Тыркуемрэ Урысыемрэ яIэшъхьэтэтхэм ИдлибкIэ Iуагъэу зэдашIыгъэм пае »\nТыркуемрэ Урысыемрэ яIэшъхьэтэтхэм ИдлибкIэ Iуагъэу зэдашIыгъэм пае\nТыркуемрэ Урысыемрэ яIэшъхьэтэтхэу Москва гъэтхапэм (мартым) и 5-м щызэIукIагъэхэм Iуагъэ зэдэшIыгъ, зэрэзэдэшIыгъэри шъыпкъэ. Ар аущтэу къызкIыхэдгъэщырэр, зэрэзэдатшIэу, политикэр, бгъухэмкIи зэфэмыдизыми, пцIы.\nКъызэратхыжьырэмкIэ, бгъухэм заор къызэтырагъэуцо, зэфэхьысыжьым къыхиубытэрэр Идлиб къалэр Асад зэрэимыежьэу къанэ, гъогоу М4-м щынагъончэ ашIыщт, Тыркуемрэ Урысыемрэ адзэхэм гъэтхапэм и 15-м щегъэжьагъэ ащ анаIэ зэдытрагъэтыщт. Ахэр шъыпкъэмэ, Тыркуе Iэшъхьэтэтыр орэгушIу, текIоныгъэр къыдихыгъ.\nАщ фэшъхьафэу зигугъу къашIырэр: терроризмэм ебэнын гухэлъымкIэ, Сирием суверенитет икъэгъэгъунымкIэ зэрэзэдырагъэштэрэр. Ар пцIын фае, сыда тIомэ, а лъэныкъомкIэ бгъуитIумэ яеплъыкIэхэр зэфэшъхьаф шъыпкъ: суверенитетыми, терроризмэми къарыкIырэмкIэ зэдырагъаштэрэп, ары ыкIи зыкIызэшIонагъэхэм языушъхьагъур. Ахэр тапэкIэ зыфызэзэожьыщтхэр ары.\nАры шъхьаем тэ, адыгэхэмкIэ, ахэмэ афэшъхьафэу нэмыкI горэхэми тягупшысэ. ГущыIэп пае, сыхьатихым къакIоцI зызэдэгущыIэхэм лъэпкъ гъэкIодэу Урысыем адыгэмэ XVIII-XIX лIэшIэгъум аришIылIагъэм сыд раIолIагъэр? Ащ дакIоу джыри зы упчI: джы тырку помидорхэр тибэдзэрхэм къатехьажьыщтха? АщкIэ хэт илъэпкъ текIоныгъэр ыхьыгъа, шъуIуа?!\nОпубликовал admin, 6-03-2020, 15:31. Просмотров: 401\n– Адыгеим икIэлэцIыкIу орэдыIо купэу «Ащэмэзыр» Налщыкъ щыкIогъэ фестивалым х ...\n– «Интерралли Шъхьагуащ – 2011»-рэ зыфиIорэ псыхъо зэнэкъокъур Адыгэ Республи ...


ПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэр рагъэжьагъ | Адыгэ Макъ\nПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэр рагъэжьагъ\nРоспотребнадзорым и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм къызэритырэмкIэ, СПИД-м илIыкIыгъэхэм я Дунэе мафэ ипэгъокIэу жъоныгъуакIэм и 14-м къыщегъэжьагъэу и 19-м нэс «линие плъырым» Iоф ышIэщт.\nУрысыем ыкIи республикэм мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет специалистхэм къаIотэщт, узыр цIыфхэм зэрэзэпахыжьырэ шIыкIэр, ар къызэузыгъэм къехъулIэрэр, нэмыкI упчIэхэми яджэуапхэр специалистхэм закъыфэзгъэзагъэхэм агъотыжьыщтых.\nРеспубликэм щыпсэухэрэр телефон номерхэу: 8 (8772) 52-74-33, 57-11-84 (эпидемиологическэ надзорым иотдел), 8 (8772) 52-18-47 (гигиенэм ыкIи эпидемиологием я Гупчэу АР-м щыIэм иконсультационнэ гупч), 8-800-555-49-43 (Роспотребнадзорым изэикI Консультационнэ гупчэ ителефон) къытеонхэ алъэкIыщт.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, 2019-рэ илъэсым СПИД-м илIыкIыгъэхэм я Дунэе мафэ я 36-у зэрэхагъэунэфыкIыщтыр. Пшъэрылъэу Iофтхьабзэм иIэр зэхъокIырэп, мыщ илIыкIыгъэхэр тыгу къэдгъэкIыжьын, узыр хэти къынэсын зэрилъэкIыщтым тегупшысэныр ары.\n2019-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 1-м ехъулIэу ВИЧ яIэу нэбгырэ 1173-рэ Адыгеим щыпсэоу агъэунэфыгъ, ахэм ащыщэу нэбгыри 10-р кIэлэцIыкIух. ВИЧ-р къахагъэщыгъэу нэбгырэ 308-мэ нэмыкI ушъхьагъу яIэу ядунай ахъожьыгъ, ахэм ащыщэу 163-р СПИД-м илIыкIыгъэх.\nТызхэт илъэсым жъоныгъуакIэм и 1-м ехъулIэу ВИЧ-р яIэу нэбгырэ 973-мэ диспансерым ащылъэплъэх, ахэм ащыщэу нэбгырэ 386-мэ антиретровируснэ терапие афашIы.\nИлъэс къэс ВИЧ-р яIэмэ къыхэгъэщыгъэным фэгъэхьыгъэ уплъэкIун 99000-рэ фэдиз республикэм щырагъэкIокIы. Тызхэт илъэсым пыкIыгъэ мэзиплIым къыкIоцI ВИЧ-р яIэу нэбгырэ 51-рэ агъэунэфыгъ. Нэбгырэ мини 100-м телъытагъэу мы узыр зиIэр процент 11,2-рэ мэхъу. Ар блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ уахътэм егъэпшагъэмэ, процент 17,9-кIэ нахьыб.


Мэулид хэкум къыщыдигъэк1ыгъэх усэ тхылъэу «Къушъхьэ гупшысэхэр», адыгабзэк1э зэридзэк1ыгъэу Четин Онэр ироманэу «Гугъэ мыухыжьхэр». Енэмыкъо Мэулид Тыркуем къыщыхиутыгъэх рассказ 30-м ехъу, поэмэ, повесть пчъагъэ, тыркубзэк1э зэридзэк1ыгъэхэу «Шыу закъу» К1эрэщэ Тембот, «Бзыикъо зау», «Мыжъошъхьал», «Къок1ып1эм - къохьап1эм» Мэщбэш1э Исхьакъ. Ахэм анэмык1эу тырку тхак1оу Яшар Кемал ироманэу «Хыр гусагъэ» зыфи1орэр адыгабзэм рилъхьагъ, къыдэк1ыным фегъэхьазыры. Мэулид Урысыем итхак1охэм я Союз аштагъ, лъэпкъ факультетым иадыгэ Гупчэ илъэс пчъагъэрэ щылэжьагъ, усэк1о ныбжьык1эмэ тхэн 1эпэ1эсэныгъэмк1э 1оф адиш1агъ.\nЗэхахьэр профессорэу Унэрэкъо Рае зэрищагъ, Мэулид ищы1эныгъэ, итворчествэ доцентэу Хъуажъ Нурет къытегущы1агъ. Студентхэу Нэхэе Асыет, Тхьагъэпсэу Изабеллэ, Бэрэкъэе Маринэ, Т1эшъу Фаризэт, Ибрахьим Фатинэ, Шъхьэлэхъо Нафсэт зэ1ук1эгъум Мэулид иусэхэм къыщяджагъэх. Адыгэ Республикэм щызэлъаш1эрэ ц1ыфэу Гъук1э Замудин орэдыжъхэр зэхахьэм къыщи1уагъэх. Ащ къыщыгущы1агъэх усак1ор илъэсыбэ хъугъэу зыш1эхэрэ Т1ыжъ Джэмил, Чэтэо Ибрахьим, Беданэкъо Нихьат, Паштэ Мадинэ, Хьамырзэкъо Нуриет, Емык1 Нурджан.\nЕнэмыкъо Мэулид гущы1э зыратым, иусэмэ къяджагъ, факультетым зэрэфэразэр къы1уагъ. Зэхахьэр дахэу рек1ок1ыгъ, къек1ол1агъэхэми, къэгущы1агъэхэми рэзэныгъэр къахэщэу зэбгырык1ыжьыгъэх.


Лъэпкъ тарихъым уфэзгъэнэIосэрэ «Мые кIэй» — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ тарихъым уфэзгъэнэIосэрэ «Мые кIэй»\nЗекIоу тиреспубликэ къихьэхэрэм аужырэ уахътэм бэу ахэхъуагъ ыкIи тичIыпIэ дахэхэр зэрарагъэлъэгъухэрэм имызакъоу мэхьанэшхо иI тлъэпкъ икультурэ, итарихъ ягъэшIэгъэным. АщкIэ ишIуагъэ къэкIощт мы лъэныкъом тегъэпсыхьэгъэ проектэу «Мые кIэй» зыфиIорэм.\nМы мафэхэм ащ республикэ бюджетым къикIырэ грантэу сомэ 1 миллионрэ мини 155-рэ къырихыгъ. Проектыр мысатыу организациеу «Культпросвет» зыфиIорэмрэ Мыекъуапэ культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэрэ пхыращы. Тарихъ кIэным икъызэтегъэнэн ар фэгъэхьыгъ, джащ фэдэу республикэм икъэлэ шъхьаIэ щыпсэухэрэмрэ ихьакIэхэмрэ анаIэ тарихъымрэ культурэмрэ атырягъэдзэгъэным фэIорышIэ.\nПроектым къыхиубытэу экскурсие программиплI агъэхьазыры: «Адыгэ джэныкъу» — «ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ» зыфиIорэ гупчэр ягъэлъэгъугъэныр;\n«ТекIоныгъэм игъогухэмкIэ» — Хэгъэгу зэошхом ихъугъэ-шIагъэхэм япхыгъэ чIыпIэхэу Мыекъуапэ иIэхэм атетхэу лъэсэу къещэкIыгъэнхэр;\n«Къэлэ паркым къыщыублагъэу Мэздахэ нэс» — тарихъ мэхьанэ зиIэ чIыпIэхэм экскурсие ащашIыныр;\n«Къалэу тызыщыпсэурэр» — зипсауныгъэкIэ амал макIэ зиIэхэм апае экскурсие.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат исоциальнэ нэкIубгъохэм къащитхыгъ проектым тарихъым, культурэм язэгъэшIэнкIэ мэхьанэшхо зэриIэр. Социальнэ, нэмыкI лъэныкъохэм атегъэпсыхьагъэу мысатыу организациехэм Iофэу зэшIуахырэм осэшIу къыфишIыгъ, ахэм рахъухьэрэр икъоу пхыращышъуным пае республикэм амалхэр къызэритыхэрэми мызэу къыкIигъэтхъыгъ. Анахьэу мэхьанэ зиIэу ылъытэрэр мысатыу организациехэм цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр къызэрэдалъытэхэрэр ары.\n«Адыгэ джэныкъу» зыфиIорэ лъэныкъор апэрэу икIыгъэ тхьаумафэм зэхащэгъагъ ыкIи нэбгырэ 30 фэдиз ащ къырищэлIагъ. Къалэхэу Кемерово, Петропавловск-Камчатскэм къарыкIыгъэ хьакIэхэри ахэтыгъэх. Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ оборудованиер агъэфедэзэ ар рагъэкIокIыгъ. «Джэныкъом» ишIын тарихъэу пылъыр, ащ къикIырэр, тешIыхьагъэхэм къаIуатэрэр анагъэсыгъ, зыплъыхьапIэу мэщытыр, филармониер, Лъэпкъ музеир, правительствэм и Унэ ышъхьагъкIэ зыщыплъэгъунхэ плъэкIыщтым дащэягъэх, къекIолIагъэхэм алъэгъугъэм осэшIу къыфашIыгъ.\nКъихьащт мазэм щегъэжьагъэу Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ ичIыпIэхэм нэIуасэ зыщафэхъушъущтхэ гъогуонэ зэфэшъхьафищ зэхащэнэу щыт. Экскурсиехэр зэкIэ ыпкIэ хэмылъэу рагъэкIокIыщтых, ау ахэлэжьэщтхэм ипчъагъэ агъэмэкIэщт. ШIоигъоныгъэ зиIэхэм Мыекъуапэ культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ инэкIубгъо зыщарагъэтхышъущт — instagram.com/kultura_maykop.\nТапэкIэ зэшIуахынэу джыри зыдэлажьэхэрэм ащыщ медиа— порталыр. Мыекъуапэ онлайн шIыкIэкIэ 3D шапхъэм илъэу къыщыпкIухьашъунэу ар гъэпсыгъэщт, ичIыпIэ гъэшIэгъонхэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр щызэбгъэшIэшъущт.\nКъэбарыр хэутыным къыфэзыгъэхьазырыгъэр МэщлIэкъо Саид.\nСурэтхэр Мыекъопэ къэлэ администрацием къытIэкIигъэхьагъэх.\nПредыдущая ШэкIогъум и 1-м шIомыкIэу


Гужъуагъэу уфэгушIоныри емыкIоп — Адыгэ макъ\nГужъуагъэу уфэгушIоныри емыкIоп\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ илIыкIоу тигъунэгъу Краснодар краим игубернатор дэжь щыIэ Хьатэгъу Налбый ыныбжь жъоныгъокIэ мазэм и 8-м илъэс 65-рэ хъугъэ.\nЦIыфым игъашIэ ащ фэдэ мэфэкIыр зэ нахь къызэрэхэмыфэрэр къыдэтлъытэзэ, гужъогъаIоми, лъытэныгъэшхо зыфэтшIэу, иIофшIагъэхэмкIэ, ицIыфышIугъэкIэ республикэми, краими дэгъоу ащызэлъашIэрэ Хьатэгъу Налбый ыныбжь илъэс 65-рэ зэрэхъугъэмкIэ тыфэгушIо. ТыфэлъаIо ипсауныгъэ пытэнэу, ибын-унагъо, икъош-Iахьылхэм адэтхъэжьынэу, иIофшIагъэхэм ахигъэхъонэу, зэрэцIыфышIу къызэрыкIоу къэнэжьынэу, зэгъунэгъу регионитIумэ азыфагу илъ зэкъошныгъэр ыгъэпытэнэу, ащкIэ ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрэщыгугъырэр щытхъу хэлъэу ыгъэцэкIэнэу, шIоу, дэгъоу, дахэу щыIэр къыдэхъунэу, бэгъашIэ хъунэу тыфэлъаIо.\nХьатэгъу Налбый иныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу зыфагъазэрэр еIолIапIэ имыIэу дэгъоу ыгъэцакIэзэ щыIэныгъэм игъогу дахэу къырыкIуагъ. Краснодар апчышI заводым ипащэ игодзагъ, Адыгэкъалэ гъомылэпхъэшI комбинат щигъэпсыгъагъ, Пэнэжьыкъое гъомылэпхъэшI комбинатым игенеральнэ директорыгъ, Адыгэ Республикэм и Парламент идепутатыгъ. Ахэм ауж Адыгэкъалэ имэрэу илъэсибгъу фэдизрэ Iоф ышIагъ. Ащ фэдиз уахътэм щэгъогогъо хэдзынхэм ахэлажьэ къэс хэдзакIохэм янахьыбэм амакъэхэр фатызэ хадзыгъ. Ыгурэ ыпсэрэ етыгъэхэу къалэм изэтегъэпсыхьан, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным афэлэжьагъ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр гурыт еджапIэхэу NN 1-р ыкIи 3-р икIэрыкIэ шъыпкъэу аригъэгъэцэкIэжьыгъагъэх, гъогухэм асфальт атыраригъэлъхьагъ, сымэджэщым унэшхо къыпашIыхьагъ, инвесторхэр къыригъэблэгъагъэх, къэлэ бюджетым хэхъоныгъэшIухэр ригъэшIыгъэх. Лъэшэу ынаIэ зытетыгъэхэм ащыщых заом иветеранхэм, тылым щыIагъэхэм, ныбжьыкIэхэм, культурэм иIофышIэхэм, кIэлабэ зиIэхэм, зигъот макIэхэм, кIэлэ ибэхэм, унэгъо ныбжьыкIэхэм яфэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэр. Ахэм ыкIи нэмыкI хэхъоныгъэхэу къалэм ригъэшIыгъэхэу тызщыгъозэ пстэур къэIогъуай.\nКъыхэгъэщыгъэн фаехэм ащыщ лъэпкъ гъэзетым иныбджэгъушIоу зэрэщытыр. Нэбгырэ мин 13 нахь зыщымыпсэурэ псэупIищмэ Хьатэгъу Налбый ишIуагъэкIэ «Адыгэ макъэр» экземпляр 600 фэдиз хъоу къащыратхыкIыщтыгъ. Гъэзетым еджэщтыгъ, яIофшIагъэхэр ащ къихьэхэмэ шIоигъощтыгъ, ащ фэшI район Iофтхьабзэхэм таригъэблагъэщтыгъ… Тыфэраз.\nЩыIэныгъэм исыд фэдэ лъэныкъокIи джары иIофшIэкIагъэр. Аущтэу зэрэщытым фэшI республикэм иятIонэрэ къалэ изэтегъэпсыхьанкIэ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Хьатэгъу Налбый ренэу IэпыIэгъу къыфэхъущтыгъ.\nДжары ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Адыгэкъалэ щыIэгъэ зэIукIэгъум Хьатэгъу Налбый нэмыкI IофшIапIэ зэрэIуигъахьэрэр къариIонэу къызэкIом иIофшIэгъухэр къызкIыхигъэщыгъэхэр.\nОпсэу, Налбый, тэгугъэ ти ЛIышъхьэ къызэрэпщыгугъырэр къэбгъэшъыпкъэжьынэу, уищытхъоу аIорэм хэбгъахъозэ ущыIэнэу тыпфэлъаIо.\nПредыдущая Зыбзэ шIу зылъэгъурэ адыгэ пшъашъ


