ЯтIонэрэ чIыпIэр Саидэ къыхьыгъ\nЛитературэм ыкIи сурэт проектхэм я Дунэе творческэ зэнэкъокъоу кIэлэеджакIохэмрэ студентхэмрэ зыхэлэжьагъэхэм изэфэхьысыжьхэр къалэу Ставрополь щашIыгъэх. Ащ зэреджагъэхэр «Урысыемрэ Франциемрэ: зэрэзэфэдэхэр ыкIи зэрэзэтекIхэрэр». ЗэхэщакIор Темыр-Кавказ федеральнэ университетымрэ къэлэ администрациемрэ.\nНэбгыри 170-рэ хъурэ ныбжьыкIэхэу Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм ыкIи IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэхэр лъэпкъ культурэм, лъэпкъ литературэм, шхыныгъохэм, шэн-зэхэтыкIэхэм, нэмыкI лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ шIэныгъэу яIэхэр зэрагъэпшагъэх. Бэмэ чIыопсым икъэбзэныгъэ, яхэгъэгухэм ятарихъ, цIыф цIэрыIоу яIэхэр игъэкIотыгъэу яIофшIагъэхэмкIэ къагъэлъэгъуагъэх.\nСтудентхэм къагъэхьазырыгъэ тхыгъэхэр, сурэтхэр, видеохэр зызэрагъапшэхэм, зэнэкъокъум илауреат хъугъэхэм ахэфагъ шапсыгъэ пшъашъэу Темыр-Кавказ федеральнэ университетым иапэрэ курс щеджэрэ Ныбэ Саидэ, ащ ятIонэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ.\n— Зэнэкъокъум узэрэхэлэжьэщтыр къэзгъэхьылъагъэхэм ащыщ къыхэтхыгъэ темэм икъызэIухынкIэ уахътэу къытатыгъэр зэрэмэкIагъэр. ЕтIани уилъэпкъ тарихъ баи зыхъукIэ, ар псынкIэу къипIотыкIыныр псынкIагъоп, — еIо Саидэ. — Жюрим хэтхэм зэнэкъокъум хэлэжьагъэхэр зэкIэ зэфагъэдагъэх, зы нэбгыри фэгъэкIотэныгъэ фашIыгъэп. Ар къэзгъэшъыпкъэрэр апэрэ шъуашэ зиIэ дипломыр зыми зэрэфамыгъэшъошагъэр ары.\nКIэлэ ныбжьыкIэу Гъошъо Григорий Шъачэ щэпсэу. Ушу-таолу зыфиIорэ спорт лъэпкъыр къыхихыгъэу, ишъыпкъэу зегъасэ, гъэхъагъэхэр ешIых. Григорий Урысыем, Европэм, дунаим ащыкIорэ зэнэкъокъухэм медальхэр къащихьыгъэх.\nЯтIонэрэ къэлэ кIэлэцIыкIу еджапIэм зыкIорэм къыщегъэжьагъэу спортсменхэм бэрэ атекIуагъ. Ар зыгъэсэрэ тренерэу Павел Макаровым къызэриIорэмкIэ, Григорий илъэсибл ыныбжьыгъэр апэрэ текIоныгъэхэр къыдихынхэу зырегъажьэм.\n— Григорий спортым ишъыпкъэу пылъ, ыгу еты-гъэу IэпэIэсэныгъэ зэригъэгъотыным фэбанэ. ТапэкIи гъэхъэгъакIэхэр зэришIыщтым сицыхьэ телъ, — еIо П. Макаровым.\nГригорий ятэу Валерий ШэхэкIае щыщ, ащ къызэриIуагъэмкIэ, кIалэр мы лъэхъаным колледжым щеджэ. Тренировкэхэми зэнэкъокъухэми илъэс хъугъэ захэмылажьэрэр. Ылъэгонджэ зэрыт фыкъогъагъэ, операцие ашIыгъ. Джы ар зыпкъ иуцожьыным уахътэ ищыкIагъ. Илъэс 17 зыныбжь спортсменым зэкIэ къыгурэIо, ищыкIагъэр егъэцакIэ. Спортым къызыфигъэзэжьыщт лъэхъаным кIэхъопсы.\nГригорий адыгэлI, шэн пытэ хэлъ. Ыгу ыгъэкIодырэп, пшъэрылъэу зыфигъэуцужьыгъэм кIэхьанэу мэгугъэ. Ар пшъэрылъ къызэрыкIоп, кIалэр Олимпийскэ джэгунхэм анэсынэу, текIоныгъэр къащыдихынэу ары зызтыригъэпсыхьэрэр. Уигухэлъ къыбдэхъунэу тыпфэлъаIо, Григорий.\nФутбол цIыкIумкIэ зэхащэгъэ зэнэкъокъоу Ныбгъу къоджэ псэупIэм ипащэ ишIухьафтын зэрылъыгъэр ТIопсэ районым ит поселкэу Тюменскэм щыкIуагъ.\nАщ псэупIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэ командиплI хэлэжьагъ.\nКъызэхэхьэгъэ командэхэр дэгъоу зэрэшIэх, кIэлэцIыкIухэм азыфагу ныбджэгъуныгъэ илъэу зэхэтых. Командэхэм ащыщэу Агуй-Шапсыгъэ къикIыгъэм апэрэ чIыпIэр ыхьыгъ. Командэм хэтыгъэх Нажьэ Зураб, АкIэгъу Ахьмэд, Руслан Стратневыр, Шъаукъо Мур-дин, Аслан Филипповыр. ЯтIонэрэ хъугъэ Агуе къикIыгъэ командэр. Ящэнэрэри Агуй-Шапсыгъэ ифутболист цIыкIухэм къыдахыгъ. Дэгъоу джэгугъэхэм ащыщых Къоджэ Руслъан, Шъхьэлэхъо Заур, Ацумыжъ Мурат, Мэфэгъэл Аслъан ыкIи Шъхьэлэхъо Инвер.\nБизнесменэу Къанэкъо Арсен ресторанэу «Высота 5642» зыфиIорэр илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьымэ къалэу Шъачэ къыщызэIуихыгъ.\nЦIыфхэм ар агу рехьы, лъэпкъ шхыныгъо зэфэшъхьафхэр зикIасэхэр ягуапэу къэкIох. Пчъагъэу 5642-рэм къикIырэр Эльбрус икъушъхьэ шыгу шъхьаIэ ащ фэдиз зэрилъэгагъэр ары. Мы лъэхъаным Арсен иресторанхэр зыхэхьэрэ хъытыуми «Высота 5642-кIэ» еджэх. Ахэр плIы мэхъух, къалэхэу Шъачэ, Кисловодскэ, Москва адэтых. ШхэпIэ зэхэтхэм джыри зы къахэхъуагъ. Ар къэралыгъом икъэлэ шъхьаIэ ирайонэу «Большая ЯкиманкакIэ» заджэхэрэм къыщызэIуахыгъ.\nМыщ ипроект зыгъэхьазырыгъэхэр Къанэкъо-Кахадо Маринэрэ (Арсен ипшъашъ) зэлъашIэхэрэ урыс рестораторхэу Аркадий Новиковымрэ Антон Глинскэмрэ.\nРестораным европейскэ ыкIи кавказскэ шхынхэр ары нахьыбэу щагъэхьазырхэрэр. Адыгэ гъомылапхъэхэм афэшъхьафэу грузин, бэлъкъар, нэмыкI къушъхьэчIэсхэми яшхыныгъохэр мыщ щыбгъотыщтых. Рестораным ренэу мэкъэмэ дахэхэр чIэIукIых.\nА. Къанэкъом зэрэхигъэунэфыкIырэмкIэ, шхыныгъохэр зыхашIыкIхэрэ гъомылапхъэхэр Налщыкрэ Грузиемрэ къаращых. Хьалыгъур пхъэ машIокIэ агъажъэ, лыр, пцэжъыер, къуаер шхапIэм щагъэгъух.\nАдыгэ шхыныгъохэм ахэгъуазэрэм лъэпкъым ишэнхабзэхэр зыфэдэхэри зэригъашIэ шIоигъоу мэхъу. Iэнэ бэрэчэтым зэдыпэтIысхьэрэ цIыфхэри зэгурэIох, зэпэблагъэ мэхъух.\nМедали 7 къырахыгъ\nТIопсэ районым ибэнэкIо цIыкIухэм гъэхъагъэхэр ашIыгъэхэу илъэсыр аухыгъ.\nКраснодар краим изэнэкъокъоу къалэу Ермэлхьаблэ щырагъэкIокIыгъэм спортсмен ныбжьыкIэхэм медали 7 къыщалэжьыгъ.\nЗэнэкъокъум ТIуапсэ иапэрэ кIэлэцIыкIу спорт еджапIэ итренерхэу Нэгъуцу Джанболэтрэ Шъхьэлэхъо Зауррэ агъасэхэрэр хэлэжьагъэх. Зыныбжь илъэс 14 мыхъугъэ кIалэхэм ащыщхэу Артем Чамурян (кг 46-м нэс), Иракли Джомидава (кг 60-м нэс), Малик Башкаевым (кг 60-м ехъу) ыкIи чемпион унагъоу нэгъуцухэм ялIыкIо анахьыкIэу Нэгъуцу Нарт (кг 42-м нэс) текIоныгъэр къыдахыгъ.\nХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къафагъэшъошагъэх Артем Бабонец, Глеб Стекановым, Павел Солоповым, Шъхьэлэхъо Салим.\nЗэнэкъокъум хэлэжьэгъэ командэхэм ащыщэу ТIопсэ районым икIыгъэм апэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ.\nМыхэм анэмыкIэу бэнэнымкIэ зэхащэгъэгъэ краим изэнэкъокъуми селоу Георгиевскэм щыщ пшъашъэхэу Кобл Фатимэрэ Владислава Бородаенкэмрэ медальхэр къыщахьыгъэх. Ахэр зыгъасэхэрэр тренерэу Сергей Поповыр ары.\nнэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Ныбэ Анзор.\nПредыдущая Тренерэу агъэнэфагъ


Стамбул дэт УФ-м иконсульствэ зычIэт унэм ыпашъхьэ Адыгэхэр щызэрэугъоигъэх » NatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России\nNatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России » В Мире » Диаспора » Стамбул дэт УФ-м иконсульствэ зычIэт унэм ыпашъхьэ Адыгэхэр щызэрэугъоигъэх\n16:05 Вторник 0 5 642\nДиаспора 5 642 0\nСтамбул дэт УФ-м иконсульствэ зычIэт унэм ыпашъхьэ Адыгэхэр щызэрэугъоигъэх\nБэдзэогъум и 24 общественнэ движениеу «Адыгэ Хэкум ипатриотхэр» зыфиIорэм ыкIи адыгэ купэу «Тызэфэд» зыфиIорэм хэтхэр Стамбул дэт УФ-м иконсульствэ зычIэт унэм ыпашъхьэ щызэрэугъоигъэх. ЗэIукIэм ушъхьагъэу фэхъугъэр бэдзэогъум и 19 къалэу Налщык общественнэ движениеу «Хасэ» зыфиIорэм ипащэу Ягъэнэ Ибрахьим къытебанахи шъобж хьылэхэр зэрэрахыгъ ары.\nЗэрэугъоигъэхэр урамэу Истикал рыкIохи УФ-м иконсульствэ нэсыгъэх. Ахэмэ адыгэ быракъыхэр ыкIи лозунгхэу «Ибрахьим изакъоп» зытетхагъэхэр аIыгъыгъэх. Митингым хэлэжьагъэр резолюциеу аштагъэм къеджагъэх. Ащ зэритхагъэу, УФ-м иправительствэ адыгэхэр зыщыпсэущтыгъэ чIыгум щыхъурэм лъыплъэн фае, общественнэ движениехэм япащэхэм зэратеIункIэхэрэм ыкIи къызэратебанэхэрэм пэуцужьынэу щыт, бзэджашIэхэм пшъэдэкIыжь ягъахьыгъэн фае.\nЯгъэнэ Ибрахьимэ джырэ уахътэм сымэджэщым къычIащыжьи унэм къащэжьыгъ. Ежь къызэриIорэмкIэ, къытебэнагъэхэр – шъхьэзэкъо ухъумакIо предприятиеу «Синдика» зыфиIорэм ыкIи бзэджэшIэ купхэм хэтхэр ары.


Хэдзынхэм зафагъэхьазыры | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм и Общественнэ палатэ 2017-рэ илъэсым Iофэу ышIагъэм ыкIи УФ-м и Президент ихэдзынхэу къэблагъэхэрэм зызэрафагъэхьазырырэм защытегущыIэгъэхэ зэхэсыгъо мэзаем и 20-м иIагъ.\nПалатэм итхьаматэу Устэ Руслъан икIыгъэ илъэсым зэфэхьысыжь къыфишIызэ, анахь Iофыгъо шъхьаIэхэу агъэцэкIагъэхэм къащыуцугъ. Ахэр: республикэм щыпсэухэрэм япатриотическэ пIуныгъэ епхыгъэ къэралыгъо программэу пхыращырэр, ныбжьыкIэ политикэр, кIэлэцIыкIухэм яфитыныгъэ къэухъумэгъэныр зэрагъэцакIэхэрэр, къэралыгъо пытэ гъэпсыгъэнымкIэ унагъом, сабыим ямэхьанэ къэIэтыгъэныр, нэмыкIхэри. Урысые Федерацием и Общественнэ палатэ Адыгеим ыцIэкIэ хэхьащтым ихэдзынхэри 2017-рэ илъэсым гъэтхапэм и 16-м щыIагъэх, нахьыбэхэм амакъэ зыфатыгъэр МэщбэшIэ Исхьакъ.\n— Урысыем и Общественнэ палатэ зэхищэрэ онлайн-зэхэсыгъохэм чанэу тахэлажьэ, — къеIуатэ Устэ Руслъан. — Зэхэсыгъо 38-рэ икIыгъэ илъэсым тиIагъ. Ахэм ямызакъоу, республикэм игъэцэкIэкIо хабзэ зэхищэрэ Iофтхьабзэхэми тахэлажьэ.\nПалатэм иаппаратэу нэбгыри 3 зыхахьэрэм иIофшIэн дэгъоу егъэцакIэ. Документациеу къафакIохэрэр зэкIэ мыхэм атхых, зэхафых. 2017-рэ илъэсым къэбар тхыгъэ зэфэшъхьафэу 393-рэ палатэм къыIукIагъ, 183-р Урысыем и Общественнэ палатэ къикIыгъэх.\nОбщественнэ палатэр Адыгэ Республикэм игъэцэкIэкIо ыкIи ихэбзэгъэуцу органхэм зэрадэлажьэрэр джыри зэрэлъагъэкIотэщтыр Устэ Руслъан къыхигъэщыгъ.\nЗэхэсыгъом зыщыхэплъэгъэхэ ятIонэрэ Iофыгъом — хэдзынхэм зызэрафагъэхьазырырэм къытегущыIагъ ДОСААФ-м икъутамэу республикэм щыIэм ипащэу, палатэм итхьаматэ игуадзэу Барцо Тимур. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу «Урысые Федерацием и Президент ихэдзынхэм яхьылIагъ» зыфиIорэм 2017-рэ илъэсым тыгъэгъазэм зэхъокIыныгъэ фашIыгъ. Ащ къызэрэдилъытэрэмкIэ, УФ-м и Общественнэ палатэ, ащ икъутамэхэу шъолъырхэм ыкIи муниципальнэ образованиехэм ащыIэхэм лъыплъакIохэр агъэнэфэнхэ ыкIи ахэр хэдзынхэмкIэ комиссиехэм агъэкIонхэ фитых.\nМы хэбзэгъэуцугъэр джыри амыштэзэ, шэкIогъу мазэм, Адыгэ Республикэм и Общественнэ палатэрэ хэдзынхэмкIэ Гупчэ комиссиемрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэмкIэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх.\n— Общественнэ палатэм и Совет иунашъокIэ IофышIэ куп зэхэтщагъ, — къеIуатэ Барцо Тимур. — Ащ общественнэ организацие 14-мэ ялIыкIохэр хэхьагъэх. Пшъэрылъэу яIэщтхэри дгъэнэфагъэх. Мыщ дакIоу общественнэ лъыплъакIохэр зэрагъэхьазырыщтхэм ыкIи зэрэрагъэджэщтхэм япхыгъэу типалатэрэ Урысые общественнэ движениеу «Корпус «За чистые выборы» зыфиIорэм ишъолъыр отделениеу Адыгеим щыIэмрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэмкIэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ.\nОбщественнэ лъыплъакIохэм ямобильнэ купи 5 агъэпсыгъ. А Iофыр кIэкIынымкIэ IэпыIэгъу къафэхъугъ Адыгэ Республикэм и Очылхэм япалатэ. Мобильнэ купхэм япшъэрылъыщтыр хэдзыпIэ чIыпIэхэм хэукъоныгъэ ащыхъугъэу макъэ къызагъэIукIэ, псынкIэу ащ нэсынхэр, Iофыр зэхафыныр ары.\nАдыгэ Республикэм зэкIэмкIи хэдзыпIэ чIыпIэ 264-рэ щыI, непэрэ мафэм ехъулIэу общественнэ лъыплъэкIо 600 атхыгъ. А пчъагъэм джыри хэхъощт.


ЕгъэжьэпIэшIу | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 09.02.2017\t/ СПОРТЫР\t/\nХэгъэгум самбэмкIэ икIэух зэнэкъокъу апэрэу хэлэжьэгъэ ТхьакIущынэ Ахьмэд джэрз медалыр къызэрэдихыгъэм фэшI иныбджэгъухэр, тренер-кIэлэегъаджэхэр фэгушIуагъэх. БэнакIом цыхьэшхо фамышIыщтыгъэми, республикэм щытхъур къыфэзыхьыгъэ кIалэхэм ясатырэ хэуцон ылъэкIыгъ.\n— Килограмм 87-м нэс къэзыщэчыхэрэм якуп ТхьакIущынэ Ахьмэд щыбэнагъ, — къеIуатэ тренер-кIэлэегъаджэу Хьакурынэ Дамир. — Опыт зэримыIэм къыхэкIэу медаль къыдихынэу тыщыгугъыщтыгъэп. Пермь щыкIогъэ хэгъэгу зэнэкъокъум зыщиуплъэкIунэу, иIэпэIэсэныгъэ хигъэхъонымкIэ самбэмкIэ банэхэрэм акIырыплъынэу тыфэягъ.\nТхьакIущынэ Ахьмэд Улапэ щапIугъ, Куржь Къэплъан иапэрэ тренер. Адыгэ къэралыгъо университетым и МГГТК щеджэ, физкультурэмрэ спортымрэ апыщагъ, ыIэпкъ-лъэпкъхэр егъэпытэх.\n— КIуачIэм ихэхъогъу, исэнаущыгъэ къызэIуихынымкIэ ныбжьэу иIэри къыдэтэлъытэ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм самбэмкIэ испорт еджапIэ ипащэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Делэкъо Адамэ. — Ахьмэд Пермь зэрэщыбэнагъэм къыхэзгъэщырэр мыщынэу ушэтынхэр зэришIырэр, текIоныгъэм фэбанэзэ хэкIыпIэхэм зэралъыхъурэр ары.\n1999 — 2000-рэ илъэсхэм къэхъугъэ кIалэхэмрэ пшъашъэхэмрэ Пермь щызэнэкъокъухэзэ, Адыгеим самбэмкIэ, дзюдомкIэ ибэнакIохэр дунаим цIэрыIо зэрэщыхъугъэхэр зэхэщакIохэм къаIуагъ. Нэбгырэ 650-м нахьыбэ алырэгъум щызэIукIагъ. Урысыем самбэр щагъэлъапIэ, Олимпиадэ джэгунхэм спорт лъэпкъ шъхьафэу самбэр хагъэхьанымкIэ къэралыгъом иIэшъхьэтетхэм Iофыгъуабэ агъэцакIэ. Адыгеим самбэмкIэ ибэнакIохэм дунэе зэнэкъокъухэм медальхэр къащахьы.\nПермь щыкIогъэ зэIукIэгъухэм тиспортсмен цIэрыIоу Хьэпэе Хьамидэ судьяу ахэлэжьагъ, ар Урысыем изаслуженнэ тренерэу щыт. Олимпиадэ джэгунхэм дышъэ медалыр къащыдэзыхыгъэ Мудрэнэ Бислъан Мыекъуапэ зыщигъасэ зэхъум, Хь. Хьэпаир итренер-кIэлэегъаджэу щытыгъ.\nХьабый Байзэт, Хьакурынэ Дамир, нэмыкI тренерхэу Пермь щыIагъэхэм зэралъытэрэмкIэ, бэкIэ тызыгъэгугъэн зылъэкIыщт бэнакIохэр Адыгеим иIэх. Ахэр еджэх, спорт зэнэкъокъухэм непэ ахэлажьэх.\nСурэтым итхэр: ТхьакIущынэ Ахьмэд, Хьабый Байзэт, Хьакурынэ Дамир.


