ЦIыфхэм яфитыныгъэхэр зэтырагъэуцожьых — Адыгэ макъ\nЦIыфхэм яфитыныгъэхэр зэтырагъэуцожьых\nУрысые Федерацием и Генеральнэ прокурор игуадзэу Андрей Кикоть пэщэныгъэ зыщызэрихьэгъэ зэхэсыгъо бэдзэогъум и 17-м къалэу Ростов-на-Дону щыкIуагъ.\n2020-рэ илъэсым имэзихэу пыкIыгъэм УФ-м и Темыр-Кавказ ыкIи Къыблэ Федеральнэ шъолъырхэм япрокуратурэхэм яIофшIэн зыфэдагъэр зэфахьысыжьыгъ, ащ нэмыкIэу прокурорхэм яIофшIэн тапэкIи шIуагъэ къытэу зэхащэнымкIэ пшъэрылъхэр зыфагъэуцужьыгъэх.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэх УФ-м и Генеральнэ прокуратурэ иIофышIэхэр, шъолъыритIуми япрокурорхэр, Къыблэ транспортнэ прокурорыр ыкIи Къыблэ дзэ шъолъырым идзэ прокурор.\nIофтхьабзэр къызэIуихыгъ ыкIи зэрищагъ УФ-м и Генеральнэ прокурор игуадзэу Андрей Кикоть. Нэужым УФ-м и Генеральнэ прокуратурэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу Темыр-\nКавказ ыкIи Къыблэ федеральнэ шъолъырхэм ащыIэм ипащэу К. Сомовым зэхахьэм доклад къыщишIыгъ.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэхэм къызэрэхагъэщыгъэмкIэ, прокуратурэм икъулыкъухэм IофшIэнышхоу агъэцакIэрэм ишIуагъэкIэ къэралыгъом ыкIи обществэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ пшъэрылъхэр агъэцакIэх, социальнэ ыкIи экономикэ лъэныкъохэм хабзэр къащаухъумэ, цIыфхэм яфитыныгъэу аукъуагъэхэр зэтырагъэуцожьых.\nДжащ фэдэу прокурорхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэхэм ащыщых псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэм игъэцэкIэн, Iахьзэхэлъ псэолъэшIыным, лэжьапкIэм итын, предпринимательхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр, коррупцием пэшIуекIогъэныр ыкIи экстремизмэ нэшанэ зиIэ бзэджэшIагъэхэм апэуцужьыгъэныр.\nПандемием илъэхъан анахь шъхьаIэу щытыгъэр коронавирус узыр зэпамыхыным фэшI цIыфхэм ясанитарнэ-эпидемиологическэ Iофыгъохэм ягъэцэкIэн, ахэм медицинэ IэпыIэгъу икъоу агъотынымкIэ яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр. Медицинэм иIофышIэ нэбгырэ мини 5-м ехъумэ яфитыныгъэхэр зэтырагъэуцожьыгъэх. Сомэ миллиони 100 фэдиз ахэм къарарагъэтыжьыгъэх.\n2020-рэ илъэсым имэзи 6-у пыкIыгъэм гъогогъу мин 439-рэ хабзэр аукъуагъэу къыхагъэщыгъ. Прокурорхэм яунашъокIэ лажьэ зиIэ нэбгырэ мин 68-м ехъумэ дисциплинарнэ, нэбгырэ мин 17,8-мэ административнэ пшъэдэкIыжьхэр арагъэхьыгъэх. Прокурорхэм уплъэкIунэу зэхащагъэхэм къакIэлъыкIоу уголовнэ Iоф мин 1,5-рэ къызэIуахыгъ. Сомэ миллиардым кIахьэу лэжьапкIэу агъэгужъуагъэхэр аратыжьыгъэх.\nГенеральнэ прокурорым игуадзэу А. Кикоть зэхэсыгъом хэлажьэхэрэм анаIэ тыраригъэдзагъ лъыплъэн IофшIэныр агъэлъэшынэу, хабзэр зыукъуагъэхэм яIофыгъохэм алъыплъэнхэу ыкIи хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм зэпхыныгъэ адыряIэу Iоф адэшIэгъэнэу.\nКIэухым Темыр-Кавказ ыкIи Къыблэ федеральнэ шъолъырхэм хабзэр ыкIи хэбзэрэхьатныгъэр ащыгъэпытэгъэнымкIэ, цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ, бзэджэшIагъэхэр нахь макIэ шIыгъэнхэмкIэ тапэкIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу зэхащэщтхэр зыфэдэхэр агъэнэфагъэх.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъ АР-м и Прокурорэу Игорь Шевченкэр.\nПредыдущая Шъыпкъагъэм ишъуашэ езгъэгъотыжьырэ тхылъ\nСледущая Владимир Путиным «Единэ Россием» изаконхэу народнэ бюджетированием фэгъэхьыгъэхэм къадыригъэштагъ


ЩыIэныгъэм дырагъаштэ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 31.01.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nКультурэмкIэ ыкIи искусствэмкIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащэгъэ Советым иапэрэ зэхэсыгъо Правительствэр зычIэт Унэм тыгъуасэ щыкIуагъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрищэгъэ зэхахьэм хэлэжьагъэх Советым хэтхэр, культурэмрэ искусствэмрэ яIофышIэхэр, Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ икъулыкъушIэхэр.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ республикэм итеатральнэ искусствэ ыпэкIэ лъыкIотэным фэшI гъэцэкIэгъэнхэ фаехэ Iофыгъохэм иеплъыкIэхэр къариIолIагъэх.\nСтадионхэр, спорт псэуалъэхэр республикэм щашIых. Культурэм иунэхэм язытет нахь дэгъу хъуным фэшI гъэцэкIэжьын Iофыгъохэр зэрахьэх. Ахэр зэкIэ зыфэгъэхьыгъэхэр ныбжьыкIэхэм щыIэныгъэм зыкъыщагъотыныр, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ хэхъоныгъэ фэхъуныр ары.\nТеатрэм и Илъэс IофшIэгъэ дэгъухэмкIэ хэгъэунэфыкIыгъэн фаеу Ю. Аулъэм къыIуагъ. Къэралыгъо театрищ республикэм иI, филармонием кIэлэцIыкIу театрэу «Дышъэ къошыным» Iоф щешIэ. «КIэлэцIыкIухэм апае театрэр» зыфиIорэ Iофтхьабзэм зегъэушъомбгъугъэным, кадрэхэм яегъэджэн, театральнэ ыкIи музыкальнэ искусствэхэм ярепертуар нахь гъэшIэгъонэу гъэпсыгъэным, фэшъхьафхэм министрэр къатегущыIагъ.\nУрысыем итеатрэхэм яIофышIэхэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэу, артист цIэрыIоу Зыхьэ Заурбый кадрэхэм ягъэхьазырын, артист ныбжьыкIэхэм яфэIо-фашIэхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ хэкIыпIэхэу щыIэхэм иеплъыкIэхэр къариIолIагъэх.\nУрысыем инароднэ артистэу, композиторэу Нэхэе Аслъан зэгъэпшэнхэр ышIыгъэх. Лъэпкъ искусствэм ылъапсэ гъэпытэгъэным, лъэхъаным диштэу хэхъоныгъэхэр ышIынхэм пае фестивальхэм, фэшъхьаф Iофтхьабзэхэм язэхэщэн лъыгъэкIотэгъэн фаеу ащ ылъытагъ. Культурэм иунэхэм яIофшIэгъу уахътэ зэхъокIыныгъэхэр ищыкIагъэх. Пчэдыжьым сыхьатыр 9-м щыублагъэу пчыхьэм сыхьатыр 6-м нэс Iоф зышIэрэмэ бэкIэ уащыгугъы хъущтэп.\nКъокIыпIэм щыпсэухэрэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым ипащэу Кушъу Нэфсэт, Урысыем инароднэ артистэу Кукэнэ Мурат, Адыгеим инароднэ артисткэу Нэхэе Тэмарэ, нэмыкIхэри зэхахьэм къыщыгущыIагъэх. ЕджапIэхэм, культурэм иунэхэм ныбжьыкIэхэм Iоф ащадашIэзэ, щыIэныгъэм нахьышIоу фэгъэсэгъэнхэм къытегущыIагъэхэм яеплъыкIэхэр зэдимыштэхэу къыхэкIыгъэми, унашъоу аштэщтым къыщыхагъэщыгъэм уегъэразэ. НыбжьыкIэхэм пIуныгъэ IофшIэнэу адызэрахьэрэр щыIэныгъэм диштэн фае.\nСурэтым итхэр: зэхахьэм хэлэжьэгъэхэ Евгений Саловыр, ХьакIэгъогъу Къэсэй, Кукэнэ Мурат.


ЧIыгужъым зыщагъэпсэфы — Адыгэ макъ\nЗыгъэпсэфыпIэу «Лань» зыфиIорэм дунэе гъэмэфэ бзэ зэгъэшIэн лагерь къыщызэIуахыгъ. Иорданием къикIыгъэ тилъэпкъэгъу кIэлэцIыкIухэм апае Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ар зэхищагъ.\nЗыныбжь илъэси 9-м къыщыублагъэу 14-м нэсыхэрэ кIэлэцIыкIуи 10 мы мазэм и 29-м ащ щыIэщт. Тхьамэфищым къыкIоцI ахэм МКъТУ-м икIэлэегъаджэхэм мафэ къэс адыгабзэр зыщарагъэшIэщтхэ егъэджэнхэр сыхьат тIурытIоу афызэхащэщтых. Иорданием къикIыгъэхэм Адыгеим ичIыопс идэхагъэ арагъэлъэгъущт, ащ щыпсэухэрэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм якультурэ, яшэн-хабзэхэр арагъэшIэщтых.\n— Тилъэпкъэгъу цIыкIухэу IэкIыбым къикIыгъэхэр ялэгъухэу мыщ щыпсэухэрэм ягъусэхэу спортивнэ ыкIи культурнэ-зыгъэпсэфын Iофтхьабзэхэу зыгъэпсэфыпIэу «Лань» зыфиIорэм щызэхащэхэрэм ахэлэжьэщтых. БзэмкIэ шIэныгъэу агъотыхэрэр зэрагъэпытэщтхэм нэмыкIэу ныбджэгъукIэхэри ащ ишIуагъэкIэ агъотыщтых, гуха- хъо афэхъущт, — къыщаIуагъ МКъТУ-м.\nАпшъэрэ еджапIэм ипащэхэм ягукъэкIкIэ ыкIи Иорданием игъэсэныгъэ, общественнэ организациехэм зэдэлэжьэныгъэмкIэ университетым адишIыгъэхэ зэзэгъыныгъэхэм къахиубытэу мы бзэ зэгъэшIэн лагерыр къызэIуахыгъ. Бзэ зэгъэшIэнымрэ зыгъэпсэфынымрэ ныбжьыкIэхэм Адыгеим щызэдагъэцэкIэнхэм игупшысэ Иорданием къыдыригъэштагъ – урысые IофшIэгъухэм адэлэжьэныр, бзэхэм, культурэм язэгъэшIэн а лъэныкъом шIогъэшIэгъон.\nПредыдущая «Нэбгырэ пэпчъ екIолIакIэ ищыкIагъ»\nСледущая Игорь Овчинниковыр агъэнэфагъ


Улэ Iуашъхьэхэм яшъэфхэр джыри аухыгъэхэп | Адыгэ Макъ\nУлэ Iуашъхьэхэм яшъэфхэр джыри аухыгъэхэп\nУлэ Iошъхьэшхо-тхьэлъэIупIэр затIыгъагъэр мыгъэ илъэси 120-рэ мэхъу. ЗэкIэмкIи Улапэ дэжь Iошъхьэ 70-рэ фэдиз археологхэм щызэрагъэшIагъэр. Ахэр тIоу гощыгъагъэх — Улэ ыкIи Улэпэ Iошъхьэ купхэр. Я 10-рэ Улэ Iошъхьэ-тхьэлъэIупIэм къычIахыгъэ щыуанышхор мы уахътэм КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэ имузееу къалэу Москва дэтым икъэгъэлъэгъуапIэ чIэт. «Адыгэ макъэмрэ» КъТРК-у «Адыгеимрэ» ялIыкIохэмкIэ тызэгъусэу лъэпкъым итарихъ щыщ пкъыгъо хьалэмэтым фэгъэхьыгъэ къэбарыр къэдгъэхьазырынэу къэралыгъом икъэлэ шъхьаIэ тыкIогъагъ.\nЯ ХIХ-рэ лIэшIэгъум икIэух. Урысые археологическэ комиссием къэбар къылъыIэсыгъ къэралыгъом и Къыблэ Iуашъхьэхэр жъугъэу щахъункIэхэу. ШIэныгъэ зэхэфынхэр ашIынхэм пае Iуашъхьэхэм ятIэнэу комиссием егъакIо Санкт-Петербург университетым ипрофессорэу Николай Веселовскэр. 1896-рэ илъэсым ар зипэщэ экспедицием станицэу Шытхьалэ пэмычыжьэу Iошъхьэ 56-рэ щетIы. Ащ ыужырэ, 1897-рэ илъэсым Мыекъопэ Iошъхьэшхор, Ошъадэр, 1898-м къуаджэу Улэ къыпэIут Iошъхьи 10-м анахь лъагэу метрэ 15 зилъэгагъэр атIыгъэх. Дунэе археологическэ шIэныгъэм ащ зэрэщеджагъэхэр «Улэ Iошъхьэшху». Джа илъэс дэдэм Хьатыгъужъыкъуае итыгъэкъохьэпIэ лъэныкъокIэ профессорыр япащэу Чэмдэжърэ Къолэсыжърэ щатIыгъэх.\nУлэ Iошъхьи 10-м щыщэу къэнэгъи 8-р 1908-рэ ыкIи 1909-рэ илъэсхэм Н. Веселовскэм ытIыгъэх. Я 10-м чылэ къэхалъэр зэрэтетыгъэм ыпкъ къикIэу нахьыжъхэм тIэн IофшIэнхэр адагъэхэп. Iуашъхьэхэм зэкIэми щэтырэ зэхэт тхьэлъэIупIэхэр ачIэтыгъэх.\n1982-рэ илъэсым КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэ имузей иэкспедициеу Александр Лесковыр зипащэм Улэ купым хэтыгъэ Iуашъхьэу Н. Веселовскэм рамыгъэтIыгъагъэр ыуплъэкIунэу гухэлъ ешIы. А илъэсым ащ нэмыкIэу джыри Iошъхьи 7 аригъэтIыгъагъ, Улэпэ купкIэ ахэм яджагъэх. Купэу къагъэкIуагъэм Iоф дишIэнэу хъугъэ Адыгеим щызэлъашIэрэ археологэу Тэу Аслъани.\n— Я 10-рэ Iуашъхьэу метрэ 15 зилъэгэгъагъэм тырамыхыгъэгъэ ятIэм икъокIыпIэкIэ метрэ 20-у къыпэчыжьэу щытыгъэм итIын тыфежьэгъагъ. Метри 5,5-рэ ащ илъэгэгъагъ, ихъурэягъэр — 52-рэ, — къеIуатэ Аслъан. — Iошъхьэ шыгур тызэретIэщтым фэдэу зэтетыути, скреперымкIэ ятIэр тетхынэу зетэгъажьэм, къэхалъэм хэлъыгъэ хьадэмэ якъупшъхьэхэр къычIэщыгъэх. Ахэр экспедицием хэтхэм зэкIэми къыхатIыкIыгъэх, къыхэтхыхэрэр зэкIэ пакетхэм арытлъхьэхэмэ Iутхыхэзэ Iуашъхьэм икъохьапIэкIэ метрэ 30 фэдизкIэ пэчыжьэу щычIэттIэжьыгъагъэх. Къэхалъэм хэлъхэр къызыхэтэхыжьхэм, джыри тIэкIу зытетэхым, шIомыкI хъугъэхэу щэтырэм хэлъыгъэ пкъэухэм ягъэкъугъэгъэ пхъэхэр къэлъэгъуагъэх. Бгъэнэу ышъхьэ телъыгъэхэр яжьэ чIэхъухьагъэхэу къычIэщыгъэх. Ахэм щэтырэм ышъхьагъ къыухъурэихьэу тыралъхьажьыгъагъэ шы 29-мэ якъупшъхьэхэр къахэтыукъэбзыкIыгъэх. ОнэIапIэмэ апышIэгъагъэхэ джэрз пкъыгъохэмрэ шхоIухэмрэ ахэм къапыкIыгъэх.\nЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, ижъыкIэ джыри Iуашъхьэр ахъункIэгъагъ. Къагъотыжьыгъэхэр джэрз лэгъупышхомрэ иныхэу джэрз шъыхьахъхэмрэ.\nТэу Аслъан къызэриIотагъэмкIэ, лэгъупыр онтэгъу дэдагъ — цIыфхэм ар къаIэтыныр афызэшIокIыгъэп. КранкIэ къаIэти, машинэм рагъэуцуагъ, зы быгъу псау хъун къупшъхьэхэри зэрилъхэу зэкIэ къэралыгъом икъэлэ шъхьаIэ нагъэсыгъ.\nА лэгъупыр тэ зэдгъэлъэгъугъ — КъокIыпIэм имузей иунэ хэхыгъэ ар чIэт, ихъурэягъэр сантиметрэ 85-рэ фэдиз, лъабжъэ пыт, ащ къыщыублагъэу ыIу нэс илъэгагъэр зы метрэм кIахьэ, щыуаныпкъым иIужъугъэ зы сантиметрэм ехъу, зыми ыщэчыгъэп, ау, зэренэгуехэрэмкIэ, килограмм 300 фэдиз ионтэгъугъ. Зигугъу тшIырэ музеим археологиемкIэ иотдел инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу Владимир Эрлих къызэриIуагъэмкIэ, Урымхэм яджэрз лэгъупышхоу енэгуех. Скифхэм япачъыхьэу Арифарн дзэу иIэм дзэкIолI пчъагъэу хэтыр зэригъэшIэным пае нэбгырэ пэпчъ зы щэбзащэ къыригъэхьыгъ. Ахэм ящэбзашъхьэхэм лэгъупышхо ахагъэткIукIыгъ. Ау Геродот итаурыхъ хэтыгъэхэ скифхэр адыгэхэуи еплъыкIэ щыI.\nТичIыгу къыщычIахыгъэр тимыен ылъэкIыщта?\n— ГъэшIэгъонба, нэмыкI чIыпIэ къикIырэ археологхэм тиIуашъхьэхэм къачIахыхэрэр къытапэсхэрэп, — еIо Тэу Аслъан. — Зыгорэм ахэр къыращыгъэх, къахьыгъэх… Адыгэхэр егъашIэм зэрысыгъэхэ чIыналъэм щыхъугъэ-щышIагъэхэм ахэмылажьэхэу, къанэмысхэу щытын ылъэкIыгъа?\nХъишъэм зэрэхэтымкIэ, нартхэм лэгъуп ин дэдэ яIагъ. Ар лъэпкъым ыгъэфедэу, цIыфхэр ишхыкIыхэу зыщэтым зыми зи фэныкъуагъэп. Лэгъупыр зы нэбгырэ ратыжьынэу, зэдамыгъэфедэжьынэу зэдаштэгъагъ, ар зыфагъэкIотэнэу щытыгъэр машIо кIимышIыхьэу псэу рагъахъорэр къэзыгъажъорэр арыгъэ. Бэмэ заушэтыгъ, ау Орзэмэдж закъу псыр зыгъэжъошъугъэр — ичатэ къырихи, зиухьэзэ жьыр ыгъэплъи, псыр къэжъуагъ. Зыпари къыхэмыщыжьэу, пахъэу къышъхьарихырэм чIыр ыупIыцIагъ. ЦIыфхэм Орзэмэдж агъэмысагъ. Тхьэм елъэIуи, ошIу къыригъэшIыгъ, ау зэпымыоу тыгъэр къепсы хъугъэ. Ащ уци, чъыги ыгъэгъугъэх, псыхъохэр игъукIыгъэх. ЦIыфи, псэушъхьи ашхыни, зэшъонхи щымыIэжьхэ хъугъэ. Орзэмэджэу аумысыгъэр Тхьэм елъэIунэу уашъом дэкIоягъ. Ар къэтыфэ, лэгъупэу къажъорэр чIым хэтIысхьагъ, Iошъхьэ чIэгъ хъугъэ.\nКъызэраIорэмкIэ, Адыгэ чIыгум псы Iэзэгъуи, псы фаби къыкIэчъырэр зэкIэ а лэгъупэу къажъорэм къекIутых.\n— Нарт хъишъэм зэрэхэтымкIэ, — еIо Тэу Аслъан, — лэгъупыр пирамидэ теплъэ зиIэ Iошъхьэ чIэгъ хъугъэ. Я 10-рэ Улэ Iуашъхьэм пхъэм хэшIыкIыгъэу пирамидэ чIэтыгъ, лэгъупыр зэрытыгъэр ащ ыкIоцI.\nЛэгъупыр Москва защэжьыгъэм тхьамафэ тешIагъэу къэралыгъом ипащэ идунай зэрихъожьыгъэр, ащ къихъухьэгъэ тхьамыкIагъохэр типкъыгъо хьалэмэт чIыгужъым зэрэращыгъэм Тэу Аслъан репхых.\n— Хэгъэгу зэошхом илъэхъан Адыгеимрэ Къэбэртаерэ фашистхэм заубытхэм, нэмыцхэм куп къагъэкIогъагъ лэгъупым лъыхъунхэу. Къэбэртэе къушъхьэхэу пирамидэ теплъэ зиIэхэм къачIагъуатэ ашIоигъуагъ. Ахэм Аннанербе ыцIэу куп яIагъ пкъыгъо хьалэмэтэу дунаим тетхэр ыугъойхэу. Ау нартхэм ялэгъуп икъэбар щызыгъэгъозагъэхэр сшIэрэп, — къеIуатэ Аслъан. — Лэгъупым ишIуагъэ амышIэщтыгъэмэ, Iофы зырагъэшIэу фашистхэр лъыхъуныеха? Ар Адыгеим къэщэжьыгъэн фаеу сэ сеплъы. Лэгъупым икъэбар зэхэзыхыгъэхэ нахьыжъхэм общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» зыфагъэзэгъагъ КъокIыпIэм имузей ипащэ ащкIэ кIагъэлъэIунэу. Бэрэ щамыгъэIэщтми, музеим икъутамэу Мыекъуапэ дэтым къащэнгоу, ау экспозициеу зыхэтыщтыр гъэхъазырыгъахэу, чIыпIэу зыдэщытыщтри гъэнэфэгъахэу джэуап къэкIожьыгъ.\nШъыпкъэ, унэ хэхыгъэм лэгъупыр чIэт, музеим къычIэхьэрэ пстэуми ар зэрагъэлъэгъун алъэкIыщт, ау тичIыгу зэригупсэм фэдэу а чIыпIэр зэрэщымытыщтым игупшысэ зыдэтIыгъэу тэ типкъыгъо хьалэмэт къэтплъыхьагъ, титарихъ бэрэ тыфызэплъэкIыжьыгъ.\nУлэрэ Улапэрэ зы пчъэ азыфагу\nКъокIыпIэ музеим игъэтIылъыпIэ шъхьафэу дышъэ пкъыгъохэр зычIэлъхэр тэ тизакъоу тэщ пае мы мафэм къызэIуахыгъ. Улэ Iуашъхьэм къыщычIахыгъэ лэгъупышхом къыготыпчъэр ары ащ учIэзыщэрэр, Улэпэ Iуашъхьэхэм къачIахыгъэхэ дышъэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэу зэрэдунаеу щызэлъашIагъэхэр пчэгум итхэу зэкIэми апэ къэтлъэгъугъ.\n— Анахьэу мыщ чIэлъхэр Улэпэ Iуашъхьэхэм къачIэтхыгъэхэр арых, — къеIуатэ мы гъэтIылъыпIэм иухъумакIоу Ирина Ксенофонтовам. — Тыжьыным, дышъэм ахэшIыкIыгъэхэ пкъыгъо зэфэшъхьафыбэр, адыгэ чIыгум щыпсэущтыгъэхэм ямызакъоу, IэкIыб IэпэIасэхэм ашIыгъэхэри Iуашъхьэхэм къачIэтхыгъэх. Сэри ахэм ятIагъэхэм сахэтыгъ. Ахэр къызытэгъотхэм, уплIэплIыгъэхэу, зэхэулыIуагъэхэу щытыгъэх — тхьэхэм къурмэн зэрафашIыщтыгъэхэм ар ишыхьат. ГущыIэм пае, мы тыжьын къошынэу дышъэпс егъэшъуагъэу нахьыбэмэ ритонкIэ ашIэрэм, шым фэдэу шIыгъэм, ынэхэр итыжьыгъэхэп, ылъэкъо лъэныкъуи дгъотыжьыгъэп. Пкъыгъохэр тиIофышIэхэм зэтырагъэуцожьыгъэх, теплъэу яIагъэр арагъэгъотыжьыгъ. Мыхэм IэпэIэсэныгъэу ижъыкIэ ахэлъыгъэр къызэрагъэлъагъорэм нэмыкIэу цIыфхэм ятарихъи къытфаIуатэ, тиэрэ ыпэкIэ я V — IV-рэ илъэсхэм зэрэпсэущтыгъэхэр тагъашIэ.\nМы гъэтIылъыпIэм охъти 4-мэ къахиубытэрэ пкъыгъохэр чIэлъых — скифмэ, сарматмэ ялъэхъан, лъэпкъхэм якощын, гурыт лъэхъанхэр.\nШытхьэлэ культурэм хахьэхэрэ пкъыгъохэу къуаджэу Щынджые къыщычIахыгъэхэри мыщ щыплъэгъунхэ плъэкIыщтых — бзылъфыгъэ къэхалъэм къычIахыгъэ бгырыпхыр, Iэлъынэхэр, чыIухэр.\n1981-рэ илъэсым къыщыублагъэу мы пкъыгъохэр музеим щаухъумэх, гъэтIылъыпIэ шъхьафыр зыщыIэр илъэс 18 хъугъэ. Мы уахътэм щыщэу илъэси 3-р ары цIыфхэр къычIащэхэзэ зарагъэлъэгъурэр. ЕтIани аукъодыеу чIагъахьэхэрэп — апэрапшIэу пэшIорыгъэшъэу зябгъэтхын фае, зэ чIэхьагъум нэбгыри 5 нахьыбэ чIащэрэп — унэр цIыкIу.\nМыщ чIэлъхэ пкъыгъохэм яапэрэ къэгъэлъэгъон зыщыкIуагъэр КъокIыпIэ музеир ары, ятIонэрэуи щызэхащэгъагъ, джащ фэдэу Болгарием, Испанием, Мексикэм, Германием, Италием къащагъэлъэгъуагъэх, Адыгеими 1983-рэ илъэсым къащэгъагъ.\nМы музеир загъэпсыгъэр мыгъэ илъэси 100 хъущт. Ащ ехъулIэу агъэхьазырырэ къэгъэлъэгъоным Улэ ыкIи Улэпэ Iуашъхьэхэм къащычIахыгъэхэ пкъыгъо хьалэмэтхэр хагъэлэжьэщтых.\nВладимир Эрлих къызэриIуагъэмкIэ, Улэ Iуашъхьэхэм къачIахыгъэхэ пкъыгъохэр музеиплIымэ ачIэлъыхэ хъугъэ: тарихъымкIэ музееу Москва дэтыр, КъокIыпIэм имузей, Къэралыгъо Эрмитажыр ыкIи Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей.\nАу пкъыгъо пстэури зэхэтэу зы тхылъ дэбгъотэн плъэкIыщт — ащ пэпчъ къызщытхыхьэгъэ, итеплъэ къызщыгъэлъэгъогъэ тхылъ илъэси 2-кIэ узэкIэIэбэжьмэ бзитIукIэ къыдагъэкIыгъ — урысыбзэкIэ ыкIи инджылызыбзэкIэ.\nТэу Аслъан къыдигъэкIыгъэ тхылъэу «Адыгэмэ ядышъэ кIэныжъ» зыфиIорэми а пкъыгъохэр дэбгъотэнхэ плъэкIыщт. АдыгабзэкIэ ар тхыгъэ.\nУлэ Iуашъхьэхэм зэкIэ къаIотэгъаха?\n2008-рэ илъэсым В. Эрлих зипэщэ купыр Н. Веселовскэр зыщытIэгъэ Iуашъхьэм ятIонэрэу етIэнэу къэкIогъагъ.\n— А. Лесковыр ащыгъум Америкэм кIожьыгъэу щыпсэущтыгъ, — къеIуатэ В. Эрлих. — Ащ зэрилъытэщтыгъэмкIэ, ар анахь пэсэрэ Iошъхьагъ, ау ар аущтэу щымытэу къычIэкIыгъ. КъычIэтхыгъэхэмкIэ, я 2-рэ Iуашъхьэм илэгъугъ — тиэрэ ыпэкIэ я VI-рэ лIэшIэгъум икIэух — я V-м икъежьапI. Ащи щэтырэ гъэпсыкIэ иIагъ. Веселовскэр зэрэщытIэгъахэм, Iуашъхьэр зэрахъункIэгъагъэм къахэкIыкIэ хъатэ къыщыдгъотыгъэп — къошын, онэ IапIэм пылъыгъэхэр, дышъэ пкъыгъо цIыкIоу къушъхьэ пчэныр. Мыхэр АР-м и Лъэпкъ музей чIэлъых.\nДжы къызнэсыгъэми Iуашъхьэм шы къупшъхьэхэр къытебгъотэнхэ плъэкIыщт.\n— ТыуплъэкIужьыгъэгъэ Iошъхьэ ныкъом фэдэхэу джыри Iошъхьий купым хэт, — еIо Тэу Аслъан. — Ахэми шъэфхэр яIэх.\nМыекъуапэ — Москва — Мыекъуапэ.


