Фольклорыр — шIэныгъэ хъарзынэщ лъапI — Адыгэ макъ\nФольклорыр — шIэныгъэ хъарзынэщ лъапI\nРедактор 16.12.2021 16.12.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nДунаим тет цIыф лъэпкъхэм зыкIэ афэдэхэу адыгэхэми лIэшIэгъу мин пчъагъэм акъыллэжьыгъэ дахэ ухигъэлъыхъухьанэу зэIуагъэкIагъ, лIэужхэм къафагъэнагъ. Ар лъэпкъ фольклорыр ары. Ащ бгъэшIагъо икъоу шIэныгъэшхо хэлъ. Лъэпкъ фольклорым имэхьанэ илъэшыгъэ зышIэу, ащ дэлажьэу, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. М. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм фольклорымкIэ иотдел ипащэу Цуекъо Нэфсэт мы мафэхэм гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n— 1929-рэ илъэсым зэхащэгъэ Адыгэ научнэ-исследовательскэ институтым фольклор къутамэр хэушъхьафыкIыгъэу сыдигъуа иIэ зыхъугъэр? Ащ иапэрэ пэщагъэр, ыужыкIэ къикIыгъэхэр? О сыд илъэсым уIухьагъа, мы отделым Iоф щыпшIэ зыхъугъэр, пэщэныгъэр зыдызепхьэрэр?\n— Апэрэ мафэу институтыр къызызэIуахыгъэм щегъэжьагъ IорIуатэм дэлэжьэнхэр зырагъэжьагъэр. Апэрэ уахътэм IорIуатэмрэ литературэмрэ зэхэтыгъэх, нэужым зэхагъэушъхьафыкIыгъэх. Ар зыхъугъэр 1996-рэ илъэсыр ары. ОтделитIур зэхэт зэхъум, Шъхьэлэхъо Абу, ХьэдэгъэлIэ Аскэр, Хъут Щамсудин пэщэныгъэ ащ дызэрахьагъ. IорIуатэм иотдел шъхьафы зэхъум Шъхьаплъэкъо ГъучIыпсэ пащэ фашIыгъагъ.\nСэ 1987-рэ илъэсым мы отделым IофшIэныр щезгъэжьагъ, 1998-рэ илъэсым щегъэжьагъэу пэщэныгъэ дызесэхьэ.\n— Непэ сектора е отдела фольклорыр?\n— Непэ секторэп, отдел нахь. IорIуатэм иотдел.\n— Отделым нэбгырэ тхьапша Iоф щызышIэрэр, ахэр зыфэгъэзагъэхэр, ори шъхьафэу пшIэрэр?\n— Мы отделым нэбгырибл, нэбгырий щылажьэуи къыхэкIыгъ. Ау «оптимизациекIэ» зэджэгъэхэ Iофыр къызежьэм, IуагъэкIыгъэхэр къахэкIыгъ, илъэс зэфэшъхьафхэм нэбгыри 3-мэ ядунай ахъожьыгъ. Джы непэ зэкIэмкIи отделым чIэсыр нэбгырищ: сэры, Къуекъо Асфар, Нэхэе Саид. Отделым Iофышхо чIэлъ, пшъэрылъ инхэр иIэх. Нахь шIэныгъэлэжьыбэ чIэсын фай, ау тлъэкI къэдгъанэрэп. ЗэрэтфэлъэкIэу Iоф тэшIэ, IофшIэгъэшIуи тиI. Нахьыжъхэм къытфагъэнэгъэ лэжьыгъэм хэтэгъахъо, гъогоу къытагъэлъэгъугъэм тырэкIо. Къуекъо Асфар анахьэу нарт эпосыр ары зыфэгъэзагъэр. Нэхэе Саидэ лъэпкъ поэзием, сэ — жанрэ жъгъэйхэм, мыскъарэм, лакъырдым, сэмэркъэум чIыпIэу адыгэ IорIуатэм ижанрэ пстэуми ащаубытырэр, адыгэ хабзэм IорIуатэм чIыпIэу щыриIэр ыкIи нэмыкIхэр сэгъэунэфы. Джащ фэд, пшысэ эпосым, мыпшысэ эпосым, тарихъ-лIыхъужъ эпосым тадэлажьэ.\n— Илъэсэу икIырэм IофшIагъэу шъуиIэр сыд фэд?\n— Мы илъэсэу икIырэр гъэхъэгъэ дэгъухэмкIэ тэгъэкIотэжьы. Отделым иIофышIэу Къуекъо Асфар филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор хъугъэ бэмышIэу.\nСтавропольскэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым урыс ыкIи дунэе литературэмрэ технологиехэмрэкIэ икафедрэ идоцентэу, институтым и Ученэ секретарэу Мхцэ (Цуекъо) Бэлэрэ сэрырэ «Губзыгъагъэм ипсынэкIэчъхэр» зыцIэ тхылъыр къыдэдгъэкIыгъ. Ащ адыгэ гущыIэжъ 1636-рэ къыдэхьагъ, бзищкIэ хэутыгъ — адыгабзэкIэ, урысыбзэкIэ ыкIи инджылызыбзэкIэ. Инджылызыбзэм изылъхьагъэр филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, АКъУ-м икIэлэегъаджэу Кобэщыч Сафьят. Тиинститут «ШIэныгъэгъуаз» ыIоу журнал къыдегъэкIы, ар илъэсым плIэ къыдэкIы. Тиотдел иIофышIэхэм ястатьяхэр а номериплIымэ къадэхьагъ. Статьяхэм ямызакъоу, тхылъ зэфэшъхьафхэмкIэ рецензиехэри дэтых.\n«Свод адыгского фольклора» зыфиIорэм ия 12-рэ том хэутыным шIэныгъэлэжьхэу Нэхэе Саидэрэ Унэрэкъо Раерэ фагъэхьазырыгъ. Ар тхылъитIу мэхъу.\nШIэныгъэлIэу Хъут Щамсудин псаугъэмэ, ыныбжь мыгъэ илъэс 85-рэ хъущтыгъэ. Ащ епхыгъэу тиотдел Iэнэ хъурае зэхищагъ. Нэхэе Саидэ мы Iофтхьабзэм чанэу Iоф дишIагъ. Зигъо Iофыгъом хэлэжьагъэхэм ягущыIэхэр — научнэ тхыгъэхэр «ШIэныгъэгъуазэм» ия 4-рэ чэзыу къыдэхьэх. ШIэхэу журналыр къыдэкIыщт. Уз щынагъом — пандемием иягъэ къытэкIыгъ. Дунэе конференциеу Щамсудинэ ыцIэ епхыгъэу тшIын тыгу хэлъыгъэр ащ щигъэзыягъ, ауми, институтым щыфэтшIыгъ, дахэуи кIуагъэ — ыпхъухэу Замирэрэ Тэмарэрэ ащ хэлэжьагъэх.\nТиинститут нэмыкI отделхэми щызэхащэхэрэ шIэныгъэ форум зэфэшъхьафхэм тахэлажьэ. ГущыIэм пае, бзэм, литературэм, тарихъым, славян-адыгэ культурэ зэпхыныгъэхэмкIэ отделхэм зэхащэгъэ Iофтхьабзэхэм къиIотыкIынхэр къащытшIыгъ. ТиIофшIагъэхэр Урысыем, Кавказым, IэкIыб благъэм къащыхэтыутыгъэх. Джащ фэдэу Краснодар, Черкесскэ, Магас, Карачаевскэ, Сыхъум, Тифлис ыкIи нэмыкIхэм къащыдэкIыгъэх.\n— Адыгэ лъэпкъым егъашIэм акъыл-губзыгъагъэу зэIуигъэкIагъэр фольклорым хэлъ. Ар къыдэшъулъытэзэ, лъэныкъуабэу шъунаIэ зытежъугъэтыхэрэр, проект зэфэшъхьафхэу пхырышъущыхэрэр сыд фэдэха?\n— ТиотделкIэ адыгэхэр зэрыс къэралыгъохэм зэпхыныгъэхэр адытиIэным тыпылъ, ахэм зигъо IофыгъохэмкIэ тадэгущыIэ, хэкIыпIэхэм тызэдяусэ. КIэзгъэтхъымэ сшIоигъу фольклористым иIофшIэн бэу зэрэзэхэтыр. КIэкI дэдэу ахэм ягугъу къэсшIын: тхыдэIотэ-орэдыIо-орэдусхэр къыхигъэщыныр; IорIуатэхэр къытхыжьынхэр, зэригъэфэнхэр, институтым иархив ифольклор фонд хилъхьажьынхэр; IорIуатэхэр тхылъ шIыгъэу къыдэгъэкIыгъэнхэр; ушэтын инхэр (монографическэ ушэтынхэр) ышIыныр; IорIуатэм, IорIотэ шIэныгъэм къагъэуцурэ Iофыгъохэм ялъытыгъэу статьяхэр къыхэутыгъэнхэр; научнэ Iофтхьабзэхэр зэхэщэгъэнхэр, къащыгущыIэгъэныр; нэмыкI чIыпIэхэм ащыкIохэрэм гущыIэхэр къащышIыгъэнхэр; экспедициехэр зэхэщэгъэнхэр ыкIи ахэмкIэ зэфэхьысыжьхэр шIыгъэнхэр.\nНепэрэ мафэм къыгъэуцурэ Iофыгъохэм ащыщ нэмыкI шъолъырхэм, республикэхэм, къэралыгъохэм яшIэныгъэ лэжьапIэхэм, апшъэрэ еджапIэхэм, культурнэ IофшIапIэхэм гъусэныгъэ адытиIэныр. Ари тэгъэцакIэ. Къуекъо Асфар Дагъыстан, Ингушетием, Краснодар краим научнэ гупчэу яIэхэм зэпхыныгъэ адыриI. Нэхэе Саидэ Адыгэ къэралыгъо университетым, ансамблэу «Ислъамыем», сэ — Адыгэ къэралыгъо университетым, Абхъаз къэралыгъо университетым, Ставропольскэ къэралыгъо институтым тадэлажьэ.\nФольклорым иотделкIэ анахь проект инэу щытыр (институтыр щыIэ зыхъугъэм къыщегъэжьагъэу) «Свод адыгского фольклора» зыфиIорэр ары. Ар зэхэзыгъэуцуагъэр ыкIи ипэщагъэр Хъут Щамсудин. Ар том 12 мэхъу ыкIи темэхэмкIэ зэтеутыгъ: пшысэхэр — тхылъищ, нарт эпосми тхылъищ фэдгъэшъошэщт, нарэхэр — тхылъитIу, мыхэм анэмыкIхэри.\nНэхэе Саидэрэ Къуекъо Асфаррэ «Нартский эпос — самосознание народа» аIуи зэджэгъэхэ проектыр типлан хэмытэу ашIы. Мыхэм япроект «Ислъамыем» ипащэ игуадзэу Нэхэе Азэмати хэлэжьэнэу къырагъэблэгъагъ.\n— Эпосэу «НартхэмкIэ» гъэзагъэу шIагъэу щыIэр ыкIи джы шъо Iоф зыдашъушIэрэр?\n— Нарт пщыналъэхэр, хъишъэхэр, орэдхэр, тарихъ тхыдэхэр угъоигъэу бэу тиархив хэлъых. Ахэр адыгэ къош республикищым, Шапсыгъэ, IэкIыб хэгъэгухэм къащаугъоижьыгъэх. Ахэр тхылъибл хъоу шIэныгъэлэжьышхоу ХьэдэгъэлIэ Аскэр 1968 – 1971-рэ илъэсхэм къыдигъэкIыгъ. Адыгабзэм идиалект зэфэшъхьафхэмкIэ текстхэр тхыгъэх. Ащ мэхьанэшхо иI. Дилетантхэм Аскэр аумысэу, «Тхылъибл хъун фэягъэп. Нахь мэкIэнэу щытыгъ. Нахьыбэ зэрэхъунэу диалект пстэумкIи текстхэр къытыгъ» аIоу джы къызнэсыгъэми зэхэтэхы. Адыгэхэм аIо: «ТхьалъэIукIэ зымышIэрэм бгыбзэ зешхыжьы». Джары ахэми къяхъулIэрэр. Нарт эпосыр ары тыбзи, тихабзи, тишхыныгъохэри, чIыгоу, чIыпIэу тызэрысыгъэри къытфэзыгъэнагъэр. Ары тэ, адыгэхэм, анахь цIыф лъэпкъ ныбжьышхо зиIэхэм тахязгъэтхагъэр. Эпосым специалист зэфэшъхьафыбэмэ зыдэлэжьэнхэ темэ хагъотэщт. ГущыIэм пае, бзэшIэныгъэм илъэныкъуабэкIэ, этнологиемкIэ, этнографиемкIэ. Ахэм зэкIэми зэгъэпшэн шапхъэ яIэн ылъэкIыщт.