Лъапсэ — Адыгэ макъ\n2021-рэ илъэсымкIэ журналистикэм ылъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын телерадиокомпаниеу «Адыгеим» щагъэхьазырыгъэ проектэу «Лъапсэр» къизыхыгъэхэм ащыщ. Ащ дэлэжьэрэ купым хэтхэу ТIэшъу Светланэ, Беданэкъо Замирэ, Шъэджэшъэ Азэмат, Александр Никановым щытхъур къалэжьыгъ.\nИлъэсныкъо хъугъэу Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» иэфир къэтын зэкIэлъыкIо гъэшIэгъонхэу проектым къыхиубытэхэрэр къехьэх. Ахэм республикэм ит адыгэ чылэхэм якъэбар, лIакъоу ащыпсэухэрэр зыфэдэхэр, тарихъэу къяшIэкIыгъэр къыраIотыкIы. Куоу къыхэлэжьэрэ пстэуми къашIэжьырэм хэзыгъэ фэмыхъоу къызэратыжьыщтыр зыгъэцакIэхэрэм япшъэрылъ шъхьаI. Адыгеим къыщыхъугъэхэу, ау щымыпсэухэу, Урысыем ишъолъырхэм ащылажьэхэу, лъэпкъ гумэкI зиIэ купым щыщхэм проектыр ягукъэкI, ахэм ямылъку IэпыIэгъукIэ ащ дэлажьэх. «Лъапсэм» хэхьэрэ къэтын зэкIэлъыкIохэр охътэ кIэкIым къыкIоцI телевидением еплъыхэрэм псынкIэу къыхагъэщхэу аублагъ, шIу алъэгъурэ, зажэхэрэ къэтынхэм ащыщ хъугъэх. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм анэмыкIэу ащ дэлэжьагъэх видеоинженерхэу ЛIыпIцIэ Адам, Ольга Ефимовар, графикэм ылъэныкъокIэ Аулъэ Аскэр. Мэкъамэм дэлэжьагъэр Ангелина Лаутеншлегер. Лъэпкъ мэкъамэр ылъапсэу проектым икъэтынхэм ащагъэфедэрэ орэдышъо 15 ащ къафигъэхьазырыгъ.\nАрмырми пшъэдэкIыжь ин зыхэлъ IофшIэн зэшIозыхыхэу Светланэрэ Замирэрэ проектэу «Лъапсэм» зыгъэпсэфыгъо мафэхэри аIихыжьыгъ. Ащ емылъытыгъэу къаугъоирэ лIэкъо, чылэ къэбархэм якуупIэ хэтхэу, лъэпкъым идышъэ кIэн къызэраухъумэжьырэр зэхашIыкIызэ, гурэ псэрэ рахьылIагъэу къэтын зэкIэлъыкIохэр тырахых, зэхагъэуцожьых, интернет ыкIи телевизионнэ амалхэр къызфагъэфедэхэзэ цIыфхэм анагъэсых. Непэрэ мафэм ехъулIэу адыгэ къоджэ 11-мэ афэгъэхьыгъэ къэтынхэр телевидением къыгъэлъэгъогъахэх. Ахэр — Джамбэчые, Гъобэкъуае, Очэпщые, Фэдз, Псэйтыку, Кощхьаблэ, Къэбэхьаблэ, Джыракъые, Афыпсыпэ, Улапэ, Джэджэхьаблэ афэгъэхьыгъэх. Джыри къоджитфымэ – Аскъэлае, Хьатыгъужъыкъуае, Хьакурынэхьаблэ, ХьакIэмзые, Тэуйхьаблэ атырахыгъахэу къэтынхэм язэхэгъэуцожьын дэлажьэх. ДжырэкIэ зэкIэмкIи лIэкъуи 160-рэ фэдизмэ афэгъэхьыгъэу «Лъапсэм» хэтэу къаIотэнэу хъугъэ. Ар агъэнэфагъэм изыщани икъурэп. IофшIэн гъэшIэгъон, IофшIэн игъэкIотыгъэ джыри апэ илъ.\nТIэшъу Светланэ, сыдигъокIи зэрихабзэу, телевидением IофшIэнэу щигъэцакIэрэм мэхьанэшхо ритызэ, зичэзыу проект гъэшIэгъонэу зыдэлажьэрэм иинагъэ, лъэпкъымкIэ мэхьанэу иIэр зэхыуигъашIэу къытегущыIэ:\n«Къэтын пэпчъ сыхьати 10 — 12 -рэ тетэхы. Чылэ пэпчъ анахь лIэкъо инхэм къащыублагъэу зипчъагъэкIэ анахь макIэхэм анэсыжьэу ягугъу къэтэшIы. Пчэдыжьрэ сыхьатыр 6 — 7-хэм адэжь Мыекъуапэ тыдэкIы, зы чылэм зы мафэрэ игъэкIотыгъэу щытетэхы, пчыхьэм сыхьатыр 10-м адэжь тыкъэкIожьы. Нэбгырабэмэ таIокIэ, къоджэ псэупIэхэм япащэхэр лъэшэу IэпыIэгъу къытфэхъух. Хэлэжьэщтхэм ятелефонхэр къаIысэхышъ, лIэкъо лIыкIохэм сэ сшъхьэкIэ садэгущыIэ: тызтегущыIэщтхэр, зыщытетхыщтхэр, зиунэ тихьащтхэр, шъхьадж къыIотэщтым рыгъунэу — продюсер IофшIэн игъэкIотыгъэ пэублэм зэшIотэхы дэкIыгъор пкIэнчъэ мыхъуным фэшIыкIэ. Шъыпкъэ, ащ фэдэ зэ нэмыIэми къыхэкIыгъэп. Тикъэтынхэм къахэлажьэхэрэм мэхьанэу иIэр къагурэIо, ашIолъапIэу лIэкъо къэбарэу аIэкIэлъымкIэ къыддэгуащэх. Адыгэ чылэхэм, адыгэ унагъохэм сыдигъокIи хьакIэр агъэлъапIэ, тыди дахэу къыщытпэгъокIых, щыгъу-пIастэр апэ ит. Пшъэрылъэу тиIэм елъытыгъэу лIакъоу тызхахьэхэрэм къежьапIэу афэхъугъэм икъэбарэу къашIэжьыхэрэр, къутэмэ пчъагъэу зэрэзэхэкIыгъэхэр, нэмыкI адыгэ къуаджэхэм е шъолъырхэм, IэкIыб къэралхэм кощынэу зэрэхъугъэхэмкIэ ятарихъ къятэгъэIуатэ. Мытхыгъэу, IорыIуатэкIэ къахэнэжьыгъэ лIэкъо, чылэ къэбархэу къытфызэIуахыхэрэр гъэшIэгъоных».\nПроектыр зигукъэкI шIушIэ купым YouTube-каналэу «Gukhel» («Гухэлъ») зыфиIорэр агъэлажьэ. Ащ къихьэрэ къэтынхэу зы чылэ икъэбар къизыIотыкIыхэрэр сыхьатрэ ныкъорэ якIыхьагъэкIэ зэрэхъухэрэр. Ащ къыхахыжьырэ такъикъ тIокIыр телевидением зы къэтыгъокIэ лъэпкъыбзэ къэтынхэм яохътэ Iахьэу телеканалэу «Урысыер 1-м» пчэдыжьрэ щыриIэм къыщегъэлъагъо. Бэрэскэжъые пэпчъ сыхьатыр 10 хъункIэ такъикъ 26-рэ иIэжьэу «Лъапсэм» икъыдэкIыгъо уахът.\nБеданэкъо Замирэ «Къэбархэр» зыщызэрищэрэ тхьамафэм ыуж къыкIэлъыкIорэ зыгъэпсэфыгъо мафэхэм «Лъапсэм» хэхьэрэ къэтынхэм ятехын ащызэшIуихэу бэрэ къыхэкIы. «Уахътэрэ кIуачIэрэ пIызыхырэ проект, ау нахьыбэ тетхы къэс, тапэкIэ джыри ащ нахьыбэ къызэрэкIощтыр къыдгурэIо», — еIо Замирэ. Адыгэ Республикэм ит чылагъохэм язакъоми, тырахыщтыр къэтын 40-м къехъун фае. Хы ШIуцIэ Iушъо шапсыгъэхэр, Шъхьащэфыжь щыпсэухэрэр къазхэхъожькIэ, чылэгъо 60 икъущт. Проектыр зигукъэкI шIушIэ купым Къэбэртэе-Бэлъкъар ыкIи Къэрэщэе-Щэрджэс республикэхэм якъэралыгъо телерадиокомпаниехэм зэзэгъыныгъэ адишIыгъэу, «Лъапсэм» хэхьэрэ къэтынхэр ткъош шъолъырхэм арыт адыгэ чылагъохэмрэ ащыпсэурэ лIакъохэмрэ афэгъэхьыгъэу арагъэшIы. АдыгеимкIэ къэтын пчъагъэу ашIыгъэр джырэкIэ зэкIэмэ анахьыб.\nКIымафэр икIынышъ, мафэм хахъоу зиублэжьыкIэ, тепхынкIэ нахь IэшIэхы зэрэхъущтыр Беданэкъо Замирэ хегъэунэфыкIы:\n«Сэ инстаграм нэкIубгъоу сиIэр игъэкIотыгъэу сэгъэфедэ. Зичэзыу чылэу зытесхыщтымкIэ цIыфхэм макъэ ясэгъэIу. Бэ къысфатхэрэр, нахь дэгъоу чылэм икъэбар къэзыIотэжьышъущтхэм ятелефонхэри къысфатхых. Мыекъуапэ ащытетхыжьэуи бэрэ къыхэкIы. Тыркуем ис адыгэхэри «адэ тадэжь шъукъэкIощтба?» аIошъ къатхэх. Къытэхъуапсэх ащ фэдэ проект тызэрэдэлажьэрэм. Ахэм къаIотэжьынэу лIэкъо къэбарэу ашIэрэр зэрэбэдэдэм щэч хэлъэп. Зытетхыгъэ чылэхэр залъэгъукIэ, джыри тызнэмысыгъэхэм ашIуабэ дашIэ, къытеох. Чылэхэм азфагу зэнэкъокъу къыдахьэрэм фэдэу къысщэхъу. Ячылэ итарихъ агъэIунэу, ялIэкъо къэбархэр къядгъэIотэнэу зэкIэри фаех».\nМэфэ жъоркъым псы къэргъо чъыIэм кIэхъопсыхэрэм афэдэу проектэу «Лъапсэм» икъэтын зэкIэлъыкIохэр Адыгеим щыпсэухэрэм афэхъугъэх. ТIэшъу Светланэ зы чылэ щытрихырэ, лIэкъо пчъагъэу зиунэ ихьэхэрэр къыIотэжьы хъумэ, телевизионнэ къэтынэу такъикъ 20 хъурэм зыпари къыщимыIогъахэм фэдэу къызэрэщыхъужьырэр бгъэшIэгъонэу щытэп. Арэу щытми, а къэбархэр зэрэкIыхьэхэр, зэрэбэр зымышIэхэрэмкIэ къэтынхэр ашIозэкIэупкIагъэхэу, ашIогъэшIэгъоных:\n«Сыдэу передачэ шIагъуа тызэплъыгъэр!» — аIошъ бэхэр къысфытеох «Лъапсэм» зеплъыхэрэ нэужым, — игуапэу къеIотэжьы Светланэ. — Адыгэ телевидением къымыгъэлъэгъуагъэр ашIопередачэп. «YouTube-м ит сыхьатырэ ныкъорэ хъоу, нахь икъоу шъуеплъыжьын шъулъэкIыщт», — зясIокIэ цыхьэ къысфамышIырэм фэдэу къысшIошIы. Атесхы хъуми джа дэдэр ясэIо шъхьае, YouTube-м итым емылъытыгъэу тэ тиадыгэ телевидение зэкIэ къыщагъэлъэгъонэу фаех. Тэ охътэ гъунапкъэхэр зэрэтиIэр агурысэгъаIо. Тесхырэ сыхьат 12-м елъытыгъэмэ, YouTube-ми сыхьатырэ ныкъорэ ныIэп къизгъэхьажьырэр. Мыхъужь хъумэ ар охътэ дэгъу, ау ащ такъикъ 20 хэпшIыкIыжьыныр къин дэд. Мэхьанэ зиIэ закI, сыдэущтэу «лъэпкъ тарихъым ианахь шъхьаIэр мыры, хэбгъэкIы хъущтыр мыдрэр ары» пIоу зэхэбдзыжьыщта?»\n— Ары шъхьае, сыхьатрэ ныкъорэ зы къэтыным уедэIуным пае уахътэ уиIэу утIысыни, уеплъын фае. Арэу зыхъурэм, такъикъ тIокIыр тэ тиамалыр арышъ, сэ нахь къэсэштэ, — Светланэ къызэрэспэуцущтыр сшIэзэ есэIо.\n— Дудь, Собчак якъэтын кIыхьэхэм шъуяплъыба?! ЗышIогъэшIэгъоныщтыр сыхьати, сыхьатитIуи еплъыщт. Чылэм дэсхэм ямызакъоу шIэныгъэлэжьхэри хэтэгъэлажьэх, Адыгэ Республикэм гуманитарнэ ушэтынхэмкIэ иинститут, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей яIофышIэхэми зафэтэгъазэ. ГущыIэм пае, анахь лIэкъо Iужъухэу бжъэдыгъуи, кIэмыгуи къахафэхэрэм ащыщых Цэйхэр, зэкIэхэри зэрэшIэх, зы лIакъо текIыгъэх. ЛIакъохэу чылэхэм ацIэхэр къызтекIыгъэхэр — Тэуйхьабл — Тэухэр, Хьакурынэхьабл — Хьакурынэхэр. Адэмые — гъэшIэгъон дэдэщт. Сэбаныкъохэр, Багъырэкъохэр, Шъэуатэкъохэр, Ащкъанэхэр — тыдэ къикIыгъэх? Ахэр а чылэр ары ныIэп зыщыпсэухэрэр. Джащ фэдэу Къэбэхьаблэхэр Къэбыхьэ Темрыкъо текIыгъэх. Ежь Темрыкъо зи текIыгъэп, пчъэIутым лъэкъуацIэр ритыгъагъ. Гъунэгъу лIакъом ылъэкъуацIэ зыштэжьыщтыгъэхэр къахэкIыщтыгъ, ахэми тарихъ гъэнэфагъэхэр апылъ. ЗэлъэкъоцIэгъухэр ятэжъхэм ацIэкIэ зэтрафыжьхэу, зы-къохэмкIэ ацIэ къыраIоу ахэтыгъэри макIэп. Джащ фэдэу Очэпщыи чылэ гъэшIэгъон дэд. Нэхаехэмрэ Кушъухэмрэ унэгъо шъэрышъэ хъоу дэсых. Шъхьэлахъохэр, Пщыдатэкъохэр, Делэкъохэр, нэмыкIэу къыхафэхэрэр — унэгъо 60 екъужьы. Чылэр зытекIыгъэ Очэпщ лIакъом щыщэу зы унагъо дэсыжь ныIэп. Къэтыныр Очэпщые щытетхы зэхъум къэбар гъэшIэгъон къытфаIотагъ. Илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ Къэрэщэе-Щэрджэсым, Эрсакон щыщэу хы ШIуцIэ Iушъом кIощтыгъэ Очэпщ Мыхьамэт чылэм блэкIызэ, Очэпщые ыцIэ тетхагъэу гъогу напцэмкIэ къызелъэгъум, ылъэкъуацIэ зыхьырэ чылэм дэхьэгъагъ, илъэкъоцIэгъумэ аIукIэгъагъ, чэщ-зымафэрэ къыдэсыгъ зэхэхьащтхэу, зэрэшIэщтхэу аIуи, ау щыIэныгъэм ипэрыохъу горэхэм къадигъэхъугъэп. А Очэпщ Мыхьамэтыр Очэпщые фэгъэхьыгъэ къэтыным YouTube-кIэ еплъи, ежь фэгъэхьыгъэ къэбарыри зэхихыжьыгъ, проектым ишIуагъэкIэ макъэ къаригъэIужьыгъ, джы зэхэхьанхэу мэгугъэх. Ар зымыуасэ щыIэп».\n«Лъапсэр» — чIэ зимыIэ псынэкIэчъэу хъугъэ. Зы къэбари къыхамынэным проектым Iоф дэзышIэхэрэр пылъых. Ау гъэшIэгъоныр — шIэныгъэлэжьэу къыхагъэлажьэхэрэри ашIэрэр зэрэмакIэм еуцолIэжьых. «Адыгэ Республикэм гуманитарнэ ушэтынхэмкIэ иинститут иIофышIэхэу Шэуджэн Тэмарэрэ Шъхьэлэхъо Дарикорэ Очэпщые фэгъэхьыгъэ къэтыным зыхэлажьэхэм, — къеIотэжьы Светланэ, — «къэтыным тыхэмылажьэзэ упчIэу тиIагъэм нахьи, нахьыбэ хъугъэ тызхэлажьэ ужым, — къаIожьыгъагъ».\nНарт эпосыр ХьэдэгъэлIэ Аскэр зэритхыжьыгъагъэм фэдэу, адыгэ чылэхэм, адыгэ лIакъохэм апылъ тарихъыр игъэкIотыгъэу тхыжьыгъэн зэрэфаер «Лъапсэм» къыгъэнэфагъ. Тинасыпышъ, Беданэкъо Замирэ къызэриIорэм фэдэу, чылэ, лIэкъо къэбархэр джыри къэзыIотэжьырэ нахьыжъхэр тиIэх:\n«Ныбжь чъэпхъыгъэ зиIэхэр арых нахьыбэм лIэкъо къэбархэр къытфэзыIуатэхэрэр. Джыракъые фэгъэхьыгъэу Къэлэшъэо Январбый ялIэкъо тарихъ дэгъу дэдэу къыIотагъ, ащ фэгъэхьыгъэ Iэпэрытх тхылъи, ежь-ежьырэу зэхигъэуцуагъэу, иI. ДжэджэхьаблэхэмкIэ Мыгухэр къахэщыгъэх. ТэуйхьаблэкIэ — Тэу Аслъан, археологие шыхьатхэр игъусэжьхэу, Iуашъхьэхэм якъэбарырэ къачIахыгъэхэр зыфэдэхэмрэ — шIэныгъэ энциклопедие псау мэхъу ащ къыIуатэрэр. Афыпсыпэ щытетхы зэхъум, Тыркуаохэр, зы лIакъом щыщхэу, нэбгырэ 30 — 40 фэдиз хъухэу къэзэрэугъоигъагъэх. ЛIэкъо чъыгыр сурэт шIыгъэу дэпкъым пылъагъэу яI. Ащ фэдэ апэрэу слъэгъугъэ. Шъэумэнхэри, мэшэлахьэу, бэ хъущтыгъэх. Чылэм итарихъ къэзыIотагъэхэм илъэс 25-рэ нахь зымыныбжь Мэджаджыкъо Руслъани къахэкIыгъ. «Адыгэ шъаор» зыфиIорэ зэнэкъокъоу Тэхъутэмыкъое районым щызэхащэрэм ар хэлэжьэн зэхъум, илIэкъо тамыгъи зэригъэгъотыжьыгъ, илIэкъо тарихъи зэригъэшIэжьыгъ. СшIогъэшIэгъонэу къаIотагъэхэм ащыщыгъ шапсыгъэмэ ябыракъ 1926-рэ илъэсым Адыгеим къызэрахьыжьыгъагъэр. Ащ фэгъэхьыгъэу чылэ джэгу ашIыгъагъ, нэужым Лъэпкъ музеим апэрэ артефакт пкъыгъоу аратыжьыгъагъ. Непэ къызнэсыгъэми чIэлъ. Джащ фэдэ къэбархэр нахьыбэрэ зэхэтхынхэ, тисабыйхэм ядгъэшIэн фай. Дунэе хъытыум зэридгъахьэхэрэм ишIуагъэкIэ цIыфыбэмэ алъэгъу, копие атырахы, зэфагъэхьыжьы, еплъых — ар зымыуасэ щыIэп. Непэ титарихъ къэдгъэнэным «Лъапсэ» зыфиIорэ проектыр фэIорышIэ. Ащ сыхэщагъэу сызэрэдэлажьэрэм мэхьанэшхо есэты, ары типшъэрылъ шъхьаIэр!»\nТиIофшIэгъухэр къызэрэхагъэщыгъэхэмкIэ тафэгушIо ыкIи тапэкIи яIофшIагъэ, чанэу зэраублагъэм фэдэу, лъагъэкIотэнэу тафэлъаIо. Къэтын зэкIэлъыкIо хьалэмэтхэм тыкъяжэ. Лъэпкъ тарихъыр мыкIодыным «Лъапсэр» фэIорышIэщт.\nПредыдущая ИлъэсищкIэ агъэпсыщт\nСледущая Хочу помогать: как не попасться мошенникам