Президентым и Джэпсалъэ ипхырыщын — Адыгэ макъ\nПрезидентым и Джэпсалъэ ипхырыщын\nУрысые парламентаризмэр зыщыIэр илъэси 115-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэ УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ хэбзэихъухьэхэм я Советэу щызэхащагъэм къалэу Санкт-Петербург щыриIагъ. Ащ хэлэжьагъ УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр.\nДжащ фэдэу шъолъырхэм яхэбзэихъухьэ къулыкъухэм япащэхэм ягъусэу хэлэжьагъ АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр.\nКъэралыгъом ипащэ парламентаризмэм и Мафэ пае къафэгушIуагъ. УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ фэгъэзэгъэ Джэпсалъэу къышIыгъэм анахь шъхьаIэу къыщыхигъэщыгъэхэм ягъэцэкIэн шъолъыр парламентариехэр чанэу къыхэлэжьэнхэ фаеу зэрэщытым къыкIигъэтхъыгъ.\n— КIэщакIо тызыфэхъугъэ предложениехэм япхырыщынкIэ чанэу ыкIи шIуагъэ къытэу тызэдэлэжьэнэу, къотэгъу шъухъунэу, охътабэ ятымыгъэхьэу гъэцэкIагъэ хъунхэм Iоф дэшъушIэнэу сышъущэгугъы, — къыIуагъ Владимир Путиным.\nПредложениехэм ащыщыбэхэм региональнэ мэхьанэ зэряIэр, шъолъырхэм Iоф ащыдэшIэгъэн фаеу зэрэщытыр къэралыгъом ипащэ къыхигъэщыгъ.\n— ЦIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу хъуным, гъотэу яIэм хэхъоным фытегъэпсыхьагъэхэу пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр къэралыгъом ипащэ къышIыгъэх, — къыIуагъ АР-м и Парламент и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм нэужым иеплъыкIэхэр къыриIотыкIыхэзэ. – Президентым и Джэпсалъэ зигугъу къыщишIыгъэхэм япхырыщынкIэ АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэр сыдигъокIи АР-м и ЛIышъхьэ, министрэхэм я Кабинет якъотэгъоу, агурыIоу зэрадэлажьэрэр къыхэзгъэщымэ сшIоигъу. Пшъэрылъэу Президентым къыгъэуцугъэхэр пхырыщыгъэ хъунхэм цIыфхэр къежэх, арышъ, хэбзэгъэуцугъэу ахэм ящыкIагъэхэм ягъэхьазырын охътэ благъэм ыуж тихьащт.\nМы мэфэ дэдэм хэбзэихъухьэхэм я Совет хэушъхьафыкIыгъэу зэхэсыгъо иIагъ. УФ-м ФедерациемкIэ и Совет и Тхьаматэу Валентина Матвиенкэмрэ УФ-м и Къэралыгъо Думэ и Тхьаматэу Вячеслав Володинымрэ ар зэращагъ. Джащ фэдэу УФ-м и Правительствэ ипащэ игуадзэхэу Дмитрий Григоренкэр, Татьяна Голиковар, УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Михаил Мурашко, просвещениемкIэ министрэу Сергей Кравцовыр, УФ-м наукэмрэ апшъэрэ гъэсэныгъэмрэкIэ иминистрэу Валерий Фальковыр, УФ-м и Генеральнэ прокурорэу Игорь Красновыр хэлэжьагъэх.\nУФ-м и Президент мэлылъфэгъум и 21-м Джэпсалъэу къышIыгъэм зигугъу къыщишIыгъэхэм япхырыщын, коронавирусыкIэм пэшIуекIорэ Iофтхьабзэхэм ялъыгъэкIотэн, ащ къыздихьыгъэ Iофыгъохэм ядэгъэзыжьын, вакцинациер зэрэкIорэр анахь шъхьаIэу зытегущыIагъэхэм ащыщых. Ахэм анэмыкIэуи медицинэм пае кадрэхэм ягъэхьазырын, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм патриотизмагъэ ахэлъхьэгъэным, тарихъым ихъугъэ-шIагъэхэр ахэм икъоу алъыгъэIэсыгъэнхэм япхыгъэ Iофыгъохэми ягугъу ашIыгъ.\nВячеслав Володинымрэ Валентина Матвиенкэмрэ шъолъырхэм яхэбзэихъухьэхэм закъыфагъазэзэ, къэралыгъом ипащэ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэр гъэцэкIэгъэнхэм фэшI хэбзэгъэуцугъэхэм ащыщхэм зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэ фаеу зэрэщытыр къыкIагъэтхъыгъ. Сабый ежэрэ бзылъфыгъэхэм аратыщт пособиехэм, кIэлэцIыкIоу зыныбжь илъэси 7-м шIомыкIыгъэр къэсымэджагъэмэ, а уахътэм ащ лъыплъэрэм «больничнэр» къызэрэратыщтым, унэгъо имыкъукIэ алъытэхэрэм арыс кIэлэцIыкIоу илъэс 16-м зыныбжь шIомыкIыгъэхэм пособиеу къафэкIощтым афэгъэхьыгъэ гъэтэрэзыжьынхэр охътэ благъэм законхэм афэшIыгъэнхэ фае.\nЗэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм къыздихьыгъэ Iофыгъохэм ядэгъэзыжьын тегущыIэхэзэ, вакцинациер зэрэкIорэр зэфахьысыжьыгъ, апэрэ медицинэ IэпыIэгъум итынкIэ системэм игъэкIэжьын, Iэзэгъу уцхэр цIыфхэм аIэкIэгъэхьэгъэнхэм ягугъу ашIыгъ.\nПредыдущая Шъэумэн Хьазрэт фэкIо\nСледущая УпчIэ зиIэхэм джэуапэгъу афэхъугъ


Тыгъэнэбзый » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Тыгъэнэбзый\nМэзаер КIымафэм иаужырэ мазэ макIо. Ащ ыцIэр мэзай. Итеплъэ пIомэ, мы илъэсым ар зэхъокIыгъэ шъыпкъ, ос гупсэфи джыри зэ тлъэгъугъэп, кIымафэр кIэбгъулъи, гъатхэу зигъэпсыжьыгъ. Тэри фэбэ дунэе гъушъэ зэIугъэкIотыгъэм тесагъэшъ, кIымафэр зыфэдэри тщыгъупшэжьыгъ. Ауми, дунаим кIочIэ лые хэлъба?! КъышIэщтыр пшIэщтэп. Мэзаер КIымафэм иаужырэ мазэ макIо. Ащ ыцIэр мэзай. Итеплъэ пIомэ, мы илъэсым ар зэхъокIыгъэ шъыпкъ, ос гупсэфи джыри зэ тлъэгъугъэп, кIымафэр кIэбгъулъи, гъатхэу зигъэпсыжьыгъ. Тэри фэбэ дунэе гъушъэ зэIугъэкIотыгъэм тесагъэшъ, кIымафэр зыфэдэри тщыгъупшэжьыгъ. Ауми, дунаим кIочIэ лые хэлъба?! КъышIэщтыр пшIэщтэп.\nКIымафэм иаужырэ мазэ макIо. Ащ ыцIэр мэзай. Итеплъэ пIомэ, мы илъэсым ар зэхъокIыгъэ шъыпкъ, ос гупсэфи джыри зэ тлъэгъугъэп, кIымафэр кIэбгъулъи, гъатхэу зигъэпсыжьыгъ. Тэри фэбэ дунэе гъушъэ зэIугъэкIотыгъэм тесагъэшъ, кIымафэр зыфэдэри тщыгъупшэжьыгъ. Ауми, дунаим кIочIэ лые хэлъба?! КъышIэщтыр пшIэщтэп.\nНепэ — ошIу, фабэ, неущ — щтыргъукI, ощхы е осы. Пщыгъупшэ мыхъущтыр, кIымафэр фаемэ, джыри зэрэхъушIэщтыр ары. Ау гъэтхэ жьы фабэу къытIупщырэм чъыгхэр, къэгъагъэхэр ыгъэгъощэнхэшъ, дэкъэгъэгъэнхи алъэкIыщт. Фабэм анахь псынкIэу зыкъэзыштэрэр уц шхъуантIэр арышъ, хъупIэхэр былымхэм — мэлы, чэмы, шкIэ, пчэны зыфэпIощтхэм къяжэ. Ау джыри кIымафэм уахътэ иI ыкIуачIэ тыхигъэплъэнэу, аужыпкъэм, гъэтхапэр сыдигъуи мэзэ пырэцэ-нэгъуцу хьазыр, зэкIихьэмэ, зэкIилъхьэу. Ау чIыопсым хэбдзынэу зы мафи хэтэп: тыгъэри дахэу къытфыкъокIы ыкIи къохьа-\nжьы; тидунайи боу къытфэхъупхъ; зы гомыIу гори хэмылъэу, жьыр къабзэу, шъабэу, чIыри гъушъэ, ошIу зэпыт. ЦIыфхэри нахь зэфэшIухэу, нахь гукIэгъухэу, шэн зэтет Iуш хъунхэу, тимурад инхэм хэти талъыкIэхьанэу, мэзаер мэзэшIу тфэхъунэу тэлъаIо.\nАдыгэ тхакIохэу мэзаем къэхъугъэхэр\n(1897 — 1985) Кобл Билъэустэн Хьаджырэт ыкъор мэзаем и 20-м, 1897-рэ илъэсым Шэуджэн районым ит къуаджэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Къуаджэм дэтыгъэ классищ еджапIэр къызеухым, станицэу Темиргоевскэм (Щэгъумэ) дэтыгъэ гимназием чIэхьагъ, ащ ыуж Ставрополь илъэситIу гимназиеу дэтыгъэр дэгъу дэдэу къыухыгъ, Краснодар къыщызэIуахыгъэгъэ университетым иобщественнэ-литературнэ факультет чIэхьэ, мы илъэсхэм чанэу общественнэ щыIэкIэ-псэукIэми хэлажьэ.\nБилъэустэн ытхыхэрэр 1920-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх. УрысыбзэкIи адыгабзэкIи тхэщтыгъ. Шъолъыр гъэзетхэм ыкIи журналхэм иусэхэр ыкIи идраматическэ произведениехэр къарыхьэщтыгъэх. «Къунчыкъорэ Гюлрэ», «Бурная Лаба», «Хьанэхэкъо Къымчэрый», «Месть», «Лермонтов», зы къэшIыгъо хъурэ нэмыкI пьесэхэр Билъэустэн ытхыгъэх. Кобл Билъэустэн адыгэ литературнэ критикэм икъежьапIэ Iутыгъэхэм ащыщ. Поэзием фэгъэхьыгъэ итхыгъэхэр зэкIэлъыкIоу къыхиутыщтыгъэх. ШышъхьэIум и 25-м, 1985-рэ илъэсым Кобл Билъэустэн идунай ыхъожьыгъ.\n(1936 — 2013) Кощбэе Пщымаф Къарбэч ыкъор Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Адэмые мэзаем и 1-м, 1936-рэ илъэсым къыщыхъугъ, шIэныгъэшхорэ гупшысэкIэ амал дэгъурэ IэкIэлъыгъэх. Пщымафэ ытхыхэрэр 1956-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх. ТхакIом ирассказхэр, повестхэр, романхэр зыдэт тхылъхэр (15-м нахьыбэ) къыдагъэкIыгъэх. «Сэтэнай», «Гум пае гу аты», «Мэфибл уай», «ЧIыфэ», «Дышъэ тас», нэмыкIхэри щыIэкIэ-псэукIэм иIофыгъо инхэр зыхэгощагъэх ыкIи къизыIотыкIых. Итхылъхэр урысыбзэкIи къыдэкIыгъэх, ипроизведениехэм ащыщхэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм абзэхэмкIэ зэрадзэкIыгъэх, хэгъэгу зэфэшъхьафхэм къащыхаутыгъэх. ЗэдзэкIын Iофыри къыдэхъущтыгъ, художественнэ тхылъхэм анэмыкIэу, гъусэ иIэу КъурIаныр адыгабзэм рилъхьагъ. Кощбэе Пщымафэ АР-м инароднэ тхакIу, УФ-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI. Литературнэ премиеу Теуцожь Цыгъо ыцIэкIэ агъэнэфагъэмрэ журналистикэм ылъэныкъокIэ Андырхъое Хъусен ыцIэкIэ агъэуцугъэмрэ ялауреат, 1965-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, УФ-м ижурналистхэм я Союз ыкIи 1970-рэ илъэсым къыщыублагъэу УФ-м итхакIохэм я Союз ахэтыгъ.\n(1931 – 2006) Теуцожь Хьабиб Исмахьилэ ыкъор Теуцожь районым итыгъэ (хычIэгъ хъугъэ) къуаджэу Ленинэхьаблэ мэзаем, 1931-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Ытхыхэрэр 1960-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх, ахэр гъэзетхэу «Социалистическэ Адыгеим», «Адыгэ макъэм», журналэу «Зэкъошныгъэм» къарыхьэщтыгъэх. Ежьыр адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэкIэ кIэлэегъэджагъ, Теуцожь районым ит еджапIэхэм Iоф ащишIагъ, адыгабзэр икIасэу, ащ хахъо зэрэфишIыщтым ыкIи зэриухъумэщтым пылъыгъ. ТхэкIо купым ятхыгъэхэр зыдэт тхылъэу «Псэемыблэжьхэр» (Мыекъуапэ, 1966) зыфиIорэм ирассказ заулэ къыдэхьагъ. Ащ къыкIэлъыкIуагъэх иповестэу «Ардаш», тхылъэу «Бзылъфыгъэм ишъэф», рассказхэр, повестхэр зыдэтхэу «Заом итыркъохэр», «НыбжьыкIэ тхыд», «СилъфыпIэ игутеу», нэмыкIхэри… Пшысэ-поэмэу «Тэтэжърэ Гъулацыйрэ» зыфиIорэр кIэлэцIыкIухэм апае къыдигъэкIыгъ, Теуцожь Хьабибэ УФ-м итхакIохэм я Союз 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэтыгъ.\nГущыIэжъхэм къарыкIырэр зэжъугъашIэ Имэлэхъо бэщ кIашъом дидзыежьыгъ («Мылъкоу иIэр шIокIодыгъ» зыфиIу).\nТхьамыкIэм ышъо Iужъу («Къиныбэ рагъэщэчы, ищэIагъэ ины»).\nКIэнкIэ щыбгъэчъэным фэд иунэ («псэолъэ тэрэз ыцIэ къепIонэу итэп»). ЧIыопсым хэхъухьэрэ-хэшIыхьэхэрэр Мэлылъфэгъур мэлыжъыхь.\nГъатхэр шIумэ, гъэри шIу.\nГъэтхэ тыгъэм уелыцIэ, бжыхьэ тыгъэм тхъупс къыптырекIэ.\nГъэтхэ уашъор гъуан.\nПчэдыжь пщагъом мэфэшIу къехьы. НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр\nВладимир Путиныр нэкъокъогъу зимыIэ политик Владимир Путиныр нэкъокъогъу зимыIэ политик\nПроекти 170-рэм джыри хагъэхъощт Проекти 170-рэм джыри хагъэхъощт