\nХьэдэгъэлIэ Аскэр шIуфэшIэшхо адыгэхэмкIэ къытфишIагъ. Томиблыр къыдигъэкIыгъ. Ушэтын инхэр эпосымкIэ ышIыгъэх. Зэрэдунаеу адыгэхэр аригъэшIагъ, нарт эпосым игупшысэ купкI адыгэхэм зэряер аригъэштагъ. Аскэр саугъэт фэбгъэуцуныр тефэ.\nЭпосыр ятIонэрэу къытетыдзэжьыгъ. Мы уахътэм Къуекъо Асфар ары эпосым нахь дэлажьэрэр. 2018-рэ илъэсым монографие «Мир нартов» ыIоу къыдигъэкIыгъ. Монографическэ ушэтын инхэр ХьэдэгъэлIэ Аскэр илэжьыгъэ ришIылIагъ. «Мифическая модель мира в адыгской (черкесской) нартиаде» къыхиутыгъ. Статья пшIы пчъагъэ тиотделкIэ ттхыгъэ. ШIэныгъэлэжь инхэу Къомафэхэу Зарэрэ Мухьадинрэ, ГутIэ Адэм, Алые Аллэ монографическэ IофшIэгъэ инхэр атхыгъэх. Дунэе конференциехэр, симпозиумхэр, тиэпос фэгъэхьыгъэу щыIагъэх. Мыекъуапэ пчъагъэрэ республикэ ыкIи Дунэе конференциехэр щытшIыгъ. Къихьащт илъэсым ХьэдэгъэлIэ Аскэр илъэси 100 зэрэхъурэр игъэкIотыгъэу хэдгъэунэфыкIыщтышъ, шIэныгъэлэжьым ыцIэкIэ а Дунэе конференциер эпосымкIэ зэхэтщэн гухэлъ тиI.\nНепэ фольклор фондэу (угъоигъабэу щыIэм) институтым иархив хэлъхэм тадэлажьэ. Шъыпкъэ, укъызкIэупчIэгъэ экспедициехэр, командировкэхэр, дунаир зэрэхъугъэм елъытыгъэу, джырэкIэ зэхатщэхэрэп.\n— Тхьауегъэпсэу, Нэфсэт, тызэрэбгъэгъозагъэмкIэ.\nПредыдущая Кавказскэ заповедникыр\nСледущая Автомобиль IункIыбзэхэр аратыжьыгъэх


Адыгэ шъуашэр ашIогъэшIэгъон | Адыгэ Макъ\nАдыгэ шъуашэр ашIогъэшIэгъон\nКъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым къыщызэIуахыгъэ къэгъэлъэгъоныр лъэпкъ шIэжьым, тикультурэ инеущрэ мафэхэм япхыгъ.\nЗэлъашIэрэ сурэтышI-модельерэу Сэралп Мадинэ иIофшIагъэхэр ятIонэрэу тикъалэ щытэлъэгъух. Зэхахьэм къыщыгущыIагъэхэу Кушъу Нэфсэт, Еутых Асе, Хъуажъ Рэмэзан, Бырсыр Абдулахь, МэщфэшIу Нэдждэт, Сулейман Фатимэ яеплъыкIэхэм къащыхагъэщыгъ М. Сэралпэм лъэуж шъхьаф искусствэм зэрэщыпхырищырэр.\nАдыгэ шъуашэхэр, тхыпхъэхэр ащ ешIых. Бзылъфыгъэхэм ясаехэм уяплъы зыхъукIэ, зэфэмыдэныгъэу ахэлъыр псынкIэу къахэогъэщы. ЧыIуи 6 е нахьыбэ саем хэолъагъо. Ахэр дахэх, шъуашэ пэпчъ къекIух. ЧыIуи 10-м нахьыбэ зытедэгъэ саер нахь гъэшIэгъонэу къэлъагъоу зылъытэхэрэм таIукIагъэми, тхыпхъэхэм нахь удахьыхы. Пшъашъэм ыпкъ ищыгъэу, ыпчанэ дахэу къэлъэгъоным фэшI сурэтышIым амалышIухэр егъэфедэх.\n— Мадинэ иIофшIагъэхэр фестивалышхом фэдэх, — къыIуагъ дунаим щыцIэрыIо сурэтышIэу Еутых Асе. — КIэу ышIыгъэ саехэр непэрэ уахътэм дештэх.\n— Къош Къэбэртэе-Бэлъкъарым къикIыгъэ Сэралп Мадинэ сыфэгушIо сшIоигъу, — къеIуатэ сурэтышI-модельер цIэрыIоу СтIашъу Юрэ. — Джанэ пэпчъ шIыкIэ шъхьаф къыфегъоты. ХъырахъышъэхэмкIэ, тхыпхъэхэмкIэ саехэр егъэдахэх.\nИсэнэхьат феджэгъэ Сэралп Мадинэ нысэщэ щыгъынхэр узыIэпищэу къегъэлъагъох. Лъэпкъ гупшысэм къыпкъырыкIызэ, саем шъэфэу хэплъхьан плъэкIыщтыр егъэкIэракIэ.\nУрысыем этнографиемкIэ имузееу Санкт-Петербург дэтым, Мыекъуапэ, нэмыкI къалэхэм ямузейхэм яфондхэм М. Сэралпэм иIофшIагъэхэр ащыIэх, IэкIыб къэралыгъохэм ямузейхэм ачIалъхьагъэхэр бэ мэхъух.\n— СищыIэныгъэ зэспхыгъэ сэнэхьатыр сшIогъэшIэгъон. IэпыIэгъу къысфэхъурэ сиIахьылхэм, ныбджэгъухэм, зэкIэми сафэраз, — къеIуатэ Сэралп Мадинэ. — Тилъэпкъ дунаим нахьышIоу щашIэнымкIэ адыгэ шъуашэм мэхьэнэ ин есэты.\nАдыгэ шъуашэм и Мафэ аужырэ илъэсхэм дгъэмэфэкIэу зэредгъэжьагъэм Мадинэ къытегущыIэзэ, 2017-рэ илъэсым Налщык щыкIогъэ зэхахьэхэм нэбгырабэ зэрэхэлэжьагъэр къыхигъэщыгъ. Адыгэ шъуашэм зэлъэпкъэгъухэр нахь зэфещэх. МэфэкIым ишIуагъэкIэ IофшIэныкIэхэм афежьагъ.\nКъэгъэлъэгъоныр шэмбэтым Мыекъуапэ щызэфашIыжьыщт. Арышъ, лъэпкъ искусствэр зышIогъэшIэгъонхэр шIэхыIоу музеим кIонхэ фае.\nСурэтхэр музеим къыщытетхыгъэх.


ТIуапсэ Пресс - Шъоф Плъыжьым и Мафэ ихэгъэунэфыкIын адыгэ бэдаушхэр езэгъыхэрэп\nШъоф Плъыжьым и Мафэ ихэгъэунэфыкIын адыгэ бэдаушхэр езэгъыхэрэп\nadmin - 2016-02-17 19:47:09\nАдыгэхэм Яшъыгъо-ШIэжъ мафэу жъоныгъуакIэм и-21 хагъэунэфыкIрэм тефэу Шъоф Плъыжьым (Шъачэ идэжь) и Мафэ агъэмэфэкIынэу зэрагъэнафэрэмкIэ хъытыум къэбарэу къихьагъэмкIэ адыгэ бэдаушыбэмэ емызэгъхэр къыхагъэщыгъэх.\nБжыхьэм агъэмэфэкIыщтыгъэ Шъоф Плъыжьым иМафэ гъатхэм, адыгэмэ яшIуцIэ мафэ тефэу хагъэунэфыкIыным икIэщакIохэр Шъоф Плъыжьым игъэIорышIапI.\nАщ ихъытыу нэкIубгъо мыщ тефэрэ къэбарыр къыригъэхьэгъагъ щылэ мазэм и 20. Адыгэ бэдаушмэ ащыщэу джырэкIэ Мэзкуу щыIэм мы Iофыр къызхэкIрэр зэхифынэу гъэIорышIапIэм зафытео нэуж хъытыум итыгъэ къэбарыр зэрахъокIыжьыгъэ.\nБэдаушмэ къызэратхрэмкIэ, жъоныгъуакIэм мэфэкIыр щыIэщтэу ары зэрашIыжьыгъэр, мафэр гъэнэфагъэу пымытыжьэу.\nМыщ фэдэу адыгэмэ Яшъыгъо ШIэжь мафэ Шъоф Плъыжьым иМафэ игъэмэфэкIын зыкIытырагъфэгъагъэмкIэ адыгэ бэдауш лэжьакIомэ, шIэныгъэлэжь зырызмэ еплъыкIэ зэфэшъхьафых къыхагъэщыгъэхэр.\nЗыхэм къаIуагъ мыр хэукъоныгъэу, адырэхэм – къызэкIэгъэблэныгъэу, нэмыкIхэм-Урысыем изэхэтэкъоныгъэ икъэгъэлъэгъонэу.\nКъэбэртэе – Бэлъкъарым щыщ бэдаушэу Фитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ Бешто Аслъан зэрилъытэрэмкIэ, адыгэмэ апае шIу зыгори мы Iофым хэмылъыгъэу ары. ЫкIи ащ фэдэ къэхъу-къашIэм зэхэфыныгъэ хэмылъэу къэбгъанэ зэрэмыхъущтыр къыхигъэщыгъ.\nБешто: Къэхъугъэр джыри ыкIэм нэсэу къыдгурыIуагъэу щытэп. Ау щэч хэмылъэу къэпIошъущт ар зыкIэхъугъэми, ылъапсэми зыгорэм игупшысэ бзаджэ зэрэхэлъыр. ЗышшIагъэри тхьам ешI, ау тэщ пае зыгорэ зэрамышIагъэр нафэ. Мыщ фэдэм тыпэуцун фае, зэрэтымыдэрэр къядгъэшIэн фае. Джаущтэу тызэремызэгъыгъэм пае сайтым къырагъэхьагъэ мэкъэгъэIур зэблахъужьыгъэ, Шъоф Плъыжьым иМафэ игъэмэфэкIын нэмыкI мафэм зэрахьыжьрэм фэгъэхьыгъэр.\nАдыгэмэ ялъэпкъгъэкIодэу я I9 лIэшIэгъум урысые пачъыхьагъум зэрихьагъэр къэзыштэгъэ шъхьафит къэралыгъо закъор – Хъурцэр ары, 20II илъэсым жъоныгъуакIэм и 20.\nФитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ хъурцэ политологэу, Кавказ IофхэмкIэ кIэлъыплъакIоу, адыгэ Iофым икIэлъыплъэнрэ изэгъэшIэнрэ пылъ Лебонидзэе Соломон зэрилъытэрэмкIэ, ащ фэдэ мэфэ тегъэфэныгъэм ылъапс – адыгэ лъэпкъгъэкIодыр цIыфмэ ащагъэгъупшэжьыгъэпэныр.\nЛебонидзе: ЩытыкIэр мыщ фэд. Хъурцэм адыгэ лъэпкъгъэкIодыр къызиштагъэ нэуж Урысые къэралыгъор филъыгъ сыд фэдэуи, ыкIи джыри фелъы а къэхъу-къашIэр чIиухъумэнэу ыкIи ащ ифэмэ-бжьымэ къыригъэохынэу.\nХъурцэм иунэшъошI зызэблэхъугъэм къыщежьэу Темыр Кавказ политикым, адыгэ упчIэри ахэтэу, анаIэ нахь макIэу тырагъэты хъугъэ.\nШъоф Плъыжьым имафэ кIытырагъафэрэр Адыгэ Шъыгъо-ШIэжь мафэм – ыужырэр Iухыжьыпагъэ хъуным паеу, жъоныгъуакIэм и 21 къэхъугъэр цIыфмэ ащагъэгъупшэжьынэу ашIэу сеплъы.\nАдыгэмэ зэралъытэрэмкIэ, Шъоф Плъыжьыр, е Къбаадэ, ялъэпкъгъэкIод итамыгъ. Ащ дэжьым I864 илъэсым жъоныгъуакIэм и-21 адыгэхэмрэ урысые пачъыхьагъум идзэрэ азфагу Кавказ заом иаужрэ зэоныгъэшъхо къыщыхъугъ.\nУрысые пачъыхьагъум итекIоныгъэ ащ дэжьым ешхэ-ешъокIэ щаухыгъагъ. Адыгэмэ мы мафэр Яшъыгъо-ШIэжь маф. Заом къыхэкIэу адыгэмэ я% 90 къехъур аукIыгъ е рафыгъэх ячIыгу. ДжырэкIэ адыгэхэр дунаим икъэралыгъо 50 къехъум арытэкъухьагъэх.


Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ екIолIэщтых | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 24.06.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nУФ-м и Къэралыгъо совет изэхэсыгъо зыфагъэхьазырыныр ары Iофтхьабзэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIагъэр. Ащ къыщаIэтыщт упчIэхэр къагъэнэфагъэх. Министрэм игущыIэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, анахь шъхьаIэу зэхэсыгъом зыщытегущыIэнхэ фэе упчIэхэм ащыщ жъы дэдэ хъугъэ лъэмыджхэмрэ путепроводхэмрэ афэгъэхьыгъэ программэм игъэцэкIэн. Джащ фэдэу шъолъыр гъогухэм хэбзэIахьхэр зэратырэ шIыкIэм иIофыгъуи зэхафынэу агъэнэфагъ.\n— Iофыгъо шъхьаIэхэм ащыщ гъогухэм ошIэ-дэмышIэгъэ Iоф къатемыхъухьаным иамалхэр зехьагъэнхэр, — къыIуагъ Евгений Дитрих. – 2024-рэ илъэсым нэс гъогу хъугъэ-шIагъэхэм ахэкIуадэхэрэм япчъагъэ къыщыгъэкIэгъэн фае. Мыщ фэгъэхьыгъэу тиIофшIэн зэрэзэхатщэрэм уигъэрэзэнэу щыта? 2018-рэ илъэсым гъогу хъугъэ-шIагъэхэм нэбгырэ мин 18 ахэкIодагъ. А пчъагъэм къызэрэщыкIэщтым тишъыпкъэу тыпылъыныр пшъэрылъ шъхьаIэу непэ щыIэхэм ащыщ.\nМы гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэ хъуным лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ къызэрекIолIэщтхэр Iофтхьабзэм къыщыхагъэщыгъ. Гъогухэм атехъухьэхэрэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ къыщыгъэкIэгъэным фэIорышIэщтхэ къэбархэр федеральнэ шIыкIэм тетэу гъэпсыгъэнхэр, водительхэр зыгъасэхэрэ еджапIэхэм нахь игъэкIотыгъэу яIофшIэн зэрэзэхащэрэм лъыплъэнхэр, гъогум хъугъэ-шIэгъэ гомыIухэр къытемыхъухьанхэм фэгъэхьыгъэхэ тхыгъэхэр, къэгъэлъэгъонхэр къэбарлъыгъэIэс амалым илIыкIохэм нахьыбэу агъэхьазырынхэу къяджэнхэу агъэнэфагъ.\n«Безопасные и качественные автомобильные дороги» зыфиIохэрэ лъэпкъ проектыр Адыгэ Республикэм щагъэцэкIэным фэшI шъолъыр проект агъэнэфагъ. «Дорожная сеть» ыкIи «Общесистемные меры развития дорожного хозяйства» зыфиIорэ лъэныкъохэр ащ хэхьэх. Ахэм афэгъэзагъэхэ ведомствэхэм IофшIэнхэр зэрифэшъуашэу зэхащэным Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ынаIэ тет. Лъэпкъ проектым ишIуагъэкIэ республикэм игъогухэр нахь дэгъу ыкIи щынэгъончъэ зэрэхъущтхэр ащ къыхигъэщыгъ.


Гъогухэм яшIын Москва щызэдытегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 25.10.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nРосавтодорым ипащэу Роман Старовойтрэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Москва IофшIэгъу зэIукIэгъоу щызэдыряIагъэм гъогухэм япхыгъэ пэшIорыгъэшъ зэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх. ЗэдэгущыIэгъум хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтхэмкIэ иминистрэу Валерий Картамышевыр. ГъогушIхэм ягъэхъэгъэ шъхьаIэу хагъэунэфыкIыгъэр федеральнэ автомобиль гъогухэу республикэм пхырыкIыхэрэм япроцент 94-р шапхъэхэм адиштэу зэрашIыгъэр ары, хэгъэгур зэрэпсаоу пштэмэ, гурытымкIэ агъэнэфагъэм процент 13 фэдизкIэ ар шъхьадэкIы.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, транспортыбэ зэрыкIорэ автомобиль гъогухэм кIэу гъогу зэхэкIыпIэхэр афэшIыгъэнхэм республикэмкIэ мэхьанэшхо иIэу щыт. ПсэупIэу Инэм мэшIоку гъогоу пхырыкIырэм къыпэблагъэу ащ фэдэ зэхэкIыпIэ щышIыгъэным мэхьанэшхо иI, сыда пIомэ мэшIокубэ ащ зэрэщызекIорэм къыхэкIэу транспорт ыкIи инфраструктурэ зэпхыныгъэхэр IахьитIоу псэупIэм щыгощыгъэ мэхъух.\n2018-рэ илъэсым автомобиль гъогоу «Адыгэкъал — Бжъэдыгъухьабл» зыфиIорэм иIахьэу километрэ 39-рэ хъурэр 2018-рэ илъэсым федеральнэ хъужьыным иIофыгъо лъэныкъохэр тегущыIагъэх. Ащ ишIуагъэ къэкIощт республикэм пхырыкIырэ федеральнэ гъогухэм якIыхьагъэ хэхъонэу. НепэкIэ километрэ 200-м ар шъхьадэкIы. Транзит транспортыр зэрыкIорэ гъогухэм язытет нахьышIу шIыгъэным, зэжэжьхэу ахэр щызэтыримыхьанхэм, щынэгъончъагъэм зыкъегъэIэтыгъэным апае мы илъэс благъэхэм Росавтодорым джыри инфраструктурэм изытет нахьышIу шIыгъэным мылъкоу ищыкIагъэр пэIугъэхьэгъэным ынаIэ тыригъэтыщт. Гъогухэм абгъукIэ ахэр къэзыгъэнэфыщтхэр агъэуцущтых, транспортэу рыкIорэр нахьыбэ хъуным пае нахь шъуамбгъо ашIыщтых.


Археологэу Тэу Аслъан фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъон Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей къыщызэIуахыгъ\nШэмбэт, Бэдзэогъум и 21 2018 09:16\nМузеим ипащэу Джыгунэ Фатимэ зэфэхьысыжь гъэшIэгъонхэр ышIыхэзэ, Тэу Аслъан лъэпкъ искусствэм лъэужэу къыщигъэнагъэм дунэе мэхьанэ иIэу ылъытагъ.\n— Илъэс 30-м къехъугъэу Тэу Аслъан синэIуас, — къыIуагъ археолог ыкIи сурэтышI цIэрыIоу, шIэныгъэлэжьэу ЛэупэкIэ Нурбый. — Пкъыгъоу къыгъотыхэрэмкIэ адыгэхэм яблэкIыгъэ уахътэ къегъэлъагъо. Тэу Аслъан адыгэ лъэпкъым ицIыф лъэшэу щыт.\n— Тарихъыр ныбжьыкIэхэм ашIэнымкIэ Тэу Аслъан IофшIэгъэшхо иI, — къыщиIуагъ зэхахьэм республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — ШIэныгъэлэжьэу зэрэщытым дакIоу, илъэсыбэ хъугъэу ти Хэсашъхьэ хэт, лъэпкъ гупшысакIэу иIэр щысэшIу тфэхъу.\nКПРФ-м и Мыекъопэ къэлэ комитет иапэрэ секретарэу Елена Москаленкэр А. Тэум къыщытхъугъ. Партием хэтэу общественнэ пшъэрылъхэр зэригъэцакIэхэрэм фэшI лъэшэу къызэрэфэразэр хигъэунэфыкIыгъ.\nА. Тэур зыщапIугъэ къуаджэу Тэуйхьаблэ къикIыгъэхэр, иIахьылхэр зэхахьэм хэлэжьагъэх. Аслъан ышыпхъоу Сарэ Iофтхьабзэм къэкIуагъэхэм лъэшэу зэрафэразэр зэхахьэм къыщиIуагъ.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм ималхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр зэхахьэм хэлажьэхэрэм гущыIэгъу афэхъугъ. Адыгэ лъэпкъым итарихъ зэгъэшIэгъэнымкIэ А. Тэум къыгъотыгъэ пкъыгъохэм цIыфхэр агъэгъуазэх. Ащ фэдэ цIыф цIэрыIохэм республикэм ыцIэ искусствэм лъагэу зэрэщаIэтырэм А. Шъхьэлахъор къытегущыIагъ.\n«ЧIыгум чIэлъыр къэзышIэрэр» цIэу зыфашIыгъэ къэгъэлъэгъоныр зыгъэхьазырыгъэмэ ащыщ Лъэпкъ музеим археологиемкIэ иотдел ипащэу Елена Черных. Лъэпкъ шIэжьым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ А. Тэум фэдэ цIыфхэм яIофшIагъэхэм Е. Черных осэ ин афишIыгъ.\nУлэ Iуашъхьэхэм, псым ычIэгъ хъугъэ къуаджэхэм янэпкъхэм, нэмыкIхэм А. Тэур ащытIагъ. Аслъан иIофшIакIэ къэзыIотэрэ сурэтхэр, къыгъотыгъэ пкъыгъо лъапIэхэм ащыщхэр музеим къыщагъэлъагъох.\nА. Тэум иIофшIагъэ зыгъэлъапIэхэу СтIашъу Юрэ, Шъхьаплъэкъо Къэсэй, Къэзэнэ Юсыф, Къуекъо Асфар, ЕмтIылъ Юсыф, Сулейман Фатимэ, Iэтэжьыкъо Фатимэ, Сихьаджэкъо Иринэ, Бэгъушъэ Алый, Къуижъ Къэплъан, нэмыкIхэм язэфэхьысыжьхэр щыIэныгъэм къыпкъырэкIых. А. Тэум къыфэгушIуагъэхэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ.\nЕджагъэх 333 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Налщыч: Ныдэлъфыбзэхэм апае мырэзэныгъэ зэхьахьэ арагъэшIыгъэп Адыгэ шIэныгъэлэжьышхоу Шъхьэлэхъо Абу дунаем ехыжьыгъ »


