ТЕРАКТЫР зиIэшIагъэхэр тэумысых — Адыгэ макъ\nТЕРАКТЫР зиIэшIагъэхэр тэумысых\nРедактор 05.04.2017 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМэлылъфэгъум и 3-м къалэу Санкт-Петербург къыщыхъугъэ тхьамыкIагъом, метрополитеным щашIыгъэ терактым икъэбар зэкIэми зэхахыгъ, ащ изэхэщакIохэр аумысыгъэх, ахэр къэгъотыгъэнхэ ыкIи пшъэдэкIыжь пхъашэ ягъэхьыгъэн фаеу зэралъытэрэр пстэуми къаIо.\nХьакъи, лажьи зимыIэ цIыфхэр зэрэхэкIодагъэхэр, шъобж атещагъэ зэрэхъугъэр Урысыем ицIыфхэм ямызакъоу, IэкIыб къэрал благъэхэм ыкIи нахь чыжьэхэм ащыпсэухэрэми гухэкI ащымыхъун ылъэкIыгъэп. Телевидением иканалхэмкIэ къатыгъэ къэбархэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, СССР-м хахьэщтыгъэ республикэхэу къэралыгъо шъхьаф хъужьыгъэхэм япащэхэм ямызакъоу, нэмыкI къэралхэми терактыр зиIэшIагъэхэр зэраумысыхэрэр, хэкIодагъэхэм ыкIи шъобж зытещагъэ хъугъэхэм яIахьылхэм зэрафэтхьаусыхэхэрэр къизыIотыкIырэ телеграммэхэр Урысыем и Президентэу Владимир Путиным къыфагъэхьыгъэх. КъызэрэтшIошIырэмкIэ, Санкт-Петербург къыщыхъугъэ терактыр гухэкI зыщымыхъугъэ, ар зиIэшIагъэхэр зымыумысыгъэ Адыгеим исэп. ТызэупчIыгъэ пстэуми джащ тетэу къытаIуагъ.\nНэгъуцу Хьамед, тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидат:\n— Дунэе терроризмэм пхъашэу пэуцужьыгъэным, терроризмэр политикэ кIочIэ шъхьаIэу хэзыхыгъэхэм зэряфэшъуашэм тетэу адэзекIогъэным Президентэу Владимир Путиныр кIэщакIо зэрэфэхъугъэм демыгъэштэн плъэкIыщтэп. Пчъагъэрэ ащ къыIуагъ террористхэр Сирие закъом къызэрэщымыуцущтхэр, ахэр тихэгъэгуи зэгорэм къылъыIэсынхэ зэралъэкIыщтыр ыкIи пхъашэу апэуцужьыгъэным ренэу тыфэхьазырын, сакъыныгъэ къызыхэдгъэфэн зэрэфаер. Ащ игущыIэхэр, иеплъыкIэхэр мары джыри зэ къэшъыпкъэжьыгъэх. Дунэе терроризмэм гъунэпкъэ гъэнэфагъэ иIэу щытэп. Емынэм фэдэу ащ зэрэдунаеу зыщиушъомбгъун ылъэкIыщт. Арышъ, сэ къызэрэсшIошIырэмкIэ, террористхэм ягъогупэ пхъашэу пыбзыкIыгъэным фэшI цIыф пстэуми сакъыныгъэ къызыхагъэфэн, алъэкIыщтыр тыдэкIи щашIэн фае. Анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаехэм ащыщэу сэлъытэ ныбжьыкIэхэм язекIокIэ—шIыкIэхэр, ягупшысакIэ, гъогу зафэм тещэгъэным иIофыгъохэр зехьэгъэнхэр, пIуныгъэ IофшIэныр гъэлъэшыгъэныр.\nХъурмэ Щамсэдин, IофшIэным иветеран:\nХьакъи, лажьи зимыIэ цIыфхэу метром щызекIохэрэр терактым зэрэхэкIодагъэхэр хэти гухэкIышхо щыхъугъэу сэлъытэ. КъызэрэсшIошIырэмкIэ, ар зиIэшIагъэхэр правэухъумэкIо къулыкъухэм яIофышIэхэм къагъотыщтых ыкIи хьыкумым ыпашъхьэ рагъэуцощтых, нэмыкI екIолIакIэ а Iофым иIэн ылъэкIыщтэп. Мыщ фэдэ тхьамыкIагъохэр тапэкIи къэмыхъунхэм фэшI зэкIэми зыч-зыпчэгъоу тызэкъотын, тлъэкIыщтымкIэ хабзэм тыгоуцон фае. Мамыр щыIакIэр зыгу ымыштэрэ, терроризмэ зекIуакIэкIэ тетыгъор зыубытын зыгу хэлъ пстэуми пшъэдэкIыжьышхо ягъэхьыгъэныр анахь шэпхъэ шъхьаIэу щытын фаеу сеплъы.\nИунэ къикIи, псаоу ихьажьыным щыгугъызэ IофышIэ кIуагъэм е нэмыкI гухэлъ зиIэу урамым къытехьагъэм зэримыгъэзэжьыгъэр, ошIэ-дэмышIэу зэраукIыгъэр е уIэгъэшхо тещагъэ зэрэхъугъэр зызэхэпхкIэ, ащ фэдэм лъэшэу угу емыгъун плъэкIыщтэп. Терроризмэм къыхэкIэу цIыфхэм тхьамыкIагъо къяхъулIэн зэрилъэкIыщтыр джыри зэ нэрылъэгъу къытщыхъугъ мэлылъфэгъум и 3-м. ТелевидениемкIэ къатыгъэ къэбархэм зэращыхагъэунэфыкIыгъэу, нэбгырэ пэпчъ уплъэкIугъошIоп, зафэри, терроризмэ гухэлъ зиIэри зэхэфыгъуаех. Арэу щытми, цIыфхэр жъугъэу зыщызэIукIэхэрэ чIыпIэхэм, общественнэ транспортым бэкIэ нахь сакъэу тащыщытын зэрэфаер джыри зэ тыгу къэдгъэкIыжьы сшIоигъу. Iалъмэкъхэр е нэмыкI пкъыгъохэр зыщимыщыкIэгъэ чIыпIэхэм къащагъэнагъэхэу зылъэгъухэрэм правэухъумэкIо къулыкъухэм яIофышIэхэм псынкIэу макъэ арагъэIун фае. Зыч-зыпчэгъоу тызэкъотэу мамыр щыIакIэм тыфэбэнэн фаеу сэлъытэ.\nПредыдущая ТичIыопс ибаиныгъэ къыхэхъуагъ\nСледущая ЗэкIэ зэлъытыгъэр тэры


Владимир Путиныр нэкъокъогъу зимыIэ политик | Адыгэ Макъ\nВладимир Путиныр нэкъокъогъу зимыIэ политик\nАвтор: Редакция\t/ 10.01.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\n2012-рэ илъэсым УФ-м и Президент IэнатIэ зыIухьажьыгъэм къыщыублагъэу Владимир Путиным иполитикэ, иIофшIакIэ дезыгъэштэрэ цIыфмэ япчъагъэ процент 16-кIэ нахьыбэ хъугъэ ыкIи процент 80-м зыкIи къыщыкIэжьыгъэп.\nАщ фэдэ ушэтынхэр зышIыгъэр Урысые гупчэу цIыфхэм яшIошIхэр зэзыгъашIэрэр — ВЦИОМ-р ары.\n2012-рэ илъэсым къэралыгъом изытет дэгъушхуагъэп. Дунэе экономическэ кризисым къыкIэлъыкIогъэхэ къиныгъохэр мымакIэу цIыфмэ зэхашIэщтыгъэх, ящыIэкIэ-псэукIэ къэхьылъэгъагъ. Арэущтэу зэрэщытзи, Урысыем ипащэ цыхьэу цIыфмэ фашIырэм къыкIичыщтыгъэп. А уахътэм ыпэкIэ, 2011-рэ илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ ВЦИОМ-м джыри зэхищэгъэгъэ упчIэнхэм къагъэлъэгъогъагъ Владимир Путиным процент 50,7-мэ зэрэдырагъаштэрэр, нэмыкI еплъыкIэ зиIагъэр процент 33,8-рэ зэрэхъущтыгъэр.\nЖъоныгъокIэ мазэм, 2012-рэ илъэсым, Путиным иинаугурацие зытекI нэужым Iофхэм язытет нэфэшъхьаф шъыпкъэ хъугъэ: Президентым цыхьэ фэзышIыхэрэм япчъагъэ процент 70-м кIэхьагъ, дезымыгъаштэхэрэм — 30-м нэсэу къащыкIагъ. 2014-рэ илъэсым нэс къэралыгъо пащэм ирейтинг джащ тетэу щытыгъ. Ау а илъэсым къалэу Шъачэ щыкIогъэ Олимпиадэм, гъэтхэпэ мазэм Къырым тарихъым хэхьэгъэ референдумыр зэрэщызэхащагъэм, къыкIэлъыкIорэ мафэм ащ исуверенитет зэраштагъэм яшIуагъэкIэ рейтингым зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Владимир Путиныр Къырым ишъхьафитыныгъэ фэгъэхьыгъэ унашъом кIэтхэжьы, ащ къыкIэлъыкIорэ мафэм Зэзэгъыныгъэм ипроектэу Къырым Урысыем хэгъэхьажьыгъэныр къыдэзылъытэрэм ыIапэ кIедзэ. Урысыем щыпсэурэ цIыфмэ а Iофыгъохэр лъэшэу агу рихьыгъэх. ГущыIэм пае, 2014-рэ илъэсым гъэтхапэм и 16-м, Къырым референдумыр зыщыкIогъэ мафэм ВЦИОМ-м ушэтынхэр зызэхещэхэм нафэ хъугъэ Владимир Путиным цыхьэу фашIырэр процент 75,6-м зэрэнэсыгъэр, гъэтхапэм и 23-м ар 82,3-рэ хъугъэ, джыри мэзитIукIэ — 90-м благъэу екIолIагъ. КъыкIэлъыкIогъэ илъэсищми къэралыгъо пащэм ирейтинг зэхъокIыныгъэ фэхъугъэп, зытетым тетыгъ. Ау къэIогъэн фае 2016-рэ илъэсым ар процент 80-м тIэкIу нахь макIэ зэрэхъугъагъэр. Ащ ушъхьагъу фэхъугъэр Урысыем ыкIи дунаим ащыхъугъэгъэхэ Iофыгъохэр арэу ВЦИОМ-м ипащэу Валерий Федоровым елъытэ. ЧIыдагъэм, джащ фэдэу сомэм ауасэ къеIыхыгъагъ, ащ санкциехэри къыхэхьажьыгъагъэх. Джащ фэдиз къиныгъохэр цIыфмэ апшъэ зэрэдэфагъэхэзи, Путиным цыхьэу фашIырэм къыщыкIагъэр бэп.\nИкIыгъэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ къыщыублагъэу Владимир Путиным цыхьэу фашIырэм хэхъожьэу ригъэжьагъ. Къэралыгъо зэмызэгъыныгъэ-зэпэуцужь Iофыгъохэу дунаим щыхъухэрэм Урысыер чанэу зэрахэлажьэрэр, ежь ишIоигъоныгъэхэр зэрэщигъэпытэхэрэр арых анахьэу цIыфмэ къыхагъэщыхэрэр. «Владимир Путинымрэ Дональд Трампрэ зэрэзэIукIагъэхэм мэхьанэ иIагъ», — къеIуатэ политическэ ушэтынхэр шIыгъэнхэмкIэ ВЦИОМ-м икъулыкъу ипащэу Михаил Мамоновым.\nАужырэ упчIэнхэу шэкIогъум и 26-м, 2017-рэ илъэсым зэхащагъэм къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, Урысыем щыпсэурэмэ япроцент 83-мэ Президентым иполитикэ дырагъаштэ, цыхьэ фашIы.\nЛъэпкъ стратегием иинститут ипрезидентэу Михаил Ремезовым къызэриIуагъэмкIэ, апэрапшIэу консервативнэ шэнхэр къызэбэкIырэ политикэу ары Президентыр цIыфмэ къазэрэщыхъурэр. Консервативнэ лъэныкъом зыфэзыкъудыйхэрэ хэдзакIохэм ар агу рехьы. Владимир Путиным ирейтинг кIэхьан политик непэрэ мафэмкIэ щыIэп. Ащ ыуж къикIырэр Сергей Шойгу, процент 19,2-мэ ащ цыхьэ фашIы. Владимир Жириновскэм дезыгъаштэрэр процент 10,8-мэ, дезымыгъаштэрэр —29,1-рэ. Адрэ политикмэ ярейтинг ахэм анахь мэкIэжь.\nНэмыкI фондмэ ашIыгъэ ушэтынхэр пштэхэмэ, гущыIэм пае, «Общественное мнение» зыфиIорэм икIыгъэ илъэсым ишэкIогъу мазэ зэригъэунэфыгъэмкIэ, Урысыем щыпсэурэмэ япроцент 69-мэ амакъэ Путиным фатыщтыгъэ непэ хэдзынхэр щыIагъэхэмэ. Джащ фэд, «Левада-центр» зыфиIорэми цIыфхэм яеплъыкIэ зэригъэшIагъ. Ащ зэрилъытэрэмкIэ, Урысыем щыпсэурэмэ япроцент 53-мэ Владимир Путиным амакъэ фатыщт, Владимир Жириновскэм процентиплI ныIэп…\nГуманитар-политическэ ушэтынхэмкIэ институтым иэкспертэу Владимир Слатиновым къызэриIуагъэмкIэ, Урысыем щыпсэурэ цIыфмэ янахьыбэм еплъыкIэу яIэр мыщ фэд: Владимир Путиныр нэкъокъогъу зимыIэ пэрыт, ащ кIэхьан политик непэрэ мафэмкIэ щыIэп.\nХэутыгъэхэр къызфигъэфедэхэзэ зыгъэхьазырыгъэр


Нэфынэр къылъэгъужьыным кIэнэцIы — Адыгэ макъ\nНэфынэр къылъэгъужьыным кIэнэцIы\nРедактор 04.12.2017 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nНепэ фэдэу сыгу къэкIыжьы тиурам кIэлэцIыкIубэу тетхэм пшъэшъэжъые чэфэу, нэутхэу Маликэ ахэтэу зэрэджэгущтыгъэр. Пэтхъу-Iутхъу горэ къемыузыгъэмэ, уз гъэтIылъыгъэ иIэу щытыгъэп. «Тыдэ укъикIи, лажь» еIо адыгэ гущыIэжъым. Алыйхэм яунагъо тхьамыкIэгъошхо къыфыкъокIыгъ. Охътэ кIэкIым къыкIоцI япшъэшъэжъые дунэе нэфыр ымылъэгъужьэу, ары пакIошъ, адэбз узым ебэнын фаеу хъугъэ. Унагъор сигъунэгъоу, тызэхахьэу щытыти, къинэу зэпачыгъэр синэрылъэгъугъ.\n— Ар тиунагъокIэ тызэмыжэгъэ ошIэ-дэмышIагъэу щыт, — къеIуатэ Маликэ янэу Жаннэ, — тэ тизакъоп, хэтрэ унагъуи ащ фэдэ гухэкIым, исабый псауныгъэм игъунапкъэ зэпичыным ежэу щысэп. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэр къыухынкIэ къэнагъэ щымыIэу иакъыл щыуи къыщызэхэфагъ. Сымэджэщым тщи уплъэкIунхэр зытэкIухэ нэужым, гухэкI нахь мышIэми, уахътэр тIэкIэкIыгъэу къычIэкIыгъ, адэ ин ышъхьэкуцI итэу врачхэм къыхагъэщыгъ. Операцие ужым типшъашъэ зи ымылъэгъужьы хъугъэ ыкIи ащ Iэзэгъу иIэу щытэп.\nМаликэ дунэе нэфыр къылъэгъужьыным янэ-ятэхэр бэрэ фэбэнагъэх. Врачхэм къараIуагъэм емыуцуалIэхэу, непэрэ уахътэм диштэрэ клиникэхэу гугъапIэ къязытыхэрэм зафагъэзагъ, мылъкушхуи пагъэкIодагъ. Ау зи къадэхъугъэп. Къафэнэгъэ закъор — щыIэныгъэм гъэшIэгъонэу ошIэ-дэмышIагъэхэр хэхъухьэхэшъ, ащ фэдэм щыгугъынхэр ары.\nИлъэси 6 ыныбжьыгъ Маликэ зи ымылъэгъужьэу къызэнэм. Мары шIэхэу ащ ыныбжь илъэси 10 хъущт. Ынэхэми, ышъхьи зэхэтэу операции 9 пшъэшъэжъыем рашIылIагъ. Ащ пае къэмынэу джыри я 3-рэу ышъхьэ адэр хэхъожьыгъ, ау мэкъуогъум къыщегъэжьагъэу ащ иинагъэ зыпкъ ит, зы сантиметрэ мэхъу. Тыгъэгъазэм ыгузэгухэм икIэрыкIэу ышъхьэ «сурэт» тырахыщт, ащ къыгъэлъагъорэм бэ елъытыгъэщтыр.\nМы уахътэм Маликэ янэ-ятэхэм агу амыгъэкIодэу ар зэрэрагъэджэщтым, щыIэныгъэм хэгъэгъозэгъэным, ежь-ежьырэу зиIыгъыжьыным фэгъэсэгъэным етIупщыгъэу акIуачIэ фагъэIорышIэ. Сыда пIомэ тилъэхъанэ зынэ ымылъэгъурэ сабыим щыIэныгъэм зыкъыхигъотэныр IэшIэхэп. Ащ дакIоу, ины хъугъэми, лэжьэнышъ, ышъхьэ ыIыгъыжьыным фэшI сэнэхьат тэрэз къыхихын фае.\n— КIэлэцIыкIухэу дэеу зылъэгъухэрэм ыкIи зэхэзымыххэрэм яхэушъхьафыкIыгъэ еджапIэу Мыекъуапэ дэтым ия 4-рэ класс сипшъашъэ щеджэ, — еIо Алый Жаннэ. — СызэрэщыгъуазэмкIэ, а еджапIэм апшъэрэ гъэсэныгъэ зыщызэрагъэгъотырэ еджэпIэ заулэм зэзэгъыныгъэ адыриIэу ар къэзыуххэрэр массажистэу ыкIи библиотекарьхэу ачIэхьанхэ амал яI. Ау МаликэкIэ а сэнэхьатхэр хъухэрэп. ЫIэ сэмэгу къызэрэдемыIэрэм къыхэкIэу ащ массажистэу Iоф ышIэшъущтэп, пшъэшъэ ныбжьыкIэмкIи библиотекарь сэнэхьатыр зэщыгъуаIоу къысшIошIы. Яти сэри тыфэягъ бзэ зэфэшъхьафхэм язэгъэшIэн, правоведением, экономикэм закъыхигъотэнэу. Зымылъэгъурэ цIыфхэмкIэ а лъэныкъохэр нахь теубытагъэх, нахь рыщыIэшъущтых.\nЕжь Маликэ джыри кIэлэцIыкIугъо уахътэм ит ыкIи нэмыкI лъэныкъох ыгукIэ къыхихыхэрэр.\n— Сэ лъэшэу псэушъхьэхэр сикIасэх, — къеIуатэ ащ. — Шыхэр згъэсэнхэу сыфай, Алфеяхэм яеджапIэ сыIутынэу сыкIэнэцIы.\nСэкъатныгъэ иIэ зэрэхъугъэм пае унэм ишIыхьагъэу, имафэхэр зэфэдэхэу зэримыгъэкIощтхэр къыдыхалъыти, пшъэшъэжъыер музыкальнэ еджапIэм чIагъэхьагъ, гъэхъэгъэ цIыкIухэри ешIых. МэфэкI Iофтхьабзэхэу къалэм щыкIохэрэм Маликэ чанэу ахэлажьэ, шIухьафтынхэри къыфагъэшъуашэх. Хэта зышIэрэр ар орэдыIо цIэрыIо хъущтмэ? Шъыпкъэ, Жаннэ зэрилъытэрэмкIэ, тиэстрадэ сэнаущыгъэ ин зыхэлъ орэдыIо ныбжьыкIэхэр бэу хэтых. Ахэм ащыщ ухъуныр псынкIэп, Маликэ сэнаущыгъэ хэмылъэу щытэп, ау а лъэгапIэм нигъэсырэп. НыбжьыкIэ губзыгъэм орэдкъэIоныр, къэшъоныр, фортепьянэм къыригъэIоныр ыгу рехьыхэшъ, фагъэIаехэрэп, ищыкIагъэр рагъэгъоты.\nКъыхэзгъэщымэ сшIоигъу, сэкъатныгъэ зиIэхэ сабыйхэр, анахьэу зынэ ымылъэгъухэрэр, зыми фытемыгъэпсыхьагъэхэу къэтэджых. НахьыбэрэмкIэ ар зэлъытыгъэр ны-тыхэр арых. Маликэ ахэм къахиубытэрэп. Апэ сымаджэ хъугъакIэу янэ ащ пхъашэу зэрэфыщытыр зысэлъэгъум згъэмысэгъагъэ. Нэужым сэ сызэрэхэукъощтыгъэр къызгурыIожьыгъ.\n— Специалист хьалэмэтэу Венера Денисовар щыI, ащи ылъэгъурэп, — къеIуатэ Жаннэ. — Ащ игущыIэхэм анахь тэрэз щымыIэу сэлъытэ: «Сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIу зэрысхэ унагъохэм япроцент 90-м Iэзэныр апэу янэхэм къащебгъэжьэн фае». Нахьыбэ слъэгъу къэс ар зэрэшъыпкъэр къызгурэIо. Ныхэм янахьыбэм ясабыйхэр афапэх, «уемыI, пфызщылъэщтэп» араIо, аIуалъхьэзэ агъашхэх — зэрэракIутыщтэу е къызэрэзытыракIэжьыщтым пае апэ ишъыхэзэ пчъэхэр къафыIуахых. Ащ фэдэу апIухэрэр зыми фытемыгъэпсыхьагъэхэу къэтэджых. ЗэкIэми тызэрэщыгъуазэмкIэ, сэкъатныгъэ зиIи зимыIи ны-тыхэр егъашIэм ашъхьарытыщтхэп, неущрэ мафэм язакъоу къызынэхэкIэ къинэу зыхэтыщтхэр икъоу къагурыIорэп.\nМаликэ зыщеджэрэ еджапIэм машинэкIэ зыIуащэкIэ, къэлапчъэм къыщегъэжьагъэу изакъоу чIэхьэшъ, я 2-рэ къатым IэпыIэгъу имыIэу дэкIуае. Ымылъэгъужьы зыщыхъугъэм къыщыублагъэу ежь-ежьырэу зызэрифапэрэм имызакъоу, джы ышнахьыкIэ цIыкIуи ыфэпэнэу зэригъэшIагъ. Ары, бэрэ щыгъынхэр зэпырыгъэзагъэхэу зыщилъэхэу къыхэкIыгъ, хьакъу-шыкъуби ыкъутагъ, тефэмэ, ыпкъышъол хэушIуцIыкIыгъэхэри иIэхэу джы къызнэсыгъэм мэхъу. Ау ахэм къамыгъащтэхэу етIупщыгъэу щыIэныгъэм хагъэгъуазэ. Янэ пщэрыхьакIошъ, ащ бэрэ дэIэпыIэ. Тхьацур дэгъоу ыфынэу зэригъэшIагъ, ежь изакъоу къинагъэмэ, къэкIожьыщтхэм щай афишIыгъэу, Iанэр шыгъахэу къырегъэхьажьых. Илъэси 3-у зи зимылъэгъужьырэм къыщегъэжьагъэу пстэуми зафигъэсэн ылъэкIыгъ.\nИныбджэгъу цIыкIухэми ахэхьани, адэджэгуни елъэкIы. Задырегъаштэ, къэбар гъэшIэгъонхэр къафеIуатэх. Ау зэпымыоу ар ежэ ылъэгъу зыщыхъужьыщт уахътэм. Джыри къыгурыIорэп ащ фэдэ амал зэрэщымыIэр. ЦIыфыр апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу ымылъэгъоу къэхъугъэми, къин къыщэхъу, ау илъэси 6-рэ дунэе нэфым иIэшIугъэ зышIагъэу, зэрэфаеу джэгущтыгъэу, зыфаем кIощтыгъэу шIункIым къыхэнагъэм лъэш дэдэу къехьылъэкIы. Психологхэм Iоф зэрэдашIагъэм нахьи а пэрыохъур зэпичынымкIэ янэ ишIогъэшхо къэкIуагъ.\nАпэрэ операцием ыуж Маликэ нэшъу хъугъэ къодыягъэп сымэджэщым къызычIэкIыжьхэм, ылъэ темыуцожьышъунэу, ыIэпкъ-лъэпкъхэр зэкIиубытагъэхэу къаратыжьыгъагъ. АщкIи агу агъэкIодыгъэп, Жаннэ мыпшъыжьэу Iэзэгъу зэфэшъхьафхэр ришIылIагъэх, мызэнкIэ дэдэми, дэхэкIаеу зекIошъунэу хъугъэ.\nГухэлъ чыжьэхэр зыдэзымыIыгъ цIыф щыIэп. Пстэури зыгорэм кIэнэцIы. Ащ фэдэу Маликэ хьэ цIыкIу иIэнэу бэрэ фэягъ. Ар лъэпкъышIухэм ащыщэу, ыуаси лъапIэу щытыти, къыфащэфынэу янэ-ятэхэр игъо имыфэхэзэ, янэ ипшъэшъэгъум ар зэхихыгъ. Хьэ фыжьыбзэу Фия зыфиусыгъэр шIухьафтынэу къыфахьыгъ. Имафэхэр къыфэзыгъэчэфыхэрэм ар къахэхъуагъ, азыфагу илъ зэгурыIоныгъэр бэмэ агъэшIагъо.\nДжащ фэдэу ИлъэсыкIэм ипэгъокIэу зычIэс еджапIэм ялъэIухэр тхьапэ цIыкIухэм атыратхэхэшъ, щэпIэ гупчэу «Столицэм» чIэт елкэм ахьыхэшъ, палъэх. БлэкIырэ пстэуми ар къыпахын, итхагъэр афагъэцэкIэн алъэкIы. ИкIыгъэ илъэсым синтезатор фаеу ытхыгъагъ. Щымыгугъыгъэхэу, «Касио» зыфаIорэ лъэпкъым фэдэу зыщыщ амышIэрэ цIыфым къыфищэфи къыратыжьыгъ. ГушIуагъоу иIагъэр гъунэнчъ, джы ащ музыкэм зырыфегъасэ.\nУз бзаджэм зэребэныхэрэм къыфэсымыгъэзэжьын слъэкIыщтэп. Унагъом жьы къымыщэжьэу тыгъэгъэзэ мазэм къараIощтым ежэх. Адэм хэхъуагъэ зыхъукIэ, джыри ар операцие ашIын фае хъущт. Урысыем имедицинэ зэрэщалъытэрэмкIэ, Маликэ иуз къытыримыгъэзэжьэу ары, къызыхэкIырэр къашIэрэп. Янэ IэкIыб къэралыгъо клиникэ зэфэшъхьафхэм зафигъэзагъ ыкIи иIэзэгъу зыдэщыIэ закъоу къыхагъэщыгъэр Барселонэ ары. Ащ къыщеIэзэнхэм сомэ миллиони 7 пэIухьащт. Арэу щытми, а ахъщэр зы мафэкIэ зэрамыугъоищтыр къагурыIозэ, бэшIагъэу фежьагъэх. Зэхэзыхыгъэ цIыфыбэхэр IэпыIэгъу къафэхъух.\nКультурэм и Унэу «Налмэсым» иIофышIэу Мэрэтыкъо Асе кIэщакIо фэхъуи, охътэ гъэнэфагъэкIэ узэкIэIэбэжьымэ, шIушIэ концерт Адыгеим иорэдыIохэм Маликэ къыфатыгъ. Ащ сомэ мин 250-рэ щыхахыгъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурати, псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ Министерствэри яIэпыIэгъухэу Урысыем иклиникэ зэфэшъхьафхэм ятхылъхэр афагъэхьыгъэх, джэуапым ежэх.\nАнахьэу зажэхэрэр Маликэ имедицинэ уплъэкIунхэм къэбар гушIуагъо къагъэлъэгъоныр ары.\nСледущая Ягуапэу яIэшIагъэхэр къагъэлъэгъуагъэх