Гъогу зэхэкIыпIакIэхэр ашIых | Адыгэ Макъ\n«Нахьыбэу автомобильхэр зэрыкIорэр Тэхъутэмыкъое, Теуцожь районхэм ащыгъэпсыгъэ гъогухэр ары. АдыгеимкIэ мэхьанэшхо иIэу щыт транспорт зэхэкIыпIакIэхэр шIыгъэнхэм. Ахэм яшIуагъэкIэ автомобильхэр нахьышIоу гъогухэм ащызекIо хъущтых, гъогурыкIонымкIэ шапхъэхэри къыдалъытэщтых», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nГущыIэм пае, къэлэ гъэпсыкIэ зиIэ поселкэу Лъэустэнхьаблэ дэжь гъогу зэхэкIыпIэ щышIыгъэнымкIэ республикэр «Росавтодорым» езэгъыгъ. ООО-у «СтройЮгРегион» зыфиIорэм ащ игъэпсынкIэ зэзэгъыныгъэ дашIыгъах. ШIэхэу псэолъэшIын IофшIэнхэр рагъэжьэщтых. 2019-рэ илъэсым иIоныгъо псэуалъэр атынэу рахъухьэ.\nПсэуалъэр зыщагъэпсыщт чIыпIэм Сергей Кельбахрэ КъумпIыл Муратрэ проектыр зэрэпхыращыщтым щытегущыIагъэх. А проектым диштэу автомобиль гъогу метрэ 1745,5-рэ агъэкIэжьыщт, IахьиплIэу зэтеутыгъэ гъогур, лъэсрыкIохэм атегъэпсыхьэгъэ зэпырыкIыпIэр агъэпсыщт. Джыдэдэм IофшIэнхэм зафагъэхьазырэу рагъэжьагъ, Iоныгъор ары ахэм нахь зызырагъэушъомбгъущтыр.\nКъэралыгъо компанием ипащэ гъогурыкIонымкIэ шапхъэхэр къыдалъытэн зэрэфаем анаIэ тыраригъэдзагъ, общественнэ транспортымкIэ щынэгъончъэ чIыпIэхэм къэуцупIэхэр ащагъэпсынхэу, цIыфхэр тэрэзэу зэращэнхэм тегъэпсыхьэгъэ нэмыкI амалхэр зэрахьанэу игъо къафилъэгъугъ. Ащ епхыгъэу Адыгеим и ЛIышъхьэ Псэкъупсэ лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэр гъэпсыгъэн зэрэфаер къыIуагъ. Ащ нэмыкIэу КъумпIыл Мурат гъогушIхэм пIалъэхэр къыдалъытэнхэу, Iофхэр дэгъоу зэхащэнхэу пшъэрылъ афишIыгъ. Республикэм ихэбзэ къулыкъухэми Iофыгъо заулэхэм язэшIохынкIэ IэпыIэгъу къазэрафэхъущтхэр къаIуагъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ Тэхъутэмыкъое районым игъогухэм ащыщ горэм джыри автомобильхэр бэу зэрэщызекIохэрэр хигъэунэфыкIыгъ. Ащ пае республикэм ипащэ Краснодар икъокIыпIэ, икъыблэ лъэныкъохэр зэзыпхыщтхэ гъогу агъэпсынэу игъо ылъэгъугъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ зэрилъытэрэмкIэ, а псэуалъэхэр загъэпсыхэкIэ, транспортыр нахьышIоу зекIо, гъогурыкIонымкIэ шапхъэхэр къыдалъытэнри нахь Iэрыфэгъу хъущт.\nСергей Кельбах къызэриIуагъэмкIэ, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ къэралыгъо компаниеу «Росавтодор» зыфиIорэмрэ зэдашIыгъэ зэзэгъыныгъэм къыдыхэлъытагъэу гъогухэмкIэ шъолъыр программэхэр Адыгеим щыпхырыщыгъэнхэмкIэ федеральнэ IэпыIэгъоу тапэкIи къаратырэр лъагъэкIотэщт.


Гъозэрыплъ: Адыгабзэр зэрэбгъэкIодыщт шIыкIэхэр\nЗэгорэм зы Адыгэгорэ нэмыкI Адыгэгорэу тхакIо фэдэу икъуаджэ фэгъэхьыгъэу тхылъ зитхыгъэм еупчIыгъ: хьэр чъые зыхъукIэ сыда ипэ икъэцыпэ идэжь Iулъэу мэчъые?\nСшIэрэп ыIуагъ тхакIом.\nУмышIэрэмэ сыда тхылъ сытхыщт пIоу уфежьэ. Сыда къуаджэм лIакъоу дэсыхэм яцIэхэр зэотхыхэм тилIакъо ицIэ умытхыгъ ыIуи рыIожьыгъ.\nСыхэукъуагъ, тхылъ тедзапIэр хэукъуагъ, кIуагъ кIожьыгъ ыIуагъ тхакIом .\nАщгъум ситхакIо пIоу ухэмыт, тхылъи умытхымэ нахьышIу рыIожьыгъ.\nЗэриIуагъэу фэдэу, Адыгабзэ шъумышIэрэмэ сыда Адыгэ Макъ къыдэтэгъэкIы шъуIоу гъогум шъутет. Апэу Адыгабзэ зэжъугъашIи ытIанэ къыдэжъугъэкI зыгорэ.\nАдыгэ Макъым мары и Адыгабзэ, мыАдыгэ гущыIэхэр къыхэтIэтIых:\nАдыгеим зыщагъэпсэфынэу цIыфхэр нахьыбэу къещэлIэгъэнхэм фэшI туризмэм пылъ къулыкъухэм аужырэ лъэхъаным зэхэхьэ гъэшIэгъонхэр рагъэкIокIыхэу рагъэжьагъ.\nМы мафэхэм Адыгеим авиаэкспедицие щызэхащагъ. Ащ кIэщакIо фэхъугъэхэр Урысые географическэ обществэм икъутамэу тиреспубликэ щыIэм ипащэу Игорь Огайрэ «ПараавиаМото» зыфиIорэ еджапIэу Подмосковьем щызэхэщагъэм ипащэу, Мыекъуапэ щыщэу Игорь Потапкинымрэ. Ахэм къызэраIорэмкIэ, паралетхэмрэ мотопарапланхэмрэ уарысэу къэббыбыхьащт маршрутхэр цIыф пстэуми ашIогъэшIэгъоныщтых.\n— Экстрим-турым хэлэжьэрэ экипажхэр 8 мэхъух, Москва, Краснодар краим, Адыгеим цIыфхэр къарыкIыгъэх. АвиазекIоныр зышIомыгъэшIэгъонын цIыф щыI Iоу сшIэрэп. Сыда пIомэ узэсагъэу, мафэ къэс плъэгъурэ чIыпIэхэр парапланым уисэу, ышъхьагъкIэ укъеплъыхызэ зэбгъашIэхэмэ тхъагъо ыкIи гъэшIэгъоны, — еIо И. Потапкиным.\nЭкспедицием ипрограммэ къыдилъытэрэр бэ, ар чъэпыогъум и 30-м рагъэжьагъ, шэкIогъум и 5-м нэс кIощт. Ащ хэлажьэхэрэм гъэхъунэхэу «Богатырский», «Пятигорский» зыфиIохэрэр ошъогум итхэу къаплъыхьэгъахэх. ЧIыпIэ дахэхэм видеокамерэкIэ сурэтхэр атырахых, туристхэм апае маршрутыкIэхэр зыщыбгъэнэфэн плъэкIыщт чIыпIэхэр зэрагъашIэх.\nДжащ фэдэу къушъхьэтхэу Азиш-тау къабыбыхьащт, етIанэ Гъозэрыплъэ ыкIи Кавказскэ биосфернэ заповедникым лъэсэу къыщакIухьащт.\nТехникэу агъэфедэщтыр агъэхьазырыфэкIэ экспедицием хэтхэм Каменномостскэм пэмычыжьэу аммонитхэм ямузееу щыIэр зэрагъэлъэгъугъ, къалэу Мыекъуапэ къаплъыхьагъ.\nАдыгеим туризмэм зырагъэушъомбгъунэу зыщыпыхьагъэхэм къыщегъэжьагъэу ащ фэдэ авиационнэ экскурсие зэрэзэхащагъэр апэрэ. ЗэхэщакIохэм къызэраIорэмкIэ, экстремальнэ турхэр зикIэсэ цIыфхэм аэротуризмэри агу рихьыщт. Джипингыр, каньонингыр, рафтингыр, спелеологиер зикIасэхэр чIыпIэ чыжьэхэм къарэкIыхэшъ, Адыгеим къэкIох. Ошъогу техникэм исэу тикъушъхьэхэр, псыкъефэххэр, чIыопсым исаугъэтхэр къэзыплъыхьэ зышIоигъощтхэр бэу къызэрахэкIыщтхэм И. Огайи И. Потапкинми яцыхьэ телъ.\n— Сэ Къалмыкъым сыщыIагъ. Тюльпанхэм зыкъызызэIуахырэ уахътэм тефэу мыщ цIыфыбэ къэкIо, IэкIыб къэралхэми къарэкIых. Ахэр самолеткIэ къыращэкIыхэзэ шъолъыр инхэу къэгъагъэхэр зэрызхэр арагъэлъэгъух, — еIо И. Огай. — Тэри Адыгеим ландшафтнэ туризмэр щызэхэтщэнэу амал тиI. Ащ федэшхо къытынэу щыт.\nАщ къыдырегъаштэ И. Потапкинми. Аэротуризмэм изэхэщэн мылъкушхо темыкIуа-\nдэу ебгъэжьэн плъэкIыщт, — къыIуагъ ащ. — Ащ пае паралетхэмрэ мотопарапланхэмрэ къызтетIысхьащт чIыпIэхэр апэу бгъэпсынхэ фае.\nДэгъоу зызыгъэпсэфы зышIоигъохэм амали яI. Арышъ, парапланхэмкIэ къабыбыхьэзэ исп унэхэр, псыкъефэххэр, чIыопсым исаугъэтхэр зэзыгъэлъэгъу зышIоигъощтхэм япчъагъи мэкIэщтэп.


Home » Adyghe » 23 2.Timothy » 03\nposted by derDaniel on Tue, 11/23/2010 - 10:25\nДунаем иаужырэ мафэхэм псэущт цІыфхэм яшэн зыфэдэщтыр\nДунаем иаужырэ мафэхэм уахътэ къинхэр къызэрэкІощтхэр пшІэн фае. 2Сыда пІомэ цІыфхэм ежь ашъхьэкІэ шІу залъэгъужьыщт, ахъщэри шІу алъэгъущт, зыщытхъужьыщтых, пэгэщтых, хъонэщтых, ятэ-янэхэм ядэІужьыщтхэп, рэзэныгъэ ахэлъыщтэп, Тхьэр агъэлъэпІэщтэп, шІулъэгъуныгъи ахэлъыщтэп; 3зэшІужьыныгъэр зыфэдэр ашІэщтэп, нэмыкІ цІыфхэм ІэягъэкІэ атегущыІэщтых, зыщыІэныгъэ яІэщтэп, жъалымыщтых, шІугъэр шІу алъэгъущтэп; 4уащымыгугъышъунэу щытыщтых, шъхьэпсынкІэу щытыщтых, зашІошІыжьыщт; Тхьэр шІу алъэгъуным нахьи, загъэтхъэжьыныр нахьышІу алъэгъущт; 5Тхьэм ищынагъо агухэм арылъым фэдэу зыкъа-\nгъэлъэгъощт, ау Тхьэм илъэкІыныгъэ адэщтэп. Ащ фэдэ цІыфхэм защыдзый.\n6А цІыфхэм ащыщхэу зы заулэ унэмэ арыцІанлъэнхэзэ, бзылъфыгъэхэу зипсэкІодхэм ахэкІуадэхэу, зэмылІэужыгъо хъопсэныгъэ мыхъомышІэхэм зыкъырязыгъэщэкІыхэрэр дахьыхьых. 7А бзылъфыгъэхэм сыдигъуи Іофхэр зэрагъашІэхэми, шъыпкъагъэр къашІэн алъэкІырэп. 8Ианныйрэ Иамврыйрэ* пегъымбар Мусэ зэрэпэуцугъэхэм фэдэу, мы цІыфхэри шъыпкъагъэм пэуцужьых. Ахэр зиакъыл зэщыкъогъэ цІыфых, зишІуагъэ къэмыкІожьыщт шІошъхъуныгъэ яІ. 9Ау ахэмэ яІоф бэрэ къадэхъущтэп; сыда пІомэ Ианныйрэ Иамврыйрэ яделагъэ цІыф пстэумкІи нафэ зэрэхъугъэм фэдэу, мы цІыфхэм яделагъи цІыф пстэумкІи нафэ хъущт.\nАужырэ Іофхэу Паул Тимофей фигъэпытэхэрэр\n10Іофхэу сэ цІыфхэм язгъэшІагъэхэри, сизекІуакІи, сигухэлъи, сишІошъхъуныгъи, сищыІагъи, сишІулъэгъуныгъи, ситеубытэныгъи ошІэх. 11Къалэхэу Антиохие, Иконие, Листрэ* цІыфхэм къинэу щысагъэщэчыгъэхэри, къиныбэу щысщэчыгъэхэри ошІэх. Къинышхохэр сагъэщэчыгъэх, ау Зиусхьаным зэкІэми сыкъахищыжьыгъ. 12Шъыпкъэ, Тхьэм ищынагъуи Христос Исусри хэти зыгу илъхэу псэунэу фаем цІыфхэм къин рагъэщэчыщт. 13Ау цІыф бзаджэхэми, гъэпцІакІохэми ябзэджэныгъэ рагъэхъущт; ахэмэ нэмыкІ цІыфхэр дахьыхых, ежь ашъхьэкІи зыдахьыхыжьы. 14Ау о Іофхэу зэбгъэшІагъэхэми, узщыгугъыхэрэми атет зэпыт, сыда пІомэ ахэр озыгъэшІэгъэ цІыфхэр ошІэх. 15Ащ нэмыкІэу, уисабыигъо щегъэжьагъэу Тхьэм игущыІэ тхыгъэ лъапІэхэм* арытхэр зэбгъэшІагъэх. Христос ИсускІэ шІошъхъуныгъэу уиІэмкІэ умыкІодэу, укъызэрэнэжьыщтыр а тхылъхэм арытхэм къыбгу-\n3:8 Ианныйрэ Иамврыйрэ – Мысырым щыщхэу ушхъухьаныгъэм пылъ нэбгыритІоу пегъымбар Мусэ пэуцущтыгъэхэр ары. Еплъ пегъымбар Мусэ ятІонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 7:22; 9:11.\n3:11 къалэхэу Антиохие, Иконие, Листрэ – еплъ Апостол. 13:14-14:20; 16:1-5.\n3:15 Тхьэм игущыІэ тхыгъэ лъапІэхэр – Джуртхэм ятхылъ лъапІэхэр ары зыфиІохэрэр: Тэурат, Сэбур, пегъымбархэм атхыгъэ тхылъхэри, нэмыкІхэри.\nрагъэІон алъэкІы. 16Тхьэм игущыІэтхыгъэ лъэпІэ пстэуми арытхэр Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ ыдэжь къикІыгъэх. ЦІыфхэм шъыпкъагъэр ябгъэшІэным, уягыиным, бгъэдэІонхэм ыкІи шъыпкъагъэр зиІэ псэукІэр ябгъэшІэным пае яшІуагъэ къэкІо. 17Арэущтэу Тхьэм фэлажьэрэ цІыфыр тэдрэ ІофышІуи хьазырэу ыкІи фэгъэпсыгъэу щытыщт.


ГумэкIыгъохэм апэшIуекIогъэным Адыгеир фэхьазыр | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\n2010-рэ илъэсым игъэмэфэ мазэхэм Урысыем исубъект зэфэшъхьафхэм къащыхъугъэ машIом къыхэкIыкIэ къэралыгъом сомэ миллиард 11 фэдиз чIэнагъэу ышIыгъ. Илъэсым къыкIоцI гурытымкIэ тхьамыкIагъо къэзыхьырэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ проценти 6-8-м нэсэу зыкъыIэтыгъ.\nРегионхэм япащэхэм зэфэхьысыжьэу къашIыгъэхэм къызэрагъэнэфагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым хэукъоныгъэу ашIыгъэхэм ядэгъэзыжьын яшъыпкъэу ахэм Iоф дашIагъ. Ом къыздихьырэ гумэкIыгъохэр пэшIорэгъэшъэу гъэнэфэгъэнхэмкIэ (прогноз шIыгъэнымкIэ) анахьэу пшъэдэкIыжь ин зыхьырэр Росгидрометрэр ары. Ащ епхыгъэу гидрометеорологием ылъэныкъокIэ УФ-м и Правительствэ программэ гъэнэфагъэ ыштагъ.\nВладимир Путиным зэрилъытэрэмкIэ, ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ къулыкъум иIофшIэн нахь тэрэзэу зэхищэнымкIэ ащ ишIогъэшхо къэкIощт. Ом изытет зыфэдэщтыр, ошIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ тхьамыкIагъохэу тапэкIэ къэхъущтхэр къэзышIэрэ системэхэр къэралыгъом щыгъэпсыгъэнхэ зэрэфаер премьер-министрэм къыIуагъ. Ащ пае илъэситIум къыкIоцI бюджетым сомэ миллиард 14 фэдиз къытIупщыщт, метеостанцие 300 кIэу ашIыщт.\nРадиацием ылъэныкъокIэ КъокIыпIэ Чыжьэм иIофхэм язытет, ащ епхыгъэ мониторингэу зэхащэхэрэм къатегущыIагъэх федеральнэ къулыкъухэм ыкIи ведомствэхэм япащэхэр. КъэкIорэ гъэмафэр фэбэ дэдэу хъун зэрилъэкIыщтыр къыдалъытэзэ, МЧС-м икъулыкъушIэхэм а лъэхъаным зызэрэфагъэхьазырырэр къыхагъэщыгъ.\nУФ-м ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ ипащэу Сергей Шойгу къызэриIуагъэмкIэ, прогнозэу щыIэхэмкIэ, мэлылъфэгъу мазэм ыкIэхэм адэжь псыкъиуным ныхь зиушъомбгъун ылъэкIыщт, бэдзэогъум ыкIэхэм, шышъхьэIум икъихьэгъухэм адэжь машIом нахь зыкъиIэтын ылъэкIыщт. Ащ регионхэм ащыщхэр зэрэфэхьазырым уигъэрэзэнэу зэрэщымытыри къыгъэнэфагъ.\nСелектор зэIукIэм Владимир Путиным зэфэхьысыжьхэр къыфишIызэ, зигугъу къэтшIыгъэ ошIэ-дэмышIэ Iофыгъохэм апэуцужьыгъэным пае регионхэм япащэхэм, ащ фэгъэзэгъэ структурэхэм ыкIи ведомствэхэм шIокI имыIэу япшъэрылъхэр агъэцэкIэнхэу къафигъэпытагъ.\nАдыгеим мыщ фэдэ тхьамыкIагъохэр къыщымыхъунхэм пае илъэс къэс Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр щызэхащэх, программэ гъэнэфагъэхэри щаштагъэх.\nАхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм ежь ышъхьэкIэ АР-м и Президентэу ТхьакIущынэ Аслъан лъэплъэ. БлэкIыгъэ илъэс закъом псыуцогъэшхохэм апэшIуекIогъэным епхыгъэ программэм къыдилъытэу, республикэм сомэ миллион 83,4-рэ щагъэфедагъ.\nАщ ишIуагъэкIэ псыхъохэу Лабэрэ Фарсрэ янэпкъыхэр зэтырагъэпсыхьагъэх, Шапсыгъэ псыубытыпIэм гъэцэкIэжьынхэр щылъагъэкIотагъэх, нэмыкI Iофыгъохэри зэшIуахыгъэх.\nПсыкъиуным пэуцужьыгъэнымкIэ Адыгеим иIофхэм язытет джырэ лъэхъаным уигъэрэзэнэу щыт нахь мышIэми, зи умышIэу ущысыныр зэрэмытэрэзыр ТхьакIущынэ Аслъан къыхигъэщыгъ. Ащ фэшI УФ-м и МЧС и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу Гъунэжьыкъо Муратэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр фишIыгъэх.