Къэбар нэпцIхэм шъуямыдэIу — Адыгэ макъ\nКъэбар нэпцIхэм шъуямыдэIу\nРедактор 07.01.2022 05.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКоронавирусыкIэу илъэситIу хъугъэу дунаир зезыдзэрэр къызежьагъэм къыщыублагъэу ащ фэгъэхьыгъэ къэбар нэпцIыбэ къекIокIы. Апэрэ уахътэхэм ахэр ежь вирусым фэгъэхьыгъагъэх, джы нахьыбэу ащ пэшIуекIорэ вакцинэр ары зигугъу ашIырэр.\nАщ фэдэ къэбар нэпцIым екIодылIагъ социальнэ интернет нэкIубгъохэмрэ СМИ-мрэ джырэблагъэ зигугъу бэрэ ашIыгъэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэр. Коронавирусыр къыоуалIэу, хьылъэ уимышIэу птекIымэ, антителахэр уиIэ хъунышъ, укъаухъумэщтэу зыIохэрэр бэу щыIэх. Бзылъфыгъэм ар зызэхехым, ипшъэшъэгъоу сымаджэм къыпахын фаеу ыIуи сабыйхэр зыдищэхи ыдэжь хьакIакIо кIуагъэ.\nАрэущтэу ынэ къаплъэзэ вирусыр иунагъо къызэрэрихьагъэм кIэух тхьамыкIагъо фэхъугъ. Ишъхьэгъусэрэ пшъэшъэжъыитIум язырэмрэ унэм исхэу агъэхъужьыгъэх, ау ятIонэрэ пшъашъэмрэ ежь бзылъфыгъэмрэ реанимацием ифагъэх, ащ фэдиз тхьамыкIагъор къэзыхьыгъэ ным врачхэр IэпыIэгъу фэхъужьышъугъэхэп.\nCOVID-19-м пэшIуекIорэ вакцинэр ышIынэуи мы унагъор зэремыгупшысэщтыгъэр нафэ. Ари социальнэ интернет нэкIубгъохэм ащызэрагъэшIагъэхэм ащыщ. «Мы шъуивакцинэу ушэтынхэр икъоу зымыкIугъэхэр зыхябгъэлъхьаным ыпэ зыбгъэсымаджэу птекIымэ нахь ухъумагъэ ухъущт» аIозэ бэмэ къатхы. Ахэм ямыджэрэ щыIэпын фай. Бзылъфыгъэу зигугъу къэтшIыгъэри яджи «зыкъыухъумагъ».\nПрививкэм пэуцужьырэ ны-тыхэм ащыщхэм ясабыйхэм яиммунитет къаIэтэу аIозэ, нэмыкI кIэлэцIыкIоу, гущыIэм пае, шъорэкI хъугъэм е зэпахырэ уз горэ къызэолIагъэм кIэлъырысынхэу ыдэжь агъакIох. IэкIыб къэралыгъохэр пштэмэ, прививкэм пэуцужьэу арысхэм зэпахырэ узэу къежьагъэр зэпахыжьынышъ, иммунитетыр агъэпытэнэу пчыхьэзэхахьэхэр зыщашIыхэрэр ахэтых. Мары мы COVID мэхъаджэм дунаир зызэлъекIум, США-м а хабзэм зыщиушъомбгъугъ. НыбжьыкIэу а зэхахьэхэм ахэтыгъэхэм ащыщыбэ коронавирусым екIодылIагъ.\nТикъэралыгъо ащ фэдэ хабзэ тхыгъэу илъэп. ЦIыфым зэрэсымаджэр ышIэзэ зэпахырэ узэу къеолIагъэр нэмыкI горэм ритымэ, уголовнэ пшъэдэкIыжь ыхьыщт. Шъыпкъэ, ар ВИЧ-р ары зыфэгъэхьыгъэр, ау… КоронавирусыкIэм зызэриушъомбгъурэм къыхэкIэу, санитарнэ-эпидемиологическэ шапхъэхэр зыукъохэрэм пшъэдэкIыжьэу ахьыщтыр блэкIыгъэ илъэсым агъэпхъэшагъ. Уголовнэ кодексым ия 236-рэ статья зэритхагъэмкIэ, зэпахырэ уз зиIэр фэмысакъэу нэмыкI горэм ар пигъахьэмэ тазыр рагъэтыщт, сымаджэ хъугъэр ыгъалIэмэ, илъэси 5 — 7 хьапс тыралъхьащт.\nГухэлъ гъэнэфагъэ уиIэу ащ фэдэ уз къызэолIагъэм дэжь укIонымрэ усымаджэу общественнэ транспортым уитIысхьанымрэ сыда зэрэзэтекIыхэрэр? АпэрэмкIэ, ар къычIэщымэ, пшъэдэкIыжь пхьыщт, адрэмкIэ зыпари къыуаIощтэп… Общественнэ транспортым вирусыр къащыпыпхыным ищынагъуи макIэп, ау узыр къызэолIэгъэ цIыф благъэу ащ къыщыомыкIуалIэмэ, зыми иягъэ къыомыкIыгъэу укъикIыжьыщт. ЦIыфэу сымаджэр зэрыс унэу зэфэшIыгъэм уихьэмэ, инфекциер къызэрипхыщтым Iо хэлъыжьэп.\nКоронавирусыр жьым хэтэу (воздушно-капельнэу) къыонэсын ылъэкIыщт. Джащ фэдэу сымаджэр къепсыгъэмэ е къэпскагъэмэ, Iупсэу къыIукIыгъэм хэтэу «къыпфэкIонкIи» щынагъо. Ковидыр къызэолIагъэм нахьыбэрэ укIэлъырыс къэс узыр къыонэсыным ищынагъуи нахь ин мэхъу. Ары зы унагъом щыщэу нэбгырэ зытIущ ащ екIодылIэныр къызхэкIырэр. Унэ зэфэшIыгъэу, жьызэпео зимыIэм вирусыр нахьыбэрэ щэпсэу, ау жьым ухэтмэ, ащ фэдэу щынэгъожьэп. Арышъ, медицинэ шIэныгъэ зимыIэу, къышIошIырэр къэбаркIэ зытIупщыхэрэм уямыдэIоу, врачэу, шIэныгъэлэжьэу псауныгъэм икъэухъумэн фэлажьэхэрэм къаIорэм тетэу вирусым зыщыуухъумэмэ нахьышIу. Узыр къэкIогъахэу бгъэхъужьыным нахьи къэмыкIоным пае узфэсакъыжьыныр нахь IэшIэх.\nПредыдущая Коронавирусым пэшIуекIорэ вакцинацием илъэхъан сыда пшIэн фаер ыкIи пшIэ мыхъущтыр?\nСледущая Щылэ мазэм и 7-р – Христос къызыхъугъэ маф


Хэбзэ фитыныгъэхэр къаухъумэх | Адыгэ Макъ\nХэбзэ фитыныгъэхэр къаухъумэх\nИлъэс 200-м ехъукIэ узэкIэIэбэжьмэ, 1802-рэ илъэсым Iоныгъом и 8-м императорэу Апэрэ Александр иунашъокIэ Урысые империем юстициемкIэ и Министерствэ агъэпсыгъ. Ащ ипшъэрылъхэм ахахьэщтыгъэ хэбзэгъэуцу актхэм ягъэхьазырын, джащ фэдэу хьыкумхэм ыкIи прокуратурэхэм яIофшIэн изэхэщэн.\nЮстициемкIэ апэрэ министрэу щытыгъэр зэлъашIэрэ урысые тхакIоу ыкIи къэралыгъо IофышIэу Гавриил Державиныр ары. Илъэсхэр кIуагъэх, ведомствэм пшъэрылъэу иIэхэр зэхъокIыгъэх. Iоныгъом и 8-м УФ-м юстициемкIэ и Министерствэ иIофышIэхэм я Мафэ хагъэунэфыкIыгъ. ЯIофшIэн зэрэзэшIуахырэм, пшъэрылъэу ыкIи гъэхъагъэу яIэхэм афэгъэхьыгъэу министерствэм и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу Ирина Ковалевам зэдэгущыIэгъу дэтшIыгъ.\n— Ирина, непэ Урысыем юстициемкIэ и Министерствэ ипшъэрылъхэр сыд фэдэха?\nАдыгеимкIэ IофшIэным илъэныкъо шъхьаIэхэм сыда ахэплъытэн плъэкIыщтыр?\n— Мы мафэхэм юстициемкIэ и Министерствэ ипшъэрылъхэм яхэгъэхъон ыкIи ягъэпытэн ыуж ит. Къэралыгъо хабзэм ылъэпсэ шъхьаIэр хэбзэ зыкIыныгъэ хэлъэу гражданхэм яхэбзэ шIоигъоныгъэхэр ыкIи яфитыныгъэхэр, джащ фэдэу къэралыгъом ыкIи цIыфым пшъэдэкIыжьэу ахьырэр зэфэдэу яхэбзэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр ары. Урысыем зэхъокIыныгъэу щыхъугъэхэм къагъэлъагъо къэралыгъо хабзэр нахь зэрагъэпытагъэр ыкIи демократическэ обществэм иинститут хэхъоныгъэхэр зэришIыгъэхэр. Непэ юстициемкIэ и Министерствэ гъэцэкIэкIо хабзэу щыт, ар уголовнэ пшъэдэкIыжьым, хьыкум актхэм ягъэцэкIэн ыкIи коммерцием пымылъ организациехэм алъыплъэгъэныр, адвокатурэм, нотариатым ыкIи ЗАГС-м алъэныкъокIэ къэралыгъо политикэм игъэцэкIэн адэлажьэ. Министерствэм хэхьэх хьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу ыкIи бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ Федеральнэ къулыкъур. Ащ нэмыкIэу Минюстым иструктурэ хэхьэ цIыфым ифитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ Европейскэ хьыкумым епхыгъэу УФ-м и Уполномоченнэ иаппарат.\nТигъэIорышIапIэ юстициемкIэ и Министерствэ ичIыпIэ къулыкъоу щыт, ащ ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ АР-м ихэбзэ къулыкъухэм хэбзэ актэу агъэнафэхэрэр экспертизэ шIыгъэнхэр. Джащ фэдэу тиIофшIэн хэхьэ адвокатурэм, наториатым ыкIи ЗАГС-м алъэныкъокIэ уплъэкIун-лъыплъэн IофшIэнхэр зехьэгъэнхэр, джащ фэдэу коммерцием емыпхыгъэ организациехэу АР-м итхэр уплъэкIугъэнхэр.\n— НахьыбэрэмкIэ цIыфхэм юристхэм, къэралыгъо ыкIи муниципальнэ къулыкъухэм, хьыкум приставхэм, очылхэм зафагъазэ. Минюстым икъулыкъушIэхэм якIуалIэхэу мэкIэ дэд къызэрэхэкIырэр. Сыда ар зытехъухьэрэр?\n— ЫпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, анахь пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр цIыфхэм къэралыгъо фэIо-фашIэхэр лъэгэпIэ инхэм анэсэу афэгъэцэкIэгъэнхэр, хэбзэ «нигилизмэр» къызэнэкIыгъэныр, хабзэм уасэу фашIырэм къыкIемыгъэчыгъэныр ары. Ащ пае, апэрэмкIэ, профессиональнэ юридическэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцакIэхэрэр нахьыбэ шIыгъэнхэ фае, ахэм ахэхьэх очылхэр ыкIи нотариусхэр. ЯтIонэрэмкIэ, граждан IофхэмкIэ актхэм ятхын ылъэныкъокIэ пшъэрылъхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм цIыфхэр зэригъэразэхэрэр зэлъытыгъэр ЗАГС-м икъулыкъухэм уплъэкIун IофшIэныр зэрэзэхащэрэр ары. ЯщэнэрэмкIэ, коммерцием емыпхыгъэ организациехэр тэрэзэу регистрацие шIыгъэнхэр тиIофшIэн илъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщ. ЯплIэнэрэмкIэ, хэбзэ IофшIэным иконтекст анахь шъхьаIэу къыхигъэщырэр хэбзэтворческэ ыкIи къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIорэ экспертизэр ГъэIорышIапIэм щыпхырыщыгъэныр ары.