Медицинэ IэпыIэгъур зэраIэкIагъахьэрэм ыкIи цIыфхэм яфитыныгъэхэр къызэраухъумэхэрэм яIофыгъохэм ахэплъагъэх — Адыгэ макъ\nМедицинэ IэпыIэгъур зэраIэкIагъахьэрэм ыкIи цIыфхэм яфитыныгъэхэр къызэраухъумэхэрэм яIофыгъохэм ахэплъагъэх\nРедактор 19.12.2019 03.02.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые Федерацием ихэбзэихъухьэхэм я Совет изэхэсыгъоу тыгъэгъазэм и 16 — 17-м Москва щыкIуагъэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэм ахэлэжьагъэх ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэу Валентина Матвиенкэр, Къэралыгъо Думэм и Тхьаматэу Вячеслав Володиныр, Федеральнэ ЗэIукIэм ипалатэхэм якомитетхэм япащэхэр, шъолъырхэм язаконодательнэ зэIукIэхэм ятхьаматэхэр, министерствэ ыкIи ведомствэ зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр.\nКъэралыгъо Думэм и Тхьаматэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, шъолъыр пэпчъ а Iофым екIолIакIэу фыриIэр пшIэным имызакъоу, предложениехэу къахьыхэрэр къыдэлъытэгъэнхэм, законодательнэ инициативэ фэдэу ахэр къахэлъхьэгъэнхэм мэхьанэшхо яIэу щыт.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм къахилъхьагъэх социальнэ IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ Iофтхьабзэхэу зэрахьэхэрэм цIыфхэр тэрэзэу ащыгъэгъозэгъэнхэм иамалхэр къыдалъытэнхэмкIэ игъоу ылъэгъухэрэр. Федеральнэ лъэгапIэм диштэрэ шэпхъэ правовой актыкIэхэм язэхэгъэуцогъэнкIэ, МФЦ-м ылъэныкъокIэ автоматизированнэ системэ зыкIым къыдилъытэхэрэр тэрэзэу пхырыщыгъэнхэмкIэ екIолIакIэхэр парламентариехэм къагъэнэфагъэх. ЦIыфхэу МФЦ-м, шъолъырхэм арыт нэмыкI къулыкъухэу ащ къепхыгъэхэм ыпэкIэ закъыфэзыгъэзэгъагъэхэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр нахь псынкIэу къаIэкIэхьаным иамал ащ къытыщт. Федеральнэ ыкIи шъолъыр хэбзэгъэуцугъэхэм къыдалъытэ тицIыфхэм социальнэ фэгъэкIотэныгъэхэр ыкIи IэпыIэгъу зэфэшъхьафхэр ягъэгъотыгъэнхэр. Мыщ дэжьым къыхэгъэщыгъэн фае Урысые Федерацием ишъолъыр урыпсэунымкIэ анахь ахъщэ макIэу щагъэнэфагъэм а Iофыр епхыгъэу бэрэ къызэрэхэкIырэр.\nХэбзэихъухьэхэм я Совет иIофшIэн зеухым Урысые Федерацием ишъолъырхэм якъэралыгъо хабзэ изаконодательнэ (лIыкIо) къулыкъухэм япащэхэм апае семинар щыIагъ. Ар зыфэгъэхьыгъагъэр унашъохэу аштэхэрэр нахь шIогъэ ин хэлъэу щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэмкIэ къэбарэу къаIэкIахьэрэм тэрэзэу Iоф дашIэныр ары. Мыщ къыхеубытэх лъэпкъ проектхэм къапкъырыкIырэ Iофыгъохэу къэуцухэрэри.\nПредыдущая Проектыр зэрэпхыращырэм тегущыIэщтых\nСледущая ЗэIукIэгъум осэшхо къыфашIыгъ мэхьанэшхо ратыгъ


ЕкIолIакIэхэр агъэфедэхэзэ… | Адыгэ Макъ\nПредпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым ахэщагъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ мэхьанэшхо зиIэхэм ащыщ промышленностым хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ Фондэу республикэм щагъэпсыгъэм иIофшIэн зэрэзэхищэрэр.\nБизнесым хэщагъэхэм фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэ кредитхэр къызIэкIагъэхьанхэ амал яIэным фытегъэпсыхьэгъэ шIыкIэр нахь Iэрыфыгъу шIыгъэным УФ-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ынаIэ тет, унэшъо гъэнэфагъэхэу ащ епхыгъэхэри къыдигъэкIыгъэх. IофшIэным изэхэщэн шIуагъэу къытырэм хэгъэхъогъэным ыкIи зекIоным ателъытагъэхэ проектхэр арых анахь мэхьанэшхо зэратхэрэр.\nМинистрэу Максим Орешкиным къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, предпринимательствэм хэщагъэхэм, предприятие цIыкIухэм фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэ чIыфэ мыинхэр зэрящыкIагъэхэр къыдалъыти, шIокI имыIэу кредит анахь макIэу къаIыпхын фаер сомэ миллиони 3 хъущтыгъэмэ, джы ар сомэ мин 500-м нэсэу къырагъэIыхыгъ. Ащ дакIоу компанием мылъкоу къыригъэкIокIырэм хигъэхъонымкIэ кредит нахьыбэу ратыщтыгъэр сомэ миллиони 100-м кIахьэщтыгъэмэ, непэ а пчъагъэр сомэ миллион 500-м нагъэсыгъ. ЗекIоным ылъэныкъокIэ инвестиционнэ проект зыгъэцакIэрэм чIыфэу къыратыщтыр сомэ миллиардитIум кIэхьан ылъэкIыщт. Мы пстэуми процентэу апылъыр нахь макIэ шIыгъэныр ары ведомствэм пшъэрылъ шъхьаIэу зыфигъэуцужьырэр.\nАдыгеим исоциальнэ-экономическэ зытет зыфэдэщтыр бэкIэ зэлъытыгъэр промышленностыр ары, шъолъырым и ВРП пштэмэ, ащ ипроцентышхо мыщ телъытагъ. Джащ фэдэу зэхэубытэгъэ бюджетым хэбзэIахьхэр нахьыбэу къизыгъахьэхэрэм мы лъэныкъор ащыщ, нэбгырэ мин пчъагъэмэ мыщ Iоф щашIэ.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным пшъэрылъ шъхьаIэхэу къыгъэуцухэрэм ащыщ предприятиехэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ ящыкIэгъэ мылъкур аIэкIэгъэхьэгъэныр, къэралыгъом ишъолъырхэм промышленнэ амалэу аIэкIэлъыр шIуагъэ къытэу агъэфедэн алъэкIынымкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр. Республикэм щызэхащэгъэ шъолъыр Фондыр а пстэуми афэIорышIэ. Адыгеим ипащэхэм лъэбэкъоу ашIыгъэхэм яшIуагъэкIэ республикэм ипредприятиехэм япроектыкIэхэр щыIэныгъэм щыпхыращынхэ амал яIэ мэхъу. Ащ пае ахэм илъэси 5-м къыкIоцI агъэфедэнхэ алъэкIыщтхэ чIыфэхэр (техъорэр проценти 5-м ехъущтэп) аратыщт. Мыщ фэдэ екIолIакIэм мэхьанэшхо зэриIэм щэч хэлъэп, предприятиехэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ амалыкIэхэр аIэкIэлъхэ мэхъу, технологие пэрытхэм адиштэрэ экспортнэ продукциеу къыдагъэкIырэм хэхъо. Джащ фэдэу IофшIэпIэ чIыпIэхэми япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъущтыр зыщыбгъэгъупшэ хъущтэп.\nАдыгеим ихэбзэ къулыкъухэмрэ бизнесымрэ зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм ишIуагъэкIэ пшъэрылъыбэ гъэцэкIагъэ мэхъу. Урысыем иэкономикэ политикэ илъэныкъо шъхьаIэу щытыр бизнесменхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр, къэралыгъом социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэ ышIыным ахэр къыхэгъэлэжьэгъэнхэр ары. А Iофыгъор республикэм зэрифэшъуашэу щызэшIохыгъэным ынаIэ тет Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.


Тарихъ кIэныр ахъункIэ — Адыгэ макъ\nТарихъ кIэныр ахъункIэ\nРедактор 04.09.2019 04.09.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nСтаврополь краим щыщ В. Куликовыр тыжьыным хэшIыкIыгъэ шъоныбжъэ ыIыгъэу Адыгеим къэкIогъагъ. Шъоныбжъэр зыщэфын ыгъотымэ ыщэнэу ары зыфэягъэр.\nТыжьын шъоныбжъэр я III – IV-рэ лIэшIэгъухэм Иран ипачъыхьэгъэхэ Сасанидхэм яягъэу ары зэрагъэунэфыгъэр. Ау кIалэм ар ежьым иунэе пкъыгъоу зэрэщытыр къэзыушыхьатын тхылъ гори зыдиIыгъыгъэп.\nШъоныбжъэр доллар мин 15-кIэ зэрищэн цIыф Москва щыщэу къыгъотыгъэу нэбгыритIур зыщызэIукIэгъэ чIыпIэм ФСБ-м иIофышIэхэм ахэр аубытыгъэх. В. Куликовым чIычIэгъым къычIатIыкIыгъэ пкъыгъоу ыIыгъыгъэр Iахыгъ, хэбзэнчъэу ар ыщэнэу зэрэфэягъэмкIэ агъэмысагъ.\nТарихъ мэхьанэ зиIэ пкъыгъор Краснодар краим иэксперт куп хэтхэм арагъэлъэгъугъ, ахэм ар тыжьын къабзэм зэрэхэшIыкIыгъэр, ихъурэягъэкIэ сантиметрэ 15 зэрэхъурэр, илъэгагъэкIэ сантиметритIум зэрэнэсырэр къаIуагъ. ЫкIоцIкIэ тхыпхъэхэр тешIыхьагъэх, ыгузэгу дышъэ Iэлъыным фэдэу ишIыхьагъэм дышъэ тхьапи 6 щызэхэкIы. Тхьэпэ пакIэхэр зэкIолIэжьхэрэ пчэгум хъулъфыгъэ сурэт ит. Сасанид династием итетыгъо зыщырагъэжьагъэр ары загъэфедэщтыгъэр.\nПсышъуалъэм фэдэ пкъыгъохэр цIыфхэм бэрэ апэ къифэхэу хабзэп, сурэтыр пачъыхьэхэм ащыщ зэрэтырашIыкIыгъэри гъуащэрэп. Джащ фэдэу пачъыхьэ тамыгъэ а пкъыгъом ыбгъукIэ тедзагъ.\nЭкспертхэм къызэраIорэмкIэ, ащ фэдэ пкъыгъор хы ШIуцIэм итемыр лъэныкъокIэ (Къырымрэ Темыр Кавказымрэ) ары къызщахъункIэн алъэкIыщтыгъэр.\nАдыгеим и Лъэпкъ музей иIофышIэхэми ахэм къадырагъаштэ. Ащ фэдэ пкъыгъо лъапIэхэу тарихъым ыкIи культурэм икIэн хъугъэхэр цIыф нэе-псыехэм аIэкIафэхэу, къэралыгъом ращыхэ зыхъукIэ угу къемыон плъэкIырэп.\nШъэфэу уцупIэжъхэр зытIыхэрэм ямыхъо-мышIагъэ зэпагъэурэп. Адыгэ Республикэм икультурнэ кIэн къэухъумэгъэнымкIэ ыкIи гъэфедэгъэнымкIэ ГъэIорышIапIэм испециалистхэм къызэраIорэмкIэ, культурэм иобъектхэр къызыбгъэгъунэнхэ плъэкIыщт закъор ахэр къызыхэбгъэщхэкIэ ыкIи зябгъэтхыхэкIэ ары.\nАщ фэдэ Iофхэр агъэцэкIэнэу амал яIэ зыхъукIэ, культурэм ыкIи археологием иобъект мини 3,4-у тиIэр мини 4-м зэрэнэсыщтым тиспециалистхэм яцыхьэ телъ. Аужырэ илъэси 10-м Адыгеим псэолъэшхохэр зыщашIырэ ыкIи инфраструктурэр зыщагъэпсырэ чIыпIэхэм объект 240-рэ къыщызэтырагъэнэнхэ алъэкIыгъ.\nУрысые географическэ обществэм икъутамэу Адыгеим щыIэми ишъыпкъэу тарихъ саугъэтхэр цIыфхэм аримыгъэкъутэнхэм ыуж ит. Мы лъэхъаным Адыгеим итарихъ ыкIи икультурэ исаугъэтхэр зэкIэ зэратхэщтхэ картым изэхэгъэуцон Iоф дашIэ.\nПредыдущая КъоджацIэхэр тэжъугъэугъоижьых\nСледущая IофшIэным фэчэфых


Препарат Убистезин форте: инструкция по применению, цена, описание.\nСептанест с адреналином: инструкция по применению, цена, описание.\nАртикаин ИНИБСА: инструкция по применению, цена, описание.\nСептанест с адреналином 1:100000: инструкция по применению, цена, описание.\nСептанест с адреналином 1:200000: инструкция по применению, цена, описание.\nАльфакаин СП: инструкция по применению, цена, описание.


«Псы гъуаткIом мыжъор елъэсыхьэ» — Адыгэ макъ\n«Псы гъуаткIом мыжъор елъэсыхьэ»\nБжыхьэм ихьатыркIэ пIуакIэ хъугъэ чъыг пкIашъэхэм ябырэбэгъум агъэбылъыщтыгъэ чIыпIэ дэхабэхэр нэплъэгъум джы къыфызэIуахыгъ. Ахэм яз гранит къушъхьэ псыдэчъыпIэкIэ заджэхэу Шъхьэгуащэ иIэр.\nЫпкIэ хэмылъэу хэтрэ зекIуи зэригъэлъэгъун ылъэкIыщт, чIыопс саугъэтыр илъэсым къыкIоцI цIыфыбэ кIуапI. Къушъхьэ псыдэчъыпIэм узщыдэплъэн плъэкIыщт уцупIэ пчъагъэу иIэм ренэу зекIохэр ащызэблэкIых.\n— Тэ Къырым тыкъикIыгъ. Тадэжьи дахэ, хыри тиI, ау Адыгеим идэхагъэ нэмыкI. Мэзыр къышъобэкIы, ар тхъагъо. Гранит псыдэчъыпIэр дгъэшIэгъон икъугъ. Итеплъэ кIуачIэу иIэр нэм фэплъэкIырэп. Шъолъырыбэмэ тащыIагъ, тлъэгъугъэри бэ, ау Адыгеим фэдэу зыми тиумэхъыгъэп. Сэ зэрэслъытэрэмкIэ, мы чIыпIэр Темыр КаказымкIэ анахь дах. БлимыгъэкIэу хэти къэкIон фаеу сэлъытэ, — къеIо Къырым щыщ зекIоу Александр Зайцевым.\nГранит къушъхьэ псыдэчъыпIэр Адыгеир къызэрашIэжьрэ чIыпIэ шъхьаIэу иIэмэ яз. Iуашъхьэу ПчыцищкIэ (ТрезубецкIэ) заджэхэрэм дэжь ар къыщежьэ ыкIи километриплI фэдизыр икIыхьагъэу Шъхьэгуащэ къырехы. Иублэгъум самбырэу къырычъэрэ псыхъом къушъхьэ псыдэчъыпIэр бгъузэ зэрэхъурэм дакIоу зехъожьы. Ичъэ хигъахъозэ зыкъузрэ гранит мыжъошхомэ гузажъозэ адэчъы. Анахь чIыпIэ зэжъоу иIэм метритIу фэдиз ишъомбгъуагъ, псыхъор къыздэкIуаерэм, адырабгъум узэпырыпкIын плъэкIынэу нахь бгъузэ мэхъу. Нэпкъхэр гранитхэкIэу зэрэщытыр зыгорэм хэгъэкIокIэгъуай: ышъо плъыжь дахэ, псым зигъэуцIынкIэ нахь чIапцIэ мэхъу. Джы фэдэ уахътэм псыхъом ышъо шхъонтIэгъакIэу къыубытрэми ар нахь къегъэлъэшы. Гранит мыжъошхохэу псыхъом щитэкъухьагъэхэр къарыу лые зиIэ горэм зэбгыридзыгъэхэу къыпщэхъу. Ары нахь мышIэми, метрэ пчъагъэхэр зикIыхьэгъэ мыжъошхохэу тхыпхъэ зэфэшхьафхэр зыхэбзыкIыгъэхэр уахътэмрэ жьыбгъэмрэ иIэпыIэгъухэу Шъхьэгуащэ ыпсыхьагъэх.\n— Гранит псыдэчъыпIэр зекIохэм зэкIэм ядгъэлъэгъурэмэ яз. ЗекIозещэхэм ар зэхагъэуцорэ лъагъохэм ахэт, сыда пIомэ ащ ыдэжь укъэмыуцоу Гъозэрыплъэ укIон плъэкIыщтэп. АпэрэмкIэ — нэплъэгъум зыфещэ, ятIонэрэмкIэ — фэдэ тыди щыплъэгъущтэп. Ар ядгъэшIэн, дгъэлъэгъон фае, — къыхегъэщы игущыIэ зекIозещэу Егор Кичигиным.\nГранитыр къушъхьэ мыжъо лъэпкъхэм ахалъытэ. ИпытагъэкIэ ыпшъэ макIэ ыгъэкIощтыр. Илъэс миллион пчъагъэкIэ узэкIэIэбэжьмэ чIыгум икуупIэ хэхьэгъэ магмэм ащ зыкъхиушхьафыкIыгъ ыкIи пытагъэм итамыгъэу алъытэ. Ары нахь мышIэми, уахътэм ари пэлъэшышъурэп. Игъорыгъозэ псым елъэсыхьэ, псыхъодэчъыпIэ фешIышъ, еушъомбгъу. Мы чIыпIэ дахэу Адыгеим непэ иIэри ары гъэпсыгъэ зэрэхъугъэр. Гъэнэфагъэ, тишъолъыр ичIыопс гъэшIэгъоныбэ зыхеушъафэ. Ахэм иягъэ аримыгъэкIэу, ядэхагъэкIэ зызгъэбаи зышIоигъохэм шъэфыбэхэр къафиунэфыным Адыгеир фэхьазыр.\nПредыдущая «Уджыр» лъэпкъхэм алъэIэсы\nСледущая Къихьащт илъэсым электрон шIыкIэкIэ аIэкIагъэхьащтых


