ИлъэсыкIэм зыфэтэгъэхьазыры — Адыгэ макъ\nКъэтымышIэзэ илъэсыр кIуагъэ. Ар псынкIагъэу сIон слъэкIыщтэп, пандемием ыпкъ къикIыкIэ цIыфхэр къин хэтыгъэх, арэу щытми, нахьышIум тыщэгугъы, хъяррэ гушIуагъорэ къихьащт илъэсым къыздихьынхэу тежэ.\n2022-рэ илъэсыр Къэплъаным иилъэсыщт. Ар Iушы, кIуачIэ хэлъ, IофшIэныр икIас. Псэушъхьэр зэсэгъэ гъэпсыкIэм тетэу мэпсэу. Астрологхэм зэрагъэнафэрэмкIэ, илъэсым зэхъокIыныгъэ инхэр къызыдихьынхэ ылъэкIыщт. НахьышIум фэкIорэ цIыфхэм пэрыохъу яIэщтэп. Мурадэу иIэм фэкIоныр зикIасэхэм къэкIорэ илъэсыр IэпыIэгъу къафэхъущт. Ау хэкIыпIэ псынкIэхэм алъыхъурэ цIыфхэм Къэплъаныр яшIушIэщтэп.\nПсэушъхьэр хьалэлэу, кIочIэ ин иIэу щыт. Акъыл хэлъэу, пшъэрылъэу бгъэуцугъэм тетэу илъэс реным узекIон фае. ЗэшIошъумыхыгъэ Iоф горэ щыIэмэ, 2022-рэ илъэсым ар къыжъудэхъущт. Унагъо зышIэн гухэлъ зиIэхэм ягъогу зэIухыгъэщт.\nСЫДЭУЩТЭУ ИЛЪЭСЫР КЪИБГЪАХЬЭМЭ НАХЬ ДЭГЪУА?\nКъэплъаным цIыфыбэ зыщызэрэугъоирэ чIыпIэхэр ыгу рихьыхэрэп. Зэкъоныгъэр зикIэсэ псэушъхьэхэм нахь афэд. Арышъ, илъэсыкIэр унагъор е анахь благъэхэр уигъусэу къибгъахьэмэ нахьышIоу алъытэ. ЦIыф зэхэхьэшхохэм илъэсым итамыгъэ агъэщтэн ылъэкIыщт.\nИлъэсыкIэм пщыгъыщт щыгъыныр къыхэпхы зыхъукIэ ар дэнэ шъыпкъэп, шъом е замшэм хэшIыкIыгъэмэ нахьышIоу алъытэ. Классикэм диштэу зыпфапэмэ нахь тэрэз. Щыгъыным ышъо къыхэпхы зыхъукIэ шхъуантIэ, уцышъо, дышъашъо, тыжьынышъо е хьаплъ зыщыплъэмэ Къэплъаным нахь ыгу рихьыщт. Плъыжьыр е сурэтышхохэр зытет щыгъынхэр зыщымылъэмэ нахьышIу.\nХабзэ зэрэхъугъэу, илъэсыкIэм ехъулIэу унэхэри агъэкIэракIэ. АщкIэ шхъонтIашъо, тыжьынышъо е дышъашъо зиIэ пкъыгъохэмкIэ бгъэдахэмэ нахь дэгъу. Анахьэу гъучIым е пхъэм ахэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр ибгъэуцомэ Къэплъаным игопэщт.\nИлъэсыкIэу къихьэрэр дэгъоу кIонэу шъуфаемэ:\n— илъэсыкIэр унэ зэIыхыгъэм къибгъэхьан фае;\n— унэм илъэсыкIэ елкэ е ащ икъутамэ итын фае;\n— пчыхьэм мэстэ Iуданэ къапштэ, удэжьы хъущтэп;\n— уизакъоу илъэсыкIэр къимыгъахьэмэ нахьышIу;\n— чIыфэу птелъхэр илъэсыкIэр къимыхьэзэ птыжьын фае.\nIАНЭМ СЫДА ТЕБГЪЭУЦОЩТЫР?\nБысымгуащэ пэпчъ мэфэкI Iанэр зэригъэкIэрэкIэщтым пылъ. Ащ шхыныгъоу тыригъэуцохэрэм яIэшIугъэ дакIоу уяплъынкIэ дахэу зэрегъафэх, Iанэр зэкIужьэу ешIы. 2022-рэ илъэсыкIэ Iанэм шIокI имыIэу лым хэшIыкIыгъэ шхынхэр, нэкулъ зэфэшъхьафхэр, IэшIу-IушIухэр тетынхэ фае. ХьэкIэ-къуакIэу къихьэрэ илъэсыр зитамыгъэм лыр иапэрэ шхыныгъоу щытышъ, ар бэу ищыкIагъ. Къихьащт илъэсым ипэгъокIэу Iанэм тебгъэуцомэ хъущт заулэмэ ягугъу къэтшIын.\nПсычэтым апельсинхэр ыкIоцI илъэу\nИлъэсыкIэ Iанэр псычэт IэшIум къыгъэдэхэщт ыкIи хьакIэхэм ашIоIэшIоу ашхыщт.\nХэлъхэр: псычэт, картоф грамм 700, апельсини 3, пхъы (морковкэ) грамм 350-рэ, бжьын грамм 500, имбирь хьаджыгъэ щайджэмышхым ызыныкъу, щыбжьый плъыжь, щыгъу, дэгъэ джэмышхышъхьитIу.\nПсычэтым щыгъур нахь хэхьанэу макIэу ухэуIэн фае. Апельсиным ышъо, щыгъур, имбирыр, щыбжьыир, дагъэр зэхэогъэкIухьэхэшъ, псычэтым щыофэ. Апельсиныр, бжьыныр оупкIатэшъ, ащ ыкIоцI иолъхьэ, ылъакъохэр опхых. Картофыр, пхъыр, бжьыныр оупкIатэх. Тэбэ куум ахэр иплъхьащтых, ащ ышъхьагъ псычэтыр теплъхьащт. Градус 200-м тетэу такъикъ 20-рэ, нэужым градуси 160-м тебгъэуцожьынышъ, сыхьатитIу фэдизрэ бгъэжъэщт.\nКъуаем хэшIыкIыгъэ «Мандарин»\nМыщ ишIын псынкIэ дэд. ПстэумкIи такъикъ 15 нахь ыхьыщтэп. Ау ащ иIэшIугъэрэ идэхагъэрэ кIэлэцIыкIуми, зыныбжь хэкIотагъэми агъэшIэгъощт.\nКIэнкIи 2, морковки 2, бжьыныф тIэкIу, майонез джэмышхышъхьитIу, къуае, шхындэкIо шхъуантIэхэр ыкIи лавровэ тхьап.\nПхъыр ыкIи кIэнкIэр бгъэжъощтых , уукъэбзыщтых. Къуаемрэ кIэнкIэмрэ бгъэушкъоищтых, бжьыныф щытIагъэр, шхындэкIо шхъуантIэхэр, майонез хэплъхьащтых, дэгъоу зэIыпшIэщт. Хъураеу бгъэчэрэгъущт, морковкэ дэгъэкIыгъэр ышъхьагъ тептэкъожьыщт. Лавровэ тхьапэмкIэ мандариным кIэ фэпшIыжьыщт.\nШIУХЬАФТЫНЭУ СЫДА ЯПТЫМЭ ХЪУЩТЫР?\nИлъэсыкIэр къэсы зыхъукIэ, хабзэ зэрэхъугъэу, цIыфхэр зэфэгушIожьых, зэпэблагъэхэм шIухьафтынхэр зэратыжьых.\nСыдигъокIи цIыфым къыфэфедэжьыщт, ищыкIэгъэщт шIухьафтыныр ары ептын фаер. ИлъэсыкIэр мэфэкI чэфэу зэрэщытым дакIоу шъэфыгъэ ыкIи удыгъэ нэшанэхэр зэрэхэлъхэр къыдэплъытэзэ шIухьафтынхэр къэбгъотынхэ фае. 2022-рэ илъэсэу къихьащтым итамыгъэ къемыкIущтхэр зыщыбгъэгъупшэнхэу щытэп. Астрологхэм зэралъытэрэмкIэ, ИлъэсыкIэ шIухьафтынэу хъызмэт Iэмэ-псымэхэр, парфюмериер, IэплъэкIхэр, лъэпэдхэр, тутын, шъон пытэ зэфэшъхьафхэр пты хъущтхэп.\nСурэтхэр, тхылъхэр, антиквариат яптымэ нахь дэгъу. Астрологхэм зэралъытэрэмкIэ, Къэплъаным кIэрэкIэныгъэр икIас, арышъ, амалэу щыIэм елъытыгъэу уасэ зиIэ шIухьафтынхэр птымэ дэгъу.\nУнэгъо кIоцIым исхэр, ныбджэгъухэр, нэIуасэхэр шIухьафтынхэмкIэ тэгъэгушIох. Ау анахь шъхьаIэр – кIэлэцIыкIухэр – зэрэдгъэгушIощтхэр, зэрэдгъэчэфыщтхэр ары. Ахэр анахьэу зыщыгушIукIыхэрэр джэголъэ зэфэшъхьафхэр, IэшIу-IушIухэр ары. ЛIыжъ ЩтыргъукIым письмэ фатхы, къафэмыгъэсыжьэу ежэх.\nИлъэсыкIэ шIухьафтынхэр къызэращэфырэ шIыкIэм зыщыдгъэгъозэнэу нэбгырэ заулэмэ гущыIэгъу тафэхъугъ.\nАслъан, илъэс 42-рэ ыныбжь, Мыекъуапэ щэпсэу:\n— СызыфэгушIощтым къекIунэу слъэгъурэ шIухьафтыным сырихьылIэмэ, къэсэщэфы, ау уахътэ зэрэсимыIэм къыхэкIэу нахьыбэм ахъщэ ясэты, нэбгырэ пэпчъ ищыкIагъэр ежь-ежьырэу къыхихымэ нахь тэрэзэу сэлъытэ.\nАминэт, пшъэшъэ ныбжьыкI:\n— Анахь сикIэсэ мэфэкIхэм мыр ащыщ ыкIи хьалэмэтыгъэ хэлъэу сэлъытэ, сигуапэу сежэ. ШIухьафтынэу къафэсщэфыщтхэм сягупшысэныр пасэу есэгъажьэ, ау тыгъэгъазэм ыкIэхэм къэсэщэфых. Сянэ- сятэхэмкIэ къесэгъажьэшъ, анахь къыспэблагъэу слъытэхэрэм шIухьафтынхэр афэсэшIых. Шъхьадж икIасэр къыдэслъытэзэ ахэр къыхэсэхых. Сыд фэдэми, цIыфым ымыгъэфедэщтыр естыныр сикIасэп. Сэ сшъхьэкIи шIухьафтын зыфэсэшIыжьы. Ар къызэрыкIон, гущыIэм пае, илъэс реным сызыкIэхъопсыгъэу, ушъхьагъу зэфэшъхьафхэмкIэ къэсымыщэфышъугъэ горэн ылъэкIыщт.\nФатима, сабыищымэ ян:\n— Сабыйхэр зэрэзгъэгушIощтхэм нахь сыпылъ ныбжь зиIэхэм анахьи. Ахэм ежь къаугупшысыгъэ шIухьафтынхэри, ЛIыжъ ЩтыргъукIым къафихьынэу зажэхэрэри зэсэгъапшэхэшъ, лъэшэу ашIогъэшIэгъонынэу слъытэрэ шIухьафтын къэсэгъотышъ, сэ сцIэкIэ ясэты.\nСыд фэдиз уныбжьыми, ИлъэсыкIэ мэфэкIым уемыжэн плъэкIырэп, ащ хьалэмэтыгъэ горэ хэлъэу, дэгъу горэ къыздихьынэу ущэгугъы. ИлъэсыкIэ хъяр Тхьэм къытфырегъахь.\nПредыдущая За три месяца работы чат-бота “Адыгея Официально” зарегистрировано 262 обращения\nСледущая Проектищми къадырагъэштагъ


ШIэныгъакIэхэр зэрагъэгъотыгъэх | Адыгэ Макъ\nЛъыхъон-къэгъэнэжьын Iофхэм ныбжьыкIэхэр афагъэсэнхэм тегъэпсыхьагъэу псэупIэу Хьаджэхъу гъэтхапэм и 26 — 28-рэ мафэхэм зэнэкъокъухэр ащызэхащагъэх.\nАхэм кIэщакIо афэхъугъэх Адыгэ Республикэм спорт туризмэмкIэ и Федерациерэ кIэлэцIыкIухэм шIэныгъэ тедзэхэр зыщарагъэгъотырэ гупчэу республикэм иIэмрэ.\nЗэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зыщагъэцэкIэнхэ фэе гъогууанэхэр акIугъэх. Спортсмен цIыкIухэм картэхэм къызэрагъэлъагъорэм тетэу шъолъыр зэфэшъхьафхэр къагъотыхэзэ зэпачыгъэх. ЦIыфэу фыкъуагъэр къушъхьэм къыщагъотынышъ, IэпыIэгъу узэрэфэхъущтыр ыкIи къызэрэхэпхыжьыщтыр зэрагъэшIагъэ. Псыхъохэр, къушъхьэхэр, чIыпIэ щынагъохэр зэпачыгъэх, къушъхьэм укъыханэмэ чэщыр зыщипхыщт чэлхэр зэрэпшIыщтхэм нэIуасэ зыфашIыгъ.\nIофтхьабзэу зэхащагъэм ишIуагъэ къызэрэкIуагъэр гъэнэфагъэ. ШIэныгъэу зэрагъэгъотыгъэр кIэлэцIыкIухэм ямызакъоу цIыф пстэумэ ящыкIагъ.\nЗэнэкъокъухэм ахэлэжьагъэхэм ахэр агу рихьыгъэх. Къушъхьэм машIо зэрэщызэхэбгъэнэщтыр, къэсымэджагъэм уишIуагъэ зэребгъэкIыщтыр, чэлыр жьыбгъэр къызэмыорэ чIыпIэ гупсэфым зэрэщыбгъэIэн фаер, нэмыкIэу къафэфедэщтхэ зекIокIэ-шIыкIэхэри зэрэзэрагъэшIагъэхэр ягуап.


УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Къутамэу АР-м щыIэм ыкIи ащ епхыгъэ чIыпIэ органхэм яIофышIэ анахь дэгъухэр наградэхэмкIэ къыхагъэщыгъэх. Ахэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэмрэ бгъэхалъхьэхэмрэ аритыжьыгъэх Къутамэм ипащэу Къулэ Аскэрбый.\nIофтхьабзэр къызэIуихызэ, ячаныгъэкIэ къахэщыгъэ специалистхэм профессионализмэгъэ ин хэлъэу япшъэрылъхэр зэрагъэцакIэхэрэм фэшI лъэшэу къызэрафэразэр ащ къыкIигъэтхъыгъ.\n— Мафэ къэс упчIэ е гумэкIыгъо яIэу нэбгыришъэ пчъагъэмэ зыкъытфагъазэ. ГукIэгъу зыхэмылъэу, Iофыгъоу цIыфым иIэм икъоу хэгъозэнышъ, IэпыIэгъу ритынэу шIоигъоныгъэ зимыIэм мыщ Iоф щишIэн ылъэкIыщтэп. Хэбзэгъэуцугъэхэм шапхъэу къащыдэлъытагъэхэр дэгъоу зэрэшъушIэхэрэм имызакъоу, цIыфхэм Iэдэбэу шъуадэгущыIэшъуным, Iофым хэлъыр зэгъэфагъэу алъыжъугъэIэсышъуным тэркIэ мэхьэнэшхо иI, — къыIуагъ Къулэ Аскэрбый.\nПенсиехэмкIэ фондым пшъэрылъэу иIэхэм ягъэцэкIэн иIахьышхоу хилъхьэрэм ыкIи июбилей апае «УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд иIофышIэ гъэшIуагъ» зыфиIорэ тамыгъэр ыкIи щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъэх страхование зиIэхэм пенсиехэмкIэ яфитыныгъэхэм уасэ афэшIыгъэным фэгъэзэгъэ купым ипащэу Дэгумыкъо Фатимэ.\nДжащ фэдэу «УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд иотличник» зыфиIорэ тамыгъэмкIэ къыхагъэщыгъэх МыекъуапэкIэ ГъэIорышIапIэм ипащэу Лариса Глобенкэмрэ Къутамэм казначействэмкIэ иотдел ипащэ игуадзэу Хьамыкъо Нэфсэтрэ.\nУФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Правление и Тхьаматэ ирэзэныгъэ тхылъхэмкIэ къыхагъэщыгъэх специалист-эксперт шъхьаIэу Шэхъмырзэ (Шехмирзова) Саидэ, АдыгэкъалэкIэ отделым икупэу пенсиехэм ягъэнэфэн, якIэлъытыкIыжьын, ятын афэгъэзагъэм ипащэу ЛIыхьэтыкъо Разыет ыкIи МыекъуапэкIэ ГъэIорышIапIэм испециалист-эксперт шъхьаIэу Вероника Ладновам.\nПенсиехэмкIэ фондым и Къутамэу АР-м щыIэм ищытхъу тхылъхэр къафагъэшъошагъэх фондым АдыгэкъалэкIэ иотдел ипащэу Мыгу Адамэрэ делопроизводствэмкIэ купым ипащэу Мэрэтыкъо Эммэрэ.\nПредыдущая Адыгэ Республикэм 2019-рэ илъэсымкIэ иреспубликэ бюджет гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэм едэIугъэх\nСледущая ГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэшI


