ТIуапсэ Пресс - Адыгэ Хэку: АдыгацIэ зыхьырэ псыхъохэу Геленджик пэблагъэхэр\nАдыгэ Хэку: АдыгацIэ зыхьырэ псыхъохэу Геленджик пэблагъэхэр\nadmin - 2015-09-01 10:51:01\nИлъэс къэс къалэу Геленджик зыщызыгъэпсэфынэу къэкIорэ цIыфхэм япчъагъэ хэхъо. ИкIыгъэ 2011-рэ илъэсым мыщ нэбгырэ миллиони 3-м ехъу щыIагъ. 2011-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ежь районым щыпсэурэ цIыфхэм япчъагъэ 87980-рэ хъущтыгъ.\nИлъэси 180-кIэ узэкIэIэбэжьымэ, Геленджик районым адыгэ цIыф нэмыкI исыгъэп, ахэр нэтыхъоягъэх ыкIи шапсыгъагъэх. Тарихъым фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэм къызэраIорэмкIэ, Геленджикрэ ащ къешIэкIыгъэ чIыпIэхэмрэ адыгэ къоджи 6 ащыпсэущтыгъ, Архипо-Осиповкэ - 4, Кабардинкэ - 8, зэкIэмкIи Геленджик районым адыгэ къоджэ 45-рэ щыпсэущтыгъэ. А лъэхъаным район чIыгухэр Урысыем ичIыгухэм джыри ахахьэщтыгъэхэп.\n1831-рэ илъэсым Геленджик пачъыхьадзэхэр къызыщетIысыкIыхэм, адыгэхэм къатебанэхи якъуаджэхэр ахъункIагъэх ыкIи агъэстыгъэх.\n1864-рэ илъэсым зы адыгэ къуаджи къэнэжьыгъагъэп, джащ фэдэу къуаджэмэ ацIэхэри кIодыжьыгъагъэх. Ау псыхъохэри ахэм ацIэхэри къэнагъэх, джыри адыгацIэхэмкIэ яджэх.\nМы тхыгъэр зыфэгъэхьыгъэр ахэм араIорэ адыгацIэхэр ары.\nКурортэу Геленджик иэкскурсоводхэм, итопонимикэ зышIогъэшIэгъонхэм чIыпIэ псыхъохэм, къушъхьэхэм, къушъхьэтхыхэм, псэупIэхэм ацIэхэмрэ ахэм мэхьанэу къарыкIыхэрэмрэ зэрагъэшIэнхэм пае хы ШIуцIэ Iушъом лIэшIэгъубэхэм аIусыгъэ адыгэхэм ахэр къызэраугупшысыгъэхэр ыкIи зэрафаусыгъэхэр агурыгъэIогъэн фае.\nТхылъхэмрэ нэмыкI тхыгъэу щыIэхэмрэ чIыпIэмэ ацIэхэр ащызэтемыфэхэу, урысыбзэкIэ зэрэзэрадзэкIыхэрэри зэфэмыдэхэу бэрэ къыхэкIы. Зы географическэ объектым (зы чIыпIэм) цIэ заулэ иIэуи, зэрэзэрадзэкIыгъэр мэхьанэ шъыпкъэу иIэм текIэуи мэхъу.\nАдыгэхэм чIыпIацIэхэр сыд фэдэми къаугупшысыгъэхэу щытэп. ЧIыпIацIэм чIыпIэм изытет, итеплъэ зыфэдэхэр къыIуатэщтыгъ.\nСыда Минеральные воды, Пятигорск, Усть-Лабинск аIозэ, къэлэ зэфэшъхьафхэм урысхэр зыкIяджэхэрэр? Джэуапхэр чIыпIацIэхэм къахэщых: апэрэм минеральнэ псыхэр зэрэщыбэр, ятIонэрэм къушъхьи 5 зэрэщызэпэблагъэр, ящэнэрэм чIыпIэу зыдэщытыр къагъэлъагъох.\nДжащ фэд адыгацIэхэри. ЧIыпIацIэхэр тэрэзэу адыгабзэкIэ зэбдзэкIыжьыхэмэ, ащ фэдацIэхэр зыкIафаусыгъэр къыуагъашIэ.\nТопонимикэм фэгъэхьыгъэу къыхаутыгъэ тхылъхэм адыгацIэхэр урысыбзэкIэ зызэрадзэкIыжьыкIэ, мытэрэзэу бэ къахафэрэр.\nСэ сызыщыпсэурэ шъолъырым итарихъ зэзгъашIэу сызыпылъыр бэшIагъэ. Адыгабзэри тхакIэри сицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу сэшIэх. Ары тхылъ зэфэшъхьафхэм адыгэ чIыпIацIэхэр мытэрэзхэу къызахатхэхэкIэ е тэрэзэу зэрамыдзэкIыжьыгъэхэмэ, псынкIэу гу зыкIылъыстэрэр, зыкIыхэслъагъорэр.\nЧIыпIацIэр урысыбзэкIэ затхыкIэ, хьарыфхэр хагъэзыхэу е зэблахъухэу бэрэ урехьылIэ. ГущыIэм пае, къэлацIэу Лабинскэм апэрэ хьарыфыр хэбгъэзымэ, Абинск хъущт. Зэфэдэха? Лабинск ыкIи Абинск зыцIэ къалэхэр зэфэшъхьаф шъыпкъэх.\nАдыгэмэ аусыгъэ чIыпIацIэхэр зытетым тетэу птхынхэ фае. Джащыгъур ары мэхьанэр къызынафэрэр. Арышъ, адыгацIэхэм ахэт хьарыфхэр зэблэпхъухэ хъущтэп.\nХы ШIуцIэ Iушъор адыгэхэм япсэупIэу зыщэтым къахахьэщтыгъэ цIыфхэм къатхыжьыгъэ тхылъхэр ары адыгэ чIыпIацIэхэр нахь тэрэзэу зыщытхыгъэхэр.\nЩысэ къэтхьын. Псыхъохэм афаусыгъэ адыгацIэхэр «псы»-кIэ къеухых. Ачипс, Текопс, Тешепс, Шипс, Чепси... АдыгабзэкIэ «псыр» - урысыбзэкIэ «вода», «речка». Я ХIХ-рэ лIэшIэгъум атхыгъэ текстхэми джащ фэд зэрахэтыр. Джырэ лъэхъаным къыхаутырэ тхыгъэхэм гущыIэу «псым» хэт хьарыфэу «п»-р «б»-кIэ щызэблахъугъэх, псыхъуацIэхэр Ачибс, Тешебс, Шебс хъугъэх. Ащ псыхъуацIэхэр зэрэзэрадзэкIыгъэхэм мэхьэнэ тэрэз къарымыкIыжьэу, ахэр зэрэзэтекIыхэрэр гурыIогъуаеу къешIы.\nДжы псыхъохэм къафэдгъэзэжьын.\nКъутырэу Джанхъот Хотецай (ХъотэкIэй) псыхъо цIыкIур пхырэкIы. А цIэр зэфэмыдэу тхыгъэу бэрэ уапэ къефэ: Хо-течей, Хотецой, Хоцетай, Хопецай. ПсыхъуацIэр адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «хъуат» - овраг, «кIэй» - низина, долина. УрысыбзэкIэ тэрэзэу къызэрэпIон фаер - Хуатэчэй - хъуатэм рычъэрэ псыхъожъый. Псыхъом ыцIэ ар зыдэщыIэ чIыпIэр къегъэнафэ - хъуатэр ары. Ау ащ емылъытыгъэу экскурсоводхэми, автор зэфэшъхьафхэми псыхъуацIэу «ХъотэкIэим» адыгабзэкIэ къикIырэр «хьашхъурэIоу» къатхы.\nПсыхъоу Тешебс (Тешъопс) ыцIэ фэдэ иI ащ инэпкъ тес псэупIэми. АдыгабзэкIэ ащ къикIырэри зэрэзэрадзэкIыхэрэри тэрэзхэп: «золотая река, струя», «река Тешевых». ПсыхъуацIэр адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «тешъо» - неглубокая, «псы» - река, Тешъопс. УрысыбзэкIэ ар тэрэзэу зэрэзэбдзэкIыщтыр «неглубокая река».