Чылыс къутафэхэм зекIохэр зыфащэх — Адыгэ макъ\nЧылыс къутафэхэм зекIохэр зыфащэх\nПсэупIэу Новосвободнэр Фарзэ тIоу егощы. Псыхъом ылъэныкъуитIукIэ къегъэтIысэкIыгъэ къутырдэсхэр пхъэ лъэмыджым зэрепхых. ИчIыопс игъэпсыкIэкIэ Мыекъопэ районымкIэ Новосвободнэр анахь дахэмэ ахалъытэ.\nЗыщыфэбэ лъэхъаным зекIохэр мымакIэу щыплъэгъущтых. Псыхъом дэжь уехэу, иджабгъу лъэныкъо узызэпырыкIкIэ, зекIобэ кIуапIэу щыт чылыс къутагъэм уфэзыщэрэ гъогум утехьэ. Апэрэ мыжъо гъогоу, ыужыIокIэ лъэс лъэгъо цIыкIу хъужьырэр псэупIэм дэкIышъ, мэзым, губгъохэм апхырыкIзэ Мамрыкъое бгытешъокIэ заджэхэрэ Iуашъхьэм удещае. Я 19-рэ лIэшIэгъум ия 2-рэ Iахь агъэуцугъэгъэ тхьэлъэIупIэу непэ зэхэтэкъожьыгъэр ащ тет. Ар зэзыгъэлъэгъу зышIоигъохэр Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ямызакъоу гъунэгъу шъолъырхэми къарэкIых. Арышъ, псэупIэм дэсхэми ямынэIосэ цIыф алъэгъумэ агъэшIагъорэп, зыдакIохэрэр ашIэ, ары пакIошъ, зыдэщытри агурагъаIо.\n— Бэ къакIорэр. Автобус инхэмкIэ къыдахьэхэуи мэхъу. Илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ чылысыр нахь псаугъ, непэ зэхэопагъ, къэнагъэр дэпкъ къопиплI, ары нахь мышIэми, ари зэрагъэлъэгъу, — къеIуатэ псэупIэу Новосвободнэм щыщ Майя Вербовскаям.\nГъогур къутагъэми, автомобилым уисмэ, чылыс зэхэуагъэм ащкIэ благъэу уекIолIэшъущт. Ау ар уимыIэмэ, лъэс зекIонми лъэныкъошIухэр иIэх — Новосвободнэр зыщыгъэпсыгъэ чIыпIэм идэхагъэ умыгузажъоу зыщыбгъэгъозэнымкIэ зы амалышIу. ТIоу гощыгъэ къутырым ызыфагу, гъогу гузэгум, Iуашъхьэмэ къячъэхырэ псыхъожъыер рэчъэ. Зэм чIыгу чIэгъэу, нэужым чIыгу шъхьагъ зишIызэ метрэ пчъагъэрэ къечъэхышъ, Фарзэ хэлъэдэжьы.\nМэз гъогууанэр бэп, нахь кIыхьэр гъошъу лъагъор ары. Тыгъэпсым ыгъэфэбэрэ хъупIэ дахэхэм абгъу ар рекIокIы. Мыщ дэжьым шъхьаIэр ужмэ уатетэу укIоныр ары. Чъыг пырацэмэ ахэгъэбылъыхьэгъэ тарихъ саугъэтым ахэм занкIэу уращалIэ.\nТхьэлъэIупIэ къутафэхэр метрэ 650-кIэ хым шъхьащытых, МамрыкъуаекIэ заджэхэрэ бгытешъом тет. Непэ къызэтенэгъэ дэпкъхэм къэлэпчъэшхохэр угу къагъэкIы. Псэуалъэр псаоу зыщытыгъэ лъэхъаным ар зэрэшъэджэшъагъэр къагъэнафэ. Мыжъофым хэшIыкIыгъ, илъэгагъэ метрэ 20 хъущтыгъэ, византийскэ шъуашэм илъэу агъэуцугъагъ. 1861-рэ илъэсым урыс пачъыхьэмрэ адыгэхэмрэ зэдыряIэгъэ зэIукIэгъум инэпэеплъэу, илъэс 20 зытешIэгъэ ужым, чылысыр агъэуцугъагъ. Ау а зыр арэп мыщ щызэбгъэлъэгъун плъэкIыщтыр. Новосвободнэм игъунапкъэхэм чIычIэгъ псыкъыкIэчъыпIэхэр щыбэх, ХьащпэкъкIэ (Богатырская поляна) заджэхэрэ чIыпIэм исп унэ 300-мэ якъутафэхэр щыухъумагъэх.\n— Саугъэтхэм янахьыбэр зэхэуагъ, ары нахь мышIэми, ахэр дунэе мэхьанэ зиIэ тарихъ кIэных. БлэкIыгъэм изэтегъэуцожьынкIэ мэхьанэшхо яI. Совет хабзэм илъэхъан къыщыублагъэу шIэныгъэлэжьхэм ащ Iоф щашIэ. Аужырэ илъэсхэм Санкт-Петербург щыщ археологхэр щетIагъэх. Хьащпэкъыр чIыпIэм иадыгацI, — къыхегъэщы археологэу Тэу Аслъан.\nГъэшIэгъоныбэр щыплъэгъущтми, непэ псэупIэу Новосвободнэм ылъэныкъо зекIо кIуапIэп. Лъагъор икъоу зэрэмыгъэпсыгъэр ащ иапэрэ ушъхьагъоу алъытэ. Ары нахь мышIэми, Адыгеим ичIыопс шIу зылъэгъухэрэм ар япэрыохъоп, мы лъэныкъом кIохэрэм адыгэ чIыгум идэхагъэ фэшъхьафэу къызфызэIуахы.\nПредыдущая Зэнэкъокъухэзэ яшIэныгъэхэм ахагъахъо\nСледущая Сакъыныгъэр, пшъэдэкIыжьыр зэкIэми апшъэх


Проектхэм ягъэцэкIэн тегущыIагъэх — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ проектхэу «Экологиер», «ПсэупIэр ыкIи Iэрыфэгъу къэлэ щыIакIэр» зыфиIохэрэр къэралыгъом ишъолъырхэм ащыгъэцэкIагъэхэ зэрэхъурэм, гъэхъагъэхэм адакIоу щыкIагъэу, гумэкIыгъоу щыIэхэм, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ шIэгъэн фаехэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх. Видеоселектор шIыкIэм тетэу кIогъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nУФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ проект пэпчъ шъхьафэу къыщыуцугъ, ахэр къэралыгъом щызэшIохыгъэхэ зэрэхъурэм кIэкIэу къытегущыIагъ. Проектэу «Экологием» къызэригъэнафэрэмкIэ, коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэр къызщыдагъэкIыжьыщтхэ ыкIи зыщагъэфедэщтхэ системэм къихьащт илъэсым шъолъырхэр техьанхэу агъэнафэ. Субъектхэм янахьыбэр ащ техьагъэх е фэхьазырых. Ау мы лъэныкъомкIэ гумэкIыгъо зыдэщыIэ субъектхэр щыIэх.\nПроектэу «ПсэупIэр ыкIи Iэрыфэгъу къэлэ щыIакIэм» игъэцэкIэн лъэныкъо шъхьаIэу къыдыхэлъытагъэр цIыфхэм псэупIэхэр зэрагъэгъотынымкIэ ипотекэу къырахырэм процентэу пылъыр къегъэIыхыгъэныр ыкIи къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэм нэгъэсыгъэныр ары. Непэрэ мафэм ехъулIэу банкхэм ащыщхэм чIыфэу къатырэр 2020-рэ илъэсым щыIэн фэе къэгъэлъэгъонхэм акIэхьэ. Ащ дакIоу унакIэу ашIыхэрэм еджапIэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр, сымэджэщхэр къадыхэлъытэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр Дмитрий Медведевым къыIуагъ. Жъы хъугъэ унэхэм арысхэр гъэкощыгъэнхэм ипрограммэ зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэным анаIэ зэрэтетыр къыхигъэщыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэхэсыгъом ыуж къызэриIуагъэмкIэ, пыдзэфэ пытэхэм ягъэзекIон фытегъэпсыхьэгъэ системакIэм республикэр техьагъ нахь мышIэми, шъолъыр операторым иIофшIэн зэрэзэхищэрэм лъыплъэгъэн, цIыфхэм зэпхыныгъэ адыряIэн фае. Шъолъыр проектэу «Псы къабз» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псыр зыукъэбзырэ екIолIакIэр шъолъырым щагъэфедэн гухэлъ щыI. Джащ фэдэу республикэм ипсэупIэ 50-мэ ащыIэ псыр зыщаугъоирэ псэуалъэхэр агъэцэкIэжьынхэу ыкIи ашIынхэу агъэнафэ.\nПроектэу «ПсэупIэр ыкIи Iэрыфэгъу къэлэ щыIакIэм» къыдыхэлъытагъэу 2024-рэ илъэсым нэс аварийнэ фондым щыпсэурэ нэбгырэ 425-мэ псэупIэ арагъэгъотынэу щыт. Ащ сомэ миллион 239-м ехъу пэIуагъэхьанэу ары. Мы илъэсымкIэ къэгъэлъэгъонэу агъэнэфагъэм республикэр кIэхьагъ.\nШъолъыр проектэу «ШэпхъэшIухэм адиштэрэ къэлэ щыIакIэм» игъэцэкIэн мы илъэсым сомэ миллион 251-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Общественнэ чIыпIэ 22-мэ ыкIи щагу 35-мэ язэтегъэпсыхьанкIэ IофшIэныр процент 90-м кIахьэу муниципалитетхэм ащагъэцэкIагъ. Республикэм ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, илъэсым ыкIэм нэс мылъкур зэкIэ гъэфедэгъэн фае.\n— Лъэпкъ ыкIи шъолъыр проектхэм къадыхэлъытэгъэ лъэныкъо пэпчъ дгъэцэкIэныр пшъэрылъ шъхьаIэу щыт. Ахэр зэшIохыгъэ зэрэхъурэм елъытыгъ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэщтыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Спортым илIыхъужъ тегъэгушхо\nСледущая Майкопская «Дружба» отбирает кандидатуры на вакантные места полузащитников команды


2020 илъэсым и Сэтэнай – Circassian Repatriation Organization\nУджыхъу Марет Адыгэ лъэпкъым илъэс 40-м къехъугъэу фэлажьэ, ц1ыфыбэхэр зэрыгушхорэ артистхэм ащыщ, ныдэлъфыбзэм икъэухъумэн пшъэрылъ шъхьа1эу зыфегъэуцужьы. Жъоныгъуак1эм и 2-м 1950-рэ илъэсым къуаджэу Джэджэхьаблэ Марет къыщыхъугъ. Иц1ык1угъом щегъэжьагъэу артист хъуным к1эхъопсыщтыгъэ. Я 9-рэ классыр къызеухым Ленинград ( джы СанктПетербург ) дэт институтым аштагъ ык1и апшъэрэ гъэсэныгъэ ащ щызэригъэгъотыгъ. 1976-рэ илъэсым Адыгэ Хэкум къыгъэзэжьыгъ. Ащ къыщегъэжьагъэу лъэпкъ театрэм щэлажьэ. Илъэс 40-м къык1оц1 роль 200 фэдиз къыш1ыгъ. «Шапсыгъэ пшъашъ», «Насыпым игъогу», «Пщыоркъ зау», «Тэтэжъмэ яорэд», «Сомэ мин 600», «Мэдэя»,«Тыкъэсыжьыгъ»зыфи1орэ спектакльхэм ык1и нэмык1ыбэхэм закъыщиш1ыгъ. Ащ нэмык1эу Адыгэ телевидением илъэс заулэрэ Марет щылэжьагъ. Лъэпкъ шэн-хабзэхэм яухъумэн фэгъэхьыгъэ къэтынхэр ыгъэхьазырыгъ,сэмэркъэу зыхэлъ фильм к1акохэм ахэлэжьагъ, адыгэ тхак1охэм яусэхэм къяджэзэ къэтынхэ тыритхэщтыгъэх.\nХэхэсхэмрэ хэкурысхэмрэ язэпхыныгъэ нахь пытэ хъуным Уджыхъу Марет псэемыблэжьэу дэлажьэ. 1эк1ыбым щыпсэурэ ык1и къик1ыжьырэ тилъэпкъэгъухэм афэгумэк1ы, ныдэлъфыбзэм икъэухъумэнк1э ык1и изэгъэш1энк1э 1эпы1эгъу мэхъу. 2008 – рэ илъэсым Тыркуем къик1ыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм ялъэ1ук1э ныбжьык1э театральнэ купэу «Щыгъыжъый» зыфи1орэр зэхищагъ. Сабыйхэм яныдэлъфыбзэ ш1у алъэгъунымк1э, аш1энымк1э ар амалыш1у хъугъэ. Хэкум къыщыхъугъэ сабыйхэри , 1эк1ыб хэгъэгу зэфэшъхьафхэм къарык1ыжьыгъэхэри «Щыгъыжъыем» непэ хэтых. Аныбжь илъэсихым къыщегъэжьагъэу 17-м нэсы. Джэгук1э шъуашэм илъэу Марет сабыймэ 1оф адеш1э, Адыгэ тхак1охэм яусэхэр, 1уры1упчъэхэр, пшысэхэр , гущы1эжъхэр арегъаш1э. Сэмэркъэу къэгъэлъэгъон ц1ык1ухэр , Нарт эпосым щыщ пычыгъохэр къарегъэш1ы. 2017-рэ илъэсым Тыркуем щы1э Кавказ Хасэхэм яфедерациеу «Кафед» зыфи1орэм «Щыгъыжъыер» мы хэгъэгум ригъэблэгъэгъагъ, 2019-рэ илъэсми ят1онэрэу ныбжьык1эхэр Тыркуем ащэхи къэлэ зэфэшъхьафхэм къэгъэлъэгъонхэр къыщатыгъ.\nЛъэпкъ лъэмыджыр зыгъэпытэгъэ лъэубэкъухэм ар ащыщ хъугъэ. Адыгэ хасэр агъэпсы зэхъум ащ ик1эщак1охэм ясатыр Уджыхъу Марет хэтыгъ. «Ны хасэм» непэ итхьэмат. Ныдэлъфыбзэм икъэухъумэн илъэсыбэ хъугъэу зэрэдэлажьэрэм фэш1 , 2019 илъэсым Адыгэ республикэм икъэралыгъо ш1ухьафтын Л1ышъхьэу Къумп1ыл Мурат къыфигъэшъошагъ. «Адыгеим ищытхъузехь» зыфи1орэ бгъэхалъхьэу къыратыгъэри анахь лъап1эхэм ащыщ. Джащ фэдэу «Адыгеим илъэпкъ артист» , «Урысыем игъэш1огъэ артист» зыфи1орэ щытхъуц1эхэр къылэжьыгъэх. Теуцожь Цыгъо ыц1э зыхьырэ бгъэхалъхьэми изехьак1у. Уджыхъу Марет бзылъфыгъэ насып дахи ыгъотыгъ. 1989 илъэсым Беданэкъо Аднан шъхьэгъусэ фэхъугъ. Ащыгъум Аднан Сирием щыпсэущтыгъэ, къызызэрэщэхэм ыуж Хэкум къыгъэзэжьыгъ. Аднанрэ Маретрэ к1элит1у зэдап1угъ- Нартрэ Кощбайрэ. Къызхэк1ыгъэхэ лъэпкъым фэшъыпкъэхэу , яныдэлъфыбзэ ш1у алъэгъоу ахэр агъэсагъэх.


Галактика Кельвина • Просмотр темы - Тату\nТекущее время: 27 окт 2020, 09:42\nЗаголовок сообщения: Тату\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nЗаголовок сообщения: Re: Тату\nДобавлено: 13 апр 2013, 12:38\nДобавлено: 04 авг 2013, 12:26\nДобавлено: 05 апр 2015, 16:02\nДобавлено: 02 июл 2016, 20:23\nДобавлено: 04 июн 2018, 07:14\nОткуда: Масквач 1519\nДобавлено: 10 авг 2018, 10:15\nДобавлено: 16 сен 2019, 13:34