Лъэпкъ шIэжьыр тыгъужъым гурыIуагъэп — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ шIэжьыр тыгъужъым гурыIуагъэп\nРедактор 12.04.2021 12.04.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм хъугъэ-шIагъэм техыгъэ спектаклэу «Тыкъэ итыгъужъ» зыфиIорэр апэрэу къыгъэлъэгъуагъ.\nЛъэпкъ шIэжьым, цIыфымрэ тыкъэзыуцухьэрэ дунаимрэ язэфыщытыкIэхэм щыIэныгъэм изэхъокIыныгъэхэм уасэ афэпшIыным фэшI уапэкIэ уплъэн зэрэфаем, фэшъхьаф гупшысэхэм афэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъоныр лIэужхэр зэзыпхырэмэ ащыщ.\nУрысыем итхакIохэм, журналистхэм ясоюзхэм ахэтэу, адыгэхэм ядунай щызэлъашIэрэ сурэтышIэу Къат Теуцожь ытхыгъэм техыгъэу режиссерэу Хьакъуй Аслъан театрэм икъэгъэлъэгъон ыгъэуцугъ.\nОшIэ-дэмышIэу тыгъужъыр пшъэшъэжъыем тебани ылIыгъ. Тыкъэ ар зелъэгъум, мэшIо лыгъэм ыгу зэлъиштагъ, тыгъужъыр ыукIыгъ.\nТыгъужъым къыкIэныгъэ лъфыгъэ цIыкIур Тыкъэ ыгужъуакIэ къыдилъхьи, ипсэупIэ къыхьыгъ, ыпIугъ, адыгабзэ ригъэшIагъ.\nТыгъужъым икъэбар, Тыкъэ изекIуакIэ цIыфхэм алъыIэсыгъэх.\nШакIохэм ярольхэр къэзышIыхэрэ Бэгъушъэ Анзор, Болэкъо Адам, Дэмэлэй Казбек, нэмыкI артистхэм уядэIузэ, къэгъэлъэгъоным икуупIэ гукIэ ухэхьэ.\nКъуаджэм ипщ, артистыр Хьакъуй Андзаур, Iофтабгэу Фэмый, артистыр ХьатхьакIумэ Аскэрбый, нэмыкIхэм ярольхэр щыIэныгъэм къыхэхыгъэх. Чылэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэу къуаджэм щыпсэунхэу къэкощыжьыгъэхэм яхьаблэхэм ацIэхэр къагъэнэжьы ашIоигъоу зыдэтIысыгъэхэм ячIыпIацIэхэр афаусых. Пщым хапIэхэр аретых.\nЛъэхъэнэ чыжьэм гукIэ уфызэплъэкIыжьмэ, адыгэмэ псэукIэу яIагъэр спектаклэм къызэрэщагъэлъагъорэм уегъэгушIо. Пщым имызакъоу, иIофтабгэхэм адыгэ шъуашэр ащыгъ, лъэгъупхъэх.\nПщыр, лъэпкъым илIыхъужъэу Мафэкъо Урысбый, артистыр Къэбэхь Анзор, мэзым щыпсэурэ ЛIыхъукIэ Тыкъэ, ащ ышнахьыкIэу Чылэкъом, артистыр Жъудэ Аскэрбый, зэшхэм янэ, артисткэр КIэмэщ Разыет, фэшъхьафхэм яобразхэр режиссерым къызэригъэлъагъохэрэр гум рехьы. ЦIыфхэр зэфэшъхьафых яIэнатIэкIи, дунаим еплъыкIэу фыряIэмкIи.\nЗекIокIэ-шIыкIэхэр зэдгъапшэхэзэ, Тыкъэ ироль къэзышIырэ артистэу Тхьаркъохъо Теуцожь къыхэтэгъэщы. Тыкъэ гукIэгъоу хэлъыр, лъэпкъ шIэжьыр иапэрэ Iофыгъоу зэрэщытыр ролым къыщызэIуехы.\nТыгъужъ щырыр Тыкъэ зэрипIужьыгъэм Мафэкъо Урысбый къыриIолIагъэм бэмэ уарегъэгупшысэ. Тыгъужъыр хьэм фэдэ зэрэмыхъущтыр Мафэкъом занкIэу къыIуагъ — хэмыукъуагъэуи тэлъытэ.\nМафэкъор лъэпкъым илIыхъужъэу зэрэщытыр цIыфхэм ашIэ, къыфэразэх. Ащ Илясэ ебгъапшэмэ, артистыр Джолэкъо Рэщыд, цIыфыр цIыфы зышIырэм унаIэ теодзэ.\nIашэр уикIалэ тепщэещта?\nКъэгъэлъэгъоным анахь гумэкIыгъоу хэтлъэгъуагъэм щыщ пычыгъор гум хэпкIагъ.\nИлясэ IашэмкIэ щэрыо IэпэIасэу зилъытэжьыщтыгъ. Iашэр ыIыгъэу Тыкъэ ыдэжь зэкIом, зэгурыIуагъэхэп. Нахь щэрыор зэрагъэшIэным фэшI псагъэм тырагъэфэнэу зэзэгъыгъэх.\nТыкъэ итыгъужъэу Джэф, артистыр Зыхьэ Зуралбый, ышъхьэ кIэнкIэр тыригъэтIысхьи, омакъэу ыгъэIугъэм гур зэредзэ. Тыкъэ щэгыныр кIэнкIэм тыригъэфагъ. Иляс икIалэ ышъхьэ кIэнкIэр тырилъхьагъ, ау Iашэр зытырегъэпсыхьэм, гъэтырым теIункIэн ылъэкIыгъэп. ИкIалэ ыукIыным тещыныхьагъ.\nАртистхэм театрализованнэ пычыгъор жьыр кIэтэу къагъэлъагъо.\nПкIантIэр къызэхырэ Иляс икIалэ зэриубытылIэжьыгъ…\nТхьэм къыхилъхьагъэу Тыкъэ шэкIо IэпэIасэу, щэрыоу щытыгъ. ЦIыф ыукIыщтыгъэп, хьэкIэ-къуакIэхэм, мэзым хэс псэушъхьэхэм ишхончыпэ афигъазэщтыгъ.\nТыкъэ шхончэо IэпэIасэу зэрэщытыр хэгъэгум щашIэщтыгъ. Пачъыхьэм иполковникитIу къылъыкIуагъ дзэм хагъэхьанэу — зэрэщэрыом фэшI. Тыкъэ хьакIэхэр къеушъыигъэх шъхьае, адыригъэштагъэп. Лъэпкъ шэн-хабзэхэр адызэрихьи, ипсэупIэ къыгъэзэжьыгъ.\nАртистхэм уяплъызэ, ролэу къашIырэм гукIэ зэрэлъыIэсыхэрэм уегъэгушIо. Офицерыр шъуашэр щыгъэу адыгабзэкIи, урысыбзэкIи къызэрэгущыIэрэм къэгъэлъэгъоныр къыгъэбаигъ.\nТыгъужъ ныбжьыкIэхэм ярольхэр гъэшIэгъонэу къашIы Тхьаркъохъо Мэрджанэтрэ Зыхьэ Зуралбыйрэ. Тыгъужъхэм амакъэ мэзым зэрэщыIурэм, ахэр зэрэзэпэджэжьхэрэм тыкъэзыуцухьэрэ дунаим ишъэфхэр къызэIуахых. Джэф янэ ымакъэ зэхихы шIоигъоу мэлъыхъо, тыгъужъхэм ахэхьажьы. Рэхьатныгъэ ымыгъотэу Тыкъэ дэжь къэкIожьы.\nТэтэжъ, артистыр Хьакъуй Аслъан, дунаим еплъыкIэу фыриIэр, лъэпкъ гупшысэр, чыжьэу ыпэкIэ зэрэплъэрэр къэгъэлъэгъоным къыщыхэтэгъэщы.\n— Кавказ заор кIэухым фэкIо, — еIо тэтэжъ Iушым.\nЛъэпкъ орэдхэм гупшысэу ахэлъым уичIыгу бгъэлъэпIэн зэрэфаем къатегущыIэзэ адыгэмэ ящыIакIэ гукIэ ухещэ. Анахьэу дгъэшIагъорэмэ ащыщ тыгъужъэу Джэфым уфэсакъын зэрэфаер къызэриIорэр.\nГулъытэ чан зиIэ тэтэжъым спектаклэр къегъэдахэ. Тэтэжъ Iушхэр гъашIэм сыдигъуи зэрэщытиIэхэр артистхэм IупкIэу къагъэлъагъо. ЩыIэныгъэм ыгу ыгъэкIоди, IэкIыб къэрал кIожьынэу гухэлъ зышIыгъэ Елмызэ, артистыр Ахъмэт Артур, изекIуакIэ дебгъаштэ пшIоигъоу къэгъэлъэгъоныр зэрэщытыри Кавказ заом къыпкъырыкIыгъэ къиныгъохэм ащыщ. Унагъор щыIэн, псэун фаеу Елмызэ елъытэ.\nТыкъэ бэрэ ыушъэфыгъэр Джэф фиIотагъ — янэ зэриукIыгъэр. Джэф ар гукъао щыхъуи, Тыкъэ ытхьалэ шIоигъоу ыпшъэ зыридзагъ. Тыкъэ а уахътэм чъыещтыгъэми, къэлъати, къамэр Джэф ыпшъэ хисагъ. «Сыда арэущтэу зыкIэп- шIагъэр?» — къэупчIэ Тыкъэ, ау Джэф ар къызэхихырэп, гур къытеожьырэп…\nЛъэпкъ театрэм ихудожественнэ пащэу Хьакъуй Аслъан къэгущыIагъ. Къат Теуцожь пчэгум къыригъэблэгъагъ.\nКъэгъэлъэгъоным лъапсэ фэхъугъэ хъугъэ-шIагъэхэр Джэджэхьаблэ, Иорданием ащызэхихынэу зэрэхъугъэр, спектаклэр лъэпкъ гупшысэм зэрепхыгъэр, режиссерым, артистхэм зэрафэразэр Къат Теуцожь хигъэунэфыкIыгъэх.\n— Кавказ заор, адыгэ къуаджэхэм ящыIакIэ, илъэс зэфэшъхьафхэр къэгъэлъэгъоным щытлъэгъугъэх, — къытиIуагъ республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — АдыгабзэкIэ кIорэ спектаклэр къуаджэхэм, Кавказ шъолъырым къащагъэлъагъомэ тигопэщт.\nКъэгъэлъэгъоным тирайонхэм, IэкIыб къэралхэм къарыкIыгъэхэр, пшъашъэхэр бэ хъухэу еплъыгъэх.\nПредыдущая В. Ганчаренкэр тренер шъхьаI\nСледущая Нэбгырэ 90-м ехъумэ яцэкъагъэх


Тыркуем щыпсэурэ адыгэмэ доллар мин IэпэIэгъоу Адыгеи къагъахьыгъ »\nТыркуем щыпсэурэ адыгэмэ доллар мин IэпэIэгъоу Адыгеи къагъахьыгъ\nТыркуем щыпсэурэ адыгэмэ псыкъиуным зэрар зэригъэкIыгъагъэмэ апай IэпэIэгъу къагъахьыгъ. Адыгеим ащыщхэу къэкIуагъэмэ ар къадырагъахьыгъ. Бзэм епхыгъэ Iофыгъомэ зэрагъэгумэкIырэр зэIукIэгъоу Республикэ комитетэу лъэпкъ IофхэмкIэ, зэлъэпкъэгъумэ язэпхыныгъэкIэ ыкIи къэбарлъыгъэIэс амалхэмкIэ лажьэрэм зэхищагъэм лIыкIохэм къыщаIуагъ.\nАдыгеим ипсыхъохэр нэпкъхэм къаздэкIым зэрарэу къыздихьыгъэм гугъу-емылIэу зыпари къыгъэнэгъагъэп. Къэбарыр тилъэпкъэгъумэ залъыIэсыми, апэрэ IэпэIэгъур Тыркуем къикIыгъагъ. «Ахэм ауж тыкъинагъэми, тфэлъэкIырэмкIэ тэри IэпэIэгъу тыхъу тшIоигъу», - аIуи, Тыркуем дэт къалэу Чорум и «Адыгэ Хасэм» ыцIэкIэ доллар мин лIыкIохэм къарагъахьыгъ.\nШIэжьыкъо Зафиррэ Хъурымэ Феркамрэ Iофыгъоу зыгъэгумэкIыхэрэр шъхьэихыгъэ къашIыгъ – бзэр кIодымэ лъэпкъыри зэрэкIодыщтыр анахь шъхьаIоу алъытэ. Узэгъусэу узэрэзэдэлэжьэн фаери къэкIуагъэхэм къыхагъэщыгъ. Мыгъэ нэбгыритIу Адыгеим икIынышъ, Тыркуем кIонхэу зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ. Бзэм, культурэм алъэныкъокIэ ахэр лэжьэщт.\nАдыгэ Радиом къытыгъэ къыбар\nОпубликовал administrator, 25-08-2011, 18:13. Просмотров: 2062\n– IэкIыб адыгэмэ ащыщэу нэбгырих ныIэп 2019 илъ. Адыгеим къэкIожьыгъэр


Къэралыгъо ыкIи политическэ IофышIэшхоу ЛIыхэсэ Мухьдинэ Шъалихьэ ыкъом ыныбжь илъэс 80 мэхъу — Адыгэ макъ\nКъэралыгъо ыкIи политическэ IофышIэшхоу ЛIыхэсэ Мухьдинэ Шъалихьэ ыкъом ыныбжь илъэс 80 мэхъу\nРедактор 20.07.2021 21.07.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЛъэпкъыр зэрыгушхорэ икIэлэ пIугъ\nАдыгэ хэкур ылъэ пытэу теуцоным, хэхъоныгъэхэр, лъэбэкъушIухэр ышIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнышъ, непэ къэралыгъо гъэпсыкIэу иIэ хъугъэм къыфэкIоным лъэпсэшIу фэзышIыгъэхэм ащыщ ЛIыхэсэ Мухьдинэ Шъалихьэ ыкъор.\nМухьдинэ щыIэныгъэ гъогоу къыкIугъэр ежь къызыхэхъухьэгъэ лъэхъаным, илэгъу кIалэхэм ащыщхэу еджэным имэхьанэ къызыгурыIуагъэу, щыIэныгъэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щызыубыты, ыкIуачIэ, ишIэныгъэ илъэпкъ фэзыгъэлажьэ зышIоигъохэм афэд. Ахэм яшIэныгъэкIэ, яIофшIакIэкIэ къаушыхьатыгъ цыхьэ афэпшIынэу, къэралыгъо IофышIэ дэгъухэр ахэкIынхэу зэрэщытхэр. Комсомолым, партием апIугъэ кIэлэ ныбжьыкIэхэу зыцIэ раIоу аублагъэхэм ясатырэ хэтыгъ ЛIыхэсэ Мухьдинэ.\nМухьдинэ 1941-рэ илъэсым бэдзэогъум и 20-м къуаджэу Хьалъэкъуае къыщыхъугъ, ащ щеджагъ. ЕджапIэр къызеухым Краснодар дэт мэкъумэщ институтым чIэхьагъ. КIэлэ ныбжьыкIэм трактористэуи совхозэу «Путь Ильичам» Iоф щишIагъ (1959 – 1965-рэ илъэсхэм). Сыд фэдэрэ IофшIэни чанэу, гуетыныгъэу фыриIэу зэригъэцакIэрэр къэлъэгъуагъ, Теуцожь районым мэкъу-мэщымкIэ и ГъэIорышIапIэ IэнэтIэ зэфэшъхьафхэр щигъэцакIэхэу ыублагъ. Ахэм адакIоу, Мухьдинэ спортыми пылъынэу игъо ифэщтыгъ, гъэхъагъэхэри ышIыгъэх. Ар самбэмкIэ Краснодар краим гъогогъуиплIэ ичемпион хъугъэ, ДСО-у «Буревестникым» гъогогъуищэ ичемпионыгъ, нэмыкIыбэхэми хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащихьыгъэх. Институтыр къызеухым Мухьдинэ инженер шъхьаIэу агъэнэфагъ, нэужым партием и Тэхъутэмыкъое район комитет иапэрэ секретарэу хадзыгъ. 1974 – 1979-рэ илъэсхэм а IэнатIэр ыгъэцэкIагъ. Ащ фэдэ IэнатIэм а лъэхъаным уIуагъэхьаным фэшI бэрэ къыплъыплъэщтыгъэх, лъэныкъуабэхэмкIэ уасэ къыпфашIыщтыгъ. Ау Мухьдинэ IофшIэнымкIэ IэпэIэсэныгъэу хэлъыр 1959-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу нафэ къэхъугъагъ, общественнэ ыкIи политическэ щыIакIэм ар чанэу хэлажьэу ащыгъум ыублэгъагъ.\nМухьдинэ РСФСР-м и Апшъэрэ Совет ия IХ – Х-рэ зэIугъэкIэгъухэми ядепутатэу хадзыгъагъ. РСФСР-м инароднэ депутатыгъ, УФ-м и Апшъэрэ Совет хэтыгъ. Илъэси 10-м ехъурэ Адыгэ автоном хэкум игъэцэкIэкIо Комитет ипэщагъ. А илъэсхэм хэкум хэхъоныгъэу ышIыгъэхэм Мухьдинэ иIахьышхо ахэлъыгъ. Къыхэгъэщыгъэн фае 1980-рэ илъэсым Мухьдинэ Адыгэ хэкуисполкомым ия 13-рэ тхьаматэу зыхадзым, 1992-рэ илъэсым нэс, ар зэхагъэкIыжьыфэ а IэнатIэм зэрэIутыгъэр.\nСССР-р зызэхагъэзыжьым ыуж ар УФ-м лъэпкъ IофхэмкIэ, социальнэ ыкIи экономическэ хэхъоныгъэхэр республикэхэм ашIынхэмкIэ и Совет и Комииссие хэтыгъ, Адыгэ Республикэм чIыгум ибаиныгъэхэмкIэ ыкIи ащ игъэфедэнкIэ и Къэралыгъо Комитет ипащэ иапэрэ гуадзэу Iоф ышIагъ. Мухьдинэ Адыгэ Республикэм и Президент иупчIэжьэгъоуи илъэс зэкIэлъыкIохэм щытыгъ.\nТыдэ зыщэIи, сыд фэдэ IэнатIэ зыIоти, ЛIыхэсэ Мухьдинэ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэр къыгурыIозэ хьалэлэу Iоф ышIагъ, илъэпкъ, ихэку, иреспубликэ зышъхьамысыжьэу афэлэжьагъ. Ащ фэдэ IофшIэным къэралыгъом ифэшъошэ уасэ къыфишIыгъ, ащ ЛэжьэкIо Быракъ Плъыжьым иорден, Щытхъум иорден тIогъогогъо къыфагъэшъошагъэх, Адыгэ Республикэм итын лъапIэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр къыратыгъ.\nЛъытэныгъэ зыфэтшIырэ Мухьдин Шъалихьэ ыкъом тыфэлъаIо псауныгъэм щымыкIэу, игупсэхэм, шIу ылъэгъоу иIэхэм яхъяр адигощэу илъэсыбэрэ псэунэу.\nПредыдущая «НэмыкIхэм уиягъэ ябгъэкIын уфитэп»\nСледущая «Борщевой» набор в регионах подешевеет: «Единая Россия» предложила меры по снижению цен на сезонные овощи


ШIухьафтынищ къахьыгъ — Голос Адыга\nЗэлъашIэрэ къэшъокIо ансамблэу «Зори Шапсугии» зэпымыоу цIыфхэр егъэгушIох. Хореографэу Шъхьэлэхъо Заур ыгъэсэхэрэ къэшъуакIохэм бэмышIэу Краснодаррэ ТIуапсэрэ ащыкIогъэ фестивалым шIухьафтынищ къащыдахыгъ.\n«Планета танца» — джары зэреджагъэхэр илъэс къэс ТIуапсэ щызэхащэрэ фестивалым. Ащ илъэсиблым къыщегъэжьагъэу илъэс 30-м нэс зыныбжь къэшъуакIохэр хэлэжьагъэх. Ахэр къалэхэу Шъачэ, Анапэ, псэупIэу Афипскэм, станицэхэу Архангельскэм, Винограднэм, Елизаветинскэм, Калининскэм, Ладожскэм, Старомышатовскэм къарыкIыгъагъэх.\nКъэшъокIо ансамблэу «Зори Шапсугии» шIухьафтын шъхьаIэу Гран-при къыхьыгъ, «Лъэпкъ къашъор» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ къэшъуакIохэр нахь IэпэIасэхэу къыхахыгъэх. Джащ фэдэу коллективым иятIонэрэ къэшъокIо купи ящэнэрэ степень зиIэ дипломыр къыфагъэшъошагъ.\nЗаур икъэшъокIо куп Краснодар щыкIогъэ лъэпкъ фестивалэу «Пшызэ Iушъо щыпсэухэрэ лъэпкъхэм якъэгъэгъэ зэхабл» зыфиIорэми чанэу зыкъыщигъэлъэгъуагъ. «Зори Шапсугии» нэмыкIэу ТIопсэ районым икIыгъэ инструментальнэ купэу «Темыр Кавказыр» зыфиIорэри фестивалым хэлэжьагъ. Музыкантхэр Хъунэ Маринэ егъасэх, къуаджэу Агуй-Шапсыгъэ къикIыгъэх. Жюрим хэтхэм ахэм фестивалым идипломхэр аратыгъэх.\nПредыдущая Лъэпкъхэм якультурэ фэгъэхьыгъагъ\nСледущая Газыр къафащэ