Проектым дырагъэштагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 04.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nАдыгэ Республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ ышIыным и Стратегие къыдыхэлъытагъэу мэкъумэщ хъызмэтым и Адыгэ научнэ-ушэтыпIэ институт Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым зыхагъэхьажьырэм ыуж хэхъоныгъэ зэришIын ылъэкIыщт лъэныкъохэр ары Iофыгъо шъхьаIэу къэзэрэугъоигъэхэр зытегущыIагъэхэр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом пэублэ пcалъэ къыщишIызэ, уахътэ къыхихи республикэм къэкIогъэ Вугар Багировым шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Стратегическэ отраслэхэм хэхъоныгъэ ашIыным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэнэу Адыгеим щызэхащэрэр къыдэплъытэмэ, непэ зытегущыIэхэрэ Iофыгъом мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Адыгеим социальнэ- экономикэ хэхъоныгъэ ышIыным и Стратегиеу 2030-рэ илъэсым нэс телъытагъэр зытштагъэр илъэс фэдиз хъугъэ. Республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ пшъэрылъэу, гухэлъэу, мурадэу щыIэхэр зэкIэ мы программнэ документ шъхьаIэм къегъэнафэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Стратегиер зэхэдгъэуцо зэхъум анахь мэхьанэшхо зэттыгъэр мыщ обществэм еплъыкIэу фыриIэр зэдгъэшIэныр ары. Ащ пае документым ипроект зыфэдэщтымкIэ бизнесым, наукэм ыкIи гъэсэныгъэм, нэмыкI лъэныкъохэм ялIыкIохэр упчIэжьэгъу тшIыгъэх, тызэхэгущыIэжьыгъ. Ащ фэдэ площадкэхэм зэу ащыщ шIэныгъэмкIэ ыкIи научнэ-техническэ политикэмкIэ Советэу Адыгеим и ЛIышъхьэ дэжь щызэхэтщагъэр. Къэралыгъор ыкIи обществэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэр зэхэфыгъэнхэм, пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэм наукэр афэгъэзагъ, ащкIэ пшъэдэкIыжьышхо ехьы. Ащ пае тизэпхыныгъэ нахь тэгъэпытэ, шъолъырым шIуагъэ къытэу хэхъоныгъэ ышIыным тынаIэ тет.\nШъолъырым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ стратегие гъэнэфагъэ зэрэщыIэр, ар непэ щыIэныгъэм зэрэщыпхыращырэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Стратегиемрэ УФ-м и Президент къыгъэнэфэгъэ жъоныгъокIэ унэшъуакIэм къыдыхэлъытагъэу лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ республикэр къэгъэлъэгъонэу зыкIэхьан фаехэмкIэ пшъэрылъхэм язэшIохынрэ мыщ дэжьым зэрэзэпхыгъэхэр хигъэунэфыкIыгъ. Стратегием ыгупчэ итыр ыкIи чIыпIэшхо щызыубытырэр цIыфымрэ инновациемрэ.\n— Технологие пэрытхэм адиштэрэ агропромышленнэ комплексым, зекIоным, энергетикэ къабзэм, къыдэгъэкIыжьын промышленностым хэхъоныгъэ ашIыныр ары непэ анахьэу тынаIэ зытетыдзагъэр. Мыщ дэжьым гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэ мэхьанэу яIэм инэу зыкъеIэты. Урысыем шIэныгъэмкIэ ыкIи апшъэрэ гъэсэныгъэмкIэ иминистрэу Михаил Котюковым сызыIокIэм, мы Iофыгъохэм татегущыIагъ. Научнэ-инновационнэ ыкIи гъэсэныгъэм епхыгъэ организациехэм, учреждениехэм яIофшIэн зэхъокIыныгъэхэр фэтшIынхэу зэдэтштагъ. Ащ къыдыхэлъытагъэу мэкъумэщ хъызмэтымкIэ Адыгэ научнэ-ушэтыпIэ институтыр Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым хэгъэхьажьыгъэнэу унашъо тшIыгъэ. Советым изэхэсыгъоу непэ зэхэтщагъэм а Iофыгъор ары анахь шъхьаIэу тызытегущыIэщтыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nIофыгъоу зытегущыIэхэрэм епхыгъэ игъэкIотыгъэ доклад къышIыгъ апшъэрэ еджапIэм иректорэу Къуижъ Саидэ. Пшъэрылъэу къафагъэуцугъэр гъэцэкIэгъэным фэшI мэкъумэщ хъызмэтым и Адыгэ научнэ-ушэтыпIэ институт непэ изытет зыфэдэр зэрэзэрагъэшIагъэр, ащ изэфэхьысыжьхэм ялъытыгъэу IофшIэныр тапэкIэ зэрэзэхащэщтыр ащ къыIуагъ. Ащ епхыгъэ предложение гъэнэфагъэхэри къыхьыгъэх.\nКъэралыгъом зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ышIыным агропромышленнэ комплексыр зэрилъапсэр Вугар Багировым къыIуагъ. Iофыгъоу зытегущыIэхэрэр федеральнэ ведомствэм ипилотнэ проектэу зэрэщытыр ыкIи ар щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнымкIэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым IэпыIэгъу къызэрэфэхъущтхэр хигъэунэфыкIыгъ.\nСоветым хэтхэм федеральнэ ведомствэм игухэлъ дырагъэштагъ ыкIи проектыр аштагъ.\nПредыдущая ЯзэгурыIоныгъэ агъэпытэщт\nСледущая Ныбджэгъу лъапIэхэр!


Зэнэкъокъум мэхьанэшхо иIэу елъытэ — Адыгэ макъ\nЗэнэкъокъум мэхьанэшхо иIэу елъытэ\nРедактор 17.10.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nГъэIорышIакIохэм я Урысые зэнэкъокъоу «Урысыем ипэрытхэр» зыфиIорэр мэхьанэшхо зиIэ «социальнэ лифтэу» елъытэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр яIэпыIэгъоу мы Iофтхьабзэр ящэнэрэу зэхащэ.\nРеспубликэм ипащэ тхьамэтагъор зыщызэрихьэгъэ IофшIэгъу зэхэсыгъоу мы мафэхэм щыIагъэм зэнэкъокъум мэхьанэу иIэм, шъолъырым щыпсэурэ ныбжьыкIэхэр ащ хэгъэлэжьэгъэнхэм фэшI шIэгъэн фаехэм къэзэрэугъоигъэхэр тегущыIагъэх.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, зэнэкъокъоу «Урысыем ипэрытхэр» зыфиIорэр дэгъоу Iоф зышIэрэ «социальнэ лифтэу» щыт, гъэIорышIэным ылъэныкъокIэ амалэу аIэкIэлъымкIэ ныбжьыкIэхэм заушэтыжьыным, ясэнаущыгъэкIэ зыкъызэIуахыным фэIорышIэ. Къэралыгъо ыкIи общественнэ IофышIэхэм, шIэныгъэлэжьхэм, предпринимательхэм, корпорацие инхэм япащэхэм зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм анаIэ зэратетыщтым ыкIи IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэм мэхьанэшхо иI.\n— ЦIыфхэм ясэнэхьат ыкIи ясоциальнэ статус хагъэхъоным фытегъэпсыхьэгъэ системэр ылъапсэу «кадровэ резерв» зыфатIорэр гъэпсыгъэныр Урысыем и Президентэу Владимир Путиным шъолъырхэм пшъэрылъ шъхьаIэу къафегъэуцу. Зэнэкъокъоу «Урысыем ипэрытхэр» ащ фытегъэпсыхьагъ, ныбжьыкIэхэм зыкъызэIуахыным, щыIэныгъэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыным ыкIи шIуагъэ къытэу яIофшIэн зэхащэным ар фэIорышIэ, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм илIыкIохэр «Урысыем ипэрытхэм» зэрэхэлажьэхэрэм зэфэхьысыжь дэгъухэр зэрэфэхъухэрэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ягугъу къышIыгъ. Зэнэкъокъум гъэхъэгъэшIу щызышIыгъэхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр зэрагъэгъотынымкIэ предложениехэр афашIыгъэх. Финал ныкъом ихьагъэхэр ыкIи изы финалист хъугъэр шъолъырым «икадровэ резерв» хагъэуцуагъэх. Къэралыгъо къулыкъум епхыгъэу Iоф ашIэнэу нэбгырэ пэпчъ амал ратыгъ. Ахэм ащыщэу нэбгыритIумэ республикэм игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм пэщэ IэнатIэхэр ащагъотыгъэх.\nАдыгеим иминистрэхэм я Кабинет хэтхэм, муниципалитетхэм япащэхэм мы зэнэкъокъум мэхьанэшхо ратын, ащ цIыфыбэ хагъэлэжьэн зэрэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ, ащкIэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыгъэх.\nДжыри зэ шъугу къэтэгъэкIыжьы, зэнэкъокъоу «Урысыем ипэрытхэр» зыфиIорэм иапэрэ едзыгъо чъэпыогъум и 4-м щегъэжьагъэу и 27-м нэс кIощт. ЯтIонэрэ уцугъор чъэпыогъум щыублагъэу тыгъэгъазэм нэс зэхащэщт. 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм щегъэжьагъэу гъэтхапэм нэс федеральнэ шъолъырхэм очнэ шIыкIэм тетэу финал ныкъохэр ащыкIощтых. ЯплIэнэрэ едзыгъор — финал шъхьаIэр гъэтхапэм рагъэкIокIыщт. ГъэIорышIэным ылъэныкъокIэ пэрытныгъэ зыIыгъхэр мыщ дэжьым къэнэфэщтых. Хабзэ зэрэхъугъэу, ахэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъотыщтых, IэпыIэгъу афэхъущтых. ШIэныгъэ, кIуачIэ зиIэ пстэури мы Iофтхьабзэм хэлэжьэнэу зэхэщакIохэр къышъоджэх.\nКъэралыгъом ипащэ ипшъэрылъкIэ зэнэкъокъур зыгъэцакIэрэр автоном коммерцием емыпхыгъэ организациеу «Урысыер — амалышIухэр зыIэкIэлъ къэралыгъу» зыфиIорэр ары. Ащ IэпыIэгъу къыфэхъу УФ-м и Президент дэжь щыIэ народнэ хъызмэтымкIэ ыкIи къэралыгъо къулыкъумкIэ Урысые академиер.\nСледущая Сэхъутэ Нурбый Ибрахьим ыкъор


ЯIофшIэн осэшIу къыфашIыгъ — Адыгэ макъ\nРедактор 07.02.2020 07.02.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУФ-м и Следственнэ комитет и Следственнэ гъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм иколлегие игъэкIотыгъэ зэхэсыгъо тыгъуасэ иIагъ. Ар 2019-рэ илъэсым къулыкъум ышIэгъэ IофшIэным изэфэхьысыжь ыкIи 2020-рэ илъэсым пшъэрылъэу зыфагъэуцужьыхэрэр агъэнэфэнхэм афэгъэхьыгъагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ иунашъокIэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владимир Свеженец. Джащ фэдэу АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм ялIыкIохэр ащ къекIолIагъэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ пстэуми шIуфэс ащ къарихыгъ ыкIи зэгъусэхэу яIофшIэнкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм ягугъу къышIыгъ.\n— Социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъохэм тынаIэ атедгъэтынэу, ахэм япхыгъэ бзэджэшIагъэхэу цIыфхэм алъэныкъокIэ зэрахьэхэрэр лъэтемытэу къыхэдгъэщынхэу щыт. Джащ фэдэу медицинэ IэпыIэгъур тэрэзэу зэрарамыгъэгъотырэм епхыгъэ Iофхэм лъэшэу алъыплъэгъэныр апэрэхэм ащыщ. ЛэжьапкIэр, хэбзэIахьхэр тэрэзэу е икъу фэдизэу зымытыхэрэм ткIуачIэ зэхэлъэу тапэуцужьын фае. Ащ нэмыкIэу лъэпкъ проектхэр агъэцакIэхэ зыхъукIэ, ахъщэ къолъхьэ тын-Iыхыным епхыгъэ бзэджэшIагъэхэм пхъэшагъэ хэлъэу апэшIуекIогъэн фае. Типшъэрылъ шъхьаIэу — цIыфхэм ящынэгъончъагъэ гъэпытэгъэныр ыкIи ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр — хэбзэухъумэкIо ыкIи хэбзэ къулыкъухэм аIэ зэкIэдзагъэу зэшIохыгъэнхэм тыфэкIощт. ИкIыгъэ илъэсым изэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ Адыгеим зыкъыщиIэтыгъэп. Къыблэ федеральнэ шъолъырым ыкIи Урысыем зэрэпсаоу щызэрахьэхэрэ бзэджэшIагъэхэр зэбгъапшэхэмэ, Адыгеим щынахь макI, — къыIуагъ Владимир Свеженец.\nАлександр Глущенкэм гущыIэр зештэм, блэкIыгъэ илъэсым гъэIорышIапIэм Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэм кIэкIэу ыкIи 2020-рэ илъэсым пшъэрылъхэу агъэнафэхэрэм ягугъу къышIыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, шъолъырым зыпкъитыныгъэ илъ, бзэджэшIэгъэ хьылъэхэр процент 90-м ехъоу зэхафынхэ зэралъэкIыгъэр къэгъэлъэгъонышIоу щыт. УкIын Iофхэу ыкIи зыныбжь имыкъугъэхэм япхыгъэ уголовнэ Iофхэу къызэIуахыгъэхэр зэкIэ зэхафыгъэх.\nСледственнэ гъэIорышIапIэм бзэджэшIагъэхэм афэгъэхьыгъэ фэгъэзэн 3354-рэ мы илъэсым щатхыгъ, ар 2018-м ебгъапшэмэ, проценти 5-кIэ нахь макI. Уголовнэ Iофэу къызэкIагъэкIожьыгъэхэм япчъагъэ мы илъэсым процент 13-кIэ нахь макIэ хъугъэ. Арэущтэу щыт нахь мышIэми, материалхэр агъэхьазырхэ зыхъукIэ нахь екIолIэкIэ пхъашэхэр къыхахынхэу, Iофым тэрэзэу хэплъэнхэу следственнэ отделхэм япащэхэм А. Глущенкэм афигъэпытагъ.\nКъэкIощт илъэсым следовательхэм яIофшIэн нахь зыфагъэIорышIэщтхэ лъэныкъохэм къулыкъум ипащэ къащыуцугъ. АпэрапшIэу следственнэ гъэIорышIапIэм иIофшIэн щыкIагъэхэу прокуратурэм, хьыкумышIхэм къыхагъэщыгъэхэр дагъэзыжьынхэм пылъыщтых. Ащ дакIоу уголовнэ Iофэу къызэIуахыхэрэр икъу фэдизэу зэхэфыгъэнхэр, экономикэ щынэгъончъагъэр гъэпытэгъэныр, цIыфхэм зэIукIэгъухэр адэшIыгъэнхэр 2020-рэ илъэсым пшъэрылъ шъхьаIэщтых.\nПредыдущая Адыгеим къыщыучъыIыщт\nСледущая АмалышIухэр зыIэкIэлъ район


Нартхэм ягупчэ къыхэдгъэщыжьыгъ | Адыгэ Макъ\nНартхэм ягупчэ къыхэдгъэщыжьыгъ\nАвтор: Редакция\t/ 03.03.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nИжъырэ тхыгъэхэр тилъэпкъ икъоу имыIэхэми, тинасып къыхьыгъэу, нарт къэбархэр тятэжъ пIашъэмэ зэхалъхьагъэхэу къыднэсыжьыгъэх. Ахэр тинэжъ-Iужъхэм къаIотэжьыгъэх. Зэхэубытагъэхэу, томибл хъухэу нартхэм япщынэлъэ хьалэмэтхэр тишIэныгъэлэжь цIэрыIоу ХьэдэгъэлIэ Аскэр къыхаригъэутыгъэх.\nНарт эпосыр тилъэпкъ иэнциклопедие фэбгъадэми ухэукъощтэп. Мыщ хэтых тита-\nрихъ ихъугъэ-шIагъэхэр, тилъэпкъ ишэн-хабзэхэр, тичIыпIэмэ ацIэхэр, ахэм ащыхъугъэ-ащышIагъэхэр. Пщыналъэхэм лIыхъужъхэм ацIэхэмрэ ахэм къяхъулIагъэхэмрэ гъэнэфагъэу къащаIох. Аужырэ нартэу Гъобэкъуае дэжь щыпсэущтыгъэ Уачэ икъэбарэу бжъэдыгъу къыщаIотэжьыгъэр я VI-рэ томым дэхьагъ. Уачэ къехъулIагъэмрэ Iэлэдж иунэ ар зэрэщылIагъэмрэ тхылъым дэтых.\nНарт Iэлэдж Нарт Хасэм итхьамэтагъ, ишъхьэгъусэ БэтIын Ны Хасэм ипэщагъ. Мыхэм яунэ джырэ псэупIэхэу Рязанскэмрэ Бжъэдыгъухьаблэрэ азыфагу Пщыщэ иджабгъукIэ рекIокIырэ бгышъхьэм Iут Iошъхьэ хъурэе лъэгэшхом тетыщтыгъэ. Ар тхылъмэ адэхьэгъэ къэбархэм къащаIо. Мыщ дэжьым Шэбатныкъо (Бэдынэкъо) зэрэщаукIыгъэр хъишъэм хэт. Мы чIыпIэр ижъыкIэ адыгэ шъолъырым итарихъ гупчэщтыгъэ. Кавказым икъохьапIэ икарт узеплъыкIэ, сыдрэ лъэныкъо къикIэу хасэм къакIощтыгъэхэм зэфэдиз чIыналъэ къызэрэзэпачыщтыгъэр къыбгурэIо. Ар тятэжъ пIашъэмэ яIушыгъэ-гулъытэ зыкIэ ишыхьат.\nБэмышIэу мыщ нэбгырэ заулэ тыхъоу тыщыIагъ. Нартхэм ягупчагъэм апэ тызекIуалIэм, тигъусагъэх джырэ тинарт шъаохэу, дзюдомкIэ Адыгеим ыцIэ дахэкIэ рязыгъаIохэу, бэнакIохэр зыгъасэхэрэ Бастэ Сэлымрэ Урысыем истудентхэм язэнэкъокъу дышъэ медальхэр гъогогъуитIо къыщызыхьыгъэ Тулпарэ Айдэмыррэ.\nЧIыпIэр лъэшэу тыгу рихьыгъ, итеплъэ хьалэмэт. Iошъхьэ шыгушхори, иIэгъо-благъохэри къэткIухьагъэх. Кургъо мэз щыщэу къэнагъэм псэупIэщтыгъэр къегъэгъунэ. КъыпэIулъ кIэим чъыгхэри бэдэдэу къинагъэх, итеплъэ уигъатхъэу узIэпещэ. Пщыщэ къыхэчъырэ Дэнджыу псыхьо ихьалыгъуанэ бгы зэндэ лъагэм ылъапсэ къыкIэуцо. Къутырым къыдэкIырэ гъогур пытэпIэжъым дахьэ. А дэхьапIэм нэмысыпэзэ кIэимкIэ егъазэшъ, етIэ гъогу шъуамбгъоу лъэгуанэр къэлъагъо. АщкIэ техи, кIэим тихьагъ. Чъыгхэм тызахэкIым, Пщыщэ иджабгъу лъэныкъо иIэ дамбхэм тякIугъ. БлэкIыгъэ лIэшIэгъум пынджыпкъхэр ашIыхэ зэхъум, мыщ иIэгъэ темэныр агъэгъушъыгъагъ. КIэим уитэу укъызыдэплъыекIэ, бгышъхьэ цакIэм тес унагъохэм яхатэхэмрэ япсэупIэхэмрэ къэолъэгъух. ПытэпIэжъыми ышъхьашъо джашъоу чъыгмэ къахэщы.\nИжъыкIэ мы бгышъхьэм чылэгъо заулэ, зэпэблагъэхэу, зэрэтесыгъэхэр гъэнэфагъэ.\nIэлэдж икъоджагъэм нартхэм къыщяхъулIагъэу къэбарыбэ эпосым хэтэу тэшIэ. Ахэм ащыщэу джы зыгорэм нэIуасэ шъуфэтшIыщт.\nНарт Уачэр Iэлэдж лIакъоу Гъобэкъуае пэмычыжьэу щысыгъэмэ ащыщыгъ. Нартэу щыIэр зэкIодым, ауж къинэгъагъ. КъызэраIотэжьыгъэмкIэ, ятэ осыет къыфишIыжьыгъагъ нартмэ ячIыгу ис къохъусэшхом ешэнышъ, ыукIынэу.\nТэтэршъао Шъхьэгуащэ къикIыгъэу, Дэнджыу Iушъо къырекIокIызэ, шыушхо горэм къо джэдэ Iэешхо къырифыжьагъэу ылъэгъугъ. Тэтэршъао ылъэныкъокIэ къызыщынэсыщтым къо Iэлыр ыукIыгъ. Тэтэршъао лIышхом иинагъэ щыщынэу, зынэсыгъэм дэжь щыуцугъ.\nШыур шым епсыхи, къо Iэлыр шIуибзи, къеджагъ:\n— А фэмыф, моу къакIо!\nКъо кIэпцыр къыгуиупкIи:\n— Ма, фэмыф, мыр шти, хьы, — ыIуи, Уачэр къызыщытэджыкIи, Пакокъо Тэтэршъао ишыплIэ копкъыр фыдилъхьагъ.\n— СикIал, Тхьэм урихьакI, укъэхъумэ, о лIы ухъун. ГущыIэ заулэ осIожьыщтышъ, ащ уфэмыбэлэрэгъэу гъэцэкIэжь, — къелъэIугъ Уачэр.\n— КъаIо, тхьамэтэ маф, — ыIуагъ Тэтэршъао.\n— СикIал, нарт лъэпкъэу мы хэкум къинагъэр сэры ныIэп. Сэри пIалъэу сиIэр мы къор сэшхыфэ нэс. Мы къор зэрэсфэхъущт мэфэ пчъагъэр мыщ фэдиз. Мы лыр зы-сыухыкIэ, сэ дунаир схъожьы-нэу щыт. А мафэр мыщ фэдэр ары. КъакIуи, нарт кIэныр ощ нахь ифэшъуашэу зи къэхъунэп, хьыжь, — къыIуагъ Уачэ. — Ар сэIо шъхьаекIэ, зыгорэкIэ спсэ хэмыкIыгъэу хьадэгъум сыригъэзыгъэу укъысшъхьарыхьакъомэ усIэкIэкIодэнкIэ мэхъушъ, мэфэ зы-тIу горэмкIэ а зыфэсIуагъэм ыуж къигъан.\nАхэр нарт я Уачэ Пакокъо Тэтэршъао къыриIожьыгъагъэх.\n— СыкъэкIон, тхьамэтэ маф, ау сыкъэкIон сэIокIэ, сыздэкIощтыр сшIэрэп, — ыIуагъ.\n— Мары, фэмыф, мо Пщыщэ нэпкъ тет унэшхор ары, — ыIуи Iапэ фишIыгъ.\nКъыригъэлъэгъугъэ унэр зыдэщытыгъэр джы Рязанскэмрэ ГЭС-мрэ азыфагу Iошъхьэ хъурэешхоу иIэр ары.\n— КIо, гъогумаф! — ыIуи, нарт Уачэ ежьэжьыгъ.\nТэтэршъауи копкъыр ишыплIэ дэлъэу къежьэжьыгъ, ау IэкIэцIэнлъи, ефэхыгъ. ЕIэбэхыгъ шъхьае, къыфыдэхьыежьыгъэп. Уачэр къызызэплъэкIым къылъэгъуи, къытыригъэзэжьыгъ:\n— А фэмыф дэд, — ыIуи, къамыщыкIыр ригъэчъэхи, къо копкъыр къатыуанэр къыпигъани, къыIэти, ишыплIэ къыфыдилъхьажьыгъ.\n— КIо, гъогумаф джы! — ыIуи, ежь кIожьыгъэ.\nУахътэ тешIи, пIалъэр къызэсым, «Iэлэдж бын яхэкужъ» джы зыфаIорэм Тэтэршъао къэкIуагъ.\nШышIоIум иш рипхи, унэм ихьагъ. КъызэриIогъагъэу, Уачэр лIагъэу джэхашъом телъэу, нарт кIэныри зэхэугъоягъэу ыбгъукIэ щылъэу рихьылIагъ.\nЩагу кIоцIым бэныр щитIыгъ, Уачэ къызегъэтIылъыжьым, нарт мылъкур къышти, Тэтэршъао ядэжь къежьэжьыгъ.\nАужыпкъэрэ нартэу а чIыпIэм щыпсэущтыгъэр Уачэр ары, нартхэм ямылъку къэзыхьыжьыгъэр Пакокъо Тэтэршъау.\nЛIыжъхэм къэбаркIэ къызэраIотэжьыгъэмкIэ, мы чIыпIэм аужырэ нартэу щыпсэугъэр Уач ары.\nИжъыкIэ, Уачэ къыушэкIугъэм щыщ Пакокъо Тэтэршъао тыны зыщыфишIыгъагъэм къыщегъэжьагъэу, шакIо къикIыжьырэм апэ къыIукIэрэм къыхьырэм щыщ реты. Ащ фэдэ тыным «хьакъуаж» раIо. ШакIом шIуфэс рахы зыхъукIэ раIощтыгъэ:\n— Хьакъуаж апщи, тхьамэтэ маф!\nНепэ къызнэсыжьыгъэм ижъырэ хабзэр зезыхьэхэрэр адыгэ шакIомэ ахэтых.\nТичылэу Тэуйхьаблэ шэкIоным зинасып хэлъыгъэхэр дэсыгъэх. Мэртэ мэзи темэнышхохэу тиIагъэхэми хьакIэ-къуакIэр ахизыщтыгъэ. БэкIаерэ слъэгъоу къыхэкIыщтыгъэ шакIо къикIыжьырэм къыхьырэм щыщ къыIукIагъэм ритэу. Зы псычэт нахь къымыушэкIугъэми, апэ IукIагъэм езытыщтыгъэхэр ахэтыгъэх.\nСурэтхэр тезыхыгъэр ЕмтIылъ Нурбый.


