Страницы: 1 ... 482 483  485 486 ... 497 Вниз\nАвтор Тема: Находки под Питером (Прочитано 785029 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1799.45 кБ, 2560x1920 - просмотрено 209 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1167.96 кБ, 1920x1080 - просмотрено 228 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (832.87 кБ, 1920x1080 - просмотрено 164 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1097.3 кБ, 1920x1080 - просмотрено 153 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1148.18 кБ, 1920x1080 - просмотрено 102 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (601.37 кБ, 810x1080 - просмотрено 82 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (439.62 кБ, 1280x960 - просмотрено 133 раз.)\nСтраницы: 1 ... 482 483  485 486 ... 497 Вверх


СурэтымкIэ щыIэныгъэр къагъэлъагъо » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » СурэтымкIэ щыIэныгъэр къагъэлъагъо\nУрысыем исурэттеххэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм, Мыекъуапэ ифотоклубэу «Лэгъо-Накъэм», творчествэм пылъ IофшIапIэм зэхащэгъэ къэгъэлъэгъоныр тарихъым инэкIубгъохэм афэгъэхьыгъ. Урысыем исурэттеххэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм, Мыекъуапэ ифотоклубэу «Лэгъо-Накъэм», творчествэм пылъ IофшIапIэм зэхащэгъэ къэгъэлъэгъоныр тарихъым инэкIубгъохэм афэгъэхьыгъ.\nУрысыем исурэттеххэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм, Мыекъуапэ ифотоклубэу «Лэгъо-Накъэм», творчествэм пылъ IофшIапIэм зэхащэгъэ къэгъэлъэгъоныр тарихъым инэкIубгъохэм афэгъэхьыгъ.\nСурэтхэр тырахэу заублагъэр илъэси 180-рэ зэрэхъугъэм ехьылIэгъэ Iофтхьабзэр Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ икъэгъэлъэгъуапIэ къыщызэIуахыгъ. Республикэм исурэттеххэм я Союз итхьаматэу, Адыгеим изаслуженнэ журналистэу Аркадий Кирнос зэхахьэр пэублэ гущыIэкIэ къызэIуихыгъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, щылэ мазэм и 7-р сурэттеххэм я Маф. Дунаим апэрэ сурэтыр щытезыхыгъэр Нисефор Ньепс. 1826-рэ илъэсым «Шъхьангъупчъэм укъиплъымэ» зыфиIорэр тырихыгъагъ. Арэу щытми, IофшIагъэм игъэкIотыгъэу тегущыIэхэу зырагъэжьагъэр 1839-рэ илъэсым ищылэ мазэ и 7-р ары. ШIэныгъэхэмкIэ Париж и Академие щыкIорэ зэхахьэм Академием исекретарэу Арго къыщиIопщыгъ тыгъэм инэбзыйхэр сурэткIэ къагъэлъэгъон алъэкIы зэрэхъугъэр. Нисефор Ньепсрэ Луи Дагеррэ яIофшIагъэ дунаим щызэлъашIагъ. А лъэхъаным Дагер псаоу щымыIэжьыгъэми, ишIушIагъэкIэ цIэрыIо зэрэхъугъэр зэхахьэм къыщаIогъагъ. Мыекъуапэ къыщагъэлъагъо Сурэттех 31-мэ яIофшIэгъи 100 Мыекъуапэ къыщагъэлъагъо. ЗэлъашIэрэ сурэтышIэу, архитекторэу, къэгъэлъэгъуапIэм ипащэу Бырсыр Абдулахь зэIукIэгъум къыщиIуагъ Адыгэ Республикэм исурэттеххэр дунаим цIэрыIо зэрэщыхъугъэхэр. 2018-рэ илъэсым къэгъэлъэгъон 22-мэ республикэм иIэпэIасэхэр ахэлэжьагъэх. А пчъагъэм щыщэу нэбгыри 10-р Урысыем, 12-р дунэе зэIукIэгъухэм шIукIэ ащашIагъэх. Бразилием, Болгарием, Испанием, Израиль, Австрием, Китаим, Сербием, фэшъхьафхэм тисурэттеххэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдахыгъэх.\n— ТиIэпэIасэхэм яIофшIагъэхэр апэ Адыгэ Республикэм къыщагъэлъагъох, етIанэ нэмыкI шъолъырхэр ащытэгъэгъуазэх, — зэдэгущыIэгъур Аркадий Кирнос лъегъэкIуатэ. – 2018-рэ илъэсым Б. Никитиным, М. Орловам яIофшIагъэхэм тяплъыгъ.\n«КъежьапIэхэр» зыфиIорэ къэгъэлъэгъоным Урысыем, IэкIыб къэралыгъохэм ясурэттех 65-рэ хэлэжьагъ. Клубэу «Лэгъо-Накъэм» зыщызыгъасэхэрэм сурэтыбэ тырахы. Илъэс 40 «Лэгъо- Накъэ» зэрэхъугъэр республикэм щагъэмэфэкIыгъ. Адыгеим, Краснодар краим ясурэттеххэр бэрэ зэIокIэх, зэгъусэхэу зэнэкъокъухэм ахэлажьэх. Искусствэм идунай сурэтхэмкIэ къагъэлъэгъоным фэшI щыIэныгъэм ихъугъэ-шIагъэхэм защагъэгъуазэ. Хэгъэгум иэкономикэ изыкъегъэIэтын, лъэпкъхэм языкIыныгъэ гъэпытэгъэным, культурэм, искусствэм, спортым, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ сурэтхэр дахэх, гурыIогъошIух. Унагъом ипсэукIэ, нэнэжъхэм, тэтэжъхэм, кIэлэцIыкIухэм, фэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэ сурэтхэр лъэхъаным дештэх.\nАркадий Кирнос исурэтэу гандбол командэу «АГУ-Адыифым» щешIэрэ Ксения Дьяченкэм тырихыгъэм узыIэпещэ. Сурэттехыр психологэу, искусствэм иIофышIэу тэлъытэ. НэгъэупIэпIэгъум къыкIоцI тырихырэ сурэтхэр гъашIэм къыхэнэжьых. КIэлэеджакIохэм, щыIэныгъэм игъогу теуцорэ ныбжьыкIэхэм атырахыгъэ сурэтхэри IупкIэу «къыбдэгущыIэх». Псэ апытым фэдэх, шъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэх. Хьэмрэ цIыфымрэ язэпхыныгъэ сурэтхэм къагъэлъагъо. ЦIыфыр цыхьэ зыфишIыщтым лъыхъу зыхъукIэ, хьэм дэгущыIэу, еушъыеу бэрэ къыхэкIы. Сурэттехыр тарихъым хэкIокIэщтэп, иIофшIагъэкIэ къытхэт. Непэ ылъэгъугъэр цIыфхэм алъегъэIэсы. Къэгъэлъэгъоным щыкIагъэ имыIэу тIорэп. Тэ къыхэдгъэщмэ тшIоигъор искусствэм ыбзэ цIыфхэр зэрэзэфищэхэрэр, щыIэныгъэр зэрэлъигъэкIуатэрэр ары. Сурэтхэм арытхэр: сурэттеххэр; къэгъэлъэгъоным щыщхэр.


Гум къинэжьыгъэ зэIукIэгъухэр | Адыгэ Макъ\nГум къинэжьыгъэ зэIукIэгъухэр\nИлъэс 50-м къехъугъ АГПИ-м (джы АКъУ-м) иадыгэ отделение (филологиемкIэ ифакультет) сызычIэхьагъэр. А лъэхъаным ащ нэмыкI апшъэрэ гъэсэныгъэр къыуитэу зыпари Адыгэ хэкум итыгъэп.\nЗинасып къыхьыгъэхэ студентхэр чэф-жъотыхэу еджэпIэшхом кIощтыгъэх. Ахэм сэри 1966-рэ илъэсым сахэфагъ. ЗанкIэу къэсIон: тэ тезгъэджагъэхэр дунаим зынахь кIэлэегъэджэ дэгъу темытхэр ары. Ахэм зэкIэмэ апшъэ щыIагъэр Шъхьэлэхъо Абу, ащ къыкIэлъыкIощтыгъэх Даур Хьазрэт, Бырсыр Батырбый, Шъаукъо Аскэр, Истомина Валентинэ, ШъхьакIумыдэ Аслъан.\nСэ зигугъу къэсшIы сшIоигъор бэмышIэу зидунай зыхъожьыгъэ Шъхьэлэхъо Абу ары. Ар сыгу къэзыгъэкIыгъэр Iоныгъом и 10-м тилъапIэу «Адыгэ макъэм» Къуекъо Асфар Абу фэгъэхьыгъэу къыригъэхьагъэр ары. КъызыфиIорэм дезымыгъэштэн дунаим тет адыгэхэм къахэкIынэп.\nИнститутым тычIэмыхьэзэ Абу икъэбар тIэкIу-шъокIухэр къытлъыIэсыщтыгъэх. Ау ишэн, идунэететыкIэ, иеплъыкIэ, адыгэгъэ дахэу зэрихьэрэр, зэрэшIэныгъэлэжь иныр, ригъаджэрэмэ зэрафыщытыр зытшIагъэр тыригъаджэ зэхъур ары. Абу ежь адыгэ литературэр шIудэдэ елъэгъути, ригъаджэрэмэ ар шIу аригъэлъэгъуным мыпшъыжьэу ишъыпкъэу ыуж итыгъ, къыдэхъущтыгъ ыкIи. ТычIэхьэгъакIэу, джыри нэIосэшхо тыфэмыхъугъэзэ, тызэхэтэу Абу лекцие ужым къэтэгъэкIотэжьы. Почтэр зычIэтыщтыгъэ унэу кинотеатрэу «Октябрэм» пэмычыжьэу щытыгъэм ыпашъхьэ асфальткIэ пкIэгъэ урамым уц шхъонтIэ тхьэпэ папцIэхэр къыхэщхэу тлъэгъугъэ. Тыкъыгъэуцуи, «КIалэхэр, шъуеплъ мы уц цIыкIужъыем ышIагъэр. Джащ фэд шъыпкъагъэр, сыд икъиными, сыдрэ кIуачIи къыпхыритхъущт, ышъхьагъ къыдэкIоещт». Ащыгъум тшIэу щытыгъэп ищыIэныгъэ гъогу.\nАбу лъэпкъым, адыгэм, къогъу къохьажь имыIэу щэIэфэ фэлэжьагъ, джы ригъэджагъэхэмрэ итхылъхэмрэ фэлажьэх, фэлэжьэщтых адыгэр щэIэфэ.\nТапэкIи, тэ тилъэхъани, таужи институтым щамышIыгъэу Шъхьэлэхъо Абурэ Бырсыр Батырбыйрэ якIэщакIоу адыгэ лъэпкъым къырыкIуагъэр я ХVIII-рэ лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу джырэ уахътэм къынэсыжьэу (1970-рэ илъэсым) адыгэ отделением сценэм къыщигъэлъэгъогъагъ. Ащ КПСС-м ихэку комитети, хэку исполкомми ачIэсхэ IофышIэшхохэри, заводмэ япащэхэри лъэпкъ зэхэдз амышIэу къырагъэблэгъагъэхэу щытыгъ. Плъэгъун фэягъ Абу игуIакIэ, тауж зэритыгъэр! Зым телъэкIыхьэ, адрэм къыIощтыр джыри зэ еуплъэкIужьы. Залышхом чIэмыфэжьэу цIыфхэр зэрэчIэсым ыгу къеIэты.\nА пчыхьэм Абу икъэшъуакIэ, иIэгутеуакIэ джыри тынэгу кIэкIыжьырэп. ХьакIэшхохэу тиIагъэхэр чIэкIыжьыхэ зэхъум Абуи тэри тIапэхэр къаубытыжьхэзэ, аIощтыгъэ: «Аферым, шъулIэхъупхъ, дэгъоу тыкъэжъугъэущыжьыгъ».\nТызэрэригъаджэрэм имызакъоу, адыгэ литературнэ кружокыри дихьыщтыгъэ. Бэмэ а кружокыр литературэм хэхьанхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъугъ: Нэхэе Руслъани, Бэгъ Сими, Хъурмэ Хъусени, Щыгъущэ Хьаджэбыий, Хьакъунэ Сари.\nАдыгэ шъуашэм непэрэзымафэм къытегущыIагъэми, къыухыщтыгъэп, еплъыкIэ гъэшIэгъон фыриIагъ адыгэ паIом. Мырэущтэу ыIоу сырихьылIагъ: «А зиунагъо бэгъоных! Адыгэ паIор зыщыжъугъэгъ. Мыр тятэжъымэ къытфыщанагъэу щыт. УкIо зыхъурэм щегъэжьагъэу пщыгъын уфит! НэмыкI лъэпкъымэ — урысмэ — дзэм иполковник умыхъоу зыщыплъэн уфитэпи».\nШIокIыпIэ имыIэу цыхьэ зыфыуигъэшIын ылъэкIыщтыгъ. Загъорэ къыхэкIыщтыгъ: общежитием ителефон къытеоти къысиIощтыгъ: «Шкаф зытIущ дгъэкощын фае, гъэрет тыфырикъурэп. КIэлэ зытIу горэ гъусэ къэпшIэу укъэкIуагъэмэ тигуапэщтыгъэ».\nЛажьи хьакъи зимыIэ шкафмэ тапэлъыфэ ишъхьэгъусэ Iанэр къыгъэхьазырти, студент Iофыгъомэ тарыгущыIэзэ гуапэ тщыхъоу тыкъыгъашхэщтыгъэ. Джаущтэу шкафхэр иушъхьагъоу мыхьамелэ къытпагъохыщтыгъэ. Ар ныбжьи тщыгъупшэщтэп!\nМыщ фэди хъоу къыхэкIыщтыгъэ: я 5-рэ курсыр къэтэухы, нахь псынкIэ къызэрэтфэхъущтым пае Абу лекциехэр общежитием щызэхещэх. Ащ фэдэ горэм лекцием итемэу «КIэрэщэ Тембот ироманэу «Насыпым игъогу» коммунистхэр къызэрэщигъэлъагъорэр» зыфиIорэр къеIуатэ, тэ тэтхы. СыхьатитIо тытхагъ. Одыджыныр къытеоным нэмысызэ Абу тикурс исыгъэ студентмэ ащыщ горэм ыцIэ къыриIуи, «Моу уилекцие зэрэптхыгъэм сегъэплъ» ыIуагъ. Адрэм «Дэгъоу стхыгъэ» еIо. Шъхьэлахъор нахь къызэкIэплъыхьагъэу «Моу сегъэплъ сIуагъэ!» еIо. Тетрадыр IэхъомбитIум дэгъэнагъэу кIалэр къысэбгъукIуи, Абу истол тырилъхьагъ. Абу тетрадыр къышти, къезытыгъэ кIалэм къылъыплъи, сэ етIанэ къысэджагъ: «СтIашъур, моу къакIуи къедж мы «дэгъоу стхыгъэ» зыIуагъэм итхыгъэ». Тетрадыр сштагъэ, зэгосхыгъэ, слъэгъурэм сыкъыкIигъэщтагъ: тетрадь тхьэпитIум яашъхьагъырэ сатырхэм моущтэу атетхагъ: «ДэгъотлIыкъо тхьамыкIэу къэтэджыгъ» етIанэ зыпари темытхагъэу тхьэпэ псаур къызэренэкIышъ, ятIонэрэ тхьапэм иашъхьагъырэ сатыр — «ТхьамыкIэуи лIэжьыгъэ». ИIофшIэн ащ нахь уасэ къызэрэримытыгъэр къыфырикъоу «КIо, джары. Ау умыдэжьыхэмэ, зыфиIуагъэри тэрэз» ыIогъагъ.\nИлъэси 5-м бэ хъярэуи, къинэуи тигруппэкIэ къытэхъулIагъэр. ЗэкIэри чылэ зэфэшъхьафымэ тащыщыгъ. Хъярыми къиными тыкIон хъумэ тызэрыкIон машинэ тищыкIэгъагъ. Абу упчIэжьэгъоу ренэу тиIагъэти, ыдэжь тыкIощтыгъэ. ЫшнахьыкIэ автопаркым итхьаматэти, фытеоти, риIощтыгъэ: «Мы кIалэу къэкIощтхэм лъэпкъыр къащэгугъы, арышъ, къызэрэолъэIурэр афэгъэцакI». ТызыкIокIэ, «Сыхьатищэ шъукъэтынэу къышъуфисэтхэ, ау шъо шъузыфаем фэдизырэ шъукъэт», — ыIощтыгъэ Рэмэзанэ.\nДжаущтэу сыд фэдэрэ лъэныкъокIэ утефагъэми хэкIыпIэ къыфигъотын ылъэкIыщтыгъэ. Зыгорэм джэнэтым ипчъэ фыIуахынэу щытмэ, ащ ипчъэ Абу зэрэфыIухыгъэщтым уицыхьэ телъынэу щыт.\nДжаущтэу шIушIэныр зигъогогъугъэр шIукIэ тыгу къинэжьыгъ.