Депутаты Госсовета – Хасэ РА приняли участие в работе сессии Совета народных депутатов МО «Красногвардейский район»Красногвардейскэ районымкIэ зэфэхьысыжьхэр\nКрасногвардейскэ районымкIэ зэфэхьысыжьхэр\n20 февраля 2020 года 11:32\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, парламентым идепутатхэу Былымыхьэ Ирин, Евгения Дьячковар, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, министрэхэр муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Красногвардейскэ районым» тыгъуасэ щыIагъэх. Муниципалитетым ипащэу Осмэн Альберт изэфэхьысыжь докладэу къышIыгъэм едэIугъэх.\nКрасногвардейскэ районым инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм 2019-рэ илъэсым администрацием, ащ ипащэ Iофэу ашIагъэр щызэфахьысыжьыгъ, пшъэрылъыкIэхэр агъэнэфагъэх. Ар зэрищагъ Советым итхьаматэу А. Выставкинам.\nКъэIогъэн фае, Iофтхьабзэр зыщыкIогъэ культурэм и Уни игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр щыкIуагъэх. ЗэкIэмкIи ащ сомэ миллион 26-м ехъу пэIухьагъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 23,4-р — федеральнэ гупчэм, адрэ къанэрэр республикэ ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къатIупщыгъэх. Учреждениер зэрэзэтырагъэпсыхьагъэр республикэм ипащэ зэригъэлъэгъугъ, мыщ хэт кружокхэм къякIуалIэхэрэм, Iоф щызышIэхэрэм гущыIэгъу афэхъугъ, ылъэгъугъэм осэшIу фишIыгъ.\nНэужым илъэсым изэфэхьысыжьхэр къышIыгъэх район администрацием ипащэу Осмэн Альберт. Анахьэу ащ ынаIэ зытыридзагъэхэр бюджетым, социальнэ пшъэрылъхэм, лъэпкъ проектхэм ыкIи программэ зэфэшъхьафхэм ягъэцэкIэн муниципалитетым щызэхэщагъэ зэрэхъугъэр ары. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, район бюджетым ихахъохэр сомэ миллион 707,6-м ехъугъ, ыпэрэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр сомэ миллион 82,7-кIэ нахьыб. Мыщ дэжьым зишIуагъэ къэкIуагъэр республикэ бюджетым къыхэхыгъэ мылъкоу муниципалитетым къыIэкIэхьагъэр нахьыбэ зэрэхъугъэр ары. ХэбзэIахь ыкIи мыхэбзэIахь хахъохэр сомэ миллиони I09,5-м ехъугъ. Хъарджхэр сомэ миллион 702,2-рэ мэхъу, 20I8-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а къэгъэлъэгъоныр сомэ миллион 99-кIэ нахьыб. Инвестициехэр сомэ миллион 39I-м кIэхьагъ. Республикэр IэпыIэгъу къызэрафэхъугъэм ишIуагъэкIэ бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ащыщхэм ялэжьапкIэ къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм акIагъэхьан афызэшIокIыгъ.\nАрэу щытми, лъэныкъо зырызхэмкIэ щыкIагъэхэр зэрэщыIэхэр, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм анаIэ зэрэтырагъэтыщтыр Осмэн Альберт къыхигъэщыгъ.\nАдминистрацием, ащ ипащэ яIофшIэн зэрагъэцэкIагъэм уигъэрэзэнэу щытэу народнэ депутатхэм я Совет хэтхэм зэдаштагъ.\nЗэхэсыгъом хэлэжьэгъэ министрэхэм ащыщхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ гущыIэ аритыгъ, шъхьадж зыфэгъэзэгъэ лъэныкъом епхыгъэу къэгущыIагъ. Джащ фэдэу къэзэрэугъоигъэ цIыфхэм яупчIэхэм джэуапхэр къаратыжьыгъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ гущыIэр зештэм, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ, анахьэу мэкъумэщ хъызмэтымкIэ, районым гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ зэрилъэкIыгъэр хигъэунэфыкIыгъ. ГущыIэм пае, ыпэрэ илъэсым егъэпшагъэмэ, муниципалитетым пынджэу къыщахьыжьыгъэр фэдитIум ехъукIэ нахьыбэ хъугъэ. Ащ дакIоу грант программэхэм ыкIи мэкъумэщ кооперациехэм ахэлажьэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэн фаеу республикэм ипащэ пшъэрылъ къафишIыгъ.\n— Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм япчъагъэ районым щымакI. РеспубликэмкIэ а къэгъэлъэгъоныр проценти 6,6-м нэсымэ, муниципалитетым проценти 4,2-рэ мэхъу. IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр тищыкIагъэх, ащ дакIоу чIыпIэ бюджетым ихахъохэр нахьыбэ хъун фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПсауныгъэр къэухъумэгъэным епхыгъэу селоу Еленовскэм фельдшер-мамыку IэзэпIакIэ мы илъэсым щашIыщт, аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ медицинэ оборудованиякIэ район поликлиникэм IэкIагъэхьащт, джащ фэдэу селоу Садовэм амбулаторие щыгъэпсыгъэным фэшI проектнэ-сметнэ документациер агъэхьазыры.\nГъэсэныгъэм ылъэныкъокIи гухэлъ гъэнэфагъэхэр щыIэх. ЕджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм язэтегъэпсыхьан лъагъэкIотэщт, ящыкIэгъэ оборудованиер арагъэгъотыщт. Анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтыр мы илъэсым Iоныгъом и I-м щегъэжьагъэу ублэпIэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм ыпкIэ хэмылъэу шхыныгъо стырхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм иIофыгъо изэшIохын ары.\nРеспубликэм имуниципалитетхэм ащыIэ гъэсэныгъэм иучреждениехэм ахэт шхапIэхэр ащ техническэу фэхьазырынхэ зэрэфаер къыIуагъ республикэм ипащэ. Ащ дакIоу медицинэм, гъэсэныгъэм ыкIи культурэм Iоф ащызышIэрэ специалистхэм ащымыкIэнхэр, къуаджэм ныбжьыкIэхэр нахьыбэу къещэлIэгъэнхэр пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр къыхигъэщыгъ. Ахэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэхэр зэрэщыIэхэр, муниципалитетхэри нахь чанэу ащ хэлэжьэнхэ зэрэфаер хигъэунэфыкIыгъ.\nСоциальнэ пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэр сыдигъуи анахь шъхьаIэу зэрэщытыр, ащ фэшI IэпыIэгъу зищыкIэгъэ цIыфхэм, анахьэу щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцуагъэхэм, алъыIэсынхэ, яшIуагъэ арагъэкIын зэрэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ. БлэкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, бюджетым илъ мылъкур зэкIэ муниципалитетым ыгъэфедэн зэримылъэкIыгъэр гумэкIыгъо шъхьаIэу къыхигъэщыгъ. А лъэныкъомкIэ администрацием, ащ ипащэ IофшIэныр агъэлъэшынэу къафигъэпытагъ.\n— КъышъоолIэрэ цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэхэшъуфынхэр, ахэм IэпыIэгъу шъуафэхъуныр пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр зыщышъумыгъэгъупш. Ахэм къаIэтырэ Iофыгъохэм ащыщыбэхэр чIыпIэхэм ащызэхэпфын плъэкIыщт, арышъ, а лъэныкъом нахь чанэу Iоф дашъушI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМуниципалитетым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фэшI социальнэ ыкIи общественнэ зыпкъитыныгъэ илъын зэрэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Районым цIыф лъэпкъыбэ щэпсэу. Къэралыгъом ишъолъыр анахь рэхьатхэм Адыгеир ащыщ, тапэкIи арэущтэу щытын фае.\nДемографием, ТекIоныгъэм ия 75-рэ илъэс ихэгъэунэфыкIын яIофыгъохэм, щыIэныгъэм инэмыкI лъэныкъуабэхэм республикэм ипащэ къащыуцугъ, пшъэрылъхэр къыгъэнэфагъэх.\nРайоным ипащэхэм, депутатхэм, мыщ щыпсэухэрэм яIо зэхэлъэу зэрэзэдэлажьэхэрэм, муниципалитетым хэхъоныгъэ ышIыным зэрэпылъхэм афэшI пстэуми зэрафэразэр, тапэкIи IофшIэным ащ фэдэ фыщытыкIэ фыряIэным зэрэщыгугъырэр Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэухым къыIуагъ.


Akula.Shop - бесплатная доска – Адыгейск, частных и коммерческих объявлений\nВакансии ...5 Услуги ...12 Для Бизнеса ...0 Недвижимость ...0 Транспорт ...0 Детские товары ...0 Электроника ...0 Мода и стиль ...10 Красота и здоровье ...3 Хобби и развлечения ...0 Спорт и отдых ...0 Для дома и дачи ...2 Животные ...0 Стройматериалы и инструменты ...1 Хэндмейд ...0\nВакансии Адыгея Республика, Адыгейск.\nУслуги Адыгея Республика, Адыгейск.\nДля Бизнеса Адыгея Республика, Адыгейск.\nНедвижимость Адыгея Республика, Адыгейск.\nТранспорт Адыгея Республика, Адыгейск.\nТовары для детей Адыгея Республика, Адыгейск.\nЭлектроника Адыгея Республика, Адыгейск.\nМода и стиль Адыгея Республика, Адыгейск.\nКрасота и здоровье Адыгея Республика, Адыгейск.\nХобби и развлечения Адыгея Республика, Адыгейск.\nСпорт и отдых Адыгея Республика, Адыгейск.\nДля дома и дачи Адыгея Республика, Адыгейск.\nЖивотные Адыгея Республика, Адыгейск.\nСтройматериалы и инструменты Адыгея Республика, Адыгейск.\nХэндмейд Адыгея Республика, Адыгейск.\nЗапчасти и аксессуары Адыгея Республика, Адыгейск.\nТелефоны и планшеты Адыгея Республика, Адыгейск.\nКомпьютерная техника Адыгея Республика, Адыгейск.\nФото- и видеокамеры Адыгея Республика, Адыгейск.\nТВ, аудио, видео Адыгея Республика, Адыгейск.\nБытовая техника Адыгея Республика, Адыгейск.\nЖенский гардероб Адыгея Республика, Адыгейск.\nМужской гардероб Адыгея Республика, Адыгейск.\nAkula.Shop → Доска бесплатных объявлений Адыгея Республика, Адыгейск.


Искусствэм фэлэжьэрэ цIыфхэр — Адыгэ макъ\nЖурналистым ыцIэ а къэтынхэмкIэ ашIэ, ащ ихьатыркIэ цIыф шIэгъуабэм якъэбархэр цIыф жъугъэхэм алъыIэсыгъэх. Ахэм яхьылIэгъэ очеркхэр зэлъыпытхэу журналэу «Зэкъошныгъэм» къыдигъахьэщтыгъэх. Джы непэ тхылъеджэхэм яIэрылъхьэ хъугъэ IофшIагъэу «Искусствэм ицIыфхэр» зыфиIорэм ахэр лъапсэ фэхъужьыгъэх. Мыр Замрэт иятIонэрэ тхылъ. 2016-рэ илъэсым апэрэ тхылъэу «Джыри си Едэпсыкъоешхо сыдэт» зыфиIорэр къыдэкIыгъ. Ащ илъэтегъэуцо гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ Республикэм иинститут зыщызэхащэм авторым есIогъагъ: «Тэгугъэ, уитхэкIэ амалхэм заушхугъэу хъугъэ-шIагъэхэр зылъэпсэ тхылъ уигукъэкIыжь-гупшысэхэм бэрэ пэмытэу джыри къатынэу». Ахэр хъохъу гущыIэ къодыягъэхэп, авторым къыIотэжьын, къытхыжьын джыри зэриIэр зэхэсшIэгъагъ. Апэрэ тхылъым къыгъэлъэгъуагъ Замрэт ынэ пэкIэкIыгъэ хъугъэ-шIагъэхэр, цIыфхэр зэрипхыжьынхи нэмыкIхэм алъигъэIэсыжьынхэр къызэрэдэхъурэр, цIыф насыпым, гъашIэм якъэбаркIэ тарихъым щыщ хъугъэ нэкIубгъохэр IэпэIэсэныгъэ хэлъэу къытыжьынхэ зэрилъэкIырэр.\nИскусствэр — кIочIэ ин. Ащ илъэныкъо пстэуми дунай шъхьаф яIэми, зэфэдэ ышIыхэу апыщагъэ хъурэ цIыфым ялъахъэ тыралъхьэ, аумэхъэу игъашIэ хэуцох. Ары Iэшъынэ Хьазрэт искусствэр аштрамым фигъэдагъэу игерой игъашIэкIэ къызкIиушыхьатырэр: «зэ искусствэм хахьэрэр ныбжьи хэкIыжьын ылъэкIыщтэп, джа къом гъогызэ аштрамыр зэришхырэм фэд… ПшIэрэба аштрамым икъэбар? УмышIэмэ къыпфэсIотэн. Мэзыкъом гъогызэ, ыцэмэ лъыр къадифызэ аштрамыр ышхызэ, Мышъэр къырихьылIагъэти еупчIыгъ: «Мощ фэдиз хьазабыр озыгъэхъурэр адэ гущэ сыд пае пшхырэ?» ыIуи. «ЫкупкI IэшIушъ ары, — мэзыкъом ыIуагъ, — ыкупкI гущэр IэшIушъ ары». Джары тэри тищыIакIэ зыфэдэр…», «искусствэр шIу олъэгъумэ — плъэгъупэщт, зеотымэ — ныбжьырэу зептыпэщт нахь, ау сыдэу щытми ызыбгъукIэ ущытэу удэпсэун плъэкIыщтэп». Искусствэ шъыпкъэр, искусствэ къабзэр аштрамым зэрэфэдэм техъырэхъышэрэп Хъот Замрэт игеройхэм ятворческэ гъогу зэхэлъы зэрэхъурэм тылъыплъэмэ. «Искусствэм ицIыфхэр» лъэпкъ мыиным ипрофессиональнэ искусствэ икъежьапIэ, иуцун якъэбар. Арэу зыхъурэм, апэрэ тхылъым фэдэу, искусствэм ылъэныкъокIэ лъэпкъ тарихъым инэкIубгъох.\nIофшIэгъакIэр зы жьыкъэщэгъукIэ аджырэ тхылъхэм ащыщ. Очеркхэм уяджэ къодыерэп, ахэт нэбгырэ пэпчъ уапашъхьэ ит фэдэу, урамым ущыIукIагъэ фэдэу упэблагъэу аужырэ нэкIубгъом нэс уадэкIуатэ. Зигугъу ашIэу, лъэпкъым игушъхьэлэжьыгъэкIэ зигъэхъагъэхэр инхэм ящыIэныгъэ гъогуи, ятворческэ кIуачIэхэми нэIуасэ уафешIы.\nХъот Замрэт итворчествэкIэ жанрэу очеркым лъэпкъ литературэм хахъо щишIыгъ. Тхылъым очерк 12 дэт. Зы искусствэ лъэпкъым адрэ лъэпкъыр дэлажьэзэ профессиональнэ искусствэр хэкум зэрэщыуцущтыгъэр, ащ цIыфхэм фыщытыкIэу, ехъырэхъышэныгъэу фыряIагъэр игеройхэм ягъашIэкIэ къеIуатэ. Апэрэ профессионал хъугъэхэм зэпачыгъэ къиныгъохэм лъэхъаным ижьыкъащэ къахэщы.\nТхьабысымэ Умар, Ахэджэго Щэбан, Сэмэгу Гощнагъу, Шъэожъ Роз, Пэнэшъу Рай, Хэшх Казбек, Нэхэе Аслъан, Лъэцэрыкъо Ким, КIыкI Зулхьадж, КIыкI Хьис, Къулэ Амэрбый, Анзэрэкъо Чесик, Хьанэхъу Адам, нэмыкIхэр ыкIи ахэм зылъащэгъэ, агъэсэгъэ лIэуж зэфэшъхьафхэм ясэнаущыгъэу лъэпкъ искусствэр зыгъэпсыхэрэм якъэбар зэфищэзэ, авторым тыгъосэрэ мафэр непэрэм къырепхы, непэрэ мафэм илэжьыгъэ неущырэм чылапхъэ фешIы.\nЗэрэтшIэу ыкIи тхылъым зэрэщыкIэгъэтхъыгъэу, Тхьабысымэ Умарэ творческэ кIэн бай иI. «Академическэ къэIуакIэм Умарэ иорэдхэр иуцощтыгъэхэп, ахэр орэд чэфхэу шъо пчъагъэкIэ зэтепшIыкIутIукIыщтыгъэх, ар къэзытыщт къэIокIэ-шIыкIэ мэкъэ шъхьаф ищыкIэгъагъ». Ащ творческэ зэпхыныгъэ да-хэу композиторымрэ орэдыIоу Шъэожъ Розэрэ зэдыряIагъэм къежьапIэ фишIыгъ. Замрэт къызэритхыжьырэмкIэ, «Орэдыр сыгу имылъэу, стхьакIумэ имытэу зы такъикъи исхын слъэкIыщтэп, ащ сыхэт зэпыт, ары сищыIэныгъэри, сидунайри», — ыIощтыгъэ Умарэ. Сэмэгу Гощнагъо фэгъэхьыгъэ очеркым Хъот Заур игукъэкIыжьэу Замрэт хигъэуцуагъэхэм бэ гу зылъытагъатэрэр: «Ежь ышъхьэкIэ зыгорэм фаеу, кIэлъэIоу щытыгъэп. Сценэм нэмыкI щыIакIи, гугъуи иIагъэп» — бзылъфыгъэм ащ фэдэу ыгуи, ыпси искусствэр ащыщ хъумэ, ар ащ къыфэхъугъ, ыцIэкIэ лъэпкъым игугъуи ашIынэу Тхьэм дунаим къытыригъэхъуагъ. Гощнагъо «амкIышъэм фэдэу ымакъэ псынкIэу зиIэти», иамал къехьыфэ орэдым рыщыIагъ. Адыгэ пщынэм игугъу тшIымэ, Лъэцэрыкъо Кимэ ар ыIыгъэу непи тынэгу къыкIэуцо. «Зиунагъо хъяр къихъухьагъэу, зикIалэ къэзыщэрэм иджэгу афигъэджэгуным цIыфхэр кIэхъопсыщтыгъэх» — цIыф мафэу, профессионал инэу ар адыгэхэм яIагъ, ыцIэ щытхъурэ сэмэркъэу дахэрэ пылъхэу къахэнагъ. Хъот Замрэт бэ ащ фэдэу зикъэбар къытфиIуатэрэр, зигъэхъагъэхэр къытлъигъэIэсыхэрэр.\nХудожественнэ амал баихэр очеркхэм ащыгъэфедагъэх. Зигугъу къышIыщт цIыфым, ащ иIофшIэн зыфэгъэхьыгъэм ядунай ухищэу къегъэжьапIэхэр гъэпсыгъэх. Зы гущыIэухыгъэ щэхъу къызщимыIорэми къыбгуригъаIорэр, узэригъэгупшысэрэр бэ, тхыгъэм уеджэным укIэгуIэу рыуегъэгъажьэ:\n«Сэмэгу Гощнагъо фэдэ орэдыIо лъэш къызхэхъухьэгъэ лъэхъан адыгэ лъэпкъ музыкальнэ искусствэм къыхэкIыгъэп», «Лъэпкъ музыкальнэ эстрадэр къыздежьэгъэ Шъэожъ Розэ ымакъэ лъэхъан псаум епхыгъ», «Бзылъфыгъэ зэкIужь гъэсагъэу, «интеллигент» гущыIэр къекIупэу адыгэ бзылъфыгъэхэм зыгорэ къахэкIыгъэу щытмэ, ар Пэнэшъу Къадыр ыпхъоу Рай», «Музыкальнэ искусствэм ижанрэ пстэури къызэдэуубытынышъ, охътэ кIэкIым къэхъугъэкIэ республикэ цIыкIум щызэтебгъэпсыхьан, къыщызэIупхын зыхъукIэ, сыд фэдэу ащ уфэхьазырын фэягъа?! Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иапэрэ министрэу Хьанэхъу Адам ар къыздигъэхъун ылъэкIыгъ», нэмыкIхэри.\nКIэухыми шIыкIэ гъэнэфагъэ фешIы. Философскэ гупшысэ хэлъэу, щыIэныгъэ къызэрымыкIом ыкупкI уригъэгупшысэу, уиеплъыкIэ горэхэри зэрыуигъэхъокIэу гъэпсыгъэ: очеркэу Хьанэхъу Адам ехьылIагъэм благъэу зымышIэщтыгъэхэм анэгу къызэрэкIигъэуцорэр цIыф псынкIэу, гумызагъэу ары. Тхыгъэм икIэух ар рэхьат, зыми гуIэжьырэп. Къины а чIыпIэм фэдэхэм уяджэныр, гур къефызы. «Сэ сырэхьат, сыгуIэрэп» — сыда шъуIуа арэущтэу а мафэм ар зыгъэрэхьатыгъэр, сыда шъуIуа къежэщтыгъэр?.. «Адам ыгу кIэзыгъэблын, къызфичъыхьажьын щыIэжьыгъэп. Лъэпкъым ыпсэ хэлъыгъ, фишIэщтыр ыухыгъ, джы гуIэжьырэп». Лъэпкъым ыцIэ дахэкIэ зыгъэIугъэ ансамблэм фэгъэхьыгъэу Замрэт етхы: «Ислъамыем» Iоф зэрэщашIэрэм рыпагэхэу артистхэм ашъхьэ лъагэу Iэтыгъэ. Ансамблэм непэ ухэтыныр шъуаш…Тыдэ къикIырэ шъуIуа мыухыжь музыкэу Нэхэе Аслъан зыхэтыр?» — хэти ыгу къигущыIыкIырэм фэд авторыр, урэгушхо лъэпкъ орэдыIо-къэшъокIо куп шIагъом.\nКъэбар пэпчъ зы цIыф гъашI. Бын-унэгъошхом изы нэбгырэ икъэбар фэдэу очерк пэпчъ уеджэ. Сатырхэм уяджэ къодыерэп, Замрэт ымакъэ птхьакIумэ итэу, «мыр о умышIэу, сэ адэсэшIэ» ыIорэм фэдэу, игеройхэм якъэбар кIещы.\nТхылъыр гъэшIэгъоны зышIыхэрэм ащыщых бзэ къызэрыкIоу зэрэтхыгъэр, зэдэгущыIэгъухэр игъэкIотыгъэу зэрэхэтхэр. УнаIэ атеодзэ лъэпкъым дыщыIэ шIошъхъуныгъэхэм: «КъызэраIотэжьырэмкIэ, сабый цIыкIум апэрэ Iэбжъэнэжъыеу янэ Цацэ пиупкIыгъэхэр пщынэ ныбэм хидзэгъагъэхэу ары», «СызэцIыкIум, — къеIотэжьы Розэ, — сыбыбэу пкIыхьапIэ слъэгъущтыгъэ», «цIэр насып фэхъугъ», «насыпыбэри щтагъо, нэджагъор бэ мэхъу, ори узыщыгушIукIыжьыпэми, насыпыр бгъэщтэн плъэкIыщт», ретроспекциер жъугъэу щыгъэфедагъ.\nТхылъымкIэ къэIогъэн фае теорием ылъэныкъокIи гъозэшIоу зэрэщытыр. Ар пшъэрылъэу Хъот Замрэт зыфишIыжьыгъагъэп, ау къыIуатэрэм хэпхъагъэу зэгъэпшэнэу, къэгъэлъэгъуакIэу ышIыхэрэм къахэщых эстраднэ орэд къэIуакIэр, «самородок», опернэ макъ, макъэр игъэуцун, рондо, опе-рэр, триптих, нэмыкI гурыIоныгъэхэми яхабзэхэр.\n«Гупшысэ шъхьаIэу авторым иIагъэр — зигугъу къышIыгъэ пэпчъ игугъэ-гупшысэ, итворчествэ къытлъигъэIэсыныр, дэгъур, дэхагъэр, шIур, сэнаущыгъэр зэхытигъэшIэныр, творческэ IофшIэныр зэрэIоф мыпсынкIэр къыдгуригъэIоныр — къыдэхъугъэу къытшIошIы», — Сихъу Фатимэ игущыIэхэм адедгъаштэу тхылъыр зэфэтэшIыжьы. ЗэфэтэшIыжьы, ау джыри бэрэ ижь, идунай тахэты, гупшысэкIэ геройхэм тадэгущыIэ, пытагъэ ахэлъэу ягъогу зэрэрыкIуагъэхэмкIэ тащэтхъу, тащэгушIукIы. Тэгугъэ Хъот Замрэт джыри нэмыкI орэдыIохэм, къэшъуакIохэм ящыIэныгъэ гъогу зэригъашIэзэ, ятворческэ хъарзынэщ зэфэхьысыжь фишIызэ искусствэм итарихъ итхын лъигъэкIотэнэу.\nАРИГИ-м инаучнэ IофышI.\nПредыдущая «…КъасIорэр сэ сиорэди»\nСледущая МэшIокур къызэтырагъэуцуагъ


Автор Тема: Три монеты на определение (Прочитано 2523 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (118.77 кБ, 1340x739 - просмотрено 81 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (71.81 кБ, 392x380 - просмотрено 111 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (71.01 кБ, 659x343 - просмотрено 132 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (96.98 кБ, 940x780 - просмотрено 119 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (156.06 кБ, 940x780 - просмотрено 122 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (77.77 кБ, 959x533 - просмотрено 119 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (119.77 кБ, 959x533 - просмотрено 124 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (132.5 кБ, 464x605 - просмотрено 69 раз.)


