Спортым илIыхъужъ тегъэгушхо — Адыгэ макъ\nСпортым илIыхъужъ тегъэгушхо\nРедактор 10.12.2019 10.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nДунаим самбэмкIэ изэнэкъокъу гъогогъу 11 дышъэр къыщызыхьыгъэу, Урысыем и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат ишIухьафтынхэр зэрылъыгъэ зэIукIэгъухэр Адыгэ Республикэм испорт Унэшхоу «Ошъутенэм» щыкIуагъэх.\nЗэхахьэр игъэкIотыгъэу къызэIуахыгъ. Урысыем ишъолъырхэм ябэнакIохэр зэкIужьэу фэпагъэхэу пчэгум къихьагъэх. Пчыхьэзэхахьэр зезыщэрэ ТIэшъу Светланэ Хьасанэкъо Мурат дунаим, Европэм язэнэкъокъухэм дышъэ медаль 20-м нахьыбэ къызэращыдихыгъэр Къэралыгъо Думэм идепутатэу зэрэщытыр, хэгъэгум иIофыгъохэм ягъэцэкIэн зэрэхэлажьэрэр, самбэр Олимпиадэ джэгунхэм спорт лъэпкъэу ахагъэхьанымкIэ егъэжьапIэхэр зэрашIыгъэхэр, спортым щыцIэрыIохэр зэхахьэм зэрэхэлажьэхэрэр къыIуагъэх.\nРостов, Астрахань, Саратов, Москва, Тульскэ хэкухэм, Краснодар, Ставрополь крайхэм, Ингушетием, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къалмыкъым, Къырым, Чувашием, Абхъазым, Адыгеим ябэнакIохэр алырэгъум къытехьагъэх.\nПчыхьэзэхахьэм къэкIуагъэхэм, спортсменхэм Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ къафэгушIуагъ, бэнакIохэм гъэхъагъэ ашIынэу афиIуагъ.\nУрысыем самбэмкIэ и Федерацие ипащэ игуадзэу, Урысыем изаслуженнэ тренерэу Рудольф Бабаян Урысыем самбэмкIэ и Федерацие иIэшъхьэтетэу Сергей Елисеевым ыцIэкIэ пчыхьэзэхахьэм къыщыгущыIагъ, «Ошъутенэм» изал тIысыпIэ нэкI имыIэжьэу нэбгырэ шъэ пчъагъэ зэнэкъокъухэм зэряплъырэр, Хьасанэко Мурат дунэе спортышхом шIукIэ зэрэщашIэрэр хигъэунэфыкIыгъэх.\nОлимпиадэ джэгунхэм, дунаим, Европэм дышъэр, нэмыкI медальхэр къащызыхьыгъэхэу зэIукIэгъум зыцIэ къыщыраIуагъэхэр бэ мэхъух: Мудрэнэ Бислъан, Мафэ Билял, Абрам Агамирян, Алхъоу Сыхьатбый, Армен Биджосян, Мэрэтыкъо Сахьид, Мудрэнэ Аслъан, нэмыкIхэри.\nНаталья Широковар тиспортсменхэм, тренерхэм афэгушIуагъ, ахъщэ шIухьафтын-\nхэр аритыгъэх Ордэн Андзаур, Беданыкъо Рэмэзан, Хьатхъохъу Байзэт, Хьабэхъу Адамэ. Щытхъу ыкIи рэзэныгъэ тхылъхэр афагъэшъошагъэх спорт еджапIэхэм япащэхэу Кочева Сусанэ, Бастэ Сэлым, Джармэкъо Нурбый, Делэкъо Адамэ, бэнакIохэу ЖакIэмыкъо Темыркъан, Григорий Саакян, ЛъэпцIэрышэ Арамбый, нэмыкIхэм.\nДунаим щызэлъашIэрэ ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» лъэпкъ къашъохэр дахэу къашIыгъэх. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Даутэ Сусанэ гум иорэд хъугъэу, адыгэ шэн-хабзэхэм афэгъэхьыгъэу Жэнэ Къырымызэрэ Сэмэгу Гощнагъорэ зэдаусыгъэр ыгъэжъынчыгъ.\nШъолъырхэм яспортсменхэр алырэгъум щыбэнагъэх. Адыгеим щыщхэм апэрэ чIыпIи 6, ятIонэрэу чIыпIи 6, ящэнэрэу чIыпIи 6 къыдахыгъэх. Дышъэр къэзыхьыгъэхэр ЛIыхъурэе Мурат, Кобл Рэмэзан, Тыгъужъ ТIахьир, Хьакъуй Амир, ДышъэкI Айтэч, ТIэшъу СултIан.\n— Лъэшэу сафэраз зэхэщакIохэм, зэнэкъокъум щыбэнагъэхэм. Самбэм зызэриушъомбгъурэм, тиныбжьыкIэхэм яIэпэIэсэныгъэ зэрэхагъахъорэм сегъэгушIо, — къытиIуагъ спортышхом илIыхъужъэу Хьасанэкъо Мурат.\nОпсэу, Мурат! Тхьэм насыпышIо, бэгъашIэ уешI. О уигъэхъагъэхэр дунаим щашIэх, тэ тарэгушхо.\nПредыдущая Тхылъ шъхьаIэр аштагъ\nСледущая Проектхэм ягъэцэкIэн тегущыIагъэх


Къэралыгъом игугъапI, ныбжьыкIэхэм яхъопсапI — Адыгэ макъ\nКъэралыгъом игугъапI, ныбжьыкIэхэм яхъопсапI\nДзэм, ошъогудзэм ыкIи хыдзэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ Урысыем и Обществ (ДОСААФ).Мыщ АдыгеимкIэ изы шъолъыр отделение, чIыпIэ къутэми 9, апэ зэолIэхэрэ отделении 170-рэ хэхьэх.\nКъэралыгъом икъулыкъу тиреспубликэкIэ хэтхэм япчъагъэ нэбгырэ 4472-рэ мэхъу.\nДОСААФ-м икъутамэу Адыгеим итым хэхьэрэ организациехэм спортивнэ секциехэу, клубхэу ыкIи кружокхэу 60 ащэлажьэ, мыхэм спорт лъэпкъ 29-кIэ защагъасэ (авиационнэхэр, техническэхэр, дзэ ыкIи къулыкъу спорт лъэпкъхэр, нэмыкIхэри).\nЗэкIэмкIи мы спорт лъэпкъхэмкIэ зызыгъэсэрэ ныбжьыкIэхэм япчъагъэ, икIыгъэ илъэсым изэфэхьысыжьхэмкIэ, нэбгырэ 3220-рэ.\nДОСААФ-м къэралыгъор шIу зылъэгъурэ ныбжьыкIэхэр пIугъэнхэмкIэ, дзэм ахэр фэгъэхьазырыгъэнхэмкIэ, язэхашIэ ащ къыфэгъэущыгъэнымкIэ зэшIуихырэр бэдэд.\nДзэм, ошъогудзэм ыкIи хыдзэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ Урысыем и Обществэ загъэпсыгъэр неущ илъэс 95-рэ хъущт.\nНыбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ, дзэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэм атегъэпсыхьэгъэ пэублэ шIэныгъэхэр ягъэгъотыгъэнхэмкIэ мы организацием ишIогъэшхо къэкIо.\n«ТикъэкIощт уахътэ лъэпсэ пытэ иIэу дгъэпсын фае. Ащ фэдэ лъапсэу хъун ылъэкIыщтыр къэралыгъор шIу ягъэлъэгъугъэныр ары. Тилъэпкъхэм ятарихъ, яшэн-хабзэхэм, ягушъхьэ баиныгъэ, илъэс мин пчъагъэ зыныбжь тикультурэ, Урысыем щызэдэпсэун зылъэкIырэ лъэпкъишъэ пчъагъэмэ, ахэм абзэ лъытэныгъэ афэшIыгъэныр ащ къыхеубытэ», — еIо Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным.\nЛъэпкъ щынэгъончъагъэр занкIэу патриотизмэм епхыгъ. ЦIыфхэм, обществэм ыкIи къэралыгъом ягумэкIыгъохэр зэшIохыгъэнхэмкIэ ащ сыд фэдэрэ лъэхъани мэхьанэшхо иIагъ.\nМыекъопэ аэроклубэу М. М. Громовым ыцIэ зыхьырэр 1934-рэ илъэсым агъэпсыгъ. А лъэхъаным тикъэралыгъо летчикхэр ищыкIэгъэ шъыпкъэхэу щытыгъ. ОСОАВИАХИМ-м (джырэ уахътэм ДОСААФ-м) хэтэу ащ летчикхэр ыкIи парашютистхэр ыгъэхьазырыщтыгъэх. Илъэс 18-м нахь мымакIэу зыныбжь кIалэхэмрэ пшъашъэхэмрэ ащ аштэщтыгъэх. Бэмэ мазэхэр зыфыхагъахъощтыгъэх «нахьыжъ» хъунхэм ыкIи летнэ еджапIэм аштэнхэм пае. 1936-рэ илъэсым Мыекъопэ аэроклубым апэрэ чIэтIупщыгъо иIагъ нэбгырэ 29-рэ хъухэу. Заом ыпэрэ илъэсхэм мы еджапIэм летчик 600, младшэ специалист 1200-рэ, парашютист 300-м ехъу, авиамодельнэ спортымкIэ инструктори 120-рэ ыкIи летчик-инструктор 20 ыгъэхьазырыгъэх.\nХэгъэгу зэошхом илъэхъан Мыекъопэ аэроклубым ригъэджагъэхэм къэралыгъом ыпашъхьэкIэ япшъэрылъ икъоу агъэцэкIагъ: Советскэ Союзым и ЛIыхъужъыцIэ нэбгыритфымэ къафагъэшъошагъ, орденхэмрэ медальхэмрэ бэмэ къалэжьыгъэх.\nТимафэхэм зы нэбгырэ Урысые Федерацием и ЛIыхъужъ хъугъэ.\nАдыгеим и ДОСААФ хэт организациехэм Урысые къулыкъум къытырэ амал пстэури агъэфедэзэ ныбжьыкIэхэр агъэхьазырых якъэралыгъо шIу алъэгъуным пае ищыкIэгъэ фэIофашIэхэр зэрахьэхэзэ. Дзэ-патриотическэ пIуныгъэр зэхащэ илъэсым телъытагъэу рахъухьэгъэ IофшIэнымкIэ. Ащ къыхэлажьэх республикэм игъэцэкIэкIо ыкIи ихэбзэихъухьэ къулыкъухэр, муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ район ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэр, ветеранхэр, ныбжьыкIэ организациехэр.\nУрысыем и ДОСААФ ишъолъыр ыкIи чIыпIэ къутамэхэм дзэ-патриотическэ пIуныгъэм тегъэпсыхьагъэу Iофтхьабзэхэр зэхащэх къэралыгъо мэфэкIхэм ыкIи шIэжь мафэхэм афэгъэхьыгъэу: космонавтикэм и Мафэ, ТекIоныгъэм и Мафэ, лъэпкъ зыкIыныгъэм, Хэгъэгум илIыхъужъхэм, УФ-м и УIэшыгъэ кIуачIэхэм яподразделениехэм ямафэхэм. Гъэсэныгъэм иучреждениехэм лIыгъэм идесэхэр къащатых, заом, IофшIэным, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яветеранхэм еджакIохэр аIуагъакIэх, Урысыем идзэ къулыкъу щызыхьыхэрэм Iашэу агъэфедэхэрэм якъэгъэлъэгъонхэм, лъыхъокIо отрядхэм къагъотыгъэхэм ныбжьыкIэхэр арагъэплъых; авиационнэ, техническэ, дзэ-Iэпэщысэ ыкIи къулыкъу-Iэпэщысэ спорт лъэпкъхэмкIэ спортсменхэм якъэгъэлъэгъонхэм, фестивальхэм, зэнэкъокъухэм джащ фэдэу ахагъэлажьэх; патриотическэ орэдхэр къызщаIохэрэ, усэхэм къызщяджэхэрэ зэхахьэхэу дзэ-патриотическэ клубхэмрэ юнармейскэ отрядхэмрэ ахэтхэр зыхэлажьэхэрэр зэхащэх, ячIыгогъу лIыхъужъхэм афэгъэхьыгъэ къэбархэри ахэм къащаIуатэх. Мы Iофтхьэбзэ пстэуми яшIуагъэ къэкIо ныбжьыкIэхэм дзэ къулыкъу ахьыным фытегъэпсыхьэгъэнхэмкIэ, Урысыем и ДОСААФ дзэ-учетнэ сэнэхьатхэм защыфагъэсэным къыфэгъэущыгъэнхэмкIэ.\nЩысэу къэпхьын плъэкIыщт Адыгеим иныбжьыкIэхэр рагъэжьэгъэкIэ проектэу УФ-м зыкъэухъумэжьынымкIэ и Министерствэрэ УФ-м и ДОСААФ-\nрэ зэхащагъэу дзэ-учет сэнэхьатэу 100Д-м фэгъэхьазырыгъэнхэм тегъэпсыхьагъэм 2016-рэ илъэсым зэрэхэлэжьагъэхэр. Ащ зыщызыгъэхьазырыгъэ кIэли 10-мэ ошъогу-десантыдзэхэм къулыкъу ащахьи, зыщыщхэ псэупIэхэу Джаджэмрэ къалэу Мыекъуапэрэ къагъэзэжьыгъ.\nМыекъопэ авиационнэ клубэу М.М. Громовым ыцIэ зыхьырэм нэмыкIэу Адыгеим авиацием щыфэзыгъасэхэу, Урысыем и ДОСААФ хахьэхэу итых Адыгэ республикэ общественнэ организациеу «Авиацие псынкIэм иклубэу «Полет» зыфиIорэр (пащэр Потапкин И. В.), Мыекъопэ авиамодельнэ клубыр (пащэр Лукьянченков В. А.).\nНыбжь зэфэшъхьаф зиIэ ныбжьыкIэхэм мы организациехэр адэлажьэх, Iофтхьэбзэ зэмылIэужыгъохэу ахэм япIуныгъэ тегъэпсыхьагъэхэр зэхащэх.\nМыекъопэ аэроклуб закъор ары АдыгеимкIэ ныбжьыкIэхэм ошъогум ибыбэнхэмкIэ яхъопсапIэхэр къадэгъэхъугъэнхэмкIэ ыкIи летнэ, авиационнэ училищхэм ачIэхьанхэмкIэ зыгъасэхэрэр. ТапэкIэ нэбгырэ 12 — 15 арысэу куп зыщыплIхэр аугъоихэти агъасэщтыгъэх. Ау къиныгъохэр щыIагъэх гъэсэныгъэм ишапхъэхэм адиштэу хэушъхьафыкIыгъэу псэуалъэхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэм. Ахэр джырэ уахътэми дэгъэзыжьыгъэ хъугъэхэп. Ащ мылъку гъэнэфагъэ ищыкIагъ.\nИкIыгъэ илъэсым иIоныгъо мазэ Мыекъопэ авиационнэ клубыр социальнэ мэхьанэ зиIэ проектхэм япхырыщын ылъэныкъокIэ Президентым игрант икъихын хэлэжьагъ ыкIи Дипломэу ящэнэрэ чIыпIэм пае къаратырэр къылэжьыгъ. Проектэу «Адыгеим парашютнэ IэпэIэсэныгъэмкIэ иныбжьыкIэ гупчэ — щыIэныгъэм авиациер къыщыхэхыгъэнымкIэ ныбжьыкIэхэм адэIэпыIэрэ амал» зыфиIорэр лъэныкъоу «Патриотическэ, джащ фэдэу дзэ-патриотическэ пIуныгъ» зыцIэмкIэ къагъэлъэгъуагъ.\nНепэрэ мафэхэм Урысыем и ДОСААФ хэхьэрэ организациехэм Iофышхо зэшIуахы патриотическэ пIуныгъэм зыкъегъэIэтыгъэным фэгъэхьыгъэу, зэкIэми апэу кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ къыхагъэлажьэхэзэ, гъэсэныгъэм иучреждениехэм ачIэсхэр авиационнэ, техническэ, дзэ-Iэпэщысэ ыкIи къулыкъу-Iэпэщысэ спортым тегъэпсыхьэгъэ клубхэм, кружокхэм къахащэхэзэ.\nЗышъхьэ зылъытэжьырэ ныбжьыкIэ пэпчъ Дзэм е Хыдзэм зы илъэсрэ къулыкъу ащихьын, зиушэтын, лIы пытэу ихэгъэгу къыухъумэным зыфигъэхьазырын фае. Урысыем и УIэшыгъэ кIуачIэхэм ахэмыхьэзэ кIэлэ ныбжьыкIэм ДОСААФ-м идзэ-патриотическэ е авиационнэ-техническэ клубхэм ащыщ зыщигъэсагъэ зыхъукIэ, Дзэм къащыхэщыщт, фэгъэкIотэнхэри иIэщтых.\nПредыдущая Вакцинэм ихэлъхьан нахь зырагъэушъомбгъунэу\nСледущая ЦIыфхэм яфедэхэр къыдалъытэзэ