Адыгэ шъуашэм и Маф апэрэу хагъэунэфыкIыгъ » NatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России\nNatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России » В Мире » Мероприятие » Адыгэ шъуашэм и Маф апэрэу хагъэунэфыкIыгъ\n13:15 Четверг 0 5 693\nМероприятие 5 693 0\nАдыгэ шъуашэм и Маф апэрэу хагъэунэфыкIыгъ\nТыгъуасэ, Iоныгъом и 28, Адыгэ шъуашэм и Мафэ Адыгеим апэрэу щыхагъэунэфыкIыгъ. Сыхьатыр 17-00 щегъэжьагъэу цIыфхэр къекIуалIэхэу аублагъ. Ащыщыбэхэм адыгэ шъаушэхэр ащыгъыгъэх. ЗэIукIэм къекIолIагъэх лъэпкъ зэфэшъхьафхэу Адыгеим щыпсэухэрэм яобщественнэ организациехэм ялIыкIохэри. Музеим ыкIоцI уцупIэрэ тIысыпIэрэ имыIэу мэфэкIыр рагъэжьагъ.\n«Нальмэсым» икъэшъуакIохэм адыгэ шъуашэхэр ащыгъэу пчэгум къихьагъэх. Зезыщэхэрэм шъуашэм итарихъ къаIотагъ. Адыгэ шъуашэр зыхэшIыкIыгъэм, пкъыгъоу хэлъхэр зыфэдэм, ахэмэ мэхьанэу яIэм игугъу къашIыгъ мэфэкIыр зезыщагъэхэу АфэшIагъо Фаинэрэ АР-м и заслуженнэ артистэу Сихъу Станиславрэ. Нэужым мэфэкIым къекIолIагъэхэм афэгушIуагъ «Адыгэ Хасэм» и Тхьэматэу Хьапае Арамбый. ИгущыIэ къыщиIуагъ мэфэкIым изэхэщэн ыгу къызэрэкIыгъэр, IэпыIэгъу къыфэхъугъэхэу КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм искусствэхэмкIэ я Къэралыгъо музей ипащэу Кушъу Нафсэт, къэралыгъо академическэ къэшъокIо купэу «Нальмэс» и пащэу Къулэ Мыхьамэт, музеим иIофышIэу Сулеймэн Фатима, АфэшIагъо Фаина ацIэхэр къариIуагъ, къэралыгъо мэфэкI хъунэу зэрэгугъэрэр хигъэунэфыкIыгъ.\nЗэлIашIэрэ сурэтышI-модельерэу СташIу Юрэ иколлекциеу «Адыгеим иIуашъхьэхэм къаIуатэ» зыфиIорэр къагъэлъэгъуагъ. Сае ыкIи цые гъэшIэгъонхэр зиIэшIагъэ модельерым а мафэм ыныбжь илъэс 80 хъугъэ. ЗимэфэкIым фэгушIуагъ АР-м и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат. Адыгеим и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан иунашъокIэ «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ медалыр СташIу Юрэ зэрэфагъэшъошагъэр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\nДжащ фэдэу мэфэкIым къыщагъэлъэгъуагъ сурэтышI-модельер ныбжьыкIэхэу Сусанна Макеровам, Вероника Кинцель ыкIи Уджыхъу Сусаннэ яколлекциехэр. Уахътэм диштэу адыгэ шъаушэм зызэблихъурэр яIэшIагъэхэмкIэ ахэмэ къагъэлъэгъуагъ.\nМэфэкIым ехъулIэу Андзэрыкъо Чеславрэ ЕмтIылъ Нурбыйрэ адыгэ шъуашэм фэгъахьыгъэу орэдыкIэу аусыгъэр Андзэрыкъо Чеслав къыIуагъ. Джащ фэдэу мэфэкIым хэлэжьагъ орэдыIо ныбжьыкIэ ЛIэпцIэрышэ Щамил, «Нальмэсыр», АР-м и Лъэпкъ театрэм и артистэу Жудэ Аскэр, кIэлэцIыкIу орэдыIо купэу «Ащэмэз». МэфэкI зэхьахьэр адыгэ джэгукIэ аухыгъ. Джэгум анахь дэгъоу къыщышъуагъэ кIалэмрэ пшъашъэмрэ АР-м и Правительствэ и шIуахьафтынэу цыерэ саерэ аратыгъ.\nФото Таисия Тошина


ЖакIэмыкъо Зарим: Къуекъо Налбый итворчествэ адыгэ кIэлэцIыкIу литературэм чIыпIэу щиубытырэр »\nМесто творчества Нальбия Куека в адыгейской детской литературе\nАннотация: Рассматриваются книги, написанные в разные годы специально для детей от дошкольного до старшего школьного возраста. Объектом исследования является творчество Нальбия Куека, одного из самых ярких индивидуальностей в адыгейской детской литературе. В статье значительный акцент делается на анализ произведений на языке оригинала. Анализ художественных текстов Нальбия Юнусовича позволил автору сделать вывод о высоком мастерстве поэта.\nКлючевые слова: Куек Нальбий, адыгейская детская литература, стихи, сказка, сказка-пьеса, герои, считалки, скороговорки.\nАдыгэ кIэлэцIыкIу литературэм фэлэжьагъэх усакIохэу Цэй И., Жэнэ Къ., Пэрэныкъо М., Пэнэшъу Хь., Цуекъо Дж., Къуекъо Н. нэмыкIхэри. Мыхэм кIэлэцIыкIухэм афэгъэхьыгъэ произведениябэ атхыгъ. Адыгэ кIэлэцIыкIу литературэм ихэхъоныгъэ Къуекъо Налбый иIахь гъэнэфагъэ хишIыхьагъ. КIэлэцIыкIумэ афэгъэхьыгъэ тхылъ пчъагъэ ытхыгъ, къыдигъэкIыгъ. Тхылъэу «Огур зыIэтыгъэр» (1976) зыфи1орэм кIэлэцIыкIухэм афэгъэхьыгъэ усибл къыдэхьагъ. КIэлэцIыкIухэм дунаер къызэрагурыIорэр, зэралъэгъурэр, зэрэзэхашIэрэр усэхэм къагъэлъагъо. Усэхэр цIыкIумэ апэблагъэх, акъылэу ахэлъымкIэ сабый гупшысэм лъэIэсых, къэIогъошIухэу, жэрыIуабзэр къябэкIэу гъэпсыгъэх. Иусэхэм герой шъхьаIэу ахэтыр Кимэ цIыкIур ары. Кимэ иобраз къыгъэлъагъо зыхъукIэ Налбыи ежь ищыIэныгъэ щыщыгъэба мы къыгъэлъагъорэр пIоу загъорэ угу къехьэ. Усэхэм кIэлэцIыкIу чэфыгъо-псынкIагъэр нахьыбэрэмкIэ янэшан, къэIокIэ амалэу ащыгъэфедагъэхэр къызэрыкIох, сабыйхэм яIокIэ-зекIуакIэхэр, ягъэпсыкIэ-шIыкIэхэр зэфэшъхьафых. «Илъэсхэр тешIэмэ» зыфиIорэ усэм Къуекъом образыр гъэшIэгъонэу егъэпсы. КъэкIощт уахътэм итэу щыIэныгъэр къегъэлъагъо, ыпэкIэ къыдэхъунэу зыфаер Кимэ иобразкIэ къырегъэлъэгъукIы:\nЩыIэпти огу къатмэ апхырыкIын –\nАнахь мэз шIункIым,\nАнахь къушъхьэ лъагэм,\nАнахь пшысэ шIагъо,\nАнахь орэд дахэ,\nЩыIэпти зыусышъун –\nКимэ къэхъугъ [1: 93], – джаущтэу игерои ицыхьэ телъэу авторым къегъэлъагъо.\nУсэу «Дэир хэты ищыкIагъ» зыфиIорэр лъытэкIэ шъуашэм илъэу тхыгъэ:\n«Къангъэбылъы хэт ешIэщт?\nМыр – Хьис,\nМыр –Хьарис –\nУнэм исмэ – бын зау.\nПэтэрэз – зэмбзэижьыр шъуфаусыгъ.\nРенэу чэумэ шъо шъуатес» [1: 80-81].\nКъуекъо Налбый иусэ теджэ зыхъукIэ щыIэныгъэм къыхэхыгъэ кIэлэцIыкIухэр тэлъэгъу. УсакIом итхыгъэ пэпчъ къыщигъэлъагъорэр зыгорэм къехъулIэгъэ хъугъэ-шIагъ, герой цIыкIухэм къахэфэрэ шэн Iаехэр тапашъхьэ къырелъхьэ, характерэу къытыхэрэм щыIэныгъэм тащыIокIэ. Къуекъо Налбый иперсонажхэр тинэIуасэх, тпэблагъэх, тшIогъэшIэгъоных.\nУсакIоу Къуекъо Налбый тхылъэу «Такъэмрэ Къакъэмрэ» (1992)  зыфиIорэм кIэлэцIыкIухэм апае усэкIэ ытхыгъэ пшысэ цIыкIухэу «Аргъой шъхьащытхъужь», «Такъэмрэ Къакъэмрэ» къыдэхьагъэх, ахэр сэмэркъэу-джэгу шъуашэм илъэу, сабыим ипсихологие къекIоу гъэпсыгъэх. «Аргъой шъхьащытхъужь» зыфиIорэ пшысэ цIыкIум шъхьащытхъужьыныр щеумысы. Пшысэм къызэригъэлъагъорэмкIэ, аргъой Накъэр жьыбгъэшхом рихьыжьагъэу, чъыгыжъ горэм пэчIынатIэу ыхьыщтыгъэ, ау къэуцун ылъэкIырэпти, чъыгыжъым екуоу ыублагъ игъогу текIынэу. Жьыбгъэм аргъой Накъэр чъыг комитIумэ азфагу дихыгъ, жьыбгъэр зэIэсэжь уж, чъыгыр тIо зэгуиутыгъэу ыIозэ, зыщытхъужьызэ мэзыр къызэлъигъаджэу фежьагъ. Джаущтэу зимышIэжьэу быбызэ, бэджым ихъытыу ифи аргъой Накъэр хэкIодагъ. Мы пшысэм къыгъэлъагъорэр шъхьащытхъужьныгъэр зэрэшэн дэир ары.\nКъуекъом итхылъэу «Адыгабзэм хэт фэIазэр» (1994) зыфиIорэм хьарыфыпчъхэр, усэхэр, гущыIэ джэгухэр дэтых. Хьарыфыпчъхэр гъэшIэгъонэу, дахэу гъэкIэрэкIагъэх. Хьарыф пэпчъ усэ цIыкIуи, сурэти, IурыIупчъи игъус, ахэр сабыим нахь дэгъоу къыгурыIоным ыкIи ыгу риубытэным фэшI. ГущыIэм пае, хьарыфыпчъэу Т-ТI-рэ мыщ фэдэ гущыIэхэр, усэ цIыкIур, гущыIэжъхэр, IурыIупчъэр игъус.\nГущыIэхэр – табу, тфэи, тенджыз, тIакъ тIампI, тIытIытI нэмыкIхэри.\nУсэ цIыкIур –\nТэры тIышхор зищагу дэтыр,\nТэры зыер бжъакъоу тетыр.\nГущыIэжъхэр – Тхылъыр шIэныгъэм иIункIыбз. Тым ихабзэ къом ибзыпхъ, нэмыкIхэри.\nIурыIупчъэр: ТитIо тиI тIы тIурытIу, шъуитIо шъуиIа тIы тIурытIу? [3: 34]\nГущыIэхэр – щэмам, щэджыбл, щэгый нэмыкIхэри.\nЩэбзащэр щэбзэпкъым щэталъэ,\nЩэрэлъыгу, къэсыгъэп ипалъэ.\nГущыIэжъхэр – Щымыонэу акъыл, щымыкIэнэу былым. Щэм сыкъакIо ыIорэп, нэмыкIхэри.\nIурыIупчъэр: Щэгыим егыи, щэлъахъэр лъхъэнчащэу щагъдыим тырелъхьэ [3: 46].\nТхылъым къыдэхьэгъэ усэхэр къызэрыкIохэу, гъэсэныгъэ-пIуныгъэ мэхьанэ ахэлъэу, якъэIуакIэкIэ зэтемыфэхэу, сабыйхэмкIэ гурыIогъошIухэу тхыгъэх. Усэу «Къэрапыза, къэпыраза?» теплъын:\nИгъо хъугъэшъ –\nУщымытэу, ал, къыкIаI! [3: 37].\nУсакIом междометиехэр къекIухэу, сабыибзэм диштэхэу, усэм щегъэфедэ, сурэтыр дахэу шIыгъэу кIэлэцIыкIумкIэ нэрлъэгъоу апашъхьэ къырелъхьэ.\nГущыIэ джэгухэри гурыIогъошIухэу, гъэшIэгъонхэу, къызэрыкIохэу жэбзэ IупкIэ дэгъукIэ тхыгъэх. ГущыIэм фэшI, зы гущыIэ джэгу теплъын:\nЩэ, – аIуагъ,\nЩэ лъэпIаIоу, – къысаIуагъэшъ,\nЩэ сщи, щэмкIи дэгъоу сщагъэ [3: 47]. («Щэ, аIуагъ…»).\nТхылъым дэт хьарыфыпчъэхэр, усэхэр, гущыIэ джэгухэр, гущыIэжъхэр адыгабзэ зэзгъашIэ зышIоигъохэм IэпыIэгъушIу дэгъу афэхъущт, сыда пIомэ зэребгъэджэщт элементхэр хилъхьэзэ Къуекъом гъэшIэгъонэу ахэр ыгъэпсыгъэх. УсакIом хырыхыхьэхэри, ребусхэри ыгъэфедагъэх. Арышъ, мыщ фэдэ усэ цIыкIухэр, сабыйхэм абзэ къябгъэтIэтэнымкIэ, IокIэ-шIыкIэ амалэу адыгабзэм хэлъхэр ахэмэ алъыбгъэIэсынымкIэ амалышIух.\nШIур щыIэныгъэм ыкIуачI. ШIур сыдигъокIи ем текIощт. ЦIыфым инасыпи ищыIэныгъи зыIэ илъыр ежь цIыфыр арэу зэрэщытыр Къуекъо Налбый ипшысэ-пьесэу «ЧIыгуи огуи зэдытий» (1983) зыфиIорэу кIэлэцIыкIумэ апаеу ытхыгъэм къегъэлъагъо. Пшысэ-пьесэм хэт герой шъхьаIэу Шъэожъыер Iушэу, лIэбланэу, пхъашэу авторым къегъэлъагъо. ЦIыф бзаджэу ЦэIунэжъ, жъалымэу, чIыгум ыпсэ ыгъэгъунэу Iуагъэ ышIыгъэу ар къежьэ. Зынэсрэм ыпсэ хихызэ къырэкIо. ЦIыфи, чъыги, псэушъхьи, бзыуи, уци зи ащ къелырэп. ХьэкIэ-къуакIэ нэмыкI чIыгум къытримынэнэу гухэлъ ышIыгъ. Фырикъуни, пэлъэшыни щыIэп. Ау Шъэожъыер ЦэIунэжъы фырикъунэу зыщэгугъужьы. Ятэжъы реIо: «Псэушъхьи, хьэцIэ-пIацIи, Чъыги, уци, бзыуи, псыхъуи, Пстэуми абзэ къызгурыIо. ЧIыгум ыпсэ лъэу сэ скIэтым, Щыбыжъуатэу зэхэсэшIэ» [4: 5], – еIо Шъэожъыем. Арэу щытмэ, «оры чIыгур зыщыгугъырэр», – еIошъ Шъэожъыер итэтэжъы етIупщы. ЦэIунэжъы къэрар зэримыIэр, зэрэгукIэгъунчъэр, дунаем жъалымагъэу тетыр зэкIэ а зы нэбгырэм зэрэхэлъыр гурегъаIо. Шъэожъыем къиныбэ елъэгъу, зэпечы, ау игулъытэрэ ичаныгъэрэкIэ ЦэIунэжъым текIо, чIыгум ыпсэ IэшIуи къегъэнэжьы. Пшысэ-пьесэр усэ шъуашэм илъэу тхыгъэ, сатирэр хэгъэткIухьагъэу, емрэ шIумрэ сабыйхэм къагурыIоу, гурыIогъошIоу, егъэджэн-пIуныгъэмкIэ мэхьэнэ куу иIэу щыт. Пьесэм щыIэныгъэм зэмызэгъыныгъэу, зэутэкIыныгъэу къыхафэхэрэр зэпыщыт мэхьанэ иIэу, шъыпкъагъэ хэлъэу авторым къегъэлъагъо. Пьесэр адыгэ лъэпкъ театрэм щагъэуцугъ, цIыфхэм агу рихьэу еплъыгъэх. Шъхьэлэхъо Абу етхы: «Пьесэр ныбжьыкIэхэм гушхуагъэ ахэзылъхьэрэ, цIыфыгъэ иным, шIугъэ-дэхагъэм фэзыпIухэрэ кIочIэ ин зыхэлъ пьес. Дунаим къырыкIощтым уигъэгумэкIыным, ем упэшIуекIоным, шIур пшIэзэпытыным, зищыкIагъэм IэпыIэгъу уфэхъуным ягурышэ-гупшысэ къаргъокIэ ушъагъэ пьесэр» [6: 651].\n«Ошъо чапэм нэсы сIапэ» (1987) зыфиIорэ тхылъым кIэлэцIыкIу усэхэмрэ поэмэу «Нартмэ ямашIу» дэтых. Нартмэ машIор къызэрахьыжьыгъэр зэфэшъхьафэу эпосым къеIуатэ. Идейнэ мэхьанэу лъэпкъым хилъхьагъэмрэ нарт эпосым игъэпсыкIэрэ зэщимыгъакъохэу, ежь къыугупшысыгъэ образхэр хигъахьэзэ Къуекъо Налбый хъугъэ-шIагъэр гъэшIэгъонэу къегъэлъагъо. Мамырныгъэм уфэбэнэныр, уичIыгу уфэшъыпкъэныр, узэгурыIожьзэ къинмэ уапэшIуекIоныр, дэхагъэр къыбгурыIоныр – джахэм поэмэм уфапIу, джэмакъэу хэIукIых.\nМэшIо фабэу, гъэшIэ лъапсэр\nЧIым нарт лъэпкъыр щэпсэуфэ\nНартыр лъэшы, нартыр кIуачIэ,\nАу ыкIуачIэр – ицIыфыгъ,\nИпэгагъэп – идэхагъ,\nИпхъэшагъэп – изэфагъ,\nГоу ащ иIэм икъэбзагъ,\nХэтрэ цIыфкIи ишъыпкъагъ –\nДжары нартыр зэрэлъэшыр [5: 36].\nПоэмэм тырахи театрэм «Саусырыкъо имашIу» ыцIэу пьесэ щагъэуцугъ ыкIи къыщагъэлъэгъуагъ.\nКъуекъо Налбый икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэ усэхэм, пшысэхэм, гущыIэ джэгухэм, хырыхыхьэхэм, ребусхэм адыгэ кIэлэцIыкIу литературэр къагъэбаигъ, лъэпкъым лъэгъо нафэ щыпхыращыгъ.\n1. Къуекъо Н. Огур зыIэтыгъэр. – Мыекъуапэ, 1976.\n2. Къуекъо Н. Такъэмрэ къакъэмрэ. – Мыекъуапэ, 1992.\n3. Къуекъо Н. Адыгабзэм хэт фэIазэр. – Мыекъуапэ, 1994.\n4. Къуекъо Н. ЧIыгуи огуи зэдытий. – Мыекъуапэ, 1983.\n5. Къуекъо Н. Ошъо чапэм нэсы сIапэ. – Мыекъуапэ,1987.\n6. Шъхьэлэхъо А. Тхылъищ хъурэ зэхэугъоегъэ тхыгъэхэр. Апэрэ тхылъ. – Мыекъуапэ, 2014.\nВестник науки АРИГИ №16 (40) с. 47-50.\nОпубликовал admin, 2-10-2018, 19:58. Просмотров: 870\n– ЩэшIэ Аслъан: Адыгабзэм кIуачIэ къезытыщтыр


«Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Спорт » «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI\n«Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI «Зэкъошныгъэр» Шъачэ щыI\nТелефонкIэ къатыгъ. Мыекъопэ футбол клубэу «Зэкъошныгъэм» илъэс ешIэгъум пиублэжьынэу зегъэхьазыры. Мы мафэхэм тикомандэ Шъачэ щыIэу ныбджэгъу зэIукIэгъухэм ахэлажьэ. ТелефонкIэ къатыгъ. Мыекъопэ футбол клубэу «Зэкъошныгъэм» илъэс ешIэгъум пиублэжьынэу зегъэхьазыры. Мы мафэхэм тикомандэ Шъачэ щыIэу ныбджэгъу зэIукIэгъухэм ахэлажьэ.\nТелефонкIэ къатыгъ. Мыекъопэ футбол клубэу «Зэкъошныгъэм» илъэс ешIэгъум пиублэжьынэу зегъэхьазыры. Мы мафэхэм тикомандэ Шъачэ щыIэу ныбджэгъу зэIукIэгъухэм ахэлажьэ.\n«Зэкъошныгъэр» 1:0-у «Сокол» Саратов текIуагъ. Никита Катаевым къэлапчъэм Iэгуаор дидзагъ. Краснодар краим изэнэкъокъу щешIэрэ «Медик» Шъачэ «Зэкъошныгъэр» 7:0-у текIуагъ.\n«Зэкъошныгъ» — «Волгарь» Астрахань – 2:0. Мэзаем и 27-м Шъачэ щызэIукIагъэх.\n«Зэкъошныгъ»: Гиголаев (Ковалев, 46), Хьагъур, Катаев, Бровчук, Черов, Къонэ (Крылов, 75), Белов (Юрченко, 80), Мамонов (Кирьян, 81), Ахмедханов, Домшинский (Кадимов, 46), Ещенко (Дыхъу, 80).Къэлапчъэм Iэгуаор дэзыдзагъэхэр: Кадимов – 62, Ахмедханов – 76.\n— «Зэкъошныгъэм» ешIэкIэ дэгъу къыгъэлъэгъуагъ. Аужырэ ухъумакIоу гупчэм дгъэуцугъэ Хьагъур Руслъан цыхьэшIэгъу, игъусэхэм агурэIо, егъэдаIох. «Зэкъошныгъэр» ыпэкIэ зилъыкIэ ухъумакIохэри, гупчэм итхэри шIыкIэшIухэм алъэхъух. Пчъагъэм хагъэхъон алъэкIынэу тиешIакIохэр чIыпIэшIу ифэхэу бэрэ къыхэкIыгъ. Хэгъэгум изэнэкъокъу тыхэлэжьэным тыфэхьазырэу гъэтхэпэ мазэм и 4-м Мыекъуапэ къэдгъэзэжьыщт, — къытиIуагъ тренер шъхьаIэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Ешыгоо Сэфэрбый.\n«Зэкъошныгъэм» ешIэкIуи 3 хэкIыжьыгъ, кIэу зыпари аштагъэгоп. НахьыпэкIэ тикомандэ хэтыгъэ Алексей Домшинскэр икIэрыкIэу къыхэхьажьыгъ. Адыгеим щапIугъэ кIалэхэу футболым яшъыпкъэу пыщагъэхэм тренер шъхьаIэр алъэплъэ, «Зэкъошныгъэм» нахь диштэщтхэм ащыщхэр С. Ешыгуаом къыригъэблэгъэнхэ имурад.\nГъэтхапэм и 3-м «Зэкъошныгъэм» ныбджэгъу ешIэгъу Шъачэ щыриIэщт, «Металлург» Магнитогорск IукIэщт, и 4-м Мыекъуапэ къыгъэзэжьыщт.\nКъэлэпчъэIутыр — командэм ызыныкъу КъэлэпчъэIутыр — командэм ызыныкъу\n«Ростов-Доным» IукIэщт «Ростов-Доным» IукIэщт\nМыгъэ нахьыбэщт Мыгъэ нахьыбэщт\nЕшIэгъур гъэшIэгъонэу кIуагъэ ЕшIэгъур гъэшIэгъонэу кIуагъэ


Зыпкъ закъом фэдэ тызэрэхъурэр\n1 Сэ Зиусхьаным сызэрэфэлажьэрэм пае, хьапсым сычІадзагъэу сычІэсэу сышъолъэІу: псэукІэу шъуиІэнэу Тхьэр къызфышъоджагъэм тетэу шъузекІу.\n2 Мыпэгэныгъэри, гушъэбагъэри, щэІагъэри шъугухэм арыжъугъэлъ, шІулъэгъукІэ зым зыр ерэщыІ.\n3 Зы пкъэу шъущытынэу Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ шъуигъэгъотырэр зэзэгъыныгъэу шъузэзыпхырэмкІэ зэрэшъуухъумэным ыуж шъуит.\n4 Пкъэу тызщыщыр зы, Тхьэм ы Псэ ЛъапІи зы, Іофэу тызщыгугъэу тызпаплъэу, Тхьэр къызфышъоджагъэри зы.\n5 Зиусхьаныри зы, шІошъхъуныгъэри зы, тызкІаумэхъырэри зы.\n6 Тхьэу цІыф пстэуми я Тэ лъапІи зы. Ащ цІыф пстэуми тетыгъо афыриІ, зэкІэмкІи Іоф ешІэ, тэ зэкІэми ар тыгухэм арылъ.\n7 Тэ тщыщэу хэти Христос ынэшІу къыщифагъ, хэти тынэу къыритынэу\n8 Джары Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм\nзыкІарытыр: «ЫпшъэкІэ зыдэкІоежьым, гъэрхэри игъусэхэу зыдыдищэягъэх, цІыфхэми тынхэр аритыгъ».\n9 («ЫпшъэкІэ дэкІоежьыгъ» зыфиІорэ гущыІэхэм къарыкІырэр ыпэкІэ чІылъэм ыхэ дэдэм нэс зэрехыгъэр ары.\n10 Ыхэ дэдэм нэс ехыгъэ дэдэр ары ошъо пстэуми анахьи нахь лъагэу дэкІоежьыгъэр, щыІэ пстэуми щыкІагъэ зи ямыІэу, икъугъэу ыгъэхъуным пае.)\n11 Христос цІыфхэм тынхэр зэраритыгъэр мары: ежь цІыф заулэ апостолхэу ыгъэнэфагъ, нэмыкІхэри пегъымбархэу* ыгъэнэфагъэх, адрэхэри ежь икъэбарышІу агъэІунэу ыгъэнэфагъэх, етІани нэмыкІхэри дин пащэхэуи дин гъэсакІохэуи ыгъэнэфагъэх.\n12 Тхьэм ахэр зыкIигъэнэфагъэхэр ицІыф лъапІэхэр ежь фэлэжьэнхэу аригъэлъэкІынри, Христос ыпкъ щыщхэм гурэ псэрэкІэ нахь лъэкІ аригъэгъотынри ары.\n13 Аущтэу тэ зэкІэ Тхьэм ы КъокІэ шІошъхъуныгъэ тиІэу, ари тшІэу, зы тыхъущт, Христос зишъыпкъагъэ щыкІагъэ зи зимыІэ зэрэцІыф икъугъэм фэдэу, тэри зишъыпкъагъэ щыкІагъэ зимыІэ цІыф икъугъэ тыхъущт.\n14 ЕтІанэ тысабыижьыщтэп, хыорхэм адыкІэ мыдыкІэ тызэрамыдзэжьэу, цІыфхэм адрэ цІыфхэр дин Іофхэу зыфагъасэхэрэм яжьыбгъэ пстэуми тызэридзэжьыщтэп. ЦІыфхэу адрэ цІыфхэр дахьыхынхэмкІэ фэІазэхэм ятхьагъэпцІыгъэ тыкъыфэнэжьыщтэп.\n15 Аущтэу мыхъоу, шIулъэгъур тыгухэм арылъэу, шъыпкъагъэр къатІозэ, сыд фэдэ лъэныкъокІи Христос тыфэдэнэу тхэхъощт. Ежьыр ары шъхьэр.\n16 Ежь Христос ары пкъым кІуачІэ езгъэгъотырэри, пкъыр зэзыпхырэ щыІэ пстэумкІэ пкъыр зэкІэ зэхэзгъэуцорэри, зэкІэзыубытэрэри. Аущтэу пкъым щыщэу сыдрэ Іахьыр зэрэлэжьэн фаем фэдэу зылажьэкІэ, пкъым хэхъо, шІулъэгъуныгъэкІи нахь кІуачІэ егъоты.\n17 Зиусхьаным ыцІэкІэ лъэшэу къышъуфэсэгъэпытэ: хымэ лъэпкъхэм яшъхьэнэкІыгъэкІэ зэрэзекІохэрэм фэдэу шъумызекІу.\n18 ЯзэхэшІыкІ шІункІы, ягуркъагъэ* къыхэкІыкІи зи амышІэу, Тхьэм цІыфхэм къаритырэ щыІэныгъэм пэчыжьэх.\n19 Агухэм гулъытэ зи ямыІэу, мыхъо-мышІэ псэукІэм зыратыгъ, загъэшхэкІыни амылъэкІэу, сыд щыщырэ гумыкъэбзагъэм хэтых.\n20 Ау Христос икъэбар шъозгъэшІэгъэ цІыфхэм аущтэу шъузекІонэу шъуагъэшІагъэп.\n21 Сыда пІомэ, Христос икъэбар шъо зэхэшъухыгъ, ежьыри шъугухэм арылъэу, ежь хэлъ шъыпкъагъэр зэжъугъэшІагъ.\n22 ШъуипсэукІэжъ щыщ шъуишэныжъ бзаджэр хэшъунэжьын зэрэфаер зэжъугъэшІагъ. Сыда пІомэ, шъуишэныжъ бзаджэ ихъопсэ мыхъунхэу шъукъэзгъапцІэхэрэмкІэ шъуигъэкІод пэтыгъ.\n23 Шъугухэм арылъи шъуигупшысакІи Тхьэм зэрежъугъэхъокІын зэрэфаери зэжъугъэшІагъэ.\n24 Шъыпкъагъэрэ гукъэбзагъэрэ шъыпкъэу шъуиІэнэуи, ежь шъуфэдэнэуи, Тхьэм шъукъыгъэхъужьыгъэу, шэныкІэшІур шъуашэу зэшъущэкІын зэрэфаери зэжъугъэшІагъэ.\n25 Арышъ, пцІыусыныр хэшъунэжьи, хэти игъунэгъу шъыпкъэр рерэІу, сыда пІомэ, тэ зэкІэри зы пкъы закъом тыщыщ.\n26 Шъугубжыми, псэкІод шъумышІэ. Шъугубжыгъэу, тыгъэр къошъумыгъэхьажь.\n27 Шэйтаным гъогу ешъумыт.\n28 ТыгъуакІор орэмытыгъожь, ау орэлажьи, ыІэхэмкІэ шІу ерэшІ, щыкІагъэ зиІэхэм афигощын иІэным пае.\n29 ГущыІэ емыкІухэр шъужэхэм къадэшъумыгъэкІ, ау адрэ цІыфхэм зэрящыкІагъэм фэшъуашэу, гурэ псэрэкІэ нахь лъэкІ яжъугъэгъотызэ, гущыІэшІухэр шъужэхэм къадэжъугъэкІых нахь, цІыфхэу зэхэзыххэрэм шъуишІуагъэ яжъугъэкІыным пае.\n30 Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ ыгу хэшъумыгъэкІ. Тхьэм шъушъхьэхэр зищэфыжьыщт мафэм* нэсыфэ, ежь ы Псэ ЛъапІэ мыхъурым фэдэу, Тхьэм шъугухэм къарилъхьагъ.\n31 Сыд фэдэ гужъри, къызэкІэплъыхьанри, губжыни, куо-хьауни, цІыфхэм ІаекІэ атегущыІэни, сыд щыщырэ бзэджагъи хэшъунэжьых.\n32 Зыр зым шІу фэрэхъу, гукІэгъу зэфэшъушІ, зэфэжъугъэгъу, Тхьэм Христос ихьатыркIэ шъо къызэрэшъуфигъэгъугъэм фэдэу.\n21 O'na, inanlılar topluluğunda ve Mesih İsa'da bütün kuşaklar boyunca, sonsuzlara dek yücelik olsun! Amin.


Что здесь можно противопоставить? (часть 2) - Страница 26 - обсуждение на форуме НГС Самара\n29.05.17 10:29 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя свет\n29.05.17 10:36 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя LanaYT\n29.05.17 10:58 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Пeппи\n29.05.17 11:08 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Пeппи\n29.05.17 11:18 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Шелест\n29.05.17 11:19 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Шелест\n29.05.17 11:20 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя свет\n29.05.17 11:21 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Шелест\n29.05.17 11:40 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Шелест\n29.05.17 12:02 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Пилюля\n29.05.17 12:03 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя LanaYT\n29.05.17 12:11 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Шлёндра\n29.05.17 13:02 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n29.05.17 13:07 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n29.05.17 13:09 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя LanaYT\n29.05.17 13:14 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя LanaYT\n29.05.17 13:15 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Шлёндра\n29.05.17 13:16 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n29.05.17 13:21 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n29.05.17 13:24 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n29.05.17 13:31 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя GuimpLena\n29.05.17 13:34 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda\n29.05.17 13:34 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Мэй\n29.05.17 13:37 Ответ на сообщение Re: Что здесь можно противопоставить? (часть 2) пользователя Hoda


пишIыхьагъ - это... Что такое пишIыхьагъ?\nлъыI. пристроил, -а, -о\nУнэм собэ пишIыхьагъ\nСмотреть что такое "пишIыхьагъ" в других словарях:\nпигъэшъухьагъ — (пегъэшъухьэ) езгъ. 1. намочил, а, о (на) Псы закIэ пишIыхьагъ, пигъэуцIыныхьагъ Ощхым щыгъынхэр кIапсэм пигъэшъухьагъэх 2. протух, ло, ла Пилъхьи, хинэжьи, ыгъэкIодыгъ Лыр пкъэужъыем пылъагъэзэ пигъэшъухьагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nпиучэблагъ — (пеучаблэ) лъыI. наскоро пристроил, а, о, кое как пристроил, а, о ГузэжъогъукIэ емыгугъоу пишIыхьагъ Унэм зыгорэ пиучэблагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nпихъагъ — (пехъэ) лъыI. надвязал, а, о ПишIыхьагъ Хъагъэр кIакоти тIэкIу пихъагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Республика Адыгея - Язэпхыныгъэ агъэпытэщт\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Россельхознадзорым и Къыблэ шъолъыр гъэIорышIапIэ ипэщакIэу агъэнэфэгъэ Игорь Окороковым тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ.\nШъолъырым къыщыдагъэкIырэ ыкIи щыIуагъэкIырэ мэкъумэщ продукциер шэпхъэшIухэм адиштэнымкIэ федеральнэ ведомствэмрэ республикэм ихэбзэ къулыкъухэмрэ язэпхыныгъэ гъэпытэгъэным иIофыгъу ары анахь шъхьаIэу зытегущыIагъэхэр.\nЗэдэгущыIэгъум хэлэжьагъэх Адыгеим и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеславрэ АР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Владимир Свеженецрэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ, гъэIорышIапIэм ипэщакIэу агъэнэфагъэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Республикэмрэ мы къулыкъумрэ язэдэлэжьэн шэпхъэшIухэм адиштэу щытын, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи зэгурыIохэу Iоф зэдашIэн зэрэфаер хигъэунэфыкIыгъ. Ащ Адыгеир зэрэфэхьазырыр къыIуагъ. ШъолъырымкIэ мэкъумэщ продукцие къыдэзыгъэкIыхэрэмрэ уплъэкIун-лъыплъэн ведомствэхэмрэ язэпхыныгъэ гъэпытэгъэныр анахь шъхьаIэу КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ.\n— Адыгеир — аграрнэ шъолъыр. Ащ мэкъумэщ продукцием икъыдэгъэкIыжьын чIыпIэшхо щеубыты. ТэркIэ мэхьанэшхо иI республикэм къыщагъэхьазырырэ гъомылапхъэр шэпхъэшIухэм адиштэныр. Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу мы Iофыгъохэм язэшIохын пытагъэ хэлъэу тыкъекIолIэн фае. Тизэпхыныгъэ дгъэпытэзэ, а пшъэрылъ пстэури щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ зэрэхъущтхэм сицыхьэ телъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nИгорь Окороковым къызэриIуагъэмкIэ, республикэм имэкъумэщ хъызмэт анахьэу зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм япхыгъэу шъолъырым ипрофильнэ министрэ зэдэгущыIэгъу дыриIагъ. Ащ къыдыхэлъытагъэу Iоф зэрэзэдашIэщт шIыкIэм, анаIэ нахь зытырагъэтыщт лъэныкъохэр агъэнэфагъэх.\n— Адыгеим ит мэкъумэщ предприятиехэм ащыщхэм тащыIагъ. Ахэм яIофшIэн шIуагъэ къытэу зэрагъэпсырэр, IофшIэным екIолIэкIэ гъэнэфагъэ къызэрэфагъотырэр апэ къыхэзгъэщымэ сшIоигъу. Щэм хэшIыкIыгъэ продукцием, анахьэу адыгэ къуаем, икъыдэгъэкIынкIэ республикэм къэгъэлъэгъонышIухэр иIэх. Урысыем имызакъоу, дунаим щызэлъашIэрэ адыгэ къуаер пштэмэ, ар шэпхъэшIухэм зэрадиштэрэм, зыфэдэ къэмыхъугъэ продукциеу зэрэщытым мэхьанэшхо иI, ащ фэдэу ар тапэкIи къэнэжьын фае, — къыIуагъ гъэIорышIапIэм ипащэ.\nПродукциеу къыдагъэкIырэм изытет уплъэкIугъэным, ушэтыгъэным афытегъэпсыхьагъэу Россельхознадзорым илабораторие республикэм къыщызэIухыгъэным иIофыгъуи лъэныкъохэр тегущыIагъэх. Зэхэсыгъоу зэхащэщтым шъолъырым ипредложениехэмрэ игукъэкIхэмрэ ащахэплъэщтых, федеральнэ ведомствэм ипащэхэм ахэр алъагъэIэсыщтых.