ШIур къызщыдэкIоежьырэр | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 10.09.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nФилософием хэт термин «бинарные оппозиции» еIошъ. Ар дунаим фаби чъыIи, нэфи шIункIи, ошIуи уаий, дэгъуи дэий ренэу зэрэщызэпытхэм фэгъэхьыгъ.\nЗэкIэми щыIэныгъэм ащ тыщыIокIэ, тицIыкIугъом къы-щегъэжьагъэу ащ дунаим тыфегъэхьазыры. Еми уIукIэщт, шIуми уIукIэщт, егъэшIэрэ гушIуагъуи, мыухыжьын къини щыIэп, охътэ кущэрэхъыр ежь игъогу рэкIо. Адыгэ Хасэу илъэс щэкIыкIэ узэкIэIэбэжьмэ изэтегъэуцожьын уахътэрэ ащ икIонрэ сагъэшIыгъэ гупшыситIу мы «бинарнэ оппозицием» епхыгъэу сакъытегущыIэ сшIоигъу.\nУситIу сапашъхьэ илъ. ТIури Адыгэ Хасэм фэгъэхьыгъэх. «Ра! шыу нэкъуакъоха!» зыфиIорэр хасэм иапэрэ илъэс зэтеуцогъухэу Адыгеим республикэ статус иIэ хъуным анахь зиIахьышIу хэзылъхьагъэмэ афэгъэхьыгъ.\n«Адыгэ паIор» апэрэ гъэхъагъэмэ къакIэлъыкIогъэ Iоф. Къэрар иIэу, лъэпкъым къыпыщылъым ыгъэгумэкIэу, ащ дэмышъхьаххэу пылъмэ а адыгэ дэдэмэ къапкъырыкIэу утын ащэчыжьэу бэрэ къыхэкIы. Сыд пшIэн, ер шIум бэрэ къенэкъокъу, нахьыбэрэмкIи къытекIо, ау сыд фэдиз уахътэ тешIагъэми, шIур къыдэкIоежьы. ШIум зыIэтыжьыгъуае ар щэхъу, утынэу ыхьыгъэм елъытыгъ, зэтеуцожьыгъэу пшIошIыми, гум тыркъо къытенэ. Ар тинахьыжъышIоу, шIум егъашIэм фэлэжьэгъэ Шъхьэлэхъо Абу ынэ кIэслъэгъуагъэмэ ащыщ.\nУситIумэ азыфагу уахътэкIэ илъ щыIэп, ау адыгэм къырыкIорэм иджэрпэджэжь. Сыда нартмэ къащегъэжьагъэу шIу зышIэрэр е IукIэжьынэу зыкIэхъурэр? Нарт Саусырыкъо машIо цIыфмэ къафихьыгъ, ау хэта ар псаоу чIэзытIагъэр? Джа нартмэ ащыщхэу зыгъэпыищтыгъэхэмрэ иныжъхэмрэ арых. Уахътэр лъыкIуати, нартмэ джэныкъо машIом ифэбагъэ зэхашIагъэу а машIор Тхьэ бзаджэу ПакIо къафэгубжи зехьым хэт къэзыхьыжьыгъэр? Пэтэрэз. Ащ фэгъэхьыгъэу тхьамафэрэ нартхэр ешъуагъэх, ешхагъэх. Ау хэта машIор къафэзыхьыжьыгъэр зыукIыжьыгъэр? Джа нартхэр арых. КъахэжъыукIыхэрэр, къахэлыдыкIыхэрэр ашъхьэдэмыкIынхэм пае чэтацэкIэ зэкIэ зэфэдиззэщиз бэрэ зэрашIыщтыгъэр адыгэм ижъыкIэ къырыкIуагъэм къыхэщы.\nМыщ лъэшэу узэгупшысэн хэлъ, «узэкъотмэ улъэш» зыфиIорэм зы хьамдэч зэолIхэр дегъахьэхэмэ, а уисэмэгукIэ, уиджабгъукIэ щыIэмэ уащыгугъын плъэкIыщта, хьауми ушыушъхьэ закъомэ нахьышIуа? Ар уахътэмрэ чIыпIэу узэрыхьэрэмрэ къагъэнафэ. ЩыIэныгъэр кIэлэгъэсэ дэгъу, тэри акъыл зыхэтхынэу тызэрихьылIагъэмэ мыхэр ащыщых.\nДунаир шъотехьэ-шъотекI. Уахътэм изэтекIыгъо диштэу тетыгъо зыIыгъ хабзэри мэзекIо.\n«ХэбзэшIу мэхъуа?», — elо зыгу раутыгъэм. «Ащ нахь тытхъэу къытэкIугъэп!», — elo тетыгъом хэшхыкIырэм.\n«Дунаир зэхъокIыгъэ», — аIуагъ. «Дунаир арэп зэхъокIырэр, ар ренэу зыпкъ ит, тэры зэхъокIырэр, тызэхъокIышъ, дунайри зэтэхъокIы», — къариIожьыгъ адыгэ бзылъфыгъэ губзыгъэм.\nЩтэ ымышIэу цIыф щыIэп, ау ащ шъхьарыкIышъурэр лIы, улIэу уашъом пшъхьэ егъэкъугъэу укIошъун хъумэ, Тхьэр анахь къызэтагъэмэ уащыщ. Ар насыпыгъ. БлэкIыгъэ лIэшIэгъум ыкIэхэм адэжь, 1988-м лъэпкъ Iофмэ СССР-м нахь зыкъыщаIэты зэхъум, кIэлэ куп тыхъоу тэри адыгэ Iофым тыпэIууцогъагъ. Дунаим, хэгъэгум, хабзэм арыкIощтыр къэшIэгъоягъ, жьызэпеоу хэгъэгум къиуагъэм бэмэ заригъэутIыIущтыгъэ. ТыкIэлагъ, укIалэмэ, щтэ пшIэрэп, «тыгъужъыгу иI» зыфаIорэр къэдгъэшъыпкъэжьыщтыгъэ. Гъуазэ тфэхъунэу нахьыжъэу тшъхьарытыгъэри мэкIагъэ, ахэм шыукIэкъалэ хъунэу ахэтыгъэри зырыз, ау «цыгъорэ шъуаерэ зэдеIэхэмэ кIэдашъхьэр тырачы», тэри куп зэгурыIо мафэу тызэдежьагъэти, шIукIае къыддэхъугъ.\nАкадемикэу Лев Гумилевым ащ фэдэ куп макIэ, куп зыгу-зыкIуачIэм ариIощтыгъэр «пассионарии». Ышъхьэ ифедэ зэрифэн ымыIоу, зыщыщ лъэпкъым фишIэрэр шIомакIэу, ащ чэщи мафи егупшысэхэрэр лъэпкъым зыщыбагъохэкIэ, лъэпкъыр «къэо». Къэошъ, мэкIэжьы, джыри ыпэкIэ зэрэщыIэщтым ар лъапсэ фэхъу. Шъыпкъэ, пассионариехэу ежь ацIэ зэрагъэIущтым, щытхъухьэ рыхъунхэм пае зыми щымыщынэхэу зекIохэрэри макIэп, мыщкIэ Александр Македонскэр щысэ — щытхъу лые пае Хьиндым кIуагъэ, нэужыми ащ екIодылIэжьыгъ. Субпассинариехэри щыIэх, ахэм яэнергие хъотIэ-бжъэтIэным, тыгъоным, бзылъфыгъэ е хъулъфыгъэ зещэным, шъхьэфэгъэтхъэным тырагъэкIуадэ.\nТэ зигугъу тшIырэр лъэпкъ Iофым ипассионариехэр ары. Ахэм янахьыбэ дэдэ уахъ-\nтэм изэблэдз хэкIуадэ е псаоу къэнэжьхэми, шъобж хахы. Уилъэпкъ пае къин плъэгъунри, утхъэнри зы ку зэдыкIэшIагъэх. ЫпэкIэ нахь зыкъудыирэ шыр ары зэкIэ зэлъытыгъэр…\nДжаущтэу 1988-рэ илъэсым иаужырэ мазэ «нысащэкIэ баIоу, дзэкIэ мэкIаIоу» Адыгэ Хасэр зэхэщэжьыгъэным зыфэзыгъэзэгъэ купым лъэпкъым пассионариеу къыхэщыгъэхэр кIэуцуагъэх. Лъэпкъ зэфэсышхор зыгъэхьазырырэ купым, сыкIэлагъэми (а уахътэм «шым игъэрищ, шым игъэрибл, лIым игъэ щэкIэу» анахь ишIупIэм ситыгъ), пэщэныгъэр къызэрэсаусэигъэр сэркIэ шъошагъ, уилъэпкъэгъумэ цыхьэ къыпфашIымэ ащ нахь гуIэтыпIэ мэхъуа! Шъхьэлэхъо Абу тихьагурысэу Iофым тыкIэуцуагъ, 1989-м, кIымэфэпэ мазэу илъэс щэкIыкIэ узэкIэIэбэжьмэ Адыгэ Хасэр зыпкъ идгъэуцожьыгъ.\nТилъэпкъ джы къырыкIощтым тызэреплъырэр хэбзэ тетыгъо зиIагъэхэм ятхьылIэ къодыеу щымытэу, тиIо пхырыдгъэкIын амал тиIэ хъугъэ. Хэкум республикэ статус егъэгъотыгъэныр, лъэпкъ быракъэу Кавказ заом адыгэмэ щагъэIэгъагъэр (жъогъо пшIыкIутIумрэ щэбзэщищымрэ зытетыр ары) республикэм символэу егъэштэжьыгъэныр, Парламентым адыгэрэ урысрэ зэфэдизэу хэгъэхьэгъэнхэр арых анахь Iофыгъэхэр. Мыхэм зэрэлъэпкъэу къакIэмыуцомэ мыхъунэу чIыпIэ тиуцуагъ. Джащыгъум Адыгэ Хасэр кIэщакIо фэхъуи, «ТIокIитIумэ я Комитет» шыу тIокIитIукIэ дгъэпсыгъэ, игъогуи теуцуагъ. Нэужым зэрэлъэпкъэу къыткъоуцуагъ, «узэкъотмэ, улъэшым» ыкIуачIэ ащ щызэхэтшIагъ.\n«Уиуахътэ сыда щыбгъэхъагъэр?» — аIоу лIэужхэр къытэупчIыхэмэ, ятIожьын джы\nщыI. А онэтемых мафэхэм типэщагъэр Шъхьэлахъомэ я Абубэчыр. Ыныбжь емылъытыгъэу, ар гупсынкIэ-лъэпсынкIагъ, лъэпкъым пае зэкIакIо иIагъэп, зэрэпассионариер гъэнэфэгъагъэ. Мы лIышIум, ащ ижьау чIэтыгъэ кIалэмэ, тибзылъфы-гъэ Iушмэ, узэдэIупхъэ нахьыжъхэу тхэтыгъэмэ, ахэм ядэIун зылъэкIыгъэ ныбжьыкIэхэу «зипщэрахьыгъу къэси, блэзымыгъэкIыгъэмэ» сиусэ афэзгъэхьыгъ.\nРа! Шыу нэкъуакъоха!\nШъхьэлахъомэ я Абу\nРа лIы икъугъа.\nРа зэпичыгъэ гъогумэ\nШъэогъу телъхьэ мафэу\nКIэлэ куп игъуса.\nРа игъусэ шыумэ\nГущтэ зи амышIа.\nРа тауж къимына.\nРа хэгъэгу мафэу\nДзэ сатыры гущэхэу\nШыу щэкI тымыхъуа.\nщтэ тыгу къэмыкI —\nГъуазэу ащ иIагъэхэр\nЗыкIи тыгу имыкI.\nАдыгэм непи къыхещы.\nстафэр зэIытшIэу тэпсэу,\nТипсэукIэ хъунэп», —\nШыу куп макIэу\nАхэмэ язэуакIэ иорэд\nЩынэ сыд пай тиIэн,\nТэщ нахьи нахь мэкIагъэх.\nА псэемыблэжьы заом\nГущтэ рахыгъэу зэхэт.\nАхэтыгъабэ мэщ упкIагъэу,\nОрэдым къыхещых джыри\nА бланэмэ щысэу яIагъэмэ\nРа язэо мафэхэр ауха.\nДзэу аухыгъэм пэIулъхэу,\nКъэнагъэмэ ахэр агъаезэ,\nГъунэ зимыIэ щыIэпти,\nЗэрэтлъэкIэу тэри тырэкIо.\nЛIы икъугъэ зэкIэу\nЛъыкIэ ткъоши ахэт.\nНахьыжъ куп тымыгъота.\nГъотым Iэл ышIыгъэмэ,\nТидзэ мэкIэ тIэкIу\nРа зэо мыухыжьым\nАщ ишыу гъусэхэр\nЗы хьэ щтагъэ купэу\n«Сыд шъуишыу шIыкI?\nСэ шъозгъэлъэгъун!» —\nПащэр пыим фелъы.\nРа имэIу телъэу\nЫуж иты кIалэмэ\nГъогур шIоу хагъэтхъы.\nРа лъэпытэ шыухэу\nРа хьэхьаеу кIыйхэу\n— Плъыры-стыры мафэхэр\nТэ джы къытфэнэжьырэр\nДэIон кIэлэ хъупхъэмэ\nЛIыхъумэ агу къинэнэу\nЛIыгъэ шъо зешъухьагъ.\nНыпыр джы тижьау.\nШыу уцогъэ купымкIэ\nХэкур шъо шъуфэрэхъу.\nМыхъуи щыI, къыбдэхъуи,\nБэ дунаим щыхъурэр.\nТиI хэгъэгумэ яIэр,\nФранцузмэ «Революциер губзыгъэмэ къаугупшысы, фанатмэ зэшIуахы, ащ хэтхъыкIыжьыхэрэр къэзымылэжьыгъэхэр ары», — аIо. Илъэс заулэ нахь темышIагъэу Адыгэ Хасэр зыдгъэуцужьыгъэр, апэрэ гъэхъэгъэшIухэри ышIыгъэхэу, эйфориеу тызхэтым апэрэ жьы чъыIэхэр къырычъэхи, зы куп зыригъэутIыIугъ, зы куп зыздигъэзэщтыр ымышIэу къызэтенагъ, зы куп ыпшъэ кIырыугъ. Мы къэстхырэм щыгъуазэр макIэ, тызпхырыкIыгъэмэ ари ащыщышъ, ери, шIури цIыфмэ ашIэн фае.\nТэ тигъус тшIошIыщтыгъэмэ ащыщмэ зыкъызэпырагъэзагъ, къызэрэтхэтхэу Хасэми, Хэсашъхьэми, пащэми къяцэлашхэхэу рагъэжьагъ. Ахэр нэмыкIым къыдэхъурэм ымыгъэрэхьатхэу, ежьмэ ашъхьадэкIыгъэр зынэсыгъэ лъэгапIэм къыращэхынышъ, ащ теуцоным кIэнэцIхэрэр арыгъэх. Тэры ахэр Хэсашъхьэм къыхэзыщэгъагъэхэр, зыфэдэ дэдэхэр тшIагъэп, тшIэна эйфорием тыхэтэу гурэ псэрэкIэ лъэпкъым тыхэIаби, узщыгугъыпхъэхэу тлъытэхэрэр къыхэтхыгъагъэмэ. Ахэм зыкъаутIэрэхъи, зыкъагъэхьазыри, ор тхьаматэм къырашIылIагъ, ау апэрэ илъыгъом зыфаер къадэхъугъэп.\nУгупшысэмэ зыгорэ къэуугупшысынба, уазытекIорэм нахьи къызщыптекIохэрэм акъыл нахь хэохы, Хэсашъхьэр зыубытын зыгу хэлъыгъэмэ гъогу къагъотыгъ. Адыгэ Хасэм ихэбзэ-унашъохэр зэблэхъугъэнхэ фаеу, ар хъумэ лъэпкъымкIэ нахь тэрэзынэу цIыфмэ ашIошъ агъэхъуи, хэсэ зэфэсым къыхалъхьи, хъурэмрэ зытехъухьэрэмрэ цIыфмэ къагурымыIуапэу Хасэм хэбзэ-унашъоу иIэм хэIэбагъэх. Ащ амал къытыгъ хэсэ тхьаматэр зэфэсым химыдзэу, Хэсашъхьэм ыгъэнэфэнэу. Мыр зытырашIыхьагъэр гурыIогъоягъэп — хэсэ зэфэсым Шъхьэлэхъо Абу ыцIэ къызэрэраIощтым щэч хэлъыгъэп, ащ къыдиуцонышъ, къытекIон купым къызэрэхэмыкIыщтыр, цIыфмэ шIу алъэгъурэ Абу зи зэрэпамышIыщтыр гъэнэфэгъагъэ. Зэкъоуцогъэ купыр зыщыгугъыхэрэр Хэсашъхьэм хищэхи, яцIыфышъхьэ нахьыбэ зэхъум, джыри зэ тхьаматэм къыфилъыгъэх.\nАрэу щытми, Абу тещыгъуае афэхъущтыти, нэмыкI шIыкIи къыхахыгъ: Хасэм итхьаматэу хадзыщтым сыд фэдэ Iофи ыгъэтIылъынышъ, Хасэм иIоф нэмыкI зэримыфэнэу Хэсашъхьэм къыхалъхьагъ. Абу «сэ шIэныгъэлэжь IофшIэныр зыфэзгъэтIылъын щыIэу слъэгъурэп, тIури зэдэсхьын слъэкIыщт, ау сыхэдэн фае хъумэ, наукэр къыхэсэхы» ыIуагъ. Абу ычIыпIэкIэ къагъэлъэгъуагъэм иIэнатIэ къыгъэтIылъынэу ыгъэгугъагъэхэти, ар Хэсашъхьэм тхьаматэ фэхъугъ. Джаущтэу Абу гъэпцIагъэкIэ лъэпкъ Iофым пэIуащыгъ.\nТетыгъо ыубыты шIоигъоу куп зэрэзэкъоуцорэр умынэшъумэ плъэгъунэу, умыдэгумэ зэхэмыхынэу, умыделэмэ къыбгурымыIонэу щытыгъэп. Тхьаматэм сакъынэу зэп сызэрелъэIугъэр, хэсэ зэхахьэу республикэм и Декларацие фэгъэхьыгъагъэм сэщ фэдэу ятIонэрэ гуадзэу иIагъэр къемыдэIоу зэIукIэр къызэригъэбырсырыгъагъэри ыгу къэзгъэкIыжьыгъ. Ау ежь ащ фэдэу къыдэзекIонхэр арипэсыгъэп, ежьыри зэрипэсыжьыгъэп, «ашIэщтыр арэшI» ыIуагъ. Сэ скIуачIэ къызэрихьэу сапэуцужьыгъ, ау шыушъхьэ закъокIэ уафырикъунэу щытыгъэпти, Хэсашъхьэм сыхэкIыжьыгъ.\nСыхэкIыжьыгъ шъхьае, сыадыгэнэу къэнагъэп ныIа, лъэпкъ Iофхэр гузэжъогъу зифэхэкIэ, адыгадзэм шъхьэ закъоу сыхахьэщтыгъэ. Абу къытхахьэщтыгъэп, ау ренэу упчIэжьэгъу къытфэхъущтыгъэ. Зэ ыдэжь сычIэхьагъэу, зэгъокIэу титIо тизакъоу сытефагъэти (Абу ренэу зыгорэ къылъыIухьэщтыгъэ, изэкъонэу бэрэ къыхэкIыщтыгъэп) къызкIытхэмыхьажьырэмкIэ сеупчIыгъ. Зи къымыIоу Абу тIэкIурэ къысэплъэу щысыгъ, етIанэ къыIорэр къызэрехьылъэкIырэр къыхэщэу, щхыпэ къемыкIужьэу хэщэтыкIи къысиIуагъ:\n— Асфар, о усикIалэм фэд, къыосIон слъэкIыщт. Адыгэмэ къысапэси къысщалъэгъэ паIор къысэонтэгъукIы хъугъэти, зыщысхыжьыгъ…\nАщ къикIырэр нэфагъэ — «лъэпкъым пащэу уриIэн фае» аIуи цIыфмэ зэхахьэхи хадзыгъэр зэгохьэгъэ купым тырищын ылъэкIыгъ. Тыдэ щыIагъ адэ ар хэзыдзыгъэ лъэпкъыр? Адэ тэрэзба ышIагъэр, уамыгъэтхьамэтэжьмэ сыд пае тхьамэтэ паIор пщыгъыжьын? ЛIым ыгу ихъыкIыгъэр мары джы зыдихьыжьыгъ, тигъэшIагъэп, къызхигъэщыгъэп. Ау сэ а уахътэм ынэ кIэслъэгъуагъэр паIом фэгъэхьыгъэ усэкIэ сыгу щыпхырыкIыгъ…\nЗэгосых хъурышъо паIохэр.\nСэ ощ сыфэд, о сэщ уфэд,\nНахь лъагэр тымышIэу\nТэ тиIэр тлъэпкъ\nЫмышIэ ыIуагъэп адыгэм,\nхэт джыри щыI?\nТиI тэ хэгъэгуи, чIыгуи,\nнеущи ащ фэд.\nОщ фэдэмэ укъыщанагъэмэ,\nТэкIо тэ тшIошIы,\nАу жьы ткIэтэу тымызекIожь.\nПщэгъо лъагъоу тызытетым.\nТызытети, тапэ къэти\nмы дунаим тыщыиб.\nзэо закIэм тыхэтыгъ,\nДжы «тыхэт» зэтIожьэу\nШъофы лъэгуи тыщымыкI.\nКъэкIых джыри чъыги, мэзи,\nЗи мыхъугъэм непи фэд.\nАу тэщ фэдэхэр тэлъэгъуми,\nТинэплъэгъу абгъагъэм фэд.\nау тызэфэдэп —\n… Адыгэ паIохэр\nP.S. Уахътэр лъыкIуати, Хасэм пэщэгъур щызыштагъэр кулъэшъоу къани, хэсэ Iофхэр мыкIо-мыкIуатэу къызэнэхэм, а тезыщыгъагъэмэ янахьыбэ дэдэмэ «АI-анасын, Абу, тыхэукъуагъ, «ичхур» Iуи къытегъэзэжь, ибэ хъураеу тыкъэмыгъан!» аIуи, уадыг-сыадыгэкIэ къырагъэшIуи, Хэсэ тхьаматэу лъэпкъым илIыкIомэ къытырагъэгъэзэжьыгъ. Ащ ыуж адыгэмэ я Дунэе Хаси пащэ фэхъужьыгъ, къыгъэшIагъэм лъэпкъым фэшъыпкъэу къыхьыгъ, ыцIэ дахэкIэ къытхэнэжьыгъ. ШIур ем мыщ зэрэщытекIуагъэм тэри тигъэгупсэфыгъ…


