Пыир къушъхьэхэм къащагъэуцугъ | Адыгэ Макъ\nПыир къушъхьэхэм къащагъэуцугъ\nТемыр-Кавказ зэуапIэм идзэхэм 1942-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ гъогоу «Мыекъуапэ — ТIуапсэ» зыфиIорэр пыим рамыгъэубытыныр пшъэрылъэу къафашIыгъагъэхэм апэрагъ. Пыим хы ШIуцIэ Iушъор IэкIэбгъахьэ хъущтыгъэп.\nА охътэ шъыпкъэм Донрэ Пшызэрэ азыфагу тидзэхэр къыщаухъурэинхэшъ, пэрыохъу къызфамыгъэхъухэу, ягухэлъ шIойхэр агъэцэкIэнхэу ары фашистхэр зэрэгугъэщтыгъэхэр. Апэрэ нэмыц танковэ армиемрэ я 17-рэ дзэмрэ арых Мыекъуапэ къыпэблэгъэ чIыпIэхэу чIыдагъэр къызщычIащыхэрэр зэлъызыубытынхэу агъэнэфэгъагъэхэр.\nАщ ыуж Краснодаррэ Новороссийскэрэ адэлъ тидзэхэр псынкIэу зэхакъутэнхэшъ, лъыкIотэнхэу ары къызэрашIошIыщтыгъэр.\nГенералэу Конрад ары я 49-рэ къушъхьэ-шхончэо армейскэ корпусым ипэщагъэр. Ащ Мыекъуапэ къыщегъэжьагъэу ТIуапсэ нэс къыриубытэрэ шъолъырым ынаIэ тетыгъ. Я 44-рэ ыкIи я 49-рэ нэмыц дзэ корпусхэм яштабхэр Мыекъуапэ дэтыгъэх. Къалэм зэрэдэсхэу Мыекъуапэрэ ТIуапсэрэ къызэрэзыIэкIагъэхьащтхэр рахъухьэщтыгъ. Пыир дэгъоу уIэшыгъагъэ, кIочIэшхо иIагъ. Темыр Кавказыр пыим ыштэнкIэ щынэгъуагъэ.\nКъалэу Ростов-на-Дону нэмыцхэм ятIонэрэу заштэм ыуж псынкIэу зыкъызэпырагъази, Краснодар, Ставрополь, Армавир, Мыекъуапэ къапэблагъэу къылъыкIотагъэх. Пшызэ Iушъо ишъофхэм Германием итанкхэр тидзэхэм щызэтыраIэжэнхэр къин дэдагъ.\nМыекъопэ лъэныкъом щызэорэ тидзэхэм Мыекъуапэрэ ТIуапсэрэ пыир къанамыгъэсынэу унашъо къафашIыгъагъ. Къалэм икъыдэхьагъу пэблагъэу зэо пхъашэхэр щыкIуагъэх. ШышъхьэIум нэмыцхэр къалэм къыдэхьэгъагъэх, ау тIопсэ гъогум рамыгъэкIуалIэхэу мэфи 6-рэ зэтыраIэжэгъагъэх. Нэмыцыдзэхэр псэупIэхэу Самурская ыкIи Хъыдыжъ абламыгъэкIхэу къыщагъэуцунхэ алъэкIыгъагъ.\nМыекъуапэ къызабгынэ ужым пшъэрылъыкIэу тизэолIхэм къафашIыгъагъэм Псыфабэ къыщегъэжьагъэу станицэу Дахъо нэс пыир къыбламыгъэкIынэу къыдилъытэщтыгъ. А чIыпIитIур зэпэчыжьагъ, связым Iоф ышIэщтыгъэп, ежьхэр къушъхьэм екIущтыгъэх. ТIуапсэ езыщэлIэщтхэ гъогур нэмыцхэм афызэпабзыкIын фэягъэ. Къушъхьэхэм уащызекIоныр къиныгъэ, ощхэу къещхырэм къушъхьэ лъагъохэр зэхэмыфыжьышъухэу ышIыщтыгъ. Тэ тизэолIхэм язакъоп, гъогу зэтегъэпсыхьагъэхэм ясэгъэ нэмыцхэми Iэшэ онтэгъоу яIэхэм ягъэкощын охътабэ ашIуихьыщтыгъ. Ащ пае къызэрэлъыкIотэщтхэм къыщыкIэщтыгъ.\nТиухъумакIохэм ашхын ямыIэу, хьалыгъу гъугъэкIэ хэкIыжьхэуи хъущтыгъ. Ау ахэм агу агъэкIодыгъэп, пыим пэуцужьынхэм сыдигъуи фэхьазырыгъэх, ар тичIыгу зэрэрафыжьыщтым дэгузажъощтыгъэх. Ахэм къагурыIогъэхагъ тыди ащытекIохэрэ нэмыцхэм уяони, зэкIэпфэнхи, ары пакIошъ, уатекIони зэрэплъэкIыщтыр.\nДжаущтэу цыхьэ зыфашIыжьыгъэу, гушхуагъэ ахэлъэу тизэолIхэр фашистхэм апэгъокIхэу рагъэжьагъ. «Икъущт тыкъызэрэзэкIэкIуагъэр! Зы лъэбэкъуи шъодгъэшIыщтэп!» — зэраIожьыщтыгъэ зэолIхэм. ЩысэтехыпIэу афэхъущтыгъэр Сталинград зыкъызэриухъумэжьырэр, ащ ипытагъ, илIыгъ, пыим зызэрэримытырэр арыгъэ.\nДжары 1942-рэ илъэсым ибжыхьэ лъэхъан нэмыцхэр къызкIызэтеуцогъагъэхэр. ЛIыхъужъныгъэу советскэ зэолIхэм къахафэрэм фэдэ ахэм джыри алъэгъугъагъэп. Джары ахэм якIо зэпамыгъэоу ТIуапсэ дэхьанхэ зыкIамылъэкIыгъагъэр, ежьхэр ащ лъэшэу щыгугъыщтыгъэхэми.\nПыим тичIыгу щыщ Iахь ау сыдми ратыщтыгъэп, Iэшэ зэпэуцужь пхъашэхэм яцIыфхэри, ятехникэ щыщэуи бэ хэкIуадэщтыгъэр. Закавказскэ фронтым ыкIуачIэкIэ ТIуапсэ екIурэ гъогухэр нэмыцым рамыгъэштэнымкIэ джахэр ары зишIуагъэ къэкIуагъэхэр.\nХэгъэгу зэошхоу ТекIоныгъэшхо тизэолIхэм къызщыдахыгъэм ихъугъэ-шIагъэхэр зэкIэ джыри икъоу тхыжьыгъэхэу щыIэхэп. Мыекъопэ лъэныкъом щыкIогъэ заохэр зыфэдагъэхэри икъоу зэрагъэшIагъэп. Ау дивизие зэфэшъхьафхэм язэо журналхэр къызэрэзэгопхыхэу унэ къыкIедзэ Мыекъуапэ къэзыухъумагъэхэм зэкIакIор зыщыщыр амышIэу, зышъхьамысыжьхэу, текIоныгъэр къызэрэдахыщтым яцыхьэ телъэу зэрэзаощтыгъэхэр.\nМыекъуапэ дэжь щыкIогъэ заохэм пыим хы ШIуцIэм езыщэлIэщт гъогухэр IэкIэмыгъэхьэгъэнхэмкIэ инэу яшIуагъэ къэкIуагъ. Пшъэрылъэу тизэолIхэм къафагъэуцугъагъэр агъэцэкIагъ. Темыр Кавказым икъушъхьэхэм пыир къащагъэуцугъагъ.


Ипшъэрылъхэр дэгъоу зэшIуехых — Адыгэ макъ\nАщ игъусэу медицинэм иIофышIэхэм фыщытыкIэу къыпфыряIэм мэхьанэшхо иI. Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэу, мыухыжь гуфэбэныгъэ апагъохызэ сымаджэхэм япсауныгъэ зэтезыгъэуцожьырэ врачхэм афэмышIапхъэ щыIэп.\nНепэ зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор джащ фэдэ врач шIагъоу, зипшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу зыгъэцэкIэрэ, пэщэныгъэр дэгъоу зезыхьэрэ ЛIыхэсэ Фатим.\nФатимэ Шэуджэнхэм япхъу, къалэу Краснодар 1974-рэ илъэсым лэжьэкIо унэгъо зэкIужь къихъухьагъ. ЗэкIэмкIи ахэр зэшыпхъуищ мэхъух. 1989-рэ илъэсым Фатимэ гурыт еджапIэу N 7-р дэгъоу къыухыгъ, медицинэ училищым чIахьи, медсестра сэнэхьат зэригъэгъотыгъ, ау ащ къыщыуцугъэп, ишIэныгъэхэм ахигъэхъонэу ыуж ихьагъ. Краснодар дэт университетым ибиологическэ факультет чIахьи, 1998-рэ илъэсым ар къыухыгъ. Нэужым зыкIэхъопсыщтыгъэ сэнэхьатэу врачыр къызIэкIигъахьэмэ шIоигъоу Краснодар дэт медицинэ академием чIэхьажьыгъ. Ар къызеухым Адыгэкъалэ дэт сымэджэщэу К.М. Батмэным ыцIэ зыхьырэм мамыку-гинекологэу Iоф щишIэнэу ригъэжьагъ, ипшъэрылъхэр дэгъоу илъэси 9-м къыкIоцI ыгъэцэкIагъэх.\nФатимэ тыдэ зигъэзагъэми шIукIэ, дахэкIэ ыцIэ аригъаIозэ къехьы. Теуцожь районым ит къуаджэу Пэнэжьыкъуае дэт сымэджэщым ипащэ игуадзэу агъэнафи, илъэси 3 Iоф зешIэм, ипащэ хъугъэ.\nМафэ къэс упчIэ зэфэшъхьафхэмкIэ сымаджэхэр Фатимэ къеуалIэх. Ахэм зэкIэми амалэу иIэмкIэ адеIэ. ЦIыфыгъэ дахэу, гукъэбзэныгъэу, гуфэбэныгъэу ащ хэлъым гу лъымытэн плъэкIырэп.\nИIофшIэн гухахъо хигъуатэу, пэщэныгъэри зэрифэшъуашэу зэригъэцакIэрэм ишыхьат щытхъу тхылъхэу Фатимэ къыфагъэшъошагъэхэр. Ахэр УФ-м, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм ищытхъу тхылъхэр, нэмыкIхэри арых.\nФатимэ унэгъо дахэ ышIагъ, ишъхьэгъусэу Руслъанрэ ежьыррэ шъэожъыерэ пшъэшъэжъыерэ зэдапIу. Яунагъо зэгурыIоныгъэ илъэу, Фатимэ иIофшIэн гухахъо хигъуатэзэ псэунэу тыфэлъаIо.\nПредыдущая Шъуифитыныгъэхэр зэжъугъашIэх\nСледущая НыбджэгъушIур пщыщ мэхъу


Автор: Редакция\t/ 27.08.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\n«Анжи» Махачкала – «Зэкъошныгъ» Мыекъуапэ – 2:2.\nШышъхьэIум и 25-м Махачкала щызэдешIагъэх.\n«Зэкъошныгъ»: Гиголаев, Омаров, Катаев, Хьагъур, Кирьян (Бровчук, 75), Белов, Ахмедханов, Делэкъу, Къонэ, Кадимов, Крылов (Макеров, 72).\nКъэлапчъэм Iэгуаор дэзыдзагъэхэр: Агаларов – 50, 91 – «Анжи», Делэкъу – 16, Къонэ – 94 (пенальтикIэ) – «Зэкъошныгъ».\nЕшIэгъу уахътэр зыщаухыщтым Агаларовым тикъэлапчъэ Iэгуаор къыдидзагъ. «Зэкъошныгъэр» пчъагъэу 1:2-м емызэгъэу ыпэкIэ илъыгъ. ЗэкIэ тиешIакIохэр «Анжи» икъэлапчъэ благъэу зэрекIущтым пылъыгъэх. «Анжи» иухъумакIо шапхъэхэр зеукъохэм, судьям пенальтир ыгъэунэфыгъ. «Зэкъошныгъэм» икапитанэу Къонэ Амир къэлапчъэм Iэгуаор дидзагъ – 2:2.\nСКА – «Динамо» — 1:3, «Легион» — «Махачкала» — 1:0, «Спартак» Нч – «Мэщыкъу» — 0:3, «Урожай» — «Спартак» Вл – 1:1, «Алания» — «Волгарь» — 3:0, «Биолог» — «Интер» — 2:0, «Черноморец» — «Краснодар-3» — 6:0.\n1. «Зэкъошныгъ» — 16\n2. «Динамо» — 15\n3. «Волгарь» — 13\n5. «Махачкала» — 10\n6. «Мэщыкъу» — 8\n7. «Спартак» Нч – 8\n8. «Краснодар-3» — 8\n9. «Легион» — 7\n10. «Алания» — 7\n11. «Биолог» — 7\n12. СКА – 6\n13. «Интер» — 5\n14. «Анжи» — 4\n16. «Спартак»Вл – 2.\nIоныгъом и 1-м «Зэкъошныгъэр» Краснодар икомандэу «Урожаим» Мыекъуапэ щыIукIэщт.


Лъэшхэр къахэщых | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 19.12.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nРеспубликэм икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ футболымкIэ икIымэфэ зэIухыгъэ зэнэкъокъу хэлажьэхэрэ командэхэм я 3-рэ ешIэгъухэр тыгъэгъазэм и 16-м яIагъэх.\n«Урожай» — «Картонтара» — 8:1, «Ошъутен» — «Щагъдый» — 6:3, «ЧIыгушъхь» — «Мыекъуапэ-СШОР» — 2:1.\n«Урожаир» «Картонтарэм» бэкIэ нахь лъэш, текIоныгъэр къызэрэдихыгъэр дгъэшIагъорэп. «Ошъутенэр» «Щагъдыим» зыIокIэм, Хьатитэ Алый, Мэзлэукъо Арсен, нэмыкIхэм къэлапчъэм Iэгуаор дадзагъ. Пчъагъэр 4:0 зэхъум, зэIукIэгъур зыхьыщтымкIэ упчIабэ щыIагъэп.\n«ЧIыгушъхьэм» икъэлэпчъэIутэу Андзэрэкъор цыхьэшIэгъоу зэрешIагъэр къыхэтэгъэщы. ЗэIукIэгъур кIэухым фэкIуагъэу Андзэрэкъом гъогогъуи 3 Iэгуаор къызэкIидзэжьи 2:1-у пчъагъэр къыгъэнэжьыгъ.\n«Мыекъуапэм» итренерэу Юрий Манченкэм ешIэкIо ныбжьыкIэ дэгъухэр ыугъоигъэх, яIэпэIэсэныгъэ шIэхэу хагъэхъон алъэкIыщтэу тэлъытэ.\nКомандэ пэпчъ ешIэгъуи 3 иIагъ.\n1. «Урожай» — 9\n2. «Ошъутен» — 6\n3. ЧIыгушъхь» — 6\n4. «Мыекъуапэ» — 3\n5. «Щагъдый» — 3\n6. «Картонтара» — 0.\nЯ 4-рэ ешIэгъухэр\n«Ошъутен» — «Мыекъуапэ»\n«Щагъдый» — «Картонтара»\n«ЧIыгушъхь» — «Урожай»\nЗэIукIэгъухэр мафэм сыхьатыр 11-м аублэщтых, стадионэу «Юностым» щыкIощтых.\nСурэтыр зэнэкъокъум къыщытетхыгъ.


«Адыгэ хэгъэгу цIыкIум» изы маф — Адыгэ макъ\n«Адыгэ хэгъэгу цIыкIум» изы маф\nРедактор 02.10.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ къэралыгъо университетым игъэпсэфыпIэ базэу «Горная легенда» зыфиIорэм адыгабзэр зышIэрэ кIэлэеджакIохэу, а предметыр шIу зылъэгъухэу, олимпиадэхэм, нэмыкI творческэ зэнэкъокъухэм ахэлажьэхэрэр къызэрэрагъэблэгъагъэхэм, ащ «Адыгэ хэгъэгукIэ» зэреджагъэхэм яхьылIагъэу тигъэзет къыхиутыгъагъ.\nДжы тыгъуасэ «адыгэ хэгъэгу цIыкIум» тыщыIагъ, ащ изы мафэ зэрэкIуагъэр зэдгъэлъэгъугъ.\nГъэпсэфыпIэ базэу кIэлэцIыкIухэр зыдэщыIэхэр дэхэ дэд. Къушъхьэ лъагэр хаупкIи, ыкIоцI базэм иунэхэр рашIыхьагъэхэм фэд. Мыжъор къызыраупкIэхым, къушъхьэу чэу лъагэ фэдэ хъугъэм мы чIыпIэр къышIыхьагъ.\nБазэ зэтегъэпсыхьагъэу тызыдэхьагъэм ижъырэ адыгэ орэд макъэр, нартхэм яорэдхэр щызэхэтхыгъэх. ЕджэпIэ унэу агъэнэфагъэм иятIонэрэ къат ары орэдыр къызэрыIукIыщтыгъэр. Адыгеим щызэлъашIэрэ цIыфэу ГъукIэ Замудин мастер-класс ащ къыщитыщтыгъ.\nМы унэм иапэрэ къат лагерым щыIэ кIэлэеджакIохэм азыныкъо адыгэ шхыныгъохэм яхьылIагъэу шIэныгъэлэжьэу, биологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЦIыкIуныбэ Аминэт лекцие къыщеджэщтыгъ.\nАщ ыуж адыгэмэ ятарихъ инэкIубгъохэм кIэлэеджакIохэр ахищагъ Адыгэ къэралыгъо университетым икIэлэегъаджэу, лагерэу зэхащагъэм егъэджэн IофымкIэ пшъэдэкIыжь щызыхьырэ Цэй Зэремэ.\nАщ фэдэу зэкIэлъыкIохэу кIэлэегъаджэу мыщ къырагъэблэгъагъэхэм язанятиехэр гъэпсыгъэх.\n— Адыгэ шхыныгъохэм яхьылIэгъагъ непэ сисыхьат, — къеIуатэ ЦIыкIуныбэ Аминэт. — Ар езгъэжьэным ыпэкIэ анкетэхэр згъэхьазырыгъагъэх, упчIэхэм яджэуапхэр ныбжьыкIэхэм къарязгъэтыгъ, ахэм къаIуагъ адыгэ шхыныгъохэу ашIэхэрэр, ахэр адрэ лъэпкъхэм ягъомылапхъэхэм зэратекIыхэрэр къаIотагъ, хэтэрыкIхэм, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм ацIэхэр къыраIуагъэх. Адыгабзэр щыIэмэ, лъэпкъыр щыIэщт» тэIомэ, джащ фэд, сэ сишIошIыкIэ адыгэ шхыныри, ар адыгэ культурэм изы Iахь, адыгэр адрэ лъэпкъхэм къахэзыгъэщыхэрэм ащыщых ишхыныгъохэр.\n— Мыщ фэдэ лагерь апэрэу республикэм щызэхащагъ, сыдэущтэу уеплъыра ащ? — сеупчIы ЦIыкIуныбэм.\n— Сэ сишIошIыкIэ, мы Iофтхьабзэм мэхьанэшхо иI. Мыщ фэдэу хэушъхьафыкIыгъэу лъэпкъым щыщ ныбжьыкIэхэр нэмыкI къэралыгъохэм ащызэхащэх. Лъэпкъым къыхэкIыгъэ ныбжьыкIэхэр аугъоихэшъ, шъхьафэу Iоф адашIэ. Ащ мэхьанэшхо иI ныбжьыкIэхэр лъэпкъым рыгушхонхэмкIэ, абзэ ашIэнымкIэ, — еIо Аминэт.\nАдыгэ къэралыгъо гимназием адыгабзэмкIэ икIэлэегъаджэу Темзэкъо Маринэ лагерым икIэлэпIу шъхьаI.\n— КIэлэеджэкIо 60 лагерым непэ щыI. Ахэм яегъэджэн, ягъэшхэн, языгъэпсэфыгъо уахътэ зэпычыгъэ фэмыхъоу зэхэщэгъэныр Iоф къызэрыкIоп. Ау лъэныкъохэр зэкIэри къыдэтлъытэхэзэ, лагерым иIофшIэн зэхэтэщэ. Къедгъэблэгъэрэ цIыф гъэшIэгъонхэм яуахътэ гъэнэфагъэ. Ахэр ягуапэу игъом къэкIох. Ащ фэдэу мы мафэхэм кIэлэеджакIохэм аIукIагъэх, шъхьадж ежь зыфэгъэзэгъэ лъэныкъом елъытыгъэу мастер-классхэр зэхащагъэх сурэтышI цIэрыIоу Бырсыр Абдулахь, зэлъашIэрэ актерэу Зыхьэ Заурбый, шIэныгъэлэжьхэу Къуекъо Асфар, Бырсыр Батырбый, ЕмыкI Нурджан ыкIи нэмыкIхэм. НыбжьыкIэхэм шIу алъэгъурэ Дзыбэ Мыхьамэт кIалэхэр лъэшэу ыгъэгушIуагъэх.\nЛагерым тызыщыIэгъэ мафэм ащ къэкIонэу ежэщтыгъэх адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ Проектнэ офисэу зэхащагъэм итхьаматэу, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым ипащэу ЛIыIужъу Адамэ.\n«Адыгэ хэгъэгу цIыкIум» кIэлэцIыкIубэмэ нэIуасэ тащыфэхъугъ, гущыIэгъу тшIыгъэх. Апэ къытэкIолIагъэр КIубэ Ратмир. Ар Мыекъуапэ хэхьэрэ псэупIэу Северо-Восточные Сады зыфиIорэм щэпсэу. Ащ дэт еджапIэу N 19-м ия 9-рэ класс кIалэр щеджэ. «Хэт шъуикIэлэегъаджэр?» сIуи сызеупчIым, «КIэлэегъаджэ тиIэп, адыгабзэр ткIурэп», ыIуагъ. Ау кIалэр дэгъу дэдэу адыгабзэкIэ мэгущыIэ. Ятэ-янэхэм сакIэупчIагъэти, ятэ заводым, янэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм Iоф зэрэщашIэрэр, янэжъи Мыекъуапэ зэрэдэсыр къыIуагъ. КIалэм бзэр дэгъоу зэришIэрэм къыушыхьатыгъэр ныдэлъфыбзэр унагъом къызэрэщежьэрэр ары.\nШъхьэхъутIэ Бэлэрэ Мыкъо Айдэмыррэ Улэпэ гурыт еджапIэм къикIыгъэх. Лагерыр ахэм лъэшэу агу рихьыгъ. НыбжьыкIэхэр олимпиадэхэм ахэлажьэх, адыгэбзэ урокхэр якIасэх, якIэлэегъаджэу Шэуджэн Светланэ ягуапэу ыцIэ къыраIо. Лагерым зыщыIукIэрэ цIыфхэр ашIогъэшIэгъоных.\nПщыпый Даринэ Пщыкъуйхьаблэ щыщ, я 9-рэ классым ис, дэгъоу еджэ, олимпиадэхэм апэрэ чIыпIэхэр къащехьых. ИкIэлэегъаджэу Бэгъ Мариет шъхьэкIэфэшхо фишIэу къытегущыIэ, лагерым къызэрэкIуагъэмкIэ, адыгэ дунаим зэрэхэтыгъэмкIэ зэхэщакIохэм лъэшэу афэраз.\nАщ фэдэх МыекъуапэкIэ гимназиеу N 22-м щеджэрэ Бэгъушъэ Мурат, гимназиеу N 5-м икъэлэеджакIохэу Даур Щамилэ, Лафышъ Абрек, Гъобэкъуае къикIыгъэу Теуцожь Ислъам, АдыгэкъалэкIэ Бэгъ Амир — мыхэр ыкIи зэкIэ лагерым щыIэ ныбжьыкIэхэр шъхьэкIафэ зыфэпшIын зытефэрэ кIалэх. Яныдэлъфыбзэ ашIэ, рэгущыIэх, рэгупшысэх, лъэпкъым инеущырэ мафэ зэлъытыгъэщт ныбжьыкIэх.\nКIэлэеджакIоу лагерым щыIэхэм еджапIэр къызаухыкIэ адыгабзэр ясэнэхьат хъуныр зэхэщакIохэм къыдалъытэми, ахэм янахьыбэ дэдэм нэмыкI сэнэхьатхэр къыхахыщтых, Москва, Санкт-Петербург, Ростов, Краснодар ыкIи нэмыкI къалэхэм ащеджэщтых. Ахэр тыдэ щыIэхэми, зэрэадыгэхэм рыгушхохэу псэунхэмкIэ мы Iофтхьабзэм ишIуагъэ къызэрэкIощтым игугъэ тыхэтэу кIэлэцIыкIухэм такъыхэкIыжьыгъ.\nПредыдущая Урысыем и Президент кIэтхэжьыгъ\nСледущая Власти Адыгеи закупили новое медоборудование для детских больниц и поликлиник