Зэфагъэр игупшысэ гъогу — Адыгэ макъ\nЗэфагъэр игупшысэ гъогу\nРедактор 11.11.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nТхакIоу Хъалыщ Сэфэрбый Ахьмэд ыкъор къызыхъугъэр илъэс 80 хъугъэ. Ар макIэп ыкIи бэп зэфэгъэ гъогум утемыкIэу, шъыпкъэм уфэкIоныр мыпсынкIэми.\nЗыкIи Сэфэрбый ащ дэхыгъэп, илъэпкъ игупшысэ Iэпызыгъэп, цIыфыгъэ-адыгагъэм езэщыгъэп. Ылъ хэжъэгъуагъэу адыгагъэр хэлъыгъ — лIыгъэр, щэIагъэр, шъыпкъагъэр ипIэшъхьагъыгъэх.\nХэгъэгу зэошхоу чIыгур зыгъэгырзыгъэу, цIыфхэр зыгъэпыхьагъэу, тикъэралыгъоу СССР-щтыгъэр лъэпсэич-лъэпсэкIод зышIын мурад зиIэгъэ зэо мэхъаджэр къызежьэм, сабый быдзэшъуагъ, ар боу охътэ къиныгъ, илъэси 4-м кIогъэ заом тихэгъэгу, тичIыгу, тицIыф лэжьэкIо хыехэм яунагъохэр, ягугъэхэр зэхикIыкIэгъагъэх.\nЗаор — зао… Ащ иапэрэ илъэс анахь къинэу тикъэралыгъо, тидзэ пащэхэм, тидзэкIолIхэм къафыдэкIыгъэми, псынкIэу къызхэшхъожьыгъэх, псэр атызэ, напэр ащэфыгъ.\nЗаор аухыгъагъэми, цIыфыгухэм ащ мыкIыжьын тыркъошхо къатыринагъ, зы унэгъо закъуи ащ итхьамыкIагъо зэхимышIагъэу, пэкIэмыкIыгъэу тыди, хэтрэ лъэпкъи щыIэп, боу хьылъэу ар хэти къыфыдэкIыгъ. Хъалыщ Сэфэрбый исабыигъо-кIэлэцIыкIугъо а зэошхом Iэпихыгъ: илыягъэу шхагъэп е агъэшIуагъэп.\nХъалыщ Сэфэрбый шэкIогъум и 9-м 1940-рэ илъэсым Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Натыхъуае къыщыхъугъ. Къоджэ гурыт еджапIэр къызеухым, колхозым щылэжьагъ. 1960-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет чIэхьагъ, къыухыгъ. А уахътэмкIэ анахь агъэлъапIэу щытыгъэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр ыгъотыгъ: илъэсищэ БжыхьэкъоякIэм дэт еджапIэм адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ щыригъэджагъэх, 1968 — 2002-рэ илъэсхэм Тэхъутэмыкъое районымкIэ Отрадненскэ гурыт еджапIэм икIэлэегъэджагъ.\nСэфэрбый студентызэ, ытхыхэрэр 1963-рэ илъэсым къыщыублагъэу хеутых.\nГупшысэныр, хъурэ-шIэрэм алъапсэ ыгъэунэфыныр, а зэкIэ гукIэ зэригъэзэфэныр шэны фэхъугъ. Усэхэр етхых, ахэм поэмэхэри къагоуцуагъэх. Непэрэ цIыфым игухэлъ зэфэшъхьафхэр щыIакIэм зэрэпхырищыхэрэр, игукIаехэр зэриIотэжьхэрэр, художественнэ амалхэмкIэ къащыриIотыкIыгъэх. БлэкIыгъэм уеубытылIагъэу ущыIэныр зэрэмытэрэзыр зэхишIэу, мамыр щыIакIэм ипчэгу итхэу, ар ыпэкIэ лъызгъэкIуатэхэрэм апае ренэу тхагъэ Хъалыщыр.\nЦIыфым акъылэу Тхьэм къыритыгъэр ыгъэхьаулые зэрэмыхъущтыр къыгурэIо, ежь фэлъэкIырэмкIи къогъанэ зыфишIыжьырэп. Нахьыжъхэмрэ нахьыкIэхэмрэ азыфагу зэгурыIоныгъэ-зэкIэдэIукIыжь илъмэ, щыIакIэр нахь зэгъэзэфагъэ зэрэхъущтыр кIигъэтхъызэ, кIэлэцIыкIухэми афэтхагъ ыкIи афэтхэ.\nКIэлэегъэджэ IофшIэн иным тхэн-гупшысэнри къыготэу, ыгъэцакIэу къырэкIо тхакIоу Хъалыщыр. Тхылъэу къыдигъэкIыгъэхэр: «СшIошъ мэхъу», «Чэтэ чIэгъым», кIэлэцIыкIухэм апае усэхэр зыдэт тхылъэу «Гъогумаф, пцIэшхъо цIыкIур!». Ар тIо къытырадзэжьыгъ. «Анахь мысэр хэт?», мыхэм анэмыкIхэри.\nТхэным зызыфигъэзагъэр, игупшысэ ыкIи икъэлэм нахь къыфэIорышIэ зыхъугъэр бэшIагъэ, ау мы аужырэ илъэс 20-р нахь гъэбэжъугъ. ПIуныгъэ-гъэсэныгъэм хэтэу Iоф зишIэгъэ уахътэм бэ ылъэгъугъэу ыушэтыгъэр: щыIэныгъэри нахь къыпэблагъэу, тхэкIэ амал-шIыкIэри нахь къыIэкIэхьэгъагъ. 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Хъалыщ Сэфэрбый Урысыем итхакIохэм я Союз хэт.\n2005-рэ илъэсым тхакIом «Мэзэтыгъ» цIэу зыфишIыгъэ тхылъыр къыдигъэкIыгъ. Мыщ къыдэхьагъэх усэхэр, поэмэхэр, кIэлэцIыкIухэм апаехэр. Ахэм зэкIэми тхакIом игушIуагъуи, имуради, игухэкIи ахэгощагъ. Тхылъэу «Тызэкъотмэ —тылъэш» зыфиIоу, джэмэкъэ лъэшыр къызыхэIукIырэр 2018-рэ илъэсым Адыгэ Республикэм итхылъ тедзапIэ къыщытырадзагъ. Ар усэу «Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Быракъ» зыцIэм къызэIуехы:\nЗэо мэхъаджэм ащаухъумэ,\nЖъогъо пшIыкIутIур, лъэпкъ тамыгъэу,\nЗыкIыныгъэ хэлъэу, зы жъогъобын,\nГъэкIэрэкIагъэу ар пшъэрылъын.\nМамыр щыIакIэм итыгъэ фабэ\nО къыппэгъокIы укъигъэшIэтэу,\nТицIыф пэрытмэ кIуачIэ яоты.\nНасыпыр хъоеу, агу къэоIэты,\nАдыгэ хэкум и Лъэпкъ Быракъ!\nХъалыщым игупшысэ афэгъэзагъ Хэгъэгум илъэпкъ, икъуаджэ, иадыгабзэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунэе дахэм, цIыф зэгурыIоныгъэм, кIэлэцIыкIухэм ясабыигъо ухъумэгъэным.\n… Сиадыгабзэу сыбзэ бзэрабз,\nУипсалъэ пэпчъы хъишъэр къеIуатэ,\nДэхагъэу пхэлъыр гъашIэм хэкIуатэ.\nАдыгэ бзэгум пщынэу укIэлъ,\nАдыгэ хабзэм пкъэоу укIэт,\nОры сэ сIулъыр, сиадыгабз,\nСянэ ынапэ уфэдэкъабз.\nУсакIор илъэсыбэрэ кIэлэегъэджагъ, лIэужхэм аригъэшIагъ зэрилъэкIэу адыгабзэр, ащ илъэпIэгъэ-куугъэ ебгъэшIэжьынэу щытэп, ыушэтыпагъ.\nДжащ фэдэ къабзэу укъызыщалъфыгъэу, узыщапIугъэ чIыпIэр пстэумэ зэрядэхэкIырэр, мэкъэ пытэ дахэкIэ къащиIуагъ Сэфэрбый усэхэу «Си Мыекъуап», «Сичылэ гупс», ипоэмэу «ШIуфэс, чылэжъэу Хьатрамтыку!» зыфиIохэрэм.\nСыпфэзэщыгъэу, услъэгъу сшIоигъоу,\nУадэжь сыкъэкIо си Мыекъуап.\nСызэрэпIуплъэу, IаплIы къорэгъэу\nУкъыспэгъокIышъ, лъэшэу сигуап.\nПсы ехьыжьагъэу, Шъхьэгощэ псыхъом,\nСыкъызэрэсэу инэпкъ сикIуапI.\nЗы чIыпIэ закъоп гум щыщ хъугъэр,\nНитIум ылъэгъурэр зэкIэ силъапI.\nТхакIоу Хъалыщ Сэфэрбый гъашIэ зыгъэшIэгъэ цIыф. ЩыIэныгъэм идэхэгъэлъэпIагъи, цIыфыр зыфыщыIи, улъэпкъыным имэхьани, мамырныгъэм ыуаси, кIэлэцIыкIухэр къэкIощтым игъэпсакIоу зэрэщытхэри, лIэужхэм язэпхыныгъэ гъэпытэгъэныри, гумэкI-гукъаоу тщэчыхэри къыреIотыкIых.\nУсэу «Гъэтхап» зыфиIорэм къыщеIо:\nПхъэшъхьакIэ мылым икъамэ\nТкIопс-ткIопсэу нэпсыр къыпэзы,\n«Къэ-у! Къэ-у гъатхэм ымэ!» —\nКъолэжъым ыжэ къыдэзы.\n«Шыхэр», «Мэзыр», «Бжыхьэ къэгъагъэхэр», «КIымаф», «Тыгъэр ипIэ екIужьыгъ», «КъытфэкIо гъатхэр», нэмыкIхэри усэ кIэракIэх.\nОшъо чапэр зэтыричэу,\nПчыхьэм шыблэр уагъэ.\nПчыкIэм ыкIэ къэлъэгъуагъ.\nГъогу сапэм тхыпхъэ щешIы.\nКъэзгъэшIэщтым сыгу илъынэу\nА сурэтыр гум сфыхешIэ.\n«Сылъэхъу сэ гущыIэ дахэм» зыфиIорэ усэм ыбзэ иIэшIугъэ-лъэшыгъэ кIиугъоеныр, гущыIэ зафэр зэрэIэзэгъур агуригъэIоныр хэти игухэлъ инэу къызэрэрыкIорэр, тхэн IофшIэнышхори ащ къызэрэкIэкIуагъэр щыкIигъэтхъыгъ. Псэ зыпыт дунаеу Тхьэшхом къыгъэшIыгъэм егъэразэ ыкIи «Тхьауегъэпсэу о, Тыгъэр!» зыфиIорэм къыщеIо:\nТхьауегъэпсэу о, тыгъэр!\nМэфэ ошIу къытэптыгъэр.\nУибзый фабэ зэптыгъэм,\nЧэфэу ыгуи зиIэтыгъ.\nУсакIом ытхыхэрэм псэ ахэлъ зышIырэр, уасэ къязытырэр шъыпкъэр зэращыкIигъэтхъырэр ары.\nЗэрэдунаеу джаущтэу ыгу щызэпэкIэкIы тхакIоу, усакIоу, егъэджакIоу, гъэсакIоу, цIыф Iушэу Хъалыщ Сэфэрбый. Иусэхэм ямызакъоу, ипоэмэхэм гупшы-\nсэшхо ахэлъ, хэгъэгум, лъэпкъхэм ыкIи адыгэхэм ашъхьэ къырыкIуагъэм тарихъ лъапсэу яIэм къытегущыIэзэ, блэкIыгъэ зэманыжъхэр нэм къыкIегъэуцох. Тхьаегъэпсэу, сыдигъуи илъэпкъ шIу фишIагъ, зэфагъэр къыгъэгъунэу, ыухъумэу, хэти къыфыриIотыкIэу гупшысагъэ. Арышъ, адыгабзэр зилъапIэу, зикIасэхэм ацIэкIэ, Сэфэрбый «тхьауегъэпсэу!» етэIо, къызыхъугъэ мэфэкI инымкIэ тыфэгушIозэ, псауныгъэрэ нэхъойрэ щымыкIэу, илъэпкъ, иунагъо адэтхъэнэу фэтэIо.\nПредыдущая Сабыйхэм ядунай хьалэмэт ухещэ\nСледущая Къуекъо Асфар


Къабзэу плъэгъурэм укIигъэгушIужьыщт | Адыгэ Макъ\nВидеоконференцием хэлэжьагъэх къалэхэм, районхэм яадминистрациехэм япащэхэр, къоджэ псэупIэхэм яIэшъхьэтетхэр, нэмыкIхэу зэхэщэкIо купым хэтхэр.\nАлександр Наролиным изэфэхьысыжьхэм къащыхигъэщыгъ пэшIорыгъэшъэу республикэм IофшIэн хэхыгъэхэр зэрэщагъэцэкIагъэхэр, цифрэ эфир телевидением мэлылъфэгъум и 15-м техьагъэхэм пэрыохъухэу яIэхэр хигъэунэфыкIыгъэх. Волонтерхэр, операторхэр игъо имыфэхэу къыхэкIы IофшIэныбэ зэряIэм къыхэкIэу.\nРеспубликэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр цифрэ эфир телевидением икъэтынхэм зэратехьажьхэрэм ехьылIагъэу зэхахьэм къыщыгущыIагъ. Ащ анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр волонтерхэр охътэ кIэкIым къыкIоцI егъэджэгъэнхэ зэрэфаер ары. ЗэхэщэкIо купым хэтхэри Iофым нахь куоу фэгъэхьазырыгъэнхэ фаеу А. Шъхьэлахъом ылъытагъ. Цифрэ телевидением техьанхэм фэшI агъэфедэщтхэ пкъыгъохэм якъэгъотын мэхьэнэ ин зэриIэр къыхигъэщыгъ.\nВидеоконференцием иамалхэр зэхахьэм дэгъоу щагъэфедагъэх. Александр Наролиныр къалэхэм, районхэм яадминистрациехэм япащэхэм адэгущыIагъ, хэушъхьафыкIыгъэ упчIэхэр аритыгъэх. Приставкэхэр зищыкIагъэхэм зэращэфыщтхэм тегущыIагъэх. ТранспорткIэ IэпыIэгъу афэхъунхэм зэрэфэхьазырхэр районхэм, къалэхэм яадминистрациехэм япащэхэм къаIуагъ.\nЗэкIэ унагъохэм адэжь волонтерхэр, Iофым пыщагъэхэр кIощтых, цIыфхэм яупчIыщтых ящыкIагъэр зэрагъэшIэным фэшI.\nМыгъэ мэкъуогъум и 3-м цифрэ эфир телевидением епхыгъэ ящэнэрэ едзыгъор аухын фае. Ащ цIыфхэр зэрэфэхьазырхэм зэхахьэм щытегущыIагъэх. Iофхэр нахь псынкIэу лъыгъэкIотэгъэнхэм фэшI шъолъыр штаб республикэм щызэхащагъ. Республикэм иминистерствэхэм, нэмыкI къулыкъухэм ялIыкIохэр ащ хэлэжьэщтых.\nКъэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» ипащэу В. ЖакIэмыкъор кIэщакIо зыфэхъугъэ Iофтхьабзэу ны-тыхэр цифрэ эфир телевидением щыгъэгъозэгъэнхэмкIэ, зыныбжь хэкIотагъэхэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ техникэм фэщэгъэ ныбжьыкIэхэр Iофым чанэу хагъэлэжьэщтых.\nЫпкIэ лъамытэу канал 20-мэ цIыфхэр телевидениемкIэ еплъынхэ алъэкIыщт. ЗэгурыIоныгъэ ахэлъэу Iофыр лъагъэкIуатэмэ, унагъохэр цифрэ эфир телевидением зэрэтехьэхэрэм кIэгушIужьыщтых.


