КБР-м илIышъхьэу Къанэкъом къоджэдэсхэр елъэIух чIыгу Iофым къыпыкIыщт машIом дэмыджэгунэу »\nКБР-м илIышъхьэу Къанэкъом къоджэдэсхэр елъэIух чIыгу Iофым къыпыкIыщт машIом дэмыджэгунэу\nКъанэкъо Арсен факIоу\nКБР-м и Тэрч районым щыщхэм ацIэкIэ\nЛъытэныгъэ зыфэтшIэу Арсен!\nТэ Къэбэртэе-Бэлкъар республикэм и Тэрч район тыщэпсэу. Тиреспубликэ щыхъурэ Iофхэм лъэшэу тагъэгумэкIы. Мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ тиIэшъхьэтетхэм яеплъыкIэ зэбламыхъумэ, тызэмыжэгъэ Iаджи мы гумэкIыгъом къыздихьын ылъэкIыщт. Тиреспубликэ щыпсэухэрэм янахьыбэмэ ящыIэкIэ-псэукIэ нахь къеIыхы, ау къызэрэпIорэмкIэ, тиреспубликэ мафэ къэс хэхъоныгъэхэр ышIыхэу ары. Мэкъу-мэщым зыкъыIэтыжьэу уигущыIэхэм къащыоIо. Ащ къыхэкIэу упчIэ къэуцу: адэ а къызэрэпIорэм фэдэу зэкIэри дэгъумэ, сыда тэ ар тымылъэгъура?\nМэкъу-мэщ хъызмэтым зиушъомбгъоу оIо шъхьаем, сыдэущтэу мэкъу-мэщым зиушъомбгъущта къоджэдэсхэм ащ фэдэ амал ямыIэмэ.\nЧIыгур зиер цIыфэу ащ щыпсэухэрэр ары, ащ иIоф зезыфэнэу щытыри ахэр ары. Ащ ыпкъ къикIэу чIыгоу мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ агъэфедэнэу щытым рашIэщтымкIэ апэрэу зэупчIыжьынхэ фаехэр къоджэдэсхэу а чIыгур зиер ары. Сыда пIомэ, къоджэдэсым анахь Iофыгъо шъхьаIэу, федэхэкIыпIэу иIэмэ ащыщ чIыгур. Ащ чIыгулэжьыныр къыпыкIырэ Iофхэр ежь-ежьырэу зэшIуебгъэхын фае.\nУФ-м ыкIи КъБР-м яхэбзэгъэуцугъэ актхэу «Колхозхэм ыкIи совхозхэм зэхъокIыныгъэу афэхъунэу щытхэр» зыфиIорэхэр гъэцэкIагъэ республикэм щыхъугъэхэп. КъБР-м и Правительствэ мэлылъфэгъум и 5-м I993-рэ илъэсым я № 59-рэ унашъоу къыдигъэкIыгъэм кIэлъыплъын фэегъэ комиссиеу республикэм щызэхащэгъагъэм чIыгулэжь пстэуми яшIоигъоныгъэ къыдилъытагъэп. Колхозхэм ыкIи совхозхэм ямылъкоу къатефэжьын фэягъэр зэхатыгъухьажьыгъ. ЧIыгу Iахьхэу къоджэдэсхэм къатефэжьынхэ фэягъэхэр район ыкIи чIыпIэ гъэIорышIапIэхэм япащэхэм къафэнэжьыгъ.\nЯ 20-рэ лIэшIэгъум, тэ къоджэдэсхэм, тIогъогогъоу тахъункIагъ. ИкIыгъэ лIэшIэгъум икъихьагъум коллективизацием илъэхъан унагъохэм ямылъку аIахызэ, колхозхэм заратым апэрэу, нэужым ятIонэрэу лIэшIэгъум икIэухым, республикэм ыкIи районхэм япащэхэм къоджэдэсхэм илъэсишъэм къыкIоцI япкIэнтIэпсыкIэ къалэжьыгъэр зэкIэ ашIузэхалъашъозэ тыгъукIэ къызфагъэнагъ.\nКъэбэртэе-Бэлкъарым исхэм анахьыбэ къуаджэхэм ащэпсэух. Мэкъу-мэщ хъызмэтыр ары анахь гугъапIэу республикэм иэкономикэ изыкъегъэIэтын иIэр. Республикэр зэрыкIорэ гъогур тыгу рихьрэп. Агропромышленнэ купышхохэм нахь цIыкIухэр атхьалэ, ахэм къахэкIэу республикэм щыпсэухэрэм анахьыбэ IофшIэн ямыIэу къанэ. Мэкъумэщ хъызмэтым ылъэныкъокIэ Къэбэртэе-Бэлкъарым бизнес гурытымрэ бизнес цIыкIумрэ нахь унаIэ зытебгъэтын фаеу тэ теплъы. Агрохолдинг инхэм язэхэщэн тиреспубликэ къырегъэIыхы.\nМы лъэхъаным гъэстыныпхъэхэр ыкIи арендэ уасэхэм апэIухьэрэ ахъщэр къызыдэплъытэкIэ, къэралыгъор къадемыIэмэ, къоджэдэсхэм ашъхьэ хахыжьын зэрамылъэкIыщтыр шъэфэп. ТызэрэщыгъуазэмкIэ, Федарельнэ бюджетым щыщэу Темыр Кавказ мылъкушхо къыфатIупщы дотациехэм, субсидиехэм ыкIи кредитхэм апэIуагъэхьэнэу. Ау ахэр тэ къытэнэсхэрэп, олигархыхэм ыкIи промышленнэ комплексышхохэр зыIыгъхэм аIэкIахьэх нахьыкIэ.\nТызхэт лъэхъаным къызэригъэлъагъорэмкIэ, олигарххэу ахъщэ зиIэхэм зэкIэ яттыжьыни, тэ къоджэдэсхэм зыдгъэлIэжьынэу ары къытфэнэжьыгъэр.\nА зэптэуми цIыф зэпэуцужьыныр, экстремизмэр къахэкIы . Ахэм тяуцолIэн тлъэкIыщтэп, ащ фэдэу Iофыр кIощтмэ, бэрэ тфэщыIэжьыщтэп, тифитныгъэхэр сыд фэдэ шIыкIэми къызэрэдэтхыщтым ыуж тихьащт.\nТипащэхэм къазэрашIошIэу цIыфхэр делэхэп. АфэщыIэжьрэп, джы нэс зыкъэтымыIэтыгъэмэ тызэтезыIажэрэр тинахьыжъхэм тызэрагъэсагъэм тетэу лъэпкъ шэн гъэтIылъыгъэ зэрэтиIэр ары. Неущрэ мафэм нахьышIум ылъэныкъокIэ тигугъапIэхэр къычIэтынэзэ тэкIо, ащ тхьамыкIэгъо Iаджи къыздихьын ылъэкIыщт.\nУФ-м и Премьер-министрэу Владимир Путиным къызэриIуагъэмкIэ, Темыр-Кавказ щыпсэухэрэм ящыIэкIэ-псэукIэ изыкъегъэIэтын пэIуагъэхьанэу Федеральнэ бюджетым щыщэу сомэ миллиард 800 къатIупщыгъ, ау ащ пае тэ къытхэхъуагъэп. Мыщ дэжьым Путиным а ахъщэхэр зэбгыратыгъукIыжьыгъэу зэриIуагъэри шъыпкъэ.\nЛъэшэу тыкъыолъэIу къоджэдэсхэмкIэ къэралыгъо IэпыIэгъу къытэптынэу. IофшIэпIэшхохэр адэгъэшIыгъэх къэлэшхохэм, ау мэкъумэщ хъызмэтыр къоджэдэсхэм къафэнэжьын фае. Джары кIуапIэу иIэр республикэр зыпкъ игъэуцожьыгъэным, экономикэм ыкIи цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэм языкъегъэIэтыным.\nТэ зэрэтлъытэрэмкIэ, къоджэдэсхэр ары мэкъумэщым хэзгъэхъон фаер, мы Iофым пае унэе инвесторхэр тикъуаджэхэм ащытищыкIагъэп. Ащ къыпыкIыщтри тэшIэ. Арымырми ахэм къытфагъэнэжьыгъэ щыIэп. Аужырэ хьалыгъу Iулъхьэр тIахыжьынэу къытщэрэмыхьэх афэтыдэтэпышъ. ТыкъызэкIэкIощтэп, сыда пIомэ тэри унагъохэр тиIэх, сабыйхэр къытщэгугъых, тэри тыпсэунэу тыфай.\nТэ зэрэтлъытэрэмкIэ, бизнес гурытымрэ бизнес цIыкIумрэ игъэкIотыгъэу зыкъягъэIэтыгъэн фае, нэужым бизнесышхомрэ агрохолдингхэмрэ тиIэнхэм фэшI. Арэущтэу зыкIэтлъытэрэр:\n1. ЦIыфхэм анахьыбэ ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу тшIын тлъэкIыщт.\n2. Неущрэ мафэм нахьышIум ылъэныкъокIэ гугъапIэ иIэщт, цIыф зэпэуцужьыныгъэ щыIэщтэп.\n3. ЦIыфхэм пащэхэм нахь цыхьэ афашIызэ, зыч-зыпчэгъоу зэгурыIощтых.\n4. ТехакIохэр тиIэщтхэп.\nЦIыфым чIыгур иунае зыхъукIэ, ежь ыгукIэ къекIурэ шIыкIэр къыхихын фае. Къыддеогъаштэмэ, тыгукIэ къыхэтхырэр къыотIощт:\n1. Мэкъу-мэщ чIыгухэмрэ былым гъэхъупIэхэмрэ къоджэдэсхэм къафэгъэнэнхэр игъоу тэлъэгъу.\n2. Федерадьнэ бюджетым къытрэ ахъщэр агропромышленнэ комплексым изыкъегъэIэтын фэгъэзэгъэ чIыгулэжьхэм аIэкIэгъэхьэгъэным укIэлъыплъынэу лъэшэу тыпщэгугъы.\nЛъытэныгъэ зыфэтшIырэ Арсен! ТигумэкIыгъохэу зигугъ къэтшIыгъэхэм яIоф зэшIопъхынкIэ тыпщэгугъы.\nПытагъэрэ акъылрэ зыхэлъ лъэпкъыр ары зиреспубликэ анахь чIыпIэ хьылъэ зыщитми гъогу тэрэз рызыщэн зылъэкIыщтыр. ЦIыфхэмрэ Iэшъхьэтетхэмрэ зэготхэмэ, тикъэралыгъо игъэпытэнкIэ зиягъэ къытэкIхэрэ экстремизмэри терроризмэри, адрэ тхьамыкIагъохэри щыдгъэзыенхэ тлъэкIыщтых.\nКъэбэртэе-Бэлкъар республикэм и Тэрч район щыпсэухэрэ нэбгыри 162-рэ кIэтхэжьыгъ.\nОпубликовал administrator, 19-04-2011, 23:24. Просмотров: 1314\n– Тхьакущынэ Аслъан: «Адыгеир ежь-ежьырэу зиIыгъыжьышъуным къыфэкIонэу сэлъыт ...


Экологическэ лъэгъуакIэ къызэIуахыщт | Адыгэ Макъ\nЭкологическэ лъэгъуакIэ къызэIуахыщт\nАвтор: Редакция\t/ 02.03.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nКавказ биосфернэ заповедникымрэ экологическэ организациеу NABU-мрэ чIыопсыр къэухъумэгъэнымкIэ Iофэу зэдашIэрэм шIуагъэ къеты. Ахэм джыри гъатхэм экологическэ лъагъо кIэу къызэIуахын ягухэлъ.\nКилометриплI фэдиз ащ икIыхьэгъэщт, заповедникым ичIыгухэм апхырыкIыщт. Ащ рыкIощтхэм чIыпIэ дэхэ къабзэхэр, зипчъагъэкIэ макIэ хъурэ псэушъхьэхэр алъэгъущтых. Лъагъом ыбгъухэм укъызщыуцун чIыпIэхэр, тетIысхьапIэхэр ащагъэпсыщтых.\nЛъэгъуакIэр къызэрэзэIуахыщтымкIэ макъэ къэзыгъэIугъэр заповедникым ипресс-секретарэу Тутарыщ Ольг. Аужырэ илъэсхэм псэупIэу Гъозэрыплъэ нахь зызэриушъомбгъурэр ыкIи экологэ-шIэныгъэ гупчэ зэрэхъурэр ащ къыIуагъ. «БэшIагъэп кIэпсэ паркыр къызызэIуахыгъэр, ащ ыуж чIыопсым имузей агъэкIэжьыгъ, джы экологическэ лъагъор ахэм къахэхъощт», — еIо Ольгэ.\nЛъэгъуакIэм фаехэр зэкIэ, цIыкIуи ини, техьанхэ алъэкIыщт, урыкIонкIэ ыкIи зыщыпплъыхьанкIэ гупсэфыщт. Заповедникым мэхьанэ зиIэ чIыпIэхэр къагъэнафэхэу, зыдагъэзэщт лъэныкъор къэзыгъэлъэгъорэ тамыгъэхэр ащагъэуцущтых.\nЗызэраплъыхьащтым имызакъоу, зыгъэпсэфакIохэр зэнэкъокъу-джэгукIэ зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэнхэ алъэкIыщт, десэхэр агъэцэкIэщтых, атекIохэрэм шIухьафтынхэр къаратыщтых.\nЗаповедникым ипащэу Сергей Шевелевым къызэриIуагъэмкIэ, тапэкIи NABU-м иIофышIэхэр яIэпыIэгъухэу макIэрэ цIыфхэм апэ къифэхэрэ псэушъхьэхэмрэ бзыушхохэмрэ япчъагъэ зэрэхъурэр зэрагъэшIэщт.\nКавказ биосфернэ заповедникыр цIыфыр зынэмысыгъэ чIыпIэ къабзэу ыкIи дахэу къэнэжьы. Ащ ызыщанэ фэдизыр Адыгеим ичIыгухэм ащыщ. Заповедникым къакIохэрэм япчъагъэ хэхъо. 1999-рэ илъэсым ащ илъагъохэм нэбгырэ мини 10 фэдиз арыкIощтыгъэмэ, джы ар мин 200-м ехъугъ.


Главная » Выбор » Толковый словарь » Адыгейский\nАдыг’ейский, -ая, -ое.\n1. смотреть адыгейцы.\n2. Относящийся к адыгам (адыгейцам), к их языку, национальному характеру, образу жизни, культуре, а также к Адыгее, её территории, внутреннему устройству, истории; такой, как у адыгов (а также адыгейцев), как в Адыгее. Адыгейский язык (абхазско-адыгейской группы кавказских языков). По-адыгейски (наречие.).


Состоялось заседание Госсовета – Хасэ РААР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэ зэхэсыгъо иIагъ\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэ зэхэсыгъо иIагъ\n26 февраля 2020 года 17:01\nАР-м и Къэралыгъо Совет—Хасэм ия XLVL-рэ зэхэсыгъор зэрищагъ Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм. Зэхэсыгъом УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьэсанэкъо Муратэ, федеральнэ ыкIи республикэ къулыкъухэм, ведомствэхэм япащэхэр, нэмыкIхэр хэлэжьагъэх.\nХэушъхьафыкIыгъэ чIыгу Iахьхэм ягъунапкъэхэм ягъэнэфэн фытегъэпсыхьэгъэ кадастровэ IофшIэнхэм ауасэ, зигъот макIэу, муниципальнэ псэупIэ фондым щыщэ социальнэ зэзэгъыныгъэкIэ ыштэнэу фитыныгъэ зиIэхэм ахалъытэхэрэм афэгъэхьыгъэ республикэ законхэм зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ законопроектхэм атегущыIагъэх, аштагъэх.\nБюджетым игъэцэкIэн фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм и я 23-рэ статья и я 4-рэ Iахь зэхъокIыныгъэу фашIыгъэр АР-м икъэралыгъо программэу «Обеспечение доступным и комфортным жильем и коммунальными услугами» зыфиIорэм игъэцэкIэн фытегъэпсыхьагъ. Бюджетым фэгъэхьыгъэ законым джыри зэхъокIыныгъэ фашIыжьын имыщыкIагъэу цIыфхэм псэупIэ ягъэгъотыгъэным пае субсидиехэр муниципальнэ образованиехэм зыщафатIупщыщтыр гъэнэфэгъэнэу ащ къыщеIо.\nКрасногвардейскэ районым муниципальнэ статус етыгъэным, ар зэрэзэхэтым, игъунапкъэхэм ягъэнэфэн афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ законопроектым зытегущыIэхэм ыуж законыр аштагъ. Ар мы муниципальнэ образованием ит къуаджэу Джамбэчые фэгъэхьыгъ. УрысыбзэкIэ мы псэупIэм ыцIэ зэратхырэр «Джамбичи». Тарихъым ыкIи филологием апылъ шIэныгъэлэжьхэр, цIыфэу щыпсэухэрэр бэрэ зытегущыIагъэхэм ыуж, нахьыпэкIэ къуаджэм ыцIагъэм къыфэгъэзэжьыгъэн фаеу зэдаштагъ. Джы законэу къызэрэщиIорэмкIэ, «Джамбечий» зэрэтхыгъэщтыр.\nПсэушъхьэхэм зэрадэзекIощтым ылъэныкъокIэ шъхьадж пшъэрылъэу иIэр гъэнэфэгъэным фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект кIэщакIо фэхъугъэр АР-м иминистрэхэм я Кабинет. Парламентыми ежь Кабинетыми ащкIэ пшъэрылъэ яIэщтыр зэхэугуфыкIыгъэу ащ къыщеIо. Законыр еджэгъуитIумкIэ аштагъ.\nАдминистративнэ хэукъоныгъэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ия 44-рэ статья АР-м и Тхылъ Плъыжь дагъэхьэгъэ псэушъхьэу ыкIи къэкIырэу мэкIэдэдэу къэнагъэхэр зыгъэкIодыхэрэм административнэ пшъэдэкIыжьэу ахьыщтым фэгъэхьыгъ. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, псэушъхьэхэм якъэухъумэн фэгъэзэгъэ хэбзэ гъэцэкIэкIо органхэм пшъэрылъэу яIэщтхэр щыгъэнэфэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ зэхъокIыныгъэхэр ащи фашIыгъэх.\nДжащ фэдэу депутатхэр атегущыIагъэх ыкIи апэрэ, ятIонэрэ еджэгъухэмкIэ аштагъэх гъэсэныгъэм, чIыгу зэфыщытыкIэхэм, производсвтэм къыпыкIырэ пыдзафэхэм, нэмыкIыбэхэм афэгъэхьыгъэ законхэр, законопроектхэр.


ШIэхэу атIупщыщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 11.09.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгеим жьыкIэ электроэнергие къызэрэщашIыщтым зыщыфежьагъэхэр икIыгъэ илъэсыр ары. ЯпчъагъэкIэ 60 хъоу Шэуджэн ыкIи Джэджэ районхэм ащ тегъэпсыхьэгъэ пкъыгъошхохэр ащагъэуцугъахэх.\nБлэкIыгъэ илъэсым ибжыхьэ ощхышхоу къытфещхыгъэхэм язэрар къэмыкIогъагъэмэ, жьыбгъэ паркым ишIын нахьыжьэу къаухыщтыгъ. Паркым IофшIэныр зыригъажьэкIэ, тишъолъыр щагъэфедэрэ энергием ипроцент 20 фэдизыр ащ къытынэу щэгугъых.\nМы мафэхэм Главгосэкспертизэм икъутамэу Ростов щыIэм къызэриIуагъэмкIэ, зынахь ин къэралыгъом имыт жьыбгъэ паркым къытырэ энергиер шIэхэу агъэфедэу рагъэжьэщт, Урысые Федерацием и Къыблэ шъолъыр ит субъектхэм зэкIэми электроэнергиеу аIэкIахьэрэм къыхэхъощт.\nАхэм ащыщ Армавири. Урысыем и Главгосэкспертизэ макъэ къызэригъэIугъэмкIэ, къалэм екIолIэрэ гъучIычхэу электроэнергиер зэрыкIощтхэр агъэкIэжьынхэу фитыныгъэ къаритыгъ. Электросетим изэтегъэпсыхьан шIэхэу фежьэщтых.\nИлъэсым ыкIэ нэс электросетьхэр жьыбгъэ паркым пашIэщтых. Ащ игъэпсын сомэ миллиарди 10-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Адыгеим жьыбгъэ паркыр зэрэщагъэпсыгъэ шIыкIэр нэмыкI чIыпIэхэу жьым икъарыу зыщагъэфедэщтхэм щысэ афэхъущт. КъэкIорэ илъэсым Краснодар крайми жьыбгъэ парк щашIыщт.\nАдыгеим щагъэуцугъэ жьыбгъэ электростанциер УрысыемкIэ апэрэ проектэу хъугъэ. Электроэнергиер тишъолъыр къыщашIэу зырагъажьэкIэ, нэмыкI шъолъырхэм къащащэфызэ къытфатIупщырэм къыщыкIэщт.\nГъогу кIыхьэ къыкIузэ электричествэр тиунэхэм къанэсы. Ау тичIыгу къыщашIыщт энергием ыуасэ зыфэдизыщтым джыри зыми игугъу къышIырэп.