Лъэшэу сафэраз — Адыгэ макъ\nЗигугъу къэсшIымэ сшIоигъор непэрэ лъэхъаным илIыхъужъхэу медицинэм иIофышIэхэр ары.\nМы илъэсэу икIырэм иIоныгъо мазэ дунаир зэлъызыкIугъэ коронавирусыкIэм сэри сырихьылIи, ащ «ишIушIэкIэ» Мыекъопэ къэлэ сымэджэщым щагъэпсыгъэ госпиталым сычIэфэгъагъ. СиIофхэм язытет уигъэгушIонышхоу щытыгъэп, къин слъэгъугъ, ау слъакъо сыкъытеуцожьыгъ. Ар сэрэп зишIушIагъэр, пстэумэ апэу врачэу къысэIэзагъэхэр ары, ащ ыуж укъикIымэ, медсестрау, медбратэу ахэм къатхыгъэр къысэзышIэфыгъэхэр, нэмыкIэу сымаджэхэм къадекIокIэу сызчIэфэгъэ отделением чIэтхэр ары.\nХэты сыд еIоми, сэ сшъхьэкIэ сыушэтыгъэ тимедицинэ иIофышIэхэр акIуачIи, агуи, апси халъхьэзэ цIыфхэм IэпыIэгъу зэрафэхъухэрэр. КъызэрэсIуагъэу, Iоныгъор ары сызчIэфагъэр госпиталым, ау ащыгъуми сымаджэу чIэлъыгъэр бэ. Мэзэ пчъагъэ хъугъэу вирусым ущызыухъумэрэ шъошэ зэтегъэпытахьыгъэшхохэр ащыгъэу ащ Iоф щызышIэхэрэр зэрэпшъыгъагъэхэр, кIуачIэу яIэр гъунэм зэрэнэсыгъагъэр нафэ, ау зыпарэкIи ар къызхамыгъэщэу япшъэрылъхэр агъэцакIэщтыгъэх. Зы нэбгырэ иIоф Iэпэ-дэлэл ышIыгъэу тлъэгъугъэп.\nМы зэпахырэ узыр кIэ, икъу фэдизэу зыфэдэр зэрамыгъэшIагъэуи аIо, ау иIофшIэн хэшIыкI фыримыIэу, цIыфым рипэсыщтыр ымышIэу зы врач тырихьылIагъэп. Пчыхьэми пчэдыжьыми тэ къытэIэзэнэу къытэпхыгъэ врачыр къытхахьэщтыгъ, нахь хьылъэхэм непэ пчъагъэрэ ашъхьагъ къихьэщтыгъ.\nЮсуп Байзэт врачэу сэ къысэIэзагъ. Коронавирусыр къытхэмыхьэфэкIэ хирургэу Iоф ышIагъ, узыр къызежьэм, ащ узэребэныщтым зыфигъэсэжьыгъ. Илъэс 29-рэ ныIэп ыныбжьыр, щыIэныгъэр ыпэ илъ. Арэу щытми, исэнэхьат къыфигъэуцугъэ пшъэрылъыр егъэцакIэ, уз мэхъаджэр къеолIэным ищынагъо шъхьащытэу Iоф ешIэ.\n«ЗэкIэри дэгъу хъущт, шъугу шъумыгъэкIод» ренэу къытиIощтыгъ. Ар зызэхэтхыкIэ, тызэтеуцожьынышъ, тиунагъохэм тызэрахэхьажьыщтым тицыхьэ телъ къэхъущтыгъ. Тыпфэраз, Байзэт, тхьауегъэпсэу!\nАщ ыужым кардиологэу Даур Мадинэ къысэIэзэнэу хъугъэ. Бзылъфыгъэ пIокIэ цIыкIоу, шъабэу, макIэу гущыIэу, ау нэщх-гущх зэпытэу щыт. Iэзэгъу уцхэм анахьэу ар къызэрэтIущхыпцIэрэм нахьыбэу ишIуагъэ къытэкIыгъ сшIошIы. Коронавирус мэхъаджэм уз гъэтIылъыгъэу тиIагъэхэр къыгъэбырсырыгъэхэу, къин тыхэтыгъ. Мадинэ упчIэхэр бэу теттакъощтыгъэх. Хэзыгъэ имыIэу зэкIэми джэуап зэхэугуфыкIыгъэ къаритыжьыщтыгъ, щэIэгъэшхо къытфыриIагъ. Шъхьащэ фэтэшIы тиврач шъэбэ цIыкIу!\nКъытхахьэщтыгъ врач ныбжьыкIэу Ангелина Гутаревари. Ар тэ къытэпхыгъэу къытэIазэхэрэм ащыщыгъэп, дежурствэ иIэ зыхъукIэ, тиIофхэм язытет зыщигъэгъозэнэу къычIахьэщтыгъ. Ау ренэу ыгу еты-гъэу къытэдэIущтыгъ, упчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыщтыгъэх. Зыгорэм IэпыIэгъу ищыкIагъэмэ Iэпэдэлэл ышIыгъэп, нэужыми ынаIэ тыригъэтыщтыгъ.\nСэ сшъхьэкIэ згъэшIагъощтыгъэр нэбгырэ пэпчъ раIон, зэрагъэрэхьатын къызэрагъотыщтыгъэр ары. Ащ фэдэу гукIэгъу хэлъэу, дахэу, шъабэу къызыбдэгущыIэхэкIэ, угу къыдащаещтыгъ, узым уебэны пшIоигъоу, кIочIэ тIэкIоу уиIэр епхьылIэщтыгъ. Ащ тетэу зы нэбгырэп, нэбгыритIоп ахэм сэ слъэгъузэ узым къыIэпахы-\nгъэр, щыIэныгъэм къыхащэжьыгъэр.\nАхэр зэкIэ къыгурыIощтхэп ащ фэдэ чIыпIэ имыфагъэм… Жьэу дунаим тетыр бэ, ау ар о пфэхъурэп, уетхьалэ… Тхьэм селъэIу ащ фэдэ чIыпIэ ащ нахьыбэрэ зыпари имы-\nНыбжьи сщыгъупшэжьыщтэп отделением чIэт медсестрахэм ащыщэу Вероника Политаевам игущыIэхэр. «ЦIыф пстэуми: министрэми, пхъэнкIакIоми, зынэхэм ымылъэгъурэми, зытхьакIумэ зэхимыхырэми.., дунаим псаоу тетынэу фитыныгъэ иI. Арышъ, тыздеIагъэу, зыпсэ къэдгъэнагъэр нахьыбэ къэси, тэркIэ нахь гушIуагъу» ыIуагъ ащ.\nКоронавирусыр къежьэным ыпэкIэ медицинэм инэмыкI сэнэхьат рылажьэщтыгъэу бэ госпиталым непэ Iоф щызышIэрэр. Зыр хирургыгъ, адрэр гум еIазэщтыгъ, ящэнэрэр неврологыгъ… ГущыIэм пае, къызщытэIазэщтыгъэхэм чIэтыгъэ медбратэу Павел Зарапиным поликлиникэм массажистэу Iоф щишIэщтыгъ. Медицинэм тегъэуагъэм хахъуи, IэпыIэгъу ящыкIагъэ зэхъум госпиталым къэкIуагъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым имедицинэ институт истудентыбэ мыщ чIэт. Ахэр врачхэм яIэпыIэгъушхох, цIыфэу чIэлъхэм ягужьыдэгъэкIыпIэх. Лъэшэу сафэраз ныбжьыкIэ цIыкIухэм. СыхьатныкъокIи тизакъоу тыкъагъанэщтыгъэп, тикIалэхэм фэдэу къытфэгумэкIхэу ташъхьагъ итыгъэх. ЕтIани зэкIэ къыташIэфын фаер ашIэщтыгъ, хэшIыкI зэрэфыряIэр къахэщэу аIэ екIущтыгъ. Ахэр врач хьазырых.\nЫпэкIэ зигугъу къэсшIыгъэхэм анэмыкIэу госпиталым ия 7-рэ къат Iоф щызышIэхэрэм ацIэ къесIомэ сшIоигъу. Ахэр: сабый ежэрэ бзылъфыгъэхэу коронавирусыр къызэолIагъэхэм яIэзэрэ врачэу Ольга Бережнаяр, медсестрахэу Светлана Гаджиевар, Наталья Шевченкэр, Вероника Кулагинар, Анна Тахмазян, Ирина\nБукановар, Галина Авдеевар, Джавгарат Ширововар, медбратхэу Бикаев Мовсур, Ганукаев Джабраил, Дадаев Лом-Али, Оз Кемал, Арсмик Арземиковыр, санитаркэхэр.\nСэ сшъхьэкIи, я 13-рэ палатэм къыздилъыгъэхэм ацIэкIи зэпстэумэ «тхьашъуегъэпсэу» ясэIо, шъхьащэ афэсэшIы! Псауныгъэ пытэ яIэнэу, уз мэхъаджэм къыухьанхэу, яунагъомэ адатхъэу щыIэнхэу сафэлъаIо!\nПредыдущая Илъэсыр имыкIызэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фашIын ямурад\nСледущая ТХЬЭРКЪОХЪО Теуцожь Якъубэ ыкъор


Цыхьэу къафашIырэм хэхъуагъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 19.04.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\n2 018-рэ илъэсым мы структурэм зыкъыфэзыгъэзэгъэ цIыфхэм яIофыгъохэр зэхэфыгъэхэ зэрэхъугъэм изэфэхьысыжьхэр ары анахь шъхьаIэу щытыгъэр.\nШъолъырым щыпсэухэрэр зыгъэгумэкIыхэрэ Iофыгъохэр республикэм ихэбзэ къулыкъухэм псынкIэу къазэралъигъэIэсхэрэмкIэ, зэпхыныгъэ дэгъу зэрадыриIэмкIэ омбудсменым зэрэфэразэр АР-м и ЛIышъхьэ пэублэм къыхигъэщыгъ.\n— Шъо шъуалъэныкъокIэ къикIыхэрэ Iофыгъуабэхэу зизэшIохын тыхэлэжьэн тлъэкIыщтхэмкIэ зыкъытфэшъогъазэ. Республикэм щыпсэухэрэм зэпхыныгъэ адытиIэным изы амалэу теплъы уполномоченнэм иаппарат. IофшIэным мыщ фэдэ екIолIакIэ зэрэфышъуиIэмкIэ тышъуфэраз. Ащ ишIуагъэкIэ цIыфхэмкIэ мэхьанэшхо зиIэ Iофыгъуабэ зэшIотхын тэлъэкIы, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАнатолий Осокиным къызэриIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым гъогогъу 610-рэ цIыфхэм закъыфагъэзагъ. НахьыбэрэмкIэ ахэр зыгъэгумэкIыхэрэр псэупIэ зэрагъэгъотынымкIэ фитыныгъэу яIэхэр укъуагъэхэ зэрэхъурэр ары. Мыщ дэжьым анахь шъхьаIэу зигугъу къышIыгъэр сэкъатныгъэ зиIэхэ сабыйхэм, унагъохэу мы купым къыхиубытэхэрэр зэрысхэм яфитыныгъэхэр зэтегъэуцожьыгъэнхэр ары. Джащ фэдэу коммунальнэ фэIо-фашIэхэр зэрафагъэцакIэхэрэм, экологием, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ яфитыныгъэхэр укъуагъэхэ зэрэхъухэрэм, нэмыкI Iофыгъохэм япхыгъэ дэо тхылъхэр къаIэкIахьэх.\n— Ыпэрэ илъэсхэр пштэхэмэ, зыкъытфэзыгъазэхэрэмкIэ гъот макIэ зэряIэм иIофыгъо анахь шъхьаIэу щытыгъэмэ, джы ахэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэ. Мыщ дэжьым мэхьанэшхо зиIэу къэпIон плъэкIыщтыр цIыфхэм республикэм ихэбзэ къулыкъухэм цыхьэу афашIырэм зэрэхэхъуагъэр ары, — къыIуагъ А. Осокиным.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэм яфитыныгъэхэмкIэ Уполномоченнэу республикэм щыIэм къыIэтыгъэхэ гумэкIыгъохэм ахэплъэщтых, ахэр зэхэфыгъэнхэмкIэ профильнэ ведомствэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыщтых.


ХэшIыкI фызиIэм ыгъэIорышIэныр нахьышIу — Адыгэ макъ\nХэшIыкI фызиIэм ыгъэIорышIэныр нахьышIу\nРедактор 18.11.2019 19.11.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЧъыгхэтэ товариществэхэм электроэнергиер аIэкIэзыгъэхьэрэ псэуалъэхэм ягъэфедэн епхыгъэ Iофхэр ары зыфэгъэхьыгъагъэр АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэ игуадзэу Шъэо Аскэр зэхищэгъэгъэ зэхэсыгъор.\nМы объединениехэм электричествэр аIэкIэзыгъэхьэрэ псэуалъэхэм ягъэфедэн законхэм адиштэу зыпкъ игъэуцожьыгъэным мызэу, мытIоу Парламентым щытегущыIагъэх. Ащ фэгъэзэгъэщт IофшIэкIо куп зэхащагъэу, къалэу Мыекъуапэрэ Мыекъопэ районым ялIыкIохэмрэ чъыгхэтэ товариществэхэм япащэхэмрэ зэIукIэгъухэр адашIыгъэх.\nЭлектричествэр зэпыу имыIэу цIыфхэм аIэкIэхьаным, щынэгъончъэу ар къэзытырэ псэуалъэхэм Iоф ашIэным апае ахэр бгъэкIэжьынхэу е зэблэпхъунхэу ищыкIагъ. Ар ежь товариществэхэм ахэтхэм акIуачIэкIэ зэшIохыгъуаеу щыт, а Iофым фэгъэзэгъэ организацием ыгъэIорышIэнэу ептыжьынхэ фае. ООО-у «Баланс-Энерго» зыфиIорэм ыштэжьынхэу хьазыр. СНТ-м (садово некоммерческое товарищество) ыкIи ДНТ-м (дачное некоммерческое товарищество) зипсэуалъэхэр ащ фэзыгъэзэжьыгъэхэри ахэтых.\nЗэхэсыгъом мы компанием ипащэу Игорь Лычко, «Кубаньэнерго» и Адыгэ электрическэ сетьхэм яинженер шъхьаIэу, Парламентым идепутатэу Хъурэе Адамэ, ПАО-у «ТНС энерго Кубань» зыфиIорэм и Къутамэу АР-м щыIэм ипащэу Даур Вячеслав, нэмыкIхэр хэлэжьагъэх.\n«Баланс-энергом» ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, мэлылъфэгъу мазэу мы лъэныкъомкIэ яIофшIэн зырагъэжьагъэм къыщыублагъэу, товариществэ 22-рэ ябаланс хагъэуцожьыгъах. СНТ-м ыкIи ДНТ-м зэзэгъыныгъэу адашIыгъэхэм къады-хэлъытагъэу, электричествэм икIуапIэхэми, трансформаторхэми, нэмыкI псэуалъэу мыщ пае агъэфедэхэрэми язытет лъыплъэрэр, зэщыкъуагъэ горэ фэхъугъэмэ, елбэтэу зыгъэцэкIэжьырэр мы компаниер ары. ЦIыфхэр зыщыфаем афытеонхэ алъэкIынэу чэщи мафи телефоным Iоф ешIэ. Зэщыкъуагъэ щыIэмэ зэрэкIохэрэм имызакъоу, тхылъхэм ягъэхьазырынкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи IэпыIэгъу афэхъух. Товариществэу мы компанием зезыпхыжьыгъэхэм ялIыкIоу зэхэсыгъом хэлажьэхэрэми ар къаушыхьатыгъ, «Баланс-Энергом» ипшъэрылъхэр зэригъэцакIэхэрэм егъэразэхэу ары къызэраIуагъэр.\nШъэо Аскэр иеплъыкIэхэр къыриIотыкIхэзэ, электричествэр къэзытырэ псэуалъэхэр джыри зыми фэзымыгъэзэжьыгъэхэм компаниеу зыгъэIорышIэщтхэр ежьхэм къыхахынышъ, зэзэгъыныгъэм дыкIэтхэнхэу фитыныгъэ зэряIэр къыхигъэщыгъ.\n— ХэшIыкI фызиIэ организацие къыхэмылажьэу мыщ фэдэ псэуалъэхэм зэпымыоу Iоф ябгъэшIэныр, щынэгъончъэхэу пIыгъынхэр псынкIэп. Ар сыдигъокIи къыдэшъулъытэн фае, — къыIуагъ ащ. — ЦIыфхэм ящынэгъончъагъэрэ псэукIэ амал тэрэзхэр яIэнхэмрэ тэркIэ анахь шъхьаIэх. Товариществэхэм ахэтхэм ялъэIукIэ мы Iофым ыуж тихьагъ, зэпстэури зыпкъ итымыгъэуцоу Iэпэдэлэл зэрэтымышIыжьыщтыр теубытагъэу къэсIон слъэкIыщт.\nКъызэрэтIуагъэу, товариществэ 44-м щыщэу 22-р ары «Баланс-Энергом» зыфэзыгъэзэжьыгъэр, адрэхэр джыри ехъырэхъышэх. Ахэм ялIыкIоу зэхэсыгъом къырагъэблэгъагъэхэм яупчIэхэм электроэнергием фэгъэзэгъэ организациехэм яIофышIэхэм джэуапхэр аратыжьыгъэх. НэмыкI гумэкIыгъоу товариществэхэм яIэхэми зэхэсыгъом щатегущыIагъэх.\nПредыдущая Илъэпкъ гъунэнчъэу фэшъыпкъагъ\nСледущая Коммунальнэ фэIо-фашIэхэр