«Шыу мафэ» илъэпэ маф — Адыгэ макъ\n«Шыу мафэ» илъэпэ маф\nРедактор 18.04.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nДэрбэ Тимур ипьесэу «Бромберг щыкIогъэ процессыр» зыфиIорэм техыгъэ спектаклэу «Шыу мафэр» Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэ къызщагъэлъагъом, культурэм ылъэныкъокIэ ар хъугъэ-шIэгъэ инхэм ахэхьагъ.\nПчыхьитIуми зэкIэлъыкIоу Мыекъуапэ спектаклэм щеплъыгъэх, ары къэс залым цIыфхэр бэу чIэсыгъэх. Зэплъыгъэхэр агу нэсыгъэу, ащымыгъупшэу ахэр «Шыу мафэ» бэрэ рыгущыIагъэх, лъэпкъ хабзэр къизыIотыкIырэ пьесэу адыгэ дзэкIолIхэм афэгъэхьыгъэр артистхэм къызэрагъэлъэгъошъугъэр, ар къазэрэдэхъугъэр еплъыгъэхэм зэдырагъаштэу хагъэунэфыкIыгъ.\nСпектаклэм Адыгэ театрэм иартистхэр хэлэжьагъэх. Роль шъхьаIэмэ ащыщэу нэмыц прокурорэу Нойман къэзышIыгъэр Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Тхьаркъохъо Теуцожь. Ащ сиупчIэхэр фэзгъэзагъэх.\n— Теуцожь, Дэрбэ Тимур ытхыгъэ пьесэр хъугъэ-шIэгъэ шъыпкъэмэ атехыгъ. Ахэр тарихъым къыхэнагъэх. Пьесэр зэрэтхыгъэмрэ спектаклэр зэрэгъэуцугъэмрэ сыда зэрэзэтекIыхэрэр?\n— Мы хъишъэм хъарзынэщым чIыпIэ зыщиубытыгъэр илъэси 172-рэ хъугъэу непэрэ мафэхэм къыднэсыжьыгъ. Тигуапэ ащ фэдэ хъугъэ-шIагъэу тилъэпкъ щыщ кIалэмэ къяхъулIагъэр къызэрэтлъыIэсыжьыгъэр. ТшIогъэшIэгъонэу Iоф дэтшIагъ спектаклэм. ЦIыфхэр зэплъыгъэхэмрэ тарихъым щыщ нэкIубгъохэмрэ зэтекIых. ШIулъэгъуныгъэ темэр Тимур хигъэуцуагъ — герой шъхьаIэм нэмыц пшъашъэр шIу елъэгъу. Ащ пьесэр нахь гъэшIэгъон къышIыгъ. Рольхэм кIуцI яI, псыхьагъэх.\n— О прокурорым ироль къэпшIыгъ. Къэбгъэлъэгъуагъэр нэмыц прокурор, цIыф пхъаш. IэнатIэмрэ цIыфыгъэмрэ, тымрэ прокурорымрэ сыдэущтэу зэпэщэчыгъэ хъугъэха, сыда нахь къыптекIуагъэр?\n— КъэсшIыгъэ ролым — прокурорэу Нойман — адыгэхэр зыфэдэхэр ешIэх, бэмэ яджагъ, гъэсагъэ, анахь шъхьэкIафэ зыфашIыщтыгъэ прокурорэу Пруссием исыгъэмэ ащыщ. Мыщ адыгэхэм дэй къяхъулIэ шIоигъоп, шъхьэкIафи афешIы, шIу елъэгъух, елъытэх. Ау ыпхъу ары зэкIэри зыпкъ къикIыгъэр. Прокурорыр ыпхъу фэгуIагъ, унэгъо дахэ ышIэнышъ, Европэм иобществэ чIыпIэ щиубытымэ шIоигъуагъ. Шъхьэгъусэр имыIэжьэу пшъашъэр изакъоу къызыфанэм, ащ ищыIэныгъэ фигъэшъошагъ. Мощ фэдиз къин зыпшъэ дэкIэу, заомэ ахэлэжьэрэ имылъэпкъэгъу кIалэр ипшъашъэ къызэрэхихыгъэр хэукъоныгъэу прокурорым ылъытагъ. Ащ дакIомэ сыдэу хъущта, тыдэ щыпсэущта, сыд фэдэ щыIакIэ иIэщта? Джары мысагъэу щыIэр прокурорым Шыумафэ зыкIыпигъохырэр. ШъыпкъэмкIэ, ащ зи мыхъун ышIагъэп — игъусэгъэ дзэкIолIхэм, ежьыри зэрахэтэу, Пруссием игъунапкъэ зэрэзэпачыгъэр ары ныIэп. Дэеу адэпсэугъэхэп ыкIи пэгъокIыгъэхэп. Ау ахъщэ къуалъхьэ афишIызэ прокурорым ахэр еумысых, мыхъэр егъахъэ. Ыгу ихъыкIырэр къэбгъэлъэгъоныр псынкIэп, ащ нахь къиныжь ироль къэпшIыныр. Лъэпкъым пэуцурэм сыгукIэ десымыгъаштэу, ау къытэплъырэм героир ышIошъ згъэхъуныр пшъэрылъ шъхьаIэу сиIагъ.\n— Спектаклэр мэкIофэ ащ хэт геройхэм къаIорэ гущыIэ зырызхэр тыгу къинагъэх. Очылым игущыIэхэу «Мы адыгэхэм якъэбзагъэ ныбжьи тыкIэхьащтэп» — а уахътэм лъэпкъым осэшхоу фашIыгъэм ишыхьатых. ГущыIэхэу Шыумафэ епIуагъэхэр: «О лIыгъэ зэрэпхэлъыр сэ сшIагъэ!» Лъэпкъым зэрэщытэу зыфэбгъазэзэ, «лIыгъэ зэрэшъухэлъыр сэ сшIагъэ» пIорэм фэдэу. Лъэойхэу очылымрэ прокурорымрэ зытесыгъэхэ лъэгапIэхэм якIуалIэщтыгъэхэр къыдахьыехэшъ, лъэмыдж зэикI зэрэхъужьыхэрэр, ахэм апышIэгъэ щыуан-лэгъэжъыехэр Фемидэм итамыгъэхэу шъыпкъагъэр зыщызэпащэчырэ ушэтыпIэу зэрэхъухэрэр. Шыумафэ ыIэхэр, ылъакъохэр зэрэпхыгъэгъэ пшъэхъухэр къамэкIэ къызэрэзэпиутхэрэр, кIэухым лъагэу зэрэдэкIоежьырэр. А зэпстэури мэхьанэ куу зиIэ тамыгъэу къэлъагъох.\n— Бэгъушъэ Анзор очылым ироль къыупкIэпкIыгъ, гущыIэхэу ащ къыIохэрэм лъэпкъым ыкупкI къагъэлъагъо: «Черкесхэр яцIыкIугъом щегъэжьагъэу щэрыоным фагъасэх. ЩабзэкIи, щэкIи, сэшхокIи, къамэкIи уапэшIуекIон умылъэкIынэу щэIэхэфэ загъасэ. Шыр зэрагъэзекIорэр, шым ахэр зэрэфыщытхэр, шыхэр къазэрафыщытыжьхэр — заом нэмыкI щымыIэу ашIошъ хъугъэ, ащ хэт зэпытхэзэ. Шыумафэ заом хищыжьымэ шIоигъоу а шыр лъэгонджэмышъхьэкIэ ыпашъхьэ къызэритIысхьагъэр, ыныбэбгъукIэ гъолъи зэрэзытыригъэпшыхьажьыщтыгъэр. ЗэрэфэмылъэкIыжьырэр къыгурыIорэм фэдагъ. Ащ фэдэу шыр агъасэми ныбжьи сшIагъэп. «Iэлхэр» аIо, а Iэлхэм хабзэу яIэр, напэр къызэраухъумэрэр, ахэм якъэбзагъэ тэ тыкIэхьанкIэ тиIэр бэ!»\nБэу къин слъэгъугъэ. Ащ фэдиз дэхагъэр чIэсыухъумэнышъ ыпшъэ сыкIон фэягъэ сэ къэсшIыгъэ прокурорым иролькIэ. Ыпшъэ сызымыкIокIэ пшъашъэр сIэкIэкIыщт. Адыгэхэм афэгъэхьыгъэ гущыIэ инхэу, шъыпкъэхэу, кIуачIэхэу мы пьесэм хэтхэм шъхьафэу цIыфхэр ябгъэджэнхэ, зэхябгъэхынхэ фае. Сценэм имызакъоу, тиIэх мафэхэр ахэр зыщыбгъэIунхэ фаехэр. Ахэр лъэпкъым инэпэеплъых.\n— Спектаклэ ужым гъэзетэу «Адыгэ макъэм» и Телеграм- канал театральнэ критикэу Шъхьэлэхъо Светланэ о къэпшIыгъэ ролым фэгъэхьыгъэу мыщ фэдэу къыригъэхьэгъагъ: «Режиссерыри, актерыри гущыIэ кIамыгъэзэу игъэкIотыгъэу пьесэм дэлэжьагъэх. …Тхьаркъуахъом нэгуухъор (маска), шъхьацтелъхьэр (парик) фэIазэу зэрэзэрихьэхэрэр. Зытес лъэгапIэм жьы кIэтэу лъэоимкIэ зэрэдэчъэежьырэр, къызэречъэхыжьырэр… Актерыр IэпэIэсэ шъыпкъ, шъхьащэ фэсэшIы!» Нэгуухъом къыфэдгъэзэжьмэ, Европэм ис цIыфхэр къэзыгъэлъагъощтыгъэхэм ахэр аIулъыгъэх. Сыда ащ имэхьаныгъэр?\n— Къонтхъ, банэ, пцIы — ахэм зэрафэкIыгъэу ынэгу къэлъагъорэп европейцэм. Адыгэ кIэлэ ныбжьыкIэхэу джа Европэм кIуагъэхэм анэгухэр ихыгъэх. Мы кIалэхэм дахэу къагъэлъэгъуагъэм, арагъэлъэгъугъэм нэгуухъохэр къакIигъэзыгъэх. ЩыIэныгъэм нэмыкI еплъыкIэхэр зэриIэхэр Европэм исхэм къагурыIуагъ.\n— Теуцожь, роль шъхьаIэр къэзышIыгъэ Хъуадэкъо Азэмат Шыумафэ ироль къыдэхъугъоу олъыта?\n— Актерэу Хъуадэкъо Азэмат адыгабзэ Iулъыгъэп. КъасIомэ сшIоигъу, Тхьэкъохъо Марджэнэтрэ УдыкIэко Ислъамрэ мэзэ пчъагъэм ар рагъаджэзэ, агъэтэрэзыжьызэ джа къыIуагъэхэр рагъэшIагъэх. Ежь Азэмат ынэхэр жъыухэу пшъашъэм, очылым сценэу адыриIэхэр къыубытыгъэх, къыгурыIуагъэх, къышIыгъэх. Дэхагъэу, мэхьанэу ролым иIэр зэхишIагъ.\nНэм къыкIэуцо Шыумафэ иныбджэгъу дзэкIолIхэр игъусэхэу мэшIокухэр зыIукIыхэрэ вокзалым тетхэу, прокурорым ипшъашъэ апэрэу зыщыIукIэрэ пычыгъоу спектаклэм хэтыр:\nШыумаф: Сэ сызыфаер сшIэнэу пцIэ.\nМаргрезе: Сэ сцIэр Маргрезе, сынэмыц пшъашъ.\nШыумаф: Ар цIэ дах. Марзет тызэрэоджэщтыр.\nМаргрезе: Марзет, сыд Марзета?\nШыумаф: Адыгэ гуащэ ухъумэ джары къызэрэоджэщтхэр, — Шыумафэ гушIозэ иныбджэгъухэм закъыфегъазэ. ШIулъэгъум зэлъиштэгъэ кIэлакIэм иобраз Хъуадэкъо Азэмат къыдэхъу.\n— Роль зэфэшъхьафхэр спектаклэм хэтых. Ахэм зэу ащыщ прокурорым ыпхъоу Маргрезе иролэу Тхьэкъохъо Марджэнэт къышIыгъэр. Ар анахь роль гъэшIэгъонхэм ыкIи къинхэм ащыщ. Пхъумрэ тымрэ азыфагу къитэджэгъэ зэгурымыIоныгъэр шIулъэгъуныгъэу Маргрезе Шыумафэ фишIыгъэм къыхэкIыгъ. Ар къэжъугъэлъэгъоныр сыдэущтэу къыжъудэхъугъа?\n— Марджэнэт ироль усэкIэ тхыгъэ. Дэгъоу къыгурыIуагъ. Хахъозэ дэкIоягъ, зы орэдэу къыIуагъэм фэд. Бэрэ ащыгъыгъ репетициехэм. Режиссерым «умыгъ» ыIуагъэп. КIэухым тыфакIо зэхъум, «щыгъэт» ыIозэ режиссерым Марджэнэт ыIэжагъ. Ыпхъу шIу елъэгъу прокурорым. Ар игущыIэмэ къаушыхьаты: «Уянэ зэблэсхъун слъэкIыгъэп. Ау ны зиIэхэм уямыхъопсэным, умынэтIупцIэным сыпылъыгъ. Уянэ зэлIэм къэсщэжьыгъэп, къэсщэжьырэм иягъэ къыуигъэкIымэ сIуи. Ощ нахь лъапIэ сэ сиIагъэп, о сэ сыгу ухэтIагъ. ЕгъашIэм насыпышIо узэрэхъущтым сыкIэхъопсызэ къэсхьыгъ. НэмыкI гъогу сэ фыхэсхыгъэр, нэмыкI кIал сэ къыоспэсыщтыгъэр, ау мы черкесыр о къыхэпхыгъэмэ, сыд сикъинми, къыбдесэгъаштэ. Тхьэм насыпышIо шъуешI, шъузэдегъэтхъэжь! Гъогу мафэ шъутехь!» Тыр еуцуалIэ пхъум къыхихыгъэм. Мы сценэм анахь эмоциональнэ кIуачIэ иIэу щыт.\nЕмкIуж Андзор сыкъыщытхъу сшIоигъу. Чэщи мафи къэмыуцоу Iоф ышIагъ. Лъэоим зэрэдэкIоежьырэр Шумафэ, ишъэогъу дзэкIолIхэр зэрэготхэр, ежьыр кIэухым къэзыIэтырэ лъэгапIэр — зэкIэ зым зыр ыуж итэу къыхигъэхьагъэх, гъэпсыгъэ хъугъэ, къызэпыуцуагъ.\n— Прокурорым ироль къэмышIыгъагъэмэ, хэт ироль къыхэпхыщтыгъэр?\n— Очылыр ары. (Теуцожь мэщхы.) Ащ Дэрбэ Тимур жабзэу Iуилъхьагъэр! Непэ, сэрымэ, згъэфедэщтыгъэ а гущыIэхэр, цIыфмэ зэхязгъэхыщтыгъэ. Лъэпкъым щытхъоу пылъыр, уасэу фашIыщтыгъэр пстэуми ашIэн фае!\n— Спектаклэр Мыекъуапэ гъогогъуитIо зэкIэлъыкIоу, Краснодар зы пчыхьэ къащыжъугъэлъэгъуагъ. Хэт нахь фабэу къышъупэгъокIыгъэр?\n— Краснодар щыIэхэр нахь эмоциональнэхэу къысщыхъугъ. Бэгъушъэ Анзор монолог къызешIым, залым чIэсхэр Iэгу фытеуагъэх. «Тхьэм насыпышIо шъуешI, шъузэдегъэтхъэжь!» сэ къызысэIом, джащ фэдэу Iэгушъо теуагъэх. Джащ фэдэ чIыпIэхэр къыхэкIыгъэх. Тэ тизритель фэшъхьаф. Пчыхьищми щыIагъэхэр зэфэшъхьафыгъэх. Ау яшъыпкъэу къытэплъыгъэх, спектаклэр ашIогъэшIэгъоныгъ.\n— Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ зиIэр мыгъэ илъэси 100 мэхъу. А хъугъэ- шIагъэм мы пьесэр Лъэпкъ театрэм фегъэшъуашэ. ЕкIу шъыпкъэу къысшIошIы. Сыд фэдэ Iофтхьабзэхэр джыри театрэм зэхищэщтха?\n— Мы спектаклэм фэдэ Темыр Кавказым щагъэуцугъэп. Тэ ар къыддэхъугъ. ТитхакIохэм, тиусакIохэм ятхыгъэхэм ащыщхэр зыхэхьащтхэ къэгъэлъэгъон Хьакъуй Аслъан зэхищэщт. Джыдэдэм ар тэгъэхьазыры, аугъоигъэр бэ. Къытфагощыгъ пычыгъоу къэтIощтхэр, пчыхьэзэхахьэр театрализованнэу тшIыщт. «Шыу мафэр» апшъэ итэу илъэс реным къэдгъэлъэгъощт.\n— Теуцожь, тхьауегъэпсэу сиупчIэхэм джэуап гъэшIэгъонхэр къызэряптыжьыгъэмкIэ. Лъэпкъ театрэм джыри пьесэ гъэшIэгъоныбэ ыгъэуцунэу, актер бэлахьэу тиIэхэр къыщылъэгъонхэу, лъэпкъым, адыгэм ыцIэ дахэкIэ жъугъэIун шъулъэкIынэу шъуфэтэIо!\nПредыдущая Адыгэ къамылыр зие лъэпкъым къыфэкIожьы\nСледущая Адыгеим и Лъэпкъ музей икъэгъэлъэгъон Москва щыкIуагъ


ШIэхэу Адыгеим щатIупщыщт — Адыгэ макъ\nШIэхэу Адыгеим щатIупщыщт\nРедактор 17.04.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ЭКОНОМИКЭР\nУрысыемкIэ анахь электростанцие инэу жьыкIэ Iоф зышIэщтым игъэпсын Адыгеим шIэхэу щаухыщт.\nМВти 150-рэ ащ илъэшыгъэщт. Зигугъу къэтшIырэ электростанциер Шэуджэн, Джэджэ районхэм ащагъэпсыщт, кВт 220-рэ зилъэшыгъэщт подстанциехэри ащ хэтыщтых. ПстэумкIи квадрат метрэ 163913,00-рэ ащ зэлъиубытыщт.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мызэу, мытIоу зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, мы проектым Адыгеим иэкономикэ зыкъыригъэIэтыщт, Урысыем иветроэнергетики хэхъоныгъэ ригъэшIыщт.\nМВти 2,5-рэ зырыз зилъэшыгъэщт башнэ 60 ветропаркым хэхьащт. Проектым Iоф дэзышIэрэр акционер обществэу «НоваВинд» ары. Ащ игенеральнэ директорэу Александр Корчагиныр я ХI-рэ Дунэе форумэу «Атомэкспо» зыфиIоу мы мафэхэм Шъачэ щыкIуагъэм жьыкIэ Iоф зышIэщт электростанциер Адыгеим зэрэщагъэпсырэм къыщытегущыIагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, псэуалъэр затынэу щытыгъэ пIалъэр зэкIахьан фаеу хъугъэ. АщкIэ зизэрар къэкIуагъэр гъэрекIо ичъэпыогъу щыIагъэхэ ощхышхохэр ары. Метри 100 зилъэгэгъэщт башнэхэм алъапсэхэм азыныкъо джыдэдэм агъэчъыгъах, жъоныгъуакIэм ахэм язэхэгъэуцон фежьэщтых. Мы илъэсым ишышъхьэIу- иIоныгъо мазэхэм жьыкIэ Iоф зышIэщт электростанциер Адыгеим щатIупщын ямурад. Ащ хэлъыщт пкъыгъохэр джыдэдэм къызIэкIагъахьэх. ТАСС-м къызэритыгъэмкIэ, жьыкIэ Iоф зышIэщтхэ установкэ 60-мэ апылъыщтхэ жьыфышхохэр компанием къыщэфыгъахэх.\nЭлектростанцием тыкъэзыуцухьэрэ дунаим зэрар зэрэримыхыщтыр, непэрэ мафэхэм адиштэрэ оборудование нэмыкI зэрамыгъэфедэщтыр Александр Корчагиным къыхигъэщыгъ. Компаниер къэралыгъо экспертизэ зашIым нафэ къэхъугъ проект документациер техническэ регламентхэмкIэ, санитар-эпидемиологиемкIэ, экологиемкIэ, машIом зыкъимыштэнымкIэ, проект документациемкIэ шапхъэхэу Урысые Федерацием къэлэгъэпсынымкIэ и Кодекс къыщыдэлъытагъэхэм зэрадиштэрэр.\nИлъэсым къыкIоцI зигугъу къэтшIыгъэ электростанцием кВт/cыхь. миллион 354-рэ энергиеу къытыщт. Адыгэ Республикэр энергиеу зыфыщыкIэрэм ипроцент 20 ащ къыригъэкъужьыщт. Ащ нэмыкIэу IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр зэхэщагъэхэ хъущт, бюджетми хэбзэIахьэу къихьэрэм хэхъощт.\nПредыдущая Адыгабзэр зэрагъэшIэщт\nСледущая Министрэм игуадзэ игухэлъхэр


Чъэпыогъум и 14-р – мэкъу-мэщымрэ къыдэгъэкIыжьынымрэ яIофышIэ и Маф — Адыгэ макъ\nЧъэпыогъум и 14-р – мэкъу-мэщымрэ къыдэгъэкIыжьынымрэ яIофышIэ и Маф\nМэкъу-мэщымрэ къыдэгъэкIыжьынымрэ яIофышIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nШъуисэнэхьат епхыгъэ мэфэкIым фэшI тыгу къыддеIэу тышъуфэгушIо!\nАдыгеим иэкономикэ федэ къыфэзыхьырэ лъэныкъохэм агропромышленнэ комплексыр зэу ащыщ. Тиреспубликэ лэжьыгъэ бэгъуагъэ ренэу къыщахьыжьы, Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ икъулыкъухэм отраслэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным сыдигъуи мэхьанэшхо раты.\nРеспубликэм ичIыгулэжьхэм ягъэхъагъэхэм якъэкIуапIэр IэпэIэсэныгъэшхо зэрахэлъыр, яIоф хэшIыкIышхо зэрэфыряIэр ары. ЧIыгулэжьхэм республикэм имэкъу-мэщ зыкъызэрэрагъэIэтырэмкIэ Адыгеим ихэхъоныгъи яIахьышхо хашIыхьэ.\nРеспубликэм имэкъу-мэщрэ икъыдэгъэкIыжьын хъызмэтрэ яIофышIэхэм отраслэм изегъэушъомбгъун, Адыгеим щыпсэухэрэм гъомылэпхъэ дэгъухэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм акIуачIэ тапэкIи зэрэрахьылIэщтым тицыхьэ телъ.\nНыбджэгъу лъапIэхэр, псауныгъэ пытэ, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу шъуиIэнэу, IофышIоу ешъухьыжьэхэрэм ренэу гъэхъагъэхэр ащышъушIынэу тышъуфэлъаIо!\nПредыдущая ШIэныгъэр цIыфым фэлажьэмэ…\nСледущая Щэ дэгъу къэзыхьыжьырэ шъолъырхэм Адыгеир ахалъытагъ


Бзыуи чъыги яныбджэгъу | Адыгэ Макъ\nБзыуи чъыги яныбджэгъу\n«Сохраним лесную красавицу» зыфиIорэ экологическэ Iофтхьабзэу Кавказ биосфернэ заповедникым зэхищэгъагъэм икIэуххэр къалэу Мыекъуапэ щызэфахьысыжьыгъэх.\nIофшIэгъэ 300 фэдиз зэнэкъокъум къырахьылIэгъагъ. Елкэ сурэтхэр тхылъыпIэм тешIыхьэгъагъэх, конфет шъуампIэхэм ыкIи салфеткэхэм ахэшIыкIыгъагъэх, гъучIым хэупкIыгъэхэри ахэтыгъэх.\nАнахь IофшIэгъэ дэгъухэр къэзыгъэхьазырыгъэхэу нэбгырэ 50 фэдиз зэфэхьысыжьхэр ашIыхэ зэхъум къырагъэблэгъагъэх.\nЗаповедникым иIофышIэхэм ягопагъ яIофтхьабзэхэм къахэлажьэхэрэм япчъагъэ илъэс къэс къызэрэхахъорэр. Непэ чIыопсым исурэт зышIыхэрэр неущ волонтерхэм ахэхьэх, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим фэщагъэхэу мэхъух.\nКъихьэгъэ илъэсми зэдагъэцэкIэн алъэкIыщт Iофыгъохэм атегущыIагъэх, зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм зэхэтхэу сурэтхэр атырахыгъэх. КъыкIэлъыкIощт зэIукIэгъур гъатхэм, «Бзыухэр жъугъашхэх!» зыфиIорэ экологэ-просветительнэ Iофтхьабзэм зэфэхьысыжьхэр фашIы хъумэ щыIэщт.\nСурэтхэм арытхэр: Iофтхьабзэр зэхэзыщагъэхэмрэ ащ хэлэжьагъэхэмрэ.