Зы чылэ итхыд » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » История » Зы чылэ итхыд\nЗы чылэ итхыд\nУахътэр, уахътэр! Шы емылычым фэдэу псынк1эу мачъэ, мафэхэр, мазэхэр, илъэсхэр, л1эш1эгъухэр блэчъых, ц1ыфлъэпкъым игъаш1э хэхъо, зехъожьы. Ч1ы шъхьашъом щы1ак1эр щыуцурэп. Лъэхъанхэр, зэманхэр зэфэмыдэхэу рек1ок1ыхэми, ц1ыфхэмк1э такъикъ пэпчъи гъэш1эгъон, уасэ и1. Тхьэм ц1ыфмэ акъыл къазк1ыритыгъэр 1офыш1ухэр щэ1эфэхэ зэрахьанэу ары. Ау арэущтэу сыдигъуи хъурэп, ц1ыфхэм азыфагу зэджэгъогъуныгъэр къиуцоу, зэрэгъэпыйхэу, зэзаохэу къыхэк1ы. зэо мэш1уаем л1эш1эгъу пчъагъэм щаугъоигъэ ш1угъэ пстэур аш1ухэк1уадэуи мэхъу.\nОрэчыжьэ, Орэблагъэ,- Тыди ар щэрэ1, Къыщыхъугъэу, Ащ щап1угъэу Хэти ч1ып1э и1. Хьэдэгъэл1э Аскэр.\nУахътэр, уахътэр! Шы емылычым фэдэу псынк1эу мачъэ, мафэхэр, мазэхэр, илъэсхэр, л1эш1эгъухэр блэчъых, ц1ыфлъэпкъым игъаш1э хэхъо, зехъожьы. Ч1ы шъхьашъом щы1ак1эр щыуцурэп. Лъэхъанхэр, зэманхэр зэфэмыдэхэу рек1ок1ыхэми, ц1ыфхэмк1э такъикъ пэпчъи гъэш1эгъон, уасэ и1. Тхьэм ц1ыфмэ акъыл къазк1ыритыгъэр 1офыш1ухэр щэ1эфэхэ зэрахьанэу ары. Ау арэущтэу сыдигъуи хъурэп, ц1ыфхэм азыфагу зэджэгъогъуныгъэр къиуцоу, зэрэгъэпыйхэу, зэзаохэу къыхэк1ы. зэо мэш1уаем л1эш1эгъу пчъагъэм щаугъоигъэ ш1угъэ пстэур аш1ухэк1уадэуи мэхъу. Сыдэу щытми, ц1ыф 1ушхэм, ц1ыф лъэшхэм, гу къабзэ зи1эхэм я1оф нахь къыщек1ы мы дунаим п1он плъэк1ыщт непэ цивилизациер лъэгап1эу зынэсыгъэр къыдэплъытэмэ. Ет1ани лъэпкъ пэпчъ итарихъ гъогу нахь куоу зэриш1эщтым, ежь къыхэк1ыгъэ ц1ыф ц1эры1охэр дунаим зэрэщаш1эщтым зэрэфэгумэк1ырэр лъэшэу дэгъу. Ащ иш1уагъэк1э л1эш1эгъу чыжьэхэм тилъэпкъ ищы1ак1э зыфэдагъэр, ц1ыф ц1эры1охэу, ц1ыф лъэшхэу, ч1ыгужъым иухъумэк1о псэемыблэжьхэу щы1агъэхэм якъэбархэр къытэнэсыжьыгъэх. Ащ фэдэ къэбарэу къысфа1отагъэм шъуезгъэдэ1умэ сш1оигъу. Жъоныгъуак1эм 1864-рэ илъэсым Урыс-Кавказ заор аухыгъ. Шапсыгъэмэ яч1ыгужъ нэк1ы хъугъэ. Нэбгырабэ мы зэо тхьамык1агъом хэк1одагъ, къэнагъэхэр пачъыхьэм идзэхэм зэрамытынк1э Тыркуем ик1ыжьыгъэх. Псыхъоу Шахэ к1элъырысыгъэ чылэгъо 70-рэм щыщ зи къы1унэжьыгъагъэп. Тыркуем ик1ыжьыгъэ адыгэхэм, гъэблэшхомрэ уз дэимрэ апсэ 1уихыгъ. Нэбгырэ мин пчъагъэ хымэ ч1ыгум щык1одыгъ. Гъошъо Елэмызэ хьак1уцумэ ащыщыгъ. Ащ иунагъо Трабзон дэжь щыт лагерым щык1одыгъ. (Ишъхьагъусэрэ ик1элэц1ык1уийрэ). Елэмызэ 1уагъэ ыш1ыгъ ихэку къыгъэзэжьынэу. Ар ыгъэцэк1энымк1э зыми еблэщтэп. Зы мафэ горэм ежьыррэ ышэу Шъэолэхъурэ къошъо псынк1э горэ къыз1эк1агъэхьагъ, ык1и ягъусэхэм къарэ1уагъ хэкужъым зэрагъэзэжьыщтыр, 1ашэр а1ыгъэу ар къызэраухъумэщтыр. «Уич1ыгужъ къэуухъумэзэ ул1эныр нахь дэгъу, хымэ ч1ыгум ущыл1эным нахьи». Зэшхэм къадрагъэштагъ янэшхэу Хъущт Омэррэ Хъущт Келэмэтрэ. Охътабэ темыш1эу, куп ц1ык1ур Хъущт Омэр япащэу Шъачэ ихьэнэ-гъунэ къихьажьыгъэх. К1ощтыгъэ 1867-рэ илъэсыр. Илъэсипш1ырэ нэбгырипл1эу къэзгъэзэжьыгъэхэр хьаджырэтэу мэзым хэтыгъэх, тетыгъор зы1ыгъмэ рэхьатыгъо арамытэу. 1874-рэ илъэсым шышъхьа1ум и 28-рэм Къэбжь Лъэпшъау (адыгэхэу, къуаджэу Лесное зыфи1орэм ирезервацие дэсыгъэхэм япэщагъ) Омэр зэрищэрэ купыр къыригъэш1угъ заор щагъэтынэу. А къэбарыр къырагъэхьэгъагъ журналэу «Одесский вестник» зыфи1орэм шэк1огъум и 2-м. Зэзэгъыныгъэу Къэбжь Лъэпшъао ыш1ыгъэмк1э урядник чиныр, тыжьын медалэу «За усердие» ык1и Грамотэу пщы ц1эры1оу Михаил ы1апэ зык1эдзагъэр къыфагъэшъошагъ. Зэзэгъыныгъэм къызэрэдилъытэрэмк1э, л1ыхъужъ нэбгырипл1ым зыфэе ч1ып1эр т1ысып1эу къыхихын фитыгъ. Уцуп1эу къыхахыгъэр джы Шэхэк1эй зыдэщысыр ары. Къэбарым зэрэхэлъымк1э, нэбгырипл1ым ауж итэу резервацием къик1ыжьыгъэх Къэбжь Лъэпшъау, Къэбжь Техьак1, к1алэхэри ягъусэхэу. Гъошъо Шъэолэхъурэ Елэмызэрэ къыздащэжьыгъ Быямызэ, Къэбжь Лъэпшъао тыркумэ къащищэфыжьыгъ Хъущт Хьак1ыеф. Ц1ыфэу къэт1ысыжьыхэрэм хап1эу къыхахыщтыр агъэнафэу щытхэзэ, зы нэбгырэ горэ къахахьишъ къари1уагъ чылэм къызэрэт1ысыжьхэрэр зэригуапэр, джы игухэлъ къызэрэдэхъугъэр ык1и рэхьатэу гъогу техьан зэрилъэк1ыщтыр. Къялъэ1ужьыгъ сыд хъугъэк1и чылэр гум рамынэнэу, агъэдэхэнэу. Ац ежь таущтэу зелъэ1ухэми къафэнагъэп, Тыркуем ик1ыжьыгъ. Къызэра1отэжьырэмк1э ащ ыц1агъэр К1ыщмай. Ащ къытек1ыгъэу а1о чылэм ыц1э. Нэужым чылэм къыдэт1ысхьагъэх Ацумыжъ Ахьмэд, Къэбжь Ислъам, Хъущт Заурбекрэ Нэкъарэрэ, Ак1э1у Алыйц1ык1у, Гугожъу Шъэуай, Къоджэбэрдыкъо Забет.\nКъэбжь Мус апэрэ сабыеу чылэм къыщыхъугъ\n1877-рэ илъэсым апэрэ сабыеу Къэбжь Мусэ чылэм къыдэхъухьагъ. Ащ щегъэжьагъэу чылэм зеушъомбгъу, къыхахъо нахь дахэ мэхъу. Зы ц1ыфым ежь ие шъыпкъэу бзэ 1улърэп, ежь ылэжьыгъэ шъыпкъэу хабзэ хэлърэп – бзэу 1улъыр лъэпкъым ыбз, хабзэу хэлъри зэрэпсаоу лъэпкъым зэдилэжьыгъэ. Зыбзэ п1улъ, зихабзэ урылэжьэрэ лъэпкъым шъхьэк1эфагъэ, лъытэныгъэ фэпш1ыныр апэрэ ц1ыф шэнхэм ащыщ: о пшъхьэк1э ш1у о1омэ, лъэпкъым фэо1о, ш1у ош1эмэ, зыфэпш1ырэр лъэпкъыр ары. Емык1у ош1эми, ар зыфалъэгъущтыр лъэпкъыр ары. Мы гущы1эхэр зыфэгъэхьыгъэхэр сикъоджэ к1асэ къыщыхъугъэхэу дахэджэ зыц1э къыра1охэу зэхэсхыгъэхэр арых. Ацумыжъ Айдэмыр къуаджэу ШэхэкIэй къыщыхъугъ. ЕджапIэр къызеухым кIэлэегъэджэ институтым чIэхьагъ. Ар къызеухым Хьаджыкъо кIэлэегъаджэу Iоф щишIагъ. Заор къызежьэм ихэгъэгу къыухъумэнэу зэуапIэм Iухьагъ. Зы мэфэ заом лIыхъужъныгъэу щызэрихьагъэм пае Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ щытхъуцIэр Ацумыжъ Айдэмыр фагъэшъошагъ. Тик1элэеджак1оу Къэбжь Аслъан Айдэмыры фэгъэхьыгъэу зэхилъхьэгъэ усэм шъущызгъэгъуазэ сш1оигъу:\nДжы гъуаплъэм хэш1ык1ыгъэу, Еджэп1э щагум дэт. Щылыч шъуашэр щыгъэу, К1алэмэ ахэт. Ят1онэрэу зигугъу къэсш1ыщтыр Нэгъуцу Шъэофыжь ыкъу ары. Нэгъуцу Шэбан 1921-рэ илъэсым Шэхэк1эй къыщыхъугъ. 1941-рэ илъэсым Ростов дэт кооперативнэ техникумыр къыухыгъ. Апэрэ мафэм щегъэжьагъэу къау1эфэ нэс фронтым 1утыгъ. У1эгъэ хьылъэ телъэу 1943-рэ илъэсым къыгъэзэжьыгъагъ. Зэхъужьым, Шэхэпэ еджап1эм 1оф щиш1энэу регъажьэ. 1945-рэ илъэсым Шэхэк1эй иублэп1э классхэм ятхьэматэу агъэнафэ. Ащ щыублагъэу 1988-рэ илъэсым нэс лэжьагъэ. Шэбан 1оф ыш1эфэ нэс ублэп1э еджап1эр имыкъурэ илъэсибл ык1и илъэсий гурыт еджап1эу мэхъу. Джы еджэп1э щагум Ацумыжъ Айдэмыр исаугъэт фэшъхьафэу Нэгъуцу Шэбанэ ыц1э зыхэутыгъэ барельефыр дэпкъым хэт. Хъущт Къасполэт зымыш1эрэ ц1ык1уи ини чылэм дэсэп. Мыдрэмэ афэдэу ар заом 1утыгъэп, ау иш1уш1агъэк1э, игулъытэ чанык1э, имыпшъыжьынк1э къахэщы. Чылэм укъыдэхьаным ыпэк1э тэмэгум укъыдэк1ае, удэк1ы хъуми джащ фэд. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан чылэдэсхэм дзэк1ол1хэр мыщ нэс къагъэк1уатэщтыгъэ. Джащ фэдэу заом к1уи къэзымгъэзэжьыгъэхэм апае Къасполэт саугъэт щиш1ынэу регъажьэ. Ежь ы1эшъхьит1ук1э ащ тетыщт сурэтхэм ямакет еш1ы. Iашэм мышк1у тхьапэхэр къек1ок1хэу. Ч1ып1эри ек1оу къыхихыгъ. Лъэгап1эм утетэу укъаплъэмэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгмэ япк1ашъэмэ чылэм дэт унэхэр къахэплъых. Къуаджэм ыбгъук1э, тыжьын бгырыпхым фэдэу, тыгъэм пэлыдэу Шахэ речъэк1ы. Сыд фэдэрэ зэмани ц1ыф лъэпкъыр ыпэк1э лъэк1уатэ, хэхъоныгъэхэр еш1ы, щы1ак1эм исыд фэдэрэ лъэныкъок1и. Джащ фэдэу лъэпкъ пстэуми яц1ыф пэрытхэр ыпэ ишъэгъэу лъэпкъхэм ягъэхъагъэхэм, ялъэгап1эхэм зэрэк1эхьажьыщтхэм фэбанэх, амалык1эхэр къыхахых. Непэ тилъэпкъы иц1ыф 1ушхэу, илъэгъохэщхэу пэмык1хэмк1э щысэгъэлъагъоу ти1эхэр ары сэ зигугъу къэсш1ыгъэхэр. Ахэр ары тэ непэ тызэрыгушхохэу, дгъаш1оу ти1эхэр. Ахэм ящытхъу, яц1ыфыгъ тэ к1алэхэмк1э гъуазэу ти1эщтыр.\nХъущт Омэр, Ацумыжъ Ахьмэд.\nИА НатПресс Зытхыгъэр я 10-рэ классым ис еджак1оу Ныбэ Заир Руководитель: Гвашева Саламет Мугдиновна учитель адыгейского языка и литературы www.natpress.net\nРодство географических названий Кавказа, Пиренейского полуострова и Британских островов\nРепатриация соотечественников: у миграционной службы - ключевая роль\nЧеркесский национальный костюм — эталон формы и стиля на Кавказе\nБулатный шамшир XVIII века: особенности конструкции и их влияние на эффективность оружия\nУрыс-Кавказ заом несы Адыгэмэ я тхыдэм итеплъ\nШапсыгъэ тхьаматэу апэрэу мэщытым зэрэк1уагъэр\nС боевого задания не вернулась: тайну гибели первой боевой подлодки раскрыли спустя 150 лет


Адыгэ лъэпкъым ыкъо кIасэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрый | Адыгэ Макъ\nАдыгэ лъэпкъым ыкъо кIасэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрый\nАвтор: Редакция\t/ 27.04.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nИлъэпкъ шIур филэжьынэу, шъхьафитныгъэ банэм зыкъыригъэIэтынэу, шIункIэу, къинэу, хьазабэу зыхэтыр цIыф цIыкIум шъхьэрихынэу мы чIым къытехъогъагъ революционер-большевикэу, Адыгэ автоном хэкум игъэпсакIоу ыкIи ипэщагъэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые Умарэ ыкъор.\nШ. Хьахъуратэр къуаджэу Хьащтыку 1883-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 28-м адыгэ лэжьэкIо унэгъо къызэрыкIо къыщыхъугъ. Ар ны-тыхэм яяплIэнэрэ сабыигъ, анахьыкIагъ.\nКъуаджэу Хьащтыку Кавказ заор амыухызэ, 1864-рэ илъэсым ыпэкIэ, мы чIыпIэм къэтIысыгъагъ, непэ къызнэсыгъэм ащ щэпсэу. Къуаджэм игъэпсакIо хъугъэхэр шапсыгъэ лъэпкъым щыщ мэкъумэщышIэ къызэрыкIохэр арых, пачъыхьадзэхэм къушъхьэхэм къахафыхи, егъэзыгъэкIэ къэкощыгъагъэх, ау якъин къыхэмыхъуагъэмэ, хэкIыгъэп.\nКIалэм ятэу Умарэ ылъэгъущтыгъ байхэм якIалэхэр урыс еджапIэхэм агъакIохэзэ зэрэрагъаджэщтыгъэхэр. Ежьыри егупшысэщтыгъ сыд ишIыкIэми ыкъо нахьыкIэ зэрэригъэджэщтым. А уахътэм Шапсыгъэ шъолъырым зы еджэпIэ закъу итыгъэр, ар Пэнэхэс дэтыгъэ однокласснэ училищыр арыгъэ, мыщ урысыбзэр ыкIи КъурIан еджакIэр, къагурымыIоми, арапыбзэкIэ щарагъашIэщтыгъ. Мы еджапIэм Умарэ къо нахьыкIэр сыд ишIыкIэми чIигъэхьэгъагъ. Къин зэпымычыжьым хэтэу къэтэджыгъэ кIалэм ащкIэ инасып къикIыгъагъ, ишIэ шIэгъошIоу къычIэкIыгъ ыкIи дэгъу дэдэу мы еджапIэр къыухыгъ. Джащыгъум ар Екатеринодар дэтыгъэ военнэ-фельдшер еджапIэм къыщеджэнэу агъэкIогъагъ. Мы уахътэм Екатеринодар къэблэгъэрэ революцием ифэмэ- бжьымэхэр нахь къыщыущыщтыгъэх, ежь Хьахъуратэри ащ хэфэгъагъ. Лъэпкъым игукIаехэр бэшIагъэу зэхэзышIэрэ кIалэм игъогу нэфагъэ: шъхьафитныгъэм фэбэнэщт, цIыф жъугъэ къызэрыкIохэм бжьы хьылъэу атегъэуагъэр зытырадзынышъ, щыIэкIэшIум къыфэгъэущыгъэнхэр апэрагъ. Зыфеджэгъэ Iэзэн Iофыр дэгъоу къыIэкIэхьэгъагъэми, ащ нахь Iофышхуагъ лъэпкъыр къэпIэтынышъ, къэбгъэущынышъ, Хэгъэгум щыхъурэ-щышIэрэм щыщ пшIыныр, революцием игъогу тепщэныр.\nХьахъурэтэ Шыхьанчэрые зэпхыныгъэ пытэ большевикхэм адыриIагъ, политическэ литературэри ахэм къыIакIагъахьэщтыгъ, иамал къызэрихьэу, фельдшерэу Iоф ышIэзэ, еджэкIо ныбжьыкIэхэм ыкIи лэжьакIохэм шъхьафитныгъэм зыкъыфаIэтынымкIэ Iоф адишIэщтыгъ.\n1908-рэ илъэсым Хьахъуратэм ифэтэр къалъыхъугъ, литературэ хъущэри къырагъотагъ. Революцие IофшIэнышхом ар зэрэхэщагъэм уеджэнджэшыжьынэу щытыгъэп, Кубанскэ хэкумкIэ генерал-лейтенантэу Бабич унашъо ешIы Хьахъуратэр IофшIапIэм IугъэкIыгъэнэу, тынчыныгъэр зэщызыгъакъоу, зэрар къэзыхьэу алъытагъ ыкIи Кубанскэ хэкум исын фитыжьыгъэп.\nАу шъхьафитныгъэ бэнэ гъогум теуцогъэ Ш. Хьахъуратэр пфикIыкIыщтмэ ащыщыгъэп, лIыгъэ хэлъыгъ ыкIи псэемыблэжьыгъ, Кавказыр къызэримынэкIыным пылъыгъ. ИчIыпIэгъухэм нахь зэрапэблэгъэщтым ыкIи сыд ишIыкIэми, ещэжьэгъэ Iофышхор лъыгъэкIотэгъэн зэрэфаер зэхишIэу ТереккIэ зегъазэ, осетин лэжьакIохэм ыкIи тхьамыкIэхэм аIокIэ. Джащ фэдэу Новороссийскэ революционнэ IофшIэным цементышI заводхэм закъыщыригъэIэтыгъ, стачечнэ движениеми ишъыпкъэу щыхэлэжьагъ.\nФевраль революцием ыуж, 1917-рэ илъэсым, Хьахъуратэр Новороссийскэ къикIыжьи, Екатеринодар Iофхэм щапидзэжьыгъ. Ау гъатхэм, мы илъэсым, етIани Кубанскэ хэкур къебгынэ, Владикавказ мэкIожьы.\nЩылэ–гъэтхэпэ мазэхэм 1918-рэ илъэсым Совет хабзэр зэфэдэкIэ Кубанскэ хэкущтыгъэм щагъэуцугъагъ, ау жъымрэ кIэмрэ язэпэуцужь лъэш дэдагъ, Хьахъуратэр зыкIи иеплъыкIэхэм атекIыгъэп, Iазэщтыгъ ыкIи цIыфхэм цIыкIу-цIыкIоу хъурэр агуригъаIощтыгъ.\n1920-рэ илъэсым Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые апэрэхэм ащыщэу Апэрэ Шыудзэм хэхьагъ, дзэкIолIхэр политическэ IофшIэным зэрэхищэщтхэм ынаIэ тетыгъ.\nКубань Совет хабзэр щагъэуцугъагъ. ХэбзакIэм щыIэныгъэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнымкIэ Iофышхо ышIэщтыгъ. 1921-рэ илъэсым Кубанэ-Черноморскэ хэку комитетым и РКП(б) Горскэ исполкомым илъэIу къыфигъэцэкIагъ, Хьахъуратэр исполкомым хагъэхьагъ. Лъэпэогъубэр къызэринэкIызэ, Горскэ исполкомэу Хьахъуратэр зипащэм адыгэхэм Совет хабзэр зыфэдэр ягъэшIэгъэнымкIэ Iофышхо зэшIуехы. Зэпыуи, зэпычи имыIэу ар лэжьэкIо цIыф зэхэхьэпIэшхохэм къащэгущыIэ, ежь ипсэемыблэжьыгъэкIэ ахэр къызфищэнхэр фэукIочIы, адыгэ лъэпкъым апэрэу къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэ хъунымкIи ар зышъхьасыжьыгъэп. Хьахъуратэр цIыф зэфэ Iушэу, акъылышIоу, шэнышIоу, гумэкIылэу, игущыIэ емыпцIыжьыщтмэ зэращыщыр нэрылъэгъугъэ. Советскэ-партийнэ IофышIэхэми ащ фэдэ бэнэкIо лъэш ящыкIэгъагъ. Горскэ исполкомым Ш. У. Хьахъуратэм цыхьэ ин къыщыфашIы мэхъу.\nБэдзэогъум и 27-м, 1922-рэ илъэсым ВЦИК-м иунашъокIэ Черкесскэ (Адыгэ) автоном хэкур щыIэ хъугъагъэ. Адыгэ автоном хэкур загъэпсым, лъэпкъым нахь амал ыгъотыгъ щыIэкIакIэм хэуцонымкIэ ыкIи дыригъэштэнымкIэ. Адыгэ хэку исполкомым иапэрэ тхьаматэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые хадзы ыкIи Адыгеим щыIэкIакIэр лъэныкъуабэкIэ щыгъэпсыгъэным ащ ыкIуачIи иамали фигъэIорышIагъэх. ФэмыукIочIынрэ фызэшIомыхынрэ ащ щыIагъэп. Бандитизмэр, кулачествэр гъэкIодыгъэнхэр, коллективизациер пхырыщыгъэныр, мышIэныгъэм лъэхъу едзыгъэныр ыкIи Адыгэ автоном хэкум кIуачIэ иIэ шIыгъэныр Ш. Хьахъуратэм ыпшъэ ифагъ. Партиемрэ Правительствэмрэ Ш. Хьахъуратэм иIофшIагъэ осэшIу къыратыгъ, Жъогъо Плъыжьым иорден къыфагъэшъошагъ.\n1932-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Хьахъуратэр Адыгэ автоном хэкум иапэрэ секретарэу агъэнафэ. Къэралыгъо гъэпсыкIэ зыгъотыгъэ лъэпкъыр мурад инхэм зэлъаIыгъыгъ. Адыгеим зэфэдэкIэ псэолъакIэхэр щагъэпсых, еджапIэхэр къыщызэIуахых, сымэджэщхэр щашIых. 1931-рэ илъэсым Адыгеир коллективизациер зэфэдэкIэ зыпхырыщыгъэ хэку хъугъэ ыкIи Народнэ Комиссархэм я Совет и Быракъ Плъыжь къыфагъэшъошагъ. 1934-рэ илъэсым Дзэ Плъыжьым кIохэрэм ядэщыгъо чанэу зэрэхэлэжьагъэм пае Адыгэ автоном хэкум СССР-м зыкъэухъумэжьынымкIэ и Быракъ Плъыжь къыратыгъагъ. Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые адыгабзэм изэгъэшIэн-хэгъэхъони, учебникхэм якъыдэгъэкIыни, апэрэ сэнэхьат зэгъэгъотыпIэ техникумхэм ягъэпсыни (педтехникумыр, театральнэ техникумыр), Адыгэ хэку музеим изэхэщэн, Адыгэ шIэныгъэ-ушэтэкIо институтым игъэпсын, мыхэм анэмыкIыбэри инэплъэгъу сыдигъуи итыгъэх. Ау зэкIэ лъэпкъымкIэ гъэзагъэр ыгъэцакIэзэ, ежь ипсауныгъэ фэсакъыгъэп, ар иврач бэрэ къыриIощтыгъэми. Иаужырэ 1935-рэ илъэсым нэс Хьахъуратэр партием и Адыгэ хэку Комитет и Апэрэ секретарыгъ.\nХэгъэгушхоу СССР-м ипащэхэми Адыгеим автономиер щызыгъэпсыгъэу, шъхьафитныгъэм ибэнэкIо иныгъэу Хьахъуратэм лъытэныгъэшхо-шъхьэкIафэ къыфыряIагъ.\nЧъэпыогъум и 5-м, 1935-рэ илъэсым Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые иIофшIэн зэпигъэуи Москва зыкIуагъэр мэфэ заулэ нахь мыхъугъэу Кремлевскэ сымэджэщым ыпсэ щыхэкIыгъ.\nАдыгеим щыпсэурэ цIыф жъугъэхэм илъэпкъ инасып ибэнэкIуагъэу, революционер-большевикэу Шыхьанчэрые Умарэ ыкъор ныбжьырэу яшIэжь къыхэнагъ.


АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къеты — Адыгэ макъ\nАР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къеты\nСтатистикэм къызэритырэмкIэ, 2020-рэ илъэсым иятIонэрэ мэзищ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ нэбгырэ 584-мэ зыкъыфагъэзагъ, ахэм ахэтых объединение зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр ыкIи юридическэ цIыфхэр.\nАР-м и МВД исайтэу (www.01.мвд.рф) зыфиIорэмкIэ закъыфэзгъэзагъэхэм япчъагъэ 160-рэ мэхъу.\nНахьыбэу цIыфхэм зызфагъэзагъэхэр Урысыем и МВД иотделэу Мыекъуапэ щыIэм (276-рэ), Тэхъутэмыкъое районым (193-рэ) ыкIи Мыекъопэ районымкIэ (115-рэ) арых.\nХабзэ зэрэхъугъэу, цIыфхэр нахьыбэу АР-м и Къэралыгъо автоинспекцие иIофшIэн зыфэдэм зыщагъэгъуазэ. Уахътэу зигугъу къэтшIыгъэм къыриубытэу къулыкъум тхылъ 403-рэ къыIэкIэхьагъ.\nГъогогъу 14-рэ Адыгеим щыпсэухэрэм ыкIи хьакIэу къэкIуагъэхэм рэзэныгъэ тхыгъэхэмкIэ полицием иIофышIэхэм закъыфагъэзагъ.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, коронавирус узыр цIыфхэм зэпамыхыным фэшI 2020-рэ илъэсым гъэтхапэм и 27-м къыщегъэжьагъэу Урысыем хэгъэгу кIоцI къулыкъум иуполномоченнэ пащэхэм УФ-м ицIыфхэр, IэкIыбым къикIыгъэхэр зэрэрагъэблагъэхэрэр охътэ гъэнэфагъэкIэ къызэтырагъэуцуагъ.\nВодитель 26-рэ ешъуагъэу къаубытыгъэх\nБэдзэогъум и 6-м къыщегъэжьагъэу и 12-м нэс Адыгеим игъогухэм хъугъэ-шIэгъэ 12 къатехъухьагъ, нэбгыри 7-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ. Мы уахътэм къыриубытэу аварие 79-у Адыгеим игъогухэм къащыхъугъэхэм зыпари ахэкIодагъэп.\nАдыгеим и Къэралыгъо автоинспекцие къызэритыгъэмкIэ, хъугъэ-шIэгъэ 23-м лъапсэ афэхъугъэр апэ кIощтыр зэрамыгъашIэу чэзыур зэраукъуагъэр ыкIи 17-р — гъогурыкIоным ишапхъэхэр зэраукъуагъэхэр арых. АвтомобилитIум азыфагу илъ гъогууанэр зэраукъуагъэм къыхэкIэу 14, автотранспорт щытым еутэкIыгъэхэу хъугъэ-шIэгъэ 13, ащ нэмыкIэу гъогогъуи 6-рэ лъэсрыкIор тыраутыгъэу агъэунэфыгъэх.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ уахътэм къыриубытэу гъогурыкIоным ишапхъэхэр гъогогъу 2274-рэ аукъуагъэхэу Къэралыгъо автоинспекцием иподразделениехэм къыхагъэщыгъэх. Ешъуагъэу автомобилыр зезыфэщтыгъэ водитель 26-мэ административнэ пшъэдэкIыжь атыралъхьагъ. Мыщ фэдэ хъугъэ-шIагъэхэр нахьыбэу зыщагъэунэфыгъэхэр Мыекъуапэ ыкIи Тэхъутэмыкъое районыр арых.\nГъогурыкIоным ишапхъэхэр зыукъогъэхэ лъэсрыкIо нэбгыри 151-мэ административнэ протоколхэр афызэхагъэуцуагъэх. Инспекцием икъулыкъушIэхэр водительхэм ыкIи лъэсрыкIохэм закъыфагъазэ гъогум сакъыныгъэрэ Iэдэбрэ къыщызхагъэфэнэу, гъогурыкIоным ишапхъэхэр амыукъонхэу.\nИпчъагъэкIэ бэу къаIахыгъ\nПрофилактическэ Iофтхьабзэу «Iушъхьэ-2020-рэ» зыфиIорэм изэхэщэн лъагъэкIуатэзэ наркотикхэр хэбзэнчъэу амыгъэзекIонхэм лъыплъэгъэнымкIэ Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иподразделениеу Мыекъуапэ щыIэм къэбар къыIэкIэхьагъ ыпэкIэ хьапс зытелъыгъэ хъулъфыгъэу илъэс 36-рэ зыныбжьым хэбзэнчъэу наркотикыр къыригъэкIокIэу.\nКъулыкъушIэхэм Мыекъуапэ щыпсэурэ хъулъфыгъэм иунэ къызалъыхъум, наркотик зыхэлъ къэкIырэ уц гъугъэ щыхьагъэхэр къырагъотагъэх.\nЭксперт-криминалистхэм ушэтынэу ашIыгъэхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, къырахыгъэр кIэпэу къычIэкIыгъ. Ащ ихьылъагъэ грамм 430-м ехъущтыгъэ, хэбзэгъэуцугъэм къызэригъэнафэрэмкIэ, а пчъагъэр бэ хъухэрэм ахалъытэ. Джащ фэдэу хэбзэухъумакIохэм къычIагъэщыгъ хъулъфыгъэм кIэпыр ежь ищагу къызэрэщигъэкIыщтыгъэр. Игъунэгъухэм ашIуигъэбылъызэ, гъэфэбапIэ ышIыгъэу, куандэ 80 фэдиз къыгъэкIыщтыгъ.\nАщ уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ, джащ фэдэу хъулъфыгъэр нэмыкI бзэджэшIагъэхэм ахэщагъэмэ ауплъэкIу.\nУФ-м и Уголовнэ кодекс къызэригъэнафэу «ЧIыфэ къыIихыным ылъэныкъокIэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэ зезыхьан гухэлъ зиIагъэм ехьылIагъ» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу Адыгеим иполицие уголовнэ Iоф къызэIуихыгъ.\nАщ лъапсэ фэхъугъэр Тэхъутэмыкъое районым щыпсэурэ илъэс 47-рэ зыныбжь хъулъфыгъэм банкым чIыфэ къыIихынымкIэ документ нэпцIхэр зэришIыгъэхэм епхыгъэу АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ Урысыем щынэгъончъэнымкIэ ифедеральнэ къулыкъу ишъолъыр ГъэIорышIапIэ игъусэу зэхищэгъэ уплъэкIун Iофтхьабзэр ары.\nХэбзэухъумэкIо къулыкъухэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым шышъхьэIум хъулъфыгъэр Тэхъутэмыкъое районым ит банк горэм зыфигъэзагъ сомэ миллиони 2,8-м ехъу чIыфэ къыIихы шIоигъоу.\nХъулъфыгъэм ышIэзэ тхылъ нэпцIхэр ыгъэхьазырхи, финанс организацием ритыгъ. Ау документхэм ягъэхьазырын ыкIэм нигъэсын ылъэкIыгъэп.\nАщ итхылъхэр зауплъэкIухэм ыгъэпцIэнхэ гухэлъ зэриIагъэр хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм къыхагъэщыгъ.\nМы уахътэм ехъулIэу уголовнэ Iофым изэхэфын макIо.\nПIалъэм диштэу Урысыем и МВД иотделэу Мыекъуапэ щыIэм административнэ пшъэдэкIыжь зытыралъхьагъэхэр зычIэс хэушъхьафыкIыгъэ чIыпIэм межведомственнэ зэхэубытэгъэ уплъэкIунхэр щыкIуагъэх.\nАщ хэлэжьагъэх лъыплъэн къулыкъум, мэшIогъэкIосэ инспекцием ыкIи Роспотребнадзорым ялIыкIохэр. Отставкэм щыIэ милицием иполковникэу Николай Киселевыр министерствэм епхыгъэу Iоф зышIэрэ Общественнэ советым ыцIэкIэ ащ хэлэжьагъ.\nIофтхьабзэм изэхэщэнкIэ мурадэу яIагъэр хэушъхьафыкIыгъэ приемникым чIэсхэм щыIэкIэ амалэу яIэхэм защагъэгъозэныр ыкIи ахэм фитыныгъэу яIэхэр аукъохэмэ уплъэкIугъэныр ары. Джащ фэдэу зэрагъашхэхэрэм ыкIи медицинэ IэпыIэгъу зэрарагъэгъотырэм иIофыгъохэм лIыкIохэр акIэупчIагъэх.\nХэушъхьафыкIыгъэ приемникым ипащэу Александр Шевляковым подразделением иIофшIэн зыфэдэм, ащ чIэсхэм фитыныгъэу ыкIи пшъэрылъэу яIэхэм хьакIэхэр щигъэгъозагъэх.\nЛIыкIохэм приемникыр къаплъыхьагъ ыкIи алъэгъугъэм осэшIу фашIыгъ. Общественнэ советым илIыкIоу Н. Киселевым къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн мэхьанэшхо иI, сыда пIомэ хэгъэгу кIоцI къулыкъум иучреждениехэр зэрэзэтегъэпсыхьагъэхэр, яIофшIэн зыфэдэр нафэ къыпфашIы.\nПредыдущая ЕшIэгъоу яIэщтхэр гъэшIэгъоных\nСледущая Шъхьадж ынэтIэгу итхагъэр


Адыгеим грант къыратыгъ | Адыгэ Макъ\n2024-рэ илъэсым нэс республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ зэришIыщт унэе программэмрэ лъэпкъ проектхэмрэ ягъэцэкIэнкIэ пшъэрылъхэр Урысые Федерацием и Премьер-министрэ Адыгеим къызэрэфигъэнэфагъэхэр шъугу къэтэгъэкIыжьы. Мы программэм къыщыдэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэм ягъэцэкIэн пае республикэм илъэс къэс Iахьтедзэу сомэ миллиарди 2 къыIукIэщт.\n«Iофтхьабзэхэм япроцент 70-рэ фэдизыр зытегъэпсыхьагъэр инфраструктурэ Iофыгъохэм язэшIохын, зекIоным зегъэушъомбгъугъэныр, промышленнэ паркхэм ягъэпсын ары. ЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэным, нэмыкI шъолъырхэм янэкъокъунымкIэ Адыгэ Республикэм амалэу иIэхэм ахэгъэхъогъэным, инвесторхэм ямылъку ащ нахьыбэу къыхалъхьаным программэр фэIорышIэщт», — къыIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, федеральнэ гупчэм Iофэу дашIэрэр гъэлъэшыгъэнымкIэ, программакIэхэм ахэлэжьэнхэмкIэ ыпэкIэ пшъэрылъэу къагъэуцугъэхэр зэшIохыгъэ мэхъух.


1 Поздравление С Новым Яром! Пт 22 Дек 2017, 17:42\n2 Re: Поздравление С Новым Яром! Сб 23 Дек 2017, 02:38\n3 Re: Поздравление С Новым Яром! Сб 23 Дек 2017, 09:45\n4 Re: Поздравление С Новым Яром! Сб 23 Дек 2017, 11:35\n5 Re: Поздравление С Новым Яром! Сб 23 Дек 2017, 15:30\n6 Re: Поздравление С Новым Яром! Сб 23 Дек 2017, 17:28\n7 Re: Поздравление С Новым Яром! Сб 23 Дек 2017, 17:32\n8 Re: Поздравление С Новым Яром! Вс 24 Дек 2017, 20:31\n9 Re: Поздравление С Новым Яром! Вс 24 Дек 2017, 20:43\n10 Re: Поздравление С Новым Яром! Вс 24 Дек 2017, 21:37\n11 Re: Поздравление С Новым Яром! Пн 25 Дек 2017, 00:04\n12 Re: Поздравление С Новым Яром! Пн 25 Дек 2017, 09:21\n13 Re: Поздравление С Новым Яром! Вт 26 Дек 2017, 10:14


Андрей Турчак: «Михаил Мишустиныр Премьер-министрэу гъэнэфэгъэнэу Президентым игъо зэрилъэгъугъэм «Единэ Россием» дыригъэштагъ» — Голос Адыга\nРедактор 17.01.2020 17.01.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМихаил Мишустиныр Урысыем и Правительствэ и Тхьамэтэ IэнатIэ Iугъэхьэгъэнэу Урысыем и Президентэу Владимир Путиным предложениеу къыхьыгъэм «Единэ Россием» къыдыригъэштагъ. Ащ фэгъэхьыгъэу къыIуагъ партием и Генеральнэ совет исекретарэу, ФедерациемкIэ Советым ивице-спикерэу Андрей Турчак, къытыгъ ЕR.RU зыфиIорэм.\n«Мишустин Михаил Владимир ыкъор — пэщэныгъэ зехьэгъэнымкIэ опытышхо зиIэр Правительствэм и Тхьамэтэ IэнатIэ Iугъэхьэгъэнэу Президентым игъо ылъэгъугъ. Партиеу «Единэ Россиеми», тифракциеу Къэралыгъо Думэм щыIэми Президентым ипредложение къыдырагъэштагъ, министрэхэм я Кабинет яшъыпкъэу Iоф дашIэнми фэхьазырых», — къыIуагъ Андрей Турчак.\nАщ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Президентым Федеральнэ ЗэIукIэм фигъэхьыгъэ Джэпсалъэм яIофшIэн зыфэгъэзэгъэщт лъэныкъо шъхьаIэхэр къыщигъэнэфагъэх. «Мы Джэпсалъэм «Единэ Россиер» зэреплъырэр Урысыем щыпсэурэ лъэпкъ пстэуми афэгъэзэгъэ ДжэпсалъэкIэ ары. Хэгъэгум щыпсэурэ цIыф пстэуми афэгъэхьыгъэхэ Iофыгъохэр арых Президентыр къызытегущыIагъэр. «Единэ Россием» ипшъэрылъхэм зэу ащыщ Джэпсалъэм хэт предложение пэпчъ цIыфхэм шIуагъэ къафихьэу шIыгъэныр. Хэгъэгум къыщегъэжьагъэу муниципалитетхэм анэсыжьэу хэбзэ къулыкъухэу Президентым тыгъуасэ зигугъу къышIыгъэхэм тэ тилIыкIохэр жъугъэу ащэлажьэх. НепэкIэ мэхьанэшхо иIэу щыт Президентым Джэпсалъэу къышIыгъэмкIэ шъолъырхэм ащыпсэухэрэм яшIошIхэр къыдэлъытэгъэнхэм», — хигъэунэфыкIыгъ партием и Генеральнэ совет исекретарь.\nАщ къызэриIуагъэмкIэ, президент инициативэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэр аштэхэ зыхъукIэ, мыщ фэдэ шIошIхэри къыдалъытэнхэ фае. Партием Президентми, ащ и Администрации, партием ифракциеу Къэралыгъо Думэм щыIэми, Правительствэм ипэщакIи, министрэхэм я КабинетыкIэу зэхащэщтыми ишъыпкъэу Iоф адишIэн фае.\n«Правительствэм зэрэдэлэжьэщт шIыкIэм бэкIэ елъытыгъэщт Джэпсалъэм итхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъущтхэр. Тихэгъэгу хэхъоныгъэ езыгъэшIыщтхэ унашъохэр аштэхэ зыхъукIэ, «Единэ Россием» политическэ екIолIакIэу ахэм афыриIэщтым мэхьанэшхо ратыщт», — къыIуагъ Андрей Турчак.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы Президентэу Владимир Путиным Михаил Мишустиным IофшIэгъу зэIукIэгъу зэрэдыриIагъэр ыкIи Правительствэм и Тхьамэтэ IэнатIэ Iухьэмэ зэрэшIоигъор. Ар къызезэгъым, Премьер-министрэ IэнатIэм Михаил Мишустиныр IугъэхьэгъэнымкIэ ащ икандидатурэ Къэралыгъо Думэм щыхэплъэнхэу къахилъхьагъ.\nПредыдущая Муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» ипащэу Андрей Гетманов:\nСледущая Игъом къыпэу атIупщыгъ


Урысыем илъэпкъ гвардие иIофышIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nIофэу шъузыфэгъэзагъэр щытхъу пылъэу мафэ къэс зэрэжъугъэцакIэрэм фэшI лъэшэу тызэрэшъуфэразэр къэтэIо. Къэралыгъо псэуалъэхэм, общественнэ рэхьатныгъэм, цIыфхэм ящынэгъончъагъэ якъэухъумэнкIэ пшъэдэкIыжьышхо зыпылъ шъуикъулыкъу еIолIэнчъэу зэрэзешъухьэрэмкIэ къэралыгъом кIэгъэкъон пытэу шъуриI, тихэгъэгу изыпкъитыныгъэрэ ищынэгъончъагъэрэ якъэухъумэн шъуиIахьышIу хэшъошIыхьэ, ащ хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зешъохьэх.\nРосгвардием Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ иIофышIэхэм тиреспубликэ исхэм ящынэгъончъагъэрэ ярэхьатныгъэрэ якъэухъумэн акIуачIэ тапэкIи зэрэрахьылIэщтым тицыхьэ телъ.\nШъуикъулыкъу пшъэрылъхэр дэгъоу зэрэжъугъэцакIэхэрэм, шъуиIоф шъузэрэфэшъыпкъэм, пытагъэ къызэрэзхэжъугъафэрэм афэшI тхьашъуегъэпсэу шъотэIо!\nПсауныгъэ пытэ, щыIэкIэ-псэукIэшIу шъуиIэнэу, шъуисэнэхьаткIэ гъэхъэгъакIэхэр шъушIынхэу, шIоу щыIэр зэкIэ къыжъудэхъунэу шъуфэтэIо!\nи ЛIышъхьэу, Урысые политикэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ и Секретарэу