Home » Adyghe » 15 2. Corinthians » 12\nЗиусхьаным Паул Іофхэу къыригъэлъэгъугъэхэри къыфигъэнэфагъэхэри\nИшІуагъэ къэмыкІощтми, сызщытхъужьын фае. Зиусхьаным сигъэлъэгъугъэ Іоф гъэшІэгъонхэми, къысфигъэнэфэгъэ Іоф гъэшІэгъонхэми сакъытегущыІэщт. 2Христос зыгу илъ лІы горэ* сэшІэ. Илъэс пшІыкІуплІкІэ узэкІэІэбэжьмэ, Тхьэм ар ящэнэрэ уашъом дихьыягъ. Пкъы хэлъыгъа, хэмылъыгъа, сэ сшІэрэп, Тхьэм ар ешІэ. 3,4Тхьэм а лІыр дихьыий, джэнэтым зэрэригъэхьагъэр сэшІэ. Пкъы хэлъыгъа, хэмылъыгъа сэ сшІэрэп, Тхьэм ар ешІэ. КъэпІон умылъэкІын гущыІэхэу, цІыфым къыІотэжьынхэу зыфимытхэр а лІым зэхихыгъэх. 5А лІым сыщытхъужьынэу сыфай; сэ сшъхьэкІэ лъэкІыныгъэ зэрэсимыІэм нэмыкІкІэ сызщытхъужьынэу сыфаеп. 6Сызщытхъужьынэу сыфэягъэми, зэхэшІыкІ зимыІэм сыфэдэщтыгъэп, сыда пІомэ шъыпкъагъэр къасІощтыгъ. Ау зысэщыІэ, зыгорэм Іофхэу сшІэхэрэр зилъэгъухэкІэ, е гущыІэхэу сэ къасІохэрэр зызэхихыхэкІэ, сызэрилъытэрэм нахьи нахьыбэу симылъытэным пае.\n7Тхьэм къысфигъэнэфэгъэ Іофышхохэм апае зысымыгъэиныщэным пае, уз горэу къысхэорэ панэм фэдэр спкъы хэлъ хъугъэ. Ар шэйтаным иІофтабгэ фэд. Зысымыгъэиныщэным пае, лые къысехы. 8А панэр хихыжьынэу Зиусхьаным гъогогъуищэ селъэІугъ. 9Ау Зиусхьаным къысиІуагъ: «Сэ сынэшІу къызэрэпщысфэрэр оркІэ икъун, сыда пІомэ о лъэкІыныгъэ уимыІэ зыхъукІэ, силъэкІыныгъэшхо нахь къэлъагъо». Арэущтэу Христос илъэкІыныгъэ къысхэлъыным пае, лъэкІыныгъэ зэрэсимыІэмкІэ нахь сигуапэу сызщытхъужьыщт. 10Арышъ, Христос сызэрэфэлажьэрэм пае, лъэкІыныгъэ симыІэми, къысэхъонхэми, къин слъэгъуми, къин сагъэщэчми, гухэкІ сиІэми сэгушІо; сыда пІомэ лъэкІыныгъэ симыІэ зыхъукІэ, нахь лъэш сэхъу.\n12:2 Христос зыгу илъ лІы горэ – Паул зытегущыІэрэр ежь ышъхь ары.\nПаул шІошъхъуныгъэ зиІэ цІыфхэу Коринф дэсхэм зэрафэгумэкІырэр\n11ЗэхэшІыкІ зимыІэм фэдэу сыкъэгущыІагъ, ау арэущтэу сыкъэгущыІэнэу шъо сежъугъэзыгъ. Шъо шъукъысщытхъужьын фэягъ, сыда пІомэ сэ пкІэ симыІэми, а апостол джадэхэу зыфашъуІохэрэм анахьи сэ зыкІи санахь цІыкІоп. 12Апостолэу сызэрэщытыр къэзыгъэшъыпкъэжьырэ Іофхэу нэшэнэ гъэшІэгъонышхохэри, Іофышхо гъэшІэгъонхэри, лъэкІыныгъэ зыхэлъ Іофышхохэри шъуадэжь теубытэныгъэшхокІэ сэ щысшІагъэх. 13Сэ хьылъэ сызэрэшъуфэмыхъугъэм нэмыкІэу, адрэ чылыс зэІукІэхэм сызэрадэзекІуагъэм нахьи нахь дэеу сыкъыжъудэзекІуагъа? Хьылъэ сызэрэшъуфэмыхъугъэмкІэ губгъэн къысфэшъумылъэгъу.\n14Джы ящэнэрэу шъуадэжь сыкъэкІонэу сыхьазыр, ау хьылъэ сышъуфэхъущтэп, сыда пІомэ сызыфаер шъуимылъкоп, шъоры нахь. Бынхэм ятэ-янэхэмэ мылъку афаугъоинэу апшъэ илъэп, ау ятэ-янэхэр ары зибынхэм афэзыугъоин фаехэр. 15Сэ инэу шъо шІу шъуслъэгъоу, шъо нахь макІэу шІу сышъулъэгъужьыми, шъо шъупсэхэмэ апае зэкІэ сиІэр згъэкІодынэу, сэ сшъхьэкІи зызгъэкІодыжьынэу сигопэщт. 16Арэущтэуи орэхъу, хьылъэ сышъуфэхъугъэп. Ау тхьагъэпцІыгъэкІэ сыжъудэзекІуи, шъусыубытыгъэу шъоІо. 17Шъуадэжь сэ къэзгъэкІогъэ лІыхэм ащыщэу зыгорэмкІэ шъуишІуагъэ къызэзгъэкІыгъа? 18Тит шъуадэжь кІонэу селъэІугъ, сшыхэм ащыщэуи зы гъусэ фэсшІыгъ. Тит шъуишІуагъэ къызэригъэкІыгъэп, арыба? Зыгу зыпсэкІэ тызекІоу, а зы гъогум тытетыгъэба?\n19Мыщ фэдизэу тызпылъыгъэр шъуапашъхьэ зыщыдгъэхыеныр арэу шъогугъа? Ау Христос тыгухэм арылъэу Тхэм ыпашъхьэ тыщыгущыІагъ ыкІи, силъапІэхэр, мы Іоф пстэури зыфатшІэрэр гурэ псэрэкІэ нахь лъэкІыныгъэ шъодгъэгъотыныр ары. 20Сыда пІомэ шъуадэжь сыкъызыкІокІэ, сызэрэфаеу шъо шъущымытэу шъузгъотэу, шъори шъузэрэфаеу сэ сыщымытэу сыжъугъотынкІэ сэщынэ. Зэщыхьаныр, шъугъоныр, губжыныр, зэмызэгъыныр, нэмыкІ цІыфхэм ІэягъэкІэ атегущыІэныр, бзэгухьаныр, зышІошІыжьыныр, зэхэтхъогъэ Іофхэр къэхъунхэкІэ сэщынэ. 21Шъуадэжь къызыкІожькІэ, шъуапашъхьэ Тхьэм аргорэу сыщигъэцІыкІунэу сэщынэ, псэкІод зы-\nшІэгъэ цІыфыбэу зигумыкъэбзэным, зизинэ шІэным, зимыхъомышІэ псэукІэу зыхэтхэм афыкІэмыгъожьыгъэхэм сыгу къырагъэонэуи сэщынэ.


ТищыIэныгъэ чIыпIэшхо щызыубытырэ къулыкъу | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nРеспубликэм ипащэ Iофтхьабзэм пэублэ псалъэ къыщишIызэ, мы къулыкъум зищыIэныгъэ гъогу езыпхыгъэ пстэуми, анахьэу ветеранхэм, игуапэу къафэгушIуагъ. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи тищыIэныгъэ, экономикэм чIыпIэшхо ащызыубытырэ къулыкъум непэ ипшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу зэригъэцакIэхэрэр хигъэунэфыкIыгъ. ГъогукIэу ашIыхэрэм, агъэцэкIэжьыхэрэм яшIуагъэкIэ шъолъырым хэхъоныгъэхэр зэришIыхэрэр къыхигъэщыгъ. Тигъогухэр зыгъэпсыгъэхэм, Хэгъэгу зэошхом ыуж ахэр зэтезыгъэуцожьыгъэхэм, непэ Iоф зышIэхэрэм АР-м и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъэх.\n— Федеральнэ гъогухэм адакIоу шъолъыр ыкIи чIыпIэ мэхьанэ зиIэ гъогухэр тэшIых, зэтетэгъэпсыхьэх, мы лъэныкъомкIэ Iофышхо зэшIотэхы. Тигъогухэр щынэгъончъэу щытынхэм а пстэури фэIорышIэ. Мы аужырэ илъэсхэм сэциальнэ мэхьанэшхо зиIэ мыщ фэдэ проект заулэ республикэм щыдгъэцэкIагъ. Джырэ уахъти зэшIотхырэр макIэп. ГущыIэм пае, Мыекъуапэ къекIолIэрэ автомобиль гъогоу «Кавказ» зыфиIорэр зэтетэгъэпсыхьэ, тэгъэкIэжьы. Джащ фэдэу къуаджэхэу Лъэустэнхьаблэ, Тыгъургъой, тикъушъхьэхэм якIолIэрэ гъогухэр, нэмыкIхэр тэгъэцэкIэжьых, ахэр шэпхъэшIухэм адиштэнхэм тынаIэ тет. Тикъэлэ шъхьаIэ къэзыухьэрэ гъогум ишIыни тинэплъэгъу идгъэкIырэп. Мы илъэсым километрэ 47-рэ зикIыхьэгъэ гъогухэр дгъэцэкIэжьыщтых, шъолъыр ыкIи муниципальнэ гъогухэм яшIын, язэтегъэпсыхьан, ягъэцэкIэжьын сомэ миллиардитIум ехъу пэIудгъэхьанэу тэгъэнафэ. Мы хъызмэтым епхыгъэу непэ нэбгырэ минрэ ныкъорэм ехъумэ республикэм Iоф щашIэ, ыпэкIэ къызэрэхэзгъэщыгъэу, экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм ахэм яIахьышхо хэлъ. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэм ащыщ шэпхъэшIухэм адиштэрэ гъогухэр нахьыбэу шIыгъэнхэр. Ар зэшIохыгъэным, тигъогухэр щынэгъончъэнхэм, ащ дакIоу цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэм тишъыпкъэу тыдэлэжьэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ.\n«Адыгеим изаслуженнэ псэолъэшI» зыфиIорэ щытхъуцIэр гъогу хъызмэтым иIофышIэ нэбгырэ заулэмэ афагъэшъошагъ. Джащ фэдэу бгъэхэлъхьэ тамыгъэу «Урысые Федерацием игъогушI гъэшIуагъ» зыфиIорэр иIофшIэнкIэ, игъэхъагъэхэмкIэ къылэжьыгъ «Адыгеяавтодорым» иинженер шъхьаIэу Къазый Сэфэрбый. Мыхэм зэкIэми ыкIи зэхахьэм хэлэжьэгъэ пстэуми КъумпIыл Мурат джыри зэ къафэгушIуагъ, псауныгъэ, щыIэкIэшIу яIэнэу къафэлъэIуагъ.\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм ирэзэныгъэ тхылъхэр зытефэу алъытэгъэ къулыкъушIэхэми Iофтхьабзэм щафэгушIуагъэх, къалэжьыгъэхэр аратыжьыгъэх.\nРеспубликэм итворческэ купхэм къагъэхьазырыгъэ концертымкIэ мэфэкI зэхахьэр зэфашIыжьыгъ.


Апэрэ вакцинэм итхын рагъэжьагъ — Адыгэ макъ\nАпэрэ вакцинэм итхын рагъэжьагъ\nЗэпахырэ узэу коронавирусым пэшIуекIорэ вакцинэм иушэтын Урысыем псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ щаублагъ, — къеты УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу Алексей Кузнецовым.\n«Микробиологием ыкIи эпидемиологием илъэпкъ ушэтын гупчэу Гамалеи ыцIэкIэ щытым къыугупшысыгъэ вакцинэм иушэтын аухыгъ, ар псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ министерствэм щатхынэу щыт, — къыIуагъ министрэм игуадзэ.\nМыщ ыпэкIэ псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ министрэу Михаил Мурашко къызэриIуагъэмкIэ, планым хэтэу ыпэкIэ уплъэкIунитIоу ашIыгъэм изэфэхьысыжьхэм къадыхэлъытагъэу апэрэ вакцинэм иушэтын шышъхьэIум иапэрэ мафэхэм рагъэжьэщт. Ящэнэрэ уплъэкIуным къыхиубытэу шIоигъоныгъэ зиIэхэм вакцинэр зыхарагъэлъхьан алъэкIыщт.\nДжащ фэдэу медицинэм иIофышIэхэу коронавирусыр къапыхьанымкIэ щынагъо зышъхьащытхэм шышъхьэIу-Iоныгъо мазэхэм вакцинэр зыхалъхьан зэралъэкIыщтыр министрэм къыIуагъ. Гамалеим игупчэ къызэрэщаIуагъэмкIэ, апэрэ вакцинэм изы Iахь шышъхьэIум ыгузэгум хьазыр хъущт. Джащ фэдэу министрэм къызэрэкIигъэтхъыгъэмкIэ, шIоигъоныгъэ шIыкIэм тетэу вакцинэр цIыфхэм ахалъхьащт.\nПредыдущая Лъэпкъым идахэ еIэты\nСледущая Илъэсныкъо IофшIэныр, пшъэрылъхэр


Адыгеир зекIохэм къыхахыным пае Адыгеир зекIохэм къыхахыным пае » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Адыгеир зекIохэм къыхахыным пае Адыгеир зекIохэм къыхахыным пае\nАдыгеир зекIохэм къыхахыным пае Адыгеир зекIохэм къыхахыным пае\nЗекIо-къэбар гупчэу «Адыгея — горы удовольствий» зыфиIорэмрэ зекIонымкIэ ыкIи зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэмкIэ АР-м и Комитетрэ зэгъусэхэу зекIо зыгъэпсэфыпIэу тиреспубликэ итхэм япащэхэм мы тхьамафэм IофшIэгъу зэIукIэгъу афызэхащэгъагъ. Ар Хьаджыкъо (Каменномостскэм) дэт зыгъэпсэфыпIэу «Горная» зыфиIорэм щыкIуагъ. ЗекIо-къэбар гупчэу «Адыгея — горы удовольствий» зыфиIорэмрэ зекIонымкIэ ыкIи зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэмкIэ АР-м и Комитетрэ зэгъусэхэу зекIо зыгъэпсэфыпIэу тиреспубликэ итхэм япащэхэм мы тхьамафэм IофшIэгъу зэIукIэгъу афызэхащэгъагъ. Ар Хьаджыкъо (Каменномостскэм) дэт зыгъэпсэфыпIэу «Горная» зыфиIорэм щыкIуагъ.\nЗекIо-къэбар гупчэу «Адыгея — горы удовольствий» зыфиIорэмрэ зекIонымкIэ ыкIи зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэмкIэ АР-м и Комитетрэ зэгъусэхэу зекIо зыгъэпсэфыпIэу тиреспубликэ итхэм япащэхэм мы тхьамафэм IофшIэгъу зэIукIэгъу афызэхащэгъагъ. Ар Хьаджыкъо (Каменномостскэм) дэт зыгъэпсэфыпIэу «Горная» зыфиIорэм щыкIуагъ.\nНэмыкI шъолъырхэм дамыхьыхыхэу Адыгеир зекIохэм къыхахыным пае зекIо зыгъэпсэфыпIэхэм япащэхэм къыдыхалъытэн фэе лъэныкъоу, зыхагъэхъонэу щыт Iофыгъоу алъэгъухэрэм, ахэм ащыщэу ежьхэм акIуачIэкIэ зэшIуахышъущтхэр зыфэдэхэм ыкIи къэралыгъор, шъолъыр пащэхэр къазэрадеIэнхэ алъэкIыщтхэм атегущыIагъэх.\nЗекIо-къэбар гупчэм ипащэу Ольга Ивановам хигъэунэфыкIыгъ аужырэ илъэсхэм Адыгеим зекIоным лъэшэу зэрэщыхэхъуагъэр, зекIохэр нахьыбэу тишъолъыр къихьэхэ зэрэхъугъэр ыкIи лъэпкъ мэфэпчъым тизыгъэпсэфыпIэхэм ащызэхащэрэ мэфэкIхэр, фестивальхэр зэрэхэуцуагъэхэр. Ащ къикIырэр хьакIэщ ыкIи зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм япащэхэм ежьхэр зибысымхэр зекIохэм къахырагъэхыным пае шъолъырым итарихъ, пылъ къэбарым, хабзэу щызэрахьэрэм, лъэпкъ шхынэу щашIыхэрэм нэIуасэ зэрэщафашIыщтхэ шIыкIэ-амалхэм яшъыпкъэу яусэнхэ фае.\nЗекIонымкIэ Комитетым ипащэу Къэлэшъэо Инвер зэкIэм щысэ къыхьыгъ — адыгэ къуаем ифестиваль шъолъыр гъунапкъэр зэпичи, Краснодар ищэпIэ гупчэхэм къэгъэлъэгъон-ермэлыкъ шIыкIэм тегъэпсыхьагъэу ащыкIуагъ. Джы ащ фэдэу Тэхъутэмыкъое районым ит щэпIэ-гупчэ инхэм ыкIи Къырым адыгэ къуаем икъэгъэлъэгъон-ермэлыкъхэр ащызэхащэщтых. Нэбгырэ миллион 13 зыщызэблэкIырэ щэпIэ-гупчэхэм унэгъо-унагъоу къяуалIэх. Къуаер зыщэфырэ пэпчъ ар зыщашIыгъэм къыкIэупчIэ, ащ кIыгъоу шъолъырым ит зыгъэпсэфыпIэхэм якъэбар игъэкIотыгъэ зэрыт нэпэеплъ тхылъ цIыкIухэри аIэкIэбгъэхьанхэ плъэкIыщт.\nШъолъырыр зекIо лъэныкъомкIэ ябгъэшIэнымкIэ къэбарлъыгъэIэс амалхэм мэхьанэу яIэр Ольга Ивановам къыкIигъэтхъыгъ: «2018-рэ илъэсым, жъоныгъокIэ мазэм шъолъыр къэбарлъыгъэIэс амалхэм яфестиваль Адыгеим щызэхэтщэгъагъ. Шъолъыр 30-мэ къарыкIыгъэ журналист 80-м IофшIэгъи 100 фэдиз якъэбарлъыгъэIэс амалхэм къащатыжьыгъагъ, а зэпстэуми Адыгеим ыцIэ ащыIугъ. «Урысыем имэшIоку гъогухэр» зыфиIорэ журналми Адыгеим изекIо чIыпIэхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэ къыхядгъэутыгъагъ. МэшIокум итIысхьэхэрэр мызэщынхэм пае гъогум тетыфэхэ къаратырэ журналхэм яджэх. Ащ фэдэ къэбарлъыгъэIэс амалхэри гъэфедэгъэнхэ фае. Рекламэ зыфэпшIыжьыным, зябгъэшIэным утещыныхьанэу щытэп».\nЕжь зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм япащэхэми упчIэхэр къатыгъэх. ГущыIэм пае, IэкIы-\nбым ит зыгъэпсэфыпIэхэм афэдэу, Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм яуахътэ ащызыгъэкIорэ зекIохэр Азижскэ гъочIэгъым кIонхэу фаехэ хъумэ, шъхьадж иамалкIэ намыгъэсхэу, зекIо зещэ куп зэхэщагъэу, ахэм макъэ арагъэIузэ, къякIуалIэхэзэ ятуристхэр аугъоинхэшъ, чIыпIэм нагъэсынхэ алъэкIынэу гъэпсыгъагъэмэ зэрэдэгъугъэм игугъу къашIыгъ.\nДжырэкIэ зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр зэзыпхыщт зекIо зещэ куп шъхьаф зэхэпщэнкIэ Iэрыфэгъу дэдэп, мэфэ зытIу нахьыбэрэ Адыгеим щымыIэрэ гъэпсэфакIохэр нахьыбэрэмкIэ ежьхэм ямашинэхэм зэрарысхэр ыкIи тыди зэрэнэсыхэрэр ащ ипэрыохъух. Ау ежь зыгъэпсэфыпIэ пащэхэр ащкIэ IэпыIэгъу зэфэхъунхэу зэзэгъынхэ ыкIи зэдэлэжьэнхэ алъэкIыщт. Ащ фэдэ шIыкIэм зэикI зекIо шъолъыр къыгъэпсыщт. Ар хэкIыпIэшIу!\nДжырэ уахътэм дунэе хъытыум кIуачIэу иIэри, ащ ишIыкIэ-амалхэри къызфагъэфе-дэнхэ зэрэфаем зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм япащэхэм анаIэ тырагъэтыгъ. Нэбгырэ минипшI пчъагъэ зыкIэтхэгъэ блогерхэр къырагъэблагъэхэзэ ашIыныри амалышIу. Ахэм яеплъыкIэхэу къатхыжьыхэрэм яджэрэ пстэури шъолъырым зекIоныр зэрэщызэхэщагъэм, зыгъэпсэфыпIэхэм ядэгъугъэ нэIуасэ зэрафэхъущтхэм щэч хэлъэп.\nИгуапэу Ольга Ивановам хигъэунэфыкIыгъ Адыгеим ипредприятие зэфэшъхьафхэр фестивальхэм, зекIо мэфэкIхэм язэхэщэнкIэ IэпыIэгъу къызэрафэхъухэрэр. Ащ фэдэу зыцIэ къыриIуагъэхэр псы IэшIур (лимонадыр) къыдэзыгъэкIырэ Мыекъопэ хъызмэтшIапIэр ыкIи Мыекъопэ щэ заводыр.\n«Кластерэу «Зихия» зыфиIорэм епхыгъэ программэм игъэцэкIэн сыд шIуагъэу къытфихьыщтыр?» аIуи упчIэу къатыгъэм иджэуап къыритыжьыгъ Къэлэшъэо Инвер: «Федеральнэ программэм къыдыхелъытэ псэупIэхэу Дахъо, Гъозэрыплъэ ыкIи Лэгъо-Накъэ якIурэ гъогухэр зэпхыгъэу гъэцэкIэжьыгъэнхэр, осрыкIо гъогухэр шIыгъэнхэр. ЗыкIэ Лэгъо-Накъэ екIурэ гъогум инахьыбэр Краснодар краим и Апшеронскэ район зыхахьэрэр. Ащ емылъытыгъэу, республикэм игъогушI гъэIорышIапI ащ гъунэ лъызыфынэу хъурэр. Арышъ, мыр краимрэ республикэмрэ зэдыряIоф. Гъогухэр шIыгъэхэ хъумэ, зыгъэпсэфыпIэхэр нахьыбэу къызэIупхышъущтых, гъогу дэгъумкIэ зекIо нахьыбэ къэкIошъущт, ар зыпхырыкIы-\nрэ псэупIэхэм азыфагу нэмыкI зэхэт гъэпсэфыпIэхэр (хьамамхэр, хьакIэщхэр) тебгъэуцошъущтых. ЗекIохэм ямызакъоу, цIыфэу а чIыпIэхэм ащыпсэухэрэми гудэгъэкI горэ яIэн фае. Ары емыджэнджэшхэу Ростуризмэм зекIо-зыгъэпсэфыпIэ зэхэтэу «Зихия» зыфиIорэ программэм зыкIыщыдырагъэштагъэр. Ащ игъэцэкIэн шIогъэшхо къыкIэкIонэу тыщэгугъы».\nХьаджыкъо иIэгъо-блэгъу ит зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэм ащагъэфедэрэ псыр ашIопхъашэу гъэпсэфакIохэр ешъонкIэ зэрэщыщынэхэрэм, газыр икъоу къызэмыщэлIагъэхэр зэрахэтхэм, къушъхьэм екIурэ гъогухэм абгъухэр хэкIитэкъупIэ зэрашIыхэрэм афэгъэхьыгъэ Iофыгъохэри зэIукIэгъум къыщаIэтыгъэх.\nУпчIэхэм ащыщхэр шъолъырым иэкономикэ ихэгъэхъон епхыгъэу зэрэщытхэр Къэлэшъэо Инвер къыIуагъ. Ау, гущыIэм пае, псэупIэхэм газыр къящэлIэгъахэмэ, бэ темышIэу зэрэзэбгыращыщтыр ыкIи гъэстыныпхъэр зэратIупщыщтыр гъэнэфагъэ, ар къыкIэлъыкIорэ лъэбэкъу. ЗэкIэмэ анахь гумэкIыгъо инэу къэнэжьырэр шIой гъэтIылъыпIэрэ хэкIитэкъупIэрэ псыхъо нэпкъхэмрэ гъогунапцэхэмрэ зэрашIыхэрэр ары. Экологие шапхъэхэм адиштэу хэкIыр зыщиптэкъущт чIыпIэхэ-\nри, ар зэрэзэтепфыщтыри гъэнэфагъэу ыкIи а шапхъэхэр амыукъохэу гъэпсэфакIохэм зэрагъэцакIэхэрэм лъыплъэжьхэзэ зэрагъэпсын фаем щэч хэлъыжьэп.\nЗэIукIэгъум кIэух зэфэхьысыжьэу фэхъугъэр республикэм ит зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр, Адыгеим зекIонымкIэ хэхъоныгъэу ышIыхэрэр Урысыем нахь щягъэшIэгъэным пае ахэм нэIуасэ афэзышIыщтхэ тхылъ-гъуазэхэр къыдэгъэкIыгъэнхэ, фэдэ зэIухыгъэ зэIукIэгъухэр хабзэ хэлъэу зэхэщэгъэнхэ зэрэфаер ары. Джащ фэдэу тишъолъыр нэIуасэ зыщыфэхъущтхэ къэгъэлъэгъон-ермэлыкъ щэпIэ гупчэу «МЕГА-Адыгеям» мэлылъфэгъум щызэхащэнэу агъэнэфагъ. Ащ зыфагъэхьазырыныр пшъэрылъ благъэмэ ащыщ.\nОсым къытфещэх, лъэпкъым нэIуасэ фэхъух Осым къытфещэх, лъэпкъым нэIуасэ фэхъух


