Къэралыгъом ипэрытхэм язэIукI | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 12.02.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nЗэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм заочнэ шIыкIэм тетэу яшIэныгъэхэр аушэтыгъ. Нэужым джыри зэ компьютерымкIэ тестирование акIугъ. Ащ щыпхырыкIыгъэ нэбгырэ 267-рэ Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ финалныкъом ихьагъэх. Ахэм Адыгеим илIыкIуи 4 ахэфагъ: «Сбербанк-Сервисым» исектор ипащэу Алексей Белый, «AXIS» зыфиIорэ компание купым игенеральнэ пащэ игуадзэу Вреж Мегрикян, «Росреестрэм» икъутамэу Адыгеим щылажьэрэм ипащэ игуадзэу Нэхэе Мурат, «Этсерч» зыфиIорэ хъызмэтшIапIэм иIофшIэгъоу Александр Очковыр. Шъугу къэтэгъэкIыжьы пстэуми къахахыщтхэм шIэныгъэ зэрагъэгъотыным пэIуагъэхьанэу сомэ миллион грантэу зэраратыщтыр.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным 2018-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 22-м къыдигъэкIыгъэ унашъом диштэу Автоном коммерцием емыпхыгъэ организациеу «Урысыер – амалышIухэр зыIэкIэлъ къэралыгъу» зыфиIорэм ипроектэу зэнэкъокъур щыт. Организацием пшъэрылъ шъхьаIэу иIэхэм ащыщых цIыфхэм сэнэхьатэу къыхахыгъэм рылэжьэнхэр, шIуагъэ къэзытырэ социальнэ «лифтхэр» Урысыем щыгъэпсыгъэнхэр, нэмыкIхэри.\nМэзаем и 9-м Iофтхьабзэр мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъ. УФ-м и Президент и Полномочнэ лIыкIоу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэ Владимир Устиновыр, лъэпкъ хъызмэтымрэ къэралыгъо къулыкъумрэ я Урысые академие иректорэу, зэнэкъокъум иегъэджакIоу (наставникэу) Владимир Мау, Ростов хэкум игубернаторэу Василий Голубевыр, 2017 — 2018-рэ илъэсхэм зэхащэгъэ зэнэкъокъоу «Лидеры России» зыфиIорэм текIоныгъэ къыщызыхьыгъэу, УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу Олег Салагай, нэмыкIхэри зэхахьэм хэлэжьагъэх.\nВладимир Устиновым игущыIэ къыщыхигъэщыгъ зэнэкъокъум мэхьанэшхо зэриIэр. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, шъыпкъэныгъэ зыхэлъ, къызщыхъугъэ къэралыгъом ыгу къыдеIэу фэлэжьэным фэхьазыр цIыфхэм осэ ин яI. Ащ фэдэхэр «Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум къегъэнафэх.\n— Пэрытныгъэ зэрихьаным шъхьадж зызэрэфигъэсэщтым дакIоу зыхэтхэм загуригъэIон ылъэкIын фае, — къыIуагъ Владимир Мау. — Ныбджэгъуныгъэ ыкIи IофшIэн зэпхыныгъэхэм яшIуагъэкIэ шъори, зэнэкъокъуми, къэралыгъом игъэIорышIэн системи хэхъоныгъэхэр ашIынхэ алъэкIы. БлэкIыгъэ Iофтхьабзэм изэфэхьысыжьхэм къадыхэлъытагъэу пэрытхэм я Клубэу «Эльбрус» зыфиIорэм Iоф ышIэнэу ригъэжьагъ. Шъолъырхэми ащ фэдэхэр ащызэхащэхэмэ шIогъэшхо къахьыщт.\nОлег Салагай IэпэIэсэныгъэу IэкIэлъымкIэ зэнэкъокъум къекIолIагъэхэм къадэгощагъ. «Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум текIоныгъэ къызыщехьы нэуж УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу ар агъэнэфагъ. КъараIорэм едэIунхэу, кIэу зэхахырэр зыщамыгъэгъупшэнэу ар къяджагъ.\nФиналым ихьанхэм пае финалныкъом текIоныгъэ къызэрэщыдахын фаем дакIоу, а уахътэм къыкIоцI социальнэ мэхьанэ зиIэ гъэцэкIэн горэ яшъолъыр щызэшIуахын фае. ГъэцэкIэн хьазырхэр яIагъэхэп, пстэури ежь-ежьырэу къаугупшысыныр, агъэцэкIэныр япшъэрылъыгъ. ЗэхэщакIохэм къызэраIуагъэмкIэ, мы гъэцэкIэныр зэрэзэшIуахырэм къыгъэлъэгъощт IэпыIэгъу афэмыхъухэу гупшысэнхэ, хэкIыпIэ къагъотын зэралъэкIырэр.\n— Урысыем «илидер» гъэIорышIэным зэрэфэкъулаим дакIоу, социальнэ пшъэдэкIыжь зэрихьырэр къыгурыIон ыкIи ар зэшIуихын фае, — къыхагъэщы зэхэщакIохэм.\nАдыгеим икIыгъэхэм социальнэ проектэу къагъэхьазырыгъэхэр зыфэдэхэр, ахэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр тигъэзет къыфаIотагъэх.\nВреж Мегрикян тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, Свято-Успенскэ чылысэу Мыекъуапэ дэтым ишIын аухыныр ары ипроект зыфэгъэхьыгъэр. Ащ игъэпсын илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ рагъэжьэжьыгъ. Соборыр зэрашIыщт ахъщэр къызIэкIагъэхьаным пае «именной кирпич» зыфаIорэ Iофтхьабзэр Мыекъуапэ щырагъэкIокIы. Ащ ишIуагъэкIэ, шIоигъоныгъэ зиIэ пстэури ащ къыхэлэжьэнхэ алъэкIыщт.\n— Проектхэм мэхьанэу яIэр дунаир нахь дэгъу, нахь мамыр хъуным фэлэжьэнхэр ары. Диным ащ уфещэ, — игупшысэхэмкIэ къыддэгуащэ Вреж. —Зэнэкъокъум къыфэзгъэзэжьмэ, ыпэкIэ улъыкIотэным ар зэрэфэIорышIэрэр къыхэзгъэщы сшIоигъу. Мыщ текIоныгъэ къыщыпхьыным мэхьанэшхо зэриIэм фэдэу, ухэлэжьэнми осэшхо есэты.\nНэхэе Мурат исоциальнэ проект чIыопсым икъэухъумэн фэгъэхьыгъ — чIыопс паркэу «ТхьакIэшху» зыфиIорэм игъэкъэбзэн.\n— Адыгеим ибаиныгъэ шъхьаIэхэм ащыщ чIыопсыр. Ар къэтыухъумэным, дгъэкъэбзэным тапылъын фае, — гущыIэгъу къытфэхъугъ Нэхэе Мурат. — Къэралыгъо учреждениехэм яIофышIэхэр, студентхэр, кIэлэеджакIохэр, волонтерхэр акцием къыхэзгъэлэжьэнхэр ыкIи Адыгеим икъушъхьэхэр дгъэкъэбзэнхэр сыгу хэлъ.\nГъэIорышIэным фэгъэхьыгъэ мастер-классхэр гурыт еджапIэхэм ащызэхищэнхэ гухэлъ иI Александр Очковым.\n— Корпоративнэ лъэныкъомкIэ опыт гъэнэфагъэ сиI – илъэси 10 фэдизрэ американскэ компанием Iоф щысшIагъ, автомобиль бизнесым епхыгъэ проектышхохэр дгъэцэкIагъэх. Мы лъэныкъом епхыгъэ IэпэIэсэныгъэу сIэкIэлъ хъугъэмкIэ апшъэрэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм садэгощэныр сшIогъэшIэгъон. Корпоративнэ лъэныкъом Iоф щыпшIэн зэрэплъэкIыщтыр, ащкIэ гухэлъэу щыIэхэр къэлэшхохэм ямызакъоу, шъолъырхэми ащыбгъэцэкIэным иамалхэр къафэсIотэщт. Сыда пIомэ, компаниешхохэм якъутамэхэр регионхэм ащыIэх, Адыгеир пштэмэ, ахэм япчъагъэ илъэс къэс нахьыбэ мэхъу. Амалэу сIэкIэлъхэр сыушэтынхэмкIэ мы зэнэкъокъум мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ ащ.\nIофтхьабзэр мэфэкI шIыкIэм тетэу къызызэIуах нэуж ыпэкIэ къыщытIогъэ хьакIэхэр зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм гущыIэгъу афэхъугъэх. ЗэдэгущыIэгъу занкIэм къыдыхэлъытагъэу упчIэ зэфэшъхьафхэр къыщаIэтыгъэх, ахэм яджэуапхэри щагъотыжьыгъэх. Зэнэкъокъум зэфэхьысыжь шъхьаIэу иIэр хэлэжьагъэр зы чIыпIэ зэримытыр, ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэр ары. Купыр бгъэдэIоныр, ахэм пэщэныгъэ адызепхьаныр псынкIэп. Ащ зыфагъэсэн зэрэфаер зэхэсыгъом къыщыхагъэщыгъ.


Республика Адыгея - Пшъэрылъхэм адиштэу\nИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-м Урысые Федерацием икъэралыгъо программэу «Гъэсэныгъэм ихэхъоныгъ» зыфиIорэмкIэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зэрэщыкIохэрэр тыгъуасэ зэригъэлъэгъугъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ Адыгее закъор ары мы программэм хэлэжьагъэр ыкIи мылъку къызыфатIупщыгъэр. Къэралыгъо программэу «Гъэсэныгъэм ихэхъоныгъ» зыфиIорэмкIэ зэкIэмкIи шъолъырым сомэ миллион 217-м ехъу къыфэкIуагъ искусствэхэмкIэ еджэпIи 4-мэ яигъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын тегъэпсыхьагъэу: Мыекъуапэ дэтхэу искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-р ыкIи кIэлэцIыкIу художественнэ еджапIэр; джащ фэдэу искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэу псэупIэхэу Красногвардейскэмрэ Каменномостскэмрэ адэтхэр.\nТыгъосэрэ IофшIэгъу дэкIыгъом лIышъхьэм къызэрэщиIуагъэмкIэ, искусствэхэмкIэ еджапIэхэм ягъэцэкIэжьын УФ-м и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ фишIыгъэгъэ Джэпсалъэм зэрэхэтэу, искусствэхэмкIэ шъолъыр ыкIи муниципальнэ еджапIэхэр лъэхъанэм диштэу гъэпсыгъэнхэм ылъэныкъокIэ къыхиубытэу зэшIуахы.\nАР-м культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ къызэриIуагъэмкIэ, искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-р Мыекъуапэ 1936-рэ илъэсым щагъэпсыгъ. Илъэсыбэм къыкIоцI культурэм гъэсэныгъэмкIэ иучреждение анахь шъхьаIэу мы еджапIэр къалэм дэтыгъ. 1970-рэ илъэсыр ары зычIэт унэу плIэу зэтетыр зашIыгъэр. Концерт гъэлъэгъуапIэхэр, къэшъоным зызщыфагъэсэрэ классхэр, егъэджэн аудиторие 45-рэ мыщ хэтых. Мыхэр зэкIэ бэшIагъэ гъэцэкIэжьынхэм защыкIэщтыгъэхэр.\nФедеральнэ программэм зэрэхэхьагъэхэм ишIуагъэкIэ Iофыгъор дэгъэзыжьыгъэ хъущт. ЕджапIэр зычIэт унэм иигъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын сомэ миллион 88,1-рэ пэIуагъэхьанэу щыт, мыщ щыщэу сомэ миллион 86,8-р федеральнэ бюджетым къытIупщыгъ. 2021-рэ илъэсым сомэ миллион 61, 6-р концерт гъэлъэгъуапIэм игъэцэкIэжьын пэIуагъэхьащт.\n«Къэралыгъом ипащэ пшъэрылъ къышIыгъ искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэм яигъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын, язэтегъэпсыхьан апае мылъку къэтIупщыгъэнэу. Тэ типшъэрылъыр — мурадыр тэрэзэу гъэцэкIэгъэныр, тIэ къифэрэмкIэ къэралыгъом и Президент къыгъэнэфагъэр икъоу пхырытщыныр, ахъщэу къатIупщыгъэр шIуагъэ къытэу дгъэфедэныр арых. Муниципальнэ къулыкъухэмрэ культурэмкIэ министерствэмрэ зэзэгъыныгъэу ашIыгъэ пстэумкIи зэшIуахынэу къадыхэлъытагъэхэм анаIэ атырагъэтын фае», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nГъэцэкIэжьынхэр зэрэкIохэрэр къыплъыхьэ зэхъум КъумпIыл Мурат псэолъэшIыхэм анаIэ тырагъэтынэу афигъэпытагъ еIолIэнчъэу Iофыр зэшIуахын зэрэфаем. Джырэ уахътэм унашъхьэр зэблахъу, электроэнергие рыкIуапIэхэр агъэкIэжьых, сантехническэ ыкIи унэкIоцI зэгъэпэшынхэр зэшIуахых. ТапэкIэ шъхьаныгъупчъэхэр, инженернэ псэуалъэхэр зэблахъущтых, унэ кIыбыри, унэ кIоцIыри къагъэкIэжьыщт. Къихьащт илъэсым концерт гъэлъэгъуапIэм ыуж ихьащтых ыкIи IофшIэнхэр зэкIафэщтых. Ахэр зэшIозыхырэ хъызмэтшIапIэу «Ремстройсервис» зыфиIорэм ипащэхэм теубытагъэ хэлъэу къаIуагъ псэолъэшIыныр игъом ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэу зэраухыщтыр.\nПстэури къызеплъыхьэм, республикэм ипащэ культурэмкIэ министерствэм пшъэрылъ фишIыгъ федеральнэ къэралыгъо программэхэм шIуагъэ къатэу гъэцэкIэгъэнхэмкIэ зэралъыплъэщтхэм фэгъэхьыгъэу.\nИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-м ипащэу Лариса Грачевам АР-м и ЛIышъхьэ рэзэныгъэ гущыIэхэр къыфигъэзагъэх искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIухэм ягъэсэныгъэ хэгъэхъогъэным ынаIэ къызэрэтыригъэтырэм пае ыкIи къыхигъэщыгъ еджапIэм иматериальнэ-техническэ зытет хагъахъоу, лъэхъанэм диштэу загъэпсыкIэ, зэрэрагъэджэщтхэм идэгъугъи зэрэхэхъощтыр. ЯплIэнэрэ къатэу АР-м и Лъэпкъ хъарзынэщ ыубытыщтыгъэри къаратыжьыщт, ащ ишIуагъэкIэ еджакIохэм япчъагъи хагъэхъощт.\nИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-м джырэ уахътэм нэбгырэ 700 щырагъаджэ, нахьыбэр республикэ бюджетым имылъкукIэ. Илъэс къэс еджапIэм къычIигъэкIыхэрэм япроцент 15 — 20-р искусствэмрэ культурэмрэ япхыгъэ сэнэхьат зыщарагъэгъотырэ еджапIэхэу Адыгеим, Краснодар краим, Москва, Санкт-Петербург, Урысыем инэмыкI шъолъырхэм адэтхэм ачIахьэх. Мыщ щеджэхэрэм мызэу зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм текIоныгъэхэр къащыдахыгъэх, Шъачэ щыкIогъэ Олимпиадэ джэгунхэм язэфэшIыжьыни ащыщхэр хэлэжьагъэх, Урысыем изэхэугъоегъэ кIэлэцIыкIу хор хэтхэу Къэралыгъо Кремлевскэ Ордэунэжъым исцени зыкъыщагъэлъэгъуагъ.\nИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэу N 1-м урысые зэнэкъокъоу «ИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджэпIэ анахь дэгъу 50» зыфиIорэм текIоныгъэ къыщыдихыгъ, «Урысыем иеджэпIэ анахь дэгъуи 100» зыфиIорэм илауреат хъугъэ лъэныкъоу «ИскусствэхэмкIэ еджэпIэ анахь дэгъу» зыцIэмкIэ. «КъэкIощтым иеджапIэкIэ» зэджэгъэхэ я II-рэ Урысые гъэсэныгъэ форумым къыхиубытэу ар зэхащэгъагъ.


IофшIэнымкIэ фитыныгъэхэр къаухъумэх | Адыгэ Макъ\nЗэхэсыгъор IофшIэнымкIэ Къэралыгъо инспекцием ипащэ игуадзэу Сергей Абрамцовым къызэIуихызэ, уплъэ-кIун-лъыплъэн Iофхэу тызхэт илъэсым имэзищ инспекцием зэрихьагъэхэм ащыщэу анахьэу хабзэр зыщаукъуагъэхэм зэращагъэгъозэщтхэр къыхигъэщыгъ.\n— Федеральнэ къэралыгъо лъыплъэным анахь щышъхьаIэр IофшIэным ифитыныгъэ ишапхъэхэр амыукъонхэр ыкIи щыIэныгъэм тэрэзэу щагъэфедэнхэр ары, — къеIуатэ ащ. — Республикэ къэралыгъо инспекцием юридическэ лицэхэм ыкIи шъхьэзэкъо предпринимательхэм алъэныкъокIэ мэзищым къыкIоцI уплъэкIуни 155-рэ зэрихьагъ. Ахэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, IофшIэнымкIэ зекIорэ хэбзэгъэуцугъэр уцугъо 278-рэ аукъуагъэу къыхагъэщыгъ.\nНэбгыри 198-у закъыфэзгъэзагъэхэр анахьэу зыгъэгумэкIыхэрэр игъом ялэжьапкIэ къазэрарамытырэр (хэукъоныгъэ 58-рэ), IофшIэнымкIэ зэзэгъыныгъэ къазэрадамышIырэр е зэрэзэпагъэурэр (хэукъоныгъэ 31-рэ), IофшIэныр щынэгъончъэным иIофыгъохэр (хэукъоныгъи 102-рэ) арых.\n2019-рэ илъэсым иапэрэ мэзищ лэжьапкIэм итынкIэ къэралыгъо инспекторхэм уплъэкIун 36-у зэрахьагъэм хэукъоныгъэ 58-рэ къащыхагъэщыгъ ыкIи организации 4-мэ чIыфэу сомэ мин 564,85-рэ ателъэу агъэунэфыгъ. Ахэр организациехэу ООО-у «Девтеров», ЗАО-у «Кужорский кирпичный завод», ООО-у ЧОО-у «Дозор» зыфиIохэрэр.\nIофшIапIэм щымытхыгъэхэу лажьэхэрэм якъыхэгъэщыни къэралыгъо инспекцием ынаIэ тыригъэтыгъ. Мы купым къы-хиубытэрэ нэбгырэ 25-рэ мэзищым къыкIоцI уплъэкIунхэу зэрахьагъэхэм къыхагъэщыгъ.\nДжащ фэдэу IофшIэнымкIэ къэралыгъо инспекцием ыуплъэкIухэрэм ащыщ IофшIэныр къызэраухъумэрэр ыкIи IофшIапIэхэм яамалхэр щынэгъончъэу зэрагъэпсыхэрэр. Ащ къытегущыIагъ IофшIэнымкIэ инспекцием ипащэ игуадзэу Сергей Климченкэр. Мы лъэныкъомкIэ хэукъоныгъэ процент 45-рэ къыхагъэщыгъ. 2019-рэ илъэсым иапэрэ мэзищ зыпштэкIэ, нэбгырэ 22-мэ IофшIапIэм шъобжхэр щыхахыгъэх, зы нэбгырэ идунай ыхъожьыгъ.\nМы пIалъэу зигугъу къэтшIыгъэм къыкIоцI республикэм ит организацие 225-мэ (IофшIэпIэ чIыпIэ 4133-мэ) IофшIэныр зэращызэхэщагъэм иамалхэм язытет ауплъэкIугъ. КIэух зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, организацие 69-мэ яIофшIэпIэ чIыпIэ 593-мэ псауныгъэмкIэ зэрар къыхьэу ыкIи щынагъо къытэу IофшIэныр ащызэхэщагъэу агъэунэфыгъ.\nМы илъэсым иапэрэ мэзищ IэнатIэ зиIэ ыкIи юридическэ лицэ нэбгыри 167-мэ административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ (зэкIэмкIи сомэ миллионитIурэ мин 572-рэ мэхъу). Административнэ тазырыр игъом зэрамытыжьыгъэм къыхэкIыкIэ протоколи 7 хьыкумым агъэхьыгъ.\nСурэтхэр тезыхыгъэр Iэшъынэ Аслъан.