Илъэпкъ гъунэнчъэу фэшъыпкъагъ — Адыгэ макъ\nИлъэпкъ гъунэнчъэу фэшъыпкъагъ\nАдыгэ автоном хэкум иапэрэ зэхэщакIохэм ащыщэу, Адыгэ хэку музеим иапэрэ директорыгъэу, тарихълэжь-краеведэу, общественнэ IофышIэшхоу Наурзэ Ибрахьимэ Аслъанбэч ыкъор къызыхъугъэр илъэси 135-рэ мэхъу. Адыгэм итарихъ ухаплъэмэ, щыIэкIэ-псэукIэр нахьышIу шIыгъэным зыгуи зыпси хэзылъхьэгъэ нэбгырабэм ацIэхэр хэбгъуатэрэп. Лъэпкъым хьалэлэу фэлэжьэгъэ IофышIэшхо гъэсэгъабэр къогъукъуадзэ зэрашIыщтыгъэм ар ищыс. Илъэпкъ ыпашъхьэ шIушIэгъабэ щыриIагъ еджэгъэ-гъэсагъэу, зигулъытэ— гупшысэкIэ щыIэныгъэ лъэныкъуабэм анэсыщтыгъэу Наурзэ Ибрахьимэ.\nАр 1884-рэ илъэсым, ятэжъ абдзахэр иунагъокIэ зыщыпсэущтыгъэ къалэу Самарэ къыщыхъугъ. Кавказ заом илъэхъан кIалэм ятэжъэу гъэры хъугъагъэм ар псэупIэ фэхъугъагъ. Ау ятэжъ чIинагъэу, къызщыхъугъэу, зыщыпсэугъэ хэкужъым идэхагъэу, шэн-хабзэу цIыфхэр зэрыгъуазэщтыгъэхэр, къэбар гъэшIэгъоныбэу къыIуатэщтыгъэхэр Ибрахьимэ ыгу пытэу риубытэщтыгъ. Иакъыл нахь зызэтеуцом, а зэкIэми къахэкIэу, лъэпкъым пфэлъэкIырэр фэпшIэн, уфэгумэкIын ыкIи уфэулэун зэрэфаер зэхишIагъ, игъашIэ ащ фигъэшъошагъ.\nСаратов дэтыгъэ къэлэ училищыр къыухыгъ, Пензенскэ хъулъфыгъэ гимназиеми икурсхэм ащеджагъ. Илъэси 9 – 10 фэдизрэ Саратовскэ ыкIи Самарскэ хэкухэм яправлениехэм Iоф ащишIагъ. Ау зыхэти, ышIи акIыIу къышIохъу адыгэхэм ялIыгъэ хабзэ. Наурзэ Ибрахьимэ ащ ыпаIоу дзэм хэтыгъ, 1905-рэ илъэсым ежь ишIоигъоныгъэкIэ урыс-япон заом кIогъагъэ. Ащ шIукIае тешIагъэу, 1917-рэ илъэсым Наурзэм дзэ къулыкъур Кавказ шыудзэ дивизием щихьыгъ, Къэбэртэе полкым хэтыгъэхэм къаIуатэу зэхихыгъэ къэбар зэфэшъхьафхэр – лъэпкъым, унагъохэм, лIакъохэм яхьылIагъэу ышъхьэ ныбжьырэу къинагъэх, ежь зыщыщ адыгэхэм апэрэу аIукIагъ, нахь апэблагъэ хъугъэ, илъэпкъ гумэкI-гукIаехэр а зэкIэми нахь къагъэтIэсхъагъэх.\nОктябрэ революцием ифэмэ-бжьымэ зэфэдэкIэ шъолъырхэм къалъыIэсыщтыгъ. Наурзэм а илъэсхэм хэбзэ органхэм Iоф ащишIагъ. 1919-рэ илъэсым имэлылъфэгъу мазэ къыщегъэжьагъэу, зы илъэсрэ, Дзэ Плъыжьым къулыкъу щихьыгъ.\n1920-рэ илъэсым, чъэпыогъум, бэрэ зэлъызыIыгъыгъэ гумэкI-гупшысэм Наурзэ Ибрахьимэ илъэпкъ хапIэу, ихэкужъэу Адыгеим къыщэжьыгъ. Ар анахьэу къызхэкIыгъэри, ыгукIэ къыдэхъумэ шIоигъори итхыгъэхэм къащиIуагъ: тарихъыр, этнографиер икIасэхэу, шIогъэшIэгъонхэу къызэрихьырэр, зэо хъугъэ-шIагъэхэм имурад кIэращыщтыгъэми, шIоигъоныгъэ шъхьаIэу зыкIэхъопсыщтыгъэр – къуаджэм щыпсэуныр ыкIи Iоф щишIэныр арэу зэрэщытыр, нэдэплъыпIэ зыщигъотырэм адыгэ фольклорымкIэ Iоф ышIэмэ зэрэшIоигъуагъэр.\nАдыгэ кIэлэ гъэсагъэу Наурзэ Ибрахьимэ лъэпкъ интеллигенцием псынкIэу ыштагъ, ежьыри Iофыгъошхохэм язэшIохын фэхьазырыгъ. 1921-рэ илъэсым ар Кубанскэ хэкум изэгъэшIэнкIэ обществэм хэхьэ, ащ шIэныгъэ-гъэсэныгъэ дэгъу зиIэ нахьыжъхэр бэу хэтыгъэх. Наурзэм общественнэ Iофышхо Адыгеим 1920-рэ илъэсым щигъэцэкIагъ. Лъэпкъ гъэсэныгъэмкIэ отделым Iоф щишIагъ, къушъхьэчIэс лэжьакIохэм яя II-рэ ыкIи яя III-рэ зэфэсхэу къалэу Краснодар 1921-рэ илъэсым щыкIуагъэхэм КъохьэпIэ КавказымкIэ адыгэхэм яшъхьафит хэушъхьафыкIыгъэ щыIакIэ иIофыгъо къыщаIэтыгъагъ. И. Наурзэр Пшызэ ыкIи Хы ШIуцIэ IушъомкIэ Горскэ исполкомым хадзы. Горскэ исполкомым и Пленум иунашъокIэ Наурзэр ыкIи К. Мишуриевыр Советхэм яя IХ-рэ Всероссийскэ зэфэс амакъэ атын фитыныгъэ яIэу делегатэу агъэкIогъагъэх. Адыгэхэр автоном хэку хъухэмэ зэрашIоигъор апэрэу Наркомнацым къыщызыIуагъэр, мы IофымкIэ Сталиным ыкIи Калининым апэрэу зафэзыгъэзагъэр Наурзэ Ибрахьим, адыгэхэм ятарихъ очерк кIэкI тхыгъэ тхьапэу афигъэхьыгъэм итыгъ. Ащ ыужкIи автоном хэкур зэхэщэгъэным Горскэ исполкомым хэтхэр яшъыпкъэу ыуж итыгъэх.\nБэдзэогъум и 27-м, 1922-рэ илъэсым ВЦИК-м иунашъокIэ Черкес (Адыгэ) автоном хэкур щыIэ хъугъэ, Наурзэр Президиумым хадзыгъ, Адыгэ хэку исполкомым исекретарэу агъэнафэ. Сыд фэдэ Iофи шъыпкъагъэ фыриIэу зэшIуехы: хэкукIэм игъунапкъэхэр гъэнэфэгъэнхэм, чIыпIэ хэбзэ органхэр зэхэщэгъэнхэм ахэлэжьагъ. Автономиер зыгъотыгъэ лъэпкъым творческэ кIочIакIэхэр къыхэкIыгъэх, Кавказ заом къыщегъэжьагъэу зыпчэ пызыгъэу щыIэгъэ адыгэ лъэпкъым зыкъиштэжьы фежьагъ. Мэхьанэ зиIэ лъэбэкъукIэ хъугъэ 1924-рэ илъэсым ыкIэм Адыгэ автоном хэкум изэгъэшIэнкIэ обществэр щыIэ зэрэхъугъэр.\nЛъэныкъуабэ къызэлъиубытэу шIэгъэн фэе Iофхэр агъэнафэх. Тарихъ-краеведческэ организациер зэхэщэгъэн зэрэфаер къызыпкъырыкIыгъэри Наурзэ Ибрахьим ары. Обществэм иIофшIэнкIэ анахь лъэныкъо шъхьаIэу уставым чIыпIэ щызыубытыгъэр музей гъэпсыныр ары: адыгэхэм ятарихъкIэ, яархеологиекIэ, яэтнографиекIэ материалхэр угъоигъэнхэ ыкIи зэгъэзэфэгъэнхэ фэягъэ.\nМы гупшысэр къэралыгъоми игъоу ылъэгъугъ, мылъкукIэ IэпыIэгъу къафэхъугъ. Чъэпыогъум и 1-м, 1925-рэ илъэсым Адыгэ хэку исполкомым игъоу зэрилъытагъэу, Адыгэ хэку краеведческэ музеир щыIэ хъугъагъэ. Ащ иапэрэ директорэу агъэнэфагъэр Наурзэ Ибра-хьим. Илъэсыбэрэ ар музеим иIофышIэ закъоу щытыгъ, ау пшъэрылъ инэу иIэр зэхишIэу, илъэпкъ фэзафэу бэ фызэшIокIыгъэр, ышIагъэр. Ежь Наурзэм ышъхьэкIэ музеим епхыгъэ Iофхэр – экспонатхэр угъоигъэнхэр, ахэр къэтхыхьэгъэнхэр, апылъ тарихъ кIэкIхэр гъэунэфыгъэнхэр, къэзыIотагъэхэм ящыкIэгъэ справкэхэр тхыгъэнхэр, шIэныгъэ мэхьанэу яIэр къэгъэнэфэгъэныр ыкIи адыгэ шъолъырыр къызэлъыкIухьагъэныр, лъэпкъым хэлъ акъыл-шIэныгъэр, IэшIагъэхэр къэтхыхьэгъэнхэр, шэн-хабзэхэр гъэунэфыгъэнхэр ыкIи охътэ зэфэшъхьафхэм адыгэхэм ящыIэкIэ-псэукIагъэм шыхьат фэхъурэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэр къэугъоигъэнхэр — а зэIукIэгъэ фондым музей экспозициер хэшIыкIыгъэныр Наурзэм ыпшъэ ифагъ.\nIоф зишIэрэм илъэсибл тешIагъэу зы сурэтышI-гъэкIэрэкIакIо иIэ хъугъагъэ. Лъэпкъым ынапэу хъущт музеир зэхэщэгъошIугъэп ыкIи псынкIэгъуагъэп бгъэпсыныр, джа пшъэрылъ иныр щытхъу хэлъэу зэшIуихыгъ тарихъ шIэныгъэлэжьэу, фольклористэу, этнографэу, емызэщыжь IофшIэкIо чанэу Наурзэ Ибрахьимэ. Лъэпкъым итарихъкIэ гъэзагъэу апэрэ лъагъор пхырищыгъ, адыгэ культурэр гъогу зафэ тырищагъ, зышъхьасыжьыгъэп. Ар къызыхъугъэр илъэси 135-рэ мэхъу, илъэпкъ шIур фэзылэжьыгъэ цIыф гъэсэгъэ акъылышIом ыцIэ епIоныр тефэ, ишIушIагъэ лIэужхэр рэгъуазэх.\nСледущая ХэшIыкI фызиIэм ыгъэIорышIэныр нахьышIу


Гъозэ нэфыр лъэгъохэщ — Адыгэ макъ\nГъозэ нэфыр лъэгъохэщ\nРедактор 21.12.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим икъэралыгъо гъэпсыкIэ илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр игъэкIотыгъэу республикэм щэкIох.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэрэ Урысыем икомпозиторхэм я Союз икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэмрэ музыкальнэ произведениехэр усыгъэнхэм ехьылIэгъэ зэнэкъокъу зэхащагъ, Адыгеим икъэралыгъо гъэпсыкIэ илъэси 100 зэрэхъурэм ипэгъокIэу рагъэкIокIыгъ.\nРеспубликэм икъэралыгъо программэу культурэм хэхъоныгъэ ышIыным телъытэгъэ зэнэкъокъур концерт Iофыгъор щыIэныгъэм нахьышIоу щыпхырыщыгъэным фэгъэхьыгъ. Академическэ музыкальнэ искусствэм уасэ фэзышIыщт купэу зэхащагъэм цIыф цIэрыIохэр хагъэхьагъэх.\nНэхэе Аслъан – тхьаматэ, Адыгэ Республикэм икомпозиторхэм я Союз итхьамат, Урысыем, Адыгеим янароднэ артист.\nХьаIупэ Джэбраил – Урысыем икомпозиторхэм я Союз икъутамэу Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыIэм итхьамат, Урысыем, Адыгеим искусствэхэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшху.\nВладимир Чернявский – Урысыем икомпозиторхэм я Союз икъутамэу Краснодар краим щыIэм итхьамат, кIэлэегъадж, общественнэ IофышIэшху.\nПавел Левадный – Москва Iоф щешIэ, Урысыем икомпозиторхэм я Союз пшъэрылъ хэхыгъэ щызыгъэцэкIэрэ секретарь.\nАлла Соколова – УФ-м икомпозиторхэм я Союз хэт, искусствоведениемкIэ доктор, профессор, Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ и Институт икIэлэегъадж.\nОркестрэм пае аусыгъэ произведение инхэм афэгъэхьыгъэ зэнэкъокъур зызэфахьысыжьым, апэрэ чIыпIэр зыми фагъэшъошагъэп.\nЯтIонэрэ шъуашэ зиIэ дипломыр композиторэу Хъупэ Мурат къыдихыгъ. Симфоние поэмэу «Адыгеир» ащ ыусыгъ.\nСимфоние поэмэу «Си Адыгей» зыфиIоу ЖэнэлI Светланэ ыусыгъэри къыхагъэщыгъ, ятIонэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ.\nОрэдым фэгъэхьыгъэ произведениехэм осэшIхэр ахэплъагъэх. Макъэм ыкIи музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм апае аусыгъэхэм Хъупэ Мурат иIофшIагъэ къащыхагъэщыгъ, ятIонэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ.\nЖэнэлI Светлани ятIонэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. ХьадэгъэлIэ Аскэр ипоэмэ техыгъэ произведениеу «Къудайнэт ыпхъу» зыфиIорэр ыусыгъ.\nАдыгэ Республикэм фаусыгъэ орэдым фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум Къэлэкъутэкъо Инвер апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. «Щэрджэс быракъ» зыфиIорэр осэшIхэм къыхахыгъ.\nМыекъуапэ фэгъэхьыгъэ орэдыр зыусыгъэ Михаил Арзумановыми апэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ.\nКъулэ Амэрбый «Сихэку кIасэу, си Адыгей» зыфиIорэр ыусыгъ, ятIонэрэ чIыпIэр къыдихыгъ.\nМузыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ къырагъэIорэ произведениехэр къыхагъэщыгъэх, хэушъхьафыкIыгъэ шIухьафтынхэр афагъэшъошагъэх Хъупэ Мурат, Михаил Арзумановым, Артем Пысь, Цэй Любовь, ЛIыпсэкъо Марыет.\nХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм щытхъу тхылъхэр, ахъщэ шIухьафтынхэр зэхахьэм ащаратыжьыщтых.\n– Музыкальнэ искусствэм хэхъоныгъэ ышIыным фэшI зэнэкъокъум мэхьэнэ ин иIэу сэлъытэ, – къытиIуагъ осэшI купым ипащэу, композиторэу Нэхэе Аслъан, – Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ, осэшI купым хэтхэм сафэраз. Едгъэжьэгъэ Iофыр лъыдгъэкIотэщтэу унашъо зэрашIыгъэм сегъэгушхо.\nНэхэе Аслъан зэрилъытэрэмкIэ, музыкальнэ произведениехэр лъэпкъым, республикэм апае зыусыщт композиторхэм зэIукIэгъухэр афызэхащэмэ ишIуагъэ къэкIощт. Композитор сэнэхьатым феджэщтхэм якъыхэхын, музыкальнэ искусствэм ищыкIэгъэ кадрэхэм ягъэхьазырын Iофыгъо шъхьаIэхэм ащыщ.\nУзыфэусэрэ лъэпкъым итарихъ, шэн-хабзэхэр дэгъоу пшIэнхэ зэрэфаери А. Нэхаим иеплъыкIэхэм къащыхигъэщыгъ. Республикэр шIу зэрэплъэгъурэр, уиIофшIагъэкIэ зэрэбгъэлъапIэрэр уитворчествэ къыщыбгъэлъэгъоным мэхьэнэ ин иIэу елъытэ.\n— Адыгеим иныбджэгъушIоу, композитор цIэрыIоу ХьаIупэ Джэбраилрэ Нэхэе Аслъанрэ Тбилиси щызэдеджагъэх, консерваториер къыщаухыгъ. Дж. ХьаIупэм музыкальнэ искусствэм пIуныгъэ мэхьанэу иIэр къэIэтыгъэн фаеу елъытэ. «Зэнэкъокъухэр тищыкIагъэх», — къыIуагъ ащ.\nКавказ заор, Хэгъэгу зэошхор, мамыр щыIакIэр къэтIуатэхэ зыхъукIэ, музыкальнэ искусствэм гукIэ зыфэтэгъазэ. ЯчIыгу, яхэгъэгу къаухъумэзэ, лIыгъэ зезыхьагъэхэр, мамыр щыIакIэр зыгъэдэхагъэхэр тиусэхэм, орэдхэм къащытэIуатэх. Нарт Саусэрыкъо, Тыгъужъыкъо Къызбэч, Андырхъое Хъусен, нэмыкIхэм афаусыгъэхэр тигунэсых.\nЗэпахырэ узым пэуцугъэхэу медицинэм Iоф щызышIэхэрэм яшIушIагъэ гъашIэм хэкIокIэщтэп. Лъэпкъ искусствэм щыIэныгъэм тыфегъасэ. ОрэдыкIэхэу врачхэм афаусыщтхэм, симфоническэ оркестрэм апае атхыщт произведениехэм гушъхьэ кIуачIэр къаIэтыщт.\nАдыгеим икъэралыгъо гъэпсыкIэ илъэс къэс нахь пытэ мэхъу. Гъэхъагъэу ышIырэр тиорэдхэм, музыкальнэ произведениехэм ащызэхэтэхы, неущрэ мафэр нахьышIу зэрэхъущтым искусствэр игъозэ нэфэу щыт.\nСледущая Гъэтэрэзыжьынхэр фашIыгъэх


«Абрекхэм» загъэпытэ | Адыгэ Макъ\nЛъэпкъ искусствэм псынкIэу щызэлъашIэгъэ ансамблэу «Абрекхэм» язэфэхьысыжь пчыхьэзэхахьэ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние щыкIуагъ. Урысхэр, адыгэхэр, нэмыкI лъэпкъхэм ащыщхэр ягуапэу концертым еплъыгъэх.\nРеспубликэм ипчэгу анахь дахэм апэрэу къыщышъогъэ анахьыкIэ кIэлэцIыкIухэм зэхахьэр къызэIуахыгъ. Ахэр зэрэуджыгъэхэ шIыкIэм бэкIэ уегъэгугъэ. Шъэожъыехэри пшъэшъэжъыехэри адыгэ шъуашэр къякIоу дахэу фэпагъэх. Лъэпкъым инамыс къаухъумэзэ, къашъоу къашIырэм псэ къыпагъакIэ. Загъорэ зэгурымыIохэу, икъоу зэдырамыгъаштэу къыхэкIыми, лъэпкъ искусствэм ишэпхъэ хэхыгъэ къырагъэIыхэу тлъытэрэп.\nЕдзыгъохэм нэбгырабэ ахэлажьэ. «ЗэфакIом» икIэщакIохэм, фэшъхьаф къэшъуакIохэм уяплъызэ, адыгэ шэн-хабзэхэм язехьан афагъэсагъэхэу къызэрэлъагъохэрэм уегъэгушхо. ЗэхэщакIохэм шIукIэ афэтэлъэгъу а уахътэм Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым язаслуженнэ артистэу Дзыбэ Мыхьамэт концертыр зэрэлъигъэкIотагъэр. МэщбэшIэ Исхьакърэ Тутэ Зауррэ зэдаусыгъэ орэдэу адыгэхэм афэгъэхьыгъэр, Натхъо Джанхъот и «Дахэ сидунай» М. Дзыбэм къыIуагъэх, ижъырэ лъэпкъ орэдри ыгъэжъынчыгъ. КIэлэцIыкIухэр артист цIэрыIом игъусэхэу пчэгум щыуджыгъэх. А кIэлэеджакIохэм къэшъокIо, орэдыIо шIагъохэр къахэкIыщтхэу угугъэ хъущт. Искусствэм дэхагъэу хэлъыр апкъырыхьэзэ, щыIэныгъэм зыкъыщагъотыщт. Къашъомрэ орэдымрэ япIуныгъэ мэхьанэ уасэу фашIырэм зыкъигъэшъыпкъэжьыщт.\nПшъэшъэ къашъохэр, шъонтырпаохэр, пщынаоу Ешыгоо Аскэр ныбжьыкIэхэр зэригъэуджырэр, нэмыкIхэри тшIогъэшIэгъоныгъэх. Лъэпкъ шэн-хабзэхэм яхьылIагъэхэм узIэпащэ: кIалэр пшъашъэм ыгу рихьыным пае сыдэущтэу пэгъокIыщта? Дахэу къыфэшъощта, къэгъагъ ритыщта, гум икIырэ гущыIэхэр риIощтха? ЛIыжъ жэкIэфым гукIэгъоу, лIыгъэу къыхэфагъэри едзыгъо къызэрыкIоп, ныбжьыкIэхэмкIэ щысэшIу. Художественнэ пащэу ТхьакIумэщэ Налбек къашъоу «ЗэфакIом» зэрэхэлэжьагъэр, пшъашъэм исэе фыжь зэрэбыбатэрэр, фэшъхьафхэри гум къылъэIэсых. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артистэу Къэбэхь Анзор зэхэщакIохэм зэращыщым дакIоу, исэнаущыгъэ къэшIыгъохэм къащигъэлъэгъуагъ.\n«Абрекхэр» хэгъэгу, дунэе зэнэкъокъу-фестивальхэм ахэлэжьагъ, щытхъуцIэхэр къащыдихыгъэх. Ансамблэр пытэу ылъэ теуцо. Ны-тыхэр, искусствэм пыщагъэхэр тапэкIи IэпыIэгъу къыфэхъущтхэу тэгугъэ.