Зэкъош республикэхэм япащэхэм язэIукI | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nНэужым Адыгеим и Правительствэ и Унэ щыкIогъэ шъхьэихыгъэ зэдэгущыIэгъум хэлэжьагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Къэбэртэе-Бэлъкъарым ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ КIокIо Казбек, Къэрэщэе-Щэрджэсым и ЛIышъхьэу Рашид Темрезовыр. Iофтхьабзэм къырагъэблэгъагъэх Адыгеим иапэрэ Президентэу Джарымэ Аслъанрэ республикэм ипэщагъэу, АР-м и Къэралыгъо упчIэжьэгъоу ТхьакIущынэ Аслъанрэ.\n— Общественнэ, лъэпкъ ыкIи дин зэгурыIоныгъэр гъэпытэгъэным ыкIи Темыр Кавказым зыпкъитыныгъэ илъыным мэхьанэшхо ятэты, мы лъэныкъомкIэ республикищми зыкIыныгъэ тазыфагу илъэу Iоф зэдэтэшIэ. Непэ зэфэдэ Iофыгъохэр зэшIотэхых – экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэр, цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэр, нэмыкIхэри. Мыщ фэдэ зэпхыныгъэм ишIуагъэкIэ тапэкIэ дгъэнэфэрэ проектхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIагъэхэ зэрэхъущтхэм сицыхьэ телъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nIофшIэгъу зэIукIэгъум къыдыхэлъытагъэу, шъолъырхэм язэдэлэжьэн гъэпытэгъэнымкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу щытхэм зыщатегущыIэгъэхэ зэхэсыгъо мыщ ыуж зэхащагъ. Республикэхэм япащэхэм адакIоу Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат, республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, Адыгеим и ЛIышъхьэрэ иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, Къэрэщэе-Щэрджэсым и Народнэ ЗэIукIэ итхьаматэу Александр Ивановымрэ мы шъолъырым и ЛIышъхьэрэ и Правительствэрэ я Администрацие ипащэу Мурат Озовымрэ, Къэбэртэе-Бэлъкъарым и ЛIышъхьэ и Администрацие ипащэу Мухьамэд Кодзоковыр, нэмыкIхэри зэхэсыгъом хэлэжьагъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом пэублэ псалъэ къыщишIызэ, Iофыгъоу къэуцухэрэр зэшIохыгъэнхэмкIэ, пшъэрылъхэр гъэнэфэгъэнхэмкIэ ыкIи зэпхыныгъэр гъэпытэгъэнымкIэ мыщ фэдэ зэIукIэгъу-зэдэгущыIэгъухэм мэхьанэшхо зэряIэр хигъэунэфыкIыгъ. ШIуагъэ къытэу зэрэзэдэлэжьэнхэ алъэкIыщт лъэныкъохэр къыгъэнэфагъэх. ГущыIэм пае, цифрэ шIыкIэм тет экономикэм, культурэм, наукэм, гъэсэныгъэм ыкIи ныбжьыкIэ политикэм алъэныкъокIэ язэпхыныгъэ агъэпытэныр.\n— Ткъош республикэхэм ядгъэлъэгъун тлъэкIыщт лъэныкъуабэ непэ тиI. Хьисап гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ Къэрэщэе- Щэрджэсым ыкIи Къэбэртэе-Бэлъкъарым ащыпсэухэрэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэр Адыгеим щедгъэджэнхэм тыфэхьазыр. АщкIэ республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм опытышхо IэкIэлъ. Тишъолъыр ит гъэсэныгъэм иучреждениехэм якIэлэегъаджэхэм Iудзыгъэ (дистанционнэ) шIыкIэм тетэу Iоф адешIэ. Ащ ишIуагъэкIэ тикIэлэцIыкIухэм, ахэм ащыщых псэупIэ Iудзыгъэхэм адэсхэри, шIэныгъэ куухэр зэрагъэгъотых, къэгъэлъэгъонышIухэр яIэхэу Урысыем иапшъэрэ еджэпIэ анахь дэгъухэм ачIахьэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэдытие тикультурэ, тыбзэ, тишэн-хабзэхэр къэухъумэгъэнхэ зэрэфаер КIокIо Казбек къыхигъэщыгъ. Ащ дакIоу гъэIорышIэн практикэ пэрытхэм ягъэфедэнкIэ Адыгеим опытышхо зэрэIэкIэлъыр, ащкIэ щысэ зытырахырэ субъектхэм ар зэращыщыр хигъэунэфы-кIыгъ.\n— Проектэу «КIэугъоекIо IофшIэныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, къэралыгъо гъэIорышIэным алъэныкъокIэ Адыгеим гъэхъэгъэшIухэр иIэх. ШIуагъэ къэзытырэ мыщ фэдэ екIолIакIэр зэрэгъэпсыгъэр зэдгъэшIэн ыкIи тиреспубликэ щыдгъэфедэн гухэлъ тиI, — къыIуагъ Къэбэртэе-Бэлъкъарым и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ КIокIо Казбек.\nРеспубликэхэр (автономиехэр) зызэхащагъэхэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI Iофтхьабзэхэм зэгъусэхэу зафагъэхьазырыным акIуачIэ халъхьаным мэхьанэшхо иIэу КъумпIыл Мурат ылъытагъ. МэфэкIым ихэгъэунэфыкIын фэгъэхьыгъэ унашъом кIэтхагъ УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр. Джащ фэдэу Мыекъопэ районым ит къушъхьэу «Фыщт» щызэхащэрэ форумым къихьащт илъэсым зэкъош республикэхэм япащэхэр хэлэжьэнхэу КъумпIыл Мурат ригъэблэгъагъэх.\n— Экономикэм къыщегъэжьагъэу культурэм нэсэу тиреспубликэхэр зэзыпхырэ лъэныкъуабэхэр щыIэх. Шъолъыр пэпчъ ежь зэрыгушхон ылъэкIыщт къэгъэлъэгъонхэр иIэх, опытэу тIэкIэлъымкIэ тызэдэгощэным, IэпыIэгъу тызэфэхъужьыным мэхьанэшхо иI. Анахьэу ныбжьыкIэхэм язэпхыныгъэ тынаIэ тедгъэтын фае. Къушъхьэу «Фыщт» щыкIощт форумым тыкъэкIощт, зэIухыгъэ, шъхьэихыгъэ зэдэгущыIэгъум тыхэлэжьэщт, — къыIуагъ Рашид Темрезовым.\nЗэкъош республикэхэм зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэдашIэным, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ опытэу аIэкIэлъымкIэ зэдэгощэнхэм, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным зэрэпылъыщтхэр къыIуагъ кIэухым КъумпIыл Мурат. Адыгеим къэкIогъэ пащэхэм ар афэрэзагъ, шъолъырхэм тапэкIи хэхъоныгъэхэр ашIынхэм, язэпхыныгъэ агъэпытэным непэрэ зэIукIэгъур зэрафэIорышIэщтым ицыхьэ зэрэтелъыр хигъэунэфыкIыгъ.\nМы мэфэ дэдэм республикэхэм япащэхэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къызщыхъугъэ къуаджэу Улапэ щыIагъэх. КъумпIыл Мурат ягъусэу псэупIэм дэт тарихъ мэхьанэ зиIэ чIыпIэхэр къаплъыхьагъэх, якъэралыгъо къаухъумэзэ Хэгъэгу зэошхом хэкIодагъэхэм къафызэIуахыгъэ саугъэтым екIолIагъэх, къэгъагъэхэр кIэралъхьагъэх. ДзэкIолIхэм яшIэжь агъэлъапIэзэ зы такъикърэ афэшъыгъуагъэх.


Адыгеим хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къеты — Адыгэ макъ\nАдыгеим хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къеты\nУФ-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ илъэс къэс зэхищэрэ Урысые зэнэкъокъоу «Народный участковый» зыфиIорэр Iоныгъом и 11-м рагъэжьагъ.\nЦIыфхэм полицием цыхьэу фашIырэм хэгъэхъогъэным, мы къулыкъум имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным ыкIи полицием иучастковэ уполномоченнэхэм яIофшIэн обществэм еплъыкIэ тэрэз фыриIэным ар фытегъэпсыхьагъ.\nОнлайн шIыкIэм тетэу агу рихьырэ къулыкъушIэхэм амакъэ фатын алъэкIыщт, ащ изэфэхьысыжьхэм адиштэу едзыгъо пэпчъ текIоныгъэр къыдэзыхыгъэхэр къэнэфэщтых. Зэнэкъокъур уцугъуищэу зэтеутыгъэщт.\nАпэрэ едзыгъор районхэм ащыкIощт. Адыгеим щыпсэухэрэри мы Iофтхьабзэм хэлэжьэнхэ, агу рихьырэ къулыкъушIэм дырагъэштэн амал яIэщт. Зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм афэгъэхьыгъэ къэбар АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иофициальнэ сайт къырагъэхьащт. 2020-рэ илъэсым Iоныгъом и 11-м щегъэжьагъэу и 20-м нэс апэрэ едзыгъор кIощт, онлайн шIыкIэм тетэу цIыфхэм амакъэ атыщт.\nРеспубликэ мэхьанэ зиIэ ятIонэрэ уцугъор чъэпыогъум и 7-м щыублагъэу и 16-м нэс рагъэкIокIыщт. Ащ текIоныгъэр къыщыдэзыхырэм Адыгеир ящэнэрэ федеральнэ едзыгъом къыщигъэлъэгъощт.\nПолицием иучастковэ уполномоченнэ и Мафэ ехъулIэу текIоныгъэр ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр зыфагъэшъошагъэхэм зэхэщакIохэр афэгушIощтых, шIухьафтынхэр афашIыщтых.\nЦIыфхэм яеплъыкIэ зэрагъэшIэщт\nПолицием иIофшIэн зэрэзэхищэрэм уасэу фашIырэм фэгъэхьыгъэ социологическэ ушэтынхэр республикэм щызэхащэщт.\nИлъэсэу тызыхэтым иIоныгъо мазэ шъолъырым имуниципалитетхэм зэкIэми мы Iофтхьабзэр ащыкIощт.\nУпчIэжьэгъу ашIыщт цIыфхэр аныбжьыкIэ зэтекIыщтых, шъэф шIыкIэм тетэу ар кIощт. Къулыкъум иIофшIэн нахьышIоу зэхищэнымкIэ, цыхьэу къыфашIырэм хэгъэхъогъэнымкIэ ушэтынхэм язэфэхьысыжьхэр агъэфедэщтых.\nУнэгъуи 130-рэ ауплъэкIугъ\nАдыгеим хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ зэхищэгъэ оперативнэ-пIэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу «Подросток — школа» зыфиIорэм иапэрэ едзыгъо изэфэхьысыжьхэр ашIыгъэх.\nЗыныбжь имыкъугъэхэм зи амышIэу урамым темытынхэм, зипшъэрылъхэр зымыгъэцэкIэрэ ны-тыхэр къыхэгъэщыгъэнхэм мыр фытегъэпсыхьагъ.\nАнахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэхэр зыныбжь имыкъугъэ Iэтахъохэу учетым хэтхэр ары. Ахэм зэкIэми зэдэгущыIэгъухэр адашIыгъэх. Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу зэгурыIоныгъэ зэрымылъ унэгъуи 130-рэ хэбзэухъумакIохэм ауплъэкIугъ. Iэтахъохэм яIыгъынкIэ ыкIи япIункIэ зипшъэрылъхэр тэрэзэу зымыгъэцэкIэрэ ны-ты 32-мэ административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ. Зыныбжь имыкъугъэ нэбгыри 10 ыкIи унэ-\nгъуитIу учетым хагъэуцуагъэх.\nГъогогъу 20-м ехъурэ…\nХэбзэнчъэу наркотикхэр къезыгъэкIокIыхэрэм ыкIи зыгъэфедэхэрэм апэшIуекIогъэныр хэбзэухъумакIохэм япшъэрылъ шъхьаI.\nАщ епхыгъэ оперативнэ-пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэхащэх, хэбзэгъэуцугъэр зыукъохэрэр къыхагъэщых, пшъэдэкIыжь арагъэхьы. Мы илъэсым ишышъхьэIу мэзэ закъо наркотикхэм алъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр гъогогъу 20-м ехъурэ аукъуагъэу къыхагъэщыгъ.\nМыекъуапэ щыпсэурэ илъэс 49-рэ зыныбжь хъулъфыгъэм ылъэныкъокIэ полицием иIофышIэхэм уплъэкIунхэр зэхащагъэх. Ащ ипсэупIэ къызалъыхъум, грамми 5 фэдиз зыщэчырэ наркотик зыхэлъ пкъыгъоу «мефедрон» зыфиIорэр къырагъотагъ. Ар шъхьаф-шъхьафэу гощыгъагъэ, ыщэным фигъэхьазырыгъагъ.\nДжащ фэдэу республикэм икъэлэ шъхьаIэ дэс илъэс 32-рэ зыныбжь бзылъфыгъэм хэбзэухъумакIохэм анаIэ тырадзагъ. ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, Мыекъуапэ ирайон цIыкIухэм ащыщым гъэбылъыпIэ чIыпIэ щишIыгъэу наркотикхэр ыщэнхэ гухэлъ иIагъ.\nМы хъугъэ-шIэгъитIум япхыгъэу хэбзэухъумакIохэм уголовнэ Iофхэр къызэIуахыгъэх. БзэджэшIагъэ зезыхьагъэу зэгуцафэхэрэр къаубытыгъэх, ахэм лажьэ яIэу загъэунэфыкIэ, илъэс 20-м нэс хьапс къахьын алъэкIыщт.\nФэтэрыбэу зэхэт унэхэм ахэт шъхьангъупчъэхэм сабыйхэр къарызхэу илъэс къэс хъугъэ-шIагъэхэр къэралыгъом щагъэунэфых.\nМыщ фэдэ тхьамыкIагъо шъухэмыфэным пае сабыйхэм шъуафэсакъ, шапхъэу щыIэхэр жъугъэцакIэх.\nШъхьангъупчъэхэр зэIухыгъэхэу къэшъумыгъан. Ар тэрэзэу мыухъумагъэмэ, мыгъэпытагъэ хъумэ, москитнэ хъагъэу Iушъулъхьагъэр щынагъо мэхъу, сыда пIомэ сабый цIыкIум пэрыохъу ылъэгъурэп, хъагъэм зытырегъакIэ, ащ игъусэу ефэхын ылъэкIыщт. КIэлэцIыкIур изакъоу, зи лъымыплъэу къэшъумыгъан, шъхьангъупчъэм дэжь щышъумыгъэджэгу. Мебелыр шъхьангъупчъэм пэблагъэу шъумыгъэуцу, сыда пIомэ сабыим ар къызфигъэфедэни, шъхьангъупчъашъхьэм дэпшэен ылъэкIыщт. Унэм кIэлэцIыкIу исмэ шъхьангъупчъэр ежъугъэтызэ шъушIымэ нахьышIу.\nХъугъэ-шIэгъи 5 агъэунэфыгъ\nЕшъуагъэу автомобилыр зезыфэхэрэм арагъэхьырэ пшъэдэкIыжьыр нахь агъэлъэшыгъ нахь мышIэми, ахэм япчъагъэ непи макIэ.\nАдыгеим и Къэралыгъо автоинспекцие икъулыкъушIэхэм мы лъэныкъом мэхьанэшхо раты, ешъуагъэу рулым кIэрытIысхьэхэрэр къыхагъэщых. Автомобилым имызакъоу, мототранспортыр зезыфэхэрэри ешъуагъэхэу къаубытых. 2020-рэ илъэсым мыщ епхыгъэ хъугъэ-шIэгъи 5 республикэм щагъэунэфыгъ.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, мыщ фэдэ хэбзэукъоныгъэ зышIыгъэхэм илъэси 2-м нэс хьапс къахьын алъэкIыщт. Арышъ, сакъыныгъэ къызхэжъугъаф, ешъогъэ водителым ежь имызакъоу, гъогум къыдытет цIыфми ипсауныгъэ зэщигъэкъон, ищыIэныгъэ зэпиутын зэрилъэкIыщтыр зыщышъумыгъэгъупш.\nПредыдущая Криштиану Роналду апэ ишъыщт


Хабаровскэ щыбэнагъэх — Адыгэ макъ\nРедактор 01.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nДзюдо бэнакIэм хэгъэгум лъапсэ щыфэзышIыгъэ Василий Ощепковым фэгъэхьыгъэ шIэжь зэнэкъокъур Хабаровскэ гъэшIэгъонэу щызэхащагъ.\nХэгъэгум дзюдомкIэ ибэнэкIо цIэрыIохэр, Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтхэр, сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэр алырэгъум щызэнэкъокъугъэх. Апэрэ чIыпIэр къыдэзыхыгъэ бэнакIо пэпчъ сомэ мини 150-рэ, ятIонэрэ чIыпIэр зыхьыгъэм сомэ мин 75-рэ, ящэнэрэ чIыпIэр зыфагъэшъошагъэмэ сомэ мин 25-рэ зырыз аратыжьыгъ.\nАдыгэ Республикэм бэнэкIуи 7 икIыгъагъ. Ордэн Заур, кг 81-рэ, Ингъуш Владимир, кг 90-рэ, джэрз медальхэр къыдахыгъэх. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерхэу Беданыкъо Рэмэзанрэ Бастэ Сэлымрэ тибэнакIохэр агъасэх.\nКраснодар краим ыцIэкIэ зэнэкъокъум хэлэжьэгъэ Блий Аюбэ, кг 60, апэрэ чIыпIэр къыдихи, дышъэр къыфагъэшъошагъ. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Псэунэ Мурат ыгъэсэрэ Блий Аюбэ Шъхьащэфыжь щапIугъ. Урысыем дзюдомкIэ, самбэмкIэ иныбжьыкIэ хэшыпыкIыгъэ командэхэм ахэтэу дунэе зэнэкъокъухэм ахэлажьэзэ, медальхэр къыхьыгъэх.\n— Хабаровскэ щыкIогъэ зэнэкъокъум тигуапэу тыхэлэжьагъ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Бастэ Сэлымэ. — 2021-рэ илъэсым, Iоныгъо мазэм Урысыем дзюдомкIэ изэнэкъокъу Мыекъуапэ щыкIощт. Хэгъэгум ишъолъырхэм ащ зыфагъэхьазыры. ПэшIорыгъэшъ Iофыгъохэр зэрэзэхащэхэрэм, дзюдом хэхъоныгъэхэр зэрэфэхъухэрэм, нэмыкIхэм татегущыIагъ. Хабаровскэ щыщ тренерхэм, бэнакIохэм Адыгэ Республикэм сэлам фабэ къырахыжьыгъ.\nПредыдущая «Кубань» щысэшIу къегъэлъагъо\nСледущая Бзылъфыгъи 130-мэ ыпкIэ хэмылъэу афагъэцэкIэщт