Волонтерхэм аIукIагъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысые Iофтхьабзэу «#МЫ ВМЕСТЕ» зыфиIорэм хэлажьэхэрэм тыгъуасэ аIукIагъ.\nУрысые Iофтхьабзэу «#МЫ ВМЕСТЕ» зыфиIорэм республикэм щыщ нэбгырэ мин 1,2-м ехъу хэлэжьагъ. Медицинэ колледжым ыкIи институтым ястудентхэм ковиднэ госпитальхэм, IэпыIэгъу псынкIэм Iоф ащашIагъ. Партиеу «Единэ Россием» игъусэхэу волонтерхэм гъомылапхъэхэр зэрылъ Iалъмэкъхэр агъэпсыгъэх, ахэр зыныбжь хэкIотагъэхэм алъагъэIэсыгъэх.\nРеспубликэм ипащэ дэгущыIэнхэу къеблэгъагъэх Урысые общественнэ движениеу «Волонтеры — медики» зыфиIорэм иреспубликэ организацие, гуфитхэм яресурснэ гупчэу «Адыгеим иволонтерхэр», Урысыем иныбжьыкIэхэм я Союз ишъолъыр организацие», гупчэу «Адыгеим иныбжьыкIэхэр», Адыгэ къэралыгъо университетым истудентхэм ыкIи иаспирантхэм я Союз ялIыкIохэр.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, Адыгеим гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Евгений Лебедевыр, республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Комитет итхьаматэу Наталья Широковар, Адыгэ къэралыгъо университетым ыкIи Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым яректорхэр, партиеу «Единэ Россием» ишъолъыр гъэцэкIэкIо комитет ипащэ, нэмыкIхэри.\nПандемием илъэхъан республикэм щыпсэухэрэм IэпыIэгъу афэхъухэрэ волонтерхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ афэрэзагъ.\n— Пандемием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет джыри къины, ащ къыхэкIыкIэ шъо шъуиIэпыIэгъу лъэшэу тищыкIагъ. Коронавирусым иштаммыкIэу «омикроныр» къызэрежьагъэм къыкIэлъыкIоу узыр къызпыхьагъэхэм япчъагъэ нахьыбэ хъуным ищынагъо щыI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат волонтерхэм закъыфигъазэзэ.\nЗэпахырэ узым зиушъомбгъун зэрилъэкIыщтым псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ зэрэфагъэхьазырырэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ. Медицинэ учреждениехэм пшъэрылъ шъхьаIэу апашъхьэ щытыр Iэзэгъу уцхэмкIэ ыкIи укъэзыухъумэрэ пкъыгъохэмкIэ IэпэчIэгъэнэ тедзэхэр яIэнхэм фэхьазырынхэр.\nДжащ фэдэу колл-гупчэм Iоф щызышIэхэрэм япчъагъэ хэгъэхъогъэн фаеу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ къыгъэуцугъ. Мыщ дэжьым анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаер волонтер-медикхэм яегъэджэн епхыгъэ Iофыгъохэр ары.\n«Единэ Россием» ылъэныкъокIи волонтерхэм IэпыIэгъу агъотын зэралъэкIыщтыр Адыгеим ипащэ къыхигъэщыгъ. Партием ишъолъыр гъэцэкIэкIо комитет ипащэхэм къызэратыгъэмкIэ, колл-гупчэм Iутхэм тапэкIи шхыныгъо стырхэр аIэкIагъэхьащт.\nРеспубликэм игуфит организациехэм, колл-гупчэм яIофшIэн нахьышIу шIыгъэнымкIэ, язэпхыныгъэ джыри нахь гъэпытэгъэнымкIэ волонтерхэм предложениехэр къахьыгъэх.\n— Шъо опыт гъэнэфагъэ шъуIэкIэлъ, арышъ непэ шъуиIэпыIэгъу тищыкIагъ. Тызэгъусэмэ ары тицIыфхэм япсауныгъи, ящыIэныгъи къэтыухъумэнхэ зытлъэкIыщтыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, Урысые Iофтхьабзэу «#МЫ ВМЕСТЕ» зыфиIорэм республикэм щыщ нэбгырэ мини 1,2-м ехъу хэлэжьагъ. Медицинэ колледжым ыкIи институтым ястудентхэм ковиднэ госпитальхэм, IэпыIэгъу псынкIэм Iоф ащашIагъ. Партиеу «Единэ Россием» игъусэхэу волонтерхэм гъомылапхъэхэр зэрылъ Iалъмэкъхэр агъэпсыгъэх, ахэр зыныбжь хэкIотагъэхэм алъагъэIэсыгъэх.\nПредыдущая Из событий в Казахстане «торчат уши» британской разведки MI6\nСледущая УшэтыпIэхэм афэхьазырынхэу


Ащаухъумэх | Адыгэ Макъ\nИлъэс къэс гъэмафэр къызщихьэрэм бамыкIхэр гъэкIодыгъэнхэмкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр къалэу Мыекъуапэ щызэрахьэх.\nМы илъэсым Мыекъуапэ имэрэу Андрей Гетмановым пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу квадрат метрэ мин 30 фэдиз хъоу къэлэ гъэпсэфыпIэ паркым ыубытырэ чIыпIэр амал гъэнэфагъэу щыIэхэмкIэ обработкэ ашIыгъ.\nАнахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэр гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотырэ организациехэр ары. ЕджэпIэ 17-у гъэмэфэ лагерхэр зыщызэхащагъэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 41-рэ ащ къыхиубытагъ.\nДжащ фэдэу былымэхъо фермэхэр дезинфекцие ашIыгъэх, былымышъхьэ 700-м ехъу бамыкIхэр агъэлIэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ амалхэмкIэ обработкэ ашIыгъэх.\nКъэбар жъугъэм иамалхэр къызыфагъэфедэхэзэ, мы лъэныкъомкIэ зэрэзекIощтхэ шIыкIэр агу къагъэкIыжьы. ЧIыопсым ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм защагъэпсэфы зыхъукIэ, бамыкIхэр къямыцэкъэнхэмкIэ шэпхъэ гъэнэфагъэхэр зыщагъэгъупшэхэ хъущтэп, къытыгъ къэлэ администрацием ипресс-къулыкъу.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ къуаджэу Мардж-Султан къыдэнагъэхэм яIофхэр дэйдэд\nАдыгэ къуаджэу Мардж-Султан къыдэнагъэхэм яIофхэр дэйдэд\nСирием ит Адыгэ къуаджэу Мардж-Судтан Адыгэ 150 фэдиз къыдэнагъэу дэс. Ахэм ащыщгорэм къызэрэтиIуагъэмкIэ мы аужьырэ тхьэмафэхэм яIофхэр дэйдэу хъугъэ. Къуаджэм идэжьдэдэ Сирие дзэмрэ ащ пэуцожьыхэмрэ щызэхаозэптых ыкIи ащ къыхэкIэу къуаджэм топхэр къытафэ, тхьэмафэ къэс Адыгэ кIалэхэр хэкIуадэх. Мафищ ыпэкIэ джащ фэдэу къуаджэм къыздаохэм Адыгэ кIалэу Сташъу Мурад топщэр къытафи укIыгъэ.\nКъуаджэм идэжь зао зэрыщыкIорэм пае Ащ Адыгэу дэсхэр къыдэкIынхэ алъэкIырэп ыкIи ущыIэным ищыкIагъэ пстэури макIэдэдэу хъугъэ. Псы, щхын ыкъоу яIэжьэп, остыгъи щыIэп. Мыщ фэдэу Iофыр зэрэщытым пае узхэри къапэхьэ (Малария). Тыгъуасэ соц-сетхэм ахэт Адыгэ кIалэ куп Мардж-Султан дэс Адыгэмэ адэIэпыIэнхэу Iофгорэхэр рагъэжьагъ. Мы Iофым фэгъэхьыгъэу джыри къэбар къэттыщт.\nКъэIогъэн фае, Сирием зао къемыжьэзэ Мардж-Султан Адыгэ мин 3 нахьыбэ щыпсэущтыгъэ. Непэ ащ 150 фэдиз къыдэнагъэр. Адрэхэр зы куп Дамаск кIуагъэх, зы куп Иорданием, Тыркуем, Адыгэ хэкум ыкIи нэмыкI хэгъэгухэм кIощыгъэх.


Лэгъо-Накъ – Гъозэрыплъ — Адыгэ макъ\nЛэгъо-Накъ – Гъозэрыплъ\nРедактор 25.03.2020 25.03.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n2020 — 2021-рэ илъэсхэм къушъхьэ гъогоу «Гъозэрыплъ — Лэгъо-Накъ» зыфаIорэм игъэпсын сомэ миллиардым ехъу тырагъэкIодэщт. Адыгеим ипащэхэм къызэраIорэмкIэ, мы илъэсым гъогушIхэм сомэ миллион 445-рэ, къэкIорэ илъэсым миллион 778-рэ къафатIупщыщт.\nГъогоу агъэпсырэм километри 10-м ехъу икIыхьагъ. Ащ тикъушъхьэхэм апхырыкIыхэрэ турмаршрутхэр зэрипхыщтых. ЦIыфкIуапIэхэу Шъхьэгуащэ инэпкъ зандэхэр, псэупIэу ХъымыщкIэй, поселкэу Гъозэрыплъэ, къэуцупIэу «Партизанская поляна», къушъхьэ тешъоу Лэгъо-Накъэ, Азишскэ гъочIэгъыр зэрипхыщтых, «Золотое кольцо Адыгеи» зыфиIорэ гъогоу ар республикэмкIэ тиIэ хъущт.\nЛэгъо-Накъэ икIэу Гъозэрыплъэ нэсэу ашIырэ гъогум щыщэу километри 2-м ехъур хьазыр.\n— Ахъщэу къытфатIупщыгъэмкIэ гъогум игъэпсын лъыдгъэкIотэщт, —къыщиIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат 2019-рэ илъэсым правительствэм ыгъэцэкIэгъэ Iофыгъохэм зэфэхьысыжьхэр афишIыхэзэ зичэзыу зэхэсыгъоу Къэралыгъо Советым — Хасэм иIагъэм. — ГъогукIэм къушъхьэтхыхэр зэрэзэрипхыщтхэм фэшъхьафэу чIыпIэ къэбзэ дахэу тиIэхэр зэрагъэлъэгъунхэу къакIохэрэ цIыфхэр машинэхэмкIэ благъэу ахэм аращэлIэнхэ алъэкIыщт.\nПроектым игъэцэкIэн 2018-рэ илъэсым рагъэжьагъ. Зы илъэскIэ гъогум щыщэу километри 2 агъэпсыгъ, ар метрэ минрэ ныкъорэкIэ хы шъхьашъом нахь лъаг. ИкIыгъэ илъэсым километри 4,5-кIэ гъогур лъагъэкIотагъ, ащ ишIын сомэ миллион 555-рэ пэIуагъэхьагъ.\nШъолъырым псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ ыкIи псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтымкIэ и Министерствэ къызэриIорэмкIэ, 2021-рэ илъэсым гъогоу ашIырэр километри 9,8-м нагъэсыщт.\nАдыгеим ипащэ социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэхэр шIыгъэнхэр туризмэм нахь зызэрэрагъэушъомбгъущтым репхых. Ащ пае тикъушъхьэхэу зыгъэпсэфыным тегъэпсыхьагъэхэм узэрадэкIоещт гъогур, псыр, газыр ащагъэфедэхэ зыхъукIэ, илъэс псаум зыгъэпсэфакIохэр зэпамыгъэоу къэкIощтых.\nГъогушIхэм 2014-рэ илъэсым IофшIэнхэу рагъэжьагъэхэр лъагъэкIуатэх. Илъэситфым къыкIоцI агъэпсыгъэ инфраструктурэм сомэ миллиарди 2,5-рэ халъхьэгъах. Мылъкур федеральнэ ыкIи республикэ бюджетхэм къахагъэкIы.\nПредыдущая Сомэ миллион 54-рэр дамбэхэм апай


Строительство и ремонт в Адыгейске | Adverts.ru - бесплатные объявления\nОбъявления Россия / Республика Адыгея / Адыгейск / Строительство и ремонт\nСтроительные и ремонтные услуги, купля-продажа стройматериалов и строительного инструмента в Адыгейске.\nДругие категории сайта объявлений в Адыгейске:\nСтроительные и ремонтные услуги в Адыгейске. Купить стройматериалы в Адыгейске. Продать стройматериалы в Адыгейске. Купить строительный инструмент в Адыгейске. Продать строительный инструмент в Адыгейске. Товары для строительства и ремонта в Адыгейске.


Адыгэ Республикэм илIышъхьэрэ "Адыгэ Хасэ - Черкесский Парламент"-м итхьэматэрэ адыгабзэм иIоф тегущыIагъэх\nБлыпэ, Мэзаем и 12 2018 18:49\nМыекъуапэ, мэзаим и 12\nАдыгэ Республикэм илIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Адыгеим щыIэ чылагъо хасэу "Адыгэ Хасэ - Черкесский Парламент" зыфиIорэм итхьэматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанрэ Мыекъуапэ щызэIукIагъэх. Адыгабзэм икъэухъумэнкIэ Iофхэр ары анахь шъхьаIэу зытегущыIагъэхэр.\nЛIышъхьэмрэ хэсашъхьэм хэтхэмрэ гъэрекIо зызэIокIэхэм ныдэлъфыбзэм иухъумэнкIэ шIэгъэн фаехэр агъэнэфэгъагъэх. ЕджапIэхэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм адыгабзэр ащызэрагъэшIэнымкIэ ащыгъум еплъыкIэхэр къыраIотыкIыгъагъэх ыкIи ахэмэ лIышъхьэм адыригъэштэгъагъ. Ахэмэ ягъэцэкIэн пае Хасэм IофышIэ куп щызэхащагъ. Ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн пае тхылъыкIэхэр, егъэджэн программэхэр кIэу, кIэлэцIыкIухэм апае фильмхэр ищыкIагъэх.\nЗэкIэ къулыкъоу Iофым хэщагъэхэм унашъохэр зэрафишIыгъэхэр ыкIи ахэмэ ягъэцэкIэн зэрэлъыплъэщтыр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\n- Бзэр лъэпкъым ибайныгъ, нэмыкI лъэпкъыхэм ащкIэ къахэщы, культурэм ыкIи хабзэм ягъундж. ЕджапIэхэм адыгабзэр ащызэрагъэшIэным пае зэкIэ ищыкIагъэ амалхэр дгъэпсынхэ фаех, - къыIуагъ республикэ лIышъхьэм.\nАдыгэбзэ сыхьатэу еджапIэхэм яIэхэр нахьыбэ шIыгъэнхэми, ащкIэ федеральнэ гупчэм Iоф дэшIэгъэн зэрэфаеми тегущыIагъэх.\nЕджагъэх 390 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Артист гъэшIуагъэу Кукэнэ Мурат непэ къызыхъугъэ маф Адыгэ шIэныгъэлIэу Къэрдангъушъ Зэрамыку фэгъэхьыгъэ тхылъ къыхаутыгъ »


Гъэсэныгъэмрэ медицинэмрэ апай — Адыгэ макъ\nГъэсэныгъэмрэ медицинэмрэ апай\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм и Правительствэ зычIэт унэм дэжь республикэ, муниципальнэ организациехэм ялIыкIохэм гурыт еджапIэхэм ателъытэгъэ автобусыкIэхэмрэ медицинэ автотранспортрэ тыгъуасэ щаритыжьыгъэх.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановыр, псауныгъэм икъэухъумэнрэ гъэсэныгъэмрэ япхыгъэ Iофыгъохэм афэгъэзэгъэ министрэхэр, медицинэ IэпыIэгъу псынкIэмкIэ Адыгэ республикэ станциемрэ медицинэ тхьамыкIагъохэмкIэ Гупчэмрэ япащэхэр.\nУрысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ ышIыгъэ унашъом диштэу медицинэ IэпыIэгъу псынкIэ зэрарагъэгъотырэ автомобиль 20-у сомэ миллион 78-м ехъу зыуасэр республикэм къыIукIагъ. Ахэм реанимобилищ ахэт. Джащ фэдэу Урысые Федерацием и Правительствэ унашъо зэришIыгъэм диштэу сомэ миллион 69,3-м ехъу зыосэ автобус 28-у гурыт еджапIэхэм атегъэпсыхьагъэхэри республикэм къыIэкIэхьагъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ псауныгъэм икъэухъумэнкIэ муниципальнэ организациехэм яIофышIэхэм зафигъазэзэ, коронавирусымкIэ хэгъэгум иIофхэм язытет зэрэхьылъэм, Iофхэр нахьышIу шIыгъэнхэмкIэ къэралыгъом ипащэ амал гъэнэфагъэхэр зэрэзэрихьэхэрэм ягугъу къышIыгъ.\n«IэпыIэгъу псынкIэ цIыфхэм зэрарагъэгъотырэ автотранспортыр непэ къытIукIагъ. Зэпахырэ узхэм апэуцужьыгъэнымкIэ ар тищыкIэгъэ дэдэхэм ащыщ. Федеральнэ гупчэм нэмыкI IэпыIэгъуи къытеты, ахэм яшIуагъэкIэ Iофхэр зыпкъ идгъэтынхэ тэлъэкIы. Ау ащ нэмыкI узхэмкIи цIыфхэм медицинэ IэпыIэгъу дэгъу псынкIэу чIыпIэхэм къащаратын фае. Поликлиникэхэм аIутхэм зэдырагъаштэу Iоф зэрашIэрэм бэкIэ елъытыгъэщт тицIыфхэм япсауныгъи, ящыIэныгъи къызэрэзэтенэщтхэр. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным мызэу, мытIоу ащ фэгъэхьыгъэу къыIуагъ», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nКоронавирусыр къызэузхэрэм япчъагъэ зэрэхахъорэм къытегущыIэзэ, гурыт еджапIэхэм очнэу ащеджэнхэм пае зэхъокIыныгъэ горэхэр шIыгъэнхэ зэрэфаер ащ къыIуагъ. Зэпахырэ узхэмкIэ Iофхэм язытет нахьышIу шIыгъэным пае гурыт еджапIэхэм сменитIоу Iоф ашIэн, расписаниехэм зэхъокIыныгъэхэр афашIын зэралъэкIыщтым еджапIэхэм япащэхэр фэхьазырынхэ зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ.\nIофтхьабзэм икIэух КъумпIыл Мурат вакцинэ зыхарагъэлъхьаным мэхьанэшхо зэриIэр, нэбгырэ пэпчъ ащкIэ пшъэдэкIыжь зэрихьырэр къыIуагъ.\nПредыдущая Чъэпыогъум и 17-р — гъогу хъызмэтым иIофышIэ и Маф\nСледущая Адыгеим и ЛIышъхьэ афэгушIуагъ


Процент 85-м нэсэу агъэцэкIагъэх — Адыгэ макъ\nПроцент 85-м нэсэу агъэцэкIагъэх\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIоу Адыгеим щыпхыращырэм иятIонэрэ илъэс къыдыхэлъытагъэу гъэцэкIэжьынхэр зыщашIын фаеу агъэнэфэгъэ объект 47-м щыщэу 40-м ащаухыгъ. Ар процент 85-рэ фэдиз мэхъу.\nЛъэпкъ проектымкIэ зэкIэ IофшIэнхэр аухынхэмкIэ къэнагъэр мазэрэ ныкъорэ — республикэм игъогушIхэм илъэсым ашIэн фэе пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыгъэр шышъхьэIум и 1-м ехъулIэу аухынэу агъэнэфагъ.\nА уахътэм ехъулIэу ашIэн фаер:\n1) Яблоновскэ къэлэ агломерацием иобъектитIу (анахь шъхьаIэр — поселкэм иурамэу Пушкиным ыцIэ зыхьырэр икIэрыкIэу агъэцэкIэжьыныр).\n2) Красногвардейскэ ыкIи Мыекъопэ районхэм ащыIэ объекти 3-мэ ащыкIорэ IофшIэнхэм яухын — «Адыгеяавтодорыр» ащ лъэплъэ.\n3) Зэнэкъокъу Iофтхьабзэхэм яшIуагъэкIэ къызэтырагъэнэн алъэкIыгъэ мылъкумкIэ къалэу Мыекъуапэ объектитIу щагъэцэкIэжьыщт: урамэу Весенняя зыфиIорэр асфальт ашIыщт ыкIи урамхэу Победэмрэ Крестьянскэмрэ зыщызэхэкIыхэрэм нэфрыгъуазэ тырагъэуцощт.\nПроценти 100-м нэсэу зэкIэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр агъэнэфэгъэ пIалъэм ехъулIэу зэраухыщтхэм АР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ ицыхьэ телъ.\nАр къыщиIуагъ министрэу Валерий Картамышевым бэмышIэу АР-м иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъоу щыIагъэм. ЗэшIуахыгъэм къыщымыуцухэу, яIофшIэн нахь агъэпсынкIэнышъ, 2021-рэ илъэсым ашIэн фаехэм ауж ихьанхэу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къафигъэпытагъ.\n— Мы уахътэ IофшIакIэр нахь гъэпсынкIэгъэн фае, мы илъэсым ипроектхэр пасэу зытыуххэкIэ, 2021-рэ илъэсым ипроектхэр дгъэцэкIэнхэмкIэ экономикэм ахъщэ тедзэхэр къыхэдгъэхьанхэ тлъэкIыщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Игъом ыкIи кIэзыгъэ имыIэу\nСледущая Бэрзэдж Асет: «Мэкъэтыным хэлэжьэныр хэти ипшъэрылъ»