Адыгеир фэхьазыр — Адыгэ макъ\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ, республикэм анаIэ къызэрэтетымкIэ ыкIи гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ щыIэ пшъэрылъхэр шIуагъэ къытэу зэшIохыгъэнхэмкIэ шъолъырым IэпыIэгъу къызэрэфэхъухэрэмкIэ федеральнэ ведомствэм ипащэхэм зэрафэразэр къыхигъэщыгъ.\n— Сергей Кравцовыр зипэщэ Рособрнадзорым иIэпыIэгъу ишIуагъэкIэ къэралыгъо кIэух аттестацием изэхэщэнкIэ ыкIи ирегъэкIокIынкIэ щыIэгъэ хэукъоныгъэхэр дэдгъэзыжьынхэ тфызэшIокIыгъ. Ар хэгъэкIи, зэикI къэралыгъо ушэтынхэм язэхэщэн изэфагъэ къэзыгъэлъэгъорэ рейтингымкIэ Адыгеир «уцышъо зонэм» хэхьагъ. IэпыIэгъу шъукъызэрэтфэхъурэм ишIуагъэкIэ къэгъэлъэгъонэу тиIэхэр къэтыухъумэнхэм тызэрэщыгугъырэм дакIоу, гъэсэныгъэм исистемэ джыри нахьышIу шIыгъэным Iоф дэтшIэщт. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцурэ пшъэрылъэу гъэсэныгъэм изытеткIэ пэрытныгъэ зыIыгъ къэралыгъо анахь дэгъуи 10-мэ Урысыер ащыщ хъуным тишъыпкъэу тыпылъыщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэхэсыгъом хэлэжьэнэу къызэрэригъэблэгъагъэмкIэ Анзор Музаевыр АР-м и ЛIышъхьэ фэрэзагъ ыкIи лъэныкъуитIум яIо зэхэлъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм зэфэхьысыжь дэгъухэр къызэрэкIэлъыкIохэрэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— ГИА-м изэхэщэнкIэ хэукъоныгъэу щыIэхэм ядэгъэзыжьын епхыгъэу Адыгеим ыпэкIэ тыкъакIощтыгъэмэ, непэ Iофхэм язытет нэмыкI шъыпкъ, республикэр шъолъыр анахь дэгъухэм ащыщ, — къыIуагъ А.Музаевым.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур къызэриIуагъэмкIэ, Адыгеим и ЛIышъхьэ ыкIи Рособрнадзорым япшъэрылъкIэ гъогу картэм изэхэгъэуцон джырэ уахътэм дэлажьэх. Ащ фэшI гъэсэныгъэм изытет уасэ фэзышIырэ федеральнэ институтым зэпхыныгъэ дыряIэу Iоф ашIэ.\nЗэрагъэнэфагъэмкIэ, къихьащт илъэсым щегъэжьагъэу гъогу картэм къыдилъытэрэ лъэныкъохэр агъэцэкIэнхэу рагъэжьэщт. МыщкIэ Адыгеим опытэу IэкIэлъыр нэмыкI шъолъырхэм ащагъэфедэнэу Рособрнадзорым егъэнафэ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу зэикI къэралыгъо ушэтынхэм республикэр афэхьазыр, а кампаниер жъоныгъуакIэм и 24-м рагъэжьэщт. Мы илъэсым я 11-рэ классыр къэзыухыгъэ нэбгырэ мин 1,7–рэ фэдизмэ, я 9-рэ классым икIэлэеджэкIо мини 4,5-м ехъумэ ушэтынхэр акIущтых. Ахэр къызэкIолIэщтхэ ыкIи экзаменхэр зыщатыщтхэ чIыпIэхэр шапхъэхэм адиштэхэу зэтырагъэпсыхьагъэх, ящыкIагъэр зэкIэ аIэкIэлъ. Мы Iофыгъохэм язэшIохын сомэ миллион 16,4-рэ республикэм щыпэIуагъэхьагъ.\nШэпхъэшIухэм адиштэу ыкIи хэукъоныгъэ щымыIэу ГИА-р зэхэщэгъэн зэрэфаер КъумпIыл Мурат джыри зэ къыхигъэщыгъ. Мыщ дэжьым пшъэрылъ шъхьаIэу щытыр еджапIэр къэзыухыгъэхэм зэрифэшъуашэу экзаменхэр атынхэр ары.\nПредыдущая Тиунагъохэм алъапсэ орэпытэ!\nСледущая Къэгъэлъэгъон 15 кIэу къыхэхьагъ


≡Чорнобиль 4 серія ◁Чорнобиль 4 серія ▷ 【Чорнобиль 4 серія 】\nТема: ≡Чорнобиль 4 серія ◁Чорнобиль 4 серія ▷ 【Чорнобиль 4 серія 】\n22.05.2019, 02:25 #1\n[Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ] [Только зарегистрированные пользователи могут видеть ссылки. ]


Лъэпкъ лэжьыгъэм иугъоякIу | Адыгэ Макъ\nЛъэпкъ лэжьыгъэм иугъоякIу\nКъэсэшIэжьы, илъэс 40 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ Шъхьаплъэкъо ГъучIыпсэ нэIуасэ сыфэхъугъагъ. Институтыр къэсыухыгъэу, Адыгэ театрэм къэзгъэзэжьыгъэу щытыгъ. Лъэпкъ культурэм ыпсэ етыгъэу фэлэжьэрэ цIыфхэм нэIуасэ зафэсшIынышъ, адыгэ лъэпкъ творчествэр нахь куоу зэзгъэшIэн сIоу сегупшысэщтыгъ. Ащ фэдэ гугъэхэм народнэ творчествэм дэлэжьэрэ хэку Унэм сыкъащагъ. Унэр мыинэу сапашъхьэ къиуцуагъэти, «Мыщ нахь зимыинэгъэ «Унэм» сыд щагъэхъэшъуна?» зыфэпIощт гупшысэхэр сыгу къихьагъэх. Ауми, сыкъэсыгъах, сычIэхьэ… Сыд шIагъуа?! Пщынэ макъэ къэIу: зал цIыкIу пIоми, ныбжьыкIэхэр къыщэшъох. Зы кабинет горэми орэдыр къеIукIы. КIэкIэу къэпIон хъумэ, «Унэ цIыкIум» Iофышхо щызэрахьэ, щыIэныгъэр щэжъоты.\nЗызгъэчэрэзэу сыщытзэ, зэхэсэхы сакIыбкIэ: «Сыд, нахьыкI, зыгорэм уегъэгумэкIа?». СыкъызэплъэкIымэ, «нахьыкI» къысэзыIорэр итеплъэкIэ сэщ нахьыжъ пIонэуи щытэп, нэгу хъурэе шъхьац сырыф, папкэ куплъ ыIыгъ.\n«Папкэ ыIыгъымэ, тхьаматэн фай» — сыгукIэ зэсэIожьы, «шъхьаем, мор зикIэлагъэр тхьамэтэна?». «СегъэгумэкIы» сIоми, тэрэзэп, гумэкI цIыкIу горэ сиI. Мы Унэм итхьаматэ сыIукIэ сшIоигъуагъ», — сэIо. «Адэ армэ, некIо», — еIошъ, кабинет горэм сычIещэ. «Сэ сцIэр ГъучIыпс, сэры мы Унэм итхьаматэр… КъэтIыс», — еIо. Апэ сшIогъэшIэгъонэу хэзгъэунэфыкIыгъэр (нэмыкI горэм ащ мэхьанэ римытынкIи мэхъу, ау…) ишэн-зекIуакI. «Ухэт, сыд узыфаер?» ымыIоу, сэ сэтIысыфэ къысажи, пэшIорыгъэшъэу ыцIэ къысиIуи, етIанэ сцIэ къыкIэупчIагъ, ежь иIэнэтIэ тIысыпIэ имытIысхьэу, сапашъхьэ къитIысхьагъ.\n«Адыгэ шэн-хэбзэ шъыпкъэкIэ къыздекIокIы» — зэсэIожьы. Ары… Адыгагъэр зепхьаныр къинэп, ау осэшхо иI. «Къинэп» сэIо шъхьае, къин зыбгъэадыгэнэу ыуж уихьэмэ, ау IэшIэх адыгэгу пкIоцIылъэу, адыгагъэр уянэ къыбдилъфыгъэу щытмэ. Джащ фэдашъокIэ сызэригъэплъыгъ ГъучIыпсэ апэу зэрэслъэгъоу. ИлъэсипшI пчъагъэу тызызэнэIуасэм апэрэ еплъыкIэу фэсшIыгъэмкIэ сыкIигъэгъожьыгъэу къэсшIэжьырэп…\n…Пыздзэжьын сигущыIэ. «Сэ сцIэр мары, театрэм сыщэлажьэ. Тиадыгэ къуаджэхэр къэшъокIухьэх, культурэм иунэхэм IэпыIэгъу шъуафэхъу. ЗыгорэкIэ, шъусымыгъэохъущтымэ, сыздашъущэзэ шъушIымэ, сигопэн. Лъэпкъ культурэм шIэныгъэ тIэкIоу фысиIэм хигъэхъон сшIошIы», — сэIо.\n«Сигуапэ», — еIо. «Тыбгъэохъунэп, IэпыIэгъу укъытфэхъун нахь». Джаущтэу Шъхьаплъэкъо ГъучIыпсэ нэIуасэ сыфэхъугъ. Къуаджэхэр къызэдэткIухьэхэу, культурэм иунэхэм Iоф ащызышIэхэрэм IэпыIэгъу тафэхъоу, семинархэр редгъэкIокIхэу едгъэжьагъ. Хьау, «едгъэжьагъ» сIомэ, сыхэукъо. ГъучIыпсэ иIофышIэхэм а Iофхэр бэшIагъэу икъу фэдизэу агъэцакIэщтыгъэх. Тэрэзэу пIон хъумэ, езыгъэжьагъэр сэры.\nРепертуарым икъыхэхын, ар темэ зэфэшъхьафхэмкIэ гъэшIэгъон шIыгъэныр пшъэрылъышхоу тиIэмэ ащыщыгъ. Ащ фэшI народнэ театрэхэм, ахэм якружокхэм апай едзыгъуабэ ыкIи зы едзыгъо хъухэрэ пьесэхэр ядгъэтхынхэм фэшI тхакIохэм язэнэкъокъухэр зэхатщэщтыгъэх. Бэрэ къыхэкIыщтыгъ мэфэ заули къуаджэмэ тадэсэу, машини тимыIэу «попутнэкIэ» къэткIухьэу, зынэшIу къытщыфэрэ цIыф е тхьаматэ горэм гъунэгъу чылэм тынигъэсэу. АщкIэ зишIогъэшхо къакIощтыгъэр сыд чылэ тыдэхьагъэми, къыщалъфыгъэм фэдэу къоджэдэсхэр ГъучIыпсэ къызэрэпэгъокIыщтыгъэхэр ары. Ар пкIыгъумэ мэлакIи улIэщтыгъэп, пIэшъхьагъи ущыкIэщтыгъэп. ЗгъэшIагъоу, джыри сигуапэу хэслъэгъуагъ ГъучIыпсэ зы нэшанэ. ИцIыфыгъэ-адыгагъэ дыкIыгъужьэу, шIэныгъэ кууи иIэу къэлъэгъуагъ. Ижъырэ адыгэ лъэпкъ культурэм, тарихъым уехъопсэнэу хэшIыкIышхо афыриIэу, бзэ бай Iулъэу къычIэкIыгъ. Сценарие тхыными, репетицие шIыными ГъучIыпсэ зэрафэсэнаущыр слъэгъугъэ.\nЦIыф жъугъэр епщэжьэнышъ, ахэр цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэу, зым пстэури епщэлIэныр IэшIэхэп, ау ГъучIыпсэ а сэнаущыгъэр хэлъ. ШIэгъэн фаем гъэшIэгъон умэхъ кIуачIэ хилъхьэщтыгъ. Сыд хъугъэми, ымакъэ мыIэтыгъэу, «Iушъаб» зэраIоу, щэIагъэ хэлъэу цIыфмэ зафигъазэщтыгъэ. СэркIэ ащ фэдэ шэн-зекIуакIэр щысэтехыпIэ сфэхъугъ, гъэсэныгъи шIэныгъи хэсхыгъ.\nКультурэм иунэхэм Iоф ащызышIэщтхэ цIыфмэ ягъэхьазырын охътэ кIэкIым зэшIуихын елъэкIы. Ащ пае курсхэр къызэIуихыхэу регъажьэ.\nКIэлэегъэджэ шIагъохэр ГъучIыпсэ зэриугъоилIэгъагъэх. Ахэр балетмейстерхэу Бэшкэкъо Мэсхьуд, Николай Игнатенкэр, режиссёрэу Шэуджэн Мэджыд, композиторэу Сихъу Рэмэзан, сурэтышIэ зэшъхьэгъусэхэу Шведовхэр, Покутний Михаил, сэри драматическэ отделением щезгъаджэщтыгъэх. МакIэп ахэм агъэсагъэхэ къэшъуакIохэу культурэм икъоджэ унэхэм аIутыгъэри, Къэралыгъо ансамблэм къэшъокIо Iазэу хэтыгъэри.\nКурсхэм анэмыкIэу балетнэ студие хэку гимназием къыщызэIуахыгъагъ. Ащ Къэралыгъо ансамблэм Iоф зышIэщтхэ къэшъуакIохэр хэхыгъэу щагъэхьазырыщтыгъэх. Ансамблэм Iоф щызышIэнхэу пхырымыкIыгъэхэр культурэм иунэхэм Iоф ащашIэщтыгъэ. Ансамблэм фагъэхьазырыщтхэ сабыймэ якъыхэхын псынкIэгъуагъэп. КъэшъокIо дэгъу зыхэпшIыкIыщт сабыйхэр янэ-ятэмэ къатIупщыжьыщтыгъэхэп. Артист сэнэхьатыр адыгэмэ агъэлъапIэу джыри а лъэхъанми щытыгъэп, осэ икъу фашIыщтыгъэп. «Къашъоу, шъуеу хэтыкIэ унагъо ащ ышIэщтэп» аIощтыгъ.\nКурсхэр къэзыухыгъэмэ къахэкIыгъэх Адыгеим инароднэ, Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ артистхэри, культурэмкIэ министри, Адыгэ театрэм ихудожественнэ пащи.\nМы зигугъу къэсшIыгъэ зэманыр зытефэгъагъэр Совет хабзэр къызыдахыгъэр илъэс 60 зыщыхъущтыгъэр ары. Ащ фэгъэхьыгъэу Iофтхьэбзэ гъэшIэгъонхэр игъэкIотыгъэу зэхащэщтыгъэх. Анахь Iофыгъошхохэм ащыщыгъ Всесоюзнэ фестивалэу зэхащэгъагъэр.\nА лъэхъаным щэджэгъо ужым Мыекъуапэ тыдэкIыти, Псэйтыку ифольклор ансамблэ Iоф къыдатшIэти, пчэдыжьым Мыекъопэ IофшIапIэм занкIэу текIолIэжьыщтыгъэ. КъаIо о кIуачIэ ащ къыздихыщтыгъэр. Джаущтэу ГъучIыпсэ сыготэу, сигъэсэпэтхыдэшIэу илъэсхэр итхыгъэх. Культурэм и Тэхъутэмыкъое район Унэ щыдгъэхьазырыгъэ агитбригадэм фестивалым апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ, дышъэ медальхэри къафагъэшъошагъэх.\nМыекъуапэ, Краснодар, Новороссийскэ, Пятигорскэ, Шъачэ ясценэхэм къащатыгъэхэ къэгъэлъэгъонхэм цIыф мин пчъагъэ аумэхъыгъ. Зэфэхьысыжь къэгъэлъэгъонэу Кремлым исценэ щырекIокIыгъэм адыгэ орэд макъэри щыжъынчыгъ. Всесоюзнэ фестивалым Адыгэ хэкум дышъэ бгъэхэлъхьи 118-рэ къыщихьыгъ. Зэфэхьысыжь зэнэкъокъоу Шъачэ щырекIокIыгъэм ГъучIыпсэ исценариекIэ зэхэгъэуцогъэ къэгъэлъэгъоныр жюрим теубытагъэ хэлъэу хигъэунэфыкIыгъ, ащ фэшI ГъучIыпсэ «Лауреат» щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ.\nСэ сызэреплъырэмкIэ, а Iофышхом ишъхьал къэзымыгъэуцоу, зэхэщэкIо кIуачIэ фэхъугъэр Шъхьаплъэкъо ГъучIыпс. ГъучIыпсэ зэшIуихыгъэхэ лъэпкъ Iофыгъомэ зыкIэ ащыщ лъэпкъ IорIуатэмэ яугъоижьын кIэщакIо зэрэфэхъугъагъэр. Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым, краеведческэ музеим, культурэмкIэ хэку методкабинетым, народнэ творчествэм и Унэ яIофышIэхэр хэлажьэхэу научнэ экспедициехэр зэхищэу регъажьэ. «Цыгъор гъуанэм имыкIышъу зэхъум къэбжъые ыкIэ пишIагъ» зыфаIорэм уфэд. Хэта о научнэ-ушэтэкIо институтым ычIыпIэ уиуцонэу Iизын къыозытыгъэр?» къезыIон Iэшъхьэтетхэри къыхэкIыгъэх. Ау ГъучIыпсэ къыкъоуцогъэгъэ купым икъу фэдизэу къыгурыIощтыгъэ Iофэу ашIэрэм ишIуагъэ. Купым хэтыгъэх шIэныгъэлэжьхэу Хъут Щамсэдинэ, Унэрэкъо Мирэ, Унэрэкъо Рае, усакIоу, тхакIоу, драматургэу Къуекъо Налбый, композиторэу Сихъу Рэмэзанэ, народнэ творчествэм ихэку Унэ иIофышIэхэу Унэрэкъо Долэт, Мэрэтыкъо Батырбый, купым изэхэщакIоу Шъхьаплъэкъо ГъучIыпсэ. А Iофым сэри ГъучIыпсэ сыфигъэбли, тимашинитIу зы машинэ ахэтшIыкIи, заулэрэ экспедицие тызэдэкIуагъ. Къэзанэ ФатIимэт (НэхъуатIэ) мэфиплIэ Iоф зыдэтэшIэм, ащ Iотэгъэ мылъкоу къыкIэрытхыгъэр джы къызнэсыгъэм къэсэшIэжьы, ныо шъхьацыф нэшхъонтIэ Iуш од цIыкIури сынэгу кIэт.\nАнахь осэшхо иIэу ГъучIыпсэ ышIагъэмэ ащыщыр 1979 — 1980-рэ илъэсхэм лъэпкъым ипрофессиональнэ ыкIи самодеятельнэ искусствэ илъэгапIэхэр пластинкэм тетхагъэу тарихъым къызэрэфигъэнагъэр ары. Андзэрэкъо Чеслав, Шъэожъ Розэ, Тхьабысымэ Умарэ, Даутэ Сарэ, Жэнэ Нэфсэт, Лъэцэрыкъо Кимэ, Темзэкъо Алый, КIыкI Аслъанбэч, Тазэ Лъэустэнбый, Мэрэтыкъо Аслъан, Шэуджэнхьэблэ фольклорнэ ансамблэр, нэмыкIхэри атхыгъэх. Ахэм ясэнаущыгъэ закъоп, къаIохэрэ ыкIи къырагъаIохэрэ орэдхэри, мэкъамэхэри тарихъ мылъку хъугъэх.\nТаущтэу игугъу къэсымышIын слъэкIына фольклорнэ мэфэкIхэр зэхищэнэу, ригъэкIокIынэу зэрэхъугъэм. Мы мэфэкIхэм зэрэхэкоу аумэхъыгъагъ. Адыгэ джэгухэр игъэкIотыгъэу хэтхэу Мыекъуапэ а мэфэкIым изэфэхьысыжь къэгъэлъэгъонхэр зэрэщыкIогъагъэхэр нахьыжъхэм къашIэжьы. Гухэлъэу фыриIэгъаби къыдэхъугъ, Москва щысэтехыпIэуи ыштагъ. ГъучIыпсэ зэхигъэуцогъэ сценариемкIэ Бэшкэкъо Мэсхьудэрэ ежьыррэ зэфэхьысыжь фольклорнэ мэфэкIыр агъэхьазырыгъ, рагъэкIокIыгъ.\nДжа IофшIэнышхор зэришIэзэ, Шъхьаплъэкъом аспирантурэр Тбилиси къыщиухыгъ. Институтэу Шота Руставели ыцIэ зыхьырэм 1988-рэ илъэсым идиссертацие къыщигъэшъыпкъэжьыгъ. Ащ ыуж илъэситIо джыри мы научнэ Гупчэм Iоф щишIагъ, 1990-рэ илъэсым Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым зыкъигъэзэжьыгъ. IофшIапIэр зэблихъугъэми, IофшIакIэр зэблэзыхъун цIыфэп ГъучIыпсэ. Директорым игуадзэу Iоф ешIэ. ЛитературэмкIэ отделыр гочыгъэ мэхъу, фольклор отделыкIэу ащ къыхэкIыгъэм пащэ фашIы. Отделыбэ зыхэлэжьэрэ научнэ экспедициехэр зэхещэх. ХыIушъо Шапсыгъэм щегъэжьагъэу Урысыем адыгэ тIысыпIэхэу иIэхэм ащэугъуаех. Тыркуем мазэрэ Iоф къыщызышIэгъэ экспедицием ипэщагъ, лъэпкъым игушъхьэлэжьыгъэ кIэн къаугъоижьыгъ. Тхылъ тедзэпIэ отделым пащэ зыфашIым, ар ылъэ пытэу тыригъэуцуагъ, игъом тхылъхэр къыдигъэкIыщтыгъэх, щэфакIомэ аIэкIигъахьэщтыгъэх. Мыщэгъэ тхылъхэр хыIушъо Шапсыгъэм ичылэмэ пкIэ хэмылъэу аIэкIигъахьэщтыгъэх. ЛитературэмкIэ отделым кIыгъоу научнэ статьяхэр къыздэхьэрэ сборникэу «Проблемы литературы и фольклора» къыдигъэкIынэу регъажьэ.\nГъучIыпсэ къызщыхъугъэ къуаджэу ПчыхьалIыкъуае дэт еджапIэм ия 9-рэ класс къыухыгъэу Мыекъопэ музыкальнэ училищым чIэхьэ. ХабзэмкIэ пштэнэу щытыгъэп музыкэм фэгъэхьыгъэу ублэпIэ гъэсэныгъэ зимыIэр, ау комиссиер блэкIын ылъэкIыгъэп. Шъэожъыем сэнаущыгъэшхо зэрэхэлъыр, адыгэ лъэпкъ орэдыжъхэр дэгъоу къызэриIохэрэр, иартистизмагъэ фэшI амыштэн алъэкIыгъэп. Шъэожъые цIыкIоу музыкальнэ грамотэм хэшIыкI фызимыIэу пианинэр зыфэдэр зымышIэрэм, сыдэущтэу зишIын фэягъа? Сэ сишIошIыкIэ, ыгу кIодын фэягъ. Е щынэнышъ, къуаджэм чъэжьын фэягъ. Ау ГъучIыпсэ цIыкIум гушхо кIоцIылъыгъ, аукъодыеу къиным къыгъэщтэнэу щытыгъэп. Зэо машIор кIозэ, зэоуж гъэблэ гъуй-сыеу исабыигъо зыщыкIуагъэр, а зэманэу ыгукIи, ыпсэкIи зыщыпытагъэр джы IэпыIэгъу къыфэхъугъ. Музыкальнэ училищым къыщыфыкъокIыгъэхэ Iофыгъохэр къинхэу пIон плъэкIына?! Ахэр къинхэп, Iофыгъо къодыех ныIэп. Ащ Iоф пылъа? Джары ГъучIыпсэ зэгупшысэщтыгъэр.\nЗы щысэ къэсхьы сшIоигъу: училищым щеджэрэр бэу, зызэрэбгъэсэщтхэ Iэмэ-псымэхэр макIэу щытыгъ. Сыда пшIэщтыр? ГъучIыпсэ къегъоты хэкIыпIэ. Илэгъу еджакIомэ къахелъхьэ: «Зырыдгъэсэнэу пианинэу тиIэр зы, тIу ныIэп. Урокхэм ауж пианинэм теозэ тшIымэ дэгъуба?» «Ау бащэ тэхъушъ, пианинэхэр пхъэдз тэжъугъэшIи, чэщым сыхьатыр пшIыкIузым щегъэжьагъэу пчэдыжьым блы охъуфэ сыхьат тIурытIурэ къыхихырэ уахътэм фаер къакIомэ пианинэм зыфигъасэзэ ышIыщт. Къэрэгъулэмэ сэ Iуагъэ адэсшIыгъ, тыкъырихьанэу зы шъхьаныгъупчъэ зэIухыгъэ къытфагъанэзэ ашIыщт». Пхъэдзыр дэгъу, ау ар чэщныкъом къыптефэмэ? Къыптефэмэ, сыд пшIэщт, укIощт чэщыгуми… Адэ къинэу уапэкIэ къикIыщтыр макIа?!\nНепэрэ мафэхэм мыпшъыжьэу Адыгэ Хасэм Iоф дешIэ, культурэмкIэ ащ икомитет пэщэныгъэ дызэрехьэ. Искусствэм и Мыекъопэ колледжэу Тхьабысымэ Умарэ ыцIэ зыхьырэм ГъучIыпсэ иIэмыркIэ «ДжэгокIо» сэнэхьатым щыфагъасэх, искусствэхэм яреспубликэ еджапIэу Лъэцэрыкъо Кимэ ыцIэ зыхьырэм инаучнэ консультант.\nСовет хабзэм илъэхъани, ащ къыкIэлъыкIогъэ уахътэми ГъучIыпсэ иIофшIагъэхэр щытхъу тынхэмкIэ хагъэунэфыкIыгъэх. Къэралыгъо Советым — Хасэм и Щытхъу тхылъ, ибгъэхалъхьэу «Закон. Пшъэрылъ. ЦIыфыгъ» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ, АР-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI, бгъэхалъхьэу «Республике Адыгея —25 лет», ащ нэмыкIхэри иIэх.\nДжащ фэд, синыбджэгъоу, сищысэтехыпIэу, шэн дахэр, адыгагъэр къызыкIэрысхыгъэу Шъхьаплъэкъо ГъучIыпсэу, Тхьэм псэпытэ ышIыныр.\nАбхъаз Республикэм искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху.