Тихомиров Лев Александр ыкъом игукъэкIыжьхэм ащыщ пычыгъу\nКъокIыпIэ Кавказыр кIуачIэкIэ заштагъэм лъыпытэу, джыри Темрюк тыщыIэзэ, КъохьэпIэ Кавказым адыгэхэр къырафыхэу рагъэжьэгъагъ. Щамиль, Дагъыстан афэгъэхьыгъэ хъугъэшIагъэхэм сэ сызэращыгъуазэр литературэ зэфэшъхьафхэм къарысыджыкIыгъэмкIэ ары. Ау КъохьэпIэ Кавказым Iофыр фэгъэхьыгъэмэ, мы тарихъ тхьамыкIэгъошхоу сынэгу кIэкIыгъэр я IV - VII-рэ лIэшIэгъухэм Европэм щыкощынхэ фаеу зэхъуми лъэпкъхэм къинэу ащэчыгъэм зыкIи ебгъэпшэнэу щымытэу сэлъытэ. Мы лъэныкъомкIэ тхыгъэу щыIэхэми дэгъоу сащыгъуаз. Архив документхэми тIэкIу хэшIыкI афысиI. Урысхэм силъэныкъо гупсэ зэраштагъэм итарихъ 1887-рэ илъэсым стхынэу зызгъэхьазыры зэхъум Екатеринодар иушэтэкIо цIэрыIоу Фелициным зэпхыныгъэ дысиIэнэу хъугъагъэ, ЦIэмэз (Новороссийскэ) округым иархив документхэри къызIэкIэзгъэхьэгъагъэх.\nКъэсыугъоигъэ материалхэр, статистикэ таблицэхэр, планхэу, картэхэу згъэтхъыгъэхэр адрэ ситхьэпабэмэ ягъусэу революцием илъэхъан кIодыгъэх. Ау тхылъхэм арытхэм, архив документхэм сызэращыгъуазэм нэмыкIэу, КъохьэпIэ Кавказым икъушъхьэчIэсхэр ячIыпIэжъ зэрэрафыщтыгъэхэм икъэбари сэшIэ мы хъугъэшIагъэхэм ахэлэжьагъэхэм къаIотэжьыгъэхэмкIэ, етIани къэсIон ахэр зэрэрафыгъэхэр сынэгу зэрэкIэкIыгъэр.\nСэ ащыгъум илъэсипшI-пшIыкIутIу нахь сымыныбжьыгъэми, сигулъытэ бэмэ алъыIэсэу щытыгъ, хъугъэ-шIагъэхэм ахэлэжьагъэхэм ягукъэкIыжьхэр охътэ зэфэшъхьафхэм, 1887-рэ илъэсым нэс, зэхэсхынхэу хъугъэ. Зыгорэ сщыгъупшагъэми е зэхэзгъэкIокIагъэми, сынэгу кIэкIыгъэхэм, шыхьат сызыфэхъугъэхэм документальнэ осэ гъэнэфагъэ яIэу сэлъытэ.\nМыщ фэдэ пэублэ къызыкIэсшIырэр сикъэбар литературэу щыIэм икъоу зэрэдимыштэрэр сэшIэшъ, ау ушэтынхэм апылъ специалистхэм апашъхьи сигущыIэхэр къыщызгъэшъыпкъэжьыным сыфэхьазырышъ ары.\nЗэIукIэм планитIу къащыхалъхьэгъагъ. Генералэу Филипсон адыгэхэмкIэ гукIэгъу къызхагъэфэн фаеу, урысхэм дзэ кIочIэшхо зэряIэр ахэм арагъэлъэгъунышъ, зэо-бэнэ пхъашэ арамышIылIэу Урысыем къыгохьанхэм къырагъэзэгъын алъэкIынэу ылъытэщтыгъ. Ау ащ зи къызэримыкIыщтыр нэфагъэ.\nЕвдокимовым еплъыкIэу иIагъэр нэфэшъхьаф шъыпкъэу щытыгъ. Ащ ишIошIыкIэ, «адыгэхэм уадэпсэуни, зыгорэущтэу къызыпыпщэнхи плъэкIыщтэп, Урысыем ищынэгъончъагъэ пае рэхьатэу, зи ятымыпэсэу ахэр щыдгъаIэхи хъущтэп. Зэо лъэхъаным къохьэпIэ къэралыгъохэмрэ Тыркуемрэ къушъхьэчIэсхэр къызкъуащэнхэ алъэкIыщт». Урысыем ифедэ пае адыгэхэр зэкIэ гъэкIодыгъэн фаеу Евдокимовым ылъытэщтыгъ. АщкIэ анахь хэкIыпIэшIоу щыIагъэр Тыркуем ахэр фыгъэнхэр ыкIи ахэм ячIыгу уIэшыгъэ къэзэкъхэр игъэтIысхьэгъэнхэр ары. Барятинскэ пщым Евдокимовым къыIуагъэм дыригъашти, аужырэм иеплъыкIэ пхырыкIыгъ.\nАдыгэхэр ячIыгухэм зэрарафыгъэм лъыпытэу Линейнэ, хы ШIуцIэ дзэхэм яполк псаухэр ахэм къарагъэтIысхьанэу рахъухьэщтыгъ. Ау мы дзитIуми ахэт къэзэкъхэм ащ фэдэ планым къызэрэдырамыгъаштэрэм ишыхьатэу зыкъаIэти, кощыным къызэремыуцуалIэхэрэр, IашэкIэ къазэрапэуцужьыщтхэр къаIуагъ. Арыти, Евдокимовыр планым хэIэзыхьажьын фаеу хъугъэ ыкIи къэралыгъо ахъщэшхо аратызэ Пшызэ шъолъыр къыпэIулъ чIыпIэхэм арысыгъэ къэзэкъхэм анэмыкIхэу, донской, терскэ къэзэкъхэм яунагъохэри купышхо мыхъухэу мыщ къагъэкощынхэу унашъо ышIыгъ.\nАдыгэхэм Iофыр афэгъэхьыгъэмэ, ахэр хэдэнхэ - къушъхьэхэм къяхынхэшъ, Мыекъуапэ пэгъунэгъоу къэтIысынхэ е ячIыгу гупсэ къабгынэнышъ, Тыркуем кощынхэ фэягъэ. Ау къинэнхэ аIопагъэкIи, адыгэхэм а чIыпIэр афикъущтыгъа? Нэбгырэ мини 100 фэдиз ныIэп ар зытелъытэгъагъэр. Арыти, къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ зэрэхъурэмкIэ пцIы аусыщтыгъ, фэди 5-кIэ е фэди 10-кIэ ащ къыщагъакIэщтыгъ. Илъэси 2 - 3 тешIи, рафыхэрэм япчъагъэ къалъытэ зэхъум, ар зэрэмытэрэзыгъэр къэнэфагъ. Ау зыфэягъэхэр къадэхъугъэхагъ, Петербург дэсхэри пачъыхьэри агъэплъэхъугъэхагъ.\nАшIэзэ къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ къызэрэрагъэIыхыщтыгъэм иягъэ къэкIони ылъэкIыщтыгъэ. ЯчIыпIэхэм къарынэжьхэми, ащ фэдизэу зипчъагъэкIэ мэкIэ къушъхьэчIэсхэм щынэгъошхо къапыкIына зыфэпIощт гупшысэхэр ащ цIыфхэм ашъхьэ къыригъэхьан ылъэкIыщтыгъэ. Ащ епхыгъэу Урысыем къушъхьэчIэсхэм бзэ къадигъотын, ахэр къыригъэшIун ымылъэкIынэу пачъыхьэм гурыгъэIогъэн фэягъэ. 1861-рэ илъэсым Евдокимовым ар къыдэхъугъ, а лъэхъаным ехъулIэу Барятинскэ пщыр къеIэзэнхэу IэкIыб хэгъэгум кIогъагъэ.\nЧеркес Iофыгъор зэшIохыгъэным пае Императорэу я II-рэ Александр 1861-рэ илъэсым Темыр Кавказым къызэрэкIощтыр Евдокимовым ешIэти, хъоршэрыгъэ горэхэм яусагъ. Ащ адыгэ нэIуасэу иIэхэр къыугъоихэу ыкIи ахэр шIу зэрилъэгъухэрэр, ячIыпIэхэм арафыхэ ежь зэрэшIомыигъор, ахэм апэшIуекIоныр Барятинскэ пщым иунашъо къызэрэпкъырыкIырэр къафиIуатэу ригъэжьагъ. Джы мары пачъыхьэр къызэрэкIорэр ыкIи ышъхьэкIэ ар адыгэхэм ялIыкIохэм адэгущыIэ зэрэшIоигъор, къушъхьэчIэсхэм ягумэкIхэр зэкIэ ащ къыфаIотэн, ахэр къафигъэцэкIэнхэм щыгугъынхэ зэралъэкIыщтыр, ащ фэдэ амалыр зыIэкIатIупщы зэрэмыхъущтыр Евдокимовым агуригъэIогъагъ.\nЕвдокимовым инэIосэ адыгэхэм агу ащ фэдэ гугъапIэхэм къаIэтыгъэу ядэжь агъэзэжьи, ашIошъ агъэхъугъэхэр нэмыкIхэм тыдэкIи щафаIуатэу рагъэжьагъ. Политикэм хэшIыкIышхо фызимыIэгъэ къушъхьэчIэсхэр псынкIэу агъэпцIагъэх. 1861-рэ илъэсым пачъыхьэр Фарзэ дэжь щытыгъэ тиотряд къэкIуагъ ыкIи шапсыгъэхэм, натыхъуаехэм, убыххэм ыкIи нэмыкI лъэпкъхэм ялIыкIохэр мыщ дэжь къыщызэрэугъоигъэх. Ахэр пачъыхьэм зыIокIэхэм урыс пытапIэхэу ячIыгу итхэр акъутэжьы, дзэхэр аращыжьыхэ зэрашIоигъор, урыс псэупIэхэр ячIыгухэм ащагъэпсыным, сыд фэдэрэ урыс администрации щыIэным зэрэдырамыгъаштэрэр раIуагъ. Ащ фэдэ лъэIухэр урыс пачъыхьэм къазыфигъэцакIэкIэ, мамырэу зэдэпсэунхэм зэрэфэхьазырхэр къаIуагъ.\nУрысыем анахь пый пхъашэми ащ фэдэ даохэр зэрэфимыгъэцэкIэщтхэр нэфагъэ. Адыгэхэм зэзэгъыныгъэ гори адэпшIыным Iофыр темытэу ылъыти, мы чIыпIэм пачъыхьэм Евдокимовым ипланхэм щадыригъэштагъ. Ащ къыщыублагъэу ахэм ягъэцэкIэн нахь агъэпсынкIагъ.\nМыщ дэжьым хэгъэунэфыкIыгъэн фае къушъхьэчIэсхэр Европэмрэ Тыркуемрэ къакъоуцонхэм зэрэщыгугъыщтыгъэхэр. Ахэм ялIыкIохэр а хэгъэгухэм агъэкIогъагъэх. Нэтыхъоепщэу Костэныкъор Инджылызым къызэрикIыжьыгъагъэр къэсэшIэжьы. Ари игъусэхэри псыхъоу ЦIэмэз дэжь къыщыуцугъэхэти, ЦIэмэз къалэ удэтэу ахэр дэгъоу къэплъэгъущтыгъэх. ТинэIуасэхэм ащыщэу докторэу Дорошевич ары Костэныкъом иунагъо ихьэщтыгъэр. Ау лIыкIохэм узгъэгушIон къэбар къахьыгъагъэп. Ахэм IэпыIэгъу гори агъотыгъагъэп. Тыркуе закъор ары кощыжьыхэрэр зичIыгу изыгъэтIысхьаным къезэгъыгъагъэр. Типравительстви ишъыпкъэу ар къазэрадэхъущтым ыуж итыгъ. Адыгэхэр нахь благъэу хыIушъом къыIуагъэзыхьэхэзэ, ахэр зэрэзэпыращыщт къухьэхэр бэу нэпкъым Iутынхэм, амал зэриIэкIэ къушъхьэчIэс нахьыбаIо Тыркуем агъэкощыным тэтыехэр щыгугъыщтыгъэхэн фае. Сыд ишIыкIэми, къушъхьэчIэсхэм ячIыгу нахь псынкIэу къызэрарагъэбгынэщтым пылъыгъэх. ЗишIоигъоныгъэкIэ кощыхэрэм афигощынэу Евдокимовым сомэ мини 100 къэралыгъо мылъкоу къаIихыгъагъ. Ау а ахъщэр бэмэ зэрафимыкъущтыр нэфагъэми, ар зыфэягъэр ахъщэ IэпыIэгъу зэраритырэм икъэбар нэмыкIхэм зэхаригъэхынэу ыкIи къэралыгъо ахъщэ къаратыным щыгугъыхэзэ нахь псынкIэу ахэм ячIыгу къабгынэным ригъэнэцIынхэу ары.\nХэбзэнчъэу егъэзыгъэкIэ адыгэхэр ячIыгу рафыщтыгъэх. ЫпэрапшIэу ахэм зыкъагъэгъунэжьыщтыгъ, купэу зэхахьэхэти, апсэ пэтыфэ къязэожьыщтыгъэх. Ау тыдэкIи ахэр щызэхагъэтакъо зэхъум, цIыкIу-цIыкIузэ агу кIоди, зыкъамыухъумэжьэу хъугъагъэ. Урыс дзэкIолIхэр зэбгъурытхэу кIохэзэ, къушъхьэчIэсхэр зэкIафэщтыгъэх ыкIи ахэр зэраукъэбзыкIыгъэ чIыпIэхэм станицэхэр ащагъэпсыщтыгъэх. Ахэм ауж итхэу къэзэкъхэр къэкощыжьыхэти, афагъэпсыгъэ станицэхэм адэтIысхьэщтыгъэх.\nАдыгэхэм янахьыбэмэ агу зэкIодыпэм зи амышIэу, зэрымыр хъугъэхэм фэдэу хъурэм лъыплъэщтыгъэх, ахэр къапэуцужьыщтыгъэхэп, ау ячIыгуи къабгынэщтыгъэп. Ащ лъыпытэу зызэкIаугъоен, ашIэщтыр, зыздагъэзэщт лъэныкъор ахэм къыхахын алъэкIыщтыгъа? Ау ахэр рахъухьанэу охътэ лые къаратыщтыгъэп. ЧIыпIэ пстэуми дзэкIолI куп мыинхэу агъакIохэрэр нэбгырэ заулэ зыхэхьэрэ купхэмкIэ зэтыраутыщтыгъэх. Ахэр зэкIэри къызэдырагъэубытэу лъыхъущтыгъэх, къоджэ, унэ горэхэр е зэбгырафыгъэ адыгэхэм зызщагъэбылъыгъэ чэл къызэрыкIохэр къагъотыщтыгъэх. А къуаджэхэр, унэхэр, чэлхэр тырагъэжъыкIыщтыгъэх, ямылъку зэрапхъощтыгъ е агъэкIодыщтыгъ, былымхэр аубытыщтыгъэх, хъулъфыгъэхэр, бзылъфыгъэхэр, кIэлэцIыкIухэр зэбгырафыщтыгъэх. Зыдэчъэщтхэр амышIэу ахэр шъхьэчъэ-псачъэу зэбгырычъыщтыгъэх, мэзхэм, джыри зэрамыпхъогъэ къуаджэхэм защагъэбылъыщтыгъ, ау ахэм шъхьэегъэзыпIэ зыщагъотыгъэ чIыпIэхэми лъэпкъгъэкIод заор шъхьасынчъэу къалъыIэсыщтыгъ. Япчъагъэ хэхъо зэпытзэ, купышхо хъухэу адыгэ насыпынчъэхэр къохьапIэм екIущтыгъэх, урысыдзэм хэтхэр ахэм алъэб итхэу Кавказ къушъхьэтхымкIэ зэпырафыщтыгъэх ыкIи хы ШIуцIэ Iушъом Iуагъэзыхьэщтыгъэх.\nПсаоу къэнэгъэ къушъхьэчIэсхэр къухьэхэмкIэ ыкIи къошъо къызэрыкIохэмкIэ Тыркуем ащэщтыгъэх. Рафыхэрэм япчъагъэ нэбгырэ миллионныкъо фэдиз хъущтыгъэ. Ащ фэдиз цIыфхэр хым зэрэзэпыращыщт къухьэхэмрэ къуашъохэмрэ къэбгъотыныр псынкIагъэп. Мэзэ псаукIэ ахэр ячэзыу къызысыщтым ежэхэу къыхэкIыщтыгъ. Ахэр зэрэзэпыращыщт шIыкIэм пэшIорыгъэшъэу хэти егупшысэгъагъэп.\nТыркуем иправительствэ ащ фэдиз къушъхьэчIэс яхэгъэгу къэкощыным щыгугъыгъэп. Типравительствэ Урысые обществэм икъухьищрэ дзэ къухьэ заулэрэ анэмыкI а гухэлъым пае зыкIимыгъэфедагъэри сшIэрэп. Рафыхэрэм япчъагъэ тэрэзэу къызэрамыгъэлъагъорэм ар ыгъэплъэхъугъэщтын, ахэр нэбгырэ минишъэ пчъагъэ хъуным ежэщтыгъэпщтын. Унэе предпринимательхэм къушъхьэчIэсхэм ахъщэшхо къаIахызэ, якъухьэхэмрэ якъуашъохэмрэ цIыфхэр араубэщтыгъэх. Тифымрэ нэмыкI узхэмрэ апкъ къикIыкIэ къушъхьэчIэсыбэхэр а къухьэхэм е къуашъохэм ары лIыхьэщтыгъэх.\nИлъэсиплI фэдизрэ адыгэхэм ауж лъэшэу афыгъ, анахьэу насыпынчъэ дэдэ зыхъугъагъэхэр 1863-рэ илъэсыр ары. Ахэм хьазабэу арагъэщэчыгъэр къэIогъуай. Ауж къэзыфыхэрэм зашIуагъэбылъызэ, къушъхьэчIэсхэр чъыIэр градус 20-м зыщынэсыщтыгъэ лъэхъанми бгъагъи, ашхыни ямыIэу къекIокIыщтыгъэх. КIымафэхэри а лъэхъаным пхъэшагъэхэшъ адэ. Адыгэхэр уз Iаехэм, анахьэу тифым, арылIыкIыщтыгъэх. Унагъохэм арысхэр зэпэзырыз хъущтыгъэх, ны-тыхэм якIэлэцIыкIухэр ашIокIодыщтыгъэх. Бгъагъи ямыIэу, быхэм арысхэу ахэр лIэщтыгъэх.\nАдыгэхэр ячIыгу зэрэрафыгъэхэр, тхьамыкIагъоу апэкIэкIыгъэр сынитIукIэ слъэгъугъэ. Ашъхьэ рарагъэхьыжьэжьын Iофыр ЦIэмэзи къызылъэIэсым, ЦIэмэз кIэимрэ хытIуалэмрэ къэзыуцухьэрэ къушъхьэхэм ахэс къуаджэхэр тырагъэжъыкIхэу аублагъ. ТIуакIэ пэпчъ Iугъор Iужъоу шъхьарытыгъ, машIор щыхъушIэщтыгъ. Тикъушъхьэхэм ащ фэдиз цIыф ащыпсэугъэми тшIагъэп. Мазэ фэдизрэ ащ фэдэ гугъэуз тхьамыкIагъохэр тынэгу кIэтыгъэх.\nКъуаджэхэм лыгъэу арадзыгъэр лъыкIуатэзэ, мэзхэми машIор алъыIэсыгъ. Илъэсыбэмэ къакIоцI псыхъоу ЦIэмэз къыпэIулъ мэз дахэм машIом ылыпкIэгъэ чъыгыпкъ шIуцIэхэр уапэ къыщифэщтыгъэх. Зыгу кIодыгъэ адыгэхэм а уахътэм зи ащыщынэжьыщтыгъэп, ЦIэмэз пэмычыжьэу мэзэу стыщтыгъэм сэри зэ сыздащэгъагъ. Илъэс-илъэситIу фэдиз тешIагъэу рагъэжъыкIыгъэ къуаджэхэм ястафэхэр слъэгъунэу хъугъагъэ. Тикъутыр зыщыдгъэпсыгъэ чIыпIэми а къуаджэхэм ащыщ щысыгъ.\nКъушъхьэчIэсхэу гъаблэм, чъыIэм, узхэм агъэлIагъэр зыфэдизыр Тхьэ закъор ары зышIэрэр. Мэзхэмрэ къокIэ-бгыкIэхэмрэ хьэдэ пчъагъэу ахэлъыр хэти къылъытагъэп, къэплъытэн плъэкIынэуи щытыгъэп. ХыIушъом IулIыхьэгъэ пчъагъэри тэрэзэу къалъытэщтыгъэп. Зэпахырэ узхэр къяутэлIэнхэм тещыныхьэхэзэ, ахэм яхьадэхэр псынкIэу чIатIэжьыщтыгъэх. Ахэр зыщычIатIэжьыгъэ чIыпIэхэр нэужым сятэ къысигъэлъэгъугъагъэх, хьадэхэм етIэфхэр зэратыратакъощтыгъэр, ахэр бэ зэрэхъущтыгъэр къысфиIотэгъагъ. Ау пчъагъэр зыфэдизыгъэр хэти риIуагъэу зэхэсхыгъэп. Ащ фэгъэхьыгъэу тхылъ горэми зи къисхыгъэп. Тыркуем кощыгъэ адыгэхэм ащыщэу мафэ къэс нэбгырэ 200-м фэдизмэ хьадэгъур къазэралъыIэсыщтыгъэм фэгъэхьыгъэ къэбар зэетIуаехэри зэхэтхыщтыгъэх. Ау тадэжькIи ахэм яIоф щынахьышIугъэп. Тыркуем ащэщтхэр хы ШIуцIэ Iушъом ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм аIуащыщтыгъэх, ау къушъхьэчIэсхэм ягъэкощынкIэ чIыпIэ шъхьаIэу щытыгъэр ЦIэмэз ары. Официальнэ статистикэм тетэу хым зэпыращыгъэ нэбгырэ мин 500-м щыщэу нэбгырэ мини 100-р къухьэхэм ЦIэмэз дэжь щырагъэтIысхьагъэх.\nКъушъхьэчIэс зэетIуаемэ къушъхьэ къокIэ-бгыкIэхэм защагъэбылъынэу игъо зэрифэгъагъэхэр хэгъэунэфыкIыгъэн фае. ШъыпкъэмкIэ, ахэр бэ хъущтыгъэхэп. Загъорэ тичIыпIэхэм адыгэ хъулъфыгъэ зырызхэр ащалъэгъущтыгъэх, гъэхъунэр зэпачызэ ахэр мэз цунэм хэлъэдэжьыщтыгъэх. Ащ ыуж илъэсыбэ тешIагъэу къэзэкъхэр адыгэ купмэ заIокIэхэм, ахэм зэратебэнагъэхэр, зы къэзэкъ къызэраукIыгъагъэр, адыгэхэр зэрэзэбгырычъыжьыгъагъэхэр къаIотэжьэу зэхэсхыгъ. Я 80-рэ илъэсхэм къушъхьэчIэс нэбгыришъэ заулэу илъэс 20-рэ зызыгъэбылъыгъэхэр къушъхьэм къехыхи, хыIушъом пэблагъэу къоджитIу щагъэпсыгъ. Ахэм яIагъэхэп, рэхьатэу псэунхэу афадагъ.\nКъушъхьэчIэс мини 10 - 20 фэдиз хъурэ купхэр ренэу ЦIэмэз дэжь Iуплъагъощтыгъэх. Зыхэр къухьэхэм арагъэтIысхьэхэти Iуащыщтыгъэх, ау зэпыу имыIэу нэмыкIхэр къыIухьэщтыгъэх. Ахэр шъое-цыеу фэпэгъагъэх, кIочIаджэу щытыгъэх, сымэджабэ ахэтыгъ. КIэлэцIыкIу ибэхэр ахэм бэу зэрахэтыр зэу нэм къыкIидзэщтыгъ. Адыгэхэр пытапIэм къыпэблагъэу, е псыхъоу ЦIэмэз иорыжъылъэ нэпкъ, е хытIуалэм иадырабгъу дэжь къыщыуцущтыгъэх. Серебряковскэм иунэгъэ ныкъозэхэкъутэр ахэмкIэ Iэрыфэгъоу щытыгъ. Ащ ышъхьэ темылъыжьыгъэми, дэпкъхэм акъоуцохэзэ, жьыбгъэхэм защаухъумэщтыгъ. НэмыкI чIыпIэхэм Iофхэр нахь ащыхьылъагъэх. Бэщхэр зыкIэгъэкъогъэ чэлхэр ахэм агъэпсыхэти, агъотырэмкIэ ахэр абгъэщтыгъэх. Бэмэ коу къызэрыкIуагъэхэр ары псэупIэу яIагъэр. Къызыщыуцугъэ чIыпIэм охътабэ щигъэкIонэу хэти ышIагъэп, непэ-неущэу ахэр Iуащынхэу гугъэщтыгъэх.\nКъухьэхэм яжэхэу хыIушъом Iотыфэхэ ахэр анахьэу зыпылъыгъэхэр ябылымхэр, яунэгъо хьапщыпхэр: алырэгъухэр, хьакъушыкъухэр, пхъуантэхэр ыкIи нэмыкIхэр щэгъэнхэр ары. Адыгэхэм а пстэур цIыф кIуапIэу сыдигъуи щытыгъэ сатыу шIыпIэм къахьыщтыгъэх е къафыщтыгъэх. ЦIэмэз дэсхэри ахэр къызыщыуцурэ чIыпIэхэм якIущтыгъэх агу рихьырэ щыIэмэ къащэфынэу. Товархэр ащ фэдизэу шIэгъуагъэхэпти, пыут дэдэу ащэщтыгъэх. Шы дэгъу дэдэхэр къахафэщтыгъэх, ау нахьыбэрэмкIэ ахэр шыушыгъэх. Унэгъо хьапщып дэгъухэр ахэм ахэлъыгъэп пIоми хъущт. Анахьэу аIыгъыгъэхэр пхъэм хэшIыкIыгъэхэр, адыгэхэм тхьацур зыщапшэрэ Iэнэ лъхъанчэхэм афэдэхэр ары. КъокIыпIэм къыращыгъэ фаянс хьакъу-шыкъур мэкIагъэ. Нахьыбэу ахэлъыгъэхэр гъоплъэ къошынхэр, гъучI щыуанхэр ыкIи нэмыкIхэр ары. Загъорэ къэмэ дэгъухэри къахафэщтыгъэх. Адыгэ пхъэнтIэкIухэр лъхъэнчэ дэдагъэх, пхъуантэхэми алырэгъухэми уяхъопсэнэу щытыгъэп. Адыгэхэм тхылъыпIэ ахъщэхэр аштэщтыгъэп, тыжьын ахъщэ нэмыкI къаIахыщтыгъэп. А лъэхъаным ЦIэмэз дэсхэми дышъэ ахъщэхэр яIагъэп.\nКъэлэдэсхэм адыгэхэр зэрэсымаджэм ыкIи гъаблэ зэригъалIэрэм гу лъатэщтыгъ ыкIи къушъхьэчIэс бзылъфыгъэхэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ агу ягъузэ щыгъынхэмрэ шхынхэмрэ къафахьыщтыгъэх. ГукIэгъушхо зыхэлъыгъэ сяни апэ дэдэ ахэм афэгумэкIыгъэхэм ащыщыгъ. Адыгэхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным пае ЦIэмэз дэс бзылъфыгъэхэм шIушIэ обществэ зэхащэгъагъ. Бэмэ зянэ-зятэхэр зышIокIодыгъэ сабый ибэхэм агу ягъути, ядэжь ащэщтыгъэх. Къэзэкъ унэгъо зырызхэми ащ фэдэ сабый ибэхэр апIугъэх. Докторэу, сэнэшIэу Пенчул Михаил Федот ыкъом кIэлэцIыкIоу ыштагъэр ылъэкъуацIэкIэ аригъэтхи, икъутыр ыгъэкIуагъ ыкIи хъызмэтзехьаным фигъэсагъ.\nА кIэлэцIыкIоу СергейкIэ зэджагъэхэр Iушэу ыкIи шэнышIоу къычIэкIыгъ. Ащ зыкъызеIэтым, Пенчул Михаил Федот ыкъом сэнэшIынымкIэ Магарачскэ училищым щыригъэджагъ. ЫужыкIэ Сергей унагъо ышIи, сатыу Iофым ЦIэмэз щыпылъыгъ, общественнэ IэнатIэхэр зэрихьагъэх, къэлэ пащэуи щытыгъ. Ащ лъэкIышхо иIагъ, къэлэдэсхэми лъытэныгъэ къыфашIыщтыгъ.\nСяни сабый ибитIу - адыгэ пшъэшъэжъыеу Кафезэрэ шъэожъыеу Бжизэрэ ыпIунхэу тадэжь къыщэгъагъэх. НэбгыритIури чыристан диным ригъахьэхи, урысыцIэхэр афиусыгъагъ. Кафезэ зыкъызеIэтым пшъэшъэ ищыгъэ дэхэ дэдэ хъугъэ. Iасэу, IорышIэу, шъырытэу ар щытыгъ. ЦIэмэз къыдэтIысхьэжьыгъэ дзэкIолI горэм Кафезэ шъхьэгъусэ фэхъугъ ыкIи иунэгъо насып дахэу зэпыфагъ.\nБжизэ (АлексейкIэ теджэщтыгъ) тиунагъо щапIунэу къызащэм илъэс 14 фэдиз ыныбжьыгъ. Ар губжыпхэу, къаигъэу щытыгъ, IофшIэным зыщидзыещтыгъ, псаоу къэзыгъэнэжьыгъэхэм, гъаблэм езымыгъэгъэлIагъэхэм лъытэныгъэ афишIыщтыгъэп, сянэрэ сятэрэ джэгъогъуныгъэ горэ къафыриIагъ. Ар зыфэягъэр офицер хъунэу ары.\nАу Алексей къыгурымыIощтыгъэр ащ нэсыным пае Iэдэбышхуи хэлъын, шIэныгъэ гъэнэфагъи иIэн зэрэфэягъэр ары. УрысыбзэкIэ дэгъоу гущыIэу зыригъэсэгъагъэми, ар шъэожъые Iушэу щытыгъэп. Алексей нэхэе зэпытэу, губжыпхэу щытыгъ, щынагъо горэ къыпыкIыным утыригъэщыныхьэщтыгъэ, унагъом щыпIыгъыныр псынкIэгъуагъэп. Ар къытэтыгъуи, хьапсым чIэфагъ, нэужым къырыкIуагъэр хэти ышIэрэп. Алексей сытегущыIэныр къин къысфэхъу. Ащ ыгу хэти фызэIуихыщтыгъэп. ЯчIыгу гупсэ зэраубытыгъэм фэшI ащ урысхэр фэлъэгъущтыгъэхэпщтын. ИIуплъи зы ебгагъэ горэ хэлъыгъ: бгъэшхъуапэм фэдэу ыпэ къэгъэщыгъагъ, ынэ къыптыригъэдыкъэзэ пхырилэу къыпIуплъэщтыгъэ.\nШъыпкъэ, адыгэхэм урысхэр афэмылъэгъунхэмкIэ, гухьэгужъ афыряIэнымкIэ лъэпсэ икъу щыIагъ. Темыр Кавказым лъэпкъ псаур зэрэщагъэкIодыгъэм фэдэм тарихъым бэрэ ущырихьылIэрэп. Хы ШIуцIэ Iушъом къыщегъэжьагъэу Лабэ нэс щыпсэущтыгъэ къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ зэрэхъущтыгъэр тэрэзэу къэсIонэу сшIэрэп, ау ар миллионым нэсыщтыгъэу къысщэхъу. Ахэм ащыщэу чIыпIэ зэшъхьэзашъом кощи псаоу къэнагъэр нэбгырэ минишъэ ныIэп. Адыгэ мин 500-м ехъумэ шъхьэегъэзыпIэкIэ Тыркуем загъэзэгъагъ, ау ахэм ащыщыбэ къухьэхэми, ежь Тыркуеми ащылIагъ. ЯчIыгу рафыхэ зэхъум, хыIушъом ахэр нэмысызэ ыкIи ащ зынэсхи, заом, хьазабым узхэм, гугъуехьхэм адыгэ минишъэ заулэмэ хьадэгъур къафагъэсыгъэу сэгугъэ...\nДжащ тетэу хэкушхо, хэку баим лIэшIэгъу пчъагъэрэ щыпсэугъэхэр лъэпсэкIодэу «раукъэбзыкIыгъэх»...\nКъушъхьэчIэсхэм пый шъыхьахьым фэдэу тафэлъэгъущтыгъэп, къухьэхэм ахэр арагъэтIысхьэхэ зыхъукIэ, орэд къаIозэ, урысхэм нэлат арахыщтыгъ, ячIыгу гупсэу къабгынэрэм елъэIущтыгъэх джаурхэм лэжьыгъэ къаримытынэу.


