К Дню адыгейского языка и письменности Уадыгэмэ адыгабзэр пшIэн фае...\n11:10 - 14.03.2020\nДунаим бзэ зыIулъэу тетыр цIыфыр ары. Тыдэ къырихыгъа ащ бзэр, сыдэущтэу къыIэкIэхьанэу хъугъа? Тхьэр къыфэупси къыритыгъа, хьауми къин мыгъуаекIэ къылэжьыгъа? Мыхэм яджэуап къэгъотыгъуай. Зэгорэм шIэныгъэлэжьхэм ар лъачIэм нэсэу зэхафыщт, ау сыдэущтэу къычIэкIыгъэми бзэр зыфэдэ къэмыхъугъэ хьалэмэтэу къэнэжьыщт. Сыда пIомэ, бзэм гум илъыр къыриIотыкIын елъэкIы, цIыфхэр зэгурегъаIох. Нэм ымылъэгъоу, Iэм къымыубытырэ бзэм ащ фэдиз кIуачIэ зэриIэр умыгъэшIэгъон плъэкIырэп.\nЧIыгоу тызыщыпсэурэм цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафэу тетыр бэ, шъхьадж ежь бзэ гъэнэфагъэ Iулъ. ЩыIэпын фае цIыф лъэпкъ иныдэлъфыбзэ шIомыдахэу, шIомылъапIэу, ащ хэхъоныгъэ ышIыным, нэмыкI лъэпкъхэми ар къагурыIо, рыгущыIэхэ, зэрагъашIэ хъуным кIэмыхъопсырэ. Аущтэу зыкIыщытыри гурыIогъуаеп. ЦIыфхэр зэпстэуми апэу зэгурызгъаIохэрэр, зэпэблагъэ зышIыхэрэр, яшIоигъоныгъэхэр къызэфыраIотыкIын амал къязытырэр бзэр ары.\nИжъыкIэ къыщегъэжьагъэу зыцIэ дахэкIэ Iугъэхэм адыгэхэр ащыщых. Зэо-бэнэ мыухыжьхэми, тхьамыкIэгъуабэми ар къапхырыкIыгъ, къялыжьыгъ, ау сыд зэхъуи, сыд къызырашIи, ыбзэрэ ихабзэрэ ымыгъэкIодхэу непэрэ мафэхэм къанэсыгъ. Зыбзи, зи-лъэпкъи кIодыжьыпагъэхэм ялъытыгъэмэ, ари зы нэсыпыгъ, уичIыгу утесэу, уихэку уисэу, уиныдэлъфыбзэ пIулъмэ. Непэ а амалыр тиIэми, тыбзэ тыфэсакъын, къэтыухъумэн, тыдэлэжьэн фае.\nДунаим тетмэ анахь тын лъапIэу къысщэхъу сыбзэ, сиадыгабзэ. Синыдэлъфыбзэ тыгъэм фэсэгъадэ. Ар дахэу нэфэу къытфепсы, тилъагъо къытфегъэнэфы, тыгухэр къегъэфабэх, гъэрет къытхелъхьэ, тигъашIэ кIыхьэ ешIы. Тыбзэ идэхагъэ гум орэдэу къеIукIы, ащ шIулъэгъу дахэри къыщежьэ. Ныдэлъфыбзэр - синэIосэ псыхъом ичъакI, сфагъэтIысыгъэ чъыгым ипкIашъэхэм яIушъэшъэ макъ, тигъунэгъу мэзым итеплъ, адыгэ пщынэм ымэкъэ жъынч, шIулъэгъуныгьэ дахэм ыбз. Ныдэлъфыбзэр тэгъэлъапIэмэ адыгабзэкIэ тыжъугъэгущыI! Адыгэбзэ къабзэкIэ гущыIэрэм уедэIу зыхъукIэ узIэпещэ, тыбзэ зэрэдахэр, зэрэкIэракIэр, щэрыогъэшхо зэрэхэлъыр зэхэошIэ. Джащ фэдэу узIэпащэ титхэкIо цIэрыIохэм атхыгъэхэми. Ахэм адыгэ гущыIэ щэрыуабзэр къахэфэ, тхыкIэ амал гъэшIэгъонхэр ахэолъагъо.\nДжаущтэу дунаир къыпфызэIуихызэ адыгабзэм еджапIэм укIещэ, нэмыкIыбзэхэми уащегъэгъуазэ, тарихъым инэкIубгъохэри къыпфызэIуехы.\nУрысыбзэр е нэмыкI лъэпкъыбзэр сэ дэи сIорэп. Урысыбзэри, нэмыкI IэкIыб къэралыгъуабзэхэри сэри сикIасэх, ау сыд фэдиз мылъкукIи, сыд фэдиз былымкIи схъожьынэп сиадыгабзэ, IэкIыб сшIынэп синыдэлъфыбзэ, сыгу изгъэкIынэп сянэ къыситыгъэ бзэ IэшIур, сянэжъ-сятэжъмэ сфыхахыгъэ лъэпкъыбзэр.\nНым къыпIуилъхьэгъэ ныдэлъфыбзэм уепэгэкIыныр, урымыгущыIэныр, уакIыб фэбгъэзэныр емыкIушху, гукъэошху, хьакъышху. Ащ хэти зыщерэдзый, хэти пэчыжьэ зерэшI! Сыдигъуи, сыдрэ лъэхъани бзэр уахътэм иджэпсалъ, итхыдэIуат, лъэпкъым игъундж. Джар зэкIэми къазыгурыIокIэ, гъогу пхэндж зы нэбгыри теуцожьыщтэп.\nСыфай непэ зэкIэми сымакъэ зэхахынэу: ЦIыфхэр, адыгэхэр, къэтэжъугъэхъум тиныдэлъфыбзэ! Тыбзэ тымышIэжьмэ, таущтэу тянэ гупсэ тыгу филъхэр етIощта, кушъэ орэдыр сабыим сыдыбзэкIэ къыфэтIощта, тятэжъхэм къакIэныгъэ тхыдэжъхэм тяджэщта? Таущтэу тынэ къаплъэу, тыбзэ тиIэкIыбэу, тыщыIэшъущта? Ащыгъум титыгъи къэучъыIын, тиуашъуи къэушIункIын. Ащыгъум зыми тыримыуасэу, жъоку ныкъо кIуасэу жьыбгъэм тызэрихьэу тыкъэнэжьын. Ащ сыфэяхэп, хэтрэ адыги ащ фэрэмый!\nСэ скульпторэу сыщытыгъэмэ, Адыгеим ианахь чIыпIэ дахэу, чIыпIэ Iэтыгъэу иIэм адыгабзэм исаугъэт щызгъэуцущтыгъэ. Щызгъэуцущтыгъэ, адыгэу щыIэр зэрищэлIэнэу, шъхьэкIафэ зыфашIырэ ныбжь зиIэ бзэ зэгъэфагъэ зэряIэр, зэрэадыгэхэр ащымыгъупшэнэу.\nДжэмырзэ Аминэ, Фэдз гурыт еджапIэу № 11-м икIэлэеджакIу.


АгукIэ къыхахыгъэ сэнэхьатым рэлажьэх — Адыгэ макъ\nАгукIэ къыхахыгъэ сэнэхьатым рэлажьэх\nАдыгэхэм шэн-хэбзэ дэхабэ тиI. Ахэм ащыщ сабыир унэм къызихъокIэ апэрэ лъэбэкъур зэридзыгъэм фэгъэхьыгъэ лъэтегъэуцор. КIэлэцIыкIум къыхихыгъэ пкъыгъом елъытыгъэу сэнэхьатэу иIэщтыр къашIэ, зэтефэжьэуи бэрэ къыхэкIы.\nНепэ зигугъу къэсшIыщт бзылъфыгъэм икъэбар ар къеушыхьаты. Цуекъо Хьазрэт ипшъэшъэжъыеу Аминэт лъэтегъэуцо зыфашIым яIахьылхэр, ягупсэхэр къырагъэблэгъагъэх. Пчэгум ит Iэнэ хъураем, Iэмэ- псымэхэр, джэгуалъэм хэшIыкIыгъэ хьакъу-шыкъухэр, нэмыкIхэри телъыгъэх. Анахьыжъэу лIакъом хэт бзылъфыгъэм пшъэшъэжъыем ыIапэ ыIыгъэу хъохъу гущыIэхэр къыфиIохэзэ Iанэм рищэлIагъ. Шъхьац тIыргъо нэ шIуцIэ цIыкIур чэфэу Iанэм телъмэ яплъыгъ. ТIэкIурэ щыти, ар хъураеу къыкIухьэу ежьагъ. ЫнаIэ зытыридзагъэм зынэсым къызэтеуцуи Iэбагъэ. Ащ къыхихыгъ тхылъ цIыкIу ыкIи ыбгъэгу ар рифызылIагъ.\nIанэм кIэрыс хьакIэхэр Iэгу теуагъэх. «Мыр тхакIо хъущт, тхылъ къыхихыгъ» — ащыщ горэм къыIуагъ. Анахьыжъэу ахэт бзылъфыгъэм къыIуагъ: «Тэ тилIакъокIэ тхакIохэр тиIэх: Цуекъо Юныс, Цуекъо Джахьфар, Аминэт ахэм ащыщ хъущтмэ сыхьатымаф». НэмыкIым кIэлэегъаджэ, агъунэ щыс бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм библиотекарэу хъункIи хъун аIуагъ. ГушIохэу, чэфхэу а мафэр хагъэунэфыкIыгъагъ. Аминэт джэгуалъэу иIэ пстэуми анахьэу тхылъыр къахигъэщыщтыгъ. Янэ пщэрыхьэу хьакум Iутми, хатэм хэтми тхылъ цIыкIур ыIыгъэу иджанэ ыкъудыищтыгъэ, тхылъым итыр къыригъэIуатэмэ шIоигъоу.\nЦуекъо Хьазрэт иунагъо мэкъумэщ хъызмэтым сыдигъокIи пылъыгъ. Яхэнэрэ — яблэнэрэ классхэм арысыгъ Аминэт чэмыр ыщынэу, адыгэ къуае рихынэу зырегъажьэм. Гурыт еджапIэм щеджэзэ общественнэ IофшIэныр ыгъэцакIэщтыгъэ, орэд къэIоныр, къэшъоныр икIэсагъ.\nАминэт лъэтегъэуцом къыщыхихыгъэ тхылъым фэгъэзагъэ хъугъэ. Илъэс 42-рэ хъугъэу тхылъеджапIэм Iоф щешIэ, исэнэхьат шIу зэрилъэгъурэр къыхэщы.\nЗиIофшIэн езыгъэжьэгъэкIэ ныбжьыкIэхэм Аминэт IэпыIэгъу афэхъу. Бзылъфыгъэ шъаб, рэхьатныгъэ хэлъ. Тыдэ щыIэми адыгэ хабзэр, гукIэгъуныгъэр, цIыфыныгъэр щыгъупшэрэп. Аминэт иIофшIэн дэгъоу зэригъэцакIэрэм ишыхьат щытхъу тхылъэу, дипломэу къыратыгъэхэр. Районым, республикэм ащызэхащэрэ зэнэкъокъухэу «Адыгэ хьалыжъу», «Адыгэ къуай» зыфиIохэрэм, нэмыкIхэм ахэлажьэ, зэрифэшъуашэу закъыщегъэлъагъо.\n2014-рэ илъэсым адыгэ къуаем фэгъэхьыгъэ республикэ зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщыдихыгъ. «Княгиня адыгейского сыра» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ. IэкIэ шIыгъэ адыгэ паIом сомэ мин 15 игъусэу къыратыгъагъ.\nЗэнэкъокъум анахь дэгъоу зыкъыщызгъэлъэгъогъэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм Нэтыхъуае дэсхэр нэIуасэ фэсшIыхэ сшIоигъоу пчыхьэзэхахэ зэхэсщагъ. Ащ фэдэ бзылъфыгъэ IэпэIасэ тирайон зэрисыр къоджэдэсхм лъэшэу ягопагъ. Аминэт игущыIэ къызеухым, пчыхьэзэхахьэм къеблэгъагъэхэр зэкIэ къэтэджыгъэх, Iэгу къыфытеуагъэх. Нэтыхъуаемэ зэряхабзэу анахьыжъыр къэтэджи хъохъу гущыIэхэр къыфиIуагъэх, ныбжьыкIэмэ къэгъагъэхэр къыратыгъэх.\nЦуекъо Хьазрэтрэ Хьалимэтрэ яунэгъо дахэ къоджэдэсхэм дэгъоу ашIэ. Ахэм пшъэшъитф зэдапIугъ. Тэхъутэмыкъуае июбилей зыхагъэнэуфыкIым зэшыпхъухэр хьакIэхэм афагъэпщэрыхьагъэх, Iанэхээр афызэIуахыгъэх. Аминэт ышыпхъоу Светланэ лъэтегъэуцо зыфашIым, ащи тхылъыр къыхихыгъагъ. НэбгыритIури еджагъэх, тхылъеджэпIэ отделениер къаухыгъ. Светланэ зы унагъоу, зидахэ аIорэ лIакъоу Гунайхэм яныс. ИхъупхъагъэкIи, ишэн дахэкIи, иадыгэ хэбзэ зехьакIэкIи зыхэсхэр егъэразэх, лIакъор егъэдахэ. Сабыир ицIыкIугъом зэрагъасэрэм елъытыгъэу къэхъу.\nСветланэ ипшъашъэу Нэфсэт Нэужьырэкъомэ зэрафащэщтыр зызэхахым лъэшэу гушIуагъэх. «Янэ еплъи — ыпхъу къащэ». Янэ фэдэу ипшъашъи нэшIо- гушIу, хъупхъэ. Нэфсэт шъэуищ иI. КIэлэцIыкIумэ япIункIэ пщымрэ гуащэмрэ къыдеIэх.\nЦуекъо зэшыпхъухэм агукIэ къыхахыгъэ сэнэхьатым рэлажьэх. Ахэм акIырэплъых Трахъомэ япхъухэу Саидэрэ Сусанэрэ, ЛэупэкIэ Светланэрэ ащ ыпхъоу Мирэрэ. Джырэ мафэхэм Светланэ IофшIэным иветеран. Янэ фэдэу, Мири иIофшIэн дэгъоу егъэцакIэ. Район тхылъеджапIэм Iоф щызышIэхэрэм япащ Пщыпый Симэ. Ар илъэс 20-м къехъугъэу зы чIыпIэм Iоф щешIэ, коллективыр зэрещэ, зы унагъом фэдэу, аIэ зэкIэдзагъэу шIу алъэгъурэ IофшIэныр ахэм агъэцакIэ.\nПредыдущая Непэ — къашъом и Дунэе маф\nСледущая Федеральнэ проектыр Адыгеим щырагъэжьэщт


ФэгъэкIотэнхэр яIэхэу чIэхьащтых | Адыгэ Макъ\nФэгъэкIотэнхэр яIэхэу чIэхьащтых\nАвтор: Редакция\t/ 15.03.2016\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nГурыт еджапIэхэм ащеджэрэ кIэлэеджакIохэм апае Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым предмет зэфэшъхьафхэмкIэ зэхищэгъэ олимпиадэхэм язэфэхьысыжьын фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхьахьэ мы мафэхэм щыIагъ.\nЯтIонэрэ илъэс хъугъэ мы апшъэрэ еджапIэм мыщ фэдэ Iофтхьабзэ зыщызэхащэрэр. УрысыбзэмкIэ, хьисапымкIэ, физикэмкIэ, химиемкIэ, обществознаниемкIэ я 10-рэ, 11-рэ классхэм ащеджэрэ кIэлэеджакIохэм заушэтыгъ. ЗэкIэмкIи республикэм ит гурыт еджэпIэ 26-мэ ащеджэрэ нэбгырэ 220-рэ хэлэжьагъ, гъэрекIо елъытыгъэмэ, нэбгырэ 60-кIэ пчъагъэр нахьыб.\nАпшъэрэ еджапIэм чIэмыхьэхэзэ гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ гупчэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иIэм ипащэу Галина Севастьяновам Iофтхьабзэм къекIолIагъэхэм шIуфэс къарихыгъ. КIэлэеджакIохэм предмет зэфэшъхьафхэмкIэ шIэныгъэу аIэкIэлъыр къагъэлъэгъонымкIэ, апшъэрэ еджапIэм нахь пэблагъэ хъунхэмкIэ мы Iофтхьабзэм мэхьанэ зэриIэр къыIуагъ. Гурыт еджапIэр къызаухыкIэ, мыщ къычIэхьанхэмкIэ фэгъэкIотэнхэр яIэщтых. Олимпиадэм зэрифэшъуашэу зыкъыщызгъэлъэгъуагъэхэм къафэгушIуагъ, тапэкIи гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэу къафэлъэIуагъ. ФэгъэкIотэнхэр къафэфедэнхэу, апшъэрэ еджапIэм къычIэхьанхэу къызэряжэхэрэр къариIуагъ. Джащ фэдэу кIэлэеджакIохэр зыгъэхьазырыгъэхэ кIэлэегъаджэхэм, гурыт еджапIэхэм япащэхэм зэрафэразэхэр Г. Севастьяновам къыIуагъ.\nНэужым текIоныгъэр ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм ацIэ къыраIуагъ. УрысыбзэмкIэ анахь баллыбэ къизыхыгъэр ыкIи текIоныгъэр зыфагъэшъошагъэр станицэу Ханскэм дэт гурыт еджапIэу N 23-м щеджэрэ Светлана Арутюновар ары. ХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 2-м чIэс Шъэожъ Джанетэ, Мыекъуапэ дэт лицееу N 35-м щеджэхэрэ Юлия Рычковамрэ Грач Варельджанрэ.\nХьисапымкIэ олимпиадэм нэбгырэ 50 хэлэжьагъ, ау баллэу къырахыгъэхэр макIэ, текIоныгъи, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыдэзыхыгъи къахэкIыгъэп. Джащ фэдэу физикэмкIи икъу фэдизэу баллхэр рагъэкъугъэхэп хэлэжьэгъэ нэбгырэ 24-мэ.\nХимиемкIэ текIоныгъэ къыдэзыхыгъэр Мыекъуапэ дэт лицееу N 8-м щеджэрэ Рахима Керимовар ары. ХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх Мыекъопэ лицееу N 34-м щеджэхэрэ Никита Корниенкэмрэ Леонид Чиргинымрэ.\nПредметхэмкIэ олимпиадэм анахьыбэ зыхэлэжьагъэр, нэбгырэ 90-рэ, обществознаниер ары, ахэм янахьыбэр ятIонэрэ турым ихьагъэх. Балл инхэр къызэрэрахыгъэм къыхэкIыкIэ, апэрэ чIыпIэр Мыекъопэ гимназиеу N 22-м щеджэрэ СтIашъу Джэнэтрэ Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 2-мкIэ Данил Сичкомрэ зэдагощыгъ. ЯтIонэрэ чIыпIэр къыдахыгъ Мыекъопэ лицееу N 35-м чIэс Юлия Рычковамрэ лицееу N 34-м щеджэрэ Никита Проценкэмрэ. Ящэнэрэ чIыпIэр зэдагощыгъ Мыекъопэ районым ит гурыт еджапIэу N 7-м икIэлэеджакIоу Алексей Ничепуренкэмрэ Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 11-м щеджэрэ Дзыбэ Миланэрэ. Олимпиадэм хэлэжьэгъэ пстэуми фэгъэкIотэныгъэхэр яIэхэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым чIэхьанхэ амал яIэщт. ТекIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэм зэтыгъо къэралыгъо ушэтыным къыщахьыгъэм игъусэу балл тедзэу 10, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыдэзыхыгъэхэм — 8 къафыхагъэхъощт. Джащ фэдэу олимпиадэм зэрэхэлэжьагъэхэр къэзыушыхьатрэ сертификатхэр ныбжьыкIэхэм къаратыжьыгъэх.\nСурэтхэр Iэшъынэ Аслъын тырихыгъэх.