Сурэтыр игупшысэхэм къащежьэ | Адыгэ Макъ\nСурэтыр игупшысэхэм къащежьэ\nАвтор: Редакция\t/ 22.01.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nСурэтхэр шъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэх. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, мэхьанэшхо зиIэ хъугъэ-шIагъэхэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэх. СурэтышIым иIофшIагъэ уасэ фэпшIыным фэшI щыIэныгъэм еплъыкIэу фыриIэм унаIэ теудзэныр нахьышIу.\nКъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым Урысыем исурэтышI цIэрыIоу Анатолий Легостаевым итворчествэ фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъон къыщызэIуахыгъ.\nМузеим ипащэу Кушъу Нэфсэт, Урысыем ихудожественнэ академие хэтэу Светлана Демкинар, Новороссийскэ къикIыгъэ Николай Джанян, Краснодар щыпсэурэ Виталий Корабейниковыр, Адыгеим исурэтышI цIэрыIоу Бырсыр Абдулахь, фэшъхьафхэри зэхахьэм къыщыгущыIагъэх.\nЗэкIэми зэрэхагъэунэфыкIыгъэу, Ростов хэкум икъалэу Таганрог 1940-рэ илъэсым къыщыхъугъэ Анатолий Легостаевыр Краснодар культурэмкIэ ыкIи искусствэхэмкIэ къэралыгъо университетыр къыщиухыгъ. 1965-рэ илъэсым къыщыублагъэу шъолъыр, дунэе зэнэкъокъухэм ахэлажьэ. Урысыем исурэтышIхэм я Союз дышъэр, тыжьыныр къыфигъэшъошагъэх.\nИскусствоведэу И. Ващенкэм зэрилъытэрэмкIэ, цIыфхэм агу ихъыкIырэр, художественнэ искусствэр куоу къызыгурыIорэр ары лIэшIэгъу пчъагъэм шэн-хабзэу щыIэ хъугъэр лъызыгъэкIотэн зылъэкIыщтыр. А. Легостаевыр тарихъым ищысэшIухэмкIэ апIугъэмэ ащыщ.\n— СурэтышI цIэрыIохэу Цэй Евгений, Чэмышъо Виктор яIофшIагъэхэр Анатолий Легостаевым ипкъынэ-лынэхэм апкъырыхьагъэх, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм изаслуженнэ сурэтышIэу Хъуажъ Рэмэзан. — Ныбджэгъуныгъэу адыриIагъэм къыхэдгъэщырэр плъыжьышъор, гъожьышъор, нэмыкIхэри ыгъэфедэхэзэ щыIэкIэ-псэукIэм кIэу хилъагъорэм, лъапсэ зышIыгъэм язэпхыныгъэхэр искусствэм зэрэфигъэIорышIэхэрэр ары. СурэтышI 20-м къыщымыкIэу егъасэ, ахэр зэхещэх. ЦIыфхэм афэлажьэзэ екIолIэкIэ зэфэмыдэхэр IофшIэным къыщегъотых. Общественнэ пшъэрылъыбэ егъэцакIэ. Тарихъыр къэлъагъо зыхъукIэ, хъугъэ-шIагъэхэм зафегъазэ. Исурэтхэр гурыIогъошIухэп, умыгуIэу уяплъын, авторыр зылъыхъурэр къэбгъотын фае.\nРеспубликэм исурэтышIхэм я Союз итхьаматэу Елена Абакумовам зэхахьэм къыщиIуагъ А. Легостаевым ихудожественнэ IофшIагъэ куоу зэригъэпсырэр. Диным зыфегъазэшъ, Тхьэмрэ цIыфымрэ язэпхыныгъэхэм сурэтхэмкIэ уахещэ.\nМэфэкIхэм нэбгырабэ зэрахэлажьэрэм, уахътэм иджэмакъэ, гушIуагъор зэдэбгощыным фэшI узэгурыIоным имэхьанэ, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэу А. Легостаевыр IупкIэу исурэтхэмкIэ къыддэгущыIэ.\n— ЗэкIэ сисурэтхэр зы чIыпIэм къыщызгъэлъагъохэу зыкIи къыхэкIыгъэп. Адыгэ Республикэм ащ фэдэ амал къызэрэщысатыгъэм фэшI гъунэ имыIэу зэхэщакIохэм, музеим иIофышIэхэм сафэраз. – Сурэт 20 – 30 къэбгъэлъэгъонымрэ сурэт 70-рэ зы чIыпIэм къепхьылIэнымрэ лъэшэу зэфэшъхьафых.\nАдыгеим культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ, шIэныгъэлэжьхэу Мамый Руслъан, МэщфэшIу Нэдждэт, сурэтышI цIэрыIохэу Эдуард Овчаренкэр, СтIашъу Юрэ, Къуанэ Аслъан, студентхэм, искусствэр зышIогъэшIэгъонхэм гущыIэгъу тафэхъугъ. Лъэпкъхэр культурэм зэрэзэфищэхэрэр, Москва, Ростов-на-Дону, Краснодар, Мыекъуапэ искусствэхэмкIэ яIофышIэхэр къэгъэлъэгъоным зэрэщызэIукIагъэхэм тигъэгушIуагъ. Министрэу Аулъэ Юрэ къызэриIуагъэу, музеим икъатитIумэ къэгъэлъэгъоныр мэзаем и 16-м нэс ащыкIощт. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэр щызэIукIэщтых, искусствэм ибаиныгъэ къызэфаIотэщт.


Адыгэ Хэку Таймс: Меркель къызэриIуагъэмкIэ Европэ зэкъотныгъэр пылъ мамырныгъэм\nМеркель къызэриIуагъэмкIэ Европэ зэкъотныгъэр пылъ мамырныгъэм\nИлъэсыкIэмкIэ Германием и канцлер Ангела Меркель изфэгъэзэныгъэм къызэрэщиIуагъэмкIэ, Европэ зэкъотныгъэр пылъ мамырныгъэ Европэ зэкъотныгъэм иIэным, Урысыери кIыгъоу ыкIи ар Урысыем пэуцурэп. «Мы илъэсым, бэ шIагъэу Европэм имыIагъэ къиныгъохэр охътэ кIыхькIэ иIагъ. Дунэе шапхъэхэр ЕвропэмкIэ ехъырэхъышэныгъэм чIагъэуцуагъэу хъугъэ, ащ фэдэуи лъэпкъхэр зыфаемкIэ хэхыныгъэашIынри.\nАр Урысем ышIыгъэ зекIуакI УкраинэмкIэ. Тэ тыфай Европэ щынагъо имыIэнэу, Урысыери тигъусэу, ар Урысыем пэуцоу арэп. Уехъырэхъышэнэу щытэп Европэм ыштэн зэримлъэкIыщтым ыкIи зэримштэщтым къарыу фитыныгъэр,цIыфхэм яфитныгъэ щызгъэзыерэмкIэ ».


Мыекъуапэ и Мафэ зэрэхагъэунэфыкIыщтыр — Адыгэ макъ\nМыекъуапэ и Мафэ зэрэхагъэунэфыкIыщтыр\nТикъэлэ шъхьаIэ имэфэкI къэсынкIэ къэнагъэ щыIэп. Ащ етIупщыгъэу зыфагъэхьазыры. Охътэ гъэнэфагъэкIэ узэкIэIэбэжьымэ, зэхэщэкIо комитетым мэфэкIыр зэрэзэхащэщтым фэгъэхьыгъэ пэшIорыгъэшъ планэу къыгъэхьазырыгъэм къэлэ администрацием щытегущыIагъэх, пшъэрылъ шъхьаIэхэр агъэнэфагъэх.\nКоронавирусым зызэриушъомбгъурэм ищынагъо джыри республикэм зэрэшъхьащытым къыхэкIыкIэ Мыекъуапэ щыпсэухэрэм ыкIи хьакIэу къакIохэрэм апае Роспотребнадзорым къыгъэуцугъэ санитарнэ шапхъэхэм атетэу Iоныгъом и 14 — 19-м Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр рагъэкIокIыщтых, ахэм ащыщхэр Iудзыгъэ шIыкIэм тетэу къагъэлъэгъощтых.\nМыекъопэ къэлэ администрацием ипресс-къулыкъу къызэрэщытаIуагъэмкIэ, мазэм ихъугъэ-шIэгъэ анахь шъхьэIэщтыр муниципальнэ шIухьафтынэу Соловьев зэшхэм ацIэкIэ щытым илауреатхэр ыкIи илъэс къэс зэхащэрэ зэхахьэу «Лица Майкопа» зыфиIорэм щагъэнэфагъэхэр зэрагъэшIощтхэр ары. Пандемием ебэныгъэным зиIахьышIу хэлъ медицинэм иIофышIэхэр тын лъапIэхэмкIэ къыхагъэщыщтых.\nIоныгъом и 15-м зекIо сыхьатэу «Мыекъуапэ итарихъ» зыфиIорэр культурэм и Унэу «Гигантым» щыкIощт. Iоныгъом и 18-м викторинэу «Путешествие по улицам города» зыфиIорэм икIэуххэр зэфахьысыжьыщтых.\nМы мэфэ дэдэм «Си Мыекъуап» зыфиIорэ купым хэтхэм янэ-ятэхэм апае мэфэкI программэ «Шпаргалкэр» зычIэт унэм къыщагъэлъэгъощт.\nПроектэу «Мые кIэй» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу къэлэ администрацием культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ зекIо Iофтхьабзэхэр зэхищэщтых. Ахэр зыщыIэщт уахътэм шъулъыплъэн шъулъэкIыщт ГъэIорышIапIэм инэкIубгъоу инстаграмым щыриIэм.\nIоныгъом и 14 — 19-м станицэу Ханскэм, къутырэу Гавердовскэм ыкIи поселкэу Подгорнэм адэт культурэм иучреждениехэм республикэм икъэлэ шъхьаIэ имэфэкI фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр ащыкIощтых. Оперативнэ штабым унашъоу ышIыгъэм тетэу а Iофтхьабзэхэм ахэлэжьэщтхэм япчъагъэ нэбгырэ 50-м ехъунэу щытэп.\nМыекъуапэ итворческэ купхэм, искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэм ыкIи тхылъеджапIэхэм яофициальнэ нэкIубгъохэм Iудзыгъэ шIыкIэм тетэу мэфэкI программэхэр къащагъэлъэгъощтых.\nМэфэкIыр зэрэкIощтым икъэбар игъэкIотыгъэу зэзыгъашIэ зышIоигъохэр Мыекъопэ къэлэ администрацием иофициальнэ нэкIубгъо ихьанхэ алъэкIыщт.\nСледущая ЦIыфхэм ягумэкIыгъохэр дэгъэзыжьыгъэнхэм фэшI


Лъэпкъ шIэжьым егъашIи хэлъыщт — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ шIэжьым егъашIи хэлъыщт\nДунэе Адыгэ Хасэр якIэщакIоу адыгэхэри, абхъазхэри илъэс щэкI фэдиз хъугъэу жъоныгъуакIэм и 21-м къэзэрэугъоих, тхьамыкIэгъошхо къафэзыхьыгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэр агу къагъэкIыжьых. Шъыгъо-шIэжь мафэр Урысыем, Абхъазым, адыгэхэр зыщыпсэурэ IэкIыб къэралыгъохэм ащыхагъэунэфыкIы. Хы ШIуцIэ Iушъом Iус шапсыгъэхэри ащ фэдэ Iофтхьабзэхэм къахэлажьэх.\n… Мыекъуапэ дэс Кобл Сергей я XIX-рэ лIэшIэгъум иапэрэ кIэлъэныкъо пачъыхьадзэхэм тырагъэстыкIыгъэгъэ адыгэ къуаджэхэм ацIэхэр иунэ дэпкъ тыретхэх. Илъэс заулэ хъугъэ мы Iофым ар зыпылъыр. Къуаджэхэр бэ зэрэхъурэм къыхэкIэу чырбыщ пэпчъ къоджитIумэ ацIэ ащ тыритхэн фаеу мэхъу…\nКобл Сергей мы Iофым дэлажьэзэ, илъэсишъэм ехъукIэ зишъхьафитыныгъэ фэбэнэгъэ адыгэ лIыхъужъхэм ацIэхэр ищагу дигъэуцогъэ пхъэмбгъум тыритхэнэу ыгу къэкIыгъ. ЛIыхъужъхэр бэ зэрэхъурэм епхыгъэу охътэ макIэ ащ зэримыхьыщтыр ежьми къыгурыIуагъ.\nКавказ заом илъэхъан зишъхьафитыныгъэ къэзыухъумэгъэ шапсыгъэхэм япэщагъэхэм ащыщэу Кобл Аслъанчэрые ыцIэ зытетхэгъэ пхъэмбгъур ыIыгъэу 2015-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-м Мыекъуапэ щыкIогъэ шъыгъо-шIэжь Iофтхьабзэм Кобл Сергей хэлэжьагъ. Теофил Лапинскэм игукъэкIыжьхэр къызыдэхьэгъэ тхылъэу тыркубзэкIэ къыдэкIыгъэм ащ ятэжъ пIашъэ фэгъэхьыгъэ къэбархэр къыдэзыгъотагъэр шIэныгъэлэжь цIэрыIоу Едыдж Бэтрай.\nСаугъэтым дэжь къыщызэрэугъоих\nШъыгъо-шIэжь мафэр блэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 90-рэ илъэсхэм апэу хэзыгъэунэфыкIыгъэхэр къуаджэхэу ШэхэкIэишхомрэ Шэхапэрэ адэсхэр ары. ТIопсэ районымкIэ къуаджэу Агуй-Шапсыгъ щыщхэри илъэс заулэ хъугъэ ащ фэдэ Iофтхьабзэм зыхэлажьэхэрэр.\nПсыхъоу Шахэ икIэй дэсхэр, шапсыгъэ хьакIэхэр, Адыгэ\nХасэм хэтхэр, Краснодар краим, къалэу Шъачэ, ПсышIопэ районым яадминистрациехэм, лъэпкъ движениехэм ялIыкIохэр, къоджэдэс нахьыжъхэр Кавказ заом хэкIодагъэхэм ясаугъэтэу ШэхэкIэишхом дэтым дэжь илъэс къэс жъоныгъуакIэм и 21-м сыхьатыр 11-м къыщызэрэугъоих. Нахьыжъхэри, нахьыкIэхэри зигъо Iофыгъохэм, ныдэлъфыбзэр зэраIэкIэзыжьырэм, сабыйхэр макIэу къызэрэхъухэрэм ыкIи нэмыкIхэм агъэгумэкIых. ТIопсэ районымрэ къалэу Шъачэрэ яIимам шъхьаIэу Шъхьэлэхъо Батмызэ, Шапсыгъэ Адыгэ Хасэм итхьаматэу КIакIыхъу Мэджыдэ, нахьыжъхэм, хьакIэхэм япсалъэ анахьэу къыщыхагъэщырэр зипчъагъэкIэ макIэ хъурэ лъэпкъым хэхъоныгъэ ышIыным пае адыгэ хэбзэ-зэхэтыкIэхэр, тарихъ шIэжьыр къыухъумэнхэ, цIыфхэм язэкъотныгъэ ыгъэпытэн зэрэфаер ары.\nПоселкэу Шэхапэ дэт Чъыг дахэм (тюльпан чъыгым) дэжь мы мафэм митингэу щыкIорэм къыщаIэтыхэрэр а Iофыгъо дэдэхэр ары. Хы ШIуцIэм къэгъэгъэ блэрхэр зэрэтыратIупщыхьэрэм нэмыкIэу, Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэр шыухэр ягъусэхэу Мыгу лIакъом итамыгъэу къуаджэу ШэхэкIэишхом иIэгъо-блэгъу щытым дэжь илъэситIу хъугъэу къыщызэрэугъоих. Митингэу мыщ щызэхащэрэм ныдэлъфыбзэм, тарихъым, культурэм якъэухъумэн зиIахьышхо хэзышIыхьагъэхэм ацIэ къыщыраIо.\nБлэкIыгъэм десэ хахынэу\nКъуаджэу Агуй-Шапсыгъ шъыгъо-шIэжь мафэр зыщыхагъэунэфыкIырэр илъэс заулэ хъугъэ. А мафэм нэбгыришъэ пчъагъэ — кIэлэцIыкIухэр, ныбжьыкIэхэр, нахьыжъхэр, район администрациехэм, лъэпкъ движениехэм, нэмыкI къуаджэхэм ялIыкIохэр культурэмкIэ Унэм къыщызэрэугъоих, зы такъикъэ мэшъыгъох, митинг ужым хы ШIуцIэм къэгъэгъэ блэрхэр хадзэх. Митингым къыщыгущыIэхэрэр Кавказ заом адыгэ лъэпкъым тхьамыкIэгъошхо къызэрэфихьыгъэм, тарихъым тызыфигъасэрэм, шапсыгъэхэм яджырэ Iофыгъохэм алъэIэсых. Нахьыжъхэм залым чIэс нахьыкIэхэм зафагъазэзэ, блэкIыгъэм десэ хахынэу, яныдэлъфыбзэ зыIэкIамыгъэзынэу, адыгэ хэбзэ дахэхэм арыгъозэнхэу, мамырныгъэмрэ зэгурыIоныгъэмрэ агъэлъэпIэнэу къяушъыих.\nЗаом тхьамыкIэгъуабэ къыздехьы\nКавказ заом тхьамыкIагъоу къыздихьыгъэхэм татегущыIэ зыхъукIэ, апэрэ чэзыоу зигугъу тшIырэр лIыгъэшхо зыхэлъыгъэ убых лъэпкъыр нэмыкIхэм зэрахэткIухьажьыгъэр ары. ШъыпкъэмкIэ, убыххэм къатекIыжьыгъэхэр непи Тыркуем, Сирием, Иорданием, США-м ащэпсэух, хы ШIуцIэ Iушъом Iус шапсыгъэхэми ахэсых. Ау ахэм тхьамыкIэгъо шъхьаIэу къяхъулIагъэр зэпхыгъэр ныдэлъфыбзэр зэраIэпызыжьыгъэр ары, бзэр щымыIэжь зэхъум лъэпкъри кIодыжьыгъ. Ау лIэшIэгъу пчъагъэкIэ убыххэр мыщ зэрэщыпсэугъэхэм ишыхьатэу чIыпIацIэхэр — Шъачэ, Хоста, Кудепста, Адлер, Тыгъэмыпс, Псахэ, Лоо, Вардане, Буу, Берандэ, Хобза ыкIи нэмыкIхэр къэнагъэх.\nАдыгэ-абхъазыбзэ купым щыщ убыхыбзэр зыпкъ рагъэуцожьынэу пчъагъэрэ пылъыгъэх. Мы лъэныкъомкIэ Европэм ишIэныгъэлэжьхэм, Урысыем икавказовед, ибзэшIэныгъэлэжь пэрытхэм, Грузием испециалистхэм бэ ашIагъэр. УбыхыбзэмкIэ учебникэу шIэныгъэлэжь, филолог цIэрыIоу Русудан Джанашия зэхигъэуцуагъэм илъэтегъэуцо Черкесскэ культурэ гупчэу Тбилиси дэтым 2015-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-м щыкIуагъ. А илъэсым мэлылъфэгъум и 25-м Тбилиси икъэралыгъо университет адыгэ сурэтышIхэм якъэгъэлъэгъони къыщызэIуахыгъагъ, Тамара Половинкинам итарихъ очеркыкIэу «Черкесия — боль моя и надежда» зыфиIорэм илъэтегъэуцуи мыщ щыкIуагъ.\nПублицист цIэрыIоу Вильям Хацкевич итхылъэу «Кто плачет ночами в Сочи? Дорога в Уч-Дере» зыфиIорэр бэмышIэу ятIонэрэу Нью-Йорк къызэрэщытырадзэжьыгъэми игугъу къэсшIы сшIоигъу. Тарихъ документхэмрэ архив материалхэмрэ зылъэпсэ повестыр илъэс 30-м ехъукIэ узэкIэIэбэжьмэ гъэкIэкIыгъэу Тбилиси апэу къыщыдагъэкIыгъагъ. Джы тхылъеджэхэм амал яIэщт Шъачэ иIэгъо-блэгъу щыпсэугъэ лъэпкъэу адрэхэм ахэкIокIэжьыгъэм ишэн-хабзэхэм, ащ тхьамыкIагъоу къехъулIагъэм нэIуасэ зафашIынэу…\nИлъэси 10 горэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, Тыркуем сыкIуагъэу Шач лъэкъуацIэ зыхьырэ убых хъулъфыгъэ горэм нэIуасэ сыфэхъугъагъ. Инженерэу Iоф зышIэгъэ Шач Кязым ыныбжь илъэс 60-м шъхьадэкIыгъагъ, Анкара дэсыгъ. ИлIакъо итарихъ ащ къыфэзыIотэгъагъэр ятэжъ пIашъ ары.\n— Кавказым, тилIакъо зыдэсыгъэ къуаджэм, чIыпIацIэхэм ягугъу ащ бэрэ къышIыщтыгъ, тIуакIэ, къушъхьэ, псыхъо пэпчъ ыцIэ ышIэщтыгъ, — къысфиIотагъ Шач Кязым. — СыныбжьыкIэти ахэм икъоу мэхьанэ ястыгъэп, ахэр тхьапэ е пленкэ горэм зэрэтесымытхагъэхэм лъэшэу сыфыкIэгъожьы. ЫужкIэ чIыпIацIэхэм ягъэунэфын ыуж сызехьэм, зэхэсхыгъагъэхэр IэубытыпIэ къызыфэсшIыхэзэ, картэм ахэм сащылъыхъущтыгъ. Шъачэ итемыр дэхьапIэ дэжь щытыгъэ Iуашъхьэм убыххэм «Шхангирейпацуареху» раIощтыгъ. Ащ къикIырэр — «Шыхьанчэрые къызыщыхъугъэ чIыпI». Шъачэ дэс краевед цIэрыIоу Владимир Костинниковым иIофшIагъэхэм зэрахэтымкIэ, Iуашъхьэу Шхангирейпацуареху зыдэщытыгъэм дэжь урамэу Винограднэр щагъэпсыгъ. Шач Кязым ятэжъ пIашъэ къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, Кавказ заом илъэхъан лIыхъужъныгъэшхо зезыхьэгъэ Хьадж Бэрзэдж Дэгумыкъор зыдэсыгъэ къуаджэу Мутыхуасуа тхьэлъэIупIэ чъыгышхо дэтыгъ. Ащ дэжь Хасэр щызэIукIэщтыгъ, мэфэкIхэр щыхагъэунэфыкIыщтыгъэх, тхьэ щелъэIущтыгъэх.\nШачхэм ялIэуж пчъагъэмэ ятэжъ пIашъэхэм ячIыгужъ зэрагъэлъэгъу ашIоигъуагъ, ау яхъопсапIэ къадэхъугъэп. Сабыищ къызыпыфэгъэ Кязыми бэшIагъэ ащ фэдэ хъопсапIэ зиIэр. Ащ Шъачэ зэригъэлъэгъумэ зышIоигъор илъэсыбэ хъугъэ. Икъорылъфхэм зыкъызаIэтыкIэ ащ къэкIонэу зегъэхьазыры. Тэтэжъым икъорылъфхэр къэлэ гупсэм къыщэнхэшъ, хы Iушъом дэжь тхьэ щелъэIущтых заом хэкIодагъэхэм джэнэт лъапIэр къаритынэу, псаоу къэнагъэхэм ынэшIу къащифэнэу…\nАдыгэхэр зыщыпсэурэ тыдэрэ чIыпIи жъоныгъуакIэм и 21-м шъыгъо-шIэжь мафэр щыхагъэунэфыкIыщт, тхьэ щелъэIущтых. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгеим, Москва, Санкт-Петербург, Абхъазым, Тыркуем, Сирием, Иорданием, Австралием, Европэм ихэгъэгухэм, США-м ыкIи нэмыкI хэгъэгухэм арыс нэбгырэ минипшI пчъагъэмэ я XIX-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом лажьи-хьакъи ямыIэу хэкIодагъэхэр агу къагъэкIыжьыщтых, шъыгъо-шIэжь Iофтхьабзэхэм ахэлэжьэщтых.\n— Тэ, адыгэхэмкIэ, шъыгъо-шIэжь мафэм мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ Шапсыгъэ Адыгэ Хасэм ипащэу КIакIыхъу Мэджыдэ. — ТапэкIэ тилъэпкъ къырыкIощтым мы мафэм тегупшысэ, Кавказ заом тхьамыкIагъоу къыздихьыгъэхэр зэрэдэдгъэзыжьыщт шIыкIэм тылъэхъу. Адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ нэбгырэ пэпчъ зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм — нэмыкI лъэпкъхэм тахэкIокIэжь зэрэмыхъущтым, ныдэлъфыбзэр, адыгэ хэбзэ-зэхэтыкIэхэр, тигушъхьэлэжьыгъэ, тарихъ шIэжьыр къэтыухъумэн, тиблэкIыгъэ десэ хэтхын зэрэфаем шъхьэихыгъэу а мафэм ягугъу тэшIы.\nСурэтыр авторым тырихыгъ.\nПредыдущая ЖъоныгъуакIэм и 17-р СПИД-м илIыкIыгъэхэм я Дунэе маф\nСледущая Майорыр Польшэм щыфэхыгъ