ЯешIакIэ хагъахъо — Адыгэ макъ\nРедактор 04.03.2021 04.03.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nХэгъэгум иныбжьыкIэхэм яя V-рэ Спартакиадэ хэхьэрэ зэIукIэгъухэр гандболымкIэ Астрахань щыкIуагъэх.\nКъыблэм ипшъэшъэжъые команди 5 зэдешIагъ. Астрахань ыкIи Волгоград хэкухэм ягандбол командэхэм апэрэ чIыпIитIур къыдахыгъ, Урысыем икIэух Спартакиадэ хэлэжьэнхэу загъэхьазыры.\n— Астрахань, Волгоград хэкухэм, нэмыкIхэм яешIакIохэу суперлигэм щешIэхэрэр зэнэкъокъум хэлэжьагъэх, ахэр апэрэ чIыпIэхэм афэбэнагъэх, — къытиIуагъ «Адыиф-2-м» итренер шъхьаIэу Александр Реввэ. – Тэ нахь ныбжьыкIаIохэр Астрахань щедгъэшIагъэх, типшъашъэхэм текIоныгъэр къыдамыхыгъэми, яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъонымкIэ амалышIухэр яIагъэх.\nДарья Гильфановар, Къэбж Заремэ, Алина Казанджян, фэшъхьафхэм ешIэкIэ дэгъу къагъэлъагъо. Суперлигэм хэт клубэу «Адыифым» щешIэнхэ ямурадэу пшъашъэхэм Iоф зыдашIэжьы. Спартакиадэм, нэмыкI зэнэкъокъухэм зэрахэлажьэхэрэм шIуагъэ къафихьэу алъытэ.\nПредыдущая Hastalananların sayısı azaldı\nСледущая ТагъэгушIо ашIоигъу


