Лъэпкъ искусствэм иIахь ин хилъхьагъ — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ искусствэм иIахь ин хилъхьагъ\nРедактор 24.12.2020 24.12.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЛIыхэсэ Мухьдинэ иорэдхэр, ипоэмэхэр, ипьесэхэр\nЛIыхэсэ Мухьдинэ ыныбжь илъэс 65-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ ситхыгъэу «Адыгэ макъэм» къыщыхэсыутыгъэм иорэдхэм, ипоэмэхэм, ипьесэхэм афэгъэхьыгъэу зи хэтэп. Сыда пIомэ, зэкIэ зы гупшысэ-псалъэкIэ, зы тIысыгъокIэ къэIогъуай, къэтхыгъуай. Мары иорэдышъохэм, игущыIэ макъэхэм уахахьэми ар нэрылъэгъу къыпфашIы. Джары ЛIыхасэм иорэдхэр, ипоэмэхэр, ипьесэхэр шъхьафэу къызкIыхэтхыгъэхэр.\nПстэуми апэу адыгэ орэдым гущыIэу хэлъи, иорэдышъуи, ижъыкIэ ар адыгэ лъэпкъ искусствэм къызэрэхэхьагъэми афэгъэхьыгъэу къыIуагъэхэм, ытхыгъэхэм шъхьафэу уакъытегущыIэныри ифэшъуаш. Апэу зыцIэ къепIонэу щытыр «Лъэпэмаф» зыфиIорэр ары. Якъоджэ губгъо ихьагъэу ар пстэуми апэу ышъхьэ къихьагъ, ышыпхъу нахьыкIэу зидунай зыхъожьыгъэри ыгу къэкIыжьыгъ. Ежь къызэриIожьыгъэу, ар псаоу ыпашъхьэ итэу къызшIуигъэшIызэ, гущыIэхэри зэхилъхьагъэх, орэдышъоми рилъхьагъэх:\nХымэ унагъом о ухэхьан –\nТыгъэр икIыни, мазэр къихьан –\nIахьыли гупси зэунэкIын –\nГу цIыкIур бэрэ къызэплъэкIын. –\nАщ къыкIэлъыкIуагъэх нэмыкI орэдхэри — «ШIулъэгъур къаджэ», «ДэхэкIай», «КъэошIэжьа бжыхьэ чэщхэр?», «Хъяр», нэмыкIхэри.\n«Чылапхъэ хъужьыщт орэдхэр» зыфиIорэм шъхьафэу игугъу къэпшIыныр ифэшъуаш. Ар адыгэмэ ядунэе фестиваль фэгъэхьыгъэу ытхыгъагъ ыкIи «Тятэжъмэ яорэдхэр» сценэм къызытехьэхэм гум къитэджэгъэгъэ гупшысэх. Гугъэ инхэр къэзыгъэтэджыгъэ усэу ар щытыгъ, лъэпкъым къыкIугъэ гъогу къиным, щыIэкIэ хьылъэм уахищэжьэу гъэпсыгъэ. Арэу щытми, икIэух мыщ фэд:\nАщ фэдэу орэдым цIыфхэр чIыгум зэпэблагъэ ышIыхэу, шIумрэ дэхагъэмрэ афищэхэу ЛIыхэсэ Мухьдин иусэ-орэдхэм бэрэ къахэкIы. Ахэм загъорэ нэмыкI лъэхъани ухащэжьы, узэплъэкIыжьын, нэмыкI лIэшIэгъухэм уахэплъэжьын фаеуи уашIы. Ащыщхэр гъыбзэ хъугъэх. Ащ фэдэ усэхэу «ГъэшIэ псаур», «НэмыкI орэдхэр» зыфиIохэрэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ уакъытегущыIэн плъэкIыщт.\nМыщ дэжьым къыхэбгъэщыми хъущт ямэхьанэкIи, ядэхагъэкIи мымакIэу узфащэу, орэдышъом иплъхьан плъэкIынэу ЛIыхасэм усабэ зэритхыгъэр. Ахэм афэдэ усэ заулэ дэмытэу, апэрэм къыщегъэжьагъэу зы тхылъи къыдигъэкIыгъэп. ЫужыкIэ къыдигъэкIыгъэ усэ угъоигъэ тхылъ инхэу зыцIэ къетIуагъэхэм «Орэдхэр» шъхьэу афишIыгъ. Ахэм ащыщ горэми «Усэхэмрэ орэдхэмрэ» ыIуи еджагъ.\nАдыгэ орэдыр дунаим тезыхьэгъэ, цIыфмэ ахэзыщэгъэ адыгэ пщынэми, шыкIэпщынэми гущыIэ дэхабэ ащыфиIуагъ. «Адыгэ пщын», «СишыкIэпщын» зыфиIорэ усэ-орэдым. Ахэм арыгушхоу, «гупшысэ IэшIукIэ» апэгъокIэу «НэмыкI орэдхэр» зыфиIорэм уащыIукIэщт. Ау «бэмэ уаштэжьырэп, адыгэ пщын» еIошъ ащ фэдэ сатырэхэри хэтых. Адыгэ орэдым фэгъэхьыгъэ усэ дэхабэу ытхыгъэхэм апае ущымытхъун плъэкIынэп. Апэу зыцIэ къепIощтхэм ащыщ «Сиорэд» зыфиIорэр. Ар зыфэмыдэ щыIэп – чъыг тхьэпаби, лъэныкъо гупсэм иощхбыби, чIым хэлъ лэжьыгъацэу къыдэкIоещти. Джащ фэдэу къэплъытэн плъэкIыщтыр бэ – «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» къызэрэзэIуихырэ усэу «Орэдыр», «Чылапхъэ мыхъужьыщт орэдхэр», «Спсэ зыхэлъ орэдхэр» зыфиIорэм дэхьагъэу «ШыкIэпщын», «Сиорэд», «Орэдусыр», «Орэдыр къанэмэ», «Сиорэд лIэшIэгъумэ зэIэпахын» зыфиIохэрэр, нэмыкIыбэри.\n«Орэдхэр» зыфиIорэм игугъу къэтшIыгъ. Ащ дэт усэхэм ащыщыбэр орэдышъом илъхэу ихэку имызакъоу зэрэдунаеу къабыбыхьэу зэрэщытми уебгъукIон плъэкIыщтэп. Дунаим щызэлъашIэрэ орэдус цIэрыIоу Тхьабысымэ Умар изакъоу ЛIыхэсэ Мухьдин иусэ 20 фэдиз орэдышъом рилъхьагъ. Ар хэку гъэзетэу «Адыгэ макъэми» (тыгъэгъазэм и 21-рэ, 2001-рэ илъэс) щыхагъэунэфыкIыгъ.\nА орэдхэм ащыщых дунаим ичIыпIабэмэ ащызэлъашIэрэ орэдхэу, пстэуми якIасэхэу «Лъэпэмаф», «ШIулъэгъур къаджэ», «КъэошIэжьа бжыхьэ чэщхэр», «Гъэ мин огъашI», «Хъяр», «ДэхэкIай» зыфиIохэрэр, нэмыкIыбэхэри. Тыдэми, чIыпIэ горэм къызыщыIухэкIэ, хэта ахэр гукIэ, загъори макъэкIэ къыдэзымыIохэрэр? Ар къызхэкIырэри гурыIогъуаеп. ГущыIэу, гупшысэу ахэлъхэр загъорэ къызэрыкIо дэдэхэу къыпщэхъухэми, ахэр мафэ къэси тлъэгъурэ, тыкъэзыуцухьэрэ щыIакIэм, тигумэкI-гушIуагъохэм къахэхыгъэх. Сыд фэдиз гузэхэшIэ кIуачIа хэлъыр, гущыIэм пае, «ШIулъэгъур къаджэ» зыфиIорэр. Е «Лъэпэмаф» зыфиIорэ лирическэ орэд шъэбэ гохьми нэшхъэигъэ тIэкIуи, гушхоныгъи, шIуфэIо псалъи къыплъигъэIэсэу щыт. «ДэхэкIаир» адэ? Сэмэркъэуа, гукIая мыщ хэлъыр? Мафэ къэси тлъэгъурэ сурэтба ар зэпхыгъэр? Арэу щытми, къэшъо орэд гъэшIэгъонэуи лъакъор къыуегъэпхъуатэ.\nАщ нахь псынкIа орэдым псэ къыпыбгъэкIэныр! КъызэрэпщыхъущтымкIэ, усэ псалъэри мэкъамэри къызэдакIохэу ары. ЛIыхасэм иусэ зэфэшъхьафхэр орэдым ралъхьагъэх. Ау нэужым ежь иуси иорэди къызэдакIоу, зыгум къиIукIыхэу зэрэхъугъэри умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Гушхоныгъэр къызэбэкIэу ахэм ахэтыр макIэп. Ащ фэд, гущыIэм пае, «Тыгъэм инурэ», адыгэмэ афэгъэхьыгъэ гъэшIобзэ закIэу ар зэхэт. «Уидахэ сэIо», «Сиадыгабз», «Оры — сиорэд», «СигугъэпIэ жъуагъу» зыфиIохэрэри, нэмыкIхэри гум къеIукIых. Мыщ дэжьми занкIэу къэIогъэн фае: ЛIыхасэм иорэд мэкъамэхэм чIынэлъабэхэр къабыбыхьэх, адыгэ лъэпкъым зэлъишIагъэхэу, къэшъо орэд хъугъэу ахэтыри макIэп.\nА орэдхэм яусын къиныбэ пелъагъоу иусэхэм къащеIоми, гухахъо зэрахигъуатэрэр ыушъэфырэп. «СигъэлIэщт мы орэдым,// Сыгу къыдихыгъэу еупIэ!» —ыIоуи зэхэпхыщт. Ау тыгъэу къохьажьырэм «арыба егъашIэм узкIэхъопсыгъэр?» къызыриIокIэ, кIэух гупшысэри нэмыкI.\nСыкъегъэхъужьы. («Алъэгъурэп нахь»)\nАщ ыуж «Орэдым гур еукъэбзы» ыIуи зэритхыгъэри бгъэшIагъорэп. НэмыкI гупшысэу орэдым пигъохырэри макIэп. «Зы орэд закъом гъэшIэ псау къыгъэгъунэу, лIэшIэгъу псауи къыубытэу къыхэкIэу» еIо усакIом. («ГъэшIэ псау»). Джахэм зэкIэм пшIошъ агъэхъу «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» зыфиIорэ тхылъ угъоигъэр къызэрэзэIуихырэ усэу «Орэд» зыфиIорэм хэлъ гущыIэхэр:\nО шъыпкъэ Iори,\nСэ орэд сыусын…\nА гупшысэ дэдэхэмкIэ – «Сиорэд лIэшIэгъумэ зэIэпахын» еIошъ зэфешIыжьы тхылъ усэугъоигъэу «Псэм ылъапсэхэр» зыфиIорэр (2019).\nОрэдэу псэ кIыхьэ зиIэм\nЗэфагъэм ымакъэ еIэты.\nГущыIэм къымыхьырэ зэфагъэр\nМэкъамэм, зэхашIэм къахьын.\nАщ фэдэ орэд сфэусышъумэ,\nЛIыхэсэ Мухьдинэ ипоэмэхэр\nЛIыхэсэ Мухьдин иусэхэм афэгъэхьыгъэ статьяу къыхэтыутыгъэм поэмэ зытIу горэмэ ягугъуи къыщытшIыгъагъ, анахьэу «Ны», «Шъхьагъус» зыфиIохэрэм. Апэрэр якъоджэ ныоу Мэзыужьэкъо Мамырхъан Нэхэе Даутэ ишъхьэгъусэгъэ Мария Сергеевнам къытегущыIэщтыгъэ.\nДжы тызылъыIэсыщтхэр «Псэм ылъапсэхэр» зыфиIорэ тхылъ угъоигъэшхом (2019) къыщыхиутыгъэхэу «Тым игущыI», «ЛIыгъэ», «Адыиф илъагъохэр» зыфиIохэрэр ары. Мыхэри ежь ЛIыхэсэ Мухьдинэ итхэкIэ-гупшысакIэ къызыдихьыгъэ произведение гъэшIэгъоных.\n«Тым игущыI» зыфиIорэ поэмэ кIэкIыр нахьыбэрэмкIэ философие гупшысэм зэлъиIыгъ, зы хъугъэ-шIагъэ гори хэтэп, герой хэхыгъэ горэми ущыIукIэщтэп. Гупшысэ-зэфэхьысыжь зэфэшъхьафхэм зэлъаIыгъхэу, сатыр плIырыплI хъухэу 50 фэдизэу зэхэтых. А сатыриплI усэхэр, анахьэу МэщбэшIэ Исхьакъ епхыгъэхэу, тилитературэ къызыхэхьагъэхэр тIэкIу шIагъэ. Джы мары ащ фэдэ усэ гъэпсыкIэм ЛIыхасэм зыфигъэзагъ.\nА сатыриплIхэм гупшысэ гъэшIэгъонхэм уахащэ. Ахэр зэкIэ зэпщэлIэжьынхэ, зэфэпхьысыжьынхэ плъэкIынэп. Ау узэлъызыубытэу, уизэхашIэ къылъыIэсэу ахэтыр макIэп. Ащ фэдэх, гущыIэм пае, шъхьахынэр, шэнычъэр, шэнышIор, къаигъэр, къошIур, къо бзаджэр, баир, тхьамыкIэр, шъофыр, мэзыр, тыгъэр, уашъор, нэмыкIыбэри. Иусэ зэфэшъхьафхэм язэфэхьысыжь фэдэхэу сатыриплI горэхэр къыпщэхъух. Аущтэу гъэпсыгъэ мыри:\nУиIофшIэн шIу лъэгъури,\nЦIыфым шIу уалъэгъун.\nЦIыфмэ анэшIу къыоплъымэ,\nЩыIэп нахь лъапIэу тын.\nМыхэр зэкIэ поэмэм шъхьэу фишIыгъэм елъытыгъэу тым игущыIэх. КIэух сатыриплIыми а нахьыжъ гупшысэм имэхьанэ къыщыхеушъхьафыкIыжьы:\nТижъмэ нахьыбэ агъашIэ къэс\nСигъашIи хахъоу къысщэхъу.\nЖъым ишIушIагъэ кIэм инамыс –\nСабыим насып къыдэхъу.\nАщ къыкIэлъыкIуагъ ятIонэрэ поэмэу «ЛIыгъэ» зыфиIорэр. Ар Советскэ Союзым илIыхъужъэу Нэхэе Даутэ фэгъэхьыгъ. ИзэхэлъыкIэкIэ ари ямышIыкIэу гъэпсыгъэ, гукъэкIыжь шъхьафхэу зэхэтэхых. Пэублэ гущыIэм ыуж Даутэ ишъхьэгъусэщтыгъэу Мария Шатохинам игукъэкIыжьхэр къыкIэлъэкIох. Ащ къыIотэжьын икъун ышIэщтыгъэ. Ар Даутэ готэу дэзэуагъ, заом Iутхэзэ шъхьэгъусэгъу зэфэхъугъэх. Заор заухыми и Сыбыр чыжьэ мыкIожьэу Даутэ кIыгъоу Очэпщые къуаджэм къыдэнагъ, игъашIэ инахьыбэри адыгэ унагъом щигъэкIуагъ. Зы кIалэрэ зы пшъашъэрэ къащыфэхъухи, ахэри ыпIугъэх. Джы непэ Юрэрэ Людмилэрэ Мыекъуапэ щэпсэух. Ежь Даутэ ЛIыхасэм къылъэгъужьынэу хъугъэп. Ау ишъхьэгъусэ Мариерэ ежь Мухьдинэрэ Пчыхьалъыкъое гурыт еджапIэм илъэс пчъагъэрэ Iоф щызэдашIэжьыгъ.\nМыщ дэжьым сырыгушхоу къыщысIо сшIоигъу Марие игукъэкIыжьхэм ащыщхэр сэ ситхылъэу Даутэ фэгъэхьыгъэу стхыгъэгъэ «СыщэIэфэ» зыфиIорэм зэрэхэтхэр, усакIоми къызэрахихыгъэхэр. Сыдэу щытми Марие игукъэкIыжьхэм узыIэпызыщэнэу ахэтыр бэ. Апэу зигугъу къэпшIыщтхэм ащыщ урыс пшъэшъэ дзэкIолIыр заор къызаухым Сыбыр мыкIожьэу, ишъхьэгъусэ кIыгъоу адыгэ къуаджэм, адыгэ унагъом къазэрэхэнэжьыгъэр, гуащи, пщыпхъуи ащыщ шъыпкъэу зызэришIыгъэр, нэужым адыгабзэри зэрэзэригъэшIагъэр. Адыгэ хабзэр, шэн- зэхэтыкIэхэр ипкъынэ-лынэ зэрэхэхьагъэхэр. Бэ Марие игукъэкIыжьхэм къахэпхын плъэкIыщтыр. Даутэ зыфэдэгъэ цIыфыр ахэм IупкIэу уапашъхьэ къырагъэуцожьы.\nСэ ситхылъэу «СыщэIэфэ» зыфиIорэм къыхихыгъэ зэфэхьысыжь кIэкIхэми яшIуагъэ къэмыкIуагъэу щытэп. Ахэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр лIыхъужъым илIыгъ, изекIуакI, иIофшIакI, чыли, гъунэгъу къуаджэхэми ащыпсэурэ цIыфхэм зэрафэгумэкIыщтыгъэр ары. Анахьэу зигугъу къышIыжьырэр Даутэ илIыгъэрэ игупытагъэрэ къызщылъэгъогъэ хъугъэ- шIагъэхэр ары. Ахэм ащыщ Очэпщыерэ Пчыхьалъыкъуаерэ зэзыпхыхэу Псэкъупсэ телъыгъэ лъэмыдж кIэшIагъэм къызэрикIыгъагъэр. Жьыбгъэр лъэшэу къепщэу, лъэмыджыр хъэринэм фэдэу зэридзэу зэрэщытзи, лъэкъо закъомкIэ ащ къытехьагъ. БэщитIоу диIыгъыри ерагъэу ыгъэIорышIагъ. ЦIыфэу ар зылъэгъугъэр зэкIэ лъэмыдж пэкIитIуми къащызэрэугъоигъэх. Ежь Даутэ, зи мыхъугъахэм фэдэу, зипэщэ гурыт еджапIэу псыхъо нэпкъым тетым IофышIэ кIон фаети, а пстэур къызэпичыгъ.\nАщ фэдэу сэ ситхылъми, нэмыкIхэм къаIотэжьыгъэхэми къахихыжьызэ усакIом гум къыгъэкIыжьыгъэр бэ. Ахэм ащыщых Даутэ Iоф дэзышIэщтыгъэ тикIэлэегъэджагъэу ШъхьапцIэжъыкъо Хьисэ. Ар ипащэ «Ныбджэгъу хьалэлкIэ» еджагъ. Ащи къыIотэжьын икъуни ылъэгъугъ ыкIи ышIэщтыгъэ. Ау усакIом ахэми къахихыгъэр зы. Ар еджапIэм ишыкузэкIэт аритызэ, мыкIы агъэстыщт пхъэр унагъохэм, анахьэу шъузабэхэм, къазэрафыригъащэщтыгъэр ары. Колхози, Совети зэрэзэхэтхэу къуаджэм шыкузэкIэт зытIущ нахьыбэ зэрэдэмытыгъэр къыдэплъытэмэ, ащ фэдэ зекIуакIэри лIыгъэ екъу.\nАхэм анахь гъэшIэгъон макIэп зы бзылъфыгъэ хэкIотагъэ игукъэкIыжьи. Илъэси 9 нахь ымыныбжьэу Даутэрэ ежьыррэ зы нысэщэ джэгу зэдыхэфагъэх, къызэдэшъонхэ фаеуи хъугъэ. Даутэ бэщитIур ыгъэтIылъи, пхъэ лъакъор зыкIигъэуци а пшъэшъэжъые цIыкIум къызэрэдэшъогъагъэр усакIом къытхыжь зыхъукIэ, ари умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Ащ ыцIэр «ЛIыхъужъым икъашъу».\nАщ ыуж Нэхэе Даутэ имузееу Пчыхьалъыкъое гурыт еджапIэм къыщызэIуахыгъэм тычIещэ. Ащи икIэрыкIэу Даутэ фэгъэхьыгъэ гупшысэ гъэшIэгъонхэм уахещэжьы.\n«Адыиф илъагъохэр» зыфиIорэ аужырэ поэмэу мы тхылъым дэтым усакIор драматическэкIэ еджагъ. Шъыпкъэ, поэмэм нахьи драмэм ар нахь фэщагъ, театрэ сценэм пае тхыгъэ фэдэуи къыпщэхъу. Ау тэркIэ пстэуми анахь шъхьаIэр цIыфэу хэтхэр арышъ, ахэм нахь зафэдгъэзэн.\nУблэпIэ шъыпкъэм тхакIом къызэрэщиIорэмкIэ, хъугъэ-шIагъэр я XIX-рэ лIэшIэгъум иуахътэ къыхеубытэ. Хэлажьэхэу зыцIэ къыриIохэрэмкIи къэшIэгъуаеп: пщэу Пщыкъан, ащ ышыпхъоу Зунэ, оркъ шъхьаIэу Бэчмыз, унэIутхэу Зухра, Дарихъан, фэкъолIхэу ЛIымаф, Хьасан, нэмыкIхэри. Гупчэм итыр адыгэ пшъэшъэ ныбжьыкIэ дахэу Адыиф. АхъщэкIэ ар зыщэфыни, пщэу Пщыкъан фэдэу шъхьэгъусэкIэ дэзыхы зышIоигъуи ахэтых. Ахэр зэкIэ зыхэлэжьэрэ зэнэкъокъум, зэбэн-зэпыщытым Адыиф хэкIодагъэу къыпщэхъу. Апэрэ едзыгъом икIэуххэм адэжь ышнахьыжъэу Къадырбэч хьаджэм IэкIэкIодагъэу зыIохэри къахэкIых.\nАры шъхьае, ятIонэрэ едзыгъом икIэухым Пщыкъанэрэ ащ иоркъ шъхьаIэу Бэчмызэрэ зэдэгущыIэхэзэ, оркъым къеIо Адыиф ежь ыукIыгъэу. Пщым шIу ылъэгъущтыгъэ Адыиф Iэлъынэ гъэшIэгъонэу ритыгъагъэри къырегъэлъэгъужьы. Мыщ дэжьым аущтэу зэдэгушыIэхэу щытхэзэ, къыздизыгъэри амышIэу Адыифэу щымыIэжьэу алъытэщтыгъэр къахэхьажьы. Бэчмызэ зэкIакIозэ шIункIым хэкIодэжьы. Пщыкъанрэ Адыифрэ гущыIэхэр зэфадзыхэзэ, Бэчмызэ итекIыжьыкIэ фэдэу мыдрэми фантастикэм ухещэжьы, ар кIэухэуи фэхъу.\nМы произведениеу зигугъу тшIырэм, нахьыпэкIэ къызэрэтIогъагъэу, тхакIор драматическэ поэмэкIэ еджагъ. А жанрэм икуупIэ ухэзыщэрэ нэшанэхэри ащ мымакIэу хэлъых. Зы зэдэгущыIэгъу горэм М. ЛIыхасэм «О ухэт, удраматурга, уусакIуа, укомпозитора?» аIуи упчIэ зыщыратым, иджэуап мыщ фэдагъ: «Усэхэр дэтхэу тхылъитф къыдэзгъэкIыгъэми, зыпкъ иуцогъэхэ усакIоу зыслъытэжьырэп… Драматургием нахь лъэшэу сызфекъудыи, сыдраматургэу зысэлъытэжьы», Шъыпкъэ, мы гущыIэхэр къызиIогъагъэхэр 2001-рэ илъэсыр ары. (А илъэсым тыгъэгъазэм и 21-м «Адыгэ макъэм» къыхиутыгъагъэх). Ащи узэгупшысэныбэ хэлъ. Ахэм ащыщ нэмыкI жанрэхэмкIи Мухьдин зэрэтхэщтыгъэр.\nЛIыхэсэ Мухьдинэ идраматургие\nДраматургическэ тхыгъэхэу ащ икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэхэм адыгэ театрэм лъэуж ин къыханагъ. ПIопэн хъуми иусэхэм, ипоэмэхэм ащыщхэм драмэм илъэныкъо горэхэм узэращыIукIэрэми диалог, монолог зыфэпIощтхэр зэрахэтми бэмэ уарагъэгупшысэ. Ащи изакъоп, гупшысэу ахэлъхэмкIэ зэтырихьэхэуи къыхэкIы.\nМары, гущыIэм пае, «ТэлIэми тэтхъэ» зыфиIорэ пьесэмрэ «Щэнаут псын» зыфиIорэмрэ зэдитхыгъэх. Мы пьесэу зыцIэ къетIуагъэр театрэм щагъэуцу зэхъум гупчэр щызыIыгъыгъэмэ ащыщ а щэнаут псынэр. НэмыкI пьесэу «Нэфын» зыфиIорэм игугъу пшIыщтмэ, ари усэхэмкIэ, орэдхэмкIэ ушъагъэ. Арэущтэу жанрэ зэфэшъхьафхэр ЛIыхэсэ Мухьдин итхыгъэхэм ащызэтырихьэхэу, Iофыгъоу къыIэтхэрэм а зы гупшысэ куум ухащэу зэрэщытыр, сценэм ихабзэхэр ащ дэгъоу зэришIэхэрэр ыгъэгъуащэрэп.\nТеатрэм, сценэм апае ытхыгъэ пстэуми ягугъу къэпшIын плъэкIыщтэп. Ау зыцIэ къетIогъэ «ТэлIэми тэтхъэ» зыфиIорэм зэ къыфэдгъэзэжьын. Пьесэм ыцIэ бэмэ уарегъэгупшысэ. УрысыбзэкIэ занкIэу зэдзэкIыжьыгъуай. Адыгабзэр зэрылъым шIокIыгъуай. Мыщ ущхызэ унэпсхэр къегъакIохэми, комедиекIэ уеджэн плъэкIыщт. Ащ фэдэ шъхьэчIабзи иI: уфаемэ щхы, уфаемэ гъы. Аущтэу озыгъаIорэри гъэнэфагъэ: псэу тызашъорэми, гъомылапхъэу тшхырэми щэнаут ахэлъ, псынэм къитхырэ псыри зэрахэтэу. Пшъхьэ къимыхьан плъэкIырэп —тыцIыфа, тышъуая. Спектаклэр къагъэлъагъо зыхъукIэ сценэм къытеIукIэуи зэхэпхыщт: щыIакIэу тиIэм нахьи шъое шъхьафитэу шъофым тисымэ нахьышIуба. Джа пстэур зэпэпщэчызэ пьесэм уеплъы зыхъукIэ, загъорэ пшъхьэ къехьэ — мы сценэм тетхэу пьесэр къэзышIыхэрэм ашъхьэхэр псауха, хьауми тIэкIу къащэкIа?\nПIопэн хъумэ, ЛIыхасэм сценэм пае къаритыгъэ тхыгъэри, режиссерэу Сулейман Юныс ыгъэуцугъэ спектаклэри тызэсагъэхэм афэдэп, егъэлыегъащэхэу, Iужъухэу, зэшIодзэгъащэхэу чIыпIэхэр хэтхэу къыпщэхъу. Ар етIани икIыгъэ лIэшIэгъум ия 90-рэ илъэсхэу гурыIогъоябэхэр тищыIакIэ къыхэзылъхьагъэхэм ялъэхъан. Ар зиягъэ къытэкIырэ гупшысэкIэ-екIолIэкIэ зэфэшъхьафыбэр къыт- фэзыхьыгъэ, тызэсэгъэ щыIакIэм илъэныкъо дэгъу зэфэшъхьафхэр тIэкIэзыхыгъэ илъэсыгъэх, лъэхъаныгъ.\nШъыпкъэныгъэм, щыIэкIэ тэрэзым тхэкIо-усакIор зэралъыхъурэр иусэхэм язакъоп къыплъызыгъэIэсырэр. Гугъэ IэшIумрэ нэфынэмрэ цIыфым ищыIакIэ къыхэзылъхьэрэ пьесэу гъэпсыгъэ «Нэфын» зыфиIоу Сулейман Юныс ыгъэуцугъэри. 2000-рэ илъэсым зэхащэгъэгъэ зэнэкъокъум ащ апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъагъ. Зэхэзыщэгъагъэри культурэмрэ искусствэмрэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ фондэу Адыгэ Республикэм и Президент дэжь щыIагъэр ары.\nМы пьесэм игугъу нахь игъэкIотыгъэу къэтшIын. Герой шъхьаIэу хэтыр бзылъфыгъэ ныбжьыкIэу Нэфын. ИлъэсипшI хъугъэу зихэку къэзыгъэзэжьыгъэ цIыф, иреспубликэ фэлажьэзэ шIуагъэ къыфихьыным нэмыкI гухэлъ иIэп. IофшIэпIэшхо горэм пэщэныгъэ дызэрихьанэу загъэнафэми, шIуагъэ къызэрихьыщтым нэмыкI гупшысэ иIагъэп, лэжьэкIо дэгъухэу ежьхэм ашъхьэ нахьи хэкум, хэгъэгум яфедэ ыгъэгумэкIыхэрэр гъусэ ышIыгъэх. А пстэур къыфэзыгъэхьылъэщтыгъэр Чэчэным щызэорэ кIалэм икъэбар зэримышIэрэр, ар кIодыкIае хъугъэу макъэ къызэрэрагъэIугъэри ары. Джащ фэдэзэ цIыф нэшанэхэр психологическэ драмэ куухэм къащызэIуехых тхакIом.\nЛIыхэсэ Мухьдинэ непи уцуи, гъэпсэфи имыIэу иIофшIэн хэщагъ, цIыфхэм, уахътэм, зэкIэ къэзыуцухьэрэ дунаим икъоджэ Хьалъэкъое гупсэ, икъоджэгъухэм ядахэ зэриIощтым, ягумэкI зэрадиIэтыщтым пылъ. Итхыгъэмэ ащыщэу «Усэр сэлэжьы» зыфиIорэм мырэущтэу къыщеIо:\nЗэхашIэм ыкIуачIэ сиIыгъэу\nГунэс орэдыр сэусы.\nАр мы драматургиеу зигугъу къэтшIыгъэм изакъоп, зэкIэ тхакIом иIэшIэгъэ пстэуми афэгъэхьыгъ.\nПредыдущая Пытагъэ зыхэлъ бэнакIу\nСледущая ЦIыфхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр анахь шъхьаI


