Адыгэм идунай хэзыщэщтхэ IофшIагъэх — Адыгэ макъ\nРедактор 17.02.2020 17.02.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nФондэу «Урыс меценатхэр» ыкIи телеканалэу «Культура» зыфиIохэрэр кIэщакIо зыфэхъугъэхэ проект зэдагъэцэкIэным ыуж ихьагъэх. Ар зытегъэпсыхьагъэр Урысыем изаслуженнэ, Адыгеим инароднэ сурэтышIэу ПIэтIыощэ Феликс фэгъэхьыгъэ документальнэ фильм техыгъэныр ары. Проектыр зигукъэкIыр фондэу «Урыс меценатхэр» зыфиIорэм ипрезидентэу, искусствоведэу Юлия Вербицкая.\nДжащ фэдэу Адыгэ, Къэбэртэе-Бэлъкъар, Къэрэщэе- Щэрджэс республикэхэм ялъэпкъ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ ироманэу «Айщэт» ылъапсэу художественнэ фильм тырахыщт. Режиссерыр — УФ-м искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу, кинорежиссерэу Александр Муратов. Фильмым хэлэжьэщтхэ артистхэм якъыхэхын макIо.\nДжырэблагъэ Юлия Вербицкаяри, Александр Муратоври Мыекъуапэ къэкIогъагъэх. Адыгэм идунай къэралыгъом имызакъоу, IэкIыбым щыпсэухэрэри хэзыщэщтхэм республикэм ижурналистхэм яупчIэхэм джэуапхэр къаратыжьыгъэх.\nФондэу «Урыс меценатхэр» зыфиIорэм ипрезидентэу, искусствоведэу Юлия Вербицкаям журналистэу Тэу Замирэ гущыIэгъу фэхъугъ.\n— Юлия, проект гъэшIэгъон жъугъэцэкIэн шъуигухэлъэу Адыгеим укъэкIуагъ, сыдэущтэу ащ шъудэлэжьэщта?\n— ТыгъэкъокIыпIэ лъэпкъхэм яискусствэ и къэралыгъо музееу Москва дэтым и Темыр-Кавказ къутамэу Мыекъуапэ щыIэм ипащэу Кушъу Нэфсэт ишIуагъэкIэ ПIэтIыощэ Феликс иIэшIагъэхэм якъэгъэлъэгъон 2019-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ къэралыгъом икъэлэ шъхьаIэ щыкIуагъ. Искусствэм хэшIыкI фызиIэхэм къэгъэлъэгъоным осэшхо фашIыгъ.\nСурэтшIынымкIэ Урысыем и Академие имедаль къэзылэжьыгъэ Феликс иIэпэIэсэныгъэ чыжьэу Iугъэ, бэмэ зэлъашIэ. Федеральнэ каналэу «Культурэм» ащ ынаIэ къытыридзагъ. Феликс иIофшIагъэхэр лъэпкъ хъарзынэщым изы Iахьэу зэрэщытхэр хэткIи нафэ хъугъэ. Каналэу «Культурэм» иIофышIэ куп Мыекъуапэ къэкIуагъ, фильмым итехын фежьагъэх. ТыгъэкъокIыпIэ къэралыгъо музеим икъутэмэ закъоу Мыекъуапэ дэтым ипащэу Кушъу Нэфсэт къызэрэддеIэрэм тэркIэ мэхьанэшхо иI.\nАдыгеим и лIышъхьэ ныбжьыкI, бэмэ ынаIэ атет, искусствэм ыкIи сурэтышIхэм IэпыIэгъу аригъэкIыным пылъ. ХэткIи шъэфэп, Урысыер зэрэщытэу зытштэрэм, Москва ыкIи Санкт-Петербург зябгъапшэрэм, культурэм ибюджет зэримыкъурэр. Мыщ дэжьым шъолъырхэм яIэпэIасэхэм IэпыIэгъу зэращыфэхъухэрэм мэхьанэшхо иI. Адыгеим сурэтышIхэр щагъасэх, апылъых. Ар къэзыушыхьатырэмэ зэу ащыщ Феликс фэдэу IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъхэм Москва яшIэныгъэ зыщырагъэкъукIэ, зыщеджэхэкIэ, ащ къыщымыуцухэу яхэку, ячIыгу къызэрагъэзэжьырэр. Ар уасэ афэозыгъэшIырэмэ зэу ащыщ. Апсэ етыгъэу, куухэу, дунаир яискусствэ пхырыщыгъ. Ащ фэдэ искусствэр гум нэсы, цIыфыр нахьышIу ешIы, игугъу пшIын, къэбгъэлъэгъон фае.\n— ПIэтIыощэ Феликс фэгъэхьыгъэ фильмэу тырахыщтым изэкъощта, хьаумэ фэдэ IэпэIасэхэм афэгъэхьыгъэ документальнэ фильм зэкIэлъыкIохэм якъежьапIэу хъущта? Каналэу «Культурэм» зэзэгъыныгъэ горэ дэшъушIыгъа?\n— АдыгеимкIи, ежь ФеликскIи шъуашэ фильмыр ащ фэгъэхьыгъэу зэрэтырахыщтыр. Ар IэкIыб къэралыгъохэми къащыдгъэлъэгъон тимурад. Нэужым зэкIэлъыкIо проектым тырыгущыIэщт.\n— Феликс итворчествэ щыщэу о сыд пшъхьэкIэ нахь къыхэбгъэщырэр, сыд угу нэсыгъэр? Графикэм, монументалистикэм, панно шIыным адэлажьэ, тхылъхэм сурэтхэр афешIы. А зэпстэум сыд нахь узIэпызыщагъэр?\n— АпэрэмкIэ, Феликс сурэтышI къодыеп, итворчествэ чIэ имыIэу куу, ар философ. УдэгущыIэнкIи къызэрыкIоп, ар бэмэ дашIэ. Ливан философэу Халил Джебран итхылъэу Феликс исурэтхэмкIэ гъэдэхагъэр къысIэкIэфэгъагъ. Ар зэкIэмэ апшъэ хъугъэ. «Швейцарский арбазель» зыфаIорэ къэгъэлъэгъон анахь лъапIэм IэшIагъэхэр щызыушэтырэ искусствоведхэми а сурэтхэр залъэгъум, осэшхо къыфашIыгъагъ, космосым, тымышIэрэ дунайхэм зэряпхыгъэхэр къаIуагъ. Феликс иIэшIагъэхэр «шедевр» зыфаIорэм фэдэх. ЗэхэшIэ иным пэблагъэх, шIошъхъуныгъэ иным ыкIуачIэ ахэлъ. ИIэшIагъэмэ псэ апыт. Музэхэр шъхьащытых. Искусствовед цIэрыIохэм ащегъэжьагъэу цIыф къызэрыкIохэм анэсыжьэу пстэуми ар къагурэIо, IэпэIасэр агу нэсы. Дунаим пхырэплъы, шъхьарэплъы. Джарэу гущыIэр гъотыгъуае Феликс иIэшIагъэхэм уакъытегущыIэ зыхъукIэ, ахэр зэхэшIэ куум щыщых. ТэркIэ анахь уасэ зиIэр — IэшIэгъэ заулэмэ Феликс мэхьанэу ахилъхьагъэр къытхихьанэу тезэгъыгъ. IэпэIасэм игупшысэхэр тиеплъыкIэхэм атефэщтхэмэ тыушэтыщт. Арышъ, IофшIэн гъэшIэгъон тапэ илъ.\n— Феликс иIэпэIэсэ пщыпIэ ипчъэхэр каналэу «Культурэм» иIофышIэхэм къафызэIуихыщта?\n— СшIошъ мэхъу Феликс ахэм цыхьэ афишIынэу, сыщэгугъы интервью аритынэуи, иIэпэIэсэныгъэ имызакъоу, дунаим еплъыкIэу фыриIэмкIэ къадэгощэнэу. Ау зэкIэ итхъухьагъэмэ ашъхьэ къисхынэу сыфаеп.\n— Хэта сценарием дэлэжьэщтыр, творческэ купым хахьэхэрэр?\n— Редакторыр Алексей Торовацкий, ащ игъусэщт искусствовед ныбжьыкIэу Анастасия Даниличкинар.\n— Фильмыр сыд фэдэ уахътэм къыкIоцI хьазыр хъущта? Сыдэущтэу тырахыщта?\n— АпэрэмкIэ, IофшIэныр Адыгеим щырагъэжьэщт. Феликс итворчествэ зэпхыгъэр иадыгэ чIыгу, ары кIуачIэ къезытырэр. Адыгэхэм ятарихъ Москва итарихъ нахьи нахьыжъ! Феликс иIэшIагъэхэм ар къаушыхьаты. Iуашъхьэхэр, ахэм къачIэкIырэ артефактхэр Мысыр къыщагъотыхэрэм яхьщырых. ТыгъэкъокIыпIэ къэралыгъо музеим идышъэ хъарзынэщ адыгэ чIыгум къычIахыгъэ дышъэ, тыжьын ыкIи джэрз пкъыгъуабэ чIэлъ, ахэм скифхэм яфэмэ-бжьымэ ахэолъэгъукIы. Феликс иIэшIагъэхэми зэман чыжьэхэм амакъэ ащызэхэохы. Лъапсэм щедгъэжьэни IэпэIасэм иунэ, ипщыпIэ, музееу иIэшIагъэхэр зычIэлъхэм зафэдгъэзэщт. Кушъу Нэфсэт хэдгъэлэжьэщт. Искусствэр — Iэшэ ин! Гурыт лIэшIэгъухэр шъугу къэжъугъэкIыжьых, Библием емыджэшъухэрэм апае чылыс дэпкъхэм сурэтхэу, фрескэхэу атырашIыхьэщтыгъэхэр шIэныгъэ нэрылъэгъугъэх. Советскэ Союзым хахьэщтыгъэ Гурыт Азием иреспубликэхэм еджапIэхэмрэ сымэджэщхэмрэ анэмыкIэу, шIокI имыIэу художественнэ училищхэр къащызэIуахыщтыгъэх. Искусствэм цIыфыр епсыхьэ, ыгу, ыпсэ къызэIуехы, игушъхьэ лэжьыгъэ хегъахъо, дэхагъэм, шIулъэгъум, лъытэныгъэ иным ичылапхъэ апхырещы; гъунэгъум, чIыгоу укъызщыхъугъэм, унагъоу узщапIугъэм уафегъазэ. Ахэр цIыфыгъэм ишэпхъэ лъагэх. СызэрэгугъэрэмкIэ, 2020-рэ илъэсым къыкIоцI фильмыр тырахыщт ыкIи зэхагъэуцожьыщт, нэужым прокатым хядгъэгъэуцощт. Урысыем имызакъоу, Францием, Америкэм къащыдгъэлъэгъощт.\n«Айщэт» фэгъэхьыгъэу УФ-м искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу, кинорежиссерэу Александр Муратовым тырихыгъэ кинофильмхэм ащыщых «По прозвищу зверь», «Криминальный квартет», «Королева Марго», «Маазун». Режиссер цIэрыIом Къудаикъо Алый иупчIэхэм джэуапхэр къаритыжьыгъэх.\n— Зичэзыу кинофильм тепхыным пае сыдэущтэу МэщбэшIэ Исхьакъ ироманэу «Айщэт» къыхэпхынэу хъугъа?\n— Авторхэм сызэраIукIэрэр ыкIи яматериалхэр къызэрэхэсхыхэрэр зэфэшъхьафы. Мызэгъэгум авторым сызIокIэм тызэрэзэфэщагъэр, тиеплъыкIэхэмкIэ тызэрэзэтефэрэр зэхэтшIагъэ. Ироман сызеджэм, уахътэм диштэу ыкIи пстэуми къахэщэу къызэрэзгъэлъэгъошъущтыр сынэгу къыкIэуцуагъ. Романыр къызтегущыIэрэ Айщэт лъэхъанэу зыхэтыгъэм, гъогууанэу зэрыкIуагъэхэм ишэн, ицIыфыгъэ нэшанэхэр рагъэкъугъэу пстэуми къахэщын, тарихъым къыхэнэн ылъэкIыгъ. УшэтыпIэмэ апхырыкIи, нэмыкI лъэпкъым икультурэ илъэуж нэф къыхинагъ. КIуачIэ къезытыгъэр лъэпкъ нэшанэхэу ицIыкIугъом къыхалъхьагъэхэр ары. ЩыIэныгъэ хьылъэм ухэмыкIодэныр щысэтехыпIэ гъэшIэгъонэу щыт.\n— Адыгэр зэхэпшIыкIыным пае итарихъ дэгъоу ущыгъозэн, зэбгъэшIэн фае. Сыдэущтэу ащ удэлажьэра?\n— Романыр ыкIи фильмыр — искусствэм иIахь зэфэшъхьафых. Кином къыщыгъэлъэгъуагъэ хъущтыр романым анахь шъхьаIэу хэтыр ары. Ащ пае тхыгъэм игъэкIотыгъэу тыдэлажьэ. Лъэхъанэу къыгъэлъагъорэм цIыфхэм япсэукIэ зыфэдагъэр, а зэманым тарихъым къырыкIуагъэр зэхэтэфы. Литературнэ тхыгъэм техыгъэ фильмым изыфэгъэхьазырын Iофыгъуабэ пылъ.\n— Кинофильмыр мы илъэсым хьазыр зэрэхъущтыр къэшъуIогъах. Ащ фэдэу псынкIэу къыжъудэхъунэу шъуеплъа?\n— Шъхьадж иIоф дэгъоу ыгъэцакIэ хъумэ, ар техыгъуае хъущтэп. Зи пэрыохъу къытфэмыхъумэ, шэкIогъу мазэм ыкIэм хьазыр хъущт.\n— Сыд анахьэу пэрыохъу къышъуфэхъунэу шъузтещыныхьэрэр?\n— Актермэ яграфикхэр, нэмыкI фильмхэу зыхэлажьэхэрэм ятехын татемыфэныр, тызэблэкIышъуныр, ом изытет пэрыохъу къытфэмыхъуныр.\n— Режиссерым, щэч хэмылъэу, бэ епхыгъэр, актерхэм япшъэрылъ агъэцэкIэшъуными мэхьанэу иIэр нахь макIэп.\nО сыдэущтэу ухаплъэра?\n— Актерым кином еплъыщт зрителым тырепхы. Хэдгъэлэжьэщтхэм якъыхэхын игъэкIотыгъэу тыдэлажьэ. АР-м и Лъэпкъ театрэ иартистхэми тахэплъагъ, кIэлэцIыкIу студие зэфэшъхьафхэми тяплъыгъ. Мыекъуапэ щытетхыщт Айщэт исабыигъо епхыгъэ пычыгъохэр. Героинем игукъэкIыжьхэр фильмым щыпхырыщыгъэх, ахэм закъыфегъэзэжьы зэпыт, ичIыгу, ихэку фэтIупщырэп, а уахътэм адыгэ лъэпкъым къырыкIуагъэм инасыпи епхыгъэу хъугъэ.\n— Фильмыр тыдэ джыри щытешъухыщта?\n— КъызэрэсIуагъэу, Мыекъуапэрэ Санкт-Петербургрэ. Айщэт Францием зэрэщыпсэугъэр Питер щытетхыщт.\n— Ащ фэдэу кино пчъагъэхэр тырахы. Сыд фэдизыщта кинор иуахътэкIэ?\n— Сыхьатрэ ныкъорэ — такъикъи 100 зэрэкIощтыр. ШIулъэгъуныгъэм фэгъэхьыгъэщт. ЗэхашIэр уахътэм епхыгъэп. Хэкум фыриIэ шIулъэгъур, ыгу зэлъызыубытыгъэ шIулъэгъур — джахэр ары ищыIэныгъэ зэрэщытэу зэпхыгъагъэхэр.\n— Костюмхэм, декорациехэм якъыхэхын сыдэущтэу шъуадэлажьэра? Адыгэ шъуашэр зыфэдэм ущыгъуаза?\n— А зэпстэум цIыкIу-цIыкIоу хэщагъэ тэхъу джыдэдэм. Шъуашэхэр тэугъои. Кино тепхыныр куп Iоф. Шъуашэхэм якъыхэхынкIэ IэпэIэсэ пчъагъэхэр дгъэфедэщтых. Шъхьадж зыфэгъэзэгъэ Iофым фэшъыпкъэу дэлэжьэщт. Декорациехэри рагъэжьагъэу ашIых.\n— ШэкIогъум хьазыр хъущт фильмыр зэджэм къагъэлъэгъон алъэкIынэу прокатым хэжъугъэуцощта, телеверсие иIэщта?\n— Ащ фэдэу тегупшысэ. Хьазыр зыхъукIэ, рекламэ дэгъу ищыкIэгъэщт. Ащ ткIуачIэ шъхьафэу хэтлъхьащт, тыдэлэжьэщт.\n— Кинор нахьыпэм искусствэм изы Iахьэу алъытэщтыгъэ, джы сатыу къодыекIэ зылъытэхэрэр щыIэх. О сыдэущтэу уеплъыра?\n— Сатыур хэмытын ылъэкIыщтэп. Ау ащ искусствэу хэтыщтым ибагъэ зэхьылIагъэр дэлэжьэщт купыр ары. Гум къыхэнэщт конофильм дахэу тшIынэу тыфай.\nПредыдущая НыбжьыкIэхэр нахьыбэу хэхьэх\nСледущая РТКОММ обеспечит связь в любой точке Мирового океана