Хэкум щигъотыжьыгъэ шъхьафитныгъэр - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Sürgün Soykırım 1864 Sürgünü Хэкум щигъотыжьыгъэ шъхьафитныгъэр\nДыгъу Айтэк – адыгэ дунаим щызэлъашIэрэ сурэтышI, зекIо, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим нэшIукIэ еплъырэ, гу зэIухыгъэкIэ хэплъэрэ цIыф. Ащ фэдэу ар зэрэщытым зышIэрэ пстэури щыгъуаз. Итворчествэ нэIуасэ фэхъухэрэм, инэкIубгъохэу дунэе хъытыум щыриIэхэм арыхьэхэрэм а нэшанэхэр халъэгъукIых. Ау, апэрэ теплъэм фэмыдэу, Айтэк изытет бэкIэ нахь куу, нахь гъэшIэгъон, узэмыжэрэ лъэныкъохэри изекIуакIэмэ къахэфэх.\nАбхъаз тхакIоу Баграт Шинкуба ироманэу «Последний из ушедших» зыфиIоу Кавказ заом щыкIодыгъэу, ашъхьэ фимытэу хэкур зыбгынэгъэ убых адыгэ лъэпкъым щыщхэм афитхыгъэр Айтэк ятэжъ пIашъэхэм афэгъэхьыгъагъ пIоми хъущт.\nАйтэк зыщыщ Дыгъу лIакъор ШэхашъхьэкIэ заджэщтыгъэхэ убых чылагъом къыдэкIыгъ. Шахэ – псыхъом ыцI, ащ ышъхьэкIэ щысыгъэ чылагъом убыххэр дэсыгъэх. Краснодар краим и Адлер район Кавказ къэралыгъо биосфернэ чIыопс ухъумапIэу хэтым къыгъэгъунэрэ чIыпIэхэм ащыщ ар тетыгъ. Айтэк ятэжъ пIашъэу Ислъам илъэс 12 ыныбжьыгъэр унагъом хэкур къызебгынэм. Тыркуем къэкощыгъэхэм ахэтэу Самсун пэмычыжьэу чылагъоу Сыралы дэтIысхьагъэх. Ежь Айтэк убых чылагъом зытIо-зыщэ щыIагъ, унэгъо 80 фэдиз ащыгъум дэсыгъ. 1922-рэ илъэсым чылэм гурыт еджапIэ къыщызэIуахыгъагъ, убых сабыйхэм тыркубзэр щарагъашIэу аублагъ. Адыгэхэр зыщытIысыгъэхэ чIыпIэхэм зэкIэми еджапIэхэр къащызэIуахызэ, ясабыеу ачIагъахьэхэрэм хымэ хэкум ыбзэ щызэрагъэшIэн фаеу хъущтыгъэ. Адыгэхэр тыркухэм ахэкIокIэнхэр тетыгъор зыIыгъыгъэ къэралыгъо пащэм инэрыгъыгъ. Ащ емылъытыгъэу, ялIэкъо лъэкъуацIэхэри, яшэн-хабзэхэри, ныдэлъфыбзэри ашъхьэ фимытэу хэкум икIыжьыгъэхэм къагъэгъунэн алъэкIыгъ. Зэманхэр блэкIхи, зихэку къэзыгъэзэжьы зышIоигъохэм ащ фэдэ амали яIэ хъугъэ. Хымэ хэкум къыщыхъугъэ я 5-рэ лIэужым къыхэкIыгъэ Дыгъу Айтэк хэкум къэзгъэзэжьыгъэ апэрэ студентэу хъугъэ. Ар 1991-рэ илъэсыр арыгъэ.\n«Сятэу Аладин – убых лъэпкъэу Дыгъумэ ащыщ, сянэу Самихьэ – Мэрэтыкъомэ япхъу, – унэгъо тарихъыр Айтэк къытфызэIуихыгъ. – Сятэ илъэс зытфыхэ Германием щылэжьагъ. 1973-рэ илъэсым Самсун къыгъэзэжьыгъ, а илъэс дэдэм сэри сакъыфэхъугъ. Гурыт еджапIэр къызысэухым университетым сычIэхьагъ, сурэтшIынымкIэ факультетыр хэсхыгъ. Я 2-рэ курсым сынэсыгъэу хэкум сыкъэкIожьы сшIоигъоу сыгу исыубытагъ ыкIи ар къыздэхъугъ. Хэку анэр зэзгъэлъэгъуным изакъоп, мурадэу сиIагъэр – Адыгеим сыщыпсэуныр ары. Тиунагъо щыщэу сэры апэу къэзгъэзэжьынэу хъугъэр, нэужым 1993-рэ илъэсым сяти, сяни, сши, сшыпхъуи зэгъусэхэу къэкIожьыгъэх. Сятэ 2007-рэ илъэсым мыщ идунай щихъожьыгъ».\nМыкIы Айтэк ышнахьыжъэу Уфук дунаим ехыжьыгъ. Янэ, ышыпхъоу Баринэ, ыш унагъоу къыкIэныгъэм ежьыр джы кIэгъэкъонэу афэхъугъэр. Нэщхы-гущхэу къыппэгъокIырэ Айтэк чIэнагъэу фэхъугъэхэр ыгу ычIэ шъыпкъэ щыухумагъэх. Ахэр итворчествэ хэолъэгъукIых. Къэлэм шIуцIэкIэ ышIыгъэ сурэтхэм лъэпкъым къырыкIуагъэр, итарихъ къыраIотыкIы.\n«Адыгеем къызысэгъэзэжьым, сисэнэхьаткIэ шIэныгъэ икъу зэзгъэгъотыным сыпылъыгъ – искусствэхэмкIэ колледжэу Тхьабысымэ Умарэ ыцIэ зыхьырэр къэсыухыжьыгъ. Елена Абакумовар лъэшэу къыздеIагъ. ЗэкIэ IэпыIэгъу къысфэхъугъэхэм сафэраз. СурэтышI нахьыжъэу тиIэхэр гъэшIэгъоных, ахэм саIокIэ, язэIукIэгъухэм сахэлажьэ», – къеIуатэ Айтэк.\nАр хэкум къызэкIожьым илъэс 18 ныIэп ыныбжьыгъэр. ЧIыгужъым щычъэпхъыгъ, зэлъашIэрэ сурэтышI щыхъугъ. Самсун университетым икIэлэегъаджэхэми сэнаущыгъэу хэлъхэр къалъэгъущтыгъэх, сурэтышI ныбжьыкIэу гугъапIэ къэзытырэр къагъанэ ашIоигъоу къыдэгущыIэщтыгъэх, ау ежьыр иунашъо текIыгъэп – хихыгъэ лъагъом фэшъыпкъагъ.\nХэкум къызегъэзэжьым, Айтэк шъхьафит шъыпкъэ хъугъэ. Адыгэ чIыгум идэхагъэ гухахъо хигъотагъ, кIуачIэ къыритыщтыгъэ. Итворчествэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зыкъызэIуихыгъ – сурэт шIыныр, усэ тхыныр, сурэт техыныр нахь къыдэхъу хъугъэх, зекIоныр ахэм къахэхъуагъ. «СурэтышIыр – IэпэщысэшIэп. ЫшъхьэкуцI, ыпсэ ахигъэхъо зэпытын, дунаим имузейхэм яхъарзынэщхэм ащыгъозэн, ежь фэдэ сурэтышIхэу цIэрыIо дэдэ хъугъэхэм яIэшIагъэхэр зэригъэлъэгъунхэ фае. ГущыIэм пае, Лувр, Ватикан, Амстердам, нэмыкI тарихъ къалэхэм ямузейхэм ачIэхьанэу щыт… Сэ Европэр зэрэпсаоу къэскIухьагъ. Италием изакъоми икъэлэ 38-мэ садэхьагъ, Тыркуеу сыкъызщыхъугъэм икъэлэ 17 ныIэп сызнэсыгъэр», – Айтэк мэщхы. – Къэралыгъоу, къалэу уздэщыIагъэхэм ащыщэу сыда угу нахь къинэжьыгъэр? – сеупчIы, зыкъызэрэзэIуихырэр сшIогъэшIэгъонэу. СурэтышI шъыпкъэм иджэуап къыкIэлъэкIо: «Тыдэ сыкIоми, зэджэм а чIыпIэр, а къалэр сыгу екIу, шIу къэсэлъэгъу».\nЗекIо кIоным ыпэкIэ Айтэк къыпыщылъ гъогууанэр дэгъу дэдэу зэрегъашIэ. ДэзекIохэрэм агъэшIагъо: зыдэкIогъэ къалэм иурамхэр, ар зэрэзэхэтыр, бэшIагъэу щыпсэурэм фэдэу, хэшIыкI афыриIэу ащэзекIо. Джащ фэдэу Италием зэкIом, Венецием урыс зэшъхьэгъусэу чэщым щыгъощагъэхэм яхьакIэщэу Сан-Марко пчэгум тетым Айтэк къырищэлIэжьыгъагъэх. Ащ фэдэ зекIом угу фэрэхьатмэ хъущт – ныбжьи зыми щыгъощэщтэп. ЧIыпIакIэхэм, зыдэщымыIэгъэ къэралхэм, зыдэмыхьэгъэ къалэхэм Айтэк зыфащэ зэпыт. Пандемием ыпкъ къикIэу зэфашIыгъэ гъунапкъэхэм сурэтышIым изекIо лъагъохэр зэпагъэунэу хъугъэ. Тыдэ кIуагъэми, Айтэк ихэку щыгъупшэрэп. Адыгэ быракъыр тыди къыщызэIуехышъ, къэлэ пчэгухэм, архитектурнэ ыкIи тарихъ саугъэтхэм апашъхьэ къеуцо. Адыгабзэр, тыркубзэр, урысыбзэр зэришIэхэрэм афэдэу, итальяныбзэм, испаныбзэм, инджылызыбзэм, ежь иIуакIэу, «тIэкIу-тIэкIоу» арэгущыIэ. «ЦIыфхэр шIу сэлъэгъух, апсэ щыщ гушIуагъомкIэ къыздэгуащэх, сэри хьалэлэу афэсэгъэзэжьы!» – Айтэк зыхимыгъахъоу, ащ фэдэу зэрэщытыр зышIэрэ пстэури щыгъуазэх. ИIахьылхэми, ишъэогъухэми пщэрыхьаныр зэрикIасэр дашIэ. «Гъомлэпхъэ шIыныр – сурэтшIыным фэд, сыхьат зытIущырэ пщэрыхьапIэм укъимыкIэу упылъ, угурэ ппсэрэ хэолъхьэ, IэшIу хъунэу уегугъу», – къызэриIуатэрэм изакъоми, Айтэк ари къызэрэдэхъурэм уригъэджэнджэшырэп. Сэнаущыгъэ зыхэлъым, къызэраIорэмкIэ, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ ар зэригъэфедэшъурэр нэрылъэгъоу шъыпкъэ.\nIэкIыб зекIоныр зыщызэпыугъэ уахътэм Айтэк пчэдыжь къэс сыхьатыр 5-м къэтэджы, Мыекъуапэ иурамхэр къекIухьэх, пчэдыжь нэфшъагъом икъэбзагъэ зыхещэ: «Псэушъхьэхэри сикIасэх – хьэхэр, чэтыухэр – ахэм сурэт атесэхы, садэгущыIэ, къызгурэIох ыкIи сагурэIо. Дунаир – гъэшIэгъоны! Ар къэуубытышъун, къэбгъэлъэгъошъун фае. Ари искусствэм изыIахь. СурэтышIым изэхашIэ чIэ иIэп. Дэхагъэр къызщыкъокIыщтыр, узщыIукIэщтыр пэшIорыгъэшъэу зэхэпшIэшъун фае. КъыхэкIы мафэхэр пIэм сыкъыхэкIынэу сыфэмыеу, нэужым зекIон фалIэ сыкъэхъу».\nАйтэк ишъхьафитныгъэ неущ ышIэщтым хегъэдэшъу. КIэ горэм зэрэIукIэщтым иIэшIугъэ ыгу щиз хегъахъо. «Сабыйхэр шIу сэлъэгъух, бэрэ садыщысын, сурэт адэсшIын слъэкIыщт. ГущыIэм пае, телевидением ирежиссерэу Бирамхъан икъорэлъфэу Мерэм илэгъухэм афэдэхэр ары. Сабыйхэм бэ ябгъэшIэн фаер, ау ежьхэми бэ уагъашIэрэр. Хэхъоныгъэ сшIынэу, зызэблэсхъунэу сикIас. Ащ фэдэ къызхэмыфэрэм хахъо фэхъужьырэп, къызэтеуцо…»\nАйтэк къызэриIотагъэмкIэ, сатыушIыным бэрэ щылэжьагъ. ЗэдзэкIакIоу Шъачэ Iоф щишIагъ, псэолъэшI компанием менеджэрэу Iутыгъ, илъэс 12-рэ Москва шэкIым епхыгъэ сатыум щыхэтыгъ. ЫкIи ахэр дэгъоу къыдэхъущтыгъ, ау кIэухым сурэтшIыным дихьыхыгъ. Творчествэм илъагъо къыфигъэзэжьыгъ.\n«Ау щытми, сыгукIэ сизакъу…», – Айтэк шъхьэихыгъэ дэд, ау ежьыр армырэу, нэмыкI цIыф къытегущыIэрэм фэдэу къысщэхъу. Цыхьэу къыпфишIырэм уеумэхъы. ОшIэ-дэмышIэу сшъхьэ къихьэгъэ гупшысэр къэсэIо: «Хеменгуэй зыгорэмкIэ уфэсэгъадэ…» Айтэк ымгъэшIэгъуахэу къыздырегъаштэ: «АрынкIи хъун… Москва сыщылажьэ зэхъум, Кубэ къикIыгъэхэм садэпсэущтыгъэ. Ахэм ащыщэу шъэогъоу сфэхъугъэм ятэ Хеменгуэй ышIэщтыгъэ, зэIукIэщтыгъэх».\n«Адэ сыд фэдэ шъуа нахь угу рихьырэр, сыд хэпхырэр сурэт пшIы зыхъукIэ?» – мы упчIэр сурэтышIхэм ястынэу сикIас. Испанием щыпсэурэ къэбэртэе сурэтышIэу КIыщэ Мухьадин къызэриIогъагъэмкIэ, сурэтышIым шъо хэхыгъэ иIэн ылъэкIыщтэп. Непэ ар зы, неущ – нэмыкI. IофшIагъэ пэпчъ ежь ышъо къыхехы. Айтэк иджэуап: «Сизытет елъытыгъ шъоу хэсхырэр. Фыжьымрэ шIуцIэмрэ нахьыбэрэ зафэсэщэи. Ахэр сурэтшIыным иискусствэ щагъэфедэрэ шъо хэхыгъэх. Адыгэ тарихъыр мы шъохэм къарыпIотыкIыныр къекIу. ШхъуантIэмрэ гъожь кIуачIэмрэ къызэдекIух. Ахэр Ван Гог дэгъоу егъэфедэх», – Айтэк къыIорэм исурэттехыгъэхэу Европэ къалэхэм къащишIыгъэхэр, Фейсбукым ыкIи Инстаграмым къаригъахьэхэрэр сынэгу къыкIегъэуцох. Хы шхъуантIэр зыкIыб унэ гъожь цIыкIухэм апашъхьэ Айтэк щыт адыгэ быракъыр ыIыгъэу, мамырныгъэм инэпэеплъэу. Фэдэ бракъ дунаим изы лъэпкъи иIэп. Ащ ышъо кIуачIэхэр, ыпсэ зыфэщагъэр, дунаир зэрилъэгъурэр – зэкIэ зэдештэжьы, зэкIу. Ары Айтэк тамэ къыгозыгъакIэрэр, шъхьафитныгъэ шъыпкъэ къезытырэр.\nАйтэк ау сыдми сурэтшIыныр ыгу къыщыущыгъэп. Тыркуем щыпсэурэ иIахьыл благъэхэм ащыщыбэр – зэлъашIэрэ сурэтышIых. Ахэм зэу ащыщ Дыгъу Рухи – исэнэхьаткIэ агроном, Анталие университетым ипрофессор, зэлъашIэрэ сурэтышI.\nДзыбэ Кязым (ащ янэ Айтэк ятэшыпхъу шъыпкъ) Адана университетым сурэтшIынымкIэ щырегъаджэх, ащкIэ зэреджэщтхэ тхылъхэр къыдегъэкIых.\nАйтэк ятэшым ипшъашъэу Дыгъу Йонджа – сурэтышI. Адыгэ диаспорэм исурэтышIхэм язэхэт къэгъэлъэгъонэу Мыекъуапэ исурэт гъэлъэгъуапIэ илъэс зытIущкIэ узэкIэIэбэжьмэ щызэхащэгъагъэм хэлэжьэгъагъ. Йонджа яти сурэтхэр ышIыщтыгъэх.\nЕжь Айтэк исурэтхэр апэу къызщигъэлъэгъуагъэр 2012-рэ илъэсым зэлъашIэрэ модельерэу Сэралп Мадинэ ихьакIэщ-салонэу Налщык дэтыр ары. Ащыгъум Мадинэ ишъуашэмэ аригъусэу Айтэк исурэт 20 фэдиз къагъэлъэгъуагъ. 2019-рэ илъэсым ыкIэ -2020-рэ илъэсым иублапIэ ТыгъэкъокIыпIэ лъэпкъхэм яискусствэкIэ къэралыгъо музеим и Темыр-Кавказ къутамэу Мыекъуапэ дэтым Дыгъу Айтэк сурэт 70-рэ зыхэхьэгъэ икъэгъэлъэгъон щыкIуагъ. КъэлэмкIэ, дагъэр зылъэпсэ краскэкIэ шIыгъэ сурэтхэр, телефонкIэ техыгъэхэр ащ хэхьагъэх.\n«Къэгъэлъэгъоныр сфызэхэзыщагъэхэу Кушъу Нэфсэт, Фатима Сулеймановам, ХъокIо Ларисэ лъэшэу сафэраз. Ахэм къаигъэ самышIыгъагъэмэ, ар къыздэхъущтыгъэп. Джыри сымыхьазырэу къысшIошIыщтыгъэ…» – Айтэк игуапэу къыдеIагъэхэм ацIэ къыреIо, игукъэкIыжьхэр лъапIэх.\nАйтэк икъэгъэлъэгъон икъызэIухын сэри сыщыIагъ. ХьакIэхэр, сурэтышIым иIофшIагъэмэ уасэ къафэзышIыхэрэр бэдэдэ хъухэу ащ къызэрекIолIагъэхэм а мафэм Кушъу Нэфсэт ыгу къыгъэкIыжьыгъ тызэрыгушхорэ, дунаим щызэлъашIэхэрэ сурэтышIэу Къэрдэнэ (Шемякин) Михаил ыкIи скульпторэу Зураб Церители Мыекъуапэ, Темыр-Кавказ къутамэм къызэкIохэм цIыфэу къекIолIэгъагъэр джащ фэдэу зэрэбагъэр. Армырми Айтэк гумэкIым зэлъиштагъэу щытыгъ, емыжэгъахэу цIыф цIэрыIохэм зэрафагъэдагъэм ипшъэдэкIыжь ыбзэ ыубытыгъэм фэдагъ. ГущыIэ зыратым бэ къыIуагъэп, ау игуапэу сурэт задытрихыщтыгъэ. Тэри, телерадиокомпанием къикIыгъэхэмкIэ, ащыгум Айтэк тыгоуцуи, сурэт зыдытетхыгъагъ. Ари сихъарзынэщ къыхэнагъ.\nАйтэк иIэшIагъэхэм бэ къакIэупчIэрэр. Мыекъуапэ ихьакIэщхэр, шхапIэхэр, ресторанхэр, Мыекъопэ районым изекIо чIыпIэхэм арыт хьакIэщхэр ахэм къагъэдахэ. Лъэпкъ тарихъыр къизыIотыкIырэ сурэтхэр ахэм къябэкIы.\n«Айтэк, сурэтшIынымкIэ ебгъэджэнхэу е унэе еджапIэ Мыекъуапэ къыщызэIупхынэу зыми угу къыгъэкIыгъэба, утрагъэгушIухьэу къыхэкIыгъэба?» – сеупчIы сурэтышIым. Бэрэ емыгупшысэу: «Ары, къыхэкIыгъ ар къысаIоу, ау шъхьафитныгъэ лъагъор творчествэм щыхэсэхы. ЧIыпIэм сепхыгъэн слъэкIыщтэп. СизэхэлъыкIэ нэмыкI…»\nИзекIо лъагъохэр зэпигъэугъэх нахь мышIэми, Кавказ хасэхэм я Конфедерациеу Тыркуем щызэхэщагъэм (КАФФЕД) ыкIи Абхъаз Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ Дыгъу Айтэк исурэтхэм якъэгъэлъэгъон Тыркуем ыкIи Абхъазым ащызэхащэнхэу къыкIэлъэIух ыкIи арагъэблагъэ. Дунаим исанитарнэ-эпидемиологическэ зытет нахь зыпкъ зиуцожьыкIэ ыкIи гъунапкъэхэр зэIухыгъэ хъумэ, мы проектхэр зэшIохыгъэ зэрэхъущтхэм щэч хэлъэп.\n– Айтэк, уитворческэ лъэгъо дахэ лъыбгъэкIотэнэу пфэсэIо! УиIэшIагъэхэр зикIасэхэм нахьыбэрэ уаIукIэн, угу рихьырэ Iофым упылъын плъэкIынэу Тхьэм еIу!\nГущыIэуж. СурэтышIым къызэриIорэмкIэ, зэкIэмэ анахь шъхьаIэр – дунаим идэхагъэ пэшIорыгъэшъэу зэхэпшIэн плъэкIынэу ущытын фае. Ар къинэп. Уфэхьазырыныр ыкIи угу фызэIухыгъэныр шъхьаIэх.\nАР-м изаслуженнэ журналист


