Зы мыжъосын икъэбар | Адыгэ Макъ\nЗы мыжъосын икъэбар\n1988-рэ илъэсым Джыракъые щыщ кIэлэ ныбжьыкIэ куп къалэу Донецкэ щеджэщтыгъэ. Ахэр зэрэгъэшъэогъухэу, зэгъусэ зэпытхэу, сыд Iоф яIэми зэдагъэцакIэу, IэпыIэгъу зэфэхъухэу щытыгъ. Ахэм ащыщыгъ Нэгэрэкъо Азэматрэ Тулпэрэ Муратрэ.\nАдыгэр бэу дунаим щитэкъухьагъ, ау ихэбзэ дахэкIэ тыдэ щыIэми къахэщы. Пчыхьэ зэIукIэгъу горэм кIалэхэм яныбджэгъу украинцэу къахэхьагъэм гъусэ иIэу къычIэкIыгъ. Ар нэIуасэ къафишIыгъ ыкIи къариIуагъ: «Мы кIалэр сишъэогъоу Сирием къикIыгъ, ыцIэр Мыхьамэт».\nТIэкIурэ щысыгъэхэу адыгабзэкIэ зэчылэгъухэр зэдэгущыIэхэу Мыхьамэт зэхихыгъ. Ылъэгъурэр ыгъэшIагъоу ежьыри зэрэадыгэр а чIыпIэм къащыриIуагъ ыкIи джащ дэжьым кIэлакIэхэр нахь благъэу ныбджэгъу зэфэхъугъэх. Уахътэ тешIи Мыхьамэт Джыракъые къырагъэблэгъагъ. Мо кIэлэ хьакIэу къафэкIуагъэм ихьатыркIэ зэныбджэгъухэр Азэмат дэжь щызэрэугъоигъэх. Азэмат ятэу Рамзин кIэлэ хьакIэр нэIуасэ фашIыгъ. Мыхьамэт икъэбар, ищыIэкIэ-псэукIэ, Сирием адыгэу щыпсэухэрэм зэращыщыр ащ раIуагъ. Рамзинэ ар лъэшэу игуапэ хъугъэ ыкIи хьакIэм зэрифэшъуашэу дахэу къыпэгъокIыгъ. Мо кIэлэ хьакIэу къэкIуагъэм арапыбзэр дэгъоу ешIэти, Рамзинэ рищажьэхи ящагу къыгот къэхалъэм зэшъэогъухэр дищагъэх.\nГупчэ къэхалъэу Джыракъые иIэм, ныбжьышхо зэриIэр мыгъуащэу, ыцакIэхэри гоутыжьыгъэхэу адрэхэм апэIудзыгъэу мыжъосын горэ къэхэлъэ гузэгу шъыпкъэм ит. Ар джы щыIэ сынхэм афэмыдэу нахь цIыкIу, сантиметрэ 90-рэ фэдизкIэ чIым къышъхьащэщы, ишъомбгъуагъэ сантиметрэ 30-м нэсы, иIужъуагъэ сантиметрипшI мэхъу. Ащ арап хьарыфкIэ хэутыгъэу тхыпхъэхэр тетых. Тетхагъэхэм Мыхьамэт къаригъэджэнэу Рамзинэ ыгу хэлъыгъ, ау зэриIоу къычIэкIыгъэп. Арап хьарыфкIэ тхыгъэми, арапыбзэу зэрэщымытыр Мыхьамэт къариIуагъ. Тетхагъэр зэхэфыгъэ мыхъугъэми, щэч хэмылъэу мыжъосыным мэхьанэшхо чылэмкIэ зэриIэр Рамзинэ кIалэхэм къафиIотагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Джыракъыехэм ижъыкIэ мыжъосыным осэшхо фашIыщтыгъэ, ащ ишыхьатэу чылэр тыдрэ чIыпIэ мыкощыгъэми къыздыращэкIыщтыгъ, зыдэтIысырэ чIыпIэми ар щагъэуцужьыщтыгъ.\nМыщ ыпэкIи мыжъосыным тетхагъэхэр зэрагъашIэмэ ашIоигъоу ыуж зэритыгъэхэр Джыракъые щыщэу Дэгужъые Исмахьилэ къыIотэжьэу 1990-рэ илъэсым Хъуажъ Нурет къытхыжьыгъэу Адыгэ къэралыгъо университетым, ЛъэпкъшIэныгъэм и Гупчэ иархив хэлъ. Сурэтхэр тырырагъэххи Ленинград зэрэрагъэхьыгъагъэхэр ыкIи Сирием щыщ кIэлитIу мэзитIо ащ изэхэфын зэрэпылъыгъэхэр ащ къыщеIуатэ. Ау икъу фэдизэу ащ тетхагъэр зэхэфыгъэ зэрэмыхъугъэр Исмахьилэ къыIотагъэм къыщыхигъэщыгъ.\nИлъэс 31-рэ тешIэжьыгъэу Рамзинэ къафиIотэгъэ къэбарыр Тулпэрэ Мурат ыгу къэкIыжьыгъ. Ащ ышнахьыкIэу Налбый гъусэ ышIи, джыри зэ сыным тетхагъэхэм язэхэфын зэшитIур ыуж ихьагъ. АпэрапшIэу мыжъосыныр агъэкъэбзагъ, фэсакъхэзэ алъэкIыгъ, ащ ыуж сурэтхэр тырахыгъэх. Джыракъые 1999 — 2004-рэ илъэсхэм ефэндэу дэсыгъэу, джыдэдэм Тыркуем щыпсэоу Шэуджэн Къадыр мыжъосыным исурэтхэр фырагъэхьыгъэх.\nИжъыкIэ адыгэхэмрэ тыркухэмрэ зэпхыныгъэ зэфэшъхьафхэр яIэхэу зэкIэлъыкIохэу щытыгъ. Ащ ыпкъ къикIыкIэ гугъапIэу щыIагъэр зы, осмэныбзэу пэсэрэ зэманым Тыркуем щагъэфедэщтыгъэ тхакIэмкIэ мыжъосыным тетхагъэр хэутыгъэнэу ары. Ау непэрэ тыркубзэр латин хьарыфым тетэу гъэпсыгъэ, ащ пае осмэн тхакIэм хэшIыкI фызиIэ цIыф мы тхыгъэм къеджэн зылъэкIынэу щытыгъэр. Ащ фэдэу Къадыр игъунэгъоу, осмэныбзэм хэшIыкI фызиIэу Хьаттат Фатихь Кещджи сурэтхэр IэкIигъэхьагъэх. Фатихь гъэкIэрэкIагъэу осмэныбзэкIэ тхэнхэм кIэлэцIыкIухэр фегъасэх. Осмэныбзэм хэшIыкI фызиIэ кIэлэегъаджэм исэнэхьат къыушыхьатэу ыцIэрэ ылъэкъуацIэрэ ыпэ «Хьаттат» пыгъэхъуагъэу еджэх. Фатихь мыжъосыным тетхагъэр тыркубзэкIэ къызэридзэкIыгъ. Къэнагъэр адыгабзэкIэ къызэбдзэкIыжьыныр арыти, ар тыркубзэм къырихыжьи ежь Къадыр адыгабзэкIэ къызэридзэкIыжьыгъ ыкIи мы IофымкIэ лъэшэу IэпыIэгъу къытфэхъугъ. Аущтэу мыжъосыным «ыбзэ» къэтIэтагъэ хъугъэ. Илъэс пчъагъэм чылэдэсхэр зыгъэгумэкIыщтыгъэу мыжъосыным тетхагъэхэ тхыпхъэхэм къарыкIырэр зы мэфэ кIоцIым зэхэфыгъэ хъугъэ.\nМары ащ укъызэреджэщтыр:\nАкъыл уиIэмэ умычъый,\nУиакъыл пшъхьэ игъэлъ,\nЕплъ джы сшъхьэ\nНэужым ятIэ сыхъужьыгъ,\n… джыкъо Мыхьамодэ ыкъо\nЕмынэ узым илIыкIыгъ.\nАщ ыпсэ паекIэ\n1233-рэ илъэс (хьиджрэмкIэ) — (1818-рэ илъэс)»\nМыжъосыным тетхагъэр зэдзэкIыгъэ зыхъурэм пстэури нафэ къэхъуным тыщыгугъыгъ, ау зэрэтIоу хъугъэп. Ащ къыпыкIыгъэхэ Iофыгъохэр къежьэ къодыеу щытыгъ. ЛъэкъуацIэу тетхагъэр къызщиублэрэ чIыпIэм хьарыфхэр гоутыгъэу къычIэкIыгъ, «… джыкъо Мыхьамодэ ыкъо Хъусен-бей» еIо. Тхыгъэ зэфэшъхьафхэм зафэдгъази ащ изэхэфын ыуж тызехьэм гупшысэ гъэшIэгъонхэм такъыфэкIуагъ.\nЗэман чыжьэу блэкIыгъэм мыжъосыным тетхэгъэщтыр бгъэнэфэныр ыкIи ар хэуутыжьыным къиныгъо зэфэшъхьафхэр къыпыкIыщтыгъэх. Мы Iофыгъохэм атегъэпсыхьагъэхэу цIыф гъэнэфагъэхэр Тыркуем къыращыхэти Iоф дашIэщтыгъэ е лIыкIохэр тыркуем агъакIохэти, мыжъосыныр ащ къыщарагъэшIыти, нэужым хэкум къащэжьыти щагъэуцужьыщтыгъэ. Ар IэшIэхэу щытыгъэп, Iофым хэшIыкI фызиIагъэр мэкIагъэ, уахътэуи, мылъкоуи текIуадэщтыгъэр бэ, ащ къыхэкIэу мыжъосынхэр арагъэшIынхэу цIыф къызэрыкIохэм яамал къыхьыщтыгъэп. Джыракъые пштэмэ, мыщ фэдэ зэшIокI иIэщтыгъэу, оркъэу е лIэкъолъэшэу, ылъэкъуацIи «джыкъо» кIэух иIэу джы лIакъо дэсыжьэп. Ау тичылэ щыщэу, Джыракъые икъэбар зытхыжьыгъэу Зезэрэхьэ Къасимэ иIэпэрытххэм тызахаплъэм, ащ фэдэ лIэкъо лъэрыхьэу Джыракъые дэсыгъэу зигугъу къыщишIыгъэр ЛIыкIэкIыкъохэр ары. Къасимэ къызэритхыжьырэмкIэ, Джыракъые къушъхьэм зычIэсым ЛIыкIэкIыкъохэр оркъэу дэсыгъэхэу ары. Ахэм ащыщэу ЛIыкIэкIыкъо Мыхьамодэ ыкъо Бислъан къэгущыIэ зыхъукIэ, тIэкIу зэтенэзэ къыIорэр къыкIиIотыкIыжьыщтыгъ. Ащ пае цIэтедзэу Бзаку нахьыбэмэ раIощтыгъэри, зэрашIэщтыгъэри. Хабзэу ижъыкIэ щыIагъэм елъытыгъэу Бзакор зыхэсыгъэ хьаблэм БзэкохьаблэкIэ еджэхэуи къыхэкIыгъ.\nАрапыбзэм игъэпсыкIэ техыгъэу осмэныбзэм мэкъэзэращэхэр арых хьарыф гъэнэфагъэкIэ атхыхэрэр, мэкъэзещэхэр тамыгъэкIэ хьарыфым ышъхьагъ е ычIэгъ чIагъэуцожьых. Ар къызыдэтлъытэкIэ, мыжъосыным хьарыфитIоу гоутыгъэр, лI-ымрэ, кI-ымрэ, ау адыгэ къэIуакIэм тетэу мэкъитIури осмэныбзэм щагъэфедэрэп. Ащ пае «джыкъо» зыфиIорэ пычыгъом хьарыфэу кI-м нахь пэблагъэу дж-р агъэфеди мыжъосыным тыратхагъэу теплъы. Оркъэу а зэманым чылэм дэсыгъэ ЛIыкIэкIыкъо Бзакомрэ Хъусенэу мыжъосыныр зыфагъэуцугъэмрэ, нафэ къызэрэхъугъэмкIэ, тIуми ятэр Мыхьамод. Мыхэр зэлъэкъоцIэ-гъухэу зэрэщытхэри, тетыгъоу яIэри, уахътэу зыщыпсэугъэхэр зэрэзэтефэрэри мыщ къызыдэтлъытэкIэ, лIитIур зэшыгъэхэу къычIэкIы. Мыжъосыным цIэу тетхэгъэ Хъусеным «бей» пычыгъор пыгъэхъожьыгъ. Ащи мэхьанэ гъэнэфагъэ иI. Хьаттат Фатихь Кещджи къызэриIуагъэмкIэ, мыщ дэжьым «бей»-м къыгъэлъагъорэр Хъусеным тетыгъо лъагэ зэриIэр ары, «лъытэныгъэ зыфэтшIэу Хъусен» зыфэпIощтыр ары ащ къикIырэр.\n1233-рэ (1818) илъэсэу мыжъом тетхагъэм зыфэдгъэзэн. Тхыгъэу тетым Хъусен емынэ узым илIыкIыгъэу къеIо. Тарихъым зыфэдгъазэмэ адыгэ шъолъырым охътэ зэфэшъхьафхэм мы узым заулэрэ зыкъыщиIэтыгъ. 1810 — 1812-рэ илъэсхэми емынэм зыкъиIэти, адыгабэ ыгъэлIагъ. Емынэр урыс хэгъэгум имыхьаным фэшI 1810-рэ илъэсым хы шIуцIэ Iушъом щыублагъэу Каспийскэ хым нэсыжьэу урыс пытапIэхэу кордон кIэщыпIэм атетыгъэхэм «карантийнэ щагухэр» ащашIыгъагъэх. ЫшъхьагъкIэ къызэрэщыIуагъэу, мыжъосыным игъэпсын Iофыбэ къыпыкIыщтыгъэ, ащ пае ар хьазыр зыхъугъэ уахътэу къэм зыщытырагъэуцожьыгъэ илъэсыр арэу теплъы тетхагъэр.\nАдыгэ тарихъым пылъ шIэныгъэлэжьэу КIубэ Нарт мырэущтэу хегъэунэфыкIы:\n— ИжъыкIэ адыгэхэм хабзэу ахэлъыгъэмэ ащыщ хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэм япхыгъэу псэупIэ чIыпIэр зэблахъу зыхъукIэ, нахь уасэ зыфашIыщтыгъэхэ цIыфмэ якъэхэр чIыпIакIэм зыдащэжьыхэти икIэрыкIэу зэрагъэтIылъыжьыщтыгъэхэр.\nМы зигугъу тшIырэ мыжъосыным зыфэдгъазэмэ, тетхагъэм нэмыкI икъэбар зышIэрэ чылэм джы дэсыжьэп. Джыракъые къэхэлъэ гупчэм ар изакъоу къащэжьыгъагъа, хьауми хьадэм икъупшъхьэ-лъашъхьэхэри къыздащэжьыхи икIэрыкIэу щагъэтIылъыжьыгъагъэха? Кубанскэ псыубытыпIэу 1971-рэ илъэсым Краснодар дэжь щашIыгъэм адыгэ чылагъохэу исыгъэхэр къырагъэкощыкIыгъэх. Ахэм якъэхалъэхэри зэрягъусэхэу чIыпIакIэу къаратыгъэм къадагъэкощыгъэх. Ау, нэмыкI лъэныкъокIэ тыкъызеплъырэм, быслъымэн диныр я 19-рэ лIэшIэгъум адыгэхэм икъу фэдизэу къахэхьагъэу ыкIи зэрахьэу щытыгъ. Ащ елъытыгъэу хьадэр къычIэпхыжьыныр диным ыдэрэп. А зэманым ашъхьэ къаухъумэжьышъоу, ашхын тIэкIу агъотымэ гушIохэу, чIыпIэ къинэу адыгэхэр зэо ужым зыхэтыгъэхэр къызыдэтлъытэкIэ, тенэгуе мыжъосыныр изакъоу къащэжьыгъэкIэ. Таущтэу щымытми, Iофтхьабзэ гъэнэфагъэхэр емыгъэкIокIыгъэхэу ар зэрэхъугъэр джыдэдэм зэхэфыгъуай, ау упчIэ зэIухыгъэу мы Iофым къыхэкIыгъэхэм ар зэу ащыщ.\nТхьачIэгъ къычIэкIи мы джы зыдэщыт чIыпIэм Джыракъые щызыгъэпсыгъэхэм ЛIыкIэкIыкъо Бзаком ыкъохэм ащыщэу Исмел ахэтыгъ. Бзаком идауш цIыфыбэм зэлъашIагъэу хъугъэти, къытекIыгъэхэм БзакомыкъокIэ яджэхэу хъугъэ. Джыракъые къоджэ гъэIорышIапIэм ехьылIагъэу хъарзынэщым къыхэтхыжьыгъэ тхыгъэхэми Бзакомыкъо Исмел ыцIэ къахэфэ. Ахэр 1874, 1876, 1877, 1878, 1879-рэ илъэсхэм афэгъэхьыгъ ыкIи мы уахътэм къоджэ тхьаматэу Исмел Джыракъые зэрэщылэжьагъэр къыхэтхыгъэ тхыгъэхэм къащынэфагъ. Ар цIыфыбэм зэлъашIэрэ лIы гъэнэфагъэу зэрэщытыгъэм фэшIкIэ джэгуакIохэми къыдаухьагъэп. КIэмгуе ыкIи абдзахэ лIы цIэрыIохэр къызщипчъырэ орэдэу «Къэрэкъамыл» (Тутэкъо Алый) зыфиIорэм Исмел ыцIэ мырэущтэу халъхьагъ:\nО зилIыкIо зэпымычыхэрэр\nИсмелэ лIыгъэ хэлъэу, илIакъо осэшхо фишIэу щытыгъ. ТызэренэгуерэмкIэ, арын фае ятэшэу Хъусенэ имыжъосын къушъхьэм къизыщыжьыгъэри. ГухэкI нахь мышIэми, къуаджэр зыгъэпсыгъэу, ыцIэ рязыгъэIуагъэу ЛIыкIэкIыкъо лIакъом ыцIэ зезыхьэрэ Джыракъые джы дэсыжьэп. Хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэм япхыгъэу лъэкъуацIэр зэблэхъугъэ хъугъэ нахь мышIэми, ахэм къатекIыгъэхэр джы къызнэсыгъэм Джыракъые щэпсэух.\nМыжъосыным изэхэфын едгъэжьагъэу, ащ тыпылъэу, ЛIыкIэкIыкъохэм ялIакъо къырыкIогъэ шъыпкъэм тигъэгумэкIэу щытыгъ. Мафэ горэм Хьакурынэхьаблэ щыпсэоу Эльдарэ Марет гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ар ЛIыкIэкIыкъохэм къатекIыгъэхэм зэряпхъорэлъфыри къытфиIотагъ, лIакъом къырыкIогъэ къэбарми тыщигъэгъозагъ. ЯтIонэрэ мафэм тызызэIокIэм, «Зы лIакъо къыхэкIыгъэхэу Зезэрахьэхэмрэ Мэкъэшъхэмрэ язэпхыныгъ» (Перечень поколений одного рода, устанавливающий происхождение и степени родства Мекешевых и Зезараховых) ыIоу 1986-рэ илъэсым Зезэрэхьэ Къасимэ урысыбзэкIэ къыхаригъэутыгъагъэр нэкIубгъуих хъоу къытIэкIигъэхьагъ. А къэбарым ехьылIагъэу ежь Марет зэхихыгъэу къытфиIотагъэхэмрэ Къасимэ къытхыжьыгъэхэмрэ зэгъэкIужьыгъэу ЛIыкIэкIыкъохэм якъэбар къэтэтхы.\nЛIыкIэкIыкъо Титыу къуитIу иIагъ, нахьыжъым Къулмыкъшакъ, нахьыкIэм Осмэн ацIэу. ТыкIэ зыхэу, ныкIэ тIухэу зэшхэр щытыгъэх. Къулмыкъшакъ янэ къуаджэу Рэтэзае, Панэкъохэм ащыщыгъ. Къасимэ къызэритхыжьырэмкIэ, къуаджэу Еджэркъуае нахьыпэм Рэтэзай раIощтыгъэр. Осмэн янэ къуаджэу Лэшэпсынэ Къэндаурмэ япхъугъ. Зэман тешIи Титыу идунай зехъожьым, зэшитIур зы унагъохэу, Осмэн янэ кIэрысхэу псэущтыгъэх. Осмэн лIы псэокIо-лэжьакIоу щытыгъ, медрысэр къыухи ефэндэу, дин фэIо-фашIэхэр зэрихьэхэу щытыгъ. Къулмыкъшакъыр хьаджырэтэу хэтыгъ, лIы плъыр-стырэу, «шыу зекIокIал» зыфаIорэм фэдагъ. Нахьыжъхэм къызэраIотэжьырэмкIэ, ежь ичылэгъу, игъунэгъухэм илIыгъэ зэрашIэрэм нахьи нахь дэгъоу Къэбэртэе хэгъэгум щашIэу, щыцIэрыIоу щытыгъ. Мафэ горэм шы зэтегъэпсыхьагъэ тесэу Къулмыкъшакъ чылэм къыдэхьажьыгъ, улъыхъугъэкIи фэдэш Iагъо-благъом щымыгъотынэу джарэу шыр бэлахьыгъ. Шымрэ Iашэмрэ нахь лъапIэ адыгэм сыдигъуи иIагъэп, унэу зычIэсыр шъой-цыеми, ишрэ иIашэрэ дэгъунхэ фэягъэ. АдыгэлI епэсыгъэ адыгэшэу, зылъэгъурэми иIокIэ-шIыкIэ, изекIуакIэ, итеплъэ ыгу итIысхьэу Къулмыкъшакъ иш щытыгъ. Ащ иунэкъощэу «уай-уай» языгъэIогъэ ЛIыкIэкIыкъо Бзаком ыкъоу Аслъанбый ар джы инэплъэгъу къифагъ, шыр къызIэкIигъахьэмэ шIоигъоу къехъопсагъ. Къулмыкъшакъ зыкъыIуигъакIи, шыр Iихымэ зэрэшIоигъор, зыфаем фэдиз былыми къыритынэу зэрэхьазырыр къыриIуагъэу щытыгъ, ау «пшъхьапхэтыку зэрэмылъэгъурэм фэдэу мы шыр озгъэлъэгъущтэп, ар зэстын дунаим тетэп», къыриIожьыгъагъ.\nМафэ горэм Къулмыкъшакъ дэмысэу Аслъанбый къыдахьи, щагум дэт пщылIхэм шым уанэ къыфытыралъхьанэу къариIуагъ. Зи хамыIухьэу шыр фагъэпси хьакIэщым къыфыIуапхагъ, ащ лъыпытэу Аслъанбый шым ешэси дэкIыгъ. Къулмыкъшакъ тIэкIу тешIагъэу къыдэхьажьыгъ ыкIи иш шэщым зэримытыжьым гу лъитагъ. ПщылIхэм зяупчIым, Аслъанбый фагъэпси зэрэдэшэсыкIыгъэр къыраIуагъ. Ныбжьи зэрэмыгубжыгъэу а чIыпIэм ар щыгубжыгъ. Ежь Аслъанбый иш къыфагъэпсынэу пщылIхэм зареIом, пщылIхэр щынэхи къыфагъэпсыгъэп. Ежьыр шэщым ихьи, шыр къычIищи, уанэр тырилъхьи, шэси дэкIыгъ. Бэ тешIагъа, макIэ тешIагъа, зекIо къикIыжьи Къулмыкъшакъ къызыдэхьажьым, иш шэщым итэу къычIэкIыгъ. Ау икъу фэдизэу шым зэрэпымылъыгъэхэм къыхэкIэу кIуачIэр имыIэжьэу, уцуагъэу, мэхьанэнчъэу шыр хъугъэ. Ыгу зэхэгъэхьагъэу Къулмыкъшакъ къэкIожьи, хьакIэщым къитIысхьажьыгъ, ау зыгъэпсэфыгъо имыфэу Аслъанбый лIыкIо къыфигъэкIуагъ «Садэжь къэрэкIу, сыкъежэшъ» ыIуи. Мыдрэм ар ымыдэу, «Сэ зи Iоф дысиIэп, ежь къысдыриIэмэ садэжь къэрэкIу» ыIуи гущыIэ фаригъэхьыжьыгъ.\nАслъанбый пагэу, лIы хэфытэгъэ ябгэу гъэпсыгъэти, ащ фэдэ джэуапым ежэгъахэп, ащ пае лIыкIохэр джыри зэ къыфигъэкIуагъэх. Ау Къулмыкъшакъ джыри зэ къариIожьыгъ:\n«КъышъосIуагъэба, сэ зи Iоф дысиIэп, ежь зыгорэ къысфыриIэмэ, къэрэкIу! Ау джыри ящэнэрэу мыщ пае садэжь къыIухьэрэр, ТхьашхомкIэ Iуагъэ сэшIы, сIашъхьитIукIэ згъэкIодынэу».\nДжэуапыр Аслъанбый фахьыжьыгъ ыкIи елъэIугъэх ащ нахьыбэ лIыкIо Къулмыкъшакъ дэжь ымыгъэкIожьынхэу. Ар ащ ыгу тефагъэп, къыгъэбыжъотагъ, къыфахьыгъэ къэбарым къызэкIигъэблагъ. Зыкъызэтыригъэпсыхьи, Аслъанбый шыоу къыдэкIыгъ. Ащ паплъэрэ Къулмыкъшакъ янэнэпIосыр шъхьангъупчъэм зеплъым къакIорэ шыур къылъэгъугъэти, ыкъо макъэ ригъэIугъ. Къулмыкъшакъ арыти зажэщтыгъэр, къамэр ыбг кIэрышIагъэу унэм къикIыгъ. Чэум дэжь къэлэпчъэ дэхьагъу дэдэм лIитIур щызэIуупIагъ. ГущыIэгъу зэфэхъунхэу игъо имыфэхэу, Къулмыкъшакъ къамэр къырипхъоти, Аслъанбый ыбгъэ зэхэлъ еуи, а чIыпIэм лIыр щыхигъэфагъ.\nПсаоу зэрэщамыгъэIэщтыр, лъышIэжьыр ышIагъэм къызэрэкIэлъыкIощтыр Къулмыкъшакъ ешIэти, ышIэщтыр ымышIэу бэрэ егупшысагъ. Ышъхьэ зыдихьыжьыщтыр ымышIэу зипхъорэлъфыхэу къуаджэу Рэтэзае (Еджэркъуае) дэсыгъэ Панэкъохэм шъхьаегъэзыпIэкIэ якIолIэжьыгъ, ау къыщышIыгъэр зафеIуатэм, «тадэжь узэрэщыIэр къызашIэкIэ тэри, тилIакъуи къыптеунэхъощт» аIуи, унагъом лIыжъэу исыр зипхъорэлъфыхэу Мэкъэшъхэм адэжь ПIатIэкъуае (Мамхыгъ) агъэкIуагъ. (Къуаджэу Мамхыгъэ къушъхьэм къычIэкIи къызэтIысыжьыкIэм ПIатIэкъуаекIэ еджэщтыгъэх). ЯлIакъокIэ лIыгъэ ахэлъэу, цIыфышIухэу, шэнышIохэу Мэкъэшъхэр щытыгъэх. Ахэм анахьыжъэу яIэм зэфэс ышIи, ялIакъо щыщхэ шыухэр ыугъоигъэх. Хъугъэ-шIагъэм щыгъуазэ ышIыхи, шIокI имыIэу Къулмыкъшакъ ышъхьэ къагъэгъунэнэу къатыригъэпытыхьагъ. ШIукIэ дэзекIохэу, уасэ фашIэу, пIурым фэшъуашэу дахэу дэзекIонхэу унэшъо пытэ лIыжъым къафишIыгъ. А унашъом тетхэу Мэкъэшъхэм адэжь кIалэр къэнагъ, къамышIэжьыным фэшI зырамыгъэупсэу кIалэр зэхагъэкIыхьагъ ыкIи унэгъо фэIо-фашIэхэр ышIэхэу илъэс тIокIрэ исыгъ.\nА илъэсхэм Къулмыкъшакъ иджэгъогъухэр лъыхъухэу, амыгъотэу ыуж итыгъэх. Ежь дэмысми ышнахьыкIэ Осмэн макIэп къинэу рагъэлъэгъугъэр. Дащымэ, «пшынахьыжъ зыдэщыIэр къытаIу», аIомэ, рагъэзэу бэрэ къыхэкIыгъ. Ау ышнахьыжъ зыдэщыIэр Осмэн ышIэу щытыгъэп. Ащ янэ ыкъо гуцафэ къыфашIын зэрэрагъэзыщтым енэгуети, Къулмыкъшакъ зыдэщыIэр римыIоу шIуиушъэфыщтыгъ.\nМэкъэшъхэм адэжь щыIэзэ къэбэртэе лIакъоу Нэурызэхэм япхъу Къулмыкъшакъ къырагъэщагъ, сабыйхэри яIэхэ хъугъэ. Уахътэри блэкIи, щыIакIэм зызэблихъугъ, Панэкъохэм апкъ къикIыкIэ ышнахьыжъ зыдэщыIэр Осмэным ышIагъ. Ащ Мэкъэшъхэм адэжь шыуитф лIыкIоу егъакIо, лъэшэу зэрафэразэхэр ыкIи Iизын къаратмэ Къулмыкъшакъ ибын игъусэу ядэжь къащэжьынэу зэрэхьазырхэр араIо. Ау Мэкъэшъхэм а Iофыр аущтэу сыдми адагъэп, «Зэрэтфэшъуашэу игъэкIотыгъэу къэтщэжьыщт, ау тIэкIурэ шъукъытэжэщт», аIуи, лIыкIохэр къагъэкIожьыгъэх.\nХьазыр зэхъухэм, хабзэу щыIэм елъытыгъэу шыуипшI ягъусэу Къулмыкъшакъ иунагъо Мэкъэшъхэм къащэжьыгъ, щыкIагъэ имыIэу зэрэпсэуным тегъэпсыхьагъэу мылъкуи, былыми бэу къыратыгъэх. Къызхащэжьыгъэ унагъоми исхэм зэкIэми шъошэ зырызи къафашIыгъ. Къеблэгъэжьыгъэхэм яфэшъуашэу Осмэн ишъэогъухэр игъусэхэу апэгъокIыгъ, хьакIэхэр агъэлъэпIагъэх, пIурщэжьым чэщ-мэфищэ щызэхэсыгъэх. ЯплIэнэрэ мафэм тын лъапIэхэр афашIыхи, шыуитф ягъусэу хьакIэхэр агъэкIотэжьыгъэх. «ШIу зышIэрэм шIу фыщылъ» зэраIоу, шыонэзэтелъищ, щэбзищ, шъуашэхэр ыкIи унагъом нахьыжъэу исхэ гуащэмрэ лIыжъымрэ апае аслъан къупшъхьэхэм ахэшIыкIыгъэу Iэпшъэхъухэр Осмэн афаригъэхьыгъэх.\nАщ ыуж динлэжьэу, нахьыжъэу Джыракъые дэсхэр Осмэн зэхиугъуаехи, лъышIэжь Iофым кIэух фашIыным егупшысагъэх. ЛIыжъхэр зэхэгущыIэхи зэшхэм лъышIэжьым ифэмэ-бжьымэ къанэмысыжьыным фэшI тIуми алъэкъуацIэ зэблахъунэу тыраубытагъ.\nЛIы тегъэпсыхьагъэу, шы IыгъынымкIэ Iазэу, шэсмэ зекIолIхэм япащэу къырищэкIхэу ЛIыкIэкIыкъо Зезэрахьэр щытыгъ. Ар Осмэнрэ Къулмыкъшакърэ ятэжъыгъ. Ащ лIыгъэу хэлъыгъэмрэ изекIуакIэрэ фэшъуашэу фалъэгъуи, Осмэн Зезэрахьэр лъэкъуацIэу лIыжъэу зэфэсыгъэхэм къыфагъэшъошагъ.\nАслъанбый зэриукIыгъэм пае ыкIи ащ ыпашъхьэ Къулмыкъшакъ ышъхьэ ыщэфыжьыгъэу ежь шъхьафит щыIакIэ иIэу зэрэпсэущтыгъэм къыхэкIэу ЛIыкIэкIыкъо лъэкъуацIэр ыхьы мыхъунэу Къулмыкъшакъ лIыжъхэм фалъэгъугъ. «Къупшъхьэр ЛIыкIэкIыкъохэм яеми, лымрэ шъомрэ Мэкъэшъхэм яй, ащ пае Мэкъэшъ лъэкъуацIэр ерэхь» аIуи, ащ тыраубытагъ. Ащ ыуж лъышIэжь зэнэкъокъур азыфагу къыдэмыфэжьынэу лъэныкъуитIур зэрагъэшIужьи, хасэм къекIолIагъэхэ динлэжь лIыжъхэм мы Iофым кIэух щыфашIыгъ. Мыр зыхъугъэр 1862-рэ илъэсыр ары, арэу щыт нахь мышIэми, зы лIакъом къыхэкIыгъэ лъэпкъитIоу Зезэрахьэхэмрэ Мэ-къэшъхэмрэ алъапсэ непэ къызнэсым зыщагъэгъупшэрэп.\nНепэ къызнэсыгъэм ЛIыкIэкIыкъо Бзакомыкъохэр зыдэщысыгъэ чIыпIэу Джыракъые иIэм Бзэкохьабл раIо. ЛIыкIэкIыкъо лъэпкъым къыхэкIыгъэу Исмел илIакъо ыпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, Бзакомыкъо лъэкъуацIэкIэ кIуагъэ. ЛъышIэжь азыфагу къимынэжьынэу Къулмыкъшакърэ Осмэнрэ зэзгъэшIужьыгъэхэри Исмел, ау гухэкI нахь мышIэми, ежь Исмел къытекIыгъэхэр тизэман къэсыгъэхэп. Аужырэу а лIакъом щыщэу къэнэжьыгъагъэр Бзакомыкъо Гъэунэ ыкъоу Забыт. Ащ илъэс 33-рэ ыныбжьэу 1921-рэ илъэсым Джыракъые дэсыгъэу хъарзынэщым къыхэтхыжьыгъ. Сымаджэу зэрэщытыгъэм фэшIкIэ быни, унагъуи имыIэу игъашIэ къыхьыгъэу тхыгъэм къыщеIо.\nАдыгэ къуаджэ пэпчъ пIоми хъунэу мыщ фэдэ ныбжь зиIэ мыжъосынхэр адэтых, ау ахэм гу алъызытэу, Iофы зезгъэшIэу изэхэфын ыуж ихьэрэр макIэ. Непэ Джыракъые мыжъосыныр «къэгущыIи», чылэм итарихъ тыщигъэгъозагъ. Шъыпкъэ, мыщ тхыгъэ зэфэшъхьафхэри щыдгъэфедагъэх, ау пстэуми ушъ0хьагъу афэхъугъэр мыжъосыныр ары, ащ зичылэ зыгъэлъапIэхэрэмкIэ мыухыжьын осэшхо иI.