IофшIэгъу дэкIыгъу | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Джэджэ районым щыIагъ къэралыгъо программэу «Къуаджэхэм яхэхъоныгъ» зыфиIорэм изэшIохын муниципальнэ псэупIэм зэрэщыкIорэм зыщигъэгъозэным пае.\nКъумпIыл Мурат псэупIэу Келермесскэм щагъэпсырэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу нэбгыри 120-рэ зычIэфэщт ыкIи псэупIэу Джаджэм - нэбгырэ 240-рэ зыщаIыгъын алъэкIыщтым нэIуасэ зафишIыгъ. Ащ дакIоу лъэпкъ культурэмкIэ Гупчэм гъэцэкIэжьын Iофхэр зэрэщыкIохэрэр зэригъэлъэгъугъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ игъусагъэх Адыгэ РеспубликэмкIэ федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Сапый Вячеслав, АР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Къуанэ Анзаур, АР-м культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ игуадзэу Евгений Лебедевыр, муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Джэджэ районым» ипащэу Андрей Таранухиныр, джащ фэдэу пшъэдэкIыжьэу ахьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэхэу «Ремстройсервисым», «Марк-Сервисым», «Югэкостроим» яподряднэ организациехэм япащэхэр.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэу Келермесскэм дэтым республикэм и ЛIышъхьэ зыщэIэм псэолъакIэм ипроект документацие нэIуасэ зыфишIыгъ ыкIи подряднэ организацием ипащэхэм гущыIэгъу афэхъугъ.\nНепэкIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу псэупIэм дэтым кIэлэцIыкIу 75-рэ фэдиз къекIуалIэ. Илъэсэу икIыгъэм проект-сметнэ документациер агъэхьазырыгъ ыкIи нэбгыри 120-рэ зычIэфэщт кIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэ ашIынэу Iизын къаратыгъагъ. «Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэ программэм ар хэхьагъ. Мы илъэсым ыкIэм ехъулIэу псэолъакIэу ашIыщтым сомэ миллиони 130-м ехъу тефэщт.\n2022-рэ илъэсым игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зэрашIылIэщтхэ унэу культурэм фытегъэпсыхьагъэр КъумпIыл Мурат псэупIэу Келермесскэм зыщэIэм зэригъэлъэгъугъ. ЗэрэхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, а псэуалъэр лъэпкъ проектэу «Культурэр» зыфиIорэм хагъэхьаным епхыгъэ ухьазырын IофшIэнхэр макIох.\nПсэупIэу Джаджэм щагъэпсыщт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр зыдэщыIэ чIыпIэм зэкIом Адыгеим и ЛIышъхьэ муниципалитетым ипащэхэмрэ подряднэ организацием иIэшъхьэтетхэмрэ анахьэу анаIэ зытыраригъэдзагъэр зэкIэ пIалъэхэр амыукъохэу проектыр тэрэзэу агъэцэкIэн зэрэфаер ары.\nДжащ фэдэу нэбгыри 150-рэ зычIэфэрэ учреждениеу еджапIэм джыри мыкIохэрэр зыщаIыгъхэр унэу зычIэтыр ащ тегъэпсыхьагъэу щыт. Организацием Iоф щызышIэхэрэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэм, фестивальхэм мызэу, мытIоу ахэлажьэхэу хъугъэ ыкIи текIоныгъэр къыдахэу къыхэкIыгъ. Илъэсэу икIыгъэм нэбгырэ 240-рэ зычIэфэщт кIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэм ишIынкIэ проект-сметнэ документациер агъэхьазырыгъ ыкIи Iизын къаратыгъ ащ игъэпсынкIэ. Псэуалъэм пстэумкIи сомэ миллион 221-м ехъу тефэщт. Программэу «Къуаджэхэм яхэхъоныгъ» зыфиIорэм а псэуалъэр хагъэхьагъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ пIалъэхэр аукъохэ зэрэмыхъущтыр, гъэсэныгъэм епхыгъэ учреждениехэм яшIынкIэ IофшIэнхэр зэкIэ дэгъоу агъэцэкIэнхэ зэрэфаер.\n«Мылъкум икъэкIуапIэхэр агъэнэфагъэх ыкIи проектхэм ягъэцэкIэн фежьагъэх. Анахь мэхьанэ зиIэр илъэсым ыкIэм ехъулIэу кIэлэцIыкIухэу еджапIэм джыри мыкIохэрэр зыщаIыгъыщтхэ псэуалъэхэр шэпхъэ пстэуми адиштэхэу муниципалитетым IэкIэхьажьынхэр ары. Анахьэу муниципалитетым ипащэхэм анаIэ зытырагъэтын фаер зэтегъэпсыхьан Iофыгъохэр ары. ЕджапIэм кIэлэцIыкIухэр фэгъэхьазырыгъэнхэмкIэ учреждение зэфэшъхьафхэм ащылажьэхэрэм IофшIэн гъэнэфагъэ агъэцакIэ ыкIи ахэр дэгъоу, зэрищыкIагъэм диштэу зэшIохыгъэ хъунхэм мэхьанэшхо иI», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nХэушъхьафыкIыгъэу республикэм и ЛIышъхьэ муниципалитетым ипащэ, джащ фэдэу проектхэм язэшIохын фэгъэзэгъэ министрэхэм пшъэрылъхэр афишIыгъэх, анахьэу ахэр зэпхыгъэхэр энергием икъэкIуапIэхэм учреждениехэр апыгъэнэгъэнхэр ары. Унэхэм якIолIэрэ гъогухэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм къапэIулъ чIыпIэхэр гъэнэфыгъэнхэм анаIэ тырагъэтыгъ.\nМы мэфэ дэдэм Адыгеим и ЛIышъхьэ псэупIэу Джаджэм лъэпкъ культурэм и Гупчэу дэтым щыIагъ. Къэралыгъо программэу «ЧIыпIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм диштэу гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр ащ щэкIох. Сомэ миллион 30 фэдиз проектым игъэцэкIэн пае къыхагъэкIыгъ. НепэкIэ электричествэр зэрыкIорэр зэблахъугъ, къэзыгъэфэбэщт пкъыгъохэр чIагъэуцох, унэ кIоцIхэр ыкIи кIыбхэр агъалэх.\nМыщ дэжьым къэIогъэн фае гупчэм клуб 19 къызэрепхыгъэр, ахэм нэбгырэ 340-м ехъу къякIуалIэ. Народнэ коллективыцIэ яI ансамбли 3-рэ зы театрэмрэ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ гъэцэкIэжьын Iофхэр зэрэкIохэрэм зыщигъэгъозагъ, подряднэ псэолъэшI организациехэм ялIыкIохэм гущыIэгъу афэхъугъ.\n«ИгъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьыным дакIоу къыпэIулъ чIыпIэм изэтегъэпсыхьанкIэ, чъыгхэмрэ къэгъагъэхэмрэ гъэтIысхьэгъэнхэмкIэ Iоф гъэнэфагъэхэр зэшIохыгъэнхэ фае. Культурэм и Унэу агъэкIэжьырэр цIыфхэм ягъэпсэфыпIэ гупчэу хъун, ныбжь зэфэшъхьаф зиIэхэм якIуапIэу, творческэ амалэу яIэхэр щызэшIуахынхэ алъэкIынэу щытын фае. Проектыр гъэцэкIагъэ зыхъукIэ джырэ уахътэм диштэрэ, Iофтхьэбзэ гъэшIэгъонхэмкIэ къахэщырэ псэуалъэу ар тлъэгъуным мэхьанэшхо иI. Хабзэмрэ цIыф жъугъэхэмрэ акIуачIэ зэхэлъмэ ары ащ фэдэу хъун зилъэкIыщтыр», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.


ГумэкIыгъом пэшIуекIох — Адыгэ макъ\nРедактор 05.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nНаркотикхэр хэбзэнчъэу гъэзекIогъэнхэм пэуцужьыгъэнымкIэ, бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэнымкIэ Iофхэм язытет зыфэдэм, мыщкIэ зэфэхьысыжьхэу щыIэхэм афэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэ ипшъэрылъхэр охътэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ БрантI Мурадинэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мы уахътэм ехъулIэу МВД-м ипрофилактикэ учет зыныбжь имыкъугъэ бзэджэшIэ нэбгыри 176-рэ хэт, ахэм ащыщэу зы нэбгырэм наркотикыр ыгъэфедагъ. ПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэу зэхащагъэхэм яшIуагъэкIэ административнэ хэбзэукъоныгъэ зэрахьагъэу протокол 657-рэ зэхагъэуцуагъ, блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр 101-кIэ нахьыб. Медицинэм щамыгъэфедэрэ наркотикыр къызэрэзфагъэфедагъэм къыхэкIэу Iэтэхъо нэбгыритIумэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ.\nМы уахътэм ехъулIэу Iугъо къыпымыкIэу жэм дэткIухьэрэ тутынэу «снюскIэ» заджэхэрэр ныбжьыкIэхэм агъэфедэ зэрэхъугъэр, ар гумэкIыгъошхоу зэрэщытыр зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. БрантI Мурадинэ къызэриIуагъэмкIэ, мы тутыным никотин кIуачIэ зэрэхэлъым имызакъоу, псауныгъэм иягъэ езыгъэкIыхэрэ химическэ веществохэр ыкIи мэ IэшIу къызпыухэрэ пкъыгъохэр хэлъых. Тутынэу зашъохэрэм фэдэу, «снюсми» никотинэу хэлъым узыIэпещэ. Тутыныр жэм зыдэткIухьэкIэ цэлышъхьэр есты, ащ нэмыкIэу онкологие уз къыхэкIы ыкIи цIыфым ипсихикэ зэIегъахьэ.\n— «Снюсым» тиреспубликэ инэу зыщиушъомбгъугъэу пфэIощтэп. Гъэсэныгъэ учреждениехэм ар ащагъэфедэу ыкIи щыIуагъэкIэу мы мафэм ехъулIэу зыпари къэбар къытIэкIэхьагъэп. Арэу щытми, ыпэ титэу ащ тызэрэпэшIуекIощтым тыпылъ, — къыIуагъ БрантI Мурадинэ.\nНаркоманиер гумэкIыгъошхоу зэрэщытыр къыдалъытэзэ, анахьэу зыныбжь имыкъугъэхэр ыкIи ныбжьыкIэхэр ащ щыухъумэгъэнхэм фэIорышIэхэрэ профилактикэ IофшIэнхэм язэхэщэн министерствэм ынаIэ лъэшэу зэрэтетыр М. БрантIым къыIотагъэх. «Снюсыр» сатыушIыпIэ чIыпIэхэм ащамыщэнымкIэ амалхэу ищыкIагъэхэр зэрахьанхэу прокуратурэм, Роспотребнадзорым иIофышIэхэм закъыфигъэзагъ.\nНаркотикхэр зыгъэфедэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным, мыщ епхыгъэу бзэджэшIагъэхэр зезыхьэхэрэм апэуцужьыгъэным, анахьэу тисабыйхэр къэухъумэгъэнхэм хэбзэухъумакIохэм, нэмыкI къулыкъухэм яIофышIэхэм анаIэ тырагъэтын, яIофшIэн нахь агъэлъэшын зэрэфаер Сапый Вячеслав къыIуагъ. Мы гумэкIыгъом нахь игъэкIотыгъэу Iоф дэзышIэщт IофшIэкIо куп зэхэщэгъэн фаеу ащ предложение къыхьыгъ.\nДжащ фэдэу наркотикхэм апыщагъэхэр зэрагъэхъужьхэрэр ыкIи ахэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэмкIэ адызэрахьэхэрэ Iофтхьабзэхэр зэхэсыгъом къыщаIотагъэх.\nКIэухым къэкIощт илъэсым Iоф зэрашIэщт планыр аштагъ.\nПредыдущая Адыгеим грант къыратыгъ\nСледущая Экологием иIофыгъохэр къыщаIэтыгъэх


Лъапсэр аухъумэзэ | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, шIэныгъэхэмкIэ Урысые Академием материальнэ культурэм ихъишъэкIэ иинститут Гупчэ Азиемрэ Кавказымрэ яархеологиекIэ иотдел инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу Виктор Трифоновым, тарихъымкIэ Къэралыгъо музеим археологие саугъэтхэмкIэ иотдел ипащэу Наталья Шишлинам, Урыс географическэ обществэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ итхьаматэу Игорь Огай зэIукIэгъу адыриIагъ.\nЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх культурэ кIэным икъэухъумэнкIэ ыкIи игъэфедэнкIэ АР-м и ГъэIорышIапIэ ипащэу ЦIыпIынэ Рустем, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-секретарэу ХьакIмэфэ Налбый.\nКультурэ-тарихъ кIэныр къэухъумэгъэным, краеведением республикэм хэхъоныгъэ щегъэшIыгъэным атегъэпсыхьэгъэ проектхэм ахэр атегущыIагъэх.\nАдыгеим итарихъ–культурэ, ичIыопс кIэн къэухъумэгъэнхэмкIэ Iофэу ашIэрэм республикэм ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм зырагъэушъомбгъу зэрашIоигъор КъумпIыл Мурат къыIуагъ. Республикэм ипащэ ишIошIкIэ, хабзэм икъулыкъухэм, научнэ IофышIэхэм, общественностым ащкIэ акIуачIэ зэдырахьылIэн фае. НыбжьыкIэ форумэу «Фыщт- 2018-рэ» зыфиIорэм къыщыгущыIэзэ, КъумпIыл Мурат волонтер движениеу «Тлъапсэ къэтыухъумэн» зыфиIорэр зэхащэнэу игъо афилъэгъугъагъ.\nА волонтер движениер колхидскэ хэшъаемрэ исп унэхэмрэ зэтегъэуцожьыгъэнхэм афэIорышIэщт. Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, а лъэныкъуитIури зигъо Iофыгъохэм ащыщых, хэшъаер мыкIодыжьынымкIэ, исп унэхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэмкIэ псынкIэ шъыпкъэу Iофтхьабзэхэр зехьэгъэнхэ фае.\nАщ пае 2013-рэ илъэсым республикэ бюджетым мылъку шIукIае къыхагъэкIыгъагъ. Адыгэ Республикэм икультурэ кIэн икъэухъумэнрэ игъэфедэнрэ афэгъэзэгъэ ГъэIорышIапIэм къызэрэригъэблэгъагъэм тетэу археологическэ экспедицием республикэм Iоф щишIагъ. Виктор Трифоновыр ащ ипэщагъ. ШIэныгъэлэжьым зэIукIэгъум къыщиIуагъ а экспедицием мэхьанэшхо зэриIагъэр, «Хьаджэхъу-3» зыфиIорэ исп унэхэр ащ зэрэзэтыригъэуцожьыгъэхэр.\nТарихъымкIэ Къэралыгъо музеим археологие саугъэтхэмкIэ иотдел ипащэу Наталья Шишлинами ушэтынхэу зэхащэхэрэм мэхьанэшхо зэряIэр хигъэунэфыкIыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, Кавказым ит исп унэхэр зэрэдунаеу щашIогъэшIэгъоных.\nВолонтер движениякIэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ Урыс географическэ обществэм и Адыгэ регион къутамэ амал дэгъу зэриIэр Игорь Огай хигъэунэфыкIыгъ. ГущыIэм пае, обществэм хэгъэгумрэ республикэмрэ яшIэныгъэлэжь цIэрыIохэм гъусэныгъэ адыриI. Исп унэхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэмкIэ Iофтхьабзэу тапэкIэ зэрахьагъэхэм, Адыгеим итарихъ, икультурэ, ичIыопс цIыфхэм анаIэ къатырадзэным тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэу зэхащагъэхэм зэIукIэгъум щатегущыIагъэх.\nКъумпIыл Мурат шIэныгъэлэжь-археологхэм игъоу алъэгъугъэм — 1897-рэ илъэсым профессорэу Николай Веселовскэм къыгъотыгъэгъэ мыжъохэу исп унэм щыщыгъэхэм ахэшIыкIыгъэ экспонат Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей къыщызэIухыжьыгъэным дыригъэштагъ. Джащ фэдэу исп унэхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэм пае поселкэу Каменномостскэм иIэгъо-блэгъу археологическэ экспедициехэр щызэхэщэгъэнхэм иIофыгъуи тегущыIагъэх.\nЗекIо къэбарлъыгъэIэс гупчэу, дольмен культурэм иархеологическэ паркэу «Кожжохские дольмены» зыфиIорэм игъэпсынкIэ Урыс географическэ обществэм и Адыгэ регион къутамэ итарихъ-просветительскэ проект гъэцэкIэгъэнми мэхьанэшхо зэриIэр зэIукIэгъум къыщаIуагъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ «Мегалиты Майкопской культуры» зыфиIорэ тхылъым икъыдэгъэкIынкIэ шIэныгъэлэжьхэм IэпыIэгъу афэхъунхэу. ТарихъымкIэ Къэралыгъо музеир къызызэIуахыгъэр илъэси 150-рэ зыщыхъурэм а тхылъыр къыдагъэкIынэу рахъухьэ.\nАдыгеим итарихъ зэгъэшIэгъэнымкIэ, культурэ-тарихъ кIэныр къэухъумэгъэнымкIэ, зекIоным зегъэушъомбгъугъэнымкIэ а Iофым мэхьанэшхо зэриIэм Адыгеим и ЛIышъхьэ анаIэ тыраригъэдзагъ.\n«Тятэжъ пIашъэхэм къытфыщанэгъэ кIэн баир къыткIэхъухьэхэрэм къафэтыухъумэн ыкIи алъыдгъэIэсыжьын фае. Лъэныкъо пстэури къыдалъытэзэ, волонтерхэр бэу къыхагъэлажьэзэ Iофыр зэхащэн фае. Лъапсэу яIэр зышIогъэшIэгъонхэр зэкъуахьэхэмэ, загъэчанмэ ары кIэух дэгъухэр ашIын залъэкIыщтыр», — хигъэунэфыкIыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nОбщественнэ движениякIэр волонтерым и Илъэс Адыгэ Республикэм зэрэщызэхащэрэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Ащ ицыхьэ зэрэтелъымкIэ, движениякIэу «Тлъапсэ къэтыухъумэн» зыфиIорэм къызыщыхъугъэхэ чIыгу гупсэр шIу зэрилъэгъурэр къэзыгъэлъагъо, зызыгъэчаны зышIоигъо цIыфхэр зэрипхыщтых.\nCурэтхэр А. Гусевым тырихыгъэх, сайтэу www.newacropol къыхэхыгъэх.


Иваново щыбэнэнхэу загъэхьазыры — Адыгэ макъ\nИваново щыбэнэнхэу загъэхьазыры\nРедактор 14.07.2020 14.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nХэгъэгум и УIэшыгъэ КIуачIэхэм дзюдомкIэ язэнэкъокъу къалэу Иваново шышъхьэIум и 10 — 15-м щыкIощт.\nАдыгэ Республикэм ихэшыпыкIыгъэ командэ зэIукIэгъухэм ахэлэжьэнэу зегъэхьазыры. БэнакIохэр гимнастикэм, атлетикэ онтэгъум, атлетикэ псынкIэм, нэмыкI спорт лъэпкъхэм апылъхэу Iэпкъ-лъэпкъхэр агъэпытэх, кIуачIэр апсыхьэ.\nАлырэгъум щыбэнэнхэу джырэ уахътэ амал яIэп. Яунэхэм арысхэу тренерхэм яунашъохэр агъэцакIэх. Къуаджэхэм ащыпсэухэрэм спорт псэуалъэхэр ящагухэм ащагъэпсыгъэхэу Iоф зыдашIэжьы. Къалэм щыщхэри шIыкIэхэм алъэхъух.\nТибатырхэм зэнэкъокъум гъэхъагъэ щашIын алъэкIыщтэу тэлъытэ. ПашIо Алый Урысыем истудентхэм язэнэкъокъу дышъэр къыщыдихыгъ, Европэм иныбжьыкIэхэм язэIукIэгъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащихьыгъ.\nДэхъу Азэмат полицием къулыкъур щызыхьыхэрэм язэнэкъокъоу Европэм щыкIуагъэм дышъэр къыщыфагъэшъошагъ, Урысыем дзюдомкIэ изэIукIэгъухэм медальхэр къащыдихыгъэх.\nТулпэрэ Айдэмыр Урысыем истудентхэм язэнэкъокъу гъогогъуитIо дышъэр къащихьыгъ. Урысые Федерацием и Кубок къыдихыгъ, хэгъэгум и УIэшыгъэ КIуачIэхэм язэIукIэгъухэм апэрэ чIыпIэр къащихьыгъ.\nМерэм Дамир Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ хэт, хэгъэгум изэнэкъокъу тыжьыныр къыщыдихыгъ.\nУрысыем космосымкIэ идзэ кIуачIэхэм язэнэкъокъухэм тибэнакIохэр ахэлажьэх. Ингъуш Владимир самбэмкIэ зэIукIэгъухэм дышъэр къащихьыгъ.\nХьакурынэ Хьазрэт, Къуижъ Бислъан, Вардкез Акопян, Щыгъущэ Амир Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм ащыкIогъэ зэнэкъокъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдахыгъэх.\n— Хэгъэгум и УIэшыгъэ КIуачIэхэм мэхьэнэ ин ятэты, — къытиIуагъ республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Бастэ Сэлымэ. — ТибэнакIохэм зэIукIэгъухэм зафагъэхьазыры.\nСурэтым итхэр: Мерэм Дамир Успенскэ районым щыщэу Блый Аюбэ (фыжьыр ащ щыгъ) ебэны.\nзыгъэхьазырыгъэр ЕмтIылъ Нурбый.\nПредыдущая 10 yarışma\nСледущая Зэнэкъокъур ешIэгъумэ къагъэдахэ