Адыгэ Хэку Таймс: Къэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ нэбгритIу хэкум рафынхэу пылъых\nКъэзыгъэзэжьыгъэ Адыгэ нэбгритIу хэкум рафынхэу пылъых\nКоблэ Муамар - Хьаткъо Щамис\nИлъэс 20 ипэкIэ Тыркуем къикIыжьи Адыгэ хэкум къэзыгъэзэжьыгъэу, унагъо хэкум щигъэпсыгъэу, Хы Iушъо Щапсыгъэм щыпсэуоу Коблэ Муамар Урысые Федерацием игражданство ахынэу Краснодар судым унашъо ыщтагъ. Ащ шъхьэусыгъоу фашIыгъэр илъэс 20 ипэкIэ Муамар унэу зитхэгъагъэм щымыпсэуоу нэмыкI унэгорэм щыпсэугъоу аIо. КъакIорэ мафэхэм Муамар апшъэрэ судым екIолIэнэу зегъэхьэзыры.\nИлъэс заулэ ипэкIэ Германием къикIыжьи Адыгэ хэкум къэзыгъэзэжьыгъэу, Къэбэртае-Бэлкъар Республикэм щыпсэуоу, Налщыч дэт апшъэрэ еджапIэм щеджэу Хьаткъо Щамис (Тарик Топчу) Урысые Федерацием илъэситфэ щыпсэунэу тхьапэхэр иIыгъагъэх. Ахэм япIалъэ зэухым джыри зэ ахэр илъэситфэ лъигъэкIотэнэу къыфадагъэп ыкIи Урысые Федерацием уикIыжьын фай къыраIуагъ. Щамис Къэбэртае-Бээлкъарым щыIэ зэфэшъхьэф судхэм акIолIагъ ау зи къикIыгъэп. Урысые Федерацием и апшъэрэ судым екIолIэнэу къэлъагъо.


Мэхьанэшхо зиIэ лъэныкъох | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nМэхьанэшхо зиIэ лъэныкъох\nIофыгъо шъхьэIэу ащ къыщаIэтыгъэр 2018-рэ илъэсым Адыгеим социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэу ышIыгъэхэм язэфэхьысыжьхэр ары. Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ иминистрэу Къуанэ Анзаур мыщ епхыгъэу къэгущыIагъ ыкIи лъэныкъо шъхьаIэхэм къащыуцугъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым промышленнэ къыдэгъэкIыным ииндекс проценти 104,1-м кIэхьагъ.\nПродукциеу къыдагъэкIыгъэм, IофшIэнэу ыкIи фэIо-фашIэу агъэцэкIагъэхэм сомэ миллиард 57,8-м фэдиз атефагъ. Мылъку шъхьаIэм инвестициеу къыхалъхьагъэр сомэ миллиард 31,6-рэ мэхъу, 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а къэгъэлъэгъоныр проценти 142,5-м кIахьэ. Джырэ уахътэм сомэ миллиард 53-м ехъу зытефэрэ инвестиционнэ проект 36-рэ агъэцэкIэнхэу аIэкIэлъ. Зэхэубытэгъэ бюджетым къихьэгъэ хэбзэIахь ыкIи мыхэбзэIахь хахъохэр сомэ миллиард 13-рэ миллион 499-рэ мэхъу. Анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу аIэкIэлъхэр нахьышIу шIыгъэныр, ащ епхыгъэу ялэжьапкIэ къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм анэгъэсыгъэныр. МыщкIэ зишIогъэшхо къакIорэр къэралыгъом ипащэ къыдигъэкIыгъэ жъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэн ары.\nЭкономикэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэхэр ышIынхэр, социальнэ пшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэр мыщ дэжьым анахь шъхьаIэу зэрэщытхэр АР-м и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ.\nКультурэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ программэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр 2018-рэ илъэсым зэшIохыгъэхэ зэрэхъугъэм къытегущыIагъ министрэу Аулъэ Юрэ. Бюджет зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ сомэ миллион 703,9-рэ агъэфедэнэу щытыгъэмэ, а пшъэрылъыр процент 99,5-кIэ гъэцэкIагъэ хъугъэ. Джащ фэдэу культурэм иучреждении 4 агъэцэкIэжьыгъ, мы илъэсымкIэ зэтырагъэпсыхьащт псэуалъэхэм япчъагъэ 8 мэхъу.\nПрограммэм игъэцэкIэ къыдыхэлъытагъэу культурэм ипсэуалъэхэм ягъэцэкIэжьын зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным, ащ пэIухьащт мылъкур шIуагъэ къытэу гъэфедэгъэным лъыплъэгъэн зэрэфаер республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ.\nУФ-м щыпсэурэ лъэпкъхэм яныдэлъфыбзэкIэ гъэсэныгъэ зэрагъэгъотын амал яIэным къыдыхэлъытагъэу адыгабзэм изэгъэшIэн зэхэщагъэ зэрэхъурэм иIофыгъуи анахь шъхьаIэхэм ащыщыгъ. КъызэраIуагъэмкIэ, шъолъырым ит кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 127-м щыщэу 49-мэ адыгабзэр ащарагъашIэ. Гурыт еджапIэхэм адыгабзэр ыкIи литературэр нэбгырэ 14142-мэ ащакIу. Джащ фэдэу нэмыкI лъэпкъхэм ялIыкIохэми адыгабзэр зэрагъашIэ. 2016-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу къэралыгъо кIэух аттестацием къыдыхэлъытагъэу адыгабзэмкIэ экзамен атын амал щыIэ хъугъэ, илъэс къэс мы предметыр къыхэзыхыхэрэм япчъагъэ нахьыбэ мэхъу.\n— Адыгабзэр къэухъумэгъэным фытегъэпсыхьагъ Проектнэ офисэу зэхэтщагъэр. Ащ амалэу къытыхэрэр дгъэфедэнхэм мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМинистерствэхэм, муниципалитетхэм япащэхэм пшъэрылъэу афигъэуцугъэхэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъугъэм иIофыгъуи АР-м и ЛIышъхьэ къыфигъэзэжьыгъ. Республикэм ит псэупIэхэм ясанитарнэ зытет шапхъэхэм адиштэным фэшI шIыхьафхэр зэхэщэгъэнхэ, ермэлыкъхэр регъэкIокIыгъэнхэ зэрэфаер КъумпIыл Мурат хигъэунэфыкIыгъ. Джащ фэдэу зэIукIэгъухэм ялъэхъан цIыфхэм къаIэтырэ Iофыгъохэр зэхэфыгъэнхэм анаIэ тырагъэтыныр пстэуми зыщагъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр агу къыгъэкIыжьыгъ.\nАдыгеимрэ Туркменистанрэ язэпхыныгъэ агъэпытэщт →\nАдыгеир игъэкIотыгъэу къыщагъэлъагъо →


Дышъэу 2, джэрзэу зы — Адыгэ макъ\nДышъэу 2, джэрзэу зы\nРедактор 01.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nУрысыем кушъхьэфэчъэ спортымкIэ изэIукIэгъухэр Къырым щыкIуагъэх.\nИлъэс 17 — 18 зыныбжьхэм язэнэкъокъу Адыгэ Республикэм ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтэу Кристина Новиковам апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Купым хэтхэу пшъашъэхэм километрэ 70-рэ къакIугъ.\nИлъэс 19 — 22-рэ ыкIи ащ нахьыбэ зыныбжьхэр километри 100 хъурэ гъогум щызэнэкъокъугъэх. Адыгеим зыщызыгъэсэрэ Гюнель Мехеевам апэрэ чIыпIэр къыхьыгъ. Республикэм ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтэу Елизавета Ошурковам джэрзыр къыфагъэшъошагъ.\n— Хэгъэгум кушъхьэфэчъэ спортымкIэ изэIукIэгъухэр мэлылъфэгъум и 2-м Адыгэ Республикэм щырагъэжьэщтых, — къытиIуагъ Адыгеим кушъхьэфэчъэ спортымкIэ и Федерацие ипащэу Анатолий Лелюк, — Гъозэрыплъэ икIынхэшъ, километри 10 хъурэ къушъхьэ гъогухэм ащызэнэкъокъущтых.\nМосква, Санкт-Петербург, Самарэ, Удмуртием, Башкирием, Хабаровскэ, фэшъхьафхэм ябзылъфыгъэ командэхэр Адыгеим щызэIукIэщтых. Мэфэ заулэрэ зэнэкъокъур Адыгеим игъогухэм ащыкIощт.\nПредыдущая Гъогур чыжьэ\nСледущая «Кубань» щысэшIу къегъэлъагъо


