Лъэпкъыбзэхэм яхэхъоныгъ | Адыгэ Макъ\nГлобализацием илъэхъан лъэпкъыбзэр къызэрэзэтебгъэнэщтымрэ хэхъоныгъэ зэребгъэшIыщтымрэ, ахэмкIэ шIыкIэ-амалыкIэхэм афэгъэхьыгъэ а I-рэ Дунэе научнэ-методическэ конференцие шэкIогъум и 28-м ыкIи и 29-м гуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым щыкIуагъ.\nАр лъэпкъыбзэхэм я Дунэе илъэс ихэгъэунэфыкIын къыхиубытэу ыкIи институтыр илъэс 90-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэм ахэтэу зэхащагъ.\nКонференцием хэлэжьагъэх бзэшIэныгъэлэжьхэу Москва, Краснодар, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Германием, Абхъазым, Дагъыстан, Темыр Осетием ыкIи нэмыкI чIыпIэхэм ялIыкIохэр.\nПленарнэ зэхэсыгъор къызэIуихыгъ ыкIи зэрищагъ институтым идиректорэу ЛIыIужъу Адамэ. Апэрэ мафэм пленарнэ докладхэм къызэIукIагъэхэр ядэIугъэх. Доклад шъхьаIэр конференцием къыщишIыгъ институтым ипащэ наукэмкIэ игуадзэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Биданэкъо Марзиет. Адыгабзэр къызэтегъэнэжьыгъэным, ащ изэгъэшIэнкIэ шIыкIэ-амалыкIэу, екIолIэкIэ зэфэшъхьафэу агъэфедэхэрэм ар афэгъэхьыгъагъ.\nДокладчикым къызэрэхигъэщыгъэу, непэ Адыгэ республикищмэ ащыпсэурэ адыгэхэм къэралыгъуабзэу ныдэлъфыбзэ яI. Ахэм янаучнэ-ушэтэкIо институтхэр бзэм дэлажьэх, апшъэрэ еджапIэхэм ыкIи колледжхэм кафедрэхэр, отделениехэр яIэх. Бзэм изэгъэшIэнкIэ цIыфхэм яфитыныгъэхэр республикэхэм яконституциехэми къаухъумэх. Институтэу конференциер зыщыкIорэр бзэм изэгъэшIэнкIэ ыкIи икъэухъумэнкIэ дунэе интернет-проектэу «ВООK-2» зыфиIорэм хэхьагъ.\n— Ау етIани щыIэныгъэм къызэригъэлъагъорэмкIэ, шIэгъэн фаер бэ, — еIо Биданэкъом. — БзэшIэныгъэм дэлажьэхэрэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъуабэ щыI. Ахэм къапкъырыкIызэ, АР-м и ЛIышъхьэ кIэщакIо зыфэхъугъэ Проектнэ офис тиинститут щызэхащагъ. Адыгабзэм икъэухъумэн, изэгъэшIэн комплекснэ екIолIакIэ иIэу зэхэщэгъэным ар дэлажьэ, ащ IофшIэкIо купи 7 хэхьэ.\nПроектнэ офисым иапэрэ IофшIагъэу щытыгъ зыныбжь икъугъэхэу адыгабзэ зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае курсхэм язэхэщэн. Ахэр мыгъатхэ зэхэтщэгъагъэх. Мыекъуапэ купи 5 щедгъэджагъ. Курсхэр къэзыухыгъэ нэбгырэ 65-мэ сертификатхэр яттыгъэх. Мэкъуогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу Тэхъутэмыкъое районым адыгабзэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае купи 2 щызэхэтщэгъагъ, Iоныгъом и 1-м ехъулIэу ахэм еджэныр аухыгъ.\nГъэтхэпэ мазэм «Ныдэлъфыбзэм и Мазэу» зэхэтщэгъагъэм Iофтхьэбзабэ къыхиубытэщтыгъ. Ахэр Iэнэ хъураехэу, лъэтегъэуцохэу, мастер-классхэу, зэIукIэгъу гъэшIэгъонхэу республикэм щыкIуагъэх.\nIэкIыбым ыкIи тихэгъэгу ащагъэуцугъэ мультфильмэхэм язэдзэкIын Проектнэ офисым Iофышхо дишIагъ. «Фиксики» зыфиIорэ мультфильмэм щыщэу серие 52-рэ зэтыдзэкIыгъ. Слайди 126-рэ зыдэт электроннэ тхылъэу «Адыгэ мэкъэпчъ чэф» зыфиIорэри офисым Iоф зыдишIагъэхэм ащыщ. Мы мафэхэм типографиеу «Качествэм» ащ техыгъэ тхылъ къыдегъэкIы. Проектнэ офисым иIофшIэн культурэм иучреждениехэри къыхэлажьэх. Мы илъэсым игъэтхапэ къыщегъэжьагъэу Лъэпкъ тхылъеджапIэм адыгабзэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае Клуб къыщызэIуахыгъэу Iоф ешIэ.\nБзэм имэхьанэ къэзыIотэрэ Iофтхьабзэхэр районхэм ащыкIуагъэх. Проектэу «Анахь цIыкIухэм апае кушъэ орэдхэр» зыфиIорэри ыкIэм фэкIо.\nПроектнэ офисыр кIэщакIо зыфэхъугъэ лагерым ехьылIагъэу мызэу, мытIоу гъэзетхэм къыхаутыгъ. Лагерыр ащ щыIэгъэ кIэлэеджакIохэм лъэшэу агу рихьыгъ. Мэфиблым къыкIоцI ныбжьыкIэхэр цIыф гъэшIэгъонхэм аIукIагъэх, лекциехэм ядэIугъэх, мастер-классхэм ахэлэжьагъэх.\nЛагерыр зэфашIыжь зэхъум, ныбжьыкIэхэм агу къаIэтыным пае зэхэщакIохэм лъэныкъо пстэури къыдалъытагъ. ГущыIэм пае, «Адыгэ шъыпкъ», «Пшъэшъэ Iэдэб», «КъэшъокIо Iаз», «Анахь губзыгъэр», «Пщынэо Iаз», «КIэлэ лIыблан» аIозэ къыхагъэщыгъэх.\nПроектнэ офисэу тиинститут Iоф щызышIэрэр кIэщакIо фэхъуи, пилотнэ еджапIэхэу адыгабзэр нахь куоу зыщызэрагъэшIэщтхэр Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъэх. Ахэм язэтегъэпсыхьан пэIухьащт ахъщэр къэралыгъом еджапIэхэм къафитIупщыгъ ыкIи ящыкIэгъэ псэуалъэхэр, Iэмэ-псымэхэр ащэфыгъэх.\nМы илъэсыр къызихьагъэм къыщегъэжьагъэу республикэм зэрэщеджэщтхэ программэхэм язэхэгъэуцонкIэ Iофышхо ашIагъ. IофшIэкIо куп 11-у кIэлэегъаджэхэр, методистхэр, шIэныгъэлэжьхэр зыхэтхэм программэ 11 зэхагъэуцуи, Iоныгъо мазэм Москва экспертхэм афагъэхьыгъэхэу непэ яжэх.\nАщ ыуж докладхэр къашIыгъэх МыекъуапэкIэ Бырсыр Батырбый, Москва къикIыгъэхэу Дмитрий Савиновым, Лариса Маршевам, Налщык щыщэу Мурат Табишевым, Дагъыстан къэралыгъо кIэлэегъэджэ университетым илIыкIоу Ибрагим Дибировым ыкIи нэмыкIыбэхэм. Ау анахь упчIабэ зэратыгъэр Урысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм абзэхэм яхэгъэхъон пылъ Институтэу шIэныгъэхэмкIэ Урысые академием хэтым илIыкIоу Дмитрий Савиновыр ары. Ащ идоклад конференцием хэлажьэрэ нэбгырабэ ыгъэгумэкIэу къычIэкIыгъ. Программэхэу псынкIэ IофкIэ Iоф зыдашIэхи, Москва Iоныгъо мазэм агъэхьыгъэхэм якъэбар зыкIэупчIэхэм, ахэм зэкIэми Iоф адашIэжьынэу афагъэхьыжьыгъэхэу къариIуагъ. Программэхэм яавторхэм докладчикым упчIэхэр зэкIэлъыкIохэу ратыгъэх, ау ахэм ащыщыбэхэр ежь зэхифынхэ ымылъэкIынэу къычIэкIыгъ. Программэхэр зэхагъэуцонхэу зырагъажьэм, авторхэм япшъэрылъхэр тэрэзэу къэмыгъэнэфагъэхэу къычIэкIыгъ, ухыпIэм нэмыкI пшъэрылъхэр яIагъэхэу зэрэхъурэр мытэрэзэу ахэм алъытагъ.\nПрограммэхэм федеральнэ экспертхэр яджэнхэм охътабэ зэрэтекIуадэрэри авторхэм ашIотэрэзыгъэп. Савиновым къызэриIуагъэмкIэ, программэхэу лъэпкъ еджапIэхэм апае зэхагъэуцохэрэр ар зилIыкIо институтым фагъэхьых, институтым Урысыем просвещениемкIэ и Министерствэ ахэр IэкIегъахьэх, етIанэ министерствэм экспертхэр еджэнхэу афегъэхьы. Ахэм етIанэ институтым къырахьылIэжьых. Ащ тетэу программэхэм «къакIухьэ».\nГуманитар ушэтынхэмкIэ республикэ институтым идиректорэу, проектнэ офисым ипащэу ЛIыIужъу Адамэ Савиновым риIуагъ тапэкIэ зэрашIыщтыгъэм фэдэу эксперт нэбгырэ зытIу Мыекъуапэ къакIохэу программэхэр ауплъэкIухэмэ, Iофыр нахь къызэрэпсынкIэщтыр.\nЯтIонэрэ мафэм секциехэм Iоф ашIагъ, ахэм къащаIэтыгъэ Iофыгъохэр зэфахьысыжьыгъэх, рекомендациехэр аштагъэх.


НыбжьыкIэгъум игугъэ нэфхэр – Circassian Repatriation Organization\nМы мафэхэм нэIуасэ сыфэхъугъ кIэлэ гъэшIэгъон. Ар Мыекъуапэ щыщ, Краснодар щеджэ. Пшызэ къэралыгъо университетым гъэIорышIэнымкIэ ифакультет икъутамэу политологхэр къэзыгъэхьазырырэм щеджэ. КIэлэ нэутх, гушIубзыу, дэгущыIэгъошIу, къыIорэм нахьыбэр лъэпкъым зэрэпсаоу хаплъэзэ, ащ хилъагъорэм къыпкъырыкIызэ къеIо, «угу къихьагъэр къешIэ» зыфаIорэм фэд, узэреупчIырэм хэлъыр псынкIэу къеубыты, шъхьэкIэфэныгъэшхо хэлъ. Зигъэбгъакъэу щытэп, ау лъэпкъым зыгорэ фишIэным фэхьазыр, ныбжьыкIэмэ зэряшэнэу, щыIэныгъэр, дунаир зэблихъунэу кIуачIэ иIэу къышIошIы.\nАР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет практикэр мыгъэ щихьыгъэти, ащ щызэхащэрэ Iофтхьабзэхэм ахэлажьэу слъэгъугъэ, етIанэ Мыекъуапэ икъэлэ парк мы аужырэ уахътэм адыгэ джэгоу щызэхащэхэрэм кIалэр кIэщакIо афэхъугъэу зэхэсхыгъэ.\nСыкъызтегущыIэщтыр КъумпIыл ТIахьир. КIалэм сызыIокIэм ыпэрэ мафэм ар Норвегием къикIыжьыгъагъ. Ослэ щыкIогъэ конференцием рагъэблагъи хэлэжьагъ. АщкIэ тизэдэгущыIэгъуи къедгъэжьагъ.\n– Научнэ конференциер хэт зэхэзыщагъэр, сыдэущтэу ащ о ухэлэжьэнэу хъугъа, ТIахьир?\n– Зэхэзыщагъэр дунэе зэфыщытыкIэхэмкIэ Норвегием и Институт ары. Ащ Урысыем фэгъэхьыгъэ отдел иI. Мы хэгъэгум икIыгъэхэми Iоф щашIэ.\nСэ тилъэпкъэгъоу къэкIожьыгъэхэм яхьылIагъэу научнэ IофшIэным сыпылъ, университетым курсовой ащкIэ щыстхэу хъугъэ. Интернетым ишIуагъэкIэ конференцием сырагъэблэгъэ-\nнэу хъугъэ. «УиIофшIагъэ хэт рецензентэу иIэнэу узыфаер?» заIом, «Нэшъулъэщэ Наим» сIуагъэ. Ар Москва щэпсэу, Урысыем шIэныгъэхэмкIэ и Академие цивилизационнэ ушэтынхэмкIэ и Гупчэ щэлажьэ. Институтым илIыкIохэр ащ къыдэгущыIэхи, сиIофшIагъэ еджагъ, ишIошI къыриIолIагъ, щыкIагъэхэр къызгуригъэIуагъ. Ари конференцием рагъэблагъи щыIагъ.\nКавказым щыщ ныбжьыкIэ 20 Iофтхьабзэм хэлэжьагъ. Москва къикIыгъэ специалистхэри ащ щыIагъэх. ЗэкIэмкIи такъикъ 30 къытатыгъагъ, ащ щыщэу 15-м уиIофшIагъэ къэбгъэлъэгъон, укъытегущыIэн фэягъэ. ЕтIанэ упчIэхэр къыкIэлъыкIуагъэх. Сэ къызэрэсэупчIыгъэхэм ащыщ Адыгеим къэзыгъэзэжьыгъэхэм яIофыгъохэр зэрэщызэшIуахыхэрэр, Къэбэртэе-Бэлъкъарым мы лъэныкъомкIэ политикэу иIэр Адыгеим щызэрахьэрэм текIымэ. Сэ зэтекIыхэу къысшIошIы. Сыда пIомэ Адыгеим къэкIожьыхэрэм афэгъэзэгъэ къэралыгъо структурэ (Комитет), къэралыгъо учреждениеу «Къэзыгъэзэжьыгъэхэр щыIэныгъэм хэщэгъэнхэмкIэ Гупчэм» Iоф щашIэ, общественнэ организациехэри, фондхэри щыIэх. Сэ сызэрэщыгъуазэмкIэ, къэралыгъо структурэ зиIэр тэ тиреспубликэ закъу ары. Къэбэртэе-Бэлъкъарым ащ фэдэ яIэп, общественнэ организацие яIагъ, ау ащ Iоф ышIэжьырэп.\n– О уидоклад фэгъэхьыгъэу нахь игъэкIотыгъэу къэпIуагъэмэ дэгъугъэ.\n– Сэ сиIофшIагъэ зыфэгъэхьыгъэр адыгэу къэкIожьыхэ-\nрэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэгъэнхэм Iофыгъоу епхыгъэхэр, Темыр Кавказым лъэпкъ-политическэ хъугъэ-шIагъэу щырекIокIыхэрэм ар зэрахэуцорэр арых. КъэкIожьын Iофым гъогоу къыкIугъэм сыкъытегущыIэ. СиIофшIагъэ стхыным пае къэкIожьыгъэхэм ащыщэу бэмэ саIукIагъ, садэгущыIагъ. Ахэм къысаIуагъэхэр IэубытыпIэ сшIыгъэх. Сэ гу зылъыстагъэр къэсIон – къэкIожьыхэрэр зэрэмытхьаусыхэрэр ары. Ар сшIогъэшIэгъон, ащ ахэм шъхьэкIэфэшхо афыуегъэшIы. Ахэр Хэкужъым зэрисхэм щэгушIукIых, ежь-ежьырэу Iоф ашIэ, яунапкIэ аты, зэрафэлъэкIэу мэпсэух.\n– Кавказым икIыгъэ ныбжьыкIэхэм яIофшIагъэхэр сыд зыфэгъэхьыгъагъэхэр?\n– ГущыIэм пае, Чэчэным ныбжьыкIэ политикэу илъым ехьылIагъэу къэгущыIагъ ащ къикIыгъэ кIалэр. Дагъыстан динлэжьыным иIоф зэрэщыщытым фэгъэхьыгъагъ ащ илIыкIо къышIыгъэ гущыIэр. Чэчэным ныбжьыкIэ политикэу щызэрахьэрэр сыгу рехьы, ащ фэгъэхьыгъэ IофшIагъэм сшIогъэшIэгъонэу седэIугъ. Ахэм министерствэ псау яI ныбжьыкIэ Iофхэм апылъэу. Ащ сыкIоу хъугъэшъ, слъэгъугъэ патриотическэ движениехэу «Ахмат», «Путин» зыфиIохэрэм ыкIи нэмыкIхэм яIофшIакIэ. Еджэным фэкъулэе ныбжьыкIэхэр IэкIыбым агъакIохэшъ, щырагъаджэх, къэкIожьыхэмэ, IофшIэн араты. НыбжьыкIэхэм лъэшэу анаIэ атырагъэты.\n– УздэщыIэгъэ хэгъэгур угу рихьыгъа?\n– Апэрэу IэкIыб къэралыгъом сыщыIагъ, лъэшэу сыгу къырихьыгъ. ЯщыIакIэ дэгъу дэдэу зэхэщагъ, зэкIэри цIыфым фэлажьэ, гъэсэныгъэ ыпкIэ хэмылъэу зэрагъэгъоты. Шъыпкъэ, ахэм хьакъулахьэу атырэр нахьыб, процент 30 мэхъу, ау ящыIакIэ уехъопсэнэу щыт.\nТэ институтэу тезыгъэблэгъагъэм пэблагъэу щыт хьакIэщым тисыгъ. Тхьамафэу тыкъызэрэтыгъэм тырыщыIэнэу ахъ-\nщэ къытатыгъагъ. Къалэр къытагъэлъэгъугъ, хым тытыращагъ, дэгъоу къыддэзекIуагъэх.\n– ТIахьир, уисэнэхьатыщтыр – политолог. Сыдэущтэу къыхэпхынэу ар хъугъа?\n– Адыгэ республикэ гимназием сыщеджагъ, я 9 –\n10-рэ классхэм дипломат сыхъунэу лъэшэу сыфэягъ. ЕджапIэм сычIэсэу Санкт-Петербург сызэкIом, сызыщеджэщтыри къызэзгъэлъэгъугъ. Ау еджапIэр къэсыухы зэхъум сегупшыси, дипломатыр Адыгеим къыщысшъхьамыпэнэу слъытагъэ.\n– Еджэныр къэуухымэ, сыд фэдэу зыплъэгъужьыра?\n– СшIэрэп, ау сишIуагъэ къызыщыкIон IофшIэн сызыфаер\n– ЩыIакIэр зэблэпхъунэу амал уиIагъэмэ, сыд къызыщебгъэжьэщтгъагъэр?\n– АпэрэмкIэ, тилъэпкъ къэзыгъэнэфэрэ тамыгъэхэр язгъэшIыныешъ, къоджэ ыкIи къэлэ дэхьэгъухэм апыслъэщтгъагъэх. Сэ сишIошIыкIэ, тызэрэлъэпкъ шъхьафыр къэзыгъэлъэгъорэ тамыгъэхэр республикэм макIэу итых.\n– Мыгъэ практикэр ыпшъэкIэ зыцIэ къе-\nсIогъэ комитетым щыпхьыгъ. Угу рихьыгъа, сыд кIэу ащ щыпшIагъэр?\n– Апэрэ курс ужым АР-м хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комис-\nсие практикэр щыскIугъ, етIанэ Къэралыгъо Советым – Хасэм сыщыIагъ, мыгъэ комитетым иIофшIэн зыщызгъэгъо-\nзагъ. Мыгъэрэ практикэр анахь дэгъоу сэлъытэ. Къэзыгъэзэжьыгъэхэм ятемэ сызэрэпылъым нахь сыкIэгушIужьыгъ. Iофэу комитетым щашIэрэр сынитIукIэ слъэгъугъэ, ащ фэдиз Iоф ащ чIэлъыми сшIа-\nгъэп. Анахьэу сшIогъэшIэгъо-\nныр практикэмкIэ сипэщагъэу Пэрэныкъо Фатимэ иIофшIакI. КъэкIожьыгъэхэм яхьылIагъэу ащ зэкIэри ешIэ, ахэм адыщыIэм фэд. Унагъохэм арысхэм зэкIэми якъэбар щыгъуаз, зэкIэми афэгумэкIы.\nИлъэс зытешIэкIэ магистратурэм сычIэхьащт. Ащ ситемэ щылъызгъэкIотэн сыгу хэлъ. Ар мыхъумэ, тиреспубликэ, тилъэпкъ афэгъэхьыгъэщт сиIофшIагъэ.\n– Мыекъопэ къэлэ паркым тхьамафэ къэс ныбжьыкIэхэм джэгу щашIэу зэрэрагъэжьагъэм о кIэщакIо уфэхъугъэу зэхэсхыгъэ.\n– Ары, ау сэ сизакъоп. Синыбджэгъу сигъусэу тыкIозэ, паркым чIыпIэ щытлъэгъугъ джэгу щыпшIынкIэ дэгъоу. ЕтIанэ паркым идиректор дэжь тыкIуи телъэIугъ, Iизыни къытитыгъ…\n– Адэ джэгур зезыщэхэрэми зыгорэхэр афэолъэгъухэу аIуагъ… Ныбжь зиIэу, зиунагъо зыгъэшхэн фаем иIофшIагъэ пае ахъщэ ептын тефэ, ау шъустудент, тыдэ къишъухыра?\n– ЫпкIэ хэмылъэу рекламэу афэтшIыщтыгъэм джы тIэкIу къыкIэкIонэу, ар хьатыякIом еттынэу тшIыгъэ.\n– Тхьауегъэпсэу гъогу укъытекIыжьыгъэ къодыеу, умышъхьахэу редакцием укъызэрэкIуагъэмкIэ. Уигухэлъхэр зэкIэри къыбдэрэхъух.\n2014-08-28\t 0 comments News