Тхьапэхэм къащыублагъэу кIэхэм анэсыжьэу\nДжаущтэу агъэфедэу, народнэ медицинэм мэхьанэ зэритэу непэ зигугъу къэтшIы тшIоигъор Iоныгъо-шэкIогъу мазэхэм зигъо хъурэ, тишъолъыр жъугъэу къыщыкIырэ айвар ары.\nМы пхъэшъхьэ-мышъхьэм шIуагъэу иIэхэм анахь шъхьаIэу къыхагъэщырэр «моносахары» зыфаIохэрэр (фруктозэмрэ глюкозэмрэ) бэу зэрэхэлъхэр, витаминхэмкIэ, нэмыкI биологическэ веществохэмкIэ зэрэбаир ары. Айвар народнэ медицинэм егъэфедэ склерозым, лъыдэкIуаем яIэзэгъэнымкIэ. Мы пхъэшъхьэ-мышъхьэм ыкIэхэр зыхэжъукIыгъэ псыр агъэфедэ нэхэм яIэзэгъэнымкIэ, чыир мэузымэ (ангинэм пае) ыкIи косметикэми (а псым нэгушъор егъэушъэбы). Ары пакIошъ, айвам итхьапэ Iэзэгъу уцхэр хашIыкIы.\nЗакавказьем щыпсэухэрэм айвам ыкIэ зыхэлъ щаим ешъох пэтхъу-Iутхъу, пскэныр хэтэу сымаджэ зыхъукIэ. Ащ (кIэм) хэлъ цIанлъэр (слизь) ары шIуагъэр къэзытырэр.\nАйва гъэушъэбыгъэр (теркэмкIэ), народнэ медицинэм къызэриIорэмкIэ, шIум еIэзэгъэнымкIэ агъэфедэ, цIыфыр ушъхьагъу зэфэшъхьафхэм къахэкIэу къэжыным фэщагъэмэ, айва гъэушъэбыгъэр ышхымэ ишIуагъэ къэкIо.\nМы пхъэшъхьэ-мышъхьэм ипс плъыр-стырымкIэ, пскэнымкIэ Iэзэгъу, пкъышъолыр егъэпытэ. Зитхьабылхэр узхэрэр, астмэ зиIэхэр, кIочIаджэ хъугъэхэр, зинэгъу узхэрэр (гастрит зиIэхэр), кIэтIый узхэм агъэгумэкIыхэрэм, гум, шIум, жьыкъэщапIэхэм япхыгъэ гумэкIыгъохэр зиIэхэр айвам ипс ешъохэзэ ашIымэ ишIуагъэ къэкIощтэу еIо народнэ медицинэм.\nЧъыгым къыпычыгъэкIэ айвам ыкIи ащ ипс чыир агъэхъупцIын, нэгъум егъэ уз иIэмэ, спазмэ хъун ылъэкIыщт. Ащ пае айвар бэу пшхы хъущтэп е ар гъэжъуагъэу, е варенье шIыгъэу ыкIи шъоу кIыгъоу пшхызэ пшIымэ нахьышIу. айвам зэрарэу пкъышъолым рихын ылъэкIыщтыр шъоум ишIуагъэкIэ щыгъэзыягъэ мэхъу.\nГур, шIур мэузхэмэ\nМыхэм агъэгумэкIыхэрэм ыкIи гукIыф (бронхиальнэ астмэр) зиIэхэм шхэным ыпэкIэ айвам ипс стэчанныкъо ешъохэзэ ашIымэ ишIуагъэ къэкIощтэу еIо народнэ медицинэм.\nКъэжыныр, псыфалIэр, лъыр къыIукIыныр\nщыгъэзыегъэнхэмкIи айвам ипс агъэфедэ. Мафэ къэс ушхэным ыпэкIэ айвам ипс тIэкIу уешъозэ пшIыщт.\nШъоущыгъу узыр, лъыр макIэмэ\n* Айвам ыкIэ ипхынышъ, ежь пхъэшъхьэ-мышъхьэр уупкIэ-\nтэщт ыкIи ар термосым иптэкъощт, псыжъо кIэпкIэщт (1:20). СыхьатитIурэ ар щыбгъэтынышъ, псыр къыкIэбгъэчъыжьыщт. Мафэм стэчанныкъо зырызэу щэгъогогъо уешъощт ушхэным ыпэкIэ. Псым хэлъыгъэ пхъэшъхьэ-мышъхьэр иптэкъужьыщт.\n* Айва гъэгъугъэ джэмышхышъхьэм псыжъо стэчан кIэпкIэнышъ, такъикъ 20-м щыбгъэтыщт. Нэужым ар мэшIо макIэм тебгъэуцонышъ, такъикъи 10-м бгъэжъощт. Ащ къытепхыжьынышъ, етIани сыхьатныкъорэ щыбгъэтыщт, узыжьыщт. Ушхэным ыпэкIэ джэмышхышъхьэ зырызэу мафэм щэгъогогъо а псым щыщ уешъозэ пшIыщт.\nДэеу шхэхэрэм, плъыр-стыр уз зиIэхэм\nАйвам ыкIэ щайджэмышхым изым псыжъо стэчанныкъо кIэпкIэнышъ, сыхьатитIурэ щыбгъэтыщт. Нэужым ар зэтебгъэчъынышъ, кIэхэм псыр къакIэмыфэу, ушхэным ыпэкIэ джэмышхым изым мафэм щэгъогогъо уешъощт.\nНэгушъом дагъэ къыхэкIымэ\nАщ фэдэ нэгушъом айвам ипсэу псыпсым кIэгъэкIыгъэр щыпфэзэ пшIымэ, ар къеукъэбзы, егъэ цIыкIоу тетхэр егъэхъужьых, фыжьы ешIы.\nАйва чъыгым итхьэпэ ныбжьыкIэхэр жъгъэеу уупкIэтэнхэшъ, грамм 50-м псы литрэ кIэпкIэщт. Ар такъикъи 10-рэ къэбгъэжъонышъ, сыхьатрэ щыбгъэтыщт. Шъхьац фыкIэгъакIэм а псыр кIэбгъэчъыжьызэ пшIыщт.\nШъоу джэмышхышъхьэ, зы кIэнкIэ кургъу, дэгъэ джэмышхышъхьэ, айвам ипсэу щайджэмышхым изыр зэхэбгъэкIухьанхэшъ, ар нэгушъом щыпфэщт, такъикъ 15 — 20-м тебгъэлъыщт. Нэужым зыптхьакIыжьыщт, тхьамафэм 2 — 3 щыпфэзэ мазэ-мазэрэ ныкъорэм пшIыщт. Ащ фэдэ щыфэм нэгушъор къеукъэбзы, къегъэкIэжьы, нахь фыжьы ешIы, зэлъагъэхэр зэхещых.\n— Спирт литрэныкъо къысэт, — еIо аптекэм чIэхьэгъэ хъулъфыгъэм.\n— Рецепт уиIа?\n— Ары! Шъоущыгъу килограмм, гыныплъ килограмм ныкъу, тхьацугъэтэдж грамми 100.\nФармацевтым ишъхьэгъусэ реIо:\n— Урамым укъытемыхьэгу, зямыгъэлъэгъу. Сэ сшIы-\nгъэ микстурэу зыхэзыгъэкIы зышIоигъохэм ясщэрэм щыщэу бэшэрэби 6 джыри сымыщагъэу къэнагъ, зыгорэущтэу IугъэкIыгъэнхэ фае.\nПсихиатрическэ сымэджэщым иврач шъхьаIэ палатэхэр къекIухьэх.\n— Мы тхьамыкIэм иакъыл имыежь фэдэу хъугъэ икъэщэн нэмыкI кIалэ зыдакIом, —къыфеIуатэ ащ кIыгъу врачым.\nЯтIонэрэ палатэм ехьэх.\n— Мы палатэм илъыр а икъэщэныгъэр зыдэкIогъэ кIалэр ары.


Опубликовал administrator, 8-06-2010, 11:53\nМы аужьырэ уахътэм Къэбэртэе-Бэлъкъар республикэм нахь къыщыбырсырэу ыублагъ, мафэ къэс пIоми хъунэу зэпэуцужьыныгъэ горэ къыщэхъу. Ахэм бэ атегущыIэхэрэр республикэми, Урысыеми ащыщхэр. Мы пстэумэ ухаплъэмэ дэгъуи, дэи ахэт. ГущыIэм фэшI, щыIэкIэ-псэукIэр зэрэдэим, е идеологие гъэнэфагъэ зэрэщымыIэм, е коррупциер зэрэиным апае радикалхэр нахьыбэ хъухэу аIо. Зы купмэ мы Iофыр кIуачIэкIэ зэшIохыгъэн фаеу алъытэ, адырэмэ нэмыкIхэр къаIо\nОпубликовал administrator, 1-06-2010, 13:25\nИзраиль ит адыгэ къуаджэу Кфар-Кама ифутбольнэ купэу чылэм ыц1э зыхьырэм щеш1эхэрэр Адыгеим къэк1онхэу загъэхьазыры. Мазэк1э узэк1эбэжьмэ я 5-рэ лигэм къыхэк1ыхи я 4-рэм ахэр хэхьагъэх, бэдзэогъум и 21-м щегъэжьагъэу хэкум ахэм зыщаухьазырыщт. Натпрессым ипащэу Бгъанэ Али къызэри1уагъэмк1э, купым аэропортым Интурист Адыгеи зыфи1орэр ащыпэгъок1ыщт. Футболистхэр зэрысыщтыхэм ащ ипащэу К1ык1 Ерыстэм ына1э тыригъэтыщт.\nТхьакIущынэ Аслъан спутник телеканалэу «Нарт-ТВ» зыфиIорэм ипащэхэм аIукIагъ\nОпубликовал administrator, 1-06-2010, 11:53\nАдыгэ Республикэм и Президентэу ТхьакIущынэ Аслъан Иорданием ит спутник телеканалэу «Нарт-ТВ» зыфиIорэм ипащэу Абыдэ Мэджыдэ, ащ игуадзэу Дэгъужьыкъо Мыхьамодэ, журналисткэу Анысэ Симэ тыгъуасэ аIукIагъ. Зигугъу къэтшIыгъэ лIыкIо купыр мэфэ заулэ хъугъэ тиреспубликэ къызыкIуагъэр. Непэрэ мафэхэм яхъулIэу адыгэхэм ящыIэкIэ-псэукIэ фэгъэхьыгъэ материалхэр журналистхэм агъэхьазыры. Непэ адыгэхэм абзэ, якультурэ къаухъумэным пае...\nИзраиль щыщ адыгэмэ шъыгъо-ш1эжь мафэр Рихьание щыхагъэунэфык1ыгъ\nОпубликовал administrator, 23-05-2010, 19:41\nИзраиль ис адыгэмэ жъоныгъуак1эм (маим) и 21-м шъыгъо-ш1эжь мафэр Адыгэ къуаджэу Рихьание щыхагъэунэфык1ыгъ. Ащ хэлэжьагъэх Кфар-Камэ дэсхэр, джурт къуаджэхэу Рихьание дэжь 1утхэм ащыщхэр ык1и Израиль ш1энгъэлэжьхэу Тель-Авив щыпсэухэрэр. Мы мафэм ехъул1эу Кфар-Камэ щыщ адыгэ к1элэ 20 фэдиз шыхэм атесхэу, Адыгэ быракъхэр а1ыгъхэу жъоныгъуак1эм и 20-м Рихьание ежьагъэх. Мыхэм джурт (еврей) к1элэ заули ахэтыгъ.


Гъэтхэ губгъор къызэпагъаджэзэ… | Адыгэ Макъ\nГъэтхэ губгъор къызэпагъаджэзэ…\nТеуцожь районым игубгъохэм IофшIэныр ащыжъот. ЧIыопсыр нахь зыпкъ иуцуагъэшъ, дунайри къэфэбагъэшъ, механизаторхэм гъэтхэ губгъо IофшIэнэу зэтырихьагъэхэр агъэпсынкIэх. Ахэр зэрэзэхащэхэрэр зэдгъэшIэнэу районым мэкъу-мэщымкIэ игъэIорышIапIэ иагроном шъхьаIэу НатIэкъо Махьмудэ гущыIэгъу къызфэдгъэхъугъ.\n— Апэу губгъом тызехьэм тызфежьэгъагъэр бжыхьэсэ гектар 13880-у тиIэр (ар гъэрекIо тиIагъэм гектар 3000-кIэ нахьыб) гъэбэгъогъэным фэшI минеральнэ чIыгъэшIухэмкIэ яшIушIэгъэныр ары. А IофшIэныр анахь охътэшIухэм тимеханизаторхэм мазэкIэ узэкIэIэбэжьмэ агъэцэкIэгъагъ.\nНепэ джыри бжыхьасэхэм ятIонэрэу минеральнэ гъомылэхэмкIэ яшIушIэх, гектар 12000-м ехъум аIэкIагъэхьэгъах, непэ-неущэу аухыщт. Ащ дакIоу бжыхьасэхэм цIыраужъхэу къахакIэхэрэри ахагъэкIодыкIых. Ащ фэшыхьат коц гектар 11542-у яIэм щыщэу гектар 2000-м ехъум, хьэ гектар 220-м, рапс гектар 740-м щэнаутхэр зэратыраутхэгъахэр. Джащ фэдэу хьацIэ-пIацIэхэр къахэмыхьанхэу, уз зэфэшъхьафхэм бжыхьасэхэр амыгъэсымэджэнхэу коц гектар 1845-ми, хьэ гектари 160-ми, рапс гектари 184-ми атыраутхагъэх.\n— Мы IофшIэнхэр анахь дэгъоу, игъом зыщызэшIуахыхэрэми ягугъу къэсшIын, — еIо НатIэкъом. – Апэ зыцIэ къесIощтыр фирмэу «Адыгейскэр» зыфаIоу Пщыдатэкъо Альберт зиагроном шъхьаIэр ары. Бжыхьэсэ гектар 4172-м анахь охътэшIухэм апэрэмкIи, ятIонэрэмкIи аммиачнэ селитрэр аIэкIагъэхьагъ, уцыжъхэри, хьацIэ-пIацIэхэри ахагъэкIодыкIыгъэх.\nЗичэзыу IофшIэнхэр щысэтехыпIэу ащызэхащэх Кушъу Рэмэзанэ зипэщэ фирмэу «Синдика-Агром». Ащ иагрономэу Пщыдатэкъо Юрэ чэщи мафи губгъом ит, чIыгулэжьхэм ахэт. Джары ябжыхьэсэ гектар 1703-м чIыгъэшIухэмкIэ яшIушIэгъэнхэмкIи, нэмыкI IофшIэнхэр яшIэфыгъэнхэмкIи зэкIэми апэу япшъэрылъхэр агъэцэкIэнхэ зыкIалъэкIыгъэр. Джащ фэдэу зищытхъу Iогъэн фаехэм ащыщ хъызмэтшIапIэу «Шанс» зыфиIорэри (итхьаматэр Уджыхъу Юсыф), фермерэу Пэнэшъу Мурати.\n— Тапэрэ илъэсхэм ялъытыгъэмэ, мыгъэ гъэтхэ губгъо IофшIэнхэм язэшIохын нахь тыфэхьазыр. Трактор кIочIэшхохэу 195-м ехъу тихъызмэтшIапIэхэм яI. А пчъагъэр гъэрекIо тиIагъэм 26-кIэ нахьыб. Ахэр губгъом ихьагъэхэу ар къызэпагъаджэзэ Iоф ашIэ, — къеIуатэ агроном шъхьаIэм, — ятIонэрэмкIэ, къэрсэбанэу къэтIэтыгъэри нахьыб. ЯщэнэрэмкIэ, гъэрекIо бжыхьасэхэр макIэу зэрэтиIагъэхэм къыхэкIэу гъэтхэ лэжьыгъэхэр гектар 15000-м ащырапхъынэу хъугъагъэ ыкIи тыфырикъугъагъэп. Мыгъэ тиIофхэр нэмыкIых. КъызэрэсIогъахэу, мыгъэ тибжыхьасэхэр зэрэхъурэр гектар 13880-рэ, гъэрекIо тиIагъэм гектар 3000-кIэ нахьыб, жъокIупIэу тиIэм ызыныкъу, ар шапхъэхэм адештэ. Арышъ, джы гъэтхэ лэжьыгъэхэр зыщытшIэнэу къытфэнэжьырэр гектар 12000. Ащ щыщэу гектар 4000 фэдизым натрыфыр, 5400-м тыгъэгъазэр, гектар 400-м пынджыр, 1000-м ехъум соер ащытшIэщтых. Техникэу тиIэр зэкIэ губгъом ит, чIыгу гектар мин зытIущыр агъэушъэбыгъах. А пчъагъэм мафэ къэс гектар 500 – 600 къыхэхъо.\n— Тичылапхъэхэри хьазырых, — икIэухым къыхегъахъо НатIэкъо Махьмудэ. — Ахэм адыхалъхьащтхэ чIыгъэшIухэри къащэгъахэх. Натрыфымрэ тыгъэгъазэмрэ зэрэхалъхьащтхэ сеялкэхэри, ахэм Iоф языгъэшIэщтхэ механизаторхэри гъэнэфэгъахэхэу, губгъом ихьанхэм фытегъэпсыхьагъэх. ЗэкIэ тызпылъыр, тиамали зыфэдгъэIорышIэрэр республикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным тэри тиIахьышIу хэтлъхьаныр, тичIыгухэр гъэбэжъулъэ тшIынхэр, адырэ районхэм ауж зыкъитымыгъэнэныр ары.


«Налмэс-Налкъутэр тыгъэм пэшIэты» — Адыгэ макъ\nДунаим щыцIэрыIо ансамблэм кIэу ыгъэхьазырыгъэ программэу «Налмэс-Налкъутэр тыгъэм пэшIэты» зыфиIорэр апэрэу «Налмэсым» къыгъэлъэгъуагъ.\n— «Налмэсыр» купышхо мэхъу. ЗэкIэ артистхэм зы пшъэрылъ агъэцакIэрэр. ЗэгурыIоныгъэ ахэлъэу лъэпкъ искусствэр лъагэу зэраIэтыщтым пылъых, — къытиIуагъ «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу ыкIи ибалетмейстер шъхьаIэу, Урысыем, Абхъазым, Пшызэ язаслуженнэ артистэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Хъоджэе Аслъан. — Илъэс 20-м нахьыбэ хъугъэу ансамблэм хэт артистхэр, бэмышIэу къыхэхьагъэхэр тиIэх. Зыми ыцIэ къетымыIоу Iофэу ашIэрэр къыхэтэгъэщы.\n— Аслъан, мэлылъфэгъу мазэм Урысыем ишъолъырхэм концерти 7 къащышъутыгъ. ЗэIукIэгъухэр дахэкIэ шъугу къэкIыжьыхэу къытэпIуагъ.\n— Хэгъэгум и Федеральнэ проектэу «Мы — Россия» зыфиIорэм тыхэлажьэ. Лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэ хэгъэгум къыщыдгъэлъэгъуагъ.\n— Подольскэ щежъугъажьи, Белгород я 7-рэ концертыр къыщышъутыгъ.\n— Подольскэ, Великий Новгород, Псков, Великие Луки, Брянскэ, Железногорскэ, Белгород тащыIагъ. Тыдэ тыкIуагъэми, бысымхэр гуфэбэныгъэ ахэлъэу къызэрэтпэгъокIыгъэхэм къыхэзгъэхъожьы сшIоигъу нэIуасэ къытфэхъугъэхэр, адыгэ лъэпкъ къашъохэр зышIогъэшIэгъонхэр телефонкIэ къызэрэтфытеохэрэр. Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм джыри тырагъэблагъэ.\n— Бзэр цIыф лъэпкъым ыпс. Къашъор…\n— Къашъор лъэпкъ искусствэм ыбзэкIэ къэгущыIэ. Жьы къызэрищэрэр, псэ зэрэпытыр къашъо пэпчъ артистхэм къыщагъэлъагъоу сэлъытэ.\n— Мыгъэ къэжъугъэлъэгъорэ концертхэр программи 6 мэхъух.\n— Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100, «Налмэсыр» зызэхащагъэр илъэс 85-рэ зэрэхъухэрэм тизэIукIэгъухэр афэтэгъэхьых. Лъэпкъ фольклорым, тарихъым къащегъэжьагъэу лъэхъаным диштэрэ къашъохэр, театрализованнэ пычыгъохэр къэтэшIых.\nАдыгэхэм яшэн-хабзэхэр къашъохэм ахэгъэщагъэх. «ШIуфэс къашъом», «IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм язэхэт къашъохэр», нэмыкIхэри «Налмэсым» дахэу къешIых. Адыгэ шъуашэм ибаиныгъи концертхэм къащегъэлъагъо.\nУрысыем ишъолъырхэм «Налмэсыр» зэращыIагъэм ехьылIэгъэ къэбархэр Интернетым инэкIубгъохэм игъэкIотыгъэу къащаIуатэ. Адыгэ лъэпкъым ипсэукIэ, инеущрэ мафэ зэрэфакIорэм, икультурэ ихэхъоныгъэхэм афэгъэхьыгъэ къашъохэр искусствэм иджэрпэджэжьых.\n— «Налмэсыр» Тыркуем шIэхэу кIощт, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ Хъоджэе Аслъан. – Адыгэхэр миллион пчъагъэ хъухэу Тыркуем щэпсэух. ТызэIукIэ ашIоигъу. Тилъэпкъэгъухэр, культурэр зышIогъэшIэгъонхэр тиорэдышъохэмкIэ, къашъохэмкIэ дгъэгушIонхэ тимурад. Урысыем ишъолъырхэм къащыттыщт концертхэм зафэдгъэхьазырыщт.\n«ШIу зышIэрэм ишIушIэ кIодырэп» адыгэмэ аIо. «Налмэсыр» ишIушIагъэкIэ Урысыем ишъолъырхэм, IэкIыб хэгъэгухэм алъэIэсы. Ансамблэ цIэрыIом ипащэхэр, артистхэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм, Парламентым лъэшэу афэразэх. «Налмэсыр» пытэу ылъэ теуцоным, цIыфхэм алъыIэсыным фэшI хабзэм икъулыкъушIэхэр иупчIэжьэгъух, иIэпыIэгъух. Автобус зэтегъэпсыхьагъэхэр ансамблэм иIэх, гъогу чыжьэ техьаным фэхьазыр.\nЗэкъошныгъэм игъэпытэн, мамыр псэукIэм игъэдэхэн «Налмэсыр» ахэлажьэзэ, Донбассрэ Къэбэртэе-Бэлъкъарымрэ яансамблэхэр игъусэхэу Мыекъуапэ, Налщык къащитыгъэ концертхэр Урысыем икультурэ лъагэ итарихъ шIукIэ хэхьагъэх.\nНалмэс-Налкъутэр тыгъэм пэшIэты,\nЖъогъо 12-р огум щэнэфы.\nТыгъэр тшъхьащытэу чIыр къекIокIыфэ\nРеспубликэм «Налмэсыр» къыфэшъощт!\nОпсэу, тилъапIэу «Налмэсыр»! Лъэпкъым, Адыгэ Республикэм о уряй.\nПредыдущая В Адыгее подвели итоги соревнований по рафтингу «Интерралли Белая».\nСледущая Адыгабзэм шIэныгъэ лъэпсэ пытэ фигъэчъыгъ