ЦIыфхэр зыгъэгумэкIыхэрэ Iофыгъохэр игъорыгъозэ зэшIохыгъэ хъущтых — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэм тхьамэтагъор щызэрихьагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. ДжырэкIэ щыIэ ыкIи тапэкIэ зэшIуахынхэу щыт Iофыгъохэм ащ щатегущыIагъэх.\nАнахь мэхьанэ зиIэ пшъэрылъхэм ащыщэу Адыгеим и ЛIышъхьэ зыцIэ къыриIуагъэр «линие занкIэмкIэ» цIыфхэм ащ зыкъызыфагъазэм къаIэтыгъэ Iофыгъохэр ары.\nШъугу къэдгъэкIыжьын: 2021-рэ илъэсым шышъхьэIум и 19-м КъТРК-у «АдыгеямкIэ» республикэм и ЛIышъхьэ «линие занкIэмкIэ» упчIэхэр къыратыгъагъэх. Сыхьати 2,5-рэ кIогъэ зэдэгущыIэгъум анахьыбэрэ зигугъу къашIыгъэ Iофыгъо 69-кIэ КъумпIыл Мурат джэуапхэр къаритыжьыгъэх.\n«Линие занкIэм» илъэхъан нэбгырэ мин 1,5-рэ фэдизмэ упчIэхэр къатыгъэх. Iофыгъоу цIыфхэм къаIэтыхэрэр хэпшIыкIэу зэхъокIыгъэ хъугъэх: 2019-рэ илъэсым нахьыбэрэмкIэ зыгъэгумэкIыщтыгъэхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм чIыпIэхэр зэращыфимыкъухэрэр ары. Джы непэ къаIэтыгъэ Iофыгъо иныбэ зэшIохыгъэ хъугъэ. Ау джыри мэхьанэшхо зиIэ, зэшIохыгъэн фэе пшъэрылъхэр щыIэх. Ахэм ащыщых пэщэныгъэ зезыхьэхэрэм аштэрэ унашъохэмкIэ зэшIохыгъэ хъун зылъэкIыщтхэр. Мы IофшIэным шъунаIэ тежъугъэтынэу сышъолъэIу. ЦIыфхэр зыгъэгумэкIыхэрэ Iофыгъохэр зэкIэ игъорыгъоу зэрэзэшIотхыщтхэм тынаIэ тедгъэтыщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nТыгъосэрэ зэхэсыгъом анахьэу зыгъэгумэкIхэу къыщаIэтыгъэ Iофыгъохэм ащыщ бжыхьэ- кIымэфэ лъэхъаным коммунальнэ отраслэр зэрэфэхьазырыр. МыщкIэ къэгущыIагъ Адыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, ЖКХ-мкIэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ иминистрэу Валерий Картамышевыр.\nРеспубликэм щаухэсыгъ зэхэубытэгъэ планкIэ заджэхэрэр, ащ тегъэпсыхьагъэу унэхэм якъэгъэфэбэн изыфэгъэхьазырын макIо, котельнэ 257-рэ, тепловой сетьхэу километрэ 302-рэ, гъэфэбэпIэ гупчэ пунктхэу 25-рэ, газрыкIопIэ километрэ мини 3-м ехъу, псыубытыпIэ 319-рэ, псырыкIопIэ сетьхэу километрэ мини 2,44-рэ, фэтэрыбэу зэхэт унэ 1748-рэ ыкIи ащ нэмыкIхэр гъэфэбэн чэзыум фагъэхьазырых. Чъэпыогъум и 15-м ехъулIэу муниципалитетхэм ахэр зэрэхьазырхэр къэзыушыхьатырэ тхылъхэр зэхагъэуцонхэ фае.\nЭнергием икъэкIуапIэхэмкIэ чIыфабэ зэрателъыр отраслэм иIофыгъо шъхьаIэхэм зыкIэ ащыщ. Адыгеим и ЛIышъхьэ муниципалитетхэм ыкIи ведомствэхэм пшъэрылъ къафишIыгъ чIыфэхэр къатыжьынэм тегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр агъэлъэшынэу.\nАдыгэ Республикэм унэхэмкIэ икъэралыгъо инспекцие ипащэу Илона Кравцовам къыIотагъ ЖКХ-м ылъэныкъокIэ уплъэкIунхэу зэхащагъэхэм якIэуххэм афэгъэхьыгъэу.\n2022-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщыублагъэу коммунальнэ фэIо-фашIэхэм атефэрэмрэ унапкIэмрэ ятынкIэ социальнэ IэпыIэгъу зэратыщтхэр ЖКХ-мкIэ чIыфэ зытемылъхэр ары ныIэп. Социальнэ ухъумэным икъулыкъухэм ЖКХ-м къэбархэмкIэ икъэралыгъо къэкIуапIэхэм ящыкIэгъэ пчъагъэхэр къарахы.\nНепэ АдыгеимкIэ ащ фэдэ фэгъэкIотэныгъэ зыIэкIахьэрэр нэбгырэ мин 30,6-рэ фэдиз мэхъу. ТапэкIи зэпыу имыIэу субсидиехэр къафалъытэнхэм пае ГИС-м игъом ыкIи икъоу къэбарыр IэкIагъэхьан фае. УнэхэмкIэ инспекцием зэхищэгъэ уплъэкIунхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, хэбзэукъоныгъэхэр щыгъэзыягъэ хъунхэм пае тхылъ 93-рэ аратыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, фэгъэкIотэныгъэ зифэшъуашэхэм игъом а IэпыIэгъур аIэкIэгъэхьэгъэн фае. ЖКХ-мкIэ ГИС-м шIуагъэ къытэу Iоф дашIэным пае муниципальнэ ыкIи шъолъыр ведомствэхэм язэдэлэжьэныгъэ епхыгъэ пшъэрылъхэри афашIыгъэх.\nПредыдущая Илъэсныкъом икIэуххэр зэфахьысыжьыгъэх\nСледущая В Адыгее летний сезон обошелся без лесных пожаров


ЕгъэжьэпIэшIум ылъапсэ мэпытэ — Адыгэ макъ\nЕгъэжьэпIэшIум ылъапсэ мэпытэ\nРедактор 21.06.2022 21.06.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМыекъопэ районым ичIыпIэ анахь дахэхэм ащыщэу Сырыфыбг (Руфабго) ипсыкъефэхыпIэхэм адыгэ хьалыжъом и Мафэ ащыкIуагъ.\nЯ 11-рэ зэнэкъокъум изэхэщэн кIэщакIо фэхъугъэх Iахьзэхэлъ купэу «Руфа-Тур» зыфиIорэмрэ Адыгэ Республикэм зекIонымкIэ ыкIи зыгъэпсэфыпIэхэмкIэ и Комитетрэ.\nШъхьэгуащэ телъ гъучI лъэмыджым узэрикIэу псыхъоу Сырыф исэмэгукIэ нэпкъ зэIухыгъэм зэIукIэгъур щызэхащагъ.\nУрысыем ижурналистхэм я Союз хэтэу Унэрэкъо Гулэз Iофтхьабзэр зэрищэзэ, осэшIхэм, лъэпкъ IэпэIасэхэм, зэхахьэм еплъынэу къэкIуагъэхэм гущыIэгъу афэхъугъ.\nОсэшI купым хэтэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан къыIуагъ хьалыжъом идэгъугъэ зэрагъэшIэным фэшI тхьацум, къуаем, щыгъоу халъхьагъэр зыфэдизым, нэмыкIхэм мэхьэнэ ин яIэу зэралъытэрэр.\nЕдзыгъуи 5-мэ ащыкIогъэ зэнэкъокъухэм уяплъынкIэ гъэшIэгъоных. «нанэ ихьалыжъу» зыфиIорэ зэнэкъокъум Аскъэлае къикIыгъэ командэм IэпэIэсэныгъэ ин къыщигъэлъэгъуагъ. Бэгъушъэ Иринэ, Мэджэс Саидэ, Уджыхъу Светланэ шIухьафтын шъхьаIэу Гран-прир къыдахыгъ.\n— Аскъэлае культурэм и Унэу дэтым Iоф щысэшIэ. Орэд къэсэIо, спектаклэхэм рольхэр къащысэшIых. Адыгэ хьалыжъом икъэбар бэшIагъэу зэхэсхыгъ, сигуапэу зэнэкъокъум сыхэлэжьагъ, — къытиIуагъ Бэгъушъэ Иринэ.\nАдыгэ къэралыгъо университетыр Бэгъушъэ Иринэ къыухыгъ, унагъо ихьагъ. Илъэс 92-рэ зыныбжь нэнэжъыр, нэмыкI Iахылхэр упчIэжьэгъу ышIыгъэх. Инэнэжъ исурэт тхьацум хишIыкIыгъ, дахэу ар къэлъагъо.\n— Къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм тыпэгъокIы, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Мэджэс Саидэ. — Теуцожь районым культурэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Теуцожь Марет къытиIуи, пчъагъэу 100-р тхьацум хэтшIыкIи дгъэжъагъэ, итеплъэ осэшIхэм агу рихьыгъ.\nУлапэ щыпсэурэ ОтрэшI Симэ я 11-у зэнэкъокъум хэлэжьагъ, апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ.\n— Сигуапэу къыхэсэгъэщы, илъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, Улапэ къыщычIэтхыгъэ дышъэ пкъыгъомэ ятеплъэ фэдэхэу щэлэмэ-хьалыжъо гъэжъагъэхэр мы къуаджэм щыщ бзылъфыгъэхэм къызэрэтагъэлъэгъугъэр, — къытиIуагъ зэлъашIэрэ археологэу Тэу Аслъан. Анахьэу гъэшIэгъоныр ритонэу Пегасыр ары.\n«МэфэкI хьалыжъу» зыфиIорэм апэрэ чIыпIэхэр Отрэщ Симэрэ Сихъу Светланэрэ къыщахьыгъэх. «Бысымгуащэм ихьалыжъу» зыфиIорэм Кучмэз Мерэм ащатекIуагъ. «Нысэ Iапэм» Цышэ Фатимэ къыщыхагъэщыгъ. «Къэзыгъэзэжьыгъэ хьалыжъом» Щыгъущэ Саидэ, Дэкъыщэ Еленэ апэрэ чIыпIэхэр къыщахьыгъэх. Къушъхьэ Розэ «Нанэ ихьалыжъу» зыфиIорэм къыщыхагъэщыгъ. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм ипащэу ЛIыIужъу Адам ихэушъхьафыкIыгъэ шIухьафтынхэу нартхэм афэгъэхьыгъэ тхылъхэр хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм афагъэшъошагъэх. Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзани ыгъэнэфэгъэ шIухьафтынхэр IэпэIасэхэм аратыжьыгъэх.\nОсэшI купым ипащэу ЛIыхъукIэ Азэмат, мы купым хэтыхэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан, Гъазый Бирамхъан, нэмыкIхэм зэфэхьысыжьхэр ашIыгъэх, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм шIухьафтынхэр аратыжьыгъэх.\nБибэ Мурадин кIэщакIо зыфэхъугъэ лъэпкъ Iофыр лъэкIуатэ. Мурадин ыпхъухэу Гъыщ Заремэ, Iэшъхьэмэфэ Аннэ, ныбджэгъухэр, Iофым ыгъэгумэкIыхэрэр IэпыIэгъу зэфэхъужьхэзэ, егъэжьэпIэшIум ылъапсэ агъэпытагъ. Игъонэмысэу дунаим ехыжьыгъэ Бибэ Мурадин ишIушIагъэ кIодырэп. Сырыфыбг адыгэ унагъом ищыIэкIэ-псэукIэ щыщ едзыгъохэр щыолъэгъух.\nАдыгэ унэм итеплъ, унагъом щагъэфедэщтыгъэхэ Iэмэ-псымэхэр, адыгэ шъхьалыр, кушъэр, Iанэр, пIуаблэр, шыкIэпщынэр, пхъэм хэшIыкIыгъэ лагъэхэр, пхъэнтIэкIухэр, фэшъхьафхэри зекIо Iофыгъохэм апылъхэм ашIогъэшIэгъоных, сурэтхэр атырахых.\nЗэхахьэр зэрищэзэ Унэрэкъо Гулэз Великобританием щыпсэурэ Джон гущыIэгъу фэхъугъ. ХьакIэм Адыгеим щилъэгъугъэр макIэп, дунэе къэбар ышIыщтых.\nСтаврополь ыкIи Краснодар крайхэм, Адыгеим ирайонхэм, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэм хьалыжъом и Мафэ хэлажьэхэзэ, яшIэныгъэ хагъэхъуагъэу, языгъэпсэфыгъо уахътэ гъэшIэгъонэу агъэкIуагъэу алъытэ.\nЛъэпкъ IэпэIасэхэу Гостэкъо Руслъан, ТIэшъу Нурбый, фэшъхьафхэм яIофшIагъэхэр къагъэлъэгъуагъэх. ХэдыкIын Iофхэм апылъэу Теуцожь Фатимэ хэушъхьафыкIыгъэ шIухьафтынхэр хьалыжъор итеплъэкIэ анахь дахэу зыгъэжъагъэмэ афигъэшъошагъ. Тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, этнографэу Теуцожь Нурет Мыекъуапэ щыщэу Бислъангъур Заремэ, Теуцожь районым икомандэ IэпэIасэхэм къахигъэщыгъэх, шIухьафтынхэр аритыжьи, афэгушIуагъ. Адыгэ радиом ижурналистхэр зэнэкъокъум къыщыхагъэщыгъэх, шIухьафтынхэр афашIыгъэх.\nТворческэ IофшIапIэу «Ошъадэм» ихудожественнэ пащэу Едыдж Викторие зэхэщакIо афэхъуи, оркестрэу «Бэгъэуджыр», орэдыIоу Хъурэнэ Азэ, къэшъуакIохэр зэхахьэм чанэу хэлэжьагъэх.\nПредыдущая Iофыгъоу зыгъэгумэкIыхэрэр къыщаIэтыгъэх\nСледущая Iоныгъор аублагъ


КъэучъыIыщт — Адыгэ макъ\nКIымафэм иятIонэрэ мазэ тыхэт нахь мышIэми, ом изытет фэбагъэ, гъатхэм фэдэу тыгъэр къепсыгъ. Ау щылэ мазэм и 12-м къыщегъэжьагъэу къэучъыIынэу ригъэжьагъ.\nОщх-ос цIынэ зэхэтыкIэ мафэр кIуагъэ, синоптикхэм къызэратырэмкIэ, ос къесынэу ригъэжьэщт. ТхьамэфитIум къакIоцI мафэм чъыIэр градуси 4-м шIомыкIыщтми, чэщрэ чъыIэщт, градуси 10 — 11-м нэсыщт. Жьыбгъэшхом зыкъыIэтэуи мафэхэр къыхэкIыщтых.\nКIымэфэ лъэхъаным изыфэгъэхьазырын Адыгэ Республикэм сыдигъокIи анаIэ щытет. Мыекъуапэ имэрэу Геннадий Митрофановым ошIэ-дэмышIэ Iоф къэмыхъуным къэлэ къулыкъухэр фэхьазырынхэр пшъэрылъэу афигъэуцугъ. Муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» непэрэ мафэм ехъулIэу ос къызесыкIэ щагъэфедэщт хэушъхьафыкIыгъэ техникэр агъэхьазырыгъ. Гъогухэм атехъорэ осыр ыкIи мылыр атыратхъуным фэхьазырых, ащ фытегъэпсыхьэгъэ техникэ 25-рэ щыт. Ахэм ахэтых осыр тезытхъурэ ыкIи пшахъор зэбгырызытэкъурэ машинэхэр, КамАЗхэр, грейдерхэр, тракторхэр. Джащ фэдэу паркхэр, скверхэр, гъогу напцэхэр зэрагъэкъэбзэрэ хэушъхьафыкIыгъэ техникэри хьазыр.\nОсыр бэу гъогухэм къазытырилъхьэкIэ, нэмыкI транспорхэри къыхагъэлэжьэщт. Гъогухэр цIэнлъагъо зыхъукIэ техническэ щыгъоу тыратэкъощт тонн 500-р, пшэхъо тонн 2000-р ыкIи пшэхъо- щыгъу зэхэлъ тонн 2500-р агъэхьазырыгъ.\nОм изытет къызызэIахьэкIэ егъэзыгъэ Iоф хэмылъымэ автомобильхэм арысхэу гъогухэм къатемыхьанхэу цIыфхэм къэлэ администрациер къяджэ. Джащ фэдэу гъогур зыукъэбзырэ автомобильхэм зэрар ямыкIыным пае транспортыр гъогу напцэхэм къаIуагъэуцо зэрэмыхъущтыр агу къагъэкIыжьы.\nПредыдущая Лъэпкъ проектым ишIуагъэкIэ


ПсынкIэу уегъэгупшысэ | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм шахматхэмкIэ изэнэкъокъу бзылъфыгъэхэри, хъулъфыгъэхэри хэлэжьагъэх. ЗэIукIэгъухэр гъэшIэгъонэу Мыекъуапэ щыкIуагъэх.\n«Блиц» зыфиIорэ зэнэкъокъум хэхьэрэ ешIэгъур такъикъищэ макIо, кощыгъо пэпчъ нэгъэупIэпIэгъуи 2 къафыхагъахъо. Республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет зэIукIэгъухэр зэхищагъэх, нэбгырэ 19 хэлэжьагъ.\nБзылъфыгъэхэм язэнэкъокъу Александра Ильинам очкоуи 6 къыщихьи, апэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ. Мария Пивоваровам очкоуи 5,5-рэ ригъэкъуи, ятIонэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Юлия Дубинскаям очкоуи 5,5-рэ къыхьыгъ, ащ ящэнэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ.\nХъулъфыгъэхэм язэнэкъокъу Григорий Барановым очкоуи 10 къыщихьыгъ, апэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ. Хьагъур Нухьэ очкоуи 9 иIэу ятIонэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. ГъукIэлI Долэтбый очкоуи 8 къыхьыгъ, ящэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ.\nЗэхэщакIохэм ащыщхэу Долэ Долэтбый, Николай Удовиченкэм, Евгений Погребноим, нэмыкIхэм къызэраIуагъэу, псынкIэу угупшысэным, хэкIыпIэ тэрэзхэр къэбгъотынхэм афэшI шахматхэм шIуагъэу къахьырэр макIэп. КIэлэцIыкIухэри зыныбжь хэкIотагъэхэри ягуапэу зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъэх.\nРеспубликэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъэх, шIухьафтынхэр аратыжьыгъэх.


Адыгеим и ЛIышъхьэ федеральнэ форумым къыщыгущыIагъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 04.07.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nШъугу къэтэгъэкIыжьы 2017-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ къыщегъэжьагъэу Адыгэ Республикэр а проектым зэрэхэлажьэрэр. Организацие 33-мэ къэралыгъо гъэIорышIэнымкIэ, мылъкум игъэзекIонкIэ, МФЦ-мкIэ, социальнэ ухъумэнымкIэ, гъэсэныгъэмкIэ, финансхэмкIэ, экономикэмкIэ, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ, наукэмкIэ, культурэмкIэ ыкIи нэмыкI лъэныкъохэмкIэ проекти 117-рэ агъэцакIэ. Лъэныкъо заулэм Iофхэр фэдэ 20-кIэ нахьышIу ащыхъугъ.\n«Проектым тыхэлэжьэным ыпэкIэ кIэугъоеным фытегъэпсыхьагъэхэ технологиехэр зыкIытищыкIагъэхэр дэгъоу къыдгурыIощтыгъ. Шъолъырым ипащэ пэпчъ иIофшIэн зыфэкIожьырэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэныр ары. ЭкономикэмкIэ хэхъоныгъэ умышIэу ар къыбдэхъущтэп, джащ фэдэ къабз IофшIэным ипроизводительность зыкъемыгъэIэтэу экономикэмкIи хъэхъоныгъэ пфэшIышъущтэп», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ гъэхъагъэу ашIыщтыр бэкIэ зэлъытыгъэр зэдырагъаштэу IофшIэныр зэрэзэхащэрэр ары. Проектым тегъэпсыхьэгъэ зэхэщэн IофхэмкIэ пэщэныгъэ зезыхьэрэр координационнэ советыр ары. Республикэ проект офисыр зэхэщэн, методическэ Iофтхьабзэхэм апылъ. Проект офисхэм проектхэм япхырыщынкIэ пэщэныгъэ зэрахьэ. Рабочэ купхэр ахэм япхырыщын фэгъэзагъэх.\nПроектэу «Правительствэ кIэугъоякIу» зыфиIорэм диштэу Iофхэр зэхатщэхэзэ, шIуагъэ къытэу цIыфхэм Iоф ашIэныр зэпхыгъэр зэхэтфы зэхъум, кIаугъуаеу цIыфхэм зызэрагъэсэн фаем тыкъыфэкIуагъ. Тихэгъэгу непэ щыпсэурэ цIыфым ренэу Iоф зыдишIэжьын, нахьышIум фэкIон, нэмыкI цIыфэу къыготым фэгумэкIын фае. Джащ тетэу зекIонхэм иамалхэр Адыгеим щызетхьэхэу едгъэжьагъ», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэмрэ гурыт еджапIэмрэ къащегъэжьагъэу цIыфхэм кIаугъуаеу загъэсэн фае. Анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер зипсауныгъэкIэ щыкIагъэ зиIэхэ кIэлэцIыкIухэр ащ фэдгъэсэнхэр ары.\nМы лъэныкъомкIэ апшъэрэ еджапIэхэм мэхьанэшхо яI. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым лин-технологиехэр къызыщыдэлъытэгъэ программэхэр щагъэфедэх, ащ гъэсэныгъэ языгъэгъотыхэрэ организациехэм проектхэр адегъэцакIэх. ЗипсауныгъэкIэ щыкIагъэ зиIэхэ кIэлэцIыкIухэм Iоф зэрадашIэщт проектхэми ар афэгъэхьыгъ. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр кIэугъоекIо апшъэрэ еджапIэхэм яассоциацие хэхьагъ, ащ иректорэу Къуижъ Саидэ мы ассоциацием ипащ. КIэугъоеным фэIорышIэх лин-технологиехэу предприятиехэм ащагъэфедэхэрэр.\nКъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, республикэм пшъэрылъ зыфегъэуцужьы 2024-рэ илъэсым нэс кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ гурыт еджапIэхэмрэ кIэугъоеным фытегъэпсыхьэгъэ проектым къыхищэнхэу. КIэлэегъаджэхэмрэ кIэлэпIухэмрэ зыщагъэсэщтхэ гупчэхэм язэхэщэнкIэ проектитIу Адыгеим щагъэцакIэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипсалъэ икIэух къэралыгъо компаниеу «Росатомым» зэрэфэразэр къыщиIуагъ специалистхэм ягъэхьазырынкIэ, модульхэм якъыхэхынкIэ, проектхэм япхырыщынкIэ Адыгеим IэпыIэгъу къызэрэфэхъурэм фэшI.