Къуекъо Асфар: Адыгэ гущыIэжъмэ алъапсэхэр »\nКъуекъо Асфар: Адыгэ гущыIэжъмэ алъапсэхэр\nКуек А.С. Истоки адыгских пословиц\nАннотация. Рассматриваются аутентичные фольклорные материалы в виде пословиц и поговорок на предмет их связи с реальными событиями, запечатленных в народной словесности. Показано, что единичное событие преломляется в общую историю народа так же, как случайность и закономерность находятся в неразрывной связи. Отмечается, что адыгские пословицы и поговорки аккумулировали мудрость поколений, они служат народным институтом воспитания молодежи. Установлено, что мораль, заложенная в них и переданная через событийный процесс, быстрее усваивается в сознании последующих поколений.\nКлючевые слова: пословицы, поговорки, хабары, мораль, нравственность, связь поколений.\nАдыгэ ябынкIэ купкI зыкIоцIылъ гущыIэжъми, гущыIэ щэрыоми тиIэр бэ. Ахэр зэкIэ щыIэныгъэм къыхэхыгъэх, джары «адыгэм зиIокIэ укIэмыупчIэжь» зыкIаIорэр. Хъугъэ-шIагъэм теIукIыгъэ гущыIэжъым лIэшIэгъухэр зэпечых, ахэмэ алъапсэ хъугъэхэр инахьыбэм хэкIодэжьых, ары гъэнэфэгъуае зыкIэхъурэр. Мыхэмэ къэбарыжъхэр апылъ, илъэсишъэ пчъагъэхэр къызэранэкIыгъэх, хэкум рахыжьыгъэхэу, тадэжь къыщамышIэжьэу хэхэхэс адыгэмэ къахэнэжьыгъэуи мымакIэу ахэт. Ахэри тызтелэжьыхьэрэ Iофым къетхьылIэщтых.\nЕр къызэрыкIырэр кIэнкIэ зан\nМыр бжъэдыгъу пщышхохэу Ахэджагохэмрэ ШэрэлIыкъо лIэкъолIэшхэмрэ зэфэгубжынхэу зыкIэхъугъэм фэгъэхьыгъ. ШэрэлIыкъомэ япхъу Ахэджагомэ янысагъ. Ахэджагохэр бгъэшхъо шэкIонкIэ Iэзагъэх, бгъашхъохэр къырырагъэщыщытыгъэх. ШэрэлIыкъомэ япхъу зы бгъэшхъо кIэнкIэ ытыгъуи, ытыщ ритыгъ. Ахэджагомэ ар къызашIэм зэфэгубжыгъэх. Джары «Ер къызэрыкIырэр кIэнкIэ зан» зыкIаIуагъэр.\nАу а ШэрэлIыкъо дэдэхэр мыхъомышIэу акъолъхэм пае шапсыгъэхэр ауж къызехьэхэм, хьакIэшI бжъэдыгъумэ кIякIолIагъэх. Ахэр зэрармытыжьыгъэхэм къыхэкIэу шапсыгъэмэ абдзахэхэр гъусэ къашIыхи, бжъэдыгъумэ кIязэогъагъэх. Бэрэтэрэ Хьисэ къызэриIорэмкIэ Бзыикъо заом бжъэдыгъоу хэлэжьагъэр 1200 хъущтыгъэ. Нэджыдэ шъоф заор зыщыкIуагъэр. Джырэ Новодмитриевскэм дэжь. Хьаджэмыкъо Батчэрыеу бжъэдыгъумэ япэщагъэм икъэтх Тэхъутэмыкъое гъошъум ит, заор зыщыкIуагъэм пэблагъ.\nЕжьмэ апкъ къикIэу адыгэ лъэпкъитIур къин зэрэхэфагъэхэм ШэрэлIыкъохэр егупшысэхи, я II-рэ Екатеринэу пэчъыхьэ гуащэм елъэIухи, Пшызэ иджабгъубгъоу адыгэхэр къызытырафыгъэхэм яцIыфхэр ягъусэхэу кощыжьыхи, Гырунэхьаблэ чылэр щагъэпсыжьыгъ. Урыс-Кавказ заор аухыфэ нэс ащ Iусыгъэх, етIанэ къызIуагъэкIыхэм, чылэ зэфэшъхьафымэ ахэтIысхьажьыгъэх: Джарымэхэр Еджэркъуае кIуагъэх, Едыуаджэхэр – Аскъэлае, нэмыкIхэри кощыгъэх, джащ фэдэу хъугъэ ШэрэлIыкъомэ яIоф.\nБжъэдыгъумэ хьакIэшI къафэкIуагъэхэр зэрамытыжьыгъэм игугъу къышIызэ, Иорданием Уадсир къуаджэм щыщ Шапсыгъэ (Мэджаджэкъо) Индырысэ кIигъэтхъыщтыгъэ адыгэ хабзэм елъытыгъэу бжъэдыгъухэр зэрэзекIуагъэхэр. Шапсыгъэмэ «мыхэр къытэшъутыжь» заIом, «Алам темыукIи, хьакIэшIэу къытэкIолIэжьыгъэр шъыдэущтэу шъоттыжьын, яни, цIыфыгъэми екIурэп, тэрджи хъурэп, уигугъу рашIынэуи дэхэ дэдэуи зыгорэу щытэп, марджэ хъужьын, мыйджэ тешъумыгъэз, – бжъэдыгъумэ алъабжъэ раси, уцугъэх. – Тэрджэ хъурэп мыр, шъыдэущтэу хъухэн, зи къулай фэдгъотырэп, етIолIэни тшIэрэп, мы дэдэмджэ тешъумыгъэз. Шъукъытэзэон шъуIомэ шъоры зиIофыр…» .\nАщ дакIоу мы хъугъэ-шIагъэм нафэ къешIы лIэкъолъэшхэр зэрэзэрэIыгъыщтыгъэхэр, зэрэзэдеIэщтыгъэхэр. ШэрэлIыкъохэмрэ бжъэдыгъупщыхэмрэ, Ахэджагомэ анэпэмыкIэу Къунчыкъокъохэри пштэмэ, мы хьакIэшI Iофым имызакъоу ахэр зэзыпхыхэрэ нэмыкI Iофхэри щыIагъэх.\nКъунчыкъохьаблэ щыщ ХъокIо Ибрахьимэ къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, бжъэдыгъупщыхэу Джэджыкъохэмрэ Къунчыкъокъохэмрэ ашъо джанэм къикIи, зызэшIокIодыхэм, Джэджыкъомэ зэкIэ Къунчыкъокъомэ яхъулъфыгъэхэр аукIыгъэх. Ау зы нысэ зэпкъаджэу щытыгъэти, пщым ягуащэ фэсакъызэ сабый къэхъуфэ ежагъ, шъэожъыеу къычIэкIыгъэти, Джэджыкъомэ ари якIодылIэжьынкIэ щыни, пIурэу зэритын лъыхъузэ, фэкъолI унэгъо фэшIыгъэу, зыщыгугъыжьэу щытыгъэхэ Шъакумыкъомэ Iахыгъ. «Шъакумыкъомэ яныо пщы кIалэр кушъэм хипхагъ», – еIо къэбарIуатэм . Мыщ узэгупшысэн хэлъ, сыда ежь пщы кIалэм пщы кушъэ иIагъэба? ИIагъ. Адэ сыда ащ къыхихи, ежьмэ яфэкъолI кушъэ ныом хипхагъ. Ар къэбарым хэогъуатэ.\nЗы къэбарым къызэриIорэмкIэ, Шъакумыкъомэ пщы кIалэм илэгъоу яIагъэр пшъэшъэжъый, кушъэмэ ахэлъхэр зырэзэбладзыгъэми мэхьэнэшхо иIагъ. «АмыIорэ щыI, амыIотэжьырэ щыIэп» аIо, къэбарым къызэриIорэмкIэ Шъакумыкъомэ Къунчыкъокъомэ яшъао пIурэу зэраштагъэм икъэбар анэсыгъэти, яунэ къиуагъэх, пщы кушъэм хэлъыр пшъашъэти, зи рамышIэу икIыжьыгъэхэу къеIо. НэмыкI къэбармэ къызэраIуатэрэмкIэ, кушъитIоу зэбладзыгъэмэ ахэлъыгъэхэр шъэожъыех, фэкъолIым икушъэ хэлъыгъэр Къунчыкъокъо кIалэр арыгъэ, мыдрэм – ежьмэ яшъау. Джэджыкъохэр къызякIухэм пщы кушъэм хэлъ шъэожъыер аукIи кIожьыгъэхэу къэбар щыI.\nСыдэу хъуми, фэкъолI кIалэм ипIур шъэожъые Iэтахъо охъуфэ ыдэжь щыIагъ, кIочIэ лые хэлъыти (Къунчыкъокъохэр пелыуан лъэпкъ аIощтыгъэ, ябзылъфыгъи яхъулъфыгъи иныхэу, кIочIэшIухэу, ухигъэплъыхьанэу ятеплъэкIэ зэкIужьыхэу щытыгъэх), ежь фэдэ шъэожъыемэ ахахьэмэ, атекIоу, бэлахьэу чылэм къэдэтэджагъ. Арыти, Джэджыкъомэ къашIагъ пщы кIалэр зэрэпсаур. Шъакумыкъо фэкъолIыр къекIунхэкIэ щынагъэ, афырикъущтэп, адрэхэр зэрэпхъашэхэм фэдэу жъалымымэ къапэу, кIалэр пIурэу нэмыкI горэм къыкъонэн ылъэкIынэу ритынэу ыужы ихьагъ. Джаущтэу джы Краснодар зытесым щыпсэущтыгъэ Кущмызэкъоу, зэгорэм къэбэртэепщыщтыгъэу, ау бжъэдыгъупщымэ къазэрэкъонэжьыгъэм пае яоркъ хафэу щытыгъэм дэжь зы тIэкIурэ щыIагъ. Ащ ыуж шапсыгъэ ШэрэлIыкъомэ пIурэу аIыгъыгъ. Нэужым Очэпщ я Плъыжь ыдэжь къэнагъ, ащ лIыгъэшхо хэлъэу, аущтэу уекIунэу амал иIагъэпти, Джэджыкъопщыхэр шIолIыкIыщтыгъэх. Аущтэу кIалэр илъэс пшIыкIухым зынэсым Очэпщ я Плъыжь ипIур игъусэу Къырым хъаным джэжь кIуагъэ. А лъэхъаным пщыхэр Къырым хъаным джэжь илъэсым зэ щызэрэугъоищтыгъэх. КIалэр зэрэпщы лъэпкъыр хъаным риIуагъэти, адрэм Джэджыкъохэмэ къариIуагъ: «Мы кIалэм ышъхьац налъэ ефэхымэ шъутезгъэкIодэщт», – ыIуи. Джаущтэу пщы кIалэр къани, ащ Къунчыкъокъо лIакъор текIыжьыгъ, ыпэкIэ ШэрэлIыкъомэ зэряпIурыгъэр щыгъупшагъэп.\nХьэсасэ иIэшIагъа мыр?\nМы къэбарыр Шам, Сирием щыщ ЛIыхъукIэ Рэджэб, къыIотэжьыгъэмэ ащыщ. Ар къызэрэтIэкIэхьагъэм къэбар гъэнэфагъэ пылъ. Германием щыпсэурэ СташIу Ихьсан а лIыр инэIосэшIоу, Сирием кIожьы къэс Рэджэб къызэримыгъэлъэгъоу къэкIожьыщтыгъэп. «Мыщ ышIэрэ купыр сыдэу хъумэ хэкужъым къынэзгъэсыжьын?», – ыIуи Ихьсан егупшысагъ. КъыкIэлъыкIорэ кIогъум мэкъэубытырэ (магнитофонрэ) кассетэхэмрэ фищэхи, елъэIугъ икъэбархэр ахэмэ къатыритхэнэу.\nКъызыIехыжьхэм, хэкужъым къакIуи, тиинститут Шъхьэлэхъо Абу дэжь къеолIагъ. Къэбарым зыщегъэгъуазэм Абу къысаджи, «мы хэхэс къэбармэ адэлажьэрэр Асфарышъ, мыщ къет» ыIуи, джаущтэу ЛIыхъукIэ Рэджэб икъэбар шIагъомэ садэлэжьэнэу амал згъотыгъэ. Непэ тызтелэжьыхьэрэ Iофым епхыгъэу ащ икъэбаритIу щысэу къэтхьыщт. Апэрэр «Хьэсасэ иIэшIагъа мыр?» зыфиIорэр ары. Къэбарыр ежь къызэриIотагъэм фэдэу къэтэтыжьы, сыда пIомэ ижъырэ бзэжъыр ащ ахэлъ, архаизмэ хъужьыгъэхэу, джащ фэдэу хэхэс адыгэмэ ягущыIакIэ зы кIэхэри къыхэхьагъэх, ахэр еджэрэм шIогъэшIэгъон хъун алъэкIыщт, анахьэу бзэм дэлажьэхэрэм.\n«ЗэшитIу щыIагъ, зэр баеу, зэр тхьамыкIэу, – къеIуатэ ЛIыхъукIэ Рэджэб. – ТхьамыкIэр лIагъэ, кIэлитIу къыкIэни. Мы тхьамыкIэм икIалэхэр тхьамыкIэх, шъхьамджэрэ лъэшэу лIыгъэ яхэлъэу кIалэх. ТхьамыкIагъэм щэхъурэ хьэйнапэ апылъэп.\nАдрэ баим, айи кIэлитIу иI, зэр урысыдзэм забытышкоу хэт, адрэр коим Iоф ышIэу, хьэйуанэмэ, былымымэ япылъэу дэс. Мыхэр зэхахьэхэу щытэп, якъалэхэр зэпэгъунэгъух, ау зэхахьэхэрэп. Шъыд, мыхэр тхьамыкI, мыхэр бай.\nМафэ горэм кIэлэ баир къэкIуагъ ятэшым икIалэ дэй. Э-эй, Эдхьэм ыцI, ыIуагъ, тхьамыкIэм. Мы Эдхьэмым дэжь къызыдахьэм, хьакIэщи иI ыIуагъ, игъэшIэгъуагъ.\n– Олахьэ слъэгъурэр гъэшIэгъонджэрэ, – риIуагъ ятэшым икъо Ахьмэды.\nМыхэр быслъымэн зэхъухэм хъугъэ Iоф. Быслъымэныр ялъынэсыгъагъ.\n– Э-эй, шъыд плъэгъугъэр серэу? – къеупчIыгъ.\n– Слъэгъугъэр укъызэрэдэхьагъэр ары садэжь.\n– Сера зэшымэ якIалэхэр зэлъыкIонэр?\n– Серэп, амэ уихабзэпышъ ары, – ыIуагъ.\n«СыкъэкIуагъ» ыIуагъэти, «еблагъ» ыIуи, ыгъэIысыгъ. Адрэм къыриIуагъ ыIуагъ:\n– Эдхьам, уадэжь сыкъызкIэкIуагъэр – усIофтэт.\n– КъаIо, сыпсэ къурмэн къыпфэсшIын.\n– Хьэсасэ шIу слъэгъугъэ, укIонышъ усфыкIэупчIэт, – ыIуагъ, –усфеупчIыт, ижэ сфэплъыхъут.\n– Къолай ар, боу сыкIон, – ыIуагъ Эдхьам.\n– УмыкIозэрэ тхьэ къысфэпIот шъуазыфагу ихъуахьырэ гущаIэр къысэпIожьынэу.\n– Э-эй, дэгъу, – ыIуи, тхьэ фиIуагъ.\nЭ-эй, кIуагъэ ыIуагъ мыр. Удрэ Ахьмэдэри иунэ кIожьыгъэ. Эдхьамэм пшъашъэм лIыкIо фишIи, «тыкъэкIот» зеIом, хабзэм тетэу ипэ рапшIэу пшъашъэм хьазырлыкъ иIа-имыIа (хьазыра-мыхьазыра – А.Къ.), римыIоу хъутэп кIонэр, пшъашъэм «ерэблагъ» ыIуи къызыфеIопщыжьым, кIуагъэ. Пшъашъэри къыпэгъокIи ишIэнэр ишIагъ, шъуатэр къыфихьыгъ. ЕтIанэ риIуагъ ыIуагъ:\n– СыкъызкIэкIуагъэр джы къэсIон, Хьэсас, – мыр къызкIатIорэр къаIуатэ гущэIэжъэу, зы IэшIэгъэ дахэ горэ залъэгъурэм «Хьэсасэ иIэшIагъ», «Хьэсасэ иIэшIагъа?» яIотыгъ. Ар зыкIаIуагъэр ары мыр къызкIасIорэр.\n– Адэ къэпIон, къэмыIотмэ укъэкIона, къаIо, – ыIуагъ.\n– Сятэшым ыкъо Ахьмэды пае сыкъэкIуагъ, къыпфай, уигъэрэзэнэу уфэрэзэнмэ.\n– Укъыздэмыхьащх, Эдхьэм, – къыриIуагъ.\n– Уздэхьащхына, къыуасIорэр шъыпкъэ.\n– Хьау, сэ къыуасIорэр укъыздэмыхьащх, – ыIуагъ.\n– Шъыда мыр къызкIапIорэр? – риIуагъ.\n– КъызкIасIорэр уятэшым ыкъорэ сэрырэ тызэпэчыжьэшъ ары. Уятэшым ыкъо ипсэукIэрэ ищыIакIэрэ, сэ сипсэукIэрэ сищыIакIэрэ шъхьафы. Сэй фэдэ тхьамыкIэ горэ къыхэсхыт нахьджэрэ, уятэшым ыкъом фэдэм сыдэкIошъутэп, – къыриIуагъ. – Адыгэмэ «шы гъотыгъакIэ Iэдажэ» зэраIорэм фэдэу, зы мазэрэ сигъэшIон, силъытэн, зы илъэсырэ сигъэшIон, силъытэн, етIуанэмэ «сэры мыхъугъагъэмэ ухъутгъагъэп» къысиIоу, ситхьамыкIагъэ къысихъонэу, къогъупэу слъэгъурэм сыкъуахьэмэ сыщыгъэу, синэпсырэ сиIулъхьэрэ зэхэлъэу сыкъэнэт. Ары зыхъуджэ сыфаеп, – къыриIуагъ.\n– Хьау, ар гущаIэп, аигъум зыгорэм уфэрэзагъ, – риIуагъ.\n– Хьау, сыфэрэзагъэп.\n– Уфэмырэзагъэмэ «хъун» пIотыгъэ, амэ уфэрэзагъ.\n– Сызэрэфэмырэзагъэр пшIошъы гъэхъу, – ыIуагъ, – уфаемэ идэдэм ощ паеджэ сыфэрэзэн. О пшъхьэ фэлажьэри, сыкъыбдэлэжьэт, сыпфэрэзэт.\n– Шъыд пIорэ?\n– Джары, – ыIуагъ, – улIымэ, мейданым къихь, сэры Iори, идэдэм тызэгурыIот, сыбдэкIот, сыпфэрэзэт.\n– Аигъум сэри усэгъэразэ, – ыIуи, Iэлъын иIэ рилъхьи, къэкIожьыгъ.\nЫдж тхьарыIуагъэ ишIыгъэу щыт хъурэр ыIожьынэу. Иунэкъощы дэжь къэкIожьи, Ахьмэдым дэй:\n– Ахьмэд, тхьи къыпфэсIуагъ, хъугъэри къыпфэсIон, – ыIуагъ.\n– Гъогу фэзгъотыгъэп ощ паеджэрэ. КъысиIуагъэри мыры, зыхэсэлъытапэм, мыхъунэу ар зыблэсэгъэкIым, «хъутэп, зыгорэм уфэрэзагъ» зысэIом, «сызэрэфэмырэзагъэр пшIошъы гъэхъу» къысиIуагъ, «о улIымэ къихьэри пчэгум сыпфэрэзэт» къысиIуагъ. КъызсеIом хьа оры, хьа сэры, къэзгъэрази сыкъэкIожьыгъ.\n– Аигъум упыйба? Сэщ паеджэ узгъэкIуагъэу, ощ паеджэрэ къэбгъэрази укъэкIожьэу. Хэт ур ышIагъ ой нэпэмыкIы?\n– Олахьэ хъугъэр ары къыуасIорэр.\n– Аигъум упый, – къыриIуагъ.\n– Э-эй, упыймэ упый, пшIэтэр шIэ, аигъум мэкъэнчъэ ори усшIырэп, непэ щегъэжьагъэу сэри усипый, – Эдхьэмым ыIуи, губжи, мырэу плъэгъурэм зыкъыгъэчIылъи, къыдэкIыжьыгъ.\nМэфэ пIуалъэр къэси, мы пшъашъэу плъэгъурэр шъузыщэшходжэрэ къащагъ. Къащи, джэгори яухи, чэщым дихьажьыгъ Эдхьэмэр. КIо, адыгэ хабзэмджэрэ, эй, гъэсэпэтхыдэ яIоти, яунэгъо-унашъо, яхабзэрэ ябзыпхъэрэ кIалэм къищагъэм риIотыгъ. Ежь зыфэетымрэ зыфэмыетымрэ, разэ ышIытымрэ ымышIытымрэ, илъытэтымрэ имылъытэтымрэ зэкIэ ригъашIэтыгъ. «Мы Хьэсасэр гъэсагъэу щыт», – ыIуагъ, иджыр мы пIохэр къигъэIылъыжьыгъ. Гъэсэпэтхыдэхэри риIуагъ, «чырэ сянэрэ яфэразэ пшIытэр, сэ рыразэ сыпшIытымэ» peIo. Арзэрэ лъэмакъэ къэIугъ. КъызэIум, мы Хьэсасэм ешIэ языфагу гущаIэу ихъуахьыгъэр, пый зэриIэр. Зэхыримыгъэхыным паеджэрэ Эдхьэмэр пIэгум игъолъхьажьыгъэу, ипэм иджы батарий зыфатIорэм фэдэ щыIэтыгъэп, чэмышъо гъэтэджыгъэхэр ятехъуагъэтыгъ, ай фэдэ чэмышъо гъэтэджыгъэ горэ моу ипIэ лъапэ щылъыти, лIым инэIу ридзагъ.\n– Сыбгъэмэхъэшагъ, Эдхьэм, унэIу ихъу, – лъэмакъэр зэхыримыгъэхынэу.\nКъыпэкIэрэIи, чэмышъор къиубыти, къэщхыпцIи къыриIуагъ:\n– Хьэсас, о зэхэпхыгъэ лъэмакъэр сэри зэхэсхыгъ, цIобгъэкIодынэу сауж укъихьагъ шъхьаемджэ, цIобгъэкIодытэп лъэмакъэр, – ыIуи, къэтэджыгъ къикIынэу, зэригъэшIэнэу лъэмакъэр къыздэIурэр.\nХьэсасэр инэIу къиуцуи къелъэIугъ:\n– Лъэмакъэми иужы икI, япэрэ чэщэу тыщызэIукIагъэм тичэщи мэзахэ умышIы, Эдхьэм, усэлъэIу, хьатыр горэ сиIахэмэ уимыкI, – къыриIуагъ.\n– Шъыдэу симыкIэу! – ыIуишъ, мы лIыр къикIыгъ, фэубытына лIыр, фэубытыгъэп.\nЗекIым, хьэ горэ Iэгум дэлъ, ыIуагъ, хьэр къогъу горэм мачъэшъ, мэзахэшъ нэм къыкIэIабэрэр плъэгъурэп, къегъэзэжьы ыIуагъ. Зэплъэм, зы шIуцIэгъакIэ горэ щытэу илъэгъугъ. Ай хьэр мачъэшъ къэчъэжьы, къызегъэзэжьым хьэм ицапэ дэлъэу шэкI парчэ горэ къычIидзыгъ. КъызчIедзым шэкIэр къышти унэм, нэфынэм, къырихьагъ. Къызырехьэм, цые парч (шэкI такъыр – А.Къ.) ыIуагъ. Адыгэ шъуашэм щыщ цыер. Адыгэ шъуашэр шъошIэба, адыгэ шъуашэхэр? Эй, шъхьарыхъонэр щыIэтыгъ, къэптан кIэкIэр щыIэтыгъ, цыер, хъазырхэр илъэу, чепкез гъочэджэр пылъытыгъ, местэр пылъытыгъ, ахэр адыгэ шъуашэтыгъ. Ай шыун зыхъуджэ кIакIор яIоти кIакIом зэкIэ игъэбылъытыгъ: шыори, шым тесэри, лIэри игъэбылъэу афэдэу щытыгъ.\nЦые парч ыIуагъ. Цыем мы пшъашъэр къызеплъым мы пшъашъэр пшъашъэу щысызэрэ Ахьмэдым фигъэхьыгъагъ мы шэкIэр цые къыригъэшIынэу. Ежь ышIыгъэ цыети ышIэжьыгъ ыIуагъ. ЕIи шконч кIэкIэр пихи, лIэр икIынкIэ зежьэм, атбэм иуцуи, риIуагъ ыIуагъ:\n– Эдхьэм, Тхьэм ыцIэкIэ тхьэ сэIо сымыукIытымэ уисымыгъэкIынджэрэ мый. Мы цыер зицыер Ахьмэд. УукIыми уукIытэр уятэшым ыкъу, укъиукIыми укъэзыукIырэр уятэшым икъу, нибжьи адыгэм къыхэнэт, нэбгырэ мыгъо яунэ ихьагъ къысямыгъаIу, – иIуи зеуцом, фырикъуна, къиубыти къыIуидзи, Эдхьэм икIыгъ.\nЗекIым, хьэр зыдачъэрэм мачъэ, пэблагъэ зишIи еджагъ ыIуагъ:\n– Ухэт о? Сыкъыомыозэрэ къаIо, усэлъэгъу!\nКъэгущыIагъэп. Зэ риIуагъ, тIо риIуагъ, ящанэрэм зи къызыремыIом, тыриушкуи шкончымджэ еуагъ. Шкончым, ипэм щыIэгъэ шкончыхэр шъошIэ, зы пцашIо илъытыгъ, а пцашIор зиухыджэ итIуанэмэ, дэхьа, хьазырымджэ ригъэхъот, шъошIэ, къэтIожьын фаеп, мы шкончэр иунэкIыгъ, ыIуагъ. ЗеунэкIым зыгорэ къеджагъ. Хэт къеджэрэр? Ахьэмэдэр ары, унашъхьэм тес, ыIуагъ.\n– Эдхьэм, Эдхьэм, арэп лIыхэр зэрэохэрэр! – ыIуи, икIыбкIэрэ къеуагъ.\nКъызеом иныбэ къыриутыгъ ыIуагъ. Иныбэ къыриути къебэджыгъ.\nКъызебэджым хэтым зэхихыгъ, Эдхьэмым янэ мы лъэмакъэри зэхехы, икъо игущыIэ макъи. Мэзахэ иджи, къихъушъутыгъ ныор, шкончыо макъэм игъэщыни, хъугъэр имышIэу. Къызехъушъутым мэзахэм зыдакIорэр имылъэгъоу, мый икъо иныбэ къиутыгъэу щылъ, ебз лъапэм кIэлъ, арти еджагъ ыIуагъ:\n– Тян, сипкIэтыймэ уакъхэуцо, зэкIакIо, – къыриIуагъ.\nКъызыреIом кIигъэпцIыикIи ныор кууагъэ:\n– Сыхьатмыгъуиблэ сежьи, нэбгырэ мыгъо къысфащи! – иIуи.\nЗэкуом Хьэсасэ итхьаIумэ нэIусэ ридзагъ, ежь зэнэгуерэ дэдэр хъугъэ.\nМы Эдхьэмэ ишнахьыкIи зэхихыгъэ, ыIуагъ, мы гущаIэр. Зызэхехым къихъушъутыгъ. Къызехъушъутым, ишнахьыжъы къышъхьарылъэдагъ. Къызшъхьарэлъадэм къыриIуагъ ыIуагъ:\n– Сикъош, – къыриIуагъ, – сэ гъогоу сызытехьагъэм сылъынэсыт, бащэ къэнагъэп, узэрэсэлъэIурэр хьэлIакIэу сымыгъалI, мы ебзым сыхэмыгъэлIахь, сикIакIо сыкIоцIыгъэлIахь. Къысэуагъэр уятэшым икъо Ахьмэд.\nАр зеIом, илъэдэжьи кIакIор къырихи, кIакIом кIоцIалъхьи, нымрэ къомрэ рахьажьыгъ, ыIуагъ. Рахьажьи лIагъэ. ЗэлIэм ныом тхьэ иIуагъ:\n– Мы кIым иныбэ уисымыгъэхьанджэ мы узыукIыгъэр уяпэ имыхьэу.\nЭдхьэмы ишы тхьэ иIуагъ:\n– ЦIыф зэхэс сыхэмыхьанджэрэ, мы коим сыкъыдэмыхьанджэрэ узыукIыгъэр сымыукIэу.\nХьэсасэм тхьэ иIуагъ:\n– Ныбжьым, сэ згъэшIэтым бзылъфыгъэ зэхэс сахэмыхьанджэрэ, цхьашыгу хъулъфыгъэ исымгъэплъэжьынджэрэ.\nЕIи, ыIуагъ, кIэрэхъуитIу зыгуилъхьи, мы Эдхьэмым иш дэкIыгъ. ЗыдэкIым хэт къэзылъэгъугъэр? Ятэшэр Iут ыIуагъ мэкIозэуазэшъ, хъугъэр ишIэрэпышъ. Ты гущэм къедэIухэрэп икIалэхэр, а хъугъэр зэкIэ шIоигъоп. КъыриIуагъ ыIуагъ:\n– А сикIал, сызэгоуты шъыд хъугъэр?\n– Хъугъэр Ахьмэдым Эдхьэмыр къиукIыгъ, – ыIуагъ.\n– Алахьэм къеукI, – ыIуагъ, – къэлэшком кIуагъэ. – КъезгъэшIагъэр зэкIэ адрэ бэлахьэр ары (икъо пай), адрэ урысым забытэу хэтэр ары.\n– Эй, дэгъу, сфашIэрэр сшIэн сэри, – ыIуи, зэнкIабзэу кIуагъэ ыIуагъ. ЕшIэ ятэшым икъо икъали.\nНэсыгъэу ипэ Ахьмэдэр, къыфеIуатэ ишы ыIуагъ:\n– ЗэрэпIуагъэм фэдэу, кIэсэIуи пхъэр, шъуашэ щыслъи, езгъауи ишкончыкIэ, сыукIыгъэ.\nКъыриIуагъэу щыт а забытым: «Эдхьэмы уфырикъутэп, зэогъуджэ ипсэ зыхэмыхыджэ, къыоожьышъуны зыхъуджэ, къызыуаоджэ уIэпыкIытэп. Арышъ, ишконч апэ дэдэ ебгъэунэкIыт. Тафэдэу ебгъэунэкIыт, – къыфигъэпсыгъ, ыIуагъ, зэрэпсэутэр, – пхъэ кIэпIунышъ, шъуашэ щыплъэнышъ, мэзахэм къэлэ-балыкъы пшIынышъ, къызикIырэм, къэгущэIэна пхъэр, къэгущэIэтэп, къеот, къызэреуагъэм тетэу о уеот. Амырмэ фурсэт къызептыджэрэ, уахътэ къызептырэм иузэндыжьынэу, щэ-гын ритэкъонэу къыоот, къызыуаоджэрэ уIэкIэкIытэп».\nАхэр къыреIожьых, ыIуагъ, «зэрэпIуагъэм фэдэу кIыгъэ ыджи, сыукIыгъэ ыджы» иIозэ, мыдрэр ипкIагъ икIэрахъохэр иIыгъэу. ИпкIи, риIуагъ ыIуагъ:\n– Орэп зыукIыгъэр, о лIы укIыкIэу уукIыгъэп, амэ сэ зэраукIырэр озгъэлъэгъут!\nЗэрихьагъэм тетэу адрэ забытэр ечъэлIагъ кIэрахъор Iубырылъым къырихынэу. ЗэречъалIэрэм тетэу еуи япэ дэдэ ишъхьэ зэтыриутыгъ. Мыдрэ Ахьмэдыми иблыпкъ гуиути, мы кIэрахъом зэреIэтыр, ятIонэрэ щэогъумджэ еуи, ыпсэ хиути зыкъызегъазэм, мы забытышком (дзэ тхьэмат, офицер – А.Къ.) пэсакIохэр иIэу щыт, къеуагъэх, ыIуагъ. Къызеохэм унэм къырагъэзыхьагъ. Унэм къырагъэзыхьи, яомэ къеожьхэзэрэ къызэрэугъоигъ, ыIуагъ, пэсакIохэр, забытым гъусэхэр имыIэ хъуна, хьыкумэтылI (хэгъэгулI – А.Къ.). Къеомэ яожьызэрэ нэбгырибгъу иукIыгъ. Щэ-гынхэр иухыгъ, яожьышъурэп, амэ хэт къихьаны къырищыт, мэки, мыр къызэрэтэон иIыгъ» яIошъ къихьашъухэрэп.\nЗыгорэм шъыд къариIуагъэр? «Мы унэр ежъугъэбэджи кIэшъуукIахь, щэхъурэ гъогу иIэп». Ипэм унэу щыIэтыгъэхэр инахьыбэ чыджэ шIыгъэу, игъэу щытытыгъэх, нахь джы щыIэ мыжъо унэхэри щыIэтыгъэхэп, ипэм инахьыбэм щыIэтыгъэр чыун. РакIыкIи кIаукIахьыгъ, ыIуагъ, мы Эдхьэмым иш. КъычIахыжьыгъэх хьадэхэр, къызычIахыжьыхэм хъэбар къамыты хъуна, коим джэназэр къахьыжьыт, лIы къагъэкIуагъ. КъызагъакIом япэ дэдэ дырекIуи, а лIыжъым риIуагъ ыкъуитIу къызэрахьыжьырэр. Ныомди къыдахьи, фэтхьаусыхи риIуагъ: «Адрэ уикIали къахьыжьыт». ЗыреIом:\n– Зыджэ сыоупчIыт, сикIал, иукIыкIэ къысэпIоныр ары. ЛIы лIакIэу лIагъа, хьэ лIакIэу лIагъа? ЛIы лIакIэу лIагъэмэ, быдзыщэу естыгъэр хьалэлы фэсэшIы, хьэ лIакIэу лIагъэмэ, быдзыщэу естыгъэр ахърэтыджи дунаеджи фэзгъэгъурэп, – ыIуи къыриIуагъ.\n– А тян, ай фэдэу, дэхьа, зи лIагъэп, лIы лIакIэу лIагъэ, нэбгырибгъу дихьыжьыгъ, яфэукIыгъэп, унэр ракIыкIи чIаукIахьыгъ, – ыIуагъ.\n– Аигъум непэ сибирам, – ыIуагъ, – непэ сызыфаер къыздэхъугъ.\nКъызахьыжьым, ежь зэпшъашъэм пщынэ горэ иIагъ, пщынаоу щытыгъ ныор, ипщынэ къыштэжьи, ыгъэIылъыжьыгъэу пхъуантэм дэлъэу щытыти, пщынэр зэкIищи, имакъэ лъэшэу игъэIуи, эй, зэхахыгъэу щыт, ыIуагъ, мы хьаблэми, чылэми хъугъэр зэкIэ, кууагъэ, иныо гъусэмэ яджагъ:\n– Неп сикIалэмэ къызащагъэр, шIу сызылъэгъурэм гъусагъэ къыздерэшI сиджэгуджэ!\nАр ыIуи зэкуом мы ихьэблэ ныохэр зэкIэ ыдэй кIуагъэх. ХьадитIор зэголъэу, адрэ иунэкъощымэ, иунэкъощ хьадэхэр чIалъхьэфэхэ нэс пщынэ пхэнджэр иIыгъэу, гъыбзэр къиIомэ ныохэр дэгъыхэзэ, гъыбзэ орэдыр къиIуагъ икIалэмэ яшъхьагъ итэу. Адрэхэр зыкIалъхьахэм итхьарыIо пцIы мыхъуным паеджэрэ етIанэ ежь икIалэхэри кIалъхьагъэх. КIалъхьи, иджыр кIалэми итхьарыIо дэзыгъ, ныоми итхьарыIо дэзыгъ.\nХьэсасэр иныбжьым иунэ ишIахьыгъэу ис, цIыф зыригъэлъэгъугъэп, цIыф лъыкIуагъэп, джафэдэу итхьарыIо игъэтэрэзыгъ. Шъыд ишIэт, IэпэIэсагъэджэрэ хьахъучысэр ишIыгъ, IэпэIэплъэкIхэр ишIыгъ, шъхьарыхъонхэр ридагъэх, шъуашэхэр ишIыгъ. Нахь Iазэ, нахь IэпэIасэ щымыIэу хъугъэ, арары зыкIаIуагъэр «Хьэсасэ иIэшIагъа мыр?». Ар хъугъагъэмэ ящыщ .\nХэты сиIотэн, тэтэркон сиIотэна?\nМы къэбарыр зыпкъ итэу адыгэ IорыIуатэм къыхэнагъэмэ ащыщ, ар хэхэс адыгэмэ къызэраIуатэрэм теплъын. ЛIыхъукIэ Рэджэб дэгъугъэр къэзыхьыгъэ бзылъфыгъэм икъэбар къыримыгъажьэзэ, пэублэ гущыIэм къыщеIо бзылъфыгъэ дэимрэ бзылъфыгъэ дэгъумрэ зэрэзэригъапшэщтыхэр: «Адыгэмэ къахэхъуахьыгъэу бзылъфыгъитIу, зыр дэгъу дэдагъ, зыр дэй дэдагъ, ядэигъи къэтIон, ядэгъугъи къэтIон». Ащ пыгъэщагъэу дэигъор зезыхьагъэ Болэтыпщымэ япхъоу зилI ышымэ язгъэукIыгъэм къырыкIуагъэр къеIуатэ, лIы хыер зэрекIодылIагъэм пае хэти къылъымыIэбэжьэу джаущтэу лIэжьыгъэ.\n«Дэгъугъор къэзыхьыгъэр» зыфиIорэр ары тэтэркон фэгъэхьыгъэ къэбарыр зыхэтыр. «Зы пшъашъэ горэ кIалэ горэм шIу илъэгъугъ, – ЛIыхъукIэ Рэджэб къеIуатэ. – Мы кIалэм иныбджэгъу кIасэ горэм риIуагъ: «Сикъэщэн озгъэлъэгъут, гъэрэзагъэу щыс». НэпэмыкIы къуадж зыдэсыри. «Э-эй, дэгъу», ыIуи, шэсыхи кIуагъэх. КIохи, дахьэхи тIэкIу горэм къыщысыгъэх, шъуатэ къешъохи, мы ныбджэгъум ригъэлъэгъугъ икъэщэн.\nИкъэщэн дахэу щыт, ыIуагъ, блэфыгъэу. Мы ныбджэгъум зелъэгъум ынэ кIэхьагъ мы пшъашъэр. КIахьи къэкIожьыгъ, къызэкIожьым зы мафа, мэфитIуа, мэфища, уахътэр къэсыгъ а къызщищэтэр, мэфэ пIуалъэу къишIыгъэр, шъузыщэшкоджэрэ къащи, джэгушхуи фашIи, чэщым дихьажьыгъ ыIуагъ. Зыдехьажьым, кIо, хабзэм тетэу гъэсэпэтхыдэр риIот джы шъаом, къэзыщагъэм, яунэгъо-унашъорэ, яхэбзэ-бзыпхъэрэ, игуапэ хъутымрэ гуапэ мыхъутымрэ зэхыригъэшIыкIынэу ары, хабзэу щытэр ары, ай фэдэу гъэсэпэтхыдэ реIо щыс, ыIуагъ.\nАрзэ пчъэм зыгорэ къытеуагъ. Къызытеом зэрэщыгъынпIонэкIэу, Iаши-шъуаши пымылъэу Iухьагъ пчъэм. ЗыIохьэм, иныбджэгъу ыIуагъ. КъыриIуагъ: «Мардж, зыгорэм укъыздынэмысы хъутэп, – зеIом, иIашэ къихьынэу къигъэзэжьын зеIом, – хьау, Iаши шъыди ищыкIагъэп, моу къыздынэс», ыIуи, ай фэдэу дищыгъ псынкIэу. Дищи, иужыпкъэ ригъэуцуи, ищэзэ коим дэкIыхи, мэзым хэхьагъэх. Ыджыр шъыд мыщ шIошIырэр? Зыгорэ IэкIэшIагъэмэ, IэкIэукIагъэмэ дэзгъэкIодынэу къычэгугъы. Арары ыIуагъ ныбджэгъухэр зэрэзэщыгугъужьытыгъэхэр.\nМэз лъапэм кIэкIи, мэзым гъокIэгъ горэ иIэу чапэм:\n– Моу сапэ ех, – къыриIуагъ.\nЭ-эй ежьагъ, ыIуагъ, ыпэ ехынэу. ТIэкIу ехыгъэу, хьалъэбэкъу зытIоу, къызызэплъэкIым а ныбджэгъум къамэр къырихыгъэу илъэгъугъ.\n– Шъыд пшIэт?\n– УсыукIыт, – къыриIуагъ.\n– Яуи, шъыд силажь, шъыд къыосшIагъэр, тызэныбджэгъуба, шIу тызэрэлъэгъоу къэтхьыгъэба ныбжьэр?\n– ПкIэ иIэп, – ыIуагъ.\n– ЦIыфымэ уащыщынэнба, къыпфагъэгъуна силъ?\n– Хэт сиIотэт? – ыIуагъ.\n– УзIотэтэр тэтэркон, уитхьэ щыщын.\n– Ситхьэрэ сэрырэ тазыфагу илъэп, тэтэркони серэIуат, – ыIуагъ.\nТэтэрконэр шъушIагъа? Тэтэрконэр жьыбгъэм зэрихьэу, моу бырэцэ цIыкIоу панэмэ къарэкIэ. Э-эй, «тэтэрконымы аигъум серэIуат» ыIуи, иукIи иныбджэгъор, джай къыщычIилъхьи, къигъэкIоди, иунэ кIожьыгъэ.\nУдрэ нысэ тхьамыкIэр паплъэ щыс, «къэкIожьыт» еIо. А мафэм къэкIожьыгъэп, чэщым унэм игупсэмэ яшIагъ, Iоф зырагъэшIыгъ, удэ кIуагъэх, мыдэ кIуагъэх. «Шъыд хъугъэ, хэт къеджагъэр?» «СшIэрэп, ыIуагъ, къытеохи дащыгъ». Коер зэрэкоеу кулъэлъэжьыгъэ, къагъэнагъэп, ягъотыгъэп. А иныбджэгъоу зыукIыгъэри къакIошъ мафэ къэс зегъэгъэкIышъ мэкIожьы, къины щыхъугъэу зарегъэлъэгъу.\nЗы илъэсырэ исыгъ пшъашъэр. Илъэсым кIодыгъэ, чIыр зэгози дэфагъ. Ныбжьым исына, итыщхэм яхэхьажьыгъ. Итыщмэ яхэхьажьи у кIэлэ мэхъаджэу иныбджэгъу зыукIыжьыгъэр лъэкIо, ыIуагъ. ЛъэкIошъ ренэу иныбджэгъу шIу зэрилъэгъутыгъэмрэ зэрэмыстытыгъэмрэ шIокъин фэдэу регъэлъэгъушъ, мэгъынагъэшъ мэкIожьы.\nАрзэрэ зы илъэсныкъо горэм пылъи, етIанэ епсэлъыхъожьыгъ, ыIуагъ. Зепсэлъыхъожьым мы пшъашъэм «шIудэди зэрэлъэгъутыгъэх, э-эй, мый сыдакIомэ сетхъылIэн нахьи селIылIэнэп» ыIуи, къыфэрази, къыдэкIуагъ.\nКIо, дакIуи илъэс заули кIыгъугъ, кIэлитIуи къыфигъотыгъ. Мафэ горэм тхьацу епшэшъ унэм ис мы шъузэр, удрэ лIэри хэгъэкIагъэу тахътэм шъузым къеплъэу щысызэрэ, тэтэрконэу плъэгъурэр жьыбгъэм зэрилъасэзэ къилъэдагъ. Къызелъадэм лIэр щхыгъэ. Шъузым къылъэгъуи:\n– Шъыд узфэщхырэр? – ыIуи къеупчIыгъ.\n– Зи арэп, – ыIуагъ.\n– Хьау, къысаIу.\n– Зи арэп, – зеIом, губжы фэдэу адрэм зыкъышIыгъ.\n– Шъыда къысэмыIонэу уздэхьащхыгъэр, сэра уздэхьащхыгъэр?\nАр ыIо зэхъум:\n– Яул, – ыIуагъ, – хъугъагъэ горэ сыгу къэкIыжьыгъ.\n– Шъыд хъугъагъэу угу къэкIыжьыгъэр? – зеIом, къыригъажьи, япэрэ мафэм пшъашъэм ыдэй зэрэкIуагъэр, шIу зэрилъэгъугъэр, зэриукIыгъэр илI, ежьыр «тэтэркон уиIотэт» къызэрэриIуагъэри игу къэкIыжьи, тэтэркон къызэрихьагъэм пай щхыгъэу къыIуагъ.\n– Адэ ара, ай фэдэхэр къэпIожьы хъуна, – ыIуи къызхимыгъэщэу зышъхьаригъэхыгъ.\nТхьацори иухи, ипшэри чIиуцуахьи, лIэри, ыIуагъ, Iуитхъи зэчъыем, къамэр къыпихи, лIэр ыукIи, тхьацу пшагъэр къыгъани, итыщмэ яхэхьажьыгъ, ыIуагъ. КъысэхъулIагъэр мыры-мыры ыIуи ариIуагъ.\nМы лIэу иукIыгъэми гупсэ иI, гупситIор зэхэхьаны зэрэукIына, зэрэмыукIыным паеджэ зэкIэ зэхэзыхыгъэр шъузым гъусэ фэхъугъ.\n– ИкIалэми сафаеп, – ыIуагъ, – икIалэхэри ежь фэдэ хъутых, ары зыхъуджэ сафэежьэп, сахэкIыжьыгъ.\nШъузэр ытыщы къызехьажьым сэры зыIоу анахь дэгъухэр къыкIэупчIэхи, «ай фэдэ бзылъфыгъэр бгъэкIодыны фаеп» аIуи, оркъы кIалэу анахь дэгъоу дэсхэм ащыщым ыгъэрэзэжьи, пшъашъэр ащэжьыгъ.\nМыр адрэм ифэшъхьафэу хъугъэ» .\nЧъыгыжъ гъурбы укъырахыгъа?\nМыр Урыс-Кавказ заом иуахътэ къыщежьэу елъытэ ЛIыхъукIэ Рэджэб. «Ипэм зэхэшъухытыгъ, шъошIэ, – еIо ащ, – Урысым а псышкоу иIэм къиоу дзэр зэрапхъонэу койхэмэ къахэхьанхэ зыхъурэм пэсакIохэр яIэтыгъэх. Чъыгхэмэ апысхэу, къушъхьэмэ ятесхэу макъэ къатытыгъ «къиугъ урысыдзэр» яIоти. Зым зым къыриIожьызэрэ къуаджэм къызынэсырэм, нэжъ-Iужъырэ сабыйрэ агъэбылъыжьытыгъэх. Чъыгыжъ гъурбымэ зарагъэбылъхьэтыгъ, «чъыгыжъ гъурбы укъырахыгъа» фаIотыгъ зыщыщ ямышIэрэм. Э-эй, укIыгъэ зыхъуджэ ятэрэ янэрэ, сабыер чыгыжъ гъурбэм къинагъэу хъути, зыгорэм къыхьыти ыпIутыгъ, ай фэдэу хъутыгъэ, къин хэтыгъэх яни» .\nАмдэзкIэ къыпщалъагъа, зэ зыщыхыжьыба!\n«АмдэзкIэ къыпщалъагъа, зэзыщыхыжьыба!», – зыфиIорэр нахьыбэ зыщагъэфедэрэр хэхэс адыгэхэр ары, ахэмэ быслъымэн диныр нахь пытэу аIыгъба. Мыщ фэгъэхьыгъэу Едыдж Мамэт мары къыIорэр: «Пчэдыжьы зызыщилъэкIэ нычэпэ гъолъыжьыфэ нэсэ маистэхэр зыщызымыхыжьырэм мыр фаIощтыгъэ. Ахэр пчэдыжьым амдэз ештэшъ, нэмаз ешIы, етIанэ маистэхэр зыщелъэх. Щэджагъоми амдэз ыштэн фаеба, ечэндыми (щэджэгъоужыми), пчыхьэми, яцэми? Ренэу ылъакъо ытхьакIын фае. Ежь маистэхэр зыщимыхэу, адрэ ышIэн фаехэр ешIэх, ыIи, ынапи, ытхьаIуми, моу ешIышI, ылъакъоми арэкIо, ар едэ. Арышъ, «амдэзыкIэ къыпщалъагъа, зэ зыщыхыжьыба!», – заIокIэ джары къырагъэкIырэр» .\n1. ПМА (Полевой материал автора). Шапсыгъэ (Мэджаджэкъо) Индырыс, 1922-рэ илъэсым Уадсир, Иорданым къыщыхъугъ. 1993. 01. 15-м Уадсир щызытхыжьыгъэр Къуекъо Асфар.\n2. ХъокIо Ибрахьим / 1902-рэ илъэсым Къунчыкъохьаблэ къыщыхъугъ. 1984. 08. 10-м зытхыжьыгъэр Къуекъо Асфар.\n3. ЛIыхъукIэ Рэджэб. 1930-рэ илъэсым Шам къыщыхъугъ. 2005. 08. 10. зытхыжьыгъэр СташIу Ихьсан.\n4. Едыдж Мамэт. 1956-м Елэмэ къуаджэм Тыркуем къыщыхъугъ. 2018. 04. 10. – Мыекъуапэ щызытхыгъэр Къуекъо Асфар.\nВестник науки АРИГИ №24 (48) с. 30-41.\nОпубликовал admin, 1-01-2021, 22:17. Просмотров: 220\n– Къуекъо Налбый: «Адыгэхэр»\n– Къуекъо Асфар: Губзыгъагъэр зыщэфыгъэр (Тот, кто купил мудрость)\n– Иорданием зэIукIэу щашIын агу хэлъыгъэр нахь охътэ кIасэм ахьыгъ\n– ЩэшIэ Аслъан: «Къощырыр умыгъэгъ»\n– Къуекъо Асфар: Зы къэгъэсэй Iуашъхьэ икъэбар