Ащ фэдэ зыкIи хъугъэп | Адыгэ Макъ\nШъыпкъэ, зырызхэу е куп шъхьаф- шъхьафэу адыгэ миллион пчъагъэ зыщыпсэурэ хэгъэгум кIохэу хъугъэ. НахьыбэрэмкIэ ахэр культурнэ зэпхыныгъэхэм къапкъырыкIыщтыгъэх. КъэшъуакIохэр ыкIи орэдыIохэр хэхэс адыгэмэ бэрэ рагъэблагъэх, нахь макIэу шIэныгъэлэжьхэр, тхакIохэр. Джырэ зэхахьэм пшъэрылъ гъэнэфагъэ иI — сатыу-экономикэм ыкIи культурэмрэ гъэсэныгъэмрэ алъэныкъокIэ зэпхыныгъэу щыIэхэр нахь лъэгэпIэ иным тегъэуцогъэнхэр, хэхэс адыгэхэм зэфыщытыкIэу республикэм дыриIэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэныр.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мы зекIо гъогум техьаным ыпэкIэ, зэрихабзэу, Iофым ишъыпкъэ рихьылIагъ ыкIи программэм изэхэгъэуцон мэзэ пчъагъэрэ дэлэжьагъ. ЗэпэIапчъэу хъугъэ адыгэ лъэпкъым, зымкIэ хэкурысхэмрэ, зымкIэ хэхэсхэмрэ фэбагъэ зыхэлъ зэфыщытыкIэу яIэ хъугъэр къыдилъытэзэ, республикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ лъэбэкъушIу ыдзыгъ. Тыркуем щыпсэурэ бизнесменмэ ямылъку, инвестициехэр Адыгеим къыхалъхьаным, бгъуитIумкIи шIуагъэ къэзытыщт зэдэлэжьэныгъэу зекIо Iофтхьабзэр хъуным щыгугъэу КъумпIыл Мурат IофыгъошIур рихьыжьагъ.\n«Непэ Урысыемрэ Тыркуемрэ язэдэлэжьэныгъэ нахь зыкъеIэты. Урысыемрэ Тыркуемрэ я Президентхэм макIэп ашIэрэр тихэгъэгухэм язэфыщытыкIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэм пае. Ащ къыдыхэлъытагъэу шъолъырхэми гъэнэфэгъэ лъэбэкъухэр адзынхэр тэрэзэу сэлъытэ», — къыкIигъэтхъыгъ КъумпIыл Мурат.\nЗэIукIэгъу-зэдэгущыIэгъухэм шIуагъэ къатыным фытегъэпсыхьэгъэ программэу зэхагъэуцуагъэм бэ дэд къыдыхэлъытагъэр. Тыркуем икъэлищмэ ащыкIощтхэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр ащ хэтых. Тыркуем сатыумкIэ иминистрэ, Анкара, Стамбул ыкIи Дюздже япащэхэм, Тыркуем и Лъэпкъ зэIукIэшхо идепутатхэм, адыгэ диаспорэм илIыкIохэу мыщ хэтхэм аIукIэнхэу агъэнафэ.\nАдыгэ Республикэм иIэшъхьэтетхэр, министрэхэр, комитет тхьаматэхэр, сатыу лIыкIохэр, хъызмэтшIэпIэ шъхьаIэмэ япащэхэр, университетмэ яректорхэр, общественнэ IофышIэхэр зэIукIэгъумэ ахэлэжьэщтых. Ахэм Адыгэ Республикэм идэхагъэ, ибайныгъэ, щыIэкIэ-псэукIэу илъыр, инвестиционнэ ыкIи экономическэ амалэу аIэкIэлъыр Тыркуем ипащэхэм, ябизнес сообществэ, адыгэ хэхэсхэм къафаIотэщт.


Зыгорэм шIомылIыкIырэр нэпэнчъэ — Адыгэ макъ\nЗыгорэм шIомылIыкIырэр нэпэнчъэ\nРедактор 05.08.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗынахь нэпэ дахэ щымыIэр цIыфыгъ, зынахь нэпэнчъагъэ мыхъужьырэр къэрарынчъагъ. ГукIэгъурэ лъытэныгъэрэ жъыгъом фэмышIыным нахь акъылынчъагъэрэ хьилагъэрэ къэгъотыгъуай. Непэ ныбжьыкIэгъум къарыоу, кIуачIэу къыпхилъхьэрэм утегушхукIэу, гуштэгъуаеу зыогъэпсыкIэ, цIыфыгъэ хъурэп. Акъыл зиIэм ежь имыгопэщтыр нэмыкIым рипэсырэп, мыжъоу бдзыгъэм узэрелъэпэожьыщтыр щыгъупшэрэп.\nПIуныгъэ-гъэсэныгъэ тэрэз зиIэ цIыфым зыгорэ ыгъэцIыкIуныр ишэнэп. Нэпэ теплъэ закъор арымырэу, цIыфыр къэзгъэдахэу, уасэ фэозгъэшIэу щытыр псэм ибаигъэрэ икъэбзагъэрэ ары.\nКъэхъугъэу мылIэжьын щыIэп, ащ фэдэу дунаир гъэпсыгъэ, ау уныбжьыкIэ зыхъукIэ (зэкIэри зэфэмыдэми), жьыбгъэ псынкIэу шъхьэм щыбыбатэрэм а гупшысэ зафэхэм уакIэрелъэсыкIы. ПкIэнчъэу аIуагъэп «зинахьыжъ зымыгъашIорэм, иныбжьыкIэ мэкIоды».\nАу жъым узэригъэгупсэфэу, узэригъатхъэрэр зэхэпшIагъэмэ, нахьыжъхэм яакъыл губзыгъагъэ, лъэпкъ акъыл псыхьагъэу зынахь кIэн лъапIэ щымыIэр уилъэпIэщт, гущыIэжъым зэриIоу, «уижъ ыIорэр пшIэщт…».\nГукъау, ау ныбжьыкIэхэм бэрэ жъыхэр хъэтэпэмыхь- дэхьащхэн ашIых. Илыегъэ жъыгъор сIорэп, ау ежьхэм ялъытыгъэмэ нахь баIо зылъэгъугъэу, къэзгъэшIагъэхэм аIуи, ашIи, ягъэпсыкIэ-шIыкIи алъэгъуни, зэхахыни алъэкIырэп.\nАу тиобществэ иныбжьыкIэхэр щыIэныгъэм зэфэдэу тегъэпсыхьэгъэшхохэу зэрэщымытхэм къыхэкIэу, унэгъо кIоцIым жъи кIи ащызэдэпсэунхэ фаеу мэхъух. Ащ фэдэ псэукIэм гумэкI-гузэгъабгъэр къебэкIы, унагъохэр зэхэзых, сабыйхэр зэрадзэх…\nАу хэти къыгурыIон фаер зижъ зымыгъашIорэм ныбжьи ежь ышъхьэкIэ гъэшIоныгъэ зэримыIэщтыр ары.\nМы къэбар хъугъэ-шIагъэу цIыфхэм къахэнэжьыгъэм ар джыри зэ къеушыхьаты.\nЗы адыгэ къуаджэ унэгъо къызэрыкIо горэ дэсыгъ. НысакIэм гощэ хьафизэ иIагъ. Ипсауныгъэ ащ фэдагъэми, гуащэр къуаджэми, тэмашъхьэми, зыхэс лъэпкъыми къызэрэуатын щыIагъэп — дунэе нэфыр ихьафыгъэми, акъыл зиIэ бзылъфыгъэ рэхьатыгъ. Къо закъом исабыйхэр ыIэ атыримыхэу ыпIущтыгъэх. Ау нысэм чэщи мафи мыпшъыжьэу кушъэ натIэр зымытIупщэу щыс гощэ хьафизэр иIум-пэмыгъ, къыридзахэщтыгъэп.\nМо бзылъфыгъэ гъыргъытым (шъхьэпсынкIэм) «цIыфныкъо гуащэр» сыдэу щыхъуныгъа?! Ежь фэдэу щылыс мэшIуагъэмэ зыгорэм фэдагъ нахь. «КIонэп, чъэнэп, плъэнэп, ышIэнэп — хьафизэ тхъагъо мэхъуа?» —ыгукIэ нысэр бэрэ зыдэгущыIэжьыщтыгъ. Нысэм идысыгъэ-зэфэнчъагъэ гуащэми зэхимышIэу е гу лъимытэу щытыгъэп, ау иунагъо Iо къырилъхьанэу фэягъэп. Амалынчъэу сымаджэ хъугъэкIэ унагъом икIыжьмэ, тыдэ кIожьыныгъа, къоми бзэгу фихьыныр, ыгу хэуIоныр къыригъэкIущтыгъэп. Анахьэу укIытэрэ къэрарырэ пхэлъ хъумэ, бэба пщэчэу узышIолIыкIыщтыр, къо закъори пыут пшIыным уфэещтэп.\n«СызылIэщтыр зы мафэ ныIэп», — ыуи, ныо тхьамыкIэр зэкIэ хъурэм еуцолIэгъагъ.\nНысэри икIасэр имафэу, шIоигъор ышIэу, зыритэкъухьажьэу щыIагъ. Аузэ зы мафэ горэм нысэр унагъом шIукIаеу щыIэо-лъэуагъ: гыкIагъэ, лъэкIагъэ, пхъэнкIагъэ. Дэгъоу зэкIэутыгъэу, хьалыгъу фэбэ гъэжъэгъэкIэ кIышъо плъыжьыбзэмрэ онджэкъ къое гъугъэ такъырышIурэ ышти тIысыгъэу ышхызэ, гощэ нитIунэшъум еупчIыгъ:\n— Хьалыгъу фабэмрэ къуаемрэ IэшIуба, гуащэ?\nНыом ычыишъхьэ жьы къырамыгъащэу шъхьакIомрэ хьазабымрэ къыIугъолъхьагъэх, нэпс щыугъэр, ощхыпсэу, зэпымыужьэу нэгушъхьитIум къячъэхыщтыгъ.\nАу нысэ жъалымым ыгу чъыIэ зыкIи хъурэм къыгъэшъэбагъэп…\nКъызэраIотэжьырэмкIэ, ныо хьафизэм ихьадагъэ къекIолIэгъэ цIыфхэу, Iофым щыгъуазэхэм янэрылъэгъоу, къом шъуз къэрарынчъэр ытыщэу къэкIуагъэхэм ныбжьи къымыгъэзэжьынэу адитIупщыжьыгъагъэу ары.


Республика Адыгея - Адыгеим игъогухэм зызэрарагъэушъомбгъущтым тегущыIагъэх\nАдыгеим игъогухэм зызэрарагъэушъомбгъущтым тегущыIагъэх\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысые Федерацием транспортымкIэ иминистрэ игуадзэу, Федеральнэ гъогу агентствэм ипащэу Андрей Костюкрэ тыгъуасэ Москва зэIукIэгъу щызэдыряIагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу, Адыгэ Республикэм иофициальнэ лIыкIоу Урысые Федерацием и Президент дэжь щыIэ ТхьакIущынэ Мурат, Адыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэ-коммунальнэ, гъогу хъызмэтымкIэ иминистрэу Валерий Картамышевыр, Урысые Федерацием транспортымкIэ и Министерствэ и Департаментэу гъогу хъызмэтым къэралыгъо политикэр щыпхырызыщырэм ипащэ игуадзэу Дмитрий Лаптевыр, Федеральнэ гъогу агентствэм автомобиль гъогухэм ягъэпсынкIэ ыкIи ягъэфедэнкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Андрей Шиловыр.\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэр республикэм зэрэщагъэцакIэрэм, гъогу-транспорт инфраструктурэм зызэрэщырагъэушъомбгъурэм зэIукIэгъум щатегущыIагъэх.\nМы лъэныкъомкIэ республикэм Iофэу щашIагъэхэм КъумпIыл Мурат къатегущыIагъ. Зигугъу къэтшIыгъэ лъэпкъ проектыр илъэситIу хъугъэ республикэм зыщагъэцакIэрэр. МыщкIэ Адыгеир шъолъыр анахь дэгъу 12-мэ ясатырэ хэуцуагъ. Урысые Федерацием ивице-премьерэу Марат Хуснуллиным шэкIогъум лъэпкъ проектымкIэ пэрытныгъэ зыIыгъхэм дипломхэр къафигъэшъошагъэх.\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу километрэ 69,5-рэ зикIыхьэгъэ автомобиль гъогухэу регион, чIыпIэ мэхьанэ зиIэхэр шапхъэхэм адиштэу агъэпсыгъэх. Гъогу 70-мэ асфальт-бетоныр атыралъхьагъ, видеокамерэ 56-рэ гъогухэм атырагъэуцуагъ.\n«Мы илъэсым лъэпкъ проектымкIэ пшъэрылъхэр планым тышъхьадэкIэу дгъэцэкIагъэх. 2021-рэ илъэсым зэшIотхын фэе IофшIэнхэм джыдэдэм тафе-\nжьагъ, километрэ 17-м ехъу зикIыхьэгъэ автомобиль гъогухэм яIахьэ 11 тэгъэцэкIэжьы. Урысые Федерацием и Правительствэ иIэпэчIэгъэнэ фонд щыщэу сомэ миллиони 165,5-рэ а гухэлъхэм апае къыхагъэкIыгъ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, республикэр непэ фэхьазыр 2021-рэ илъэсымкIэ лъэпкъ проектым къыщыдэлъытэгъэ пшъэрылъхэр ипIалъэм къыпэу ыгъэцэкIэнхэу, 2022 — 2023-рэ илъэсхэм ателъытэгъэ лъэпкъ проектым игъэцэкIэн къихьащт илъэсым фежьэнэу. АщкIэ ищыкIэгъэ проект документациер республикэм ыгъэхьазырыгъах. Адыгеим и ЛIышъхьэ Федеральнэ гъогу агентствэм ипащэ елъэIугъ лъэпкъ проектыр ипIалъэм къыпэу агъэцэкIэным пае мылъкур нахь псынкIэу къатIупщыным епхыгъэ Iофыгъом хэплъэнхэу.\nКъалэу Мыекъуапэ къэзыухьэрэ автомобиль гъогум ишIын епхыгъэ Iофыгъоми зэIукIэгъум щыхэплъагъэх. 2009-рэ илъэсым гъогу километри 9 агъэпсыгъ. Я 2-рэ чэзыур километри 10,4-рэ, я 3-рэ чэзыур километри 7,5-рэ мэхъу. 2021 — 2023-рэ илъэсхэм автомобиль гъогум ия 3-рэ чэзыу агъэпсынэу рахъухьэ. Проектыр псынкIэу агъэцакIэ. Мы проектым мэхьанэшхо иI Мыекъуапэ игъогухэм ащызекIорэ автомобильхэр нахь макIэ шIыгъэнхэмкIэ.\n«Урысые Федерацием и Правительствэрэ Урысыем транспортымкIэ и Министерствэрэ IэпыIэгъушIу къытаты. Ащ ишIуагъэкIэ республикэм игъогухэм язытет нахьышIу шIыгъэнымкIэ федеральнэ гупчэм пшъэрылъэу къытфишIыгъэхэр псынкIэу зэшIотхынхэ, шъолъырымкIэ мэхьанэшхо зиIэ инфраструктурэ псэуалъэхэр дгъэпсынхэ тэлъэкIы», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэIукIэгъум икIэуххэм къатегущыIэзэ.


АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зыхэлэжьэгъэ зэхэсыгъоу Къэралыгъо Советым — Хасэм тыгъуасэ иIагъэр 2020-рэ илъэсэу икIырэмкIэ аужырэу хъугъэ. Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм ар зэрищагъ.\n2020-рэ илъэс бюджетым ыкIи 2021 — 2022-мкIэ агъэнэфагъэхэм афэгъэхьыгъэ республикэ законым мы зэхэсыгъом зэхъокIыныгъэхэр щыфашIыгъэх. АР-м финансхэмкIэ иминистрэ игуадзэу Екатерина Косиненкэм къызэрэщигъэгъозагъэхэмкIэ, зымыгъэзэжьыщт мылъкоу бюджетым къыхэхъуагъэр ары ахэм лъапсэу афэхъугъэр. Республикэ хэбзэ гъэцэкIэкIо къулыкъухэм яIофшIэн шIуагъэ къытэу зэрэзэхащагъэм ыкIи къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм зэракIэхьагъэхэм афэшI дотацие субъектым къыфэкIуагъ, псауныгъэм икъэухъумэн, социальнэ политикэм, къэлэ псэукIэр лъэхъаным диштэу гъэпсыгъэным апэIухьанэуи ахъщэ къыфатIупщыгъ. Ахэм анэмыкIэу, цIыфхэм IэпыIэгъу ятыгъэным епхыгъэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэм апае зымыгъэзэжьын мылъку бюджетым къыхэхъуагъ.\nХъарджхэм алъэныкъокIи зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх, ау щыкIагъэхэр мы илъэсымкIэ зытетым тетэу къэнэжьыгъэх. Ахэр УФ-м бюджетымкIэ и Кодекси, УФ-м финансхэмкIэ и Министерствэ зэзэгъыныгъэу дашIыгъэхэми адештэх.\nДжащ фэдэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм, социальнэ фэIо-фашIэхэм, социальнэ ыкIи IофшIэн зэфыщытыкIэхэр зыпкъ игъэуцогъэнхэмкIэ комиссием афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэм зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ законопроектхэм мы зэхэсыгъом щатегущыIагъэх, щаштагъэх.\nПстэумэ ауж АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат депутатхэм закъыфигъэзагъ. Республикэм ипащэ илъэсэу икIырэр кIэкIэу къызэфихьысыжьыгъ, пшъэрылъэу тапэкIэ щыIэхэм къатегущыIагъ.\n— Илъэсыр къызэрыкIуагъэп. Зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм шъолъыр экономикэм хэпшIыкIэу иягъэ ригъэкIыгъ. Социальнэ е экономикэ Iофыгъоу къыкъокIыхэрэр охътэ кIэкIым зэшIохыгъэнхэ фаеу щытыгъ. Республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьагъэу ыпэкIэ дгъэнэфэгъагъэхэри зэкIэтхьажьы хъущтыгъагъэп. ЦIыфхэм апашъхьэ социальнэ пшъэрылъэу щытиIэхэр, гъунапкъэхэр зиIэ режимым илъэхъан IэпыIэгъоу яттын фаехэмкIэ федеральнэ гупчэм къыгъэнафэхэрэр гъэцэкIэгъэнхэр шIокI зимыIэ Iофэу щытыгъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nIофыгъоу къыкъокIыхэрэм язэшIохынкIэ республикэм ихэбзэ гъэцэкIэкIо къулыкъухэр УФ-м и Президентэу Владимир Путиным зэрэщыгугъыгъэхэм АР-м и ЛIышъхьэ къыкIигъэтхъыгъ. Федеральнэ ыкIи шъолъыр парламентхэм зэпэблагъэхэу Iоф зэдашIагъ. УФ-м ФедерациемкIэ и Совет ыкIи Къэралыгъо Думэм Адыгеим ыцIэкIэ ащыIэ сенаторхэм яшIушIэкIэ зэшIохыгъэ хъугъэри бэ. Депутатэу Владислав Резник иIэпыIэгъоу лъэныкъуабэхэмкIэ республикэр лъыкIотагъ.\nКъумпIыл Мурат Парламентым идепутатхэм яIофшIэн шIуагъэ къытэу зэрэзэхащагъэм, зэпахырэ узым зызщиушъомбгъурэ лъэхъаным хэбзэгъэуцугъэхэмкIэ къотэгъу къызэрафэхъугъэхэм, шIушIэ IэпыIэгъоу атыгъэм афэшI лъэшэу къызэрафэразэр къыкIигъэтхъыгъ.\n— Илъэсэу икIырэм Iофыгъоу къыздихьыгъэхэм язэшIохын зэгурыIоныгъэ шъухэлъэу игъом шъукъызэрэхэлэжьагъэр къыкIэзгъэтхъымэ сшIоигъу, — къыIуагъ республикэм ипащэ. — Ар УФ-м и Конституцие фашIыгъэ гъэтэрэзыжьынхэм яштэн, лъэпкъ проектхэм, къэралыгъо программэхэм, республикэм хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ хэушъхьафыкIыгъэ программэм япхырыщын афэгъэхьыгъэу къэпIон плъэкIыщт. ЗэкIэри пIалъэхэм адиштэу лъэкIуатэх. Адыгеим Iоф мымакIэу щызэшIохыгъэ зэрэхъугъэр хэгъэхъуагъэу щымытэу къэпIон плъэкIыщт. ГъэцэкIэкIо ыкIи хэбзэгъэуцу къулыкъухэр зэгурыIохэу, зэкъотхэу Iоф зэдамышIагъэмэ, а зэпстэур зэшIопхын плъэкIыщтыгъагъэп.\nКъихьащт илъэсымкIэ пшъэрылъэу щыIэхэми АР-м и ЛIышъхьэ къащыуцугъ. Псауныгъэм икъэухъумэнкIэ системэм игъэпытэн, зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм иягъэу экономикэмрэ социальнэ лъэныкъомрэ аригъэкIырэр нахь макIэ шIыгъэным, Iофтхьабзэу агъэнэфагъэхэр шIуагъэ къатэу пхырыщыгъэнхэм ахэр афэгъэхьыгъэх.\n— УФ-м и Къэралыгъо Думэ ыкIи АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм ядепутатхэм яхэдзынхэр зыщыщыIэщтхэ илъэсым ахэм анахьэу мэхьанэ яIэ мэхъу. Хэдзынхэм яохътакIэ къехьэ. Ахэм языфэгъэхьазырыни, язэхэщэни хэбзэгъэуцугъэхэм адиштэнхэм лъэшэу сыщэгугъы. ТиIофшIэн зэдылъытэгъэкIуатэ. Пшъэрылъэу тиIэхэр игъом ыкIи икъоу гъэцэкIэгъэнхэ фае. ЦIыфхэм уасэу ахэм къафашIырэр анахь шъхьаIэу зэрэщытыр зыщышъумыгъэгъупш. Ахэр ары къихьащт илъэсым иIоныгъо мазэ зымакъэ зытыщтхэр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая КIэлэцIыкIухэр агъэгушIуагъэх\nСледущая Мыекъопэ быгъум тыкъыухъумэщт


Адыгэ Хэку Таймс: Израилым культурэмкIэ иминистр Адыгэ къуаджэм къэкIуагъ\nИзраилым культурэмкIэ иминистр Адыгэ къуаджэм къэкIуагъ\nЦае зыщыгъэ пшъашъэхэм абгъодэтыр Регев Мири, ащ бгъодэтыр Нэпсэу Закарие\nМэлылъфэгъум и 27-м Израил культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ иминмстрэу Регев Мири Израил ит Адыгэ къуаджэу Кфар-Кама къэкIуагъ.\nХьакIэм пэгъокIыгъ Кфар-Кама хасэм итхьэматэу Нэпсэу Закарие. ХьакIэр къуаджэм дэт музием ащагъ ыкIи Адыгэ лъэпкъым итхыдэ къыфаIотагъ, Адыгэхэм къыкIаныгъэ Iэмэпсымэхэр рагъэлъэгъугъ. ЫтIанэ музием дэт утыкIум Кфар-Кама икъэшIуакIо купэу "Типпсэ" къыщышIуагъ. Министрэри купым хахьи дахэу къадэшъуагъ.\nАщ нэужьым музием хэт унэгорэм щызэхэсыгъэх.\nНэпсэу Закарие хьакIэм тхьэуегъэпсэу рыIуагъ ар Адыгэ къуаджэм къызэрэкIуагъэмкIэ ыкIи къуаджэм щагъэцакIэрэ ыкIи щагъэцэкIэщт проектхэр фиIотагъ. ГущыIэм икIэух Кфар-Кама хасэмрэ министрсвэмрэ илъэсбэ зэдэлэжьэнхэу зэрэфэхьазырэр Нэпсэум къыIуагъ.\nИзраил щыпсэурэ Адыгэхэм якультурэ Израил культурэр къэзыгъэдахэрэхэм ащыщ ыкIи ар къэнэныр, хэхъоныгъэхэр ышIыныр къэралыгъом ипшъэрылъ шъхьэIхэм ащыщ Регев Мири къыIуагъ.\nКъэбарэри сурэтхэри Кфар-Кама хасэм фасебукым щриIэ нэкIубгъом къыхэтхыгъэх.


Iофхэм язытет тегущыIагъэх | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nРеспубликэм ипсэупIэхэм санитариемкIэ язытет зыщатегущыIэгъэхэ зэхэсыгъо Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат мы мафэхэм зэхищагъ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх муниципальнэ районхэм ыкIи къоджэ псэупIэхэм япащэхэр, АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ Комитетым, ветеринарием ыкIи тыкъэзыуцухьэрэ чIыопсым икъэухъумэнкIэ ГъэIорышIапIэм ялIыкIохэр.\nХабзэ зэрэхъугъэу, гъэтхапэм и 25-м къыщегъэжьагъэу мэлылъфэгъум и 30-м нэс къэбзэныгъэм имазэ республикэм щыкIощт. Урысые Iофтхьабзэу «Гъэтхэ уцышъор» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу Адыгеим шIыхьаф щызэхащэщт. Къоджэ псэупIэхэм санитариемкIэ язытет шапхъэхэм адиштэным фэIорышIэщт техники 146-рэ республикэм IэкIэлъ, къэзыIорэр «Адыгэ Макъ».\nХэкIыр дэщыгъэнымкIэ пшъэдэкIыжь зыхьырэ къулыкъухэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэм изэфэхьысыжьхэр зэхэсыгъом щашIыгъэх. Мы Iофыгъом фэгъэзэгъэ компаниехэм фэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу агъэцэкIэнхэм фэшI цIыфхэм зэзэгъыныгъэхэр адашIынхэ, ащкIэ псэупIэ зырызхэм яIофшIэн нахь агъэлъэшын фаеу АР-м и Правительствэ и Тхьаматэ пшъэрылъ къафишIыгъ. — Муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ къэлэ ыкIи район администрациехэм япащэхэм адакIоу, псэупIэхэм япащэхэми мы лъэныкъомкIэ пшъэдэкIыжь ахьын, ячIыпIэхэр агъэкъэбзэнхэм, санитарнэ шапхъэхэм адиштэнхэм анаIэ тырагъэтын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу хэкI пыдзафэхэр утилизацие шIыгъэным исистемэ республикэм щызэхэщэгъэным зыщытегущыIэщтхэ зэхэсыгъо зэхэщэгъэн фаеу Премьер-министрэм къыIуагъ, ащкIэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыгъэх.\nЕзыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм ыкIи былымхъуным фэгъэзэгъэ унэе фермэхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэхэм къадыхэлъытагъэу, ахъщэ IэпыIэгъу зэратыщтхэм ятхылъхэр къаIахынхэу зэрэрагъэжьагъэм къытегущыIагъэх къоджэ псэупIэхэм япащэхэр.\nЗэнэкъокъум хэлажьэ зышIоигъохэм ятхьапэхэр агъэхьазырынхэм пае районхэм упчIэжьэгъу гупчэхэр ащызэхащагъэх. Зэхэсыгъом икIэухым хъупIэхэмрэ былымхэмрэ бамыкIхэм ащыухъумэгъэнхэм иIофыгъохэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх. Мы Iофтхьабзэхэм апэIухьащт ахъщэр муниципальнэ образованиехэм къагъотынэу зафагъэзагъ. IофшIэнхэр зэрагъэцэкIэщт техникэр ветеринариемкIэ ГъэIорышIапIэм аригъэгъотыщт.


Апэрэ адыгэ бзэшIэныгъэлэжь — Адыгэ макъ\nАдыгэ бзэшIэныгъэм ихэхъоныгъэкIэ гъэхъэгъэшIухэр ышIыгъэх: тхакIэр щыIэ хъугъэ, орфографиер зэхафыгъ, научнэ IофшIагъэхэр къыдэкIыгъэх, гущыIэлъэ зэфэшъхьафхэр зэхагъэуцуагъэх, адыгабзэм идиалектхэр зэкIэ зэхафыгъэх, зэрагъэшIагъэх.\nНепэрэ мафэм адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ еджэгъэ-гъэсэгъабэхэм, бзэшIэныгъэлэжьхэм етIупщыгъэу адыгабзэр лъэныкъуабэкIэ зэхафы.\nАу тщыгъупшэ мыхъущтыр адыгэ бзэшIэныгъэм изэгъэшIэнкIэ иегъэжьапIэ щытыгъэхэу, анахь Iофыгъо къинхэр наукэмкIэ зэшIозыхыгъэхэу, зылэжьыгъэхэр арых. Адыгабзэр апэрэу научнэу зэхэфыгъэным, зэгъэшIэгъэным Iофышхо дэзышIагъэр Iэшъхьэмэфэ Даут ары. ИгъэшIэ макIэ зэрэщытэу лъэпкъыбзэм, адыгабзэм изэгъэшIэн фигъэшъошагъ. Адыгэ лъэпкъым тхэкIэ амал егъэгъотыгъэнымкIэ, еджапIэхэр гъэпсыгъэнхэмкIэ, ахэм ящыкIэгъэ тхылъхэр адыгабзэмкIэ къыдэгъэкIыгъэнхэмкIэ, гущыIалъэхэр щыIэ хъунхэмкIэ, адыгабзэм итхэкIэ шапхъэхэр гъэунэфыгъэнхэмкIэ, играмматикэ кIэзыгъэнчъэу гъэхьазырыгъэнымкIэ, Адыгэ шъолъырым мышIэныгъэр щыгъэкIодыгъэнымкIэ, адыгэ букварыр къыдэгъэкIыгъэнымкIэ, адыгэ диалектхэр зэгъэшIэгъэнхэмкIэ апэрэу Iофышхо ылэжьыгъ бзэшIэныгъэлэжьэу Iэшъхьэмэфэ Даутэ. Илъэпкъ фишIэрэр шIомакIэу щыIагъ, творческэ кIэн бай къыгъэнагъ.\nИкъэхъукI, иеджакI, иIофшIакI\nIэшъхьэмэфэ Даутэ мэлылъфэгъум и 10-м 1897-рэ илъэсым къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Къоджэ ублэпIэ еджапIэр къызеухым, къалэу Уфа дэт дин семинарием щеджагъ, арапыбзэр ыкIи урысыбзэр ежь-ежьырэу ащ щызэригъэшIагъэх. 1918-рэ илъэсым Д. А. Iэшъхьэмафэм адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ хэку кIэлэегъэджэ курсхэр къыухыгъ.\n1920 – 1925-рэ илъэсхэм икъуаджэ кIэлэегъаджэу, Мыекъопэ отделым лъэпкъ гъэсэныгъэмкIэ адыгэ еджапIэхэм яинспекторэу, адыгэ опытнэ-показательнэ гурыт еджэпIакIэм идиректорэу Iоф ащишIагъ.\n1925 – 1929-рэ илъэсхэм Д. Iэшъхьэмафэр КъокIыпIэм щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэм алъапсэ ыкIи якультурэ зэзыгъэшIэрэ Московскэ научнэ-ушэтэкIо институтым иаспирантурэ кавказ бзэшIэныгъэмкIэ икафедрэ щеджагъ. Мы уахътэм КъокIыпIэм щыпсэухэрэм я Московскэ коммунистическэ университет щеджэрэ адыгэ купым адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ курсыр щаригъэхьыгъ.\nАспирантурэм ыуж Даутэ ученэ секретарэу, научнэ IофшIэнымкIэ директорым игуадзэу Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым Iоф щишIагъ, Адыгэ кIэлэегъэджэ училищым щыригъаджэщтыгъэх. 1931 – 1934-рэ илъэсхэм Краснодар пединститутым тарихъымрэ филологиемрэкIэ ифакультет адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ икафедрэ ипэщагъ. Мы уахътэм Iэшъхьэмафэм IофшIэгъэшхо иIагъ адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ, учебникхэм ятхынкIэ. 1933-рэ илъэсым доцент хъугъэ.\n1938 – 1941-рэ илъэсхэм Д. Iэшъхьэмафэр Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым икультурнэ зэтегъэпсыхьанкIэ бзэм исекцие иIэшъхьэтетыгъ. Иаужырэ мафэ нэс Даутэ Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъэ КIэлэегъэджэ институтым урысыбзэмрэ литературэмрэкIэ икафедрэ ипащэу Iоф ышIагъ.\nИIофшIагъэхэмкIэ лъэпкъым игъогу къыфигъэпсынкIагъ\nСовет хабзэм ыпэкIэ еджэкIэ-тхакIэ зимыIэгъэ адыгэ лъэпкъыр гъэсэныгъэм, шIэныгъэм, щыIэкIэшIум афэщэгъэнымкIэ Д. Iэшъхьэмафэр псэемыблэжьыгъ. ЫшIэрэр шIомэкIагъ, гъэпсэф имыIэу, чэщи мафи тхэщтыгъ, гупшысэщтыгъ. Анахь мэхьанэ зиIэхэм ащыщ егъэджэн-гъэсэн IофшIагъэу «Лъагъу» зыфиIорэр, араб графикэмкIэ тхыгъагъэ, хьарыфылъэм игуадзэу ар плъытэнэу щытыгъ. Iэшъхьэмафэм нэдэплъыпIэ гори имыIэу, илъэпкъ шIэныгъэм, гъэсэныгъэм афэщэгъэнымкIэ бэдэд зэшIуихыгъэр. Джащ фэдэу еджапIэхэр чIыпIэхэм къащызэIухыгъэнхэмкIэ, лъэпкъ кIэлэегъэджэ кадрэхэм ягъэхьазырынкIэ Iофышхо ышIагъ.\nАлфавитым изэхэгъэуцон – арапыбзэр латиным тещэгъэныр, 1938-рэ илъэсым ыуж урыс графикэм ар тегъэхьэгъэныр ыпшъэ ифагъ, шъыпкъэ, ащкIэ зэлъашIэрэ бзэшIэныгъэлэжьэу, кавказоведэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, адыгабзэхэм яушэтакIоу Н. Ф. Яковлевым лъэшэу ишIуагъэ къэкIуагъ.\nIэшъхьэмафэм зэреджэщт тхылъхэм ямызакъоу, ублэпIэ ыкIи гурыт адыгэ еджапIэхэм апае программэхэр зэхигъэуцощтыгъэх. АдыгэхэмкIэ урысыбзэм мэхьанэшхо зэриIэм гу лъитэу, урысыбзэр лъэпкъ еджапIэхэм ащызэрагъэшIэнымкIэ Iофышхо ышIагъ. Я 4-рэ классым пае «Урысыбзэр» 1934-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъ. Iэшъхьэмэфэ Даутэ ищыIэныгъэ анахь чIыпIэ хэхыгъэ щыриIагъ адыгэбзэ наукэм. Адыгабзэм играмматикэ цэрыцэу ащ зэхифыгъ: ублэпIэ классхэмкIэ ригъажьи, гурыт ыкIи апшъэрэ классхэм апае учебникхэр ыгъэхьазырыгъэх. Фонетикэр, Морфологиер, Синтаксисыр.\n1931-рэ илъэсым Адыгеим зэфэдэкIэ мышIэныгъэр щыгъэкIодыгъагъ ыкIи ащкIэ шIушIагъэр зыер Д. А. Iэшъхьэмафэр ары.\n«Краткая грамматика адыгейского (кяхского) языка для школы и самообразования» (1930), «Учебник адыгейского языка для начальной школы (1933 – 1937), «Грамматика и правописания, т.2» (1933); «О принципах построения адыгейской орфографии» (1934); Грамматика адыгейского языка, ч.2 Синтаксис» (1936); «Адыгейская орфография», «Проект адыгейского алфавита на русской основе» (1936); «Адыгейская орфография» (1938); «Адыгейский орфографический словарь» (1940); «Грамматика адыгейского литературного языка», (1940); «Букварь адыгейского языка» (1944).\nАлфавитыкIэу урыс графическэ лъапсэ зиIэр профессорэу Н. Ф. Яковлевымрэ доцентэу Д. А. Iэшъхьэмафэмрэ зэдызэхагъэуцуагъ ыкIи адыгэхэм якультурнэ щыIакIэкIэ ар хъугъэ-шIэгъэ ин хъугъэ.\nБгъэшIагъо екъу Iэшъхьэмафэм ыгуи ыпси наукэм емызэщыжьэу зэрэхэлъыгъэр, исэнэхьат гъэшIэгъонэу – бзэшIэныгъэр зэрикIэсагъэр, иадыгэ лъэпкъ ыпсэ хэпчынэу щымытэу, гъунэнчъэу зэрилъэпIагъэр. ШIэныгъэлэжь инэу Iэшъхьэмэфэ Даутэ иIофшIагъэ пэпчъ узэнкIыгъэ, ащ иучебникхэр адыгабзэмкIэ къыдэкIыгъо 15 фэдизрэ къытырадзагъэх. Ахэр ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэнкIэ апэрэ IэубытыпIэ къэкIопIагъэх, адыгэ лъэпкъыр шIэныгъэ шыгупIэм фэзыщагъэх.\nIэшъхьэмэфэ Даут зэлъашIэрэ шIэныгъэлэжь, кIэлэегъэджэ къодыягъэп, ар адыгэ лъэпкъ жэрыIо творчествэм лъэшэу фытегъэпсыхьэгъэ угъоекIуагъ. Ащ лъэшэу лъэпкъ акъылыр, гупшысэр илъэпIагъ ыкIи а зэкIэ зэриухъумэщтыр къыдилъытэщтыгъ. Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым Iоф щишIэзэ, экспедициехэу зэхащэхэрэм ахэлажьэщтыгъ, къыугъоижьыгъэ орэдхэм, гущыIэжъхэм, хъишъэхэм, пшысэхэм, таурыхъхэм тифольклоркIэ ямэхьанэ къиIотыкIыгъуай, ахэр шIэныгъэмкIэ осэшхо зиIэх. Ежь Даутэ лъэныкъуабэкIэ шIэныгэшхо IэкIэлъыгъ, цIыфышIу дэдагъ.\nДжащ фэдагъ ищыIэныгъэ ыкIи итворческэ гъогу уасэрэ лъытэныгъэрэ зыфэтшIыгъэ Iэшъхьэмэфэ Даутэ. Илъэпкъ ыIэтыгъ, ар насыпыгъэшху! Д. Iэшъхьэмафэр къызыхъугъэр илъэси 125-рэ мэхъу, лIышIу гъэсэгъэшхом зэкIэ адыгэ лъэпкъым шъхьащэ фешIы.\nПредыдущая ЕджапIэм кIэлэегъэджэ дэгъухэр ищыкIагъэх\nСледущая Илъэсэу икIыгъэм изэфэхьысыжьхэр


