Тыгъуасэ фэсакъэу лъэпэпцIыеу чIым тетыгъэ гъатхэм непэ ишIугъу. Тыгъэр лъагэу къыдэкIоягъ. Ошъогур зэIухыгъэ лъэкIыхьагъ. Фабэр, хьакугъэплъыгъэ ужэу, мафэ къэс нахь лъэшэу къетIупщы. Псэ зыпыт дунаир нэр пIэпихэу дахэ: чъыгхэр къэгъэгъэ плъыжьхэмкIэ, фыжьхэмкIэ, гъожьхэмкIэ зэлъыпкIагъэх.\nЧэрэзхэр шэплъышъо-куплъышъох, къэгъагъэхэр пIонхэшъ, гъожьых, фыжьых, шхъуантIэх, уцыр къэтэбэ уцышъоу, чIым дахэу къекIоу теубгъуагъ. Бзыухэр чэфыбзэ псынкIэх: мэпкIэтэ-лъатэх, мэIэчъэ-лъачъэх, щыIэхэ ашIоигъошъ, етIупщыгъэу, ацапэкIэ зэрахьэзэ, уцуи тIыси ямыIэу набгъохэр ашIых, ашхыщтыри, мокIэ-мыкIэ щылъыхъохэмэ, уIохэзэ, къагъоты, бзыу щырхэри, цIырыу- щырыу закIэхэу, хъоих, псэ зыпыт дунаир, зэрэхабзэу, гъатхэм дэкIэжьы.\nГъэтхэ мафэм IофшIэныбэ цIыфхэми къяжэ. Хэти зэрилъэкIэу хатэр егъэтIысы лэжьыгъэшIу фэхъунэу гугъэзэ. Уни, щагуи, былыми, чэт-тхьачэти ренэу янэплъэгъу ит.\nГъэм пшIэу блэжьырэр арыба кIым бгъотыжьыщтыр. Ежь цIыфхэми – ини цIыкIуи, нахьыжъи, нахьыкIи сыдигъуи зэралъэкIэу анаIэ зытетыжь, псауныгъэр хэткIи зэрэапэрэир къагурэIо. Iофыр псэпыгъэкIэжь афэхъоу, зы мафэм адрэ мафэр падзэжьы. Гъатхэм дунаир дэкIэжьызэ, хэти игугъэ нэфхэр къыфегъэпсынкIэх. ЖъоныгъокIэ мазэр мэфэкIхэмкIэ зэлъыпкIагъ: гъатхэм ыкIи IофшIэным я Маф; жъоныгъуакIэм и 9-р ТекIоныгъэшхом и Маф. Хэгъэгум ыкIи цIыф лъэпкъыбэу ащ щызэдэпсэухэрэмкIэ Мамырныгъэр дышъэм нахь лъапIэба?!\nПцIэшхъо цIыкIум иорэд\nГъатхэм ар илIыкIу.\nГъэтхэ чъыгы шъхьапэм\nЧъыг къэгъэгъэ дахэр\nПцIашхъор, пцIэшхъо быбхэр\nПкIаум орэд къырегъаIо.\nОрэд дахэм къызыфищэу,\nПцIэшхъо цIыкIур ащ едэIу.\nКъумбыл пкIашъэр мэIушъашъэ.\nПкIаум янэ гушIом хэтэу\nКъэбар шIагъор къеуIушъэшъы:\n— Сэ сишъао сегъэразэ —\nЯтэ фэдэу ар пщынао,\nIоф ышIэнэу емыгъэзи —\nМэфэ реным пщынэм ео.\nПшысэхэр зикIасэхэм апае\nПщымрэ бзыу цIыкIумрэ\nБзыу къолэн цIыкIур пщым дэжь къэбыби, чэубжъэм къытетIысхьи «Пщым ымыгъоти сэгъот» ыIоу фежьагъ. Пщыр унэм къикIи, бзыу цIыкIум едэIугъ ыкIи губжыгъэ. «Мы хьитIумэ азыфагу къикIыгъэм сэ сымыгъотэу ыгъотыгъэр сыда? Сызыфаеу сымыгъотырэри сыда? Джыдэдэм шъуукIы!» — ыIуи, унашъо ышIи, шхончаомэ аригъэукIыгъ. «Джыдэдэм шъуупIэIуи, сфэжъугъэлыбжьи сэжъугъэшхы!» — ыIуи, бзыу къолэн цIыкIур фагъэлыбжьи ышхыгъ.\nПщыр щаум икIын зэхъум, — «Мыщ фэдиз зыгъэхъэгъэ бзыур сыныбэ щыпсаункIи мэхъу, щагу сикIынэу сытIысымэ къибыбыкIыжьынкIи мэхъу», — ыIуи, шхончаохэр бзыу цIыкIур къибыбыкIыжьымэ еонхэу ыгъэтIысыгъэх. Пщыр щысызэ бзыу цIыкIур къибыбыкIыжьыгъ. Шхончаохэр зеохэм, бзыу цIыкIум темыфэу, пщым ыпхэкIы тефи, ыпхэкI лъэныкъо гуаутыгъ. Бзыу цIыкIур чэубжъэм кIуи тетIысхьажьыгъ, зигъэутэкорэпщэу, пщым къекIэнакIэу «ПхэкIы ныкъу, пхэкIы ныкъу» ыIоу ригъэжьагъ. Пщыми зи ыIожьыгъэп, бзыу къолэн цIыкIури аукIынэуи унашъо ышIыжьыгъэп.\nХъуаджэ игъусэ бащэ ышхи, сымаджэ хъугъэ.\n— Сыд пай бащэ пшхыгъэ, ушъхьасы хъущтыгъэба? – еупчIыгъ ащ Хъуаджэ.\n— Симыем сыдэу хъумэ сышъхьасыни? – ыIуагъ гъусэм.\n— Гъомылэр уиягъэп шъхьаем, орыба ныбэр зиер? Узышъхьамысырэр къыпшъхьасыжьына, синыбджэгъу? – ыIуагъ Хъуаджэ.\nХъуаджэ лIы бай горэ хьарамыжъэу инэIосагъ. Ащ ишъуз Хъуаджэ дэжь къакIуи, къелъэIугъ:\n— Мэзищ хъугъэшъ силI техьагъум егъалIэ, Iэзэгъу горэ ошIэмэ къысаIу.\n— ЧъыIэм егъалIа?\n— Ыцэхэр зэтеох, ау пкIантIэ къехрэп.\n— Ащыгъум, — ыIуагъ Хъуаджэ, — ыпашъхьэ итIысхьи, ахъщэ бгощэу фежь, ащ лъыпытэу пкIантIэр къытырикIэнышъ, хъужьыщт.\nКъытэшIэкIыгъэ дунаир гъэшIэгъоныбэу зэхэлъ, ахэм ащыщхэм нэIуасэ шъуафэтэшIы, шъуишIэ хэдгъахъомэ тшIоигъоу.\nИлъэсым къыкIоцI гурытымкIэ чэтым кIэнкIэ 200 къекIэцIы.\nПсэушъхьэхэм ащыщэу пыл закъор ары лъэгонджиплI зиIэр.\nХьамлашкIом цэу Iутыр мин 24-м ехъу.\nХьампIырашъохэм шхыным IэшIугъэу кIэлъыр лъапэхэмкIэ зэрагъашIэ.\nМахъушэмрэ жирафымрэ тхьамэфитIо псы емышъонхэ алъэкIы.\nХыкъохэр чъыехэ зыхъукIэ зы нэр зэтырахы.\nБегемотхэр псычIэгъым къыщэхъух.


Адыгеим итхэкIо ныбжьыкIэхэр рассказ тхынымкIэ зэнэкъокъущтых »\nНепэ (15. 07) къыщегъэжьагъэу шышъхьэIум и 30-м нэс Къуекъо Налбый ыцIэкIэ зэнэкъокъу зэхащэ, адыгабзэкIэ тхыгъэ рассказ анахь дэгъур къыхахыщт.\nIофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъэх «Circassian Repatriation Organization» зыфиIорэмрэ (Канада-Онтарио) АР-м гуманитар ушэтынхэмкIэ иинститутэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэмрэ.\nАдыгэ Республикэм ит гурыт еджапIэхэм я 9-рэ классым къыщегъэжьагъэу я 11-м нэс ащеджэрэ кIэлэеджакIохэр, гурыт ыкIи апшъэрэ гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ учреждениехэм ачIэс студентхэу илъэс 25-м шIомыкIыгъэхэр зэнэкъокъум хэлэжьэнхэ алъэкIыщт. Авторым зыфэе темэр къыхихын фит. ЫпэкIэ къыхаутыгъэгъэ тхыгъэхэри зэнэкъокъум къырахьылIэхэ хъущт.\nЧъэпыогъум и 10-м кIэуххэр къэнэфэщтых. Зэнэкъокъум хэлэжьэгъэ нэбгырэ пэпчъ сертификат къыратыщт. Анахь дэгъоу агъэнафэхэрэм ахъщэ шIухьафтын афагъэшъошэщт. Зитхыгъэ къыхагъэщыгъэ ныбжьыкIэхэр езыгъэджэрэ кIэлэегъаджэхэми щытхъу тхылъхэр афагъэхьазырыгъэх.\nЗэнэкъокъум изэфэхьысыжьхэр, анахь дэгъоу къыхагъэщыгъэ рассказхэр зэхэщакIохэм яофициальнэ нэкIубгъохэм къарагъэхьащтых, ахэм ацIэхэр къэбарлъыгъэIэс амалхэм къаIощтых, къатхыщтых.\n– Зэнэкъокъум пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр къыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэм яныдэлъфыбзэ уасэу фашIырэм зыкъегъэIэтыгъэныр, сэнаущыгъэ зыхэлъхэр къыхэгъэщыгъэнхэр, ахэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары. НыбжьыкIэхэм яныдэлъфыбзэ нахь куоу зэрагъэшIэным джащ фэдэу ар фэIорышIэщт, – къаIуагъ зэхэщакIохэм/\nОпубликовал admin, 15-07-2020, 19:56. Просмотров: 413


Къэралыгъо тын къызыфагъэшъошагъэхэр — Адыгэ макъ\nКъэралыгъо тын къызыфагъэшъошагъэхэр\nНепэрэ мафэм диштэрэ IэзапI\nИкIыгъэ илъэсым икIэуххэмкIэ шIэныгъэм, гъэсэныгъэм, медицинэм, культурэм ыкIи нэмыкI лъэныкъохэм яIофышIэхэу Урысые Федерацием ыкIи Адыгэ Республикэм якъэралыгъо тынхэр къызыфагъэшъошагъэхэм ащыщ непэрэ мафэм диштэрэ медицинэ Гупчэ зэтегъэпсыхьагъэу Шъэумэн Хьазрэт ыцIэ зыхьырэм игенеральнэ пащэу, хирург IэпэIасэу Жэнэ Аскэр. Ащ Урысые Федерацием и Президент и УнашъокIэ медицинэм анахь осэшхо зыщыфашIырэ тынэу урыс хирург цIэрыIоу Николай Пироговым иорден къыфагъэшъошагъ.\nТын лъапIэр къыритыжьызэ, АР-м и ЛIышъхьэ ащ къыфэгушIуагъ, иIофшIэнкIэ гъэхъэгъэшхохэр зэриIэхэр къыIуагъ, икIыгъэ илъэсым Инэм ковиднэ госпиталэу къыщызэIуахыгъэм изэхэщэн иIахьышхо зэрэхэлъыр къыхигъэщыгъ.\nА къэбарыр зэхэзыхыгъэхэм игъо шъыпкъэу алъытагъ, цIыфыбэ Жэнэ Аскэр фэгушIуагъ. Тэри, «Адыгэ макъэм» иIофышIэхэм, зэкIэ Аскэр фэгушIуагъэхэм адетэгъаштэ ыкIи тигъэзет иныбджэгъоу, шIэныгъэлэжьэу Абрэдж Ачэрдан итхыгъэ къыхэтэуты. Ащ авторым къыщеIуатэ медицинэ Гупчэу къызыщеIэзагъэхэм иIофшIакIэу ежь нэрылъэгъу зыфэхъугъэр.\nНепэ къэбарлъыгъэIэс амалхэм бэ къатырэр зэпахырэ узэу ковидым врачхэр зэрэпэуцужьхэрэм ехьылIагъэу. Ар игъо шъыпкъэу ыкIи атефэу щыт. Гу-лъынтфэ хирургием иврачхэри а узым ебэныхэрэм ясатыр хэтых. Непэ зигугъу къэсшIыщтыр я ХХI-рэ лIэшIэгъум иклиникэ иIофышIэу Жэнэ Аскэррэ ащ иIофшIэгъухэмрэ.\nКлиникэм игъэпсын зыгу къэкIыгъэр Адыгэ Республикэм и Президентыгъэу тичIыгогъоу, меценатэу, зидышъэкIэ Москва дэт Чылысышхом иунашъхьэ зыпкIагъэу Шъэумэн Хьазрэт ары. Медицинэ Гупчэр ежь имылъкукIэ Мыекъуапэ ащ щишIынэу фэягъ, республикэм икъэлэ шъхьаIэрэ Гавердовскэмрэ зыщызэуалIэхэрэ чIыпIэм щигъэпсымэ шIоигъуагъ. Ау пащэхэм ар игъоу алъытагъэп. Арэу зэхъум Шъэумэным клиникэр икъуаджэу Афыпсыпэ щишIынэу тыриубытагъ ыкIи Жэнэ Аскэр къыригъэблэгъагъ. КIалэр къэкIонэу ыIуагъ терапевтическэ чIыпIэхэр зиIэ хирургическэ клиникэ къызэIуихыщтмэ. Ащ тетэуи ашIыгъ, джы Афыпсыпэ непэрэ мафэм диштэрэ клиникэ зэтегъэпсыхьагъэ дэт хъугъэ. Зэрэдунаеу зэрэщызэдаштагъэу клиникэм ежь итамыгъи иI.\nКлиникэм ищагу дизайн гъэнэфагъэм тетэу дахэу гъэпсыгъэ, анахь цIыкIум къыщегъэжьагъэу зэкIэри къыдэлъытагъ. Щагу кIоцIыр плиткэ дахэкIэ пкIагъэ, сымаджэхэм къызщакIухьащт лъэсрыкIо гъогухэр дахэу гъэпсыгъэх, хвойнэ чъыгхэр бэу щыгъэтIысыгъэх, гъатхэм ыкIи гъэмафэм къэгъагъыбэ къыщэкIы, фонтани дэт. Арышъ, щагум Версаль паркыр (гъэцIыкIугъэу) угу къегъэкIы. Клиникэм узычIахьэкIэ чылысым фэд, джащ тетэу иархитектурэ гъэпсыгъэ, гуIэтыпIэу щыт. ЧIэхьапIэр, коридорхэр, сымаджэхэр зыщауплъэкIухэрэр, операцие зыщашIыхэрэр, лабораториехэр, дэкIояпIэхэр Урал къыращыгъэ мраморкIэ пкIагъэх. Палатэхэм паркет арылъ. Коридорхэми, палатэхэми непэрэ мафэм тегъэпсыхьэгъэ псэуалъэхэр арытых, шъхьаныгъупчъэхэм зэкIэми Iухъо дахэхэр аIулъых. Кабинетхэм, операционнэхэм ыкIи лабораториехэм непэрэ мафэм диштэрэ медицинэ техникэр ачIэт. Ахэр зэкIэри Шъэумэн Хьазрэт клиникэм къыфищэфыгъ. Палатэхэм нэбгыритIу-щэу сымаджэхэр арылъых. Ахэри дэгъу дэдэу зэтегъэпсыхьагъэх.\nКлиникэм ипащэ зыкъыфэзгъэзэн. Жэнэ Аскэр Афыпсыпэ щыпсэурэ кIэлэегъэджэ унагъом къихъухьагъ. Къоджэ еджапIэр къыухыгъ. ЕджапIэм кIэлэегъэджэ дэгъухэр чIэтыгъэх: Аскэр янэу Разиет Болэт ыпхъур географыгъ, ятэу Чэрымэ Хьаджымосэ ыкъом тарихъымкIэ ригъаджэщтыгъэх. Ащ музееу ыгъэпсыгъэм хэкум бэрэ игугъу щашIыщтыгъ. Ащ фэдэу кIэлэегъэджэ цIэрыIохэу И. С. БжьашIом ыкIи Д. С. Шъхьэлахъом якъэбар чыжьэу Iугъэ. ЕджапIэм зэлъашIэрэ цIыфхэр къычIэкIыгъэх. Ахэр усакIоу Жэнэ Къырымыз, культурэм ыкIи искусствэм яIофышIэхэу Ахэджэго Мэджыдэрэ Щэбанрэ, Бэджэ Дзэхъан, врачхэу БжьэшIо Чэрым, АкIэгъу Долэт, Жэнэ Аскэррэ Адамрэ ыкIи нэмыкIхэр. Жэнэ Аскэр тарихълэжь хъунэу фэягъ, урыс дипломатием итарихъи зэригъашIэщтыгъ, ау ышэу Адам къытыригъэнагъ мединститутым чIэхьанэу. Арэуи хъугъэ, Пшызэ къэралыгъо медицинэ институтым чIахьи 1977-рэ илъэсым къыухыгъ. ИIофшIэн Адыгэ республикэ сымэджэщым щыригъэжьагъ, 1999-рэ илъэсым нэс лъынтфэхэмкIэ хирургием ипэщагъ. Пшызэ къэралыгъо медицинэ академием икъутамэу Адыгэ къэралыгъо университетым хэтым хирургиемкIэ икафедрэ ипэщагъ. ЕтIанэ Пшызэ къэралыгъо медицинэ академием общэ хирургиемкIэ икафедрэ ыкIи Краснодар изы клиническэ сымэджэщэу «ЖелезнодорожнэкIэ» заджэхэрэм Iоф ащишIагъ. А лъэхъаным а сымэджэщыр краимкIи, нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIырэ врачхэмкIи IофшIэкIэ пэрытым игупчэ хъугъагъэ. 2001-рэ илъэсым, мэкъуогъум и 10-м къыщегъэжьагъэу Шъэумэн Хьазрэт аригъэшIыгъэ клиникэм Жанэр ипащэу мэлажьэ.\nЖэнэ Аскэр гу-лъынтфэ хирургиемкIэ апшъэрэ категорие зиIэ врач, илъэс 44-рэ хъугъэу хирургэу Iоф ешIэ. Клиникэм зэрипащэм дакIоу операциябэ зышIырэ хирургэу щыт. Аскэр Урысые Федерацием изаслуженнэ врач, Адыгэ Республикэм инароднэ врач.\nКлиникэм игъэпсын Жанэр ары зыпшъэ дэкIыгъэр. ХирургиемкIэ опытышхоу иIэр мыщ щигъэфедагъ, къызэрыкIоу щымыт аппаратурэу зэрагъэгъотыгъэр къэмыуцоу Iоф ышIэным, лабораториехэм ыкIи узыр тэрэзэу къыхэгъэщыгъэнымкIэ ящыкIагъэр къызIэкIэгъэхьэгъэным ыкIи ащ Iоф егъэшIэгъэным Жанэм кIочIэшхо хилъхьагъ. ШIэныгъэ куухэр зиIэ врачхэр, лаборантхэр, опыт зиIэ диагностхэр къыригъэблэгъагъэх. Аскэр зэхищэгъэ коллективым непэ къызэтеуцо имыIэу Iоф ешIэ. Врачхэм дэгъоу Iоф ашIэнымкIэ непэ амал дэгъухэр аIэкIэлъых. Диагностическэ, хирургическэ ыкIи лабораторнэ къулыкъухэм непэрэ мафэм диштэрэ къодыеп, ыпэ итэу кIорэ техникэр аIэкIэлъ. Ар врачхэм дэгъоу агъэфедэнымкIэ икъу фэдизэу шIэныгъэ дэгъухэр яIэх. Ары врачхэм псынкIэу диагнозыр агъэуцунышъ, сымаджэм еIэзэнхэ зыкIалъэкIырэр.\nАдыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым сызыщауплъэкIу нэуж зигугъу къэсшIырэ клиникэм сыкIуагъ. Ащ къыщыспэгъокIыгъ ЛIыхъукIэ Риммэ, ситхылъхэр ыгъэтэрэзхи, врачхэм адэжь сищагъ. Апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу ахэм анаIэ къыстетыгъ, къысфэгумэкIыгъэх. Сиврачыгъэр Жэнэ Тамар Иван ыпхъур ары. Интеллигент шъыпкъ, гукIэгъу хэлъ, цIыф дах, апшъэрэ категорие зиIэ врач, гу-лъынтфэхэмкIэ хирург, УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иотличник. Ыгу етыгъэу къысэдэIугъ, ишъыпкъэу сиуплъэкIугъ, спшъэ, сшъхьэ ыкIи сыбгы анахьэу ынаIэ атетыгъ. Сианализхэмрэ нэмыкI уплъэкIунэу сшIыгъэхэмрэ якIэуххэр зызэфахьысыжьхэм, Аскэри Тамари операцие самышIымэ мыхъущтэу аIуагъ. Ащ сыфагъэхьазырыныр аублагъ, уцхэр, нэмыкI процедурэхэр езгъэжьагъэх. Тамарэ къысиIуагъ операциешхо сапэ зэрилъыр ыкIи ащ тэрэзэу сыфагъэхьазырын зэрэфаер. Сиврач операцием моральнэуи психологическэуи сыфигъэхьазырыгъ.\nАгъэнэфэгъэ мафэр къызэсым, операцием сащагъ. Анестезиологыр Константин Стахановыр ары, Жанэм деIагъэх хирургхэу Нэпсэу Хьазрэтрэ Андрей Пичугинымрэ. Операцие ужым сыкъэнэхъэжьыфэ реанимацием сыщыIагъ, етIанэ палатэм къыщысэIэзагъэх. Процедурнэ медсестрау ШIуцIэ Заирэ истол цIыкIу ищыкIагъэр зэкIэри тетэу палатэм къихьэщтыгъ. Штативэу палатэм итым уцхэр зэрыт бэшэрэбхэр пелъэх. ЗгъэшIэгъуагъэр сымаджэу палатэм илъым фэдиз штатив зэритыр ары. Ащ фэдэ апэрэу слъэгъугъэ. НэмыкI сымэджэщхэм штативхэм уцхэр, капельницэхэр апылъагъэхэу ащ фэдэ гъучI штативхэр коридор кIыхьэм ащырагъачъэзэ палатэм къащэх, етIанэ процедурнэ кабинетым агъэчъэжьых.\nПостым тесырэ медсестрахэу Къэдэ Риммэ, Нэгъуцу Фатимэ, Татьяна Антоновам ыкIи Бат Ритэ сымаджэхэм яфэIо-фашIэхэр зэкIэри бырсыр пымылъэу агъэцакIэх, сымаджэхэм афэсакъых. ШхапIэм Iутых Нэгъуцу Замирэрэ Акъэжъ Сащнэтрэ. Дэгъу дэдэу щэпщэрыхьэх, унагъом щашIыгъэм фэдэу IэшIоу ашIы, врачым къыритхыкIыгъэм тетэу агъашхэх.\nКъасIомэ сшIоигъу къысэIэзагъэу Жэнэ Тамарэ лъэшэу сызэрэфэразэр. Анахьэу, гъунэ имыIэу, сызыфэразэр операцие сызышIыгъэу Жэнэ Аскэр ары. Операцие къызэрыкIоу щытыгъэп, ау Аскэр иIэпэIэсэныгъэ, иакъыл, непэрэ медицинэ техникэм хэшIыкIышхо зэрэфыриIэм яшIуагъэкIэ ар фызэшIокIыгъ. Аскэр я ХХI-рэ лIэшIэгъум иклиникэ гу-лъынтфэ хирургиемкIэ и Фаберже сэ сэIо, Николай Пироговым иорденэу къыфагъэшъошагъэри игъо шъыпкъэу сэлъытэ.\nИлъэс 44-рэу хирургэу Iоф зишIэрэм Жэнэ Аскэр операцие 17000-рэ ышIыгъ, ахэм ящыIэныгъэ къыгъэнэжьыгъ, ыгъэхъужьыгъэх. Ар зы къалэ фэдиз мэхъу. АрапыбзэмкIэ Аскэрым «дзэкIолI» къекIы. Ар шъыпкъэ, Аскэр дзэкIолIым фэдэу гу- лъынтфэ хирургием фэлажьэ, къегъэгъунэ ыкIи цIыфхэм япсауныгъэ фэбанэ. Ащ фэдиз Iоф зышIэрэ кIалэм тефэу медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ.\nЖанэр научнэ-ушэтын Iофым ишъыпкъэу пылъ. Гу-лъынтфэ хирургиемкIэ монографие ыкIи сборники 150-рэ къыхиутыгъ, медицинэм ылъэныкъокIэ IэшIагъэхэр иIэх. ИшIэныгъэхэм ахигъэхъонэу Германием щыIагъ, ащ къыщищэфыгъэх операциехэр зэрашIырэ Iэмэ-псымэхэр, непэрэ мафэм диштэрэ техникэр.\nЖэнэ Аскэр Урысыем щызэлъашIэ, ар гу-лъынтфэ хирургиемкIэ специалистхэм игуапэу адэгуащэ. Ащ фэдэу Темыр-КъохьэпIэ медицинэ университетым, А. Н. Бакулевым ыцIэ зыхьырэ научнэ Гупчэм, Пшызэ къэралыгъо медицинэ университетым, Н. И. Пироговым ыцIэ зыхьырэ Урысые лъэпкъ ушэтэкIо медицинэ университетым Аскэр зэпхыныгъэ адыриI, адэлажьэ.\nIэпэIэсэныгъэшхоу хэлъым фэгъэхьыгъэу къэпIонэу къызебгъажьэкIэ, Аскэр сэмэркъэум къэбарыр фещэшъ, «зыфэдэ къэмыхъугъэ техникэ дэгъур ары зэкIэри зышIэрэр» еIо. Ау тэ къыдгурэIо, хирургым шIэныгъэ куухэр имыIэхэмэ, а техникэ дэгъур гъучI къызэрыкIо зэрэхъущтыр.\nАскэр цIыф хьалэлэу, сэмэркъэу зыхэлъэу щыт, гущыIэгъу пшIымэ лъэныкъуабэмэ хэшIыкI зэрафыриIэр къыбгурэIо. Ащ хэшIыкI афыриI этнографием ыкIи бзэшIэныгъэм, А. С. Чикобавэ, Г. В. Рогавэ яIофшIагъэхэм ащыгъуаз. Щытхъум имузееу ятэ ыгъэпсыгъэм IэпыIэгъу фэхъу. А зэпстэуми Аскэр зыфэдэ цIыфыр къагъэлъагъо.\nЖанэм иIофшIэнкIэ къышъхьапэхэу шэн дэгъухэр хэлъых. Ащ IофшIэныр икIас, пшъэрылъэу зыфишIыжьырэм теубытагъэ хэлъэу фэкIо, ипшъэдэкIыжь дэгъоу къыгурэIо, коллективэу зипащэри ащ фэдэн фаеу елъытэ. ИIофшIэнкIэ опытышхоу иIэм ежь зыхэтхэм къахегъэщы. Арышъ, теубытагъэ хэлъэу къэпIон плъэкIыщт гу-лъынтфэ хирургиемкIэ анахь IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ специалистэу зэрэщытыр. Ащ фэдэхэм «ЫIапэ дышъэр къыпэзы» араIо, ахэр бгъэлъэпIэнхэ фае.\nЗыфэдэ къэмыхъугъэ клиникэм ихирург IэпэIасэу Жэнэ Аскэр, къысэIэзэгъэ врачэу Жэнэ Тамарэ ыкIи зэкIэ клиникэм иIофышIэхэм сызэрафэразэр сыгу къыздеIэу ясэIо, псауныгъэ пытэ яIэнэу сафэлъаIо.\nФилологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, Адыгэ къэралыгъо университетым икафедрэ ипрофессор.\nХэутыным фэзыгъэхьазырыгъэр Сихъу Гощнагъу.\nПредыдущая Илъэпкъ илъэпIагъ, фишIэрэр шIомэкIагъ\nСледущая Ассоциацием мэхьанэшхо зэриIэр къыхагъэщыгъ