Фэбыекъохэр сыдигъуи чаныгъэх, къахэщыщтыгъэх | Адыгэ Макъ\nАщ ыуж илъэс 70-рэ фэдиз тешIэжьыгъ. А 1950-рэ илъэсхэм адэжь Гусэрыкъо Сэфэрбый (ФэбыйкIэ еджэщтыгъэх) ыкъохэу Юныси, Теуцожьи слъэгъугъэхэу, сшIэхэу щытыгъэп. Ау тигъунэгъухэм «Фэбыекъохэр кIэлэ хъупхъэх, Iэдэб ахэлъ, дэгъоу еджэх, ячылэхэр лъэшэу къащэтхъух» аIоу зэхэсхыщтыгъ. Тяни зэшхэм къытиIощтыгъ: «Сыфай Фэбыекъохэм афэдэу хъупхъэ шъухъунэу, дэгъоу шъуеджэнэу, джэджэхьаблэхэр къышъущытхъунхэу».\n«Фэбыекъохэ» гущыIэр непэ къызнэсыгъэм сщыгъупшэрэп. А лъэхъэнэ чыжьэм Юныси, Теуцожьи кIэлэкIагъэхэми, яадыгагъэкIэ, яIэдэбыгъэкIэ, яеджакIэкIэ къахэщыхи, ящытхъу ячылэ цIыкIоу Тэуехьаблэ къыщежьи Джэджэхьабли, нэмыкI чылэ гъунэгъухэми къащекIокIыгъагъ.\nЛъэпсэ дэгъу зиIэ чъыгым дахэу зештэ. Нэужым Гусэрыкъо-Фэбыекъо зэшхэу Юныси, Теуцожьи щыIэныгъэм тызэIуигъэкIагъ. ЦIыф шIэгъуагъэх, IофшIэкIошхуагъэх, адыгэ лъэпкъым идахэ языгъэIуагъэхэм ащыщыгъэх. Юныс крайвоенкоматым щылажьэщтыгъ. Теуцожь райвоенкоматыр Тэхъутэмыкъуае зыдэтым ащ ипэщагъ, IэнэтIэ зэфэшъхьафыбэ ыгъэцэкIагъ.\nГусэрыкъо Теуцожь Тэуехьаблэ 1933-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Ятэу Сэфэрбыйрэ янэу Козрэ апэ колхозым хэхьагъэхэм ащыщыгъэх, ящытхъу арагъаIозэ лажьэщтыгъэх, яунэгъо хъызмэт изехьанкIи щысэтехыпIагъэх, цIыфышIугъэх, гукIэгъушхо ахэлъыгъ. Еджагъэхэу щымытыгъэхэми, Iушхэу, якъоджэдэсхэми упчIэжьэгъу ашIыхэу, алъытэхэу щытыгъэх. Сэфэрбый гулъытэшхо иIэу, «народнэ врач» зыфаIорэм фэдэу а лъэхъэнэ чыжьэм ангинэ зиIэхэм, зычый узыхэрэм яIазэщтыгъ. Къоджэ ефэндэуи агъэнафи, илъэсыбэрэ цIыфхэр ыгъэрэзагъэх. Ахэм ямызакъоу, а лъэхъанэу агрономхэр зыщэмыIэхэм колхозхэм яIэщтыгъэх «качественниккIэ» заджэщтыгъэхэр. Губгъо IофшIэнхэр зэрэзэхэпщэщтхэмкIэ цIыфхэм яупчIэжьэгъоу щытыгъэр Фэбый ары. Ащ дыригъаштэу ишъхьэгъусэу Кози бзылъфыгъэ Iушыгъ. Ау икIалэхэр цIыкIухэзэ, илъэс 40 нахь ымыгъашIэу идунае ыхъожьыгъ.\nЫпшъэкIэ къызэрэтIуагъэу, Юныси, Теуцожьи джыри цIыкIугъэх, ублэпIэ классхэм ащеджэщтыгъэх дэгъоу, дахэу псэухэу зырагъажьэм. Ахэр лъым хэлъэу хэти къыдекIокIых, унагъоу сабыир къызэрыхъухьагъэм, зыщапIугъэм къыщежьэх. Джары зигугъу къэтшIырэ Теуцожьи щыIэныгъэм игъогу дахэ рыкIоныр къызхэкIыгъэр.\nТэуехьэблэ ублэпIэ еджапIэм ыуж мафэ къэс километриплI къыкIузэ Джэджэхьаблэ гурыт еджапIэу къыщызэIуахыгъакIэр апэ къэзыухыгъэхэм ащыщыгъ. А лъэхъаным сэри а еджапIэм сычIэсыгъ. Сщыгъупшэжьырэп, комсомольцэхэмкIэ зэIукIэ тиIэ зыхъукIэ урысыбзэкIэ дахэу, дэгъоу къыщыгущыIэщтыгъэхэм Гусэрыкъо Теуцожь ащыщыгъ.\nТеуцожь гурыт еджапIэр 1953-рэ илъэсым къызеухым, ежь деджагъэхэу Тыгъужъ Борис, ХъутIыжъ Арамбый ыкIи Джарымэкъо Тыгъэнгуащэ (нэужым шъхьэгъусэ фэхъугъэр) Адыгэ пединститутым чIэхьэгъагъэх — кIалэхэр физматым, Тыгъэнгуащэ — филфакым. Ар 1958-рэ илъэсым къызеухым, ежь зыщеджэгъэ Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэм къэкIожьи, физикэмрэ хьисапымрэ ари-гъэхьыщтыгъ. ШIу ылъэгъурэ сэнэхьатэу къыхихыгъэм ыгурэ ыпсэрэ етыгъэу рылажьэщтыгъ.\nАрэущтэу хъупхъэу Iоф зышIэрэ, зипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зыгъэцэкIэрэ кIэлакIэр районым ипащэхэм къалъэгъу ыкIи ягъунэгъу къутырэу Городскоим игурыт имыкъурэ еджапIэ директор фашIы. Мыщ а IэнатIэр илъэсиблырэ щигъэцэкIагъ. А уахътэм къыкIоцI еджапIэм гъэцэкIэжьынхэр щыригъэкIокIыгъэх, егъэджэн-пIуныгъэмкIэ гъэхъэгъэшIухэр ригъэшIыгъэх. ЗэхэщэкIо бэлахьэу зэрэщытым джыри КПСС-м ирайком иIофышIэхэм гу къылъатэ. А лъэхъаным, 1970-рэ илъэсым, Адыгэкъалэ етIупщыгъэу агъэпсыщтыгъ, къуаджэхэм якъэгъэкощын фежьэгъэн фэягъэ. Апэу къагъэкощынэу хъугъагъэр Лахъщыкъуай. Ары шъхьае, къоджэдэсхэм якIалэхэр тыдэ щеджэщтха? ЕджапIэу ашIырэр хьазырэп, ащ иухын гъэпсынкIэгъэным фэшI директор иIэнэу щыт. Партием ирайком ащ зыщегупшысэхэм, зэдырагъаштэу Гусэрыкъо Теуцожь ыцIэ къыраIуагъ ыкIи 1970-рэ илъэсым Адыгэкъалэ иапэрэ еджапIэ идиректорэу агъэнэфэгъагъ.\nЛахъщыкъуае къызагъэкощым кIэлэеджакIохэр зэрэхъущтыгъэхэр нэбгырэ 23-рэ. Апэ ахэр унэ горэм щырагъаджэщтыгъэх. ЕтIанэ, 1970-рэ илъэсым итыгъэгъазэ и 1-м Адыгэкъалэ апэрэ еджапIэу Гусэрыкъо Теуцожь зипащэр мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъагъ. Апэрэ кIэлэегъаджэу чIэтыгъэхэм ащыщыгъ ишъхьэгъусэу Тыгъэнгуащи. А еджапIэр нэужым егъэджэн-пIуныгъэмкIэ щысэтехыпIэу, IофышIэ дэгъухэр къызщагъэхьазырырэ «кIыщ» зыфаIорэм фэдэ зэрэхъугъагъэм, «Школа года–99», «Школа века» зыфаIорэ цIэ лъапIэхэр къыфагъэшъошэнхэм лъапсэ фэзышIыгъагъэр Теуцожь ары.\nТеуцожь «Тхьэшхом кIэлэегъаджэу къыгъэхъугъ» зыфаIорэм фэдэгъэ закъоп. Ар зэхэщэкIо чаныгъ, цIыф жъугъэхэр ыгъэдэIонхэм фэIэпэIэсагъ. Ащ фэшыхьат Джэджэхьэблэ колхоз бэлахьыщтыгъэу «Октябрь» зыфаIощтыгъэм ыкIи ПчыхьалIыкъое совхозэу «Путь Ильичам» япарткомхэм ясекретарэу зэрэщытыгъэр. А лъэхъанхэм а хъызмэтшIапIэхэм лэжьыгъэшхо Iуахыжьыщтыгъ, лым, щэм, кIэнкIэм, цым якъэхьыжьынкIэ районым, Адыгеим ямызакъоу, тызхэтыгъэ краимкIэ яIофшIагъэхэр щысэтехыпIагъэх. Ахэм ямеханизаторхэм, былымахъохэм бгъэхэлъхьэ лъапIэхэр къарягъэтыгъэным зиIахьышIу хэзышIыхьэщтыгъэр Гусэрыкъо Теуцожь.\nГусэрыкъо Теуцожь цIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ Гупчэу ыкIи «Мамырныгъэм и Лигэу» Адыгэкъалэрэ районымрэ апэу ащызэхащэгъагъэхэм, Адыгэкъалэ иветеранхэм я Совети яапэрэ тхьамэтагъ. Сыд фэдэ IофшIэн зыIуагъахьи зыфагъэзагъэр щытхъу хэлъэу ыгъэцэкIагъ, пащэхэр зэрэщыгугъыхэрэр къыгъэшъыпкъэжьызэ, Iоф зыдишIэхэрэри ыгъэразэхэзэ лэжьагъэ.\nТеуцожь иIофшIагъэхэм цIыфхэми хабзэми яфэшъошэ уасэ фашIыгъ. КПСС-м икрайком, Адыгэ хэку комитетым, Адыгэ Республикэм и Парламент, Адыгэкъалэрэ Теуцожь районымрэ яадминистрациехэм ящытхъу тхылъхэр къыратыгъэх. Адыгэкъалэрэ Теуцожь районымрэ яцIыф гъэшIуагъ. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым Народнэ дипломатиемкIэ икафедрэ ипрофессорыгъ. Къыфагъэшъошэгъагъэх медальхэу «За доблестный труд» , «За трудовое отличие» ыкIи «Ветеран труда» зыфиIохэрэри, щытхъу тхылъ зэфэшъхьафыби.\nЗыдеджагъэхэм, зыдэлэжьагъэхэм къыраIуалIэрэрТыгъужъ Борис, илъэсипшI пчъагъэрэ Мыекъопэ автодорожнэ техникумым хьисапыр щаригъэхьыгъ: Теуцожьрэ сэрырэ 1953-рэ илъэсым Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэр къызэдэтыухыгъ, институтым тыщызэдеджагъ. Илъэс пчъагъэхэм тызэготыгъэшъ, щыIэныгъэм исыд фэдэрэ лъэныкъокIи щысэтехыпIэу тиIагъ. КIэлэ лъэпэ-лъэгэ нэгуихыгъэу, шъыпкъагъэ иIэу, гукIэгъу хэлъэу, узщеуалIэрэм фэлъэкIыщтыр къыпфишIэнэу щытыгъ. Культурэшхо хэлъыгъ, IэпкIэ-лъапкIэщтыгъ. Дэгъоу еджэщтыгъ, кIэлэегъаджэхэм, студентхэм шIу алъэгъущтыгъ.\nИнститутыр къызытыухыгъэм илъэс 60 тешIагъ. Непэ къызнэсыгъэм сегупшысэшъ, сэгъэшIагъо. Джащ фэдиз илъэсхэм тызызэготым, егъашIэм губжыгъэу, зыгорэм игугъу дэйкIэ ышIэу, гущыIэ Iае ыжэ къыдэкIыгъэу зэхэсхыгъэп. Теуцожь фэдэхэр илъэсишъэм зэ щысэтехыпIэу Тхьэм къегъэхъух. ТыщэIэфэ тщыгъупшэщтэп, шIукIэ, дахэкIэ игугъу тшIыщт.\nБлэнэгъэпцIэ Хьамед. Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэм урысыбзэмрэ адыгабзэмрэкIэ илъэс 40-м ехъурэ икIэлэегъэджагъ: Теуцожь Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэм сыщыдэлэжьагъ. ИIофшIэн шIу ылъэгъущтыгъ, исэнэхьат хэшIыкIышхо фыриIагъ, кIэлэеджакIохэм хьисапыр шIу аригъэлъэгъун ылъэкIыщтыгъ. ЦIыфышIугъ, гукIэгъушхо хэлъыгъ, гулъытэшхо иIагъ.\nРенэу шынкIыгъ. ЫкъошIахьылхэмкIэ бэлахьыгъ. Анахь зыфэгумэкIыщтыгъэр, зыщыгугъыщтыгъэр Гусэрыкъо Хъызыр. Фэягъ еджэгъэшхо хъунэу, гъогу тэрэз рыкIонэу, лIакъом ищытхъу аригъэIонэу. ЫкIи къыдэхъугъ. Общественнэ IофшIэнми чанэу ахэлажьэщтыгъ. Профсоюз организациеми, лектор группэми япащэу къыхэкIыгъ, сыд фэдэ IофшIэн фэбгъэзагъэми, укъыгъэукIытэжьынэу щытыгъэп. Джары КПСС-м ирайком ипащэхэм Теуцожь янэплъэгъу зыкIырамыгъэкIыщтыгъэр, анахь чIыпIэ къинхэм зыкIагъакIощтыгъэр.\nЩэшIэ Аслъан, совхозэу «Путь Ильичам» иавтогараж ипэщагъ: Теуцожь совхозым ипартком исекретарыгъ. ЦIыф дэгъугъ, къызэрыкIуагъ. Шоферхэм къахахьэщтыгъ, ягумэкIхэр зэригъашIэщтыгъ, IэпыIэгъуи къафэхъущтыгъ. КIалэхэм шъхьэкIэфэшхо фашIыщтыгъ, едэIущтыгъэх.\nАщ тисовхоз Iоф щешIэфэ бэмэ ишIуагъэ аригъэкIыгъ, зычIэсыщт унэ иIэнымкIэ, еджэнэу институтым гъэкIогъэнымкIэ, IофшIапIэ къыфэгъотыгъэнымкIэ… Непэ къызщынэсыгъэми ицIыфышIугъэ ащыгъупшэрэп.\nIоныгъом и 1-м, илъэсыкIэ еджэгъур зыщырагъэжьэщтэу, Теуцожь щыIагъэмэ, ыныбжь илъэс 85-рэ зэрэхъугъэр зыщыхагъэунэфыкIыщтгъэгъэ мафэм Адыгэкъалэ иапэрэ еджапIэу Теуцожь пащэ зыфашIыгъагъэм мыжъобгъу къыщыфызэIуахыгъ. Ащ фэгъэхьыгъэ зэхэхьэшхоу щыIагъэм хэлэжьагъэх Адыгэкъалэ имэрэу ЛIыхэсэ Махьмудэ, иIофшIэгъухэм ащыщхэр, къалэм иветеранхэм я Совет итхьаматэу Джэндар Мосэ, ыкъош-Iахьылхэу Гусэрыкъохэу Аслъанбый, Хъызыр, Iэшъынэ Алый, кIэлэегъаджэхэр, иныбджэгъухэр.\nАпэ зэхахьэр зезыщэрэм зэIукIэм хэлажьэхэрэр Гусэрыкъо Теуцожь зы такъикъэ фигъэшъыгъуагъэх. Ащ ыуж Адыгэкъалэ имэрэу ЛIыхэсэ Махьмудэрэ ТэуехьаблэкIэ лIакъом инахьыжъэу Гусэрыкъо Аслъанбыйрэ мыжъобгъоу къызэIуахырэм техъоу телъыр къытырахыгъ.\n— Ныбджэгъу лъапIэхэр! Непэ Iофтхьабзэу тызхэлажьэрэр мэхьанэ зиIэ хъугъэ-шIагъэу апэрэ еджапIэм имызакъоу, тикъалэрэ республикэмрэ ятарихъ хэхьащт, — къыIуагъ къалэм имэрэу ЛIыхэсэ Махьмудэ. — Сыда пIомэ Адыгэкъалэ агъэпсы зэхъум, 1970-рэ илъэсым мы еджапIэр ары къагъэкощыгъэ чылагъохэм якIалэхэр зэкIэ зыщеджэщтыгъэхэр. Ащ апэрэ директорэу фашIыгъагъэр джы непэ мыжъобгъу къызфызэIутхырэ Теуцожь ары.\nГусэрыкъо Теуцожь дэгъоу сшIэщтыгъ. ЩыIэныгъэ гъогу шIагъо къыкIугъ. Мы еджапIэм егъэджэн-пIуныгъэмкIэ гъэхъэгъэшIухэр иIэнхэм лъэпсэшIу фэзышIыгъэр Гусэрыкъор ары. Къагъэкощыхэрэ псэупIэхэм адэсыгъэхэу егъашIэми зэрэмылъэгъугъэхэу, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къахэкIыгъэ кIэлэеджакIохэр, кIэлэегъаджэхэр зэхэпщэнхэр, зэбгъэкIунхэр псынкIагъэп. Ау зэпстэур зэпызычын, еджапIэр анахь пэрытхэм ясатырэ хэзыгъэуцон зылъэкIыгъэр, Урысыем ищытхъу щаIоным илъагъо тезыгъэхьагъэр Гусэрыкъо Теуцожь.\nМы еджапIэм къычIитIупщыгъэ нэбгыришъэ пчъагъэхэр Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащэлажьэх. А зэпстэур шIукIэ, щытхъукIэ зыфэплъэгъунэу щытыр мы еджапIэм икIэлэегъэджэ коллектив зэгурыIожь илъэс пчъагъэм пэщэныгъэ дызезыхьэгъэ IофшIэкIошхоу, непэ къытхэмытыжьэу, мыжъобгъум зисурэт ишъулъагъорэр ары. Ар зыщышъумыгъэгъупш.\nМы еджапIэм зэридиректорыгъэм имызакъоу, хабзэм хьалэлэу фэлажьэзэ, IэнэтIэ зэфэшъхьафхэри ыгъэцэкIагъ. Сыд фэдэ IофшIапIэ районым ипащэхэм Теуцожь зыIуагъахьи, ищытхъу аригъэIуагъ.\nКъыхэзгъэхъожьы сшIоигъор ыкъошэу къытхэт Гусэрыкъо Хъызыр сызэрэфэразэр ары. Мыжъобгъум икъызэIухын зыфэдгъэхьазыры зэхъум еджапIэм ищагу асфальт тфытыраригъэлъхьагъ, нэмыкI Iофхэм ягъэцэкIэнкIи къыддеIагъ. Тхьауегъэпсэу. Шъопсэу, шъотхъэжь зэкIэхэми!\nГусэрыкъо Хъызыр: Лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэ ныбджэгъу лъапIэхэу, къэлэдэсхэу, кIэлэегъаджэхэу мы зэхахьэм къекIолIагъэхэр! Тэ, Теуцожь иIахьылхэмкIэ, къалэм иапэрэ еджапIэу илъэсыбэрэ ар зипэщагъэм мыжъобгъу къызэрэщызэIушъухыгъэр лъэшэу тигуапэ. ТилIакъокIэ Теуцожь лъэшэу дгъэлъапIэщтыгъ, тырыгушхощтыгъ, тиупчIэжьэгъущтыгъ, ежьыри ынаIэ къыттетыгъ, тищысэтехыпIагъ. Арышъ, шъу-\nщымыгъупшэу ащ игугъу зэрэшъушIырэм фэшI тышъуфэраз.\nМы Iофым пае Адыгэкъалэ сыкъакIуи ЛIыхэсэ Махьмудэ сызыIокIэм, къызэрэспэгъокIыгъэр егъашIэм сщыгъупшэнэп — гуфэбэныгъэ зыфысигъэшIыгъ. ЕджапIэм идиректорыгъэу Чэтыжъ Марини дахэу къытпэгъокIыгъагъ, ежьхэм мы-\nжъобгъур Гусэрыкъом къыфызэIуахы зэрашIоигъуагъэр къытиIуагъ, тыкъырищэкIызэ, нахь зыдэщытыпхъэр къыхэтхыгъагъ. Теуцожь зэрэцIыф дэхагъэм фэдэу чIыпIэри дгъэдэхэн фаеу Маринэрэ сэрырэ тлъытагъэ ыкIи есIогъагъ ежьхэм яунэгъо Iоф фэдэу мыщ къекIолIэнхэу. Маринэ иджэуап гъэшIэгъоныгъэ: «Тэ еджапIэм апэ тегупшысэ, етIанэ — тиунагъу». Сызэращыгугъыгъэр къагъэшъыпкъэжьыгъ, сафэраз.\nЛъэшэу сигопагъ кIэлэегъаджэу гущыIэгъу сызфэхъугъагъэхэм Теуцожь гущыIэ фэбабэ къызэрэраIолIагъэр, ащ зытыригъэхьэгъэхэ лъагъор агъэкIэракIэзэ зэрэрыкIохэрэр. Сигопэ дэдэ хъугъагъэр ахэм ащыщ горэм Теуцожьрэ Тыгъэнгуащэрэ зэготхэу мыжъобгъу афытедгъэуцоныр къалэжьыгъэу зэралъытагъэр ары. ТапэкIи иIахьылхэми, еджапIэм иколлективи тызэкъотэу, нахь тызфэсакъыжьызэ, Гусэрыкъо Теуцожь тищысэтехыпIэу тыпсэущт. Сыда пIомэ, иIофшIэгъугъэхэм къызэраIуагъэмкIэ, Теуцожь Тхьэм кIэлэегъэджэнэу къыгъэхъугъагъ, къытлъыплъэщт. ЕджапIэм иколлектив шIоу щыIэр къыдэхъунэу сыфэлъаIо.\nНепэ Адыгэкъалэ нахь кIэракIэ зэрэхъурэр хэти инэрылъэгъу. Ар зишIуагъэр ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратэ республикэм иятIонэрэ къалэ изэтегъэпсыхьан ренэу инэплъэгъу зэритыр ыкIи ащ имэр иIофшIэн дэгъоу зэрэзэхищэрэр ары. СыфэлъаIо ЛIыхэсэ Махьмудэ игухэлъышIухэр къыдэхъунхэу, къэлэдэсхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъыригъэIэтынэу, къалэр гупсэфыпIэ-рэхьатыпIэ, ущыпсэункIэ хъопсапIэу ышIынэу.\nНэужым зэхахьэм къекIолIагъэхэм мыжъобгъум къэгъагъэхэр кIэралъхьагъ.