Тызэзыпхырэр шIэжьыр ары — Адыгэ макъ\nТызэзыпхырэр шIэжьыр ары\nЖъоныгъуакIэм и 21-р адыгэмэ яшъыгъо-шlэжь мафэу загъэунэфыгъэр тарихъ шапхъэхэмкlэ пштэмэ бэдэдэ шlагъэп. Ар зэпхыгъэр я 19-рэ лlэшlэгъум тилъэпкъ къырыкlогъэ тхьамыкlагъор ары, ащ къыпкъырыкlи адыгэхэр дунаим итэкъухьагъэхэу зэрэщыпсэухэрэр тарихъым ыгъэунэфыгъэхэу зэкlэми ашlэ.\nШъыпкъэ, уахътэми тищыlэныгъэ зэхъокlыныгъэу бэ къыхилъхьагъэр, тэри тишlэжьи, тизэхэшlыкlи нэмыкl шъыпкъэ хъугъэх. Мыщ лъапсэу фэхъугъэр зэхэпфын зыхъукlэ, гупшысэ зэфэшъхьафхэр гум къехьэх.\nЗэошхоу лъэпкъым итарихъ инэу зэзыхъокlыгъэр уахътэмкlэ нахь къытпэблагъ, я XVI-рэ лlэшlэгъум Урысыемрэ Щэрджэс къэралыгъомрэ зэфыщытыкlэу агъэпсыгъагъэм елъытыгъэмэ. Шlэныгъэлэжьхэм зэдаштагъэу щыт урыс-адыгэ зэфыщытыкlэм лъапсэу фэгъугъэр къырым хъаным пэуцужьыныр арыгъэ. Ащ къыхэкlэу военнэ-политическэ зэгурыlоныгъэ азыфагу илъ хугъагъэ.\nАрэущтэу зэрэщытзи, адыгэхэм яшlоигъоныгъэ хэлъэу Урысыем хэхьагъэхэу аlозэ 2007-рэ илъэсым хагъэунэфыкlыгъ.\nДжарэущтэу мыр политикэм рапхыгъ. Ау тарихъыр о узэрэфаеу бгъэпсынэу щыта?\nШъыгъо-шlэжь мафэм укъытегущыlэ зыхъукlэ, апэрэу къыхэбгъэщын фаехэр адыгэ тарихъми ыкlи культурэми шlэныгъэ лъапсэ иlэу язэхэфын кlэщакlо фэхъугъэ цlыфхэр арых. Лъэпкъым ишlэжь егъашlэм мыкlосэжьын жъуагъохэу къыхэнагъэх Сихъу Сэфэрбый, Цэй Ибрахьим, Наурзэ Ибрахьим, Пщыунэлl Кlыщмай, Борэн Исмахьил. Зышъхьамысыжьхэу, лъэпкъым ищыlэныгъэ нахьышlу зэрэхъущтым мыхэр дэлэжьагъэх ыкlи хэушъхьафыкlыгъэу адыгэ тарихъым, культурэм, бзэм ыкlи экономикэм ехьылlэгъэ lофыгъохэр щаушэтынхэу 1929-рэ илъэсым Институт зэхащагъ. Iофыгъо зэфэшъхьафхэу шlэныгъэлэжьхэр зыдэлажьэщтыгъэхэм Кавказ заом илъэхъан адыгэхэр яшъхьафитыныгъэ зэрэфэбанэщтыгъэхэм изэгъэшlэн чlыпlэ ин щиубытыщтыгъэ.\nСовет хабзэм илъэхъан Кавказ заом изэгъэшlэн ыкlи изэхэфын иамалхэр мэкlэ дэдэу щытыгъэх. Непэ шъыгъо— шlэжь мафэм тыгу къэдгъэкlыжьыных шlэныгъэлэжь чанхэу, граждан ыкlи научнэ лlыгъэ ахэлъэу я XIX-рэ лlэшlэгъум адыгэмэ тхьамыкlагъоу къарыкlуагъэм изэгъэшlэн ыкlи изэхэфын яlахьышlу хэзылъхьагъэхэр. Ахэр Быжь Алый, Къумыкъу Тугъэн, Мэмбэт Хьылым, Нало Заур, Нало Евгения, Къэрдэнгъушъэ Зэрамыку, Къэжэрэ Валер ыкlи нэмыкlхэри.\nХэушъхьафыкlыгъэу уакъытегущыlэнэу, лъэпкъ тарихъым чlыпlэшхо щызыубытыгъэу нэбгыритlумэ ацlэ къесlомэ сшlоигъу.\nАпэрэр, адыгэ лъэпкъым ыгурэ ыпсэрэ хэтIагъэу, сыд фэдэрэ лъэныкъуи пштагъэми зиlахьышlу хэлъэу Шъхьэлэхъо Абу. Апэрэ шъыгъо зэlукlэм Абу къыlогъэгъэ гущыlэхэр джыри сыгу икlыхэрэп. Лъэпкъым утынэу телъыр ыгукlэ зэрэзэхишlэрэр ыкlи ипсалъэ адыгэ пстэуми анигъэсынэу зэрэфаер инэу къыхэщыщтыгъэ.\nЯтlонэрэ шlэныгъэлэжьэу зигугъу къэсшlымэ сшlоигъор Къэсымэ Алый ары. 1992-рэ илъэсым Алый ыкъоу Хьэсан игъусэу «Геноцид адыгов» зыфиlорэ тхылъыр къыдигъэкlыгъагъ. Материалэу тхылъым дэхьагъэхэр доктор диссертацием хэтыгъэх. Ау, диссертациер къыгъэшъыпкъэжьынэу Советым зырехьылlэм, текстэу адыгэхэм тхьамыкlагъоу къарыкlуагъэр къэзгъэлъагъорэр хагъэкlыгъагъ.\nДиссертациер Алый зэритхыгъэми къэбар шъхьаф пылъ. А лъэхъэным Кавказ заом фэгъэхьыгъэ документхэр фонд зэфэшъхьафхэм ахэлъэу Москва ихъарзынэщхэм ачlэлъыгъэх. Ахэм уачlэхьанымкIэ лъэlу тхылъ зэриlыгъызи, Алый ежь ыгъэфедэщт документхэр къыратыщтыгъэхэп. Арэущтэу щытми, ялъэlузэ материалхэр къаlихыщтыгъ. Етlани, гъэшlэгъоныр, мафэм ыугъоигъэ материалхэр ауплъэкlущтыгъэх ыкlи Урысыем политикэу зэрихьэщтыгъэр къэзыгъэлъэгъорэ документхэр хаупкlыщтыгъэх. Джащ фэдэ къиныгъохэр пылъэу илъэс пчъагъэрэ Алый материалхэр зэlуигъэкlагъэх.\nАдыгэхэм яшъхьафитыныгъэ банэ пэщэныгъэ дызезыхьагъэхэр (1763 — 1864)\nЩырыхъукъо Тыгъужъ, ХъорэлIыкъо Хьамырз, Бракъый ЛъэпшъхьакI, Алджэрыекъо Кущыку, Хъырцыжъыкъо Алэ, Нэпсэу Хьэжъуагъу, Хьатыгъу Щэбан, Даур ХьэпакI, Хьахъупэкъо Чэрый (Тхьаркъуахъо), Хьаудэкъо Мамсыр, Пцэшэ Дол, Ацэкъо Хьэкъар, Пцэшэ Хьаджэбирам, Хытыку ХьагъукI, Зэишъу Къасболэт, Занэкъо Сэфэрбый, Занэкъо Къэрэбатыр Сэфэрбый ыкъу, ЦутхьакIумэ Къамболэт, Бэрзэдж Хьадж Исмахьил Дэгумыкъо, Бэрзэдж Хьадж Джырандыкъу Дэгумыкъо, ШыупакIо Шъэумыз, ШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч, Шэуджэн Джырандыкъу, Урым Джанхъот, Атэжъыкъо Исмахьил, Атэжъыкъо Адылджэрый, Атэжъыкъо Хьамырз, Абыкъо Исхьакъ, Айтэчыкъо Джамболэт, Къэсэй Исмахьил.\nБэрзэдж Хьадж Исмахьил Дэгумыкъор (1766 — 1846) — убых пэщэ анахь цIэрыIохэм зыкIэ ащыщ, хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэущтыгъэ убыххэмрэ адыгэхэмрэ яшъхьафитыныгъэ банэ пIэлъэ кIыхьэм къыкIоцI пэщэныгъэ дызэрихьагъ. Хы ШIуцIэ лъэныкъомкIэ дзэ пытапIэхэу пачъыхьэм щаригъэшIыгъагъэхэр аштэнхэмкIэ зэо Iофтхьабзэхэм япэщагъ.\nБэрзэдж Хьадж Джырандыкъу Дэгумыкъор — Исмахьилэ ышы икIал (1804 —1881) — убыххэм, шапсыгъэхэм, натыхъуаехэм, абдзахэхэм шъхьафитыныгъэ банэу ашIыгъэм пэщэныгъэ дызезыхьагъэхэм ащыщ. Кавказ заом иаужырэ чэзыу лъэшэу ыкIуачIэ зэрихьылIэгъагъэр Черкес къэралыгъо зыкI зэхэщэгъэныр ары. 1861-рэ илъэсым «Адыгэ мэджлыс» зыфиIоу зэхащэгъагъэм ар ипэщагъ.\nШыупакIо Хьаудэкъо Мамсыр — нэтыхъое оркъ, 1830 — 1840-рэ илъэсхэм адыгэхэм политикэ, дзэ IофхэмкIэ анахь пэщэ чанэу яIагъэхэм ащыщ.\nШыупакIо Шъэумыз — Кавказ заом илъэхъан натыхъуаехэм япэщагъ. Дзэ-зэо Iофхэм алъэныкъокIэ лъэшэу IэпэIэсагъ.\nШэрэлIыкъо Тыгъужъыкъо Къызбэч (1777 — 1840) — адыгэхэр яшъхьафитыныгъэ фэбанэхэ зэхъум анахь лIыхъужъныгъэ къызхэфэгъэ пащэхэм ащыщ. Шапсыгъэ оркъ ШэрэлIыкъо лIакъом щыщыгъ. Адыгэ фольклорым къызэриушыхьатырэмкIэ, лъэшэу лIыблэнагъ, «Черкесием иаслъанкIэ» ащ еджэщтыгъэх.\nХъорэлIыкъо Хьамырз — шапсыгъэхэм политикэ ыкIи дзэ IофхэмкIэ анахь пэщэ бланэу яIагъэхэм ащыщ. Бэслъы— нэй Абат игъусэу Стамбул ар кIогъагъэ тырку султIаным зэдэгущыIэгъухэр дыриIэнхэм пае. ХъорэлIыкъо Хьамырзэ султIаным риIуагъ Черкесием иIофхэр зэрэхьылъэхэм, адыгэхэр иIэпыIэгъу зэрэщыгугъыхэрэм афэгъэхьыгъэу. ХъорэлIыкъо политикэм ылъэныкъокIэ Черкесием иIофхэм язытет дэгъоу ышIэщтыгъ, ишъыпкъэу зыуж итыгъэр хэгъэгум иIофхэм язытет зыпкъ игъэуцожьыгъэныр ары.\nБракъый ЛъэпшъхьакI — шапсыгъэхэм анахь пэщэ цIэрыIоу яIагъэхэм ащыщ. ЛIыхъужъ шъыпкъэу зэрэщытым дакIоуи дзэ Iофхэм хэшIыкIышхо афыриIагъ. Гуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым ихъарзынэщ чIэлъ тхыгъэхэм къызэраушыхьатырэмкIэ, Бракъый ЛъэпшъхьакIэ генералэу Засс IукIэгъагъ, ащ илIыхъужъныгъэ зынэсырэр дэгъоу ышIэщтыгъэ ыкIи Урысыем идзэхэм къулыкъу ащихьынэу игъо къыфилъэгъугъагъ. Мары ЛъэпшъхьакIэ ащ риIожьыгъэр: «Хьадэгъур ыпэ къэсштэн о пIорэм сыкъеуцолIэным нахьи».\nАлджэрыекъо Кущыку — я XIX-рэ лIэшIэгъум ия 30 — 40-рэ илъэсхэм Черкесием идзэ ыкIи иполитикэ пэщэ цIэрыIохэм зыкIэ ащыщэу ыцIэ зэлъашIэгъагъ. Мы бэслъынэй пщым илIы-хъужъныгъэ фэгъэхьыгъэ тарихъ орэдхэм, къэбархэм къаушыхьаты лъэпкъэу къызыхэкIыгъэм ар зэрэфэшъыпкъагъэр, урыс пачъыхьадзэм пэшIуекIорэ заом бланэу зэрэхэлэжьагъэр.\nЗанэкъо Сэфэрбый (1789 — 1859), пщы лIакъом къыхэкIыгъ. КъохьэпIэ Черкесием иполитик бэлахьэу ыкIи дзэ Iофхэм хэшIыкIышхо афыриIэу щытыгъ. КъыгъэшIагъэм адыгэхэм яшъхьафитыныгъэ фэбэнагъ. Занэкъо Сэфэрбый анахьэу зыкIэхъопсыщтыгъэр Черкесиер шъхьафитэу щытыныр арыгъэ.\nХъущт Мыхьамэт (1826 — 1869) — анахь лъытэныгъэ зыфашIыщтыгъэ адыгэ пащэхэм ащыщыгъ. Адыгэ мэджлысым хахьэщтыгъ ыкIи 1862-рэ илъэсым Черкесием илIыкIоу Англием щыIагъ. Урысыем къыщыхаутыгъэхэм ащ ыцIэ зэфэшъхьафэу къахэфэ: Биш-Хасан— Эфенди ыкIи Эфенди Гасан.\nГуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым ипащэ шIэныгъэмкIэ игуадз, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ доктор.\nПредыдущая ЕМЫНЭМ КЪЕЛАР ХЪУМБЫЛЕЙМ ЕХЬЫЖ\nСледущая Дзэ прокуратурэм шъущегъэгъуазэ