\n— Республикэ хэбзэгъэуцугъэм игъэпсын узипэщэ коллективыр сыдэущтэу хэлажьэра?\n— КъэIогъэн фае, шэпхъэтворческэ IофшIэным, зыикI хабзэм зыкъегъэIэтыгъэным ыкIи муниципальнэ образованиехэм яустав регистрацие шIыгъэным алъэныкъокIэ АР-м и Къэралыгъо — Совет Хасэмрэ АР-м иминистрэхэм я Кабинетрэ гъэIорышIапIэм зэзэгъыныгъэ зэрэдашIыгъэм тетэу республикэ хэбзэгъэуцугъэм игъэпсын дэлажьэ. А зэзэгъыныгъэм хахьэу АР-м икъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм яшэпхъэ-хэбзэ актхэм япроектхэу къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIорэ экспертизэ-\nАнахь мэхьанэ зиIэ шэпхъэ-хэбзэ актым ипроект дгъэпсыным фэшI IофшIэкIо куп ыкIи комиссие зэхэтэщэ. АР-м изаконхэм япроектхэм яхэплъэнкIэ зэфэхьысыжьхэр тхыгъэу зэзэгъыныгъэ тэгъэпсы. Ау АР-м и ЛIышъхьэ и Унашъо ыкIи АР-м иминистрэхэм я Кабинет унашъоу ышIыгъэр зэдаштэ. Джащ фэдэу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ актхэр аштэнхэмкIэ АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм исессиехэм яIофшIэн ыкIи АР-м иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъохэм тигъэIорышIапIэ икъулыкъушIэхэр ахэлажьэх.\n— ЦIыфхэм яхэбзэ шIоигъоныгъэхэм ыкIи яфитыныгъэхэм афэгъэхьыгъэ Iофыгъуабэ чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм ащызэшIуахы. Арэу щытми, квалификацие зиIэ IофышIэхэр чIыпIэхэм зэрафимыкъухэрэр гумэкIыгъо инэу щыт. Хэбзэгъэуцу IофшIэным ылъэныкъокIэ сыдэущтэу муниципалитетхэм шъуадэIэпыIэра?\n— ТигъэIорышIапIэ ипшъэрылъхэм джыри ахэхьэ АР-м имуниципальнэ образованиехэм яуставхэм ятхын ыкIи ахэм яхэбзэ ыкIи коррупцием пэшIуекIорэ экспертизэр зэхэщэгъэныр. Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм димыштэрэ уставхэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ гъэIорышIапIэм ренэу уплъэкIунхэр муниципальнэ образованиехэм ащызэхещэх. Ащ нэмыкIэу шэпхъэтворческэ IофшIэным ылъэныкъокIэ методическэ ыкIи зэхэщэн-правовой IэпыIэгъур чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм ягъэгъотыгъэнымкIэ муниципальнэ образованиехэм ялIыкIохэм ренэу семинархэр афызэхэтэщэх, муниципальнэ шэпхъэ-хэбзэ актхэр планым хэмытэу илъэс къэс тэуплъэкIух. Ахэм язэфэхьысыжьхэр Урысыем юстициемкIэ и Министерствэ, джащ фэдэу АР-м чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ Комитетым аIэкIэтэгъахьэх.\n— ЦIыфхэм правовой шIэныгъэу яIэм уигъэрэзэнэу щыта? Адыгеим щыпсэухэрэм яфитыныгъэхэм якъэухъумэнкIэ шIэныгъэ икъу аIэкIэлъэу олъыта?\n— Шъыпкъэ, граждан обществэр гъэпсыгъэным ыкIи Урысыем илъэпкъ зыкIыныгъэ гъэпытэгъэным правовой культурэ ин ищыкIагъ. Зыщыщ лъэпкъым, ыныбжь, ипсауныгъэ, лъэкIэу иIэм ямылъытыгъэу, нэбгырэ пэпчъ фитыныгъэ иI ихэбзэ шIоигъоныгъэхэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр къызIэкIигъэхьанэу. Хэтрэ цIыфи ихэбзэ фитыныгъэхэр ышIэнхэм пае иправовой шIэныгъэхэм ахигъэхъон фае. Ар иIэубытыпIэу «Основы государственной политики РФ в сфере развития правовой грамотности и правосознания граждан» зыфиIорэ унашъом 2011-рэ илъэсым УФ-м и Президент кIэтхагъ. Арэу щытми, цIыфхэм янахьыбэм правой шIэныгъэ икъу зэраIэкIэмылъым къыхэкIэу, хэбзэгъэуцугъэр зэрэгъэпсыгъэм хэшIыкI тэрэз фыряIэп. НахьыбэрэмкIэ хэбзэукъоныгъэхэу зэрахьэхэрэм ары ылъапсэр.\nЦIыфым, анахьэу ныбжьыкIэхэм, правовой шIэныгъэу яIэр гъэунэфыгъэныр, хэбзэ фитыныгъэу яIэр зыфэдэр икъоу къагурыгъэIогъэныр ыкIи правэр зэрагъэшIэным къыфэщэгъэнхэм ылъэныкъокIэ гъэIорышIапIэм имызакъоу, Урысыем июристхэм я Ассоциацие ишъолъыр къутамэрэ республикэм и Очыл палатэрэ Iофышхо ашIэ.\n— Тиреспубликэ июридическэ обществэ иIофшIэн шъхьаIэхэм ащыщ ыпкIэ зыхэмылъ юридическэ IэпыIэгъур цIыфхэм ягъэгъотыгъэныр. Минюстым и ГъэIорышIапIэ а IофшIэныр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм лъэплъэ. Мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет сыдэу щыт?\n— Ары, ыпкIэ зыхэмылъ юридическэ IэпыIэгъур цIыфхэм ягъэгъотыгъэныр юстициемкIэ Министерствэм ипшъэрылъ шъхьаI. Илъэсныкъо пэпчъ мы лъэныкъомкIэ гъэIорышIапIэм уплъэкIунхэр зэхещэх. МыщкIэ IофшIэкIо куп дгъэнэфагъэу, анахьэу кIэлэцIыкIухэм правовой IэпыIэгъу ятыгъэным и Мафэ изэхэщэн фэгъэхьыгъэу Iофы-шхо ешIэ. ГъэIорышIапIэм АР-м и Очыл ыкIи Нотариальнэ палатэхэм, Урысыем июристхэм я Ассоциацие ишъолъыр къутамэ зэпхыныгъэ пытэ адыриIэу зэдэлажьэх. 2019-рэ илъэсым Адыгеим иочыл нэбгыри 173-мэ ыпкIэ зыхэмылъ юридическэ IэпыIэгъу цIыфхэм арагъэгъотыгъ. 2018-рэ илъэсым — нэбгырэ 291277-мэ. 2019-рэ илъэсым имэзихэу пыкIыгъэм мы лъэныкъомкIэ нэбгырэ мин 43072-мэ очылхэм закъыфагъэзагъ.\n— Минюстыр общественнэ организациехэм сыдэущтэу адэлажьэра? Адыгеим илъэпкъ-культурнэ ыкIи дин организациехэм зэпхыныгъэ адышъуиIа?\n— Коммерцием емыпхыгъэ организациехэр регистрацие шIыгъэнхэр ыкIи уплъэкIугъэнхэр гъэIорышIапIэм иIофыгъо шъхьаIэхэм ахэхьэ. Мы мафэм ехъулIэу мыщ фэдэ организацие 590-рэ республикэм щатхыгъ. УпчIэ зэфэшъхьафхэмкIэ мы организациехэм зэхащэхэрэ семинархэм, Iэнэ хъураехэм тикъулыкъушIэхэр ахэлажьэх. Тиреспубликэ лъэпкъ зэфэшъхьафыбэ ис. Лъэпкъ-общественнэ объединениеу 10 ыкIи зы лъэпкъ-культурнэ автономие гъэIорышIапIэм ытхыгъэх. Лъэпкъхэм язэдэлэжьэныгъэ ыкIи коммерцием емыпхыгъэ организациехэм экстремизмэм ащыухъумэгъэнхэмкIэ Iофтхьабзэхэр зэхэтэщэх. Джащ фэдэу тишъолъыр конфессие 13 ыкIи динлэжь организациеу 89-рэ ит. Ащ нэмыкIэу, динлэжь куп 21-рэ республикэм щэлажьэ. Коммерцием емыпхыгъэ организациехэм яIофшIэн ылъэныкъокIэ УФ-м ихэбзэгъэуцугъэ зыукъохэрэр къыхэгъэщыгъэнхэм ыкIи ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм епхыгъэ уплъэкIунхэр илъэс къэс тэшIых. ГущыIэм пае, 2019-рэ илъэсым курд бзылъфыгъэхэм яорганизациеу «Беритан» зыфиIорэм хабзэр ыукъуагъэу къыхэдгъэщи, яIофшIэн зэпыдгъэугъ.\n— Узипэщэ коллективым, гъэIорышIапIэм иветеранхэм ягугъу къытфэпшIыгъэмэ дэгъугъэ. Шъуисэнэхьат епхыгъэ мэфэкIымкIэ сыдэущтэу уафэлъаIо пшIоигъуа?\n— ТигъэIорышIапIэ къэралыгъо граждан къулыкъум хэхьэ ыкIи тикъулыкъушIэхэм IофшIэнымкIэ пшъэдэкIыжь ин ахьы. ШIокI зимыIэ юридическэ гъэсэныгъэ ыкIи стаж яIэн фае. Къэралыгъо граждан къулыкъушIэм изекIуакIэ тэрэзын зэрэфаер сыдигъуи зыщыдгъэгъупшэрэп, ащ тынаIэ тет. Мы мафэхэм Минюстым иIофшIэн нахь къыкIэупчIэхэ хъугъэ. Ащ къыхэкIэу Iофэу тшIэрэм, тизэфэхьысыжьхэм шъхьэихыгъэу цIыфхэр ащыдгъэгъозэнхэ фае. Iоф зыдатшIэрэ хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм, министерствэхэм, ведомствэхэм яIофышIэхэм сирэзэныгъэ гущыIэхэр апэзгъохы сшIоигъу.\nТиIофшIапIэ къулыкъум иветеранхэри, ныбжьыкIэхэри щэлажьэх. Илъэс 15 — 20 хъугъэу, ящытхъу арагъаIозэ, IэпэIэсэныгъэшхо ахэлъэу яIофшIэн агъэцакIэ БрантI Анжелэ, Светлана Гармоза ыкIи ЛIыIэпIэ Дианэ. Министерствэм къытфигъэуцугъэ пшъэрылъыр дэх имыIэу тапэкIи зэрэдгъэцэкIэщтым тыпылъыщт. СиIофшIэгъухэм тимэфэкIкIэ сафэгушIо, псауныгъэ яIэу, шIоу щыIэр къадэхъоу щыIэнхэу сафэлъаIо.