ЛIэшIэгъу плIанэм иджэрпэджэжь — Адыгэ макъ\nЛIэшIэгъу плIанэм иджэрпэджэжь\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние иэстраднэ ансамблэу «Ошъутенэр» зызэхащагъэр илъэс 25-рэ хъугъэ.\nКраснодар краим Адыгеир къызыхэкIыжьым кIэу зэхащагъэмэ «Ошъутенэр» ащыщ. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иапэрэ министрэу Хьанэхъу Адам кIэщакIо фэхъуи, ансамблэр тимузыкальнэ искусствэ икупхэм къахэхъуагъ. Консерваториер къэзыухыгъэ композиторэу Гъот Аслъан «Ошъутенэм» художественнэ пащэ фашIыгъ.\nФилармонием щыкIогъэ юбилей пчыхьэзэхахьэм къыщызэIуахыгъэ экранышхом «Ошъутенэм» къыкIугъэ щыIэныгъэ гъогур къыщагъэлъэгъуагъ. Тарихъым инэкIубгъохэр тыгу къэдгъэкIыжьынхэмкIэ амалышIухэр тиIагъэх.\nГъот Аслъан IофшIэныр зырегъажьэм джаз музыкэм нахь дихьыхыщтыгъ. Ансамблэм илъэгъо шъхьаф уахътэм щыпхырищызэ, егъэжьэшIухэр ышIыгъэх.\nНэхэе Тэмар, Къушъэкъо Сим, Хъут Рустам, КIэрэщэ Эдуард, нэмыкI орэдыIохэм, музыкантхэм уядэIуныр гуапэу щытыгъ. Гъот Аслъан композиторэу, художественнэ пащэу зэрэщытым дакIоу, орэдыIоу ансамблэм хэтыгъ.\nОрэдэу «СихьакIэр» А. Гъотым къыхидзагъэу ансамблэм къыIо зыхъукIэ, искусствэм пыщагъэхэм агу зэрэрихьыщтыгъэр непи ащыгъупшэрэп. Дунэе Адыгэ Хасэм иIофыгъохэм чанэу ахэлажьэу, общественнэ IофышIэшхоу МэщфэшIу Нэдждэт «СихьакIэм» ыгъэгушхощтыгъ.\n— А орэдым нэмыкI зэхэсымыхыщтми, «Ошъутенэм» иконцерт сыкIощт, — МэщфэшIу Нэдждэт къыIоу пчъагъэрэ тырихьылIагъ.\nЗэхъокIыныгъэхэм ауж Гъот Аслъан иIэнатIэ IукIыжьи, Москва, Канадэ ащыпсэу зэхъум, ансамблэм зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Художественнэ пащэу агъэнэфэгъэ ХьакIэко Алый композиторэу, орэдыIоу зэрэщытым шIуагъэу къыхьыгъэр макIэп. Ансамблэм эстрадэм нахь зыфищэигъ, орэдыIохэм ярепертуар зэблахъугъ.\nКъыблэм, Темыр Кавказым, нэмыкIхэм концертхэр къащитызэ, фестивальхэм, мэфэкI зэхахьэхэм ахэлажьэзэ, «Ошъутенэр» искусствэм нахь щызэлъашIагъ.\nЮбилей пчыхьэзэхахьэр артистэу ОелI Адам зэрищагъ. Артист пэпчъ къытегущыIэзэ, зэгъэпшэнхэр тигъэшIыгъэх. Анахьэу тынаIэ зытетыдзагъэр пэсэрэ адыгэ орэдхэм къэIуакIэу къафагъотыгъэр ары. ХьакIэко Алый ансамблэм пае зэригъэфэгъэ произведениехэм уядэIузэ, лъэпкъ гупшысэр ащыпхырыщыгъэу зэрэгъэпсыгъэхэм гу лъыотэ. Агъэужьырзэ орэдхэр къаIорэп — ащи мэхьэнэ гъэнэфагъэ иI.\nСэмэркъэу-кIэнэкIэлъэ орэдэу «ЩырытIымыр», Дарыет фэгъэхьыгъэр, нэмыкIхэри артистхэм къаIуагъэх. Урысхэм ащыщэу Юрий Конжиным гъыбзэ орэдэу «Адыифыр» адыгабзэкIэ къабзэу къыхидзагъ. Шыр кIэпкIи кIалэм пшъашъэу къыхьырэр зэрэIэпызыгъэр артистым мэкъэ шъабэкIэ къытлъегъэIэсы. Орэдым уедэIузэ, хъугъэ-шIагъэм уфызэплъэкIыжьы. ШIу зэрэлъэгъугъэхэ ныбжьыкIэхэм янасып рыгушхонхэу уахътэ къякIугъэп.\nГъыбзэм гур зэлъекIу…\nАртистым орэдым къэIуакIэу къыфигъотырэм нахь удихьыхэу къыхэкIы. Ижъырэ орэдэу «Гощэгъэгъым игъыбзэ» КIыкI Зулхьаджэ, Нэхэе Тэмарэ, ХъокIо Сусанэ къаIоу зэхэтхыгъ. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Даутэ Сусанэ «Гощэгъэгъым игъыбзэ» къызэриIогъэ шIыкIэри къыхэтэгъэщы. Артисткэм макъэр ыIэтыщтми, нахь шъабэ ышIыщтми, гущыIэхэм зэпыугъо кIэкI афишIыщтми, искусствэ лъагэм диштэрэ амалышIухэр ыгъэфедагъэхэу тэлъытэ. Дэгъум гъунэ иIэп, орэдым джыри нэмыкI къэIуакIэ къыфагъотынкIи пшIэхэщтэп.\n«Си Мэмэт», «Си Пакъ», фэшъхьаф шIулъэгъу орэдхэри «Ошъутенэм» иконцерт щызэхэтхыгъэх. Урысыем итхакIохэм я Союз, Урысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу, гъэзетэу «Адыгэ макъэм» ижурналистэу Хъурмэ Хъусен игущыIэхэм атехыгъэу ХьакIэко Алый ыусыгъэу «Сыда узыфаер?» зыфиIорэр «Ошъутенэм» иартистэу Жарэкъо Руслъан мэкъэ хэхыгъэ рэхьаткIэ къыIуагъ.\nХьазэщыкъо Мосэ къыхидзэгъэ шIулъэгъу орэдхэри узыгъэгупшысэхэрэм ащыщых. ШIулъэгъу къабзэм гукIэ улъыхъузэ, джэуапыр къэбгъоты пшIоигъу.\nДаутэ Сусан, Мамхыгъэ Марин, Мэкъуао Марин — ахэр искусствэм щашIэх, илъэс заулэ хъугъэу «Ошъутенэм» орэд къыщаIо. ОрэдыIохэр зэхэтхэу пчэгум къыщэшъох, жанрэ зэфэшъхьафхэмкIэ орэдхэр агъэжъынчых.\nШIэныгъэлэжьэу ЛIыIужъу Адам ыусыгъэ орэдэу «Тэ тыадыг» зыфиIорэр гум къегущыIыкIы, иджэмакъэ къызэхахы шIоигъоу чыжьэу маплъэ. Адыгэр адыгэу щыIэным фэшI ыгуи, инамыси къабзэхэу, иадыгабзи ыгъэлъапIэу, ичIыгу шIу ылъэгъоу зэрэпсэун фаем орэдыр афэгъэхьыгъ.\n«Ошъутенэм» июбилей концерт а орэдымкIэ къыухыгъ. Ансамблэу «Абрекхэм» икъэшъуакIохэр зэхахьэм щыуджыгъэх.\nАнсамблэм творческэ купхэр, залым чIэсхэр фэгушIуагъэх. ХьакIэко Алый зэкIэми афэразэу «тхьашъуегъэпсэу» къариIожьыгъ. «Ошъутенэм» иоркестрэ хэтхэм хэушъхьафыкIыгъэу Iэгу афытеуагъэх.\nИлъэс 25-р лIэшIэгъу плIан. Ар бэ ыкIи макIэ. «Ошъутенэм» итворчествэ лъигъэкIотэнэу, иорэдхэмкIэ лъэпкъхэм алъыIэсызэ нахьыбэрэ тигъэгушIонэу фэтэIо.\nПредыдущая Апэрэу къагъэлъэгъощт\nСледущая Телефон гъэпцIакIохэм Урысыер зэлъаштагъ


ЯтIонэрэ еджэгъумкIэ зыхэплъэщтхэр — Адыгэ макъ\n2020-рэ илъэс бюджетым ыкIи 2021 — 2022-рэ илъэсхэмкIэ агъэнэфагъэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект Парламентым зэхэсыгъоу блэкIыгъэ мазэм иIагъэм апэрэ еджэгъумкIэ щаштагъ. Джы ащ гъэтэрэзыжьынэу фашIыщтхэр ары зыфэгъэхьыгъагъэр бюджет-финанс, хэбзэIахь ыкIи экономикэ политикэмкIэ, предпринимательствэмкIэ ыкIи IэкIыб зэпхыныгъэхэмкIэ Комитетым тыгъуасэ зэхэсыгъоу иIагъэр. Ащ ипащэу Iэщэ Мухьамэд ар зэрищагъ.\nБюджетым фэгъэхьыгъэ законым ипроект тегущыIэнхэу къыхэзылъхьагъэр АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, апэрэ еджэгъумкIэ аштагъэм джыри къыфагъэзэжьынэу икIэрыкIэу къыхэзылъхьажьыгъэри ары.\nАР-м финансхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый къызэриIуагъэмкIэ, федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллиардрэ миллион 297-м ехъу республикэм къыфэкIощт. Ащ фэшI а пчъагъэр республикэ бюджетым хэлъытэгъэным фэгъэхьыгъэ гъэтэрэзыжьын фэшIыгъэн фае. Ар къызэрэхахъорэм ыпкъ къикIэу нэмыкI пчъагъэу бюджетым щыгъэнэфагъэхэми зэхъокIыныгъэхэр афашIынхэ фаеу мэхъу.\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет иIэпэчIэгъэнэ фонд сомэ миллиони 100-у къихьащт 2020-рэ илъэс бюджетым изаконопроект щыгъэнэфэгъагъ. Федеральнэ гупчэм дотациеу къытIупщыщтым къыхэхыгъэу ащ джыри сомэ миллиони 150-рэ хагъэхъонышъ, сомэ миллион 250-рэ ашIыщт. Джащ фэдэу дотацием къыхэхыгъэу сомэ миллион 78-рэ мин 365-м ехъу бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ялэжьапкIэ къэIэтыгъэным пэIуагъэхьанэу къыдыхалъытэщт.\nМыхэм афэгъэхьыгъэхэ гъэтэрэзыжьынхэр фэшIыгъэнхэм депутатхэр тегущыIагъэх.\nАР-м и Гъогу фонд джыри сомэ миллион 261-м ехъукIэ нахьыбэ шIыгъэным фэгъэхьыгъагъ гъэтэрэзыжьынхэм ащыщ. А ахъщэм щыщэу сомэ миллиони 115-р автомобиль гъогоу зэкIэми зэдагъэфедэхэрэм ягъэцэкIэжьын пэIуагъэхьанэу псэупIэ койхэм атырагощэщт. ГущыIэм пае, Инэм къэлэ псэупIэ коим сомэ миллион 35-р фэкIощт, Адыгэкъалэ сомэ миллион 30 фатIупщыщт, къалэу Мыекъуапэ игъогухэм ягъэцэкIэжьын пае сомэ миллион 50-р ратыщт.\nРеспубликэ бюджетым фэгъэхьыгъэ законопроектым щыгъэнэфагъэхэр шапхъэхэм адиштэнхэм фэшI нэмыкI гъэтэрэзыжьынхэри проектым фашIыгъэх.\nГъэтэрэзыжьынхэр 19 хъущтыгъэх, зэкIэми депутатхэр ахэплъагъэх, атегущыIагъэх, ау зыдырамыгъэштагъэхэри къахэкIыгъэх. Зыдырагъэштагъэхэр къыкIэлыкIорэ зэхэсыгъоу Парламентым иIэщтым ятIонэрэ еджэгъумкIэ ахэплъэнхэу къыхалъхьащтых.\nШIокI зимыIэ медицинэ страхованиемкIэ АР-м и ЧIыпIэ фонд 2020-рэ илъэсымкIэ ибюджет зыфэдэщтым ыкIи 2021 — 2022-рэ илъэсхэмкIэ агъэнэфагъэхэм афэгъэхьыгъэ законопроектыми мы зэхэсыгъом щытегущыIагъэх. Ащ зыпари гъэтэрэзыжьын фашIыгъэп.\nПредыдущая НыбжьыкIэхэр щыухъумэгъэнхэм пае…\nСледущая Гузэжъогъу IэпыIэгъум ипункт къызэIуахыгъ


Вес репутации: 13 Где купить фортепиано?\nНастроение: Вес репутации: 28 Re: Где купить фортепиано?\nВес репутации: 21 Re: Где купить фортепиано?\nВес репутации: 9 Re: Где купить фортепиано?\nВес репутации: 13 Re: Где купить фортепиано?


НЭГУМЭ ШОРА (1794-1844)\nШъхьэлэхъо А. А.\nАдыгэ бзэшIэныгъэмкIэ, адыгэ тарихъым изэгъэшIэнкIэ Нэгумэ Шорэ Iофыбэ ышIагъ.\nНэгумэ Шорэ ятэжъы ятэ абдзахэ щыщыгъ, ау я ХVIII-рэ лIэ-шIэгъум иятIонэрэ ныкъохэм адэжь Къэбэртае щыпсэунэу кIожьы-гъагъ.\nШорэ ятэ Нэгумэ Бэчмырзэ тхьамыкIэ хъужьыгъэ оркъ унэгъуагъ.\nШорэ Дагъыстан щыщ къуаджэу Эндери дэт мэдрысым ще-джагъ, дэгъоу къыухыгъ. Ащ ыужы якъуаджэ тIэкIурэ ефэндэу щылэжьагъ. Ау дин IофшIэныр IэкIыбы ышIи, научнэ гъэсэны-гъэм зыритыгъ. Шорэм арапыбзэр, тыркубзэр, персыбзэр, ягъунэгъу лъэпкъхэм абзэ ышIэщтыгъэ. ЛъэныкъуабэхэмкIэ шIэны-гъэу къыIэкIэхьагъэхэм кIэлэ нэжгъурым диным итэрэзыгъэкIэ ыгу щэч къырагъэхьагъ. «Адыгэ народым иисторие» зыфиIорэ тхылъэу нэужым ытхыгъэм уеджэ зыхъукIэ нафэ къыпфэхъу ислъам диным шIулъэгъу куу зэрэфыримыIагъэр. А тхылъым щыкIегъэтхъы машIорэ чатэрэкIэ адыгэмэ ислъам диныр зэрара-гъэштагъэр, тхьамыкIагъоу лъэпкъым къыфихьыгъэхэр.\nТыркуе лъэныкъом нахьи Урысые лъэныкъор нахь тэрэзэу ылъытэщтыгъэ Нэгумэм. Урысыбзэр, урыс литературэр ышIэным кIэнэцIыщтыгъэ. АщкIэ къэкIыни, илъэпкъы тхэныр, научнэ шIэныгъэхэр IэкIигъэхьаным игугъэ зыдиIыгъыгъ. Ар къыбдэхъу-ным пае еджапIэ учIэхьан фэягъ, ау Шорэм ащ фэдэ амал иIагъэп. Амал закъоу щыIагъэр урысыдзэм хэхьаныр арыгъэ. Джащ тетэу, 1818-рэ илъэсым Шорэр урысыдзэм къулыкъу щихьынэу хахьэ. Урысыбзэр Шорэм псынкIэу ышIагъ.\nБзабэ зэришIэрэм ишIуагъэкIэ Кавказскэ линием игупчэ штабы зэдзэкIакIоу, нэужым а 1-рэ Волжскэ къэзэкъ полкым итхакIоу IэнатIэхэр зэрихьагъ. Нэгумэм ыбгъэгу хьазырхэр къытепшIыкIутIукIы, ибгырыпхы сэшхор, къамэр, шхонкIэкIыр пышIагъэх, игъогурыкIо Iалъмэкъы тхылъхэр, тетрадхэр дэлъых. Дзэ къулыкъоу ышIэрэм дакIоу еджэ, матхэ, пшъы ымышIэу ишIэныгъэ хегъахъо... Аузэ, еджэкIо чIыпIэу зэрытым екIышъ, егъэджакIо мэхъу — аманаткIэ атыгъэ адыгэ кIэлэцIыкIухэу Нальчикы дэсхэр ригъэджэнхэу дзэпащэхэм 1828-рэ илъэсым Шорэр агъакIо. Ащ бэрэ Iоф щимышIагъэу Петербургы дэтыгъэ Кавказ-къушъхьэчIэсхэр зыхэт полуэскадроным 1830-рэ илъэсым Нэгумэр агъэкIожьы, 1835-рэ илъэсым нэс ащ дзэ къулыкъур щехьы. Кавалерием ипоручикыцIэр иIэу 1835-рэ илъэсым ар Тифлисы агъакIо...\nДзэ къулыкъур, IофшIэн зэфэшъхьафхэр — бэ пэкIэкIыгъэр Нэгумэ Шорэм. Ау сыд зешIи, школ къызэIуихынышъ еджэныгъэ-гъэсэныгъэм игъогу илъэпкъ зэрэтыригъэуцоным игугъэ ин ышъхьэ икIэу къыхэкIыгъэп. Ар алъапс адыгэ алфавитэу зэхигъэуцуа-гъэм, «Начальные правила адыгейской грамматики», «Черкесские предания», «История адыгейского народа» зыфиIорэ тхыгъэшхохэу Нэгумэм ышIыгъэхэм. Ау иморадхэр къыдэхъуныр Нэгумэм инасыпы къыхьыгъэп. Итхыгъэхэр ыIыгъэу Петербургы Академием кIуагъэу зыми джыри IукIэгъу имыфагъэу сымэджэ хьылъэ хъугъэ, июным и 10-м (22-м) 1844-рэ илъэсым Нэгумэр лIагъэ.\nНэгумэм иIофшIагъэмэ ащыщхэр ар зэлIэ ужым хаутыгъэх, ау янахьыбэр Iэпэрытхыхэу, ныкъотхыхэу къэнагъэх. Нэгумэм итхыгъэу зыдэщыIэр амышIэу илъэси 100-м ехъу щылъыгъэу къагъотыжьыгъэ грамматикэм мэхьанэшхо дэдэ иI адыгабзэм ибзэхабзэхэр зэгъэшIэнымкIэ.\nТэ тилъэхъанэ Iофы бэкIае ашIагъ Нэгумэ Шорэм инаучнэ лэ-жьыгъэхэр цIыфэу зыфитхыгъэхэм алъыгъэIэсыгъэнымкIэ. Адыгэм итарихъ зэгъэшIэгъэнымкIэ «Адыгэ народым иисторие» зыфиIоу\nНэгумэ Шорэм ытхыгъэу зэрепэсыгъэу уасэ зыфэ-шIыгъуаер урысыбзэкIи къэбэртэябзэкIи 1958-рэ илъэсым Нальчикы къыщыдэкIыжьыгъ, бзэшIэныгъэмкIэ Iофэу Нэгумэм ышIагъэхэр тхылъитIу хъухэу «Филологические труды» ацIэу (апэрэр — 1956-рэ илъэсым, ятIонэрэр — 1959-рэ илъэсым) Нальчикы къыщыдэкIыгъэх.\nАдыгэ литературэр Илъэс пшIыкIуз\nгурыт еджапIэм ия 9-рэ класс паe


Адыгея Сегодня – Лъытэныгъэу фашIырэм иджэмакъ\nЛъытэныгъэу фашIырэм иджэмакъ\tПоделиться материалом\nДата публикации: 28.11.2016 12:18\nАдыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, СССР-м, Урысыем, Адыгеим я Къэралыгъо премиехэр къызыфагъэшъошагъэу, М. Шолоховым ыцIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтыныр къызэратыгъэ МэщбэшIэ Исхьакъ исаугъэт Краснодар краимкIэ Успенскэ районым ипсэупIэу Шъхьащэфыжь къыщызэIуахыгъ.\nДунаим щашIэрэ тхакIор къызыщыхъугъэ адыгэ къуаджэм щыкIогъэ зэхахьэм лъэпкъыбэ зэфищагъ. Ти ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан Адыгэ Республикэм икIыгъэ купышхом пэщэныгъэ дызэрихьагъ.\nКраснодар краим и Губернаторэу Вениамин Кондратьевыр, краим и Хэбзэгъэуцу зэIукIэ и Тхьаматэу Владимир Бекетовыр, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар краим ирайонхэм, нэмыкIхэм ялIыкIохэр саугъэтым икъызэIухын хэлэжьагъэх.\nЗэхахьэр рагъэжьэным ыпэкIэ Шъхьащэфыжь культурэмкIэ и Унэ концерт щыкIуагъ. Краснодар филармониеу Г. Пономаренкэм ыцIэ зыхьырэм иартистхэр, ансамблэхэу «Ивушкэр», «Червоницэр», Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо орэдыIо-къэшъокIо ансамблэу «Ислъамыер», нэмыкIхэри пчэгум къихьагъэх, орэдхэр къаIуагъэх, къэшъуагъэх.\nМэщбэшIэ Исхьакъ игущыIэхэм атехыгъэу композитор цIэрыIоу, Адыгеим иныбджэгъушIоу Виктор Захарченкэм ыусыгъэу «Ижъырэ орэд» зыфиIоу нымрэ джэныкъо машIомрэ афэгъэхьыгъэр къэзэкъ ансамблэм ыгъэжъынчыгъ. Мы орэдыр Урысыем инароднэ артистэу, композитор цIэрыIоу Нэхэе Аслъани ыусыгъэу «Ислъамыем» къеIо.\nАдыгэхэр ятарихъ чIыгу зэрэщыпсэухэрэм, яшэн-хабзэхэм яхьылIагъэу МэщбэшIэ Исхьакъ ыусыгъэхэм артистхэр къяджагъэх, орэдхэр гур зыфащэу къаIуагъэх.\nУрысыем, Краснодар краим, Адыгеим ягимнхэр ансамблэм хэтхэм агъэжъынчыгъэх. Адыгэ Республикэм и Гимн хэлъ гущыIэхэр МэщбэшIэ Исхьакъ ытхыгъэх, орэдышъор Тхьабысымэ Умарэ ыусыгъ. Республикэм и Гимн зыщызэхэтхыгъэ уахътэм МэщбэшIэ Исхьакъ тлъэгъугъэ. ТшIэрэп а такъикъхэм къакIоцI ащ ыгу ихъыкIыгъэр. ГъашIэм игъогоу къыкIугъэм фызэплъэкIыжьыгъэу къытщыхъугъ.\nЦIыфхэм лъытэныгъэ ин къызэрэфашIырэр къыфэгушIуагъэхэм къызэрэхагъэщыгъэр къыдэтлъытэзэ, ишIушIагъэ тарихъым зэрэхэмыкIокIэщтым ишыхьатэу саугъэтыр икъоджэ гупсэ щыфагъэуцугъэу тэлъытэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан зэхахьэм хэлажьэхэрэм къафэгушIуагъ. Общественнэ Iофыгъохэм МэщбэшIэ Исхьакъ зэрахэлажьэрэм фэшI лъэшэу зэрэфэразэр къыIуагъ. Краснодар краим иIэшъхьэтетхэм саугъэтым игъэуцункIэ Iофыгъо ин зэрагъэцэкIагъэм фэшI «тхьашъуегъэпсэу» ариIожьыгъ.\n- ТичIыпIэгъоу, непи къытхэтэу зэхэщэн Iофыгъохэр щытхъу хэлъэу зэшIозыхэу, творчествэм пылъ МэщбэшIэ Исхьакъ исаугъэт гъэуцугъэнымкIэ Краснодар краим ипащэхэм унашъо зэрашIыгъэм фэшI тагъэгушIо, - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан. - Мамыр щыIакIэр гъэпытэгъэным, хэгъэгум ис лъэпкъхэм язэфыщытыкIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэм иIахьышIу ахешIыхьэ. МэщбэшIэ Исхьакъ Краснодар краим къыщыхъугъ, Адыгэ Республикэм щэпсэу, итхыгъэхэм дунаим тет хэгъэгухэм ащяджэх.\nКраснодар краим и Губернаторэу Вениамин Кондратьевыр зэхахьэм къызыщэгущыIэм, МэщбэшIэ Исхьакъ саугъэтыр зэрэфагъэуцугъэм мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу ылъытэзэ, лъэпкъ гупшысэм зыкъегъэIэтыгъэным, Краснодар краимрэ Адыгэ Республикэмрэ язэпхыныгъэхэр щыIэныгъэм щыгъэпытэгъэнхэм тхакIор зэрэпылъыр, итворчествэ тарихъым къызэрэпкъырыкIырэр къыхигъэщыгъэх.\nЗэхахьэм къыщыгущыIагъэх Краснодар краим и Хэбзэгъэуцу зэIукIэ и Тхьаматэу Владимир Бекетовыр, быслъымэн ыкIи чыристан динлэжьхэм ягъэIорышIапIэхэм япащэхэр, общественнэ IофышIэхэр, тхакIом иныбджэгъухэр.\nМэщбэшIэ Исхьакъ зэрэгумэкIырэр къыхэщэу зэхахьэм игупшысэхэр къыщиIуагъэх, лъэпкъ шIэжьым ехьылIэгъэ усэхэм къяджагъ. Саугъэтым икъызэIухын хэлэжьагъэхэм гущыIэ фабэхэр афиIуагъэх.