Адыгэ Хэку Таймс: Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ кIалэу лажьэ зимыIэр хьапсым чIадзагъэу чIэс\nМухьамэд ипшъашъэцIык1ухэмрэ икIалэцIыкIурэ\nАдыгэ Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ кIалэу, Сирие заом къыхэкIыжьыгъэу, Адыгэ Республикэм ит къуаджэу Мамхыгъэ щыпсэущтыгъэу, Бэлкъар Мухьамад, щышъхьэIум и 29-м, хьыкумэт къулыкъухэм аубыти къалэу Ростов-На-Дон ащи хьапсым чIагъэтIысхьагъ Урысие Федерацием рафыным пае. Ау КIалэр джыри Урысие Федерацием рамыфыгъэу мазитIу хъугъэу хьапсым чIадзагъэу чIэс.\nИлъэс ипкIэ хьыкумэт къулыкъухэм Мухьамад Сирие паспортэу иIыгъагъэр тэрэзэп аIуи Iырахыгъагъ ыкIи хэкум утыгъэкIыщт къыраIогъагъ. Мухьамэд зи зэримылажьэр къыущыхьатыным пае мазэ заулэ ипэкIэ Сирие къэралым илIыкIоу Москва дэсым идэжь кIуи паспорткIэ къыдихыжьыгъ. Ау ащ емылъытыгъу аубытыгъ .\nМухьамэд иунагъо хэкум щыпсэуным пае ятхьапэ Iофхэр игъэпсынэу хьыкумэт къулыкъухэм амал къыратыгъэп, непэ иунагъо закъо щыщхэр зэфэшъхьэф хэгъэгухэм ытэкъохьыгъэхэу исых.


Адыгэ Хэку Таймс: Сирие Адыгэхэм яIоф хэт пылъыр?\nСирие Адыгэхэм яIоф хэт пылъыр?\nЗанкIэу къапIомэ хъущт, зи пылъып, сыда пIомэ, милион заулэ хъурэ адыгэ лъэпкъым, республикэ 3 зиIэ лъэпкъым, хасэ шъэ пчъагъэ зиIэ лъэпкъым Сирием щыпсэурэ адыгэхэм IэпыIэгъу аратын алъэкIыгъэр, ахъщэкIэ къэплъытэмэ мин 10 дулар заулэ неIэп. Шъыпкъэм уфаемэ мыр къэптхынкIи утеукIытэхьнэу щыт, нэмыкI лъэпкъхэр емыджэхэмэ нахьышIу. КIо адыгабзэм хэт ебгъэджэн, нэмыкI лъэпкъ пакIуи адыгэхэр ерагъоу еджэх. Мыщ фэдэу щытхэу, джыри мыукIытэхэу я бгъэхэр рагъэпщэу къэуцунх. Тэ тыгъэшIэгъон къыуаIощт. Таущтэу угъэшIэгъон! Къэрал гъэпсыкIэ тиI оIо, республикэ 3 тиI оIо ау ащ ибюджет ухэIэни Сирием щыпсэурэ лъэпкъэгъухэм уаIэпыIэнэу а бюджетым зи къыхэбгъэкIырэп. КъыхагъэкIы пакIуи мыщ фэдэу къыуаIон алъэкIыщт "тэтыехэм таблэкIэу удэ щыIэхэм яттыщта". КIо а бюджетыр "тэтыехэми" аратырэп, хьыкумэтым пышIагъэхэм адырыжьы.\nМыдэкIэ зыбгъазэмэ (Тыркуе) гъэшIэгъонхэри олъэгъух. Тэ тыфедерацинахь аIо, хасэ 100 къытхэтнахь аIуи загъэпщы (Кавказ Федерацие). Ада ащ фэдизэу убэлэхьмэ, хьэйнапэба Сирием ис къощхэм дуларитIу яттыгъ пIоу ущысыныр. КIо мыхэм Iофыр илъэс 100 пэкIэ маплъэхэу агъэпси ары, мары тыгъуасэ ахэр Адыгэ республикэм кIуагъэх, Тхьэкущынэми, ащ ихьыкумэти IукIагъэх. Адыгэхэм яIоф дэгъоу агъэпси ытIанэ дэгъоу мэщхагъэх, дэгъоу хэкум зыщаплъэхьэу къакIохьыгъ.\nМыдрэ бгъум зыкъэдгъэзэжьымэ (Къэбэртаер) шъэфэу тIысыжьыгъэх. Ада, квотыр ухыгъэнахь аIо, мары Москва тыдэгущыIэщт аIо. Ащ илъэс 10 рагъэхьыныр ит, етIуагъ къетIожьыгъ аIоу.\nИгузэгурэ лъэныкъом ткIомэ (Черкесия) зи плъэгъурэп, ада, премер-министыр IэнатIэр заубытыжь нэужьым Адыгэ лъэпкъым иIофхэр зэшIуахыгъэ фэдэу къашIошIи ары.\nИхэрэ шъолъырым тыкъакIомэ (Иордание), тэри зыгорэхэр тэшIэ аIо, мары Адыгэу Сирием къикIыжьхи Иорданием къихьэжьыгъэхэм тадэIэпыIэ аIо. Мыхэм япIон плъэкIыщт, апэу шъо шъузыдэIэпыIэжь, машъор шъуадэжь къэсыпэт.\nУдэкIэ тыIабэмэ (Америка, Европэ) такъытемыгущыIэмэ нахьышIу. Зи зимышIэрэм сыд пIони утегущыIэщт. КIо мыхэм емыкIу афэмылъэгъуми хъущт, сыда пIомэ, ахэр кIыжьэу щысых ытIанэ шъыпкъэр пIощтмэ, ахэм адыгэм иIоф Европэ парламентым, Америка Конгресым щагъэпси ары. Уахътэ яIэп.


ИорэдкIэ гушIуагъо къытфехьы | Адыгэ Макъ\nИорэдкIэ гушIуагъо къытфехьы\nАвтор: Редакция\t/ 17.01.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Даутэ Сусанэ Урысыем ителеканалэу «Жъуагъом» изэнэкъокъу хэлэжьагъ. ОрэдыIом Мыекъуапэ къызегъэзэжьым, гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n— Сусан, тигъэзетеджэхэм, искусствэр зышIогъэшIэгъонхэм ацIэкIэ тыпфэгушIо, уигъэхъагъэхэм ахэбгъэхъонэу пфэтэIо.\n— Тхьашъуегъэпсэу. ТелевизорымкIэ къытэплъыгъэхэм, къытфэгумэкIыгъэхэм лъэшэу сафэраз.\n— Урысыем ишъолъыр 85-мэ яартистхэр зыхэлэжьэгъэхэ зэнэкъокъум урагъэблэгъэнэу зэрэхъугъэм къыкIэупчIэрэр бэ.\n— ПэшIорыгъэшъ зэнэкъокъу тиIагъэп, ар къыхэгъэщыгъэн фаеу сэлъытэ. ЗэхэщакIохэм ИнтернетымкIэ, нэмыкI амалхэмкIэ ситворчествэ зыщагъэгъозагъ. Адыгеим зыкъыфагъази, сителефон зэрагъэшIагъ, сэри къызысэупчIыхэм джэуапхэр ястыжьыгъэх.\n— Хэгъэгушхом умакъэ щыIугъ, цIэрыIо ухъугъэу зылъытэхэрэм адетэгъаштэ.\nСусанэ нэшIукIэ къысэплъыгъ, ау зэдэгущыIэгъур лъигъэкIотэным дэгуIагъэп.\n— Хэгъэгум изакъоп, Адыгеим нахьышIоу ущашIагъэу къытщэхъу.\n— Джары сэри сызэрегупшысэрэр. «Щытхъу лыер зэрар» цIыфхэм аIо. Ащ фэдэ еплъыкIэм имэхьани зыщызгъэгъупшэрэп.\n— Телеканалым изэнэкъокъоу «ЖъогъуакIэм» Адыгеим щыщхэу нахьыпэкIэ хэлэжьагъэхэм ацIэхэр къетэгъаIох.\n— Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние иэстрадэ купэу «Ошъутенэм» иорэдыIоу Юрий Конжиныр апэрэ зэIукIэгъум рагъэблэгъагъ. КъэсIонэу сызыфаер Юрэ икIэлэегъаджэр Нэхэе Тэмар. Сэри «Ошъутенэм» Iоф щысэшIэ, Нэхэе Тэмарэ сегъасэ.\n— Урысыем, Абхъазым язаслуженнэ артисткэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу Нэхэе Тэмарэ ригъэджагъэхэм бэкIэ тагъэгугъэ.\n— Хэгъэгу ыкIи дунэе зэIукIэгъухэм щытхъуцIэхэр къащыдэзыхыгъэ Цышэ Зарэ джырэ уахътэ Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ и Институт щеджэ, ащи ипащэр Нэхэе Тэмар. Зари ыцIэ Урысыем щыIущтэу тэгугъэ.\n— Ари дэгъу. «ЖъогъуакIэм» къыфэдгъэзэжьын.\n— АдыгеимкIэ ятIонэрэу ащ хэлэжьагъэр Тэхъутэмыкъуае щыщ Мышъэ Азид ары.\n— Искусствэр зыщагъэлъэпIэрэ адыгэ унагъом Азидэ щапIугъ.\n— Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо орэдыIо-къэшъокIо ансамблэу «Ислъамыем» ипщынаоу, Адыгеим инароднэ артистэу Мышъэ Андзаур ышыпхъоу Азидэ мэкъэ дахэ иI. Тыркуем щыкIогъэ фестивалым ищытхъу щаIуагъ. «ЖъогъуакIэм» ифинал ар нэмысыгъэми, сэнаущыгъэу хэлъыр осэшIхэм къыхагъэщыгъ.\n— Апэнэс Астемир…\n— Ар Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артист, ансамблэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» ипчыхьэзэхахьэхэм бэрэ ащытэлъэгъу. Астемир купэу зыхэтым апэрэ чIыпIэр 2018-рэ илъэсым къыфагъэшъошагъ.\n— Илъэс къэс Адыгеим апэрэ чIыпIэр зэнэкъокъум къыщыфагъэшъошэныр…\n— СэшIэ о къапIомэ пшIоигъор. Зэнэкъокъум ащ щытегущыIэхэу щызэхэсхыгъ. Композитор цIэрыIоу Максим Дунаевскэр, артистхэу Юрий Николаевыр, Зарэ, Леонид Якубович, нэмыкIхэу осэшI купым хэтхэр хэгъэгум щызэлъашIэх. Орэдэу зэнэкъокъум щыIурэм ахэр IупкIэу къытегущыIэщтыгъэх, шIэныгъэ уагъэгъотынэу джэуапыр агъэпсыщтыгъ. Шъыпкъэ, зэхэщэкIо купым мурадэу иIэри къыдэплъытэн фае. Урысыешхом ишъолъыр 85-мэ яартистхэр зэIуагъэкIагъэх, лъэпкъ искусствэр агъэлъэпIагъ.\n— Москва укIонэу сыдигъуа зипхъухьагъэр?\n— Адыгэ Республикэм и Правительствэ, культурэмкIэ Министерствэр, нэмыкIхэри IэпыIэгъу къысфэхъугъэх, сыгукIи зызгъэхьазырыгъ. Зэнэкъокъум ущыщынэ зэрэмыхъущтыр къысэзыIуагъэхэм сагъэгушхуагъ.\n— Зэнэкъокъум къыщыпIощт орэдым икъыхэхын тигъэзет тыкъыщытегущыIэу къыхэкIыгъэми, упчIэхэр къэтэджых.\n— ПэшIорыгъэшъэу дискым тетхэгъэ орэди 3 зэхэщакIохэм афэзгъэхьыгъ. Ежьхэм къыхахыгъэр ары къэсIуагъэр. Ащ ыуж орэдэу къытатыгъэр ары финалныкъом къыщысIуагъэр. Сэ нэмыкI орэд къыхэсхы сшIоигъуагъ, ау зэхэщакIохэм ямурадхэр къыдэтлъытэнхэ зэрэфаери зыщыдгъэгъупшэнэу щытыгъэп. ОсэшIхэм цыхьэ афэпшIынэу щыт, ари къыхэсэгъэщы.\n— НэIуасэ узыфэхъугъэхэр къэпIуагъэхэп.\n— Ахэр бэ мэхъух. ОсэшIхэм анэмыкIхэм гущыIэгъу тафэхъугъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым къикIыгъэ Гъубжьэкъо Маринэ, Чэчэным, Темыр Осетием, Сыбыр, Москва, фэшъхьафхэм ялIыкIохэм саIукIагъ, псэ зыпыт зэдэгущыIэгъухэр сыдигъокIи гъэшIэгъоных.\n— Орэдым икъыхэхын орыкIэ сыда?\n— ЦIыфхэм уиорэдкIэ уашIэщт. Адыгеим икомпозиторхэм орэд дэхабэ аусыгъ, ау зэнэкъокъухэм тахэлэжьэным фэшI орэдыкIэхэр къытаты тшIоигъу, тиIофшIэн ащ къыгъэбаищт, республикэм ыцIэ хэгъэгум щыIущт. Орэдым гупшысэу хэлъыр цIыфхэм алъыбгъэIэсыныр, гущыIэ пэпчъ имэхьанэ гукIи, псэкIи улъыIэсыныр, артистым ишэн-хабзэхэр бгъэфедэнхэр макъэм имызакъоу, нэплъэгъукIэ орэдыр къызэIупхыныр типшъэрылъхэм ахэтэлъытэх.\n— Орэдэу къапIорэм укъыдэшъоным, удэуджыным афэшI микрофон дэгъуи, шъошэ дахи уищыкIагъэх.\n— Ахэр щыIэныгъэм щыщых. Орэд къэпIонэу пчэгушхом узытеуцокIэ зы нэгъэупIэпIэгъум гупшысэу зэпыпчырэр зыфэдизыр Тхьэм нэмыкI зымышIэрэр.\n— ОсэшIхэм апэрэ чIыпIэр зыфагъэшъошагъэр Тамара Дудуния.\n— Смоленскэ хэкум ар иорэдыIу, мэкъэ дахэ иI.\n— Телевизорым еплъыгъэхэм уасэ зыфашIыгъэхэр…\n— Сэ ащ къыхэзгъэщырэр Адыгеим фэгумэкIхэу осэшIхэм телефонкIэ афытеуагъэхэм лъэшэу сазэрафэразэр ары. Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат гущыIэ фабэхэр телефонкIэ къысфигъэхьыгъэх. ЗыкIи сымылъэгъугъэхэ цIыфхэр къысфэгушIуагъэх. Тхьаегъэпсэух.\n— Артисткэу Зарэ о къыпфэгъэхьыгъэу къызэриIуагъэу, хэгъэгушхом изэнэкъокъу ифинал ухэхьаныр гушIуагъоу щыт.\n— Сэри сэгушIо.\n— «Ошъутенэр» республикэм имэфэкIхэм зэрахэлажьэрэм сыда къыщыхэбгъэщыщтыр?\n— МэфэкIхэм лъэпкъ зэфэшъхьафхэр ащызэIокIэх. Ахэр дахэу фэпагъэх, зэфэгушIох. ЦIыфхэм ягушIуагъо адэбгощызэ ямэфэкI нахь гъэшIэгъон зыпшIыкIэ, уиIофшIагъэ укIэгушIужьы.\n— Адыгэ къуаем имэфэкI укъытегущыIэщтба?\n— Ащ фэгъэхьыгъэ мэфэкIхэм нэбгырэ мин пчъагъэ зэрахэлажьэрэр Москва сыщыIэу къафэсIотагъ. Тиреспубликэ Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм дэгъоу ащашIэнымкIэ зекIо Iофыгъохэм, искусствэм, спортым ямэхьанэ зэхахьэхэм къащыхагъэщых.\nПэнэшъухэм япхъоу Даутэ Сусанэ унэгъо дахэ иI. ШъэуитIу епIу, Айдэмыр ыкIи Чэрим. Адыгэ орэдэу къыIохэрэм япчъагъэ хигъэхъон имурад. Сусанэ Джэджэ районым ипсэупIэу Сергиевскэм къыщыхъугъ. «Адыгеим ижъогъожъыехэр» зыфиIорэ фестиваль-зэнэкъокъум щытхъуцIэхэр къыщыдихыгъэх.\n— Макъэр Iэтыгъэу къэсIон слъэкIыщт орэдхэр къысатыгъэх, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Даутэ Сусанэ. — Нэхэе Тэмарэ сипащэу искусствэхэмкIэ Институтым имагистратурэ сыщеджэ. «Гощэгъэгъым игъыбзэ» мы мафэхэм зэсэгъашIэ, нэмыкI орэдхэри сиIэх.\n— Опсэу, Сусан! Респуб-ликэм гушIуагъо къыфэпхьыгъ. Ансамблэ цIэрыIоу «Налмэсым» уригъусэу Китаим, нэмыкIхэм уащыIагъ. Уимурадхэр къыбдэхъунхэу, уинасып зыдэплъэгъужьзэ ущыIэнэу пфэтэIо.