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ ныпым имафэ Хъурц хэгъэгум щыхагъэунэфыкIы\nАдыгэ ныпым имафэ Хъурц хэгъэгум щыхагъэунэфыкIы\nАдыгэ ныпым имафэ ихэгъэунэфыкIын 20I0 илъэсым апэрэеу рагъэкIокIыгъагъ. ЫпэкIэ ащ игъэмэфэкIын табыу телъыгъ. Адыгэ ныпым имафэ Адыгэ хэкухэми, IэкIыбым щыIэ адыгэхэми мэлылъфэгъум и 25 хагъэунэфыкIы. Мыщ епхыгъэу шыу кIохэр, шыгъачъэхэр, адыгэ джэгухэр, фэшъхьаф зэхахьэхэр зэхащэх.\nАдыгэ ныпым имафэ Тбылыс дэт Адыгэ культурэм игупчэ щыхагъэунэфыкIы. Мы мафэм ехъулIэу Кавказым щыщ адыгэ хьакIэхэр Хъурцэм икъэлэ шъхьаI къырагъэблэгъагъэх.\nФитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ Гупчэм ипащэу, бзэшIэныгъэлэжьэу Чухуа Мераб къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мыщ фэдэ адыгэ ныпым имафэ я 4 зэрэхагъэунэфыкIрэр. Адыгэ культурэм игупчэ ригъэкIокIынэу къыдхэлъытагъ адыгэ сурэтышIэхэу Къат Теуцожьрэ Шоген Зауррэ ясурэтхэм якъэгъэлъэгъон. ЗэкIэмкIи IофшIэгъэ 30 къагъэлъагъо. Ахэм ащыщхэу Тбылыс щыIэхэмрэ ежь сурэтхэу къащэхэрэмрэ хэтых. Къэгъэлъэгъоныр щызэхащэ Джавахишвили Иванэ ыцIэ зыхьрэ Тбылыс къэралыгъо апшъэрэ еджапIэм.\n- Ныпыр – адыгэ лъэпкъым изэпхын иамал. Адыгэ ныпым зэрепхых адыгэхэр зэкIэ, убыххэри ахэтэу. Ащ мэхьанэшхо иI.\nСурэт къэгъэлъэгъоным фэшъхьафэу адыгэ ныпым имафэ ихэгъэунэфыкIын къыдхэлъфтагъ Половинкина Тамарэ итхылъэу «Черкесиеу – силыузрэ сигугъапIэрэ» зыфиIорэм илъэтегъэуцо. Ежь тарихълэжьыр къеблэгъэшъугъэп. Ау Фитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ шIэныгъэлэжьэу, мэфэкIым икIэщакIоу Чухуа Мераб къызэриIуагъэмкIэ, охътэ дэхэкIаем Половинкина Тамарэ дэлэжьагъэх, итхылъ ыгъэпсыфэ нэс.\nТхылъым къыщытыгъ хъурцэ къалэу Анаклие дагъэуцуагъэ шIэжь саугъэтым исурэт, икъытегущыIэн. Тбылыс къыщхаутыгъэх тхылъ зыпшI. Ахэр шIэныгъэушэтыным епхыгъэхэм зэрагъэгъотын алъэкIыщт.\n- Адыгэ тарихъым ишIэныгъэлэжь цIыфхэр нэIуасэ фэтшIынэу тыфай. ГъэшIэгъоныр - ар адыгэп, хъурцэп, ар – урыс. ЩыIэныгъэ гъэшIэгъон зиIэ гъэшIэгъон шIэныгъэлэжь. Ащ ищыIэныгъэ фигъэхьыгъ адыгэ тарихъым изэгъэшIэн. ЫкIи сэ лъэшэу сигуапэ тарихълэжьыр тизэхахьэ къыщызгъэлъэгъоныр.\nАдыгэ ныпым игъэпсын I830 илъэсым рахьылIэ. Ау ащ игъэпсыкIэкIэ еплъыкIэ зэтекIых щыIэхэр. Зыхэм зэралъытэрэмкIэ, ар Великобританием апэрэу щагъэпси къохьапIэ Черкесием къыщэгъагъ шотланд дипломатэу, тхакIоу Уркварт Дэвид. НэмыкI еплъыкIэу инджылыз зекIоу Спенсер Эдмунд итхылъ къыщитхыгъэу ары быракъыр ыгъэпсыгъэу Тыркум щыщ адыгэ бзылъфыгъэ пщыгуащэм. ЕтIанэ ныпыр Черкесием къащагъэу.\nЕжь адыгэ ныпым тетхэмкIи ышъокIи зэдэштэгъэ еплъыкIэ щыIэп. Уцышъор зыхэм алъытэ ислъам диным епхыгъэу, адырэхэм къалъытэ уцышъом къыгъэлъагъоу ор, гъатхэр. Дышъэ жъогъо I2 адыгэ лъэпкъ I2 щыIагъэхэр къыгъэлъагъохэу алъытэ. Щэбзищ зэблэдзыгъэхэм зыхэм алъытэ мамырныгъэмрэ зыкIыныгъэмрэ ятамыгъэ къарыкIэу. НэмыкIхэм къыхагъэщы ахэм къагъэлъагъоу шэкIоныгъэу уашъом, чIыгум ыкIи псым щырагъэкIокIыщтыгъэр.


Лъэуж дахэ къыгъэнагъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 15.10.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nИлъэсыбэрэ кIэлэегъэджагъэу, общественнэ, дин IофышIэщтыгъэу, адыгэ лъэпкъыр зэрыгушхоу ХьакIэмыз Аскэрбый Хьаджмосэ ыкъор псаугъэмэ, непэ ыныбжь илъэс 90-рэ хъущтыгъэ.\nЦIыфыгъэшхорэ Iэдэбрэ зыхэлъыгъэ Аскэрбый Iофэу зыфежьэрэр ыкIэм нимыгъэсэу уцущтыгъэп. Къиныбэ къызыхэфэгъэ щыIэныгъэ гъогушхо ащ къыкIугъ. Ятэу Хьаджмосэ колхозым гъукIэу щылэжьагъ, итеплъэкIэ пхъэшагъэми, цIыф зэфэ дэдэу щытыгъ. Комбайнэхэм, пхъэIашэхэм ыкIи мэкъу — мэщым щагъэфедэрэ нэмыкI пкъыгъохэм ягъэцэкIэжьынкIэ Iэмэ-псымэхэр зэкIэ ащ рагъотылIэнхэ алъэкIыщтыгъ. Хьаджмосэ гъучIымрэ пхъэмрэ ахимышIыкIышъу щыIагъэп пIоми ухэукъощтэп. Къоджэдэсхэр бэу къызэреуалIэщтыгъэм ар рыкъэеу къыхэкIыгъэп, цIыфыгъэ шэпхъэ лъагэхэм сыдигъуи арыгъуазэщтыгъ.\nЯтэ фэдэу Аскэрбыий IэпэIасэу, щысэтехыпIэу щытыгъ, гъучIымрэ пхъэмрэ пкъыгъо гъэшIэгъонхэр ахишIыкIын ылъэкIыщтыгъ. Сабыйхэм ятэ Хэгъэгу зэошхом зыхэкIуадэм, кIалэмрэ ащ ышыпхъуитIурэ япIун-лэжьын зыпшъэ дэкIыгъэр янэу Коз ары. Ышэу Пщымафи пхъорэлъфхэм япIункIэ къыдеIэщтыгъ.\nЯунэкъощэу, къоджэ ефэндэу ХьакIэмыз Уцужьыкъо иунагъорэ ахэмрэ зэгъунэгъугъэх. Ефэндым ыкъоу Къэплъанрэ сэрырэ Аскэрбый тиныбджэгъушхуагъ. Гъунэгъум дэжь бэрэ тыкIощтыгъ, быслъымэн Iофыгъохэм афэгъэхьыгъэу нахьыжъхэм къаIуатэхэрэм тядэIуныр тикIэсагъ.\n1942-рэ илъэсым ишышъхьэIу ыгузэгухэм адэжь нэмыцхэр тикъуаджэ къызыдахьэхэм, ислъам динымкIэ десэхэр гурыт еджапIэм щарагъэхьхэу аублэгъагъ. Ефэндэу Мамыщ Тыркубый кIэлэцIыкIухэр арапыбзэкIэ тхэнхэу, КъурIаным еджэнхэу, зэчырхэр къаIонэу ыгъасэщтыгъэх. Джащыгъум илъэс 13 зыныбжьыгъэ Аскэрбыий ахэм ахэтыгъ. Хэт нахьи нахьышIоу ащ зэчырхэр ыгу риубытэщтыгъэх ыкIи игуапэу къыIощтыгъэх. Нэмыцхэр къуаджэм зыдэкIыжьхэм ащ фэдэ десэхэр еджапIэм щарагъэхьыжьын фимытхэу агъэпсыгъагъэми, Аскэрбый ыгу ахэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыгъэхагъ.\nХьакIэмзые ублэпIэ еджапIэр Аскэрбый къызеухым, ЕджэркъуаекIэ зигъэзэн фаеу хъугъэ. Янэшым дэжь щыIэу къапэгъунэгъу урыс еджапIэм щеджагъ. Я 7-рэ классыр къызеухым Адыгэ кIэлэегъэджэ техникумым чIэхьагъ. Литературнэ кружокэу мыщ щызэхэщагъэм хэхьагъ, усэхэр ытхэу ригъэжьагъ. Литературнэ кружокым нэмыкIэу техникумым ихудожественнэ самодеятельности ар чанэу хэлэжьагъ, къэшъокIо купым хэтыгъ. Сэмэркъэу дахэр зикIэсэгъэ Аскэрбый студентхэр зылъызыщэн зылъэкIырэ зэхэщэкIо дэгъоу мыщ зыкъыщигъэлъэгъуагъ.\nКIэлэегъэджэ техникумым ыуж Аскэрбый ХьакIэмзые къыгъэзэжьи, ублэпIэ классхэр ригъэджагъэх. ЕтIанэ Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет къызеухым урысыбзэмкIэ, адыгабзэмкIэ, нэмыцыбзэмкIэ кIэлэегъаджэу Iоф ышIагъ. Ыгу етыгъэу илъэс 17 гурыт еджапIэм щылэжьэгъэ кIэлэегъаджэр нэужым совхозэу «Адыгплодопитомникым» ипарторганизацие исекретарэу агъэнэфагъ. ЫужкIэ Кощхьэблэ кIэплъэтхъоишI заводми, совхозэу «Чехракми» япартийнэ организациехэм исекретарыгъ. Ауж къинэрэ хъызмэтшIапIэхэр ащ къыдищыжьыщтыгъэх, гъэхъагъэ хэлъэу ипшъэрылъхэр ыгъэцакIэщтыгъэх. Тыдэрэ чIыпIэ зыщэлажьи, пэщэ чанэу, зэхэщэкIо дэгъоу зыкъигъэлъэгъуагъ.\nIэнатIэм щылъыкIуатэщтыгъэ, ицIыкIугъом КъурIаным пыщэгъэгъэ Аскэрбый шIогъэшIэгъонэу дин Iофхэр зэрэзэрахьэхэрэм лъэплъэ, быслъымэн хабзэхэм нахь куоу нэIуасэ зафешIы, хьадэ фэIо-фашIэхэр зэрагъэцакIэхэрэм, хьадэIусхэр зэрашIыхэрэм, дыуахьхэр къызэрахьырэм, зэчырхэр къызэраIорэм защегъэгъуазэ. 1989-рэ илъэсым ХьакIэмзые дэсхэм къуаджэм иефэндынэу ар къызытырагъанэм, пшъэрылъыкIэхэм ягъэцэкIэн ишъыпкъэу ыуж ехьэ. Ащ ыпэкIэ хьадэ фэIо-фашIэхэм язэшIохын пае къоджэдэсхэм Джыракъые щыщ ефэндыр къырагъэблэгъэн фаеу хъущтыгъэ.\nИлъэсыбэрэ парторганизацием исекретарыгъэу, етIанэ дин Iофхэм ишъыпкъэу апылъыгъэу Адыгеим синыбджэгъу нэмыкI зы нэбгыри ибгъотэнкIэ сыгугъэрэп. Тыдэ зыщэлажьи ицIыфыгъэкIэ, игукъэбзагъэкIэ ар къахэщыщтыгъ.\nДинымкIэ шIэныгъэу иIэм хигъахъо шIоигъоу ХьакIэмыз Аскэрбый 1995-рэ илъэсым Дамаскэ кIуи, мэзищ курсхэм къащеджагъ. Джащыгъум илъэс 66-рэ ащ ыныбжьыгъ. Шэн пытэ зиIэгъэ, зэхэщэн Iофхэм афытегъэпсыхьэгъэгъэ ефэндым мэщыт ХьакIэмзые зэрэдашIыхьан фаер къоджэдэсхэм агуригъэIон ылъэкIыгъ. Лъытэныгъэшхо зыфашIыщтыгъэ, цIыкIухэми, инхэми екIолIэкIэ гъэнэфагъэ къафэзыгъотын зылъэкIыщтыгъэ ефэндым игукъэкI ахэм къабылэу аштагъ. Iофым егъэжьапIэ фэхъущтми зэдегупшысагъэх, мэщытым ишIынкIэ къадеIэщтхэри къагъотыгъэх. Ащ зиIахьышIу хэзышIыхьагъэхэм ащыщых чылэ Хасэм итхьамэтагъэу ХьакIэмыз Мыхьамэт, мычIыпцIыйхэмкIэ комбинатым идиректорыгъэу Костэкъо Бислъан, Iахьзэхэлъ предприятиеу «Чехракым» итхьамэтагъэу Iащэ Мухьамэд, Адыгэ Республикэм хэутынымкIэ иминистрагъэу КIэрэщэ Аслъанбэч, предпринимателэу Хьаткъо Самир ыкIи нэмыкIхэр. ХьакIэмзыерэ Кощхьэблэ районым инэмыкI къуаджэхэмрэ къадэхъухьагъэхэу амал зиIэхэр зэкIэ ямылъкукIи, якъарыукIи мэщытым ишIынкIэ къадеIагъэх. Пшъи, уцуи имыIэу къоджэ ефэндым ащ игъэпсын зэрэкIорэм гъунэ лъифыщтыгъ, нэмыкI пшъэрылъхэри еIолIэнчъэу ыгъэцакIэщтыгъэх.\nХьакIэмзые мэщытым ишIын джыри амыухызэ, Адыгеимрэ Пшызэ шъолъырырэ ащыпсэурэ быслъымэнхэм язимычэзыу зэфэсэу 1998-рэ илъэсым имэлылъфэгъу щыIагъэм ХьакIэмыз Аскэрбый муфтиеу щыхадзыгъ. Дамаскэ дэт ислъам университетыр 2000-рэ илъэсым къэзыухыгъэ ХьакIэмыз Хьалим тым иIоф къоджэ гупсэм щылъигъэкIотагъ. 2001-рэ илъэсым хьаджашIэхэм ахэтэу ар Чабэм щыIагъ. Адыгэхэр зыгъэлъэпIэрэ араб лIыжъ горэм ыдэжь ригъэблэгъагъэхэу ар Аскэрбый зэрикIалэр къызешIэм, ымытIупщэу ыIапэ бэрэ ыIыгъыгъ, илъэси 5-кIэ узэкIэIэбэжьмэ ыдэжь къэкIогъэгъэ ятэ лъытэныгъэшхо зэрэфишIырэм ишыхьатэу Iанэм ыпшъэкIэ ыгъэтIысыгъагъ.\nДиндэлэжьапIэм ипащэу загъэнафэм, ХьакIэмыз Аскэрбый Iофхэм язытет нэIуасэ зыфишIи, ащ лъыпытэу ипшъэрылъхэм ягъэцэкIэн фежьагъ. Динлэжьхэм я Советэу нэбгырэ 13 зыхахьэрэри, Iимамхэм я Совети зэхащагъ.\nХы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ шапсыгъэхэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым я ДиндэлэжьапIэхэм ямуфтийхэм ягъусэу хьадэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ шэпхъэ зыкI къыхэхыгъэным ар ишъыпкъэу дэлэжьагъ. Къэралыгъо хэбзэгъэуцугъэхэри, дин хабзэхэри цIыфым ифедэхэм афэлэжьэнхэ фаеу дин пащэм ылъытэщтыгъ. «ЦIыф тэрэзхэр зэрымыс къэралыгъохэр дэгъукIэ плъытэхэ хъущтэп, — ыIощтыгъ ащ. —НыбжьыкIэхэм афэгумэкIыныр къэралыгъо пэпчъ ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ. Адыгэ хабзэр, къэралыгъо хэбзэгъэуцугъэхэр, дин хабзэхэр зыгъэлъэпIэрэ ныбжьыкIэхэр апIунхэм пае зэкIэми емызэщыжьэу Iоф ашIэн фае. ЦIыфыгъэшхорэ Iэдэбрэ зыхэлъым, тхьэшIошъхъуныгъэ зиIэм цIыф ыукIыщтэп ыкIи ыхъункIэщтэп».\nДин пащэр нэмыкI шъолъырхэм ащыпсэухэрэм, ямуфтийхэм бэрэ аIукIэщтыгъ, опытэу яIэм зыщигъэгъуазэщтыгъ, ахэм адиштэу иIофшIэни ыгъэпсыщтыгъ.\nАдыгеимрэ Пшызэ шъолъыррэ ащыпсэурэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ мэщытышхо Мыекъуапэ къыщызэIухыгъэным бэшIагъэ зыкIэхъопсыщтыгъэр. Ау республикэм и Президентэу Джарымэ Аслъан ащ фэдэ Iофым кIэщакIо зыфэхъур ары ягухэлъ къадэхъун залъэкIыгъэр.\nРеспубликэм и Президент Араб Эмират Зэхэтхэм кIуи, Мыекъуапэ дэтыщт мэщытым ишIынкIэ ахъщэ IэпыIэгъу къызэрэтатыщтым ехьылIэгъэ зэзэгъыныгъэхэр пачъыхьэм ыкъоу, шейхэу Рас-эль-Хаймэ Сакр — аль-Кассимирэ наибэу аль-Хаким Раас-аль-Хаймрэ адишIыгъагъэх. Адыгэпхъоу щытыгъэ пачъыхьэ гуащэм тарихъ чIыгужъым мэщыт щигъэпсынэу ыкъо осыет къыфишIыжьыгъагъэти, пачъыхьэм ыкъо ным иосыет псынкIэу ыгъэцакIэ шIоигъуагъ ыкIи пIэлъэ кIэкIыкIэ ар агъэпсынэу къызезэгъхэкIэ ахъщэр шIэхэу къафитIупщынэу къыгъэгугъэгъагъэх. Джарымэ Аслъан Мыекъуапэ къызэрэсыжьэу Адыгеимрэ Пшызэ шъолъыррэ ащыпсэурэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ имуфтиеу ХьакIэмыз Аскэрбый, Адыгэ Республикэм и Президентрэ иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Пэнэшъу Руслъан, АО-у «Адыг-Юрак» ипащэу Пэнэшъу Аслъан, Адыгэ Республикэм хэутынымкIэ, къэбархэмкIэ ыкIи общественнэ-политикэ прогнозированиемкIэ и Комитет ипащэу Бэджэнэ Мурат зыхэлэжьэгъэхэ зэхэсыгъо зэхищагъ.\nПроектым изэхэгъэуцон Адыгэ Республикэм изаслуженнэ сурэтышIэу Бырсыр Абдулахь фагъэзагъ, псэуалъэр заухын фэе пIалъэмрэ подрядчикымрэ агъэнэфагъэх. 1999-рэ илъэсым имэлылъфэгъу АО-у «Белореченскстрой» зыфиIорэм ипсэолъэшIхэм мэщытым ишIын рагъажьи, 2000-рэ илъэсым шэкIогъум и 2-м аухыгъ. Ау ХьакIэмыз Аскэрбый ар къылъэгъужьынэу инасып къыхьыгъэп, 1999-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 29-м идунай ыхъожьыгъ.\nИлъэсрэ ныкъорэ нахькIэ муфтий IэнатIэм Iумытыгъэми, бэ зэшIуихын ылъэкIыгъэр. Шариатым тетэу дин фэIо-фашIэхэр зэрэзепхьащт шIыкIэмкIэ шэпхъэ зыкIхэм атехьэгъэным пае дин пащэр Сирием, Иорданием, Германием, Мальтэ, Саудовскэ Аравием, Германием ащыIагъ, ахэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм аIукIагъ. Муаммар Каддафи зэрэригъэблэгъагъэхэм тетэу Темыр Кавказым щыпсэурэ нэбгырэ 23-мэ ягъусэу ар Ливием щыIагъ, Мыхьамэт Пегъымбарыр къызщыхъугъэ чIыпIэм нэмаз щишIыгъ. Бэджэнэ Муратрэ Адыгеим щыщхэу хьаджашIэ кIуагъэхэмрэ ягъусэу Меккэм щыIагъ.\nСаудовскэ Аравием икороль муфтиир ригъэблэгъагъэу дин IофхэмкIэ министрэр ащ къыщытхъугъагъ, ислъам диныр зылэжьырэ лъэпкъ пстэуми ямуфтий анахь дэгъоу ар ылъытэгъагъ. КъокIыпIэ Благъэмрэ Германиемрэ зэращыIагъэм нэмыкIэу, я Х-рэ Конгрессэу Закавказьемрэ Темыр Кавказымрэ ащыкIуагъэм ХьакIэмыз Аскэрбый хэлэжьагъ. ДиндэлэжьапIэм иIофхэмкIэ гъогогъуитфэ Москва щыIагъ. Диным Темыр Кавказым зыкъыщегъэIэтыжьыгъэнымкIэ гъэхъагъэу иIэхэм афэшI Европэм щыпсэурэ быслъымэнхэм ямуфтият ипащэ ащ Щытхъу тхылъ къыфигъэшъошагъ.\nКъалэхэу Ермэлхьаблэ, Краснодар, Мыекъуапэ яепархиехэм зэгурыIоныгъэ адыряIэнымкIэ дин пащэм бэ ышIагъэр. Адыгэ Республикэм и Президентэу Джарымэ Аслъани, министрэхэм я Кабинет хэтхэри ащкIэ IэпыIэгъушIу къыфэхъущтыгъэх.\nХьакIэмыз Аскэрбый япащэу мэщыти 9 зэрагъэпсыгъэр, 3-мэ яшIын зэрамыухыгъагъэр къэIогъэн фае. Ау гъэхъагъэу иIэхэм ар къащыуцунэу фэягъэп. Республикэм икъоджэ 43-мэ ащыщэу 14-р ары ныIэп мэщыт зыдэтыгъэр. Сымэджэщым агъэгъолъынкIэ мэфэ заулэ нахь къэмынэжьыгъэу ТIэшъу Нихьад игъусэу ШэхэкIэй ЦIыкIум ар щыIагъ, я 30-рэ илъэсхэм мыщ щагъэпсыгъэгъэ мэщытыр зыпкъ рагъэуцожьын алъэкIыщтмэ зэригъэшIэгъагъ.\nЫныбжь илъэс 70-рэ зэхъум ХьакIэмыз Аскэрбый республикэ сымэджэщым чIэлъыгъ, июбилей хигъэунэфыкIыгъэп. Ау Адыгэ Республикэм и Президентэу Джарымэ Аслъанрэ министрэхэмрэ кIохи имафэкIэ ащ фэгушIуагъэх. Урысыем щыпсэурэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ имуфтиеу Равиль Гайнутдиновым дин IофышIитIу къыгъакIуи къыкIигъэупчIагъ. Муфтиир сымэджэщым зычIэлъми, ядэжь защэжьми Адыгеим, хы ШIуцIэ Iушъом Iус шапсыгъэ къуаджэхэм, Краснодар, къуаджэхэу Шъхьащэфыжьрэ Мэфэхьаблэрэ адэсхэм ащыщхэр ипсауныгъэ изытет ыгъэгумэкIыщтыгъэх.\nДин IофышIэр ыгукIи, ышъхьэкIи къэбзэн, зэфэн фаеу, хабзэ гори ыукъо мыхъущтэу муфтиим ылъытэщтыгъ. «Ефэндхэм япшъэрылъ мы дунаим зехыжьыщтхэ мафэм быслъымэнхэр фагъэхьазырынхэу. ЦIыфым а мафэм Алахьым нэмыкI зи къыдеIэжьын ылъэкIыщтэп. ЦIыфым ежь-ежьырэу дэгъури дэйри ылъэгъун фае. Тхьэм КъурIаныр джары къызкIыригъэхыгъэр», — ыIощтыгъ дин пащэм.\nЫпсэ пэтыфэ лъэпкъ, дин Iофхэм афэлэжьэгъэ синыбджэгъу цIыфхэм шIоу афишIагъэр ащыгъупшэрэп, непи игугъу шIукIэ ашIы.