Экономикэм ихэхъоныгъэ тегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nЭкономикэм ихэхъоныгъэ тегущыIагъэх\nIоныгъом и 6 – 7-м илъэс къэс зэхащэрэ финанс форумыр Москва щыкIуагъ. Мыщ зэхэщакIо фэхъугъэхэр Урысые Федерацием финансхэмкIэ и Министерствэрэ Москва и Правительствэрэ. Адыгеим финансхэмкIэ иминистрэ иIофшIагъэ ащ къыщыхагъэщыгъ.\nЯшIошIхэр, ягухэлъхэр къызэфаIуатэх, тихэгъэгу щызэрахьэрэ финанс-экономикэ политикэм иIофыгъохэмкIэ джырэ лъэхъаным игъоу алъытэхэрэр мы форумым щызэфахьысыжьых. Пшъэрылъ шъхьаIэу форумым иIэр Урысыем иэкономикэ джыри нахь хэхъоныгъэ ин ышIынымкIэ амалыкIэхэр гъэунэфыгъэнхэр ары. Федеральнэ ыкIи шъолъыр хабзэм, бизнесым ялIыкIохэр, шIэныгъэлэжьхэр, общественнэ организациехэмрэ объединениехэмрэ япащэхэр, экономикэм ылъэныкъокIэ экспертхэр ыкIи нэмыкIхэр мыщ хэлэжьагъэх.\nФорумым изэхэщэкIо комитет и Тхьаматэу, Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ иапэрэ гуадзэу, Урысые Федерацием финансхэмкIэ иминистрэу Антон Силуановым къекIолIагъэхэм ащыщхэм афагъэшъошэгъэ тынхэр аритыжьыгъэх. Адыгэ Республикэм финансхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый дипломэу «За вклад в развитие системы государственных финансов» зыфиIорэр ащ къыритыжьыгъ.


Владимир Путиныр Адыгеим щыIагъ — Адыгэ макъ\nВладимир Путиныр Адыгеим щыIагъ\nРедактор 24.12.2019 24.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\nУрысыем и Президентэу Владимир Путиныр Адыгеим къызэкIом, къэгъагъэхэр къэзыгъэкIырэ предприятиер — хэгъэгум и КъыблэкIэ анахь инхэм ащыщыр тыгъуасэ зэригъэлъэгъугъ.\nВладимир Путинымрэ республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ ООО-у «Зеленый дом» зэдыщыIагъэх. 2010-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мы компаниер розэхэм якъэгъэкIын пылъ.\nКъэгъагъэхэр къызэрагъэкIырэ шIыкIэм Владимир Путиныр нэIуасэ фашIыгъ, розэхэм зэрадэлажьэхэрэр къыфаIотагъ. Розэ лъэпкъ 50 непэ мыщ къыщагъэкIы, ахэм ащыщэу тIур предприятием къыщыхахыгъ ыкIи Голландием щарагъэтхыгъ.\nИлъэси 9-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, гектари 5 зэлъызыубытырэ комплексым иапэрэ чэзыу зэратIупщыгъэр шъугу къэтэгъэкIыжьы. Мыгъэ гектари 4,5-рэ зэлъызыубытырэ ятIонэрэ комплексым Iоф ышIэу ригъэжьагъ. Инвестиционнэ проектыкIэм ишIын сомэ миллиард 1,2-рэ тефагъ. Нэбгырэ 200-м фэдизмэ комплексым Iоф щашIэ. Автоматикэр зыщыгъэфедэгъэ джырэ оборудование предприятием чIэт. КъэкIыхэрэм якъэухъумэнкIэ тыкъэзыуцухьэрэ дунаир зымыушIоирэ амалхэр ары производствэм щагъэфедэхэрэр.\nАдыгеим къыщагъэкIырэ розэхэм дэгъоу къазэракIэупчIэхэрэр, Урысыем ишъолъырыбэмэ: Москва, Саратов, Ростов хэкухэм, Татарстан, Къырым, Ставрополь, Краснодар крайхэм ахэр къащащэфын зэралъэкIыщтыр хагъэунэфыкIыгъ.\nПроизводствэр зэрэзэхэщагъэм Владимир Путиным осэ дэгъу къыритыгъ, компанием ипащэхэм гъэхъагъэ хэлъэу проектхэр пхыращынэу афэлъэIуагъ.\nПредыдущая Адыгеим иагропромышленнэ комплекс нэIуасэ зыфишIыгъ\nСледущая В Адыгее инвестор вложил 1,2 млрд рублей в проект по выращиванию роз


дэхъухьагъ - это... Что такое дэхъухьагъ?\nлъым. случился, -лась, -лось (в)\nМы мэфэ заулэм чылэм бэ дэхъухьагъэр\nСмотреть что такое "дэхъухьагъ" в других словарях:\nдэжъухьагъ — (дэжъухьэ) лъым. растаял, а, о (в) Псы дэхъухьагъ Осыр щагум дэжъухьагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдэкъыхьагъ — (дэкъыхьэ) лъым. поглупел, а, о ЫIон, ышIэн ымышIэу дэхъухьагъ Щагум дэмыкIзэ дэкъыхьагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдэлэбыхьагъ — (дэлэбыхьэ) лъым. повлажнел, а, о Шынэ дэхъухьагъ Тутыныр щагум дэлэбыхьагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдэунэгъуагъ — (дэунагъо) лъым., дэшI. 1. разбогател, а, о (в) Унагъо дэхъухьагъ Ар къалэм дэунэгъуагъ 2. разбогател, а, о вместе с ним Игъусэу унэгъуагъэ Ар ащ дэунэгъуагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдэунэзыхьагъ — (дэунэзыхьэ) лъым. закружился, лась, лось ЗыдакIорэ ымышIэжьы дэхъухьагъ КIалэм ышъхьэ къалэм дэунэзыхьагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдэусхъындагъ — (дэусхъындэ) лъым. опустился, лась, лось (в) Шъоицые дэхъухьагъ Ар щагум дэмыкIызэ дэусхъындагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдэусэпыхьагъ — (дэусэпыхьэ) лъым. запылился, лась, лось (в) Сэпэ закIэ дэхъухьагъ Щыгъынхэр пхъуантэм дэусэпыхьагъэх … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдэутэшъухьагъ — (дэутэшъухьэ) лъым. 1. опьянел, а, о (в) Чылэм дэутэшъухьагъ 2. взбесился, лась, лось (в), обнаглел, а, о ЩыкIыгъэ дэхъухьагъ Чылэм дэутэшъухьагъэм цIыфымэ аIорэр къыридзэжьрэп … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет и Президиум хагъэхьагъ\nМэфэку, Бэдзэогъум и 26 2018 06:43\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет и Президиум зэхъокIыныгъэхэр фишIыгъэх. Урысые Федерацием и Президент иунашъо диштэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурати, хэгъэгум ишъолъыриблымэ япащэхэри ащ хагъэхьагъэх.\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо Совет и Президиум хагъэхьагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэ, Дагъыстан, Бурятием ялIышъхьэхэр, Калининградскэ, Челябинскэ, Тульскэ, Сахалин хэкухэм, Перьмскэ краим ягубернаторхэр.\nУрысые Федерацием и Къэралыгъо Совет ипшъэрылъ шъхьаIэр Урысые Федерацием и Президент къэралыгъо хабзэм икъулыкъухэм зэдиштэу Iоф ашIэнымкIэ ипшъэрылъ язехьанкIэ IэпыIэгъу егъэгъотыгъэныр ары. Урысые Федерацием и Президент ары Къэралыгъо Советым и Тхьаматэр. Къэралыгъом ипащэ Къэралыгъо Советым и Президиумэу псынкIэу Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм фытегъэпсыхьагъэм хэтхэм игъорыгъозэ зэхъокIыныгъэ афешIы.\nЕджагъэх 259 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Адыгэ шIэныгъэлэжьышхоу Шъхьэлэхъо Абу дунаем ехыжьыгъ Абрэдж Альмир фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъон Адыгэ Республикэм и лъэпкъ музей къыщызэIуахыгъ »


ПроектыкIэхэр агъэцэкIэщтых | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 05.06.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nДунэе экономическэ форумэу Петербург щыкIорэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Муратрэ АНО-у «Агентство стратегических инициатив» зыфиIорэм игенеральнэ директорэу Светлана Чупшевамрэ Адыгэ Республикэмрэ АСИ-мрэ азыфагу илъыщт зэдэлэжьэныгъэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм щызэдыкIэтхагъэх.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Агентствэм ипроектхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ республикэм IофшIэн гъэнэфагъэ щэкIо: бизнесымкIэ административнэ пэрыохъуныгъэхэр щымыIэнхэм, инвесторхэм IэпыIэгъу ятыгъэным, джащ фэдэу бизнесым пылъхэм амал дэгъухэр ягъэгъотыгъэнхэм апае нэмыкI шъолъырхэм опытышIоу яIэ хъугъэр Адыгеим щагъэфедэ.\n«ТапэкIи а IофшIэныр лъыдгъэкIотэн фае. Пшъэрылъэу щытыр бизнес Iофыр Адыгеим тэрэзэу щыгъэцэкIэгъэным предпринимателым ифедэ хэлъыныр, ащ нахь фэгъэчэфыгъэныр ары. Джащ пае тапэкIи Агентствэм шIуагъэ хэлъэу тыдэлэжьэн, проектхэр пхырыщыгъэнхэм чанэу тыхэлэжьэн мурад тиI. АСИ-р тиIэпыIэгъоу инвестициехэр нахь игъэкIотыгъэу Iофыгъо зэфэшъхьафхэмкIэ къызфэдгъэфедэнхэ фае», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм.\nСтратегическэ инициативэхэмкIэ Агентствэм игенеральнэ директор къыIуагъ Адыгеим инвестициехэмкIэ ыкIи предпринимательствэмкIэ иIофхэм язытет нахьышIу хъуным пае республикэм ипащэхэм чанэу адэлэжьэным зэрэфэхьазырыр.\nСветлана Чупшевам къызэриIуагъэмкIэ, республикэм ихэбзэ къулыкъухэм Iофышхо агъэцэкIагъ. Ар къеушыхьаты инвестициехэмкIэ рейтингэу зэхащагъэм чIыпIэ дэгъу зэрэщиубытыгъэм, къэралыгъо Iофхэм язехьанкIэ бизнес-сообществэми осэшIу къызэрэритыгъэм. «Тэ пшъэрылъэу тиIэр дунэе ыкIи шъолъыр мэхьанэ зиIэ анахь лъэныкъо дэгъухэу къызфэбгъэфедэн плъэкIыщтхэр къыхэтхынхэр ары. Джащ пае Петербург щыкIорэ дунэе экономическэ форумым тегъэпсыхьагъэу шъолъыр зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэм АСИ-р зэзэгъыныгъэхэм адыкIатхэ. Тигуапэ лъэхъэнэ зэфэшъхьафхэм чIыпIэхэм анахьышIоу къащыхахыгъэхэр республикэм щигъэфедэным Адыгеир зэрэфэхьазырыр. Инвестициехэр къызфэгъэфедэгъэнхэмкIэ зэшIохыкIэ амал дэгъухэр къэжъугъотынхэу сэгугъэ», — къыхигъэщыгъ Светлана Чупшевам.\nЗэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм тегъэпсыхьагъэу лъэпкъ предприниматель инициативэм диштэу Адыгеим щызэрахьащт IофтхьабзэхэмкIэ мониторинг зэхащэщт, Урысые Федерацием ишъолъырхэм инвестициехэмкIэ яIофхэм язытет къэзыгъэнэфэщт рейтингми фэхьазырых. АСИ-м джащ фэдэу социальнэ проектхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ, сэнэхьат гъэсэныгъэм иинститутхэм хэхъоныгъэ ашIынымкIэ, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ ялIыкIохэм проектхэм япхыгъэ зэнэкъокъухэр зэхащэнхэмкIэ Адыгеим IэпыIэгъу къыритыщт.


Иорданием къикIыгъэ лъэпкъэгъухэм Адыгэ Республикэм сымэджэщ зэгъэфагъэ щашIыщт\nБэрэскэжъый, Iоныгъом и 05 2018 09:52\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат непэ ащ фэгъэхьыгъэ зэIукIэгъу адыриIагъ. Доллар миллион 20 фэдиз мы Iофым пэIуагъэхьанэу щыт. Сымэджэщыр аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтегъэпсыхьэгъэщт, ащ щылэжьэщтхэм дунаим исымэджэщ анахь дэгъухэм яшIэныгъэхэм ащахагъэхъон алъэкIыщт.\n«Иорданием Израиль ыуж ТыгъэкъокIыпIэ Благъэм икъэралыгъохэмкIэ ятIонэрэ чIыпIэр еубыты шэпхъэ лъагэхэм адиштэрэ медицинэм хэхъоныгъэ зэришIырэмкIэ. Медицинэ зекIоным ащ зыщеушъомбгъу - европэ къэралыгъохэм къарыкIыхэрэр загъэхъужьынэу къытфэкIох. Проектэу Адыгеим щетхьыжьэн тыгу хэлъым фэдэхэр Саудовскэ Аравием, Ливием, Ирак, Зэхэт Араб Эмиратхэм, Катарэ ащыдгъэцэкIэгъахэз», - къыIуагъ купым хэтэу Анцокъо Низар.\n«Псауныгъэр къэухъумэгъэным ылъэныкъокIэ фэIо-фашIэхэм ядэгъугъэ хэдгъэхъоным тызэрэпылъымрэ мыщ мылъку къыхэшъулъхьанымкIэ шъуишIоигъоныгъэрэ зэрэзэтефагъэхэм мэхьанэшхо иI. Мы проектыр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ зыхъукIэ, шэпхъэшIухэм адиштэрэ медицинэ IэпыIэгъу республикэм щыпсэухэрэм зэрагъотыщтым ыкIи фэдэ гупчэхэу республикэми, ащ нэмыкI шъолъырхэми арытхэм азыфагу зэнэкъокъуныгъэ къызэрэхилъхьащтым сицыхьэ телъ»,-къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nМы проектым игъэцэкIэн фэгъэзэгъэ къулыкъухэм Iофым нахь игъэкIотыгъэу зыщагъэгъозэнышъ апшъэрэхэм ахагъэхьанэу, чIыпIэу зыщагъэуцущтым икъыхэхын инфраструктурэ амалхэм ялъытыгъэу зэшIуахынэу лIышъхьэм афигъэпытагъ.\nЕджагъэх 225 фэдизэрэ\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Адыгэ къужъым и Мафэ Гъофыбгы (Руфабгъо) къыщакIохьыгъ КIэнэтI Джансэт щэрыон зэнэкъокъумкIэ атекIуагъ »


Наукэр, гъэсэныгъэр, транспортыр | Адыгэ Макъ\nНаукэр, гъэсэныгъэр, транспортыр\nАвтор: Редакция\t/ 14.04.2016\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\n«Транспорт процессхэм ятехнологие» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ бакалаврэхэмрэ магистрэхэмрэ гъэхьазырыгъэнхэм фэгъэзэгъэ научнэ-методическэ ыкIи экспертнэ советхэм язэхэсыгъо тыгъуасэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым щыкIуагъ.\nНаучнэ форумым икъызэIухын фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан. Урысыем ишъолъыр 20-мэ арыт апшъэрэ еджэпIэ 32-мэ ялIыкIохэр, джащ фэдэу IэкIыб къэралыгъоу Сербием, Донецкэ Народнэ Республикэм къарыкIыгъэ хьакIэхэр зэхэсыгъом хэлэжьагъэх. «Международная Ассоциация автомобильного и дорожного образования» зыфиIорэ организациеу УФ-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ епхыгъэр Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъ. Ар апшъэрэ еджэпIэ 250-рэ фэдизмэ адэлажьэ. Адыгеим зэхэсыгъор щырегъэкIокIыгъэным АР-м и ЛIышъхьэ дыригъэштагъ.\nТхьакIущынэ Аслъан Iофтхьабзэм пэублэ псалъэ къыщишIызэ, къэзэрэугъоигъэхэм, хьакIэу къэкIуагъэхэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ закъыфигъэзагъ. Мыщ фэдэ форум республикэм зэрэщызэхащагъэм мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ. ЗэхэщакIохэм рахъухьэгъэ пстэури къадэхъунэу, яIофшIэн шIуагъэ къытынэу афэлъэIуагъ. Непэ Адыгеим иэкономикэ хэхъоныгъэу ышIыхэрэм, анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм республикэм и ЛIышъхьэ кIэкIэу къащыуцугъ. ЗэгурыIоныгъэ ыкIи мамырныгъэ зэрылъ республикэм ибаиныгъэ шъхьаIэу ылъытагъэр мыщ щыпсэурэ цIыфхэр ары. Къэралыгъом иэкономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ мэхьанэшхо зиIэхэм ащыщэу ТхьакIущынэ Аслъан къыгъэнэфагъ транспортым епхыгъэ Iофыгъохэм хэшIыкI афызиIэ специалистхэм ягъэхьазырын. Форумэу зэхащагъэр ащ фэIорышIэщтэу ылъытагъ.\n— НэмыкI апшъэрэ еджапIэхэм ялъытыгъэмэ, Iофтхьабзэр зыщыкIорэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр джыри ныбжьыкI. Арэу щытми, илъэс зэкIэлъыкIохэм гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ ылъэкIыгъ, Урысыем имызакъоу, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэ студентхэр щеджэх. ШIэныгъэлэжьэу, докторэу, кандидатэу Iутыр бэ. Наукэр щымыIэу къэралыгъор ыпэкIэ лъыкIотэн ылъэкIыщтэп. Непэ тиуниверситет щыкIорэ зэхэсыгъом къыдыхэлъытагъэу гъэсэныгъэм илъэныкъо шъхьаIэхэм, Iофыгъо зэфэшъхьафхэм, бакалаврэхэм ыкIи магистрэхэм ягъэхьазырын шъуатегущыIэщт. Iофхэм язытет нахьышIу шIыгъэнымкIэ хэкIыпIэу щыIэхэр, пшъэрылъ шъхьаIэхэр жъугъэнэфэщтых. Ащ фэдэ екIолIакIэм шIогъэшхо къызэритыщтым щэч хэлъэп, — къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу Хъуажъ Аминэт, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ, автомобиль транспортымкIэ Донецкэ академием иректорэу Ирина Энглези, Сербием къикIыгъэ лIыкIохэр, нэмыкIхэри нэужым къэгущыIагъэх, зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэ Iофыгъохэм мэхьанэу аратырэм, апшъэрэ еджапIэхэм язэпхыныгъэ гъэпытэгъэным пае зэшIохыгъэн фаехэм, нэмыкI лъэныкъохэм къатегущыIагъэх.\nКъуижъ Саидэ къызэриIуагъэмкIэ, зипэщэ апшъэрэ еджапIэм илъэс пчъагъэ хъугъэу транспортым епхыгъэ сэнэхьатхэмкIэ кадрэхэр егъэхьазырых, ащкIэ опытышхо IэкIэлъ. Илъэс 20-м къыкIоцI специалист минрэ ныкъорэ фэдиз мы еджапIэм къычIитIупщыгъ. Непэ ахэр Урысыем иэкономикэ илъэныкъо зэфэшъхьафхэм, IэкIыб къэралыгъохэм ащэлажьэх. Мы лъэныкъомкIэ къэралыгъом ит апшъэрэ еджапIэхэм ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Ассоциацием зэпхыныгъэ адыряIэу Iоф адашIэ.\nМэфэ заулэм къыкIоцI форумым хэлажьэхэрэр транспорт сэнэхьатхэмкIэ кадрэхэм ягъэхьазырын иIофыгъохэм атегущыIэщтых, джащ фэдэу егъэджэн амалхэмкIэ Урысые зэнэкъокъоу «Технология транспортного процесса» зыфиIорэм иапэрэ едзыгъо изэфэхьысыжьхэр ашIыщтых. ЗэхэщакIохэм зэрагъэнэфагъэу, гъэсэныгъэм, наукэм яIофыгъохэм зэратегущыIэщтхэм имызакъоу, Адыгеим ичIыпIэ дахэхэр хьакIэхэм арагъэлъэгъущтых, республикэр шIукIэ агу къинэжьыным анаIэ тырагъэтыщт.