\nТекос (ТIэкIупс) - псыхъоми псэупIэми ацI. ТапэкIэ псыхъом зэреджэщтыгъэхэр ТIэкIупс. Ар адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «тIэкIу» - мало ыкIи «псы» - река. УрысыбзэкIэ зызэбдзэкIыкIэ, къикIырэр - «маловодная река». АрынкIи хъун ащ «сухая» раIоу къызыкIыхэкIырэри.\nПсыхъоу Вулан псэупIэу Архипо-Осиповкэм щыI. Урысыдзэхэр ащ ичIыналъэ къемыхьэфэхэ ЧепсикIэ (ЧIыпсы) еджэщтыгъэх. ПсыхъуацIэр адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «чIы» - земля, «псы» - вода. ЦIэм къыуегъашIэ чIычIэгъыпсыхэр псыхъом къызэрэхахьэщтыгъэхэр. Джырэ уахътэм раIорэ цIэу Вуланыр апэ ыцIэгъэ ЧIыпсым инэу текIы.\nПсыхъоу Пшадэ (Пщадэ) районым пхырыкIырэ псыхъохэм анахь кIыхь. Ащ ыцIэ грузин ыкIи абхъазыбзэхэм арапхэу, къахэкIыгъэу зэраIорэр тэрэзэп. «Пшадэ» адыгэ гущыIитIумэ - «пщэ» - туман, «дыны» - шитье къатыгъ. «Пшадэр» урысыбзэкIэ зэбдзэкIыжьымэ, «пщэр зышъхьащыт», «пщэм къыуцухьагъэр» къекIы. Мы чIыпIэм ренэу пщэхэр щыолъэгъу.\nПсыхъоу Догуаб (Дэгъубэ) Пщадэ хэлъадэ. ГущыIэу «догуабыр» осетиныбзэм къыхахыгъэу, ащ «шыгъачъэ зыщашIырэ чIыпIэр» къикIэу зэрэзэрадзэкIырэр тэрэзэп. Псыхъом ыцIэ адыгэ гущыIитIоу зэхэт: «дэгъу» - хороший, добротный, «бэ» - много. ГущыIэхэм мэхьанэу яIэхэм къаIуатэ псыхъом шIогъабэ цIыфхэм къызэрафихьыщтыгъэр.\nПсыхъохэу Дэгъубэрэ Пщадэрэ адыгэ къоджэ 15 акIэрысыгъ.\n1830-рэ илъэсым этнографэу Эдмонд Спенсер Пщадэ кIэй щыIагъ. Ащ ытхыгъэ тхылъым къыщеIуатэ апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу черкесхэм япсэукIэрэ ягъэпсыкIэрэ зэрэшIогъэшIэгъон дэдагъэр, ежь къызэрэшIошIыщтыгъэм бэкIэ нахь дэгъоу ар къызэрэчIэкIыгъагъэр.\nДэгъоу алэжьырэ чIыгу зэпэIулъхэр ылъэгъугъэх, чIыгу щэрэч нахь мыхъуми амыгъэфедэу къыпэкIэфагъэп. Мэлы, шы, псыцу Iэхъогъушхохэр уц шхъуантIэм алъэгуанджэхэм анэсэу хэтхэу лъэныкъо пстэуми арытыгъэх. ЧIыгулэжьыным IэпэIэсэныгъэ ин хэлъэу зэрэдэлажьэхэрэм ыгъэгушIуагъ ыкIи ыгъэшIэгъуагъ. Яунэ цIыкIухэу къушъхьэ чапэхэм, тхыхэм атетыгъэхэр, псыхъом пэблагъэу щытыгъэхэр авторым Европейскэ къэралыгъохэм ащилъэгъугъэхэм зыкIи анахь дэигъэхэп.\nПредпринимателэу Рафаэль Скасси 1811-рэ илъэсым Пщадэ инэпкъхэм гъэтIылъыпIэхэр къатыришIыхьэхи, адыгэмэ къагъэкIырэ гъомылапхъэхэр Урысыем пае илъэсыбэрэ ащищэфыгъэх, ахэм къухьэхэр зыхашIыкIыхэрэ пхъэхэри ахэтыгъэх.\nЯ 19-рэ лIэшIэгъум къушъхьэчIэс адыгэхэр зылъэгъугъэ тхакIохэм къызэратхырэмкIэ, адыгэ унагъохэм сабыйхэр бэу, 6 - 8, нахьыбэуи арысыгъэх, ашхыщтыри яхъоигъ. А чIыпIэхэм ащыпсэущтыгъэ цIыфхэм афэгъэхьыгъэу джырэ авторхэм ащыщ мары ытхырэр: «Атебанэхэзэ къатырахыщтыгъэ мылъкур ары адыгэхэр нахьыбэмкIэ зэрэпсэущтыгъэхэр. Къушъхьэ кIэйхэм адэлъ чIыгур мэкIагъэ, ащ къыхэкIэу ашхыщтыр икъоу агъотыщтыгъэп, афикъущтыгъэп. Яунагъохэр Iужъугъэхэп, сабыибэ яIагъэп». Зигугъу къэсшIыгъэ джырэ тхакIор курорт чIыпIэхэмрэ хыIушъомрэ бэрэ ащыолъэгъу зыгъэпсэфакIо къэкIогъэ цIыфхэм итхылъ арищэу. Чыжьэу къикIыгъэ цIыфым сыдым ригъэшIэна къыфытетхэзэ авторым тхылъэу къырищэрэм пцIы бэдэдэ къызэрэхафэрэр? Джащ фэдэхэу мыхъунхэу адыгэмэ бэ непэ къапатхыхьэхэрэр. Псыхъохэм икIэрыкIэу афаусыжьыгъэхэм къарыкIырэр къэшIэгъуае.\nПсыхъуитIу псыхъоу Мезыбь (МэзыпI) хэлъэдэжьых. Гъогухэм атет тамыгъэхэм псыхъом ыцIэ зэратетхагъэр Мезыбь. Тхыгъэ зэфэшъхьафхэм «Мезип» ахэтхагъэуи плъэгъущт. АдыгабзэкIэ псыхъом ыцIагъэр МэзыпI. «Мэзым» къикIырэр - лес, суффиксэу «пIэ»-м чIыпIэу зыдэщыIэр къегъэлъагъо. Урыс гущыIэхэм суффиксэу «ище»-м чIыпIэм унаIэ зэрэтырыуигъадзэрэм фэд - «стойбище, лежбище, хранилище, нэмыкIхэри. «МэзыпIэм» къикIырэр «мэзыбэ зыдэщыIэ чIыпI».\nКъалэу Геленджик джыри зы псыхъо суффиксэу «пIэ»-р ыцIэ къыхафэу щыI, ар Ашампе ары. Тапэрэ лъэхъанхэм хым тетэу къакIощтыгъэ цIыфхэм а чIыпIэр Геленджик къашIошIэу нэпкъым къекIуалIэхэу хъущтыгъэ. Ащ къыхэкIэу, мы чIыпIэм тапэкIэ «фальшивый Геленджик» раIощтыгъ. Урысыдзэхэр Геленджик хыблыгум къэмысыфэхэ, ащ адыгэ къуаджэ а цIэ шъыпкъэр ыхьэу щыпсэущтыгъ. Къатхыжьыгъэу щыIэхэм цIэр зэтефыгъэу къахэфэ: Ашамба, Яшамба, Яшимба. ЧIыпIэм адыгабзэкIэ тэрэзэу узэреджэщтыр - «IошъхьапIэ». ГущыIэу «Iуашъхьэм» - курган, «пIэ»-м Iуашъхьэхэр зыдэщыIэ чIыпIэр (место) къарэкIых - место курганов.\nМы чIыпIэм итеплъэ сыд фэдагъа адыгэхэр мыщ щыпсэухэ зэхъум? Ащ, кавказовед-археологэу П. С. Уваровам итхыгъэхэм къызэращыхигъэщырэмкIэ, Iошъхьэ инхэу 70-рэ фэдиз итыгъ. Ащ къыпкъырыкIыхи адыгэу а чIыпIэм щыпсэущтыгъэхэм къуаджэми псыхъоми цIэу IошъхьапIэр афаусыгъагъ. Урыс къэIуакIэр зызэбдзэкIыжьыкIэ ащ къикIырэр - «Iуашъхьэхэм ячIыпI».