Тыгъэр ичIыпIэ еуцожьы | Адыгэ Макъ\nТыгъэр ичIыпIэ еуцожьы\nЗэрэхабзэу, сыд фэдэ литературэ шъыпкъи хъугъэ-шIагъэр сыдми сурэт шIыгъэу къыгъэлъэгъо закъоу щытэп. Ащ хэт лIыхъужъхэм язэфыщытыкIэ цIыфыгумрэ цIыф акъылымрэ къапкъырыкIызэ къегъэлъагъо, ащ нэмыкIэу тхыгъэм еджэрэми гупшысэу ышIыщтыр къыделъытэ.\nДжащ фэдэ шIыкIэ-гъэпсыкIэр ары купкIэу иIэр лIэшIэгъукIэм зыщызыушъомбгъурэ литературэм. АдыгабзэкIэ тхыгъэхэм ахэпхъагъэу ахэлъых хъишъэмрэ поэзиемрэ.\nЛъэпкъ тхакIоу ГутIэ Саныет, идеологием илъэныкъохэм зэхъокIыныгъэхэр защыфэхъурэ лъэхъаным тхэныр езыгъэжьагъэм, ащ фэдэ шIыкIэр ары ыгъэфедэрэр. Хъишъэхэм ахэлъ къэIуакIэр ащ итворчествэ щыпхырыщыгъ, ары пакIошъ, анахьыбэу узыщеуалIэхэрэм ар ащыщ. Арэу щыт нахь мышIэми, авторым къытфиIотэрэ хъишъэр къызщыхъугъэ совет лъэхъаным изытетыгъэ пэчыжь. Ащ итхыгъэхэм лIыхъужъ шъхьаIэу ахэтхэм ащыщых ШIункIыр, Тыгъэр, Къушъхьэр, Чъыгыр, ЧIыгур ыкIи нэмыкIхэри.\nТхакIом игупшысэхэр къыриIотыкIыхэ, ыгу щышIэрэр къыгъэлъагъо зыхъукIэ, совет хабзэм щыпсэугъэ цIыфым гупшысакIэу иIагъэм текIы. Мыщ дэжьым ежь тхакIор арыми, къыгъэлъэгъорэ лIыхъужъыр арыми уцыжъ зэхэкIыхьагъэхэм апхырыкIызэ ошъогум зыфещэи, чIыопсэу зыхэтым гущыIэгъу фэхъу шIоигъоу, ащ кIэхъопсы. Къушъхьэтхыр къыхехы, хъугъэ-шIагъэмэ апчэгу ешIы, игупшысэ илъэсипшI пчъагъэхэм чъыгэу зызыIэти къутэмэ жъугъэу зызыушъомбгъугъэм фэд. Джары ащ фэдэ лIыхъужъыр совет хабзэм илъэхъан тызэсагъэм зыкIытекIырэр, ащ иIофшIэгъу мафэ е хъызмэтшIапIэм гъэхъагъэу ышIыгъэхэр къызэфихьысыжьхэрэп. Ащ фэдэу чIыопсымрэ цIыфыгумрэ язэфыщытыкIэ къэгъэлъэгъогъэныр лъэныкъорыгъазэу мэхъу, сыда зыпIокIэ, еджэрэм къызэрэгурыIорэр нафэп. Тхылъеджэм, нахьыбэрэмкIэ, лIыхъужъхэм язекIуакIэ, хъугъэ-шIагъэу къыгъэлъагъорэр авторым зэригъэпсырэм защигъэгъозэн закъор ары къыфэнэжьырэр.\nНалщык щыпсэурэ шIэныгъэлэжьхэу Абэзэ Албэчрэ Ахъмэт Джульетэрэ 2015-рэ илъэсым «Адыгэ бзылъфыгъэ тхакIохэр» зыфиIорэ тхылъыр къыдагъэкIыгъ. Ахэм къызэратхырэмкIэ, ГутIэ Саныет лирикэр зыхэлъ итхыгъэхэр апэу гъэзетэу «Адыгэ макъэм» ыкIи журналэу «Зэкъошныгъэм» къащыхиутыгъэх. БлэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 80-рэ илъэсхэм къащегъэжьагъэу ащ игущыIэ хахъо фэхъугъ, ыужым ар нафэ къашIыгъ къыдигъэкIыгъэ тхылъхэм: «Къеблагъ» (Мыекъуапэ, 1992), «Уаипчъ» (Мыекъуапэ, 1997), «ШIэныгъэ шъэф» (Мыекъуапэ, 2004), «Тхыпхъэ» (2008). Арэу щыт нахь мышIэми, тхакIом ихудожественнэ творчествэ чъэкъуагъэп. Непи ащ хахъо ешIы.\nАвторым прозэм зызэрэфищэирэр къыушыхьатыгъ «ОшъогуитIум азыфагу» зыфиIорэ тхылъэу 2012-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэмкIэ. Мы тхылъым ылъапсэр прозэм ижанрэ цIыкIу, «новелла» е «миниатюра» зыфаIорэр ары. Ау ежь тхакIор ащ эссе-романкIэ еджагъ. Тхыгъэм лIыхъужъэу хэтхэр, хъугъэ-шIагъэу къыгъэлъэгъуагъэхэр, ахэр къызэрэIотэгъэ жабзэр зэкIэ новеллэхэм ащызэфэд. Ахэм пытэу прозэкIэ тхыгъэр зэрапхы. Шъыпкъэ, авторым итхыгъэу «роман» зыфиIуагъэр тэ тызэсагъэм фэдэп, ащ ижанрэ нафэу нэм къыкIидзэрэп. Ау зэкIэлъыкIоу къэIотагъэм художественнэ шъыпкъагъи хэлъ, зэкIэлъыкIуакIэу иIэми дегъэштэгъошIу.\nГутIэ Саныет инэплъэгъу ошъогуитIум азыфагу зыщызыушъомбгъугъэ пстэуми атет: чIыопсым ихьэгъо-шIагъохэр, чIыгур, ошъогоу ащ ышъхьагъыр. Ащ IэпэIэсэныгъэ ин хэлъэу ахэр къегъэлъагъох псэ апытэу, гупшысэхэу ыкIи къэгущыIэхэу, апэблагъэ хъурэм хэтми ыгурэ ыпсэрэ адэлажьэх, цIыф акъылым IэпыIэгъу фэхъух. ГущыIэм пае, чIыгур ным репхы, ащ фегъадэ, изекIуакIи хелъагъо. ЧIыгур — ны, ар ащ щыпсэухэрэм афэхый, ищыкIагъэ хъуми зэблэжьырэп, ay ежьыри джащ фэдэу цIыфхэр фыщытынхэм кIэдэу. Тхыгъэм игупчэ итхэм ащыщ къушъхьэу Кай-Каус. ГутIэ Саныет къызэритхырэмкIэ, ащ акъыл иI, иакъыли егъэIорышIэ. Ар цIыфым деIэ, аужыпкъэм пэуцоуи, пэрыохъу фэхъоуи къыхэкIы. Ренэу цIыф нэплъэгъум итэу, хъугъэ-шIагъэу ар зыхафэхэрэм ащыдеIэ, ежьыри ахэлажьэ. ЦIыфым изекIуакIэ ехьыщыр зекIуакIэхэр къахэщы къэкIырэ пстэуми (чъыгхэм, тхьапэхэм), джащ фэдэх ахэм мамырэу ахэт унэгъо псэушъхьэхэри. Ащ фэдэу цIыфым игупшысэрэ ар зыкIэхъопсырэмрэ ГутIэ Саныет къыщигъэлъэгъуагъ «Пэублэ гупшыс» зыфиIорэ ублапIэу ытхыгъэм (н. 5 — 10). Ошъогури цIыфым фэгумэкIы. Ащ къикIырэ пстэури (ошъури, пчыкIэри, ощхыри, осыри), зэкIэри цIыфыр зыщыпсэурэм нэсых. Ахэм яягъэ цIыфым екIырэп, ар щыIэным ыкIи псэуным ылъэныкъокIэ ишIуагъэ къагъакIо.\nЛIыхъужъыр къушъхьэ шыгум еплъызэ, ищыIэныгъэ зэрэщытын фаер зэрегъафэ. Ау игупшысэ, мары ыIоу, гъэнэфагъэп, лъэныкъо пчъагъэу гощыгъэ нахь. Загъорэ къушъхьэ шыгум илъ ос фыжьыбзэм еплъызэ, ащ егъэгушхо. Загъорэ ыгу мэкIоды, чыжьэу щыIэ мэшIуашъхьэр зэрэкIуасэрэр ылъэгъузэ. Загъорэ мэгумэкIы, къушъхьэ шыгум инэплъэгъу тефэнэу фэмыеу. Ау ымышIахэу осэпсыр зыщыжъыурэ уц тхьапэм инэплъэгъу зытефэкIэ, щыIэныгъэм къыфэущыжьы, ежь епэсыгъэ гъогу-лъагъо хихыным кIэхъопсэу регъажьэ.\nОшъогури чIыгури зэрэзэфэмыдэхэр, дэхагъэу ахэлъыр авторым игупшысэхэм къащыреIотыкIых. Сыд фэдэ зекIуакIи инэплъэгъу римыгъэкIэу ГутIэ Саныет игупшысэхэр итхылъ еджэрэм зэрэгурыIонхэу къызытегущыIэрэ лIыхъужъхэм къарегъаIох. ЦIыфым ыныбжьырэ ащ иакъылрэ зэбгъэпшэнхэу зэрэщымытыр къарегъэIуатэ. Итхыгъэхэм мылыри ахэт, цIыфым ищыIэныгъэ ари зыгорэущтэу тхакIом репхы.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм дэгъоу къагъэлъагъо мафэ къэс цIыфыр зылъыхъурэ гушъхьэбаиныгъэр зыфэдэр, ар кIэуугъоеным, хэбгъэхъоным ыкIи бгъэпытэным непэрэ мафэм мэхьанэшхо зэриIэр. Ары къызхэкIырэр авторым пэублэ гупшысэу ышIыгъэр кIэухынчъэу къэнэныр. Арэу щыт нахь мышIэми, упчIэу къытырэр гурыIогъошIу: «КъэкIуагъэм гъогууанэу къыкIугъэм ихьатыркIэ — зы илъэса, тIуа, лIэшIэгъуа, хьаумэ илъэс мина?» (н. 10). Ащ фэдэу упчIэр къыгъэуцузэ, авторым къегъэунэфы эссе тхыгъэм гупшысэмкIэ зылъыIэсыщтым икууагъэ. Ары къызхэкIырэр, етIанэ тхылъеджэр ащ фэдэ гупшысэ цыпэ горэм, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим илъэныкъохэм, лIыхъужъэу тхыгъэм хэтхэм заIукIэкIэ ымыгъэшIэгъоныр. Ар ежэ арэущтэу егъэжьагъэу хъугъэ гупшысэм ащ фэдэ горэхэр къыхэхьанхэм.\nДжа шIыкIэм тетэу къэIотэныр рекIокIы. Тхылъым дэт къыкIэлъыкIорэ новеллэхэм («ТIумыр», «Усар», «Къэншъау», «Дамый», «Дамыйрэ Усарэрэ») ГутIэ Саныет бэрэ къащегъэлъагъо щыIэныгъэмкIэ мэхьанэшхо зиIэ гупшысэхэр, загъори лIыхъужъыр ахэмкIэ укIыпIэм, кIодыпIэм рещалIэ. Ащ фэдэ гупшысэ куу зыхэлъ хъугъэ-шIагъэхэм, гушъхьэлэжьыгъэм ылъапсэхэм авторым игупшысэ афэгъэзагъ. Aщ къыхэкIэу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ къэIотакIэр къегъэжьапIэ фэдэу мэхъу. Авторым апэрэ тхьапищым къащитырэ гупшысэм лIэныгъэм фэгъэхьыгъэ гущыIэ лъэшхэр хэтэлъагъох: «Джаущтэу лIэныгъэр къежьэ» — ошIэ-дэмышIэу ыгу къихьагъэм хъулъфыгъэр къыкIигъэщтэжьыгъ. ЛIэныгъэм ащ нахьрэ псэ имыIэнэуи?! Арэу кIочIаджэмэ сыда зэкIэми зыкIафырикъурэр, зы нэбгырэ нэмыIэми къызкIыIэкIэмыкIыжьырэр? Хьауми шъабэу кIуашъэзэ къытэкIуа? Гупшысэм зыригъэушъомбгъугъ. Дунаими щыIэныгъэми хэт язэщыгъ? ЗэрэхъурэмкIэ, ежь-ежьырэу зегъэпцIэжьы. ЛIэныгъэм фэхьазырэу ышIошъ егъэхъужьы. ЗимыгъэпцIэжьымэ?!» (Н.7).\nСыдэу щытми, мы упчIэхэм къахэкIэу тхылъеджэр щыIэныгъэм егупшысэ. Тхылъыр зэриухырэ «КIэух гупшысэми» ары зэрэщыхъурэр. Джа гущыIэ дэдэхэмкIэ ар къырегъажьэ — «ШIункIым тыдэкIи зыщиубгъугъ» (н. 184). «Нэфынэмрэ шIункIымрэ» язэпыщыт цIыфым къыгурэIо шIумрэ емрэ язэпыщыт итамыгъэу зэрэщытыр. ШIэныгъэлэжьхэм ащ фэдэ зэгъэпшэныгъэр къызхэкIырэр икъоу зэхафын алъэкIырэп, ay литературэм ар аущтэу хэхьагъ.\nГутIэ Саныет ипрозэ гумэкIыр пхырэкIы, ay гугъэу нафэу къэмылъагъорэм шIокI имыIэу зызэриушъомбгъущтым ущегъэгугъы. ШIункIым зызыщигъэбылъырэр пкъыгъо пыт, пхъэм фэдэу пытэ. Ащ къыпкъырэкIы шIункIым ЦIыфым, Псэм, Дунаим зэIукIэгъоу адыриIэу хъурэр. Ары къызхэкIырэри лIыхъужъэу лъэгъо шIункIхэм атехьэхэрэм яшIыкIэ-гъэпсыкIэ зэфэдэныр, зэтехьаныр. КъахэкIых ахэм къахэщыхэрэр, ау ахэр шIункIым хэкIодэжьых. Джащ фэдэ къабзэу, ШIункIыр ГутIэ Саныет зы шапхъэм итэу къытырэп. Ащ игъогу гъэнэфагъэ, ежь-ежьырэуи зыкъегъэунэфыжьы, шъыпкъэр зыфэдэр къегъэлъагъо. Нэфынэми шъыпкъэр къегъэлъагъо. КъыкIэлъыкIоу упчIэ-гупшысэ зэкIэлъыкIохэр ГутIэ Саныет ежьыри зэретыжьы, тхылъеджэхэми ареты: «Сыда ШIункIыр зыфэягъэр имынэIосэ чIыпIэхэм илъагъо защырегъажьэм? Дунаим ишапхъэ ыгъэунэфыныр, цIыфэу ащ щыпсэухэрэм амал аритыныр?»\nЗэфэхьысыжь зыщишIырэ «гущыIэ цыпэм» — тыгъэр ичIыпIэ еуцожьы, пчыкIэр мэхъопскIы, къушъхьэу тхыгъэм зигугъу къыщишIырэм ышыгукIэ ахэр щыгъэбылъыгъэх. Аужыпкъэм тхылъеджэм нафэ къыфэхъужьы щыIэныгъэмрэ пкIыхьапIэмрэ зэрэзэпхыгъэхэр. ШIункIымрэ нэфынэмрэ ошъогуитIум азыфагу щызэхэкIокIагъэх, ары ГутIэ Саныет итхылъеджэхэу игупшысэ рыкIохэрэр зыфищэхэрэр.


Ушэтыныр мэфитIо кIуагъэ — Адыгэ макъ\nУшэтыныр мэфитIо кIуагъэ\nРедактор 08.06.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАнахьыбэ зыхэлэжьэгъэ ушэтыныр урысыбзэмкIэ атыгъэр ары. Мыгъэ ащ нэбгырэ 1838-рэ къекIолIэгъагъ. КIэлэеджакIохэр зэпахырэ узым щыухъумэгъэнхэм пае ыкIи ушэтыным хэлажьэрэр зэрэбэм къахэкIэу ар мэфитIо кIуагъэ — мэкъуогъум и 3-м ыкIи и 4-м. Адрэ илъэсхэм афэдэу урысыбзэр еджапIэм къычIэкIыхэрэм зэкIэми шIокI имыIэу мыгъэ атын фэягъ. Апшъэрэ еджапIэм чIэхьан зыгу хэлъхэми чIэмыхьащтхэми ар атыгъ.\nУрысыбзэмкIэ ушэтыным пае республикэм экзамен IыхыпIи 10 щызэтырагъэпсыхьэгъагъ. Рособрнадзорым иунашъо елъытыгъэу ыкIи ащ къыгъэуцугъэхэ шапхъэхэм адиштэу экзаменыр зыщыкIогъэхэ чIыпIэхэр агъэпсыгъагъэх. Экзаменыр сыхьати 3-рэ такъикъ 30-рэ кIуагъэ. Ар ытыгъэу алъытэным пае балл 24-рэ кIэлэеджакIом къыхьын фэягъ. Апшъэрэ еджапIэм чIэхьанэу зызыгъэхьазырырэм балл 40-м къыщымыкIэу къымыхьы хъущтэп. УрысыбзэмкIэ экзаменым изэхэщэкIо комиссие итхьаматэу, Мыекъопэ еджапIэу N 15-м икIэлэегъаджэу Людмила Ручкинам къызэриIуагъэмкIэ, мыгъэ контрольнэ измерительнэ материалхэм (КИМ) зэхъокIыныгъэу афэхъугъэхэр гъэцэкIэнитIу ныIэп зынэсыгъэхэр — я 9-рэ ыкIи я 27-р арых. ГъэцэкIэнэу N 9-м кIэлэеджакIом тэрэзэу тхыгъэ гущыIэм ылъапсэ ударениер зытемыфэрэ мэкъэзещэу хэтыр зэратхырэр ыуплъэкIун фэягъэ. Экспертым зэрилъытэрэмкIэ, ар гъэцэкIэн къызэрыкIу ыкIи кIэлэеджакIохэм апшъэ ифэн фае. Мыгъэ кIэлэеджакIохэм текстыр дэгъоу, куоу къызэхафын фэягъ. Ау дэгъоу къеджэу, къызэджагъэр къызыгурыIорэмкIэ, гъэцэкIэныр къиныгъэп.\nКъыхэдгъэщымэ тшIоигъу экзаменыр зымытышъугъэхэм Iахьтедзэу джыри мэфитIу къазэраратыщтыр — мэкъуогъум и 28-м ыкIи бэдзэогъум и 2-м ушэтыныр акIужьын алъэкIыщт. Ахэр анахь балл макIэу къэпхьын фаер изымыгъэкъугъэхэр арых.\nА мэфитIум зымытыжьышъугъэхэм етIани зы мафэ яIэщт а предметыр атыжьынэу — ар бэдзэогъум и 13-р ары.\nА мафэхэм урысыбзэмкIэ ушэтыныр зымыкIушъугъэхэм бжыхьэми атыжьынэу етIани амал яIэщт. Iоныгъом и 3-м ыкIи и 13-м ахэм апае джыри ушэтынхэр афызэхащэщтых. Ау а мафэхэми зымытышъурэми баллхэр изымыгъэкъушъурэми (нэмыкI предметхэмкIи ары) ушэтынхэр закIужьынхэ алъэкIыщтыр къэкIорэ илъэсыр ары ныIэп.\nЭкзаменым икIэуххэр мы мазэм и 22 — 23-м нафэ къэхъущтых.\nПредыдущая ЗекIоным ихэгъэхъон пылъых\nСледущая Сыд фэдэ IэпыIэгъуа къэралыгъом зыныбжь хэкIотагъэхэм аригъэкIырэр?