Рассмотрен вопрос о сохранении природных ресурсов регионаЭкологием иIофыгъохэр къыщаIэтыгъэх\n5 декабря 2019 года 11:29\nГраждан обществэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ыкIи цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ Советэу АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащагъэм изэхэсыгъо тыгъуасэ Правительствэм и Унэ щыкIуагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Iофтхьабзэр зэрищагъ. Зэхэсыгъом иIофшIэн хэлэжьагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет—Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, депутатэу Брыцу Рамазан ыкIи нэмык1хэр.\n— Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим исаугъэтхэр ухъумэгъэнхэр, экологием фэсакъыгъэныр тапэкIэ гухэлъышIухэр тэзыгъэшIхэрэ лъэныкъохэм ащыщ. ЗекIоным зетэгъэушъомбгъу, инвестициехэр къетэщалIэх, шъолъырым иэкономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм тыфэкIо. Пшъэрылъхэр псынкIэу дгъэцэкIэнхэм нахьи тапэкIэ зэрифэшъуашэу республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм Iоф дэтэшIэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, гъэлъэшыгъэу къагъэгъунэрэ чIыопс чIыпIэ 18 Адыгеим ит. Республикэм ипроцент 14 ахэм аубыты, ащыщэу тфыр ЮНЕСКО-м испискэ хэтых.\nЭкологием игумэкIыгъохэр зэшIуахызэ экономикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр Адыгеим и ЛIышъхьэ игущыIэ къыщыхигъэщыгъ. Мыщ фэдэ пшъэрылъ УФ-м и Президент шъолъырхэм къызэрафигъэуцугъэр зэхэсыгъом КъумпIыл Мурат къыщиIуагъ. 2030-рэ илъэсым нэс республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ Стратегием мыщ фэдэ шIыкIэр къыдэлъытагъ. Ащ къыхэкIэу Адыгеим производствэм иобъектхэр кIэу щашIыхэ зыхъукIэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим зэрарэу рахыщтыр къыдалъытэ.\n— Адыгеим ичIыопс къэухъумэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ эколого-просветительскэ проектхэр республикэм щызэхэтщэным тыфэхьазыр. Мыщ фэдэ IофшIэнхэм волонтерхэр чанэу къахэтэгъэлажьэх. Ащ ишыхьат «Сохраним корни» зыфиIорэ движениеу блэкIыгъэ илъэсым зэхэтщагъэр. Ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр шъолъырым ичIыопс ибаиныгъэ, культурнэ-тарихъ кIэныр къэухъумэгъэнхэр ары. Мы уахътэм волонтерхэр колхидскэ хэшъаем икъэухъумэн дэлажьэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nТыкъэзыуцухьэрэ дунаим исаугъэтхэм язытет зыфэдэр ыкIи ахэр ухъумэгъэнхэмкIэ Iофтхьабзэу Адыгеим щызэхащэхэрэм зэхэсыгъом щатегущыIагъэх. АР-м икультурнэ кIэн къэухъумэгъэнымкIэ ыкIи гъэфедэгъэнымкIэ ГъэIорышIапIэм ипащэу Сергей Колесниковым къызэриIуагъэмкIэ, Урысые Федерацием ыкIи Адыгэ Республикэм я Тхылъ Плъыжьхэм колхидскэ хэшъаер адагъэхьагъ. Ащ икъэухъумэн тишъолъыр мэхьанэшхо щыраты. Ащ ишыхьат «Посади самшит» зыфиIорэ Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу Цыцэ мэзхъызмэтшIапIэм хэшъэе чъыг цIыкIу мини 3-м ехъу волонтерхэм зэрэщагъэтIысыгъэр. Чанэу Iоф зыщашIэгъэ илъэсищым къыкIоцI хэшъэе мэз гектари 6 къаухъумэн алъэкIыгъ.\nУрысые общественнэ организациеу «Всероссийское общество охраны природы» зыфиIорэм и Адыгэ республикэ къутамэ ипащэу Валерий Бринних зэхэсыгъом къыщыгущыIагъ, яIофшIэн зэрэзэхащэрэм игугъу къышIыгъ. ГумэкIыгъохэу непэ зэуалIэхэрэм шъхьэихыгъэу къатегущыIагъ ыкIи ахэм афэхъущтхэ хэкIыпIэхэр зэхэсыгъом щызэрагъэфагъэх.\n2020-рэ илъэсым граждан обществэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ыкIи цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ Советэу АР-м и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащагъэм иIофшIэн зэрэригъэкIокIыщтым нэужым тегущыIагъэх, тапэкIэ зыпылъыщтхэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр зыфагъэуцужьыгъэх.


Ковида, аллергия? — Адыгэ макъ\nКъэгъагъэхэм ыкIи чъыгхэм якъихыгъо-якъэтIэмыгъорэ аллергиер къызщежьэрэ лъэхъанымрэ зэтефэх. Зэпахырэ узэу коронавирусым инэшанэхэри пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ цIыфым къеузырэ аллергием иехэм афэдэхэу къежьэх.\nАхэм узэрябэныщтыр ыкIи зэрэзэтекIыхэрэр зыфэдэхэр клинико-диагностическэ лабораториеу «Инвито-Сибирь» зыфиIорэм ипащэу, врач-инфекционистэу Андрей Поздняковым къыIотагъ.\nКъэкIыхэрэ къэгъагъэхэмрэ уцхэмрэ къапытэкъурэ сапэр (пыльцар) заIуихьэкIэ яорганизмэ къемыкIоу ыгъэсымаджэхэу цIыфыбэ щыI. А узым «поллиноз» раIорэр, аллергиекIи еджэх. Поллинозым инэшанэхэм афэдэхэр Ковид-19-ми, ОРВИ-ми (острая респираторная вирусная инфекция), кIышъо уз зэфэшъхьафхэми яIэнхэ алъэкIыщт.\n— Аллергиер анахьэу цIыфхэм къызапыхьэрэр мэлылъфэгъу мазэм къыщегъэжьагъэу Iоныгъом нэс. «Коронавирусыр къызэузыгъэхэм аллергиер къяутэкIыгъэу алъытэн алъэкIыщт. УзитIуми шъхьэузыр къадэкIо, уагъапскэ, пэм жьыр икъоу рыкIорэп, — еIо А. Поздняковым. — Арэущтэу щытми, узхэр зэрэзэфэмыдэхэр къызэрэпшIэщтхэ шIыкIэхэр щыIэх».\nИнфекционистым къызэриIорэмкIэ, коронавирусыр къызэутэкIыгъэхэм къаIуатэ бэрэ зэрэмыпскэхэрэр, апэ псы къызэримычъырэр, ау къарыунчъэ мэхъух, алъакъо къытеуцонхэ алъэкIырэп, ялыпцэхэр мэузых. Аллергием ыгъэгумэкIыхэрэм язытет нахь псынкI. ЦIыфым аллергиер зытIо-зыщэ къеутэкIыгъэу щытмэ хэт нахьи нахьышIоу ежьыр ары зышIэщтыр.\nКоронавирусми аллергиеми цIыфхэм ашхырэм иIэшIугъэ зэхамышIэу, мэу къакIаохэрэр зэхамыфхэу ашIых. Ау Ковидым мэм изэхэшIэн ыгъэкIодыпэуи къыхэкIы.\nА. Поздняковым къеIо: «Аллергиер апэрэу къызэутэкIыхэрэм ащ инэшанэхэмрэ нэмыкI узхэм янэшанэхэмрэ зэхагъэкIокIэнхэ алъэкIыщт. Джащ фэдэу Ковидым игъэхъужьын гурыIогъуаеу зэрэщытым къыхэкIэу ащ инэшанэхэри къэсымэджагъэхэм зэхафышъухэрэп. Арышъ, аллергикхэм Ковидыр къяузыгъэми, апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу аллергиер къапыхьагъэу къашIошIы».\nВрачым къыхегъэщы аллергиер инфекционнэ узхэм ащыщ рагъапшэу зэрэхъурэр. ГущыIэм пае, сымаджэм ышъхьэ мэузы, ыпэ жьы рыкIорэп, хэпскэуIукIы, мэхэр зэхифышъухэрэп, джахэм афэдэхэ нэшанэхэр нэгъу узхэми къатын алъэкIыщт.\nА. Поздняковым зэрилъытэрэмкIэ, илъэс къэс а зы охътэ пIалъэм тефэу цIыфым пскэныр къыригъажьэу, ыпэ жьы рымыкIоу, ау ахэр мэфэ заулэкIэ зэпыужьхэмэ, ащ фэдэ сымаджэм гъэнэфагъэу къеузыгъэр аллергиер ары. Сымаджэр ипсауныгъэ изытет ежь-ежьырэу лъыплъэзэ, къыкIэлъыкIорэ илъэситIу-щым ащ фэдэ уз ащ фэдэ уахътэм къештэмэ зиуплъэкIукIэ, зыгъэгумэкIырэ узыр нэмыкIхэм ахимыгъэкIокIэжьэу хъущт.\nЗэкIэм анахьышIур врачым зыIубгъэкIэныр ары. УзыгъэгумэкIырэ шъыпкъэр къагъотыным фэшI ушэтынхэр (анализхэр) ябгъэшIынхэу щыт. Сымаджэм ылъ эозинофилхэр, иммуноглобулинхэр хэлъхэ зыхъукIэ, аллергиер къызэреузырэр ахэм къагъэлъагъо.\nКовидыр зэрауплъэкIурэ шIыкIэхэри щыIэх. Ахэм ащыщ лъыр ауплъэкIоу лейкоцитхэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэмэ къызэрэхагъэщырэр, нэмыкIхэри.\nАллергием зыщыуухъумэмэ, къыппымыхьан ылъэкIыщт. Ащ пае спрейхэр, нэмыкI щыфэ зэфэшъхьафхэр агъэфедэх, нэгъунджэхэр зыIуалъхьэх, анэхэм ящыкIэгъэхэ уцхэр акIагъаткIох. Джащ фэд, сымаджэм маскэ зыIуилъхьэмэ, ишIуагъэ къэкIощт. Унэм укъызыкIожьыкIэ щыгъынхэу пщыгъыгъэхэр зыщыпхыхэмэ дэгъу. «Мафэ къэс зыптхьакIын, зыбгъэпскIын, пшъхьац пфыкIэн фае. Унэ кIоцIым джэхашъор щыптхьакIымэ, хъэдэн цIынэкIэ сапэр плъэкIымэ ишIуагъэ къэкIощт», — еIо врачэу А. Поздняковым.\nКовидыр къызэрэппымыхьанэу ар къызэузыгъэ цIыфхэм уакIэрымыхьаныр, вакцинацие пшIыныр тищыкIагъэхэу елъытэх.\nПредыдущая Урысыем имэфэкI зеIэты\nСледущая НыбжьыкIэхэр чанэу хэлажьэх


Гъэтэрэзыжьынхэм атегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nАР-м финанс IофхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый АР-м и ЛIышъхьэ къыхилъхьэгъэ гъэтэрэзыжьыным апэ щигъэгъозагъэх. Федеральнэ ахъщэ тедзэу сомэ миллиарди 2-рэ миллион 832-м ехъу — 2019-рэ илъэсым, миллиардрэ миллион 530-м ехъу — 2020-м ыкIи миллиардрэ миллиони 155-м ехъу 2021-рэ илъэсым республикэм къыфатIупщынэу агъэнэфагъ. Бюджетым фэгъэхьыгъэ законопроектым ар къыдыхэлъытэгъэным пае гъэтэрэзыжьын фэпшIын фае. Комитетым хэтхэм ащ дырагъэштагъ.\nПсыхъохэм янэпкъхэу псыр къыдэкIуаемэ къадэкIыным ищынагъо зиIэхэр гъэпытэгъэнхэм фэшI Кощхьэблэ ыкIи Красногвардейскэ районхэм афатIупщыщт ахъщэр къыдэлъытэгъэнми тегущыIэхи, ащ фэгъэхьыгъэ гъэтэрэзыжьыным дырагъэштагъ. Автомобиль гъогухэм ягъэцэкIэжьын пае Адыгэкъалэ сомэ миллион 30, Инэм къэлэ псэупIэ коим миллион 25-рэ ыкIи къалэу Мыекъуапэ миллион 46-м ехъу афэтIупщыгъэным фэгъэхьыгъэ гъэтэрэзыжьынри аштагъ.\nГъэтэрэзыжьын 22-у къыхалъхагъэхэм зэкIэми адырагъэштагъэп, ау депутатхэм ахэм къащаIэтыгъэ Iофыгъохэм ащыщэу охътэ благъэм шIокI имыIэу зэшIохыгъэн фаехэм апэIухьащтыр нэмыкI шIыкIэхэмкIэ къэгъотыгъэнэу зэдаштагъ.