Адыгеим и ЛIышъхьэ зэхахьэм пэублэ псалъэ къыщишIызэ, мыщ фэдэ псэолъэ зэтегъэпсыхьагъэ яIэ зэрэхъугъэмкIэ спортсменхэм ыкIи тренерхэм игуапэу къафэгушIуагъ.\n— Спортым хэхъоныгъэ ышIыныр, мэхьанэшхо зиIэ зэнэкъокъухэм тиспортсменхэм текIоныгъэр ыкIи хагъэунэфыкIхэрэ чIыпIэхэр къащыдахынымкIэ амалышIухэр яIэныр — джары анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер. АщкIэ пстэуми щысэ зытырахын алъэкIыщтыр тиспортсмен цIэрыIоу Чыржьын Мухьарбый ары. Тикъэралыгъо, тиреспубликэ ацIэ чыжьэу зыгъэIущтхэ спортсмен цIэрыIохэр залыкIэу къызэIутхыгъэм къызэрэчIэкIыщтхэм сицыхьэ телъ. Мыщ зыщызгъасэхэрэм текIоныгъэ дахэхэр къыдахынхэу сафэлъаIо, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАтлетикэ онтэгъум имызакъоу, спорт лъэпкъ зэфэшъхьафхэм апыщагъэхэ спортсменхэм тапэкIи IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ. УФ-м атлетикэ онтэгъумкIэ и Федерацие зэзэгъыныгъэу дашIыгъэм диштэу мы спорт лъэпкъым шъолъырым хэхъоныгъэ щишIынымкIэ амалышIухэр къызэритырэр къыхигъэщыгъ.\nАдыгеим изаслуженнэ тренерэу Роман Казаковым ыгъасэхэрэ атлетхэм къатыгъэ мастер-классым къэзэрэугъоигъэхэр еплъынхэ амал яIагъ. Ащ ыуж КъумпIыл Мурат спортсменхэм якIолIагъ, ахэм гущыIэгъу афэхъугъ. Родион Бочковым олимпийскэ путевкэ къыдихынэу ыкIи Токио гъэхъэгъэшIухэр щишIынхэу фэлъэIуагъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, квадратнэ метрэ 400 фэдиз зэрылъ спорт псэуалъэм ишIын блэкIыгъэ илъэсым шышъхьэIум рагъэжьагъ. Проектым игъэцэкIэн сомэ миллиони 8,5-рэ, спорт псэуалъэхэм ящэфын сомэ миллиони 2,7-рэ апэIуагъэхьагъ.


Узыр зэпамыхынымкIэ амалышIу — Адыгэ макъ\nУзыр зэпамыхынымкIэ амалышIу\nРедактор 03.01.2022 30.12.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗэпахырэ узэу коронавирусым тишъолъыр зызэрэщиушъомбгъурэм ыгъэгумэкIыхэрэм ащыщ общественнэ ыкIи медицинэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ Адыгэ республикэ Гупчэм иврач шъхьаIэу Мэт Заремэ. Медицинэ общественностым ыцIэкIэ цIыфхэм ащ зафегъазэ егъэзыгъэ Iоф хэмылъэу, язэхэшIыкI къыхьэу коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэр зыхарагъэлъхьанэу.\n— Мы уахътэм узым тыщызыухъумэнэу къаугупшысыгъэ закъор вакцинациер ары, — еIо Мэт Заремэ. — Псауныгъэр зыухъумэрэ санитарнэ шапхъэхэри вакцинацием игъусэу дгъэцэкIэнхэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. Тэ тшъхьэкIэ тызфэсакъыжьмэ, тыкъэзыуцухьэхэрэри ухъумагъэ хъущтых. Джащ фэд, бжыхьэ лъэхъаным тызыгъэгумэкIырэ пэтхъу-Iутхъур ыкIи гриппыр зыщыжъотым ащ пэуцужьырэ вакцинэри зыхядгъэлъхьан фае, ау хэлъхьагъухэм азыфагу мэзэ пIалъэ къыдэфэнэу щыт.\nРеспубликэ санитарнэ врач шъхьаIэм къыдигъэкIыгъэ унашъор игъо шъыпкъэу тигущыIэгъу ылъытагъ. Сыда пIомэ ащ ыуж зэхапшIэу вакцинэр зыхязыгъалъхьэхэрэм япчъагъэ хэхъуагъ. Мэт Заремэ къызэриIуагъэмкIэ, джыри мы унашъор къыдэмыкIызэ медицинэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ Гупчэм иIофышIэхэм япроцент 55-м коронавирусым пэуцужьырэ прививкэр арагъэшIыгъэу щытыгъ. А уахътэм проценти 5-мэ гриппым пэуцужьырэр зыхалъхьагъэу щытыти, мэфэ 30-м ежагъэх. Джы унашъор къызыдэкI ужыми яIофышIэхэм процент 15-мэ коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэр афашIыгъ.\nОбщественнэ ыкIи медицинэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ Гупчэм иврач шъхьаIэ джыри зэ шъугу къегъэкIыжьы: «Маскэхэр жъугъэфедэх! Сымаджэм ыкIи ащ къыпекIокIырэм маскэр аIулъынэу щыт. Ар пытэу нэгум кIэлъын ыкIи сыхьати 2 — 3-м къыкIоцI зэблъэпхъузэ пшIын фае. Благъэу цIыфхэм шъуакIэрымыхь. IаплI яшъумыщэкI, сэлам IэкIэ зэшъумых. Амал иIэмэ, унэм уисымэ нахь тэрэз. Жьы къабзэм мэхьанэ иI. Унэ кIоцIхэм бэрэ жьы къабзэ арыбгъэхьаныр дэгъу. Ащ вирусыр нахь макIэ ешIы.\nПредыдущая «Спутник V» ыкIи «Спутник Лайт» — сыда зэрэзэтекIыхэрэр?\nСледущая Бородин обвинил Гусейнова в лоббировании идей ЛГБТ ради карьерного роста.


Галактика Кельвина • Просмотр темы - Вивьен Ли (Vivien Leigh)\nТекущее время: 20 авг 2019, 19:47\nЗаголовок сообщения: Вивьен Ли (Vivien Leigh)\nДобавлено: 03 янв 2018, 16:18\nОткуда: BY 4935\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Вивьен Ли, леди Оливье (Vivien Leigh; урождённая Вивиан Мэри Хартли (Vivian Mary Hartley; родилась: 5 ноября 1913 года; Дарджилинг, Западная Бенгалия, Британская Индия , Великобритания ; умерла: 7 июля 1967 года; Лондон , Большой Лондон , Англия , Великобритания . Была кремирована в крематории Голдерс-Грин, а её прах развеян над прудом возле её дома в деревне Блэкбойз в графстве Восточный Сассекс) — английская актриса. Лучшие фильмы: "Унесенные ветром", "Мост Ватерлоо", "Трамвай «Желание»", "Леди Гамильтон", "Корабль дураков", "Анна Каренина", "Цезарь и Клеопатра". Награды и кинопремии: - «Оскар» (1940,1952), - BAFTA (1953), - «Тони» (1963), - Венецианский кинофестиваль (1951) (рост: 1.61 м.) (53 года)\nЗаголовок сообщения: Re: Вивьен Ли (Vivien Leigh)\nДобавлено: 03 янв 2018, 17:10


Добавлено: 14 май 2014, 00:26\nновая солистка группы Ленинград Алиса Вокс\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nДобавлено: 25 май 2014, 09:33\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nДобавлено: 26 май 2014, 04:45\nДобавлено: 01 июн 2014, 09:26\nДобавлено: 08 июн 2014, 00:27\nДобавлено: 18 июн 2014, 00:29\nПолина Логунова - телеведущая. Oснователь, тренер и руководитель танцевальной школы «PINATRI».\nДобавлено: 18 июн 2014, 12:49\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nДобавлено: 20 июн 2014, 10:21\nДобавлено: 05 июл 2014, 09:21\nАлександра Попова:- новая солистка группы "Фабрика"\nДобавлено: 23 авг 2014, 13:46\nДобавлено: 01 окт 2014, 19:06\nДобавлено: 21 окт 2014, 17:51


ЯзекIуакIэ зэрэмытэрэзыр агурагъаIо — Адыгэ макъ\nЯзекIуакIэ зэрэмытэрэзыр агурагъаIо\nРедактор 10.06.2019 10.06.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКIэлэпIупкIэр игъом зымытыхэрэм язекIуакIэ зэрэмытэрэзыр агурыгъэIогъэным, зытефэхэрэм пшъэдэкIыжь пхъашэ ягъэхьыгъэным хьыкум приставхэм анаIэ тет.\nПшъэрылъхэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъухэрэм ежь ышъхьэкIэ лъэплъэ республикэм ихьыкум пристав шъхьаIэ. Хэбзэгъэуцугъэм мы лъэныкъомкIэ къыдилъытэхэрэ шапхъэхэр агъэлъэшыгъэх, ны-тыхэу зипшъэрылъхэр зымыгъэцакIэхэрэм уголовнэ Iофхэр къапагъэтаджэхэу къыхэкIы. Ащ Iофыр нэшъумыгъэсэу, алиментхэр игъом ыкIи икъоу шъутынхэу хьыкум приставхэр къышъоджэх.\nХьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм Iофтхьабзэу «Хьыкум приставхэр — кIэлэцIыкIухэм апай» зыфиIорэр илъэс къэс зэхещэ. АлиментхэмкIэ чIыфэхэр къаIыхыжьыгъэнхэм пае зипшъэрылъхэр зымыгъэцакIэхэрэ ны-тыхэм адэжь хьыкум приставхэр макIох, ахэм адэгущыIэх, язекIуакIэ зэрэмытэрэзыр агурагъэIо. Сабыим ипIункIэ хэбзэгъэуцугъэм къыгъэнафэхэрэ лъэныкъохэр зымыгъэцакIэхэрэм административнэ пшъэдэкIыжь зэрахьыщтым дакIоу, уголовнэ Iофи къафызэIуахын зэралъэкIыщтыр араIо.\nЗэдэгущыIэгъухэм ахэлажьэх динлэжьхэр, муниципальнэ образованиехэм, гурыт еджапIэхэм япащэхэр, къэбар жъугъэм иамалхэм ялIыкIохэр, нэмыкIхэри.\nДжащ фэдэу кIэлэпIупкIэр зымытыхэрэм Iоф зыщашIэхэрэ организациехэм ябухгалтериехэр хьыкум приставхэм ауплъэкIух, охътэ гъэнэфагъэм къэралыгъом икIынхэ зэрэфимытхэм афэгъэхьыгъэ унашъохэр ашIых, административнэ хэбзэукъоныгъэ зэрашIыгъэмкIэ протоколхэр зэхагъэуцох, уголовнэ Iофхэр къызэIуахых, чIыфэ зытелъхэм ямылъку арест тыралъхьэ, IофшIэпIэ чIыпIэ зимыIэхэм цIыфхэм IофшIапIэ языгъэгъотырэ гупчэм иучет хагъэуцох. Мы унашъохэм пшъэрылъэу яIэр зы — сабыйхэм къатефэрэ ахъщэр игъом ыкIи бырсыр къыпымыкIэу ны-тыхэм къатыныр ары.\nЗэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, кIэлэпIупкIэм итынкIэ чIыфабэ зэIузыгъакIэхэрэр (цIыфэу ис пчъагъэм елъытыгъэу) Джэджэ ыкIи Мыекъопэ районхэм ащыпсэухэрэр арых. МыщкIэ зипшъэрылъхэр тэрэзэу зымыгъэцакIэхэрэ бзылъфыгъэхэр анахьыбэу зэрысхэр Мыекъопэ ыкIи Шэуджэн районхэр арых. Мы лъэныкъомкIэ чIыфэ анахь макIэу зытелъхэр Теуцожь районымрэ Адыгэкъалэрэ адэс бзылъфыгъэхэр арых. Хьыкум приставхэм яшIуагъэкIэ хъулъфыгъэхэм алиментхэр къызэкIагъэкIожьынымкIэ IофшIэныр анахь дэгъоу зыщызэхэщагъэр Тэхъутэмыкъое районымрэ (процент 91-рэ) Теуцожь районымрэ (процент 97-рэ).\nКIэлэпIупкIэм ылъэныкъокIэ чIыфэм икъызэкIэгъэкIожьын игумэкIыгъо идэгъэзыжьын анахь дэгъоу зыщызэхэщагъэхэм ащыщ Теуцожь районыр, сыда пIомэ мы купым къыхиубы-тэхэрэм азыныкъо нахьыбэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр яIэх. Кощхьэблэ районым щыпсэухэу алиментхэр зымытыхэрэм япроцент 12-р ары ныIэп IофшIапIэ зиIэхэр. 2019-рэ илъэсым имэзиплI изэфэхьысыжьхэр пштэхэмэ, зыныбжь имыкъугъэхэм атефэрэ кIэлэпIупкIэр афызэкIэгъэкIожьыгъэнымкIэ зипшъэрылъхэр анахь дэгъоу зыгъэцэкIагъэхэр Кощхьэблэ районым ихьыкум приставхэр арых.\nМыщ епхыгъэ IофшIэныр хьыкум приставхэм тапэкIи лъагъэкIотэщт, зыныбжь имыкъугъэхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм анаIэ тырагъэтыщт.\nи ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипресс-къулыкъу.\nПредыдущая Волонтерхэр IэпыIэгъу афэхъух\nСледущая Къэралыгъо IэпыIэгъур