«Единэ Россием» и Апшъэрэ Совет хагъэхьагъ — Адыгэ макъ\nРеспубликэм ипащэ ащ ыпэкIэ партием и Генеральнэ совет хэтыгъ.\nПартийнэ статусыр нахь лъагэ зэрэхъугъэм епхыгъэу республикэмрэ хэгъэгумрэ хэхъоныгъэ ашIынымкIэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэми нахь зэрэхэхъуагъэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ.\nПартием изэфэс икIэуххэр зэфихьысыжьхэзэ, КъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, партиеу «Единэ Россием» ипащэхэм пшъэрылъхэр, анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе лъэныкъохэр къагъэнэфагъэх. Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным пшъэрылъ шъхьаIэу къыгъэнэфэгъагъэм — цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэным ахэр дештэх. Политическэ кIочIэ инэу щыт, проектышхохэр щыIэныгъэм щыпхырызыщын зылъэкIырэ политикэ партиеу «Единэ Россием» мыщкIэ мэхьанэшхо раты.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэнкIэ республикэм Iофышхо щызэшIуахы. Ахэм анэмыкIэу партийнэ проект 15 Адыгеим щыпхыращы. Ахэм ахэхьэх проектхэу «Къэлэ щыIэкIэ зэтегъэпсыхьагъ», «КIэлэцIыкIу спорт», «Лъэныкъо гупсэм икультур» зыфиIохэрэр. Ащ фэдэ проектхэр ищыкIагъэхэу цIыфхэм алъытэ.\n«Анахь шъхьаIэр зэхъокIыныгъэхэр къызэрэхъухэрэм цIыфхэм гу зэрэлъатагъэр ыкIи ахэр партием хэтхэм зэряпхыгъэр къызэрагурыIорэр ары. Ары пакIошъ, а зэхъокIыныгъэхэм ахэр нахь чанэу къахэлажьэхэу рагъэжьагъ. ТапэкIи республикэм щыпсэухэрэм яшIошIхэр къыдэтлъытэзэ, зыпкъ итэу тиIофшIэн зэхэтщэщт. ЦIыфхэм яцыхьэ телъын фае зэкIэ тшIэрэр республикэм хэхъоныгъэ ышIыным зэрэфэIорышIэрэм», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПартием ичIыпIэ къутамэхэм яIофшIэнкIэ анахьэу мэхьанэ зиIэхэр цIыфхэм яшIошIхэр къыдэлъытэгъэныр, партием итхьаматэу Дмитрий Медведевым иобщественнэ приемнэхэм яIофшIэн гъэлъэшыгъэныр ары. 2020-рэ илъэсым ащ фэдэ приемнэхэр партийнэ гупчэ ашIыжьыхэ ашIоигъу. Партийнэ проектхэм яхьылIэгъэ къэбархэр зэкIэ ащ къыщызIэкIагъэхьанхэ, партием щыхэхьанхэ алъэкIыщт.\nНыбжьыкIэхэр партийнэ Iофхэм ахэщэгъэнхэм мэхьанэшхо иI. Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрилъытэрэмкIэ, республикэм ащкIэ амал гъэнэфагъэхэр щызэрахьэх: ныбжьыкIэ сэнаущхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ, кадрэ резервым изэхэщэнкIэ пшъэрылъхэр агъэцакIэх. Джащ фэдэу цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм, мыкоммерческэ организациехэм IэпыIэ-гъу ягъэгъотыгъэным, цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр къыдэлъытэгъэнхэм лъэшэу анаIэ атырагъэтыщт.\n«Ащ фэдэ еплъыкIэхэм адесэгъаштэ. ЦIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр къыдэлъытэгъэнхэм пае унэшъуакIэхэр штэгъэн фаеу уахътэм пшъэрылъ къегъэуцу. Республикэм щыпсэухэрэм зэпхыныгъэ адытиIэнымкIэ амал гъэнэфагъэхэр тэгъэфедэх. Партийнэ гупчакIэхэр социальнэ зэфагъэмкIэ амалышIоу щытыщтых, цIыфхэм ягумэкIыгъохэм язэшIохын фэIорышIэщтых», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Псэуалъэм ишIын ыкIэм фэкIуагъ\nСледущая Адыгеим и ЛIышъхьэ къэралыгъом ипащэ игъоу ылъэгъугъэхэм адыригъэштагъ


«Хэтыха адэ ижъырэ лъэхъанэм щыщ скифхэр мыадыгэхэмэ?» - Тэу Аслъан »\nШIэныгъэлэжьхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, ныбжьышхорэ лъэпсэшIурэ зиIэ лъэпкъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщых. Тятэжъ пIашъэмэ тхыгъэхэр къытфамыгъэнагъэхэми, нэмыкI хэгъэгухэм къарыкIыгъэхэу лъэхъан зэфэшъхьафхэм тичIыналъэ къихьэгъагъэмэ тилъэпкъ фэгъэхьыгъэу къатхыжьыгъэхэм титарихъкIэ тагъэгъуазэ.\nАнахь гъэшIэгъонхэм ащыщых урым тарихълэжьэу Геродот къытхыжьыгъэхэр. Ащ икъэбархэм скифхэм афэгъэхьыгъэу бэ ахэтыр. Ахэм якультурэ лъагэ, гъэшIэгъоны, ащ пае IэубытыпIэ ашIын зэрямыIэзи, лъэпкъыбэмэ запатхэ. ИжъыкIэ Евразием исыгъэ лъэпкъыбэмэ скиф, сак, ках араIозэ урымхэм къатхыжьыгъэх. Зэрэадыгэ гущыIэхэмкIэ гуцэфэ гъэнэфагъэхэр уагъэшIых: цIыф, сакъ, кIахэ.\nУрымхэр хы ШIуцIэм къызэпырысыкIхэмэ, апэрэ лъэпкъэу алъэгъоу, зыIукIэщтыгъэхэр мыутIэхэр, пэсэрэ адыгэхэр ары. ГущыIэм пае, натхъуаехэр (адыгэ чIыгужъым икъохьапIэкIэ щыпсэущтыгъэх) нэпкъым тетхэу къухьэ къызыIухьэкIэ, «цIыфых, исхэр цIыфых!» аIощтыгъэ. Апэрэ гущыIэу урымхэм зэхахыщтыгъэр «цIыфы». Ежьхэм абзэ макъэу «цI» хэтэпти, ятхыгъэхэм зэрахэхьагъэр «скиф».\nНарт эпосым илъэсыбэрэ Iоф дэзышIэгъэ тишIэныгъэлэжь цIэрыIоу ХьэдэгъэлIэ Аскэр итхыгъэхэм гъэнэфагъэу къащиIуагъ «скифыр» зэрэадыгэ гущыIэр – къикIырэр «цIыфы». ЗэрэхъурэмкIэ, а скифэу алъытэхэу тарихъым хэхьагъэхэм янахьыбэр тилъэпкъэгъух, ижъырэ адыгэх пIон плъэкIыщт.\nУрысые шIэныгъэлэжьхэм скифхэр анахьэу зыщыпсэущтыгъэхэу алъытэрэ чIыналъэхэр: Iузэжъу (Азов) ыкIи хы ШIуцIэ Iушъохэр, Пшызэрэ Днепрэрэ япсыIушъо нэпкъхэр. ЗэрэхъурэмкIэ, скифхэр зэрысыгъэхэр егъэшIэрэ адыгэ чIыгух, мыхъэр ащыхъагъэу тарихъым къеIо, ау а хъугъэ-шIагъэмэ адыгэхэр зыгорэущтэу ахэщагъэхэу е япхыгъэхэу зыпарэми къытхырэп, гъэшIэгъонба?\nУлэпэ Iуашъхьэхэр языгъэтIыгъэ профессорэу А. М. Лесковым илъэсыбэрэ Украинэм икъыблэрэ Къырымрэ археологие саугъэтыбэ щаригъэуплъэкIугъ. Ащ зэриIорэмкIэ, пачъыхьэ скифхэр Къырымэп зэрысыгъэхэр, Темыр Кавказым икъохьапI ары нахь.\nШъыпкъэр къэзыIорэ шIэныгъэлэжьхэр макIэми, скифхэм яхьылIагъэу къатхыжьыгъэхэр зыщыхъугъэхэр талъэныкъу, пачъыхьэ Iошъхьэ анахь байхэр зыщатIыгъэхэр адыгэ чIыгужъыр ары. Археологхэм Геродот къызытегущыIэгъэ фэIо-фашIэхэу скифхэм зэрахьэщтыгъэхэм ащыщхэр, зыщагъэцэкIэгъэ чIыпIэхэр Адыгеим, Улапэ щагъэунэфыжьыпагъэх.\nСкиф зэшищымэ ятэр Таргитай, ежьхэм ацIэхэр — Липоксай, Арпоксай, Колаксай. Зэшищымэ анахьыкIэр Колаксай. Ащ зэшищымэ пачъыхьагъуищыр адигощыгъэу тарихъым хэт. КъапIохэ зыхъукIэ, адыгэ къэIуакIэу уемынэгуен плъэкIырэп, адыгэ гущыIэхэу зэхэохых.\nКъыдгурэIо, скифхэм ягущыIэхэм якъэIокIагъэрэ къарыкIыхэрэмрэ къежьэпIэ шъыпкъэхэм такъыпкъырыкIызэ зытетыр дгъэунэфыжьыныр зэрэмыпсынкIагъор. Тэ къыднэсыжьыгъэхэр ижъыкIэ урымхэм ятхыбзэкIэ атхыгъагъэх, зэтеIотыкIыгъэхэр зэрахэтхэр гъэнэфагъэ. Адыгабзэми урымыбзэми яIэлъфэбхэм (яалфавитхэм) зэфэмыдэ макъэхэр ахэтых. Джырэ урысыбзэри адыгабзэри ащ фэдэх.\nГущыIэм пае, адыгэ лъэкъуацIэу урыс къэIуакIэкIэ тхыгъэхэм адыгэ гущыIэми умышIэжьынэу зэхъокIыгъэу ахэтыр бэ. Арышъ, ижъыкIэ урымхэм ежьхэм зэрафэгъэхъоу тигущыIэхэр атхыгъагъэх. Джы а гущыIэхэр шIэныгъэлэжьхэм урысыбзэкIэ атхыгъэхэм къахэтэгъэщыжьых. ЗэрэхъугъэмкIэ, бзэ зытIущ апхырыкIыгъэ гущыIэхэу зэтеIотыкIыгъэ хъугъэхэм ацыпэхэр къэубытыжьыгъошIухэп.\nТибзэшIэныгъэлэжьхэм ащыщ мы Iофыгъом ыгъэгумэкIэу, ижъырэ тхыгъэхэм ахэт гущыIэхэр къызэхифышъун ылъэкIынэу къахэкIыгъэмэ дэгъугъэ.\nЫпшъэкIэ къэтпчъыгъэ скифхэм ацIэхэмкIэ гу зылъыптэрэр адыгацIэмэ бэрэ къахэфэрэ гущыIэ лъэпсэужэу -ай // -ей // -эй зэрахэтыр ары. Мы гущыIэ лъэпсэужым бзэшIэныгъэлэжьмэ мэхьанэу иIэу алъытэрэр «зыгорэм ий», анахьэу цIэр зыхьрэм. Непэ къынэсыгъэ адыгацIэхэу Унай, Сэтэнай, Къэсэй, Чэсэй, Багъырсэй.\nДжащ фэдэу IэубытыпIэ пшIын плъэкIыщтмэ ащыщэу джыри зы щысэ къэдгъэлъэгъон. Ахэр – ижъырэ адыгэ цIэ унаехэмрэ джырэ цIэ унаехэмрэ: НэтIай, Лъэтэнай, Шъэуай, Сусай, Гощэунай, Хьатикъуай, Хьакъунай, Аскъэлай, Мамрыкъуай, Еджэркъуай, нэмыкIыбэр.\nСкифхэм ацIэхэр ахэр арба къызэриухыхэрэр? Липоксай – ежъугъапш джырэ адыгацIэхэу Лыпэшъау, Лъапэ, ЛъапIэ, Лъыпакокъу, ЛIыпцIэ. Арпоксай – ежъугъапш джырэ адыгацIэхэу Ап, Апакъэ, Апыч, Арихъмэт, Артагъ, Арыуан, Iэрадэ, Iэрудан, Iэрышъо. Колаксай – ежъугъапш джырэ адыгацIэхэу Кол, Колэос, Колэс, Къолыкъу, Къолэсыкъу.\nОпубликовал admin, 10-06-2016, 13:32. Просмотров: 2319\n– Адыгэ кIэн баим щыщхэу, шъыхьахьых шъыгъо IэшIагъэх, – Тэу Аслъан


ЩыIакIэр ыкIи цIыфыр — Адыгэ макъ\nЩыIакIэр ыкIи цIыфыр\nРедактор 20.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nГуIэрэр къурэм етхъо\nМы гущыIэхэр зыехэр гъашIэ къэбгъэшIэным хэлъ-хэсыр зыгъэунэфыпагъэу щытыгъэ цIыфхэр ары, узэгупшысэн мэхьэнэ купкIи иI. Адыгэ лъэпкъым бэ ынэгу кIэкIыгъэу ыщэчыгъэр, гумэкI къиныбэм цIыфым ыгу агъэцIыкIу, ышъхьэкIэ лыуз-гууз зыщэчырэр мэпцIымамэ.\nЛъэхъан пэпчъ гушIуагъуи гумэкIи хэгощагъ. Ау я ХХI-рэ лIэшIэгъум тыщыпсэоу, уни тахъти тихъоеу, тикIасэр тимафэу, гъэсэныгъи шIэныгъи тиIэу, узыфэе гъомылапхъэри къызытэтэкъохырэм, цIыф цIыкIум ипсауныгъэкIэ гумэкIышхоу, уз щынагъоу щыт ковидыр къытфэкIуагъ. УемыутэлIагъэмэ, ар зэрэмэхъаджэр пшIэрэп, шъэрэ къыуаIуагъэу, къатхыхэрэм уяджагъэми.\nУегупшысэмэ, сыд фэдэрэу тхъагъо уиIэми, узыжъ бзаджэхэр зэрэгъэкIодыгъуаехэр тыфай-тыфэмыеми къыдгурыIоу фежьагъ. ХэкIыпIэ зимыIэ чIыпIэм хэти зиуцокIэ, а узыр цIыфым къыфэзыхьыгъэр, ащ фэдэ хьакъ къызкIытефагъэр зэхифынэу ежьэ. ЦIыфхэр щыкIыгъаIо зэрэхъугъэм, зыфэсакъыжьи, зэфэгумэкIи, щыни, укIыти, лыузи къырамыдзэжьэу зэрэхъугъэм а зэкIэр фэкIожьы.\nАу цIыф цIыкIур арэу зэрэмылъэшыр мы узым къыгъэлъэгъуагъ. Зы мафэкIэ зэкIэ зыщыгъупшэжьхэу, гукIэгъуи, псэкIоди, лыузи зимыIэхэр бэ мэхъух. Зым ыкIыб адрэм фэгъэзагъэу, о хьалыгъур, къуаер иптэкъухьэу, гъаблэм ыгъалIэу мы чIыгум тетыр тетэу, утхъэщтэп. УщыIэ пшIоигъомэ о пшъхьэ фэдэ къабзэу, нэмыкI цIыфэу къыбготхэми уафэсакъын, фэныкъом уемылъэбжъаоу угоуцон фае. Мы уахътэм ижьызэпеошхо цIыфхэр зэригъэшIухэрэп, зэпэIапчъэ ешIых.\nКъоджэ еджапIэм тыIэтахъоу тыкIо зэхъум тянэжъхэм, тянэхэм, тшыпхъухэм, унэкъощхэм, гъунэгъухэм, тэмашъхьэм тесхэм гукIэгъу-шъхьэкIафэ зэрэзэфашIыщтыгъэр къэсэшIэжьы. Тэри, ахэм «ШъукIу!» — аIомэ, тыкIощтыгъэ, «Фахь» — аIомэ, тыгушIозэ тычъэщтыгъэ. ГухэкIми, непэ адыгэ зэхэтыкIэ-зэфыщытыкIэхэр лъэшэу къеIыхыгъэх, Iон-къэIожьын, зэнэкъокъу- зэшъугъыр къатекIотагъэу етхьалэх. Iахьыл зэфыщытыкIэхэри къэлэнлагъэх, сымаджэм ыпэкIэ фэгумэкIхэу, яIэшхо щымыIагъэми, мыхьамелэ фахьыти зэрэчъэщтыгъэхэм фэдэжьхэп. Арын фае адыгэ нэнэжъым «сищыпс къысэцIэцIэжьыгъ» езгъэIуагъэр.\nПандемиер илъэситIу хъугъэу цIыфым къытекIуатэ. ЦIыфыр зэрэлIыкIырэр Iае ыкIи дэйи, ащ пае, Iэзэгъу зимыIэ уз щыIэпышъ, уеIэзэн фае. Непэ гу-лъынтфэ, къупшъхьэ узхэм, нэмыкIхэм заушъомбгъугъ. Непэ IэзэпIэ госпиталым дэеу чIафэрэми, ащ иIахьыл дэдэхэми уямыхъуапс. Сымэджэ хьылъэхэр зычIэлъхэ «краснэ зонэм» учIэхьанэу, уисымаджэ упэIутынэу щытэп. Зэрэхъуи, зэрэщылъи, рашIылIи, нэмыкIи пшIэрэп, къаIорэ закъор, а сымаджэр зэрэчIэлъыр, температурэ зэриIэр ары.\nГуIэрэр къурэм етхъо. ГуIэрэ цIыфым зещыIэ, сыд къин ыщэчыми, ау джаущтэу цIыфым ипсауныгъэ къыхэIэба?! Госпитальхэм сымаджэу ачIэлъхэу зэIазэхэрэм якъэбар къапэблэгъэ цIыфхэм тэрэзэу ашIэн амал ягъэгъотыгъэныр лъэшэу ищыкIагъ. Вакцинэр зыхалъхьагъэхэми сымаджэхэри ахэтых, зэкIэ арэу дэгъу закIэп, арышъ, врачхэм мастэр ахаIу къодыемэ, зэрэрагъэкъурэр сшIотэрэзэп.\nШъыпкъэ, халат фыжь зыщыгъхэми ахэтых зыпшъэ укIонэу щымытхэр шIэныгъэкIи, гукIэгъукIи дэгъугъэ, адрэхэри ахэм акIырыплъыгъэхэмэ. Непэ пандемием зауи, гъабли нахь Iэежьэу, цIыфыгур еукIы. Ясымаджэ аIэ нэмысэу, зыпсэ хэкIырэм ифэIо-фашIэ амышIэжьэу, агъэтIылъых. А зэкIэм гур агъэушкъои, дунэе дахэм иIэшIугъи къыпфишIэжьырэп. Лыуз лъэшым зэкIиIулIэрэр къиным нэшъу ешIыба, арышъ, сымаджэхэм ковидыр ыкIи нэмыкI узхэр зиIэхэм, зэфэдэу афэсакъыхэзэ, пIэлъэ лые тырамыгъашIэу яIэзэнхэр, ящыкIэгъэ IэпыIэгъур ягъэгъотыгъэныр лъэшэу ищыкIагъ. Сымаджэхэр зиIэхэр ыкIи врачхэр тызэгурыIоу тIэ зэкIэдзагъэу, тызекIомэ, тицIыфышъхьи къызэтенэщт, узхэри IукIотыщтых, тытекIощт щынэгъо гуихым.\nПредыдущая Уголовнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыщт\nСледущая ЧIыопсыр амыукъоу


Галактика Кельвина • Просмотр темы - Катарина Витт (Katarina Witt)\nКатарина Витт (Katarina Witt)\nЗаголовок сообщения: Катарина Витт (Katarina Witt)\nДобавлено: 14 июл 2016, 21:29\nОткуда: BY 5463\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nКатарина Витт (Katarina Witt; родилась: 3 декабря 1965 года; Фалькензее , земля Бранденбург , ГДР ; Гражданство: Германия ) — восточногерманская фигуристка, двукратная олимпийская чемпионка в одиночном катании (1984, 1988), четырёхкратная чемпионка мира (1984, 1985, 1987, 1988), шестикратная чемпионка Европы (1983—1988 подряд), восьмикратная чемпионка ГДР. Государственные награды: Орден «За заслуги перед Отечеством» (I степени) (Рост: 1.65 м) (54 года)\nЗаголовок сообщения: Re: Катарина Витт (Katarina Witt)\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:04\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:08\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:10\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:15\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:23\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:26\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:35\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:49\nДобавлено: 13 сен 2020, 15:54\nДобавлено: 13 сен 2020, 17:18\nДобавлено: 13 сен 2020, 17:22\nДобавлено: 13 сен 2020, 17:26\nДобавлено: 13 сен 2020, 17:33\nДобавлено: 13 сен 2020, 17:35\nДобавлено: 13 сен 2020, 17:39\nДобавлено: 13 сен 2020, 17:43\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.