Сэхъутэ Нурбый Ибрахьим ыкъор | Адыгэ Макъ\nСэхъутэ Нурбый Ибрахьим ыкъор\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ журналистэу, республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» илъэсыбэрэ Iоф щызышIэгъэ Сэхъутэ Нурбый Ибрахьимэ ыкъом идунай ыхъожьыгъ.\nПромышленностым, экономикэм нахь афэгъэзагъэу тхэщтыгъэ. Темэу къыIэтырэм хэшIыкI зэрэфыриIэр, зэригъэгумэкIырэр къыхэщэу исэнэхьаткIэ Iоф ышIэщтыгъ. Гуетыныгъэу хэлъыр игупшысэхэм IупкIэу къащыриIотыкIын ылъэкIыщтыгъ.\nАдыгеир Краснодар краим къыхэкIыжьи республикэ зэхъум, икъэралыгъо гъэпсыкIэ игъэпытэн мэхьэнэ ин иIагъ. Сэхъутэ Нурбый Адыгэ Республикэм и Правительствэ изэхэсыгъохэм, нэмыкI хэбзэ къулыкъушIэхэм яIофшIагъэхэм афэгъэхьыгъэхэр къытхыхэзэ, илъэпкъ, зыщыпсэурэ республикэм зэрафэшъыпкъэр ищыIэныгъэ нахь къыщылъэгъуагъ. Республикэм ис цIыфхэм языкIыныгъэ фэлажьэзэ гупшысэ ин зыхэлъ зэгъэпшэнхэр ышIыщтыгъэх.\nИкъоджэ гупсэу Пэнэхэс, ныбджэгъухэм, Iахьылхэм яхьылIэгъэ къэбархэр къыIуатэхэ зыхъукIэ, ымакъэ нахь Iэтыгъэу зэригъэпсырэр къыхэщыщтыгъ. Гур щыIэныгъэм къызэрэфытеорэр игущыIэ щэрыохэмкIэ къыриIотыкIын ылъэкIыщтыгъ. IэпэIасэу зэрэщытыр псэолъэшI Iофыгъохэм ащытлъэгъущтыгъ.\nЖурналистыр журналист шъыпкъэ хъуным фэшI щыIэныгъэр дэгъоу къыгурыIон, гу къабзэкIэ тхэн, цIыфхэм цыхьэу къыфашIырэр ыгъэлъэпIэн зэрэфаем Н. Сэхъутым мэхьэнэ ин ритыщтыгъ. IофшIэгъу уахътэр къэмысыгъэу нэфшъагъом редакцием къекIурэ гъогум къытехьаныр шэнышIу фэхъугъагъ. Тыгъэм инэбзыйхэу пчэдыжьым къэшIэтыхэрэм гушхоныгъэ ахигъуатэщтыгъ, ытхыгъэм нэгушIоу еджэжьыщтыгъ. УиIофшIагъэ укIэгушIуныр Тхьэм къыуитыгъэ амалхэм ащыщэу Н. Сэхъутым къыIощтыгъ.\nШапсыгъэ псыубытыпIэр, Краснодар псыубытыпIэр — ахэр хэушъхьафыкIыгъэ темэхэм ахилъытэщтыгъэх. УзыщапIугъэр, лъапцIэу урамэу узэрыкIощтыгъэр, псым ычIэгъ хъугъэ къуаджэхэр лъэпкъ гупшысэм рипхыщтыгъэх.\nЖурналистыр лъэхъаным диштэу, уахътэм ыпэ итэу псэун, тхэн зэрэфаер гукIи, псэкIи зэригъафэщтыгъэх, плъыр-стырым хилъэсагъэми, шъыпкъэныгъэр зэкIэми апшъэ ышIыныр сыдигъуи ишэныгъ.\n«КъэсIэты сшIоигъо темэр бэ, ау зэкIэми салъыIэсынэу, сызэрэфаем фэдэу стхынхэу уахътэр сфигъэкъурэп», — ыIощтыгъ Н. Сэхъутым.\nУнэгъо дахэ иIагъ. Ишъхьэгъусэ кIэлэегъэджагъ. Ыкъуи, ыпхъуи сэнэхьатхэр яIэх. ЩыIэныгъэр щылъигъэкIуатэ шIоигъоу дачэр зэтыригъэпсыхьагъ. Гъэзетым иредакцие зыIокIыжьым ыужи зигъэпсэфынэу уахътэ къыхигъэкIыщтыгъэп, ыIэ зэкIурэ IофшIэным дихьыхыщтыгъ.\nМэфэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, «Адыгэ макъэм» иредакцие, Н. Сэхъутыр зыщыпсэущтыгъэ унэм адэжь тащызэIукIагъ, тызэфэнэгушIоу къэбархэр къызэфэтIотагъэх… ЦIыфыр зэрегупшысэрэм фэшъхьафэу щыIэныгъэм хъугъэ-шIагъэхэр щызэблэкIых. Журналистэу, цIыфышIоу, гукIэгъоу хэлъыр ынэхэмкIэ къэзыIуатэщтыгъэ ныбджэгъушIум 2019-рэ илъэсым чъэпыогъум и 16-м, чэщым, ыныбжь илъэс 74-м къехъугъэу ыгу къэуцугъ…\nТхьэм джэнэт къыритынэу Сэхъутэ Нурбый тыфэлъаIо. ЕгъашIи ар тщыгъупшэщтэп, ишIушIагъэхэмкIэ дгъэлъэпIэщт. ИIахьылхэм, ныбджэгъухэм тафэтхьаусыхэ.\nРеспубликэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» иIофышIэхэр.


ТхьамыкIагъо къыздихьын ылъэкIыщт — Адыгэ макъ\nТхьамыкIагъо къыздихьын ылъэкIыщт\nУрысые Федерацием ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу АР-м щыIэм машIор щынэгъончъэнымкIэ ипресс-къулыкъу къызэритыгъэмкIэ, 2019-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу Адыгеим ичIыпIэхэм гъогогъу 981-рэ машIом закъыщиштагъ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр процент 18-кIэ нахь макI.\nМашIом ыпкъ къикIэу нэбгыри 7-мэ ядунай ахъожьыгъ, нэбгыри 4-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ. ЗэкIэмкIи зэрарэу ашIыгъэр сомэ миллион 28-рэ мин 830-рэ. Нэбгыри 100 фэдиз машIом къыхахыжьыгъ, нэбгыри 125-р агъэкощыгъэх. Сомэ миллиони 196-м ехъурэ мылъкур къагъэнэжьын алъэкIыгъ.\nУц гъугъэм, куандэм, хыпкъым, джащ фэдэу мэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм гъогогъу 608-рэ машIор къащыкIэнагъэу агъэунэфыгъ. Нахьыбэу машIор зыщыхъугъэу къыхагъэщыгъэр Джэджэ (процент 70-рэ) ыкIи Кощхьэблэ (процент 32-рэ) районхэр арых. Адрэ къалэхэм ыкIи муниципальнэ районхэм, блэкIыгъэ илъэсым егъэпшагъэмэ, мыгъэ нахь макIэу машIом закъыщиштагъэу ары къызэраIуагъэр.\nМашIор къызэкIэнэным лъапсэ фэхъухэрэм ащыщых ащ икъоу зэрэфэмысакъхэрэр, электрическэ Iэмэ-псымэхэм ягъэфедэнкIэ шапхъэхэр зэраукъохэрэр, пхъэкIэ агъэплъырэ хьакухэр тэрэзэу зэрамыгъэпсэуалъэхэрэр, нэмыкIхэри.\nМашIом ыпкъ къикIэу Мыекъопэ районым нэбгыри 2, Тэхъутэмыкъое районым нэбгыри 2, къалэу Мыекъуапэ 2 ыкIи Джэджэ районым зы нэбгырэ ащыхэкIодагъэх. Мыхэм янахьыбэр ешъуагъэхэу чъыехэзэ машIом къыпыкIырэ Iугъом ытхьэлагъэх. Тэхъутэмыкъое районым щыпсэухэрэ нэбгыри 3-мэ ыкIи Шэуджэн районым зы нэбгырэм шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ.\nМы илъэсэу тызхэтым мэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм ячIыгухэм гъогогъу 42-рэ машIор къащызэкIэнагъ, ахэм ащыщэу гъогогъуи 8-рэ фышъхьэхэм ыкIи мэкъумэщ техникэм, гъогогъу 34-рэ хыпкъым къытенэжьыгъэхэм къакIэнагъэх.\nКрасногвардейскэ (гъогогъу 13-рэ), Шэуджэн (11-рэ), Кощхьэблэ (10-рэ) ыкIи Джэджэ (7-рэ) районхэм ямэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм нахьыбэу машIор къащызэкIэнагъ. Ахэм лъапсэу афэхъугъэхэм ащыщых техникэр губгъо IофшIэнхэм фагъэхьазырхэ зэхъум машIор щынэгъончъэным ишапхъэхэр зэраукъуагъэхэр.\n2019-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу ошIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ ыкIи мэхьанэшхо зэптын хъугъэ-шIэгъэ гухэкI Адыгеим имэзхэм ащагъэунэфыгъэп. МашIор щынэгъончъэу щытыным пылъ шапхъэхэр аукъуагъэхэу нэбгырэ 288-мэ административнэ пшъэ дэкIыжьхэр атыралъхьагъэх.\nМашIор къэмыхъуным лъыплъэрэ къулыкъоу республикэм щыIэм цIыфхэм закъыфегъазэ сакъыныгъэ къызхагъэфэнэу, машIор щынэгъончъэнымкIэ шапхъэхэр амыукъонхэу, фабэр къэзытырэ Iэмэ-псымэ къутагъэхэр амыгъэфедэнхэу, унэр къабгынэ хъумэ ар къэзыгъэфэбэрэ пкъыгъохэр ыкIи утыр пахынхэу. Зэрыпщэрыхьэхэрэ хьакум узэрэдэзекIощт шIыкIэр икъоу ны-тыхэм якIэлэцIыкIухэм агурагъэIон фае. МашIом пылъ шапхъэхэр зышъуукъохэкIэ ащ тхьамыкIагъо къыздихьын зэрилъэкIыщтыр зыщышъумыгъэгъупш.\nПредыдущая Участковэхэм язэнэкъокъу\nСледущая Республикэм фэгъэхьыгъэщт


IэзапIэм ипащэ вакцинэр зыхаригъэлъхьагъ — Адыгэ макъ\nIэзапIэм ипащэ вакцинэр зыхаригъэлъхьагъ\nРедактор 28.04.2021 28.04.2021 НОВОСТИ\nМыекъопэ къэлэ IэзапIэу N1-м иврач шъхьаIэу ЕмтIылъ Оксанэ коронавирусым пэуцужьырэ вакцинэр зыхаригъэлъхьагъ. Ащ ыуж ипсауныгъэ изытет зыфэдагъэр ыкIи прививкэр зыкIашIын фаер ащ къедгъэIотагъ.\n— IофшIэнэу згъэцакIэрэм елъытыгъэу, коронавирус уз мэхъаджэм ыпкъ къикIыкIэ икIыгъэ илъэс псаум къиныгъоу зэпытчыгъэхэм саришыхьатыгъ, — къеIуатэ ЕмтIылъ Оксанэ. — Къыспэблэгъэ цIыфхэм, сиIофшIэгъухэм ащыщхэми ящыIэныгъэ ащ зыдихьыгъ. Сэ сшъхьэкIэ тIо сысымэджагъ, ящэнэрэу спэкIэкIынэу сыфэежьэп. Ащ ихэкIыпIэу слъэгъурэр вакцинэр зыхязгъэлъхьаныр арыти, едзыгъуитIури сшIыгъэх. Сипсауныгъэ лъэшэу къехьылъэкIыгъэу щытэп, температурэ ин сиIагъэп, ау пчыхьэм сыгъойщае фэдэу, сIэпкъ-лъэпкъхэр зэшIуищыхэу, чъыем сихьэу щытыгъ. Пчэдыжьым зыпкъ сиуцожьыгъ.\nКъэлэ IэзапIэм иврач шъхьаIэ цIыфхэм закъыфегъазэ вакцинэр зыхарагъэлъхьанэу. COVID-19-м пэуцужьын ылъэкIыщтыр вакцинациер ары. Ар республикэм щыпсэухэрэм къагурыIон ыкIи врачхэм къаIорэм диштэу зекIонхэр нахь тэрэзэу елъытэ. Ящэнэрэ едзыгъоу нэмыкI къэралыгъохэр мы уахътэ зезыдзэхэрэм зыщытыухъумэнымкIэ мыщ мэхьанэшхо иI. ЦIыфхэм япсауныгъэ фэсакъынхэу ЕмтIылъ Оксанэ къяджэ.\nШъушIэным пай, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, COVID-19-м пэуцужьырэ прививкэр зыщахалъхьэрэ чIыпIэ 32-рэ республикэм ит, нэбгырэ мин 20-м ехъумэ ар афашIыгъ.\nВакцинациер республикэм зэрэщыкIорэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэным, медицинэ IофышIэхэм унагъохэр къакIухьанхэм епхыгъэ IофшIэныр гъэлъэшыгъэн фаеу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат афигъэпытагъ. Анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаер зыныбжь илъэс 65-м къехъугъэхэр ыкIи узыр къапыхьанымкIэ щынагъо зышъхьарытхэр ары.\nСледущая Агъыржьэнэкъо Сим: «Социальнэ IэпыIэгъур анахьэу къыхэгъэщыгъ»


Тыгъэнэбзый | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 03.06.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nКIэлэцIыкIухэм анахь якIэсэ уахътэу гъэмафэр къэсыгъ. Нахь цIыкIухэми, Iэтахъохэми джы зэрашIоигъоу мэзищым къыкIоцI загъэпсэфыщт.\nЗыхэм, зэрэхабзэу, гъэмэфэ лагерьхэр къяжэ, адрэхэм унэгъокIоцI е еджапIэм изэIухын-гъэкъэбзэнкIэ IофшIэнхэм зафагъэзэщт.\n«Чыр цIынэзэ къауфэ» аIо, арышъ, ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу ыIэ, ыгу Iофым екIоу кIэлэцIыкIур пIугъэныр апэрэй. Еджэныр анахь пшъэрылъ шъхьаIэу ахэмкIэ щытми, замыгъэбэлэрэгъэу, унагъом ыкIи еджапIэм ежь афэлъэкIырэр щашIэу зэресэхэрэм уасэ иI.\nМэкъуогъум и 1-р – кIэлэцIыкIухэр къэухъумэгъэным и Дунэе маф. Ащ къикIырэр сабыигъор насыпышIоныр, ядунай мамырэу, зауи, пыджи, гъабли, нэмыкIи щымыIэу, жъалымыгъэхэм апэчыжьэхэу, апэIапчъэхэу, гушIуагъом, тынчыгъом, тхъагъом, гупсэфыгъом хэтхэу къэтэджынхэр, ягугъэ нэфхэм, ашIоигъоу, зыкIэхъопсырэм хэти лъыIэсыныр, цIыфышIу хъунхэр ары.\nГъэмафэр охътэ бэрэчэт: дунаим ыгу щизэу жьы къабзэ къещэ, псыр къаргъо, Тыгъэр фабэ. Мы зэкIэ псауныгъэм ищыкIэгъэ закI. КъэкIырэ лъэпкъ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр етIупщыгъэу къызэлъэхъух. Мэкъуогъум ыкIэм чэрэз пасэр, черешнер, мыIэрысэ хъугъошIоу псы фыжьыр зыкIэтыр, бжьыныр, бжьыныфыр, къоныр, нэшэбэгур, редискэр, нэмыкIхэр къызэлъэбагъох.\nЧэт-тхьачэтхэр, къаз-псычэтхэр, чэтжъыехэр, тхьачэтщырхэр зезэрэщэхэшъ щагухэм адизых. Лэжьыгъацэу фэсакъхэу, егугъухэу чIым хадзэрэ пстэури нэрэ-Iэрэм къэкIых. Шыкур! Тишъофхэм коцыр, натрыфыр, семчыкыр ащэшъхьалъэх. Гъэмафэр гур зыщэфэу ыкIи анахь зыгъэшIурэ уахът, гъэбэжъур къыдэкIо. ЛэжьакIохэмкIэ, мэкъу-мэщышIэмкIэ мыр анахь охътэ ехьыжьагъ, щысыгъо уифэнэу щытэп: апхъы, ахы, Iуахыжьы, яIофшIагъэ зэфахьысыжьэу хьамбарышхохэм лэжьыгъакIэр арагъэкIу.\nБылымхэр пIонышъ – мэлхэр, шкIэхэр, чэмхэр, быгъухэр тхъэжьхэу хъупIэ хъоо-пщаухэм арытых. Анахь тыгъэшхоми ахэр щаухъумэх гъогунэпцэ чъыг шхъонтIэ бырабэхэу щэтырэ гъэIагъэм фэдэхэм, жьаупIэ чIыпIэ шIагъох.\n2019-рэ илъэсым игъэмафи хэти – цIыкIуи, ини къытфэшIунэу Тхьэм телъэIу!\nМэкъуогъум и 1-м къэхъугъэ сабыйхэм, ныбжьыкIэхэм ыкIи ныбжь зиIэ хъугъэхэм зэкIэми псауныгъэ пытэ яIэу, ягухэлъхэр дахэу сыдигъуи зэшIуахынхэу, яогу мамырэу, ягъэшIэ гъогу нэфынэнэу!\nТигъэмафэ нэхъой напэу\nГубгъуи мэзи къыфэпэн,\nПсыхъо цIыкIуми Iупэ-бзапэу\nТигъэмафэ огу лъагэм\nДышъэ нэгоу тыгъэр ит,\nОшъо къаргъор дэнэ огоу\nПсычIэ къаргъом къысфычIэщ,\nТигубгъошхо дышъэ бгъэгоу\nГъэ лэжьыгъэр къизэрэщ.\nБзыу цIыкIури мэбыбатэ,\nЗэдепкIэхых нэпкъы зандэм,\nПсыщэ куум зычIагъау.\nМэл Iэхъогъур къыщэлъагъо,\nАри сшIыгъэ сэ сурэт,\nМэлмэ ауж ит Мэмэт.\nКъыщыкIыгъэм ар хэтыгъ,\nПсыхъо чъэрым шъхьарыт мэзым\nМэл Iэхъогъур рифэкIыгъ.\nМэфэ реным ар Iэхъуагъ,\nМэмэт тыгъэм игъусагъ.\nБэджэжъыемрэ къалыркъэщымрэ зэгъусэхэу кIохэзэ, зы пыжъ лIагъэ горэм IукIагъэх. ТIумэ язэу нахь зышхыпхъэр амышIэу зызэшIонэхэм, бэджэжъыем нахь зышIотхьагъэпцIыгъэти, ыIуагъ:\n— Тыкъызэпэчъэнышъ, тязэу ыпэ къишъырэм ерэшх.\nАущтэу зэдаштагъэу бэджэжъыер зыщечъэжьэным, къалыркъэщ цIыкIум ащ ыкIэ зыхигъэнагъ. Бэджэжъыер етIупщыгъэу чъэзэ агъэнэфэгъэ чIыпIэм нэси, псынкIэу зыкъызэпыригъэзэжьыгъ.\nАр дэдэм баджэм ыкIэ къалыркъэщыр къыхэзи, уцым къыхэфагъ.\nБаджэм зиплъыхэ зэхъум къеджагъ:\n— Тыдэ уплъэра сэIо? Уапэ сыкъэсыгъэу сэ мыдэ сыщыI, — къалыркъэщыр уцым къыхэкIыжьыгъ. Бэджэжъыер еплъымэ, ар зегъэшIэгъожьышъ щыс.\n— УкъыстекIуагъ, лыр оуий! – ыIуи, ыгу кIодыжьыгъэу бэджэжъыер IукIошъыжьыгъ.\nМафэ горэм хьэм къупшъхьэ такъыр къыгъоти, унэм ыхьымэ щишхын ыгу хэлъэу кIожьызэ, лъэмыдж псыгъо горэм техьагъ. Лъэмыдж гузэгум къэсыгъэу псым зыхэплъэм, ежь фэдэкъабзэу зы хьэ горэ хилъэгъуагъ, ащи ыжэ къупшъхьэ горэ дэлъэу. Ау адрэ хьэм ыжэ дэлъыгъэ къупшъхьэр нахь иныIо фэдэу къыщыхъугъ.\n«Мо къупшъхьэ иныр къытесхымэ нахьышIуба?» ыуIи, хьэм ебэнын ыгу хэлъэу псым хэпкIагъ. ЗыхэпкIэм, ежь икъупшъхьэ къыжэдэзи псым ыхьыгъ, адрэ хьэри кIодыжьыгъэ. Псыр къыпычъэу къыхэпшыжьи, хьэ нэй-псыер Iахьынчъэу къэнагъ.\nЖъонакIоп, пхъашIэп, ау чылэм апэрэ IофышIэу дэт. (Шы.)\nГубгъом щэхьэрзэ-уарзэ, мэзым щыхэхьэгъуай. (Щэмэдж.)\nСыхьатэп, ау къытео. (Гу.)\nШъхьантэм тесмэ, тхьаркъо, зикъудыймэ, къэплъан. (Чэтыу.)\nЧэщ остыгъ, губгъо гъэдах. (Мазэ.)