Титарихъ кIэтымыугъуаемэ — зэрапхъощт » NatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России\nNatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России » В Мире » Титарихъ кIэтымыугъуаемэ — зэрапхъощт\n01:52 Вторник 0 2 039\nВ Мире 2 039 0\nТитарихъ кIэтымыугъуаемэ — зэрапхъощт\nСурэтым итыр: археологэу Тэу Аслъан\nЛъэпкъым итарихъ нахьышIоу зэгъэшIэгъэным фэшI археологхэм ялъытыгъэр бэ. А гупшысэм тыкъыпкъырыкIызэ, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ишIэныгъэлэжьэу, Адыгеим культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, археолог цIэрыIоу Тэу Аслъан гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n- Адыгэ Республикэм иархеологие изытет уигъэрэзэнэу щытэп, - еIо Тэу Аслъан. - Уахътэр зытымыгъэлъапIэкIэ, щыкIагъэу тиIэхэм хэпшIыкIэу къахэхъощт.\n- Ащ фэдэ еплъыкIэхэр пшIынхэр сыда къызыхэкIыгъэр? Шэуджэн районым икъутырэу Чернышевым дэжь щыт Iуашъхьэр джырэблагъэ зэрахъункIагъэм пая?\n- БэшIагъэу сызыгъэгумэкIырэ Iофыгъом тытегущыIэшъ, шъхьэихыгъэу сыгу илъыр къыосэIо.\n- Археологием, лъэпкъ шIэжьым яхьылIэгъэ тхылъэу илъэсыбэрэ Iоф зыдэпшIагъэр Мыекъуапэ шIэхэу къыщыхаутыщт.\n- Нурбый, ситворчествэ узэрэщыгъуазэр сэрыкIэ нахьышIу - нахь дэгъоу тызэгурыIощт. Зыгорэхэр къэсыубын-\nхэм паеп тызыкIызэIукIагъэр. Адыгэ Республикэм иархеологие екIолIакIэу фашIырэр зэблахъунэу сыфай. Непэ ар къыддэмыхъумэ, неущ тыгужъощт.\n- Адыгэмэ яшэн-хабзэмэ анахьэу къахэбгъэщырэр шIэжь тиIэн зэрэфаер ара?\n- Тилъэпкъ шэн дахэу иIэмэ ащыщ непэ къытхэт тинахьыжъхэм ямызакъоу, дунаир зыхъожьыгъэ тянэжъ ыкIи тятэжъ пIашъэхэр зэрэдгъэлъапIэхэрэр. Къэхалъэхэр егъашIи адыгэмэ къаухъумэх. Тижъыхэр зычIэлъ Iуашъхьэхэр тилъэпкъэгъумэ агъэфыкъохэу яхабзэп, сыфай лъэпкъым ылэжьыгъэр цIыфмэ нахьышIоу ашIэнэу.\n- Тиархеологие икъоу зэрамытхыгъэм сыда къепIуалIэ пшIоигъор?\n- Археологиер тхыгъошIоу щытэп. Илъэс мини 5 зыныбжь испунэхэу Кавказым икъохьапIэ 2500-м ехъоу итыгъэхэм ащыщэу къэнагъэр 100-м къехъу ныIэп. Урыс-Кавказ заом къыщегъэжьагъэу титарихъ чIэтэнэ. Испунэхэр, саугъэтхэр ахъункIэх.\n- ТишIэныгъэлэжьхэмрэ хъункIакIохэмрэ Iуашъхьэу атIыгъэр зэбгъапшэу уахътэ къыокIуба?\n- ШIэныгъэлэжьмэ атIыгъэу тишIэныгъэ хэхьагъэр зы бжыб фэдиз мэхъумэ, хъункIакIомэ атIыгъэр машинэшхом ифэщтым фэдиз. ТикIэныжъ изэгъэшIэн икъоу тыпылъэп. Ижъырэ тарихъыр зэзыгъэшIэщтхэ шIэныгъэлэжьхэр япчъагъэкIэ бэ хъухэрэп. Тилъэпкъ зыгъэцIыкIу зышIоигъомэ атхырэр макIэп. НахьыпэкIэ тиIуашъхьэмэ къазгъыркIэ ятIэщтыгъэх, джы экскаваторхэр хъункIакIомэ агъэфедэх.\n- Къутырэу Чернышевым щыплъэгъугъэм къытегущыIэба.\n- Машинэшхор Iуашъхьэм къырафылIи, мэфэ заулэрэ щытIагъэх. Iуашъхьэм датIыкIыгъэр къутырым ылъэныкъокIэ щырагъэжьагъэп. ШъофымкIэ икIыхэзэ, Iуашъхьэм кIоцIырыкIыгъэх. Метрэ 20 фэдиз ишъомбгъуагъэу, метрэ 50 икIыхьагъэу етIагъэх. Машэу ашIыгъэм тарихъ пкъыгъохэр къырахыгъэх, етIанэ ятIэр тыратхъожьыгъ.\n- ХъункIакIохэм атIырэ Iуашъхьэхэр къыхэгъэщыгъошIуха?\n- Археолог шъыпкъэр бгъэпцIэн умылъэкIыщтэу къэзыIорэмэ адесэгъаштэ. ЧIым къыхэпхыгъэр ууплъэкIунышъ, тхьапэм ебгъэкIун зэрэфаер археологмэ ашIэ - IофшIагъэр шIэныгъэм хэхьан фае. Чернышевым къыщычIахыгъэ пкъыгъор зыфэдэм тыщыгъуазэгоп. Археологыр тарихъым, шIэныгъэм афэлажьэ. Къутырым иIуашъхьэ етIагъэхэм тилъэпкъ шъхьакIо къырахыгъэу, чIэнэгъэ ин рагъэшIыгъэу сэлъытэ. Адыгеим ичIыгу зыхъункIэрэмэ тапэуцужьын фае.\n- Лъэпкъым тарихъэу иIэм уасэ фишIын, кIиугъоен ылъэкIыщтба?\n- ШIэныгъэлэжьхэр тиIэх, ау археолог гъэсагъэу Адыгеим тхьапша къыщытлъытэн тлъэкIыщтыр? Археолог ныбжьыкIэ тиIэп. Тимылъэпкъэгъухэр тиреспубликэ къакIохэзэ, кIэныжъэу тиIэхэм ятIэх. Фитыныгъэ яIэу тхылъхэр аIыгъых шъхьаем, тиреспубликэ шIуагъэ къыфахьэу слъытэрэп.\n- ШIэхэу хэкIыпIэ къэтымыгъотыщтэу олъыта?\n- Адыгеим археологхэр къызыкIохэкIэ, тиреспубликэ щыщхэр ахэтынхэ фае. Къагъотырэр амыушъэфэу, чIамыукъуащэу къагъэлъэгъон, хабзэм ратын фае. Чернышевым щытIагъэхэм тахэхьагъэп, тшIэхэрэп. Район, чылэ пэпчъ Iуашъхьэмэ афэгъэзэгъэ цIыфхэр адэсынхэр игъоу сэлъытэ - тиIуашъхьэхэр тэр-тэрэу къэтыухъумэнхэ фае. Республикэ бюджетым археологием пэIухьащт ахъщэр нахьыбэу зыхамыгъэуцокIэ, общественнэ организациехэри Iофым чанэу къызыхамыгъэлажьэхэкIэ, лъэпкъым чIэнагъэу ышIырэм хэхъощт. Адыгэхэр дунаим щыцIэрыIох, ятарихъ щыщэу атхыгъэр мэкIаIо. Арэу щытми, гугъэр чIэсынэрэп...\n- Уигухэлъхэр Тхьэм къыбдегъэхъух.\n17:24 Понедельник 0 76 В Германии на месте концлагеря Бухенвальд начался поиск нацистских тоннелей с сокровищами: там может быть "янтарная комната" Эксперты подозревают, что в тоннелях в каменоломнях Бухенвальда, взорванных нацистами в 1945 году перед отступлением, находятся награбленные ими ценности. Некоторые не исключают, что там могла\n17:24 Понедельник 0 82 Зеленский опроверг информацию, что он встречался в Киеве с адвокатом Рудольфом Джулиани, чтобы обсуждать требования Трампа по сыну Байдена Предположения о встрече появились после того, как появилась информация о том, что Зеленский встречался со спецпредставителем Госдепа США по Украине Куртом Волкером и послом США в Евросоюзе Гордонон\n17:24 Понедельник 84 Украинская делегация подписала "формулу Штайнмайера" на заседании в Минске\n17:24 Понедельник 85 Президент Туркменистана уволил главу МВД и разжаловал его из генералов в майоры\n17:24 Понедельник 82 Зеленский опроверг информацию, что он встречался в Киеве с адвокатом Рудольфом Джулиани, чтобы обсуждать требования Трампа по сыну Байдена\n17:24 Понедельник 0 72 Демократы в Конгрессе обвинили Помпео в запугивании свидетелей по делу об импичменте, работающих в Госдепартаменте Госсекретарь сам является свидетелем в расследовании, проводимом Палатой представителей в рамках процедуры импичмента, напомнили они. Он должен немедленно прекратить запугивание свидетелей в\n17:24 Понедельник 0 77 Жителей крупных городов Вьетнама призвали не выходить на улицы из-за катастрофического загрязнения воздуха В Ханое и Хошимине уровень содержания мелкодисперсных частиц PM2.5 превысил все допустимые нормы - 180 микрограммов на кубометр вместо разрешенных 10. Отчасти это объясняется выжиганием травы на


ТекIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх — Адыгэ макъ\nТекIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх\nТворческэ зэнэкъокъоу «Новые имена в созвездии НоваВинд» зыфиIорэм хэлэжьагъэхэм яIофшIагъэхэм якъэгъэлъэгъон культурэм и Унэу «Гигантым» къыщызэIуахыгъагъ ыкIи ащ текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэхэм шэкIогъум и 20-м щафэгушIуагъэх.\nАнахь IофшIэгъэ дэгъухэр къэгъэлъэгъоным хагъэхьагъэх, текIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэм дипломхэр ыкIи шIухьафтынхэр аратыгъэх: экшн-камерэхэр, провод зыпылъ наушникхэр, колонкэхэр.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Iоныгъом и 23-м къыщегъэжьагъэу шэкIогъум и 22-м нэс кIэлэеджакIохэу илъэси 7 – 14 зыныбжьхэм азыфагу Къэралыгъо корпорациеу «Росатомым» икомпаниеу НоваВинд мы зэнэкъокъур щызэхищагъ.\nХэлэжьагъэхэм ятворчествэ едзыгъуитфыкIэ уасэ фашIыгъ: сурэтшIыгъэ, интернет-мем, комикс анахь дэгъур, интервью, репортаж ыкIи зарисовкэ шIыкIэхэм атетэу видеокъэгъэлъэгъон анахь гъэшIэгъоныр. Хабзэм, къэбар жъугъэм иамалхэм, творческэ интеллигенцием илIыкIохэр зыхэхьэгъэ жюрим къырахьылIэгъэ IофшIэгъэ 300-м анахь дэгъухэр къыхихыгъэх.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, жьыбгъэм ыкIуачIэкIэ Iоф зышIэщт электростанциехэм яшIын Шэуджэн ыкIи Джэджэ районхэм ащэкIо. Ахэм яшIуагъэкIэ Адыгэ Республикэм энергиеу зыщыкIэрэр процент 20-кIэ нахь макIэ хъущт. Ащ имызакъоу, мыщ IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр къытыщтых, бюджетым хэбзэIахь тедзэхэр къихьащтых.\nПредыдущая Сомэ миллиард 19-м нэсыгъ\nСледущая КIэхэу агъэуцух


ГукъэкIыжьыр тарихъым ыпс | Адыгэ Макъ\nГукъэкIыжьыр тарихъым ыпс\nАдыгэхэм ятарихъ зэгъэшIэгъэным шIэныгъэлэжьхэр, журналистхэр, фэшъхьаф къулыкъушIэхэр зэрэпылъхэм тыкъытегущыIэу бэрэ къыхэкIыгъ. Зэфэхьысыжьхэм къаушыхьатырэр тилъэпкъ къыкIугъэ гъогур нахь дэгъоу зэгъэшIэгъэн зэрэфаер ары.\nМыекъопэ районым джырэблагъэ тыщыIэу къэтлъэгъугъэр, къыщызэхэтхыгъэр тхылъ заулэ хъущтэу Къэрэщэе-Щэрджэсым къикIыгъэхэ тилъэпкъэгъухэм къытаIуагъ. Арэу щытми, лъэпкъ шIэжьым изэпхыныгъэхэм хэушъхьафыкIыгъэу непэ такъытегущыIэ тшIоигъу.\nМыекъуапэ дэт IофшIапIэу «Нанэм» зэхахьэр щаублагъ. ЛIэужхэм язэпхыныгъэхэм, ныбжьыкIэхэм адыгабзэр ягъэшIэгъэным, нэмыкIхэм къатегущыIагъэх «Нанэм» ипащэу Нэгъуцу Аслъан, шIэныгъэлэжьэу Къуекъо Асфар, археологхэу ЛэупэкIэ Нурбыйрэ Тэу Аслъанрэ. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх Тхьагъэпсэу Алый, Хъунэ Мурадин, ГъукIэкъулэ Мыхьамэт, Хъунэ Эдуард, Къэрэщэе-Щэрджэсым ишIэныгъэлэжьхэр, дин иIофышIэхэр, хабзэм икъулыкъушIэхэр, журналистхэр. ГъэшIэгъоныгъэр зэлъашIэрэ нартоведэу ХьадэгъэлIэ Аскэр IукIэщтыгъэхэри къош республикэм къызэрикIыгъэхэр ары.\n«Нанэм» Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгэ Республикэм яныбжьыкIэхэм язэхахьэхэр заулэрэ щызэхащагъэх. Тыркуем щыпсэухэрэ тилъэпкъэгъу кIалэхэр, пшъашъэхэр, Сирием къикIыжьыгъэхэ тиныбжьыкIэхэр мыщ щызэIуагъакIэхэу уахътэ къыхэкIыгъ.\nПсэ зыпыт зэхахьэхэм зягъэушъомбгъугъэным республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» зэрэпылъым къытегущыIагъэх Хэсашъхьэм хэтхэу Нэгъуцу Аслъан, Къуекъо Асфар, ЕмтIылъ Юсыф, Тэу Аслъан. Щэрджэскъалэ къикIыгъэ журналистэу Къушъпэ Маринэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, къэтынэу ыгъэхьазыры шIоигъохэм цIыфыбэ къакIэупчIэ.\nАдыгэхэр анахьыжъ лъэпкъхэу дунаим тетхэм ащыщ. Илъэс мин пчъагъэхэм хъугъэ-шIагъэхэр адыгэхэм апэкIэкIыгъэх. Ахэр зыщыхъугъэхэ чIыпIэхэр нахьыжъхэм къаIотэжьыгъэх – нарт къэбархэм къахэтэгъэщых.\nИжъыкIэ тятэжъ пIашъэхэм псэупIэу хахыщтыгъэр хыIушъохэр, псынэпкъхэр арых. Анахьэу къэбарыбэ зэпхыгъэхэр Пшызэ, Шъхьэгуащэ, Пщыщэ, Мартэ, Псэкъупсэ, Лабэ, Унэубатэ, нэмыкI псыхъохэр арых.\nНарт хъишъэм хэт лIыхъужъхэм якъэбархэр нахь зэпхыгъэхэр Шъхьэгуащэрэ Пщыщэрэ. Шъхьэгуащэ ипсышъхьэ лъэныкъо джырэ уахътэ ХъымыщкIэй къыщэлъагъо. Ошъадэ ыш-ышыпхъухэр щыпсэущтыгъэхэу къэбар гъэшIэгъонхэр къаIотэжьых. Археологие саугъэтхэу типсыхъомэ япхыгъэхэр бэ мэхъух. Шъхьэгощэ Iушъо чIыпIэ-чIыпIэу исп унэхэр нахьыпэкIэ щашIыгъагъэх. Ахэр джэрз лIэшIэгъум къыхеубытэх, илъэс мини 5 — 6 аныбжь. Ащ фэдэ саугъэтхэр Гъозэрыплъэ, Дахъом, Хьаджыкъо, фэшъхьафхэм ащыолъэгъух.\nШIэныгъэлэжьхэр, археологхэр тилъэпкъ итарихъ изэгъэшIэн пылъых. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгеим яшIэныгъэлэжьхэр зэгъусэхэу зэдэлажьэх. Мэфэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, Къэрэщэе-Щэрджэсым къикIыгъэ купыр тиреспубликэ щыIагъ.\n— ПэшIорыгъэшъэу тызэдэгущыIи, чIыпIэу тызыдэкIощтыри дгъэунэфыгъэ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, археолог цIэрыIоу Тэу Аслъан. — ХьакIэхэм анахьэу зызыщагъэгъуазэ ашIоигъуагъэр ХъымыщкIэй щыIэ саугъэтхэр арых.\nМэзытхьэкIэ алъытэхэу нартхэм ясурэтхэр, исп унэхэр, ижъырэ адыгэ чъыгхатэхэр, ХъымыщкIэй нарт къэбархэм къызэрахафэрэм, фэшъхьафхэм сыд фэдизырэ уакIэупчIагъэми, джэуапэу зэхэпхыщтыр умыгъэшIэгъон плъэкIырэп.\nПсыхъом Шъхьэгуащ фаусыныр къызыхэкIыгъэр, ХъымыщкIэй къушъхьэм хэтэу къэлъагъоми, ущыпсэункIэ чIыопсыр зэрэтегъэпсыхьагъэм, мыжъо лIэшIэгъум щегъэжьагъэу цIыф псэупIэу ар зэрэщытым, нэмыкIхэм археологхэр къатегущыIэхэу урихьылIэмэ, уахътэр пкIэнчъэу бгъэкIуагъэу плъытэщтэп. ЕтIани укъызэрэкIощтым, хъугъэ-шIагъэхэм якъэбархэм уакIэупчIэ пшIоигъощт.\nЛъэхъан зэфэшъхьафхэм ахэхьэх Iуашъхьэхэм, къэхалъэхэм, исп унэхэм якъэбархэр. Археологхэм ауплъэкIугъэхэм ащыщ лагъэм ехьылIэгъэ гукъэкIыжьхэр. ХъымыщкIэй щыщхэм къагъотыгъэхэр республикэм и Лъэпкъ музей чIэлъых.\n1988-рэ илъэсым ХъымыщкIэй щыпсэурэ бзылъфыгъэм тыжьын лагъэ сурэтхэмкIэ баеу гъэкIэрэкIагъэу музеим къырищагъ. Хьакъу-шыкъу кIэракIэр зашIыгъагъэу агъэунэфыгъэр тиэрэ ыпэкIэ я V-рэ лIэшIэгъур ары.\nСурэтхэу тешIыхьагъэхэр зыфэгъэхьыгъэхэр ижъырэ лъэхъаным ихъишъэхэр арых. Бзылъфыгъэм къызэриIотэжьыгъагъэу, янэжърэ ятэжърэ хьалыгъулъэу лагъэр Iанэм тырагъэуцощтыгъ. Амыгъэфедэжьэу кIашъом телъыгъэти, музеим къыхьыжьыгъ. А лъэхъаным лагъэр сомэ минкIэ музеим ыщэфыгъагъ. Москва къикIыгъэ археологхэм лагъэм ехьылIагъэу атхыгъэр макIэп.\nА уахътэм музеим ипэщагъэу Абрэдж Альмир Германием къикIыгъэ шIэныгъэлэжьыр лагъэм икъэбар щигъэгъозагъ, уасэу иIэн ылъэкIыщтымкIи кIэупчIагъ. Долларр мин 60-м къыщымыкIэщтэу профессорым джэуап къытыжьыгъагъ.\nСурэтхэу къушъхьэ лъагэм имыжъохэм къахэщыхэрэр Къэрэщэе-Щэрджэсым къикIыгъэхэм ашIогъэшIэгъоныгъэ къодыеп. Журналистхэм техникэу аIэкIэлъыр агъэфедэзэ, сурэтхэр тырахыгъэх. Мыхьамэт (ылъэкъуацIэ тыкIэупчIэнэу хъугъэп) нэгушIоу сурэтыбэ тырихыгъ.\nНарт сурэтхэу е Мэзытхьэхэу сурэтхэр зылъытэхэрэм уаIокIэ. ПаIоу щыгъымкIэ, инэплъэгъукIэ адыгэ хъулъфыгъэм зы сурэтыр фэогъадэ. Тарихъ къэбархэм нахь куоу уакIэупчIэн зэрэфаер археологхэм, шIэныгъэлэжьхэм къаIуагъ, сурэтищыри тшIогъэшIэгъон.\nЛэупэкIэ Нурбый къыгъотыгъэр зыми фэдгъадэрэп. ЛIэкъо зэфэшъхьафхэм ятамыгъэхэр зы чIыпIэм щигъэунэфыгъэх. Адыгэ лIакъохэм ятамыгъэхэр мыжъохэм атешIыхьагъэх. Ахэр къэбар шъхьаф хъущтхэм ахэтлъытагъэх, лIакъохэм ацIэхэри къетIон тлъэкIыщт.\nДжыракъые къыщыхъугъэу ХъымыщкIэй щыпсэурэ Фэрхьат Иляс, ащ иунагъорэ иныбджэгъухэмрэ яшIуагъэкIэ, адыгэхэм ячъыгхатэхэр, Мэзытхьэхэр, чIыпIэ гъэшIэгъонхэр зэдгъэлъэгъугъэх. ХьакIэхэр бысымым иунэ зырегъэблагъэхэм, лъэпкъ Iэпэщысэу къаригъэлъэгъугъэм ипчъагъэ макIэп. Фэрхьатхэм ялIакъо бэ темышIэу зэIукIэщтышъ, гъэзетеджэхэм къэбарэу тапэкIи къафэтIотэщтым гъунэ иIэп.\nСурэтхэр зэIукIэгъум къыщытетхыгъэх.


Внеклассное мероприятие "ЛIыхъужъыр тыди щагъэлъапIэ" (разработка на адыг. языке с презентацией) | Материал на тему: | Образовательная социальная сеть\nОпубликовано 19.11.2014 - 19:30 - Гишева Нагмет Нурбиевна\nВнеклассное мероприятие посв. Герою Советского Союза Х.Б. Андрухаева.\n«Бэ зыгъэшIагъэ нахьи, бэ зылъэгъугъ» аIо. Андырхъое Хъусен ыгъэшIагъэмрэ ыгъэхъагъэмрэ уазыкIырыплъыкIэ, «Бэ зыгъэшIагъэ нахьи, бэ зыгъэхъагъ» пIоныр тэрэз.\n"ЛIыхъужъыр тыди щагъэлъапIэ" (разработка внекл. меропр. на адыг яз.) 49.5 КБ\nПрезентация к внекл. меропр. "ЛIыхъужъыр тыди щагъэлъапIэ" (начало) 615 КБ\nПрезентация к внекл. меропр. "ЛIыхъужъыр тыди щагъэлъапIэ" (продолжение) 1.92 МБ\nПрезентация к внекл. меропр. "ЛIыхъужъыр тыди щагъэлъапIэ" (конец) 2.98 МБ\nАндырхъое Хъусенэ къызыхъугъэ мафэм\nфэгъэхьыгъэу музеим щык1огъэ зэхахьэу\n«Л1ыхъужъыр тыди щагъэлъап1э»\nТинепэрэ зэхахьэ орэдусэу, усак1оу, фольклористэу К1убэ Щэбан игущы1эхэмк1э къызэ1усхы сш1оигъу. (Сл.2)\nАры ц1ыфым игъаш1э орэдым фэд. Къэхъугъэу мыл1эжьын щы1эп. Непэ ущымы1эжьмэ, уиорэд дахэу ц1ыфмэ къа1о хъумэ, умыл1эгъахэм фэд.\nЛ1ыгъэмрэ адыгагъэмрэ ятамыгъэ хъугъэу, адыгэмэ ятарихъ пытэу хэуцуагъэу, ч1ыгоу къызэрыхъухьагъэхэм ш1улъэгъу мыухыжьэу фыря1эр ящы1эк1э-зек1уак1э, ягъаш1э къыхэщэу ык1и ар ягъаш1э ылъапсэ хъугъэу щы1эгъэ адыгэл1 ц1эры1охэу, л1ыхъужъхэу Занэкъо Сэфэрбый, Хъырцыжъыкъо Алэр, Хьатх Мыхьамэт-Гъуаз, Къоджэбэрдыкъо Мыхьамэт, Хьатх я Къок1ас, Мафэкъо Урысбый къэбарэу апылъмэ лъэпкъым итарихъ нэк1убгъо ч1ып1эшхо щаубыты, къагъэдахэ. Мы зыц1э къес1уагъэхэр бэп, ти1агъэм елъытыгъэмэ, ау мыхэр тилъэпкъ къыхэк1ыгъэу щымытыгъэхэмэ, тинепэрэ щы1ак1э къэзыухъумэгъэ л1ыхъужъхэу Андырхъое Хъусенэ фэдэхэр ти1эщтыгъэхэп. Мыхэмэ л1ыгъэу ахэлъыгъэр, ш1улъэгъуныгъэу лъэпкъым, ч1ыгум фыря1агъэр зэк1э зэхэубытагъэу Хъусен къылъы1эсыжьыгъ. Мыхэм афэдэхэр къызхэк1ын зылъэк1ыгъэ лъэпкъыр тэ тилъэпкъ фэдэр ары. Шэпхъэнчъэ л1ыхъужъныгъэрэ гъунэнчъэ ш1улъэгъуныгъэрэ зич1ыгу, зилъэпкъ фызи1эр ары.\nСилъэпкъы ыгур иадыгэ ч1ыгу\nЫпсэ зыхэлъыр ич1ыгоу игупс\nТхьэм къыритыгъэу игъаш1э\nШ1улъэгъоу фыри1эм гуигъэуцуагъ.\nАр л1эш1эгъубэхэм къыгъэшъыпкъагъ\nАдыгэл1 лъыпсык1э ар ыгъэшъок1ыгъ\nАдыгэны нэпсык1э ылъэсыхьажьыгъ\nШэпхъэнчъэ л1ыгъэк1э ыгъэк1эрэк1агъ\nГъыбзэ-орэд дахэк1э ар ыгъэежьыгъ ….\nЕтхы тиеджап1э ик1элэегъаджэу Сапый Светланэ.\n(Гъыбзэхэр къа1ох «Къоджэбэрдыкъо Мыхьамэт, Хьатх Мыхьамэт-гъуазэ, »)\nТикъуаджэ идахэ язгъэ1уагъэмэ, лъэуж дахэ къэзгъэнагъэмэ ащыщ Адырхъое Хъусен Борэжъ ыкъор. Ар щэ1эфэ орэд дэхабэ къы1уагъ, ежь ыужк1и пстэуми л1ыхъужъым иорэдхэр къа1ох ык1и къа1ощт.\n«Бэ зыгъэш1агъэ нахьи, бэ зылъэгъугъ» а1о. Андырхъое Хъусен ыгъэш1агъэмрэ ыгъэхъагъэмрэ уазык1ырыплъык1э, «Бэ зыгъэш1агъэ нахьи, бэ зыгъэхъагъ» п1оныр тэрэз.\nДзэ плъыжьым тэ тэк1о\nПачъыхьэм изэман сищы1эк1агъэр\nЗаор къинышху, бэлахь. Ащ унагьо пэпчъ иягъэ екIы. Нымэ ялъфыгъэхэр, яшъхьэгъусэхэр, сабыймэ ятэхэр хэк1уадэх, ибэу къэнэх. Отечественнэ зэошхоу 1941-рэ ильэсым щегъэжьагъэу, илъэсипл1ым къык1оц1, тихэгъэгу щык1уагьэм нэбгырэ миллион т1ок1ым ехъу хэк1одагъ. Ц1ыфмэ къинышхо алъэгъугь, къэлэ ык1и къоджабэ акъутагь. Адыгэ лъэпкъ ц1ык1ум ик1элэ п1угъэхэми а зэошхом я1ахьыш1у халъхьагь, щыфэхыгъэри бэ, Л1ыхъужъыц1эри нэбгыриблымэ къафагъэшъошагъ.\n(Орэдэу «Журавли» имэкъамэ к1этэу усэм къеджэх)\nХъусен, Даут, Алый, Къымчэрый,\nАбубэчыр, Айдэмыр, Исмахьил.\nКъаплъэх л1ыгъэм к1агъэтхъэу\nЧэщ мэзахэм къыхэлыдык1ы.\nНэфыр, гупсэфыр къапыустхъук1эу\nРоссием фэдэу шъхьашыгу нэфых,\nОгум тхьапш ригъэхьагъэн?\nСталинград, Ленинград апэ1улъэу\nТхьапш апсэ агъэт1ыльыгъэн\nГъаш1эм иш1улъэгъу пай,\nЦ1ыфым инасып пай?...\n1941-рэ илъэс... Пыир къыблэ фронтым къыщилъыгъ. Андырхъое Хъусен зиполитрук ротэм зызщигъэпытэгъэ шъолъыр псыгъом фашист бамбардировщикмэ бомбыр ошъоу къыщырагъэхыгъ. Пыим к1оч1ак1эхэр къы1уитакъощтыгъэх. Пыищэм Хъусен ынэк1ушъхьэ пхыритхъугь, ау 1ашэр ч1имыдзэу, л1ыхъужъэу мэзао. Фэдищэу къебэк1рэ к1уач1эк1э политрукыр къаухъурэигъ. Гранатхэр ыухыгъэх, противотанковэ гранатит1оу къыфэнагъэр ышти, пыир къызэригъэк1уал1и, гранатэхэр ахидзагъ...\nПоэт ныбжьык1эм ихэгъэгу къэухъумэгъэным, ищык1агъэ хъумэ ащ ищы1эныгъэ фитынэу зэри1ощтыгъэр къыгъэшъыпкъэжьэу фашист техак1охэм язэуагъ, л1ыхъужъныгъэшхо зэрихьэу заом хэк1одагъ. (Сл. 16-17) Центральнэ музееу Москва дэтым Андырхъое Хъусен иснайперскэ винтовкэ ч1элъ. Хъусен ыуж а винтовкэр урыс к1алэу Николай Ильин ратыгъагъ. Ильиныр зыхэк1уадэм украинцэу Анатолий Гордиенкэм ратыжьыгъагъ.\n(Орэдэу «Андырхъое Хъусен» зыфи1орэр къа1о)\n(Сл.18-23) Жъуагъоу ошъогум итыр къефэхы, къефэхрэр мэк1уасэ. Хъусен ижъуагъо зэрэмык1осагъэм ишыхьат непэ Андырхъуаем ыц1э дахэк1э игугъу зэрэтш1ырэр. «... Сыфаеп сыл1энэу, сыщы1э сш1оигъу ...» - щетхы Хъусен иусэ. Ары, щы1энэу фэягъ усак1ор, щы1эныгъэм гъэпсэф имы1эу, ык1уач1э фигъэлэжьэнэу, ау... жъогъо чъэрэу къэнэфи, заом имаш1о хэстыхьагъ. Ау усак1ом ыц1э щы1ак1эм хэкIодагъэп. Л1ыхъужъым зэблагъэ ыш1ыгъэх къызщыхъугъэ къуаджэу Хьакурнэхьаблэрэ ыпсэ зыфитыгьэ украинэ къуаджэу Дьяковэрэ ащыпсэурэ лэжьак1охэр. Дьяковэ ипарк заом щыфэхыгъэмэ ясаугъэтэу щагъэпсыгъэм тетхагъэмэ апэ дэдэ ит адыгэ лъэпкъым ик1элэ п1угъэ ылъэкъуац1э, зыщыфэхыгъэ 1уашъхьэм ыц1э ехьы. Л1ыхъужъым пае музейхэр къызэ1уахыгьэх, урамхэм Хъусен ыц1э афаусыгъ. З.М. Колосовым иповестэу «Товарищ генерал» (1955) техыгъэу Мосфильмэм кинофильм 1972-рэ илъэсым Донецкэ кьыщыдигъэк1ыгъ, М. Котовымрэ В. Лясковскэмрэ яповестэу «На Южном фронте» 1972-рэ илъэсым, Кэстэнэ Д. иповестэу «Батыр» къыдэк1ых.\nИродинэ ш1улъэгъу ин зэрэфыри1эр, емыхъырэхъышэжьэу ыпсэ зэрэфитыщтыр зэол1 бланэу, щтэр ымыш1эу, щысэтехып1эу зэрэщытыщтыгъэр игущы1и и1аши къаушыхьатыгъ.\n(сл.24-26) Л1ыгъэр, ц1ыфыгъэр охътэнчъэх. Щы1эныгъэм иохътабэхэр зэблэхъугъэ мэхъух. Зэблэхъугъэ мыхъурэр, зызэзымыхъок1ыжьырэр, сыдигъок1и зыуасэ къык1имычырэр л1ыгъэр ары. Унагъор, л1акъор рыгушхоу, рыпагэу, къахэк1ы ц1ыф. Ащ фэдэу къежьэрэр лъык1уатэзэ, хахъозэ, къуаджэр, лъэпкъыр зэрэпсаоу, аужыпкъэм зэрэкъалэу зэрэгушхохэрэ ц1ыфэу хъуным зе1эты. Джащ фэдэхэм ащыщ Андырхъое Хъусенэ. Тэ ар тищысэтехып1, тэ ащ тырэгушхо, шъхьащэ фэтэш1ы, ар егъаш1эми лъэпкъым щыгъупшэщтэп. «Л1ыхъужъыр непи къытхэт»\nСоветскэ Союзым и Л I ыхъужъ адыгэ к I алэхэр\nТитыгъэпсэхэу, гугъэ гъаш I оу Ахэр ощхы шъабэх. Тимамыры иухъумак I оу Ахэр зэол I пытэх. Зэо мыгъоу тпэк I эк I ыгъэр Таущтэу тщыгъупшэн, А бэлахьэм къытфихьыгъэр сыдым едгъэпшэн.\nОткрытый урок. Тема: Хьаткъо А. Усэу "Гъатхэ"(А. Хатков стихотворение "Весна" на адыг яз. с презентацией)\nНепэ, к1алэхэр, тиурок блэк1ыгъэ урокым щызэдгъэш1агъэр щызэфэтхьысыжьыщт ык1и темак1э щызэхэтфын мурад ти1эу тыкъек1ол1агъ. Тинепэрэ урок Хьаткъо Ахьмэд игущы1эхэмк1э къызэ1утхыщт (слайд ...