Адыгеим илIыкIо куп форумым хэлэжьэщт — Адыгэ макъ\nАдыгеим илIыкIо куп форумым хэлэжьэщт\nАдыгеим илIыкIо купэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипащэр я XXIV-рэ Дунэе экономикэ форумэу Петербург щыкIощтым хэлэжьэщт. Мэкъуогъум и 2 — 5-м конгресс-къэгъэлъэгъон гупчэу «Экспофорумым» ар щыкIощт.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным я XXIV-рэ Дунэе экономикэ форумэу Петербург щыкIощтым хэлэжьэщтхэм, ар зэхэзыщэхэрэм ыкIи ихьакIэхэм афакIоу шIуфэс псалъэ къышIыгъ.\n«Дунэе сообществэм хэтхэм язэдэлэжьэныгъэ амыгъэпытэмэ, лъэныкъуабэкIэ язэпхыныгъэхэм зарамыгъэушъомбгъумэ, уахътэм къыгъэуцурэ Iофыгъохэр зэшIуахын, зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ашIын зэрамылъэкIыщтыр нэрылъэгъу. Евразийскэ экономическэ союзым къыдыхэлъытагъэу бэшIагъэ ащ фэдэ Iофхэр зызетхьэхэрэр, шъхьафит сатыум ишапхъэхэр зыдгъэфедэхэрэр, инвестициехэмкIэ, технологиехэмкIэ тызызэхъожьырэр. НэмыкI шъолъырхэми экономикэ, научнэ-техническэ зэдэлэжьэныгъэу тихэгъэгу адыриIэр нахь ыгъэлъэшы шIоигъу. Псауныгъэм икъэухъумэнкIэ, цифрэ шапхъэхэм атехьэгъэнымкIэ опытэу тиIэмкIэ тадэгощэнэу тыхьазыр, тызэгъусэу телекоммуникационнэ, энергетическэ, транспорт инфраструктурэм изытет нахьышIу тшIы, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэнкIэ тызэдэлажьэ тшIоигъу», — къыIуагъ Владимир Путиным.\nПетербург щыкIощт дунэе экономикэ форумым ихъугъэ-шIэгъэ шъхьаIэу хъущтыр пленарнэ зэхэсыгъоу къэралыгъом ипащэу Владимир Путиныр зыхэлэжьэщтыр ары.\nАдыгеим илIыкIохэр я XXIV-рэ дунэе экономикэ форумым къыдыхэлъытэгъэ Iофыгъо шъхьаIэхэм ахэлэжьэщтых, инвестициемкIэ амалэу яIэхэр къагъэлъэгъощтых. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат форумым ипленарнэ зэхэсыгъо хэлэжьэщт, зэIукIэгъу, зэдэгущыIэгъу заулэ адыриIэщт. Ащ нэмыкIэу сатыу гупчэу «МЕГА Адыгея» зыфиIорэм игъэкIэжьынрэ зекIо кластерым зегъэушъомбгъугъэнымрэ япхыгъэ зэзэгъыныгъэхэм акIэтхэнхэу рахъухьэ.\nЭксперти 130-м ехъу форумым къыщыгущыIэнэу, экономикэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэм алъыIэсынхэу рахъухьэ. Хабзэ зэрэхъугъэу, Урысые Федерацием ишъолъырхэм инвестициехэмкIэ яIофхэм язытет къэзыгъэлъэгъорэ рейтингым икIэуххэр форумым щызэфахьысыжьыщтых. Инвестиционнэ проектыкIэу Урысые Федерацием и Правительствэрэ эксперт объединениехэмрэ 2021-рэ илъэсым къыхахырэм ипхырыщынкIэ Iофтхьабзэу зэрахьащтхэм сессием хэлэжьэщтхэр атегущыIэщтых.\nПредыдущая «Къэралыгъо фэIо-фашIэхэр шIуагъэ къатэу гъэцэкIэгъэнхэ фае» атыгъах\nСледущая Мэкъуогъум и 1-р — кIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе маф


Щытхъур афаIо — Адыгэ макъ\nРедактор 22.01.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм и Камернэ музыкальнэ театрэу Хьанэхъу Адамэ ыцIэ зыхьырэм пчыхьэзэхэхьэ гъэшIэгъон щыкIуагъ.\nКамернэ музыкальнэ театрэр 2019-рэ илъэсым театрэм и Илъэс зэрэхэлэжьагъэр зэфахьысыжьыгъ. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ Камернэ музыкальнэ театрэм къыщытхъугъ. Министерствэм ирэзэныгъэ тхылъхэр Екатерина Пигасовам, Ирина Минкарскаям, Тыгъужъ Сусанэ, Юлия Аксеновам, Светлана Корневам аритыжьыгъэх.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ артистэу Александр Степановым ыныбжь илъэс 70-рэ зэрэхъугъэм фэшI Ю. Аулъэр фэгушIуагъ, министерствэм итын лъапIэу Теуцожь Цыгъо июбилейнэ медаль фигъэшъошагъ.\nУрысыем итеатрэхэм яIофышIэхэм я Союз икъутамэу Адыгеим щыIэм ипащэ игуадзэу Къуижъ Нэфсэт Адыгеим иартист цIэрыIоу Александр Степановым шIоу щыIэр къыдэхъунэу фиIуагъ, хэгъэгум итеатрэхэм яIофышIэхэм я Союз и Щытхъу тхылъ ритыжьыгъ.\nКамернэ музыкальнэ театрэм ихудожественнэ пащэу, Урысыем, Адыгеим искусствэхэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшхоу Сулейманов Юныс «Пшызэ театральнэр» зыфиIорэ фестивалым театрэр зэрэхэлэжьагъэм, артистхэр Къырым зэрэщыIагъэхэм, театральнэ едзыгъохэр къызэрагъэлъэгъуагъэхэм, Краснодар краим, Адыгэ Республикэм спектаклэ пчъагъэ къызэрэщашIыгъэм къатегущыIагъ.\nТеатрэм и Илъэс шIэныгъэу щызэрагъэгъотыгъэр щыIэныгъэм щагъэфедэщт. Музыкальнэ театрэм икъэгъэлъэгъонхэм цIыфыбэ зэряплъырэр хэтэгъэунэфыкIы.\nАлександр Степановым къыфэгушIуагъэхэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ, пшъэшъэ дахэм фэгъэхьыгъэ спектаклэм роль шъхьаIэр къыщишIыгъ. Артистхэу Ирина Криченкэм, Александр Степановым, Михаил Арзумановым, Владислав Верещако, нэмыкIхэм залым чIэсхэр Iэгу афытеуагъэх.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ артистэу, оркестрэм ихудожественнэ пащэу Аркадий Хуснияровыр яIэшъхьэтетэу музыкантхэм орэдышъохэр агъэжъынчыгъэх. Апшеронскэ, Шытхьэлэ, Мыекъопэ, Кощхьэблэ районхэм къарыкIыгъэхэр, къалэу Мыекъуапэ дэсхэр ягуапэу къэгъэлъэгъоным еплъыгъэх. Театрэм лъэшэу фэразэх, щытхъур фаIо. Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу, Грузием изаслуженнэ артистэу Исуп Аслъан къашъохэр ыгъэуцугъэх.\nПредыдущая ТыжьынитIу, яплIэнэр\nСледущая Хъугъэ-шIэгъи 128-рэ


Инвесторхэм Адыгеир къыхахы — Адыгэ макъ\nАдыгеим индустриальнэ паркэу «Яблоновский» зыфиIорэр щызэхащэ, промышленнэ объектхэр щызыгъэуцухэ зышIоигъохэм ар атегъэпсыхьэгъэщт. Мы проектым апэ хэлэжьэщтхэм ащыщ хъун ылъэкIыщт компаниеу SFT Group зыфиIорэр.\nМы Iофыгъом щытегущыIагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат компанием илIыкIохэу хъызмэтшIапIэу «Картонтарэм» игъэцэкIэкIо пащэу Сергей Погодинымрэ SFT Group-м гофродивизионымкIэ ипащэу Денис Белковскэмрэ адыриIэгъэ IофшIэгъу зэIукIэгъум. АР-м и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановыр, ащ игуадзэу Сапый Вячеслав, АР-м иофициальнэ лIыкIоу Краснодар краим иадминистрацие (игубернатор) дэжь щылэжьэрэ Александр Наролиныр, АР-м экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэ игуадзэу Былымгъот Ибрахьимэ зэдэгущыIэгъум хэлэжьагъэх.\nШъолъырым инвестициехэр къещэлIэгъэнхэм имэхьанэ Адыгеим и ЛIышъхьэ къыкIигъэтхъыгъ ыкIи мы лъэныкъомкIэ зэшIуахыхэу республикэр нэмыкIхэм къахэзыгъэщыхэрэмэ ягугъу къышIыгъ.\n«Бизнес-проектхэм япхырыщын инвесторхэм республикэм икъоу щызэшIуахынхэм пае Iофышхо щытэшIэ. Ащ изы лъэныкъохэм ащыщ индустриальнэ паркэу «Яблоновский» зыфиIорэр. Ар зыттIупщыкIэ, къыпэблагъэу щыпсэухэрэми IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр агъотыщтых, республикэм ибюджет хэбзэIахьэу къихьэрэми хэхъощт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\n2030-рэ илъэсым нэс компаниеу SFT Group зэшIуихынэу агъэнафэрэм игугъу къышIыгъ Денис Белковскэм. Урысыем икъыблэ производствакIэ щатIупщынэу загъэхьазыры. Адыгеир инвестициехэр къыхалъхьанхэмкIэ нахь къыхахырэ шъолъырхэм зэращыщыр ыкIи гофроупаковкэ къэзышIыщт хъызмэтшIапIэ щагъэуцу зэрашIоигъор ащ къыIуагъ. SFT Group-м хэхьэрэ хъызмэтшIапIэу «Картонтарэм» илъэшыгъэкIэ ар фэдэщт.\nПроектыр зыщагъэцэкIэнэу агъэнэфэрэ уахътэр 2022 — 2025-рэ илъэсхэр арых. ЧIыпIэу ар зыдэщытыщтым икъыхэхынкIэ IофшIэныр рагъэжьагъ. ЗэрагъэнафэрэмкIэ, промышленнэ чIыналъэу «Яблоновскэр» ары хъызмэтшIапIэр къыздэуцощтыр. ИщыкIэгъэщт инженернэ псэуалъэхэм ягъэпсын иIоф джыдэдэм зэшIуахы. Электричествэр, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр, псыр индустриальнэ паркым ращэлIэщтых. Федеральнэ гъогум къызэрэтекIыщтхэ ыкIи паркым уезыщэлIэщтым къызэрэтехьащтхэ гъогууанэр къыхахы.