Гъогухэр щынэгъончъэнхэм пае | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ зэрищэгъэ зэIукIэр зыфэгъэхьыгъагъэр лъэпкъ проектэу «Автомобиль гъогу дэгъухэр ыкIи щынэгъончъэу щытхэр» зыфиIорэр гъэцэкIагъэ хъунымкIэ Iофыгъоу зэшIуахыщтхэр ары.\nТранспорт инфраструктурэм ихэхъоныгъэкIэ IофшIэнэу зэшIуахыщтхэр, мыщ хэхьэх Мыекъуапэ, псэупIэу Яблоновскэм яавтомобиль гъогухэр ыкIи нэмыкI гъогухэу республикэ, чIыпIэ мэхьанэ зиIэхэр гъэцэкIэжьыгъэнхэр ары анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэхэр. 2024-рэ илъэсым ыкIэм ехъулIэу республикэ мэхьанэ зиIэ автомобиль гъогухэр нахьыбэ ашIынхэу, транспортэу гъогухэм арыкIорэм ипчъагъэ къыкIегъэчыгъэнэу, гъогухэм къатехъухьэрэ тхьамыкIагъохэр нахь макIэ шIыгъэнхэу рахъухьагъ.\nЗэIукIэр къызэIуихызэ республикэм и ЛIышъхьэ анаIэ зытыраригъэдзагъэр транспорт инфраструктурэм ихэхъоныгъэкIэ IофшIэнхэм япсынкIагъэ къыкIемыгъэчыгъэныр ары. Шъугу къэтэгъэкIыжьы: лъэпкъ проектэу «Автомобиль гъогу дэгъухэр ыкIи щынэгъончъэу щытхэр» зыфиIорэм игъэцэкIэнкIэ Адыгеир анахь шъолъыр дэгъухэм ахалъытагъ. Илъэсэу икIыгъэм лъэпкъ проектымкIэ планым къыдилъытэхэрэм къарагъэхъугъ. 2021-рэ илъэсым агъэцэкIэжьын фэегъэ автомобиль гъогухэр ипIалъэм къыпэу агъэцэкIэжьыгъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным партиеу «Единэ Россием» изэфэсэу мэкъуогъум и 19-м щыIагъэм пшъэрылъ щафишIыгъ автомобиль гъогухэм ягъэцэкIэжьынкIэ шъолъырхэм джыри мылъку къафыхагъэкIынэу, гъэмафэм ыкIи бжыхьэм а мылъкур зэшIуахын фэе Iофхэм апэIуагъэхьан алъэкIыным пае.\n«Гъогухэм ягъэцэкIэжьынрэ яшIынрэ апэIухьанэу ахъщэшхо къыхагъэкIы, ащ амал къеты планым къыдилъытэхэрэр дгъэцэкIэнхэу, республикэм итранспорт инфраструктурэ хэхъоныгъэ ышIыным пае Iофыгъоу зэшIотхыхэрэр нахьыбэ хъунхэу. НепэкIэ чIыопсым изытети ащ фэдэ амал къеты. Ведомствэ пстэуми лъэпкъ проектыр гъэцэкIагъэ хъуным пае акIуачIэ зэхалъхьан фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Лафышъэ Рэмэзан къызэриIуагъэмкIэ, километрэ 75,624-рэ зикIыхьэгъэщт гъогу 54-рэ 2021-рэ илъэсым ехъулIэу агъэцэкIэжьынэу рахъухьагъ, джащ фэдэу автомобиль гъогоу «Инэм — БжыхьэкъоякIэр» зыфиIорэм итранспорт зэхэкIыпIэ 2021 — 2023-рэ илъэсхэм агъэпсыщт. Мы илъэсымкIэ рахъухьэгъагъэхэр зэкIэ икIыгъэ илъэсым агъэцэкIагъэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ пшъэрылъ зэрафишIы-гъэм тетэу гъогухэм ягъэцэкIэжьынкIэ пIалъэу агъэнэфагъэм нахь псынкIэу Iофхэр зэшIуахыщтых. 2022-рэ илъэсымкIэ программэу зэхагъэуцуагъэм тетэу гъогу 46-рэ шапхъэхэм адиштэхэу ашIыщтых. 2021-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м ехъулIэу а IофшIэнхэр зэкIэ аухынхэу мэгугъэх.\nАщ нэмыкIэу гъогухэм атетыщт псэолъэ инхэми яшIын лъагъэкIуатэ. ГущыIэм пае, «Инэм — БжыхьэкъоякIэр» зыфиIорэ гъогум транспорт зэхэкIыпIэ щашIыщт. 2023-рэ илъэсым ар аухынэу ары зэрэгугъэхэрэр. Джащ фэдэу Мыекъуапэ къэзыухьащт гъогум иятIонэрэ чэзыу мы илъэсым аухыщт, ящэнэрэ чэзыур — 2022-рэ илъэсым.\nПроект документацием игъэхьазырын, ахъщэр нахь шIуагъэ хэлъэу гъэфедэгъэным тэрэзэу алъыплъэнхэу Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къафишIыгъ, анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаеу къыхигъэщыгъэр псэупIэу Яблоновскэм игъогухэр ары.\nГъогухэу анахь щынагъоу щытхэр къыхэгъэщыгъэнхэм ыкIи ахэм ящыкIэгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащызэшIохыгъэнхэм апае ГИБДД-м гъусэныгъэ пытэ дыряIэн зэрэфаер КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ. Ащ нэмыкIэу гъогухэм хьылъэхэр зыщащэчыщтхэ пунктхэр ащыгъэпсыгъэнхэ зэрэфаери къыхигъэщыгъ. МВД-м и ГИБДД Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэ игуадзэу Мамыекъо Казбек игъэкIотыгъэу ащ фэгъэхьыгъэу къыIотагъ.\n«Лъэпкъ проектым епхыгъэ Iофыгъохэу зигугъу тшIыхэрэр зэшIохыгъэ зыхъухэкIэ, амалышIухэр щыIэ хъущтых. Непэ анахь лъэшэу тынаIэ зытедгъэтын фэе лъэныкъохэм ахэр ащыщых. Гъогухэм къатехъухьэрэ тхьамыкIагъохэр нахь макIэ шIыгъэнхэм, гъогузекIоныр щынэгъончъэу щытыным, цIыфхэм япсауныгъэ къэухъумэгъэным зэкIэми тыфэгумэкIыныр типшъэрылъ. Экономикэм ихэхъоныгъэкIи, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэнымкIи гъогухэм яхэхъоныгъэ ишIогъэшхо къэкIощт», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.


Анахь дэгъухэм ахэтых — Адыгэ макъ\nАнахь дэгъухэм ахэтых\n«Российский союз молодежи» зыфиIорэм и Адыгэ регион къутамэ шъолъыр организацие анахь дэгъу хъугъэ.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къызэрэщаIуагъэмкIэ, «Лучшие региональные организации РСМ в проектной деятельности» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ ар къыхагъэщыгъ. 2018-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, 2019-рэ илъэсым ащ иIофшIэн нахь чанэу зэхищагъ.\nАдыгэ къэралыгъо университетым и Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар-техническэ колледж, Адыгэ кIэлэегъэджэ колледжэу Андырхъое Хъусен ыцIэ зыхьырэм, Мыекъопэ индустриальнэ техникумым «Российский союз молодежи» зыфиIорэм Iоф дашIэнэу рагъэжьагъ.\nДжащ фэдэу блэкIыгъэ илъэсым шъолъырым итренинг гупчэу «Точка роста» зыфиIорэр къызэIуахыгъ. АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ игрант IэпыIэгъукIэ ащ иIофшIэн ригъэжьагъ.\nГъэсэныгъэм ипроектэу «Фыщт», лъэпкъ премиеу «Студент года — 2019», форумэу «Ошъутэн», фестивалэу «Студентым игъатх», нэмыкIхэри ыпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ организацием зэхищагъэх. Урысые акциехэр, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм зыкIыныгъэ ахэлъыным фэIорышIэрэ зэIукIэгъухэр, текIоныгъэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэр рагъэкIокIыгъэх..\nПредыдущая ЯIофшIэн осэшIу къыфишIыгъ\nСледущая Хьасанэкъо Мурат: «Туриндустриемрэ къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэмрэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу Iоф зыщызэдашIэрэ шъолъырхэр ары зекIохэм нахь къыхахыхэрэр»


ХэхъоныгъэшIухэр ышIыгъэх ХэхъоныгъэшIухэр ышIыгъэх » Шапсугия - История, культура, традиции адыгов-шапсугов\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет игъэкIотыгъэ зэхэсыгъоу иIагъэм 2018-рэ илъэсым Адыгеим исоциальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэм язэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх. Iофтхьабзэр зэрищагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. АР-м иминистрэхэм я Кабинет игъэкIотыгъэ зэхэсыгъоу иIагъэм 2018-рэ илъэсым Адыгеим исоциальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэм язэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх. Iофтхьабзэр зэрищагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nПредпринимательствэм зыкъегъэIэтыгъэным фэIорышIэ Предпринимательствэм зыкъегъэIэтыгъэным фэIорышIэ


Ошъогу бгъашхъу — Адыгэ макъ\nРедактор 30.06.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ бзылъфыгъ. ЛIыгу зиIэ бзылъфыгъ. Хэгъэгум паемэ — псэемыблэжьыгъ, зэрэщытэу лIыгъэ-гушхуагъэкIэ зэлъыпкIэгъагъ; ныбжьыкIагъ, ау акъыл зэкIагъ. Пыижъ жъалымэу уиукIынэу, уищытIэнэу, уичIыгу, уихэгъэгу птырихынэу, Iашэр ыIэдакъэу, узэрипхъонэу къыокIугъэм ушъхьасынэу зэрэщымытыр, ифэшъуашэ ебгъэгъотын зэрэфаер игъоу ылъэгъугъ Бэгъужъыекъо Лелэ.\nИзэо мафэ пэпчъ лIыгъэкIэ зэлъыпкIэгъагъ, ар зэо тарихъ тхыгъэ зэфэшъхьафхэм къаIуатэ ыкIи къаушыхьаты.\nЛелэ 1922-рэ илъэсым Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Хьатикъуае къыщыхъугъ. Пшъэшъэжъыер янэ-ятэхэмкIэ гушIогъо иныгъ, фамышIи, зыхалъхьани щыIагъэп. Зихэхъогъу сабыир псынкIэу къызэкIэхъухьэщтыгъ: шэнышIо-гушIубзыоу, жьы кIэтэу, зэкIэ ышIэмэ шIоигъоу, илэгъубэр къызыфищэу, джэгукIэ зэфэшъхьафхэр ышIэу. ЕджапIэм чIэхьагъ, шIэгъошIу иIэу къычIэкIыгъ, «5»-рэ «4»-кIэ еджагъ, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм чанэу ахэлажьэщтыгъ. Ны-тыхэм лъэшэу ашIоигъуагъ япшъашъэ кIэлэегъаджэ хъумэ. Ежьри къыхихыщт сэнэхьатым емыгупшысагъэу щытыгъэп. КIэлэцIыкIухэр ебгъэджэнхэр пшъэдэкIыжь зыхэлъэу ыкIи лъытэныгъэ къыпфязгъэшIыщт IофшIагъэу ылъытагъ. Ащ дакIоу нэмыкI лъэныкъом фэзыщэрэ гори щыIагъ — тилетчицэ цIэрыIохэу хэгъэгур зэрэщытэу къэзыбыбыхьэхэрэм сыдигъуи игуапэу алъыплъэщтыгъ, ясурэтхэр къыхиупкIыщтыгъэх, ахэм зафигъадэмэ шIоигъуагъ. Джащыгъур ары апэрэу аэроклубым кIон, ежь фэдэ пшъашъэхэм ясатыр хэуцон мурад зишIыгъагъэр. Теубытэгъэ пытэ имыIэу пшъашъэр Мыекъуапэ къэкIуагъ, Адыгэ кIэлэегъэджэ училищым чIэхьагъ ыкIи аэроклубым зыщигъасэу ыублагъ. Янэ-ятэхэм зэрашIоигъоу кIэлэегъаджэ хъущт, ежь ыгукIэ икIэсэ быбын-спорт Iофыми зыфигъэсэщт. Училищым къыдычIэсыгъэхэ пшъашъэхэр яшъыпкъэу тхылъхэр ыкIи тетрадхэр къягъэтIылъэкIыгъэхэу ашъхьэ хэгъэнагъэу еджэщтыгъэх, анахьэу ушэтын тыгъор къызысыкIэ, шхэгъуи ифэжьыщтыгъэхэп. Лелэ иIахьылхэм адисыгъ, бэрэ ипшъэшъэгъухэм адэжь къачъэщтыгъэ.\n— Джыри аэроклубым укъекIыжьа? — къеупчIыщтыгъэх.\n— Ащ нэмыкIэу тыда сэ сыздэщыIэн ылъэкIыщтыр? — ариIожьыщтыгъ пшъэшъэ ныбжьыкIэм.\nУшэтынхэр зэратыщтыр амышIэу ипшъэшъэгъухэр гумэкIыщтыгъэх, ежьым ариIощтыгъ тхылъым итым амакъэ Iоу къеджэнхэу, акIэдэIукIыщтыгъ ыкIи псынкIэу зэкIэ ыгу риубытэщтыгъ. Ащ дэжьым Лелэ илъэс 18-м итыгъ, итеплъэ-шIыкIэкIэ гушхо кIоцIылъыми пшIэнэу щытыгъэп, Iэпс-лъэпс цIыкIугъ. Ау пшъашъэр дэгъоу зышIэщтыгъэхэм гу лъатэгъагъ Лелэ зыфырикъужьын амал зэрэхэлъым ыкIи зэрэгукIэгъушIэм. Мафэрэ педучилищым щеджэщтыгъ, пчыхьэрэ аэроклубым зыщигъасэщтыгъ. Шъыпкъэ, пшъэуи къыхэкIыщтыгъ, ау зыфырикъужьыщтыгъ.\nПедучилищыр къызеухым, Чэчэн-Ингуш Республикэм агъэкIуагъ. ШышъхьэIум и 13-м 1941-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, жъоныгъуакIэм и 5-м 1942-рэм нэс кIэлэегъэджагъ, етIанэ гурыт имыкъу еджапIэм идиректорыгъ. Мы уахътэм къыкIоцI хэгъэгур зэо чIыпIэу зэрыуцуагъэм епхыгъэу фронтым агъэкIоным кIэлъэIоу мызэу, мытIоу Лелэ рапортхэр ытхыщтыгъэх, етIани дзэ авиацием хатхэнэу фэягъ. ИшIоигъоныгъэ къыфашIагъ. Жьы щэрыуакIохэм якурсхэм ахатхагъ ыкIи шэкIогъум 1943-рэ илъэсым Бэгъужъыекъо Лелэ Темыр Кавказыр шъхьафит шIыжьыгъэнымкIэ заохэм ахэлажьэ.\nАдыгэ пшъашъэм изэо гъогу я 765-рэ штурмовой авиационнэ полкым щыригъэжьагъ. Дзэ къулыкъум хэтзэ летчикэу Ленскэм нэIуасэ фэхъугъагъ, кIалэм пшъэшъэ къопцIэ гохь чэфыр псынкIэу ыгу рихьыгъ ыкIи щыIакIэ къыритыщтыгъэп псэогъу къыфэхъумэ шIоигъоу. Пшъашъэм къыгурыIощтыгъ заом ухэтэу ащ фэдэ лъэбэкъу пшIыныр зэримыщыкIагъэр, ау летчикэу Ленскэр ыIорэм дэхыгъэп, Лелэ ащ ыщагъ. Ау ныбжьыкIэхэм янасып бэрэ зэхэлъыгъэп, зы зэо быбыгъо летчикэу Ленскэр лIыгъэ хэлъэу щыфэхыгъ. Лелэ ыгу къиным рищэхыщтыгъ, ауми, пый жъалымэу насыпынчъагъэр хэти къыфэзыхьырэр зэтыриукIэмэ шIоигъоу, илъэпIэ шъхьэгъусэм ылъ ышIэжьэу заощтыгъ. Ищэ мыохъуным лъэшэу ренэу зыфигъасэщтыгъ Бэгъужъыекъом, техникэр ыкIи Iашэ зехьэкIэ-гъэфедакIэм фэIэзэ дзэкIолI нахьыжъхэм акIырыплъыщтыгъ. ГъэшIэгъоныр, бзыум фэдэу, огур ыгукIэ лъэшэу зэрикIэсагъэр ары. Хэгъэгур пый жъалымым къыIэпыхыжьыгъэн фэягъэ. ЧIыгуми, огуми зэфэдэу ащызэон амал иныр IэкIэлъ хъугъагъэ Лелэ. «Къиным зыкъыримыгъэуфэу, пыим фы-рикъуныр ыкIи рикIыкIыпэныр фызэшIокIыщтыгъ мы бзылъфыгъэ дэхэ зэдиштэм», — игукъэкIыжьхэм къащетхы подполковникэу Заноздра, я 765-рэ авиационнэ полкым икомандирыгъэм.\nБэгъужъыекъо Лелэ дэгъоу къыгурэIо «Унэ къеIэрэм, ыпсэ уеIэжьын» зэрэфаер. Чатэр зыIэдакъэу къыпфэкIогъэ пыим фэбгъэгъунэу зэрэщымытыр, хьалэчыр къыфэбгъэсын зэрэфаер зэхишIапэщтыгъ.\nЛелэ ошъогу бгъэшхъо шъыпкъэу, дзэкIолI пытэ псэемыблэжь мэхъу, штурмовикым ищэрыокIуагъ. ЗыкIи блэмыохэу нэмыцхэр зэтыреукIэх, ихэгъэгу инэу Советскэ Союзыр къеухъумэ. ЯтIонэрэ шъхьэгъусэ фэхъугъэ Петр Ликаренкэр игъусэу самолетымкIэ ошъогум щэхъушIэх. Анахь зэо плъыр машIохэм ушъхьагъунчъэу, ашIуабэ дашIэу пыир зэрэзэтыраукIэщтым Лелэрэ ишъхьэгъусэрэ хэлажьэх. Ошъогум ит пыир къэубытыгъуаеу, гъэфыкъогъуаеми, джа пшъэрылъ иныр — чIыгуми огуми зэфэдэу уащыплъырыныр афызэшIокIыщтыгъ. Адыгэ бзылъфыгъэм дунаир фикъужьыщтыгъэп, пый мэхъаджэр зэрэхигъафэрэр зилъэгъукIэ, зэокIэ шIыкIэм Лелэ лъэшэу фэIэпэIасэ хъугъагъэ. Зыгъэпсэфыгъохэм язэо пшъэрылъ зэшIуахыгъэу дэгъоу зытIысхэкIэ, шъабэу, фабэу ягупсэ чIыпIэ, яунэ, къэлэ тынчыпIэу Краснодар къызэрэкIожьыщтхэм рыгущыIэщтыгъэх.\n— Бэп къэнагъэр мамырныгъэм, шъхьафитныгъэм къафэдгъэзэжьынымкIэ, — ыIощтыгъэ Бэгъужъыекъо Лелэ. — Уплъэмэ, Варшави чыжьэп, ащ пэчыжьэжьэп Берлини!\nОшъогу щэрыуакIоу Бэгъужъыекъо Лелэ зэо хьылъэ дэдэхэу «Голубой линием» щыкIуагъэхэм ахэлэжьагъ ыкIи илIыгъэ иныкIэ къащыхэщыгъ. Темыр Кавказым ишъолъыр чIыпIэ къин быбыгъо 50-м нахьыбэ щишIыгъ, ежь ышъхьэкIэ «Фоккс-Вульф-190» зыфиIорэр къыриутэхыгъ. Сыдигъуи чэфыгъэ-гушхуагъэр хэлъэу, щынэр, щтэр ымышIэу Лелэ заом Iухьэщтыгъ. Петр Ликаренкэр штурмовик лъэшыгъ, пый пытапIэхэм зэнкIабзэу утыныр арихыщтыгъ, ишъхьэгъусэ ар лъэшэу фэшъэбагъ, тегуIыхьэщтыгъ. НэбгыритIури, Тхьэм ышIэзэ зэIуигъэкIагъэхэу, шIу зэрэлъэгъущтыгъэх, зэфэсакъыжьыщтыгъэх. Дзэ летчикэу П. Ликаренкэмрэ ошъогу щэрыуакIоу Лелэрэ Полтавскэ хэкумкIэ къалэу Красноград загсым щызэгуатхэгъагъэх. Борт номерэу 36-р зытет унэгъо экипажым пыим ипозициехэм етIупщыгъэу бомбхэр атыритакъощтыгъэх. Самолетым ызыбгъу тетхэгъагъ: «От Москвы до Берлина».\nАдыгэ бзылъфыгъэ лIыбланэу Бэгъужъыекъор зыхэтыгъэ авиационнэ полкыр зэо фронтыбэмэ ахэлэжьагъ — Темыр Кавказыр, Тамань, Ковельскэ, Варшавскэ ыкIи Познаньскэ операциехэм, псыхъоу Одер пхырычыгъэным ыкIи Берлин штэгъэным. Зэо гузэгупIэм сыдигъуи полкыр итыгъ, летчик пэпчъи сыдигъуи зэрифэшъуашэу ипшъэрылъ зэшIуихыщтыгъ. Бэгъужъыекъо Лелэ псынкIэу Iашэр ыгъэIорышIэн ыкIи сыдрэ къиныгъуи хэкIыпIэ къыфигъотын ылъэкIыщтыгъ.\nЛъэпкъ лIыхъужъэу, зафэу, пытэу, адыгэм ыпхъу кIасэу Бэгъужъыекъо Лелэ изэокIэ- шIыкIэкIэ, игъэпсыкIэ-хабзэкIэ лIыгъэ лъагэм ищысэшIу хъугъэ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан Темыр Кавказ ыкIи I-рэ Белорусскэ фронтхэм самолетэу ИЛ-2-м исэу пыим пэшIуекIомэ зэтыриукIэзэ, зыпшъэ укIонэу щымыт лIыгъэ къыгъэлъэгъуагъ. Зэо пшъэрылъ инхэр дэгъу дэдэу зэрэзэшIуихыгъэхэм апкъ къикIэу, къэралыгъо тынхэр щэ къыфагъэшъошагъэх: «За отвагу», орденхэу «Жъогъо Плъыжьыр», «Хэгъэгу зэошхом иеу я II-рэ шъуашэ зиIэр, медалэу «За оборону Кавказа».\nПолитическэ ухьазырыныгъэу, щэIагъэу иIагъэр, цIыфыгъэ-шъыпкъагъэр, хэгъэгум паекIэ зэрэпсэемыблэжьыгъэр рэзэныгъэ тхылъи 9-кIэ хагъэунэфыкIыгъ, ахэр Апшъэрэ Главнокомандующэу, Советскэ Союзым и Маршалэу товарищ Сталиным ыIапэ зычIэдзэгъагъэх.\nХэгъэгу зэошхом илъэхъан фронтовой корреспондентхэм тичIыпIэгъу бзылъфыгъэ хьалэмэтэу, Кавказым щегъэжьагъэу Берлин нэсыжьэу, зэожъ гъогушхор щытхъу хэлъэу зэпызычыгъэм тхыгъэ зэфэшъхьафхэр фагъэшъошагъэх, ахэр дзэ гъэзетэу «Отвагэм» («Черкешенка» ыцIэу) ыкIи нэмыкIхэм къарыхьагъэх.\nЗэо ужым Лелэ ишъхьэгъусэ Москва къагъэкIожьи, ащ къулыкъур Советскэ Дзэм щылъигъэкIотагъ, полковникыгъ. Москва щыпсэугъэх. Зы кIалэ зэдагъотыгъ, зэдапIугъ. Игорь янэ-ятэхэм ялъэуж рыкIуагъ, ау лъэшэу зэрэлъэпэлъагэм къыхэкIэу летчикэу аштагъэп. Авиационнэ академиер къыухыгъ, инженер хъугъэ. Илъэс 25-м ехъум Хэгъэгум и УIэшыгъэ КIуачIэхэм къулыкъур ащихьыгъ, полковникыгъ.\nЛелэ илъэс 28-рэ ныIэп къыгъэшIагъэр, дунаим ехыжьыгъ, Петр Ликаренкэри лIагъэ. Хэгъэгум пае псэемыблэжьыгъэх нэбгыритIури, хэгъэгур пыим къыIэкIэхыжьыгъэным, ТекIоныгъэшхор къыдэхыгъэным яIахьышхо халъхьагъ. Шъхьащэ афэтэшIы!\nПредыдущая IэнатIэ зиIэр агъэпщынагъ\nСледущая Лъэпкъ шIэжьыр пхыращы