Фэсакъыныгъэ шIыкIэм тетэу Iоф ашIэщт | Адыгэ Макъ\nФэсакъыныгъэ шIыкIэм тетэу Iоф ашIэщт\n«Бережливая поликлиника» зыфиIорэ проектыр жъоныгъуакIэм къыщегъэжьагъэу Адыгэ Республикэм щагъэцакIэ. Мыекъопэ къэлэ кIэлэцIыкIу поликлиникэу N 1-мрэ Мыекъопэ къэлэ поликлиникэу N 3-мрэ ащ хэлажьэх.\nПроектыр тишъолъыр щыгъэцэкIагъэ зэрэхъурэр зэрагъэшIэнэу, специалистхэм яшIэныгъэхэм ахэгъэхъогъэным\nпае IэпыIэгъу афэхъунхэу «Росатом» зыфиIорэ организацием илIыкIохэр Адыгеим къэкIуагъэх. Бэдзэогъум и 11-м проектым икураторэу Владимир Арженцовым егъэджэн семинар тишъолъыр щыригъэкIокIыгъ. Ащ нэмыкIэу, Iофтхьабзэр заублагъэм къыкIоцI республикэм имедицинэ учреждениехэм Iофэу ашIагъэр «Росатомым» илIыкIохэм зэрагъэлъэгъугъ.\n— IофшIэныр нахь шIуагъэ къытэу зэхэщэгъэным проектыр афытегъэпсыхьагъ. Проектыр ифэшъуашэм тетэу гъэцэкIагъэ хъумэ, цIыфым поликлиникэм уахътэу щигъакIорэр нахь мэкIэщт, IэзэпIэ учреждением рэхьатныгъэ чIэлъыным фэIорышIэщт. Iофтхьабзэм хэлэжьэрэ поликлиникэхэм зэхъокIыныгъэшIухэр зыфэхъунхэу алъытэрэ лъэныкъохэр агъэнэфагъэх. Поликлиникэхэм яотделениехэм ащыщхэр оптимизировать ашIынхэр проектым къыдыхэлъытагъэх, — къеты Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ.\nПроектым иIофшIэн Iоныгъо мазэм зэфахьысыжьыщт. КIэух дэгъухэр къызынафэхэкIэ, нэмыкI учреждениехэми мыщ фэдэ екIолIакIэр ащагъэфедэщт.


Адыгэ Хэку Таймс: Донецк ыкIи Луганскэ шъолъырхэр агъэушъхьафыным иупчIэ Iуахыжьынэу\nДонецк ыкIи Луганскэ шъолъырхэр агъэушъхьафыным иупчIэ Iуахыжьынэу\nУкраинэм ышъхьэрэ Радэм халъхьагъ, Донецк ыкIи Луганскэ шъолъырхэр агъэушъхьафыным иупчIэ Iуахыжьынэу-ащ фэдэу къыщеты украинэ парламент сайтым. УпчIэм зыщхэплъэщт уахътэр гъэнэфагъэу щытэп.\nУкраинэм и президент Петр Порошенко къызэриIуагъэмкIэ, шэкIогъум и 2-м рагъэкIокIыгъэ хэхыныгъэхэм щынагъом пэкIигъэуцуагъ къэралыгъом и къокIыпIэ щыIэ бырсырыр мамырныгъэкIэ зэшIуахыныр. КъокIыпIэ Украинэм хэхыныгъэ щекIокIыгъэм, Донецк ыкIи Луганск «лъэпкъ республик» зыцIэм джырэ иунэшъошI Александр Захарченко ыкIи Игорь Плотницкий текIоныгъэ къахьыгъ.\nШъхьафитэу зыкъэзылъытэжьрэ республикэхэм ащыIэ хэхэкIо комитетхэм къызэраIуагъэмкIэ, Захарченко % 80-фэдиз къыхьыгъ, Плотницкий – % 60-м ехъу къыхьыгъ. КъохьапIэ къэралыгъохэм лъэпсэнчъэу къалъытагъ къокIыпIэ Украинэм тхьаумэфэ мафэм хэхыныгъэ щекIокIыгъэхэр ыкIи ар «минскэ зэзэгъныгъэм» димыштэу.\nАмерикэ Штат зэготхэми ащ фэдэу къаIуагъ хэхыныгъэхэр хэбзэнычъэу. Урысыем къызэриIуагъэмкIэ, Донецк ыкIи Луганск хэхыныгъэхэр ащекIокIыгъэу Мэзкуум къылъытагъ. Урысыем фэгъэзагъэу санкциякIэхэр къаIэтыщт «минск зэзэгъныгъэр» Мэзкуум ымгъэцакIэ хъумэ, къокIыпIэ Украинэм ищытыкIэ зыпкъ игъэуцожьынымкIэ- ащ фэдэу къыIуагъ Америкэ Шта Зэготхэм щынэгъончъагъэ хасэр къэзгъэлъагъорэ Бернадетт Михэн.


Пшъэрылъхэр къафигъэнэфагъэх — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ныбжьыкIэхэр дзэ къулыкъум щэгъэнхэм епхыгъэ IофыгъохэмкIэ пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу муниципальнэ образованиехэм япащэхэм тыгъуасэ зэхэсыгъо адыриIагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, АР-м и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановыр, УФ-м и Президент и Полномочнэ лIыкIоу ЮФО-м щыIэм иаппарат АР-мкIэ ифедеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м ипрокуратурэ, и МВД, идзэ комиссариат япащэхэр.\nЗэхэсыгъор аублэным ыпэкIэ Адыгеим и ЛIышъхьэ УФ-м зыухъумэжьынымкIэ иминистрэу Сергей Шойгу ыцIэкIэ АР-м идзэ комиссарэу Александр Авериным щытхъу тхылъыр къыритыжьыгъ. ЕтIанэ КъумпIыл Мурат ведомствэм ипащэхэми, инэмыкI IофышIэхэми, иветеранхэми афэгушIуагъ дзэ комиссариатхэм яIофышIэ и Мафэ фэшI.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, гъэрекIо бжыхьэ ныбжьыкIэхэр дзэм зэращагъэм кIэухэу фэхъугъэм къытегущыIэзэ, дзэ къулыкъур зыхьынэу фэмыехэр зэрэщыIэхэм епхыгъэ Iофыгъохэр къызэраIэтыгъагъэхэми ягугъу къышIыгъ.\n«Комиссиехэм ахэт пстэуми, тхьаматэхэм къащегъэжьагъэу, зэкIэми япшъэрылъхэр еIолIэнчъэу агъэцэкIэн фае. НыбжьыкIэхэу дзэм къулыкъу щызыхьы зышIомыигъохэм язекIуакIэ къыкIэкIон ылъэкIыщтыр къагурыIон фае. Дзэ къулыкъур амыхьынымкIэ хабзэм къыдилъытэрэ лъапсэхэр щымыIэхэ зыхъукIэ ар хэбзэукъоныгъэу зэрэщытыр къагурыIон фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэхэсыгъом къыщыгущыIагъэх республикэм идзэ комиссарэу Александр Авериныр, АР-м и МВД иполицие ипащэ игуадзэу Андрей Федосеевыр, муниципальнэ образование заулэмэ япащэхэр.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, пшъэрылъэу яIэхэм язэшIохынкIэ дзэ комиссариатхэм, хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм, муниципалитетхэм зэдэлэжьэныгъэу зэдыряIэр агъэлъэшын фае. КъумпIыл Мурат къалэхэмрэ районхэмрэ япащэхэм пшъэрылъ къафишIыгъ дзэм идэщын епхыгъэ Iофыгъохэр планернэ зэхэсыгъохэм къащахалъхьанхэу, ныбжьыкIэхэр призывной комиссиехэм къызэрякIуалIэрэм анаIэ тырагъэтынэу.\nЗэхэсыгъом икIэух АР-м идзэ комиссарэу Александр Авериным къызэрэщиIуагъэмкIэ, мобилизационнэ ухьазырыныгъэмкIэ гъэрекIо УФ-м ишъолъырхэм азыфагу щызэхащэгъэ зэнэкъокъум Адыгеим ЮФО-м ишъолъырхэмкIэ апэрэ чIыпIэр щиубытыгъ. Республикэм мы лъэныкъомкIэ гъэхъагъэу иIэхэм афэшI Урысыем я 3-рэ чIыпIэр щиубытыгъ. Ащ фэдэ чIыпIэр ащ къызэрэтефэрэр къэгъэшъыпкъэжьыгъэным пае мэлылъфэгъум и 15-м къыщегъэжьагъэу и 18-м нэс УФ-м и Генеральнэ штабрэ программэ хэушъхьафыкIыгъэхэмкIэ ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу УФ-м и Президент дэжь щызэхэщагъэмрэ якомиссие республикэм уплъэкIунхэр щызэхищэщтых.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ ащ епхыгъэу муниципальнэ образованиехэм япащэхэм мобилизационнэ ухьазырыныгъэм епхыгъэ уплъэкIунхэм зафэгъэхьазырыгъэнымкIэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыгъэх.\nСледущая Миллионхэр арагъэтыщтых


Марафоным хэлэжьагъэх | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 12.09.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nТызыхэт илъэсыр — театрэм и Илъэс. Ащ фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэу чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащызэхащэхэрэм ащыщэу анахь игъэкIотыгъэу хъугъэр Урысые театральнэ марафоныр ары.\nАр илъэсым иапэрэ мазэ Владивосток къыщырагъэжьэгъагъ, илъэсым ыкIэм Калининград щаухыжьыщт.\nШъолъыр театрэхэр зыхэлэжьэхэрэ Iофтхьабзэхэм марафоным итамыгъэ щызэIэпахы. Мы лъэхъаным ар Астрахань къэсыгъ, марафоныр зыщылъагъэкIотэрэ къалэхэм ар я 63-рэ хъугъэ. Нэужым эстафетэр къалэхэу Краснодар, Волгоград, Севастополь, Ростов-на-Дону, Элиста, Мыекъуапэ къанэсыщт.\nАстрахань къэсыгъэ марафоным Урысыем и Къыблэ федеральнэ шъолъыр исубъектхэм къарыкIыгъэ купхэр хэлэжьагъэх. Ахэм Адыгеим икIыгъэ творческэ купри ахэтыгъ. Субъект зэфэшъхьафхэм къагъэхьазырыгъэ къэгъэлъэгъонхэм зы сценэ ин дахэ угу къагъэкIыщтыгъ. МэфэкIым къыращэлIэгъэ пстэумэ хьакIэхэр, къэлэдэсхэр яплъыгъэх. Лъэпкъ пэпчъ, театрэ пэпчъ къэгъэлъэгъонэу къагъэхьазырыгъэхэр ашIогъэшIэгъоныгъэх. Москва къикIыгъагъ Урысыем культурэмкIэ иминистрэу Владимир Мединскэр зипэщэ купыр. КъэгущыIагъэхэм Къыблэ шъолъырым щыпсэухэрэм якультурэ ибаиныгъэ къагъэхьазырыгъэ пстэум къызэрахэщырэр къаIуагъ.\nАдыгеим икIыгъэхэм лъэпкъ къашъохэр къашIыгъэх, музейхэм яэкспонат гъэшIэгъонхэр, дышъэидэм игухьарэхэм ядэхагъэ къагъэлъэгъуагъ. Урысыем щызэхащэгъэ театральнэ марафоныр шIэхэу Краснодар къынэсыщт.


Гъэсэныгъэм ипсэуалъэхэр къыплъыхьагъэх | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nГъэсэныгъэм ипсэуалъэхэр къыплъыхьагъэх\nУФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу, партиеу «Единэ Россием» хэт Владислав Резник Мыекъуапэ иурамэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм тет кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм тыгъуасэ щыIагъ.\nЛъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу мы учреждением ишIын 2019-рэ илъэсым рагъэжьагъ. ЗэкIэмкIи ащ сомэ миллиони 170-рэ фэдиз пэIуагъэхьагъ, ащ хэхьэ оборудованиеу къащэфыгъэри. Владислав Резник иIэпыIэгъукIэ мылъкур федеральнэ ыкIи шъолъыр бюджетхэм къахахыгъ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэр нэбгырэ 240-мэ ателъытагъ, непэрэ мафэм ехъулIэу сабый 80 къекIуалIэ. ЗэкIэмкIи куп 12 къызэIуахынэу щыт, ащ щыщэу 6-р анахь цIыкIухэм ателъытэгъэщт. Гъэсэныгъэм иучреждение къызэрэзэIуахыгъэм ишIуагъэкIэ чэзыум хэтхэр хэпшIыкIэу нахь макIэ хъугъэх.\nВладислав Резник джэгупIэхэр, сабыйхэр зыщычъыехэрэр, шхапIэр къыплъыхьагъэх. Учреждениер зэрэзэтырагъэпсыхьагъэм осэшIу фишIыгъ ыкIи кIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ къэухъумэгъэным фэшI санитарнэ шапхъэхэр агъэцэкIэнхэм, джащ фэдэу Iоф щызышIэхэрэм вакцинациер акIуным мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ.\nМы мэфэ дэдэм Мыекъуапэ щагъэпсырэ кIэлэеджэкIо 1100-мэ ателъытэгъэ гурыт еджапIэм УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутат щыIагъ. Ащ ишIын рагъэжьэнымкIэ Владислав Резник ишIогъэшхо къыгъэкIуагъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу учреждением ишIын ыкIэм фэкIуагъ, илъэсыкIэ еджэгъум ехъулIэу къызэIуахынэу агъэнафэ. Проектым игъэцэкIэн зэкIэмкIи сомэ миллион 719-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъ» зыфиIорэм хэхьэрэ шъолъыр проектэу «Современная школа» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу ар ашIы.\nРеспубликэм икъэлэ шъхьаIэ дэт лицееу N 35-м 2018-рэ илъэсым къыпашIыхьэжьыгъэ псэуалъэри Владислав Резник зэригъэлъэгъугъ. Ащ сомэ миллион 77,8-рэ тефагъ.\n«Урысыем и Президентэу Владимир Путиным гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ пшъэрылъышхохэр къегъэуцух, ащ хэхьэ еджапIэхэр зы сменэм техьажьынхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм алъэныкъокIэ чэзыухэр дэгъэзыжьыгъэнхэр. Мы Iофыгъохэм язэшIохын Адыгеим мэхьанэшхо щыраты. Лъэпкъ проектхэм къадыхэлъытагъэу республикэм ыгъэцэкIагъэр зэкIэ непэ нэрылъэгъу: мы аужырэ илъэситIум еджэпIакIэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр тшIыгъэх. Ахэр зэрифэшъуашэу зэтедгъэпсыхьагъэх», — къыхигъэщыгъ Владислав Резник.\nГъэсэныгъэм иучреждениехэр къызщиплъыхьэгъэ уахътэм депутатыр гущыIэгъу афэхъугъ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Евгений Лебедевым, Мыекъопэ къэлэ администрацием гъэсэныгъэмкIэ и Комитет ипащэу Ольга Романенкэм. IофшIэныр нахьышIоу зэхэщэгъэным, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм ахэр атегущыIагъэх.\nГъэсэныгъэм исистемэ хэхъоныгъэ ышIыным мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пчъагъэрэ къыхигъэщыгъ. Шъолъырым ипащэ зэрилъытэрэмкIэ, ащкIэ республикэм игъэцэкIэкIо ыкIи хэбзэгъэуцу къулыкъухэм, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатхэм ыкIи сенаторхэм профильнэ федеральнэ структурэхэм зэрифэшъуашэу Iоф адашIэ.


Мастер хъугъэу лъэкIуатэ — Адыгэ макъ\nМастер хъугъэу лъэкIуатэ\nРедактор 16.06.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nРеспубликэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм зыщызыгъэсэрэ Датхъужъ Алый иIэпэIэсэныгъэ хигъахъозэ, лъэгапIэхэм афэкIо.\nПщыжъхьаблэ щапIугъэ нарт шъаор Европэм, Урысыем язэнэкъокъухэм ахэлажьэ, илъэс къэс игъэхъагъэхэм ахегъахъо.\nУрысыем иныбжьыкIэхэм язэнэкъокъу 2017-рэ илъэсым зыхэлажьэм, я 5-рэ чIыпIэр къыдихыгъ. Европэм дзюдомкIэ и Кубок къыдэхыгъэным 2018-рэ илъэсым ныбжьыкIэхэр зыфэбанэхэм, А. Датхъужъым я 5-рэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ. Илъэс 21-м нэс зыныбжьхэр ащ щызэIукIагъэх.\nХэгъэгум и Къыблэ 2018-рэ илъэсым изэнэкъокъу А. Датхъужъым дышъэр къыщихьыгъ. Урысыем и Кубок къыдэхыгъэнымкIэ 2019-рэ илъэсым Мыекъуапэ щыкIогъэ зэнэкъокъум А. Датхъужъым джэрзыр къыщыфагъэшъошагъ.\nМыгъэ илъэс 23-м нэс зыныбжьхэм язэнэкъокъоу Урысыем ибэнакIохэр зыщызэIукIагъэхэм тыжьыныр къыщыдихыгъ. Хэгъэгум дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтэу батырым алырэгъум щыриIэщт бэнэгъухэм зафегъэхьазыры.\nДатхъужъ Алый иапэрэ тренерыр къоджэ спортым шIукIэ щашIэ. Ар Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Нэджыкъо Руслъан. Джырэ уахътэм Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Беданыкъо Рэмэзан ипащэу икъулайныгъэ хигъахъозэ, дзюдом ишъэфхэр А. Датхъужъым зэрегъашIэх.\n— Къэбар гушIуагъо Москва къикIыгъ, — къытиIуагъ республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгеим дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу Бастэ Сэлымэ. — Урысыем спортымкIэ и Министерствэ иунашъокIэ Датхъужъ Алый дзюдомкIэ спортым имастер щытхъуцIэ къыфагъэшъошагъ.\n— Тренерхэм, спортым сыщылъыкIотэнымкIэ IэпыIэгъу къысфэхъухэрэм «тхьашъуегъэпсэу» ясIожьынэу сыфай, — имурадхэм тащегъэгъуазэ Адыгэ къэралыгъо университетым июридическэ факультет щеджэрэ Датхъужъ Алый. — Олимпиадэхэм сахэлэжьэныр сигухэлъ шъхьаIэхэм ащыщ.\nУимурадхэр къыбдэхъунхэу, нахьыбэрэ тыбгъэгушIонэу пфэтэIо, Алый! Илъэс къэс спортышхом узэрэщылъыкIуатэрэм тегъэгушхо.\nCурэтым итыр: cпортым имастерэу Датхъужъ Алый.\nПредыдущая Анахь дэгъоу зэхащагъ\nСледущая «Адыгеим ижъогъожъыехэр» зеушъомбгъу


Автор Тема: Очередной топорик (Прочитано 19245 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (113.87 кБ, 640x502 - просмотрено 126 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (84.97 кБ, 640x429 - просмотрено 115 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (44.99 кБ, 429x375 - просмотрено 90 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (28.14 кБ, 355x375 - просмотрено 101 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (56.66 кБ, 500x334 - просмотрено 46 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (27.05 кБ, 359x375 - просмотрено 86 раз.)