Правительствэ телеграмм | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм иапэрэ Президентэу А.А. Джарымэм фэкIо\nАслъан Алый ыкъор!\nУныбжь илъэс 80 зэрэхъурэмкIэ сыпфэгушIо!\nЩыIэныгъэ гъогу гъэшIэгъон къызэрэпкIугъэмкIэ лъытэныгъэшхо къэблэжьыгъ. ЦIыфыгъэшхо зэрэпхэлъым дакIоу мурадэу уиIэм уфэкIонымкIэ пытагъэ къызэрэзыхэбгъафэрэм фэшI гъэхъэгъэшхохэр пшIынхэ, къэралыгъо мэхьэнэ ин зиIэ Iофыбэ зэшIопхын плъэкIыгъ.\nИлъэсыбэрэ Адыгэ Республикэм иапшъэрэ IэнатIэ дэгъоу зэрэзепхьагъэм, республикэм ихэхъоныгъэ пшъхьэкIэ уиIахьышIу зэрэхэпшIыхьагъэм афэшI цIыфхэм лъэшэу уалъытэ, осэшхо къыпфашIы.\nАдыгэ Республикэм и Президентэу узыщэтым экономикэмрэ социальнэ лъэныкъомрэ хэхъоныгъэ языгъэшIыщт, къэралыгъом игъэIорышIэн фытегъэпсыхьэгъэ амалхэр къэбгъотыщтыгъэх.\nЛъытэныгъэ зыфэсшIырэ Аслъан Алый ыкъор, уиюбилей зыщыхэбгъэунэфыкIырэ мафэм псауныгъэ пытэ, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу уиIэнэу, пкIуачIэ къыкIимычынэу, жъышъхьэ мафэ ухъунэу, уигъашIэ чэфыгъор къебэкIэу упсэунэу сыпфэлъаIо!\nНасыпыр къыотэкъохэу бэрэ ущыIэнэу, къыппэблэгъэ цIыфхэм ягуфэбэныгъэ ущымыкIэнэу, уиунэгъо кIоцI ренэу зэгурыIоныгъэрэ гукIэгъурэ илъынэу пфэсэIо!


Республика Адыгея - Кощхьэблэ районым ипащэ икIэрыкIэу хадзыжьыгъ\nШъхьаIэр/Пресс-гупч/Къэбархэр/Кощхьэблэ районым ипащэ икIэрыкIэу хадзыжьыгъ\nКощхьэблэ районым ипащэ икIэрыкIэу хадзыжьыгъ\nКощхьэблэ районым ипащэ иIэнатIэ зэрэIухьэрэм епхыгъэ Iофтхьабзэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хэлэжьагъ. Народнэ депутатхэм ярайон Совет идепутатхэм шъэф мэкъэтынэу яIагъэмкIэ зыкIыныгъэ ахэлъэу Хьамырзэ Заур икIэрыкIэу а IэнатIэм хадзыжьыгъ.\nКъумпIыл Мурат ипсалъэ къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, районым ипащэ иIофшIэн дэгъоу зэхищэнэу, муниципалитетым нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэхэр фэхъунхэу мэгугъэ. Адыгеим и ЛIышъхьэ анахьэу иIофшIэнкIэ ынаIэ зытетын фаехэр къыхигъэщыгъэх ыкIи цIыфхэм ялъэIу тхылъхэм Iофэу адашIэрэм хэушъхьафыкIыгъэу къыщыуцугъ.\n«ТэркIэ мэхьанэшхо иIэу щыт обществэм зэпхыныгъэ икъу дытиIэным. Арэущтэу щытыным пае тфэлъэкIыщтыр тэшIэ, псэупIэ пстэуми яIофхэм язытет зыщытэгъэгъуазэ. Районхэм япащэхэм шъхьэихыгъэу цIыф жъугъэхэм Iоф адашIэн, нэбгырэ пэпчъ илъэIу тхылъ икъоу анаIэ тырагъэтын фае. ЗэкIэ Iофыгъохэр зэшIопхын плъэкIыщтэп, ау цIыфыр къызкIэлъэIугъэр фамыгъэцэкIэныр къызыхэкIыгъэр ышIэным ифитыныгъэ хэти иI», — къыIуагъ республикэм и ЛIышъхьэ.КъумпIыл Мурат агу къыгъэкIыжьыгъ хабзэм ипшъэрылъ шъхьаIэ — цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр. Ащ пае экономикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэн, мэкъу-мэщым гъэпсыкIэу иIэр зэхъокIыгъэн, къоджэ псэупIэхэми хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэн фае. Республикэм и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, районым ипащэ Iофэу ышIэрэм шIуагъэу къытырэм уасэу фашIыщтыр ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм екIолIакIэу афыриIэм елъытыгъэщт.\nДемографиемрэ цIыфхэм къагъашIэрэмрэ яIофыгъохэм шъхьафэу къащыуцугъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, анахь илъэс къинхэм, кризисым илъэхъан, социальнэ программэхэм мылъкоу апэIуагъахьэрэм республикэм къыщыкIырагъэчыгъэп. Непэ чIыпIэхэм яIэшъхьэтетхэм пшъэрылъ шъхьаIэу яIэхэм зыкIэ ащыщ цIыф гъэнэфагъэхэм социальнэ IэпыIэгъу аратыныр ыкIи унашъоу аштэхэрэм зэфагъэр алъапсэу щытыныр.\n«Районым, зэрэреспубликэу зэрэщыщытым фэдэу, цIыфхэм рэхьатэу Iоф ашIэнымкIэ ыкIи пшъэрылъэу яIэхэр зэшIуахынхэмкIэ ящыкIэгъэ амалхэр иIэх. ЦIыфхэм яфедэхэм атегъэпсыхьагъэу Iоф шъушIэ, гъэпсын IофшIэным ахэр къыхэжъугъэлажьэх. АщкIэ муниципалитетым IэпыIэгъу тыфэхъуным тыфэхьазыр ыкIи тэгугъэ Кощхьэблэ районым ихэхъоныгъэхэм джыри нахь заушъомбгъунэу», — икIэухым къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n23.05.2018 Мы илъэсым — уни 127-рэ\n19.05.2018 ПсэупIэ сертификатхэр аратыжьыгъэх


Адыгэ Хэку Таймс: Тыркуе: Искищихир хасэм ныбжьыкIэ пчъыхьэ зэхахьэ щыкIуагъ\nТыркуе: Искищихир хасэм ныбжьыкIэ пчъыхьэ зэхахьэ щыкIуагъ\nТыркуем ит къалэу Искищихир щыIэ Адыгэ хасэм (Темыр Кавказ Хасэ) иныбжьыкIэ комитетым, мафэ заулэ ипэкIэ, ныбжьыкIэ пчъыхьэ зэхахьэ хасэм иунэ щыригъэкIокIыгъ. Зэхахьэм адыгэ ныбжьыкIэхэм ямызакъоу нэмыкI Темыр Кавказ лъэпкъхэм ащыщ ныбжьыкIэхэри хэлэжьагъэх. Джащ фэдэу Милиет агенствэм тыркубзэкIэ къытхыгъ.\nНыбжьыкIэ комитетым итхьэматэ Адел Идизгил къызэриIуагъэмкIэ зэхахьэм пшъэрылъэу иIэр ныбжьыкIэхэр зэпэблагъэ хъунхэр ары ыкIи Темыр Кавказым щыщ лъэпкъхэм язэпхынгъэхэр гъэпытыгъэныр ары.\nЗэхахьэм культурэм фэгъэхьыгъэу ныбжьыкIэхэр зэхэгущыIэжьыгъэх, адыгэ кавказ щхынхэм еблэгъагъэ ыкIи зэрахабзэу джэгукIэ аухыгъ.\nКъэIогъэн фае, мыщ фэдэ зэхахьэхэр Адыгэхэр зыщыпсэурэ къалэхэм мазэ заулэ къэс ныбжьыкIэмэ къырагъэкIокIы. А зэхахьэхэм ТыркубзэкIэ мыщ фэдэу еджэх "Haluje Gecesi" - ар адыгабзэкIэ къэпIонэу зыхъукIэ "хьалыжъу пчъыхьэ".


Апшъэрэ гъэсэныгъэ зэрагъэгъотын амал яI — Адыгэ макъ\nАпшъэрэ гъэсэныгъэ зэрагъэгъотын амал яI\nРедактор 21.03.2016 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗипсауныгъэкIэ дагъо, сэкъатныгъэ зиIэ ныбжьыкIэхэм апае мы мафэхэм Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым япчъэхэр дистанционнэ шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъагъ.\nЯунэ исхэу мы апшъэрэ еджапIэм фэгъэкIотэныгъэхэр яIэхэу чIэхьанхэ, щеджэнхэ амал зэряIэр видеозэпхыныгъэр къызыфагъэфедэзэ къафаIотагъэх. ЗыгъэгумэкIыхэрэ упчIэхэм яджэуапхэр къаратыжьыгъэх.\nМы аужырэ илъэсищым, хабзэ зэрэхъугъэу, мыщ фэдэ шIыкIэм тетэу ныбжьыкIэхэм гущыIэгъу афэхъух. ЗэхэщакIохэм къызэраIуагъэмкIэ ащ шIуагъэу къыхьырэр нэрылъэгъу. Апэрэ илъэсым сэкъатныгъэ зиIэ ныбжьыкIэ нэбгырищ нахьыбэ хэмылэжьэгъагъэмэ, джы Адыгэ республикэ гимназиер, политехническэ колледжыр къэзыухыхэрэм ямызакъоу Новочеркасскэ, Ермэлхьаблэ, Краснодар щыщ ныбжьыкIэхэри апшъэрэ еджапIэм зэхищэгъэ пчъэ зэIухыгъэм имафэ яунэхэм арысхэу хэлэжьагъэх. ЗэкIэмкIи нэбгырэ 20 фэдизмэ гущыIэгъу афэхъугъэх.\nЕгъэджэн IофхэмкIэ проректорэу Людмила Задорожнаям онлайн шIыкIэм тетэу Iофтхьабзэм къыхэлажьэхэрэм шIуфэс сэлам арихыгъ. ЗипсауныгъэкIэ дагъо зиIэ ныбжьыкIэхэр рагъэджэн амал зэряIэр ариIуагъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым чIэхьаным фэгъэзэгъэ комиссием пшъэдэкIыжь зыхьырэ исекретарэу Юрий Ларионовым сэкъатныгъэ зиIэхэм фэгъэкIотэныгъэу яIэхэр нэужым къафиIотагъэх. Зэтыгъо къэралыгъо ушэтыныр атыгъэмэ ащ зэфэхьысыжьэу фэхъугъэхэр къырахьылIэнхэ, амытыгъэмэ ежь апшъэрэ еджапIэм щызэхащэрэ ушэтынхэр атынхэ зэрэфаер къариIуагъ. Ар тест шIыкIэм тетэу кIощт. Бюджетнэ чIыпIэу щыIэм ипроценти 10 сэкъатныгъэ зиIэхэм араты. ГъэрекIо фэгъэкIотэныгъэхэр яIэхэу нэбгырэ 25-рэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым чIэхьагъ. Мыгъэ, гъэтхапэм и 1-м къыщегъэжьагъэу апшъэрэ еджапIэм тхылъхэр щаштэнхэу рагъэжьагъ.\n«Центр карьеры и профориентации» зыфиIорэм ипащэу Галина Измайловам тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, 2014-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым сэкъатныгъэ зиIэ ныбжьыкIэхэм нэмыкI студентхэм ягъусэхэу шIэныгъэ щарагъэгъоты. Непэрэ мафэм ехъулIэу сэкъатныгъэ зэфэшъхьаф зиIэ ныбжьыкIэ 50 фэдиз мыщ щеджэ.\n— ЩыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцуагъэхэм шIоигъоныгъэ яIэмэ адрэхэм афэдэу апшъэрэ гъэсэныгъэ зэрагъэгъотын амал зэряIэр къагурыдгъэIонэу, сэнэхьатэу зэрагъэгъотын алъэкIыщтхэр къафэтIотэнхэу, фэгъэкIотэныгъэу яIэхэр ядгъэшIэнхэу ары тызыпылъыр. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу мы аужырэ лъэхъаным лэжьапIэ зыштэхэрэм сэкъатныгъэ зиIэхэм хэушъхьафыкIыгъэу чIыпIэхэр афагъэпсыхэ ыкIи IофшIапIэхэр къаратыхэ зэрэхъугъэр, — еIо Г. Измайловам.\nСэкъатныгъэ зиIэ ныбжьыкIэхэр мы апшъэрэ еджапIэм щеджэнхэмкIэ ар зэрифэшъуашэу зэрэзэтегъэпсыхьагъэр нэужым къаIотагъ. Инклюзивнэ гъэсэныгъэм къызэрэдилъытэу электроннэ библиотечнэ системэ зэрагъэпсыгъэр, зыщыпсэунхэ алъэкIыщт общежитиер зэряIэщтыр къараIуагъ.\nМыгъэ апэрэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ифакультетхэм зэкIэми ялIыкIохэри Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх. Факультет пэпчъ егъэджэныр зэрэзэхащэрэр къафаIотагъ, ныбжьыкIэхэр зыгъэгумэкIырэ упчIэхэм яджэуапхэр къаратыжьыгъэх.\nАпшъэрэ еджапIэм чIэмыхьэхэзэ гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ гупчэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иIэм ипащэу Галина Севастьяновам курсэу яIэхэр, олимпиадэм хэлэжьэнхэ зэралъэкIыщтыр ыкIи нэмыкIхэр къафиIотагъэх.\nЗипсауныгъэкIэ дагъо зиIэхэм гущыIэгъу афэхъугъэ пстэуми апшъэрэ еджапIэм ипчъэхэр зэрэзэIухыгъэхэр къараIуагъ. ШIоигъоныгъэ зиIэ ныбжьыкIэхэм шIэныгъэ арагъэгъотынымкIэ ищыкIагъэр зэкIэ зэрагъэцэкIэщтыр къыхагъэщыгъ.\nПредыдущая Гъэтхэ губгъор къызэпагъаджэзэ мэлажьэх\nСледущая ЯIофшIагъэхэр цIыфхэм зэлъарегъашIэ


ПсышIопэ районым зыкъешIэжьы — Адыгэ макъ\nПсышIопэ районым зыкъешIэжьы\nБлэкIыгъэ зыгъэпсэфыгъо мафэхэм Тыгъэмыпс къыщегъэжьагъэу Магри нэс ощхышхо къыщещхыгъ, псым зэрарышхо къыхьыгъ.\nЦIыфхэм игъом макъэ зэрарагъэIугъагъэмрэ къулыкъу зэфэшъхьафхэр псышхоу къэкIуагъэм зэрэпэгъокIыгъэхэмрэ яшIуагъэкIэ зы нэбгыри ащ щыфыкъуагъэп, ау гъогухэм, лъэмыджхэм, псэупIэхэм зэрарышхо аригъэкIыгъ.\nАпэрэ псэу къэуагъэр Тыгъэмыпс дэт унэхэм ащыщхэм ячIыунэхэм арыхьагъ. Варданэ пхырыкIырэ федеральнэ гъогум псы шIоеу теуцуагъэм автомобильхэр пхырымыкIышъухэу хъугъагъэ. Псыхъоу Цускваджэ дэт псыр чэщым инэу къыдэкIуайи, ащ телъ лъэмыджэу Шъачэрэ ПсышIуапэрэ зэзыпхырэм ипкъэухэм ащыщ кIиутыгъ. ОшIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ Министерствэм икъутамэу Краснодар краим щыIэм макъэ къызэригъэIугъэмкIэ, гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр лъэтемытэу зэхащэгъагъэх, ахэм нэбгырэ 43-рэ ыкIи гъогушIхэм агъэфедэрэ техникэ зэфэшъхьафхэу 11 ахэлэжьагъэх.\nРайон гупчэм щыпсэухэрэр чэщым гумэкIыгъэх, ПсышIуапэ игъогухэр псым зэлъиубытыгъагъэх, ау унэхэм къызэхигъэуагъэ ахэтэп. ПсэупIэхэу Солоникирэ Зубова Шель зыфиIорэмрэ азыфагу электроэнергиер къызэрыкIорэ гъучIычхэр щызэпиутыхи, псынкIэ шъыпкъэу зэпашIэжьыгъэх.\nПсыр нахьыбэу зыщыхъушIагъэр Кировскэ чIыпIэ округыр ары, ар псэупIэхэу Алексеевкэм, Татьяновкэм, Марьино ыкIи Тхьагъапшъэ бэу адэтыгъ, унэхэм къакIэуагъ, лъэмыджыр ыгъэфыкъуагъ. Къушъхьэм къехыгъэ мыжъо-пшэхъо зэхэлъым чъыгхэри къыздырихьыхыхи, гъогоу псэупIэхэм якIуалIэрэм щыщ зэпигъэIыгъагъ. ГъэцэкIэжьын IофшIэнхэр зэралъэкIэу лъагъэкIуатэх.\nШъачэ имэри районым итхьамати псышхом къыхьыгъэ гумэкIыгъохэр зэрагъэлъэгъугъэх, яамал къызэрихьэу ахэр зэрэдагъэзыжьыхэрэм Краснодар краим игубернатор щагъэгъозагъ.\nТхьагъапшъэ псыр къызкIэогъэ унагъохэм ащыпсэухэрэмрэ сабый цIыкIухэмрэ вертолеткIэ къыдащыгъэх. Чылэм IэпыIэгъу фэхъунэу къэкIогъэ къэгъэнэжьэкIо купыр ащ щэлажьэ. ЦIыфхэм ящагухэр, яIухьапIэхэр, гъогухэр аукъэбзыжьых. ГумэкIыгъо хэфэгъэ цIыфхэм гъомылапхъэр, щыгъынхэр, остыгъэхэр апэгъунэгъу псэупIэхэм къафарагъащэх. Псым зэрар къызфихьыгъэ псэуалъэхэри тхьамафэм ыкIэм ыпкъ рагъэуцожьыщтых.\nПредыдущая IофшIэн щыIагъ ыкIи щыIэщт, ау…\nСледущая Тхылъ къэгъэлъэгъонхэр афызэхащагъ