Адыгеим и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nПартиеу «Единэ Россием» и Апшъэрэ Советрэ и Генеральнэ советрэ язэхэсыгъоу тыгъуасэ Москва щыкIуагъэм «Единэ Россием» и Тхьаматэу Дмитрий Медведевыр къыщыгущыIагъ. Партием и Апшъэрэ Совет хэтэу, Урысые политикэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ и Секретарэу, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ хэлэжьагъ.\nАужырэ илъэси 5-м къыкIоцI партием политикэ Iофэу ышIагъэр мыщ щызэфахьысыжьыгъ, Урысые Федерацием и Президент ипшъэрылъхэр зэрагъэцакIэрэм, пэшIорыгъэшъ мэкъэтыныр зэрэкIуагъэм, хэдзынэу щыIэщтхэм зызэрафагъэхьазырырэм щатегущыIагъэх.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы Урысые Федерацием и Президент мэкъуогъум иублэгъу пэшIорыгъэшъ мэкъэтыным щытекIогъэ общественникхэм зэIукIэгъу зэрадыриIагъэр. Владимир Путиным зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, «Единэ Россие» закъор ары партиехэм ащыщэу шъхьэихыгъэу ащ фэдэ Iофтхьабзэр игъэкIотыгъэу зэхэзыщагъэр.\nДмитрий Медведевым партием и Апшъэрэ Советрэ и Генеральнэ Советрэ язэхэсыгъо къызэрэщиIуагъэмкIэ, партием хэтхэр яIофшIэнкIэ анахьэу зэрыгъуазэхэрэр хэдзакIохэми, обществэми апашъхьэ пшъэдэкIыжьышхо зэрэщахьырэр къыдалъытэныр ары. Партием ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, пандемием илъэхъан адрэ политическэ кIуачIэхэм афэмыдэу «Единэ Россием» иамалхэр зэкIэ цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фигъэIорышIагъ. «Единэ Россием» ишIуагъэкIэ пандемием илъэхъан шъолъыр пэпчъ гуфакIохэм ягупчэхэр къыщызэIуахыгъэх, чIыпIэ анахь Iудзыгъэхэм ащыпсэухэрэми IэпыIэгъур аIукIагъ. Партием хэт нэбгырэ минишъэ фэдизыр Iофтхьабзэу «Мы вместе» зыфиIорэм хэлэжьагъ.\nЗэхэсыгъом зэрэщыхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, 2016-рэ илъэсым хэдзынхэмкIэ пэшIорыгъэшъ программэу аштэгъагъэр пандемиеми санкциехэми ямылъытыгъэу агъэцэкIагъ. БэмышIэу, мэкъуогъум и 19-м, партием ия ХХ-рэ зэфэс щыIэщт. Къэралыгъо Думэм идепутатхэм яспискэ ащ щаухэсынэу, хэдзынхэм япэгъокI программэр щаштэнэу щыт.\n«ТапэкIэ къэт хэдзын Iофтхьабзэхэр къызэрыкIощтхэп, ау тинэкъокъогъухэм татекIонымкIэ амалхэр зэкIэ тиIэх», — къыIуагъ Дмитрий Медведевым.\n«Единэ Россием» и Тхьаматэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, партием анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу яIэныр, экономикэмкIэ политикэ тэрэз зехьэгъэныр, цIыфым лъытэныгъэ фэшIыгъэныр, хэдзакIохэм апашъхьэ пшъэдэкIыжь зэрэщахьырэр зэхашIыкIыныр.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы бжыхьэм Урысые Федерацием и Къэралыгъо Думэ идепутатхэри, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатхэри Адыгеим зэрэщыхадзыщтхэр. Къэралыгъо Думэмрэ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэмрэ якандидатхэм яхэдзынкIэ пэшIорыгъэшъ мэкъэтыным хэлэжьэнхэу нэбгырэ 200-м ехъу атхыгъагъ. Партием игуфакIохэм ягупчэ хэтхэр мы Iофтхьабзэм чанэу хэлэжьагъэх. РеспубликэмкIэ хэдзэкIо мин 73-м ехъу ахэм ахэлэжьагъ.\n«Единэ Россие» закъор ары партиехэмкIэ пэшIорыгъэшъ мэкъэтыныр ащ фэдэу шъхьэихыгъэу зэхэзыщэрэр. «Единэ Россием» икандидатхэу нахь зытефэхэрэр къыхэхыгъэнхэм, Урысые Федерацием и Президент къышIыгъэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэнкIэ хэдзынхэм аужи Iофхэр лъыгъэкIотэгъэнхэм мэхьанэшхо яI. ЦIыфхэм зэрафэгумэкIыхэрэр зэхашIэн, ахэм яIофыгъохэр партием ыгъэцэкIэнхэ зэрилъэкIырэр алъэгъун фае. «Единэ Россиер» добровольческэ IофшIэнымкIэ щысэшIоу зэрэщытыгъэу къэнэжьын фае. Непэ щегъэжьагъэу неущырэ мафэм тыдэлэжьэн, тичIыпIэгъухэм ящыIакIэ нахьышIу тшIыным тызэрэдэлажьэрэр цIыфхэм къафэтIотэн фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПартиеу «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ джыдэдэм социальнэ, инфраструктурэ Iофыгъохэм ягъэцэкIэн тегъэпсыхьэгъэ федеральнэ партийнэ проект 15 егъэцакIэ. Ахэм ащыщэу республикэм анахьэу мэхьанэ зыщыратыхэрэр «Къэлэ щыIакI», «КIэлэцIыкIу спорт», «ЧIыгу гупсэм икультур», «Унэгъо пыт» зыфиIорэ проектхэр ары.\nКъумпIыл Мурат пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу ахэм япхырыщынкIэ цIыфхэм гъусэныгъэ пытэ адыряI, пандемием илъэхъан щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцуагъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнхэм тегъэпсыхьэгъэ шIушIэ Iофтхьабзэхэр зэрахьэх.


ШIэныгъэ куу арагъэгъоты — Голос Адыга\nШIэныгъэ куу арагъэгъоты\nИнэм къэлэ псэупIэм дэт гурыт еджапIэу N 6-р игъэхъагъэхэмкIэ районым имызакъоу, республикэмкIи къахэщы. Ащ ипащэу Жъажъый Ибрахьимэ илъэс 15 шIэхэу хъущт иIэнатIэ зигъэцакIэрэр. БэмышIэу ащ тыщыIагъ ыкIи гущыIэгъу тыфэхъугъ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу гурыт еджапIэм кIэлэеджэкIо 874-рэ чIэс. Мы аужырэ илъэсищым къыкIоцI 311-кIэ нахьыбэ хъугъэ. ШIэныгъэ куу кIэлэцIыкIухэм зэращарагъэгъотырэр зэхахыгъэу щытышъ, ны-тыхэм янахьыбэм ясабыйхэр мы еджапIэм щеджэнхэу фаех. Iоныгъом и 1-м еджапIэм кIэлэцIыкIу 97-рэ къычIэхьагъ. Апэрэ классхэр плIэу зэтеутыгъэх. Я 11-рэ классыр нэбгырэ 11-мэ къаухы. Дышъэ медаль нэбгыритIумэ къахьынэу мэгугъэх.\n— Илъэс къэс тиеджапIэ ищыкIэгъэ гъэцэкIэжьынхэр зэретшIылIэщтым тыпылъ. Тэ тызэрэфэе дэдэу тфэмыгъэхъуми, къыддеIэхэзэ зыгорэхэр хэтэгъэкIых. Спортзалым гъэцэкIэжьынхэр етшIылIагъэх, унашъхьэм изы Iахь зэблэтхъугъ. КъэIогъэн фае федеральнэ IэпыIэгъум ишIуагъэ лъэшэу къызэрэкIуагъэр. КъатIупщыгъэ ахъщэмкIэ шэпхъакIэхэм адиштэрэ Iэмэ—псымэхэр, нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр кабинетхэм ачIэдгъэуцуагъэх. Джащ фэдэу компьютерхэр, ноутбукхэр, мебель къэтщэфыгъэх, спортивнэ залым тренажерхэр чIэдгъэуцуагъэх, мастерскоим чIэтыщтхэри зэдгъэгъотыгъэх. Компьютер классэу зы тиI, ащ иинагъэ елъытыгъэу компьютери 10 чIэт, — къытфеIуатэ Жъажъый Ибрахьимэ.\nПащэм къызэрэтиIуагъэмкIэ, зиакъылкIэ илэгъухэм акIэмыхьэрэ кIэлэцIыкIухэр, сэкъатныгъэ зиIэхэр аштэн амал яIэным пае зы кабинет еджапIэм щызэтырагъэпсыхьагъ. АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къытIупщыгъэ ахъщэмкIэ Iэрыфэгъу щыIакIэм фытегъэпсыхьэгъэ пандусхэр агъэуцугъэх. Икъоу зымылъэгъухэрэр, зэхэзымыххэрэр щеджэнхэ алъэкIынэу хэушъхьафыкIыгъэ столхэр, зыпкъ узрэ кIэлэцIыкIухэр зытесынхэ алъэкIыщт креслэхэр кабинетым чIагъэуцуагъэх. Непэрэ мафэм ехъулIэу мыщ фэдэ сабый еджапIэм къекIуалIэрэп, ау Iоныгъом и 1-м аштэнхэу щытых. Ахэм ахэтыщт кIэлэегъаджэхэр курсым щыIагъэх, яшIэныгъэхэм ахагъэхъуагъ.\n— Апэрэ классым къыщегъэжьагъэу кIэлэеджакIохэм шIэныгъэ куу зэрядгъэгъотыщтыр ары тызыпылъыр. Зэтыгъо къэралыгъо ушэтынымкIэ зэфэхьысыжьхэр къешIых. Ар зэрифэшъуашэу зэратыщтым тикIэлэегъаджэхэм зыгъэпсэфыгъо ямыIэу дэлажьэх. Урокым нэмыкIэу график зэхэгъэуцуагъэу кIэлэеджакIохэр рагъаджэх. Я 11-рэ классыр къэзыухыхэрэм пэшIорыгъэшъ ушэтынхэр зэкIэми зэрифэшъуашэу атыгъэхэшъ, зыми тIу къыхьырэпышъ, къин къащымыхъунэу тэгугъэ. Я 9-рэ классыр къэзыухыхэрэм зыфэмытын фэдэхэр ахэтыхэшъ, ахэм хэушъхьафыкIыгъэу Iоф адашIэ. ЗэкIэмкIи кIэлэеджэкIо 48-мэ я 9-рэ классыр къаухы. Бэ чIэкIынэу зызыгъэхьазырырэр, ау еджапIэр къэзыухынэу ахэтыри макIэп.\nКъасIомэ сшIоигъу мы аужырэ илъэсхэм тиеджапIэ къэзыухыхэрэм предмет зэфэшъхьафхэмкIэ ушэтынхэм къащахьырэр республикэмкIэ ыкIи УрысыемкIэ гурыт зэфэхьысыжьхэм анахьи зэрэнахьыбэр. УрысыбзэмкIэ балл 90-рэ къэзыхьыхэрэр бэу тиIэх, гурытымкIэ 80 къахьынэу щыт. ХимиемкIи тикIэлэеджакIохэм дэгъоу зыкъагъэлъагъо. ТарихъымкIи зэфэхьысыжь дэгъухэр яIагъэх, — еIо тигущыIэгъу.\nЕджэным имызакъоу спортым ылъэныкъокIи гурыт еджапIэм икIэлэеджакIохэм гъэхъагъэхэр ашIых. Илъэс къэс район спартакиадэм хэлажьэх, текIоныгъэ е хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщахьых, республикэми зэрифэшъуашэу зыкъыщагъэлъагъо. «Безопасное колесо» зыфиIорэмкIэ мары бэмышIэу ятIонэрэ чIыпIэ къахьыгъ.\nЕджапIэм ипащэ щынэгъончъэным лъэшэу ынаIэ тет. Щагуми, еджэпIэ Iупэми, коридорхэми ащыхъурэр икабинет чIэт мониторым къегъэлъагъо. ошIэ-дэмышIэ Iоф къэхъумэ узтеIункIэщт кнопкэр еджапIэм хэт. Iухьагъур дэгъоу зэтеутыгъ, гъогум кIэлэцIыкIухэр къыщырамыгъэкIынхэу къэлэ псэупIэм иадминистрацие автомобиль гъэуцупIэ къафишIыгъ.\n— УблэпIэ классхэм ыкIи я 7-рэ классым нэс федеральнэ къэралыгъо гъэсэныгъэ шапхъэхэм атетэу Iоф ашIэ. ШэпхъакIэхэм кIэлэегъаджэхэр атехьанхэр апэ къин къащыхъущтыгъэ, джы зыфагъэсагъ, опыти яI. МыщкIэ нахь къэгъэлъэгъон дэгъухэр пшIынхэ зэрэплъэкIыщтыр къагурыIуагъэшъ, дэгъоу Iоф ашIэ. Кабинетхэр зэтегъэпсыхьагъэх, ищыкIэгъэ Iэмэ—псымэхэр ачIэтых, — къеIуатэ пащэм.\nГурыт еджапIэм игъэхъагъэхэр ыпэ рапшIэу кIэлэегъаджэхэр ары зишIушIагъэр. Директорым къызэрэтиIуагъэмкIэ, коллективыр зэгурыIожьэу, зым къыIэпызырэр адрэм ыштэжьэу щыт. Апшъэрэ категорие зиIэ кIэлэегъэджэ 19, апэрэ категорие зиIэ 16 еджапIэм Iут. КIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр мымакIэу яIэх, ахэр нахьыжъхэм акIырыплъыхэзэ Iоф ашIэ. ШIэныгъэу яIэм зэрэхагъэхъощтым пылъых. ДжырэкIэ информационнэ технологиемкIэ пащэм игуадзэу Ацумыжъ Мурат Ростов курсым щыI.\nРеспубликэмкIэ гурыт еджапIэхэр зызэнэкъокъухэм къазэрахэщыгъэхэр, джащ фэдэу информатикэмкIэ кабинет анахь дэгъухэм ащыщ зэряIэр, гъэмафэм кIэлэцIыкIухэм апае зыгъэпсэфыпIэ лагерыр зэрифэшъуашэу зэрэзэхащэрэр къэзыушыхьатыхэрэ щытхъу тхылъхэр пащэм икабинет пылъагъэх. Джащ фэдэу АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, Тэхъутэмыкъое район администрацием, гъэсэныгъэмкIэ район ГъэIорышIапIэм къафигъэшъошэгъэ рэзэныгъэ тхылъхэр бэу ахэлъых.\nГъэхъэгъэ дэгъухэр зиIэ кIэлэегъаджэхэри бэу мыщ щэлажьэх. «Илъэсым икIэлэегъадж» зыфиIорэ зэнэкъокъум ренэу хэлажьэх, шIэныгъэ куу зэряIэр къагъэлъагъо. ГущыIэм пае, хьисапыр языгъэхьыщтыгъэ Надежда Августовам илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ мы зэнэкъокъум зэрифэшъуашэу зыкъыщигъэлъэгъогъагъ, джырэкIэ ар пенсием щыI. Джащ фэдэу хьисапыр языгъэхьырэ Мэт Сульети, пэублэ классхэмкIэ кIэлэегъаджэу Надежда Фесенкэми хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къахьыгъэх. Гурыт еджапIэр къатиплIэу зэтет, кабинетхэр зэIухыгъэх, къабзэх, къэгъагъэхэр ачIэтых. Спортзал зэтегъэпсыхьагъи нэбгыри 120-рэ чIафэу, шхапIи хэтых. Ны-тыхэм атырэ шхапкIэм Тэхъутэмыкъое район администрацием ипащэ сомэ 15 къыхегъэхъожьы. Сабыибэ зэрыс, гъот макIэ зиIэ унагъохэм къарыкIхэрэр пкIэ хэмылъэу агъашхэх.\nРенэу IэпыIэгъу къафэхъурэ Тэхъутэмыкъое район администрацием, Инэм къэлэ псэупIэм япащэхэм зэрафэразэр Ибрахьимэ къыIуагъ. Джащ фэдэу ны-тыхэми ялъэкI къызэрамыгъанэрэр, ежь кIэлэцIыкIухэми еджапIэр шIу зэралъэгъурэр кIэухым къыхигъэщыгъ.\nАдыгабзэр зыщызэрагъашIэрэ кабинетым нэужым текIолIагъ, ар языгъэхьырэ кIэлэегъаджэхэу Бэрэтэрэ Гощпакъэрэ Тырку Саудэтрэ гущыIэгъу тафэхъугъ. Ахэм къызэраIуагъэмкIэ, еджапIэм цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафэу бэ щеджэрэр, ахэм зэкIэми адыгабзэр арагъашIэ.\n— НэмыкI цIыф лъэпкъхэм бзэр ябгъэшIэныр IэшIэхэу щытэп. Ау гукъао нахь мышIэми, бзэр зымышIэрэ адыгэ кIэлэцIыкIоу къытфакIорэри макIэп. Ныдэлъфыбзэр пшIэным пае ар унагъом щызэхэпхын фае. Унэм щымыгущыIэхэ зыхъукIэ, шIэхэу ащэгъупшэжьы. ЕджакIэ, тхакIэ ятэгъашIэ, урыс гущыIэхэр зэрадзэкIых. ИгъэкIотыгъэу ядгъэшIэнэу программэм къыдилъытэрэп. ЗышIогъэшIэгъонхэри ахэтых, ахэм шъхьафэу Iоф адэтэшIэ, — къаIуагъ кIэлэегъаджэхэм.\nПредыдущая Сабыйхэм уахэтыныр насыпыгъ\nСледущая Улажьэмэ, Iахьынчъэ ухъущтэп