\n«Непэ чIыпIэр къысагъэлъэгъугъ. ГугъэпIэшIухэр ащ етэпхых. Джащ фэдэу тыгу рихьыгъ республикэм ипащэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ инвестициехэм якъещэлIэн екIолIакIэу фашIыгъэр, мы технопаркыр зэрагъэпсырэр. Щэч хэлъэп индустриальнэ паркым зызэриушъомбгъущтым. Ар зыгъэфедэщтхэм ащыщ тыхъуным ыкIи Адыгеим ичIыналъэ производствэу итым инвестициехэр хэтлъхьанхэм тифедэ хэтэлъагъо», — къыIуагъ Денис Белковскэм.\nКомпаниеу SFT Group илIыкIо джащ фэдэу къыхигъэщыгъ чIыпIэм икъыхэхын зэшIуахы зэхъум «Картонтарэм» игъэхъагъэхэри къызэрэдалъытагъэхэр. Шъугу къэдгъэкIыжьын, мы хъызмэтшIапIэу загъэпсыгъэр мыгъэ илъэс 55-рэ зэрэхъугъэр хэзыгъэунэфыкIыгъэм гофрокартоныр къыдегъэкIы ыкIи тхылъыпIэм хэшIыкIыгъэ продукцием ишIынкIэ Урысыем и Къыблэ щылажьэхэрэм яанахь пэрытхэм ащыщ.\n«Картонтарэм» игъэцэкIэкIо пащэу Сергей Погодиным къызэриIуагъэмкIэ, къыдагъэкIырэм ибагъэрэ Iоф щызышIэхэрэм япчъагъэрэ къызэтрагъэнэнхэр пшъэрылъэу щытхэм ащыщых ыкIи джырэ уахътэм ар афызэшIокIы. IофшIакIохэм ягурыт лэжьапкIи зэхъокIыгъэп — сомэ мин 50-м шIокIы.\n2007-рэ илъэсым къыщыублагъэу хъызмэтшIапIэр SFT Group-м хэт, экологие шэпхъакIэхэм ыкIи лъэхъаным адиштэу зызэтрагъэпсыхьэзэ Iоф ашIэ. Къихьащт илъэсым еврэ миллиони 4 пэIуагъэхьанышъ мы лъэныкъом зырагъэушъомбгъунэу агъэнафэ.\n«Производствэу Iоф зышIэрэр лъэхъаным дегъэштэгъэным имызакъоу предприятиякIэхэм яшIыни мэхьанэшхо етэты. Арышъ, республикэр зэIухыгъ зэдэгущыIэгъухэм ыкIи инвестиционнэ гукъэкIхэм ахэплъэгъэным апае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nТехнико-экономическэ къэушыхьатынхэм ауж зэдэгущыIэгъум джыри къыфагъэзэжьынэу рахъухьагъ. Шъхьафэу Адыгеим и ЛIышъхьэ къыкIигъэтхъыгъ «Картонтарэм» бизнесымкIэ социальнэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэм имэхьанэрэ а лъэныкъомкIэ Iофышхоу зэшIуихырэмрэ.\nПредыдущая Имгрунт Иван Иван ыкъор\nСледущая Краснодар псыубытыпIэр зэрагъэфедэщтым тегущыIагъэх


Ныдэлъфыбзэм икъэухъумэн пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ — Адыгэ макъ\nНыдэлъфыбзэм икъэухъумэн пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ\nРедактор 28.04.2021 28.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые Федерацием ис цIыф лъэпкъхэм яныдэлъфыбзэ къэухъумэгъэным фэгъэхьыгъэ семинар-зэхэсыгъо мы мафэхэм шIэныгъэхэм зыщыхагъахъорэ институтым щыкIуагъ.\nЛъэпкъ ны-ты ассоциацием и Координационнэ совет исекретарь шъхьаIэу, УФ-м просвещениемкIэ и Министерствэ иколлегие хэтэу, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Алексей Гусевыр, джащ фэдэу АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ Iоф зышIэрэ специалистхэр, адыгабзэр языгъэхьырэ кIэлэегъаджэхэр Iофтхьабзэм хэлэжьагъ.\nЛъэпкъ ны-ты ассоциациемрэ просвещениемкIэ Министерствэмрэ зэхащэгъэ проектым къыдыхэлъытагъэу мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм ащэкIох.\nНыдэлъфыбзэм изыкъегъэIэтыжьын, изегъэушъомбгъун ары упчIэ шъхьаIэу зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэхэр.\nНыдэлъфыбзэм изэгъэшIэнкIэ апэрэ гумэкIыгъоу къэуцурэр гурыт еджапIэхэм мы предметхэм язэгъэшIэнкIэ телъытэгъэ сыхьатхэр нахь макIэ зэрашIыгъэхэр ары. Ащ дакIоу унагъом ныдэлъфыбзэр зэрэщагъэфедэрэр нахь макIэ мэхъу зэпыт.\nУрысые Федерацием ишъолъырхэм ныдэлъфыбзэр гъэсэныгъэм иучреждениехэм зэрэщызэрагъэшIэщтым фэгъэхьыгъэ политикэр щыIэныгъэм пхырыщыгъэным фэшI шIэгъэн фаехэм къатегущыIагъ Алексей Гусевыр.\n— Ныдэлъфыбзэр къызэтегъэнэгъэным мэхьанэшхо иI. Ащ фэшI екIолIакIэхэр къэгъотыгъэнхэ фае. КIэлэегъаджэм иIофшIэн закъокIэ мыщ зи хэпшIыхьащтэп, ны-тыхэм яIэпыIэгъу ахэм ящыкIагъ. Бэрэ тапэ къефэ урысыбзэр зимыныдэлъфыбзэхэм ар ялъэпкъыбзэу къыхахэу. ЗыкI къэралыгъо ушэтыныр атынымкIэ, еджэнхэмкIэ нахь IэшIэхы къафэхъоу аIо, ащ дакIоу урысыбзэм техьэх, яныдэлъфыбзэ чIанэ. Ащ хэкIыпIэ къыфэдгъотын фае, — еIо Алексей Гусевым.\nАдыгабзэм изэгъэшIэн ыкIи икъэухъумэн къытегущыIагъ шIэныгъэхэм зыщыхагъэхъорэ республикэ институтым иIофышIэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Шорэ Жаннэ.\n— Ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ыкIи икъэухъумэн зигъо къэсыгъэ Iофэу щыт. Адыгеим имызакъоу мы гумэкIыгъор УФ-м ишъолъыр пстэуми ашъхьащыт. Урысыем щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэм яныдэлъфыбзэ зэрэчIанэрэм дакIоу якультурэ аIэкIэзы. Ар джы къызэтебгъэуцон фае. Бзэр лъэпкъым ыпс. Къыхэгъэщыгъэн фае, адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ республикэм макIэп щашIэрэр. Анахьэу мы аужырэ илъэситIум хэхъоныгъэхэр тиIэх. Я 10 — 11-рэ классхэм ащеджэрэ кIэлэеджакIохэм апае егъэджэн-методическэ комплексэу «Адыгэ ныдэлъфыбзэр» Федеральнэ тхылъхэм ахэхьагъ, — еIо Жаннэ.\nАдыгабзэр зэрагъэшIэнымкIэ ищыкIэгъэ амалхэр ныбжьыкIэхэм икъу фэдизэу аIэкIэлъ. Ащ дакIоу культурэм, адыгэ шэн-хабзэхэм якъэухъумэн фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, гурыт еджапIэхэм ренэу ащызэхащэх.\nНыдэлъфыбзэм фэгъэхьыгъэ упчIэ зэфэшъхьафхэр Iофтхьабзэм къыщаIэтыгъэх, бзэр мыкIодыжьыным фэшI пшъэрылъэу къэуцухэрэм атегущыIагъэх.\nСурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.\nПредыдущая Агъыржьэнэкъо Сим: «Социальнэ IэпыIэгъур анахьэу къыхэгъэщыгъ»\nСледущая Лъэпкъ зэгурыIоныгъэм фэIорышIэх\nВ Адыгее продолжается голосование по проектам благоустройства общественных территорий\nВолодин: неуважение других стран к памяти о войне плохо скажется на их отношениях с РФ\nВ Адыгее парков и зон для отдыха станет больше\nГлава Адыгеи проверил исполнение в регионе поручений Президента по качественному оказанию госуслуг\nГлава Адыгеи выразил соболезнование в связи с трагедией в Казани


Home » Adyghe » 05 Acts » 02\nposted by derDaniel on Tue, 07/20/2010 - 11:05\nТхьэм ы Псэ ЛъапІэ ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэм\nПэнтэкост зыцІэ мэфэкІ мэфэшхор* къызэсым, шІошъхъуныгъэ зиІэхэр зэкІэ зы чІыпІэм\n1:18 пкІэу ратыгъэр – еплъ Лука 22:3-6.\n1:20 Сэбурым ит – еплъ Сэбур (Псалтыр) 69:25; 109:8 (урыс библиемкІэ 68:26; 108:8).\n2:1 Пэнтэкост зыцІэ мэфэкІ мэфэшхор – коцхэр къызахыжьырэм ыуж, джуртхэм илъэс къэс ятфэнэрэ мазэм щагъэмэфэкІырэ мэфэкІ мэфэшхор ары. Пасхъэ мэфэкІ мэфэшхом ыуж, мэфэ шъэныкъозыблэкІыхэкІэ, Пэнтэкост мэфэкІ мэфэшхор къэсы. «Пэнтэкостым» къикІырэр «яшъэныкъорэр» ары.\nщытыгъэх. 2ОшІэ-дэмышІэу жьыбгъэшхоу къепщэрэм ибырсыр мэкъэшхо фэдэ макъэ уашъом къехи, унэу зэрысхэм зэкІэ мэкъэшхор из хъугъэ. 3МашІом фэдэу бзэгухэр къафэлъэгъуагъэх. А бзэгухэм загощи, ахэмэ ащыщэу хэтрэ зы цІыфым зы бзэгу къытенагъэу хъугъэ. 4Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ зэкІэми агухэм инэу арылъ хъуи, хымабзэхэмкІэ къэгущыІэхэу аублагъ, Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ къызэригъэгущыІагъэхэм фэдэу.\n5Дунаим сыдрэ лъэпкъи щыщхэу Тхьэм ищынагъо зыгу илъ джуртхэр Ерусалим дэсыгъэх. 6А бырсыр мэкъэшхор къызэхъум, зыфахьын амышІэу, цІыфыбэхэр зэхэлъэдагъэх; сыда пІомэ хэти ежь ыбзэкІэ ахэр къэгущыІэхэу зэхахыгъэти ары. 7Лъэшэу агъэшІагъоу зэраІожьыщтыгъ:\n–Мы къэгущыІэрэ лІыхэр зэкІэ Галилей хэкум щыщхэба? 