Редактор 30.01.2020 30.01.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иколлегие игъэкIотыгъэ зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэм къулыкъум 2019-рэ илъэсым Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх ыкIи къихьэгъэ илъэсым телъытэгъэ пшъэрылъхэр агъэнэфагъэх. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ, блэкIыгъэ илъэсым министерствэм Iофышхо зэрэзэшIуихыгъэр къыIуагъ, ащкIэ зипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зыгъэцэкIэгъэ полицием икъулыкъушIэхэм рэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъэх. НэмыкI субъектхэм ягъэпшагъэмэ, Адыгеим щызэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ нахь зэрэмакIэр, а къэгъэлъэгъонымкIэ шъолъыр анахь дэгъухэм ясатырэ зэрэхэтыр хигъэунэфыкIыгъ. Ведомствэм иIофшIэн шIуагъэ къытэу зэригъэпсырэм ишыхьат блэкIыгъэ илъэсым республикэм щырагъэкIокIыгъэ Iофтхьабзэхэм общественнэ рэхьатныгъэр ащыукъуагъэ зэрэмыхъугъэр. Урамым щызэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэм, зыныбжь имыкъугъэхэм хэбзэгъэуцугъэр зэраукъуагъэм ыкIи наркотик зыгъэфедагъэхэм зэрахьагъэхэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъи нахь макIэ хъугъэ. Ащ дакIоу наркотикхэр хэбзэнчъэу зэрагъэфедэрэм епхыгъэ бзэджэшIагъэу къыхагъэщыгъэхэр процент 35,4-кIэ нахьыбэ зэрэхъугъэм мэхьанэшхо иIэу республикэм ипащэ къыIуагъ, а къэгъэлъэгъоныр джыри нахь гъэпытэгъэн фаеу ылъытагъ.\n— Непэ гумэкIыгъоу къэуцугъэхэм ащыщ снюсхэр агъэфедэхэ зэрэхъугъэр. Мыщ дэжьым анахь тхьамыкIагъор ащ кIэлэцIыкIухэр зэрэзыпищэхэрэр ары. Зыныбжь имыкъугъэхэм наркотик зыхэлъ продукциер япщэн узэрэфимытым ыкIи ар зымыгъэцакIэхэрэм административнэ пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр законитIу блэкIыгъэ илъэсым ыкIэм АР-м и Парламент ыштагъ. Типредложениехэр УФ-м и Къэралыгъо Думэ IэкIэ- дгъэхьагъэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр Интернетым иамалхэр къызфагъэфедэхэзэ наркотикхэр хэбзэнчъэу зыгъэзекIохэрэм, зыщэхэрэм апэшIуекIогъэныр ары. Джащ фэдэу Интернетымрэ мобильнэ зэпхыныгъэмрэ яамалхэмкIэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэхэр бэрэ зэрахьэхэу къызэрэхэкIырэм иIофыгъуи хэбзэухъумакIохэм янэплъэгъу рагъэкIы зэрэмыхъущтыр ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ. Мы лъэныкъохэмкIэ ведомствэм шъолъырым и СМИ-хэм зэпхыныгъэу адыриIэр нахь ыгъэпытэн зэрэфаер кIигъэтхъыгъ. Къолъхьэ тын-Iыхыным, экстремизмэм апэшIуекIогъэным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным, непэ республикэм илъ общественнэ-политическэ рэхьатныгъэр ыкIи лъэпкъ зэгурыIоныгъэр къэухъумэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ.\n— Министерствэм анахьэу ынаIэ зытыригъэтын фэе лъэныкъохэм ащыщ гъогурыкIоныр щынэгъончъэу щытыным лъыплъэгъэныр. Хъугъэ-шIагъэхэм, ахэм ахэкIодагъэхэм япчъагъэ блэкIыгъэ илъэсым нахь макIэ хъугъэ. Водительхэм гъогурыкIоным ишапхъэхэр зэрамыгъэцакIэхэрэм авариехэм янахьыбэр къыкIэлъэкIо. А лъэныкъом полицием икъулыкъушIэхэм анаIэ тырагъэтын фае. Хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным фэшI гъогукIэхэр тэшIых, щыIэхэм гъэцэкIэжьынхэр ятэшIылIэх. Пшъэрылъэу тиIэр мы илъэситфым къыкIоцI автомобиль гъогухэм япроцент 85-р шэпхъэ гъэнэфагъэхэм акIэгъэхьэгъэнхэр ары, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфагъэхэ лъэпкъ проектхэр республикэм зэрифэшъуашэу щыгъэцэкIэгъэнхэм, ахъщэр шIуагъэ къытэу гъэфедэгъэным лъыплъэгъэным мэхьанэшхо иIэу КъумпIыл Мурат къыIуагъ. Джащ фэдэу 2019-рэ илъэсыр шIэжьымрэ щытхъумрэ я Илъэсэу щыт. Ащ къыдыхэлъытагъэу шъолъырым имуниципалитетхэм пстэуми Iофтхьабзэхэр ащыкIощтых. Ахэр щынэгъончъэу зэхэщэгъэнхэр хэбзэухъумакIохэм япшъэрылъ шъхьаI.\nНэужым гущыIэр ыштагъ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэу Владимир Алай. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым полицием икъулыкъушIэхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэ лъэныкъохэм ащыщых бзэджэшIагъэхэм якъыхэгъэщын ыкIи ахэр къэмыхъунхэм пэшIорыгъэшъэу Iоф дэшIэгъэныр, общественнэ рэхьатныгъэр къэухъумэгъэныр. ЗэкIэмкIи 2019-рэ илъэсым Адыгеим бзэджэшIэгъэ 4700-м ехъу щызэрахьагъ, ахэм ащыщэу 1375-р – тыгъоным, миным ехъур – гъэпцIэным япхыгъэх. ЗэкIэмкIи бзэджэшIагъэу зэхафын алъэкIыгъэр процент 70-м ехъу. Наркотик килограмм 14,5-рэ къапкъырахыгъ, экономикэм ыкIи къолъхьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр гъогогъу 525-рэ аукъуагъэу къыхагъэщыгъ.\n— Республикэм щыпсэурэ цIыфхэм ярэхьатныгъэ, ящынэгъончъагъэ къэтыухъумэныр, бзэджэшIагъэ зезыхьэхэрэм атефэрэ пшъэдэкIыжьыр ядгъэхьыныр типшъэрылъ шъхьаIэх. Ар къыдэтлъытэзэ тиIофшIэн тэгъэпсы, тапэкIэ ар джыри нахь дгъэлъэшын гухэлъ тиI, — къыIуагъ министрэм.\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и Апшъэрэ Хьыкум итхьаматэу Шумэн Байзэт, щынэгъончъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Каштановыр, республикэм ипрокурорэу Игорь Шевченкэр, УФ-м и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу Александр Глущенкэр, нэмыкIхэри коллегием изэхэсыгъо хэлэжьагъэх. Министерствэм Iоф зэрэдашIэрэм, язэпхыныгъэ шIуагъэу къытырэм, пшъэрылъ шъхьаIэу зэдыряIэхэм ахэр къатегущыIагъэх.\nЗэхэсыгъом икIэухым анахь чанэу Iоф зышIагъэхэ къулыкъушIэхэм ащыщхэр къыхагъэщыгъэх. АР-м и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъ зыфагъэшъошагъэхэм КъумпIыл Мурат афэгушIуагъ, къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх. Джащ фэдэу республикэм и Парламент ирэзэныгъэ тхылъхэр, ведомствэм итын лъапIэхэр нэбгырэ заулэмэ афагъэшъошагъэх. Обществэу «Динамо» зыфиIорэм зэхищэгъэ Спартакиадэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщыдэзыхыгъэхэ командэхэм кубкэхэр ыкIи щытхъу тхылъхэр аратыжьыгъэх.\nПредыдущая ШэпхъэшIухэм адиштэу зэтырагъэпсыхьагъ\nСледущая В Адыгейске из-за ОРВИ на карантин закрыли две школы и три детсада


Адыгэ Хэку Таймс: Къэрэщай-Черкесым Украинэм щыщ цIыф 250 фэдиз къихьагъ Сирие Адыгэ 25 неIэп\nКъэрэщай-Черкесым Украинэм щыщ цIыф 250 фэдиз къихьагъ Сирие Адыгэ 25 неIэп\nУкраинэм бырсырхэр къыщызэрежьэ ащ къикIыжьыхи Адыгэ хэкум (Краснодар край, Адыгея, Къэбэртае-Бэлъкъар, Къэрэщай-Черкес, Ставропол край) цIыф мин пчъагъэ къихьагъ. Ахэм ащыщэу цIыф 250 фэдиз Къэрэщай-Черкесым къихьагъ. Къэрэщай-Черкесым ихьыкумэм мыхэм IэпыIэгъу афэхъу. Мыхэм анахьыбэр Урыс лъэпкъым щыщых.\nСирие зао къызэрежьэ Сирием щыщэу Адыгэ нэбг 25 неIэп Кърэщай-Черкес республикэм къихьэн зилъэкIыгъэр. А лъэныкъом хэку-гъэзэжьыным пылъ Адыгэ кIалэмэ къызэраIорэмкIэ Къэрэщай-Черкесым ихьыкумэт Сирием щыщ Адыгэхэр республикэм къимыхьэныхэм пае бюрукратие къиныгъохэр къафешIы.\nКъэрэщай-Черкесым ихьыкумэт мыщ фэдэу лъэпкъ зэхэдз зыфишIырэр къызыхэкIырэр, зыкIэ ар Урысием Адыгэхэр хэкум къамыгъэзэжьынэу политикэу иIэр ары, атIуанэрэмкIэ ежь Къэрэщай-Черкесым ихьыкумэтдэдэ Адыгэхэр мы республикэм къимыхьэнхэу политикэу иIэр ары.\nГъэшIэгъоныр мы республикэр лъэпкъитIум зэдряеу ары, Къэрэщайхэмрэ Адыгэхэмрэ ау Адыгэхэу хьыкумэтым хэтхэм заушъэфыгъэу зи къамыIоу щысых. Зыгорэхэм къаIощт Адыгэхэу а республикэм исхэм кIуакIэ яIэп, зэрэмакIэхэм пае, ау, ащ фэдэу зиIохэрэм атыIон тлъэкIыщт, ада илъэс заулэ ипэкIэ Къэрэщай-Черкесым ихьыкумэт ипремер-министр IэнатIэ Адыгэ зытрамыгъауцом, бо а республикэм ис Адыгэхэм бырсыр инхэр ашIын алъэкIыгъагъ. Митингхэр ашIэу, джэпсалъэхэр къатэу, республикэм тыхэкIыщт тыхэхьэщт аIоу, нэмыкI республикэхэм ащыщ Адыгэхэри а бырсырхэм къыхагъэлажьэу, джащ фэдэу зыкъаIэтын алъэкIыгъ премер-министыр IэнатIэ къаратыжьфэ нэс. ЫтIанэ дэхэцIыкIоу тIысыжьыгъэх. Сыда джащ фэдэу Сирие Адыгэхэм апае зи къамыIорэ зи амышIэрэ?!\nКъэIогъэн фае, Къэрэщай-Черкес республикэм цIыф мин 477 фэдиз щэпсэу. Къэрэщайхэр мин 195 фэдиз, Адыгэхэр мин 60, Абазэхэр мин 35, Урысхэр мин 150. Политикэ IофымкIэ зэгурыIуагъэхэу хьыкумэт IэнатIэхэр зэфаугощых. Президентыр Къэрэщай лъэпкъым щыщ, премер-министрэр Адыгэ, парламентым итхьэматэ Урыс.