«ПсырыкIхьаблэ къэлэмыр къысегъаштэ» — Адыгэ макъ\n«ПсырыкIхьаблэ къэлэмыр къысегъаштэ»\nИкIыгъэ тхьамафэм гуманитар шIэныгъэхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым Хъот Замрэт итхылъыкIэу «Джыри си Едэпсыкъоешхо сыдэт» зыфиIорэм лъэтегъэуцо щыриIагъ.\nМыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр тиреспубликэ бэрэ щызэхащэх. Ахэр гъэшIэгъонэу кIонхэм пае, къэгущыIэхэрэм къызтегущыIэхэрэм хэшIыкI фыряIэн, къыраIолIэн ашIэн фае. Мы Iофтхьабзэм къыщыгущыIэрэ пэпчъ ыгуи ыпси хилъхьэзэ, ишIошI къыIуагъ, гухахъо хигъуатэу ядэIугъ, хэлэжьагъ.\nКъекIолIагъэхэм ащыщыбэр ежь Едэпсыкъоешхом къыдэкIыгъэхэу щытыгъ, ащ щымыщхэми мы къуаджэм къырыкIуагъэм фэдэ хъугъэ-шIагъэхэр апэкIэкIыгъэхэу къычIэкIыгъ. Арын фае лъэтегъэуцом къэкIуагъэхэр зэщхэу зыкIыщымысыгъэхэр, цIыкIу-цIыкIоу зыкIычIэмыкIыжьыщтыгъэхэр, сыхьат зытIущыр зы жьыкъэщэгъоу зыкIэкIуагъэр. Нэпсыр афэмыубытэу, чыишъхьэу къызэфишIырэм макъэ къимыIукIыжьэу, гущыIэр зэпагъэумэ, къырагъэжьэжьызэ, бэ къэгущыIагъэр.\nТхылъэу цIыфыбэмэ апэблагъэ хъугъэр апэрэу «Адыгэ макъэм» къыхиутыгъагъ. Сэри ащ мызэу, мытIоу зыфэзгъазэу, къэстхэу хъугъэ. Ау сыд фэдизрэ зыфэбгъэзагъэми гур щымыкIэу, узэджэгъахэми джыри кIэбджыкIыжьэу хъурэ тхылъхэм ащыщ Замрэт иIофшIагъэ. АщкIэ сигупшысэу зэгорэм къисIотыкIыгъагъэхэм лъэтегъэуцом джыри сыкъыращэлIэжьыгъ. КъэгущыIагъэхэм ащыщ горэм къыIуагъ: «Замрэт итхылъ кIышъо тет сурэтымрэ шъхьэмрэ нэмыкI дэмытыгъэми, ахэм къаIуатэрэр икъущтгъагъэ». Ар тэрэз шъыпкъ. Электростанциеу атIупщыгъэм псыр быжъутэу лъэгуанэм къыретIупщыхьэ… ТхьамыкIэгъошхом ыхьыщт чъыг къэтIэмыгъэ дахэм икъутамэ а сурэтым хэплъэ…\nЗамрэт итхылъ шъхьэ пшIыным, эпиграфым тегъэпсыхьэгъэ чIыпIабэ хэт. Ащ фэд пэублэм (пролог зыфэпIощтым фэдэу) зы гущыIэухыгъэ къыщыхихыгъ: «ПкIыхьапI, зэпымыужьырэ пкIыхьапI…». Авторыр щызымыгъэIэрэ пкIыхьапIэр ары. Ащ къыкIэлъэкIо эпиграфыр:\n«Тихьэблэ гупсэу ПсырыкIхьаблэ сыкъырэкIо, сэгуIэ, мары тиунэ сыкъэсэу сшIошIызэ, сыкъэлъатэшъ, зэкIэ мэкIодыжьы.\nИлъэс 43-рэ хъугъэ Едэпсыкъоешхор псым ычIэгъ зашIыгъэр.\nСыщызымыгъаIэу пкIыхьэпIэ лъэгу сфэхъугъэ ПсырыкIхьаблэ къэлэмыр къысегъаштэ».\nА пэублэ гущыIэхэм, нахь тэрэзыр гупшысэхэм зыкъыращэкIи, тхылъыр гъэпсыгъэ хъугъэ.\nЛъэтегъэуцор зэхищагъ институтым литературэмкIэ иотдел. Ащ иIофышIэу Агъырджэнэкъо Симэ Iофтхьабзэр зэрищагъ. Пэублэ гущыIэу къышIыгъэр тхылъым иавторэу Хъот Замрэт ищыIэныгъэ гъогу, иIофшIакIэ, итворчествэ афэгъэхьыгъагъ. Ар авторым ищыIэныгъэ къыхэхыгъэ пычыгъохэмкIэ, сурэтхэмкIэ гъэкIэрэкIэгъагъ.\nИнститутым литературэмкIэ иотдел ипащэу ЩэшIэ Щамсэт тхылъыр щыIэ зэрэхъугъэм мэхьанэшхо ритэу къэгущыIагъ. Адыгэ къоджэ пчъагъэм ягукъао къизыIотыкIырэ IофшIагъэу ар зэрэщытыр къыIуагъ.\n— Тхылъыр щыIэ хъугъэ, ау зыфатхыгъэ къуаджэр щыIэжьэп, — къыIуагъ ащ. — «Къоджэ-къуаджэ нахьи сэ сикъуадж» аIуагъ. Хэти ежь къызыщыхъугъэ къуаджэр зэкIэми анахь дэгъоу елъытэ. Адыгэ цIыфым ыныбжь сыд фэдизэу хэкIотагъэми, «Тыда узщыщыр?» пIоу узеупчIыкIэ, къызыщыхъугъэ къуаджэм ыцIэ къыриIощт. Ащ фэдэу Едэпсыкъоешхор бэшIагъэу щымыIэжьми, ащ къыщыхъугъэхэм, цIыкIу дэдэу къыдащыжьыгъэхэм анэсыжьэу, узэупчIырэм «Едэпсыкъоешхор ары» еIо.\nУичылэ уимыIэжьыныр дэй дэд. Тэтэрконэу жьым зэрихьэрэм уфэдэщт. Тхылъым уеджэ хъумэ, бэ гум щызэпэкIэкIырэр. Замрэт мыщ фэдэ IэпэIэсэныгъэ хэлъыми тымышIэу, тхылъ дэгъу ытхыгъ, бэмэ агу къигущыIыкIыгъ. Ежь иунагъо имызакъоу, хэдзэ-хадзэу чылэм щыщ унэгъуабэр танэIу къыригъэуцуагъ.\nИнститутым иIофышIэу Мамый Руслъан гущыIэр зыратым, Замрэт итхылъ мэхьанэшхо зэриIэр къыIуагъ.\n— Сэри сащыщ зичылэ щымыIэжьхэм, къуаджэ зимыIэжьхэм, Шэбэнэхьаблэу хычIэгъ хъугъэм сыкъыщыхъугъ, — къыIуагъ ащ. — Адыгэм къинэу пэкIэкIыгъэр бэ, тэ, адыгэхэм, Кавказ заом ыуж анахь тхьамыкIагъоу къытэхъулIагъэр къоджэ пчъагъэр псычIэгъ зэрашIыгъэр ары. Мы хъугъэ-шIагъэм фэгъэхьыгъэу ЩэшIэ Казбеки Пэнэшъу Сэфэри IофшIагъэхэр яIэх. Анахьыбэ зытхыгъэр Сэфэр ары. Джы Замрэт итхыгъэ ахэм къазэрахэхъуагъэм осэшхо сэ есэты.\nИнститутым иIофышIэу Шъхьэлэхъо Дарико гущыIэр зыратым, къуаджэу IуагъэкIыгъэхэм яхьылIагъэу IофшIагъэу щыIэхэм Замрэт итхылъ аригъэпшагъ, зэрэзэтекIхэрэр къыIуагъ.\n— УныбжьыкIэ зыхъукIэ гуузыр нахь макIэу зэхэошIэ, — къыIуагъ ащ. — Тыстудентыгъ Адыгэкъалэ ашIы зэхъум, тыгушIощтыгъ, тхьамыкIагъоу лъэпкъым къыфихьырэр къыдгурымыIоу «къэлитIу тиIэ хъущт» тIощтыгъ. ЛъэпкъыцIэр къалэм зэриIэщтыми гугъэ горэхэр цIыфхэм рапхыщтыгъэх.\nШIэныгъэлэжьэу Нэхэе Тэмарэ анахьэу ынаIэ зытетыгъэр тхылъым ижанрэ къэгъэнэфэгъэныр ары.\n— Новеллэмэ, рассказмэ, повестмэ зыфэпхьыщтыр зэхэфыгъоекIай. ГукъэкIыжьыр ары жанрэу ар зыхахьэрэр. Сыд жанрэм итыми, Iофыгъошхо зы- лъэпсэ IофшIагъэу щыт тхылъыр.\n— Уахътэу тызхэтымкIэ тилъэпкъ къэбар тыугъоижьын фаеу щыт. Замрэт Iофышхо ышIагъ. Сэ Едэпсыкъоешхом сыдэхьагъэу, сшIэщтыгъэу щытэп, ау сичылэм фэдэу сыгумэкIызэ тхылъым седжагъ. Лъэпкъ гупшысакIэр чыIу цIыкIухэмкIэ зэтегъэупкIэпкIагъэу хэслъэгъуагъ. Лъэпкъ къэбарым узэрыгушхон плъэкIын IофшIагъэу тхылъыр хэуцуагъ. Тылъэпкъ тэIо, нэмыкI лъэпкъхэм такъыхагъэщыщтыгъэу тэIо, ау такъызэрахагъэщыщтыгъэр къатIорэп. Тхылъым иаужырэ сатырхэм псыр къэуагъэу къаIуатэ. Ар зэрэлъэпкъэу къытэхъулIэн ылъэкIыщт, — къыIуагъ шIэныгъэлэжьэу Унэрэкъо Рае.\nЦуекъо Нэфсэт зичылэ IуагъэкIыгъэхэм ащыщ. Зэрэчылэп, ау агъэкощыгъэ унагъохэм ежь иунагъуи ахэфагъ. Ащ игукъэкIыжьхэм гугъэузыбэ ахэлъыгъ. Чэмэу ащэжьыгъэр пчыхьэ къэс цIыф зыдэмысыжь щагум къызэрэкIожьыщтыгъэр, хьэмрэ чэтыумрэ щагу нэкIым зэрафыдэмыкIыщтыгъэхэр, Нэфсэт ышнахьыжъ ыкъоу къулыкъум къикIыжьырэр янэжъ-ятэжъхэм адэжь къызекIуалIэм, уни бгъагъи зыдэмытыжь щагум къызэрэIухьагъэр… бэ гур зыфызэу тхылъым Нэфсэт ыгу къыгъэкIыжьыгъэр.\nЕтIанэ къэгущыIагъэх шIэныгъэлэжьхэу Хъуажъ Нуриет, ЕмыкI Нурджан, Едыдж Батырай, МэщфэшIу Нэдждэт.\nЖурналэу «Зэкъошныгъэм» иредакторэу Сихъу Фатимэ апэ IофшIагъэм еджагъэхэм ащыщ, журналым къыхиутыгъ. Тхылъыр Пэнэшъу Сэфэр иIофшIагъэхэм, мы тхьамыкIагъом ехьылIагъэу ащ къыIуатэхэрэм аригъэпшагъ, Замрэт мы Iофыгъом нэмыкI лъэныкъокIэ къызэрекIолIагъэр къыIуагъ. Искусствэм иIофышIэхэм яхьылIагъэу журналым икъыдэкIыгъо пэпчъ Замрэт иIофшIагъэ къызэрэхиутырэр, «къэхъугъ, щыIагъ, мы ролыр къышIыгъ, мы орэдыр къыIуагъ» ымыIоу, гъэшIэгъонэу ахэр зэригъэпсыхэрэр Фатимэ къыхигъэщыгъ.\n— Нахь лъэшхэм хъыбэйхэм яшIошIхэр къыдамылъытэу псэухэу къыхэкIы. Ащ фэд адыгэ къуаджэхэм къяхъулIагъэри. Лъэпкъым ишIоигъоныгъэ къэзыухъумэн а лъэхъаным къыхэкIыгъэп. Дунаим ехыжьыгъэхэри, къэнагъэхэри къыпфэрэзэщтых, Замрэт, — къыIуагъ Хьаудэкъо Шыхьамызэ.\nХъот Заур Замрэт Iоф дишIагъ.\n— Замрэт цIыф гъэшIэгъон, творческэ гупшысакIэм игъусэу IофшIэкIошху, сыд фэдэ Iоф фежьагъэми, гъунэм нигъэсэу егъэцакIэ. Культурэм, искусствэм яIофышIагъэхэр къызэриIэтыжьырэми осэшхо иI, тхьаегъэпсэу, — къыIуагъ Заур.\nНэужым Замрэт икъоджэгъухэр къэгущыIагъэх. Ахэм ащыщ Хьахъу Рэщыдэ, Агъырджэнэкъо Саниет, Хьатхъохъу Адамэ, Хьатхъохъу Рэщыдэ, ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ ыкIи нэмыкIхэр.\n— Тыкъызэкощыжьым зы урамым тыщыпсэунэу едэпсыкъоешхохэмкIэ тызэрэтырагъэтIысхьагъэм, сэ сишIошIыкIэ, чылэу тыкъегъанэ. НыбжьыкIэу Адыгэкъалэ къыдэхъухьагъэхэмкIи, ныбжь зиIэу Едэпсыкъоешхом къикIыжьыгъэхэмкIи тхылъым мэхьанэшхо иI, ащкIэ жъи кIи Замрэт фэрэзэщт. — къыIуагъ Агъырджэнэкъо (Хъуажъ) Саниет.\n— Илъэс 18 сыныбжьэу чылэм сыкъыдэкIыгъ. Ащ къыщегъэжьагъэу Мыекъуапэ сыщэпсэу, ау пкIыхьапIэкIэ слъэгъурэр Едэпсыкъоешхор ары, егъашIэми Мыекъуапэ слъэгъугъэп, — къыIуагъ Хьахъу Рэщыдэ.\nКъэгущыIагъэ пэпчъ Хъот Замрэт тхэнымкIэ иIэпэIэсэныгъэ къыхигъэщыгъ, тхэн зэрилъэкIыщтыр къыIуагъ, джыри тхылъыкIэхэмкIэ цIыфхэр ыгъэгушIонхэу елъэIугъэх.\nПредыдущая ШIэжьыр щыIэныгъэм къыпкъырэкIы\nСледущая ЗыкIыныгъэр зэгурыIоныгъэм къыщежьэ


ЧIыпIэ къызыуамытыкIэ – ахъщэ IэпыIэгъу — Адыгэ макъ\nЧIыпIэ къызыуамытыкIэ – ахъщэ IэпыIэгъу\nНы-тыхэу зисабый кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм чIыпIэ щымыIэу къызэрамытыгъэхэм ахъщэ IэпыIэгъу мазэ къэс аратызэ ашIыным фэгъэхьыгъэ Iофыгъо Къэралыгъо Думэм къыхалъхьагъ.\n«Урысые гъэзетым» къызэритырэмкIэ, ащ епхыгъэ законопроектыр къэзыгъэхьазырыгъэр политическэ партиеу «Справедливая Россия» зыфиIорэм идепутат куп.\n«КIэлэцIыкIухэу зыныбжь илъэсрэ ныкъорэм къыщегъэжьагъэу илъэсищым нэс зиIэ ны-тыхэу е хабзэм диштэу ахэр зыпIухэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм чIыпIэ къаратынымкIэ чэзыум хэтхэм, ау щымыIэу къарамытымэ, федеральнэ бюджетым къикIырэ ахъщэ IэпыIэгъу къатефэу алъытэ. КIэлэцIыкIухэр рыпсэунхэмкIэ анахь ахъщэ макIэу субъектым щыгъэнэфагъэм ар фэдизынэу щыт», — къыщеIо къызэхэзыфырэ тхыгъэу тхылъым игъусэм.\nУрысыер пштэмэ, икIыгъэ илъэсым ищылэ мазэ и 1-м ехъулIэу нэбгырэ мин 200-м ехъурэмэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм чIыпIэ ащагъотыгъэп.\nМыр зигукъэкIхэм зэралъытэрэмкIэ, унагъохэм сабый заулэ къарыхъонымкIэ фэдэ ахъщэ тедзэ IэпыIэгъум ишIуагъэ къэкIощт. Джырэблагъэ Росстатым къызэритыгъэмкIэ, Урысыем щыпсэухэрэм япчъагъэ 2019-рэ илъэсым нэбгырэ мин 35,6-кIэ нахь макIэ хъугъэ. А къыкIичыгъэр процент 90-м нэсэу нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIыжьхи къэкощыжьыгъэхэм япчъагъэ зэкIигъэхьагъ.\nТемыр-Кавказ шъолъырым нэмыкIэу, адрэ федеральнэ шъолъырхэм зэкIэми яцIыфышъхьэ пчъагъэ къыщыкIагъ.\nАдыгэ Республикэр тштэмэ, икIыгъэ илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ ехъулIэу нэбгырэ 462665-рэ щыпсэоу къалъытагъ. Илъэсым къыкIоцI цIыфышъхьэ пчъагъэм нэбгырэ 7921-рэ хэхъуагъ, ар нэмыкI чIыпIэ къикIэу къэкощыжьыхэрэм апкъ къикIыкIэ. 2018 — 2019-рэ илъэсхэм къэхъурэ сабыйхэм япчъагъэ хэхъуагъ нахь мышIэми, зидунай зыхъожьыхэрэр зэрэнахьыбэм къыхэкIэу республикэм щыпсэухэрэм яцIыфышъхьэ хэхъонэу хъурэп. ГущыIэм пае, 2019-рэ илъэсым щылэ-шэкIогъу мазэхэм зидунай зыхъожьыгъэхэм япчъагъэ процент 35,7-кIэ нахьыбэ хъугъэ сабыеу къэхъугъэ пчъагъэм нахьи. Арышъ, непэ къэралыгъом ыпашъхьэ Iофыгъо шъхьаIэхэу итхэм ащыщ сабыйхэр нахьыбэу къэгъэхъугъэнхэр. Джащ пае программэ зэфэшъхьафхэр Урысыем щыпхыращых, ахэм зэу ащыщ лъэпкъ проектэу «Демографиер». Мы проектыр гъэцэкIагъэ хъуным пае зэшIуахыхэрэм ащыщ шъолъыр программэу «Сабый зиIэ бзылъфыгъэхэм Iоф ашIэнымкIэ амалхэр ягъэгъотыгъэнхэр, сабыйхэу зыныбжь илъэсищым нэсыхэрэм яслэхэм чэзыоу ащыфэхъухэрэр дэгъэзыжьыгъэнхэр къыхиубы- тэу» зыфиIоу республикэм щыпхыращырэри.\nАдыгэ Республикэм гъэсэныгъэмкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ехъулIэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ чIыпIэ зищыкIагъэу чэзыум хэтыр нэбгырэ 4606-рэ, ащ щыщэу илъэсищ мыхъугъэхэр — 4168-рэ. Iофыгъор зэшIохыгъэ хъуным пае еджапIэм чIэмыхьагъэхэм гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотыщтхэ учреждениехэр етIупщыгъэу Адыгеим щашIых. 2019-рэ илъэсым поселкэу Яблоновскэм, псэупIэхэу Дондуковскэм, Ханскэм, къутырэу Гавердовскэм ащызэтырагъэпсыхьагъэхэ псэолъэшIыгъэхэм яшIуагъэкIэ илъэсищ мыхъугъэхэм апае чIыпIэ 1440-рэ щыIэ хъугъэ.\nШъолъыр проектым къыдыхэлъыта-гъэу Адыгэкъалэ (чIыпIэ 240-рэ) ыкIи Мыекъуапэ (чIыпIэ 240-рэ) кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэу ащашIыгъэхэм яIофшIэн мы къихьэгъэ илъэсым иапэрэ мэзищ ыуж, джащ фэдэу Яблоновскэм дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Ласточка» зыфиIорэм чIыпIи 120-рэ хъурэ псэуалъэу къыпашIыхьагъэм (илъэсищ мы-хъугъэхэм апае чIыпIэ 60) яIофшIэн аублэщт.\n2020-рэ илъэсым еджапIэм чIэмыхьагъэхэм гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотыщт организации 3 республикэм щашIыщт: Мыекъуапэ ипсэупIэу Михайловым, Пэнэжьыкъуае, Яблоновскэм. Ахэм чIыпIэ 720-рэ къатыщт, ащ щыщэу ызыныкъор зыныбжь илъэсищ мыхъугъэхэм апай.\n2021-рэ илъэсым чIыпIэ 480-рэ къэзытыщт кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4 агъэпсынэу рахъухьагъ. Ахэр зыщашIыщтхэр: Красногвардейскэ районым ит псэупIэхэу Белэр, Садовэр ыкIи къуаджэу Хьатикъуай, Шэуджэн районым икъутырэу Дукмасовыр. ЧIыпIэ 240-р зыныбжь илъэсищ мыхъугъэхэм апай. 2021-рэ илъэсым сабыйхэу зыныбжь илъэс 1,5 — 3 хъугъэхэм фэшI чIыпIэ тедзэ 600 щыIэ хъуным пае мы уахътэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэу Iоф зышIэхэрэм ащыщхэм псэуалъэхэр къапашIыхьанхэу республикэм ичIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэ къулыкъухэм агъэнафэ.\nЫпшъэкIэ зигугъу къыщытшIыгъэ Iофтхьабзэхэм яшIуагъэкIэ Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным ижъоныгъокIэ Унашъоу «О национальных целях и стратегических задачах развития Российской Федерации на период до 2024 года» зыфиIорэм къыгъэуцурэ пшъэрылъэу къэкIощт илъэсым ехъулIэу кIэлэцIыкIухэу зыныбжь илъэсищ мыхъугъэхэм проценти 100-м нэсэу чIыпIэ IыгъыпIэхэм ащягъэгъотыгъэныр ыкIи илъэси 3 — 7 зыныбжьхэр зыхахьэхэрэ купхэм арыс нэбгырэ пчъагъэр нахь макIэ шIыгъэныр Адыгеим щызэшIохыгъэ хъущт.\nАр охъуфэкIэ Къэралыгъо Думэм къыхалъхьэгъэ законопроектыр заштэкIэ, илъэсищ мыхъугъэ сабый зиIэхэ ны-тыхэу джыри кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм чIыпIэ щызымыгъотыгъэхэмкIэ IэпыIэгъушIу зэрэхъущтыр гущыIэгъу тызыфэхъугъэ ныхэм хагъэунэфыкIыгъ.\nКарина Саноян, кIалэрэ пшъашъэрэ иIэх:\n— Cисабый нахьыкIэ илъэситIу джыри хъугъэп. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм чIыпIэ къыщытатынэу чэзыум тыхэт. Хэбзэгъэуцугъэу зытегущыIэхэрэр аштэмэ, ны-тыхэмкIэ IэпыIэгъушIу зэрэхъущтым щэч хэлъэп. КIэлэцIыкIухэр рыпсэунхэмкIэ анахь ахъщэ макIэу 2019-рэ илъэсым Адыгеим щагъэнэфагъэр сомэ 9514-рэ мэхъу. Сабыир илъэсищ охъуфэ ар къыратымэ, анахь ищыкIагъэхэмкIэ икъунэу сэлъытэ.\nСветлана, кIэлэцIыкIуищмэ ян:\n— Парламентым къахалъхьагъэу зытегущыIэхэрэ проектыр аштэмэ, сэ сызэреплъырэмкIэ, дэеп. Ны-тыхэм агу къыдищэенэу, сабый къагъэхъущтми нахь кIэгушIунхэу сеплъы. Сэ сшъхьэкIэ сабыибэ зэрэсиIэм къыхэкIэу чэзыум бэрэ сыхэтыгъэп, IыгъыпIэм чIыпIэ щыдгъотыгъ. Ау а ахъщэ IэпыIэгъур макIэп сабыим факIомэ. ГущыIэм пае, Iоф зыщысшIэщтыгъэм лэжьапкIэу сиIагъэр сомэ мин 12 ныIэп. Ащыгъум мини 10 фэдиз къыуатэу илъэсищым уисабый унаIэ тетмэ, дэгъу дэдэу сэлъытэ. ТиреспубликэкIэ Iофхэм язытет нахьышIуми, къэралыгъом ичIыпIабэмэ ащыпсэухэрэми къафэфедэщт.\nХэбзэгъэуцугъэу зигугъу къэтшIырэр джыри аштагъэгоп, ащ ипроект охътэ благъэхэм Къэралыгъо Думэм щыхэплъэщтых.\nПредыдущая ГъэпцIагъэкIэ къызIэкIигъэхьагъ\nСледущая ЫпкIэ хэмылъэу къаратыщт


Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Даур Рузан. Тыркуем ис адыгэхэм яIорыIуатэрэ Адыгэ Хабзэмрэ\nГлавная [ новости ] Хабзэ Даур Рузан. Тыркуем ис адыгэхэм яIорыIуатэрэ Адыгэ Хабзэмрэ\nДаур Рузан. Тыркуем ис адыгэхэм яIорыIуатэрэ Адыгэ Хабзэмрэ\nТыркуем ис адыгэхэм яIорыIуатэрэ Адыгэ Хабзэмрэ\nЛъэпкъыр лъэпкъ зышIрэр, зыгъэдахэрэр дэзыIэтаерэр ыбз, ихабз, иIорыIуат. Адыгэмэ яхабзэ гупшысэ куу зэрэхэлъыр Адыгэ хэкум я XIX лIэшIэгъум щыIэгъэ зыплъыхьакIомэ къатхыжьыгъ. Нафэу зэрэщытымкIэ, тхыгъэу щымытыгъэми адыгэхэр хабзэм тетэу зекIощтыгъэх, зыукъорэр агъэпщынэщтыгъ. ИцIыкIугъом щегъэжьагъэу кIэлэцIыкIум лIыгъэ зэрэпхэлъын фаер ыгу риубытэщтыгъэ. Акъылыр, лIыгъэр, шъыпкъэныгъэр апэ рагъэуцощтыгъэ.\nЯ XIX- рэ лIэшIэгъум Урыс-Кавказ заом ыуж адыгэхэм ячIыгу арагъэбгынагъ, лъэпкъыр итэкъухьагъэу хъугъэ. Узхэс лъэпкъым ифэмэ-бжьымэ къыптемыхьан ылъэкIыщтэп, дунэееплъыкIэри, гупшысакIэри зэблэхъугъэ мэхъу. Ар дэгъоу къызхэщырэр IорыIуатэмрэ хабзэмрэ.\nСэ зигугъу къэсшIыщтыр Тыркуем щыпсэурэ адыгэхэм яIорыIуатэ адыгэ хабзэм фэгъэхьыгъэу къыхэфэрэ сюжетхэр ары. Анахьэу IорыIотэ угъоякIоу ХыдзэлI Хьазыр иIэпэрытх тхылъ хэлъ къэбархэм сакъыщыуцун. ХыдзэлI Хьазыр Тыркуем ит къалэу Дюзджэ 1941 илъэсым къыщыхъугъ. Шапсыгъэмэ ащыщ. Анкара университетым теологие факультетыр къыщиухыгъ. Дин кIэлэегъаджэу Дюзджэ лицеим щылэжьагъ. Австрие хэгъэгум къалэу Венэ быслъымэн кIалэхэр ригъэджэнхэу агъакIуи 1987 щегъэжьагъэу 1993 нэс ащ щылэжьагъ. Инджылызыбзэрэ нэмыцабзэрэ дэгъоу ешIэ, пэсэрэ османыбзэкIэ тхыгъэ текстхэр джырэ тыркубзэкIэ зэредзэкIых. АдыгабзэкIэ тхакIэрэ еджакIэрэ ежь-ежьырэу зэригъэшIагъ.\nХыдзэлI Хьазыр къыугъоижьыгъэ IорыIуатэр хэкужъым къаригъэхьыжьыгъ. IорыIотэ текстхэр къыугъоижьи зэритхыжьыгъэм нэмыкIэу ежь нахьыжъхэм арилъэгъулIэгъэ хабзэхэр ныбжьыкIэмэ агуригъэIожьынмэ шIоигъоу ежь къыбгъодэкIрэ ушъый гъэсэпэтхыдэхэри къыригъэхьыгъэхэм ахэлъых. Ахэмэ къахэщых уцукIэм, тIысыкIэм, гъэсакIэм яхьылIэгъэ къэбарэу "ЗанкIэу шъущыс" зыфиIорэр. ИкIэлэегъаджэу Псынэтхъудж Омэр-ефэндым ыпхъу Фэузие зэригъасэщтыгъэр ХыдзэлI Хьазыр ыгу къэкIыжьы. Фэузие кIэлэегъаджэу илъэс 40 лэжьагъэ. ТхакIэрэ еджакIэрэ зэраригъашIэрэм нэмыкIэу адыгэ хабзэр ахилъхьаным ар пылъыгъ, щысэтехыпIэу кIэлэеджакIомэ яIагъ. МэфэкI мафэхэм ХыдзэлI Хьазыр кIэлэегъаджэм дэжь зэракIощтыгъэхэр ыгу къэкIыжьы. КIалэхэр адыгэ хабзэм тетэу зекIонхэу ыгъасэщтыгъэх. Утэджын хъумэ хабзэм тетэу утэджын фэягъэ, уакIыб къэмыгъазэу кIэлэегъаджэм уанэIу фэгъэзагъэу классым учIэкIыжьын фэягъэ. Хьазыр къызэриIорэмкIэ Фэузие адыгэ хабзэм тетэу зекIорэ макIэу къэнэжьыгъэмэ ащыщыгъ. Ащ нэмыкIэу ХыдзэлI Хьазыр ытхыгъэу "НыбжьыкIэмэ ясэIо: зыжъугъаси, зэжъугъашIи хасэм шъухэт!" зыфиIорэ гъэсэпэтхыдэм упчIэу бэ къыщиIэтрэр. НыбжьыкIэмэ закъыфегъазэ, адыгэ хабзэр зэраIэкIэзрэр ыгу къеоу хегъэунэфыкIы, хабзи-бзыпхъи тхэмылъыжьмэ, къыткIэхъухьэрэ сабыйхэр тэрэзэу зэрэтфэмыгъэсэщтыр къетхы.\nХьазыр къаригъэхьыжьыгъэ IорыIуатэм къэбар-гъэсэпэтхыдэхэр ахэлъых. Мыхэмэ бэ унаIэ зытрыуагъадзэрэр, узэрагъэгупшысэрэр. "Мыхъо-мышIэхэмэ пчъэ пагъо афэмышI" зыфиIорэ къэбарым адыгэ хабзэр зэзыпхыхэрэр анахь къахэщых. Мыщ сюжет шъхьаIэу иIэр: пшъэшъэ цIэрыIом дэжь кIэлищ къэкIуагъ, "зэрэдахэм имызакъоу Iуш, гущыIэным фэIаз" аIоу зэхахыгъэти. Пшъашъэм хьакIэщым ригъэблэгъагъэх. Хабзэм къызэриIоу пшъашъэм "шъутIыс" ариIуагъэпти, апэрэ кIалэр занкIэу уцугъэ, ятIонэрэр тIысыгъэ, ящэнэрэр бгъунджэу уцугъэ. Пшъашъэр кIалэмэ къяплъи, заригъэшIэжьынэу мырэущтэу къариIуагъ: "Зандэу щытыр орэтIыс! Щысыр орэгъолъ! Бгъунджэу щылъыр ерэкIыжь!". Мы къэбарымкIэ зэхэтшIыкIын фаер ХыдзэлIым ыужкIэ къыпетхэжьы: адыгэ хабзэр тIэкIу-тIэкIузэ зэрэтIэкIэзырэр, мытэрэзэу зекIохэрэм шъхьафитыныгъэр ятты зэрэмыхъущтыр.\nХабзэр ахамылъхьэу шъхьафитэу ныбжьыкIэхэр затIупщхэкIэ, нахьыжь-нахьыкIэ щымыIэжьэу хъущт. "Санэр санэм еплъышъ ыгузэгу мэушIуцIы" зэраIорэм фэдэу дэгъури дэири зэхамышIыкIыжьэу цIыфхэр хъугъэх", - еIо ХыдзэлI Хьазыр.\nЯтIонэрэ къэбарэу "ОлIэфэ нэс хабзэ" зыфиIорэр хэкужъым рахыжьыгъэмэ ащыщ. Ар Къоджэбэрдыкъо Мыхьамэт икъэбар, ау ХыдзэлIым къаригъэхьыжьыгъэ къэбарым ащ ыцIэ къыриIорэп. Мы къэбарыр Къоджэбэрдыкъо Мыхьамэт игъыбзэ епхыгъ, ар дэгъоу хэкужъым щашIэ. Гъыбзэри къэбарыри хэкужъым шъхьаф шъхьафэу къыщаIох. Хьазыр икъэбар зэрэзэхэтымкIэ, зы кIалэ горэ къызауIэм, игъусэ кIалэм иунэ къахьыжьыгъ. КIалэхэр гуIагъэх, алъэкI къагъэнагъэп, ау кIалэр нахь дэй мэхъу зэпыт, сымэджэ дэеу пIэм хэлъ. Ятэ унэм къихьащтыгъэп, икIэлэ закъоу шIу дэдэ ылъэгъурэм зыIуплъэкIэ къызэхэхьанкIэ щынэщтыгъэ. Адыгэ хабзэмкIэ ятэрэ янэрэ якIалэмэ хымэхэр щытэу ядэхашIэщтыгъэхэп. Нымрэ тымрэ къызхагъэщыщтыгъэп ясабый шIу зэралъэгъурэр. КIалэм дэжь ятэ имыхьашъоу унэ кIыбым дэтэу къыкIухьэщтыгъэ. Тхьаматэмэ ащ гу лъатагъ, тым кIэрыхьэхи, кIалэм дэжь ихьанэу къытрагъэпытыхьагъ. КIалэм дэжь пщэрыхьакIор кIуи, ятэ къызэрихьащтыр риIуагъ. Ардэдэм кIалэм кIапсэкIэ зыдаригъэщаи щытэу ятэ къыригъэхьагъ. Ятэрэ ыкъорэ зэдэгущыIэхи, сымэджаплъэхэр боу къихьагъэхэти, ятэ икIыжьынэу хъугъэ. Ерагъэу щытыгъэ кIалэр къызэхэфагъ, янэ кIэрылъэдагъ, ау ыпсэ хэкIыгъэу къычIэкIыгъ. Мы къэбарым ыуж гъэсэпэтхыдэ Хьазыр къыпегъэхъожьы: "ныбжьыкIэмэ хабзэр зэхарэшIыкI".\nПасэм унагъори, къоджэдэсхэри тхьаматэмэ зэраIорэмкIэ зекIощтыгъэх. КIалэм ипIун зэрэчылэу хэлажьэщтыгъэ, "о уикIал, сэ сикIал" амыIоу. Мыхъун зышIэрэм блэкIыщтыгъэхэп, мытэрэзэу зекIоу алъэгъурэм дэгущыIэщтыгъэх. Тхьаматэмэ ядэIухэзэ ныбжьыкIэхэм IокIэ-шIыкIэр зэрагъашIэщтыгъэ. КIалэмэ яфэшъошэ Iофхэр аратхэзэ, гулъытэ яIэу, лIыгъэ ахэлъэу агъасэщтыгъэх. Хэгъэгур къаухъумэшъунэу щытын фэягъэх, ялъэпкъ шъхьафитэу къэнэным фэшIкIэ хэбзэ пытэхэр ахэлъын фэягъэ.\nМыхъун зышIэрэм зебгъэшIэжьын фае зыфэпIощт гупшысэм фэгъэхьыгъ ящэнэрэ къэбарэу "ПкIэгъуалэр ежь лъэрыукI" зыфиIорэр. Адыгэ хэкум, зы къуаджэ горэм пшъэшъэ дэхэ дэдэ дэсыгъ. Ятэ зэлIэм, янэрэ ежьрэ язакъоу къэнагъэх. Къуаджэм дэс кIалэмэ ащыщ горэм пшъашъэр шIу къылъэгъугъэти, ыхьынэу рихъухьагъ. КIалэу игъусэмэ ар адагъэп, хабзэмкIэ зы къуаджэ дэсхэр зэш-зэшыпхъоу алъытэщтыгъэх. Ащ къыхэкIэу, Хьазыр зэриIорэмкIэ, къоджэ пшъашъэр къэпщэныр хьайнэпагъэ. КIалэхэм сыд раIоми ядэIугъэп, иныбджэгъухэр къытригъэнагъэх. Пшъашъэм лъыплъэщтыгъэх, зи пэрыохъу къафэмыхъоу зыщатыгъушъущтым. Бзылъфыгъэхэр шъофым щыIэхэу тырагъафи, кIалэм иныбджэгъухэр игъусэу къахэлъадэхи пшъашъэр ахахыгъ. Янэ икуо макъэ лIыхъужъ хьакIэм къызэхихыгъ. Сымаджэу пIэм хэлъыгъ нахь мышIэми, ынэхэми алъэгъущтыгъэп, шым тетIысхьи алъежьагъ. КIалэмэ ар къызалъэгъум, лIыхъужъ цIэрыIор къашIэжьыгъ. Пшъашъэр къагъани ежьхэр IукIыжьыгъэх. ЛIыхъужъым пшъашъэр ыкIыб къыдигъэтIысхьи янэ дэжь къыщэжьыгъ. Бзылъфыгъэмэ куо-хьау къызэраIэтыгъэмкIэ афэгубжыгъ. КIалэхэр ашIагъэмкIэ кIэгъожьхи, тхьаматэр лIыхъужъым дэжь агъэкIуагъ, кIалэмэ яакъыл зэрэтемыфагъэр, ашIэгъэ хьайнапэр къафигъэгъунэу риIонэу. Ыгу къагъэжъун аIуи, Iазэм дэжь ащэнэу, ынэхэр агъэхъужьынэу зэрэрахъухьагъэри лIыхъужъым риIуагъ. Адрэм ар зызэхехым, лIыкIом зыкъыфигъази къыриIуагъ: "Ащ фэдэ цIыфэу хабзэр лъэгукIэтын зышIыгъэхэу, икъоджэ пшъашъэ зыхьыгъэхэр слъэгъуным нахьи нэшъоу сыкъанэмэ нахьышIу. Сыкъаплъэмэ шъорба слъэгъущтыр!" - ыIуи. ХыдзэлIым къыхегъэщы къоджэ пшъашъэр шыпхъум зэрэфэдагъэр, нэмыкIышъокIэ уеплъыныр адыгэмэ хьайнапэкIэ зэралъытэщтыгъэр. Шъыпкъэ, Хьазыр зэриIорэм фэдэ дэдэу къоджэ пшъашъэр шъхьэгъусэ ашIыныр емыкIоу адыгэ хабзэм ыIорэп. Ау а къэбарыр къызхэхъукIыгъэм уеплъымэ, гурыIогъуаеп, хэхэс хъугъэ адыгэхэм зыкъагъэгъунэжьыным пае, адыгэ хабзэм ар емыкIоу аIуи халъхьагъ.\nЯплIэнэрэ къэбарэу "Шапсыгъэ махълъэр хэбзэ кIэмгъэкI" зыфиIорэм ХыдзэлI Хьазыр къыщыхегъэщы егъэлыягъэу зыщищыкIагъи, зыщимыщыкIагъи хабзэр зесэхьэ пIоу зэрэмыхъущтыр.\nШапсыгъэ кIалэ горэм КIубэмэ япшъашъэ шIу ылъэгъоу къыщагъэти, КIубэ пстэуми, чыжьи благъи, хабзэ арихыщтыгъ. Зы мафэ горэм ишIупщхэм ягъунэгъу гъогум зытехьэм, чэм Iэхъогъу ыпэ къифагъ. ЗыемкIэ зяупчIым КIубэхэр арэу аIуи къыраIуагъ. Ицые ыгъэупкIапкIи, гъогу гъунэм уцуи, ышъхьэ риуфэхыгъ. Зылъэгъугъэмэ "КIубэмэ яцIыфмэ ямызакъоу ябылымышъхьэ нэсэу хабзэ адызэрехьэ" аIуагъ. Мы къэбарым хабзэр зэщыбгъэкъонри ебгъэлыекIынри зэрэмытэрэзыр къегъэлъагъо. КъэIогъэн фае, IорыIуатэм щыщ сэмэркъэу къэбархэм узэрэзекIон фаер мыры аIоу занкIэу къыуамыIоу, зыдэхьащхыхэрэ зекIуакIэм пыщыт мэхьаным улъагъэхъу, урагъэгупшысэ. ГущыIэм пае, Унэрэкъо Рае итхылъэу "Тыркуем ис адыгэхэр. IорыIуатэр" зыфиIорэм сэмэркъэу къэбар 13 къыдэхьагъ. Зы сэмэркъэу къэбар тштэн, "Тыгъопчыхьэрэ шъхьэр" зыфиIорэр. ЛIы горэм чIыфэ телъыти, неущ фэдэ мафэм аритыжьын фаеу хъугъэ, ау ахъщэ иIэп. КъызIихыщтым лъыхъузэ, ешъуапIэм блэкIызэ, иныбджэгъу горэм ылъэгъуи, ригъэблэгъагъ. Ау лIым Iоф зэриIэр риIуагъ. Зыфэдэ IофымкIэ къызеупчIым, ахъщэ чIыфэ зэрэтелъыр фиIотагъ, адрэм къыритынэу къыгъэгугъагъ. Пчыхьэм шIоу ешъохи, пчэдыжьым лIыр иныбджэгъу дэжь къэкIуагъ ахъщахьэ, ау адрэм зыпари къыIорэп. ЛIым ыгу къыгъэкIыжьыгъ ахъщэ чIыфэ къыритынэу зэриIогъагъэр. Ныбджэгъум тыгъосэрэ шъхьэр къыфихьыжьмэ къыритынэу, "мы шъхьэмджэ къыостышъущтэп" къыриIуагъ. ХабзэкIэ лIым ыIорэр ыгъэцэкIэжь зэпытыщтыгъэ, гущыIэ ытыгъэмэ ар гъучIым фэдагъ, иуутын плъэкIыщтыгъэп. Ау ныбджэгъур ешъуагъэу гущыIэу ытыгъэр жьыбгъэм Iуихыжьыгъ. Ащ къыпкъырыкIызэ къэбарым ешъоныр еумысы.\nАдыгагъэм, адыгэ хабзэм, нахьыбэмкIэ нахьыжъхэм ящысэкIэ ныбжьыкIэхэр агъасэщтыгъэх. ЯтIонэрэ амалышхоу хабзэм зэрэфагъасэщтыгъэхэр IорыIуатэр ары. Яунагъо, ячылэ, яхэку щалъэгъурэр кIашIыкIыжьыщтыгъэ. Джаущтэу хабзэр лъэпкъым зэрихьэщтыгъэ. Хэкужъым рахыжьыгъэу IэкIыбым, Тыркуем щыпсэурэ адыгэмэ зэрахьэрэ IорыIуатэм ианахь бэдэдэм ушъый пшъэрылъ егъэцакIэ. ГущыIэм пае, бзэм хэгъэщэгъэ жанрэ кIэкIхэр. IорыIотэзехьэхэу Тыркуем щыпсэухэрэм хэт аIукIагъэми къэбархэм ахэгъащэгъэхэу къаIорэ гущыIэжъхэм, гущыIэ щэрыохэм янахьыбэр хабзэм, зекIуакIэм, шIум, дэгъум якъыхэхын телэжьыхьэх. Унэрэкъо Рае зэхигъэуцогъэ тхылъэу "Тыркуем ис адыгэхэр. IорыIуатэр" зыфиIорэм гущыIэжъ 396 фэдиз дэт. Ахэмэ янахьыбэр хабзэм фэгъэхьыгъ. ГущыIэм пае, Адыгагъэм псапэ хэлъ. УикIалэ зэрэбгъас, уилI зэресагъ. ХэбзэмышIэ щытхъулъыхъум хьагулыжъом шъоу хелъхьэ зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр.\nАнахьэу хэхэс адыгэмэ адыгагъэр, адыгэ хабзэр лъэпкъым чIимынэу къырихьакIыным пае IорыIуатэр IэубытIыпIэ лъэшэу яI. Унэрэкъо Рае итхылъэу "Тыркуем ис адыгэхэр. IорыIуатэр" зыфиIорэмрэ ХыдзэлI Хьазыр къаригъэхьыжьыгъэ IорыIуатэмрэ къызэраушыхьатырэмкIэ Тыркуем щызэрахьэрэ IорыIуатэм апэрэ пшъэрылъэу иIэр хабзэм, зекIуакIэм, шIум, дэгъум якъыхэхын телэжьыхьаныр ары.\nЗэфэхьысыжьыгъэу къэпIон хъумэ, шIу, дэгъу, дэи зыфэпIощт шапхъэхэм къащегъэжьагъэу уцукIэм, тIысыкIэм, сэлам хыкIэм ащыкIэкIыжьэу адыгагъэм, адыгэ хабзэм къыгъэнэфэрэ шэн-зекIокIэ пстэуми ящысэхэр адыгэ IорыIуатэм хэбгъотэщтых. Адыгэ IорыIуатэм ижанрэ пэпчъ пшъэрылъ шъхьаIэу зэрихьэрэм нэмыкIэу пшъэрылъ тедзэу иIэр ныбжьыкIэхэм япIун-гъэсэн Iоф. ЛIыхъужъ орэдхэр, къэбархэр, пшысэхэр лIыгъэм фэушъыех. НыбжьыкIэмэ шъыпкъагъэрэ пытагъэрэ ахэлъынэу, къиным щымыщтэнхэу, адыгэ хабзэм къыгъэуцурэ шапхъэхэр зэрахьанэу ахэмэ агурагъаIо. ГущыIэжъхэм ащегъэжьагъэу пшысэмэ ащыкIэкIыжьэу ушъыен гупшысэр апхырыщыгъ.\n1. ХыдзэлI Хьазыр иIэпэрытх // ЦА/АГУ-м иархив. П.3, Д. 43, 46, 47, 51, 63, 76.\n2. Унэрэкъо Рай. Тыркуем ис адыгэхэр. IорыIуатэр. – Мыекъуапэ, 2004. – Н. 394-395; 418-432.


Пшъэрылъхэр зэрагъэцэкIэщтхэм тегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nПшъэрылъхэр зэрагъэцэкIэщтхэм тегущыIагъэх\nУФ-м и Президент 2018-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэ жъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу чIыопсым ибаиныгъэ гъэфедэгъэным ыкIи тыкъэзыуцухьэрэ дунаир къэухъумэгъэным афытегъэпсыхьэгъэ зэхэсыгъо тыгъуасэ зэхащагъ.\nМы лъэныкъомкIэ Адыгеим щызэшIуахырэр, гумэкIыгъохэр, щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ амалэу щыIэхэр, ащкIэ федеральнэ гупчэр шъолъырым IэпыIэгъу къыфэхъун зэрилъэкIыщтыр, нэмыкI Iофыгъохэр мыщ къыщаIэтыгъэх. Селектор шIыкIэм тетэу кIогъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ УФ-м чIыопсым икъэкIуапIэхэмкIэ ыкIи экологиемкIэ и Министерствэ ипащэ игуадзэу Евгений Киселевымрэ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом къыщыгущыIэзэ, экологием ылъэныкъокIэ анахь къабзэу щыт регионхэм республикэр зэращыщыр, жьым, зашъохэрэ псым язытет шэпхъэшIухэм зэрадиштэхэрэр хигъэунэфыкIыгъ. Ащ дакIоу мы лъэныкъомкIэ непэ шъолъырыр анахь зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм къащыуцугъ, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ федеральнэ гупчэм къикIырэ IэпыIэгъу зэрящыкIагъэр къыIуагъ. ГущыIэм пае, канализацием епхыгъэ коммунальнэ псэолъэ 23-рэ Адыгеим ит, ахэм Iоф зашIэрэр бэшIагъэ ыкIи ащ къыхэкIыкIэ техническэу язытет уигъэрэзэнэу щытэп. Тиуахътэ зекIо-ным республикэм зыщеушъомбгъу, ащ дакIоу мы лъэныкъомкIэ ашIыхэрэ псэуалъэхэр канализационнэ сетьхэм апагъэнэнхэмкIэ кIуачIэу щыIэхэр икъухэрэп. Мы Iофыгъор зэхэфыгъэ зыхъукIэ, шъолъырым исоциальнэ-экономическэ зытет нахьышIу хъущт, экологием ылъэныкъокIи упчIабэ дэгъэзыжьыгъэ хъущт. Объектэу «Реконструкция очистных сооружений г. Майкопа с увеличением производительности до 200 тыс.м3 в сутки» зыфиIорэр гъэцэкIэгъэным фэшI сомэ миллиард 1,1-м ехъу зытефэрэ проектнэ-сметнэ документацие республикэм ыгъэхьазырыгъ. ГъэкIэжьыным пэIухьащт мылъкум икъэкIуапIэхэр гъэнэфэгъэнхэм фэшI федеральнэ инвестиционнэ программэу 2019 — 2021-рэ илъэсхэм ателъытагъэм мы объектыр хагъэуцуагъ.\nГумэкIыгъо къызпыкIхэрэ лъэныкъохэм ащыщэу республикэм ипащэ зигугъу къышIыгъэр ощхыр къызещхыкIэ, поселкэу Яблоновскэмрэ Мыекъуапэ итемыр-къокIыпIэ лъэны-къорэ ащыIэ чIыпIэхэмрэ псыр акIэоным ищынагъо ренэу къызэрэуцурэр ары. Ар дэгъэзыжьыгъэнымкIэ профильнэ федеральнэ ведомствэр IэпыIэгъу къафэхъунэу зыфигъэзагъ. Джащ фэдэу коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм яугъоин епхыгъэ IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным фэшI АР-м псэолъэшIынымкIэ и Министерствэрэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «ЭкоЦентр» зыфиIорэмрэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м щегъэжьагъэу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ шъолъыр операторым иIофшIэн Адыгеим щыригъэжьэщт.\nМыхэм анэмыкIэу респуб-ликэм псыхъохэу итхэм ярыкIуапIэхэр гъэкъэбзэгъэнхэм, янэпкъхэр гъэпытэгъэнхэм афытегъэпсыхьагъэхэ Iофтхьабзэ-хэм ягъэцэкIэн нахьышIоу зэхэщэгъэнымкIэ амалэу щыIэхэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх. АщкIэ АР-м и ЛIышъхьэ предложение гъэнэфагъэхэр къыхьыгъэх, профильнэ федеральнэ ведомствэм ипащэхэм ащ къыдырагъэштагъ.\nРеспубликэм ипащэ пшъэрылъхэу къыгъэуцугъэхэм ащыщых псы къэкIуапIэхэмкIэ Федеральнэ агентствэм ичIыпIэ къулыкъухэм Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэшIуахынхэр. Ащ хэхьэх Кощхьэблэ районым пхырыкIырэ псыхъоу Щэхъураджэ, Шэуджэн районым ит псыхъоу Фарзэ, къуаджэу Хьатыгъужъыкъуае къыщегъэжьагъэу Лабэ зыщыхэлъэдэжьы-рэм нэс, ярыкIуапIэхэр укъэбзыгъэнхэр, нэмыкIхэри.\nФедеральнэ гухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ программэу «Развитие водохозяйственного комплекса Российской Федерации в 2012 — 2020 годах» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу 2019-рэ илъэсым агъэцэкIэщтхэ Iофтхьабзэхэу мылъку зыпэIухьащтхэм ягугъуи АР-м и ЛIышъхьэ къышIыгъ ыкIи ахэм къадырагъэштэнэу профильнэ федеральнэ ведомствэм зыфигъэзагъ. Ащ хэхьэх Псыхъоу Фарзэ (къуаджэхэу Пщычэу, Къэбэхьаблэ, Хьатыгъужъыкъуае адэжь), псыхъоу Псынэф ядамбэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэр. Кощхьэблэ районым хэхьэрэ селоу Вольнэм пхырыкIырэ псыхъоу Лабэ дамбакIэ щышIыгъэныр. Мы пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэм фэшI республикэ бюджетым къыхэхыгъэ сомэ миллион 25,7-рэ 2017-рэ илъэсым агъэфедагъ, 2018-рэ илъэсым а пчъагъэр сомэ миллион 59,2-м ехъу.\nЭкологием икъэухъумэнкIэ, нэмыкI Iофыгъоу зытегущыIагъэхэмкIэ Адыгеим ипшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу зэригъэцакIэхэрэр, тапэкIэ регионым IэпыIэгъу къыфэхъунхэм зэрэфэхьазырхэр Евгений Киселевым къыIуагъ.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр нэмыкI Iофыгъохэми атегущыIагъэх, гумэкIыгъоу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтынхэ фэе лъэныкъохэр агъэнэфагъэх.