8Ащыгъум тэ тщыщэу, хэти ежь ыбзэкІэ ахэр къэгущыІэхэу зэхихын ылъэкІэу сыдэущтэу хъура? 9 Парфие хэгъэгум щыщхэми, Мидие хэгъэгум щыщхэми, Елам хэгъэгум щыщхэми, Месопотамие хэгъэгум исхэми, хэкухэу Иудейрэ Каппадокиерэ арысхэми, хэкухэу Понтрэ Асиерэ арысхэми, 10хэкухэу Фригиерэ Памфилиерэ арысхэми, Мысырымрэ Ливие хэгъэгум щыщ Кириние къалэм пэгъунэгъу лъэныкъомрэ арысхэми, Рим къэлэшхом къикІыгъэхэми, 11джуртхэми, прозелитхэми*, Крит хыгъэхъунэм* щыщхэми, арабхэми, тэ зэкІэ тыбзэхэмкІэ Тхьэм Іофышхохэу ышІагъэхэм якъэбар ахэмэ къаIуатэу зэхэтэхы.\n12ЦІыф пстэуми агъэшІагъоу, зыфахьын амышІэу зэраІожьыщтыгъ:\n–Сыда щыщ мы къэхъугъэр?\n13Зыгорэхэри акІэнакІэхэу къаIуагъ:\n–Сэнэпс ІэшІум ыгъэутэшъуагъэх.\n2:11 прозелитыр – зидин зэблэзыхъугъэр ары.\n2:11 хыгъэхъунэ – чІыгу гъушъэу псы гузэгум итыр ары.\nПэнтэкост мэфэкІ мэфэшхом Петрэ цІыф купышхом хэтхэм\n14Джащыгъум Петрэ апостол пшІыкІузымэ ягъусэу къэтэджи, ымакъэ къыІэти, гущыІэу къыублагъ.\n–Сшы джуртхэмрэ, Ерусалим дэсхэмрэ, мыр зэжъугъашІэ, къасІохэрэми шъукъядэІу. 15Шъо шъузэрэгугъэрэм фэдэу мы лІыхэр утэшъуагъэхэп, сыда пІомэ пчэдыжьым сыхьатыр бгъу* хъугъэ ныІэп. 16Ау мыщ дэжьым къыщыхъугъэр пегъымбар Иоил* Іофэу мырэущтэу зытегущыІагъэр ары:\n17«Тхьэм мырэущтэу еІо: дунаим иаужырэ мафэхэм\nсэ с Псэ ЛъапІэ цІыф пстэуми къафезгъэхыщт.\nСигущыІэхэр шъо шъукъохэмрэ шъупхъухэмрэ\nагухэм къарыслъхьанхэшъ, къязгъэІощтых.\nШъуикІалэхэми Іофхэр къафэзгъэлъэгъощтых,\nшъуинахьыжъхэми пкІыхьапІэхэр язгъэлъэгъущтых.\n18 А мафэхэм къысфэлажьэрэ цІыфхэм,\nхъулъфыгъэми бзылъфыгъэми, сэ с Псэ ЛъапІэ къафезгъэхыщт,\nсигущыІэхэри ахэм агухэм къарыслъхьанхэшъ, къязгъэІощтых.\n19Уашъом Іофышхо гъэшІэгъонхэр къыщызгъэлъэгъощтых,\nчІылъэми нэшэнэ гъэшІэгъонышхохэр\nкъыщызгъэлъэгъощтых, лъы, машІо, Іугъошхо къэхъущтых.\n20 Зиусхьаным имэфэшхоу щытхъушхо зиІэр къэкІоным\nыпэкІэ, тыгъэри шІункІ къэхъущт, мазэри лъым фэдэу хъущт.\n21 Хэт щыщми Зиусхьаныр къыдэІэпыІэнэу елъэІурэри мыкІодэу къэнэжьыщт».\n22 Ащ нэужым Петрэ джыри ипсалъэ къыпидзэжьыгъ:\n–Шъо, Израил лІыхэр, мы гущыІэхэм шъукъядэІу: Тхьэм Назарет щыщ Хьисэ ежьым зэрэщыщыр шъоркІэ къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Тхьэм ар къызэригъэшъыпкъэжьыгъэр\n2:15 пчэдыжьым сыхьатыр бгъу – гущыІэ-гущыІэу зэбдзэкІымэ, «ящэнэрэ сыхьатыр» мэхъу. Ащ къикІырэр пчэдыжьым сыхьатыр бгъур ары.\n2:16-20 пегъымбар Иоил . . . зытегущыІагъэр – еплъ Пегъымбар Иоил тхылъэу ытхыгъэм 2:28-32.\nХьисэ лъэкІыныгъэ зыхэлъ Іофышхохэмрэ Іофышхо гъэшІэгъонхэмрэ шъуадэжь зэрэщыригъэшІагъэхэри, нэшэнэ гъэшІэгъонышхохэр зэрэщыригъэгъэлъэгъуагъэхэри ары. 23Тхьэм гухэлъэу ыухыгъэм тетэуи, Тхьэм ар къэхъуным ыпэ къэхъунэу зэришІэщтыгъэм фэдэуи, Хьисэ къышъуІэкІэхьагъ. ЦІыф бзаджэхэм шъо къащым ряжъугъэІулІи яжъугъэукІыгъ. 24Ау Тхьэм ар лІэныгъэм икъин щэчыныгъэм хищыжьыгъэу, лІагъэхэм къахигъэтэджыкІыжьыгъ; сыда пІомэ лІэныгъэм ар ыІыгъынэу хъущтыгъэп. 25Пегъымбар Даутэ Хьисэ ехьылІагъэу мырэущтэу къыІуагъ:*\n«Зиусхьаныр сапашъхьэ итэу слъэгъу зэпытыгъ.\nЗыкІи симыгъэгумэкІыным пае, ар сиджабгъукІэ къызгот.\n26Арышъ, сыгу мэгушІо, сыжэ-бзэгуи мэгушІо.\nСпкъи гугъэпІэшІу иІэу псэфыжьыщт,\n27сыда пІомэ лІагъэхэм ядунаи сэ спсэ къыщыбгъэнэжьыщтэп.\nУиIорышIэ лъапІэм ихьадэ бгъэшъущтэп.\n28 ЩыІэныгъэм ыдэжь кІорэ гъогухэр сэбгъэшІагъэх.\nУадэжь сэ сыщыбгъэгушІожьыщт».\n29–Сшыхэр, тятэжъышхо Даутэ ехьылІагъэу гушхоныгъэкІэ сыкъэгущыІэн сыфит. Ар дунаим ехыжьыгъагъ ыкІи чІалъхьажьыгъагъ, непэ къэсыфэ икъэунэ тадэжь щыІ. 30Даутэ пегъымбарэу щытыгъ, ащи ышІэщтыгъ, Мэссихьэу* ежь Даутэ къытехъукІынэу щытыгъэ цІыфхэм ащыщыр ежь Даутэ ипачъыхьэ тІысыпІэ тыригъэтІысхьанэу Тхьэм гущыІэ пытэкІэ къызэригъэгугъагъэр*. 31Арышъ, Даутэ къэхъущтыр ешІэти, Мэссихь къытегущыІэу* «Тхьэм ар лІагъэхэмэ ядунай къыщигъэнэжьыщтэп», ыкІи «ащ ихьадэ ыгъэшъущтэп» ыІуи\n2:25-28 пегъымбар Даутэ . . . къыІуагъ – еплъ Сэбур (Псалтыр) 16:8-11 (урыс библиемкІэ 15:8-11).\n2:30 Мэссихь – Мессихьыр ары. Пачъыхьэ Даутэ ылъэпкъ къытехъукІыгъэу, пегъымбархэм къызэраІуагъэм тетэу, Израил шъхьафитныгъэрэ мамыр тетыгъорэ аригъэгъотынхэу Тхьэм Израил къызэригъэгугъэгъэ пщы лъапІэр ары.\n2:30 Тхьэм гущыІэ пытэкІэ къызэригъэгугъагъэр – еплъ Сэбур (Псалтыр) 132:11 (урыс библиемкІэ 131:11).\n2:31 Даутэ . . . Мэссихьым къытегущыІэу – еплъ Сэбур (Псалтыр) 16:10 (урыс библиемкІэ 15:10).\nкъызеІом, зыфиІуагъэр Мэссихь лІагъэхэм къахэтэджыкІыжьынэу зэрэщытыгъэр ары. 32А Хьисэ ары Тхьэм лІагъэхэм къахигъэтэджыкІыжьыгъэр, а Іофыми тэ зэкІэри тыришыхьат. 33Тхьэм Хьисэ уашъом дищэежьи, иджабгъукІэ зыгуегъэтІысхьэм ыуж, Ты лъапІэм ежь ы Псэ ЛъапІэу къызэригъэгугъагъэр къыритыгъ, зэрэшъулъэгъурэм ыкІи зэрэзэхэшъухырэм фэдэуи Хьисэ Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ къытфыригъэхыгъ. 34Сыда пІомэ Даутэ уашъом дэкІоежьыгъэп, ау мырэущтэу къыІуагъ:*\n«Тхьэу Зиусхьаным сэ си Зиусхьан къыриІуагъ:\n35О уипыихэр лъэгукІэтын пфэсшІыхэфэ,\nсэ сиджабгъукІэ къызготІысхь».\n36–Арышъ, Израил цІыф пстэуми мыр яшъыпкъэу арэшІ: Мы Хьисэу шъо къащым ешъуІулІыгъэр, Тхьэм ыкІи Зиусхьанэу ыкІи Мэссихьэу къыгъэхъугъ.\n37ЦІыфхэм ар зызэхахым, агу хэуІагъ. Ахэмэ Петрэрэ адрэ апостолхэмрэ къараІуагъ:\n–Тшыхэр, сыда тэ тшІэн фаер?\n38–ШъуипсэкІодхэм шъуафыкІэгъожьи, Хьисэ Мэссихь ыцІэкІэ шъо пстэуми зытэжъугъэумэхъ*, Тхьэм шъуипсэкІодхэр къышъуфигъэгъунхэм пае,– ариІожьыгъ Петрэ. –Ащыгъум Тхьэм итынэу ежь ы Псэ ЛъапІэ шъугухэм къарилъхьащт. 39Тхьэм ежь ы Псэ ЛъапІэ зыфыригъэхынэу къыгъэгугъагъэхэр шъори, шъуибынхэри, чыжьэу щыІэ цІыфхэри зэкІэ – цІыфхэу ежь ибын хъунхэу Зиусхьанэу ти Тхьэ зэкІэ заджэхэрэр ары.\n40НэмыкІ гущыІабэкІэ Петрэ ахэмэ афигъэпытэу ялъэІугъ:\n–Мы лъэпкъ къуанчэм Тхьэм зыхежъугъэщыжьи, шъумыкІодэу зыкъежъугъэгъэнэжь.\n41Арэущтэу Петрэ игущыІэхэр зыштагъэхэм зарагъэумэхъыгъ. А мафэм шІошъхъуныгъэ зиІэхэм япчъагъэ минищ фэдиз хэхъуагъ. 42Емызэщхэу шІошъхъуныгъэ зиІэ хъугъэ цІыфхэм апостолхэм Тхьэм игущыІэхэр зарагъэгъашІэхэу зэпытыщтыгъэх, зэкъошхэм фэдэуи зэхэтыгъэх, хьалыгъу зэгуачы зэпытыщтыгъ, Тхьэми елъэІу зэпытыщтыгъэх.\n2:34-35 Даутэ . . . къыІуагъ – еплъ Сэбур (Псалтыр) 110:1 (урыс библиемкІэ 109:1).\n2:38 умэхъыныр – еплъ 1:5.\n2:42 хьалыгъу зэгуачы зэпытыщтыгъ – Хьисэ лІи, лІагъэхэм къызэрахэтэджыкІыжьыгъэр агу къагъэкІыжьызэ, ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэр зэдашхэх.\nШІошъхъуныгъэ зиІэхэм язэкъошныгъ\n43Апостолхэм Іофышхо гъэшІэгъон Іаджыхэр ашІагъэхэти, нэшэнэ гъэшІэгъонышхо Іаджыхэри къагъэлъэгъуагъэхэти, цІыфхэм зэкІэ агухэм щынагъо арылъ хъугъэ. 44ШІошъхъуныгъэ зиІэхэр зэкІэ зэгъусагъэх, яІэри зэкІэ язэфэдагъ. 45Ямылъкухэмрэ яхьапщыпхэмрэ ащэхи, къыкІэкІыгъэм щыщ хэти ищыкІагъэм фэдиз ратыгъ. 46Зыгу-зыпсэу мафэ къаси Тхьэм иунэшхо щызэІукІэ зэпытыщтыгъэх. Яунэхэми хьалыгъур щызэгуачыщтыгъ, гушІохэу агу шъыпкъэхэкІэ зэдашхэщтыгъэх. 47Тхьэм ищытхъу ашІыщтыгъ, цІыф пстэуми агуи яІущтыгъ. Зиусхьаным цІыфхэу мыкІодхэу къыгъэнэжьхэрэмкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэм япчъагъэ мафэ къэси хигъахъощтыгъ.