Анахь сэнаущхэр къэнэфагъэх Москва… | Адыгэ Макъ\nАнахь сэнаущхэр къэнэфагъэх Москва…\nАвтор: Редакция\t/ 08.10.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\n«Россети Кубань» зыфиIорэм и Адыгэ къутамэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм язэнэкъокъоу «Энергия талантов» зыфиIорэм иапэрэ едзыгъо щыкIуагъ.\nПредприятием иIофышIэхэм якIэлэцIыкIухэр лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ яIэпэIэсэныгъэ къагъэлъэгъуагъ.\nИлъэси 5-м къыщегъэжьагъэу илъэси 9-м нэс зыныбжьхэм якуп хахьэхэрэм орэд къэIонымкIэ текIоныгъэр къыдахыгъ орэд къызэдэзыIогъэхэ Полина Ионовамрэ Кристина Бычковамрэ. КъэшъонымкIэ балеринэ ныбжьыкIэхэу Дэгужъые Аделинэрэ ХьакIэмыз Саидэрэ анахь къэшъокIо дэгъухэу алъытагъэх.\nИлъэси 10 — 14 зыныбжьхэм якуп орэд къэIонымкIэ ыкIи артист сэнаущыгъэу хэлъымкIэ — Иван Карповым, къэшъонымкIэ Валерия Силуковам текIоныгъэр къыдахыгъ.\nМэфэкI шIыкIэм тетэу рекIокIыгъэ Iофтхьабзэм текIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэр щагъэшIуагъэх, дипломхэр ыкIи шIухьафтынхэр афагъэшъошагъэх. Хабзэ зэрэхъугъэу, Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэр IэшIу-IушIухэмкIэ шыгъэ Iанэм рагъэблэгъагъэх, сурэтхэр атырахыгъ.\nЧъэпыогъум апэрэ едзыгъом текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэ кIэлэцIыкIухэр Краснодар щыкIощт кIэух зэнэкъокъум хэлэжьэщтых, ялэгъухэм ащ щянэкъокъущтых.