Нэфыль жъуагъоу къэнэфы. - Статьи на адыгском. - Каталог статей - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nНэфыль жъуагъоу къэнэфы.\nНЭФЫЛЪ ЖЪУАГЪОУ КЪЭНЭФЫ...\nИк1ыгъэ л1эш1эгъум ия 30-рэ илъэсхэм ыгузэгухэм къащегъэжьагъэу гурыт ык1и апшъэрэ гъэсэныгъэ зи1э к1элэ зэлэгъу куп амакъэ адыгэ литературэ къежьэгъак1эм зыкъыщи1этыгъагъ. Пэрэныкъо Мурат, Уджыхъу Адылджэрый, Меркицкэ Рэщыд, Еутых Аскэр, Кэстэнэ Дмитрий ык1и ахэм анэмык1хэри. Мыхэм нэбгырэ пэпчъ адыгэ литературэм, зэрэпсаоу адыгэ лъэпкъ культурэм лъэуж 1упк1э къыхинагъ, лъэпкъ художественнэ гупшысак1эм, псэлъак1эм и1ахь хилъхьагъ. Ахэмэ зэу ащыщыгъ Аскъэлае къыщыхъугъэу ык1и щап1угъэу Джэнчэтэ Мурат.\nАдыгэ к1элэегъэджэ училищыр, ащ ыуж Краснодарскэ к1элэегъэджэ институтыр къызеухым адыгэ литературэм игъэпсак1охэм ясатыры Джэнчэтэ Мурат хэуцуи, ежь ык1уач1э къызэрихьэу щылэжьагъ, адыгэ художественнэ псалъэм ихъазынэщы и1ахь хилъхьагъ.\nУсэхэр, зарисовкэхэр, очеркхэр Муратэ ытхыщтыгъэх, хиутыщтыгъэх, ау итворческэ 1офш1эн анахь лъэшэу къыхэщыщтыгъэр художественнэ зэдзэк1ыныр ары. Адыгэ литературэ ныбжьык1эу зылъэ теуцо пэтрэмк1э ащ мэхьанэшхо и1агъ: ныбжь зи1э, 1эпэ1эсэныгъэ ин зы1эк1элъ литературэ т1ыргъуагъэм ипроизведениеу зэрадзэк1ыхэрэм иш1уагъэк1э ш1ык1э-гъэпсык1э амалык1эхэр литературэ ныбжьык1эм къызы1эк1игъахьэщтыгъэ, ихэхъоныгъэк1э к1оч1э къэк1уап1эу хъущтыгъэ. А лъэныкъомк1э Джэнчэтэ Муратэ и1офш1агъэхэм осэшхо я1.\n1937-рэ илъэс закъом Джэнчэтэ Муратэ зэридзэк1и къыдигъэк1ыгъэх И.С. Тургеневым и «Муму», М. Горькэм ирассказэу «Архип л1ыжъымрэ Ленькэрэ», А.С. Пушкиным итхыгъэхэу «Дубровскэр» (Пэрэныкъо Муратэ игъусэу), «Капитаным ипшъашъ» (Пэрэныкъо Муратэ игъусэу), А. Корнейчук ипьесэу «Платон Кречет», Гримм зэшхэм ятхылъэу «Пшысэхэр» (А. Введенскэм къызэрэк1и1отык1ыжьыгъэм тетэу); 1938-рэ илъэсым Т.Г. Шевченкэм и «Поэмэхэмрэ стиххэмрэ», М. Ильин итхылъэу «Къушъхьэхэмрэ ц1ыфхэмрэ» ык1и нэмык1хэри адыгабзэк1э зэридзэк1ыжьыгъэх. Къык1элъык1огъэ илъэсхэми ежь итворческэ 1офш1 эны дак1оу, зэдзэк1ын 1офхэми къак1ыримыгъэчэу Джэнчэтэ Муратэ мэлажьэ.\nЯнеущырэ мафэ нахь дахэ, нахь баи зэрэхъущтым яцыхьэ пытэ телъэу, гугъэп1э лъагэхэр зыда1ыгъэу советскэ ц1ыфхэр псэущтыгъэх, ащ диштэу гуш1огъо чэфыр зыхилъэсык1ырэ усэхэри поэтхэм атхыщтыгъэ зымакъэ анахь лъэшыри гъэунэфыгъуаеу. Ау «псы ик1ыгъом тынэсымэ зышъо ш1уц1эри, зышъо фыжьыри къэнэфэн» адыгэ гущы1эжъым къызэри1оу, Хэгъэгу зэошхор къызежьэм зыгу илъым тетэу усэщтыгъэхэри, агу имылъэу, яшъыпкъагъэ зыбзэгупэ пысыгъэ къодыехэу, зы1упэ нахьычыжьэу къэмык1ырэ гущы1э нэпц1ыхэр къэзы1ощтыгъэхэри къэнэфагъэх ушэтып1эм илъэхьанэ.\nЗи1орэ зизек1уак1эрэ зэтемык1ыхэу, зихэгъэгу псэтенэу къэзыухъумагъэхэм ащыщ Джэнчэтэ Муратэ.\nДунаим идэхэгъу. Тыдэк1и къэгъагъэхэр къыщызэ1уехы. Тыдэк1и чэфыгъо макъэм зе1эты. Гугъэ дахэр зыда1ыгъэу тилэжьак1охэр мэлажьэх, тиеджак1охэм яш1эныгъэ хагъахъо, тидзак1охэм къулыкъур ахьы. Тыдэк1и зэдиштэу хэгъэгушхом щы1ак1эр мамырэу щылъэк1уатэ. Хэгъэгум илъэшыгъэр иц1ыфышъхьэ пэпчъы илъэшыгъ, игушхуагъ. Ныбжьык1 эгоу ш1 улъэгъуныгъэ дахэм икъэгъагъ къызыщызэ1 уихырэм игугъэ-гупшысэхэр къытлъегъэ1эсы Джэнчэтэ Муратэ иусэу «Краснофлотцэм иорэд» зыфи1оу гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» маим и 10-м 1941-рэ илъэсым къыхиутыгъагъэм. Мазэм изыбзэу изакъоу ошъогум щесы, краснофлотцэр къуахьым тетэу хым хаплъэшъ сакъэу щыт, мамыр щы1ак1эр хэти къымыукъоным фэплъыры. Ик1асэ гурышэк1э лъы1эсэу ошъогум нэплъэгъур редзэ, жъуагъохэр зэпеплъыхьэх: анахь нэфэу ащ къахэщырэм ик1асэ фегъадэшъ, ш1уфэс фабэр фегъэхьы. Гугъэ 1эш1ум щесызэ, ипшъэрылъ шъхьа1и щымыгъупшэу хышхоу изек1уап1эм иорхэр зэ1ибзыхэзэ, ыпэк1э зыригъэхьызэ, 1огъэпытэ къеты: «Пыири къызщылъагъорэм, Топыщэм дезгъэхьыещт» е1ошъ. Сыдыгъуи рэхьат зэпытынэу, ихэгъэгу к1асэ мамырыр шъхьарытынэу, дунаим итхъэгъо пстэури ик1асэм 1ахьэу фэхъунэу ары лирическэ героим - усак1ом гугъэ-гупшысэу зыди1ыгъыр. А гугъэ-гупшысэ къаргъом зэрэфэшъыпкъэр Джэнчэтэ Муратэ къыщигъэшъыпкъэжьыгъ изэо гъогу к1ыхьэ.\nЗаор къызежьэм, 1ушыгъэк1э зыфалъэгъужьызэ, зызгъэшэхъугъэхэри къахэк1ыгъэх хэгъэгу ш1улъэгъум ымакъэ зезыгъэ1этыщтыгъэхэм. Заор къызэрежьагъэм ымакъэ къызэрэ1оу военкоматым Мурат ек1ол1агъ, ежь-ежьырэу зэрэш1оигъом тетк1э дзэм хахьи, изэо гъогу Северэ-Западнэ фронтым пулеметчикэу щыригъэжьагъ. Дзак1охэр зилъыхэрэм Муратэ апэ итхэм ахэтэу, чанэу, л1ыхъужъэу, псэемыблэжьэу зыкъыгъэлъэгъуагъ. Апшъэрэ гъэсэныгъи и1эу, зизек1уак1эк1э дзэк1ол1хэм щысэтехып1э афэхъурэ, ц1ыф гъэдэ1уак1эм иамалхэр зы1эк1элъ дзэк1ол1 ныбжьык1эр пулеметчикхэм яотделение икомандирэу аш1ыгъ. Позициеу зы1ууцорэм л1ыгъэшхо хэлъэу къыухъумэу, къызэк1ак1о зимы1э л1ыхъужъэу апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу зыкъыгъэлъэгъуагъ. Зэо мафэхэр лъык1уатэщтыгъэх, Муратэ идзэзещэк1э 1эпэ1эсэныгъи ил1ыхъужъ-псэемыблэжьыныгъэ зек1уак1и ахахъощтыгъэ...\nИлъэс фэдиз хъугъэ зэо маш1ом Джэнчэтэ Муратэ зыхэтыр. 1942-рэ илъэсым, жъоныгъуак1эм къалэу Псков зыубытыгъэ фашист хъунк1ак1охэм рахъухьагъ Старая Русса аштэнэу. Танкхэм десантникхэр, лъэс дзак1охэр жъугъэу ягъусэхэу къилъыгъэх. Муратэ пшъэрылъэу къыфагъэуцугъэм тетк1э мыжъошхохэм ахиш1ык1 и позицит1у мэз лъапсэм щигъэпсыгъ. Дзэк1ол1хэр къэблэгъэрэ пыим сакъэу лъэплъэх, ягъэтырэ къэщагъэу ежэх псэхэхып1эм къехьэфэхэ. Къэблагъэх, къэблагъэх, къэсых... Командирым «Пулеметхэр» ы1уи макъэ къыш1ыгъ. Ащ ежэщтыгъэхэм Мурат апэ итэу пулеметхэр ет1упщышъ, маш1ор 1улъэлъэу пыипсэхэм хьадэгъур афехьы, къызэтырегъэуцох, зырарегъэдзыхы. Ау джыри зыкъа1этышъ, шхъонт1эрымэр тырихэу къелъых. Къэсырэр хагъафэ пулеметчикхэм, зыкъэзы1этырэм ыпсэ хауты. Танкитфымэ ак1эк1эпхъэгъэ десантникхэр, лъэсыдзэр пулеметчикхэм къагъэк1уагъэп. Ау ежь пулеметчикыми ч1энагъэхэр аш1ыгъ, Муратэ у1эгъэ хьылъэу зэуап1эм къы1уахыжьыгъ.\nПсэемыблэжьыгъэ-л1ыхъужъыныгъэу а зэуап1эм щызэрихьагъэхэмэ апае Джэнчэтэ Муратэ орденэу «Красная Звездар» къыфагъэшъошагъ.\nГоспиталым къызыч1эк1ыжьым Мурат Ленинградскэ фронтым агъэк1уагъ, заом икубзып1 э шъыпкъэм хэуцуагъ. Атакэм атакэр ыужэу пыим жэхахьэщтыгъэх тидзак1охэр. Къызэк1ак1о ямы1эу, зы траншеим ыуж къык1элъык1орэ траншеир пыим къытырахыщтыгъ, хьадэгъур фагъэсыщтыгъ. Ау тэ тищэ изакъоп. Пыим ищи хьадэгъу зэрехьэ. Муратэ ипулеметнэ отделение инахьыбэр а зэуап1эм хэк1одагъ, ежь Мурати у1агъэ щыхъугъ. Пэщэныгъэу зэрихьагъэм, л1ыгъэу зэуап1эм къыщыхэфагъэм апае медалэу «За отвагу» къыфагъэшъошагъ.\n1943-рэ илъэсым, гъэтхэпэ мазэм, госпиталым къызыч1эк1ыжьым Волховскэ фронтым агъэк1уагъ, автоматчикхэм яотделение икомандирэу аш1ыгъ. Муратэ япащэу отделениер зэп-т1оп разведкэм зэрэк1уагъэр. «Бзэгу» 11 зы чэщым къащэу къыхэк1ыгъ. Ежь изакъоу «бзэгуит1у» къыщи, ахэм яш1уагъэк1э тидзэ рихъухьан фэе 1офхэмк1э амал и1эу хъугъэ. Разведчик л1ыхъужъым а игъэхъагъэхэм афэш1ы ящэнэрэ степень зи1э орденэу «Слава» зыфи1орэр къыратыгъ. У1эгъэ хьылъэу къытыращагъэм къыхэк1эу, госпиталым ч1элъынэу хъугъэ.\nИу1агъэ зэхъужьым ыужы, ят1онэрэ Белорусскэ фронтым Мурат офицер звание къыратыгъэу агъак1о, разведкэ взводым командир фаш1ы. Адыгэ к1элэ л1эбланэр взводым ыпэ итэу пыим итылы пчъагъэрэ разведкэм к1уагъэ, фашист пчъагъэ гъэры къыш1ыгъ. Нэужым иповесты хишъэщт хъугъэ-ш1агъэр ежь ышъхьэк1э пэк1эк1ыгъ: чъы1эшъы - чъы1э, лыгъулыст, 1упсэу зы1уудзырэр ч1ым нэмысызэ мылы такъыры мэхъу. Идзэк1ол1хэм ящысэтехып1эу, Мурат апэ итэу разведкэм к1уагъэх, зыхэфэгъэхэ бырысырым елъытыгъэу зек1охи, солдат ык1и офицер нэбгырэ 28-рэ аук1ыгъ, нэбгырэ 36-рэ гъэры къаш1и штабым къащагъэх.\nЛатвиер, Литвар, Эстониер шъхьафит ш1ыжьыгъэнхэм Мурат пхъашэу ахэлэжьагъ. А лъэхъаным Джэнчэтэ Муратэ батальонным икомандирэ политчастымк1э изаместителэу щытыгъ. Ш1эгъэн фаем фип1ущытгъэхэ къодыеп Муратэ, дзэк1ол1хэмк1 э щысэтехып1эу, л1ыхъужъ псэемыблэжьэу зэуап1эм щызек1ощтыгъэ. Заор ык1эм фак1ощтыгъэ. Март мазэм ык1эхэм адэжь Муратэ приказ къыратыгъ разведвзводыр пыим иштабы шъэфэу рищэл1эни, штабыр зэхикъутэнэу, и1ашэхэр, итехникэ зыдыщы1эхэр ыгъэунэфынхэу. Штабым фашист офицерэу ч1эсым инахьыбэр аук1и, къэнагъэхэмэ к1арагъэ1агъ, нэбгырищ гъэры къаш1и къыздащи къэк1ожьыгъэх. Приказыр ыгъэцэк1агъ, ау ежь Мурати у1эгъаеу идзэк1ол1хэм къахьыжьыгъ.\nДжэнчэтэ Муратэ псэемыблэжь л1ыхъужъэу, унашъоу фаш1ырэр к1эч имы1эу, ялыеу, ыцэ удэмыплъэжьынэу зэригъэцак1эщтыгъэр къеушыхьаты изэогъогук1э аужырэ приказыр зэригъэцэк1агъэмк1э наградной листэу фатхыгъэм. Ащ мырэущтэу къыще1о: «Ящэнэрэ стрелковэ батальоным ипарторгэу младшэ лейтенантэу Джэнчатэм батальоным икомандиры политчастымк1э изаместитель и1энат1э ыгъэцак1эзэ, партийнэ-политическэ 1офш1энхэр подразделениехэм дэгъоу ащызэхищагъ. Ежь ищысэк1э, ижабзэк1э, л1ыгъэшхоу къызыхигъафэрэмк1э батальоным идзэк1ол1хэр л1ыгъэм къыфе1этых. Ащ ибатальон икоммунистхэм анахь л1эбланэ, анахь л1ыхъужъ улъымыхъужь. Блотто ирайон дэжь пыим игруппировкэу къауцухьагъэм езаохэзэ, 1945-рэ илъэсым, февралым и 2-м къыщыублагъэу и 4-м нэс Джэнчатэр зыхэт батальоным бэ ыгъэхъагъэр. Тидзэхэм а1эпык1ыжьынхэ яхьисапэу а группировкэм щыщ полкит1у къызежьэм, Джэнчатэм ибатальон идзэк1ол1хэм пыим игъогу пабзык1ыгъ. Адрэ тичастхэм ак1эрычыгъэу батальоныр изэкъуагъэ нахь мыш1эми, пыим пхъашэу пэуцужьыгъ. Ежь хьылъэу къау1агъэу лъыр бэу ч1инэщтыгъэ нахь мыш1 эми, Джэнчатэм ич1ып1э ыбгынагъэп. Л1ыгъэ къызыхигъафэу командэ ытыщтыгъэ. Джаущтэу мэфищым къык1оц1 Джэнчатэм ибатальон зэуагъэ, пыим итанкхэр зэк1идзэжьыхэзэ хьалэчы ыш1ыгъэх, фашист офицерхэу ык1и солдат нэбгырэ 800-м ехъу аук1ыгъ, нэбгырэ 600-м къехъу гъэрэу къаубытыгъ, пыим иавтомашинэхэу, топхэу, пулеметхэу, шхончхэу, нэмык1ырэ 1ашэхэу зэхикъутагъэхэри трофееу къа1эк1эхьагъэхэри мак1эп».\nА зэо пхъашэм пэщэныгъэу щызэрихьагъэм, ежь ышъхьэк1э псэемыблэжьыныгъэу къыхэфагъэм апае орденэу «Красное Знамя» Джэнчэтэ Муратэ къыратыжьыгъ.\nЗаор заухым псаоу къэнагъэхэр мамыр щы1ак1эм пыуцожьыгъэх, ау Муратэ иу1эгъэ хьылъэ госпитальнэ п1эк1орым хи1ул1агъэу бэк1аерэ ы1ыгъыгъ. У1эгъабэ телъыгъ Муратэ: хьылъэ дэдэу т1огъогогъо къау1агъ, ащ нэмык1эуи у1эгъэ 15 телъыгъ. Зылъэгъугъэу, зыш1эхэрэм къызэра1ожьырэмк1э, ышъхьэшыгу 1эпэпл1анэ фэдиз ишъомбгъуагъэу ышъхьэ къупшъхьэ осколкэм хиутыгъэу ащ псыпсым фэдэу шъо п1уак1эр телъ къодыеу, зэрэчэлъаорэр плъэгъущтыгъ. «Муратэ заом къинышхо хилъэгъуагъ, ахэр зэк1э ынэгу къык1эщыщтыгъэх, - етхы Шъхьэплъэкъо Хьисэ. - . ..гъэмэфэ мафэти па1о щыгъыгъэп, апэу сынэ къык1идзагъэр ащ ышъхьэ тыркъошхоу телъыр ары. Тыркъор иныгъэ, шъхьацым ыгъэбылъын ылъэк1ыщтыгъэп. Ежь Муратэ т1эк1у теш1э къэс тыркъом те1абэщтыгъэ, ар ыгъэбылъэу шъхьацыр тырихъощтыгъэ.. .» ( Шъхьаплъэкъо Хь. Муратэ ил1ыблэнагъ. - Гъэз. «Социалистически Адыгеей», 1979, мартым и 10.)\nЗэо илъэсхэм Джэнчэтэ Муратэ ытхыгъэ усэхэм, очеркхэм, рассказхэм ежь ышъхьэк1э пэк1эк1ыгъэхэр, ыгук1э зэхиш1агъэхэр, советскэ дзэк1ол1хэм псмэемыблэжь-л1ыхъужъыныгъэ инэу зэрахьагъэхэр арых алъапсэхэр, художественнэ пкъынэ-лынэу я1эр. Псэемыблэжьыныгъэ зэо гъогоу тиц1ыфхэм ак1угъэм, тек1оныгъэм зэрэфэк1уагъэхэм изысурэт «Укъысэмыгый» (мэзай, 1944) зыфи1орэ усэр:\nСыхьат теш1агъэп зэоп1э губгъом\nЫджыри мары, топыщэу къэуагъэм\nКъифагъ сапашъхьэ ыцэк1э стыр.\nХьадэгъум щыщынэрэп дзэк1о к1алэр - лирическэ героир - усак1ор, ау бэба, бэ дэд зэуап1 эм къинэу щащэчырэр. А топыщэ цэк1э стырыр «т1эк1у нахь чыжьа1о ар къэфэгъагъэмэ» ыбгъэгу шъыпкъэ къифэщтгъагъэ. Арышъ, тхылъ тхыжьыгъо имыфэхэу бэрэ къыхэк1ыхэшъ, тхылъ 1умык1эмэ ыгу къемыбгъэнэу, къемыгыинэу игупсэ ц1ыфым елъэ1у. Гуш1уагъом имафэу апэк1 э къэтыр къэсэу зызэ1 ук1эжьыхэк1э ягук1ае зэрэзэра1отэжьыщтым ицыхьэ телъэу лирическэ героим усэм къыще1о:\nСэ ситхылъ тхьапэ мэфэ лые уежэмэ,\nГупшысэ лыемэ угу ямыгъэфыз.\nНэфылъ жъуагъор ошъогум къиуцомэ,\nСэри сик1асэшъ уинэплъэгъу фэгъаз.\nУсак1ор - лирическэ героир - у1эгъэ хьылъ. Пыи мэхъаджэм ылъэк1 къымгъанэу къэбанэ. Ау лирическэ героим ицыхьэ пытэ телъ тидзэхэм пыир зэрэзэхакъутэщтым, тек1оныгъэр тиеу заор зэрэтыухыщтым. А гугъэ-гупшысэхэу ежь ыгу илъхэр ары ш1уфэс тхылъэу игупсэ фигъэхьыгъэм итхагъэхэр, у1эгъэ хьылъэу зэоп1э къиным къизыхыжьыгъэ дзэк1о ныбджэгъум и1этхыгъ ш1уфэс тхылъыр:\nНэфшъагъом дэжьы зэоп1э губгъом\nСыкъизыхыжьыгъэм ар и1этхыгъ, - 1офым нэфагъэ къыхелъхьэ усэ сатырым.\n1ахьылыгъэ гук1эгъоу советскэ дзэк1ол1хэм зэфыря1эм игурышэ-гупшысэ усэм пхырэк1ы. 1ахьылыгъэ-къошыгъэ зэдыря1эу, апсэ зэхэлъэу яхэгъэгу къаухъумэзэ, пыим псэемыблэжьэу зэрэпэуцужьыгъэхэм игутео усэм щызэхэош1э. Зэоп1э щынагъом ежь ышъхьэ къызэрэ1уихыжьыщтыр арэп дзэк1ол1 ныбджэгъур зыпылъыр, игъусэ фэгумэк1ы, лъыбэ ч1имынэным пае у1агъэр епхы. Джа лъэхъаным у1агъэм иджыбэ лъык1э шъок1ыгъэу к1асэм исурэт къырихыгъ. Ащ иш1уфэс тхылъ иджэуапэу дзэк1ол1 ныбджэгъум фи1озэ ригъэтхыжьыгъэм афэгъэхьыгъэ гупшысэх усэм исатырхэр. Идзэк1ол1 гъусэу 1ахьылыгъэ къыдызезыхьагъэм ынэгу гук1эгъу нэфыр зэрэк1илъэгъуагъэр, ик1асэ ш1улъэгъуныгъэ къабзэу, дахэу фиш1ыгъэр лирическэ героим - усак1ом щымыгъупшэжьынэу ыгуи ыпси ащыщы зэрэхъугъэр поэтым иусэ псалъэ щыхеу1упк1э. Зэо илъэсхэм Джэнчатэм ытхыгъэ усэхэми, рассказхэми зэкъошыныгъэм, л1ыхъужъыныгъэм иджэмкъэшхо ахэ1ук1ы. «Тек1оныгъэм игуш1уагъу» (жъоныгъуак1, 1945) зыфи1орэм усак1ом къыще1о Хэгъэгу зэошхом тек1оныгъэу къыщыдахыгъэм «гъунэ имы1эу гур къызэри1этырэр», «тэ тиуашъо гыныгъозым, Зэфэдэк1э зызэлъештэм» щтэ амыш1эу тизэкъош ц1ыфхэр пыим зэрэпэуцужьыгъэхэр. «Ныбджэгъу» (март, 1946) зыфи1орэ усэр гукъэк1ыжь ш1ык1эр и1эу усыгъэ. Атакэм илъынхэу зызэрагъэхьазырырэр, ц1ыфхэм гукъэк1-гупшысэу я1эхэр, «сыхьатыр къэсэу, атакэ к1оныр» рагъэжьэным зэрэфэгу1эхэрэр, къэрэбгъагъэ ц1экъахьыным ыпэу хьадэ хъунхэу къызэраштэрэр къе1уатэ, къегъэлъагъошъ, дзэк1ол1хэм гуфэбэныгъэ афытегъэш1ы, къэхъущтыр тымыш1эу тегъэгумэк1ы... Мары, уахътэр къэси илъыгъэх. Иджабгъук1э къыготыгъ ныбджэгъур. Пыим ихьадэ лъэмыджэу рык1охэзэ лъэк1уатэх, апэ рагъэхъу. Тидзэк1ол1хэм ял1ыхъужъыныгъэ-псэемыблэжьыныгъэ гур къе1эты, ау...ау, мары, пчыпыджын лъыгъэр ыбгъэгушъхьэ къыхи1унэу пыим къыфигъэпсыгъ. Ащ ныбджэгъум зыпэ1уидзи, пчэу къыщэигъэр 1эк1ихыгъ, хьадэгъоу иныбджэгъу къыфихьын ыгу хэлъыгъэр ежь пыим фигъэзэжьыгъ. Зын къымылъфыгъэхэми а зы гупшысэм зэкъошы ыш1ыгъэх советскэ дзэк1ол1хэр, заом имаш1о ар щапсыхьажьыгъ...Ащ теш1агъ уахътэ. Мамыр щы1ак1эм хэуцожьыгъэхэу ягъэхъагъэхэм ахагъахъозэ ыпэк1э лъэк1уатэх. Тыдэ щы1эхэми дзэк1ол1 зэкъошхэм янэбджэгъу ымакъэ зэхахыни зэ1ук1энхэу, 1анэм тызэдыпэсынхэу яджэ лирическэ героир:\nБлэк1ыгъэм имафэ тыгу къэк1ыжьын,\nНыбджэгъоу щымы1эжьэу, зыпсэ зытыгъэмэ\nЯк1эсэгъэ орэд къызэдэт1он!\nЩымы1эжь ныбджэгъухэм, зыпсэ зытыгъэ дзэк1ол1хэм як1эсэгъэ орэдхэр къа1о зыхъук1э анэпс къэк1онк1и хъун, ау ащ пае зи ямыгыинэу къэлъа1о поэтыр - лирическэ героир. Ыгуч1э лъапсэ къиджык1эу шъыпкъагъэ зыхэлъ игупшысэхэр зэфехьысыжьых:\nЗаом имафэу къызэтынэк1ыгъэмэ\nГупшысэм сэ бэрэ сафехьыжьы,\nНыбджэгъоу заом сэ щызгъотыгъэмэ\nШъыпкъагъэу я1агъэр сщымыгъупшэн.\nТек1оныгъэм игуш1уагъу, ныбджэгъуныгъэ лъэп1агъэр, гук1эгъу дахэр къахэщы усэхэу «Тиурамы имэфэк1ышху» (май, 1945), «Чэщ ошъогум жъуагъоу итыр» (1946), «Уас1омэ сш1оигъор» (1946) ык1и ахэм анэмык1 усэхэм.\nАпэрэ степень зи1э сэкъатныгъэ и1эу Джэнчэтэ Муратэ заом къыхэк1ыжьи къызегъэзэжьым, «сысэкъат» ы1оу т1ысыжьыгъэп, илитературнэ-творческэ 1офш1эны пидзэжьыгъ: усэхэр, рассказхэр, повестхэр етхых, тхылътедзап1эм щэлажьэ.\nДжэнчэтэ Муратэ зэоужым итхыгъэхэми художественнэ къэгъэлъэгъон-гъэцэк1энэу нахьыбэрэмк1э ащигъэуцурэр заом ихъугъэ-ш1агъэхэр ары, тхэк1о ныбжьык1эм изэхэш1ык1ы, изэхаш1э хэуцуагъэхэр, игурышэ-гупшысэхэм къежьап1эу, лъык1отап1 эу я1э хъугъэр ары. Мары, гущы1эм пае, ежь ышъхьэк1 э разведкэм л1ыхъужъыгъэу щызэрихьагъэм фэш1 орденэу «Славэр» къызэрэратыгъэр щэч хэмылъэу лъапсэ фэхъугъ повестэу «Парторг» (гъэз. «Социалистическэ Адыгей», декабрэм и 16, 1945-рэ илъэс) зыфи1орэм.\n«Бзэгу» къахьынэу чэщым сыхьатыр 11-м разведчикхэр парторгэу Гъуч1ыпсэ ахэтэу разведкэм ежьагъэх. Комбатэу Насонкиныр чэщ реным чъыягъэп, ик1алэхэм къагъэзэжьыфэ яжэу щысыгъ. Ицыхьэ пытэ телъыгъ япшъэрылъ зэрагъэцэк1эщтым, зэп-т1оп ащ ял1ыхъужъыгъэ къызэрагъэлъэгъуагъэр. Ау узэрэфаеу ренэу хъурэп, узэрежэу ренэу къыч1эк1ырэп. Комбатыр зыщыгугъыгъэм тетэу мызыгъэгум хъугъэп: «бзэгуи» къахьыгъэп, парторгыри къыщанагъэу разведчикхэр къэк1ожьыгъэх. Зэпымыоу къесы. Чъы1эшъ - чъы1э. Щы1эп Гъуч1ыпсэ. Ежь комбатыри ахэтэу пчэдыжьым сыхьатыр 8-м разведкэм ежьэнхэу, загъэхьазырынэу унашъо аритыгъ. Уахътэу афигъэнэфагъэр къэсынк1э такъикъи 10 къэнагъэу пчъэр къы1уихи, «каскэр зэрэщыгъэу нэмыц унтер-офицер п1ык1агъэр уфагъэу комбатым ыпашъхьэ къиуцуагъ. Ащ ыужы к1эк1эу итэу Гъуч1ыпсэ къихьажьыгъ. Комбатым ш1уфэс къырихи, «къытпэ1утхэр зыфэдэм мыщ ущигъэгъозэн» - шъабэу мэкъэ гъэт1ылъыгъэк1 э къы1уагъ. Пыим имурадхэу агъэунэфыгъэм тегъэпсык1ыгъэу аш1эн фаехэр рахъухьагъэх ык1и тек1оныгъэ ин аш1ыгъ, пыир зэхакъути, к1ырагъэ1агъ. Хъурэ-ш1эрэр 1упк1эу иплъэгъук1эу, ц1ыфыгухэм яор къыплъы1эсэу, зэхапш1эу къытынхэ елъэк1ы авторым. Гуфэбэныгъэу ыгук1э зигъусэхэм афыри1эри, пыим гоу фыри1эри къыгъэлъэгъорэ хъугъэ-ш1агъэхэмк1э нафэ къызэриш1ырэм имызакъоу, лексикэ-семантическэ амалэу ыгъэфедэхэрэми, игущы1эхэм мэкъамэу ак1илъхьэрэмк1и зэхыуегъаш1эх...\nСоциальнэ мэхьанэ зи1э произведениехэри ытхыгъэх Джэнчэтэ Муратэ. Ахэм къахэщы рассказэу «Шъхьатыуцэ игуш1уагъу» зыфи1орэр. Адыгэ къуаджэм щы1эк1э-псэук1э гъэпсык1эу нахьыпэм дэлъыгъэр, ц1ыф зэфыщытык1эхэр, ахэмэ ахэхъухьэрэ-ахэш1ыхьэхэрэр, щы1эныгъэр зэрэлъык1уатэрэр, зэхъок1ыныгъэу ащ фэхъухэрэр шъыпкъагъэ хэлъэу авторым къеты. Ц1ыф шэн-нэшанэ гъэнэфагъэхэр, лъэпкъ хэбзэ зэфыщытык1эхэр гум къинэжьхэу, 1упк1эу къыщыгъэлъэгъуагъэх рассказым. Шъхьатыуцэрэ Гъук1эшъаорэ ящы1эныгъэ гъогу, ядунай къырык1уагъэр къыгъэлъагъозэ, зиш1улъэгъу фэшъыпкъэм, сыдрэ къиныгъуи къызэк1имыдзэу ащ фэбанэрэм инасып зэригъотыщтым иш1ош1 хъуныгъэ къыпхелъхьэ рассказым. К1элэ гушхоу, мылъкук1э тхьамык1эми зыозымыгъэушъхьак1ущт Гъук1эшъао ш1улъэгъоу фыри1эм Шъхьатыуцэ инасып лъагъо хырегъэщы, агу зэфэкъабзэу, зэгуры1охэу ящы1эныгъэ гъогу зэдытехьэх, зэдырэк1ох...\nЗэоуж илъэсхэми Джэнчэтэ Муратэ илитературнэ-творческэ лэжьыгъэ зэдзэк1ын 1офыми ч1ып1э гъэнэфагъэ щеубыты. Иурысыбзи иадыгабзи зэдаштэу, зэдзэк1ын 1эпэ1эсэныгъэ ини хэлъэу Джэнчэтэ Мурат зэрэщытыгъэм ишыхьатых Л.Н. Толстоим итхылъэу «Кавказым игъэр» (1947), В. Пановам ироманэу «Зэгъогогъухэр» (1949) ык1и ахэм анэмык1хэу зэридзэк1ыгъэхэм. Джэнчэтэ Муратэ народнэ гъэсэныгъэми и1ахьыш1у хилъхьагъ: я 3-рэ классым адыгабзэм щыреджэнхэу тхылъ зэхигъэуцуагъ, я 5-рэ ык1и я 6-рэ классхэм адыгэ литературэр зэрэщызэрагъаш1эрэ учебникхэм яавторыгъ, ежь зыщымы1эжь ужыми пчъагъэрэ ахэр къыдэк1ыгъэх...\nДжэнчэтэ Муратэ щы1агъэмэ мыгъэ илъэс 90-рэ хъущтгъагъэ ыныбжь, ау сыдэу пш1ына, у1эгъэ жъугъэу телъмэ поэт ш1агъор, дзэк1ол1 л1ыхъужъыр пасэу бэным дахьагъ - илъэс 42-рэ ыныбжьэу 1954-рэ илъэсым Джэнчэтэ Муратэ идунай ыхъожьыгъ. Ежь ышъхьэк1э бэгъаш1эу, псэпытэу мыхъугъэми, Муратэ ипсэлъэ чанхэр псэпытэу, бэгъаш1эу къэнагъэх.\nШъхьэлэхъо Абу. Гъэз. «АМ»,2008, щылэ мазэм и 15.\nКатегория: Статьи на адыгском. | Добавил: Анцокъо (27.04.2010)