ЗэхъокIыныгъэшIухэм республикэр афэкIо ЗэхъокIыныгъэшIухэм республикэр афэкIо » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » ЗэхъокIыныгъэшIухэм республикэр афэкIо ЗэхъокIыныгъэшIухэм республикэр афэкIо\nЗэхъокIыныгъэшIухэм республикэр афэкIо ЗэхъокIыныгъэшIухэм республикэр афэкIо\n08:32, 05 март 2019\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ илъэс къэс фигъэхьырэ Джэпсалъэм псауныгъэр къэухъумэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм ягугъу къыщишIыгъ. Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ илъэс къэс фигъэхьырэ Джэпсалъэм псауныгъэр къэухъумэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм ягугъу къыщишIыгъ.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ илъэс къэс фигъэхьырэ Джэпсалъэм псауныгъэр къэухъумэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм ягугъу къыщишIыгъ.\n— Пстэуми апшъэр къэралыгъом лъытэныгъэ къызэрафишIырэр цIыфхэм къагурыIоныр ары, — къыхигъэщыгъ Владимир Путиным.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къызэритырэмкIэ, «КIэугъоекIо правительств» зыфиIорэ проектыр республикэм щыгъэцэкIагъэ хъуным мэхьанэшхо раты. КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, проектыр апэу зыщагъэцэкIэнэу зыщырагъэжьэгъэхэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр къэралыгъо гъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм яIофшIэн шIуагъэ къытэу зэхащэныр, ащ пэIухьэрэ уахътэр нахь макIэ шIыгъэныр арых.\n«КIэугъоекIо поликлиник» зыфиIорэ пректым зыкъыфэдгъазэмэ, къэралыгъомкIэ ар апэу зыгъэцэкIэнэу езыгъэжьагъэхэм ащыщ Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ. ЗэхъокIыныгъэхэм зэфэхьысыжьышIухэр къакIэлъыкIуагъэх. Регистратурэм, врач-специалистхэм зафагъэзэным пае чэзыум зэрэхэтхэр нахь макIэ хъугъэ. Диспансеризацием икIуни цIыфхэм псынкIэ къащыхъугъ. ФэIо-фашIэхэр зэрагъэцакIэхэрэми нахь ыгъэразэхэ хъугъэ.\n2018-рэ илъэсым республикэм гупчэ лабораторие щашIыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ врачыр уплъэкIунхэм язэфэхьысыжьхэм зэряжэрэ уахътэр нахь макIэ хъугъэ. Джы ахэр зэикI медицинэ къэбарлъыгъэIэс системэм иплъэгъонхэ плъэкIыщт.\nДжащ фэдэу блэкIыгъэ илъэсым къыщегъэжьагъэу «Новая модель медицинской организации» зыфиIорэ проектыр Адыгеим щагъэцакIэ. Ащ къызэрэщыдэлъытагъэу, къалэм дэт медицинэ учреждениехэр зэрапхыгъэх. Мыщ фэдэ шIыкIэр тапэкIэ псауныгъэр къэухъумэгъэным иобъектхэу республикэм ит пстэуми ащагъэфедэ хъущт.\n«КIэугъоекIо поликлиник» зыфиIорэ проектыр Адыгеим щагъэцакIэ зыщыхъугъэм къыщегъэжьагъэу ащ шIуагъэу хэлъыр республикэм щыпсэухэрэм зэхашIэн алъэкIыгъ.\nУрсэкъо Саидэ медицинэ учреждениехэм бэрэ яуалIэрэп. Ащ зэрилъытырэмкIэ, чэзыур ины зыхъукIэ, специалистым екIолIэгъуае мэхъу. Зыгорэм ыгъэгумэкIы зыхъукIэ унэе медицинэ учреждением макIо.\n— ПроектыкIэр республикэм зэрэщагъэцакIэрэр ИнтернетымкIэ слъэгъугъэ. Ащ шIуагъэу къытыщтхэми сяджагъ. Тхьамэфэ заулэ тешIагъэу сипсауныгъэ изытет сигъэгумэкIэу медицинэ учреждением сыкIон фаеу хъугъэ, — къытфеIуатэ Саидэ. – Сызщыпсэурэ унэм пэблагъэу къыщашIыгъэ поликлиникэм зыфэзгъэзагъ. ЫпэкIэ чэзыоу регистратурэм щыслъэгъущтыгъэр нахь макIэ зэрэхъугъэм гу лъыстагъ. Охътабэ темышIэу врачым сиштагъ. ЗэхъокIыныгъэу проектыкIэм къыздихьыгъэхэр нэрылъэгъу къысфэхъугъэх.\nДиспансеризациер зыкIун гухэлъ зиIэу поликлиникэм еолIэгъэ Хъот Сими гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ащ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, мэфэ заулэкIэ уплъэкIунхэр къыфашIыгъэх ыкIи ипсауныгъэ изытет зыфэдэр зэригъэшIагъ.\n— Проектыр республикэм щагъэцэкIэнэу рагъэжьэгъэ къодый, ащ джыри зэхъокIыныгъэхэр фэхъущтых, — еIо Симэ. – Ау чэзыур нахь макIэ зэрэхъугъэр непэ тинэрылъэгъу. Мыщ фэдэ шIыкIэм шIуагъэ къызэритыщтыри нафэ.\nКъумпIыл Мурат: «Лъэныкъо пстэури цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэм адештэ» КъумпIыл Мурат: «Лъэныкъо пстэури цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэм адештэ»\nПрограммэр анахь дэгъоу зыгъэцэкIэрэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ Программэр анахь дэгъоу зыгъэцэкIэрэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ\nАдыгеим и ЛIышъхьэ Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет изэхэсыгъо хэлэжьагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет изэхэсыгъо хэлэжьагъ


ТекIоныгъэм тыпэчыжьагъэп | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 02.04.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\n«Динамо-МГТУ» Мыекъуапэ — «Уфимец» Уфа — 06:99 (26:31, 22:27, 23:19, 25:22).\nГъэтхапэм и 29-м «Ошъутенэм» щызэдешIагъэх.\n«Динамо-МГТУ»: Хьакъун — 5, Абызов — 18, Майборода — 18. Милютин — 14, Кочнев — 12, Еремин — 26, Анищенко — 3.\nЗэIукIэгъум икIэух уеплъынкIэ гъэшIэгъоныгъэ. Судьям гъогогъуи 5 къызыфигъэпытэгъэ тиешIакIохэм ащыщхэр зэIукIапIэм рагъэкIыгъэх. Нахь ныбжьыкIаIохэр зэнэкъокъум хэлэжьагъэх.\nОпыт ин зиIэхэ Глеб Герасименкэр, Игорь Ермаковыр «Уфимцем» къыхэщыгъэх. Зым очко 27-рэ, ятIонэрэм 22-рэ рагъэкъугъ. ЕшIэгъур кIэухым фэкIуагъэу пчъагъэр 96:99-рэ хъугъэ. «Динамэм» Iэгуаор ыIыгъыгъ, ау нэгъэупIэпIэгъу заулэ къэнагъэу хъагъэм ридзэн ылъэкIыгъэп. ТекIоныгъэр къалэу Уфа иешIакIохэм ахьыгъ.\nТыгъуасэ «Динамэр» «Чебоксарские Ястребы» Чебоксары дешIагъ. Тикомандэ я 9-рэ чIыпIэм щыI.


Гъогухэм шъуащысакъ! Гъогухэм шъуащысакъ! » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Гъогухэм шъуащысакъ! Гъогухэм шъуащысакъ!\n2019-рэ илъэсым пыкIыгъэ мэзищым къыкIоцI Адыгэ Республикэм игъогухэм тхьамыкIэгъуи 106-рэ къатехъухьагъ, ахэм нэбгырэ 23-рэ ахэкIодагъ, нэбгыри 130-мэ шъобжхэр атыращагъэх. 2019-рэ илъэсым пыкIыгъэ мэзищым къыкIоцI Адыгэ Республикэм игъогухэм тхьамыкIэгъуи 106-рэ къатехъухьагъ, ахэм нэбгырэ 23-рэ ахэкIодагъ, нэбгыри 130-мэ шъобжхэр атыращагъэх.


Аужырэ едзыгъом хэлэжьэщт — Адыгэ макъ\nАужырэ едзыгъом хэлэжьэщт\nРедактор 04.02.2020 04.02.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые къэралыгъо телеканалэу «Россия 1» зыфиIорэм орэдыIохэм язэнэкъокъоу «Ну-ка, все вместе!» зыцIэу зэхищагъэм хэлэжьагъ ыкIи кIэух зэнэкъокъум зыщиушэтын фитыныгъэ къыщыдихыгъ Адыгеим щыщ орэдыIоу ЛIыунэе Алый.\nМы зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм уасэ афэзышIыхэрэр нэбгыри 100 мэхъу! Ахэр зэлъашIэрэ орэдыIох, орэдусых, продюсерых, къэралыгъом орэдыIохэр зыщагъэсэхэрэ иапшъэрэ еджапIэхэм якIэлэегъаджэх, музыкэм къытегущыIэхэрэ цIыфхэу социальнэ хъытыухэм Iоф ащызышIэх, нэмыкIхэу сэнэхьат зэфэшъхьафхэр зиIэхэу, ау музыкэм фэщагъэхэу, ежьхэми орэд дэгъоу къаIоу щытхэр арых. ОсэшIхэм япащ къэралыгъом щызэлъашIэрэ орэдыIо ныбжьыкIэу Сергей Лазаревыр.\nЗэнэкъокъум икъыдэкIыгъо пэпчъ зыщызыушэтырэр нэбгыри 10. Ахэм пчъагъэу рагъэкъурэм елъытыгъэу апэрэ чIыпIищыр зыхьырэр къэнафэ, ау къакIэлъыкIорэм нахь мэкъабэ зыратыкIэ, нахь пчъэгъэ макIэ зиIэр мыхэм къахэзы.\nНэбгыри 100-м зэкIэми зэфэдэу агу урихьын плъэкIыныр зэшIохыгъошIоп, ау нахьыбэмэ амакъэ зыпфатыкIэ, осэшхо иI.\nАдыгеим икIыгъэ орэдыIо ныбжьыкIэу ЛIыунэе Алый мэзаем и 2-м къагъэлъэгъогъэ зэнэкъокъум пчъагъэу 71-рэ щыригъэкъуи, анахь дэгъуищымэ ахэфагъ.\nЗэнэкъокъум ишапхъэхэмкIэ, зы къыдэкIыгъомкIэ финалым ихьанэу щытыр нэбгыритIу. Апэрэ чIыпIэр къыдэзыхыгъэр ащ ихьэгъахэу алъытэ, адыритIур джыри зэнэкъокъужьынхэу щыт. Алый ящэнэрэ чIыпIэм щытыгъ ыкIи Москва щыщ Юлия Булавко енэкъокъуныр къыпыщылъыгъ. Ар щытхъу хэлъэу тиорэдыIо ыгъэцэкIагъ — мэкъэ 89-рэ ригъэкъуи, кIэухым зэнэкъокъущтхэм ясатырэ хэфагъ.\n«Адыгеир сэнаущыгъэ зыхэлъхэмкIэ баи! Ар джыри зэ къыушыхьатыгъ ЛIыунэе Алый гъэхъагъэ хэлъэу зэнэкъокъоу «Ну-ка, все вместе!» зыцIэм икIэух едзыгъо зэрихьагъэмкIэ», — къащитхыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат исоциальнэ нэкIубгъохэм.\nАлый тыфэгушIо ыкIи зэнэкъокъум икIэух едзыгъо текIоныгъэ къыщыдихынэу фэтэIо!\nПредыдущая Ом изытет тигъэгушIорэп\nСледущая Пытагъэ хэлъэу къякIолIэгъэн фае


Cайт аула Егерухай - Хъуаджэ икъэбархэр\nПонедельник, 09.11.2015, 09:07\nХъуаджэ икъэбархэр, игущыIэ щэрыохэр, итхьагъэпц1ыгъэ, и1ушыгъэ ц1ыф лъэпкъ зэфэшъхьафмэ ахэлъ. Адыгэхэми Хъуаджэ икъэбархэр бэш1агъэу къахэхьагъэхэу, ежьхэм яем фэдэу къызэфа1отэжьы, рэчэфых, рэщхых, акъыл хахы. 1934-рэ илъэсым щегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэм Хъуаджэ икъэбархэм яугъоин Бэрэтэрэ Исхьакъ пылъ.\nКъэбар1отэ зэфэшъхьафхэм илъэс зэфэшъхьафмэ къа1отэжьыгъэ къэбархэр мы тхылъым зэхэубытагъэхэу къыдэхьагъ.\n_ Синэнэ дах, синэнэ гупс! Чэм уасэ къысэт! Ермэ-\nлыкъым сыгъак1у. Непэ ермэлыкъ щы1, чэм дэгъу къы- фэсщэфын.\n— Чэм зи1эмэ сяхъуапсэ, спсэ зикъурмэн, чэм уасэ остын, чэм щаш1о къэщэф! — ы1уи, Хъуаджэ янэ ахъщэ т1эк1оу и1эр ыкъо ритыгъ.\nХъуаджэ ермэлыкъым хахьи, чэмэу къыращэл1агъэмэ ахэлъыхъухьи, зы чэм къыщэфи, к1апсэр къытырилъхьи, гуш1озэ къэк1ожьыгъ.\n— Нан! А сянэ дах! Унэм къик1и, чэмэу къыфэсщэ- фыгъэм еплъ. К1эпсэ дак1у, щаш1у, шъуаш1у, ыбыдзхэр гъумы. Джы хэти уехъопсэжьынэп. Тигъунэгъухэр къыо- хъопсэн.\nНыор гуш1озэ унэм къик1и, чэмым пыплъыхьагъ, ет1а- нэ ц1ац1эу фежьагъ:\n— Тхьэр къысауи, сыунэхъуи, къо делэ къысфэхъуи! Сыд къысэпш1агъэр? Ахъщэ т1эк1оу ти1эр къэбгъэк1оди укъэк1ожьыгъ. Мыщ фэдэ ц1ыф ещэфа? Чэмы п1уи, быгъу къэпщэфи укъэк1ожьыгъ. Быгъум сыд есэбгъэш1эщт? Къыздипщыгъэм щэжь, сиахъщэ къысфахьыжь,— ы1уи, ныор гъы фежьагъ.\nХъуаджэ къызк1эщтэжьыгъэу т1эк1урэ щыти, къы- 1уагъ: Орэбыгъу фаеми, щэ къык1эк1ымэ хъугъэ!\nК1эпсэшхо Хъуаджэ и1агъ. Ар гъунэгъум ыш1эщтыгъэ. Мэкъу къищыжьыгъор къызэсым, игъунэгъу Хъуаджэ къелъэ1угъ:\n- ''Уик1эпсэшхо хьафэу къысэт.''\n''Нэмык1эу узфаер остын, ау непэ к1эпсэшхор остын слъэк1ыщтэп.''- ы1уагъ Хъуаджэ.\n- ''Сыда къысэптын зык1эмылъэк1ыщтыр? Гъунэгъумэ ащ фэдэ нахь зэфаш1эрэба?'' —- ыгъэш1эгъуагъ гъунэгъум\n- ''Остын зык1эсымылъэк1ыщтыр сэ непэ к1эпсэшхом\n''- Ащ фэдэ мэхъуа? Хэт ылъэгъугъ мэфэ реным\n''- Адэ, сигъунэгъу, удела сэ1о?'' — ы1уагъ Хъуаджэ.''Къыозымытыщтым ушъхьагъу горэ ыш1ын фаеба!?''\nХъуаджэ ымыгъапц1эрэ щы1эп, ау ежь зыгъэпц1эн дунаим къытехъуагъэп, ухэтми уигъэпц1эщт aloy л1ы 1уш горэм зэхихыгъ.\n— Ар л1ымэ, сэ серэгъапц1, иш1эныгъэ зынэсрэр къызэзгъэш1эн,— ы1уи, л1ы 1ушыр Хъуаджэ дэжь ежьагъ.\nКъэбарыр Хъуаджэ нагъэсыгъ. Ар къуаджэм къыдэк1и, л1ы 1ушыр къызэрык1ощт гъогоу зыфа1уагъэм теуцуагъ. Шыу горэ къак1оу зелъэгъум, лъэмыдж ебагъэм ч1эуцуагъ.\nШыур къэси, л1эу лъэмыджым ч1этым еупч1ыгъ:\n— Тхьэмэтэмаф, Хъуаджэ иунэ сэбгъэлъэгъуна?\n— Боу озгъэлъэгъун,— ы1уагъ Хъуаджэ,— ау, мышъэфмэ, а пц1ыусым лъэгъунэу дыуи1эр къыса1у.\n— Боу къыос1он,— ы1уагъ л1ы 1ушым,— ащ ц1ыфхэр зэк1э егъапц1эх aloy зэхэсхыгъэти, сигъэпц1эшъумэ сеплъынэу 1уагъэ сш1и сыкъежьагъ.\n— Ащыгъум Хъуаджэ у1ук1агъ.\n— Орымэ Хъуаджэр, сыгъапц1.\n— 1уагъэ къыздэпш1ымэ, узгъэпц1эн.\n— Сыд зэпитлъхьащт?\n— Сызыбгъапц1эк1э, сишыонэ зэтелъ остыщт. Сызыфэмыгъапц1эк1э, сионак1э укъешэсынышъ, 1уагъэ къыздихьагъэмэ уафэсхьыщт.\n— Сеуцуал1э,— ы1уагъ Хъуаджэм.\n— Уеуцуал1эмэ, сыгъапц1.\n— Сыдэущтэу узгъэпц1эн, сипц1ылъэ унэм илъ.\n— К1уи къахь.\n— Сык1она, мы лъэмыджым сыч1эк1 хъущтэп.\n— Сыда зык1эмыхъущтыр?\n— Сыч1эк1ымэ, къызэхэощт. Пхъаш1эхэр мэзым к1уагъэх. Ахэмэ пкъэу къащэни, лъэмыджым к1агъэуцон фае, къэк1ожьыфэхэ сямыжэ хъущтэп. Ащ нэс къысаж.\n— Ащ фэдизэ сыожэн слъэк1ыщтэп.\n— Арэу пш1уабэ маш1эмэ, уиш къепсыхи, лъэмыджым к1эуцу, сыкъэк1ожьыфэ лъэмыджыр къемыгъэфэх.\nЛ1ы 1ушыр шым къепсыхи, лъэмыджым к1эуцуагъ.\n— Уипц1ылъэ къэхьи, ш1эхэу къэк1ожь,— ы1уагъ л1ы 1ушым.\n— Ш1эхэу сыкъэк1ожьыщт с1омэ, усэгъапц1э,— ы1уагъ Хъуаджэ сыздэк1ожьыщтыр чыжьэ.\n- Сиш тет1ысхьи, ш1эхэу къэгъэзэжь.\n- Сышыумэ, бэрэ сыкъэмытэу сыкъэк1ожьын, ау сыкъэсыжьыфэ лъэмыджым уч1эмык1, зэхэбгъаоу чылэр умыгъэунэхъу,— ы1уи, къыфигъэпыти, шым къешэси, Хъуаджэ ядэжь къэк1ожьыгъ.\nПчыхьэ къэхъуи Хъуаджэ къэмык1ожьыхэ зэхъум, л1ы 1ушыр лъэмыджым къыч1эк1и, губжыгъаеу Хъуаджэ дэжь къэк1уагъ.\n- Хъуаджэ,— ы1уагъ л1ы 1ушым,— сыдэу къэрар уимы1. Сыдэуи бэрэ сызэбгъэжагъ. Уипц1ылъэ тыдэ щы1?\n— Сипц1ылъэ сик1эджыбэ илъ, ау сыд пае о лъэмыджым укъыч1эк1ыгъ? Ар зэхэуагъэмэ, чылэр бгъэунэхъугъэба? Пш1агъэм фэдэ ц1ыф eшla?\n— Сэ зи мыхъун сш1агъэп, сыкъызыч1эк1ыми, уилъэмыдж зэхэуагъэп, ау сыпфэмыгъэпц1эщтмэ, сиш къысэтыжь, ори сишык1э къыпыт1ысхьи, 1уагъэ зыдыси1эмэ уафэсхьынышъ, ощ фэдэ делэм сызэримыгъэпц1эшъущтыр язгъэлъэгъущт.\n— Ащ нахьэу таущта узэрэзгъэпц1эщтыгъэр,— ы1уагъ Хъуаджэ.— У1ушыгъэмэ лъэмыджыр къызэхэмыгъэон зэрэмылъэк1ыщтыр пш1эн фэягъ, мэфэ реным ук1эзгъэтыгъ.\n— Олахьэ укъыстек1уагъэм! — ы1уагъ л1ым. Шыми къык1эмыдэожьэу щагум лъэсэу дэк1ыжьыгъ.\nКъуаджэ горэм к1уагъэу, Хъуаджэ бэджын къырагъэшхыгъ. Шхын 1эш1ум ыц1э бысымым къыригъа1уи, къежьэжьыгъ. Къэк1ожьзэ, шхыным ыц1э 1эк1эк1одагъ. Къыгъотыжьын ылъэк1рэп, ыш1эщтым еусэу т1эк1урэ къэк1уагъэу, орыжъ горэм къызэсым, щыдым епсыхи, ылъэк1эп1ашъохэр дищаи, ыутэу фежьагъ.\nШыу куп къак1озэ, Хъуаджэ ыш1эрэр залъэгъум, ащыщ горэ къеупч1ыгъ:\n— Хъуаджэ, сыд пш1ок1одыгъ, сыд пае орыжъыр уутэрэ?\n— Хъуни къысэхъул1агъэп,— ы1уагъ Хъуаджэ,— дышъэ чысэ закъоу си1эр орыжъым хэфагъ. Сылъэхъу шъхьаем, згъотыжьрэп.\n— О дышъэ тэ къипхын? — ыш1ошъ хъугъэп къеупч1ыгъэм.\n— Сидышъэ мыщ хэмыфагъэмэ, сыд пае орыжъыр сыутэн? Сшъхьэ сыуджэгъужьыгъэ пш1ош1а? — ы1уи, Хъуаджэ тхьаусыхэ зэхъум, шыумэ агу къегъуи, яшымэ къяпсыхыгъэх, ягъончэдж лъапэхэр дащаехи, орыжъым къыхэхьагъэх, дышъэм лъыхъухэу фежьагъэх.\nБэрэ лъыхъугъэха, мак1эрэ лъыхъугъэха, хэт ыш1эрэ? Ащыщ горэм къы1уагъ:\n— Олахьэ сымыш1эрэ, дышъэ чысэр мастэ мыхъугъэмэ, къэдгъотын фэягъ. Орыжъыр бэджыным фэдэу тыутагъэ.\nХъуаджэ ар дэдэм орыжъым къыхэк1ыжьи, ылъакъохэр ытхьак1ыжьыгъэх, зифэпэжьыгъ.\nТхьашъуегъэпсэу, сидышъэ чысэ сэжъугъэгъотыжьыгъэ, — ы1уи, ищыд къытет1ысхьажьи, «бэджын, бэджын» ы1озэ, ядэжь къэк1ожьыгъ.\nДжыри ск1уач1э къыщык1агъэп\nМэщыт пчъэ1упэм л1ы куп щызэхэсэу гущыIэхэзэ, зынэмысыгъэхэ щы1эп. К1элэгъури агу къэк1ыжьыгъ. Хъуаджэ чэзыур зынэсым, ы1уагъ:\nШъыпкъэ, сыныбжьи хэк1отагъ, ау Тхьамк1э шыкур, ск1уач1э зытетыгъэм тет, зи къыщык1агъэп.\nСыда ар зытеп1ухьэрэр? — къеупч1ыгъэх щысхэр.\nТиунэ нат1э 1улъ мыжъошхор сызэк1алэми сфэ1этыщтыгъэп, джыри сфэ1этырэп, — ы1уагъ Хъуаджэ.\nКъэбар къа1уатэу купышхо зэхэсэу, къэбарк1э нэсхи, аныбжьхэр къязэрэгъэ1уагъэх. Хъуаджи еупч1ыгъэх:\nИлъэс тхьапш уныбжьын?\nТ1ок1ит1у сыхъугъ, — ы1уагъ Хъуаджэ.\nИлъэс заулэ теш1агъэу джыри ыныбжьыкIэ еупч1ыгъэх.\nИлъэс т1ок1ит1у сыныбжь, — ы1уагъ Хъуаджэ.\nАщ фэдэ мэхъуа?! — агъэш1эгъуагъ щысмэ. — Илъэс заулэкIэ узэкIэбэжьмэ, т1ок1ит1у уныбжьэу пloгъагъэ. Джыри а дэдэр olo.\nСэ си1о за1о, — ы1уагъ Хъуаджэ, — с1уагъэр зэблэсхъужьэу сихабзэп.\nШ1угуащэр псым зэрихьыгъэр\nХъуаджэ чылэ гъунэгъу къик1ыжьзэ, псы къиугъэм къы1ухьажьыгъ. Псы нэпкъым купышхо тет, зы купи псым щэлъыхъо.\nСыд къэхъугъэр? — ы1уи, Хъуаджэ яупч1ыгъ.\nУиш1угуащэ псы къиугъэм хафи, ыхьыгъ, ытхьэлагъэк1э щынагъо. Чылэр мэлъыхъо, ау къагъотын алъэк1рэп, — гумэк1хэу къыра1уагъ нэпкъым тетмэ.\nМоу мы ч1ып1эр ары.\nМы ч1ып1эм щыхэфагъэмэ, сыд пае мыщ шъущылъыхъорэ? — ы1уи, псышъхьэмкIэ Хъуаджэ к1и1агъ. — Ащ ишэн сэ сэш1э: псыр зыдачъэрэмк1э ар к1ощтэп, псышъхьэмкIэ дэк1оещт нахь. Нек1ох, къэдгъотыжьыщт!\nШопэм фэдэ ц1ыф elya?! Ныом псыпшъэмк1э есын ылъэк1ына, — адагъэп щытмэ, ау Хъуаджэ къафигъэзагъэп, псыпшъэмк1э чъэзэ, elo:\nАщ ишэн сэ сэш1э: узэгоутынк1и ц1ыфмэ а1орэр ы1уагъэп, зыдак1охэрэми афэк1уагъэп…\nЯНЭРЭ ЫКЪОРЭ МЫГУЩЫIЭ–МЫГУЩЫIЭ ЗЭРЭЗЭДЕШIАГЪЭХЭР\nХъуаджэ икIэлэгъум щыд закъо иIагъ. Зы мафэм щыдыр ежь псы ригъашъощтыгъэ, адырэ мафэм — янэ.\nХъуаджэ ыгу къэкIыгъ янэ мыгущыIэ–мыгущыIэ дешIэнышъ къышIуихьынэу, щыдыр мафэ къэс янэ псы ригъэшъонэу тыригъэфэнышъ, ежь рэхьатэу Iофи дэлъи имыIэу, чылэр къыкIухьэу хэтынэу. Янэ риIуагъ:\n— Нан, мыгущыIэ–мыгущыIэ тегъашI.\n— ТегъашI, — ыIуагъ ным. — Сыд къиплъхьащт, сикIал?\n— ТитIу яз апэу къэгущыIэрэм ренэу тищыд псы ригъэшъощт.\n— Дэгъу, сикIал, сыкьезэгъы. О ужэмыIан дэд, сапэ укъэгущыIэн, пшIосхьынышъ, мафэ къэс щыдыр псы ебгъэшъон, сэри рэхьатэу сыщысын.\nТеплъын, нан, — ыIуи, Хъуаджэ ыжэ зэтыриуIубагъ. Ным зи къыIорэп, Хъуаджи ыжэ псы дэгъэхъуагъэм фэд.\nМэфэ реным тIумэ язи къэгущыIагъэп. Ныр зэгоут хъуи, гъунэгъумэ адэжь кIуагъэ. Гъунэгъу шъузым риIуагъ ыкъорэ ежьыррэ Iуагъэу зэдашIыгъэр. Ар зэхэзыхыгъэ кIэлэ бзаджэхэр Хъуаджэ дэжь къачъэхи, къагъэгущыIэнэу пыхьагъэх, ау къафэгущыIагъэп, къэ- мыгущыIахэ зэхъум, ипаIо щихи зым рихьыжьагъ, адырэм къамыщыр бгыкъужъыем пихи, рыджэгузэ ежьэжьыгъ. Ащ паий гущыIэ къышIыгъэп.\nГъунэгъу ныом бэджынэ IэшIу къыфишIи, Хъуаджэ янэ ыгъэшхагъ. НыуитIумэ зызагъэшхэкIым, ным ыгу къэкIыжьыгъ Хъуаджэ зэрэмышхагъэр.\n— Тэ tиtIo дэгъоу тышхагъ, Хъуаджэ фыгукIэ Iумыфагъэу щыс. Уипшъэшъэ цIыкIу бэджынэм щыщ фегъэхьи егъэгъашх, псэпэшхо хъун, — ыIуагъ ным.\n— Бэу фезгъахьын, ар фэсымышIэщтмэ, сыд фэсшIэн, — ыIун, гъунэгъу ныом ипшъэшъэжъые бэджын стырыр гъозыр шъхьарихэу Хъуаджэ фыригъэхьыгъ.\nПшъэшъэ цIыкIум Хъуаджэ риIуагъ:\n— Сянэ бэджынэ IэшIу къыпфысигъэхьыгъ, зыогъэшхэкIыфэ шхэ.\nХъуаджэ зи къыIуагъэп, ышъхьэ теIэбэжьи, бгыкъужъыем Iапэ фишIыгъ, ышъхьэ етхъожьи пчъэмкIэ Iэ ышIы зэхъум, бэджынэр сшъхьэ къытекIи кIожь eloy пшъэшъэжъыем къышIошIи, Хъуаджэ ышъхьэ бэджынэ стырыр къырикIыхыгъ. Хъуаджэ зэтхъожь зэхъум, пшъэшъэжъыем кIитхъужьи, янэ дэжь ечъэжьэжьыгъ.\n— УикIалэ ыбзэ ыубытыгъ, къэгущыIэрэп, ышъхьэ етхъожьэу пчъэмкIэ Iапэ ышIы зэхъум, бэджынэ стырыр ышъхьэ къытескIи, сыкъэчъэжьыгъ, — ыIуагъ пшъэшъэжъыем.\n— Тхьа къысауи! СикIэлэ закъо ышъхьэ бэджынэ стырыр къепкIыхыгъэмэ, бгъэстыгъэба! — ыIуи, ныр къэчъэжьыгъ.\nИкIалэ ышъхьэ бэджыныр къетIэтIэхэу щысти, ныр ечъалIи, риIуагъ:\n— А симыгъо закъу, пшъэшъэжъые делэм сыд пае умыгущыIэу пшъхьэ ебгъэгъэстыгъ?\nХъуаджэ къызщылъэти, ыIуагъ:\n— Шъоурэ тхъурэкIэ сыхэIэжь! Къэсхьыгъ! О джы мызыкIым щыдыр псы егъашъу.\nЧэщыр хэкIотагъэу Хъуаджэ гъунэгъу чылэ къикIыжьыгъ. Щыдым тесэу щагум дэхьажьи шъхьангъупчъэм зеплъэм, ишъуз лIы къыщагъэу, голъэу ылъэгъугъ.\n«ХьакIэ иIэмэ, сишъуз сиягъэ езгъэкIынэп, игонахьи сыхэхьанэп», — ыIуи, щыдыр шэщым чIищи, шхылъэм мэкъу диз ышIи дэгъуалъхьи, нэф къэшъыфэ дэлъыгъ.\nНэф къызэшъым, зи ымышIэрэм фэдэу янэ дэжь ихьагъ. Хъуаджэ янэрэ ишъузрэ зэрэгъэщхыхэу, зэщыгушIукIыхэу ахэхьагъ.\n— А сикIал, тучаным кIуи, уишъуз цокъапхъэ къыфахь. Плъэгъурэба ицокъэ лъапэ къызэрищрэр?\nЗи ымыIоу Хъуаджэ тучаным кIуи, тхылъыпIэ цокъапхъэ ишъуз къыфищэфыгъ.\n— Тхьэ къысауи, сикIал, узэкIокIыгъа? Хэт тхылъыпIэ цуакъэ фашIыгъэу плъэгъугъэ? Мыщ фэдэ цIыф ешIа? Зы мафи фэхъунэп, — къыфэгубжыгъ ныр ыкъо.\n— УмыгумэкI, нан, — ыIуагъ Хъуаджэ. — Нычэпэ ащ ылъэкъуитIу зыдэщыIагъэм фэдэу щыIэщтмэ, тхьэ сэIо олIэжьыфэ а цокъапхъэр фэхъункIэ.