Нарт эпосым игеографие чIыпIэцIэ заул » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » Культура » Нарт эпосым игеографие чIыпIэцIэ заул\nНарт эпосым игеографие чIыпIэцIэ заул\n14:10, 17 декабрь 2019\nТемыр Кавказым ис лъэпкъхэм Нарт эпосыр яунаеу алъытэ. Фэшъхьафырэ лъэпкъмэ ялъытыгъэмэ тэ, адыгэхэм, мыр къызэрэдгъэшъыпкъэжьыщт щысэхэу IэубытыпIэ тшIыщтым тыщыкIэрэп. Нартхэм япхыгъэ саугъэтхэр, чIыпIэхэр бэ хъухэу Адыгеим итых, зыдэщыIэхэр тэшIэх. Типщыналъэмэ ахэт лIыхъужъхэм зэряджэхэрэр адыгацIэх, ямэхьанэхэмкIэ адыгэ гущыIэх. Эпосыр лъэныкъуабэкIэ тилъэпкъ зэрепхыгъэр пщыналъэхэм дэгъу шъыпкъэу къаушыхьаты. КъэбарIуатэмэ хъугъэ-шIагъэхэр гъэнэфагъэу зыщыхъагъэхэр къагъэлъэгъуагъэх, чIыпIэмэ ацIэхэр къыраIуагъэх, лIыхъужъхэр зычIэлъ Iуашъхьэхэр зыдэщытхэр агъэгъощагъэхэп. Нартхэм япхыгъэ Iуашъхьэхэр археологие саугъэтхэу Адыгэ ЧIыгужъым илъэныкъуабэмэ ащыIэх. Пэсэрэим зэхалъхьагъэ пщыналъэмэ гъэнэфэгъэу къыщаIо нартхэр зэрэадыгэхэр. Ар мызэу мытIоу къаIуатэхэрэм къащыкIагъэтхъы.\nГъобэкъуае (Теуцожьхьаблэ) икъокIыпIэкIэ тарихъ гупчэр километритIу фэдизкIэ пэчыжь\nИжъыкIэ Черкесием чIынэлъэшхо ыубытыщтыгъэ. Ащ елъытыгъэмэ джырэ Адыгеим къыгъэгъунэрэр мэкIэжъый. Урыс-Кавказ заом ыпэкIэ, я XVIII-рэ лIэшIэгъум, игъунапкъэхэр Темэн хыгъэхъунэныкъо (Таманский полуостров) къыщегъэжьагъэу Къалмэкъым, Дагъыстан, Чэчэным, Ингушыем, Осетием анэсыщтыгъэх, къыблэмкIэ Абхъазым еолIэжьыщтыгъэх. Зэо мэхъаджэм тилъэпкъ ыужъгъэи, тызаштэм, тичIыгоу аунэкIыгъэхэм нэмыкI лъэпкъхэр къарагъэтIысхьагъэх. Ащ ыпкъ къикIэу нарт саугъэтхэм ащыщхэр, чIыпIэхэр тиреспубликэ къыгъэгъунэрэ чIыгухэм акIыбы хъугъэх.\nТилъэпкъыкIэ анахь мэхьанэ шъхьаIэ зиIэу ахэмэ къахэдгъэщырэр Iалэджыпщым икъуадж, пытэпIэжъыр. Мыр адыгэмэ яижъырэ тарихъ гупчэ шъыпкъ. А лъэпкъ хэсэ зэфэсыпIэщтыгъэр дгъэунэфыжьыгъэ. Мыщ хъугъэ-шIэгъабэ епхыгъ, нарт цIэрыIохэр щыпсэущтыгъэх, хэушъхьафыкIыгъэу, игъэкIотыгъэу, ащ укъытегущыIэныр ыкIи зэкIэ адыгэхэм ябгъэшIэныр игъо шъыпкъ. Мыщ дэжьым къыхэгъэщыгъэн фае пытэпIэжъым зэхъокIыныгъэшхохэр фэмыхъухэу тилъэхъанэ къызэрэнэсыжьыгъэр.\nНарт пщыналъэмэ чIыпIабэмэ ацIэхэр къахэфэх Iалэджыпщыр зыдэсыщтыгъэ пытэпIэжъым щыублагъэу, Пщыщэ ипсыпэ Пшызэ зыщыхэлъэдэжьырэм нэсэу, нэпкъхэм нарт хъишъэм хэт чIыпIэхэр ащыIэх. Ахэми нэмыкI саугъэтхэми ацIэхэр къетIоных ыкIи тыкъатегущыIэн.\nДэнджыу бжъап. Пщыщэ иджабгъурэ нэпкъ лъэгэ кIыхьэ бгышъхьэ станицэхэу Бжедуховскэмрэ Рязанскэмрэ азыфагу къыриубытэрэр Шытхьалэ (Белореченскэ) районым икъохьапIэ ыгъун. Мы чIыпIэм Дэнджыу бжъап е Къургъо там раIо. Тилъэхъанэ станицитIумэ азыфагу а бгы цакIэм къутыр цIыкIоу Гливенко тес. Ащ итемыркIэ нарт Iалэджыпщыр зыдэсыщтыгъэ пытэпIэжъыр къыпыщыт. Ары Ижъырэ Адыгеим итарихъ гупчэу къыхэдгъэщыжьыгъэр. Мыр пытэпIэ ухъумапIэщтыгъэ, зы дэхьэпIэ закъо нахь фашIыгъагъэп, ащ кукIэ удэкIоеныр къин хьазырэу, дысэу гъэпсыгъэ. Джыри мы гъогулъэгъо закъор ары узэрэдэхьащтыр. ЫпэкIэ къызэрэтIуагъэу, чIыналъэм изытет ижъыкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу къызэтенагъ. Тилъэхъанэ уни пкъэуи зыпарэ рагъэуцуагъэп.\nКосмосымкIэ къытехыгъэ сурэт. Iалэдж ихэпIагъэр къэухъурэихьагъ\nДэнджыу бгышъхьэ зэныбжь, жъокIупIу, губгъо хъоо-пщау. ПсыхъомкIэ гъэзэгъэ лъэныкъор нэпкъ лъэгэ занд, гъуй шъхьэндэ IужъухэмкIэ чъыгхэмкIэ зэхэкIыхьагъэхэу хъотэшхо куухэм зэпабзы. А Къургъо тамэ, Пщыщэ бгышъхьэ, чылэжъхэу Бэжъуйрэ, Къутэмэгурэ тесыщтыгъэхэу къэбарыжъхэм тагъэгъуазэ, ау ахэр зыдэщыIэхэр дгъэунэфыжьыныхэу хъугъэгохэп.\nНарт пщыналъэмэ зэрахэтымкIэ, Пщыщэ иджабгъурэ бгышъхьэ лъагэ, Дэнджыу бжъапэ, нарт Iалэджыпщым иунэ, тхьэ щэкI (метрэ 30 фэдиз) зикIыхьэгъагъэр, чыжьэкIэ къэлъагъоу, тетыщтыгъэ. КъызэраIотэжьырэмкIэ, Нарт Хасэри, Ны Хасэри, ЖъыукI Хасэри ары зыщызэфэсыщтыгъэхэр.\nУнэшхор зыдэтыгъэ хапIэр Iошъхьэшхо лъагэу, плIэмыяшъоу, шыгуитIоу чIыопсым ыгъэпсыгъ, Пщыщэ иджабгъурэ бгышъхьэ хэушъхьафыкIыгъэу пэIут. Ыбгъухэр зандэх, хъоушхокIэ къэгъэгъунагъ, бгышъхьитIумэ агузэгу иуфэнагъэу къэлъагъо. КъокIыпIэмкIэ гъэзагъэ шыгур нахь шъуамбгъу ыкIи нахь лъаг, къохьапIэмкIэ – нахь лъхъанч. ПытэпIэжъым икъокIыпIэ лъэныкъо зэндэрыкъ, мэкъупIэ, уц дэгъухэр къытекIэх, шъхьэндэ куашэхэр тетых. Iужъоу зэхэкIыхьэгъэ хъотэшхом ыкIыбы метри I50-рэкIэ пэчыжьэу асфальт гъогу шъофымкIэ блэкIы. Ащ мафэ къэс ебгъукIорэ гъогурыкIохэм, зэхэкIыхьэгъэ кIырыхэм пытэпIэжъыр арагъэлъэгъурэп.\nХэпIэ тхыцIэм къутырым щыщхэм яхэтитIу телъ. Къошын къутэфэ зэфэшъхьафхэу хъоеу къычIажъукIыгъэу хэлъхэмкIэ, мыжъо лIэшIэгъум икIэухым къыщыублагъэу цIыфхэр илъэс мин пчъагъэхэм зэпымыоу мыщ щыпсэугъэх. Арышъ, зэрэхъурэмкIэ Iалэджыпщым ихэпIагъэр, къатыбэу зэтехъуагъэу, ижъырэ археологие саугъэт.\nПсэупIэжъым икъохьапIэкIэ лъэныкъоу Дэнджыу кIэи ехырэр бгы зандэ къое-чIэежъышху. Енэгуягъо, мыркIэ жъыукIым ращалIэщтыгъэхэр зэрадзыхыжьыщтыгъэхэр. Нарт Жъэмадыу иIоф жъыукIым зыщыхагъэкIым, а къожъыр арынкIи хъун зыдадзыжьыгъагъэр. Лъэпкъыр бэрэ хэзыщыжьыгъэу, шIогъабэ фэзышIэгъэ Жъэмадыу зэраукIыгъэр Саусэрыкъо зешIэм, нартхэм ахэзэуахьи жъыукIыныр харигъэнэгъагъ.\nКъургъо мэзы щыщэу рамыупкIыгъагъэм пытэпIэжъыр къеухъурэихьэ. Джыри хьэкIэ-къуакIэхэр зэрэхэсыхэм инэшанэу цызэхэм чъыгхэр къачъыхьэх. Iалэджыпщым ихэпIагъэр зыдэщыт чIыпIэр дэхэ дэд, чIыопсым исаугъэт пшIыгъэми ухэукъощтэп.\nХэсэ гупчагъэр хъураеу къэгъэчъыхьагъ. Хабзэм къыдигъэкIыгъэ картым Темыр-Кавказым игупчэ икоординатхэр тетых\nИжъырэ Черкесием игупчэ, нартхэм яхэсэ зэфэсыпIэщтыгъэм, хъугъэшIэгъабэ щыхъугъ. Iалэджыпщымрэ ащ ишъхьэгъусэу БэтIынэрэ хасэмэ ятхьэматэщтыгъэх. Апхъу закъоу Iакуандэ-Дахэр нарт эпосым анахь пшъэшъэ дахэу къыхафэрэмэ ащыщ. Псэлъыхъуабэу къыфакIощтыгъэмэ къэлэпчъэ дэхъэгъур псынжъ куоу, ухэнэнкIэ щынагъоу, яшыхэм зэхаутыхьэгъагъ. Пшъашъэм епсэлъыхъонхэу къэкIогъагъэхэ Шэбатныкъорэ Саусэрыкъорэ Iалэджыпщым шъхьакIо зарехым, пщым ичылэ цIыф къыдамыгъэкIэу, даубытэгъагъэх. Iалэджыпщыр шъэфэу Лъэпшъ дэжь кIуи, щэмыохъуитIу къыригъэшIыгъагъ. КъэкIожьызэ, шым къыридзыхи зы щэбзащэр зэпикIыгъагъ. Нарт пщыналъэмэ къызэраIорэмкIэ, адрэ къыфэнэгъагъэмкIэ Iалэджыпщым Дэнджыу лъэгуанэ нарт Шэбатныкъо щиукIыгъ. Джыдэдэм пытапIэм узэрэдахьэу сэмэгубгъумкIэ чъыгышхомэ Iошъхьэ закъо ачIэт, арынкIи хъун Шэбатныкъо икъэ. Къутырым дэсхэм ащ якъэхалъэ тырашIыхьагъ. Къащхэри къэнэтIэхэсхэри бэу тетых.\nАужырэ нартэу чIыгужъым къинэжьыгъагъэ Уачэ Iалэдж иунэ чIэсыжьыгъагъэу къаIотэжьыгъ. ЗыщылIэщт уахътэр Уачэ ешIэти, Пакукъо Тэтэршъао къелъэIужьыгъагъ ыгъэтIылъыжьынэу. ЗыфиIогъэ уахътэм Iалэдж иунэ зэкIом, джэхашъом Уачэм ыпсэ хэкIыгъэу телъэу Пакукъом къыгъотыжьыгъагъ ыкIи а хапIэм щигъэтIылъыжьыгъ, нартымэ ямылъкуи къыфэнэжьыгъагъ.\nТхьэ щэкI зикIыхьагъэщтыгъэ Iалэдж иунэ зытетыгъэ бгы тхыцIэр\nДэнджыу бгышъхьэ ехырэ гъогур. Къутырэу Гливенкор зэпызычырэ урам закъор итемыр-къохьапIэкIэ гъогуитIоу зэгокIы. ДжабгъумкIэ зыр пытэпIэжъым дахьэ, адрэр сэмэгумкIэ егъазэшъ, етIэ гъогу кIыхьэкIэ бгышъхьэм ехы ыкIи лъэгуанэм ит Къургъо мэзы хэкIуадэ. Мычыжьэу мыщ дэжьым мэзым пхырычъырэ Пщыщэ иджабгъукIэ Дэнджыу ихьалыгъуанэ къыдэчъэхышъ бгы лъапшъэм къеуцуалIэ.\nДэнджыу псыхъожъый. Мыщ фэдэ псыхъо чIыпIацIэмэ афэгъэхьыгъэ гущыIалъэмэ адагъэхьагъэп. Зыхэт закъор нарт къэбархэр ары. Ащ Дэнджыу ыцIагъэми къашIэжьырэп, чIыпIацIэмэ афэгъэхьыгъэу къыхаутыгъэмэ къахафэрэп, ау ащ ыцIэкIэ бгышъхьэм Дэнджыу бжъап фаусыгъ. Къургъо мэз зэрыт лъэгуанэм Дэнджыу псыхъожъые ихъалыгъуанэу Пщыщэ къыщыхэчъырэр бгышъхьэ лъапшъэм къычIэуцошъ, ащ готэу заулэрэ макIо, етIанэ зыIуещэишъ, зиIуантIэмэ зищантIэзэ кIэим елъадэ. ИжъыкIэ ар темэнылъагъэ лъэгуанэм хэкIодэжьыщтыгъэ. Темэныр я XX-рэ лIэшIэгъум ия 60-рэ илъэсхэм агъэгъушъи, пындж лэжьыпIэ ашIыгъагъ.\nIалэджыпщым ихапIэ къыблэ-къохьапIэмкIэ ыгъун\nДжырэ лъэхъанэм псыхъожъыем, псы шъоф зырызыхэр иIэхэу, псыуцхэмрэ къамылхэрэмкIэ лъэшэу зэхэкIыхьагъ.\nКъургъо мэз щыщэу лъэгуанэм щырамыупкIыгъэу къинагъэм Пщыщэ инэпкъуитIу зэлъеубыты. Чъыгышхохэр хэтых, кIыры. Краснодар псыIыгъыпIэр ашIынэу зыфежьэхэм, хы IэрышIэм чIэбыщт Къургъо мэзы инахьыбэрэр зытыраупкIым, мыщ дэжьым псыр къынэсыщтэпти, чъыгхэр къагъэнэгъагъэх.\nХьамышхунтIэхэу къыхэкIагъэхэр шъхьэндэ къодыехэп, ныбжьышхо яIэу, ягъумагъэкIэ чъыг шъыпкъэх.\nIалэджыпщым ичылэжъ 20I4-рэ илъэсым Даур Хъусенрэ сэрырэ къыхэдгъэщыжьыгъ. Нэужым игеографие координатхэр GPS приборымкIэ дгъэунэфыгъэ: дэхьапIэр – N 44°54΄32,8΄΄; E 39°38΄03,8΄΄, ыкIоцI – N 44° 54΄34,0΄΄, E 39°38΄ 04΄΄.\nКъошко дэкIыгъор. Гъобэкъуае пэчIынатIэу Пщыщэ инэпкъ лъагэ джырэ станицэу Рязанскэр зытес бгышъхьэм ехырэ хъотэшху. Къэбарыжъхэм зэрахэтымкIэ а тIуакIэр къохъусэжъым диутыгъ. Аужырэ нартэу къэнэжьыгъагъэ Уачэ, ятэ осыет къыфишIыжьыгъагъэти, ар къыушэкIужьыгъагъ.\nЛъэпш икIыщ лъачI. КъызэраIотэжьырэмкIэ, Гъобэкъуае пэчIынатIэу Пщыщэ иджабгъу псырыкIым иадрабгъу нэпкъы тетыгъ. ЧIыпIэм «Лъэпшъы икIыщ лъачI» аIозэ еджэх. А чIыпIэм джы чырбыщ заводыжъыр щыт. Iалэджыпщым ипытэпIэжъ къокIыпIэмкIэ мыщ километритIукIэ пэчыжь.\nНарт Шэбатныкъор (Бадынэкъор) Iалэджыпщым зыщиукIыгъэ кIэй лъапэр\nЛъэпшъы ыцIэ Адыгеим чIыпIэ заулэмэ япхыгъ.\nЯтIонэрэ чIыпIэр Пэнэжьыкъуае икъыблэкIэ ПкIашъэ Iус къутырэу Кочкинэм дэжь щыт мэзыр.\nНарт Бгъэбзыу. Къунчыкъохьаблэ икъокIыпIэкIэ Пщыщэ уикIэу, кIэир зэпыпчымэ, бгышъхьэм узэрэдэкIуаеу Бгъэбзыу зытесыщтыгъэ псэупIэжъэу жъокIупIэм хэтым уIокIэ. Ащ итемыркIэ къутырэу Фокинэр зы километрэрэ ныкъорэкIэ пэчыжь. «Нартхэм» яяблэнэрэ томы и 140-рэ нэкIубгъо мары зэритхагъэр: «Моу Пщыщэ узэпырыкIэу Фокинэм дэжьыджэ узыдэкIуаеджэ бгышъхьэшкоу иIэм Бгъэбзыу тесытыгъ». МыутIэхэм ялъэхъан ашIыгъагъэ къошынхэм якъутафэхэр ащ хъоеу телъых. Гурыт лIэшIэгъум къыхиубытэхэрэри ахэолъагъох. ПсэупIэжъым икъокIыпIэкIэ мычыжьэу Iошъхьэшхо жъуагъэм хэт. Ар Лъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ язырэм икъэ Iуашъхь.\nЛъэгуц-ЖакIэм ичылэ зыдэщысыгъэр. Белореченскэ районым ит къутырэу Беляевскэр джы зыдэщысым икъохьапIэкIэ нарт Лъэгуц-ЖакIэм ичылэ щысыщтыгъэ. Пщыщэ иджабгъурэ нэпкъ мы чIыпIэм нахь лъхъанчэ щэхъу ыкIи Краснодарскэ псыIыгъыпIэм еуцуалIэ. Беляевскэм икъыблэкIэ километриплIэу пэIудзыгъэу Пщыщэ исэмэгу нэпкъы Къунчыкъохьаблэ тес.\nЛъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ яIуашъхьэхэр. Белореченскэ районым ит станицэу Рязанскэм удэкIэу итемыр-къохьапIэкIэ километрих фэдизэу асфальт гъогумкIэ узыкIокIэ, къутырэу Фокинэм унэмысыпэзэ, сэмэгумкIэ Iошъхьэшхоу зышъхьашъо зэныбжьэу хъураеу жъокIупIэм итыр къэлъагъо. Ащ пэчIынатIэу джабгъумкIэ гъогум пэмычыжьэу, чъыгхэмрэ шъхьандэхэмрэ ышъхьашъо зэлъаубытэу, къэгъэсэишхо щыт. Ащ ыкIыбыкIэ, мэз шъолъырымэ зэпабзырэ губгъошом, зэкIэлъэужхэу Iошъхьитф ит. Лъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ якъэхэлъэ Iуашъхьэхэр блы мэхъух.\n«КъызэраIотэжьырэмкIэ, зэшыхэр шэкIоным лъэшэу пыщэгъагъэх, ау анахьыкIэм инасып нахь хэлъэу, зэшихымэ анахьыбэ къыушэкIущтыгъэ. Нахьыжъхэр ешъугъущтыгъэх. Зэгорэм къесыгъакIэу анахьыкIэр дэкIыгъ. Адрэхэри шакIо ежьагъэх. Мэфэ реным зэшыхэм зыпарэ къамыушэкIугъэу, пшъыгъаехэу къэкIожьхэзэ, ашнахьыкIэ лэучэцI укIыгъэ ыпашъхьэ илъэу, шъхьаукъэу чъыгым кIэрысэу, шъхьарыхьагъэх. Ягухьагужъ къызэкIигъэнагъэхэу, язырэм щэмрэ бзэмрэ зэIуилъхьи еуагъ. Щэбзащэр чъыгым тефи къыгъэущыгъ. Къызыщылъэти шым зыридзи къыкIиIагъ. Адрэхэр лъежьагъэх. Зылъигъачъэхэзэ хьэкIапсэ (ижъырэ зэокIэ шIыкI) ышIи, зэкIэкIищыгъэх, къытыригъази ышнахьыжъих зырызэу ыукIыгъэх, ежьыри хьадэгъущэ тефагъэти ыпсэ хэкIыгъ. Нарт кIалэхэр зыщыфэхыгъэхэм щагъэтIылъыжьыхи Iуашъхьэхэр атырашIыхьагъэх».\n1. Iалэджыпщым ихапI. Ижъырэ Черкесием игупчэу нартхэм яхэсэ зэфэсыпIагъэр. 2. Къошко дэкIыгъор. 3. Лъэпш икIыщ лъачI. 4. Бгъэбзыу зыкъосыгъэр. 5. Нарт Лъэгуц-ЖакIэм ыкъомэ яIуашъхьэхэр. 6. НэкушIои иIуашъхь. 7. Хъудымыжъ иуджыпI. 8. Дзэгъащтэ зытесыгъэр. 9. ШыкIэкI иIуашъхь. 10. БэукI иIуашъхь. 11. Лъэгуц-ЖакIэм ичылэ зыдэщысыгъэр. 12. Асрэн иIуашъхь. 13. Хъудымыжъ игъукIэпIэ чIыпI.\nДзэгъащтэ зыкъосыгъэр. Къунчыкъохьаблэ икъыблэ къокIыпIэ Пщыщэ ипсыхьалыгъонэжъы лъэшэу кIэим зыщеIуантIэ. А псыхъом ыгъэпсыгъэ къуачIэм, Бгъэшэтыку, Дзэгъащтэ зыдэсыгъэ чылэр итыгъ. Мы чIыпIэм Къургъо мэз Iужъоу къикIэщтыгъэ. РаупкIыгъэу жъокIупIэ губгъошхо иI. Тилъэхъанэ я XX-рэ лIэшIэгъум псыхъо хьалыгъуаныр аузэнкIи Къунчыкъохьаблэ икъокIыпIэ, Оекъущым, нагъэсыгъ.\nНэкушIои иIуашъхь. Къунчыкъохьаблэ икъыблэкIэ къэлъагъорэ мэзым икъокIыпIэкIэ пэмычыжьэу шъоф лэжьэкIупIэм Iошъхьэ закъоу ит. Гъэ къэс ышъхьашъо ажъо. «Нарт НэкушIой ащ ышъхьагъы хэчъыягъэу телъэу Саусэрыкъо зырехьылIэм, зэкIоцIипхагъ. Къэущи къызэплъэм, Саусэрыкъо къышIагъ. ЗыкъыригъэтIэтэжьы шIоигъоу къызелъэIум, Iуагъэ зэдашIымэ къытIэтэжьыщтэу ыгъэгугъагъ. Зэзэгъыхи, НэкушIои стхъумбыл чъыгышхо риупкIыгъ, куахьибл ифэу хьэкъуашъо ышIи, ащкIэ щыгъу къыригъахьыгъ».\nХъудымыжъ иуджыпI. Къунчыкъохьаблэ чылэ гузэгу шъыпкъэм Гъыщхэм яхапIэ хэтэ гузэгум Хъудымыжъ иуджыпIэ ит. Хъураеу иубыкIыгъэ мэшэшхом ыкIоцIы Iошъхьэ лъхьанчэ къыхэщы. Хатэр илъэсыбэрэ зэражъуагъэм пае гузэгум ит Iуашъхьэр тешъо хъугъэ. Къошын къутафэхэу ыкIоцIырэ хатэмрэ къахэкIыхэрэмкIэ лъэхъанэу загъэпсыгъэщтыр джэрз лIэшIэгъур ары. Енэгуягъо, мыр Мыекъопэ культурэм хэхьэрэ археологие саугъэтыкIэ. ИгъэпсыкIэкIэ зэрэтхьэлъэIупIагъэр гъэнэфагъэ. Пщыщэ исэмэгубгъу джырэ унагъохэр зытесыхэм къыщыхэдгъэщыгъэ ижъырэ псэупIэу джэрз лъэхъанэм щыIагъэм епхыгъэн ылъэкIыщт. А лъэныкъомкIэ къикIэу Хъудымыжъ иуджыпIэ дэхьапIэ иI.\nГъучIыпцIый Iуашъхьэ Лъэпшъ чIалъхьажьыгъагъэу хъишъэм хэт. Краснодарскэ псыIыгъыпIэр ашIы зэхъум Едэпсыкъуае зыдэщысыщтыгъэм ар щатIыгъагъ.\nШыкIэкI иIуашъхь. Пэнэжьыкъуаерэ Адыгэкъалэ азыфагурэ гъогумкIэ псыхъожъыеу Шэндыкъо узэрикIэу, километритIу фэдизэу узыкIокIэ, сэмэгубгъумкIэ Iошъхьэ ин закъоу жъокIупIэ хъоо-пщаушхом итыр къэлъагъо. Ар – нарт ШыкIэкI иIуашъхь, метрибл фэдиз илъэгагъ, гъогум метрэ шъиплI фэдизкIэ пэчыжь. Тыдрэ лъэныкъокIи къэплъэгъоу лъэгапIэм тет, ышъхьашъо зэфэдэкIэ илъэс къэс ажъо, етIагъэхэу уж иIэп. Археологхэм зэрагъэунэфырэмкIэ, мыщ фэдэ Iошъхьэ закъохэу анахь лъэгапIэмэ атетхэм ныбжьышхохэр яIэх. Лъэхъанэу зэхьылIэгъэщтыр джэрз лIэшIэгъум иублапI, мыекъопэ культурэм хэхьэрэ уахът, илъэс 4000 – 5500 фэдиз.\nБэукI иIуашъхь. Адыгэкъалэ кIорэ гъогушхомкIэ Шэндыкъо псыхъо уикIэу километрэрэ ныкъорэ узыкIокIэ Краснодарскэ псыIыгъыпIэм ылъэныкъокIэ къэлъэгъорэ мэзым икъохьапIэкIэ метришъэ фэдизкIэ къыпэIудзыгъэу БэукI иIуашъхьэ къэлъагъо. ШыкIэкI иIуашъхьэ мырырэ зэрэзэпэчыжьэхэр километритIу фэдиз.\nБэукI иIошъхьэ шыгу зэныбжьэп, етIэнхэу фежьэгъагъэх, сэижьыгъэу, ышыгу машэ иI, чъыг ин заулэрэ шъхьандэхэмрэ тетых, ажъорэп, мэкъупIэ уцхэр къытекIэх. Нэчэрэзыемэ ялэжьэкIупIэ шъофышхо ит. ИтемыркIэ Краснодарскэ псыIыгъыпIэр километрэм тIэкIу ехъоу пэчыжь. Координатэу иIэхэр: N 470 50’, E 490 38’.\nАсрэн иIуашъхь. Псэкъупсэ иджабгъурэ нэпкъ археологие саугъэтхэмкIэ баи. КъэзэныкъоякIэр зыдэщысыгъэм Темыр Кавказым ит къэхэлъэжъымэ анахь иныр I978-рэ илъэсым къыщыхэзгъэщыгъ. Iуашъхьэхэри чылэм пэблэгъагъэх. Анахь цIэрыIор Асран Iуашъхь. Мыщ дэжьым, Псэкъупсэ иджабгъурэ лъэныкъо Адэхъуны ишынэпкъыкIэ еджэх. КъэзэнкъоякIэр IуагъэкIи, нэпкъхэр псыIыгъыпIэм къыригъэохыхэ зэхъум Асран зычIэлъыгъэ Iуашъхьэр бгы цакIэм Iуты хъугъагъэ. Хъишъэм хэхьэгъэ саугъэтэу, адыгэ лъэпкъым илIыхъужъ зычIэлъ Iуашъхьэр 2009 илъэсым тыуплъэкIугъагъ. Пхъэмбаим далъхьажьыгъагъэ ихьэдэ къупшъхьэхэмрэ палъхьажьыгъагъэхэ пкъыгъохэмрэ къычIэтхыжьыгъагъэх. Ахэр я XIV-рэ лIэшIэгъум хэхьэх. КъыблэмкIэ, зы километрэ фэдизкIэ, бгышъхьэ лъэныкъом икъупшъхьэхэр Iутхыхи, чIэтлъхьажьыгъэх ыкIи Iошъхьэ цIыкIу атетшIыхьажьыгъ.\nСэт Iуашъхьэхэр Еджэрыкъуае икъыблэ-къокIыпIэкIэ километрищ фэдизкIэ пэIудзыгъэхэу, зэкIэлъэужыхэу зы сатыр тетыхэу, губгъо жъокIупIэм итых. Зэшыхэм анахьыжъым иIуашъхьэ агузэгу ит. Ащ итемыркIэ метрэ 50 фэдизкIэ пэIудзыгъэу агу ифэрэм икъэгъэсэй щыт. КъыблэмкIэ анахьыкIэм иIуашъхьэ шъоф гъогумрэ мэз шъолъырымрэ акIыбы дэт.\nАгузэгурэ Iуашъхьэм илъэгагъэкIэ метрибл фэдиз мэхъу, ышъхьашъо хъурэе къипшэу зэныбжьэу къэлъагъо, мэкъу дэгъу хъунэу уцхэр къытекIэх. ТемырымкIэ гъэзэгъэ кIэлъэныкъом мыинхэу чъыгитф щызэхэт. Шыгу шъыпкъэм гъучIым хэшIыкIыгъэ триангуляцие тамыгъэ плIэнэбзэу тет. Ащ ылъапсэ хъункIакIомэ I994-рэ илъэсым машэ щыратIыкIыгъагъэу, агъэсэижьыгъагъэу, иукурбагъ. Iуашъхьэр зашIыгъэн ылъэкIыщтыр джэрз лIэшIэгъум щегъэжьагъэу мыутIэхэм анэсырэ лъэхъанэхэр ары.\nЗэшхэм анахьыжъэу зикъэгъэсэй азыфагу итым икоординатхэр: N 440 57’ 512’’, E 400 25’ 470’’.\nАгу ифэрэм иIуашъхьэ бэшIагъэу атIыгъагъ, ащ пае ышъхьашъо зэныбжьэу хъураеу къэлъагъорэп, тешъо. ДатIыкIыгъагъэм ятIэ зэрэратэкъожьыгъэр къыхэщы, къулэджэ мыжъокIэ жъгъэир хиз. Амыгъэфыкъуагъэу къытенэгъэгъэ ятIэм нал теплъэ иI, ихъурэягъэ зэшъхьэзафэу къэлъагъо. Уц къытекIэ, ажъорэп. Къыблэ-къохьэпIэ кIэлъэныкъом пырэжъые шъхьандэхэмрэ чъыг заулэрэ тетых. А Iуашъхьэм икъохьэпIэ лъэныкъокIэ хъуатэу, агъэсэигъэм Сэтхэм япсынэ ичIыпIагъэр иукурбагъэу иI. Гъатхэрэ псыр еуцо.\nIуашъхьэм илъэгагъэр метриплIырэ ныкъорэ фэдизыщт, икоординатхэр: N 440 56’ 603’’, E 400 25’ 402’’.\nАнахьыкIэм иIуашъхьэ агузэгурэм икъыблэкIэ метришъэ фэдизкIэ пэIудзыгъ. Мэз шъолъырымрэ шъоф гъогумрэ азыфагу пхырэкIых. ЗэфэдэкIэ ышъхьашъо шъхьандэхэмрэ чъыг цIыкIухэмрэ зэлъабгъэ. Илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьымэ хъункIакIохэм мэшэшхохэу щы щыратIыкIыгъагъ. Илъэгагъэр метриплI, координатэу иIэхэр: N 440 57’ 459’’, E 400 25’ 554’’.\nАшыпхъоу ДэнэкокI иIуашъхьэ адрэ Iошъхьищымэ якъохьапIэкIэ апэIудзыгъэу губгъошхом ит. ЛэжьэкIупIэм псыр зэрэкIагъахъоу датIыкIыгъэ псыхьалыгъуанэр рэчъэ. ИтеплъэкIэ Iуашъхьэр хъурай, ышъхьашъо тешъоу къэлъагъо, ажъорэп, уцхэр къытекIэх. Темыр-къокIыпIэмкIэ, мыдрэ Iуашъхьэмэ алъэныкъокIэ гъэзагъэм, пырэжъые шъхьандэхэр тетых. ЧIыпIэ-чIыпIэу ышъхьашъуи къыблэмкIэ гъэзэгъэ лъапэми мыжъошхохэр къыхэщых. Енэгуягъо, Iошъхьэ кIыIур мыжъохэмкIэ агъэпытэгъагъэкIэ. ИжъыкIэ къэунэхэр мыжъор зэхалъхьэхэзэ къаухъурэяхьыщтыгъэх. (ЫкIыIу тыралъхьэщтыгъэхэм крепида, къызэраухъурэяхьыщтыгъэхэм кромлех археологхэм араIо). ДэнэкокI иIуашъхьэ илъэгагъэр метриплI фэдиз, зашIыгъэщтыр джэрз лIэшIэгъум щегъэжьагъэу мыутIэхэм ялъэхъанэ нэсы, икоординатхэр: N 400 24’ 994’’, E 440 51’ 634’’.\n1.\tХьадэгъалIэ А. М. Нартхэр адыгэ эпос томибл хъурэ текст угъоигъэхэр. Мыекъуапэ, 1970.\nТэу Аслъан, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей инаучнэ IофышIэ шъхьаI\nМэшIокугъогу зэпырыкIыпIэхэм шъуащысакъ! МэшIокугъогу зэпырыкIыпIэхэм шъуащысакъ!