Хьисап паркыр къызэIуахыгъ\nГлавная/ШъхьаIэр/Пресс-гупч/Къэбархэр/Хьисап паркыр къызэIуахыгъ\nСэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, фундаментальнэ наукэхэм ямэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным, гъэсэныгъэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм яIофыгъохэм щатегущыIагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ шIэныгъэхэмкIэ Урысые академием ивице-президентэу, академикэу Валерий Козловымрэ тыгъуасэ зэдыряIэгъэ IофшIэгъу зэIукIэгъум.\nСэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм ыкIи хьисапым пыщагъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным Адыгеим мэхьанэшхо зэрэщыратырэр республикэм ипащэ къыIуагъ. КIэлэеджакIохэм ыкIи студентхэм шIэныгъэу аIэкIэлъхэм ахагъэхъонымкIэ, математикхэм ыкIи программистхэм ягъэхьазырынкIэ опытышхо зыIэкIэлъ республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм, Адыгэ къэралыгъо университетым дэжь къыщызэIуахыгъэ Кавказ хьисап гупчэм тапэкIи бэкIэ зэращыгугъхэрэр къыхигъэщыгъ.\n— Шъо шъукъыдгомытэу, федеральнэ гупчэр IэпыIэгъу къытфэмыхъоу зи къыддэхъущтыгъэп. Естественнэ-хьисап еджапIэм, анахьэу тиныбжьыкIэхэм ашIырэ гъэхъагъэхэр непэ тинэрылъэгъу. Мыщ щеджэхэрэр къэралыгъом иапшъэрэ еджэпIэ анахь дэгъухэм ачIэхьэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nНаучнэ IофышIэхэм ягъэхьазырынкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи шъолъырым IэпыIэгъу къыфэхъунхэм зэрэфэхьазырхэр къыхигъэщыгъ академикэу Валерий Козловым.\nЗыми фэмыдэ хьисап паркэу Мыекъуапэ щагъэпсыгъэм икъызэIухын фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэу тыгъуасэ щыIагъэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.Республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм щыкIогъэ Iофтхьабзэм къекIолIагъэх шIэныгъэхэмкIэ Урысые академием ивице-президентэу, академикэу Валерий Козловыр, АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Адыгеим гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, кIэлэегъаджэхэр, ны-тыхэр, нэмыкIхэри.\nАР-м и ЛIышъхьэ ишIуагъэкIэ мы проектыр гъэцэкIагъэ хъугъэ, ащ пэIухьэгъэ мылъкур республикэ бюджетым къыхахыгъ.\nЕстественнэ-хьисап еджапIэм ищагу зэрэзэрагъэфагъэм дакIоу интеллектуалхэм афытегъэпсыхьэгъэ арт-псэолъэ гъэшIэгъонхэри мыщ къыдэуцуагъэх. Ижъырэ Кенигсберг техыгъэ схемэ цIыкIоу агъэпсыгъэм ишIуагъэкIэ, математик цIэрыIоу, шIэныгъэхэмкIэ Петербургскэ академием хэтэу Леонард Эйлер ихьисап гъэцэкIэнэу кенигсбергскэ лъэмыджиблым афэгъэхьыгъэр фэе пстэуми къашIын амал яIэ хъугъэ.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ, парк гъэшIэгъон къызэрэзэIуахырэмкIэ къэзэрэугъоигъэхэм, хьисапым пыщагъэхэм къафэгушIуагъ. ЕджапIэм иIофшIэн зэрэзэхищэрэм ыкIи гъэхъагъэу иIэхэм республикэм ипащэ осэшIу къафишIыгъ. Гъэсэныгъэм иучреждение щеджэхэрэм, къэзыухыгъэхэм къэралыгъо ыкIи дунэе мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэм текIоныгъэхэр къазэращыдахырэм урыгушхон фаеу ылъытагъ.\n— Естественнэ-хьисап еджапIэр пэрытныгъэ зыIыгъ шIэныгъэ гупчэу зэрэщытым дакIоу гъэсэныгъэмкIэ къэралыгъом иплощадкэ анахь дэгъухэм ясатырэ хэт. Сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм зыкъызэIуахыным шъудэлажьэ – ар пстэуми анахь шъхьаI. МыщкIэ еджапIэм ипащэу Мамый Даутэ инэу тыфэраз, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nФундаментальнэ наукэхэм алъэныкъокIэ Адыгеим икIэлэеджакIохэм шIэныгъэ куухэр зэрагъэгъотынхэм мы учреждениер фэIорышIэ. ХьисапымкIэ, физикэмкIэ, химиемкIэ, биологиемкIэ, информатикэмкIэ зэхащэрэ Урысые зэнэкъокъухэм, олимпиадэхэм кIэлэеджакIохэр чанэу ахэлажьэх, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх. ЗэкIэмэ анахь шъхьаIэр сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фэIорышIэрэ системэ еджапIэм ыгъэпсын зэрилъэкIыгъэр ары.\nВалерий Козловымрэ Мамый Даутрэ нэужым къэгущыIагъэх ыкIи проектэу агъэцэкIагъэмкIэ кIэлэеджакIохэм, ны-тыхэм, къэзэрэугъоигъэхэм къафэгушIуагъэх.\nУрысые олимпиадэхэм текIоныгъэр ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдэзыхыгъэ ныбжьыкIэхэм АР-м и ЛIышъхьэ афэгушIуагъ, яшIэныгъэкIэ къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх.\nУнагъохэм (командэ 75-рэ хъущтыгъэх), джащ фэдэу кIэлэегъаджэхэм азыфагу щызэхащэгъэ олимпиадэхэм ащатекIуагъэхэри зэхахьэм къыщыхагъэщыгъэх, ахэм афэгушIуагъэх.\nIофтхьабзэм икIэух КъумпIыл Муратрэ Валерий Козловымрэ еджапIэм чъыгхэр дагъэтIысхьагъэх, бзыф аллеем иегъэжьапIэ ар хъугъэ.


Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние тыгъуасэ щыкIогъэ зэIукIэр зыфэгъэхьыгъагъэр социальнэ IофышIэм и Маф. Ащ рагъэблэгъагъэх къулыкъум иIофышIэхэр ыкIи иветеранхэр. ПстэумкIи нэбгырэ мини 2,2-мэ республикэмкIэ социальнэ ухъумэныгъэм исистемэ Iоф щашIэ.\nСоциальнэ IофышIэхэм афэгушIонхэу къэкIуагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, депутатхэр, муниципальнэ образованиехэмрэ общественнэ объединениехэмрэ ялIыкIохэр.\nЗэIукIэр рагъэжьэным ыпэкIэ Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ къепхыгъэ учреждениехэм яэкспозицие зыщагъэгъозэн амал зэкIэми яIагъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэгущыIэм хигъэунэфыкIыгъ социальнэ IофышIэхэм агъэцэкIэрэ Iофым мэхьанэшхо зэриIэр ыкIи япшъэрылъхэр, анахьэу етIани карантиным илъэхъан, агъэцакIэхэ зэхъум пшъэдэкIыжь зэрахьырэр икъоу зэрэзэхашIагъэм пае зэрафэразэр къыIуагъ. Iоф ашIэнымкIэ къиныгъо гъэнэфагъэхэр щыIагъэх нахь мышIэми, цIыфхэм апашъхьэ социальнэ пшъэрылъхэу яIэхэр\nзэкIэ республикэм щагъэцэкIагъэх. Мыщ дэжьым къэIогъэн фае Адыгеим щыпсэурэ ящэнэрэ нэбгырэ пэпчъ социальнэ IэпыIэгъу зэрэратырэр. Илъэсэу икIыгъэм ахъщэ IэпыIэгъу ыкIи тын зэфэшъхьафхэр игъом зэкIэми аIэкIагъэхьагъэх (нэбгырэ 153881-мэ, республикэм щыпсэухэрэм япроцент 33,2-рэ фэдиз ар мэхъу).\n«Социальнэ ухъумэныгъэм исистемэ шIуагъэ къытэу ыкIи зэдегъэштэныгъэ хэлъэу ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр нахь нафэ къызщыхъугъэр пандемием илъэхъан ары. Къэралыгъо программэхэм, лъэпкъ проектхэм, Урысые Федерацием и Президент кIэщакIо зыфэхъугъэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэм атегъэпсыхьагъэу IэпыIэгъур араты. Къэралыгъом ипащэу Владимир Путиным непэ анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэр къэралыгъом зэрихьэрэ политикэм исоциальнэ лъэныкъо нахь гъэлъэшыгъэныр ары», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ джыри зэ агу къыгъэкIыжьыгъ: Урысые Федерацием и Президент и Джэпсалъэ пшъэрылъ къыщигъэуцугъ Урысыем щыпсэухэрэм арагъэгъотырэ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэм анахьыбэр пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу чэщи мафи зэпымыоу аIэкIэгъэхьэгъэным иIоф илъэсищкIэ техьанхэу. Ащ нэмыкIэу, илъэсэу къихьащтым социальнэ казначействэм иамалхэр агъэфедэнхэ фае, арэущтэу зыхъукIэ, цIыфхэм федеральнэ ахъщэ IэпыIэгъухэр, пенсиехэр, социальнэ ахъщэ тегъахъохэр ыкIи фэIо-фашIэхэр аIэкIагъэхьанхэ алъэкIыщт. Ащ пае лъэIу тхылъхэр ыкIи яшIоигъоныгъэхэр къэзгъэшъыпкъэжьхэрэ документхэр ищыкIэгъэщтхэп. Джащ фэдэу партиеу «Единэ Россием» иинициативэхэм Владимир Путиным адыригъэштагъ. Ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр ыкIи япсауныгъэ къэухъумэгъэныр ары. Конституцием къызэрэдилъытэрэм тегъэпсыхьагъэу цIыфхэр социальнэу зэрэухъумагъэхэр джыри нахьышIу шIыгъэн фае.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ хэушъхьафыкIыгъэу къащыуцугъ пшъэрылъыбэ зэшIозыхырэ гупчэхэм яIофшIэн нахьышIоу зэхэщэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм. МФЦ-хэр къызфагъэфедэхэзэ республикэм щыпсэухэрэм япроцент 95-рэм ехъумэ фэIо-фашIэхэр къызIэкIагъэхьанхэ алъэкIы (планымкIэ процент 90-рэ) хъугъэ.\n«ЦIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэм иIоф зэрэзэхэщагъэр нахьышIу шIыгъэнымкIэ Iофтхьабзэхэр лъыдгъэкIотэщтых. Мы IофшIэным гухэлъ шъхьаIэу иIэр цIыфхэм икъоу афэгумэкIыгъэныр ары. Къэралыгъом, социальнэ IофышIэхэм яIэпыIэгъу ренэу щыгугъынхэ зэралъэкIыщтыр республикэм исхэм къагурыIоным мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу щыт», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ мэфэкIым пае джыри зэ къафэгушIуагъ ыкIи а отраслэм иIофышIэ анахь дэгъухэм шIухьафтынхэр афигъэшъошагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъхэр аратыжьыгъэх къыкIэлъыкIохэрэм: республикэ унэ-интернатэу зыныбжь хэкIотагъэхэмрэ сэкъатныгъэ зиIэхэмрэ зыщаIыгъхэрэм ипащэ медицинэ IофхэмкIэ игуадзэу Галина Гуршинам, Мыекъопэ районымкIэ цIыфхэм ясоциальнэ фэIо-фашIэхэр зэшIозыхырэ гупчэм хэхьэрэ Абадзехскэ псэупIэм икъутамэу N 1-м ипащэу Светлана Ивлевам, цIыфхэм ясоциальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ Кощхьэблэ гупчэм икъутамэу зыныбжь хэкIотагъэхэмрэ сэкъатныгъэ зиIэхэмрэ зыщаIыгъхэ Натырбые унэ-интернатым ипащэу Мэрэтыкъо Асыет, цIыфхэм ясоциальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн фэгъэзэгъэ гупчэм Шэуджэн районымкIэ исоциальнэ IофышIэу ЛIэхъусэжъ Наталье, Мыекъопэ психоневрологическэ унэ-интернатым ипащэу ХъокIон Байзэт.\nЩытхъуцIэу «Адыгэ Республикэм цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэр къыкIэлъыкIохэрэм афагъэшъошагъ: социальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ Красногвардейскэ гупчэм исоциальнэ IофышIэу Людмила Кондратьевам, Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ испециалист-эксперт шъхьаIэу Шъхьэлэхъо Заремэ, IофшIэнымкIэ ыкIи цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэмкIэ гупчэм иуплъэкIу-аналитическэ отдел ипащэу КIыкI Зарэ, Мыекъопэ психоневрологическэ унэ-интернатым иврачневрологэу Татьяна Черняковам, зыныбжь хэкIотагъэхэмрэ сэкъатныгъэ зиIэхэмрэ зыщаIыгъхэ республикэ унэ-интернатым имедицинскэ сестрау Хьабэхъу Марьянэ. Мы Iофтхьабзэм илъэхъан Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм, джащ фэдэу Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ янаградэхэр зыфагъэшъошагъэхэм аратыжьыгъэх.\nМэфэкI концерткIэ зэIукIэр аухыгъ.\nПредыдущая ЯшIуагъэ арагъэкIыгъ\nСледущая В Адыгее началась модернизация первичного звена здравоохранения


Продажа телескопических погрузчиков в Адыгейске, купить новые и бу\nПродажа телескопических погрузчиков в Адыгейске\nЕсли вы являетесь продавцом техники в городе Адыгейск, разместитесь у нас бесплатно, это позволит найти новых клиентов.\nБлижайшие к Адыгейску предложения о продаже телескопического погрузчика\nРасстояние до Адыгейска — 78 км. по прямой\nРасстояние до Адыгейска — 133 км. по прямой\nРасстояние до Адыгейска — 164 км. по прямой\nРасстояние до Адыгейска — 236 км. по прямой\nРасстояние до Адыгейска — 312 км. по прямой\nРасстояние до Адыгейска — 436 км. по прямой\nРасстояние до Адыгейска — 444 км. по прямой\nРасстояние до Адыгейска — 458 км. по прямой


Хьайфэ (Израиль) Урысые Федерацием иконсул иунэ дэжь адыгэхэр щызэрэугъоигъэх »\nЖъоныгъуак1эм (маим) и 20-м Израиль ит къалэу Хьайфэ Урысые Федерацием иконсул иунэу дэтым дэжь нэбгрэ 50 фэдиз хъухэу адыгэмэ митинг щаш1ыгъ. Ащ хэтыгъэх адыгэ къуаджэхэу Кфар-Камэрэ Рихьаниерэ ащыщхэр - нахьыжъхэри, ныбжьык1эхэри. Митингыр сыхьатыр 14-м щегъэжьагъэу 16-м нэс к1уагъэ.\nАщ хэлэжьагъэхэм ащыщэу Оркъыжъ Адам Натпрессым къызэрэри1уагъэмк1э, митингыр дахэу рек1ок1ыгъ. Иегъэжьэгъум консулым иунэ ч1эс лэжьак1охэр къыч1эк1ыгъэх, ау къек1ол1агъэхэм ахэр гущы1эгъу аш1ынхэу, митингыр зык1аш1ыгъэр къизы1отык1ырэ тхыгъэхэр аратынхэу игъо имыфэхэзэ псынк1эу ч1эхьажьыгъэх.\nКъэзэрэугъоигъэхэм адыгэ быракъхэр ык1и плакатхэр а1ыгъыгъэх, ахэм атетхэгъагъ 1офэу зык1эдэухэрэр: геноцидыр зэрыщы1агъэр аштэныр ык1и Шъачэ (Сочи) олимпиадэу щык1ощтыр зэпыгъэугъэныр.\nИзраиль адыгэу нэбгырэ мини 4-м нахьыбэ щэпсэу. Ахэр къоджит1умэ ащэпсэух - Кфар-Камэрэ Рихьаниерэ. Адыгэ унэгъо заули Израиль ит къэлэ зэфэшъхьэфхэм адэсых - Хьайфа, Тель-Авив, Эйлат, Иерусалим, Цфат ык1и нэмык1хэм.\nОпубликовал administrator, 21-05-2010, 11:49. Просмотров: 1788


Джэныкъо машIом иухъумакIох | Адыгэ Макъ\nДжэныкъо машIом иухъумакIох\nУрысые мэфэпчъым чIыпIэ гъэнэфагъэ щызыубытыгъэ мэфэкIэу ным и Мафэ шэкIогъум иаужырэ тхьаумафэ хагъэунэфыкIы. Ащ фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ шэкIогъум и 23-м Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние щыкIуагъ.\nМы мэфэкI шIагъомкIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат сабыибэ зиIэ ныхэм афэгушIуагъ. Джащ фэдэу Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, идепутатхэр, министрэхэр, муниципальнэ образованиехэм, общественнэ организациехэм, къэбарлъыгъэIэс амалхэм ялIыкIохэр.\nМэфэкI Iофтхьабзэр шIуфэс гущыIэхэмкIэ КъумпIыл Мурат къызэIуихыгъ:\n— Мы мафэм сыгу къыздеIэу сышъуфэгушIо, тянэ лъапIэхэр, тянэжъхэр. Джэныкъо машIом иухъумэкIо бзылъфыгъэ — нэу цIыфыгъэ-шэпхъэ дахэхэмрэ Iэдэбныгъэмрэ арыгъуазэрэм лъытэныгъэ ин фэтэшIы, анахь къытпэблэгъэ ыкIи шIу тлъэгъурэ тянэхэм рэзэныгъэ инэу афытиIэр гущыIэ фабэхэмкIэ къатэIотыкIы. КIэлэцIыкIухэм япIункIэ, обществэм ахэр епэсыгъэ цIыфхэу бгъэсэнхэмкIэ ным пшъэрылъэу ыгъэцакIэрэр бэдэд.\nУнагъом, ным ыкIи кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу ятыгъэным иIофыгъохэм ренэу тынаIэ атетэгъэты, тапэкIи ащ зэредгъэхъущтым тыпылъыщт.\nЛъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэ ныхэр, псауныгъэ пытэ шъуиIэнэу, къышъупэблэгъэ цIыфхэм ягуфэбагъэрэ яшIулъэгъурэ шъуащымыкIэу илъэсыбэ къэжъугъэшIэнэу сышъуфэлъаIо!\nНэужым сабыибэ зиIэ ны нэбгыри 10-мэ «Материнская слава» зыфиIорэ медалыр, дипломхэмрэ ахъщэ шIухьафтынэу сомэ мин 30 зырызрэ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат аритыгъэх. Ахэм ащыщых нэбгыри 8 зыпIурэ Бэгугъэ Заремэ, Вера Самойловар (нэбгыри 7), Елена Кропинар (сабыи 6), ХьадэгъэлIэ Заремэ (нэбгыри 5), Ожъ Анжеликэ (нэбгыри 5).\nДжащ фэдэу Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм, IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ Министерствэм ацIэкIэ сабыищ ыкIи нахьыбэ зиIэ ныхэм афэгушIуагъэх, шIухьафтын зэфэшъхьафхэр аратыгъэх.\nАдыгеим иорэдыIохэмрэ икъэшъуакIохэмрэ къатыгъэ концертым мэфэкI зэхахьэр къыгъэбаигъ, IэгутеошхокIэ ахэм апэгъокIыгъэх.


Республика Адыгея - ШышъхьэIум и 8-р — физкультурникым и Маф\nШышъхьэIум и 8-р — физкультурникым и Маф\nАдыгеим ренэу ищытхъу чыжьэу агъэIугъ испортсмен шIагъохэмрэ испортивнэ гъэхъагъэхэмрэ. ТичIыпIэгъухэм урысые спортыр дунэе лъэгапIэхэм къызэращагъэлъагъорэм ыкIи спорт лъэпкъ зэфэшъхьафхэмкIэ тиреспубликэ урысые, дунэе зэнэкъокъухэр зэрэщыкIохэрэм тарэгушхо.\nАнахьэу етIани тызгъэгушIорэр республикэм спортымкIэ игъэхъэгъэ инхэм цIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэхэрэ физкультурнэ движениер алъапсэу зэрэщытыр ары. Спортсмен цIэрыIо хъущтхэр гъэхьазырыгъэнхэмкIэ ищыкIэгъэ инфраструктурэри щыI. Физкультурэмрэ спортымрэ зисэнэхьат хъугъэхэм тызэрафэразэр къатIомэ тшIоигъу. Ахэр яIоф фэшъыпкъэх, щыIэкIэ-псэукIэ тэрэзым ныбжьыкIэхэр фэщэгъэнхэмкIэ афэлъэкIыщтыр зэкIэ ашIэ.\nНыбджэгъу лъапIэхэр, зэкIэми тышъуфэлъаIо псауныгъэ пытэ шъуиIэнэу, шъуимурад дахэхэр къыжъудэхъунхэу, джыри нахь гъэхъэгъэ инхэм шъуакъыфэкIонэу!