Тхьэм шъо Христос шъуригъусэу лІагъэхэм шъукъахигъэтэджыкІыжьыгъэм фэд. Арышъ, уашъоу Тхьэм иджабгъукІэ госэу Христос зыдэщыІэм иІофхэм ауж шъуит. 2Мы дунаем иІофхэм шъуямыгупшысэу, уашъом иІофхэм шъуягупшыс. 3Сыда пІомэ шъо шъулІагъэм фэд, шъуищыІэныгъэ шъыпкъи мыкІодэу, Тхьэр зыдэщыІэм дэжь Христос къышъуфегъэнэжьы. 4Христосэу тищыІэныгъэшІу шъыпкъэу щытыр къызылъагъокІэ, шъори ащ шъуригъусэу щытхъушхо шъуиІэу шъукъэлъэгъощт.\n5Арышъ, шъуишэныжъ бзаджэ иІофхэр жъугъэкІодых: Зинэ шІэнри, гумыкъэбзагъэри, хъопсэныгъэ мыхъомышІэхэри, хъопсэныгъэ Іаехэри, нэйпсыягъэри -\nнэйпсыягъэр тхьэ нэпцІ гъэлъэпІэным фэдэу мэхъу. 6Ащ фэдэ Іофхэм апае Тхьэм емыдэІухэрэм игубж къалъигъэсыщт. 7А цІыфхэм шъузягъусэм, шъори ащ фэдэ Іофхэм шъуапылъыщтыгъ. 8Ау джы мыщ фэдэ Іофхэр зэкІэ хэжъунэжьынхэ фае: губжынри, къызэкІэплъыхьанри, бзэджагъэри, нэмыкІ цІыфхэм ІэягъэкІэ атегущыІэнри, емыкІу гущыІэнри. 9ШъузэрэмыгъэпцІэжь, сыда пІомэ шъуишэныжъ бзаджэ иІофхэр игъусэхэу хэшъунэжьи, 10шэнышІукІэр шъуашэм фэдэу зэшъущэкІыгъ. Тхьэу а шэнышІур къэзыгъэхъугъэм ежьым ишэн фэдэу хъоу, ар егъэкІэжьы зэпыт, ежьыр зыфэдэр шъыпкъэу зэжъугъэшІэным пае. 11Арышъ, цІыф зэхэдзыныгъэ азыфагу зи дэмылъэу, урымри, джуртри, сунэт ашІыгъэу щытри щымытри, хымэри, Скиф* хэкум щыщри, пщылІри, шъхьафитри зэфэдэх. Христос зэкІэмэ апшъэ щыІ, ежьыри шъо зэкІэми шъугухэм арылъ.\n12Шъо, гукъэбзагъэ зиІэхэу, Тхьэм къыхихыгъэ цІыфхэу, ежьым шІу ылъэгъухэрэм, гукІэгъуныгъэри, шІугъэри, мыпэгэныгъэри, гушъэбагъэри, щыІагъэри шъугухэм арыжъугъэлъых. 133ым зыр ерэщыІ, зым зым гукъанэ горэ фыриІэмэ, зэфэжъугъэгъу. Христос къызэрэшъуфигъэгъугъэм фэдэу, шъори зэфэжъугъэгъу. 14ЗэкІэмэ апэу шІулъэгъуныгъэр шъугухэм арыжъугъэлъ. ШІулъэгъуныгъэр ары зы шъущытынэуи, зишъыпкъагъэ щыкІагъэ зи зимыІэ цІыф икъугъэхэу шъухъунэуи шъо зэкІэ шъузэзыпхырэр.\n15Христос къышъуитырэ гупсэфыныгъэр шъугухэм тетыгъор ащыриІэнэу орэхъу. Зы пкъым шъуфэдэу а гупсэфыныгъэр шъуиІэнэу Тхьэр къышъоджагъ. Ежьыми щытхъу фэшъушІ. 16Христос игущыІэхэр шъугухэм куоу арыжъугъэлъ зэпыт. ЗэхэшІыкІыныгъэмкІэ зэкІэ зым зым рерэгъашІ ыкІи гурерэгъаІу. ШъугухэмкІи Зиусхьаным щытхъу фэшъушІэу, орэдхэри, тхьэщытхъу орэдхэри, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ шъугухэм къарилъхьэрэ орэдхэри Тхьэм пае къашъуІох. 173иусхьанэу Исус ыцІэкІэ Тхьэу Ты лъапІэм щытхъу фэшъушІызэ, сыд шъушІэми, сыд къашъуІоми, Исус ыцІэкІэ ар шъушІэ.\n3:11 Скиф цІыфхэр – лъэпкъ Іэл гор.\nШІошъхъуныгъэ зиІэ унагъохэм язекІуакІ\n18Шъо, шъузхэр, шъуилІыхэм шъуафэІорышІ, Зиусхьаныр зыгу илъ цІыфхэм зэряфэшъуашэм фэдэу.\n19Шъо, лІыхэр, шъуащыщэу хэти ишъуз шІу ылъэгъун фае, фэмыпхъашэуи щытын фае.\n20Шъо, бынхэр, шъуятэ шъуянэхэм зэкІэмкІи шъуядэІу, сыда пІомэ ар Зиусхьаным игъоу елъытэ.\n21Шъо, тыхэри, шъуибынхэр шъумыгъэгубжых, агу мыкІодыным пае.\n22Шъо, унэІутхэр, мы дунаемкІэ шъуитхьаматэхэм зэкІэмкІи шъуядэІу. ШъуядэІу сэІо, ау агу къызэдгъэІун шъуІоу, анэхэмкІэ гъунэ къызэрэшъулъафырэм ыдэжь изакъоп, ау Тхьэм ищынагъо шъугухэм зэрарылъым пае, сыдигъуи шъугу етыгъэу шъуафэлажь. 23Сыд шъушІэми, цІыфхэм зэрафашъушІэрэм фэдэу орэмыхъу, ау Зиусхьаным зэрэфашъушІэрэм фэдэу, шъугу етыгъэу шъушІэ, 24сыда пІомэ Зиусхьаным ицІыфхэм афигъэхьазырыгъэ ІэхьышІур шъо Іофэу шъушІагъэм пае, къызэрэшъулъысыщтыр шъошІэшъ ары. Зиусхьанэу Христос ары шъузфэлажьэрэр. 25Тхьэм бзэджагъэ зышІэрэм ибзэджагъэ ригъэпщыныжьыщт; сыда пІомэ Зиусхьаныр цІыфхэм ятеплъэ емыплъэу, цІыф пстэури изэфэдэхэу щытых.


Адыгэ къуаем ифестиваль ипэгъокI — Адыгэ макъ\nАдыгэ къуаем ифестиваль ипэгъокI\nРедактор 11.09.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ къуаем идэгъугъэ, иIэшIугъэ, шIуагъэу хэлъыр республикэм исхэм ямызакъоу, тикъэралыгъошхуи, IэкIыбым щыпсэухэрэри щыгъозэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр фестиваль-зэнэкъокъоу «Адыгэ къуай» зыфиIорэр илъэс къэс Адыгеим щырагъэкIокIы. Мыгъэ ар я 10-у республикэм щызэхащэщт.\nМы илъэсым апэрэу мэфитIурэ фестивалыр кIощт. Iоныгъом и 20-м шIэныгъэ-практическэ конференциехэр Мыекъуапэ щызэхащэщтых. Анахь мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэр Iоныгъом и 21-м хагъэунэфыкIыщт. ЧIыпIэу зыщыкIощтыр зэблахъугъэп, Мыекъопэ районым ит псэупIэу Дахъор ары.\nРеспубликэм щыпсэухэрэм ямызакъоу, къэралыгъом икъэлэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэр зыщызэрэугъоихэрэ Iофтхьабзэм анахь мэхьанэ зэратырэр къоеихыныр ары. Мыщ къекIолIэрэ бысымгуащэхэм къоеихыным «ишъэфхэр» къаIуатэх, хьакIэхэм арагъэлъэгъу. Фестивалым илъэс зэкIэлъыкIохэм хэлэжьагъэу, зигъомылапхъэ идэгъугъэ агъэунэфыгъэу Псэкъупсэ щыщ Тхьагъэпсэу МэлэIичэт гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ащ икъуае иIэшIугъэ чыжьэу Iугъэ, зэ зыIуфагъэм щыгъупшэжьырэп. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу янэ зэришIыщтыгъэу, къыригъэлъэгъугъэм тетэу ащ къуаер рехы\nИжъырэ адыгэ шхын\nАдыгэ къуаем шIуагъэу пылъымрэ иIэшIугъэрэ зымышIэрэ тишъолъыр имызакъоу, Урысые Федерациеми, IэкIыб къэралхэми арысыжьэп тIоми хэукъоныгъэ хъунэп тшIошIы. Ар ижъырэ адыгэ шхынэу зэрэщытыр лъэпкъым итарихъ къыхэщы, нафэ къешIы. Нарт эпосым къызэриIуатэрэмкIэ, цIыф къызэрыкIохэр иныжъым текIонхэмкIэ къуаер IэпыIэгъушхо къафэхъугъагъ.\nАпэрэу адыгэ къуаер Урысыем зыщашIагъэр Темыр Кавказыр аштэнэу ащ ичIыгу къызехьэхэр ары. Пачъыхьадзэм хэтыщтыгъэ И. С. Хатисовым 1866-рэ илъэсым чIыгухэм язытет зыфэдэмкIэ отчетэу ышIыжьыгъэм мырэущтэу хэтыгъ: «Щэм хашIыкIызэ адыгэхэм къуае ашIы. ИтеплъэкIэ ар щэламэм фэдэу хъурай, зыщыпщэрыхьэхэрэ хьакум тыралъхьэшъ, агъэгъу».\nА лъэхъаным къыщегъэжьагъэу джырэ уахътэм нэс иIэшIугъэрэ идэгъугъэрэ чIэнагъэ рамыгъэшIэу тибзылъфыгъэхэм адыгэ къуаем иихын лъагъэкIуатэ.\nБысымгуащэхэм зэрэпщэрыхьэхэрэр, ащкIэ яшъэфхэр къаIуатэхэу яхабзэп, ау тигущыIэгъу икъуае зэрэрихырэ шIыкIэм тигъэзетеджэхэр щигъэгъозэщтых, тэри ащ къытфиIотагъэр зыпари хэтымыгъэзэу къышъулъыдгъэIэсыжьыщт.\nПстэуми апэу щэм изытет зыщыбгъэгъозэн фае. Къуаер зыхашIыкIыщт щэм адыгэхэм мэхьанэшхо раты.\n— Щэ тэрэзым къэгъэгъэ мэ IэшIур, гум итIысхьэу, къыпихыщт. Ары чэмым ышхырэм лъэшэу тызкIылъыплъэрэр, — къытфеIуатэ тигущыIэгъу. — Губгъохэу тэрэзэу мыукъэбзыгъэхэм ащыхъурэ былымхэм япсауныгъэ зэщызыгъэкъон зылъэкIыщтхэр къащаIумыфэнхэм лъэшэу уфэсакъын фае.\nДэгъоу шхэгъэ былымыр узэреплъыгъэм лъыпытэу бгъэунэфын плъэкIыщт. Ыныбэ фэмыхьыжьэу, ерагъэу зигъазэзэ къызыдэхьажькIэ, щэ дэгъу къызэрихьыгъэм уехъырэхъышэжьынэу щытэп.\nЩэм къэбарэу пылъыр Мэлаичэт къызытфеIуатэ нэуж къуаем ишхын епхыгъэу гущыIэр лъегъэкIуатэ. Къыхэгъэщыгъэн фае, къуаер IэшIоу, дэгъоу пшIыныр псынкIагъоп. Ар тэрэзэу зэрэпшIыщтымкIэ уицыхьэ зытелъыжь зыхъукIэ ары ныIэп къоеихыным узфежьэн фаер.\n— Щэр къабзэу, IэшIоу щытми, къуаер тэрэзэу зымышIыжьышъукIэ, зэкIэ хьаулые хъущт, — къытфеIуатэ Мэлаичэт. – Унэгъо Iужъу сыкъихъухьагъ. Сянэ къэсымэджагъэу чэмыр ыщын, къуаер рихын зыщимылъэкIырэм тэ IэпыIэгъу тыфэхъущтыгъ. Джы къызнэсыгъэм ащ къызэрэсигъэлъэгъугъагъэм фэд зэрэсшIырэр. А уахътэм къыщегъэжьагъэу къоеихыныр зэзгъэшIагъ, ау сезэщыгъэу е сыфэмыежьэу мафэ къыхэкIыгъэу къэсшIэжьырэп.\nБысымгощэ пстэуми щэ мыгъажъор къуае рахырэп. Щатэр тезыхыхэрэри щыIэх. Ау тигущыIэгъу зэрилъытэрэмкIэ, щэ мыгъажъор нахь къое IэшIу мэхъу.\nЩэу хьакум тыригъэуцуагъэр къэстырыфэ къоепсым игъэхьазырын фежьэ. КъызэрэтфиIотагъэмкIэ, къоепсыр хафэ зыхъукIэ, къуаер пхъапхъэу, пытэу хъущт. Арышъ, ащ лъэшэу улъыплъэн фае.\n— Щэр къэбгъажъо хъущтэп, тIэкIу дэдэ зыкъиIэтынэу къызыригъажьэкIэ, машIоу кIэлъыр нахь цIыкIу пшIыжьынышъ, мэкIэ-макIэу къоепсыр къашыкъымкIэ хапкIэзэ, къуаер ипхыщт, — къысфеIуатэ сигущыIэгъу. — Щэ литрэ 15-м килограмми 5 фэдиз хъурэ къуае къыхэкIы.\nТигущыIэгъу икъуае идэгъугъэ чыжьэу Iугъэ. Америкэм, Израиль, тикъэралыгъо ит къэлэ зэфэшъхьафхэми ар анэсыгъ. Осэ ин къэзылэжьырэ бысымгуащэм ишIэныгъэхэмкIэ адэгощэн ылъэкIынэу Адыгэкъэлэ администрацием фестивалым хэлэжьэнэу ар ригъэблэгъагъ. Мыгъэ я 5-у ащ кIонэу зегъэхьазыры. Илъэс къэс хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ Мэлаичэт къыфагъэшъуашэ, мыгъэ апэрэр къыхьынэу тыфэлъаIо.\n— Фестивалым къуае щисхы зыхъукIэ, ащ ишIын зышIогъэшIэгъонэу къэуцурэр макIэп. Пстэуми лъэбэкъу-лъэбэкъоу къафэсэIуатэ, ясэгъэлъэгъу, — игущыIэ лъегъэкIуатэ Мэлаичэт. — Къалэм къыщыхъугъэу, къоепсыр зыфэдэр зымышIэрэ цIыфхэм алъэгъурэр зэкIэ ашIогъэшIэгъон. Ежь-ежьырэу зызыушэтыжьы зышIоигъохэри къахэкIых, IэпыIэгъу сафэхъузэ къоепсыр хакIэ е къуаер бжъалъэм рагъэкIу.\nШIуагъэу хэлъыр бэ\nДжы къуаем шIуагъэу хэлъым нахь игъэкIотыгъэу игугъу къэтшIыщт. ШIэныгъэлэжьхэм къызэраIорэмкIэ, цIыфым ыпкъышъолкIэ анахь къышъхьапэрэмэ ащыщ белокыр. Клеткэу, лыпцэу цIыфым иIэхэр ащ хэшIыкIыгъэх. Белокым ишIуагъэкIэ цIыфым хэхъо, зэхъокIы, сабый къыпыфэн елъэкIы. Мыщ фэдиз шIуагъэ зиIэ белокыр лым, кIэнкIэм ыкIи щэм ахэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэм ахэлъ. Адыгэ къуаем ипроцент 60-р псы, тхъоу хэлъыр процент 20,1-рэ, белокыр – 17, углеводыр – проценти 3.\nКъыхэгъэщыгъэн фае зыхэзыгъэкIы, нахь оды зызышIы зышIоигъо цIыфхэу шхыныгъо хэхыгъэхэм анэмыкI зымыгъэфедэхэрэм къуаер яIанэ нахьыбэрэ тетмэ ишIуагъэ къызэрэкIощтыр. НэмыкI къое пытэхэу тучанхэм ащащэхэрэм зядгъапшэкIэ, адыгэ къуаем тхъоу хэлъыр зэрэнахь макIэр тэлъэгъу. Адыгэ къуаем витаминхэу А, ВI, В2, С, «Бета каротин» зыфаIохэрэр хэлъых. Ахэр пкъышъолым мафэ къэс ищыкIагъэхэм, ыгъотын фаехэм ащыщых. Врачхэм къызэраIорэмкIэ, мафэм къое грамм 16 цIыфым ышхын фае.\nБысымгуащэу гущыIэгъу тызфэхъугъэм къызэрэтфиIотагъэмкIэ, иунагъо исхэм якIасэу къуаер ашхы. Ар хьалыгъум игъусэу зэрагъэфедэрэм имызакъоу, гъомылапхъэу хашIыкIырэри бэ.\nКъояжъэр, къоехьалыжъор, хьаку хьалыжъор, гуубатэр, сырникхэр, нэмыкI гъомылапхъэхэри къуаем хэпшIыкIынхэ плъэкIыщт. Ахэр зэкIэ зэрэIэшIухэм имызакъоу, псауныгъэмкIэ шIуагъэ къахьы.\nПредыдущая Анахь къое иныр…\nСледущая На фестивале адыгейского сыра зафиксируют рекорд по приготовлению самой большой сырной головки


Препарат Сагриппин гомеопатический: инструкция по применению, цена, описание.\nАнгинит-ГФ: инструкция по применению, цена, описание.\nАллергоит-ГФ: инструкция по применению, цена, описание.\nГаморин: инструкция по применению, цена, описание.\nЦистоит-ГФ: инструкция по применению, цена, описание.\nАллиум сативум: инструкция по применению, цена, описание.