Республика Адыгея - ПшъэдэкIыжьыр ины\nАдыгэ Республикэм и Прокуратурэ иколлегие тыгъуасэ зэхэсыгъоу иIагъэм къулыкъум 2019-рэ илъэсым Iофэу ышIагъэр щызэфахьысыжьыгъ, мы илъэсымкIэ пшъэрылъхэр агъэнэфагъэх.\nАР-м ипрокурор шъхьаIэу Игорь Шевченкэм илъэсым изэфэхьысыжьхэр къышIыгъэх, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтыщт лъэныкъохэр къыгъэнэфагъэх. Унашъоу ашIыгъэхэм, джащ фэдэу хэбзэ къулыкъухэм, хьыкумхэм ыкIи хэбзэухъумакIохэм зэпхыныгъэ адыряIэу Iоф зэрашIагъэм яшIуагъэкIэ гъэхъэгъэшIухэм къафэкIонхэ зэралъэкIыгъэр, ащ дакIоу шъолъырым зыпкъитыныгъэ зэрилъыр къыхигъэщыгъ.\n— Республикэ бюджетыр илъэс къэс нахьыбэ мэхъу, ащ дакIоу хабзэм пшъэдэкIыжьэу ыхьын фаеми хэхъо. Арышъ, пшъэрылъхэр зэшIохыгъэ зэрэхъухэрэм пытагъэ хэлъэу къекIолIэгъэн, лъыплъэгъэн фае, ащкIэ прокуратурэм иIофшIэн зэрэзэхищэрэм мэхьанэшхо зэриIэм щэч хэлъэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


Коронавирусым пэшIуекIорэ вакцинацием илъэхъан сыда пшIэн фаер ыкIи пшIэ мыхъущтыр? — Адыгэ макъ\nКоронавирусым пэшIуекIорэ вакцинацием илъэхъан сыда пшIэн фаер ыкIи пшIэ мыхъущтыр?\nРедактор 06.01.2022 30.12.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nПрививкэр пшIыным ыпэкIэ ащ аллергие къыуимытыным фэшI антигистамин Iэзэгъу уцхэм уяшъонэу щыта? Сыдэущтэу прививкэм зыфэбгъэхьазырыщта ыкIи ар зыпшIыхэ нэуж сыда пшIэн фаер? Прививкэм ыпэкIэ ыкIи ыужкIэ антигистамин уц уешъуагъэмэ, температурэр къыдэмыкIоеным ыкIи укол ашIыгъэ чIыпIэр мыузыным ишIуагъэ къекIыщта? Мыщ фэдэ упчIэхэм яджэуапхэр къаратыжьы Роспотребнадзорым иIофышIэхэм.\n— Коронавирусым пэшIуекIорэ прививкэр пшIыным пае ащ Iэзэгъу уцхэмкIэ зыфэбгъэхьазырынэу щытэп. ЕтIани къэIогъэн фае антигистамин Iэзэгъу уцхэм иммунитетым иягъэ ригъэкIын зэрилъэкIыщтыр.\nАрэу щытми, «аллергический анамнез» зыфиIорэ уз гъэтIылъыгъэ зиIэхэм антигистамин уцыр ящыкIэгъэн ылъэкIыщт. Ренэу а уцхэм яшъохэ хъумэ, прививкэм пае ар зэпагъэу хъущтэп. Адрэхэр антигистамин Iэзэгъу уцхэм яшъонхэр ищыкIагъэп.\n— Прививкэ ужым пэтхъу-Iутхъум ехьыщырэу температурэр къыдэкIуаемэ, пшъхьэ узы хъумэ сыда пшIэн фаер?\n— ЗэкIэми ар къяуалIэрэп, арэу щытми, ащ фэдэ нэшанэхэр шъуиIэхэ хъумэ ащ ущыщынэнэу щытэп. Вакцинацием ыуж чэщ-зымафэм къыкIоцI мыщ фэдэ нэшанэхэр текIых. ЧъыIалIэ къыуитымэ парацетамол уешъо хъущт. Узыр хэжъукIынымкIэ хэпшIыкIэу ишIуа- гъэ къэкIощт ибупрофеным уешъомэ. Мы препаратитIуми температурэр рагъэхы, узыр хэмыужъыныхьаным пэшIуекIох ыкIи ар хагъэжъукIы.\n— ЧъыIалIэр ыкIи узыр мэфэ заулэкIэ зэкIэмыкIомэ сыда пшIэн фаер?\n— Ковид 19-м пэшIуекIорэ прививкэр пшIыгъэми, коронавирусыр къыппыхьан ылъэкIыщт. Вакцинацием илажьэу ар пфэIощтэп (инфекциер къыппызыгъэхьан вакцинэм хэлъэп). Вакцинэр зыхалъхьагъэм ыуж тхьамэфищым къыкIоцI укъэзыухъумэрэ антителахэр лъым хэлъхэ мэхъу. Ау цIыфхэм прививкэ зашIыкIэ ыпэкIэ фэдэу сакъыныгъэ къызхагъэфэжьырэп, зэпахырэ узым пэшIуекIорэ пкъыгъохэр агъэфедэхэрэп, ащ кыхэкIыкIэ инфекциер къапыхьан ылъэкIыщт.\nПрививкэ зыхэлъ цIыфым пэтхъу-Iутхъу уз къеу- тэлIагъэмэ, врачым зыфигъэзэн ыкIи ПЦР-тестыр ышIын фае. ЗыгорэкIэ цIыфыр прививкэм къымыубытэу коронавирусыр къыпыхьагъэмэ, ковидым зэреIэзэхэрэ амалхэр агъэфедэхэзэ загъэхъужьын фае. Сымаджэ хъугъэм вакцинэм иятIонэрэ Iахь зыхилъхьэ хъущтэп. Экспертхэм зэрагъэунэфыгъэмкIэ, вакцинэм иIахьитIури зыхэзылъхьагъэхэр зысымаджэхэкIэ, узыр нахь псынкIэу ыкIи нахь IэшIэхэу апэкIэкIы.\n— Уз гъэтIылъыгъэ зиIэхэм (гастрит, кIоцI уз, лъыдэкIуаер, нэмыкIхэри) сыда ашIэнэу щытыр?\n— Уз гъэтIылъыгъэ зиIэ цIыфхэм пстэуми апэу вакцинэр зыхалъхьан фае, узыр нахь псынкIэу къызыпыхьан зылъэкIыщтхэм ахэр ахэхьэхэшъ. Арэу щытми, прививкэр зыхамылъхьэзэ врачыр ахэм упчIэжьэгъу ашIын фае.\n— Вакцинацием ыпэ анализхэр птынхэу щыта е зябгъэуплъэкIун фая?\n— Ащ фэдэ теубытагъэ щыIэп. Анахь шъхьаIэр вакцинэр зызщыхябгъэлъхьащт мафэм уипсауныгъэ изытет дэгъуныр ары. Прививкэ амышIызэ врачым цIыфыр еуплъэкIу, лъыдэкIуаер ешы, температурэр зэрегъашIэ, зэпахырэ уз иIэмэ къыхэгъэщыгъэным фэшI ыпэ, ичый къеплъы- хьэ. ЫпэкIэ къэмышIэу коро- навирус узымкIэ усымэджагъэмэ ууплъэкIуным фэшI ПЦР-тестыр пшIымэ е антителахэр къэзыгъэ- лъэгъорэ анализыр птымэ нахьышIу.\n— Вакцинацием ыпэкIэ узыгъэрэхьатыщт препаратхэм уяшъо хъущта?\n— Ары, хъущт. ГумэкIым, щынэм къахэкIэу цIыфым илъыдэкIуае зыкъиIэтын ылъэкIыщт. Арышъ, вакцинэр къызщыпхалъхьащт мафэм ипчэдыжь узыгъэ- рэхьатырэ препаратхэм уяшъомэ нахьышIу.\n— Илъэсыбэ хъугъэу аллергие уз зиIэ цIыфым вакцинэм иягъэ къекIын ылъэкIыщта?\n— Ары, аллергие зиIэ цIыфхэм вакцинэм иягъэ къякIэу къыхэкIы, ау ащ фэдэхэр бэп. Прививкэ хамылъхьэзэ мы узыр зэриIэр врачым риIонэу щыт. Нэужым ащ къыриIощт зыхилъхьэмэ нахьышIу вакцинэр.\nIэпыIэгъу псынкIэр мыгуIэрэмэ\nЗэпахырэ узэу коронавирусым зызэриушъомбгъугъэм къыхэкIэу цIыфхэр гумэкI хэфагъэх. Медицинэ страхованиемкIэ фондым ыкIи страховщикхэм я Урысые союз къызэраIорэмкIэ, цIыфхэм ядаохэр нахьыбэу зыфэгъэхьыгъэр врачыр унэм къащэн зэрамылъэкIырэр, IэпыIэгъэу псынкIэм бэрэ зэрежэхэрэр, сымэджэщым зэрамыгъэгъолъыхэрэр ары. Джащ фэдэу зэрищыкIагъэм тетэу зэрямыIазэхэрэм фэгъэхьыгъэ даохэр цIыфхэм къатых. Ахэм япроцент 17-р коронавирусым епхыгъ.\n«Псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ коронавирусыр игумэкIыгъо шъхьаIэ зэрэхъугъэр зэкIэми ашIэ. Тиврачхэм амалыкIэу щыIэхэр къызфагъэфедэхэзэ зэпахырэ узым игъэхъужьынкIэ шIэныгъэхэр зэрагъэгъотых, гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу Iоф ашIэ», — еIо Координационнэ советым иобщественнэ организациеу «Движение против рака» зыфиIорэм ипащэу Николай Дроновым.\nШIуагъэ къытэу ыпкIэ зыхэмылъ медицинэ IэпыIэгъур зэбгъэгъотынымкIэ амалхэр щыIэх.\n«Тикъэралыгъо ыпкIэ зыхэмылъ ыкIи медицинэ IэпыIэгъу дэгъу цIыфхэм зэрагъэгъотынымкIэ страховать зызышIыгъэхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ инс- титут зэхащагъэу Iоф ешIэ. Мыщ иIофышIэхэм цIыфхэм медицинэ IэпыIэгъур арагъэгъотынымкIэ яшIуагъэ арагъэкIы, джащ фэдэу ищыкIагъэ хъумэ правовой IэпыIэгъуи арагъэгъоты, — еIо ВСС-м медицинэ страхованиемкIэ и Совет хэтэу Надежда Гришинам. – ЦIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэхэфы- гъэнхэм фэшI страховой лIыкIохэм медицинэ организациехэм зафагъазэ, медицинэ IэпыIэгъу тэрэз зэрэрагъэгъотырэм епхыгъэу экспертизэ зэхащэ.\nЭкспертыр зэрихьылIэгъэ хъугъэ-шIагъэхэм ащыщ:\nСтраховой медицинэ организациеу «Капитал МС» зыфиIорэм «илиние плъыр» коронавирусыр зиIэм иIахьыл къытеуагъ. Бзылъфыгъэр мэфитфэ ковидым зыщеIазэхэрэ госпиталым чIэлъыгъ, ау изытет нахь дэи хъугъэ: жьы ыгъотыщтыгъэп, температурэр 40-м нэсэу иIагъ. Мыщ дэжьым иIахьылхэм къараIощтыгъэ сымаджэм изытет дэгъоу. Страховой лIыкIом сымэджэщым иврач шъхьаIэ зыфигъэзагъ ыкIи сымаджэр анахь хьылъэхэр зычIэлъым ащэнэу риIуагъ. Ар икIэрыкIэу зауплъэкIум реанимацием ащагъ ыкIи ищыкIэгъэ медицинэ IэпыIэгъур рагъэгъотыгъ.\nДжыри зы щыс. Коронавирус узым зыщеIэзэхэрэ район сымэджэщым чIэлъыгъэ нэжъ-Iужъхэм япшъашъэ ОМС-м игупчэ зыфигъэзагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, Iэзэгъу уцхэр икъоу янэ-ятэхэм ахалъхьэщтыгъэп, япсауныгъэ изытет нахь дэи хъущтыгъэ. Страховой компанием иIофышIэ задэгущыIэм ыуж сымаджэхэр икIэрыкIэу ауплъэкIугъэх ыкIи ящыкIэгъэ Iэзэгъур арагъэгъотыгъ. Мыщ фэдэ щысабэ къэпхьын плъэкIыщт.\nПредыдущая ТIури зэдэпшIыхэ хъущт\nСледущая Къэбар нэпцIхэм шъуямыдэIу