АкъылышIуагъ, шIэныгъэлэжьышхуагъ — Адыгэ макъ\nЦIыфыр дунаим темытыжьми ыцIэ ащымыгъупшагъэу, шIукIэ игугъу ашIыжьымэ, мылIэгъахэм фэд. Зигугъу къэсшIыщтыр ахэм ащыщ. Ар зытхэкIыжьыгъэр тIэкIу шIагъэ, ау непи иIогъэ-шIагъэу, илэжьыгъэу къытфигъэнагъэхэмкIэ къытхэт. Ащ итхылъхэмкIэ студентхэр еджэх, шIэныгъэлэжьхэм инаучнэ IофшIагъэхэр агъэфедэх, цIыфэу зышIэщтыгъэхэм гущыIэ дахэ нэмыкI фаIожьырэп.\nХъут Щамсэдинэ Теуцожь районым ит къуаджэу Джэджэхьаблэ бэдзэогъум и 26-м, 1936-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Хъут Хьэджасфаррэ ФатIимэтрэ яунагъо къихъухьагъ. ЗэшитIу хъущтыгъэх, ау янэрэ ятэрэ ашъхьагъ итэу зэдапIунхэу янасып къыхьыгъэп. Хьэджасфарэ Мыекъуапэ медицинэ училищэу дэтым щеджагъэти, кIасэу дзэм къулыкъу щихьынэу ащагъ. Ащ къэтызэ Хэгъэгу зэошхор къежьи, къыгъэзэжьыгъэп. ФатIимэт шъэожъыитIур къыIэтыгъ. Щамсэдинэ къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, ятэжъэу, ятэ ятэу, Исхьакъ ары IэпыIэгъоу яIагъэр. Ар пкъэушхоу акIэтыгъ, лъэшэу фэразэу игугъу бэрэ къышIыщтыгъ.\nЗыщыщ къуаджэр, илIакъо, унагъоу къызэрыхъухьагъэр лъэшэу шIу ылъэгъущтыгъэх Щамсэдинэ. Аужырэ илъэсипшIхэм ынэхэм зыпари амылъэгъужь хъугъагъэ. Ащ фэшI икъуаджэ бэрэ кIонэу хъущтыгъэп. Ар къыфэкъиныгъ. Чылэм щыщ горэ дунаим ехыжьыгъэу зызэхихыкIэ тхьаусыхакIо зэрэмыкIошъугъэм пае зыфэрэзаджэщтыгъ.\nАущтэу ынэхэм амылъэгъущтыгъэми, гулъытэ чан иIагъ, акъылышIуагъ, ишIэжь дэгъугъэ. БгъэшIэгъонэу щытыгъэр тхылъхэм апае шкафэу Iоф зыщишIэрэ унэм итым къат пчъагъэу иIэри, ащ дэтыри, зыдэщыт чIыпIэри зэришIэщтыгъэхэр ары. Тхылъ горэм фаемэ зытет къатым имызакъоу, япшIэнэрэу е, гущыIэм пае, ятфэнэрэу щытыми къыIощтыгъ ыкIи хэукъощтыгъэп.\nЩамсэдинэ цIыф рэхьат гъэтIылъыгъэщтыгъ, ау сэмэркъэу дахэ ышIыщтыгъ. УпчIэ ептыгъэмэ, теурыкIоу сыдми зыгорэ къыуимыIоу, акъыл хэлъэу джэуап тэрэз къыуитыжьыщтыгъ. Ныбджэгъу дэгъухэр иIагъэх, алъытэщтыгъ, ежьыри лъэшэу ылъытэщтыгъэх. ЩэшIэ Казбек, Мамый Руслъан, Бэгъ Нурбый, Къуекъо Налбый.., нэмыкIэу зыцIэ къепIон плъэкIыщтыр макIэп. Ахэр пкъэушхоу къыкIэтыгъэх, къыкъотыгъэх.\nЗы мафи Iоф ымышIэу Щамсэдинэ щысыгъэп. ЫнитIу амылъэгъурэми, иакъыл Iоф ригъэшIагъ. Гуманитар шIэныгъэхэмкIэ ушэтыпIэ институтэу зыщылажьэрэм IэпыIэгъу къыфэхъун цIыф къырипхыгъэу, ежь къыIорэр ащ хиутызэ, унэм исэу Iоф ышIагъ. Аущтэу ар филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат, нэужым доктор хъугъэ, академикыгъ.\nIорыIуатэхэр адэтэу тхылъ пчъагъэ адыгабзэкIи урысыбзэкIи къыдигъэкIыгъ. Ахэр Мыекъуапэ имызакъоу, Краснодар, Москва къащытырадзагъэх. Монографическэ ушэтынхэр мызэу, мытIоу къыдигъэкIыгъэх. Научнэ статьяу пшIы пчъагъэ къыхиутыгъ. Учебникхэр, пособиехэр, программэхэр зэхигъэуцуагъэх. Проектышхоу «Свод адыгского фольклора» зыфиIорэр ащ иIэшIагъ. Ар том пшIыкIутIоу, тхылъ 25-рэ хъунэу ары зэригъэнэфэгъагъэр. Ащ щыщэу томищыр къыдэкIыгъ, щыр тхылъ тедзапIэм чIэлъ, томитIур хэутыным фэхьазыр. Адрэхэми тишIэныгъэлэжьхэр адэлажьэх.\nДжащ фэдэу гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» (джы «Адыгэ макъ») инэкIубгъохэм илъэсипшI пчъагъэрэ истатьяхэр, очеркхэр, эссехэр къарыхьагъэх, журналэу «Зэкъошныгъэм» бэрэ тхэщтыгъ. IорыIуатэхэм атехыгъэу пьесэ цIыкIухэр культурэм иучреждениехэм апае ытхыщтыгъэх.\nЩамсэдинэ янаучнэ пащэу нэбгырабэхэм диссертациехэр атхыгъэх ыкIи къагъэшъыпкъэжьыгъэх. Нэбгырэ пчъагъэмэ «оппонентэу» яIагъ. Адыгэ къэралыгъо университетым диссертациехэмкIэ и Совет илъэсыбэрэ хэтыгъ\nИшъхьэгъусэрэ ежьыррэ пшъэшъитIу зэдапIугъ. Нахьыжъэу Замирэ ятэ игъогу техьажьыгъ. Ари бзэм пылъ шIэныгъэлэжь, къалэу Налщык щэпсэу, зы шъао иI. НахьыкIэу Тэмарэ ятэжъ Хьэджасфарэ фэдэу медицинэм ищыIэныгъэ рипхыгъ. Ащ зы пшъашъэ епIу.\nФилологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, наукэхэмкIэ академием иакадемикэу, Адыгэ Республикэм наукэхэмкIэ изаслуженнэ IофшIэкIошхоу Хъут Щамсэдинэ ыцIэ шIурэ дахэрэкIэ зыщылэжьэгъэ институтым къычIэнагъ, зыдэлэжьагъэхэм агу илъыщт. Институтыр икIэщакIоу, ар зыщыпсэущтыгъэ унэм шIэжь пхъэмбгъу къыщызэIуахыгъ, ыцIэкIэ конференциехэр зэхащэх. Къызщыхъугъэ къуаджэу Джэджэхьаблэ дэт музеим ащ фэгъэхьыгъэхэм чIыпIэ ин щарагъэубытыгъ.\nУрыс тхэкIошхоу, ынэхэм амылъэгъоу Iоф зышIэщтыгъэу, «Щылычыр зэрапсыхьажьыгъэр» зыфиIорэ романыр зытхыгъэ Николай Островскэм Щамсэдинэ фагъадэ. Ар тефэ шъыпкъэу зэрэщытыр нафэ. УиIахьылми, уятэми, урикъоджэгъуми узэрыгушхон цIыфэу ар зэпстэумэ агу къинагъ.\nПредыдущая Узыфаер къыхэпхын плъэкIыщт\nСледущая ЛIыгъэр, шъыпкъагъэр игъогогъугъэх


Гъэзетеджэхэм ятворчествэ щыщ | Адыгэ Макъ\nГъэзетеджэхэм ятворчествэ щыщ\nАвтор: Редакция\t/ 11.09.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЛаушэ Аслъан къуаджэу Пщыжъхьаблэ къыщыхъугъ, Мыекъопэ мэкъумэщ техникумыр, Ростов юридическэ къэралыгъо университетыр къыухыгъэх, иаужырэ сэнэхьаткIэ 1967-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1993-рэ илъэсым нэс дзэм къулыкъу щихьыгъ.\nУсэхэр урысыбзэкIэ етхых, тхылъхэри къыхиутыгъэхэу иIэх. Джы адыгабзэкIи зиушэтэу ригъэжьагъ. Непэ нэIуасэ шъуафэтэшIы иныдэлъфыбзэкIэ усэхэу тигъэзет къыIэкIигъэхьагъэхэм ащыщхэм.\nКъоджэ орэдым сырихьыжьагъэу\nКъэлэ хьакIэщым зыфэзгъэзагъ.\nАщ итарихъи, лъым зыхищагъэу,\nГум ишыхьатэу сигъэрэзагъ.\nУнэгъо хабзэу Тхьэм къытитыгъэм\nХэкур егъашIо, шIэныгъэм пылъ.\nНым иIэшIугъэ фегъадэ тыгъэм,\nТым ишIушIагъэ инэпэлъэгъу.\n«Хэт о узыпхъур, хэт узышыпхъур» —\nМы хэгъэгушхом угу зэIухыгъ.\nУашъомрэ чIыгумрэ о зэфэощэ,\nЖъогъо гузэгум укъытыращэ.\nКъэрэкъамылым купыр зэхещэ,\nАдыгэ джэгум лъэпкъыр зэрещэ.\nЫмакъэ шыгъэу Быщтэкъо кIалэм\nГъыбзэ орэдыр къыщеIо чылэм.\nГъыбзэ орэдыр лъэпсэмыкIодэу\nАдыгэ пшысэм куоу хэхьагъ.\nБзэм ищыIакIи лъэпкъым итхыдэу\nФэшъхьаф орэдхэм ар ахэхьагъ.\nБэми, макIэми адыгэ лъэпкъыр\nДунай дэхэшхом къыщызэтенагъ,\nГъогоу къыкIугъэр ыгъэнэфагъэу\nГъэшIэрэ мылъкоу къытфигъэнагъ.\nМафэр сикIасэу, сыгу къымыгъазэу\nИлъэс тIокIиплIым сэ сыфэкIуагъ.\nХэкужъ орэдыр бэрэ симазэу\nНасыпым игъогу сыкъырыкIуагъ.\nАдыгэ макъэр — бзэм итхьамат,\nШIулъэгъуныгъэр — гум ирэхьат.\nНепэ уихъяркIэ тызэхэхьагъ,\nТыщэсэ гъогум о утехьагъ.\nАдыгэ джэгумэ пцIэ щырябгъэIуагъ,\nЗымыгъэсысэу о удэкIуагъ.\nУахътэр зэблэпхъуи хым утехьагъ,\nНэмыкI хэгъэгухэми о уарыхьагъ.\nНепи, нычэпи уигугъу ашIы,\nО уишIэныгъи шапхъэу къытфашIы.\nЧIым уригуащэу ныбжьыр къэпхьыгъ,\nШъхьафитыныгъэр шэным фэпхьыгъ.\nЦIыфым ипшысэр — мамырныгъ,\nЛъэпкъым ипсалъэр — зэкъошныгъ,\nЗэман блэкIыгъэр — лъэпсэтэкъэжъ,\nАщ пэкIэкIыгъэр — тиIорIотэжь.\nАдыгэ хабзэр — остыгъэ нэф,\nАдыгэ хэкур — гъашIэм инэф.\nИлъэпIэныгъэр — кIэн мыухыжь,\nИлъытэныгъэр — псэ мыухыжь.\nАдыгэ шъуашэм фэдгъэзэжьыгъэу\nЛъэпкъым ынапэ — тиадыгагъ.\nПсэм игукIэгъур — гум идэхагъ.\nШIулъэгъуныгъэр бгъэм къыдэпхыгъ,\nГум иIэшIугъэ бзэм о еппхыгъ.\nУикъэбзэныгъэр — гъэтхэ нэмаз,\nСыкъэбгъэхъугъэшъ, о сыпфэраз.\nМашIом хэхьагъэу шыблэр мэзекIо,\nАщ хэмызагъэу чIыгум къырэкIо.\nХэт ар зэощтыр, хэт ыгъэстыщтыр?\nТыдэ зыбгъазэми — нэм исатыр.\nГум иорэдхэм защымыгъакI.\nНурэм илъэгъу къыпшъхьарыхьагъэмэ,\nТхьэм урицIыфышъ, умыгумэкI.\nКъэлэ хьакIэщым бзэр егъэлажьэ,\nОсыетыбэмэ тэ тахэлажьэ.\nСыгур быбатэу инэу зеIэты,\nГъыбзэ орэдым усэр есэты.\nШъхьафитыныгъэм шапхъэр фэсхьынти,\nСыгурымыIомэ, емыкIу хэсхын.\nАщ фэдэ Iофым сыхилъэсагъэу,\nСигъэгумэкIэу къуаджэм сыкIуагъ.\nIахьыл ныоу сэ сызIукIагъэм,\nЛъэхъан къэбарыр къысфиIотагъ.\n«Абрэдж Нухьэ цIыфыгъэ хэлъэу,\nХъулъфыгъэ чанэу, щынэр ымышIэу,\nИшъыпкъэныгъэ дэгъоу зэлъашIэу,\nДэсыгъ Пщыжъхьаблэ уасэ къыфашIэу.\nБыщтэкъо лIакъом Кызыу ипшъашъэу\nУнэгъошIэныр лъэшэу икIасэу,\nШIулъэгъуныгъэм ылъ зэлъиштагъ,\nАбрэдж Нухьэ гум ригъэштагъ.\nАщ фэдэ пшъашъэр — чылэм зырыз,\nШIулъэгъуныгъэр — пIалъэм иуз.\nНухьэ къызещэм, гур зэфищагъ,\nОсыетыр къышIи, гъыбзэм хищагъ.\nГуфэбэныгъэу Нухьэ фихьыгъэр,\nПсэм фэмыщэчэу гъашIэм ыхьыгъ».\nСэгъэкIэракIэшъ, зэрэсIоу хъун.\nА фэмэ-бжьымэм имэхьаныгъэр\nХэкIыпIэ шъыпкъэкIэ къысфалъэгъун.\nНепэрэ усэр джащ щысэухы,\nСызгурыIуагъэм сэлам есэхы.\nШIулъэгъуныгъэр орэдым пылъ,\nДжы къызнэсыгъэм щыIакIэм хэлъ.\nКушъэм сыхэлъэу чъыеным сехьы,\nТхьамыкIэгъошхом насыпыр ехьы.\nГъыбзэ орэдыр сянэжъ къысфеIо,\nШъхьафитыныгъэм зыфаер реIо.\nГъэшIэрэ мазэм хъугъэр елъытэ,\nСи Адыиф шыоу мэлъатэ.\nАр гъэбылъыгъэу гъогум техьагъ,\nШIулъэгъуныгъэм ыуж ихьагъ, —\nАдыгэ кIалэр ыгу итIысхьагъ.\nОшIэ-дэмышIэу шэйтаныр къэджагъ,\nЧэщ мэзатакъэр шым кIэлъыджагъ —\nАджалым къыхэкIи шыр лъэпэуагъ,\nСи Адыифым ыпсэ еуагъ.\nПсэлъыхъо кIалэр къиным хэфагъ,\nПкъым фэмыщэчэу къызэхэфагъ.\nГууз гъымакъэр шъом къырыкIуагъ,\nНэшхъэиныгъэр лъэпкъым фэкIуагъ.\nКъиныгъоу хэлъыр уашъом ыштагъ,\nНэпсэу къехыгъэр гъогум рычъагъ.\nЧэмыщрэ мафэмрэ Тхьэм зэфищагъ,\nДжэнэт гузэгум нысэр рищагъ.\nГъыбзэ орэдэу ащ къыдэкIуагъэр,\nИжъырэ таурыхъым инэу хэхьагъ.