Республика Адыгея - ТекIоныгъэм ия 73-рэ илъэс зыфагъэхьазыры\nТекIоныгъэм ия 73-рэ илъэс зыфагъэхьазыры\nРеспубликэ зэхэщэкIо комитетэу «ТекIоныгъ» зыфиIорэм изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэр зэрищагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nХэгъэгу зэошхом тицIыфхэм ТекIоныгъэр къызщыдахыгъэр илъэс 73-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI Iофтхьабзэу зэхащэщтхэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх, пшъэрылъ шъхьаIэхэр агъэнэфагъэх. Зэхэсыгъом хэлэжьагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, вице-премьерхэу Сапый Вячеславрэ Наталья Широковамрэ, министрэхэм, депутатхэм ащыщхэр, муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ къэлэ ыкIи район администрациехэм япащэхэр, нэмыкIхэри.\n— Тикъэралыгъо щыпсэухэрэм анахь мэхьанэшхо зэратырэ, агъэлъэпIэрэ ТекIоныгъэм и Мафэ зэрифэшъуашэу республикэм щыхэдгъэунэфыкIыным, цIыфхэм ящынэгъончъагъэ ухъумэгъэным, ахэм адакIоу непэ псаоу къытхэт ветеранхэм атефэрэ пстэури афэтшIэным, ясоциальнэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм тынаIэ атедгъэтын фае. Хэгъэгу зэошхом хэкIодагъэхэм ясаугъэтхэу муниципалитетхэм, къоджэ псэупIэхэм ащыIэхэр гъэкъэбзэгъэнхэ, ищыкIагъэмэ, гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэ зэрэфаери зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. АщкIэ мэлылъфэгъум зэхэтщэрэ шэмбэт шIыхьафхэм яшIогъэшхо къэкIощт, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nМэфэкIым фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ шъхьаIэу зэхащэщтхэм къатегущыIагъ АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, ТекIоныгъэм и Мафэ зэрэхагъэунэфыкIыщтым фэгъэхьыгъэ планым ипроект хьазыр ыкIи ащ лъэныкъо пстэури къыдыхэлъытагъ. АР-м и ЛIышъхьэ дэжь ветеранхэр рагъэблэгъэщтых, Хэгъэгу зэошхом хэкIодагъэхэм ясаугъэтхэм цIыфхэр ащызэрэугъоищтых, къэгъагъэхэр акIаралъхьащтых, зы такъикърэ афэшъыгъощтых. Культурэм, спортым, шIэжьым, нэмыкIхэм япхыгъэ Iофтхьабзэхэм цIыфыбэ ахэлэжьэнэу агъэнафэ. Джащ фэдэу Урысые акциеу «МыкIодыжьыщт полк» зыфиIорэм изэхэщэн мэхьанэшхо ратыщт.\n— Мы мэфэкIым ихэгъэунэфыкIын республикэм имуниципальнэ образованиехэр зэкIэ зэрифэшъуашэу къекIолIэнхэм мэхьанэшхо иI. Iофтхьабзэхэр зыщыкIощтхэ чIыпIэхэр гъэкъэбзэгъэнхэ, ахэр шапхъэхэм адиштэнхэм тынаIэ тедгъэтын, джащ фэдэу ведомствэ пэпчъ ежь зыфэгъэзэгъэ лъэныкъор ыгъэцэкIэн, пшъэрылъэу ыпашъхьэ щытхэр зэшIуихынхэ фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКультурэм епхыгъэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэмкIэ мэфэкI мафэхэр зэрэбаищтхэр къыIуагъ министрэу Аулъэ Юрэ. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мэлылъфэгъум и 20-м щегъэжьагъэу пчыхьэзэхахьэхэр, къэгъэлъэгъонхэр, концертхэр, нэмыкIхэр зэхащэщтых. Сталинград заор зыщыIагъэр илъэс 75-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI Iофтхьабзэхэу Прагэрэ Берлинрэ ащызэхащэщтхэм тиансамблэ цIэрыIоу «Ислъамыер» ахэлэжьэщт. КIэлэцIыкIухэм апае хэушъхьафыкIыгъэ программэ зэхагъэуцуагъ. ЖъоныгъуакIэм и 9-м пчыхьэм сыхьатыр 7-м Мыекъуапэ концерт щызэхащэщт. Артистхэр, творческэ купхэр цIыфхэм агу къызэрэдащэещтым пылъыщтых.\nЦIыфхэр бэу зыщызэрэугъоищтхэ чIыпIэхэм общественнэ щынэгъончъагъэр къащыухъумэгъэнымкIэ Iофэу ашIэщтым къытегущыIагъ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ипащэу Владимир Алай. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, жъоныгъуакIэм и 1-м щыублагъэу и 9-м нэс зэхащэщт мэфэкI Iофтхьабзэхэм ящынэгъончъагъэ хэбзэухъумакIохэм къаухъумэщт, мы мафэхэм гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу нэбгырэ миным ехъумэ къулыкъур ахьыщт. Тиреспубликэ къихьэрэ автотранспортыр ауплъэкIущт, общественнэ рэхьатныгъэр къаухъумэщт, терроризмэм пэшIуекIорэ Iофтхьабзэхэр зэхащэщтых. АщкIэ полициемрэ республикэм игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэмрэ яIо зэхэлъэу Iоф зэдашIэщт.\n— Мыщ фэдэ мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэнкIи, цIыфхэм ящынэгъончъагъэ ухъумэгъэнымкIи Адыгеим ихэбзэухъумэкIо къулыкъухэм сыдигъуи япшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу агъэцакIэх. ТекIоныгъэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэр, мэфэкI программэхэр тишъолъыр ипсэупIэхэм зэкIэми ащыкIонхэ фае. Ахэр гъэкъэбзэгъэнхэм дакIоу, саугъэтхэр гъэцэкIэжьыгъэнхэм муниципалитетхэм, къоджэ псэупIэхэм анаIэ тырагъэтын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nIофтхьабзэу «МыкIодыжьыщт полк» зыфиIорэм блэкIыгъэ илъэсым Адыгеим щыпсэурэ нэбгырэ мин пчъагъэ хэлэжьагъ, мыгъи ащ къыщымыкIэу, нахьыбэ хъунэу мэгугъэх.\n— ЦIыфхэр, обществэр мы Iофтхьабзэм зэрепхых, зыкIыныгъэ къахелъхьэ, яхэгъэгу шIу алъэгъуным фепIух. Ары пстэуми анахь шъхьаIэр, — къыIуагъ республикэм ипащэ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу фондэу «ТекIоныгъ» зыфиIорэм ишъолъыр къутамэ иIофшIэн зэригъэпсырэм, ащ исчет къихьэгъэ мылъкур зыфэдизым иIофыгъуи зэхэсыгъом щытегущыIагъэх. КъызэраIуагъэмкIэ, фондым сомэ миллиони 2,7-м ехъу къыIэкIэхьагъ, ащ изы IахькIэ Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм IэпыIэгъу афэхъугъэх, нэмыкI шIушIэ Iофтхьабзэхэр рагъэкIокIыгъэх. Джырэ уахътэм счетым сомэ миллион 1,7-м ехъу къинагъ, а пчъагъэм джыри хэхъонэу щыт.\nФондым ишъолъыр къутамэ IэпыIэгъу фэхъугъэныр зыщыдгъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр республикэм ипащэ къыIуагъ. МэфэкIхэмкIэ Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм тызэрафэгушIорэм дакIоу, зипсауныгъэ зэщыкъуагъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, ахэм агу къыдэтщэеным мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ.\nРеспубликэм ипсэупIэхэр гъэкъэбзэгъэнхэм, ахэр санитарнэ шапхъэхэм адиштэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ шIыхьафхэр зэхэщэгъэнхэм епхыгъэ унашъоу АР-м и ЛIышъхьэ зыкIэтхэжьыгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм иIофыгъо зэхэсыгъом икIэух къыщаIэтыгъ. Муниципальнэ образованиехэм япащэхэм къызэраIуагъэмкIэ, республикэм и ЛIышъхьэ къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэм фэшI шIыхьафхэр зэхащэх, ащ къыдыхэлъытагъэу чIыпIэхэм ащызэIукIэгъэ хэкIыр аугъои, дащы, джащ фэдэу къэхалъэхэри агъэкъабзэх. Мы IофшIэныр тапэкIи лъагъэкIотэщт.


Нэбгырищыр псым ытхьэлагъ | Адыгэ Макъ\nНэбгырищыр псым ытхьэлагъ\nГъэтхапэм и 9-м Красногвардейскэ районым ит Пшызэ псыIыгъыпIэм Адыгэ Республикэм щыщ нэбгырищ хитхьэлыхьагъ.\nИлъэс 37-рэ зыныбжь хъулъфыгъэм ихьадэ къэгъэнэжьакIохэм къыхахыжьыгъ. Нэужым илъэс 34-рэ зыныбжь хъулъфыгъэми ихьадэ къагъотыжьыгъ. Илъэс 31-рэ зыныбжь бзылъфыгъэм ихьадэ джыри лъэхъух. Урысыем и Следственнэ Комитет и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм Красногвардейскэ районымкIэ иотдел мы хъугъэ-шIагъэмкIэ зэхэфын Iофтхьабзэхэр регъэкIокIых.\nПэшIорыгъэшъэу къызэратыгъэмкIэ, зэшъхьэгъусэхэм яныбджэгъухэр акIыгъухэу гъэтхапэм и 8-м Пшызэ псыIыгъыпIэ Iушъом ащыщ горэм къызыхъугъэ мафэр щыхагъэунэфыкIынэу кIуагъэх. Мафэм сыхьатыр 2-хэм адэжь гъучI къуашъоу мотор зэрытым хъулъфыгъитIур ыкIи бзылъфыгъитIур итIысхьэхи псым техьагъэх. Сыхьат фэдиз тешIагъэу зызыщагъэпсэфырэ чIыпIэм къекIолIэжьынхэу къагъэзэжьыгъэу, рулым лъэшыщэу хъулъфыгъэр зыкIырэум къуашъор зэпыригъэзагъ, сыхьатищ зытешIэм ар псым чIихьагъ. Псы чъыIэм сыхьати 3 — 4 хэсыгъэхэ нэбгырищыр ытхьэлагъ. Ар зылъэгъугъэ бзылъфыгъэр псым къыхэкIыжьыгъэу чъыгым тесэу гъэтхапэм и 9-м пчэдыжьым сыхьатыр 9-хэм адэжь пцэжъыяшэ горэм къыгъотыгъ. Хъугъэ-шIагъэр зыщыхъугъэ чIыпIэм следовательхэм Iоф щашIэ.


ЫпкIэ хэмылъэу рыгущыIэщтых — Адыгэ макъ\nЫпкIэ хэмылъэу рыгущыIэщтых\nХэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэу Адыгеим щыпсэухэрэм ыпкIэ хэмылъэу зэрэгущыIэнхэ алъэкIыщт мобильнэ телефонхэр аратыхэу рагъэжьагъ. Мы Iофтхьабзэм икIэщакIох Урысые политикэ партиеу «Единэ Россиемрэ» движениеу «Волонтеры Победы» зыфиIорэмрэ.\nПроектэу «Мобильные бригады помощи» зыфиIоу 2020-рэ илъэсым зэхащагъэм ыкIи пандемием илъэхъан къызэтырагъэуцогъагъэм иIофшIэн ригъэжьэжьыгъ. Мы проектым хахьэу «Единэ Россием» иволонтер гупчэ иактивистхэм НыбжьыкIэ гвардием хэтхэр ягъусэу Хэгъэгу зэошхом иветеранхэр яIахьыл гупсэхэм ыкIи волонтерхэм зыщыфаехэм афытеонхэ алъэкIынэу мобильнэ телефонхэр аратых. Къалэу Мыекъуапэ идепутатэу, «Единэ Россием» и НыбжьыкIэ гвардие икъутамэ ипащэу Бэрзэдж Асыет партием ишъолъыр исполком икоординаторэу АфэшIэгъо Зэлимхъан игъусэу Хэгъэгу зэошхом иветеранхэу Владимир Гапонюк, Михаил Ярощук ыкIи Александр Баксаковым телефоныкIэхэр аратыгъэх. Ахэр ыпкIэ зыхэмылъ тарифэу «Ветеран» зыфиIорэм пышIагъэх. Сотовэ телефонхэр ныбжь зиIэхэмкIэ Iэрыфэгъух, бэрэ мыкIуасэу Iоф ашIэ, пчъагъэу узэрэтеощтхэр лъэгъугъошIух.\nВладимир Гапонюк хьакIэхэм игуапэу къапэгъокIыгъ. Къыратыгъэ телефоным лъэшэу щыгушIукIыгъ, нэужым иунэгъо хъызмэт зыфэдэр аригъэлъэгъугъ. Ветераным илъэс 95-рэ ыныбжь нахь мышIэми, хатэр елэжьы, автомобилыр зэрефэ. Джащ фэдэу В. Гапонюк игукъэкIыжьхэмкIэ хьакIэхэм къадэгощагъ. Ащ дэгъоу ыгу къэкIыжьых 1933-рэ гъэблэ илъэсхэр, Германием къулыкъур зэрэщихьыгъэр ыкIи фронтым зэрэIутыгъэр.\n— Хэгъэгу зэошхом иветеранхэр тилIыхъужъых, ахэм лIыблэнагъэу зэрахьагъэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. Пандемием къыхэкIыкIэ мы Iофтхьабзэр тишъолъыр къыщызэтедгъэуцонэу хъугъагъэ, джы ар едгъэжьэжьыгъ. Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэу республикэм щыпсэухэрэм зэкIэми телефонхэр шIухьафтынэу яттыщтых. Мыщ фэдэ IофтхьабзэмкIэ мурадэу тиIэр яIахьылхэм, медицинэм иIофышIэхэм ыкIи социальнэ къулыкъухэм ветеранхэм зыпари пэрыохъу къафэмыхъоу афытеонхэ алъэкIыныр ары, — къыIуагъ Бэрзэдж Асыет.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, «Единэ Россием» и Генсовет и Президиум «Волонтеры Победы» зыфиIорэ движением зэхищэгъэ Iофтхьабзэм дыригъэштагъ. Джащ фэдэу УФ-м зэпхыныгъэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэхэмкIэ и Министерствэ, ащ нэмыкIэу сотовэ операторхэм мы гукъэкIыр игъоу алъэгъугъ. Ветеранхэр опсауфэхэ ыпкIэ хэмылъэу телефоным рыгущыIэнхэ алъэкIыщт. ЗэкIэмкIи тикъэралыгъо ис ветеран нэбгырэ мин 25-м ехъумэ мыщ фэдэ телефонхэр аIэкIагъэхьащтых.\nПредыдущая Лъэпкъ проектхэм яшIуагъэкIэ гъогухэр агъэкIэжьых\nСледущая Сабыищ-плIы зиIэхэри