ШъхьаIэр/Пресс-гупч/АР-м иминистрэхэм я Кабинет икъэбарыкIэхэр/Правительствэм хэтхэм зэхъокIыныгъэхэр афэхъугъэх\nАдыгеим и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэ зэрагъэнафэрэм ехьылIэгъэ Указым кIэтхэжьыгъ.\nА IэнатIэм Iуагъэхьэгъэ Сергей Стельмах аужырэ илъэсихым къалэу Мыекъуапэ ипащэ иапэрэ гуадзэу щытыгъ, мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъо заулэмэ, муниципальнэ социальнэ программэхэм ягъэцэкIэни ахэм къахиубытэу, афэгъэзэгъагъ. Мы тхьамафэм республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ ипащи зэрэзэблахъугъэр шъугу къэтэгъэкIыжьы. Министрэм ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнэу Мырзэ Джанбэч агъэнэфагъ.\nАдыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерстви кадрэ зэхъокIыныгъэхэр къыщыхъугъэх. Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет иунашъоу Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэ игуадзэу Алексей Поддубнэр зэрагъэнафэрэм ехьылIагъэм Премьер-министрэм ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Наталья Широковар кIэтхэжьыгъ. ЫпэкIэ Адыгэ къэралыгъо университетым конституционнэ, административнэ правэмкIэ икафедрэ ар щылэжьагъ, илъэс заулэрэ «Мыекъопэ мыгъучIыпцIый компанием» Iоф щишIагъ, ОАО-у «Майкоппромсвязь» зыфиIорэм игенеральнэ директорэу щытыгъ.\nПоддубный Алексей Олег ыкъом илъэс 44-рэ ыныбжь. Адыгэ къэралыгъо университетым июридическэ факультет дэгъу дэдэу 1998-рэ илъэсым къыухыгъ. Юридическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат.


«Адыгэ Хасэм» изэфэсэу июным и 30-м Мыекъуапэ щыкIуагъэм тхьамыкIашъо теущтыгъ »\nСыда мыхэмэ къямыкIугъэр? Ахэм къуаджэмэ къарыкIыгъэхэри ахэтыгъэнба? Iофы зебгъэшIэу укъэкIуагъэмэ щысба рэхьатэу. Хьау, зыгорэ афэмыщэчышъунэу къыщыхъугъ. Джащ зэкIэхэмкIэ тегупшысэн фай. Ар тымылъэгъугъэм фэдэу зыпшIыкIи хъунэп.\nАпэрэхэм чIэкIыжыныр зырагъэжьагъэр – Бъэгъушъэ Адам изэфэхьысыжь псалъэ къышIызэ. Ахэм къямыкIугъэмкIэ зытеплъхьан плъэкIыщтыр – иадыгэбзэ къэгущыIакI, иурысыбзэ техьажьыкI.\nХэта зигопэщтыр «сыда пIомэ» зыфэпIощтым ычIыпэкIэ «потому что» фэдэ гущыIэхэр ренэу бгъэфедэхэмэ? Ари «Адыгэ Хасэм» уритхьэматэу. Ари зэфэсым укъыщыгущыIэу.\nКъэIогъэн фае, аужыпкъэрэ Хэсашъхьэм изэхэсыгъомкIэ «бзэр» ары анахь лъэшэу зыкIызэнэкъокъугъэхэр. Ежь Бэгъушъэм псалъэу къышIыщтым щыщэу зыкуп урысыбзэкIэ къасIомэ нахьышIу ыIуи къызахедзэм, дырагъэштагъэп. Iэ Iэти ашIыгъ – къикIыгъэр зэкIэ къыIощтыр адыгэбзэн фае.\nАущтэу тхьэматэм Хэсашъхьэм иунашъо риутыжьыгъэмэ а чIэкIыжьыгъэхэм амышIэщтыгъэми – иурысбзэ къэгущыIакIэр зэрямыгопагъэр умылъэгъу фэдэу зыпшIыми хьаолый.\nСэ сшъхьэкIэ чыжьэу сыкъыкIи зэфэсым сыкъэкIуагъэп. Ау джа апэ чIэкIыжьыгъэхэм сащыщыгъ. СыкъызчIэхьажьым ызыныкъо горэ чIэсыжьыгъэми ары.\nТхьам нэмыкI къин тыхэмыгъаф, ау тапэ илъыр хэта зышIэрэр? Зыгорэ къызыхъук1э, сыдэущтэу цIыфхэр тыугъоищтха?.. АщкIэ Бэгъушъэ Адам къыIорэр шъыпкъэ – «Адыгэ Хасэм» реорганизацие ищыкIагъ. Ау а зэхъокIыныгъэхэр ежь къыщемыжьэмэ зи къыкIыщтэп.\nЩэш1э Аслъан, natpress\nОпубликовал administrator, 1-07-2012, 19:57. Просмотров: 2117


КIэуххэр зызэфахьысыжьхэм… — Адыгэ макъ\nГавердовскэ къоджэ тхылъеджапIэм бэмышIэу шахматхэмкIэ ныбжьыкIэхэр щызэнэкъокъугъэх. Кружокэу «Шахматист ныбжьыкIэхэр» зыфиIорэм ипащэу Михаил Каплуновскэр ыкIи ащ хэтхэр тхылъеджапIэм иIофышIэхэм къырагъэблэгъагъэх.\nЗэнэкъокъур рамыгъажьэзэ тхылъеджапIэм иIофышIэу Наталья Алексеевам шахмат джэгунхэм ятарихъ къэзэрэугъоигъэхэм къафиIотагъ.\n— ЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, ижъырэ Урысыем шахматхэр я 9-рэ е я 10-рэ лIэшIэгъухэм къыщежьагъэу ары. Шахматхэр нахь зэлъашIэхэ хъумэ, лъыкIуатэзэ, 1924-рэ илъэсым бэдзэогъум и 22-м хэушъхьафыкIыгъэ организациеу ФИДЕ (шахматхэмкIэ дунэе федерацие) зэхащагъ. Мы уахътэм къалэ пэпчъ шахматнэ клубхэр адэтых, — къыIуагъ Наталья Алексеевам.\nНэужым пхъэдзыкIэ зэдешIэщтхэр агъэнэфагъэх. Iофтхьабзэу «Юные шахматисты» зыфиIорэр гъэшIэгъонэу кIуагъэ. Хэти текIоныгъэр къызэрэдихыщтым пылъыгъ, темыкIуагъи къахэкIыгъэп.\nЗэнэкъокъум икIэуххэр зызэфахьысыжьхэм, Георгий Матвиенкэм апэрэ чIыпIэр къызэрэдихыгъэр къэнэфагъ. Владимир Порфировым ятIонэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ, Чэсэбый Тамерлан ящэнэрэ хъугъэ. Зэнэкъокъум судьяу иIэгъэ Михаил Каплуновскэм хэлэжьэгъэ пстэуми щытхъу тхылъхэр аритыжьыгъэх.\nЗэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм шахмат джэгунхэм афэгъэхьыгъэ тхылъ къэгъэлъэгъоным еплъынхэ амал яIагъ.\nПредыдущая Уахътэм ымыгъэпкIыжьырэ сатырхэр\nСледущая ЗэхъокIыныгъэхэр сыда зыфэIорышIэщтхэр?


ЦIыфыпсэм уасэ иIэп — Адыгэ макъ\nЦIыфыпсэм уасэ иIэп\nРедактор 20.08.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАвтомобиль гъогухэм къатехъухьэхэрэ тхьамыкIагъохэр водительхэу рулым кIэрысхэм язакъоп зилажьэхэр. Ежь гъогухэр зыфэдэхэми, инфраструктурэр зэрэгъэпсыгъэми ахэр япхыгъэх. Мыщ дэжьым къэIогъэн фаер машинэхэр зезыфэхэрэри, гъогухэр зэпызычыхэрэ цIыфхэри зэфэдэу сакъынхэ зэрэфаер ары.\nКъалэу ТIуапсэ укъызщыдэкIыжьырэ чIыпIэм илъэсыбэрэ къэлэ ГИБДД-м иIофышIэ купхэм ащыщ горэм къулыкъу щихьыгъ. Мыщ къэсыхэрэ водительхэм ячъэ къызкIыщагъакIэрэр зэрагъэпщынэщтхэм тещыныхьэхэкIэ арэп, аварием хафи зэхикъутэгъэ «жигуленкэу» гъогубгъум лъэгапIэм щытырагъэуцуагъэр апэу анэгу къызэрэкIидзэрэр ары. Ар зылъэгъурэр къыщышIын ылъэкIыщтым емыгупшысэн ылъэкIыщтыгъэп.\nСтатистикэм къытыхэрэ пчъагъэмэ къызэраIорэмкIэ, илъэс къэс тикъэралыгъо игъогухэм къатехъухьэхэрэ машинэ зэутэкIхэм нэбгырэ мин 32-рэ фэдиз ахэкIуадэ. ЗэрэхъурэмкIэ, илъэс къэс къэлэ цIыкIухэм е район гупчэхэм ащыпсэурэмэ афэдиз (гущыIэм пае, ПсышIуапэ фэдэу) чIышъхьашъом текIодыкIы.\nМафэ къэс пIуагъэми ухэмыукъонэу, водительхэм ямашинэ зефакIэрэ лъэсрыкIохэм гъогум узэрэрыкIон е ар зэрэзэпыпчын фэе шапхъэхэу щыIэхэр зэрамыгъэцакIэхэрэмрэ апкъ къикIыкIэ, къэбар гомыIухэр зэхэтэхых. Гъогум хэбзэнчъэу щызекIохэрэм административнэ пшъэдэкIыжьэу арагъэхьырэр нахь къагъэпхъэшэ зэпытыми, ащ къымыгъэуцурэр джыри макIэп.\nМы Iофым хэкIыпIэ фэхъунэу щытхэр гъогушI хъызмэтым ипшъэрылъхэр, гъогухэр зэрагъэпсыхэрэ шIыкIэр зэблахъунхэр, шIыкIакIэхэр агъэфедэхэзэ инфраструктурэм игъэпсын лъагъэкIотэныр арых. Ащ фэдэ екIолIакIэхэр Шъачэ Олимпиадэм фагъэхьазыры зэхъум гъогушIхэм агъэфедэгъагъэх ыкIи щытхъу хэлъэу зэшIуахыгъагъэх. Уахътэм диштэрэ гъогухэр, лъэмыджхэр, туннельхэр агъэпсыгъэх, автомашинэхэр сыхьат заулэрэ зэхэтхэу гъогухэм атетыжьхэрэп. Джыри а Iофхэр лъыгъэкIотэгъэнхэ фае.\nТурфирмэу «Арбай» зыфиIорэм иавтобус гупсэф цIыкIоу Урысыем къикIыгъэ цIыф купым къыпэгъокIыгъэм тисэу километрэ 1500-у Стамбулрэ Анкарарэ азыфагу илъэр тымыгузажъоу сыхьатиблыкIэ къэткIугъ. Автомобиль гъогоу тызэрыкIорэр зэрэзэтегъэпсыхьагъэр згъэшIагъозэ зэсIожьыщтыгъэ: «Тэри мыщ фэдэ гъогухэр тиIагъэхэмэ!» Гъогур шъолъыриплIэу зэтеутыгъ, зы мэшэ цIыкIуи иIэп, асфальтыр зэшъхьэзэшъо хъопсагъоу ыкIыкIу телъ.\nГъогум полицейскэхэр щыплъэгъухэрэп, тынэсыфэ зэзакъу ахэр тапэ къызэрифагъэхэр, ари гъэстыныпхъэр транспортым зыщырагъэхъорэ станциер ары зыщыхъугъэр. Тиводителэу Тарик ныбжьыкIагъэми, хэукъоныгъэ гори гъогум щишIыгъэп.\n— Водительхэм яправахэр зэраIахыщтхэр зэуи арэп, — еIо ащ. — Ащ пае гъогухэм полициер атетынэуи ищыкIагъэп. ТыдэкIи радархэр, машинэхэм сурэт атезыххэрэ приборхэр атетых, автомашинэ пэпчъ зэрэзекIорэм лъэплъэх. Шапхъэхэр зыукъохэрэм ямашинэхэм яномерхэри атырахых, мазэм ыкIэм тазырэу къыптыралъхьагъэр зыфэдизыр итэу квитанцие къыпфагъэхьы. Игъом ар зымытыкIэ, машинэр уагъэгъэфедэщтэп.\nТарик иправахэри, имашини къеухъумэх. Микроавтобусыр ары иунагъо зэриIыгъыр. ИлэжьапкIэ доллар 1500-рэ зэрэхъурэр, ащ фэшъхьафэу, фирмэу Iоф зыщишIэрэм соцпакетыр ыпшъэ рилъхьажьыгъ, мэфэ пчъагъэрэ зэпымыгъэоу Iоф зыпшIэкIэ, пшхырэм тефэрэ уасэри къыуетыжьы. Арышъ, кIалэм иIоф шIокIодынэу фаеп.\nУахътэм диштэрэ технологиехэр аужырэ лъэхъаным игъэкIотыгъэу Тыркуем игъогушIхэм агъэфедэх. Ахэм яшIуагъэ къызэрэкIорэр пстэумэ янэрылъэгъу, машинэ зэутэкIхэр, цIыфхэр ахэм зэращыфыкъохэрэр нахь макIэ хъугъэх. ЦIыфхэм хабзэм цыхьэу фашIырэм къыхэхъуагъ.\nТарик къызэриIорэмкIэ, автомобиль гъогухэм ягъэкIэжьын хабзэм ахъщэу хилъхьэрэм зыкъегъэшъыпкъэжьы. Гъогухэм язытет нахь дэгъу зэрэхъугъэм пае машинэхэр нахь макIэу зэутэкIых.\nТыркуем игъогухэм афэдэу Иорданием иехэми афэсакъых. Мы къэралыгъом хэхъоныгъэхэу ышIыгъэхэм уямыхъопсэнэу щытэп. ЗекIон индустриеу хэгъэгум зыщызыушъомбгъугъэм ихьатыркIэ мылъкушхо казнэм къихьэ хъугъэ, арышъ, гъогухэм язэтегъэпсыхьан пэIуагъэхьэрэ ахъщэм шъхьасыхэрэп. Мыщ къэкIорэ зыгъэпсэфакIохэм агъэшIэгъожьырэп псэупIэ цIыкIухэу цIыфхэр тхьамыкIэу зыщыпсэухэрэм апэблагъэхэу гъэстыныпхъэр зыщащэхэрэ станциехэр, пкъыгъо зэфэшъхьафхэр зытелъхэ тучан мыинхэр, бэдзэршIыпIэхэр, шхэпIэ цIыкIухэр къызэрэщызэIуахыгъэхэр. ЦIыфхэм ящыIакIэ зэхъокIы, федэ къызхэкIыщтхэ IофшIэпIэ унаехэр зэхащагъэх.\nИорданием икъэлэ шъхьаIэ иурамхэм ащыщ Амман Мухаммед Шеркес сыригъусэу тырэкIо. Ар илъэсыбэрэ чIыпIэ полицием Iоф щишIагъ, гъогухэм язытети, зэрагъэфедэхэрэри дэгъоу ешIэх.\n— Машинэхэр къызэтеуцохэу, зэжэжьхэу мыщ зэрэщымыхъурэр шъыпкъа? — сеупчIы ащ.\nГъогоу тызтетым автомобилэу рыкIорэр гъунэнчъэу къыпшIошIы. Зэпэблэгъэ дэдэхэу лъыкIуатэхэуи плъэгъущтых, ахэр зэрэзэнэмысыхэрэр умыгъэшIэгъон плъэкIырэп.\n— Машинэр бэми, зэфэсакъыжьхэу зыхъугъэхэр бэшIагъэп, — къеIуатэ сигъусэ. — Къэлэ гъогухэм язытет агъэпытэным илъэсипшI фэдиз хъугъэ зыпылъхэр. Гъогухэм ащыщ чIыпIэхэр аIэтыхэу е чIычIэгъым чIахьэхэу бэрэ уарехьылIэ. Ахэм инэу яшIуагъэ къэкIуагъ. Къэлэ гупчэ дэдэм машинэхэр къыщызэхахьэхэмэ, гъогухэм регулировщикхэр къатырагъэуцох.\n— Машинэхэр зэутэкIыхэу, къутэхэу къыхэкIырэба?\n— БлэкIыгъэ лъэхъанхэм ялъытыгъэмэ, ащ фэдэхэр макIэ къызэрэхъухэрэр. АвтомобилитIу зэутэкIыгъэмэ, мысэр псынкIэу къагъоты. Тихабзэхэр пытэх ыкIи пхъашэх. Анахьэу зэутэкIым хэфагъэхэм сабыйхэр ахэтыгъэхэмэ, къыпшъхьасыщтхэп. Анахь лъэшэу агъэпщынэхэрэр рулым ешъуагъэу кIэрытIысхьэхэрэр арых.\nАмман игъогухэм автомобильхэр зэращызекIохэрэр, цIыф миллион пчъагъэ зыщыпсэурэ къалэм машинэхэр зэблэмыкIышъухэу къызэрэщызэтемыуцохэрэр ти ШъачэкIэ щысэтехыпIэ мэхъу. Мафэ къэс зыгъэпсэфыгъо лъэхъаныр екIыфэкIэ псэупIэхэу ПсышIуапэ, Лоо, Тыгъэмыпс къащызэхэхьэрэ машинэр бэдэд.\nАмман игъогухэм машинэхэу ащызекIохэрэм япчъагъэ къыщызыгъакIэхэрэм ащыщ чIыопсыри. Мафэхэр зэрэжъоркъ дэдэхэм пае гъогухэм къатехьэхэрэр къэралыгъо къулыкъушIэхэмрэ IофышIэ кIохэрэ цIыфхэмрэ. Ерыуаджэхэу гъогум тетхэу цIыфхэр щыплъэгъухэрэп, тыгъэр отIысыфэкIэ кондиционерхэм унэхэм Iоф ащашIэ. ЦIыфхэр жъугъэу гъогум къызытехьэхэрэр къызыушIункIыкIэ ары. Ахэм шхапIэхэр, зыгъэпсэфыпIэхэр, супермаркетхэр якIуапIэх.\nКфар-Камэ тызэращэрэ автобусым иводителэу Натхъо Аббас къыхихыгъэ гъогур щыкIагъэ гори имыIэу гъэпсыгъэ. «Мыщ рыкIохэрэм ыпкIэ аты, — къеIуатэ ащ. — Уфаемэ, пэшIорыгъэшъэу билет къэпщэфынышъ, охътабэрэ ар бгъэфедэн плъэкIыщт. НэмыкI шIыкIи щыI: гъогум урыкIуагъэмэ, тефэгъэ ахъщэр итэу квитанциер унэм къыпфэкIо. Трассэм ыбгъухэм сканерхэр атетых, компьютерым ахъщэ лые къыптырилъхьащтэп, ау ежь иери уигъэшхыщтэп».\nЫужырэ мафэм ижъырэ Иерусалим къытажэщтыгъ. Мыщ уахътэм диштэхэрэ гъогу шъуамбгъохэри, бэшIагъэу агъэфедэхэрэ гъогужъ цIыкIухэри щызэхэпхъагъэх. Гъогухэм къэлэдэсхэм яавтомобильхэри, туристхэр къезыщэкIыхэрэ автобусхэри бэу атетхэми, язэрар зэрамыгъэкIэу ыкIи зэхэмылъадэхэу ащызэблэкIых.\n— Израиль игъогухэм уащызекIоныр щынагъуа? — сеупчIыгъ Натхъом.\n— Ар рулым узкIыкIэрытIысхьэрэм елъытыгъ. Уимашинэ ахъщэ къырыблэжьынэу уфаемэ, уитранспорти уфэсакъыщт. Шапхъэхэр гъогум щызыукъохэрэм чIыпIэ полициер пхъашэу къапэгъокIы.\nИлъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьымэ, Натхъо Аббас иунагъо машинэ зэутэкIым хэфэгъагъ, ышыпхъухэу Нилирэ Дианэрэ (илъэс 21-рэ 19-рэ аныбжьыгъэр) хэкIодагъэх. Ямашинэ джипым исэу къеогъэгъэ водителыр зауплъэкIум, ешъуагъэу къычIэкIыгъагъ…\nШъачэ — Стамбул – Анкара — Тель-Авив — Иерусалим — Шъачэ.\nПредыдущая Чъэпыогъум ригъэжьэщт\nСледущая Лъэпкъым ибаиныгъэу ти Сырыфыбг


КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр зэтырагъэпсыхьэх — Адыгэ макъ\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр зэтырагъэпсыхьэх\nУрысые Федерацием и Президент иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэхыгъэ мылъкум ишIуагъэкIэ Адыгеим ит псэолъэ заулэмэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. АщкIэ пшъэрылъхэр зэшIохыгъэхэ зэрэхъурэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ынаIэ тет, IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм зыщегъэгъуазэ.\nСоциальнэ объектхэр зэрифэшъуашэу зэтегъэпсыхьэгъэнхэм (анахьэу сабыйхэр зыщаIыгъ гъэсэныгъэм иучреждениехэр), ахэм ящыкIэгъэ оборудованиер ягъэгъотыгъэным мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ ипсалъэ мызэу, мытIоу къыщыхигъэщыгъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр пштэмэ, илъэси 3 — 7 зыныбжь сабыйхэм алъэныкъокIэ непэ чэзыу щыIэжьэп, илъэси 3-м нэс зыныбжьхэм яфэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэм, ахэм зэкIэми чIыпIэхэр яIэнхэм республикэм ипащэхэр джырэ уахътэм дэлажьэх.\nУФ-м и Президент иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэхыгъэ мылъкумкIэ зэтырагъэпсыхьажьы Мыекъопэ районым ит къутырэу Северо-Восточные Сады дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Золотая рыбка» зыфиIорэр. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат бэмышIэу ащ щыIагъ, псэолъэшI IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм зыщигъэгъозагъ. ЫпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, къэралыгъом ипащэ иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэхыгъэ сомэ миллион 51,5-м ехъу мы учреждением изэтегъэпсыхьан пэIуагъэхьащт. Мылъкур блэкIыгъэ илъэсым ыкIэм республикэм къыIэкIэхьагъ.\nМы гъэсэныгъэм иучреждение 1987-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1999-рэ илъэсым нэс Iоф ышIагъ, сабыйхэр бэу мыщ къакIощтыгъэх. Шапхъэхэм зэрадимыштэжьырэм къыхэкIыкIэ ар нэужым зэфашIыгъ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипащэу Ирина Болховитинам къызэриIуагъэмкIэ, джырэ уахътэм сабыйхэр Мыекъуапэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ащэх, ау гъэцэкIэжьынхэр заухырэ нэуж сабыи 110-мэ мыщ чIыпIэхэр щагъотыщтых. Ежь имызакъоу, псэупIэм дэсхэри а мафэм ежэх.\n— Къутырым дэсхэр зэкIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр къызэIуахыжьыным ежэх, — еIо Ирина Болховитинам. — Мыщ къыпыщылъ чIыгур гъэкъэбзэгъэнымкIэ ны-ты ныбжьыкIэхэр, къутырдэсхэр IэпыIэгъу къытфэхъугъэх.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэм квадратнэ метрэ 1068,2-рэ илъ, чIыгу квадратнэ метрэ 8300-рэ къыпыщылъ. Илъэсэу тызхэтым ищылэ мазэ и 29-м щегъэжьагъэу псэолъэшI IофшIэнхэр мыщ щэкIох, джырэ уахътэм унашъхьэр зыIыгъыщт пкъыгъохэм язэхэгъэуцон псэолъэшIхэр дэлажьэх. Ащ дакIоу джэхашъохэр икIэрыкIэу радзэжьыщтых, пчъэхэр, шъхьангъупчъэхэр хагъэуцожьыщтых, мебелыкIэ чIагъэуцощт, нэмыкI IофшIэнэу къапыщылъыр макIэп, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр икIэрыкIэу ашIыжьыщт пIоми ухэукъощтэп. 2018-рэ илъэсым бэдзэогъум и 31-м нэс псэуалъэр атынэу агъэнафэ. IофшIэнхэр зыгъэцакIэрэр пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Марк-Сервисыр» ары.\nМыекъуапэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Звоночек» зыфиIорэри непэ зэтырагъэпсыхьэ. Мыщ 1968-рэ илъэсым щыублагъэу Iоф ешIэ, нэбгыри 140-мэ ателъытагъ. Илъэс пчъагъэхэм къакIоцI псэуалъэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зэрэщымыкIуагъэхэм къыхэкIыкIэ изытет шапхъэхэм адимыштэжь хъугъэ. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, ащ изэтегъэпсыхьан УФ-м и Президент иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэхыгъэ сомэ миллион 14,2-м ехъу пэIуагъэхьащт. Унашъхьэр ыкIи дэпкъхэр, псырыкIуапIэхэр ыкIи канализациер агъэцэкIэжьыщтых, электричествэр зэрыкIорэ линиехэр зэблахъущтых, нэмыкI IофшIэнхэри къыдыхэлъытагъэх. Непэ ехъулIэу дэпкъхэр зэфащагъэх, штукатуркэ ашIыгъэх, хэкIыр дащыгъ.\nПсэолъэшI IофшIэнхэр зыгъэцакIэрэр пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Стройгазсервисыр» ары. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым мэкъуогъум и 30-м нэс кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр къызэIуахыжьыщт. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэр зэрагъэцэкIэжьыщтым дакIоу ащ къыпыщылъ чIыпIэхэри зэтегъэпсыхьэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ, ащкIэ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур пшъэрылъ гъэнэфагъэ фишIыгъ.\n— КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр дгъэцэкIэжьхэзэ, ахэм амалэу аIэкIэлъхэм ахэтэгъахъо, илъэсищым нэс зыныбжь сабыйхэм чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм игумэкIыгъо чэзыу-чэзыоу дэтэгъэзыжьы. Илъэси 3 — 7 зыныбжь кIэлэцIыкIухэм алъэныкъокIэ непэ чэзыу щыIэжьэп. Гъэмафэм ехъулIэу къутырэу Северо-Восточные Сады дэс унэгъо ныбжьыкIэхэм якIэлэцIыкIухэр шэпхъэшIухэм адиштэрэ гъэсэныгъэм иучреждение ащэнхэ амал яIэщт. ТшIэрэр зэкIэ зыфэгъэхьыгъэр тицIыфхэм апай, ахэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр, яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу афэдгъэцэкIэнхэр ары, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, федеральнэ гупчэмрэ УФ-м и Президент иIэпэчIэгъэнэ фондрэ IэпыIэгъу къазэрафэхъухэрэм ишIуагъэкIэ социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъуабэхэр республикэм щызэшIуахых. Шъугу къэдгъэкIыжьын, къэралыгъом ипащэу Владимир Путиныр зыкIэтхэжьыгъэ унашъом диштэу тишъолъыр ит псауныгъэр къэухъумэгъэным, гъэсэныгъэм ыкIи культурэм иорганизацие заулэмэ мылъку къафатIупщыгъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIитIум анэмыкIэу медицинэм иучреждениищмэ ыкIи къуаджэхэм адэт культурэм иунитIумэ ягъэцэкIэжьын пэIуагъэхьащт сомэ миллион 70-рэ фэдиз Адыгеим къыIэкIэхьагъ. Мылъкур зэрагъэфедэрэм, гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ынаIэ тет.\nПредыдущая КъумпIыл Муратрэ Джаник Файзиевымрэ язэдэгущыIэгъу\nСледущая Сомэ миллион 300 фэдиз апэIуагъэхьащт


Республика Адыгея - Тэхъутэмыкъое районым ихэхъоныгъэ тегъэпсыхьагъэу\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Тэхъутэмыкъое районым ипсэупIэ заулэмэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным епхыгъэ IофыгъохэмкIэ зэхэсыгъор Яблоновскэ къэлэ псэупIэм иадминистрацие тыгъуасэ щызэрищагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, муниципальнэ образованиеу «Тэхъутэмыкъое районым» ипащэу Шъхьэлэхъо Азмэт, къэлэ, къоджэ псэупIэхэм япащэхэр, джащ фэдэу мылъку зэфыщытыкIэхэмкIэ, архитектурэмкIэ, къэлэгъэпсынымкIэ Iофыгъохэм афэгъэзэгъэ республикэ ведомствэхэм яIэшъхьэтетхэр.\n«Мазэм къыкIоцI зы зэхэсыгъоп мыщ щызэхэсщагъэр. ПсынкIэ шъыпкъэу зэшIохыгъэн фэе Iофыгъо заулэ районым ыпашъхьэ ит. Ахэр энергетикэм, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым, псэупIэхэм язэтегъэпсыхьан, псэолъэныкъошIхэм яухын япхыгъэхэр ары. ПсэупIэ заулэмэ ащ фэдэ Iофыгъохэр лъэшэу къащыуцугъ. Районым щыпсэухэрэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэр хэбзэ Iэшъхьэтетхэм зэшIуахынхэ фай. Социальнэ хъытыумкIи, нэмыкI къэкIопIэ зэфэшъхьафхэмкIи цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэм ренэу защысэгъэгъуазэ, нахьышIум ылъэныкъокIэ ахэм зэхъокIыныгъэхэр алъэгъухэ ашIоигъу», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nЗэIукIэгъум хэлэжьагъэхэр Яблоновскэ къэлэ псэупIэм ичIыпIэхэу гектари 120-рэ зэлъызыубытыхэрэм япланировкэкIэ проектым, Бжыхьэкъоежъ къоджэ псэупIэм игенеральнэ план хэIэзыхьажьыгъэным япхыгъэ Iофыгъохэм атегущыIагъэх. Республикэм и ЛIышъхьэ тхьамафэм ыкIэм нэс ищыкIэгъэ предложениехэр къахьынхэу ыкIи гъогу картэмкIэ зыдырагъэштэгъэ проектыр къахалъхьанэу пшъэрылъ афишIыгъ. Ащ ыуж Инэм къэлэ псэупIэмрэ Козэт къоджэ псэупIэмрэ ягенеральнэ планхэм ягъэтэрэзыжьын ыуж ихьанхэ фае.\nДжащ фэдэу зэхэсыгъом Тэхъутэмыкъое районым итранспорт инфраструктурэ изегъэушъомбгъун епхыгъэ Iофыгъохэми игъэкIотыгъэу щатегущыIагъэх. КъумпIыл Мурат ынаIэ тыраригъэдзагъ автомобиль гъогухэм апэблэгъэ чIыгу Iахьхэм гъунэ алъыфыгъэным, гъогухэм ягъэкIэжьын епхыгъэ проектхэм апае ахэр къызфагъэфедэн зэралъэкIыщтым е зэрамылъэкIыщтым япхыгъэ Iофыгъохэм. Джащ фэдэу республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Тэхъутэмыкъое районым бэу транспортыр щэзекIо. Гъогу отраслэм ипланхэр къыдалъытэзэ, сыд фэдэрэ псэолъэшIыни зэхащэн фае. КъумпIыл Мурат Тэхъутэмыкъое районымрэ ащ хэхьэрэ псэупIэхэмрэ япащэхэм ариIуагъ цIыфхэм закъызэрыфагъазэрэ тхылъхэм шIогъэшхо къытэу Iоф адашIэным, ахэм яIофыгъохэр псынкIэу зэшIохыгъэнхэм мэхьанэшхо зэряIэр.\n«ТэркIэ анахь шъхьаIэр цIыфхэм цыхьэ къытфашIыныр ары. Хэбзэ къулыкъухэр IэпыIэгъу сыдигъуи аратыным зэрэфэхьазырхэр цIыфхэм зэхашIэн фае. ЦIыфхэм ямылъку зыхалъхьэгъэ псэолъэныкъошIхэм яухын епхыгъэ Iофыгъохэр лъэшэу районым ичIыпIэ заулэмэ къащыуцугъ. ПсэупIэ комплепксэу «Тургеневский» зыфиIорэм игъэпсын зэраухыщтымкIэ унашъо аштагъ. Инвесторхэм ямылъкукIэ ар аухынэу рахъухьэ. Гъогу картэм джыдэдэм Iоф дашIэ. Фэтэрхэу зэрысыщтхэм яIункIыбзэхэр цIыфхэм къаратын фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.