Тарихъым адыгэ бзылъфыгъэр зэрэхэуцорэр — Адыгэ макъ\nТарихъым адыгэ бзылъфыгъэр зэрэхэуцорэр\nРедактор 15.10.2019 15.10.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЕмтIылъ Разыет Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Щынджые къыщыхъугъ, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидат, доцент, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм иIофышIэ шъхьаI, АР-м шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, РСФСР-м лъэпкъ гъэсэныгъэмкIэ иотличник, УФ-м апшъэрэ сэнэхьат гъэсэныгъэмкIэ иIофышIэ гъэшIуагъ, научнэ тхыгъэ хэутыгъи 100-м нахьыбэ иI.\nБэмышIэу Разыет научнэ-энциклопедическэ тедзэгъоу «Адыгская (черкесская) женщина в российской и мировой истории» зыфиIорэр къыдигъэкIыгъ. Тхылъым ыкIышъо зэлъашIэрэ бзылъфыгъэхэм ясурэтхэмкIэ зэлъыпкIагъ. Ащ иавтор-зэхэгъэуцуакIоу ЕмтIылъ Разыет тигъэзет иредакцие къедгъэблэгъагъ, гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n— Разыет, тхылъыр зыфэгъэхьыгъэщтыр къызэрэхэпхыгъэм, ащ уфэзыщагъэм тащыгъэгъуазэба?\n— Мы темэр шIукIае шIагъэ сыгу къызщыущыгъэр, Вульф иеу «Русские женщины XX века» зыфиIорэм ыкIи нэмыкI тхэкIо зэфэшъхьафхэм ятхыгъэхэу сызэджагъэхэм къызгурагъэIуагъ тиадыгэ бзылъфыгъэхэм яхьылIагъэу тхыгъэу щыIэр зэрэмакIэр ыкIи ар къызхэкIырэм сегупшысагъ. А бзылъфыгъэхэу зигугъу ашIыхэрэм анахь мымакIэу тиадыгэ бзылъфыгъэхэм шIушIагъэ яIэу слъытагъэ. Адыгэхэр нахь кIочIаджэхэп, укIытэ ахэлъэу, ашIэрэр амыгъэбыракъыщтыгъэми. Адыгеир цIыкIуми, бзылъфыгъэ Iуш гъэсэгъабэ, гъэшIэгъоныбэ зэрисым гу лъытэгъуаеп, джащыгъум гу тесшIыхьагъ адыгэ бзылъфыгъэхэм яхьылIэгъэ тхылъ згъэхьазырыным.\n— Сыд фэдиз уахъта тхылъым тебгъэкIодагъэр, Iоф зэрэдэпшIагъэр?\nМыщ дэжьым къыхэзгъэщы сшIоигъу сыгукIэ сызылъащэу адыгэ бзылъфыгъэхэм — кIэлэегъаджэхэм, врачхэм, артистхэм, нэмыкIхэм сызэралъыплъэщтыгъэр, ащ дэжьым сэри къоджэ еджапIэм Iоф щысшIэщтыгъ, «емызэщыжьых» зыфаIохэрэм афэдэхэу зышъхьамысыжьхэу илъэсипшI пчъагъэхэм пIуныгъэ-гъэсэныгъэм дэлажьэхэрэр зэрахэтхэр згъэунэфыгъагъэ. ЕтIанэ Мыекъуапэ шIэныгъэхэм зыщахагъэхъорэ институтым сыкъызэкIожьым, мы сэнэхьатым зыгу фаблэхэрэр джыри нахь къысфэнэфагъэх, ахэм ашIэрэр цIыфхэм зэлъягъэшIэгъэн зэрэфаер къызгурыIоу, сафэгумэкIэу, курсхэм къызыкIохэкIэ яегъэджэн сыхьатхэр нахь шIуагъэ къатэу зэрафызэхэщэгъэн фаер зэхасшIэщтыгъ, шIэныгъэлэжь анахь дэгъухэр лекциехэм ахэдгъэлажьэщтыгъэх.\n— Мыщ сыда егъэжьапIэ фэхъугъэр?\n— Адыгэ бзылъфыгъэхэм яхьылIэгъэ тхыгъэ мыинхэр стхыхэу хъугъэ, ау бзылъфыгъэ пстэумэ анахь лъапIэр ныр арэу зэрэщытыр, сятэ нэмыцхэм заукIым сянэу бын-унэгъо Iужъур (нэбгыриир) зэкIэзыпIухьажьыгъэм фэдэхэр зэрэарыр пстэуми язгъашIэмэ сшIоигъуагъ ыкIи апэрэу мы лъэныкъомкIэ, сиунагъо, сянэ-сятэхэм, тэ, ялъфыгъэхэм, къытэхьылIагъэу «Вехи судьбы» ыIоу тхылъ зэрэстхыгъэр ары. Сэ зэошхом илъэхъан илъэс сыныбжьыгъэр, сятэ къэсшIэжьынэу щытыгъэп, ау Ным пае къэсIон сшIэщтыгъэ, адыгэ бзылъфыгъэр зыфэмыгъэсагъэ щыIа, сянэ иобразкIэ зэкIэ ныхэр зыфэдэхэр кIэзгъэтхъыгъ, ар апэрэ лъэбэкъоу хъугъэ. Ащ ыужым етIупщыгъэу адыгэ бзылъфыгъэхэм яхьылIэгъэ материалхэр сыугъоихэу езгъэжьагъ. ЗэлъашIэрэ кIэлэегъэджэ цIэрыIуагъэу Шъхьэлэхъо Дарихъан тхылъ фэстхыгъ. Адыгеим сыздэмыхьэгъэ къуаджэ итэпти, ары къэс бзылъфыгъэ тхыдабэ къысIэкIэхьагъ, адыгэ бзылъфыгъэхэм, тапэкIэ щыIэгъэ цIэрыIохэми яхьылIагъэхэр згъэунэфхэзэ, щыIэ литературэм Iоф дэсшIагъ. Тхылъым игъэхьазырын-угъоин ыкIи изэхэгъэуцон сыкIэрымыкIэу илъэси 2,5-рэ тезгъэкIодагъ.\n— НэкIубгъо 650-рэ хъурэ тхылъым адыгэ бзылъфыгъэхэу охътэ зэфэшъхьафхэм щыIэгъэ нэбгырэ 200 фэдизмэ яшIуIахьэу щыIэныгъэм хэлъыр къыщыпIотагъ. Ар Iоф псынкIэп, сыда ащкIэ IэубытыпIэ пшIыгъэр?\n— Тхылъым еджэрэм гу лъитэщт мы бзылъфыгъэхэу зыцIэ къесIохэрэм охътэ зэфэшъхьафхэм ащыпсэугъэхэр бэу зэрахэтхэр: адыгэ бзылъфыгъэр — ны, лъэпкъ онджэкъ машIом иухъумакIу аIоми, ащ къызэрэщымыуцугъэр, заоми зэрэхэтыгъэр, лIыгъэр зэришъуашэр, пытэгъэ-лъэшыгъэр, акъыл-Iушыгъэр къыготхэу сыд фэдэрэ лъэхъани, сыд фэдэрэ зэпырыкIыпIэ къини зэрэзэпичыгъэр, ищыкIагъэ зэхъум, ошъогум ибыбагъ, ищыкIагъэ зэхъум, тракторым тесэу жъуагъэ, арышъ, адыгэ бзылъфыгъэр нэмыкI лъэпкъхэм къахэкIыгъэ бзылъфыгъэхэм апшъэ мыхъущтмэ, ауж зыкIи къинэрэп.\n— Сыд фэдэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ шъуаша IофшIагъэм иIэр?\n— ЩыIэныгъэм шIушIэгъэ-гъэхъагъэу щыряIэм елъытыгъэу зэкIэлъыкIуакIэр згъэпсыгъэ: апэрэхэр — кIэлэегъаджэхэр, етIанэ — псауныгъэм иухъумакIохэр — врачхэр, наукэм ицIыфхэр, культурэр зыIэтыгъэхэр; тхылъым чIыпIэ щафэсшIыгъ адыгэхэм къахэкIыгъэ бзылъфыгъэ цIэрыIохэу IэкIыб къэралхэм ащыпсэунхэу хъугъэхэу, тилъэпкъ напэ зыIэтыгъэхэм.\nДжащ фэдэу «искусствэр» ыIоу шъхьэ иI. Хэгъэгу зэошхом хэтыгъэхэм – апэрэ адыгэ летчицэу Бэгъужъэкъо Лелэ, зэо хьазабхэр зыщэчыгъэхэу Iэшъынэ Римэ, ГутIэ Хъымсад; зэо кIыбым (тылым) щылэжьагъэхэу Дэрбэкъо (ЕмтIылъ) Мариетрэ ЕмтIылъ Аминэтрэ афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр къыдэхьагъэх.\nТхылъым инэкIубгъохэм уащыIукIэщт сабыибэ — 6-м къыщегъэжьагъэу 10-м нэс ыкIи ащ нахьыбэ зыпIугъэ ны хъупхъэхэу ЛIэхъусэжъ Асет, КъумпIыл Дунай, Шъхьэлэхъо Чабэ, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэм.\n— Сыда мыщ фэдэ IофшIагъэмкIэ къапIомэ е цIыфхэм ябгъашIэмэ анахьэу пшIоигъуагъэр?\nАдыгэ бзылъфыгъэм сыдигъуи чIыпIэ хэхыгъэ обществэм зэрэщыриIагъэр, ащ ипIун-лэжьын ны-тыхэр, лIакъор ыкIи лъэпкъыр зэрэдэлажьэщтыгъэхэр — Iэдэб, нэхъой, Iушыгъэ, щэIагъэ, цIыфыгъэ-адыгагъэ хэлъэу, дэхэ къодыер арымырэу, сыдрэ лъэныкъокIи щыIэныгъэм хэзагъэу — IэбакIи, шIыкIи, IокIэ-гъэпсыкIи ышIэу зэрэщытыгъэр, идэхагъэ фэдиз къабзэу шэн дэгъубэ зэрэхэлъыгъэр язгъашIэмэ сшIоигъуагъ. Адыгэ бзылъфыгъэм ыцIэ урысые ыкIи дунэе тарихъым пытэу зэрэхэуцуагъэр мыщкIэ кIэзгъэтхъыгъэу сэлъытэ. Тхылъ-энциклопедиер бзищыкIэ — адыгабзэкIэ, урысыбзэкIэ ыкIи инджылызыбзэкIэ тхыгъэ.\n— Тхылъыр пчъагъэмкIэ 300 хъоу къыдэкIыгъ, ар мэкIаIоба, зышIоигъохэм тыдэ щащэфын алъэкIыщта?\n— Пчъагъэр бэп, ау тхылъыр ины, тхыгъэхэмкIи сурэтхэмкIи ушъагъэ, къыдэкIыгъом ахъщэшхо пэIухьагъ, ары пчъагъэр зыкIэмакIэр. Институтым къыдигъэкIынэу мылъку иIэп, сэ сшъхьэкIэ сызэрэфэамалэу зэпызгъэфагъ, сигупсэхэр къыздеIагъэх, джащ фэдэу адыгэгу зиIэ цIыф хьалэлхэу лъэкI зиIэхэр къыдэгъэкIыным къыхэлэжьагъэх.\nДжыри сшIоигъу, сфэгъэхъумэ, къыдэзгъэкIынэу.\n— Непэ Iоф зыдапшIэрэр?\n— Iоф джы зыдэсшIэнэу езгъэжьагъэр тишъолъыр къуаджэу, къалэу, къутырэу, станицэу итхэм ящыIэкIэ-псэукIэ бгъу пстэумкIи къиIотыкIыгъэныр, апэ зыщытIысыгъэхэм къыщегъэжьагъэу джырэ мафэхэм къанэсыжьэу. ЦIыфхэм яшIушIэгъэ ин анахьэу ащ къыщыхэзгъэщынэу сызыфаер.\n— Опсэу, Разыет, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ, уигухэлъ ехьыжьэгъэ дахэ зэшIопхынэу пфэсэIо.\nПредыдущая «ЩэIэгъэшхорэ гукIэгъушхорэ афыуиIэн фае»\nСледущая Лъэуж дахэ къыгъэнагъ