Проектэу «Лъэужыр» мэлажьэ — Адыгэ макъ\nПроектэу «Лъэужыр» мэлажьэ\nРедактор 29.11.2021 29.11.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЦышэ Казбек непэ Адыгеим имызакъоу, адыгэхэр зыщыпсэурэ республикхэми, Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэми ащызэлъашIэ.\nЛъэпкъ Iофэу ар зыпылъым ехьылIагъэу тигъэзет къыхиутэуи хъугъэ. Мы чIыпIэм къыщысIомэ сшIоигъу къуае изыхырэ пстэуми Казбек зэратекIырэр. КIалэм къуаеу рихырэмкIэ ыкIи нэмыкI гъомылэу ышIыхэрэмкIэ лъэпкъым къырыкIуагъэр къызэриIуатэрэр, ащ епхыгъэ тарихъыр зэриугъоирэр, цIыфхэм зэралъигъэIэсырэр ары.\nКазбек къуаеу рихырэм «Мэтэ» къуае зыкIыриIуагъэр апэрэмкIэ къызыгурымыIохэрэр щыIагъэх. «Уегупшысэмэ, адыгэ къое пстэури матэм ралъхьэшъ къоепсыр кIагъэчъыба» аIощтыгъ. Ары цIэу фишIыгъэмкIэ сеупчIынэу зыкIэхъугъэри. Къэбарэу къысфиIотэгъагъэр непи сщыгъупшэрэп. Казбек ежь цIыф гъэшIэгъонэу щыт. Ар тарихъым иугъоякIу, ушэтакIу, къэбарэу ышIэрэр гъэшIэгъонэу къыплъигъэIэсын елъэкIы. Ащ фэдэу къуаеу рихырэм цIэу фишIыгъэм фэгъэхьыгъэ къэбарми узIэпещэ.\n— Адыгэ къуаем фэгъэхьыгъэу къэбарыбэ щыI, ау «МатэкIэ» сызкIеджагъэр зэпхыгъэр зы тхыдэжъ, — еIо Казбек. — А къэбарыжъым сэ сищыIэныгъэ мэхьанэшхо щыриI. Ар епхыгъ сятэжъым ятэжъым ятэжъэу Есэн. Ащ зэгорэм былым Iэхъогъур гъэхъунэм щигъэхъузэ, жьыбгъэшхом зыкъиIэти, ошъопщэ шIуцIэмэ уашъор зэлъаштагъ. ОшIэ-дэмышIэу къыздикIыгъэр ымышIэу Iахъом зыфэдэ къэмыхъугъэу пшъэшъэ дахэ ыпашъхьэ къиуцуагъ. Ар жьыбгъэм и Тхьэ ипшъашъэу Матэ арыгъэ.\nЕсэн ащ идэхагъэ зэхихыгъэу щытыгъ, уцым, чъыгхэм, псыхъохэм, хым, машIом абзэ пшъашъэм зэришIэрэм щыгъозагъ. ЦIыфхэр Матэ щыщынэщтыгъэх, екIолIэнхэшъ, дэгущыIэнхэу ракущтыгъэп. Ау Есэн пшъашъэм сэлам рихыгъ, зэныбджэгъуи хъугъэх. Матэ мафэ къэс ошъогум къехыти, Есэнрэ ежьыррэ зэдэгущыIэщтыгъэх. Пшъашъэм мэхьанэ=== куу зиIэ къэбар гъэшIэгъонхэр къыIуатэщтыгъэх, Есэн ащ ынэ тыримыхэу, жьы къымыщэу едэIущтыгъ… Ау жьыбгъэхэм я Тхьэ ипшъэшъэ закъо Iахъор шIу зэрилъэгъугъэр къызешIэм, ыдагъэп. Пшъашъэр Iахъом IумыкIэнэу фигъэпытагъ, ау Матэ ятэ едэIугъэп, Есэн къэзыуцухьэрэ дунае — псынэкIэчъ, псыхъо, псыкъефэх, уц къашхъо ыкIи альп къэгъэгъэ зэфэшъхьаф хъунэу тыриубытагъ. ШIулъэгъур ахэм къахэкIызэ, Есэн нигъэсынэу рихъухьагъ…\nАщ илъэсишъэхэр тешIагъэу, къоешIыным сыпыхьагъэу, ау теубытагъэ сиIофкIэ джыри симыIэу, тIэкIу зызгъэпсэфынэу къушъхьэм сыкIуагъ. Сигупшысэхэм сахэтэу бэрэ къэскIухьагъ, сызэпшъым, гъэхъунэ горэм сыщыгъолъыгъ. СынапIэхэр зэтеслъхьэхи, бэкIаерэ сыщылъыгъ, ау чъые къысэкIущтыгъэп. ОшIэ-дэмышIэу гъэхъунэм зы макъэ имыIукIэу рэхьатыбзэ къэхъугъ. СынапIэхэр къызызэтесэхыхэм сапашъхьэ Есэн итыгъ. Сызэтекъагъэу сяплъыщтыгъ кIакIом, паIом, жакIэу фыжьыбзэ хъугъэм ыкIи ынэхэу шIугъэр къызычIэщыхэрэм. ЩыIэныгъэм ыуасэ къызыгурыIогъэ хъулъфыгъэр сапашъхьэ итыгъ… ЗыкъызысэшIэжьым, сыкъызыщылъэтыгъ. Есэн къэщхыпцIи «ебгъэжьэгъэ Iофыр тэрэзэу къыхэпхыгъ, уемыхъырэхъыш, ижъыкIэ адыгэмэ рахыщтыгъэ къуаем фэдэу, пытагъэ пхэлъэу Iофым екIуалI. Ау зыкIэ сыолъэIущт, уикъуае «Матэ» фэус» ыIуагъ.\nОшIэ-дэмышIэу Есэн кIодыжьыгъ. Хэта зышIэрэр сыздэщыIэгъэ чIыпIэр Есэнрэ Матэрэ зыщынасыпышIуагъэхэр арынкIи мэхъуба?! СшIэрэп… Зызгъэпсэфыгъэу, кIуачIэ згъотыгъэу сыкъэкIожьыгъ. Сызпыхьэгъэ Iофыр лъызгъэкIотагъ, шIу слъэгъугъэ. Есэн седэIуи къое пытэ, къое гъугъэу къэтшIырэм «Матэ» фэсыусыгъ.\n«Лъэуж» зыфиIорэ проектым къыдилъытэу Цышэ Казбек къекIокIырэ музей ыгъэпсыгъ. Лъэпкъ гъомылэхэмкIэ адыгэм ищыIэкIэ-псэукIагъэр ащ къеIуатэ. «БлэкIыгъэр зымышIэрэм непэрэ уахътэри, къэкIощтыри къыгурыIощтэп» — еIо Казбек.\nДжырэблагъэ ащ гущыIэгъу тыфэхъугъ, лъэпкъ проектэу «Лъэуж» зыфиIорэм ехьылIагъэу къытфиIотэнэу телъэIугъ.\n— Едгъэжьэгъэ Iофыр къызэтеуцорэп. Бэмэ яшIуагъэ къысагъэкIы, анахьэу сыгу къэзыIэтэу IэпыIэгъу къысфэхъурэр БлащэпсынэкIэ БжьэшIэ Аминэт ары. Ар гъомылапхъэхэмкIэ технолог, адыгэ шхыныгъохэм яшIын хэшIыкIышхо фыриI, лъэпкъым итарихъи дэгъоу щыгъуаз. Ар сиупчIэжьэгъу, сиIэпыIэгъу.\nКъуаеу итхэу дгъэгъурэр Краснодар ыкIи Ставрополь крайхэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым ыкIи Адыгеим дэгъоу ащыIокIы. Адыгэхэр зыщыпсэухэрэ хэгъэгухэми нэпэеплъ шIухьафтын фэдэу ащащэфы. «Мэтэ» къуаер къэмлан гъэкIэрэкIагъэм дэлъэу дахэу гъэпсыгъэ, арышъ, шIухьафтынэу цIыфым пэбгъохын плъэкIыщт.\nПроектэу «Житница» зыфиIорэмкIэ къуаер адыгэхэм зэраIыгъыщтыгъэр къэдгъэлъэгъуагъ. Пхъуантэу ар зыщаIыгъыщтыгъэм фэдэ дгъэпси музеим еттыгъ. Мы проектым Москва, ВДНХ-м щыкIогъэ фестивалэу «Бжыхьэ дышъ» зыфиIорэм ашIогъэшIэгъонэу цIыфхэр щеплъыгъэх.\nАщ ыуж «Лъэуж» зыфиIорэ проектыр зэхэдгъэуцуагъ. Адрэ проектхэм афэдэу ащи пшъэрылъэу иIэр лъэпкъым итарихъ кIэн къызэтегъэнэжьыгъэныр ыкIи цIыфхэм, анахьэу ныбжьыкIэхэм, ягъэшIэгъэныр ары. Адыгеим ипащэхэм пшъэрылъ къызэрэсфашIыгъэу, зекIохэр нахьыбэу Адыгеим къещэлIэгъэнхэм, лъэпкъым ищыIэкIагъэм, ипсэукIагъэм ахэр нэIуасэ афэшIыгъэнхэм ар фэлажьэ. Проектыр ямышIыкIэу гъэпсыгъэ, ар къекIокIырэ музееу щыт. КъызэрекIокIырэм ишIуагъэкIэ ар Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыIэн, лъэпкъым итарихъ фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ зэмылIэужыгъохэм ахэлэжьэн ылъэкIыщт. ГущыIэм пае, районым е къалэм лъэпкъ культурэм фэгъэхьыгъэ фестиваль е нэмыкI Iофтхьабзэ щэкIомэ, тэ тимузей ащ чIыпIэ щиубытын ылъэкIыщт. Адыгэ шхыныгъоу щыIэхэр, ахэр зэрагъэхьазырыщтыгъэхэр къэдгъэлъэгъощтых, Iофтхьабзэм хэлэжьэрэ нэмыкI лъэпкъхэм ялIыкIохэм ахэр апэдгъохыщтых. Тэ зы мафэм нэбгырэ 300 фэдиз экологическэу къабзэу шхыныгъо зэфэшъхьафхэмкIэ тхьакIэнхэ амал тиI. Лъэпкъ культурэм фэлэжьэрэ цIыфхэр тигъусэхэу ащ тетэу район гупчэхэр къэткIухьанхэм сыкIэхъопсы. СтIашъу Юрэ, ГъукIэ Замудин, Тэу Аслъан, нэмыкIхэри тигъусэхэу лъэпкъым фэгъэхьыгъэ зэIукIэхэм тахэлэжьэнэу лъэшэу сыфай.\nКъекIокIырэ музеим адыгэм ищыIэкIэ-псэукIэ щигъэфедэщтыгъэ псэуалъэу бэ щыплъэгъущтыр. Ахэр сыдми къагъэлъэгъорэ пкъыгъохэу щытхэп. Ахэм зэкIэми Iоф ашIэ. КъекIокIырэ музеим (ар машинэм пышIэгъэ фургоным щыгъэпсыгъ) узычIахьэкIэ, шъхьали, къоегъэгъулъи, хьакуи, тхъууалъи икIыгъэ лIэшIэгъум ашIыгъэ адыгэ шъуашэхэри, шыкIэпщыни, пIуабли, нэмыкI псэуалъэхэу адыгэм ыгъэфедэщтыгъэхэр щыплъэгъущтых. Ахэр хьакIэхэм къаплъыхьэфэхэ, «бысымгуащэхэм» щэлэмэ хьалыжъор къагъажъэ. Апэрэу Адыгеим къихьэгъэ цIыфхэм а зэпстэури ашIогъэшIэгъон. Ары къекIокIырэ музеир зыдэуцурэ чIыпIэр цIыф кIуапIэ зыкIэхъурэр. ХьакIэхэм язакъоп, тичIыпIэ щыпсэурэ цIыфхэми ашIогъэшIэгъонэу ащ нэIуасэ зыфашIы.\nМыщ фэдэ музеим игъэпсын Iоф къызэрыкIоу щытэп. Ащ цIыф кIуачIи, псэолъэ зэфэшъхьафыби ищыкIагъ — гъучIыр зыгъэжъэщтыр, пхъашIэхэр, нэмыкI псэуалъэхэр зышIыщтхэр. Бэ IэпыIэгъу Казбек къыфэхъугъэр. ЗэкIэми ягугъу къэпшIын плъэкIынэп, ау игуапэу ацIэ къыреIо ГъукIэ Замудинэ, Афэунэ Руслъан, Абэсэ Хьасанбый, Юсупэ Хьамидэ ыкIи нэмыкIхэм.\nКазбек лъэпкъым къырыкIуагъэм щыщэу бэ ышIэрэр. Ежь илIакъо фэгъэхьыгъэу къыIуатэрэри ыгукIэ зэхишIагъэу, ежь ышъхьэ къырыкIуагъэм фэдэу зэхишIэу щыт.\n— Тэ тилIакъо Абдзэхэ лъэныкъом къикIыжьыгъагъ, — къеIуатэ Цышэм. — Ахэм машIор амыгъэкIуасэу мыщ нэс къахьыжьыгъагъэу къаIотэжьыщтыгъ. Сятэжъым ышэу Абдулахь къысфиIуатэхэрэм ащыщыгъ адыгэхэм машIом мэхьанэу ратыщтыгъэр, амал иIэу ар зэрамыгъэкIуасэщтыгъэр. Зыгорэ зылIэкIэ, мэфищкIэ машIор агъэкIуасэщтыгъ. ЕтIанэ гъунэгъумэ къахьыти, машIо ашIыжьыщтыгъ. СшIогъэшIэгъонэу адыгэмэ япхыгъэ къэбар- хэм сядэIущтыгъ. Адыгэмэ, тэ тичылэкIи, мэзым кIохэмэ мэз къужъ къыращэу щытыгъ, агъэгъущтыгъ, цIынэуи якIасэу ашхыщтыгъ. Ау сятэжъ ышхыщтыгъэп. Къызырафыгъэхэ чIыгум къыщыкIырэр ышхыщтыгъэп. Ар къизыфыгъэхэм ягуаоу арэп, ар лъым шIэжьэу иIэу гухэкIышхом епхыгъэр арыгъэ. Джы къызгурэIо.\nПредыдущая Тигупшысэхэр шъхьэихыгъэу\nСледущая ЩыIэныгъэм хэгъозэнхэу


ЛДПР-м, партиехэу «Родина», «Гражданская платформа», «Новые люди», «Зеленые» зыфиIохэрэм Роспотребнадзорым ыкIи шъолъырхэм яхэбзэ къулыкъухэм аштэгъэ санитар шапхъэхэр агъэцакIэхэзэ хэдзынхэр зэрэзэхащэщтхэмкIэ зэзэгъыгъэх. «Единэ Россием» и Генсовет и Секретарэу Андрей Турчак къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, политическэ партиеу къагъэлъагъорэм емылъытыгъэу, хэдзын кампанием хэлажьэхэрэм щынэгъончъэным ишапхъэхэр агъэцакIэхэзэ цIыфхэм япсауныгъэ къаухъумэн фае.\n— Политикэм ылъэныкъокIэ еплъыкIэ, программэ зэфэшъхьафхэр тиIэх, ау зэкIэми тызэгъусэу тызыкъэралыгъу ыкIи тызынарод. ЧIыпIэ къинэу тызэрытыр къыдэтлъытэзэ, санитар шапхъэхэм ягъэцэкIэнкIэ тицIыфхэм щысэ тафэхъун фае, — къыIуагъ Андрей Турчак.\n«Единэ Россием» къыхьыгъэ предложениер игъо дэдэу нэмыкI партиехэм япащэхэм алъытагъ ыкIи ащ дырагъэштагъ.\n— Эпидемиологием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет зыщыкъин уахътэм мыщ фэдэ екIолIакIэм мэхьанэшхо иIэу сэлъытэ. Непэ тицIыфхэр къэтыухъумэнхэм ыкIи санитар шапхъэхэр дгъэцэкIэнхэм зэкIэми тынаIэ тедгъэтын фае, — къыIуагъ «Единэ Россием и НыбжьыкIэ гвардие» и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу, Мыекъуапэ идепутатэу Бэрзэдж Асыет.\nХэдзынхэр щынэгъончъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ зэзэгъыныгъэм къызэрэщиIорэмкIэ, цIыфыбэ зыхэлэжьэрэ Iофтхьабзэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэныр, амал щыIэмэ, ахэр онлайн шIыкIэм тетэу регъэкIокIыгъэнхэр нахьышIу. Джащ фэдэу хэдзын кампанием хэлажьэхэрэм вакцинациер акIуным, санитар шапхъэхэр агъэцэкIэнхэм мэхьанэшхо иIэу алъытагъ.\nПредыдущая ИIофшIэн зэфихьысыжьыгъ\nСледущая Зэфэхьысыжьхэр ышIыгъэх


ТекIоныгъэм имашIо егъашIи кIосэщтэп | Адыгэ Макъ\nТекIоныгъэм имашIо егъашIи кIосэщтэп\n… Заохэм ахэлэжьагъэхэм язэхэт саугъэтхэу Мыекъуапэ итемыр лъэныкъокIэ щагъэуцугъэхэм сыдигъуи цIыфыбэ якIуалIэ, къэгъагъэхэр акIаралъхьэх. ЖъоныгъуакIэм и 9-м мыщ щызэIукIагъэхэм тахэплъэшъ, гупшысэу тагъэшIырэм тигъэрэхьатырэп. Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэр, заом ыкIыб щыIэхэу ТекIоныгъэм и Мафэ къэзыгъэблэгъагъэхэр, IофшIапIэхэмрэ еджапIэхэмрэ ялIыкIохэр нэплъэгъум итых.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Адыгеим и Парламент и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, Къэралыгъо Думэм идепутатэу Хьасанэкъо Мурат, ухъумэнымкIэ УФ-м и Министерствэ икъутамэ икъулыкъушIэхэу Юрий Щепиныр, Александр Дорофеевыр, республикэм иветеранхэм я Совет итхьаматэу Къуаджэ Аслъан, Адыгеим инахьыжъхэм я Совет хэтхэу ГъукIэлI Нурбый, Дзыбэ Ким, Правительствэмрэ Парламентымрэ якъулыкъушIэхэр, общественнэ движениехэм ялIыкIохэр, диныр зылэжьыхэрэр, мамыр псэукIэм игъэпытэн хэлажьэхэрэр зэIукIагъэх.\nПчэгум ит цIыфхэр нэм фэплъыхэрэп, шъэ пчъагъэ мэхъух. ЛIыхъужъ орэдхэр щызэхэтэхых. Адыгеим щапIугъэ нэбгырэ мин 80 Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, мин 33-рэ зэо машIом хэкIодагъ, сэкъатныгъэ хэзыхыгъэр макIэп.\nПравительствэм и Унэ ыпашъхьэ щыкIогъэ зэхахьэр лIэужхэр зэзыпхырэ Iофтхьабзэхэм ахэтэлъытэ. Хэгъэгу зэошхом иветеранхэр гъогубгъум щытых. Мыекъопэ гарнизоным идзэкIолIхэр, УФСИН-м, МЧС-м якъулыкъушIэхэр, кIэлэеджакIохэм ядзэкIолI купхэр зэхэтых. Мыекъопэ гарнизоным ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ офицерэу Николай Деменюк ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къыриIуагъ зэхахьэм хэлажьэхэрэр зэхэтхэу урамым къырыкIонхэм зэрэфэхьазырхэр.\n— ТичIыпIэгъухэм Хэгъэгу зэошхом лIыхъужъныгъэу щызэрахьагъэм тырэгушхо. Шъхьащэ афэтэшIы, тиветеранхэм тафэраз ТекIоныгъэм пае, Родинэм ишъхьафитныгъэ къызэраухъумагъэм фэшI. Тэ типшъэрылъ шъхьаIэр тапэкIи мамырныгъэр, зэгурыIоныгъэр тичIыгу гупсэ къыщытыухъумэнхэр. Адыгеир нахь дахэу щыIэным тыфэлэжьэныр, лIыхъужъхэм къытагъэлъэгъугъэ гъогум зэрифэшъуашэу тырыкIоныр ары, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм шIэжь Iофыгъоу «ЕгъэшIэрэ полкыр» зыфиIоу щыкIуагъэм нэбгырэ мин 52-м нахьыбэ хэлэжьагъ. Мыекъуапэ щырекIокIыгъэ Iофыгъом нэбгырэ мин 35-рэ фэдиз щызэIукIагъ. Урамхэу Краснооктябрьскэм, Пушкиным ыцIэкIэ щытым къарыкIохи, зыгъэпсэфыпIэ паркым къыдэхьагъэх.\nХэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм ясурэтхэр аIыгъыхэу яIахьылхэр урамхэм арыкIуагъэх. ТекIоныгъэм ибыракъ убгъугъэу метрэ 30 икIыхьагъ. Быракъ плъыжьыр Мыекъуапэ иурам шъхьаIэ щызыхьыхэрэм лъэсрыкIуапIэм тетхэр Iэгу афытеох. Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ятэжъэу Хьамидэ исурэт ыIыгъэу урамым къырыкIуагъ.\nIофтхьабзэм кIуачIэ къыхэзылъхьэрэр лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зэхэтхэу мэфэкIым зэрэхэлажьэхэрэр ары. Ны-тыхэм ягъусэхэ кIэлэцIыкIухэм дзэкIолI шъуашэхэр ащыгъых. Адыгэ Республикэ гимназием икIэлэеджакIохэри зэкIужьэу фэпагъэх, зэхэтхэу зэхахьэм хэлажьэх.\nУрысыем, Адыгеим искусствэхэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшхоу Сулейманов Юныс, Адыгэ Республикэм инароднэ артистхэу Исуп Аслъан, Сихъу Станислав яIахьылхэм ясурэтхэр аIыгъых.\n— Сяни, сяти заом ыкIыб щылэжьагъэх, — къеIуатэ Сулейманов Юныс. — ТекIоныгъэм фэгъэхьыгъэ къэбар гъэшIэгъонхэм тащагъэгъуазэщтыгъ.\n— Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэ Болэкъохэу Пакъэ, Хьарунэ, Сахьидэ, Сэлмэн, Къа-\nзый, Мусэ, тинысэ ятэу Къушъхьэ Амэрбый ясурэтхэр тIыгъых, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ IофшIэным иветеранэу, республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» игъэцэкIэкIо куп хэтэу Болэкъо Аслъан. — ТиIахьылхэм якIэлэцIыкIухэри тигъусэх. Заом имашIо непи мыучъыIыгъэу сэлъытэ.\nКIэсэбэжъ Нэфсэти иIахьылхэр игъусэх. Сурэтхэу аIыгъхэм такIэупчIэшъ, хъугъэ-шIагъэхэр нахь куоу зэдгъэшIэнхэу мурадхэр зэдэтэшIых.\nДзэкIолI пщэрыхьапIэм нэбгыришъэ пчъагъэ щызэIукIагъ. ДзэкIолI пIастэр зыгу римыхьыгъэ цIыф тыIукIагъэп. Студентхэм зэхэщэн Iофыгъохэр дэгъоу агъэцэкIагъэх. ПщэрыхьапIэхэр къэбзагъэх.\nХэгъэгу зэошхом илъэхъан дзэкIолIхэм къаIощтыгъэхэ орэдхэр паркым щыжъынчыгъэх. Оркестрэм произведениеу къыригъаIохэрэм адежъыугъэх. КIэлэцIыкIу ансамблэхэм орэдхэр къыщаIуагъэх, къэшъуагъэх.\nПчыхьэм сыхьатыр 7-м аублэгъэ концертым дунаим щыцIэрыIохэм ансамблэхэу «Налмэсыр», «Ислъамыер», «Мыекъуапэ инэфылъэхэр», эстрадэ купэу «Ошъутенэр», ансамблэхэу «Синдикэр», «Майкопчанкэр», «Кубаночкэр», «Ащэмэзыр», орэдыIохэу Дзыбэ Мыхьамэт, Кушъэкъо Симэ, Сихъу Тамерлан, фэшъхьафхэри хэлэжьагъэх.\nПчыхьэм сыхьатыр 10 зэхъум, мамыр огур мэшIоустхъохэм къагъэнэфыгъ. ЗэхэщакIохэм афэразэхэу Iэгу афытеохэзэ пчыхьэр хэкIотагъэу цIыфхэр зэбгырыкIыжьыгъэх.\nОрэдым зэрэхэлъэу, сыда хэгъэгур къызыщежьэрэр? ЖъоныгъуакIэм и 9-м мэфэкI зэхахьэхэм ахэлэжьагъэхэм джэуапэу къатыжьыщтыр щыIэныгъэм къыхэхыгъэу щыт. УичIыгу, уихэгъэгу зэрэбгъэлъапIэхэрэр мэфэкI зэхахьэхэм къахэщы, гукIэ къыуаIо: «ТекIоныгъэм имашIо егъашIи тичIыгу щыкIосэщтэп».