ЩэшIэ Аслъан. "Адыгабзэр: хыма, гупса?" »\n05.07.2010 – 18:30 – Натпресс\nTхакIохэу адыгабзэкIэ лажьэхэрэм, гъэсагъэхэу адыгабзэм пылъыхэм: сыды бзэкIэ нахь шIэхэу укъеджэрэ – урыса, адыга? - пIоy узяупчIыкIэ, шъыпкъагъэ хэлъэу джэуапыр къызатыжьыкIэ, «урыс» аIощтышъ уемыщэч.\nСыда ар аущтэу зыкIыщытыр? Апэ-рапшIэу, сэ къызэрэсшIошIырэмкIэ, ащкIэ лажьэ зытелъыр алфавитыр ары. Ар бэмэ аIо – къекIурэп тинепэрэ алфавитыр адыгабзэм. Сэ ащ къыхэзгъэхъожьыщтыр – адыгабзэм имызакъонкIи хъун ар зэмыкIурэр, ежь урысыбзэ шъыпкъэми емыкIоу гуцафэ пшIын плъэкIыщт.\nКириллицэр – ар зэкIэми ашIэн фае – пасэм урым (грек) хьарыфхэм атырахи урысыбзэм ыгъэфедэнэу ашIыгъ. ЕтIани лIэшIэгъу зы-тущ тешIэ къэс хэIэзахьыжьыщтыгъэх. Аужыпкъэрэу Iоф зыщыдашIагъэр революцие ужыр ары. Зэужэу алфавитыр зэрагъэфедэрэ уахътэр къызыплъытэкIэ, илъэс мины мэхъу.\nЗы дагъу ныIэп кириллицэм хэтэу, зэнкIабзэу урыс алфавитым къыхэкIи, тиалфавит къыхэхьагъэу, зигугъу къэсшIы сшоигъор.\nАр зэпхыгъэр хьарыфэу хэтым ипчъагъэп, ахэм макъэхэу къарыкIыхэрэр арэп – хьарыфхэм ятхыкI, ятедзакI. Нахь гъэнэфагъэу къэпIонэу зыхъукIэ – хьарыфы пэпчъ сурэтэу иIэр ары, играфик. Кириллицэм играфик дэгъоп.\nСыда аущтэу зыкIасIорэр? А упчIэм иджэуап нафэ шIыгъэным пае, тIэкIу тегупшысэн фай. Сыда еджэныр къэзыгъэхьылъэрэр, уахътэу ащ тедгъэкIуадэрэм инахьыбэ зыхьырэр? Сэ сызэреплъырэмкIэ, гущыIэу тызаджэрэм тыгукIэ икъэIожьын. Арымэ, тхыгъэм шIэхэу тыкъеджэнэу тыфаемэ, гущыIэм теплъыкъодыезэ ащ къикIырэр къэтшIэным тыпылъын фае. ГущыIэр тэрэзэу тхыгъэмэ, аущтэу зедгъэсэныр къин дэдэп. ГущыIэм пае, хьалыгьур, е хьалыгъум исурэт шIыгъэ зытлъэгъукIэ – ащ зы нэгъэупIэпIэгъу нахь ищыкIагъэп – тыгукIэ тлъэгъурэм ыцIэ къэтымыIоми – къэтэшIэ.\nДжащ фэдэу хьарыфы пэпчъ сурэт гъэнэфагъэ яIэ зыхьукIэ, ахэмэ гущыIэми сурэт шъхьаф раты, нэр есэмэ псынкIэу къышIэжьын ылъэкIынэу мэхъу. Китайхэм яиероглиф тхыкIэ икъеджакIэ, сызэрэщыгъуазэмкIэ, джа екIолIакIэр хэлъ. Джа принцип дэдэр ары, апэрэ лъэубэкъоу, индылыбзэмкIэ тхэрэ цIыфлъэпкъыхэм псынкIэеджэнымкIэ (техника быстрого чтения) агъэфедэрэр.\nСыд сурэта гущыIэм иIэн ылъэкIыщтыр? ГущыIэр пхъэмбгъу упсыгъэм фэдэу, джашъоу, етIанэ кIыхьэу сатырым дэты хъумэ, ар къэпшIэжьыным пае, пычыгъо-пычыгъоу уеплъын фае. Ар имыщыкIагъэ зышIын зылъэкIыщтыр гущыIэр мыкIахьымэ ары. Ау ащ тыфэамалыгоп, адыгабзэри зэрэгъэпсыгър, гущыIэхэр нахь кIыхьэ къэси нахь къекIу. Дщащ пай, тыфэамалэп тэIоми, зыгорэ къыфэтыугупшысын фае.\nНэмыкIэу мы Iофым хэлъыр, къызэрэсIуагъэу, гущыIэм исурэт, аp къэзышIырэр тхыгъэм ышъхьагъыкIэ, е ычIэгьыкIэ хьарыфхэм къапыщырэ цыпэ цIыкIухэр ары. Ар нахь тлъэгъунэу зэтэжъугъэгъапш: «хьалыгъу» - «хлеб» - «bread». Аужырэ инджыл гущыIэм исурэт къэзышIыхэрэр хьарыфитIу: «b»-мрэ, «d»-мрэ. Джыри тежъугъэплъ: «мыIэрыс» - «яблоко» - «appIe». Сыдэу пшIыгъэми, инджыл тхыгьэм хьарыфхэу гущыIэм исурэт къэзышIыхэрэр нахьыбэу къахэфэщт, сыда зыпIокIэ, алфавитым нэхьыбэу хэтых.\nТинепэрэ алфавит, щэч хэлъэп, зэблэхъугъэн фае. Бэмэ къаIо ар латин алфавиткIэ зэблэхъугъэмэ нахьышIоу. Е арапым игугъу къашIы. Ау мы пычыгъомкIэ сэ къэзгъэлъэгъон сыгу хэлъыгъэр нэмыкI: инджылызыбзэм латин алфавитыр екIу, сыд шIэгъэн фаер тэ тыбзэ ылъэныкъокIэ еджэныр гъэпсынкIэгъэным пае.\nБэба алфавитыр зэблэпхъун пIомэ пшIэн плъэкIыщтыр. Узэмыхъырэхъышэнэу мыщ хэтыр: алфавит зэхэгъэуцонымкIэ цIыфлъэпкъэу дунаем тетмэ адыгабзэр ауж къинагъэмэ, сыда, алфавитэу щыIэхэм тахаплъэзэ, ахэмэ анахь дэгъу зыкIэтымышIыщтыр? Даущтэу шIэгъэным пае ищыкIагъэу сэ сшъхьэкIэ слъытэрэр:\n1. Алфавитхэу дунаем тетмэ дэгъоу ыкIи дагъоу къахафэрэм язэгъэшIэн, язэгъэфэн.\n2. Адыгабзэм хэт макъэхэм апэпчъ бзэм зэригъэфедэрэм ибагъэ изэгъэшIэн, ипчъагъэкIэ къэлъытагъэм изэгъэфэн.\n3. ПсынкIэеджэнымкIэ шIыкIэу нэмыкIы бзэхэм къафагъотыгъэм язэгъэшIэн.\n4. Хэкужъ адыги, хэхэс адыги фонетикэмрэ морфологиемрэ шIэныгъоу зэрагъэуIугъэм алфавитымкIэ игъэфедэн.\n5. Алфавитэу шIыгъэн фаер компьютерым егъэкIугъэныр.\nАнахь шъхьаIэу пунктитфэу къыхэзгъэщыгъэмэ ахэтыр ящэнэрэр ары. Джырэ дунаемкIэ уахътэр – ахъщэмэ, информациер – мылъку. Информациер о убзэкIэ псынкIэу къыпIэкIэмыхьэрэмэ, сыдкIэ былымыжьа ныдэлъфыбзэри. Арэу бзэр цакоу къэбгъанэмэ, пфэмыхъоу нэмыкIыбзэ горэм ыужыпкъэ уихьэнэу чIыпIэ зиогъэуцо.\nА зигугъу сшIыгъэм щыуухынэу щытэп алфавитым иIоф. Ащ узыфежьэкIэ адыгэ-абхъаз лъэпкъыхэмкIэ зэдебгъэжьэн фае. Сыда зыпIокIэ, бзэхэу зы унагъо къикIыгьэхэу а Iофым хэлажьэхэрэр нахьыбэ къэс нахьышIу.\nАщкIэ щысэ къэгъэлъэгъуапIэу Европэм илъ бзэхэр тэжъугъаштэ. ИнахьыбэмкIэ ахэр индо-европэбзэ унагъом щыщых. Ахэмэ ахэтэу роман-герман бзэкупым хахьэхэрэр нахь зэпэблагъэх. А бзэхэм илъэс минитIу фэдиз хъугъэ латин алфавитыр заштагъэр.\nСыда ащ федэу зэдыхахыгъэр? Европе лъэпкъхэм яшIэныгъо хахъо къэс, зы лъэпкъым гущыIэ горэ къыгъоты къэс (ахэм нахьыбэм гущыIэхэр кьызхахыщтыгьэр латиныбзэр ары), зэIэпэIахыжьызэ, зэкIэхэм хэлэжьагъэхэм абзэхэр нахь баи ашIыгъ. Ежь бзэхэри бэкIэ нахъ зэпэблагъэ хъугъэх. ШIэныгъэм пылъхэм ашIэ, гущыIэ лъапсэхэу европыбзэхэм агъэфедэхэрэр процент 60-м нэсэу зэтефэх.\nАр зэрэхъугъэр нахъ къыдгурыIоным пае урысыбзэми къырыкIуагъэм тежъугъэплъ. КъызэрэсIуагъэу, ильэс минкIэ узызэкIэIэбэжьыкIэ, урысхэм урым (грек) графикэр аштагъ. А графикэр урысыбзэм екIунэу зышIыгъэхэм – Кириллрэ Мефодийрэ – ижъырэ болгарыбзэр ары дэгъоу ашIэщтыгъэр. Алфавитыр ахэм загъэпсым, диным ехьылIэгъэ апэрэ тхыльыхэр зэрадзэкIыгьагъэх. Джаущтэу урысхэм апэрэ литературабзэу ижъырэ болгарыбзэр афэхъугъ.\nСыда ащ федэу къыфыхэкIырэр урысыбзэм? Шъыпкъэ, диныр зылэжьыхэрэм апэ зырагъэжьэкIэм къин теIэкIy аригъэлъэгъугъ. Aу ежь бзэр ащ пае тхьамыкIэ хъугъэп, нахь баи мыхъугъэмэ. ГущыIэм пае, зэтэжъугъэгъапш: «страна – сторона». Апэрэр – ижъырэ болгар гущыI, адрэр – ижъырэ урыс. Пасэм а зы мэхьаныр ары ахэм яIагъэр, джы непэ къарыкIырэр – зэфэшъхьаф. Джащ фэдэу зигугъу къэпшIын плъэкIщтыр бэ: «ограда – огород», «гражданин – горожанин», «преступить – переступить» ыкIи нэмыкIхэр. А ижъырэ болгарыбзэу урысхэм аштэгъагъэмрэ ежь урысыбзэмрэ Пушкиным илъэхъаны зы хъужьыгъагъэх.\nБзэр чанымэ Iашэм фэд, ау Iашэм егъэпшагъэми, бзэр нахь фед – бэ зэлъиубытын ылъэкIыщтыр. КIуачIэу а лъэхъаным урысыбзэм иIэ хъугъэм епхыгъ диалект купэуи, бзэ фэшъхьаф зыфэпIонхэм афэдэу, Урысые литературабзэм зыхищагъэхэр. ЕгъашIэм гуцафэ зыфэмышIын диалект гущыIэхэу: пахать (ижъырэ урысыр – орать), изба, хата (нахь гущыIэ «тэрэзыр» – дом) урысыбзэм хэты хъугъэм гъуни нэзи иIэп. Ащ пае бзэр амалынчьэ хъугъэп, сыда зыпIокIэ гущыIэу «къыхэхьагъэхэр» ежь щыщыгъэх.\nНэпэмыкIэуи хъун ылъэкIыщт, хымэ гущыIэхэр бзэм къыхэхьэзэпытымэ. Ау ар Iофыгъо шъхьафышъ, бзэмкIи къинышъ, шъхьафэу утегущыIэн фае.\nКъэстхыгъэр къызэмыкIухэрэм упчIэ къагъэуцун алъэкIыщт: сыда адэ украинабзэмрэ, белорусыбзэмIрэ, урысыбзэмIрэ аIоу зыкIызэхэкIыгъэр? АщкIэ джэуапэу щыIэр зы: бзэхэм сыдигъокIи гъогуитIу яI: зыкIэ зэхэкIынхэу, адрэмкIэ зэхэхьанхэу. Тара ахэмэ ащыщэу нахь лъэшыр? УзызэплъэкIыкIэ – зэхэкIыныр нахь лъэш, уапэкIэ узыплъэкIэ зэхэхьаныр текIо.\nАу къэпIопэны хъумэ зэхэхьан-зэхэкIыныр арэп тызыпылъын фаер: адыгэ шъхьагъхэмри, кIахэхэмри, абхъаз-абадзэхэми шъхьадж тыбзэ дгъэбаиныр ары. А баиныгъэм пае чыжьэу лъыхъуакIо тымыкIоу, тызэфэкIожьызэ тибзэхэр, тимылъку зэIэпытхыжьызэ тыпсэумэ ары.\nАбхъазыбзэм, сэ зэрэсшIэрэмкIэ, къуахьым, хы зекIоным ехьылIэгъэ терминхэр зэкI пIоми хъунэу кьыхэнагьэх. Шапсыгьэмэ дельфин закьом цIищ зэфэшъхьафэу раIоу зэхэсхыгъэ. Адрэ тыбзэхэри, уяплъыпэмэ, джащ фэд. А пстэур умыгъэфедэныр псэкIод. Аущтэу тыпсэушъумэ тибзэхэри нахь зэпэблагъэ хъужьын, зэхэхьажынхэкIи мэхъу. Ау арэу тызекIон тыгу хэлъымэ, тиалфавити зымэ нахьышIу.\nБлэкIыгъэ лIэшIэгъум славянофил цIэ зэратыгъэ урыс шIэныгъэлэжьхэр, тхакIохэр яшъыпкъэу гущыIэ къэугупшысыным пыхьэгъагъэх. Ау ахэмэ западникхэр къадэхьащхыхэ зэхъум, а Iофыгъор чIадзыжьыгъагъ. Ащ пае къэмынэу славянофилмэ ягущыIэхэр урысыбзэм къыхэнагъэх: «небосвод», «стушевался» ыкIи нэмыкIхэр. Тэ тилъэхъани къаугупшысыгъэ гущыIэ зырызхэр урысыбзэм къыхафэ: «самолет», «холодильник», пэмыкIхэри.\nЗападникхэм аIощтыгъэр: сыда гущыIэр къызкIэтыугупшысыщтыр? – хьазырэу щыIэр бзэм хэгъахьи, бгъодэкI. Аущтэуи нахьыбэм ашIэщтыгъэ. Джы урысыбзэр зынэсыгъэр дэгъоу тэлъэгъу, ежь урыс шъыпкъэхэм ащыщэу бэмэ абзэ къагурыIожьырэп, хымэ гущыIэхэр хизы хъугъэ. Iофыр зытет шъыпкъэр нэиутэу къэзыгъэлъагъохэрэр: «кофе», «пальто», «метро» – зыфэпIощтмэ афэдэ гущыIэхэр ары. Ахэм хымэ шIыкIэхэр урысыбзэм ихабзэ ашIыгъ, бзэр зэщагъакъо. Сэ къызэрэсшIошIырэмкIэ, къэмыуцужьын процессыр ащкIэ егъэжьагъэ хъугъэ.\nБзэм зыр зым щыпышIагъэу щытышъ, а процессым лIэшIэгъу зы-тIущкIэ лъэшэу урысыбзэр зэблихъущт. Ащ къыкIоцI бзэм ихэхъоныгъэ иягъэ къэкIощт.\nУемыгупшысэу западникхэм ягъогу узытехьэкIэ, нэмыкIэу узэмыжагъэхэри къыфыхэкIынхэ алъэкIыщт. Ар нафэ шIыгъэным пае, джыри зэ Европэм щыхъурэ процессхэр тэркIэ шапхъэ зэрэмыхъущтым теплъын фае. АщкIэ щысэу тштэмэ нахьышIур – терминхэр ары.\nЕвропэм щэрыхъ зэхэтым, машинэм ичIэзэрэIыгъым – трансмиссия – цIэу зыфашIыкIэ, цIыфым, ащ зи къыпимыIуахьэу, ештэ. Сыда зыпIокIэ, ицIыкIугъом щегъэжьагъэу хэти ащ щешIэ «трансыми», «миссиеми» мэхьанэу яIэр. Европыбзэхэм а гущыIэ лъапсэхэр латиным къыхэкIихи бэшIагъэ захэтыр, щыщ шъыпкъэ зыхъугъэр.\nУрысыбзэмкIи тежъугъэплъ. Урыс кIэлэцIыкIум – «транзистор» – умыIоу – «приемник» – зепIокIэ, а пкъыгъом принципэу хэлъыр реогъашIэ, шIэныгъэм ыцыпэ IэкIэогъахьэ. ЕтIанэ, «бобина» умыIоу «катушка» – зыпIокIэ, ари зэрэзэхэлъ шIыкIэм къырыгъунэу къыгурэIо. «Сопротивление» – зыпIокIэ, нахь куоу транзисторым хэтхэр ешIэ. Ау «сопротивление»-м ычIыпIэкIэ «диод» – пIоу ащ зыщыуухыкIэ, зэпIуагъэм гущыIэр къыдемыIэу, къепыеу мэуцу.\nКIэкIэу къэпIоны хъумэ, гущыIэм пащэ фэдэу техникэм, электроникэм аухищэнышъ, укъыхищыжъын фае. Тэ, адыгабзэр зиныдэлъфабзэхэмкIэ, а термин пащэхэр адыгэ-абхъазыбзэхэм ащыщынхэу щыт. МыщкIэ, блэкIыгъэ уахътэм къегъалъэгъо славянофилхэм ягъогугъэм тырыкIоныр нахь зэрэтэрэзыр.\nМы гъогум урыкIоныр къин дэдэу аIощт. Сыда пIомэ, зебгъажьэкIэ адыгэ лъэпкъыр щэIэфэ уухын плъэкIыщтэп. Ау арэу къиными, едгъажьэмэ тфэмыухыщтыми – иегъэжьэны хьылъэ хэлъэп.\nИегъэжьапIэр, сэ сызэреплъырэмкIэ, бзэ шIэныгъэ сэнэхьатыр зиIэ нэбгырэ заулэмэ яамалы къыхьыщт – зыр къэбэртаеу, адрэр кIэмгуеу, ящанэрэр бжъэдыгъоу, яплIанэрэр шапсыгъэу. Ахэтын фае цIыфи бзэ шIэныгъэми, компьютерми хэшIыкIышхо афыриIэу. Ахэр ныбжьыкIэнхэ фае, университетыр къаухыгъакIэу щытыми нахьышIу. Ахэм, сэрымэ, пунктитфэу апэрэ пычыгъом къыщыспчъыгъэхэм язырыз шъхьадж пшъэрылъ фэсшIыщт, лэжьапкIэ къагъахъэзэ темэхэм Iоф дашIэнэу.\nАщ нэмыкIэу а купым Бзэ Хасэ зэхищэнэу пшъэрылъ фэшIыгъэмэ лыеп. Бзэ Хасэм апэрэ функциеу иIэн ылъэкIыщтыр – гущыIэ къэугупшысыныр ары. А Хасэм хэлэжьэн зыIорэм пэпчъ фитныгъэ зэфэдиз иIэу щытымэ нахьышIу. Сыда зыпIокIэ: сэ бзэшIэныгъэмкIэ сыпрофессор, о уцокъашI – зыIохэрэм адебгъаштэ зэрэмыхъущтыр непэ нафэ хъугъэ. Адыгабзэр зышIапэрэу къэнагъэр зырыз дэд. ЗэкIэхэми ар зэдытый , зэкIэми зэдэтшIокIоды, зэкIэхэм тыбзэ икъэухъумэны тыхэлэжьэн тIомэ, зэфэдэ изын тиIэнэу щыт.\nОпубликовал administrator, 5-07-2010, 18:30. Просмотров: 1533


ЩысэтехыпIэ унагъу | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 14.06.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nДжэджэ район гупчэу станицэу Джаджэм щыпсэурэ зэшъхьэгъусэхэу Голдов Оксанэрэ Дмитрийрэ сабый 11 яI. Ахэр нахьыпэкIэ Шэуджэн районым щыпсэущтыгъэх, нэужым Мыекъуапэ къэкIожьыгъагъэх. ПсэукIэ амал тэрэз зэрямыIэм къыхэкIыкIэ, мы илъэсым игъэтхэпэ мазэ УФ-м и Президент и Приемнэу АР-м щыIэм зыкъыфагъэзагъ. Оксана Голдовам яIофхэм язытет АР-м и ЛIышъхьэ къыфиIотагъ, IэпыIэгъу афэхъунэу къелъэIугъ.\nСабыибэ зэрыс унагъом илъэIу республикэм ипащэ ыгъэцэкIагъ. Ащ иунашъокIэ АР-м иминистрэхэм я Кабинет иIэпэчIэгъэнэ фонд сомэ миллиони 2-рэ мин 600-рэ къыхахи, ежь унагъом ишIоигъоныгъэкIэ станицэу Джаджэм унэ щафащэфыгъ.\nБлэкIыгъэ шэмбэт мафэм, мэкъуогъум и 9-м, АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Джэджэ районым зэкIом, мы унагъом дэжь еблэгъагъ. УнакIэм пае ар афэгушIуагъ, ящыIэкIэ-псэукIэ зыщигъэгъозагъ, амалэу яIэхэр зэригъэлъэгъугъэх. Унагъом гъэучъыIалъэ шIухьафтынэу ритыгъ, кIэлэцIыкIухэм хэушъхьафыкIыгъэу кушъхьэфачъэхэмрэ нэмыкI джэголъэ зэфэшъхьафхэмрэ афищагъэх.\nГолдов Оксанэрэ Дмитрийрэ псэукIэ амал тэрэзхэр зэрарагъэгъотыгъэхэм паий, шIухьафтынэу афишIыгъэхэм апаий республикэм ипащэ лъэшэу къызэрэфэразэхэр язэдэгущыIэгъу щыкIагъэтхъыгъ. ПсэупIэ зэрафащэфыгъэм имызакъоу, нэмыкI лъэныкъохэмкIи социальнэ къулыкъухэми район администрациеми анаIэ къызэратетыр къаIуагъ.\nКIэлэцIыкIухэм нахьыжъхэм анахьи нахь лъэшэу зэрэгушIохэрэр къахэщэу, ахэм шIухьафтынхэр зэбгырахыгъэх. Сабый 11-м щыщэу 9-м аныбжь джыри икъугъэп, анахьыкIэм илъэсрэ мэзихырэ ыныбжьыр. А зыр ары зыпари къызхэзымыгъэщыгъэр, республикэм ипащэ къеблэгъагъ нахь мышIэми, ичъыен зэпигъэугъэп.\nКъумпIыл Мурат унэри, щагури, хатэри къыплъыхьагъэх.\nЫлъэгъугъэм зэригъэразэрэр, унэгъо лэжьакIоу, зэдеIэжьэу зэрэщытхэм зэригъэгушхорэр къыхигъэщыгъ.\n— Сабыйхэр шэн-зекIокIэ дахэхэм афэгъэсэгъэнхэмкIэ, шъхьэкIэфэныгъэрэ лъытэныгъэрэ зэфашIыжьэу пIугъэнхэмкIэ шъо шъуиунагъо фэдэхэр щысэтехыпIэу зэрэщытхэр пстэумэ анахь шъхьаI, — ыIуагъ ащ зэшъхьэгъусэхэм зафигъазэзэ. — Сабыибэ зэрыс унагъоу тиIэр нахьыбэ хъунэу тыфай. Арышъ, демографиер нахьышIу хъуным, ныгъомрэ кIэлэцIыкIугъомрэ IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ Федеральнэ гупчэр кIэщакIо зыфэхъурэ пстэури пхырыщыгъэныр тапэкIи лъыдгъэкIотэщт.