Адыгэ хабзэр лъэпкъым идунэе хащ » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » Культура » Адыгэ хабзэр лъэпкъым идунэе хащ\n15:49, 20 февраль 2019\nАдыгэ хабзэр лъэпкъым идунэе хащ. Хабзэм цIыфыр икъежьапI Хабзэр цIыфым къыдежьэ, цIыфыр цIыфы хъуным ар изы амал. Хэбзэ гъэуцуным дэмылэжьагъэрэ, хэбзэ гъэуцугъэм рымылэжьагъэрэ лъэпкъ щыIэп. Лъэпкъхэр зэрэзэтекIхэрэр – а хэбзэ гъэуцугъэм къыдилъытэрэ шэн-зекIуакIэхэр зэрэзэфэшъхьафхэр ары. Ар къэзгъэшъыпкъэрэ щысэ зытIу къэтхьын. ХьакIэмрэ бысымымрэ зэрэзэпэгъокIыщтым къешIэкIыгъэ хабзэхэр лъэпкъ пэпчъ икультурэ хэгъэщагъ. Ау а хабзэхэр зэбгъапшэмэ, бгъэшIэгъон фэдизэу зэтекIых. Адыгэ хабзэр пштэмэ, мэфищэ щысыгъэ хьакIэр унагъом щыщ хъугъэу елъытэ. Ау арап лъэпкъхэм ащыщхэм яхабзэ пштэмэ, цIыфыр зы унагъом мэфищым ехъоу щыхьакIэн фитэп. Мэфищ зытекIыкIэ, тыгъуасэ ихьакIэгъэ цIыфыр бысымым ыгъэнэгъоджэнри, шъобж рихынри, пыи ышIынри а лъэпкъхэм яхэбзэ гъэуцугъэ къырегъэкIу, ащкIэ фитыныгъэ къареты. Джыри зы щыс. Сыд фэдэ\nАдыгэ хабзэр лъэпкъым идунэе хащ. Хабзэм цIыфыр икъежьапI


Автор: Редакция\t/ 15.01.2020\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nУрысыем волейболымкIэ изэнэкъокъоу апшъэрэ купэу «Б-м» щыкIорэм Мыекъопэ «Динамо-МГТУ-р» хэлажьэ.\nРостов-на-Дону икомандэу «Ростов-Волей» зыфиIорэм Адыгеим иешIакIохэр джырэблагъэ гъогогъуитIо дешIагъэх, 3:0-у зэIукIэгъуитIури къахьыгъ.\n— Непэ ехъулIэу я 7-рэ чIыпIэм тикомандэ щыI, — къытиIуагъ «Динамо-МГТУ-м» итренер шъхьаIэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Павел Зборовскэм. – Воронеж икомандэу «Кристаллым» щылэ мазэм и 14 — 15-м тыдешIэщт. Красногорскэ, Къыблэ-Сахалин якомандэхэри Мыекъуапэ къэкIощтых. ЕшIэгъухэр спорт Унэшхоу «Ошъутенэм» щызэхащэщтых.


Джэнчэтэ СултIан фэгъэхьыгъ | Адыгэ Макъ\nДжэнчэтэ СултIан фэгъэхьыгъ\nАвтор: Редакция\t/ 28.03.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nМыекъуапэ гандбол бзылъфыгъэ командэ щызэхэщэгъэным кIэщакIо фэхъугъэ Джэнчэтэ СултIан фэгъэхьыгъэ шIэжь зэнэкъокъу спорт унэшхоу «Ошъутенэм» щыкIуагъ.\nКраснодар краим, Адыгэ Республикэм якIэлэцIыкIу команди 9 зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъ. Мыекъуапэ испорт еджапIэу N 1-м зыщызыгъэсэрэ пшъашъэхэм якомандэу Евгений Поповыр зипащэм апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Шытхьалэ щыщ пшъашъэхэм ятIонэрэ чIыпIэр афагъэшъошагъ. Мыекъуапэ иятIонэрэ командэ ящэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ, тренерыр Элионора Житлова.\n— Илъэс къэс Джэнчэтэ СултIан фэгъэхьыгъэ шIэжь зэIукIэгъухэр зэхэтэщэх, — къытиIуагъ Мыекъуапэ иадминистрацие физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет ипащэу Дмитрий Щербаневым. — Спортым, щыIэныгъэм кIэлэцIыкIухэр афэтэгъасэх.


Дунаим дышъэр къыщихьыгъ — Адыгэ макъ\nДунаим дышъэр къыщихьыгъ\nРедактор 08.10.2021 08.10.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nДунаим иныбжьыкIэхэм дзюдомкIэ язэнэкъокъу Италием щыкIуагъ. Хэгъэгу 74-мэ ябэнэкIо 500-м нахьыбэ хэлэжьагъ.\nИлъэс 21-м нэс зыныбжьхэм язэIукIэгъухэм ахэлэжьагъ ТIуапсэ щыщ нарт шъаоу Нэгъуцу Абрек, килограмм 66-рэ къэзыщэчыхэрэм якуп дышъэр къыщыдихыгъ. Илъэс 18 зыныбжьхэм язэнэкъокъу 2019-рэ илъэсым Абрек апэрэ чIыпIэр дунаим къыщихьыгъагъ.\nНэгъуцу Абрек Италием зыщэбанэм, Португалием щыщэу Диого, Таджикистан къикIыгъэ Шеровым атекIуагъ. Европэм иныбжьыкIэхэм язэIукIэгъухэу Люксембург щыкIуагъэхэм Украинэм ибэнакIохэу Казимировымрэ Гончаренкэмрэ джэрз медальхэр къащахьыгъэх. Украинэм къикIыгъэхэм А. Нэгъуцум гугъэ аримытэу зэIукIэгъухэр къашIуихьыгъэх.\nФиналныкъом Францием ибэнакIоу Люксембург апэрэ чIыпIэр къыщыдэзыхыгъэ М. Гоберрэ А. Нэгъуцумрэ щызэнэкъокъугъэх. Бэнэгъу уахътэр аухынымкIэ нэгъэупIэпIэгъу заулэ къэнагъэу А. Нэгъуцур «къабзэу» французым текIуагъ.\nДышъэм фэгъэхьыгъэ кIэух зэIукIэгъум Германием щыщ Леннарт Шламбергрэ Нэгъуцу Абрекрэ щызэIукIагъэх. Нэмыц бэнакIом Европэм изэIукIэгъухэм джэрзыр гъогогъуи 5 къащихьыгъ. Дышъэр дунаим къыщыдихын имурадэу ТIуапсэ щапIугъэ нартым IукIагъ.\nАбрек нэгъэупIэпIэгъу 45-рэ нахь бэнапIэм щигъэкIуагъэп. Л. Шламберг ыпэкIэ къызелъым, Абрек пытэу уцугъэ. ШIыкIэшIу къыгъоти, ыгъэчэрэгъугъ, текIоныгъэр къыдихыгъ.\n— Дышъэр дунаим къыщыдэсхы сшIоигъоу зэнэкъокъум сыхэлэжьагъ, — къыIуагъ А. Нэгъуцум. — Европэм изэIукIэгъухэм текIоныгъэр къащысхьын зэрэсымылъэкIыгъэр лъэшэу сыгу къеуагъ. Италием сыщыбанэ зэхъум, кIуачIэр ыкIи къулаир зэгъусэхэу зэрэзгъэфедэщтхэм сигъэгумэкIыщтыгъ. Гъунэ имыIэу сафэраз тренерхэм, ныбджэгъухэм, къысфэгумэкIыхэрэм. Ахэр гукIэ зэрэсигъусэхэм, гущыIэ фабэу къысаIорэм яшIуагъэкIэ бэнэгъум нахьышIоу зыфэзгъэхьазырыгъ.\n— Нэгъуцу Абрек зыгъасэрэр ят — ар Урысыем изаслуженнэ тренерэу Нэгъуцу Джамболэт, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу Бастэ Сэлымэ. — Джамболэт Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт къыухыгъ. Нэгъуцухэм яспорт унагъо бэрэ тыIокIэ, IэпыIэгъу тызэфэхъу. Абрек дышъэр дунаим къызэрэщыдихыгъэм фэшI тыфэгушIо.\nНэгъуцухэр Адыгеим иныбджэгъушIух. Тигъэзетеджэхэм ацIэкIэ тафэгушIо, ямедальхэм ахагъэхъонэу, Олимпиадэ джэгунхэм ахэлэжьэнхэу Тхьэм тафелъэIу. Шъопсэу Нэгъуцухэр! Шъуигъэхъагъэхэм Адыгэ Республикэр арэгушхо.\nСурэтхэм арытхэр: Нэгъуцу Абрек, Нэгъуцу Джамболэт; Нэгъуцу Абрек мэбанэ, шъошэ шIуцIашъор щыгъ.\nПредыдущая Апэ итхэм чIанэ\nСледущая ЕмтIылъ Оксан: «Непэ коронавирусымрэ гриппымрэ тищыIэныгъэ щызэготых»


ШIушIагъэр кIодыщтэп | Адыгэ Макъ\nКрасногвардейскэ районым ит къуаджэу Улапэ дэт гурыт еджапIэу N 9-м гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр щэкIох.\nКъуаджэм щыщхэу, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Экспресс-Кубань» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Щэрдж Аслъанрэ ащ игуадзэу ЛIышэ Руслъанрэ яIэпыIэгъукIэ гъэсэныгъэм иучреждение агъэцэкIэжьы, зэтырагъэпсыхьэ.\nКъатитIоу зэтет еджапIэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зыщамышIыгъэр илъэс пчъагъэ хъугъэ. Ащ къыхэкIыкIэ изытет уигъэрэзэнэу щытыгъэп, шапхъэхэм адиштэжьыщтыгъэп. Джырэ уахътэм еджапIэм нэбгыри 144-рэ щеджэ.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ предпринимательхэм яшIоигъоныгъэкIэ 2018-рэ илъэсым, бжыхьэм гъэцэкIэжьынхэр рагъэжьагъэх. КIэлэеджакIохэм яегъэджэн зэпамыгъэоу, учреждением иапэрэ къат нэмысхэзэ, ятIонэрэр зэтырагъэпсыхьагъ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу гъэфэбэпIэ системэр, электричествэр зэрыкIорэр зэблахъугъэх, еджэпIэ кабинетхэр зэрифэшъуашэу зэтырагъэпсыхьагъэх. ГъэцэкIэжьыным иятIонэрэ чэзыу къыдыхэлъытагъэу джы апэрэ къатым IофшIэнхэр щылъагъэкIотэщтых. ЗэрагъэнафэрэмкIэ, мы илъэсым игъэмафэ зэкIэри аухынэу ары.\nЩэрдж Аслъан зипэщэ компанием илъэситIу фэдиз хъугъэу Iоф ешIэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм ахэшIыкIыгъэ псыр къыдегъэкIы. Чэщ-зымафэм продукцие тонн 700 ашIы, ар къэралыгъом ишъолъыр зэфэшъхьафхэм ащаIуагъэкIы.\nЛIышэ Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, Iоф зашIэрэр илъэситIу нахь мыхъугъэми, гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэ, ыпэкIэ лъыкIотэнхэ афызэшIокIыгъ. Мыщ нэбгырэ 200-м ехъумэ Iоф щашIэ. Апчым хэшIыкIыгъэ бэшэрэбым продукциер рагъахъозэ ашIын гухэлъ яI.\nЗыщыщ къуаджэм шIу фэзышIэрэ цIыфхэм лъытэныгъэрэ шъхьэкIэфэныгъэрэ къалэжьы. Къызщыхъугъэхэ псэупIэр зыщымыгъупшэхэу, ащ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм зиIахьышIу хэлъ Щэрдж Аслъанрэ ЛIышэ Руслъанрэ фэдэ цIыфхэм уарыгушхон, шъхьэкIэфэныгъэ афэпшIын фае.


Эпидемием изэрар нахь макIэ шIыгъэным фэшI — Адыгэ макъ\nЭпидемием изэрар нахь макIэ шIыгъэным фэшI\nРедактор 20.05.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным шъолъырхэм япащэхэм видеоконференцие шIыкIэм тетэу зэхэсыгъо афызэхищагъ. Ар зыфэгъэхьыгъагъэр тапэкIэ экономикэм ыкIи социальнэ лъэныкъом афэгъэхьыгъэ унашъоу къышIыгъэхэм ягъэцэкIэн ары. Зэхэсыгъом иIофшIэн хэлэжьагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nАнахь Iофыгъо шъхьаIэу ащ къыщаIэтыгъэр псауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ IофшIакIохэу зэпахырэ коронавирусыр къызэузыгъэ цIыфхэр зыгъэхъужьхэрэм ахъщэ тедзэу къафатIупщыгъэр зэраратырэ шIыкIэр ары.\nВладимир Путиным къыIуагъ медицинэм иIофышIэхэм IэпыIэгъу афэхъунхэм фэшI системэ зыхэлъ Iофыгъохэр зэрэрагъэкIокIыгъэхэр. Правительствэм, ащ хэхьэрэ министерствэхэм ыкIи УФ-м ишъолъырхэм ахъщэ тедзэр зэратыгъэ шIыкIэм гъунэ лъафыжьынэу ащ афигъэпытагъ.\n«КъыкIэсэгъэтхъы, ахъщэр зыдакIорэр, зэратырэр ыкIи зыкIыратырэр гъэнэфагъэу, шъэф хэмылъэу щытын фае. А Iофыгъом фэгъэхьыгъэ актхэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэ ыкIи нэфагъэ хэлъэу агурыжъугъэIонхэ фае. Мэхьанэ зиIэр а ахъщэ тедзэр зыIукIэнэу щытхэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр къызэрэтлъыIэсыжьырэр ары, ащ шъунаIэ тешъудзэнэу сыфай», — къыIуагъ Президентым.\nIофыгъо шъхьафэу зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэхэм ащыщ рецепт зыпымылъ уцхэр Iудзыгъэ шIыкIэм тетэу ащэнхэм ифитыныгъэ гъэпсыгъэныр, ар анахьэу зищыкIагъэхэр нэжъ-Iужъхэу джырэкIэ унэм исынхэ фае хъугъэхэр ары.\nДжащ фэдэу упчIэ шъхьаIэу къаIэтыгъэхэм ахагъэхьагъ сабыйхэр зиIэ унагъохэм IэпыIэгъоу аратырэр. А лъэныкъомкIэ агъэцэкIагъэхэм ягугъу къашIыгъ министрэхэу ащ дэлажьэхэрэм.\nПрезидентым зэрищэгъэ зэхэсыгъом ыуж шъолъыр Оперативнэ штабым хэтхэр зэIукIагъэх. Ар зэрищагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыкIи Владимир Путиным къышIыгъэ унашъохэм ягъэцэкIэн зэрэкIорэ шIыкIэм ащ щытегущыIагъэх.\nМедицинэм иIофышIэхэм атефэрэ ахъщэр игъом ыкIи икъоу зэраратыжьын фаер ЛIышъхьэм къариIуагъ. Псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ АР-м иминистрэ къызэриIуагъэмкIэ непэрэ мафэм ехъулIэу медицинэм иIофышIэхэу коронавирусыр къызэузыгъэхэм ягъэхъужьын дэлажьэхэрэм зэкIэми ахъщэ тедзэхэр аратыгъэх.\nКъумпIыл Мурат республикэм ит къалэхэм ыкIи районхэм япащэхэм ариIуагъ федеральнэ ыкIи шъолъыр IэпыIэгъоу щыIэхэр цIыфхэм зэралъагъэIэсыжьрэм нахь чанэу лъыплъэнхэу.\n«Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным къызэрэкIигъэтхъыгъэу непэ тызэрыуцогъэ чIыпIэм фэдэ зыкIи тиуцонэу хъугъэп, ар тикъэралыгъо закъоп, зэрэдунаеу фэгъэхьыгъ. Джащ фэд, цIыфхэм непэ IэпыIэгъоу аратырэм фэдэ зыкIи щыIагъэп. Тэ пшъэрылъэу тиIэр хэгъэгум ипащэ унашъоу къыгъэуцугъэхэр дгъэцэкIэнхэр ары, джащыгъум эпидемием цIыфхэм зэрарэу къафихьыгъэр нахь макIэ тшIын тлъэкIыщт», — къыхигъэщыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПредыдущая Оперативнэ штабым изэхэсыгъу\nСледущая В Адыгее верующих призвали дома встретить Ураза-Байрам


ЛIышъхьэр журналистхэм къафэгушIуагъ — Адыгэ макъ\nЛIышъхьэр журналистхэм къафэгушIуагъ\nРедактор 14.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые печатым и Мафэ фэгъэхьыгъэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат республикэ гъэзетхэу «Адыгэ макъэм» ыкIи «Советскэ Адыгеим» яредактор шъхьаIэхэу Дэрбэ Тимуррэ Цундышкэ Зарэрэ тыгъуасэ аIукIагъ. ЗэдэгущыIэгъум хэлэжьагъ АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ, хэутыным фэгъэзагъэу шъолъырым Iоф щызышIэрэ пстэуми ясэнэхьат мэфэкIыкIэ къафэгушIуагъ. Хабзэм икъулыкъухэм япшъэрылъхэр зэрагъэцакIэрэр шъхьэихыгъэу къэгъэлъэгъогъэнымкIэ, республикэм гъэхъагъэу иIэхэм зэрифэшъуашэу къатегущыIэгъэнымкIэ къэбар жъугъэм иамалхэм алъэкI къызэрамыгъанэрэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Тэ талъэныкъокIэ къэбар жъугъэм иамалхэм IэпыIэгъоу ядгъэгъотырэр лъыдгъэкIотэщт. СМИ-хэм шъыпкъагъэ хэлъэу материалхэр, джащ фэдэу журналистхэм зэфагъэ хэлъэу къэбарыр къатынхэм, ахэм къыхаутыхэрэр цIыфхэм ашIогъэшIэгъоныным мэхьанэшхо зэриIэм щэч хэлъэп. Адыгеир зызэхащагъэр мыгъэ илъэси 100 мэхъу, арышъ журналистхэр къызытегущыIэнхэу, анаIэ зытырадзэнэу щыIэр макIэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, юбилеим ихэгъэунэфыкIын къыдыхэлъытагъэу Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр рагъэкIокIых, ащ хэхьэ социальнэ псэуалъэхэм ащыщхэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын. Мыекъуапэ дэт архитектурэм ыкIи тарихъым ясаугъэтхэр агъэкIэжьынхэ унашъо зэрашIыгъэр республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ. Ащ пае псэолъэ 50 фэдиз зыхэхьэрэ спискэ агъэнэфагъ. Ахэм ащыщ республикэ гъэзетхэу «Адыгэ макъэмрэ» «Советскэ Адыгеимрэ» яредакциехэр зычIэт унэр. Мыр тарихъым исаугъэтэу щыт, я 19-рэ лIэшIэгъум ашIыгъ, ыпэкIэ Альтшулер иаптекэ чIэтыгъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ипшъэрылъкIэ мы псэуалъэм гъэцэкIэжьынхэр щыкIуагъэх. ЗэIукIэгъум илъэхъан республикэм ипащэ Шъхьэлэхъо Аскэр пшъэрылъ фишIыгъ редакциехэр зычIэт унэм иэкспертизэ ыкIи фасадым игъэцэкIэжьын япхыгъэ тхьапэхэр къагъэхьазырынхэу.\nРеспубликэ гъэзетхэм япащэхэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыфэрэзагъэх, IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ редакциехэм яматериальнэ-техническэ зытет нахь зэрагъэпытагъэр къыхагъэщыгъ. Джащ фэдэу журналистхэм ясэнэхьат хагъэхъоным епхыгъэ Iофыгъохэри зэдэгущыIэгъум къыщаIэтыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ хэутыным фэгъэзэгъэ СМИ-хэм хэхъоныгъэ ашIынымкIэ амалэу аIэкIэлъхэм къакIэупчIагъ, тиражым хагъэхъонэу пшъэрылъ къафишIыгъ, джащ фэдэу екIолIэкIэ гъэшIэгъонхэр къагъотызэ, республикэм щыпсэухэрэр зыгъэгумэкIырэ лъэныкъохэр къыдалъытэхэзэ яIофшIэн зэхащэнэу къариIуагъ.\nПредыдущая Джыри зэ индексацие шIыгъэнхэу\nСледущая В Адыгейском филиале «Россети Кубань» провели совещание с потенциальными потребителями