Зигъо Iофыгъохэр къаIэтыгъэх | Адыгэ Макъ\nЗигъо Iофыгъохэр къаIэтыгъэх\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет ичэзыу зэхэсыгъо Правительствэм и Унэ тыгъуасэ щыкIуагъ. Ар зэрищагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nIофтхьабзэм муниципалитетхэм япащэхэр (видеозэпхыныгъэкIэ) къыхэлэжьагъэх. 2018-рэ илъэсым IофшIэныр щынэгъончъэныр республикэм зэрэщагъэцэкIагъэм къытегущыIагъ АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, псауныгъэмкIэ зэрар къэзыхьхэрэ IофшIэнхэм аIутэу мы илъэсым процент 19,3-рэ агъэунэфыгъ. Урысые Федерацием ипчъагъэхэм ар фэдитIукIэ анахь макI. Мыщ фэдэ IофшIэнхэм аIутхэм фэгъэкIотэн гъэнэфагъэхэр яIэх. ЛэжьапкIэу къаратырэр нахьыб, зыгъэпсэфыгъо уахътэм къафыхагъахъо, Iоф зэрашIэрэ мафэр нахь кIаку, нэмыкIхэри. Iоф зышIэхэрэ цIыфхэм япсауныгъэ къэухъумэгъэныр къэралыгъо политикэм мэхьанэ зэритырэ лъэныкъохэм ащыщ. 2018-рэ илъэсым Iоф зыщашIэрэ чIыпIэм шъобж зэфэшъхьафхэр ащытещагъэ хъугъэу нэбгырэ 55-рэ Адыгеим щагъэунэфыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым зыщылажьэхэрэм ошIэдэмышIэ Iофэу къыщыхъугъэхэм нэбгыри 3 ахэкIодагъ, джащ фэдэу нэбгыри 3-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ.\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Комплекс-Агро», «Гъогу-псэолъэшI ГъэIорышIапIэу N 3-м», кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 26-м Iоф ащызышIэхэрэм ащыщхэм шъобж хьылъэхэр атещагъэхэ хъугъэу зэхэсыгъом къыщаIуагъ.\nОшIэ-дэмышIэ Iоф къызыщыхъугъэхэу цIыфхэр зыщыхэкIодагъэхэри зэхэсыгъом къыщаIуагъэх: ООО-у «ДОРТРАНССЕРВИС» зыфиIорэр, «Гъогу-псэолъэшI гъэIорышIапIэу N 3-р», «Адыгэ республикэ клиническэ психоневрологическэ диспансерыр». Мыщ фэдэ хъугъэ-шIэгъэ гомыIу къызыхъукIэ, ведомствэу зэпхыгъэм ипащэ чIыпIэм екIолIэн, Iофым изытет ежь-ежьырэу зэхифын зэрэфаер КъумпIыл Мурат игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\nАР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэ къызэриIуагъэмкIэ, гъогу хъугъэ-шIагъэхэм апкъ къикIыкIэ производственнэ шъобжхэр цIыфхэм атещагъэхэ мэхъу. 2018-рэ илъэсым шъобж зытещагъэ хъугъэхэм япроцент 16-м мыщ фэдэ лъапс яIагъэр.\nIоф зыщашIэрэ чIыпIэм цIыфхэм тхьамыкIагъо къыщямыхъулIэным фэшI Адыгеим IофшIэнымкIэ и къэралыгъо инспекцие Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр регъэкIокIых. 2018-рэ илъэсым уплъэкIун 618-рэ зэхищагъ. IофшIэныр щынэгъончъэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр аукъуагъэу гъогогъу 891-рэ къыхагъэщыгъ.\nБюджет субсидиехэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм афэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэхэм къыдалъытэхэрэр гъэцэкIагъэ зэрэхъущтхэм япхыгъэ IофыгъохэмкIэ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцугъэ унашъоу N 201-р зытетэу 2015-рэ илъэсым мэзаем и 4-м къыдэкIыгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм зэхэсыгъом щытегущыIагъэх. 2018-рэ илъэсым федеральнэ хэбзэ къулыкъухэм зэзэгъыныгъэ 38-рэ адашIыгъагъ сомэ миллиарди 3-рэ миллион 335-м ехъу ауасэу. Ахэм ягъэцэкIэн республикэ бюджетым щыщэу миллион 537-рэ мин 840-рэ халъхьагъ, чIыпIэ бюджетхэм — миллиони 141-рэ мини 112-м ехъу. Зэзэгъыныгъэхэу зэдашIыгъэхэм ащыщэу 2-мкIэ шапхъэхэр гъэцэкIагъэхэ хъугъэп. Ахэм Адыгеим и ЛIышъхьэ къащыуцугъ.\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъо зыщытегущыIагъэхэм ащыщ республикэм машIом зыкъыщимыштэным епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохын. АР-м граждан ухъумэнымкIэ ыкIи ошIэ-дэмышIэ Iоф къэмыхъунымкIэ Комитетым ипащэу Вячеслав Лотаковым къызэриIуагъэмкIэ, машIом пэуцужьыгъэнымкIэ федеральнэ подразделение 16-рэ части 2-рэ Адыгеим щыI. Джащ фэдэу республикэм нэбгырэ 953-рэ зыхэт общественнэ объединение 64-рэ ит. Непэрэ мафэм ехъулIэу мэшIогъэкIосэ къулыкъум пэчыжьэу псэупIэ 22-рэ Адыгеим ит. Ахэм машIом закъыщиштагъэу загъэунэфыкIэ, мэшIогъэкIосэ къулыкъур зэрэнэсыщт уахътэр шапхъэу щыIэхэм анахьыб.\n— МашIом зыкъимыштэным тиIофшIэн фэIорышIэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. – Къулыкъухэр зэкIэ зэгъусэхэу гумэкIыгъор къэмыхъуным пылъынхэр пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ.


Анкара гъэтхапэм и 12 - Адыгэмэ яфитыныгъэхэм апае зэгохьэгъэ купым иджэпсалъ\n14 марта 2011 / Новости/Диаспора Комментарии: 0\nТэ тызэрэчэркэсым дэгъоу шъущыгъуаз!\nАдэ хэта Чэркэсхэр? Урамым шъурыкIо пэтзэ апэу шъуапэ къифэтым шъузеупчIырэм къышъуиIощтыр къэшIэгъуаеу щытэп.\n«Чэркэсхэр напэ зиIэ, укIытэрэ лъытэныгъэрэ зыхэлъ цIыф лэжьэкIо лъапIэхэу щытых. Япщыналъэхэри, якъашъохэри сыдэу дэгъух, сыдэу гуахьы!..»\nКъашъуIо зэпытзэ тызесагъэ ыкIи тэжъугъэштагъэ мы гущыIэ дахэхэм илъэс пчъагъэ хъугъэу тагъэгушIо ыкIи тагъэгушхо. Ау джа фэдызэу щыт зэкIэри. Арэу щытми «Тыбзэрэ тилъэпкъырэ мыкIодыжьынхэм пае хэгъэгоу тызэрысым мафэ горэм ыгу тыкъигъэкIыжьын» тIоу тыгугъэщтыгъ. Илъэс пчъагъэ хъугъэу титхыдэрэ тихабзэрэ ыкIи тыбзэрэ тызщыпсэурэ хэгъэгум итхылъхэм аритэу, тиныдэпъфыбзэкIэ тызэджэшъунэу тхылъхэр, тиныдэлъфыбзэкIэ тызэдэIушъунэу радю, тиныдэлъфыбзэкIэ тызеплъышъущт тэлэвизюн зыщытиIэщт мафэхэм тапэплъагъ.\n1864-рэ илъэсым Урыс Пачъыхьагъум гукIэгъунчъагъэкIэ яхэку аригъэбгынагъэ ыкIи ипхъахь-итэкъоу Осмэн кIыналъэм щагъэтIысыгъэ Чэркъэсхэр, хэгъэгоу зифагъэхэми лъэпкъэу зыхэфагъэхэми ахэзагъэхэу къахьыгъ. Чэркэсхэр нибжьи ялъэпкъ зэхэтыкIэр ыпэ рагъашъэу лъэпкъхэм азфагу зэгурымIоныгъэ илъыным иуж итыгъэхэп. Тыркуем ишъхьафитныгъэ заоми яIахьышхо халъхьагъ. Рэспубликэм лъапсэ фэхъугъэ лъэпкъхэм зэу ащыщы хъугъэх, апсэ фатыгъ, фэзэуагъэх, фэлэжьагъэх. Тыркуем изыкIыныгъэ фэбэнагъэх. Тыркуер цIыфхэм яфитыныгъэхэм лъытэныгъэ зыщыфашIырэ хэгъэгоу щытыным ыкIи идэмокрасиери лъагъэкIотэным фэулэугъэх.\n2009-рэ илъэсым къыщырагъэжьагъэ дэмократик програмыр, Чэркэсхэми гугъапIэ ин къаритыгъагъ. Ау нахьыпэм фэдэу ари тызэрэщыгугъоу хъугъэп. Лъэбэкъухэр амыдзыгъэу ара? Адзыгъэ ау нэмыкI лъэпкъыхэмрэ културэхэмрэ къафашIагъэхэр гухэкI нахь мышIэми, Тыркуем Куртхэм янэуж анахь цIыф пчъагъэ зиIэ Чэркэсхэм къашIуаушъэфыгъ.\nДжы Тырку лъэпкъымрэ Тырку хэгъэгумрэ арых зигъо къызнэсыгъэр. Чэркэс лъэпкъым щымыIэу алъытэныр афэщэчыжьырэп. Тиныдэлъфыбзэр тиIахь шъхьаIэу зэрэщытыр, културабэ пчъагъэу ыкIи бзэ зэфэшъхьафэу щыIэхэр Тыркуем ибаиныгъэу зэрэщытхэр шъугу къэдгъэкIыжьзэ, Чэркэс напэкIэ тыпаплъэ.\nТимэкъэнчъагъэм хэушъэфагъэ кIыи макъэр зэхэшъухынэу тыфае. Мы хэгъэгум зимакъэ нахь ыпэ изгъэшъыхэрэм ямызакъоу, нэмыкI лъэпкъыхэри зэрисхэр, ахэми фитыныгъэхэр зэряIэн фаер гулъышъутыным тыфае. Зы мафэ горэми Тыркуем ипащэм, «Чэркэсхэри лъэпкъ шъхьафэу тихэгъэгум исхэм ащыщых, ахэм яIофыгъохэм тынаIэ атет, ахэр кIодыжьынхэр тфэдэнэп. Ахэри тикултурэ баиныгъэу мы хэгъэгум исхэм зэу ащыщых.» къыIо тшIоигъу.\nМы хэгъэгум игъэпсын псэемыблэжьэу фэбанэ зэхъум Тыркубзэ зымышIэщтыгъэу, джы зыбзэ зышIокIодыжьыгъэ тэ Чэркэсхэр, дэмокрасием зегъэушъомбгъуным ыкIи тилъэпкъ фитыныгъэхэр къытатыжьыным пае, иджы дэдэм лъэбэкъухэр адзынэу тыфае.\nОрэпсэу Чъэркэсэу тыкъэнэжьыным фытиIэ теубытагъэр.\nЧЭРКЭС ФИТЫНЫГЪЭ КУП\n©Информационное агентство НатПресс.Net


ПсырыкIуапIэм ишIын аухыгъ | Адыгэ Макъ\nПсырыкIуапIэм ишIын аухыгъ\nИлъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, Косовэ къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм апае къуаджэу Мэфэхьаблэ агъэпсыгъ. Заом къыхэкIыжьыгъэхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ, щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэмкIэ республикэм ипащэхэм Iофышхо ашIагъ.\nДжырэ уахътэм адыгэ чылэм нэбгыри 178-рэ фэдиз щэпсэу. Ахэм яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу афагъэцэкIэнхэм, яшIуагъэ арагъэкIыным фэшI мы аужырэ илъэсхэм шъолъырым щызэшIуахыгъэр бэ.\nКъуаджэм щагъэпсыгъэ IэзапIэм ишIуагъэкIэ цIыфхэр чыжьэу мыкIохэу апэрэ медицинэ IэпыIэгъур арагъэгъоты. Джащ фэдэу гупыкI зиIэ адыгэ кIалэм мэщыт дахэ мыщ къыдаригъэгъэуцуагъ, чылэдэсхэм япсауныгъэ агъэпытэным ыкIи спортым пыщэгъэнхэм фэшI аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ стадион афашIыгъ.\nIофыгъо анахь шъхьаIэу щытыгъэр зашъохэрэ псыр Мэфэхьаблэ ещэлIэгъэныр ары. АщкIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципалитетым, ащ фэгъэзэгъэ къулыкъухэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыгъэх, ахэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъурэм ежь ышъхьэкIэ лъыплъагъ. Федеральнэ программэу «Къоджэ псэупIэхэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэхэр ашIынхэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псырыкIуапIэм ишIын аухыжьыгъ. Километри 6 фэдиз зикIыхьэгъэ псэуалъэм игъэпсын сомэ миллиони 10,8-рэ пэIуагъэхьагъ. Ащ щыщэу сомэ миллиони 6,8-р – федеральнэ гупчэм, миллиони 2,9-р – республикэм, миллион 1,1-р – чIыпIэ бюджетым къатIупщыгъэх. Мы лъэныкъомкIэ республикэм ипащэхэм пшъэрылъхэр зэрагъэцэкIагъэхэм ишIуагъэкIэ цIыфхэр бэшIагъэу зэжэщтыгъэхэ псы къабзэр агъэфедэн амал щыIэ хъугъэ. Къуаджэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ещэлIэгъэным епхыгъэ IофшIэнхэм джырэблагъэ ападзэжьынэу агъэнафэ.\n– Псыр къычIэзщырэ псэуалъэ тиIагъ, ау ащ изытет уигъэрэзэнэу зэрэщымытым къыхэкIэу дгъэфедэжьыщтыгъэп. Тигъунэгъу къутырэу Пролетарскэм къикIыщтыгъ тикъуаджэ къыIэкIахьэщтыгъэ псыр. Сетим лъэшыщэу Iоф зэришIэрэм къыхэкIыкIэ псым икъэтын зэпыугъохэр фэхъущтыгъэх, ащ идэгъугъэкIи гумэкIыгъохэр щыIагъэх. ПсырыкIуапIэу къытфашIыгъэм ишIуагъэкIэ мы щыкIагъэхэр зэкIэ дэгъэзыжьыгъэхэ хъугъэ, – еIо Мэфэхьаблэ иадминистраторэу Хьасани Мыхьамэт.\nКосовэ имызакъоу, Тыркуем, Сирием, Иорданием, Израиль къикIыжьыгъэхэри къуаджэм дэсых. Унагъохэм ащыщыбэм унэхэр ашIынхэу рагъэжьагъ. Инфраструктурэ зэрэщымыIэм цIыфхэр зэтыриIажэщтыгъэх. Къуаджэм псыр зэрэращэлIагъэм Iофхэр бэкIэ нахь къыгъэпсынкIэнхэу, гумэкIыгъуабэ дэгъэзыжьыгъэ хъунэу, мыщ щыпсэу ыкIи унэ щызышIы зышIоигъохэм япчъагъэ хэхъонэу цIыфхэр мэгугъэх. ПсэупIэ зыщыпшIын плъэкIыщт хапIэу чылэм дэлъыр афикъущт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зи Хэкужъ къэзыгъэзэжьыгъэм и Мафэ фэгъэхьыгъэу IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм ащыщхэм заIокIэм Мэфэхьаблэ иIофыгъохэми атегущыIагъэх. Илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьымэ Косовэ къикIыжьхи тилъэпкъэгъухэм ячIыгу къызэрагъэзэжьыгъагъэм тарихъ мэхьанэшхо зэриIэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ.\n– Къуаджэу Мэфэхьаблэ псырыкIуапIэм ишIын щытыухыгъ, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ещэлIэгъэнми пытыдзэжьыщт, псэупIэм изэтегъэпсыхьан лъыдгъэкIотэщт. Шъыпкъэ, тызгъэгумэкIырэ Iофыгъохэри щыIэх, зэкIэри псынкIэ къытщыхъоу тфэIощтэп. Ау ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм, пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэм тишъыпкъэу тапылъ. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къызэрэхигъэщыгъэу, федеральнэ, шъолъыр ыкIи чIыпIэ хэбзэ къулыкъухэр зэгъусэхэу къэзыгъэзэжьыгъэ тицIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу хъуным Iоф дашIэным фэхьазырых. Мэфэхьаблэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, итхъухьагъэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным тапэкIэ тапылъыщт, – къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКъуаджэм псырыкIуапIэр зэрэращэлIагъэм цIыфхэр ыгъэгушIуагъэх, мыщ фэдэ фыщытыкIэм кIуачIэ къаритыгъ. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи IэпыIэгъу къафэхъугъэхэ республикэм ипащэхэм, муниципальнэ образованиеу «Мыекъопэ районым» иадминистрацие, къулыкъухэм, ведомствэхэм афэразэх. Адыгеим хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, ыпэкIэ лъыкIотэным афэшI ежьхэм къатефэрэр агъэцэкIэным фэхьазырых.\nМэфэхьаблэ мафэ къэс нахь кIэракIэ ыкIи зэтегъэпсыхьагъэ мэхъу, щыкIагъэу, гумэкIыгъоу иIэхэр цIыкIу-цIыкIоу дагъэзыжьых. Мыщ щыпсэухэрэм зэгурыIоныгъэ ыкIи зыкIыныгъэ азыфагу илъэу зэдэпсэух, унагъохэр ашIэх, сабыйхэр къафэхъух, неущырэ мафэм яцыхьэ телъэу ыпэкIэ маплъэх. Ащ дакIоу республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм яIахьышIу къыхалъхьэ.