Республика Адыгея - Мыекъуапэ итеплъэ нахь дахэ хъун фае\nМыекъуапэ итеплъэ нахь дахэ хъун фае\nАдыгеим ипащэу КъумпIыл Мурат Мыекъуапэ имэрэу Александр Наролиным бэмышIэу зыIокIэм, Мыекъуапэ нахь зэтегъэпсыхьагъэ хъунымкIэ зылъыIэсынхэ фэе лъэныкъохэр къыфигъэнэфагъэх.\nМыекъуапэ имэрие мы лъэныкъомкIэ иIофшIэн ыгъэлъэшын зэрэфаер Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет блыпэм иIэгъэ зэхэсыгъоми республикэм ипащэ къыщиIогъагъ.\n«Къалэм изэтегъэпсыхьан цIыф чанхэр къыхэгъэлэжьэгъэнхэ фае. Ахэм яшIошIхэр къыдалъытэзэ, чIыпIэхэр укъэбзыгъэнхэ, Iофыгъохэр къыхэгъэщыгъэнхэ фае. Къалэм итеплъэ урыгущыIэн хъумэ, джырэ уахътэм диштэрэ архитектурэ шапхъэхэр къызыфэгъэфедэгъэнхэ, унэхэм агупэхэм ятеплъэкIэ, псэолъакIэхэм япланировкэкIэ ямышIыкIэ екIолIакIэхэр къэгъотыгъэнхэ фае. IофшIэн пстэури зыфэкIожьын фаер къэлэдэсхэмкIи, хьакIэхэмкIи Мыекъуапэ Iэрыфэгъоу, гуIэтыпIэу щытыныр ары», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм Мыекъуапэ имэр ынаIэ тырыригъэдзагъ урамхэм ягъэнэфынкIэ Iофыгъоу щыIэхэм. Гупчэм остыгъэ пчъагъэу щыпылъагъэр непэкIэ икъурэп, къалэм ичIыпIэ заулэхэм яурамхэр агъэнэфыхэхэрэп. Джащ фэдэу КъумпIыл Мурат къалэр зэрагъэкъабзэрэм зэрэлъыплъэхэрэр нахь агъэлъэшын, цIыфхэр жъугъэу зыщызэIукIэрэ чIыпIэхэм уцхэр арыхыкIыгъэн, кIэлэцIыкIу, спорт площадкэхэм язытет, ахэм ащагъэуцугъэ аттракционхэмрэ спорт оборудованиемрэ ящынэгъончъагъэ уплъэкIугъэн зэрэфаер къыIуагъ. Мы охътэ благъэм къалэм ипромышленнэ чIыпIэхэр инвентаризацие ашIынэу пшъэрылъ афишIыгъ.\nМыекъуапэ имэр къызэриIуагъэмкIэ, коммунальнэ къулыкъухэми, къалэм изэтегъэпсыхьан фэгъэзэгъэ нэмыкI къулыкъухэми пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афашIыгъэх, республикэ ведомствэхэу зиунэхэр гъэцэкIэжьыгъэн фаехэм адэгущыIагъэх. Унэхэм агупэхэм ягъэкIэжьынкIэ Iофхэр къалэм игупчэ щырагъэжьэнхэу рахъухьагъ.\n«Мы аужырэ уахътэм хабзэм иреспубликэ къулыкъухэр къызэрэддеIагъэм ишIуагъэкIэ джырэ уахътэм диштэрэ псэолъабэ къалэм щагъэпсыгъ, илъэс пчъагъэ хъугъэу планым диштэу гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр зэрахьэх. НэмыкI пшъэрылъэу къытфэбгъэуцугъэхэри дгъэцэкIэщтых, цIыфхэм яеплъыкIэхэр зэдгъэшIэщтых ыкIи къыдэтлъытэщтых», — хигъэунэфыкIыгъ Мыекъуапэ имэр.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм къызэриIуагъэмкIэ, хабзэм ичIыпIэ къулыкъухэм яIофшIэн уасэ фашIы зыхъукIэ, инвестициехэр муниципалитетхэм къахалъхьанхэмкIэ амалэу яIэхэр — псэупIэхэм ятеплъэ ар бэкIэ елъытыгъ — къыдалъытэзэ ашIыщт.


Непэ — къашъом и Дунэе маф — Адыгэ макъ\nНепэ — къашъом и Дунэе маф\nПсэм тарихъыр къеухъумэ\nКъашъо зимыIэ лъэпкъ дунаим щыпсэурэп. Лъэпкъ пэпчъ икъашъо шIодах, егъэлъапIэ.\nАдыгэхэр зэбгырадзыгъэхэу дунаим щэпсэухэми, зы бзэ яI. Къашъом, орэдым, лъэпкъ шэн-хабзэхэм зэфащэхэзэ, язэфыщытыкIэхэр агъэпытэх.\nМэлылъфэгъу мазэм «Зы бзэ, зы хабзэ, зы лъэпкъ» зыфиIорэ пчыхьэзэхахьэу Мыекъуапэ щыкIуагъэр дунэе искусствэм итарихъ шIукIэ къыхэнэжьыщт. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Адыгэ Республикэм якъэралыгъо академическэ къэшъокIо ансамблэхэу «Кабардинкэмрэ» «Налмэсымрэ» зэгъусэхэу искусствэ лъагэм диштэрэ концертыр къатыгъ.\nИскусствэм гъунапкъэ иIэп\n«Кабардинкэм» ихудожественнэ пащэу, Адыгэ Республикэм, Абхъазым, Ингушетием, Темыр Осетием, Къэбэртэе-Бэлъкъарым язаслуженнэ артистэу Iэтэбый Игорь зэкъош ансамблэхэм япчыхьэзэхахьэ дунэе мэфэкIэу ылъытагъ.\n— Тикъашъуи, тиорэди, тишъуаши зэфэдэх. Тызэпэчыжьэу тэпсэуми, зэлъыIэсыкIэ амалхэр дгъэфедэхэзэ, лъэпкъ искусствэм зетэгъэушъомбгъу. «Налмэсым» имэфэкI мафэ игъэкIотыгъэу дгъэмэфэкIыщт. Искусствэм гъунапкъэ имыIэу зылъытэхэрэм адесэгъаштэ, — къытиIуагъ И. Iэтэбыим.\nПчыхьэзэхахьэм лъэпкъ къашъоу щытлъэгъугъэхэр бэ мэхъух. Анахь дахэр къыхэтхынэу гупшысэ тшIырэп. Къашъо пэпчъ купкI хэхыгъэ иI. Дунаим ихэхыгъэ концерт къэгъэлъэгъуапIэхэр тикъашъохэм къагъэдэхэщт. Артистхэм яшъуашэхэр лъэпкъ шIэжьым къыпкъырэкIых, уяплъынкIэ хъопсагъох.\n«Налмэсым» къашъоу «Адыгэ уджхэр» узыIэпищэу къешIы. Артистхэм жьы акIэт, псынкIэу пчэгум щызэблэкIых, къашъом ишапхъэхэр къаухъумэх, занкIэу купхэр зэхэтхэу мэуджых, къашъом зырагъэIэты.\n«Кабардинкэри» пчэгум щэуджы. ЗэхэщакIохэм яшIушIагъэу тэлъытэ къашъор къэзышIырэ ансамблэм, артистхэм ацIэхэр къызэрэхамыгъэщырэр. Зы лъэпкъэу зэрэщытхэр къашъом ыбзэкIэ къаIуатэ.\nКавказ щыпсэурэ лъэпкъхэм язэхэт къашъо, лъэпкъ шэн-хабзэхэм яхьылIагъэхэр, жъы мыхъурэ ижъырэ къашъоу «ЗэфакIор», фэшъхьафхэри «Кабардинкэмрэ» «Налмэсымрэ» къашIыхэзэ, адыгэмэ тарихъ гъогоу къакIугъэр театрализованнэ пычыгъом хэгъэщагъэу къагъэлъагъо.\nЛIыгъэ зыхэлъыр къиным пэшIуекIозэ лъапсэу иIэр егъэпытэ. Адыгэхэм зэо-банэхэр зэпачыгъэх, бзэр, шэн-хабзэр къаухъумагъэх. «Налмэсыр» зызэхащагъэр илъэс 85-рэ, къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм афэгъэхьыгъэ зэкъош пчыхьэзэхахьэу тыкъызытегущыIэрэм урысхэр, урымхэр, къэндзалхэр, ермэлхэр, адыгэхэр, фэшъхьаф лъэпкъхэр щызэIукIагъэх.\nКъашъом зэфищагъэхэм Тыркуем, Сирием, фэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэр щытлъэгъугъэх.\n— «Налмэсыр» лъэшэу сыгу рехьы, «Кабардинкэми» сигуапэу сеплъыгъ, — къытиIуагъ Краснодар краим къикIыгъэ пшъэшъэ ныбжьыкIэу Юлия Имамеевам. — Мыекъуапэ сыщеджагъ, ансамблэу «Нартым» сыкъыщышъоу къыхэкIыгъ. Зэхахьэм мэфэкIышхом фэдэу сеплъы.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерхэу Хъот Юныс, Бастэ Сэлымэ яныбджэгъухэр ансамблэхэм къащэшъох. Концертыр зэхэзыщагъэхэм афэразэх. Краснодар, Налщык, нэмыкI къалэхэм ащ фэдэ концертхэр къащагъэлъагъо ашIоигъу.\nЛъэпкъхэр зэфэзыщэрэ зэкъош пчыхьэзэхахьэм Пшызэ и Къэралыгъо академическэ къэзэкъ хор хэтхэр ягуапэу еплъыгъэх, Iэгу афытеуагъэх.\n«Налмэсым» ихудожественнэ пащэу, Урысыем, Пшызэ, Абхъазым язаслуженнэ артистэу, АР-м инароднэ артистэу Хъоджэе Аслъан республикэм икъэралыгъо бзитIукIэ къыщыгущыIагъ. Лъэпкъхэр зэфэзыщэрэ къашъом псэ къыпызыгъэкIэрэ артистхэм «шъопсэу» ариIожьыгъ. Залым чIэсхэм закъыфигъази «Шъощ пае тэ тыкъэшъо», — къыIуагъ.\n— Залым сычIэсэу сыгукIэ сырэхьатырэп, сэри сыкъэшъонэу сыфай, — игупшысэхэм тащигъэгъозагъ «Налмэсым» илъэсыбэрэ щыуджыгъэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу НэмытIэкъо Римэ.\nКонцертыр къашъоу «Удж-хъураемкIэ» ансамблэхэм аухыгъ, ащ ыуж адыгэ джэгу «Налмэсым» и Унэ щызэхащагъ.\nНэр пIэпахэу, гур зыфащэу, зыр зым нахь дэхэжьэу ансамблэхэм япшъашъэхэр джэгум къыщэшъох. ХьатиякIоу, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Шагудж Батурай къэшъуакIохэр пчэгум къырегъэблагъэх.\n«Кабардинкэм» икъэшъуакIохэу ХьаIупэ Наирэ гущыIэгъу тыфэхъугъ. ЗэлъашIэрэ композиторэу, Адыгеим иныбджэгъушIоу Хьаупэ Джэбраилэ пшъашъэм ятэжъ. Наирэ игъусэхэ Хъурсинэ Дианэ, Къэтанчый Каринэ, нэмыкIхэм къытаIуагъ пчыхьэзэхахьэр мэфэкIышхом фэдэу зэрэкIуагъэр, лъэпкъ зэхахьэхэм нахьыбэрэ ахэлажьэхэ зэрашIоигъор.\n«Налмэсым» иартисткэ цIэрыIохэу Хьакъуй Анжеликэ, Бэрзэдж Дианэ, нэмыкIхэри «Кабардинкэм» икъэшъуакIохэм акIэупчIагъэх, зэхэтхэу нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх.\nКъашъор лъэпкъым ыпс, итарихъ, инеущырэ маф. Къашъом и Дунэе мафэ «Налмэсым» иконцерт Мыекъуапэ къыщитыщт. Лъэпкъ искусствэр лъызыгъэкIуатэхэрэм шIоу щыIэр къадэхъунэу афэтэIо.\nПредыдущая Хэгъэгум иджэрз\nСледущая АгукIэ къыхахыгъэ сэнэхьатым рэлажьэх


икIэрыкIэу - это... Что такое икIэрыкIэу?\nИкIэрыкIэ шъыпкъэу тхылъыр ытхыжьыгъ\nСмотреть что такое "икIэрыкIэу" в других словарях:\nгуикIыкIыжьыгъ — (гуекIыкIыжьы) лъыI. опять отломил, а, о сбоку ИкIэрыкIэу гуикIыкIыгъ Жьыбгъэм гуикIыкIи гуагъэкIыхьэжьгъэгъэ къутамэр икIэрыкIэу гуикIыкIыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIидыкIыжьыгъ — (кIедыкIыжьы) лъыI. перешил, а, о вновь ИкIэрыкIэу ыдыжьыгъ Пытэу дыгъэпти икIэрыкIэу кIидыкIыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIитхыкIыжьыгъ — (кIетхыкIыжьы) лъыI. переписал, а, о ИкIэрыкIэу ытхыжьыгъ Iэпэрытхыр икIэрыкIэу кIитхыкIыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-упсыжьыгъ — (е упсыжьы) лъыI. 1. вновь обстругал, а, о ИкIэрыкIэу ыупсыгъ Пхъэр икIэрыкIэу ыупсыжьыгъ 2. вновь побрит, а, о ЫжакIэу ыгъэкIыгъагъэр, ыупсыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nхипхэжьыгъ — (хепхэжьы) лъыI. 1. уже уложил, а, о ИкIэрыкIэу хипхагъ Янэ кIалэр кушъэм къыхихи, ыгъэпскIи хипхэжьыгъ 2. опять привязал, а, о Шыр икIэрыкIэу мэзым хипхэжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nхихьажьыгъ — (хехьажьы) лъыI. обратно отнес, ла, ло (в) 1. Зыхэлъыгъэм къыхихыгъэр икIэрыкIэу етIани хихьагъ Мэзым пхъэу къыхихыгъэр хихьажьыгъ 2. ИкIэрыкIэу хилъэшъожьыгъ Псым ныджым къытырихьэгъагъэр хихьажьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nхэфэжьыгъ — (хэфэжьы) лъым. вновь упал, а, о ИкIэрыкIэу хэфагъ ИкIэрыкIэу псым хэфэжьыгъ Пцэжъыер псым хэфэжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nаргорэу — нареч. снова, вновь ИкIэрыкIэу Аргорэу тесыдзи сыкIуагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-бзыжьыгъ — (е бзыжьы) лъыI. вновь разрезал, а, о, снова порезал а, о, скроил, а, о Джэнахъэр икIэрыкIэу ыбзыжьыгъ Хьалыгъоу щыIэр зэкIэ ыбзыжьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-бзыхьажьыгъ — (е бзыхьажьы) лъыI. снова подровнял, а, о края Шъодэныр тэрэзэу бзыхьагъэпти шъуашIэм икIэрыкIэу ыбзыхьажьыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Iоныгъом и 13-р — парикмахерым и Маф | Адыгэ Макъ\nIоныгъом и 13-р — парикмахерым и Маф\nШъхьац кIыхьэр пымыупкI\nЦIыфыр, анахьэу бзылъфыгъэр, зыгъэдахэрэм, зыгъэбжьышIорэм шъхьац Iужъу кIыхьэр ащыщ. Адыгэхэм сыдигъуи шъхьац кIыхьэр якIэсагъ ыкIи якIас. Ижъырэ сурэттехыгъэхэм уяплъы зыхъукIэ, пшъэшъэ зищэгъухэм ашъхьац тIоу благъэу зэредзыхыгъэр, натIэр къэлъагъоу зэрэIулъэкIыкIыгъэр, адыгэ сэе баим ащ фэдэ теплъэр зэрэдиштэрэр нэрылъэгъу къыпфэхъу. НыбжьыкIэгъум икIыгъэ бзылъфыгъэми шъхьацыр дахэу зэгохыгъэу, Iэ нэсыгъэу умышIэнэу, шъхьацышхор пшъэкIыбым дахэу зэрэщащыхьэрэр лъэшэу къяогъэкIу.\nДжырэ мафэхэми тиныбжьыкIэхэм янахьыбэм шъхьац кIыхьэ дахэ ателъ: плIэIум зэрифэу гъэщыгъэу щыуалъэу е занкIэу, зэпэшIэтэхэу ежьыхыгъэу; блэн-зэхэблыкIын шIыкIэри къытыригъэзэжьыгъэу, мы аужырэ илъэс зыщыплIым цIыкIуи ини агъэфедэ ыкIи къякIу. Шъхьацыр дэхьыягъэу шъхьапхэтыкум щызэхэугъоягъэми, пчъагъэу зэтеблыкIыгъэу зэкIэщыгъэми, IэпкIэ-лъэпкIагъэр, шIыкIэшIуагъэр нахь къыхагъэщы. ЫпэкIэ фэмыдэжьэу непэ бзылъфыгъэм янахьыбэр (ашIоIэрфэгъоу къычIэкIын), къызэкIуи къызэмыкIуи, шъхьацпыупкIыпIэм мачъэхэшъ, парагъэгъэлъэты гуегъунчъэу ыкIи зэкIэ зэфэдэ мэхъух. Бэмэ янэрыгъ хъугъэ хъулъфыгъэмэ афэдэу заупхъупэнри, шъхьацыр шъо зэфэшъхьафхэмкIэ — нэкIапэр плъыжьэу е мэкъушъоу, нэмыкIэу, ыкIыбкIэ шIуцIэу зэхагъэлыкIыныр. Арышъ, бзылъфыгъабэмэ шъхьац IэгучI къатенагъэр.\nАу шъхьацыр зикIасэу зезыхьэрэр ащ лъэшэу къызэригъэшIыкIашIорэм, шъэбагъэ, фэбагъэ горэ къызэрэхилъхьэрэм щэч хэлъэп. Арыба, «Шъхьац кIыхьэр пымыупкI, си Зарема» зыфиIорэ орэдми, ащ нахь пэсэжьэу аусыгъэхэми «мэзэгъо чэщэу, пшъхьацы дэнагъор…» зыфиIорэ гущыIэ дахэу гум къикIыгъэхэр зыкIахэлъхэр.\nШъхьац дахэр бзылъфыгъэмкIэ гъэдэхэлъэ шъыпкъ. Ау ар етIани нахь къызэрекIурэм тетэу къычIэзгъэщэу, зыгъэкIэрэкIэн зылъэкIыхэрэр парикмахер IэпэIасэхэр арых. Анахь иIоф фытегъэпсыхьагъэхэр ягуапэу гъэкIэрэкIэн-гъэдэхэн зэнэкъокъухэм ахэлажьэх, ясэнэхьат ишъэфхэр аIэ къырагъахьэх.\nМыекъуапэ пшъэшъэ дэхаби, бзылъфыгъэ гъэшIогъэшIыкIэшIуаби дэплъэгъощт. Ахэм ышъхьэ фэупсэжьэу зэ парикмахерскэм чIэмыхьагъэ ахэтэп. Шъхьацым укъыдекIокIын, уешIушIэныр ищыкIагъ, а Iоф иныри, дахэу ар зэгъэфэгъэныри мы IофшIапIэхэм егугъоу ащызэшIуахых. Тикъалэ урам иIэпщтын бзылъфыгъэ шъхьац гъэдэхапIэ темытэу. Анахьэу жъугъэ хъугъэр унэе IофшIэпIэ кабинетхэу унэ зэтетышхо пэпчъ къащызэIуахыгъэхэр ары. Шъыпкъэ, ахэм зэкIэм зэфэдэу дэгъоу фэIо-фэшIэ пстэури ащагъэцакIэу щытэп, осапкIэр ащыдафыягъэми, ау ахэтых парикмахерхэми ышIэрэм лъэшэу фытегъэпсыхьагъэхэр.\nГущыIэм пае, ахэм ащыщых IофшIэкIэ амалышIу зиIэ хъугъэхэу, щытхъур советскэ лъэхъаным къэзылэжьыгъэхэу, непи а Iофым рыщыIэхэр: Сусанна Саркисян, Алевтина Царевар. Алевтинэ мы аужырэ илъэс зытф-зыхым Москва щэпсэу, «Дэхагъэм и Унэ» ипарикмахер-модельерэу Iоф ешIэ. Мыекъуапэ, иунэ, икъалэ къызыщыкIорэм (джырэкIэ артисткэ-орэдыIо цIыкIоу, ипхъорэлъф гупсэу Джантэмыр Иринэ игъусэу регъаджэ, епIу, дэIэпыIэ зэрилъэкIэу), бзылъфыгъэ чан хъупхъэр зэпхыныгъэ бэшIагъэу зыдыриIэ еджэпIэ-интернатэу къуаджэу Шэуджэнхьаблэ дэтым мыкIоу, еджакIохэри, егъэджакIохэри зэримыгъэлъэгъухэу кIожьырэп. Джащыгъум, зэришэнэу, IэпэIасэм шъхьацшIынымкIэ интернат пшъэшъэжъыехэм ыкIи кIалэхэм апае мастер-классхэр зэхещэх. Мы еджапIэр къэзыухыгъэхэм ащыщ ныбжьыкIэхэми Царевам илъагъо техьагъэхэр, шъхьацшIыным фэIазэхэр ахэтых. Парикмахер пстэоу цIыфхэр зыгъэкIэракIэхэрэм ямэфэкI мафэкIэ тыгу къыддеIэу тафэгушIо, «Дэхагъэм мамырныгъэр къыухъумэщт!» аIошъ, тидунай мамырынэу, нэфынэнэу, гупсэфыпIэнэу Тхьэм телъэIу.