Тарихъым инэкIубгъохэр (Страницы истории) | Образовательная социальная сеть\nОпубликовано 25.11.2014 - 17:48 - Гишева Нагмет Нурбиевна\nО героях кавказской войны.\nСтраницы истории 41 КБ\nШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч икъэбар.\nИлIыхъужъыгъэ-пытагъэкIэ апэу зыцIэ къыраIощтыгъэмэ ащыщ ШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч. Ар 1777-рэ илъэсым джы Къырым районэу Краснодарскэ краим итым къыщыхъугъ, шапсыгъэ оркъ лIакъом щыщыгъ. Зэон Iофхэм, шыудзэм изещэн ШэрэлIыкъо Къызбэч лъэшэу афэIэзагьэу къатхыжьы. Инджылыз зекIолIэу адыгэхэм адэжь щыIагъэм Къызбэч инэIосагъ, ар «адыгэхэм яаслъанкIэ» Къызбэч еджэщтыгъэ. Урысыдзэхэм пхъашэу язэуагъ ШэрэлIыкъор зипэщэгъэ шыудзэр. 1834-рэ илъэсым Къызбэч шыу 7000 нахь мыхъурэмэ япащэу пачъыхьадзэу шыу мин 14 зыхэтыгъэр зэхигъэтэкъуагъ. Ащ ыужыкIэ шыу 900 игъусэу пачъыхьадзэхэм аштэгъэгъэ къоджибгъурэ гъэры ашIыгъэгъэ адыгэ купышхорэ къатырихыжьыгъагъ. Къызбэч урысыдзэм ипытапIэхэм къызэкIакIо имыIэу якIущтыгъэ, Iашэхэр къызIэкIигъахьэщтыгъэх.\nЗищытхъу аIорэ адыгэлIым икъэбар урыс пачъыхьэм зылъэIэсым исурэт IэкIэзгъахьэрэм ахъщэшхо ритынэу ыIогъагъ. Къызбэч къелъэIущтыгъэх сурэт зытыраригъэхынэу, ay ащ къеуцуалIэщтыгъэп. Шы фыжьым тесэу Дж. Белл илъэIукIэ Къызбэч зытыраригъэхыгъэ сурэт закъор ары къытлъыIэсыжьыгъэр. ЛIыхъужъыр цIыф къызэрыкIуагъ, хьаджэу щытыгъ, къэшъоныр икIэсагъ, орэдхэм ядэIуным езэщыщтыгъэп. Зэо зэпымычыжьхэм ямашIо щтэр ымышIэу, пыйхэм агу рихьэу хэтыгъэ Къызбэч 1840-рэ илъэсым мэзаем ыкIэхэм къауIагъ ыкIи ащ илIыкIыгъ. Адыгэхэм ащыгъупшэрэп лъэпкъым ишъхьафитныгъэ щтэр ымышIэу фэзэогъэ шапсыгъэ лIыхъужъыр. Ежь щымыIэжьыми, ищытхъу къэнагъ.\nХъырцыжъыкъо Алэм икъэбар\nЯ ХIХ-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ адыгэ лIыхъужъ анахь цIэрыIомэ ащыщыгь Хьырцыжъ Алэр. Ар къэбарыжъыбэ зыпылъ, орэдыбэ зыфаIогьэ лIыхъужь. ЛIыхъужъыгъэм итамыгьэу, мыкIосэжьын жъогъо гъуазэу Хъырцыжъ Алэм ыцIэ адгэ ошъогум къинагь. ЛIыхъужъым игимнэу «ЛIыбэ пщыналъ» зыфиIорэми Хъырцыжъ Алэм ыцIэ къыщеIо адрэ лIыхъужъ лъэшхэу зичIыгу пае зыпсэ емыблэжьыгъэхэм зы щылычыпкъэу зэрахэтыгъэр къыушыхьатэу:\n«Тыгъужьыкъо Къызбэч, Сэлэчэрыекъо Мыхьамэт,\nНарт фэдэу Хъырцыжъыкъо Алэ,\n- Ябырулэ зэшъозэщ,\nА лIы купыр ехыжьыгъ».\nАры, къэхъугъэу мылIэжьын, дунэе нэфым емыхыжьын щыIэп. Ау хьадэгъур лIыгъэ хэлъэу зыштэн, зынапэ нурэр къыкIихэу, егъашIэм щы1энэу къэнагъэр насыпышIу. Ахэм ащыщ Хъырцыжъ Алэр. Хъырцыжъ Алэр Абдзахэ щыщыгъ, Къэбарыжъым къызэриIорэмкIэ, Пщыщэщахь зыфаIоу Белоречепскэ узыдэкIыкIэ джы мэшIоку гъогу зытелъым дэжь дэсыгь. Абдзэхэ кIэй ыIэ илъыгъ. Джанчатэмэ ащыщ. Алэр изакъоу зекIоуи къыхэкIыгъ, ау нахьыбэрэмкIэ Алджэрыекъо Кущыкупщым, Хьатгъужъыкъо Мыхьамэт Iащэм ягъусэу лIыгъабэхэр ашIагъэх. «Xьырцыжъ Алэр пкIэгъуалэм (шы лъэпкъ) тесыгь, пэIо фыжьышхо утIонкIагьэу щыгъыгъ, цые шхъуантIэ ыгъуапэхэр пыутыгъэу, ыгупэ лэжьагъэу, къутэн къэптаныр къыхэщэу щыгъыгъ. Тыжьын хэпхищ телъэу адыгэ шхонч ыIыгъыгъ. Шхончым ымакъэ зэхэзыхырэм ышIэжьэу щытыгъ». Хъырцышъ Алэр нахьыбэрэмкIэ «Алэ ЦIыкIур» аIозэ къэбарыжъхэм къахэфэ. ЛIы кIэкIэу, итеплъэкIи ныбжь емытынэу, ау цэгэзакIоу, кIуачIэу иIэр зыдимышIэжьэу, пелыуаныгъ. Урыс генералэу Заес ыпхъу Алэ ЦIыкIум икупы зэрэфащэжьыгъагъэм ехьылIэгъэ къэбарым ар IупкIэу къыхэщы. Пшъашъэр зэращэжьырэр зызэхахым цIыфыбэ къэзэрэугъоигъэу къапаплъэхэу щытыгъэх. Зынэсыхэм, пшъашъэр зыщэжьыгъэхэм къяплъыхэу щытыхэзэ, къэзэкъ солдатышхо горэ къахэкIи, лакъырдэу къызэпиплъыхьэзэ, Алэ ЦIык1ум кьыриIуагъ: -Поиграем, мальчик. Поборемся? -Aщ сэ сыфитэп, - риIожьыгъ. Генерал Засс изын къызыретым, утыгур афырагъэкIоти, нэбгыритIур иуцуагъ.\n-Узэрэфаеу сыкъэубыт, - риIуагъ къэзэкъым. Ыбг къыубытэу, къызэкIиубытагъ. Джарэущтэу къызэриIыгъ пэтзэ, Алэ ЦIыкIум къэзэкъыр къызфикъудыишъ, ыблыпкъ зэкIищи, къэзэкъым ыIэпшъэ зэрыдзагъэхэр зэриутыхи, ыцэгашъуи къыдиубытэу, ицыебгъу хиIонтIыкIэу ыубыти, дихьыишъ, ыгъэчэрэгъоу ыIыгъ ыIыгъи къыгъэуцужьыгь. -Ну, как? – къеупчIыгъ Засс къэзэкъым.\n-Ну его к черту... СыкъызеплъыхыкIэ, ынэхэр щэрыхъышхом фэдэу къэслъэгъущтыгъэх, риIожьыгъ.\nХъырцыжъ Алэм илIыхъужъыгъэ зылъэгъугъэмэ ашIэщтыгъэ, зыпашIыни щыIагьэп. Aщ ыцIэ тыдэкIи щызэлъашIэщтыгъ. Пшызэ иджабгъукIэ къинэгъэ унагъоу Дэчыг Пщымафэ зеуалIэм («Хъырцыжъ Алэм аужым генералым, зао зэрэришIылIэжьыгъагъэм итарихъ») къеупчIыгъ зыщыщымкIэ. ЫцIэ зыреIом «Ащыгьум, хьэкIэшхо тиI» ы1уагъ. Лъытэныгъэшхо къыфишIэу къыдэзекIуагъ...\nКIэлэхьыныр шэн дэеу зыхэлъхэр адыгэмэ ахэтыгъэх. А бзэджагъэм лъэшэу пэуцужьыщтыгъэх лIыхъужъхэр. Хъырцыжъ Алэм илIыгъи бэ сабыеу къыкъонэжьыгъэр. Мыхъо-мышIэхэр зышIэрэмэ псэхэх щынагьоу Алэр яIагъ.\nХъырцыжъ Алэр щэIэфэ псэемыблэжь бэнакIоу, ем изехьакIохэмкIэ псэхэх щынагъоу, ем пэшIуекIоу, шIур зэрихьэу щыIагъ, щытхъу ин пылъэу дунаим ехыжьыгь, лIэужыкIэ пэпчъ дыщыIэнэу лIыгъэм итамыгъэу, цIыфыгъэм ишапхъэу, ибзыпхъэу къэнагъ.