Гум ишъэф, бзэм ык1уач1\n(Къуекъо Налбый къызыхъугъэр илъэс 80 зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъ)\nАдыгэ тхак1оу, усак1оу, драматургэу, Адыгэ Республикэм искусствэхэмк1э и Заслуженнэ 1офыш1эу, Дунэе черкес премиеу Къандур ыц1эк1э щытым, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо премие ялауреатэу Къуекъо Налбый непэ къытхэтыгъэмэ ыныбжь илъэс 80 хъущтыгъэ. Ащ епхыгъэу 1оныгъом и 13-м Адыгэ лъэпкъ тхъылъеджап1эм «Гум ишъэф, бзэм ык1уач1» зыфи1орэ зэхащэр щык1уагъ, тхак1ом ихэшыпык1ыгъэ тхыгъэхэр зыдэт тхылъми лъэтегъэуцэ фаш1ыгъ.\nЗэхэсыгъор къызэ1узыхыгъэр тхылъеджап1эм и1офыш1эу Кучмэз Аминэт. Къуекъо Налбый ищы1эныгъэ ык1и итворческэ гъогу фэгъэхьыгъэ экспозицие гъэш1эгъоным къек1ол1агъэхэр ащ нэ1уасэ фиш1ыгъэх.\nЗэ1ук1эр Адыгэ Республикэм искусствэхэмк1э и Заслуженнэ 1офыш1эу Шъхьэлэхъо Светланэ гъэш1эгъонэу зэрищагъ. Къуекъо Налбый сэнаущыгъэ ин зэрэхэлъыгъэр ащ къыхигъэщыгъ: Налбый усак1о, тхак1о, фольклорист, сценарист, критик, литературовед, зэдзэк1ак1у, философ.\nКъуекъо Налбый иш1эжь мы зэхахьэм ц1ыфыбэ щызэрищэл1агъ: ежь иуанагъо, и1ахьылхэр, Адыгэ Республикэм иш1эныгъэлэжьхэр, культурэм, телевидением, театрэм и1офыш1эхэр, сурэтыш1эхэр; Республикэм иапшъэрэ ык1и гурыт еджап1эхэм як1элэегъаджэхэмрэ ык1и як1элэеджак1охэмрэ – зэк1эри Къуекъом итворчествэ ш1у зылъэгъурэ ц1ыфых. Театрэм иартистхэр, телевидением и1офыш1эхэр, студентхэр усэ зэфэшъхьафхэм къяджагъэх, Налбый Къуекъом итхыгъэхэр джыри зэ тыгу къагъэк1ыжьыгъэх.\nАдыгэ филологиемрэ культурэмрэ яфакультет ик1элэегъаджэхэмрэ ык1и ик1элэеджак1охэмрэ чанэу мы зэхащэм хэлэжьагъэх. Факультетым идеканэу Хьамырзэкъо Нурыет апшъэрэ еджап1эм студентхэм Къуекъо Нальбый итворчествэ зэрэщызэрагъаш1эрэр, ныбжьык1эхэмрэ тхак1омрэ яапэрэ творческэ нэ1осэныгъэр къызэрык1оу зэрэщымытыр, гуры1огъуае студентхэм афэхъоуи къызэрэхэк1ырэр, ау тхыгъэм ыкупк1 зынэсхэк1э, философие куоу хэлъыр зэраш1огъэш1эгъоныр къыхигъэщыгъ. Ныбжьык1э фестивалым къыщагъэлъэгъонэу студентхэм сэмэркъэу к1энэк1элъэ къэш1ынэу Налбый къафитхыгъагъэм къек1ол1агъэхэм къафеджагъ. Мы пьесэ ц1ык1ур уникальнэ къэзыш1ыгъэр парыми къыхимыутыгъэу зэрэщытыр ары. 2005-рэ илъэсым университетым исценэ студентхэм зэ закъо къыщагъэлъэгъогъагъ. Джы факультетым къыщыдэк1рэ ш1эныгъэ журналэу «Псалъэм» къыхаутынэу агъэхьазэрыгъ.\nКъуекъо Налбый итворчествэ, анахьэу ипрозэ, адыгэ кафедрэм идоцентэу Хъуажъ Нурьят къытегущы1агъ. Куоу тхак1ом ипроизведениехэр иушэтыгъэу, философие лъапсэу я1эр къихигъэщызэ, осэ ин зэрэритрэр къапш1эу, Н. Къуекъор ежьырк1э зыфэдагъэр къы1отагъ. Ятфэнэрэ курсым щеджэрэ студенткэу Тхьаркъохъо Нафсэт усэу «Ч1ыгур сыгу къыщек1ок1ы» зыфи1орэм къеджагъ.\nКъек1ол1агъэхэм зэк1эми Къуекъо Налбый италант лъэныкъуабэу и1агъэр къыхагъэщыгъэх, гукъэкъэк1ыжьхэмк1э къадэгощагъэх.\nАдыгэ лъэпкъым иогу хъуау къыхэнэфык1рэ жъуагъоу ти1агъ ык1и ти1 Къуекъо Налбый. Зыми фэдагъэп – ар зэк1эмэ аш1э, ытхыгъэмэ уяджэ зыхъук1э огъэш1агъо, огуш1о, «сыдэу гъэш1эгъона?» уегъа1о. Ащ фэдэ тхэк1о лъэш тилъэпкъ зэри1эмк1э тэгушхо. Къуекъор зэжъоу гупшысэщтыгъэп – Дунэе гупшысак1э 1ак1элъыгъ, куоу, чыжьэу 1абэщтыгъэ. Джырэ нэс къамытхыгъабэрэ къамы1огъабэрэ иусэхэм ахэлъ. Тырэгушхо ащ фэдэ ц1ыф хьалэмэт, тхэк1о, усэк1о лъэш зэрэти1эмк1э.\nТхьаркъохъо Нафсэт, я 5-рэ курсым щеджэ\n1оныгъом и 15-м Мыекъуапэ ныбжьык1э проектэу «Парад российского студенчества» зыфи1орэр ящэнэрэеу щык1уа гъ. Республикэм изэхэзыщак1оу хъугъэр Адыгэ къэралыгъо университетыр ары. Хабзэ зэрэхъугъэу, парадыр Мыекъуапэ и Мэфэк1 мафэ дыхагъэунэфык1ы. Парадыр Урысыем ис студентхэм зэк1эми ямэфэк1. Урысые шъолъырым и 46-рэ субъектыр хэлэжьагъ, ныбжьык1э студентхэр телемостк1э зэрэлъэгъугъэх, зэдэгущы1агъэх.\nАпшъэрэ ык1и гурыт къэралыгъо еджап1эхэм ащеджэрэ студентхэр быракъхэмрэ ык1и еджап1эхэм ятамыгъэхэмрэ зыда1ыгъхэу Мыекъуапэ иурам шъхьа1эхэу Спортым и Ордэунэу «Кобл Якъуб» къыщегъэжьагъэу Лениным иплощадь нэс къарык1уагъэх.\nАКъУ-м иректорэу Хъунэго Рэщыдэ ныбжьык1эхэм зыкъафигъази ш1уфэс сэлам къарихыгъ, гущы1э дахэхэр къари1уагъ. Гурыт еджап1эхэм япащэхэри парадым къыщыгущы1агъэх.\nАдыгэ къэралыгъо университетым Адыгэ филологиемрэ культурэмрэ яфакультет истудентхэр чанэу хэлэжьагъэх. Мы мэфэк1ыр анахьэу зыфэгъэшъошагъэу щытыр апэрэ курсым щеджэрэ студентхэр ары. Адыгэ факультетым къыч1эхьэгъэ ныбжьык1эхэр лъэпкъ 1офым ыгъэгумэк1хэу, бзэм изэгъэш1эн фэщагъэхэу щытых. Ныбжьык1эхэм япарад зэрэхэлажьэхэрэр лъэшэу ягуапэу агъэмэфэк1ы, сыда п1омэ Мыекъуапэ иеджап1эхэм яапэрэ курсхэм ащеджэрэ студентхэр зэк1э зэхищагъэх. Ахэр аш1огъэш1эгъонэу къек1ол1агъэх, джы апшъэрэ еджап1эм зэрэч1эсхэр, студент зэрэхъугъэхэр мафэк1ым нахь куоу щызэхаш1агъ. Нахь лъэшэу тистудентхэр зыгъэгуш1уагъэхэр факультетым ишъошэ гъэнэфагъэхэмрэ тамыгъэ хэушъхьафык1ыгъэхэмрэ зэря1агъэр ары. «Бзэр – лъэпкъым ыпс» зыфи1орэ гущы1эхэр ящыгъэнхэм ык1и а1ыгъыгъэ транспорантхэм атетхэгъагъ. Факультетэу зыщеджэхэрэм пшъэрылъ шъхьа1эу и1эр, бзэмрэ лъэпкъ культурэмрэ якъэухъумэм зэрэфэлажьэхэрэр къагъэнэфагъ.\nСтудент пчъагъэ 1эк1ыб хэгъэгумэ къарык1ыгъэхэу тиеджап1эмэ ащеджэх. Мы мэфэк1ым ахэри къеблэгъагъэх. Студентхэм къагъэхьазэрыгъэ къэгъэлъэгъон гъэш1эгъоным мэфэк1ым къек1ол1агъэхэр ягупэу еплъыгъэх. Непэ фэдэ мэфэк1 гуш1уагъом тапэк1э джыри илъэс пчъагъэрэ студент ныбжьык1эхэр зэхищэнхэу тыфай.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ ТхэкIоу МэщбэшIэ Исхьакъ дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур\nАдыгэ ТхэкIоу МэщбэшIэ Исхьакъ дашIыгъэ зэдэгущыIэгъур\nАдыгэ тхэкIо цIэрыIоу, Адыгэ Республикэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, СССР-м, Урысыем, Адыгэ Республикэм я Къэралыгъо шIухьафтынхэр, Урысые шIухьафтынэу М. А. Шолоховым ыцIэкIэ щытыр къызыфагъэшъошагъэу МэщбэшIэ Исхьакъ Шумафэ ыкъом итхыгъэ зэхэугъоягъэхэр 2015-рэ илъэсым шэкIогъу мазэм къыдэкIыщтых. Порталэу «Россия для всех» зыфиIорэм иредактор дыриIэгъэ зэдэгущыIэгъум итворческэ гъогу зэрэзэпыфагъэм, адыгэхэм ятарихъ, лъэпкъым тапэкIэ къырыкIощтым зэрагъэгумэкIырэм афэгъэхьыгъэу тхакIом къыфиIотагъ.\nТворческэ IофшIэгъэшхо зиIэ МэщбэшIэ Исхьакъ илъэс 70-м къыкIоцI тхылъ 80-м ехъу ытхыгъ. Мы аужырэ илъэситфым тхылъхэу «КъокIыпIэмрэ къохьапIэмрэ», «Айщэт», «Джасус», «Рафыгъэхэр», «Хэхэсхэр», «ЧIыгу-огу зэнэсым сыда щыIэр?» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр къыхиутыгъэх. Ащ иусэу «Адыгэхэр» зыфиIоу орэдышъом ралъхьагъэр лъэпкъым игимнэу плъытэмэ хъущт. Илъэс 84-рэ зыныбжь адыгэ тхакIом непи итворчествэ зырегъэушъомбгъу, лъэпкъым итарихърэ икультурэрэ тхылъеджэхэр ащегъэгъуазэ.\n- Исхьакъ, джыдэдэм сыда анахьэу Iоф зыдапшIэрэр?\n- УрысыбзэкIэ тхыгъэ, том 20 хъущт тхылъхэм якъыдэгъэкIын ыуж сит. Илъэс 70-м къыкIоцI стхыгъэхэр зэкIэ - усэхэр, поэмэхэр, романхэр, публицистикэр, апэрэ усэу 1945-рэ илъэсым стхыгъэри ахэм къадэхьащтых. ЗэкIэ материалхэм джыри сяджэжьын, Iоф адэсшIэжьын фае. Ащ Iофышхо къызэрэпыкIыщтыр къыбгурыIоу къысщэхъу.\nЗы лIэшIэгъум къыкIоцI хъугъэ-шIагъэу щыIагъэхэм язакъоп ситхыгъэхэм къызэлъаубытырэр. Я X-рэ лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу адыгэ лъэпкъым къырыкIуагъэр, адыгэдзэ пащэхэм, къэралыгъо IофышIэшхохэм ящыIэныгъэ щыщ пычыгъохэр, Урысые къэралыгъом ищыIэныгъэ ахэр зэрэхэлэжьагъэхэр ситхыгъэхэм къащызгъэлъэгъуагъ.\nСэ сиеплъыкIэкIэ, адыгэхэм сыдигъуи Урысыем цыхьэ фашIыщтыгъ. Урысые къэралыгъор зыгъэпсыгъэхэм ахэри ахэтыгъэх. Урысыем ис пстэуми афэдэу, хэгъэгум къырыкIощтымкIэ тэри пшъэдэкIыжь тэхьы.\nКъэзэкъ тарихълэжь цIэрыIоу Федор Щербина зэрилъытэрэмкIэ, адыгэхэр ижъ-ижъыжькIэ къыщегъэжьагъэу Кавказым исыгъэх, а шъолъырым къыщыхъугъэх ыкIи щыпсэугъэх. IэкIыб къэралыгъохэм язекIо, тарихълэжь цIэрыIохэм, гущыIэм пае, Францием изекIолIэу Омар де Гелль ягукъэкIыжьхэм къаушыхьаты адыгэлIыр шыу тегъэпсыхьагъэу зэрэщытыгъэр, зэрэлIыблэнагъэр, теплъэшIу зэриIагъэр, ышъхьэ зэрилъытэжьыщтыгъэр, лъэпкъ шъхьафитныгъэм зэрэфэшъыпкъагъэр.\n- Исхьакъ, уироманхэм къащыптхыхьэгъэ чIыпIэхэм уащыIагъа?\n- Ахэр стхыхэ зэхъум, чIыпIабэмэ сащыIэн, документыбэмэ нэIуасэ зафэсшIын фаеу хъугъэ. ГущыIэм пае, романэу «Айщэт» зыфиIорэм хэт герой шъхьаIэм ищыIэныгъэ къырыкIуагъэр зэзгъэшIагъ. Илъэси 8 фэдиз ыныбжьэу адыгэ пшъэшъэжъыер атыгъуи Стамбул ибэдзэр щащэгъагъ, Францием ипосолэу граф де-Фериоль ары ар зыщэфыгъагъэр. НэмыкI дин зырагъахьэм, ащ цIэу Шарлотта-Элизабет фаусыгъагъ.\nА бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу урысыбзэкIи, французыбзэкIи тхылъыбэ тхыгъэу щыIагъ. Ау Айщэт илъэпкъэгъу ащ фэгъэхьыгъэу тхэн фаеу слъытагъэ. Адыгэ пшъэшъэжъыеу ыужкIэ католикхэм ядин рагъэхьагъэм игъашIэ кIако хъугъэ. Француз хабзэхэм атетэу Айщэт зекIощтыгъэми, ичIыгу гупсэ, ащ щигъэкIогъэ икIэлэцIыкIугъо, янэжъэу зыпIугъэр зыкIи щыгъупшагъэхэп. ШъыпкъэмкIэ, романым къэугупшысыгъэ горэхэр хэтхэми, ащ лъапсэ фэхъугъэхэр тарихъ хъугъэ-шIагъэхэр ары.\nФранцием ипачъыхьэ ищагу дэсхэм шIу алъэгъущтыгъэ, Вольтер илитературнэ кружок хэтыгъэ адыгэ пшъашъэм къэбарэу пылъым нэIуасэ фэхъугъэ Сергей Михалковым республикищмэ - Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым ялIышъхьэхэм ариIогъагъ романэу «Айщэт» зыфиIорэр зылъэпсэ фильмэ тырихы зэрэшIоигъор. Ау, гухэкI нахь мышIэми, ахъщэ зэрэщымыIэм къыхэкIэу а гупшысэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ хъугъэп.\nМы аужырэ лъэхъаным стхыгъэ романхэм ащыщэу «Хэхэсхэр» зыфиIорэр мары сапашъхьэ илъ. Урыс-кавказ заом ыуж Тыркуем афыгъэхэ, етIанэ Балканы агъэкощыгъэхэ адыгэхэм ар афэгъэхьыгъ. Аужырэ Урыс-тырку заоу 1877 - 1878-рэ илъэсхэм щыIагъэм ыуж ахэр джыри нэмыкI чIыпIэ - КъокIыпIэ Благъэм агъэкощыгъэх. Мы романымкIэ Кавказ заом фэгъэхьыгъэ романхэм (ахэр тфы мэхъух) ятхын къэсыухыгъ.\nСлъэпкъ тхьамыкIэгъуабэмэ, хьазабышхомэ апхырыкIыгъ, ау ащкIэ зыгорэ згъэмысэу зыкIи къыхэкIыгъэп. Сэ сызыфаер тлъэпкъ итарихъ, икультурэ бай къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм зыIэпамыгъэзыныр ары. ТхылъеджэкIуабэ ащкIэ къызэрэсфэразэр сигуап.\n- IэкIыб къэралыгъомэ ащыпсэурэ адыгэхэм уахахьа, зэпхыныгъэ адыуиIа?\n- Ары, адыгэхэр зыщыпсэухэрэ IэкIыб къэралыгъомэ бэрэ сащыIагъ. Ахэр дэгъоу ситворчествэ щыгъуазэх. Иорданием, Сирием, Тыркуем, Израиль, Германием, Америкэм къырашIыкIышъ, къысфытеох, тхьауегъэпсэу къысаIо. ШышъхьэIум и 7-м къыщегъэжьагъэу и 14-м нэс Тыркуем, Иорданием, Израиль сарагъэблагъи сащыIагъ, тилъэпкъэгъубэмэ саIукIагъ. ТыркубзэкIэ зэрадзэкIыгъэ ситхылъэу «Рафыгъэхэр» зыфиIорэм илъэтегъэуцо мы илъэсым шэкIогъум и 8-м Стамбул щыкIощт.\nСилъэпкъэгъухэр бэу Сириеми щэпсэух. Башар Асад мырэущтэу ыIогъагъ: «Сириер арабхэм, курдхэм, адыгэхэм яхэгъэгу». Сэ а къэралыгъом сыщыIагъ ыкIи къэсIон слъэкIыщт ащ ис адыгэхэм якультури, абзи дэгъоу къызэраухъумагъэр.\n- Лъэпкъэу узыщыщым къызыкIэупчIэхэкIэ, сыда япIорэр?\n- Сэ черкескIэ зыкIи сызэджэжьыгъэп. Тэ адыгэу тыкъэхъугъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым ис силъэпкъэгъухэм къэбэртаехэр сIозэ сяджэрэп, Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыпсэурэ адыгэхэр ясэIо нахь. Джащ фэдэ къабз Къэрэщэе-Щэрджэсым ис силъэпкъэгъухэмкIи. Тэ адыгэкIэ тызэджэжьы, нэмыкI лъэпкъхэр ары «черкескIэ» къытаджэщтыгъэхэр.\nДунэе информационнэ агентствэу «Урысыер непэ» ипорталэу «Россия для всех» зыфиIорэм иредактор