Художественнэ пащэр ХьакIэгъогъу Къэсэй | Адыгэ Макъ\nХудожественнэ пащэр ХьакIэгъогъу Къэсэй\nАвтор: Редакция\t/ 02.05.2017\t/ КУЛЬТУРЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм тыгъуасэ зэхахьэу щыкIуагъэр зэхэщэн Iофыгъохэм афэгъэхьыгъагъ. Адыгеим культурэмкIэ иминистрэу Къулэ Мыхьамэт зэIукIэм къыщыгущыIагъ.\nКъулэ Мыхьамэт зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, лъэхъаным диштэу опыт ин зиIэ режиссер непэ Лъэпкъ театрэм ищыкIагъ. Республикэм ипащэхэм ар къыдалъыти, зэлъашIэрэ режиссерэу ХьакIэгъогъу Къэсэй Адыгеим и Лъэпкъ театрэ ихудожественнэ пащэу агъэнэфагъ.\nАужырэ илъэсхэм Шъхьэлэхъо Светланэ мы IэнатIэм Iутыгъ. Iоф зишIэгъэ уахътэм къыкIоцI театрэм пшъэрылъэу иIэхэр дэгъоу ыгъэцэкIагъэх. ЗэхъокIыныгъэу Урысыем, республикэм ащыкIохэрэм къапкъырыкIэу Адыгэ Республикэм ипащэхэм унашъо ашIыгъ ХьакIэгъогъу Къэсэй Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм ихудожественнэ пащэу агъэнэфэнэу.\nУахътэм диштэу Лъэпкъ театрэм иIофыгъохэр лъигъэкIотэнхэу, театрэм иныбджэгъухэм япчъагъэ хэхъонэу искусствэм пыщагъэхэм афэтэIо.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгеим щащэрэ гъомылапхъэхэм ауасэ процент 17 фэдиз къыхэхъуагъ\nАдыгеим щащэрэ гъомылапхъэхэм ауасэ процент 17 фэдиз къыхэхъуагъ\nАР-м статистикэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, нахьыбэу зыхэхъуагъэу агъэунэфыгъэхэр къолыр, шъоущыгъур, къэбаскъэр, кIэнкIэр, нэмыкIхэри.\nИлъэситфэу пыкIыгъэм егъэпшагъэмэ, 2014-рэ илъэсым уасэхэм зэрахэхъуагъэм ипсынкIагъэ зэхапшIэу зыкъиIэтыгъ. ГурытымкIэ инфляциер процент 11,4-м кIэхьагъ. 2008-рэ илъэсым Урысыем щыIэгъэ кризисым ыуж илъэситфым къыкIоцI мыщ фэдизэу уасэхэм ахэхъуагъэу къыхэкIыгъэп, проценти 7-м ар къехъущтыгъэп. Гъомылапхъэхэм ауасэ зэхапшIэу зэрэхэхъуагъэм щэфакIохэм гу лъамытэн алъэкIыгъэп. Сыда пIомэ цIыфым мафэ къэс нахь ыгъэфедэхэрэр ары нахьыбэу зыхэхъуагъэхэр.\nАР-м статистикэмкIэ и ГъэIорышIапIэ иIофышIэу В. Кузнецовам къызэриIуагъэмкIэ, анахьыбэу зыхэхъуагъэхэр гъомылапхъэхэр ары, ар процент 17,1-рэ мэхъу. Ахэм ащыщэу къолым процент 31,6-кIэ, шъоущыгъум процент 46,9-кIэ, къэбаскъэм процент 46,9-кIэ ауасэхэм зыкъаIэтыгъ.\nГъэмэфэ лъэхъаным кIэнкIипшIым сомэ 45-рэ ыосагъэмэ, джы пчъагъэр сомэ 70-рэ хъугъэ. НахьыбэрэмкIэ цIыфхэр гъунэгъу тучаным щыщафэщтыгъэхэмэ, джы нахь пыутэу зыщыщэхэрэм алъэхъух, нэмыкI щапIэхэм, бэдзэрхэм макIох.\nУасэхэм зыпкъитыныгъэ яIэным лъыплъэрэ комиссиехэу шъолъырхэм ащызэхащагъэхэм Iоф ашIэ. Ахэм ахэтхэр мафэ къэс сатыущапIэхэм япащэхэм, продукциер къыдэзыгъэкIыхэрэм аIокIэх, уасэхэр зыфэдизыр зэрагъашIэ, ар тапэкIи зэрэдамыгъэкIоещтым пылъых. Арэу щытми, Iофхэм язытет зэшIохыгъэ хъугъэу пфэIощтэп. Мы гумэкIыгъор Iофыгъуабэмэ япхыгъэу щыт. Ахэм ащыщ санкциехэр, чIыдагъэм ыуасэ къызэрефэхыгъэр, нэмыкIыбэхэри. Урысыем экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, 2015-рэ илъэсым инфляциер проценти 7,5-м кIэхьан ылъэкIыщт.


Республика Адыгея - ЯIофшIэн осэшIу къыфашIыгъ\nЯIофшIэн осэшIу къыфашIыгъ\nУФ-м и Следственнэ комитет и Следственнэ гъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм иколлегие игъэкIотыгъэ зэхэсыгъо тыгъуасэ иIагъ. Ар 2019-рэ илъэсым къулыкъум ышIэгъэ IофшIэным изэфэхьысыжь ыкIи 2020-рэ илъэсым пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыхэрэр агъэнэфэнхэм афэгъэхьыгъагъ.Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ иунашъокIэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владимир Свеженец. Джащ фэдэу АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм ялIыкIохэр ащ къекIолIагъэх.\nIофтхьабзэр зэрищагъ Следственнэ гъэIорышIапIэм ипащэу Александр Глущенкэм. Пэублэ гущыIэ къышIыгъ Владимир Свеженец.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ пстэуми шIуфэс ащ къарихыгъ ыкIи зэгъусэхэу яIофшIэнкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм ягугъу къышIыгъ.\n— Социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъохэм тынаIэ атедгъэтынэу, ахэм япхыгъэ бзэджэшIагъэхэу цIыфхэм алъэныкъокIэ зэрахьэхэрэр лъэтемытэу къыхэдгъэщынхэу щыт. Джащ фэдэу медицинэ IэпыIэгъур тэрэзэу зэрарамыгъэгъотырэм епхыгъэ Iофхэм лъэшэу алъыплъэгъэныр апэрэхэм ащыщ. ЛэжьапкIэр, хэбзэIахьхэр тэрэзэу е икъу фэдизэу зымытыхэрэм ткIуачIэ зэхэлъэу тапэуцужьын фае. Ащ нэмыкIэу лъэпкъ проектхэр агъэцакIэхэ зыхъукIэ, ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным епхыгъэ бзэджэшIагъэхэм пхъэшагъэ хэлъэу апэшIуекIогъэн фае. Типшъэрылъ шъхьаIэу — цIыфхэм ящынэгъончъагъэ гъэпытэгъэныр ыкIи ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр — хэбзэухъумэкIо ыкIи хэбзэ къулыкъухэм аIэ зэкIэдзагъэу зэшIохыгъэнхэм тыфэкIощт. ИкIыгъэ илъэсым изэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ Адыгеим зыкъыщиIэтыгъэп. Къыблэ федеральнэ шъолъырым ыкIи Урысыем зэрэпсаоу щызэрахьэхэрэ бзэджэшIагъэхэр зэбгъапшэхэмэ, Адыгеим щынахь макI, — къыIуагъ Владимир Свеженец.\nАлександр Глущенкэм гущыIэр зештэм, блэкIыгъэ илъэсым гъэIорышIапIэм Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэм кIэкIэу ыкIи 2020-рэ илъэсым пшъэрылъхэу агъэнафэхэрэм ягугъу къышIыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, шъолъырым зыпкъитыныгъэ илъ, бзэджэшIэгъэ хьылъэхэр процент 90-м ехъоу зэхафынхэ зэралъэкIыгъэр къэгъэлъэгъонышIоу щыт. УкIын Iофхэу ыкIи зыныбжь имыкъугъэхэм япхыгъэ уголовнэ Iофхэу къызэIуахыгъэхэр зэкIэ зэхафыгъэх.\nСледственнэ гъэIорышIапIэм бзэджэшIагъэхэм афэгъэхьыгъэ фэгъэзэн 3354-рэ мы илъэсым щатхыгъ, ар 2018-м ебгъапшэмэ, проценти 5-кIэ нахь макI. Уголовнэ Iофэу къызэкIагъэкIожьыгъэхэм япчъагъэ мы илъэсым процент 13-кIэ нахь макIэ хъугъэ. Арэущтэу щыт нахь мышIэми, материалхэр агъэхьазырхэ зыхъукIэ нахь екIолIэкIэ пхъашэхэр къыхахынхэу, Iофым тэрэзэу хэплъэнхэу следственнэ отделхэм япащэхэм А. Глущенкэм афигъэпытагъ.\nКъэкIощт илъэсым следовательхэм яIофшIэн нахь зыфагъэIорышIэщтхэ лъэныкъохэм къулыкъум ипащэ къащыуцугъ. АпэрапшIэу следственнэ гъэIорышIапIэм иIофшIэн щыкIагъэхэу прокуратурэм, хьыкумышIхэм къыхагъэщыгъэхэр дагъэзыжьынхэм пылъыщтых. Ащ дакIоу уголовнэ Iофэу къызэIуахыхэрэр икъу фэдизэу зэхэфыгъэнхэр, экономикэ щынэгъончъагъэр гъэпытэгъэныр, цIыфхэм зэIукIэгъухэр адэшIыгъэнхэр 2020-рэ илъэсым пшъэрылъ шъхьаIэщтых.


Гум иорэд — Адыгэ макъ\nРедактор 30.12.2019 30.12.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ къэралыгъо университетым и Научнэ тхылъеджапIэ кIэлэегъэджэ-тарихълэжьэу, экскурсоводэу, коллекционерэу ыкIи усакIоу Александр Шепшелевич итхылъэу «Созвездие лебедя» зыфиIорэм илъэтегъэуцо щыкIуагъ.\nАщ усакIом итворчествэ зигунэс тхакIохэр, литературоведхэр, усакIохэр хэлэжьагъэх, яшIошIхэр къыраIотыкIыгъэх. Александр иусэхэм ащыщхэм къяджагъ, иорэдхэр, романсхэр гитарэмкIэ къадыригъаIозэ къыIуагъэх.\nА. Шепшелевич 1959-рэ илъэсым Свердловскэ пэгъунэгъу къэлэ цIыкIоу Сысерти къыщыхъугъ. ПIуныгъэ-гъэсэныгъэм мэхьанэ зыщыфашIырэ унагъо къитэджагъ. Пшысэхэр, тхыдэхэр, таурыхъхэр бэу къызэрэфаIуатэщтыгъэм игулъытэ пасэу къыгъэущыгъ. ЯунагъокIэ Мыекъуапэ къызэкIожьхэм, кIэлэцIыкIум илъэси 6 ыныбжьыгъ. Ленинград щеджагъ, дзэ къулыкъур Североморскэ щихьыгъ. Дэхагъэм зыфикъудыеу, театрэр икIасэу, музыкэм, тхылъхэм ыгу афакIоу къэтэджыгъ. ИкIыгъэ лIэшIэгъум ия 80 — 90-рэ илъэсхэм публицистикэмкIэ ыкIи художественнэ псалъэмкIэ гъэзагъэу Адыгеим ыкIи Краснодар краим ытхыхэрэр къащыхеутых. Ахэр гъэзет, альманах, журнал зэфэшъхьафхэм къарэхьэх, радиом ыкIи Адыгэ телевидением авторскэ программэхэри къатыгъэх.\nАлександр иапэрэ тхылъэу «Созвездие лебедя» зыфиIорэр усакIом ыпсэ тешIыкIыгъ, имэкъам. Илъэс 20 творческэ IофшIагъэм тхылъыр изэфэхьысыжь. Мыщ усэхэр ыкIи орэдхэр бэу дэтых, ахэм щыIэныгъэр шъуабэу зэрэзэхэлъыр къаушыхьатэу нэпси, шIулъэгъуи ахэлъ. ГъашIэ зыгъэшIагъэу, зыгорэ зылъэгъугъэм ешIэ щыIакIэр дэгъу закIэу, дэхэ закIэу зэрэщымытыр, хэти ежь пкъырыхьэу, зэхишIэу, зымыгъэгупсэфэу е гужьыдэкIыгъо фэхъурэр ары иусэр, иорэдыр, игупшысэр. Тхылъым къыдэхьэгъэ сатырхэр усакIом 1999 – 2004-рэ илъэсхэм ытхыгъэх. Ежь пэблагъэм, илъапIэм, цIыфыбэу къешIэкIыгъэхэм ягумэкI-гукIаехэм, ягушIогъо-тхъагъо ахэр афэгъэхьыгъэх. Ары мы сатырхэр хэткIи гурыIогъошIу зышIыхэрэр.\nГъунэнчъэу чIыопсыр ыкIи цIыфхэр зикIэсэ усакIом итхыгъэхэм узылъащэ, етIани тхылъыр сурэттехыгъэ гъотыгъое гъэшIэгъонхэмкIэ зэрэгъэкIэрэкIагъэми нахь узылъещэ. Мыщ осэшIу зиIэ сурэтхэу я ХIХ – ХХ-рэ лIэшIэгъухэм ашIыгъэхэр щытэлъэгъух. Александр ипэублэ псалъэу тхылъым къыдэхьагъэм гущыIэр, музыкэр ыкIи цIыфыпсэр зэгопчынхэу зэрэщымытыр, тигушIуагъуи, тигукIаий ахэмкIэ къызэрэтIорэр, ахэр зэфэдэкIэ тищыIэныгъэ зэрэхэтхэр, псэр зэраухъумэрэр къыщеIо. «Созвездие лебедя» зыфиIорэм усакIом иилъэсхэр иусэ-гупшысэкIэ IэпкIэ-лъапкIэу щепщыжьых. Ахэм шъыпкъагъи, нэфагъи, акъыли, амали икъу фэдизэу ахэлъ. УсакIор культурэ ин зыхэлъ гъэсагъ: поэтическэ тхылъым ны-тыхэм, ыгу шIукIэ къинэгъэ иIахьыл гупсэхэм чIыпIэ щафишIыгъ, исатырхэр жъынчых, шъабэу, фабэу къэIуагъэх, урысыбзэр дэгъоу зэришIэрэр, усэныр къызэрэдэхъурэм гу лъыуагъатэ. ГъэшIэ шIулъэгъу къабзэм идэхэгъэ-лъэпIагъи, зэкъоныгъэ-зэгъокIыныгъэу щыIакIэм хэмыкIуакIэу, ренэу щыхэушъхьафыкIыгъэми гукIэ алъэIэсы Александр, игущыIэхэр зэгот сатырэ къодыехэп, ахэр гупшысэ пытэкIэ зэпхыгъэх, къэIокIэ-шIыкIэхэри усэ пэпчъ къыфегъоты.\nА. Шепшелевич игупшысэ, итворчествэ щыIэныгъэшхом хегъуатэ, ылъэгъурэм, зэхихырэм, а зэкIэми къыратырэ гузэхашIэхэм иусэхэр, иорэдхэр, гум имэкъамэхэр къагъэпсых, ихудожественнэ псалъэ къахэкIы, игупшысэкIэ гу минхэм алъэIэсы, аштэ. ЗитхылъыкIэу «Созвездие лебедя» зыфиIорэр тын гуапэ тхылъеджэхэм къытфэзышIыгъэ Александр итворчествэ лъэбэкъу инкIэ тыфэгушIозэ, тапэкIи хэхъоныгъэхэр ышIынэу фэтэIо.\nПредыдущая МэфэкI мафэхэм къызэратыщтыр\nСледущая Хылъэжъые и Адыгэ Хас


Республика Адыгея - ЯмэфэкIкIэ афэгушIуагъ\nУрысыем иуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэ зызэхащагъэр илъэси 140-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум республикэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Александр Просверниным IукIагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъ АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат.\nФедеральнэ гупчэм къыгъэуцугъэхэ пшъэрылъхэр республикэм иуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэ икъулыкъушIэхэм зэрифэшъуашэу зэшIуахынхэу АР-м и ЛIышъхьэ къафэлъэIуагъ, зисэнэхьат мэфэкI хэзыгъэунэфыкIыхэрэм игуапэу къафэгушIуагъ. Мы аужырэ уахътэм ГъэIорышIапIэм иIофшIэнкIэ гъэхъэгъэшIухэр зэришIыгъэхэр, къэгъэлъэгъон дэгъухэр зэриIэхэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Пшъэрылъхэу зэдытиIэхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ тиIо зэхэлъэу Iоф зэдэтшIэным тыфэхьазыр. Ар анахьэу зыфэгъэхьыгъэр бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэныр ыкIи шъолъырым оперативнэ зыпкъитыныгъэ илъыныр арых. Хьапсым чIэфагъэхэм сэнэхьатыкIэхэр зэрагъэгъотынхэмкIэ амалхэр ятыгъэнхэм, ащ къызыдэкIыжьхэкIэ щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэм мэхьанэшхо иI. Арышъ, ГъэIорышIапIэм а лъэныкъом ынаIэ нахь тыригъэтын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м и ЛIышъхьэу ямэфэкI- кIэ къафэгушIуагъэм зэрэфэразэхэр ыкIи шъолъырым ихэбзэ къулыкъухэм зэпхыныгъэ пытэ адыряIэу Iоф зэрэзэдашIэрэм ишIуагъэкIэ инфраструктурэм епхыгъэ Iофыгъуабэр псынкIэу зэшIохыгъэ зэрэхъурэр Александр Просверниным игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. ГущыIэм пае, ОМОН-м иIофышIэхэм къулыкъу зыщахьырэ псэуалъэр муниципалитетым зэрием гумэкIыгъуабэ къызыдихьыщтыгъ, джы ар ежьхэм яунае мэхъужьы.\nХьапсым чIэсхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр къафызэIухыгъэнхэм, сэнэхьат гъэнэфагъэ зэрагъэгъотыным ведомствэм ипащэхэм анаIэ тырагъэты. Ащ фэдэ екIолIакIэ гъэфедагъэ зыхъукIэ, бзэджэшIагъэ зезыхьагъэр хьапсым къызычIэкIыжьыкIэ щыIэныгъэм нахь псынкIэу хэгъозэжьын амал иIэщт. ГущыIэм пае, пыдзэфэ пытэхэм ягъэзекIон фэгъэзэгъэ шъолъыр операторым зэзэгъыныгъэу дашIыгъэм диштэу хьапсэчIэсхэм хэкIым изы Iахь гъэцэкIэкIо учреждениехэм ащызэхадзын амал яIэным иIофыгъо хэплъэх.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, непэрэ мафэм ехъулIэу ГъэIорышIапIэм епхыгъэхэ учреждении 6–мэ республикэм Iоф щашIэ, ащ щыщэу 2-р – гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тет колониех. ГэIорышIапIэм иматериальнэ-техническэ базэ нахьышIу хъуным, колониехэм къащадагъэкIырэ продукцием ипчъагъэ хэгъэхъогъэным, ашъхьэ аIыгъыжьыным пылъых. Ащ пае зэшIуахырэр макIэп. ГущыIэм пае, хэтэрыкIхэр къызщагъэкIыхэрэ фэбапIэхэу квадратнэ метрэ шъитф фэдиз зэрылъхэр, ахэр зыщаIыгъыщтхэ псэуалъэхэр, щыгъынхэр зыщадыхэрэ цех къызэIуахыгъэх, ахэм нэбгырабэмэ Iоф ащашIэ. Ежь-ежьырэу хьалыгъу агъажъэ, чэтхэр аIыгъых, нэмыкIэу ашIэрэри макIэп. Сомэ миллион 28-рэ фэдиз зыосэ продукцие блэкIыгъэ илъэсым къыдагъэкIыгъ.