Аужырэ гектархэр къаIожьых | Адыгэ Макъ\nАужырэ гектархэр къаIожьых\nТеуцожь районым мыгъэ фэдиз бжыхьасэ (гектар 12797-рэ) щашIэуи, щыIуахыжьэуи мы аужырэ илъэс зыбгъупшIыми, ащ ыпэкIи къыхэкIыгъэп.\nАщ фэшыхьат гъэрекIо бжыхьэ лэжьыгъэу районым щыIуахыжьыгъэр гектар 9652-рэ нахь зэрэмыхъущтыгъэр. Ар къадэхъунэу къызхэкIыгъэри къэтIон.\nТапэрэ илъэсхэм Краснодар псыIыгъыпIэм тыралъхьэзэ, зернэ лэжьыгъэ къэбгъэкIыжьын умылъэкIыщтэу аIозэ жъокIупIэ гектар мин 26-м ехъу зэрылъыгъэ районым коц гектар мини 4-м нахьыбэ щамышIэжьэуи уахътэ къыхэкIыгъагъ. А лъэхъаным натрыф щапхъыжьыхэщтыгъэп.\nАщ гъунэ фэзышIын зылъэкIыгъагъэр район гупчэр Пэнэжьыкъуае къахьыжьи, ащ Хъут Теуцожь пащэ зыфашIыр ары. Ащ ыуж гектар мин зытфых фэдизмэ чъыгыжъхэр, кондэ пырыпыцухэр къарыкIэжьыгъэу, зэхэкIыхьагъэу щытыгъ. Илъэс зэкIэлъыкIохэм непэ районым ипащэу Хьачмамыкъо Азэматрэ ащ игуадзэу, мэкъу-мэщымкIэ гъэIорышIапIэм ипащэу ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэрэ тIэкIу-тIэкIоу ахэр тырарагъэупкIыхэзэ, зэкIэ лэжьыгъэшIапIэ ашIыгъэх. Джы непэ улъыхъуагъэкIи зы чIыгу залэ амыгъэфедэу, зэхэкIыхьагъэу районым ибгъотэжьыщтэп.\nМыгъэ фэдэу хыныгъошхори кIыхьэ-лыхьэ зырамыгъэшIэуи, игъом, дэгъоу зэшIуахэуи хъугъэп. БэмышIэу фежьагъэхэу тIозэ, IофшIэнхэр гъунэм фафыгъэх. МыщкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэр районым ипащэу Хьачмамыкъо Азэмат хыныгъошхор зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным, гъэпсынкIэгъэным, машIом щыухъумэгъэным афэгъэхьыгъэ унашъоу къыдигъэкIыгъэр агъэцакIэзэ механизаторхэм, специалистхэм Iоф зэрашIэрэр ары.\nГектар минипшI Iуахыжьыгъах\nАущтэу зэдэIужьхэзэ зэрэзэдэлажьэхэрэм ишIуагъэкIэ бэдзэогъум и 9-м ехъулIэу бжыхьэсэ гектар 12797-у яIэм щыщэу гектар минипшI фэдиз районым иIахьзэхэлъ хъызмэтшIапIэхэм, фермерхэм къаIожьыгъах.\n— Хьэ гектар 1134-у ыкIи рапс гектар 1219-у тиIагъэхэр бэшIагъэу Iутхыжьыгъэх, — къытфеIуатэ районым мэкъу-мэщымкIэ игъэIорышIапIэ ипащэу ХьэдэгъэлIэ Мэджыдэ. — Мы лъэхъаным амалэу чIыгулэжьхэм яIэр зэкIэ зэрахьылIагъэр коц гектар 11663-у тиIэм (гъэрекIо тиIагъэм гектар 3024-кIэ нахьыб) икъэIожьын гъэпсынкIэгъэныр ары. Iутхыжьыгъахэр гектар минипшI фэдиз. Хьэм гектар телъытэу центнер 40,4-рэ къитхыжьыгъ, коцым гектар пэпчъ центнер 41-рэ фэдиз къетэгъэты. А пчъагъэр гъэрекIо IофшIагъэу тиIагъэм, мыбэ дэдэми, шIокIы. Джыри тэгугъэ нахь хьэсэ дэгъоу тызщыгушIукIыхэрэм тазынэсыкIэ гектар пэпчъ къитхырэм къыхэхъонэу. ЗэпстэумкIи хьэми коцыми тонн мин 40 фэдиз хьамбархэм арагъэолIэжьыгъах.\nКорр.: Пэрытхэм, лэжьыгъэшхо къэзыхьыжьыхэрэм, бжыхьэ лэжьыгъэхэр Iузыхыжьыгъахэхэм ягугъу къытфэшIыба.\nХь. М.: Хыныгъошхор зыухыгъэу, лэжьыгъэ дэгъуи къэзыхьыжьыгъэу тиIэр макIэп. Iахьзэхэлъ хъызмэтшIапIэхэмкIэ апэу коцыр Iузыхыжьыгъэу, зищытхъу Iогъэн фаехэм ащыщ къутырэу Петровым дэт хъызмэтшIапIэу «Шанс» зыфиIорэр. Ащ ипащэр Уджыхъу Юр. Коцэу иIагъэр гектар 270-рэ. Гектар пэпчъ центнер 49-рэ къырагъэтыгъ. Ар гурытымкIэ районым къыщахьыжьырэм центнери 10-кIэ нахьыб. ЗэпстэумкIи коц тонн 1323-рэ яхьамбархэм ащагъэтIылъыжьыгъ.\nКушъу Рэмэзанэ зипэщэ фирмэу «Синдика-Агрор» (Джэджэхьаблэ дэт) ЛIыIэпIэ Ибрахьимэ зэхищэгъэ хъызмэтшIапIэу «Бел-Агро» зыфиIоу Шытхьэлэ районымкIэ Новоалексеевкэм дэтым хэхьэ. Красногвардейскэ, Джэджэ районхэми чIыгухэр ащалэжьых.\n«Синдика-Агром» хьэ гектар 443-р апэу игъом Iуихыжьыгъ, центнер 41,5-рэ гектар пэпчъ къырихыжьыгъ, хьэ тонн 1836-м ехъу агъэтIылъыгъ. Коц гектар 1044-у ашIэгъагъэри агъэбэгъуагъ, къаIожьыгъ гектар 850-рэ, гектар телъытэу центнер 46-м ехъу къахьыжьи, тонн миниплI фэдиз гъэтIылъыпIэхэм ачIалъхьажьыгъ.\n— Джащ фэдэу якоц хьасэхэр Iуахыжьыгъахэх ООО-хэу «Агро-Югым», «Агромерым», СПК-у «Хьатикъуаем», — икъэIотэнхэм къахегъахъо Мэджыдэ. — Iахьзэхэлъ хъызмэтшIапIэхэмкIэ анахь коцыбэ Iузыхыжьынэу щытыр (гектар 3204-рэ) Пэнэжьыкъуае щызэхэщэгъэ хъызмэтшIапIэу «Адыгейское» зыфиIорэр ары. Иагроном шъхьаIэр Пщыдатэкъо Альберт, кIэлэ чан, иIофшIэн хэшIыкIышхо фыриI. АлъэкI къагъанэрэп, гектар минитIум ехъу Iуахыжьыгъах. Ащ мафэ къэс гектаришъэ зытIущ къыхэхъо. Хьамэм коц тонн минибл фэдиз къытехьэгъах.\n— Мафэ къэс, — ипсалъэ лъегъэкIуатэ ХьэдэгъалIэм, — комбайнэ 32-мэ къэуцу ямы-\nIэу механизаторхэм Iоф арагъашIэ, уарзэр зэхаупкIатэзэ коц гектар 600 — 700-р къаIожьы, IофшIэгъу мэфэ зыщыплIыкIэ коцым иIухыжьын тыухынэу ары. Комбайнэхэр зэрыкIыжьыгъэ хыпкъхэми тадэлажьэ. Гектар минищ фэдизмэ ячIышъхьашъохэр диск онтэгъухэмкIэ зэхаупкIэтагъ, гектар 306-рэ полупарэу къаIэтыгъ.\n— Хыныгъошхор мыгъэ зэшIохыгъэ зэрэхъурэм тифермерхэми яIахьышIу хэлъ, — къытиIуагъ нэужым ахэм районымкIэ япащэу Блэгъожъ Налбый. — Районым щашIэгъэ коц гектар 11663-м щыщэу Iахьзэхэлъ хъызмэтшIапIэхэм Iуахыжьынэу щытыр 6131-рэ, къаIожьыгъахэр гектар 4350-рэ. Тэ тифермерхэм техникэмкIэ, анахьэу комбайнэхэмкIэ яIофхэр нахь дэити, коц гектар 5532-у агъэбэгъуагъэм щыщэу бэдзэогъум и 9-м ехъулIэу гектар 4200-рэ Iуахыжьыгъах.\n— Фермер хъызмэтшIапIэхэр анахьыбэу зыщызэхэщагъэхэр Гъобэкъое ыкIи Джэджэхьэблэ чIыпIэ койхэр ары, — еIо Налбый. — Ахэм зэкIэми якоц хьасэхэр зыIуахыжьыгъахэхэр тIэкIу шIагъэ. Ахэм ащыщых Уджыхъу Борис, Шъынэхъо\nЮрэ, Нэхэе Адам, БлэнэгъапцIэ Мыхьамэт, нэмыкIхэри.\nКоцыр анахь зыгъэбэгъуагъэу, лэжьыгъэшхо къэзыхьыжьыгъэу Блэгъожъ Налбый зыцIэ къыриIуагъэр ГъобэкъуаекIэ Iэшъынэ Руслъан. Ащ икоц хьасэхэр зэкIэмэ апэу Iуихыжьыгъ, гектар пэпчъ центнер 65-рэ къыригъэтыгъ.\n— Мы лъэхъаным, — ипсалъэ лъегъэкIуатэ Налбый, — коцым иаужырэ гектархэр Iуахыжьых ПэнэжьыкъуаекIэ фермерэу Пэнэшъу Мурат иIофшIэгъухэм. Коц гектар 1456-у яIагъэм игектар пэпчъ центнер 45-рэ къырагъэтыгъ. АскъэлаекIэ Хьаджэлдый Аскэри икоц гектар пэпчъ гурытымкIэ центнер 45-рэ къырихыгъ. ТызэрэгугъэрэмкIэ, чIыопсым изытет тимыгъэохъумэ, коцым икъэIожьын мэфэ IофшIэгъу зытIущ нахьыбэ едгъэкъудыижьыщтэп.\nТэри мы тхыгъэр къэдгъэхьазыры зэхъум районым апэу фермер хъызмэтшIапIэ щызэхэзыщэгъагъэу, IофшIэкIошхощтыгъэу, зищытхъу бэрэ тIощтыгъэ Шъхьэлэхъо Мэдинэ (щыIэжьэп, Алахьым джэнэтыр къырет) непэ иIоф лъызыгъэкIотэрэ ыкъо нахьыкIэу Бислъан зыIудгъэкIагъ. КъызэрэтфиIотагъэмкIэ, коц гектар 260-у иIагъэр апэу Iуихыжьыгъ. Гектар телъытэу центнер 40-м шIокIэу къырихыгъ. Уарзэр ыупкIатэзэ хитэкъожьыгъ. Нэужым хыпкъым ичIышъхьашъо диск онтэгъухэмкIэ зэхиупкIэтэжьыгъ.\nШъхьэлэхъо Бислъан ятэ псаузэ фищэфыгъагъэу комбайнэу «Лавердам» фэдэ иI. АщкIэ илъэс къэс ежьхэм ябжыхьасэхэм анэмыкIэу, зэкIэ фаехэм лэжьыгъэр афыIуихыжьызэ республикэ зэнэкъокъухэм апэрэ чIыпIэр ащиубытэу къызэрэхэкIыгъэми тыщыгъуазэти, ащкIэ ыгъахъэхэрэми такIэупчIагъ.\n— Сэ сикоц хьасэ апэу Iусхыжьыгъ. Тичылэ фермерхэу Шъхьэлэхъо Хьазрэти, Уджыхъу Бориси, нэмыкIхэми Iоф афэсшIагъ. Аскъэлаий сыщыIагъ. Мы лъэхъаным Пщыкъуйхьаблэ сыкIуагъэу Хьакъуй Рэщыдэрэ Гъомлэшк Алыйрэ якоц хьасэхэр къафэсэIожьы. ЗэпстэумкIи гектар 500-м ехъу Iусхыжьыгъах. Хыныгъошхор ыкIэм фэкIуагъ, аужырэ гектархэр къаIожьых.