Пшъэрылъ шъхьаIэхэр афигъэнэфагъэх | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет зичэзыу игъэкIотыгъэ планернэ зэхэсыгъоу гъэтхапэм и 21-м иIагъэр зэрищагъ республикэм и Правительствэ и Тхьаматэу КъумпIыл Муратэ. Министерствэхэм, ведомствэхэм, къулыкъухэм яIофшIэнхэр зэфахьысыжьыгъэх, пшъэрылъ шъхьаIэхэр агъэнэфагъэх.\nХабзэ зэрэхъугъэу, республикэ бюджетыр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм къэзэрэугъоигъэхэр апэ тегущыIагъэх. АР-м финансхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый къызэриIуагъэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу бюджетым сомэ миллиардрэ миллиони 115-рэ къихьагъ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, ар процент 76-м кIахьэ.\nМэзищ планэу агъэнэфагъэр гъэцэкIагъэ хъугъэ. Акцизхэм къакIакIоу сомэ миллион 74-рэ бюджетым къихьагъ. ГумэкIыгъоу министрэм зигугъу къышIыгъэр блэкIыгъэ илъэсым къыдыхэлъытагъэу гъогухэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын пэIуагъэхьан фэегъэ ахъщэр зэкIэ игъом зэрамыгъэфедагъэр, ащ щыщыр счетым къызэринагъэр ары. Мы щыкIагъэр псынкIэ Iофэу дэгъэзыжьыгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу къыгъэнэфагъ.\n«Бюджет ахъщэр игъом ыкIи зищыкIагъэм пэIугъэхьэгъэным, экономикэ къиныгъохэм ялъэхъан сомэ пэпчъ шIуагъэ къытэу гъэфедэгъэным мэхьанэшхо иI. АщкIэ зипшъэрылъхэр тэрэзэу зымыгъэцэкIэрэ пащэхэм пшъэдэкIыжь зэрахьыщтыр джыри зэ агу къэсэгъэкIыжьы», - къыIуагъ КъумпIыл Муратэ.\nБлэкIыгъэ тхьамафэм ом изытет зызэрэзэрихъокIыгъэм, зэхапшIэу къызэрэучъыIыгъэм лэжьыгъэхэм иягъэу аригъэкIыгъэм Премьер-министрэр кIэупчIагъ. АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ипащэу Юрий Петровым къызэриIуагъэмкIэ, мы аужырэ тхьамафэм чъыIэр градуси 2 - 3-м нэсыщтыгъ. Ащ къыхэкIыкIэ кIэ зэрылъ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр мыгъэ щымыIэнхэкIэ енэгуягъо. МыIэрысэ чъыгхатэхэм ыкIи губгъо лэжьыгъэхэм мыщ фэдэ температурэр ащыIэн алъэкIы, специалистхэм зэралъытэрэмкIэ, ахэмкIэ чIэнагъэ щыIэщтэп.\nОсэу къесыгъэми ишIуагъэ къэкIуагъ, гъэтхэ лэжьыгъэхэр ащ къызэтыригъэнагъэх. Джащ фэдэу чIыгъэшIухэм алъэныкъокIэ гумэкIыгъо зэрэщымыIэр, проценти 100-м кIахьэу ар республикэм имэкъумэщ хъызмэтшIапIэхэм зэраIэкIагъэхьащтым, ащ щыщэу процент 80-р компаниеу «Еврохим» зыфиIорэм къызэрэщащэфыгъэр министрэм къыIуагъ.\nГъэтхэ губгъо IофшIэнхэм зэкIэмкIи чIыгъэшIу тонн мин 42-рэ фэдиз апэIуагъэхьанэу агъэнафэмэ, мы уахътэм тонн мин 31,2-рэ фэдиз аIэкIэлъ. Адыгеим щагъэтIысырэ чъыгхэтэ гектархэм япчъагъэ илъэс къэс нахьыбэ зэрэхъурэм дакIоу, ахэм Iоф ащызышIэщт республикэ кадрэхэр гъэхьазырыгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр КъумпIыл Муратэ кIигъэтхъыгъ.\nДжащ фэдэу ыпэкIэ зэрэщытыгъэу, къуаджэхэм хэтэрыкIхэр нахьыбэу къащагъэкIынхэм, продукциехэр цIыфхэм IуагъэкIынымкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным иIофыгъо профильнэ Министерствэм, муниципалитетхэми анаIэ тырагъэтынэу къафигъэпытагъ. Ветеринарием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет кIэкIэу къыщыуцугъ.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу Хъуажъ Аминэт къызэриIуагъэмкIэ, 2015-рэ илъэсым еджапIэхэм ахэт спортзал 11-мэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх.\nМы илъэсми а IофшIэныр лъагъэкIотэщт, мыщ фэдэ псэолъи 9 джыри зэтырагъэпсыхьащт, джащ фэдэу спортплощадкэхэм ящыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр афащэфыщтых. А Iофыгъохэм адакIоу зэтыгъо къэралыгъо ушэтынхэм языфэгъэхьазырын пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр министрэм хигъэунэфыкIыгъ. КIэлэеджакIохэм IофшIэныр шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ екIолIакIэу щыIагъэхэм, ахэм япсауныгъэкIэ ыкIи яфизическэ ухьазырыныгъэкIэ мэхьанэшхо зиIэ зарядкэхэм еджапIэхэм къащафагъэзэжьымэ ишIогъэшхо къэкIонэу премьер-министрэм ылъытагъ.\nАщкIэ Министерствэм ипащэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр фишIыгъэх. Шъолъырхэм субсидиехэр афэтIупщыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъоу УФ-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ зэхищэрэм Адыгеир зэрэхэлэжьэщтым къытегущыIагъ министрэу ЛIыхэсэ Махьмудэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, сомэ миллион 614-рэ зытефэрэ заявкэ агъэхьазырыгъ, мы уахътэм ащ игъэкIотыгъэу Iоф дашIэ.


Республика Адыгея - Язэдэлэжьэныгъэ агъэлъэшын фае\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм иофициальнэ лIыкIоу Краснодар краим иадминистрацие и Пащэ дэжь щыIэ Трахъо Тимур 2016-рэ илъэсым Iофэу ашIагъэм икIэуххэм афэгъэхьыгъэу къыIотагъэм едэIугъ.\nЗэгъунэгъу шъолъыритIумэ лъэныкъуабэмэ атегъэпсыхьагъэу зэдэлэжьэныгъэ азыфагу илъ. Трахъо Тимур къызэриIуагъэмкIэ, илъэсэу икIыгъэм республикэмрэ краимрэ ведомствэ зэзэгъыныгъэ пшIы пчъагъэ зэдашIыгъ. Ахэр хабзэм игъэцэкIэкIо ыкIи иунэшъошI къулыкъухэм, дин ыкIи общественнэ объединениехэм язэпхыныгъэ-зэдэлэжьэныгъэ фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэх. Адыгеим илIыкIо IофшIапIэ адыгабзэмрэ адыгэ культурэмрэ язэгъэшIэнкIэ курсхэр щызэхащагъэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, хэбзэихъухьан IофшIэнымкIэ зэдэлэжьэныгъэ-зэгурыIоныгъэ тазыфагу илъыным мэхьанэшхо иIэу щыт. Джащ фэдэу Пшызэ шъолъыр тиIофшIэгъоу исхэм анаIэ нахь зытырагъэтырэ, кIэщакIо зыфэхъухэрэ Iофтхьабзэхэр зэхафыхэзэ ашIынэу, ахэм опытышIоу аIэкIэлъым кIырыплъынхэу пшъэрылъ афишIыгъ.


Открытый урок на тему: "Адыгский фольклор" Хачемизова Ф.К. скачать doc\nОткрытый урок на тему: "Адыгский фольклор" Хачемизова Ф.К.\n1оныгъом и 12 – м тиеджап1э щымэфэк1ыгъ. Тыркуем къик1ыхи студентхэр къытфэк1огъагъэх. Мурадэу ахэмэ я1агъэр яныдэлъфыбзэк1э зэрэгущы1эхэрэр, урокхэр зэрэк1охэрэ алъэгъунэу ары, адыгэ нэмык1 зыч1эмыс еджап1эм еплъынэу фэягъэх.\nХьак1эмэ ягъусагъэх Адыгэ Хасэм и1офыш1эу Д. Къэплъан, Ламыкъо Эдик … ежь студентмэ як1элэегъаджэхэр… Тигуапэу еджап1эм къедгъэблагъэхи адыгэбзэ урокым ч1этщагъэх. Хьак1эмэ алъэгъунэу фэягъэх урокым к1элэеджак1омэ 1оф зэраш1эрэр, ягущы1ак1э зэхахынэу .\nНэшъулъэщэ Саудэт Нурбиевнэм темэу ыштагъэр – к1эджык1ыжьыныр ары .Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъомэ ауж къины1оми – аш1эрэр ащ къэк1ыжьыным пае 1офш1эн зэмыл1эужыгъохэр урокым щигъэфедэзэ урокыр к1уагъэ: зэхэфынхэр , правилэхэр разделэу грамматикэм и1эхэр ащ къагъэк1ыжьыгъэх, жабзэм яхэгъэхъон 1оф даш1агъ. Урокыр –урок зек1ом фэдэу гъэпсыгъагъэ. Хьак1эми аш1огъэш1эгъонэу къыхэлажьэхэзэ урокыр гъэш1эгъонэу ригъэк1ок1ыгъ.\nАщ ыуж тихьак1эхэр «Хьак1эщым» едгъэблэгъагъэх. Хьак1эщыр зиеу Хьак1эмыз Фатимэ нэгуш1оу къапэгъок1и и1офш1агъэхэр къафи1отагъ, къаригъэлъэгъугъ. Хьак1эщыр дахэу зэ1ухыгъэу, ыжъырэ 1эмэ- псымэхэу ч1этыхэр зыплъэгъук1э , лъэхъэнэ чыжьэ горэм ухэт ош1ош1ы. К1элэеджак1охэм музей ц1ык1у зэхащагъэу щыт. Этнографическэ кружокэу «Хьак1эщ» зыфи1орэм и1офш1ак1э къагъэлъэгъуагъ, бзэмрэ хабзэмрэ зэрэзэрагъаш1эрэр. Сабыйхэм 1уры1упчъэхэр , усэхэр , къэгъэлъэгъон ц1ык1ухэр къаш1ыгъэх. Адыгэбзэ жэбзэ къабзэк1э зэрэгущы1эхэрэм, чанэу, 1упк1эу, сабыйхэм абзэ ек1ол1эк1э зэфэшъхьафхэр агъэфедэхэзэ зэрэгущы1эхэрэм тихьак1эхэм лъэшэу агу рихьыгъэх ык1и ахэмэ яхъопсагъэх.\n1энэ хъураем къедгъэблагъэхи, щай ешъогъум Хьаткъо Сусанэ Кимэ ыпхъум тиеджап1э ихъишъэ къафи1отагъ, адыгабзэм ехьыл1эгъэ 1офыгъоу ти1эхэрэм къатегущы1агъ.\nЕджап1эм ипащэ игуадзэ Кубэщыч Сусуннэ Кимэ ыпхъум еджап1эм гъэхъагъэу и1эхэр къафи1отагъ.\nЛамыкъо Эдик ыгу етыгъэу, амалэу и1эмк1э еджап1эм къызэрэде1эрэри къафи1отагъ.\nТихьак1эхэр разэу, гуш1охэу, къытэхъуапсэхэу дгъэк1отэжьыгъэх. Мыщ дэжьым зэк1эми къагурэ1о хэтрэ ц1ыфи, сыд фэдэ лъэпкъи уиныдэлъфыбзэ зэрэпш1эн фаер , мэхьанэу и1эр. Лъэпкъым ыпсэр бзэмрэ хабзэмрэ.\nСкачать 17.12 Kb


ТхылъеджапIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэх — Адыгэ макъ\nТхылъеджапIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэх\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо Думэ и Комитетэу физическэ культурэм, спортым, зекIоным ыкIи ныбжьыкIэ Iофхэм афэгъэзагъэм хэтэу Хьасаныкъо Мурат Iофтхьабзэу «Русская классика — библиотекам» зыфиIорэм тегъэпсыхьагъэу Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ тхылъеджапIэ джырэблагъэ щыIагъ.\nЗигугъу къэтшIыгъэ Iофтхьабзэм изэхэщакIор Урысые политикэ партиеу «Единая Россия» зыфиIорэр ары.\nХьасаныкъо Мурат тхылъеджапIэм къызэкIом пстэуми апэу тхылъыкIэхэр аритыгъэх тхылъеджапIэм ифонд халъхьанхэу ыкIи республикэм имуниципальнэ тхылъеджапIэхэм атырагощэнхэу.\n— ТхылъеджапIэхэм IэпыIэгъу ятыгъэныр мы партием шэны фэхъугъ. Къоджэ ыкIи къэлэ тхылъеджапIэхэм ащ тетэу тхылъхэр заIэкIагъахьэхэрэр илъэси 10-м ехъугъ. Ахэм ахэлажьэх депутатхэр, партием хэтхэр, общественнэ организациехэм ялIыкIохэр, Iофым ыгъэгумэкIырэ пстэури. Ащ, Iо хэлъэп, шIуагъэ къеты, — хигъэунэфыкIыгъ депутатым.\nАщ нэужым Хьасаныкъо Мурат Лъэпкъ тхылъеджапIэм ипащэу Къыкъ Беллэ игъусэу тхылъеджэпIэ залыр, темэ зэфэшъхьафхэмкIэ отделхэр къыплъыхьагъэх, тхылъхэр зэраIыгъхэрэм, нэбгырэ мин пчъагъэу къычIахьэхэрэм яфэIо-фашIэхэр зэрагъэцакIэхэрэм зыщигъэгъозагъ.\nЛъэпкъ тхылъеджапIэр краеведческэ, методическэ, культурнэ гупчэ анахь инэу зэрэщытыр, ащ нэмыкIэу республикэм ит тхылъеджэпIи 143-мэ IэпыIэгъу зэрафэхъурэр М. Хьасаныкъом джыри зэ нахь нафэ къыфэхъугъ.\n— Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мы тхылъеджапIэм ыкIи нэмыкI тхылъеджапIэхэм мылъкумкIи, техникэмкIи, щылажьэхэрэмкIи яIофшIэн нахь тэрэзэу зэхэщэгъэным ынаIэ тырегъэты, цIыфэу къычIахьэхэрэм яшIоигъоныгъэхэр, шIуагъэ пылъэу ягухэлъхэр гъэцэкIагъэ хъунхэм пае ящыкIэгъэ амалхэр зэкIэ арагъэгъотых.\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идеутат иIэпыIэгъу.\nПредыдущая Хьисапыр атыгъ\nСледущая ЯшIуагъэ арагъэкIыгъ


Препарат Л-аспарагин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-аспарагин: инструкция по применению, цена, описание.\nПорядок отпуска препарата Л-аспарагин\nЛ-цистин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-треонин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-пролин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-лейцин: инструкция по применению, цена, описание.


ЖъоныгъуакIэм и 21-р - шъыгъо маф »\nЖъоныгъуакIэм и 21-р - шъыгъо маф\nТемыр Кавказым итарихъ 1864-рэ илъэсым аухыгъэ Кавказ заор хъугъэ-шIэгъэ анахь тхьамыкIэгъошхоу зэрэхэхьагъэр илъэс къэси жъоныгъуакIэм и 21-м тыгу къэтэгъэкIыжьы.\nИлъэсипшI пчъагъэхэм къакIоцI лъыгъэчъэ заоу кIуагъэм нэбгырэ минишъэ пчъагъэ хэкIодагъ. Адыгэхэм янахьыбэ егъэ-зыгъэ IофкIэ IэкIыб къэралыгъохэм кощын фаеу хъугъагъэ. Мы хъугъэ-шIагъэхэм лIэужхэм агухэм мыкIыжьыщт тыркъохэр къатыранагъэх.\nБлэкIыгъахэм тэ тыхэIэзыхьажьын тлъэкIыщтэп, ау ащ десэ къыхэтхын фае. Ахэм зэу ащыщ мамырныгъэмрэ зэгурыIоны-гъэмрэ нахь лъапIэ зэрэщымыIэр къыдгурыIоныр. ЦIыф лъэпкъыбэ зыщыпсэурэ, диныбэ зыщалэжьырэ тирегион изыпкъитыныгъэ фэлэжьэрэ лъэныкъо пстэури къыдэтлъытэзэ, тыфэсакъызэ сыд фэдэрэ унашъуи тштэн фае.\nЗэкIэ дунаим щыпсэурэ адыгэхэм лъэпкъым ыбзэ, икультурэ, ихэбзэзэхэтыкIэхэр къэгъэнэжьыгъэнхэмкIэ ягугъапIэ зэрапхырэр Урысые Федерацием хэхьэрэ Адыгэ Республикэр ары, ащ фэдэ пшъэрылъэу тиIэр зэрифэшъуашэу дгъэцэкIэн фае.\nКавказ заом хэкIодагъэхэр тыгу къэдгъэкIыжьыхэзэ, рес-публикэм тапэкIэ къырыкIощтым тегупшысэн фае. ТичIыгу гупсэ нахь кIэракIэ хъуным, тисабыйхэр ыкIи ахэм къакIэхъухьащтхэр насыпышIонхэм апае лъэпкъхэм азыфагу илъ зэфыщытыкIэшIухэр нэкум фэдэу къэтыухъумэн фае.\nТичIыпIэгъу лъапIэхэр, шъуиджэныкъо машIо егъашIи орэмыкIуасэ, шъуигупсэхэм яшIулъэгъу шъущэрэмыкI, зэдытиунэм сыдигъуи щыIэкIэшIурэ мамырныгъэрэ ерэлъ!\nАдыгэ Республикэм и Президентэу\nТарихъыр тщыгъупшэщтэп, мамырэу тыпсэущт\nРеспубликэ общественнэ движениеу Адыгэ Хасэм урыс-кавказ заор заухыгъэ мафэр илъэс къэс хегъэунэфыкIы. Лъыгъэчъэ заоу тичIыгу илъэси 100-м нахьыбэрэ щыкIуагъэр тарихъым егъашIи хэкIокIэщтэп.\nЛъэпкъ гъэкIод заоу пачъыхьэм къытишIылIэгъагъэм къыпкъырыкIэу адыгэхэр итэкъухьагъэхэу хэгъэгу 50-м къехъумэ ащэпсэухэрэми ячIыгу, бзэр, культурэр къагъэнэжьыгъ. Непэ адыгэхэр мамырэу щыIэх, лъэпкъэу къыддэпсэурэмэ зэфыщытыкIэшIухэр адытиIэх.\nАдыгэ Республикэм икъэралыгъо гъэпсыкIэ дгъэпытэным, къыткIэ-хъухьэрэ лIэужхэм тарихъыр куоу ашIэным, зэкъошныгъэр агъэлъапIэзэ янеущрэ мафэ нахьышIу хъуным фэшI урыс-кавказ заом инэкIубгъохэр тщыгъупшэхэ хъущтэп.\nЖъоныгъуакIэм и 21-м Мыекъуапэ щыкIощт зэхахьэм республикэм иIэшъхьэтетхэм, лъэпкъэу къыддэпсэухэрэм ягъусэу Адыгэ Хасэр хэлэжьэщт.\nАдыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп\nОпубликовал administrator, 21-05-2007, 20:33. Просмотров: 2532\n– Адыгэ Республикэм икъэлэ шъхьаIэ Шъыгъо-ШIэжьыр щыкIуагъ\n– Урыс-Кавказ заом фэгъэхьыгъэ гукъэкIыжь зэхахьэ Тахъутэмыкъуае щыкIуагъ


Раскоп на месте старого дома.(Продолжение)))\nАвтор Тема: Альбомы, монетники и листы для монет, Монетники от 90р., листы от 19р. (Прочитано 20298 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (94.46 кБ, 500x500 - просмотрено 265 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (160.42 кБ, 500x500 - просмотрено 96 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (37.4 кБ, 500x500 - просмотрено 238 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (76.79 кБ, 800x600 - просмотрено 137 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (87.54 кБ, 1019x768 - просмотрено 173 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (16.91 кБ, 1024x273 - просмотрено 132 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (41.03 кБ, 1024x366 - просмотрено 160 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (54.31 кБ, 500x500 - просмотрено 134 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (64.38 кБ, 1024x350 - просмотрено 150 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (15.6 кБ, 500x500 - просмотрено 124 раз.)