ШIушIагъэр къэнэжьы — Адыгэ макъ\nРедактор 14.01.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЛъэпкъ культурэм, музыкальнэ искусствэм ащызэлъашIэрэ Анзорыкъо Вячеслав къызыхъугъэр илъэс 80 непэ мэхъу.\nИкIэлэцIыкIугъор Кощхьаблэ щыкIуагъ. Музыкэр шIу зыщалъэгъурэ унагъом щапIугъ. Янэжъэу Гулэ Кощхьаблэ ипщынэо цIэрыIоу щытыгъ. ЗэлъашIэрэ пщынаоу Хьагъэудж Мыхьамэт игъусэу нысащэхэм ахэлажьэщтыгъ. Гулэ Мыхьамэт ипщынэ къыритэу, орэдышъохэр ыгъэжъынчхэу бэрэ къыхэкIыщтыгъ. Анзорыкъо зэшхэу Чеславрэ Вячеславрэ музыкэм пыщагъэхэ зэрэхъугъэхэр къуаджэм щагъэшIагъощтыгъ.\nМыекъопэ музыкальнэ училищым ыуж Саратов къэралыгъо консерваториер къыщиухыгъ. Къыхихыгъэ сэнэхьатым ишъэфхэр зэригъашIэхэзэ, орэдхэр ыусхэу, музыкэр ытхэу ригъэжьагъ.\nХорым фэгъэхьыгъэ музыкэм В. Анзорыкъор нахь дихьыхыщтыгъ. Мыекъопэ музыкальнэ училищым икIэлэегъаджэу, директорым игуадзэу Iоф ышIагъ. Илъэс 20-м нахьыбэрэ зыщылэжьэгъэ училищым щыригъэджагъэхэм артист, музыкант цIэрыIохэр къахэкIыгъэх.\nАдыгэ пщынэм еджакIохэр фигъасэщтыгъэх. Фольклорым Iоф дишIэзэ, орэд 300 фэдиз зэригъэфагъ. Къэшъо орэдхэр, лъэпкъ орэдыжъхэр ыугъоижьыгъэх. ЛIыхъукIэ Андзауррэ Анзорыкъо Вячеславрэ зэгъусэхэу лъэпкъ искусствэм, адыгэ пщынэм афэгъэхьыгъэ тхылъ къыдагъэкIыгъ.\nМэщбэшIэ Исхьакъ, Бэгъ Нурбый, нэмыкIхэм ягущыIэхэм атехыгъэ орэдхэр, музыкальнэ произведениехэр В. Анзорыкъом ыусыгъэх.\nСпектаклэхэм апае зэригъэфэгъэ произведениехэр театрэхэм якъэгъэлъэгъонхэм ащэIух. ЩыIэныгъэм илъэныкъуабэ къызэлъиубытызэ, композиторым лъэпкъ музыкальнэ культурэр ыгъэбаигъ.\nАдыгэ чIыгум, лъэпкъ шIэжьым, мамыр псэукIэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ орэдхэр В. Анзорыкъом къыIощтыгъэх. Къыблэм, Темыр Кавказым къащатырэ концертхэм ахэлажьэщтыгъ.\nОрэд къыIоныр лъэшэу ыгу рихьыщтыгъ. Адыгеим иартистхэр Пэнэжьыкъуае зэкIохэм, искусствэм пыщагъэхэр къелъэIухи, орэд пчъагъэ къафиIонэу зэрэхъугъагъэр тщыгъупшэрэп.\nЛъэпкъ орэдхэр къэзыIорэ ансамблэу «Орэдыр» Мыекъуапэ щызэхищи, концертхэр IофшIапIэхэм, еджапIэхэм къащатыхэзэ, цIыфхэр агъэгушIощтыгъэх.\nРеспубликэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэ ипащэу Iоф ышIэзэ, къэтэджырэ ныбжьыкIэхэм ягъэсэн дэлэжьагъ.\n— Музыкэм цIыфыр зэрипIурэр уиIофшIэн къыщыхэбгъэщын фае, — ыIощтыгъэ Анзорыкъо Вячеслав.\nФортепианэм, хорым апае ыусыгъэ произведениехэр бэ мэхъух. Композиторым дунаир ыхъожьыгъэми, иIофшIагъэхэмкIэ къытхэт. Композиторэу, орэдыIоу, пщынаоу зэрэщытыгъэр, IофшIагъэу иIэр тщыгъупшэхэрэп.\nПредыдущая Президент поддержал инициативы «Единой России» по социальной газификации\nСледущая ЩыIэныгъэм игупчэ ит


Тренерэу агъэнэфагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 12.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nСпортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Ордэн Андзаур Урысыем дзюдомкIэ иныбжьыкIэ хэшыпыкIыгъэ командэ итренерэу агъэнэфагъ.\nПщыжъхьаблэ щапIугъэ нарт шъаор икIэлэцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу дзюдом пыщагъ. Урысыем дзюдомкIэ и Кубок гъогогъуи 2 къыдихыгъ. Урысыем изэнэкъокъу апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ. Хэгъэгум ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтэу Европэм изэнэкъокъу текIоныгъэр къыщихьыгъ. Дунаим, Европэм якубокхэр къыдэхыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ зэнэкъокъухэм медальхэр къащыдихыгъэх.\nАдыгэ къэралыгъо университетым физкультурэмрэ дзюдомрэкIэ и Институт Ордэн Андзаур къыухыгъ. Апэрэ тренерэу иIагъэр Адыгеим изаслуженнэ тренерэу Нэджыкъо Руслъан. Мыекъуапэ щыпсэоу зырегъажьэм, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Беданыкъо Рэмэзан ипащэу дзюдомкIэ илъэсыбэрэ бэнагъэ. Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ илъэс 12 хэтыгъ.\n— Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм щагъэсагъэхэр хэгъэгум щыцIэрыIох, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, республикэм дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Бастэ Сэлымэ. — Тао Хьасанбый Урысыем дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаI. Гъэунэ Андзор ыкIи Арсен Галстян хэгъэгум дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренерых. ТиеджапIэ зыщызыгъэсэгъэ Ордэн Андзаур Урысыем ихэшыпыкIыгъэ ныбжьыкIэ командэ итренерэу Iоф ышIэу зэрэригъэжьагъэм фэшI тыфэгушIо.\n— Ситренерхэм, кIэлэегъаджэхэм, спортым щысиIэ ныбджэгъухэм, зэкIэ IэпыIэгъу къысфэхъугъэхэм сафэраз, — къытиIуагъ Ордэн Андзаур. — Дзюдор Олимпиадэ джэгунхэм ахэхьэрэ спорт лъэпкъхэм ащыщ. Урысые хэгъэгушхом иныбжьыкIэхэм сэнаущыгъэу ахэлъыр къызэIуахыным сыдэлэжьэщт. Олимпиадэ джэгунхэм, дунэе зэнэкъокъухэм апэрэ чIыпIэхэр къазэрэщахьыщтхэм сицыхьэ телъ.\nАдыгэ Республикэм ыцIэ спортышхом нахь лъагэу щиIэтынэу Ордэн Андзаур фэтэIо. Имурадхэр къыдэхъунхэу тыфэлъаIо.\nСурэтым итхэр: Бастэ Сэлым, Ордэн Андзаур.\nПредыдущая ЗышIуахьырэр хэзы


Нэхэе Аслъан имузыкэ тедэIущт — Адыгэ макъ\nАдыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм ипэгъокIэу республикэ филармонием и Къэралыгъо симфоническэ оркестрэ концертыр зэхещэ. Оркестрэм идирижерыр СтIашъу Къэплъан, художественнэ пащэр Урысыем изаслуженнэ артистэу, Къэбэртэе-Бэлъкъарым изаслуженнэ артистэу Темыркъанэ Петр.\nНэхэе Аслъан Адыгеим иапэрэ профессиональнэ композитор, Адыгэ Республикэм икомпозиторхэм я Союз итхьамат. МэщбэшIэ Исхьакъ ытхыгъэ романэу «Бзыикъо заом» техыгъэ апэрэ лъэпкъ оперэр, симфоническэ произведение инхэр А. Нэхаим ыусыгъэх. Адыгэ лъэпкъ музыкальнэ искусствэм зиушъомбгъуным лъапсэ фишIыгъ. Лъэхъаным диштэу адыгэ классическэ музыкэр зыусырэ композиторэу ар алъытэ. Республикэм итын анахь лъапIэу медалэу «Адыгеим и Щытхъузехьэр» къыфагъэшъошагъ, Урысыем и Правительствэ ипремие илауреат.\nКонцертым адыгэ лъэпкъ орэдышъохэр, фольклорым къыхэхыгъэхэу композиторым оркестрэм пае зэригъэфагъэхэр, симфони- ческэ произведениехэр щыIущтых.\n2022-рэ илъэсым, мэлылъфэгъум и 15-м пчыхьэзэхахьэр филармонием щыкIощт. Искусствэр зышIогъэшIэгъонхэр зэхэщакIохэм рагъэблагъэх.\nПредыдущая Глава Адыгеи поручил активно внедрять меры поддержки аграриев\nСледущая ЕджапIэм кIэлэегъэджэ дэгъухэр ищыкIагъэх


ХагъэунэфыкIэу чIыпIищ | Адыгэ Макъ\nКъэбэртэе-Бэлъкъарым икъалэу Тэрч самбэмкIэ зэIукIэгъухэр щыкIуагъэх. К. Пэнагом ыцIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтынхэм якъыдэхын спортсменхэр фэбэнагъэх.\nХэгъэгум ишъолъыр 15-мэ къарыкIыгъэхэр алырэгъум щызэIукIагъэх. Адыгэ Республикэм самбэмкIэ иеджапIэ итренерэу Джарымэкъо Аслъан къызэрэтиIуагъэу, бэнэкIуи 100 фэдиз текIоныгъэм фэбэнагъ. Апэрэ чIыпIэр къыдэзыхыхэрэм «Урысыем спортымкIэ имастер» зыфиIорэ щытхъуцIэр къафаусынэу зэрэщытым имэхьанэ зэхэщакIохэм къыхагъэщыгъ.\nДжарымэкъо Долэт, кг 74-рэ, апэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ. БэнакIор Д. Хьакурынэмрэ А. Джарымэкъомрэ агъасэ. Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар-техническэ колледжыр Джарымэкъо Долэт къыухыгъ, икъулайныгъэ хигъэхъонымкIэ ишъыпкъэу Iоф зыдешIэжьы.\nТхьакIущынэ Ахьмэд, кг 100, тыжьыныр къыфагъэшъошагъ, тренерхэу Д. Хьакурынэмрэ К. Куржьымрэ ипащэх.\nДэхъужь Хъызыр, кг 57-рэ, ящэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ, тренерхэу Д. Хьакурынэмрэ М. Дэхъужьымрэ агъасэ.\nСурэтым итхэр: тренерэу Джарымэкъо Аслъан хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэ бэнакIохэм ахэт.


Адыгеим и Премьер-министрэ зекIоным хэхъоныгъэ ышIынымкIэ гухэлъэу щыIэхэм къатегущыIагъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и Премьер-министрэ зекIоным хэхъоныгъэ ышIынымкIэ гухэлъэу щыIэхэм къатегущыIагъ\nРедактор 07.04.2021 07.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые Федерацием и Правительствэ гъэтхапэм къыдигъэкIыгъэ унашъом диштэу Кавказ къэралыгъо заповедникым хэхьэрэ Лэгъонэкъэ полигоным статусэу «биосферный» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ. ЗекIоным хэхъоныгъэ ышIыным, республикэм зыми фэмыдэ ичIыопс къэухъумэгъэным афэшI Iофэу ашIэрэм, гухэлъэу яIэхэм къатегущыIагъ ыкIи «РИА Новости» зыфиIорэм ижурналист иупчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыгъ АР-м и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановым.\n— Геннадий Алексей ыкъор, зекIоным хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ Адыгеим амалэу IэкIэлъхэм иIофыгъо апэрэ илъэсэп зытегущыIэхэрэр…\n— Шыпкъэ, мы Iофыгъом епхыгъэу федеральнэ гупчэм, профильнэ ведомствэм, Кавказ биосфернэ заповедникым, чIыопсым икъэухъумэн фэгъэзэгъэ общественнэ организациехэм ыкIи эксперт-экологхэм илъэс заулэ хъугъэу тадэгущыIэ.\nЧIыопс ыкIи культурнэ-тарихъ кIэн бай зиIэ республикэм иэкономикэкIэ зекIоным хэхъоныгъэхэр ышIынхэр пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ. Анахьэу мыщ дэжьым тынаIэ зытетыр экологическэ, культурнэ-тарихъ, гастрономическэ ыкIи агротуризмэм заушъомбгъуныр ары. Щысэ къэпхьын плъэкIыщт илъэс къэс цIыфхэм нахь ашIогъэшIэгъон хъурэ адыгэ къуаем ифестиваль.\nЗекIоным хэхъоныгъэхэр едгъэшIызэ, мы чIыпIэм щыпсэурэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу тэшIы. Зэхэубытэгъэ IофшIэнэу дгъэцакIэрэм ишIуагъэкIэ къушъхьэ поселкэхэм гъогукIэхэр ащытшIыгъэх, псыр ыкIи гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ятщэлIагъэх. ЗекIоным ипсэуалъакIэхэр шIыгъэнхэмкIэ мы инфраструктурэр тэгъэфедэ.\n— Адыгеир пштэмэ, экологием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет непэ сыд фэда?\n— МыщкIэ шъолъырым зыпкъитыныгъэ илъ. Лъэпкъ экологическэ рейтингым икъэгъэлъэгъонхэм ар къаушыхьаты. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мы лъэныкъом мэхьанэшхо реты. Проектышхоу дгъэцакIэхэрэм ыкIи тапэкIэ зэшIотхынэу щытхэм зэкIэми шIокI имыIэу экологическэ экспертизэр акIу.\nДжыри зэ къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, чIыопсым икъэухъумэнкIэ Адыгеим опытышхо IэкIэлъ хъугъэ, ащкIэ федеральнэ ыкIи республикэ хэбзэ къулыкъухэм яIо зэхэлъэу Iоф зэдашIэ, общественнэ организациехэм ыкIи цIыфхэм яшIогъэшхо къагъакIо. Джащ фэдэу экологическэ волонтерствэм зеушъомбгъу. КIэлэцIыкIухэр ыкIи нахьыжъхэр зэгъусэхэу чъыг цIыкIухэр агъэтIысых, чIыпIэ зэфэшъхьафхэр агъэкъабзэх.\nКолхидскэ хэшъаер ежь-ежьырэу къызщыкIырэ чIыпIэхэр къызщагъэнэжьыгъэ шъолъыр закъоу щыIэр Адыгеир ары. Хэшъаем икъэухъумэн фытегъэпсыхьагъэу Адыгеим и ЛIышъхьэ мыкъэралыгъо чIыопсым икъэухъумэн фэгъэзэгъэ гупчэу «НАБУ-Кавказ» зыфиIорэм ипроект дыригъэштагъ ыкIи волонтер движениеу «Сохраним корни» зыфиIорэр республикэм щыгъэпсыгъэным кIэщакIо фэхъугъ. Тызэгъусэу зэхэтщэгъэ проектэу «Защита горного зубра и мест его обитания» зыфиIорэр щыIэныгъэм щыпхырытэщы.\nЭкологическэ зекIоным хэхъоныгъэ ышIыныр пытэу зэпхыгъэхэм ащыщ тикъушъхьэхэм защызгъэпсэфынэу къэкIорэ хьакIэхэм ыкIи республикэм щыпсэухэрэм тыкъэзыуцухьэрэ чIыопсыр къаухъумэным фэгъэсэгъэнхэр. Кавказ биосфернэ заповедникыр тигъусэу а IофшIэныр тэгъэцакIэ. Ащ нэмыкIэу, 2020-рэ илъэсым ыкIэм щегъэжьагъэу мэзхэм якъэухъумэн фытегъэпсыхьэгъэ проект зэдэтэгъэцакIэ. Ащ пае заповедникым игъунапкъэхэм стационар пост тедзэхэр ащыдгъэуцугъэх. Экологическэ Iофтхьабзэхэр ыкIи зекIо маршрутхэр зэхэтэщэх. Проектэу дгъэцэкIагъэхэм ащыщ «Тропа леопарда» зыфиIорэр. УФ-м и Президент иIэпыIэгъукIэ мы мэхьанэшхо зиIэ проектыр щыIэныгъэм щыпхырытщыгъ.\n— Ау, арэу щыт нахь мышIэми, Мыекъопэ районым зекIо инфраструктуракIэ зэрэщагъэпсыщтым экологическэ общественностыр егъэгумэкIы…\n— ЧIыопс къэкIуапIэхэр зэрифэшъуашэу гъэфедэгъэнхэм ыкIи тыкъэзыуцухьэрэ дунаир къэтыухъумэным яIофыгъохэм тэри лъэшэу тагъэгумэкIы. Арышъ, зекIоным хэхъоныгъэ ышIыным фытегъэпсыхьэгъэ Iофэу етхьыжьэрэ пэпчъ чIыопсым иягъэ римыгъэкIыным анахьэу тынаIэ тетэгъэты.\nМы лъэныкъомкIэ тшIэнэу къытпыщылъыр джыри бэ. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, чIыопсым иягъэ рамыгъэкIэу зекIоным хэхъоныгъэ зыщашIырэ къушъхьэ шъолъырхэр дунаим тетых. Ахэм опытышхоу аIэкIэлъыр къызфэдгъэфедэным непэ тыфэхьазыр. Мыщ дэжьым экспертхэр ыкIи общественностыр IэпыIэгъу къытфэхъунхэу тыщэгугъы.\nАщ фэдэ екIолIакIэр тиIэубытыпIэу шIуагъэ къэзытыщт Лэгъонэкъэ биосфернэ полигоныр дгъэпсын тлъэкIыщт. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаир къэухъумэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ хэбзэгъэуцугъэм къыдыхэлъытэгъэ шапхъэхэр гъэцэкIэгъэнхэр анахь шъхьаIэу зэрэщытыри зыщыдгъэгъупшэрэп.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ чIыпIэр мэкъумэщ IофшIэным фытегъэпсыхьагъэу ыпэкIэ щытыгъ ыкIи мыщ былымхэр щахъущтыгъэх. Советскэ Союзым илъэхъан лъэсрыкIо гъогу хэхыгъэхэр мыщ пхырыкIыщтыгъэх. А чIыгухэм янахьыбэр Адыгеим и Правительствэ Кавказ заповедникым 1992-рэ илъэсым ритыжьыгъэх полигон щыгъэпсыгъэным пай. Ау ушъхьагъу зэфэшъхьафхэм апкъ къикIэу а гухэлъыр зэрэпсаоу гъэцэкIагъэ хъугъэп.\nАу джы непэ Лэгъонэкъэ биосфернэ полигоныр щыIэ зэрэхъугъэр къыдэтлъытэзэ шапхъэхэм адиштэрэ зекIо инфраструктурэ мыщ щыгъэпсыгъэныр игъоу тэлъытэ. Къушъхьэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIынымкIэ опыт зыIэкIэлъ ыкIи пшъэдэкIыжь зыхьырэ бизнесыр, общественностыр, ежь заповедникыр проектым къыхэлэжьэнхэм мэхьанэшхо иI. Ащ дакIоу ЮНЕСКО-м къыгъэгъунэрэ чIыпIэхэм Адыгеим зыгъэпсэфыпIэ ащишIын гухэлъ иIэп. ЗекIоным хэхъоныгъэ ышIыным полигоным игъэпсын зэрэфэIорышIэщтым сицыхьэ телъ.\nПредыдущая Адыгэм идунай. Америкэр\nСледущая Культурэм и Унэ агъэцэкIэжьыщт