Илъэси 110-рэ зыныбжь мэкъэмэ тетхагъэр — Адыгэ макъ\nИлъэси 110-рэ зыныбжь мэкъэмэ тетхагъэр\nПщынэо IэпэIасэу, музыкантэу Хьагъэудж Мыхьамэт итворчествэ зэзыгъашIэрэмэ, имэкъэмэ тхыгъэхэр къыхэзыгъэщыжьырэмэ, шIэныгъэ ушэтынхэр, зэфэхьысыжьхэр зышIыхэрэмэ ащыщэу, шIэныгъэлэжьэу, искусствоведэу Алла Соколовам Хьагъэуджым ежь ышъхьэкIэ къыIорэ гъыбзэр хъарзынэщым къызэрэщыхигъэщыгъэр, зэрэдэлэжьагъэр къытфиIотагъ.\n— Илъэс 40-м къехъугъ ныбжьыкIэхэр зезгъаджэхэрэр. Ащ щыщэу илъэс 30-м лъыхъон-ушэтынхэр сэшIых, шIэныгъэлэжь IофшIэным ар ылъапс. Кощхьэблэ гурыт еджапIэм икIэлэегъаджэхэм Хьагъэудж Мыхьамэт ыцIэ яеджапIэ фаусы ашIоигъоу гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ Республикэм иинститут къызэтхэхэм,\nащ ипащэу щытыгъэ Мэкъулэ Джэбраилэ Кощхьаблэ командировкэ сигъэкIогъагъ. Хьагъэудж Мыхьамэт ипхъорэлъфхэу ащ дэсыгъэхэм, ипщынэкъеуакIэ зылъэгъугъэхэм, зэхэзыхыгъэхэм саIукIэнэу синасып къыхьыгъагъ. Ахэр 1891 — 1894-рэ илъэсхэм къэхъугъэх. Хьагъэуджым ипщынэкъеуакIэ зытет тхыгъэхэу Лондон къисхыгъэхэр ахэм къафэсхьи зясэгъэдэIухэм, нэку-нэпсы зэрэхъугъагъэхэр джыри сынэгу кIэт. Борэкъохэм ащыщ нахьыжъэу 1894-рэ илъэсым къэхъугъэм илъэс 11 ныIэп ыныбжьыгъэр Хьагъэуджыр пщынаоу зэрытыгъэ джэгум ахэт зэхъум. Мэкъамэу зэзгъэдэIугъэхэм игукъэкIыжьхэр къагъэущыгъэх. А зэпстэур къызкIасIорэр — Хьагъэуджыр зипэщэгъэ ансамблэм къыригъаIощтыгъэ мэкъамэхэу къыхэдгъэщыжьыщтыгъэхэм, ар зэрэпщынэо IэпэIэсагъэр ыкIи музыкальнэ куп зещакIоу зэрэщытыгъэр ары къаушыхьатыщтыгъэр. Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей пластинкитфэу чIэлъымрэ ахэм атехыгъэхэу Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» чIэлъхэмрэ ары тIэкIэлъыгъэхэр. Москва фонодокументхэм яхъарзынэщ Хьагъэуджым ипщынэкъеуакIэу тетхагъэу чIэлъхэр зэхэфыгъэн зэрэфаехэр къызгурыIощтыгъэ. Ермэлхьаблэ, Ростов, Санкт-Петербург яхъарзынэщхэми Хьагъэуджым итворчествэ сащыIукIагъ. Москва икъэралыгъо хъарзынэщ етIанэ мыщ фэдэ хэлъэу къыщыхэзгъэщыгъ урысыбзэкIэ тхыгъэу: «Носипинж», исполняет Магамед Хагаудж». Адыгэ къэIуакIэу анахь пэблагъэу зыфэзгъэдагъэр — насыпынчъ. Зэрэтетхэгъэ шIыкIэмкIэ, Хьагъэуджым ежь-ежьырэу къыIоуи сегуцэфагъ. ГъучI дискым, «матрица» зыфаIорэм, ар тетхэгъагъ. КъэIогъэн фае фэдэ дискхэр къыдэзгъэкIыщтыгъэ заводыр 1914-рэ илъэсым Ригэ зэрэщылажьэщтыгъэр. Ар инджылызмэ яеу щытыгъ. ГъучI дискым тетыр винил пластинкэм тырагъэхьажьыщтыгъэ. Заом илъэхъан заводыр къызагъэо ужым Хьагъэуджыр зытетхэгъэ гъучI дискыр Москва икъэралыгъо хъарзынэщ къыIэкIэфэжьыгъ. Винил пластинкэм тырадзэжьынэу игъо ифагъэхэп. Джащ фэдэуи къаIэкIэнэжьыгъ. Хъарзынэщым бэрэ сыщылажьэщтыгъэ ыкIи Хьагъэуджыр зыхэтыгъэ тхыгъэ пчъагъэмэ сатефэщтыгъэ. Зэ «Хагаудж», зэ «Хагауджев» — зэфэшъхьафэу ылъэкъуацIэ къащыIуагъэу. Ахэр зэкIэ зы нэбгырэу, Хьагъэудж Мыхьамэтэу зэрэщытыр хъарзынэщым ипащэ есIощтыгъэ, гъучI матрицэм тетыр винил пластинкэм тегъэхьажьыгъэн зэрэфаер семызэщэу къыкIэсIотыкIыжьыщтыгъэ. Ау ар гугъу сфелIыщтыгъэп. Ар зэшIозыхыщт техникэ щымыIэжьэу, амыгъэфедэжьэу джэуап къыситыжьыщтыгъэ. Илъэсхэр кIощтыгъэх. Хъарзынэщым ипащэ зэблэхъугъэ хъугъэ. КIэу къытехьэгъэ пащэм Хьагъэуджыр зытетхэгъэ гъучI дискым икъэбар къыфэсIотагъ. Ар нахь ныбжьыкIэти, лъыхъон IофшIэнхэм заритыгъ. Фирмэу гъучI матрицэм тетыр винил пластинкэм къытезыдзэжьыщтыр Москва къыщигъотыгъ. Ау IофшIэным мин 50 тефэщтэу къысиIуагъ. Чэчэн мэкъамэхэу 21-рэ тетхагъэу хъарзынэщым къыщыхэзгъэщыгъагъэти, сыгу къэкIыгъ ахэм яушэтэкIо институт сафэтхэнышъ, гъусэ къызфэсшIынхэшъ, ежьхэм ямэкъэмэ 21-у хъарзынэщым хэлъым тэтые зызакъори изгъэгъусэжьынышъ, тефэщт уасэр зэдэттынэу.\nАщ Iофыр нэдгъэсыгъэу пандемиер къежьагъ. Шъыпкъэр пIощтмэ, хъарзынэщ зэфэшъхьафхэм бэу сащылэжьэнэу хъугъэба — Москва, Санкт-Петербург, Лондон, Париж. ГъэшIэгъоныр — кавказ мэкъэмэ къегъэIокIэ зэфэшъхьафхэу бэ къахэбгъотэн плъэкIыщтыр. Зы бгъум — «черкесские» тетхагъэмэ, адрэ бгъум -«чеченские, осетинские» атетхагъэу бэ ахэлъыр. Зыпари анэсырэп, тэтыеу, адыгэм икультурэ щыщэу хэлъым тыкIэупчIэ, нэмыкI кавказ лъэпкъхэм яеу хэлъыр зыфэдизыри ашIэрэп. Аузэ, винил пластинкэм къытырадзэжьыщтым ыуасэ сомэ минипшIым нэс къысфырагъэохыгъ. Кощхьэблэ районым иадминистрацие ащ ыпкIэ ытыгъ ыкIи гъучI матрицэм Хьагъэуджым къыIоу тетыгъэ гъыбзэр файл къызэрыкIоу сиэлектроннэ почтэ къынэсыгъ. Ижъырэ орэдхэм якъэIонкIэ IэпэIасэу Нэгъэрэкъо Казбек орэдыр апэу къыIэкIэхьанэу хъугъэ, шIэныгъэлэжьхэм яIэпыIэгъоу гъыбзэм игущыIэхэр зэхафых. Жъыу хэтэп. КъэзыIорэр Хьагъэудж Мыхьамэт. А орэд дэдэр социальнэ мэхьанэ иIэу фольклорым хэт. Хэбзэ зэблэкIыгъом диштэу орэдым игущыIэхэр зэблахъущтыгъэ. Колониальнэр, хьаумэ социальнэр? — апэу щыIагъэр джы къыхэгъэщыжьыгъуай, тIури а зы уахътэм къызэдаIощтыгъэу къычIэкIыжьын ылъэкIыщтэу шIэныгъэлэжьхэм алъытэ. Ижъырэ адыгэ орэдэу «Сэрмафэм» фагъадэ ыкIи гущыIэхэр зэбгъэпшэнхэ плъэкIыщт. Хьагъэудж Мыхьамэт къыIорэр 1911-рэ илъэсым тыратхагъ. Ары зэрэкIэтхагъэр. ГущыIэхэр тэрэзэу къызэхафыжьмэ, Нэгъой Заур еттынышъ, орэдыр къедгъэIонэу тыфай.\nP.S.: Орэдыр зэхэзыфэу Нэгъэрэкъо Казбек гущыIэхэм Iоф зэрадишIэрэм, зэрэзэригъапшэхэрэм афэгъэхьыгъэу джыри къыхэтыутыщт.\nПредыдущая Хьасанэкъо Мурат: «Дачэ, чъыгхэтэлэжь товариществэхэм яIофыгъохэр Адыгэ Республикэм игъэкIотыгъэу щызэшIуахых»\nСледущая Урысыем гъэсэныгъэмкIэ и Министерствэ и Академие игъоу ылъэгъухэрэр


Ныдэлъфыбзэмэ я Маф | Адыгабзэ ыкIи Литературэ Хасэ\nНыдэлъфыбзэмэ я Маф\nДунаем ныдэлъфыбзэу тетыр 6700-рэу къалъытэ. Ахэмэ ащыщхэр игъорыгъоу текӏодыкӏых дунаим, анахьэуи лъэпкъ макӏэмэ абзэхэр. Гущыӏэм пае, убыхыбзэр 1992-рэ илъэсым щегъэжьагъэу щымыӏэжьэу алъытэ, аужрэу а бзэм рыгущыӏэщтыгъэр Тыркуем щыпсэущтыгъэ убыхэу Тевфик Есенчи ары. Нэмыкӏыбзэхэри а чэзыум хэтых.\nДжащ фэдэу ныдэлъфыбзэхэу щыӏэхэр мыкӏодыным фэшӏ ЮНЕСКО-м зы мафэ зэрэдунаеу щыхагъэунэфыкӏынэу унашъо ыштагъ – ар Мэзаем и 21-рэр ары. Мы мафэм ныдэлъфыбзэу щыӏэхэр амыгъэкӏодыным ыкӏи къаухъумэным пае зэӏукӏэхэр ашӏых, ӏофыгъоу шӏэгъэнхэ фаехэм атегущыӏэх.\nЗэрэдунаеу ныдэлъфыбзэмэ якъэухъумэн илъэс къэс нахь ыгъэгумэкӏыхэ хъугъэ. Сыда ар къызхэкӏырэр? Ар къызыхэкӏрэр глобализациеу рекӏокӏрэм ныдэлъфыбзэмэ якӏодын къегъэпсынкӏэшъ ары.\nНыдэлъфыбзэхэр зэрэкӏодрэм уимыгъэгумэкӏынэу щытэп, сыда пӏомэ:\n1. Ныдэлъфыбзэу дунаем тет пэпчъ ямышӏыкӏэ хъырахъишъагъэрэ кӏочӏэ лъэшрэ хэлъ – ар дунэе мылъку;\n2. Лъэпкъ пэпчъ иныдэлъфыбзэ – итарихъ игъундж: блэкӏыгъэр, джырэр, къэкӏощтыр, къыгосыгъэхэр, къыхэхьагъэхэр, зыӏукӏагъэхэр, зэутэкӏыгъэхэр ащ еолъагъох;\n3. Ныдэлъфыбзэкӏэ уеджэныр щэрыу-федэ: яныдэлъфыбзэкӏэ еджапӏэмэ ащрагъаджэхэу, яныдэлъфыбзэкӏэ анахь шӏэныгъэ куухэр агъоты зэхъум, гъэсэгъэ-еджэгъэ инхэр (сыдрэ шӏэныгъэ лъэныкъохэмкӏи) нахьыбэу къахэкӏыгъэхэу агъэунэфыгъ.\nАры ЮНЕСКО-м кӏиштагъэхэр мыщ фэдэ унашъохэр:\n-Чıыгу хъураем игеографие зэфэдэу зэкӏэ къыубытэу бзэ фитныгъэхэр къэгъэгъунэгъэнэу;\n-Ныдэлъфыбзэ ӏофыгъохэмкӏэ зэрэдунаеу зэкӏэ зэдеӏэжьынхэр;\n-Бзэ пэпчъ ямшӏыкӏэ/шъэф гъэшӏэгъоныгъэ хэлъышъ, зэфэдэ шъхьакӏафэр яӏэнэу;\n-Бзэ пэпчъ, Тхьам иӏэмырышъ, тефэ псэуныр.\nАхэмэ тэ тиныдэлъфыбзэу адыгабзэри зэу ащыщ. 21.02.2021\nПрофессорэу Хьакӏэмыз (Цуамыкъо) Мир\nTagged on: Мэзаем и 21-рэр Ныдэлъфыбзэмэ я Маф Тевфик Есенч ЮНЕСКО\nnemerko Monday February 21st, 2022 Monday February 21st, 2022 Къэбар\n← (Türkçe) 21 Şubat Uluslararası Anadil Günü ve Türkiye’deki Çerkes Dilinin Durumuna Yönelik Bazı Sorunlar\nГъэтхапэм и 14-р адыгэ тхыбзэмрэ адыгэ ӏeлфыбэ-мрэ я Мафэу хэтэгъэунэфыкӏы. Сыд мы Мафэр къызхэкӏыгъэр? →


ПроектыкIэхэр республикэм щагъэцакIэх — Адыгэ макъ\nПроектыкIэхэр республикэм щагъэцакIэх\nТыгъэм иамалкIэ Iоф зышIэщт электростанцием ишIын Адыгеим щаухыгъ. «Зеленая» энергетика зыфиIорэ лъэныкъом хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фэIорышIэрэ инвестиционнэ проектым иапэрэ уцугъо республикэм щагъэпсыгъ.\nМыщ фэдэ электростанциеу МВт 4 зилъэшыгъэр Мыекъуапэ дэжь щашIыгъ. Илъэсым къыкIоцI электрическэ энергиеу кВт сыхьат миллион 5132-рэ къытынэу агъэнафэ.\nМыщ ишIын фэгъэхьыгъэ IофшIэнхэр 2019-рэ илъэсым шэкIогъу мазэм аублагъэх. Графикэу агъэнэфагъэм диштэу мыгъэ гъэтхапэм аухыгъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу аужырэ гъэцэкIэнхэр электростанцием щэкIох, жъоныгъокIэ мазэм иIофшIэн ригъэжьэнэу агъэнафэ.\nПроектыр «Хевел» зыфиIорэ компанием егъэцакIэ. Инвестиционнэ форумэу 2018-рэ илъэсым Шъачэ щыкIуагъэм мыщ ишIын фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ «Хевел» зыфиIорэмрэ щызэдыкIэтхагъэх. Мы инвестиционнэ проектым къыдыхэлъытагъэу Адыгеим джыри зы электростанцие щашIы. МВт 4,9-рэ зилъэшыгъэу тыгъэм иамалкIэ Iоф зышIэщт Шэуджэн электростанциер мы илъэсым ияплIэнэрэ квартал къызэIуахыщт.\nСтанциитIумэ яшIын компанием инвестициеу сомэ миллион 950-рэ хилъхьагъ.\n— ИкIэрыкIэу къызфагъэзэжьырэ энергетикэр гъэфедэгъэнымкIэ Адыгеим амалышIухэр IэкIэлъых. УФ-р пштэмэ, энергетикэм ылъэныкъокIэ тыгъэм иамалхэр нахь зыщыбгъэфедэн плъэкIыщт шъолъырхэм тиреспубликэ ащыщ. ГурытымкIэ илъэсым къыкIоцI Адыгеим мэфэ 250-рэ тыгъэр къыщепсы. Джащ фэдэу «зеленэ» энергетикэм истратегие хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фытегъэпсыхьэгъэ жьыбгъэмкIэ Iоф зышIэрэ паркыр республикэм щагъэуцугъ. Энергиеу шъолъырым иIэр нахьыбэ хъун ыкIи проектыкIэхэр Адыгеим щытшIынхэм фэIорышIэнэу тэгугъэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Унэгъуи 171-мэ аратыщт\nСледущая Зафэжъугъазэмэ яшIуагъэ къышъуагъэкIыщт


ТIуапсэ Пресс - Я 19 лIэшIэгъум ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъон Хъурцэм щэлажьэ\nЯ 19 лIэшIэгъум ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъон Хъурцэм щэлажьэ\nadmin - 2016-02-27 15:49:35\nХъурцэм иЛъэпкъ музей щэлажьэ хъурцэ Iашэм фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъоныр. Ащ пкъыгъо шъэ заулэ хэхьагъ. Хъурцэ пщымэ яягъэ сэшхохэр, къамэхэр, пушкэхэр, фэшъхьаф дзэ Iэмэ-псымэхэр ащ хэлъых. Хъурцэ щыгъын зэфэшъхьафхэри къэгъэлъэгъоным хэхьагъэх. Ахэр Хъурцэм ичIыпIэ зэфэшхъхьафхэм зыщалъэщтыгъэх, ухъумэкIо Iахь IофышIэми ищыгъыни ахэлъ. Хъулъфыгъэ щыгъынхэм яанахьыбэм хьазырхэр атетых.\nХъурцэ Iашэм анахьэу лъыкIотэныгъээхэр зыщишIыгъэхэу алъытэрэр я I8 лIэшIэгъур ары пщэу я2 Эрекле итетыныгъэ игъом. Ащыгъум ары пушкэхэмрэ уапхэмрэ ашIэу зырагъэжьагъэр. Ау пушкэхэм яшIын тегъэпсыхьэгъэгъэ хъызмэтшIапIэхэр зэкIэ зэхакъутэгъагъэх I795 илъэсым хъурцэ-перс заом игъом. Я I8 лIэшIэгъум щыIэгъэ Iашэхэм ащыщыбэхэр джы нэсфэ дэгъоу къэсыгъэх зытетым тетхэу.\nКъалэу Тбылыс къыщыгъэлъэгъогъэ Iашэхэм ахэлъ зы адыгэ къами. Ар я I9 лIэшIэгъум ехьылIагъ, гъучIым хэшIыкIыгъ, тыжьын егъэшъуагъ, пыл къупшъхьэу IэкIыб къэралыгъом къыращыщтыгъэмкIэ ыIапшъэ шIыгъэ. Адыгэ ыкIи хъурцэ къамэхэр атырашIыхьэщтыгъэ сурэтхэмкIэ зэтекIыщтыгъэх. Хъурцэхэр анахьэу сэнашъхьэм исурэткIэ агъэкIэракIэщтыгъэ.\nФитыныгъэ радиом игущIыIэгъугъэ хъурцэ Лъэпкъ музеим иIофышIэу Лела къыIотагъ Iашэхэр лIэшIэгъу зэфэшъхьафхэм зэряхьылIагъэхэр, ижъ дэдэхэри зэрахэлъхэр.\nЛела: Къэгъэлъэгъоным хэхьагъэ Iашэхэр я I4 лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу я 20 нэс зэрахьэщтыгъэм ащыщхэр арых. Ахэр хъурцэ Iашэхэу пщыхэмэ яягъэхэр ары. Iашэхэр зэкIэ шъыпкъэх, техыгъэхэу щытхэп. ГущыIэм пае, мыхэм ахэт дагъстан къамэр пштэми, ар зыхэшIыкIыгъэ гъучIыр – хъурцэ. Iашэхэм ащыщхэр унагъохэм къагъэнэжьыгъэу щытых, зыхэр унэе угъоигъэхэм ащыщых. Музеим сидыгъокIи зэкIэ зэригъэгъотыщтыгъэ.\nКавказым щызэрахьэщтыгъэ Iашэхэм ащыщхэу адыгэ сэшхокIэ заджэхэрэм зырызхэр къытекIыгъэхэу хэшIыкI фызиIэ цIыфхэм, шIэныгъэлэжьхэм къыхагъэщы. Сэшхор апэрэ еонымкIэ агъэфедэхэрэм ащыщэу анахь Iэшэ чIыIэ псынкIэр арэу алъытэ. Сэшхом изэгъэшIэн пылъхэм къыхагъэщы, ащкIэ оныгъэ пшIыным пае, Iар тIэкIу гъэулэнлагъэу щытын фае, IамчIэм ар чIэмыпIытIэу. ЫпэкIэ адыгэмэ аIыгъыгъэ къамэр пэмкIэ ычIэгъкIэ зыпашIэщтыгъэ, сэшхор дэгъэзыягъэу. Сэшхор хъулъфыгъэхэр ары зышIыщтыгъэхэр. КIэщыр зэфэшIыгъэу, нэ Iае темыфэным пай аIоти, Iашэм дэлажьэщтыгъэх. Сабый сымаджэхэр кIэщым къащэхэщти, гъучIыр зыщагъэучъыIужьыщтыгъэ псым хагъаощтыгъэх.


Народнэ медицинэм итамыгъэ агъэнэфагъ | Адыгэ Макъ\nНароднэ медицинэм итамыгъэ агъэнэфагъ\nАдыгэхэм янароднэ медицинэ итамыгъэ агъэнэфагъ ыкIи республикэ зэнэкъокъоу «Врач анахь дэгъу» зыфиIорэм текIоныгъэ къыщызыхьыгъэм фагъэшъошагъ.\nМедицинэм иIофышIэ и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэм апэрэу тамыгъэр пстэуми щалъэгъугъ. Адыгеим инароднэ художникэу, ювелирэу Еутых Асе ыIапэ къыпыкIыгъэ статуэткэм гупшысэу хилъхьагъэр къэзэрэугъоигъэхэм къафиIотагъ.\n— Джэныкъом иухъумакIоу, цIыфхэм яIазэщтыгъэ Сэтэнэе-гуащэм ыцIэкIэ зэджэгъэхэ къэгъагъэм («таволга» зыфаIорэр) икъутамэу уз 40-м цIыфхэр ащызыухъумэрэр ары тамыгъэр зытехыгъэр, — къеIуатэ Еутых Асе.\nЕутых Асе мэфэкI зэхахьэм къыщызэрэугъоигъэхэр мы къэгъагъэм пылъ къэбарым щигъэгъозагъэх. Сэтэнэе-гуащэм мэзым къыщикIухьэу хэтызэ, ыпэкIэ зигугъу къыщытшIыгъэ къэгъагъэр щилъэгъугъ. Дахэу къэкIырэр ыкIи псауныгъэмкIэ Iэзэгъур къыхичыгъ, къыхьыжьи ищагу дигъэтIысхьагъ. Ау ятIонэрэ мафэм къэгъагъэр зэрэгъонлагъэр ылъэгъугъ. Гуащэм къехъулIагъэр ыгу къеуагъ ыкIи къэгъагъэр джыри зэ ыгъэтIысыжьыгъ. Апэрэм фэдэу ари гъонлагъэ. Мэзым дахэу къыщыкIырэ къэгъагъэр ежь ищагу зэрэщымыхъурэр ыгу хэкIыгъ, ау ящэнэрэу ар ыгъэтIысыгъ. Чэщым ощх къещхыгъ. Пчэдыжьым къэгъагъэм ылъапсэ чIыгум ыубытыгъэу, дахэу къэкIыгъэу Сэтэнае ылъэгъугъ. «Псыр псэм ызыныкъу», — ыIуагъ гуащэм ыкIи ащ къыщегъэжьагъэу къэгъагъэм псымкIэ фэсакъыгъ.\nЫпэкIэ къызэрэщытIуагъэу, тамыгъэм гупшысэ шъхьаIэу хэлъыр Нарт эпосым къыхэхыгъэ къэбарыжъэу Сэтэнэе-гуащэмрэ мы къэгъэгъэ лъэпкъым («лабазниккIи» ащ еджэх) кIуачIэу яIэмрэ цIыфхэм япсауныгъэ фэгъэлэжьэгъэнхэр ары. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ иунашъокIэ «Врач анахь дэгъу» зыфиIорэ зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщызыхьыщтым илъэс къэс мыщ фэдэ статуэткэ ратыщт.\nАдыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым травматологиемкIэ иотделение ипащэу ХъутIыжъ Тимур мы тын лъапIэр апэрэу зыфагъэшъошагъэр.\nПстэумкIи зэнэкъокъум нэбгырэ 50 хэлэжьагъ. Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ ыгъэнэфэгъэ комиссием нэбгыритф къыхихыгъ. Лауреат хъугъэ нэбгыри 4-мэ КъумпIыл Мурат афэгушIуагъ, дипломхэмрэ ахъщэ шIухьафтынхэмрэ аритыгъэх.\n— Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ Iэмэ-псымэхэу къызIэкIэдгъахьэхэрэр, IэзапIэу къызэIутхыхэрэр сымаджэхэм IэпыIэгъу агъотыным фэIорышIэх. Ау, сыд фэдиз технологие щыIэми, гуфэбэныгъэр ахэм зэблахъун алъэкIыщтэп. ШъуиIэпэIэсагъэ сымаджэхэм зэхашIыкIы, ащ осэ ин къыфашIы, — мэфэкI зэхахьэм медицинэм иIофышIэхэм къариIуагъ КъумпIыл Мурат.