Дунэе гъогуитIум азыфагу — Адыгэ макъ\nДунэе гъогуитIум азыфагу\nРедактор 29.07.2021 29.07.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ ыныбжь бэмышIэу илъэс 91-рэ хъугъэ. Ар СССР-м, Урысые Федерацием, Адыгэ Республикэм я Къэралыгъо шIухьафтынхэм, Михаил Шолоховымрэ Николай Островскэмрэ ацIэкIэ щыт шIухьафтынхэм, ДАХ-м ишIухьафтын ялауреат, Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъ. Тхылъи 100-м къехъу зикъэлэмыпэ къыпыкIыгъэ тхэкIо цIэрыIом лъэпкъ литературэм иIахьышхо хишIыхьагъ, итхыгъэхэм ащыщхэр IэкIыб къэралыгъуабзэкIэ зэрадзэкIыгъэх. МэщбэшIэ Исхьакъ иусэхэм атехыгъэу орэдыбэ къаIо. Адыгэ Республикэм итхакIохэм я Союз итхьаматэ имэфэкI ехъулIэу зыIудгъэкIагъ, ащ зэдэгущыIэгъоу дытиIагъэм щыщ пычыгъо тигъэзетеджэхэм апашъхьэ къитлъхьэ тшIоигъу.\n— Исхьакъ, укъызыщыхъугъэ Шъхьэщэфыжь уигъашIэ сыд фэдэ мэхьана щыриIэр?\n— Нэбгырэ пэпчъ ылъытэу, ыгъэлъапIэу, лъагэу ыIэтэу хэку иI. Ащ имызакъоу, къызыщыхъугъэ чIыпIи иI. Уфаемэ, атэжъ лъапсэкIэ е атэ-анэм яджэгужъкIэ ащ едж. Арыщтын зыми фимыгъадэу цIыфым псэкIэ ыгъашIорэри, нахьышIу ылъэгъурэри. Ащ фэдэ чIыпIэ гъэшIонэу, зыпэсшIырэ щымыIэу сэ сиIэр сыкъызщыхъугъэ сикъоджэжъэу Шъхьэщэфыжь ары. Тыгъэр мыщ нахь лъэшэу къыщепсэу къысщэхъу, дунаим ыгузэгуи мыщ щыIэу сэлъытэ.\nШъхьэщэфыжь тарихъышхо зиIэ, зынэгу бэ кIэкIыгъэ къуаджэхэм зэу ащыщ. ГъэшIэгъоныр ар зытес чIыгур адыгэ хэкуищым язи зэрэхэмыхьэрэр, зэрапэIудзыгъэр ары. ИхъурэягъэкIэ хымэ лъэпкъхэр къытэгъэтIысэкIыгъэхэу Ермэлхьаблэ дэжь къоджищ тыщызэхэс — сикъоджэ гупсэу Шъхьэщэфыжь, гъунэгъу бэслъыные къоджэжъхэу Бэчмызаерэ тIэкIу тпэIудзыгъэу Пшызэ Iушъо Iус Кургъокъуаерэ. Къоджищми адыгабзэр непи дахэу ащызэрахьэ, ящыIэкIэ-псэукIэ адыгэ хабзэм дештэ. Хъярми, нэшхъэигъоми къоджищыр зэлъэIэсы, зэхэхьэх, зэрэIыгъых, зэкъотых. Адыгэ дунаим тыринэбзый, тыриIахь.\nКъебгъажьэмэ пфэмыухынэу Шъхьэщэфыжь къоджэжъым зым нахьи адрэр нахь гукъинэжьэу гъэшIэгъоныбэ щыслъэгъугъ, щызэхэсхыгъ. Шъэфэу аIуатэзэ, гъыбзэкIэ зэпагъэжъыужьырэ тхыдэжъхэм яджэрпэджэжь къыслъыIэсыщтыгъ, къысхэпшагъэ хъущтыгъэ, гъогу сытеуцонэу къысаджэщтыгъ.\nСыныбжь уеплъымэ, макIэп зылIкIэ къэзгъэшIагъэр. А гъашIэм сыщызекIонэу Тхьэм гъогуитIу къысфигъэшъошагъ. Зыр Шъхьэщэфыжь къыщежьэ. Илъэс 16 ныIэп сыныбжьыгъэр ащ сызытехьэм, сырищажьи дунаим сытырищагъ, чIыпIэ зэфэшъхьафхэм санигъэсыгъ, бэ сигъэлъэгъугъ, сынэгу кIигъэкIыгъэри нахьыбэжь. ЯтIонэрэ гъогур — дунаим сызехыжьырэ мафэм Шъхьэщэфыжь сезыщэлIэжьыщтыр ары. Ащ сыщагъэтIылъыжьын фае. Сэ бэрэ аIоу зэхэсхыгъ цIыф цIэрыIохэм якъашъхьэ хэмыкIокIэным пае нахь чIыпIэ тэрэз атефэу. ШъыпкъэмкIэ, къэзлэжьыгъэр ары сиIахьыр. Ащ фэдэ лъэпIэныгъэм сэ сыфэныкъоп. Сигъогу къызыщежьагъэм, лъапцIэу къызыщысчъыхьэгъэ къуаджэм екIолIэжьын ыкIи щиухын фай.\nШъхьэщэфыжь икъэбар кIыхьэ. Ау кIыхьэм икIэкIыр арышъ, къоджэжъыр сикъежьапI, сидунэе къопс, сигупс, силъапI.\n— Исхьакъ, зигугъу къэпшIыгъэ гъогуитIум азыфагу литературэ дунаишхо щыбгъэпсыгъ…\n— Тхэныр зезгъэжьагъэр нафэу къысфэIощтэп. Ау ащ сытезыгъэгушхуагъэр тикъуаджэ щыщэу, тхэнымрэ еджэнымрэ гу афэсэзгъэшIыгъэу, сиапэрэ кIэлэегъаджэу ПщыунэлI Юсыф. А лIы хьалэмэтым игугъу бэрэ шIукIэ сэшIы. Ящэнэрэ классым тисэу адыгабзэкIэ тызэрэгупшысэрэр, къыдгурыIорэр къызэрэтIотэшъущт шIыкIэр зэригъэшIэным пае гущыIэхэу «непэ ощх къещхы», «непэ тыгъэпс» зыфиIохэрэм афэдэхэм афэгъэхьыгъэу усэ кIэкI ттхыным е зэгъэкIугъэу гущыIэ заулэ ахэм къапыдгъэуцоным ащ тытыригъэгушIухьэщтыгъ. Сэри зыгорэхэр «сыуцIэрэпхъэу» зысыублагъэр джащыгъур арыщтын. Хилъэгъуагъэр Тхьэм ышIэн, ау Юсыф сигущыIэ зэпхыкIэхэр ыгу рихьыгъэх. Джащ къыщегъэжьагъэу ащ ынаIэ ренэу къыстетыгъ, тхэным сытыригъэгушхоу, гущыIэхэм къарыкIырэм гу лъысигъатэу, иушъыйхэм сакIэдэIукIэу тыкъызэдэгъогурыкIуагъ. Еджэн Iофыр сигупшысэхэм къахэзылъхьагъэр Юсыф ары. Еджэныр лъызгъэкIотэнэу сытезыгъэгушхуагъэри сикIэлэегъадж ары. Сиакъыл факIоу тхэным сызыпэхьэми Юсыф сигупшысэхэр есхьылIэщтыгъэх, ежьми иеплъыкIэ ахэм къариIуалIэщтыгъ. Ар бэрэ сыгу шIукIэ къэкIыжьы, сщыгъупшэрэп.\nГурыт еджапIэм классиблыр къызыщысэух нэуж кIэлэегъаджэхэр зыщагъэхьазырырэ училищэу Черкесскэ дэтым сычIэхьагъ. Мыщ дэжьыр ары усэным сишъыпкъэу ыуж сызихьагъэр. Сиапэрэ пщыналъэу «ЦIыф лъэшхэр» зыфиIорэр зыстхыгъэр Черкесскэ сызыщыIэгъэ лъэхъаныр ары. Адыгэ тхакIоу Охъутэ Абдулахь ситхыгъэ щыщ пычыгъо горэм сыкъызыфеджэм, сигъэтIыси мырэущтэу къысэушъыигъагъ: «Уитхыгъэ мэкъэмэ жъгъырыоу чIэтыр зэхэмыхын плъэкIыщтэп. Ау уиадыгабзэ зебгъэужьынэу, ащ хэлъ шъэфхэр бгъэунэфынэу уфаемэ, уибзэгъу дэдэхэр зыдэщыIэ Адыгэ хэкум кIожьи, Мыекъуапэ дэт еджапIэм щедж». Нахьыжъ Iушым къысиIуагъэм сыкIэдэIукIи, джар сикъэкIожьыкIэу мыщ сыкъэкIожьыгъ. ЫкIи сыхэукъуагъэп.\nМыекъуапэ нэIуасэ къыщысфэхъугъэ тхакIохэмрэ усакIохэмрэ адыгэ литературэм идунай сыхащагъ, тхэнымкIэ шъэфхэм, гущыIэ зэпхыкIэхэм сафагъэнэIосагъ, дунаир зэрислъэгъукIырэм зырагъэужьыгъ. Адыгэ усакIохэм ащыщэу, Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Андырхъое Хъусенэ зэхищэгъэгъэ, ыужкIэ ащ ыцIэ зыфаусыжьыгъэ литературнэ кружокым сыхэхьагъ. Ащ сыхэзыщагъэр адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ тикIэлэегъаджэу ХьатIэнэ Айщэт ары. Ар бзылъфыгъэ губзыгъэу щытыгъ, жэбзэ дахи Iулъыгъ. Зитхыгъэхэр пчэгум къизылъхьэрэ ныбжьыкIэхэм щыкIагъэу афилъэгъухэрэми, ягъэхъагъэхэми ар нэиутэу къатегущыIэщтыгъ. Литературнэ кружокым хэтхэм апашъхьэ сэри усэ заулэ къислъхьэгъагъ. Ахэм зэу ащыщыгъ сиапэрэ усэу «ЛIыжъ бригадэкIэ» сызэджагъэр. Кружокым хэтхэм ар агу рихьыгъагъ, къыдэбгъэкIмэ хъунэу алъытэгъагъ. Мыр сыгу къызыкIинэжьыгъэр щыбзэ нэдым чIагъэкIи, «хэзышIыкIхэрэм заIуагъэкIэ» сIоу сшъхьэ лъагэу слъэгъужь сыхъугъагъэшъ ары. А усэр 1949-рэ илъэсым «Социалистическэ Адыгеим» къызыщыхаутым, гъэзетищ-плIы къэсщэфыгъ сиIахьылхэмрэ синыбджэгъухэмрэ афэзгощынэу, зафэзгъэшIэгъожьынэу. Ахэр сIыгъэу бэдзэрым сытехьэ, къэсщэфыгъэр зыкIоцIылъыгъэ гъэзет кIапэм зызфэзгъэшIэгъожьырэ сиусэ тетэу сэлъэгъу. «УкIалэмэ удел аIоба», ар сыгу хэкIыгъагъ.\nОхъутэ Абдулахь зэзгъэдэIугъэ ситхыгъэ дэгъоу сыдэлэжьэжьынэу, щыкIагъэхэр дэзгъэзыжьынэу амал зызгъотыгъэр ащ ыуж. «ЦIыф лъэшхэр» зыфиIорэ сипщыналъэ къызыдэхьэгъэ сиапэрэ тхылъ цIыкIу 1953-рэ илъэсым къыдэзгъэкIыгъ. АщкIэ зишIуагъэ къысэкIыгъэр адыгэ тхэкIо цIэрыIоу Еутых Аскэр. Тхыгъэм зеджэм, тхылъ тедзапIэм сищи, ащ ипащэщтыгъэ Шэуджэн Махьмуд мырэущтэу риIуагъ: «Жьы Iухьагъо къыозытырэ мы тхыгъэр шIокI имыIэу къыхэутыгъэн фае». Зы тхьамафэм къыкIоцI хьазыр хъуи, тхылъыр къыдэкIыгъагъ. Ащ лъэшэу сигъэгушIуагъэти, дунаир тIопкIэгъу сфэхъущтыгъэп. Джащ къыщегъэжьагъэу ситхыгъэхэр къыдэсэгъэкIых. Джащыгъур ары адыгэ тхакIохэм ядунай сызыхэхьагъэри, сихъопсапIэхэр нэфапIэ зыхъугъэхэри.\nСэркIэ литературнэ институтэу дунаим тетыр а сызыщеджэгъэ закъор ары. Ащ щызгъэкIогъэ илъэсхэр сэпсэуфэ сыгу илъыщтых. УсэкIо-тхэкIо цIэрыIохэм ятхыгъэхэм сяджэныр ыпэкIи сикIэсагъ. Ау ахэм IэшIугъэу ахэлъыр, узыкIагъэхъопсырэр зызэхэсшIэпагъэр мыщ дэжьыр ары. ЗэIэпытхыхэзэ зитхыгъэхэм тяджэрэ усэкIо-тхакIохэр къыбдэгущыIэхэ, ягупшысэхэр къыуахьылIэ зыхъукIэ, уиеплъыкIи уизэхэшIыкIи нэмыкI мэхъу. Тезыгъэджэгъэ, ушъыякIоу тиIэгъэ Леонид Леоновыр, Константин Паустовскэр, Всеволод Ивановыр, Владимир Лидиныр, Константин Симоновыр, Александр Твардовскэр, Корней Чуковскэр, нэмыкIхэр сыгу шIукIэ къэкIыжьых. Сэ сфэгъэхьыгъэ тхыгъэхэу дунаим къытехьэгъэ пстэуми мы цIэхэр къащыхэщых. «Ахэр плъэгъугъэхэмэ, уафэзагъэмэ, урагъэджагъэмэ адэ гъэшIэгъона?» зыгорэхэм аIонкIи хъун. ТиныбжьыкIэхэм апай мыр нахьыбэу къызыкIасIорэр.Зы курсым тыщызэдеджагъэми, зы лъэхъанэ тыщызэрихьылIагъэми Роберт Рождественскэм, Егор Исаевым, Евгений Евтушенкэм, Паруйр Севак, Юрий Казаковым, Абуджамил Нурпеисовым, Белла Ахмадулинам, Нафи Джусойты, нэмыкIхэми литературнэ институтыр кIыщ тфэхъугъ. Къытфэзэгъэ цIыфхэр зэрэбэлахьыгъэхэр, лъэхъаныр я 60-рэ илъэсхэм зэрафакIощтыгъэр арми сшIэрэп, лъэпкъыбэмэ ялитературэ зыщыкIырыугъэр джащыгъур ары. Сэ сшъхьэкIэ ащ сыкъыхиубытэнэу зэрэхъугъэр насыпыгъэу зыфэсэлъэгъужьы.\n«СырыкIонэу Тхьэм гъогуитIу къысфыхихыгъ» къызыосэIом, а гъогуитIум азыфагу литературэ дунаишхо зэрэщызгъэпсыгъэр къыхэбгъэщыгъ. Джырэ нэс псыпэ цIыкIоу ечъэхми, а пстэур зы псыечъэхэу зэхэлъэдэным зикIуачIэ хэзылъхьагъэхэр литературэ дунаим щыцIэрыIо дэдэхэу, Михалков зэшъхьэгъусэхэу Сергейрэ Натальерэ. Адыгэхэр зыфэдэр мыхэм дэгъоу ашIэщтыгъ, лъытэныгъэшхо афашIыщтыгъ. Институтыр къызысыухыгъэ илъэсыр ары ахэм нэIуасэ сазыфэхъугъэр. Пащэр къысаджи, Сергей Михалковым ителефон къыситыгъ, сыдэгущыIэн фаеу, ащ Iоф горэ къыздыриIэу къысиIуагъ. Телефоныр къэзыштэгъэ усакIом, ыпэкIэ сишIэщтыгъэм фэдэу, гушхоу къыздэгущыIэу ригъэжьагъ, иунэ сыригъэблэгъагъ, бэ тесымыгъашIэу ащ сыкIонэу къысиIуагъ.\nСызэрыхьэгъэ унагъор дахэу къыспэгъокIыгъ. Бысымгуащэм псынкIэу Iанэр къызэтыригъэуцуи, «еджакIорэ зэолIрэ зэфэдэх» аIозэ, дэгъоу сахьэкIагъ. КъызыкIэмыупчIагъэхэ къагъэнагъэп — сызэреджэрэм, стхыхэрэр зыфэгъэхьыгъэм, тихэку ис тхакIохэм ятворчествэ, кIэлэцIыкIу литературэм. Анахьэу гукъинэжь сфэхъугъэр адыгабзэкIэ ситхыгъэхэм сыкъызэрэрагъэджагъэр ары. («Хышхом ехьыщыр адыгабзэр, узэрехьэ, укъырехьакIы, уегъэхъые, ау ащ гум жьы дегъахьэ» ыIощтыгъэ Наталья Кончаловскаям. МэщбашIэм къыритыгъэ гузэхашIэм ар къызэрэпкъырыкIыгъэм щэч хаслъхьэрэп — Табышъ М.) Сызфырагъэблэгъэгъэ Iофми ышъхьэ къырахыгъ: СССР-м итхэкIо ныбжьыкIэхэм яя III-рэ Зэфэс сыхэлэжьэнэу ахэм сыкъагъэлъагъо ашIоигъуагъ. Нафэ къызэрэхъугъэмкIэ, зэдзэкIэкIо цIэрыIохэу Маргарита Алигеррэ Михаил Матусовскэмрэ зипэщэ усакIохэм язэIукIэ сиусэхэм щатегущыIагъэх, СССР-м итхакIохэм я Союз саштэмэ хъунэуи щалъытагъ.\nСибысымгуащэ, Наталья Михалкова-Кончаловскаяр, тхакIохэм я Союз хагъэхьащтхэм ятхылъхэм ахэплъэрэ купым хэтыгъ. Ситхыгъэхэм пIэлъэ кIэкIкIэ ар яджагъ, ахэр пчэгушхом къипхьэхэ зэрэхъущтымкIэ рецензие сфитхыгъагъ. Литературэм пшъэрылъышхо къызэрэпфишIырэр, уемызэщыжьэу ренэу узыдэлэжьэжьын зэрэфаер, лъэпкъэу сыкъызыхэкIыгъэм ыпашъхьи пшъэдэкIыжьы-\nшхо зэрэщысхьырэр зэхэсшIэгъагъ.\nДжащ къыщегъэжьагъэу сэтхэ. Ерышыгъэ гори схэлъыгъэщтын, ау тхакIохэм якIыщэу къэсыухыгъэм къысхилъхьэгъэ амалым фэдэ щыIэп. Хэтрэ тхакIуи фэдэу гупсэфыгъо къысэзымытырэ Iофыгъо заулэ щыI: сыда дунаим сыкъызкIытехъуагъэр, сыда сызфыщыIэр, тыда сыздакIорэр? А гупшысэхэм яджэуапхэм джы къызнэсыгъэми салъэхъу, сызыгъатхэрэри джары. Сызэнахь кIалэм нэмыкI упчIэхэр сыфэзгъэуцужьыщтыгъэу къысшIошIы, сиусэхэмкIэ зыгорэхэми джэуап къястыжьыгъэу къысщэхъу. «Ау сыда ащкIэ силъэпкъ фэсшIэшъугъэр?» сэIошъ джы сызэупчIыжьы…\nУсэхэр зысымытхыжьырэр илъэс щэкI фэдиз хъугъэ. Загъо дэдэрэ сыгу резгъэгъэтIысэу сэусэми, сызыхилъасэрэр, сызыIэкIэзыубытэрэр прозэр ары. Шъуегупшыс, сабыир чэум шъхьэрыплъымэ ылъэгъурэ дунаир ары гъунэнчъэу къыщыхъурэр. Нахь зыкъызиIэтыкIэ къоджэ урамымкIэ еплъыхышъ, къызэрэщыхъоу зэрэщытыгъэм фэмыдэу, ар зэрэнахь иныр къыгурэIо. ЛъыкIуатэ къэс чIэплъыпIэм щыIэ дунаим нэсынэу фежьэ. Сэри сидунэелъэгъукIэ зызэриужьыгъэр ащ фэдэ горэщтын. СыкъызыхэкIыгъэ лъэпкъым инеущырэ мафэ зыфэдэщтым сегъэгумэкIы. Сыд фэдэщта ар, блэкIыгъэм щыщэу сыда ащ пхьымэ хъущтыр? Мы зызыхъожьырэ дунаим тыхэмыкIокIэжьыным пае сыда тшIэн фаер? Тыбзэ сыдэущтэу къэтыухъумэщта, тишэн-хабзэхэр таущтэу къызэтедгъэнэжьыщтха?\nГукIэ зэбгъэзэфэгъэ ащ фэдиз гупшысэмэ джэуап зэу пфятыжьыщтэп. Ащ пае гъашIэ къэбгъэшIэн, къэбгъэшIагъэми уфеплъэкIыжьышъоу ущытын фае. Адыгэ литературэм лъэгъохэщ фэхъугъэхэр ары лъэныкъоу зыздагъэзэщтымкIэ зыпашъхьэ упчIабэ къиуцогъагъэр. Ахэм джэуап къызыфагъотыгъэ Iофыгъохэм непи якIэщыгъо икIыгъэп.\n— Исхьакъ, мы аужырэ илъэс тIокIым о нахь узэрашIэрэр тарихъ лъапсэ зиIэ тхыгъэхэр зикъэлэмыпэ къыпыкIыгъэ тхэкIошхокIэ ары. «Совет лъэхъаным зыдишIызэ псэугъэ, ар щымыIэжь зэхъум зыкъызэридзэкIыжьыгъ, тарихъти, лъэпкъти, къупшъхьэти ыIо хъужьыгъэ» аIоу зэхэсэхы. Ар шъыпкъэу олъыта?\n— 1945-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ комсомолым сыхахьи, Совет хабзэр щэIэфэ ар къызыфэджэрэ дунэе гупшысакIэм дезгъаштэу сыщыIагъ. Ар зэфагъэм, шъыпкъагъэм, зэфэдэныгъэм ятелъхьэу зэрэщытыр сшIошъ хъущтыгъэ. Ау идеологиеми сынэ къышъхьэригъапхъоу сищытыкIэ зыригъэхъожьыгъэп. Сыд фэдэрэ идеологии гъуни шапхъи иIэх. Литературэм игугъу пшIымэ, ащ Iофыр гъэшIэгъонэу къыщекIокIы. Партием, Лениным, социалистическэ псэукIэм афэгъэхьыгъэу сэ усэ заулэ сиI. Нахьыбэ пфэтхыщтэп, тхэным хэлъ пстэури ащ къыхэплъытэмэ. Егъэлыягъэ, гущыкI мэхъу.\nУкъызыхэкIыгъэ лъэпкъым угу фэмыузмэ утхэшъущтэп. Узэрытхэрэр ныдэлъфыбзэмэ, а узэрыгупшысэрэ бзэр ары ащ идунай зэрэзэхапшIэрэр. Ар зэхэмышIагъэмэ, ащ къыубытырэ пстэур ппкъырымыкIыгъэмэ, сыд фэдэрэ идеологии къикIын щыIэп. Усэхэм ар нахь лъэшэу ащызэхэошIэ — пIонэу узыфаер цIыфыгум нэмысмэ, къэмыхъузэ ар ежьежьырэу мэкIодыжьы. Сэ ялыеу зыкъысщыхъужьырэп, ар пасэу къызгурыIуагъ, стхыгъэм игугъу сшIыгъэшъ къытезгъэзэжьыгъэп. Ау сэ зыкъызэздзэкIыгъэу, сымыусыгъэ е сызытемытхыхьагъэ горэ, джырэ щыIакIэм зыдэсшIызэ, къэсштагъэу сфэIощтэп. Адыгэхэм тшъхьэ къырыкIогъэ лъэпкъгъэкIодым фэгъэхьыгъэ усэхэу тигуузхэмрэ тигумэкIхэмрэ къызыщысIуатэхэрэр сиIэх. ГъэшIэгъоныр ахэр къызэрэхаутыгъэр, цензурэм зэрэблигъэкIыгъэхэр ары.\nСятэжъ ихьакIэщ игугъу къыпфэсшIыгъ. А хьакIэщым щызэIукIэрэ лIыжъхэм Уарп псыхъо мыр къыщыхъугъ, Фэдз дэжь мыр щырекIокIыгъ, ТIопсапIэ дэжь щыпсэухэрэм ашъхьэ къырыкIуагъэр мыры, адыгэхэр хэкум мыщ фэдэу рафыгъэх аIозэ, джаур зэожъым къыздихьыгъэ тхьамыкIагъохэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр зэхэсхы зэхъум сыныбжь илъэсий — пшIым итыгъ. А тхьамыкIагъохэр лъэпкъым ынэгу зыкIэкIыгъэмрэ ахэр къаIотэжьэу зызэхэсхыгъэмрэ азыфагу къыдэфэгъэшхо щыIагъэп — утыныр джыри гъушъыгъагъэп. Ащ нэмыкIэу тикъуаджэ щыщ цIыфышхо горэ ИстамбулакIо гъогу мыгъожъым теуцогъагъ, мыдкIэ къэнэгъэ иIахьылхэр ащ икъэбар амышIэу гумэкIыщтыгъэх. Шъыпкъэ, «Мыхэр зэхэпхыгъэхэми умыIуат», — къысаIощтыгъ нахьыжъхэм. Ар къызыхэкIырэри къыбгурыIонэу щытыгъ. Ау ахэр унэгу кIэкIыгъэхэу, усэкIо-тхакIоу зыплъытэжьэу сыдэущтэу ахэм уатемытхыхьани, хъэтэпэмыхь пшIынхи? СэркIэ ар мыхъун горэу щытыгъ. Аужырэ романэу стхыгъэм, «Зэман чыжьэм иджэрпэджэжькIэ» сызэджагъэм, а гукъэкIыжьхэр къыщыстхыхьагъэх, джаур зэожъыр, лъэпкъ тарихъыр зэрэщытэу сигъашIэ хэпшагъэ зэрэхъугъэр.\nЗы щысэ къэсхьы сшIоигъу. Романэу «Мыжъошъхьалыр» зыстхыгъэр ар къызыдэкIыгъэ илъэсыр арэп. Тилъэпкъ зэрэдунаеу щизытэкъухьэгъэ, мыжъошъхьалым фэдэу зыхьаджыгъэ илъэсишъэ заор ары ар зыфэгъэхьыгъэр. Ар стхы зэхъум Москва сыдэсыгъ, Адыгэ хэкум сырилIыкIоу СССР-м и Апшъэрэ Совет сыхэтыгъ. Романыр илъэситIурэ ныкъорэкIэ шъэфэу стхыгъэ. Ар къысфытезыдзэрэ бзылъфыгъэм дэжь зы Iэпэрытхыр, ятIонэрэр къуаджэм дэс сшынахьыжъ дэжь щызгъэтIылъыщтыгъэх. Сэ а Iофым мырэущтэу сеплъыщтыгъ: къызыхэкIыгъэ лъэпкъым итарихъ щыщ Iофыгъо горэ къыштэу темытхыхьан зы тхакIуи фитэп. Ар къыдэмыкIыщтми, ытхэу зэригъэтIылъэкIын фае. КъэпшIэнэу щытэп, дунаим зызэблихъузэ игъо къэсмэ, къыдэкIынкIи хъун.\nРоманэу «Мыжъошъхьалым» къыкIэлъыкIуагъэх «Бзыикъо зау», «Хъан-Джэрый», «ГъэритIу», «Джасус», «Айщэт», «Рэдэд», «Адыгэхэр», «Рафыгъэхэр», «КъокIыпIэмрэ КъохьапIэмрэ», «Зэман чыжьэм иджэрпэджэжь» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр.\nХэгъэгу зэошхори тарихъым лъыгъэчъэ заоу хэхьагъ. Романхэу «ЦIыфыр тIо къэхъурэп», «Агъаерэм ежэжьхэрэп», «ШIу шIи, псым хадз» зыфиIохэрэр нахь пасэу дунаим къытехьагъэх. Урыс, советскэ тхакIохэм ятхыгъэхэр къызыщыдэкIырэ тхылъ тедзэпIэ цIыкIоу «Современник» зыфиIорэр Москва дэтыгъ. Ар къызызэIуахыкIэм апэрэ тхылъэу къытырадзагъэхэр Михаил Шолоховымрэ Константин Симоновымрэ яягъэх, ящэнэрэр сэсыягъ. ЫпэкIэ фэдэ къыхэмыкIыгъэу, епцIыжьакIохэм яIоф лъэпкъыбэ литературэм къыщызыIэтыгъэр сэры. Романэу «ЦIыфыр тIо къэхъурэп» зыфиIорэм зеджэхэ нэуж «А Iофыгъор литературэм апэу къыхэзылъхьагъэр хэт шъуIуа, Валентин Распутиныр ара, хьауми МэщбэшIэ Исхьакъа?» — аIоти кIэупчIэщтыгъэх. Распутиным итхыгъэ дунаим къызытехьагъэр сэсыем ыпэкIэ, урысыбзэкIэ ары. Хэкум епцIыжьыгъэхэм яIоф илъэситIукIэ нахь пасэу адыгэ литературэм адыгабзэкIэ къыщысIэтыгъагъ…\n— Адыгэхэм ящыIакIи, язэхэтыкIи уироманхэм дэхэ дэдэу къахэщы. Ар тызыхэпсэукIырэ зы Iофыгъу, икъэIотэн къинэу пылъыр тарихъым ишъыпкъэ зэкIэлъыгъэкIожьыным фэдэп. «Тарихъ роман» зыпIокIэ, архивышхо зэпырыбгъэзэн, зыплъыхьакIоу тихэку щыIагъэхэм ятхыгъабэ кIэбджыкIыжьын фаеу мэхъу. Уитхыгъэхэр тарихъым ишъыпкъэ сыд фэдизэу пэблагъэхэу къыпщыхъура?\n— Титарихъ тызэрэлъыIэсырэ, тызэрэщыгъозэ шIагъо щымыIэу къызэрэтхьыгъэр хэткIи шъэфэп. IорыIуатэу зэхэтхыгъэхэм тыгу къагъэбырсырыщтыгъ, тятэжъхэм жэкIэпэ нэпсэу рагъэхыгъэр тишIэжь хэлъыгъ. Ау къэхъугъэхэм хэшIыкI хъатэ афытиIагъэп — архивхэм якIолIэгъуаеу щытыгъ, блэкIыгъэ заом фэгъэхьыгъэу къыдагъэкIыгъэ тхылъхэр ухъумэпIэ зэфэшIыгъэхэм цIыф атырамыгъаплъэу чIэлъыгъэх. Заом зэреджэхэрэми уигъэгъуащэщтыгъ. «Кавказ заом илъэхъан» зыпIокIэ, ор-орэу узэзэожьыгъэ фэдэу зы бэлахь горэ нэгум къычIэуцощтыгъ. «ПцIым лъакъо кIэтэп» зэраIоу, уушъэфынри шъыпкъэр умыIонри зэфэд. Тэ шъыпкъэм тызкIылъыхъурэр Iэр дгъэсысэу, «къытэшъушIагъэр шъотшIэжьыщт» тIоу урамым тыкъытехьанэу арэп. Ар зыфатшIэрэр хэукъоныгъэхэр дгъэтэрэзыжьынхэм, къыткIэхъощт ныбжьыкIэхэр къэтыухъумэнхэм пай.\nЛъэпкъ литературэм тарихъыр зылъэпсэ шъыпкъэр ыкIи тхакIом къыгъэшIырэ шъыпкъэр ыIозэ зэтыреутыхэшъ, тIуми тарыгъозэн фай. Шъунэгу къычIэжъугъэуцу: цIыфым шъор къемыщэкIыгъэмэ икъупшъхьэхэр зэрэIыгъышъущтха, Iэпкъ-лъэпкъ пшIыкIутIур зэдыкIэмыкIмэ цIыфыр тэрэзэу щыIэшъущта? Литературэри джащ фэд: тхакIом игузэхашIэхэм ар тыдэ нэс зыдащэшъущтыр зэзыпхырэ купкъ имыIэмэ? Дунаир зэрэдахэри, цIыфхэм яшэнхэр зэрэзэфэмыдэхэри къэпIошъущт, ау ар гъашIэм хэмыгъэщагъэмэ, къэхъугъэ горэм емыпхыгъэмэ, сыд фэдэ хьалэмэта къыпфэIотэщтыр? Тарихъ романхэм ятхын сызыфежьэм, архивыбэмэ сащылъыхъун фаеу хъугъэ. Нахьыбэр зытхыгъэр ежь урысхэр ары, оррэ сэрырэ тыкъызыхэкIыгъэ лъэпкъым зыгорэ атхышъунэу щытыгъэми, ар яIофыгъэп. Заухъумэжьын, быныр заом къырагъэлын, топыщэхэм зэкIагъэстырэ машIом быныр хащыжьын фэягъэ.\n«Мыжъошъхьалыр» стхы зэхъум СССР-м и Апшъэрэ Совет сызэрэхэтыгъэм ишIуагъэ къэкIуагъ. ДепутатыцIэм амал къыситыгъ цIыфыбэмэ амылъэгъугъэ архивхэм сахэплъэнэу, зэмыджэгъэхэ тхылъхэр ухъумапIэхэм къащызгъотынэу. Бжьэ къэпчIыгъэм фэдэу а пстэуми сшъхьэ къагъажъощтыгъ, ау ахэр зэкIэ сищыкIэгъагъэх. Нэе-псыеу ахэм къахэстхыкIыщтыгъ, амал щыIэ зыхъукIэ сурэт тырязгъэхыщтыгъ, къытезгъэзэжьызэ сяджэщтыгъ. Романэу «Мыжъошъхьалым» тарихъ шапхъэу хэслъхьагъэр къинкIэ зэзгъэуIугъ. Дунаир нахь фит зэхъужь нэуж ары адрэ ситхыгъэхэм ащызгъэфедэгъэ тарихъ шапхъэхэр нахь къэгъотыгъошIу къызысфэхъугъэр. Ау сигузэхашIэхэр зыкIи тарихъым ишъыпкъэ ыкIыIу сшIыгъэхэп. Ащ сытемыкIыным сыпылъыгъ. Тарихъыр зылъэпсэ романхэм шъыпкъэр процент 90-м щанэсы сIомэ, егъэлыягъэ хъущтэп.\n— Исхьакъ, ныбжьыкIэхэм сыд япIо пшIоигъуагъ?\n— УиупчIэ иджэуап кIэкI дэд. Зигугъу пшIырэ ныбжьыкIэхэм садэмыгущыIэу, зыгорэкIэ зафэсымыгъазэу зыкIи къыхэкIыгъэп. Сэ гъогоу къэскIугъэр сыугъоижьыгъэу сэгугъэ. Ситхыгъэхэр зэфэхьысыжьыгъэу тхылъ 25-рэ хъоу бэмышIэу къыдэкIыгъэх. Гупшысэу, хъопсапIэу, гугъапIэу сиIагъэхэр ахэм къащыбгъотышъущтых. Сэ нахь шъхьаIэу сызыпылъыгъэр адыгэхэр цIыф нэсэу къэзгъэлъэгъонхэр ары. Ар къыздэхъугъэмэ, синасып. Сэ джыри сэтхэ, упчIабэмэ яджэуапхэм салъэхъу. НыбжьыкIэхэр мыпшъынхэу, яхъопсэ жъуагъом ыуж итэу кIонхэу сыфай. Тызыхэт дунаир цIыкIу хъугъэ, псынкIэу укъызэрэгъоты, нахь псынкIэжьэуи узэлъэIэсы. Ау псынкIэу кIорэ дунаим тымыгъотыжьынэу ыкIи талъымыIэсыжьынэу тшIуагъэкIодыхэрэм ащыщ лъэпкъышъхьэр, тиныдэлъфыбзэ, тихабзэ. Ахэр зыухъумэн, ахэм афэсакъын фаер ныбжьыкIэхэр ары. Дунэе хьалэмэтыбэмэ апэ ахэр зэритхэр ныбжьыкIэхэм къагурыIонэу сыфай. Джырэ дунаим иIашэр шIэныгъэр арышъ, адыгабзэмрэ лъэпкъ тарихъымрэ Iашэу зэрахьанэу, лъэпкъ гъашIэр къаIэтышъунэу, зэтыраIыгъэнэу ахэм сафэлъаIо.\nДэгущыIагъэр Табышъ Мурат.\nГъэзетэу «Адыгэ псалъэм»\nПредыдущая Сомэ миллион 96-м ехъу пэIуагъэхьащт\nСледущая Медицинэ IэпыIэгъур нахьышIоу зэхэщэгъэныр