ЦIыфмэ яеплъыкIэ къыдэлъытэгъэным фэшI — Голос Адыга\nЦIыфмэ яеплъыкIэ къыдэлъытэгъэным фэшI\nУрысые народнэ фронтым ишъолъыр къутамэу Адыгеим щыIэм мы мафэхэм зэхэсыгъо иIагъ. Апэрэ Iофыгъоу Iофтхьабзэм къыщаIэтыгъэр хэбзэнчъэу джэгупIэ автоматхэр къызэрэзэIуахыхэрэр ары. БэмышIэу мы гумэкIыгъом нахь игъэкIотыгъэу зыщытегущыIэгъэхэ Iэнэ хъурае зэрэзэхащэгъагъэр, зэфэхьысыжьэу фэхъугъагъэри зэхэсыгъом агу къыщагъэкIыжьыгъэх.\nДжэгупIэ чIыпIэхэр имытыжьынхэм фэгъэхьыгъэ унашъор апэрэу къызыщыдагъэкIыгъагъэхэм Адыгэ Республикэр ащыщыми, Мыекъуапэ дэтхэм япчъагъэ хэхъо. НэмыкIыцIэхэр къафаугупшысыхэзэ къалэм ичIыпIэ пчъагъэмэ къащызэIуахыгъэу Iоф щашIэ. ГъэрекIо ащ фэдэ чIыпIэ 29-рэ къулыкъушIэхэм ауплъэкIугъ, мыгъэ мыщ фэдэу 10 фэдиз Мыекъуапэ щагъэунэфыгъ. Арэу щытми, охътэ тIэкIу зытекIыкIэ, шIыкIакIэхэр къызыфагъэфедэхэзэ икIэрыкIэу къызэIуахыжьых. Хэбзэнчъэу къызэIуахыхэрэ джэгупIэ чIыпIэхэр цIыф кIуапIэ мэхъух. Хэбзэгъэуцугъэм димыштэрэ джэгукIэм зыныбжь имыкъугъэхэр пыщагъэхэ мыхъунхэм пае пэшIорыгъэшъэу ахэм Iоф адэпшIэн, зэрарэу къыхьырэр къафэпIотэн, ябгъэлъэгъун зэрэфаер Iофтхьабзэм къыщаIуагъ.\nДжащ фэдэу мы аужырэ илъэсхэм интернетыр къызыфагъэфедэзэ наркотикхэр къызIэкIагъахьэхэ хъугъэ. Ахэр зыщащэхэрэ сайтхэм ярекламэхэр чIыпIэ зэфэшъхьафхэм къатыратхэхэу аублагъ. Унэ дэпкъхэм, хэкIыр зэрылъ бакхэм, асфальтым инхэу ахэр атетхагъэх. АхэмкIэ сайтым зыхахьэхэкIэ, дахэу гъэкIэрэкIагъэхэу наркотическэ вещество зыхэлъхэу яIэхэр, ахэр зыуасэхэр, IофшIэпIэ чIыпIэхэр зэрарагъэгъотыхэрэр алъэгъу. Мы гумэкIыгъом зэрэпэшIуекIощтхэм еусагъэх, зэхэгущыIэжьыгъэх.\nДжащ фэдэу зэхэсыгъом щатегущыIагъэх зыщамыгъэунэфыгъэ чIыпIэм хэкIыр зэрэщыратэкъурэм пэшIуекIонхэм пае шIэгъэн фаехэм. Ащ къызэрэщаIуагъэмкIэ, Урысыем мафэм нэбгырэ мин 20-м фэдизмэ зыщамыгъэунэфыгъэ чIыпIэхэм хэкIыр ащыратэкъу. Мы гумэкIыгъом пэшIуекIогъэным фэшI Урысые Народнэ фронтым ипащэу Владимир Путиныр Интернет-картэхэр зэхагъэуцонхэм фэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ. Ащ ишIуагъэкIэ, хэтрэ цIыфи чIыопсыр къыухъумэн ылъэкIыщт. Проектэу «Генеральная уборка» зыфиIорэм Iоф ышIэнэу ригъэжьагъ. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр хэкIыр зыщыратэкъурэр цIыфхэм къагъотын закъор арэп, ар а чIыпIэм Iуарагъэхыжьыным фэбэнэнхэ фае. «Kartasvalok.ru» зыфиIорэ сайтым шIоигъоныгъэ зиIэ пстэури ихьан ыкIи зыщамыгъэунэфыгъэ чIыпIэхэм хэкIыр щыратэкъугъэу алъэгъугъэмэ, рагъэхьан алъэкIыщт. Нэужым хэкIыр а чIыпIэм Iуахыжьыгъэми, мы сайтымкIэ лъыплъэнхэ амал цIыфмэ яIэщт.\nГъогухэм язытет Урысые народнэ фронтым ынаIэ нахь зэрэтыригъэтыщтыри зэхэсыгъом зыщытегущыIэгъэхэ Iофыгъохэм ащыщ. ЫпэкIэ къызэрэщытIуагъэм фэдэу, мы лъэныкъоми цIыф къызэрыкIохэр хэлэжьэнхэ алъэкIыщт. «Dorogi-onf.ru» зыфиIорэ сайтым шIоигъоныгъэ зиIэ цIыфыр ихьан, гъогум изытет ымыгъэрэзагъэмэ, картэмкIэ а чIыпIэр къыгъотын ыкIи хигъэунэфыкIын ылъэкIыщт. Анахьэу гъэцэкIэжьынхэр зищыкIагъэу алъытэрэри джащ фэдэу къыхагъэщын амал яIэщт. Мыхэм зэфэхьысыжьэу афэхъухэрэр шъолъырхэм яадминистрациехэм афагъэхьыщтых, ахэм адакIоу 2017 — 2018-рэ илъэсхэм гъэцэкIэжьынхэу ашIыщтхэр зыфэдэщтхэр агъэнэфэщтых.\nПредыдущая Лэжьыгъэ бэгъуагъэ къыщахьыжьы\nСледущая Исэнэхьат ыгукIэ къыхихыгъ


Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - КIэмэщ Жанн. Адыгэ Хабзэр къэралыгъо еджапIэм щызэрахьэрэ пIуныгъэм изыIахь.\nГлавная [ новости ] Хабзэ КIэмэщ Жанн. Адыгэ Хабзэр къэралыгъо еджапIэм щызэрахьэрэ пIуныгъэм изыIахь.\nКIэмэщ Жанн. Адыгэ Хабзэр къэралыгъо еджапIэм щызэрахьэрэ пIуныгъэм изыIахь.\nАдыгэ Хабзэр къэралыгъо еджапIэм щызэрахьэрэ пIуныгъэм изыIахь\nАдыгэ лъэпкъымкIэ Хабзэм мэхьанэу иIэм иинагъэ къэIогъуай. Лъэпкъым ифилософие, икультурэ, иIэкIоцI дунай идэхагъэ къызщылъагъорэр егъэшIэрэ кIэныжъэу тятэжъмэ къытфагъэнэгъэ адыгэ хабзэр ары. Мы дунаим анахь федэшхо къыфэзыхьыгъэ цIыф лъэпкъхэм урымхэм, итальянцэхэм, ацтекхэм къакIэлъыкIорэр адыгэхэр арэу алъытэ.\nАдыгэхэм якультурэ, яшэн-зэхэтыкIэ, яхабзэ, яадыгагъэ фэдэ щыIэп пIомэ ухэмыукъонэу щыт. ЛIэшIэгъу мин пчъагъэм цIыфым ищыIакIэ илъэныкъо пстэури IупкIэу, акъылышхо хэлъэу зэгъэзэфагъэу щыт.\nАдыгэ IорыIуатэм къыгъэлъагъорэмкIэ, ижъырэ документхэмкIэ, цIыф гъэсагъэхэу лIэшIэгъу зэфэшъхьафхэм Кавказ чIыналъэм къихьагъэхэм ягукъэкIыжьхэм къызэрэщатхыжьхэрэмкIэ лъэпкъым итарихъ ихабзэ зыфэдагъэр тIэкIу-тIэкIузэ зэхэугъоежьыгъэ мэхъу.\nАдыгэ хабзэр обществэм хэт цIыф пстэуми зэфэдэу зэдыряеу щытыгъ, тхьамыкIи, байи иIагъэп. Адыгэ пстэури а зы хабзэм рыпсэущтыгъэх. Ащ фэгъэхьыгъэ гущыIэжъхэр тэ къыднэсыжьыгъэу щыIэх: "Хэбзэ мышIэ емыкIухь", "Хабзэм емызэгъырэр ипый", "Хабзэр убзэп, акъылыр къэлэмэп", "Хэбзэжъ Хэкужъ къыранэрэп" ыкIи нэмыкIхэр. Мы гущыIэжъхэм къагъэлъагъо адыгэ хабзэр дэх имыIэу зэрагъэцакIэщтыгъэр. Джащ фэдэу пытагъэ хэлъэу хабзэр зэрызэрахьэщтыгъэм ихьатыр, ащ илъэс мин пчъагъэ къызэпичыни, уахътэм имыжъошъхьал дэмыкIуадэу, тэ тилъэхъан къынэсыжьын зыкIилъэкIыгъэр.\nБэ лъэпкъым ышъхьэ къырыкIуагъэр: ихэкужъ къыбгынэуи хъугъэ, нэмыкI цIыф лъэпкъым къулыкъу фихьэуи, анахь лIы дэгъоу къыхэкIыгъэхэр зэо мыухыжьхэм ахэкIуадэхэуи хъугъэх. (ГущыIэм пае, мамлюкхэм Мысырым пачъыхьэгъур зэрэщаIыгъыгъэр тыгу къэдгъэкIыжьын). Ау сыд фэдэрэ тхьамыкIагъо къемыхъулIагъэми, тиадыгэ лъэпкъ ышъхьэ хэутэн аримыгъэшIэу зыкъиIэтыжьыщтыгъ ыкIи шышъхьэмыгъазэу, пыим ыкIыб фимыгъазэу, иадыгэ хабзэ рыгъуазэу ищыIэныгъэ ыпэкIэ лъыкIуатэщтыгъэ.\n"Адыгэ хабзэр дэгъэзыегъу кIыхь", аIо тинахьыжъмэ, ар зехьэгъошIоу, гъэцэкIэгъошIоу зэрэщымытым пае.\nДжырэ тилъэхъан этнографхэм, историкхэм, фольклористхэм материал гъэшIэгъоныбэ зэрэдунаеу адыгэ лъэпкъэу тетхэм ахэлъэу къаугъоижьыгъэхэу щыIэх. Ахэмэ къагъэлъагъорэр – адыгэхэр зэкIэ зы зышIырэр адыгагъэмрэ Адыгэ Хабзэмрэ ары.\nАдыгэ лъэпкъ культурэр лъэпкъ еджапIэхэм зэрэщызэрагъэшIэрэм мэхьэнэшхо иI ыкIи сабый гъэсэным ылъэныкъокIэ федэшхо къехьы. I992 – рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу апэрэ классым щыублагъэу ябгъонэрэ классым нэс предметэу "Адыгэ Хабзэ" Адыгэ Республикэм иадыгэ еджапIэхэм ащызэрагъашIэ. КIэлэегъаджэхэм опыт гъэнэфагъэрэ зэфэхьысыжьхэмрэ ашIыгъэхэу щыт.\nТэ тиеджапIи 1991-рэ илъэсым апэ дэдэ Адыгэ Хабзэм изэгъэшIэн щаушэтынэу едгъэжьэгъагъ. Программэхэр тэр-тэрэу зэхэдгъэуцогъагъэх. I995 – рэ илъэсым гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэ я Министерствэ иприказкIэ ЮНЕСКО-м ипроектэу "Развитие национальной школы" иупчIэу "Возрождение лучших национальных обычаев и традиций" зыфиIорэмкIэ еджапIэр пилотнэ площадкэу агъэнэфэгъагъ. Ащ ыпкъ къикIыкIэ Адыгэ Хабзэм ехьылIагъэу бэ тиеджапIэ хэхъоныгъэу ышIыгъэр. Ахэмэ ащыщэу внекласснэ IофшIэныр еджапIэм зэрэщедгъэкIокIырэм игугъу къэсшIыщт.\nАдыгэ Хабзэм дыкIыгъоу апэрэ илъэсхэм этнокультурэм икружоки Iоф ышIэнэу ригъэжьэгъ. Адыгэхэм якультурэрэ ящыIэкIэ-псэукIэрэ кружокым щызэрагъашIэ. Илъэс къэс зы темэ ин игъэкIотыгъэу Iоф дашIэ. ГущыIэм пае, "Адыгэ Iанэр – ащ имэхьэн, хабзэу пылъхэр", "Лъэпкъ тамыгъэхэр", "Ижъырэ адыгэ орэдыжъхэмрэ ахэмэ апылъ къэбархэмрэ".\nКружокым хэтхэу я 5-6 - рэ классым исхэр къуаджэм пылъ къэбархэмрэ чIыпIацIэхэмрэ къаугъоих, экскурсиехэм макIох. ГущыIэм пае, къуаджэм ипсынэкIэчъхэу "Лэшэпсынэ псынэ цIыкIур", "Хьамид ипсын" зыфаIохэрэм якъэбархэр зэрагъашIэ. Къуаджэу Лэшэпсынэ ыцIэ къызтекIыгъэ хъишъэр Лэшэпсынэ псынэ цIыкIум епхыгъ ыкIи а къэбарыр зэкIэми зэлъашIэ, мыдрэ псынэкIэчъым икъэбар зышIэрэр нахь макI.Къоджэдэсэу Хъуран Хьамид бжъэпэ лъабжъэм ерагъэу къыкIэчъырэ псы цIыкIоу Щэхъураджэ хэлъэдэжьырэм гу лъитагъ ыкIи цIыфхэм къашъхьапэн ыIуи псынэр нахь куоу ытIыгъ, мыжъокIэ къырипкIыкIыгъ, дахэуи жьаупIэ тыригъэуцуагъ. Хьамид цIыфхэр шIу ылъэгъоу, ахэмэ афэшIушIэу, дунаим лъэуж дахэ къызэрытыринагъэм, джы шIукIэ игугъу зэрашIырэм сабыйхэм анаIэ тырятэгъадзэ. "ШIу шIи псым хадз" зыфиIорэ гущыIэжъым имэхьэнэ ащкIэ къэтэгъэлъагъо.\nКружокым хэтхэм темэ гъэнэфагъэхэр къыхахэу ушэтын IофшIэнхэр рашIылIэу бэрэ къыхэкIы. ГущыIэм пае, Бэлокъо Жаннэ я 11-рэ классым исэу Олимпиадэм хэлэжьагъэу щытыгъ ежь - ежьырэу ытхыгъэ IофшIагъэу "Лэшэпсынэ лъэкъуацIэхэмрэ лъэпкъ тамыгъэхэмрэ" зыфиIорэмкIэ. Ащ нэмыкIэу "СилIакъо икъэбар", "Лэшэпсынэ бэслъынэйхэр" зыфиIохэрэр КIэмэщ Мурат ытхыгъагъэх.\nКIэлэеджакIохэм сыдигъокIи ашIогъэшIэгъон дэдэу Iоф ашIэ. Кружокым хэтыгъэ кIэлэеджэкIо пчъагъэ АКЪУм иисторическэ ыкIи лъэпкъ филологиемрэ культурэмрэ яфакультетхэм ащеджэнхэу макIох.\nКружокым нэмыкIэу еджапIэм иплан тетэу илъэс къэс зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэр классхэм ащекIокIы: адыгэ орэдыжъхэр нахь дэгъоу къэзыIорэмкIэ, нахь дахэу адыгэ къашъо къэзышIырэмкIэ, адыгэ джэгукIэхэр нахь дэгъоу зышIэрэ классымкIэ, адыгэ хабзэ зэхэтыкIэхэр нахь дэгъоу къэзыгъэлъагъорэмкIэ (кIапщэ, кушъэхапх, чэщдэс, хьанцэгуащ, джэгу, нэмыкIхэри). Класснэ руководительхэмрэ ежь кIэлэеджакIохэмрэ адыгэ хабзэм езыгъаджэрэ кIэлэегъаджэхэм, ятэжъ-янэжъхэм яупчIыжьыхэзэ сценариехэр зэхагъэуцох ыкIи зэнэкъокъухэм зыфагъэхьазыры. Ащ фэдэ зэнэкъокъухэр едгъэкIокIы зыхъукIэ, ны-тыхэмрэ кIэлэегъаджэхэмрэ къетэгъэблагъэх.\nПIуныгъэ-гъэсэныгъэмкIэ еджэпIэ планым хэт "ХьакIэщыр" мазэ къэс зэрэтшIырэр. АщкIэ пшъэрылъэу зыфэдгъэуцужьырэр кIэлэеджакIохэм адыгагъэр ахэлъэу, адыгэ намысыр къагурыIоу ыкIи зэрахьэшъоу пIугъэнхэр ары, цIыф жъугъэхэри, къуаджэри зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм гу лъатэныр ыкIи ахэмэ адыгагъэм тетэу хэкIыпIэ къафагъотышъоу егъэсэгъэнхэр ары. "ХьакIэщым" темэу зыщытегущыIэхэрэр зэфэшъхьафых: "Ны – а гущыIэр гущыIэ лъапI", "Жъыгъор тэгъэлъапIэ", "Адыгеир зэкIэми зэдэтиун", "Уиныбджэгъу - уигъундж", "ШIу шIи псым хадз" ыкIи ахэмэ анэмыкIхэр.\n"ХьакIэщэу" "Жъыгъор тэгъэлъапIэ" зыфиIорэр тшIы зэхъум пшъэрылъэу дгъэуцугъэр кIэлэеджакIохэм нахьыжъхэм шъхьэкIафэ афашIын, уасэ афашIын зэрэфаер адыгэ хабзэмкIи адыгагъэмкIи апэрэ Iофыгъоу зэрэщытыр ядгъэшIэнэу ары. Мы хьакIэщыр рекIокIы зэхъум, кIэлэеджакIохэмкIэ нахь гъэшIэгъон хъуным пае инсценировкэ заулэ тэр-тэрэу зэхэдгъэуцуагъэу хэдгъэхьагъэх: къэбархэу адыгэхэм жъыхэр бгым зэрэрадзыхыжьырэр зэрэщагъэтыжьыгъэр, Къоджэбэрдыкъо Мыхьэмэт уIэгъэ хьылъэу щылъэу ятэ къихьанэу къызыраIом, къэтэджи, щытэу къызэрэригъэхьагъэр, гуащэм нысэр зэрэфэмыягъэр. МэщбэшIэ Исхьакъ иусэу "Щыс, тят, щыс" зыфиIори инсценировкэ къашIыгъ. Инэу мы темэм къыдиштэу дгъэфедагъэ Тхьабысымэ Умарэ иорэдэу "Жъыхэм агу хэшъумыгъэкI" зыфиIоу къэбэртэе орэдыIоу Нэфышъ Чэрим къыIорэр.\nМы зигугъу къэтшIыгъэ "ХьакIэщым" икIэух кIэлэеджакIохэм зэфэхьысыжьхэр ашIыгъэх. Ежьхэм ашъхьэкIэ зэрихьылIэгъэ е зэхахыгъэ къэбархэм ягугъу къашIыгъ.\n"Адыгеир зэкIэми зэдэтиун" зыфиIорэ "ХьакIэщым" цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэу Адыгеим исхэм азыфагу зэгурыIоныгъэрэ зэкъошныгъэрэ илъэу зэрэщыIэн фаем кIэлэеджакIохэр фегъасэх. Классэу хэлэжьагъэхэм Адыгеим ис цIыф лъэпкъхэм яшъуашэ, якъашъо, яорэд, яджэгукIэхэр къагъэлъэгъуагъэх.\n"ХьакIэщхэм" гъэпсыкIэ ээфэшъхьафхэр яIэх. Зыр Iэнэ хъурай, адрэр – зэдэгущыIэгъу, ящанэр – къэгъэлъэгъон, яплIанэр – зэIукIэгъу, нэмыкIхэри.\n2008-рэ илъэсым къуаджэу Лэшэпсынэ зытIысыгъэр илъэси 140–рэ зэрэхъугъэр игъэкIотыгъэу хагъэунэфыкIыгъ. МэфэкIым ехъулIэу еджапIэм Iофыгъо гъэнэфагъэхэр пIуныгъэ-гъэсэныгъэм ехьылIагъэу щекIокIыгъэх. А зэпстэуми къахэзгъэщы сшIоигъу научнэ-практическэ конференциеу "Сикъуаджэу, си Лэшэпсын" зыфиIоу еджапIэм щедгъэкIокIыгъэр. Пшъэрылъэу ащ иIагъэхэр: ушэтын IофшIэнхэр я 9-II-рэ классым ис кIэлэеджакIохэм агъэцэкIэшъоу егъэсэгъэнхэр, къызщыхъугъэ чIыпIэр шIу алъэгъоу пIугъэнхэр, лъэпкъым ихъишъэрэ ихабзэрэ нахь куоу ягъэшIэгъэныр.\nКонференциер егъэкIокIыгъэным пае, зэкIэм апэу Положениер зэхэдгъэуцуагъ. ЕджапIэм иIэшъхьэтет иприказкIэ кIэлэеджакIохэри кIэлэегъаджэхэри зэкIэ апэрэ классым щегъэжьагъэу япшIыкIузэнэрэ классым нэсэу конференцием игъэхьазырын шъхьадж иIахь хилъхьагъ. Выставкэм къырахьылIагъэх дэпкъ гъэзетхэр, сурэтхэр, альбомхэр, планшетхэр, стендхэр, макетхэр, IэшIагъэхэр, лъэпкъ чъыгхэр ыкIи нэмыкIхэр. Ахэмэ зэкIэми къуаджэм ихъишъэ, джыдэдэм изытет е къэкIощтым къуаджэр зэралъэгъурэр къагъэлъагъощтыгъэ. Адыгабзэм ыкIи литературэм, адыгэ хабзэм, хъишъэм, урысыбзэм ыкIи литературэм, музыкэм, изобразительнэ искусствэм езыгъаджэхэрэ кIэлэегъаджэхэр конференцием игъэхьазырын ыкIи изещэн апшъэ илъыгъ. Секциищ щыIагъ:\nбзэмрэ литературэмрэ ясекцие топонимхэр къызтекIыгъэхэм, литературэм Iоф дэзышIэхэу чылэм къыдэкIыгъэхэм къащытегущыIагъэх;\nхъишъэмрэ этнографиемрэ ясекцие къуаджэм ихъишъэ, цIыф цIэрыIоу къыдэкIыгъэхэм якъэбархэм щытегущыIагъэх;\nискусствэм ыкIи культурэм ясекцие IэшIагъэ зиIэу чылэм дэсыгъэхэм ыкIи адыгэ искусствэм зиIахь хэзылъхьагъэу чылэм къыдэкIыгъэхэм къащытегущыIагъэх.\nЗэкIэмкIи доклад 22 къырахьылIагъ. Хэлэжьагъэхэм Дипломхэр аратыгъэх. Анахь доклад гъэшIэгъонхэу хагъэунэфыкIыгъэхэм ащыщых "Къушъхьэ лъэпкъыр" (Къушъхьэ Эльдар я 10-рэ класс), "Тикей лъэпкъыр къыздикIыгъэр" (Тикей Рузан-я 9-рэ класс), "Къул Амэрбый ищыIэныгъэ ыкIи итворческэ гъогу" (Тхьапшъокъо Асыет – я 9-рэ класс), "Хъурат Аслъан – мэкъумэщышIэ шIэныгъэхэмкIэ доктор" (Щыщэ Диан – я 9-рэ класс).\nЛэшэпсынэ гурыт еджапIэм мазэ къэс псауныгъэм имафэ щырагъэкIокIы. Ахэмэ ащыщхэм адыгэ кIэлэцIыкIу джэгукIэхэр щызэрагъашIэх ыкIи къыщагъэлъагъох. Мыхэмэ 1-4-рэ классхэм ямызакъоу я 5-8-рэ классхэм арысхэри ахэлажьэх. БлэкIыгъэ илъэс еджэгъум анахь гъэшIэгъонэу хагъэунэфыкIыгъэр я 8-рэ классхэр пэIо зэшIохь зэрэджэгугъэхэр ары.\nАдыгэ хабзэр зехьэгъошIоу зэрэщымытыр гъэнэфагъэ. Сабыйхэр ащ ебгъэсэныр, адыгагъэ ахэплъхьанри джащ фэдэкъабз. Мафэ къэс удэмышъхьахэу пIуныгъэм иIоф удэлэжьэныр ары еджапIэми унагъоми апэрэ пшъэрылъэу яIэр.