НэIуасэ зыфишIыгъ — Адыгэ макъ\nРедактор 22.06.2022 24.06.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат цифрэ платформэу «Битрикс 24» зыфиIорэр зэрагъэфедэрэм Мыекъопэ районым иадминистрацие нэIуасэ зыщыфишIыгъ.\nМыекъопэ районым ипащэу Олег Топоровым зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, мыгъэ агъэцакIэу рагъэжьэгъэ проектым проект IофшIэным изэхэщэн нахь къафигъэпсынкIагъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу муниципальнэ образованием проект 25-мэ Iоф адешIэ.\nКорпоративнэ порталым администрацием иIофышIэхэм яхьылIэгъэ къэбархэр, документыкIэхэр итых. Платформэр загъэфедэрэм къыщыублагъэу пшъэрылъ мини 8,2-м ехъу къагъэуцугъагъ, ахэм ащыщэу мини 5,5-р зэшIуахыгъах, адрэхэм Iоф адашIэ.\nНэбгырэ 380-рэ фэдиз системэм щатхыгъ. Ахэм ахэхьэх администрацием, бюджет, къэралыгъо учреждениехэм яIофышIэхэр, народнэ депутатхэм я Совет идепутатхэр, къоджэ псэупIэхэм яадминистрациехэм япащэхэр.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм зэрариIуагъэмкIэ, цифрэ системэм предпринимательхэу районым исхэм яIофшIэн нахь чанэу зэхащэнэу, бизнес цIыкIум къэралыгъо IэпыIэгъу щягъэгъотыгъэнэу, къоджэ псэупIэхэм япащэхэр ащ фэдэ Iофхэм ахэщэгъэнхэу амал къеты.\nРеспубликэм ипащэ къэбар жъугъэм иамалхэм яIофышIэхэм адыриIэгъэ зэдэгущыIэгъум зэрэщыхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, цифрэ технологиехэм непэ социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэмкIэ амалышхохэр къатых.\n«Хэбзэ къулыкъухэр, чIыпIэхэм яструктурнэ подразделениехэр цифровизацие шIыгъэнхэмкIэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр непэ Адыгеим щызэшIуахых. Ащ ишIуагъэкIэ унашъохэр нахь псынкIэу аштэн алъэкIы, дисциплинэри нахь пытэ мэхъу. Мыекъопэ районым ищысэкIэ цифрэ платформэм шIуагъэу къытырэр тинэрылъэгъу. НэмыкI муниципалитетхэми а опытыр къафэфедэнэу сэгугъэ. Цифрэ технологиехэм ягъэфедэн нахь зедгъэушъомбгъущт, цифровизацием епхыгъэ Iофыгъо пстэуми икъоу тынаIэ атедгъэтыщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Зэнэкъокъум шъурагъэблагъэ\nСледущая Хэгъэгур нэкоу ыухъумагъ


Язэдэлэжьэныгъэ агъэпытэ — Адыгэ макъ\nРедактор 06.06.2019 06.06.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nФрайбург университетэу Альберт ыкIи Людвиг ацIэкIэ щытым ипрофессорэу Штефан Фихтнер-Файгель мы мафэхэм Адыгеим щыIагъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым щеджэрэ студентхэм ишIэныгъэхэмкIэ адэгощагъ, гущыIэгъу афэхъугъ.\nИлъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, Адыгеим ыкIи Германием ащыIэ апшъэрэ еджэпIитIумэ язэдэлэжьэныгъэ рагъэжьагъ. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ипрезидентэу ТхьакIущынэ Аслъан игукъэкIкIэ университетитIумэ зэпхыныгъэ азыфагу илъы хъугъэ. 2008-рэ илъэсым мыщ фэгъэхьыгъэ тхьапэм зэдыкIэтхагъэх.\nIофшIэгъу зэIукIэгъоу Адыгеим щыIэм къыдыхэлъытагъэу Штефан Фихтнер-Файгель ТхьакIущынэ Аслъан, университетым медицинэмкIэ ифакультетхэм ядеканхэм, студентхэм гущыIэгъу афэхъугъ, Адыгеим ит сымэджэщхэм ащыщхэр къыплъыхьагъэх.\n— Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым сыкъеблэгъэныр лъэшэу сигуап. Къыхэзгъэщы сшIоигъу, мыщ щеджэрэ студентхэм шIэныгъэу сызэрадэгуащэрэм осэ ин къызэрэфашIырэр. Ар сэри сэгъэлъапIэ, — къыIуагъ Штефан Фихтнер-Файгель.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ игущыIэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, апшъэрэ еджапIэм истудентхэу Фрайбург стажировкэ щызыхьын зылъэкIыгъэхэм ащ мэхьанэшхо раты. Кристофу Бодэ ыкIи Оливеру Томуш студентхэм IэпыIэгъу къызэрафэхъухэрэмкIэ зэрафэразэр къыIуагъ.\nПредыдущая Адыгэ «Фиксикхэм» яплъыгъэх\nСледущая Шъолъыр зэнэкъокъум къыщыхагъэщыгъэх


Цэй Ибрахьимэ итворческэ шIушIагъ | Адыгэ Макъ\nЦэй Ибрахьимэ итворческэ шIушIагъ\nАвтор: Редакция\t/ 15.01.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ тхыгъэ литературэм изэхэщэн-зэгъэкIункIэ апэрэ лъэбэкъухэр зышIыгъэ тхэкIо нахьыжъхэми, непэрэ мафэм усэн-тхэн Iофышхор зыпшъэ ифэрэ тхакIо пэпчъи ягугъу пшIыныр атефэ. Зигугъу пшIэу, зитхыгъэхэр къыхэбгъэщэу апашъхьэ иплъхьэрэ пэпчъ цIыфхэм, анахьэу къыткIэхъухьэхэрэм, нахь ашIэщт ыкIи агу къинэжьыщт.\nЦэй Ибрахьимэ (1890 — 1936) адыгэ литературэм икъежьапIэ Iутыгъэмэ ащыщ. Ар лIэшIэгъу плIанэ фэдиз адыгабзэкIи, урысыбзэкIи, украинабзэкIи тхагъэ. Пьесэхэу «КъокIас», «Фэмый», «Хьалэбалыкъ», «Жъымрэ кIэмрэ» зыфиIохэрэр, рассказхэу «Фатмэм игушIуагъу», «Шъхьэзакъу» («Одинокий») зыцIэхэр, усэхэр, баснэхэр, очеркхэр, адыгэ культурэм изытет къытегущыIэрэ статьяхэр 1912 — 1936-рэ илъэсхэм ытхыгъэх. Гъэсэныгъэ дэгъу иIагъ, зэчый гъэнэфагъи хэлъыгъ.\nАдыгэ театрэм изэхэщэн, артистхэм ягъэхьазырын, лэжьакIохэм искусствэр шIу ягъэлъэгъугъэным драматургым Iофышхо дишIагъ.\nАдыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым иIофышIэу зыщэтым Цэим адыгэ IорIуатэхэм, орэдхэм яугъоижьынкIэ Iофышхо ышIагъ, бэдэдэ къуаджэхэм къащитхыжьыгъ.\nАдыгэ автоном хэкур загъэпсым, хэку исполкомым илъэс зэкIэлъыкIохэм IэнэтIэ зэфэшъхьафхэр щигъэцэкIагъ, искусствэмкIэ отделым охътабэрэ ипэщагъ, адыгэ тхакIохэм яассоциацие иответственнэ секретарэу Iоф ышIагъ. Тыдэ зыщэIи, сыд Iоф зешIи Цэй Ибрахьимэ итворчествэ зэпигъэугъэп: адыгэ прозэм, поэзием, анахьэу драматургием, иIахьышIу ахилъхьагъ. Непэрэ мафэхэм Адыгэ Лъэпкъ драмтеатрэм драматургэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зэрэфаусыгъэм тхакIом, режиссерым ишIушIагъэ зэращымыгъупшэрэр, лъытэныгъэ зэрэфашIырэр къеушыхьаты.\nЦэим итхыгъэхэр адыгабзэкIэ, урысыбзэкIэ, французыбзэкIэ гъэзетхэм, журналхэм, сборникхэм къащыхиутыгъэх. Анахь шIушIэгъэ дахэу фэплъытэн плъэкIыщтыр кIэлэцIыкIухэм апаекIэ зэрэтхэщтыгъэр ары. 1935-рэ илъэсым тхылъ шъхьафэу поэмэу «ТхьакIумкIыхьэм ихьадэIус» зыфиIорэр къыдэкIыгъ. ЗэдзэкIын Iофми хэзагъэщтыгъ, ежь ибаснэхэм анэмыкIэу, И. Крыловым ытхыгъэхэм ащыщхэр, Корней Чуковскэм, Самуил Маршак яусэ-пшысэхэр адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъэх.\nЦэй Ибрахьимэ адыгэ профессиональнэ сценическэ искусствэм къежьапIэ фишIыгъ, Краснодар театральнэ техникумэу къыщызэIуахыгъагъэм идиректорыгъ, IэпэIэсэныгъэмкIэ щыригъаджэщтыгъэх, ежь ипьесэхэр ыгъэуцущтыгъэх. Адыгэ лъэпкъ музыкальнэ искусствэми хэхъоныгъэ инхэр ригъэшIыгъэх, ащ композитор цIэрыIохэу М. Гнесиныр, Т. Концевич, В. Мессман, нэмыкIхэри хигъэлэжьагъэх.\nЦэй Ибрахьимэ илъэс 46-рэ къыгъэшIагъэр, ащ щыщэу лIэшIэгъу плIанэр лъэпкъ литературэр, культурэр къэIэтыгъэным, цIыфхэм язэхашIэ къэгъэущыгъэным, лъэпкъым лъэбэкъукIэхэр ышIынхэм фигъэшъошагъ. И. Цэим литературнэ кIэн бай къыгъэнагъ.\nосым фэдэу фыжьэу,\nТыпсэунэу тэ зэдэтэшт.\nЛэжьыгъэхэр тэ афядгъащэу,\nЕу-еу гущэу псыхъошху,\nПсыхъомэ япащэу псы лъапI,\nПIалъэу узэрытым сехъуапсэ,\nЭльбрус лъагэр уикушъэ,\nШъхьашыгу осыри кушъэпс,\nКъушъхьэ мылыпсым ынэпс.\nКIо макъэу уиIэри гуих,\nХым ухэхьажьмэ — псы шхъуантI.\nЕтIэпцIэ пщэрыр уишъоф;\nФыгур къызэрыкIэрэр уихэку,\nКуушхоу щынагъор уигупч.\nНартымэ кIэныкIэ къялыгъэу,\nПшызэжъэу тятэмэ якъан.\nЗы тIуакIэм къыдэкIыхэу,\nПсыхъомэ ялыеу псы лъапI,\nЦэй Ибрахьимэ ежь итхыгъэхэри И. А. Крыловым ибаснэу зэридзэкIыгъэхэри дэтэу тхылъ 1934-рэ илъэсым Краснодар къыщыдигъэкIыгъагъ.\nСэнэ хатэм зыдэхьэм,\nАшъо шэплъыр тырихэу\nБэджэжъыем ыIупс къыфи,\nЫцэ фыжьхэр къыгъэхъупцIи,\nЫнэ цIыоу тедыягъ.\nТхьамыкIагъоу дэи дэдэр\nЛъэгэ дэдэу пылъагъэхэшъ,\nТыдэ къэкIэу къэкIуагъэми,\nНэм ылъэгъоу, цэм пэчыжьэу\nСыхьат псао зыпэлъым\nСэнашъхьэм ыгу къыфэгъоу,\nГухэкI иIэу гъумыгъугъэ:\n«СыдыкIэ мор былым!\nУеплъынкIэ дэхэ дэдэу,\nМэу къыпихырэр IэшIу дэдэу\nЦэр сыхьатым ыгъэщыщт».


Ти ЛIышъхьэ кIэщакIо афэхъугъ — Адыгэ макъ\nТи ЛIышъхьэ кIэщакIо афэхъугъ\nРедактор 15.05.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыгъэнэфэгъэ шIухьафтынхэм якъыдэхын фэгъэхьыгъэ ешIэгъухэр шахматхэмкIэ Мыекъуапэ щыкIуагъэх. Республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет, Адыгеим шахматхэмкIэ и Федерацие зэнэкъокъум кIэщакIо фэхъугъэх. ЗэIукIэгъухэм ясудья шъхьаIэу, дунэе арбитрэу Артем Ахметовыр Москва къикIыгъ. Ащ къызэрэтиIуагъэу, зэнэкъокъум нэбгырэ 39-рэ хэлэжьагъ. Урысыем ишъолъыри 10-мэ ялIыкIохэр Мыекъуапэ щызэIукIагъэх. ЕшIэгъухэр гъэшIэгъонэу кIуагъэх.\n«Блиц» зыфиIорэ зэнэкъокъум Новороссийскэ щыщэу Никита Петровым апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Очко 11-м щыщэу 9-р къыхьыгъ. Ставрополь краим щыпсэу-\nрэ Артур Габриелян я 2-рэ чIыпIэр фагъэшъошагъ, очкоуи 9 ригъэкъугъэр. Новороссийскэ иешIакIоу Антон Демченкэми очкоуи 9 ригъэкъугъ, ащ я 3-рэ чIыпIэр къыдихыгъ.\nВетеранхэм язэIукIэгъухэри зэнэкъокъум къыщыдалъытагъэх. Тэхъутэмыкъое районым щыпсэурэ Хьагъур Нухьэ иIэпэIэсэныгъэ къыхагъэщи, хэушъхьафыкIыгъэ шIухьафтын фашIыгъ.\n— НыбжьыкIэхэм ягъэсэн сыфэгъэзагъэу Iоф сэшIэ, — къытиIуагъ Хьагъур Нухьэ. — Ветеранхэм щысэ атырахызэ зэIукIэгъухэм кIэлэеджакIохэр зэрахэлажьэхэ-\nрэм фэшI сэгушIо.\nРостов хэкум илIыкIоу Артемий Данченкэр ныбжьыкIэхэм нахь къахэщыгъ, шIухьафтын фашIыгъ.\nАдыгэ Республикэм щыщхэр зэнэкъокъум зэрэхэлэжьагъэхэр зэхэщакIохэм зэфахьысыжьыгъэх. Мария Пивоваровам очкоуи 6 къыдихи, апэрэ чIыпIэр купым щыфагъэшъошагъ. Лъэцэр Джульетти зэхэщакIохэм къыхагъэщыгъ.\n— Зэнэкъокъум изэхэщэнкIэ IэпыIэгъу къытфэхъугъэхэ Дэгужъые Мурат, Долэ Долэтбый, нэмыкIхэм тафэраз, — къытиIуагъ республикэм шахматхэмкIэ и Федерацие итхьаматэу, зэнэкъокъум ипащэу Юрий Мешалкиным. — Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат бэмышIэу къытIукIагъ, шахматхэмкIэ зэнэкъокъу гъэшIэгъонхэр зэрэзэхатщэхэрэм фэшI къытщытхъугъ.\n— Мыекъуапэ тыгу рихьыгъ, шахматхэмкIэ ешIапIэм изытет лъэшэу тигъэрэзагъ. Мыекъуапэ щыкIогъэ зэIукIэгъухэм электрон шIыкIэм тетэу шахмат ешIэным пыщагъэхэр Англием, Испанием, Урысыем щяплъыгъэх. Ар кIэу дгъэфедэрэмэ ащыщ. Адыгеим хэгъэгу ыкIи дунэе зэIукIэгъухэр щызэхэтщэнхэ тлъэкIыщт. Республикэм и ЛIышъхьэ ишIуагъэкIэ зэнэкъокъу иныр Мыекъуапэ щызэхэтщагъ, — къытиIуагъ дунэе арбитрэу Артем Ахметовым.\nПредыдущая Къафэнагъэр зэIукIэгъу тIурытIу


Анахь дэгъоу зэхащагъ — Адыгэ макъ\nАнахь дэгъоу зэхащагъ\nРедактор 16.06.2020 16.06.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nДунаим футболымкIэ изэнэкъокъу 2018-рэ илъэсым Урысыем апэрэу щызэхащагъ.\nМэкъуогъум и 14-м рагъажьи, бэдзэогъум и 14-м нэс Дунэе зэнэкъокъур Урысыем икъэлэ 11-мэ ащыкIуагъ. Стадион зэтегъэпсыхьагъэхэу спортым ишэпхъэ лъагэхэм адиштэхэрэм командэхэр ащызэнэкъокъугъэх.\nУрысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэм ащыщ къыдимыхыгъэми, ешIэкIэ дэгъу къызэригъэлъэгъуагъэр зэхэщэкIо купым ипащэхэм хагъэунэфыкIыгъ. Анахь лъэшхэм ащыщэу Испанием зэрэтекIуагъэр, финалныкъом пэблагъэ зэрэхъугъагъэр шIукIэ тыгу къэтэгъэкIыжьых.\nЗэIукIэгъухэм нэбгырэ мини 100 пчъагъэ яплъыгъ. Адыгэхэм ятарихъ чIыгоу Шъачэ къыщызэIуахыгъэ стадионэу «Фыщтыр» итеплъэкIэ дахэм идэхэжь. Адыгэ Республикэм ибыракъ зэнэкъокъухэм ащыбыбатэу бэрэ тлъэгъугъ.\nФранцием ихэшыпыкIыгъэ командэ дышъэр фагъэшъошагъ. Командэ анахь лъэшхэм ахалъытэщтыгъэ Германиер пэшIорыгъэшъ ешIэгъухэм ахэкIын ымылъэкIэу зэнэкъокъум зэрэхэзыгъэр футболым хэшIыкI фызиIэмэ агъэшIэгъуагъ.\nЕшIэгъухэр гъэшIэгъонэу зэрэкIуагъэхэм дакIоу, культурэм епхыгъэ Iофыгъохэр, цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр дэгъоу агъэцэкIагъэх. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным, зэхэщэкIо купым хэтхэм зэрэхагъэунэфыкIыгъэу, нахьыпэкIэ футболымкIэ Дунэе зэнэкъокъухэр хэгъэгухэм зэращызэхащэщтыгъэхэм ябгъапшэмэ, Урысыем щыкIуагъэр пстэуми анахь дэгъу.\nДунэе зэнэкъокъум ыуж Урысыем ифутбол хэхъоныгъэ ышIыгъ. Дунэе зэIукIэгъухэр зыщыкIогъэхэ къалэхэу Шъачэ, Волгоград якомандэхэр хэгъэгум иапшъэрэ куп хэхьагъэх.\nУрысыем футболымкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу С. Черчесовым къызэриIуагъэу, тиешIакIохэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъонымкIэ амалышIухэр яIэх.\nФутбол ешIапIэу хэгъэгум иIэхэм япчъагъэ хэхъуагъ, физкультурэмрэ спортымрэ апыщагъэхэри хэпшIыкIэу нахьыбэ хъугъэх. ГТО-м ишапхъэхэр рагъэкъухэзэ, нэбгырэ мин пчъагъэхэм япсауныгъэ агъэпытэ, языгъэпсэфыгъо уахътэ нахьышIоу агъэкIонымкIэ спортыр яIэпыIэгъушIу.\nПредыдущая ЕшIэгъухэм тяжэ\nСледущая Мастер хъугъэу лъэкIуатэ


Адыгея Сегодня – Гъогум ущысакъын фае\nГъогум ущысакъын фае\tПоделиться материалом\nДата публикации: 13.12.2016 11:26\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэгъэзэгъэ комиссиеу Адыгеим щы зэхащагъэм зичэзыу зэхэсыгъоу ты гъуасэ иIагъэм тхьамэтагъор щызэрихьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIы шъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан.\nГумэкIыгъо шъхьаIэу министрэм къыгъэнэфагъэхэм ащыщ Адыгеим игъогухэм къатехъухьэрэ я 9-рэ аварие пэпчъ сабый зэрэ хэфагъэр. Ешъуагъэу рулым кIэ рытIысхьэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэми, мы лъэ ныкъомкIэ гумэкIыгъуабэ щыI. Авариехэм япроцент 15,9-р ахэм апкъ къикIыгъ. Мэзи 10-м къыкIоцI административнэ хэбзэукъоныгъэ мин 213-рэ фэдиз агъэунэфыгъ, тазырэу атыралъхьагъэм щыщэу къызэкIагъэкIожьын алъэкIыгъэр сомэ миллион 67-м кIэхьэ. Джащ фэдэу нысэщэ автомобиль зэхэтхэм шапхъэхэр зэраукъохэрэм, чэщырэ ныб жьы кIэхэр машинэхэмкIэ къызэрэзэдачъэхэрэм яIофыгъохэри зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэх. Мыщ пытагъэ хэлъэу укъякIо лIэн, шапхъэхэр зыукъохэрэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэн зэрэфаер пстэуми къаIуагъ.\nМы Iофыгъом епхыгъэу къэ гущыIагъ ыкIи зэфэхьысыжьхэр къышIыгъэх республикэм ипрокурорэу Василий По словскэм. Мы аужырэ илъэс 16-р пштэмэ, илъэсым къыкIоцI республикэм игъогухэм гуры тымкIэ аварие 600 фэдиз къазэратехъухьэрэр, нэбгыри шъэм ехъу ахэм зэрахэкIуадэрэр, шъобж хэзыхыхэрэм япчъагъэ зэрэбэр гумэкIыгъо шъхьаIэу ащ къыгъэнэфагъ.