2004-рэ илъэсым Жэнэ Къырымызэ къызыхъугъэр илъэс 85-рэ зэрэхъугъэм ехьылIагъэу Кощбэе Пщымафэм ытхыгъэу Зэкъошныгъ зыфаIорэ альманахым дэт очеркыр:\nЖэнэ Къырымызэ къызыхъугъэр илъэс 85-рэ зэрэхъугъэм ехьылIагъ.\nСитхыгъэ шъхьэу фэсшIыгъэм ычIэгъ чIэзгъэуцогъэ гущыIэухыгъэм ыпэкIэ изгъэуцуагъэхэп тызэсэгъэ гущыIэхэу «цIэрыIо, зэлъашIэрэ» зыфэпIощтхэр, ытхыгъэхэр жанрэу зэрылъхэм афэгъэхьыгъэхэр.\nСэ сымытхыгъэми, Къырымызэ цIыф жъугъэмэ зэрэзэлъашIэщтыгъэр нафэ, зыфатхэщтыгъэхэри ытхыщтыгъэхэри зэфэшъхьафыгъэх: усэхэр, поэ-мэхэр, орэдхэр, сэмэркъэухэр, сатирэр, цIыкIумэ афэгъэхьыгъэ усэхэр, пшысэхэр, аужырэ илъэсхэм — сэмэркъэур, адыгэ хэбзэ-шэн дахэхэр къызэбэкIрэ новеллэхэр, пьесэхэр, нэмыкIхэр... Ахэр зэкIэ ситхыгъэ ышъхьэ ычIэгъ чIэфэщтыгъэп, арышъ, абзац шъхьафкIэ къэсэты.\nЖэнэ Къырымызэ цIыф гъэшIэгъонэу дунаим тетыгъ, амал иIэу цIыф иягъэ ригъэкIыщтыгъэп, къыпэблагъи къыпэчыжьи, ышIи ымышIи\nынатIэ пкIантIэ къехэу къызеуалIэкIэ, фэлъэкIыщтымкIэ ишIуагъэ римыгъэкIэу блигъэкIыщтыгъэп. ЦIыфым фэгумэкIынхэр, фэулэунхэр шэны зэрафэхъугъэм паен фай Шъхьаплъэкъо Хьисэрэ Жэнэ Къырымызэрэ зэныбджэгъу благъэхэу дунаим зыкIытетыгъэхэр. НэбгыритIуми сапэблэгъагъ, ныбджэгъу нахьыкIэу аIоти, анахьэу Къырымызэ, якъэбархэр къысфаIуатэщтыгъэ. Илъэс шIукIаеу згъэшIагъэм ыуж зышIогъэшIэгъонхэр гукъэкIыжьхэм нэIуасэ афэсшIынхэу амал згъотыгъэ.\nИлъэс бэкIае тазфагу илъыгъэми, Къырымызэ гущыIэгъу сызыфэхъукIэ, тигупшысэхэр зэтефэу, тикъэтэджыкIэхэр зэфэд пIоми хъунэу бэ къыхэкIыщтыгъэр. Унэгъо фэшIыгъэ къихъухьагъэти, IофшIэныр шIу ылъэгъоу, Iофым ыIэ екIоу Къырымызэ къэтэджыгъ. КIэлэ такъыр зэрэхъугъэм щыкIэдзагъэу, ышнахьыкIэ Чэрымэ игъусэу, унагъом щишIэн фаехэр зиухыкIэ, гъунэгъуми адеIэщтыгъэ. ЦIыфыгъэ-дэхагъэр зыхалъхьэрэ кIалэм хэти зыфэныкъор псынкIэу ылъэгъущтыгъ, хъулъфыгъэ зэрымысыжь унагъохэм пхъэ афызэпиупкIыти, афызэпихыти ыкъутэжьыщтыгъ, ежьыри ятэ-янэхэми щытхъур къафихьыщтыгъ.\nГъэсэпэтхыдэхэр Къырымызэ зыхихыщтыгъэхэр ны-тымэ язэкъуагъэп, гъунэгъухэми, Iахьылхэми, чылэм щыщхэу хъун къезыIохэрэми ядэIущтыгъэ, пчыхьэрэ яхьакIэщ къыщызэрэугъоирэ лIыжъхэм ашъхьарытэу, яIофтабгэу, къаIуатэрэр зэкIэ ыгу риубытэу бэрэ къыхэкIыщтыгъэ. Пшысэхэу, тхыдэхэу, орэдыжъхэу тижъымэ къаIоу зэгорэм зэхихыгъагъэхэр щымыгъупшагъэхэу къыIотэжьыщтыгъэх.\nКъырымызэ зэрэхъупхъэр, Iэдэб зэрэхэлъыр зэрэчылэ ашIэщтыгъэти, зэкIэмэ апэ аIофтэщтыгъэр ары. Бжыхьэ жъоныр къызысыкIэ, кIалэ зимыIэхэр шаокIэ апэ дэдэ къызаджэщтыгъэхэр Къырымыз арыгъэ. Сыд фэдэ IофкIэ къелъэIугъэхэми, ыгуи ыпси хилъхьэу, хьалэлэу ыгъэцакIэщтыгъэ. Ащ пае нахьыжъхэм язакъоп къыфэрэзагъэр, ежь ипкъэгъулэгъухэр шъэогъу благъэ къыфэхъущтыгъэх.\nЗыгорэм фэдэ хъущтыр цIыкIузэ къэошIэ. Ежь шъэожъыем ар зыдишIэжьыщтыгъэп, усакIо хъущтыми ышъхьэ къимыхьэщтыгъэнкIи хъун, куоу шъхьэкуцIым къыщыущыгъэ зэхашIэм зыфыригъэкъудыищтыгъэ гущыIэ чаным, орэдым, пшысэжъым, къэбар гъэшIэгъоным, нэмыкIэу псалъэкIэ цIыфыр зыгъэбаин зылъэкIыщтым. ЕтIанэ тхэным къызыфэущыкIэ, гу лъетэжьы хьаулыеу хьакIэщхэм пчыхьэхэр зэрэщимыгъэкIуагъэхэр, мафэрэ нэнэжъым къыIуатэрэмэ зэрядэIущтыгъэр пкIэнчъэ зэрэмыхъугъэр. Ахэр зэкIэ Къырымызэ зыхиугъоягъэхэу еджэным пыуцогъагъ.\nИлъэс пшIыкIутфым итэу Къырымызэ чылэ еджапIэр къыухи, кIэлэегъэджэ училищым чIэхьэгъагъ. Ащ еджэныр шапсыгъэ кIалэм зэрэщыригъажьэу анахь ныбджэгъу благъэ щыфэхъугъагъэр абдзэхэ кIалэу Андырхъое Хъусен арыгъэ. ЩыIэныгъэ гъогум джыри темыуцуагъэхэу, сэнэхьат зэзгъэгъотынэу зэдеджэнхэр езгъэжьэгъэ кIэлэкIитIум апэ илъыр зыми ышIэщтыгъэп, нэбгыритIури гушхуагъэх, агухэр етыгъэхэу еджэщтыгъэх. Хъусен хьисапыр къехьылъэкIыми, усэ дэгъухэр зэритхыхэрэм пае фэмыгъэхъурэр фагъэгъущтыгъэ. Къырымызэ пкъыгъо пстэухэмкIи дэгъоу еджэщтыгъэ, усэ тхыными къыфэущыгъэхагъ. Ары, а усэр ары кIэлэкIитIур апэ дэдэ зэфэзыщагъэр.\nКъырымызэ нэужым къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, Хъусен усэ тхыным нахь фэIэзагъ, литературэ чъэпхъыгъэм чылэм щезгъэджагъэхэм къыфагъэущыгъэхагъ. Училищыр къызеухым, Андырхъуаер Iоф щишIэнэу хэку гъэзетым иредакцие Iухьэгъагъ, Къырымызэ илъэситIу хъурэ кIэлэегъэджэ институтым чIэхьэгъагъ.\nЫныбжь зекъум, Хъусен къулыкъу ыхьынэу дзэм ащагъ. Охътэ шъхьафитэу къыфыдафэрэм шIу ылъэгъурэ шъэогъум емызэщыжьэу тхылъхэр къыфитхыщтыгъ. Дзэм зэрэщырагъаджэрэм, арагъашIэрэм кIэкI дэдэу Хъусен къытегущыIэти, игъэкIотыгъэу тхэн Iофым фэгъэхьыгъэ гупшысэхэр къыриIотыкIыщтыгъэх…\nИлъэсхэр тешIагъ. Къырымызэ усэкIо цIэрыIо хъугъэ. Адыгэ тхакIохэм япащэу зыхадзым, сэри ахэмэ ясатыр илъэс заулэ хъугъэу сыхэуцогъагъ. Къырымызэ уахътэ иIэ зыхъукIэ, кIэу ытхыгъэхэм, ытхы шIоигъохэм сащигъэгъуазэу къыхэкIыщтыгъэ. Ащ фэдэ мафэ горэм Андырхъое Хъусен къыфигъэхьыщтыгъэ тхылъхэр сапашъхьэ къырилъхьагъ. СIапэхэр къастымэ, къагъэфабэмэ сымышIэу щэнэбзэу гъэплIэгъэ тхьапэмэ сатеIэбагъ. ГъэшIэгъонхэр къытхыщтыгъ Хъусен. Къырымызэ зэджэгъэ тхылъхэм ацIэхэр фитхыгъагъэти, шъэогъум къегыизэ джэуап къыретыжьы. «А тхакIохэу узаджэхэрэм акъылышхо ахэпхыщтэп, узфагъэсэщтыр макIэ,— къытхыщтыгъэ Хъусен,— едж урыс классикэм, Пушкиным, Лермонтовым, Толстоим, Чеховым, тилъэхъан итхакIоу Маяковскэм. Очеркхэр птхы пшIоигъомэ, Овечкиным, Кольцовым ятхыгъэхэр зэгъэгъоты. Ахэр ары дунаим нэхъоу ухэзгъэплъэщтыр, художественнэ гупшысэр зэхэпшIыкIэу, къыппкъырыхьэу узэхъулIэщтыр...»\nА лъэхъаным сшIэщтыгъэ Андырхъое Хъусен иусэхэр къыгъэшъыпкъэжьэу, лIыгъэшхо зэрихьэзэ заом зэрэхэкIодагъэм пае Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъэти, ащ ыгъэгушхуагъэу, Жэнэ Къырымызэ Хъусен къыкIэныгъэ усэхэр, нэмыкI тхыгъэхэр ыугъоищтыгъэх, мызэу-мытIоу усэкIо лIыхъужъым итхыгъэхэр тхылъ тедзапIэм фигъэхьазырхи къыдигъэкIыгъагъэх. Ахэмэ ауж хэкIодэгъэ кIэлакIэхэм ясурэтхэр, атхыгъэхэр дэтэу тхылъ цIыкIу къыдигъэкIыгъагъ, нэужым хэгъэхъонхэри зэхъокIныгъэхэри фишIи, ятIонэрэу къытыраригъэдзэжьыгъагъ. КIэкIэу къэпIон хъумэ, Хъусени нэмыкI шъэогъухэми афишIэн ылъэкIыщтыр Къырымызэ ышIэгъахэм фэдагъ, ау зыгорэм ыгу зэрэкIэмытIасхъэрэр садэжь къычIахьэми, сэ ыдэжь сыкIоми къыхэщыщтыгъ. Адыгэ радиом тхьаматэу Iотыфэ творческэ ныбджэгъуныгъэ зыдишIыгъэу, радиом урысыбзэкIэ къытыхэрэр зыIэкIэкIэу Надежда Федоровна Резниковар Къырымызэ щыгъупшэщтыгъэп, ежьыри радиом бэрэ чIахьэщтыгъэ, бзылъфыгъэми тхакIохэм яунэ икIопIагъ.\nАндырхъое Хъусен ицIыкIугъом щегъэжьагъэу зэо утыгум щэфэхыфэ гъогоу ыкIугъэр, ышIагъэр, ытхыгъэр угъоигъэнымкIэ, зэгъэфэжьыгъэнымкIэ Къырымызэ IэпыIэгъушхо къезытыгъэр Надеждэ Резниковар ары. Ащ ихьатыркIэ, ичаныгъэкIэ Хъусен зыщыфэхыгъэ къуаджэу Дьяковрэ къызщыхъугъэ чылэу Хьакурынэхьаблэрэ зэблагъэ хъугъэх. КъоджитIумэ адэтыгъэ колхозхэм «Зэкъошныгъэм игубгъохэр» ащагъэнэфагъэх. Илъэс къэс Дьяковэ лэжьакIохэр къикIхэти Зэкъошныгъэм игубгъо Хьакурнэхьаблэ лэжьакIохэм ягъусэхэу лэжьыгъэр щыIуахыжьыщтыгъ, хьакурынэхьаблэхэри Дьяковэ кIохэти, джа Iоф дэдэр щагъэцакIэщтыгъэ, культурэм илIыкIохэр зэлъыкIощтыгъэх. Сэри илъэс горэм культурэм иIофышIэ куп сыригъусэу Дьяковэ сыкIогъагъ, къошныгъэ-гуфэбэныгъэ ахэлъэу украинцэхэр къызэрэтпэгъокIыгъагъэхэр непэ къызнэсыгъэм сынэгу кIэт. ЛIыгъэ зэрихьэзэ Хъусен зыщыфэхыгъэ Iуашъхьэм, ихьадэ зыхэлъ къэм, паркэу саугъэтыр зыдэтым тащыIагъ, тыдэкIи къэгъагъэхэр атетлъхьагъэх. Ащ фэдизым сызигъусэгъэ тхэкIошхоу Лъэустэн Юсыфрэ сэрырэ Жэнэ Къырымызэ дахэкIэ игугъу тшIыщтыгъэ. Хъусен Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ щытхъуцIэр къызэрэфагъэшъошагъэм къешIэкIыгъэу, ащ фэдэ лIыхъужъхэу тиIэхэм къызэрахэщырэр зыгъэунэфыгъэр Къырымыз ары. Ащ ихьатыркIэ Хъусен усэкIо дэгъоу къызэрежьэгъагъэр хэгъэгум щызэлъашIагъ. Къырымызэ ичаныгъэ къыздихьыгъ Андырхъое Хъусен ыцIэкIэ агъэуцугъэ журналист шIухьафтыныр. Илъэс пчъагъэ тешIэжьыгъ а шIухьафтыныр сэри къызысфагъэшъошагъэм. Хъусен иусэхэр згъэфедэзэ, «Зэкъошныгъэм игубгъо» пчэгум изгъэуцуи, Хьакурынэхьаблэ щыщ кIэлэ лэжьэкIуитIум Дышъэ жъуагъохэр къызэрахьыгъэр къызщызгъэлъэгъогъэ тхылъым пае, Андырхъуаем зэуапIэм щишIагъэр мыдырэмэ лэжьэнымкIэ зэрэлъагъэкIотагъэм пае а шIухьафтыныр сэри къызнагъэсыгъагъ.\nАндырхъое Хъусен псэум фэдэу, лIыхъужъэу, усакIоу, хэгъэгум ицIыфэу ичылэ къыдэзгъэуцожьыгъэр, республикэм ыцIэ нахь лъэшэу щызгъэIугъэр Жэнэ Къырымыз, лIыхъужъым ишъэогъу хьалэл ары. Ау Хъусен фишIагъэр джыри зэрэшIомакIэр Къырымызэ игущыIэ-гумэкIхэм къахэщыщтыгъ. Сэ зэ зыкъысиусэигъагъ.\n— Къызхэпхынэу сиIэр хъои, Андырхъуаем фэгъэхьыгъэу тхыдэ дэгъу птхын плъэкIыщт,— къысиIокIыгъагъ мафэ горэм.\n— Хьау, Къырымыз,— есIожьыгъагъ сэри,— о Хъусен зэрэпшIэщтыгъэм фэдэу хэти ышIэрэп, о тхы.\n— Ары шъхьаем зыпарэкIи прозэкIэ сытхагъэп.\n— Ащ игъуи къэсыщт. Пушкиным ыIогъагъэба илъэсхэм прозэ пхъашэм уфащэу...\n— Теплъын, теплъын,— ыIуи, зэришэнэу гущыIэхэр къызэтырипхъанкIи, тызэгокIыжьыгъагъ.\nЗыфэтIогъэгъэ илъэсхэр зэблэкIыхи, Къырымызэ прозэкIэ тхэнэу гу ышIыгъ, зытыришIыхьагъэр, гу езгъэшIыгъэр ищыIэныгъэ щыщ хъугъэ шъэогъум лIыхъужъныгъэу зэрихьагъэр, гъэшIэ кIэкIэу пэкIэкIыгъэм зэхилъхьэгъэ усэхэм ахэлъыгъэ цIыфыгъэр, зэфагъэр, шъыпкъэныгъэр, лIыхъужъныгъэр къыгъэшъыпкъэжьхэу зэрэзекIуагъэр ары.\nТхылъ Iужъу Къырымызэ ытхын ылъэкIынэу Хъусен фэгъэхьыгъэу бэ дэд ыугъоигъагъэр, ау а гъогум рыкIуагъэп, тхыдэ кIэкIым къыIо шIоигъор ригъэфагъ. Адыгэ тхылъ тедзапIэм редактор шъхьаIэу апэрэ мафэу сызагъэкIуагъэм Къырымызэ итхыдэ къыдэкIыгъэ къодыеу столышъхьэм къысфытыралъхьэгъагъ, сшIогъэшIэгъонэу а мэфэ зытIум седжэгъагъ.\nАндырхъое Хъусен фэгъэхьыгъэ тхыдэм къэхъукIэ зэфэшъхьафхэр псынкIэу ыгъотыгъ. Къырымызэ ар урысыбзэкIэ зэраригъэдзэкIыгъ. Урыс тхакIохэу тхыдэм нэIуасэ фэхъугъэхэм драматург къахэкIыгъ. Ар Къырымызэ гъусэ къыфэхъуи, хэгъэгум илIыхъужъ фэгъэхьыгъэ тхыдэр драматическэ сценэм къытырахьагъ. Режиссерхэри егугъухи, спектаклэр гъэшIэгъонэу, узIэпищэу, гупшыси, гуузи, шIулъэгъу зэхашIи хэгощагъэу агъэуцугъ. Залымэ цIыфхэр ачIэмыфэжьхэу, тыдэ къыщагъэлъагъоми, спектаклэхэм къякIуалIэщтыгъэх. Апэрэ спектаклэр Мыекъуапэ къызщагъэлъагъом, Андырхъое Хъусен ышыпхъурэ ышырэ сценэм къыдэкIуаехи, Къырымызэ рэзэ гущыIэ фабэхэр къызэрэраIогъагъэхэр, анэпсыхэр къыкIэтэкъухэзэ, тшы къэбгъэхъужьыгъэм фэдэу къытщыхъугъ къызэрэраIогъагъэр непэ хъугъэм фэдэу джы къызнэсыгъэм сынэгу кIэт.\nИныбджэгъу лIыхъужъ ишIэжь напэ ыгъэлъэпIэным пае Къырымызэ ышIагъэмэ джыри зы IофышIу ахигъэхъогъагъ. Хъусен зыфэхыгъэр илъэс щэкIрэ тфырэ зыщыхъурэ илъэсым ехъулIэу анахь усэ чъэпхъыгъэу иIэхэр къыхиххи, тхылъ тедзапIэм зыкъыфигъэзагъ урысыбзэкIэ зэрядгъэдзэкIынхэшъ, бзитIукIэ зэголъхэу кIэджыбэм ифэн тхылъ кIэракIэ къыдэдгъэкIынэу. КIэкI шъыпкъэу, ау гуфэбэныгъи, машIуи, шIулъэгъуи хэлъэу гущыIапэр ежь Къырымызэ къытхыгъ, тиусэкIо цIэрыIоу Валентина Твороговам усэхэр урысыбзэм редгъэлъхьагъ, сурэтхэри кIышъори Кириченко Юрэ едгъэшIыгъэх. Тхылъ цIыкIур гъэшIэгъон хъугъагъэ, цIыфхэр къыкIэлъэIухэу, афимыкъу зэхъум, икIэрыкIэу тырядгъэдзэжьыгъагъ. Хэкум хьакIэу къыфакIохэрэм апагъохэу, тэри зыгорэм тыкIомэ зыдэтхьэу, илъэс пчъагъэм «Сыпсаоу сышъулъыт» зыцIэгъэ тхылъыр тиIагъ.\nХъусен фитхыгъэ тхыдэм ыуж Жэнэ Къырымызэ прозэкIэ тхэным нахь гу тыришIыхьи, новеллэ кIэкIхэр зыдэт тхылъ Iужъу Москва къыщыдигъэкIыгъагъ. Ащ дэхьэгъэ новеллэхэр адыгабзэкIи Мыекъуапэ къыщытырадзэгъагъэх. Адыгэ новеллэхэу Къырымызэ ытхыгъэхэр урысыбзэм иплъхьанхэр къиныгъэх ыкIи псынкIэгъуагъэх. Къин къэзышIыщтыгъэр новеллэ пэпчъ щыIэныгъэм къыхэхыгъэу, адыгэ шэн-хабзэхэр художественнэ шъуашэхэмкIэ новеллэхэм ахэхъыхьагъэхэу къызэритыгъагъэхэр ары. Адыгэхэр дэгъоу зышIэрэ тхэкIо-зэдзэкIакIо Iофым ищыкIэгъагъ. Къырымызэ итхыгъэмэ ящыкIэгъэ шъыпкъэр къыгъотыгъ. Лазарь Плескачевскэр илъэс пчъагъэрэ тихэку исыгъ, урысыбзэкIэ къыдэкIырэ хэку гъэзетым иредакцие щылажьэщтыгъ, бэрэ адыгэ чылэмэ адахьэщтыгъэ, адыгэ унагъомэ арыхьэщтыгъ, чэщхэр ащырихэуи къыхэкIыщтыгъ, адыгэ благъэу, ныбджэгъоу иIагъэр бэ хъущтыгъэ, адыгэ шэн-хабзэхэр дэгъоу зэригъэшIэгъагъ. Новеллэхэр зэрыригъэдзэкI шIоигъоу Къырымызэ зызыфегъазэм, Лазарь игуапэу къезэгъыгъ, ыгу етыгъэу Iоф адишIагъ. «Аул Шапсуг улыбается» шъхьэу иIэу тхылъыр Москва къыщыдигъэкIыгъагъ. Сэмэркъэу дахэр зыхиз новеллэхэр зыдэт тхылъыр хэгъэгум псынкIэу щызэбгырыкIыгъагъ, ащ пае къыфэразэхэу тхылъеджэхэри къыфатхэщтыгъэх.\nНэужым, Къырымызэ зыщымыIэжьым ыуж илъэсищ тешIагъэу, Москва къыришIыкIи, телефонкIэ Плескачевскэр къысфытеогъагъ. «Шапсыгъэ къуаджэу IугушIукIырэм» дэмыхьэгъэ новеллэхэр зэридзэкIыгъахэхэу къызэрэнагъэхэр къысиIуагъ, къэнакIэу афэхъугъэми сащигъэгъозагъ. А лъэхъаным планым хагъэуцогъэ тхылъым ииныгъэ къызебгъэхъукIэ, къелырэр хыуагъэгъэкIыщтыгъэ. «Бэп къэнагъэр,— ыIуагъ Лазарь,— зы тхылъ цIыкIу хъущт. КъыдэбгъэкIмэ, цIыфмэ ашIогъэшIэгъоныщт...»\nIэпэрытхыр зэдзэкIакIом къезгъэгъэхьыгъ, новеллэмэ нэIуасэ зафэтшIыгъ, тыгу рихьыгъэх. 1987-рэ илъэсым тхылъым «Короткий разговор» шъхьэ фэтшIи, къыдэдгъэкIыгъ.\nЖэнэ Къырымызэ а лъэхъаным цIыкIуми иными афитхырэ усэхэмкIэ цIэрыIо хъугъагъэ. Ежь зэрэцIыф чэфым, ахэхьан-ахэкIыным, купхэр ыгъэгушхонхэм, зэрищэнхэм зэрэфэIазэм диштэу, цIыфыгъэшхо хэлъыгъ, цIыфмэ гукIэгъу афыриIагъ, сыд фэдэ IофкIэ хэт щыщ тефагъэми, фэлъэкIыщтыр фимышIэу блигъэкIыщтыгъэп. ШIугъэр, дэхагъэр, цIыфыгъэр ежь ыгу къикIыхэу иусэхэм ахилъхьэщтыгъ. Ахэр къызэрыкIохэу, еджэгъошIухэу, къэIогъошIухэу зэригъэпсыщтыгъэхэм пае зэкIэ тикомпозиторхэм зыфакъудыищтыгъ. Тхьабысымэ Умари, Натхъо Джанхъоти, Бысыдж Мурати, Тыкъо Къэплъани, Сихъу Рэмэзани, КIыкI Хьиси, нэмыкIхэми Къырымызэ игущыIэмэ арылъхэу орэд бэ дэдэхэр атхыгъ, цIэрыIо хъугъэхэу къахэкIыгъэхэри макIэп. «Синанэрэ» «О унитIурэ» ащэхъу ымытхыгъэми, Къырымызэ ыцIэ адыгэ лъэпкъым хахьэщтыгъэ. А орэдхэр Адыгэ Республикэм исхэми IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ адыгэхэми непэ къызнэсыгъэм ягуапэу къаIо, адыгэ лъэпкъым орэд шъхьаIэ фэхъугъэх пIоми хъущт.\nКъырымызэ игущыIэмэ арылъ орэдхэм тамэ къагокIэнымкIэ ишIогъэшхо къэкIуагъ Адыгэ радиом итхьаматэу Iоф зэришIагъэм. Ащ ыпэкIэ, уIэгъэ хьылъэ телъэу къызегъэзэжьым, заор джыри кIощтыгъэ. Адыгэ чIыгум фашистхэр зырафыжьыгъэм ыуж къыдэкIэу езгъэжьэжьыгъэгъэ хэку гъэзетым Къырымызэ IофышIэу Iухьэгъагъ, мэкъу-мэщым пылъ отделым ипэщагъ. Ащ илъэс пшIыкIуплIэ Iутыгъэу, Адыгэ радиом тхьаматэ фашIыгъагъ. Ащыгъум сэ еджэныр сыухынкIэ зы илъэс къысфэнэжьыгъагъ, нэмыкI тхакIохэу тиIэхэм афэдэу Къырымызи сшIэщтыгъэ. Гъэзетым сызыIохьэм, журналистмэ бэрэ Къырымызэ игугъу дахэкIэ ашIыщтыгъ, анахьэу ащ фыщыкIэщтыгъэхэр секретариатым Iусыгъэхэр арых. НэкIубгъор афимыгъэкъоу е «гъуанэхэр» къызынэхэкIэ, ренэу дэзыщыжьыщтыгъэхэр Къырымыз ары. Ащ тхыгъэ горэхэр гъэхьазырыгъахэхэу иIэщтыгъэх, гуIэхэу зилъэгъухэкIэ, къафихьыхэти, къэбар кIэкIхэри нэмыкI тхыгъэхэри къыдэкIы пэтрэм раригъэгъэуцощтыгъэ. Джарэу емызэщыжьэу, мыпшъыжьэу Iофэу зыфэгъэзагъэр ыгъэцакIэщтыгъэ, ащ дакIоу усэхэр, поэмэхэр ытхыщтыгъ, тхылъхэр къыдигъэкIыщтыгъэх, цIыфмэ афишIэщтми къыщигъакIэщтыгъэп.\nСэ институтыр къызысэухым, илъэс хъугъэу Къырымызэ Адыгэ радиом итхьамэтагъ. КIалэ горэм сыригъусэу ыдэжь сызычIахьэм, сыкъишIэжьыгъ. Систудентыгъом литературнэ кружокыр зэрэзесщэщтыгъэр, усэ тхыным сызэрэпылъыгъэр, тизэIукIэхэм къызэредгъэблагъэщтыгъэр ыгу къэкIыжьыгъ, къысфэчэфэу къыспэгъокIыгъ:\n— Тыдэ Iоф щыпшIэн угу хэлъ?\n— Хэку гъэзетым саштэн фэдэу къысаIуагъ.\n— Аущтэу хъумэ, оркIэ нахьышIу, ау зыгорэкIэ укъэзгъэгугъагъэхэр кIэгъожьыхэмэ, садэжь къакIо, сэ усштэщт,— сигъэгушхоу къысиIогъагъ Къырымызэ.\nIофшIэныр хэку гъэзетым иредакцие щезгъэжьагъ, ащ дакIоу Къырымызэ радиом тхьаматэу Iотыфэ, къэтынхэу агъэхьазырхэрэм бэрэ сахигъэлажьэу къыхэкIыгъ. Зэрэнахьыжъым, тхэкIо цIэрыIо зэрэхъугъэм пае зыхимыIэтыкIэу, сэри нэмыкI кIэлакIэхэу тхэным пылъхэм телефонкIэ къытфытеощтыгъэ, урамым тыщыIукIэмэ, иIофшIапIэ тычIищэщтыгъ, радиом фэдгъэхьазыры шIоигъохэм ягугъу къышIыти, тызыфаер къыхытигъэхыщтыгъ. Сэ ащыгъум рассказхэр стхыхэу езгъэжьэгъагъэти, ахэмэ ащыщхэр пчыхьэ зытIущхэм зэлъыпытэу къаригъэтыщтыгъ, артист цIэрыIохэр къыригъэблагъэхэти, рассказхэм, усэхэм къаригъаджэщтыгъэх.\nЗэкIэмэ анахь къэтын гъэшIэгъонэу радиомкIэ Къырымызэ зэхищэгъагъэр «Гумзагъэ къежьагъ» цIэу зыфиусыгъагъэр ары. А къэтыныр къырагъэжьэнкIэ сыхьат фэдиз щыIэу чылэмэ адэс ныо-лIыжъхэр, гурытхэр, ныбжьыкIэхэр репродуктормэ ятIысылIэщтыгъэх. Джарэу гъэшIэгъонэу къэтын пэпчъ ыгъэпсыщтыгъэ. Адыгэ чылэ Гумзагъэ дэмыхьэу къыгъанэщтыгъэп, тыдэ щыхъурэ мыхъо-мышIэхэр ылъэгъущтыгъ, гущыIэ чанхэмкIэ бзэджашIэхэр хиутIаргощтыгъэх, мыскъарэ ышIыщтыгъэх. ШъхьакIо зиIэхэм гъогу занкIэр къагъотыжьынымкIэ Гумзагъэ ишIогъэшхо къыгъакIощтыгъ.\nДжа Гумзагъэ къешIэкIыгъэ къэбархэр ары Къырымызэ новеллэхэр къызхихыгъагъэхэр, ахэр арых Москви Мыекъуапи бзитIумкIэ къащыдэкIыгъэгъэ тхылъхэм лъапсэ афэхъугъагъэхэр. Къэтын гъэшIэгъонхэу зэхищэщтыгъэхэм художественнэ зэфэхьысыжьхэр афишIыхи, новеллэ чъэпхъыгъэхэу тхылъхэм адэхьэгъагъэх.\nПрозэкIэ тхыгъэ тхылъхэм чIыпIэ гъэнэфагъэ Жэнэ Къырымызэ итворчествэ щаубытыгъ, ау адыгэ литературэм ащ лъэпсэ пытэ зэрэщидзыгъэр поэзиер ары. Къырымызэ ыныбжь илъэс 60 зэхъум, мары ащ адыгэ усэкIо инэу Бэрэтэрэ Хьамидэ фитхыгъагъэр: «ЦIыфыгъэм идэхагъэ бгъэлъэпIэн плъэкIыныр насыпыгъ. Жэнэ Къырымызэ иусэхэм анахь игъэкIотыгъэу чIыпIэ ащызыубытырэр цIыфыгъэм игъэлъэгъон, шэн-зэхэтыкIэ дахэм игъэлъэпIэн, шIугъэ нэфыр Iэтыгъэныр арых. ГущыIэм пае, произведение зэфэшъхьафхэм зафэбгъазэмэ, ахэмэ ашъхьэхэм язакъоми, мы къэтIуагъэр къагъэшъыпкъэжьы. «ЦIыфыIэмэ яорэд», «ЦIыфыр зыкIыщыIэр», «Сэ сырабоч», «Къэгъагъэри цIыфым фэд», нэмыкIхэри. Бэ щысэу къэбгъэлъэгъон плъэкIыщтыр. Мы стихотворениеу зыцIэ къетIуагъэ пэпчъ ыкIуачIэкIи имэхьанэкIи зэфэдэхэп, ар зыкIи ищыкIагъэп поэзием. Поэтым иамал къызэрихьэу, шъыпкъагъэрэ дэхагъэрэ зэдиштэ хэлъэу иусэхэр гъэпсыгъэх, ахэр гушIуагъом, цIыфыгъэм иорэдых».\nИлъэс тIокIищ ыныбжь зыщыхъущтым тхылъ щэкIым ехъу къыдигъэкIыгъэу Къырымызэ екIолIэгъагъ, ащ ыужи тхылъ пчъагъэ къытыраригъэдзэгъагъ, узыр къыфыримыкъугъэмэ, ытхы шIоигъоу бэ ыгъэхьазырыгъагъэр. Адыгэ тхакIохэм я Союз ипащэу илъэс пчъагъэ Iоф зешIэм, ныбжьыкIэхэр Союзым хигъэхьагъэх, тхэным фигъэчэфыгъэх. Ащ ыпэкIи Адыгэ радиом зыIотыми ригъэжьагъэу общественнэ Iоф инхэри ышIэрэм дигъэцакIэщтыгъэх. Хэку Советым идепутатэу зыхадзыкIэ, цIыфмэ бэ афишIэщтыгъэр. Мамырныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ хэку комитетым итхьаматэу щэтыфэ ищытхъу краими Урысыеми щыIущтыгъ, джарэу чанэу комитетым Iоф ригъашIэщтыгъэ. Ыгу етыгъэу ыпкIэ къызкIыратрэ Iофхэри, общественнэ Iофхэри, тхэнри зэрэзэдигъэцакIэхэрэм, цIыфхэм ыпсэ аIуилъхьэу зэрафэлажьэрэм пае Къырымызэ заом къырихыгъэ тын лъапIэхэм къыфыгуагъэхъогъагъ орденхэу Трудовое Красное Знамя, «Знак Почета» зыфиIохэрэр, медаль зэфэшъхьафхэр. Литературнэ шIухьафтынэу Николай Островскэм ыцIэкIэ щытыр къыфагъэшъошэгъагъ.\nТворческэ лъэгапIэу Къырымызэ зытеуцуагъэр къыдэхъунымкIэ зишIогъэшхо къэкIуагъэмэ ащыщ А. Пушкиным, И. Крыловым, Н. Некрасовым, А. Чеховым атхыгъэмэ ащыщхэр адыгабзэм зэрэрилъхьагъэхэр. Ахэмэ итворческэ гупшысэхэр, итхэкIэ амал-шIыкIэхэр къаIэтыгъэх, дунаим нахь нэхъоу хагъэплъагъ.\nКъырымызэ къыгъэшIэгъэ илъэс 64-м ышIагъэр бэ, инхэми цIыкIухэми афэтхагъ, сценэм фэлэжьагъ, общественнэ Iоф зэфэшъхьафхэр ыгъэцэкIагъ, хэкум ис цIыфхэм агъэлъапIэу, шIу алъэгъоу, игущыIэ дахэ зэхахымэ гушIохэу, ынапэ алъэгъуным кIэхъопсыхэу щыIагъ. Ежьырырэ ишъхьагъусэу Къэралхъанрэ шъэуитIу апIуи, алэжьи, гъэсэныгъэ куухэр арагъэгъоти, щыIэныгъэ гъогум тырагъэуцуагъэх. Къырымызэ адыгэлI шъыпкъэу зэрэщытыгъэр, хэбзэшхо зэрылъ унагъо къызэрихъухьэгъагъэр къэзыушыхьатыщтыгъэр, тэщ фэдэу, зыщытIысрэм икIалэхэм ягугъу щишIэу зэхэпхыщтыгъэп, ау унагъом теубгъогъагъ, шъхьагъусэри икIалэхэри зыми щимыгъакIэхэу ыгъэпсэугъэх. Янэ-ятэхэр непэ щымыIэжьхэми, Долэти Заури шIэжь дахэ ахэмэ афыряI, цIыфыгъэм, адыгагъэм ябыракъэу Къырымызи Къэралхъани лъагэу аIыгъыгъэр къырамыгъэIыхыным Жэнэ зэшитIоу Къырымызэ ыкъохэр хьалэлэу фэлажьэх.\nИлъэс пчъагъэ хъугъэ Жэнэ Къырымызэ зыщымыIэжьыр, ау цIыфмэ ащыгъупшэрэп, ыцIэ дахэкIэ къыраIо, зэрэцIыфышIугъэм, гукIэгъушхо зэрэхэлъыгъэм пае джыри къаготэу къадакIорэм фэдэу къащэхъу. Ащ фэдэ зэхашIэ язгъэшIырэр тхылъ гъэшIэгъонхэу къытфыщинагъэхэр, ыкъуитIоу тиныбжьыкIэхэм шIэныгъэ куухэр арагъэгъотыным агу етыгъэу фыщыIэхэр арых. Тыр цIыфмэ афыщыIагъ, ылэжьыгъэр цIыфмэ апай, Долэти Заури тым иIоф зафэ непэ лъагъэкIуатэ. Арышъ, Къырымызэ ыцIи, иIэшIагъэхэри, игупшысэхэри, ихъопсэпIагъэхэри адыгэмэ ахэлъыщтых.