#7520 Ekleme Tarihi 05/10/2021 11:49:53\nТырихъ Черкесия ч1ыналъэу 7.792 km²-м щагъэуцугъ. Дунаем лъэпкъэ зыщызэлъаш1эрэ ик1и Адыгэ ныпэр зыщыбыбатэрэ тихэку, Ти Адыгэ Республик, Ти Адыгей!\n1864 илъэсхэм ауж тихэку къэнагъэу, къэнэшъугъэу ц1ыфышъхьэ мак1э хъугъэу адыгэмэ ялъэпкъзэхэтык1э 1ушыгъэ ык1и щэ1эныгъэшхо хэлъэу чъэпыогъум и 5-м 1990 илъэсым республикэр агъэуцугъ. Урысые Федерацием ихэбзэ гъэуцу фэ1офаш1эхэмк1э ащыщ хъугъэ.\nПэуцугъэ Экономкэ ык1и политикэ щынагъохэр л1ыгъэк1э ык1и губзыгъэк1э зашъхьэщихыгъ. Джы мары непэ ар къызэтеуцуагъэу, неущырэ мафэм зыфигъэзагъэу Адыгэ лъэпкъыр зэтырегъэуцуэ.\nАдыгэ Республикэр тэ «Адыгэ Хэкужъэу- Черкесием» щыщэу къытфэнагъэ к1эн. Ык1и «Адыгэ Хэкужъэу - Черкесием» изэгъэгъотыжьыным тызыфищэрэ тигъогу хэхыгъ.\nАщ щыпсэурэ лъэпкъхэр мамырныгъэмк1э ик1и ш1умк1э чъыналъэр агъэбаигъ, данае шапхъэ хъугъэх.\n«Сэ сы Черкес, сэ сы Адыг! Черкес лъэпкъым инеущырэ мафэ сэри зы хахъо, щырбыч сыфэхъун» зы1орэ, экономикэ, политикэ, культурэ ик1и демографие хахъохэм хэлэжьэн, щынагъохэм ик1и пэрэухэмэ ащызыухъумэн сыдрэ Черкеси тилъап1. Ти неущырэ мафэм игэрант.\nТизэкъотыныгъэм тик1уач1э хегъахъо, Тизэкъотыныгъэр ары тик1уач1эри!\nБэгъаш1э охъу Адыгэ Республикэр!\nРеспубликэр зызэхащагъэм ия 29-рэ илъэс мафэмк1э, игъэуцун лъапсэ фэхъугъэхэ, ик1и непэрэ мафэхэм нэс тфэзыухъумагъэхэм тафэгуш1о, тиш1уфэс афэтэгъазэ, тарэгушхо. Мэфэш1у дахэхэр, псауныгъэ пытэр, мамырыныгъэр къытфэзыхьын илъэсхэмэ Аллахьым тыщемыгъак1!\nАдыгэ Хэку Зэгухьэныгъэ (Движения Черкесия)\nЧъэпыогъум и 5, 2021 илъэс\n'1 Ağustos Vatana Dönüş Günü'müz Kutlu Olsun!\n1 AĞUSTOS 1998, Cumhuriyetlerimizin, başta Dr. Ehsan Saleh olmak üzere Avrupa Çerkes Dernekleri Federasyonu'nun ve diğer kurumlarımızın...


Кавказ музыкэм щедэIугъэх | Адыгэ Макъ\nКавказ музыкэм щедэIугъэх\nIоныгъом и 10-м Адыгэ къэралыгъо университетым кавказ музыкэм ипчыхьэзэхахьэ щыкIуагъ. Ащ музыкэр зикIасэхэр, ащкIэ езыгъаджэхэрэр, искусствэр, культурэр зышIогъэшIэгъонхэр хэлэжьагъэх.\nIофтхьабзэм француз музыкантхэу Антуан Сержан (виоленчелым) ыкIи Нормандием икъалэу Руан щыщэу Марион Бреттвиль (скрипкэм) кавказ мэкъамэхэр къыщырагъэIуагъэх.\nКавказыр игеографическэ шъошэ-теплъэкIэ нэмыкI чIыпIэлъабэм къахэщы. Зэ Кавказым щыIагъэу, ар зылъэгъугъэм джэнэт чIыпIалъэр агу хэпкIагъ, къинагъ. Кавказым ицIыф лъэпкъ зэфэшъхьафыбэр, анахьэу ижъырэ адыгэхэр, ялIыгъэ-цIыфыгъэкIэ, яшъхьэлъытэжькIэ, яшэн-хэбзэ дахэхэмкIэ, ялъэпкъ ишъошэ хэхыгъэкIэ, яцIыфышъхьэ дахэкIэ, ялIыгъэ мыухыжькIэ ныбжьырэу агу къинагъэх. Лъэпкъым иорэдхэри, имэкъэмэ зэфэшъхьафхэри, зэкIэ Кавказым имузыки ямышIыкIэу – уигъэрэхьатэу, уигъэгупшысэу, узэригъэплъыжьэу — бэ хэлъыр.\nКавказым щыIагъэм ащыщ горэми цIыф лъэпкъхэу щыпсэухэрэм е чIыпIэм ехьылIагъэу зы гущыIэ мыщыу ашIыгъэп; ягукъэкIыжь тхыгъэхэр зафэх, алъэгъугъэр, агу рихьыгъэр, къушъхьэчIэсхэр зэрэмыIэлхэр, цIыф пэгъокIыкIи, IокIэ-шIыкIэ дахи зэрахэлъыр; адыгэ пшъашъэм инэфынэгъэ-дэхагъэ усэкIи, орэдкIи, прозэмкIи кIагъэтхъыгъ. Адыгэ лъэпкъым илIыблэнэгъэ-лIыхъужъныгъэ художественнэ литературэм, музыкэм ямызакъоу, хэгъэгу ыкIи дунэе тарихъ куум чIыпIэ щигъотыгъ.\nАрышъ, кавказ музыкэу ащ щыпсэурэ цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафыбэм ашъорэ агурэ тешIыкIыгъэр зэхэзыхырэм ыпшысыжьы екъу.\nМузыкэр, орэдыр – цIыфым игъашIэ готэу къырэкIо, ахэр ежь лъэпкъэу (е лъэпкъхэу) зием тешIыкIыгъ, яшъогъу – абз, яхабз, яшъэфыбэ мэкъамэу къызэтещыкIы. Джары нэмыкI къэралыгъохэм ямузыкантхэми кавказ музыкэм, ащ хэлъ гупшысэм зызкIыфагъазэрэр. Арэущтэу дунэешхом тет лъэпкъхэр, цIыфхэр зэрэшIэх, лъытэныгъэ зэфыряIэ мэхъу.


ЦIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу хъуным фытегъэпсыхьагъ — Адыгэ макъ\nЦIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу хъуным фытегъэпсыхьагъ\nРедактор 15.10.2020 15.10.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые политическэ партиеу «Единая Россия» зыфиIорэм и Генеральнэ Совет исекретарэу Андрей Турчак къэралыгъом ибюджетэу илъэсищым телъытагъэм къытегущыIэзэ, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэным ар зэрэфытегъэпсыхьагъэм, мылъкоу къыщыдэлъытагъэм ызыщанэ фэдизыр социальнэ Iофхэм зэрапэIухьащтым къыкIигъэтхъыгъ. — ЦIыфэу къэралыгъом исхэм, тихэдзакIохэм гумэкIыгъоу яIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм пай партием проект зэфэшъхьафхэр зыкIигъэхьазырыгъэхэр, — къыIуагъ ащ. — «Единэ РоссиемкIэ» пшъэрылъ шъхьаIэр ахэм япхырыщынкIэ ищыкIэгъэ мылъкур гъэнэфэгъэныр ары. ЦIыфыр чIыпIэу зыщыпсэурэм еджапIэу, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу, сымэджэщэу, гъогоу, спортивнэ площадкэу щыгъэпсыгъэхэм бэкIэ ялъытыгъ ащ ищыIакIэ идэгъугъэщтыр е идэигъэщтыр. Ахэр ары хэбзэ къулыкъухэм яIофшIэн уасэ фязгъэшIырэр.\nАщ къыпкъырыкIхэзэ, къалэм имызакъоу, къоджэ псэупIэхэми Iэрыфэгъу щыIакIэ ащыгъэпсыгъэным пэIуагъэхьанэу бюджетым мымакIэу щагъэнэфагъ. ГущыIэм пае, культурэм иунэу 300 фэдиз 2021-рэ илъэсым ашIын гухэлъ яI. Ащ сомэ миллиарди 3,3-рэ пэIуагъэхьащт. «Единэ Россием» ипроектэу «Культура малой Родины» зыфиIорэм къыщыдэлъытагъэу автоклубхэм апае сомэ миллион 460-рэ бюджетым щагъэнэфагъ.\nДжащ фэдэу субъект 59-мэ шэпхъэшIухэм адиштэрэ тхылъеджэпIи 110-рэ ащагъэпсыщт, искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджэпIэ 41-мэ ящыкIэгъэ псэуалъэр афащэфыщт. Мы шъолъырхэм Адыгеири ащыщ. Мылъкоу а IофшIэнхэм апэIухьащтыри хэушъхьафыкIыгъэу бюджетым къыщыдэлъытагъ.\nКъоджэ псэупIэхэм спортым зыщягъэушъомбгъугъэным пэIуагъэхьащтыри агъэнэфагъ. Генеральнэ Советым исекретарь къызэриIуагъэмкIэ, къоджэ еджапIэхэм яспортзалхэм ягъэкIэжьын къэкIощт илъэсым сомэ миллиардрэ миллион 300-рэ пэIуагъэхьащт. Спорткомплекси 100-м ехъу агъэуцун гухэлъ яI. Ащ щыщэу 43-р къихьащт 2021-рэ илъэсым ашIынышъ атынэу ары зэрагъэнэфагъэр. Ащ сомэ миллиарди 7,4-рэ пэIуагъэхьащт.\n«Единэ Россием» ифракциеу УФ-м и Къэралыгъо Думэ хэтым ипащэу Сергей Неверовым къызэриIуагъэмкIэ, шъолъырхэм IофшIэнхэр зэращызэшIуахыхэрэм депутатхэр лъыплъэщтых. Къоджэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэм унэхэм яшIын имызакъоу, гъогухэм ягъэцэкIэжьыни, урамхэм якъэгъэнэфыни, гъэпсэфыпIэхэм ягъэпсыни къыдыхэлъытагъэх.\nКъалэхэм ыкIи къоджэ псэупIэхэм язэтегъэпсыхьан шъолъырхэм пэIуагъахьэрэм пае субсидиехэр къафэкIожьынми «Единэ Россием» ынаIэ тыригъэтыгъ. Ащ къызэрахилъхьагъэмкIэ сомэ миллиард 34,6-рэ бюджетым щагъэнэфагъ.\nЛъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэм» ипхырыщын пае атIупщыгъэ федеральнэ проектэу «Современная школа» зыфиIорэм къыщыдэлъытагъэу 2021 — 2022-рэ илъэсхэм къоджэ псэупIэхэм лъэхъаным диштэу зэтегъэпсыхьэгъэ еджапIэхэр ащашIыщтых. 19-р къихьащт илъэсым аухынышъ, атIупщын гухэлъ яI. Ащ сомэ миллиарди 2,7-рэ пэIуагъэхьанэу агъэнэфагъ.\nБюджетым ипроект Къэралыгъо Думэр хэплъэнэу Iоныгъом и 30-м халъхьагъ. Финанс тхылъ шъхьаIэм игъэхьазырын Правительствэм игъусэу «Единэ Россиеми» Iоф дишIагъ. Думэр хэплъэнэу хамылъхьэзэ партием игукъэкIхэр ащ хагъэхьагъэх. Ахэр медицинэ IэпыIэгъум ыкIи псауныгъэм икъэухъумэн, физкультурэм, спортым хэхъоныгъэхэр ягъэшIыгъэнхэм, культурэм иучреждениехэм, гъогухэм ягъэкIэжьын, къуаджэм IэпыIэгъу етыгъэным афэгъэхьыгъэх. Министрэхэм я Кабинет ахэм зэкIэм адыригъэштагъ ыкIи апэIухьащт мылъкур бюджетым къыщыдилъытагъ.\n— АР-м иминистрэхэм я Кабинет мы уахътэм бюджетым игъэпсын фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэм япроектхэм Iоф адешIэ, — къыIуагъ АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу, «Единэ Россием» ифракцие ипащэу Владимир Нарожнэм. — Зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм экономикэм, бизнесым иегъэшхо аригъэкIыгъ. Ащ бюджетым игъэпсынкIэ Iофыгъохэр къехьых. Арэу щытми, федеральнэ ыкIи шъолъыр хэбзэгъэуцугъэхэм адиштэу ар гъэпсыгъэ зэрэхъурэр, УФ-м и Президент иунашъохэм ягъэцэкIэн анахь шъхьаIэу къыщыдэлъытагъэхэм зэращыщыр теубытагъэ хэлъэу къэсIон слъэкIыщт. Социальнэ лъэныкъом пэIуагъахьэ хабзэр къэгъэнэжьыгъэным, пшъэрылъэу нахьыпэкIэ штагъэ хъугъэхэр гъэцэкIэгъэнхэм, УФ-м финансхэмкIэ и Министерствэрэ АР-м иминистрэхэм я Кабинетрэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэхэр мыукъогъэнхэм афытегъэпсыхьагъэу финанс тхылъ шъхьаIэр гъэпсыгъэ мэхъу. Хэбзэгъэуцугъэм ипроект хьазыр зыхъукIэ, депутатхэр IофшIэным хэлэжьэнхэу рагъэжьэщт, Парламентым икомитетхэм щатегущыIэщтых.\nХэутыным фэзыгъэхьазырыгъэр ХЪУТ Нэфсэт.\nПредыдущая ЛэжьапкIэмкIэ чIыфэ сомэ миллион 43-рэ\nСледущая Нэжъ-Iужъхэр нахь зыфэсакъыжьынхэ фае\nKurallara uymayanlar cezalandırılacak\nDenetlemelere devam edecekler\nВ Адыгее выбрали лучшую детскую школу искусств\nВ Адыгее для призывников оборудовали специальную санитарную зону