Урысыем идзэ щытхъу и Маф — Адыгэ макъ\nУрысыем идзэ щытхъу и Маф\nСоветскэ дзэхэм Кавказ къатырахыжьызэ нэмыц техакIохэр 1943-рэ илъэсым зэрэзэхагъэтэкъогъагъэхэр чъэпыогъум и 9-м хэгъэунэфыкIыгъэным тегъэпсыхьэгъэ унашъор УФ-м и Президент къышIи, парламентым хэбзэгъэуцугъэу «Урысыем идзэ щытхъу ыкIи ишIэжь мафэхэм афэгъэхьыгъэм» зэхъокIыныгъэхэр зыфашIыгъэр 2020-рэ илъэсыр ары.\n1942-рэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ и 25-м къыщыублагъэу 1943-м ичъэпыогъу и 9-м нэс Кавказ икъэгъэгъунэн фэгъэхьыгъэ заор кIуагъэ. Хэгъэгу зэошхом ианахь зэо кIыхьэхэм ыкIи бэ зыщыфэхыгъэхэм ар ащыщ. ЧIыдагъэр, мэкъумэщ хъызмэтыр, гъэбэжъулъэ чIыгухэр, хы ШIуцIэ Iушъор – гитлеровскэ ГерманиемкIэ апшъэу щытыгъэх энергетическэ къэкIуапIэхэм ямызакъоу, шъолъырым политикэ Iофхэри къыдыхэубытагъэу чIыпIэу зыдэщысыри.\nЗаоу мэфэ 400-м ехъурэ кIуагъэр IахьитIоу агощы. Апэрэр – 1942-рэ илъэсым игъэмафэ-бжыхьэ тефэгъэ хъугъэ-шIагъэхэр ары. Вермахтым гухэлъэу «Блау» зыфиIорэр ыгъэцакIэзэ советскэ-германскэ зэуапIэм икъыблэкIэ Советскэ дзэхэу зичIыгу зыухъумэхэрэм къатеIункIэщтыгъ. Мы уахътэм къыкIоцI нэмыцхэм Пшызэ шъолъыр ыкIи Темыр Кавказым яIахьышIу къызIэкIагъэхьагъэу щытыгъ. 1942-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ и 21-м Iошъхьэмафэ ябыракъ щагъэIэнэуи игъо ифэгъагъэх. ЛъэныкъуитIукIэ къажэхахьэщтыгъэ техакIохэр къызагъэуцугъэхэр 1942-рэ илъэсым иIоныгъо маз, Малгобекрэ ЦIэмэз- рэ яхьанэ-гъунэ, джащ фэдэу Кавказ итхыкъупшъхьэ ШъхьаIэ изэпырыкIыпIэхэм адэжь.\nАу советскэ-германскэ зэуапIэм икъыблэ къихьэхэ зэхъум техакIохэм Кавказ закъоп аштэнэу зыфэягъэхэр. Ягухэлъхэм ащыщыгъ Волгэ екIунхэшъ, СССР-м икъыблэ икъыдэгъэкIыжьын промышленность, итранспорт гупчэ анахь ин — Сталинград — къызIэкIагъэхьанэу. Мыщ щыкIогъэ зэпэуцужьэу заом икъэгъэзапIэ ублапIэ фэхъугъэр ушъхьагъу хъугъэ Кавказым къихьэрэ Германиер зэкIэфэгъэнымкIэ. Ащ идзэхэм заухъумэжьэу рагъэжьагъ. Мы уахътэр зэпэуцужьым иятIонэрэ Iахь хъугъэ. 1943-рэ илъэсым иапэрэ мафэ къыщыублагъэу Дзэ Плъыжьыр пыим жэхахьэщтыгъэ. Операцием изэфэхьысыжь хъугъэ нэмыц техакIохэр КавказкIыб зэрэрамыгъэхьагъэхэр. Къыблэ, КавказкIыб, Темыр Кавказ зэуапIэхэм акIуачIэкIэ ХышIуцIэ Iушъо хыдзэм ыкIи Азов флотилием яIэпыIэгъукIэ ар зэшIохыгъэ хъугъэ. Къалэхэу Моздок, Пятигорск, Кисловодск, Георгиевскэр, Минеральные Воды, Мыекъуапэ, Ставрополь ыкIи нэмыкIхэр пыим къытырахыжьыгъэх.\nДзэ Плъыжьыр лъыкIуатэзэ Краснодар – ЦIэмэз, ЦIэмэз – Таманскэ заохэр, джащ фэдэу Пшызэ шъолъыр ышъхьагъ щыкIогъэ ошъогу заор зэринэкIыгъэх. Батайск, Ростов-на-Дону, Азов, Краснодар, ЦIэмэз, нэмыкI къалэхэр шъхьафит хъужьыгъэх. 1943-рэ илъэсым имэзэе мазэ Iошъхьэмафэ нацистскэ быракъхэр тырахыжьыгъэх.\nКавказ икъэухъумэн фэгъэхьыгъэ заор Таманскэ хыгъэхъунэныкъор къазыIэкIахыжьым 1943-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ и 9-м аухыгъ. 1973-рэ илъэсым къалэу ЦIэмэз лIыхъужъыцIэр къыфагъэшъошагъ. Кавказ щыкIогъэ заом епхыгъэ хъугъэ къэлиир – Iэнапэ, Владикавказ, Грознэр, Малгобек, Налщык, Ростов-на-Дону, Таганрог ыкIи ТIуапсэ – дзэ щытхъум и Къалэ хъугъэх.\nМы зэпэуцужь хьылъэм хэлэжьагъэхэм ащыщэу нэбгырэ мин 850-м ехъумэ медалэу «Кавказ икъэухъумэн пае» зыфиIоу 1944-рэ илъэсым агъэнэфагъэр къафагъэшъошагъ.\nКъалэу Орджоникидзе (джы Владикавказ) Темыр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм 1942-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ зэхахьэ щызэхащэгъагъ. Адыгеим илIыкIоу Цуамыкъом ащ къыщиIуагъ: «Адыгэ лъэпкъыр егъашIи германие пачъыхьагъум ипщылIыщтэп. Зы мафи ибэнэн щигъэтыщтэп советскэ чIыналъэм зы техакIо нэмыIэми тетэу».\nСоветскэ дзэкIолIхэм IэпыIэгъушхо афэхъугъэх партизанхэр. Партизан отрядхэм я Мыекъопэ кустэу объединение 18 зыхэхьагъэр агъэпсыгъ. Хъарзынэщхэм зэрахэтымкIэ, 1942-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ и 1-м ехъулIэу ащ хахьэщтыгъэ партизанхэм япчъагъэ нэбгырэ 1400-м шIокIыщтыгъэ. Адыгеимрэ Пшызэ шъолъыррэ къызадзыхьэ лъэхъаным Майкопскэ кустым иотрядхэм гитлеровскэ дзэкIолI ыкIи офицер нэбгырэ мини 2,5-рэ фэдиз, автомобиль ушъэгъэ, бронемашинэ ыкIи къухьэлъэтэ 60 агъэкIодыгъ. Партизанхэм автомобиль гъогу лъэмыджищ ыкIи метрэ 400 фэдиз хъурэ мэшIокугъогу, пыим ищэгын ухъумапIэ къагъэуагъэх, телефон-телеграф зэпхыныгъэ рыкIопIэ километрэ 33-м ехъу агъэфыкъуагъ.\nПсэемыблэжьыныгъэу зэрахьагъэм пае Адыгеим щыщ партизан 700-м ехъумэ орденхэмрэ медальхэмрэ къафагъэшъошагъэх.\n1943-рэ илъэсым имэзэе мазэ Адыгеир шъхьафит ашIыжьыгъ. Пыир тичIыналъэ етыфэ нэбгырэ мини 5-м ехъу тицIыфэу хэкIодагъ, ахэм ащыщэу 150-м нахьыбэр партизаных.\nПредыдущая Убзи, уихабзи, уафигъэсакъыщт\nСледущая Апэрэ дзэ егъэджэнхэр рагъэжьагъэх


Адыгабзэр, культурэр, лъэпкъ шIэжьыр | Адыгэ Макъ\nАдыгабзэр, культурэр, лъэпкъ шIэжьыр\nАвтор: Редакция\t/ 26.09.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАужырэ илъэсхэм адыгэ лъэпкъым къырыкIощтым фэгъэхьыгъэу Iофыгъо зэфэшъхьафыбэ къэлъэгъуагъ. Ахэм лъапсэу яIэр бзэм, культурэм, лъэпкъ шIэжьым япхыгъэ гумэкIыгъохэр арых.\nШъыпкъэр пIощтмэ, мы Iофыгъохэм бэрэ атегущыIэх зэригъэгумэкIыхэрэри къыхэщэу шIэныгъэлэжьхэр, кIэлэегъэджэхэр, «Адыгэ макъэм», Адыгэ Хасэм, телевидением, радиом яIофышIэхэр. Тиреспубликэ и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зикIэщакIоу адыгабзэм икъэухъумэн ыкIи ихэгъэхъон дэлэжьэнэу Проектнэ офис гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым щызэхащагъэу мэлажьэ. Мыщ нэмыкIырэ Iофыгъохэри рахъухьагъэх ыкIи Iоф адашIэ.\nСэ къыхэзгъэщымэ сшIоигъор зы лъэныкъу. Бзэм ибаигъи, игъэфедэни зэпхыгъэр лъэпкъ шIэжьыр ары. Лъэпкъ шIэжьыр чIыпIэ пчъагъэу, лъэхъан зэфэшъхьафхэр къыубытыхэу, цIыфмэ агъэлъапIэу ыкIи агу къинэжьыгъэу зэхэт. Ахэр, цIыф пэрытэу лъэпкъым псэемыблэжьэу фэбэнагъэхэр, фэлэжьагъэхэр, адыгэ тарихъым пытэу хэуцогъэ чIыпIэ зэфэшъхьафхэр. Ахэр зы гущыIэкIэ къэпIон хъумэ лъэпкъым исаугъэтых. Лъэпкъым епхы-гъэу, бзэм, культурэм ямэхьанэ къыхигъэщэу, цIыфхэм агъэлъапIэу, «мыхэр адыгэм итарихъ хэпхынхэ плъэкIыщтэп» аIоу сыд фэдиза саугъэтэу тиIэр? Дунаир зэхъокIыгъэ тэIошъ, телъхьэпIэ дэгъу тиIэ хъугъэ. Дунаир зытетым тет, зэхъокIыгъэр тэры. Кавказ заом, граждан заом ыкIи нэмыкI къиныгъохэм ауж адыгэхэр джы республикэм исым фэдитIукIэ нахь мэкIагъ.\nАры нахь мышIэми, лъэхъэнэ къиным ымыгъэщынэхэу лъэпкъым ыбзэ, икультурэ, игушъхьэбаиныгъэ икъэгъэнэн ыкIи ихэгъэхъон псэемыблэжьэу фэбанэщтыгъэх, Iофыгъо зэфэшъхьафхэр зэшIуахыщтыгъэх Сихъу Сэфэрбый, Нэурызэ Ибрахьимэ, Цэй Ибрэхьимэ, Анцокъо Шымыгъэхъу, Цэй Нухьэ, ПщыунэлI КIыщмай ыкIи нэмыкIхэм. Ахэм дэгъоу къагурыIощтыгъ лъэпкъым иIоф зынэсыгъэр ыкIи Iофыгъо зэфэшъхьафэу зэшIуахыхэрэм апшъэу алъытэщтыгъ бзэшIэныгъэр, тарихъыр, этнографиер, культурэр сэнэхьат шъхьафхэу зэрэщытынхэ фаер.\nАдыгэхэм бзэр псэм зэрэфагъадэщтыгъэр къыгъэлъагъоу тарихъым зы пычыгъо горэ къыхэсхын. Чэчэн Республикэм Баммат-ЮрткIэ еджэхэу чылагъо ит. Ащ нахьыбэрэмкIэ къумыкъухэр щэпсэух. Я XX-рэ лIэшIэгъум икъежьапIэм изакъоу къэнагъэу, Дэгужъыемэ ащыщэу лIыжь горэ ащ дэсыгъ. Чылэм иефэндэу Расул къызэриIотэжьырэмкIэ, бзэр щымыгъупшэным пае лIыжъыр урамым къытехьэти, адыгабзэкIэ гущыIэзэ рыкIощтыгъэ.\nУадыгэу зыолъытэжьымэ, бзэр умышIэныр емыкIу. ЕтIани, бзэм урэгущыIэ къодыекIэ мэхьанэ иIэп. «Ныдэлъфыбз» зыкIаIорэр, адыгабзэкIэ угупшысэн, уеджэн ыкIи утхэн фаешъ ары.\n«Штэ сиусэхэр» зыфиIорэ тхыгъэм Мурад Кажлаевым фэгъэхьыгъэу Расул Гамзатовым къыщеIо: «ЧIымрэ уашъомрэ зэблагъэ зыпшIышъухэкIэ, ахэр орэд хъунхэшъ, бзыумэ афэдэу лъагэу заIэтын».\nЦIыфым кIуачIэрэ гугъапIэрэ къезытырэр ныдэлъфыбзэр ары. Усымаджэу, чIыпIэ къин уифагъэми, ныдэлъфыбзэр зызэхэпхыкIэ, угу къыдещае, щыIэныгъэм нахь фэщагъэ уешIы. ЦIыфым гумэкIэу иIэр, гупшысэ хьылъэхэр е гушIуагъом зэлъиштагъэмэ, къызэрэпIон плъэкIыщтыр ныдэлъфыбзэр ары ныIэп.\nСыд фэдизэу дэгъоу ошIэми, нэмыкIыбзэкIэ къэпIон плъэкIыщтэп мы сатырхэр. Гум къимыкIырэ гущыIэхэр нэпцIы мэхъух. Сыда пIомэ ежь цIыфым зэхишIэн ыкIи зэпичын фае къыриIотыкIыным ыпэкIэ.\nТыбзэ идэхагъи, ибаигъи тыгукIэ зэхэтымышIэу къэтыухъумэщтыр зыфэдэр тшIэщтэп.\nГуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иIофышI.


КъумпIыл Къадырбэч псаугъэмэ, ыныбжь илъэс 85-рэ хъущтыгъэ | Адыгэ Макъ\nКъумпIыл Къадырбэч псаугъэмэ, ыныбжь илъэс 85-рэ хъущтыгъэ\nЛъэгъо нэф къыгъэнагъ\nЗэлъашIэрэ адыгэ усакIоу, зэдзэкIакIоу КъумпIыл Къадырбэч ишIэжь фэгъэхьыгъэ пчыхьэзэхахьэ республикэ Лъэпкъ тхылъеджапIэм чъэпыогъум и 15-м щыкIуагъ.\nАщ хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ, тхакIохэм я Союз хэтхэр, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иIофышIэхэр, усакIом иIахьылхэр, иныбджэгъухэр, студентхэр, журналистхэр.\nАдыгеим итхакIохэм я Союз итхьаматэу, Адыгэ, Къэбэртэе-Бэлъкъар, Къэрэщэе-Щэрджэс республикэхэм янароднэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ Iофтхьабзэр къызэIуихыгъ ыкIи зэрищагъ.\n— Къадырбэч къыспэблагъэу, синыбджэгъоу щытыгъ, дэгъоу сшIэщтыгъ, — къыIуагъ ащ. —ЛэжьэкIо унагъо къихъухьэгъэ кIалэм къиныгъуабэ зэпичыгъ. Ежь адыгэ литературэм къызхэхьагъэр бэшIагъэп, ау а илъэс чыжьэхэр иусэхэм къащыриIотыкIыгъ. Апэу сызэджэгъэгъэ иусэу ным фэгъэхьыгъэм гукIэгъу фабэр къыхэщэу ытхыгъ. Джаущтэу гукIэгъу зыхэлъ усэкIэ ар адыгэ литературэм къыхэхьагъ ыкIи хэмыкIокIэжьын лъагъо къыхинагъ. Къадырбэч илъэс 56-рэ ыныбжьэу дунаим ехыжьыгъ. Илъэс 30-м ехъурэ лъэпкъ литературэм фэлэжьагъ. ЦIыф хьалэлыгъ, ышIагъэри, ытхыгъэри шIодэгъоу къыхигъэщыгъэхэп. Непэ ар къытхэмытыжьми, шIукIэ тыгу илъыщт.\nПчыхьэзэхахьэм хэлэжьагъ культурэмкIэ министрэу Аулъэ Юрэ. Адыгэ гупшысэр зыгъэлъапIэу, адыгэ литературэм лъэгъо нэф къыхэзыгъэнагъэу КъумпIыл Къадырбэч ишIэжь зэрагъэлъапIэрэр ащ хигъэунэфыкIыгъ.\nГуманитар ушэтынхэмкIэ институтым литературэмкIэ иотдел ипащэу ЩэшIэ Щамсэт игущыIэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Къадырбэч усэкIо-лирикыгъ, адрэ тхакIохэм атекIэу щытыгъ. Мыхъыжъэу гущыIэм бэрэ дэлажьэщтыгъ, ытхыгъэхэр истол зэхэлъэу телъхэу, къытыригъэзэжьызэ яджэжьыщтыгъ ыкIи ащ ыIощтыгъ «Сэ сишыхьатыр — систол гъожьыжъ». Адыгабзэр ыгъэжъынчэу, тамэу ыIэтэу лъэпкъым фэлэжьагъ. ШэнышIоу, шъабэу гущыIэу, цIыф рэхьатэу щытыгъ, ынэгу зэхэгъэхьагъэу егъашIи плъэгъущтыгъэп.\nГущыIэ фабэхэр усакIом къыфэзыIуагъэхэм ащыщ иныбджэгъоу, УФ-м инароднэ сурэтышIэу Къат Теуцожь.\n— Усэр – кIочIэшху, — къыIуагъ ащ. – Къадырбэч иусэхэм зэкIэми сащыгъуаз, гущыIэм кIуачIэу иIэр ащ къащыриIотыкIыгъ. Теубытэгъэ-пытагъэ хэлъэу лъэпкъ литературэм щылэжьагъ. ТомитIу хъурэ итхылъхэр сурэтхэмкIэ фэзгъэкIэрэкIагъэх, бэрэ Iоф зэдэтшIагъ. ШIукIэ ар егъашIэм сыгу илъыщт.\nКъумпIыл Къадырбэч итворческэ ыкIи ищыIэныгъэ гъогу афэгъэхьыгъэ видеофильмэ кIэкIэу «Лъэгъо нэф» зыфиIоу тхылъеджапIэм иIофышIэхэм къагъэхьазырыгъэм пчыхьэзэхахьэм къеблэгъагъэхэр еплъынхэ амал яIагъ. УсэкIо-лирикым тхылъи 10-м нахьыбэ адыгабзэкIэ къыдигъэкIыгъ. Игупсэ Адыгеим ичIыопс идэхагъэ, къыпэблэгъэ цIыфхэм шIулъэгъоу афыриIэр, адыгэ шэн-хабзэхэр ахэм къащыриIотыкIыгъ.\nПчыхьэзэхахьэм икIэухым ныбжьыкIэхэр КъумпIыл Къадырбэч иусэхэм къяджагъэх.


Бизнесым ихэхъоныгъэхэм афэIорышIэ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 01.07.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nПромышленникхэм ыкIи предпринимательхэм я Урысые союз (РСПП) Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ и Къутамэ ичэзыу зэхэсыгъоу Адыгеим щыкIуагъэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Зэхэсыгъор зэрищагъ РСПП-м ивице-президентэу Виктор Череповым. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, РСПП-м ишъолъыр къутамэхэм япащэхэу Къырым, Севастополь, Краснодар краим, Ростов, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэр, бизнесменхэр.\nЗэхэсыгъом къекIолIагъэхэм КъумпIыл Мурат шIуфэс къарихызэ, Адыгеим Iофтхьабзэр щырекIокIынэу къызэрэхахыгъэр зэригуапэр къыхигъэщыгъ.\n— Предпринимательхэм тишъолъыр къыхахыным мэхьанэшхо етэты, — къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ. — Бизнес-сообществэмрэ хэбзэ къулыкъухэмрэ нахь зэпхыныгъэ яIэу Iоф зэдашIэн зэрэфаем тыкъыпкъырыкIызэ, промышленникхэмрэ предпринимательхэмрэ я Союз зэдэлэжьэныгъэ дытиI.\nПсэуалъэ ашIыным ифитыныгъэ къязытырэ тхылъхэр, нэмыкI документхэр нахь псынкIэу цIыфхэм афагъэхьазыры хъугъэ. Экономикэр цифрэ шIыкIэм техьаным фэIорышIэнэу къулыкъу Адыгеим щызэхащагъ. Социальнэ-экономикэ Iофыгъохэм япхыгъэу къэуцурэ пшъэрылъхэр зэхэубытагъэу зэшIохыгъэхэ хъуным ар фытегъэпсыхьэгъэщт.\n2018-рэ илъэсым Координационнэ советым Iофыгъоу зэшIуихыгъэхэм зэхэсыгъом щатегущыIагъэх. Къырымрэ Севастопольрэ хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ екIолIакIэу щыIэхэр Iофтхьабзэм щызэхафыгъэх.


ПэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу\nЗэкIэми шъугу къэтэгъэкIыжьы, пыдзэфэ пытэхэм ядэщын фэгъэзэгъэ шъолъыр операторым коммунальнэ фэIо-фашIэу ыгъэцакIэхэрэм япхыгъэ упчIэ зиIэхэм пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу зыкъыфагъэзэнэу амал зэрэщыIэр. Ахъщэу къыпфалъытагъэм уимыгъэразэрэмэ, унэм щыпсэурэм ипчъагъэ зэхъокIыныгъэ фэхъугъэмэ, псэолъэшIыным къыпызыгъэ е нэмыкIэу транспорт гъэнэфагъэ зищыкIэгъэ хэкI дэпщын фаемэ офисым уемыкIуалIэу бгъэпсын плъэкIыщт.\nЦIыфхэм Iофыр нахь къафэгъэпсынкIэгъэным пае иинтернет нэкIубгъоу https://adygeya.clean-rf.ru зыфиIорэм упчIэу рагъахьэхэрэм региональнэ операторым джэуапхэр къащыретыжьых. Ащ иедзыгъоу «Контакты» зыфиIорэм упчIэр иптхэн, тхылъ горэ ибгъэгъусэн фаемэ, ари ибгъэхьан плъэкIыщт. Джащ фэдэу электроннэ почтэмкIэ къэбгъэхьыми хъущт. Мары адресыр: adg_ecocentr@ clean-rf.ru.\nАхэм ямызакъоу, шъолъыр операторым иофисхэм ячIэхьагъухэм почтэм иящикхэр апылъагъэх. Ахэр бгъэфедэхэми хъущт. Офисхэр зыдэщыIэхэр шъугу къэтэгъэкIыжьы: МыекъуапэкIэ урамэу Пионерскэр, 297, АдыгэкъалэкIэ урамэу Советскэр, 2В ыкIи поселкэу ЯблоновскэмкIэ урамэу Школьнэр, 10/1.\nЗаконым къыщыдэлъытэгъэ пIалъэхэм ашIомыкIэу пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр зэрафэдгъэцакIэхэрэр, джэуапынчъэу зыпари къызэрэтымыгъанэрэр къыхэдгъэщымэ тшIоигъу.\nМафэ къэс автомашинэ 60-мэ Адыгеим пыдзэфэ пытэхэр къыщаугъоих. Ахэр шъолъыр операторым мэфипшI тешIэ къэс дезинфекцие ешIых.\n— ХэкIыр зэрэзетщэрэ транспортым игъэкъэбзэн ыкIи дезинфекцие шIыгъэным лъэшэу тынаIэ тет, — къыIуагъ ООО-у «ЭкоЦентрэм» и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу Алыбэрд Налбый. — Ащ ищыкIэгъэ оборудованиер Мыекъопэ, Тэхъутэмыкъое районхэм ащытиIэ базэхэм ащыдгъэуцугъ. Санитарнэ шапхъэхэм къадыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр ащ фэгъэзэгъэ организацием зэзэгъыныгъэу дэтшIыгъэм тетэу арешIылIэх. Зэпахырэ узхэм замыушъомбгъуным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр непэ анахьэу гъэцэкIэгъэн фаехэм ащыщых.\nУпчIэ зиIэр мы телефонхэмкIэ къытеон ылъэкIыщт: 8-800-707-05-08, 8(8872)21-06-00. Мыхэм мафэ къэс, гъэпсэфыгъохэри, мэфэкIхэри зэрахэтхэу, сыхьатыр 7-м къыщыублагъэу 20-м нэс Iоф ашIэ.\nООО-у «ЭкоЦентрэм» и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипресс-къулыкъу.\nПредыдущая Аслъан джыри хадзыжьыгъ\nСледущая ТиIофшIэн лъэкIуатэ


ЛIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр агъэлъапIэ — Адыгэ макъ\nЛIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр агъэлъапIэ\nХэгъэгу зэошхом илъэхъан лIыхъужъныгъэ зезыхьагъэхэм ясурэтхэм якъэгъэлъэгъон фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм зеушъомбгъу.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ, культурэм иволонтерхэр, Урысыем игуфакIохэм яобществэу «ТекIоныгъэм иволонтерхэр» зыфиIорэм ишъолъыр къутамэ зэгъусэхэу Iофым зэхэщакIо фэхъугъэх.\nЛIыхъужъныгъэ заом щызезыхьагъэхэр тшIэнхэм, яшIэжь дгъэлъэпIэным афэшI «ШIэжьым икъэгъэлъэгъон» зыфиIорэр зэхащагъ.\nЗаом илIыхъужъхэм ясурэтхэр аугъоихэзэ, альбом шъхьафым щызэрагъэфэнхэм пылъых. ТекIоныгъэм ия 74-рэ илъэс ипэгъокIэу апэрэ едзыгъом хэхьэрэ Iофыгъохэр агъэцэкIагъэх. Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэм Хэгъэгу зэошхом лIыгъэ щызезыхьагъэхэм ясурэт 263-рэ республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ иэлектроннэ нэкIубгъо къырагъэхьагъ.\nЛъэпкъ культурэм и Гупчэ ыцIэкIэ къагъэхьыгъэ сурэтхэр лъэгъупхъэхэу зэрагъэфагъэх. Мыекъуапэ ипчэгу шъхьаIэу Лениным ыцIэ зыхьырэм сурэтхэм якъэгъэлъэгъон щызэхащагъ.\nТекIоныгъэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм нэбгырабэ хэлэжьагъ. ЖъоныгъуакIэм и 9-м, 2019-рэ илъэсым Мыекъуапэ щызэIукIагъэхэм тарихъ къэбархэр щызэхахыгъэх, лIыхъужъхэм ясурэтхэм яплъыгъэхэр зэхэщакIохэм лъэшэу афэрэзагъэх.\nХэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм яIахьылхэм, культурэм иIофышIэхэм, волонтерхэм лIыхъужъ ыкIи лэжьэкIо щытхъум яхьылIэгъэ хъугъэ-шIагъэхэр гъэшIэгъонэу къаIотагъэх.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо программэу «Культурэм ихэхъоныгъэхэр» зыфиIоу 2020 – 2024-рэ илъэсхэм ателъытагъэм къыпкъырыкIыхэзэ, зэхэщакIохэм яIофшIагъэ лъагъэкIуатэ. Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ ипащэ игуадзэу Анцокъо Фатимэ къызэриIуагъэу, Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм гуетыныгъэ ин ахэлъ.\nПроектыр щыIэныгъэм щыпхыращыным фэшI хабзэм сомэ мини 100 къафитIупщыгъ. Экранышхо къэнэфэу Мыекъуапэ щагъэпсыщт, ащ заом хэлэжьагъэхэм ясурэтхэр къыщагъэлъэгъощтых.\nСурэтхэм яугъоин волонтерхэр фежьагъэх. Экранхэр Мыекъуапэ изыгъэпсэфыпIэ парк, «ДзэкIолIым ипсынэкIэчъ», заом хэкIодагъэхэм ясаугъэтэу къалэм итемыр лъэныкъокIэ щыIэм, нэмыкIхэм ащагъэпсыщтых.\nХэгъэгум ишъхьафитныгъэ заом къыщызыухъумагъэхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр егъашIи тщыгъупшэщтэп. ШIэжьым илъагъо щыIэныгъэм щыпхырытщызэ, тарихъым инэкIубгъохэм гукIэ зафэтэгъазэ.\nЗаор зылъымыIэсыгъэ унагъо Адыгеим щыпсэурэп. Хэгъэгу зэошхом Адыгеим щыщ нэбгырэ мин 33-м нахьыбэ хэкIодагъ. «Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ» зыфиIорэ щытхъуцIэр, Щытхъум иорден нэбгырэ 53-мэ къафагъэшъошагъ.\nШIэжьыр сурэтхэмкIэ къэгъэлъэгъогъэным дэлэжьэщт зэхэщэкIо купым нэбгырэ 25-рэ хагъэхьагъ. Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ иIофышIэхэу Карен Каракьян, Анцокъо Фатимэ, КIэмэщ Светланэ, Ольга Котляр, нэмыкIхэри Iофтхьабзэхэм язэхэщакIох.\nАдыгэкъалэ, республикэм ирайонхэм якъулыкъушIэхэр къэбархэм яугъоин, ахэр цIыфхэм алъыгъэIэсыгъэнхэм пылъых. Шъхьащэкъо Джамилэ, Эльвира Раскоповар, Дмитрий Макаровыр, ХьапэкIэ Амир, Хьасаныкъо Бэллэ, Абае Марие, Къуижъ Заур, Мэджэс Саидэ, ХъуакIо Анзор, нэмыкIхэм Гупчэм зэпхыныгъэ дыряIэу Iофыр лъагъэкIуатэ.\nРеспубликэм искусствэхэмкIэ иколледж щыкIогъэ зэIукIэм волонтерхэр къырагъэблэгъагъэх. Адыгеим культурэмкIэ иминистрэу Аулъэ Юрэ къыIуагъ Хэгъэгу зэошхом хэлэжьэгъэ дзэкIолI 400-м нахьыбэмэ афэгъэхьыгъэ къэбархэр къызэраугъоигъэр. Сурэтхэр къызэрагъэлъэгъощтхэм шIыкIэшIухэр къызэрэфагъотыщтхэм министрэм иеплъыкIэхэр къыриIолIагъэх.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу, Урысыем, Адыгеим, Ингушетием культурэмкIэ язаслуженнэ IофышIэу ШъэуапцIэкъо Аминэт волонтерхэм бэрэ аIокIэ. Зэхэщэн Iофыгъохэр уахътэм диштэу зэрэгъэпсыгъэхэр А. ШъэуапцIэкъом къыхигъэщыгъ.\nАулъэ Юрэ, зэхэщэкIо купым хэтхэр дэгъоу Iоф зышIэрэ волонтерхэм афэгушIуагъэх, щытхъу тхылъхэр аратыжьыгъэх. ШIэжьым икъэгъэлъэгъонхэм нэбгырэ мин 20-м нахьыбэ зэряплъыгъэм, Адыгэ Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ ипащэ игуадзэу Анцокъо Фатимэ къытегущыIагъ.\nВетеранхэм афэгъэхьыгъэ къэбархэм яугъоин зэхэщэкIо купым лъегъэкIуатэ.\nПредыдущая Правительство по инициативе «Единой России» направит регионам 2 млрд рублей на строительство ФОКОтов


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковамрэ IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ министрэу Мырзэ Джанбэчрэ тыгъуасэ зэIукIэгъу адыриIагъ.\nЗэIукIэгъур къызэIуихызэ, республикэм и ЛIышъхьэ социальнэ IофышIэхэм ямэфэкIкIэ къафэгушIуагъ, цIыфхэм гукIэгъу ахэлъынымкIэ, зэкъотынхэмкIэ ахэм Iофэу ашIэрэм мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ.\nУрысыем и Президентэу Владимир Путиным зэдэгущыIэгъу занкIэ зыдыряIэм, цIыфхэм яупчIэхэм янахьыбэм социальнэ нэшанэ зэряIагъэм КъумпIыл Мурат анаIэ тыраригъэдзагъ.\n«Iофыгъоу къагъэнэфагъэхэр зэхэфыгъэнхэ, къэралыгъом ипащэ игъоу ылъэгъугъэхэмрэ пшъэрылъэу къафишIыгъэхэмрэ къыдалъытэзэ, республикэм социальнэ политикэр нахьышIоу щыпхырыщыгъэным иамалхэм яусэнхэ фае. Анахьэу ар зыфэгъэхьыгъэр щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцохэрэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр ары. Мыщ дэжьым ахэм мылъкукIэ зэрадеIэхэрэм нэмыкIэу, зэрафэгумэкIыхэрэми, агу къызэрэдащаерэми мэхьанэшхо иI. Социальнэ IофышIэхэм янэшэнэ шъхьаIэ ары зыфэкIожьырэр», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nНаталья Широковам зэIукIэгъум къызэрэщиIуагъэмкIэ, цIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр нахьышIоу афэгъэцэкIэгъэнхэм, къэралыгъо гарантиехэр ягъэгъотыгъэнхэм атегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо программэхэр республикэм щагъэцакIэх. ЦIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр афэзыгъэцэкIэрэ учреждениехэр мылъкукIи, техникэкIи нахь зэтегъэпсыхьагъэ мэхъух. УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэр, социальнэ IофышIэхэм ялэжьапкIэ къэIэтыгъэным фэгъэхьыгъэри ахэм зэрахэтэу, блэкI имыIэу агъэцакIэх.\nМФЦ-мкIэ социальнэ фэIо-фашIэхэр нахьышIоу афызэшIохыгъэнхэм, цIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ хэбзэгъэуцугъакIэхэр игъом гъэцэкIэгъэнхэм мэхьанэшхо зэряIэр джащ фэдэу Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ.\nМырзэ Джанбэч къызэриIуагъэмкIэ, республикэм фэIо-фашIэу щызэхащэрэм ипроцент 94-р МФЦ-р ары зыгъэцакIэрэр, планымкIэ ар зэрэхъун фэягъэр процент 90-рэ. Сабыищ ыкIи ащ ехъу къызыфэхъухэрэм зэтыгъоу сомэ мин 50 араты. 2012-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу нэбгырэ 5206-мэ ащ фэдэ IэпыIэгъур къызфагъэфедагъ, пстэумкIи сомэ 260300000-рэ аIэкIэхьагъ. 2017-рэ илъэсым унэ ращэфынэу унэгъо ныбжьыкIэ 264-мэ субсидиехэр аратыгъэх. 2018-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ехъулIэу сабыибэ зэрыс унагъохэм чIыгу Iахь 2102-рэ аратыгъагъ. Апэрэ сабыир къызыфэхъугъэ бзылъфыгъэ 252-мэ мазэ къэс сомэ 9325-рэ араты.\nСэкъатныгъэ зиIэхэм IэпыIэгъу зэрарагъэгъотыщтым, «Доступная среда» зыфиIорэ программэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр зэрагъэцэкIэщтхэм япхыгъэ Iофыгъохэри зэIукIэгъум къыщаIэтыгъэх. Сэкъатныгъэ зиIэхэм япсауныгъэ зэтегъэуцожьыгъэнымкIэ пшъэрылъ заулэ Адыгеим и ЛIышъхьэ афишIыгъ. Ащ епхыгъэу 2019 – 2021-рэ илъэсхэм атегъэпсыхьэгъэщт къэралыгъо программэ республикэм щаштэнэу рахъухьэ.


IэшIагъэр щыIэныгъэм щагъэфедэ | Адыгэ Макъ\nIэшIагъэр щыIэныгъэм щагъэфедэ\nШэнышIу зэрэхъугъэу, адыгэ культурэм ифестиваль Хьакъунае (Гавердовскэм) дэт IофшIапIэу «Нанэм» щыкIуагъ. Лъэпкъым иIэпэIасэхэм, ныбжьыкIэхэм яIэшIагъэхэр фестиваль-зэнэкъокъум къыщагъэлъэгъуагъэх. Культурэм иIофышIэхэр къыщыгущыIагъэх, кIэлэеджакIохэр усэхэм къяджагъэх, орэдхэр къаIуагъэх.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет кIэщакIо зыфэхъугъэ зэхахьэр лъэпкъ шIэжьым къыпкъырэкIы. Шъолъыр фестивалэу «IэпэIасэм» республикэм ирайонхэм, къалэхэм къарыкIыгъэхэр хэлэжьагъэх.\n— Пхъэм, шъом, шэкIым, гъучIым, фэшъхьафхэм ахэшIыкIыгъэхэр, дышъэидагъэхэр фестивалым къырахьылIагъэх, — къытиIуагъ Комитетым итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр. — Лъэпкъ культурэм зиужьыжьыным фэшI лъэныкъуабэ къыдэтлъытэзэ фестивалыр зэхэтщагъ.\nАдыгэ IэпэIасэхэу тиIагъэхэм ялъагъо дахэу пызыдзэжьыгъэхэр, сэнаущыгъэшхо зыхэлъ цIыфхэр тиIэхэ хъужьыгъэх. Фестивалым къырахьылIэгъэхэ пкъыгъохэм узыIэпащэ, плъэгъурэм уегъэгушхо. Ошъадэ къычIахыжьыгъэ дышъэ ыкIи тыжьын IэшIагъэхэм илъэс мини 4-м ехъу аныбжь — Европэм къыщагъотыжьыгъэхэ тарихъ пкъыгъохэм анахьыжъых.\n— Адыгэкъалэ къикIыгъэ ЛIымыщэкъо Марыет, ащ игъусэ пшъэшъэжъыехэм лIакъохэм ятамыгъэхэр, лъэпкъ тхыпхъэхэр гъэшIэгъонэу къагъэлъэгъуагъэх, — къеIуатэ археолог цIэрыIоу Тэу Аслъан. — Анахьэу къыхэзгъэщырэр пшъэшъэжъыехэм сэе дахэхэр ащыгъхэу яIэшIагъэхэр къызэрагъэлъэгъуагъэр ары. ЛIымыщэкъохэу Эммэ, Даринэ сакъыщытхъу сшIоигъу.\nIэпэIасэхэм яIофшIагъэ уасэ фэзышIыгъэ купым хэтыгъэхэу ШъэуапцIэкъо Аминэт, СтIашъу Юрэ, Нэхэе Саидэ, Нэгъуцу Аслъан, МэщфэшIу Нэдждэт къызэрэтаIуагъэу, фестиваль-зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэр IэпэIасэх, лъэпкъ искусствэр лъагэу аIэты.\nДышъэидагъэхэм лIэужхэр зэрапхых. Псэушъхьэхэм афэдэу ашIыгъэхэ сурэтхэр шъуашэхэм, тхыпхъэхэм атырадагъэх. Гъобэкъуае щыщэу Iэшъынэ МыIуминатэ кIэлэеджакIохэр игъусэх. «IэпэIасэм икласс» зыфиIорэ зэхахьэм дэгъоу зыкъыщагъэлъэгъуагъ. Унагъом ищыкIэгъэ пкъыгъохэр Абрэдж Гощэфыжь ышIыгъэх. Зэмышъогъу Iуданэхэр, шэкIыхэр гъэшIэгъонэу ыгъэфедагъэх.\nКушъэхэр, пхъэкIычхэр, бысымгуащэу щыуанымрэ хьакумрэ акIэрытым ищыкIэгъэ пкъыгъохэр, джэмышххэм анэсыжьэу, къэзыгъэлъэгъуагъэхэм сыдэущтэу рэхьатэу яIофшIагъэ уеплъыщта?! Уджыхъу Вячеславрэ Гостэкъо Руслъанрэ пхъэм хашIыкIыгъэхэр лъэпкъ шIэжьым иIотакIох.\n— СиIофшIэн сыгу рехьы, — къытиIуагъ Гостэкъо Руслъан. — СызыIэпищагъэшъ, нэмыкI сэнэхьат къыхэсхынэу сыфаеп.\nБэгъушъэ Алый, ГъукIэлI Асхьад, Абрэдж Нурдин, Шэуджэн Бислъан, Къуижъ Къэплъан, нэмыкIхэм ягуапэу Р. Гостэкъом икъэгъэлъэгъонхэм яплъыгъэх.\n— IэпэIасэхэр нахьыбэрэ ныбжьыкIэхэм аIудгъэкIэщтых, лIэужхэр зэзыпххэрэ пчыхьэзэхахьэхэр зэхэтщэщтых, — къеIуатэ Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан.\nМыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Джармэкъо Азмэт зэхахьэм гущыIэгъу тыщыфэхъугъ. Ащ зэрилъытэрэмкIэ, фестивалым сабыйхэр, зыныбжь хэкIотагъэхэр зэIуигъакIэхи, лъэпкъым идэхагъэ къызэфаIотэн алъэкIыгъ.\nНыбжьыкIэхэу Бэрзэдж Асыет, Мырзэ Суандэ, КъумпIыл ТIахьир, Дэнэжьыкъо Муратэ, фэшъхьафхэм язэгъэпшэнхэр щыIэныгъэм епхыгъэх.\n— IэпэIасэхэр тикIэлэегъаджэх, тищысэх, — къеIуатэ Мырзэ Суандэ. — Фестивалым еплъынэу игъо имыфагъэхэм тлъэгъугъэр къафэтIотэжьыщт.\nИсае Анжелэ, Джармэкъо Зурыет, ХъутIыжъ Гощсымэ, Гумэ Ларисэ къаIуатэрэр зэфэтхьысыжьэу нахьыпэкIи уахътэ къыхэкIыгъ. Бзылъфыгъэхэм ашIогъэшIэгъоныр лъэпкъ IэпэщысэхэмкIэ адыгэхэм яблэкIыгъэ лIэшIэгъухэр IупкIэу къаIуатэхэзэ, неущрэ мафэм ягупшысэхэмкIэ ухащэным зэрэфэхьазырхэр ары.\n«Нанэм» ипащэу Нэгъуцу Аслъан фестиваль-зэнэкъокъум къыхигъэщыгъэр шIэжьым цIыфыр зэрипIурэр ары. Хабзэм икъулыкъушIэхэмрэ IэпэIасэхэмрэ язэдэлэжьэн зэрэлъыкIуатэрэм IофшIагъэхэр къыкIэлъэкIох. ХьакIэм узэрэпэгъокIыщтым ехьылIагъэу Тэу Аслъан къыIотагъэр гъэшIэгъон дэдэу щытыгъ.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу ШъэуапцIэкъо Аминэт осэшI купым ыцIэкIэ IэпэIасэхэм къафэгушIуагъ, шIухьафтынхэр аритыжьыгъэх. КIэлэцIыкIухэр шъхьафэу къыхагъэщыгъэх. Апэрэ чIыпIэр Гостэкъо Руслъан къыдихыгъ. «Гран-при» зыфиIорэ шIухьафтын шъхьаIэр Мыекъуапэ щыпсэурэ Уджыхъу Вячеслав фагъэшъошагъ. Гумэ Ларисэ, ЛIымыщэкъо Марыет, Iэшъынэ МыIуминат, Исае Анжелэ, ХъутIыжъ Гощсымэ, нэмыкIхэри къыхагъэщыгъэх.\nЖурналистэу Беданыкъо Замирэ зэхахьэр зэрищагъ. Фестивалым иегъэжьэгъу адыгэ быракъыр лъагэу щаIэтыгъ. Быракъ уцышъоу жъогъо 12-р къызыхэлыдыкIырэм фэгъэхьыгъэ орэдэу Андзэрэкъо Чеслав ыусыгъэр Беданыкъо Замирэ Iэгу къыфытеохэзэ ыгъэжъынчыгъ. Адыгеим инароднэ артисткэу Уджыхъу Марыет зипэщэ кIэлэцIыкIу купэу «Щыгъыжъыем» едзыгъохэр къышIыгъэх, орэдхэр къыIуагъэх.\nАрхивым къыхахыжьыгъэ орэдэу Шэбатныкъо фэгъэхьыгъэу КIуае Зэфэс къыIозэ тыратхагъэр зэригъэфэжьи Нэгъой Заур къызэриIуагъэм осэ ин фэтэшIы. А. Хъуажъым, Р. Хьаткъом, З. Цышэм адыгэ орэдхэр дахэу къаIуагъэх. Пшъэшъэжъые цIыкIоу Хьаджэбыекъо Адыиф Адыгэ Республикэм и Гимн фэгъэхьыгъэу МэщбэшIэ Исхьакъ ытхыгъэм адыгабзэкIэ IупкIэу къеджагъ. Сирием къикIыжьыгъэ Цэй НэшIат лъэпкъым зиугъоижьыным ехьылIэгъэ орэдэу ыусыгъэр ишъхьэгъусэ зэхахьэм къыщиIуагъ.\nЗэхэщакIохэм, адыгэ хьалыжъохэр зыгъэжъагъэхэм, зыгощыгъэхэм зэхахьэр адыгабзэкIэ зезыщагъэу Беданыкъо Замирэ лъэшэу зэрафэразэхэр Мамый Руслъан, Пэрэныкъо Чатибэ, МэщфэшIу Нэдждэт, нэмыкIхэм къыхагъэщыгъ.\nОпсэу, лъэпкъ фестивалыр! Нахьыбэрэ тыгъэгушIу.