Яфитыныгъэхэм къапкъырыкIыхэзэ… — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм IофшIэнымкIэ и къэралыгъо инспекцие 2016-рэ илъэсэу икIыгъэм Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэм защытегущыIэгъэхэ пресс-конференцие джырэблагъэ щыIагъ.\nИнспекцием ипащэу Сихъу Русетэ къызэриIуагъэмкIэ, федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм пшъэрылъэу къафишIыгъэм къыпкъырыкIыхэзэ, организациехэм япащэхэу, предпринимательхэу цIыфхэм Iоф языгъашIэхэрэм IофшIэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцакIэрэм лъэплъэх. Инспекцием фитыныгъэу иIэр къызфигъэфедэзэ, планым хэтэу ыкIи хэмытэу уплъэкIунхэр зэхещэх. Инспекторхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтырэр Iоф зышIэрэ цIыфыр хэбзэгъэуцугъэм диштэу IофшIапIэм щатхыгъэмэ е хэбзэнчъэу ащ Iоф рагъашIэмэ, ар IофшIапIэм аштэ зэхъум тэрэзэу итхылъхэр фагъэпсыгъэхэмэ, лэжьапкIэр зэрэфагъэнэфэгъэ шIыкIэр ыкIи ар игъом аратымэ арых. Ащ нэмыкIэу IофшIэныр щынэгъончъэу щытыным иамалхэр икъоу IофшIапIэ языгъэгъотыхэрэм къызфагъэфедэхэмэ ауплъэкIу, сыда пIомэ пащэ пэпчъ ар ипшъэрылъ шъхьаIэу IофшIэн хэбзэгъэуцугъэм къыщеIо.\n— Инспекцием ипшъэрылъхэм ащыщ цIыфхэм IофшIэнымкIэ яфитыныгъэхэр, джащ фэдэу япсауныгъэ къэухъумэгъэнхэр, — еIо Русетэ. — Ар къыдэтлъытэзэ, цIыфхэм Iоф зыщашIэрэ чIыпIэхэр тэрэзэу зэтегъэпсыхьагъэхэмэ тэуплъэкIух. Хэукъоныгъэу къыхэдгъэщыхэрэм ащыщых: IофшIапIэм узэрэщызекIон фаер къизыIотыкIырэ егъэджэнхэр игъом арагъэкIухэрэп, шъобж къыптезыщэн зылъэкIыщт оборудова-\nнием Iоф рырашIэ, Iоф зэрашIэщт хэушъхьафыкIыгъэ щыгъынхэр аратыхэрэп. Ащ нэмыкIэу, Iоф зыщашIэрэ чIыпIэхэр чъыIащэхэмэ е фэбащэхэмэ, гъогум тетэу Iоф зышIэрэ цIыфым ищыкIэгъэ щыгъыныр щыгъмэ, иIофшIэгъу уахътэ шIокIэу цIыфым Iоф рагъашIэмэ, нэмыкI лъэныкъохэри тэуплъэкIух. АхэмкIэ хэукъоныгъэхэр къыхэтэгъэщых. ГущыIэм пае, блэкIыгъэ илъэсым ащ фэдэ хэукъоныгъэ 500-м ехъу инспекцием ыгъэунэфыгъ. Ахэр зышIыгъэхэ пэщэ пстэуми административнэ пшъэдэкIыжьэу тазыр атетлъхьагъ. Анахь шъхьаIэу тлъытэрэр цIыфым ылъэныкъокIэ хэукъоныгъэу ашIыхэрэр дэгъэзыжьыгъэнхэр ары. 2016-рэ илъэсым IофшIапIэм щыIэхэу нэбгыри 9-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ. Ахэм ахъщэ IэпыIэгъу къаратыжьыным фэшI ятхылъхэр афэдгъэпсхи, АР-м социальнэ страхованиемкIэ ифонд дгъэхьыгъэх. Предприятиехэм япащэхэу зипшъэрылъхэр\nикъоу зымыгъэцэкIагъэхэм пшъэдэкIыжьхэр атетлъхьагъэх.\nХэбзэгъэуцугъэм къызэрэдилъытэрэмкIэ, япсауныгъэ зэщызыгъэкъон зылъэкIыщт чIыпIэхэм Iоф ащызышIэхэрэм компенсацие аратынэу щыт. Ащ нэмыкIэу, мафэм Iоф зэрашIэрэ сыхьат пчъагъэр нахь макIэ ашIын, ялэжьапкIэ къафыхагъэхъон фае. Мы лъэныкъохэмкIэ шапхъэхэр икъоу пащэхэм агъэцакIэхэмэ инспекцием еуплъэкIу. IофшIакIом дэо тхылъ къызитыкIэ, планым хэмытэу инспекцием уплъэкIунхэр зэхещэх. Хэукъоныгъэхэр къызыхагъэщхэкIэ, IофшIапIэ языгъэгъотыхэрэм ахэр дагъэзыжьынхэмкIэ унашъохэр афашIых ыкIи пIалъэ афагъэуцу. Предприятиехэм япащэхэу, предпринимательхэу хэукъоныгъэ зышIыгъэхэм административнэ пшъэдэкIыжьэу тазыр атыралъхьэ. 2016-рэ илъэсым IофшIапIэхэм япащэхэм УФ-м ихэбзэгъэуцугъэ гъогогъу 1236-рэ аукъуагъэу инспекцием къыхигъэщыгъ ыкIи процент 98-м кIахьэу ахэр дагъэзыжьынхэ алъэкIыгъ.\nРусетэ къызэриIуагъэмкIэ, лъэныкъоу Iоф зыдашIэхэрэм ащыщ лэжьапкIэр игъом цIыфхэм аратыныр, IофшIапIэм ыпкъ къикIэу шъобжхэр атещагъэхэ мыхъунхэр. 2016-рэ илъэсым IофшIэным ыкIи ар къэухъумэгъэным пылъ хэбзэгъэуцугъэхэр зэраукъуагъэхэм къыхэкIэу къэралыгъо инспекторхэм административнэ пшъэдэкIыжь 585-рэ пащэхэм, предпринимательхэм атыралъхьагъ.\n2016-рэ илъэсым къэралыгъо инспекцием иIофышIэхэм IофшIэн зэзэгъыныгъэм ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцакIэрэм иIофыгъохэмкIэ уплъэкIунхэр зешIыхэм, хэукъоныгъэ 204-рэ къыхигъэщыгъ. Хабзэм димыштэу IофшIапIэм зэрэIуагъэкIыгъэхэм ехьылIэгъэ унэшъуи 3 къызэкIагъэкIожьыгъ. УФ-м IофшIэнымкIэ и Кодекс къыдилъытэрэ шапхъэхэр аукъуагъэхэу къащыхагъэщыгъэх Мыекъуапэ дэт гимназиеу N 1-м, Iахьзэхэлъ обществэу «Адыгейская телефонная компания» зыфиIорэм, унэе предпринимательхэу С. Шыкъултырыр, А. Закинян, М. Дзэукъожьым яIофшIапIэхэм, пшъэдэкIыжьэу ахьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэхэу «София», «Юрма-Ла» зыфиIохэрэм, нэмыкIхэми.\n2016-рэ илъэсым АР-м IофшIэнымкIэ и къэралыгъо инспекцие зэрэкIэдэугъэм къыкIэлъыкIоу зэзэгъыныгъэ 81-рэ зэдашIыгъ. Инспекцием пащэхэм унашъоу афишIыгъэхэр пIалъэм шIомыкIэу агъэцэкIагъэх. ГущыIэм пае, IофшIэным пылъ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцакIэрэм епхыгъэ уплъэкIунхэр инспекцием зешIыхэм, унэе предпринимателэу А. Закинян IофшIэкIо нэбгыри 5-мэ зэзэгъыныгъэхэр адимышIыгъэхэу къычIагъэщыгъ. Ащ нэмыкIэу, IофшIакIохэр къызэриштагъэхэмкIэ приказ ытхыгъэп, IофшIэн тхылъхэр къызэIуихыгъэхэп, Iоф зэрашIэн фэе сыхьат пчъагъэр гъэнэфагъэу щытыгъэп. IофшIэным пылъ шапхъэу укъуагъэ хъугъэр пащэм дигъэзыжьынэу унашъо фашIыгъ. А. Закинян административнэ пшъэдэкIыжьэу сомэ мини 5 хъурэ тазырыр тыралъхьагъ.\n2016-рэ илъэсым лэжьапкIэм итынкIэ уплъэкIуни 168-рэ инспекцием зэхищагъ ыкIи IофшIэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр гъогогъу 339-рэ аукъуагъэу къыхигъэщыгъ. УплъэкIунхэм къакIэлъыкIоу сомэ миллион 18,7-рэ хъурэ лэжьапкIэр субъект 14-мэ ащагъэгужъуагъэу къыхагъэщыгъ. Къэралыгъо инспекцием иунашъокIэ сомэ миллиони 9,6-рэ хъурэ лэжьапкIэр нэбгырэ 624-мэ аратыжьыгъ. Хэукъоныгъэ зышIыгъэ пащэхэм административнэ пшъэдэкIыжьэу сомэ миллион 1,8-м ехъурэ тазырыр атыралъхьагъ. ГущыIэм пае, лэжьапкIэр зыгъэгужъуагъэхэм ащыщых пшъэдэкIыжьэу ахьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэхэу «Адыгейскнефтехим», «ОРГРЕМГАЗ», «Дробильносортировочный» зыфиIохэрэр. 2016-рэ илъэсым лэжьапкIэр зыгъэгужъогъэ пащэхэм алъэныкъокIэ республикэм иследственнэ комитет уголовнэ Iоф 12 IэкIагъэхьагъ.\nБлэкIыгъэ илъэсым цIыфхэр зыхэкIодэгъэхэ хъугъэ-шIэгъи 3 агъэунэфыгъ. Нэбгыри 4-мэ шъобж хьылъэхэр атещагъэхэ хъугъэ. УплъэкIунхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, шъобжхэр нахьыбэу защытещагъэхэу хъугъэхэр унэе предприятиехэм Iоф ащызышIэхэрэр арых. Мыщ лъапсэ фэхъурэр IофшIэныр зэрэзэхэщагъэм уигъэрэзэнэу зэрэщымытыр ары. Ащ фэдэ тхьамыкIагъохэр къызыщыхъугъэхэр Адыгэкъалэ дэт сымэджэщэу К. М. Батмэным ыцIэ зыхьырэр ыкIи унэе предпринимателитIумэ яIофшIапIэхэр арых.\nIэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэ гражданхэм алъэныкъокIэ IофшIэнымкIэ хэбзэгъэуцугъэр гъогогъу 16-рэ аукъуагъэу инспекцием къыхигъэщыгъ. Сомэ мини 103-рэ хъурэ административнэ тазырыр хэукъоныгъэ зышIыгъэ пащэхэм атыралъхьагъ.\nПредыдущая Къалэм, шъолъырым, хэгъэгум якъэбзагъ\nСледущая Лъэпкъыр зэрыгушхорэ бзылъфыгъэ IэпэIас