ЦIыф гумыпсэф, IофшIэкIошху | Адыгэ Макъ\nЦIыф гумыпсэф, IофшIэкIошху\nЗэлъашIэрэ цIыфым ехьылIагъэу гущыIэ заулэ къыIонэу ар зышIэхэрэм узялъэIукIэ, «Дэгъу, адэ къэсIон» аIоу ягуапэу игугъу къашIэу бэрэ къыхэкIырэп. Е, «Сыдэсэп, чыжьэу сыщыI, ар модрэми ешIэ, ащ къебгъаIомэ хъущтба?» аIоу мэхъу.\nКъэрэщэе-Щэрджэсым щыпсэурэ Аращэкъо Къэншъао пае гущыIэ къыIонэу зызфэдгъэзагъэхэм ащ фэдэ къахэкIыгъэп. «Дэгъу, адэ къэсIон синыбджэгъу пае» зэкIэми аIуагъ.\n«Къэншъао пэщэ IэнатIэхэр зэригъэцакIэщтыгъэхэм паен фае» — апэрэмкIэ сыгу къэкIыгъ. Ау икъэбар нахь щыгъуазэ сызэхъум, ицIыфыгъэ, идунэететыкIэ, игумэкIылагъэ, ихьалэлыгъэ апае цIыфмэ шъхьэкIафэ зэрэфашIырэр къызгурыIуагъ.\nМы мафэхэм Къэншъао къызыхъугъэр илъэс 90-рэ мэхъу. Иныбджэгъоу тыдэ щыIи ащ ыдэжь кIощт, фэгушIощт. Адыгеими икIынхэшъ якъош лъапIэ, якъош нахьыжъ игушIуагъо дагощынэу кIощтых.\nКъэншъао ныбжьыкIэ дэдэу IофшIэныр ригъэжьагъ, 1943-рэ илъэсыр кIощтыгъ илъэс 15 ыныбжьэу IофшIэным илъагъоу илъэс 55-рэ зэрыкIощтым зытехьэм. Къызщыхъугъэ къуаджэу Хьабэз дэсхэр кIэщакIо фэхъухи, заом игъом ахъщэ аугъоий, Дзэ Плъыжьым IэпыIэгъу фэхъугъагъэх. Сомэ миллиони 2-у аугъоигъэмкIэ «Черкесия» ыцIэу самолет ащэфыгъагъ, гъомылапхъэхэр, шхынхэр дзэкIолIхэу Сталинград щызаохэрэм афагъэхьыгъагъэх. Мы Iофтхьабзэм Къэншъао ныбжьыкIэ дэдагъэми, иIахьышхо хишIыхьэгъагъ.\nЗэо ужым къыщегъэжьагъэу Аращэкъом IофшIэныбэ ыгъэцэкIагъ, лъэныкъуабэмэ ащылэжьагъ. ВЛКСМ-м ирайком иIофышIэу, етIанэ исекретарэу, ащ ыуж КПСС-м ирайком иапэрэ секретарь иIэпыIэгъоу, нэмыкI чIыпIабэми Iоф ащишIагъ. Ау нахьыбэрэ зыщылэжьагъэр совхозэу «Хьабэз» зыфиIорэр ары. Ащ илъэс 37-рэ ипэщагъ. 2008-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэбзэ IофшIэным кIожьырэп, ау «зысэгъэпсэфы» ыIоу щысын зылъэкIырэ цIыфхэм афэдэп Къэншъао, зэкIэми афэгумэкIы, алъэIэсы.\nИлъэс 37-у совхозым пащэу зеIэм, ар зэхэщэкIошхоу, гъэпсэкIошхоу цIыфхэм ахэтыгъ, ыгъэдэIуагъэх, зэрищагъэх. А уахътэм къыкIоцI былымхэр зыщаIыгъырэ фермэхэр, комплексышхохэр ыгъэпсыгъэх, культурэм иунэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр, тучанышхохэр, IэзэпIэ чIыпIэхэр ыкIи нэмыкI псэуалъэхэр ашIыгъэх. Чэзыу-чэзыоу псэупIэ пчъагъэхэм электричествэр анагъэсыгъ. Жако, Эльбурган, Али-Бердуковскэм, Инжич-Чукун нэфынэр алъыIэсыгъ. Фермэхэм ыкIи гъэмэфэ хъупIэхэм электричествэр аращэлIагъ. Ежь совхозым къыхиубытэрэ псэупIэхэм хэхъоныгъэ ашIыным пащэр ренэу пылъыгъ. Автомобиль гъогухэр, фермэхэм якIолIэрэ гъогу цIыкIухэр зэтырагъэпсыхьагъэх.\n1988-рэ илъэсым хэбзэ пащэхэм яIэпыIэгъу емыжэу совхозым газыр къыраригъэщэлIагъ. Ежь нэIуасэу иIэхэм ыкIи ичаныгъэ яшIуагъэкIэ къэралыгъо планэу щыIэм нахьыпэу газыр цIыфхэм афыраригъэщагъ. Проектнэ-сметнэ тхылъхэр кIаригъэшIыкIыжьхи, депутатэу, тхэкIо цIэрыIоу Юрий Бондаревыр IэпыIэгъу къызфигъэхъузэ, крайисполкомми иIоф хэлъэу газым икъещэлIэн илъэс пчъагъэкIэ ыгъэпсынкIагъ. Ежь кIэщакIо фэхъумэ, игъэцэкIэни хэлажьэзэ, ащ фэдэу Iофыгъо пчъагъэ Аращэкъом зэшIуихыгъ. Ахэм ащыщ Мыекъуапэ, Налщык ыкIи Черкесскэ адэт апшъэрэ еджапIэхэр целевой чIыпIэхэмкIэ зэхъожьхэу зэрэхъугъагъэр.\nКъэншъао иIофшIагъэ хабзэм осэшхо къыфишIыгъ. Къыфагъэшъошэгъэ тын лъапIэхэм орден ыкIи медаль пчъагъэхэр, щытхъу тхылъхэр ахэтых.\nАращэкъор илъэс 80 зэхъум, совхозэу илъэсыбэрэ зипэщагъэм къыIукIыжьыгъ. Ау Iоф ымышIэу щысын зэримылъэкIыщтыр икъоджэгъухэм ашIэти, Хьабэз чIыпIэ администрацием ипащэ игуадзэ хъунэу елъэIугъэх. 1998-рэ илъэсым Темыр Кавказым инахьыжъхэу Урысыем и Президентэу Ельциным Москва ригъэблэгъагъэхэм Къэншъао ахэтыгъ.\nАращэкъом IукIэгъэ журналистэу илъэсыбэ хъугъэу дэгъоу зышIэрэ Людмила Осадчаям бэмышIэу къытхыгъэм щыщэу зы сюжет сшIогъэшIэгъоныгъ, ащ Къэншъао зыфэдэр дэгъоу къеушыхьаты. Ыныбжь лъэшэу хэкIотагъэми, иныбджэгъу усакIоу, ыгъэшыпхъурэ Байрамыкъо Хьалимэт ыныбжь илъэси 100 зэрэхъурэр ыгу къэкIыжьыгъэти, «сыримыгъэблэгъагъэми, сшыпхъу кIасэ дэжь сыкIощт, ары сэ поэзиер шIу сэзгъэлъэгъугъэр» еIо ныбжь хэкIотагъэ зиIэ Къэншъао.\nПартием ихэку комитет сырисекретарэу Iоф сшIэщтыгъ, мэкъумэщ лъэныкъом сыфэгъэзэгъагъ апэу Аращэкъо Къэншъао нэIуасэ сызыфэхъум. 1980-рэ илъэсхэм адэжь Къэрэщэе-Щэрджэсым ит совхозэу «Хьабэз» зыфиIорэм а лъэхъаным ар ипэщагъ. 1959-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1996-м нэс Къэншъао ащ щыIагъ. Всероссийскэ семинарэу а совхозым щызэхащагъэм сэры, Хъунэго Чатиб ыкIи Къатмэс Бирам аIоу тыхэлэжьэгъагъ. А лъэхъаныр ары Къэншъао нэIуасэ сызыфэхъугъэр. Ащ къыщегъэжьагъэу тызэныбджэгъу.\nКъэншъао цIыф дэгъу, Адыгэ республикищми алъэIэсы, сэ къысфытемыоу мазэ тешIэрэп, иныбджэгъухэм, инэIуасэхэм къакIэупчIэ зэпыт.\nДжыри зы лъэхъан сыгу къэкIыжьы. Партием ихэку комитет иапэрэ секретарэу Iоф сшIэзэ, КПСС-м и ЦК и Пленум сыкъыщыгущыIэгъагъ. Ащ ыуж Къэншъао чэщым сыхьатыр 12-м къысфытеуи, сыкъызэрэщыгущыIагъэр игуапэу ыгъэшIэгъуагъ…\nЕтIанэ республикэм сырипащэу мафэ горэм къэкIуагъ кIэлэ ныбжьыкIэ купи, кIэлэегъэджэ бзылъфыгъи игъусэхэу. ТызызэIокIэм, игухэлъ къысиIуагъ, адыгэхэр нахь зэпэблагъэ хъунхэм пае тикIалэхэр зэхэхьанхэ зэрэфаер, студентхэмкIэ тызэхъожьызэ тшIымэ ишIуагъэ къызэрэкIощтыр къыхигъэщыгъ. Сэри сигуапэу дезгъэштагъ. КIалэхэри чIэхьагъэх, къаухыгъ.\nКъэншъао Адыгеим къакIо къэс республикэр къеплъыхьэ, хэхъоныгъэу ышIыхэрэм агъэгушIо.\nСиныбджэгъу июбилей сыригъэблэгъагъ, ау сипсауныгъэ изытет епхыгъэу сыкIон слъэкIыщтэп. Арэу щытми, телеграммэ фэстIупщыщт, псауныгъэ пытэ иIэу джыри бэрэ тапэ итынэу сыфэлъэIощт.\nАдыгэ Республикэм иапэрэ Президент.\nСикъош лъапIэу Аращэкъо Къэншъао зысшIэрэр бэшIагъэ. Тызэлэгъу пIоми хъущт, илъэс зытIущ ныIэп тазыфагу илъыр.\nКъэншъао пасэу IофшIэныр ригъэжьагъ, чIыпIабэмэ ащылэжьагъ, ау анахьыбэрэ Iоф зыщишIагъэр «Хьабэз» совхозыр ары. Тыдэ зыщэлажьи, IофшIэкIошхоу, зэхэщэкIошхоу, цIыф чанэу щытыгъ.\nКъэншъао Адыгеим ныбджэгъубэ щыриI, къакIоу мэхъу, телефонкIэ тызэфытеожьэуи къыхэкIы. Сэ сиюбилееу блэкIыгъэм къэкIогъагъ, зэхахьэм къыщыгущыIагъ, лъэшэу сигъэгушхуагъ.\n«СыфэгушIогъахэмэ, сыкIожьын» ымыIоу Шъхьащэфыжьи къыздэкIуагъ, сыкъигъэдэхагъ, сыгу къыдищэягъ.\nКъэншъао бэмэ ашIэ, авторитетышхо иI, цIыфыгъэшхо хэлъ, губзыгъ. ЦIыф зэхэхьэшхохэм ащыгъощэщтэп, ыIони, ышIэни ешIэ. ЫмышIэщтыр зыIорэ цIыфхэм афэдэп синыбджэгъу. ФэмыгъэцэкIэжьыщтымкIэ уигъэгугъэщтэп, гущыIэ къыуитыщтэп. Ущыгугъымэ, укъэзымыгъэукIытэжьын цIыф.\nЦIыфыр къызыхъугъэ мафэмкIэ пэшIорыгъэшъэу фэгушIохэрэп аIоми, сигуапэу синыбджэгъу июбилейкIэ сыфэгушIо, илъэкI къыщымыкIэу бэрэ джыри псэунэу фэсэIо.\nАращэкъо Къэншъао университетым къакIоуи, нэмыкI чIыпIэхэм тащызэIукIэуи къыхэкIыгъ, зысшIэрэр бэкIае хъугъэ. ЛIы губзыгъ, чан, бэмэ гу алъетэ.\nКъэншъао адыгэхэм якъэухъумакIу, бэмэ афэгумэкIы. Нахь тэрэзэу къэпIон хъумэ, адыгэ закъохэр арэп, Къэрэщэе-Щэрджэсми, Къэбэртэе-Бэлъкъарми арыс нэмыкI лъэпкъхэми алъэIэсы.\nЗыгорэм удэкIощтэу, уригъусэщтмэ, зымыуасэ щыIэп. Сыгу къэкIыжьы МэщбэшIэ Исхьакъ исаугъэтэу Шъхьащэфыжь щагъэуцугъэр къызэIуахы зэхъум тызэрэкIогъагъэр. ИлIыгъэ, изекIуакIэхэр сыгу рихьыгъэх. Мы Iофтхьабзэм Кондратьевыр щыIагъэти, ари гущыIэгъу ышIыгъ, адыгэхэр зыгъэгумэкIыхэрэр риIуагъ. Краим илIыкIуи Къэншъао ыгу рихьыгъ, ителефони къыритыгъ. Сэ сигуапэу Къэншъао сэгъэныбджэгъу, ежьыри ынаIэ къыстет, сигъэгъуащэрэп, къысфытео, сиIофмэ къакIэупчIэ.\nМы мазэм Къэншъао ыныбжь илъэс 90-рэ хъущт, Тхьэм ыIомэ, сыкIощт, ипсауныгъэ къыщымыкIэу илъэсыбэрэ ынаIэ джыри къыттетынэу сыфэлъэIощт.\nАдыгэ къэралыгъо университетым иректор.


Узым зызэрэщытыухъумэщтым тегущыIагъэх — Адыгэ макъ\nУзым зызэрэщытыухъумэщтым тегущыIагъэх\nЗэпахырэ узэу коронавирусым пэуцужьыгъэнымкIэ Оперативнэ штабым изэхэсыгъо Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрищагъ.\nЗэхэсыгъом ипэублэ республикэм ипащэ къызэрэщиIуагъэмкIэ, мы узыр къызэутэкIыгъэн ылъэкIыщт зы нэбгырэ тишъолъыр щагъэунэфыгъ. Ащ охътэ кIэкIым къыкIоцI медицинэм иIофышIэхэм зафигъэзагъ, джы ар зыпэблэгъэгъэ цIыфхэр ауплъэкIух.\nКъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, Оперативнэ штабым чэщ-зымафэм Iоф ешIэ. Республикэм щыпсэурэ цIыфхэр узым щыухъумэгъэнхэм фэшI ищыкIэгъэ фэIо-фашIэхэр агъэцакIэх.\nАдыгеим и Премьер-министрэу Александр Наролиным къызэриIуагъэмкIэ, нэбгырэ 2277-рэ IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьыхи, республикэм къихьажьыгъэх. Нэбгырэ 791-мэ япсауныгъэ изытет уигъэрэзэнэу щытэу учетым хахыжьыгъэх, нэбгырэ 522-р джырэ уахътэм ауплъэкIух. IэкIыб къэралыгъом къикIыжьыгъэхэм ащыщхэу, медицинэ уплъэкIунхэр зыфашIынхэ зищыкIагъэхэу, ау унэм рамыгъотагъэхэм зэралъыхъухэрэр зэхэсыгъом къыщыхагъэщыгъ. ПстэумкIи мы мафэхэм нэбгырэ 676-мэ алъэплъэх. IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэрэзэхэщагъэр ыкIи шапхъэхэм адиштэу уплъэкIунхэр зэрэрагъэкIокIыхэрэр АР-м и Премьер-министрэ къыIуагъ.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем къызэриIуагъэмкIэ, коронавирусыр къызэузырэ цIыфхэр щагъэхъужьынхэм зэпахырэ узхэм зыщяIэзэхэрэ сымэджэщыр фытырагъэпсыхьащт. Джащ фэдэу, ищыкIагъэу алъытэмэ, Мыекъопэ къэлэ сымэджэщымрэ Адыгэкъалэ дэтымрэ ащ къыфызэIуахыщтых. Инфекционнэ сымэджэщым джырэ уахътэ чIэлъ сымаджэхэр медицинэ учреждениехэу Мыекъуапэ дэтхэм агъэкIощтых.\nЗэхэсыгъом къызэрэщаIуагъэмкIэ, зэ ыкIи пчъагъэрэ бгъэфедэн плъэкIыщт медицинэ маскэ мин 95-рэ IэзэпIэ учреждениехэм ачIэлъ. Аптекэхэми ахэр ащыбгъотыщтых. Медицинэ оборудованиери республикэм зэрэзэригъэгъотыгъэр Мэрэтыкъо Рустем игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. ТапэкIи мы лъэныкъом Iоф зэрэдашIэщтыр, ящыкIэгъэ Iэмэ- псымэхэр къызIэкIагъэхьанхэм зэрэдэлажьэхэрэр министрэм къыхигъэщыгъ.\n— ТиIофшIэн гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Ар зэрэзэхатщэрэм бэ елъытыгъэщтыр. Анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер нэжъ-Iужъхэмрэ гу-лъынтфэ е нэмыкI уз хьылъэхэр зиIэ цIыфхэмрэ. Ахэм ящынэгъончъагъэ игъэкIотыгъэу тылъыплъэныр пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ. Хэти ипсауныгъэ изытет ынаIэ тыригъэтын, игупсэ-Iахьылхэм IэпыIэгъу афэхъун фае. ПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэрифэшъуашэу дгъэцакIэхэ зыхъукIэ, узым зыщытыухъумэщт.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным къэралыгъом щыпсэурэ цIыфхэм зыкъызафегъазэ нэуж Оперативнэ штабым изэхэсыгъо КъумпIыл Мурат республикэмкIэ зэфэхьысыжьхэр къыщишIыгъэх.\n— Къэралыгъом щыпсэурэ цIыфхэм вирусым зыщыухъумэгъэным непэ анаIэ нахь тырагъэтын зэрэфаер Владимир Путиным игущыIэ къыщиIуагъ. Лъэныкъоу Iоф зыдэтшIэщтхэр ащ къыгъэнэфагъэх. Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым япредприятиехэм зэрар ин ямыIэным фытегъэпсыхьэгъэ фэгъэкIотэнхэми Владимир Путиныр къатегущыIагъ. Къэралыгъом ипащэ Урысыем щыпсэухэрэр зэкъотхэу ищыкIэгъэ Iофтхьабзэу специалистхэм къагъэнафэхэрэр гъэцэкIэгъэнхэм, тигупсэхэм нахь лъэшэу талъыплъэным къыфэджэ зыхъукIэ, ипшъэрылъ шъхьаIэу ылъэгъурэр цIыфхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр ары. Президентым къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр шъолъырхэм ащыIэ хэбзэ къулыкъухэм шIокI имыIэу агъэцэкIэнхэ фае. Къэралыгъом ипащэ унашъоу къышIыгъэхэр гъэцэкIэгъэнхэм епхыгъэ Iофтхьабзэхэр ихъухьэгъэнхэу Оперативнэ штабым изэхэсыгъо пшъэрылъ щафэсшIыгъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Коронавирусыр. Аужырэ къэбархэр\nСледущая «ЦIыфхэм япсауныгъэ пстэумэ анахь шъхьаI»