КъумпIыл Мурат: «ЦIыфхэм яеплъыкIэхэмрэ ягумэкIхэмрэ ары «Единэ Россием» анахьэу ынаIэ зытыригъэтыщтыр» — Адыгэ макъ\nРедактор 26.11.2019 26.11.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nУрысые Федерацием ишъолъыр пстэуми ялIыкIо купхэмрэ хьакIэхэмрэ зэфэсым къекIолIэгъагъэх. Адыгеим ыцIэкIэ ащ хэлэжьагъ Урысые политикэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ регион къутамэ исекретарэу, партием и Генеральнэ совет хэтэу, республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу лIыкIо купым хэтыгъэх Адыгэ Республикэм ыцIэкIэ Къэралыгъо Думэм идепутатэу Хьасанэкъо Мурат, партием и Тхьаматэу Дмитрий Медведевым ирегион общественнэ приемнэ ипащэу Шъэо Аскэр, республикэ гъэцэкIэкIо комитетым ипащэу АфэшIэгъо Рэмэзан, къалэу Мыекъуапэ ипэублэ къутамэу N 123-м исекретарэу, гурыт еджапIэу N 10-м идиректорэу Людмила Кузнецовар, муниципальнэ образованиеу «Тэхъутэмыкъое къоджэ псэупIэм» ипащэу Нэужьырэкъо Алый.\nПленарнэ зэхэсыгъоми, партием и Апшъэрэ Советрэ и Генеральнэ советрэ язэхэсыгъохэми партием пшъэрылъэу иIэхэр зэрагъэцакIэхэрэм, 2021-рэ илъэсым Къэралыгъо Думэм хэдзынэу щыкIощтхэм зызэрафагъэхьазырырэм щатегущыIагъэх. Партиеу «Единэ Россием» и Генеральнэ совет купихэу щызэхащэщтыр пшъэрылъ гъэнэфагъэхэм ягъэцэкIэн ыуж итыщт. Шъолъыр къутамэхэм яIофшIэн нахь гъэлъэшыгъэным анаIэ тырагъэтыщт. ЯIофшIэнкIэ мэхьанэ зиIэ лъэныкъохэм ар ахалъытагъ.\nГъэрекIо Адыгеим и ЛIышъхьэ партием и Генеральнэ совет зэрэхагъэхьагъэр, Урысые политикэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ регион къутамэ исекретарэу шэкIогъум и 7-м зэрэхадзыгъэр шъугу къэтэгъэкIыжьы. Партием ирес-публикэ къутамэ иконференцие «Единэ Россием» хэтхэм закъыщыфигъазэзэ, хэгъэгумрэ партиемрэ япащэхэм къагъэуцугъэ пшъэрылъхэм язэшIохын акIуачIэ зэдырахьылIэным мэхьанэшхо зэриIэр КъумпIыл Мурат хигъэунэфыкIыгъ.\n«Партием ишъолъыр къутамэ урипащэ зыхъукIэ, регион, федеральнэ пшъэрылъхэр зэрагъэцакIэрэм ренэу гъунэ лъыпфын олъэкIы. Хэгъэгум и Президент къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, «шъолъырхэми, муниципалитетхэми «Единэ Россием» къащыдырамыгъаштэмэ гъэхъагъэхэр тшIын тлъэкIыщтэп». Джащ пае тIэ зэкIэдзагъэу Iоф зэдэтшIэн фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Адыгеим и ЛIышъхьэ къэралыгъом ипащэ игъоу ылъэгъугъэхэм адыригъэштагъ\nСледущая Для туристов организуют фестиваль «Адыгея: горы удовольствий»


Абхазско-адыгейский. Что значит абхазско-адыгейский. Что такое абхазско-адыгейский. Значение слова абхазско-адыгейский определение, толкование абхазско-адыгейский слово, толковый словарь Ожегова\nАбхазско-адыгейский. Что значит абхазско-адыгейский? Что такое абхазско-адыгейский? Значение слова абхазско-адыгейский, слово, определение, толкование, толковый словарь онлайн\nтотальный убыстренный концовка хоть затаврить иранцы стервенеть растопиться полуправда приумолкнуть фрачный мусоропровод как-никак ортопедия восьмой фигурка полукруглый ватин фырчать провернуть покойный кассир домовой сильнодействующий ужинать дешевка сумасброд опрокидной оштрафовать хлебец вычет немедля сообщение готовиться усыпальница драп процедурная подсесть впятеро перетащить вымыться благотворительный преображение каторга отсверк мотовство красивость ото... трагический ушат дендро... залог самоедский пемза наживка тысячеголосый математика губернатор уда прогоркнуть неблагопристойный выстоять бондарь переизбрать капустница зеленщик надрать взаимодействие коновязь баснословный арго очухаться сирый степняк ракушечник сторожкий замешательство наплыв философствовать кружева расплавиться удаваться приворачивать погаснуть одевать форпост привнести единичный поколотить толстовство увешать дикий неприкосновенный выковать шляпка созвать оживление чинить раскапывать проедаться\nаб бх ха аз зс ск ко ад ды ыг ге ей йс ки ий абх бха хаз азс зск ско ады дыг ыге гей ейс йск ски кий абха бхаз хазс азск зско адыг дыге ыгей гейс ейск йски ский\nПутешествие в мире слов ий кий ский кто такой что значит значение определение термин толкование понятие зачем где докуда как каков каково какой куда откуда отчего почему сколько про без до из к ко на о об обо ответ от по при с со у в во возле за обозначает смысл Абхазско-адыгейский. Что значит абхазско-адыгейский? Что такое абхазско-адыгейский? Значение слова абхазско-адыгейский, слово, определение, толкование, толковый словарь онлайнf,[fpcrj-flsutqcrbq


Китаим илIыкIо куп Мыекъуапэ къэкIощт | Адыгэ Макъ\nКитаим илIыкIо куп Мыекъуапэ къэкIощт\nМы къэралыгъом ит къалэу Цюаньчжоу илIыкIо куп мы тхьамафэм Мыекъуапэ къэкIощт. Ащ хэтыщтых муниципальнэ лъэпкъ конгрессым ыкIи правительствэм, бизнес-сообществэм ялIыкIохэр.Iэнэ хъурэе шIыкIэм тетэу кIощт Iофтхьабзэм экономикэмкIэ, сатыумкIэ, гъэсэныгъэмкIэ ыкIи наукэмкIэ, культурэмкIэ лъэныкъохэр зэрэзэдэлэжьэнхэ алъэкIыщтхэр щагъэнэфэщтых. ЗэIукIэгъум пшъэрылъ шъхьаIэу иIэщтыр Мыекъуапэрэ Цюаньчжоурэ ныбджэгъуныгъэ зэфыщытыкIэ азыфагу илъыным фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхэнхэр ары.\nДжащ фэдэу Мыекъуапэ ипредприятие пэрытхэр къакIухьанхэу, ахэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэм зыщагъэгъозэнэу агъэнафэ. Республикэм икъэлэ шъхьаIэ иадминистрацие къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ, Мыекъуапэрэ Цюаньчжоурэ язэпхыныгъэ гъэпытэгъэнымкIэ амалышIухэр щыIэх. Ащ къыпкъырыкIыхэзэ къэлитIум азыфагу ныбджэгъуныгъэ илъыным фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхэнхэу лъэныкъохэм унашъо ашIыгъ.\n— Адыгеим икъэлэ шъхьаIэрэ Китаим имегаполисрэ зэгурыIоныгъэ ыкIи ныбджэгъуныгъэ азыфагу илъ. IофшIэным, бизнесым алъэныкъокIэ опытэу аIэкIэлъымкIэ къэлитIум ялIыкIохэр пчъагъэрэ зэхъожьыгъэх. ТапэкIэ зэрэзэдэлэжьэнхэ алъэкIыщтхэм ягъэнэфэнкIэ Iофышхо ашIагъ, джы ар щыIэныгъэм щыпхыращын гухэлъ щыI, — къеты мэрием ипресс-къулыкъу.


Бзылъфыгъэр насыпым икъэкIуапI | Адыгэ Макъ\nБзылъфыгъэр насыпым икъэкIуапI\nАвтор: Редакция\t/ 14.09.2018\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nКавказым лъэпкъыбэ щэпсэу. Шъолъырышхом щатхыгъэ тхылъхэм, орэдэу щаусыгъэхэм анахьэу къащыхагъэщырэмэ бзылъфыгъэм ищыIэкIэ-псэукIэ ащыщ. Александр Пушкиным, Михаил Лермонтовым, КIэрэщэ Тембот, нэмыкIхэм бзылъфыгъэм иобраз къызэрагъэлъэгъуагъэр тарихъым хэкIокIэщтэп.\nКъокIыпIэм щыпсэухэрэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым Кавказым ибзылъфыгъэхэм афэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъон къыщызэIуахыгъ. Музеим ипащэу Кушъу Нэфсэт анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр бзылъфыгъэмрэ унагъомрэ зэрэзэпхыгъэхэр ары.\nСурэтышI цIэрыIохэу Еутых Асерэ Бырсыр Абдулахьрэ зэхахьэм къызыщэгущыIэхэм, бзылъфыгъэм идунай гъэшIэгъонэу зэрэщытым яеплъыкIэхэр къыраIолIагъэх. Бзылъфыгъэр дахэу, гъэкIэрэкIагъэу плъэгъун фаеу А. Еутыхым елъытэ. Ащ къешIэкIыгъэ гупшысэхэр щыIэныгъэм епхыгъэх.\nБзылъфыгъэр ыгукIэ къэбзэным фэшI шэн-хабзэхэм язехьан зэрэфэгъэсагъэр къыдэолъытэ. Ар насып къэкIуапIэу щыIэныгъэм хэт.\nБзылъфыгъэм хъулъфыгъэр ыгъэдэхэным фэшI щыIэныгъэм шIыкIабэ щыбгъэфедэн плъэкIыщт. Зэхахьэм къызэрэщыхагъэщыгъэу, ушынкIыным, гукIэгъу пхэлъыным ямэхьанэ гъашIэм къыщеIыхырэп.\nХудожественнэ къэгъэлъэгъонэу «Кавказым ибзылъфыгъэхэр» гъэшIэгъон къэзышIырэр культурэм, искусствэм япхыгъэ Iофыгъохэм зэхэщакIохэр къапкъырыкIыхэзэ, узыгъэгъозэрэ хэкIыпIэхэр къызэрагъотыхэрэр ары.\nШъолъыр шIушIэ фондэу «Кавказым имамыр», Москва и Правительствэ, Москва культурэмкIэ и Комитет, Москва, Махачкала, Ростов-на-Дону, Владикавказ ямузейхэр IэпыIэгъу зэфэхъухэзэ къэгъэлъэгъоныр зэхащагъ. Мыекъуапэ дэт музеир лъэгъупхъэу, искусствэ лъагэм фытегъэпсыхьагъэу зэрэщытыр къыдалъыти, къэгъэлъэгъоныр къатитIумэ ащагъэпсыгъ.\nПшъэрылъ шъхьаIэу зыфагъэуцужьыгъэр Кавказым ибзылъфыгъэ иобраз игъэкIотыгъэу къэгъэлъэгъогъэныр ары. Унагъом иухъумакIоу, цIыфхэм зэгурыIоныгъэ ахэлъыным, мамыр псэукIэр гъэпытэгъэным бзылъфыгъэр гукIи, псэкIи зэрафэлажьэрэр нахь къыхагъэщыми, щыIэныгъэм куоу ухэмыплъэ хъущтэп.\nЛIэужхэм язэфыщытыкIэхэм уалъыплъэзэ, бзылъфыгъэм изекIокIэ-шIыкIэхэр лъэпкъ зэпхыныгъэхэм гукIэ къяощалIэх. Ары. Бзылъфыгъэр щыIэныгъэм хэушъхьафыкIыгъэу къыщыхэтэгъэщы, арэу щытми, хъулъфыгъэм иобраз ащ чыжьэу кIэрыпхы хъущтэп. Ахэр зэрэзэдэпсэухэрэм, зэфыщытыкIэшIоу зэфыряIэм щыIэныгъэр лъегъэкIуатэ.\nИскусствэм лъапсэу иIэр зыгъэпытэрэмэ сурэтышIыр, сурэттехыр ахэтэлъытэх. Илъэси 100-м нахьыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, сурэтэу тырахыгъагъэхэм непэ тяплъызэ, лъэхъэнэ чыжьэхэр тынэгу къыкIэтэгъэуцох. 1908-рэ илъэсым адыгэхэм яшIушIэ пчыхьэзэхахьэу Екатеринодар щыкIуагъэм хэлэжьэгъэ бзылъфыгъэхэм ясурэт нэм фэплъырэп.\nНэбгырищыми адыгэ шъуашэхэр ащыгъых. Саехэр дахэх, шIыкIэшIухэр агъэфедэхэзэ афадыгъэх. Адыгэ лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэ IупкIэу къызэIуахы. НахьыпэкIэ шъуашэм мэхьанэу ратыщтыгъэр къемыIыхэу къытлъыIэсыжьыгъ.\nСурэттеххэу Карл Буллэ, Дмитрий Ермаковым, Григорий Гагариным, Дмитрий Никитиным, нэмыкIхэм яIофшIагъэ къагъэлъагъо. Бзылъфыгъэр акъыл чанэу, унагъом иухъумакIоу зэрэщытыр къэпшIэным фэшI шэн-хабзэхэр зэрэзэрихьэхэрэм яхьылIэгъэ сурэтхэм уяплъыныр нахь къыхэохы.\nКъашъохэм, джэгухэм бзылъфыгъэр зэрахэлажьэрэм къеушыхьаты лъэпкъ шъуашэр дахэу зэрэзэрихьэрэр. Зыныбжь хэкIотагъэхэм ямызакъоу, кIэлэцIыкIухэм, ныбжьыкIэхэм адыгэ шъуашэр ащыгъ — ащи лъэпкъ мэхьанэ еоты. Бзылъфыгъэхэр шIэныгъэлэжьых, тхакIох. Искусствэр лъагэу зыIэтыхэрэм ясурэтхэр музеим къыщагъэлъагъох.\nАдыгэ Республикэм щашIэх Шъэожъ Розэ, КIыкI Зулхьаджэ, Хъурым Мариет, Нэхэе Тэмарэ. Сурэт пэпчъ тхылъ шъхьаф епхьылIэ пшIоигъоу гупшысэ хэхыгъэхэр ошIых. Татьяна Бочтаревар Пшызэ къэзэкъ хорым хэтэу лъэпкъ орэдхэр къыIохэзэ дунаим щызэлъашIагъ. Дж. Рауль 1870-рэ илъэсым тырихыгъэ сурэтым бзылъфыгъитIумэ яобраз ухещэ. Шъуашэу ащыгъыр тарихъым пылъхэм къыраIотыкIынымкIэ амалышIухэр яIэх. Къэзэкъ нэнэжъыр нэгушIоу нэмыкI сурэтым щыолъэгъу.\nШъуашэхэр зэбгъапшэхэзэ, адыгэ саер, цыер ядэхагъэкIэ нахь къахэогъэщых, непэрэ уахътэм гукIэ зыфэощэи. Ансамблэхэу «Налмэсым», «Ислъамыем», «Мыекъуапэ инэфылъэхэм», «Абрекхэм», «Синдикэм», «Зэрдахэм», «Адыгэхэм», нэмыкIхэм ятворчествэ нахь огъэлъапIэ. Кавказым ибзылъфыгъэхэр щыIэныгъэм нахьышIоу щашIэнхэмкIэ ащ фэдэ къэгъэлъэгъонхэр музейхэм, культурэм иунэхэм нахьыбэрэ ащызэхащэхэ зэрашIоигъор мыщ еплъыгъэхэм къытаIуагъ.\nКъэгъэлъэгъонэу Кавказым ибзылъфыгъэхэм афэгъэхьыгъэр чъэпыогъу мазэм и 2-м нэс музеим щыкIощт.