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ лъэпкъ гъэкIодым фэлажьэрэ хасэ Европэм щызэхащэщт\nАдыгэ лъэпкъ гъэкIодым фэлажьэрэ хасэ Европэм щызэхащэщт\nЕвропэм щыпсэурэ адыгэхэм Хэсэ щызэхащэн агу хэлъ. Ахэмэ пшъэрылъэу зыфашIыжьынэу аIорэр Европэм зэпхыныгъэмкIэ щызэдэпсэурэ къэралыгъохэм адыгэмэ лъэпкъгъэкIодэу Урыс пэчъыхьэмэ XVIII-XIX лIэшIэгъухэм арашIылIагъэр арагъэштэныр ары.\nАщ игугъу къышIыгъ, къызэратхырэмкIэ, Адыгеим къэкIуагъэу KAFFED-ым итхьаматэу Яшар Асланкая. Дунэе Адыгэ Хасэр тиIэу Европэ Хасэм сыдкIэ тыщыкIэрэ, лIэу зыгугъу тшIыгъэм ыIуагъэ фэд.\nМы Iофым анахьэу пылъхэу зыцIэхэр къаIуагъэр Америкэм щыIэ куп зэхэтэу «Черкесмэ я Дунэе Хас» зыфиIорэм итхьаматэу Нусрет Баш, Иорданием щызэхэщэгъэ куп зэхэтэу «Темыр Кавказым ис адыгэхэм яныбджэгъух» зыфиIорэм итхьаматэу Адел Башкауи. Канадэм щыпсэурэ куп зэхэтэу «Яхэку зыгъэзэжьыгъэхэ адыгэмэ адеIэн» зыфиIорэм ипащэхэми мы Iофым адырагъаштэ.\nКъызэрэлъагъорэмкIэ, мы зигугъу тшIыгъэхэм апэрэ лъэубэкъухэр адзыгъахэх.\nМы къэбарыр къыздэкIыгъэр мэукI sm-news.ru


Адыгея Сегодня – Пшъэрылъхэр агъэнэфагъэх\nПшъэрылъхэр агъэнэфагъэх\tПоделиться материалом\nДата публикации: 16.12.2016 16:47\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипэщагъэу, пенсием зэрэкIуагъэм къыхэкIыкIэ иIэнатIэ IукIыжьыгъэ Сергей Клюй тыгъуасэ IукIагъ.\nМы къулыкъум ипащэ ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнхэу агъэнэфагъ ФСИН-м и ГъэIорышIапIэу Краснодар краим щыIэм ипащэ иапэрэ гуадзэу щытыгъэ Александр Просвериныр.\nПшъэдэкIыжьышхо зыхьырэ, краимрэ республикэмрэ яуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэхэр зэрэзэдэлэжьэнхэ алъэкIыщт лъэныкъохэм хэшIыкIышхо афызиIэ цIыфэу А. Просвериныр зэрэщытыр къыIуагъ Сергей Клюй. Джащ фэдэу ежь ипшъэрылъхэр егъэцэкIэфэ зэшIуахын алъэкIыгъэм, гухэлъэу щыIэхэм республикэм ипащэ ащигъэгъозагъ. ФСИН-м и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм хэхьэрэ учреждении 6-р тапэкIи зэтегъэпсыхьэгъэнхэм, хьапсым дэс цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэнхэм пэщакIэм ынаIэ тыригъэтын фаеу ылъытагъ.\nАлександр Просвериныр Ставрополь краим ит къалэу Железноводскэ 1978-рэ илъэсым къыщыхъугъ, апшъэрэ гъэсэныгъитIу иI. Уголовнэ-гъэцэкIэкIо системэм иорганхэм 2000-рэ илъэсым къыщыублагъэу ахэт.\nАР-м и ЛIышъхьэ пэщакIэу агъэнэфагъэм фэгушIуагъ. Зипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зыгъэцэкIэгъэ, республикэм игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм агурыIоу Iоф адэзышIэгъэ Сергей Клюй зэрэфэразэр риIуагъ ыкIи шIэжь медалэу «Адыгэ Республикэм ыныбжь илъэс 25-рэ хъугъэ» зыфиIорэр фигъэшъошагъ.\n- Къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм мы аужырэ уахътэм зэхъокIыныгъэшIухэр щыкIуагъэх: ведомствэм епхыгъэ учреждениехэм яматериальнэ-техническэ базэ нахьышIу хъугъэ, колониехэм къащадагъэкIырэ продукцием ипчъагъэ хэхъуагъ. Ащ ишIуагъэкIэ, къэгъэлъэгъонэу иIэхэмкIэ Урысыем аужырэ чIыпIэхэр щызыубытыщтыгъэ ГъэIорышIапIэр я 18-м нэс къыдэкIоен ылъэкIыгъ, ар гъэхъэгъэшIоу плъытэ хъущт, - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nАР-м и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, къулыкъум амалэу, лъэкIэу иIэхэр мыщ къыщыуцухэрэп, хэхъоныгъэр ышIынхэмкIэ джыри IэпэчIэгъанэхэр иI. АщкIэ ГъэIорышIапIэм ипащэу агъэнэфагъэм бэкIэ зэрэщыгугъырэр риIуагъ.\nРеспубликэм иуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм Iоф зэрэдишIэщтыр, цыхьэу къыфашIыгъэр къыгъэшъыпкъэжьыным зэрэпылъыщтыр къыIуагъ А. Просвериным.


ЭКОНОМИКЭР | Адыгэ Макъ | Страница 2\nТигъэзет къызэрэхиутыгъэу, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мы мафэхэм Тэхъутэмыкъое районым щыIагъ. IофшIэгъу дэкIыгъом къыдыхэлъытагъэу зянэ-зятэхэр зимыIэжьхэм ыкIи ахэр зышъхьащымытхэм къафащэфыгъэхэ фэтэрхэм яIункIыбзэхэр аритыжьыгъэх.\nЖьыкIэ Iоф зышIэщт паркышхом ишIын зынэсыгъэм тегущыIагъэх\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къэралыгъо корпорациеу «Росатом» зыфиIорэм иIахьзэхэлъ обществэу «НоваВинд» игенеральнэ пащэу Александр Корчагиным зэIукIэгъу дыриIагъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Туркменистан и Чрезвычайнэ ыкIи Полномочнэ ЛIыкIоу Урысые Федерацием щыIэ Батыр Ниязлиевым тыгъуасэ IукIагъ.\nАдыгеим илIыкIо куп бизнес-форумым хэлэжьагъ\nАдыгеим илIыкIо купэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипащэр тыгъуасэ бизнес-форумэу Стамбул щыкIуагъэм хэлэжьагъ. Тыркуем IэкIыб экономикэ зэпхыныгъэхэмкIэ и Комитет ар щыкIуагъ.\nСомэ миллиарди 4,7-рэ халъхьагъ Социальнэ мэхьанэ зиIэ псэуалъэхэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын япхыгъэхэ пшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ынаIэ тет. Аужырэ илъэсхэр пштэхэмэ, мы лъэныкъомкIэ шъолъырым щызэшIуахыгъэр бэ.\nАдыгэ къуаер Адыгэ Республикэм ыцIэ шIукIэ чыжьэу зыгъэIугъэхэм ащыщ адыгэ къуаер. Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ямызакъоу, IэкIыб къэралхэми ар ащашIэ хъугъэ. Адыгэ къуаем республикэм чIыпIэшхо щеубыты. ГъомылэпхъэшIыным хэхъоныгъэхэр ышIынхэм ащ иIахь зэрэхэлъым имызакъоу, туризмэм зегъэушъомбгъугъэнымкIи гугъапIэхэр рапхых. Ар къызэригъэшъыпкъэжьырэми ишыхьат адыгэ\nАдыгеим иэнергетикэ хэхъоныгъэ зэрэрагъэшIыщтым тегущыIагъэх\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Дмитрий Козакрэ Москва зэIукIэгъу щызэдыряIагъ.\nПредпринимательствэм зыкъегъэIэтыгъэным фэIорышIэ\nУФ-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Максим Орешкиным зэхищэгъэ видеоконференцием АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хэлэжьагъ.\nКУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, СПОРТЫР, ЭКОНОМИКЭР


Доллар миллиард 45-м нагъэсын фае | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nДоллар миллиард 45-м нагъэсын фае\nУрысыем мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Дмитрий Патрушевым тыгъуасэ зэхищэгъэ селектор зэхэсыгъом агропромышленнэ продукцием иэкспорт епхыгъэ Iофыгъор ары анахь шъхьаIэу къыщаIэтыгъэр.\nМы лъэныкъомкIэ блэкIыгъэ илъэсым шъолъырхэм япшъэрылъхэр зэрагъэцэкIагъэхэм, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх. Республикэм ыцIэкIэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владимир Свеженец, экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ министрэу Къуанэ Анзаур, Адыгеим мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Хъут Дамирэт.\nДмитрий Патрушевым къызэриIуагъэмкIэ, 2024-рэ илъэсым нэс телъытэгъэ экспортымкIэ планыр блэкIыгъэ илъэсым аштагъ ыкIи ар зэрифэшъуашэу гъэцэкIагъэ хъугъэ. 2019-рэ илъэсым доллар миллиард 24-рэ зытефэрэ продукцие IэкIыб къэралыгъохэм ащаIуагъэкIынэу агъэнэфэгъагъэмэ, а пчъагъэр доллар миллиард 25,5-м кIэхьагъ. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу 2024-рэ илъэсым ехъулIэу мы къэгъэлъэгъоныр доллар миллиард 45-м нагъэсын фае. Ар зэшIохыгъэным фэшI субъектхэм яIофшIэн джыри нахь агъэлъэшын, гухэлъэу щыIэхэр щыIэныгъэм щыпхыращынхэ, IофшIэкIэ анахь дэгъухэр агъэфедэнхэ зэрэфаер министрэм къыIуагъ. ЖъоныгъокIэ унашъом къыгъэнэфэрэ къэгъэлъэгъоным кIэхьэгъэным пае экспорт продукциеу IуагъэкIырэм тефэрэм илъэс къэс доллар миллиарди 6 — 7 хэгъэхъогъэн фаеу ылъытагъ.\n«Къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм такIэхьаным фэшI зэнэкъокъу шIыкIэр гъэлъэшыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ зэзэгъыныгъэхэм шъолъырхэр игъом акIэтхэнхэм мэхьанэшхо иI. Мыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ мэкъумэщ продукцие къыдэзыгъэкIыхэрэм фэгъэкIотэныгъэ яIэу чIыфэхэр къаIахынхэ, япредприятиехэр агъэкIэжьынхэ ыкIи проектыкIэхэр щыIэныгъэм щыпхыращынхэ амал яI», — къыIуагъ Дмитрий Патрушевым.\nУФ-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ игуадзэу Сергей Левиным къызэриIуагъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым щегъэжьагъэу къэралыгъо IэпыIэгъоу щыIэхэм джыри тIу къахэхъо: дагъэу (соем, рапсым ахэшIыкIыгъэр) къыдагъэкIырэм хэгъэхъогъэнымкIэ предприятиехэм субсидиехэр ятыгъэнхэр, джащ фэдэу IофшIэным илъэныкъуищымкIэ чIэнагъэу ашIыхэрэр афызэкIэгъэкIожьыгъэныр.\nЭкспортым ылъэныкъокIэ пэрытныгъэ зыIыгъ субъектхэм ялIыкIохэр видеоконференцием къыщыгущыIагъэх, къэгъэлъэгъонэу яIэхэм ахагъэхъонымкIэ мы илъэсым анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтхэр къагъэнэфагъэх.\nЛъэпкъ проектэу «Дунэе кооперациемрэ экспортымрэ» зыфиIорэм иструктурэ илъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщ федеральнэ проектэу «Агропромышленнэ продукцием иэкспорт». Мыщ къыдыхэлъытэгъэ шъолъыр проект Адыгеим щагъэхьазырыгъ ыкIи непэ щагъэцакIэ. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр IэкIыб къэралыгъохэм мэкъумэщ продукциеу ащаIуагъэкIырэр 2024-рэ илъэсым ехъулIэу доллар миллион 36-м кIэгъэхьэгъэныр ары.\nБлэкIыгъэ илъэсымкIэ гухэлъыр доллар миллиони 9,7-рэ хъущтыгъэмэ, а къэгъэлъэгъоныр доллар миллион 13-м кIэхьагъ. Адыгеим ращыгъэ продукциер тонн мин 20 фэдиз мэхъу. НахьыбэрэмкIэ IуагъэкIыгъэр щэм хэшIыкIыгъэхэр, дагъэр, пынджыр ыкIи натрыфыр, IэшIу-IушIухэр, псы зэфэшъхьафхэр, нэмыкIхэри.\n«Федеральнэ проектэу «Агропромышленнэ продукцием иэкспорт» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ къэралыгъо IэпыIэгъум амалэу къытыхэрэр ащ хэщагъэхэм республикэм дэгъоу къызщыфагъэфедэ. ГущыIэм пае, блэкIыгъэ илъэсым УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ предприятиеу «Мамрыкъом» зэзэгъыныгъэ дишIыгъ. Джыри зы къэралыгъо IэпыIэгъоу щыт мэкъумэщ чIыгухэм ямелиорацие пэIухьэрэ ахъщэм изы Iахь афызэкIэгъэкIожьыгъэныр. 2019 — 2021-рэ илъэсхэм мы пшъэрылъым сомэ миллион 72,6-рэ пэIудгъэхьащт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредприятиеу «СиндикаАгро» зыфиIорэм Красногвардейскэ районым щигъэцэкIэрэ инвестиционнэ проектыр экспортым агъэкIощт пынджым икъэгъэкIын фытегъэпсыхьагъ. Ащ инвестициеу халъхьащтыр сомэ миллиони 102-рэ мэхъу.\nМы лъэныкъомкIэ республикэм амалэу IэкIэлъхэр зэрифэшъуашэу гъэфедэгъэнхэм фэшI экспортым IэпыIэгъу фэхъугъэнымкIэ Гупчэ Адыгеим щагъэпсыгъ.\nШъолъырым имэкъумэщ продукцие непэ Китай, Тыркуем, ОАЭ-м, Вьетнам, Германием, Украинэм, Азербайджан, Беларусь, Израиль, Латвием, Шри-Ланка, Узбекистан, Грузием, Монголием, нэмыкI къэралыгъохэм ащаIуагъэкIы.\nКъумпIыл Мурат Адыгеим щыщ ныбжьыкIэхэу Москва щеджэхэрэм аIукIагъ →\nАдыгеим и ЛIышъхьэ федеральнэ форумым къыщыгущыIагъ →


ЩыIэныгъэр къэгъэлъэгъонхэм ахэтэлъагъо | Адыгэ Макъ\nЩыIэныгъэр къэгъэлъэгъонхэм ахэтэлъагъо\nАвтор: Редакция\t/ 09.08.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и Камернэ музыкальнэ театрэу Хьанэхъу Адамэ ыцIэ зыхьырэм ихудожественнэ пащэу, Урысыем, Адыгеим искусствэхэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшхоу Сулейманов Юныс илъэс IофшIэгъур зэраухыгъэм, пшъэрылъэу зыфашIыжьыгъэм къатегущыIэнэу телъэIугъ.\n— Театрэм и Илъэс хэгъэгум щэкIо. Фестиваль-зэнэкъокъухэм, пчыхьэзэхахьэхэм тахэлажьэ. ТапэкIэ тызэрэлъыкIуатэрэр IофшIагъэу щыIэм къыхэщы, — къеIуатэ Сулейманов Юныс.\n— Илъэс IофшIэгъум изэфэшIыжьын фэгъэхьыгъэ зэхахьэм тигуапэу тыхэлэжьагъ. УпчIэ гъэшIэгъонхэр театрэм къэкIуагъэхэм къяшъутыгъэх.\n— Спектаклэу зэплъыгъэхэм, рольхэр къэзышIыхэрэ артистхэм, къэгъэлъэгъонхэр зыщызэхэтщагъэхэ къалэхэм, районхэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ упчIэхэр зэхахьэм хэлэжьагъэхэм агу рихьыгъэх. Джэуапхэр анахь дэгъоу къэзытыжьыгъэхэм шIухьафтынхэр афэтшIыгъэх.\n— Илъэс IофшIэгъум изэфэхьысыжь фэгъэхьыгъэ зэхахьэм культурэм иIофышIэхэр къыщыгущыIагъэх.\n— Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ театрэм икъэгъэлъэгъонхэм цIыфыбэ зэряплъырэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Камернэ музыкальнэ театрэм икъэгъэлъэгъонхэм яплъыщтхэ цIыфхэр иIэх. Адыгеим имызакъоу, Краснодар краим ирайонхэм къарыкIырэр макIэп. Культурэм пыщагъэхэм театрэр ашIогъэшIэгъон, — Аулъэ Юрэ къыIуагъ.\n— Театрэм иныбджэгъухэм япчъагъэ зэрэхахъорэр министрэм хигъэунэфыкIыгъ.\n— Урысыем, Абхъазым, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Пшызэ язаслуженнэ артистэу, Адыгеим инароднэ артистэу Зыхьэ Заурбый репертуарым, артиcтхэм афэгъэхьыгъэу къыIуагъэм тигъэгушIуагъ.\n— Урысыем итеатрэхэм яIофышIэхэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэу Зыхьэ Заурбый бэрэ IэпыIэгъу къытфэхъу. Спектаклэхэм якъыхэхын, якъэгъэлъэгъон, артистхэм Iоф зэрадэтшIэщтым, фэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэу Зыхьэ Заурбый упчIэжьэгъу тэшIы. Театрэр шIу зыщалъэгъурэ унагъом ар щэпсэу. ЦIыф цIэрыIоу щыт.\n— Адыгэ-Абхъаз Дунэе фестивалэу «Кавказский меловой кругым» Зыхьэ Заурбый нэбгырабэмэ ащыIукIагъ.\n— Псэ зыпытхэ зэдэгущыIэгъухэр зэхэзыщэхэрэр культурэм щагъэлъапIэх. Аулъэ Юрэ, Зыхьэ Заурбый щытхъоу къытфаIуагъэм дакIоу, тапэкIэ тызэрэлъыкIотэщтым еплъыкIэу фыряIэр къыхагъэщыгъ.\n— Сыда анахьэу шъунаIэ зытешъудзагъэр?\n— Уахътэм диштэу репертуарыр къыхэтхыщт, цIыфхэм талъыIэсыщт.\n— Щысэ къытфэпхьыгъэмэ дэгъугъэ.\n— Репертуарым спектаклэхэу хэтхэр мазэ къэс зэ къэтэгъэлъагъох. Кощхьэблэ, Тэхъутэмыкъое районхэм, нэмыкIхэм тикъэгъэлъэгъонхэр ащыкIуагъэх. Районхэм нахьыбэрэ талъыIэсын фае.\n— Краснодар щызэхащэгъэ фестивальхэм щытхъуцIэхэр къащыдэшъухыгъэх. Зэфэхьысыжьхэр тигъэзет къыщыхэтыутыгъэх. ШъуапэкIэ шъузэрэлъыкIотэщтым тытегъэгущыI.\n— Композиторэу Тхьабысым Умарэ, тхакIоу Жэнэ Къырымызэ илъэси 100 зэрэхъухэрэр мыгъэ игъэкIотыгъэу хэтэгъэунэфыкIых. КIэрэщэ Тембот ытхыгъэм техыгъэу «Шахъомрэ пшъэшъэ пагэмрэ» зыфиIорэ къэгъэлъэгъоным музыкэу щыIурэр Тхьабысым Умарэ ыусыгъ. Фестивалэу «Пшызэ театральнэм» музыкэр зэрэщыдгъэфедэгъэ шIыкIэр зэхэщакIохэм къыхагъэщыгъ, шIухьафтын титеатрэ къыфагъэшъошагъ.\n— Спектаклэм артистхэм ярольхэр дэгъоу къыщашIыгъэх.\n— Iэбэнэкъо Рустам, Ирина Кириченкэм, Бэгъ Алкъэс, Елена Лепиховам, Виктор Серебрянскэм, ЛIый Беллэ, Александр Степановым, нэмыкIхэм сакъыщытхъу сшIоигъу. Дирижерэу Аркадий Хуснияровыр, къэшъуакIохэм япащэу Исуп Аслъан, орэдыIохэм Iоф адэзышIэрэ Михаил Арзумановыр, фэшъхьафхэри къыхэзгъэщынхэу сыфай. Композиторэу Андрей Семеновым лъэшэу тыфэраз.\n— ШIэжьым, лIыхъужъныгъэм, комедием афэгъэхьыгъэхэ къэгъэлъэгъонхэм тяплъы. АдыгабзэкIэ къэшъушIырэр макIэба?\n— Ар тэрэз. Цэй Ерстэм ытхыгъэу «Угощэ дэгъумэ, урихьылIагъ» зыфиIорэр икIэрыкIэу дгъэуцужьыщт. Къуекъо Налбый ытхыгъэхэм ащыщэу «ЦэIунэжърэ шъэожъыемрэ» къэдгъэлъэгъощт. «ШIулъэгъуныгъэр мэшIошху» зыфиIорэм, нэмыкIхэм Iоф адэтэшIэ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым итхэкIо цIэрыIоу IутIыжъ Борис ипьесэу «Тыргъэтаор» шIэхэу дгъэуцущт. УрысыбзэкIи къэдгъэлъагъохэрэм адыгэ лъэпкъ гупшысэр ахэлъэу дгъэпсыщтых.\n— Натхъо Джанхъот иорэдышъохэр, Мурэтэ Чэпай ытхыгъэхэм ащыщхэр, фэшъхьафхэри спектаклэхэм ахэжъугъэхьащтхэу зэ къысэпIогъагъ.\n— Театрэм зедгъэушъом- бгъущт. Къырым щыкIогъэ фестивалым тыхэлэжьагъ, зэфэхьысыжьхэм такъыпкъырыкIызэ уахътэм диштэхэрэ къэгъэлъэгъонхэр тэгъэхьазырых.\n— Юныс, театрэм и Илъэс чанэу шъухэлажьэ. 2020-рэ илъэсыр къызэрыкIоу щытыщтэп. ТекIоныгъэм ия 75-рэ илъэс дгъэмэфэкIыщт. Олимпиадэ джэгунхэр щыIэщтых.\n— IофшIэнэу тиIэр бэ. ТищыкIэгъэ артистхэм якъыхэхын, репертуарым, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ гупшысэхэм гумэкIыгъо ахэмылъэу къыуасIорэп. КультурэмкIэ Министерствэм пшъэрылъэу къытфишIыхэрэр дгъэцэкIэщтых. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Краснодар краим, фэшъхьафхэм тикъэгъэлъэгъонхэр ащыкIощтых.\n— IофшIагъэу шъуиIэм хэжъугъэхъонэу шъуфэтэIо.