Тутыным ларекым «къыгъэзэжьыщта»? — Адыгэ макъ\nТутыным ларекым «къыгъэзэжьыщта»?\n2013-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу — пивэр, 2014-рэ илъэсым къыщыублагъэу тутыныр щэпIэ цIыкIухэм ащащэнхэ фимытхэу хабзэм унашъо къыдигъэкIыгъагъ. Уахътэу текIыгъэм къыгъэлъэгъуагъ ащ шIуагъэ къыхьыгъэмэ е ар зэрар хъугъэмэ.\nМы Iофыгъом икIэрыкIэу къы-фагъэзэжьынэу къулыкъу зэфэшъхьафхэм къяджагъэр ФАС-р (Федеральнэ антимонопольнэ къулыкъур) ары. Ащ къыдыригъэштагъ Минпромторгыми, ахэм тутынми пивэми киоскхэм «къарагъэгъэзэжьымэ» нахьышIоу алъытэ. Тутын ешъохэрэри пивэр зикIасэхэри ларекхэм, павильонхэм аIумыхьэхэми, ахэр къызщащэфыщт тучанхэм ащыкIэхэрэп. Псауныгъэм ылъэныкъокIэ укъекIуалIэми, тутынашъор зыщыщэфэщт щапIэм зэримыгъэгумэкIырэр, тыдэ щыIэми, ар къызэригъотыщтыр ыкIи зэрешъощтыр хагъэунэфыкIы.\nФАС-р зыгъэгумэкIыхэрэм ащыщ илъэситIу-щым къыкIоцI павильонхэр, ларекхэр бэу зэрэзэфашIыжьыгъэхэр. Бизнес цIыкIум Iоф щызышIэхэрэмкIэ ащ изэрар къэкIуагъ нахь, шIуагъэ къыхьыгъэп. ЦIыфхэм яIофшIапIэхэр ашIокIодыгъэх, ахэр зэфэзымышIыжьыгъабэмэ джыри тутыныр шъэфэу ащэ, яунагъохэм ащызыщэхэрэри щыIэх. ФАС-м ипащэ бизнес цIыкIум деIэгъэн фаеу аIозэ, ащ хэтхэм зэрар зэрарагъэкIыгъэр хегъэунэфыкIы, ар къэухъумэгъэн фаеу елъытэ. Щысэу къыхьыхэрэм ащыщ Европэм ит хэгъэгубэмэ пивэр ларекхэм нахьыбэу зэращащэрэр.\nСтатистикэм къызэриIорэмкIэ, ларекхэм Iоф зыщашIэщтыгъэ лъэхъаным хэгъэгум къыщыдагъэкIырэ пивэм ипроцент 20 — 30-р ыкIи тутыным ипроцент 26-рэ фэдизыр ахэр ары IузыгъэкIыщтыгъэхэр.\nТутын къыдэзыгъэкIырэ компание инхэм япащэхэм тутыныр киоскхэм зэращащэрэм пае ащ ешъохэрэм япчъагъэ зэрэхэмыхъощтыгъэр къаIо. ФАС-м киоскхэр зэрэзэфашIыжьыгъэм тучанышхохэм яфедэ зэрэхигъэхъуагъэм фэшъхьафэу зи шIуагъэ къымыхьыгъэу елъытэ. Арышъ, тутынри пивэри павильон мэкIайхэм къатехьажьхэмэ, ащ фэгъэхьыгъэ унашъо хабзэм ышIымэ, щакIохэмкIэ нахь фед, цIыфхэмкIэ нахь псынкI.\nАналитикхэми Iофыгъоу къырахьыжьагъэм еплъыкIэу фыряIэр къагъэлъэгъуагъ: тутыныр къызщащэфырэ щапIэм емылъытыгъэу, ащ есагъэхэм ешъоныр зэпагъэугъэп. Минпромторгыми тутынашъохэр зэрэхъухэрэм къыщыкIагъэу ыгъэунэфыгъэп.\nЗаконопроектым зэхъокIыныгъэу фашIыщтхэр тапэкIэ къэлъэгъощт. Ащ нэс зэфэхьысыжьхэр ашIыщтых, киоскхэм арапэсыщтым еусэщтых, тутынымрэ пивэмрэ ахэм ащащэнхэу фитыныгъэ аратыжьыщтмэ къаIощт.\nНепэ теубытагъэ хэлъэу къэпIон плъэкIыщт закъор тутынашъохэм яахъщэ тутын уасэм зэрэкIэмыхьэрэр ары. Ащ ыуасэ хэхъо зэпыт, псынкIащэу хахъоу бэмэ алъытэ. ИлъэситIукIэ узэкIэIэбэжьмэ, тутын уасэм ипроценти 9-м ехъоу къахагъэхъогъагъ, икIыгъэ илъэсым проценти 5-м ар кIэхьагъ. Арышъ, тутын ешъохэрэм япчъагъэ къыщыкIэщтми, ар зэлъытыгъэщтыр тучанэу зыщащэрэр арэп, уасэу фашIырэр ары нахь.\nПредыдущая АгъэпцIэгъэ цIыфхэмрэ зыгъэпцIэгъэ псэолъэшIхэмрэ министерствэм егъэунэфых\nСледущая ЛъэIу тхылъ минищ фэдиз къатыгъ


ЯIэпыIэгъу ыкIи ягущыIэгъу — Адыгэ макъ\nЯIэпыIэгъу ыкIи ягущыIэгъу\nСоциальнэ IофышIэм игугъу тшIы зыхъукIэ апэу тынаIэ зытетыдзэрэр гущыIэу «IэпыIэгъур», нэжъ-Iужъхэм уишIуагъэ ябгъэкIыныр ары. Анахь къызэрыкIо фэIо-фашIэу къытщыхъухэрэр зыныбжь хэкIотагъэхэмкIэ къин дэдэу къыхэкIы. Ащ фэдэ чIыпIэм ахэм IэпыIэгъу афэхъурэр гукIэгъуныгъэ ин зиIэ цIыфхэр ары. Гъэнэфагъэ, мыщ фэдэ Iофыр зыгъэцакIэрэр цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъуныр зыгукIэ къыхэзыхыгъэр ары.\nТыгъужъ Мариет социальнэ IофышIэу зылажьэрэр илъэс 16 хъугъэ. ИцIыф гъэпсыкIэкIэ зэкIэмэ жабзэ къадигъотын елъэкIы, ащ къыхэкIэу иIофшIэн къинэу ылъытырэп.\n— IофшIэным сыIухьэ зэхъум зэрэмыпсынкIэщтыр сшIагъэ, ау нэжъ-Iужъхэм сямыкIуным сытещыныхьагъэп. — Илъэс зэкIэлъыкIоу сызылажьэрэм къыкIоцI къысэхьылъэкIэу, сыIукIыжыныр сыгу къихьэу къыхэкIыгъэп.\nЦIыфхэм ясоциальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ комплекснэ Гупчэм икъутамэу Гъобэкъуае дэтым Тыгъужъ Мариет Iоф щешIэ. ТигущыIэгъу къызэриIуагъэмкIэ, IэпыIэгъу фэе цIыфым анахьэу ищыкIэгъэ фэIо-фашIэхэр къегъэнафэх, ахэр зэрыт документ агъэхьазыры. Нэужым ащ тетэу социальнэ IофышIэм иIофшIэн зэхещэ.\n— Гъомылапхъэхэр къафэхьыгъэныр, Iэзэгъу уцхэр къэщэфыгъэныр, коммунальнэ фэIо-фашIэхэм ятынкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр, пщэрыхьанымкIэ сишIуагъэ язгъэкIыныр ары сиIофшIэн хахьэрэр, — къеIуатэ Мариет. — Джырэ уахътэм нэбгыри 9-мэ социальнэ IэпыIэгъу ясэгъэгъоты.\nХэтрэ цIыфи IофшIэным зыIухьэкIэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр зыфегъэуцужьых, ахэм атетыным пылъ. Мыщ фэдэ гухэлъхэр зыфишIыжьыгъагъэхэмэ зэдгъэшIэнэу тигущыIэгъу зыфэдгъэзагъ.\n— Згъэрэзэнхэр, згъэгушIонхэр ары IофшIапIэм сызыIохьэм пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэзгъэуцужьыгъагъэр, — игущыIэ лъегъэкIуатэ Мариет. — Сыдигъуи ар сымыукъоу, ыпэкIэ езгъэхъуным сыпылъ. IэпыIэгъу сызфэхъурэ нэжъ-Iужъхэр къызэрэсфыщытхэм мэхьанэшхо есэты. Ахэр къысфэдэгъух, гуфэбэныгъэу апэзгъохырэр зэхашIыкIы. IэпыIэгъу сызфэхъухэрэм сэнэхьат гъэшIэгъонхэмкIэ Iоф зышIэщтыгъэхэр ахэтых. Ахэм къысфаIуатэрэм сигуапэу седэIу, гупшысэ гъэшIэгъонхэр сагъэшIых. Садэжь сыкъэкIожьыгъэми, къысфаIотагъэхэр сыгу къэкIыжьхэу, зэхэсфыхэуи бэрэ къыхэкIы.\nМариет иIофшIэн шIу елъэгъу, ыгу етыгъэу егъэцакIэ. ИIофшIэгъу уахътэ ыухыгъэми нэжъ-Iужъхэм акIэрысэу бэрэ къыхэкIы.\n— ФэIо-фашIэу афэпшIэщтым нахьи гущыIэгъу уафэхъуныр бэкIэ нахь зигопэ нэжъ-Iужъхэри ахэтых, — къыхегъэщы тигущыIэгъу. — «Сыдэущтэу тэщ фэдэу шэн зэфэшъхьафхэр зиIэхэм Iоф адэпшIэн плъэкIыра?» аIоу къысэупчIыхэуи къыхэкIы. СицIыкIугъом щегъэжьагъэу нахьыжъхэм шъхьэкIэфэныгъэ афэсшIынэу, гукIэгъуныгъэ цIыфхэм афысиIэнэу сагъэсагъ. Ар сиIофшIэнкIэ IэпыIэгъу къысфэхъугъэу сэлъытэ.\nПредыдущая Финанс фэIо-фашIэхэр нахь псынкIэ хъущт\nСледущая Непэ социальнэ IофышIэм и Маф


Адыгеим сомэ миллиардрэ ныкъорэм ехъу къыфэкIощт — Адыгэ макъ\nАдыгеим сомэ миллиардрэ ныкъорэм ехъу къыфэкIощт\nШъолъырхэм еджапIэхэм яшIын пэIуагъэхьащт ахъщэу 2023-рэ илъэсым нэс афатIупщыщтыр УФ-м и Правительствэ ыгъэнэфагъ.\nАдыгеим ащ зэрэхэфэгъэ сомэ миллиардрэ миллион 697,6-м щыщэу сомэ миллион 463-р 2022-рэ илъэсым къыфэкIощт, сомэ миллиардрэ миллион 234,4-р къыкIэлъыкIорэ 2023-м къатIупщыщт. А ахъщэмкIэ зыр нэбгырэ 1100-мэ телъытагъэу къалэу Мыекъуапэрэ Тэхъутэмыкъое районымрэ еджапIэхэр ащашIыщтых.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, УФ-м и Президентэу Владимир Путинымрэ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ зэдэгущыIэгъоу джырэблагъэ яIагъэм зигугъу щашIыгъэхэм ащыщ еджапIэхэм яшIын. Республикэм ипащэ 2024-рэ илъэсым нэс еджэпIитф Адыгеим щагъэуцун гухэлъ зэряIэм Президентыр щигъэгъозагъ.\n— КIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ ягъэгъотыгъэнымкIэ амалышIухэр еджапIэхэм ятыгъэнхэу, зы сменэм зэкIэри тегъэхьажьыгъэнэу Владимир Путиным пшъэрылъ къытфишIыгъ. Гъэсэныгъэм исистемэ хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм, лъэхъаным диштэу зэтегъэпсыхьэгъэ еджэпIакIэхэр къызэIухыгъэнхэм афытегъэпсыхьэгъэ проектыбэ аужырэ илъэсхэм республикэм щыпхырыщыгъэ хъугъэ. Федеральнэ пащэхэр лъэшэу IэпыIэгъу къытфэхъух, арышъ, а IофшIэныр тапэкIи лъыдгъэкIотэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКъэралыгъо Думэм идепутатэу Владислав Резник къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, сменитIоу зэрэрагъаджэхэрэм еджапIэхэр къытещыжьыгъэнхэм республикэр ыуж ит. Аужырэ илъэсхэм пстэумкIи нэбгырэ 3445-мэ ателъытагъэу еджэпIиплI къызэIухыгъэ хъугъэ. Ахэр къалэу Мыекъуапэ, поселкэхэу Инэм, Яблоновскэр зыщашIыгъэхэр.\n— Республикэ пащэхэр тигъусэхэу тызэдеIэзэ лъэпкъ проектхэу «Гъэсэныгъ», «Демография» зыфиIохэрэм къадыхэлъытагъэу IэпыIэгъу Адыгеим къыратынэу къыдэтхыгъ. ЕджапIэхэм икъоу чIыпIэхэр зэрямыIэхэр дэгъэзыжьыгъэным тыпылъ. 2024-рэ илъэсым нэс еджэпIитф къызэIутхынэу гухэлъ тиI. Илъэсищым ателъытэгъэ бюджетэу Къэралыгъо Думэм Iоф зыдишIэрэм мы проектхэм апае федеральнэ IэпыIэгъу къытатынэу хэгъэхьэгъэным ыуж тит, — къыIуагъ Владислав Резник.\nПредыдущая Ветеранхэм апай\nСледущая Адыгеим ращыгъэхэм уасэ къафашIыгъ


ГъэшIэгъонэу алъэгъугъэр бэ — Адыгэ макъ\nГъэшIэгъонэу алъэгъугъэр бэ\nРедактор 30.06.2016 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым кIэлэцIыкIу лагерэу «Страна профессий» зыфиIоу къызэIуихыгъэм иятIонэрэ гъэпсэфыгъо мэкъуогъум и 24-м зэфашIыжьыгъ. Мэкъуогъум и 20-м къыщегъэжьагъэу и 24-м нэс ащ Iоф ышIагъ. Апшъэрэ еджапIэм IэнэтIэ лъыкIотэнымкIэ ыкIи сэнэхьатхэр къызIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ и Гупчэ Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъ.\n— Нэбгырэ 50-м ехъу загъэпсэфынэу ыкIи яшIэныгъэхэм ахагъэхъонэу тилагерь къекIолIагъ. Ахэм яуахътэ шIуагъэ хэлъэу зэрэдгъэкIощтым тишъыпкъэу тыдэлэжьагъ. Мафэ къэс темэ зэфэшъхьафхэмкIэ Iоф адэтшIагъ. КIэлэцIыкIухэм дэгъоу зызэрагъэпсэфыгъэм дакIоу ныбджэгъукIэхэм нэIуасэ афэхъугъэх, ыпэкIэ къашъхьэпэщт шIэныгъэхэр зэрагъэгъотыгъэх. Сабын ашIыным, шэкIхэм сурэтхэр атырашIыхьаным мэфитфым къыкIоцI защагъэгъозагъ. Мыекъуапэ дэт организацие, предприятие зэфэшъхьафхэм яIофшIэн зэрэзэхащэрэр алъэгъунэу амал ядгъэгъотыгъ. Ащ нэмыкIэу мастер-классхэр, экскурсиехэр ренэу тиIагъэх. Мафэ къэс чIыпIэ зэфэшъхьафхэм зэрэтщагъэхэм нэмыкIэу, джэгукIэ шIыкIэм тетэу лекциехэм такъыфеджагъ, къэшъонымкIэ ыкIи орэд къэIонымкIэ флешмобхэр, къэгъэлъэгъонхэр къядгъэшIыгъэх, —къыщаIуагъ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ипресс-къулыкъу.\nЛагерым иятIонэрэ гъэпсэфыгъо зыщызэфашIыжьыгъэ мафэм Iофтхьэбзэ гъэшIэгъонхэр зэхащагъэх. Вожатхэр, ны-тыхэр, кIэлэцIыкIухэм яныбджэгъухэр ащ къырагъэблэгъагъэх. Ахэм апае агъэхьазырыгъэ концертым ягуапэу еплъыгъэх.\nПредыдущая Къиныр нахь IэтыгъошIу тэжъугъэшIы\nСледущая Шапсыгъэхэр агу рихьыгъэх


Препарат Палочки-аппликаторы: инструкция по применению, цена, описание.\nПалочки-аппликаторы: инструкция по применению, цена, описание.\nантисептические для кожных покровов 3,6мл : цена временно не известна\nдля обработки акне 3,6мл : цена временно не известна\nдля обработки слизистой рта 3,6мл : цена временно не известна\nдля снятия/коррекции лака для ногтей 3,6мл : цена временно не известна\nйодные 3,6мл : цена временно не известна\nПорядок отпуска препарата Палочки-аппликаторы\nГубка для тела: инструкция по применению, цена, описание.\nПюр Зон: инструкция по применению, цена, описание.\nРегулянс: инструкция по применению, цена, описание.\nВитаскин: инструкция по применению, цена, описание.\nСанасан: инструкция по применению, цена, описание.


ХэбзэшIу хъунэу | Адыгэ Макъ\nУнагъоу сабыибэ зыщапIухэрэм нахь чанэу Iоф адашIэнэу, алъыплъэнхэу, адеIэнхэу АР-м и ЛIышъхьэ муниципальнэ образованиехэм унашъо афишIыгъ.\nДжэджэ районым ар щагъэцэкIэным фэшI шIыкIакIэ къыщаугупшысыгъ. Джы ащ ящэнэрэ сабый къызэрыхъухьэгъэ унагъоу сабыибэ зиIэкIэ алъытэхэрэм район администрацием шIухьафтын афишIыщт. Мэзаем а Iофтхьабзэр рагъэжьагъ.\n2019-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу районым щыпсэухэу унэгъуищ ящэнэрэ сабый къызэрыхъухьагъэр. Ахэр Наталья ыкIи Алексей Харитоновхэм, Антонина ыкIи Александр Фоминхэм, Ирина Исмайловамрэ Владимир Даниловымрэ яунагъох. Джэджэ район администрацием ипащэу Александр Бутусовым ахэм заIуигъэкIагъ ыкIи шIухьафтынэу афагъэхьазырыгъэхэр аритыгъэх. Унагъохэм ар афэгушIуагъ, ащ фэдэ IэпыIэгъур апэрэу мы илъэсым рагъэжьагъэми, хэбзэшIу зэрашIыщтыр къыIуагъ.