\nНэужым, 1911 - 1913-рэ илъэсхэм, профессорэу В. Саханевым мы чIыпIэм къэхэу 135-рэ щитIыгъагъ, ахэм къачIагъотэгъэ хьадэхэр загъэтIылъыжьыгъагъэхэр я V - ХIV-рэ лIэшIэгъухэр арыгъэ. ШIэныгъэлэжьхэм къызэраIорэмкIэ, къэхэм къачIахыгъэхэр зиххэм, адыгэхэр къызытекIыгъэхэ лъэпкъым, иягъэхэу алъытэ. ЫпэкIэ адыгэхэм джащ фэдэу яджэщтыгъэх.\nАшампем къикIырэр зэфэшъхьафэу къатхы: е Ашам ып, е чIыпIэу Аша. Француз кавказоведэу 1833-рэ илъэсым Геленджик щыIагъэм итхылъ къыщетхы: «Ашампэ щыпсэурэ цIыфхэм Тачегус къушъхьэчапэм щаIыгъ чIыгухэр мэз шхъуантIэу къэзыуцухьэхэрэм къыхэщых.\nКъушъхьэчапэу Тачегусыр урысыбзэкIэ зэбдзэкIыжьымэ, къикIырэр «сухая возвышенность» - (ТхыцIэ гъушъ). Непи а чIыпIэм бэрэ ощх къыщещхырэп. Адыгэхэр а чIыпIэм щыпсэухэ зэхъум джащ пай ТхыцIэ гъушъ ащ зыкIыфаусыгъагъэр.\nПсыхъоу Адербей ыцIэ зэрэщытыгъэм фэдэу къэнэжьыгъ, ар хъулъфыгъацIэм нахь епхыгъ. УрысыбзэкIэ ащ «стремительный» къикIэу зэраIорэр зыгорэм къыугупшысыгъэу щыт нахь, шъыпкъэм екIуалIэрэп.\nПсэупIэу Кабардинкэ псыхъоу Дооб дэчъы. ТапэкIэ псыхъом ыцIэ картхэм зэратетхэгъагъэр «Накопс». ГущыIэри имэхьани персыбзэм е таджикыбзэм къыхэкIыгъэхэу къатхы. Ижъырэ Ирак е Таджикистан гущыIэу «дооб»-р щагъэфедэщтыгъэнкIи хъун, ау адыгэхэу зипсыхъо нэпкъ щыпсэущтыгъэхэм псыхъом ар раIогъэныр шIошъхъугъуае. Псыхъом апэ зэреджэщтыгъэхэ цIэр, «Накопсыр» (Нэкупсыр) адыгабзэкIэ къызыпIокIэ, («нэкур» - глазница, «псыр» - вода) ар псыхъуацIэм нахь екIу. Нэкум нэпсэу итыр зэрэмыбэм фэдэу псыхъом псэу итыгъэр мэкIагъэ. Джары адыгэхэми псыхъом «Накопс» (Нэкупс) зыкIыраIогъагъэр.\nАужырэ къэбарыр. Курортэу Геленджик игъунапкъэу ТIопсэ районыр къызщыригъажьэрэм дэжь федеральнэ гъогум щафыхахыгъэ уцупIэхэм атет автобусхэм турфирмэ зэфэшъхьафхэм къаращырэ зыплъыхьакIохэр зыдащэхэрэр зы псыкъефэх. Зыхэр ащ «бигиусскэ», адрэхэр - «гебеусскэ» псыкъефэхкIэ еджэх. Туристхэм къафаIуатэ а цIэхэм адыгабзэкIэ «къошын» ыкIи «зэшитIум ашъхь» зыфэпIощтхэр къарэкIэу. Ар шъыпкъэп. Адыгэхэм псыкъефэхым «бгыпсы» раIо: «бгым» - круча, «псым» - вода къарыкIырэр, къызэрэпIощтымкIэ - бгым къечъэхырэ (къефэхырэ) псыр.\nАдыгабзэм гущыIэу «гебеус» хэтэп, гущыIэу «бгыпсыр» гущыIэу «бигиус» ашIыгъ. Джащ фэдэу псыхъохэм ацIэ шъыпкъэхэр шъхьадж къызэрэфэIошъоу ыкIи къызэрэшIошIэу зэблахъух.\nСурэтым итыр: хы лъэныкъомкIэ укъикIымэ Геленджик итеплъ.


Сабыибэ зэрыс унагъом ихьэкIагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nСабыибэ зэрыс унагъом ихьэкIагъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Мыекъопэ районым ипоселкэу Табачнэм щыпсэухэрэ зэшъхьэгъусэхэу Светлана ыкIи Андрей Радионовхэм тыгъуасэ яхьэкIагъ. Республикэм ипащэ игъусагъэх Премьер-министрэм игуадзэу Наталья Широковамрэ муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ Мыекъопэ районым иадминистрацие ипащэу Олег Топоровымрэ.\nХьакIэхэр къыздэкIогъэхэ зэшъхьэгъусэхэм зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу сабыибл зэдапIу, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи щысэ зытепхын плъэкIыщт унагъоу щыт. СабыиплIыр — гурыт еджапIэм, тIур — кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм макIох, анахьыкIэ цIыкIоу Анастасие илъэс ыныбжь. КIэлэеджакIохэр анахьэу зыфэщагъэхэр спортыр ары.\nАР-м и ЛIышъхьэ сабыйхэм гущыIэгъу афэхъугъ, зэшъхьэгъусэхэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм, IэпыIэгъу ящыкIагъэмэ акIэупчIагъ.\n— Сыд фэдэ муниципалитет тыкIуагъэми, сабыибэ зэрыс унагъохэм тарэхьэ, ахэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр зэтэгъашIэ. Мы лъэныкъом чIыпIэ хэбзэ къулыкъухэм анахьэу анаIэ тырагъэтын, кIэлэцIыкIубэ зиIэхэм яшIуагъэ арагъэкIыным пылъынхэ фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСабыйхэр зэрифэшъуашэу пIугъэнхэм, нахьыжъхэм шъхьэкIэфэныгъэ афашIыным зэшъхьэгъусэхэм анаIэ тет. АщкIэ бэ къазэрадэхъурэр гъунэгъухэми, псэупIэм щыпсэухэрэми къыхагъэщы. Амалэу яIэмкIэ ежь кIэлэцIыкIухэри ны-тыхэм адэIэпыIэх.\nСабыйхэм ятэ унагъор зэрысыщт унакIэр джырэ уахътэм еухыжьы; хабзэри IэпыIэгъу къыфэхъу. АщкIи кIэлэцIыкIухэм яшIуагъэ къызэрагъэкIощтым пылъых. Светланэ еджапIэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ащызэхащэрэ Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэ, ны-ты комитетым хэт. Ипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зэригъэцакIэрэм ишыхьатэу гъэсэныгъэм иучреждениехэм ярэзэныгъэ тхылъхэр пчъагъэрэ къыфагъэшъошагъэх, къэзытхырэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу.\nАлексей Радионовым къызэриIуагъэмкIэ, псэупIэ зытырашIыхьан алъэкIыщт чIыгу Iахь муниципалитетым къаритыгъ.\nМыщ фэдэ унагъохэм щысэ атепхын, уарыгушхон зэрэфаер республикэм ипащэ кIэухым къыIуагъ. Амалэу щыIэмкIэ тапэкIи ахэм IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэр хигъэунэфыкIыгъ.