Лъэуж нэф — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм ыкIи СССР-м янароднэ кIэлэегъаджэу, илъэс 45-рэ Афыпсыпэ гурыт еджапIэм идиректорыгъэу, Лениным иорден къызыфагъэшъошагъэу Шъхьэлэхъо Дарихъан Шъалихьэ ыпхъур шIукIэ бэмэ агу къинагъ.\nАр мэлылъфэгъум и 20-м, 1926-рэ илъэсым Шъхьэлэхъо Шъалихьэрэ Дэхащэрэ яунагъо къихъухьагъ.\nДарихъан инасып къыхьыгъэп тым гу щифэнэу, илъэситIу нахь ымыныбжьэу ащ идунай ыхъожьыгъ. Нымрэ пшъэшъэ цIыкIумрэ ЦунтIыжъ Ботэкъо (Дарихъан ятэжъ) Афыпсыпэ ыщэжьыхи, ахэм яунагъо Дарихъан щапIугъ, щалэжьыгъ. Илъэси 7 ыныбжь зэхъум, мэкъумэщышIэ ныбжьыкIэхэр зыщеджэрэ еджапIэм пшъэшъэжъыер чIагъахьэ — ар Афыпсыпэ дэтыгъ.\n1941-рэ илъэс къин гузэжъогъум Дарихъан еджапIэр къеухышъ, колхозэу «Афыпсып» зыфиIорэм ихэтэрыкIлэжь бригадэ учетчикэу IофшIэныр щырегъажьэ. Ар колхозышхуагъ, бригадыбэу зэхэтыгъ. Хъулъфыгъэхэм янахьыбэр заом щыIагъ, цIыф кIуачIэр икъущтыгъэп, ныбжьыкIэхэр чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащылажьэщтыгъэх. Дарихъан хэтэрыкIлэжь бригадэм, былымэхъо фермэм, нэужым колхоз правлением секретарэу Iоф ащишIагъ.\nНэмыцхэр благъэу къуаджэм къекIуалIэщтыгъэх. 1942-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ и 15-м пыим къуаджэр ыштагъ. ЕджапIэм еджэныр щызэпагъэугъ, ар нэмыцхэм шэщ ашIыгъагъ.\nМэзаем и 18-м, пчэдыжьым сыхьатыр 7-м Афыпсыпэ нэмыцхэр дафыжьыгъэх. Мазэ нахьыбэ темышIагъэу еджапIэм егъэджэн Iофым пидзэжьыгъ. Яенэрэ классищэу къызэIуахыгъэмэ нэбгырэ 38-рэ арысыгъ. Дарихъан еджэным фежьэжьы шIоигъуагъ, ау колхозым ипащэхэм къатIупщыщтыгъэп, цIыф кIуачIэр икъущтыгъэп. IофшIэныр чIидзыжьымэ, губгъэн къыхьыщт — къумалыгъэ зэрихьагъэм фэд. Къэнэжьырэр зы: Iоф ышIэщт ыкIи еджэщт. Пчэдыжьрэ жьэу колхозым макIо, ышIапхъэр ешIэ, етIанэ — еджапIэм, еджэгъу ужым конторэм Iоф щешIэ. Джащ тетэу еджэнымрэ IофшIэнымрэ зэдегъэцакIэх. Гуетыныгъэ хэлъэу илъэс 14-м итыгъэ пшъэшъэжъыем Iоф ышIагъ, ищытхъу аригъэIуагъ. ЕджапIэмкIи гъэхъэгъэшIухэр ышIыгъэх, оценкэ дэгъухэр зэрыт тхылъи къыратыгъагъ.\nКраснодар дэт кIэлэегъэджэ институтым ихьисап-физикэ факультет чIэхьэ. Студентыгъо илъэсхэр псынкIэу кIуагъэх. 1950-рэ илъэсым кIэлэегъэджэ сэнэхьат иIэу икъуаджэ къэкIожьыгъ. ЕджапIэм хьисап урокхэр я 8 — 10-рэ классхэм аригъэхьынэу къыщыратых. КIэлэегъэджэ ныбжьыкIэр иIофшIэн егугъу, иурокхэр гъэшIэгъонхэу, гум къинэжьхэу зэхещэх.\nЗы илъэс нахь Iоф ымышIагъэу районым икомсомольцэхэм Дарихъан комсомолым ирайком исекретарэу хадзы. Пшъэшъэ чанэу зэрэщытыр, IофшIэным шIулъэгъушхо зэрэфыриIэр, гъэпсыкIэ-шIыкIэ гъэшIэгъонхэр зэригъэфедэхэрэр нэрылъэгъу мэхъу. Комсомольцэмэ яныбджэгъу шъыпкъэу зыкъегъэлъагъо, иIофшIэгъухэм агурэIо. Дарихъан исэнэхьаткIэ Iоф ышIэ зэрэшIоигъом комсомолым ирайком ипащэ щигъэгъозагъ ыкIи илъэIу къыфагъэцэкIагъ. Пшъашъэр еджапIэм директор фашIы. Ежь нахьыжъхэр упчIэжьэгъу ышIыхэмэ, IэпыIэгъу къызфигъэхъухэзэ, зыIут IэнэтIэшхор дэгъоу егъэцакIэ.\n1955-рэ илъэсым еджапIэм кIэлэеджэкIо производственнэ бригадэ щызэхащэгъагъ. Ащ пащэу иIагъ апшъэрэ классым иеджакIоу Къытыжъ Аслъан. Бригадэм дэгъоу Iоф ышIэным пае кIэлэ чаным бэ Iофтхьабзэу зэрихьагъэр. Адыгэ хэкумкIэ бригадэр апэдэдэу зэхэщагъэу щытыгъ. Гъогогъу 18 ар Москва ВДНХ-м щыIагъ, медальхэр, дипломхэр, шIухьафтын лъапIэхэр къыхьыгъэх. Адыгеим ит анахь еджэпIэ дэгъумэ а лъэхъаным ащыщыгъ Афыпсыпэ еджапIэр. ИIофшIакIэ зэрагъэшIэным пае кIэлэегъаджэхэр, районым, хэкум ыкIи краим гъэсэныгъэмкIэ яIофышIэхэр мыщ къакIощтыгъэх. Гъэсэныгъэмрэ пIуныгъэмрэ алъэныкъокIэ гъэхъагъэу еджапIэм ышIыхэрэр къызыпкъырыкIыщтыгъэхэр еджапIэм пэщэныгъэ дызезыхьэрэ Шъхьэлэхъо Дарихъан.\nЕджапIэм ыпашъхьэ ит пшъэрылъхэр игъом ыкIи дэгъоу зэшIохыгъэ хъущтыгъэх, ау зы Iофыгъо мыгъэцэкIагъэу къанэщтыгъэ — ар еджакIохэри, кIэлэегъаджэхэри, ны-тыхэри зыгъэгумэкIыщтыгъэ еджэпIакIэм ишIын. 1925-рэ илъэсым еджапIэр зычIэт унэр ашIыгъагъ. Дарихъан зыфежьэрэр гъунэм нимыгъэсэу уцуи, тIыси ышIэщтыгъэп. Ащ ишIуагъэкIэ еджапIэр псынкIэу къашIыгъ.\nНароднэ гъэсэныгъэм гъэхъагъэу щишIыгъэхэм апае Шъхьэлэхъо Дарихъан медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр къыратыгъ, Адыгеим ыкIи РСФСР-м язаслуженнэ кIэлэегъадж, энциклопедическэ гущыIалъэм датхагъ, РСФСР-м икIэлэегъаджэхэм язэфэс хэлэжьагъ. Афыпсыпэ гурыт еджапIэм Дарихъан ыцIэ фаусыгъ. Псаоу щэIэфэ хьалэлэу хэгъэгум фэлэжьагъ, цIыфхэм егъашIи ащыгъупшэщтэп.\nПредыдущая Хэукъоныгъищ пшIыгъэмэ — ТРАНСПОРТ ЗЕФЭНЫМКIЭ фитыныгъэ уиIэжьэп\nСледущая Дунаишхор ыгу къыщекIокIэу…


Зэзэгъыныгъэ заулэмэ акIэтхагъэх | Адыгэ Макъ\nЗэзэгъыныгъэ заулэмэ акIэтхагъэх\nАвтор: Редакция\t/ 07.06.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nАдыгеим иэнергетическэ лъэныкъо уахътэм диштэу гъэпсыгъэным фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэ заулэмэ Петербург щыкIогъэ дунэе экономическэ форумым щакIэтхагъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ ПАО-у «Россети» и Правление итхьаматэу Павел Ливинскэмрэ ахэм акIэтхэжьыгъэх.\n«Россети» и Правление итхьаматэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, инвестициехэр къыхалъхьанхэмкIэ Адыгеир Iэрыфэгъоу щыт, аужырэ илъэситфым къыкIоцI процент 30-кIэ нахьыбэу энергиер агъэфедэ хъугъэ.\nРеспубликэм иэкономикэ хэхъоныгъэ ышIынымкIэ зэдэлэжьэныгъэ дэгъу къызэрэддыряIэм фэшI Адыгеим и ЛIышъхьэ ПАО-у «Россети» ипащэхэм зэрафэразэр ариIуагъ.\nЛъэныкъуитIумэ язэдэлэжьэныгъэ зырагъэушъомбгъуным мэхьанэшхо зэриIэр, энергетическэ отраслэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным тегъэпсыхьагъэхэ пшъэрылъхэм язэшIохын непэ лъэшэу анаIэ зэрэтырагъэтырэр мыщ щыхагъэунэфыкIыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэрэ ПАО-у «Россети» ипащэрэ республикэм иэлектросетевой комплекс хэхъоныгъэ езыгъэшIыщтхэ зэзэгъыныгъищмэ акIэтхагъэх. Электроэнергиер аIэкIагъахьэ зыхъукIэ коммерческэ чIэнагъэхэр амышIынхэм, электросетевой комплексым нахь макIэу авариехэр къыщыхъунхэм, сетевой инфраструктурэр нахьыбэмэ къызфагъэфедэным, сомэ миллиарди 5 хъурэ инвестициехэмкIэ псэуалъэхэр гъэпсыгъэнхэм атегъэпсыхьагъэхэ Iофтхьабзэхэр зэрахьанхэу лъэныкъохэр зэзэгъыгъэх.\nГущыIэм пае, «Россети» зыфиIорэмрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ зэрэзэзэгъыгъэхэм тетэу энергетическэ инфраструктурэм нахь зырагъэушъомбгъущт, Мыекъуапэ, Адыгэкъалэ, Мыекъопэ, Тэхъутэмыкъое районхэм адэт подстанции 9-р агъэкIэжьыщт. Республикэм икъушъхьэлъэ чIыпIэхэми анаIэ атырагъэтыщт. ЗекIоным мы лъэныкъом зыщегъэушъомбгъугъэным пае энергетическэ псэолъэ заулэмэ ягъэпсын аухынэу рахъухьэ.\nНэмыкI шъолъырхэм яопыт къызэригъэлъагъорэмкIэ, зы пащэ яIэу, зэпхыгъэхэу хъызмэтшIапIэхэр зэрагъэIорышIэщтхэм ишIуагъэкIэ производствэмкIэ гъэхъагъэу яIэхэм хэпшIыкIэу ахэхъощт.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм амал къатыщт «Россети» щаштэгъэ концепциеу «Цифровая трансформация 2030» зыфиIорэр Адыгэ Республикэм щыпхырыщыгъэнымкIэ.\n«ИнвестициехэмкIэ Адыгеим хэгъэгум апэрэ чIыпIэр щеубыты. Энергиеу агъэфедэрэми хэпшIыкIэу хэхъо. Республикэм Iоф зэрэдэтшIэщт программэшхо итхъухьагъ. Зэзэгъыныгъэу зэдэтшIыгъэхэм къаушыхьаты инфраструктурэ дэгъум игъэпсынкIэ «Россетимрэ» Адыгэ Республикэм ихэбзэ Iэшъхьэтетхэмрэ зы еплъыкIэ зэряIэр. Непэ тызыкIэтхагъэхэ зэзэгъыныгъэхэр электросетевой комплексым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным, цифрэ технологиехэр къызщызфагъэфедэщтхэ фэIо- фэшIэ дэгъухэр зэхэщэгъэнхэм афэIорышIэщтых», — къыIуагъ Павел Ливинскэм.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, энергиер нахь афикъу зыхъукIэ лъэпкъ проектхэр гъэцэкIагъэ хъущтых, инвестициехэр нахьыбэу къахалъхьащтых, унэе псэолъэшIынымрэ социальнэ псэуалъэхэм ягъэпсынрэ апылъынхэу амал яIэщт.\n«Адыгеим иэнергосистемэ зызэриушъомбгъурэр республикэм ихэхъоныгъэ лъыкIахьэрэп. Джыдэдэм подстанциябэмэ акIуачIэ къызэрихьэу Iоф ашIэ. Энергиер икъоу тиIэным пае энергиекъэкIуапIэхэм ахэдгъэхъон фае. «Россети» зэзэгъыныгъэу дэтшIыгъэхэм непэкIэ мэхьанэшхо яI. Республикэм иэнергетическэ инфраструктурэ зэрэдгъэкIэжьырэм бэкIэ елъытыгъэщт экономикэм ихэхъоныгъи, инвестициехэу къытхалъхьащтхэри, цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэу яIэщтри. Энергопсэуалъэхэр зэрэзэрапхыщтхэм, авариехэр нахь макIэу къэхъунхэм пае Мыекъуапэ зэрэщырагъэджэщтхэм яшIуагъэкIэ республикэм нахьышIоу энергиер къыIэкIахьэ хъунэу тэгугъэ», — хигъэунэфыкIыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.


Дин зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэр — Адыгэ макъ\nIофтхьабзэр зэрищагъ республикэм ипащэу КъумпIыл Мурат. Ащ хэлэжьагъэх Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, муниципальнэ образованиехэм япащэхэр, динлэжьхэр, АР-м и Общественнэ палатэ ыкIи лъэпкъ-культурнэ организациехэм ялIыкIохэр.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом пэублэ псалъэ къыщишIызэ, блэкIыгъэ илъэсым щегъэжьагъэу Iоф зышIэрэ Советым пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр зэрэзэшIуихыхэрэр, обществэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэр шIуагъэ къытэу зэхэфыгъэнхэмкIэ мыр площадкэ шъхьаIэу зэрэщытыр къыIуагъ. Адыгеим непэ лъэпкъ ыкIи дин зэгурыIоныгъэ зэрилъыр пстэуми анахь шъхьаIэу хигъэунэфыкIыгъ.\n— Адыгеим щыпсэухэрэм языкIыныгъэ дгъэпытэн ыкIи лъыдгъэкIотэн фае. Джащ фэдэу экстремизмэм, дин ыкIи лъэпкъ зэгурыIоныгъэр зыукъо зышIоигъохэм тапэшIуекIоныр пшъэрылъ шъхьаI. Мыщ дэжьым дин организациехэм япащэхэм IофшIэныр зэрэзэхащэрэм мэхьанэшхо иI. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным къызэрэхигъэщыгъэу, цIыф лъэпкъыбэ зыщыпсэурэ тикъэралыгъокIэ обществэр зэзыпхырэ лъэныкъохэр, Iофыгъохэр ары анахь шъхьаIэу щытынхэ фаер. Ащ дакIоу тиныбжьыкIэхэр шIушIэ Iофтхьабзэхэм ахэлэжьэнхэм фэтщэнхэм, щыIэныгъэм къыхэфэрэ лъэныкъо дэйхэм ащытыухъумэнхэм пстэуми тынаIэ атедгъэтын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКъыткIэхъухьэрэ лIэужхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ, унагъом имэхьанэ гъэпытэгъэнымкIэ, сектэ зэфэшъхьафхэм апэшIуекIогъэнымкIэ, джащ фэдэу шIушIэ ыкIи социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэнкIэ щыIэ зэпхыныгъэр тапэкIи лъагъокIотэным зэрэщыгугъырэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ.\n— Пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэдгъэуцужьырэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр ары. Ар зэшIохыгъэ хъуным мы IофшIэныр фэIорышIэ. Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу Адыгеим непэ щыкIорэ зэхъокIыныгъэхэр зэкIэ мы гухэлъым епхыгъэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСоветым изэхэсыгъо къыщыгущыIагъэх ыкIи мы IофыгъомкIэ пшъэрылъыр зэшIохыгъэ зэрэхъурэмкIэ зэфэхьысыжьхэр къашIыгъэх АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, Адыгеим ыкIи Краснодар краим ащыпсэурэ быслъымэнхэм ямуфтиеу Къэрдэнэ Аскэрбый, Архиепископэу Тихон.\nШъолъырым мамырныгъэ, зыпкъитыныгъэ илъыным, цIыфхэм языкIыныгъэ гъэпытэгъэным дин объединениехэм яIахьышIу зэрэхэлъыр, тапэкIи а IофшIэныр зэрэлъагъэкIотэщтыр къыхагъэщыгъ. Республикэм иобщественнэ щыIакIэкIэ мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэнкIи, быслъымэн ыкIи чыристан мэфэкIхэм яхэгъэунэфыкIынкIи дин объединениехэм зэгурыIоныгъэ азыфагу зэрилъым мэхьанэшхо иIэу пстэуми алъытагъ.\nДиным епхыгъэ Iофтхьабзэхэр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэнхэм муниципалитетхэм япащэхэм анаIэ тырагъэтын, ащ хэщагъэхэм яшIуагъэ арагъэкIын зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэухым къыIуагъ.\nСурэтыр А. Гусевым тырихыгъэх.\nПредыдущая Депутатхэм апай\nСледущая Зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр


Iофыгъо шъхьаIэхэр къыщаIэтыгъэх — Адыгэ макъ\nIофыгъо шъхьаIэхэр къыщаIэтыгъэх\nРедактор 29.11.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nНахьыжъхэм я Советэу республикэм щызэхащагъэм изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Адыгеир инвестициехэмкIэ хъопсагъоу зэрэщытым хэгъэхъогъэнымкIэ обществэм мэхьанэу иIэр ары Iофыгъо шъхьаIэу къэзэрэугъоигъэхэр зытегущыIагъэхэр.\nКъумпIыл Мурат пэублэм къызэрэщиIуагъэмкIэ, Советым хэтхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэм Iоф адашIэми, пшъэрылъэу яIэр зы — Адыгеим хэхъоныгъэхэр ышIынхэр, щыIэкIэ-псэукIэшIу илъыныр ары.\n— Непэ тызтегущыIэрэ Iофыгъор хэбзэ къулыкъухэм анахь мэхьанэ ин зэратырэ лъэныкъохэм ащыщ. Бизнесым республикэм зыщиушъомбгъуным, езыгъэжьэгъакIэхэ ыкIи Iоф зышIэхэрэ предпринимательхэм къэралыгъо IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным тыпылъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Аужырэ илъэсхэм шъолъырым къихьэрэ инвестициехэм ахэхъо. БлэкIыгъэ илъэсым ахэр сомэ милли-\nард 31,6-рэ хъущтыгъэ. 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, ар проценти 142,5-рэ мэхъу. Урысыем ишъолъырхэм азыфагу мы къэгъэлъэгъонымкIэ Адыгеим апэрэ чIыпIэр щиубытыгъ.\nШъолъырым иинвестиционнэ амалхэр Урысые, дунэе форумхэм, Iофтхьабзэхэм чанэу къащагъэлъагъо, IэкIыбым къикIыхэрэ лIыкIохэм зэпхыныгъэ адыряIэным фэлажьэх. КъумпIыл Мурат УФ-м и Премьер-министрэу Дмитрий Медведевым зэIукIэгъоу дыриIагъэм лъэпкъ проектхэр тишъолъыр зэрэщагъэцакIэхэрэм ыкIи 2024-рэ илъэсым нэс республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ хэушъхьафыкIыгъэ программэм щытегущыIагъэх. Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым Iоф ашIэным, псауныгъэр къэухъумэгъэным, гъэсэныгъэм, культурэм, спортым хэхъоныгъэхэр ашIынхэм, нэмыкI лъэныкъохэми программэр афэгъэзэгъэщт.\nСоветым и тхьаматэу ГъукIэлI Нурбый къызэриIуагъэмкIэ, инвесторым имылъку республикэм къыхилъхьанымкIэ шъолъырым бэ елъытыгъэр. Мы лъэныкъомкIэ Адыгеим хэхъоныгъэхэр ышIынхэм КъумпIыл Мурат ынаIэ зэрэтетыр Советым ипащэ игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n— ЗекIоным, къыдэгъэкIыжьыным, агробизнесым, нэмыкI лъэныкъохэмкIи республикэм хэхъоныгъэхэр ешIых. Джащ фэдэу унэхэм ыкIи гъогухэм яшIын лъэгапIэхэм атет. Къалэхэм ыкIи псэупIэхэм язытет зэрэзэхъокIырэр тинэрылъэгъу. ЗыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр агъэкIэжьых, цIыфхэмкIэ гуIэтыпIэ хъунхэм, зекIоным зегъэушъомбгъугъэным афэIорышIэх, — къыIуагъ ГъукIэлI Нурбый. — Адыгеим ыцIэ чыжьэу зыгъэIун зылъэкIыщт продукциер нахьыбэу тиIэн фае. Адыгэ къуаем, щыгъум, щаим, пивэм, нэмыкIхэми яшIуагъэкIэ республикэм продукцие къабзэ къызэращашIырэр нэрылъэгъущт.\nИнвестициехэр республикэм къещэлIэгъэнхэм еплъыкIэу фыряIэр нахьыжъхэм я Совет хэтхэм къыраIотыкIыгъ. Заводыжъхэу тишъолъыр итхэм, былымхъуным зегъэушъомбгъугъэным, нэмыкI Iофыгъохэми зэхэсыгъом щатегущыIагъэх.\nРеспубликэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ, ыпэкIэ лъыкIотэнымкIэ, щыIэкIэ-псэукIэр нахьышIу хъунымкIэ Iофышхо зышIэхэрэ нахьыжъхэм я Совет хэтхэм зэрафэразэр, тапэкIи ахэм бэкIэ зэращыгугъырэр АР-м и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом изэфэхьысыжь къыщиIуагъ.\nПредыдущая ЯIофшIэн шIуагъэу къытырэм тегущыIагъэх\nСледущая В Адыгее на 20% увеличилось число выявленных наркопреступлений