Ушэтынхэр атых | Адыгэ Макъ\nБзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипчыхьэ еджапIэ щеджэхэрэм ушэтынхэр атых.\nМыгъэ зэкIэмкIи учреждением епхыгъэ пчыхьэ еджапIэм, ащ икъутамэ ыкIи консультационнэ чIыпIэм хьапсым чIэс нэбгыри 146-рэ ащеджагъ. Хьапсым чIэсхэм ушэтынхэр зэратыщт шIыкIэр ежьхэм къыхахын алъэкIынэу еджапIэм ащ фэдэ амал ареты. ЗэкIэми зэдырагъаштэу къэралыгъо ушэтын шIыкIэр къыхахыгъ.\nЗэикI къэралыгъо ушэтыным пэблагъэу щыт тхыгъэ шIыкIэр къызыфагъэфедэ. Ушэтын IофшIэнхэр анахь оценкэ инэу къызэралъытэрэр балли 5. Я 12-рэ классыр къэзыухыгъэхэм, мыгъэ ахэр нэбгыри 3 мэхъух, хьисапымкIэ ыкIи урысыбзэмкIэ шIокI зимыIэ ушэтынхэр атых.\nЯ 9-рэ классымкIэ программэм феджагъэу ушэтынхэр ытын фитыныгъэ зэратыгъэр зы нэбгырэ ныIэп. Ащ мыгъэ предметиплIымкIэ ушэтынхэр ытыщтых.\nКъэIогъэн фае, егъэджэн IофшIэныр агъэцэкIэнымкIэ лицензие иIэу бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь зыщарагъэхьыгъэ республикэ учреждением епхыгъэу гъэсэныгъэ зыщызэрагъэгъотырэ пчыхьэ еджапIэм, ащ икъутамэ ыкIи зы консультационнэ чIыпIэм Iоф ашIэ.\nУрысые хэбзэгъэуцугъэм къызэригъэнафэрэмкIэ, зыныбжь илъэс 30-м нэмысыгъэхэм бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь зыщарагъэхьырэ учреждениехэм шIокI имыIэу гъэсэныгъэ щызэрагъэгъотын фае. Зыныбжь илъэс 30-м ехъугъэхэм, ащ нэмыкIэу апэрэ ыкIи ятIонэрэ купым хэхьэрэ сэкъатныгъэ зиIэхэм уголовнэ-гъэцэкIэкIо кодексым къызэрэдилъытэу яшIоигъоныгъэкIэ гъэсэныгъэ зэрагъэгъотын алъэкIыщт.\nБзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипресс-къулыкъу


Пчъагъэр бэп | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 11.12.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nАпшъэрэ купым хэтхэ футбол командэхэу Мыекъуапэ изэIухыгъэ зэнэкъокъу хэлажьэхэрэм ятIонэрэ ешIэгъухэр тхьаумафэм яIагъэх.\n«Картонтара» — «ЧIыгушъхь» — 1:2, «Щагъдый» — «Мыекъуапэ» — 1:0, «Урожай» — «Ошъутен» — 1:0.\n«ЧIыгушъхьэм» иешIакIоу Къонэ Амир «Картонтарэм» икъэлапчъэ Iэгуаор зыдедзэм, Андрей Перовым бэ тыримыгъашIэу «ЧIыгушъхьэм» иухъумакIо IэкIэкIи хъагъэм Iэгуаор ридзагъ\n— 1:1. ЗэIукIэгъур кIэухым зыщыфэкIощтым Датхъужъ Ада-\nмэ тазырыр дэгъоу ыгъэцакIи, пчъагъэм хигъэхъуагъ — 2:1, «ЧIыгушъхьэм» текIоныгъэр къыдихыгъ.\n«Щагъдыир» «Мыекъуапэм» 1:0-у зэрэтекIуагъэм къыхэдгъэщырэр командэр бэрэ ыпэкIэ зэрилъырэр ары. Уджыхъу Мурат тазыркIэ «Мыекъуапэм» икъэлапчъэ зыдэом, Iэгуаор лъхъанчэу быбыгъэми, зыми къыфэмыгъэуцоу хъагъэм щычэрэгъугъ — 1:0.\n«Урожаим» футболым хэгъозэгъэ ешIакIоу хэтыр макIэп. «Кубань» Краснодар, «Черноморец» Новороссийск, «Зэкъошныгъ» Мыекъуапэ, нэмыкIхэм ахэты-гъэх, непи яIэпэIэсэныгъэкIэ зыкъыуагъаштэ. Виктор Кузнецовым «Ошъутенэм» икъэлапчъэ Iэгуаор зыдедзэм, зэIукIэгъум къырыкIощтыр къэпшIэнэу щытыгъэп. Хьатитэ Алый «Урожаим» иухъумакIохэр бэрэ ыгъэгумэкIыгъэх, «Ошъутенэм» иешIакIохэм щысэ афэхъугъ, ау пчъагъэр зэрихъокIынэу фэгъэхъугъэп. Андрей Ушениныр «Урожаим» илъэсыбэ хъугъэу щешIэ. Алексей Саяпиныр къэлэпчъэIут дэгъу. «Урожаим» ипащэхэу Александр Матусьян, ЗекIогъу Мурат къызэрэтаIуагъэу, командэр апэрэ чIыпIэм фэбэнэщт. Пчъагъэр мыбэу, текIоныгъэр къызэрэдахырэр тэгъэшIагъо.\nФутболым иветеранхэр, я 2 — 3-рэ купхэм ахэтхэр кIымэфэ ешIэгъухэм ахэлажьэх, язэIукIэгъухэр гъэшIэгъонэу макIох.\nЯ 3-рэ ешIэгъухэр\n«Картонтара» — «Урожай»\n«Щагъдый» — «Ошъутен»\n«Мыекъуапэ» — «ЧIыгушъхь».\nАпшъэрэ купым ешIэгъухэр мафэм сыхьатыр 11-м аублэх, зэкIэлъыкIохэу стадионэу «Юностым» щэкIох.


Нысэ джанэр Мадрид къыщыхагъэщыгъ — Адыгэ макъ\nРедактор 21.02.2020 21.02.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nИспанием икъэлэ шъхьаIэу Мадрид искусствэм иIэпэIасэхэм яIофшIагъэ къыщыгъэлъэгъогъэным фэгъэхьыгъэ зэхахьэу щыкIуагъэм Адыгэ Республикэм щыщхэр хэлэжьагъэх.\nАдыгеим щызэлъашIэрэ сурэтышI-модельерэу Макерэ Сусаннэ нысэм пае ыгъэхьазырыгъэ джанэр Мадрид къыщагъэлъэгъуагъ. Дунэе зэнэкъо-\nкъоу «Адыгэ пшъашъ» зыфиIоу Мыекъуапэ апэрэу щыкIуагъэм шIухьафтын шъхьаIэу «Пшъэшъэ тхьамат» зыфиIорэр къызыфагъэшъошэгъэ Кукэнэ Бэлэрэ Макерэ Сусаннэрэ Мадрид рагъэблэгъагъэх.\nИспанием идизайнерэу Ольга Ив Дунэе Iофтхьабзэр зэхищагъ. Адыгэ Республикэм искусствэм хэхъоныгъэу щишIыхэрэм ар ащыгъуаз, тилъэпкъ шъуашэхэр шIогъэшIэгъоных. анахь IофшIэгъэ дэгъухэр Гиннесс итхылъ дэтхэгъэнхэм тегъэпсыхьагъэу Дунэе зэхахьэр Мадрид щызэхащэгъагъ. «Урысыем идизайнер анахь цIэрыIохэм ясатыри 10 Макерэ Сусаннэ ахэтэгъахьэ», — къыщиIуагъ зэхахьэм Ольга Ив.\nНысэм иджэнэ фыжь зыщыгъ Кукэнэ Бэлэрэ дизайнерэу Макерэ Сусаннэрэ хэушъхьафыкIыгъэ пчэгум илъэгапIэ зэхэщакIохэм рагъэблагъэхи, къащытхъугъэх, гущыIэ фабэхэр къафаIуагъэх.\n— Лъэшэу тигопагъ дизайнер цIэрыIохэр зэрэкIэтхэжьыгъэхэр къагъэлъагъозэ нысэ джанэм итеплъэ къызэрэщытхъугъэхэр, Гиннесс итхылъ зэрэдатхагъэр — къытиIуагъ Кукэнэ Бэлэ. — Джанэр лъэгъупхъэу зэрэщытыр зэкIэми къыхагъэщыгъ.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу, зэлъашIэрэ сурэтышI-модельерэу СтIашъу Юрэ ышIыгъэ адыгэ шъуашэхэр США-м, Тыркуем, Сирием, Иорданием, Германием, Москва, Ставрополь, нэмыкIхэм къащагъэлъэгъуагъэх, адыгэ лъэпкъ искусствэм идэхагъэ лъагэу ыIэтыгъ.\n— Шъуашэр зэбгъэкIуныр, дахэу пшIыныр Iоф шъхьаф,\n— игупшысэхэм тащегъэгъуазэ СтIашъу Юрэ. — Адыгэ шъуашэр зепхьаныр, лъэпкъыр къырыбгъэлъэгъоныр Iоф къинэу сеплъы. ЦIыфыр шъуашэм зэрихьэуи сэ сэлъытэ…\n— Нысэм иджанэ Кукэнэ Бэлэ къыгъэлъагъозэ, адыгэ шэн-хабзэхэм зэхэщакIохэр, зэхахьэм хэлажьэхэрэр ащигъэгъозагъэх, — къытиIуагъ Макерэ Сусаннэ. — Адыгэ лъэпкъым итарихъ, искусствэ баеу иIэр тищыгъынхэмкIэ, тизекIуакIэхэмкIэ дунаим нахьышIоу щашIэнхэм тапэкIи тыпылъыщт. Ольга Ив, Кукэнэ Бэлэ «тхьашъуегъэпсэу» гъэзетымкIи ясIожьы сшIоигъу.\nКъэралыгъо академическэ театрэу Моссоветым ыцIэ зыхьырэм къэгъэлъэгъон щыкIуагъ.\nМ. Лермонтовым ироманэу «Тилъэхъан илIыхъужъ» зыфиIорэм иапэрэ ыкIи иятIонэрэ едзыгъохэм атехыгъэ спектаклэу режиссерэу Ю. Ереминым ыгъэуцугъэр апэрэу театрэм къыщагъэлъэгъуагъ.\nКукэнэ Бэлэ упчIэжьэгъу ашIи, спектаклэм игъэуцун Iоф зэрэдашIагъэр тигуапэ. Адыгэхэм яшэн-хабзэхэм, фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн лъэпкъ орэдышъо-\nхэм, къашъохэм, нэмыкIхэм артистхэр, режиссерыр къакIэупчIэщтыгъэх.\n— Адыгэ Республикэм и Представительствэу Урысыем и Президент дэжь щыIэ купым хэтэу Къэбэртэе Эммэ зэхэщэн IофыгъохэмкIэ IэпыIэгъу къытфэхъуи, Батыр Михаил театрэм иартистхэр къашъохэм афигъэсагъэх, — къытиIуагъ Кукэнэ Бэлэ.\nМоссоветым ыцIэ зыхьырэ театрэмрэ Адыгеим культурэмкIэ иIофышIэхэмрэ зэгъусэхэу спектаклэу агъэуцугъэм Москва щеплъыгъэх. Кукэнэ Бэлэ лъэшэу къыфэразэхэу зэхэщакIохэм къаIуагъ.\nОпсэу, Бэла! УишIушIагъэкIэ Адыгэ Республикэм ищытхъу оIэты, тилъэпкъ дунаим нахьышIоу тапэкIи щябгъэшIэнэу, уимурадхэр къыбдэхъунхэу пфэтэIо.\nПредыдущая Унагъор къэралыгъом ипкъэу\nСледущая В Адыгее пройдет традиционная гонка внедорожников «Февральские окна 2020»


Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Политика » Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр\nРеспубликэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр\nНыбжьыкIэ парламентэу АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм щызэхащагъэм ия VI-рэ зэIугъэкIэгъу иапэрэ зэхэсыгъо тыгъуасэ, ныбжьыкIэхэм я Мафэ, зэхищэгъагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, депутатхэр ащ хэлэжьагъэх. НыбжьыкIэ парламентэу АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм щызэхащагъэм ия VI-рэ зэIугъэкIэгъу иапэрэ зэхэсыгъо тыгъуасэ, ныбжьыкIэхэм я Мафэ, зэхищэгъагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, депутатхэр ащ хэлэжьагъэх.\nНыбжьыкIэ парламентэу АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм щызэхащагъэм ия VI-рэ зэIугъэкIэгъу иапэрэ зэхэсыгъо тыгъуасэ, ныбжьыкIэхэм я Мафэ, зэхищэгъагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, депутатхэр ащ хэлэжьагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ ныбжьыкIэхэм ямэфэкI мафэкIи парламентым зэрэхэхьагъэхэм пайи къафэгушIуагъ. Республикэм ищыIакIэ ыгъэгумэкIэу, хэхъоныгъэхэр ышIынхэм анахь чанэу зиIахь хэзышIыхьэхэрэр къызэрэхахыгъэхэр къыхигъэщыгъ.\n— Сыд фэдэрэ Iофэу республикэм щетхьыжьэрэм нахьыбэ къыхэлажьэ къэси, шIуагъэу къытырэри нахьыбэ хъущт,— къыIуагъ республикэм ипащэ. — Арышъ, чаныгъэ шъухэлъэу зэкIэми шъуиIахь ахэшъулъхьан фае. Ар шъуипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ хъугъэ. Тиреспубликэ тырыгушхон, хэхъоныгъэ инхэр ышIынхэм, цIыфхэу исхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу хъуным тызэдыфэлэжьэн фае. АщкIэ шъори гугъэпIэ инхэр къышъотэпхых.\nАР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатхэм ацIэкIэ ныбжьыкIэхэм къафэгушIуагъ Владимир Нарожнэри. ШIуагъэ къытэу НыбжьыкIэ парламентым иIофшIэн зэхэщагъэ хъунэу ар къэлъэIуагъ. Нахьыжьхэр, Парламентым идепутатхэр, яопыткIэ адэгощэнхэм, ныбжьыкIэхэр кIэщакIо зыфэхъухэрэм япхырыщынкIэ IэпыIэгъу афэхъунхэм зэрафэхьазырхэр ащ къыхигъэщыгъ.\nНэужым НыбжьыкIэ парламентым хагъэхьагъэхэм ар къэзыушыхьатырэ тхылъхэр аратыжьыгъэх, тхьаматэр, ащ игуадзэ, комитетхэм япащэхэр хадзыгъэх.\nНыбжьыкIэ парламентым ия V-рэ зэIугъэкIэгъу ипэщагъ Къэралыгъо Советым — Хасэм Тэхъутэмыкъое районымкIэ идепутатэу, гъэсэныгъэмкIэ, наукэмкIэ, ныбжьыкIэхэм яIофхэмкIэ, спортымкIэ ыкIи общественнэ организациехэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ комитетым хэтэу Джэстэ Вячеслав. Ащ икандидатурэ джыри республикэ Парламентым къыгъэлъэгъожьыгъ.\nАмакъэхэр атынхэм ыпэкIэ, ар НыбжьыкIэ парламентым ия V-рэ зэIугъэкIэгъу Iофэу ышIагъэм, кIэщакIо зыфэхъугъэхэм, пхыращыгъэхэм ащигъэгъозагъэх. Нэужым шъхьэихыгъэ шIыкIэм тетэу амакъэхэр атыхи, зэдырагъаштэу ар хадзыжьыгъ.\nДжащ фэдэу тхьаматэм игуадзэ, НыбжьыкIэ парламентым икомитетхэм япащэхэр хадзыгъэх.\nСурэтхэр В. Шепталенкэм тырихыгъэх.


ТIуапсэ Пресс - Хэкум гъэзэжьынымкIэ Адыгэ Хасэм Иорданием зэхахьэ щыригъэкIокIыгъ\nХэкум гъэзэжьынымкIэ Адыгэ Хасэм Иорданием зэхахьэ щыригъэкIокIыгъ\nadmin - 2016-10-15 07:22:43\nЧъэпыогъум и 13-м, 2016-рэ илъэсым, дунае хасэу «Хэкум гъэзэжьынымкIэ Адыгэ Хасэ» (CRO) зыфиIорэм Иорданием зэхахьэ щыригъэкIокIыгъ. Ар Амман дэт къэшъуакIо-купэу Алджил-Алджадид зыфиIорэм иунэ щырагъэкIокIыгъ.\nДунае хасэм игъэцэкIакIо куп хэтхэу Муса (Хьатыкъу) Гулнар (Канада) Абзах Тина (Щведие) Абзах Хьамид (Иордание) зэхахьэм къыщыгущыIагъэх. Ахэр хасэм ипшъэрылъхэм, игъэцэкIагъэхэм ыкIи тапэкIэ ыгъэцэкIэщтхэм игъэкIотыгъэу къатегущыIагъэх.\nЧъэпыогъум и 12-м, Муса Гулнар Иорданием щыIэ Адыгэ шIушIэ хасэ гупчъэм итхьэматхэхэм аIукIагъ. Джащ фэдэу Иорданием щыIэ ны хасэм хэтхэм аIукIагъ.\nГъэцэкIакIо купым хэтэу Хьаджыбыекъо Яхьие (Германие) къызэрэтиIуагъэмкIэ Иорданием щекIокIыгъэ зэхахьэр дэгъоу хъугъэ. Ащ Иорданием щыпсэурэ Адыгэхэм ащыщ цIыф цIэрыIохэр, политикэм пылъхэр, бизнесменхэр, лъэпкъ Iофым пыльхэр хэтыгъэх.\nМуса (Хьатыкъу) Гулнар (гузэгум щыт) шIушIэ хасэ гупчъэм итхьэматэхэр\nМуса (Хьатыкъу) Гулнар (жъабгъумкIэ я 4) ны хасэм хэтхэр\nАбзах Тина, Абзах Хьамид, Муса (Хьатыкъу) Гулнар


«Цифровой диктантым» шъурагъэблагъэ — Адыгэ макъ\n«Цифровой диктантым» шъурагъэблагъэ\nЛъэпкъ программэу «Цифровая экономика Российской Федерации» зыфиIорэм хэхьэрэ федеральнэ проектэу «Кадры для цифровой экономики» зыцIэр гъэцэкIэгъэным пае цIыфхэу цифрэ шIыкIэм хэшIыкI фызимыIэхэр къыхэгъэщыгъэнхэ фае. АщкIэ «Цифровой диктантым» ишIуагъэ къэкIонэу алъытэ зэхэщакIохэм.\nГъэрекIо фэдэу мыгъи ащ изэхэщакIу Урысые Народнэ фронтыр. Диктантыр (проектыр) гъэтхапэм и 28-м щегъэжьагъэу мэлылъфэгъум и 11-м нэс УФ-м ишъолъыр пстэуми ащыкIощт. Ащ аныбжьыкIэ зэтефыгъэу купитIоу цIыфхэр хэлэжьэщтых. Апэрэ купым илъэс 14-м къыщегъэжьагъэу 18-м нэсэу хэтыщтых, ятIонэрэм илъэс 18-м къыщыублагъэу нахьыжъхэр хэхьащтых.\nДиктантыр онлайн-тестирование шIыкIэм тетэу кIощт. Ащ тетэу ауплъэкIущт цIыфхэм интернет-программэхэм, интернет-сервисхэм, компьютерым ехьылIэгъэ шIэныгъэу яIэхэр. Интернетыр щынэгъончъэнымкIэ, программэхэм ыкIи проектхэм якъэгъотынкIэ, язэхэгъэуцонкIэ амалэу яIэхэр диктантым къыщагъэлъэгъонхэ алъэкIыщт.\nОнлайн-тестхэу цIыфхэм яшIэныгъэхэр зэрауплъэкIущтхэри, регионым цифровой амалэу иIэхэм я Карти ижъугъотэщтых «Цифровой диктантым» исайтэу https://цифровой диктант.рф/. зыфиIорэм.\n2019-рэ илъэсым «Цифровой диктантэу» атхыгъагъэми Урысые Народнэ фронтыр ары кIэщакIо фэхъугъагъэр. Зэхэщэным фэгъэзэгъагъ интернет-технологиехэм я ЧIыпIэ общественнэ Гупчэ. ИкIыгъэ илъэсым УрысыемкIэ зэкIэмкIи диктантым нэбгырэ мин 40 хэлэжьэгъагъ. КIэуххэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, зишIэныгъэхэр анахь дэигъэхэр илъэс 14 – 18 зыныбжьыхэр арыгъэ. Зыныбжь илъэс 60-м ыкIи ащ ехъугъэхэм нахь шIэныгъэ дэгъухэр къагъэлъэгъуагъэх.\nЭкспертхэм зэралъытэрэмкIэ, цIыфхэм яшIэныгъэхэр уплъэкIугъэнхэмкIэ, етIанэ мы лъэныкъомкIэ Iахьтедзэ шIэныгъэхэр ныбжьыкIэхэм ягъэгъотыгъэнхэмкIэ программэу щыIэхэм Iоф зэрашIэрэр къэгъэнэфэгъэнымкIэ диктантыр амалышIоу щыт. Арышъ, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ мы Iофтхьабзэр игъо шъыпкъэу елъытэ ыкIи республикэм иеджапIэхэм ащызэхещэ, гурыт ыкIи апшъэрэ еджапIэхэм ачIэсхэми, зыныбжь хэкIотэгъэ цIыфхэми къяджэ диктантым къыхэлэжьэнхэу.\nПредыдущая Коронавирусыр псынкIэу зызыушъомбгъурэ уз\nСледущая Оперативнэ штабым изэхэсыгъу


Япсауныгъэ зэщыкъуагъэми… | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 04.04.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nГъогум щынэгъончъэу щызекIонхэмкIэ шапхъэхэр зипсауныгъэ амалхэр зэщыкъогъэ кIэлэцIыкIухэм арагъэшIэнхэм епхыгъэ Iофтхьабзэ зэпэчыжьэ шIыкIэм тетэу Къэралыгъо автоинспекцием икъулыкъушIэхэм зэхащагъ.\nВидеосыхьатыр окIофэ гъогу тамыгъэхэм ямэхьанэ, гъогур щынэгъончъэу зэрэзэпачыщт шIыкIэхэр кIэлэцIыкIухэм агу къагъэкIыжьыгъэх.\nДжащ фэдэу Къэралыгъо автоинспекцием социальнэ Iофтхьабзэу зэхищэхэрэр еджакIохэу зэпэчыжьэ шIыкIэкIэ рагъаджэхэрэм къафаIотагъ. Мыхэм яамалхэр зэщыкъуагъэхэми, гъогурыкIоным хэлажьэх. Урысые Iофтхьабзэу «ЗэпырыкIыпIэм икъиныгъохэр» зыфиIорэм кIэлэцIыкIухэм къыдырагъэштагъ ыкIи лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэхэм зэращысакъыщтхэр къаIуагъ.