Мыем нэмыкIхэми якъуап | Адыгэ Макъ\nМыем нэмыкIхэми якъуап\nАвтор: Редакция\t/ 12.09.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nФедеральнэ ушэтэкIо гупчэу «КъэкIыхэрэм ягенетическэ амалхэмкIэ Урысые институтэу Н.И.Вавиловым ыцIэ зыхьырэм» и Мыекъопэ къутамэ, Мыекъопэ ушэтэкIо станцием, къыщагъэкIырэ хэтэрыкIхэм ыкIи пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм ялэжьыгъэ бэгъуагъэ щыIуахыжьы.\nКъэкIырэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр къызэтезыгъэнэщт чылэпхъакIэхэм якъыхэхын джыдэдэм игъэкIотыгъэу ащ иIофышIэхэр дэлажьэх. Мыекъопэ къутамэм ипащэу Сапый Юрэ иIофшIэгъухэм ушэтынхэр зыщашIыгъэ чIыгу Iахьхэр къытигъэплъыхьагъ, къужъырэ мыIэрысэрэ къызщыкIырэ чъыг- хатэхэми тадэхьагъ.\nТатьяна Агеева — хэтэрыкIхэм алъыплъэрэ купым инаучнэ IофышI:\n— Мыгъэ къэбэскъэ лъэпкъ зэфэшъхьафэу 170-рэ дгъэтIысхьагъэ. Къэбэскъэ фыжьыр, плъыжьыр, брюссельскэр, брокколи, нэмыкIхэри. Къэбаскъэм кIымафэр дэеу рехы. Шъхьэм къэгъагъэ къетIупщыфэ тэухъумэ, чылапхъэми иугъоин IэшIэхэп, ау щытми, дгъэнэфэгъэ IофшIэнхэр зэшIотэхых. Мары шъолъэгъу, къэбэскъэ лэжьыгъэм тхьапэшхоу зиушъомбгъугъ, чъэпыогъум ыкIэм шъхьэр къызпыкIэщтхэр нахьыб.\nЛюдмила Якимцова — хэтэрыкIхэр къэзгъэкIырэ купым ипащ:\n— Шъоущыгъу чIыплъыр лъэпкъ 210-рэ, пхъыр — лъэпкъи 125-рэ, щыбжьый плъы-\nжьыр, IэшIур ыкIи баклажанхэр лъэпкъ 234-рэ хъоу, нэмыкI хэтэрыкIхэми ячылапхъэхэр зэкIэ Санкт-Петербург къырагъэхьыкIыгъэх. ХэтэрыкIхэр илъэсищым къыкIоцI къэтэтхыхьэх. Узхэм зэрапэшIуекIохэрэр, лэжьыгъэу къатырэр тэгъэнафэ. ГущыIэм пае, шъоущыгъу чIыплъыр мэкъуогъум и 10-м нэс тэпхъы, нэужым ихэхъон гъэмэфэ фэбэшхом, огъум, хеубытэ, къэгъэкIыгъуае мэхъу, ау щытми, чылапхъэм иугъоин нэсыфэ тыпэплъэ.\nОлег Плющ — Федеральнэ ушэтэкIо гупчэм и Мыекъопэ къутамэ инаучнэ IофышIэ шъхьаI:\n— Щыбжьый IэшIум ыкIи стырым мыгъэ узхэр къягоуагъэх. Ар хэтэрыкIхэр къызпыкIэгъэ куашэхэмкIэ къэолъэгъу. Мары зитхьапэ гъожьхэм, пыгъукIыгъэхэм щыбжьый бэу къапыкIагъэп. Ахэм къагот куашэхэу узым нахь ебэнышъугъэхэр зэрэтхьэпэ шхъуантIэу къэнэжьыгъэх. Ахэм къапыкIэгъэ щыбжьыйхэри нахь иных. Нахь лъэпкъ къабзэхэр къыхэдгъэщыжьыным пае бгъагъэхэр афэтшIи, гъэтIысыжь лъэкъо пшIырыпшI ачIэдгъэтIысхьэгъагъ шъхьае, ащи ишIуагъэ къэкIуагъэп, узыр ахэми къанэсыгъ. ХьэцIэ-пIацIэмэ зэрахьэрэ узхэм хэтэрыкIхэр ащыухъумэгъуаех. Щыбжьый сымаджэхэм анализхэр ахэтхыхи, Москва дгъэхьыгъэх. Узэу къябэныгъэр зыфэдэр зэдгъашIэмэ, лъэпкъышIум къемыгуаоу хэтэрыкIым тызэреIэзэщтыр тшIэщт.\nАщ фэдэу ушэтынхэр зыщашIырэ чIыгу Iахьхэр къызытэкIухьэхэ нэужым пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхатэхэм тахэхьагъ. Сапый Юрэ къызэриушыхьатырэмкIэ, мые лъэпкъ зэфэшъхьафэу 300 фэдиз мыщ къыщагъэкIы, ахэм пхъэшъхьэ-мышъхьэ лэжьыгъэ бэгъуагъи къаты. Нэр пIэпахэу мыехэр зэмышъогъу закIэх: зэрджаем фэдэу цIыкIухэу ыкIи плъыжьыбзэхэу, дэшхом, чэрэзым афэдиз яинагъэу, гъожьыхэу, фыжьышъохэу, шъоум фэдэу апс IэшIоу, хэфэгъакIэ акIэлъэу, Iупэр зэфащэу — мые лъэпкъ пчъагъэм узхэдэщтыр умышIэу зэкIэри ууплъэкIу пшIоигъоу охъу.\nСапый Юр — Федеральнэ ушэтэкIо гупчэм и Мыекъопэ къутамэ ипащ:\n— Мы чъыгхатэхэм мыгъэ ящэнэрэу шъуакъыхэхьэ. Гъатхэм икъежьэгъоу, чъыгхэр къэтIэмынэу рагъэжьэгъэ къодыеу щтыргъукI къышIи, чъыIэр къяогъагъ, ащ ыуж къэгъагъэр мые чъыгхэм къызырахым дэхагъэ, джы мары мыехэр апизыбзэу шъолъэгъу. ТиушэтэкIо къутамэ ыугъоигъэ къэкIырэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ябаигъэкIэ къэралыгъом илъэпкъ кIэнэу плъытэ хъущт. Мыехэр мыIэрысэ лъэпкъышIухэм якъыхэгъэщынкIэ IэпыIэгъушIух. Ахэм ахэлъ пытагъэр, узхэм зэрапэшIуекIошъухэрэр, бэрэ зэрэщылъхэрэр нэмыкI генэу (лъэпкъышIу нэшанэу) ахэлъхэр къызфагъэфедэхэзэ селекционерхэм нахь пхъэшъхьэ-мышъхьэ хьалэмэтхэр къагъэкIышъух. Ар зымыуасэ щыIэп. Фэдэ шIэныгъэм мэхьанэ ептызэ удэлэжьэн фае. Тишъолъыр зекIоным зыщиушъомбгъуным пае чъыгхатэу тиIэхэм япчъагъи хэдгъэхъон ыкIи тадэлэжьэн фае. Мыщ фэдэ чъыг шIагъохэр, зичылапхъэ Китай щегъэжьагъэу Латинскэ Америкэм нэсыжьэу къырахи тичIыгу хэзэгъагъэхэр, чъыгхатэ хъухи, пхъэшъхьэ-мышъхьэ бэгъуагъэ къэзытыгъэхэр бгъэшIэгъон фэдиз екъу. ЧIыопсым изытет зыщызэблихъурэ лъэхъаным къэкIырэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм якъызэтегъэнэн нахь лъэшэу тыдэлэжьэн фае.\nАР-м изаслуженнэ журналист.\nДунэе щытхъур къалэжьыгъ\nАдыгэ лъэпкъым зиужьыжьыным, итарихъ чIыналъэ щыбэгъожьыным, зэкъотныгъэр гъэпытэгъэным афэшI ткъош Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм адыгэхэм я Мафэ 2014-рэ илъэсым щагъэнэфагъ.\n19.09.2019 / Комментарии к записи Дунэе щытхъур къалэжьыгъ отключены\nЦIыфыр зыгъэпсырэр уахътэр ары. Ащ зыхищэрэ хъугъэ-шIагъэхэм ар апсыхьэ. ЕтIанэ а цIыфым а уахътэм зыгорэ щызэрихъокIышъумэ, иакъылкIэ лъэпкъым зыгорэ фишIэшъумэ, ыцIэ тарихъым хэхьэ, къыхэнэ.\n19.09.2019 / Комментарии к записи Апэрэ Президент отключены\n2002-рэ илъэсым Шъэумэн Хьазрэт Адыгэ Республикэм и Президентэу зыхадзыгъэм мэзэ заулэ нахь темышIагъэу псыкъиуным унэгъо шъэ пчъагъэмэ тхьамыкIэгъошхо къафихьыгъ. ЯгъашIэм аугъоигъэ мылъкур — уни, щагуи, хати, былыми — псычIэгъ хъугъэх.\n19.09.2019 / Комментарии к записи ШIушIэным къыфэхъугъ отключены\nIофшIэным ыпсыхьэгъэ цIыф\nАдыгеим илъэсыбэрэ ипэщагъэу ТхьакIущынэ Аслъан зигугъу тшIырэр. 2007-рэ илъэсыр ары а IэнатIэм ар зыIухьэгъагъэр. А илъэсхэр къэралыгъомкIэ къызэрыкIуагъэхэп.\n19.09.2019 / Комментарии к записи IофшIэным ыпсыхьэгъэ цIыф отключены\nПэщэ IэнатIэм кIэу Iухьэрэм сыдигъокIи цIыфхэм гугъэпIэ инхэр рапхых, хэхъоныгъэхэм, нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэхэм яжэх, ау ащ дакIоу цыхьэшхо фашIыными тещыныхьэх.\n19.09.2019 / Комментарии к записи Зэрэщыгугъыгъэхэр къегъэшъыпкъэжьы отключены\nХэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIофышIэхэм атлетикэ псынкIэмкIэ язэнэкъокъу Адыгеим щыкIуагъ. Урысыем ишъолъыри 8-мэ къарыкIыгъэ спортсменхэр ащ хэлэжьагъэх.\n19.09.2019 / Комментарии к записи Адыгеим и ЛIышъхьэ зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм шIуфэс арихыгъ отключены\nХэдзын Iофтхьабзэхэм атегущыIэщтых\nПартиеу «Единэ Россием» и Зэфэсэу щыIэщтым 2021-рэ илъэсым Къэралыгъо Думэм щыкIощт хэдзынхэм языфэгъэхьазырын зэраублэрэм ыкIи хэдзынхэу щыIагъэхэм якIэуххэм щатегущыIэщтых.\n19.09.2019 / Комментарии к записи Хэдзын Iофтхьабзэхэм атегущыIэщтых отключены\n«Непэрэ уахътэм диштэрэ къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэныр» зыфиIорэ федеральнэ проектыр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм лъыплъэрэ Межведомственнэ комиссием ичэзыу зэхэсыгъо мы мафэхэм иIагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат иунашъокIэ Iофтхьабзэр Премьер-министрэм игуадзэу Сапый Вячеслав зэрищагъ.\n19.09.2019 / Комментарии к записи ЧIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьэх отключены\nЛъэпкъ проектэу «Предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ ыкIи унэе предпринимательскэ гухэлъым IэпыIэгъу афэхъугъэныр» зыфиIорэм епхыгъэ Iофтхьабзэхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу гупчэу «Сибизнес» ыкIи «LIKE Центр Майкоп» зыфиIохэрэр кIэщакIо зыфэхъугъэхэ гъэсэныгъэмкIэ курсэу «Скорость: практический курс по запуску прибыльного дела» зыцIэр щыIэныгъэм щыпхыращынэу рагъэжьагъ.\n19.09.2019 / Комментарии к записи Предпринимательхэм апай отключены\nЛъэпкъ Iэпэщысэхэм якъэгъэлъэгъон\nАдыгэ къуаем ифестиваль къыдыхэлъытагъэу лъэпкъ Iэпэщысэхэмрэ сурэтхэмрэ якъэгъэлъэгъон Iоныгъом и 21-м къызэIуахыщт.\n19.09.2019 / Комментарии к записи Лъэпкъ Iэпэщысэхэм якъэгъэлъэгъон отключены


Мэкъуогъум и 1-р — кIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе маф\nУрысыем ыкIи ащ исубъектхэм зэфэдэу сабыигъор тхъэгъоным ыкIи насыпышIоным тегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо программэ зэфэшъхьафыбэ ащэлажьэ.\nХэпшIыкIэу мы аужырэ илъэси 10-м унагъом ищыIакIэ нахьышIу шIыгъэным лъэшэу хабзэм ынаIэ тет, «сабыим дэрмэныр къыдэкIо» зэраIорэр гум къыгъэкIэу, апэрэ ыкIи ятIонэрэ, ящэнэрэ сабыир къызыфэхъухэрэм ахъщэ тынхэр аратых. УнэгъуакIэхэм унэ IофымкIи нахь афэсакъхэ, мылъкукIэ IэпыIэгъу арагъэгъоты хъугъэ. Ежь унагъоми ипшъэрылъ ин зыдишIэжьэу, сабыим ипIун ишъыпкъэ рехьылIэ; ныжъ-тыжъхэри, ныбжьыкIэхэм янэ-ятэхэри, амал-лъэкIэу яIэм елъытыгъэу, ялъфыгъэхэм адэIэпыIэх. Сабыим, щэч хэлъэп, унагъом гушIогъуабэ къырелъхьэ.\nМазэ, мэзитIу, мэзищ мэхъу, «ыгъы-сагъхэр» къыIутэкъоу, щхырыIу цIыкIум зэкIэ лъэшэу фэщагъэ мэхъух; нэрэ-Iэрэм тIысэу ыкIи макIэу зыкъиIэтэу регъажьэ, мэпшы, мэуцу, хэкIукIы…\nАпэрэ лъэбэкъур сабыим едзы, ар ны-тыхэмкIи, зэкIэ зиехэмкIи мэфэкI шъыпкъ, арыба адыгэхэм кIоныр езыгъэжьэгъэ цIыкIум, лъэпытэ-лъэмафэ хъунэу аIозэ, лъэтегъэуцор зыкIыфашIыщтыгъэр. ЗэкIэ унагъом исхэр сабыим ягуапэу, ыгъатхъэу къыдекIокIых, джарэу сабыир хэткIи — жъыхэмкIи кIэхэмкIи гудэчъыгъо шъыпкъ. КIуагъэ аIозэ, «мам», «пап», «нанэ», «татэ» гущыIэхэм ямызакъоу, дунаир къыIушIыкIэу, Iоные-шIэные мэхъу, анахьэу зы илъэсым къыщегъэжьагъэу 3-м нэс кIэлэцIыкIухэр зыгъэшIэгъон дэдэхэр.\nСабыигъор насыпышIоным пае бэ къэралыгъом Iофыгъоу зэшIуихырэр: кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ дахэхэр фэныкъуагъэ горэ ямыIэу, зэкIэупкIэгъэ-кIэракIэхэу къэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ имызакъоу, район гупчэхэми, станицэхэми, къуаджэхэми бэу къадэтэджагъэх. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIорэ сабыйхэм шIыкIэ-IокIэ дахэхэм, IупкIэ къеджэным, лъытакIэм, сурэтшIыным, нэмыкI лъэныкъохэм зафагъасэ, еджапIэм кIонхэм тырагъэпсыхьэх. Непэ Мыекъуапэ унэ зэтетхэм апашъхьэ кIэлэцIыкIу джэгупIэ зэтегъэпсыхьагъэхэр ащашIыгъэх. Ахэм хъэренхэр, нэмыкI джэгупIабэр адэт, сабыйхэри, ны-тыхэри, нанэ-татэхэри лъэшэу мы зэхъокIыныгъэхэм агъэразэх.\nКIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе мафэ тиреспублики, хабзэ зэрэхъугъэу, дахэу щагъэмэфэкIы: В. И. Лениным и Гупчэ, Мыекъопэ къэлэ паркым мы мафэм сабый щхы мэкъэ чэфыр, орэдыр ащэжъынчы, кIэлэцIыкIухэм ясэнаущыгъи мы мэфэкIым къызэIуехы. Анахь уасэ зиIэр тичIыопс къэбзэ дахэ, хэгъэгушхом, ти Адыгей орэд-пщынэ макъэр, джэгу жъотыр, щхы-гушIо макъэр зэращыIущтыр ары. Тидунэе дахэ мамырынэу, нэфынэнэу, сабыигъор насыпышIонэу тэлъаIо!\nШъэо цIыкIур, зыгъэхъый.\nЛъабы, лъабы, лъабытый,\nЛъэкъо цIыкIухэр умгъэпIый.\nУемыплъых чIым, ыпэ плъэ.\nПлъэгу зынэсрэр зэкIэ уий,\nАферэм, гъырэп. Укъэхъу!\nО укъэхъумэ лIы ухъун,\nIэхэр тамэу зэгощэй,\nЛъэкъо цIыкIухэр кIэмыщэй.\nКъэIэт лъакъор, къызэкIэщ,\nКIуатэ, кIуатэ, уемызэщ!\nЧIыгум пытэу о теуцу,\nСыпшъыгъ пIокIэ умыуцу.\nЧIыр къэмыщтэу укъэмыщт —\nУиIэтыщт чIым, ущымыщт.\nОщ нахь дэгъуи ыIэтыгъ,\nНахь онтэгъуи ыщэчыгъ.\nПшъэрылъыбэ чIым щыуиI:\nИгъо уифэн фай, дэгуI.\nТый, тый, лъабытый,\nДахэу кIорэр хэты ий?\n— Къытфэхъунэу тисабый,\nНарты шъаоу Батырбый.\nАдыгеимкIэ тигъэмафэ гохь дэд: тыгъэр лъагэу къыдэкIуае, къэплъы; дунаир къэфабэ, псыхъор узыфикъудыеу къаргъо, фабэ, тхъагъо.\nГъэмафэр пхъэшъхьэ-мышъхьэхэмкIэ бай: пстэуми апэу цумпэр, черешнер, абрикос пасэр, пхъэгулъышхо плъыжьэу псыр зыкIизыр къызэлъэхъух. Ахэр кIэлэцIыкIухэм яшхыныгъо шъыпкъэх, якIас. Мэкъуогъум ыкIэм губгъо ыкIи хэтэ лэжьыгъэ шIагъэхэри дахэу къызэлъэхъух.\nТиреспубликэ гъэмафэр щыфаб, щыстыр, гурытымкIэ мэфи 140-рэ фэдиз екъудыи. Ощххэр бэрэ щыIэхэрэп. Мэкъуогъум тыгъэпс мафэхэр къебэкIых, фабэ.\nАнахь мэзэ фабэр бэдзэогъур ары. Ар гъэмафэм ишIугъуапI. Фабэр градус 30-м шъхьадэкIышъ, 40-м нэсын елъэкIы. Губгъохэм лэжьыгъэр, анахьэу коцыр, ащыIуахыжьы. Чъыгхатэхэм яшIугъу: абрикосыр, къыцэр, мыIэрысэр, чэрэзыр, къыпцIэр, малинэр къызэлъэхъух. Къэгъагъэхэри мы мазэм мэбагъох, бзыухэми яшъыпкъ, ящырхэм лъэшэу анаIэ атет, мэIэчъэ-лъачъэх; пчэдыжьыпэ, пчыхьэшъхьапэхэм бзыу орэдыр ахэм кIырагъэщы.\nШышъхьэIур — зэкIэ гум шIоигъор зыщыI, Iанэхэм гъомылапхъэхэр атиз: хъырбыдзыр, нашэр, семчыкыр, натрыфыр; хэтэрыкIхэр — помидор-нэшэбэгухэр, къэбыжъыер, бжьыныр, къужъхэр къызэлъэхъух. Гъэмафэм ибаигъэ, дэрмэныр зэригъусэр гущыIэжъхэм ащыкIэгъэтхъыгъ. «Гъэмэфэ мафэм илъэсыр егъашхэ», «ЦIыфхэр гъэмафэм егъэгушIох, бжьэхэр — къэгъагъэхэм», «Гъэмафэм кIымафэр егъашхэ», «Гъэмэфэ тыгъэм узыгъуибл егъэхъужьы», нэмыкIхэри. Тигуапэу, «къеблагъ, гъэмафэр!» тэIо.\nКIэлэцIыкIухэр, зы лъытакIэ\nШъозгъэшIэныр сыгу къихьагъ:\nМышкIу, мышкIу, мышкIу закIэу\nМышкIу, мышкIу — къэсэлъытэ,\nЗы хэсэхышъ, цызэм пай.\nМыдрэ мышкIур кIышъо пытэшъ,\nЗгъэтIысхьани — зы чъыгай!\nМышкIу, мышкIу, мышкIур хъоеу\nМэзы чIэгъым щысэшып.\nМышкIу закIэу дышъэ бжыб.\nМышкIу пчъагъэ згъэтIысхьагъи,\nПредыдущая ЖъоныгъуакIэм и 31-р – тутын емышъогъэным и Дунэе маф\nСледущая Бын Iужъур гъэбэжъу


Батырхэм ямедальхэм тагъэгушхо — Адыгэ макъ\nБатырхэм ямедальхэм тагъэгушхо\nРедактор 25.11.2020 25.11.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nЕвропэм дзюдомкIэ изэнэкъокъу шэкIогъум и 19 — 21-м Чехием икъалэу Прагэ щыкIуагъ.\nУрысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтхэу Роберт Мшвидобадзе, кг 60, Михаил Игольниковым, кг 90-рэ, Тамерлан Башаевым, кг 100-м къехъу, дышъэ медальхэр къыдахыгъэх.\nЯго Абуладзе, кг 60, Арман Адамян, кг 100, Инал Тацоевым, кг 100-м къехъу, ятIонэрэ чIыпIэхэр къахьыгъэх, тыжьын медальхэр къафагъэшъошагъэх.\nБзылъфыгъэхэм язэнэкъокъу Мадина Таймазовам, кг 70-рэ, джэрзыр къыщихьыгъ.\nУрысыем ихъулъфыгъэ хэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу, Урысыем, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Тао Хьасанбый къызэрэтиIуагъэу, тибэнакIохэм IэпэIэсэныгъэ ин алырэгъум къыщагъэлъэгъуагъ. Европэм икомандэхэм язэнэкъокъу апэрэ чIыпIэр къыщыдахыгъ.\nХъулъфыгъэ бэнакIохэм къахэдгъэщы тшIоигъу ТIуапсэ щыщэу, Адыгеим ныбджэгъубэ щызиIэу Михаил Игольниковыр. Грецием, Эстонием, Испанием, Азербайджан яспортсменхэм атекIуи, дышъэм икъыдэхын фэгъэхьыгъэ зэIукIэгъур Сербием къикIыгъэм дыриIагъ.\n— Михаил Игольниковым бэнэгъуи 5-ри къабзэу къыхьыгъ, — къытиIуагъ Тао Хьасанбый. — Европэм ятIонэрэу дышъэр къыщыдихыгъ. Урысыем изаслуженнэ тренерэу Нэгъуцу Джамболэт ыгъэсэрэ Ми-хаил Игольниковым имедальхэм зэрахигъэхъощтым тицыхьэ телъ.\nХъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ Европэм изэнэкъокъу зэрэхэлэжьагъэхэр зэхэщакIохэм зэфахьысыжьыгъэх. Францием апэрэ чIыпIэр ыхьыгъ. Урысыем ятIонэрэ чIыпIэр къыдихыгъ, Грузиер ящэнэрэ хъугъэ.\n— Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм щапIугъэхэу, Урысыем дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Тао Хьасанбый, ащ игуадзэу Гъэунэ Андзор тафэгушIуагъ,\n— къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ ипащэу, Адыгеим изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлымэ. — Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт къэзыухыгъэу, Урысыем изаслуженнэ тренерэу Нэгъуцу Джамболэти, ащ ыгъэсэрэ Михаил Игольниковыми гущыIэ фабэхэр ятIуагъэх. Дунэе спортышхом нахьыбэрэ ящытхъу щаIонэу тафэлъэIуагъ.\nСпортым пыщагъэхэм, тигъэзетеджэхэм ацIэкIэ Урысыем дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ тэри тыфэгушIо, тибатырхэм ягъэхъагъэхэм ахагъэхъонэу, шIоу щыIэр къадэхъунэу афэтэIо.\nСурэтым итыр: Михаил Игольников.\nПредыдущая ШIыкIэшIум текIоныгъэм уфещэ