ИлъэсыкIэр къыпфэшIунэу уфаемэ — Адыгэ макъ\nИлъэсыкIэр къыпфэшIунэу уфаемэ\nРедактор 30.12.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n2022-рэ илъэсыкIэр къэблэгъагъ. Ащ елъытыгъэу цIыфхэр мэIэчъэ-лъачъэх: унэгъо кIоцI Iофхэри, хэбзэ IофшIэнри, цIыфыгъэ хабзэхэри къагъэгъунэхэу мэпсэух.\nИлъэсыкIэм узэрэфэчэфэу, хьалэлэу, гукIэгъоу узэрэпэгъокIырэм фэд ежьыри къызэрэпфыщытыжьыщтыр.\nКъэплъаныр лъэкIрэ зэшIокIрэ зиIэ псэушъхьэ анахь хэшыкIыгъ. Арышъ, ащ иилъэс узэрэпэгъокIыщт шIыкIэми екIолIэкIэ тэрэз фыуиIэн фае. «Уитехъон еплъи, плъакъо ушху» аIо, цIыф къызэрыкIо-лэжьакIохэмкIэ къушъхьэ сыджым дышъэ тандж зыщыгъ батыр зэрэтырамыгъэуцощтыр нафэ; ау хэти иунэ, ищагу, имэфэкI Iанэ къабзэу, IэпкIэ-лъапкIэу зэригъэкIуныр апэрэ. ИлъэсыкIэм уиIани цIыф Iубгъэсын, уимыхьамели тIупщыгъэн фае, джащыгъум, ори рызыкъынчъэ ухъущтэп. Нэплъэгъу фабэри гуапэ мэхъу, шIу пIощтыми, пшIэщтыми, илъэсыкIэм лъэшэу хэзагъэ, ештэ.\n2022-м итамыгъэ Къэплъаныр лъэшы, гумызагъ, чан, арышъ, илъэсыкIэр къэмысызэ ащ лъэныкъуабэкIэ уфэхьазырымэ, лъэшэу ащ игопэщт. ГущыIэм пае, илъэсыкIэм инэпэеплъ джэголъэ цIыкIухэр къыошIэкIыгъэхэм яптымэ, агу къыдэпщэещт; кIэлэцIыкIухэм — джэголъэ шъабэхэр нэпэеплъэу афэпщэимэ, гушIощтых.\nНахьыжъхэм уакIэупчIэныр, шхыныгъо нахь агу рихьырэр пIыгъэу уафихьаныр гопэшхо хъущт. Жъи кIи тызэфэсакъыжьэу, тызэрэIыгъмэ, тигушIуагъуи хэхъощт, тимэфэкIи кIэрэкIэщт. Ужэ дахэ къыдэкIын ылъэкIыщтэу, Iэягъэм земыгъэубыт!\nТеубытэгъэ ин сыдымкIи пхэлъэу ор-орэу зыкъэбгъэгъунэжьышъуныр 2022-рэ илъэсыкIэм анахь ищыкIэгъэ ыкIи хэзэгъэрэ зекIокIэ-шIыкI. Шъхьахынагъэр, дыгъэ-къыгъагъэр, мышIэныгъэр, дысыгъэр икIасэп Къэплъаным.\nЗэрэхабзэу, илъэсыкIэм плъэкI къызэрихьэу зыфэбгъэхьазырыщт. Унэр зэрэзэIыпхыщтыми зыфэбгъэхьазырыщт. Унэр зэрэзэIыпхыщтыми мэхьанэ иI: Къэплъаным хъоо-пщаугъэр егъэлъапIэ; апэрэр — лыягъэу щымытэу, зэхэмыгукIагъэу, псэуалъэхэр инхэу, къабзэхэу, тIысыпIэшхохэр гупсэфхэу, хьакъу-шыкъухэр Iубгъохэу, шъонхэр шэплъ кIыфхэу, гъожьышэхэу ыкIи гранатышъохэу щытмэ, Къэплъаныр тынчыщт. МэфэкI Iанэм ишхыныгъо шъхьаIэр — былымылым хэшIыкIыгъэхэр: пIастэр, щыпсыр, лылыбжьэр, шIу ыкIи жъэжъые лыбжьэр, лы упIэгъэ гъэжъагъэр, шъхьэ гъэжъуагъэр, бзэгур Iанэ гузэгум, джащ фэдэу лы е шIу щыугъэр зыдэлъ хьалыжъохэр, адыгэ щэлэмэ-хьалыжъор лъэшэу хэти ыгу ыштэщтых. Адыгэ щхыу мылкъутэу бжьыныфщыгъур, щыбжьыир ыкIи къоныр екIоу зыхэлъыр былымылым лъэшэу дештэх. Унэгъо тхьачэтыл щыугъэми, ащ лэпсэу текIыгъэми Iанэр къагъэбаищт, зышхыхэрэмкIи гъомылэ хьалэл хъущтых.\nМэфэкI Iанэм хэти фызэшIокIэу тыригъэуцон ылъэкIыщтыр бэдэд, ау Къэплъаным къемыкIухэрэр, къэкIырэ лъэпкъхэм ащыщхэр, къэмыгъэлъагъохэмэ нахьышIу.\nЕлкэр, угукIэ пшIоигъор ИлъэсыкIэм къыпфишIэнэу уелъэIузэ, уфэчэфэу бгъэкIэрэкIэным мэхьанэ иI. Елкэ чъыгым имызакъоу, IэрышI елкэхэр ары джы нахьыбэм агъэфедэхэрэр. Ау зы елкэ къутэмэ цIыкIу нэмыIэми, мэIэшIур пихэу, шхъонтIабзэу, уиунэ ибгъэуцомэ, дунэешхо шъолъырым ухегъэуцо. Мы мэфэкIышхом хэти шIоигъоныгъэу зыдиIыгъхэр, зыкIэхъопсыхэрэр Тхьэм къыфешIэу алъытэшъ, хэти ИлъэсыкIэм тегугъоу, тигуапэу тыпэгъокIын фае.\nНэм къыкIидзэрэ шъо зэфэшъхьафхэр Къэплъаным икIасэх: гъожьышэр, дышъашъор, къишIэтыкIырэ нэфыр. Къэплъаным ыгу римыхьырэр плъыжьыр ары, кусэхэри икIасэхэп, зыщымылъэхэмэ нахьышIу ащ фэдашъо зиIэ щыгъынхэр.\nИлъэсыкIэм Iугъэ-шIыгъагъэр лъэшэу икIас. Хъулъфыгъи бзылъфыгъи ящыгъыншъуашэ диштэрэ гъэкIэрэкIалъэхэу Iэпшъэхъу, сыхьат, Iэлъынэу мышкIу мыжъо лъапIэхэр зэрысхэр ыкIи зэрымысхэр, нэмыкIхэр илъэсыкIэм дештэх.\nИлъэсыкIэм икъихьагъу шъыпкъэу илъэсыжъыр зыщыкIотэжьрэ дэдэм, мэфэкI шхыныгъо Iулъхьэ пшIынышъ, умакъэ Iоу, пшIоигъор — жъэу икIырэм узэрэфэразэр — гущыIищым къыубытэу ыкIи кIэм анахь узэрэщыгугъырэр, лъэш дэдэу къыбдэхъумэ пшIоигъор, гущыIэм пае, «тиадыгэ лъэпкъ гъэбагъо», «тиунэ пчъаблэ пытэнэу, насып тыщымыкIэнэу», «тисабыйхэр, ныбжьыкIэхэр узынчъэнхэу», нэмыкIхэри къэппчъыщтых.\n2021-рэ илъэсыр дахэу дгъэкIотэнышъ, 2022-р — Къэплъаным иилъэс ти Хэгъэгушхоу УрысыемкIи, АдыгеимкIи, чIыналъэмкIи зэфэдэу нэфынэнэу, гупсэфынэу, тхъэгъонэу, псауныгъэ тиIэнэу тэлъаIо.\nПредыдущая «ЕгъашIэми сызэрэщымытэу зысшIыгъэп»\nСледущая Илъэсым иврач анахь дэгъу


Фондым илIыкIохэм аIукIагъ | Адыгэ Макъ\nФондым илIыкIохэм аIукIагъ\nУрысые сурэтышIхэу Алексей Бесперстовымрэ Владимир Глуховымрэ яIофшIагъэхэм якъэгъэлъэгъон КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музеим икъутамэу Мыекъуапэ дэтым тыгъуасэ къыщызэIуахыгъ.\nМы сурэтышIхэр бэрэ Таджикистан щыпсэугъэх ыкIи яIофшIэгъабэ а хэгъэгум фэгъэхьыгъ. Ахэм ащыщхэр зыхагъэхьэгъэ къэгъэлъэгъоным «Дорога домой» фаусыгъ.\n«Русские меценаты» зыфиIорэ Фондыр мы проектымкIэ IэпыIэгъу хъугъэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат ыпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Фондым изэхэщакIоу, ипащэу, коллекционерэу Юлия Вербицкаям зэIукIэгъу дыриIагъ. Iофтхьабзэм джащ фэдэу хэлэжьагъэх АР-м культурэмкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Анфиса Васильевар, КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музеим игенеральнэ пащэ игуадзэхэу Александр Головыр ыкIи Анна Ковалец, музеим икъутамэу Мыекъуапэ дэтым ипащэу Кушъу Нэфсэт.\n— Адыгэхэм сыдигъуи хьакIэр зэкIэмэ анахь лъапIэу алъытэ. Тиреспубликэ шъукъызэрэкIуагъэмкIэ тышъуфэраз. Лъэшэу тигуапэу шъуипроект дедгъэштагъ ыкIи живописыр зыгъэлъапIэу Адыгеим щыпсэухэрэм уасэ фашIынэу тэгугъэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэрэпэгъокIыгъэхэмкIэ зэрафэразэр Юлия Вербицкаям къыIагъ ыкIи шIухьафтын республикэм къызэрэфигъэхьазырыгъэр къыхигъэщыгъ. Адыгеим фэгъэхьыгъэ къэбархэр зыдэтыщт тхылъ кIэлэцIыкIухэм апае ипчъагъэ мин 75-рэ хъоу къыдигъэкIыщт. Тишъолъыр щыпсэурэ сурэтышIхэм яIофшIагъэхэр, адыгэхэм ятарихъ, якультурэ афэгъэхьыгъэ къэбархэр ащ къыдэхьащтых. «Дорога домой» зыфиIорэ къэгъэлъэгъоным фэгъэхьыгъэу Юлия Вербицкаям игущыIэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, СССР-м хахьэщтыгъэ республикэхэм сурэтышIхэу, IофшIэгъэ гъэшIэгъонхэр къызыIэкIэкIыгъэу яIэр бэ, ау цIыфхэм анаIэ зэрифэшъуашэу ахэм атырадзагъэп.\n— Живописым ыпэкIэ цIыфхэм щамышIэщтыгъэ сурэтышIхэр къэзгъотыным сыпылъ. Сурэтхэм къакIэкIорэ ахъщэр бэп, ау ар сэркIэ шъхьаIэп. Сызпылъыр сурэтшIыным зыгу хэзылъхьагъэхэм IэпыIэгъу сафэхъуныр ары, — къыIуагъ Вербицкаям.\nАлексей Бесперстовымрэ Владимир Глуховымрэ яIофшIагъэхэм Таджикистан идэхагъэ арыплъэгъон плъэкIыщт. ЯчIыопс зыфэдэр, цIыфэу щыпсэухэрэм ащыщхэр, нэмыкIхэри сурэтхэм арытых. ЯтIонэрэ унэм фэдэу алъытэрэ Таджикистан гупшысэу фашIыгъэхэр сурэтышIхэм яIофшIагъэхэм къащагъэлъэгъуагъ.\nМы зэIукIэгъум ыуж Алексей Бесперстовым ыкIи Владимир Глуховым ясурэтхэм якъэгъэлъэгъон икъызэIухын фэгъэхьыгъэ зэхахьэ КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музеим икъутамэу Мыекъуапэ дэтым щыкIуагъ. Проектым зэреджагъэхэр «Дорога домой». Музеим ипащэу Кушъу Нэфсэт къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, меценатэу, проектым икIэщакIоу Юлия Вербицкаям иколлекцие цIыфхэм ашIогъэшIэгъоныщт. Ар Мыекъуапэ къызэрэщызэIуахыгъэмкIэ зэхэщакIохэм афэрэзагъ. Iофтхьабзэм хэлэжьэгъэ Адыгэ Республикэм ипэщагъэу ТхьакIущынэ Аслъан хьакIэхэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зафигъэзагъ, искусствэр, культурэр зыгу рихьыхэрэм мы къэгъэлъэгъоныр шIухьафтын шъыпкъэу зэрафэхъущтыр хигъэунэфыкIыгъ. Адыгеим и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Наталья Широковам гущыIэр зештэм, АР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъэзагъ, къэгъэлъэгъон гъэшIэгъонэу къызэIуахыгъэмкIэ пстэуми къафэгушIуагъ, ар республикэм щыпсэухэрэм зэрашIогъэшIэгъоныщтым ицыхьэ зэрэтелъыр къыIуагъ. ЗэхэщакIохэм пшъэрылъ шъхьаIэу зыфагъэуцужьырэр КъокIыпIэм икультурэ, иискусствэ цIыфыбэхэм алъыгъэIэсыгъэныр ары. Джащ фэдэу В. Глуховым итхылъэу «Качим-кермек. Возвращение» зыфиIорэм илъэтегъэуцо щыIагъ. Гурыт Азием фэгъэхьыгъэ тхыгъэ гъэшIэгъоныбэ ащ дэплъэгъощт.\nСурэтхэр А. Гусевымрэ Iэшъынэ Аслъанрэ тырахыгъэх.


Къафэнагъэр мэкIэдэд — Адыгэ макъ\nРедактор 16.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим ичIыгулэжьхэм бжыхьэсэ лэжьыгъэу апхъыгъагъэм щыщэу аIожьынэу къафэнагъэр мэкIэдэд. ПстэумкIи ар гектар 106825-рэ хъущтыгъ. АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ бэдзэогъум и 14-м тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, ащ ипроцент 75-р Iуахыжьыгъах.\nРапсым иIожьын зыщаухыгъэхэр муниципальнэ образованиехэм ахэтых. ЗэкIэмкIи гектар 10178-рэ зэрэхъущтыгъэр. Шэуджэн ыкIи Мыекъопэ районхэм, Мыекъуапэ, Адыгэкъалэ ячIыгулэжьхэм мы культурэр Iуахыжьыгъах, Джэджэ, Кощхьэблэ ыкIи Теуцожь районхэм макIэу къафэнагъ. ГурытымкIэ лъытагъэу центнер 23,5-рэ ащ къырахы. Джэджэ районым мыщкIэ пэрытныгъэр ыIыгъ. Зы рапс гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 32,6-рэ къеты.\nЛэжьыгъэ анахь шъхьаIэр, коцыр, ары къэнагъэр. Ащ гектар 92154-рэ рагъэубытыгъагъ. БлэкIыгъэ илъэсым аIожьынэу халъхьэгъагъэм нахьи ар мин фэдизкIэ нахьыб. Мы уахътэм Iуахыжьыгъэр гектар 65896-рэ мэхъу. ГурытымкIэ лъытагъэу зы гектарым центнер 51,8-рэ къырахы. ПстэумкIи тонн 341189-рэ къаугъоижьыгъ.\nШэуджэн районым ичIыгулэжьхэр къырахыжьырэмкIэ апэ ишъыгъэх. Коц гектар 14150-у апхъыгъагъэм щыщэу 9850-р аIожьыгъах. Зым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 56,7-рэ къырахы, тонн 55897-рэ аугъоижьыгъ.\nДжэджэ районыр мэкIэдэдэу ыуж къенэ. Ащ ичIыгулэжьхэм пстэумкIи коц гектар 23721-рэ халъхьэгъагъ, 16008-р аIожьыгъ. Зы гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 56,4-рэ къырахы. Ахэм коцэу аугъоижьыгъэр тонн 90346-рэ мэхъу.\nАнахьыбэу хэзгъэкIыгъэр, ар процент 82-рэ, Кощхьэблэ районым ичIыгулэжьхэр ары. Коц гектар 14710-у апхъыгъагъэм щыщэу Iуахыжьынэу къафэнагъэр минитIум тIэкIу ехъу ныIэп. КъырахыжьырэмкIэ апэ имытхэми, ари макIэу пIон плъэкIыщтэп. Зы коц гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 52,6-рэ къеты.\nЛэжьыгъэр зытырахыжьырэр къэкIощт илъэсым Iуахыжьыщт бжыхьасэхэм афагъэхьазыры. Мыгъэ джыри рапс зыпхъын гухэлъ зиIэхэм ащ пае чIыгур ажъожьы.\nПредыдущая Зэрэмыгугъагъэхэу къычIэкIыжьыгъ\nСледущая КIэлэпIупкIэр ытынэу ригъэжьагъ


Какими сервисами можно заменить ePayments? | Traffnews.com\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 17\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 18\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 19\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 20\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 21\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 22\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 23\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 24\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 25\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 26\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 27\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 28\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 29\nКакими сервисами можно заменить ePayments? 30