ЕджэкIо пэрытхэм аIукIагъэх — Адыгэ макъ\nРедактор 06.08.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗэIукIэгъум ыуж Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысые кIэлэцIыкIу гупчэу «Орленкэм» ипащэу Александр Джеусрэ сэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэм якъыхэгъэщынрэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымрэкIэ шъолъыр гупчэу «Полярис-Адыгея» зыфиIорэм еблэгъагъэх.\nЗэдэгущыIэгъум хэлэжьагъэх кIэлэцIыкIухэу творческэ ыкIи спортивнэ зэнэкъокъухэм текIоныгъэ къащыдэзыхыгъэхэр, волонтерхэр, юнармием хэтхэр, общественнэ организациехэм чанэу закъыщызгъэлъагъохэрэр.\nЗэIукIэгъум ыпэкIэ хьакIэхэм зэрагъэлъэгъугъ мобильнэ лабораториеу шъолъыр гупчэу «Полярис» зыфиIорэм илъэIукIэ ашIыгъэр ыкIи зыфэдэ къэмыхъугъэр. Гупчэу «ПолярисАдыгея» зыфиIорэм ипащэу Роман Чумаковым къызэриIуагъэмкIэ, автомобилыр зытегъэпсыхьагъэр республикэм икъалэхэмрэ ирайонхэмрэ дэкIыгъо егъэджэнхэр ащызэхэщэгъэнхэр ары. Тыгъэм ифабэкIэ Iоф зышIэрэ батареехэм къатырэ электричествэр, метеостанциер, псыр мыщ итых. ФизикэмкIэ, химиемкIэ, биологиемкIэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунаимкIэ, хьисапымкIэ ыкIи компьютернэ шIэныгъэхэмкIэ ушэтынхэр, практическэ егъэджэнхэр зэрэпшIыщтхэ оборудованиемкIэ лабораториер зэтебгъэпсыхьан плъэкIыщт.\nНэужым республикэм и ЛIышъхьэрэ гупчэм ипащэрэ сабыйхэм зэдэгущыIэгъу адашIыгъ. Ар къызэIуихызэ КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ къекIолIагъэ пэпчъ республикэм ныбжьыкIэу щыпсэухэрэмкIэ анахь дэгъухэм зэращыщыр, еджэным, творчествэм, общественнэ IофшIэным, спортым алъэныкъокIэ гъэхъагъэхэр зэряIэхэр. Мыхэм ахэ-\nтых зыкI къэралыгъо ушэтыным предмет зэфэшъхьафхэмкIэ балли 100 къэзыхьыгъэ нэбгырэ 12.\nДжащ фэдэу къыхигъэщыгъ Адыгеим ипащэхэм пшъэрылъ зэрэзыфагъэуцужьырэр къэлэ еджапIэхэми, къуаджэхэм адэтхэми егъэджэн IофшIэныр зэфэдэу шэпхъэ лъагэхэм атетэу ащызэхэщэгъэнхэр.\n«Гъэхъагъэу шъуиIэхэм тарэгушхо. ЫкIи тызыпылъыр еджакIо пэпчъ лъэкIэу иIэр къызэIуихынымкIэ амалэу тиIэ пстэури етхьылIэныр ары. Адыгеим технопаркэу «Кванториум» зыфиIорэр къыщызэIутхыгъ, «хэхъоныгъэм ичIыпIэхэр» еджапIэхэм ащызэхащэх, сэнаущыгъэ зыхэлъхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ лъэхъаным диштэрэ гупчэу «Полярис-Адыгея» зыфиIорэм Iоф ешIэ, хьисап еджапIэми гъэхъагъэхэр иIэх. Лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэм» къыхиубытэу мылъку ин хэтэлъхьэ шIэныгъэм изэгъэгъотын анахь шэпхъэшIухэм анэгъэсыгъэным. Лъэныкъо хэушъхьафыкIыгъ еджапIэхэм Iоф ащызышIэщт кIэлэегъаджэхэм ягъэхьазырын, ахэм яшIэныгъэхэм ахэгъэхъогъэныр», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nВолонтерхэу узэу къежьэгъакIэм зызщиушъомбгъурэ лъэхъаным IэпыIэгъу щыкIэхэрэм языгъэгъотыгъэхэм, шхынхэр, уц Iэзэгъухэр афэзыщэщтыгъэхэм лIышъхьэм хэушъхьафыкIыгъэу рэзэныгъэ гущыIэхэр афигъэзагъэх.\nДжащ фэдэу КъумпIыл Мурат къызэрэугъоигъэхэм агу къыгъэкIыжьыгъ ныбжьыкIэ пэрытхэм зэдэгущыIэгъу зыщафэхъухэрэ Iофтхьабзэхэр шъолъырым зэрэщызэхащэхэрэр. Ащ фэдэу щыт илъэс къэс зэхащэрэ «Фыщтыр», ащ ныбжьыкIэхэм ягукъэкIхэр къыщыраIотыкIых, республикэм иминистерствэхэм япащэхэм ахэр яIофшIэн щагъэфедэжьых.\nАщ анэмыкIэу АР-м и ЛIышъхьэ республикэмрэ кIэлэцIыкIу зыгъэпсэфыпIэ гупчэу «Орленкэмрэ» язэдэлэжьэныгъэ къыщыуцугъ. ЕджапIэхэм яеджэкIо анахь дэгъухэр ары гупчэм зэрэкIощтхэ путевкэхэр зэратыхэрэр. Нэбгырэ 40-мэ загъэпсэфыгъах, джыри 27-рэ агъэкIонэу агъэнафэщтыгъ, ау, гупчэм ипащэ иунашъокIэ, республикэм джыри чIыпIи 10 къыратыгъ.\n«Джыри зэ тхьауегъэпсэу есIонэу сыфай Александр Василий ыкъор Адыгеим къызэреблэгъагъэм, шIуагъэ къытэу тызэрэзэдэлажьэрэм, республикэм ынаIэ къызэрэтетым апае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nКIэлэцIыкIухэм ягъэсэныгъэрэ ясэнаущыгъэ ихэгъэхъонрэ зэрапылъым пае Александр Джеуси Адыгеим и ЛIышъхьэ рэзэныгъэ гущыIэхэр къыфигъэзагъэх. Джащ фэдэу «Полярисым» къыщызэрэугъоигъэ сабыйхэм афэдэхэр зэрапIугъэхэм пае янэ-ятэхэми зэрафэразэр ащ къыхигъэщыгъ, кIэлэцIыкIухэми зафигъэзагъ.\n«Еджэным ылъэныкъокIэ, общественнэ IофшIэнымкIэ гъэхъагъэхэр шъуиIэх. Адыгэ Республикэм имызакъоу Урысые Федерациеми ыцIэ чыжьэу жъугъэIуным тыщэгугъы. Мыщ къекIолIагъэхэ пстэуми «Орленкэм» ипутевкэхэр анэсыгъэхэу щытэп. Арышъ, еджапIэм къычIэкIыгъэхэу балли 100 къэзыхьыгъэхэр мэфэ заулэрэ щыIэнхэу тигупчэ къезгъэблагъэхэ сшIоигъу ащ зыфэжъугъэнэIосэным, нэмыкI кIэлэцIыкIухэу къэралыгъом ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэм гъэхъагъэу шъушIыгъэхэм шъуазэрэнэсыгъэм фэгъэхьыгъэу къафэшъуIотэнэу», — къыIуагъ Александр Джеус.\nНэужым упчIэу яIэхэр кIэлэцIыкIухэм хьакIэхэм аратыгъ. Гъэсэныгъэм, спортым, творчествэм ахэр афэгъэхьыгъагъэх. КъумпIыл Мурат сабыйхэм афэрэзагъ еджэным зэрэфаблэхэрэм ыкIи шIэныгъакIэхэр агъотыным зэрэпылъхэм апае.\nДжащ фэдэу я 22-рэ мыекъопэ гимназием къычIэкIыгъэу Нэныжъ Пщымафэ хьисапымкIэ урысые олимпиадэм шIухьафтын къызэрэщихьыгъэмкIэ дипломыр республикэм и ЛIышъхьэ ритыжьыгъ.\nХьакIэхэм гупчэу «ПолярисАдыгея» зыфиIорэм иIофшIэн кIэухым зыфагъэнэIосагъ. Джырэ уахътэм пэIудзыгъэ шIыкIэкIэ ар мэлажьэ: еджакIохэм зэпэчыжьэ егъэджэнхэр, зэдэгущыIэгъухэр адашIых. Урысыем икъэлэ зэфэшъхьафхэм, IэкIыбым яшIэныгъэлэжьхэр ахэм къахагъэлажьэх.\nПредыдущая Зэдэлэжьэныгъэр лъагъэкIотэщт\nСледущая От Калининграда до Петропавловска-Камчатского: авторы, издатели и книжные магазины объединяются ради читателей


Адыгэ Хэку Таймс: Витишкэ мэлылъфэгъум и 7-м щегъэжьагъэу шхэн ыдэрэп\nВитишкэ мэлылъфэгъум и 7-м щегъэжьагъэу шхэн ыдэрэп\nТамбов чIыналъэм щыIэ хьапсэм щыIэ эколог Евгений Витишкэ мэлылъфэгъум и 7-м щегъэжьагъэу шхэн ыдэрэп, мэхькэмэ нахьышъхьэм идао хэплъэн зэримдагъэмкIэ имрэзэныгъэ къыгъэлъагъоу. Евгений Витишкэрэ Сурен Газарянрэ Iоф къафзэIуахыгъэу щытыгъ 20II –рэ илъэсым. НэбгыритIуми шъхьафитныгъэ яIэу илъэсищ пшъэдэкIыжь атралъхьагъэу щытыгъ, Кубань и губернатор Александр Ткачев игъэпсэфыпIэ къэблачъэ ацIэлагъэкIэ. Газарян Эстонием псэупIэкIэ зигъэзагъ.\nШъэчэ Олимпиадэм игъэхьазырынкIэ зэрарэу чIыпIэм рахыгъэм фэгъэхьыгъэу тхылъ агъэхьазырыгъэу Витишко къыIуагъэ уж 20I3-м,тыгъэгъэзэ мазэм зэблахъужьыгъ шъхьафитныгъэ пшъэдэкIыжьыр ащ хьапсэм къыщихьынэу. "Мемориал" цIыф фитыныгъэ ухъумакIо гупчэм зэрилъытэрэмкIэ Витишко зэрагъэтIысыгъэм политикэ лъапсэ иI.


Республика Адыгея - КъумпIыл Мурат социальнэ псэуалъэхэр къыплъыхьагъэх\nКъумпIыл Мурат социальнэ псэуалъэхэр къыплъыхьагъэх\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ ыгъэцэкIэнэу агъэнэфэгъэ КъумпIыл Мурат муниципальнэ образованиеу «Тэхъутэмыкъое районым» тыгъуасэ щыIагъ. Мыщ ипсэупIэхэм ащыщхэм щашIырэ ыкIи щагъэпсыгъэ социальнэ мэхьанэ зиIэ псэуалъэхэм пащэр якIолIагъ, IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм защигъэгъозагъ.\nАпэрэ объектэу КъумпIыл Мурат зэкIолIагъэр къуаджэу «Новая Адыгея» зыфиIорэм щашIырэ гурыт еджапIэр ары. Ащ игъусагъэх АР-м гъэсэны гъэмкIэ иминистрэу Хъуажъ Аминэт, республикэм псэолъэ шIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтхэмкIэ иминистрэу Валерий Картамышевыр, муниципальнэ образованиеу «Тэхъу тэмыкъое районым» иадминистрацие ипащэу Шъхьэлэхъо Азмэт, нэмыкIхэри. КIэлэ еджэ кIо 990-мэ ателъытэгъэ учреждениер зыщагъэпсыщт чIыпIэр къыхахыгъ, объектым ищыкIэгъэ IофшIэным ипроцент 33-рэ агъэцэкIагъэр. 2016-рэ илъэсым шэкIогъум и 2-м еджапIэм ишIын къызэтырагъэуцогъагъ. Псэуалъэр ухыжьыгъэным пае субсидие зэрящыкIагъэр зэрытхэгъэ заявкэр Адыгеим УФ-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ 2017-рэ илъэ сым ищылэ мазэ и 13-м фигъэ хьыгъ. Объектым иухыжьын пэшIорыгъэшъэу сомэ миллион 665,9-м ехъу текIодэщтэу къалъытагъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 466,1-р — федеральнэ гупчэм, миллион 39,4-р — республикэм, миллиони 160,3-р — муниципалитетым ибюджет къахахыщтых.\nДжырэ уахътэм ехъулIэу Тэхъутэмыкъое районым гурыт еджэпIэ 21-рэ ит, ахэм кIэлэ еджэкIо 8046-рэ ащеджэ. ЯтIо нэрэ сменэм кIохэрэм япчъа гъэ нэбгырэ 2303-рэ е процент 28,6-рэ мэхъу. Поселкэу Яблоновскэм еджэпIи 3 дэт, ахэм нэб гырэ 2984-рэ ачIэс, ятIонэрэ сменэм кIэлэеджэкIо 1570-рэ къекIуалIэ. Мыхэм яфэIо-фа шIэхэр гъэцэкIэгъэнхэм, еджа пIэхэр зэкIэ зы сменэм тегъэ хьэгъэнхэм гъэсэныгъэм иучреждениеу ашIыщтхэр фэIоры шIэщтых.\nЖъы хъугъэ унэхэм ачIэсхэр гъэкощыгъэнхэм телъытэгъэ программэр республикэм анахь дэгъоу щызыгъэцэкIагъэр Тэ хъутэмыкъое районыр ары. Ащ къыдыхэлъытагъэу пшъэдэкIы жьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Компаньон» зыфиIорэм ышIы гъэ къатыбэу зэтет унэм пащэ хэр екIолIагъэх. Мыщ зэкIэмкIи фэтэр 92-рэ хэт, ащ щыщэу 71-р агъэкощыгъэ унагъохэм атырагощагъ. БлэкIыгъэ илъэ сым итыгъэгъазэ къыщыублагъэу ахэм ащыщхэр унакIэм къэкIожьыгъэх, адрэхэм яфэтэрхэр джырэ уахътэм цIыкIу-цIыкIоу зэтырагъэпсыхьэх. Псэ упIэ къызэратыгъэ унагъохэм ащыщхэм КъумпIыл Мурат яхьэкIагъ. Муниципалитетым къафишIагъэм рыразэхэмэ, щыкIагъэ горэхэр яIэмэ ар акIэупчIагъ. Мыщ фэдэ зэтегъэ псыхьэгъэ псэупIэ яIэным бэ шIагъэу кIэхъопсыщтыгъэ цIыф хэр республикэм, муниципалитетым ипащэхэм къафэрэзагъэх.\nКъэIогъэн фае, УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу жъы хъугъэ унэхэм ачIэсхэр гъэкощыгъэнхэм ипрограммэ игъэцэкIэн 2011-рэ илъэсым рагъэжьагъ. А уахътэм къыкIоцI республикэм щыпсэурэ нэбгырэ 1131-мэ (унэгъо 393-рэ) ягъэкощын сомэ миллион 370-рэ пэIуагъэхьагъ, ахэм унэ кIи 7 афашIыгъ. 2017-рэ илъэ сым Iоныгъом и 1-м нэс жъы хъугъэ унэхэм ачIэсхэр зэкIэ гъэкощыгъэнхэ фае. Адыгеим ис нэбгырэ 383-мэ (унэгъуи 176-мэ) псэупIэхэр аратыщтых, ащ сомэ миллиони 145-рэ пэIуагъэхьащт. Ащ щыщэу сомэ миллион 88-р — псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым щыкIорэ зэхъокIыныгъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ Фондым, мил лион 57-р — республикэ бюджетым къатIупщыщтых.\nНэужым КъумпIыл Мурат къуаджэу Тэхъутэмыкъуае ща шIыщт физкультурнэ-псауныгъэ гъэпытэпIэ комплексыр зыщырагъэжьэщт чIыпIэм къекIолIагъ. КъумпIыл Мурат пшъэрылъ шъхьаIэу къыгъэуцугъэхэм ащыщ республикэм ирайонхэм ыкIи икъалэхэм зэкIэми мыщ фэдэ спорт комплексхэр ащы гъэпсыгъэнхэр. Мыекъуапэ ыуж ащ фэдэ псэуалъэ къызэрыуцощтыр Тэхъутэмыкъое районыр ары.\n— Мы районым тигугъэ пIэшIухэр етэпхых, сыда пIомэ зыдэщыс чIыпIэм елъытыгъэу инвесторхэмкIэ хъопсагъо. Му ниципалитетым ищыкIэгъэ гурыт еджэпIитIу тшIынэу тэгъэ нафэ, зыр непэ тыздэщыIэгъэ псэупIэу «Новая Адыгея» зы фиIорэм дэтыщт, адрэр поселкэу Инэм щытшIыщт. Жъы хъугъэ унэхэм ащыпсэухэрэр гъэкощыгъэнхэм ипрограммэу 2016-рэ илъэсым телъытагъэр районым дэгъу дэдэу ыгъэ цэкIагъ. Мы илъэсми а Iоф шIэныр муниципальнэ образованием лъигъэкIотэщт, къатыбэу зэтет зы унэ ытынэу тэгъэнафэ. Спорт комплексым ишIын епхыгъэ экспертизэр щыI. 2017-рэ илъэсым ыкIэм нэс объектыр тыухынэу ары. МыщкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи инвесторхэм бэкIэ тащэгугъы. Тэ типшъэрылъыр инфраструктурэм иIофыгъохэр зэшIотхынхэр ары, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПсэуалъэхэм яшIын зэрэлъы кIуатэрэм, Iофхэм язытет зы фэдэм ренэу зынаIэ тет Къум пIыл Мурат зэрафэразэр къы Iуагъ нэужым гущыIэр зыштэ гъэ Шъхьэлэхъо Азмэт.\n— Районым ищыкIэгъэ гурыт еджэпIитIур тшIыщтых. Мыщ фэдэ псэуалъэу поселкэу Инэм къыдэуцощтыр зыгъэпсыщт фир мэр щыI. Ежь иахъщэкIэ ащ псэолъэшI IофшIэнхэр ыгъэцэ кIэщтых, нэужым а объектыр муниципалитетым ыщэфыжьыщт. Илъэсым ыкIэм нэс псауныгъэр зыщагъэпытэрэ комплекс ти Iэщт. Жъы хъугъэ унэхэм ащып сэухэрэр гъэкощыгъэнхэм ипрограмми зэрифэшъуашэу дгъэцэкIэным тынаIэ тедгъэтыщт, — къыIуагъ район администрацием ипащэ.