Гъогухэр щынэгъончъэнхэм пае — Адыгэ макъ\nГъогухэр щынэгъончъэнхэм пае\nУрысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Максим Акимовым видеоконференцие шIыкIэм тетэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэ лъэпкъ проектымкIэ Проектнэ комитетым изэхэсыгъо тыгъуасэ зэрищагъ.\nАщ хэлэжьагъэх шъолъырхэм япащэхэмрэ мы проектым дэлэжьэрэ министерствэхэм пэщэныгъэ адызезыхьэхэрэмрэ. Адыгеим ыцIэкIэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nЗэдэгущыIэгъум ипэублэ Максим Акимовым къыIуагъ псэолъэшIын-гъэцэкIэжьын лъэхъаныр ыкIэм зэрэфакIорэм елъытыгъэу лъэпкъ проектым къыдыхэлъытэгъэ Iофыгъохэм язэшIохын нахь гъэпсынкIэгъэн зэрэфаер. Шъолъырхэм ащыщхэм ахэр процент 35-м нахь макIэу ащыгъэцэкIагъэх ныIэп. Вице-премьерым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мыщ телъытэгъэ мылъкур зэрагъэпсэуалъэрэм елъытыгъэщт гъогу хъызмэтым тапэкIэ бюджет ахъщэр зэрэтырагощэщтыр.\n«Гъогу сетьхэр» зыфиIорэ федеральнэ проектыр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм къытегущыIагъ УФ-м транспортымкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Иннокентий Алафиновыр. Министерствэм къызэритырэмкIэ, мы илъэсым телъытагъэу сомэ миллиарди 111,2-рэ къафатIупщыгъ, къэралыгъом ишъолъыр 83-мэ яобъект мини 6,8-м нахьыбэмэ IофшIэнхэр ащэкIох, зэшIуахыгъэр процент 70,2-рэ.\nАдыгеир тштэмэ, лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыхиубытэу объект 61-мэ гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох, ахэм ащыщэу 48-мэ IофшIэнхэр къащаухыгъахэх, хагъэкIыгъэр процент 78,7-рэ мэхъу. ЗэкIэмкIи апэIухьагъэр сомэ миллион 460-м ехъу.\n— ТицIыфхэм ягупсэфыныгъэрэ ящынэгъончъагъэрэ зэкIэми апэу зэлъытыгъэр республикэм игъогухэм ядэгъугъ. Джащ фэдэу тишъолъыр инвестициехэмкIэ, зекIохэмкIэ хъопсапIэу щытыныр, экономикэм хэхъоныгъэ ышIыныр бэкIэ зыIэ илъхэм ащыщых гъогу дэгъухэр. Лъэпкъ проектым амалышIухэр къытфызэIуехых ыкIи нахь шIогъэшхо ащ къызэредгъэтыщтым тыпылъын фае, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nПроектнэ комитетым изэхэсыгъо щаухэсыгъэх лъэпкъ проектым пшъэрылъэу иIэхэр икъоу зэшIуахынхэм пае ашIын фэе лъэбэкъу гъэнэфагъэхэр. Вице-премьерэу Максим Акимовым иунашъокIэ федеральнэ гупчэм нахь шIуагъэ къытэу дэлэжьэнхэм пае шъолъырхэм ягукъэкIхэр охътэ благъэм аугъоищтых ыкIи ахэплъэщтых.\nПредыдущая Зэгъусэхэу дэлэжьэщтых\nСледущая Урысыем ипроект анахь иныр Адыгеим щагъэцэкIагъ


Адыгэ Хэку Таймс: Гималаи икъушъхьэ анахь дахэм Адыгэ ныпыр щагъэIагъ\nАдыгэ Республикэм щыщ къушъхьэзекIо Iазэу Геннадий Долговыр Гималаи икъушъхьэ дахэу Ама-Даблам (6856) идэкIоен мыгъэ хэлэжьагъ. ДэкIоегъум илъэхъан къушъхьэтхым нэсынхэкIэ метри I00 къэнагъэу купым щыщ нэбгыри 4 язым ипсауныгъэ къэдэигъ.\n- ЗэкIэри дэгъоу кIощтыгъэ, зекIо гъогу хьылъэм ыкIэм тынэсыгъагъ, Ама-Даблам ышъхьагъ нэм къыкIэуцогъагъ, - къеIуатэ Геннадий Долговым. - ЫкIи гъусэу сэ сиIэр къэмэхыгъ. Изытет дэй дэдагъ. ЦIыфым ищыIэныгъэ тэ тизекIуакIэ елъытыгъагъ. Къушъхьэтхым тызфищэщтыгъэми, тиныбджэгъу къетхьыхыжьыгъ.\nДэкIоеным хэлэжьэрэ Олег Афанасьевыр къыкIэлъыкIорэ мафэм изакъоу къушъхьэтхым дэкIоенэу ежьагъ ыкIи ар къыдэхъугъ. Адыгеим ибыракъэу зыдаштагъэр Ама-Даблам ышъхьагъ нэсыгъ. Адырэ къушъхьэдэкIуаехэм зипсауныгъэ зэщыкъуагъэр къыращэхыжьыгъ. Непал ипсэупIэ анахь благъэу Пангбоче (3900 м) къынагъэсыгъ. ДжырэкIэ ащ изытет дэгъу.


ЗАГС-мкIэ ГъэIорышIапIэм пэщакIэ иIэ хъугъэ — Адыгэ макъ\nЗАГС-мкIэ ГъэIорышIапIэм пэщакIэ иIэ хъугъэ\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковам Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ нэIуасэ фишIыгъ Адыгэ Республикэм ЗАГС-мкIэ ГъэIорышIапIэм ипэщакIэу агъэнэфэгъэ Лариса Волчановскаям.\nЛариса Волчановскаям Всесоюзнэ юридическэ заочнэ институтыр къыухыгъ. 1990-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2011-рэ илъэсым нэс республикэ прокуратурэм икъулыкъухэм ащылэжьагъ, очылхэм я Адыгэ республикэ коллегие иочылэу щытыгъ.\nКъумпIыл Мурат ГъэIорышIапIэм ипащэу агъэнэфагъэм гъэхъагъэхэр ышIынхэу фэлъэIуагъ.\n«Уикандидатурэ Урысыем юстициемкIэ и Министерствэ къыдыригъэштагъ, IэнатIэм узэрэIухьэрэм фэгъэхьыгъэ Указым сыкIэтхэжьыгъ. О узфагъэзэгъэ лъэныкъом Iофхэр дэгъоу щызэпыфэнхэм мэхьанэшхо иI. ЫпэкIэ узIутыгъэ IэнатIэхэм опытэу ащыуиIэ хъугъэр лъэныкъуакIэми къыщыпшъхьэпэнэу сэгугъэ. Хэбзэгъэуцугъэм фэхъугъэ зэхъокIыныгъэхэм адиштэу ГъэIорышIапIэм ыпашъхьэ пшъэрылъышхохэр къырагъэуцуагъэх, пIэлъэ гъэнэфагъэхэм шIуагъэ къытэу ахэр гъэцэкIэгъэнхэ фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nНаталья Широковам къызэриIуагъэмкIэ, цIыфхэм яунэгъо Iофхэм язытет фэгъэхьыгъэ актхэм ятхынкIэ ЗАГС-м и ГъэIорышIапIэ джыдэдэм Iофышхохэр щызэрахьэх. Хэгъэгум и Президент пшъэрылъ зэришIыгъэм тетэу мыгъэ ар цифрэ шапхъэхэм атехьан фае. НепэкIэ акт миллионым ехъур ащ къыхырагъэубытагъ.\nЦыхьэ къызэрэфишIыгъэм фэшI республикэм ипащэ зэрэфэразэр Лариса Волчановскаям риIуагъ, пшъэрылъэу къыфашIыхэрэр ыгъэцэкIэнхэм зэрэфэхьазырыр къыIуагъ.\nПредыдущая Лъэпкъ мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъу\nСледущая Мэкъумэщ хъызмэтымкIэ пшъэрылъхэр


Адыгэ Хэку Таймс: Шъхьэлахъо Азмэт: «Хэхъоныгъэ инхэр тшIынхэм тапэкIи тыфэбэнэщт»\nШъхьэлахъо Азмэт: «Хэхъоныгъэ инхэр тшIынхэм тапэкIи тыфэбэнэщт»\nТэхъутэмыкъое районыр Адыгеим имуниципальнэ образованиехэм анахь ин, экономическэу анахь зызыушъомбгъухэрэм ащыщ. Хэхъоныгъэу яIэхэм, ягухэлъхэм защыдгъэгъуазэмэ тшIоигъоу джырэблагъэ зыIудгъэкIагъ район администрацием ипащэу Шъхьэлэхъо Азмэт.\n- Азмэт, илъэситIум ехъугъ районым ипащэу узыщытыр. А уахътэм изэфэхьысыжьхэр пшIыхэмэ, сыда анахьэу къыхэбгъэщын плъэкIыщтыр?\n- Районым хэхъоныгъэхэр хэпшIыкIэу ешIых, ау ар сэ мы IэнатIэм сызэрэIутым изакъоу епхыгъэу сIон слъэкIыщтэп. Ащ фэIорышIэрэ шIогъабэ къыхэбгъэщын плъэкIыщт. Арэу щытми, чыжьэу сызэкIэмыIабэу, аужырэ илъэситIур къызэфэсхьысыжьын. Предприятиехэм зызэраушъомбгъурэм, цIыфэу Iоф ащызышIэхэрэм япчъагъэ зэрэхагъахъорэм, хэбзэIахьэу къатырэр нахьыбэ зэрэхъугъэм яшIуагъэкIэ, 2012-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, проценти 108-кIэ нахьыбэу районым изэхэт бюджет хахъо ышIыгъ. Бюджетым хахъомэ, зэшIопхышъурэри нахьыб. Лъэныкъо пстэури къызэлъедгъэубытызэ щыкIэгъабэ дэгъэзыжьыгъэ хъугъэ, объектыкIэхэр тшIыгъэх ыкIи ттIупщыгъэх, жъыхэми гъэцэкIэжьынхэр ятшIылIагъэх. Къэралыгъом исубъект пстэуми афэдэу, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмкIэ Iофыгъохэр тиIагъэх, нэбгырэ 1778-рэ чэзыум хэтыгъ. Ахэр дэдгъэзыжьынхэм фэшI къуаджэу Козэт, поселкэу Яблоновскэм IыгъыпIакIэхэр къащызэIутхыгъэх, жъыхэм группэхэр ащызэхэтщагъэх. Арэу щытми, джыри а Iофыр зэтедгъэуцуагъэу пIон плъэкIыщтэп, Инэмрэ Яблоновскэмрэ нэбгырэ 240-мэ ателъытагъэхэу IыгъыпIэхэр ащыдгъэуцунхэ фае. Ахэм апае чIыгу Iахьхэр дгъэнэфагъэх. НэмыкIэу культурэм, медицинэм, социальнэ лъэныкъом япхыгъэуи зэшIотхыгъэр макIэп, а зэпстэури хэзыгъэ имыIэу къэпIон плъэкIыщтэп, ищыкIагъэуи слъытэрэп. ЦIыфэу районым исхэм алъэгъу, зэхашIэ.\n- Сыда анахьэу бюджетым хахъо езыгъэшIырэр?\n- Предприятиеу итыр нахьыбэ хъугъэ, ахэм заушъомбгъу, цIыфэу ащылажьэхэрэм япчъагъэ хагъахъо, лэжьапкIэр къаIэты, хэбзэIахьэу къатырэр нахьыбэ мэхъу. Анахьыбэу бюджетым къыхэзылъхьэхэрэр «ИКЕА МОС», «Новые технологии», «Юг-Авто», «Пластиктрейд», «Ашан», «Метро Кэш энд Керри», «Автоцентр «Юг-Авто», «Юг-Авто-Плюс», «АНТЦ по рису», «Компаньон» зыфиIохэрэр ары, нэмыкIхэми ацIэ къепIон плъэкIыщт. Джащ фэдэу промышленностым изегъэушъомбгъун зиIахьышхо хэзышIыхьагъэхэм ащыщых хъызмэтшIапIэхэу «Формика-Юг», «Силган метал Пэканджинг», «ДомБытХим», «МебелышI фабрикэу «Ивна», «Урал-Юг-Пласт» зыфиIохэрэр, гъэучъыIэлъэ комбинатэу «Западнэр». ПстэумкIи иными, гурытыми, цIыкIуми, предприятие 44-рэ промышленностым щылажьэу районым непэ ит.\n- ПсэолъэшIынми лъэшэу районым зызэрэщиушъомбгъурэр нэрылъэгъу.\n- ПсэолъэшI организацие 47-рэ зэкIэмкIи районым непэ Iоф щызышIэрэр. ПсэупIэу къашIырэр зэкIэри ежьхэм ямылъку зэрагъэуцурэр. ПэшIорыгъэшъ прогнозхэр проценти 101-у мы лъэныкъомкIэ гъэцэкIагъэхэ хъугъэх. Ащ зишIушIагъэ хэлъхэм ащыщых «СМУ «Капстрой», «Компаньон», «Строймонтаж-2» зыфиIохэрэр, «Механизированнэ колоннэр», нэмыкIхэр. 2012-рэ илъэсым псэупIэу квадратнэ метрэ мин 34-м ехъу, 2013-рэ илъэсым квадратнэ метрэ мин 31-м шIокIэу, мы илъэсым имэзи 9 къыкIоцI мин 35-м ехъу ашIи атIупщыгъ. Джащ фэдэу псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу районым иIахьэу хилъхьан фаер илъэс къэс тэгъэцакIэ.\n- Азмэт, Адыгеим имуниципальнэ образованиехэр пштэхэмэ, Тэхъутэмыкъое районыр инвесторхэмкIэ анахь хъопсагъу ыкIи аужырэ илъэсхэм къихьагъэр макIэп...\n- Ары, зэкIэ инвестиционнэ проектэу щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ хъугъэхэм яшIуагъэкIэ 2012-рэ илъэсым сомэ миллиарди 2-рэ миллион 302-м ехъу, 2013-рэми сомэ миллиарди 2-рэ миллион 309-м шIокIэу, ыкIи мы илъэсым имэзи 9 къыкIоцI сомэ миллиардрэ миллиони 122-м ехъу районым къыхэлъхьагъэ хъугъэ. Ащ имызакъоу, IофшIэпIэ чIыпIэ мини 6 фэдиз къатыгъ.\n- Джыри сыд инвестиционнэ площадкэха жъугъэхьазырыгъэхэр?\n- Непэрэ мафэмкIэ республикэм изегъэушъомбгъун фэгъэпсыгъэ комплекснэ планым игъэцэкIэн тыхэлэжьэнэу инвестиционнэ проекти 2 дгъэхьазыри къэттыгъ. Ахэр чIыдагъэм дэлэжьэнэу комплексышхомрэ гъэучъыIалъэхэр, анахьэу «горизонтальнэ морозильнэ камер» зыфаIорэм фэдэхэр, къэзышIыщт заводымрэ. Комплексышхор Щынджые къоджэ псэупIэм щагъэуцущт, зэфэшIыгъэ Iахьзэхэлъ обществэу «Антей» зыфиIорэр ары ар зигухэлъыр, объектыр зэшIэу ашIыщтэп, игъорыгъоу агъэуцущт, сомэ миллиард 30 зэкIэмкIи пэIуагъэхьанэу къалъытагъ. ПэшIорыгъэшъэу зэрагъэнэфагъэмкIэ, хэбзэIахьэу сомэ миллион 500 илъэсым къыкIоцI бюджетым къыхилъхьанэу кIуачIэ иIэщт. Адрэ заводэу зигугъу къэсшIыгъэр поселкэу Инэм щашIыщт, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Новатэк» зыфиIорэр ары зигухэлъыр, сомэ миллион 350-рэ проектым тефэщт. ПэшIорыгъэшъэу къызэралъытагъэмкIэ, сомэ миллион 40 фэдиз илъэсым къыкIоцI бюджетым хэбзэIахь къыхилъхьаным фэгъэпсыгъэщт.\n- Сыда адэ непэ Iофыгъо шъхьаIэу шъуздэлэжьэн фаеу шъуиIэр?\n- Районым экономическэу зеушъомбгъу нахь мышIэми, тэ ткIуачIэ къымыхьын Iофыгъохэр тэри тиIэх. ГущыIэм пае, къуаджэу Бжыхьэкъоежъым еджэпIакIэ щыдгъэуцун фае, поселкэу Новый зыфиIорэм дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм игъэцэкIэжьын, спортым епхыгъэ объектэу шIокI имыIэу тищыкIагъэхэр IэпыIэгъу къытамытымэ тэ тизакъоу тфэшIыщтхэп, нэмыкI пэрыохъухэри тиIэх. Арэу щытми, тытхьаусыхэрэп, тапэкIи районыр ыпэкIэ лъыкIотэным, хэхъоныгъэ инхэр ышIынхэм, цIыфхэр непэрэ лъэхъаным диштэу псэунхэм амалэу тиIэмкIэ тафэбэнэщт.\n- Шъуигухэлъхэр къыжъудэхъунхэу шъуфэтэIо.\nСурэтым итыр: Тэхъутэмыкъое район администрацием ипащэу Шъхьэлэхъо Азмэт.


Республика Адыгея - Мэкъу-мэщым иIофыгъохэм ямызакъоу...\nМэкъу-мэщым иIофыгъохэм ямызакъоу...\nУрысые Федерацием мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Александр Ткачевымрэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Москва IофшIэн зэIукIэгъу щызэдыряIагъ.\nРеспубликэм мэкъу-мэщымкIэ илъэныкъо шъхьаIэхэм ыкIи отраслэм ихэхъоныгъэкIэ къэралыгъо программэхэм Адыгеир зэрахэлажьэрэм ахэр атегущыIагъэх.\nАлександр Ткачевым къыхигъэщыгъ мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ республикэм гъэхъэгъэшIухэр зэришIыхэрэр. КъумпIыл Мурат Адыгеим ихъызмэтшIапIэхэм пIэлъэ кIэкIым къыкIоцI губгъо IофшIэнхэр зэраухыгъэхэм фэгъэхьыгъэу федеральнэ министерствэм ипащэ къыфиIотагъ. 2018-рэ илъэсым телъытагъэу бжыхьэсэ культурэхэм чIыпIэу аубытыгъэр гектар мини 9,9-кIэ нахьыбэ хъугъэ. 2017-рэ илъэсым чъыгхатэхэмрэ сэнэшъхьэлэ-жьыпIэхэмрэ гектар 200-м ехъу арагъэубытыгъ.\nАщ нэужым программэу «Къуаджэхэм яхэхъоныгъ» зыфиIорэм Адыгеир зэрэхэлэжьэщт лъэныкъохэм атегущыIагъэх. КъызэрэхагъэщыгъэмкIэ, программэм илъэныкъуи 10-мэ ащыщэу Адыгэ Республикэр лъэныкъуи 8-мэ ахэлажьэ. Ащ ишIуагъэкIэ 2014-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу къуаджэхэм газрыкIопIэ километри 116-м ехъу, псырыкIопIэ километри 151-м ехъу ащагъэпсыгъ, джащ фэдэу фельдшер-мамыкуи 6 ыкIи врачхэм Iоф щашIэным тегъэпсыхьагъэу зы офис ащашIыгъ. Ащ нэмыкIэу унэгъо ныбжьыкIэ ыкIи специалист 70-м зыщыпсэухэрэ унэхэмкIэ яIофхэм язытет нахьышIу афашIыгъ.\nМы программэм тегъэпсыхьагъэу Адыгеим джыри сомэ миллиони 104-м ехъу илъэсэу тызхэтым къыIэкIэхьащт. Къуаджэм иинфраструктурэ, специалист ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу ятыгъэным, гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным, культурэмрэ медицинэмрэ япхыгъэ учреждениехэу къуаджэхэм адэтхэм яIофыгъохэм язэшIохын мылъкур пэIухьащт.


Автор Тема: Икона (Прочитано 1528 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (318.34 кБ, 1280x960 - просмотрено 147 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (105.2 кБ, 960x1280 - просмотрено 50 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (194.66 кБ, 960x1280 - просмотрено 43 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (142.73 кБ, 960x1280 - просмотрено 28 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (194.59 кБ, 960x1280 - просмотрено 34 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (251.1 кБ, 960x1280 - просмотрено 59 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (275.38 кБ, 960x1280 - просмотрено 76 раз.)


ЕплъыкIэхэр | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 10.01.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nХЬАНЭХЪУ Руслъан — философие шIэныгъэхэмкIэ доктор:\n— УФ-м и Президентэу Владимир Путиным ышIагъэр, ышIэрэр цIыфхэм дэгъоу алъэгъу ыкIи ащ уасэ фашIын амал яI. Ау тиуахътэ анахь мэхьанэшхо зиIэр тапэкIэ ащ гухэлъэу иIэхэм обществэр ащыгъэгъозэгъэныр ары. Гъэтхапэм щыIэщт хэдзынхэм Владимир Путиныр зэращытекIощтым щэч хэлъэп. Ежь-ежьырэу зыкъызэригъэлъэгъуагъэр лъэбэкъу тэрэзэу сэлъытэ. Джащ фэдэу теледебатэу щыIэщтхэм ахэлэжьэнэу тыщэгугъы. Мыгъэрэ хэдзынхэр гъэшIэгъон хъунхэу сыхэплъэ. Сыда пIомэ В. Путиным нэмыкIэу унаIэ зытебдзэн плъэкIыщт нэмыкI кандидатурэхэри щыIэх, анахьэу къыхэзгъэщырэр КПРФ-м къыгъэлъэгъогъэ Павел Грудининыр ары. Ау, ыпэкIэ къызэрэсIуагъэу, хэдзакIохэм янахьыбэм Владимир Путиным дырагъэштэщт.\nАЦУМЫЖЪ Казбек — тарихъ шIэныгъэхэмкIэ доктор:\n— Къэралыгъом ипэщэ IэнатIэ IухьанымкIэ Владимир Путиным ебгъэпшэн кандидатурэ непэ щыIэп. ЦIыфхэр зэрэщыгугъыхэрэм зыкъыфэбгъазэмэ, къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэным нахь пытагъэ хэлъэу къекIолIэгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу щыт. 2004-рэ илъэсым В. Путиныр официальнэу апэрэ хэдзынхэм захэлажьэм цыхьэшIэгъу цIыфэу сыриIагъ. А уахътэм гумэкIыгъуабэ щыIагъ, а пстэури В. Путиным зэшIуихын, къызэринэкIын ылъэкIыгъ. Непэ къэралыгъом ипащэ авторитетышхо иI, цIыфхэм цыхьэ фашIы, иполитикэ дырагъаштэ. ГумэкIыгъоу, щыкIагъэу щыIэхэр Владимир Путиным дэгъоу ешIэх, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ пшIэн фаем дэгъоу щыгъуаз. Сэ сшъхьэкIэ тикъэралыгъо ипащэ хэдзынхэм текIоныгъэр къащыдихынэу сыфэлъаIо, политикэм зыхэт илъэс пчъагъэм къыкIоцI зэфэхьысыжь тэрэзхэр ышIынхэ, цIыфхэм апэблагъэ хъун ылъэкIыгъ — ары пстэуми анахь шъхьаIэр.\nЗыгъэхьазырыгъэр ТХЬАРКЪОХЪО Адам.