ТIуапсэ Пресс - КIэмэщ Жанн - Ныбжьырэ бзэр тэжъугъэухъум\nКIэмэщ Жанн - Ныбжьырэ бзэр тэжъугъэухъум\nadmin - 2016-03-14 23:13:41\nМы дунэешхоу тызытетым цIыф лъэпкъ мин пчъагъэ щэпсэу. Джащ фэдиз бзэ зэфэшъхьафи щыI. Лъэпкъ пэпчъ ежь иеу, гъашIэр къыдигъэшIагъэу бзэ Iулъ. Тэри адыгабзэр тыбзэ, тилъэпкъ къыдэхъугъэу, тигъогогъугъэу, гушIуагъуи гумэкIи къыддигощыгъэу.\nАдыгэ лъэпкъым ылъапсэ, шIэныгъэлэжьхэм зэрагъэунэфырэмкIэ, илъэс минитфым ехъу ыныбжь, ау ар ащ нахьыбэнкIи къэнэщтэп. Арэу зыхъукIэ, тэ тыкъызхэкIыгъэхэр урым цивилизацием ыпэжькIэ щыIагъэу плъытэн плъэкIыщт. Хаттхэмрэ хеттхэмрэ адыгэхэм ялъэпкъэгъугъэхэу бэмэ алъытэ. Ар озыгъэIон шъыпкъэ гъэшIэгъоныбэ дунэе хъишъэм инэкIубгъохэм уащырехьылIэ. Мыхэм ягугъу къызкIэсшIырэр лъэпкъыбзэм ыныбжь зэрэбэдэдэр кIэзгъэтхъынэу сыфаешъ ары. Адэ непэ адыгабзэм иIоф сыда зытетыр?\nИлъэс тIокIым ехъукIэ узэкIэIэбэжьмэ, ООН-м хахьэрэ ЮНЕСКО-м ыгъэуцугъэгъэ Iофыгъохэм ащыщыгъ «Лъэпкъ макIэхэм абзэрэ яхабзэрэ къэухъумэгъэнхэр». ТиреспубликэкIэ еджэпIиплIмэ ЮНЕСКО-м ынаIэ къытетэу лажьэщтыгъэх. Блащэпсынэ гурыт еджапIэу сэ сызщылажьэщтыгъэри ахэм ащыщыгъ. Ау республикэ тиIэ зэхъум, тыбзэ къэралыгъо статусыр зегъотым, зэтыгъо къэралыгъо ушэтыныр (ЕГЭ) къызежьэм, тыбзэ гъашIэми къэралыгъоми мэхьанэу щыриIагъэм зэхапшIэу къыкIичэу ригъэжьагъ. Адыгабзэм тыфэгумэкIынэу, тытегущыIэнэу, тегупшысэнэу игъо хъугъэ.\nИIэх Адыгэ Республикэм телевидениер, радиор, лъэпкъ гъэзетыр, «Зэкъошныгъэр», «Жъогъобыныр», ныбжьыкIэ журналэу «Ныбджэгъур», художественнэ тхылъхэр адыгабзэкIэ къыдэкIхэу. Ау шъыпкъэр тэжъугъаIо. Адрэ республикэхэу Темыр Кавказым исхэм зэкI пIоми хъунэу спутниковэ телевидением ежь каналхэр щыряIэх, шъхьадж ыбзэкIи къэтынхэр регъэкIокIых. Тэ тиIэмэ хъущтба ащ фэдэ?\nХэткIи шъэфыжьэп, тиреспублики изакъоп, зэрэкъэралыгъоу егъэгумэкIы тхылъеджэхэр бэкIэ нахь макIэ зэрэхъугъэхэм. Тхылъ емыджэрэ ныбжьыкIэхэм бзэм идэхагъэрэ иIэшIугъэрэ сыдэущтэу къагурыIощта тилъэхъан?\n«Адыгэ макъэм» икIэтхэн игъо къызыскIэ, гъэзет закъоу тиIэр зэфамышIыжьыным пае, лъэIурэ укIытагъэрэкIэ, егъэзыгъэ IофкIэ цIыфхэм янахьыбэр кIагъатхэ. Арэущтэу зыкIэхъурэми зы ушъхьагъу иI: гъэзетхэр игъоми икъоуи унагъохэм къафахьыхэрэп. Почтэм иIофышIэхэм узякIуалIэкIэ, почтальонхэм ялэжьапкIэ зэрэмакIэм тыралъхьэ гъэзетхэр тэрэзэу къызэрамыхьырэр. Ащи шъыпкъагъэ горэ хэлъынкIи мэхъу. Тэ тичылэ пштэмэ, унэгъо 900 фэдиз дэс, почтальон зы ставкэ нахь а пчъагъэм тефэрэп. Чылэр инышъ, нэбгыритIу къаштэ ставкэ ныкъо-ныкъоу. Арэущтэу мыхъуным пае, адыгабзэм мэхьанэу иIэм сыд фэдэрэ лъэныкъокIи зэфэдэу Iоф дэпшIэн фаеу сэлъытэ. Адыгабзэм тапэкIэ къырыкIон ылъэкIыщтым ыгъэгумэкIын фае зэрэлъэпкъэу. Бзэр зищыкIагъэр шIэныгъэлэжьхэр, кIэлэегъаджэхэр, еджапIэ закъохэр арэп. Бзэр тIумылъыжьы зыхъукIэ, зэрэлъэпкъэу тыкIодыжьыщт, лъэпкъышхоу тызхэсым тыхэкIухьажьыщт. Тыбзэ изакъоп, тикультурэ дахи, тишэн-хабзи ащ дэкIодыщтых. Ащ фэдэ къехъулIагъэу хъишъэм хэтых цIыф лъэпкъыбэ.\nМыщ фэдэ гумэкIыгъохэр къэзыгъэущрэ Iофыгъохэу джыдэдэм тиIэхэм ягугъу къэсшIмэ сшIоигъу.\nСыд фэдэрэбзи сабыим шIу ебгъэлъэгъуныр унагъом къыщежьэ. ШIэныгъэлэжьхэм къызэраIорэмкIэ, сабыим ицIыкIугъом бзи 2 — 3 къемыхьылъэкIэу зэригъэшIэн ылъэкIыщт. Ау ежь ыбзэ ылъ хэлъэу къэтэджыным пае, апэ зэхихын фаер иныдэлъфыбз. Тыдэ къитхыщтыха тымышIэжьхэрэ кушъэ орэдхэр, сабый гъэджэгу усэ цIыкIухэр, IурыIупчъэхэр, пшысэхэр, къэбархэр, хырыхыхьэхэр? Сабыим ыныбжь елъытыгъэу, мыхэр зэкIэ дэтэу тхылъ зырыз унагъо пэпчъ ищыкIагъ. Ахэр зэрэтымышIэжьырэм къыхэкIыкIэ урыс тхылъэу щыIэр тэгъэфедэ, сабый цIыкIухэм ятэгъашIэ.\nЧылэр сыдигъуи адыгабзэм икушъэу щытыгъ. ТхэкIо ыкIи усэкIо цIэрыIоу тиIэхэр къыздэхъухьагъэхэр чылэр ары. Бзэр чылэм нахь къыщызэтенэн фаеу джырэ нэс тлъытэщтыгъэ, ау джы ащи уехъырэхъышэнэу хъугъэ. Сыда пIомэ сабыим тIысыкIэ зэришIагъэм тетэу телевизорым къыгъэлъэгъорэ мультфильмэмэ акIэрагъэтIысхьэ. Бзэр арагъашIэ, рагъаджэ. Ар зымкIэ дэгъу. Ау етIанэ «мыр краснэ машин», «мыр оранжев» ыIоу «хьау, плъыжь пIон фае» зыпIокIэ ымыдэу мэхъу. ТIэкIу нахь ин къызыхъукIэ адыгабзэр къыгурымыIожьыхэу хъунри зэуи арэп. Урысыбзэр дэгъоу ясабыйхэм зэрашIэщтым пае, чылэдэс бэдэдэмэ ябынхэр гъунэгъу къутырхэм якIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, еджапIэхэм ащэх.\nАдыгабзэр унэгъо кIоцI бзэ закъоу къэнэнэуи гугъэпIэ макI иIэр. Ар джыдэдэми бзэ зэхэпхъагъ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэми бэ къатенэрэр. Сыд фэдэрэ Iофтхьабзэ зэхащэми, зэкIэ зэрэрагъэкIокIырэр урысыбз. Ар нахь IэшIэхэу къащэхъу кIэлэпIухэм. УрысыбзэмкIэ хьазырэу сценариехэр методиче-\nскэ IэпыIэгъухэм, Интернетым къарыпхын плъэкIыщт. Нэбгырэ зырыз дэд адыгабзэкIэ зыгорэ языгъашIэрэр.\nГурыт еджапIэр пштэмэ, адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ зэхэтэу сыхьат пчъагъэу чIэлъыр классхэм зэратегощагъэр мары: а 1 — 4-рэ классхэм — сыхьати 4; я 5-рэ ыкIи я 7-рэ классхэм — сыхьати 3, я 6-рэ классым — сыхьати 4, я 8 — 9-рэ классхэм — сыхьати 2; я 10 — 11-рэ классхэм — сыхьати 2. Зы адыгабзэрэ зы литературэрэ нахь тхьэмафэм ямыIэныр мэкIэ дэд.\nАдыгабзэм непэ изытет, наукэм ылъэныкъокIэ зынэсыгъэ лъэгапIэхэм ямылъытыгъэу, гумэкIыгъошхоу щыт. Ар зы нэбгырэ-нэбгыритIукIэ зэшIопхын Iофэп. Ар къэрэлыгъо Iоф. Ныбжьырэ бзэр, культурэр, шэн-хабзэр, хэку шIулъэгъур, цIыфыгъэр, адыгагъэр — гъэшIэрэ мылъкоу, кIэнэу къыднэсыжьыгъэр тэшъумыгъэгъэкIодых.\nКIэлэегъэджэ IофшIэным иветеран.


НыбжьыкIэхэр чанэу хэлажьэх — Адыгэ макъ\nНыбжьыкIэхэр чанэу хэлажьэх\nРедактор 10.06.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nДунэе кIэлэцIыкIу проектэу «Экология — дело каждого» зыфиIорэм Урысыем ыкIи нэмыкI хэгъэгухэм ащыпсэухэрэр хэлажьэх.\n— Мэлылъфэгъум и 15-м къыщегъэжьагъэу проектыр дгъэцэкIэнэу едгъэжьагъ. Мазэрэ ныкъорэ нахь темышIагъэми, творческэ IофшIэн 550-рэ къытIэкIагъэхьагъ. Урысыем ишъолъыр 56-рэ, джащ фэдэу Италием, Бельгием, Эстонием, Беларусым, Узбекистан, Казахстан яныбжьыкIэхэр хэлажьэх. Зэнэкъокъур зэлъашIагъ, ар гъэхъэгъэ инкIэ тэлъытэ. НыбжьыкIэ чанхэр зэрэтиIэхэр, тидунай къэбзэным зэрэпылъхэр ащ къегъэлъагъо. ГущыIэм пае, «Юный эко-блогер» зыфиIорэ IофшIэнэу Томскэ шъолъырым ит псэупIэу Карагсок щыщ ныбжьыкIэм иIофшIагъи гъэшIэгъоны. Торф зыхэлъ Васюганскэ орыжъым шIуагъэ е зэрар къехьымэ илэгъухэм агурегъаIо. Ащ фэдэ упчIэхэр ныбжьыкIэхэм къызэраIэтырэм тимыгъэгушхон тлъэкIырэп. Экологием ылъэныкъокIэ пшъэдэкIыжьэу яIэр ашIэ, — еIо Росприроднадзорым ипащэу Светлана Радионовам.\nЭкологием икъэухъумэн нэбгырэ пэпчъ ипшъэрылъ шъхьаI. НыбжьыкIэхэм ар агурыгъэIогъэныр, чIыопсыр къэухъумэгъэныр, ащ фэщагъэхэ волонтерхэр нахьыбэ шIыгъэнхэр ыкIи сэнаущыгъэ зыхэлъхэ ныбжьыкIэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр ары пшъэрылъ шъхьаIэр. Тидунай нахь къабзэ шIыгъэн фае. Мы лъэныкъомкIэ ныбжьыкIэхэр нахьыжъхэмкIэ щысэтехыпIэхэу бэрэ къыхэкIы. IофшIэнхэм ар къаушыхьаты.\n— Сабыим ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу чIыопсыр къэуухъумэн зэрэфаер къыгурыIон фае. Экологием тыфэсакъымэ, къызэтенэщт. КIэлэцIыкIухэм яакъыл зынэсырэр тэгъэшIагъо, цIыфым зэкIэ зэрелъытыгъэр къагурэIо. Ролик зэфэшъхьафхэмкIэ, сурэтхэмкIэ, усэхэмкIэ ар къагъэлъэгъуагъ, нэпсыр къэзыгъакIохэрэри ахэтых, — еIо Светлана Радионовам.\nПроектэу «Экология — дело каждого» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу ныбжьыкIэхэм ятворческэ IофшIэнхэр социальнэ сетьхэм арагъахьэх. ЧIыопсыр къызэрэуухъумэн фаер къыраIотыкIы. Ахэр лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ гощыгъэх. Проектым хэлажьэхэ зышIоигъохэм 2021-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ нэс заявкэ атын фае. ТекIоныгъэ ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыдэзыхыгъэхэр шэкIогъу мазэм Москва щагъэшIощтых.\nПредыдущая Ковида, аллергия?\nСледущая IэпэIэсагъ, бзэшIуагъэ, щыIэныгъэр илъэпIагъ


Республика Адыгея - ЦIыфхэр\n2007-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ехъулIэу Адыгэ Республикэм нэбгырэ мин 441,2-рэ исыгъ, ахэм ащыщэу нэбгырэ мин 69,6-мэ аныбжь илъэс 14-м нэсыгъагъэп. Зы квадратнэ километрэм нэбгырэ 56,6-рэ гурытымкIэ щэпсэу. Урысыер зэрэщытэу пштэмэ, а пчъагъэмкIэ ащ инэмыкI шъолъырхэм фэдищкIэ ташъхьадэкIы. ЦIыфхэр нахь Iужъоу зыщыпсэухэрэр чIы тешъохэр ары - ащ фэдэ чIыпIэхэм язы квадратнэ километрэ нэбгыри 141-м ехъу тес.\nКъэлэдэсхэм япчъагъэ нэбгырэ мин 231,8-рэ мэхъу. Ахэр Мыекъуапэ, Адыгэкъалэ, къэлэ мэхьанэ зиIэ поселки 5-мэ ащэпсэух.\nАдыгеир демографиемкIэ зиIоф хьылъэ шъолъырхэм ахалъытэ, ныбжьым елъытыгъэу Iоф зышIэжьын зымылъэкIхэрэм япчъагъэ процент 22-м къехъу. Урысые Федерациер зэрэщытэу пштэмэ, проценти 10-кIэ ар нахьыб.\nМы аужырэ илъэсхэм цIыфышъхьэ пчъагъэм къызэрэхэхъуагъэр цIыфыбэ къызэрэкощыжьыгъэ закъор арэп зэпхыгъэр, сабый пчъагъэу республикэм къыщыхъурэми хэхъуагъ.\nАдыгеир лъэпкъыбэ зэрыс республикэу щыт, ащ лъэпкъи 100-м ехъу щэпсэу. ЗипчъагъэкIэ нахьыбэ хъурэ лъэпкъхэу республикэм исхэр:\nурысхэр процент 64,5-рэ, адыгэхэр процент 24,2-рэ мэхъух. НэмыкI лъэпкъхэу республикэм исхэм ахэхьэх ермэлхэр, белорусхэр, украинцэхэр, нэмыцхэр, урымхэр ыкIи нэмыкIхэр.\nРеспубликэм ис цIыфхэр къызыхэкIыгъэ лъэпкъхэр\nИжъ-ижъыжькIэ къыщегъэжьагъэу адыгэхэр Темыр-КъохьэпIэ Кавказым щэпсэух. Тхыгъэхэм къызэраушыхьатырэмкIэ, ахэм ятэжъ пIашъэхэм лъэхъэнэ зэфэшъхьафхэм касогкIэ, зихкIэ, мыотIкIэ яджэщтыгъэх. Адыгэ мин 85,3-рэ республикэм щэпсэу.\nАдыгабзэр кавказыбзэхэм яабхъаз-адыгэ куп хэхьэ. Темыр Кавказыр зыпштэкIэ, зэгорэм зипчъагъэкIэ ашъхьадэкIыщтыгъэ адыгэ лъэпкъыр я ХIХ-рэ лIэшIэгъум иятIонэрэ кIэлъэныкъо щыIэгъэ Кавказ заом ыпкъ къикIыкIэ зэрэдунаеу щитэкъухьагъэ хъугъэ. ЫпэкIэ кIэхэ адыгэхэми, къэбэртаехэми, щэрджэсхэми зэхэубытагъэу "черкескIэ" яджэщтыгъэх. Кавказ заом ыуж черкесхэм азыныкъо нахьыбэмэ яхэкужъ къабгыни, Тыркуем кощыгъэх. А хэгъэгум ис лъэпкъхэм адыгэхэр ахагъэкIокIэнхэу пылъыгъэх. Революцием ыпэкIэ кIэхэ адыгэхэр шапсыгъэхэмкIэ, бжъэдыгъухэмкIэ, кIэмгуехэмкIэ, жанэхэмкIэ, абдзахэхэмкIэ ыкIи\nнэмыкIхэмкIэ зэтыраутыщтыгъэх. Зэфэмыдэ нэшанэу ахэм ахэлъхэр непэ нахь макIэ хъугъэ.\nУрыс лъэпкъым къыхэкIыгъэхэу нэбгырэ мин 288,3-рэ (процент 52-рэ)Адыгэ Республикэм щэпсэу. Ермэлхэм япчъагъэ зэрэхъурэр нэбгырэ мин 15,3-рэ, украинцэхэм - нэбгырэ мини 9,1-рэ. Белорусхэм, къэндзалхэм, азербайджанхэм япчъагъэ нэбгырэ миным къехъу.\nАдыгеим щыпсэурэ лъэпкъхэмкIэ адыгэхэмрэ урысхэмрэ ары ныIэп цIыфхэр нахь зэхэубытагъэу зыдэс къэлэ, къоджэ псэупIэхэр зыгъэпсыхэрэр. Урысхэр анахьэу зыдэс псэупIэхэр - станицэхэр, селохэр, къутырхэр, адыгэхэр - чылэхэр ары.\nАдыгеир Кавказым ишъолъырхэу рэхьатныгъэ зэрылъхэм зэу ащыщ. Адыгэ Республикэм общественнэ-политикэ Iофхэр зыпкъ щитых. Лъэпкъ зэфыщытыкIэхэр зыкIэпытэхэр республикэм щыпсэурэ лъэпкъхэр зэкIэ зэрэзэгурыIохэрэр, аIэ зэкIэдзагъэу зэрэзэдэлажьэхэрэр ары. Лъэпкъ шъхьаIитIури - хэкур зичIыгу гупсэу щыт адыгэхэри, урысхэри – лъэпкъхэр зэрэзэгурыIон фаемкIэ щысэтехыпIэу щытых. ЛъэпкъитIумэ зы тарихъ гъогу къызэрэзэдакIугъэм, ягушъхьэлэжьыгъэ зэрэзэпэблагъэм адыгэ хабзэри, славянхэм якультурэ баи зыхэгъэщэгъэ нравственнэ-этическэ системэ хьалэмэтыр къапкъырыкIыгъ.\nКъалэхэмрэ, къуаджэхэмрэ адэсхэр\nКъоджэ псэупIэхэр Адыгеим станицэкIэ, селокIэ, къутыркIэ, поселкэкIэ, чылэкIэ щызэтыраутых. Пачъыхьагъум илъэхъан Урысыем истаницэхэр къоджэ псэупIэ инхэу е къэзэкъхэм япсэупIэ заулэ зыхэхьэрэ административнэ-чIыпIэ единицэхэу щытыгъэх. Джыдэдэм ахэр къоджэ псэупIэшхохэу къэзэкъхэр зыдэсхэр ары. Къоджэ псэупIэ инхэу Урысыем игуберние зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ мэкъумэщышIэхэу ахъщэкIэ чIыгур зыщэфыгъэхэр зыдэтIысхьэхэрэм селокIэ яджэщтыгъэх. АпэрэмкIэ къутырхэм унэгъо заулэ нэмыкI адэмысыгъэмэ, ыужыIокIэ чIыпIакIэхэр аIэ къызырагъахьэм унэгъуабэ ащыпсэу хъугъэ. Пшызэ шъолъырми, Адыгейми къутыркIэ щалъытэщтыгъэхэр унэгъо пчъагъэу адэсым емылъытыгъэу станицэхэмрэ селохэмрэ къахимыубытэщтыгъэ псэупIэхэр ары. Темыр Кавказым икъуаджэхэр апэрэмкIэ къушъхьэхэм ахэсыгъэх. Нэужым адыгэхэм къоджэ псэупIэхэр къушъхьэлъэ чIыпIэхэми, шъофхэми ащагъэпсы хъугъэ.\nЯ Х-рэ лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу адыгэхэм япсэупIэхэр тIоу зэтыраутыщтыгъ - мыжъо дэпкъхэмкIэ, чэщанэхэмкIэ гъэпытэгъэгъэ къэлэжъхэмкIэ ыкIи къэмышIыхьагъэу шъофым итыгъэ псэупIэхэмкIэ. НахьыбэрэмкIэ къуаджэхэм адэтыгъэхэр ятIэкIэ игъэ, етIэ джэхашъо зиIэгъэ чыиф унэхэмрэ пхъэ унэхэмрэ ары. Кощхьэблэ псэупIэр къэлэжъ-пытапIэу щытыгъ, къэмышIыхьагъэхэм Лъэустэнхьэблэ, Бжыхьэкъое псэупIэхэр ыкIи нэмыкIхэр ахалъытэщтыгъэх. Я ХIХ-рэ лIэшIэгъум ехъулIэу чIы тешъом тесыгъэ адыгэхэм плIэнэбз теплъэ яIэу е хъураеу къегъэтIысэкIыгъэхэу къуаджэхэр агъэпсыщтыгъэх. Былымхэр зыдэщытыщт чIыпIэхэр, лэжьыгъэхэр зыщаIыгърэ машэхэр яIагъэх, щагухэм псынэхэр адэтыгъэх. Пчъагъэу зэкIоцIырыт чэу пытэкIэ ар къэшIыхьэгъагъ, ахэм азыфагу ятIэ дэтэкъогъагъ. Къушъхьэлъэ чIыпIэхэмрэ къушъхьэ лъапэхэмрэ ахэсыгъэ къуаджэхэм адэт унэхэр чыжьэу зэпэIудзыгъагъэх. Загъорэ ащ фэдэ псэупIэхэм километрипшI пчъагъэкIэ заукъудыищтыгъ, псыхъохэмрэ мэзхэмрэ ахэр ренэу апэблэгъагъэх.\nЯ ХVII-рэ лIэшIэгъум - я ХIХ-рэ лIэшIэгъум иапэрэ кIэлъэныкъо къушъхьэ тIуакIэхэм, мэз гъэхъунэ цIыкIухэм адыгэхэм яхапIэхэр къарытэджагъэх. Ны-тыхэм яунэу щагу гупчэм итыгъэм нэмыкIэу ащ хахьэщтыгъэх унагъо зышIэгъэ акъохэм яунэхэр, хьакIэщыр, къакъырхэр,чэтэщыр, шыхэмрэ былымхэмрэ зыдэтыщтыгъэ щагу шъхьафыр. 1858 - 1864-рэ илъэсхэм щыIэгъэ Кавказ заом ыуж адыгэхэм азыныкъо нахьыбэр Тыркуем зекIыжьым ыкIи хэкум къинагъэхэм къушъхьэлъэ чIыпIэхэр къазырагъэбгынэм адыгэ псэупIэхэм ятеплъэ зихъожьыгъ. Урамхэр зиIэ псэупIэхэр агъэпсынхэм зыфакъудыизэ, унэхэмкIи планировкэ зэкIужьхэр агъэфедэ мэхъу. Ижъырэ шъофырыс къуаджэхэм чылэр къэзыухъурэищтыгъэ чэухэмрэ чIытIырхэмрэ адэплъэгъожьыщтыгъэп, псэупIэхэм ягупчэ общественнэ тучанхэмрэ унэхэмрэ ащагъэпсыхэу рагъажьэ. Урысхэм щысэ атырахызэ, унэхэм кIашъо афашIы, шъхьаныгъупчъэхэм апч ахалъхьэ, унэ лъапсэхэр, хьакухэр, шъхьаныгъупчъэ къэбэкъхэр ашIыхэ, урыс унэхэм яхьыщырхэр агъэпсыхэ хъугъэ.\nУрыс кордон линиехэм - Пщыщэ, Хьэблэ, Шытхьэлэ, Абдзэхэ, Дахъо кордон линиехэм ыкIи нэмыкIхэм ахахьэхэу къэзэкъ станицэхэр Адыгеим къызитэджагъэхэр 1857 - 1863-рэ илъэсхэр ары. Селохэр, деревнэхэр, къутырхэр Адыгеим къызитэджагъэхэр я ХIХ-рэ лIэшIэгъум ыкIэхэм адэжь ары, 1917-рэ илъэсым ехъулIэу джырэ псэупIэхэм яхьыщырхэр агъэпсы хъугъагъэ.\nАдыгеим икъоджэдэсхэр псэупIэ инхэм ащэпсэух. Нэбгыри 100-м нахь макIэ зыдэс псэупIэхэр республикэм итэп, цIыфхэм азыныкъо фэдизыр нэбгырэ 500-м ехъу зыдэс къуаджэхэм ащэпсэу. Адыгеим икъоджэ псэупIэ 59-мэ нэбгырэ миным ехъу адэс. Ахэм ахэхьэх станицэхэу Джаджэ (нэбгырэ 14835-рэ), Ханскэр (нэбгырэ 11335-рэ), Дондуковскэр (нэбгырэ 6543-рэ), селоу Красногвардейскэр ( нэбгырэ 9763-рэ), къутырэу Северо-Восточные Сады (нэбгырэ 3328-рэ), къуаджэхэу Кощхьаблэ (нэбгырэ 7724-рэ), Тэхъутэмыкъуае (нэбгырэ 5231-рэ), Хьакурынэхьаблэ (нэбгырэ 4168-рэ), поселкэу Краснооктябрьскэр(нэбгырэ 5280-рэ).\nДжэджэ, Кощхьэблэ, Красногвардейскэ, Тэхъутэмыкъое район гупчэхэри, Первомайскэ, Дахъо, Абдзэхэ, Улэпэ, Майскэ, Хьатикъое промышленнэ пунктхэри щыIэх. Къоджэ псэупIабэмэ хъызмэт, социальнэ инфраструктурэ дэгъу яI, къатыбэу зэтет унэ, коттедж дахэхэр ахэм адэтых, ахэр къэлэ псэупIэхэм зыкIи атекIыхэрэп.\nЧIы тешъомрэ къушъхьэлъапэхэмрэ ары къоджэдэсхэр нахьыбэу зыщыпсэухэрэр (зы квадратнэ километрэм нэбгырэ 50-м ехъу тес). Ащ фэдэ чIыпIэхэм къуаджэхэр нахь Iужъоу ащызэхэсых ыкIи нахь щызэпэблагъэх. Краснодаррэ Мыекъуапэрэ якъэлэ гъунэхэм аIус псэупIэхэм къэлэ гъэпсыкIэм нахь зыфакъудыи, мафэ къэс нэбгырабэмэ нэмыкI чIыпIэ кIозэ Iоф ашIэ е еджэх.\nАдыгеим къоджэдэсыбэ иI ыкIи анахь шъхьаIэр - ахэм япчъагъэ зыпкъ зэритыр ары. Къоджэдэсхэр бэ хъухэу мыщ зэрэщыкощыгъэхэр зэпхыгъэр Красноджар псыубытыпIэр зэрагъэпсыгъэр ыкIи Теуцожь районым икъоджи 8-мэ адэсыгъэхэр нэмыкI псэупIэ зэрагъэкIуагъэхэр ары. Къоджи 6-мэ (Едэпсыкъоежъым, ЕдэпсыкъоякIэм, Лахъщыкъуае, КъэзэныкъоякIэм, Къэзыныкъоежъым, Щэбэнэхьаблэ) адэсыгъэхэр Краснодар, Адыгэкъалэ, къуаджэхэу Козэт, Пэнэжьыкъуае, Тэхъутэмыкъуае, Псэйтыку, ОчэпщыякIэм, къутырэу Псэкъупс агъэкощыгъэх; къоджитIумэ - Ленинэхьаблэрэ Нэчэрэзыерэ адэсыгъэхэр Адыгэкъалэ, къуаджэхэу Хьалъэкъуае, Джэджэхьаблэ, икIэрыкIэу агъэпсыжьыгъэ Нэчэрэзые агъэкощыгъэх.\nКъушъхьэлъэ чIыпIэхэм (Мыекъопэ районым изы Iахьышхо ахэм аубыты)псэупIэхэр ащымакIэх, нэбгырэ пчъагъэу ахэм адэсыри бэп. ПсэупIэ инхэр къушъхьэ лъэгухэм нахь арысых (Каменномостскэ, Дахъо, Абдзэхэ, Гъозэрыплъэ, ХъымыщкIэй псэупIэхэр ыкIи нэмыкIхэр).\nБлэкIыгъэ лIэшIэгъум ыкIэхэм къащыублагъэу цIыфхэр бэу зыдэс псэупIэхэр Адыгеим щагъэпсыхэу рагъажьэ. Апэрэ чэзыоу ахэр станицэ, промышленнэ пункт инхэм къятIысэкIыщтыгъэх. Къэлэ агломерациехэр (Мыекъопэ агломерациемрэ Краснодарскэ агломерацием икъыблэ Iахьрэ) шIэхэу гъэпсыгъэ хъущтых.