КIэлэегъаджэхэмкIэ нахь Iэрыфэгъу хъущт | Адыгэ Макъ\nЗышIоигъо пэпчъ игъоу ылъэгъурэр «Единэ Россием» ишъолъыр къутамэхэм ясайтхэмкIэ шышъхьэIум и 28-м нэс ыгъэхьын ылъэкIыщт, Iоныгъом и 4-м федеральнэ дискуссионнэ площадкэу «ЦIыфым нахь гупсэфэу Iоф ышIэныр» зыфиIорэм ны-тыхэр, экспертхэр, ведомствэ зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр хэлажьэхэзэ, а Iофым щытегущыIэщтых. Партием и Генеральнэ совет исекретарь иапэрэ гуадзэу, Къэралыгъо Думэм идепутатэу Ольга Баталинам ащ фэгъэхьыгъэу къыIуагъ.\n«Антибюрократическая учительская инициатива» — джары зэреджагъэхэр лъэпкъ проектэу кIэлэегъаджэхэр, ны-тыхэр ыкIи кIэлэеджакIохэр зыгъэгумэкIыхэрэм. КIэлэегъаджэхэр зыхэлэжьэхэрэ Iофыгъохэм, документхэу ахэм агъэхьазырхэрэм, акт зэфэшъхьафхэу зэхагъэуцохэрэм япчъагъэ нэфэгъэ икъу хэлъхьэгъэн фае. Шъолъырхэм дискуссионнэ площадкэхэу яIэхэр къызфагъэфедэхэзэ, гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ Iоф зышIэхэрэм атегъэкIэгъэ хьылъэм къыкIегъэчыгъэнымкIэ предложение зэфэшъхьафхэр къаугъоищтых. НахьыбэрэмкIэ планхэм, отчетхэм язэхэгъэуцон, информационнэ Iофыгъо зэфэшъхьафхэу къэуцухэрэм яджэуапхэр гъэхьазырыгъэнхэм ыкIи нэмыкI лъэныкъохэм япхыгъэ IофшIэнэу ахэм зэшIуахырэр егъэджэн IофымкIэ пэрыохъу мэхъу», — къыIуагъ Баталинам.\nАщ агу къыгъэкIыжьыгъ еджэпIакIэхэм, спорт джэгупIэхэм яшIын, кIэлэцIыкIухэр зыщеджэхэрэр щынэгъончъэу щытынхэм япхыгъэ Iофыгъохэм «Единэ Россием» лъэшэу ынаIэ зэратыригъэтырэр.\n«Ау зэкIэми анахь мэхьанэ зиIэр, Iоф зыдэтшIэн фаер кIэлэцIыкIухэр езыгъаджэхэрэм, зыпIухэрэм яIофхэм язытет ары. КIэлэегъаджэм ишIэныгъэхэм ахигъэхъонымкIэ, гъэсэныгъэ Iофым нахь ынаIэ тыригъэтынымкIэ пэрыохъу хъурэ «тхылъыпIэ» IофшIэныр щыгъэзыегъэн фае», — къыхигъэщыгъ Баталинам.\n«Депутатхэр кIэлэегъаджэхэм заIукIэхэкIэ, тхылъыпIэхэм, отчет зэфэшъхьафхэм япхыгъэ IофшIэным изэрар къякIэу къаIоу мэхъу. КIэлэегъаджэхэм япроцент 80-м ехъумэ зэралъытэрэмкIэ, еджапIэм епхыгъэ бюрократическэ отчет мыухыжьхэм япшъэрылъ икъоу агъэцэкIэнымкIэ язэрар къэкIо. Народнэ хъызмэтымкIэ ыкIи къэралыгъо къулыкъумкIэ Урысыем и Академие экономикэ ушэтынхэмкIэ и Институт щыкIогъэ мониторингым фэхъугъэ кIэуххэми ар къаушыхьаты. КIэлэегъаджэхэм атегъэкIэгъэ хьылъэр атехыжьыгъэныр е нэмыкI Iофыгъохэр а лъэныкъомкIэ зэшIохыгъэнхэр зипшъэрылъхэр ыкIи ахэм афэгъэзагъэхэр республикэ, муниципальнэ къулыкъухэр арых», — къыхигъэщыгъ партиеу «Единэ Россием» и Генеральнэ совет исекретарь иапэрэ гуадзэ.\nБаталинам къызэриIуагъэмкIэ, чIыпIэ зырызхэм ащ фэдэ документ мыухыжьхэм япхыгъэ Iофтхьабзэхэм къащыкIырагъэчыгъэми, жъажъэу а Iофыр макIо. Джы федеральнэ лъэгапIэм имызакъоу, регионхэми шэпхъэ гъэнэфагъэу щыIэхэм зэхъокIыныгъэхэр зэрафашIыщтхэмкIэ яеплъыкIэхэр къагъэхьазырыщтых.


Шъолъырым игъэхъагъэхэм тарэгушхо — Адыгэ макъ\nШъолъырым игъэхъагъэхэм тарэгушхо\nПроектэу «Адыгея. Повод гордиться» зыфиIорэр республикэм щырагъажьэ. ШъолъырымкIэ мэхьанэшхо зиIэгъэ ыкIи узэрыгушхон плъэкIыщт гъэхъэгъи 10-р, джащ фэдэу 2020-рэ илъэсым анахь къахэщыгъэ цIыфхэм къатегущыIэгъэныр ары ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр.\nРеспубликэр зэрыгушхон ылъэкIыщт лъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщ квадратнэ метрэ мини 5,5-м ехъу зэрылъ медицинэ гупчэу тикъэлэ шъхьаIэ къыщызэIуахыгъэр. Адыгеим социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ ышIыным фытегъэпсыхьэгъэ унэе программэм игъэцэкIэнкIэ мыр апэрэ псэуалъэу щыт. Проектыр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным фэшI ащ сомэ миллион 227,5-рэ пэIуагъэхьагъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, мы псэуалъэм псауныгъэр къэухъумэгъэным иорганизацие заулэ хэт: медицинэ реабилитациемкIэ гупчэр, нахьыжъхэм ыкIи кIэлэцIыкIухэм ателъытэгъэ цэхэм зыщяIазэхэрэ поликлиникэр, цэтехническэ лабораториер. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ учреждениехэм язытет зэблэхъугъэн, IофшIэнымкIэ амалэу аIэкIэлъхэм ахэгъэхъогъэн бэшIагъэу фэягъэ. Проектым ишIуагъэкIэ а пстэури зэшIохыгъэ хъугъэ.\nМедицинэ реабилитациемкIэ гупчэр зыдэщыт чIыпIэр зэрэзэблахъугъэм дакIоу ащ фэIо-фашIэу ыгъэцакIэхэрэм, цIыфхэм IэпыIэгъоу аригъэгъотырэм зэхапшIэу ахэхъуагъ, мэфэ стационарми Iоф ешIэ.\nПредыдущая Къэбар гухэкIыбэ къэзыхьырэ уз\nСледущая Санитар шапхъэхэр гурыт еджапIэхэм къазэращадалъытэрэм гъунэ зэрэлъафырэр гъэлъэшыгъэн фае