Республика Адыгея - Ягъэхъагъэхэм къащыуцущтхэп\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат «Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм ныбжьыкIэхэм я Мафэ тефэу зэIукIэгъу адыриIагъ. Финалныкъом ыкIи финалым хэхьагъэхэм республикэм ипащэ гущыIэгъу афэхъугъ.\nПэщэныгъэм мэхьанэу иIэр къызыгурыIоу ыкIи ар дэгъоу зыгъэцакIэхэрэм алъэныкъокIэ зэхащэгъэ зэнэкъокъоу «Лидеры России 2017-рэ» зыфиIорэр мыгъэ апэрэу тикъэралыгъо щырагъэкIокIыгъ. УФ-м и Президент игукъэкIкIэ Iофтхьабзэр тикъэралыгъо щызэхащагъ. Ащ пшъэрылъэу иIэр ыпэкIэ гъэхъэгъэшIухэр зышIынхэр зиамал пащэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр, ахэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары. ЗэхэщакIохэм зэрагъэнафэрэмкIэ, ар илъэс къэс рагъэкIокIыщт.\n«Лидеры России 2017-рэ» зыфиIорэм шъолъыр зэфэшъхьафхэм ащыпсэурэ нэбгырэ мини 170-м ехъу хэлэжьагъ. Зызыушэты зышIоигъоу, ишIэныгъэхэр къызфигъэфедэзэ тапэкIэ икъэралыгъо фэлэжьэн гухэлъ зиIэу Адыгеим щыпсэурэ нэбгырэ 200-м ехъу зэнэкъокъум ятхылъхэр агъэхьыгъэх.\nIофтхьабзэр уцугъо-уцугъоу рекIокIыгъ. Пстэуми къахагъэщыгъэхэм шIэныгъэ зэрагъэгъотыным пэIуагъэхьанэу сомэ миллион грантэу аратыгъ. Ащ нэмыкIэу, къэралыгъом игъэпсын, хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ зиIахьышIу хэзышIыхьагъэу, опыт ин зыIэкIэлъ министрэхэр, пащэхэр ахэм ягъусэхэу илъэсрэ Iоф адашIэщт. Мэзаем и 12-м УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр зэнэкъокъум текIоныгъэр къыщыдэзыхыгъэхэм аIукIагъ, Iофтхьабзэм мэхьанэшхо зэрэритырэр ариIуагъ.\n— «Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум зэрифэшъуашэу зыкъыщыжъугъэлъэгъуагъ, — закъыфигъэзагъ КъумпIыл Мурат. — ТапэкIэ экономикэм, социальнэ, общественнэ-политикэм алъэныкъокIэ республикэм хэхъоныгъэхэр ышIыным тызэгъусэу тыдэлэжьэн гухэлъ тиI. Ащ къыпкъырыкIэу IофшIэпIэ чIыпIэхэр къышъуфэдгъотыгъэх. Тизэдэлэжьэныгъэ тапэкIэ зэрэдгъэпытэщтым сицыхьэ телъ.\nФиналым ихьэгъэ Никита Кулейкин пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «ИКЕА» Сентерс Рус Оперейшн» зыфиIорэм финанс-административнэ отделым испециалистэу Iоф ышIэщтыгъэ. Зэнэкъокъум анахь къыхагъэщыгъэ нэбгырэ 300-мэ ар ахэфагъ, сомэ миллион хъурэ грант къыфагъэшъошагъ. ИшIэныгъэхэм ахигъэхъоным ахъщэр пэIуигъэхьагъ. ШIэхэуи иIофшIэн зэблихъущт. Бэдзэогъум и 1-м къыщыублагъэу пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Газпром Газомоторное топливо» зыфиIорэм и Къыблэ къутамэ ипащэ игуадзэу агъэнэфагъ.\nФиналныкъом хэхьагъэхэм ащыщхэми джащ фэдэу IофшIэпIэ чIыпIэхэр къафагъотыщтых.\nПавел Долговыр ООО-у «Траст Металл» зыфиIорэм менеджерэу Iоф щешIэ. Дзэм къулыкъу зыщехьым, медалэу «За отличие в военной службе» зыфиIорэм ия III-рэ ыкIи ия II-рэ степеньхэр, нэмыкIхэри къыратыгъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие федеральнэ хэбзэ къулыкъухэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ ыкIи IэкIоцI политикэмкIэ и ГъэIорышIапIэ иупчIэжьэгъу шъхьаIэу щылэжьэным иIофыгъо хэплъэх.\nРоман Ермолиныр пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Коперс» зыфиIорэм ипащэ игуадзэу джырэ уахътэм Iоф ешIэ. Адыгеим мылъку зэфыщытыкIэхэмкIэ и Комитет зэхищэрэ бюджет учреждениеу «Къэралыгъо кадастрэ уасэмкIэ Адыгэ республикэ гупчэм» ипащэу гъэнэфэгъэным джырэ уахътэ хэплъэх.\nКонстантин Щербаковыр муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» иадминистрацие гъэсэныгъэмкIэ и Комитет испециалист шъхьаIэу Iоф ешIэ. АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет ипащэ игуадзэу агъэнэфэнэу егупшысэх.\nВреж Мегрикьян ООО-у «АКСИС» зыфиIорэм игенеральнэ директор игуадзэу Iоф ешIэ. Мыгу Заур зэфэшIыгъэ Iахь-зэхэлъ обществэу «Дорстрой» зыфиIорэм ипащ. Мы нэбгыритIум къэралыгъо граждан къулыкъум епхыгъэ IофшIэнхэр къафагъотыгъэх, ау ушъхьагъу зэфэшъхьафхэм къахэкIэу ахэм аIухьанхэу фэягъэхэп.\n«Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум тиреспубликэ зыщиушъомбгъуным хэбзэ къулыкъухэм яIахьышIу хашIыхьащт. Ащ хэлэжьэрэ ныбжьыкIэхэм тапэкIи гъэхъагъэу яIэхэм ахагъэхъоным, яшIэныгъэхэр, опытэу аIэкIэлъыр зэрифэшъуашэу къагъэлъэгъоным дэлэжьэщтых.\nПэщэныгъэм мэхьанэу иIэр къызыгурыIоу, непэ ышIыгъэ гъэхъагъэм къыщыуцун гухэлъ зимыIэу, тапэкIи лъэбэкъушIухэр зышIын зимурадхэм мы зэнэкъокъур IэпыIэгъу къафэхъущт.


«Батэр зыгъэщэу, щынэ зымышIэу…» — Адыгэ макъ\n«Батэр зыгъэщэу, щынэ зымышIэу…»\nРедактор 14.12.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ хабзэм изэгъэшIэн, изэхэфын бэрэ адэлэжьагъ этнолог цIэрыIоу Бгъэжънэкъо Бэрэсбый. ШIэныгъэ Iофым ылъэныкъокIэ сыд гъэхъагъэ иI пIомэ, къэпIони щыI. Зи имыIахэми монографииплI къыдигъэкIыгъ, тхыгъэ 200-м ехъу ыгъэхьазырыгъ, тихэгъэгу имызакъоу къэралыгъо пчъагъэмэ — США-м, Германием, Чехословакием, Швецием, Болгарием къащыхаутыгъэх.\nИлъэс заулэкIэ Бэрэсбый сэщ нахьыжъыгъ, нахьыжьэу еджагъ, епщэжьыгъ ыкIи, наукэу зищыIэныгъэ зэрипхыгъэм сапэ хэщагъэ хъугъэ. Ащ ыуж, апэ тыззэрихьылIагъэм щегъэжьагъэу, непэ нэс тызэгурыIоу, шъыпкъэныгъэ зэфытиIэу, шъхьадж ышIэрэ-ылэжьырэмкIэ тызэджэнджэшыжьэу дунаир рекIокIыгъ. Шъыпкъэ, тызтелэжьыхьэхэрэр тIэкIукIэ зэтекIыхэми, а зы лъапсэм тыкъикIыщтыгъэ, тыфилологыгъ, ежь Къэбэртэе къэралыгъо университетым филологиемкIэ ифакультет диплом плъыжькIэ 1974-м къыухыгъ, сэ илъэскIэ ыуж сыкъинагъ, Адыгэ къэралыгъо педагогическэ институтым филологиемкIэ ифакультет иадыгэ отделение сыщеджагъ.\nЕжь фаблэти, кIыхьэ-лыхьэ зыримыгъэшIэу наукэм ылъэныкъо зигъэзагъ, СССР-м наукэхэмкIэ я Академие бзэшIэныгъэмкIэ иинститут иаспирантурэ чIэхьагъ, къыухыгъ. 1973-рэ илъэсым психолингвистикэ наукэмкIэ кандидат хъугъэ. Джащ кIэлэегъэджэ сэнэхьатым щыпыхьи, ежь зыщеджагъэ университетым психологиемкIэ 1987-рэ илъэсым нэс студентхэр щыригъэджагъэх, дахэкIэ непэ къызнэсыгъэми игугъу ашIы.\nКIэлэегъэджэ Iофым дакIоу лъэпкъ культурэм изэгъэшIэн, социолингвистикэм иIофыгъомэ ыгу етыгъэу Бэрэсбый адэлажьэщтыгъэ. Ытхырэмэ лъэпсэшхо зэряIэр къэзыушыхьатырэр а уахътэм къыхиутыщтыгъэ тхыгъэхэр, тхылъхэр арых. 1978-рэ илъэсым «Адыгский этикет» зыфиIорэ тхылъэу къыдигъэкIыгъэр зыгъотыгъэм игушIуагъоу, къызIэкIэмыхьагъэм ихъопсапIэу щытыгъ. Зэбгырахыгъ. ЕтIани анахьэу зышIогъэшIэгъоныгъэхэр Москва иэтнографхэр арых. Ащ ыуж ахэм анэмыкIэу монографииплI ытхыгъ, къыхиутыгъ, джыри къыдэмыкIыгъэхэр щыIэх.\nТIэкIу нахь ыпэкIэ сишъыни къэсIон 2010-рэ илъэсым Тбилиси сызэкIом «Черкес гупчэм» шIухьафтын шIагъо къызэрэщыспагъохыгъагъэр (1980-рэ илъэсым Шота Руставели ыцIэ зыхьырэ институтэу литературэм пылъым иаспирантурэ сыщыIагъ, мыры филологиемкIэ кандидат сызщыхъугъэр, ары бэрэ Грузием сызкIакIощтыгъэр). Ар Бгъэжънэкъо Бэрэсбый имонографиеу «Адыгэхэр» зыфиIорэр арыгъэ. Тхылъыр пIашъэу, дахэу, дэтыри акъылрэ губзыгъагъэрэкIэ ушъагъэу щытыгъ.\n1985-рэ илъэсым докторскэ диссертациеу «Культура общения и этнос» зыфиIорэр къыгъэшъыпкъэжьи, джа илъэс дэдэм Къэбэрэтэе-Бэлъкъар шIэныгъэлэжьымэ яушэтэкIо институт научнэ IофышIэу Iухьагъ, отдел зэфэшъхьафмэ япэщагъ, етIанэ 2007-рэ илъэсым пащэ хъунымкIэ зэнэкъокъоу зэхащагъэм хэлажьи, атекIуагъ, джаущтэу шIэныгъэлэжьмэ ятхьаматэ хъугъэ, 2014-рэ илъэсым нэс а IэнатIэр ыгъэцэкIагъ.\nБэрэсбый 1990 — 1993-рэ илъэсхэм гъэзетэу «ШIэнгъуазэр» (Энциклопедия) къыдегъэкIы, МыекъуапэкIи ащ кIэщакIо фэхъу. Адыгэмэ къарыкIуагъэр, ягушъхьэ- лэжьыгъэ, яэтнографие афэгъэхьыгъэу гъэзетым къытырадзагъэхэр нэужым «Адыгэ энциклопедием» лъапсэ фэхъугъэх. Институтым хахъо ригъэшIызэ Бэрэсбый зэрищагъ, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм шIэныгъэмкIэ иIофышIэшхоу алъыти, цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ. Джаущтэу илъэс 35-м ехъу институтым щылэжьагъ.\nIэнатIэр къыгъэтIылъыжьыгъэми институтыр Бэрэсбый ыбгынагъэп, отделым ипащэу къычIэнэжьыгъ, ежь адыгэмэ яIуагъэу «къызфалъфыгъэр» Iофыр ары.\nКъэбэртае къикIыгъэ шIэныгъэлэжьхэр зы микроавтобус исхэу къэбарыхьэ Шапсыгъэ экспедицие ежьагъэхэу МыекъуапэкIэ къыдырекIуагъэх. Ар 1978-рэ илъэсыгъ, бжыхьэпэ мэфэ ошIу дахэу щытыгъ. Мыхэмэ ахэтыгъ а институтым щымылажьэми шIэныгъэлэжь ныбжьыкIэу Бгъэжънэкъо Бэрэсбый.\nА мафэм хьакIэхэм щысын гухэлъ яIагъэпти, щэджэгъуашхэм ыуж ягъогу техьажьынхэу загъэхьазырыгъ. Бжъэдыгъум икIынхэшъ, Шапсыгъэ кIонхэу щытыгъэх. Зы къуаджэ горэм дахьэхэу нэжъ-Iужъ заулэмэ адэгущыIэнхэ ашIоигъуагъ. Шъхьэлэхъо Абу къысэлъэIуи, сэ хьакIэмэ хэгърэй сафэхъугъ, автобусым садитIысхьи, гъогу садытехьагъ.\nГедыоджэ Асхьад Аскъэлае щыщыгъ, ыныбжь илъэс тIокIищым бэкIэ шъхьарыкIыгъагъэп, ау къэбарэу ышIэщтыгъэм гъунэ иIагъэп. Тятэжъэу Къуекъо Мосэ хэку сымэджэщым зы палатэ дычIэлъынэу хъугъэти, джащ апэ тыщызэIукIэгъагъ. ЗэшхэмкIэ, зэунэкъощхэмкIэ тызэхъожьызэ тятэжъ чэщырэ тыдычIэлъыщтыгъэ. Ащ фэдэу сэ сичэзыу пэсыгъохэм ащыщым тэтэжъыр рэхьатырэпти, сынаIэ тетэу сыщысыгъ. УкIалэмэ чъыем ебэныгъуаеба, ау, сыд фэдэми, сынэгу ренэу псы кIаскIэзэ сыкъэтIысыжьыщтыгъэ. ЕтIанэ лIы гъур пIуакIэу пIэм хэлъыгъэр къыздэгущыIагъ.\n— Сыд, — къысэупчIыгъ, — тэтэжъым псыр къышъупефа?\n— Хьау, — сIуагъэ, — адэ уз зиIэ цIыфым тесыягъэ горэ къыхэфэн.\n— УикъэIуакIэкIэ нэжъ-Iужъ горэм укIэлъырысэу укъэтэджыгъэн фае.\n— Тянэжъ тиIагъ.\n— Тэтэжъ сэ зыфасIорэр.\n— Хьау, ащ фэдэ насып тиIагъэп, тятэжъэу Хьэсанэ Сталиным иуахътэ «бандит» аIуи, лажьи хьакъи имыIэу Дубинскэ хьапсым щаукIыгъ. Ау тянэжъ иунэкъощэу Шъоджэ Шыупащэ ихьакIэщ бэрэ сыщыIэу хъугъэ.\nКъэбархэр къыIуатэхэзэ тичэщ итхыгъ. Нэужым, сымаджэмэ мыщ фэдэ лIыжъ Iуш зэрэчIэлъыр зашIэм, ыдэжь къырекIокIыхэу рагъэжьагъ шъхьай, зэкIэ чIэфэна, пчъэр Iухыгъэу, пхъэнтIэкIухэр къыздахьыхэу аублагъ. Ащ шIокIыхи, телевизорыр зэрыт унэм щызэрэугъоихэмэ Асхьадэ ащэу, ихьакIэщ цIыф кIуапIэ хъугъэ. Мы лIым къэбар къыIуатэ хъумэ, «уикIако пщахыгъэми къэпшIэнэп» зыфаIорэм фэдагъ. ЕтIанэ а Амзанэрэ тятэжъэу Мосэрэ зэмэхъулъэгъухэу, яшъхьэгъусэхэр аскъэлаехэу щытыти, тигъэблагъэщтыгъэ. Ащ дэжь купыр сщэнэу исхъухьагъ.\nЧылэм тыкъынэси, клубым тыкъыщыуцугъ, ащ ипащэу Цэй Ерстэмрэ сэрырэ дэгъоу тызэрэшIэщтыгъэ. ПсынкIэу кIалэхэр хигъахьэхи, лIыжъхэр къаригъэщагъэх, Емыж Ибрахьим, Гедыоджэ Асхьад, Гедыоджэ Хьис ахэм ахэтыгъэх.\nМакIэп щатхыгъэр Аскъэлае, лIыжъхэр губзыгъэу щытыгъэхэти, къэбэртаемэ къэбаркIэ «загъэшхэкIыгъ». Ау сыдэу пшIыгъэми, адыгэ чылэба къызыдэхьагъэхэр, дамыгъэкIыжьынхэу фежьэхи шъхьае, шапсыгъэхэр зэхэгъэIагъэхэу къазэряжэщтхэр къаIуагъ, ау щытми, ямыхьамел аIумыфэу гъогу тырагъэхьажьыгъэхэп.\nТхьамафэ горэ тешIагъэу Бэрэсбый телефонкIэ сыкъыгъотыгъ, Ерстэм къыслъигъэхъугъэр. КъызэрэчIэкIыгъэмкIэ, Аскъэлае джыри зэрэдэс, ибысыми Асхьад, ау къэбэртэе хьакIэр пчыхьэрэ зэIэпахзэ ахьакIэ, кIасэ хъумэ бысымым дэжь ащэжьы. Кассетэу къыздырихьыжьагъэхэр ыухыгъэшъ, тыдэ къисхыми джыри зыбгъу-зыпшIы горэ фясымыгъэхьы мыхъунэу къыIуагъ. Къалэм сыхахьи, ныбджэгъу-шъэогъу, нэIуасэкIэ «къыхэсыдзи», автобускIэ фязгъэщагъ. Бэрэсбый джыри зы тхьамафэрэ чылэм дэсыжьыгъ, джаущтэу Шапсыгъэ кIощтыр хэгъэкIи, адыгэмэ «ынэ ыкIыб щыIэу» зэраIоу къыдэкIыжьыгъ, кассетэ тIокI хъун тыритхагъэу.\nАсхьадэ ыгу ыгъэгумэкIыщтыгъэти, бэкIаерэ сымэджэщым къакIощтыгъэ, ащ чIэлъы хъумэ къысфиIопщыти, ыдэжь сыкIощтыгъэ. Нэужым сэри сиIофкIэ сылъыкIуати, хэку комсомолым пропагандэмкIэ иотдел сырипащэу зэхъуми, етIанэ адыгэ гъэзетым иотдел тхьаматэу къызысэгъэзэжьыми нахь лъэкI сиIэ хъугъэти, сыфэсакъыщтыгъэ, къытеоти, сымэджэщым чIязгъэгъэгъуалъхьэщтыгъэ. Бэрэсбый кIожьыгъэу тызыIокIэм IущхыпцIыкIи къысиIуагъ:\n— А уиныбджэгъу къэбэртэе кIалэр къэбар кIакохэр къэсымыухызэ кIожьыгъэ, къэбар кIыхьэмэ санэсынэу хъугъэп, ау кIо, джы къакIомэ ахэр физгъэкъужьыных…\nБэрэсбый ар есIожьыгъэти, IущхыпцIыкIи, къыIуагъ:\n— Сэ бэба къэскIухьагъэр, адыгэ чIыналъэу сызнэмысыгъэрэ сызщымыугъоягъэрэ щыIэпышъ, Асхьад фэдэ лIы губзыгъэу макIэ сызэрихьылIагъэр, сырякIалэм фэдэу сахэсыгъ. Мэзэныкъорэ ыдэжь сызыщэIэм пчэдыжьышхэм ыуж IэплъэкI фыжьыбзэ ыгъэтIылъыти, ар ыIэ кIэдзагъэу къыригъажьэти, къэбархэр къыIуатэщтыгъэх. ЕтIанэ щэджэгъуашхэ тшIыщтыгъэ, ащ ыужи къыпидзэжьыщтыгъэ, пчыхьэр нахь зыхэкIуатэкIэ лIыжъхэр ихьакIэщ къакIощтыгъэх, ахэми къэбар зэфэшъхьафхэр къаIуатэщтыгъэх. Пчэдыжь зыхъукIэ джыри пытыдзэжьыщтыгъэ…\nНэужым Бэрэсбый селъэIуи, а Гедыоджэ Асхьадэ къыригъэIотэгъагъэхэм тиинститут пае копие къезгъэшIыгъ, мыщ фэдиз цIыф шIагъом «икъэбар кIэкIхэр» тэри тиIэхэмэ дэгъуба.\nБэрэсбый дунаим шIэныгъэлэжьыкIэ ыцIэ хэфытагъэ хъугъэ, ар пэсэрэ адыгэхэу зекIоныр хэзыхыгъэхэу, къахьырэ щыIэмэ ежь яунэ рамыхьылIэу, ичылэ пчэдыжьыпэу къыдэхьажьымэ апэ зыIукIэрэм хьалэлэу зэрэратыщтыгъэм фэдэу, Бэрэсбыий игушъхьэлэжьыгъэкIэ цIыфымэ адэгощагъ, адыгэм изакъоп мыщкIэ ижьау чIэтыгъэр, лъэпкъ зэфэшъхьафыб.\nИтхылъым къысфытетхэ къэс зэ дэмыохэу «Батэр зыгъэщэу, щынэр зымышIэу…» ыIоти, уадыгэлIымэ уигъэгушхонэу цIэрэ шъхьэрэ къысфишIыщтыгъэ (къэбэртаемэ «батэр егъэщы» аIомэ къушъхьэр егъэщэу ары зэрагъапшэрэр). Джаущтэу тызэфыщытыгъ…\nТызэфыщытыгъ сэIо тхэкIыжьыгъэшъ, ар зыхъугъэр мы тхьэмэфэ кIоцIыр ары, хьылъэу сымэджагъ, лIыгъэ хэлъэу хьадэгъуми пэгъокIыгъ. Сигукъао кIыгъоу джы джэуап сэри естыжьы сшIоигъу: «Батэр зыгъэщэу, щынэр зымышIэу», ышIэрэр къогъу къуимыхьажьэу, жъи, кIи ариIон зышIэу, зыIонрэ зышIэнрэ щымыкIэу тапэ итыгъэ нахьыжъышIоу Бгъэжънэкъо Бэрэсбый идунае зэрихъожьыгъэр гухэкIышхо тщыхъугъ. Тхьэм джэнэт лъапIэ къыритын, ыпсэ ыгъэрэхьатын, бын-унагъоу, Iахьыл-къошэу къызэринэкIыгъэмэ къин IэтыгъошIу афэхъун, къэнагъэмэ щыIэкIэшIу яIэу бэрэ щыIэнхэу сафэлъаIо.\nСэ сицыхьэ телъ Бгъэжънэкъо Бэрэсбый ыцIэ лъэпкъым зэрэщымыгъупшэщтым.\nПредыдущая Сурэти 100-м нахьыбэ къагъэлъэгъуагъ