ИшIэжь агъэлъэпIагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 20.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм и Апшъэрэ хьыкум иапэрэ тхьамэтагъэу, РСФСР-м изаслуженнэ юристэу Делэкъо Ерстэм Мэджыдэ ыкъом тыгъуасэ мэфэкI шIыкIэм тетэу мыжъобгъурэ шIэжь мыжъорэ къыфэзэIуахыгъэх. Ар псаугъэмэ бэдзэогъум и 31-м ыныбжь илъэс 90-рэ хъущтыгъэ.\nШIэжь зэхахьэм хэлэжьагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, республикэм и Апшъэрэ хьыкум итхьаматэу Шумэн Байзэт, АР-м и Конституционнэ хьыкум итхьаматэу ЛIыхьэтыкъо Аскэр, АР-м и Апшъэрэ хьыкум итхьаматэу щытыгъэ, почетнэ отставкэм щыIэ Трахъо Аслъан, Мыекъуапэ имэрэу Андрей Гетмановыр, хьыкум сообществэм ипащэхэр ыкIи илIыкIохэр, Делэкъо Ерстэм иунагъо щыщхэр, нэмыкIхэри.\nIофтхьабзэм ипэублэм Делэкъо Ерстэм ищыIэныгъэ гъогу къытегущыIагъэх. Хэбзэгъэуцугъэр республикэм щыгъэпытэным пае ащ ышIагъэр гъунэнчъ. Къыхихыгъэ сэнэхьатым фэшъэпкъэу лэжьагъэ. Илъэс 35-м ехъурэ ар прокуратурэм, хьыкум системэм Iоф ащишIагъ.\nИкIэлэцIыкIугъо зэо илъэс къинхэм атефагъ. Гурыт еджапIэр къызеухым сэнэхьат гъэнэфагъэ зэригъэгъотыгъ, нэужым Саратов дэт юридическэ институр дэгъу дэдэу къыухыгъ. Къызщыхъугъэ Теуцожь районым ипрокуратурэ следователэу щылэжьагъ. Адыгэ автоном хэкум ипрокурор игуадзэ нэсыгъ. 1982-рэ илъэсым, мэкъуогъум, Адыгэ хэкум инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъо Ерстэм Адыгэ автоном хэкум ихэку хьыкум итхьаматэу щыхадзыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ Делэкъо Ерстэм Iофэу ышIагъэм осэшхо фишIыгъ, статусыкIэ зиIэ хъугъэ республикэр ылъэ пытэу теуцонымкIэ шIуагъэ къытэу зэрэлэжьагъэр къыхигъэщыгъ.\n— Ерстэм Мэджыдэ ыкъор исэнэхьат хэшIыкIышхо зэрэфыриIэм дакIоу, игъусэхэмкIи упчIэжьэгъоу щытыгъ. Ащ къэралыгъом, республикэм апашъхьэ гъэхъагъэу щыриIэхэр тын зэфэшъхьафхэмкIэ къыхагъэщыгъэх. ЩытхъуцIэу «РСФСР-м изаслуженнэ юрист», медальхэу «За доблестный труд в ознаменование 100-летия со дня рождения В.И.Ленина» ыкIи «IофшIэным иветеран» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх. Делэкъо Ерстэм IофшIэгъэшхоу иIэм ишIуагъэкIэ непэ республикэм ихьыкум системэ хэхъоныгъэхэр ешIых, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДелэкъо Ерстэм зыщыпсэущтыгъэ унэм мыжъобгъур къыщызэIуахыгъ, ащ пэмычыжьэу шIэжь мыжъори агъэуцугъ. Мы пстэуми кIэщакIо афэхъугъэр АР-м и Апшъэрэ хьыкум итхьаматэу Шумэн Байзэт ары. Ащ дырагъэштагъ хьыкум сообществэм, республикэм ыкIи къалэм ихэбзэ къулыкъухэм, унэм щыпсэухэрэм.\n— ИлъэскIэ узэкIэIэбэжьмэ зэлъашIэрэ юристэу, сэнаущыгъэшхо зыхэлъ зэхэщакIоу, илъэс пчъагъэрэ Iоф зыдэсшIэгъэ Делэкъо Ерстэм Мэджыдэ ыкъом идунай ыхъожьыгъ. Опытэу, шIэныгъэу IэкIэлъхэмкIэ тэ, специалист ныбжьыкIэхэм, къыддэгуащэщтыгъ. ИщыIэныгъэ гъогу законым, цIыфхэм яфитыныгъэ къэухъумэгъэным фэIорышIагъ, — къыIуагъ Шумэн Байзэт.\nIофтхьабзэм къыщыгущыIагъэх ыкIи непэ къытхэмытыжь Ерстэм гущыIэ дэхабэ къыфаIуагъ Владимир Нарожнэм, Трахъо Аслъан, хьыкум корпусым иветеранхэм.\nИшIэжь зыгъэлъапIэрэ, къэзыухъумэрэ республикэм ипащэхэм ыкIи АР-м и Апшъэрэ хьыкум зэрафэразэр къыIуагъ ащ икIалэ. Зэхахьэм икIэух къэзэрэугъоигъэхэм мыжъобгъум къэгъагъэхэр кIэралъхьагъэх.\nПредыдущая ГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэIорышIэх\nСледущая В Адыгее направят 334,8 млн. рублей на оборудование для онкослужбы


Тыпфэраз, Исмахьил! | Адыгэ Макъ\nКъуаджэ пэпчъ дунэе шъхьафэу щыт ыкIи щыIэкIэ-псэукIэ гъэнэфагъэ иI.\nХэти къызщыхъугъэ чылэр шIу елъэгъу, гукъэкIыжь къабзэхэри фыриIэх. ЧIыпIэ дахэу, джэгупIэхэмкIэ зэтегъэпсыхьагъэм сабыир щыппIуным елъытыгъэр макIэп. Ар ицIыкIугъом ащ есэ ыкIи ины хъугъэми къэзыуцухьэрэ дунаир зэригъэкIэрэкIэщтым пылъыщт.\nТеуцожь районым ит къуаджэу Нэшъукъуае икIэлэ пIугъэу, Адыгэ Республикэм ипрокурор игуадзэу КIыкI Исмахьилэ ишIушIагъэ ар къыгъэшъыпкъэжьыгъ ыкIи лъэпкъ гъэзетэу «Адыгэ макъэмкIэ» ащ тызэрэфэразэр етIо тшIоигъу. Икъоджэ гупсэ къыдэхъухьэрэ сабыйхэм афэгумэкIэу, иунэе мылъкукIэ урамэу Хъ. Андырхъуаем ыцIэ зыхьырэм кIэлэцIыкIу джэгупIэ щаригъэшIыгъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэми, гурыт еджапIэми къаращыжьыхэрэр зэкIэри мы чIыпIэм къыщэуцух, ягуапэу яуахътэ щагъакIо. Чэф макъэр къахэIукIэу Iэгуаом рэджэгух, хъэреным зыщагъэхъые, лъэгапIэхэм къячъэхых.\nТикIалэхэр зэрэбгъэгушIуагъэхэм пае тхьауегъэпсэу, Исмахьил! Джащ фэдэу цIыфмэ уишIуагъэ ябгъэкIын плъэкIэу илъэсыбэрэ ущыIэнэу тыпфэлъаIо.\nДжэгупIэр зыщагъэуцугъэ хьэблашъхьэм щыпсэухэрэр.


ТIуапсэ Пресс - Адыгеим щыщ археологоу Тэу Аслъан дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур\nАдыгеим щыщ археологоу Тэу Аслъан дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур\nadmin - 2014-10-15 04:12:28\nТитарихъ изэгъэшIэн чIычIэгъым чIэлъ пкъыгъохэмкIэ къебгъэжьэн фаеу археологхэм алъытэ. Ащ тыкъыпкъырыкIызэ, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэныгъэмкIэ иIофышIэ шъхьаIэу, Урысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу, Адыгеим культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, археолог цIэрыIоу Тэу Аслъан гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n- Адыгеим ичIыгухэм тащытIэзэ къэдгъотырэ пкъыгъохэм титарихъ ишъэфхэм уахащэ, - къеIуатэ Тэу Аслъан. - Адыгэхэмрэ урысхэмрэ зэпхыныгъэу яIэр къэзыушыхьатырэ пкъыгъохэр тиреспубликэ къыщычIахыгъэх. Мыекъуапэ итемыркIэ километри 5 - 6-кIэ къалэм пэчыжьэхэу щыт Iуашъхьэхэмрэ псэупIэхэмрэ къащагъотыгъэр макIэп.\n- Пкъыгъохэр зыхэхьэрэ лъэхъаныр агъэунэфыгъа? Къагъотыхэрэр тиреспубликэ къенэжьыха?\n- Мыекъопэ ыкIи МыотI культурэм ахэхьэх. Титарихъ хэпшIыкIэу къагъэбаигъ. 1998-рэ илъэсым Адыгэ Республикэм культурэм фэгъэхьыгъэ законэу аштагъэм къызэрэщиIоу, Адыгеим къыщагъотырэ пкъыгъохэр тиреспубликэ къинэжьынхэ фае.\n- Зэхащэрэ экспедициехэм ащыщхэм яIофшIэн анахьэу зыфэгъэхьыгъэр къытаIоба.\n- КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм искусствэхэмкIэ я Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым идиректорэу Кушъу Нэфсэт кIэщакIо фэхъуи, къэгъэлъэгъон гъэшIэгъон музеим щызэхащэгъагъ. Ащ археологхэр, шIэныгъэлэжьхэр, Адыгеим иобщественнэ движениехэм ялIыкIохэр хэлэжьагъэх. Олимпиадэ джэгунхэу 2014-рэ илъэсым Шъачэ щыкIощтхэм япхыгъэ псэолъэшI Iофыгъохэр агъэцакIэхэзэ, газыр зыращэщт лъагъом игъэпсын фежьагъэх.\n- «Мыекъуапэ - Самурскэр - Шъачэ» зыфиIорэ лъагъор арыба укъызытегущыIэрэр?\n- Ары. Ащ къыхиубытэрэ саугъэтхэр пэшIорыгъэшъэу атIыгъэх, пкъыгъо макIэп къагъотыгъэр. Хэбзэ шапхъэу щыIэхэмкIэ культурэм исаугъэтхэу псэолъэшIыпIэмэ къахиубытэхэрэр археологхэм ауплъэкIунхэ, атIынхэ фае. Псэуалъэр зышIыщтхэм ахъщэу ащ пэIухьащтыр яплан къыхеубытэ. ПсэолъэшIхэмрэ археологхэмрэ зэзэгъыхэшъ, Iуашъхьэхэм, псэупIэхэм ащэтIэх. Мызэгъогум мы саугъэтхэм яуплъэкIун шIэныгъэлэжьыбэ хэлэжьагъ.\n- ШIэныгъэлэжьхэр тыдэ щыщых?\n- США-м, Германием, Урысыем, Адыгеим яшIэныгъэлэжьхэм уплъэкIунхэр дэгъоу зэхащагъэх. Къагъотыгъэ пкъыгъохэр зэрагъашIэх, тарихъ теплъэу яIагъэхэр зэтырагъэуцожьых.\n- Къагъотыгъэ пкъыгъохэм ацIэхэр къытфеIоба.\n- Iашэхэр, хьакъу-шыкъухэр, Iэмэ-псымэхэр, илъэс пчъагъэхэм къамыгъотыгъэхэу дышъэ IэшIэгъэ хьалэмэтхэр тигуапэу къахэтэгъэщых. IофшIэнхэр зэпагъэухэрэп. ЕтIани искусствэм хэшIыкI фызиIэмэ ашIогъэшIэгъоныгъэр, мэфэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, къычIахыгъэ пкъыгъомэ ащыщхэр музеим къызэрэщагъэлъэгъуагъэхэр ары.\n- ШIэныгъэлэжьхэм, археологхэм уплъэкIунэу ашIыхэрэм ямэхьанэ тытегъэгущыIэба.\n- УплъэкIунхэм мэхьэнэ шъхьаIэу яIэр щыIэныгъэм къыхэхыгъэ гупшысэу щыт. Мыекъопэ культурэмрэ мыотIхэм якультурэрэ зэпхыныгъэу ахэтлъэгъон тлъэкIыщтхэр агъэунэфынэу тащэгугъы. Газыр зэрыкIощт лъагъор агъэпсы зыхъукIэ, археологхэр тарихъ Iофыгъохэм ягъэунэфын чанэу хэлэжьэщтых. Мыекъопэ культурэм икъежьапIэ щегъэжьагъэу цIыфхэр ащ щыпсэущтыгъэх. Илъэс мини 5-м нахьыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, апэрэ псэупIэхэр щагъэпсыгъагъэх.\nПкъыгъохэр къэрэгущыIэхи, зэхэпхыщтыр...\n- Аслъан, илъэс зэфэшъхьафхэм археологхэм къагъотыгъэ пкъыгъохэм тяплъышъ, зэдгъэпшэщтхэр тшIэрэп.\n- Адыгэхэр ижъырэ лъэхъаным къыщыублагъэу ячIыгу зэрэщыпсэухэрэр пкъыгъоу къэдгъотыхэрэм къаушыхьаты. Нартхэм ялэгъупэшхо сантиметрэ 90-рэ илъэгагъ, ыIу ихъурэягъэр сантиметрэ 85-рэ мэхъу. Ащ фэдэ щыуанышхохэр адыгэмэ джырэ уахътэми агъэфедэх. Хъяр зиIэхэм лэгъупэшхохэр сыдигъуи ящыкIэгъагъэх. 1982-рэ илъэсым улэпэ Iуашъхьэм ар къыщагъотыгъагъ.\n- Красногвардейскэ районым ипсэупIэу Свободнэм къыщыжъугъотыгъэхэри тарихъым инэкIубгъохэм ахэкIокIэщтхэп. Джэмышхым сыда къепIуалIэ пшIоигъор?\n- Къупшъхьэм джэмышхыр хэшIыкIыгъ, ыныбжьыр илъэс мини 5-м нахьыб.\n- Адыгэмэ ятарихъ укъытегущыIэзэ, джэмышхым тишIэжь къыгъэбаищтэу олъыта?\n- Адыгэхэр джэмышхыкIэ шхэхэу заублэм культурэу алэжьыщтыгъэм изакъоп тыкъызытегущыIэрэр. А лъэхъаным щымыIэгъэ лъэпкъыбэмэ ягугъу къэтшIын тлъэкIыщт. Арышъ, анахьыжъ лъэпкъхэм адыгэхэр ахэтэлъытэх.\n- Пцэжъые жэлыехэри къэгущыIэнхэм фэхьазырхэу къытщэхъу.\n- Ахэри къупшъхьэм хэшIыкIыгъэх, илъэс мини 5-м нахьыб аныбжьыр. 1983-рэ илъэсым Свободнэм къыщыдгъотыгъэх. Адыгэхэр ижъыкIэ къыщыублагъэу зэрэпсэущтыгъэхэр, яфэIо-фашIэхэр ежь-ежьырэу зэрагъэцакIэщтыгъэхэр зыцIэ къетIогъэ пкъыгъохэм къаушыхьаты. ЕтIэ гъэжъагъэм, къупшъхьэм ахэшIыкIыгъэ джэмышхыхэр, къупшъхьэм хэшIыкIыгъэ пцэжъыешэ жэлыехэр, пшъэшъэ пкъыищыгъэ теплъэхэр яIэхэу скульптурэ цIыкIухэр, ятIэм хэупIэпIыкIыгъэ цухэр щысхэу, тэлъэгъух. Мыхэр пэсэрэ культурэм хэхьэрэ пкъыгъо хьалэмэтых.\n- Унагъом адыгэмэ щагъэфедэщтыгъэ хьакъу-шыкъухэр...\n- Ахэри къэдгъотыгъэх. Апкъхэр пIуакIэх, пытэх, лъэпкъ тхыпхъэ дахэхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэх. Мыхэр зышIыщтыгъэхэр къошыным ишIын фэIазэхэр арых. Сэнаущыгъэ зыхэлъ цIыфхэр зэрэпсэущтыгъэхэр тарихъымкIэ къэтэIуатэ.\n- Олимпиадэ джэгунхэу Шъачэ щыкIощтхэм татегущыIэ зыхъукIэ, Адыгэ Республикэм ыцIэ зэрэщыIущтым тегупшысэ.\n- Лондон щыкIогъэ Олимпиадэ джэгунхэм якультурнэ программэ тиансамблэ цIэрыIоу «Ислъамыер» хэлэжьагъ, ар дэгъу. Шъачэ щызэхащэрэ Олимпиадэм нэмыкI екIолIакIэ фэтшIын фае. Тэ, археологхэм, тарихъыр шъыпкъэм тетэу къэдгъэлъэгъоным тыфэхьазыр. Пэсэрэ лъэхъаным къыщыублагъэу адыгэхэр Шъачэ зэрэщыпсэухэрэр агъэунэфыгъ. Ермэлхэм, урымхэм ацIэ къыраIоным ыпэкIэ адыгэхэр ащ зэрэщыпсэущтыгъэхэм шIэныгъэ лъапсэ иIэу тыкъытегущыIэн тлъэкIыщт. АщкIэ тимузей Iофыбэ егъэцакIэ.\n- ШъуимэфэкI пае тышъуфэгушIо, шъуигухэлъышIухэр Тхьэм къыжъудегъэхъух.