Сабыигъор орэнасыпышIу! | Адыгэ Макъ\nМы гухэлъ ин къабзэм фэлажьэ ыкIи тегъэпсыхьагъ Урысыем и Гупчэ телевидение, НТВ-м, орэдкъэIонымкIэ зэхищэгъэ зэнэкъокъоу «Ты супер!» зыфиIоу кIэлэцIыкIу унэхэм ачIэс еджакIохэм апаер.\nАщ зэкIэ Урысые хэгъэгушхом ит кIэлэцIыкIу унэхэм ыкIи ащ къешIэкIыгъэ субъектхэу (тапэкIэ союзнэ республикэщтыгъэхэу) Азербайджан, Армением, Осетием, Абхъазым, Удмуртием, Молдовэм, Краснодар краим, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэр хэлажьэх. Илъэси 7-м къыщегъэжьагъэу 17-м нэс зыныбжьыхэм орэдкъэIонымкIэ заушэты. Нэбгырэ пэпчъ ымакъэ ыкIи ышъхьэ къырыкIуагъэр зэфэшъхьафы, ауми кIэлэцIыкIу ибэхэу ны-тыхэр чIэзынагъэхэу, ежь иунагъо зимыIэхэр къэралыгъом елъэгъух, къегъэгъунэх, епIух, регъаджэх, цIыфы ешIых. Искусствэм ишэпхъэ лъагэхэмкIэ ахэр щыIакIэу апэкIэ къэтым кIэлэпIухэмрэ кIэлэегъаджэхэмрэ фапIух. БгъэшIагъо икъурэр нырэ-тырэ зимыIэхэу унагъохэм ащапIухэрэм яхъуапсэхэу, нэпсыбэ езыгъэхырэ кIэлэцIыкIухэм гугъэ IэшIур ренэу къызэраготыр ары. Щэгугъых янэ-ятэхэу ешъоным зыIэпищагъэхэр къэущыжьынхэм, чэщырэ гукIэ ахэм кIэлэцIыкIухэр афэкIох, ягъусэх. Ахэтых мыхэм тхьамыкIагъом ыпкъ къикIэу, узышхом зянэ е зятэ ыхьыгъэхэр, машинэ зэутэкIхэм зигупсэхэр ахэкIодагъэхэр е мэшIолыгъэм зиунэ ыкIи зиунагъо ныкъо-тыкъо ышIыгъэхэр, а зэкIэми ялъытыгъэу ибэ щыIакIэм техьагъэхэр. Ахэр зэкIэ яIуплъэ-теплъэкIи, ягъэпсыкIэ-шIыкIэкIи иныгъэхэу цIыкIу хъужьыгъэм фэдэх. Iуш дэдэх, чыжьэрыплъэх, гукIэгъушIэх, шIошъхъуныгъэ иныр агу илъ. Орэдым цIыфым ыгу гушIуагъор, гугъэ нэфыр къырегъахьэ. ЕтIани хэткIи нафэ, кIэлэцIыкIу унэхэм ачIэс еджакIохэри ежь афэдэхэм ямыхъуапсэхэу, яамалхэм ялъытыгъэу зыкъагъотынымкIэ, искусствэм игъогухэмкIэ щыIэныгъэм фэщэгъэнхэр, ежь ялъэгъожъые тетIупщыхьэгъэнхэр ары мы дунэе орэд зэнэкъокъоу «Ты супер!» зыфиIорэм пшъэрылъэу зэшIуихырэр.\nЗэнэкъокъур мазэ фэдиз хъугъэу макIо, шэмбэт къэс сыхьатыр 20-м къыщегъэжьагъэу 22.30-м нэс щэIэ. Мы зигъо Iофтхьабзэр зигукъэкIхэу, ащ изэхэщэн-зэблэщын хэлэжьагъэ ыкIи хэлажьэрэ пэпчъ шъхьэкIэфэ-лъытэныгъэ ыкIи рэзэныгъэ зыфыуагъэшIы, ар Урысыем иканалэу НТВ-р ыкIи иIофышIэхэр ары.\nДунэе зэнэкъокъоу орэдкъэIонымкIэ «Ты супер!» зыфиIорэм ижюри хэтых Урысыем зэлъашIэрэ иартистхэу Елка, М. Суханкинар, Стас Пьехэ ыкIи композиторэу, продюсерэу В. Дробыш. Ахэр кIэлэцIыкIу пэпчъ хьалэлэу, зафэу, апсэ фащэеу зэрэзекIохэрэм уащэфы. ЦIыф гукIэгъур арба щыIэныгъэм егъашIэм ылъэпсагъэри ылъапсэри! Ау анахь анаIэ зытетыр мэкъэ дэхэ тэрэз зиIэхэр зыIэкIамытIупщынхэр, къызыфащэнхэр ары.\nМы къэтыным угу макIэу римыIонтIыкIэу, хымэ сабый е кIэлэцIыкIу лыузыр къыбнэмысэу уеплъын плъэкIырэп. Ежь кIэлэцIыкIухэр умышIэмэ яунэ шъыпкъэ къикIыгъэхэм фэдэхэу дахэх, шIыгъэх, гушIубзыух, кIочIэгъу зыфырекъужьых. Краснодар краимкIэ мы дунэе орэд зэнэкъокъум нэбгырэ заулэ хэлажьэ. Ахэм ащыщ Юрий Тришиныр, илъэс 12 ыныбжь, ау унагъо горэм, зыпIущтхэм адэжь кIонэу фаеп, щэгугъы ежь ие шъыпкъэхэр къызыхэшхъожьынхэм ыкIи зы хъужьынхэм. Мэкъэ гохь лъэкIыхьагъэ иI ыкIи апэрэ едзыгъо зэнэкъокъум пхырыкIыгъэу лъыкIуатэхэрэм ащыщ. Богдан Козловскэр, баяныр ыIыгъэу зэдиштэу, кIэлэкIэ лъэгъупхъэу сценэм къызэрэтехьагъэм, лъэпкъ орэдыр пщынэмкIэ къыдыригъаIозэ зэригъэжъынчыгъэм гум зырегъэпхъуатэ. Ар артист шъыпкъэ хъунэу фай, къызэриIуагъэмкIэ, джырэкIэ иамал къызэрихьэу орэдхэр къеIох ыкIи баянымкIэ къадырегъаIо. Анахь шIагъор илъэс 16 зыныбжь Богдан иконцертэу къытыгъэхэм ауж Балтийскэ казачествэм зэраштагъэр ары. КIалэр гъэпсыкIашIу, шъо-теплъэ ыкIи нэпэпкъ дах, кинорежиссерэу Ф. Бондарчук ышъхьэкIэ сценэм къытехьи, мы кIэлакIэм имурад зэрэлъыкIуатэрэмкIэ фэгушIуагъ, фильмэу «Притяжение-2» зыфиIорэм хигъэлэжьэнэу зэрэригъэблагъэрэр къыриIуагъ.\nНыр хэтрэ сабыйкIи, цIыф хъугъахэмкIи шъоум фэд — фабэ, нэфы, шъабэ. Ау ащ игукIэгъу хэныгъэхэмкIэ, Хэгъэгур — Ны. Ар къыушыхьатэу, къыгъэшъыпкъэжьэу мы телевизионнэ къэтынэу «Ты супер!» зыфиIорэр гъэпсыгъэ. МакъэмкIэ пхырымыкIыгъэхэ-\nми гушIогъуаби, гукIэгъу ини хагъуатэ, сценэшхом тетынхэ амалыр къаритыгъ, агукIуачIэ нахь егъэпытэ. Нахь дэгъухэр — ахэр ягугъэ фэкIох джы зэралъэкIэу, ар сыда зымыуасэр?!\nЗэлъашIэрэ адыгэ усакIоу Жэнэ Къырымызэ «Орэдыр зигъусэр насыпышIощт!» зэриIуагъэм демыгъэштэн плъэкIырэп. ОрэдымкIэ зэнэкъокъум хэлэжьэрэ пшъэшъэжъые, шъэожъые ыкIи нахь Iэтахъо пэпчъ ежь инасып Iахь мыщ орэдымкIэ къыщынафэмэ, щагъотымэ пшIоигъу, ренэу гукIэ уагот. Каналэу НТВ-м икъэтынэу «Ты супер!» зыфиIорэр кIэлэцIыкIу ибэхэм ящыIэныгъэ гупсэфыным, гугъунчъэным, насыпышIоным, ем сыдигъокIи шIур зэрэтекIощтым ищысэ шъыпкъ, «Гъогу маф!» пстэуми ятэIо.


Орден лъапIэр къыфагъэшъошагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nУрысые Федерацием икъэралыгъо наградэхэр афэгъэшъошэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэр Iоныгъом и 22-м Кремлым щыкIуагъ.\nЗыфагъэшъошагъэхэм ахэтыгъ АР-м и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным «За заслуги перед Отечеством» зыфиIорэ орденэу я 3-рэ степень зиIэр тиреспубликэ и ЛIышъхьэ къыритыжьыгъ. Шъугу къэтэгъэкIыжьы: «За заслуги перед Отечеством» зыфиIорэ орденэу я 3-рэ степень зиIэр ТхьакIущынэ Аслъан фэгъэшъошэгъэным ехьылIэгъэ Указэу N 234-р зытетым 2016-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 17-м Владимир Путиныр кIэтхэжьыгъагъ.\nДокументым къызэриушыхьатырэмкIэ, АР-м и ЛIышъхьэ къэралыгъо наградэр зыкIыфагъэшъошагъэр «IофшIэным гъэхъагъэу щишIыгъэхэм ыкIи илъэсыбэ хъугъэу гуетыныгъэ фыриIэу Iоф зэришIэрэм апай». Урысые Федерацием и Президент орденыр къызыретыжьым, ТхьакIущынэ Аслъан иIофшIэн осэшхо къызэрэфишIыгъэм пае къэралыгъом ипащэ зэрэфэразэр къыIуагъ.\nIофтхьабзэм хэлажьэхэрэм апашъхьэ къыщыгущыIэзэ Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ пстэуми апэу Урысые Федерацием и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм атегъэпсыхьагъэу республикэм хэхъоныгъэ зэришIыгъэр. Ахэр дэх имыIэу гъэцэкIэгъэнхэр ары республикэм ипащэхэм пшъэрылъ шъхьаIэу зыфашIыжьыгъагъэр, сыда пIомэ гухэлъ шъхьаIэу тиIэр - республикэм ис цIыфхэм, зэрэхэгъэгу фэдэу, ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным ар фытегъэпсыхьагъэу щыт.\nТхьакIущынэ АслъанкIэ мыр апэрэ тынэу щытэп, ау анахь лъапIэхэм зыкIэ ащыщ. Экономикэм ылъэныкъокIэ хэгъэгум иIофхэр анахь зыщыкъинхэм акъылыгъэ хэлъэу республикэм пэщэныгъэ дызэрихьан зэрилъэкIыгъэм ар ишыхьат, 2007-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ТхьакIущынэ Аслъан пэщэныгъэ зыдызэрихьэрэ республикэм ихэхъоныгъэкIэ гъэхъэгъэшIоу ышIыгъэхэри ащ къегъэлъагъо.\nТхьакIущынэ Аслъан республикэм пэщэныгъэ зыщыдызэрихьэрэ илъэсхэм къакIоцI Адыгеим хэпшIыкIэу зэхъокIыныгъэ инхэр фэхъугъэх: цIыф псэупIэхэр нахь зэтегъэпсыхьагъэ хъугъэх, инженер ыкIи социальнэ инфраструктурэм хэхъоныгъэ фэхъугъ, инвестиционнэ проектхэр зэшIохыгъэ мэхъух, мэкъумэщ мэхьанэ зиIэ чIыгухэу абгынэжьыгъагъэхэм чIыгулэжьыным иамалхэм заушъомбгъу. ЧъыгхэтакIэхэр, гъэпсэфыпIэ шъолъыр зэтегъэпсыхьагъэхэр, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр агъэпсых, унакIэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр, фельдшер-мамыку пунктхэр, спорт псэолъэ инхэр ашIых. 2007-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу пстэумкIи псэолъэ 344-рэ атIупщыгъ, ахэм япроцент 90-р социальнэ лъэныкъом фытегъэпсыхьагъэу щыт.\nАдыгеим промышленнэ производствэмкIэ мы аужырэ илъэсхэм хэхъоныгъэу ышIы- рэм тегъэпсыхьагъэу къэпIон хъумэ, Къыблэ федеральнэ шъолъырым апэрэ чIыпIэхэм ащыщ щеубыты. 2007-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2015-рэ илъэсым нэс промышленнэ производствэм фэди 2,3-кIэ нахь зыкъыIэтыгъ.\nМэкъу-мэщым, общественнэ гъэшхэным, цIыфхэр зычIэсыщт унэхэм ятIупщын епхыгъэ IофтхьабзэхэмкIэ республикэм гъэхъэгъэшIухэр ешIых. Хэгъэгур зэрэпсаоу пштэмэ, газыр зэраIэкIагъахьэрэмкIэ анахь Iофышхо зэшIозыхыгъэхэм ащыщ - процент 85-м ар нэсыгъ. Илъэс къэс зернэ лэжьыгъэу къахьыжьырэр нахьыбэ мэхъу, мы илъэсым республикэм а лъэныкъомкIэ гъэхъэгъэшхо ышIыгъ - бжыхьэсэ зернэ тонн мин 520-м ехъу къахьыжьыгъ. Аграрнэ секторым фэхъурэ зэхъокIыныгъэхэмкIэ анахь мэхьанэшхо зиIэхэм ащыщ хъущт хэгъэгумкIэ апэрэ агробизнес-инкубаторэу атIупщыщтыр. Урысые Федерацием и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэр дэх имыIэу агъэцакIэх. КIэлэцIыкIухэу илъэси 3-м къыщегъэжьагъэу илъэси 7-м нэс зыныбжьхэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмкIэ чэзыу яIэжьэп.\nКIэлэцIыкIу ибэхэм ыкIи фэгъэкIотэныгъэ зиIэ нэмыкI цIыф купхэм зычIэсыщтхэ унэхэр ягъэгъотыгъэнхэм иIофыгъо зэрищыкIагъэм тетэу зэшIохыгъэ мэхъу. ДжырэкIэ экономикэм епхыгъэ къиныгъохэр щыIэхэ нахь мышIэми, республикэ бюджетыр социальнэ Iофтхьабзэхэм нахь афытегъэпсыхьагъ.\nУрысые Федерацием финансхэмкIэ и Министерствэ къытыгъэхэм къызэраушыхьатырэмкIэ, 2015-рэ илъэсым икIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, Къыблэ федеральнэ шъолъырыр пштэмэ, Адыгей закъор ары ахъщэм игъэзекIонкIэ анахь дэгъоу зипшъэрылъхэр зыгъэцэкIагъэр. Адыгеим ипащэхэм игъом ыкIи акъылыгъэ зыхэлъ зэшIохыкIэхэр Iофхэм къызэрафагъотыхэрэм ишIуагъэкIэ экономикэу джырэкIэ чIыпIэ къин итым игомыIу фэмэ-бжьымэ лъэшэу республикэм къыщыкIырагъэчын алъэкIыгъ, ащ имызакъоу инвестиционнэ проектхэр гъэцэкIэгъэнхэм иIоф ыпэкIэ лъагъэкIотэшъугъ.\nЗекIохэм Адыгеим агу нахь къыфэкIоным, нахьыбэу республикэм къихьанхэм пае бэ зэшIуахыгъэр. 2007-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2016-рэ илъэсым иапэрэ кIэлъэныкъо нэс кIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, инвестициеу сомэ милларди 147-м ехъу республикэм иэкономикэ къыхалъхьан алъэкIыгъ.\nИнвестиционнэ проект инхэм язэшIохын IофшIэным ирынкэ зыпкъитыныгъэ нэшанэ иIэнымкIэ амал шъхьаIэхэм зыкIэ ащыщ. ГущыIэм пае, шышъхьэIу мазэм распределительнэ гупчитIу къызэIуахын алъэкIыгъ, нэбгырэ 850-мэ ахэм Iоф ащашIэн алъэкIыщт. Илъэси 2-м къыкIоцI гъомылэпхъэ тучан 30 къызэIуахыщт, ахэм IофшIэпIэ чIыпIэкIэ 1200-рэ яIэщт.\nГипс къызщашIырэ заводэу «ВОЛМА-Майкоп» зыфиIорэм нэбгыри 170-мэ Iоф щашIэ. Адыгеир непэкIэ зыпкъитыныгъэ зэрылъ шъолъырэу зэрэщытыр къагъэлъэгъуагъ 2016-рэ илъэсым Iоныгъом и 18-м щыIэгъэ хэдзынхэм якIэуххэм. Республикэм хэдзынхэр дэгъоу щызэхащэгъагъэх, общественнэ порядкэм ылъэныкъокIи хэукъоныгъэхэр хашIыхьагъэхэп.\nЦIыфхэм ежьхэр зэрэфаем тетэу ашIоигъор хадзынымкIэ амалхэр зэкIэ арагъэгъотыгъэх. Анахьэу мэхьанэ зиIэр Адыгэ Республикэр зызэхащагъэр илъэс 25-рэ зыщыхъурэм ехъулIэу Владимир Путиным ТхьакIущынэ Аслъан игъэхъагъэхэр зэрэхигъэунэфыкIыгъэхэр ары. Ар шIухьафтын дэгъу ыкIи республикэм щыпсэурэ пстэуми социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэм яIахьэу хашIыхьагъэр къеушыхьаты.


Анахь чанхэр агъэшIуагъэх | Адыгэ Макъ\nАнахь чанхэр агъэшIуагъэх\nМэфэкI IофтхьабзэхэмкIэ волонтерхэм я Илъэс Адыгеим щызэфашIыжьыгъ.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы мыгъэ УФ-м и Президент иунашъокIэ волонтерхэм я Илъэсэу зэрагъэнэфагъэр. Ащ къыдыхэлъытагъэу, мы лъэныкъомкIэ шъолъырым гъэхъагъэхэр ышIынхэм къэралыгъо ыкIи гъэцэкIэкIо къулыкъум иIофышIэхэр, общественнэ организациехэм ялIыкIохэр, цIыф пстэури чанэу къыхэлэжьагъэх. Илъэсым къыкIоцI Iофэу ашIагъэр зэфахьысыжьыным, анахь къахэщыгъэхэр агъэшIонхэм игъо къэсыгъ.\nШэкIогъум и 29-м Шъолъыр добровольческэ форум-семинарэу «Команда» зыфиIорэр Адыгэ къэралыгъо университетым щыкIуагъ. Адыгеим гъэсэныгъэм иучреждениеу итхэм анахь къащыхэщыгъэхэ волонтерхэр ащ щызэрэугъоигъэх, джэгукIэ гъэшIэгъон щырагъэкIокIыгъ.\nШэкIогъум и 30-м АР-м и Къэралыгъо филармоние волонтерхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэхъагъэхэу ашIыгъэхэр къыщагъэлъэгъуагъэх. Нэужым тишъолъыр мы илъэсым Iофэу щагъэцэкIагъэр къаIотагъ, «Доброволец России-2018» зыфиIорэ Урысые зэнэкъокъум ишъолъыр уцугъо текIоныгъэ къыщызыхьыгъэхэр къыхагъэщыгъэх.\nТыгъэгъазэм и 1-м АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ илIыкIохэм волонтерхэр аIукIагъэх, къэкIорэ илъэсым анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтхэм атегущыIагъэх.


Москва дэт метро "Воробьёвы горы" Адыгэ Республикэм икъэгъэлъэгъонхэр щыIэщтых\nБлыпэ, Гъэтхапэм и 05 2018 16:34\nМыекъуапэ, гъэтхапэм и 5\nАдыгэ Республикэм икъэгъэлъэгъон инэу Москва щызэхащэщтыр джырэ уахътэм агъэхьазыры. КультурэмкIэ Адыгеим иминистерствэ, лъэпкъ культурэхэм ягупчэ ыкIи лъэпкъ музеим ар зэхащэ.\nГъэтхапэм и 12 щегъэжьагъэу мэлылъфэгъум и 30 нэс Москва дэт метрохэм язэу "Воробьёвы горы" икъэгъэлъэгъопIэ гупчэ Адыгеим икъэгъэлъэгъонхэр щыкIощтых. Ащ пае лъэпкъ IэпэIасэхэм яIофшIагъэхэр ащ ащагъэх ыкIи игъэуцун джырэкIэ дэлажьэх.\nУрысыем щыпсэурэ лъэпкъхэм якультурэхэм адыгэ культурэри ащыщ, лъэпкъ зыкIыныгъэм ыкIи зэгурыIоныгъэм фэдэ къэгъэлъэгъонхэр афэлажьэх. Джащ фэдэу лъэпкъ культурэм икъэухъумэнкIэ, ар цIыфхэм ашIогъэшIэгъон хъунымкIэ ишIуагъэ къакIо.\nКъэгъэлъэгъоныр лъэпкъ нэшанэхэм адиштэу агъэпсыщт. Дышъэ идагъэм щегъэжьагъэу нэмыкI ижъырэ IэшIагъэхэм анэсыжьэу къагъэлъэгъощт. Адыгеим иIэпэIэсахэр ары къэгъэлъэгъоным хэлэжьэщтыхэр. СтIашъу Юрэ, Сет Сафиет, АкIушъ Фатимэ яшъуашэхэр, Гумэ Ларисэ, Абрэдж Гощэфыжь, Нэгъуцу Аслъан, Хъуажъ Рэмэзан, ПIатIэкъо Айдэмыр яIофшIагъэхэр къагъэлъэгъощтых.\nГъэтхапэм и 12 Адыгеим икъэгъэлъэгъонхэр Москва къыщызэIуахыщтых.\nЕджагъэх 284 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « КъушъхьэфачъэкIэ къалэу Ако къикIынхи Кфар-Кама нэс къэчъэщтых Израил щыпсэурэ Адыгэхэм шъыгъо-шIэжь мафэр Рихьанием щыхагъэунэфыкIыщт »