Адыгеимрэ Анкарарэ япащэхэр зэзэгъыгъэх — Голос Адыга\nАдыгеимрэ Анкарарэ япащэхэр зэзэгъыгъэх\nРедактор 25.04.2019 25.04.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Анкара имэрие Тыркуем икъэлэ шъхьаIэ имэрэу Мансур Яваш щыIукIагъ.\nЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх Анкара ирайон анахь инэу Чанкая имэрэу Алпер Ташделен, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, муниципальнэ образованиеу «Къалэу Мыекъуапэ» инароднэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Джармэкъо Азмэт.\nАнкара имэрэу хьакIэхэм шIуфэс къязыхыгъэм мы IэнатIэм гъэтхапэм и 31-м зэрэIухьагъэр, Адыгэ Республикэм илIыкIо куп зэдэгущыIэгъоу дыриIэщтым бизнесымрэ, зэкъош зэфыщытыкIэхэмрэ ягъэпытэнкIэ мэхьанэшхо зэриIэр къыIуагъ.\n«Лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ тихэгъэгухэм язэдэлэжьэныгъэ лъэкIуатэ. Товарэу зэIэкIэдгъахьэрэм хэхъо. ЧIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ къулыкъухэмрэ къэралыгъо къулыкъухэмрэ зэдырагъаштэзэ яIофшIэн зэхащэн фае», — хигъэунэфыкIыгъ Мансур Яваш.\nМэрым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Анкара Москварэ Казаньрэ зэкъош зэфыщытыкIэхэр адыриI. Тыркуем икъэлэ шъхьаIэ ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм джащ фэдэу Адыгеим зэдэлэжьэныгъэ къыдыряIэ ашIоигъу. АщкIэ зишIуагъэ къэкIощтыр Тыркуем адыгабэ зэрэщыпсэурэр ары.\nИлъэс 24-кIэ узэкIэIэбэжьымэ, районэу Чанкая Мыекъуапэ зэкъош зэфыщытыкIэхэр къыдыриIэнэу зэрезэгъыгъагъэм, ащкIэ амалэу щыIэхэм зэIукIэгъум щатегущыIагъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ хэгъэгуитIуми язэдэлэжьэныгъэ лъэгэпIакIэм нагъэсынэу къызэраIуагъэм къыдыригъэштагъ.\n«Тихэгъэгухэм азыфагу илъ зэфыщытыкIэхэм непэ псынкIэу хэхъоныгъэ зэрашIырэр тинэрылъэгъу. Урысыемрэ Тыркуемрэ япащэхэм ар бэкIэ яшIушIагъэу щыт. Ау лъэпкъ зэгурыIоныгъэр пытэщтэп муниципалитетхэр зэдэмылажьэхэмэ. Илъэсыбэ хъугъэу Мыекъуапэ районэу Чанкаярэ Газиантепрэ ныбджэгъу зэфыщытыкIэхэр адыриI. ЫпэкIэ зэкъош зэфыщытыкIэхэр адэтшIынэу тызэзэгъыгъагъэмэ, непэ тиIофшIэн нахь зедгъэушъомбгъуным тыщэгугъы», — хигъэунэфыкIыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, ведомствэхэм ялIыкIохэм Тыркуем и Правительствэ Iоф щызышIэхэрэм зэIукIэгъухэр адыряIагъэх. Зэдэлэжьэныгъэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зэзэгъыныгъэ заулэ адэшIыгъэным тегущыIагъэх. Лъэныкъохэм анахьэу къекIущтэу алъытэрэр чIыпIэ къэкIуапIэхэр зыщыгъэфедэгъэ производствэхэр зэдызэхэщэгъэнхэр, туризмэм, сатыум, мэкъу- мэщым алъэныкъокIэ зэдэлэжьэнхэр ары. Культурэмрэ гъэсэныгъэмрэ япхыгъэ проектхэри зэдагъэцэкIэнхэу рахъухьэ.\nКъумпIыл Мурат культурэмрэ туризмэмрэ я Илъэсэу 2019-рэ илъэсыр Урысыеми Тыркуеми зэрэщагъэнэфагъэм хэгъэгухэм язэпхыныгъэ нахь зызэрэригъэушъомбгъущтыр къыIуагъ. Культурэмрэ туризмэмрэ яIэубытыпIэу, тарихъым, бзэм, шэн-хабзэхэм нэIуасэ зафашIызэ, цIыфхэр нахь дэгъоу зэгурыIохэ мэхъу.\n«Тизэпхыныгъэхэр зэрэдгъэпытэщтыр экономикэ, культурэ проектыбэмэ япхырыщын фэIорышIэщтых. ШIуагъэ къэзытыщт Iофхэм япхырыщынкIэ Адыгеим ихэбзэ къулыкъухэм къызэрэжъудырагъэштэщтым сыдигъуи шъуицыхьэ тежъугъэлъы хъущт», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nСледущая Зэпхыныгъэхэр агъэпытэщтых


Тибыракъхэр Адыгеим къызэращэжьыгъэхэр — Адыгэ макъ\nТибыракъхэр Адыгеим къызэращэжьыгъэхэр\n2015-рэ илъэсым, чъэпыогъум и 1-м Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ. Адыгэ автоном хэкум игъэIорышIапIэ зыдэщыIэгъэ Краснодар ар къыщызэ-Iуахыгъагъ. Ащ апэ чIалъхьэгъагъэхэу тифондхэм лъапсэ афэхъугъэхэр а къалэм дэсыгъэ адыгэхэм зэхащэгъэгъэ шIушIэ обществэм къыугъоигъэ ижъырэ лъэпкъ пкъыгъохэр арых.\nЧанэу а Iофым пылъыгъэ Наурзэ Ибрахьимэ директор фашIыгъагъ. Апэрэ экспонатэу, апэрэ номер иIэу тимузей тхылъхэм ащыгъум адатхэгъагъэр нэтхъуаемэ ябыракъ.\nМузеим чIыпIэ щыряI\nДжыдэдэм Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ифондхэм тарихъ мэхьанэ зиIэ шапсыгъэ ыкIи нэтхъое быракъхэр ахэлъых. Музеир илъэс 90-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъонэу зэдгъэфагъэм игупчэ, чIыпIэ хэхыгъэ ахэм щаубыты.\nАдыгэ лъэпкъым, шапсыгъэхэм, нэтхъуаехэм якъэбархэр дэгъоу зэзгъэуIугъэр Мэхъош Руслъан. Ащ итхылъэу «Гугъэ лъаг» зышъхьэу илъэс 20 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ къыдигъэкIыгъагъэм ахэр къыдигъэхьагъэх. Адыгеим щызэлъашIэрэ тхакIоу Р. Мэхъошыр адыгэгу зыкIоцIылъ цIыф, тилъэпкъ идэхагъэ зэриIощтым пылъ. Икъэлэмыпэ тхылъ гъэшIэгъонхэр, статьяхэр къычIэкIых. Мэхъош Руслъан итхыгъэхэм ащыщхэр IэубытыпIэ сшIыхэзэ, быракъхэм якъэщэжьыкIэ хъугъагъэхэм сакъытегущыIэ сшIоигъу. Быракъым сыдрэ лъэхъани мэхьанэшхо ратэу хабзэ. Ар лъэпкъым, хэгъэгум янамыс, ятамыгъ. Адыгэ лъэпкъхэм быракъхэр, быракъIэтхэр яIагъэх. ЛъэкъоцIэ гъэнэфагъэхэм анэмыкI быракъыр ыIэтын фитыгъэп. ГущыIэм пае, бжъэдыгъухэмкIэ Хьакъуйхэр ары ащ фэгъэзэгъагъэхэр.\nКавказ заом илъэхъан тилъэпкъэгъухэр чIыпIэ къин итхэу хэкIыпIэхэм алъыхъущтыгъэх. Адыгэхэу пыим пэуцужьыгъэхэр зэхэзыщэнхэ, зыкIыныгъэ къахэзылъхьан тамыгъэхэр ящыкIэгъагъэх.\nАдыгэмэ ялъэпкъ быракъхэр а лъэхъаным амышIыхэ мыхъунэу хъугъагъэ, тхыгъэхэм зэрахэтымкIэ, мэлылъфэгъу мазэм, 1840-рэ илъэсым Убыныжъ щашIыгъэгъэ зэфэсым къекIолIэгъагъэхэм щызэдаштэгъагъ — псыхъо пэпчъ (адыгэмэ чIынэлъэ гощыкIэу яIагъ, псыхъоу зыкIэрысхэмкIэ чIыр зэтыраутыщтыгъэ) шыу 15 къызыхигъэкIмэ, ялъэпкъ быракъхэр зыдаIыгъхэу зэхахьэмэ къякIуалIэхэзэ ашIынэу.\nЕнэгуягъо а лъэхъаныр арыкIэ мы быракъхэр зашIыгъагъэхэр. КъызэраIотэжьырэмкIэ, Тыгъужъыкъо Къызбэч, ПлIанэкъо Алджэрый ыкIи Жэнэ НауцIыкIу шапсыгъэ быракъым икъыхэхынрэ ишIынрэ хэлэжьэгъагъэх.