«Жъогъожъые къаргъохэр» мэшIэтых | Адыгэ Макъ\n«Жъогъожъые къаргъохэр» мэшIэтых\nАвтор: Редакция\t/ 31.03.2017\t/ КУЛЬТУРЭР\t/\nХьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу икъутамэу Адыгеим щыIэм и ГъэIорышIапIэ «Жъогъожъые къаргъохэр» («Хрустальные звездочки») зыфиIорэ фестиваль-зэнэкъокъум 2017-рэ илъэсым иапэрэ едзыгъо Мыекъуапэ щызэхищагъ.\nПщыныжь ягъэхьыгъэнымкIэ Федеральнэ къулыкъум АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ, МВД-м, хьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу икъутамэу Адыгеим щыIэм, нэмыкI структурэхэм ахэтхэм якIалэхэр фестивалым щызэIукIагъэх.\nМузыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ мэкъамэхэр къырагъэIуагъэх, къэшъуагъэх, орэдхэр къаIуагъэх, усэхэм къяджагъэх. ЗэхэщакIохэм пшъэрылъ шъхьаIэу зыфашIыжьыгъэр къадэхъугъэу плъытэ хъущт. Зэнэкъокъур зезыщагъэхэу Дзыбэ Саныетрэ Нэхэе Муратрэ зэрэхагъэунэфыкIыгъэу, кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ шIэжь яIэу пIугъэнхэмкIэ, лIэужхэм язэпхыныгъэхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ ащ фэдэ фестивальхэм ямэхьанэ зыкъеIэты.\nАгукIэ къабзэхэу, дахэу фэпагъэхэу, мурадышIухэр яIэу кIэлэцIыкIухэр щыIэныгъэм игъогу техьэх. Апэрэ фестиваль-зэнэкъокъухэм яшIэныгъэ, сэнаущыгъэу ахэлъыр ащауплъэкIу.\n— Сигуапэу зэнэкъокъум сы-хэлэжьагъ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм зыщызыгъасэу Талъэкъо Джэнэт. — СикIэлэегъаджэу Людмила Казаченкэр, сиIахьылхэр зэхахьэм къэкIуагъэх.\nАдыгэ шъуашэр щыгъэу Дж. Талъэкъом ижъырэ адыгэ орэдэу «Си Мурадинэр» дэгъоу къыIуагъ, Щытхъу тхылъыр фагъэшъошагъ.\nКIэлэцIыкIу къэшъокIо ансамблэу «Абрекхэр» Къыблэ шъолъырым щызэлъашIэ. Купым хэтхэу Щыщэ Лаурэрэ Хьаткъо Расулрэ Адыгэ республикэ гимназием щеджэх. Лъэпкъ къашъор дахэу къагъэлъэгъуагъ, нэпэеплъ шIухьафтынхэр къафашIыгъэх. Р. Хьаткъомрэ Л. Щыщэмрэ къызэрэтаIуагъэу, лъэпкъ искусствэр ашIогъэшIэгъон. «Абрекхэм» яхудожественнэ пащэу ТхьакIумэщэ Налбек кIэлэцIыкIухэм алъэплъэ, яIэпэIэсэныгъэ зэрэхагъахъорэм егъэгушIо.\nМ. Марковыр зыхэлэжьэгъэ едзыгъор шIэжьым фэгъэхьыгъ. Художественнэ Iофыгъохэр дэгъоу зэхэщагъэхэу къэлъэгъуагъэх. Быракъыр дахэу пчэгум щагъэбыбэтагъ. ДзэкIолI паIори къекIоу щагъэфедагъ. М. Марковым къыIогъэ лIыхъужъ орэдым уегъэгупшысэ.\nМыекъуапэ, районхэм якъэшъокIо купхэм зэнэкъокъур къагъэдэхагъ. Хьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм и ГъэIорышIапIэ ипащэ игуадзэу Дмитрий Лабазовыр фестивалым хэлэжьагъэхэм къафэгушIуагъ, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм щытхъу тхылъхэр, кубокхэр, шIухьафтынхэр аритыжьыгъэх.\nОрэд къэзыIуагъэхэм якуп аныбжьхэм ялъытыгъэу апэрэ чIыпIэхэр Ульяна Дзендзюокрэ Талъэкъо Джэнэтрэ къыдахыгъэх. Музыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ орэдышъохэр анахь дэгъоу зыгъэжъынчыгъэхэр Лъэцэр Тимур ыкIи Екатерина Простинар арых. КъэшъуакIохэм Велина Прокофьевар къахагъэщыгъ. Тэхъутэмыкъое районым къикIыгъэ лъэпкъ къэшъокIо купэу «Кавказым» шIухьафтын шъхьаIэу «Гран-при» зыфиIорэр къыдихыгъ, пащэр Сихъу Мурат. Мыекъопэ пивэшI заводым шIухьафтыныр къаритыгъ.\nЖюрим хэтыгъэхэу Исуп Аслъан, Дэхъу Аминэт, Тыгъужъ Асыет, фэшъхьафхэм зэралъытэрэмкIэ, кIэлэцIыкIухэм яIэпэIэсэныгъэ хагъахъо, сэнэхьатэу къыхахыщтым емылъытыгъэу искусствэм пыщагъэх. Сценэшхом яшIэныгъэ икъоу къыщагъэлъэгъон амылъэкIырэми, шIэжьым гукIэ зэрэфэщагъэхэм мэхьэнэ ин ратыгъ.\nФестивалым икIэух зэнэкъокъу Москва щыкIощт, Мыекъуапэ культурэмкIэ и Унэ зэнэкъокъур дэгъоу зэрэщызэхащагъэр тигуапэу къыхэтэгъэщы.


ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт\nТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт ТехнологиякIэхэм Адыгеир афэкIощт\nИнтернетыр пытэу щыIэныгъэм хэуцуагъ. Информационнэ системэхэм, социальнэ сетьхэм арылъхэ къэбархэр мыщ ишIуагъэкIэ зэдгъэшIэнхэ тэлъэкIы. Хэхъоныгъэ зышIыгъэхэм ащыщ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр электроннэ шIыкIэм тетэу цIыфхэм афагъэцакIэхэ зэрэхъугъэр. Урысыем иинформационнэ обществэ ащ къыщыуцурэп ыкIи ыпэкIэ зы лъэбэкъоу ышIыгъэхэм ащыщ цифрэ шIыкIэм Интернетыр пытэу щыIэныгъэм хэуцуагъ. Информационнэ системэхэм, социальнэ сетьхэм арылъхэ къэбархэр мыщ ишIуагъэкIэ зэдгъэшIэнхэ тэлъэкIы. Хэхъоныгъэ зышIыгъэхэм ащыщ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр электроннэ шIыкIэм тетэу цIыфхэм афагъэцакIэхэ зэрэхъугъэр. Урысыем иинформационнэ обществэ ащ къыщыуцурэп ыкIи ыпэкIэ зы лъэбэкъоу ышIыгъэхэм ащыщ цифрэ шIыкIэм\nИнтернетыр пытэу щыIэныгъэм хэуцуагъ. Информационнэ системэхэм, социальнэ сетьхэм арылъхэ къэбархэр мыщ ишIуагъэкIэ зэдгъэшIэнхэ тэлъэкIы.\nХэхъоныгъэ зышIыгъэхэм ащыщ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр электроннэ шIыкIэм тетэу цIыфхэм афагъэцакIэхэ зэрэхъугъэр. Урысыем иинформационнэ обществэ ащ къыщыуцурэп ыкIи ыпэкIэ зы лъэбэкъоу ышIыгъэхэм ащыщ цифрэ шIыкIэм лъэныкъо пстэури зэрэтыращэщтхэм фэгъэзэгъэщт министерствэ зэрэзэхащагъэр. Адыгэ Республикэми ауж зыкъыригъэнагъэп. Джырэблагъэ цифрэ шIыкIэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ, къэбарлъыгъэIэс ыкIи телекоммуникационнэ технологиехэмкIэ Министерствэ агъэпсыгъ. Ащ иминистрэу агъэнэфэгъэ Шыу Заурбек гущыIэгъу тыфэхъугъ. МинистерствакIэм пшъэрылъэу иIэхэр, лъэныкъоу Iоф зыдишIэщтхэр, системакIэм шIуагъэу пылъхэр, нэмыкIхэри къытфиIотагъэх.\n— Заурбек, цыхьэ къыпфашIи мы IэнатIэм узэрэIуагъэхьагъэмкIэ тыпфэгушIо. Министерствэр зэхащэным сыда лъапсэу фэхъугъэр ыкIи мэхьанэу иIэр?\n— Тхьашъуегъэпсэу шъукъызэрэсфэгушIуагъэмкIэ. Джащ фэд, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат цыхьэ къызэрэсфишIыгъэмкIи сыфэраз. Къызэрэсщыгугъыхэрэр къызэрэзгъэшъыпкъэжьыщтым сыпылъыщт.\nЗэрэ Урысыеу федеральнэ программэу «УФ-м цифрэ шIыкIэм тет иэкономик» зыфиIорэр щыпхыращы. Ащ къыдыхэлъытагъэу, КъумпIыл Мурат игукъэкIыкIэ информатизациемкIэ республикэм игъэIорышIапIэщтыгъэр джы министерствэ ашIыжьыгъ, IофшIэпIэ чIыпIищ тедзэу хагъэхъуагъ.\nКъэралыгъо гъэIорышIэным исистемэ, къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн, экономикэ ыкIи социальнэ лъэныкъохэр цифрэ шIыкIэм тещэгъэнхэмкIэ мыщ мэхьанэшхо иIэу щыт. Электроннэ шIыкIэм тетэу тхьапэхэр гъэзекIогъэнхэм хэбзэ къулыкъухэр, ведомствэхэр тетщэнхэмкIэ мыр амалышIу тфэхъущт.\n— Апэрэ лъэбэкъухэу IофшIэныр зэребгъэжьэщтыр къытфэIуатэба.\n— IофшIэным игугъу къэтшIымэ, министерствакIэ зэхэщэгъэныр апэу тхылъхэм ягъэпсын къызыщежьэрэр. Ар зэшIотхыгъахэ пIоми хъущт. Джы нэплъэгъум итыщт типшъэрылъ шъхьаIэу щытыр лъэныкъо пстэури къызэлъедгъэубытызэ цифрэ шIыкIэм тетщэнхэр ары. Ащ пае инфраструктурэ гъэнэфагъэ бгъэпсынэу щыт. Нахь къызэрыкIоу къэпIон зыхъукIэ «Интернетыр сыдигъуи зэкIэми апай». Анахь Iудзыгъэ псэупIэхэми Интернетыр алъыдгъэIэсын фае. Интернетыр щымыIэу зи тфэшIэщтэп. ГущыIэм пае, къуаджэм дэт ФАП-м ар имыIэу псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Министерствэм идокумент гъэзекIон цифрэ шIыкIэм тепщэшъущтэп. 2021-рэ илъэсыр екIыфэ джа Iофыр зэшIохыгъэнэу тэгъэнафэ. Ащ пае цифрэ шIыкIэм иполитикэ изэфэмыдэныгъэ дэгъэзыжьыгъэн фае.\n— Заурбек, ащ сыда къыкIэлъыкIощтыр?\n— Апэрэ чэзыур – къэралыгъо гъэIорышIапIэр цифрэ шIыкIэм тещэгъэныр. Ащ пае къэбар зэпхыныгъэхэм яканалхэр зэрэтыухъумэщтхэ инфраструктурэ ыкIи къэбарэу къатыщтхэм Iоф зыщадашIэщт гупчэ дгъэпсынхэ фае.\n— КъызэрэзгурыIорэмкIэ, а гупчэр ары нахьыбэр зыгъэцэкIэщтыр…\n— Ары. Зэрэреспубликэу къатыщт къэбарыр кIочIэ ин зиIэхэ серверышхохэу къэзыубытыщтхэр мыщ чIэтыщтых. Ахэм Iоф ащызышIэщтхэ специалистхэри зы чIыпIэм щыIэщтых. Ащ ишIуагъэкIэ хъарджхэри къэзылъытэрэ техникэми игъэфедэн бэкIэ нахь макIэ хъущт. Анахь шъхьаIэу къыдыхэлъытэгъэщтыр зэпхыныгъэм иканалхэр ухъумэгъэнхэу зэрэщытыр ары. Ахэм программэу Iоф зэрашIэхэрэр IэкIыб къэралыгъом къыщыдагъэкIыгъэхэшъ, игъорыгъозэ тэтием зэрэтетщэжьыщтхэм къиныгъо къыпыкIыщт.\n— Заурбек, мыщ фэдиз мэхьанэ зиIэ гупчэм цIыф къызэрыкIом Iоф щишIэшъущтэп. ТиIэха ащ фэдэ специалистхэр?\n— Министерствэм иIофышIэхэр ары гупчэми щылэжьэщтхэр. ЗэрэхъурэмкIэ, етхьыжьэгъэкIэ Iофым апэрэу пхырыкIыщтхэр тэры. Арышъ, тэ тишIэныгъэхэм ахэдгъэхъоным фэшI дэгъоу теджэныр, ащ ыуж нэмыкIхэри едгъэджэжьынхэр типшъэрылъ шъхьаI. Информационнэ технологиехэм Iоф арызышIэхэрэ специалистхэм зэпымыоу яшIэныгъэ, яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъонэу зэрэщытым имызакъоу, цIыфхэм дэгъоу, IупкIэу адэгущыIэшъунхэу, тырагъэгушIухьанхэу щытын фае.\n— Проектхэу жъугъэцэкIэщтхэм язы Iахь ныIэп къэпIуагъэхэр. О пшъхьэкIэ кIэу пхырыпщын горэ зыдэпIыгъэу укъэкIуагъэба? Ащ ышъхьэ къытфипхымэ тигопэщт.\n— Ащ фэдэ гухэлъэу сиIэр макIэп. Ау ягугъу къэсшIыныр уахътэмкIэ пэсаIоу сэлъытэ. Арэу щыт нахь мышIэми, ащыщ игугъу къэсшIын. «ЛIышъхьэм иситуационнэ гупчэ» дгъэпсы сшIоигъу. Мыр объект хьылъэхэм ащыщ. Ащ ишIуагъэкIэ онлайн шIыкIэм тетхэ зэхэсыгъохэр псынкIэу рагъэкIокIынхэ ыкIи ищыкIагъэхэ унашъохэр Адыгеим ипащэхэм а чIыпIэм щаштэнхэ алъэкIыщт. Мониторхэм яэкран къэбархэу щыIэхэр зэу ыкIи скорость псынкIэ иIэу гупчэм ианалитикхэм къытырырагъэдзэщтых.\n— Заурбек, тизэдэгущыIэгъу икъегъэжьапIэм къыщытIуагъ цифрэ шIыкIэ экономикэм мы зэпстэури къызэрэпкъырыкIыщтыр. Ау игъэкIотыгъэу ащ тытегущыIагъэп. ЦIыфхэми нахь къагурыIоным фэшI ащ шIуагъэу пылъыр къытфэпIотагъэмэ дэгъугъэ.\n— Экономикэм илъэныкъо пстэуми хэхъоныгъэ ашIынымкIэ информационнэ ыкIи коммуникационнэ технологиехэм мэхьанэ яI, джащ фэдэу къэралыгъо гъэIорышIэнми, къэралыгъом иухъумэни, ищынэгъончъагъи чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубыты. Информационнэ технологиехэм яекIолIапIэ пстэуми ядгъэгъотыныр пхырытщыным иIофыгъо игъус а технологиехэр агъэфедэжьышъунхэр ядгъэшIэныр. Цифрэ экономикэ гъэIорышIэным хэхъоныгъэ ышIыным пае мы программэри къырагъэжьагъ.\nЩыIэныгъэм мыр тэрэзэу щыпхырыщыгъэ зыхъукIэ цIыфхэм ящыIакIэ Iэрыфэгъу дэдэ хъунэу щыт. ГущыIэм пае, шъолъыр зэфэшъхьафхэм проектхэу «Умный город», «Умный ЖКХ» зыфиIохэрэр къащырагъэжьагъэх. Щысэ къышъуфэсхьын — псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтыр зэрэщытэу цифрэ шIыкIэм тыращэ. Мыщ къыхеубытэх гъэIорышIэкIо компаниехэр, фэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэр, нэмыкI къулыкъухэри. ПсырыкIуапIэхэм атет счетчикхэм анэмыкIэу хэушъхьафыкIыгъэ приборхэр атырагъэуцох. Псым ифэбагъэ е ыкIуачIэ зекIорэ шапхъэхэм зэрадимыштэрэ къэбарым ахэр къеджэхэшъ, автомат шIыкIэм тетэу зэу тазырыр гъэIорышIэкIо компанием фэкIо, гъэфедакIом къыфалъытэжьы.\nЦифрэ шIыкIэм лъэныкъо пстэури зытетщэшъукIэ, Iэрыфэгъу щыIакIэм цIыфыр техьащт. Ащ къин зэригъэлъэгъун ищыкIэгъэжьыщтэп, мэпсэу ыкIи егъэфедэ.\n— Сыд фэдэ егъэжьапIи мылъку текIуадэ. Ащ сыда къепIолIэщтыр?\n— Ары тэрэз, мыщ мылъкушхо пэIухьащт. Ау зы илъэс IофкIэ зэшIотхыщтэп. Программэм ипхырыщын 2024-рэ илъэсым нэс телъытагъ. Республикэ бюджетым мыгъэ зэхапшIэу нахьыбэ мылъку къыдыхалъытагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат сыдигъуи тынаIэ тырытегъадзэ федеральнэ къэралыгъо программэхэм, грантхэм, зэнэкъокъухэм тахэлэжьэным. А амалхэр къызфэдгъэфедэнхэ гухэлъ зыдэтIыгъ.\n— Заурбек, IофшIэн псынкIэп ебгъэжьагъэр. Укъыгъащтэрэба?\n— Шъыпкъэ, етхьыжьэгъэ IофшIэныр къин, ау гъэшIэгъоны. Тхылъхэм ягъэпсын нахь Iофыгъо къызыпыкIырэр, адрэ лъэныкъохэм хэшIыкI афысиIэшъ, сыкъыгъащтэрэп. Сигуапэу Iоф сшIэщт, технологиякIэхэм алъэныкъокIэ Адыгеир ыпэкIэ зэрэлъыкIотэщтым сыпылъыщт.\n— Опсэу гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэIорышIагъ ГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэIорышIагъ


ШIэжьыр орэмыкIод — Голос Адыга\nРедактор 28.01.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысыем и Президентэу Владимир Путиным иунашъокIэ агъэнэфэгъэ шIэжь медалэу «1941 — 1945-рэ илъэсхэм кIогъэ Хэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызыщыдахыгъэр илъэс 75-рэ мэхъу» зыфиIорэр игуапэу ахэм аритыжьыгъ, мэфэкIышхоу къэблагъэрэмкIэ афэгушIуагъ.\nИван Дзюбэ 1943-рэ илъэсым заом Iухьагъ, пулемет взводым ипэщагъ, а I-рэ Белорусскэ фронтым Iутэу зэуагъэ. ТекIоныгъэр къызыдахым ыуж дзэм къыхэкIыжьыгъэп, 1949-рэ илъэсым иунагъо игъусэу ветераныр Мыекъуапэ къэкощыжьыгъ. Жъогъо Плъыжьым, Хэгъэгу зэошхом иорденхэр, нэмыкI тын лъапIэхэр къыфагъэшъошагъэх.\nЫныбжь емылъытыгъэу Иван Дзюбэ непи республикэм иобщественнэ щыIакIэ чанэу хэлажьэ, кIэлэеджакIохэм, ныбжьыкIэхэм зэIукIэгъу-зэдэгущыIэгъухэр адешIых, яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэм фегъасэх.\n1942-рэ илъэсым Вячеслав Стеблевымрэ иунагъорэ блокаднэ Ленинград къыращыхи, Мыекъуапэ къащэгъагъэх. Джы къызнэсыгъэми республикэм икъэлэ шъхьаIэ ахэр щэпсэух. В. Стеблевым мебелышI фабрикэу «Зэкъошныгъэм», нэмыкI чIыпIэхэм Iоф ащишIагъ. Тамыгъэу «Жителю Блокадного Ленинграда» зыфиIорэр, юбилейнэ медальхэр къыфагъэшъошагъэх.\nЗэо лъэхъаным Ленинград дэубытагъэ хъугъагъэхэ цIыфхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр хэти зэрэщымыгъупшэщтыр, егъэшIэрэ шIэжьэу ар тыгу зэрилъыщтыр республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ.\n— КъыткIэхъухьэрэ лIэужхэр патриотхэу пIугъэнхэмкIэ, заом тарихъ шъыпкъэу пылъыр ахэм агурыгъэIогъэнымкIэ ыкIи зэхашIэнымкIэ IофшIэнышхо зэрэжъугъэцакIэрэм фэшI тышъуфэраз. ТекIоныгъэшхом и Мафэу къэблагъэрэмкIэ сышъуфэгушIо, — къариIуагъ КъумпIыл Мурат ветеранхэм закъыфигъазэзэ.\nПредыдущая Пстэуми апшъэр IэпыIэгъу щыкIэрэм ар ыгъотыныр ары\nСледущая Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн анахь шъхьаI