КIэлэцIыкIу мини 6,8-м ехъумэ загъэпсэфыщт | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nКIэлэцIыкIу мини 6,8-м ехъумэ загъэпсэфыщт\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат кIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфыгъо уахътэ изэхэщэнкIэ 2022-рэ илъэсым игъэмафэ Iофтхьабзэу зэрахьащтхэм зызэрафагъэхьазырырэм фэгъэхьыгъэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ. УФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Татьяна Голиковам ар зэрищагъ.\nIофтхьабзэр къызэIуихызэ вице-премьерым шъолъырхэм «тхьашъуегъэпсэу» къариIуагъ 2021-рэ илъэсым, коронавирусым лъэшэу зыкъызщиIэтыгъэгъэ лъэхъаным, кIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфыгъо уахътэ дэгъоу гъэмафэм зэрэзэхащэгъагъэм фэшI.\nМыгъэ кIэлэцIыкIу миллиони 5-м ехъумэ лагерьхэм защагъэпсэфын, япсауныгъэ ащагъэпытэн алъэкIыщт. Ащ пае сомэ миллиард 58,9-рэ къатIупщыщт. ГъэрекIорэм нахьи процент 20-кIэ ар нахьыб.\n«КIэлэцIыкIухэр лагерым зэрагъэкIощт путевкэхэр къызIэкIагъахьэхэ зыхъукIэ, кэшбэкыр афытырагъахъозэ, зызщагъэпсэфыщт организациехэм кIонхэм кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу зэрафэхъухэрэ программэм ипхырыщын лъагъэкIотэщт. Мыгъэ программэм нахьыбэу мылъку къыфыхагъэкIыщт. Сомэ миллиарди 4 ар гъэрекIо хъущтыгъэмэ, мы илъэсым миллиарди 7,5-м нэсыщт, — къыIуагъ Татьяна Голиковам. — Каникулхэм ялъэхъан кIэлэцIыкIу нахьыбэмэ загъэпсэфыным пае ахэм гъэсэныгъэ тедзэ языгъэгъо-тырэ организациехэм, культурэмкIэ, спортымкIэ, социальнэ ухъумэнымкIэ учреждениехэм амалэу яIэхэри ащкIэ къызфагъэфедэн фае».\nУФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо уахътэм изэхэщэнкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаер лагерьхэм ящынэгъончъагъэрэ фашIэ зиIэ шхынкIэ кIэлэцIыкIухэр гъэшхэгъэнхэмрэ ары.\nКIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфыгъо уахътэ зыщызэхащэрэ, япсауныгъэ зыщагъэпытэрэ организациищэу республикэм итхэм кIэлэцIыкIу 1957-мэ защагъэпсэфыщт. Ащ нэмыкIэу гурыт еджапIэхэм къащызэIуахыщт лагерь 91-мэ кIэлэцIыкIу 4884-мэ защагъэпсэфын алъэкIыщт. ПстэумкIи кIэлэцIыкIу мини 6,8-м ехъумэ япсауныгъэ агъэпытэшъущт. Ащ пае сомэ миллион 71-рэ фэдиз къыхагъэкIыгъ.\n«КоронавирусымкIэ шапхъэхэм ащыщхэр зэрэтырахыжьырэм епхыгъэу мыгъэ кIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфыгъо уахътэ нэмыкIэу зэхащэщт. ТапэкIэ зэрэхэбзагъэм тетэу зекIохэр, экскурсиехэр зэхащэщтых, концертхэр къатыщтых. Министерствэхэм пшъэрылъ афэсшIыгъ лагерьхэм апае программэ гъэшIэгъон зэхагъэуцонэу, Ау къэбзэныгъэмрэ эпидемиологие шапхъэхэмрэ къызэрэдалъытэхэрэм джыри гъунэ лъытфыщт. ФашIэ зиIэ шхынхэр кIэлэцIыкIухэм агъотынхэм тынаIэ тедгъэтыщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


кIакIо - это... Что такое кIакIо?\nМэлыцы гъэпцIагъэм хэшIыкIыгъэу, уае хъумэ хъулъфыгъэмэ зытрахъорэр ары\nШыум кIакIор къезэгъы\nКIакIоу онакIэм пылъым нахьи уаер нахь благъ гущ.\nШъхьакIом кIакIо уегъэшIы гущ.\nСмотреть что такое "кIакIо" в других словарях:\nкъыпигъохыгъ — (къыпегъохы) лъыI. вынес, ла, ло навстречу Къыпырихьыжьагъ КIалэм ятэ кIакIо къыпигъохыгъ Псы къыпигъохыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Адыгэ Хэку Таймс: Хымэ хэгъэгум ит адыгэ чылэм ищыIакI - Кфар-Камэ\nХымэ хэгъэгум ит адыгэ чылэм ищыIакI - Кфар-Камэ\nАдыгагъэ зэрахьэ, яныдэлъфыбзэ зэрагъашIэ\nКфар-Камэ чылэ гъэшIэгъон. IэкIыб хэгъэгу итми, тицыхьэ телъэу «адыгэ къоджэ шъыпкъ» тIон тлъэкIыщт. Лъэпкъ шэн-хабзэхэм адиштэу мэпсэух, хьакIэхэм апае унагъохэм япчъэхэр сыдигъокIи зэIухыгъэх. Хымэ хэгъэгу исых, ау адыгагъэр чIанагъэп. Чылэм зеушъомбгъу, хьэблакIэхэр иIэ мэхъух, адыгэ бынхэм сабыйхэр къафэхъух. ДжырэкIэ Израиль ит адыгэ къуаджэу Кфар-Камэ нэбгырэ мини 3-рэ 200-м кIахьэу щэпсэу, зэкIэри тилъэпкъэгъух ыкIи зэкIэми яныдэлъфыбзэ ашIэ.\nЦIыфхэм ящыкIэгъэ пстэури къуаджэм дэт - щэпIэ зэфэшъхьафхэр, IэзапIэхэр, еджапIэ, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ, шхапIэхэр, IофшIапIэхэр, хъызмэтшIапIэхэр. Израиль ис тилъэпкъэгъухэм «шъхьахынэ» гущыIэр япхьылIэщтэп. Чылэм дэкIыхэзэ, къэлэ зэфэшъхьафхэм кIохэзэ Iоф зышIэхэрэри ахэтых. Къоджэ кIоцIым хъызмэт зэмлIэужыгъохэр къыщызэIузыхыгъэхэри макIэп. НэмыкIхэм ахэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъотых. Пчыхьэрэ Кфар-Камэ щыжъот, гъунэгъу араб ыкIи джурт чылэхэм къарыкIхэрэр мыщ бэдэдэу къыдэхьэх. Ахэр адыгэ къуаджэм щэфакIо къэкIох е сабыйхэр ягъусэхэу шхапIэхэм защагъэпсэфынэу къеблагъэх. Джащ фэдэу Израиль ис тилъэпкъэгъухэм ящыIакIэ зыми емыпхыгъэнэу, ящыкIагъэр зэкIэ ячылэ дагъотэнэу зэтырагъэпсыхьагъ.\nКфар-Камэ еджапIэм адыгабзэ щызэрагъашIэ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм къащэрэ сабыйхэм ныдэлъфыбзэкIэ адэгущыIэх. Адыгабзэри, Израиль икъэралыгъуабзэхэу джуртыбзэри, арапыбзэри, IэкIыб хэгъэгубзэу инджылызыбзэри ашIэхэу тилъэпкъэгъу ныбжьыкIэхэм гурыт еджапIэр къаухы. Нэужым Израиль ит апшъэрэ еджэпIэ зэфэшъхьафхэм ачIэхьэх.\nШъхьэлахъомэ яунэ музей къыщызэIуахыгъ\nЛъэпкъ тарихъым иухъумэн Кфар-Камэ щыпсэухэрэм анаIэ тет. Адыгэ музей мыщ къыщызэIуахыгъэу мэлажьэ, зекIохэр къэкIох, тилъэпкъ итарихъ къащыфаIуатэ. Израиль ис цIыф лъэпкъхэм язакъоп, IэкIыбым къикIырэ хьакIэхэри, зекIохэри Кфар-Камэ музеим къеблагъэх.\n2007-рэ илъэсым щегъэжьагъэу мыщ лъэпкъ музей дэт. Ыпэ ащ унэ цIыкIу ыубытыщтыгъ, джы зиушъомбгъугъэу щагури, лъэпкъ Iэпэщысэхэр зычIэлъ псэупIэри хъоо-пщаухэу хьакIэхэр къарагъэблагъэх. Музеим ипащэу Тхьаухъо Зухьер зыщыщ адыгэ лъэпкъым икъэбар хымэ цIыфхэм алъигъэIэсыныр, аригъэшIэныр, идэхагъэ лъагэу ыIэтыныр ипшъэрылъэу мэлажьэ.\n- Синыбджэгъурэ сэрырэ ижъырэ пкъыгъохэр тыугъоихэу тыублагъ. Ежь джыри цIыкIузэ ахэм ауж ихьэгъагъ, - къытфеIуатэ Зухьер. - Тэтэжъхэм, нэнэжъхэм къакIэныгъэхэр ыухъумэщтыгъэх. ЗэIуигъэкIагъэу иIэр зысэлъэгъум, сшIошъ мыхъоу къэтыугупшысыгъ музей цIыкIу чылэм дэсмэ апае тшIынэу.\nАу къоджэдэсхэм язакъоп, гъунэгъу псэупIэхэм къарыкIхэу, нэужым IэкIыб хэгъэгухэми ащыщ зекIохэр музеим къакIохэу аублагъ. Тилъэпкъ фэгъэхьыгъэ пкъыгъоу чIэлъхэм янахьыбэр Кфар-Камэ щаугъоигъэх. Зухьер къызэрэтфиIотагъэмкIэ, адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгу зэфэшъхьафхэр къекIухьэх ыкIи тыдэ кIуагъэми, музеим пае пкъыгъо горэхэр къыздещэх. Ау анахьыбэр зыщаугъоигъэр ежьхэм якъуадж. Илъэси 150-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, тилъэпкъэгъухэм ячIыгу абгынэ зэхъум зыдыращыжьыгъэ псэолъэ зэфэшъхьафхэр музеим джы щызэхэугъоягъэх. Ахэр унагъохэм Зухьер къаIихыжьыгъэх ыкIи лъэпкъ тарихъым ишыхьатых.\nДжащ фэдэу зы мэстакIи кIамыгъэзэу музеир агъэпсыгъ. Мыр унэу зычIэтыри хьалэмэт. Илъэси 100-м нахьыбэ зыныбжь псэупIэм гъэцэкIэжьынхэр фашIыгъэх ыкIи ипэсэрэ шIыкIи, апэрэ теплъэу иIагъэри къызэтырагъэнагъэх.\nКфар-Камэ дэт адыгэ музеим «Шъхьэлахъохэм яунэкIэ» еджэх, Шамые «щагоуи» аIо, къэбар гъэшIэгъонхэр пылъых. КъызэраIуатэрэмкIэ, Шъхьэлахъохэр мыщ щыпсэущтыгъэх. Кфар-Камэ чылэр мыщ 1864-рэ илъэсым къэтIысыгъ, мыхэр нахь кIасэу ащ къэкIожьыгъэх. Дамаск лъэныкъо къикIыжьыгъэхэу щытыти, ащ пае «Шамые щагукIэ» къоджэдэсхэр еджэщтыгъэх. Шъхьэлахъомэ япсэупIэ чIыгу ин ыубытыщтыгъэ, шъыпкъэр пIощтмэ, джы къызнэсыгъэми музеим зэпстэури хэхьэх. Кфар-Камэ ичылэ хасэ итхьаматэу Нэпсэу Зэкэрый къызэрэтфиIотагъэмкIэ, Шъхьэлахъохэр зэшитIу хъущтыгъэх - Асхьадрэ Сахьидэрэ.\nЗэшхэм акъохэр IэкIыб хэгъэгухэм кIуагъэх, апхъухэр дэкIуагъэх, унэр нэкIэу къызэнэм, чылэ хасэм ыщэфыжьыгъ. Илъэси 100-кIэ узэкIэIэбэжьми Шъхьэлахъомэ яунэ щыжъотыгъ. Мыщ дэрмэныр илъыгъ, зэкIэ псэупIэу Iэгъо-блэгъум исхэм къарыкIыхэти, хьэджэнхэу шъхьалым къакIощтыгъэх. Чэщыр ахэм зыщырахыщт хьакIэщи Шъхьэлахъохэм агъэпсыгъагъ.\nЫпэрапшIэу музеим къакIохэрэм адыгэмэ афэгъэхьыгъэ фильм къафагъэлъагъо. Нэужым лъэпкъым ищыIэкIэ-псэукIэ къизыIотыкIырэ, итарихъ, идунэететыкIэ къэзыгъэлъэгъорэ IэшIагъэхэр зычIэт унэм рагъэблагъэх. Музеим ыкIоцI къызычIэкIыжьыхэрэм щагум джэгушхо щашIыжьы ыкIи адыгэ мэкъамэхэми, къашъохэми хымэ цIыф лъэпкъхэр нэIуасэ афашIых.\nЗы шыкIэпщынэ икъэбар\nКфар-Камэ дэт музеим мазэ къэс нэбгырэ мини 2-м кIахьэу къэкIо. Музеим ипащэу Тхьаухъо Зухьер тэри игъэкIотыгъэу зэкIэ ащ пкъыгъоу чIэлъхэм якъэбар къытфиIотагъ. Зы мэкIаим тыIокIы, адырэм тыIохьэ. Псэуалъэ пэпчъ ижъырэ къэбар гъэшIэгъонхэр пылъых. Мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэм тызанэсым, шыкIэпщынэ закъоу ахэлъым сынаIэ тесыдзагъ ыкIи къыздикIыгъэм сыкIэупчIагъ.\n- Мыр Адыгеим къырахыгъ, илъэси 100 фэдиз ыныбжь, ычIэгъкIэ зыгорэхэр кIэтхагъэх, хэкум зэкIом, тикъоджэгъу горэм къыщырати, къыздищагъ ыкIи сэ къысатыжьыгъ, -къеIуатэ Тхьаухъо Зухьер ыкIи къыпегъэхъожьы, - ычIэгъ кIэтхагъэм уеджэмэ къэпшIэщт.\nДжащ тетэу шыкIэпщынэр Зухьер къысIэкIелъхьэ, тетхагъэр ерагъэу къыхэщыжьы, ау уишъыпкъэмэ, еджэгъуаеп, икъэбар зэкIэ тет.\nЗышIыгъэр Гъэжъуанэкъо Рэмэзан. Ыныбжьыр илъэс 80. ЗашIыгъэр 1911-рэ илъэс. Езытыгъэр Бэгъушъэ Налбый. Къуаджэу Аскъэлай - фэдэ гущыIэхэр шыкIэпщынэ ныбэм тетхагъэх.\nШъыпкъэр пIощтмэ, хымэ хэгъэгу ит адыгэ къуаджэм сичылэу Аскъэлае щыщ Iахь горэм сыщыIукIэнэу зыкIи сежагъэп. ЕтIани, шыкIэпщынэм нахь пкъыгъо гъэшIэгъонхэри музеим чIэлъых, ау анахьэу ащ сынаIэ тесыдзагъ.\nАдыгеим джыри къэтымыгъэзэжьзэ шыкIэпщынаоу ыкIи шыкIэпщынэшIэу ГъукIэ Замудин ащ икъэбар къысфызэхифыгъ. ШыкIэпщынэм исурэт зэрилъэгъугъэм лъыпытэу къышIэжьыгъ. Гъэжъуанэкъо Рэмэзани, Бэгъушъэ Налбыеу шыкIэпщынэр зэратыжьыгъагъэми ащ къыригъаIоу ясурэтхэр иIэхэу къычIэкIыгъ. Гъэжъуанэкъо Рэмэзан ылъэкъуацIэр ГъукIэлI, Аскъэлае дэсыгъ, адыгэ шъолъырым исыгъэ анахь шыкIэпщынэо Iазэхэм ащыщыгъ. Ятэ Гъэжъуан ыцIагъ ыкIи адыгэ къэIуакIэу Гъэжъуанэкъо РэмэзанкIэ еджэщтыгъэх. Кфар-Камэ дэт музеим чIэлъ шыкIэпщынэу 1911-рэ илъэсым ашIыгъэр ГъукIэлI Рэмэзан иягъ.\n- ШыкIэпщынэр илъэс 20 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ слъэгъугъагъ, - къысфиIотагъ нэужым Замудин, - Аскъэлае дэс Бэгъушъэ Налбый ар ыIыгъэу садэжь къэкIогъагъ тIэкIу ыгъэтэрэзыжьынэу, згъэпсыжьыгъагъ. Ащ ыуж бэкIае тешIагъэу сызырехьылIэм, шыкIэпщынэм сыкIэупчIэгъагъ ыкIи «гъогу техьагъ, зыгорэм естыгъ» къысиIогъагъ.\nЗамудин къызэриIотагъэмкIэ, ащ ыпэкIи, 1980-рэ илъэсхэм япэублэ, мы шыкIэпщынэм рихьылIэгъагъ. Лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм къязыгъаIохэрэм язэнэкъокъу Бэгъушъэ Налбый ащ къыщеоу сурэт щытырихыгъагъ. Арышъ, ащ лъыпытэуи къышIэжьыгъ.\nГъукIэлI Рэмэзан Гъэжъуанэ ыкъом джыри цIыкIузэ ежь-ежьырэу шыкIэпщынэ къегъэIуакIэ зэригъэшIэгъагъ. ХьакIэщым шыкIэпщынэр гъэбылъыгъэкIэ къырихыти къыригъаIощтыгъэ. 1960-рэ илъэсхэм Адыгэ радиом щагъэхьазырыгъэгъэ къэтынэу шыкIэпщынаоу ГъукIэлI Рэмэзан фэгъэхьыгъэр тихъарзынэщ къыхэзгъотэжьыгъ ыкIи седэIугъ. Ащыгъум Гъэжъуанэ ыкъо Рэмэзан псаугъэ ыкIи ежьырырэ иныбджэгъу Чэсэбый Титыурэ зэдэгущыIэгъу адашIыгъагъ. ГъукIэлI Рэмэзан шыкIэпщынэм къыригъаIоу мы радиокъэтыным пычыгъуабэ хэт.\nКфар-Камэ дэт музеим чIэлъ шыкIэпщынэр ащ ымышIыгъэнкIи хъущт, ащ фэдэу ежь Iэмэ-псымэм тетхагъ шъхьаем. Ау адыгэ шыкIэпщынэо Iазэм зэриягъэм щэч хэлъэп. Хэт ышIэра, цIыкIузэ шыкIэпщынэ къегъэIуакIэ зэрэзэригъэшIэгъагъэр ятэжъ пIашъэхэм къыфыщанагъэр арынкIи мэхъу. Рэмэзан зэрэшыкIэпщынэо Iэзагъэм ишыхьат къэбархэр джыри цIыфхэм ахэлъых. Ахэм ащыщ ГъукIэ Замудин къыIотагъ. Къоджэ Iэгъо-благъохэм къарыкIхэу хьакIэхэр къафакIохэмэ, е лIыжъхэр зэхахьэхэмэ, Гъэжъуанэкъо Рэмэзан ащ фэдизэу Iазэти, шыу лъагъакIоти, къарагъащэщтыгъэ. Рэмэзан къызытетIысхьащт шыури ащыгъум шъхьафэу зыдащэщтыгъэ.\nШыкIэпщынэо Iазэм иIэмэ-псыми ямышIыкIэу щыт. Ижъырэ гъэпсыкIэ иI. Джы ащ тIэкIу зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх. ГъучIыч бзэпсэу тIу иIагъ, ау, Тхьаухъо Зухьер къызэрэтиIуагъэмкIэ, ахэр имылъыжьхэу къаIэкIэхьагъ ыкIи ежьхэм бзэпсыхэр ращэжьыгъэх. Мыр зыми хэбгъэкIокIэщтэп - шыкIэпщынашъхьэр хьалыу IупкIэу (ромб) шIыгъэ. Ащ фэдэ бэрэ уримыхьылIэу аIо Iофым хэшIыкI фызиIэхэм.\nШыкIэпщынэр бзэмыIоу джырэкIэ музей дэпкъым пылъагъ. Ау зэгорэм ар агъэпсыжьынышъ, ГъукIэлI Рэмэзан къызэрэригъаIощтыгъэм фэдэу ымакъэ къырагъэкIыным ыкIи хымэ хэгъэгум ит адыгэ къуаджэм ар щыIуным сэ сыщэгугъы.