Псэуалъэхэм яшIын нахь псынкIэу аухынэу Адыгеим и ЛIышъхьэ афигъэпытагъ — Адыгэ макъ\nПсэуалъэхэм яшIын нахь псынкIэу аухынэу Адыгеим и ЛIышъхьэ афигъэпытагъ\nКъэралыгъо программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ псэуалъэхэу мыгъэ ашIынэу, агъэцэкIэжьынэу, агъэкIэжьынэу рахъухьагъэхэр ухыгъэнхэ зэрэфаем фэгъэхьыгъэ зэхэсыгъор Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрищагъ.\nЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановыр, вице-премьерхэр, Адыгеим иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, АР-м икъэралыгъо бюджет учреждениеу «Стройзаказчикым», Красногвардейскэ, Мыекъопэ, Шэуджэн районхэм япащэхэр, псэолъэшI организациехэм ялIыкIохэр.\nАдыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Къуанэ Анзаур зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, мыгъэ Адыгеир къэралыгъо программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьэбзи 6-мэ япхырыщын хэлажьэ.\nМыекъопэ районымкIэ поселкэу Табачнэм сомэ миллион 64,5-рэ зыпэIухьэгъэ псэолъэшIын IофшIэнхэр щырагъэкIокIых. Ащ япроцент 85-р агъэцэкIэгъах. Поселкэу Тульскэм иурамхэм ащыщ горэм игъэкIэжьын илъэсыр имыкIызэ аухынэу рахъухьэ. IофшIэнхэр процент 80-у агъэцэкIагъэх, ахэм сомэ миллион 42,7-рэ апэIухьагъ. Джащ фэдэу тыгъэгъазэм и 25-м нэс поселкэу Тульскэм ипсырыкIуапIэу сомэ миллион 27,2-рэ зыпэIухьагъэм игъэкIэжьын аухын фае. Поселкэу Каменномостскэмрэ къутырэу Северо-Восточные Сады зыфиIорэмрэ культурэм и Унэу адэтхэм ягъэцэкIэжьын ыкIэм фэкIо.\nКъэралыгъо программэу «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм диштэу Красногвардейскэ районымкIэ къуаджэу Улапэрэ селоу Белэмрэ культурэм иучреждениеу ащагъэпсыхэрэм яшIын ыкIэм фэкIо. Джэджэ районымкIэ къутырэу Днепровскэм сомэ миллиони 4,1-рэ зытефэрэ фельдшер-мамыку IэзапIэм ишIын щылъагъэкIуатэ.\nПрограммэм къыдыхэлъытэгъэ IофтхьабзэхэмкIэ муниципальнэ образованиехэм япащэхэмрэ псэолъэшI организациехэм ялIыкIохэмрэ отчетхэр къашIыгъэх.\nМы илъэсым атынэу щыт псэуалъэхэр аухынхэм мэхьанэшхо зэриIэр республикэм и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\n«Къэралыгъо программэм къыдыхэлъытэгъэ IофтхьабзэхэмкIэ пIалъэхэр аукъохэ хъущтэп. Подрядчикхэм нахь загъэпсынкIэн фае, IофшIэнхэм къакIырагъэчы хъущтэп. УплъэкIунхэр зэхэзыщэрэ гъэIорышIапIэм Iофхэм язытет ренэу гъунэ лъифын фае. КъэкIорэгъым аухынэу щыт псэуалъэхэмкIэ графикым ыпэ итхэу Iоф ашIэным, ахэр энергосетьхэм апашIэным мэхьанэшхо яI», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая «Урысыем иIэшIугъакIэхэр»\nСледущая В Адыгее выбрали самую красивую сотрудницу УФСИН по РА


ИешIакIэ лъэхъу — Адыгэ макъ\nРедактор 15.11.2021 15.11.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n«АГУ-Адыиф» Мыекъуапэ – «Динамо-Синара» Волгоград – 14:24 (7:11).\nШэкIогъум и 10-м республикэ спорт Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм щызэдешIагъэх.\n«Адыиф»: къэлэпчъэIутхэр: Баскакова, Ламзина; ешIакIохэр: Клименко – 4, Краснокутская, Никулина – 1, Кириллова, Колодяжная, Мещерякова – 1, А. Морозова – 1, Богданова – 1, Куцевалова – 4, Казиханова, Казанджян, Дмитриева, Краснова, Кобл – 2.\nГандболымкIэ суперлигэм ия 2-рэ купэу «Б-м» апэрэ чIыпIэр щызыIыгъ «Динамэм» иешIакIэ тыгу рихьыгъ. ПсынкIэу ыпэкIэ елъы, шъуамбгъоу ешIэ, зэгурыIоныгъэ пшъашъэхэм ахэлъ. КъэлэпчъэIутэу Анна Верещак цыхьэшIэгъоу ухъумакIохэм акIыб щыI. «КъэлэпчъэIутыр – командэм ызыныкъу» зыфэпIощтыр ащ фэгъэхьыгъ. Метри 7 тазыр дзыгъохэр заулэрэ къызэкIидзэжьыгъэх. Кобл Зурет изакъоу тIогъогогъо зекIум, къэлапчъэм Iэгуаор дыригъэдзагъэп. Диана Казихановар, Ангелина Куцеваловар, Дарья Богдановар, нэмыкIхэри «Динамэм» икъэлэпчъэIут шIокIынхэ амылъэкIэу уахътэ къякIугъ.\n«Динамэр» зыгъэлъэшырэр ыпэкIэ зилъыкIэ ешIакIохэм псынкIэу Iэгуаор зэратыжьын, язэгурыIоныгъэ къагъэлъэгъон зэралъэкIырэр ары. «Адыифыр» ащ ебгъапшэмэ, нахь жъажъэу ыпэкIэ лъэкIуатэ. Къогъупэхэм ащешIэхэрэ Дарина Никулинар, Елизавета Краснокутскаяр, Диана Казихановар, Анна Красновар IэпэIасэх, шIыкIэшIухэр къагъотых. Арэу щытми, игъом апэкIэ имылъхэу, ухъумакIохэр лъэшэу амыгъэгумэкIхэу, къэлапчъэм Iэгуаор дадзэным фэшI хэкIыпIэхэр къамыгъотхэу тэлъэгъух.\nКобл Зурет, Дарья Богдановар гупчэм щешIэх. З. Коблым зэхэщэн Iофыгъохэр ыгъэцакIэхэзэ ухъумакIохэм «апхырыкIыным» зэрэпылъыр дэгъу. ЕшIэкIо ныбжьыкIэу Ангелина Куцеваловам тазыр дзыгъохэр егъэцакIэх, ошIэ-дэмышIэу къэлапчъэм дэон елъэкIы. Пчъагъэр 4:11 зэхъум, А. Куцеваловар ары Iэгоуи 4-р хъагъэм изыдзагъэр.\nПчъагъэр 4:11, 8:11 зэхъум, «Адыифым» гъэхъагъэ ышIыщтэу тыгугъэщтыгъ, ау Ирина Клименкэм фэдэу Iэгуаор хъагъэм изыдзэн ешIакIоу «Адыифым» къыхэкIыгъэр макIэ.\n«Адыифыр» шэкIогъум и 14-м «Университетым» дешIэщт. ТикъэлэпчъэIутэу Людмила Баскаковам тапэкIи иIэпэIэсэныгъэ хигъэхъонэу фэтэIо. Ар цыхьэшIэгъоу ешIэ зыхъукIэ, «Адыифыр» текIоныгъэм нахьышIоу фэбэнэн ылъэкIыщт.\nТренер шъхьаIэу Александр Реввэ къызэрэтиIуагъэу, метри 7 тазыр дзыгъохэр гъогогъуи 4 хъагъэм тиешIакIохэм радзэн алъэкIыгъэп, къэлапчъэм язакъоу гъогогъуи 3 екIугъэх, ау пчъагъэм хагъэхъуагъэп. «Динамэр» гупчэр дэгъоу къызфигъэфедэным нахь фэхьазыр.\n«Адыифым» иешIакIэ къыгъотынэу, «Университетым» текIонэу фэтэIо.\nСурэтым итхэр: «Адыифыр» «Динамэм» дешIэ.\nПредыдущая Az kaldı\nСледущая Хэгъэгум имедали 5


КЪУМПIЫЛ Мурат: «Проектхэр гъэцэкIэгъэнхэр пшъэрылъ шъхьаI» КЪУМПIЫЛ Мурат: «Проектхэр гъэцэкIэгъэнхэр пшъэрылъ шъхьаI» » Шапсугия - История, культура, традиции адыгов-шапсугов\nУрысые инвестиционнэ форумэу Шъачэ щыкIуагъэм республикэмкIэ зэфэхьысыжьэу фэхъугъэхэм афэгъэхьыгъагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат тыгъуасэ зэхищэгъэ зэхэсыгъор. Урысые инвестиционнэ форумэу Шъачэ щыкIуагъэм республикэмкIэ зэфэхьысыжьэу фэхъугъэхэм афэгъэхьыгъагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат тыгъуасэ зэхищэгъэ зэхэсыгъор.\nУрысые инвестиционнэ форумэу Шъачэ щыкIуагъэм республикэмкIэ зэфэхьысыжьэу фэхъугъэхэм афэгъэхьыгъагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат тыгъуасэ зэхищэгъэ зэхэсыгъор. Ащ хэлэжьагъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр.\nФедеральнэ программэхэм Адыгеир ахэлэжьэнымкIэ профильнэ министерствэхэр зэзэгъыныгъэхэм игъом зэракIэтхагъэхэм фэшI къэзэрэугъоигъэхэм зэрафэразэр КъумпIыл Мурат пэублэм къыIуагъ. Джы отраслэ пэпчъ ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнхэр, шIуагъэ къытэу IофшIэныр зэшIуахыныр анахь шъхьаIэу къыгъэнэфагъ. Гъэтхапэм и 6-м УФ-м промышленностымкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Денис Мантуровым зэIукIэгъу дыряIэнэу щыт. Республикэм ипредприятиехэм IэпыIэгъу афэхъунхэмкIэ шIэгъэн фаехэр, субсидированиер, нэмыкI Iофыгъохэр ащ къыщаIэтыщтых. Федеральнэ гупчэм зэпхыныгъэу дыряIэр гъэпытэгъэнымкIэ IофшIэныр нахь гъэлъэшыгъэн фаеу КъумпIыл Мурат къафигъэпытагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм Шъачэ щыкIогъэ форумым изэфэхьысыжьхэм къатегущыIэзэ, сомэ миллиард 11,9-рэ зытефэщт зэзэгъыныгъэ 11-мэ зэракIэтхагъэхэр къыIуагъ. Мыхэр зэшIохыгъэ зыхъукIэ, IофшIэпIэ 1500-рэ фэдиз къызэIуахын алъэкIыщт. Проектхэм ащыщхэм яинвестиционнэ площадкэхэр хьазырых.\n— Адыгеим имэкъумэщ хъызмэт иструктурэ зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэ зэрэфаем иIофыгъо бэрэ тытегущыIэ. Чъыгхатэхэм, хэтэрыкIхэм ягъэтIысхьан зегъэушъомбгъугъэныр, былымхъуным хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, нэмыкI лъэныкъохэми тынаIэ нахь атедгъэтын фае. Былымхэр зыщагъэхъущт чIыпIэхэр цIыфхэм, унэе хъызмэтшIапIэхэм яIэнхэ фае. А пшъэрылъыр гъэцэкIагъэ хъуным фэшI гъэхъупIэ гектарэу щыIэхэмкIэ профильнэ министерствэм зэфэхьысыжьхэр ышIынхэ, мы отраслэм хэщагъэхэм IэпыIэгъу афэхъун фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nФорумым илъэхъан Итальянскэ Республикэм илIыкIохэм зэраIукIагъэхэм, тапэкIэ зэрэзэдэлэжьэнхэ алъэкIыщт лъэныкъохэм зэратегущыIагъэхэм мэхьанэшхо иIэу КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ. Италиемрэ Адыгеимрэ ясатыу-экономикэ зэпхыныгъэхэр агъэпытэ зэрашIоигъор лъэныкъуитIуми къаIуагъ. Республикэм иэкономикэ инвестициехэр къыхалъхьанымкIэ амалэу щыIэхэм атегущыIагъэх. Италием ибизнесменхэм анахьэу ашIогъэшIэгъоныгъэр республикэм логистическэ, санаторнэ-курорт амалэу иIэхэр ары. Ащ нэмыкIэу мэкъу-мэщымрэ переработкэмрэ алъэныкъокIэ Италием ипэрыт технологиехэр тишъолъыр зэрэщагъэфедэнхэ алъэкIыщтыр агъэнэфэнэу рахъухьэ.\n— Илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, республикэм илIыкIо куп провинциеу Къыблэ Тироль щыIагъ. Непэ Адыгеим ипредприятиехэм ащыщхэм гъэхъагъэхэр ашIыхэзэ аграрнэ секторым Италием иопыт пэрытхэр щагъэфедэх. Ащ дакIоу мэхьанэшхо зиIэр Урысыем ыкIи IэкIыб къэралыгъохэм яопыти къызфэдгъэфедэн амал тиIэныр ары. Зэзэгъыныгъэхэм тызэракIэтхагъэр арэп анахь шъхьаIэр, тапэкIэ ахэр щыIэныгъэм зэрэпхырытщыщтхэр, гъэцэкIагъэ зэрэхъущтхэр ары нахь, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. Шъугу къэдгъэкIыжьын, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Черкесские сады» зыфиIорэм мыIэрысэ ыкIи дэшхо чъыгхэр зыщагъэтIысхьащтхэ гектар 700-м ехъум пэIухьащт сомэ миллиарди 5,2-м ехъу къытIупщыщт, джащ фэдэу продукциер зыщаIыгъыщт ыкIи къызщыдагъэкIыщт псэуалъэхэр ышIыщтых. ООО-у «Логистический центр Адыгея-1» зыфиIорэм индустриальнэ паркэу «Теучежский» зыцIэм игъэпсын сомэ миллиарди 4 хилъхьанэу егъэнафэ. Мы проектым игъэцэкIэн мэхьанэшхо иIэу КъумпIыл Мурат ылъытагъ. «ПивэшI заводэу «Мыекъуапэм» зэзэгъыныгъэ заулэ дашIыгъ. Заводым игъэкIэжьын, Мыекъопэ районым гъомылэпхъэшI комбинатэу щагъэпсыщтым, къалэу Мыекъуапэ щашIыщт оптовэ-распределитель гупчэм зэкIэмкIи сомэ миллиардрэ мин 800-рэ фэдиз инвесторым апэIуигъэхьаащт.\nДжащ фэдэу Адыгеим къыIэкIэхьэрэ энергиер нахьыбэным, сотовэ зэпхыныгъэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, инфраструктурэм ылъэныкъокIэ щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм афытегъэпсыхьэгъэ инвестиционнэ зэзэгъыныгъэхэм республикэр акIэтхагъ.\nУрысыем ишъолъырхэм ялIыкIохэр ыкIи экспертхэр зыхэлэжьэгъэхэ Iэнэ хъураеу «Южный полюс роста: Рынок глобальных возможностей» зыфиIорэм Адыгеир хэлэжьагъ. Регионхэр зэрэзэдэлэжьэнхэ алъэкIыщт лъэныкъохэм, Къыблэ ыкIи Темыр-Кавказ федеральнэ шъолъырхэм ясубъектхэм социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ амалэу щыIэхэм атегущыIагъэх.