Зыми къызIэкIигъэхьан ылъэкIыщтэп — Адыгэ макъ\nЗыми къызIэкIигъэхьан ылъэкIыщтэп\nРедактор 03.11.2021 02.11.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые кIэтхыкIыжьыныр шэкIогъум и 14-м аухыщт. Къэралыгъо статистикэмкIэ Федеральнэ къулыкъум Краснодар краимкIэ ыкIи Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэрэщытаIуагъэмкIэ, Адыгеим ар зэрифэшъуашэу щызэхащэ. Республикэм щыпсэухэрэр зэкIэ кIэтхыкIыжьыгъэныр ары пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр. МыщкIэ шIыкIэ заулэ щыI. Апэрэр ыкIи цIыфхэр нахь зэсагъэхэр — кIэтхыкIыжьакIохэр унэм къыIухьанхэшъ, упчIэхэр къаратхэзэ яджэуапхэр араIожьыныр ары. Ащ нэмыкIэу лъэныкъуабэ къызэлъызыубытырэ гупчэхэми (МФЦ) хэушъхьэфыкIыгъэ чIыпIэхэр щагъэпсыгъэх, джащ фэдэу, кIэтхыкIыжьыным фэгъэзэгъэ пунктэу республикэм къащызэIуахыгъэхэми якIолIэнхэ амал яI. КъэIогъэн фае, пандемием илъэхьан бгъэфедэнкIэ нахь щынэгъончъэр электроннэ шIыкIэр ары. Мы илъэсым ар къызыфагъэфедэн амал яIэ хъугъэ. Къэралыгъо фэIо-фашIэхэмкIэ порталым ишIуагъэкIэ кIэтхыкIыжьыныр зэшIопхын плъэкIыщт.\nКъыхэгъэщыгъэн фае, кIэтхыкIыжьакIохэм аугъоирэ къэбарыр зэрэухъумэщтыр, зыми къызIэкIигъэхьан зэримылъэкIыщтыр.\nШифрэхэр ахэтхэу зэфэшIыгъэ каналымкIэ ахэр зэфагъэхьыжьых. КIэтхыкIыжьыным икIэух нэбгырэ пэпчъ ихэушъхьэфыкIыгъэ даннэхэр ауплъэкIухэрэп. КIэтхыкIыжьакIом цIыфым къыIорэр ары ытхырэр, ар къэзыушыхьатырэ тхьапэр къыригъэштэн фитэп. Къэралыгъо фэIо-фашIэхэмкIэ порталым анкетэу узэрытхэрэр къинэжьырэп, ар Росстатым цIэ лъэкъуацIэхэр хэмытэу фэкIожьых. Технологичнэу ыкIи программнэу ар къэухъумагъ, цIыфым джэуапэу ритхагъэхэр къэпшIэнхэ, джащ фэдэу зыщыпсэурэ чIыпIэмкIи зэбгъэшIэн плъэкIыщтхээп. Планшетыми тет даннэхэр къытепхынхэ амал щыIэп, ар зэтепхэу, жесткий дискыр къыдэпхыгъэми, ащ тет къэбарым уеплъын плъэкIыщтэп, ащ шифрэ тет.\nМы мафэхэм, пандемием ыпкъ къикIыкIэ IофшIапIэхэр зэфашIыгъэхэми, кIэтхыкIыжьакIохэм яIофшIэн зэпыурэп. Унэм цIыфхэр нахь исыхэ хъумэ, кIэтхыкIыжьыным къыхэлажьэхэрэм япчъагъэ нахь хэхъонэу алъытэ. Къэралыгъо фэIо-фашIэхэмкIэ порталымкIэ зыкIэзытхыкIыжьыгъэхэм яIоф нахь псынкIэщт, кIэтхыкIыжьакIом и QR код ригъэлъэгъумэ такъикъ заулэкIэ ипланшет дигъэхьанышъ IукIыжьыщт.\nСледущая Апэрэ къекIокIыгъор аухы


ЩэшIэ Аслъан: Адыгабзэм кIуачIэ къезытыщтыр »\nЩэшIэ Аслъан: Адыгабзэм кIуачIэ къезытыщтыр\n29.07.2010 - 18:35 - Натпресс\nБлэкIыгъэ илъэсишъэрэ шъэныкъорэм къыкIоцI адыгэмэ алфавит пчъагъэ зэхагъэуцуагъ. Ахэм ащыщхэу къытэнэсыжъыгъи кьытэнэмысыжьыгъи щыI. Урыс-Кавказ зэошхом игъоми Iофыр зэпыугъагъэп, икIыжьыгъэхэми Iоф дашIэщтыгъэ, къэнагъэхэми зызщагъэгъупшэгъагъэп. Непэ къызынэсыгъэми адыгэхэр мыщ пыкIыхэрэп.\nАщ къыгъэлъагъорэр зы: адыгэхэр анахь лъэхъэнэ хьазаб зыщыхэтхэми алфавитым изэхэгъэуцон ащымыгъупшэгъагъэмэ, яIоф дэгъоу зыщэтым ащ дэмылажьэщтыгъэхэу щытыгъахэп. Арышъ, алфавит тэрэзыр адыгэмэ яегъэшIэрэ Iофэу, яегъэшIэрэ гугъоу плъытэми хъущт. «Тхэн» зыфэпIощт гущыIэр ижъырэ дэдэм щегъэжьагъэу агъэфедэу, ар ежьмэ ягущыIэ шъыпкъэу, ау тхакIэ амыIэщтыгъэу – сыдэущтэу къыбгурыIощта ар?\nБлэкIыгъэ лIэшIэгъум, Кавказым къинэгъэ адыгэмэ къэралыгъо фитыныгъэ заулэ яIэ зэхъум ыуж, хэгъэгуищэу зэхащэгъагъэмэ хэбзэ унашъохэр апылъхэу алфавит щырыщ щызэблахъугъагъ. Апэрэр арап хьарыфмэ атехыгъагъ, ятIонэрэр – латин алфавитым тешIыкIыгъагъ, ящэнэрэр – джы тызэрэлэжьэрэ урыс тхакIэу «кириллицэр» ары. Ау, къызэрэсIуагъэу, непэ нэс хэкужъым щыпсэурэ адыгэмэ, тхакIэр зэряIэзэ, зэ латин алфавитэу тиIагъэр нахь дэгъугъ, зэ ари тибзэ икъу фэдизэу екIущтыгъэп, нэмыкI горэ къыхэхыгъэн фае aIo.\nАщ къыгъэлъагъорэр – алфавитхэу зигугъу къэсшIыгъэмэ язи адыгабзэм икъу фэдизэу екIущтыгъэп ыкIи екIурэп. Ащ къыхэкIэу бзэм хахъо ышIын ылъэкIырэп, ары пакIошъ ибайныгъэ хегъэкIы.\nАщкIэ щысэ къызэрыкIо къэсхьын – мары АдыгеимкIэ тэлъэгъу: адыгабзэр тиреспубликэ зэрикъэралыгъуабзэзэ, гурыт еджапIэхэу адыгэ чылэмэ адэтхэр къэзыухырэ ныбжьыкIэмэ яныдэлъфыбзэ нахьи урысыбзэр бэкIэ нахь дэгъоу аш1э. УрысыбзэкIэ къины къащымыхъоу гущыIэнхи, еджэнхи, тхэнхи алъэкIы, ау адыгабзэр агъэфедэнэу зежьэхэкIэ, гу лъамытэу абзэ урыс гущыIэхэр хизы ашIы. Къалэр зытштэкIэ, урысыбзэм игугъу тымышIыжьыми, анахь узщыгугъынхэу ныбжьыкIэмэ ахэтхэм ежьмэ яныдэлъфыбзэ нахьи инджылызыбзэр нахъ дэгъоу ашIэ.\nШъыпкъэ, ар аущтэу зыкIыщытыр алфавит закъор арэп. Ау сыдэу пшIыгъэми, къиныгъомэ якъежьапIэу къанэрэр ары: тибзэ непэрэ дунаим хэуцонэу тэIомэ, алфавитыр ащ диштэу шIыгъэн фае. ЗыкIыдимыштэрэри нафэ: адыгабзэм макъэхэу хэтыр бэдэд, алфавитхэу зигугъу къэсшIыгъэмэ хьарыфхэу агъэфедэхэрэр фэдитIу-фэдищкIэ нахь макI.\nНепэрэ алфавитыр тфызэхэзгъэуцуагъэмэ – Яковлевымрэ Ашъхьэмафэмрэ – ащ гу лъамытэгъагъэу щытэп. Ау ахэмэ адыгабзэр нэмыкIы бзэмэ арагъапшэзэ, аIуагъэр шъхьафы: бзэхэу нахь макъэ макIэ зыгъэфедэхэрэр ыпэ ишъыгъэх, гущыIэм пае, тхакIэр бэшIагъэ зя1эр, арышъ, адыгабзэми ымакъэмэ япчъагъэ хэбгъэкIы къэси нахьышIу.\nДжаущтэу адыгабзэм ибайныгъэ щыщэу къыхэбгъэщы хъущтыр, анахьэу кIуачIэ къезытын зылъэкIырэр – анахъ пэрыохъушхо фэхъугъ. Зы макъэр тхыбзэмкIэ къэдгъэлъэгъоным пае, хьарыфитф ттхэу къыхэкIы. Ары тетызэ, илъэс 80 хъугъэу тхыбзэр зытиIэр, бзэм пылъ шIэныгъэлэжьхэм адыгабзэм хэт макъэхэм япчъагъэ тэрэзэу къэзылъытэн къахэкIыгъэп. Къалъытагъи фэд шъхьае, шъхьадж зэрэфэлъэкIэу хигъэкIызэ къылъытагъ.\nАрышъхьае, тыфай-тыфэмыем емылъытыгъэу, адыгабзэм макъэхэу хэтымэ джы къызнэсыгъэм ахэхъо. ГущыIэм пае, кIэхабз зыфатIорэм макъэу «в»-ыр хэтыгъэп. Ар урысыбзэм къыхэкIи къыхэхьэгъакI. Урыс гущыIэхэу «вагон», «вокзал» ыкIи нэмыкIымэ ягугъу сымышIыми, адыгацIэу «Инверэ» хэты хъугъэ. Е нэмыкI щысэхэр, адыгабзэм къыхэхъухъэгъэ макъэмэ ащыщхэу: «сшIэрэп», «сшIошIыгъ» – мы гущыIэхэми мэкъакIэхэр ахэты хъугъэ. Джащ фэдэу, аужыпкъэрэ лъэхъаным адыгабзэм мэкъакIэхэу къыхэхьагъэхэр джыри щыIэх.\nАр адыгабзэм дэтэшIэмэ, макъэмэ япчъагъэ ахъоныр тибзэ изы нэшэнэ шъхьаIэу тлъытэн тлъэкIыщт. Джащ пае мэкъэ пчъагъэу адыгабзэм ыгъэфедэрэр къэслъытэнэу къызисэгъэкIым, адыгэ гущыIакIэмэ ащыщэу мэкъэ нахьыбэ зыгъэфедэу бжъэдыгъу-шапсыгъэ диалектыр къахэсхыгъ. БзэшIэныгъэмкIэ екIолIакIэу ащ щырахьылIэрэр згъэфедэзэ къызысэлъытэм, мэкъи 107-рэ изгъэкъугъ.\nЗы бзэ дунаим къытекIынэп ащ фэдиз макъэ иIэу! Абхъазыбзэ закъор ары ныIэп. Ари, зэрэтшIэу, зы унэгъо кIоцIыбзэмэ ащыщ. Сыдэущтэу ар баиныгъэкIэ тымылъытэна?\nАдыгабзэм макьэу хэтым пэпчъ хъарыф шъхьаф ищыкIэгъэщтэу арэп, ау нахьыбэм зэрищыкIагъэр гъэнэфагъэ. ЗэримыIэри, щэч хэмылъэу, тэрэзэп. Анахь макIэми, макъэхэр кьагъэлъагъоу хьарыф 80 адыгабзэм ищыкIагъ.\nЕтIани а кьэсIуагъэмэ апыгъэщагъэу мыщ фэдэ гупшысэм тынаIэ тетыдзэмэ хъущт: алфавит зэхэгъэуцонымкIэ тэ, адыгэхэмкIэ, адрэ цIыф лъэпкъыхэу дунаим тетмэ аужы тыкъинагъэмэ, ахэмэ шIэныгъэу, шIыкIэу рагъотылIагъэхэмрэ зэфэхьысыжьхэу рашIылIагъэхэмрэ дгъэфедэзэ, тибзэ апэ изгъэшъын алфавит тшIын тлъэкIыщт.\nАу адыгабзэм иалфавит изэхэгъэуцон къинэу пылъыр макъэмэ ябагъэ къыщыуцурэп. Iофыр етIани къэзгъэхьылъэрэр – адыгабзэм гущыIэIахьхэри бэу хэтых. Европэм щашIэрэ бзэмэ ягъэпшагъэмэ – фэдиплI-фэдитфыкIэ нахьыб. Джащ къыхэкIэу джырэ тхакIэкIэ адыгэ гущыIэхэр зыттхыкIэ, нэм фэмыубытэу кIыхъэ мэхъух. Ахэм тыкъяджэны хъумэ, пычыгъо-пычыгъоу, жъажъэу тыкъяджэ. Адыгэ гущыIэхэр кIыхьэ дэдэ зэрэхъунхэ алъэкIыщтыр къегъэлъагъо тхакIоу Къуекъо Налбый итхылъэу «Адыгабзэм хэт фэIазэр» зыфиIорэм щигъэфедэгъэ гущыIэм:\nМы гущыIэр гушыIэIахъ 21-эу зэхэт. Адыгэ гущыIэIахьхэр бзэшIэныгъэм дэгъоу щыхэгъэунэфыкIыгъэх. ГущыIэм пае, шIэныгъэлэжьэу, профессорэу Кумэхэ Мухьадин итхылъэу «Морфология» зыфиIорэм ахэр зэгъэфагъэхэу дэтых. Ащ дэгъоу къегъэлъагъо – адыгэ гущIэIахьхэри ябагъэкIэ зэбгъэшпэн дунаим къызэрэтемыкIын ылъэкIыщтыр.\nМэкъабэмрэ гущыIэIахьыбэмрэ адыгабзэм амал ин дэдэхэр къыратых. Анахьэу ахэр кьызщыхэщыхэрэр кIэу гущыIэ къэуугупшысыны хъумэ ары. Лъэпкъышхохэу миллионипшIы пчъагъэ хъухэрэмкIи ар Iофыгъо къин, ау тэ мары аужырэ илъсипшIым къыкIоцI гущыIабэ тибзэ хэдгъэхьагъ, тыдэ тышыIэми ахэр тэгъэфедэх, сыда пIомэ, хэт ыпашъхьи апэрэу щыдгъэфедагъэхэми, къарыкIырэм гу лъатэ. ГущыIэм пае: «къухьэлъат», «шIэныгъэлэжь», «чIыопс» ыкIи нэмыкIэр. Ахэр гущыIэ къэугупшысынымкIэ ублэпIэ къодый, шIэныгъэ дэгъу адыгабзэм етхьылIэмэ, компьютерым хэлъ пкъыгъо анахь цIыкIу пэпчъ адыгацIэхэр афэтыусынэу амалышIухэр щыI.\nАу а нэшанэм елъытыгъэу адыгабзэкIэ тхыгъэм псынкIэу тыкъеджэшъунэу дгъэпсын тIомэ, макьэмэ ямызакъоу, гушIэIахьхэри тамыгъэ шъхьафхэмкIэ кьэдгъэлъэгъон тлъэкIынэу шIыгъэн фае. Аущтэу тшIыным пае гущыIэIахьхэм тамыгъэ 200-ум нахь мымакIэ ящыкIагъ.\nЗэрэхъурэмкIэ, адыгабзэм екIущтыр хьарыф-тамыгъэ зэхэт алфавит. ЕтIани мыщ къыщыIогъэн фаер – хьарыфхэри тамыгъэхэри нахьыбэ къэс нахьышIу. Шъыпкъэ, кIэлэцIыкIум а алфавитыр зэригъашIэ зыхъукIэ, къинэу ылъэгъущтыр нахьыбэщт, ау, зызэригъэшIахэкIэ, адрэ бзэмэ ягъэпшагъэмэ, адыгабзэкIэ бэкIэ нахь псынкIэу къеджэшъущт. Ар зэбгъэпшэн плъэкIыщтыр: узэрэлэжьэрэ Iэмэ-псымэр нахьыбэу зэхэлъы къэс, нахьыбэуи нахь псынкIэуи Iофыр рыпшIэн плъэкIыщ. Джащ пае тамыгъэ бэу зэрэтиIэщтым укъыгъэщынэ хъущтэн.\nАщ фэдэ алфавитым игъэпсын, ар хэбзэ унашъокIэ ягъэштэгъэным, ащ тегъэпсыхьагъэу тхыгъэм икьыхэутын рахъылIэрэ псэуалъэмэ язэблэхъун ыкIи нэмыкIхэм Iоф бэкIаехэр къапыкIыщт. Адыгеим имызакьоу, Къэбэртае-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, IэкIыб къэралыгъохэм арыс адыгэхэр зэдэлэжьэщтхэми, мыр тизакъоу тфэмыIэтын Iофыгъу. ТфэIэтыщтгъагъэмэ, илъэс минкIэ тызэкIэIэбэжьмэ ар гъэцэкIэгъахэу щытын фэягъ.\nУрысыеми мыщкIэ инэу тыщыгугъынэу хъурэп. Мары бэмышIэу хэгъэгум ис цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр урыс тхакIэм текIынхэ фимытхэу Москва унашъо щаштагъ.\nAy тэ адыгэу Тхьэм тыкъыгъэшIыгъэмэ, адыгабзэр Ащ къытIуилъхьагъэмэ, тызэрэмакIэм емылъытыгъэу инэу къытэтагъэмэ, лъэшэу Ар кьытщэгугъэу къекIы. Ар къыдэтлъытэмэ – тыадыгэныр тфэлъэкIыжьырэп тIон тыфитэп. Тилъфыгъэхэри урыс е американцэ дгъэхъунхэу зыми Iизын къытитыгъэп.\nАрышъ, тшIэщта тымышIэщта тымыIоу, шIыкIэр къызэрэдгъотыщтым тегупшысэн фае. Джыдэдэми ащкIэ тшIэн тлъэкIынэу щыIэр макIэп. КIэкIэу къэпIон хъумэ, адыгабзэм иалфавит изэхэгъэуцон дунэе Iофыгъомэ ащыщы шIыгъэн фае – ары сэ къызэрэзгурыIорэр. ООН, ЮНЕСКО ыкIи нэмыкI организациемэ мыщ фэдэ Iофыгъохэм, ежьхэм пшъэрылъ зыфашIыжьыгъэу, адэлажьэх. Iофыр къызфанэрэр – бзэшIэныгъэ шапхъэмэ арылъхэу тхылъхэр тэ зэрэтымыухьазырышъухэрэр ары.\nУзынэбгырэмэ, ущыIахэп, - аIуагъ адыгэмэ, узынэбгырэмэ, адыгэ алфавит тэрэзыри зэхэгъэуцогъуай. Уахътэу ыхьыщтыри бэ, кIуачIи уфэмыхъун ылъэкIыщт. Мыщ фэдэу адыгэ алфавитым фэгъэхьыгъэ гупшысэхэм сызякIугъэу, Iофым сызфежъагъэр илъэс пчъагъэ хъугъэ. Ау ащ ыуж хэкIыгъэр бэп, анахь шъхьаIэу зыцIэ къесIон слъэкIыщтыр – мэкъэ пчъагъэу бжъэдыгъу-шалсыгъэ диалектым ыгъэфедэрэр къызэрэслъытагъэр ары.\nАщкIэ, сэ сызэреплъырэмкIэ, джыри шIэгъэн фаер:\nАпэрэр: алфавитым иIоф кьыхэщ-къыхэмыщыми, адыгабзэм ибаиныгъэ щыщхэу макъэхэмрэ гущыIэIахьхэмрэ афэгъэхьгъэ диссертацие УрысыемкIэ щягъэштэгъэныр.\nЯтIонэрэр: а диссертациер кIэшIыкIыжьыгъэу, алфавитым иIоф гупчэм игъэуцуагъэу, урысыбзэкIи инджылызыбзэкIи тхылъхэр къыдэгъэкIыгъэныр:\nЯщэнэрэр: а тхылъхэр IэубытыпIэ шIыгъэу, организациэхэу мы Iофыгъомэ апылъхэм лъэIу тхылъхэр алъыгъэIэсыныр.\nДжаущтэу апэрэ лъэбэкъур тэр-тэрэу тыдзын фае. Ар тшIэшъуным пае, сэ сиеплъыкIэкIэ, фонд зэхатщэмэ нахьышIоу кьекIы. ГущыIэм пае, а фондым «Адыгабзэм ибайныгъ» фэтыусымэ хъунщтын. Байныгъэр фондым ыцIэ къыщыхэтэгъэщыми, апэрэ лъэхъаным ахъщэшхо ищыкIэгъэщтэп – къызэрисыдзэрэмкIэ, доллар минитф Iэгъо-блэгъу. УахътэмкIэ илъэс фэдиз а Iофыгъом ищыкIэгъэщт. Ар зытшIэшъукIэ, ятIонэрэ лъэбэкъоу мылъку ин зытекIодэщтыр, Тхьэм ыIомэ, дунае IэпыIэгъумкIэ зэшIотхын.\nОпубликовал administrator, 13-04-2007, 20:33. Просмотров: 3233\n– ЩэшIэ Аслъан. "Адыгабзэр: хыма, гупса?"\n– Адыгабзэм и къэухъумэн Iофыгъуищэу ищыкIагъэр\n– Джы адыгабзэм изэгъэшIэн шIыкIэхэр Инстаграмым хэлъы хъугъэ\n– Сыд шIэгъэн фаер Адыгабзэр мыкIодыным пае? – Адыгэ Сайт


Республика Адыгея - Гъэтхапэм и 17-р – Адыгэ Республикэм ипарламентаризмэ и Маф\nГъэтхапэм и 17-р – Адыгэ Республикэм ипарламентаризмэ и Маф\nАдыгэ Республикэм илIыкIо къулыкъухэм ядепутатхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nАдыгэ Республикэм ипарламентаризмэ и Мафэ фэшI тышъуфэгушIо!\nРеспубликэм ипарламентаризмэ иуцунрэ ихэхъоныгъэрэ пытэу зэпхыгъэхэр лIэшIэгъоу икIыгъэм ия 90-рэ илъэсхэм зэхъокIыныгъэ инхэу щыIагъэхэр ары.\nДжащыгъум, тихэгъэгукIэ лъэхъэнэ къинэу щытыгъэм, Адыгеим ипарламентариехэм шIуагъэ къэзытыгъэ Iофэу агъэцэкIагъэм елъытыгъэу республикэм ихэбзэгъэуцун ублагъэ хъугъэ, Адыгеим исоциальнэ-экономикэ хэхъоныгъэкIи, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэнымкIи ащ мэхьанэшхо иIэу щытыгъ.\nИлъэсэу блэкIыгъэхэм къагъэшъыпкъэжьыгъ а унашъом мэхьанэу иIагъэр. Непэ республикэм ипарламент иIофшIэн икIэуххэм ялъытыгъэ шъыпкъэу щытых экономикэмрэ социальнэ лъэныкъомрэ афэхъурэ зэхъокIыныгъэшIухэр, джащ фэдэу общественнэ зыпкъитыныгъэр ыкIи анахь мэхьанэ зиIэр – цIыфхэм щыIакIэу яIэр зыфэдэр.\nАдыгеим ипарламентариехэм яопыт, яIэпэIэсэныгъэ, граждан обществэм институтхэм ыкIи хабзэм икъутэмэ пстэуми адыряIэ зэпхыныгъэр Адыгэ Республикэм ихэхъоныгъэкIи, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэнымкIи лъэпсэшIу зэрэхъущтхэм тицыхьэ телъ.\nРеспубликэм идепутат пстэуми тыгу къыддеIэу тафэлъаIо псауныгъэ пытэ, щыIэкIэшIу яIэнэу, Адыгеимрэ Урысыемрэ яфедэ зыхэлъ IофшIэным гъэхъэгъакIэхэр щашIынхэу!\nКъумпIыл Мурат Владимир Нарожный\n22.08.2019 Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ и Маф\n26.04.2019 МэщбэшIэ Исхьакъ тын лъапIэ къыфагъэшъошагъ\n14.03.2019 Гъэтхапэм и 14-р – адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Маф