Плотников Сергей - Как по заказу. Книга 4. Рубежник, скачать или читать онлайн\nГлавная Плотников Сергей Электронная книга Как по заказу. Книга 4. Рубежник\nПлотников Сергей - Как по заказу. Книга 4. Рубежник\nПлотников СергейКак по заказу. Книга 1. Гражданин\nПлотников СергейКак по заказу. Книга 2. Баронет\nПлотников СергейКак по заказу. Книга 3. Аколит


Япшъэрылъхэр шIуагъэ къытэу агъэцакIэх — Адыгэ макъ\nЯпшъэрылъхэр шIуагъэ къытэу агъэцакIэх\nРедактор 02.12.2019 02.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nХабзэр зыщыбгъэфедэн плъэкIыщт практикэм 2019-рэ илъэсым иящэнэрэ мэзищкIэ изэфэхьысыжьхэм зыщатегущыIэгъэхэ зэхэсыгъо монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ щыкIуагъ. Iофтхьабзэм тхьамэтагъор щызэрихьагъ ащ ипащэу ХьапэкIэ Аслъан.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэх федеральнэ шъолъырым игъэцэкIэкIо къулыкъу, Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хэбзэ ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм, сатыу IофшIэным пылъхэ субъектхэм ыкIи АР-м иобщественнэ организациехэм ялIыкIохэр, нэмыкIхэри.\nХэбзэгъэуцугъэм къыдилъытэрэ лъэныкъо пстэури гъэцэкIэгъэным, рекламэм, къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэм язаказхэр, нэмыкIхэри зэшIохыгъэнхэм лъыплъэгъэныр монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ ипшъэрылъ шъхьаI. Джащ фэдэу монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум естественнэ монополиехэм Iоф зэрашIэрэм гъунэ лъефы. А IофшIэныр зыфытегъэпсыхьагъэр ахэм къыдагъэкIырэ товархэр, агъэцэкIэрэ фэIо-фашIэхэр къызIэкIагъэхьанхэмкIэ зэкIэми зэфэдэ амал яIэныр ары.\nГъэIорышIапIэм ипащэу ХьапэкIэ Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, гъэIорышIапIэм анахьэу ынаIэ зытыригъэтыгъэр унэе предпринимательхэм, хъызмэт субъектхэм ядэо тхылъхэм ахэплъэгъэныр ыкIи зэхэфыгъэнхэр ары. Джащ фэдэу республикэм экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ зиягъэ къэкIорэ ыкIи зэнэкъокъу шIыкIэр тэрэзэу зымыгъэфедэрэ пстэуми пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным, гъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм япшъэрылъхэр шIуагъэ къытэу агъэцэкIэнхэм мэхьанэшхо ратыгъ.\n2019-рэ илъэсым иящэнэрэ мэзищ къыхиубытэу дэо тхылъ 61-рэ къулыкъум къыIэкIэхьагъ. Ащ щыщэу 44-р зэхифыгъ, 23-м лъапсэ ямыIэу зэкIагъэкIожьыгъ. Хэукъоныгъэ зышIыгъэхэм административнэ пшъэдэкIыжьи 5 атыралъхьагъ, сомэ миллиони 5-м ехъу тазырыр къарагъэтыжьыгъ.\nМонополием пэшIуекIорэ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцакIэрэм ылъэныкъокIэ гъэIорышIапIэм уплъэкIунхэр зэхищагъэх. Хэукъоныгъэ анахь инэу къыхагъэщыхэрэм ащыщых сатыум ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр укъуагъэ зэрэхъугъэр, шъыпкъагъэ зыхэмылъ псэолъэшI организациехэм, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым яIофыгъохэр, нэмыкIхэри. Мы лъэныкъохэмкIэ хэукъоныгъэу къыхагъэщыгъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ унашъохэр афишIыгъэх.\nАдминистративнэ тазырхэр зытыралъхьагъэхэм ащыщых пшъэдэкIыжьэу ахьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэхэу «Майкопская ТЭЦ», «Айс-продукт» зыфиIохэрэр, Iахьзэхэлъ обществэу «Майкопские тепловые сети» зыфиIорэм ипэщэ IэнатIэ зыгъэцакIэрэр, нэмыкIхэри.\nРекламэмкIэ монополием пэшIуекIорэ хэбзэгъэуцугъэр аукъуагъэу дэо тхылъи 7 зэхафыгъ, ахэмкIэ Iофи 5 къызэIуахыгъ. 2019-рэ илъэсым иящэнэрэ мэзищ административнэ хэбзэукъоныгъэ зэрахьагъэу Iофи 2 къызэIуахыгъ.\nУасэхэмкIэ ГъэIорышIапIэм федеральнэ къулыкъум зэпхыныгъэ пытэ дыриI. Хъызмэтхэр зезыхьэхэрэм, унэе предприятие инхэм, гъэцэкIэкIо хэбзэ ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ къулыкъухэм ядэо тхылъхэм язэхэфын гъэIорышIапIэм лъэшэу ынаIэ тырегъэты. Джащ фэдэу гъэстыныпхъэ шхъуантIэм, углеводороднэ газым ыкIи гъомылапхъэхэм ащыщхэм ауасэхэм къарамыгъэхъунхэм афытегъэпсыхьэгъэ уплъэкIунхэр зэхещэх.\nЗэзэгъыныгъэм ылъэныкъокIэ мы илъэсым зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм ягугъу зэхэсыгъом къыщашIыгъ. ГущыIэм пае, 2019-рэ илъэсым бэдзэогъум и 30-м къыщегъэжьагъэу къэралыгъом ыщэфыхэрэм алъэныкъокIэ къэралыгъо гарантием шапхъэу иIэхэр зэблэхъугъэхэ хъугъэ. Джащ фэдэу 2019-рэ илъэсым шышъхьэIум и 2-м къыщыублагъэу илъэсым мынахь макIэу псэолъэшI IофшIэнхэм ягъэцэкIэнкIэ зэзэгъыныгъэхэр ашIыхэ хъумэ, Iофыгъо зэфэшъхьафхэмкIэ ащ игъэцэкIэнкIэ зэмыжэгъэ горэхэр къыкъокIхэмэ, зэзэгъыныгъэу ашIыгъэхэр зэблахъужьынхэ алъэкIыщт. Джащыгъум мылъкур зэзэгъыныгъэу апэ зэрэзэдашIыгъагъэм фэдизын е сомэ миллиони 100-м нахьыбэн фае.\nПредыдущая Миным ехъу


Цышэ Муртаз тегъэгугъэ | Адыгэ Макъ\nЦышэ Муртаз тегъэгугъэ\nАвтор: Редакция\t/ 09.04.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nКъыблэм ыкIи Темыр Кавказым якIэлэ-еджакIохэм гимнастикэмкIэ язэнэкъокъу Ростов-на-Дону щыкIуагъ. Мыекъуапэ испорт еджапIэу N 2-м зыщызыгъасэхэрэм зэIукIэгъухэм медальхэр къащыдахыгъэх.\nСпорт псэуалъэу «конь-мах» зыфиIорэм яIэпэIэсэныгъэ къызыщагъэлъагъом, Адыгэ республикэ гимназием щеджэрэ Цышэ Муртаз дышъэ медалыр къыфагъэшъошагъ. Пкъэум тетэу, гимнастикэм хэхьэрэ зэхэт зэнэкъокъумкIи М. Цышэм джэрз медалищ къыдихыгъ — зэкIэмкIи медали 4 къыхьыгъ. Спортсмен цIэрыIо хъунэу Цышэ Муртаз тегъэгугъэ.\nШъхьафит шIыкIэхэм якъэгъэлъэгъон фэгъэхьыгъэ зэIукIэгъум Тимур Курдаллян тыжьын медалыр къыщихьыгъ. Даниил Широковым «конь-мах» зыфиIорэм ящэнэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ.\nТренер-кIэлэегъаджэхэу Косных Вячеславрэ Людмила Поповамрэ тиспортсменхэр агъасэх. КIэлэеджакIохэм Урысыем изэнэкъокъу зыфагъэхьазыры.\nСурэтым итыр: Цышэ Муртаз иIэпэIэсэныгъэ къегъэлъагъо.


Iуашъхьэм щытIагъэх | Адыгэ Макъ\nПсэупIэу Дахъо икъыблэ-къохьэпIэ лъэныкъокIэ гъэзагъэу «Княжеская гора» («Пщы къушъхьэр») зыфиIорэм дэжь Адыгеим культурнэ кIэным икъэухъумэнрэ игъэфедэнрэкIэ и ГъэIорышIапIэ иIофышIэхэм чIыгу зэхэтIыхьагъэхэмрэ тIыгъэкIэ машэхэмрэ къыщыхагъэщыгъэх.\nАхэм къызэраIорэмкIэ, хъункIакIохэр мыщ щыхъушIагъэх, Iошъхьэ зэхэт купэу «ДэгуакIо-2-м» (ащ Iошъхьэ 20 фэдиз хэхьэ) язэрар арагъэкIыгъ.\nIуашъхьэхэр культурнэ кIэных, я ХIII — ХIV-рэ лIэшIэгъухэм къащегъэжьагъэу щытых, федеральнэ мэхьанэ зиIэ культурнэ объектэу алъытэх. «ТIэкIо шIуцIэхэм» чIыгум хэлъыр къызэрыбгъотыщт техникэу уахътэм диштэрэр агъэфедагъ. Iуашъхьэхэми Iошъхьэ лъапэхэми ашIыгъэкIэ машэхэмрэ плIэмыеу чIыгум хэупкIыгъэхэмрэ къагъэнагъэх.\nТызхэт илъэсым ащ фэдэ бзэджэшIагъэхэр хъункIакIохэм зэрэзэрахьагъэр апэрэп. Мэкъуогъу мазэм Очэпщые пэблагъэу къэхэлъэжъым ышъхьагъ тет Iуашъхьэм хъункIакIохэр щытIэхэзэ къыщаубытыгъагъэх, ахэм уголовнэ Iоф къафызэIуахыгъагъ. Ащ ыпэкIи Улапэ археологием исаугъэтэу алъытэрэ чIыпIэм бзэджашIэхэр полицейскэхэм къыщаубытыгъагъэх. Ахэм афэдэхэм хэбзэухъумэкIо къулыкъухэр алъыхъущтых.


Къуаджэу Пщычэу непэ илъэс пчъагъэрэ зэжэгъэхэ мэщытыр къыщызэIуахыгъ. Ащ фэгъэхьыгъэ зэхахьэм хэлэжьагъэх Адыгеим ыкIи Пшызэ шъолъыр щыпсэурэ быслъымэнхэм ямуфтиеу Къэрдэн Аскэрбий, АР хэутын IофхэмкIэ икомитет ипащэу Шъхьэлэхъо Аскэр, Шэуджэн районым иапащэу Аулъэ Рэщыд, район Советым идепутатхэм япащэу Мэрэтыкъо Аслъан, динлэжьхэр.\nМэщытым ишIын 2011 илъэсым аублэгъагъ, гупыкI зиIэхэм ямылъкукIэ ар ашIыгъ, нэбгырэ 60 фэдиз чIэфэщт, къатитIумэ хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ шъхьаф-шъхьафэу нэмаз ащашIынэу зэтырагъэпсыхьагъ.\nЗэхахьэм къекIолIагъэхэм зэкIэми шIуфэс сэлам къарихыгъ Шэуджэн районым ипащэу Аулъэ Рэщыд. Ащ къыхигъэщыгъ, непэ мэщытэу къуаджэм къыщызэIуахырэр чылэдэсхэм лъэшэу зэрящыкIэгъагъэр, цIыфхэм гумэкIыгъо зэращыхъущтыгъэр илъэс пчъагъэм ыкIоцI мэщыт зэрямыIагъэр.\nНепэ къуаджэу Пщычэу къыщызэIуахыгъэ мэщытыр республикэмкIэ пштэщтмэ я 47 —рэ мэщыт.\nКъэрдэн Аскэрбий игущыIэ къыщхигъэщыгъ Ислъам дин къабзэм игъэпытэн, ащ гушъхьэбаиныгъэу къытырэм ныбжьыкIэхэр хэщагъэхэ хъумэ, республикэми, тикъэралыгъуи мамырныгъэмрэ зэгурыIоныгъэмрэ зэращыпытэщтхэм уицыхьэ телъы зэрэхъущтыр.\nДжащ фэдэу къоджэдэсхэм къафэгушIуагъэх\nАР хэутын IофхэмкIэ икомитет ипащэу Шъхьэлэхъо Аскэр, къуаджэу Еджэркъуае иефэндэу Бжьэц Пщымаф, Хьатыжъыкъое къоджэ псэупIэм инахьыжъхэр.


Home » Adyghe » 15 2. Corinthians » 05\nМы дунаем тызэрыщыпсэурэ чэтэнгъэІагъэу тпкъы кІодмэ, Тхьэм къытфишІыгъэ псэупІэу, ІэкІэ мышІыгъэу, мыкІодыжьын унэ* уашъом зэрэщытиІэщтыр тэшІэ. 2Ащ нэсыфэ уашъом щыщ унэм тыщыпсэунэу тыкІэхъопсэу тыхэщэтыкІы. 3Арэущтэу тыфэпагъэу пцІанэу тыкъэнэщтэп. 4Мы тпкъэу чэтэнгъэІагъэм фэдэм тыщэпсэуфэ, тыхэщэтыкІы, гузэжъогъуи тыхэт, сыда пІомэ лІэн фэе пкъыр дгъэтІылъынэу тыфэмыеу, уашъом щыщ пкъыр къытхалъхьаным тыфай. Арэущтэу лІэн фаем ычІыпІэ щыІэныгъэм ыубытыщт. 5Тхьэр ары мы Іофым пае тыкъэзыгъэхъугъэр, шэсым* фэдэу Ыпсэ ЛъапІи тыгухэм къарызылъхьагъэр.\n6Арышъ, сыдигъуи тэгушхо, пкъи тыщэпсэуфэ, Зиусхьаным тызэрэпэчыжьэр тэшІэ. 7Сыда пІомэ шІошъхъуныгъэм тетэу тэзекІо нахь, тлъэгъурэм тетэу тызекІорэп. 8Тэгушхо ыкІи тпкъыхэм тахэкІынышъ, Зиусхьаным тыригъусэу тыщыІэныр нахь къатштэщтыгъ. 9Арышъ, пкъым тыхэлъми, тыхэмылъми, Зиусхьаным ыгу къызэдгъэІуным лъэшэу ыуж тит. 10Сыда пІомэ тэ зэкІэми Христос хьыкум къыттришІыхьанэу итІысыпІэ лъапІэ ыпашъхьэ тиуцон фае, мы дунаем хэти щишІагъэм ифэшъуашэ, шІугъэми бзэджагъэми ыгъотыжьыным пае.\nТхьэм Христос Іофэу ышІагъэмкІэ ежьым тешІужьыгъэу тызэригъэхъугъэр\n113иусхьаным ищынагъо тыгухэм арылъыныр зыфэдэр зэрэтшІэрэм пае, цІыфхэр ащ игъогу тедгъэхьанхэм тыпылъ. Тыгухэм арылъыр ТхьэмкІэ нафэ, шъори шъугухэмкІэ тыгухэм арылъыр зэрэшъушІэрэм сыщэгугъы. 12Шъуапашъхьэ джыри зэ тызщытхъужьрэп, ау цІыфхэу зыгухэм арылъым емыплъыхэу, зитеплъэкІэ зыщытхъужьхэрэм зыгорэ яшъодгъэІоным пае, шъутщытхъужьынэу игъо шъуитэгъафэ. 13Сыда пІомэ тэ тшъхьэ\n5:1 мыкІодыжьын унэ – адрэ дунаем пкъэу щытиІэщтыр ары. 5:5 шэсы – еплъ 1 Кор. 15:20.\nзэкІокІыгъэмэ, ар Тхьэм ищытхъу къэкІоным пае. Тшъхьэ зэмыкІокІыгъэмэ, шъо шъуишІуагъэ ащ къекІы. 14Сыда пІомэ Христос шІулъэгъуныгъэу къытфыриІэм тызІэкІиубытагъ. Зы нэбгырэ закъо* цІыф пстэуми зэрафэлІагъэм пае, зэкІэри лІагъэхэм афэдэхэу зэрэщытхэм тыщэгугъы. 15Псэухэр ежьхэм ашъхьэкІэ зыфэмыпсэухэу, ау ахэмэ апае лІагъэу, лІагъэхэми къахэтэджыкІыжьыгъэм фэпсэунхэм фэшІ, цІыф пстэуми апае Христос лІагъэ.\n16Арышъ, джы щегъэжьагъэу мы дунаем ицІыфхэр цІыфхэм зэряплъыхэрэм фэдэу, тэ зыми теплъыжьрэп. Арэущтэу зэгорэм Христос теплъыщтыгъэми, джы теплъыжьрэп. 17Арышъ, Христос зы цІыф горэм ыгу илъ хъумэ, а цІыфыр Тхьэм икІэрыкІэу къыгъэхъужьыгъ. А цІыфым ищыІэкІэжъ блэкІыгъ, щыІэкІакІэр ыублагъ. 18Ар зэкІэри Тхьэм ыдэжь къекІы. Ащ Христос Іофэу ригъэшІагъэмкІэ тешІужьыгъэу тигъэхъугъ, цІыфхэр ежьым едгъэшІужьынхэм иІофи тэ тпшъэ къырилъхьагъ. 19Сэ зыфасІорэр мыры: ЦІыфхэм псэкІод ашІагъэу щыт пэтми, Тхьэм ежьым ыдэжькІэ ахэр мысэхэу ымылъытэхэзэ, Іофэу Христос ригъэшІагъэмкІэ дунаем ицІыфхэр ежьым ешІужьыгъэхэу ыгъэхъугъэх, цІыфхэр ежьым ешІужьыгъэхэу зэригъэхъухэрэм икъэбарэри ядгъэІунэу тэ тпшъэ къырилъхьагъ. 20Арышъ, тэ Христос тырилІыкІох. ТыжэкІэ Тхьэр къышъолъэІу. Христос ыцІэкІэ тышъолъэІу: Тхьэм шъуешІужь. 21Сыда пІомэ Христосэу псэкІод зи зымышІагъэр Тхьэм псэкІодым икъурмэныпхъэу ышІыгъ, Христос тыгухэм арылъэу Тхьэм ежьым ыдэжькІэ шъыпкъагъэ тиІэу тилъытэным пае.