Дунаем тетых цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр акIышъо шъоу иIэмкIи зэфэмыдэхэу, ятеплъэкIи зэфэмыдэхэу ыкIи ахэр зэкIэ бзэ зэфэшъхьафхэмкIэ гущыIэхэу. Ахэр зэкIэ ежь – ежьырэу къэхъугъэхэу щытэп, ахэр зэкIэ Тхьэм къыгъэхъугъэхэу щытых. Алахьыр фэягъэмэ ахэр зы лъэпкъэу, зы шъо яIэу акIышъокIи, абзэкIи, ятеплъэкIи зэфэдэхэу ышIын ылъэкIыщт гъагъэ. Ау ар Ежь Тхьэ лъэпIэшхом зэриIуагъэу, дунаим цIыф лъэпкъ зэфэмышъхьафхэр тетынэу ары. Мыщ дэжьым упчIэ къэуцу: Сыда ахэр Алахьым аущтэу къызфигъэхъугъэхэр бзэ зэфэшъхьафэу, шъо зэфэшъхьаф яIэу, хэбзэ зэфэшъхьафхэр яIэу? Ащ иджэуап зыгорэм къыугупшысыгъэу щытэп, Ежь Алахьым КъурIаным моущтэу джэуап къыритыжьыгъэу щыт:\n«О цIыфхэр! Тэ шъухъулъфыгъэу, шъубзылъфыгъэу шъукъэдгъэхъугъ, шъузэрэшIэным пае цIыф лъэпкъыхэу, лIакъохэу шъудгощыгъ. Алахьым ыпашъхьэ шъуащыщэу анахь щыцIыфышIур Тхьам ищынагъо лъэш зэхэзашIэрэр ары. Алахьым зэкIэ ешIэ, зэкIэмэ ащыгъуаз». ( «Алхьуджурат», 49:13)\nАлахьым аятым къыщихигъэщыгъ - Алахьыр ары цIыфхэр къэзгъэхъугъэхэр. Ащ шъэфыныгъэ хэлъ. Ащ цIыфхэр къызкIигъэхъугъэхэр лъэпкъ зэфэшъхьафхэу зым - зыр ебэнызэ, ежьхэмэ ялъэпкъ адрэхэмэ анахь зэрэдэгъур къыхагъэщыным паеп, е ежьхэмэ ялъэпкъ фэдэ щымыIэу зышIошIыжьынхэм паеп, адрэ цIыф лъэпкъхэр агъэцIыкIунхэу арэп, ежь цIыфхэр зэрэшIэнхэм пае. Джары ащ шъэфэу хэлъыр.\nАдыгэхэр – адрэ цIыф лъэпкъхэм афэдэу Алахьым къыгъэхъугъэхэу щытых, адрэ цIыф лъэпкъхэм тэ анахь дэгъоуи тыщытэп, ащ фэдэ тIонэуи шъхьафитныгъэ тиIэп. ЗэкIэ лъэпкъымэ анахь дэгъур, зэкIэмэ апшъэ кIорэр Алахьым аятым къыщыхигъэщыгъ, Алахьым анахь фэпщылIэу – шIошIхъуныгъэ зиIэу, Алахьым нахь пэблагъэр ары.\nЗагъорэ упчIэ къэуцу: « Сыдэущтэу зэзэгъыхэра адыгагъэмрэ Динымрэ?» Динымрэ адыгагъэмрэ зэпэуцужьхэу, зэпэшIуекIохэу, зэмызэгъыхэу щытыхэп. Убыслымэнмэ - ащ къикIырэп узэрэадыгэр пщыгъупшэнэу, адыгагъэ зэмыхьанэу щытэп. Шэн зэхэтыкIэу яIэхэм адыгэхэми е нэмыкI цIыф лъэпкъхэми Ислъам Диным пэмышIуекIоу, пэмыуцужьхэу щытмэ ахэр бгъэцэкIэнхэ фае. Алахьым иIэшIагъ Диныри, Ащ цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зэриIэшIагъэм фэдэу, ау ахэр зым – зыр пэуцужьынхэм фэшIэп.\nАу зым зыр пэбгъэуцужьэу узыфежьэкIэ, зым нахьи адрэр ыпэ ибгъэшъы зыхъукIэ ащымыщ горэхэр ахэбгъахьэхэ зыхъукIэ джащыгъум Динымрэ адыгагъэмрэ зэпэуцужьых. Алахьым ахэр зэпэгъэуцужьыхэу къыгъэшIыгъэхэп.\nМыщ дэжьым зы Iоф горэ къыхэдгъэщын фае. Тэ адыгэхэмкIэ тилъэпкъы лъэшыщэу тырэгушхо, ащ ыпкъы къикIэу илыягъэу пэгагъэ къызхэтэгъафэ. Ащ фэдэ еплъыкIэ ахэмэ зыкIяIэр ялъэпкъ шIулъэгъуныгъэу фыряIэм къыхэкIэу ары, ау ащ фэдэ еплъыкIэхэр тэрэзыхэп.\nЗыгорэм ыIонкIи мэхъу: «Сыда зыкIэмытэрэзыр? Сэ силъэпкъ шIу сэлъэгъу, сэ силъэпкъ сыщытхъунэу сыфай, сыдеIэнэу сыфай». Диным уилъэпкъ шIу умылъэгъунэу, ащ ихэхъоныгъэ улъымыбэнэнэу, къэмыIэтынэу, Iоф дэгъухэр фэмышIэнэу ыIорэп. Уилъэпкъи шIу плъэгъуным зи емыкIу хэлъэп, убзэ рыгущаI, хэбзэ дахэу уилъэпкъ иIэхэр гъэлъапIэ. Ау Диным къыригъэкIурэп нэмыкI цIыф лъэпкъыхэм уадэхьащхэу, пхъэтэпэмыхьы пшIыхэу, зыгорэхэр апыпIуахьыхэу, бгъэцIыкIухэу уатегущэIэныр!\nО уилъэпкъ шIу лъэгъу, гъэбай, зэрэхэбгъэхъощтым ыкIи зэрэбгъэдэхэщтым пылъ, ау адрэ цIыф лъэпкъхэм уадэмыхьащх, умыушъхьакIух. КъурIаным къыкIигъэлэтхъыгъэу щыт зэремыкIурэр, зэрэхьэрамыр нэмыкI цIыф лъэпкъхэр пхъэтэпэмыхьэу, кIэнэкIалъэу уафыщытынэу зэрэмыщытыр. Ау цIыфэу зыIорэр «сэ адыгагъэ шIу сэлъэгъу, силъэпкъ шIу сэлъэгъу» ащ фэдэу шъыпкъэныгъэ фыриIэу ар къызэрэиIоу щытымэ, ащыгъум ибзэ рэрэгущаI, икIалэмэ ыбзэ арерэгъашI, адыгэ хабзэхэр ерэгъэфедэх, ау ащ фэдэхэр зи ымгъэцакIэу, сыдми «сэ адыгагъэ шIу сэлъэгъу, тэ адыгэхэмкIэ адрэхэмэ танахь дэгъу» еIокIэ ащ мэхьанэ зи иIэп, псэкIод къигъэхъагъэ мэхъу, зы Iофи лъигъэкIотагъэ хъурэп.\nУилъэпкъ шIу зэрэплъэгъурэр къыхэбгъэщыным пае адрэ цIыф лъэпкъхэр уушъхьакIухэзэ къэбгъэлъэгъонэу щытэп, ащ икультурэ ихэгъэхъонкIэ е хэбзэ дахэу иIэхэмкIэ къыгъэлъэгъонэу щыт.\n«О шIошъхъуныгъэ шъыпкъэ зышIыгъэхэр! Хъулъфыгъэхэр хъулъфыгъэхэм адэрэмыхьащхых: Ахэр адырэмэ анашIунхэкIи хъун! Бзылъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэмэ адэрэмыхьащхых: Ахэр адырэмэ анахьышIунхэкIи хъун! Шъор – шъорэу шъунапэ тешъумыхыжь, цIэ лыехэр зэфэшъумышIыжьых. Диным ыуж « щыкIэгъацIэ» уиIэныр къэрарынчъагъ ! КIэмыгъожьыхэрэр мызафэхэр ары». («Алхьуджурат», 49:11)\nМы аятымкIэ къихигъэщигъ:\nАпэрэмкIэ, нэмыкI лъэпкъыхэмэ уадэхьащхынэу, бгъэцIыкIунхэу зэрэмыхъущтыр.\nЯтIонэрэмкIэ, зы бзылъфыгъэхэр нэмыкI бзылъфыгъэхэмэ атегущэIэныхэр, агъэцIыкIуныхэр зэрэмыхъущтыр.\nЯщэнэрэмкIэ, зыгорэм урыгущэIэныр: ар е жэкIэ, е ыкIыбыкIэ Iэ фэбгъэлъагъозэ, е нэкIэ зыгорэ пыпIуахьэу, бгъэцIыкIоу, ахэри ахахьэх мы аятым къыхигъэщыгъэмэ.\nЯплIэнэрэмкIэ, зы цIэ горэхэр къэуугупшысыныр, афэусыныр, агу римыхьырэмкIэ уяджэныр, ари зэрэмыхъущтыр къихигъэщыгъ.\nЯтфэнэрэмкIэ, мыщ фэдэхэр зыгъэфедэрэр, мыщ фэдэхэр зыгъэцакIэрэр фасикъ мэхъу, тобэ къымыхьыжьмэ, кIэмгъожьмэ. Фасикъыр - цIыф дэй, цIыф мытэрэзэу мыхъун Iофхэр къызыхафэхэрэр ары.\nХэукъоныгъэхэу мы аятым къихигъэщыгъэхэр нэмыкIхэмэ ялъытыгъэу нахь дэгъоу зыплъэгъужьыныр, уилъэпкъ нахь дэгъоу плъэгъуныр, уадэхьащхыныр, нэмыкI горэхэмэ уатегущыIэныр, ащ фэдэхэр Диным пымылъ закъохэм Диныр къызыгурымыIорэ, фэмыщагъэхэу щыт закъохэмэ ащ фэдэхэр къяхъулIэрэп, ау ащ фэдэ хэукъоныгъэр къызхафэхэри быслымэнэу, намазыр ышIэу, нэкI ышIэу, хьаджым кIоу, жакIэ къызтыригъакIэу мэхъух. Ары тхьамыкIагъор, ары дэир. Сыда? Диныр икъоу къызэрэгурымыIорэм къыхэкIыкIэ. Намаз ешIыми, хьаджым макIоми, жакIэ къыгъэкIыгъэми ащ фэдэ хэукъоныгъэхэр къахафэх икIи а хэукъоныгъэхэмэ Iоф инэу ямыплъыхэу Iоф цIыкIухэу яплъы. Ары узтещынахьынэу щытыр мы Iофым.\nЗыгорэхэр егупшысэх Диным къыгъэуцоу, химыгъахьэу лъэпкъым ихъишъэ, ишэн – хабзэхэм зэрар арихэу, цIыфхэр Диным ыужы къыригъанэхэу. Зыгорэхэри егупшысэх Диныр зылэжьырэ цIыфмэ апкъ къикIэу лъэпкъым ихъишъэ, е зэхэтыкIэ хабзэхэм щыгъупшэныгъэхэр афэхъухэу. Джащ фэдэхэр зигупшысэм хэукъоныгъэ ешIы. Ащ фэдэ гупшысэхэр зиIэн зылъэкIыщтыр Диныр зымылэжьэу е зылэжьыхэрэм апэуцужьхэу, Диным ипыйхэу, езаохэу щытыхэр ары.\nДиныр зылэжьэу хэукъоныгъэхэр зышIырэмэ, а хэукъоныгъэ горэхэр хашIыхьэхэу щытмэ ежь ялажь нахь, Диныр телъхьапIэ арэмышI. Ау ежь быслымэным хэукъоныгъэу ышIыгъэр ежь ыпщыныжьын фае. Хэукъоныгъэ зышIыгъэр ары бгъэкъощэн фаер нахь зэкIэ быслымэнхэр бгъэкъощэнэу щытэп. ЗэкIэ быслымэнхэр зы шъолъыр рыбгъакIохэу, зы цIыф закъо горэм хэукъоныгъэу иIэм пае Диным зэкIэ тешъумылъхь. Джащ фэдэ къабзэу лъэпкъым щыщэу зы нэбгырэ мыхъун ышIагъэу щытмэ, а зы нэбгырэм ихэукъоныгъэкIэ зэрэлъэпкъ шъуемыплъ. А зы нэбгырэм изекIуакIэкIэ хэукъоныгъэ горэу ышIагъэмкIэ зэрэлъэпкъэу шъуеплъымэ – ар тэрэзэп.\nЗы нэбгырэ къызышIошIыжьын ылъэкIыщтэп лъэпгъэу къызыхэкIыгъэр зэкIэ зи хэзыгъэ имыIэу дэгъухэу. Джащ фэдэ къабзэуи пIон плъэкIыщтэп зэрэ лъэпкъэу дэинэу. ЗэкIэ цIыф лъэпкъыхэм цIыф дэгъуи дэи яI. ЩыIэх цIыф лъэпкъхэр ер къатекIоу, джащ фэдэуи щыIэх цIыф лъэпкъхэр шIур къатекIоу. Зы лъэпкъхэм цIыфышIухэу ахэтыхэр къебэкIыхэуи, адрэ лъэпкъхэм нахь къемэкIэкIэуи.\nАдыгэхэм уакъытегущыIэны зыхъукIэ ахэр купиплIэу уугощышъущтых. Нэбрэ пэпчъ къыхихын ылъэкIыщт ахэмэ анахь дэгъур, нахь тэрэзыр.\n1. Адыгагъэр хэлъ, ау пэчыжь Диным.\n2. Диныр елэжьы, ау адыгагъэ хэлъэп.\n3. Дин лэжьыными пэчыжь, адыгагъи хэлъэп.\n4. Адыгагъэри хэлъ, Диныри елэжьы.\nАужырэ купым хахьэрэм хэукъоныгъэ ышIырэп. ЦIыфэу акъыл зиIэм, шъыпкъэныгъэ зиIэм, дэгъоу егупшысэрэм аужырэр ары хихыщтыр Диныр икъоу хэлъэу, диныр ыгъэцакIэу, джащ фэдэуи адыгагъэ хэлъэу ыкIи ыгъэгумэкIэу илъэпкъэгъумэ яIоф, адеIэу щытмэ - ар сыдырэ лъэпкъым пае ащ фэдэу зэрэщытри, адыгэми апае ащ фэдэу зэрэщытри - ар акъылкIэ егупшысырэм къыгурыIонэу щыт.\nАдыгэмэ ахэтых, зыщыпсэухэрэм емылъытыгъэу Диныри ылэжьэуи, ау икъоу диныр къызэрэгурымыIорэм къыхэкIэу, шIэныгъэ зэримыIэм къыхэкIэу, къыщэхъу адыгагъэм хэлажьэмэ, адыгабзэм дэгъоу хэлажьэмэ илъэпкъогъумэ апае лажьэмэ - ар диным къемзэгъоу аущтэу къыгурэIо. Ар аущтэу зыфэхъурэр Ислам Диныр икъоу къызэрэгурымIорэр ары, хьауми къуанщэу къызэрэгурыIуагъэм къыхэкIэу ары. Къызэрэхэдгъэщыгъэм фэдэу мы тIур зэуи зэпыуцужьхэу щытыхэп.\nЫкIэкIэ зэфэхьысыжь тшIымэ къыхэдгъэщын тлъэкIыщт хэгъэунэфыкIигъищ, тынаIэ зытетыдзэн фаехэу:\n1. ЦIыфым урыгушхоным е узщыгушхожьын зыщыплъэкIыщт закъор – шIошъхъуныгъэ иIэ зыхъукIэ ары. ИлъэпкъыкIи илIакъокIи цIыфыр рыгушхонэу щытэп. Ау лъэпкъ IофымкIэ, лIакъо IофымкIэ цIыфыр Iэтыгъэ хъурэп, ар аущтэу зыгорэ Iэтыгъо хъунэу щытыгъмэ, Пегъымбарэм (Сэлаллахьу Гъалейхи уа Салам) изэманым шIошъхъуныгъэ зимыIэхэу Абу Лахьабрэ ыкIи Абу Джахьилрэ унагъо лъэпкъ, лIакъо иныхэмэ ащыщхэу, байхэу, чIыпIэ иныхэр яIагъэх, уасэ зыфэзышIыжьыщтыгъэмэ ащыщыгъэх, ахэр Iэтыгъэ хъущт гъагъэх, ары шъхьай зыми шIуагъэ къыхахыгъэ хъугъэп, Джыхьнэмым кIощт цIыфхэмэ ащыщых.\n2. Адрэ цIыф лъэпкъхэм сыд хъугъэкIи ягугъу IаекIэ пшIы хъущтэп.\n3. Динымрэ адыгэ шэн – зэхэтыкIэхэмрэ зэпэуцужьхэу щытыхэп. Арышъ тIори зэгъусэхэу бгъэцэкIэн фае.\nДжыри зы къыхэдгъэщымэ тшIоигъу. Тэ, адыгэхэм, загъорэ тыгущыIэ зыхъукIэ нахьыпэм тызэрэщытыгъэм тытегущыIэжьы: «тыщытыгъ» тэIо, «титэтэжъхэр моущтэу щытыгъэх» тэIо. Непэ зыгорэ къызыоупчIырэм «сыдэу ущыт» еIо нахь, «сыдэу ущытыгъ» ыIоу зэманэу блэкIыгъэм къыкIэупчIэрэп.