Коронавирусыр псынкIэу зызыушъомбгъурэ уз — Адыгэ макъ\nКоронавирусыр псынкIэу зызыушъомбгъурэ уз\nМы узыр псынкIэу цIыфыбэмэ зэралъыIэсырэм къыхэкIэу, ащ зыщытыухъумэным фэшI зекIокIэ-шIыкIэу зетхьан фаеу къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм къаIохэрэр шIокI имыIэу дгъэцэкIэнхэу щыт. Анахь шъхьаIэр — амал зэриIэкIэ цIыфыбэ зыщызэрэугъоирэ чIыпIэхэм защышъудзый, ренэу шъуIэхэр шъутхьакIых, IаплI зэшъумы-щэкI.\nМэлылъфэгъум и 12-м нэс гъэсэныгъэм иучреждениехэр, нэжъ-Iужъхэр зыщаIыгъхэрэ, культурнэ Iофтхьабзэхэр зыщыкIохэрэ унэхэр зэфашIыгъэх.\nНепэ Iофхэм язытет\nГъэтхапэм и 22 — 23-рэ чэщ-зымафэм Урысыем коронавирусым анахь зыщигъэсымэджагъэхэр къалэу Москва. Ар нэбгырэ 71-мэ алъыIэсыгъ ыкIи пстэумкIи Урысыем зэпахырэ узыр нэбгырэ 438-мэ къахагъэщыгъ. Москва нэбгыри 191-мэ а узыр яIагъэмэ, джы пчъагъэр 262-м нэсыгъ.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем къызэриIуагъэмкIэ, коронавирусыр тишъолъыр къыщыхагъэщыгъэп. Мы уахътэм нэбгыри 322-мэ алъэплъэх. Ащ щыщэу 314-р — унэм исых, 8-р — пэтхъу— Iутхъу яIэу сымэджэщым чIэлъых. Нэбгырэ 61-мэ тхьамэфитIо залъэплъэхэ нэуж медицинэ уплъэкIунэу арашIылIагъэхэм узыр ямыIэу къызагъэлъагъом, карантиныр атырахыжьыгъ.\nОперативнэ штаб зэхащагъ\nКоронавирусым зиушъомбгъуным пэшIуекIорэ Оперативнэ штабэу министерствэхэм ыкIи ведомствэхэм, муниципалитетхэм япащэхэр зыхэхьагъэхэр тишъолъыр щызэхащагъ. Ащ чэщи мафи Iоф ешIэ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, пшъэрылъ шъхьаIэр коронавирусым зырамыгъэушъомбгъуныр ары. Ащ пае пэшIорыгъэшъ амалхэм яусагъэх, пстэури гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тырагъэхьагъэх.\nДжащ фэдэу республикэм ис нэжъ-Iужъхэу Интернетым иамалхэр зымыгъэфедэшъухэу, икъоу къэбарыр зылъымыIэсхэрэм анаIэ атырадзэнэу, ахэм IэпыIэгъу афэхъугъэным волонтер-медикхэр къыхагъэлэжьэнхэу Адыгеим и ЛIышъхьэ афигъэпытагъ.\nСымэджэщи 6-р хьазырых\nАдыгэ республикэ клиническэ, зэпахырэ узхэм зыщяIэзэхэрэ, Мыекъопэ, Тэхъутэмыкъое, Красногвардейскэ район гупчэ сымэджэщхэр ыкIи Адыгэкъалэ дэт сымэджэщыр гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу Iоф ашIэным фэхьазырых.\nДжэджэ район сымэджэщыр чIыпIи 100-м телъытэгъэ обсерватор ашIыным ыуж итых. Iэзэгъу уцхэр, дезинфекцие зэрашIыхэрэр ыкIи зызэраухъумэщт амалхэр нахьыбэу зэрагъэгъотых, агъэтIылъых.\nМы уахътэм анахьэу зыфэгумэкIыхэрэр зыныбжь хэкIотагъэу мобильнэ амалхэр зыфэмыгъэIорышIэхэрэр ары. Урысые общественнэ движениеу «Народный фронт» зыфиIорэм «Росконгрессым» и Фонд, волонтер гупчэхэм я Ассоциацие, псауныгъэр къэухъумэгъэным ылъэныкъокIэ «Волонтер-медикхэр», ПАО-у «Ростелекомыр» иIэпыIэгъухэу зыныбжь илъэс 60-м шIокIыгъэхэм апае «линие плъыр» ытIупщыгъ. Ащ шъузэрэтеон шъулъэкIыщт номерыр: 8(800)-200-34-11.\nМы купым къыхиубытэхэрэр а номерым теонхэшъ, анахь ящыкIэгъэ пкъыгъохэр, гъомылапхъэхэр, Iэзэгъу уцхэр къафащэфынхэмкIэ ялъэIу щатын алъэкIыщт.\nДжащ фэдэу Адыгеим и ЛIышъхьэ иунашъокIэ чIыпIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыжьыгъэхэм уплъэкIунхэр акIунхэм фэшI «линие плъырэу» номер зыкI зиIэр къызэIуахыгъ: 8-800-200-52-59.\nIофтхьабзэу «ЗэкIэми тызэгъус»\n«Коронавирус COVID-19» зыфиIорэм пэуцужьынхэм фэшI гъэтхапэм и 21-м къыщегъэжьагъэу Iофтхьабзэу «ЗэкIэми тызэгъус» зыфиIорэр Урысыем щатIупщыгъ. Пандемием ип-лъыр-стырыгъо лъэхъан нэмыкIхэм IэпыIэгъу афэхъу зышIоигъо пэпчъ мыщ хэлэжьэн ылъэкIыщт.\nАщ пае сайтэу «мывместе2020.рф» зыфиIорэм уихьанышъ, узыхахьэ пшIоигъо едзыгъор къыхэпхыщт. ГущыIэм пае, «Предложить помощь», «Стать волонтером» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри.\nОНФ-р, общественнэ движениеу «Волонтеры-медики» зыфиIорэр ыкIи волонтер гупчэхэм я Ассоциацие проектым икIэщакIох.\nМы уахътэм компаниешхохэм «линие плъырхэр» етIупщыгъэу зэхащэх. Ахэм яшIуагъэкIэ юридическэ упчIэжьэгъухэр щыIэх. Джащ фэдэу Iудзыгъэ IофшIэным ыкIи онлайн шIыкIэм тетэу егъэджэнхэм япхыгъэ ыпкIэ зыхэмылъ сервисхэм ахэхьашъунхэу агъэпсы.\nПредыдущая Нэжъ-Iужъхэр нахь зыфэсакъыжьынхэ фае\nСледущая «Цифровой диктантым» шъурагъэблагъэ


Адыгэ Хэку Таймс: Урысые Федерацием изэнэкъокъу Адыгэ Республикэм щыщ бэнакIом апэрэр къыхьыгъ\nУрысые Федерацием самбэмкIэ изэнэкъокъу къалэу Армавирэ мэкъуогъум и 8 щегъэжьагъэу и 11-м нэс щыкIуагъ. Ащ илъэс 12 — 14 зыныбжь кIалэхэр, пшъашъэхэр зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъэх,- джащ фэдэу зэфэшъхьаф хъытэу нэкIубгъохэм къыщатхы.\nПэнэжьыкъуае икIэлэеджакIоу Хьабэхъу Салбый, кг 59-рэ, апэрэ чIыпIэр къыдихи, дышъэ медалыр къыфагъэшъошагъ. Адыгэ Республикэм игъшIуагъэ гъэсак1оу Хьабэхъу Адам Салбый егъасэ, ар Салбый ят.\nДунаим изэнэкъокъухэм гъогогъу 11 дышъэр къащыдэзыхыгъэу, Урысыем и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат Армавирэ спорт зэIукIэгъухэр зэрэщыкIохэрэм яплъыгъ ыкIи хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъ, шIухьафтынхэр аритыжьыгъэх.\nАдыгэ Республикэм самбэмкIэ испорт еджапIэ ипащэу Делэкъо Адам зэхащэгъэ зэнэкъокъум хэлэжьагъэ кIалэхэм, пшъашъэхэм алъыплъагъ.


Анахьыбэу цыхьэ фашIы | Адыгэ Макъ\nАнахьыбэу цыхьэ фашIы\nАвтор: Редакция\t/ 13.11.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгеим щыкIогъэ Дунэе инвестиционнэ форумэу «INVEST IN ADIGEYA» зыфиIорэм хэлэжьагъэхэм ащыщ ПАО-у Сбербанкым и Къыблэ-КъохьэпIэ банки. Зыми емыпхыгъэу проектхэр экспертизэ зэришIыщтхэр ары ащ къыщигъэлъэгъуагъэр.\nКъыблэ-КъохьэпIэ банкым ипащэу Евгений Титовым къызэриIуагъэмкIэ, проектым уасэ фэшIыгъэным пае Сбербанкым къеуалIэрэм предприятие 25-мэ яанализ лъапсэ зыфэхъугъэу зыми емыпхыгъэ экспертизэ ыгъотыщт.\nАдыгэ Республикэм иэкономикэ иинвестор шъхьаIэу зэрэщытыри Евгений Титовым къыхигъэщыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, пстэумкIи чIыфэу ытыгъэр сомэ миллиарди 3,4-рэ мэхъу. Сбербанкым ишIуагъэкIэ проектышхохэр, анахьэу псэолъэшIыным ыкIи мэкъумэщ хъызмэтым алъэныкъокIэ, щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ хъугъэх.\nЦIыфэу республикэм щыпсэухэрэм яфэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIи Сбербанкым пэрытныгъэр ыIыгъ. Республикэм щыпсэоу банкхэм чIыфэ къаIызыхыгъэхэм япроцент 43-мэ зызфагъэзагъэр Сбербанкыр ары. Ащ имызакъоу, Адыгеим исым ипроцент 66-м ямылъку ратынэу цыхьэ фашIыгъ мы банкым.\nСбербанкым ишIушIагъэкIэ инвестиционнэ проектышхохэу мини 10-м ехъу Урысыем щыпхырыщыгъэ мэхъу. Экономикэм иотраслэ зэфэшъхьафхэм мылъку ахэлъхьэгъэнымкIэ опытышхо ащ иI.


ИгъэхъагъэхэмкIэ къахэщы | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо телерадиокомпание — Урысые Къэралыгъо телерадиокомпанием имедиа-холдинг анахь иным икъутам. 1992-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 10-м Адыгеим телевидениемкIэ ыкIи радиовещаниемкIэ и Комитет АР-м и ГТРК ашIыжьыгъ. 1993-рэ илъэсым гъэтхапэм и 6-м къыщегъэжьагъэу зэпыу имыIэу республикэ телевидением Iоф ешIэ.\nНепэ ГТРК «Адыгея» зыфиIорэр телеканалхэу «Россия 1», «Россия 24» ыкIи радиоканалхэу «Радио России», «Маяк» зыфиIохэрэмкIэ къыдэкIы. IэкIыбым щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм апае адыгабзэкIэ, тыркубзэкIэ ыкIи арапыбзэкIэ къэтынхэр агъэхьазырых. Анахь мэхьанэшхо зэратырэр къэбархэм ягъэхьазырын ары. Мафэ къэс информационнэ къэтыни 8 урысыбзэкIи адыгабзэкIи къыдэкIы. Ащ нэмыкIэу тематикэ къэтын зэмылIэужыгъохэри агъэхьазырых. Ахэр шъолъырым илъ экономикэм, политикэм, социальнэ, культурнэ щыIакIэм ыкIи спортым афэгъэхьыгъэх. Журналистхэм ащыщыбэхэр IэкIыб къэралыгъохэм ащыIагъэх, къэтын гъэшIэгъоныбэ къагъэхьазырыгъэу телевидением иархив хэлъых. Адыгэ телерадиокомпанием IэпэIэсэныгъэшхо зиIэ журналистхэр щэлажьэх, федеральнэ ыкIи шъолъыр зэнэкъокъухэм, фестивальхэм ялауреат хъугъэхэр ыкIи текIоныгъэ къащыдэзыхыгъэхэр мымакIэу ахэтых.\nМы илъэсым гъэтхапэм и 6-м АР-м и Къэралыгъо телерадиокомпание ыныбжь илъэс 25-рэ мэхъу. Ащ ипэгъокIэу мыщ Iоф щызышIэхэрэм ащыщхэм гущыIэгъу тафэхъущт, ясэнэхьат еплъыкIэу фыряIэм шъуащыдгъэгъозэщт.\nНепэ зигугъу къэтшIыщтыр АР-м изаслуженнэ журналистэу, телерадиокомпаниеу «Адыгеим» тематикэ къэтынхэмкIэ икъулыкъу ипащэу Тэу Замир ары.\nАдыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къызиухыгъэм къыщыублагъэу Замирэ адыгабзэм рэлажьэ. ИIофшIэн радиом щыригъэжьагъ, адыгабзэкIэ къэтынхэр зэрищэщтыгъэх, нэужым телевидением ащэжьи, «Къэбархэм» икорреспондентэу, ипащэу, пащэм игуадзэу илъэс зэкIэлъыкIохэм Iоф ышIагъ. А уахътэм къыкIоцI адыгабзэкIэ къэтын гъэшIэгъонхэр зэхищэхэзэ, цIыфхэм якIасэ хъугъэ. IэкIыб къэралхэм бэрэ ащыIагъ, тилъэпкъэгъухэм афэгъэхьыгъэу къэтыныбэ ыгъэхьазырыгъ. Непэ тематикэ къэтынхэмкIэ отделым ипащэу Iоф ешIэшъ, къагъэхьазырырэ къэтынхэр нахь гъэшIэгъон зэришIыщтым пылъ.\n— КIэлэегъэджэ сэнэхьатым сыгукIэ нахь сыпэблагъэу щытыгъ, — къеIуатэ Замирэ. — Сыда пIомэ, Мыекъуапэ иеджапIэу N 5-у сызщеджагъэм литературэр щытэзыгъэхьыщтыгъэ КIэрэщэ Тембот ипшъашъэу Людмилэ гъэшIэгъон дэдэу урокыр къытфиIуатэщтыгъэ, ащ фэдэ сэри сыхъу сшIоигъоу еджапIэр къэсыухыгъ. ФилологиемкIэ факультетым хэтыгъэ адыгэ отделением сыкIон мурад сиIагъ, ау а илъэс дэдэм лъэпкъ факультетыр къызэIуахынэу мэхъушъ, ащ сычIэхьэ. 1995-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет филологиемкIэ иотделение къызысэухым, зы мэфэ закъуи кIэлэегъаджэу Iоф сшIэнэу игъо сифагъэп. А лъэхъаным Адыгэ телерадиокомпанием ныбжьыкIэхэр бэу аштэщтыгъэхэти, сятэ сэри сыкъыщагъ. Сятэу Мырзэ Дзэпщ гъэзетэу «Адыгэ макъэми» радиоми илъэсыбэрэ ащылэжьагъ. Арыти, сэри радиор къыхэсхыгъ, сятэ ащ Iоф щишIагъэти, упчIэжьэгъу къысфэхъуным нахь сенэгуягъ. Сянэу Мырзэ Разиет Адыгэ къэралыгъо университетым имузыкальнэ-педагогическэ факультет икIэлэегъэджагъ, творчествэм, лъэпкъ культурэм сапэблэгъэныр ащ къысхилъхьагъ. Радиом сыщэлэжьэфэ сиупчIэжьэгъугъэх Цурмыт Бибэ, ЛъэпцIэрышэ Къунчыкъу, Нэхэе Руслъан. ТелевидениемкIэ IофшIакIэ тэзыгъэшIагъэхэр КIэрэщэ Аслъанбэч, ащ игуадзэу Хьагъур Еленэ, щысэ зытесхыщтыгъэр ЕмыкI Нурджан, Емыж МулиIэт, Хьабэхъу Нурыет ятворческэ къэтынхэр ары.\n— Радиом илъэсрэ Iоф щысшIагъэу, телерадиокомпанием итхьамэтагъэу КIэрэщэ Аслъанбэч иунашъокIэ телевидением сыкIожьыгъ, — лъегъэкIуатэ игущыIэ Замирэ. — А уахътэм урысыбзэкIи адыгабзэкIи къэбархэм Iоф адэзышIэщтхэр зэхащэщтыгъэх. Ащыгъум Къудаикъо Алый типащэу илъэсиблым ехъурэ къэбархэм Iоф ащысшIагъ. Къэтынхэр зесщагъ, «ГущыIэуж» ыцIэу тхьамафэу икIыгъэм изэфэхьысыжьхэри сшIыщтыгъэ. Ащ ыуж унагъо сихьи, сабыйхэр къэхъугъэх, сиIофшIэн зэпыугъо фэхъугъ. Нэужым сыкъызыдэкIыжьым, тематикэ лъэныкъом нахь зызгъэзэнэу хъугъэ. Илъэсищ Iэпэ-цыпэ тхьаматэм игуадзэуи Iоф сшIагъэ. Ащыгъум ЖакIэмыкъо Вячеслав тхьаматэ къытфашIыгъэу къэбарлъыгъэIэсын IофшIэным ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэшхохэр мэхъу. А лъэхъаным сэры, ТIэшъу Светлан, Дэрбэ Тимур, МэщлIэкъо Саид, ХьэцIэцIэ Ларис, Къудаикъо Алый, Тхьаркъохъо Аминэт, Бэгъушъэ Азэмат, ПIатIыкъо Аслъан, Наташа Синицынар аIоу тызэкъотэу тызэдэлэжьагъэх. Пчэдыжьым къыщыублагъэу пчыхьэм нэс къэбар къыдэкIыгъо пчъагъэ дгъэхьазырыщтыгъэ.\nНэужым нахь шIогъэшIэгъонэу тематикэ къэтынхэм Замирэ зафигъэзагъ. Ащ ыгъэхьазырыхэрэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр адыгэ лъэпкъым ищыIэкIэ-псэукI, итарихъ, тичIыопс, зекIохэм нахь ашIогъэшIэгъоныщт чIыпIэхэр. Хэхэс адыгэхэм ящыIакIэ нэрылъэгъу къытфэзышIырэ журналистхэм Замирэ ащыщ — «Лъэпкъ лъэмыдж» зыфиIорэ къэтыныр илъэси 10-м ехъугъэу егъэхьазыры. Апэ студийнэу IэкIыбым къикIыжьхи, хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм афэгъэхьыгъэу къэтыныр ыгъэхьазырыгъ. ЕтIанэ «Лъэпкъ лъэмыджыр» зэрицIэу ток-шоу шIыкIэм тетэу ашIыхэу рагъэжьагъ. Общественнэ-политическэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъоу республикэм къыщыуцухэрэм, гущыIэм пае, ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн, ныбжьыкIэхэм IофшIапIэ зэрамыгъотырэм, саугъэтхэм якъызэтегъэнэжьын, нэмыкIхэми ар афэгъэхьыгъагъ.\n— Къэтыныр тетхынымкIэ цIыфхэр дэгъоу IэпыIэгъу къытфэхъущтыгъэх, — къеIуатэ Замирэ. — Бизнес гупчэм изал къытати, ащ щытетхыщтыгъэ. Ащыгъум сиIофшIэгъоу Къуижъ Аминэт дэгъоу къыздеIагъ. ТызтегущыIэщт сюжетхэр пэшIорыгъэшъэу къысфигъэхьазырыщтыгъэ. А уахътэм «Культурэм» иканалкIи тыкъыдэкIыщтыгъэ, джы а уахътэр тиIэжьэп. Ток-шоур илъэсищ Iэпэ-цыпэм тшIыгъэ, нэужым дунэе форматым тихьагъ ыкIи а цIэ дэдэр тиIэу къэралыгъо пчъагъэ къэткIухьагъ. Адыгэу дунаим исхэм афэгъэхьыгъэ къэтынхэр тшIыхэзэ Тыркуем, Иорданием, Израиль, Францием, Германием, Испанием, тащыIагъ, адыгэхэм ящыIэ-псэукIэ къэдгъэлъэгъуагъ. Тыркуем пчъагъэрэ тыкIуагъ. Къэралыгъо пэпчъ тыгу дахэкIэ къинэжьыгъ.\nЛъэпкъ лъэмыдж проектыр илъэси 10-м ехъурэ телевидением иэфир хэтынэу хъугъэ.\nАпэу гъогур къызэIузыхыгъэр, «АдыгэхэмкIэ тызэхахьэмэ» ыIоу апэ дэдэ IэкIыбым кIуи къэтынхэр къэзыгъэхьазырыгъэр Шъхьэлэхъо Светлан ары.\nЗамирэ зэрыгушхорэ лъэныкъохэм ащыщ «Адыгея моя» зыфиIорэ этнографическэ проектыр. Ар фильми 8 хъоу, авториплIэу зэхэтхэу, ежь Замир, ТIэшъу Светлан, Кушъу Светлан ыкIи Даур Хъусен аIоу агъэхьазырыгъ. 2011-рэ илъэсым журналистикэм ылъэныкъокIэ АР-м и ЛIышъхьэ ишIухьафтын мы проектым къыфагъэшъошагъ. 2015-рэ илъэсым хэутынымкIэ ыкIи коммуникацие жъугъэмкIэ Федеральнэ агентствэм иIэпыIэгъукIэ телепроектэу «Джэныкъу» зыфиIоу агъэхьазырыгъэмкIэ Грантыр къырахыгъ. Ари фильмиплIэу зэхэт, адыгэ бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу «Джэныкъом иухъумакIор» зыгъэхьазырыгъэр Тэу Замир. АдыгабзэкIи, урысыбзэкIи къэтынхэр ашIыгъэх, ахэр Урысыем икъэралыгъо фильмэхэм яфонд хэхьагъэх, телеканалэу «Культурэм» къыщагъэлъэгъуагъэх. Искусствэм ылъэныкъокIэ мы проектымкIэ АР-м и Къэралыгъо премие телевидением иIофышIэхэм къаратыгъ.\n— Анахь гъэхъэгъэ инэу телерадиокомпанием ышIыгъэхэм мыр ащыщ, зэкIэ цIыфэу мыщ хэлэжьагъэхэм тарэгушхо, — еIо Замирэ. — Авторым имызакъоу, телевизионнэ къэтынхэм нэбгырэ пчъагъэ ахэлажьэ, режиссерым, операторым, зэхэзгъэуцожьырэм, видеоинженерхэм, мэкъамэ кIэзылъхьажьырэм анэсыжьэу. Арышъ, сиIофшIэгъухэм зэкIэми лъэшэу сафэраз, гъэхъагъэу тиIэхэм ахэми яIахьышхо зэрэхэлъыр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп.\nДжащ фэдэу илъэс пчъагъэ хъугъэу зекIоным ылъэныкъокIэ проектэу «Туристический маршрут» зыфиIорэр Тэу Замирэ егъэхьазыры. Республикэм ичIыопс идэхагъэ, этнотуризмэм тиреспубликэ зызэрэщиушъомбгъурэм, зекIоным ылъэныкъокIэ Адыгеим хэхъоныгъэу ышIыхэрэм къатегущыIэ.\n— Бибэ Мурадин ихьатыркIэ Руфабгъо щызэхащэрэ мэфэкIхэу хьалыжъом, къэбым, къужъым ямафэхэр телевидениер зыхэлэжьэрэ Iофыгъо дахэхэм ащыщых. Мыхэр Урысыем имэфэпчъ зэрэхэхьагъэхэр лъэшэу тигуапэ хъугъэ, ари къыддэхъугъэхэм ахэсэлъытэ. ЕтIани программэу тшIыхэрэм ащыщ социальнэ проектэу «ШIу шIи псым хадз» зыфиIорэр. «Доступная среда» зыцIэ федеральнэ программэу щыIэм къыдыхэлъытагъэу сэкъатныгъэ зиIэ цIыфхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным фэгъэхьыгъэ къэтынхэр тэгъэхьазырых. Джащ фэдэу Лъэпкъ музеим иIофышIэу Тэу Аслъан тиIэпыIэгъоу, режиссерыр ДышъэкI Хьабидэт, «Тарихъым ишъэфхэр» зыфиIорэ къэтыным сыдэлажьэ.\nТиреспубликэ щыпсэухэрэм ямызакъоу, адыгэм идунай хэщэгъэ пстэуми, IэкIыбым щыIэхэри зэрахэтхэу Замирэ ешIэх, гъэхъагъэу иIэхэмкIэ щытхъубэр къылэжьыгъ. Джащ фэдэу Темыр Осетием — Аланием щыкIогъэ Урысые медиафестивалэу «Восхождением» «Документальный фильм» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ «Нить жизни» зыцIэ IофшIагъэмкIэ Тэу Замирэ текIоныгъэр къыдихыгъ. 2017-рэ илъэсым Замирэ МедиаиндустриемкIэ Академиеу Москва дэтыр къыухыгъ.\nКъэрэщэе-Щэрджэс Республикэм къыщыдэкIырэ гъэзетхэм ащыщэу «Вестник Карачаево-Черкесии» зыфиIорэм Темыр-Кавказ ыкIи Къыблэ Федеральнэ шъолъырхэмкIэ илъэсэу икIырэм икIэуххэр зызэфехьысыжьхэм, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зисэнэхьат анахь дэгъоу рылэжьагъэхэу къыхигъэщыгъэхэм ащыщ Тэу Замирэ. Гъэхъагъэу иIэхэмкIэ «2017-рэ илъэсым ижурналист анахь дэгъу» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ. Унагъом къыбдыримыгъаштэу сыд фэдэрэ гъэхъагъи пшIын зэрэмылъэкIыщтыр Замирэ дэгъоу къыгурэIо. АщкIэ янэ лъэшэу къыдырегъаштэ, джащ фэдэу ишъхьэгъуси, исабыйхэми иIофшIэн зыфэдэр къагурэIо, шъхьадж иамал къызэрихьэу унэгъо IофымкIэ къыдэIэпыIэх. АщкIэ Замирэ ахэм лъэшэу афэраз. Замирэрэ ишъхьэгъусэу Тэу Руслъанрэ сабыищ зэдапIу, кIалэмрэ пшъашъэмрэ Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар техническэ колледжэу N 79-м чIэсых. Шъэожъые нахьыкIэ цIыкIур Адыгэ республикэ гимназием ия 3-рэ класс щеджэ.\n— Илъэс 23-рэ хъугъэу телевидением сыщэлажьэшъ, сызыгурыIорэ сиIофшIэгъухэм сызэрадэлажьэрэр нэсыпкIэ зыфэсэлъэгъужьы, ащкIэ ахэм сафэраз, — еIо Замирэ. — Анахьэу къыхэзгъэщынэу сыфай телевидением ирежиссер шъхьаIэу Гъазые Бирамхъан. Илъэс пчъагъэм къызготэу тызэдэлажьэ. Узэкъотыным мэхьанэшхо иI. Журналист сэнэхьатыр творческэ IофшIэнэу щыт, ау телевидениемкIэ уизакъоу зыпари къыбдэхъущтэп. Арышъ, тауж къикIырэ ныбжьыкIэхэм сафэлъаIо зэкъотхэу, зэгурыIохэу зэдэлэжьэнхэу. Мы илъэсым тителевидение зэхъокIыныгъэ инхэр щыхъунхэу щыт, цифрэ шIыкIэм тытехьащт. Титхьаматэу ЖакIэмыкъо Вячеслав а IофшIэныр зэрэзэшIуихыщтым ишъыпкъэу джыдэдэм дэлажьэ. Джар къыддэхъоу, Iэмэ-псымакIэхэр, студиякIэ тиIэ зыхъукIэ тиамалхэм заушъомбгъунэу сшIошIы, тыщэгугъы ыкIи тежэ. Лъэшэу сызыкIэхъопсыхэрэм ащыщ республикэм ежь ителевидение, сыхьат 24-рэ Iоф зышIэрэ ТВ канал иIэнэу, эфирым адыгабзэкIэ тыкъызэрихьэрэ уахътэр нахьыбэнэу, сшIошъ мэхъу ащи тыкъызэрэфэкIощтым.\nСигуапэу лъэпкъ гъэзетым сыдэлажьэ. Непэрэ мафэм гъэзетым мэхьанэу иIэр къызгурыIозэ, тыдэ тыщыIагъэми, телевидениемкIэ къэстыжьырэм имызакъоу, гъэзетеджэхэми садэгуащэ, ситхыгъэхэр гъэзет нэкIубгъохэм къащыхэсэутых. Непэ хэутыгъэу цIыфмэ аIэкIэхьэрэ гъэзетыр лIэшIэгъухэм къафэнэщт хъарзынэщ. Ащ уасэ иIэу сэлъытэ, телевидением фэдэу лъэпкъ гъэзетыр непэрэ мафэм тиIэн фае, зэрэтиIэри лъэшэу сигуап.