Республика Адыгея - ИцIыфхэм арэгушхо\nМуниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Красногвардейскэ районыр» загъэпсыгъэр илъэс 95-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI Iофтхьабзэхэр селоу Красногвардейскэм щыкIуагъэх.\nШэмбэт пчэдыжьым щегъэжьагъэу пчыхьэм нэс псэупIэм игупчэ цIыфыбэ щызэблэкIыгъ, ахэр зэрэгъэчэфыгъэх, къэшъуагъэх, орэдхэр къаIуагъэх.\nРайоным щыпсэухэрэм ыкIи хьакIэхэм къафэгушIонэу мыщ къеблэгъагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. МэфэкI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, республикэм и Къэралыгъо упчIэжьэгъоу ТхьакIущынэ Аслъан, район администрацием ипащэу Осмэн Альберт, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, депутатхэр, федеральнэ ыкIи республикэ хэбзэ къулыкъухэм, тигъунэгъу Краснодар краим ямуниципалитетхэм ялIыкIохэр, районым щыпсэухэрэр.\nКъоджэ псэупIэ пэпчъ къыгъэхьазырыгъэ лъэпкъ щагу зэIухыгъэхэм цIыфхэм гъэшIэгъоныбэ ащалъэгъугъ. Адыгэ шхыныгъохэм къащегъэжьагъэу лъэпкъ Iэмэ-псымэхэм анэсэу мыщ къащагъэлъэгъуагъэх.\nНепэрэ уахътэм диштэрэ къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэным ипрограммэ игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу агъэцэкIэжьыгъэ паркым республикэм ипащэ екIолIагъ. Мыщ фонтан дэхэ дэдэ ыкIи кIэлэцIыкIу площадкэ зэтегъэпсыхьагъэ къиуцуагъэх. Джащ фэдэу парк дэхьэгъум дэжь районым щыпсэухэрэм шъхьэкIэфэныгъэшхо зыфашIырэ цIыф пэрытхэм ясурэтхэр зытет Щытхъум ипхъэмбгъу къыщызэIуахыгъ.\nРайон гупчэр зэрифэшъуашэу зэрэзэтырагъэпсыхьагъэм Адыгеим и ЛIышъхьэ осэшIу фишIыгъ, а IофшIэныр тапэкIи зэрэлъагъэкIотэщтыр, муниципалитетым щыпсэухэрэм щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу яIэным зэрэпылъыщтхэр хигъэунэфыкIыгъ. Красногвардейскэ районым ибаиныгъэ шъхьаIэу ыкIи анахьэу зэрыгушхоу зигугъу къышIыгъэр зэгурыIоныгъэ, зыкIыныгъэ азыфагу илъэу мыщ щызэдэпсэурэ цIыфхэр арых.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ псэупIэм игупчэ щыкIогъэ мэфэкI зэхахьэм къыщыгущыIэзэ, къызщыхъугъэ ыкIи зыщапIугъэ ирайон гупсэ щыпсэухэрэм игуапэу къафэгушIуагъ. Республикэм хэхъоныгъэ ышIыным ыкIи шъолъырым социальнэ-экономикэ зыпкъитыныгъэ илъыным муниципалитетым иIахьышIу зэрахэлъыр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Красногвардейскэ районым амалэу IэкIэлъхэм ахэгъэхъогъэным, мэкъу-мэщым, промышленностым инвестициеу ахатлъхьэрэр нахьыбэ хъуным непэ тынаIэ атет, ащкIэ Iофышхо тэгъэцакIэ. Непэрэ мафэм ехъулIэу мы лъэныкъохэмкIэ гъэхъэгъэшIухэр щыIэх, ащ дакIоу районым иэкономикэ гъэпытэгъэным, социальнэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм тишъыпкъэу тапылъ. Ахэм ахэхьэх кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, еджапIэхэм, культурэм иучреждениехэм, гъогухэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын, зашъохэрэ псыр ыкIи гъэстыныпхъэ шхъуантIэр псэупIэхэм ящэлIэгъэнхэр. Джащ фэд, сабыибэ зэрыс унагъохэм атефэрэ чIыгу Iахьхэм инженернэ инфраструктурэр ащыгъэпсыгъэным иIофыгъуи тинэплъэгъу идгъэкIырэп. Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэр ыкIи общественнэ чIыпIэхэр зэтетэгъэпсыхьэх. ТшIэрэр зэкIэ зыфэгъэхьыгъэр тицIыфхэр ары — ахэм псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу хъунхэр, агу къыдэтщэеныр ары, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат зэхахьэм къекIолIагъэхэм закъыфигъазэзэ.\nРеспубликэм ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, къэралыгъо программэхэм амалэу къатыхэрэр къызфэгъэфедэгъэнхэмкIэ муниципалитетым федеральнэ ыкIи шъолъыр хэбзэ къулыкъухэм зэпхыныгъэу адыриIэр джыри нахь ыгъэпытэн, IофшIэныр ыгъэлъэшын фае.\nЗэрыгушхон ылъэкIыщт цIыфыбэ Красногвардейскэ районым иI, ахэр мэкъумэщ хъызмэтым, гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм, нэмыкI лъэныкъохэм ащэлажьэх. Муниципалитетым ыкIи республикэм яхэхъоныгъэхэм зиIахьышIу хэлъ ветеранхэм, нахьыжъхэм зэрафэразэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\nАщ фэдэ гъэхъэгъэшхо зиIэ цIыфхэм ащыщхэм нэужым республикэм ипащэ афэгушIуагъ, яIофшIэнкIэ къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх.\nИлъэс пчъагъэ хъугъэу районым, республикэм чанэу фэлэжьэрэ Красногвардейскэ районым игурыт еджапIэу N 11-м икIэлэегъаджэу Хьаджымэ Натусе шъолъырым итын анахь лъапIэу медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр фагъэшъошагъ. Мэкъумэщ къыдэгъэкIыным изаслуженнэ IофышIэ хъугъэ «Колхоз Ленина» зыфиIорэм имеханизаторэу Владимир Малиныр, Красногвардейскэм дэт культурэм и Унэ ихормейстерэу Наталья Машлыкинам «Адыгеим культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ щытхъуцIэр фагъэшъошагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъхэр аратыжьыгъэх район администрацием мэкъу-мэщымкIэ игъэIорышIапIэ ибухгалтер шъхьаIэу Галина Голдобинам, къуаджэу Джамбэчые дэт фельдшер-мамыку IэзапIэм иIофышIэу Джэлэукъо ФатIимэт, псэупIэу Большесидоровскэм культурэмкIэ и Унэ ихудожественнэ пащэу Валентина Красовскаям, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтшIапIэу «Красногвардейское» зыфиIорэм иинженер шъхьаIэу Владимир Мороз.\nВладимир Нарожнэм гущыIэр зештэм, АР-м и Парламент идепутатхэм ацIэкIэ районым щыпсэухэрэм къафэгушIуагъ ыкIи гущыIэ дэхабэ къапигъохыгъ. Ныбджэгъуныгъэм, зыкIыныгъэм, зэгурыIоныгъэм ямэфэкIэу непэрэ зэхахьэр ылъытагъ ыкIи АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм ирэзэныгъэ тхылъхэр нэбгырэ заулэмэ аритыжьыгъ.\nМэфэкI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх ыкIи цIыфхэр агъэгушIуагъэх орэдыIо цIэрыIохэу Дзыбэ Мыхьамэт, Тхьагъэлыдж Мурат, творческэ купхэм, нэмыкIхэми. Ахэм къатыгъэ концертым зэхахьэр къыгъэбаигъ.


КъызэIуахыным фэхьазыр — Адыгэ макъ\nРедактор 11.06.2020 11.06.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мыл Ордэунэу «Ошъутен» зыфиIорэм тыгъуасэ щыIагъ ыкIи мыр къызэIуахыным зэрэфэхьазырым зыщигъэгъозагъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, федеральнэ программэу «Спортыр — щыIэныгъэм ишапхъ» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу объектыр агъэпсыгъ, зэкIэмкIи ащ сомэ миллион 262-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьэгъэ объектым чIыпIэ 360-рэ къыдыхэлъытагъ, спортсменхэм, мыщ къекIолIэрэ цIыфхэм загъэсэнымкIэ амалышIухэр щыIэх.\nАР-м физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Мурат къызэриIуагъэмкIэ, хоккеир зикIасэхэу республикэм щыпсэухэрэм илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьымэ Федерацие зэхащагъ, ащ нэбгырэ 25-рэ хэхьагъ.\nМы мафэм спорткомплексым иаренэ къытехьагъэх ыкIи яIэпэIэсэныгъэ къагъэлъэгъуагъ Адыгеим хоккеимкIэ и Федерацие ипащэу КIыкI Ахьмэдрэ спортсмен ныбжьыкIэу Шъхьэлэхъо Тимуррэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ ахэм гущыIэгъу афэхъугъ, Адыгеим щыщ спортсмен ныбжьыкIэу къалэу Воскресенскэ иклубэу «Химик» зыфиIорэм щешIэрэм игъэхъагъэхэм защигъэгъозагъ.\n— Мы аренэм ныбжьыкIэхэр къызэрищэлIэнхэу, ащ иамалкIэ япсауныгъэ агъэпытэным анаIэ тырагъэтынэу тыщэгугъы. Мы аужырэ илъэсхэм шъолъырым испорт инфраструктурэ зэхъокIыныгъэшIухэр фэхъугъэх. Джы проектэу «Спортыр — щыIэныгъэм ишапхъ» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ хоккеим ыкIи фигурнэ катанием Адыгеим защаушъомбгъущт, ама-лышIухэр аIэкIэлъхэ хъущт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая ГъэсэныгъэмкIэ пшъэрылъыкIэхэр\nСледущая IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэр зэригъэлъэгъугъ


ТIуапсэ Пресс - Шэуджэн Руслъан: Тилъэпкъэгъухэр зы гуузэу адыгэхэм тиI\nadmin - 2016-08-09 21:32:15\n— Руслъан, илъэсыбэ хъугъэу гуетыныгъэшхо фыуиIэу Iоф зыщыпшIэрэ кощын IофхэмкIэ ГъэIорышIапIэр джырэблагъэ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ хагъэхьажьыгъ. Сыда ащ лъапсэ фэхъугъэр? Мыщ къыкIэлъыкIоу шъуиIофшIэн зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэха?\n— 2016-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 5-м УФ-м и Президент къыдигъэкIыгъэ унашъоу «Наркотикхэм ыкIи психотропнэ веществохэм якъегъэкIокIын ыкIи кощын IофхэмкIэ къулыкъум иIофшIэн алъыплъэрэ къэралыгъо гъэIорышIапIэхэр кIэу гъэпсыжьыгъэнхэр» зыфиIорэм къыкIэлъыкIоу кощын IофхэмкIэ Федеральнэ къулыкъур Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ хагъэхьажьыгъ. Мыщ къыкIэлъыкIоу кощын IофхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу\nАР-м щыIэм иIофышIэхэм япчъагъэ процент 30 фэдизкIэ нахь макIэ ашIыгъ. Арэу щытми, ГъэIорышIапIэм ипшъэрылъхэр къэнэжьых.\nЗэхъокIыныгъэу ГъэIорышIапIэм фэхъугъэхэм ямылъытыгъэу, кощын IофхэмкIэ къулыкъум ифэIо-фашIэхэр икъу фэдизэу егъэцакIэх. ГущыIэм пае, ахэр: 2016-рэ илъэсым ГъэIорышIапIэм икъулыкъушIэхэм фитыныгъэ зимыIэ цIыфэу къэралыгъом къихьагъэхэм апэшIуекIогъэнымкIэ, къэралыгъо фэIо-фашIэхэм ыкIи цIыфхэм ятхынкIэ къэралыгъо пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ, паспортым икъыдэхынкIэ, IэкIыбым къикIыгъэ цIыфыр учетым хэгъэуцогъэнымкIэ ыкIи гражданствэ зимыIэхэм ятыгъэнымкIэ, нэмыкIхэм алъэныкъокIи ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхын нэшанэ зиIэ Iофтхьабзэхэр ГъэIорышIапIэм мымакIэу зэхищагъэх.\n— ГъэIорышIапIэм ипшъэрылъ шъхьаIэхэр сыд фэдэха?\n— Кощын IофхэмкIэ къулыкъум пшъэрылъ шъхьаIэу иIэхэм ащыщ миграционнэ хэбзэгъэуцугъэр зыукъохэрэр къыхэгъэщыгъэнхэр. Мы илъэсэу тызыхэтым инепэрэ мафэ ехъулIэу хэбзэгъэуцугъэр зыукъуагъэхэм якъыхэгъэщынкIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьэбзи 160-рэ ГъэIорышIапIэм зэхищагъ. Ахэм яшIуагъэкIэ административнэ хэбзэукъоныгъэ 904-рэ къыхагъэщыгъ. Фитыныгъэ зимыIэ цIыфхэу IэкIыбым къикIыгъэхэу ыкIи регистрацие зимыIэхэу къыхагъэщыгъэхэм тазырэу сомэ миллиони 3-м нэс атыралъхьагъ, ащ щыщэу сомэ миллионитIу фэдиз къарагъэтыжьыгъ. УФ-м иуголовнэ Кодекс къызэрэдилъытэу, IэкIыбым къикIыгъэхэу хэбзэнчъэу Урысыем къихьагъэхэр анахьэу зэрагъэпщынэхэрэм ащыщ административнэ Iоф пылъэу къэралыгъом игъэкIыжьыгъэнхэр. Джащ фэдэ нэбгырэ 54-рэ ашъхьэ фимытхэу Урысыем рагъэкIыжьыгъэх, нэбыри 9-м алъэныкъокIэ къэралыгъом къихьанхэ фимытхэу унашъо ашIыгъ. Нэбгыри 2-мэ уголовнэ Iоф къафызэIуахыгъ.\n— Хэта тилъэпкъэгъухэм ахахьэу плъытэн плъэкIыщтхэр?\n— ТилъэпкъэгъукIэ тызэджэн тлъэкIыщтхэр тихэгъэгу исыгъэхэу, ау ушъхьагъу зэфэшъхьафхэмкIэ зэман горэм икIыжьхи, етIани къэзыгъэзэжьыгъэхэр арых. Къэралыгъо программэу «По оказанию содействия добровольного переселения соотечественников, проживающих за рубежом» зыфиIорэм бэшIагъэу Урысыем Iоф щешIэ. Ау къыхэзгъэщынэу сызыфаер тиреспубликэкIэ а программэм Iоф дэтшIэн зэрэтымылъэкIырэр ары. Сыда пIомэ къэралыгъо программэм шэпхъэ ыкIи екIолIэкIэ гъэнэфагъэхэр къегъэуцух. Адыгеим джыри ащ фэдэ амалхэр иIэгохэп. Арэу щытми, илъэситIу горэкIэ а программэм Адыгеир хэуцонэу сэгугъэ. Ащ елъытыгъэу тилъэпкъэгъухэу къэзыгъэзэжьхэрэм зэрищыкIагъэу тадэIэпыIэн тлъэкIынэу, амал тиIэ хъунэу тыщэгугъы.\n— Тилъэпкъэгъухэм анэмыкIэу, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIырэ цIыфхэр IофшIапIэкIэ тишъолъыр бэу къэкIох. 2015-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу непэ къызынэсыгъэм нэбгырэ тхьапша ащ фэдэу Адыгеим къихьагъэр?\n— ГъэрекIо елъытыгъэмэ, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэу мыгъэ тиреспубликэ къихьагъэхэм япчъагъэ проценти 10-кIэ нахьыб. А уахътэм къыхиубытэу зэкIэмкIи нэбгырэ мин 18-м ехъу учетым хэдгъэуцуагъ. Узбекистан, Таджикистан къарыкIыгъэхэр арых нахьыбэу тиреспубликэ IофшIапIэкIэ къэкIуагъэхэр. Адыгеим Iоф щашIэн алъэкIынэу ахэм Iизын зыпылъ тхылъхэр ятэтых. Хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм къадыхэлъытагъэу Iоф щызышIэнэу Адыгеим къакIохэрэм патентхэр афэтэгъэпсых. ЫпэкIэ медицинэ уплъэкIунхэр ымыкIухэу джащ фэдэ патентхэр афэтшIыщтыгъэх. Джы ащ зэхъокIыныгъэ фэхъугъэшъ, тикъэралыгъо къихьэгъэ цIыфым медицинэ уплъэкIунхэр ымыкIугъэхэу патентыр фэтшIырэп. Уз щынагъохэр тихэгъэгу къырамыхьанхэмкIэ мыр ищыкIэгъэ Iофыгъоу щыт. Ащ фэдэ хъугъэ-шIагъэ къызыхэдгъэщыкIэ, IэкIыбым къикIыгъэхэр хэгъэгум итэгъэкIыжьых. 2016-рэ илъэсым имэзи 6-у пыкIыгъэм IэкIыбым къикIыгъэ нэбгырэ мини 2-м ехъумэ патентхэр афэтшIыгъэх. Нэбгырэ 50 фэдизмэ ятхылъхэр мытэрэзхэу, хэукъоныгъэхэр яIэхэу къэралыгъом идгъэкIыжьыгъэх. Ахэм анэмыкIэу медицинэ уплъэкIунхэр зашIыхэхэ нэуж уз зэфэшъхьафхэр яIэхэу нэбгырэ 15-м ехъумэ патент яттыгъэп, ятхылъхэр афызэкIэдгъэкIожьыгъэх ыкIи хэгъэгум идгъэкIыжьыгъэх.\n— Ащ фэдиз цIыфэу тишъолъыр къихьэхэрэм япчъагъэ Адыгеим ис цIыфхэр егъэгумэкIых, ахэм бзэджэшIагъэхэр зэрахьанхэм тещыныхьэх. Кощын IофхэмкIэ хэбзэгъэуцугъэр зыукъохэрэм сыдэущтэу шъуадызекIора?\n— АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ тыкъыхамыгъэхьажьызэ, тызэгъусэу республикэм Iофтхьабзэхэр щызэхэтщагъэх. IэкIыбым къикIыгъэхэм алъэныкъокIэ илъэсныкъоу пыкIыгъэм хэукъоныгъэ 900 фэдиз зэрахьагъэу къыхэдгъэщыгъ. А пчъагъэр гъэрекIорэм елъытыгъэмэ, про-\nценти 10-кIэ нахьыб. Щысэ къэсхьын. IэкIыб хэгъэгухэм къарыкIыгъэхэр, ахъщэ къаIахызэ, амылъэгъугъэу, анэгу зыфэдэри амышIэу республикэм щыпсэурэ цIыфхэм яунэхэм аратхэх. Ащ фэдэ пшIэ зэрэмыхъущтыр къыхэзгъэщынэу сыфай. 2016-рэ илъэсым имэзи 6-у пыкIыгъэм ащкIэ хъугъэ-шIэгъэ 20-м ехъу къыхэдгъэщыгъ. Арышъ, цIыфхэм агурыдгъэIон фае ащ уголовнэ Iоф зэрэпылъыр.\n— IэкIыбым къикIыгъэхэр яунэхэм зэраратхэхэрэм имызакъоу, шъыпкъагъэ хэмылъэу, нэпцIыкIэ зыгуарагъатхэхэуи бэрэ къыхэкIы. Ащ фэдэхэр сыдэущтэу къыхэжъугъэщыхэра?\n— Ащ фэдэ унашъо тиIэу мы лъэныкъоми Iоф дэтэшIэ. IэкIыбым къикIыгъэхэу, хэгъэгум къинэнхэу, гражданствэ зэттынэу фаехэу бэдэд щыIэр. Адыгеир пштэмэ, тэри тырэгушхо зэрэщырэхьатым, лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зэрэщыгупсэфыхэрэм. Ары нахьыбэуи тишъолъыр къызыкIакIохэрэр. Бэдэдэу сфэIощтэп, ау нэпцIыкIэ зызэгозытхэхэрэри щыIэх. Ащ фэдэ шIыкIэмкIэ мы Iофым къекIуалIэхэрэм гражданствэ къыдахыныр бэкIэ нахь IэшIэх къафэхъу. Ащ тэ тылъэплъэ, ЗАГС-ми Iоф дэтэшIэ. Зэдэпсэухэмэ, бзэу зэрыгущыIэхэрэр, сабыйхэр яIэхэмэ зэтэгъашIэшъ, гуцаф горэ афэтшIымэ, прокуратурэм макъэ етэгъэIу, ар типшъэрылъхэм ахэхьэ. Нэужым нэпцIыкIэ зэготхагъэхэмэ хьыкумым щагъэунэфы.\n— IэкIыбым къикIыгъэ цIыфхэр зыгъэлажьэхэу, кощын IофымкIэ хэбзэгъэуцугъэр нахьыбэу зыукъохэрэ предприятиехэу къыхэжъугъэщыгъэхэр сыд фэдэха?\n— Мы илъэсым ащ фэдэ хэукъоныгъэу бэ тиIагъэп. Тэхъутэмыкъое районым ит предприятии 2-мэ ащ фэдэ хъугъэ-шIагъэхэр къащыхэдгъэщыгъагъэх. Джы предприятиехэм япащэхэм къагурыIуагъэу, нэмыкI хэгъэгу къикIыгъэ цIыфым Iоф ышIэнымкIэ Iизын къезытырэ тхылъыр имыIэу IофышIэ аштэрэп. Ар зыкIэ дэгъу. Ащ фэдэ тхылъ иностранцэм фэбгъэпсыщтмэ зыпари гумэкIыгъо пылъэп. Пащэм макъэ къытигъэIун фае IофшIакIо зэриштэрэмкIэ. IофшIэн зэзэгъыныгъэ дишIыгъэмэ, патент иIэмэ, мэфищым къыкIоцI пащэм тэ къытиIон фае. Мы лъэныкъомкIэ предприятиехэм япащэхэм яIоф нахь псынкIэ хъугъэ, илъэс пчъагъэм къыкIоцI опытэу аIэкIэлъми хагъэхъон алъэкIыгъ. ГъэрекIо елъытыгъэмэ, мыгъэ Iофхэм язытет бэкIэ нахьышIу хъугъэ.\n— «Трудовой мигрант» зыфаIорэ нэбгырэ тхьапша непэ зэкIэмкIи Адыгеим щыIэр?\n— IофшIэкIо мини 2-м ехъумэ патент яттыгъэу непэрэ мафэхэм Адыгеим Iоф щашIэ. Нахьыбэм унэе предприятие зиIэ цIыфхэм Iоф афашIэ. Тикъэралыгъо иэкономикэ изытет елъытыгъэу гъэрекIо къэралыгъо пошлинэм ыуасэ хэхъуагъ, ащ къыхэкIэу патентыр сомэ минкIэ мыгъэ нахь лъапIэ хъугъэ. Медицинэ комиссиер зэрарагъэкIурэм нэмыкIэу медицинэ полисри нэмыкI хэгъэгум къикIыгъэхэм яIэн фае, хэгъэгум къызэрихьэу ар шIокI имыIэу къыдихын фае. Ащи ахъщэ лъыптынэу щыт. Ащ нэмыкIэу урысыбзэр ыкIи Урысыем итарихъ, ихабзэ шIокI имыIэу ашIэн фаеу хэбзэгъэуцугъэм къыделъытэ. Хабзэм арэущтэу зэришIыгъэр тэрэзэу сэлъытэ, нэмыкI хэгъэгу къикIыгъэ цIыфым урысыбзэр къыгурыIон, рыгущыIэшъун фае. Адыгэ къэралыгъо университетым иностранцэхэм апае хэушъхьафыкIыгъэ отделение иIэу урысыбзэр щарагъашIэ, ушэтынхэр щарагъэтых, нэужым зэреджагъэхэмкIэ сертификат къараты. Ар дэгъу ыкIи хабзэм арэущтэу зэришIыгъэр игъо шъыпкъэу сэлъытэ.\n— Сыд фэдэ уахътэр ара нэмыкI хэгъэгу къикIыгъэ IофшIакIохэр нахьыбэу Адыгеим къызыкIохэрэр?\n— Ар дгъэунэфыгъэу щыт, гъатхэр къызэрихьэу ахэм якъэкIон къырагъажьэ. Узбекистанрэ Таджикистанрэ арых нахьыбэу къыздикIыхэрэр. Iоныгъом ыкIэхэм къэралыгъом мэкIэ-макIэу икIыжьынхэу ахэм рагъажьэ. Къинэщтхэп ыкIи фаехэп, къалэжьырэ щыIэмэ яунагъохэм арахьылIэжьы. КъэкIорэгъэм джащ фэдэ къабзэу къежьэнхэшъ, къэкIощтых. Урысыем нахь къэкIох, анахьэу Адыгеир ашIогупсэф. Мыгъэ къэралыгъо пошлинэр къызыдэкIуаем, тIэкIу ригъэджэнджэшыгъагъэх, арэу щытми, къэкIох зэпыу имыIэу. ГъэрекIо елъытыгъэмэ, мыгъэ ахэм япчъагъэ проценти 8-кIэ нахьыбэу Адыгеим къэкIуагъэх.\n— Украинэм къыщыхъугъэ тхьамыкIагъом ыпкъ къикIэу мы аужырэ илъэсхэм Урысыем беженцэхэр бэу къихьагъэх. ТиреспубликэкIэ мы Iофыгъом изытет сыдэу щыта?\n— Украинэм тхьамыкIагъоу къихъухьагъэм къыхэкIэу гъэрекIуи, гъэрекIопагъи къин тлъэгъугъэ. Бэдэд цIыфэу къихьагъэр. 2015 — 2016-рэ илъэсхэм Украинэм ашъхьэ къырахыжьыгъэу нэбгырэ мини 6-м ехъу тиреспубликэ къэкIуагъ. Непэ къызнэсыгъэми мэкIэ-макIэу къехьэх. ГъэрекIо елъытыгъэмэ, мыгъэ къихьагъэр бэкIэ нахь макI. Ахэм янахьыбэм заор зыдэщымыIэ Харьков, Николаев, Киров хэкухэм агъэзэжьы. Луганскэ, Донецкэ хэ-\nкухэм къарыкIыгъэхэр республикэм псэупIэкIэ къинагъэх. Мыгъэ Украинэм къикIыгъэ нэбгырэ 500 фэдиз учетым хэдгъэуцуагъ, сабыеу 150-рэ ахэм ягъус. Мыхэм янахьыбэр тишъолъыр къинэнэу фай. Тэ къэралыгъо фэIо-фашIэу цIыфхэм ядгъэгъотыхэрэм ялъытыгъэу мыгъэ квотэхэр нахьыбэу яттыгъэх. Ахэм якъэбар зэтэгъашIэ, тадэгущыIэ. Федеральнэ гупчэм къытфигъэуцугъэ пшъэрылъхэм адакIоу зищыкIагъэхэм IэпыIэгъу тафэхъу. Тэ типшъэрылъхэм ахахьэ ахэм зэрифэшъуашэу тапэгъокIыныр. Охътэ гъэнэфагъэкIэ зычIэсыщт псэупIэхэр ятэгъэгъотых. УФ-м игражданствэ зыштэнэу фаехэми тишIуагъэ ятэгъэкIы.\n— Адэ тэ тилъэпкъэгъу адыгэхэу Сирием къикIыжьыгъэхэм уарыгущыIэн хъумэ, квотэр афекъоу пIон плъэкIыщта?\n— Сигуапэу ахэми ягугъу къэсшIын. Илъэс пчъагъэм ахэр зы гуузэу адыгэхэм тиI. ГъэрекIо мыхэм апае квотэр имыкъу зэхъум, ти Правительствэ Москва зыфигъази, нахьыбэу къытатыгъ. Мы илъэсэу тызыхэтым Сирием къикIыжьыгъэу тиреспубликэ къэкIуагъэр нахь макI. БэшIагъэу къэкIожьыгъэхэм псэупIэ ядгъэгъотыгъ. Мыгъэ Сирием къикIыжьыгъэ нэбгырэ 53-мэ охътэ гъэнэфагъэкIэ республикэм щыпсэунхэ алъэкIынэу тхылъхэр афэдгъэпсыгъэх. Джыри квотэм къыхагъахъомэ, къакIохэрэм Iоф адэтшIэщт. КъакIохэу, зыгъэзэжьхэрэри щыIэх. Тэ тынаIэ зытедгъэтын фаехэр къэкIожьыгъэхэу, къэралыгъом илъ хэбзэгъэуцугъэр зымыукъохэу Адыгеим исхэр арых. Республикэм къинэнхэмкIэ зыпари пэрыохъу къафэхъурэп. Къин хъурэр урысыбзэм изэгъэшIэн ары. Бзэ Iофыр ары нахь къэзгъэщынэхэрэр. Фаехэр курсхэм макIох, бзэр зэрагъашIэ. ЗэреджагъэхэмкIэ сертификатыр къарамытэу, охътэ гъэнэфагъэкIэ Адыгеим щыпсэунхэмкIэ фитыныгъэр ыкIи «вид на жительство» зыфиIорэр афэдгъэпсышъущтхэп. Адыгабзэр дэгъоу зэрашIэрэм имызакъоу урысыбзэри ашIэн фае.\n— Кощын IофхэмкIэ ГъэIорышIапIэм уплъэкIунэу зэхищэхэрэм къакIэлъыкIоу хэукъоныгъэу къыхигъэщыхэрэм сыд фэдэ пшъэдэкIыжьа апылъыр?\n— НахьыбэрэмкIэ хэукъоныгъэу къыхэдгъэщыхэрэм ащыщ IэкIыб хэгъэгухэм къарыкIыгъэхэм регистрациер аухыгъэу хэгъэгум зэрэщыпсэухэрэр, патентыр амыгъэпсыгъэу къэралыгъом зэрисхэр. Ащ фэдэу къыхэдгъэщыгъэхэм тазырхэр атетэлъхьэх ыкIи хэгъэгум исынхэ фимытхэу итэгъэкIыжьых. ГъэрекIо елъытыгъэмэ, процент 50-кIэ нахьыбэу мыгъэ идгъэкIыжьыгъэх.\nСурэтыр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъ


ЩэшIэ Аслъан: «Сае зыщыгъ нысхъап» (Iотэжь) »\nЗурет иапэрэ гущыIэр – «сыфаеп». Тыдрэ тучан ащагъэми, Iапэ афишIызэ, «мыры сызыфэмыер», еIо. Ащ пае къэмынэу, къыгъэлъэгъуагъэмэ ащыщ горэ бэрэ къыфащэфы. Анахьэу етIани нысхъап зыфэкъаигъэхэр.\nЗыфэмыехэр рагъашIэзэ, Зурет езэщыгъ. Ари шъэожъыеу къызкIэмыхъугъэр къыгурымыIоу. Пчэдыжь къэс хъулъфыгъэ гъончэдж закъоу «джинсыкIэ» заджэхэрэр зыщелъэ, ар фамыдэу пшъэшъэжъые джанэмэ ащыщ горэ зыщырагъалъэ. РаIуагъэр ешIэшъ, гъунджэм ыпашъхьэ еуцо, зегъэчэрэгъу. «КIо, сыд мыщ, дахэми, узэхъопсэнэу хэлъыр?!» – егъэшIагъо.\nШъэожъыехэм зафэбгъазэмэ, Зурет шынахьыжъитIу иI, яджэнэ-гъончэджыхэр зэIытхъыгъэхэми, шIоир апыушэшыкIыми мэхъу. Ащ пае къэмынэу, Iэгуаор шIущэу къырафэкIы, чъыгы шъхьапэхэр джэгупIэ шIагъо ашIы, псыхъом, зэрэчъэхэзэ, ащыгъхэр зыпадзышъ, хапкIэх. Ушъэожъыеныр, тыдэкIи IэшIэх, ренэуи тхъагъо. МыдрэмкIэ умыгъ, плъэкIыщтымэ!\n– Джэнэ дэхэ дэдэба мы зыщыозгъэлъагъэр? - еупчIы янэ, фишIэмэ хъущтыр ымышIэу. - Сыда мырэу узфэчэфынчъэр?\n– Анахьэу сызыфэмыер мыщ фэд, – еIошъ, адрэм ынэхэр еIоты.\nЫшнахьыжъитIур ар алъэгъумэ дэхьащхых. Дэгъу уадэджэгуныр шъхьаем, янасып зыфэдэр зымышIэрэ нэбгыритIумэ джаущтэу зашIы.\nДжэгуалъэхэмкIи Зурет къин хэт, шъэожъыемэ агу рихьыщтхэм афай. Ары шъхьаем, ахэмэ захэбгъэзагъэзэ ахэри къаIыпхынхэ фаеба? Е уадыдэмыкIэу яунэ зыкъибгъэнэщт, уджэгунэу пIомэ, гъусэ уимыIэу.\nАрэу кIозэ, зы мафэ горэм янэрэ арырэ джэгуалъэхэр зыщащэрэ тучаным чIэхьагъэх. Ным бэрэ Зурет а тучаным чIещэ. Зыгорэхэр къыригъэлъэгъухэзэ, адрэр нэбгъунджыкIэ яплъызэ, чIэтых.\nАу непэ ошIэ-дэмышIэу Зурет нысхъапэу сае зыщыгъыр ылъэгъугъ. Ащ фэдэхэр бзылъфыгъэ къэшъуакIохэм ащыгъыхэу телевизорымкIэ бэшIагъэ зилъэгъугъэхэр. Нэр занкIэу япкIы. Ори ар пщыгъэу, уахэтэу къыпшIуегъэшIы. Ау, ыгу рихьыгъэми, зиушъэфи, зи гуцафэ аримыгъэшIэу пшъэшъэжъыер хэтыгъ. Хъущтэп зыкъэбгъэлъагъомэ, къыбдэхьащхынхэкIэ щынагъо.\n– Мыры сызыфэмыер, - ежьыри ыгъэшIагъэу, къыIэкIэIуагъ сабыим.\n– КIо уфэмыемэ, егъэзыгъэп, - гуцафэ горэ ышIыгъэ-ымышIыгъэми къыштагъ ным нэмыкI нысхъапэр.\n– Хьау, мыры сызфэмыяхэр сэIо, - джыри къыригъэлъэгъугъ Зурет.\nЯнэ гуфаплъэу ыпхъу цIыкIу еплъыжьыгъ. Зэхихынэу зажэщтыгъэри нэмыкIэп.\n– Арымэ дэгъу, сигуагу, ори пшъашъэ ухъунэу уежьагъ, - ыIожьи, «зыфэмые» нысхъапэр фищэфыгъ.\n– Ары сызфэмыяхэр, - джыри зэ Зурет IумышIыкIэу къыIожьыгъ, ау ынэпсхэр къэкIуагъэми, зэригуапэр къыхэщыщтыгъ.\nОпубликовал administrator, 17-07-2012, 14:23. Просмотров: 2488\n– Гъэзетэу «Адыгэ макъэми», АдыгеимкIэ тилIышъхьэхэми афэгъахьыгъ


Илъэс 49-рэ зыныбжь хъулъфыгъэу Мыекъуапэ щыпсэурэм ылъэныкъокIэ Мыекъопэ къэлэ прокуратурэм къызэIуихыгъэ уголовнэ Iофыр хьыкумым IэкIигъэхьагъ.\nИнэIосэ хъулъфыгъэ горэм шъэжъыекIэ зэрэхэпыджагъэм, ышIэзэ ипсауныгъэ зэрар зэрэрихыгъэм афэшI хъулъфыгъэр агъэмысэ.\nСледствием зэригъэунэфыгъэмкIэ, лажьэ зиIэр къатыбэ хъурэ унэу Мыекъуапэ иурамэу Димитровым тетым ешъуагъэу кIуагъэу бысымым ихьакIэ горэм щыхьагъ, пщэрыхьапIэм илъыгъэ шъэжъыер къышти, ышIэзэ ащ ыныбэ хэпыджагъ. Ащ ыуж бзэджашIэм а чIыпIэр къыбгынагъ.\nУголовнэ статьям къызэригъэнафэрэмкIэ, бзэджашIэм илъэси 10 хьапс рагъэхьын алъэкIыщт.\nМыекъопэ къэлэ хьыкумым илъэс 27-рэ зыныбжь хъулъфыгъэу Мыекъуапэ щыпсэурэм уголовнэ Iоф къыфызэIуихыгъ.\nБанкым икартэ къызфигъэфеди зыгорэм зэретыгъуагъэм, ащ зэрарышхо зэрэрихыгъэм афэшI хъулъфыгъэр агъэмысэ.\nХьыкумым зэригъэунэфыгъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым бзэджашIэм инэIуасэ горэм икартэу банкым къыритыгъэр шIуитыгъуи, ащ илъыгъэ сомэ мин 50-р зыIэкIигъэхьагъ.\nХьыкумым къэралыгъо гъэпщынакIом дыригъашти, ыпэкIэ хьапс Iофэу телъыгъэр зэрэтырамыхыжьыгъэр къыдилъыти, бзэджашIэм илъэси 2-рэ мэзи 6-рэ хьапс тырилъ-хьагъ.


Зэпыугъом ыуж | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 11.09.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nУрысыем футболымкIэ иапшъэрэ куп щыкIорэ зэнэкъокъум хэлэжьэрэ командэхэм я 9-рэ зэIукIэгъухэр Iоныгъом и 13 – 16-м яIэщтых.\nХэгъэгум футболымкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ Европэм изэнэкъокъу хэлэжьэным фэшI пэшIорыгъэшъ зэIукIэгъухэм апэрэ чIыпIитIумэ ащыщ къащыдихын фае. Iоныгъом и 6-м Шотландием 2:1-у, и 9-м Казахстан 1:0-у тиешIакIохэр атекIуагъэх. Чъэпыогъум и 15-м Урысыер Шотландием ятIонэрэу дешIэщт, зэIукIэгъур Москва щыкIощт.\nТихэшыпыкIыгъэ командэ Европэм изэIукIэгъухэм зэрахэлажьэрэм къыхэкIэу хэгъэгум изэнэкъокъу зэпыугъо фашIыгъагъ. Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Станислав Черчесовым къызэриIуагъэу, тиешIакIохэр Европэм икIэух зэнэкъокъу хэлэжьэнхэм фэшI яшъыпкъэу Iоф зыдашIэжьы.\nЯ 9-рэ зэIукIэгъухэр\n«Шъачэ» — «Локомотив»


Урысыем дзюдомкIэ изэнэкъокъу Екатеринбург щыкIуагъ. Илъэс 23-м нэс зыныбжьхэр апэрэ чIыпIэхэм афэбэнагъэх. Джыракъые щапIугъэ нарт шъаоу Мерэм Дамир дышъэр къыфагъэшъошагъ.\n— БэнэкIо 400-м нахьыбэ алырэгъум щызэнэкъокъугъ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу, Адыгеим изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлым. — Тиреспубликэ щыщ бэнэкIуи 9 Екатеринбург щыкIогъэ зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъ. Мерэм Дамир зыхэтыгъэ купым нэбгырэ 49-рэ щызэнэкъокъугъ.\nКилограмм 60-м нэс къэзыщэчыхэрэм Мерэм Дамир ябэныгъ. Нижегород хэкум къикIыгъэ Дамир Абдулинымрэ Джыракъые щагъэсэгъэ Мерэм Дамиррэ зызэIокIэхэм, адыгэ шъаом текIоныгъэр къыдихыгъ. ЯтIонэрэ бэнэгъум Д. Мерэмыр Екатеринбург икомандэ хэтэу А. Исмаиловым щытекIуагъ. 2018-рэ илъэсым хэгъэгум ибэнакIохэу илъэс 23-м нэс зыныбжьхэм язэнэкъокъу А. Исмаиловым апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъагъ.\n2016-рэ илъэсым хэгъэгум иныбжьыкIэхэм язэIукIэгъу я 2-рэ чIыпIэр къыщызыхьыгъэ Ацумыжъ Азамат ТIуапсэ щыщ, Урысыем изаслуженнэ тренерэу Нэгъуцу Джамболэт ипащэу дзюдом зыфегъасэ. А. Ацумыжъымрэ Д. Мерэмымрэ зэнэкъокъухэм ащызэIукIэхэу, А. Ацумыжъым текIоныгъэр къыдихэу уахътэ къыхэкIыгъ. Екатеринбург нарт шъаохэр зыщызэбэнхэм Мерэм Дамир текIоныгъэр къыфагъэшъошагъ.\nФиналныкъом Иркутскэ ибэнакIоу Рамазан Абдулаевымрэ Д. Мерэмымрэ щызэIукIагъэх. Дамир зэрэнахь лъэшыр бэнэгъум къыщигъэшъыпкъагъ. Къебэныгъэм гугъэ ригъэшIыгъэп.\nДышъэм фэгъэхьыгъэ бэнэгъур нахь къинэу кIуагъэ. Ермэлхьаблэ фэбэнэрэ Блий Аюбэрэ Д. Мерэмымрэ зэIукIагъэх.\n— Дамир зыгорэхэр етIотэжьы тшIоигъоу теджэщтыгъ, ау Блий Аюби къатIорэр зэхихыщтыгъ, ар Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыщ, тиадыгабзэ къыгурэIо, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ тренерэу Хьакурынэ Дамир.\n— Нахь лъэшыр бэнапIэм къыщэнафэ, — къеIуатэ Бастэ Сэлым. — Дамир амалыкIэхэм алъыхъущтыгъ. Бэнэгъур такъикъи 9.48-рэ кIуагъэу Дамир пытэу уцуи, Блий Аюбэ ыдзыгъ, текIоныгъэр къыфагъэшъошагъ.\n— Сызыгъэсэрэ тренерхэм, кIэлэегъаджэхэм, спортым нахь куоу сыхэуцонымкIэ IэпыIэгъу къысфэхъухэрэм, ныбджэгъухэм, Iахьылхэм гъунэ имыIэу сафэраз, «тхьашъуегъэпсэу» ясэIожьы. Дзюдор сшIогъэшIэгъон. Дзюдор бэнэкIэ къодыеп, щыIэныгъэм уфепIу, цIыфхэр нахьышIоу уегъашIэх, — еIо Мерэм Дамир.\nМерэм Дамир самбэмкIи мэбанэ. Хэгъэгум ихъулъфыгъэхэм язэнэкъокъу джэрзыр къыщихьыгъ. Илъэс 21-м нэс зыныбжьхэм язэIукIэгъухэм тыжьыныр къащыдихыгъ. Европэм иныбжьыкIэхэм язэнэкъокъухэм тыжьыныр, дышъэр къащыдихыгъ.\nДзюдомкIэ илъэс 21-м нэс зыныбжьхэм азыфагу Урысыем — тыжьыныр, Европэм и Кубок къыдэхыгъэнымкIэ ятIонэрэ чIыпIэр къащихьыгъэх.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иколледж къыухыгъ, джырэ уахътэ апшъэрэ гъэсэныгъэ зэригъэгъотынэу еджэ.\n— МГТУ-м иректорэу Къуижъ Саидэ лъэшэу тыфэраз, — къаIуатэ Бастэ Сэлымрэ Хьакурынэ Дамиррэ. – Спорт зэнэкъокъухэм зафэдгъэхьазырыным фэшI сыдигъуи IэпыIэгъу къытфэхъу. Адыгэ Республикэм самбэмкIэ иеджапIэ ипащэу Делэкъо Адам зэхэщэн IофыгъохэмкIэ тапэ ит, тиупчIэжьэгъу. ТизэгурыIоныгъэ текIоныгъэхэр къыкIэлъэкIох. Джыракъые тренерэу щылэжьэрэ Акъущ Бислъан зэпхыныгъэхэр дытиIэх. ТиныбжьыкIэхэр дгъэсэнхэм фэшI хэкIыпIэхэр къызэдэтэгъотых.\nАдыгеим испортсменхэр республикэм щыкIорэ мэфэкI зэхахьэхэм ахэлажьэх. ШыкIэпщынаоу Гъогъо Дамир иконцертэу гъэтхапэм и 14-м республикэ филармонием щызэхащэщтым тибэнакIохэр еплъынхэу мурад ашIыгъ.\nРеспубликэм щапIугъэхэм спортым гъэхъагъэу щашIырэм тегъэгушхо, ямедальхэм ахагъэхъонэу афэтэIо.\nСурэтхэм арытхэр: Мерэм Дамир, Бастэ Сэлым, Хьакурынэ Дамир; Д. Мерэмыр мэбанэ.