Зэфэхьысыжьхэр — Адыгэ макъ\nБэдзэогъур къызихьагъэм къыщегъэжьагъэу шъолъыр гъэIорышIапIэмкIэ Гупчэм гъогогъу 1593-рэ зыкъыфагъэзагъ, ащ щыщэу 718-р зэшIуахыгъ, 875-м изэшIохын ыкIэм фэкIо.\nАдыгеим ицIыфхэр анахь зыгъэгумэкIыхэрэ упчIэхэр шъолъыр гъэIорышIапIэмкIэ Гупчэм испециалистхэм агъэунэфыгъэх. Коронавирусым пэшIуекIогъэным пае вакцинэ зыхэплъхьан зэрэфаер, ар чIыпIэхэу зыщашIхэрэр къизыIотыкIхэрэ видеороликхэр социальнэ сетьхэм къарагъэхьагъэх. Прививкэм ыуж цIыфым къегоон ылъэкIыщтхэр, аллергие зиIэхэм ашIэн фаехэр ащ къыщыраIотыкIыгъэх.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ шъолъыр гъэIорышIапIэмкIэ Гупчэр игъусэу цифровой IэпыIэгъум иIофшIэн рагъэжьагъ. Ащ ишIуагъэкIэ диспансеризацием фэгъэхьыгъэхэ къэбархэр республикэм щыпсэухэрэм алъэIэсых.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэрэ шъолъыр гъэIорышIапIэмкIэ Гупчэмрэ джащ фэдэу онлайн-сервис къаугупшысыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ сабыир кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ептыным пае пшIэнхэ фаехэр цIыфхэм нахь къагурэIо.\nРеспубликэм цIыфхэу исхэр зыгъэгумэкIыхэрэм ядэгъэзыжьынкIэ анахь чанэу Iоф зышIэрэ муниципалитетхэмрэ министерствэхэмрэ шъолъыр гъэIорышIапIэмкIэ Гупчэм ыгъэнэфагъэх. Мэкъуогъу мазэр пштэмэ, АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ, АР-м псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ, АР-м IофшIэнымрэ, социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ апэ итыгъэх. Муниципальнэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ анахь дэгъоу Iоф зышIагъэу агъэнэфагъэхэр Яблоновскэ къэлэ псэупIэр, Кощхьэблэ ыкIи Красногвардейскэ районхэр арых. МуниципалитетхэмкIэ Мыекъопэ, Красногвардейскэ районыр ыкIи Адыгэкъалэ къахагъэщыгъэх.\nТхьамэфитIум къыкIоцI республикэм ис цIыфхэр зыгъэгумэкIыхэрэр зэхафыгъэх. Ахэм ащыщэу Красногвардейскэм щыпсэурэ хъулъфыгъэм илъэIу агъэцэкIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, телефон пкъэум гъэцэкIэжьын ищыкIэгъагъ, пкъэур гъогум къытефэнкIэ щынагъо щыIагъ, ащ кIэлэцIыкIухэр щэджэгух. Муниципальнэ гъэIорышIапIэм и Гупчэ лъэIур къылъэгъугъ ыкIи Красногвардейскэ районым иадминистрацие лъигъэIэсыжьыгъ. Мы мэфэ дэдэм «Ростелекомым» иIофышIэхэр чIыпIэм кIуагъэх ыкIи агъэцэкIэжьыгъ.\nДжащ фэдэу Красногвардейскэ районым щыщ бзылъфыгъэу Мыекъуапэ операцие щашIынэу щытым IэпыIэгъу фэхъугъэх.\nИлъэс 82-рэ зыныбжь Валентина Яценкэм игъунэгъу бзылъфыгъэм закъыфигъэзагъ. Мыекъуапэ кIоным пае, зыныбжь хэкIотэгъэ бзылъфыгъэм фэгъэкIотэнхэр иIэщтхэмэ къыкIэупчIагъ. Ар апэрэу зылъэгъугъэр муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Красногвардейскэ район» зыфиIорэм имуниципальнэ гъэIорышIэпIэ Гупч. ГумэкIыгъом идэгъэзыжьын район администрациемрэ цIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ Комплекснэ гупчэмрэ зэшIуахыгъ. ФэгъэкIотэнхэр иIэхэу бзылъфыгъэр Мыекъуапэ къащагъ ыкIи операциер пэкIэкIымэ материальнэ IэпыIэгъу къыратыным пае тхылъхэр ыгъэхьазырынхэу къыраIуагъ.\nПредыдущая Нэхэе Мир: «Узхэдэн щыI»\nСледущая Туризмэм зиушъомбгъуным фытегъэпсыхьэгъэщт


Загъэпсэфы ыкIи яшIэныгъэхэм ахагъахъо — Адыгэ макъ\nЗагъэпсэфы ыкIи яшIэныгъэхэм ахагъахъо\nРедактор 22.06.2016 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым мэкъуогъум и 20-м къыщегъэжьагъэу кIэлэцIыкIу лагерэу «Страна профессий» зыфиIорэр къыщызэIуахыгъ. Апшъэрэ еджапIэм карьерэмкIэ ыкIи профориентациемкIэ и Гупч ары Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъэр. 2015-рэ илъэсым чъэпыогъу мазэм ар апэрэу зэхащэгъагъ. Ащ дэжьым нэбгырэ 30 фэдиз къекIолIэгъагъ, ахэр отрядиплIэу гощыгъагъэх.\n— Джы нэбгырэ 50-м ехъу загъэпсэфынэу ыкIи яшIэныгъэхэм ахагъэхъонэу тилагерь къекIолIагъ, — еIо Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым карьерэмкIэ ыкIи профориентациемкIэ и Гупчэ ыкIи къызэIуахыгъэ лагерым ипащэу Галина Измайловам. — Мафэ къэс темэ зэфэшъхьафхэмкIэ кIэлэцIыкIухэм Iоф адэтэшIэ. Пчэдыжьыр зарядкэкIэ етэгъажьэ, нэужым отряд пэпчъ яIофхэм ауж ехьэх, усэхэр, орэдхэр зэхалъхэх, зэнэкъокъух. КIэлэцIыкIухэм ашIогъэшIэгъонэу, шIуагъэ къытэу языгъэпсэфыгъо уахътэ афызэхэтщэныр ары пшъэрылъ шъхьаIэу зыфэдгъэуцужьырэр.\nЗэрэчэфхэрэм нэмыкIэу апшъэрэ еджапIэм факультети 9 зэриIэр, сэнэхьат 27-м зэрэфагъэхьазырхэрэр къафаIотэщтых, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ шIэныгъэ зэзыгъэгъотырэ студентхэр къакIохэзэ кIэлэцIыкIухэм Iоф адашIэщт, сэнэхьатэу зыфеджэхэрэм епхыгъэ мастер-классхэр къафашIыщтых.\nМэфитфым къыкIоцI кIэлэцIыкIухэр сэнэхьат зэфэшъхьафхэм нэIуасэ зэрафашIыщтхэм имызакъоу, нахьыжъхэм афэ-дэу учреждение зэмылIэужыгъохэм Iоф ащашIэн амал яIэщт. ГущыIэм пае, полицием икъулыкъушIэхэм, тхылъеджапIэм иIофышIэхэм, дизайнерхэм, кIэлэцIыкIухэр зыгъэхъужьхэрэ врачхэм афэдэу тIэкIурэ Iоф арагъэшIэщт. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ шIэныгъакIэхэр арагъэгъотыщтых. Мыекъуапэ дэт предприятиехэм ащыщхэм ащэщтых, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зиIофшIэн хэшIыкIышхо фызиIэхэм нэIуасэ афашIыщтых. Отряд пэпчъ кIэлэпIуитIурэ вожатитIурэ ахэт. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым истудентхэм ямызакъоу, гурыт еджапIэхэм яапшъэрэ классхэм ащеджэхэрэми вожатэу Iоф ашIэ.\nПрограммэ гъэшIэгъон кIэлэцIыкIухэм афызэхагъэуцуагъ. Мафэ къэс чIыпIэ зэфэшъхьафхэм зэращэщтхэм нэмыкIэу, джэгукIэ шIыкIэм тетэу лекциехэм къафеджэщтых, къэшъонымкIэ ыкIи орэд къэIонымкIэ флешмобхэр, къэгъэлъэгъонхэр къарагъэшIыщтых. Отрядхэр зэнэкъокъущтых, текIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэм шIухьафтынхэр аратыщтых.\nПредыдущая Бэмэ IэпыIэгъу афэхъугъэх\nСледущая Яуахътэ щынэгъончъэным пай


Яни ыкъуи нэмыцхэм якIодылIагъэх — Адыгэ макъ\nЯни ыкъуи нэмыцхэм якIодылIагъэх\nРедактор 18.02.2021 18.02.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nХэгъэгу зэошхом нэтыхъуаехэм тхьамыкIэгъуабэ къафихьыгъ. МэкъумэщышIэ обществэхэм якомитетэу 1926-рэ илъэсым Нэтыхъуае щызэхащагъэм иапэрэ пащэу Меркицкэ Амин иунагъуи къиныбэ зыпэкIэкIыгъэхэм зэу ащыщ. Унагъом ышъхьи, ащ ышыпхъоу Асыети, ишъхьэгъусэу ФатIимэти, ыкъоу Рэщыди Меркицкэхэм ашIокIодыгъэх.\nРэщыдэ класси 4 хъурэ училищыр къызеухым Меркицкэхэр джыри шапсыгъэ къуаджэу Суворово-Черкесскэм дэсыгъэх. КIалэм тхылъхэр икIэсагъэх, къыIэкIэхьэрэ пстэуми зэпымыоу яджэщтыгъ. Ныдэлъфыбзэр зэрэIулъыгъэм нэмыкIэу, дэгъоу урысыбзэкIи нэмыцыбзэкIи ар гущыIэщтыгъ. Урыс псэупIэхэмрэ нэмыц псэупIэмрэ якъуаджэ зэрапэблэгъагъэм ар епхыгъагъ. Гъунэгъу къуаджэхэм адэс кIэлэцIыкIухэм адэгущыIэхэзэ, Рэщыдэ илэгъухэми нэмыцыбзэмрэ урысыбзэмрэ дэгъоу къагурыIо хъугъагъэ.\nХъэренэм къизи, Рэщыдэ зэгорэм ылъэкIэн зэпиутыгъагъ. Джащ къыхэкIэу тIэкIу елъэщаощтыгъ. Я 30-рэ илъэсхэм яублэгъу кIэлэегъэджэ училищыр къызеухым, Тэхъутэмыкъое, Нэтыхъое гурыт еджапIэхэм Iоф ащишIэнэу агъэкIуагъ. ЕтIанэ Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым рагъэблагъи, фольклор материалхэр ыугъойхэу ригъэжьагъ. Ащ дакIоу Рэщыдэ усэхэр, поэмэхэр, кIэлэцIыкIухэм апае пшысэхэр ытхыщтыгъэх, Тарас Шевченкэм итхыгъэхэри зэридзэкIыжьыщтыгъэх.\n1937-рэ илъэсым ехъулIэу Адыгэ шIэныгъэ— ушэтэкIо институтым иэкспедициехэм фольклор материал 800 фэдиз къаугъоигъагъ. Ахэм ащыщэу 300-р Меркицкэ Рэщыдэрэ ащ иIофшIэгъоу Уджыхъу Хъалидэрэ агъэхьазырыгъагъ. Рэщыдэ ыIэкIэ нэкIубгъо 2000 ытхыгъагъ.\nКIалэм унагъо ышIагъэу ишъхьэгъусэ ышыпхъу цIыкIу кIэлэцIыкIу унэм щаIыгъэу зызэхехым, пшъэшъэжъыер зэу къызэращэлIэжьыгъ. Нэужым ежьхэми сабыитIу къапыфагъ.\nЫлъакъо зэрэфыкъогъагъэм къыхэкIэу Рэщыдэ фронтым ащагъэп. Институтми IофшIэныр къызэтыригъэуцогъагъ. Ащ ихъарзынэщ бай дэдэ игъэкощын хэлажьи, кIалэм Нэтыхъуае къыгъэзэжьыгъ. Нэмыцхэм ар аубытыгъэу, щыхъушIэхэу къычIэкIыгъ. Полицайхэм анэмыкIэу, абзэ зыIулъ цIыфхэр ахэм ящыкIэгъагъэх. Рэщыдэ нэмыцыбзэр дэгъоу зэришIэрэм щыгъуазэ ашIыгъэ фашистхэр Меркицкэхэм адэжь къэкIуагъэх, къадэлэжьэнэу кIалэм къыраIуагъ. Ау Рэщыдэ зэу афыпиупкIыгъ. Зэрадэмылэжьэщтыр зареIом, нэмыцхэм къагъэщынэ ашIоигъоу къытепхъэшыхьэхэу рагъэжьагъ.\nХъурэм гу лъызытэгъэ ным мэкIэ-макIэу икIалэ риIуагъ:\n— СикIал, аIорэм еуцуалI, армырмэ уаукIыщт.\n— Тян, ар сфэшIэщтэп, арэущтэу сызекIон нахьи хьадэгъур нахь къыхэсэхы!\nНэмыцхэм ащыщ горэ Рэщыдэ къыбгъодахьи, ышъхьэпхэтыку тIо кIэрахъокIэ къеуагъ. КIалэр къызэхэфагъ. Нэу ащ лъыбэнагъэр нэмыцхэм къыIуадзыгъ. Рэщыдэ ишъхьэгъусэрэ икIэлэцIыкIухэмрэ унэм къырафыхи, щагу щтыргъукIым къыдагъэзыхьагъэх. Хьадэр амыгъэтIылъыжьынэу нэмыцхэм къоджэдэсхэм къафагъэпытагъ. Ныр къызэнэхъэжьым икIалэ ихьадэ осым чIигъэсаещтыгъ. Ным мэфищ ныIэп икIалэ кIэлъигъэшIэжьыгъэр. Хьадэхэр агъэтIылъыжьхэмэ хъунэу нэмыцхэм къоджэдэсхэр фит зашIыхэм, Меркицкэхэм яхатэ щычIалъхьажьыхэ фэдэу зашIи, чэщым шъэфэу къэхалъэм ахэр ахьыжьыгъэх. Пчъи, шъхьаныгъупчъи зыхэмылъыжь, шхын гори зэрымылъыжь унэм унагъор къинагъ. Рэщыдэ ишъхьэгъуси, икIэлэцIыкIухэри мэлакIэ лIэщтыгъэх. Ягъунэгъоу Хьагъур Шъэофыжь натрыф дзыорэ тыгъэгъэзэ щалъэрэ къафихьи, мырэущтэу къариIуагъ:\n— Сар, пшъэшъэжъыехэм хьантхъупс афэшIызэ шIы, мыхъуми стыр горэ аныбэ ифэн. Тыгъэгъэзэ гъэгъугъэр ауцэIоу псы зытешъухьажьхэкIэ ямэлэкIалIэ нахь зэкIэкIон. Гъатхэр къэсымэ Iофхэр нахь къэпсынкIэных…\nДжарэущтэу Шъэофыжь гъунэгъу унагъор хищыжьыгъагъ. Рэщыдэ кIодыкIае зэрэхъугъэр къоджэдэсыбэмэ егъэшIэрэу агу къинагъ. Хьагъур Шъэофыжь ыпхъоу Хъарыет игукъэкIыжьхэмкIэ мырэущтэу къыддэгощагъ:\n— Хэгъэгу зэошхом ыпэкIэ Меркицкэ Рэщыдэ тиублэпIэ еджапIэ кIэлэегъаджэу щылэжьагъ. Ар кIэлэ ищыгъэу, нэгушъхьаплъэу щытыгъ. КIэлэеджакIохэр ащ ренэу пэгъочъыщтыгъэх. Иурокхэр пшысэм фэдагъэх. Ар рэхьатэу, узIэпищэу гущыIэщтыгъ. Зыгорэ Iэдэбынчъэу зызекIокIэ, кIэлэегъаджэр ащ екIуалIэти, ышъхьашъо рэхьатэу Iэ щифэщтыгъ. Къоджэдэс лIыжъхэр тиунэ къызщызэрэугъойхэкIэ, ахэм къаIуатэрэм ядэIуныр Рэщыдэ икIэсагъ. Заор къызежьэм илъэси 10 сыныбжьыгъэр. КIэлэегъаджэр зэраукIыгъэр сятэ къызысфеIуатэм бэрэ сыгъыгъ. Ащ ихьадэ арамыгъэгъэтIылъыжьэу, зэкIэми алъэгъоу мэфэ пчъагъэрэ осым хэлъыгъ. Рэщыдэ лIыгъэ зэрэзэрихьагъэм фэгъэхьыгъэу сибынхэми, ахэм ябыныжьхэми бэрэ къафэсэIуатэ.\nНэтыхъуае къыдэхъухьэгъэ сурэтышIэу ЕмтIылъ (Хьагъур) Аминэт исурэтшIыгъэ къоджэдэсхэр апэу нэIуасэ зыфэхъухэм, кIалэу аукIыгъэм кIэлъырыс ным илъфыгъэ зэригъаерэр залъэгъум нэку-нэпс хъугъагъэх.\nМеркицкэ Рэщыдэ ыпхъоу Раисэ джыдэдэм Нэтыхъуае щэпсэу. Ащ илъэс 80 ыныбжь, сабыитфымэ ян. Ятэ кIодыкIае зэрэхъугъэр джы къызнэсыгъэм пхъум ыгу ригъэзын ылъэкIырэп. Нэтыхъуае дэсхэми зэIэпахызэ, ащ фэгъэхьыгъэ къэбарыр лIэужыкIэхэм алъагъэIэсы. Лъэпкъэу укъызыхэкIыгъэмрэ уичIыгу гупсэрэ узэрафэшъыпкъэн фаемкIэ Меркицкэ Рэщыдэ щысэу агъэлъагъозэ, къакIэхъухьэхэрэр апIух.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI.\nПредыдущая Адыгеир чIыпIэу ыубытырэмкIэ дэкIоягъ\nСледущая 18 Şubat — Adıgey’in işgalden kurtuluş günü


ШъолъырымкIэ Iофыгъо шъхьаIэх | Адыгэ Макъ\nШъолъырымкIэ Iофыгъо шъхьаIэх\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат общественнэ организациехэм яактивистхэм, ветеранхэм ыкIи нахьыжъхэм зэIукIэгъоу адыриIагъэм шъолъырымкIэ мэхьанэшхо зиIэ Iофыгъохэм ащытегущыIагъэх.\nРеспубликэм ипащэ зэIукIэгъур къызэIуихызэ, мыщ фэдэ шъхьэихыгъэ зэдэгущыIэгъу занкIэхэр рагъэкIокIынхэр шэнышIу зэрафэхъугъэр, тапэкIи мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр зэхащэхэзэ зэрашIыщтыр хигъэунэфыкIыгъ. Шъолъырым щыпсэухэрэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэным яIахьышIу зэрэхашIыхьэрэм фэшI къэзэрэугъоигъэхэм, анахьэу нахьыжъхэм, афэразагъ.\n— Адыгеим бэ фэшъушIагъэр ыкIи уихэгъэгу шIу плъэгъунымкIэ, IофшIэнымкIэ пшъэдэкIыжьэу пхьын фаемкIэ непэрэ лIэужхэм шъо шъурящысэтехыпI. Общественнэ организациехэм шъуахэтэу непи шъуиIофшIэн лъышъогъэкIуатэ, обществэм шIуагъэ къыфэшъохьы, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ ныхьышIу шIыгъэным шъолъырым ихэбзэ къулыкъухэм акIуачIэ зэрэрахьылIэрэр республикэм ипащэ кIигъэтхъыгъ. Ащ дакIоу экономикэм хэхъоныгъэу ышIыхэрэм, къэгъэлъэгъонхэу щыIэхэм, непэрэ мафэхэм яхъулIэу зэшIуахын алъэкIыгъэм кIэкIэу къащыуцугъ.\nБизнесым хэщагъэхэм яIофшIэн зэрифэшъуашэу зэхащэн амал яIэнымкIэ, энергокIуачIэхэм ахэгъэхъогъэнымкIэ ыкIи инфраструктурэм епхыгъэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэмкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтхэрэ лъэныкъохэм атегущыIагъэх. Джащ фэдэу мэкъумэщ хъызмэтым, зекIоным хэхъоныгъэхэр зэрашIыхэрэр АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Унэгъо ныбжьыкIэхэм ыкIи сабыибэ зэрысхэм яшIуагъэ арагъэкIыным, сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, гъэсэныгъэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным иучреждениехэм ягъэкIэжьын, нэмыкI Iофыгъохэм республикэм ипащэ къащыуцугъ. Пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэм фэшI федеральнэ проект 47-мэ республикэр зэрахэлэжьэщтыр АР-м и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ.\n— IофшIэнышхо дгъэцэкIэнэу къытпыщылъ. Арышъ, пстэуми тиIо зэхэлъэу пшъэрылъхэр зэшIотхынхэ фае. Мыщ дэжьым общественнэ организациехэм яIэпыIэгъу тищыкIагъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nОбщественнэ организациехэм ялIыкIохэр зыгъэгумэкIыхэрэ Iофыгъохэм къатегущыIагъэх. НахьыбэрэмкIэ ахэр зэпхыгъэхэр ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэр, инфраструктурэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэр, сабыйхэм япсауныгъэ къэухъумэгъэныр, сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм ыкIи ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр, нэмыкIхэри арых. Мыщ дэжьым граждан обществэм иинститутхэмрэ республикэм игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэмрэ зэгурыIоныгъэ, зыкIыныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэдашIэным мэхьанэшхо зэриIэр пстэуми къыхагъэщыгъ.