Къулыкъур зэрэкIорэр янэрылъэгъоу… | Адыгэ Макъ\nКъулыкъур зэрэкIорэр янэрылъэгъоу…\nДзэм къулыкъу щызыхьырэмэ ямафэхэр зэрэкIохэрэр, ахэм пшъэрылъэу яIэхэр зэрагъэцакIэхэрэр ныбжьыкIэхэм зыщалъэгъун алъэкIыщт Iофтхьабзэу «В армию на денек» зыфиIоу Урысыем щыкIорэр Адыгеими щызэхащагъ. Народнэ фронтым ишъолъыр къутамэу Адыгэ Республикэм щыIэм хэхьэрэ купэу «Молодежка ОНФ-р» ащ кIэщакIо фэхъугъ.\n— Урысые дзэм илъэшыгъэ, ащ мэхьанэшхо зэриIэр, лIыгъэ зыхэлъ хъулъфыгъэхэр мыщ фэдэ чIыпIэхэм зэращагъасэхэрэр ныбжьыкIэхэм ядгъэлъэгъуныр ары Iофтхьабзэм пшъэрылъэу иIэр, — къыIуагъ «Молодежка ОНФ» зыфиIорэм ипащэу Дмитрий Войновым.\nIофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу «ЮнАрмии» зыфиIорэ купым хэтхэм, чыристан гимназием икIэлэеджакIохэм, нэмыкIхэми дзэ къулыкъур зыфэдэр зэрагъэшIагъ. Пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу пчыхьэм нэс дзэкIолIхэм ямафэ зэрэкIорэр, зыщыпсэухэрэ унэхэм язытет, шхапIэр, нэмыкIхэри ныбжьыкIэхэм нэрылъэгъу къащыфэхъугъ 72153-рэ зиномер дзэ частым.\n— КIэлэеджакIохэр дзэ къулыкъум щымыщынэнхэм, якъэралыгъо къаухъумэныр теубытагъэ хэлъэу къыхахыным мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр фэIорышIэх, — къытфеIуатэ ащ къулыкъу щызыхьырэ подполковникэу Сергей Минченкэм.\nПстэуми апэу кIэлэеджакIохэм анахь ашIогъэшIэгъон IофтхьабзэмкIэ ар рагъэжьагъ — автоматыр зэрэзэхэтыр къыIуатэзэ дзэкIолIым ар къызэхихыгъ ыкIи зэхилъхьажьыгъ. Нэужым шIоигъоныгъэ зиIэхэм ар аIэшъхьитIукIэ зэхахын амал аратыгъ. Ащ къыкIэлъыкIоу дзэм къулыкъу щызыхьыхэрэр зыщычъыехэрэр, зыгъэпсэфыгъо уахътэр зыщагъакIорэр, медицинэ IэпыIэгъур зыщагъотырэ чIыпIэхэр ныбжьыкIэхэм къарагъэлъэгъугъэх. Диным пылъхэм ар зыщалэжьын алъэкIыщт хэушъхьафыкIыгъэ унэу яIэри кIэлэеджакIохэм къаплъыхьагъ.\n— Сыдигъуи дзэм къулыкъу щысхьынэу сыфэягъ, — къытфеIуатэ Сергей Петровым. — Мыщ щыслъэгъугъэр зэкIэ сшIогъэшIэгъон. Уахътэр къызыскIэ, семыгупшысэу къулыкъум сыкIоным сыфэхьазыр.\n«Молодежка ОНФ» зыфиIорэ купым хэтэу Екатерина Ткаченкэм тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, дзэм къулыкъу щызыхьхэрэр зэрэпсэухэрэр зэригъэшIэныр шIогъэшIэгъоныгъ.\n— ЛIыгъэ ахэлъэу ныбжьыкIэхэр къэтэджынхэм къулыкъур фэIорышIэ. Ахэм ямэфэкI ипэгъокIэу къэгъэлъэгъон къэдгъэхьазырыгъ, — къытфеIуатэ пшъэшъэ ныбжьыкIэм. — ТиIофшIагъэ агу рихьынэу, ыгъэчэфынхэу тэгугъэ. НыбжьыкIэхэм зэкIэ къазэрагъэплъыхьэ нэуж зызщагъэпсэфырэ, Iофтхьабзэхэр къызщагъэлъэгъорэ клубым кIуагъэх. Къулыкъум имэхьанэ къизыIотыкIырэ фильмым ныбжьыкIэхэр рагъэплъыгъэх, нэужым «Молодежка ОНФ» зыфиIорэ купым къыгъэхьазырыгъэ къэгъэлъэгъонымкIэ «къулыкъур» аухыгъ.


Хабзэ хъугъэу щызэIокIэх — Адыгэ макъ\nХабзэ хъугъэу щызэIокIэх\nРедактор 06.11.2019 06.11.2019 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЛъэпкъ зыкIыныгъэм и Мафэ къыдыхэлъытагъэу АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ культурнэ-гъэсэныгъэ Iофтхьабзэу «Ночь искусств-2019» зыфиIорэр щыкIуагъ. Искусствэм пстэури зэрэзэрипхырэм ар ишыхьатыгъ.\nЛъэпкъ тхылъеджапIэм иIофышIэу Кучмэз Аминэт тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр илъэс къэс зэхащэх. Непэрэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр мэфэкIым ихэгъэунэфыкIын тарихъэу пылъыр зыдэт тхылъхэм цIыфхэр нэIуасэ афэшIыгъэнхэр, Адыгеим щыпсэурэ лъэпкъхэм якультурэ къизыIотыкIыхэрэр Iофтхьабзэм къекIуалIэхэрэм арагъэлъэгъуныр ары.\nIофтхьабзэр зыщыкIогъэ уахътэм къыкIоцI тхылъеджапIэм площадкищымэ Iоф щашIагъ. Музыкальнэ-поэтическэ площадкэм артист цIэрыIохэм, творческэ купхэм орэд къыщаIуагъ, бзэ зэфэшъхьафхэмкIэ усэхэм къяджагъэх.\n«Творческая мастерская» зыфиIорэм къэралыгъом щыпсэурэ лъэпкъхэм афэгъэхьыгъэ тхыгъэу тхылъеджапIэм ифонд чIэлъхэр къыщагъэтIылъыгъэх. Ахэм пстэуми нэIуасэ зафашIын амал яIагъ. Ижъырэ тхыгъэхэм къащегъэжьагъэу непэрэ мафэм къыдагъэкIыгъэхэм анэсэу площадкэм щызэгъэфэгъагъэх. Джащ фэдэу сурэтышI цIэрыIоу Евгений Козловым итворчествэ шIоигъоныгъэ зиIэхэм зыщагъэгъозэн алъэкIыгъ. Сэнаущыгъэ ин зыхэлъ Евгений Козловыр тхылъеджапIэм къеблэгъагъэхэм гущыIэгъу афэхъугъ, сурэтшIыныр зышIогъэшIэгъонхэм мастер-класс къаригъэлъэгъугъ. Мы площадкэр хэдыкIыным, хъэным, нэмыкIхэми защыуушэтын плъэкIыным фытегъэпсыхьэгъагъэх.\nБзылъфыгъэхэм ашIогъэшIэгъон хъущт лъэныкъори зэхэщакIохэм Iофтхьабзэм къыщыдыхалъытагъ. «Искусство быть красивой» зыфиIорэ площадкэм визажистым зызэрэбгъэлэщтым «шъэфэу» иIэхэр къыщиIотагъэх, фаехэм ащ зыщагъэдэхагъ.\nАР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ Iофтхьэбзэ гъэшIэгъоным еплъын, хэлэжьэн зышIоигъоу къеблэгъагъэр макIэп. Шъхьадж ежь пэблэгъэ лъэныкъом екIуалIэщтыгъ, ишIэныгъэхэм зэрахигъэхъощтым пылъыгъ.\nСурэтыр Артур Лаутеншлегер тырихыгъ.\nПредыдущая Упсаунэу уфаемэ\nСледущая Пэщэ чан


Препарат Целебный дар Алтая: инструкция по применению, цена, описание.\nСироп "Надежда": инструкция по применению, цена, описание.\nМасло грецкого ореха: инструкция по применению, цена, описание.\nСупер Энержекс: инструкция по применению, цена, описание.\nБрейн: инструкция по применению, цена, описание.\nДигекко: инструкция по применению, цена, описание.


Зыхябгъалъхьэмэ нахьышIу — Адыгэ макъ\nКоронавирусым пэшIуекIорэ вакцинэр зыхязыгъэлъхьагъэхэм ащыщ АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ ипащэу Къыкъ Бэллэ.\n—ЩыIэныгъэм чIыпIэу тызыригъэуцуагъэм елъытыгъэу сэ сшъхьэкIэ ушэтынхэр сшIыхи, вакцинэр зыхязгъэлъхьаным сыкъыфэкIуагъ. Сыда пIомэ, сызипэщэ коллективыр ины, зэкIэмкIи нэбгырэ 90-рэ мэхъу. Ащ нэмыкIэу тхылъеджапIэм цIыфэу къытфакIохэрэр, узыр къызпыпхын плъэкIынэу къычIахьэрэр бэ. Арышъ, сэ сшъхьэкIэ мы Iофым сишъыпкъэу ыуж сихьи, вакцинэр зыхязгъэлъхьагъ. Апэрэ Iахьыр мэлылъфэгъум, ятIонэрэр жъоныгъуакIэм язгъэшIыгъ. Дэгъоу къысэзэгъыгъ, зыпари къин сигъэлъэгъугъэп. Укол ашIыгъэ чIыпIэр тIэкIу узыгъ, нэмыкIыкIэ гумэкI сыхэтыгъэп. Ащ лъапсэ фэхъун ылъэкIыгъэр гриппым пае бжыхьэм прививкэ зызэрязгъэшIыгъэр арыщтын. Коронавирусыр къысэузыгъэу щытэп, арэу щытми сиIофшIэгъухэми сэри илъэс къэс гриппым пэшIуекIорэ прививкэр зыхятэгъалъхьэ. Сыда пIомэ, ыпшъэкIэ къызэрэсIуагъэу тхылъеджапIэм цIыфыбэ къычIахьэ, ахэм сымаджэхэри ахэтых. Ащ фэдэхэм защытыухъумэным фэшI пэшIорыгъэшъэу илъэс къэс вакцинациер тиIофшIапIэкIэ тэкIу.\nСызипэщэ тхылъеджапIэм иIофышIэхэм садэгущыIэ, агурысэгъаIо прививкэ зырагъэшIымэ зэрэнахьышIур. Мы мафэм ехъулIэу процент 50-м шIокIэу вакцинэр ахалъхьагъ. Апэдэдэ мы узыр къызежьэм бэ сымэджагъэр, къины зылъэгъугъэхэр мымакIу ахэтых. СиIофшIэгъухэу вакцинэр зыхязыгъэлъхьагъэхэм зэкIэми къязэгъыгъ, тхьаусыхагъэу зы нэбгыри къыхэкIыгъэп.\nТхылъеджапIэм иIофышIэхэм ямызакъоу цIыфхэм сыкъяджэ сшIоигъу шIокI имыIэу вакцинэр зыхарагъэлъхьанэу. Ежьхэм ямызакъоу яIахьыл гупсэхэм ящыIэныгъэ къаухъумэнэу сыфай. Сыда пIомэ мыр уз щынагъоу щыт, бэ илIыкIырэр. Анахьэу щысэ къэпхьын плъэкIыщт сымэджэщым иврачхэу, иIофышIэхэу коронавирусым бэ зэрекIодылIагъэхэр. Ахэм язакъоми, узфэсакъыжьын, о уимызакъоу Iоф зыдапшIэхэрэми, уиIахьылхэми, узхахьэу узхэкIыхэрэми уафэсакъын фае.\nПредыдущая Советым зэхэсыгъо иIагъ\nСледущая Руководитель ФЧКО осудил антироссийскую деятельность «Черкесского культурного центра» Грузии


Республика Адыгея - КъумпIыл Мурат зэхэсыгъор зэрищагъ\nКъумпIыл Мурат зэхэсыгъор зэрищагъ\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет ипланернэ зэхэсыгъоу Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ тхьамэтагъор зыщызэрихьагъэм республикэмрэ муниципалитетхэмрэ яхэбзэ къулыкъухэм апашъхьэ ит пшъэрылъхэм щатегущыIагъэх.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр зэхэсыгъом хэлэжьагъ.\nIофтхьабзэм ипэублэ республикэм и ЛIышъхьэ Адыгеим и Правительствэ кадрэхэмкIэ зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм къатегущыIагъ. ГущыIэм пае, Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэу щытыгъэ Къуанэ Анзаур Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ и УказкIэ Адыгеим мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ IэнатIэ Iухьагъ. Республикэм экономикэмкIэ иминистрэ игуадзэу щытыгъэ Геннадий Митрофановыр Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэ хъугъэ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ министрэу агъэнэфагъэхэм опытышхо зэряIэр, Адыгеим иэкономикэрэ имэкъу-мэщырэ тапэкIэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиным бюджетыр зэрагъэцакIэрэм фэгъэхьыгъэу зэхэсыгъом доклад къыщишIыгъ. Илъэсым пыкIыгъэ мэзитIум республикэ бюджетым хахъоу сомэ миллиардрэ миллион 275-рэ къызэрихьагъэр ащ къыIуагъ.\nДжащ фэдэу лъэпкъ проектхэр Адыгеим зэрэщыпхыращыхэрэми зэхэсыгъом щытегущыIагъэх. Лъэпкъ проектхэмкIэ контрактациеу къыхагъэкIыгъэр зэрэхъурэр процент 62-рэ.\nАдыгэ Республикэм ивице-премьерэу Наталья Широковар социальнэ лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет къытегущыIагъ. Бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ялэжьапкIэ Урысыем и Президент ижъоныгъокIэ указ щыгъэнэфагъэм диштэныр республикэм икъалэхэмрэ ирайонхэмрэ япащэхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе Iофыгъо шъхьаIэхэм зэу зэращыщыр зэхэсыгъом щыхагъэунэфыкIыгъ.\nСоциальнэ Iофтхьабзэхэр зезыхьэрэ мыкоммерческэ организациехэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэми шъхьафэу игугъу къашIыгъ. Мыгъэ ахэм фэдитIукIэ нахьыбэу грант IэпыIэгъу арагъэгъотыщт, пстэумкIи сомэ миллиони 10 ар хъущт. Адыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр нахьышIоу афагъэцэкIэнхэм пае ведомствэхэр нахь чанэу общественникхэм адэлэжьэнхэ фае.\nАдыгэ Республикэм ивице-премьерэу Сапый Вячеслав идоклад инфраструктурэм изегъэушъомбгъун епхыгъэ Iофыгъохэр къыщиIэтыгъэх. Къалэм щыIэкIэ-псэукIэ Iэрыфэгъу иIэным, чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным атегъэпсыхьэгъэ программэхэмкIэ гъогу картэхэм ягъэцэкIэн мэхьанэшхо зэриIэм анаIэ ащ тыраригъэдзагъ.\nЛъэпкъ проектхэр экономикэм зэрэщагъэцакIэрэми зэхэсыгъом анаIэ щытырагъэтыгъ. Республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы лъэныкъомкIэ бизнесменхэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэр гъэлъэшыгъэн фае.\n«Лъэпкъ проектхэр экономикэм щыпхырыщыгъэнхэм пае пшъэрылъхэм язэшIохын бизнесменхэри нахь чанэу къыхэгъэлэжьэгъэнхэ фае. НепэкIэ муниципалитетхэм мы Iофыр дэгъоу ащызэпыфэрэп. Предпринимательхэм нахь шъхьэихыгъэу адэгущыIэгъэн фае. Бизнесым зегъэушъомбгъугъэнымкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зетэхьэх, къэралыгъо IэпыIэгъу язытырэ программэхэр тэгъэцакIэх. Ау предпринимательхэр ары производствакIэхэр къызэIузыхыхэрэр, чIыпIакIэхэр зэхэзыщэхэрэр, лъэпкъ проектхэмкIэ ахэр ары анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр нэмыкI Iофыгъохэми ахэплъагъэх. ГущыIэм пае, Адыгеим и ЛIышъхьэ псэупIэ Iудзыгъэхэм медицинэ IэпыIэгъу дэгъу ащягъэгъотыгъэным мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщыгъ. Фельдшер-мамыку пунктыкIэхэр гъэпсыгъэнхэ, икъоу Iэзэгъу уцхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэ, цIыфхэр диспансеризацие икъоу шIыгъэнхэ зэрэфаем зэхэсыгъом игугъу щашIыгъ.\nДжащ фэдэу зэхэсыгъом машIом цIыфхэмрэ псэупIэхэмрэ щыухъумэгъэнхэм; Адыгеим икъалэхэмрэ ирайонхэмрэ цифрэ экономикэр ащыгъэфедэгъэным; гъогу напцэхэм фэIо-фэшIэ зэфэшъхьафхэр ащыгъэцэкIэгъэнхэм, псэупIэхэр гъэкъэбзэгъэнхэм, коммунальнэ пыдзэфэ пытэхэм яIущын япхыгъэ Iофыгъохэми анэсыгъэх. ЗытегущыIэгъэ IофыгъохэмкIэ министерствэхэмрэ муниципалитетхэмрэ япащэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афашIыгъэх.