Гималай къушъхьэтхым щэбыбатэ | Адыгэ Макъ\nГималай къушъхьэтхым щэбыбатэ\nАвтор: Редакция\t/ 13.01.2020\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nАдыгеим щыщ альпинист IэпэIасэу Геннадий Долговыр икIырэ илъэсым Гималай къушъхьалъэм кIогъэгъэ экспедицием хэлэжьагъ. НэбгыриплI хъухэу метрэ 6856-рэ зилъэгэгъэ къушъхьэтхэу Ама-Даблам зыфиIорэм дэкIоягъэх. — Къушъхьэтхым идэкIоен къиныгъэми, анахь шыгу лъагэм тынэсынкIэ къэнэгъагъэр мэкIагъэ. Сигъусэ кIалэм иIоф къэдэигъэу, иакъыл щыощтыгъ. Ар псаоу къэнэщтымэ зыIэ илъыгъэр тэры ныIэп. Къушъхьэ шыгур блэгъагъэми, ащ тынэсыным бэшIагъэу тыкIэгушIущтыгъэми, къэдэигъэ кIалэр къушъхьэм къехьыхыжьыгъэныр къыхэтхыгъагъ, — еIо Геннадий.\nЫужырэ мафэм экспедицием хэтыгъэ альпинистэу Олег Афанасьевыр къушъхьэшыгум нэсын ылъэкIыгъ. Адыгэ Республикэм ибыракъэу зыдетхьыжьэгъагъэр Ама-Даблам ышъхьапэ щыгъэIагъэ хъугъэ.\nА уахътэм къэсымэджэгъэ кIалэр къушъхьэтхым къырагъэкIотэхызэ, анахь къапэблэгъэ псэупIэ цIыкIоу Пангбоче (метрэ 3900-рэ илъэгагъ) къагъэсыжьыгъагъ. Непэ ащ ипсауныгъэ зыпкъ иуцожьыгъ.\n2019-рэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ Яценко Иван Урысыем иныбжьыкIэ зэнэкъокъухэу «Янтарные вершины» зыфиIоу зэхащэгъагъэхэм боулдерингымкIэ я 2-рэ чIыпIэр къыхьыгъ.\nАщ ыуж Урысыем икIэлэеджакIохэм я Спартакиадэ ифинал хэфагъ. Шъыпкъэр пIощтмэ, Иван илъэс 14 – 15 зыныбжь спортсмен анахь лъэшхэм ащыщ. ТапэкIэ гъэ-хъэгъэшIухэр ышIынхэуи щэгугъых.\nАдыгеим иальпинистхэр зыгъэгушIогъэхэ хъугъэ-шIагъэхэм ащыщ Джэгъу къушъхьэхэм илъэс реным альпинистхэр зыщагъэсэщтхэ маршрутхэр зэращагъэнэфагъэхэр. ДэкIояпIэхэр пхырызыщыгъэхэм япэщагъэх Кравченко Михаилрэ (Краснодар) Калихевич Георгийрэ (ХъымыщкIэй). Псыхъоу Джэгъу къыпэблагъэхэу къушъхьэ дэкIоепIэ 18, Лэгъо-Накъэ – 3, Гъуамэ къушъхьэтхым – 3 щагъэпсыгъэх. Ахэм ядэкIоен зэрэкъиным елъытыгъэу зэтыраутыгъэх, Адыгеим къушъхьэдэкIоенымкIэ имаршрутхэм ахагъэхьагъэх.\nСпорт лъэпкъэу альпинизмэр къыхэзыхыхэрэ кIэлэеджакIохэм япчъагъэ Адыгеим щыхэхъо. Апэрэ спортивнэ еджапIэм (идиректорыр С. М. Сухановыр) исекцие кIэлэцIыкIухэм ыкIи зыныбжь икъугъэхэм ятворчествэ хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэмкIэ Гупчэу Мыекъуапэ дэтым спортивнэ скалолазаниемкIэ икружок (директорыр А. З. Шънахъу) ахэм зыщагъасэ. И. Яценкэм фэдэу Я. Кулаковым, А. Бабаскинам альпинизмэ спорт лъэпкъым чIыпIэ лъагэхэр къащахьынхэу ащэгугъых.\nИлъэсыкIэм тиныбжьыкIэхэр зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэщтых. Джащ фэдэу Токио щыкIощт Олимпиадэм ипрограммэ апэрэу къушъхьэдэкIоеныр хагъэхьащт.


ЗэлъашIэрэ артистэу, драматургэу Мурэтэ Чэпай къызыхъугъэр илъэс 80 мэхъу | Адыгэ Макъ\nЗэлъашIэрэ артистэу, драматургэу Мурэтэ Чэпай къызыхъугъэр илъэс 80 мэхъу\nАвтор: Редакция\t/ 11.06.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЛъэуж нэф къыгъэнагъ, IэпэIэсагъ\nЗэчый дахэ зыхэлъыгъэ артист инэу, лъэпкъ искусствэм лъэгъо зэныбжь зэдиштэ пхырызыщыгъэу Мурэтэ Чэпай Исмахьилэ ыкъор мэкъуогъум и 12-м илъэс 80 хъущтыгъэ. Ар Кощхьэблэ районым ит къуаджэу Блащэпсынэ 1939-рэ илъэсым мэкъумэщышIэ унагъо къихъухьагъ.\nГурыт еджапIэр къызеухым, колхозым щылэжьагъ. 1962-рэ илъэсым театрэ искусствэм икъэралыгъо институтэу А. В. Луначарскэм ыцIэ зыхьырэр – ГИТИС-р дэгъу дэдэкIэ къыухыгъ.\nАпшъэрэ еджэпIэшхор къызиухыгъэм щегъэжьагъэу, тыдэ Iоф зыщешIи, сценэр зэ IэкIыб ышIыгъэп, щэIэфэкIэ ренэу ащ тетыгъ. Илъэс 50 Iэпэ-цыпэм роль 200 фэдиз къышIыгъ адыгэ, урыс, дунэе классическэ драматургием къыхэхыгъэхэ произведениехэм ахэтхэ образ анахь гъэшIэгъонхэмкIэ. Мурэтэ Чэпае театрэ искусствэмкIэ гъэхъэгъабэу ышIыгъэхэм апае «УФ-м изаслуженнэ артист», «АР-м инароднэ артист» щытхъуцIэхэр къыфагъэшъошагъэх.\nМурэтэ Чэпае драмэхэу «Батыр», «Шъузабэхэр», «Ным игумэкI», «ШIулъэгъур мэшIошху», «IэнатIэм игъэрхэр», «Ер къызэрыкIырэр кIэнкIэ зан» зыфиIохэрэр ытхыгъэх, ахэр театрэхэм ащагъэуцугъэх.\nИдрамэхэр зэхэугъоягъэхэу зыдэт тхылъхэу «Шъузабэхэр» (1994), «IэнатIэм игъэрхэр» (2004) къыдэкIыгъэх.\nМурэтэ Чэпае ыцIэ ымышIэу е ар ымылъэгъугъэу Адыгэ шъолъырым зыныбжь икъугъэ цIыф гори имысыгъэу сэгугъэ. Сыда пIомэ ар лъэпкъым анахь илъэпIэ артист цIэрыIуагъ, Iэдэб зыхэлъ цIыф Iушыгъ, гум къинэжьхэрэм ащыщыгъ. Ухэтми уемызэщынэу къэгущыIэми, орэд къеIоми, сценэм тетми, IокIэ-шIыкIэ дахэ хэлъыгъ. ЫшIэщтыгъэм гъуни нэзи иIагъэп, уигъэдэIон ылъэкIыщтыгъ. IэкIыб къэралыгъохэм арысхэ адыгэхэми ахахьэу, алъыIэсэу къыхэкIыгъ, адыгэ дунаим щыцIэрыIуагъ.\nСэри синасып къыхьыгъ ар зыхэт спектаклэ зэфэшъхьафыбэм мызэу, мытIоу сяплъыныр, мэфэкI инхэм иорэд макъи сыкIэдэIукIэу хъугъэ, «Мерэмыкъом иорэд» ащ зэригъэжъынчыщтыгъэм фэдэу гучIэ макъэр екIупэу хэти къыIожьышъущтэп; куп хэсми бэрэчэтыгъ – нэхъоир къыхилъхьэу, цIыфышIу дэдагъ. ГущыIэгъу уфэхъумэ, пшIоигъуагъэм бэкIэ нахьыбэжьэу къыпфыриIотыкIыщтыгъ. Сэри сшIагъэ а зэкIэми яхьатыркIэ зэлъашIэрэ цIыфым ищыIэныгъэ зыфэдагъэри, иунагъо илъыгъэ хабзэри, еджэныр икIасэу, цIыфыным кIэхъопсэу къызэрэтэджыгъэри.\nМуратэхэр – бэслъынэих лъэпкъымкIэ, ЧеркесскэкIэ щыпсэущтыгъэхэм къатекIыгъэхэу ары къызэраIуатэщтыгъэр. Чэпае ятэжъ гъукIэ Iазэщтыгъ. Лъэпкъыр лIыцIэу Муратым къытекIыгъ: ащ ыкъор Темыр, ащ къытекIыгъэр ХьакIмаф, етIанэ Пщымаф, Бислъан (ар Чэпае ятэжъыгъ ыкIи ятэ Исмахьил ыцIагъэр), ежь Чэпае яблэнэрэ лIэужэу хъугъэ.\nЦIэр – Чэпаер фаусынэу зэрэхъугъэри къыIуатэщтыгъ. Ятэшыпхъум ыпхъоу Саудэт пшъэшъэ чэфылэ-нэутхэу, орэдыIоу, къэшъуакIоу, илъэси 9 – 10 горэкIэ ежь нахьыжъэу иIагъ. Ащ КIубэ Щэбанэ иорэдэу «Чэпай лIы къызэрыкIоп» зыфиIорэр къыIощтыгъ. ЗэдапIугъэхэу ыкIи зэфэщагъэхэу щытыгъэх. ЦIэу «Чэпай» ащ къыфиусыгъ, лIыгъэ хэлъэу, цIэрыIо хъунэу фэягъ. ЯунэгъокIоцI Iуи, шIи имылъэу, тынчыпIэу, рэхьатэу зэрэщытыгъэр, пIуныгъэ дахэ ны-тыхэм зэрэрагъэгъотыгъэр сыдигъуи кIигъэтхъыщтыгъ. Янэрэ ятэрэ псэогъу зэрэзэфэхъугъэхэ шIыкIэми щыгъозагъ, янэжъ-ятэжъхэр дунаим зехыжьхэм, ятэ бын Iужъум анахьыжъэу, зикъэмыщэу къызэрэнагъэр ыкIи ятэшыпхъу Хьабидэт ыш къыщэщтыр осыет къызэришIыжьыгъагъэр, ар ежь якъуаджэ щыщэу, Къошымэ япхъоу, бзылъфыгъэ шъабэу, цIыфышIоу ны фэхъущтыр арэу къызэрэчIэкIыгъэр Чэпае къыIуатэщтыгъ.\nЯнэ ежь ятэ къымыщэзэ, гъогу закъор азыфагоу щысыгъэхэ Къулэхэм илъэс 16 зэрянысагъэр, бын зэримыIагъэр, илI зэлIэм ращыжьи, ытыщ зэращэжьыгъагъэр ышIэщтыгъ. Ау ятэ апэ ар къыщэнэу зыраIом, «Арэп, ар жъыIоба?» зэриIогъагъэри Чэпае къыIожьыщтыгъ. Ау ныбжьымкIэ зэрагъэхь шIагъо щыIагъэп, Исмахьилэ Iаби къыщагъ. АщкIэ ятэ ныбжьи зэрэкIэмыгъожьыгъэр, ныр гукIэгъушIэ къэбзэ-лъабзэу, IэпкIэ-лъапкIэу, унагъуи колхози зэдиIыгъынхэр зыфэукIочIыгъэу зэрэщытыр кIигъэтхъыщтыгъ. Чэпае къыIуатэщтыгъ: «Мэзэгъо чэщми хатэри сянэ ыпкIэщтыгъ. Сятэ лIы Iэтыгъагъ, «Исмахьил кIыхь» — аIощтыгъ. Заом защэм илъэсрэ ныкъорэ сыныбжьыгъ – къыгъэзэжьыгъэп».\nШъачэ пыим язымыгъэштагъэхэм Чэпае ятэ, Мурэтэ Исмахьилэ ащыщыгъ, Краснэ Полянэм дэжь чъэпыогъум и 20-м, 1942-рэ илъэсым щыфэхыгъэхэ дзэкIолI 250-мэ ащыщ хъугъэ. Зэо ужым мы чIыпIэм саугъэт ахэм ацIэкIэ щагъэуцугъ, чIыпIэ еджапIэм имузей цIыкIу Iоф ешIэ, туристхэр плъакIо бэу къэкIох, Чэпае ятэ исурэт ащ чIэт, мамырныгъэр зыухъумагъэхэм яшIэжь агъэлъапIэ.\nЗэошхоу хьазабыр цIыф лъэпкъыбэу хэгъэгум исхэм языгъэщэчыгъэр уцужьыгъэ, а илъэсхэр псынкIагъэхэп, ау ны Iушым, Чэпае янэ, ыкъо цIыкIу игукIэгъу мыухыжькIэ а къиныгъохэм ащиухъумэныр фызэшIокIыгъ; янэ шъаом фиIуатэщтыгъэ ятэ зыфэдагъэр, ригъэшIагъ ыкIи шIу ригъэлъэгъугъ. Ежь бзылъфыгъэ Iушри къарыогъу зыфэхъужьын ылъэкIыгъ, илъфыгъэ щыгъынкIи, шхынкIи зыми щигъэкIагъэп. Чэпае кIигъэтхъыщтыгъ: «Сянэ колхозницагъ, Iоф пстэуми ыIэ якIущтыгъ. Чэм мыгъужь тиIагъ, шъоу балон тиунэ имытэу хъугъэп. Тятэ зэпсаум зыфэдагъэр шIу зыфишIагъэу, IэпыIэгъу зыфэхъугъэ тигъунэгъухэм ялIыжъэу хьафизэ хъугъэм бэрэ къыIотэжьэу зэхэсхыгъэ: «зимыIэм кIэIэн, деIэн ылъэкIыщтыгъ а уахътэр хьашхъурэIу щынэгъуагъэми», етIанэ къыпигъэхъожьыщтыгъ: «уятэ джэнэтым кIощт» ыIозэ, лIыжъым Iэ къысщифэщтыгъ».\nЧэпае янэ ищыIэныгъэ чIыпIэшхо зэрэщыриIагъэр мыгъуащэу, ащ идэгъоу, идахэу къыIуатэщтыгъэр бэдэд: «Сянэ ыпсэ къызэрэсIуилъхьэрэри слъэгъущтыгъэ, зэхасшIэщтыгъэ. Сэри ежьым ыгу зэрэхэзгъэхъощтым нахь такъыр сызэхъум сыпылъыгъ; еджэным сегугъущтыгъ, цIыфы сыхъумэ сшIоигъуагъ».\nЧэтунэм (Лабинскэ) тхъу, къуае, кIэнкIэ зыфэпIощтхэр ыхьыхэти, Чэпае янэ бэдзэрым кIощтыгъэ, ежьыри зыдищэу къыхэкIыгъ. «IэшIу горэ къэщэф» ыIуи зэ соми 2 къызыретым, «Ленин» тетхагъэу тхылъ къызэрищэфыгъагъэр ыкIи ар иапэрэ тхылъэу зэрэхъугъэр щыгъупшэщтыгъэп. Чэпае кIэлэцIыкIу IупкIэу, нэутхэу, чанэу сыдрэ общественнэ IофшIэни хэлажьэрэ еджакIощтыгъ. Зэ я 6-рэ классым исэу Кощхьэблэ районымкIэ пионер нэбгырэ 20 хъухэу Мыекъуапэ, хэку слетым къащэгъагъэх, ежьыр быракъзехьагъ. Ащ ыужым районымкIэ пионерхэм я Унэ ипащэу Сарэ игъусэу край слетым, етIанэ Краснодар кIогъагъэх. Ежь кIалэм ыгукIэ шIоигъоу, Андырхъое Хъусенэ иусэу «Живи наш Сталин» зыфиIорэр, ежь-ежьырэу ялъэIуи, сценэшхом дэкIуаий къыщиIогъагъ, апэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошэгъагъ, тхылъ Iэтэ зэтелъ къыратыгъагъ. Чэпае ренэу апэрэ спектаклэу кIэлэцIыкIу пшысэу «Аленький цветочек» зыфиIорэм Мыекъуапэ слетым зэкIом зэрэщеплъыгъагъэри ыгу къыдэоежьыщтыгъ. МэкIэ-макIэу сэнэхьатымкIэ фэщэныгъэр, гухэлъыр къэущыгъэх. ШIукIэ ыгу къэкIыжьыщтыгъ Iэтахъозэ Мацхэм адэжь илъыгъэ тхылъ шIуцIэшхоу пшысэхэр зыдэтым къызэрэрагъаджэщтыгъэри, макъэм игъэуцун-гъэпсынкIэ ащ ишIуагъэ къызэрэкIуагъэри. Къуаджэм дэсыгъэхэ IорIотэкIо Iазэхэм, Щыкъ Осмэн фэдэ тхыдэIотэ дэгъухэм зэрядэIугъэми ишIуагъэ къекIыгъ.\nИлъэсхэр псынкIэу кIуагъэх, еджапIэр къызеухым зы илъэсрэ къуаджэм дэсыгъ, колхозым Iоф щишIагъ.\nПчыхьэ зыгъэпсэфыгъохэм клубым ныбжьыкIэхэр кIощтыгъэх. Мы уахътэм апэрэу пьесэу «Къуаджэр зэщыгъо» зыфиIорэр Мурэтэ Чэпае ытхыгъ ыкIи ар чылэм щагъэуцугъагъ. Ыужым, Москва ГИТИС-м чIахьэ зэхъум, ащ икъэбар щыгъуазэхэу щытыгъэхэ КIэрэщэ Тембот, Къуныжъ Мыхьамэт апкъ къикIэу итхэн Iоф Еутых Аскэр рагъашIи, еджэпIэшхом чIэхьанымкIэ пьесэм ишIуагъэ къекIыжьыгъагъ. «Музыкэ Iэмэ-псымэу сыда къызэбгъаIорэр?» аIуи къызеупчIыхэм, «патефон» ариIогъагъ.\nЩэч зыхэмылъыр ГИТИС-м щезыгъэджагъэхэ кIэлэегъэджэ цIэрыIохэм артист сэнэхьат ялыер ыгу зэрэрагъэхьыгъэр, сценэр шIу зэрэрагъэлъэгъугъэр ары. Ежь Чэпае режиссурэмкIэ икIэлэегъэджагъэу Мария Осиповна Кнебель, актер IэпэIэсэныгъэмкIэ езыгъэджагъэу Александр Дмитриевич Поповым, нэмыкIхэм ыкIи янэу мыпшъыжьэу зыгъэгушхоу сыдигъуи къыготыгъэм гъунэнчъэу къыдэхъугъэ пстэумкIи зэрафэразэр къыIощтыгъ. Ауми, янэ «артистым» къикIырэр зэримышIэщтыгъэр, зэрэзэхимыфыщтыгъэр, ащ къыхэкIэу зыфеджэрэмкIэ ныр къызеупчIыкIэ, врачэу, кIэлэегъаджэу, агрономэу, тхьаматэу къычIэкIыщтэу риIощтыгъ, ролыбэу къышIыщтхэр зэкIэ къызэхилъхьэщтыгъэх. Ары ыкIи къызэрэчIэкIыгъэри: бэ инасып къыхьыгъэр, кIэлэегъэджэ дэгъу дэдэхэми Iоф къыдашIэщтыгъ.\nАдыгеим къызагъэзэжьым, ныбжьыкIэ купышIоу Адыгэ драмтеатрэм исценэ къытехьагъэх, лъэпкъ драматургием ипьесэ анахьышIухэм атехыгъэхэ спектаклэхэу «Дэхэбаринэ ихьакIэщ», «Ее последняя ставка», «Счастье само не приходит», Шъхьаплъэкъо Хьисэ ипьесэу «Шэуджэн Мос» — Мосэ ироль, Ч. Айтматовым иеу «И дольше века длится день», ШекспиркIэ – Отелло, ежь идрамэхэу «Шъузабэхэм», «Ным игумэкI», «IэнатIэм игъэрхэм», мыхэм анэмыкIхэм роль зэфэшъхьафхэр дэгъу дэдэу къащишIыгъэх. Къулайныгъэм готэу гухахъори къэкIуагъ, IэпэIэсэныгъэми зэригъэжагъэп. Мафэхэр, илъэсхэр кIощтыгъэх, Мурэтэ Чэпае театрэр ежь щыщ шъыпкъэ, ищыIэныгъэ ин хъущтыгъэ. Театрэм готэу Адыгэ радиом творческэ гъусэныгъэ пытэ дыриIагъ, художественнэ тхыгъэхэм къяджэщтыгъэ, зарисовкэхэр, очеркхэр ыгъэхьазырыщтыгъэх. Итворчествэ нахь зыкъызэIуезыгъэхыгъэмэ ащыщ зекIон-зыплъыхьан гъогухэу ышIыгъэхэри: Америкэм, Германием, Сирием, Тыркуем, Израиль ащыIагъ, ылъэгъуи, зэхихи игуапэу джащыгъум тхьапэм ригъэкIугъ, тхэным ыгъэрэхьатыщтыгъ, гупшысэныр лъэшэу икIэсагъ. Орэд усыгъэхэри гучIэм къиIукIхэу иIэх. Чэпае къэралыгъо IэнэтIэзехьэуи хъугъэ – АР-м культурэмкIэ иминистрагъ. А зэкIэми щыIэныгъэр нахь зэхэугуфыкIыгъэу ыкIи цIыфхэр (Iэтыгъэ-хэхыгъэхэр ыкIи къызэрыкIохэр – лэжьакIохэр) нахь рагъэшIагъэх, гухэлъхэр ежь-ежьырэу къэущыщтыгъэх, лъэпкъ гупшысэм ренэу удэлэжьэн, удэулэун зэрэфаер ышIэщтыгъэ, ренэу икIэсэ Адыгэ къэралыгъо драмтеатрэм иIофшIэн ышъхьэкIэ хэлажьэщтыгъ, гъашIэр жъотыгъ. Иунэгъо шIагъэ къыкIэхъухьэщтыгъ: ыпхъуищ унагъохэр ашIагъ, сэнэхьатхэр агъотыгъэх, ахэм ялъфыгъэ дахэхэр нэбгыри 9 хъугъэх… Мурэтэ Чэпае ишIугъошхуагъ, илъэс 74-м итыгъ идунай зехъожьым. Лъэуж нэф къыгъэнагъ артист цIэрыIоу, тхэкIо гъэшIэгъонэу Мурэтэ Чэпай Исмахьилэ ыкъом ыкIи ишIушIагъэкIэ ар лъэпкъым къыхэнэщт.