Илъэси 100-р зэранэкIыгъ | Адыгэ Макъ\nИлъэси 100-р зэранэкIыгъ\nУрысыем икъэралыгъо хъарзынэщ къулыкъу зызэхащагъэр мыгъэ илъэсишъэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ АР-м и Правительствэ и Унэ тыгъуасэ щыкIуагъ. Ащ хэлэжьагъ Адыгеим и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, АР-м и Парламент гъэсэныгъэмкIэ, наукэмкIэ, ныбжьыкIэ IофхэмкIэ, спортымкIэ, СМИ-мкIэ ыкIи общественнэ организациехэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ икомитет итхьаматэу Шэуджэн Тембот, АР-м и Лъэпкъ архив иIофышIэхэр, мы системэм иветеранхэр, нэмыкIхэри.\nНаталья Широковам ипэублэ псалъэ къыщыхигъэщыгъ архивхэм мэхьанэшхо зэряIэр, илъэсишъэм тарихъ дахэ зэрэпылъым дакIоу IофшIэнышхуи зэрэзэшIуахыгъэр.\n— Хъарзынэщхэм тарихъ мэхьанэ зиIэ тхылъхэр, документхэр ачIэлъых. Шъуисэнэхьат шъуфэшъыпкъэу Iоф зэрэшъушIэрэм, республикэм итарихъ кIэн къызэрэшъуухъумэрэм афэшI инэу тышъуфэраз, — къыIуагъ Наталья Широковам.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ и УнашъокIэ щытхъуцIэу «АР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэр фагъэшъошагъ Къэзэнэ МулиIэт. Республикэм ипащэ ирэзэныгъэ тхылъ къылэжьыгъ Мэрэтыкъо Муслъимэт.\nДжащ фэдэу АР-м и Парламент идепутатхэм ацIэкIэ архивым иIофышIэхэм къафэгушIуагъ Шэуджэн Тембот, яIофшIэн республикэмкIэ мэхьанэшхо зэриIэр къыIуагъ. ТапэкIи гъэхъэгъэшIухэр ашIыхэзэ лэжьэнхэу зимэфэкIхэм къафэлъэIуагъ.\nАдыгэ Республикэм ихъарзынэщ фэгъэхьыгъэ игъэкIотыгъэ тхыгъэ я 4 — 5-рэ нэкIубгъохэм арыт.


Имэхьанэ хэхъо — Адыгэ макъ\nРедактор 29.04.2021 29.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nХэгъэгум и Къыблэ шъолъыр атлетикэ онтэгъумкIэ изэнэкъокъу Адыгэ къэралыгъо университетым щыкIуагъ.\nЗэнэкъокъум икъызэIухын фэгъэхьыгъэ зэхахьэм хэлэжьагъэхэ, АР-м физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет ипащэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэрэ Андрей Бородиныр, зэнэкъокъум исудья шъхьаIэу Сихъу Рэмэзан, Олимпиадэ джэгунхэм дышъэр къащызыхьыгъэ Чыржьын Мухьарбый, АР-м атлетикэ онтэгъумкIэ и Федерацие ипащэу Былымыхьэ Рэщыд, нэмыкIхэри спортсменхэм къафэгушIуагъэх, гъэхъагъэхэр ашIынэу къяджагъэх. Ансамблэ цIэрыIоу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» адыгэ къашъохэр къышIыгъэх.\nБзылъфыгъэхэри, хъулъфыгъэхэри якупхэм ащызэнэкъокъугъэх. Адыгэ Республикэм щыщэу Елизавета Толмачевам, кг 87-м къехъу, ящэнэрэ чIыпIэр къыдихыгъ, тренерыр Владимир Дранев.\nХъулъфыгъэхэм язэIукIэгъухэм Дзэсэжъ Аслъан, кг 67-рэ, апэрэ чIыпIэр къащыдихыгъ, къыIэтыгъэр кг 120+150. ЯтIонэрэ чIыпIэр Давид Саядян къыхьыгъ, кг 117+138-рэ къыIэти, Урысыем спортымкIэ имастер хъунымкIэ шапхъэхэр ригъэкъугъэх. Спортсменхэм япащэх тренерхэу Сихъу Аслъан, Сихъу Рэмэзан.\nАдыгеим щыщэу Вячеслав Панкратовыри кг 67-рэ къэзыщэчыхэрэм якуп хэтыгъ, ящэнэрэ хъугъэ, тренерхэу Роман Казаковыр, Александр Горловыр ипащэх.\nРостов хэкум ибзылъфыгъэ хэшыпыкIыгъэ командэ апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ, Краснодар краир ятIонэрэ хъугъэ, Адыгеим ящэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ.\nХъулъфыгъэхэм язэнэкъокъу Краснодар краим икомандэ апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ, Ростов хэкур ятIонэрэ хъугъэ, Адыгеим ящэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ.\nМ. Чыржьыным фэгъэхьыгъ\nЯ ХХ-рэ Олимпиадэ джэгунхэм атлетикэ онтэгъумкIэ дышъэр къащызыхьыгъэ Чыржьын Мухьарбый фэгъэхьыгъэ зэIухыгъэ зэнэкъокъум илъэс 13 – 15 зыныбжьхэр хэлэжьагъэх.\nМария Бирюковам, кг 71-рэ, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Бгъуашэ Асхьад, кг 49-рэ, Антон Шумаковым, кг 61-рэ, Николай Жданенкэм, кг 89-рэ, апэрэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх.\nЯ 2 — 3-рэ чIыпIэхэр къахьыгъэх Антон Пугачевым, Александр Кармановым, Цэй Батыр, ШхончыбэшIэ Сэлым, Святослав Полиным, Дэкъумэ Рэмэзан.\nХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх, щытхъу тхылъхэр, медальхэр аратыжьыгъэх.\nЗэхэщакIохэм лъэшэу зэрафэразэр Чыржьын Мухьарбый къыIуагъ, кIэлэеджакIохэр дэгъоу еджэнхэу, яIэпэIэсэныгъэ спортым щыхагъэхъонэу афиIуагъ.\nРСФСР-м, СССР-м, Урысыем язаслуженнэ тренерэу Виктор Дорохиныр Ростов хэкум къикIыгъ. Мыекъуапэ зэнэкъокъоу щыкIуагъэм мэхьэнэ ин ритыгъ. Къоджэ спортыр къэIэтыгъэнымкIэ, физкультурэм пылъхэм япчъагъэ хагъэхъонымкIэ, ныбжьыкIэхэм псауныгъэр агъэпытэнымкIэ ащ фэдэ зэIукIэгъухэр нахьыбэрэ зэхащэхэ зэрэшIоигъор спортым иветеран къытиIуагъ. Ащ зэдэгущыIэгъоу дытиIагъэр «Адыгэ макъэм» къыщыхэтыутыщт.\nПредыдущая Milletler arasındaki anlaşıya hizmet ediyorlar\nСледущая Хэгъэгум иджэрз


Щамсудинэ ихьакIэщ — Адыгэ макъ\nРедактор 22.07.2021 22.07.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nХъут Щамсудинэ филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, гуманитар ушэтынмэ апылъ институтым илъэс тIокIитIум ехъурэ щылэжьагъ, зыцIэ хэIуагъэу, зилэжьыгъэ нэхъой цIыфыбэмэ анэсыгъэмэ ащыщ.\nДжыри школым сычIэсыгъ Щамсудинэ ыцIэ зызэхэсэхым. Сшынахьыжъ Къуекъо Налбыйрэ арырэ Джэджэхьэблэ школым щызэдеджэгъагъэх, илъэситIукIэ Щамсудинэ нахьыжъыгъ. Ащыгъум тичылэ, Къунчыкъохьаблэ, илъэсиблырэ щэхъу щырагъаджэщтыгъэхэп, адрэ къэнагъэхэр рагъэкъужьыным пае гъунэгъу къауджэм километрэ зыхыбл фэдизэу кIощтыгъэх. 1970-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым ифилологическэ факультет иадыгэ отделение сызычIахьэм ыуж Щамсудинэ нахь зысшIагъэр. Шъыпкъэ, ащ ыпаIокIи зэ тызэрэмылъэгъугъэми тызэрихьылIэнэу хъугъэ…\nАщыгъум яблэнэрэ классым сисыгъ. Тетрадь заулэ тигъунэгъу лIыжъым дэжь сыкIозэ стхыгъэ, ахэм нарт къэбари, пщыналъи, лIыхъужъ къэбари ахэтыгъэх.\nСитхыгъэхэр тиунэкъощ Налбый езгъэлъэгъугъэхэти, Мыекъуапэ здихьыхи, Хъут Щамсудинэ ригъэлъэгъугъэх. «Аферым, — ыIуагъ, — дэгъоу угъоягъэ, ау ыугъоигъэр сыд конычI зэритэкъощтыр? Мыщ фэдэу минищым ехъу зэтрихьагъэу, цIыф нэмысыгъэу чIэлъ, кIо, мыри ахэм афэдэ хъущт ныIа.\nЩамсудинэрэ Налбыирэ аIон амышIэу, ашIэн амышIэу щытыгъэп, ау сэщ фэдэ кIэлэ къежьэгъакIэм нэмыкIырэ екIолIакIэ къыфагъотын фэягъэу сэлъытэти, нэужым ар тIуми ясIожьыгъ.\nДжэджэхьаблэ икIэу Тэуе кIорэ гъогум узытехьэкIэ, хьалъэбэкъу шъитIу горэ пкIумэ Къуекъомэ яIуашъхьэ щытыгъ, ащ икъэбар нахь сыщигъэгъозэнэу сятэжъ Къуекъо Мосэ иныбджэгъу кIасэу Джармэкъо Тыркубый дэжь 1980-рэ илъэсхэм Джэджэхьаблэ сищэгъагъ. Къэбарым хэгъэщагъэу тиIуашъхьэ икъэбар мызэу, мытIоу Хъут Исхьакъ, Щамсудинэ ятэжъ, къафиIотэгъагъэхэри ащ щызэхэсхыгъ. Исхьакъ илъэсишъэм къехъу ыгъэшIагъ, ынэ бэ кIэкIыгъэу, ылъэгъугъэу щытыгъ, зэ зэхихырэр IупкIэу ыгу къинэу.\nХъут Исхьакъ щэ Тыркуем кIуагъэ, ары къэс тятэжъ пIашъэу Исмахьилэ, сятэ ятэжъ, IукIэщтыгъэ, хэкужъым щыкъэбархэм ащигъэгъуазэщтыгъ.\nХъут лIакъом къырыкIуагъэм тятэхэри дэгъоу щыгъозагъэх, ащ фэдэу язы къэбар Исхьакъ къыпкъырыкIыгъэу сэри къысэнэсыжьыгъ. ПсыикIыжьышхом иуахътэ Хъутхэр тIоу гощыгъэ хъугъэх — зыхэр икIыжьыщт, адрэхэр къинэщтых. А икIыжьыхэрэм зы нысэ ныбжьыкIэ цIыкIу ахэтыгъ лъэшэу къанэ шIоигъоу, ау сыд ышIэн, лIыр мэкощыжьымэ. Арыти «шъугу сыкъырыкIыжьынэу адыгэ къуае къышъуфэзгъэнэн, ары сэ сиамал» ыIуи, къое пIашъэ къырихи, къафигъэнагъ. Адыгэмэ къуаер зыпкъ итэу къэнэным пае натрыфым е коцым хэлъэу аIыгъыщтыгъэ. Джаущтэу зы илъэс шъэныкъо фэдизрэ нэмысыхэу якон илъыгъ. ЕтIанэ гъэблэшхом илъэхъан къаштэжьи, такъыр гуаутмэ пырамыбжьэ-пшэсэн зыфэпIощтхэр дагъажъозэ кIым хищыжьыгъагъэх нысэм икъуае. Ащ щыщ такъыр къэнэжьыгъэу Щамсудинэ иунэ илъыгъ. Ыдэжь сызщихьагъэ горэм а къуаем сыкIэупчIагъ. Мыщ фэдиз зыныбжьыр джыри къызэрэзэтенагъэр ашIогъэшIэгъонэу ауплъэкIущтэу аIуи ашти къызэрэрамытыжьыгъэр ыгу къеоу къыIогъагъ.\nХъут Исхьакъ фэдэ тэтэжъ губзыгъэ зиIагъэ Щамсудинэ тыдэ кIожьыни, джары Iор- Iуатэм хэщагъэ зыкIэхъугъэр, ар ихьалыгъу зэрэхъугъэр. ЫгукIэ икIэсэ IорIуатэм рыкIорэм зэригъэгумэкIырэм елъытыгъэу «хьамэм телъхэр тфызэпырымыгъазэхэу мэбгъотэжьых…» зыфиIуагъэм нэужым сэри сеутэлIэжьыгъ. 1988-рэ илъэсым шIэныгъэлэжь институтым ипащэ игуадзэу сызагъакIом директорым, Мэкъулэ Джэбраилэ, тихъарзынэщ зычIэтым сычIищагъ. Бгъотамэр чIихэу, кIашъом къыкIэзыгъэу гъонэшхохэр иIэу, джэхашъом шынэгъакIэр зыдиIыгъэу, тхылъми зэранэсыгъэр плъэгъущтыгъэ.\nУахътэр кIуагъэ, школри, институтри къэсыухи, комсомолым ихэку комитет пропагандэмкIэ иотдел сырипащэу, ар IэнэтIэ цIыкIугъэп, перспективэ дэгъу иIагъ, Шъхьэлэхъо Абурэ ХьэдэгъэлIэ Аскэррэ институтым сырагъэблагъи, нарт эпосым сыпымыхьэ мыхъунэу къызаIом, нахьыжъ гущыIэм сышIокIыгъэп, джаущтэу наукэм сыхэщагъэ хъугъэ. Адыгэм идунэезэхашIэ, ылъапсэ зынэсырэр, адыгэ IорIуатэр нэмыкI лъэпкъмэ зэратекIырэр, афэдэ зышIырэр зэхэсфынхэмкIэ анахь зишIуагъэ къысэкIыгъэмэ Щамсудинэ ащыщыгъ.\nКавказ имызакъоу зэрэхэгъэгоу зыцIэ хэфытагъэ фольклористмэ ежь ахалъытэщтыгъ, IорIуатэм ижанр зэфэшъхьафмэ хэшIыкIышхо иIэу ащылажьэщтыгъэ. Нарт эпосым, пшысэмэ, таурыхъыжъмэ, хъишъэмэ, орэдыжъмэ афэгъэхьыгъэу нычэпэ къэбгъэущэу уеупчIымэ къыIон ышIэщтыгъ. Джы тинахьыжъ шIагъохэр зытекIыхэм нахьыжъыгъор тэ къытаусэижьыгъ шъхьай, лъэшэу къытэонтэгъокIы, анахьэу ар къызхэкIырэр тызэупчIыжьын зэрэтимыIэжьыр ары. «УзэупчIын щымыIэмэ паIор гъэтIыси еупчIыжь» аIо, ау адыгэ паIоми джы джэуап икъу едгъотылIэжьырэп Щамсудинэ фэдэхэр тыухыгъэшъ.\nАхэм ялъэхъан IорIотэ угъоиным нахь игъэкIотыгъэу дэлажьэщтыгъэх, килограмм тIокIхэр къащэчэу магнитофоныжъхэр акIыб илъэу къоджэ къуаджэу къакIухьэзэ угъуаещтыгъэх. Ащ фэдэу Щамсудинэ ыугъоигъэр бэ, ежь ышъхьэкIэ ахэм шIоу адэлэжьэжьыгъ, ау зынэсынэу игъо фимыфагъэу тихъарзынэщ чIэлъыр макIэп. Тапэ итыгъэмэ якон илъыр къытфагъэнагъ, джы гушъхьэлэжьыгъэ тыщыкIэрэп, адыгэм иIуагъэу «уупщэрахьын щыI, пщэрыхьащтыр ары тищыкIэгъэжьыр».\nХъут Щамсудинэ лIыгъэ хэлъэу, къин ылъэгъуми къызхимыгъэщэу, щэIагъэ иIэу икъинихьагъухэр зэпичыщтыгъэх. НыбжьыкIэу ынэ къыкIичэу ригъажьи, сыд рашIэфыгъэкIи ишIуагъэ къэмыкIоу зи ымылъэгъужьыхэ хъугъагъэ.\nАдыгэу хэт Iанэр зимыкIасэр, Щамсудинэ къешIэкIыгъэ ныбджэгъухэр бэрэ зэхэсыщтыгъэх. Нахьыбэм Щамсудинэ дэжь щызэрэугъоищтыгъэх, сэри сахафэу зэп къызэрэхэкIыгъэр. Хабзэр щызэрахьэу, шъабэу, шъырытэу гущыIэхэу, зэрыгущыIэхэрэр, аIорэр зы магнитофон горэм тыребгъатхэмэ диссертацие шIагъо хэпшIыкIыжьынэу щытыгъ. ХьакIэщыжъым фэдагъ. ШъуашIэм иIашэр дыды, усакIом ыжабз, тхакIом икъэлэм, шIэныгъэлэжьым ишIэныгъ, мыхэм ягулъытэ зынэсэу зытегущыIэщтыгъэхэр гъэшIэгъоныгъэ, акъыл зыхэпхынэу бэ зэхэтхыщтыгъэр. Джары Щамсудинэ ихьакIэщ зыфэдагъэр…\nЕтIанэ хьакIэхэр сэгъэкIотэжьых ыIоти, къадикIыщтыгъ, унэ къуапэм щытхэу джыри рамыгъэкъугъэ къэбармэ апагъэщэжьыщтыгъ. Сыдэу щытми, зызэбгырыкIыжьыхэкIэ, ишъэогъу кIасэу ШъхьаплIэкъо ГъучIыпсэрэ ежьырырэ пчыхьэшъхьэпэ чъыIэтагъэм щытезекIухьэщтыгъэх. МыгуIэхэу, дунаир яеу, щыкIагъэ зимыIэхэу, гупсэфэу зищыIэныгъэ кIэзыщырэмэ афэдагъэх. ГъучIыпси культурэм игупчэ зэрэIутэу фольклорымкIэ диссертацие ытхынэу ригъэжьагъэти, мыщкIэ лъэшэу Щамсудинэ IэпыIэгъу фэхъущтыгъ. Джащ фэдэу Цуякъо Нафсэт Щамсудинэ дэжь секретарэу агъакIуи, Iофым хэблахьыгъэу, наукэмкIэ зигъэзагъ. Ахэм яIоф рагъэкъунымкIэ Щамсудинэ бэ ыпшъэ дэкIыгъэр.\nУахътэ къэси, ГъучIыпсэрэ сэрырэ а зы мафэм Тбилиси тидиссертациехэр къыщыдгъэшъыпкъэжьынхэу гъогу тытехьагъ. Щамсудинэ ГъучIыпсэ иоппонент, сэ ХьэдэгъэлIэ Аскэр. Ар тапэ кIуагъэ Iоф иIэти. МэшIокум купэм тызэдисых. Гъогу техьэрэр зыдежьагъэм нэсыным пае уфэхъохъон фаеба, Iанэри зэгъэпэшыгъ, Щамсудинэ тхьаматэ, дахэу тызэхэс. Джаущтэу Адлер тыблэкIи Абхъаз чIыгум тихьагъ.\n— Джы къэсIощтым шъукъедэIу, — ыIуагъ Щамсудинэ. — Мы чIыпIэм щегъэжьагъэу Тбилиси тынэсэу, тыщыIэу, къэдгъэзэжьэу мыщ тыкъэсыжьыфэ нэс адыгэ дэй щыIэп. Шъуятэ-шъуянэ ымыукIыгъэмэ хэти дэйкIэ игугъу шъушIыщтэп. Мы тыздакIорэмэ егъашIэм хэти къыпфаубыщтэп, зэкIэ щэкIэ гъэпкIыгъэхэу къагъэлъэгъощтых. Тэ, адыгэхэмкIэ ежьхэр Тхьэм фэдэу къытэплъых, черкес пIомэ къэтэджых, арышъ, тэри зэкIэ тыдэгъу…\nНэужым ГъучIыпси, сэри тиIофхэр зэшIокIыхи, аспирантмэ яшхапIэ Iэнэ шыгъэ къыщызэIутхыгъ. Диссертационнэ советым хэтхэр, оппонентхэр, Шота Руставели ыцIэ зыхьырэ институтэу тызэпхыгъагъэм иIофышIэхэр едгъэблагъэхи, шIагъоу тызэхэсыгъ. Iэнэ пащэр ежьмэ ащыщыти, зэпытэу бжъэхэр къыIохэзэ сыхьатым ехъурэ джаущтэу тыщысыгъ. ЕтIанэ ХьэдэгъэлIэ Аскэр гущыIэ къыратыгъ. ЛIы Iушым къыIон ымышIэ хъуна, дэгъоу къэхъохъуагъ, ежьхэми ащытхъугъ, тэтыехэми ядэгъу ыIуагъ. А лъэхъаным, гукъао хъугъагъ, къэсымыIуагъэми хъуни, ау цIыфмэ ари ашIэмэ нахьышIу. Аскэр докторскэ диссертациеу мыщ ыпэкIэ къыушыхьатыжьыгъэр «къешъумыт» ыIуи ВАК–м фэтхэгъэ тишIэныгъэлэжь горэм анахь ишIум, иныбджэгъум фэдэу Аскэр къызэрэщытхъугъэр гъэшIэгъон сщыхъугъ. Ащ ыуж Щамсудини, ГъучIыпси къэхъохъуагъэх, ахэми абзэгу IэшIу къытемынэу тишIэныгъэлэжьэу зыфэдэ щымыIэхэм ядахэ аIуагъ. Сэри сIуапхъэр сIуагъэ…\nАдлер тыкъызышIокIыжьым, Щамсудинэ Iанэр зэрещэти къыIуагъ:\n— Джы тызтетыгъэм тытеуцожьын, тинысэ тыубын тыфит…\nДжащ фэдэу дахэу тызэхэтыгъ. НэмыкIымкIэ гумэкI фыриIэу, амал иIэмэ дахэ къыдигъэхъунэу, ылъэкIымэ ем щиухъумэнэу цIыфыгъэшхо хэлъыгъ Щамсудинэ. Зы хъугъэ сыгу къэкIыжьы. 1987-рэ илъэсым Партием и Краснодар краимкIэ и Комитет къыдигъэкIыгъ къыкIэлъыкIорэ 1988-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 12-м Шъачэрэ ТIуапсэрэ ямэфэкIхэр игъэкIотыгъэу хагъэунэфыкIынэу. Москва ащ щымыгъуазэ хъуна, къадыригъэштагъ, Iофтхьабзэм пэIухьащт мылъкури къафитIупщыгъ. МэфэкIыр дэгъуба, ау мыр тэ, адыгэхэмкIэ, тыгу лъыпсыкIэ пхырыкIыщтыгъэ. 1838-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 12-м адмиралэу Лазаревым къухьэхэр нэпкъым къыIуигъэуцохи, шапсыгъэмэ топкIэ къяоу, десантэу къыригъэтIысыкIыгъэм адыгэхэр зэтыриукIэу ыублагъ. Джары хы ШIуцIэ Iушъор аубытынэу зыщырагъэжьэгъагъэр.\nМэфэкI мафэ хъуна ащ фэдэр, арыти, Тыгъэмыпс щыщ Къэбж Щэбанэ гъэзетым къэтхагъ ащ пэшIуекIоу зыгорэ къыхытигъэутынэу. Сэ гъэзетым къатхыхэрэм апылъ отделым сырипэщагъэти, кIалэм иписьмэ редактор шъхьаIэм дэжь схьыгъэ. Ау сыд фэдэу хъумэ партием игъэзет крайкомым ыIорэм пэуцужьын, арыти, «мыр хъун Iофэп» ыIуи сыкъычIигъэкIыжьыгъ. Джащыгъум нэбгырэ заулэ щэхъу тымыхъоу а мэфэкIым тыпэуцужьыгъ, тытхагъ, Краснодар крайкомым иятIонэрэ секретарь зыIудгъэкIагъ, ткъош шапсыгъэмэ тахэхьагъ, тызэкъоуцуагъэх. Тэмэтелъхэр таужы итхэу, партием ихэку комитет тащэмэ (зэкIэми тыкоммунистыгъ) «партием шъухэтфыщт» аIощтыгъ. Ау зи тащыщ къызэкIэкIуагъэп. Краими ежьхэр зэрэфэе дэдэу ямэфэкI хъугъэп, ар къыпфагъэгъуна, тауж итыгъэх тагъэпщынэжьы ашIоигъоу.\nКъыкIэлъыкIогъэ илъэсым сэ шIэныгъэлэжьмэ яинститут тхьэмэтэ гуадзэу сагъэкIуагъ. Бэ темышIэу Крайкомым иапэрэ секретарэу Иван Полозковэу а мэфэкIым икIэщэкIуагъэр Урысыем икоммунистмэ пащэ афашIыгъ. Арыти, «Полозковыр зыхэт партием ащ нахьыбэрэ сыхэтыжьынэу зэспэсыжьырэп» сIуи, институтым ипартком тхылъ чIэслъхьагъ. Къэбарыр зеIум Джарымэ Аслъан нэсыжьэу ар сымышIэнэу бэ къысэушъыигъэр. Тиунэкъощ Налбый тIо Щамсудинэ ыдэжь сыригъэщагъ, «зэкIэ уапэ илъыр пымыбзыкI, укIал, зыщыI» ыIоуи къысэушъыигъ, ау сэ сIощтыр сIогъахэти, сызэкIэкIожьыгъэп.\nПартийнэ зэIукIэ ашIи, коммунистхэр къыстегущыIагъэх, къыстепхъэшахьыгъэх, къысэушъыигъэх. Щамсудини хэлэжьагъ, рамыгъажьэзэ зэ джыри къысэушъыигъ, зэIукIэми къыщыгущыIагъ. «Мыр кIалэ джыри, ежь ыIоми, тэ хэтэшъумыгъэгъэкI, кIэгупшысахьыжьынэу уахътэ ешъут», — ыIуи гоIагъэ. Аужырэу джыри къысэупчIыжьыгъэхэти, сигущыIэ сытет сIуагъэ. Джаущтэу партием сыхэкIыжьыгъ, сиIэнатIи ащ щызгъэтIылъыжьыгъ…\nБэ тиныбджэгъу нахьыжъ джыри къыфэпIонэу щыIэр, лIыгъэшхо хэлъыгъ, шъыпкъэныгъэрэ къэрарырэ егъашIэм фэныкъуагъэп. Ау тэ тыфэныкъу, игущыIи иакъыли тыщэкIэми, шыкур тэIо илэжьыгъэшIу къэнагъэшъ. Илъэс 85-м адыгэ хъулъфыгъэр зынэсыкIэ, изекIо гъогухэр ыухыхэти, ихьакIэщ нэхъой итIысхьажьыпэщтыгъ. Ипкъэгъу-лэгъухэр къылъихьэхэмэ къэбарышIухэр къаIуатэу, ахэм кIэлэ-гъуалэхэр ахэщагъэхэу, тапэ щыIэгъэ адыгэмэ ялъэгъо нэф гъуазэ афэхъущтыгъ. Щамсудинэ ихьакIэщ джыри щыI, ащ къэбарыр самэу щызэтелъ, адыгэ Iофыр непи щыкIагъэкIы…\nСледущая ЗэлъашIэрэ усакIоу Къуекъо Налбый непэ къызыхъугъэ маф