Что здесь можно противопоставить? (часть 2) - обсуждение на форуме НГС Самара\n26.05.17 16:11 Ответ на сообщение Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Автоинформатор\n26.05.17 16:16 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n26.05.17 16:24 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n26.05.17 16:33 Ответ на сообщение Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Автоинформатор\n26.05.17 16:35 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 16:35 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n26.05.17 16:41 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n26.05.17 16:45 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Пилюля\n26.05.17 16:46 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 16:48 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Пилюля\n26.05.17 16:49 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Пилюля\n26.05.17 16:52 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 16:53 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 16:53 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Пилюля\n26.05.17 16:55 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 17:15 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 17:18 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 17:19 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 17:30 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 17:32 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя кот ф пальто\n26.05.17 17:33 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 17:34 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя кот ф пальто\n26.05.17 17:34 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 17:35 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 17:51 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 17:56 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 18:04 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\nИсправлено пользователем ильич (26.05.17 18:05)\n26.05.17 18:04 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя aglow\n26.05.17 18:05 Ответ на сообщение Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя ильич\n26.05.17 18:06 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 18:06 Ответ на сообщение Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя ильич\n26.05.17 18:07 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 18:09 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n26.05.17 18:10 Ответ на сообщение Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя ильич\n26.05.17 18:13 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Мужик\n26.05.17 18:14 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n26.05.17 18:16 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Мужик\n26.05.17 18:16 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя ильич\n26.05.17 18:18 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n26.05.17 18:19 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя ильич\n26.05.17 18:19 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя VikaRi\n26.05.17 18:22 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n26.05.17 18:22 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя VikaRi\n26.05.17 18:22 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя ильич\n26.05.17 18:24 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя VikaRi\n26.05.17 18:25 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя VikaRi\n26.05.17 18:26 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Мужик\n26.05.17 18:28 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя VikaRi


Тхылъхэр джыри аштэх | Адыгэ Макъ\nТхылъхэр джыри аштэх\nГурыт сэнэхьат зэзыгъэгъоты зышIоигъохэм Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иполитехническэ колледж Iоныгъом и 30-м нэс ятхылъхэр рахьылIэнхэ алъэкIыщт. Ахэр очнэ ыкIи заочнэ шIыкIэхэм атетэу ыпкIэ хэлъэу еджэщтых.\nОчнэ шIыкIэм тетэу сэнэхьат 13-мкIэ тхылъхэр аштэх. Заочнэ шIыкIэм тетэу сэнэхьатиплIымкIэ тхылъхэр аштэх. ЗэкIэмкIи студент 200 фэдиз аштэнэу щыт. Политехничесэ колледжым учIэхьаным пае шапхъэу пылъхэр, зэреджэщтхэр нахь игъэкIотыгъэу зэзыгъашIэ зышIоигъохэр приемнэ комиссием ителефон номерэу 8 (8772)54-16-60-м теонхэ алъэкIыщт, джащ фэдэу абитуриентхэм апае къыдагъэкIыгъэ тхылъ цIыкIуми къэбарыр ит.


Республика Адыгея - Лъэпкъыр зэрыгушхорэ тхакIом имэфэкI дагощыгъ\nЛъэпкъыр зэрыгушхорэ тхакIом имэфэкI дагощыгъ\nЛъытэныгъэшхо зыфашIырэ тхэкIо цIэрыIоу МэщбэшIэ Исхьакъ къызыхъугъэ мафэр зэрэхигъэунэфыкIырэм фэгъэхьыгъэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Правительствэм и Унэ тыгъуасэ ригъэблэгъагъ. ШъхьэкIэфэныгъэ ин зыпагъохырэ тхакIом имэфэкI дагощынэу Адыгеим имызакъоу, ткъош республикэхэми къарыкIыгъэх. АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет ипащэу Шъхьэлэхъо Аскэр, общественнэ движениехэм япащэхэр, тхакIохэр, нэмыкIхэри мэфэкI зэхахьэм къеблэгъагъэх.\n— Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, тилъэпкъ ищытхъу дахэкIэ языгъэIогъэ МэщбэшIэ Исхьакъ имэфэкI мафэ хегъэунэфыкIы, — къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъэзагъ КъумпIыл Мурат. — Республикэм лъытэныгъэ зыщыфашIхэу, ицIыф гъэшIуагъэхэр мэфэкIыр дагощынэу къызэрэугъоигъэх. Гуетыныгъэ хэлъэу МэщбэшIэ Исхьакъ Iоф зэришIагъэм ишыхьатэу къэралыгъо тын лъапIэхэр къыфагъэшъошагъэх. Лъытэныгъэ зыфэсшIырэ Исхьакъ Шумафэ ыкъор, уимэфэкI мафэкIэ джыри зэ сыгу къыздеIэу сыпфэгушIо, псауныгъэ пытэ уиIэнэу, джыри лъэгэпIакIэхэм уанэсынэу, уигупсэхэм ыкIи къыппэблагъэхэм яIэпыIэгъу кIуачIэ къыпхилъхьэзэ гухэлъэу уиIэхэр зэкIэ къыбдэхъунхэу пфэсэIо.\nАР-м и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, непи МэщбэшIэ Исхьакъ творческэ ыкIи общественнэ IофшIэным чанэу хэлажьэ, илъэс пчъагъэм УФ-м и общественнэ палатэ хэтыгъ, 20I8-рэ илъэсым Урысыем и Президент ихэдзынхэу щыIагъэм Владимир Путиным ицыхьэшIэгъу цIыфэу щытыгъ.\nМэщбэшIэ Исхьакъ республикэм имызакъоу къэралыгъом ыцIэ дахэкIэ ыгъэIун ылъэкIыгъ. ИIофшIагъэхэм къэралыгъом осэшIу къафишIыгъ, орденхэу «Лъэпкъхэм язэкъошныгъ», «Хэгъэгу ыпашъхьэ гъэхъагъэу щыриIэхэм апае» зыфиIоу я II-рэ, я III-рэ ыкIи IV-рэ степеньхэр зиIэхэр къыфагъэшъошагъэх, М. Шолоховым ыцIэкIэ щыт шIухьафтыныр къыратыгъ.\nЗимэфэкI хэзыгъэунэфыкIырэм къыфэгушIуагъэх Владимир Нарожнэр, гъэзетэу «Адыгэ псалъэм» иредактор шъхьаIэу ХьэшIуцIэ Мухьамэд, АР-м инахьыжъхэм я Совет хэтэу Дзыбэ Кимэ, АМАН-м иакадемикэу Охътэ Александр, нэмыкIхэри. Къэзэрэугъоигъэхэм ягущыIэ къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ, шъхьэкIэфэныгъэ зыфэпшIын тхакIоу зэрэщытым дакIоу И. МэщбашIэр лъытэныгъэ къэзылэжьырэ цIыфышIу. ЦIыфхэм аныбжь емылъытыгъэу, сабыйхэми, нэжъ-Iужъхэми жабзэ къадигъотын елъэкIы. Прозэм фэгъэзагъэу тхэныр къызыдэхъурэр бэп. МэщбэшIэ Исхьакъ ар зэрифэшъуашэу зэрэIэкIэлъым дакIоу, тарихъыр щыпхырыщыгъэу къытхын елъэкIы. Романхэм блэкIыгъэмрэ непэрэ уахътэмрэ язэпхыныгъэ дэгъоу къащэлъагъо. Произведениехэм лъэпкъым тарихъ гъогу мыпсынкIэу къыкIугъэр къагъэлъагъо, зэгъэфагъэу гупшысэу ахэлъыр къыраIотыкIы.\nУасэ ыкIи лъытэныгъэ къыфэзышIыгъэхэ АР-м и ЛIышъхьэрэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэмрэ зэрафэразэр МэщбэшIэ Исхьакъ къыхигъэщыгъ.— ТищыIэныгъэ шIумрэ емрэ щызэготых. ШIур сыдигъуи зэрэтекIорэм тегъэгушIо. Урысыем ыкIи Адыгеим хэхъоныгъэхэр ашIынхэм Iоф дэзышIэгъэ цIыф пстэоу илъэс пчъагъэм къыкIоцI къызготыгъэхэм «тхьашъуегъэпсэу» ясэIо. Непэ къэзэрэугъоигъэхэм ыкIи сигупшысэхэм къадезыгъаштэхэрэм шIоу щыIэр къадэхъунэу, илъэсыбэ къагъэшIэнэу сафэлъаIо, — къыIуагъ тхакIом.\n17.01.2019 Атлетикэ онтэгъум ихэхъоныгъэхэм атегущыIагъэх\n10.01.2019 Яамалхэм ахэхъуагъ\n29.12.2018 Республикэм хэхъоныгъэхэр езыгъэшIыхэрэр


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ республикэ: Илъэс 3-м Адыгэ 500 къихьагъэр мафэ 3-м Украинэ 500 къихьащт\nАдыгэ республикэ: Илъэс 3-м Адыгэ 500 къихьагъэр мафэ 3-м Украинэ 500 къихьащт\nУкраинэм зышъхьэ къизыхыжьхэрэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъурэм къыхэкIэу шъолъырхэм ахэр атырагуащэхэзэ ашIы. Урысые Федерацием и Правительствэ унашъоу ышIыгъэм тетэу Украинэм игражданхэр мафэ къэс Ростов хэкум къыращыхэзэ нэмыкI шъолъырхэм пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ ащагъэпсыгъэ пунктхэм аращэлIэщтых. Адыгеим мафэ къэс ащ фэдэ нэбгыри 150-рэ къихьащт. Джащтэу къетхы гъазетэу Адыгэ Макъ.\nМэкъуогъум и 30-м пчэдыжьым апэрэ купыр республикэм къежьагъ. Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат зэIукIэу щыIагъэм ащ фэгъэхьыгъэу къыщиIуагъ.\nПремьер-министрэм зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, ошIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ тхьамыкIагъоу къэхъухэрэм якIэуххэм ядэгъэзыжьынкIэ республикэ комиссием псынкIэ IофкIэ зэхищэгъэ зэхэсыгъор АР-м и Правительствэ и Унэ чэщым щыкIуагъ. Украинэм зышъхьэ къизыхыжьхэрэм апае пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ джыри пункт хэр зэрэзэхащэщтхэм епхыгъэ Iофыгъохэм ащ щатегущыIагъэх. «ГъэпсэфыпIэхэу «Анастасиемрэ» «Шапсыгъэмрэ» зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэм чIыпIэхэр джыри щарагъэгъотыщтых, непэ нэбгырэ 250-рэ фэдиз ахэм ачIэс. Джы купэу къэсыщтыр станицэу Ханскэм дэт политехническэ колледжым иобщежитие чIагъэтIысхьащт. Нэбгыри 100-мэ пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ шъхьэегъэзыпIэ ар афэхъущт, нэбгырэ 50-р гъэпсэфыпIэу «Шапсыгъэм» щыIэщт. Ахэм апае зы мафэм тегъэпсыхьэгъэ гъомылапхъэхэр зэIуагъэкIагъэх», - къыIуагъ АР-м ивице-премьерэу Наталья Широковам.\nШIушIэ IэпыIэгъум изэхэщэнкIи IофшIэныр чанэу зэрагъэцакIэрэм, унагъохэу зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэр езыгъэблагъэ зышIоигъохэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр зэраугъоихэрэм афэгъэхьыгъэу ащ къыIуагъ. Муниципальнэ образованиехэм япсэупIэхэм Украинэм игражданхэр рагъэблэгъэнхэмкIэ амалэу яIэхэр агъэунэфых. Мы лъэхъаным муниципалитетхэм ахэр рагъэблэгъэнхэм фэхьазырых.\nЕжь-ежьырэу республикэм къэкощыжьырэ цIыфхэм яучет ашIы. ЦIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэмкIэ чIыпIэ къулыкъухэм къызэратырэмкIэ, мы лъэхъаным ехъулIэу нэбгырэ 221-мэ закъыфагъэзагъ IэпыIэгъум щыгугъхэу.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат къэзэрэугъоигъэхэм анаIэ тыраригъэдзагъ Украинэм зышъхьэ къизыхыжьхэрэм пстэуми апэу медицинэ ыкIи психологическэ IэпыIэгъу аратыным, зэпахырэ узхэр къахэмытэджэнхэм ыкIи япсэукIэ щынэгъончъэу щытыным анаIэ атырагъэтынэу. Джащтэу къэбарэр къеухы гъазетэу Адыгэ Макъ.\nКъэIогъэн фае, Сирием заоу щыкIорэр илъэсыщ хъугъэ. Ащ Адыгэ мин 120 щыпсэурэм щыщэу мин 15 фэдиз нэмыкI хэгъэгухэм арихьагъэх. Адыгэ хэкум 1500 фэдиз неIэп къихьан зылъэкIыгъэр. Мыщ щыщэу 500 ехъу неIэп Адыгэ республикэм къихьан зылъэкIыгъэр.\nНепэ Адыгэ хэкум къагъэзэжьынэу фаехэр мин пчъагъэ мэхъу ау ахэр Урысием къихьэным пае визэхэр ащыкIагъ. Ахэм егъэблэгъэ тхылъхэр афэпшIын фае. Ащ фэдэ егъэблэгъэ тхылъхэр Хасэу "Пэрыт" афишIыщтыгъэ ау мы хасэм Урысие къэралэр едауи зэфишIыжьыгъ. Джащ фэдэу Урысие къэралыр мэлажьэ Адыгэхэр хэкум къамыгъэзэжьыным пае. МыдкIэ мары тэлъэгъу Украинэм щыщхэр хэкум къыратакъох ыкIи Москва республикэхэм яхьыкумэтхэм пшъэрылъхэр къафегъэуцу а Украинэм щыщхэр ежь республикэхэм ямылькукIэ аIыгъэнхэу.\nМосквэ пшъэрылъэу къыфишIыгъэмкIэ Адыгэ республикэм мафэ къэс Украинэм щыщ нэбг I50 ыщтэн фае ыкIи ыгъэпсэунхэ фае. ЗэрэхъурэмкIэ тхьэмафэ заулэкIэ мин пчъагъэхэр къэкIощтых.


Автор Тема: Откуда такая кроха? (Прочитано 2357 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (306.97 кБ, 1280x758 - просмотрено 94 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (276.54 кБ, 1111x969 - просмотрено 77 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (273.03 кБ, 1111x969 - просмотрено 89 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (253.6 кБ, 1111x969 - просмотрено 95 раз.)


Мэхъош Аслъан ыныбжь илъэс 71-м итэу непэ идунай ыхъожьыгъ »\nМэхъош Аслъан ыныбжь илъэс 71-м итэу непэ идунай ыхъожьыгъ\nШъыпкъагъэ, гукIэгъу хэлъэу зигъашIэ къэзыхьыгъэ Мэхъош Аслъан къуаджэу Козэт къыщыхъугъ. Тренерэу дзюдомкIэ, самбэмкIэ Iоф ышIэзэ, нэбгырэ пшIы пчъагъэ ыгъэсагъ.\nДжон Липаридзе спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастер хъугъэ. Джумбер Липаридзе, КIэрэщэ Пщымаф, Шъхьэлэхъо Аслъан, Исаченко зэшхэр, Андрей Выростковыр, фэшъхьафхэри спортым имастерых. ЩыIэныгъэм игъогу тырищагъэхэм тренерхэр къахэкIыгъэх.\nАдыгэ Республикэм самбэмкIэ испорт еджапIэ ипащэ игуадзэу илъэсыбэрэ щытыгъ. Республикэм испорт еджапIэу N 1-м ипащэу Мэхъош Аслъан загъэнафэм, ипшъэрылъхэр дэгъоу ыгъэцэкIагъэх. Аужырэ илъэсхэм спорт еджапIэм иотдел ипащэу Iоф ышIагъ.\nПщыкъаныкъо Долэтыкъо самбэмкIэ еджапIэм ипащэу, Мэхъош Аслъан ащ игуадзэу зыщытыгъэ лъэхъаным дунаим, Европэм язэнэкъокъухэм Хьасаныкъо Мурат, нэмыкIхэм дышъэр къащахьыщтыгъ.\nИгущыIэ фабэкIи, зэхэщэн IофыгъохэмкIи IэпыIэгъу къазэрэфэхъущтыгъэр гъашIэм хэкIокIэщтэп.\nЛъэпкъым ыгу къыфытеозэ, Адыгеим ихэхъоныгъэхэм арыгушхозэ ищыIэныгъэ къэзыхьыгъэ Мэхъош Аслъан ишIушIагъэхэм иIофшIэгъухэр, иныбджэгъухэр ащыгъуазэх, иадыгагъэ агъэлъапIэ. ЗэхэшIыкI ин иIэу, цIыф шъырытэу зэрэщытыр ипсэукIэ къыхэщыщтыгъ. ЛIакIоу зыщыщым, къыпэблагъэхэм гуфэбэныгъэ афыриIагъ. Мэхъош Аслъанрэ ишъхьэгъусэрэ пшъэшъитIу зэдапIугъ, унэгъо дахэ зэдыряIагъ.\nМэхъош Аслъан игупсэхэм, иIахьылхэм тафэтхьаусыхэ, якъин адэтэIэты.\nЩымыIэжьым Тхьэм джэнэт къырет.\nОпубликовал admin, 31-05-2021, 22:59. Просмотров: 192


Республика Адыгея - Къэралыгъом ищытхъу къалэжьыгъ\nКъэралыгъом ищытхъу къалэжьыгъ\nКIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе мафэ Урысыем и Президентэу Владимир Путиным орденэу «Родительская слава» зыфиIорэр сабыибэ зиIэ ны-тыхэм ащыщхэм Кремлым къащыритыгъ. Адыгэ РеспубликэмкIэ Адыгэкъалэ щыщ Шэуджэнхэм яунагъо а тын лъапIэр къыфагъэшъошагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Iофтхьабзэм хэлэжьагъ.\nУрысые Федерацием и Президент мызэу, мытIоу тапэкIэ хигъэунэфыкIыгъагъ унагъом IэпыIэгъу егъэгъотыгъэным Урысыем ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм лъэшэу анаIэ зэрэтырагъэтырэр.\n«Унагъор, обществэр ыпэкIэ лъызыгъэкIуатэхэрэр кIэлэцIыкIухэм зэрафэгумэкIыхэрэр, ахэм яамалхэм икъоу зыкъызэIуарагъэхынэу зэрэпылъхэр ары. Мы аужырэ илъэсхэм тихэгъэгу макIэп щашIагъэр ныхэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ. Мы лъэныкъомкIэ гъэхъагъэхэр ашIыгъэх. СабыитIу ыкIи ащ ехъу зыпIурэ унагъохэр нахьыбэ мэхъу зэпыт. КIэлэцIыкIухэр зыпIунэу зыштэгъэ унагъохэри ахэм ахэхьэх», — къыщиIуагъ Владимир Путиным зэIукIэгъум ыкIи къэзэрэугъоигъэхэм къафэгушIуагъ.\nКъэралыгъо орденэу «Родительская слава» зыфиIорэр тын лъэпIэ дэдэхэм зэу ащыщ. А орденыр АдыгеимкIэ къызыфагъэшъошэгъэ Шэуджэн Аслъанрэ Фатимэрэ илъэс 22-рэ хъугъэу зэгурыIохэу зэдэпсэух, сабыи 7 зэдапIу, нэбгыри 3-р студент. Шэуджэн Аслъан гъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ республикэ къулыкъум АдыгэкъалэкIэ иотдел къэралыгъо инспекторэу Iоф щешIэ, ведомствэ тыныбэ къыфагъэшъошагъ. Ахэм зэу ащыщ Адыгэ Республикэм ирэзэныгъэ тхылъ. Шэуджэн Фатимэ апшъэрэ гъэсэныгъэ иI, кIэлэегъэджэ сэнэхьатэу ыIэ къыригъэхьагъэр икIэлэцIыкIухэм япIункIэ къышъхьапэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Шэуджэнхэм яунагъо тыныр къызэрэфагъэшъошагъэмкIэ фэгушIуагъ. Унэгъо кIоцIым илъ зэфыщытыкIэ дахэхэм Адыгеим уасэ зэрэщафашIырэр, бын-унэгъо Iужъухэр зэрэщалъытэхэрэр ащ хигъэунэфыкIыгъ.\n«Унэгъо пытэхэм шъыпкъэныгъэр, гукIэгъур, шIулъэгъур зылъэпсэ хабзэхэу Урысыем илъхэм ягъэпытэн яIахьышIу хашIыхьэ. Путин Владимир Владимир ыкъом зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, ахэр ары тикъэралыгъо ипкъэоу щытхэр, хэгъэгум хэхъоныгъэ ышIынымкIэ лъэпсэ шъхьаIэхэм ащыщхэр», — хигъэунэфыкIыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nАдыгеимкIэ Шэуджэнхэм яунагъо яплIэнэрэу ащ фэдэ орден къыфагъэшъошагъ. 2009-рэ илъэсым къуаджэу Пщыжъхьаблэ щыщ Батмытхэм яунагъо, 2010-рэ илъэсым поселкэу Тульскэм щыщ Соловьевхэм яунагъо, 2012-рэ илъэсым къалэу Мыекъуапэ щыщ Панковхэм яунагъо ащ фэдэ тын къафагъэшъошэгъагъ. ПстэумкIиАдыгеим сабыибэ зэрыс унэгъо мини 5,9-рэ щэпсэу, илъэс къэс ахэм япчъагъэ хэхъо.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, республикэми, Урысыеми анахь мылъку шъхьаIэу яIэр цIыфхэр ары. Республикэм ихэбзэ къулыкъухэм пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэныр ары. Джащ пае сабыибэ зэрысхэ унагъохэм, ныхэм, кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэу федеральнэ гупчэм къырихьыжьэхэрэм япхырыщын республикэм лъэшэу анаIэ щытырагъэты.\nАдыгеим щыпсэурэ унагъом нэмыкIэу мыгъэ ащ фэдэ орден афагъэшъошагъ Москва, Ставрополь краим, Калининград, Курган хэкухэм, Хакасием, Якутием, Мордовием ащыщ унагъохэми.\n15.08.2019 ЯгумэкIыгъохэр къырахьылIагъэх\n15.08.2019 Джы Адыгеим щыпхыращыщт\n14.08.2019 Спортым республикэм зыщиушъомбгъуным анаIэ тет


ЦIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр къырахьылIэнхэу — Адыгэ макъ\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат, АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатэу Цэй Эдуард, «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ игъэцэкIэкIо Комитет ипащэу АфэшIэгъо Рэмэзан, нэмыкIхэр.\nШтабым ипащэу агъэнэфэгъэ Вэрэкъо Хьалимэт къызэрэтиIуагъэмкIэ, цIыфхэм шIоигъоныгъэу яIэхэр, яеплъыкIэхэр, федеральнэ хэбзэгъэуцугъэхэм зэхъокIыныгъэхэу афэшIыгъэнхэ фаехэмкIэ япредложениехэр къаугъоинхэр ары пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр. Ахэр партием инароднэ программэ, ипроектхэм лъапсэ афэхъущтых.\n— ЦIыфхэм зыкъытфагъэзэнэу рагъэжьагъ. Мы уахътэм предложениеу е шIоигъоныгъэу къытахьылIагъэр мини 3,5-рэ мэхъу. Джыри къыхэхъонэу тэгугъэ, зэкIэ шIоигъоныгъэ зиIэр къетэгъэблагъэ. ЦIыфхэм ежьхэмкIэ нахь Iэрыфэгъум тетэу зыкъытфагъэзэн алъэкIыщт. Фаер штабым къерэкIуалI, къатхэмэ нахь тэрэзэу зылъытэрэм иписьмэ дгъэкIодыщтэп, Интернетыр къызфагъэфедэми хъущт. ЗэкIэми хэзыгъэ имыIэу тядэIущт, къытIэкIэхьагъэхэм тяджэщт, Iэпэдэлэл хъущтхэп.\nМы Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу «Урысые народнэ фрон-тым» икъутамэу Ар-м щыIэм итхьамэтэгъоу Цэй Эдуард, НыбжьыкIэ дзэ-патриотическэ объединениеу «Единство» зыфиIорэм ипащэу Джарымэ Рэщыдэ, Адыгеим ижурналистхэм я Союз ипащэу Бзэджэжъыкъо Абрек, Адыгеим июристхэм я Ассоциацие илIыкIоу Щыкъ Раситэ ыкIи медицинэм иIофышIэхэм я Ассоциацие илIыкIоу Валерий Ковалевыр цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр пхырыщыгъэнхэм ылъэныкъокIэ мы мыкоммерческэ организациехэм чаныгъэ хэлъэу Iоф зэрэзэдашIэщтым фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх.\nПредыдущая Узыр хьылъэу зыпэкIэкIыгъэхэм ашIэн фае\nСледущая Сомэ миллиарди 4 пэIуагъэхьащт


Жъогъо нэфэу щытыщт — Адыгэ макъ\nЖъогъо нэфэу щытыщт\nУрысыем гъэсэныгъэмкIэ иотличникэу, Адыгэ Республикэм и Президент ыцIэкIэ щыт премиемрэ «Лига Мира» зыфиIорэ организацием ишIухьафтынрэ ялауреатэу, нахьыжъхэм я Советэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ дэжь щыIэм хэтыгъэу Гъыщ Айдэмыр Къэсэй ыкъор щыIагъэмэ, мазэу икIыгъэм илъэсишъэ хъущтгъагъэ. Ар Теуцожь районым ит къуаджэу ПчыхьэлIыкъуае чъэпыогъум и 5-м 1920-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Мы чылэм сэри сыкъыщыхъугъ ыкIи сыщеджагъ. ПчыхьэлIыкъуае чылэ дэхэ дэдэу щытыгъ. Зы бгъумкIэ мэзышхо дахэм унагъохэр Iусыгъэх, адырэмкIэ Псэкъупсэ речъэкIыщтыгъ. Мэзым мэзчэтхэр, тхьакIумкIыхьэхэр бэу хэсыгъэх. ШэкIогъур къызежьэрэ уахътэм тятэхэм ахэр къахьыщтыгъэх. Пырэжъыий, хьамшхунтIи, къужъи, мыий бэу мэзым къыщыкIыщтыгъэх. Ахэр къэтыугъойхэти, дгъэгъущтыгъэх. Мы мэзым къэгъэгъэ дахэхэр къыщыкIыщтыгъэх. Ахэм мэIэшIу дэдэ къапихыщтыгъ. ТикIэлэегъаджэхэм мэфэкI мафэхэм афэтхьыщтыгъэх. Псэкъупсэ икъуладжэ идэхагъэ къиIотыкIыгъуай. Псыхъом псынэкIэчъыбэ иIагъ. Чылэм дэс цIыфхэр ащ къыхахырэ псым ешъощтыгъэх. Псыр къэбзэ дэдагъ, IэшIугъэ, пцэжъые лъэпкъ зэфэшъхьафыбэ ащ хэсыгъ. КIымафэм ар зыщтыкIэ, мыл Iужъоу техъорэм Iэжэ цIыкIухэр тIыгъхэу тыкIощтыгъ, тыщыджэгущтыгъ.\nМыщ фэдэ чIыпсэ дахэу, Тхьэм къыгъэхъугъэм инэпкъ Iушъо Гъыщ Айдэмыри, сэ сыкъызыщыхъугъэ унагъори Iусыгъэх. Ау Краснодар псыубытыпIэу ашIыгъэм ыпкъ къикIыкIэ цIыфхэр агъэкощыгъэх. Адыгэкъалэ щыпсэунхэу агъэкIуагъэх… Iофым зыпари хэпшIыхьан плъэкIынэу щытыгъэп. IэнэтIэшхо зыIыгъ пащэхэр чыжьэу плъагъэхэп. Мы тхьамыкIагъор Гъыщ Айдэмыр егъашIэм гууз-лыузэу иIагъ, ащ ехьылIагъэу бэрэ зэIукIэхэм къащыгущыIагъ. Ау щыIэныгъэр ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэр, ущыIэн, упсэун зэрэфаер къыгурыIощтыгъ. Адыгэкъалэ ихэхъоныгъэхэм Айдэмыр ащыгушIукIэу, иIахь хилъхьэу щэIэфэ псэугъ. Сыд фэдэ Iофыгъуи хэкIыпIэ къыфигъотыщтыгъ.\nКIэлэегъэджэ IэпэIасэу, общественнэ IофшIэнымкIэ чаныгъэрэ лIыгъэрэ зыхэлъ цIыфэу щытыгъ. Адыгабзэр лъэпкъым ыпсэу зэрэщытыр къыгурыIощтыгъ. Тиныдэлъфыбзэ изэгъэшIэн, адыгэ хабзэм шэн дахэу хэлъхэр ригъаджэхэрэм алъигъэIэсыным ынаIэ лъэшэу тетыгъ. «Адыгабзэм иегъэджэнкIэ методическэ IэпыIэгъу» зыфиIорэр, кIэлэеджакIомэ апае тхылъхэр, ятIонэрэ классым адыгэбзэ грамматикэмкIэ агъэфедэнэу нэмыкI авторхэр игъусэхэу Гъыщ Айдэмыр къыдигъэкIыгъэх.\nЗигъэпсэфынэу ыныбжьыкIэ къытефи зэтIысыжьым ыуж, етIани кIуачIэ къызфигъотыжьзэ, мыпшъыжьэу общественнэ IофшIэнхэм ахэлэжьагъ. Бэрэ еджапIэхэм ащыIэщтыгъ, кIэлэеджакIохэм заIуигъакIэщтыгъ. Адыгэкъалэ ыкIи Теуцожь районым ащызэхащэрэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэщтыгъ, ишIэныгъэрэ иIэпэIэсэныгъэрэкIэ адэгуащэщтыгъ. НыбжьыкIэхэмкIэ ащ мэхьанэшхо иIагъ. Айдэмыр иамал елъытыгъэу цIыфхэм ишIуагъэ аригъэкIыгъ.\nПчыхьэлIыкъое еджапIэм ипэщагъэу Нэхэе Даутэ игугъу ренэу дахэкIэ къышIыщтыгъ. Даутэ цIыф дэгъоу щытыгъ, кIэлэегъаджэхэм, кIэлэеджакIохэм шIу алъэгъущтыгъ. Ащ ыуж а еджапIэм пащэу иIагъэу Шэртэнэ Хьазрэтрэ я 2-рэ гурыт еджапIэу Адыгэкъалэ дэтым идиректорыгъэу Пэнэшъу Щамсудинрэ яIофшIакIэ лъэшэу рыпагэщтыгъэ ыкIи дахэкIэ атегущыIэщтыгъ.\nГъыщ Айдэмыр ригъэджагъэхэм цIыф гъэсэгъабэ къахэкIыгъ. Ахэр — журналистых, театроведых, шIэныгъэлэжьых, кIэлэегъаджэх, инженерых, зоотехникых, агрономых. Мы кIэлэегъэджэ шIагъоу, адыгэ шэнхэбзэ дахэхэр зыхэлъэу Гъыщ Айдэмырэ сэри сыригъэджэнэу синасып къыхьыгъ. ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэм ащ адыгабзэр щысигъэхьыгъ. Сэ еджапIэр дэгъу дэдэу къэсыухыгъ. КIэлэегъэджэ дэгъумэ сырагъэджагъ, ау псэм фэдэу уиныдэлъфыбзэкIэ уезыгъэджэрэ кIэлэегъаджэм пэпшIын зи щыIэп. Айдэмыр лъэпкъыр шIу зэрилъэгъурэм ыкIи шIэныгъэшхо бзэмкIэ зэрэIэкIэлъым къапкъырыкIызэ урокыр къыIуатэщтыгъ. Уадыгэ кIэлэцIыкIоу, уимэз шхъуантIэрэ уипсыхъо къаргъорэ ядэхагъэ адыгабзэкIэ къэзыIотэрэ кIэлэегъаджэр шIу умылъэгъунэу щытыгъэп. Адыгэ тхакIохэм, усакIохэм ятхыгъэхэм къытфяджэщтыгъ, ахэм ащыщхэр езбырэу бэдэдэ зэзгъашIэщтыгъ. АдыгабзэкIэ тхылъыбэмэ сяджэщтыгъ. Зэнэкъокъоу еджапIэм щыкIохэрэм бэрэ сахэлажьэщтыгъ ыкIи ахэм апэрэ чIыпIэхэр бэрэ къащысхьыщтыгъ. Джащ фэдизэу адыгабзэр шIу сэзгъэлъэгъугъэр ыкIи Iэдэбныгъэр, шъхьэкIэфэныгъэр къысхэзылъхьагъэр сикIэлэегъаджэу, щыIэныгъэм гъогу зафэ, гъогу занкIэ сытезыщагъэр Гъыщ Айдэмыр. Адыгабзэр зэрэсикIасэр ащ лъэшэу игопагъ. А лъэныкъомкIэ апшъэрэ еджапIэм сычIэхьаным ынаIэ тетыгъ, ау симэз шхъуантIэрэ си Псэкъупсэ къаргъорэ ядэхагъэ слъэгъугъэу, зэхэсшIагъэу щытыти, чIыопсым идэхагъэ сыдихьыхыгъ ыкIи а лъэныкъомкIэ шIэныгъэ куухэр зэзгъэгъотынхэу тесыубытагъ. Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым иестественнэ факультет сычIэхьагъ ыкIи химиемрэ биологиемрэкIэ езгъэджэнхэу кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр къыхэсхыгъ. Ащ тетэу зэрэсшIыгъэм Айдэмыр рырэзагъ ыкIи ыгъэгушIуагъ. Сыдрэ Iоф упылъми, уиныдэлъфыбзэ къызэрэпшъхьапэщтыр ащ къыгурыIощтыгъ. Ежьыри къэгъэгъэ дахэхэр къыгъэкIынхэм, пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэр ищагу дигъэтIысхьанхэр, ахэм апылъыныр лъэшэу икIэсагъ.\n1972-рэ илъэсым ПчыхьэлIыкъуае щыщ унагъохэу Псэкъупсэ Iушъо Iусхэр загъэкощхэм Гъыщ Айдэмыр, ышнахьыкIэу Хьилымрэ ащ ишъхьэгъусэу Щамсэтрэ а лъэхъаным гурыт еджапIэу N 28-м (джы N 2-м) IофшIэныр щырагъэжьагъ. Тэ тиунагъокIэ къагъэкощыгъэхэм тахэфагъ ыкIи а илъэсым сэри институтыр къэсыухыгъэти, мы еджапIэм IофшIэныр щезгъэжьагъ. Джащ тетэу Гъыщ Айдэмыр ыкIи икъошхэм Iоф адэсшIэнэу синасып къехьы.\nАйдэмыр итеплъэкIэ лIы пхъашэу къыпшIошIыщтыгъэ, ау ар хьалэлэу, гукIэгъушхорэ сакъыныгъэрэ зыхэлъ цIыфэу щытыгъ. Къагъэкощыгъэ чылагъохэм къадэкIыгъэ кIэлэеджакIохэм ахэтыгъэх ебгъэджэнкIэ ыкIи бгъэдэIонкIэ хьылъэкIаехэр. Ащ фэдэ классым Iоф щыпшIэныр псынкIагъоу щытыгъэп. КIалэхэр укIытэхэу, рэхьатхэу, урокым къыщыдаIощтыгъэх ыкIи Айдэмыр ахэм къинэу адилъэгъурэр къагурыIощтыгъ. ЦIыфыныгъэ, адыгагъэ ахэлъынэу ыгъасэщтыгъэх, шIэныгъэ куу аригъэгъотыщтыгъ. Ригъэджагъэхэм лъэпсэ пытэ щыIэныгъэм щашIыгъ ыкIи шIукIэ, дахэкIэ Гъыщ Айдэмыр игугъу ашIы. Ар кIэлэегъэджэ Iушым къыдэхъун ылъэкIыгъ. ШIукIэ цIыфхэм агу укъэкIыжьыныр дунэе мылъкум нахь лъапI. Iоф къыдэзышIэрэ кIэлэегъаджэхэм ащ лъытэныгъэшхо къыфашIыщтыгъ. Ежьыри кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр ымыгъэукIытэхэу, сэмэркъэу дахэр адишIызэ, Iоф адишIэщтыгъ, IэпэIэсэныгъэ инэу хэлъымкIэ адэгуащэщтыгъ. НыбжьыкIэхэр ыгъэлъапIэщтыгъэх, кIэу егъэджэн Iофым къыхэхьагъэу ахэм ашIэрэр зэригъэшIэным щыукIытахьыщтыгъэп.\nМы еджапIэм Айдэмыр ышэу Хьилыми Iоф щишIэщтыгъэ, географиемкIэ щыригъаджэщтыгъэх. Ар илъэс заулэрэ я 2-рэ гурыт еджапIэм ипэщагъ. ЦIыф рэхьатэу, адыгэгъэшхо зыхэлъ кIэлэегъаджэу щытыгъ. Зэшхэм шъхьэкIэфэныгъэшхо зэфыряIагъ, сэри сшIогъэшIэгъонэу бэрэ салъыплъэщтыгъ. Айдэмыр зыдэщыс е зыдэщыт чIыпIэм егъашIэми Хьилымэ щытIысыгъэп ыкIи къыщыгущыIагъэп, кIэлэегъаджэмэ язэIукIэ (педсоветым) нэмыкIыкIэ. ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэм илъэсыбэрэ Iоф щыдэзышIагъэу, сэ урысыбзэмкIэ сезыгъэджагъэу, шIу дэдэ слъэгъоу, нэужым ныбджэгъу лъапIэу сиIагъэу, Урысые Федерацием изаслуженнэ кIэлэегъаджэу Кушъу Ларисэ Шъалихьэ ыпхъум бэрэ къыIотэжьыщтыгъ. Мары ащкIэ Ларисэ къытхырэр: «Айдэмыр ышнахьыкIэу Хьилыми Iоф дэсшIагъ, ащ ыпэкIэ Очэпщые еджапIэм географиемкIэ я 5-рэ классым сыщыригъэджагъ. НыбжьыкIэ дэдагъэп Хьилымэ институтыр къэсыухыгъэу Iоф дасшIэ зэхъум. Ау сэ сшIогъэшIэгъонэу зэшитIумэ язэфыщытыкIэ сылъыплъэщтыгъ. Хьилым Iасэу, ау сэмэркъэушIылэу, ежь илэгъу кIэлэегъаджэмэ ахэсэу кIэлэегъаджэмэ якабинет зэжъу цIыкIу игупчэ итэу Айдэмыр IофышIэ къакIоу зилъэгъукIэ, а пчэгум къикIошъыжьти, пчъэшъхьаIу къогъушъоу сэ уцупIэкIэ къыхэсхыгъэм зыкъыригъахьыти, ымакъэ къимыкIэу гущыIэу, одыджыныр къытеофэ щежэщтыгъэ. Ышнахьыжъ зычIэсым зэIукIэ тимыIэу Хьилымэ щытIысыгъэу слъэгъугъэп. Ари сыгу рихьырэ унэгъо гъэпсыкIэу, нахьыжъ-нахьыкIэ зэфыщытыкIэу ахэслъагъощтыгъэ».\nКъин къызэкIугъэ цIыфым Айдэмыр иакъыли, игукIэгъуи къапкъырыкIызэ, гущыIэ дахэхэмкIэ ыгъэIасэщтыгъ, щыIэныгъэр ыпэкIэ зэрэлъыкIотэн фаер гуригъаIощтыгъ. Къин IофкIэ зыдэмыкIуагъэ чылагъо адыгэ шъолъырым итыгъэп пIоми ухэукъощтэп. Хъулъфыгъэу къиным къекIолIагъэмэ ацIэкIэ унагъом къыфагъэтхьаусыхэжьэу хъущтыгъ. ИгущыIэхэр кIэкIэу, мэхьанэ яIэу, пытагъэ цIыфым халъхьэу щытыгъ. Тэхъутэмыкъое районым сшынахьыжъэу Мыхьамэт илъэс 40-м ехъурэ Iоф щишIагъ, иунагъокIэ поселкэу Инэм щыпсэугъ. ИкIалэу Руслъан спортсменыгъ. Университетыр къыухызэ кIалэр игъонэмыс зэхъуми, ащ янэу Мэлайчэт гугъушхор фэмыщэчэу идунай зехъожьыми Айдэмыр купышхо игъусэу (ПчыхьэлIыкъуаий, Адыгэкъали) къафэкIуагъ. Мэхьанэ зиIэ гущыIэхэр къыщишIыгъ, гур ыгъэIасэу, шъабэу, тынчэу сшынахьыжъ къыдэгущыIагъ, къыгъэрэхьатыгъ. Ар Мыхьамэт лъэшэу гуапэ щыхъугъ. Ащ фэдэ лIы Iушым игущыIэхэм лIыгъэ къыхалъхьагъ ыкIи ищыIэныгъэ гъогу дахэу ащ ыуж илъэс пчъагъэ къыкIугъ. Къиныр, гугъур къызхимыгъэщэу Iоф ышIагъ, еджапIэхэм япэщагъ, урысыбзэмкIэ кIалэхэр ригъэджагъэх. Ащ фэдэ чIыпIэм Айдэмыр игущыIэмэ уагъаIо: «…жъы Iуш уиIэныр осэшхо зиIэ Iоф. Ащ фэдэхэр тиIэмэ, тищыIэныгъэ акъыл къыхалъхьан, мыхъущтыр щагъэзыен, шIум тыфащэн».\nАйдэмыр илъэс 80 зэрэхъугъэр пчыхьэзэхэхьэ дахэкIэ хагъэунэфыкIыгъагъ. Адыгэкъалэ иадминистрацие илъэс пчъагъэрэ ипэщагъэу, Адыгэ Республикэм итын анахь лъапIэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр къызыфагъэшъошагъэу Мамыекъо Кимэ иунашъокIэ ар зэхащэгъагъ. Айдэмыр укIытапхэу, бэ зыфимыгъэкIуатэу, цIыфхэри ымыгъэгумэкIыхэу щытыгъэти, мырэущтэу ыIогъагъ: «Сэщ фэдэ цIыфмэ ашIэщтыгъэр сэ сшIагъэ ныIэп, ау уасэ къызэрэсфэшъушIыгъэм пае лъэшэу сышъуфэраз».\nПчыхьэзэхахьэр дэгъоу рекIокIыгъагъ. ХьэкIабэ къекIолIэгъагъ: ригъэджагъэхэр, иныбджэгъухэр, Iоф дэзышIэгъэ кIэлэегъаджэхэр. ГущыIэ дэхабэ къыфаIуагъ, тын лъапIэхэр къыратыгъэх. Зэхахьэр Адыгэкъалэ дэт гурыт еджапIэу N 2-м щырекIокIыгъагъ, ар зэрищэгъагъ урысыбзэмкIэ кIэлэегъаджэу, еджапIэм ипащэ игуадзэу УдыкIэко Сарэ. А лъэхъаным сэри Айдэмыр Iоф дасшIэщтыгъэ ыкIи пчыхьэзэхахьэм сыхэлэжьэнэу хъугъагъэ. КIэлэегъаджэу адыгабзэр шIу сэзгъэлъэгъугъэу, илъэс пчъагъэрэ Iоф зыдэсшIагъэу, щысэтехыпIэу сиIагъэм сыгу къыздеIэу сыфэгушIуагъ ыкIи сызэрэфэразэр есIуагъ. Айдэмыр щыIэныгъэ гъогоу къыкIугъэм ехьылIэгъэ тхылъэу «Добрый след» ыцIэу икIалэхэм къыфыдагъэкIыгъэм (зэхэзгъэуцуагъэр Цуекъо Нэфсэт) сигущыIэ фабэхэм ащыщхэр къыдагъэхьагъэх.\nТхылъыр дахэу зэгъэфагъэ. Айдэмыр ехьылIэгъэ гукъэкIыжьхэр, ежь итхыгъэхэр, ищыIэныгъэ гъогу фэгъэхьыгъэхэр дэтых ыкIи сурэт дахэхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэ. Гъыщ Айдэмыр зыфэдагъэр, иIофшIэгъагъэр зышIэ зышIоигъохэмкIэ ар IэпыIэгъушIоу щыт.\nАйдэмыр щыIэныгъэм лъэпсэ пытэ щишIыным ыкIи игугъу дахэкIэ ашIыным фэшI IэпыIэгъоу, пкъэу инэу кIэтыгъэр ишъхьэгъусэу ЩашIэмэ япхъоу Аминэт. Ари исэнэхьаткIэ кIэлэегъэджагъ, ублэпIэ классхэм ащыригъаджэщтыгъэх, бзылъфыгъэ дахэу, акъылышIоу, щэIэгъэшхо зыхэлъ цIыфэу щытыгъ. Ны-тыхэмкIэ анахь къинышхор ясабый ежьхэм апэ дунаим ехыжьыныр ары. Ар пщэчыным пае лIыгъэ къыпхэфэн фае. Гъыщ зэшъхьэгъусэхэу Айдэмыррэ Аминэтрэ къиныр ащэIагъ, пытагъэ къызхагъэфагъ якIэлэ нахьыжъэу Аслъан зыфыкъом. ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэр дэгъу дэдэу къэзыухыгъэу Пшызэ шъолъыр мэкъумэщ институтым иящэнэрэ курс исэу, самбэ бэнэнымкIэ зэнэкъокъухэм ахэлэжьэнэу кIогъэ кIалэр къалэу Курскэ къыщаукIыгъ. Ар чылэмкIэ къинышхоу щытыгъ. Тэ, деджагъэхэм, благъэу Аслъан зышIэщтыгъэхэм, гухэкIышхо къытщыхъугъ, тыгу мыIасэу бэрэ итхыгъ. Аслъан зышIэщтыгъэхэм игугъу дахэкIэ ашIы ыкIи ашIыщт. Къинэу Гъыщ зэшъхьэгъусэхэм къякIугъэр пытагъэрэ щэIагъэрэ къызхагъафэзэ зэпачыгъ.\nАщ фэдэ къинышхо сэрырэ сшынахьыжъэу Мыхьамэтрэ (Тхьэм джэнэт лъапIэ къырет) зэхэтшIагъэу щытыгъ. Сшынахьыжъ дэмысэу, нэмыкI къалэ горэм щыIэу, Айдэмыр идунай ыхъожьыгъ. КъызэкIожьым, сэри сыздищи Айдэмыр ишъхьэгъусэу Аминэт дэжь тыкIуагъ. Аминэт гушIор ынэгу къыкIэщэу сшынахьыжъ къыпэгъокIыгъ, IаплI къырищэкIыгъ ыкIи къыриIуагъ: «А сикIэлэшху, уикIалэрэ уишъхьэгъусэрэ а зы илъэсым дунаим ехыжьыгъэх, къинышхо къыокIугъ. Сэ сипсауныгъэ къыхьыгъэп, сыкъэкIошъугъэп уадэжь, ау сишъхьэгъусэ къэкIуагъ, боу гукъэошхо тщыхъугъ, сыда пшIэщтыр, сыда узыфитыр? Зыбгъэчаныщт, лIыгъэ къызхэбгъэфэщт, къиным утекIощт». Сэ зыкъысфигъази, къыIуагъ: «А сипшъэшъэ дах, о щэIагъэрэ пытагъэрэ къыпхэфагъ, дахэу опсэу, олажьэ, насыпышIо, бэгъашIэ Тхьэм шъуешIых». Тэ тышIоIофэу, бзылъфыгъэ Iушым ишъхьэгъусэ щыгъупшагъэм фэдэу, къытпэгъокIыгъ, ау етIанэ къыIуагъ: «СилIыжъ насыпышIоу къычIэкIыгъ, ыкIуачIэ шъхьамысыжьэу лэжьагъэ, цIыфхэр ыгъэрэзагъэх, ежьхэри разэ къыфэхъухэу дунаим дахэу ехыжьыгъ». Аминэт къыIогъэ гущыIэхэр сшынахьыжъ Iэзэгъу уцым фэдэу къыщыхъугъ, гуIэсэныгъэ къыратыгъ, щэIэфэ бэрэ игуапэу, щымыгъупшэу игугъу ышIыгъ. Аминэт къызхэкIыгъэ ЩэшIэ лIакъом чылэм игугъу дахэкIэ, шIукIэ щашIэу щытыгъ, Iушыгъэ, рэхьатныгъэ хэлъэу узыгъэдэIон, узыгъэрэхьатын цIыфхэр ахэтыгъэх.\nГъыщ Айдэмыр Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, сэкъатныгъэ иIэу къэкIожьыгъ. Ылъакъо икъу фэдизэу къыдемыIэу ищыIэныгъэ къыхьыгъ, ау къин елъэгъуми къызхигъэщыгъэп. АщкIэ гуIэтыпIэу, пкъэу инэу кIэты-гъэр Аминэт. Зэшъхьэгъусэхэр къинри хъярыри зэдаIэтэу илъэс 56-рэ зэкIыгъугъэх, ялъфыгъэхэр апIугъэх, рагъэджагъэх. ЫпэкIэ къызэрэстхыгъэу, якIэлэ нахьыжъэу Аслъан бэгъашIэ хъугъэп. ЯкIалэхэу Руслъанрэ Рэмэзанрэ лъэгэпIэ инхэм анэсыгъэх, Пшызэ шъолъырым ыкIи Адыгэ хэкум ягугъу дахэкIэ ащашIэу мэпсэух. ЦIыфхэм яшIуагъэ арагъэкIы, ПчыхьэлIыкъое гурыт еджапIэу зыщеджагъэхэр ащыгъупшэрэп, IэпыIэгъу къыфэхъух. Япшъашъэу Щамсэт (щыIэжьэп, джэнэтыр Тхьэм къырет) врач Iэзэ дэдагъ, дахэу цIыфмэ афыщытыгъ, шIукIэ игугъу ашIы. Япшъэшъэ нахьыкIэу Марзет Тэхъутэмыкъое районым бэрэ щылэжьагъ, Iоф зыдишIагъэхэм алъытэу, агъашIоу щытыгъ. Унэгъо дахэ иIэу поселкэу Инэм щэпсэу.\nАйдэмыррэ Аминэтрэ, ежь якIалэхэм афэдэу, Айдэмыр ышэу заом хэкIодагъэм илъфыгъэхэу Аскэр, Розэ, Лидэ апIужьыгъэх, рагъэджагъэх, ахэм лъэпсэ пытэ щыIэныгъэм щашIыгъ. Гъыщ Айдэмыр къорэлъф, пхъорэлъф дахэхэр иIэх. Ахэм къэлэ зэфэшъхьафхэм Iоф ащашIэ. Дэгъоу еджагъэх, гъэсагъэх, Iэдэб ахэлъэу мэпсэух.\nГъыщ Айдэмыр чылэм осэшхо зиIэ IофшIагъэ къыфыщинагъ. Ар къуаджэм ихъишъэ къизыIотыкIырэ тхылъ гъэшIэгъонэу, «ПчыхьалIыкъуай» зыфиIоу, ефэндыгъэу Пэрэныкъо Даут игъусэу къыдагъэкIыгъэр ары. Ар ежьхэм ямылъкукIэ 1998-рэ илъэсым къыхаутыгъ, ащкIэ Гъыщ Айдэмыррэ Пэрэныкъо Даутрэ Iофышхо ашIагъ.\nА. Гъыщым ехьылIэгъэ «Добрый след» зыфиIорэ тхылъыр къызыдэкIым, Айдэмыр ишъхьэгъусэу Аминэт сшынахьыжърэ сэрырэ къытфаригъэхьыгъагъ гущыIэ фабэхэр тетхагъэу. Ар тэркIэ тын лъапI, лъэшэу тигопагъ, бэрэ сыхаплъэ, седжэжьы.\nГъыщ Айдэмыр лъэгъо дахэ къыгъэнагъ. «О пшъхьэ фэпшIэжьын, цIыфмэ шIу уалъэгъун» еIо адыгэ гущыIэжъым. Айдэмыр бэ зыфишIэжьын ылъэкIыгъэр, цIыфым анахь ищыкIэгъэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатым рылэжьагъ. Ригъэджагъэхэм гъэхъагъэу ашIыхэрэм ащыгушIукIэу, арыгушхоу игъашIэ къыхьыгъ. Ар иIахьылхэм, икIалэхэм ахэмытыжьми, ищыIэ-кIэ-псэкIэу ежьхэмкIэ щысэтехыпIэу щытыгъэр жъогъо нэфэу егъашIэм яIэщт.\nПредыдущая Тхылъыр — шIэныгъэм иIункIыбз\nСледущая ИIофшIэн ригъэжьагъ