Адыгея Сегодня – ЯщыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу зэрашIыщтым тегущыIагъэх\nЯщыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу зэрашIыщтым тегущыIагъэх\tПоделиться материалом\nДата публикации: 16.12.2016 14:11\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан сэкъатныгъэ зиIэ нэбгыри 6-у гъэ-сэныгъэм ыкIи наукэм, литературэм ыкIи искусствэм, техническэ ыкIи народнэ творчествэм, физиче-скэ культурэм ыкIи спортым алъэныкъокIэ гъэхъэгъэшIу зышIы-гъэхэм дипломхэр, ахъщэ шIухьафтынэу сомэ мини 10 зырыз афигъэшъошагъэх.\n- Сэкъатныгъэ зиIэ нэбгырэ мин 35-м ехъу Адыгеим щэпсэу. Япсауныгъэ изытет емылъытыгъэу мыхэм ащыщыбэр республикэм иобщественнэ щыIакIэ чанэу къыхэлажьэ, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэхъагъэхэр ашIых. Ащ фэдэ цIыфхэм апай ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ шIухьафтыныр зыкIэдгъэнэфагъэр. Сэкъатныгъэ зиIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр, ящыкIагъэр ягъэгъотыгъэныр къэралыгъом ипшъэрылъ шъхьаIэх, ар къыдэтлъытэзэ тиIофшIэн зэхэтэщэ, - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nМы илъэсым къыкIоцI сэкъатныгъэ зиIэхэм япхыгъэ организации 6-мэ сомэ миллион фэдиз хъурэ финанс IэпыIэгъу арагъэгъотыгъ. Илъэс къэс сэкъатныгъэ зиIэхэм я Дунэе мафэ ехъулIэу мыщ фэдэ организациехэм офис техникэр афащэфы. Ащ дакIоу мы купым къыхиубытэхэрэм яфитыныгъэхэр ухъумэгъэнхэм фэшI региональнэ шэпхъэ базэр нахьышIу шIыгъэным республикэм ипащэхэм анаIэ тет.\nГумэкIыгъоу дагъэзыжьын алъэкIыгъэхэм къатегущыIагъ республикэм ипрокурор шъхьаIэу Василий Пословскэр. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, сэкъатныгъэ зиIэхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм, ахэм алъэныкъокIэ щыIэ шапхъэхэр гъэцэкIэгъэнхэм прокуратурэм ынаIэ тет. Мы илъэсым сэкъатныгъэ зиIэхэм яфитыныгъэхэр гъогогъуи 113-рэ аукъуагъэу къыхагъэщыгъ. ГущыIэм пае, Адыгеим ит гъэсэныгъэ, медицинэ ыкIи аптечнэ учреждениехэм ащыщхэм сэкъатныгъэ зиIэхэр ачIэхьанхэ алъэкIырэп. Ащ епхыгъэ тхылъ 28-рэ прокуратурэм къыIэкIэхьагъ, 25-р зэхэфыгъэ хъугъэ, гумэкIыгъохэр дагъэзыжьыгъэх. КъулыкъушIэхэм яшIуагъэкIэ сэкъатныгъэ зиIэ сабыим ищыкIэгъэ Iэзэгъу уцхэр IэкIагъэхьагъэх.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэхэм ащыщхэр нэужым къэгущыIагъэх, гумэкIыгъо шъхьаIэу яIэхэр къыраIотыкIыгъэх. Ахэм ядэгъэзыжьынкIэ IэпыIэгъу къафэхъурэ АР-м и ЛIышъхьэ фэрэзагъэх. Джащ фэдэу сэкъатныгъэ зиIэхэм я Урысые обществэ итхьаматэу, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Михаил Терентьевым ирэзэныгъэ тхылъ ТхьакIущынэ Аслъан къыфагъэшъошагъ.\n- Сэкъатныгъэ зиIэхэм щыкIагъэу яIэхэр дэгъоу тэшIэх, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм тыпылъыщт, IэпыIэгъу тафэхъущт, - къыIуагъ кIэухым ТхьакIущынэ Аслъан.


Лъэпаорэм хэкIыпIэ къегъоты — Адыгэ макъ\nЛъэпаорэм хэкIыпIэ къегъоты\nУрысыем баскетболымкIэ изэнэкъокъу хэлэжьэрэ командэхэу суперлигэм ия 3-рэ куп хэтхэм язичэзыу ешIэгъухэр щылэ мазэм и 12 — 13-м яIэщтых. Мыекъопэ «Динамо-МГТУ-р» Щэрджэскъалэ щыIукIэщт чIыпIэ командэу «Эльбрусым».\n«Динамо-МГТУ-р» гъогу техьаным ыпэкIэ тренер шъхьаIэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Андрей Синельниковым гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n— 2015-рэ илъэсым аужырэ ешIэгъоу тиIагъэр тыгъэгъазэм и 25-м Курскэ щыкIуагъ, — къытиIуагъ Андрей Синельниковым. — ЗэIукIэгъур ешIапIэм щыкIозэ командэхэм яспортсменхэм шапхъэхэр аукъуагъэх, дысэу зэдэгущыIэхэу фежьагъэх. Судьяхэм зэIукIэгъур зэпагъэугъ. Залым чIэсхэм гущыIэ гуаохэр тикомандэ фэгъэхьыгъэу къаIощтыгъэх. ЕшIэгъур ащ щаухыгъ. Курскэ икомандэ текIоныгъэр ыхьыгъэу судьяхэм унашъо ашIыгъ. Бысымхэр пчъагъэмкIэ тикомандэ ыпэ зэритыгъэхэр судьяхэм къызэрэдалъытагъэр шапхъэхэм адештэ.\nАдыгеим иешIакIохэу К. Путимцевыр, Н. Ереминыр, А. Гапошиныр зэхэщакIохэм агъэпщынэщтых. Нэбгырищыри Щэрджэскъалэ щыкIощт ешIэгъум хагъэлэжьэщтхэп.\nАпэрэ ешIэгъоу командэхэм Курскэ щыряIагъэм «Динамо-МГТУ-м» текIоныгъэр къыщыдихыгъ, пчъагъэр 94:85-рэ. Суперлигэм иящэнэрэ куп апэрэ чIы-\nпIэр «Динамо-МГТУ-м» щиIыгъ. ЕшIэгъу 16-м щыщэу 15-р къыхьыгъ. Курскэ щызэхащэгъэ ешIэгъум бырсырэу къыпыкIыгъэм бэрэ утегущыIэн плъэкIыщт, ау шIуагъэ къызэримыхьыщтыр тэшIэшъ, зичэзыу зэIукIэгъухэм тягупшысэныр нахьышIу. Тиспортсменхэм загъэгусэным яIоф тетэп, «зэрэлъэпэуагъэхэм» акъыл хахынэу тэгугъэ.\nПредыдущая В Адыгее отмечается стабильная оперативная обстановка\nСледущая Шэмбэтым аухыщт


Псэемыблэжьэу текIоныгъэм фэбэнагъэх\n13:57 - 27.02.2020\nМыгъэ заор зыуцужьыгъэр илъэс 75-рэ мэхъу. ТекIоныгъэм икъыдэхын зиIахьышIу хэзышIыхьагъэхэм ащыщ Дэгужъыекъо лIакъом щыщ нэбгырэ пчъагъэ. Ахэр псэемыблэжьэу заом хэлэжьагъэх, хэкIодагъэхэри къахэкIыгъ, зинасып къыхьи, псэоу къэкIожьыгъэхэри ахэтых. Гукъао нахь мышIэми, непэ зэкIэ ветеранхэу Дэгужъыекъо лIакъом хэтыгъэхэм ядунай ахъожьыгъ.\nСыд фэдиз уахътэ тешIагъэми, зэо мэхъаджэр зыуцужьыгъэр, унагъо пэпчъ гукъаоу, гухэкIэу къырилъхьагъэр ащыгъупшэрэп. Унагъо пэпчъ пIоми ухэукъонэп зы нэбгырэ, тIу, щы е нахьыбэ икIыхи заом Iухьагъэх. Дэгужъыекъо лIакъом щыщхэу ЕджэркъуаекIэ нэбгырэ 24-рэ заом апэрэ мафэхэм дэкIыгъэх. ТыдэкIи щызэуагъэхэми, цIыфыгъэу, зэфагъэу, шъыпкъагъэу ахэлъхэм непэ зынэсыгъэ лъэгапIэхэр къафилэжьыгъэх, якъуаджи, ялъэпкъи, ялIакъуи анапэ тырамыхэу лIыгъэшхо эхэлъэу зэуагъэх, щытхъушхо апылъэу зинасып къыхьыгъэхэм къа-гъэзэжьыгъ. Ахэмэ зэу ащыщыгъэх зэшъхьагъусэхэу Дэгужъыекъо Хьасанэрэ Пелагеерэ.\nХьасанэ 1910-рэ илъэсым унэгъо Iужъу къихъухьагъ. 1934-рэ илъэсым, школыр дэгъу дэдэу къызеухы ыуж, къалэу Воронеж дэт кIэлэегъэджэ институтым чIахьи, 1939-рэ ар илъэсым къыухыгъ. КъэIогъэн фаер, Хьасанэ зэрэ Адыгэ хэкоу апэрэу географиемкIэ ригъэджэнхэу апшъэрэ гъэсэныгъэр зэрэзэригъэгъотыгъэр ары. Еджэркъое школым Iоф щишIэнэу ригъэжьагъ, ау Отечественнэ зэошхор къежьагъ ыкIи апэрэ мафэхэм ихэгъэгу къы-гъэгъунэнэу дэкIыгъ.\nЗаор къызежьагъэм ыкIи зыщаухыгъэ илъэсхэм азыфагу пыим езэуагъ. Илъэситф заом щихьыгъ. Заом имашIо хэтэу тишъхьафитныгъэ къытфиухъумагъ.\nМэкъуогъу мазэм 1941-рэ илъэсым щегъэжьагъэу бэдзэогъу мазэм 1942-рэ илъэсым нэс я 126-рэ кавалерийскэ полкым кавалеристэу хэтыгъ. Бэдзэогъу мазэм 1942-рэ илъэсым щегъэжьагъэу 1945-рэ илъэсым нэс я 1199-рэ щэрыо полкэу я 454-рэ щэрыо дивизием хахьэрэм разведчикэу хэтыгъ. Дивизиеу зыхэтыгъэм километрэ мин пчъагъэ ыкIугъ. Белоруссиеми Польшэми ащызэуагъ. Тидзэхэр Берлин нэсынхэкIэ километрэ 40 нахь къэмынагъэу ар хьылъэу къауIагъ. Къалэу Энгельс игоспиталь къащагъ. Гъогогъуе операцие ылъакъо ашIыгъ, ау пахынэу хъугъэ, афэгъэхъужьыгъэп. Ащ перевязкэ фэзышIыщтыгъэу, урыс пшъэшъэжъыеу Пелагее нэIуасэ щыфэхъугъ, шIу ылъэгъугъ ыкIи псэогъу зэфэхъугъэх. Госпиталым чIэлъзэ заор аухыгъ. Ащ ыужи мэзэ пчъагъэрэ чIэлъыгъ. 1946-рэ илъэсым Пелагее ишъхьагъусэу, пшъэшъэ цIыкIу яIэу икъоджэ гупсэ къыгъэзэжьыгъ.\nКъащтэ имыIэу, ымышIэу пыим зэрезэуагъэм пае орденхэр, бгъэхалъхьэ пчъагъэ къыфагъэшъошагъ. Ахэм афэшъхьафэу Жъогъо Плъыжьым иорден, бгъэхалъхьэу «За победу над Германией», ащ нэмыкIхэри къылэ-жьыгъэх.\nПелагеи пшъэшъэ Iэпс-лъэпс цIыкIоу, Iэужьыр-лъэужьырэу, жьы кIэтэу, чэщ-зымафэм сыхьат-сыхьатитIу нахь мычъыеу заор аухыфэ госпиталым сымаджэхэм ахэтэу Iоф ышIагъ. Къалэу Энгельс щыщхэу нэбгырэ мин 21-рэу заом Iухьагъэхэм ар ащыщыгъ. Меркулова Пелагее Никифор ыпхъур къэлэ военкоматым кIуи, военнэ комиссарым истол лъэIу тхылъ тырилъхьагъ Армие Плъыжьым хагъэхьанэу.\nШышъхьэIу мазэм и 19-м чэщым 1941-рэ илъэсым апэрэ уIэгъэ нэбгырэ 541-рэ къащагъэх. Джащ щыригъажьи, Пелагее заор оуцужьыфэкIэ, ащ ыужми илъэсым ехъурэ сымаджэм ахэтыгъ. Блъэхалъхьэ пчъагъэ Пелагее къыфагъэшъошагъ, ахэмэ ащыщ бгъэхалъхьэу «За Победу над Германией».\nЗэо ужым илъэс пчъагъэрэ Хьасанэ географиер аригъэхэу школым щылэжьагъ.\n1993-рэ илъэсым ащ иуIэгъэжъхэр къызэкIэрыожьыхи, идунай ыхъожьыгъ. Пелагеи ишъхьгъусэ ыуж илъэсипшI кыгъэшIэжьи, 2003-рэ илъэсым дунаим ехыжьыгъ.\nДжащ фэдэ гъогу Дэгужъыекъо Хьасанэрэ Пелагеерэ заом щакIугъ.