ПхъэкIэ е нэмыкI гъэстыныпхъэ пытэкIэ зиунэ зыгъэплъыхэрэм ашIэн фаехэр — Адыгэ макъ\nПхъэкIэ е нэмыкI гъэстыныпхъэ пытэкIэ зиунэ зыгъэплъыхэрэм ашIэн фаехэр\nРедактор 14.02.2020 17.02.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nПхъэкIэ е нэмыкI гъэстыныпхъэ пытэкIэ зиунэ зыгъэплъыхэрэм зыщагъэгъупшэ хъущтэп хьакухэм фабэр къызэратырэм нэмыкIэу, машIом зыкъыштэнымкIи щынагъо къыздахьын зэралъэкIыщтыр.\nБжыхьэ-кIымэфэ лъэхъаным унэе унэхэм арыт хьакухэм бэрэ къакIанэу къыхэкIы. ТхьамыкIагъом лъапсэ фэхъухэрэр зэфэшъхьафых. Ахэм зыкIэ ащыщ унэхэр зэрагъэплъырэ хьакухэр ашIыхэ зыхъукIэ, машIом зыкъымыштэнымкIэ шапхъэхэр зэраукъорэр.\nХьакухэмрэ IугъоикIыпIэхэмрэ язытет ренэу ауплъэкIун фае. Онджэкъхэр зыгъачэхэрэм зэу ащыщ IугъоищыпIэхэм арыхъорэ пкIэгъуасэр зэрэстырэр. Хьакухэм ягъэпсынкIэ шапхъэхэр къыдалъытэн, Iугъор зэрыкIырэ дэпкъхэмрэ онджэкъхэмрэ игъом гъэкъэбзэгъэнхэ фае. Хьаку Iупэм иджэхашъо сантиметрэ 50х70 зиинэгъэ тенэч бзыгъэ теIулIэгъэнэу щыт. ЯтIонэрэ хэукъоныгъэу ашIыхэрэм ащыщ бензин, фэтагын е къэорэ гъэстыныпхъэхэр хьакум зэрэпакIэхэрэр. Джащ фэдэу пхъэу ащ палъхьэхэрэм якIыхьагъи хьакум фытегъэпсыхьэгъэн фае. Хьакушъхьэр бгъэплъыщэнэу щытэп. МашIо зэрамышIыхьэу бэрэ щытыгъэ хьакур игъорыгъозэ бгъэплъын фае.\nЕжь-ежьырэу зиунэ пхъэкIэ е нэмыкI гъэстыныпхъэ пытэкIэ зыгъэплъыхэрэм ягугъу тшIы зыхъукIэ, къыхэтымыгъэщын тлъэкIырэп щынэгъо ин къэзытыхэрэм мэшIожь гъозыр зэращыщыр. МашIом ыпкъ къикIэу зидунай зыхъожьыхэрэм азыныкъо нахьыбэр ары зытхьалэрэр. Ащ шъо иIэп, цIыфым къышIэрэп. IугъоищыпIэр зэфэзышIырэ гъучIыр зырагъачъэкIэ, мэшIожь гъозыр иты мэхъу.\nПхъэкIэ зиунэ зыгъэплъыхэрэм ашIэ мыхъущтхэр:\n— машIо зэрышIыхьэгъэ хьакум лъыплъэн щымыIэу е зыныбжь имыкъугъэхэр Iусхэу къэбгъэнэныр;\n— хьаку Iупэм машIор къызыкIэнэщт пкъыгъохэр Iуплъхьанхэр;\n— щыгъынхэмрэ пхъэхэмрэ хьакушъхьэм щыбгъэчъэпхъынхэр;\n— машIом изэкIэгъэблэнкIэ къэорэ гъэстыныпхъэхэр бгъэфедэнхэр;\n— хьакупчъэр Iухыгъэу ащ машIо ипшIыхьаныр;\n— шIомыкIым, газым афытемыгъэпсыхьэгъэ хьакур бгъэплъыныр;\n— IугъоикIыпIэхэм ямыщыкIэгъэ пкъыгъохэр арыбгъэуцонхэр;\n— хьакур лъэшыщэу бгъэплъыныр.\nТэрэзыджэ зекIуакIэр машIом къызэрэшъуфимыгъэгъущтыр зыщышъумыгъэгъупш. Урысые Федерацием ихэбзэгъэуцугъэ зэрэщыгъэунэфыгъэм тетэу машIом зыкъымыштэнымкIэ шапхъэхэр къыдилъытэнхэр хэти ипшъэрылъ. Шъо шъушъхьи, къышъупэблагъэхэми ящыIэныгъэ къырыкIощтыр бэкIэ къызэрэшъолъытыгъэр зыщышъумыгъэгъупш.\nМыекъуапэрэ Мыекъопэ районымрэ мэшIогъэкIосэнымкIэ якъэралыгъо инспектор.\nПредыдущая КIэлэцIыкIухэм ашIогъэшIэгъон\nСледущая Зигугъу амышIыщтыгъэ зэфыщытыкIэ лъаг


Лэжьыгъэр щыбгъэбэгъоныр къиными… — Адыгэ макъ\nЛэжьыгъэр щыбгъэбэгъоныр къиными…\nРедактор 11.07.2019 15.07.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэмрэ ащ игуадзэу Шъэо Аскэррэ мы тхьамафэм Теуцожь районым щыIагъэх.\nЫпэрапшIэу ежь муниципальнэ образованием ыкIи ащ ипсэупIэ кой администрациехэм япащэхэм зэIукIэгъу адашIыгъ. Мэкъумэщ хъызмэтым иIофхэм, анахьэу бжыхьэсэ лэжьыгъэм иIухыжьын зэрэкIорэм, ар машIом щыухъумэгъэным пае зэшIохыгъэ хъугъэхэм, нэмыкI Iофхэм атегущыIагъэх. БлэкIыгъэ илъэсхэм ягъэпшагъэмэ, мыгъэ бэкIэ нахьыбэу губгъохэм машIом закъыщиштагъ. МэшIогъэкIосэ къулыкъум къызэритыгъэмкIэ, гъогогъуи 10-рэ хьасэхэм машIо къащыхъугъ, ащ щыщэу 6-мкIэ зэрар къыхьыгъ. Мы Iофыгъом АР-м и ЛIышъхьэ ынаIэ тыридзагъ, ащ епхыгъэ унэшъо гъэнэфагъэхэр къышIыгъэх. Ар зэу Парламентым ипащэхэм зигугъу къашIыгъэхэм ащыщ.\nИлъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу Теуцожь районым зэкIэмкIи гъогогъу 25-рэ машIо къыщыхъугъ, ау губгъом е нэмыкIэу мэкъу-мэщым епхыгъэ чIыпIэм зыкъыщиштагъэу зыпарэкIи къыхэкIыгъэп. Коц хьасэхэм ащыщхэр къэмыжъухьагъэхэу нахьыпэкIэ мэшIогъэкIосэ къулыкъум ыгъэунэфыгъагъ, ау ари охътэ кIэкIым дагъэзыжьыгъ. Ахэр зэкIэ Владимир Нарожнэм игуапэу къыхигъэщыгъэх. Арэу щытми, джыри аIожьын хьасэхэр къызэрафэнагъэхэм къыкIигъэтхъызэ, сакъыныгъэ къызхагъэфэнэу, щынэгъончъагъэм лъыплъэнхэу къариIуагъ.\n— ШъуичIыгухэр, адрэхэм ягъэпшагъэмэ, нэмыкIэу гъэпсыгъэх, лэжьыгъэ бэгъуагъэ къябгъэтыныр нахь къин, — къыIуагъ Парламентым и Тхьаматэ. – Амалэу яIэмкIэ хьалэлэу къышъотэнхэм пае анахьыбэуи къин хэшъолъагъо. Ащ фэдиз кIуачIэрэ мылъкушхорэ зыхэлъхьагъэ хъугъэр шъуфэсакъызэ Iушъухыжьын фае. Лэжьыгъэр кIэзыгъэ имыIэу игъом Iухыжьыгъэныр АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъ шъхьаIэу мы уахътэм къыгъэуцухэрэми ащыщ.\nМы муниципальнэ образованием бжыхьасэхэм яIухыжьын джыри щаухыгъэп. Район администрацием ипащэу Хьачмамыкъо Азэмат къызэриIуагъэмкIэ, техникэу ящыкIагъэр яI, зыгъэгужъуагъэхэр ощххэр ары. ЯчIыгухэм язытет къыдэплъытэмэ, бжыхьасэхэм яIухыжьынкIэ пIалъэхэм адиштэу лъагъэкIуатэ. ЗэкIэмкIи бжыхьэсэ гектар 12797-у яIагъэм щыщэу 11663-р коцым рагъэубытыгъагъ, аIожьынэу гектар 3000-м ехъу къафэнагъ. ГурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 40 къырахы. Бжыхьэсэ хьэр 1134-рэ хъущтыгъ. Ащ изы гектар, гурытымкIэ центнер 40,4-рэ къырахыгъ.\nРеспубликэм имэкъумэщ чIыгухэм язытети Владимир Нарожнэм игугъу къышIыгъ. Ахэм лэжьыгъэшIу къатыным пае ищыкIэгъэ чIыгъэшIоу (гумус) хэлъыр нахь макIэ зэрэхъурэр, ащ гумэкIыгъо къызэритырэр къыхигъэщыгъ. Къэралыгъом зэрэщытэу имэкъумэщ чIыгухэм ащ фэдэ щыкIагъэ яIэ зэрэхъугъэр, УФ-м ихэбзэихъухьэхэм я Совет зэхэсыгъоу иIагъэм мы Iофыгъор къызэрэщиIэтыгъагъэр къыIотагъ. Ащ къыпкъырыкIыхэзэ, «Плодородием» фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект мэкъумэщ политикэмкIэ, мылъку ыкIи чIыгу зэфыщытыкIэхэмкIэ Комитетым Iоф дишIэнэу зэрэригъэжьагъэм, ащ щыгъэнэфэгъэщтхэм, мы Iофыр Урысыем и Къыблэ шъолъыр и Парламентхэм я Ассоциацие джырэблагъэ иIэгъэ конференциеми къызэрэхалъхьэгъагъэм Шъэо Аскэр щигъэгъозагъэх.\nМэз шъолъырэу губгъохэм арытхэм язытет уигъэрэзэнэу зэрэщымытми Парламентым и Тхьаматэ игугъу къышIыгъ. Ахэм ящыкIагъэр зэрямышIылIагъэм къыхэкIыкIэ, федэу къахьырэр макIэ, къэзымыхьырэри нахьыб.\nПсэупIэ койхэм социальнэ Iофыгъоу яIэхэр япащэхэм къыраIотыкIыгъ. «Къоджэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиорэ программэм нахьыбэу хэлажьэхэмэ IэпыIэгъушхо зэрафэхъущтым, гумэкIыгъоу зигугъу къашIыхэрэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ шIуагъэ къызэрихьыщтым Шъэо Аскэр къыкIигъэтхъыгъ.\nНахьыпэкIэ къызэрэтIуагъэу, лэжьыгъэм иIухыжьынкIэ ыгъэохъунхэу ощххэр мы районым щыIагъэх, ау гъэтхасэхэм шIуагъэ къафэзыхьын фэдиз къафещхыгъэп. Адрэхэм афэдэу мы муниципальнэ образованием итыгъэгъази, инатрыфи язытет уигъэрэзэным пэчыжь. ПстэумкIи гъэтхасэхэр гектар 12013-рэ мэхъух. Ащ щыщэу 2798-р лэжьыгъэ чылапхъэ ашIыщт натрыфым рагъэубытыгъ, тыгъэгъазэр гектар 6544-мэ атырапхъагъ. Мэкъу-мэщымкIэ район ГъэIорышIапIэм ипащэу ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэ къызэриIуагъэмкIэ, ащ ызыныкъо нахьыбэм лэжьыгъэ къытынэу ущыгугъыжьыным Iофыр тетэп.\nНэужым ащ фэдэ натрыф хьасэхэм ащыщ Парламентым ипащэхэр кIуагъэх. Ар ПАО-у «Племзавод им. Чапаева» зыфиIорэм инатрыф. ПстэумкIи гектар 700 фэдиз хъурэм, огъум ыпкъ къикIыкIэ, хэхъуагъэп, шъхьэхэр къыгокIагъэхэп. Хьасэр зэрэкъабзэм, ищыкIэгъэ пстэури бысымым зэрэришIылIагъэр нафэу зэрэщытым Владимир Нарожнэм ынаIэ тыридзагъ. Ау сыд фэдиз рашIылIагъэми, огъум ыгъэкIодыгъ.\nАщ ыуж Къэралыгъо Советым – Хасэм идепутатэу Хьабэхъу Юрэ зиучредителэу, предпринимателэу Гъонэжьыкъо Аслъан зипэщэ хъызмэтшIапIэм щыIагъэх. Ар былымхъуныр ары зыфэгъэзагъэр. Мы уахътэм былымышъхьи 160-рэ, мэл 790-рэ щаIыгъ. Унэгъо фермэ зыгъэпсымэ зышIоигъохэм къэралыгъо IэпыIэгъоу грантхэр ятыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ федеральнэ программэм хэлажьэхи, сомэ миллиони 9,6-рэ къаратыгъэу лы ыкIи щэ бэу къэзытырэ чэм лъэпкъхэр чIагъэуцонхэу къакъырышхо ашIы. Былымышъхьэ 200 щаIыгъыным ар телъытагъ.\nХэтэрыкIхэр къызщагъэкIыхэрэ фэбапIэхэр, тхьачэтхэр зыщаIыгъхэ фермэ ыкIи осетрэ пцэжъые лъэпкъыр зыщахъурэ хъызмэтшIапIэ зыхахьэхэрэ мэкъумэщ комплексышхоу «Богус-Агро» зыфиIорэр Парламентым идепутатэу Бэгъушъэ Адамэрэ ащ ышэу Алыйрэ зэдыряй. Владимир Нарожнэмрэ Шъэо Аскэррэ пцэжъыехъупIэр зэрагъэлъэгъугъ.\nБэгъушъэ Алый зэрэщигъэгъозагъэхэмкIэ, 2014-рэ илъэсыр ары хъупIэр загъэпсыгъэр. НахьыпэкIэ мэкъумэщ псэуалъэщтыгъэу, ау абгынэжьыгъагъэр зэтырагъэуцожьыгъэу, пцэжъые ащ щахъу. Осетрэ щыр мин 35-рэ ащэфи рагъэжьэгъагъ, джы, иными цIыкIуми, пстэумкIи мини 100-м нэсэу аIыгъ. ФэбапIэхэр зы гектар мэхъух, нахьыбэу къащагъэкIырэр нэшэбэгу, фермэм зы илъэсым тхьачэт мини 10-м ехъу щахъу.\nПарламентым ипащэхэм хъызмэтшIапIэу зыдэщыIагъэхэр нэмыкIхэмкIэ щысэтехыпIэу зэрэщытхэр къыхагъэщыгъ, яIофшIагъэ федэ къафихьынэу, заушъомбгъунэу афэлъэIуагъэх.\nМы мафэм ыпэкIэ ощххэр щыIагъэхэу, районым лэжьыгъэм иIухыжьын щызэпагъэугъагъ. Ащ фэшI коц хьасэхэм ахэхьанхэу хъугъэп, ау лэжьыгъэр зытырахыжьыгъэхэм ащыщхэм Парламентым ипащэхэр ащыIагъэх, бжыхьэм чIыгур зэрэфагъэхьазырырэр зэрагъэлъэгъугъ.\nПредыдущая Аужырэ гектархэр къаIожьых\nСледущая Джэгум изэхэщэн фэгъэхьыгъ


Вакцинэм ихэлъхьан нахь зырагъэушъомбгъунэу — Адыгэ макъ\nИлъэсыкIэ мэфэкIхэм цIыфхэр бэу зэрэзэхэхьагъэхэр, нэбгырабэхэм IэкIыбым зызэрэщагъэпсэфыгъэр къыдалъытэнышъ, эпидемиологием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет джыри нахь хьылъэ зэрэхъущтым фэхьазырынхэр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытым къэралыгъом ипащэ къыкIигъэтхъыгъ.\n«Омикроныр» къызхагъэщыгъэхэм япчъагъэ псынкIэ дэдэу хэхъо. Ар къеолIагъэу мы уахътэм Урысыем щагъэунэфыгъэр нэбгырэ 700-м ехъу. ЗэпстэумкIи коронавирусыкIэр къызэолIагъэр, чэщ-зымафэр пштэмэ, нэбгырэ мин 21-м шъхьарыкIыгъ.\n— «Омикроным» зиушъомбгъуным ищынагъо зэрэщыIэр нафэ. Ащ медицинэри промышленностри фэхьазырынхэ фае. Вирусыр къеолIагъэу егуцафэхэрэм яуплъэкIунрэ вакцинэм ихэлъхьанрэ нахь зягъэушъобгъугъэн фае. «Спутник V-р», зэкIэ вакцинэхэм ягъэпшагъэмэ, анахь дэгъоу коронавирусыкIэм зэрэпэшIуекIорэр уахътэм къыгъэлъэгъуагъ. Сымэджагъэхэм япсауныгъэ изытет иуплъэкIуни нахь чанэу ыуж шъуитын фае. Нэбгырэ миллиони 9,5-мэ диспансеризациер ягъэкIугъэнэу блэкIыгъэ илъэсым дгъэнэфэгъагъ, ау нэбгырэ миллионитIу хъурэп зыкIугъэр, — къыIуагъ Владимир Путиным.\nПредыдущая Госпиталь къыщызэIуахыщт\nСледущая Къэралыгъом игугъапI, ныбжьыкIэхэм яхъопсапI