АСКЪЭЛЭЕ ШЫУХЭР. - Статьи на адыгском. - Каталог статей - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nЯ 18 — 19- рэ лIэшIэгъухэм Урысыем икъыблэ гъунапкъэхэр ыгъэпытэнхэу, хытIуалэмэ шъхьафитэу къухьэхэр адэкIыхэу ышIынэу пылъыгъ, Тыркуем а чIыпIэмэ арыс цIыфмэ ифэмэбжьымэ атырихьэу къэнэным фэягъ.\nАужырэ Урыс-тырку заор 1877-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 12-м къежьагъ. А заом хэлэжьэнхэм пае Темыр Кавказым ис къушъхьэчIэсхэм ащыщхэр зыхэт шыудзэ полки 10 зэхащэгъагъ. Ахэм ащыщыгъ Кубань-къушъхьэчIэс полкыр. А полкым исотнеу тфымэ Кубань хэкум щыщ адыгэхэр ахэтыгъэх.\nАдыгэ кIэлакIэхэмкIи, зыныбжь нахь хэкIотагъэхэмкIи дзэ къулыкъур шъуашэу щытыгъ. Къуаджэу Аскъэлае щыщхэу урядникэу Чэсэбый Пщымафэ, дзэкIо шыухэу Еутых Хьэкъарэ, ГъукIэлI Нэтахьэ, Анцокъо ЗэхэкIыкъо, Бэрэтэрэ Албэч, Гъонэжьыкъо Хьабит, Чэсэбый Айтэч, Шъхьэлэхъо Ахыджагу, Анцокъо ЦухьатрыкIо я 3-рэ шыуишъэу Бжъэдыгъу сотнекIэ заджэщтыгъэхэм хэхьэгъагъэх.\nА шыуишъэм дзэпащэу фэхъугъагъэр Къэзанэкъо Бамбэт ары. Бамбэт ащ ыпэкIэ Кубань хэкум иполицие ишыуишъэмэ япэщагъ. Штабс-ротмистрэхэу Хьатэгъу Къарбэчрэ Шъэотыкъ Мыхьамэтрэ ащ офицерхэу щагъэнэфэгъагъэх.\nТифлис губерниемкIэ Ахалцысс уездым щыщэу Сулдэ щегъэжьагъэу Эриван губерниемкIэ Александрополь уездым щыщ чылэу Шиштопэ нэсэу километрэ 60 фэдиз хъурэ Iучасткэр къыухъумэнэу Кубань-къушъхьэчIэс полкым унашъо фашIыгъагъ. Анахьэу лъэшэу полкыр зызэуагъэр бэдзэогъум и 31-р, шышъхьэIум и 17-р ыкIи и 25-р арых. ЗэлъашIэрэ дзэпащэу Михрали ишыудзэу шыу 340-р зыхэтыр мы мафэхэм зэкIадзэгъагъ.\nАлександрополь (джы зэреджэхэрэр Гимры) итемыр лъэныкъокIэ километрэ 20 фэдизэу укIомэ щыт чылэу Шиштоп дэжь, я 3-рэ шыуишъэм ичIыпIэ анахь дэгъоу къагъэгъунэрэмэ ащыщыгъ. Полкым икомандирэу подполковникэу Пентюховым зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, чIыпIэр къушъхьэбгы къохьэ-къокIэу зэрэщытым пае къамыгъанэу Бжъэдыгъу сотнем а Iэгъо-блэгъум ис къуаджэхэр дэгъоу къыгъэгъунагъэх. Къэрал гъунапкъэм икъэухъумэнкIэ гъэхъагъэу ашIыгъэмэ апае Чэсэбый Айтэчрэ Пщымафэрэ "За усердие" зыфиIорэ медальхэр къаратыгъагъэх.\n1904-рэ илъэсым щылэ мазэм и 27-м Япониер Урысыем икъухьэмэ япытапIэу Порт-Артур зыфиIорэм дэжь къыщатебэнагъ. Урыс правительствэр ащ ежагъэп ыкIи КъокIылIэ Чыжьэм щызэоным фэхьазырыгъэп. ЦIыфхэр хащыхэу, частэу зэхащэхэрэр зэуапIэм агъакIохэу рагъэжьагъ. Ахэм ащыщыгъ Терскэ-Кубанскэ шыудзэ полкыр.\nКубань хэкумкIэ Екатеринодар ыкIи Мыекъопэ отделмэ ахэхьэрэ къуаджэмэ къадэкIыгъэ шыухэр нахьыбэу зыхэт шыуишъэ зэхащзгъагь. Ащ командир фашIыгъагъэр штабс-ротмистрэу Шереметьевыр ары, младшэ офицерэу агъэнэфэгъагъэр сотникэу СултIан Къырым-Чэрый арыгъэ. Аскъэлае щыщ шыухэу а полкым хэхьагъэхэр Джарымэ Мос, Еутых Блахъу, Бэрзэдж Анцокъу арых. Ахэмэ яшыхэри яшъошэ-Iашэхэри чылэ мылъкукIэ къащэфыгъагъэх. Ахъщэу шыуищымэ апае Аскъэлае щаугъоигъагъэр сомэ 1029-рэ хъущтыгъэ. Дзэм кIощтмэ якъыхэхын пылъыгъэр дзэм къыхэкIыжьыгъэ прапорщикэу Чэсэбый Пщымаф арыгъэ.\nКубань хэкум иIэшъхьэтетэу генерал-лейтенантэу Маламэ шыу шъэныкъор (полусотнер) игъусэу къалэу Екатеринодар икъэлэ гупчэ икIи, гъэтхапэм и 25-м заом ежьагъ.\nМазэрэ зэзэохэ нэужым анахьэу къахагъэщыгъэр Джарымэ Мос ары. Ар урядник ашIи, разведчикмэ ядивизион шъхьафы хагъэхьэгъагъ. Терскэ-Кубань полкым хэт шыухэр Пьенмин, Лягоулин, Алпимен тIуакIэхэм ащызэуагъэх, Инкоу, Факумын, Хайчен лъэмыджым якIугъэ шыумэ ахэтыгъэх. ЛIыгъэу заом щызэрахьагъэм пае аскъэлэе шыуищыми я 4-рэ степень зиIэ Георгие къащхэр къаратыгъэх, Джарымэр юнкер хъугъэ, адрэхэр урядник хъугъэх. Полкым щыщ сотнеу Кубань икIыгъагъэу къэзыгъэзэжьыгъэм 1905-рэ илъэсым Армавир торжественнэу щыпэгъокIыгъэх. Ахэм якомандирэу сотникэу СултIан Къырым-Чэрые зэо пстэумэ ахэлэжьагъ, ащ орденитф къыфагъэшъошагъ.\n1914-рэ илъэсым Дунэе заор къежьагъ. Мызыгъогум Урысыем къезэонэу къежьагъэр Германиер ары. Ащ къыкIэлъыкIуагъэх Австриер, Тыркуер. Урысыем игъусагъэх Англиер, Франциер, нэмыкI хэгъэгухэри. Джыри шыудзэхэр зэхащэхэу рагъэжьагъ. Мызыгъогум Кубань хэкум шыу шъиплI зыхэт Черкес (адыгэ) шыудзэ икIын фэягъэ (ахэм ащыщэу шыуишъэр Абхъазым къикIыгъагъ.\nАскъэлаекIэ а тинэIосэ дзэкIолIхэу М. Джарымэр, Б. Еутыхыр, А. Бэрзэджыр емыхъырэхъышэжьхэу дзэкIолI шыумэ ахэхьагъэх. Ахэм алъыкIуагъэх ныбжьыкIэхэу Бэгъушъэ Лыу, Чэтыухъу Къасимэ, НатIэкъо Мухьдинэ, ЕхъулIэ Исмахьилэ. 1915-рэ илъэсым ищылэ мазэ къэсымэджагъэмэ ачIыпIэкIэ кIэу полкым къэкIуагъэх ГъукIэлI Аслъанбэч, Еутых Щэбан, НатIэкъо Шумаф. Запасым щыIэ полкым къыхэкIи, ежь ичIыгогъухэр зыхэт шыуишъэм къыхэхьагъ Джанхъот Къанкъан (ащ гъусэхэр иIэгъэнхэкIи мэхъу, ау тэ тыщыгъуазэп). Мы зыцIэ къе-тIуагъэмэ ащыщэу дзэ къулыкъум анахьыбэрэ хэтыгъэхэр Бэгъушъэ Лыу, Еутых Блахъу, НатIэкъо Мухьдин арых.\n1914-рэ илъэсым чъэпыогъум и 6-м марш орэдыр хэтэу станицэу Армавир щагъэкIуати, Черкес (адыгэ) шыудзэ полкыр зэрыс эшелонхэр тыгъэкъохьэпIэ лъэныкъом ежьагъэх. Черкес (адыгэ) полкымрэ Ингуш полкымрэ зэхэтхэу Кавказ шыудзэ дивизием иящэнэрэ бригадэ къагъэпсыгь. Дивизием икомандирыгъэр пачъыхьэм ышэу Михаил Александровичыр арыгъэ.\nАскъэлэе шыумэ ащыщэу апэу лIыхъужъныгъз зезыхьагъэр Джарымэ Мос. 1915-рэ илъэсым щылэ мазэм иапэрэ мафэхэм ар зыхэт шыуишъэр чылэу Береги Горные зыфиIорэм иIэгъо-блэгъу мафэ къэс разведкэ кIощтыгъэ. Аскъэлэе кIалэхэр офицерэу Георгие къащитIу Маньчжурием къызыщыфагъэшъошэгъагъэу Александр Тупаловым ивзвод хэтыгъэх. Зыми имые чIыгум итыхэзэ, къапэтIысыгъэхэр къеохи, ар къауIагъ, ежьыри шым къефэхыгъ. Взводым икомандир иIэпыIэгъоу Джарымэ Мосэ къапэтIысыгъэмэ яозэ, ЕмтIылъымрэ Лъэцэрымрэ уIагъэр къыIуахыжьыгъ, джаущтэу шыумэ агу рихьыгъэ поручикыр къагъэнэжьыгъ. Офицерыр гъэрэу аубытын зэрамылъэкIыгъэм къыгъэгубжыгъэхэу австрийцэхэм взводыр къаухъурэинэу фежьагъэх, ау Джарымэ Мосэ ахэм амал аритыгъэп, чIэнагъэ имыIэу взводыр чIыпIэ къиным къырищыжьыгъ.\nРазведкэм къэбарэу къыхьыгъэмэ къызэрагъэлъагъорэмкIэ, пыим кIочIабэ мы чIыпIэм щызэрегъэуIу. Бэрэ пэмытэу австрийцэхэр зыхэтыдзэр Перемышлэ ылъэныкъокIэ къилъыгъ, урысмэ ащ къыщаухъурэигъэмэ адеIэнхэу ахэр фэягъэх. КъябэкIырэ ыкIи къялъэшэкIырэ дзэхэр къызэряжэхэрэм къыхэкIэу Черкес (адыгэ) полкыр къызэкIэкIон фаеу хъугъэ. Бригадэр Дверникэ икIыгъэу Лутовис тIуак!эм ылъэныкъокIэ зэкIакIо зэхъум станицэу Костромскоим щыщ штабс-ротмистрэу Сергей Лихачевыр зипэщэ апэрэ шыуишъэм зэкIакIохэрэр къыухъумэщтыгъэх. Ежь шыуишъэри зызэкIакIом Бэгъушъэ Лыурэ Мамый Хъураерэ зыхэт купыр джыри пыим пэIулъыгъ. Япшъэрылъ загъэцакIэм ахэр ежь ягъусэмэ акIэлъежьэжьыгъэх ыкIи акIэхьажьыгъэх.\n1915-рэ илъэсым ищылэ мазэ иятIонэрэ мэзэныкъо Черкес (адыгэ) полкыр генералэу Деникиным иотряд хэтыгъ. Подполковникэу Александр Чавчавадзе зипэщэ Черкес (адыгэ) полкым пыир къэлэ пытапIэу Перемышлэ къекIурэ пыир зэтыриIажэщтыгъэ. Чылэхэу Журавино, Кривки адэжь зэо пхъашэ щыкIуагъ. Адыгэхэри урысхэри зэгъусэхэу зэдэзэуагъэх ыкIи текIоныгъэр къыдахыгъ.\nБрусиловым идзэ исэмэгубгъукIэ щыIэ австрийцэхэм дзакIохэр мэзаем къафэкIуагъэх, ащ ишIуагьэкIэ чIыпIэ зырызхэм урысхэр ащызэкIафагьэх. Арэу зэхъум Кавказ шыу дивизием щыщ ятIонэрэ шыу корпусэу генералэу Нахичеванскэ Хъаныр зипащэмэ ябгъонэрэ корпусэу генералэу Калединыр зипащэмрэ генералэу Сахаровым ия ХI-рэ корпус деIэнэу агъэкIогъагъэх. Разведкэ ашIынэу, пыир зэкIадзэнэу ары пшъэрылъэу яIагъэр.\nУрыс-япон заом илIыхъужъэу юнкерэу Джарымэ Мосэ мы заом лIыгъэшхо щызэрихьагъ. Шым тесэу зэрэчъэрэм тетэу Ломницэ зэпичи, ащ нэужым окопхэми ашъхьарылъэти, чылэ унэмэ арыс австрийцэ дзэкIолIхэр къарифыхэу ыублагъ. Ащ ыIэ сэмэгу Iаеу къауIэгъагъ, ау уIэгъэ хьылъэм пае къымыгъанэу джыри пый дзэ-кIолIитIум апсэ Iуихыгъ. Джаущтэу ятIонэрэ степень зиIэ Георгие къащ къыфагъэшъошэнэу зэуагъэ.\nУрядникэу Бэрзэдж Анцокъо Бабино дэтыдзэм итопхэр къэзыгъэгъунэрэмэ япэщагъ. Ежь зыхэт шыуишъэр атакэм ежьагъэу зелъэгъум, урядникэу Мамыер мыдырэмэ Iэшъхьэтет къафишIи, ежь Абрэдж Къамболэт игъусэу шыуишъэмэ алъежьагъ. АкIэхьажьхи, ахэмэ ахэтэу адэзэуагъэх. Ащ фэдэу лIыхъужъныгъэ хэлъэу зэрэзэуагъэм пае Черкес (адыгэ) полкым Георгие штандарт (анахь тын лъапIэу щытыгъэр) къыфагъэшъошэнэу рахъухьэгъагъ, ау, Урысыер заом къызэрэхэкIыжьыгъэм ыпкъ къикIыгъэу къычIэкIын, тын лъапIэр къыратынэу хъугъэп.\nА заохэм ауж Черкес полкыр къалэхэу Галич, Залещик адэжькIэ Приднепровьем щыIагъ.\nМэлылъфэгъум и 22-м разведчикхэу Бэрзэджыр, Илющенкэр, Черняковыр аIоу пхъэ зэхэпхъагъэм (плотым) тесхэу чэщым чылэу Бродок дэжькIэ Днестрэ зэпырыкIыхи, ящыкIэгъэ къэбархэр къахьы-гъэх. КъашIэхи, ор къадашIэ-хыгъагъ, ау псаухэу къаIэкIэкIыжьынхэ алъэкIыгъ. Бэрзэдж Анцокъо я 3-рэ степень зиIэ Георгие къащ къыфагъэшъошагъ. Псыхъоу Днестрэ иадырабгъу щыIэ Свир полкым связь дашIыным пае Чэтыухъу Къасымэ мэкъуогъум и 22-м агъэкIогъагъ. Къызэрэохэрэм пае къымыгъанэу ащ ипшъэрылъ ыгъэцэкIагъ, къауIагъэ нахь мышIэми, зыфагъэкIуагъэр ымыгъэцакIэу къыгъэзэжьыгъэп. Ащ пае Георгие къащ ащ къыратыгъ.\nА Приднестровье дэдэми Джарымэ Мосэ лIыгъэ щызэрихьагъ. Ащ пае 1915-рэ илъэсым Iоныгъом и 20-м ащ апэрэ степень зиIэ Георгие къащ къыфагъэшъошагь, подхорунжие ашIыгъ. 1916-рэ илъэсым ипсауныгъэ къызэрэзэщыкъуагъэм къыхэкIыкIэ ар ядэжь къэкIожьынэу къатIупщыжьыгъ.\nГенералэу Лечицкэр зипэщэ я 9-рэ дзэм хэтэу Черкес (адыгэ) полкыр 1916-рэ илъэсым игъэмафэ "Брусиловскэ наступлениекIэ" зэджэгъэхэ заом хэлэжьагъ. Полкым хэт шыумэ чылэхэу Окно, Чертовец, Острин, Езеран (Озеран), Станиславув адэжькIэ пыир хьэлэч щырагъэфагъ. Бэдзэогъу мазэм кIогъэ заом Джанхъот Къанкъан анахь къащыхэщыгъ, ащелъытыгъэкIэ ащ Георгие къащ къыратыгъ.\nА илъэс дэдэм чылэу Езеран дэжь Черкес (адыгэ) полкым идивизионэу подполковникэу СултIан Къырым-Чэрые зипащэм австрийцэхэм ажэхэхьанэу зигъэхьазырыщтыгъ. Разведкэм купитIу агъэ-кIогъагъ. А купитIумэ язым ипэщагъ урядникэу Еутых Блахъу. УщызэонымкIэ анахь Iэрыфэгъу чIыпIэр ащ къыхихыгъ, ежь ышъхьэкIи заом хэлэжьагъ. Дивизионым хэт шыухэм пыир зэкIадзагъэ, топ пчъагъи гъэрхэри ахэм къонтхъы афэхъугъ. Я 4-рэ степень зиIэ Георгие къащыр Еутых Блахъо къыфагъэшъошагъ.\nАдыгэ макъ. Мэлылъфэгъум (апрелым) и 3, 1997 -рэ илъэс.\nКатегория: Статьи на адыгском. | Добавил: Анцокъо (21.01.2010)


«Леопардым илъагъо» къызэIуахыгъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 23.07.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nМыщ фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэу щыIагъэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Кавказ заповедникым ипащэу Сергей Шевелевыр, УФ-м и Общественнэ палатэ исекретарь игуадзэу Владислав Гриб, муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Мыекъопэ районым» иадминистрацие ипащэу Олег Топоровыр, заповедникым икъулыкъушIэхэр, мы чIыпIэм зыщызыгъэпсэфыхэрэр, нэмыкIхэри.\nАР-м и ЛIышъхьэ Iофтхьабзэм пэублэ псалъэ къыщишIызэ, леопардым икъэухъумэн фытегъэпсыхьэгъэ программэм Урысыем и Президентэу Владимир Путиныр икIэщакIоу зэрэщытыр ыкIи ащ игъэцэкIэн республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Тыкъэзыуцухьэрэ дунаир къэтыухъумэныр пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэхэм ащыщ. Ар зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэным фэшI Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэхэтэщэх. Ахэм зэу ащыщ проектэу «Тлъапсэхэр къэтэжъугъэухъум» зыфиIоу шъолъырым щыдгъэцакIэрэр. Кавказ заповедникым хэхьэрэ музеим, псэушъхьэхэр зыщаIыгъым, нэмыкI чIыпIэхэм гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. ТапэкIи мыщ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, зиушъомбгъуным, цIыфэу къеуалIэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъуным тыпылъыщт, ткIуачIэ етхьылIэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСергей Шевелевым гущыIэр зештэм, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, чIыопсым икъэухъумэнкIэ республикэм Iофышхо зэрэщагъэцакIэрэр, ащкIэ АР-м и ЛIышъхьэ зэрэфэразэр къыхигъэщыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым заповедникым нэбгырэ мин 210-рэ фэдиз къеолIагъ.\n— Гъозэрыплъэ чIыпIэ дэхэ дэдэу щыт, ар къыдэтлъытэзэ, ащ къытырэ амалхэр дгъэфедэнхэ фае. Леопардхэр къызэтедгъэнэнхэ, япчъагъэ нахьыбэ тшIыныр пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэдгъэуцужьыгъ. Ащ фэшI мы чэтыу лъэпкъым «илъагъо» непэ къызэIутэхы. ЦIыфыбэхэм ар зэрашIогъэшIэгъоныщтым сицыхьэ телъ, — къыIуагъ заповедникым ипащэ.\nМэфэкI зэхахьэм къыдыхэлъытагъэу заповедникым икъулыкъушIэ анахь дэгъухэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъхэр аратыжьыгъэх. Джащ фэдэу федеральнэ ведомственнэ тын лъапIэхэр къэзылэжьыгъэхэми афэгушIуагъэх.\nНэужым КъумпIыл Муратрэ Сергей Шевелевымрэ лентэ плъыжьыр зэпаупкIи мэфэкI шIыкIэм тетэу «леопардым илъагъо», джащ фэдэу мы псэушъхьэм шъхьэкIафэ зэрэфашIырэм ишыхьатэу ащ искульптурэ къызэIуахыгъэх.\nЧэтыу лъэпкъхэм ащыщ псэушъхьэр зэзыгъэлъэгъу зышIоигъохэм километри 2 фэдиз хъурэ гъогур акIунэу къапыщылъ. Ар зыщыпсэурэ чIыпIэм екIолIэнхэ, ащ ышхырэр ыкIи изекIуакIэ нэIуасэ зыфашIын алъэкIыщт. Ащ дакIоу мыщ къэкIорэ хьакIэхэм мэзым зыщагъэпсэфын, Гъозэрыплъэ икардон хэхьэрэ псэолъэ гъэшIогъонхэм нэIуасэ зафашIын амал яIэщт.\nЗекIоным хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ Адыгеим амалышIухэр зэрэIэкIэлъхэр ыкIи мы лъэныкъомкIэ бэ зэшIуахын зэралъэкIыгъэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ.\n— Европэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм защызыгъэпсэфхэрэм япчъагъэ макIэп. Тэ пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр зекIохэм тичIыпIэхэр къыхахынхэр, тадэжь къакIохэрэм ахэгъэхъогъэныр ары. Адыгеим чIыопсымкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи амалышIухэр зэрэIэкIэлъхэр нафэ. Ар къызфэдгъэфедэным тишъыпкъэу ыуж тит. Аужырэ илъэсхэм инфраструктурэм изэтегъэпсыхьан мылъкушхо пэIудгъэхьагъ: гъогукIэхэр, хьакIэщхэр, газрыкIуапIэхэр тэшIых, зекIоным ипсэуалъэхэр зэтетэгъэпсыхьэх. Непэ къызэIутхырэ «леопардым илъагъуи» хэхъоныгъэм зэрафэIорышIэщтым сицыхьэ телъ. Республикэм зыщызыгъэпсэфыгъэхэм тишъолъыр, тикъушъхьэхэр шIукIэ агу къинэжьыныр, нэужым къагъэзэжьыныр — джары анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПсэушъхьэхэр зыщаIыгъ чIыпIэхэмрэ чIыопсым имузейрэ республикэм ипащэ къыплъыхьагъэх, ылъэгъугъэм осэшIу фишIыгъ.


ЦIыфхэм алъыдгъэIэсын фае — Адыгэ макъ\nКоронавирусыкIэу COVID-19-кIэ зэджагъэхэм джыри зеушъомбгъужьы. ГухэкIми, ар къызэуалIэхэрэм япчъагъэ зэрэдунаеу лъэшэу щыдэкIуае.\nУрысыер пштэмэ, гъатхэм анахьыбэу зынэсыгъагъэми шIокIыгъ. Госпиталэу агъэпсыгъэхэм чIыпIэу яIэхэр имыкъужьхэу, кIэу ашIых, ахэм Iоф ащызышIэщт специалистхэм ахагъахъо. Гъунапкъэхэр зиIэ режимым джыри тытехьажьыным ищынагъо щыIэ хъугъэ. ХэкIыпIэу специалистхэм къыхагъэщырэр, амалэу щыIэмкIэ тизэхахьэ нахь макIэ тшIыныр, зэкIэми зэфэдэу санитарнэ шапхъэхэр дгъэцэкIэнхэр ары.\nКоронавирусыр къызэуалIэхэрэм япчъагъэ зэрэхэхъожьырэм ыгъэгумэкIэу иеплъыкIэ къыриIотыкIыгъ урым лъэпкъым илIыкIоу, Адыгеим исхэм яобществэу «Арго» ипащэу Аристотель Спировым.\n— ГухэкIми, зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм джыри ыкIуачIэ къытегъэлъэгъу. Нэбгырабэхэм ар зэрэщыIэр ашIошI мыхъоу, щынэгъончъагъэр Iэпэдэлэл ашIыгъ, зышIошI хъухэрэми зэкIэкIожьыгъэу алъытагъ, а зэпстэумэ апкъ къикIэу Iофхэр нахь дэй хъугъэх. Коронавирусыр умылъэгъурэ, узфэмынэIосэ пый мэхъаджэу къычIэкIыгъ. Арышъ, тэщ фэдэу обществэхэм япащэхэм вирусыкIэр зэрэщынагъор, ащ зыщыуухъумэныр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытыр, санитарнэ шапхъэхэр агъэцэкIэнхэ зэрэфаер тицIыфхэм темызэщэу алъыдгъэIэсыныр типшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ.\nЦIыфхэр бэу зызэхахьэкIэ ары узым зызиушъомбгъурэр. Арышъ, джэгухэр, юбилейхэр, нэмыкI мэфэкI Iофтхьабзэхэр мы уахътэм зэхамыщэнхэу пшIымэ нахьышIоу сеплъы. Къин Iофыр тэ тIэ илъэп, ау ащи щызэIукIэщтыр нахь макIэ пшIын плъэкIыщт. Тинахьыжъхэу, коронавирусыр къяуалIэмэ, лъэшэу иягъэ аригъэкIыным ищынагъо зышъхьащытхэр, яунэхэм къарымыкIынхэми тынаIэ тетын фае.\nПредыдущая Псауныгъэр гъэпытэгъэнымкIэ амалышIу\nСледущая Имгрунт Иван Иван ыкъор