\nКавказ заом илъэхъан шапсыгъэ ыкIи нэтхъое зэолIхэм, нэтхъуаеу ШыупакIо Мансур япащэу, ябыракъхэр аIыгъхэу, 1840-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 25-м, чэщым сыхьатыр 2-м, шъэфэу, макъэ амыгъэIоу, урысыдзэр зыдэсыгъэ Убын пытапIэр аштэнэу екIугъагъэх. Зытебэнэгъагъэхэр пхъашэу къапэуцужьыгъагъэх. ЛъэныкъуитIур лъыгъачъэу зэзэогъагъ. Урысхэм къызэратхыжьырэмкIэ, чIытIырым изакъоу укIыгъэхэу 685-рэ, уIагъэхэу нэбгырипшI дэлъыгъэх.\nА заом адыгэхэр хьалэч къыщырагъэфагъэх, нэтхъуаехэми шапсыгъэхэми ябыракъхэр атырахыхи ежьхэм къызфагъэнэгъагъэх. Быракъмэ язырэм пчыпыджын ыкIи щэ ужхэу гъонитф фэхъугъагъ. Урыс тарихъ шIэныгъэлIым къызэритхыжьырэмкIэ, зэуапIэм шапсыгъэхэми нэтхъуаехэми лIыгъэшхо щызэрахьэгъагъ.\nПачъыхьэм идзэхэм аштэгъэ быракъхэр 1867-рэ илъэсым Тифлис къыщызэIуахыгъэ Кавказ дзэ-тарихъ музеим ратыгъагъэх ыкIи ахэр адыгэмэ ятарихъ этнографие пкъыгъохэу чIэлъыгъэхэм ахэлъхэу 1926-рэ илъэсым нэс къэтыгъэх.\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей шIэныгъэмкIэ иIофышIэ шъхьаI. Урысыем ижурналистхэм я Союз хэт.\nПредыдущая Гъогу мафэ техьанхэу афэлъэIуагъэх\nСледущая Полицием зышIуигъэбылъын ылъэкIыгъэп


Псэуалъэу тшIырэ пстэуми къоджэдэсхэм шIуагъэ къафахьын фае | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nПсэуалъэу тшIырэ пстэуми къоджэдэсхэм шIуагъэ къафахьын фае\nКультурэм и Унэу станицэу Джаджэм щагъэкIэжьыгъэми АР-м и ЛIышъхьэ щыIагъ.\nАр 1953-рэ илъэсыр ары загъэуцугъагъэр. Лъэпкъ проектэу «Культурэм» къыдыхэлъытагъэу ащ игъэкIэжьын сомэ миллион 19,9-рэ пэIуагъэхьагъ. АщкIэ унашъхьэр, фабэм, псым, электричествэм якIуапIэхэр зэблахъугъэх, мызекIошъоу курэжъыем исхэм апае пандус фашIыгъ, ыкIоцIи, ыкIыби дэпкъхэр агъэкIэжьыгъэх. ЕтIани муниципальнэ образованием сомэ миллиони 4 бюджетым къыхихи, ащкIэ къыпэIулъ чIыпIэр зэтырагъэпсыхьагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ культурэм иучреждениеу къуаджэхэм адэтхэр лъэхъаным диштэу гъэпсыгъэнхэм, ныбжьыкIэхэр нахьыбэу ящэлIэгъэнхэм мэхьэнэ ин зэряIэм къыкIигъэтхъыгъ.\nНэужым тхылъеджапIэу станицэм дэтым кIуагъэ. Ар псэолъэ анахьыжъэу районым итхэм ащыщ, блэкIыгъэ илъэсым ыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ. Лъэпкъ проектэу «Культурэм» къыдыхэлъытагъэу блэкIыгъэ илъэсым ащ гъэцэкIэжьынхэр рашIылIагъэх, псэуалъэу чIэтхэр зэблахъугъэх, къыпэIулъ чIыпIэр зэтырагъэпсыхьагъ, тхылъ мини 6, оборудование зэфэшъхьафхэр къыфащэфыгъэх. ТхылъеджапIэм игъэкIэжьын пстэумкIи сомэ миллион 14,7-рэ пэIухьагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ зихэхъогъухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ художественнэ литературэм еджэнхэм фэщэгъэнхэм пылъынхэ, культурэм, шIэныгъэхэм ахэзыгъахъорэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр нахьыбэу зэхащэнхэ фаеу зэрилъытэрэм къыкIигъэтхъыгъ.\nМы мэфэ дэдэм республикэм ипащэ станицэм ипаркэу Лъэпкъ проектэу «ПсэупIэр ыкIи къэлэ щыIакIэр» зыфиIорэмрэ «Къэлэ Iэрыфэгъу щыIакIэр гъэпсыгъэныр» зыфиIорэ федеральнэ проектымрэ къадыхэлъытагъэу блэкIыгъэ илъэсым зэтырагъэпсыхьажьыгъэм дэхьэгъагъ. Жъы хъугъэ чъыгэу ащ дэтыгъэхэр рахыкIыгъэх, лъэсрыкIо гъогухэр агъэпсыгъэх, къэгъагъэхэр, куандэхэр дагъэтIысхьагъэх, чэщырэ къэнэфынэу ашIыгъ.\n«Социальнэ псэуалъэу къуаджэхэм ащытшIыхэрэм ахэм адэсхэм шIуагъэ къафахьын фае. УФ-м и Президентэу Владимир Путинымрэ Правительствэмрэ яIэпыIэгъукIэ программэхэр, проектхэр пхырытэщых. Лъэхъаным диштэу шIыгъэ гъэпсэфыпIэ учреждениехэр, чIыпIэ зэфэшъхьафхэр щыIэнхэм лъэшэу тыпылъ. Ахэр цIыфхэр зыщызэхахьэхэу, ашIогъэшIэгъонэу яуахътэ зыщагъакIорэ гупчэхэу хъунхэр муниципальнэ къулыкъухэм яIофшIэн бэкIэ елъытыгъ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


Язэдэлэжьэныгъэ агъэпытэщт Язэдэлэжьэныгъэ агъэпытэщт » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Язэдэлэжьэныгъэ агъэпытэщт Язэдэлэжьэныгъэ агъэпытэщт\nЯзэдэлэжьэныгъэ агъэпытэщт Язэдэлэжьэныгъэ агъэпытэщт\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат станицэу Ханскэм дэс ветеранхэм ялIыкIоу Валентина Непомилуевам IофшIэгъу зэIукIэгъу Мыекъуапэ щыдыриIагъ. Урысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат станицэу Ханскэм дэс ветеранхэм ялIыкIоу Валентина Непомилуевам IофшIэгъу зэIукIэгъу Мыекъуапэ щыдыриIагъ.\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат станицэу Ханскэм дэс ветеранхэм ялIыкIоу Валентина Непомилуевам IофшIэгъу зэIукIэгъу Мыекъуапэ щыдыриIагъ.\nКIэлэцIыкIу IыгъыпIэмрэ гурыт еджапIэмрэ ягъэпсын, Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм яхьадэхэр зыщычIалъхьэгъэ чIыпIэхэм якъыхэгъэщын япхыгъэ Iофыгъохэу ветеранхэмкIи, станицэу Ханскэм дэс пстэухэмкIи мэхьанэшхо зиIэхэр Валентина Непомилуевам къыIэтыгъэх.\n— Станицэу Ханскэм дэсхэм апае илъэсыбэ хъугъэу шIуагъэ къытэу къэралыгъо, общественнэ IофшIэнышхо зэрэбгъэцакIэрэм фэшI ыпэрапшIэу «тхьауегъэпсэу» осэIо. ТызэIукIэныр шэнышIу тфэхъугъ, анахьэу сынаIэ зытезгъэтын фэе IофхэмкIэ ащ фэдэ зэIукIэгъухэм яшIуагъэ къысэкIы, – щыхигъэунэфыкIыгъ Хьасанэкъо Мурат ипэублэ гущыIэ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат станицэу Ханскэм сабый 240-мэ ателъытэгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ щыгъэпсыгъэным кIэщакIо фэхъугъ. Депутатым зэIукIэгъум зэрэщыхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, мыгъэ а кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ишIын аухыщт.