Препарат Дализол: инструкция по применению, цена, описание.\nЛейковорин Ca Лахема 10: инструкция по применению, цена, описание.\nЛейковорин Лахема: инструкция по применению, цена, описание.\nФолинат кальция: инструкция по применению, цена, описание.\nЛейковорин кальция: инструкция по применению, цена, описание.\nСанфицинат: инструкция по применению, цена, описание.


Тэу Аслъан: Гъэтхапэм и 21-м ИлъэсыкIэр адыгэхэм хагъэунэфыкIы »\nАдыгэхэр дунаим тет лъэпкъыжъхэм ащыщых, тарихъ гъогу кIыхьэ къакIугъ, тилъэпкъ зэрыгъозэрэ адыгэ хабзэр хахыгъ. Кавказым щыпсэухэрэм тырящысэтехыпI. Тилъэпкъ егъашIэм мэкъумэщышIэ лэжьакIу. Хэти ешIэ чIыгулэжьыныр, былымхъуныр зэрэмыпсынкIэр. СыдигъокIи мэкъумэщышIэм илэжьыгъэ зэрэбэгъощтыр зыщыпсэурэ чIыопсым епхыгъ. Гъэм ылэжьыгъэу Iуихыжьыгъэм ибагъэ елъытыгъ ихъун-шхынхэр ымыухызэ къэкIорэ гъэм илэжьыгъакIэ зэрэнэсыжьыщтым.\nГъатхэ къэс, фабэм зыщыIуидзэрэм, адыгэхэр ИлъэсыкIэм пэгъокIыщтыгъэх, тхьэлъэIухэр ашIыщтыгъэх, ялэжьыгъэхэри яIэхъогъухэри афэбэгъонхэу лъаIощтыгъэх.\nИлъэсыкIэм иапэрэ мафэ унагъо пэпчъ тхьэлъэIу, ятIонэрэ мафэм чылэгъо тхьэлъэIу ашIыщтыгъэх, ящэнэрэ мафэм цIыфхэр, унагъохэр, зэIахьылхэр гушIуакIо зэфакIощтыгъэх.\nИжъым-ижъыжьым къыщегъэжьагъэу, губгъо IофшIэнхэр рамыгъажьэзэ, гъэтхэпэ мазэм, чэщымрэ мафэмрэ зэфэдиз зыщыхъурэ лъэхъаным, и 21-23-рэ мэфищыр агъэмэфэкIыщтыгъэ. Мы уахътэм тефэу, пчэдыжьым щегъэжьагъэу ошъуапщэу, чъыIэу, загъори осыцэхэр къыхилъэсыкIэу, ау щэджэгъоужым уашъор къызэIэкIыжьэу тыгъэпс зыхъужьыкIэ, гъэрэ кIырэ зэхэкIыгъэу аIощтыгъэ.\nИлъэсыкIэр къызыщихьэрэм, жьы фабэ къепщэу мафэ къызыхэкIыкIэ, лIыжъырэ ныорэ чъыг хатэхэм ахахьэщтыгъэх – «чъыгхэр агъащтэщтыгъэх». Чъыг пэпчъ лIыжъыр екIуалIэти, ощ тыкумкIэ шъабэу теозэ, ныом риIощтыгъэ: «Мыр чъыг хъэтэжьэп, къыпыкIэжьырэ шIагъо щыIэжьэп, итэгъэупкIыжь». Ныом къыриIожьыщтыгъэ: «Джыри зэ тыкIырыгъэплъ, мыгъэ хъоеу къыпыкIэнкIи мэхъуба».\nАр загъэцэкIахэкIэ, сабыйхэр ягъусэхэу чъыгхатэр джыри къакIухьэщтыгъэ. «Мыщи Тхьэм пкъырегъахь! Мыщи Тхьэм пкъырегъахь!» ыIозэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр бэгъонхэу лIыжъыр чъыг пэпчъ бэщымкIэ еощтыгъэ.\nМэфэкI зэрэщыIэщтыр арагъашIэщтыгъэ\nИлъэсыкIэр къызыщихьащт пчыхьэм чылэхэр мэкъэгъэIухэм къакIухьэщтыгъэ, джэщтыгъэх – чIыпIэу зэкIолIэщтхэмрэ уахътэу зыщызэрэугъоищтхэмрэ арагъашIэщтыгъэ.\nГъоум, ачъэгъашъор, пчэнышъхьэ нэIурыдзэ пэIулъэу игъусэщтыгъэ, адрэ кIыгъущтыгъэхэм хьэкIэ-къокIэ плъышъохэр атеохэу зафапэщтыгъэ. Шъохэр атехъуагъэу, нэшIэ-IушIэу зашIызэ, зашIытэжьэу, цIыфхэр агъэщхыхэу, агъэчэфхэу, Iэгу дэхьэ-дэкIэу чылэр къакIухьэщтыгъэ. Зыдахьэрэ унагъохэр шхыныгъохэмкIэ къятэщтыгъэх.\nБын-унагъом зэшIокI иIэу, къыштагъэр ашIомакIэ зыхъукIэ, нахьыбэ къыIахынэу, ащыщ горэ пчъэIупэм, лIагъэм фэдэу зишIыти, Iугъуалъхьэщтыгъэ. Игъусэхэм, анахьэу бзылъфыгъэхэм, агу лъэшэу къеорэм фэдэу зашIыщтыгъэ. Бысымым нахь уасэ иIэу къурмэныпхъэ къаритынэу ыIощтыгъэ. Аущтэу ежьхэр зыфаер къаритынэу къеIофэ ачъэгъашъор «къэхъужьыщтыгъэп». Зыфэехэ псэушъхьэр къаритынэу къызиIокIэ, ащ лъыпытэу «ыпсэ къыпыкIэжьыщтыгъэ».\nНэшхъэигъо зиIэ унагъохэм адахьэщтыгъэхэп, къаухьэщтыгъэх, ау ахэми илъэсыкIэ Iанэм пае зыгорэхэр къафарагъэхьыщтыгъэх.\nИлъэсыкIэм иапэрэ мафэ ехъулIэу унагъо пэпчъ зыщыпщэрыхьэу иIэ джэныкъо ма-\nшIо пэпчъ тIыщэ (къурмэн) фишIэу хэбзагъэ. НэмыкIырэ джэныкъохэу зыщымыпщэрыхьэхэу унэхэр зэрагъэфабэщтыгъэ къодыехэм тIыщэ афашIыщтыгъэп.\nТIыщэ псэушъхьэхэр: пчэны, мэлы, шкIэхъужъ, чэмы зыфэпIощтхэм мэшIошъхьэтыхь е мэшIошъхьэтIыхь араIо, щагубзыум зэреджэхэрэр – мэшIошъхьэчэт. Шъыпкъэ, ижъыкIэ аукIынэу былым пIашъэхэр нахьыбэу яIэщтыгъэх, ау цIыфхэм ягъот макIэ зэрэхъугъэм елъытыгъэу, щагу бзыухэр – чэтхэр, тхьачэтхэр, къазхэр е нэмыкIхэр къурмэн ашIыхэу хъугъэ. ИжъыкIэ илъэсыкIэ чэщым зэрэунагъоу чъыещтыгъэп – чэфэу, нэгушIоу рахыщтыгъэ. Учъыягъэу е убэлэрэгъыгъэу илъэсыкIэм утехьэмэ мыхъунэу алъытэщтыгъэ. Апэрэ мафэм гушIуакIо зэфакIощтыгъэхэп, ядэжьхэм арысыщтыгъэх.\nДжэныкъор зэрыт унэм илъэсыкIэ пчыхьэм мэфэкI Iанэхэр щызэрагъафэщтыгъэх. Шхыныгъо зэтешIыкIыгъэхэр Iанэмэ атыралъхьэщтыгъэ. ТхьэлъэIу шхыныгъохэу хьалыжъо зэфэшъхьафхэр агъажъэщтыгъэх: зым къуае, адрэм лы, ящэнэрэм пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр адэлъыхэу.\nКъурмэнылыр агъажъо зыхъукIэ, тIэкIу шIэ къэс, бзылъфыгъэ нахьыжъэу унагъом исыр джэныкъом дахьэти, лэу къажъорэм дэгъэ тIэкIу къытырихыщтыгъэ ыкIи машIом пигъаткIощтыгъэ. Шхыныгъом щыщэу ар джэныкъо машIом иIахьэу алъытэ.\nIэнэ ушъагъэхэр зэрагъэуцогъэ унэшхом зэрэбынэу щызэрэугъоищтыгъэ. А зызакъор ары зэлъэхэмыхьэ хабзэр адыгэмэ «аукъоу зыщытыгъэр». Зэфэшъхьафэу хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри Iанэмэ апэтIысхьэщтыгъэх. Унагъом ибысым тхьэлъэIу къыIощтыгъэ.\nСабыйхэр чэщ реным агъэчъыещтыгъэхэп, агъэджэгущтыгъэх. Зэрэунагъоу ащ хэлажьэщтыгъэ. ГущыIэм пае, дэеегъэчъэх ешIэщтыгъэх.\nПчэдыжьым жьэу, тыгъужъ джашъорэ къо бэгурэ псым хэмыхьэхэзэ, псыхъом зыщагъэпскIынэу кIэлакIэхэр агъакIощтыгъэх. КъызэраIотэжьырэмкIэ, сымаджэ хъурэ къахэкIыщтыгъэп.\nЗытхыгъэр Тэу Аслъан. Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей инаучнэ IофышI.\nОпубликовал admin, 18-03-2016, 23:26. Просмотров: 2049\n– Аdygvoice: Гъэрэ кIырэ зыщызэхэкIырэ мэфэкIыр\n– И 2021-рэ Адыгэ илъэсыкIэ мэфэкIым икъэгъэкIэн зы хахъо ышIыгъ\n– ИлъэсыкIэ хъяр Тхьам тфешI, - гъэрэ кIырэ зыщызэхэкIырэ мафэм адыгэхэр мэхъ ...


Шъыгъо-ШIэжь Мафэм изэхэщэн тегущыIагъэх — Адыгэ макъ\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, Адыгэ Хасэм хэтхэр.\n— Рэхьатныгъэу, зыпкъитыныгъэу республикэм илъыр къэтыухъумэн фае. Шъыгъо-ШIэжь Мафэр – тхьамыкIагъоу блэкIыгъэ лъэхъаным щыхъугъэу тарихъым къыхэнагъэр тыгу къызщыдгъэкIыжьырэр ары. Непэ ащ Адыгеим щыпсэухэрэ лъэпкъхэм языкIыныгъэ итлъэгъон фае. Тарихъым тылъыплъэжьын, зэфэхьысыжь тэрэзхэр тшIыжьынхэ ыкIи тапэкIэ тылъыкIотэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМыекъуапэ къэлэ паркым къыщегъэжьагъэу ЗыкIыныгъэмрэ Зэзэгъыныгъэмрэ ясаугъэтэу щытым нэс къырыкIощтых. Митинг-реквием, нэмыкI Iофтхьабзэхэри зэхащэнхэу агъэнэфагъ.\nПредыдущая Мэкъумэщ хъызмэтыр\nСледущая ЖьыкIэ Iоф зышIэщт паркышхом ишIын зынэсыгъэм тегущыIагъэх


КъызхэкIыгъэ лъэпкъым фэшъыпкъ — Адыгэ макъ\nКъызхэкIыгъэ лъэпкъым фэшъыпкъ\nЦIыфыр илъэпкъ фэшъыпкъэу, къызщыхъугъэ чIыналъэм ибаигъэ ыгу щигъашIо зыхъукIэ, нэмыкI къалэ кIуагъэми, ар щыгъупшэщтэп. КъызхэкIыгъэ лъэпкъым дэхагъэу хэлъыр нэмыкIхэм зэраригъэлъэгъущтым, ар зэригъэбэгъощтым пылъыщт. Непэ зигугъу къэсшIы сшIоигъор ащ фэдэ цIыфхэм ащыщ. Гурыт еджапIэр къызеухым нэмыкI къалэ кIуагъэ нахь мышIэми, къызэрыхъухьэгъэ Адыгеим ыцIэ дахэкIэ аригъэIуагъ.\n1990-рэ илъэсым Кощхьэблэ районым ит къоджэ зэкIужьэу ХьакIэмзые Алый Адам къыщыхъугъ. Гурыт еджапIэр къызеухым, кIэлэ ныбжьыкIэм апшъэрэ гъэсэныгъэр зыщызэригъэгъотыщтым бэрэ егупшысагъ, зыздигъэзэн ылъэкIыщт къалэу зэригъэфагъэри макIэп. Ау Адам къалэу Ростов-на-Дону къахихыгъ ыкIи Къыблэ федеральнэ университетым июридическэ факультет чIэхьагъ.\nАлый Адам дэгъоу зэреджэрэм дакIоу общественнэ IофшIэнри чанэу дихьыщтыгъэ. Апэрэ курсым къыщегъэжьагъэу илъэпкъэгъоу Ростов дэсхэм заIуигъэкIагъ, нэIуасэ зафишIыгъ.\n2019-рэ илъэсым общественнэ организациеу «Молодежная ассамблея «Единый Кавказ» зыфиIорэр зэхащагъ. Ащ апэу хэхьагъэхэм тигущыIэгъу ащыщыгъ.\n— Нахьыжъэу Ростов дэсхэм Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэхащэщтыгъэх. Адыгэ лъэпкъым имэфэкIхэр мыщ щыхагъэунэфыкIыщтыгъэх, Адыгэ джэгухэр, зэхахьэхэр ашIыщтыгъэх. Нэужым Кукэнэ Андзаур мы лъэныкъом нахь чанэу Iоф дишIэу ригъэжьагъ, — къытфеIуатэ Алый Адамэ. — Илъэс зэкIэлъыкIохэм ащ зэхищэрэ зэхахьэхэм сахэтыгъ.\nАдыгэ къашъохэр, тилъэпкъ икультурэ къызщылъэгъорэ къэгъэлъэгъонхэр Адам зыхэт ныбжьыкIэхэм къашIыщтыгъэх, зэхащэщтыгъэх. КъызхэкIыгъэ-\nхэ лъэпкъым икультурэ зыщеджэхэрэ университетым къыщагъэлъэгъоным, студентхэмрэ кIэлэегъаджэхэмрэ нэIуасэ фашIынхэм пылъыгъэх. Ащ фэдэ зэхахьэ горэм адыгэ къашъо къызщашIы нэуж купым хэтхэм къякIолIагъэх ыкIи зыкIыныгъэм и Мафэ ехъулIэу зэхащэрэ Iофтхьабзэм хэлэжьэнхэу къырагъэблэгъагъэх. А мафэм къыщегъэжьагъэу общественнэ организациеу къелъэIугъагъэм тигущыIэгъу хэхьагъ. 2009-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2019-м нэс оперативнэ штабэу ащ иIэм пэщэныгъэ дызэрихьагъ.\n— Лъэныкъо зэфэшъхьафхэм организациер адэлажьэщтыгъэ, — къытфеIуатэ тигущыIэгъу. — Ау анахь игъэкIотыгъэу «Центр гармонизации межнациональных отношений в молодежной среде» зыфиIорэм тыпылъыгъ. Мы проектым къыдыхэлъытагъэу администрацием чIыпIэ къытитыгъ. Ащ нэмыкIэу къалэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэм тахэлажьэщтыгъэ, социальнэ проектхэр щыIэныгъэм щыпхырытщыщтыгъэх. Джащ фэдэу сабый ибэхэм IэпыIэгъу тафэхъуным фытегъэпсыхьэгъэ проектхэри тиIагъэх.\nАпшъэрэ еджапIэр къызеухым, тигущыIэгъу дзэм къулыкъу щихьынэу кIуагъэ, ошIэ-дэмышIэ Iофхэм афэгъэзэгъэ частым хэфагъ. 2013-рэ илъэсым КъокIыпIэ Чыжьэм къыщыхъугъэ ошIэ-дэмышIэ Iофым идэгъэзыжьын хэлэжьагъ. Псыр инэу къызэриугъэм къыхэкIэу цIыфхэр гузэжъогъу чIыпIэ ифэгъагъэх. Пшъэрылъэу къафагъэуцугъэр чанэу зэрагъэцэкIагъэм фэшI Адам зыхэтыгъэ купым хэтхэм щытхъу тхылъхэмрэ медальхэмрэ къаратыгъэх.\nСыд фэдэ лъэныкъо зыфигъэзагъэми, ар зэрифэшъуашэу ыгъэцэкIэным тигущыIэгъу пылъ. Дзэм къулыкъу щихьы зэхъум дэгъу дэдэу зыкъызэригъэлъэгъуагъэм фэшI сержантыцIэр къыратыгъэу иунэ къыгъэзэжьыгъ.\n— СищыIэныгъэ зыщылъызгъэкIотэщт чIыпIэм бэрэ сегупшысагъ, — къытфеIуатэ Адам. — Сыкъызэрэхъухьэгъэ республикэм Iоф щысшIэнэу, сыщыпсэунэу гухэлъ сиIагъ, ау сэнэхьатыр зыщызэзгъэгъотыгъэ къалэм згъэзэжьынэу теубытэгъэ пытэ сшIыгъэ.\nРостов къызегъэзэжьым, общественнэ организациеу зыхэтыгъэм иIофхэр лъигъэкIотэнэу А. Алыим пидзэжьыгъ. Ащ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, проектэу агъэхьазырыхэрэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэр къызэлъаубытых. Ау джырэ уахътэ анахьэу Iоф зыдашIэрэр кIэлэцIыкIухэм япсихикэ къегуаохэрэр гъэунэфыгъэнхэр ыкIи ахэр щыгъэзыегъэнхэр ары. Мыщ фэдэу агъэунэфыхэрэр Интернетым рагъэкIыжьынхэм пылъых. Къыхэгъэщыгъэн фае ар зэрифэшъуашэу агъэцэкIэн зэралъэкIырэр.\nЫпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ общественнэ организациер ныбжьыкIэхэм социальнэ проектхэр къаугупшысынхэм ыкIи щыIэныгъэм щыпхыращынхэм-\nкIэ IэпыIэгъу афэхъу.\nРостов ищыIэныгъэ гъогу щылъигъэкIотэнэу къызегъэзэжьым, унэе юридическэ компаниеу дэтхэм ащыщ Iоф щишIэнэу тигущыIэгъу Iухьагъ. Ащ мэзитфырэ щылэжьагъ. Опыт гъэнэфагъэ иIэ зэхъум, Алый Адам ежь иеу къызэIуихыным зэрэфэхьазырыр къыгурыIуагъ ыкIи 2015-рэ илъэсым унэе юридическэ фирмэу Ростов дэтхэм джыри зы къахэхъуагъ.\n— Граждан Iофхэм япхыгъэу фирмэм Iоф ешIэ, — нахь игъэкIотыгъэу къытфеIуатэ Алый Адамэ. — ЦIыфхэм банкротэу зыкъагъэлъэгъоныр, унэгъо кIэным епхыгъэ Iофыгъохэр зэхэфыгъэнхэр ары анахьэу тыздэлажьэрэр.\nТилъэпкъэгъухэм ащыщ IэпыIэгъу щыкIэу е Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэ зэхищэн гухэлъ иIэу къеуалIэмэ, Адам игуапэу ишIуагъэ регъэкIы. Сыдигъуи цIыф-\nхэмкIэ нэгуихыгъэу щыт, адыгэ лъэпкъым ыцIэ дахэкIэ Ростов щигъэIугъ.\nПредыдущая Мыекъуапэ щезыгъэжьагъэр зэлъашIэ\nСледущая Тхылъыр — шIэныгъэм иIункIыбз