Республика Адыгея - Гъэтхапэм и 25-р – культурэм иIофышIэ и Маф\nШъхьаIэр/Пресс-гупч/Къэбархэр/Гъэтхапэм и 25-р – культурэм иIофышIэ и Маф\nАдыгэ РеспубликэмкIэ культурэм иIофышIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nСыд фэдэрэ лъэхъани обществэм ихэхъоныгъэкIэ культурэм мэхьанэшхо иIэу щыт. Культурэм цIыфхэр зэрепхых, ныбжьыкIэхэр тэрэзэу пIугъэнхэм иамал къеты, дунэееплъыкIэ тэрэз яIэу ахэр къэтэджынхэмкIэ ишIогъэшхо къэкIо.\nЦIыфхэр творчествэм хэщэгъэнхэмкIэ, дэхагъэр зэхашIэу пIугъэнхэмкIэ, тэрэзэу гупшысэшъунхэмкIэ, лъэпкъ шэн-зэхэтыкIэхэр, ныдэлъфыбзэр къаухъумэнхэмкIэ культурэм иIофышIэхэм Iофышхо зэшIуахы. Джащ пае инэу ахэм тафэраз.\nКультурэ кIэныр къэухъумэгъэным, ащ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным шъуишъыпкъэу шъудэлажьэзэ, обществэм цIыфыгъэ шэпхъэ дахэхэр щыгъэпытэгъэнхэм шъуиIахьышхо хэшъошIыхьэ.\nМэфэкIым ехъулIэу Адыгеим икультурэ иIофышIэ пстэуми тызэрафэразэр къэтэIо ыкIи тафэлъаIо псауныгъэ пытэ яIэнэу, ублэпIэшIу пстэуми гъэхъагъэхэр ащашIынхэу!\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу, Урысые политикэ партиеу «Единэ Россием»\nи Адыгэ шъолъыр къутамэ и Секретарэу


Анахь чIыпIэ лъагэм къыщэкIы — Адыгэ макъ\nАнахь чIыпIэ лъагэм къыщэкIы\nРедактор 15.12.2021 15.12.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗигугъу къэтшIырэр тиадыгэ щай ары. Урысыер пштэмэ, ар анахь къушъхьэ лъэгэпIэ щайкIэ алъытэ. Хым метрэ 550 — 600 фэдизкIэ теIэтыкIыгъэх ар къызыщыкIырэ чIыпIэхэр.\nАдыгэ щаим ыубытырэ чIыгухэр Кавказ къушъхьэтхым итемыр-къохьэпIэ лъэныкъокIэ щыIэх, Мыекъопэ районым ит поселкэу Цветочнэм километрэ заулэкIэ пэчыжьэх. Гектари 6-м ехъу еубыты. Ащ ызыныкъо нахьыбэм щай къеты. Ар мы чIыпIэр ары ныIэп къызщыкIырэр, сыда пIомэ щаим ищыкIэгъэ пстэури чIыгум хэлъ. ЧIыпIэу зыдэщытыр, чIыгоу къызхагъакIэрэр, чIыопсыр экологическэу зэрэкъабзэхэр ары адыгэ щаир адрэхэм афэмыдэ къэзышIырэр.\nУрысые научнэ-ушэтыпIэ институтэу къэгъагъэхэм якъэгъэкIын ыкIи субтропическэ культурэхэм апылъыр ары адыгэ щаим икъэгъэкIын дэлажьэрэр. НахьыпэкIэ ар щаим ыкIи субтропическэ культурэхэм апылъ Всесоюзнэ институтым иопорнэ пунктэу щытыгъ.\nТарихъым къызэрэхэнагъэмкIэ, апэрэ щай куашэхэр 1938 — 1940-рэ илъэсхэм агъэтIысхьэгъагъэх. Ащыгъум «грузинскэкIэ» заджэхэрэ щай лъэпкъ къыхахыгъагъэр, соткитIу рагъэубытыгъагъ. Зэо илъэсхэми щаир амыгъэкIодэу къызэтырагъэнэгъагъ. 2010-рэ илъэсым институтым щай лъэпкъ 15-мэ шIуагъэу ахэлъыр къахихи зэхигъахьи, адыгэ щай лъэпкъыр ахишIыкIыгъ.\nАдыгэ Республикэм ыцIэ шIукIэ чыжьэу зыгъэIугъэ гъомылапхъэхэм адыгэ щаири ащыщ. Республикэм къыщыхахыгъэу, нэмыкI чIыпIэ къыщыдагъэкIын фимытхэу ашIыгъэ адыгэ къуаем мыри 2019-рэ илъэсым къыгоуцуагъ. Урысые научнэ-ушэтыпIэ институтэу къэгъагъэхэм якъэгъэкIын ыкIи субтропическэ культурэхэм апылъым и Къутамэу АР-м щыIэм ащ фэдэ фитыныгъэ къыратыгъ. Джы тиреспубликэ къыщымыкIыгъэ щаим хашIыкIэу «адыгэ щай» зытыратхэрэр нэпцIыкIэ алъытэщт. Щэе шIуцIэм имызакъоу, уцышъори ащ хэхьэ.\nИнститутым испециалистхэм фитыныгъэу къаратыгъэр къэухъумэгъэным, ежь щаим шIогъабэу хэлъыр мыкIодыным, ары пакIошъ, нахьыбэ хъуным, Урысыем имызакъоу, IэкIыб къэралхэми ащагъэфедэным къыфэкIонхэм пае амал пстэури агъэфедэ. Щай куашэхэм Iофышхоу адашIагъэм ишIуагъэкIэ, къушъхьэм илъэгапIэу анахь чъыIэ хъурэм къыщыкIынэу, температурэр градус 30-м нэсэу ехыгъэми, иягъэ емыкIынэу хъугъэ.\nАдыгэ щаим чъыIэр зэрищыIэрэм имызакъоу, къэгъагъэхэр къызэрэпыкIэрэмкIи адрэхэм афэмыдэ ешIы. Чъэпыогъу-шэкIогъу мазэхэр ары къызыгъагъэрэр. Ар умыгъэшIэгъон плъэкIыщтэп. КъэкIыхэрэм, зэкI пIоми хъунэу, пкIашъэхэр апэтэкъужьых, щаир къэгъагъэхэм къахэщыжьырэп.\nЕтIани мыр IэкIэ къаугъои, нэмыкI шIыкIэ агъэфедэрэп. Куашэм ышъхьагъ дэдэ къыщыдэчъыгъэ тхьапэхэр ары щай ашIынэу агъэфедэрэр. Ахэр нахь макIэ къэс щаим ыуасэ нахьыбэ мэхъу. Ащ иугъоин жъоныгъокIэ мазэм рагъажьэшъ, чъэпыогъум нэс пэлъых. Тхьапэу къыпачыхэрэр джыри шъон ахэпшIыкIынэу зэрэщымытхэр хэткIи нафэ. Ахэр къэмланым дэлъэу тэ къытIукIэхэрэм анэгъэсыгъэныри IэшIэхэп, ау IофшIэнхэр зэкIэ IэкIэ зэшIуахых.\nПоселкэу Цветочнэм дэт цехым тхьапэу къыпачыгъэхэр къыращалIэх. Ащ псыр къыщыкIафы, етIанэ агъэгъу, агъэчэрэгъушъ, зэхадзыжьы. Илъэсым, гурытымкIэ лъытагъэу, щай килограмм 600-м ехъу къыдагъэкIы. Ар Урысыем ищэпIэ зэхэтышхохэм ямэкIайхэм зэратетым имызакъоу, IэкIыб къэралхэми, гущыIэм пае, Тыркуем, Израиль, Иорданием ащаIуагъэкIы.\nАдыгэ щаим илъэс къэс Москва щызэхащэрэ къэгъэлъэгъонэу «Золотая осень» зыфиIорэм дышъэ медаль къыщехьы, щаимрэ кофемрэ я Дунэе фестивалэу къалэу Санкт-Петербург щыкIуагъэм, нэмыкI зэнэкъокъубэхэм, къэгъэлъэгъонхэм текIоныгъэр къащыдихыгъ. А зэпстэумэ къаушыхьаты идэгъугъэкIэ адрэ щайхэм зэратекIырэр.\nАдыгэ щаир дэгъу дэдэу IукIырэ гъомылапхъэхэм зэращыщыр уахътэм къыгъэлъэгъуагъ. Ащ фэшI институтым къыгъэкIырэ гектар пчъагъэм джыри хигъэхъон гухэлъ иI.\nПредыдущая «Уахътэу тызыхэтым сегупшысэ»\nСледущая Щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъ


ЛIыхъужъхэр ащыгъупшэхэрэп — Адыгэ макъ\nСоюзнэ общественнэ-патриотическэ проектэу «Наша Великая Победа» зыфиIорэм хахьэу гъэтхапэм и 17-м къэлэ-лIыхъужъэу Севастополь автопробегыр къыщырагъэжьагъ, гъэтхапэм и 23-м ар Адыгеим къэсыгъ. Патриотическэ пIуныгъэм ехьылIэгъэ нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр автомашинэхэм абгъухэм яIулIыгъэхэу, быракъхэр аIыгъхэу Краснодар къикIыхи, ЕгъэшIэрэ машIоу Мыекъуапэ дэтым Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэр къекIолIагъэх.\nА чIыпIэм ахэм къащыпэгъокIыгъэх республикэм иветеранхэм я Совет, общественнэ-политическэ организациехэм ялIыкIохэр, движениеу «Юнармием» хэтхэр.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэ игуадзэу Константин Щербаковым зэхахьэр къызэIуихыгъ.\nНэужым автопробегым хэлажьэхэрэм шIуфэс гущыIэкIэ закъыфигъэзагъ тарихъ шIэныгъэхэмкIэ докторэу Ацумыжъ Казбек.\n— Мыщ 1942-рэ илъэсым игъэмафэ ермэлхьэблэ-мыекъопэ лъэныкъом заор щыкIуагъ. Мэзихым ехъурэ Адыгэ автоном хэку цIыкIур оккупацием щыIагъ. Ау тицIыфхэм зыкъатыгъэп, мы чIыпIэм къыщычIащырэ чIыдэгъэ грамми пыйхэм аIэкIэхьагъэп. Тисоветскэ цIыфхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэм тырэгушхо. Ау непэ бэмэ тарихъыр кIатхыкIыжьын гухэлъ яI. ТекIоныгъэшхом къэбар шъыпкъэу пылъыр сыдигъуи тиIэубытыпIэу щытын фае, — къыIуагъ Ацумыжъ Казбек.\nАвтопробегым хэлажьэхэрэм ацIэкIэ зэхахьэм къыщыгущыIагъ КПРФ-м и Гупчэ комитет исекретарэу Казбек Тайсаевыр.\n— Титарихъ кIэзытхыкIыжьын мурад зиIэхэм ар къадэдгъэхъущтэп. ТекIоныгъэр къыдахыным фэшI тисоветскэ дзэкIолIхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр зэкIэми дэгъоу тэшIэ. Ар зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. ЕгъэшIэрэ щытхъур ахэм адэжь! — къыIуагъ К. Тайсаевым.\nIофтхьабзэм хахьэу автопробегым хэлажьэхэрэм ТекIоныгъэм ибыракъышхо аубгъугъ. Iофтхьабзэм хахьэу митинг ужым «Сад победы – Сад жизни» зыфиIорэ Iофыгъор рагъэкIокIыгъ. Хэгъэгу зэошхом хэкIодагъэхэм яшIэжь фэгъэхьыгъэу ЗыкIыныгъэм ыкIи Зэзэгъыныгъэм ягупчэу Мыекъуапэ щыIэм кIай лъэпкъ чъыг цIыкIухэр щагъэтIысхьагъэх.\nСоюзнэ общественнэ-политическэ проектэу «Наша Великая Победа» зыфиIорэр Хэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызыщыдахыгъэр мыгъэ илъэс 75-рэ зэрэхъурэм ипэгъокIэу зэхащагъ. Автопробегыр Урысыем икъэли 123-мэ ащыкIощт. ЗэкIэмкIи километрэ мин 25-рэ хъурэ гъогууанэр къакIущт.\nЖъоныгъуакIэм и 9-м, ТекIоныгъэм и Мафэ зыщыхагъэунэфыкIыщтым Москва и Краснэ площадь щыкIощт «МыкIодыжьыщт полкым» эстафетэм хэлажьэхэрэм ТекIоныгъэм ибыракъышхо рахьылIэжьыщт ыкIи ащ зыщырагъэушъомбгъущт.\nПредыдущая Тэхъутэмыкъое районым ихэхъоныгъэ тегъэпсыхьагъэу\nСледущая Ымакъэ дунаим щызэхахы