ГъэIорышIакIэм техьагъэх — Адыгэ макъ\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным хэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум ипащэу Даниил Егоровым джырэблагъэ зэIукIэгъу дыриIагъ.\nАщ къызэрэщынэфагъэмкIэ, илъэсэу тызхэтым имэзи 10 пштэмэ, хэбзэIахьэу сомэ триллион 23-рэ Урысыем къыщыугъоигъэ хъугъэ. Ар блэкIыгъэ илъэсым ащ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, процент 37-кIэ нахьыб.\nХэбзэIахь къулыкъум ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсыр къызэрыкIоу зэрэщымытыгъэр къыдэплъытэу, ыпэрэ 2019-м ебгъэпшагъэми, процент 23-рэ хэхъуагъэу мэхъу. Мы илъэсым икIэухым нэс джыри сомэ триллиони 7 фэдиз къаугъоищтэу ары къызэриIуагъэр.\nСубсидиехэм ятын фэгъэхьыгъэ унашъоу Президентым къышIыгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэми Даниил Егоровыр къытегущыIагъ. Ащ фэгъэхьыгъэ программэр шэкIогъу мазэр ары затIупщыгъэр. Компаниехэм лэжьапкIэм итынкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары пшъэрылъ шъхьаIэу ащ иIэр. Компаниеу е унэе предпринимателэу 300 фэдизмэ субсидиекIэ IэпыIэгъу афэхъугъахэх, ахэм нэбгырэ миллионрэ мин 700-м ехъумэ Iоф ащашIэ. Аратыгъэр ахъщэкIэ къэплъытэмэ, пстэумкIи сомэ миллиард 22-рэ мэхъу.\nХэбзэIахьхэмкIэ органхэм ягъэкIэжьыни лъагъэкIуатэ. ХэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум иинтернет нэкIубгъо зэритымкIэ, ФНС-м ичIыпIэ органэу Ингушетием, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгеим, Бурятием, Якутием, Темыр Осетием — Аланием, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм ыкIи Новгородскэ хэкум ащыIэхэр лъэоенитIу зиIэ гъэIорышIакIэм техьагъэх. ХэбзэIахьхэмкIэ инспекциеу мыхэм Iоф ащызышIэхэрэр ФНС-м игъэIорышIапIэхэм япхыгъэ хъугъэх. Ахэм ачIыпIэкIэ цIыфхэм къэралыгъо фэIо-фашIэхэр афэзыгъэцэкIэрэ офисхэр къэнэжьыщтых.\nСубъектхэм ащыпсэухэрэм къатырэ тхьаусыхэ тхылъхэм хэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум имежрегиональнэ инспекциеу федеральнэ шъолъырхэм ащыIэхэр ары джы ахэплъэщтхэр. ХэбзэIахьхэм алъэныкъокIэ зэнэкъокъу, дэон зыхэлъ Iофхэм язэхэфын, ягъэIорышIэн ахэр фэгъэзэгъэщтых.\nПредыдущая Апэрэ медицинэ IэпыIэгъур\nСледущая Наркотикхэр хэбзэнчъэу зэрагъэфедэхэрэм пэуцужьыгъэныр


Адыгеим илIыкIо куп непэ Тыркуем макIо | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 23.04.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nМэфиплIым къыкIоцI Адыгэ Республикэм иофициальнэ лIыкIо куп Тыркуем щыIэщт. Сатыу-экономикэ, культурнэ-гъэсэныгъэ зэпхыныгъэр гъэпытэгъэныр, адыгэ диаспорэм зэфыщытыкIэу дыряIэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэр – джары пшъэрылъ шъхьаIэу щытыр. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщэ купым хэхьагъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, деловой сообществэм илIыкIохэр, Адыгэ къэралыгъо университетым ыкIи Мыекъопэ технологическэ университетым яректорхэр, общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэ — Черкес парламент» зыфиIорэм ипащэхэр. Адыгеим илъэпкъ культурэ къэзыгъэлъэгъощтхэр тиансамблэ цIэрыIохэу «Налмэсыр» ыкIи «Ислъамыер».\n— Урысыемрэ Тыркуемрэ язэпхыныгъэ непэ нахь пытэ мэхъу. А лъэныкъомкIэ къэралыгъуитIум я Президентхэм Iофышхо агъэцакIэ. Урысыемрэ Тыркуемрэ азыфагу илъ зэгурыIоныгъэр тапэкIи гъэпытэгъэным мэхьанэшхо иIэу сэлъытэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим илIыкIо куп Тыркуем зэпхыныгъэхэр зыщигъэпытэрэ ужым шIуагъэ къафэзыхьыщтхэ проектыкIэхэр къызэрэкIэлъыкIощтхэм ицыхьэ зэрэтелъыр АР-м и ЛIышъхьэ хегъэунэфыкIы. Ащ дакIоу зэдэгущыIэгъур гъэпытэгъэным, егъэжьэпIэшIухэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм республикэр фэхьазыр.\nЗэIукIэгъу-зэдэгущыIэгъухэм шIуагъэ къатыным фытегъэпсыхьэгъэ программэ зэхагъэуцуагъ. Тыркуем икъэлищмэ ащыкIощтхэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр ащ къыдыхэлъытагъэх. Тыркуем сатыумкIэ иминистрэ, Анкара, Стамбул ыкIи Дюздже япащэхэм, Тыркуем и Лъэпкъ зэIукIэшхо идепутатхэм, адыгэ диаспорэм илIыкIохэу мыщ хэтхэм аIукIэнхэу агъэнафэ.\nДжащ фэдэу бизнес шIыкIэм фытегъэпсыхьагъэхэ Iофтхьабзэхэри программэм къыдыхэлъытагъэх, Адыгеим инвестиционнэ ыкIи экономикэ амалхэу IэкIэлъхэм якъэгъэлъэгъон илъэтегъэуцо зэхащэщт. Тыркуем щыпсэурэ адыгэ диаспорэм, бизнесым ялIыкIохэм зэдэгущыIэгъухэр адашIыщтых.\nРеспубликэм илIыкIохэр Джюздже иуниверситет ипащэхэм ыкIи студентхэм аIукIэщтых. Адыгэ культурэм и Унэ икъызэIухын фэгъэхьыгъэ зэхахьэм хэлэжьэнхэу, тиансамблэ цIэрыIохэу «Налмэсымрэ» «Ислъамыемрэ» концерт къатынэу агъэнафэ.


«Налмэсыр» тихьэкIагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 30.03.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nШъачэ икIымэфэ театрэрэ ПсышIуапэ лъэпкъ культурэм и Гупчэу дэтымрэ ясценэхэм ТекIоныгъэм июбилееу къэблагъэрэм фэгъэхьыгъэу Адыгэ Республикэм лъэпкъ къашъохэмкIэ и Къэралыгъо академическэ ансамблэу «Налмэсым» концертхэр къыщитыгъэх.\nАнсамблэм ихудожественнэ зэхэщакIоу Хъоджэе Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, якъэгъэлъэгъонхэр Шъачэ бэрэ щызэхащэх. КIымэфэ Олимпиадэр къызэIуахы зэхъуми, зызэфашIыжьыми нэбгырэ мин пчъагъэхэр адыгэ къашъохэм арагъэплъыгъэх, нэмыкI зэIукIэгъухэми зыкъыщагъэлъэгъуагъ.\nАслъан артист унагъо къихъухьагъ. Ятэжъэу Юсыф, ятэу Мурадинэ, янэу Марзыет «Налмэсым» къыщышъощтыгъэх. Ансамблэр зэрэадыгэ лъэпкъэу зэрыгушхорэ къэшъокIо купэу щыт.\nХэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызщыдахыгъэр илъэс 75-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу къэшъокIо коллективым ипрограммэ зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх, цIыфыбэмэ агу рихьырэ адыгэ къашъохэм кIэхэри ахагъэхьагъэх.\nАслъан Японием илъэс 11 Iоф щишIагъ. Кубанскэ къэзэкъ хорым рагъэблагъи, илъэситфэ ащ хэтыгъ, ижъырэ адыгэ къашъоу «Уджыр» ащ щигъэуцугъ. Адыгэ бзылъфыгъэ къашъоу «Лъэпэтетыр» лъэпкъ къашъохэмкIэ Къэралыгъо академическэ ансамблэу Игорь Моисеевым ыцIэ зыхьырэм ирепертуар хагъэхьагъ.\nПрограммакIэу Шъачэ къыщагъэлъэгъуагъэм Аслъан ихореографическэ композициеу «У стен Рейхстага» зыфиIорэр джы хагъэхьагъэу артистхэм къашIы.\n— Документальнэ хроникэм сеплъызэ тидзэхэм Рейхстаг заштэм Советскэ Союзым щыпсэурэ цIыф лъэпкъ пстэумэ ащыщхэм ялъэпкъ къашъохэр къызэрашIыгъагъэхэр слъэгъугъагъэ. Ар зыфэдэ къэмыхъугъэ къэшъуагъ! Джащыгъур ары а хъугъэ-шIагъэр сценэм къыщыдгъэлъэгъонэу зытесыубытэгъагъэр, — еIо Аслъан.\nАпэ ащ Мыекъуапэ щеплъыгъэх, ятIонэрэу къызщагъэлъэгъуагъэр Шъач ары. «У стен Рейхстага» зыфиIорэ къэшъо-композициер зылъэгъурэ пстэумэ агу рехьы, ТекIоныгъэр къыдэзыхыгъэ зэолIхэм яшIэжь къегъэущы.\nПредыдущая ЯкъэкIожьын къин хъугъэ\nСледущая Танкэу «Андырхъое Хъусен»


ЯтIонэрэ хыныгъори агъэпсынкIэ — Адыгэ макъ\nЯтIонэрэ хыныгъори агъэпсынкIэ\nТеуцожь районым имеханизаторхэм лэжьыгъэшхо къахьыжьи яхыпкъхэр агъэкъэбзэжьыгъэхэми, ягубгъохэм IофшIэныр ащызэпыурэп.\nТэлъэгъух пчэдыжь нэфшъагъом трактор кIочIэшхохэм пхъэIэшэшхохэр лъагэу Iэтыгъэхэу е чIыгур зэрагъэушъэбырэ культиваторхэр, нэмыкIхэр апышIагъэхэу. Чэщым Iоф зышIагъэхэ механизаторхэм охътэ лые тырамыгъашIэу ачIыпIэ ехьэх мафэм губгъо IофшIэнхэр зыгъэцэкIэщтхэр.\n— КIэкIэу къэпIон хъумэ, — еIо районым мэкъу-мэщымкIэ игъэIорышIапIэ ипащэу ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэ, — тигубгъохэм чэщи мафи ащыжъот. Зым чIыгур ежъо, адрэм бжыхьасэхэр зыхалъхьащтыр егъэушъэбы, ящэнэрэм сеялкэр пышIагъэу чылапхъэр хелъхьэ. Тызпылъыр тимеханизаторхэри, тиагрономхэри, тифермерхэри, хъызмэтшIапIэхэм япащэхэри къихьащт илъэсым игъэбэжъу непэ лъэпсэшIу фэтшIыныр, гъунэпкъакIэхэр штэгъэнхэр ары.\nАщ пыдзагъэу Iоныгъо мазэм и 10-м ехъулIэу бжыхьэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьанкIэ IофшIагъэу яIэхэм ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэрэ агроном шъхьаIэу НатIэкъо Махьмудэрэ тащагъэгъозагъ. Бжыхьэ лэжьыгъэ гектар 10474-рэ районым ичIыгулэжьхэм халъхьанэу щыт. Ащ щыщэу хьэр гектар 443-рэ, коцыр — 8769-рэ, тритикалер — 364-рэ, кIымэфэ рапсыр гектар 89-рэ.\nАдэ сыд фэдэха непэрэ уахътэм ехъулIэу IофшIагъэу яIэхэр? Нафэ къызэрэтфэхъугъэмкIэ, чIыгу гектар 10474-м ызыныкъом нахьыбэр неп пIоми сеялкэхэр хэбгъэхьаным фэхьазыр. КIымэфэ рапсэу халъхьанэу щытыгъэр гектар 898мэ, апхъыгъахэр гектар 1025-рэ. Ар зыщыхалъхьагъэр хъызмэтшIапIэхэу «Адыгейское» зыфиIорэмрэ (итхьаматэр Сергей Шевченкэр, иагроном шъхьаIэр Пщыдатэкъо Альберт), «Синдика-Агромрэ» (ипащэр Кушъу Рэмэзан, иагроном шъхьаIэр Тыгъужъ Нурбый).\nХъызмэтшIапIэхэри, фермерхэри ящыкIагъэхэ чылэпхъэ лъэпкъышIухэу лэжьыгъэшхо къэзытыщтхэм, ахэм адыхалъхьащт чIыгъэшIум якъызIэкIэгъэхьан ыуж итых.\nРайоным ичIыгулэжьхэм мыбжыхьэ натрыф гектар 6836-рэ, тыгъэгъазэу — 6434-рэ, сое гектар 737-рэ, пындж гектар 400 Iуахыжьынэу щыт. Непэ ехъулIэу натрыфэу Iуахыжьыгъахэр гектар 503-рэ. Ащ щыщэу гектар 353-р зыщыIуахыжьыгъэр пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Агромир» зыфиIорэр ары. ГурытымкIэ гектар пэпчъ къырагъэтыгъэр центнер 30. МакIэ. Зэрэогъушхуагъэм ыпкъ къикIэу кIалэхэм алъэкI къамыгъанэу натрыфым дэлэжьагъэхэми, зэрэгугъагъэхэу хъугъэп.\nФермерхэри натрыфым икъэIожьын фежьагъэх. Ахэм натрыф гектар 4187-у яIэм щыщэу Iуахыжьыгъэр 150-рэ. Гектарым къикIыгъэр центнер 30. ТIэкIу къэгъушъымэ, фермерэу гущыIэгъу тызфэхъугъэхэм IофшIэнхэр агъэпсынкIэным зэрэфэхьазырхэр къытаIуагъ.\nТыгъэгъэзэ гектар 6434-у яIэм щыщэу къаIожьыгъахэр гектар миным шIокIы. ГурытымкIэ гектар телъытэу къахьыжьыгъэр центнер 14. ДжырэкIэ мы къэтIуагъэр зиIофшIагъэхэр фермерхэр арых.\nIахь зэхэлъ хъызмэтшIапIэхэу гектар 2076-рэ Iузыхыжьынэу щытхэм ащыщ джыри лэжьыгъэм икъэIожьын фежьагъэгоп. Комбайнэ ямыIэкIэ арэп, ялэжьыгъэ хьасэхэм ягъо хъугъэгоп.\nФермерхэмкIэ анахьыбэу зыщыIуахыжьыгъэхэр Джэджэхьэблэ къогъоу ощхым къызщиухьэщтыгъэр ары. Хьашхъуанэкъо Ильич итыгъэгъазэ апэу Iуихыжьыгъ ыкIи ыщэгъах. Шъынэхъо Юри, Нэхэе Адами, ЛIыбзыу Аслъани, нэмыкIхэми ялэжьыгъэ икъэIожьын гъунэм нагъэсыгъ.\nДжырэкIэ тыгъэгъазэр анахь зыгъэбэгъуагъэр Мыгу Гъэ-зэуат — гектар пэпчъ центнер 30 къыригъэтыгъ. Джарымэкъо Аслъани центнер 261-рэ къыхьыжьыгъ. Зигугъу къэтшIыхэрэм яхьасэхэр зэпэчыжьэхэп. ЯчIыгухэри, ощхэу къафещхыгъэри зэфэдэ. Лэжьыгъэу къэпхьыжьыщтым ибагъэ бэмэ ялъытыгъ. Ахэм ащыщых чIыгур зэрэбгъэушъэбырэр, чылапхъэр зыфэдэр, ар зыщыхаплъхьэрэ уахътэр, чIыгъэшIоу бгъэфедэрэр, узэрэдэлажьэрэр, нэмыкIхэри.\nГъэнэфагъэр лэжьыгъэшхо къахьыжьыным тикъоджэдэсхэр алъэкI къамыгъанэу зэрэфэлажьэхэрэр ары. Мы лъэхъаным фермерхэм тыгъэгъазэм икъэIожьын агъэпсынкIэ. ЗэтезыIажэхэрэр ощхэу мэзиплIым ямыIагъэу къафещхыгъэм щэгушIукIыхэми, къыкIэлъыкIогъэ мафэхэми тIэкIу-тIэкIоу къызэрипхъырэр ары. Ауми, Iоф пшIэнэу къызщыхэкIырэ сыхьатыр къызфагъэфедэзэ тыгъэгъазэр Iуахыжьы, гъэтIылъыпIэ зимыIэхэм, щэфакIохэр хъойхэшъ, аращэ.\n— Натрыфымрэ тыгъэгъазэмрэ язакъоп бжыхьэ лэжьыгъэу Iутхыжьынэу тиIэр, — еIо районым иагроном шъхьаIэу НатIэкъо Махьмудэ. — Мы лъэхъаным тыфежьагъ тимыIэщтыгъэ соем иIухыжьын. Мыгъэ а лэжьыгъэр гектар 737-мэ тихъызмэтшIэпIитфымэ ащашIагъ. Ащ щыщэу непэ ехъулIэу Iутхыжьыгъахэр гектар 678-рэ, тыухыгъэ пIоми хъущт. Гектар пэпчъ гурытымкIэ къитхыгъэр центнери 7,5-рэ. Лэжьыгъэ тонн 508-рэ хьамбархэм ачIэтлъхьажьыгъах.\nАнахьыбэу соер зыщашIэгъагъэр ыкIи икъэIожьын зыщаухыгъэр ООО-у «Айрин» зыфаIорэр ары. Ащ сое гектар 296-у щапхъыгъэм гектар телъытэу къырагъэтыгъэр центнери 3,8-рэ. Районым гурытымкIэ къыщахьыжьыгъэм ызыныкъу ныIэп.\nСоер анахь зыщагъэбэгъуагъэр хъызмэтшIапIэу «Адыгейский» зыфиIоу Пэнэжьыкъуае дэтыр ары. Ащ имеханизаторхэм ашIэгъэгъэ гектари 169-м щыщэу 149-р Iуахыжьыгъах, гектар пэпчъ центнер 13,17-рэ къырахыжьыгъ. А пчъагъэр гурытымкIэ районым къыщахьыжьыгъэм фэдитIу хьазыр мэхъу. Джащ фэд, Кушъу Рэмэзанэ зипэщэ «Синдика-Агром» сое гектари 142-у яIагъэр Iуахыжьыгъах, гектар пэпчъ центнери 10,8-рэ къырахыжьыгъ.\n— Ахэм анэмыкIэу пындж гектар 400 тиI, — еIо ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэ. — ЯзытеткIэ гъэрекIорэм нахь дэгъух. ЯкъэIожьын мэфэ 15 — 20 горэмкIэ фежьэщтых. Арышъ, гъэрекIорэм елъытыгъэмэ, мыгъэ лэжьыгъэм пае агъэфедэрэр нахьыбэу къэтхьыжьынэу ыкIи тибжьыхьэ IофшIэнхэр зэкIэ, бжыхьасэхэм яхэлъхьани анахь охътэшIухэм зэшIотхынхэу тэгугъэ. Джары непэ амалэу тиIэр зыфэдгъэIорышIэрэр, тимеханизаторхэм чэщи мафи ямыIэу Iоф зыдашIэрэр.\nПредыдущая Апшъэрэ еджапIэм истудентых\nСледущая Мыекъуапэ тарихъ чIыпIэ гъэшIэгъоныбэ иI


Адыгея Сегодня – IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ адыгэхэм ялIыкIохэр Адыгеим къэкIогъагъэх\nIэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ адыгэхэм ялIыкIохэр Адыгеим къэкIогъагъэх\nАдыгэ Республикэм и Мафэ ехъулIэу республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ригъэблэгъагъэх Иорданием, Тыркуем ащыпсэурэ адыгэхэм ялIыкIохэр, джащ фэдэу Тыркуем и Кавказ Ассоциациехэм я Федерацие (КАФФЕД) хэтхэр.\nЗэIукIэгъум хэлажьэхэрэр республикэм и ЛIышъхьэ къыфэгушIуагъэх IэнатIэм зэрэIухьагъэм ыкIи Адыгэ Республикэр зызэхащагъэр илъэс 26-рэ зэрэхъурэм япхыгъэу.\nКъалэу Инегель имэр игуадзэу Табан Алпер зэрэрагъэблэгъагъэхэм пае зэрафэразэр ыкIи лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ язэдэлэжьэныгъэ зэрагъэпытэщтым шIошъхъуныгъэ зэрэфыряIэр къыIуагъ. Иорданием щыпсэурэ адыгэхэм янахьыжъхэм я Совет и Тхьаматэу Мэулид Аднан къыхигъэщыгъ дунаим тет адыгэ пстэури зэзыпхыхэрэ бзэр, культурэр, цIыфыгъэ шэпхъэ дахэхэр къэухъумэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр, къэзытхырэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу.\nЗэдэгущыIэгъум илъэхъан экономикэм, социальнэ лъэныкъом, гъэсэныгъэм ыкIи культурэм япхыгъэ зэдэлэжьэныгъэм яIофыгъо зэфэшъхьафхэм къащыуцугъэх. Мы зэIукIэгъум хэлэжьагъэх хабзэм икъулыкъухэм ялIыкIохэу гъэсэныгъэм, культурэм, лъэпкъ политикэм яIофыгъохэм афэгъэзагъэхэр, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым, общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм», къэзыгъэзэжьыхэрэр хэгъэгъозэжьыгъэнхэмкIэ Гупчэм япащэхэр.\nКъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ Адыгеим, чIыпIэу зыдэгъэзагъэм, чIыопсым изытет япхыгъэу къэпIон хъумэ, бизнес-проектхэм язэхэгъэуцонкIэ, язэшIохынкIэ амалышIухэр къызэритыхэрэр. Инвестиционнэ предложениехэм япакет илъэс къэс агъэкIэжьы ыкIи Адыгеим Iоф щишIэным фэхьазыр пстэуми игъэкIотыгъэу ащ нэIуасэ зыфашIын алъэкIыщт.\n«Тихэгъэгухэм япащэхэм зэдашIырэ къэралыгъо зэзэгъыныгъэхэм атегъэпсыхьагъэу тызэдэлэжьэным тыфэхьазыр. IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ адыгэхэм ялIыкIохэу предпринимательствэм фэгъэзагъэхэр зыхэлэжьэщтхэ форумышхо Адыгеим щырегъэкIокIыгъэным непэ тыдэлажьэ. Тихэгъэгухэм яэкономикэхэм яхэхъоныгъэ кIочIэ ин ащ къызэрэхилъхьащтым сицыхьэ телъ. Культурэ зэпхыныгъэхэм нахь зягъэушъомбгъугъэным, адыгабзэр, лъэпкъ шэн-хабзэхэр къэухъумэгъэнхэм тадэлэжьэным мэхьанэшхо иIэу щыт», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.