Къуекъо Асфар: Зы къэгъэсэй Iуашъхьэ икъэбар »\nАсфар Куек: Предание об одном святом кургане\nАннотация: Рассматривается один из компонентов мифо-ритуальной традиции, прослеживающейся с древнейших времен, рудименты которой и сегодня встречаются в адыгском обществе. Показано, что возведение ритуальных курганов нартских времен имело глубокий смысл – они символизировали воссоединение двух миров – нижнего (основа) и верхнего (надстройка). Отмечается, что функции курганов в том, что, хотя жизнь покоящихся в кургане закончилась на земле, но в памяти народа они остаются навсегда. Наездники, проезжая мимо кагасей-курганов всегда привставали с коня и снимали папахи. Установлено, что в контексте этно-ментального мировидения, представления о возведении кургана-кагасея с его символикой воссоединения «нижнего» и «срединного» миров имели определенный сакральный смысл.\nКлючевые слова: курган, холм, Холм (курган) Куеков, Джиджихабль, разрушение святого кургана.\nКъунчыкъохьаблэ уикIэу Джэджэхьаблэ гъогу кIэкIымкIэ урымыкIоу, урыс къутырэу ГородскоимкIэ укъырекIокIымэ, Джэджэхьэблэ чылэ дэхьэгъум гъогум тIоу зыщегощы. СэмэгумкIэ Джэджэхьаблэ щыI, джабгъумкIэ Тэуехьабл. А Тэуехьаблэ къызэрэтебгъазэу гъогум икIыхьапIэкIэ узырыплъэкIэ, хьалъэбэкъу шъитIу горэмкIэ бгы хэIэтыкIыгъэу гъогури къызхиубытэрэр олъэгъу. Мыр Къуекъомэ яIуашъхь, якъэгъэсэй.\nИжъ-ижъыкIэ нартымэ къащегъэжьагъэу лIы хэфытагъэ горэ е куп зыщыфыкъокIэ, ахэмэ бэн афамышIэу, нахьыбэм пхъэмбаим далъхьэхэти, якъэ агъэсэищтыгъэ (ятIэ тыратакъощтыгъэ). Нарт къэбарымэ зэрахэтымкIэ, нарт пэпчъ ипаIо из ятIэ къырихьылIэн фэягъэ, аущтэу Iуашъхьэхэр атрашIыхьэщтыгъэх. Джары къэгъэсэицIэр къызыхэкIыгъэр. Къэгъэсэигъэ Iуашъхьэхэу Адыгэ шъолъырым итыр макIэп: нарт НэкIушIоикъо иIуашъхь, нарт БэукI иIуашъхь, нарт Саусэрыкъо иIуашъхь, нарт Колэсыжъ иIуашъхь, нэмыкIхэри.\nМыдрэ Джэджэхьэблэ бжъапэм тетым икъэбар шъхьафы. Ар Балэкъомэ яIуашъхьэу зышIошIыхэри щыIэх . Ау ишъыпкъапIэкIэ укъекIумэ, тижъмэ, анахьэу Джэджэхьаблэ лIыжъмэ, удамыгъэхэу мы Iуашъхьэр Къуекъомэ яеу укъыращалIэ. Мыщ пылъ къэбар заулэмэ ягугъу къэсымышIызэ, Къуекъомэ яIуашъхьэ апэ щыгъуазэ сызэрэфэхъугъэр къэсIон.\nТилIакъо фэгъэхьыгъэ къэбархэр тятэжъэу Къуекъо Мосэ кьысфиIуатэу тыщысэу, «Къуекъомэ яIуашъхьэ» ыцIэ къыхигъэфагъ. «Ар сыд, тыдэ щыI?» – сIуи сызеупчIым, «къэбарым ишIупIэ ущызгъэгъозэтымди учэн, – ыIуи, Джэджэхьаблэ Джармэкъо Тыркубый дэжь тыкъызэдэкIуагъ. Тятэжърэ Тыркубыйрэ зэлэгъу-пкъэгъугъэх, зэныбджэгъушхуагъэх. ТIэкIурэ тыщысыгъэу сятэжъ Мосэм къыригъэжьагъ:\n– Джы, сикъош, чэщ-мэфищэ щысэу етIуанэ зикъэбар къэзыIорэ хьакIэмэ тафэдэп тэ, уахътэкIэ нахь тыкъулайцыз, арышъ, тызгъэгумэкIырэм ухэзгъэгъозэн, – зыфигъэзагъ Тыркубыи. – Мы сикIэлэхъоу сигъусэр анахь чаныIоу тиIэ кIалэмэ ащыщ, лъэпкъым къырыкIуагъэм ыужы ит, джы тилIакъо икъэбар нахь зыщигъэгъуазэ шIоигъу. Къуекъомэ яIуашъхьэ икъэбар есIуагъэти, къысэлъэIуи езгъэлъэгъунэу тыкъэкIуагъ. Мы къэгъэсэй Iуашъхьэм икъэбар о нахь ущыгъуаз, ар къыфэпIуатэмэ цIоигъу.\n– Тэ тшIэжьырэр тижъымэ ялъытыгъэмэ, чыпэ-чытхъэ тIэкIоу къапызыжьыгъэр ары, – къыригъэжьагъ Тыркубый. – Сэ сызэрэщыгъуазэмджэ шъо Къуекъохэм бжъапэм шъутесы зэхъум, Джэджэхьаблэ джы мы зытес чIыпIэм щыIагъэп. Пщыкъуйхьаблэ екIурэ Iапчъэм дэжь Хъурбышхьабл aIoy къуаджэ щысыгъ. Нэужым ащ къикощыкIыжьхи, цIыфхэр бгы чапэм къызшъхьапырэкIыжьхэм, пщы тимыIэ хъунэп аIуи, Джэджыкъопщыр къащэжьи, ащ Джэджэхьаблэ кьытекIыжьыгъэу тижъымэ къаIуатэтыгъэ.\nКъуекъохэр зытесыгъэхэр бгы лъагэу щытыгъ, бжъапэр пэнэпцIэ сэрайджэ къэшIахьыгъэу; унэгъошхо зэгурыIожьхэу псэутыгъэхэу зэхэтхыжьыгъэ. Сэхъутэхэр ригъаджэу хъоджэ (дин кIэлэегъадж – Къ. А.) Джэджэхьаблэ дэсыгъ, Адыгэ шъолъырым сыд ихъуахьыгъэу-ишIахьыгъэми дитхэу тхылъышко КъурIаным фэдэу иIагъ. Зэрэдатхэтыгъэр арапыбз. Ар чылэм бэкIаерэ щызэрахьэжьыгъагъ, сэри зы купырэ садэжь илъыгъ. «Iэятэхэр дэт», – аIомэ тхьапэхэр датхъызэ, тхылъыр IэпIокIэ-лъэпIокIэ хьазыры хъугъагъэ. Ау шъо, Къуй ябынджэ, шъуикъэбар дэтэу слъэгъуи, ай тестхыкIыгъэу джыри сиI, – бысымыр мытхъытхъэу ипхъуантэ екIолIагъ, дэIаби, тхьэпэ утIонкIагъэ зытIу къыдихыгъ.\n– Хъоджэм итхылъ зэритыгъэмджэ шъуиунагъо зэо-запсэ зыхъугъэр илъэс 200 Iэпэцыпэ мэхъу. 1811-рэ илъэсым мыр Къуй ябын къехъулIагъэу а хъоджэм итхылъы итхагъэу къисхыгъагъ, – къэбарыр лъигъэкIотагъ Тыркубый. – АцIэхэри, алъэкъуацIэхэри мы тхылъым зэритыгъэм фэдэу сэ къэсэIожьы. Уахътэри пыупкIыгъэу къыIотыгъэ, нэбгырэ пчъагъэри ащ фэд. Къуекъохэр зыщагъэIылъыгъэ чIапIэхэри къыдэстхыкIыгъагъ. Тэуерэ тэрырэ тазыфагу чылэ пакIэм Iуашъхьэ ит, ыджа Iуашъхьэр ары шъуикъэ, Къуекъохэр, зыщагъэIылъыгъэр.\nНэужым а Iуашъхьэр гъогу ашIишъ, атIэкIыгъ, затIэкIым, хьэдэ къупшъхьэу къычIэкIыгъэхэр шъхьафэу зыгорэм агъэIылъыжьыгъэх. Гъогухэр ашIэу зыщэтым Хьатыкъ Хьаджэкъо Мыхьамодэу Нэшъукъуае дэсыгъэр (Блэгъожъымэ ащыщыгъ – Къ. А.) гъогушIхэм ятхьэматэу, мыжъо гъогоу мый икIэу Тэуе кIорэр а Iошъхьэ гузэгум тырагъэфагъ. Зытырагъафэм Iуашъхьэр зэщакъутыкIыгъэ, ары хьэдэ къупшъхьэхэр къызычIэкIыгъэхэр. «Мыр хэтмэ якъагъ?» – аIуи зыкIэупчIэхэм, «Къуекъомэ якъагъэр ыджары», – къараIуагъ.\nА Къуекъо унэгъошхом нахь ин мы Iэгъо-блэгъум исыгъэп. «Щэмэдж ыштэнышъ мэкъу еонэу нэбгырэ тIокI къикIытыгъэ», – аIo, арэу унэгъошхуагъэ. ЗэрэлIэгъэ шIыкIэхэр ашIэрэп, зым «пчыхьэм ашкытым уц халъхьагъ» ыIуагъ, адрэм «емынэр къахэхьагъ» ыIуагъ, ишъыпкъапIэр тшIапэрэп. ЗышIагъэми ыушъэфыгъ. Джащтэу Къуй ябын ихьэдашъхьэмэ Iуашъхьэ афаIэтыгъ, макIэ чIэлъыныя, цIыкIуми, иными зы шъищ фэдиз горэ чIэлъыгъэт мынахьыбэмэ, ары якъэгъэсэй зыкIэиныгъэри, зыкIэлъэгагъэри.\nХъут Щамсэдинэ (филологие наукэхэмкIэ доктор, Джэджэхьаблэ щыщыгъ. – Къ. А.) ятэжъ Исхьакъ тигъунэгъутыгъэ, илъэсишъэрэ хырэ ыгъэшIагъ, тIо Тыркуми кIогъагъэ (тятэ пIашъэу Къуекъо Исмахьилэ Тыркуем джыри къимыкIыжьыгъэу ащ исызэ ыдэжь еблэгъэгъагъ. – Къ.А.). ЛIыжъ губзыгъэу, Къуекъомэ якъэбархэри ащ къыIотэгъагъэх.\nИсхьакъ къызэриIотагъэмджэ, пчэдыжьым унэм цIыф кьимыкIэу, Къуймэ яIэгу зи къыдэмыкIы хъуишъ, («Къуй ябын», «Къуекъо ябын» - ары тэ тижъхэр зэряджэтыгъэхэр), зэкIохэм, кIэлэцIыкIоу кушъэм хэлъым фэшъхьаф къэмынагъэу, адрэхэр зэкIэ шъхьадж пIэу зыхэлъыгъэм хэлIахьыгъэу унэмэ къарагъотагъэх. Зыгорэм мыхъун горэ къехъулIэми е шIуатыгъуми, кIо адыгэ шъузхэр бгэхэу мэхъухэба, «Тхьэм а Къуй ябын зэрэкIодыгъэу уегъэкIод!» – aIoy джыри Джэджэхьэблэ ныохэр бгэхэу къыхэкIы.\nКъуекъо унэгъошхом ар кьызехъулIэм «Емынэр къыдахьи, Къуй ябын ыхьыгъ» – аIуагъ. АшIагъэп мы унагъом а емынэр къыщыуцунэу, кIэлэцIыкIу закъоу кушъэм хэлъэу къэнагъэр шIэхэу цуку горэм кушъэр рагъэуцуи, дащишъ, «Марджэ хъужъын, кIэлэцIыкIор мощтэу къэнагъэшъ», – аIуи Къунчыкъохьэблэ унагъо горэм ратыгъ. КIэлэцIыкIум инасып къыгъотишъ, псаоу къэхъугъ, лIакъори текIыжьыгъ.\nКъуекъохэр лIэкъолъэшыгъэнхэ фае, фэкъолIыгъэхэми фэкъолI зэIэкIэлъхэу, бгъэныбджэгъухэмэ уагъэныбджэгъунэу, бгъэпыихэми уагъэпыинэу ягугъу ашIыжьы. Ащ фэмыдагъэхэмэ Къунчыкъокъо пщы татэр ятхьарыIогъоу щытыныя? Аигъум пый гъэнэфагъэ яIагъэмэ хэт кьышIэжьын, пый зэкIагъэба а лъэхъанэм.\nЗыцIэ paIoy Джэджэхьаблэ бжъапэм унагъоу тесыгъэмэ ащыщыгъэх Къуекъохэр, а бжьапэр арын фае зытелIахьыгъэхэри. ЦIыфхэмэ хьагъу-шъугъуныгъэ хэлъэу уц ахатэкъуагъэу гуцафэ ашIыгъ. Унагъор инэу, баеу, лэжьэкIо бэлахьэу щытыгъ, къыпфагъэгъун щымыIэу, лIэу исхэр лIыкIэ алъытэхэу. Пый Iоф хэлъэу кIодыгъэнхэм нахь тыраубытагъ. Джары къяхъулIагъэхэр.\nА лъэхъанэм унэгъошкотыгъэх, зэхэсытыгъэх, мэлэр яхъоигъ, псыцор яхъоигъ, ашкын пае къанэтыгъэхэп, бзылъфыгъэу ахэр зыIыгъытхэр хъоеу исыгъ. Тэ тиунагьо нэбгырэ тIокIым къыщыкIэныеп исыгъэр. Ыдж нахьи нахь рэхьатэу, дэгъоу тыщыIагъ...» .\nКъуекъо лIакъор Стамбул икIыжьы зэхъум, япхъу ЦIыкIужъые Пэнэшъу Исхьакъ хьаджэм ашIуихьыгъагъ. Аримыгъэгъотэу ыгъэбылъи, екIыжьыфэхэкIэ ыгъэнэгъоджагъ, етIуанэ ягуащэ хъужьыгъагъэ. Ащ илъэси 115-рэ ыгъэшIагъ. Ащ Къуекъомэ якъэбархэр джы тятэжъ Юныс цIыкIузэ бэрэ къыфиIуатэхэу къыхэкIыгъ. Хъут Исхьакъи тилIакъо фэгъэхьыгъэу бэ зыщыгъэгъозагъэр. Зигулъытэ чанэу, губзыгъэу егъашIэм къэзыхьыгъэ тятэжъ бэ къышIэжьыщтыгъэр, тыгъуасэ хъуи, ежь ахэтыгъэм фэдэу къыIуатэщтыгъэх.\n«Сэ зэрэзэхэсхыгъэр Къуекъохэр унэгъо тIокIищы хъоу Мартэ госыгъэхэу ары, – къысфиIотагъ тятэжъ Юныс. – Афэдэу унэгъо Iужъоу, мэкъоо тIокIищ къыдэкIэу, аIэ зэкIэдзагъэу лажьэу щытыгъэх. Къуекъо унэгъо тIокIищэр мый къызэкIом, зы адыгэ къуаджэ – Гъобэкъуаий, Адэмыий, шъыди зыпари мы Iэгъо-блэгъум щысыгъэп.\nКъуекъохэр лъэшэу егупшысагъэх Iыстынхэм ыпэджэ. Мы Мартэу зэIыстылIагъэхэм зыпари цIыф кIэлъырымысэу, узфаер зэкIэ – пкIышъхьэ-мышъхьи, шъыди щыхъоеу, Iэзэгъу уцэу узфаери къикIэу щытыгъ. Умылажьэми, чъыгмэ зэфэшъхьафэу къапыкIэрэр, мэзым псэушъхьэу хэсэр пфэхъунэу щытыгъ. Шъыхьи, пчэни, мышъи, тыгъужъи, бэ ахэмэ афэдэу хэсыгъэр.\nУнэгъо тIокIищмэ акъыл яIэу къуаджэр хъурэябзэу агъэпсишъ, мы дэпкъымэ анахь лъагэу ячэуи аIэти, яунэхэри нахь зэхэтхэу дахэу загъэпыти, джафэдэу Iыстыгъагъэх. ПэнэпцIэ сэрайджэ къэшIахьыгъагъэх. Къуекъомэ ежь къуаджэ джащтэу яIэ хъугъэ (СултIан Хъанджэрые Къуекъом икъуадж зыфиIорэр нэмыкIыгъэу енэгуягъо, ар ЕджэркъуаекIэ ЛIыкIэкIыкъо лIэкъолIэшмэ къахэкIыгъэхэ Къуекъомэ яягъэн фае. Бжъэдыгъу Къуекъохэмрэ кIэмгуе Къуикъохэмрэ зэрэзэхэшIахьыгъэхэм ягугъуи нэужым къэтшIыщт – Къ. А.) [3: 214].\n«Илъэс заулэм зыщэсхэм, къаIуатэтыгъэ типхъу ЦIыкIужъыий, Хъут Исхьакъ хьаджи, баищэ хъухи, мылъкоу яIэр зынэсырэр амышIэу хъугъагъэх. «Нэбгыришъэ, шъитIу горэ умыхъумэ Къуекъомэ зи къяпшIэн умылъэкIынэу щытыгъ. Шкончэр нэмыIэмэ, тегъэпсахьыгъэу ашIытыгъ, гъукIэ Iазэхэр яIагъэх, Мартэ псышъхьал тырагъэуцогъагъ, – ыIотыгъэ Исхьакъы. – ЗэкIэ – натрыфи, гъажъуи, шъыди ыхьаджынэу тегъэпсахьыгъэу щытыгъ.\nДжафэдэу щытхэгозэ, одэ консервышI комбинатэр (Адыгэ консервышI комбинатэу Яблоновскэм дэтыгъэр ары – Къ. А.) джы зыдэщытым ыкIыбджэ, Цуныбжъэхэр ыIотыгъэмэ сшIэрэп, айди, гырунэхэр aIoy загъэпхъашэхэу, лIэкъолIэшри ябэу, бэлахьхэу зыгорэхэр щысыгъэх. (Бзыикьо заом ыуж шапсыгъэ лIэкъолIэшэу ШэрэлIыкъо Алый-СултIанэу бжъэдыгъумэ къякIужьыгъагъэм куп игъусэу Пшызэ иджабгъу урыс пачъыхьэм чIыгу къыщыIихи, Гырунэхьаблэ (Гривенно-Черкесскаяр) 1798-рэ илъэсым щигъэпсыгъагъ. ЯIофхэри шIоу, узыфаери зэрагъотылIэжьыхэзэ 1894-м Пшызэ иджабгъубгъу Урысым ичIыгу исыгъэх, ащ ыуж сэмэгубгъум къызэпрагъэкIыжьыгъагъэх. Чылэр адырэ къуаджэмэ ахэгощахьыжьыгъэу хъугъэ – (Къ. А.).\nКъуекъохэмрэ гыруныхэмрэ якъэбар зэрэмышIэу зэхэхьагъэхэу хъугъэти, гырунэхэр куп шIукIае хъухэу хьакIэшI къафэкIуагъэх. ШыуипшI, пшIыкIутф нахь макIэу узекIо хъутыгъэп а уахътэм. ХьакIэхэр мэфищэ зыщэсыхэм, Къуекъохэр зыфэдэр ашIагъ. А гырунэмэ ащыщхэр моджэ, Тэхъутэмыкъое лъэгум, къидзагъэу исыгъэхэти, зыкъаугъоинышъ, шъэфэу, чэщэу Къуекъомэ къякIунхэу зашIыгъ. ЛIыжъ Iуш горэ тиIагъ Къуекъо ЖакIэр aIoy, ай къышIагъэх.\n– Шъыд къэбар? – ыIуи, Къуекъо кIалэмэ яупчIыгъ.\n– Мыры, мыры, – зыраIом:\n– ШъуиIэмрэ шъуимыIэмрэ зэрагъэшIэнэу ары нахь, шIу шъуалъэгъуджэ къэкIуахэп ахэр, – ыIуагъ.\nГырунэхэми мэфипшI джэгу ашIи, Къуекъохэр рагъэблэгъагъэх. Къуекъохэр шыу щэкIэу, уашIомыкIыжьынэу тегъэпсахьыгъэхэу шэсыгъэх. КIонхэ зэхъум, Къуекъо ЖакIэм ариIуагъ:\n– Шъыдэу зыкъашIыгъэджи, шъыдэу загъэпсыгъэджи, шъыд хэхъуахьыгъэджи, шъумыгубж, зао къижъугъэкIэу шъуакъыхэмыкIыжь, шъущаIэ, сикIалэх.\nКъуекъо зекIолIмэ Джэмыхъырахъышэ, нэужым Къуекъо ТхьэкIумакъэр цIэу къызтенэжьыгъагъэр, япэщагъ.\nКъуекъо шыу щэкIыр зэхэтэу джэгум зекIуалIэм, хьатыякIор къэкууий:\n– Къуекъохэр къакIохэшъ, тIэкIу шъузэбгырыкIоти, чIыпIэ гъэнэфагъэ афэшъушI! – ыIуагъ.\nТи, зи рамыгъаIоу чIапIэр къашIи, шыу щэкIэр зэготэу екIуалIи уцугъэу щытхэгозэ, хьатыякIом етIани:\n– О, тхьэмэтэ маф, зимафэ мэфишъ, Къуекъохэу баишъэ хъун, «ятхьэматэ ылъэгу тыкIерэгъаплъ аIошъ къыкIэлъэIух», – Джэмыхъырахъышэ къыриIуагъ.\nКъуекъом зыригъэлъэтэхи, пчэгум ихьи, хъурэябзэу къыкIуахьгозэрэ дэгъоу къешIи, купэри фэчэфэу къытекIыжьи, ишыуанэ къекIолIэжьи, ешэсыжьыгъ. ЛIышкоу, тегъэпсахьыгъэ къабзэу щытыгъ Джэмыхъырахъышэ (адыгэмэ хъулъфыгъэм дахэ раIорэп, лIы къабзэ аIо нахь – Къ. А.).\nА чIыпIалъэм пщырэ оркъырэ бэу къекIолIагъэхэу джэгум Iутыгъэх. Ыджы джэгум зызгъэпщхэу, зызгъэбэлахьхэу хэтымэ ащыщ горэ Къуекъо пащэм дахэу цIыфхэр къызэрэпэгъокIыгъэхэр ыгуджэ ымыштэу къахэкIыгъ. КъакIуишъ, а Къуекъо Джэмыхъырахъышэу плъэгъурэм шыплIэджэ къеонышъ, пчэгум ридзэнэу ыгу хэлъэу, ишы къамыщымджэ къеуишъ, къызфеучIынэтIым, мыдрэм къышIагъ, лъэкъуиплIыджэ тIэкIу шыр ыгъэцохъуагъ нахь къыфзэщыутыгъэп. Пщым ыгу къеоу зэкIэкIожьишъ, уцужьыгъэ. ЕтIуанэу плъэгъурэм, тIэкIурэ щытыгъэхэу, Джэмыхъырахъышэ:\n– СшынахьыкIэх, – ыIуагъ. – Сэ сахэкIынышъ, мый джэуап естыжьыт, амэ ихьакъ къыстефэнба?\nКъуекъо Къуир aIoy Къуекъо купым хэтыгъ кIэлэ икъугъэ горэ.\n– Зэ Джэмыхъырахъыш, сIорэм къедэIу, – япащэ зыфигъэзагъ.\n– Арэп, ренэу зыгорэм къаигъэ урэхъу зэпыт, къаIо псынкIэу! – Джэмыхъырахъышэ ыIуагъ.\n– Сэ мыхъун къэсIотэп, – риIуагъ, – узыкIоу джащтэу уздэпсэужьыджэ, тазфагу зао къихъуахьыт. Ащтэу мыхъуным пае, умыкIомэ нахьышIу, ай нахьи нахьышIу тахэжъугъэкIыжьи тыжъугъэкIожь.\n– Ар о oIo, ар пшъэрылъэу здэлъэу сыкIожьытэп сэ! – ыIуи, Джэмыхъырахъышэ къызэкIакIуи къахэкIишъ, емыхъырэхъышэу къызэрэдэпсэугъэм фэдэ къабзэу шыплIэмджэ зеом, шыор шъхьариути, шыми ылъакъохэр къыфэмыгъэуцужъэу зэнкIабзэу цIыфмэ ахигъэхьагъ.\nКъыриутэхыгъ. ЕтIуанэу плъэгъурэм къыгъэзэжьишъ, зыдэщытыгъэ дэдэм уцужьыгъэ.\n– Шъыд къэхъугъэджи шъуащыщ горэ къызыхъыеджэ нахьыбэ сыфаепышъ, сэ сиIоф хэмылъэу шъор-шъорэу шъузекIон шъуфитэп, ар зэжъугъашIэ, – ыIуи, игъусэмэ афигъэпытагъ.\nПщым ишыуани шъыди къаугъоижьи, шэри къыращэлIэжьи, зэтрагъэуцожьи, а мафэр айджэ кIуагъэ.\nЯтIонэрэ мафэм джэгор зэхэтэу пщэу ащтэу къыпэгъокIыгъагъэм унашъо ышIыгъ: «Мы дунаем сытетыфэ нэс, Къуекъо дунаем тезгъэтынэп, е сыукIыных е сыкъаукIын», – ыIуи. Еуи, а чIыпIалъэм зи ымыIоу мэфищэу джэгум къэнагъэм зэхэтыгъэх, джэгугъэх, заух мафэм, Къуекъохэр къызежьэжьхэм, пщым ежь озырэу иIэ купэр къыдырищажьи, Къуекъомэ къапэгъокIыгъ.\nКъуекъохэу шыонэ щэкI хъутыгъэхэр зыхэбгъахьэрэм пхырыкIынэу, лIэбланэхэу, зэон зылъэкIын закIэу щытыгъэхэти, а чIыпIалъэм пщым къапигъощыгъэр зэкIэ зэхаукIахьи, къэнагъэхэр атIупщыжьыгъэх. Къафырикъугъэхэп, ау Къуекъо Джэмыхъырахъышэ ытхьакIумэ пакIэ къыпаупкIыгъагъ. Джай пай «Къуекъо ТхьэкIумакъэр» paIoy хъугъэ.\nКъэсыжьхи, пчыхьэм зэIыстыжьхэм, Къуекъо ЖакIэм хъугъэр раIотагъ.\n– Аигъум шъошIа, сикIалэхэр, – ыIуагъ, – Iофым уфэсакъын фае хъугъэ ыджы. Уибылым, чылэ цIыкIор къэбгъэгъунэн фае. Ахэр ежь язакъоу къэкIотэп, лъэIонхэшъ, дзэ къызэIуагъэкIэнышъ, къэкIотых. Ыджай уицIыф джы щыIэны фае. Ныбджэгъу горэ къыщыпшIыгъэми шъыдми нэбгырэ зытIу горэмэ уадэгущэIэнышъ, агу хэлъэу, ашIэ ашIоигъом щыгъозэ цIыф макъэ къыуимыгъэIумэ мыхъунэу Iофэр щыт...\nШыуищ гырунэмэ ади ыгъакIуишъ, ахэм къагъэпсыгъ. МэфипшI горэ шIагъэу шыоу къакIохишъ, къараIуагъ: «Зыкъаухьазыры, алъэкI къамыгъанэу къышъозэонхэу, шъуибылымхэр афынхэу ары». Къуекъохэр бэлахьэу тегъэпсахьыгъагъэх. Адыгэ хьэ пхъашэхэр яIэтыгъэх, джахэмэ язакъоу укъыIуамыгъэхьанэу фэдэ къарыу яIагъ.\nЧэщым къызякIухэм, хьэхэр къэбырсырыгъэхэти, мыдрэмэ заухьазырыгъ. АшIэрэм еплъынхэу ежьхэр къызэкIакIохи, чыжьэу уцугъэх. КъэкIуагъэхэр етIуанэ былыммэ адэжь кIуах, къэблачъэхэр Iуаутых, былымхэр рафынхэу агъэхьазырых. Еуи мыдрэмэ къаухъурэигъэх, «хъутэп шъушIэрэр» аIуи апэгъокIыгъэх. А чIыпIалъэм къэкIуамэ етIуанэ цIыфхэр къызхагъэкIишъ, къагъакIуишъ, Iофэу щыIэр зыфэдэр, лъэгъунэу яIэр къарахьылIагъ.\n– Къуекъомэ зы ахэтымыгъэкIэу мы чIыпIэм яIоф щытIонэу тыкъекIолIагъ, Iэрылъхьэ шъукъызыхъуджэ, мы чIыпIэм шъущымысыжьынэу шъор-шъорэу тешъуубытэмэ, шъуибылыми шъыди зэкIэ тфынышъ, шъо шъушъхьэ зыдэшъухьыжьын шъуIорэм шъуфит, шъхьарытIупщы шъутэшIы, – къараIуагъ.\n– Хъунэп, тIэкIу жъалымыгъаIо хъун а шъукъызэрэтпэгъокIыгъэр, ащтэу тэшъумыгъаIо. КIо, былым, нэфэшъхьафэу зэрар бгъуитIу азыфагу зэзыхыгъэр хьыкумым етэжъугъэхьылI. ХьыкумышIэм Iофыр етэжъугъэхьылIи, шъо шъумысэми, тэ тымысэми зэхифын, – афидап Джэмыхъырахъышэ.\nАхьай пщым къадиштап, зэкIунхэ алъэигъэп, пщэр къяпыий мэфищэ Къуекъомэ къязэуагъ. Шъыдэу щытми а чIыпIалъэм Къуекъомэ къафыримыкъухэу, къуаджэр амыштэу зэкIэкIожьыгъэх. КъэкIуамэ ащыщ заулэ яшыхэри шъыдыри зэрэIыгъхэу къаубытыхи, шхончэу аIыгъхэри аIахгозэ, къэшIахьыгъэ горэм дагъэзыхьэхишъ, чэщым амыгъашхэхэу дагъэтыгъэх.\nКъэкIуахэр еуцуалIэхи, «кIо, тыхэукъуагъэмэ тышъуукIына» зыфэпIоным фэдэ къараIуагъ. Мыхъун дэдэджэ апэгъокIынхэу мыдрэхэри фэягъэхэпти, пый гъэнэфагъэ уиIэ зэпытыныр IэшIэхына, яшкончхэри яIашэхэри аратыжьыгъэх, адыгагъэджэ дэгъоу зэхэкIыжьыгъэх, зэхэкIыжьхи кIожьыгъэх.\nЕтIуанэ мазэ горэ фэдиз шIагъэу, мафэу къякIухи, былым куп рафыжьи лъэгумкIэ афзэ, мыдрэмэ къашIи, кIэкIэу ягъогу зэпачи, къаубытыхи пхъашэу ахэжьахьыгъэх. Ахэжьахьыхи, былымхэри къаIахыжьыгъэх. Хъурэр лъэшэу агу къеоу, хьыкумышIэм Iофэр рахьылIагъ. ХьыкумышIэр Iофым хаплъи, Къуекъохэр нахь хыеу ыгъакIуи, былымэу рафыжьэгъагъэм фэдиз былым къаратынэу унашъо ышIыгъ. ХьыкумашIэр ащтэу адэпсэуи, ащыджэ Iофэр аухыгъ.\nАщтэу хэтхэгозэрэ, Къырым хъаныр (шъыпкъэмкIэ а зэманым хъаныр щыIэжьгъэп, ау ащ текIыгъэхэр дзэхэм ахэтыгъэх) адрэмэ къагъоти, езэгъыхи мылъку ратынэу, Къуекъохэр а чIапIэм щамыгъэсынэу унашъо рагъэшIыгъ. Джар зэрэрахъуахьырэр Къуекъомэ зэрагъэшIагъэ. Ежьмэ яцIыфэу адрэхэмэ ахэтхэм къараIо.\nАфэдэу щытэу, уахътэри макIоба, къэсишъ етIуанэ, зыкъаухьазыри Къуекъохэр зэкIэ къауцуахьыгъэх. Къызауцуахьыхэм ежьхэри тIэкIу-шъокIоу зэупхъужьыгъэх, уашIомыкIынэу бэлахьыгъэхэти, загъэпсыгъ. Хъаным къаритыгъэ дзэм иIэшъхьэтетхэр цIыкIу-цIыкIоу чэщым къамышIэхэу къахащызэ Къуекъомэ шъхьафы ашIыгъэх. Чылэр хъураеу адрэмэ къауцуахьыгъ шъхьай, Къуекъомэ ядзэ къэкIуагъэмэ акIыбыджэ уцугъэ. Iофым рыкIорэр зэкIэ зэрагъашIэ, къязыIотри ежьмэ ащыщти, мэкIэ-макIэу къэгъэзапIэмэ ахащэзэ ягъэрхэр агъэIыстыгъэх. Пыидзэм заор къызызэIуехым дзэпащэхэр амыгъотыжьхэу шъофым къизэрэгъэхьагъэх, зи афэмыгъахъэу зэтеуцуагъэх.\nУзыукIытым ыIорэр пшIэн фаеба, хъаным къыгъэкIуагъэмэ мэхьанэ ямыIэ хъугъэ. Хъаныкъом къэбарыр шIэхэу нэсыжьыгъ. ЗыраIом: «Шъхьэфит къэшъушIыжьых, тэ къыттефэрэр зэкIэ къышъосэты», аригъэIуагъ. Дышъэхэр, шъыдхэр къаритынэу Iуагъэ къадишIишъ, зэкIэ атIупщыжьыгъэх. Адрэ гырунэхэу аубытыгъагъэхэр къагъанэхи, мэфэ заулэрэ аIыгъыгъэх, Тхьэ арагъэIуагъ. ХьыкумашIэми Тхьэ аригъэIуагъ ай нахьэ Къуекъомэ зыджи кьямыбгъукIожьынхэу. Джафэдэу унашъо ашIи, ахэри кIожьыгъэх.\nЕтIуанэ мы Къуекъо унэгъо тIокIищэу щысыгъэр Къуекъо ЖакIэм ыугъоигъ.\n– Моджэ тыщысыжьы хъутэп, сэ сызэнэгуегъагъэр хъугъэ, – ариIуагъ. – Сэ жъы сыхъугъ, згъэшIэтэр згъэшIагъэ, ау кIалэхэри къэхъутых, мы чIапIэр тыунэкIын фае. Къуекъо къэу щытмэ икIэрыкIэу ятIэ атешъутэкъон, къэнэтIэхэсхэри жъугъэкIэжьыных, шъуягугъунышъ къэбзэ-лъабзэ шъушIын фае. «Е-ей, зи къэнагъэп ай, зы куп къакIуи яIоф ыIуагъ, зэхаукIахьыгъэх» аIонышъ, шъушъхьарыкIыжьынхэу зышъушIыт нахь, Къырым хъаныри, гырунэхэри, ай фэшъхьафи къыкъокIынджи хъун, а заулэр тикъарыу къыхьытэпышъ, тшIэтым теусэн фае. Апэрэмджэ, мылъкоу шъуиIэр шъуIыгъэу шъукIожьын шъулъэкIытэпышъ, чIапIэм инэгъэс шъуегупшыс.\nМэртэ Iушъоди Къуекъохэр щысхэ зэхъум, «Къуекъомэ яIуашъхь» зыфиIорэм нэмыкIэу джыри зы чIапIэ ацIэ щыраIотыгъ. Ар «Къуекъо мыгъакIор» ары. Хьэдагъэ щыIэти, чэщым Къуекъомэ ащыщ горэ шыуаджэу ежьагъэу псэр къиугъэу рихьылIагъ. Чэщэри мэзахэу, икIыпIэ горэ къыгъотмэ исыкI нэмыIэми зэпрыкIынэу лъэхъу, къекIуахьы-екIуахьыжьы, ау псым икIыпIэ фигъотырэп. Мэзэри мэзышко. Джаузэ нэф къышIошъыгъ, етIуанэ исыкIыгъ. КIалэмэ къазфеIуатэм «Къуекъо мыгъакIор» чIапIэм фаусыгъагъ...» .\nЕнэгуягъо Къуекъо ЖакIэм лIакъор а чIыпIэм къыIуищыжьынэу игъо фимыфагъэкIэ. Ягухэлъ акIэкIашIыкIыгъа, хьаумэ зыIотэнхэр къыкъокIыгъа, сыдэу хъугъэми заугъоижьынэу игъо имыфэхэзэ, ялэгъупыIоу зэкIэ зэрышхыкIырэм щэнаут уц къыхадзи, зэкIэ агъэлIагъ. Емынэ узэу адыгэмэ зыцIэ къыраIонкIэ зыщынэщтыгъэхэу «Зиусхьан» зыфаIощтыгъэм (холерэм – Къ. А.) аущтэу зэрэлIакъоу зэдихьын ылъэкIынэу щытыгъэп. Ар игъорыгъоу цIыфмэ къахахьэщтыгъэ, аущтэу къэсымаджэрэр нахьыбэ хъузэ, илIыкIыщтыгъэх.\n«Емынэр хэгъэгум апэу къызыщынэфэным тхьэмафэ къыпэу, – етхы адыгэмэ 1767-м емынэр къазэрахэхьагъэм фэгъэхьыгъэу Нэгъуцу Юсыф-Сахьидэ. – ХыIушъо шапсыгъэмэ ащыщэу Пшэхъуакъо дэсыгъэ Таймэзым таурыхъэу къыIотагъэр мары: «Хыгум шыуитIу къырэкIуи, ежь ыдэжьыджэ хым къытекIых, чIым къытехьэх, къыбгъодахьэх, хэгъырэеу къашIы, шыхэр къылъэхани, ежьхэр нысэщэ джэгу зыдэты зы чылэ благъэ горэм лъэсэу макIох. ЯбгъодэкIыгъом, «шыхэмэ уяшэсыкъон» къыраIуи, IокIых…» ЕтIуанэ Юсыф-Сахьидэ зэритхырэмкIэ, кIалэм фэмыщыIэу зы шым зытетIысхьэм а лIитIумэ джэгум щашIэрэр ылъэгъу хъугъэ. Адрэмэ гъучIыIунэм фэдэ зырыз аIыгъэу джэгум хэтхэмэ япыджых, адрэхэмэ гу лъамытэми, лъы бэу акIэкIы. ХьакIэхэр къызэкIожьхэм къашIагъ яш зэрекIэсыгъэр. Хъугъэр зы тхьэмафэрэ ыушъэфынэу къыраIуагъ. Тхьэмафэ зэшIэм апэрэ къуаджэу зыдэхьагъэхэр емынэм зэлъиштагъэ, дигъэлIыкIырэр бэ, ау псаоу къэнэжьхэри къахэкIых. Джащ фэдэу ыхьыри бэу, ымыхьэу къыгъанэри мымакIэу «А емынэгъошхом илъэсиблыджэ къыкIэлъыкIуагъэ емынэгъэ цIыкIум къыуж Чэркэс хэгъэгум нибжьи емынэ щымызекIожьыщтэу, ау ащ иблэкIыджэ тэлау шIуцIэр щызекIоу къыхэкIыщтэу Таймэзым цIыфхэмэ къариIожьыгъ, ыджи щызекIожьыгъэп…» [5: 253].\nМыщ нафэ къешIы «Зиусхьаным» лъэпсэичэу зэкIэ зэрэIуимыхыщтыгъэр. Арышъ, Къуй ябын зыхьыгъэр мыемынэу, щэнаут уцэу нахь тетэгъакIо. Тинасыпыти, Джэджэхьэблэ чапэм Iусыгъэ Къуекъомэ яшъэожъые тилIакъокIэ тыкъыгъэнэжьыгъ. «А Мартэ Iушъоди Къуекъо унэгъошкор зэо-запсэу зыщэфыкъом, кIэлэцIыкIоу Къунчыкъохьаблэ къахьыжьыгъагъэр ары тэ тызытекIыжьыгъагъэр», – къытфиIуатэщтыгъэ тэтэжъ Къуекъо Мосэ. Ау ащ дакIоу ЛIыкIэкIыкъо лIэкъолIэшымэ къатекIыгъэ Къуекъо хьадж Мыхьамэти Къунчыкъокъопщышхор ишъэогъути, Еджэркъуае къикIи ащ ичылэ къыдэтIысхьажьыгъагъ. Джаущтэу лIакъом ипсы лъакъохэр зэхэхьажьыгъэх.\nЗыбгъумкIэ ЛIыкIэкIыкъомэ тызэряпхыгъэр къыушыхьатэу загъорэ къунчыкъохьэблэ лIыжъымэ загъэсэмэркъэузэ къытаIощтыгъэ: «Топ, топ, топ лъэкI, ЛIыкIэкIыкъу!» «Сыда мырэущтэу къытаIорэ?» – сIоу тятэжъ Юныс сызеупчIыкIэ, «ЛIыкIэкIыкъолъи ткIэтышъ арыба, сикIал», – къысиIожьыщтыгъэ. Ащ пытэуи къыпигъэхъожьыщтыгъэ: «Тэ тлъапсэ чыжьэу къекIы, апэ дэдэ тызыIусыгъэу къаIотэжьыщтыгъэр Тен (Дон) дэжь, ащ тыкъызекощыкIым лIакъом щыщхэр зэбгырыкIыгъэнхэ ылъэкIыщт. Ар тыди щэхъуба!»\nДжэджэхьаблэ икIэу Тэуехьаблэ кIоу гъогу зашIым Къуекъомэ яIуашъхьэ зэратIэкIыгъэгъэм игугъу Джармэкъо Тыркубый къыIотэгъагъ, Iуашъхьэми тытырищэгъагъ. Джащ къыщыублагъэу тикъэгъэсэй Iуашъхьэ тилIакъокIэ ренэу тытехьэ, тижъмэ Тхьэ тафелъэIу. Ащ фэдэу зэ сизакъоу сытетэу лIыжъ хэкIотагъэ хьазыр горэ шкIэхэр кIэим ригъэзыхэу сыкъылъэгъугъэти, къысэкIолIагъ. Ар Теуцожь Къэншъаугъ, илъэс 87-рэ ыныбжьыгъ.\n– СикIал, мы Iуашъхьэм бэрэ укъекIулIэу сэлъэгъу, уизакъоми, гъусэ уиIэми. Шъыд зытепшIахьырэр?\n– Мыр тэ тиIуашъхьэ, тят, Къуекъомэ яIуашъхь, тижъмэ сакъыфакIо.\n– Мыр зэтеIотыкIыгъэуи къаIо, Балэкъомэ яIуашъхь зыIуи щыI.\n– Ащ фэдэ Iуашъхьэ мы шъофым итыгъэ-имытыгъэр сэ сшIэрэп, ау сэ мыщ апэ джыри сыкIалэу сыкъезыщэлIагъэр Джармэкъо Тыркубый. Тятэжъ Къуекъо Мосэ сыкъыщэгъагъ.\n– Мосэ сэшIэ дэд, сишIушкуагъэ, адрэ шъуиунэкъощ Юныси сыдэлэжьагъ, ухагъэплъахьынэу зы лIы шIагъох.\n– Тхьауегъэпсэу, тхьэмэтэ маф, тижъыхэм уасэ зэрафэпшIырэм пае. Мы Iуашъхьэм нэмыкI джэджэхьэблэ лIыжъыхэри къыздыIухьэхэу хъугъэ: Мыгу Нухьи, ХъутIыжъ Арамбыйи, нэмыкIхэри Къуекъо Iуашъхьэм икъэбари мыщ мызэу-мытIоу къыщысфаIотагъ.\n– Ахэмэ къаIуатагъэм сэ хэзгъэхъожьын щыIэп щтын, ау мы Къуекъомэ яIуашъхьэ ятIуанэрэу зэратIэкIыгъагъэр ущымыгъуазэмэ сэ къыосIон.\n– Боу сигуапэ хъун, тхьэмэтэ маф.\n– Къунчыкъохьаблэ укъикIэу ТэуехьаблэкIэ зытебгъазэджэ шы чапэм къыкIаоу псышко иуцотыгъэ. ХьэкIэко Хьамедэ тхьэматэу, Янэкъо Исхьакъ тракторнэ бригадэм ибригадирэу Городскоим щыщ тракторист урыс кIалэу Бибикым наряд къырати чэщым, мы Iуашъхьэм тырихыгозэрэ а псыр зэрыуцорэм тыритэкъонэу. Ар ыгъэцэкIагъ кIалэм. Арары мы Iуашъхьэр лъахъчэ зыкIэхъугъэр. Нахь лъэгагъ мыр, мыжъо къебэкIэу Iуашъхьэтыгъ. Джар еуи тырихыгозэрэ, къычIэщыгъэх хьадэхэр, къупшъхьэхэр.\nКъэщтагъэмэ е цIыфыгъэ къызхигъэфагъэмэ сшIэрэп, IофшIэнэр чIидзишъ, кIалэр къафекIолIэжьыгъэп. ЕтIуанэ мы ХъокIонымэ ялIыжъэу Щырыжъый зыфаIотыгъэм чэмыр дифыгъэу чэмугъоипIэм дэжь щыIэу нычэпэ тракторджэ Къуекъомэ яIуашъхьэ атIэкIыгъ ариIуагъ. Джай къыщегъэжьагъэу мыр Къуекъомэ якъэхалъэу зэрэщытэр сшIэ сыхъугъ. Арымырымэ джай нэс Балэкъомэ яIуашъхь тIотыгъ. Ти Мыгумэ, НэхъуатI ыцIэу, Нухь ыцIэ шъыпкъэр, моджэ ефэндыгъор ыгъэцакIэу яIагъ. Чэмыр къыдифыгъэу къэбарэр зэхихыгъэти, еуи зэнкIабзэу конторэм кIуи, Янэкъори ХьэкIакори зэхигъэзыхьэхи, «шъушIагъэм фэдэ хэты ышIэрэ?» – ыIуи, джащтэу мыщ ыужы икIыжьыгъагъэх. Бэ тырихыгъагъэр, мы Iуашъхьэр бэджэ нахь иныгъ. Мыдыджи мыдыджи иныгъэ, лъэгу ехыпIэ моджэ иIагъэп, мы чIапIэхэр мы Iуашъхьэмэ щыщыгъэх .\nНепэ Къуекъомэ яIуашъхьэ утеуцоу тыгъэм икъохьэгъу гъогукIэ зыбгъазэу лъэгуанэм уиплъэмэ, хы IэрышIэ мыгъоу тичIыгу къырашIыхьагъэм ышъхьэшъо джэф нэм къыкIэуцо. Гъэмэфэ бэдзэогъум, псыр зызэкIакIокIэ, зэрэлъэгуанэу зы мазэкIэ итеплъэ зыкъызэрехъокIы, шхъонтIэгъакIэм шъофым псэ къыпегъэкIэжьы. ЕтIани, бжыхьэм къыдакIоу псым къегъэзэжьышъ, гъошъур зэлъеубытыжьы, джаущтэу чIыгумрэ псымрэ щызэнэкъокъухэу Бжъэдыгъу чIыгур къагъэнагъ.\nНэплъэгъур лъэгуанэм зыщылъыкIуатэкIэ, Пщыкъуйхьаблэ къэлъагъо. Нэчэрэзыий адкIэ къосыгъ, ау ари хым ыхьыгъ, чылэр Пщыкъуйхьаблэ ыпшъэкIэ къэкощыжьыгъ. ХычIэ хъужьыгъэ Къуекъомэ ялIы хафэхэмэ яшылъабжъэ зынэсыщтыгъэхэр. Ау а зэкIэмэ джыри якъэрэгъул Къуекъомэ якъэгъэсэй Iуашъхьэ, чэщкIэ тэ тымылъэгъурэ шыухэр къыщызэфэсыхэшъ, нэфшъагъо нэс яхэгъуашъхьэ тесых…\nАри мифологием къыдилъытэрэмэ ащыщ.\nЗы лъэхъан адыгэ кIэлэ куп тызэрэугъоий, нарт Асран иIуашъхьэ псым ымыхьыным пае Едэпсыкъое пакIэм тIэкIу тыкъыIукIоти, Очэпщые гъогушхом нахь пэблагъэу къэгъэсэй фэтшIыжьыгъ.\nДжащ фэдэу джыри Къуекъохэм, Янэкъохэм, ХьэкIакохэм, мы Къуекъомэ яIуашъхьэ зыцыпэ хэщэягъэхэмкIэ, чылэр къыткъоуцомэ Къуекъомэ якъэгъэсэй Iуашъхьэ зыпкъ идгъэуцожьын тимурад. «Мыщ фэдэ къэгъэсэйхэр зытIэкIырэр мэпщынэжьы», – аIошъ, тиIошъхьэ лъапIэ цIыфышъхьэ ымыхьэу Тхьэм дахэкIэ зыпкъ рытигъэуцожьын. Ари лъэпкъ шIэжьым изыIахь…\n1. Авторым иархив къыхэкIыгъ. Янэкъо Исхьакъ ыкъо Аслъан, 1956-рэ илъ. Тэуйхьаблэ къыщыхъугъ. 2016-рэ илъэсым зытхыжьыгъэр Къуекъо Асфар.\n2. Авторым иархив къыхэкIыгъ. Джарымэкъо Тыркубый, 1911-рэ илъ. Джэджэхьаблэ къыщыхъугъ. 1980-м Джэджэхьаблэ щызытхыжьыгъэр Къуекъо Асфар.\n3. Хан-Гирей С. Записки о Черкесии / вступ. ст. и подгот. текста к печати В.К. Гарданова, Г.Х. Мамбетова. – Нальчик: Республиканский полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.: Эль-Фа, 2008. – 348 с.\n4. Авторым иархив къыхэкIыгъ. Къуекъо Юныс Исмахьилэ ыкъу, 1917-рэ илъ. Къунчыкъохьаблэ къыщыхъугъ. Къэбарыр 1980-м зытхыжьыгъэр Къуекъо Асфар.\n5. Нэгъуцу Ю.-С. IэсатIир: адыгэм итхыд // Псалъ. – Мыекъуапэ, 2008. – Вып. 5 (8).\n6. Теуцожь Къэншъау, 1929-рэ илъ. Джэджэхьаблэ къыщыхъугъ. 2016. 07. 02. Джэджэхьаблэ щызытхыжьыгъэр Къуекъо Асфар.\nВестник науки АРИГИ №17 (41) с. 20-29.\nОпубликовал admin, 22-02-2019, 12:32. Просмотров: 956\n– Къуекъо Асфар: Адыгэ гущыIэжъмэ алъапсэхэр


Адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ гухэлъышIухэр яIэх | Адыгэ Макъ\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ, адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэ ипэгъокIэу зэIукIэгъур зэрэзэхащагъэр къыхигъэщыгъ. Ащ къыхэкIыкIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ыкIи икъэухъумэн научнэ ыкIи кIэлэегъэджэ сообществэр къыхэгъэлэжьэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр арых анахь шъхьаIэу зытегущыIагъэхэр.\nРеспубликэм ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым адыгабзэмкIэ Совет АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащагъ. КъумпIыл Мурат игукъэкIыкIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ыкIи ащ икъэухъумэн фэгъэзэгъэщт Проектнэ офис агъэпсыгъ. Ащ пащэу фашIыгъэр ЛIыIужъу Адам ары. АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ ыкIи культурэмкIэ иминистерствэхэм яспециалистхэр, апшъэрэ еджапIэхэм, общественнэ организациехэм ялIыкIохэр, адыгабзэмкIэ кIэлэегъаджэхэр, шIэныгъэлэжьхэр ащ хэхьагъэх.\n— Ныдэлъфыбзэр зэрифэшъуашэу зэгъэшIэгъэным ыкIи ар къэухъумэгъэным афытегъэпсыхьагъэу IофшIэныр зэхэщэгъэным, ащ екIолIэкIэ гъэнэфагъэхэр къыфэгъотыгъэнхэм Проектнэ офисыр фэгъэзэгъэщт. Адыгабзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным, тхылъыкIэхэр, методическэ материалхэр гъэхьазырыгъэнхэм тынаIэ тедгъэтыным мэхьанэшхо иI. Пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэм фэшI ткIуачIэ зэхэтлъхьан, научнэ сообществэмрэ профильнэ министерствэмрэ яIо зэхэлъэу Iоф зэдашIэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЛIыIужъу Адамэ гущыIэр зештэм, Проектнэ офисым ылъэныкъокIэ Iофэу ашIагъэм, непэрэ мафэм ехъулIэу зэшIуахын алъэкIыгъэм, пшъэрылъхэм кIэкIэу къащыуцугъ. ГущыIэм пае, структуракIэу агъэпсыгъэм къыдыхэлъытагъэу адыгабзэм изэгъэшIэн фэгъэзэгъэщт IофшIэкIо купи 7 зэхащагъ. Ахэм ахахьэхэрэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр яIэщтых: гурыт еджапIэхэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм адыгабзэр ащызэрагъэшIэныр, ащкIэ ны-тыхэм, къэбар жъугъэм иамалхэм Iоф адэшIэгъэныр, культурэм иамалхэр къызфагъэфедэхэзэ адыгабзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэныр, тхылъхэр сертификацие шIыгъэнхэр, нэмыкIхэри.\nIофшIэкIо купхэм зэхэсыгъо заулэ яIагъ. ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, адыгабзэм изэгъэшIэн зэпымыоу лъыкIотэн фае – унагъом къыщегъэжьагъэу гъэсэныгъэм иучреждениехэм анэсэу. АщкIэ IэпыIэгъушIу хъущтых тхылъыкIэхэу къыдагъэкIыхэрэр, адыгабзэкIэ зэрадзэкIыжьыгъэхэ мультфильмэхэр, нэмыкIхэри.\nКъыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэр абзэ рыгущыIэнхэм фэIорышIэщт адыгабзэкIэ зэрадзэкIыгъэ серие 52-рэ хъурэ мультфильмэу «Фиксики» зыфиIорэр. Непэрэ мафэм ехъулIэу сериитIу къыдагъэкIыным фагъэхьазырыгъ, зэрагъэнэфагъэмкIэ, адрэхэр мазэ къэс серие тIурытIоу къагъэлъагъохэзэ ашIыщт. Мыщ ыкIи нэмыкI Iофыгъохэм ягъэцэкIэн тефэщт мылъкур аIэкIэлъ.\nАпэрэ едзыгъомкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу щытыр ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ гъогу картэ зэхэгъэуцогъэныр ыкIи АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащэгъэ Советым ар къыщыгъэлъэгъогъэныр ары. Мы мафэхэм адыгабзэкIэ диктант Мыекъуапэ щатхыгъ, Iофтхьабзэм джы зэрэреспубликэу къыхагъэлэжьэн гухэлъ щыI. Джащ фэдэу адыгабзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным фытегъэпсыхьагъэхэ фильмэ цIыкIухэр къыдагъэкIыхэ ашIоигъу. Ащ фэдэ екIолIакIэм республикэм ипащэ дыригъэштагъ, Проектнэ офисым иапэрэ лъэбэкъухэм осэшIу афишIыгъ. Ащ ипащэ къыхьыгъэ нэмыкI предложениехэр игъоу ылъэгъугъэх.


ЦIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр — Адыгэ макъ\nПрограммэу «Къуаджэхэм зэдиштэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм тетэу а гухэлъхэм апае сомэ миллион 59,7-рэ къыхагъэкIыгъ, подряднэ организациер ООО-у «Агротрансыр» ары.\nГупчэм иунашъхьэ зэблахъугъ, унэкIоцI IофшIэнхэр агъэцэкIагъэх, электропроводкэр, вентиляциер зэблахъух, актовэ залым оборудованиякIэр чIагъэуцо.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр зэрэкIорэм нэIуасэ зыфишIыгъ. Лъэпкъ культурэмкIэ Гупчэр зэрэзэтегъэпсыхьагъэмкIэ, нэбгырэ 400-мэ ателъытэгъэ залыр зэрэгъэпсыгъэмкIэ щыкIагъэ горэхэр афилъэгъугъэх.\n«Джырэ шапхъэхэм адиштэрэ учреждениеу Гупчэр щытын, цIыфхэмкIэ гуIэтыпIэн фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ джащ фэдэу пшъэрылъ афишIыгъ лъэпкъ культурэмкIэ Гупчэм икинозал пае оборудование къащэфынэу, Гупчэм къыпэIулъ чIыпIэм изэтегъэпсыхьан агъэпсынкIэнэу.\nНэужым республикэм ипащэ район гупчэм ипаркэу агъэкIэжьыгъэм щыIагъ. ЦIыфхэм щыIэкIэ тэрэз яIэным тегъэпсыхьэгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу мыщ плиткэкIэ апкIэгъэ лъэс гъогухэр щагъэпсыгъэх, тетIысхьапIэхэр щагъэуцугъэх, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр щагъэпсыгъэх.\nМы мафэм Адыгеим и ЛIышъхьэ поселкэу Табачнэми щыIагъ, сабыибэ зэрыс унагъохэм мыщ чIыгу Iахьхэр къащаратыщтых. «Къуаджэхэм зэдиштэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэ программэм диштэу псэупIэхэм газрыкIуапIэмрэ псырыкIуапIэмрэ алъагъэIэсыщтых, гъогухэр агъэпсыщтых. А гухэлъхэм апае сомэ миллиони 168-м ехъу къыхагъэкIыгъ.\nКъумпIыл Мурат IофшIэнхэр зэрэкIорэм нэIуасэ зыфишIыгъ, псэолъэшIыныр зыщыкIорэ чIыпIэм транспортыр екIолIэнымкIэ пшъэрылъхэр фишIыгъэх. Джащ фэдэу псэолъэшIынымкIэ Министерствэм пшъэрылъ фашIыгъ чIыгу Iахьхэу унэхэр зыщашIыщтхэм фэдитIукIэ зарагъэушъомбгъунэу, чIыгу Iахь 400-м ахэр нэгъэсыгъэнэу.\nМыекъопэ районым иадминистрацие зэхэсыгъоу щыкIуагъэм мы районым зэрэщыIагъэхэм икIэуххэм щатегущыIагъэх. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Урысые Федерацием и Президент и Полномочнэ лIыкIоу ЮФО-м щыIэм иаппарат Адыгэ РеспубликэмкIэ ифедеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановыр, министерствэхэм япащэхэр, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэмрэ районым инароднэ депутатхэм я Советрэ ядепутатхэр, къуаджэхэм япащэхэр.\nIофтхьабзэр зыфэгъэхьыгъагъэр къэралыгъо программэу «Къуаджэхэм зэдиштэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэр Мыекъопэ районым зэрэщагъэцакIэрэр ары.\nЗэхэсыгъом зэрэщыхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, зигугъу къэтшIыгъэ къэралыгъо программэр Адыгеим щыгъэцэкIэгъэным пае 2021-рэ илъэсым сомэ миллиардрэ миллиони 154-рэ къыфыхагъэкIыгъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 393,5-р псэолъэ 11 Мыекъопэ районым щыгъэпсыгъэным е щыгъэцэкIэжьыгъэным апэIуагъэхьащт.\n«Адыгеим непэ къэралыгъо программабэ щагъэцакIэ, ахэм зэу ащыщ «Къуаджэхэм зэдиштэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэр. Республикэм исыд фэдэрэ чIыпIи цIыфхэм псэукIэ дэгъу щаряIэным тэркIэ мэхьанэшхо иI, а пшъэрылъым изэшIохынкIэ къэралыгъо программэм амалхэр къетых. Федеральнэ гупчэм ыпашъхьэкIэ пшъэрылъэу тиIэхэр дгъэцэкIэжьынхэ, программэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэм нахьыбэу шIуагъэ къягъэтыгъэным тишъыпкъэу тыпылъын фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая АдыгабзэмкIэ тхылъхэр къыдагъэкIыщтых\nСледущая Адыгеим и ЛIышъхьэ гъэцэкIэжьынхэр зэрэкIохэрэм зыщигъэгъозагъ