\nСтаницэу Ханскэм гурыт еджапIэ щагъэпсынэу республикэм ипащэхэм унашъо зэраштагъэм фэгъэхьыгъэу Хьасанэкъо Мурат ветеранхэм ялIыкIо къыфиIотагъ.\nХэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм яхьадэхэр зыщычIалъхьэгъэ чIыпIэхэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ лъыхъун Iофтхьабзэхэр зехьэгъэнхэм епхыгъэ Iофыгъоу тихэгъэгу щыпсэухэрэмкIэ мэхьанэшхо зиIэми игъэкIотыгъэу зэIукIэгъум щыхэплъагъэх. Мы Iофыгъом изэшIохынкIэ Хьасанэкъо Муратрэ Валентина Непомилуевамрэ тапэкIэ ашIэн фаехэми атегущыIагъэх.\n— Урысые политикэ партиеу «Единэ Россиемрэ» Адыгэ Республикэмрэ япащэхэм гъусэныгъэ адысиIэу, полномочиеу сиIэхэм саблэмыкIэу ветеранхэм ялIыкIо Iофыгъоу къыгъэуцугъэхэм язэшIохын ыуж ситыщт, — къыIуагъ депутатым.\nМосква щызэIукIагъэх Москва щызэIукIагъэх


ШIушIагъэр лъапсэм ыкупкI | Адыгэ Макъ\nШIушIагъэр лъапсэм ыкупкI\nАвтор: Редакция\t/ 22.01.2018\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nДунаим щыцIэрыIо къэшъокIо ансамблэу «Налмэсым» иконцертхэм сыд фэдизырэ уяплъыгъэми, зым зыр нахь дэхэжьэу олъытэ. Зэгъэпшэнхэм къаушыхьаты творческэ купыр ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэр.\n2017-рэ илъэсыр «Налмэсым» зэфихьысыжьызэ, къашъоу къышIыгъэхэр лъэпкъ искусствэм ибаиныгъэхэу зэрэщытхэр къыгъэлъэгъуагъ. «Си Адыгей», «Тыргъэтау», «Ижъырэ зэфакIу», «НыбжьыкIэ къашъу», «ЗекIозыгъэлъат», «Ислъамый», «ЗэфакIу», фэшъхьафхэри гум къегущыIыкIых. «Адыгэ уджхэр», «Налмэсыр къэшъо», «ЛъэпэчIасэр», «Къашъо» зыфиIохэрэр илъэсыбэ хъугъэу артистхэм къашIыхэрэм ащыщых. Гум къылъымыIэсырэ ахэтэпышъ, щытхъум зыдедгъэхьыхырэп.\n«Налмэсым» икъашъохэр жъы хъущтхэп. «Адыгэ уджхэм» уяплъызэ, лъэпкъым шэн-хабзэхэу нахьыпэкIэ иIагъэхэм тинепэрэ щыIакIэ чIыпIэ зэрэщагъотырэр къашъом къеIуатэ. Пшъашъэхэр нэгушIох, яшъуашэхэр зэфэдэхэп. КIалэхэри пчэгум гохьэу къыщэлъагъох. КъэшъуакIохэр зэрэзэдиштэхэрэм лъэпкъым иуджхэм якупкI IупкIэу къызэIуехы.\nКавказ къэшъо зэхэтхэр IэкIыб къэралыгъохэм ащыпсэухэрэ тилъэпкъэгъухэм ящыIакIэ епхыгъэх. ШIэныгъэлэжьэу Пащтэ Мадинэ къашъом итарихъ, непэ еплъыкIэу фытиIэр пчыхьэзэхахьэм къыщаIотагъ. Къэбар гъэшIэгъонхэр ащ зэриугъоигъэхэм фэшI «тхьауегъэпсэу» зэхэщакIохэм раIожьыгъ.\nИлъэс 15-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, автомобиль зэутэкIэу Адыгеим игъогу къытехъухьагъэм къыхэкIэу «Налмэсым» икъэшъокIо цIэрыIоу Iэбдэкъо Руслъан идунай ыхъожьыгъ. Зыгу къытемыожьырэ ныбджэгъушIум пчыхьэзэхахьэр фэгъэхьыгъэу щытыгъ.\nКавказ лъэпкъхэм якъэшъо зэхэт гур ыгъэузыгъэ къодыеп. Художественнэ пащэу Хъоджэе Аслъан къызэриIуагъэу, Iэбдэкъо Руслъан ишIушIагъэкIэ непи «Налмэсым» хэт. Артистым игутео зэхэтымыхми, инэплъэгъу шъабэ, игукIэгъу, икъэшъуакIэ узыIэпащэ. Руслъан удэгущыIэ пшIоигъоу ухэщэтыкIы.\nАдыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу АфэшIэгъо Фаинэ ыгъэхьазырыгъэ едзыгъом рэхьатэу уеплъын плъэкIынэу щытыгъэп. Кавказ къашъор «Налмэсым» пчэгум къыщешIы.\nР. Iэбдэкъор а къашъом зэрэхэлажьэщтыгъэр экранышхом щыолъэгъу. Руслъан пычыгъоу къышIыщтыгъэм «Налмэсым» иартистхэр къызынэсыхэкIэ, экранымкIэ Р. Iэбдэкъор тэлъэгъу. Артистыр дахэу къэшъо. КIэухми гупшысэшхо хэлъ. «Налмэсым» иартистхэм Р. Iэбдэкъом ишIушIагъэ лъагъэкIуатэ, ащ ычIыпIэ еуцохэшъ, къашъом падзэжьы.\nЗалым тIысыпIэ нэкI иIэжьыгъэп. ЦIыфэу чIэсхэм нэпсыр къызэряхырэм гур ыгъэлъэпэрапэщтыгъ. Руслъан иныбджэгъухэм ылъэ тырагъэуцожьыгъэу къытщыхъоуи нэгъэупIэпIэгъухэр къыхэкIыгъэх.\nПсэ зыпыт къашъор шъуашэмрэ къэшъуакIомрэ къагъэкIэракIэ. Хьакъуй Анжеликэ, Бэрзэдж Дианэ, Iэшъынэ Руслъан, Къулэ Алый, Едыдж Гушъао, Ахътэо Бэлэ, Бахъукъо Адамэ, Къулэ Мурадин, Къулэ Адэмыр, НэмытIэкъо Заремэ, нэмыкIхэм якъэшъуакIэ дгъэшIэгъожьырэп. Лъэпкъ искусствэм лъапсэу иIэм икупкI къызэIуахы. Бэрзэдж Дианэ, Хьакъуй Анжеликэ, фэшъхьафхэу къашъохэр къыхэзыдзэхэрэм янэплъэгъухэр щэчыгъэх, псэ зыпыт творческэ IофшIагъэм уасэу фэтшIырэм иджэрпэджэжьых.\nХьажэкъо Пщымафэ, Хъурмэ Темыркъан, нэмыкI ныбжьыкIэхэм бэкIэ уагъэгугъэ. П. Хьажэкъом «ЛъэпэчIасэр» къызэришIырэм артистым ищыкIэгъэ нэшанэхэр хэолъагъох. Пкъыр ищыгъ, нэгушIу, псынкIэу зегъазэ, лъапэкIэ зыуцукIэ, пчэгур «къыгъэгущыIэрэм» фэд. Къэмибгъур къычIесэшъ, ынэхэр къэшIэтыхэу къашъом пеублэжьы.\nПчыхьэзэхахьэр къагъэбаигъ Р. Iэбдэкъом икъоджэгъухэу Улапэ къикIыгъэхэм, иIахьылхэм, артистыр шIукIэ зыгу къэкIыжьыхэу концертым еплъыгъэхэм. Iэбдэкъо Руслъан ипшъашъэу Рамитэ адыгэ шъуашэр щыгъэу пчэгум къихьи, ятэ къашъоу къышIыщтыгъэм икIэух къызэригъэлъэгъуагъэм тигъэгушхуагъ. Концертым еплъыгъэ Едыдж Мэмэт къызэрэтиIуагъэу, ащ фэдэ едзыгъохэм щыIэныгъэр лъагъэкIуатэ. Хъоджэе Аслъан, Бастэ Азэмат, нэмыкI зэхэщакIохэм тафэраз.\nМэзаем и 27—28-м «Налмэсым» иконцертитIу Мыекъуапэ щыкIощт. Концерт программэхэр зэфэшъхьафых.\nИ. Моисеевым иансамблэ теплъыщт\nКъэралыгъо ансамблэ цIэрыIоу Игорь Моисеевым ыцIэ зыхьырэм ипчыхьэзэхахьэ гъэтхэпэ мазэм и 8-м апэрэу Мыекъуапэ щыкIощт. Хъоджэе Аслъан ыгъэуцугъэ адыгэ къашъоу «Лъэпэтетыр» ансамблэм къышIыщт.