Исэнэхьат къыфэхъугъ — Адыгэ макъ\nМэкъуогъум и 19-м медицинэм иIофышIэхэм я Мафэ хагъэунэфыкIыгъ. Исэнэхьат фэшъыпкъэу, мыщ ищыIэныгъэ гъогу езыпхыгъэу исыр республикэм макIэп. Ахэм ащыщэу ХьацIэцIэ Эммэ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу клиникэ сымэджэщым иотделение ипащэу илъэс пчъагъэ хъугъэ Iоф зишIэрэр, сабый цIыкIухэм япсауныгъэ зэтырегъэуцожьы.\nБэмышIэу Урысыем и Президентэу Владимир Путиным и УказкIэ илъэсыбэ хъугъэу Iоф зэришIэрэм, исэнэхьаткIэ гъэхъагъэхэр зэриIэхэм апае щытхъуцIэу «Урысые Федерацием изаслуженнэ врач» зыфиIорэр ХьацIэцIэ Эммэ къыфагъэшъошагъ.\nАр къуаджэу Къунчыкъохьаблэ щыпсэурэ унэгъо Iужъу къихъухьагъ. Зэш-зэшыпхъуиблым ящэнэрэу къэхъугъэу щытыгъэти, нахьыкIэхэм атеубгъуагъэу, сабый цIыкIухэр къетэкъокIыгъэхэу къыхьыгъ. Хьаблэу къызыщыхъугъэми сабыибэ тесыгъ, зы унагъом фэдэу зэхэтыгъэх. ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу гулъытэ ин иIэу, сабыйхэм адеIэ шIоигъоу щытыгъ, ау исэнэхьат къыхихынымкIэ IэубытыпIэу фэхъугъэр нэмыкIэу елъытэ бзылъфыгъэм.\n— Сянэ ыгу узэу, иIофхэр дэеу бэрэ хъущтыгъэ. Къуаджэм дэс фельдшерэу ХъокIо Цурэ тиапэрэ IэпыIэгъугъ, чэщи мафи имыIэу цIыфхэм адэжь кIощтыгъ, яIазэщтыгъ. Бзылъфыгъэр къакIоу сянэ укол къышIымэ къызэрэзэтеуцожьыщтыр сшIэщтыгъэ. Шприцыр къыштэу, уцыр ригъахъоу, ащ жьэу хэтыр хигъэкIы зыхъукIэ сеплъыщтыгъ, сшIогъэшIэгъоныгъ. Сыныбжь хэкIуатэ къэс медицинэм нахь фэщагъэ сыхъущтыгъ, цIыфым IэпыIэгъу уфэхъуным, ипсауныгъэ къызэтебгъэнэжьыным нахь дэгъу щымыIэу слъытэщтыгъэ. Гурыт еджапIэр къызысэухым Мыекъуапэ дэт медицинэ училищым сычIэхьагъ, ащ ыуж медсестрау Iоф сшIэнэу езгъэжьагъ. Апэ Шытхьалэ сагъакIуи IофшIэныр ащ щысыублагъ, нэужым Мыекъуапэ щылъыпысыдзэжьыгъ, — къеIуатэ тигущыIэгъу.\nПшъэшъэжъые ныбжьыкIэр медицинэ институтым щеджэным кIэхъопсыщтыгъ. Апшъэрэ еджапIэм чIэхьажьыныр ыгукIэ зыдиIыгъыгъ, ау щынэщтыгъэ, фэмыукIочIынэу къышIошIыщтыгъэ. Сабый цIыкIуи къыпыфагъэу щытыгъэти зыфэIэтыщтыгъэп. Сыдэу щытми, гу тыришIыхьагъ, ушэтынхэр ыкIуи чIэхьажьыгъ. Зэреджэгъэ илъэсхэр зы мафэм фэдэу кIуагъэх. ЗэригъашIэрэр шIогъэшIэгъонэу, фэчэфэу еджапIэм кIощтыгъэ.\n— Зызыфэбгъэзэщт лъэныкъор къыхэпхыныр къины, сыда пIомэ =апэрэу зэкIэ зэхэохы, олъэгъу. Сабыйхэр шIу зэрэслъэгъурэр къыстекIуагъ, кIэлэцIыкIухэм сяIэзэныр къыхэсхыгъ. Апшъэрэ еджапIэм ыуж Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу клиникэ сымэджэщым сыкъыIухьагъ. Зыныбжь илъэси 3-м къыщегъэжьагъэхэм зыщяIазэхэрэ отделением илъэсийрэ Iоф щысшIагъ. Анахь цIыкIухэр зычIэлъым сыкъэкIожьынымкIэ зиIахьышIу хэлъыр мы отделением ипэщагъэу Антонина Зайцевар ары. Ар бзылъфыгъэ Iушэу, зышъэ итэу щыт. Уахътэр къэси пенсием кIон зэхъум ычIыпIэ сыкъыригъэнэнэу къысиIуагъ. Анахь цIыкIухэм сахэтыным сытещыныхьэщтыгъэ, ар нахь къин, сыда пIомэ джыри зиакъыл мыуцугъэм, мыгущыIэрэм, узырэр къэзымыIошъурэ сабый цIыкIум епшIылIэщтыр къыхэгъэщыгъэныр IэшIэхэп. Сыдэу щытми, гу тесшIыхьи сыкъэкIуагъ ыкIи илъэс 32-рэ хъугъэ мы отделением ипащэу Iоф зысшIэрэр. Антонина Зайцевар сиупчIэжьэгъоу, непэ къызнэсыгъэм тызэщымыгъупшэу тызэдэгущыIэ, — еIо Эммэ Рэмэзан ыпхъум.\nХьацIэцIэ Эммэ исэнэхьаткIэ педиатр, ау ащ дакIоу нервэ узхэмкIэ врач ыкIи къэхъугъакIэхэм, сабый цIыкIу дэдэхэм яIэзэным фэгъэзагъ.\n— Отделением чIэлъ кIэлэцIыкIухэм анахьыбэм неврологием ылъэныкъокIэ уяIэзэн фае. КIэлэцIыкIу къызыфэхъугъэ бзылъфыгъэхэм япсауныгъэ изытет илъэс къэс нахь дэи мэхъу, ащ къыхэкIыкIэ ялъфыгъэхэми дагъо горэ яI, уяIэзэн фае мэхъу. Сабыир илъэс мыхъузэ ипсауныгъэ зэтебгъэуцожьын фае. Анахьэу апэрэ мазэм улъыплъэн фае, ащ дакIоу ищыкIэгъэ Iэзэгъур къыхэпхыныр пшъэрылъ шъхьаIэу щыт. Дагъо зиIэ сабый цIыкIухэр мэзитIу хъу къэс къытэуалIэх ыкIи нахьыбэмкIэ илъэсым ехъулIэу япсауныгъэ зэтеуцожьы, — къытфеIуатэ врачым.\nКъэхъугъакIэхэм ыкIи пIалъэм къыпэу къэхъугъэ сабыйхэм зыщяIэзэхэрэ отделениер къабзэу, дисциплинэ пхъашэ чIэлъэу щыт. Коллективым зэгурыIоныгъэ хэлъэу Iоф ешIэ.\n— Коллективым зыпкъ итэу сакъыхэхьагъ. Ясэнэхьат шIу алъэгъоу, зым ышIэрэр адрэм Iэпихызэ, зэдеIэжьхэзэ Iоф зэдашIэ. НыбжьыкIэхэри бэу къыIохьэх, джырэ уахътэм медицинэ институтым чIэс студентхэм медсестрау Iоф ашIэ, еджэныр къаухымэ къыIунэжьынэу фаехэри мымакIэу ахэтых. Нахьыжъхэр ящысэтехыпIэхэу, алъэгъурэр ашIогъэшIэгъонэу сабый цIыкIухэм ахэтых, — еIо отделением ипащэ.\nЗищытхъу чыжьэу Iугъэ врачыр унэм къэкIожьми иIофшIэн ыгу икIырэп. Инысэу МатIыжъ Жаннэ АР-м иперинатальнэ гупчэ ипащ. Пчыхьэрэ зэфэхьысыжьхэр ашIых. Икъорэлъф цIыкIухэу Рэмэзанрэ Зауррэ ыгу къыдащае, ахэр игугъапIэх.\nХьацIэцIэ Эммэ илъэс 45-рэ хъугъэ медицинэм ищыIэныгъэ гъогу зырипхыгъэр. Исэнэхьат фэшъыпкъэу, ыгу етыгъэу Iоф зэришIэрэр Адыгеим имыза-\nкъоу гъунэгъу шъолъырхэми щызэлъашIагъ. Сабыим дагъоу иIэр къыхэзыгъэщынэу, ар зэтезыгъэуцожьынэу хэта шъушIэрэр пIоу узыкIэупчIэкIэ мы бзылъфыгъэм ыцIэ къыраIо, ищытхъуи чыжьэу Iугъэ. Зисабый зэIазагъэхэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъугъ:\nIэшъынэ Сусан, сабыитIум ян:\n— СикIэлэ нахьыкIэ къызыхъун фэе пIалъэм нэмысэу нахьыжьэу къэхъуи, ипсауныгъэ изытеткIэ къиныгъохэм тапхырыкIыгъ. Врачыбэмэ тяолIагъ, ау илэжьэ шъыпкъэр къыхамыгъэщышъоу, Iэзэным ишIуагъэ къытэмыкIэу тыкъекIокIыгъ. ХьацIэцIэ Эммэ икъэбар зызэхэтэхым ащ зыфэдгъэзагъ. Ащ къытфигъэнэфэгъэ Iэзэгъум сабыим лъэшэу ишIуагъэ къекIыгъ. Илъэсым ехъурэ теIэзагъ, нэужым илъэсрэ ныкъорэ ыныбжьэу кIуагъэ. Ныбэм илъызэ инервнэ системэр зэщыкъогъагъэу къычIэкIыгъ. МыщкIэ Эммэ Рэмазан ыпхъум IэпэIэсэныгъэшхо зэрэхэлъыр къыушыхьатыгъ. Ащ фэдэ врач IэпэIасэхэр, зисэнэхьат хэшIыкI фызиIэхэр зэрэтиIэхэм тырэгушхо, къыфагъэшъошэгъэ щытхъуцIэр къылэжьыгъэ шъыпкъ.\nШъхьэлэхъо Свет, сабыищым ян:\n— ЗэтIозэ цIыкIухэр пIалъэм къыпэу къэхъугъэх. Ахэм къащэчырэр мэкIагъэ. Врач IэпэIасэхэм яшIуагъэкIэ пшъэшъэжъыехэр зыпкъ иуцожьыгъэх. Перинатальнэ гупчэм тIэкIурэ тычIагъэлъи, нэужым ХьацIэцIэ Эммэ зипэщэ отделением тыкъащэжьыгъагъ. Сабыйхэм ящыкIэгъэ витаминхэр, Iэзэгъур арагъэгъотыгъэх. Отделениер къабзэ, унэм уисым фэдэу къыпшIошIы. Пчэдыжь къэс къычIахьэзэ сабыйхэм япсауныгъэ изытет врачхэм зэрагъэшIагъ, мафэ къэс ащэчыгъэх, килограмми 2,5-м тызыблэкIым тыкъычIагъэкIыжьыгъ. Нэужми Эммэ Рэмэзан ыпхъум теолIэнэу хъугъэ. Сабыим дагъоу иIэр ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу егъэунэфы ыкIи еIазэ. Тыфэраз, шIэныгъэ куухэр иIэхэу сабый цIыкIухэм япсауныгъэ зэтыригъэуцожьын елъэкIы. Ар зымыуасэ щыIэп.\nПредыдущая Мэкъуогъум иунэшъуакIэхэр\nСледущая ЦIыфыгъэр иIэубытыпI


Севастополь ыуж Ивановэ — Адыгэ макъ\nСевастополь ыуж Ивановэ\nРедактор 29.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nКъыблэм идзэ округ (АОВО) дзюдомкIэ икомандэ Севастополь щыIэу зэнэкъокъухэм зафегъэхьазыры.\nАдыгэ Республикэмрэ Краснодар краимрэ дзюдомкIэ ябэнакIохэу дзэ къулыкъур зыхьыхэрэр зэгъусэхэу егъэджэн-зыгъэсэн зэIукIэгъухэм ахэлажьэх.\nЛIышэ Хьарунэрэ Огъурлэ Рэмэзанрэ Шъхьащэфыжь испорт зыгъэсапIэ яIэпэIэсэныгъэ щыхагъахъозэ, хэгъэгу, дунэе зэIукIэгъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщахьыгъэх. КIалэхэр самбэмкIи дзюдомкIи мэбанэх.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Псэунэ Мурат япащэу Хь. ЛIышэмрэ Р. Огъурлэмрэ бэнакIэхэм зафагъасэ. Адыгеим щыкIорэ зэнэкъокъухэм самбэмкIи дзюдомкIи медальхэр къащахьыхэу пчъагъэрэ тлъэгъугъэх.\nАцумыжъхэу Азэмати Казбеки Адыгеим иныбджэгъушIух, ТIуапсэ щапIугъэх. ДзюдомкIэ банэхэзэ, яIэпэIэсэныгъэ хагъахъо ашIоигъоу Адыгеим щыкIорэ егъэджэн зэхахьэхэм ахэлэжьэнхэр шэнышIу афэхъугъ.\n— Хьакурынэ Хьазрэт, Тулпэрэ Айдэмыр, Щыгъущэ Амир, Къуижъ Бислъан Севастополь щыIэх, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу, Адыгеим изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлымэ. — Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм ахэр икIыгъэх. Гъунэгъу краимрэ Адыгеимрэ яныбжьыкIэхэм язэпхыныгъэхэр спортым щагъэпытэх.\n2020-рэ илъэсыр шIэжьымрэ щытхъумрэ я Илъэс. Севастополь лIыхъужъныгъэм ыкIи щытхъум япхыгъэ чIыпIабэ иI. Къэлэ-ЛIыхъужъым тарихъ гъогоу къыкIугъэм дзэкIолI-спортсменхэм зыщагъэгъуазэ.\n— Зыгъэпсэфыгъо уахътэу тиIэр макIэми, Хэгъэгу зэошхом лIыхъужъныгъэ щызезыхьэгъэ дзэкIолIхэм афэгъэхьыгъэ саугъэтхэр, заор зыщыкIогъэ чIыпIэхэр зэтэгъэлъэгъух, тарихъым инэкIубгъохэм такIэупчIэ, — къытиIуагъ Тулпэрэ Айдэмыр. —Тятэжъхэу Севастополь къэзыухъумагъэхэм шъхьащэ афэтшIыгъ.\nРеспубликэм щыщ дзэкIолIхэм аIукIагъэх\nАдыгеим щыщ кIалэхэу Севастополь дзэ къулыкъур щызыхьыхэрэм тиспортсменхэр онлайн шIыкIэм тетэу гущыIэгъу афэхъух, якъэбархэр къызэфаIуатэхи, зэIукIагъэх.\n— Дзэ-Хы Флотым и Мафэ Севастополь щагъэмэфэкIызэ, Адыгеим щыщ дзэкIолIхэм гущыIэгъу тафэхъугъ, — къеIуатэ Тулпэрэ Айдэмыр. — Къулыкъур дэгъоу зэрахьырэм, спортым зэрэфэщагъэхэм тагъэгушIуагъ. ГущыIэ фабэхэр ятIуагъэх. ДзэкIолI шъуашэр зыщыгъ Цуужъ Азэмат игъусэ къулыкъушIэхэм къащытхъугъ.\n— Адыгеим испортсменхэм тагъэгушIуагъ. Хэгъэгум дзюдомкIэ изэнэкъокъу щыбанэхэ зыхъукIэ тафэгумэкIыщт, талъыплъэщт, — къеIуатэ Цуужъ Азэмат. — Медальхэр къахьынэу, тилъэпкъ ищытхъу спортышхом щаIэтынэу афэтэIо.\nДзэкIолIхэмрэ спортсменхэмрэ гуфэбэныгъэу зэфашIыгъэр щыIэныгъэм зэрэщылъагъэкIотэщтым тицыхьэ телъ.\nУрысыем и УIэшыгъэ КIуачIэхэм дзюдомкIэ язэнэкъокъу шышъхьэIум и 10 – 15-м къалэу Ивановэ щыкIощт. ТибэнэкIо нарт шъаохэм яшъыпкъэу зэIукIэгъухэм зафагъэхьазыры.\n— Мы илъэсым тибэнакIохэр зэнэкъокъу инхэм ахэлэжьэнхэу хъугъэп, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ Бастэ Сэлымэ. — Севастополь щызэхащэгъэ егъэджэн зэIукIэгъухэм яшIуагъэкIэ Адыгеим идзэкIолI спортсменхэм хэгъэгум изэнэкъокъу зыфагъэхьазырын алъэкIыгъ.\nШышъхьэIум и 4-м егъэджэн зэIукIэгъухэр Севастополь щаухыщтых.\nПредыдущая ЯIэнатIэхэм аIукIыжьыгъэх\nСледущая Илъэс 80 къэбгъэшIэныр насыпыгъ


Гъэхъагъэхэм ахэхъо | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 14.11.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ культурэм и Гупчэу ПсышIопэ районым щыIэм ихудожественнэ коллективхэм ятекIоныгъэхэм зэпымыоу ахагъахъо.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу Хэшх Руслъан ыгъэсэгъэ къэшъуакIохэм Шъачэ имызакъоу, шъолъыр зэфэшъхьафхэми яIэпэIэсэныгъэ къащагъэлъагъо. ТекIоныгъэхэмкIэ икIыгъэ бжыхьэр баигъэ.\nАдыгэ культурэм ия 7-рэ шъолъыр фестиваль-зэнэкъокъоу «Дышъэ танджым» Шапсыгъэ къикIыгъэ къэшъокIо ансамблэу «Адыгэхэр» зыфиIорэр чанэу хэлэжьагъ. Ар Адыгеим и Тэхъутэмыкъое район щыкIуагъ. КъэшъуакIохэр апэрэ шъуашэ зиIэ дипломымрэ ахъщэ шIухьафтынрэкIэ хагъэунэфыкIыгъэх.\nАдыгэ лъэпкъым ишъуашэ фэгъэхьыгъэ Дунэе фестивалым «Адыгэхэр» хэлэжьагъэх, якъэгъэлъэгъонхэр цIыфхэм агу рихьыгъэх.\nТэрчэкъо Бибэ зипэщэ народнэ ансамблэу «Шапсыгъ» зыцIэр лъэпкъ культурэхэмрэ фольклорымрэ афэгъэхьыгъэ я IV-рэ Дунэе зэнэкъокъу-фестивалым рагъэблэгъэгъагъэх. Ар культурнэ-гъэсэныгъэ проектэу «Радуга планеты» зыфиIорэм иIахьэу Москва щырекIокIыгъ. НыбжьыкIэхэм якъэшъуакIэ жюрим хэтхэм лъэшэу агу рихьыгъ, къэшъуакIохэм текIоныгъи 3 къахьыгъ. Лъэпкъ къашъомкIэ – апшъэрэ чIыпIэр, «Пшъэшъэ къашъомкIэ» апэрэ шъуашэ зиIэ дипломыр, ахэм афэшъхьафэу сомэ мин 25-рэ къафагъэшъошагъэх. Зэнэкъокъум Урысыем ишъолъыр 29-рэ ыкIи IэкIыб хэгъэгухэм къарыкIыгъэхэр хэлэжьагъэх.\nЛъэпкъ культурэм и Гупчэу ПсышIуапэ дэтым игъэхъагъэхэм къахэзыгъэхъуагъэхэм ащыщ адыгэ орэдымрэ къашъомрэкIэ народнэ ансамблэу «Одышъ» зыфиIорэри. Ар зэхэзыщагъэр ыкIи пэщэныгъэ дызезыхьэрэр Гъошъо Сафыет. Тызхэт мазэм икъихьагъум Шъачэ щыкIогъэ фестиваль-зэнэкъокъуми коллективым лъэныкъохэу «Пшъэшъэ къашъомрэ» «Убых къашъомрэкIэ» шIухьафтынитIу къыщыдахыгъ.\n«Аферым» ятэIо! ГъэхъэгъакIэхэр ашIынхэу афэтэIо.