‘Зэуапlэм зыр, адырэмкlэ зэблэтхъугъагъ’ - Jineps Gazetesi\nAna Sayfa Diaspora ABD ‘Зэуапlэм зыр, адырэмкlэ зэблэтхъугъагъ’\nАдыгэ-Черкес Пчыхьальыкъо Сюхеин Бек. Сирием щыщ. Колифорня щэпсэу. Лъытэныгъэ зыфашIырэ цIыф пэрыт, тхакIо. ШIэныгъэ зэфэсхэм бэрэ ахэлажьэ, къащэгущыIэ. Итхылъэу “Топические Стероиды Иягъэ ЗэригъэкIыхэрэр” зыфиIорэр 2019-рэ илъэсым къыдэкIыгъ. Интернет нэкIуб- гъоу Амазон, псауныгъэм икатегорие апэрэ чIыпIэр ащ щиубытыгъ ыкIи зи къэмынэу тхылъыр ащэфыгъ. Сюхеин итхылъхэу “Чышъом Ыушъэфырэп” ыкIи “Зэхамыхыгъэ: Америкэм и Быслымэн НыбжьыкIэхэм Амакъэ” зыфиIохэри мы илъэсым шIэхэу къыдэкIыщтых. ШIэныгъэлIым, яунагъо гъогоу къыкIугъэр къытфиIотагъ. Мыщ фэдэу къырегъажьэх гущыIэхэр:\n1864-рэ илъэс,тигупсэу Атэжь чIыгур, Кавказыр къызытэнэк- Iыгъ, 1870-рэм Болгарием, Сирием-Шам, 1967-рэм Джолан иIуашъхьэхэм такъщыуцугъ, 1971-рэ илъэсым политически бырсырхэм апкъ къикIэу Шам гъэбыльыгъэу къэтыбгынагъ, 1980-рэм Нию Жёрси и Американцэ мэхьаджэхэм такъIэпы- кыгъ, 2011-рэ илъэсым Сирием зао къыщзэкIэблагъ, джыри гъогу тытехьагъ, Кавказ, Еврупа ыкIи Америкэр…\nДжащ фэд тилъэпкъ,тиунагъо иблэкIыгъэ гъогу онэ мыухыжь тет…\nТшIокIодыгъэхэр дгъаехэу тытхьаусыхэным нахьи, ащ фэдиз къиным къялыгъэу къызэшIоуцожьын зыкIуачIэ къыхьыгъэ тилъэпкъ тырыгушхон фае.\nЗэкIэри къызэунэкIыныщ фэшъхьаф къэралыгъо, нэпэмыкI щыIакIэ, шъхьафит бэнакIэм ылъыгъэ гу плъыр стырым къы зэкIакIо иIагъэп; тхьапшырэ гъогу уанэ техьагъэми, жьы зычIэмыт хышхом ычIэгъ чIихьагъэм фэдэу зэхишIэу къэт- хытхыгъэми, шынагъом джэхэкIуатэщтыгъэ.\nТиунагъо фэгъахьыгъэу Iотэжьэу къыднэсыжьыгъэр, шIулъэ гъуныгъэм итхыдэкIэ къезгъэжьэн. Кавказым ит Бжьэдугъ чылэу ПчыхьалъыкъIуае къыдэкIыгъ Тятэжь, иунагъо игъусэу апэу Румением, итIэнэ Болгарием кIуагъэ. Нэужым Сирием Шам нэсыгъ псэупIэ ар афэхъугъ. Сятэжьэу Пчыхьалъыкъо Мухьамэд Али врач, Осмэн пачыхьа гъум илъэхьан медицински факултетым апшъэрэ гъэсэныгъэ щызэригъэгъотыгъ. 1876-1909-рэ илъэсхэм я II-рэ Абдулхьамид пачьыхьам илъэ хьан хэгъэгум ианахь хирург ин 65-рэм сятэжь ащыщыгъ, ыкIи еджапIэр дэгъудэдэу къыухыгъагъ. Пачьыхьагъум дзэм ыщагъ, Капитанэу зэуапIэм Iухьагъ. Хэгъэгум анахь бай лъэрыхьхэм ащыщэу Июсыф Зия Абдул- лахоглу ипшъашъэ Алавиах Зейнеп ханум къыщагъ, ау сабый къафэхъугъэп. Сатэжь заом Iутэу ишъхьагъусэ сымаджэ дэй хьугъэ, идунае ыхьожьыгъ. КъыкIэныгъэр зэкIэ сятэжъ къы- фигъэнагъ, хэт сыд ыIуагъэмиты ядэIугъэп тыраригъэтхагъ. Псаоу къызэрэхэкIыжьыщтыр ышIэщтыгъ, ыкIи ишIулъэгъу зэрэлъэшыр ригъашIэ шIоигъуагъ.\nСятэжь цIыфхэр шIу ылъэгъущтыгъ. АдыгабзэкIэ, арапыбзэ кIэ,тыркубзэкIэ гущыIалъэ зэхигъэуцогъагъ. Иунагъо игъусэу Джолан щыпсэунэу къыхихыгъагъ. Сирием щыщ Адыгэ пшъашъэу Нажьиа Ал Асали къыщагъ. Асали, Сирием исэу зиIо пхырыкIырэ анахь унагъо лъэрыхьхэм япшъэшъагъ. Тянэжъ ышнахьыжъ Сабри Ал Асали президентым ычIыпIэу ыкIи пример министрэу IофышIагъ. Сятэжь, ишъхьагъусэ тянэжь, мамук ыкIи медсестра гъэсэны- гъэ ригъэгъоти иклиникэ щигъэлэжьагъ. Нэ узхэмкIэ ишIэны-гъэ хигъэхъуагъ, ыIапэхэр фэIазэу ыгъэIорышIэу зыригъаси операциехэм ахэлажьэу азэ хъугъагъэ. Егепетрэ Саудскэ Аравиемрэ япщыгъохэм къарыкIхэти кIалэ зымгъотхэрэ ыдэжь къакIощтыгъэх, ахэм зэряIэзэщт, уцхэр къафиугупшысыщтыгъ, зэрэзэхэпшIахьыщтыр аригъашIэщ тыгъ, сымаджэхэр ыгъэхъужьыщтыгъэх.\nЫпшъэкIэ зигугъ къэсшIыгъэ Клиныкым, нэ кIышъо уз ыкIи щыныгъэ етагъэм ягъэхъужьын, Кавказ лъэпкъ IэзакIэм уцэу арахьылIэщтыгъэм арыгъуазэхэу фэIазэ хъугъагъэх антибиотик зэхэшIахьыкIэм. А уцхэм ащыщ изэхэшIахьыкIэ сэ къысфищынагъ. Эгзама, кIышъо тэпэгъу узхэр згъэхъужьынэу Америкэм Iоф шIапIэ щызэIусхыгъэм, Iэлажь цIэу фэсыусыгъ. БзиблыкIэ зэбдзэкIым ащ къикIырэр Iэзэгъу. (www.elajnaturally.com). Сыдэу дэгъугъа, Черкесхэр зэрэIазэщтыгъэ уцхэмэ формюл зэфэшъхьафхэр ахалъхьатыгъэмэ…\nДжолан бэмэ алъэгъущтыгъэу къаIотэжьы, сятэжь трахома зыфаIорэ нэ узыр ыгъэхъужьын фэшI Черкесхэм ашIыщтгъэ уцымкIэ зэреIазэщтыгъэр. Вулканически мыжъо шхьонтIашъокIэ напIэр Iотыныр. Мыжъом, Базалт е офиялит мыжъокIэ еджэх.Сятэжь, мыжъор къэгъагъэхэм къапытэкъурэ сапэр зыхитэкъогъэ псынэчьэчь псы къагъом (родниковая вода) ыкIи борик асит зэхэшIахьы- гъэм ахигъаощтыгъэу къаIотэжьы. Къэгъэгъэ сапэм, щыныр къырищынкIэ эIэзэгъу, нэм ихъупцIыни зэтыреIажэ.\nСятэжь иIэзапIэ 1967-рэ илъэсым щыIэгъэ мэфих заом щызэ- хакъутэгъагъ.Тянэшэу Лъэцэрыкъо Набил Аюб, сянэрэ сятэрэ ягукъэкIыжьхэр, тиунагъо фэгъахьыгъэ осэнчьэ тхылъ ыкIи, тхыгъэхэр, сурэтхэр, зэIуагъэкIэу яIэ щыIэр зэкIэхэри а заом хэкIодагъэх.\n1970-71-рэ илъэсыхэм политически кризисс шъхьаф къаугуп- шысыгъагъ. Сятэ зы мафэ ыпэу Сирием къикIыжьын фэшI иIэ пстэури апыкIыгъ. Сириер тэрыкIэ Хэку хьафыгъ ыкIи ар те културэ, бзэ ыкIи шхыныгъо зэмлIэужугъэохэмкIэ къытфэусэу къытэтэгъагъ, ау а пстэури кIыфагъэ. Анахь лъапIэу къытфекIугъэр зыпкъ – имыуцорэ политикэр арыгъэ, ар пщыныгъуаеу щытыгъ.\nЧэщ ныкъо горэм, чэщ зеIко мэшIокIумкIэ Тыркуем тыблэк- Iи, Мюнхен лагерым тынэсыгъ. Илъэс тешIагъэу Толстоим ыцIэ зыхьырэ Фонд Толстой ишIуагъэкIэ тэри офицалнэу имигрант статюс къытатыгъ. Ар Джолан дэкIыжьыгъэхэу Америкэм кIонэу гъогу техьагъэ Черкесхэм IэпэIэгъу афэ – хьунэу зэхащагъагъ.\n«Укъэщынагъоу гульябгъатэ хъущтэп»\nМыщ къыщежьэ тиунагъо итхыдэ изынэкIубгъоу ныбжьи ты- зэмыжагъэр. Зы зэуапIэр къэтыбгыни, адырэм тыIуцуагъ. НэмыкI цIыф лъэпкъ зымыштэрэ хьаблэ горэм тыкъщыуцугъ Тагъэщынэн хьаблэр тагъэбгынэн фэшI Америкэм илIэкъо жьалым купхэр Iэшэ ихыгъэкIэ къытэкIугъэх. Ау зыпыхьа гъэхэм ащыгъозагъэхэп, ягухэлъ пхэнджэу къычIэкIыгъ. Сятэ щынэ зимыIэ и Бжьэдугъулъ къызэкIэнагъ, хьаблэ дэдзыхы гъэжь цIыкIум ибзэджашIэ куп тезаоу тыублагъ. ТаукIынэу зэрежьагъэхэм, тиунэ, тимашынэ зэрагъэстыгъэм, тихьа къэрэгъулхэр щынауткIэ зэрагъэлIагъэм, сэ сызэраты гъугъэм, яхази Сятэ зэкIигъэкIон ылъэкIыщтыгъэп. Мы пстэум ушэтын тагъэшIыгъ.\nИлъэс 12 ыкIи 14 зыныбжь сшыхэм хабзэм ымыдэ нахь мыш Iэми машынэ зэрафэщтыгъ. Ахэм гъэзэтэу агощырэм кIахырэ ахьщэм епхыгъагъ тызэрэпсэущтыр. Iоф дгъэпсышъуным пае Iахьщэ зэIудгъэкIэн фэягъ. КIэрахьохэр тыукъэбзыщтыгъэх, дгъэонэу, зыкъэтыухъумэжьынэу зыдгъасэщтыгъ. Шъэжьыехэр зетхьащтыгъэх, Iэхъу Iэлъын лъыгъэхэр зыпыт- лъхьащтыгъэх къыттебанэрэм шъобжь етхын тлъэкIынэу. Тыкъэщынын тыкъзэкIэкIонэу фитныгъэ тиIагъэп.\n«ХэтышIэра неущэ джыри кощакIо тыхьукIи мэхъу»\nИлъэскIэ узэкIэIэбэжьым мы хъугъэ шIагъэхэр къызэрыкIоу щытэу къысщыхъущтыгъэ. Сянэ сикIэлэгъу къезгъэIуатэфэ. ИтIанэ Сянэ гущыIэгъу сыфэхъуи ар Ютуб каналым инэкIуб гъо изгъэуцуагъ. Тиунагъо ищыIэныгъэ зэрэфэбэнагъэр апэ- рэу зэлъашIагъ. Тигупсэхэр гъыхэзэ телефонкIэ къытеуагъэх. Сыда пIомэ, кощакIоу тыкъекIокIызэ тищыIэныгъэ къыры – Iуагъэм зи щыгъозагъэп. Джы титхыдэ псэ пытэу апашъхьэ къиуцуагъ, ыкIи тиблэкIыгъэ ижьау хьылъэ къызэтынэкIыгъ.\nСянэ, гушхуагъэкIэ сятэ ыкIэ къызэримынагъэр щытхьоу фэп лъэгъу хъущт. Хьаджэ Кубба Абдзахэм икъорэльф пшъашъэ гуащэу апIугъагъ. Ау сятэ зыфэбэнагъэ сыдырэ къини щына- гъуи псэемыблэжьэу ащ гоуцуагъ. Мафэ къэсми IофышIэ фабрикэм кIощтыгъ, ащ къызикIыжьыкIэ, шхапIэ ыкIи, щапIэ инышхоу тиIэм къэкIожьытыгъ, зы мэфэ закъо сып-шъыгъ е сысымадж ыIоу тхьаусыхэу зэхэсхыгъэп. Сянэ джы сэ “Бащэу олажьэ” къысиIо хъумэ сыкъегъэщхы. Ссятэ, Сянэ ыкIи Черкес лъэпкъэу сызщыщым дэгъоу, зэпы-мыоу Iоф пшIэныр ары яслъэгъулIагъэр. Улэжьэн фае Iофыр бгъэцакIэу, сыда пIомэ, хэт ышIэра неущ джыри кощакIоу тыхъункIи мэхъу… ПсынкIэу тиунэгъо IапIэхэр зэкIэткъон, зым тикIым, адрэм тищыIэныгъэ щыдгъэпсын тлъэкIынэу гушхоу тыщытын фаеу къысщэхъу.\nÖnceki İçerikУрысейм ущыпсэуну хуит узыщI тхылъым и къыдэхыкlэр\nSonraki İçerikИнтернетым инэкIубгъохэм ащыщ Черкесхэм апае зэlухыгъэ: Circassians\nNew Jersey’de başkan değişmedi


Тилъэпкъэгъухэм якъэкIожьын фэлэжьэщт | Адыгэ Макъ\nТилъэпкъэгъухэм якъэкIожьын фэлэжьэщт\nУрысые Федерацием и Президент и Унашъоу 2006-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ къыдигъэкIыгъэу Урысыем щыпсэухэрэм ялъэпкъэгъухэу IэкIыбым щыIэхэр ежьхэр фаехэу къэкIожьынхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным фэгъэхьыгъэр гъэцэкIэгъэным пае АР-м иминистрэхэм я Кабинет иунашъокIэ Къэралыгъо программэ Адыгеим щаштагъ.\nПрограммэм пшъэрылъэу иIэр тиреспубликэ социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм пае ищыкIэгъэ сэнэхьатхэр зиIэ цIыфхэу къэкIожьхэ зышIоигъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары.\nПрограммэм игъэцэкIэн фэгъэзагъ Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет. Ар къыдэтлъытэзэ мы мафэхэм гущыIэгъу тшIыгъэ комитетым итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр.\n— Къэралыгъо программэр 2019 — 2021-рэ илъэсхэм ателъытагъ ыкIи игъэцэкIэн зэкIэмкIи сомэ миллиони 5-рэ мин 202-рэ пэIухьащт. Ащ щыщэу 2019-рэ илъэсым сомэ мин 978-р, 2020-м — миллионрэ мин 734-рэ, 2021-рэ илъэ-сым миллиони 2-рэ мин 490-рэ къатIупщыщт.\nПрограммэм ишIуагъэкIэ Адыгэ Республикэм зэкIэмкIи тилъэпкъэгъу нэбгыри 120-рэ къэкIожьын алъэкIыщт. Ащ щыщэу 30-р Къэралыгъо программэм хэлажьэхэрэр, нэбгырэ 90-р ахэм яунагъохэм ащыщхэр арых.\nИлъэсхэм ателъытагъэу къэпIон хъумэ, 2019-рэ илъэсым тилъэпкъэгъу нэбгырэ 20 республикэм къэкIожьыщт, ахэм ащыщэу 5-р Къэралыгъо программэм хэлажьэх, нэбгырэ 15-р яунагъохэм ащыщхэр арых.\n2020-рэ илъэсым нэбгырэ 40 хэкум къэкIожьыщт, ахэм ащыщэу Къэралыгъо программэм нэбгыри 10-р ары хэлажьэрэр, нэбгырэ 30-р ахэм яунагъохэм арысхэр арых.\n2021-рэ илъэсым нэбгырэ 60-мэ къагъэзэжьыщт, ахэм ащыщэу 15-р Къэралыгъо программэм хэлэжьэщт, яунагъохэм ащыщэу нэбгырэ 45-мэ къагъэзэжьыщт.\n— Аскэр, хэта мы Къэралыгъо программэм хэлэжьэн зылъэкIыщтыр?\n— Программэм хэлэжьэнхэ алъэкIыщт тилъэпкъэгъухэу IэкIыбым щыпсэухэрэр, ренэу е охътэ гъэнэфагъэм законым тетэу УФ-м щыпсэурэр, зышъхьэ къезыхьыжьэжьыгъэхэу Урысыер шъхьэегъэзыпIэ зыфэхъугъэхэр. Мы чIыпIэм къыхэзгъэщымэ сшIоигъу, Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм къызэриIорэмкIэ, зэлъэпкъэгъоу алъытэхэрэр цIыфхэу зы къэралыгъом къыщыхъугъэхэу, ащ щыпсэухэрэр е щыпсэущтыгъэхэу зы бзэ, зы тарихъ, зы культурэ, а зы шэн-хабзэхэр зиIэхэр, е ахэм къатекIыгъэхэр арых.\nКъэралыгъо программэм къыхэлэжьэн фит тилъэкъэгъоу илъэс 18 зыныбжьыр. Ежь ишIоигъоныгъэкIэ ар ышIэн фае. Ежь зэрэфаеу зыщыпсэущтыр, Iофэу ышIэщтыр, зэреджэщтыр е гъэсэныгъэу иIэр ыкIи итворческэ амалхэр зыщигъэфедэщт чIыпIэр ащ къыхихын фае.\nТилъэпкъэгъоу Къэралыгъо программэм хэлажьэрэм Урысые Федерацием и Правительствэ ыгъэнэфэгъэ свидетельствэу илъэсищым телъытагъэр къыратыщт. А уахътэр зикIыкIэ, Къэралыгъо программэм хэлэжьэрэ тилъэпкъэгъум истатус чIенэ. Ащ фэдэу иунагъо исхэми а статусыр яIэжьыщтэп.\n— Къэралыгъо программэм зэрэхэлажьэрэр къэзыушыхьатырэ свидетельствэр тилъэпкъэгъум хэта къезытыщтыр? Хэта зызыфигъэзэн фаер?\n— IэкIыбым щыпсэурэ тилъэпкъэгъур зыщыпсэурэ хэгъэгумкIэ Къэралыгъо программэм игъэцэкIэн фэгъэзэгъэ органым ежь ышъхьэкIэ зыфигъэзэн, ыкIи программэм хэлэжьэнэу зэрэфаемкIэ лъэIу тхылъ ытхын фае.\nУрысыем щыпсэурэ тилъэпкъэгъум лъэIу тхылъыр зитхыкIэ, ищыкIэгъэ тхылъхэр игъусэхэу АР-мкIэ МВД-м миграцием иIофхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ритын фае. Тхылъхэм урысые къэралыгъо органхэр ыкIи программэм игъэцэкIэн пылъхэр ахэплъэх, зэрагъашIэ. ЛъэIу тхылъыр къэзытхыгъэр УФ-м къихьаным пае пэрыохъухэр зэрэщымыIэхэр загъэунэфыкIэ, тилъэпкъэгъур Къэралыгъо программэм хэлэжьэн фит зыхъукIэ, ар къэзыушыхьатырэ свидетельствэр къыраты.\n— ЛъэIу тхылъ къэзытхыгъэхэм къахахыхэ зыхъукIэ, сыд лъэныкъуа джыри къыдалъытэрэр?\n— Программэм хэлажьэрэм АР-м ищыкIэгъэ сэнэхьат иIэн, щыIэныгъэм нахь псынкIэу хэгъозэным пае урысыбзэр (жабзэри, тхыбзэри) ышIэнхэ фае. Ахэм ямызакъоу, ыпэкIэ Iоф зыщишIагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъ ащ иIэн фае.\nАхэм анэмыкIэу наркотикхэм зэрапымыщагъэр ыкIи зэпахырэ узхэр къызэремыузыхэрэмкIэ медицинэ тхылъи ищыкIагъ. Программэм къыхэлажьэ зышIоигъор УФ-м щызэхэщэгъэнхэ фимыт террористическэ, экстремистскэ ыкIи нэмыкI организациехэм ахэтыгъэу е джыри ахэт, хьыкумым иIоф ыIуагъэу е УФ-м рагъэкIын фаеу щыты хъущтэп.\nМы чIыпIэм къыщысIомэ сшIоигъу, Къэралыгъо программэм хэлажьэрэм ыкIи ащ иунагъо щыщхэм къэралыгъо гарантиеу ыкIи социальнэ IэпыIэгъоу яIэщтхэм нахь игъэкIотыгъэу зыщагъэгъозэн алъэкIыщт программэм изэхэщакIохэм зафагъазэмэ.\nТилъэпкъэгъухэу IэкIыбым щыIэхэм хэкум къагъэзэжьынымкIэ, адыгэм ицIыфышъхьэ хэхъонымкIэ Къэралыгъо программэм мэхьанэшхо зэриIэм, ащ ишIуагъэ къызэрэкIощтым уехъырэхъышэнэу щытэп.


Галактика Кельвина :: Просмотр темы - Алиса Вокс\nhttp://sgkplus.ru/viewtopic.php?f=109&t=10755 Страница 1 из 1\nАвтор: speechwriter [ 06 авг 2017, 11:28 ]\nЗаголовок сообщения: Алиса Вокс\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nАвтор: wrangler [ 22 янв 2019, 20:11 ]\nЗаголовок сообщения: Re: Алиса Вокс\nЧтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь. Чтобы видеть ссылки пожалуйста войдите, или зарегистрируйтесь.\nАвтор: speechwriter [ 21 дек 2019, 14:38 ]\nАвтор: Vinitu [ 08 сен 2020, 17:25 ]