Гъэтхэ сессиемкIэ зэфэхьысыжьхэмрэ бжыхьэм Iоф зыдашIэщтхэмрэ — Адыгэ макъ\nГъэтхэ сессиемкIэ зэфэхьысыжьхэмрэ бжыхьэм Iоф зыдашIэщтхэмрэ\n«Гъэтхэ сессием Къэралыгъо Думэр лъэныкъо шъхьэIитIоу зыдэлэжьагъэр коронавирусым зыкъызыщиштэгъэ лъэхъаным цIыфхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымрэ гъэтэрэзыжьынхэу Конституцием фашIыщтхэм яштэнрэ ары», — къыщиIуагъ брифингым «Единэ Россием» ифракциеу парламентым щыIэм ипащэу Сергей Неверовым.\nИлъэсныкъом къыкIоцI «Единэ Россием» социальнэ мэхьанэ зиIэ законопроект заулэ къахилъхьагъ. ГущыIэр зыфэгъэхьыгъэр кIэлэцIыкIу ахъщэ IэпыIэгъур сомэ минихым нэгъэсыгъэныр, декретым щыIэхэу IофшIэныр зышIокIодыгъэхэм сомэ мин 13-м нэс ятыгъэныр, больничнэ тхьапэмкIэ лэжьэпкIэ анахь цIыкIум нэсэу ятыгъэныр, ипотекэри зэрэхэтэу, чIыфэхэм ятыжьын цIыф куп, юридическэ лицэ заулэмэ афызэкIэхьэгъэныр ары.\nФракцием ыштэгъэ законопроектхэм ащыщ горэм амал къытыгъ коронавирусым илъэхъан кIэлэцIыкIу зиIэ унагъохэм сомэ мини 10-у къаратыгъэм чIыфэу ателъыгъэр хамыгъэкIыжьынэу. «Единэ Россием» ифракциеу Къэралыгъо Думэм щыIэм ипащэ иапэрэ гуадзэу Андрей Исаевым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэм хэхъо анахь макIэу яIэм ячIыфэхэр хамыгъэкIыжьынхэм законодательнэу щыухъумэгъэнхэ фае.\nДжащ фэдэу Къэралыгъо Думэм апэрэ хэплъэгъумкIэ щаштагъэх дистанционнэ IофшIэным ехьылIэгъэ гъэтэрэзыжьынхэу «Единэ Россием» IофшIэнымкIэ Кодексым фишIыгъэхэр. ЯтIонэрэ хэплъэгъум къахалъхьаным пае профсоюзхэм, IофшIэн язытыхэрэм, Правительствэм джыри ащ Iоф дашIэжьыщт. Ахэм пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр дистанционнэ IофышIэхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр ары. Конституцием фашIыгъэ зэхъокIыныгъэхэм къапкъырыкIызэ, «Единэ Россием» гъэтэрэзыжьынхэр IофшIэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэм фишIынхэу джыри егъэхьазырых.\nКъэралыгъо Думэм бюджетымкIэ ыкIи хабзэIахьхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Андрей Макаровым къызэриIуагъэмкIэ, гъэтхэ сессием илъэхъан шъолъырхэм IэпыIэгъу аратын алъэкIыгъ. «Единэ Россием» хэтхэм бжыхьэ сессием бюджет IофышIэхэм ялэжьапкIэ хэгъэхъогъэным фэгъэхьыгъэ Iофыгъор къыщаIэтымэ ашIоигъу. Окладым хэгъэхъогъэн, бюджет IофышIэхэм ялэжьапкIэ ахъщэ тегъахъо фэшIыгъэнымкIэ зы шапхъэ гъэнэфэгъэн фаеу ахэм алъытэ.\n«ЩыIэкIэ дэгъу зэрылъ шъолъыр байхэу окладышхо зыщагъэнэфагъэхэм къапэгъунэгъу шъолъырхэм арыс бюджет IофышIэхэр ядэжь къызэращэхэрэр хъунэу щытэп», — къыIуагъ Андрей Исаевым.\nДжащ фэдэу ЖКХ-мкIэ фэIо-фашIэхэм цIыфхэм уасэу алъатырэм банкхэм якомиссионнэхэр атырамыгъэхъожьынхэмкIэ Iофыр «Единэ Россием» ифракцие идепутатхэм аухын ямурад. Зыщыпсэурэ чIыпIэхэр арымырэу, зыдэщыIэхэ чIыпIэм сэкъатныгъэ зиIэхэм япсауныгъэ нахь зэтезыгъэуцожьыщт пкъыгъохэр къащаратыным епхыгъэ законопроектми Iоф дашIэ.\nФракцием хэтхэм анаIэ зытырагъэтырэ Iофыгъохэм зэу ащыщ ящыкIэгъэ Iэзэгъу уцхэр цIыфхэм икъоу къаIэкIэхьанхэр. Парламентариехэм зэралъытэрэмкIэ, шъолъыр заулэмэ Iэзэгъу уцхэр зэращафыримыкъущтыгъэм фэдэ нахьыбэрэ щыIэжьы хъущтэп.\nАдыгеим ипарламентариехэм Iофэу ашIагъэр республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу, «Единэ Россием» ифракцие ипащэу Владимир Нарожнэм къызэхифыгъ:\n— Адыгеим и Къэралыгъо Совет — Хасэм эпидемиологие шапхъэхэм адиштэу дистанционнэу Iоф ешIэ, видеоконференцие шIыкIэм тетэу зэхэсыгъохэр зэхещэх. Адыгеим и ЛIышъхьэу, партиеу «Единэ Россием» ирегион къутамэ и Секретарэу КъумпIыл Мурат гъусэныгъэ пытэ дыряIэу депутатхэм япшъэрылъ шъхьаIэ агъэцакIэ — Iофыгъо зэфэшъхьафхэм язэшIохын тегъэпсыхьэгъэ республикэ законхэр аштэх. Парламентариехэр дистанционнэу фракциехэм язэхэсыгъо зэфэшъхьафхэм ахэлажьэх, муниципалитетхэм, медицинэ IофышIэхэм IэпыIэгъу афэхъух.\nЗэпахырэ узым лъэшэу зыкъызыщиштэгъэ лъэхъаным шэпхъэ правовой актхэу аштагъэхэр парламентым икомитетхэм ауплъэкIух. Федеральнэ гупчэм ишIуагъэкIэ цIыфхэмрэ бизнесымрэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным иамалхэр Адыгеим щызэрахьэх. Предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ апылъхэр чIыпIэ къин джыдэдэм зэритхэм епхыгъэу апэрэ чэзыоу зехьэгъэн фэе Iофтхьабзэхэм яплан ахэм IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэ шIыкIэр къыщыдалъытагъ. Мыщ фэдэ IофтхьабзэхэмкIэ IэубытыпIэ къызыфашIыхэрэр республикэм щаштэгъэ законхэр ары.\nГущыIэм пае, Урысые Федерацием и Президент и Указэу сабый зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу тедзэ ятыгъэным ехьылIагъэр гъэцэкIэгъэным тегъэпсыхьагъэу Адыгэ Республикэм и Законэу «Илъэси 3-м къыщегъэжьагъэу илъэси 7-м нэс зыныбжь кIэлэцIыкIум пае мазэ къэс ахъщэ IэпыIэгъу къазэраратырэм ехьылIагъ» зыфиIорэр гъэтхапэм и 23-м республикэм щаштагъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат кIэщакIо зэрэфэхъугъэм тетэу Адыгэ Республикэм и Законэу «Адыгэ Республикэм ис цIыф куп заулэхэу хэбзэIахьхэм ятынкIэ къызэрыкIо шIыкIэр, патент системэр зыгъэфедэхэрэм хэбзэIахьэу аIахырэм ехьылIагъ» зыфиIорэр аштагъ. Предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ афэгъэзагъэхэм IэпыIэгъу ятыгъэным ар фытегъэпсыхьагъ. Джащ фэдэу ахэм транспорт хэбзэIахьымрэ организациехэм ямылъку тыралъхьэрэ хэбзэIахьымрэ аIахыхэрэп.\nМедицинэ IофышIэхэм ахъщэ тедзэ ятыгъэнымкIэ Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным пшъэрылъэу афишIыгъэхэр зэрагъэцакIэрэм Адыгеим лъэшэу гъунэ щылъафы. Ащ пае бюджет Iофхэм япхыгъэ закон заулэ депутатхэм аштагъ.\nАдыгеим и Къэралыгъо Совет — Хасэм сессиеу иIагъэм пэублэ классхэм арысхэм ягъэшхэн епхыгъэ Iофыгъоми щыхэплъагъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ ренэу мы лъэныкъом ынаIэ тырегъэты. Республикэм ипарламентариехэм Адыгэ Республикэм и Законэу «Адыгэ Республикэм и Законэу «Гъэсэныгъэ Адыгэ Республикэм зэращарагъэгъотырэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 6-рэ статья зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэр», джащ фэдэу Адыгэ Республикэм и Законэу «Адыгэ Республикэм щыпсэурэ цIыф куп заулэмэ унапкIэмрэ коммунальнэ фэIо-фашIэхэмрэ уасэу алъатыгъэм къафягъэгъэзэжьыгъэным ехьылIагъ» зыфиIорэм иа 1-рэ статья зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэри» мыщ щаштагъэх.\nПредыдущая Илъэсныкъо IофшIэныр, пшъэрылъхэр\nСледущая ИгъэкIотыгъэ уплъэкIун Iофтхьабзэу «Линия здоровья» зыфиIорэм ипхырыщын Адыгеим щаублагъ


Состоялся отчет главы МО «Кошехабльский район» за прошедший годКощхьэблэ районым иадминистрацие ипащэ Iофэу ашIагъэм зэфэхьысыжьхэр къыфишIыгъэх\nКощхьэблэ районым иадминистрацие ипащэ Iофэу ашIагъэм зэфэхьысыжьхэр къыфишIыгъэх\n18 февраля 2020 года 12:52\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, ащ игуадзэу Iащэ мыхьамэд, республикэ парламентым идепутатхэу Борсэ Къэплъан ыкIи Шъхьэлэхъо Мурат, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, министрэхэр, муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Кощхьэблэ районым» тыгъуасэ щыIагъэх.\nЗаур Хамирзов обратил внимание на то, что в районе реализуются 12 нацпроектов. В сфере здравоохранения планируется закупка медоборудования для детской районной поликлиники, строительство ФАПов в четырех поселках и хуторах, подготовка проектов на строительство врачебных амбулаторий в трех населенных пунктах. Он отметил, что на базе двух школ района будут созданы центры для формирования современных технологических и гуманитарных навыков у детей, 6 школ получат современное цифровое оборудование.\nАщ ипащэу Хьамырзэ Заур Iофэу ашIагъэм зэфэхьысыжьхэр къыфишIыгъэх ыкIи 2020-рэ илъэсым анахьэу анаIэ зытырагъэтыщт лъэныкъохэм къатегущыIагъ.\nАнахьэу ащ ынаIэ зытыридзагъэр социальнэ Iофыгъохэм язэшIохын ары. Федеральнэ гупчэр, республикэм ипащэхэр IэпыIэгъу къазэрафэхъугъэхэм ишIуагъэкIэ цIыфхэм апашъхьэкIэ япшъэрылъхэр зэрагъэцакIэхэрэр ащ къыхигъэщыгъ. Мылъку шъхьаIэм инвестициеу халъхьагъэр сомэ миллион 454-рэ мэхъу. 2019-рэ илъэсым муниципалитетым ипромышленнэ предприятиехэм сомэ миллиарди 2,6-рэ фэдиз зытефэрэ продукцие IуагъэкIыгъ. Промышленнэ къыдэгъэкIыным ииндекс проценти 3,6-кIэ нахьыбэ хъугъэ.\nРайоным изэхэубытэгъэ бюджет ихахъохэр сомэ миллион 803,4-рэ, хъарджхэр — миллион 802,2-м акIэхьагъэх. Районым ит бизнес цIыкIум ыкIи гурытым исубъект 769-мэ нэбгырэ минрэ ныкъорэ фэдизмэ Iоф ащашIэ.\nМэкъумэщ хъызмэтым ылъэныкъокIэ республикэм пэрытныгъэ щызыIыгъ районхэм Кощхьаблэ ащыщ, сыдигъуи лэжьыгъэ бэгъуагъэ къыщахьыжьы, ащ дакIоу чъыгхатэхэм ягъэтIысхьан непэ мэхьанэшхо щыраты. Гъэсэныгъэм, медицинэм, культурэм, спортым, нэмыкI лъэныкъохэмкIи районым гъэхъэгъэшIухэр зэриIэхэр зэфэхьысыжьхэм къагъэлъагъо. Ащ дакIоу щыкIагъэхэр, гумэкIыгъохэр зэрэщыIэхэри нафэ, ау ахэр дагъэзыжьынхэм зэрэфэхьазырхэр Хьамырзэ Заур кIэухым къыхигъэщыгъ.\nАдминистрацием, ащ ипащэ яIофшIэн зэрагъэцэкIагъэм народнэ депутатхэм я Совет хэтхэм осэшIу фашIыгъ, ащ уигъэрэзэнэу зэрэщытыр зэдаштагъ.\nЗэхэсыгъом хэлэжьэгъэ министрэхэм ащыщхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ гущыIэ аритыгъ, шъхьадж зыфэгъэзэгъэ лъэныкъом епхыгъэу къэгущыIагъ. Районым IэпыIэгъу фэхъунхэмкIэ амалэу щыIэхэм, ащ дакIоу ежь муниципалитетми анахьэу ынаIэ зытыридзэн фаехэм кIэ-кIэу къащыуцугъэх.\nАР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Къуанэ Анзаур анахьэу зигугъу къышIыгъэр предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм яшIуагъэ арагъэкIыным фытегъэпсыхьэгъэ программэм амалэу къытыхэрэр къызфагъэфедэныр ары. Министрэу КIэрэщэ Анзаур къызэриIуагъэмкIэ, муниципалитетым ит гъэсэныгъэм иучреждениехэм зэрифэшъуашэу Iоф ашIэ. ГумэкIыгъоу щыIэр кIэлэегъаджэхэм зэращыкIэхэрэр ары.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ ипащэу Мэрэтыкъо Рустем мэхьанэшхо зэритыгъэ лъэныкъохэм ащыщых демографием изытет, кадрэхэм ягъэхьазырын, диспансеризациер.\n— Сабыеу къэхъухэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъуныр, цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу афэгъэцэкIэгъэнхэр, медицинэм иучреждениехэм кадрэхэр афикъунхэр — джары ведомствэм, муниципалитетым япшъэрылъ шъхьаIэу щытын фаер, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКощхьэблэ районым къэгъэлъэгъон дэгъухэр зэриIэхэр, анахьэу мэкъумэщ хъызмэтым ылъэныкъокIэ хэхъоныгъэшIухэр зэришIыхэрэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Былымхъуным хэщагъэхэр ыкIи езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэр пштэхэмэ, грант IэпыIэгъур анахьыбэу къызфэзгъэфедагъэхэр мы районым илIыкIохэр арых. Ащ дакIоу предпринимательхэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэн зэрэфаер, ар гъэцэкIэгъэным фэшI цIыфхэм нахь чанэу Iоф адэшIэгъэн, программэ зэфэшъхьафэу щыIэхэм шIуагъэу къатырэр къагурыгъэIогъэн зэрэфаер хигъэунэфыкIыгъэх.\n— Инвестициехэм алъэныкъокIэ муниципалитетыр хъопсагъоу щыт, ау амалэу IэкIэлъхэр икъу фэдизэу къызфигъэфедэхэрэп. А лъэныкъомкIэ районым хэхьэрэ къоджэ псэупIэхэм IофшIэныр нахь агъэлъэшын, предложение гъэнэфагъэхэр къахьынхэ фае. АщкIэ профильнэ ведомствэр IэпыIэгъу къышъуфэхъуным фэхьазыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКъэралыгъом ипащэ къыгъэнэфэгъэ лъэпкъ проектхэр республикэм зэрифэшъуашэу щыгъэцэкIэгъэнхэм, ащ илъэныкъо шъхьаIэу цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэным муниципалитетхэм анахьэу анаIэ атырагъэтын зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Псауныгъэр къэухъумэгъэным, гъэсэныгъэм, культурэм, нэмыкIхэм япхыгъэ Iофыгъохэм кIэкIэу къащыуцугъ.\n— Урысыем и Президент къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэм ащыщ мы илъэсым Iоныгъом и I-м щегъэжьагъэу ублэпIэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм ыпкIэ хэмылъэу шхыныгъо стырхэр аIэкIэгъэхьэгъэныр. Арышъ, республикэм имуниципалитетхэм ащыIэ гъэсэныгъэм иучреждениехэм ахэт шхапIэхэр ащ техническэу фэхьазырынхэ фае, — къыIуагъ республикэм ипащэ.\nТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 75-рэ зэрэхъурэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр республикэм зэрифэшъуашэу щызэхэщэгъэнхэм пстэуми анаIэ тырагъэтынэу КъумпIыл Мурат къафигъэпытагъ. «Единэ Россием» ипартийнэ проект I5-у Адыгеим щагъэцакIэхэрэм ащыщхэу анахьэу зигугъу къышIыгъэхэр къэлэ щыIакIэмрэ кIэлэцIыкIу спортымрэ. Ащ къадыхэлъытагъэу общественнэ чIыпIэхэр ыкIи щагухэр зэтырагъэпсыхьэх, къоджэ еджапIэхэм спортзалхэр ащагъэцэкIэжьых. Мыщ фэдэ IофшIэнхэр Кощхьэблэ районми мы илъэсым щагъэцэкIэнхэу агъэнэфагъ. Джащ фэдэу псауныгъэр зыщагъэпытэ-\nрэ комплекс муниципалитетым щашIынэу ары.\n— Зыкъышъуфэзыгъэзэрэ цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэхэшъушIэнхэм, ахэм IэпыIэгъу шъуафэхъуным шъунаIэ тежъугъэт. Ащ фэдэ тхыгъэхэр сэ бэрэ къысIокIэх. ЦIыфхэм къаIэтырэ Iофыгъохэм ащыщыбэхэр чIыпIэхэм ащызэхэпфынхэ плъэкIыщт, арышъ, а лъэныкъом нахь чанэу Iоф дашъушI, — къыIуагъ къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ КъумпIыл Мурат.\nРайоным ипащэхэм, депутатхэм, районым щыпсэухэрэм яIо зэхэлъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм, республикэм ыкIи муниципалитетым шIуагъэ къызэрэфахьырэм афэшI зэрафэразэр Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэухым къыхигъэщыгъ.


Адыгэ Хэку Таймс: Сирием кIорэм инахьыбэ Европэ Зэкъотныгъэм екIы\nСирием кIорэм инахьыбэ Европэ Зэкъотныгъэм екIы\nСирием щызао шIоигъоу кIорэм инахьыбэ Европэ Зэкъотныгъэм екIы.\nАнахьэу Францием нахьыбэр икIыгъ "Ислам къэралыгъо" зыфэзышIыгъэ купым хэхьагъэхэр.\nЯтIуанэм щыт Германиер етIанэ Британиер.\nТеррорым ебэнынымкIэ Лъэпкъыбэ гупчэ бэрэскэшхом къызэригъэунэфыгъэмкIэ, минипI фэдизым щыщ шъищэу Сирием кIуагъэхэр европэ къэралыгъохэм ащыщ, % 30-м къагъэзэжьыгъ, % I4-р хэкIодагъ, %23-м ежь яшIоигъоныгъэкIэ ислам диныр къаштагъ,% I7-р бзылъфыгъэх.\nСирие ыкIи Ирак щызэIуагъэу къэзгъэзэжьхэрэр щынагъоу алъытэ Европэ ЗэкъотныгъэмкIэ.\nАщ фэдэх Париж, Брюссель щыIагъэ тебэнэныгъэхэм ахэтыгъэхэр.\nБэрэскэшхом ащ фэдэуи къыIуагъ Щэщэным ипэщэ IэнатIэр уахътэкIэ зыгъэцэкIагорэ Рамзан Кадыров, Сирием джыдэдэм щэзао щэщэн 200 фэдиз, Европэ къэралыгъохэм арыкIыгъэу.\nРИА къэбар гъэIум ащ зэрэриIуагъэмкIэ къохьапIэ къэралыгъохэм ащэ араты Европэм щыIэ щэщэнхэм, " зыгорэм ахэр фагъэхьазырых". Кадыров икъэIоныгъэмкIэ, Сирием щызэуагъэ щэщэным инахьыбэ хэкIодагъ, сирие зэуакIохэм ахэр къызэрагъэфедагъэмкIэ " Iашэм илэу".