Хэхъоныгъэхэм якъэкIуапI — Адыгэ макъ\nПсэупIэу Каменномостскэм исоциальнэ-экономическэ хэхъоныгъэ ыкIи инвестициехэмкIэ хъопсапIэу щытыным апае шIэгъэн фаехэм афэгъэхьыгъэ зэхэсыгъо Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ащ щызэхищагъ.\nРеспубликэм ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, зекIоным изегъэушъомбгъункIэ Каменномостскэр зыщыгугъыхэрэ зы Iахьэу хъун фае ыкIи ащкIэ ищыкIэгъэ пстэури щыI.\n«Каменномостскэм зекIонымкIэ ыкIи экономикэ хэхъоныгъэмкIэ амалышIухэр къытынхэ ылъэкIыщт. Мы чIыпIэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ хэхъоныгъэ ышIыным непэ мылъкоу хатлъхьэрэр макIэп, щыIэкIэшIу дэлъынымрэ инфраструктурэр зэтегъэпсыхьэгъэнымрэ апае бэ зэшIотхырэр. Социальнэ псэуалъэхэр щашIых, цIыфхэм зэдагъэфедэщт чIыпIэхэр агъэкIэжьых, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр, псыр дащэх. Мы зэпстэуми щыпсэухэрэмкIи, зекIо къакIохэрэмкIи мэхьанэшхо яI. ШIуагъэ къытэу ыкIи акъылыгъэ хэлъэу къэкIуапIэу щыIэр гъэфедэгъэн фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nОлег Топоровым къызэриIотагъэмкIэ, Мыекъопэ районым къэралыгъо программэу «Къоджэ псэупIэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къыхиубытэу объект 24-рэ щызэтырагъэпсыхьэ. Районым икъоджэ псэупIи 7 ащ хэлажьэ. Мылъкоу къатIупщыгъэм ипроцент 71-р (сомэ миллиони 185,6-р) зытефэрэр Каменномостскэр ары. ЕджэпIэ автобусым ищэфын, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр атезыгощэщт зэбгырыщыпIищмэ яшIын, кIэлэцIыкIу IыгъыпIищымэ, культурэм иунэ ягъэцэкIэжьын мы пчъагъэр апэIуагъэхьащт. Мылъкур амыгъэфедэным ищынагъо щыIэп.\nЗэшIуахыгъахэм ыкIи къапыщылъым афэгъэхьыгъэ къэбарыр къыIотагъ Каменномостскэ къоджэ псэупIэм ипащэу Владимир Петровым. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, псэупIэм исоциальнэ-экономическэ лъэныкъокIэ гъэхъагъэу ашIыгъэхэм ащыщ бюджетым ифедэ зэрэхэхъуагъэр, ащ цIыфхэм яIахь зэрэхэлъыр, инфраструктурэм ипсэуалъэхэр зэрашIыгъэхэр, гъогухэр зэрэзэтырагъэпсыхьагъэхэр, энергиемкIэ шIуагъэ къэзытырэ шIыкIэхэр зэрагъэфедагъэхэр, цIыфхэм зэдагъэфедэрэ чIыпIэхэр щынэгъончъэным ишапхъэхэм зэратырагъэпсыхьагъэхэр, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым иIофыгъохэр зэрэзэхафыгъэхэр — икIыгъэ илъэсым псырыкIуапIэр агъэпсыгъ, спортым зыщыпылъыщтхэ чIыпIакIэ зэрашIыгъэр. Физкультурэм зыщыпылъыщтхэ ыкIи пкъышъолыр зыщапсыхьащт унэшхо ашIыныр ягухэлъхэм ащыщ.\nГумэкIыгъоу щыIэхэр зэшIохыгъэнхэмкIэ шIэгъэн фаехэр къыраIотыкIыгъэх мэкъу-мэщымкIэ министрэу Къонэ Анзаур, АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Геннадий Митрофановым, гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ министрэу КIэрэщэ Анзаур, джащ фэдэу хэбзэIахьхэмкIэ къулыкъум, псэолъэшIынымкIэ, культурэмкIэ, финансхэмкIэ министерствэхэм, зекIонымрэ зыгъэпсэфыпIэхэмрэкIэ комитетым ялIыкIохэм.\n«Мэхьанэшхо зиIэ пшъэрылъ тапашъхьэ ит — зэпахырэ узэу зызыушъомбгъугъэм ыпкъ къикIыкIэ чIэнагъэу тшIыгъэхэр зэтегъэуцожьыгъэнхэр, шъолъырым къакIохэрэм ахэгъэхъогъэныр. ЭкономикэмкIэ къэгъэлъэгъонэу тиIэхэр къэтIэтынхэ фае, цIыфхэм IофшIэныр чIанэ хъущтэп. Лъэныкъо шъхьаIэу щытхэр проектышхохэм ягъэцэкIэнрэ инфраструктурэм изэтегъэпсыхьанрэ. Мы пшъэрылъхэм афэIорышIэрэ къэралыгъо программэ закъохэр арэп ахэр зэшIотхынхэ зэрэтлъэкIыщтыр. Джыри зы шIыкIэ щыIэ хъугъэ — Адыгэ Республикэм исоциальнэ-экономическэ хэхъоныгъэкIэ программэ шъхьафэу 2024-рэ илъэсым нэс телъытагъэр ары», — къыщыхигъэщыгъ игущыIэ КъумпIыл Мурат.\nЛIышъхьэм джащ фэдэу къыIуагъ къэралыгъо программэу «Къоджэ псэупIэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къыдилъытэрэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр. Ахэм шIуагъэ къатынэу щыт къуаджэхэм ащыпсэухэрэм щыIэкIэшIу яIэнымкIэ. Гъэстыныпхъэ шхъуантIэм иищэн, социальнэ инфраструктурэм къыхиубытэрэ псэуалъэхэр шапхъэхэм адиштэнхэр, медицинэ ыкIи шIэныгъэ зэгъэгъотын Iофыгъохэр программэм ишIуагъэкIэ зэшIохыгъэ хъущтых.\n«Iофышхоу тшIэрэм изэфэхьысыжьэу хъун фае псэупIэхэм тапэкIэ хэхъоныгъэу яIэщтыр. Былымхъуным, чIыгулэжьыным алъэныкъокIэ унэе хъызмэт зышIэхэрэм япчъагъэ хэгъэхъогъэныр, инвестициехэм якъещэлIэн, инфраструктурэр тапэкIи зэтегъэпсыхьэгъэныр ахэм ащыщых. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зэшIотхырэ Iофыр къоджэ псэупIэм ищыIэныгъэ къызэтыригъэнэжьын закъор арэп зыфэгъэхьыгъэр, ащ щыIакIэу дэлъыр нахьышIу шIыгъэныр, IофшIэпIэ чIыпIэхэм ахэгъэхъогъэныр ары нахь. Районым, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыным япащэ пэпчъ мы Iофым ежь ышъхьэкIэ хэтэу лъэныкъо пэпчъкIэ пшъэрылъэу къэуцухэрэр зэшIуихынхэ фае», — къыIуагъ ЛIышъхьэм.\nЗэхэсыгъом илъэхъан КъумпIыл Мурат АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ министерствэм пшъэрылъ фишIыгъ предпринимательхэм IэпыIэгъу аригъэгъотынэу, культурэмкIэ министерствэм — гъэсэныгъэм иIофыгъохэр зэрэзэхащэхэрэм лъыплъэнэу, псэолъэшIынымкIэ министерствэм — транспорт ыкIи инженернэ инфраструктурэм игъэпсынкIэ Iофыгъохэр игъом зэшIуихынхэу. Медицинэ IэпыIэгъур зэрэзэшIуахырэм идэгъугъэ хигъэхъонэу АР-м псауныгъэм икъэухъумэнкIэ иминистерствэ фигъэпытагъ.\n«Федеральнэ гупчэм иIэпыIэгъу ишIуагъэкIэ социальнэ мэхьанэ зиIэ псэуалъэхэм ащыщыбэмэ ягъэцэкIэжьын иIофыгъо зэшIотхын тлъэкIыгъэ. ГущыIэм пае, культурэм ылъэныкъо закъокIэ объект 27-мэ псэолъэшIын ыкIи гъэкIэжьын Iофыгъохэр ащагъэцакIэх. ТапэкIи къэралыгъо программэхэм къатырэ амалхэр дгъэфедэнхэ тыгу хэлъ, къоджэ псэупIэхэм язэтегъэпсыхьан фэгъэхьыгъэ пшъэрылъхэр зэшIотхыщтых, республикэм щыIэкIэшIу илъыным тыфэлэжьэщт. Лъэбэкъоу тыдзырэ пэпчъкIэ ыпэкIэ тылъэкIуатэ ыкIи социальнэ объект пчъагъэмэ язэтегъэпсыхьанэу псэупIэу Каменномостскэм щызэдетхьыжьагъэр зэдатшIэрэ Iофым икъэгъэлъэгъонышIу», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая ПIалъэхэм апэ ишъыгъэх\nСледущая Адыгеим и ЛIышъхь: «ТшIэрэр зэкIэ цIыфхэм афытегъэпсыхьэгъэн фае»


Джыри зы федэкъэкIуапI — Адыгэ макъ\nДжыри зы федэкъэкIуапI\nРедактор 19.10.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пхъэшъхьэ-мышъхьэ-хэтэрыкI гъэщтыгъэхэр къызыщыдагъэкIырэ заводэу Тэхъутэмыкъое районым итым щыIагъ.\nПредприятием Iоф зэришIэрэм нэIуасэ зыфашIыгъ Адыгэ Республикэм иофициальнэ лIыкIоу Краснодар краим иадминистрацие ипащэ дэжь щыIэ Александр Наролиным, Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Къуанэ Анзаур, Тэхъутэмыкъое районым ипащэу Шъхьэлэхъо Азмэт.\nИнвесторым цеххэр ежь- ежьырэу ыгъэпсыгъэх, коммуникациехэр рищагъэх, IэкIыб къэралыгъохэм къащашIыгъэ оборудованиер къыщэфыгъ. ПстэумкIи заводым квадрат метрэ мини 9,5-рэ зэлъеубыты. Сомэ миллион 650-рэ фэдиз ащ халъхьэгъах. Предприятием зы сыхьаткIэ продукцие тонни 4 – 5 е нэмыкIэу къэпIон хъумэ, илъэсым къыкIоцI продукцие тонн мин 14 фэдиз къыдегъэкIы. ГъэучъыIалъэм гъомылэпхъэ тонн мини 4-м нэс дэфэ.\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Альянс» зыфиIорэм ипащэу Хъурмэ Вячеслав къызэриIотагъэмкIэ, заводым IофшIэпIэ чIыпIи 145-рэ щызэхэщагъ, нэбгырэ 50-мэ ренэу ащ Iоф щашIэ. НахьыбэрэмкIэ мыщ щылажьэхэрэр Тэхъутэмыкъое, Теуцожь районхэм ащыпсэухэрэр ары.\n2022-рэ илъэсым имэкъуогъу къыщегъэжьагъэу 2023-рэ илъэсым игъэтхапэ нэс предприятием ия 2-рэ чэзыу атIупщынэу рахъухьэ. Джыри Iахьтедзэу сомэ миллион 350-рэ хъурэ инвестициехэр къаIэкIэхьащтых. Ащ амал къаритыщт илъэсым къыкIоцI тонн мин 25-м нэсэу продукцие къыдагъэкIынэу, мыщ щылажьэхэрэм япчъагъэ нэбгырэ 210-м нагъэсынэу.\nРеспубликэм ипащэ предприятием иIофхэм язытет зызщегъэгъозэ нэуж хэтэрыкIлэжьыным республикэм зызэрэщырагъэушъомбгъущтым, чIыпIэм къыщахьыжьырэ хэтэрыкIхэмрэ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэмрэ заводым къызэрэIэкIагъэхьащтхэм афэгъэхьыгъэ зэIукIэгъур зэрищагъ.\nКъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, хэтэрыкIхэм федэшхо къахьы, мэкъу-мэщым изы лъэныкъо шъхьаIэу къэралыгъо IэпыIэгъу къазыфыратыхэрэм ар ащыщ.\nМэкъу-мэщымкIэ Министерствэм пшъэрылъ фашIыгъ къэралыгъо программэхэм япхырыщын фэгъэхьыгъэ къэбархэр икъоу чIыгулэжьхэм аIэкIигъэхьанэу, фышъхьэ лэжьыгъэхэр бэу зэрашIэщтыгъэм текIынхэшъ, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэу, цумпэхэу, хэтэрыкIхэу нахь федабэ къызыкIакIохэрэм ялэжьын пыхьанхэу зэрэрахъухьагъэр лъигъэкIотэнэу.\n«АщкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зэкIэ республикэм иIэх. ХэтэрыкIхэм якъэгъэкIынкIэ, псыр зэрэкIагъахъорэм зегъэушъомбгъугъэнымкIэ мылъкоу агъэкIодырэм щыщ къафизыгъэкъужьыщт программэхэр агъэфедэх. Федеральнэ гупчэм иIэпыIэгъу нахь шIуагъэ къытэу къызфагъэфедэн фае, япродукцие зэрэIуагъэкIыщтым чIыгулэжьхэр тапэкIэ ыгъэгумэкIыжьыщтхэп, заводыкIэм ар аIихыщт», — къыIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nЗэIукIэгъум ыуж Адыгеим и ЛIышъхьэрэ предприятием ипащэхэмрэ заводым ищагу чъыг заулэ дагъэтIысхьагъ.\nСледущая Что ты знаешь о донорстве крови? ЦУР Адыгеи провёл опрос в соцсетях


IофшIэнымрэ акъылымрэ къакIэкIуагъ | Адыгэ Макъ\nIофшIэнымрэ акъылымрэ къакIэкIуагъ\nМы илъэсым урысыбзэмкIэ ушэтынхэм анахь баллыбэ республикэм нэбгырищмэ къыщахьыгъ. Ахэм ащыщ Кощхьэблэ районымкIэ Блащэпсынэ гурыт еджапIэм къычIэкIыгъэ Болэкъо Жанеттэ.\nБалли 100 къызэрихьыгъэри, дэгъу дэдэу зэреджагъэри къэзыушыхьатырэ аттестатымрэ дышъэ медальрэ къызэрилэжьыгъэхэм лъапсэу яIэр пшъашъэр IофшIэным зэрэфытегъэпсыхьагъэмрэ еджэнымкIэ сэнаущыгъэ зэрэхэлъымрэ арых. Илъэс 11-м еджапIэм зыщеджэм ащ шIухьафтын пчъагъэ къыратыгъ. Ахэм ащыщых УФ-м икъэралыгъуабзэхэмкIэ Всероссийскэ олимпиадэм ичIыпIэ зэнэкъокъоу АР-м икъэралыгъуабзэхэм афэгъэхьыгъэу кIуагъэм зэрэщатекIуагъэр, Лондонрэ Прагэрэ бзэхэмкIэ практикэ зэращикIугъэр къэзыушыхьатырэ сертификатхэр. ЕГЭ-м фэгъэхьыгъэу къэпIон хъумэ, баллэу къыхьыгъэхэм шIэныгъэ дэгъухэр зэриIэхэр къаушыхьаты. ЫпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, урысыбзэмкIэ балли 100, хьисапым ибазовэ экзаменкIэ оценкэу «5», химиемкIэ балл 92-рэ, биологиемкIэ балл 82-рэ къыхьыгъэх.\nДэгъу дэдэу зэреджэрэм дакIоу еджапIэм иобщественнэ IофшIэни чанэу хэлэжьагъ. ЦIыф хьалэлэу, гулъытэшхо иIэу щыт. «Тыгъэ» цIыкIукIэ классым исхэр ащ еджэщтыгъэх.\nАу Жанеттэ изакъоп мыгъэ еджапIэмкIэ дышъэ медаль къэзылэжьыгъэр. ШIэныгъэ дэгъухэр предметхэмкIэ зэкIэхэмкIи зэзыгъэгъотыгъэу, еджапIэр зэрыгушхорэ кIал Болэкъо Айтэчи. Ар республикэ зэнэкъокъоу быракъымрэ сэнджакъымрэ (герб) яхьылIагъэм ипризер. Мызэу, мытIоу тарихъымкIэ зэнэкъокъухэм текIоныгъэхэр къащыдихыгъ. КъэралыгъуабзэхэмкIэ Всероссийскэ олимпиадэм ичIыпIэ уцугъоу кIэлэеджакIохэмрэ студентхэмрэ зыхэлэжьагъэми Айтэч дэгъоу зыкъыщигъэлъэгъуагъ. Общероссийскэ зэнэкъокъухэу «Эльбрус» ыкIи «Олимпус» зыфиIохэрэм обществознаниемкIэ, хьисапымкIэ, IэкIыб къэралыгъуабзэхэмкIэ, географиемкIэ дэгъоу ахэлэжьагъ.\nЕГЭ-м къыщихьыгъэ баллхэм Айтэч идышъэ медаль къагъэшъыпкъэжьы. Базовэ хьисапымкIэ «5» къыхьыгъ, урысыбзэмкIэ балл 78-рэ, тарихъымкIи обществознаниемкIи балл 86-рэ зырыз къыхьыгъ.\nАйтэч еджэным имызакъоу, спортымкIи гъэхъагъэхэр иIэх. Ар футболымкIэ зихэхъогъухэм якомандэ хэтэу гъогогъуи 9-рэ АР-м ичемпион хъугъэ. Краснодар краим футболымкIэ изэнэкъокъоу 2000 — 2001-рэ илъэсхэм къэхъугъэ кIалэхэр зыхэлэжьагъэхэм щатекIуагъ. Дунэе фестивалэу «Локобол-РЖД» зыфиIорэм илъэс заулэрэ хэлэжьагъ, ГТО-мкIэ дышъэ бгъэхалъхьэ къылэжьыгъ.\nАщ нэмыкIэу Жанеттэрэ Айтэчрэ Кощхьэблэ еджапIэу N 2-м щеджэрэ ЕмыкI Сусаннэ ягъусэу Москва щыкIогъэ фестивалэу «Надежда будущего» зыфиIорэм хэлэжьэнхэу янасып къыхьыгъ. Сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэм ясоциальнэ чаныгъэ къэIэтыгъэным пае коммуникативнэ площадкэхэр гъэпсыгъэнхэр ары фестивалым пшъэрылъэу иIагъэр.\nНепэ анахь мэхьанэ зиIэр зихэгъэгу, зилъэпкъ шIу зылъэгъурэ, зыхэтхэм шъхьэкIафэ афэзышIырэ цIыф дэгъухэр пIугъэнхэр ары. Ащ фэдэу IофшIэныр шIу зылъэгъурэр, цIыфхэмкIэ гукIэгъушIэ ныбжьыкIэхэр зыпIугъэ ны-тыхэм тафэраз. Ахэр Жанеттэ ятэ-янэхэу Мыхьамэтрэ Заремэрэ ыкIи Айтэч янэ-ятэхэу Рэмэзанрэ Жаннэрэ, ныбжьыкIэхэм яклассхэм япащэхэу Хьакъунэ Мариетрэ Щэрджэс Жаннэрэ.\nМы кIалэхэм еджапIэм, къуаджэм ямызакъоу, районми ыцIэ лъагэу аIэтыгъ. ЗэрэкIэлэегъэджэ коллективэу ахэм арэгушхо, шIу алъэгъух ыкIи ренэу апэ рагъэхъунэу, гъэхъэгъэшхохэр ашIынхэу афэлъаIох.\nБлащэпсынэ гурыт еджапIэм ипащэу М. Мэкъул.