Владимир Нарожный принял участие в открытии нового здания Тахтамукайской центральной районной больницыТэхъутэмыкъое район сымэджэщыр къызэIуахыгъ\n13 июня Председатель Государственного Совета – Хасэ РА Владимир Нарожный, его заместитель Аскер Савв, депутаты республиканского парламента приняли участие в торжественном открытии нового больнично-поликлинического корпуса Тахтамукайской центральной районной больницы на 50 коек и поликлиники на 200 посещений.\nОбращаясь к собравшимся, Глава Адыгеи подчеркнул, что открытие нового лечебного корпуса районной больницы – это еще один важный шаг в повышении качества и доступности медицинских услуг в рамках реализации стратегических инициатив Президента РФ Владимира Путина в сфере здравоохранения. Завершить начатое в 2007 году строительство здания удалось благодаря поддержке Правительства Российской Федерации и лично Дмитрия Медведева. Мурат Кумпилов выразил слова благодарности строителям, всем, кто принимал участие в создании медучреждения.\nМедицинэ IофышIэм и Мафэу къэблагъэрэм ипэгъокIэу район сымэджэщыр къызэIуахыгъ. Щэу зэтет псэуалъэр аужырэ шапхъэхэм адиштэу гъэпсыгъэ. Сымаджэхэр чIэгъолъхьанхэ алъэкIынэу чIыпIэ 50 иI, поликлиникэм зы сменэм къыкIоцI нэбгырэ 200-мэ IэпыIэгъу ащыфэхъунхэ алъэкIыщт.\n2007-рэ илъэсым Тэхъутэмыкъое район сымэджэщым ишIын рагъэжьагъ, ау ахъщэ зэрэщымыIэм ыпкъ къикIыкIэ IофшIэныр къызэтеуцагъ. УФ-м и Правительствэ ыкIи Дмитрий Медведевыр ышъхьэкIэ IэпыIэгъу къызэрафэхъугъэм ишIуагъэкIэ илъэсыбэрэ щытыгъэ псэуалъэм ишIын рагъэжьэжьыгъ. Сомэ миллиони 143-рэ фэдиз IофшIэнхэм апаIуагъэхьанэу къатIупщыгъ. Ахэм ащыщэу миллион 18-кIэ оборудованиякIэхэр зэрагъэгъотыгъэх.\nАхъщэу къатIупщыгъэр зэрифэшъуашэу зэрагъафэмэ, IофшIэнхэр зэрэкIорэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ежь ышъхьэкIэ лъыплъагъ. Сымэджэщым икъызэIухын фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэм псэуалъэр зышIыгъэхэм рэзэныгъэ гущыIэхэр афигъэзагъэх. ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Марк-Сервис» зыфиIорэм ипащэу Цуекъо Мурат ыкIи ащ иIофышIэхэм охътэ кIэкIым къыкIоцI зэрифэшъуашэу псэуалъэр зэрашIыгъэр КъумпIыл Мурат игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n- СымэджэщыкIэм амалэу иIэхэм псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ нахьышIу хъуным зэрэфэIорышIэщтым сицыхьэ телъ, - къыIуагъ КъумпIыл Мурат. - Республикэм икъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэр федеральнэ программэхэм тапэкIи ахэлэжьэщтых, медицинэр цIыфхэм нахь апэблагъэ хъуным фэIорышIэщтых. Ау, Iофэу зэшIотхырэм медицинэ IофышIэхэри къыхэлэжьэнхэ, опытэу аIэкIэлъым хагъэхъо зэпытын, сымаджэхэм зэрифэшъуашэу апэгъокIынхэ фае.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем къызэриIуагъэмкIэ, тапэкIэ сымэджэщэу районым иIагъэм уигъэрэзэнэу щытыгъэп. Псэуалъэр жъы дэдагъ, специалистхэм афикъун кабинет иIагъэп. Джы, ащ фэдэ гумэкIыгъо Тэхъутэмыкъое районым иIэжьэп. Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ псэуалъэр зэтегъэпсыхьагъ, «бережливое производство» зыфиIорэ шIыкIэм тетэу гъэпсыгъэ.\nНэужым КъумпIыл Мурат сымэджэщыр къыплъыхьагъ, Iоф щызышIэхэрэ специалистхэм гущыIэгъу афэхъугъ, ипсауныгъэ изытети зэригъэшIагъ. Тэхъутэмыкъое район сымэджэщым иврач шъхьаIэу Нэхэе Светланэ къызэриIуагъэмкIэ, псэолъакIэм терапевтическэ, педиатрическэ, неврологическэ отделениехэр хэтых. Апэрэ къатым поликлиникэ, стоматологым, рентгенодиагносикэм ыкIи лабораторием якабинетхэр тетых. Врач шъхьаIэм игущыIэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, врачхэм лъэшэу ащыкIэхэрэп. Республикэм анахьэу щымэкIэ кIэлэцIыкIу эндокринологыри сымэджэщым зэригъэгъотыгъ.\nТэхъутэмыкъое район сымэджэщым икъызэIухын зыхэлэжьэ нэуж Теуцожь районым щашIынэу щырагъэжьэгъэ спорт комплексыр КъумпIыл Мурат зэригъэлъэгъугъ. Федеральнэ целевой программэу «Развитие физической культуры и спорта в РФ 2014-2020 годы» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псэуалъэм ишIын рагъэжьагъ. Пэнэжьыкъуае щырагъэжьэгъэ спорт комплексым сомэ миллион 73-м ехъу пэIухьанэу агъэнафэ. Нэбгырэ 200-м ехъу зычIэфэщт псэуалъэм ишIын мы илъэсым аухыщт.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Республикэм миллиарди 6 рубль къыратыщт зекIом пае\nЛъэпкъ гъэпсылъэу «ЗекIонымрэ хьакIэпэгъокIынымрэ» зыфиIорэм къыхиубытэу Адыгэ Республикэм рубль миллиарди 6,2-рэ къыфэкIощт зыгъэпсэфыпIэу «Лэгъонакъэ» игъэпсын пэIуагъэхьанэу. Мыщ фэгъэхьыгъэ унашъом кIэтхагъ Урысые Федерацием и Правительствэ ипащэу Михаил Мишустиныр.\nМылъкур чэзыу-чэзыоу къатIупщыщт. Мы илъэсымкIэ лъэпкъ ъэпсылъэм къыдыхэлъытэгъэ фэIо-фашIэхэм атегъэпсыхьагъэу республикэм къыфэкIощтыр рублэ миллион 205-рэ фэдиз, 2023-рэ илъэсым рублэ миллиарди 5-м кIахьэ, 2024-рэ телъытэгъэщтыр рублэ миллиардым ехъу.\n«УФ-м и Правительствэ тыфэраз республикэмкIэ мэхьанэшхо зиIэ Iофыгъом изэшIохын тегъэпсыхьагъэу IэпыIэгъу къызэрэтфэхъурэмкIэ. ЗекIоным лъэныкъор гъэпсыгъэным пае республикэм пшъэрылъэу иIэхэр зэшIохыгъэнхэр, Адыгеим икъушъхьэлъэ чIыпIэхэм ащыпсэухэрэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр федеральнэ мылъкум ишIуагъэкIэ къыддэхъущтых», — къыIуагъ Адыгэ Республикэм илIышъхьэу КъумпIыл Мурат.


Лъэпкъ культурэм икъэухъумэн | Адыгэ Макъ\nЛъэпкъ культурэм икъэухъумэн\nАвтор: Редакция\t/ 09.10.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nКультурэм икъэухъумэн, икъэIэтын, ихэгъэхъон Адыгэ къэралыгъо университетым адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ ифакультет лъэшэу пылъ. Ар къыхегъэщы мыщ ипащэу Хьамырзэкъо Нуриет.\n— Гъэ къэс Iофтхьабзэхэр студентхэм, кIэлэеджакIохэм апае зэхэтэщэх. Ащ пылъых кIэлэегъаджэу Iутхэр, студентхэми бэкIэ ахэм ауж зыкъырагъанэрэп. «Адыгэ диктант», «Бзэ джэгукIэхэр», «Олимпиадэхэр адыгабзэкIэ», «Этнографическэ диктант» зыфиIорэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэх. Кавказ заом фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъурае илъэс къэс ретэгъэкIокIы. Проектэу «Лъапсэ» зыцIэр гъэмафэм зэхэтщагъ. Адыгэ хабзэр, Адыгэ къэшъуакIэхэр, адыгабзэр, фольклорыр, дышъэидэныр ыкIи нэмыкI лъэныкъохэр ащ къызэлъиубытыщтыгъэх, — къыIуагъ деканым.\nГъэрекIо диплом плъыжькIэ университетыр къэзыухыгъэхэм факультетым икафедрэ IэнатIэ-хэр щагъотыгъэх. Тхьаркъохъэ Нэфсэтрэ Трапизонян Виолеттэрэ лаборанткэх. Нэфсэт мыгъэ нэбгырэ 25-у факультетым къычIэхьагъэхэр ригъэджэщтых.\n— Джыри еджапIэм сызычIэсым ныдэлъфыбзэм лъэшэу сыфэщэгъагъ, ар къызысэухым теубытагъэ хэлъэу мы факультетым сыкъычIэхьагъ. Еджэгъу илъэситфыр псынкIэу чъагъэ, джы непэрэ мафэм тыбзэ, тикультурэ ихэгъэхъон сыпылъ, — къыIуагъ Нэфсэт.\nАдыгабзэм, хабзэм, тхакIэм, зекIуакIэхэм язэгъэшIэн нэмыкI лъэпкъ щыщ студентхэри лъэшэу пылъых. АшIогъэшIэгъон, сыда пIомэ ахэри Кавказым щэпсэух. Ахэм ащыщ Трапизонян Виолетти.\n— Сызщыпсэурэ республикэм ихъишъэ сэшIэ, ыбзэ зэзгъэшIэнэу сыфаеу мы факультетым сыщеджагъ. Джы адыгабзэр къызгурэIо, сэтхэшъу ыкIи тэкIу сырэгущыIэ, — къыIуагъ ащ.\nСтуденхэр зыщеджэрэ псэуалъэр жъы хъугъэ, зыкIэрыс столхэм, пхъэнтIэкIухэм бэ аныбжьыр. Ау ар япэрыохъоп абзэ фэщэгъэнхэмкIэ, адыгэ хабзэр ухъумэгъэным пылъынхэмкIэ, хъишъэу блэкIыгъэр зэрагъэшIэнымкIэ. Зы унагъом исхэм афэдэхэу зэгурэIох, зэдеIэжьых, зэпэгъокIых.


Археологхэм къыхагъэщых | Адыгэ Макъ\nФедеральнэ автомобиль гъогоу М-29 «Кавказ» зыфиIорэр Краснодар краим ит станицэу Павловскэм къыщегъэжьагъэу къалэхэу Грознэм, Махачкала адэкIышъ, псэупIэу Яраг-Казмаляр екIуалIэ, етIанэ Азербайджан икъэралыгъо гъунапкъэ нэсы.\nА трассэм къыхэкIэу Мыекъуапэ къынэсырэ гъогум километри 103-рэ икIыхьагъ.\nСовет хабзэм илъэхъан мы гъогум «Ростов — Баку» раIощтыгъэр, джыри ыцIэ зэблахъущт.\nФедеральнэ программэм къызэрэдилъытэу, гъогур агъэкIэжьы. Машинэ рыкIопIэ шъолъыритIум ычIыпIэкIэ плIы кIэу агъэпсыщт. Автотранспортыр бэу зыщызекIохэрэ чIыпIэхэм гъогу зэхэкIхэр, чIычIэгъ зэпырыкIыпIэхэр, эстакадэхэр кIэу ащашIыщтых. Мыекъуапэ итыгъэкъокIыпIэ лъэныкъокIэ щагъэпсыщт гъогу зэхэкI-зэпырыкIыпIэри ахэм ащыщ.\nАхъщэу пэIухьащтыр федеральнэ бюджетым къыхагъэкIыщт.\nIофшIэнхэр рагъэжьэнхэм ыпэ археологхэм гъогу зэхэкIым къыпэIулъ чIыгухэр ауплъэкIугъэх, псэупIэжъхэу щырэ къэхэлъитIурэ къыхагъэщыгъэх. Зэхэтэу объект зэфэшъхьафхэу 28-рэ фэдиз къагъэнэфагъ, ахэр мыотIхэм якультурэ ыкIи гурыт лIэшIэгъухэм ялъэхъан зыфэдагъэхэр къэзыIотэхэрэ пкъыгъохэр къащагъотынхэу зыщыгугъыхэрэ чIыпIэх.\nАдыгэ Республикэм культурэ кIэным иобъектхэм якъэухъумэнрэ ягъэфедэнрэкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу ЦIыпIынэ Рустем къызэриIуагъэмкIэ, археологхэр псэупIэхэу «Мэфэхьабл-1», «Мэфэхьабл-2», Iошъхьэжъхэу «Мэфэхьабл-1», «Айрюм-1», псэупIэхэу «Улька-1», «Улька-2», «Улька-3» зыфиIохэрэм ащытIэщтых.\nМы уахътэм тIэн IофшIэнхэр къутырэу Грознэм щырагъэжьагъэх, ахэм нэбгырэ 50 фэдиз ахэлажьэ. ШIэхэу «Мэфэхьабл-1»-м ыкIи «Мэфэхьабл-2»-м ушэтынхэр ащашIыщтых.\nТIэныр рагъэжьэгъакIэми, етIагъом хэшIыкIыгъэ хьакъу-шыкъу къутафэхэр, гурыт лIэшIэгъухэм ашIыгъэгъэхэ унэхэм алъапсэхэр къызэрагъотыгъэхэр археологхэм къаIуагъ. Специалистхэр зэман зэфэшъхьафхэм хэкужъым щыпсэугъэхэм агъэфедэщтыгъэхэ пкъыгъохэмрэ бзылъфыгъэхэм зызэрагъэдахэщтыгъэхэ хьап-щыпхэмрэ къычIахынхэу мэгугъэх. IофшIэнхэр тызыхэт илъэсыр екIыфэкIэ зэпагъэущтхэп. Культурэ кIэнэу къагъотыхэрэр Адыгеим и Лъэпкъ музей чIэлъынхэу къыратыщтых.\nМыхэм анэмыкIэу Москва ыкIи Санкт-Петербург къарыкIыгъэхэ археологхэм станицэу Новосвободнэм пэблагъэу тIэн Iофхэр щырагъэкIокIых. ЦIыфхэм къурмэн ашIыщтыгъэхэ мэлхэмрэ шъыхьэхэмрэ якъупшъхьэхэу къэхэм ачIэлъхэр ахэм ауплъэкIух. НэмыкI шIэныгъэлэжь купхэми Адыгеим Iоф щашIэ, культурэ кIэнхэм алъэгъух, къагъотыхэрэр зэрагъашIэх.\nШъугу къэдгъэкIыжьын тиреспубликэ культурэ кIэнхэм ахалъытэрэ объект минищым ехъу зэритыр. Ахэм ащыщэу 2700-р археологием иобъектых, ижъырэ цIыфым иуцупIэ пытэпIэжъхэм, исп унэхэм, къэхэлъэжъхэм ахэр афэгъэхьыгъэх.\nАрхеологхэм рахьыжьэгъэхэ Iофхэр къамыухыхэу гъогу зэхэкI-зэпырыкIыпIэм игъэпсын рагъэжьэщтэп.


Щылэ мазэм и 7-р – Христос къызыхъугъэ маф | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм ис чыристанхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nИисус Христос къызыхъугъэ мафэм фэшI тышъуфэгушIо!\nМы мэфэкI нэфыр зэгурыIоныгъэм, гукIэгъум, шIушIэным, лъытэныгъэм язехьакIоу щыт. ЦIыф лъэпкъыбэ зэрыс, дин зэфэшъхьафхэр зыщалэжьырэ тиреспубликэкIэ ар Адыгеим игушъхьэлэжьыгъэ изы Iахьэу щыт, зэгъунэгъушIу зэфыщытыкIэхэм, зэкъошныгъэм, зэгурыIоныгъэм ягъэпытэн афэIорышIэ.\nАщ фэдэ мэфэкI мафэхэм Тхьэр зышIошъ хъухэрэм агу гушIуагъорэ зэхэшIэ къабзэхэмрэ къыралъхьэ, IофышIухэм, зекIокIэ тэрэзхэм атырагъэгушIухьэ. А пстэур зэхъокIыныгъэшIухэм, лIэшIэгъу пчъагъэхэм къакIоцI цIыфхэм ахэлъ хъугъэ шэн-хабзэхэм ягъэпытэн афэIорышIэ.\nТичIыпIэгъу лъапIэхэр, псауныгъэ пытэ, насып, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу шъуиIэнэу, шъуигъашIэ кIыхьэ хъунэу шъуфэтэIо!\nМы мэфэкI нэфым неущырэ мафэр нахьышIу зэрэхъущтым игугъапIэрэ гушIуагъорэ ренэу къыздерэхь!


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Адыгеим и Правительствэ зычIэт унэм Мыекъуапэрэ Адыгеимрэ яепархие ипащэу, архиепископэу Тихон щыIукIагъ.\nЗэIукIэгъум иублэгъу республикэм и ЛIышъхьэ архиепископэу Тихони чыристан пстэуми ямэфэкIышхокIэ — Урысыер чыристан диным зытехьагъэр илъэс 1030-рэ зэрэхъурэмкIэ афэгушIуагъ.\n«Урысые къэралыгъом хэхъоныгъэ ышIынымкIэ а хъугъэ-шIагъэм мэхьанэшхо зэриIагъэр тэ зэкIэми дэгъоу тэшIэ. Къэралыгъо пытэм игъэпсынкIэ ар мэхьанэшхо зиIэ лъэбэкъоу щытыгъ. Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм языкIыныгъэ ылъапсэу сыдигъуи щытыгъэр ягушъхьэлэжьыгъэкIэ зэрэзэрэгъэбаижьыщтыгъэхэр, ячIыгу гупсэ мамырэу щыпсэухэ зэрашIоигъуагъэр ары», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, лъэпкъыбэ зыщызэдэпсэущт, дин зэфэшъхьафхэр зыщалэжьыщт къэралыгъоу Урысыер агъэпсыщтыгъ. АщкIэ щысэшIоу щыт Адыгеим мамырныгъэрэ зэгурыIоныгъэмрэ зэрилъыр.\nДжащ фэдэу КъумпIыл Мурат игуапэу хигъэунэфыкIыгъ Адыгэ Республикэмрэ Краснодар краимрэ ямуфтиеу Къэрдэнэ Аскэрбыйрэ архиепископэу Тихонрэ азыфагу зэфыщытыкIэшIу зэрилъыр. Республикэм исхэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къахэкIыгъэхэм, дин зэфэмыдэхэр зылэжьхэрэм азыфагу зэгъунэгъушIу зэфыщытыкIэхэмрэ зэгурыIоныгъэрэ зэрилъхэм ятамыгъэу ар щыт.\nАрхиепископэу Тихон мэфэкIымкIэ къызэрафэгушIуагъэм фэшI КъумпIыл Мурат зэрэфэразэр риIуагъ. Республикэм ипащэхэм диныр зылэжьхэрэм анаIэ ренэу къазэратетыр, чылысхэм яшIынкIэ IэпыIэгъу къазэраратырэр зэригуапэр къыIуагъ. Урысыер чыристан диным зытехьагъэр илъэс 1030-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэу зэрахьащтхэм архиепископыр къатегущыIагъ.\nЗэIукIэгъум икIэухым Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, хэбзэ къулыкъухэм республикэм щалэжьырэ дин шъхьаIэхэм япащэхэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэр тапэкIи лъагъэкIотэщт.\n«Мэхьанэ зиIэр тызытегущыIагъэхэр зэкIэ тIэкIу-тIэ-кIузэ щыIэныгъэм щыпхыры-щыгъэнхэр ары. Дин зэфэмыдэхэр зылэжьхэрэм азыфагу илъ зэгурыIоныгъэр республикэм щыгъэпытэгъэнымкIэ мэхьанэшхо зиIэ IофышIухэр тапэкIи нахьыбэу зетхьанхэм тыпылъыщт» — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.