Къэралыгъо IэпыIэгъур нахьыбэу агъэфедэмэ | Адыгэ Макъ\nКъэралыгъо IэпыIэгъур нахьыбэу агъэфедэмэ\nАдыгеим ифермерхэм я Союз зэхэсыгъоу иIагъэм зыщытегущыIагъэхэм ащыщ мэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо программэм фермерхэм апае къыщыдэлъытэгъэ IэпыIэгъухэр, фэгъэкIотэнхэр зиIэ кредитэу банкхэм къатыхэрэр, яшIуагъэу къакIорэр, ахэр нахьыбэу агъэфедэнхэм пае шIэгъэн фаехэр.\nСоюзым ипащэу Дзэхъохъу Аслъан докладэу къышIыгъэм къызэрэщиIуагъэмкIэ, пстэумкIи мэкъумэщ фермерскэ хъызмэтшIэпIэ 1529-рэ, мэкъумэщ кооператив 15 ыкIи цIыфхэм ящагухэм ащагъэпсыгъэу унэе хъызмэтшIэпIэ 96000-м ехъу республикэм щэлажьэ.\nФермерскэ хъызмэтшIэпIэ 215-рэ Союзым хэт. Ахэм алэжьырэм ыкIи къыдагъэкIырэм илъэс къэс зэрэхагъахъорэм къыкIигъэтхъыгъ, пчъагъэхэмкIэ ар къыушыхьатыжьыгъ. ГущыIэм пае, 2012-рэ илъэсым тичIыгулэжьхэм тонн мини 163-м ехъу лэжьыгъэ къахьыжьыгъагъэмэ, блэкIыгъэ 2018-рэ илъэсым — 340-рэ, мыгъэ аугъоижьыгъэр тонн 486-м ехъу. Джащ фэдэу 2012-рэ илъэсым былымышъхьэу республикэм щаIыгъыгъэр шъхьэ 3600-рэ хъущтыгъэ, 2018-рэ илъэсым а пчъагъэр 5600-м нагъэсыгъ.\n— А зэпстэур мэкъумэщышIэхэм яIофшIагъэу зэрэщытыр нафэ, — къыIуагъ Дзэхъохъу Аслъан. — Ау ащ имызакъоу, федеральнэ ыкIи республикэ бюджетхэм къахэхыгъэ къэралыгъо IэпыIэгъоу агъотырэм ишIогъэшхо къызэрэкIуагъэри къыдэпIон фае. Непэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ грантхэр, субсидиехэр фермерхэм къаратых, фэгъэкIотэнхэр къыщыдэлъытагъэхэу банкхэм кредитхэр ащагъэпсынхэ амал яI. ХъызмэтшIапIэ къызэIуихы е ыгъэпсыгъэм зыригъэушъомбгъу зышIоигъохэмкIэ ар IэпыIэгъушхоу зэрэщытыр зэкIэ къызэратыгъэхэм къаушыхьаты.\nФермерскэ хъызмэтшIапIэ е унэгъо былымэхъо фермэ къызэIузыхы зышIоигъохэм ащ игъэпсын, Iоф зышIэхэрэм ябизнес зегъэушъомбгъугъэным афэшI грантхэр ятыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэр зыщыIэ 2012-рэ илъэсым къыщыублагъэу 2019-рэ илъэсэу тызыхэтым нэсэу пштэмэ, республикэм ихъызмэтшIэпIэ 256-мэ грантхэр къаратыгъэх. Ар пстэумкIи сомэ миллион 593-рэ мэхъу. IэпыIэгъу зыгъотыгъэхэм ащыщэу 150-мэ фермерхэм я Союз адеIагъ.\nЛъэпкъ проектэу «Малое и среднее предпринимательство и поддержка индивидуальной предпринимательской инициативы» зыфиIорэм ипхырыщын къыдыхэлъытагъэу фермерхэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ системэ Адыгеим щыгъэпсыгъэным ыкIи мэкъумэщ кооперацием зегъэушъомбгъугъэным афэгъэхьыгъэ шъолъыр проект аштагъ. Ащ къыдыхэлъытагъэуи хъызмэтшIэпIэ 15-мэ мыгъэ грантхэр къаратыгъэх. Ар зэкIэмкIи зэхэтэу сомэ миллион 33-м ехъу. Фермерхэм я Союз ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, къихьащт илъэсым къыщыублагъэуи мэкъумэщ кооперативхэм заушъомбгъуным фэшI субсидиехэр афатIупщынхэу рагъэжьэщт.\nБылымхъуным, анахьэу лы ыкIи щэ къэзытыхэрэм зафэзыгъэзагъэхэм къэралыгъо IэпыIэгъу ятыгъэныр апшъэ ашIыхэрэм зэращыщми ащ къыкIигъэтхъыгъ. Грантхэм ятын шапхъэу пылъхэм зэу ащыщ фермерым ищыкIэгъэщт мылъкум ипроцент 30-р ежь иунаеу иIэныр. Адыгеим ифермерхэр нахьыбэу былымхъуным пыхьанхэм фэшI а процентыр 10-м нэсэу республикэм къыщырагъэIыхыгъ. Пхъэшъхьэ-мышъхьэхэмрэ цумпэмрэ апылъхэм а процентыр 20 афашIыгъ.\nАР-м мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ игуадзэу Хъут Дамирэт къызэгущыIэм грантхэм, субсидиехэм ямызакъоу, фэгъэкIотэнхэр къызщыдэлъытэгъэ кредитхэри IэпыIэгъушхо зэрэхъухэрэр къыхигъэщыгъ. Мары мы илъэсэу икIырэм фермерскэ хъызмэтшIэпIэ 53-мэ охътэ кIэкIыкIэ (краткосрочный) къатырэ е инвестиционнэ кредит къаратыгъ. ПстэумкIи ар сомэ миллион 337-рэ мэхъу.\nДжащ фэдэу министрэм игуадзэ къоджэ псэупIэхэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэхэр ягъэшIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ подпрограммэми игугъу къышIыгъ. Ар зыщыIэ 2014-рэ илъэсым къыщыублагъэу 2018-рэ илъэсым нэс ащ къыщыдэлъытагъэхэм ягъэцэкIэн бюджет зэфэшъхьафхэм къахэхыгъэу сомэ миллион 706-м ехъу Адыгеим щыпэIуагъэхьагъ. АщкIэ шIагъэ хъугъэхэми игъэкIотыгъэу къатегущыIагъ.\nКъэралыгъо проектхэм, программэхэм фермерхэр ахэлэжьэнхэм, ахэм къащыдэлъытэгъэ къэралыгъо IэпыIэгъур агъотыным пае шапхъэу агъэцэкIэн фаехэми игъэкIотыгъэу мы зэхэсыгъом щатегущыIагъэх. Къэралыгъо IэпыIэгъур фермерхэм нахьыбэу агъэфедэмэ шIогъэ ин къызэритыщтыр зэкIэми зэдырагъаштэу къаIуагъ. Ащ пае тхылъхэр игъом ыкIи икъоу гъэхьазырыгъэнхэм мэхьэнэ ин зэриIэми къыкIагъэтхъыгъ.\nАР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм мэкъумэщ чIыгухэм язытет, щыкIагъэхэр яIэ зэрэхъугъэм, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм пае шIэгъэн фаехэм, чъыгэу агъэтIысхьагъэхэм якъызэтегъэнэн мэхьэнэ ин зэриIэм, мелиорацием изегъэушъомбгъун ягугъу къышIыгъ.\nПстэумэ ауж мэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм зиIахь мымакIэу хэзылъхьэгъэ фермерэу тын зэфэшъхьафхэмкIэ къыхагъэщыгъэхэм ахэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэмрэ бгъэхалъхьэхэмрэ аратыжьыгъэх.\n«Заслуженный фермер» зыфиIорэ щытхъуцIэр — унэе фермерскэ хъызмэтшIапIэм ипащэу Хьаджырэкъо Аскэрбый, Т. С. Мальцевым ыцIэкIэ агъэнэфэгъэ медалэу «За вклад в развитие сельского хозяйства» зыфиIорэр фермерэу Сергей Рыбкиным афагъэшъошагъ, УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ и Щытхъу тхылъкIэ къыхагъэщыгъ унэе хъызмэтшIапIэм ипащэу Кобл Алый.\nДжащ фэдэу АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм ирэзэныгъэ тхылъхэр Владимир Нарожнэм аритыжьыгъэх фермерхэу Даур Нурбыйрэ Александр Булгаковымрэ. АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ищытхъу тхылъхэр афагъэшъошагъ унэе хъызмэтшIапIэхэм япащэхэу Юрий Борзовымрэ Къайтмэс Аслъанбыйрэ.


ЖъоныгъуакIэм и 24-р – славян тхыбзэмрэ культурэмрэ я Маф | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 24.05.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nСлавян тхыбзэмрэ культурэмрэ я Мафэ фэшI тышъуфэгушIо!\nКириллрэ Мефодийрэ апэрэ славян хьарыфылъэр къызэрэхахыгъэр тарихъ мэхьанэшхо зиIэ хъугъэ-шIагъэу хъугъэ славян лъэпъкъхэмкIэ. Тхыбзэм амалышIу къытыгъ славян культурэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ.\nЦIыф лъэпкъ зэфэшъхьафи 100-м ехъу Адыгэ Республикэм щэпсэу, анахьэу Адыгеим анаIэ зыщатырагъэтыхэрэм ащыщ лъэпкъ шэн-хабзэхэмрэ тарихъ гъогоу ахэм къакIугъэмрэ ащымыгъупшэнхэр. Лъэпкъ мэфэкIхэу республикэм щызэхащэхэрэм пстэуми анахь къахэщырэр Адыгеим ис пстэуми якультурэрэ ятарихърэ шъхьэкIафэ афыряIэу зэрэзэдэпсэухэрэр ары.\nЦIыфхэм азыфагу мамырныгъэмрэ зэгурыIоныгъэмрэ щыгъэпытэгъэнхэмкIэ, къыткIэхъухьэхэрэр цIыфыгъэ шэпхъэ дахэхэм арыгъозэнхэмкIэ, я Хэгъэгу шIу алъэгъоу къэтэджынхэмкIэ мы мэфэкIым мэхьэнэ гъэнэфагъэ зэриIэм ыкIи ишIуагъэ къызэрэкIощтым тицыхьэ телъ.\nТичIыпIэгъу лъапIэхэр, зэкIэми тышъуфэлъаIо псауныгъэ пытэ, щыIэкIэшIу шъуиIэнэу, IофышIоу ешъухьыжьэрэ пстэуми гъэхъагъэхэр ащышъушIынхэу!\nи Къэралыгъо Совет – Хасэм


Лъэхъаным диштэхэрэ шIыкIэхэр агъэфедэхэзэ | Адыгэ Макъ\nЛъэхъаным диштэхэрэ шIыкIэхэр агъэфедэхэзэ\nМэкъумэщ хъызмэтшIапIэу «Мускат» зыфиIорэр садлэжьыным пылъ анахь хъызмэтшIэпIэ инэу республикэм итхэм ащыщ. Мыекъопэ районыр ары зыщагъэпсыгъэр. ПстэумкIи гектар 340-м ехъурэмэ мыIэрысэ лъэпкъ зэфэшъхьаф 20 фэдиз къащагъэкIы. Ар зэкIэмкIи чъыг мин 300 фэдиз мэхъу. Ахэм янахьыбэр кIымафэми пхъэшъхьэ-мышъхьэ къэзытыхэрэ лъэпкъых.\nБлэкIыгъэ 2018-рэ илъэсым мы хъызмэтшIапIэм пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр щаIыгъынхэу тонн мини 10 фэдизым телъытагъэу гъэтIылъыпIэ щашIыгъ. Пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм яIыгъынкIэ лъэхъаным къыздихьыгъэ шIыкIэ зэфэшъхьафхэр щагъэфедэнхэ алъэкIыным ар тегъэпсыхьагъ, псэолъэ анахь дэгъухэр чIагъэуцуагъэх. Садхэм IофшIэнхэм янахьыбэр IэкIэ ащызэшIуахымэ, цехэу пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр зыщызэхадзыхэрэм зы сыхьатым тонн 12 къыдэкIыным тегъэпсыхьэгъэ оборудование щагъэуцугъ.\nГъэтIылъыпIэр аухи затIупщым АР-м и ЛIышъхьэ мы хъызмэтшIапIэм кIогъагъэ. Зызэраушъомбгъурэм, лъэхъаным диштэу Iоф ашIэным зэрэфэбанэхэрэм, цIыфхэу щылажьэхэрэм IофшIэкIэ амалышIухэр зэраратыхэрэм ащ осэ ин афишIыгъагъ, ащ фэдэ хъызмэтшIапIэхэр IэпыIэгъунчъэу къызэрэмынэщтхэри кIигъэтхъыгъагъ. Арэу щытми, къуаджэм щыпсэухэрэм ящыIакIэ нахьышIу хъуныр республикэм ипащэ анахь шъхьаIэ ышIыхэрэм зэращыщым ишыхьатэу, Iоф щызышIэхэрэм ялэжьапкIэ джыри къафиIэтынэу хъызмэтшIапIэм ипащэ риIогъагъ.\nПстэумэ апэу къыхэдгъэщымэ тшIоигъор хъызмэтшIапIэр IэпыIэгъунчъэу къызэрэмынагъэр ары. Пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр зыщиIыгъынхэу ыгъэуцугъэм тыригъэкIодэгъэ мылъкум щыщ Iахьым къэ-ралыгъом къыфыригъэгъэзэжьыгъ. Ежь «Мускатым» ипащи унашъоу фашIыгъэр охътэ кIэкIым къыкIоцI ыгъэцэкIагъ. Нэбгыри 100-мэ ащ IофшIэпIэ чIыпIэхэр къаретых. Ахэм зэкIэми, хэзыгъэ имыIэу, ялэжьапкIэ къафыхигъэхъуагъ. Ау ащ ежь иунэе мылъку пэIуигъэхьагъэр.\nМы хъызмэтшIапIэм тонн мини 6-м къыщымыкIэу илъэс къэс мыIэрысэ къыщаугъои. Къыблэ шъолъырым къыщегъэжьагъэу КъохьэпIэ Чыжьэм нэсыжьэу япхъэшъхьэ-мышъхьэхэр ащыIуагъэкIых. Шъыпкъэ, мыгъэ сатыум уигъэрэзэн дэдэу зэрэщымытыр хъызмэтшIапIэм ипащэ къыхигъэщыгъ. МыIэрысэ тонн мини 4 фэдиз джыри IуамыгъэкIыгъэу ягъэтIылъыпIэхэм ачIэлъ. Арэу щытми, ащ агу ыгъэкIодэу яIофшIэн къызэтырагъэуцуагъэп. МыIэрысэ бэгъуагъэ къахьыжьыным пае чъыг пэпчъ хэушъхьафыкIыгъэу ешIушIэх. Мы уахътэм етIупщыгъэу чIыгъэшIухэр аратых, апэупкIыхьэх. Сатыур зэтеуцожьынышъ, ямыIэрысэхэм джыри нахьыбэу федэ къахьыным щэгугъых.