Анахь чанищымэ ахэт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 14.11.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\n— Чаныгъэм ирейтинг шъолъырхэм япащэхэм яофициальнэ нэкIубгъохэр ары къыщагъэнафэхэрэр. Тхьамафэм къыкIоцI къэбарэу къыригъэхьагъэхэр, эфир занкIэу ышIыгъэхэр, «истории» зыфиIорэ рубрикэм итыгъэхэр ащ щызэфахьысыжьых. ШэкIогъум и 4-м къыщегъэжьагъэу и 10-м нэс ащ фэдэ рейтингым нахь щычаныгъэхэм иапэрищымэ КъумпIыл Мурат ахэт, — къеты политикэ ыкIи экономикэ коммуникациехэмкIэ Агентствэм.\nТхьамафэм къыкIоцI Адыгеим ипащэ къэбар 16-рэ историе 51-рэ къыригъэхьагъ, ащ ииндекс 41,5-рэ хъугъэ. Рейтингым иапэрэ чIыпIэ Ханты-Мансийскэ автоном хэкум — Югра игубернаторэу Наталья Комаровам ыIыгъ. Ащ пости 10-рэ историе 57-рэ иIагъ. Джащ фэдэу эфир занкIэу тIу ащ ышIыгъ (индексыр — 42,5). ЯтIонэрэр Хабаровскэ хэкум игубернаторэу Сергей Фургал. Ащ пости 4-рэ историе 76-рэ иIагъ (индексыр — 42).\nАдыгеим ипащэ Instagram нэкIубгъоу иIэм нэбгырэ мин 52,3-рэ кIэтхагъ.


Республика Адыгея - Адыгеим и ЛIышъхь: «Шъуиунэхэм шъуарысыныр — узым зыщыухъумэгъэнымкIэ зэкIэмэ анахь шъхьаI»\nАдыгеим и ЛIышъхь: «Шъуиунэхэм шъуарысыныр — узым зыщыухъумэгъэнымкIэ зэкIэмэ анахь шъхьаI»\nКоронавирусым пэшIуекIогъэнымкIэ Оперативнэ штабым изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэм зэпахырэ узым ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет нахьышIу шIыгъэным амалэу щыIэр зэкIэ ехьылIэгъэн зэрэфаер Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу Iофхэм язытет къытегущыIагъ Роспотребнадзорым АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Завгороднер. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, IэкIыбым къикIыжьыгъэхэм ыкIи сымаджэ хъугъэхэм яолIагъэхэм коронавирусыр къапыхьагъэмэ уплъэкIугъэным фэшI тестирование арагъэкIу. Тест-системэ мини 2,8-рэ фэдиз IэпэчIэгъанэу яI. Мы мафэхэм джыри мыщ фэдэ пкъыгъо мини 6 къаIэкIэхьанэу щыт. Коронавирусыр яIэу республикэм нэбгыри 4 щагъэунэфыгъ, нэбгырэ 14-мэ ягуцафэх.\nМинистрэу Мэрэтыкъо Рустем къызэриIуагъэмкIэ, мыхэм инфекционнэ сымэджэщым щяIазэх. Сымэджэ хьылъэхэр ахэтхэп. Тхьабылхэм Iоф языгъэшIэщт аппарати 104-у щыIэм джыри 15 хагъэхъуагъ, ащ нэмыкIэу пкъыгъо 24-рэ къаIэкIэхьанэу ежэх. Медицинэ маскэ мини 146-рэ къаIукIагъ. Ахэр анахьэу зищыкIэгъэ къулыкъухэм, медицинэм иIофышIэхэм атырагощэщтых.\n— Тиврачхэм япсауныгъэ къэтыухъумэн фае. Эпидемием пэшIуекIогъэнымкIэ ахэр ары апэу щытхэр. Медицинэм иIофышIэхэм къатефэрэ ахъщэ тынхэр аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ унашъоу щыIэр АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ зэрифэшъуашэу ыгъэцэкIэнэу фэсэгъэпытэ. ЦIыфыр къэзыухъумэрэ медицинэ пкъыгъохэр щэфыгъэнхэм фэшI республикэ бюджетым къыхэхыгъэ мылъкур дгъэфедагъэ. Iэзэгъу уцхэм ящэфынкIэ мылъку тедзэ афэттIупщыщт. Федеральнэ гупчэм къикIыгъэ сомэ миллион 54-р медицинэ оборудованием ищэфын пэIудгъэхьан фае, — къыгъэуцугъ пшъэрылъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тет режимыр республикэм егъэцакIэ. Коронавирусым зимыушъомбгъуным фытегъэпсыхьэгъэ унашъохэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыдигъэкIыгъэх. Анахьэу ар зэпхыгъэр цIыфхэр яунэхэм къарымыкIынхэр ары.\n— Iофхэм язытет нахьышIу шIыгъэнымкIэ мы лъэбэкъур ары анахь мэхьанэшхо зиIэр. ПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу зэхатщэхэрэр цIыфхэм къафэтIотэн фае. Шъолъырым щыпсэурэ нэбгырэ пэпчъ ипсауныгъэ къэухъумэгъэным ар фытегъэпсыхьагъ, — къыIуагъ республикэм ипащэ.\nМы режимыр гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэм муниципалитетхэм хэбзэухъумэкIо, уплъэкIун къулыкъухэр ягъусэхэу лъыплъэнхэ фаеу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ къафишIыгъ. Пенсионерхэм IэпыIэгъу афэхъунхэм фэхьазырых волонтер-медик 600-м ехъу, нэмыкI социальнэ къулыкъухэр.\nДжащ фэдэу общественнэ транспортым иIофшIэн, ермэлыкъхэм язэхэщэн къызэтегъэуцогъэнхэм яIофыгъохэми къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх. Непэрэ мафэм ехъулIэу хьакIэщхэм ыкIи санаториехэм зекIуи 100 фэдиз арыс, ахэри къыздикIыгъэхэм кIожьыщтых.\nКоронавирусым зимыушъомбгъунымкIэ IофшIэныр зэхэщэгъэн зэрэфаемкIэ муниципальнэ образованиехэм ыкIи къоджэ псэупIэхэм япащэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэ афагъэуцугъ.\nМы зэхэсыгъом ыуж коронавирусыр къызпыхьэгъэ сымаджэхэр аштэнхэм медицинэм иучреждениехэр зэрэфэхьазырхэр Адыгеим и ЛIышъхьэ ыуплъэ-кIугъ. Министрэу Мэрэтыкъо Рустем игъусэу Мыекъопэ къэлэ сымэджэщым щыIагъ.\nIофхэм язытет нахь дэй зыхъукIэ сымаджэхэр аштэнхэ зэралъэкIыщтыр, ащ фытегъэпсыхьэгъэ палатэхэу, реанимационнэ отделениеу агъэхьазырыгъэхэр къафиIотагъ учреждением иврач шъхьаIэу Владимир Лобода.\n— ЦIыфхэр яунэхэм арысынхэр ары джырэ уахътэ тэркIэ анахь шъхьаIэу щытыр. Арэу щытми, Iофхэм язытет зыфэдэщтым исценарий зэфэшъхьафхэм тафэхьазырын, Iэзэгъу уцхэр, оборудованиер IэпэчIэгъанэу тиIэнхэ фае. Медицинэм иIофышIэ нэбгырэ пэпчъ ухъумэгъэн фае, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.


ЕгъашIэм тыгу уилъыщт — Адыгэ макъ\nЕгъашIэм тыгу уилъыщт\n2021-рэ илъэсыр къихьэгъэ къодыеу, щылэ мазэм и 8-м, къэбар гухэкI къытлъы-Iэсыгъ. А мафэм типшъэшъэгъоу Мышъэ Тэйбат дунаим ехыжьыгъ.\n«Тибочка» тIозэ теджэщтыгъ… ТапэкIэ гухэлъыбэ иIагъ, ишъхьэгъусэу Мадинрэ ежьыррэ джыри бэрэ насыпышIоу зэдэпсэунхэу, ипшъашъэхэу Маринэрэ Фатимэрэ, ипхъорэлъф цIыкIухэм бэрэ ашъхьагъ итынэу гугъэщтыгъ. Ахэм ягъэхъагъэхэм ар зэращыгушIукIыщтыгъэр, зэрарыгушхощтыгъэр… СыдигъокIи ишIуагъэ аригъэкIыным пылъыгъ… Узыр мэхъадж, зыпарэми шъхьасырэп…\n1975-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым тызэдычIэхьэгъагъ. Пшъэшъитф тыхъоу Мыекъуапэ иурамэу Жуковскэм тет общежитием иунэхэм ащыщ тызэдифэнэу хъугъагъ. ЗэкIэми зэфэдэу пшъэшъэ хъупхъэ закIэу, еджэныр шIу тлъэгъоу, кIэлэегъэджэ сэнэхьатым тыгу къыддеIэу зыфэдгъасэу тызэдифэгъагъ. Къаныкъо Нурыет, Бастэ (Къэлэкъутэкъо) Асыет, Шичиях (КIэмэщ) Америсан, Шэуджэн (Iэшъынэ) Римм ыкIи Мышъэ (Цуекъо) Тэйбат.\nНепэ ахэр зэкIэри кIэлэегъэджэ IофшIэным иветераных, агуи апси хэлъэу ясэнэхьат агъэцакIэ. НаукэхэмкIэ кандидат хъугъи, щытхъуцIэ къызфагъэшъошагъи къытхэкIыгъ, зэмыхъокIыгъэу илъэсыбэм зыдэтхьырэр ныбджэгъуныгъэу тазыфагу илъыр ары. Ащ илъэс 45-рэ ыныбжь.\nТызыстудентыгъэ илъэсхэр бэрэ тыгу къэкIыжьых. Ахэр гъэшIэгъоныгъэх, сыд тэшIэми тызэгъусэу кIуагъэх. Мафэм ызыныкъом лекциехэмрэ семинархэмрэкIэ дгъакIощтыгъ, адрэ ныкъом музыкэм зыфэдгъасэщтыгъ. Орэд къэIоным, къэшъоным лъэшэу тапылъыгъ, студентхэм яхор тыхэтыгъ, зекIонымкIэ клубыми тыкIощтыгъ.\nТеджэфэкIэ мызэу, мытIоу тибынхэм адэжь хьэкIакIо тызэфэкIожьыгъ, зы мэфэкI хэмызэу зэдэдгъакIощтыгъ. Тэйбат тизэхэщакIоу хым, къушъхьэхэм мызэу, мытIоу тащыIагъ, мэзым зекIо тыкIощтыгъ, къалэхэу Сыхъум, Вильнюс, Каунас, Москва тызэращыIагъэми ащ ишIушIагъэ хэлъ. Тянэ-тятэхэр тимыгъусэхэу, тизакъоу апэрэу ащ фэдэу зекIоныр зэхэтщэгъагъ, къэтлъэгъугъагъэхэр, къэттхъыгъагъэр непэ къызнэсыгъэм тщыгъупшэжьырэп.\n1980-рэ илъэсым еджапIэр къэтыухи дипломхэр къызытатыжьхэм, тынэпсхэр къетэкъохыхэу тызэгокIыжьи шъхьадж иунэ тыкIожьыгъагъ. Ау, ащыгъум зэрэхэбзагъэу, шъхьадж Iоф щишIэнэу зыдэкIощтыр фагъэнэфэгъагъ. Тэйбат анахь чыжьэу IукIыгъагъ. Ащ ишъхьэгъусэу Мадини шъоущыгъушI заводым иинженерэу агъакIуи Горьковскэ хэкум икъалэу Сергач зэдэкIожьыгъагъэх. Ау илъэс заулэ нахьыбэ къэмытыгъэхэу, якъоджэ гупсэу Тэхъутэмыкъуае къагъэзэжьыгъагъ. Тэйбат кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIэлэпIоу Iухьэгъагъ.\nАхэм ядэжь бэрэ тыкIощтыгъ. Мадинрэ Тэйбатрэ зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу, зэфэсакъыжьхэзэ зэрэзэдэпсэухэрэм уеплъыгъэ зэпыткIи уезэщынэу щытыгъэп. Сыдигъо тыкIуагъэми анэгу ихыгъэу, къытпэгушIуатэхэзэ къытпэгъокIыщтыгъэх, Iанэр хьазыр зэпытыгъ. Уахътэр адэбгъэкIоныр гухахъоу щытыгъ.\nГъэрекIо, 2020-рэ илъэсым игъэмафэ, институтыр къызытыухыгъэр илъэс 40 зэрэхъурэм фэшI тызэхэхьанэу щытыгъ, ау зэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм тигъэохъугъ. Тэйбат а хъугъэ-шIагъэм лъэшэу ежагъ.\nМышъэ зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъитIу зэдапIугъ. Ахэр дэгъоу еджагъэх, гурыт еджапIэри, университетхэри дэгъу дэдэкIэ къаухыгъэх. Янэрэ ятэрэ пхъорэлъф цIыкIуитф къаратыгъ. Ахэм зыкъызэраIэтырэр ылъэгъуным Тэйбат лъэшэу кIэхъопсыщтыгъ…\nМэзаем и 16-м ар къызытхэмытыжьыр мэфэ тIокIитIу мэхъу. ИпшъэшъэгъухэмкIэ тигухэкIышху ащ ымакъэ зэрэзэхэтымыхыжьыщтыр, акъылыгъэ зыхэлъ игущыIакIэ зэрэчIэтынагъэр, нурэр къызкIэщырэ ынэхэм тызэракIэмыплъэжьыщтыр…\nЕгъашIэм тыгу уилъыщт, Тэйбат! Тхьэм джэнэт лъапIэр къыует!\nСледущая ТикIымафэ пхъашэу къытыригъэзэжьыгъ