Республикэр гупчэ хъугъэ — Адыгэ макъ\nРеспубликэр гупчэ хъугъэ\nРедактор 12.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nАдыгэ Республикэр кушъхьэфэчъэ спортым игупчэ хъугъэу Урысыем щалъытэ.\n— Мэфэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, Урысыем иныбжьыкIэхэм, бзылъфыгъэхэм язэнэкъокъу тиреспубликэ щыкIуагъ, — къытиIуагъ Адыгеим кушъхьэфэчъэ спортымкIэ и Федерацие ипащэу Анатолий Лелюк. — Типшъашъэхэм медальхэр къахьыгъэх, тагъэгушIуагъ.\nМэлылъфэгъум и 20-м Урысыем ибзылъфыгъэхэм язэнэкъокъу Мыекъопэ районым щырагъэжьэщт. Купым хэтхэу апэрэ мафэм яIэпэIэсэныгъэ къагъэлъэгъощт. Шъхьэзэкъо зэнэкъокъухэр, нэмыкI зэIукIэгъухэр Адыгэ Республикэм щызэхащэщтых.\nАдыгэ Республикэм испорт еджапIэ зыщызыгъасэхэрэ Елизавета Ошурковар, Александр Евтушенкэр, СтIашъу Мамыр, Александр Куликовскэр, фэшъхьафхэри Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэхэм ахэтых, зэнэкъокъухэм зафагъэхьазыры.\nПредыдущая Командих зэдешIэщт\nСледущая ЗэдешIэгъу шъхьаIэхэм тяжэ


ЧIыгум зыщагъасэ, огум щэбыбых | Адыгэ Макъ\nМыекъопэ районым ипсэупIэу Октябрьскэм дэжь аэроклубым имэфэкI щаублагъ. Авиацием епхыгъэ къэгъэлъэгъонхэр зышIогъэшIэгъонхэм яшIэныгъэ хагъэхъуагъэу тэлъытэ.\nСпортым, хэгъэгум ихъызмэт Iофыгъохэр зехьэгъэнхэм, нэмыкIхэм афытегъэпсыхьэгъэ авиационнэ техникэр аэроклубым къыщагъэлъэгъуагъ.\n— 1973 — 1988-рэ илъэсхэм клубым пэщэныгъэ дызесхьагъ, — къеIуатэ авиацием иветеранэу Юрий Крымовым. — Апэрэ класс зиIэ летчикэу, авиацие спортымкIэ СССР-м имастерэу сыщытыгъ. Планеристхэр згъэхьазырыщтыгъэх. СССР-м спортымкIэ имастери 5 згъэсагъэ. Алексей Соколовыр, Лев Пархоменкэр, нэмыкIхэр авиацием шIукIэ щашIагъэх. Ошъогум дэгъоу зэрэщыбыбыхэрэм дакIоу цIыфышIухэу зэрэтпIущтхэм тыпылъыгъ.\nЮ. Крымовыр ныбжьыкIэхэм заIокIэм, авиацием ехьылIэгъэ къэбархэм ащигъэгъозагъэх. Ветераныр пытэу ылъэ тет. Спортым пыщагъэу илъэсыбэрэ къулыкъур зэрихьыгъэр къыхэщы. Летчикыр ошъогум дэгъоу щыбыбыным фэшI ичIыгу ыгъэлъэпIэн фаеу елъытэ.\nАры, цIыфым апэрэ лъэбэкъухэр чIым щешIых, кIуакIэ щызэрегъашIэ, сэнэхьатэу къыхихыщтым етIанэ егупшысэ. Планерхэм клубым иIофышIэхэр къатегущыIагъэх.\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэныгъэмкIэ иIофышIэ шъхьаIэу Бгъуашэ Аминэт къэгъэлъэгъонэу къызэIуихыгъэр тарихъым инэкIубгъохэм япхыгъ.\nХэгъэгу зэошхом лIыхъужъныгъэ щызезыхьэгъэ летчикхэм ясурэтхэр, щыIэныгъэ гъогоу къакIугъэр къэгъэлъэгъоным щызэбгъэшIэн плъэкIыщт. Мыекъопэ аэроклубыр 1934-рэ илъэсым къалэм къыщызэIуахыгъ. Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Михаил Громовым ыцIэ зыфаусыгъэ клубым щеджагъэхэм ягугъу дахэкIэ зэхахьэм щашIыгъ.\nАлексей Макаренкэм, Бэгъужъэкъо Лелэ, нэмыкIхэм ясурэтхэр музеим икъэгъэлъэгъонхэм ахэтэлъагъох. Глеб Шапошниковыр аэроклубыр апэ къэзыухыгъэмэ ащыщ.\n— НыбжьыкIэхэм тарихъыр нахьышIоу ядгъашIэ тшIоигъу, — къеIуатэ Бгъуашэ Аминэт. — Музеим зэIукIэгъухэр тапэкIи щызэхэтщэщтых.\nНыбжьыкIэхэм шIэжь яI\nМыекъопэ районым игурыт еджапIэу N 2-м иотряд зыщызыгъэсэрэ кIэлэеджакIохэр зэдиштэу фэпагъэхэу пчэгум къихьагъэх. Мыекъопэ аэроклубым щеджагъэхэу Хэгъэгу зэошхом лIыхъужъныгъэ щызезыхьагъэхэм ясурэтхэр аIыгъых. Нэбгырэ пэпчъ ыцIэ къыраIо, изэо гъогу къаIуатэ.\nФедор Василенкэм, Федор Шикуновым, Алексей Макаренкэм, фэшъхьафхэм заом илъэхъан лIыгъэу зэрахьагъэр тарихъым хэкIокIэщтэп.\nЗаом ТекIоныгъэр къызыщыдахым ыуж аэроклубым зыщызыгъэсагъэхэр Мыекъуапэ щызэIукIэщтыгъэх. Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Алексей Макаренкэр Волгоград щыпсэущтыгъ. Ащ шIогъэшIэгъонэу къытфиIотэгъагъ лIыгъэм, зэкъошныгъэм, ныбжьыкIэхэр дзэ къулыкъум фэгъэхьазырыгъэнхэм фэшI аэроклубым шэн-хабзэхэр иIэхэ зэрэхъугъэм.\nАлексей Макаренкэр Курскэ Дугам, Харьков, Днепрэ, Карпатхэм, Краков, Дрезден, Прагэ, нэмыкIхэм ащызэуагъ. ТекIоныгъэм и Парадэу Москва щыкIуагъэм хэлэжьагъ.\nУрысыем и ДОСААФ икъутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм итхьаматэу Барцо Тимур зэхахьэм къызыщэгущыIэм, лIыхъужъ ыкIи лэжьэкIо щытхъум инэшанэхэм афэшъыпкъэхэу ныбжьыкIэхэр зэрапIухэрэм, аэроклубым къычIатIупщыгъэ летчикхэм щысэ атырахызэ ныбжьыкIэхэр дзэ къулыкъум фагъэхьазырынхэм зэрэпылъхэр хигъэунэфыкIыгъ.\nМыекъопэ аэроклубым ипащэу Евгений Антошкиныр летчик сэнэхьатым зырылажьэрэр илъэс 40 хъугъэ. Ветераным гущыIэ фабэхэр зэIукIэгъум хэлажьэхэрэм къафиIуагъ.\nУрысыем и ДОСААФ итын анахь лъапIэу щытыр Советскэ Союзым гъогогъуищэ и ЛIыхъужъэу А. Покрышкиным ыцIэкIэ агъэнэфэгъэ медалыр ары. Барцо Тимур аэроклубым иветеранхэм афэгушIуагъ, медальхэр, щытхъу тхылъхэр, нэмыкI шIухьафтынхэр аритыжьыгъэх.\nМыекъопэ районым игурыт еджапIэу N 2-м иклубэу «Варягым» ипащэу Ольга Осуховам къыIуагъ нэбгыри 100 фэдиз клубым зэраштагъэр. ЕджакIохэм ягуапэу дзэ къулыкъум зыфагъасэ, лIыхъужъхэм щысэ атырахы.\n«Варягым» хэтэу Ульяна Синявскаяр, ащ ипшъэшъэгъу-хэр пчэгум къихьэхи, лIыхъужъхэм яхьылIэгъэ къэбархэр къаIотагъэх.\nДзэ патриотическэ клубэу «Вертикалым» ипащэу Ю. Шестаковым зэрилъытэрэмкIэ, псэ зыпыт зэIукIэгъухэм ямэхьанэ зыкъеIэты. КIэлэеджакIохэм алъэгъурэр шIукIэ агу къенэжьы. «Вертикалыр» джырэблагъэ Урысыем ипатриотическэ ныбжьыкIэ клубхэм язэнэкъокъу хэлажьи, апэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ.\n— ЩысэшIум цIыфыр епIу, щыIэныгъэм фегъасэ, — къытаIуагъ Мыекъуапэ иадминистрацие физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дмитрий Щербаневымрэ республикэ ДОСААФ-м иIофышIэу Ирина Манченкэмрэ. — НыбжьыкIэхэр зэнэкъокъухэм, зэIукIэгъу гъэшIэгъонхэм ахэтэгъэлажьэх.\nАвиамоделистхэм яклуб къыгъэлъэгъуагъэх вертолетхэр зэрэбыбыхэрэр, Мыекъопэ аэроклубым ипарашютистхэм яIэпэIэсэныгъэ теплъыгъ. Урысыем ибыракъ и Мафэ фэгъэхьыгъэу хэгъэгум ибыракъ парашютистхэм агъэбыбэтагъ. Адыгэ Республикэм ибыракъи зэхахьэм щаIэтыгъ.\nМыекъуапэ икъэлэ администрацие, Мыекъопэ районым иадминистрацие культуртэмкIэ ягъэIорышIапIэхэм концертэу къатыгъэм нэбгырабэ еплъыгъ. Вертолетым рагъэтIысхьэхэзэ, ыпкIэ амытэу шъолъырыр кIэлэцIыкIухэм, ны-тыхэм къабыбыхьагъ. Авиацием епхыгъэ сэнэхьатхэр къыхэзыхыщт ныбжьыкIэхэр зэхахьэм щытлъэгъугъэх.


Анахь дэгъухэр къыхагъэщыгъэх — Адыгэ макъ\nУФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд зызэхащагъэр илъэс 30 хъугъэ. МэфэкIым фэгъэхьыгъэ зэхахьэу фондым и Къутамэу АР-м щыIэм щыкIуагъэм ащ иIофышIэу тынхэр къызфагъэшъошагъэхэм ахэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэмрэ бгъэхалъхьэхэмрэ Къутамэм ипащэу Къулэ Аскэрбый щаритыжьыгъэх.\nФондым иIофшIэн иIахь мымакIэу зэрэхилъхьэрэм фэшI «УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд иIофышIэ гъэшIуагъ» зыфиIорэ тамыгъэмкIэ къыхагъэщыгъэх страхование зышIыгъэхэм фитыныгъэу яIэхэм уасэ афэшIыгъэнымкIэ купым ипащэу Дэгумыкъо Фатимэ, Къутамэм иотделэу социальнэ ахъщэ тынхэм афэгъэзагъэм ипащэу ХьэцIыкIу Маринэ.\nДжащ фэдэу УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Щытхъу тхылъ къафагъэшъошагъ делопроизводствэмкIэ купым ипащэу Мэрэтыкъо Эммэрэ пенсиехэм ягъэнэфэн ыкIи якIэлъытыкIыжьын фэгъэзэгъэ отделым испециалист шъхьаIэу Любовь Миронцовамрэ.\n«УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд иотличник» зыфиIорэ цIэмкIэ къыхагъэщыгъэх Тэхъутэмыкъое районымкIэ ГъэIорышIапIэм ипащэу Цуекъо Саидэрэ Къутамэм иотделэу нэбгырэ пэпчъ учет шIыгъэным фэгъэзагъэм испециалист шъхьаIэу Маргарита Татосянрэ.\nУФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Правление и Тхьаматэ ирэзэныгъэ тхылъ къыратыгъ къэбар ухъумэным фэгъэзэгъэ отделым испециалист шъхьаIэу Кудэйнет Артур, Къутамэм и Щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъ къэбарлъыгъэIэс шIыкIакIэхэмкIэ отделым испециалист шъхьаIэу Чэркэзи Мэндэрэс.\nТиIофшIэгъоу тынхэр къызэратыгъэхэм тыгу къыддеIэу тафэгушIо, гъэхъагъэхэмкIэ яIофшIэн лъагъэкIотэнэу тафэлъаIо!\nПредыдущая КIэлэцIыкIум идунэееплъыкIэ ыгъэбаищт\nСледущая УзэрэзекIощтыр агу къагъэкIыжьы


Мыекъуапэ язэIукIапI — Адыгэ макъ\nРедактор 10.01.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nШэнышIу зэрэхъугъэу, Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм дзюдомкIэ зэIукIэгъухэр щылэ мазэм иапэрэ мафэхэм щызэхащагъэх.\nСанкт-Петербург, Москва, Самарэ, Донецкэ, Темыр Кавказым, Къыблэм, Хабаровскэ, къэралыгъоу Бахрейн, нэмыкIхэм къарыкIыгъэ тренерхэр, бэнакIохэр Адыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт щызэIукIагъэх.\nТренерхэу Сэралп Олег, Болэ Вадим, Улан Гуртуевыр, ФиIапщэ Астемир, Юрий Годовниковыр, Псэунэ Мурат, Пилял Байчоровыр, фэшъхьафхэри тихьакIэх. Адзынэ Алый, Джарымэкъо Рустам, Джарымэкъо Азмэт, Беданыкъо Рэмэзан, Беданыкъо Байзэт, Делэкъо Адам, Сергей Шутовыр, Джумбер Липаридзе, ЛIыхэсэ Мурат, Хьакурынэ Дамир, Игорь Вержбицкэр, Мерэм Саидэ, Роман Оробцовыр, КIубэ Хьамед, нэмыкIхэри бэнакIохэм япащэх.\nАдыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт ипащэу Бгъуашэ Айдэмыр, Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Бастэ Сэлым, фэшъхьафхэри зэхэщэкIо купым хэтых.\n— Хэгъэгу ыкIи дунэе зэIукIэгъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащыдэзыхыгъэхэр, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерхэр, ясэнаущыгъэ спортышхом къыщызэIузыхы зышIоигъохэр, спортым нэIуасэ, ныбджэгъу щызэфэхъугъэхэр бэнэпIэ еджапIэм щызэIукIагъэх, — къытиIуагъ Бастэ Сэлым. — Тафэраз IэпыIэгъу къытфэхъухэрэм.\n— Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм лъапсэ фэзышIыгъэ тренер цIэрыIоу Кобл Якъубэ къызыхъугъэр илъэс 80 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъухэр Адыгеим щыкIуагъэх. Якъубэ иIофшIагъэкIэ непи къытхэт, тэгъэлъапIэ, тигуапэу Адыгеим тыкъэкIуагъ, — ягупшысэхэм тащагъэгъуазэ Улан Гуртуевым, Сэралп Олег, Юрий Гадовниковым, Бэджыдэ Вячеслав, Сергей Шутовым. — Республикэм спорт псэолъэ дэгъухэр щагъэпсыгъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм, Парламентым лъэшэу тафэраз.\nУльяна Ткаченкэр, Къэлэбый Рузанэ, ПашIо Алый, Ордэн Андзаур, Ордэн Заур, Дэхъу Азэмат, Мерэм Дамир, ШъэоцIыкIу Рустам, ШъэоцIыкIу Айдэмыр, нэмыкIхэри алырэгъум щыбанэхэу тлъэгъугъэх. Языгъэпсэфыгъо уахътэ дгъэфедэзэ, заулэрэ гущыIэгъу тафэхъугъ.\nДзюдор спорт лъэпкъ дахэу алъытэ, ашIогъэшIэгъон. Адыгеир дзюдом, самбэм яшIуагъэкIэ дунаим нахь щызэлъашIэ зэрэхъугъэм рэгушхох. ТибэнакIохэм ягъэхъагъэхэм ахагъахъо ашIоигъоу зэнэкъокъухэм зафагъэхьазыры.\nСурэтым итхэр: тренерхэмрэ бэнакIохэмрэ.\nПредыдущая И 12-м аухыщт


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Республикэм ит Тэхъутэмыкъуаерэ Тыркуем ит Инегельрэ язэпхыныгъэхэр агъэпытэщтых\nМы илъэсым имэлылъфэгъу мазэ Адыгэ Республикэм илIыкIо купэу КъумпIыл Мурат зипэщагъэр Тыркуем щыIагъ.\nДжащыгъум мы хэгъэгумрэ Адыгэ Республикэмрэ ямуниципалитетхэр лъэныкъо пстэумкIи язэдэлэжьэныгъэ агъэпытэнэу зэрэзэзэгъыгъагъэхэм диштэу, Тэхъутэмыкъое районым щыщ куп шIэхэу Тыркуем икъалэу Инегель кIощт. Мы къалэмрэ Тэхъутэмыкъуаерэ бэшIагъэу зэблэгъэныгъэ зэдыряI.\n«Мы илъэсым имэлылъфэгъу мазэ Адыгеим илIыкIо купэу КъумпIыл Мурат\nзипэщагъэр Тыркуем щыIагъ. Ащ щызэдашIыгъэгъэ зэзэгъыныгъэхэм къадыхэлъытагъэу блэгъэныгъэ зыдытиIэ къалэм джыри тыкIо тшIоигъу. ТизэфыщытыкIэхэм ягъэпытэн джащ фэдэу фэIорышIэщт 2019-рэ илъэсыр культурэмрэ туризмэмрэ я Илъэсэу Урысыеми, Тыркуеми зэрэщагъэнэфагъэр», — къыхигъэщыгъ Нэужьырэкъо Алый.


СурэтшIынми тхэнми афэIаз — Адыгэ макъ\nСурэтшIынми тхэнми афэIаз\nРедактор 24.03.2020 24.03.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nБэмышIэу зыныбжь илъэс 75-рэ хъугъэ график, публицист, тхэкIо цIэрыIоу, Урысыем инароднэ сурэтышIэу Къат Теуцожь Мэдинэ ыкъор ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу сурэтшIыным пыщэгъагъэти, ищыIэныгъэ ащ зэрэрипхыщтыр къэпшIэнэу щытыгъ.\nТхьэм ар къыхилъхьэгъагъэщтын. Шъэожъыем Теуцожь Цыгъо ипоэмэхэм яджэныр икIэсагъ, езбырэу ахэр ышIэщтыгъэх. Къоджэдэсхэри яхьакIэщ бэрэ къыщызэрэугъоищтыгъэх, Цыгъо ипоэмэхэм яджэщтыгъэх, атегущыIэщтыгъэх. Шъэожъыем икIэсагъ къогъу горэм къосэу ахэм ядэIуныр, къаIуатэрэр зыпкъырищэныр. СурэтшIынымкIи, тхэнымкIи ыужкIэ а пстэур къышъхьапэжьыгъ.\nКраснодар дэтыгъэ кIэлэегъэджэ институтым ихудожественнэ-графическэ факультет Къат Теуцожь къыухы зэхъум идиплом IофшIагъэу хъугъа-\nгъэр Цыгъо ипоэмэу «Мафэкъо Урысбый» техыгъэу ышIыгъэ сурэтхэр ары. Ащ идиплом IофшIагъэ осэшхо къызэрэфашIыгъэм ишыхьат СССР-м исурэтышIхэм я Союз хэхьанэу игъо зыщалъэгъурэ тхылъи джащыгъум къызэрэратыгъагъэр.\nАщ ыуж илъэсыбэ тешIагъэу Теуцожь Цыгъо имузей икъоджэ гупсэу Гъобэкъуае къыщызэIуахыгъ. ИсурэтшIыгъэхэр ащ зэрэчIэлъхэм Къат Теуцожь лъэшэу рэгушхо. Икъоджэгъухэм ахэм уасэу къаратырэм нахь зэригъэгумэкIырэр ащ зэ къыхиIукIыгъагъ.\nИтворчествэ зыригъэушъомбгъу, иIэпэIэсэныгъэ хигъахъо шIоигъоу Теуцожь художествэхэмкIэ Академиеу Тбилиси дэтым чIэхьэ, Грузием инароднэ сурэтышIэу, профессорэу С.С. Кобуладзе ишIогъэшхо къырегъэкIы. Мыщ щеджэ зэхъум адыгэ лъэпкъым тарихъ гъогоу къыкIугъэр изобразительнэ искусствэм иамалхэмкIэ къыгъэлъагъоу регъажьэ. ЫпэрапшIэу сурэтышIыр зылъызыщэщтыгъэр графикэр ары. Ау Болгарием, Венгрием, Иорданием защэIэ, нэмыкI сурэтышIхэм заIокIэ, лъэныкъуакIэхэм зызащеушэт нэуж Теуцожь акварелькIэ сурэтхэр ышIэу ригъэжьагъ, ащ зэрэфэмыIэсэмэгури къэнэфагъ.\nЕтIани къэIогъэн фае Къат Теуцожь чIыпIэ гъэнэфагъэ адыгэ литературэм зэрэщиубытыгъэр, публицист Iазэу ащ зыкъызэригъэлъэгъуагъэр. Охътэ кIэкIым кIыкIоцI ащ итхылъхэр, ирассказхэр, иочеркхэр, истатьяхэр зэрэ Кавказэу щызэлъашIагъэх. Адыгеим ихудожественнэ литературэ зиIахьышIу хэзышIыхьэгъэ Теуцожь итворчествэ тиреспубликэ исхэм анэмыкIэу, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэми агъэлъапIэ хъугъэ.\nКъат Теуцожь иунэе фонд хэлъ документхэм нэIуасэ зафэзышIы зышIоигъохэр Лъэпкъ хъарзынэщым итхылъеджапIэ къетэгъэблагъэх.\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ хъарзынэщ иотдел ипащ.\nПредыдущая Адыгэ къэIуакIэхэр\nСледущая ТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 75-рэ зэрэхъурэм ипэгъокI