ХэбзакIэхэр | Адыгэ Макъ\nУрысыем и Президентрэ Правительствэмрэ яунэшъуакIэхэм, хэбзэгъэуцугъэу тиIэхэм хахъоу афашIыгъэхэм кIуачIэ яIэ хъугъэ. 2020-рэ илъэсым иапэрэ мазэ къыщегъэжьагъэу пенсиехэм, хьакъулахьхэм, ны мылъкум, шъонхэм ауасэхэм, къоджэдэсхэм къаратыщт ипотекэм, нэмыкIхэми афэгъэхьыгъэ хэбзакIэхэр гъашIэм къыхэхьагъэх.\nЭлектроннэ книжкэр нахьышIуа?\nЦIыфхэм Iоф зэрашIэрэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэу яIэхэр джынэс тхылъыпIэм хэшIыкIыгъагъэх. Джы ахэр цифровой (электроннэ) шIыкIэм тетэу агъэпсыщтых.\nАщ фэгъэхьыгъэ унашъом къызэрэщиIорэмкIэ, щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу кIуачIэ иIэ хъугъэми, ар агъэфедэнэу зырагъэжьэщтыр 2021-рэ илъэсыр ары. Электроннэ трудовой книжкэр уимыIэмэ мыхъунэу щытэп, тхылъыпIэм хэшIыкIыгъэхэри цифровой шапхъэм итыхэм афэдэу агъэфедэнхэ алъэкIыщтых. 2021-рэ илъэсым Iоф зышIэнэу езыгъэжьэгъэкIэ ныбжьыкIэхэр арых апэу электроннэ книжкэхэр къызэратыщтхэр.\nIоф зышIэхэрэм зэкIэми къихьэгъэ илъэсыр екIыфэкIэ тхылъыпIэм хэшIыкIыгъэхэ книжкэхэр къафагъэнэнхэу лъэIу тхылъхэр Iоф языгъэшIэрэ пащэхэм афатхынхэ алъэкIыщт. Ащ фэдэ хъумэ, электроннэ тхылъым IофшIэным пылъ къэбархэр зэрэдагъахьэхэрэм фэдэу тхылъыпIэм хэшIыкIыгъэхэми афыдатхэхэзэ ашIыщт.\nИлъэсыр екIыфэкIэ лъэIу тхылъ зымытхыгъэхэм тхылъыпIэм хэшIыкIыгъэ книжкэхэр къаратыжьыщтых, ащ къыщегъэжьагъэу Iофэу ашIэрэм зэхъокIыныгъэу фэхъухэрэр электроннэ тхылъ закъор ары зэратхэщтхэр. Ахэм арытхэ къэбархэр Урысыем ПенсиехэмкIэ ифонд исайт Iоф зышIэхэрэм щыряIэхэ кабинет унаехэм е къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал къарагъотэщтых. ИщыкIагъэмэ, цIыфыр зыфэе къэбархэр тхылъыпIэм тетхэу IофшIапIэ къезытырэм, ПенсиехэмкIэ фондым е МФЦ-м къаратыщтых.\nФэIо-фашIэхэм ауасэ къыхагъэхъощт\nКъихьэгъэ илъэсым коммунальнэ фэIо-фашIэхэм ауасэ зыфэдэщтыр Федеральнэ антимонопольнэ къулыкъум къыщаIуагъ.\nАпэрэ илъэсныкъом уасэхэм къахэхъощтэп, къэралыгъом илъ инфляцием елъытыгъэу индексациер зашIыхэкIэ ары ахэр къызаIэтыщтхэр.\nУрысыем ишъолъырхэм уасэхэр зыфэдизыщтхэр ежь-ежьырэу ащагъэуцух, ау федеральнэ гупчэм къыхихыгъэ уасэхэм ахэр ашъхьарыкIынхэ фитхэп. ФэIо-фашIэхэм алъатыщтхэ уасэхэр шъолъырхэм ащызэтефэхэрэп, ар къызхэкIырэр тарифэу агъэуцущтхэм яиндекс анахь инхэри зэрэзэфэмыдэхэр ары. Арышъ, индексациер проценти 2,4-м къыщегъэжьагъэу проценти 6,5-м нэсын ылъэкIыщт.\nАпэрэ илъэсныкъом коммунальнэ фэIо-фашIэхэм алъыттырэ ахъщэр къызэрамыIэтыщтыр Федеральнэ антимонопольнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэ ипащэу Алексей Матюхиным ицыхьэ телъэу къыIуагъ. ТапэкIи макъэ къызэрагъэIугъагъэр мы илъэсым уасэхэр проценти 4 фэдизкIэ къаIэтынхэу ары.\nЩылэ мазэм иапэрэ мафэ къыщегъэжьагъэу къуаджэхэм, къутырхэм, мэкъумэщ хъызмэтым зыщыпылъхэ чIыпIэхэм ащыпсэухэрэ цIыфхэм псэупIэ къыращэфынэу е унэ рашIынэу хабзэм къаритырэ ахъщэ чIыфэм (ипотекэм) тырадзэрэ процентхэм къащагъэкIагъ, ар проценти 3-м ехъурэп.\nПравительствэм ышIыгъэ унашъом къызэрэщиIорэмкIэ, ахъщэу къыуатыщтыр миллиони 3-м нэсын ылъэкIыщт. Ленинградскэ хэкумрэ Дальневосточнэ федеральнэ шъолъырымрэ ащыпсэухэрэм къаратыщтыр сомэ миллиони 5 мэхъу.\nАхъщэ тедзэ макIэ пылъэу къаратырэ ипотечнэ кредитыр илъэс 25-кIэ птыжьын фае.\nАкцизхэри апкIи къаIэтыщтых\nСэнашъхьэм хэшIыкIыгъэ шъонхэм (санэхэм) ауасэ щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу къахэхъуагъ.\nАщ фэгъэхьыгъэ унашъом Владимир Путиныр зыкIэтхагъэр гъэмафэр ары. ТапэкIэ шъонхэм ямызакъоу, акцизхэм ауасэхэри илъэс къэс къаIэтыщтых.\nГущыIэм пае, къихьэгъэ илъэсым санэхэм атырадзэрэ акцизхэм зы литрэмкIэ сомэ 31-рэ аосэщт, 2021-м — сомэ 32-рэ, 2022-м — сомэ 33-рэ. Шампанскэм тырадзэрэ акцизым къихьэрэ илъэсым сомэ 40 ыосэщт, 2022-м нэс сомэ 43-м нэсыщт.\nДжынэс санэр агъэфедэзэ къыдагъэкIырэ продукцием къэралыгъо хьакъулахьхэр атырадзэщтыгъэхэп, къэкIорэ илэсищым ахэм сомэ зырыз ахагъэхъощт.\nСанэмрэ шампанскэмрэ зыхашIыкIырэ сэнашъхьэми акцизхэр тырадзэхэу рагъэжьэщт, ащ къыхэкIэу санэхэм ауасэхэри хэпшIыкIэу къыдэкIоещтых. Экспертхэм къызэраIорэмкIэ, тэ тихэгъэгу къыщашIыхэрэми, IэкIыб къэралыгъохэм къаращыхэрэ санэхэми ауасэхэм проценти 5 — 10 фэдиз къахэхъощт.\nПрезидентэу Владимир Путиныр зыкIэтхэгъэ унэшъуакIэхэм ащыщ аэропортхэм цIыфхэр тутын зыщешъощтыгъэхэ чIыпIэхэр къазэращызэIуахыжьыщтхэр.\n2013-рэ илъэсым къыщегъэжьагъ пассажирхэм ащ фэдэ амал зямыIэжьыгъэр, тутын зырамыгъэшъожьыщтыгъэхэр.\nАщ фэдэ чIыпIэхэр къызщызэIуахыщтхэр цIыфхэу регистрацие ашIыгъахэхэр зыдэщыIэхэ залхэр ары. ТутынешъуапIэхэм жьэу арытыр зэпымыоу вентиляторхэмкIэ агъэкъэбзэщт. Ахэм тутыным зэрарэу цIыфхэм къафихьырэр зыфэдэр къизыIотыкIырэ плакатхэр апылъэгъэщтых.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэхэм я ИлъэсыкIэ Адыгэ Республикэм щыхагъэунэфы\nАдыгэхэм я ИлъэсыкIэ Адыгэ Республикэм щыхагъэунэфы\nАдыгэхэм я ИлъэсыкIэ шъукъеблагъ\nПэсэрэ лъэхъаным адыгэмэ ИлъэсыкIэр гъэтхэпэ мазэм и 21-м агъэмэфэкIыщтыгъ. Ащ фэгъэхьыгъэ зэхэхьэ гъэшIэгъонхэр зэхащэхэу шэнышIу афэхъугъагъ.\nАдыгэмэ я ИлъэсыкIэ шэмбэтым игъэкIотыгъэу хэдгъэунэфыкIыщт. КъурмэнкIэ зэхахьэр сыхьатыр 9-м аублэщт. Мафэм сыхьатыр 2-м Гавердовскэм дэт IофшIапIэу «Нанэм» ИлъэсыкIэм диштэрэ Iофтхьабзэхэр щылъагъэкIотэщтых. ПщэрыхьакIохэм мэфэкI Iанэм къытырагъэуцощтхэ адыгэ шхыныгъохэр агъэхьазырыщтых. Хьалыжъохэри, щэламэхэри, нэмыкIхэри щагъэжъэщтых. ИлъэсыкIэм икъэбархэр къыщаIотэщтых. IорыIуатэхэр гущыIэ щэрыохэр агъэфедэхэзэ, ясэнаущыгъэ къагъэлъэгъощт. Творческэ объединениеу «Ошъадэм», къалэмрэ республикэмрэ яартистхэм концерт къатыщт, лъэпкъ къашъохэр къашIыщтых, уджыщтых. IэпэIасэхэм яIофшIагъэ, адыгэ Iэмэ-псымэхэр къыщагъэлъэгъощтых.\nКIэлэцIыкIухэр, зыныбжь хэкIотагъэхэр мэфэкIым зэфищэщтых. Общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» культурэмкIэ икомитет ипащэу, шIэныгъэлэжьэу Шъхьаплъэкъо ГъучIыпсэ, археолог цIэрыIоу, Урысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу Тэу Аслъан, общественнэ Iофыгъохэм чанэу ахэлэжьэхэрэ Болэкъо Аслъанрэ Къуижъ Къэплъанрэ тызэрэщагъэгъозагъэу, тирайонхэм ащыпсэухэрэр, IэкIыб хэгъэгумэ къарыкIыгъэ тилъэпкъэгъухэр, урысхэр, къэндзалхэр, урымхэр, ермэлхэр, нэмыкIхэри ИлъэсыкIэм епхыгъэ зэIукIэгъухэм ахэлэжьэщтых. Чъыгхэр, зыщыджэгущтхэ чIыпIэхэр агъэдэхэщтых.\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэкIэ щытым иартистхэм театрализованнэ едзыгъор дахэу къашIыщт. Режиссерэу Хьакъуй Аслъан япащэу адыгэ шэн-хабзэхэр къагъэлъэгъощтых. ГущыIэм пае, яжьэр пчъэIум Iуатэкъощт - удхэр унэм къимыхьанхэм фэшI. Лыр агъажъэ зыхъукIэ шэн-хэбзэ гъэшIэгъонхэр зэрахьащтых, ижъырэ адыгэ джэгукIэхэр зэхащэщтых. Бахъсымэр Iанэм къытырагъэуцощт, ИлъэсыкIэм фэгъэхьыгъэ хъохъухэр къаIощтых.\nШъукъеблагъэх адыгэмэ я ИлъэсыкIэ.\nСурэтхэм адыгэмэ ИлъэсыкIэр зэрагъэмэфэкIырэр къаIуатэ.


Республикэм инэпэеплъ — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къалэу Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэм хэлэжьагъ. БлэкIыгъэ илъэсым администрацием, ащ ипащэ Iофэу ашIагъэр мыщ щызэфахьысыжьыгъ, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтыщт лъэныкъохэр агъэнэфагъэх. Iофтхьабзэр зэрищагъ Советым итхьаматэу Джарымэкъо Азмэт.\nРеспубликэм ипащэ игъусагъэх Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, депутатхэр, министрэхэм ащыщхэр, нэмыкIхэри.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ лъэпкъ проектхэм лъэныкъо шъхьаIэу ахэтыр шэпхъэшIухэм адиштэрэ псэупIэхэр цIыфхэм ягъэгъотыгъэнхэр ары. А пшъэрылъри республикэм икъэлэ шъхьаIэ зэрифэшъуашэу щагъэцакIэ. Мыщ дэжьым анахьэу анаIэ зытырагъэтырэр хэбзэгъэуцугъэм диштэу унэгъо ныбжьыкIэхэм, сабыибэ зэрысхэм, зянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи ахэр зышъхьащымытыжьхэм псэупIэхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэр ары. Унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ муниципальнэ программэм 2006-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Iоф ешIэ. Мы илъэсхэм унэгъо 953-мэ IэпыIэгъу афэхъугъэх, ахэм ащыщэу 128-мэ блэкIыгъэ илъэсым. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, 2020-м сабыибэ зэрыс унэгъо ныбжьыкIэ 65-мэ щыIэкIэ-псэукIэ амалэу аIэкIэлъыр нахьышIу ашIын алъэкIыщт.\nПсэупIэхэр зытырашIыхьащт чIыгу Iахьи 136-рэ сабыибэ зэрыс унагъохэм атырагощагъ. Зянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи ахэр зышъхьащымытыжьхэм фэтэрхэр афэщэфыгъэнхэм сомэ миллион 16,8-рэ пэIуагъэхьагъ, нэбгырэ 24-мэ ящыкIагъэр арагъэгъотыгъ. Мылъкур республикэ бюджетым къыхэхыгъ.\n— Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм анахьыбэм Мыекъуапэ Iоф щашIэ. Ахэм япчъагъэ джыри хэхъонымкIэ амалышIухэр щыIэх. Гупчэу «Сибизнес» зыфиIоу къызэIутхыгъэм предпринимательхэр екIолIэнхэшъ, зы чIыпIэм IэпыIэгъу щагъотын алъэкIыщт. Непэрэ мафэм ехъулIэу ащ амалэу къытыхэрэр бэхэм къызфагъэфедагъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСоциальнэ пшъэрылъхэр зэшIохыгъэхэ зэрэхъурэм иIофыгъуи Адыгеим и ЛIышъхьэ къыщыуцугъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым псауныгъэр къэухъумэгъэным ылъэныкъокIэ IофшIэнышхо агъэцэкIэнэу къапыщылъ. Мыекъуапэ дэт сымэджэщхэм, IэзапIэхэм ащыщхэм оборудованиякIэхэр ачIагъэуцощтых. Джащ фэдэу ашIынэу рагъэжьэгъэ медицинэ псэуалъэхэм ащыщхэр аухыжьыщтых. Гъэсэныгъэм зыкъыфэбгъазэмэ, 2021-рэ илъэсым щегъэжьагъэу муниципалитетым щыпсэурэ сабыйхэр зэкIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм кIонхэ амал яIэ хъун фае. Мыекъуапэ щашIырэ мыщ фэдэ гъэсэныгъэм иучреждениехэр къызызэIуахыхэкIэ пшъэрылъыр гъэцэкIагъэ зэрэхъущтыр республикэм ипащэ къыIуагъ. Джащ фэдэу цифрэ шIыкIэм тет оборудованиемкIэ гурыт еджапIэхэр зэтырагъэпсыхьанхэ гухэлъ щыI.\nПредыдущая Гъобэкъое кIалэхэр\nСледущая Унэгъо Iужъум ихьэкIагъ