Адыгеим игубгъохэр мацIэм зэлъекIух, хэбзэ къулыкъухэм IэпэIэгъу ящыкIагъ »\nМацIэр Адыгеим игубгъохэм ишъофхэм ащагъэунэфыгъ. Ащ елъытыгъэу Урысые мэкъумэщ гупчэм икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм иIофышIэхэм губгъохэр къакIухьэх, Iофым изытет игъэкIотыгъэу зыщагъэгъуазэ.\nМыекъопэ районым ащ фэдэ уплъэкIун мы мафэхэм щызэхащагъ. Адыгеим игъунэгъу Ставрополь къуапэм ыкIи Астрахань хэкум мацIэр къарыкощыкIыгъэу агъэунэфыгъ. МацIэр республикэм и гектар мин 12-мэ ащыхъушIагъ, зы мафэм къыкIоцI километрэ шъитIум кIахьэу ахэр мэбыбых.\nМарокканскэу, анахь щынагъохэм ахалъытэрэр мыгъэ апэрэу Адыгеим къэбыбыгъ. ДжырэкIэ ащ ипчъагъэ зыфэдизыр агъэунэфыныр Урысые мэкъумэщ гупчэм икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм япшъэрылъ.\nНепэрэ мафэм гурытымкIэ зы квадратнэ метрэм хьацIэпIэцIищ къыщалъытэ. Хъугъэм изытет зыщынахь хьылъэр Кощхьаблэ, Шэуджэн ыкIи Красногвардейсэ районхэр арых. Анахь макIэу зыдэбыбыгъэр Джэджэ районыр ары.\nМэцIэ ятIонэрэ купышхо къэбыбыным ищынагъо республикэм шъхьащыт. Ащ къыхэкIэу Адыгеим и районхэм зэкIэмэ ищыкIэгъэ IофшIэхэр ащызэшIуахых. Гектар 930-мэ щынаутхэр атраутхагъ.\nКощхьэблэ ыкIи Шэуджэн районхэм IофшIэхэр анахь щыжъот. Урысые мэкъумэщ гупчэм икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэмрэ МэкъумэщымкIэ Адыгэ Республикэм иминистерствэмрэ яIофышIэхэм мафэ къэс губгъохэр къаплъыхьэх.\nДжырэкIи мацIэм ипчъагъэ шэпхъэ шынагъохэм ащынэсыгъ. Арышъ, ар зыщынахьмакIэми къэкIорэгъым мэкъумэщышIэхэр чIыпIэ къин римыгъэуцонэм фэшI IофшIэнхэр ащызэшIуахых. Мэфэ 20-25-кIэ кIэнкIэхэр мацIэм ыгъэтIылъынэу ригъэжьэщт.\nГъэтхэ лэжьыгъэр ащ екIодылIэн ылъэкIыщт. Джащ фэдэу унэе хатэхэми ар къякIун ылъэкIыщт. Ащ къыхэкIэу Урысые мэкъумэщ гупчэм икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм иIофышIэхэм пстэуми зафагъазэ ялэжьыгъэхэм щынаутхэр атыраутхэнэу.\nМацIэм джырэкIэ ыхъурэр соемрэ техническэ лэжьыгъэхэмрэ арых. Мыхэр фэмыхъумэ коцыми зыритыщт. Арышъ, непэ хьэцIэпэцIэ цIыкIум зэрэфэлъэкIхэу ебэных.\nЗы гектарым ащызэшIуахырэ IофшIэнхэм сомэ 450 фэдиз атефэ. МэкъумэщымкIэ Адыгэ республикэм иминистерствэ лэжьакIохэм агъэкIодырэ ахъщэм ызыныкъо афигъэхэжьынэу егъэнафэ. IофшIэнхэм зэкIэмкIи сомэ миллиони 5-рэ мин 500-рэ фэдиз атефэн ылъэкIищт.\nОпубликовал admin, 28-06-2016, 15:00. Просмотров: 2181\n– ЗыкI цыхьэшIэгъу телефон Адыгеим къыщызэIуахыгъ


УнэгъошIэнымкIэ ветераных | Адыгэ Макъ\nЦIыфыбэмэ агъэлъэпIэрэ мэфэкIэу унагъом, шIулъэгъум ыкIи шъыпкъагъэм я Мафэ къалэу Шъачэ щыхагъэунэфыкIыгъ.\nПсышIопэ районым зэшъхьэгъусэхэм унэгъо пытэхэр зэрэщагъэпсыхэрэр, зэфыщытыкIэ къабзэхэр зэрэщызэрахьэхэрэр мэфэкIым нафэ къыщыхъугъэх.\nУнагъо зышIэнхэу езгъэжьагъэхэ ныбжьыкIэхэм, сабыибэ зыпIухэрэм, илъэсыбэрэ зэдэпсэугъэхэ зэшъхьэгъусэхэм ядахэ мыщ зыщаIорэр унагъом и Мафэ изакъоп.\nОнджэкъ машIор илъэс 65-рэ хъугъэу зымыгъэкIуасэхэрэ Хъущт Къасполэтрэ Джансэраерэ мэфэкIым ихьэкIэ лъэпIагъэх. ЛIэшIэгъу ныкъом ехъугъэу зэдэпсэурэ нэбгыритIур ШэхэкIэй дэс, мэкъумэщ хъызмэтым ягъашIэм щылэжьагъэх, сабыитф — Сафыет, Мариет, Фатимэ, Светланэ ыкIи Мэдин — яI.\nАхэм сабый 11 атекIыгъ, ахэм къапыфагъэхэр нэбгырий мэхъух.\nКъасполэт ыныбжь гъэрекIо 90-м ехъугъ. Къоджэдэсхэм ар адыгэхэм ятарихъ, яжэрыIо народнэ творчествэ дэгъоу зышIэрэ цIыфэу, сэмэркъэу дахэ зыхэлъэу къэбарIотэ IэпэIасэу ары зэрашIэрэр ыкIи зэралъытэрэр. НыбжьыкIэхэми нахьыжъхэми ар яушъыин ылъэкIыщт, къыIорэм уасэ фашIэу хабзэ.\nДжансэрае ыныбжь илъэс 80-м ехъугъ. Ар бзылъфыгъэ гушIубзыу, бысымгощэ дэгъузэ къырыкIуагъ, цIыфхэм ыгу ихыгъэу апэгъокIы. Ежь исабыйхэр зэригъэсагъэхэм фэдэу икъорылъф-пхъорэлъфхэми афыщыт, зыщищыкIагъэм нэнэжъ зафэу е пхъашэу ахэм заригъэлъэгъущт. Иунагъо ылъачIэ ыгъэпытэным езэщырэп.\nИлъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьымэ, Хъущт зэшъхьэгъусэхэр ПсышIопэ районым и ЗАГС щызэхащэгъэ мэфэкIым къырагъэблэгъэгъагъэх. Зызэдэпсэухэрэр илъэсыбэ хъугъэми, ахэр ЗАГС-м зэрэчIахьэхэрэр апэрагъ. Ежьхэр Шэхапэ дэтыгъэ Советым хэщ-ощ амышIэу щызэгуатхэгъагъэх.\nЗАГС-м щалъэгъугъэр зэкIэ агу рихьыгъ ыкIи агъэшIэгъуагъ. Агухэр бырысырыгъэхэу мэфэкIым къыщыгущыIэгъагъэх, ягъашIэ гушIогъо закIэу зэрэщымытыгъэр, къиныгъуабэ зэпачынэу зэрэхъугъэр, гуфэбагъэу зэфашIыгъэр ахэм зэрамыгъэучъыIыгъэр агу къэкIыжьыгъэх.\n— Тэри, нэмыкI ны-тыхэм афэдэу, анахьэу тызпылъыр тисабыйхэмрэ ахэм къахэкIыгъэхэмрэ псауныгъэ пытэ яIэу дунаим тетынхэу ары, — къыIуагъ Джансэрае. — Непэ тэрыкIэ мэфэ гъэшIэгъоныгъ. Тыгу къэшъуIэтыгъ, тыжъугъэгушIуагъ, къарыоу тхэлъым икIэрыкIэу къыхэжъугъэхъуагъ. ГъашIэу къэткIугъэр едгъэжьэгъакIэм фэдэу тыгукIэ тыпсынкI.\nКъасполэти къыIощтым бэрэ ежагъэп: «Джыри мыщ тыщызэIукIэщтых, зэп тыкъызэрэкIощтыр!». ЦIыф шIагъохэу шъхьэкIэфагъэ къэзылэжьыгъэхэм ягъашIэ зэпымыунэу тафэлъаIо. ЗАГС-м ахэр джыри зэрэрагъэблэгъэнхэ IэубытыпIэри къэблагъэ, Къасполэтрэ Джансэраерэ зызэдэпсэухэрэр къэкIорэгъэм илъэс 65-рэ хъущт. Арышъ, къэнагъэ щыIэп, шIу нэмыкI къадэмыхъунэу тафэлъаIозэ тежэщт.\nСурэтым итхэр: Хъущт Джансэраерэ Къасполэтрэ сэмэгумкIэ щытых.


Home » Adyghe » 26 Hebrews » 12\nposted by derDaniel on Tue, 11/23/2010 - 10:40\nТхьэм ибынхэр зэригъэдаІохэрэр\nАрышъ, ащ фэдэ шыхьат купышхо тапэ итэу зэрэтиІэм пае, сыд фэдэрэ хьылъэу ттелъымрэ псэкІодэу тызышІуанэрэмрэ зытетэжъугъэдзыхи, теубытэныгъэ тиІэу, зэпэчъэныгъэу тапэ илъым тырыжъугъачъ. 2Исус тынэхэр тетэжъугъэгъэтых. Ежьыр ары шІошъхъуныгъэм игъогу тытезыгъахьэу, пащэ къытфэхъоу, тишІошъхъуныгъэ зи щыкІагъэ имыІэу, икъугъэу зыгъэхъурэр. ГушІуагъоу ыпашъхьэ илъыгъэм пае, цІыфхэм къащым зэрэтыраІулІагъэм икъин ащ ыщэчыгъ, къащым иемыкІуми еплъэу щытыгъэп, Тхьэм итІысыпІэ лъапІи иджабгъукІэ щыготІысхьагъ. 3Шъуемызэщыным ыкІи шъугу шъумыгъэкІодыным пае, Исус шъуегупшыс. ПсэкІодышІэ цІыфхэу ежьым ыуджэгъущтыгъэхэм сыдэу къинышхуа рагъэщэчыгъэр!\n4ПсэкІодым шъуебэнызэ, лъы къышъукІэкІыфэ, шъупэуцужьыгъэгоп. 5Тхьэм ибынхэкІэ къышъуаджэу шъузэригъэгушхорэр* шъущыгъупшагъ:\n«Сибын, Зиусхьаным узигъэдаІокІэ, пхъэтэпэмыхь\nумышІы, ежьыр къызыогыекІи угу умыгъэкІоды, 6сыда пІомэ Зиусхьаным шІу ылъэгъурэр егъэдаІо, хэти ибын фэдэу ыдэрэми къин регъэщэчы». 7Арышъ, Тхьэм шъузигъэдаІокІэ, теубытэныгъэ зижъугъаІ. Ибынхэу шъузэрэщытым пае, Тхьэр арэущтэу къыжъудэзекІо. Сыда пІомэ тым ымыгъэдаІорэ бын щыІа?\n12:5-6 Тхьэм шъузэригъэгушхорэр – еплъ Гущыжъхэу пачъыхьэ Сэлмэн ытхыгъэхэм (Притчи) 3:11-12.\n8Тхьэм ибын пстэури зэригъэдаІохэрэм фэдэу шъуимыгъэдаІомэ, ибынхэм шъуащыщэп, бзэджэрылъфмэ шъуафэдэ нахь. 9Ащ нэмыкІэу, мы дунаемкІэ тятэхэм тагъэдаІомэ, лъытэныгъэ афытиІ. ТыщыІэным пае, Тятэ лъапІэу уашъом щыІэм ащ нахьи нахьыбэу тыфэІорышІэн фае. 10Ахэмэ охътэ кІаком пае, игъоу зэралъытагъэм фэдэу, тагъэдаІощтыгъ. Ау Тхьэм, ежь илъэпІагъэкІэ Іахьэ тиІэным пае, ишІуагъэ къытигъэкІынэу тегъэдаІо. 11Зыгорэм тызигъэдаІокІэ, тигуапэ хъурэп, тигуаоу мэхъу нахь. Ау ыужкІэ Тхьэм зэригъэдаІохэрэмкІэ ыгъэсэгъэ цІыфхэм шІоу ащ къафыхэкІырэр шъыпкъагъэмрэ гупсэфыныгъэмрэ ары.\n12Арышъ, шъо шъуІэхэу къелэлэхыхэрэмрэ лъэкІыныгъэ зыхэмылъыжь лъэгуанджэхэмрэ кІуачІэ ахэжъугъэлъ. 13ЦІыф лъащэр нахь Іае шъумыгъэхъоу, хъужьыным пае, гъогу занкІэм шъурыкІу.\nТхьэм ынэшІу щыфэныгъэр пхъэтэпэмыхь шъумышІы\n14ЦІыф пстэуми шъузэрагурыІонми, гукъэбзагъэри зэрэшъуиІэными ыуж шъуит; сыда пІомэ гукъэбзагъэ имыІэу зыми Зиусхьаныр ылъэгъущтэп. 15Шъуащыщэу зыми Тхьэм ынэшІу щыфэныгъэ зэрэзыхимыгъэныным шъуфэсакъ. Зиягъэ къакІорэ лъэпсэ дыджэу цІыфыбэхэр зыгъэушІоирэр къышъухэкІынэу орэмыхъу. 16Шъуащыщэу зи зинэ зышІэрэ цІыфхэм ащыщэу орэмыхъу, е Исав* фэдэу, Тхьэм ищынагъо зыгу имылъ цІыфхэм ащыщэу орэмыхъу. Исав къо нахьыжъым фитыныгъэу иІэу щытыгъэхэр шхын закъом пае ыщагъэх. 17ЕтІани зэрэшъушІэрэм фэдэу, Тхьэм ынэшІу къыщифэнэу Исав ятэ Тхьэм ригъэлъэІунэу фэягъ*, ау ятэ фидагъэп. Исав гъызэ ятэ елъэІугъэми, ащ ыІогъагъэм тыригъэкІышъугъэп.\n18Шъузынэсын шъулъэкІынэу, машІом ыстырэ къушхьэм ыдэжь шъукъэкІуагъэп*. ШІункІым, мэзахэм, жьыбгъэ-\n12:16 Исав – еплъ Пегъыбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм 25:29-34; 27:30-40.\n12:17 ятэ Тхьэм ригъэлъэІунэу фэягъ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм 27:30-40.\n12:18 машІом ыстырэ къушъхьэм ыдэжь шъукъэкІуагъэп – е, Израил цІыфхэм афэдэу, машІом ыстырэ Синай къушъхьэм ыдэжь шъукъэкІуагъэп. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятІонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:16-22; 20:18-21.\nшхом, 19бжъэмыешхом ымакъэ, гущыІэ макъэм адэжьи шъукъэкІуагъэп. Тхьэм ымакъэ зэхэзыхыгъэхэр джыри къадэмыгущыІэжьынэу елъэІугъэх, 20сыда пІомэ а макъэм къыІогъэ унашъор ащэчын алъэкІыгъэп: «ХьакІэ-къуакІэри къушъхьэм нэсымэ, мыжъокІэ е щэбзащэкІэ шъуукІын фае». 21Къафэлъэгъуагъэр щынэгъошхуагъэти, пегъымбар Муси, «Сэщынэ ыкІи сэкІэзэзы», къыІуагъ*.\n22Ау шъо шъукъыздэкІуагъэр Сион Іуашъхьэр* ары, щыІэныгъэ зиІэ Тхьэм икъэлэшхоу, уашъом щыІэ Ерусалимэу, мин пчъагъэу мэлэІичхэр зыдэщыІэри ары. 23Тхьэм иапэрэ бынхэу уашъом щыІэ тхылъым зыцІэ итхэм ямэфэшхо зэІукІэ шъукъэкІуагъ. Тхьэу цІыф пстэуми хьыкум атезышІыхьэрэм шъукъэкІуагъ, Тхьэм ыдэжькІэ зишъыпкъагъэ зи щыкІагъэ зимыІэ цІыф икъугъэу хъугъэхэм апсэхэм адэжьи шъукъэкІуагъ. 24Исусэу зэзэгъыныгъакІэр Тхьэмрэ цІыфхэмрэ азыфагу дэлъэу зыгъэхъугъэмрэ ащ ылъэу къыкІэкІыгъэмрэ адэжь шъукъэкІуагъ. Авел ылъ нахьи Исус ылъ Іоф нахьышІум тыщегъэгугъы.\n25Шъусакъ, къэгущыІэрэм шъуакІыб фэшъумыгъаз. Тхьэм ыдэжь къикІыгъэ къэбарыр чІылъэм къыщызыІогъагъэм зыкІыб фэзыгъэзагъэхэм къинэу яфэшъуашэр амыгъотэу къэнэжьыгъэхэп. Арышъ, уашъом къикІэу къыддэгущыІэрэм тэри такІыб фэдгъазэмэ, ащ нахьи нахь къинэу тфэшъуашэр дгъотыщтба? 26Джащыгъум Тхьэм ымакъэ чІылъэр ыгъэсысыгъ, ау джы Тхьэм гущыІэ пытэ ытыгъ:* «Джыри зэ чІылъэм имызакъоу уашъори згъэсысыжьыщт», ыІоу. 27«Джыри зэ» зыфиІорэ гущыІэхэм къагъэнафэ Тхьэм ыгъэсысырэ пстэури – Тхьэм къыгъэхъугъэхэр ары – ячІыпІэ зэрэригъэкІыжьыщтхэр. Арэущтэу зыхъукІэ, Тхьэм ымыгъэсысырэ Іофхэр ары къэнэжьыщтхэр.\n28Арэущтэу тетыгъоу зыми ымыгъэсысышъущтыр Тхьэм къызэрэтитырэм пае, щытхъу фэтэжъугъэшІ.\n12:21 пегъымбар Муси къыІуагъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 9:19.\n12:22 Сион зыцІэ Іуашъхьэр – ащ къикІырэр Тхьэм иунэшхоу уашъом щыІэр ары.\n12:26 гущыІэ пытэ ытыгъ – еплъ Пегъымбар Аггей тхылъэу ытхыгъэм 2:6.\nДгъэлъапІэу, щынагъо фытиІэу ыгу къызэдгъэІоу, ежьым тыфэжъугъэлажь, 29сыда пІомэ ти Тхьэ зэкІэри зыгъэстырэ машІом фэд.


Хэгъэгум имедалитф | Адыгэ Макъ\nУрысыем иныбжьыкIэхэм самбэмкIэ якIэух зэнэкъокъу Новороссийскэ щыкIуагъ. Илъэс 15 – 16 зыныбжь кIалэхэр, пшъашъэхэр бэнэпIэ алырэгъум щызэIукIагъэх.\nАдыгэ Республикэм самбэмкIэ испорт еджапIэ зыщызыгъасэхэрэм медали 5 къыдахыгъ. Пшъашъэхэм язэIукIэгъухэм Екатерина Соловьевам, кг 70-м къехъу, дышъэр къащыдихыгъ. Купым бэнэкIо 21-рэ щызэнэкъокъугъ.\n— Екатерина Соловьевам бэнэгъуи 5 иIагъ, — къытиIуагъ Адыгеим икомандэ зэIукIэгъухэм афэзыгъэхьазырыгъэмэ ащыщ тренерэу ГуIэтыжь Хъалидэ. —Екатеринэ IэпэIэсэныгъэ ин къыгъэлъэгъуагъ, гугъэ аримытэу ябэныгъ. Лъэустэнхьаблэ зыщызыгъэсэрэ пшъашъэм, ащ итренерэу Нэныжъ Байзэт тагъэгушIуагъ. «Спортым гъэхъагъэу щысшIыгъэр Адыгэ Республикэм имэфэкI мафэ фэсэгъэхьы», — къыIуагъ Екатерина Соловьевам.\nЕвропэм изэнэкъокъоу тыгъэгъазэм и 6 – 9-м Ригэ щыкIощтым Е. Соловьевар хэлэжьэщт.\nКIалэхэм язэIукIэгъухэри гъэшIэгъоныгъэх. Гъомлэшк Анзор, кг 46-рэ, ятIонэрэ чIыпIэр хэгъэгум къыщыдихыгъ, тренерыр Гъомлэшк Алый. Кобл Рэмэзани кг 46-рэ къэзыщэчыхэрэм янэкъокъугъ, джэрзыр къыдихыгъ. Тренерхэу Джарымэкъо Рустамрэ Джарымэкъо Нурбыйрэ нарт шъаор агъасэ.\nНащ Расул, кг 55-рэ, тыжьыныр къыдихыгъ, Джарымэкъохэу Рустамрэ Нурбыйрэ агъасэ. Хьакъуй Амир, кг 66-рэ, джэрзыр къыхьыгъ, тренерэу Гъомлэшк Алый ипащ.\n— Новороссийскэ щыкIогъэ зэнэкъокъум бэнэкIо 700-м нахьыбэ хэлэжьагъ, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм самбэмкIэ испорт еджапIэ ипащэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Делэкъо Адамэ. — Адыгеим ибэнакIохэм гуетыныгъэ ин къызхагъэфагъ. ЗэкIэ тиспортсменхэм, тренерхэм гъэхъагъэу ашIыгъэр республикэм имэфэкI фагъэхьы. Зэнэкъокъум Адыгэ Республикэм ибыракъ лъагэу щытIэтыгъ, дгъэбыбэтагъ.