ЦIыкIухэзэ агъасэх — Голос Адыга\nРедактор 19.11.2019 19.11.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКъуаджэу Псыбэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Хьалыжъый» зыцIэм сабыйхэу къыращалIэхэрэр зэгурыIожьхэу, зэрэгъэчэфхэу зэхэтых.\nКIэлэпIухэр ахэм зышъхьамысыжьхэу апылъых. ШIэныгъэ зэфэшъхьафхэм зэрахащэхэрэм нэмыкIэу, дунаеу тыкъэзыуцухьэрэм нэIуасэ фашIых, адыгэ лъэпкъ культурэр арагъашIэ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипащэу Алалэ Хъарет къеIуатэ:\n— КIэлэцIыкIухэр къызхэкIыгъэхэр, ахэм лъапсэу яIэр, якультурэ зыфэдэр ядгъэшIэнэу тыпылъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм этнографическэ къогъупэ щызэхэтщагъ. Ащ сабыйхэм лъэпкъыбзэр, культурэр, ыкIи шэн-зекIуакIэхэр ащятэгъашIэх. КIэлэцIыкIухэм адыгабзэм, адыгэ быракъым, лъэпкъ шъуашэм афэгъэхьыгъэхэ мэфэкIхэу зэхатщэхэрэр якIасэх. Адыгэ кIэлэцIыкIухэм язакъоп ахэр зышIогъэшIэгъонхэр, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къахэкIыгъэхэми хэбзэ-зэхэтыкIэхэр зэрагъашIэх.\nБэмышIэу Ацумыжъ Маринэ, Мария Корниенкэм, Кобл Иринэ къагъэхьазырыгъэ тхьамафэу адыгэмэ якультурэ фэгъэхьыгъэр рагъэкIокIыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ адыгэ шъуашэхэм нахь благъэу нэIуасэ афашIыгъэх, адыгэ къашъохэр къызэрэпшIыщтхэр арагъэлъэгъугъэх, адыгабзэкIэ орэдхэр къаIуагъэх.\nАдыгабзэм ибаиныгъэ зыфэдэр къафиIотэнэу ыкIи адыгабзэкIэ тэрэзэу гущыIэхэу аригъэшIэнэу къоджэ еджапIэм адыгабзэр щязыгъэхьырэ кIэлэегъаджэу Шъхьэлэхъо Нэфсэт бэмышIэу еджапIэм къырагъэблэгъэгъагъ. ЗэIукIэр гъэшIэгъонэу кIуагъэ, сабыйхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъуагъ.\nПредыдущая Фестивалым зыкъыщагъэлъэгъуагъ\nСледущая Джыри зы текIоныгъ


УсакIом илэжьыгъ — Адыгэ макъ\nЛIыхэсэ Мухьдинэ къоджэ лэжьакIу, къоджэ усакIу. ИгъашIэ, иIофшIэн, ищыIэкIэ-псэукIэ къызщыхъугъэ ыкIи ублэпIэ еджапIэр къызщиухыгъэ, джы къызнэсыгъэми зыщыпсэурэ икъоджэ гупсэу Хьалъэкъуае епхыгъэх.\nПкIыхьалъыкъуае дэт гурыт еджапIэр къыухыгъ. Ащ ыуж, кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр зызэрегъэгъотым, а еджапIэм илъэс 20 фэдизрэ Iоф щишIагъ, ипэщагъ. Зыщыщ Теуцожь районым инэмыкI чIыпIэхэм ащылажьэуи къыхэкIыгъ. Пстэумэ анахь IофшIэгъэ иныр, анахь мэхьанэ зиIэр адыгэ литературэмрэ искусствэмрэ ахилъхьагъэр ары. Поэтэу, драматургэу, композиторэу ащ игъашIэ къехьы. А лъэныкъохэмкIэ гъэхъагъэу иIэхэми осэшхо къафашIыгъ: «Отличник народного образования», «Лауреат Всесоюзной литературной премии Ленинского комсомола», «Лауреат Государственной премии Адыгеи в области литературы и искусства» зыфиIорэ щытхъуцIэхэр къыфагъэшъошагъэх. НэмыкI шIухьафтынэу къырапэсыгъэри макIэп. Ахэр къыгъэшъыпкъэжьхэу, ыгукIэ афэщагъэу, афэгумэкIэу непи литературэм, искусствэм, культурэм афэлажьэ.\nЗыригъэжьагъэри лIэшIэгъуныкъом къехъужьыгъ. Джыри гурыт еджапIэм чIэсыгъ иапэрэ пьесэ цIыкIоу «Файзэт иорэдхэр» зыфиIорэр адыгэ радиомкIэ къызатым. Илъэс 40-р тешIэжьыгъ иапэрэ тхылъэу «Гугъэм илъагъу» зыфиIорэр къызыдэкIыгъэми. Ахэм усэхэр, орэдхэр, драматическэ произведениехэр, поэмэхэр зыдэтхэ тхылъ зэфэшъхьафыбэ къакIэлъыкIожьыгъ. Произведение зэхэугъоягъэхэр зыдэт тхылъышхо — тхылъ Iужъухэу «Усэхэмрэ орэдхэмрэ» (2003), «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» (2005), «Псэм ылъапсэхэр» (2019), урысыбзэкIэ «На сквозняке веков» (2010), «Избранные произведения» (2016) зыфиIохэрэри къыдэкIыгъэх. А пстэумэ зэфэхьысыжь инхэр пшIынхэм, лъапсэмрэ шъхьапэмрэ узэдяплъыным уфакъудыи.\nАпэрэ усэу ытхыгъэхэмкIэ ЛIыхэсэ Мухьдинэ зэрыкIощт лъагъор къэшIэгъоягъ. Дунаим, уахътэм, цIыфым язэфыщытыкIэ анахь гурыIогъуаехэм, къэубытыгъуаехэм нахь зыфащагъэу, «авангардизм» зыфиIорэм нахь зыфикъудыеу, гупшысэ куур тамыгъэ горэхэмкIэ нахь агъэунэфэу тхэхэри усакIохэм ахэтыгъэх. Ащ фэдэ художественнэ зэфэхьысыжьым илъэныкъо горэхэри ащ зыхимыщагъэхэу щытэп. Ау ащ ипоэтическэ гупшысэ тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, ащ ицIыф шэнхэм, зэфыщытыкIэхэм япхыгъагъ. ЛIэшIэгъухэр, илъэсхэр, мафэхэр, такъикъхэр шъо зэфэшъхьафхэмкIэ тигъэлъэгъунхэм пылъыгъ, тизэхашIи тигупшыси ащкIэ къеушъэ. Гухэлъ шъхьаIэу къыдэхъу шIоигъоу зыкIэхъопсырэр усэ заулэхэм занкIэу къащеIо. Ащ фэд, гущыIэм пае, «ХэкIырэм фэдиз хэмыхъожьмэ» зыфиIорэр:\nСыщыIэзэ гур сымытышъумэ,\nСигъашIэ хъунба пкIэнчъы.\nЛIыхэсэ Мухьдинэ иапэрэ тхылъ цIыкIоу «Гум илъагъу» зыфиIорэм къыщыкIэдзагъэу усэ зэфэшъхьафхэр — «Опсэу, сичыл», «Сикъоджэ цIыкIу», «Адыгэ къуадж», нэмыкIхэр къыхиутыгъэх. Илъэсхэм, уахътэм ялъытыгъэу гупшысэм зехъожьыми, иусэ-гупшысэмэ янахьыбэр къуаджэм епхыгъ — къуаджэр, лэжьакIор, губгъор, ахэм язэфыщытыкI, нэмыкIхэм. Зэхэфыгъуаеу губгъом шIоигъор, мэкъумэщышIэмрэ губгъомрэ зэсэжьынхэ, зэрэшIэнхэ, зэгурыIонхэ фаеу елъытэ усакIом. («Узэсэн фае»). Ащ изакъоп, къуаджэр зэхэпшIэным, ирэхьат къыбгурыIоным пае гу шъхьаф ищыкIагъ, сыда пIомэ мыщ\nЛэжьыгъэр зэхехы, — щетхы усэ шъхьафэу «Гу шъхьаф ищыкIагъ» зыфиIорэм. Джары къуаджэм ибжыхьи, игъатхи, иогъуи, иошIуи, итыгъи, иощхи усакIом игупшысэ ренэу зыкIыхэлъхэр. Бжыхьэ ощхым зыгу риутыгъэ мэкъумэщышIэу мэфэ ошIум кIэхъопсырэм ыгу къигущыIыкIэу щиIощт «Уимэфэ ошIу» зыфиIорэ усэм:\nЩыIэп нахь Iазэ.\nНэмыкI усэу дунаим имыхъо-мышIэ оелэ мафэм фэгъэхьыгъэм «Ощх шIуцIэхэр» ыIуи еджагъ:\nКъещхых ощх шIуцIэхэр\nМэзыри лъапцI… — Джащ фэдэ гумэкIхэр «Огъу маф» зыфиIорэми хэлъ.\nОщхым иобраз лъэныкъуабэу, шъо зэфэшъхьафыбэу ЛIыхасэм иусэмэ ахэт, шIокIыпIэ имыIэуи ар шIуцIэ зэпытэп. Тыгъэр къепсы пэтзэ, ощх тIэкIуи къещхэу къыхэкIы. Ащ идэхагъи загъорэ къеубыты тхакIом. Ащ фэд «Тыгъэ ощх» зыфиIорэр:\nАу дунаир, чIыгур, мэкъумэщышIэр, лэжьыгъэр зэрэзэпхыгъэхэм къапкъырыкIырэ философскэ гупшысэр мы ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм анахь чыжьаIоу макIо, лъапсэхэри нахь куоу хэхьэх. Щысэу къэбгъэлъэгъон плъэкIыщтыр макIэп. Анахьэу ар нэрылъэгъу къыпфэзышIыщтхэм ащыщ тхылъэу «Жъогъо Iапчъэр» къызэриублэрэ усэу «Силэжьыгъац» зыфиIорэр. Ипэублэ шъыпкъэм Ф. М. Достоевскэм игущыIэхэр тыгу къегъэкIыжьых: «Лэжьыгъацэр мыкIодмэ, мышъумэ, чIым къыхэкIыщтэп». Гурышэ лъагъоу усакIом хихырэм а гущыIэхэм татыращэ. Лэжьыгъацэм ежь ыпсэ етышъ, ежь фэдэу цишъа, шъэ заула тетэу гъэжъуашъхьэ, натрыфышъхьэ, коцышъхьэ ычIыпIэ къырегъэуцо. Лэжьыгъэцэ цIыкIури уеплъымэ, зи кIоцIымылъыхэ фэд. Ау сыд фэдиз кIуачIа ащ иIэр! Мин, миллион пчъагъэу, нахьыбэу зэхахъомэ, хьаджыгъэу, хьалыгъоу, пIастэу цIыфым игъомыл. Сыд фэдизрэ лэжьыгъэцэ заулэм цIыфыр гъэблэ хьадэгъу чIыпIэ рищыжьэу къыхэкIыгъ. Ежьыри чылапхъэу чIым хэлъ зыхъукIэ сыд фэдизрэ кIодыпIэ чIыпIэ ифэра! Зэ фабэр фимыкъоу, зэ ощхыр имакIэу, е тIури къебэкIымэ игъонэмыс чIыгум хашIыхьэу. КъыхэкIыгъахэми ащ нахь къин макIа ылъэгъурэр?\nСэшIэ, къин укъэкIыныр!\nТыгъэр къыоплъымэ щтагъоу\nХьылъэ тичIы утетыныр.\nА цIыф дэдэу ежь ыпсэ хилъхьэзэ лэжьыгъэр къэзыгъэкIыгъэм ифэмыфыгъэкIэ, ишъхьахынагъэкIэ а чылапхъэм ылъапсэ чIыгум хэкIодэжьэуи, е игъом Iуамыхыжьымэ а чIыгу дэдэм хэтэкъожьмэ, къыкIэлъыкIорэ илъэсым къашIокIыжьэуи, техьэхэмэ раупкIыжьэуи къыхэкIы. ЦIыф насып тхьапш ащ ебгъэпшэн плъэкIыщтыр. А къин пстэур къызэпичызэ, сыд фэдиз кIуачIа, амала, тыгъа, фаба, шынэгъакIа, пытагъа, шъэбагъа а лэжьыгъацэм зыхищэрэр къыкIэлъыкIорэ илъэсым чылэпхъацэ хъужьынышъ, ежь ыпсэ хилъхьэзэ, фэдэ пчъагъэкIэ цIыфым къетэжьыным пае.\nДжа пстэур гукIэ, шъхьэкIэ зэхыуигъашIэзэ усакIом исатырхэр кIещых. КъыгурэIо улэжьыгъэцэныр, учылэпхъэныр, чIыгум укъыхэкIыгъэми жьыбгъэм уIэкIэкIыныр, тыгъэм зыдэбгъэзэныр зэрэмыпсынкIэхэр. Чылапхъэр хилъхьэзэ гъэсэпэтхыдэр кIэлъеIо: «ШIомыкIэу чIыгур тшIошIыгъэми, / УчIэмыкI ыбгъэгу хьалэл». УсакIом игупшысэ зыдакIорэр къэшIэгъуаеп: шIум, дэхагъэм, гукIэгъум афэлэжьэрэ, ежь фэдэм инасып, ихъяр, идахэ, икъин дэзыIэтырэ, цIыфыгъэм, лIыгъэм, зэфагъэм апае зыпсэ зыгъэIылъыным фэхьазыр цIыфыр лъэпкъымкIэ лэжьыгъац, чылапхъ:\nСэ сидэхагъи а губгъом,\nШъухаслъхьэ къэси сыжъудалIэ,\nЛэжьыгъацэм игугъу ышIы зыхъукIэ усакIор джыри нахь чыжьэу маплъэ, нахь куоу чIэIабэ. Лъэпкъ культурэм идунэе фестиваль ылъэгъоу, «Тятэжъмэ яорэдхэр» зэхихы зыхъукIэ, ащ игупшыси гугъэ ин хэлъ: «Чылапхъэ тиI! Чылапхъэ щыIэмэ, / Къэхъун ари езыутыжьын». А гущыIэхэр къызыхэтхыгъэ усэу «Чылапхъэ хъужьыщт орэдхэр» зыфиIорэм икIэух сатыриплIымэ гупшысэ шъхьаIэр къагъэпытэжьы:\nЛъэпкъым псэм щыщэу\nЛъым хэлъэу къэнэжьых,\nА лъэпкъ гумэкIыр шъхьафэу, кIэгъэтхъыгъэу усэ макIэп зыпхырыщыгъэр. Ахэр зы чIыпIэ иубытэгъуаехэу, Iофыгъуабэмэ алъыIэсхэу, лъэхъэнэ чыжьи охътэ благъи къызэлъаубытэу гъэпсыгъэх. Адыгэгур къызэрэтеорэр щагъдыим ичъэ макъи щызэхэпхыщт, лъапсэхэр къызыщежьэхэрэм алъэIэсыжьых, адыгэ гущыIэм, адыгабзэм, адыгэ шхыным, адыгэ пщынэм, нэмыкIыбэхэм ядунай ухащэжьы. Адыгэ шхыным иIэшIугъэ къэпшIэным пае, адыгэ Iани, адыгэ шхакIи ищыкIагъэхэу, гъомлапхъэу лъэпкъым ылъ хэхьагъэм ащ ихабзи ыбзи къыгъэнэжьыгъэхэу усакIом елъытэ («Адыгэ шхыныр»).\nАщ къыгурэIо лъэпкъым итыгъуаси инепи гушIогъо закIэу зэрэзэхэмылъыр. «Адыгэгур» зыфиIорэ усэм гъэшIэ гъогоу лъэпкъым къыкIугъэм, зэгорэм ар лъэшэу зэрэщытыгъэм щырыплъэжьыгъ, гушхоныгъэ зыхэлъ зэфэхьысыжь ышIыгъ:\nАу ащ пыдзагъэу непэ зыгъэгумэкIырэ упчIэ инхэр зэкIэ къегъэущых:\nАу а гъогум\nЛIыхэсэ Мухьдинэ иусэхэр мэкъумэщышIэм чIыгур зэрилэжьырэм фэдэу елэжьых. Ахэм Iоф зэрадишIэрэм фэгъэхьыгъэ гурышэ зэфэхьысыжьхэу тхылъмэ ахэгощагъэр бэдэд. Ахэр зэпхьылIэжьхэмэ, поэмэ псауи икъун. Марыба чыжьащэ умыкIоуи иаужырэ тхылъ угъоигъэу «Псалъэм ылъапсэхэр» зыфиIорэм дэт усэ заулэхэм ацIэ къепIоми икъун: «Сигубгъу», «ЛэжьакIор», «IэшIагъэр», «ГумэкI-гупшысэхэр», нэмыкIыбэхэри.\nУсакIом зэриIорэмкIэ, усэ хъугъахэм гъатхэм ымэ IэшIуи, гъэмафэм ифаби, кIымафэм ичъыIи, бжыхьэм идэхэгъуи зэкIэ зыхищагъ. Загъорэ тыгъэ нэбзыйхэри къыхэжъыукIых. Джаущтэу тIэкIу-тIэкIузэ дунэе псаур усэм къыхахьэу регъажьэ. ИI ащ фэди «Зэрэдунаеу усэм хэсэщэ» ыIоу.\nДжащ фэдэзэ, поэмэ кIэкI псау пIоми хъунэу произведение шъхьаф «Усэр» еIошъ етхы. Ыпэрэ усэ бгъузэ кIэкIхэм ахэкIышъ, иуси иадыгабзи ащ пытэу щызэпхыгъэхэу егъэпсы:\nСигъашIи макIэп —\nЖэкIэфы хъужьыгъэ гупшысэр.\nНым фэдэ къабзэу\nАдыгабзэм фэгъэхьыгъэ усэхэу «Ихахъо сыдэгуIэ», «Къагъоты сыгу зыдэщыIэр» зыфиIохэрэр, фэшъхьафхэр\nУсакIомкIэ гущыIэр зэпыгъэщэгъуаеп, макъэр зыпкъ ригъэуцон, чэщ реным егупшысэмэ, гуми сурэт горэ ышIын. Ау «Сиусэ» зыфиIорэм къызэрэщиIоу, макIэ къызэрэхэкIырэр пчэдыжьым къэущыжьмэ иусэ «псэ тIэкIу къысэтба, псэ!» ыIоу къемыдэожьэу. Арышъ, лэжьакIор пкIахэмэ шIуанэр чIимыдзыжьэу зыгорэм зэрэриусэижьырэм фэд ежьыри:\nА пстэуми язакъоп. Гупшысэу, хъугъэ-шIагъэу иусэхэм ахищэрэр бэ. Иапэрэ тхылъ цIыкIоу зыцIэ къетIуагъэми уащыIукIэщт общественнэ, гражданскэ, патриотическэ макъэхэр къызхэIукIыхэрэм. Ахэр усакIом ихэгъэгу, ихэку, икъуаджэ афэгъэхьыгъэх, адыгагъэм, цIыфыгъэм, ным идахэ уахэзыщэхэрэри ахэтых. Мары, гущыIэм пае, ным иIэшIугъэ зылъыIэскIэ «Сыкъыпфэсакъы» зыфиIорэм къыщиIорэр:\nФилософие гупшысэ къинхэу, куухэу непэрэ щыIэкIэ зэпыщытым хэлъхэм якъызэIухын Мухьдинэ псынкIэ къыфэхъурэп. Сыда пIомэ а дунаир тIоу, щэу, нахьыбэу гощыгъэ, ахэр зэпыщытхэуи къыхэкIы. Ар усакIом итхыгъэхэм бэрэ ащызэхэошIэ. ЦIыфымрэ чIыгумрэ зэдиштэхэу къызщыхэкIырэм усакIом бэрэ кIегъэтхъы ахэм зэрямызакъор, тыгъэри, мазэри, жъуагъохэри ахэм къызэряшIэкIыгъэхэр, а пстэур хэмытэу цIыфыри, чIыгури щыIэнхэ зэрамылъэкIыщтыр, гъуни нэзи зимыIэ дунаимрэ уахътэмрэ ахэр зэращызэпхыгъэхэр. Джары ахэм алъапсэхэр чIыгум зэрэхахьэхэрэр, аущтэу щымытыми зэрэкIодыщтхэр усэ зэфэшъхьафхэм зыщыщакIигъэтхъырэр. Ащ рипхызэ, гъэшIэгъонэу къызэIуехы цIыфым, лъэпкъым алъапсэхэр чIыгум зэрепхыгъэхэм дакIоу гъэшIэ гъогоу къыкIугъэм, илъэс минхэм зэригъэуIугъэ зэфэхьысыжь кIэн инхэм, шэн-хэбзэ хэхыгъэхэр зэрахэлъхэр, ахэр щыбгъэзыенхэ зэрэумылъэкIыщтыр. Ар къызэрэбгъэшъыпкъэжьын плъэкIыщт усабэхэр иаужырэ тхылъ угъоигъэ инитIоу «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» (2005), «Псэм ылъапсэхэр» (2019) зыфиIохэрэм адэбгъотэщтых. Ащ фэд «ЛIэшIэгъумэ яжьызэпео» усэри. Ащ мырэущтэу къыщеIо:\nПсэ цIыкIур егъэчэрэзы.\nМафэ къэс зэпымыоу къысэджэ:\n— СыолъэIу, сымышI сымаджэ.\nАры шъхьае, джащ фэд дунаир, зэфэмышIу-зэшIоIугъэу тетыр бэ. Емрэ шIумрэ узахищэкIэ, ахэр зэрэзэбэнхэрэр нэрылъэгъу къыпфешIы. АхэмкIэ ушъагъэ «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» зыфиIорэ тхылъыри. Ау угу къэзыгъэшIун\nЦIыфым тыгъэр ыгощырэп.\nУсэ заулэкIэ улъыкIуатэмэ, «Силажьэр» зыфиIорэм мыщ фэдэ гупшысэ-\nхэм уащыIукIэщт: «Нахьыбэ згъотмэ, Симылъкуи хахъомэ, ГумэкIми хахъо. ЦIыфыгур нахь лъэшэу кIэсэшIэ, ЦIыфыгум хэмыхъоу ГъашIэм хэхъона? Силажьэр чIыгум къыздешIэ». Ащ пыдзагъэу усакIом къызэIуехы баиныгъэмрэ цIыфыгумрэ зэрэзэпхыгъэхэр. Нахьыбэ бгъоты къэси цIыфыгум иIофшIэни нахь хэхъо, ащ къыхэкIэу ищыIэныгъи егъэкIэкIы. «ГъуаткIор» усэ кIэкI, ау а пстэур гъэшIэгъонэу тхакIом къыщызэIуехы. УпчIи къегъэуцу: тэлъэгъуа псы гъуаткIом фэдэу гур зэригъукIырэр?\nУсакIор къэуцу имыIэу ащ фэдэ упчIэмэ алъэхъу. Ар «Тэгугъэ», «ЦIыфым пае унэ», «ЩыI лъагъо», «Дунаир зэхапшIэмэ», «Шъыпкъагъэм игъогухэр», «Гум къыщежьэрэ нэпсхэр» зыфиIорэ усэхэм, нэмыкIыбэхэми уяджэмэ, нэрылъэгъу къыпфэхъу. Ахэм къащытэджырэ упчIэхэм яджэуапхэр ахэбгъотэщтых нэмыкI усэхэми. Мыщ дэжьым зигугъу къыщыпшIын плъэкIыщтыр макIэп: «Рэгъуазэ», «Зыфаер ыгъотмэ», «Нахьыбэ егъашIэ», «Огум инэплъэгъу», «ЦIыфэу шIулъэгъу зымышIэрэр». Аужырэр къыдэплъытэжьмэ, гучъыIэхэри, густырхэри, шIум е ем фэшъхьаф зымылъэгъухэрэри ахэтых.\nГустырымрэ гучъыIэмрэ уатегущыIэныр Iоф кIыхьэ-лыхь. ХэбгъэунэфыкIымэ хъущтыр гучъыIэр, Мухьдинэ зэриIоу, пцIым, жъалымагъэм нахь псынкIэу зэряпкIырэр ары. НэмыкI лъэныкъо гъэшIэгъони къыхегъэщы усакIом: «ШIулъэгъуныгъ» зыфаIорэр зымышIэрэ цIыфыгухэри щыIэх. Ар къызщыриIотыкIырэ усэми ебгъукIогъуай:\nДжыри усэ мыхъугъэ гупшысэр,\nСыфэсакъзэ, аркъэнэу сэщыхьэ.\nГъэтхэ огум жъуагъохэм ащэхьэ.\nКъысэхъуапсэ, ау къыфэIошъурэп.\nГоо IофкIэ кIэнэкIалъи сишIын.\nАу шIулъэгъум цIыфым къыритырэр\nЗэхишIэшъурэп. Сыдэу зишIын?\nГупшысэ куу хэлъ нэмыкI усэу «Шъыпкъэм илъагъо» зыфиIорэм. ЫIэшъхьитIукIэ ылэжьырэм ифедэу Тхьэм къыритыжьырэм итхъагъо мэбагъо, зэрэцIыфыри зыдешIэжьы. Джары гушхоу къызкIиIорэр:\nЧIыгу хьалэлыр сэлэжьы.\nА гупшысэр лъигъэкIуатэзэ, гумрэ псэмрэ язэфыщытыкIэ, ахэр нэм ымылъэгъурэ Iудэнэ псыгъожъыекIэ зэрэзэпхыгъэхэм лъэIэсы. Гур, гукIэгъур, цIыфыгъэр, хьилагъэр, ахэм къяшIэкIыгъэ гупшысэ къэубытыгъуаехэр апхырыщыгъэхэу, цIыфымрэ дунаимрэ язэфыщытыкIэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ уаригъэгупшысэжьэу усэ зэрыблэхэр Мухьдинэ ытхыгъэх. УсакIо джыри къэхъугъэпщтын ныбжьыкIэ шIулъэгъум, гум рихьыгъэ пшъашъэм кIалэр зэрэфыщытым, «шIулъэгъуныгъ» зыфаIорэм зэрэпсаоу алъымыIэсыгъэ. ЛIыхэсэ М. ахэм ахэкIыжьыгъэп, шIулъэгъу дахэм фэгъэхьыгъэу ытхыгъэри макIэп. Ащыщхэр гущыIэкIэ уалъыIэсыным нахьи, гукIэ, псэкIэ зэхэпшIэнхэм нахь уфекъудыи.\nДунаим усакIо къытехъуагъэпщтын ным, нэнэжъым, шыпхъум, шIу ылъэгъугъэ пшъашъэм ядахэ ымыIуагъэу. ЛIыхэсэ Мухьдини ахэм ахэкIыжьыгъэп. Бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу зы усэ нэмыIэми дэмытэу тхылъ гори къыдигъэкIыгъэп. Ащ фэдэ усэу ытхыгъэхэм янахьыбэр философие гупшысэмэ зэлъаIыгъ. Рэзэныгъэ ин ахэлъэу гъэпсыгъэх усэхэу «Сыкъыпфэсакъы», «Сыдэу дэгъу, тян», «ГукIэгъу» («ЛIэшIэгъумэ ашъохэр»), «Нышъор», «Ным игунахь», «Ным игукIэгъу», «Ныкъылъфыгъэр», «Бзылъфыгъэр» («Псэм ылъапсэхэр») зыфиIохэрэр. Мыхэр ным фэкIорэ гукIэгъу гущыIэ фабэхэмкIэ тхыгъэх. Лирическэ героир ренэу щагум дэтэу, унэм исэу ылъэгъунэу, ымакъэ зэхихы зэпытынэу фай.\nДжыри нахь «дахэу, нахь шъабэу къэIух «Сабый къэхъуфэ», «Ныкъылъфыгъэр», «Сабыим пае» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри. «Сянэжъэу Дадыу» зыфиIорэр, поэмэ псау пIоми хъунэу, ежь янэжъ шъыпкъэм фэгъэхьыгъ. Ащ ишIушIагъэ, игъомлэпхъэ IэшIу зылъымыIэсыгъэ Хьалъэкъуае дэсыгъэп. Ащ ыIэ зынэсырэ сабыир насыпышIо хъущтэу алъытэщтыгъэ. Ау щыIакIэр ренэу ащ фэдэ зэкIагъэп. «Нымэ ягъогу» зыфиIорэ усэм ахэмэ щыIэкIэ хьылъэу къызэпачыгъэм утырещэ. Унэпс къэмыкIоу уеджэн плъэкIырэп нэмыкI усэу «Сшыпхъу нахьыкI» зыфиIорэм. Ар дунаим зэрехыжьыгъэм егупшысэ зыхъукIэ, икIэлэцIыкIоу ибэу къэнагъэр зилъэгъукIэ ежь усакIоми ыгу къызэхахьэ.\nАщ фэдэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэмэ яшIулъэгъу зи къимыкIэу щыIакIэр зэраIэкIэкIырэр къащыреIотыкIы «Зыми имые бзылъфыгъэр», «СыбдэгущыIэ» зыфиIорэ усэхэм. НэмыкI усэу «УкIытэу ритэкъухьагъэр» зыфиIорэм пшъэшъэ ныбжьыкIэу иукIыти, идэхагъи, иIэдэби зымыгъэфедэшъугъэхэм усакIор зэряплъырэр къыщеIо. Ащи блэкIышъ, зидэхагъэ зыщэзэ, аркъ, тутын ешъозэ зищыIакIэ къэзыхьырэ пшъашъэхэми алъэIэсы.\nНэмыкI лъэныкъокIэ узэкIаубытэ бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу ЛIыхэсэ М. ытхыгъэ усэхэм, орэдхэм ащыщхэм. Анахьэу непэрэ щыIакIэм пшъэшъэ ныбжьыкIэхэр зэрехъулIэхэрэм зылъыIэскIэ, гур зыгъэцIыкIурэ сурэтхэр уапашъхьэ къеуцох. Ащ фэд, гущыIэм пае, «Неущ» зыфиIорэ усэр.\nНепэ тызхэт щыIэкIэ Iужъум къыздихьырэ мыхъо-мышIабэр ыгукIи ыпсэкIи къин къызэрэщыхъухэрэр зэхыуигъашIэу Мухьдинэ иусэхэм ахэтыр макIэп. Шъыпкъэ, ащыщхэр публицистикэм, гущыIэ лъэшхэм дахьыхых, ау уигупшысэрэ уизэхашIэрэ зезыщэрэ лъэныкъуабэхэм уащырехьылIэ. Ежь усакIори ахэм къапкъырыкIызэ, гупшысэрэ сатырэхэм, философие ин зыхэлъ лирикэм нахь зыфекъудыи. Ахэм къапкъырыкIыгъэх «ЛIэшIэгъумэ яжьызэпео» зыфиIорэм хэт гущыIэхэр:\nГур егъэпшъы, сымаджэ ешIы.\nАщ епхыгъэ гурышэ нахь теубыта-\nгъэу «ЧIыгум сыфэгумэкIы» зыфиIорэ-\nЧIыгур нахьыжъы мэхъу,\nТыгъэми ыкIуачIэ къыкIечы.\nЧIыгур нахьыжъы зышIырэр\nЦIыф цIыкIум иутын.\nМы гущыIэхэми нэрылъэгъу къыпфашIы цIыфым изекIуакIэ, ыгу, игукIэгъу Мухьдинэ бэрэ зэралъыIэсырэр. Ахэм афэгъэхьыгъэ усэхэр къыхэуушъхьафыкIыхэмэ, усакIом ежь иIэрылъхьэ, ежь ие шъыпкъэ гупшысэхэмкIэ, къэIуакIэхэмкIэ, сурэт къэгъэлъэгъуакIэхэмкIэ зэфэхьысыжь шъхьаф пшIын плъэкIыщт. Анахьэу бэрэ къызфигъэзэжьырэр гур ары. Ицыхьэ телъэу кIегъэтхъы: «ХъяркIэ цIыфыр гумэкIмэ, // ГумэкIым цIыфыгум хегъахъо», е нэмыкIэуи къеIо: «ШIошъхъуныгъэм // ЦIыфыгур еIэты».\nДжарыба цIыфыгум уфэсакъын фаеу зыкIилъытэрэр, ау тэ ащ етшIэнэу зи къэдгъанэрэп:\nТэухы, тэукIы, тэуIэ…\nАуми гукIэгъур къенэжьы.\nЕтIани лъэу кIэтым ышъо\nЛIыхэсэ Мухьдинэ «КIэлэцIыкIумэ апае тхыгъэхэр» ыIуи «Псэм ылъапсэхэр» зыфиIорэ тхылъ угъоигъэшхоу 2019-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэм усэ заулэ къыщыхиутыгъ. Бэ хъурэп, ау уяджэнэу узыфежьэкIэ узэкIаубытэ. ЛъэныкъуитIури зэфэдэу кIэлэцIыкIумэ афэгъэхьыгъэри, ахэм апае ытхыгъэхэри ащкIэ зэфэдэх. Нахь узыIэпызыщэрэр кIэлэцIыкIу гупшысэ, зекIокIэ-шIыкIэ лъэныкъохэр къизыIотыкIыхэу «Сянэ кIэлэегъадж», «Сырынэ», «Бзыухэр», «Анахь дэгъур къахэсэхы» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри арых. Герой шъхьаIэмэ ащы-\nщэу Мосэ фэгъэхьыгъэхэри мыщ хахьэх. УзIэпызыщэрэмэ ащыщых усэкIэ тхыгъэ пшысэхэу «Къамзэгур», «ЛIыжъымрэ чъыгымрэ», «Щыгъу унэм икъэбар», «Цокъэ плъыжьхэр» зыфиIохэрэр. «Б… икъэбар» ыIоу ауж дэдэ итыр поэмэ псау пIоми хъущт.\nДжахэм афэдэх ЛIыхэсэ Мухьдинэ иусэхэр. Непэ тэ тызтегущыIагъэр усэ закъохэр арых ныIэп. Джыри тапэ илъых усакIом ипоэмэхэр, иорэдхэр, идраматургическэ тхыгъэхэр. Ахэми охътабэ темышIэу талъыIэсыщт.\nПредыдущая КIуачIэм къулаир игъус\nСледущая «Айщэт» еплъынхэ алъэкIыщт