ᐉ Ржачные поздравления коллегам на новый год. Поздравления с новым годом семье. Короткое поздравление с новым - ufa-prazdnik.ru\n1 Ржачные поздравления коллегам на новый год. Поздравления с новым годом семье. Короткое поздравление с новым\n1.2 Ржачные поздравления коллегам на новый год. Поздравления с новым годом семье. Короткое поздравление с новым\nРжачные поздравления коллегам на новый год. Поздравления с новым годом семье. Короткое поздравление с новым Ссылка на основную публикацию


Хьисап еджапIэм Iоф ешIэ — Адыгэ макъ\nХьисап еджапIэм Iоф ешIэ\nАдыгэ къэралыгъо университетым игъэпсэфыпIэ базэу «Горная легенда» зыфиIорэм хьисапым фэщэгъэ кIэлэцIыкIухэм апае я 27-у иIофшIэн ригъэжьагъ.\nБэдзэогъум и 4-м къыщегъэжьагъэу и 24-м нэс очнэу ащ Iоф ышIэщт, етIанэ пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу ар кIэлэеджакIохэм адэлэжьэщт.\nГъэмэфэ еджапIэр зэхащагъ республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм, Адыгэ къэралыгъо университетым хэт Кавказ хьисап гупчэм ыкIи Гъэсэныгъэ къэзытырэ гупчэу «Полярис – Адыгея» зыфиIорэм.\nЛагерым зэкIэмкIи кIэлэеджэкIуи 103-рэ къекIолIагъ. Ахэр я 7 – 11-рэ классхэм ащеджэх. НыбжьыкIэхэр Адыгеим имызакъоу, Волгоград, Ростов, Ярославль ыкIи Волгоград хэкухэм, Москва ыкIи Московскэ хэкум, Краснодар краим, Башкирием ыкIи Къэрэщэе-Щэрджэсым къарыкIыгъэх.\nГъэмэфэ еджапIэм ипрограммэ нахьыбэу ынаIэ зытыригъэтырэр Олимпиадэхэм атегъэпсыхьэгъэ хьисапыр ары. Ащ хэхьэх спецкурсхэр ыкIи хьисап джэгукIэхэр.\nХьисапым пылъхэм я Дунэе конгресс къызэIуахынкIэ илъэс иIэу гъэмэфэ еджапIэм иIофшIэн ригъэжьагъ. А хъугъэ-шIагъэмтефэу лагерым хьисапымкIэ олимпиадэ щыкIуагъ. Ащ зэкIэ еджапIэм къекIолIагъэр хэлэжьагъ.\nЗэхэщакIохэм къызэраIорэмкIэ, гъэмэфэ еджапIэр адрэхэм зэратекIырэр кIэлэегъаджэхэмрэ кIэлэеджакIохэмрэ азыфагу илъ творческэ зэгурыIоныгъэр ары. Мафэ къэс кIэлэеджакIохэм гъэцэкIэн къин дэдэхэр агъэцакIэх, ахэм фундаментальнэ IофшIэнхэри ахэтых. ЕтIани зы лъэныкъу – мыщ сыдми пример е задачэ къэшIын закъоп зыщыфагъасэхэрэр, а къэшIыкIэхэм яметодикэ икъэгъотын ыкIи игъэфедэн мэхьанэшхо щыраты.\nПредыдущая Адэбз узым пэшIуекIох\nСледущая Газыр аIэкIэгъэхьэгъэным епхыгъэ штаб Адыгеим щызэхащагъ


Тыгъэгъазэм къыздихьыгъэх | Адыгэ Макъ\nАпэрэ кIымэфэ мазэм къыщегъэжьагъэу кIуачIэ зиIэ хъугъэ хэбзакIэхэр нахьыбэмкIэ зыфэгъэхьыгъэхэр автомобилистхэр ары.\nУрысыем иавтостраховщикхэм я Союз къыгъэхьазырыгъэ узыгъэгъозэрэ тхылъыкIэм (справочникым) къызэриIорэмкIэ, ОСАГО-м иполис зыгъэфедэрэ автомобилистхэм ямашинэ къызыкъутэкIэ, ащ халъхьащт пкъыгъохэр джы нахь лъапIэу къащэфыщтых. Уасэхэм проценти 6,5-рэ къахагъэхъуагъ.\nТыгъэгъазэм иапэрэ мафэ къыщегъэжьагъэу мэзаем иаужырэм нэс автомобиль зиIэхэм зэкIэми гъэмэфэ щэрэхъхэр кIымафэхэмкIэ зэблахъунхэ фае. ЩэрэхъиплIыри зэблэзымыхъугъэу ыкIи унашъор зымыгъэцэкIагъэу къагъэуцурэм тазырэу сомэ 500 рагъэтыщт.\nАпэрэ кIымэфэ мазэм къыздихьыгъэ хэбзакIэхэм ащыщ водительхэм машинэр зэрафэнымкIэ фитыныгъэр (правахэр) къаIахыжьыщтмэ е ятранспорт регистрацие арагъэшIыщтмэ джы МФЦ-м зыфагъазэми зэрэхъущтыр. ЯщыкIэгъэ тхылъхэр цIыфхэм къафагъэхьазырынхэу ахэм фитыныгъэ яIэ хъугъэ. Ащ фэдэ шIыкIэм ишIуагъэ къэкIомэ апэу Татарстан щауплъэкIущт, цIыфхэм агу рихьымэ, илъэсыкIэм иапэрэ мафэ къыщегъэжьагъэу нэмыкI чIыпIэхэми ащагъэфедэщт.\nКъалэу Москварэ Татарстанрэ ягъогухэм автомобилым ируль цIыф кIэрымысэу, машинэр ежь-ежьырэу кIоу тыгъэгъэзэ мазэм щыплъэгъун плъэкIыщт. Экспериментым машини 100 фэдиз хагъэлажьэ. Ахэм тамыгъэу «А-р» щэнэбз плъыжьым ыкIоцI итэу атегъэпкIэгъэщт. Машинэхэм тестхэр арагъэкIуфэкIэ водителыр рулым кIэрымысыми, салоным исыщт. Автомобилым ичъэн ошIэ-дэмышIэу къызэщыкъомэ, псынкIэу рулым кIэрытIысхьаным ар фэхьазырыщт.\nНэбгырэ пэпчъ страховать зэрашIыгъэр къэзыушыхьатырэ медицинскэ полис иI. Ахэр полисыкIэхэмкIэ зэблэзымыхъугъэхэр тыгъэгъазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу щылэ мазэм и 1-м нэс ежэнхэ фае. Ащ пае къэмынэу сымэджэщхэм е поликлиникэхэм зафагъазэмэ, врачхэр къыщяплъынхэ фае.\nМазэм ыкIэм къыщегъэжьагъэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм фитыныгъэ къаратыгъ цIыфхэм зэдагъэфедэрэ чIыпIэхэм машинэ гъэуцупIэхэр къащызэIуахынхэу. Ау унэ зэтетхэм а чIыпIэхэр апэблэгъащэхэмэ ыкIи цIыфэу щыпсэухэрэр къемызэгъыхэмэ, администрацием ахэм яшIоигъоныгъэхэр къыдилъытэнхэу щыт.\nТыгъэгъазэм и 8-м къыщегъэжьагъэу медицинэ-социальнэ ушэтынхэр зышIырэ комиссиехэм арахьылIэрэ тхылъхэр агъэхьазырыхэ хъумэ, екIолIакIэхэр агъэфедэхэу рагъэжьэщт.


Андырхъое Хъусен къызыхъугъэр илъэс 90 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу зэхахьэу рекIокIыгъэм ипэубл. | Материал по теме: | Образовательная социальная сеть\nОпубликовано 19.02.2015 - 21:35 - Гишева Нагмет Нурбиевна\nАндырхъое Хъусен къызыхъугъэр илъэс 90 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу зэхахьэу рекIокIыгъэм ипэубл. 13.18 КБ\nАндырхъое Хъусен къызыхъугъэр илъэс 90 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэу рекIокIыгъэм ипэубл.\nЦ1ыфыр дунаим къызтехъуагъэм щегъэжьагъэу, апэрэ лъэубэкъухэр зэридзыгъэм тетэу, хэтк1и язэфэдэу, фитныгъэшхохэр къы1эк1ахьэх. Ныбжьым хахъоу, гъаш1эр ыпэк1э лъык1уатэ къэс, лъэгъо гъэнэфагъэхэр зыфегъэуцу ык1и ахэм язэш1охын фэк1о. Ау щы1эныгъэр гъэш1эгъонэу гъэпсыгъэ: загъорэ тэ зэрэтымы1уахэу тапэк1э къиныгъо зэфэшъхьафхэр, ушэтып1э зэмыл1эужыгъохэр къиуцоу мъэхъу. Ахэм таущтэу уапхырык1ыщт, сыдэущтэу акъылрэ къулайныгъэрэ къафэбгъотыщт, такъикъ къиным иамал тэрэзэу къызфэбгъэфедэщт?\nДжащ фэдэ ч1ып1э къин ифэгъагъ ныбжьык1э дэдэу Андырхъое Хъусен ихэгъэгу къыухъумэ пэтзэ Зы нэгъэуп1эп1эгъу ны1эп уахътэу къыфанэщтыгъэр, - е зитын, е фэхын. Илъэс т1ок1ырэ зырэ нахь зымыныбжь к1элэц1ык1ур хэгъэгу зэошхом зэрэхэлажьэрэр имыкъоу, ащ л1ыхъужъыныгъэшхо щызэрихьан ылъэк1ыгъ. Ежьыри фэхыгъэ нахь мыш1эми, къэзыуцухьагъэ нэмыцмэ яфэшъуашэр аригъэгъотыгъ, ч1ып1э къинэу зэрыфагъэм изэш1охын амалэу фэхъугъэм ц1эры1о ыш1ыгъ.\nАщ ыуж илъэс пчъагъэ тек1ыгъ нахь мыш1эми, щы1эныгъэр икъоу зэтеуцуагъэу, мамырныгъэр ташъхьагъэу тэпсэуми, л1ыхъужъым ыц1э тарихъым пытэу щыпхырыщыгъэу щыт. Ушэтып1э лъэшым к1эухэу фэхъугъэр, зэманыр зэхъок1эу. Илъэсхэр зэблэк1ы къэсми, ныбжьык1эу къытк1эхъухьэрэмэ щысэтехып1эу афагъэуцущт, л1ыхъужъым ищытхъу ц1ыфхэр псэуфэ ягуапэу зыда1ыгъыщт.\n«Л1ыхъужъыр народым дыщы1» зыфи1орэ гущы1эхэр пэш1орыгъэшъэу къеушыхьаты мы мафэхэм, гъэтхапэм ит1ум, Андырхъое Хъусен къызыхъугъэ мафэм щегъэжьагъэу илъэс т1ок1ипл1ырэ пш1ырэ зэрэтек1ыгъэм фэш1 ш1эжь пчыхьэзэхахьэу зэхащэгъагъэр. Ащ къек1ол1агъэх и1ахьыл гупсэхэр, чылэдэсхэр ык1и Республикэм и1эшъхьэтет гуадзэхэр. Ыц1э инэу ща1этыгъ, ш1эжьым нэпсхэр къыгъэк1уагъ, джыри зэ Хъусенэ\nЛ1ыгъэу зэрихьагъэм фэбэ-фабэу агу къагъэк1ыжьыгъ, Л1ыхъужъым исаугъэтэу Андырхъуаем имузей ыпашъхьэ итым къэгъэгъэ 1эрамхэр тыралъхьагъ ык1и Мамхыгъэ гурыт еджап1эм ич1эхьап1э дэжь иш1эжь пхъэмбгъу къыфыщызэ1уахыгъ.\nЦ1ыф къызэрык1оу Андырхъое Хъусен дунаим къытехъуагъэми, щы1эныгъэ гъогоу къык1угъэм ушэтып1эу фэхъугъэм к1эух лъэуж дахэк1э ыц1э къытхигъэнагъ. Хъусенэ орэд фаусыгъ, музей фагъэуцугъ, исаугъэт мыжъо сыным хаш1ык1ыгъ, л1ыхъужъ ц1эры1ом ижъуагъо ренэу лъэпкъым къыхэнэфык1эу къэнагъ.\nАдыгабзэм фэгъэхьыгъэ зэхахь\nАдыгабзэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэм исценарий...\nвнеклассное мероприятие " Бзэм имафэ фэгъэхьыгъэ мэфэзэхахь"\nДунаим анахь ч1ып1э дахэу и1эм адыгэхэр ижъык1э къыщегъэжьагъэу щэпсэух. Адыгэхэр непэ зымыш1эрэ ц1ыф дунаим тетэп п1оми ухэукъонэп. Зи1офхэр мамырэу зезыхьэрэу, зикъэбархэр чыжьэу зы1этын зылъэ...\nВнеклассное мероприятие "Адыгеим фэгъэхьыгъэ мэфэзэхахь"\nШъуимафэш1ух ныбджэгъу лъап1эхэр. Тиадыгэ республикэ илъэс 27-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мэфэзэхахьэр къызэ1утэхы...


Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Къуекъо Асфар. Адыгэр щызгъаIэрэр и Хабзэ\nГлавная [ новости ] Хабзэ Къуекъо Асфар. Адыгэр щызгъаIэрэр и Хабзэ\nКъуекъо Асфар. Адыгэр щызгъаIэрэр и Хабзэ\nАдыгэр щызгъаIэрэр и Хабзэ\nГъунцокъо Джэмаллетин Тыркуем щэпсэу. Америкэм илъэс тIокIырэ тфырэ исыгъ. КъулыкъушIагъ. "Уихабзи уибзыпхъи анахь щызехьэгъуаеу щыт къэралмэ ащыщ Америкэр. Ау щытыми, зэ нэмыIэми сызэрэадыгэр сщыгъупшагъэп, сшIапхъэри сшIагъэ, сIуапхъэри сIуагъэ", - еIо Джэмаллетин. Тыркуем зесыми, ыкIи къызегъэзэжьыми, ихабзэ-бзыпхъэ зыкIи дэхыгъэп.\n- Адыгэр щызгъаIэрэр и Хабзэ, - еIо лIым, - тинасып адыгэмэ ар зэряIэр, нэмыкIмэ тахэзымыгъэкIодэжьырэмэ ар анахь шъхьаI. Зэ сызэрихьылIэгъагъэр къыосIон. Къалэ горэм сыщыIэу автобусым ситIысхьанэу хъугъэ. ЦIыф бэкIае исыгъ, нахь хэкIотэгъэ заули автобусым ихьагъ, джаущтэу, щысыр щысэу, щытыр щытэу тежьагъ. КIэлэкIэ купи ис, ау зы нэбгырэ зыкъигъэсысыгъэп, нахьыжъ гъэтIысыныр ахэлъэп. ЕтIанэ зы лIы горэ къэтэджыгъ, ежьми ныбжь шIукIае иIагъ, ау бзылъфыгъэ тIурысэм ичIыпIэ ритыгъ. ЕтIанэ а кIалэмэ адиублагъ. "ЦIыфыгъэ шъухэлъэп, шъугъэсагъэп, илъэсишъэрэ шъэныкъорэм ехъугъэшъ цIыфы шъутфэшIырэп, хабзэ къышъухэтлъхьан тлъэкIырэп, шъупкъырыхьэрэп" - джащ фэдэу бэ ахигъэжъагъэр.\nТыркуем автобусыр гъэнэфэгъэ чIыпIэмэ къазыщыуцукIэ тIэкIурэ щэты, щай горэм уешъон, сытезэкIухьан пIомэ уахътэ огъоты. Ащ фэдэ горэм лIым сыкIэлъырыхьагъ, ыIуагъэхэр ыгу къэзгъэкIыжьыгъэх, къызыхихыгъэмкIэ сеупчIыгъ.\n- Нахьыжъым, е бзылъфыгъэм укъыфэтэджыныр, уасэ фэпшIыныр, плъытэныр цIыфыгъэм анахь лъапIэу хэлъымэ ащыщ, ар умышIэмэ сыдым ущыщ? Ори бгъашIэмэ зэгорэм жъы узэрэхъущтыр пшIэн фае...\nЛIыр гуфаплъэу къысэплъыгъ, етIанэ мытхъытхъэу тыркубзэкIэ джэуап къыситыжьыгъ:\nСыадыг, сыадыгэшъ арыба сызыкIэгубжырэр. Тыркухэр цIыфы тшIынэу тежьагъэшъ зытэгъэлIэжьы. СэрыкIэ е орыкIэ къежьагъэп ар, мы хэгъэгум тятэ пIашъэхэр къызихьажьыгъэхэм щегъэжьагъэу а Iофым тыпэт, ау, плъэгъурэба, къыддэхъурэр макIэ.\nАдыгагъэ, шъыпкъэмкIэ, зепхьагъэ, пшIагъэри пIуагъэри тэрэз. Хэтымэ уащыщ?\n- Адэ адыгабзэмкIэ сыд уикъэбар?\n- Зэхэохыба, сIулъэп. СагъэшIагъэп, сэри зэзгъэшIэжьынэу хъугъэп.\nСызгъэадыгэрэр адыгэ хабзэу тинахьыжъымэ яслъэгъулIагъэр, апысхыгъэр ары. Сызэрэадыгэм боу сырэкъэи сэ.\nАдыгэлIэу Джэмаллетин зэрихьылIэгъагъэм фэдэу Тыркуем непэ исыр макIэп. ТыкIо къэс иныдэлъфыбзэ ымышIэми, хабзэр зезыхьэу, зэрэадыгэм рыпагэу, зэрэадыгэм рыгушхоу тызIукIэрэр бэ. Мыр феномен гъэшIэгъон: абзэ аIумылъыжьми, адыгэнхэ алъэкIы. Тэ, адыгэ ябынкIэ, лъэпкъэу тыкъэнэжьынэу тыфаемэ Iофыгъуищ ттIупщы хъущтэп: бзэр, хабзэр, лъэпкъ зэхашIэр. Адыгэ Iанэр пытэу щыт – Iанэр лъэкъуищышъ. Зы лъакъор кIэпхымэ ушъорэкIын фае. Ау хэхэс адыгэмэ непэкIэ а адыгэ Iанэр лъэкъуитIукIэ щагъэтын алъэкIэу зэрагъэшIагъэу къыпщэхъу. Ау аущтэу бэрэ щытын ылъэкIыщтэп, уахътэм ижьызэпеомэ аутIэрэбгъущт.\nТэщ нахь лIы цэкуагъэхэп Мысыр илъэсишъэм ехъурэ тетыгъо щызыIыгъыгъэ мамлюкхэр, бзи аIулъыгъ, ялъэпкъи ащыгъупшэгъагъэп, хэкужъыми янэплъэгъухэр къынэсыщтыгъэх, япачъыхьэгъуи бэлэхьагъэ. Ау кIосэжьыгъэх, ячъыг псы ымыгъотызэ гъугъэ, лъапсэр зэкIодым шъхьапэри зэхэожьыгъ. ИзраилькIэ Абугъош къуаджэр зыгъэуцугъагъэ адыгэмэ, Ливием МысратIэ къалэм унэгъо мин щэкI фэдизэу тилъэпкъэгъухэу джыри къыдэнэжьыгъэмэ, Африкэм ихэгъэгу пчъагъэмэ арысымэ апэ бзэр аIузыжьыгъ, етIанэ адыгэ хабзэр, ауж къинагъэр ялъэпкъ зэхашI, ар джыри тIэкIу яIэжь. Мыхэмэ яIанэ зы лъакъокIэ щытыжь, ау хэты ышIэра аущтэу къызэрихьыжьыщтыр – лъэкъо закъокIэ, лъапэм утетэу, укъешIэн плъэкIыщт – охътэ гъэнэфагъэкIэ.\nАдыгэр егъашIэм ихабзэрэ ибзыпхъэрэ ащыгушIукIызэ къехьы. "Я, Аллахь, шыкур, адыгэу тыкъызэрэбгъэхъугъэмкIэ, - Тхьэм елъэIущтыгъэх Тыркуем ис адыгэ бзылъфыгъэхэр. - Я, Аллахь, сыд мы тятэмэ О шIоу къыпфашIагъэр тыадыгэныр къытэупэсынэу?! Я, Аллахь, тиадыгагъэ чIэтэмыгъан!" Адыгэ бзылъфыгъэмэ ялъэIу Тхьэр бэрэ шIолIыкIыгъ, ау ащи гъунэ иIэн фаети, а адыгэ Iанэу тызыгъашхи, тыщызгъаIи, адыгэу тыкъэзгъэнэжьырэр еукIорэикIырабгъо хъугъэ. Тхьэм ори зыфэсакъыжьи сэри сыкъыпфэсакъыжьыщт еIоба.\nСэ бэрэ адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгу зэфэшъхьафмэ сащыIагъ, сэкIо джыри, адыгэ чылэгъуабэмэ садэхьагъ, цIыф зэфэшъхьафыбэмэ саIукIагъ. Адыгэмэ язакъоп, нэмыкI лъэпкъымэ ящыIакIи зыщызгъэгъозагъ. Сыда адырэ кавказ лъэпкъмэ тэщ нахьи нахь зыкъаухъумэжьын алъэкIырэ? Чэчэнхэу, гущыIэм пае, Иордаными, Тыркуми, Шами арысхэмэ яцIыкIуи яини бзэр аIулъ, яхабзи зэрахьэ, зэрэчэчэнхэми рэгушхох. Таущтэу мы чIыпIэм угу къэмыкIыжьыщт шIэныгъэлэжь цIэрыIоу Лев Гумилевым кавказ лъэпкъмэ ариIолIагъэр. Лъэпкъ пэпчъ цIыфхэр къыхэкIых ялъэпкъ Iоф, е зы идее горэм пае агукIи апсэкIи зышъхьамысыжьыхэу. Ахэр пассионариехэр арых. Гумилевым зэрилъытэрэмкIэ анахь пассионарие бэу къызыхэкIын ылъэкIынэу непэ Кавказ исыр лъэпкъитIу – чэчэнхэмрэ къэрэщаехэмрэ. КъакIахъорэр зэрэбэм изакъоп ар къызыхэкIырэр, ащи мэхьанэшхо иIэми.\nЗэгорэм Кавказ заIокIэ апэ итыгъэр адыгэр ары. Джы тэ тыхэт, сыда ауж тыкъинэрэ? Къуекъо Налбый адыгэм тегущыIэ зыхъукIэ ыIоу къыхэкIыгъ: "Тхьэм анахь Iофэу тIу къытиусэигъагъэр: нарт эпосымрэ адыгэ хабзэмрэ зэхилъхьанхэу. Ахэр дэгъоу ыгъэцэкIагъэхэти, джы мы дунэешхом укъызфытезгъэхъуагъэр, о ппшъэ къислъхьагъэр зэшIопхыгъэшъ, джы ушъхьафит, узэрэфаеу щыI къыриIуагъ. Илъэс мин фэдиз хъугъэшъ, адыгэр ехыжьэу ригъэжьагъ...". Тиунэкъощ ыIуагъэм узэгупшысэн хэлъыба, хэлъ.\nАу сэ сызэрэгугъэрэмкIэ, адыгэм ау къодыеу иуахътэ ыухын ылъэкIыщтэп, апэ гъогу къыддытехьэгъагъэ лъэпкъыбэ, япчъагъэкIи яамалхэмкIи тэщ нахь лъэшыхэу, дунаем ехыжьыгъэх, ау тэ джыри тыщыI, тыщыIэщт ыкIи. Ау хэтэу тыщыIэщт, тилъэпкъыкIэ тыадыгэу, ау адыгагъи хабзи тимыIэжьэу, Иорданием щыпсэущтыгъэ лIы губзыгъэу МыгъолI Садыкъ зэриIуагъэу, хьалыгъум нэмыкIыбзэкIэ теджэу тыкъэнэщта? НэмыкI лъэпкъмэ непэ тазэрэхэткIухьэрэм фэдэу кIэтщыщтымэ, тапэкIэ шIу зэрэщымыIэр нафэ – бэ шIэн макIэ шIэн, уахътэм ихыор тыздихьыжьыщт. Ар къытэмыхъулIэным пае хэкурыс адыгэхэри хэхэсхэри зы лъагъо тытетын фае – тилъэпкъ зэтезгъэтыщт гъогур ары. А гупшысэм мызэу-мытIоу тытегущыIэу хъугъэ IэкIыб щыIэ тинахьыжъ лIапIэмэ тазыIукIэкIэ.\nХэхэс адыгэхэу тызэрихьылIагъэмэ е зигугъу дахэкIэ зэхэтхыгъэмэ ащыщэу непэкIэ анахьэу ыцIэ къыхэгъэщыгъэу къепIо хъущт ТыркуемкIэ Баджэ Наузэт, ИорданымкIэ Шапсыгъэ Индрыс, МыгъолI Садыкъ, ШамкIэ ЛIыхъукIэ Рэджэб. МыхэмкIэ укъэуцунэу щытэп, Тхьэм ишыкур адыгэ губзыгъэу тиIэр мэкIэна, ау мыхэмэ ягупшысэ-гурышэмэ нахь тащыгъуазэшъ, ахэмэ ягугъу къэтшIын.\nБаджэ Наузэт Бурсэ къалэ иIэгъо-благъо ит адыгэ къуаджэу Шъынэхъохьаблэ къыщыхъугъ, егъашIэм лъэпкъ гупшысэр ыпэ ригъэшъызэ къыхьыгъ. Адыгэхэр яхэку зэрэрафыгъэм фэгъэхьыгъэ ШIэжь мафэхэр Тыркуем щыхагъэунэфыкIыхэ зыхъукIэ бэрэ тызэрихьылIэу хъугъэ. Иадыгабзэ бзэрабзэу, IупкIэу, гупшысэ куу хэлъэу игущыIэ, ыIу уригъэтIысхьащтым фэдэу цIыфышIугъ. Кадирчешмэ зыфиIорэ ягъунэгъу къуаджэм лъэпкъ хэгъашъоу щыIагъэм тырищи, ядэжь тищэгъагъ. Нэфшъагъом енэцIыфэ тэзэрэмыгъэгущыIыкIызэ къэтхьыгъ, акъыл зыхэпхынэу бэ къыIуагъэр. Ащ ыужи заулэрэ тызэрихьылIагъ. Аущтэу Балыкесир дэжь ГъучIыпчъэ зыфиIорэ адыгэ къуаджэм фестиваль джэгушхом тыщызэгофагъ. Адыгэмэ яхэбзэ-унашъо гущыIэкIэ тынэсыгъ. ЗэIукIэр зезыщэрэмэ, пчэгум итымэ ахаплъи, Наузэт ышъхьэ ыгъэсысыгъ.\n- Ащэгъупшэжьых пкъыгъуи гущыIи. Боу бзылъфыгъэ IэшIэгъэ гъэшIэгъонхэр тиунэмэ арылъыгъэх, кIодыжьыгъэх нахь. Дышъэ къамыщхэр, тыжьын къамыщхэр щыIэжьхэп!.. Мары мыри джэгукIэ макIо. Джэгурэ заорэ зыкIаIуагъэр ошIа, тIури ямэхьанэкIэ зэфэдэшъ ары. ЦIыф гъэсапIэщтыгъэ джэгур, ныбжьыкIэ псыхьапI. ХьэкIэ ныщыр къышъухадзэу хъугъа, боу бэрэ ар зэтетхыгъ. ХьатыекIо бэщыр олъэгъуа, адыгэ паIор щыгъэу? А бэщыми, зыIыгъыми бэ ялъытыгъэр. Е-ей, тиджэгухэр гъэшIэгъоныгъэх, шъхьарыхъон идагъэхэм гур ащэфэу, ацыпэхэр быбатэхэу. Нысащэ хъумэ а шъхьарыхъон идэгъэ дахэхэр, цыпэхэр къедзыхыгъэхэу ащыгъыщтыгъэх. Тэ ахэр джы къиохыжь. Нысэр адыгэмэ лъэшэу агъэлъапIэщтыгъэ, дахэ раIощтыгъэ, агъашIощтыгъэ. "Нысэм уемыубзэу дэнэ Iубзэ къыуитыщтэп" аIоба...\n- Ащ фэдизэу зыкIытегуIыхьэхэрэр дэгъу къыуихьылIагъэмэ уегъэунэшъ, дэй къыуихьылIагъэмэ уегъэунэхъушъ арыба?\n- Ары. Нысэм фаIощтыгъэр ошIа?\n"Узинысэм ыпсэм фэдэу уилъэгъоу,\nУилэгъунэ ныбджэгъубэ кIэхъопсэу,\nУзинысэм хъопсэгъабэр фагъахъэу,\nАй икъугъэ закIэхэр щафахьэу,\nО сэ къысфэпхьыщтыхэр алтэсэу,\nАлтэсы къэптаныхэр жъгъырыоу,\nОридэдэ мафэу тинысэу\nУзинысэм ыпсэм фэдэу уилъэгъоу,\nПчэдыжьыпэ тыгъэр осэпсэу,\nРа дышъэ осэпсэу укъехэу,\nПщыпIэм къыращыгъэми нахь лъапIэу..."\nМыр нысэм инысащэ зыщиухырэ мафэм къыкIэлъыкIорэм фаIощтыгъэ. Ипшъэшъэгъоу фыщытхэр, ныохэр, шъуз тIурысэхэр зэгъусэхэу, пщынаори ахэтэу нысэр агъэгъуазэщтыгъэ. Щыпсырэ пIастэрэ рагъэшIыщтыгъэ, къыращэкIызэ гъунэгъухэм ахащэщтыгъэ, ныохэмэ, шъузхэмэ ышъхьашъо Iэ къыщафэу".\nДжащ фэдэу хабзэмрэ бзыпхъэмрэ хэшIыкIышхо афызиIэ цIыфыгъ Баджэ Наузэт. "Дунаем тет цIыфым итэджэпсыр адыгэм ихабз!" - ыIощтыгъэ. Хабзэм икъэухъумэнкIэ бзэм имэхьанэ рыгущыIэ зыхъукIэ, кIалэмэ яупчIыщтыгъэ: "Тыркури мэгущыIэ адыгабзэкIэ, адыгэри. ТIуми тыадыг аIо, сыдэущтэу зэтепфыщтых? Ахэр зэрэзэхэудзыщтхэр адыгэ хабзэр ары. Мы адыгэм ихабзэ джы къытехьэгъэ ныбжьыкIэхэмкIэ шъущыгъупшагъ. Адыгэм ыцIэ шъхьафыгъэба, шъхьафыгъэба ишхыни, ищыгъыни, ихабзи? Шъхьафыгъэх, ахэмэ нэмыкIымэ тахагъэкIуакIэщтыгъэп, ахэмэ ащыщэу зы цыпэ тхэмылъыжьы зыхъурэм сыдым тигъэадыгэжьыщт?"\nАдыгэм ихэбзэ дах дунаем адыгэр адыгэ щязыгъэIуагъэр. Джы загъорэ джэнчэу (кIалэхэу - А. Къу.) тиIэхэмэ щысхэу уазыхахьэкIэ, зыдэщысым щысэу зы бэщ горэкIэ къэмыIэтыщтмэ, къэмытэджынхэр ахэт. Ар сыдэущтэу адыгэу къэнэщт? Тэ тизэманым, тыныбжьыкIэ зэхъум, тхьэматэр (нахьыжъыр - А. Къу.) тыдэ щытлъэгъугъэми, лъэубэкъу тIокI, шъэныкъо, шъэ щытлъэгъугъэми, тыкъэтэджыти, дахэу тызэтеуцощтыгъэ. "Сыд шъушIэхэрэр, сикIэлэ дахэх, унагъохэмкIэ сыдэу шъущыт, шъупсауба, шъотхъэба?" - дахэу къыддэгущыIэщтыгъэх тхьэматэхэр, дахэу такъызэрэфэтэджыгъэм тыщагъэгушIукIыжьыщтыгъэ. Зы чIыпIэ горэм тызихьэкIэ, тэщ нахьыжъ исы хъумэ, зытыушъэфыти, тыкъыIукIотыщтыгъэ, "шъукъэтIыс" амыIоу тытIысыщтыгъэп. Мы хабзэхэр ары тызыгъэдахэрэр...\nШапсыгъэ Индрысырэ МыгъолI Садыкъырэ зэпкъэгъулэгъугъэх, тIури Иорданием щыпсэущтыгъэх, зэрэгъэгъуащэщтыгъэхэп. Садыкъ Джолан къыщыхъугъагъ. Шапсыгъэм кIыщ иIагъ, адыгэ хабзэм елъытыгъэу кIыщыр цIыф кIуапIэу щытыгъ, лIы губзыгъабэ щызэрихьылIэщтыгъэ. Апэ Шапсыгъэр тшIагъэ, хэкужъым къакIоу къыхэкIыгъ. Джыри тыкIэлагъ Иорданым къикIыгъэ купышхом ыцIэкIэ Индрыс кIэлэегъэджэ институтым къыщыгущыIэу зызэхэтэхым. Ыбзэ зэрэбаим, зэрэгубзыгъэм ащыгъум гу лъыттэгъагъ. Нэужым зы видеокассетэ Иорданым къырахыгъэу къытIукIагъ, хэгъэгум адыгэу исмэ яIэ адыгэ хьапщыпхэр, шъуашэхэр, Iашэхэр – мэкIэна ятэ пIашъэмэ зыдыращыжьыгъагъэр, зэкIэ музей фэдэу зэхаугъуаехи, тырахыгъ. Шапсыгъэмрэ МыгъолIымрэ а адыгэ Iэпэщысэмэ къараIолIагъэр шIэныгъэлэжь куп зэрэфызэгъэфэжь.\nНэужым Иорданым сызэкIом а лIитIур Шапсыгъэм икIыщ щызэсщэлIагъэх, адыгэ ябыныкIэ тихэбзэ-бзыпхъи, тидунэе тетыкIи, тигупшысакIи бэ къызытегущыIагъэхэр. Зырызэуи гущыIэгъу сфэхъугъэх, ахэмэ яакъыл, ягулъытэ бэмэ анэсыщтыгъэ, гъозэнэфыхэу тиIагъэх. Сыд къытегущыIэхэми, адыгэ хабзэм зэкIэ раушэтыщтыгъэ, бзыпхъэм рыгъуазэщтыгъэх.\nИндрыс икIыщ учIэсымэ, адыгэ кIыщым ихабзэхэр къыуимыIо хъуна, гъэшIэгъонымэ тащигъэгъуазэщтыгъэ. Апэрэу ары къытэзыIуагъэр сыджымкIэ тхьэ зэраIощтыгъэр. СыджымкIэ тхьэ зыIорэм игущыIэ уасэ фашIыщтыгъэ, цыхьэшIэгъоу алъытэщтыгъэ. "Сыджым IэгушъокIэ утеIэбагъэу гъукIэпщым зилъэгъукIэ сыд ыIыгъми къыоон фитыгъ, - ыIощтыгъэ Индрыс, - Iэ дагъэр, пкIантIэр сыджым егуао, егъэмахэ. СыджымкIэ тхьэ зыкIаIощтыгъэр сыджым къытемыкIыгъэу сыд щыI, джарышъ ары. КIыщыми хабзэ чIэлъыгъ, гъукIэми осэ шъхьаф иIагъ...".\nКIыщым къэбарыбэ щаIуатэба, Шапсыгъэм Iаджыми тахигъэдэIуагъ. ИкIасэщтыгъэ Хьатх я КъокIасэ, Хъырцыжъ Алэм, Мыхьамэт, нэмыкI лIы цIэрыIохэмэ къатегущыIэныр. Къазый я Хьанифэ дахэ ятэ заом Къоджэбэрдыкъом зэрэдэкIогъэ шIыкIэр, лIыжъыр уIагъэу Мыхьамэт къызэрищэжьыгъэр, хьакIэщым зэрэщигъэгупсэфыгъэр, етIанэ ядэжь зэрэкIожьыгъэр къыIуатэ зыхъукIэ, моу уахэтым фэдэу уигъэлъэгъущтыгъэх. Къазый я Хьанифэрэ ятэрэ Къоджэбэрдыкъом тегущыIэхэ зыхъукIэ адыгэ хабзэм елъытыгъэу тIури зышIокIын амылъэкIырэ гъунапкъэхэм зэранэсхэрэр, Мыхьамэт пшъашъэр дэшхэгъу зыкIимышIырэр, ежь уIэгъэшхоу щытыми зэраримыгъашIэрэр, "сищэтефапIэхэр мыучъыIужьыхэзэ зынэзгъэсыжьын фае" зыкIиIуагъэр – бэ хабзэ-бзыпхъэм фэгъэхьыгъэу Индрыс икъэбархэмэ уагъашIэщтыгъэр.\nМыгъолI Садыкъи зыгорэ къыпфиIуатэ зыхъукIэ, къэбарым комментарие къыфимышIэу хъущтыгъэп, "мыр адыгэмэ яхабз, мыр ябзыпхъ" ыIощтыгъэ. ПкIыхьалIыкъохэр къызыхэкIыгъэ къэбарэу илъэс тIокIищ фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ янэжъ къыфиIотэгъагъэу тигъэтхыжьыгъэм адыгэ хабзэм ишIыкIэ-гъэпсыкIэ зышIогъэшIэгъонхэмкIэ бэ хэплъагъорэр. Ижъырэ адыгэм зэ ыгъэтIылIыгъэ хабзэм анахь шъхьаIэу хэтыгъэмэ ащыщых лIыгъэр, шъхьэкIафэр, бзылъфыгъэм ушIолIыкIыныр. КIахэм икIыгъэ адыгэ кIалэр къэбэртэе къуаджэм хьакIэшIы кIуагъэу къоджэпщэу фэхыгъэм исэшхо ятэ ылъ ышIэжьыным щыгугъэу гуащэм къызэрэфигъэшъошагъэр, ар къоджэ сэнэшъуафэм хабзэм елъытыгъэу къызэрэщыратыгъэр, Iэнэ гъэнэфагъэм изещэн – бэ гъэшIэгъонэу тызыщигъэгъозагъэр.\nАщ фэд Джолан тесыгъэ адыгэмэ язэхэтыкIагъэр, хэбзэ дахэ зэрэзэрахыщтыгъэр, якъиныгъохэр, яхъярхэр зэрэзэпачыщтыгъэхэр, анахьэу яшIыхьаф гъэшIэгъонхэр Садыкъ къытфиIуатэщтыгъэх. УнэшI шIыхьафым екIугъэ къоджэ хъулъфыгъэхэр зэкIэ пшъэшъэ зидэмыкIом иIанэ къызэрэригъэблагъэщтыгъэхэм, шIыхьаф зиIэри, шIыхьафыр зыгъэзекIори пшъашъэм игущыIэ зэрэшIолIыкIыщтыгъэхэм, нэмыкIыбэхэми афэгъэхьыгъэу лIыжъ губзыгъэм бэ тигъэтхыжьыгъэр. Ары къэс дэхагъэр, шIур, Iэдэбыр, нэхъоир адыгэм апэ зэрэригъэшъыщтыгъэхэр къыIощтыгъэ.\nЛIыхъукIэ Рэджэб тыIукIэнэу мыхъугъэми, ащ къыIотагъэхэр кассетэ заулэ хъоу зимафэ мэфишъэ хъун СтIашIу Ихьсан Шам къырищыгъэхэу къытIэкIигъэхьагъэх. Зым зыр нахь гъэшIэгъонэу, нахь баеу къэбархэр зэкIэлъэкIох. Адыгэ хабзэм имэхьан, ар зэрагъэцакIэщтыгъэр, зэрэзэрахьэщтыгъэр Рэджэб IупкIэу къызэхефы. Урыс-Кавказ заом ыуж хэкужъым къинэгъэ адыгэ тIэкIум анахь губзыгъэу хэтхэр зы хьакIэщ щызэрэугъоихи, зэрэщыIэщтыхэм, сыд фэдэмэ яхабзэ къызэраухъумэщтым тегущыIагъэх. Агу къэкIыжьи, джыри зылI лъагъэкIуагъэх. АIофтагъэр къызэсыжьым игъогу бзылъфыгъэм зэпечыти, ар адыгэ хабзэмкIэ емыкIу, хъулъфыгъэм игъогу зэпыпчымэ имурад къыдэхъущтэп аIо, зыкъыригъэшIагъ, зыкъыригъэлъэгъугъ, елъэIугъ, ау хэмыхьахэ зэхъум, къамыщышъо ышIыгъ. Шъузыри гъызэ къэкIожьыгъ, лIыри хьакIэщым екIолIэжьыгъ.\nКъамыщышъо ашIыгъэм илI лъэпкъ е Хасэ Iофмэ агъапэу щытыгъэп, адыгэлIымкIэ емыкIоу щыт кушъэ гъэхъыеным пэсэу хъугъэр зызэхехым, Iашэр ышти, хьакIэщым кIуагъэ. "Моу къерэкI а сишъуз къеуагъэр!" - зеIом, лIыр къикIи, къеуи къыукIыгъ. Урысэу тетыгъор зыIыгъыр Iофыр зэхифынэу къызэкIом, лIым ышIагъэр зытыришIыхьагъэр, ар адыгэ хабзэм зэрэдиштэрэр, нэмыкI шIыкIэ адыгэмэ зэрямыIэр гурагъаIуи, лIыр хыеу хагъэкIыгъ. Мыщ фэдэу хабзэрэ-бзыпхъэрэ нафэу хэплъэгъонэу къэбар гъэшIэгъоныбэ ЛIыхъукIэ Рэджэб къыIотагъ.\nМы зыцIэ къесIогъэ адыгэлI Iушмэ афэдэу макIэп тызэрихьылIагъэр, ахэмэ зэкIэмэ сыдигъуи апэ рагъэшъырэр адыгэ хабзэр, лъэпкъ зэхашIэр, адыгэм узэрэрыгушхон фаер ары. Зы щысэ закъокIэ, зы гущыIэухыгъэ къодыекIэ хабзэм имэхьанэ къыбгурагъэIон алъэкIы. ИзраилькIэ Кфар-Камэ щыпсэущтыгъэ ЛIыпый Ахьмэд, гущыIэм пае, адыгэ паIом имэхьанэ кIэкIэу къыгъэнафэщтыгъэ: адыгэлIыр унэм къикIымэ, ишъуашэ имыкъуми, адыгэ паIор щыгъы хъумэ а имыкъурэр зэкIэ ащ ригъэкъужьыщтыгъэ. Ащ фэдиз мэхьанэ паIом иIагъ. Шъхьэрэ паIорэ зэфагъадэба.\nХэхэс адыгэхэр адыгэ хабзэм зэрэшIолIыкIыхэрэр сэ сшъхьэкIэ щысыушэтыгъ мы къуаджэм. Самолетыр Тель-авив къызыщетIысэхым, сителеграммэ сыкъезыгъэблэгъагъэмэ аIумыкIагъэу къычIэкIи, сэр-сэрэу гъогу сытехьанэу хъугъэ. Таксистым Кфар-Камэмрэ Кфар-Канэмрэ зэхигъэпIуакIэхи, адыгэ чылэм ычIыпIэ друз къуаджэм сыIуищагъ. Сыд фэдэми, гъогу тэрэз едгъэгъотыжьи, Кфар-Камэ сыкъынэсыгъ. Сибысым къэзгъотын фаети, апэрэ унагъом ыдэжь сыIухьагъ, сяупчIынэу. Тхьэм зэриIонэу къыспэгъокIыгъэ лIыр хэкужъым щыIагъэу дэгъоу тэзэрэшIэу къычIэкIыгъэти, игопэшхо хъугъэ, таксиири ытIупщыжьыгъ, сыригъэблагъэ шIоигъоу гуIагъэ, ау бысым хъожь сешIэна, сыдагъэп. Сыкъезгъэблэгъагъэр зесэIом зэ зэрымыры къэхъугъэ фэдэу къысщыхъугъ, ау "адэ дэгъуба" ыIуи, имашинэ сыригъэтIысхьи, занкIэу сибысым дэжь сищагъ. Чемоданыр сфыдихьыягъ, сэри унагъом исымэ саIуигъэкIагъ.\n- Нычыхьапэ хэкужъым къикIыгъэ унагъор есэгъэблагъэшъ садэжь, тигуапэ хъуни мы хьакIэри къысфежъугъэблэгъагъэмэ, дэгъоу тэзэрэшIэ, тэзэрэгъэгъощахэрэп, - къариIуи. Ехыжьыгъ.\n- Мыдрэхэми зи памыIухьэу пчыхьэшъхьапэм сэри, сиунагъуи лIым дэжь тащагъ, цIыфыбэ къэкIогъагъэти, бэ зэдашхэр IэшIуба, дэгъоу тыщысыгъ, хьэлэлаеу тызэхэкIыжьыгъ. Илъэс заулэ тешIэжьыгъэу зэхэсхыжьыгъэ ныIэп а унэгъуитIур илъэс тIокI Iэпэ-цыпэ хъугъэу зызэдэмыгущыIэхэрэр, зызэхэмыхьэхэрэр. Адыгагъэу къысахыгъэм ихьатыркIэ джы зэлъынэсы хъужьыгъэх, джаущтэу адыгэ хабзэм зэригъэшIужьыгъэх.\nХэхэс адыгэмэ ящыIакIэ адыгэ хабзэм мэхьанэу щыриIэм, ар зэрахэлъыгъэм, зэрахэлъым, къазэрэхэнэжьын фаем непэ тызэрэтегущыIэрэм мэхьанэшхо иI. Ар Iофышхо, зэрэлъэпкъэу узэгупшысэн, ишIыкIэ-хэкIыпIэ узэусэн Iофэу щыт. ИжъыкIэ адыгэмэ унэ агъэуцу зыхъукIэ, унэ пчэгум рагъэуцощтыгъэ хьамгурысыр – унашъхьэр зыIыгъыщт пкъэур. Ар анахь къиным пэIутыгъ. Непэ, ткIэлъэныкъо IэкIыбым зыщыщыIэ уахътэм, ткъош кIасэмэ тиадыгэ хабзэ ренэу яхьамгурысынэу тафэлъэIон. Сыд фэдэ жьыбгъэ бгъэнышъхьэм щымыхъушIагъэми, сыд фэдэ уае къытемыщхагъэми Iалэдж иордэунэжъ фэдэу адыгэм ихьакIэщ егъашIэм лъэпытэу щегъэт, сыда пIомэ, адыгэм ихьакIэщыпчъэ зыригъэтыжькIэ тэри тихэбзэ-бзыпхъэ ащ дэкIодыжьын.