Апшъэрэ шапхъэхэм адиштэщт | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nПэшIорыгъэшъ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм диштэу Иорданием къикIыгъэхэ тилъэпкъэгъу бизнесменхэр мы мафэхэм Адыгеим къэкIуагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ ахэм аIукIагъ. Iофыгъо шъхьаIэу лъэныкъохэр зытегущыIагъэхэр АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ исистемэ инвестициехэр хэлъхьэгъэнхэр ары. Ащ къыдыхэлъытагъэу лъэныкъуабэ къызэлъызыубытырэ сымэджэщ республикэм щашIынэу агъэнафэ.\nIэкIыб къэралыгъом къикIыгъэ лIыкIо купым хэтыгъэх инженерхэу компаниеу «Сигма» зыфиIорэм бизнесым хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ именеджерэу Анцокъо Низар, унэе псэолъэшI компаниехэу «NEES» ыкIи «Шегем» ягенеральнэ пащэхэу Шалан Алхатибрэ Фаридон Шегемрэ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, республикэм ивице-премьерэу Сапый Вячеслав, Адыгеим экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Олег Топоровыр, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, республикэ клиническэ сымэджэщым иврачэу Макэнэе Юсыф.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум пэублэ псалъэ къыщишIызэ, тилъэпкъэгъу бизнесменхэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ закъыфигъэзагъ. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ, анахьэу экономикэмкIэ, къэралыгъуитIум язэпхыныгъэ гъэпытэгъэным мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ.\n— Адыгеир инвестициехэмкIэ хъопсагъоу щытыныр пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэдгъэуцужьыхэрэм ащыщ. Тиэкономикэ мылъку къыхэзылъхьэ зышIоигъо пстэуми, анахьэу IэкIыбым щыпсэухэрэ тилъэпкъэгъухэм, зэрифэшъуашэу тапэгъокIыным, ащкIэ Iофыгъоу къэуцухэрэр зэшIохыгъэнхэм тыпылъ. АщкIэ анахь мэхьанэшхо зэттыхэрэ лъэныкъохэм ащыщ псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ. ТэркIэ анахь шъхьаIэр республикэм щыпсэухэрэм ямедицинэ фэIо-фашIэхэр шапхъэхэм адиштэу гъэцэкIэгъэнхэр, цIыфхэм къагъашIэрэм хэгъэхъогъэныр ары. Мы проектыр ащ фэIорышIэнэу сэлъытэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим ягуапэу къызэрэкIуагъэхэр, къызхэкIыгъэхэ лъэпкъым яшIуагъэ рагъэкIыным зэрэфэхьазырхэр Иорданием бизнесменхэу къикIыгъэхэм къыхагъэщыгъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ сымэджэщыр зыщашIыщт чIыпIэм икъыхэхын, фэгъэкIотэныгъэу яIэщтхэм, язэпхыныгъэ гъэпсыгъэ зэрэхъущтым, нэмыкI Iофыгъохэм атегущыIэнхэу республикэм къызэрэкIуагъэхэр къаIуагъ. АшIынэу агъэнэфэрэ медицинэ учреждением итеплъэ зыфэдэщтым, ар зэрэзэтегъэпсыхьэгъэщтым ипроект АР-м и ЛIышъхьэ рагъэлъэгъугъ. КъызэраIуагъэмкIэ, квадратнэ метрэ мин 16 фэдиз зэрылъыщт сымэджэщыр къат заулэу зэтетыщт, ащ лабораториер, уц щапIэр, IэпыIэгъу псынкIэр, операциехэр зыщашIыщтхэр, реанимациер, нэмыкIхэри къыдыхэлъытэгъэщтых. Сымэджэщыр аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьанэу, ищыкIэгъэ медицинэ оборудованиер чIагъэуцонэу агъэнафэ. Джащ фэдэу видеоозэпхыныгъэм иамалхэр къызфагъэфедэхэзэ IэкIыб къэралыгъохэм яспециалист, яврач цIэрыIохэм ашIыхэрэ операцие хьылъэхэр зэрагъэлъэгъунхэ, IофшIэкIэ амалэу аIэкIэлъымкIэ зэдэгощэнхэ алъэкIыщт. Учреждениер нэбгыри 150-мэ ателъытэгъэщт. ПэшIорыгъэшъэу зэрагъэнэфагъэмкIэ, проектым игъэцэкIэн доллар миллион 20 фэдиз пэIухьащт. Тэхъутэмыкъое районым ар щагъэуцунэу егупшысэх.\nАшIынэу агъэнэфэрэ медицинэ учреждением ишIуагъэкIэ IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр къызэIуахыщтых. Джащ фэдэу технологие пэрытхэр зэрагъэфедэщтхэм, къэралыгъо зэфэшъхьафхэм клиникэ анахь дэгъухэу арытхэм тиспециалистхэм стажировкэ щакIун зэралъэкIыщтым ишIуагъэкIэ республикэм щыпсэухэрэм ямедицинэ фэIо-фашIэхэр нахьышIоу гъэцэкIагъэхэ хъущтых, нэмыкI шIогъаби къытыщт. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэхэм мыщ дэжьым зэрэзэдаштагъэмкIэ, нейрохирургием ылъэныкъокIэ егъэджэгъэнхэм фэшI Адыгеим испециалист ныбжьыкIитIу Иорданием агъэкIощт. Мы къэралыгъом ит медицинэ учреждение пэрытхэм аIутхэ врач цIэрыIохэм IофшIэкIэ амалэу аIэкIэлъымкIэ ахэм къадэгощэщтых.\n— Сымэджэщыр зыщыгъэпсыгъэщт чIыпIэм икъыхэхынкIи, проектым игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу фэгъэкIотэныгъэхэр шъуиIэнхэмкIи IэпыIэгъу тыкъышъуфэхъущт, республикэмкIэ мэхьанэшхо зиIэхэ проектхэм ар ахэдгъэуцощт. Джащ фэдэу псэуалъэр зыщышIушIынэу къыхэшъухырэ чIыпIэм псыр, электричествэр, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ещэлIэгъэнхэм иIофыгъуи тыхэплъэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМэрэтыкъо Рустем къызэриIуагъэмкIэ, медицинэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ Иорданием опытэу IэкIэлъыр зэрагъэшIагъ ыкIи ащ осэшхо фашIыгъ. Мы къэралыгъом исымэджэщхэм непэ цIыфыбэм ащяIазэх, операцие анахь къинхэр ахэм ащагъэцакIэх.\nКъэIогъэн фае, псауныгъэр къэухъумэгъэным икъэралыгъо учреждение 34-рэ ОМС-м исистемэ епхыгъэу Iоф зышIэрэ унэе организацие 11-рэ Адыгеим итых. ЫпкIэ хэмылъэу цIыфхэм медицинэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэм игъэцэкIэн 2018-рэ илъэсым сомэ миллиарди 4-рэ миллион 803,8-рэ республикэм щыпэIуагъэхьащт.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум зэфэхьысыжьхэр къыфишIыхэзэ мы проектым игъэцэкIэн мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ. Ар щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным фэшI республикэм къытефэрэр зэкIэ зэшIуихыным зэрэфэхьазырыр къыIуагъ, ащ фэгъэзагъэхэ пащэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыгъэх. Ащ дакIоу тилъэпкъэгъухэр бэу зыщыпсэухэрэ Тыркуем, Иорданием, Израиль, нэмыкIхэм арытхэ медицинэ организациехэм IофшIэкIэ амалэу аIэкIэлъыр къызфэгъэфедэгъэн, ащкIэ зэпхыныгъэу тиIэр гъэпытэгъэн фаеу республикэм ипащэ ылъытагъ.\nЯкъэгъэлъэгъонхэр нахьышIу хъугъэх →\nКIэлэегъаджэхэм афэгушIуагъ →\nКъулыкъушIэхэм афэгушIуагъ →


ЛъэпсэшIур щыIэныгъэм щэбагъо | Адыгэ Макъ\nЛъэпсэшIур щыIэныгъэм щэбагъо\nШъолъыр фестивалэу «Лъапсэм фэзыгъэзэжьырэм зеужьыжьы» зыфиIорэр ансамблэ цIэрыIоу «Налмэсым» и Унэ тыгъуасэ щыкIуагъ.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ, республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ зэхащэгъэ фестивалым Адыгеим щыпсэухэрэ лъэпкъхэр хэлэжьагъэх. Урысхэм, къэзэкъхэм, адыгэхэм, фэшъхьафхэм яшэн-хабзэхэр театрализованнэ едзыгъохэм къащагъэлъэгъуагъэх, орэдхэр къаIуагъэх. Лъэпкъ пэпчъ ифольклор ибаиныгъэхэм осэшI купыр яплъыгъ.\n— Сабыир кушъэм зэрэхапхэрэм ехьылIэгъэ къэшIыныр урысыбзэкIэ зетщагъ, — къытиIуагъ Адыгэкъалэ лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ ихудожественнэ пащэу Устэкъо Нухьэ. — АдыгабзэкIэ орэдхэр, усэхэр къаIох. Арэущтэу зыкIэтшIыгъэр республикэм ис лъэпкъхэм тишэн-хабзэхэр нахьышIоу ядгъашIэ тшIоигъошъ ары.\nКушъэр зыгъэхъыерэм, сабыим орэд къыфэзыIорэм художественнэ Iофхэр дэгъоу агъэцэкIагъэхэу тэлъытэ. КIэлэцIыкIухэр апашъхьэ щысых, къядэIух. Нэнэжъ игущыIэхэу гум къикIыхэрэр сабыим зэрэлъыIэсыхэрэм мэхьэнэшхо раты. ЯцIыкIугъом зэхахырэр, алъэгъурэр гум нахьышIоу къызэринэжьырэр едзыгъохэм купкI афэхъу.\nТеуцожь районым исамодеятельнэ артистхэм къагъэлъэгъуагъ огъу зыхъукIэ тхьэлъэIухэр зэрэзэхащэщтыгъэр. Хьанцэгуащэр ары пчэгум нахь игъэкIотыгъэу къыщылъагъорэр. Унагъом коныр зэтыригъэпсыхьагъ, лэжьыгъэ бэгъуагъэ къыхьыжьы шIоигъу.\nМы едзыгъоми кIэлэцIыкIубэ зэрэхэлажьэрэр шIушIагъэу афэтэлъэгъу. Орэдхэр къаIох, лъэпкъ къашъохэр къашIых. ЦIыфхэр мэгугъэх, Тхьэм лъэIоу фыряIэр къафишIэщтэу къащэхъу.\nКощхьэблэ районым иансамблэу «Калинушкэм» Мария Фоменкэр, Анна Регнер, ГъукIэлI Валентинэ, Табыхъу Мыхьамэт, нэмыкIхэри хэтых. Урыс, адыгэ орэдхэр къаIох, лъэпкъ искусствэм итарихъ зыщагъэгъупшэрэп.\nДжэджэ районым иансамблэ ныбжь зэфэшъхьаф зиIэхэр хэтых. Пшъэшъэжъыехэм къызэрэтаIуагъэу, щысэ зытырахыщтхэр къаготых, мафэ къэс алъэгъух. ЗэгурыIоныгъэу ахэлъым яIофхэр лъегъэкIуатэх.\nОсэшI купым хэтэу, Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Хьакъуй Аслъан зэрилъытэрэмкIэ, фестивалым имэхьанэ хэпшIыкIэу зыкъиIэтыгъ. Фольклорым ибаиныгъэ едзыгъохэм къахэщы. Лъэпкъхэм искусствэм щашIыгъэ лъэпсэшIухэр щыIэныгъэм щэбагъох.\nСурэтхэр фестивалым къыщытетхыгъэх.