Лъапсэу щашIыгъэр мэпытэ — Адыгэ макъ\nШэнышIу зэрэхъугъэу, адыгэ ашугэу Теуцожь Цыгъо фэгъэхьыгъэу илъэс къэс самбэмкIэ зэIухыгъэ зэнэкъокъу Теуцожь районым икъуаджэу Гъобэкъуае щызэхащэ. БэнэпIэ алырэгъум щыкIорэ зэIукIэгъухэм Адыгэ Республикэм икIэлэеджакIомэ ямызакъоу, Къыблэ шъолъырымрэ Темыр Кавказымрэ яспортсменхэр ахэлажьэх.\n— Илъэс 40 фэдиз хъугъэу самбэмкIэ зэнэкъокъур тикъуаджэ щызэхащэ, — къеIуатэ Урысыемрэ Адыгеимрэ язаслуженнэ тренерэу, СССР-м спортымкIэ имастерэу Хъот Юныс. — Гъобэкъое гурыт еджапIэм сыщеджэзэ гъогогъуищэ зэIукIэгъухэм сахэлэжьагъ, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэсхыхэу къыхэкIыгъ. Анахьэу сшIогъэшIэгъоныгъэр кIалэхэр алырэгъум щыбанэхэзэ яухьазырыныгъэ хагъэхъоным зэрэпылъхэм дакIоу, Теуцожь Цыгъо ыцIэ зыхьырэ Унэ-музеим спортсменхэр, тренерхэр зэрэкIощтыгъэхэр, къэбарэу зэхахыгъэр янэIуасэхэм къафаIотэжьэу зэрэзэхэсхыщтыгъэр ары.\n— Спортым рекордхэр зэрэщагъэуцухэрэм, медальхэр къызэрэщахьыхэрэм тегъэгушIо, — къытиIощтыгъ СССР-м изаслуженнэ тренерэу, я ХХ-рэ лIэшIэгъум дзюдомкIэ тихэгъэгу итренер анахь дэгъоу, самбэмрэ дзюдомрэкIэ Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм лъапсэ фэзышIыгъэу, кIэлэегъэджэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу Кобл Якъубэ. — Адыгеим икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ бэнэпIэ еджапIэхэр къызэрэщызэIутхыгъэхэр дэгъу. Ау ащ тыкъыщыуцу хъущтэп. ТапэкIэ тылъыкIотэным фэшI къоджэ спортым зыкъедгъэIэтын, сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэр къыхэдгъэщхэзэ, хэушъхьафыкIыгъэу Iоф адэтшIэн фае. Гъобэкъуае, Тэхъутэмыкъуае, Кощхьаблэ, нэмыкIхэм зэнэкъокъоу ащызэхащэрэмэ яшIуагъэкIэ физкультурэмрэ спортымрэ заушъомбгъу.\nГъобэкъуае Теуцожь Цыгъо ыцIэкIэ щызэхащэрэ турнирхэм ахэлэжьагъэхэм спортышхом гъэхъагъэхэр щашIыгъэх. Мэрэтыкъо Сахьид, Хьэпэе Хьамид, Джэнчэтэ Мурат, Дзыбэ Хьамзэт, Хъот Юныс, Мудранэхэу Бислъанрэ Аслъанрэ, Шъхьащэкъо Эдуард, Шъхьащэкъо Амзан, Еутых Ким, КIыкI Ахьмэд, Теуцожь Инвер, Къуекъо Аслъан, Андрей Широбоковыр, Хьагъундэкъо Рустем, Хьахъукъо Адам, Чэтыжъ Алый, Алхъо Сыхьатбый, Мырзэ Джанхъот, Делэкъо Адам, Мырзэ Джанбэч, Делэкъо Вячеслав, Хъущт Адам, Джармэкъо Азмэт, Уджыхъу Адам, Чэсэбый Абрек, Блэгъожъ Юсыф, Хьабый Байзэт, Хьатхъохъу Байзэт, нэмыкIхэри СССР-м ыкIи Урысыем спортымкIэ ямастер хъугъэх, Европэм, дунаим, тихэгъэгу ячемпионхэр къахэкIыгъэх, нэбгырабэмэ тренерэу Iоф ашIэ. ЦIыкIуныбэ Юсыф боевой самбэмкIэ дунаим идышъэ медаль къыдихыгъ. Мырзэ Джанбэч Адыгеим и Парламент и Комитет итхьамат.\n— Краснодар, Ставрополь крайхэм, Дагъыстан, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, тирайонхэм, нэмыкIхэм къарыкIыгъэ спортсменхэр Гъобэкъуае щыбанэщтыгъэх, — игукъэкIыжьхэм тащегъэгъуазэ дунаим самбэмкIэ ичемпионэу, Адыгэ Республикэм самбэмкIэ ифедерацие итхьаматэу Алхъо Сыхьатбый. — Зэнэкъокъухэр сыдигъуи дэгъоу зэрэзэхащэрэм бэнакIохэр ыгъэгушхощтыгъэх, яухьазырыныгъэ алырэгъум къыщызыгъэлъагъо зышIоигъомэ япчъагъэ хахъощтыгъ. Теуцожь Цыгъо и Унэ-музей щытлъэгъухэрэр гум нахьышIоу къинэжьынхэмкIэ зэдэгущыIэгъу гъэшIэгъонхэр тфызэхащэщтыгъэх.\nГъобэкъое еджапIэм испорт унэ зэтегъэпсыхьагъэу зэрэщымытыр бэнакIохэм ашIэщтыгъ. Ащ пае къамыгъанэу Ц. Теуцожьым фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум хэлэжьэнхэм кIэхъопсыщтыгъэх. 2005-рэ илъэсым Гъобэкъуае Теуцожь Цыгъо июбилей игъэкIотыгъэу щыхагъэунэфыкIызэ, зэIукIэгъухэм тахэлэжьагъ. СамбэмкIэ зэнэкъокъур еджапIэм ищагу щызэхащэгъагъ. ЦIыфыбэ къекIолIэгъагъ, зэнэкъокъухэм яплъы зышIоигъохэр шъэ пчъагъэ хъущтыгъэх.\nЗы купым зэдыхэтхэу финалым хэхьагъэх Мудрэнэ зэшыхэу Бислъанрэ Аслъанрэ. СССР-м изаслуженнэ тренерэу Хьэпэе Арамбый зэхэщакIомэ ащыщыгъ. Зэшхэр зэрэбанэхэрэм, Дагъыстан, нэмыкI республикэхэм къарыкIыгъэхэр зэрэзэнэкъокъухэрэм алъыплъэзэ, спортым лъэпкъхэр зэрэзэфищэхэрэр хигъэунэфыкIыгъагъ. Хэгъэгу зэошхом, спортым яветеранэу Иван Бобырь Теуцожь Цыгъо и Унэ-музей къафычIэмыкIыжьэу къэбархэм зэракIэупчIэщтыгъэри непэм фэдэу тыгу къэкIыжьы.\nСпортымкIэ пащэхэр, тренер-кIэлэегъаджэхэр зэнэкъокъухэм сыдигъуи якIэщакIох. Спортсменхэм медальхэр къыдахынхэм фэшI пкIантIэу къяхырэр макIэп. Пкъыуз-лыузхэри зэпачых. «Бланэу чъэрэми зыгорэ къеузы» зэраIоу, апэрэ чIыпIэхэм афэбанэхэ зыхъукIэ, лIыгъэр яшапхъ.\n— Дэгъоу зэхапщэрэм укIегъэгушIужьы, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм физкультурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу, дунаим самбэмкIэ гъогогъу 11 дышъэ медальхэр къыщыдэзыхыгъэу Хьасанэкъо Муратэ. — Гъобэкъуае зэнэкъокъухэр дэгъоу щыкIонхэмкIэ Теуцожь районым, къуаджэм япащэхэр сыдигъуи IэпыIэгъу къытфэхъух, Iоф шъхьаIэхэм якIэщакIох, шIухьафтын гъэшIэгъонхэр спортсменхэм афашIых.\nАхэр бэ мэхъух. Урысыем изаслуженнэ тренерэу Хъот Юныс зэрилъытэрэмкIэ, гъобэкъое колхозэу Лениным ыцIэкIэ щытым илъэс зэфэшъхьафхэм ипэщагъэхэу Бэрэтэрэ Аскэр, Уджыхъу Махьмуд, Iэшъынэ Юныс, Шъхьэлэхъо Хьазрэт, Хъот Юсыф, Уджыхъу Сахьид, къоджэ псэупIэм итхьаматэу щытыгъэ Къэтбамбэт Сахьид, фэшъхьафхэри спорт зэнэкъокъухэм язэхэщэнкIэ IэпыIэгъу къафэхъущтыгъэх. Гурыт еджапIэм идиректорэу, завучэу Iоф зышIагъэхэу ГъукIэлI Щамсудин, СтIашъу Майор, аужырэ илъэсхэм еджапIэм идиректорэу Еутых Аслъан, нэмыкIхэри сыдигъуи къаготыгъэх.\nТеуцожь Цыгъо ыпхъоу Симэ ыкъоу Iэшъынэ Юныс зэлъашIэрэ шIэныгъэлэжь, гъобэкъое колхозым итхьаматэу щытыгъ. Иныбджэгъухэр, иIофшIэгъухэр ащ къуаджэм къызыдещэх, самбэмкIэ зэнэкъокъумэ игуапэу яплъы, спортсменхэм шIухьафтынхэр афешIы.\n«Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренер» зыфиIорэ щытхъуцIэр апэ зыфаусыгъэмэ ащыщ Теуцожь Цыгъо фэгъэхьыгъэ спорт зэIукIэгъухэм язэхэщэн чанэу хэлэжьэрэ ГъукIэлI Аслъанбэч. Ащ ыгъэсэгъэ Дзыбэ Хьамзэт Урысыемрэ Адыгеимрэ язаслуженнэ тренер хъугъэу Гъобэкъуае Iоф щешIэ.\nСамбэмкIэ зэкIэ бэнакIохэр спортсмен цIэрыIо зэрэмыхъущтхэр тренер-кIэлэегъаджэмэ ашIэ. Яхэгъэгу, ячIыгу шIу алъэгъоу, цIыфышIухэу ныбжьыкIэхэр пIугъэнхэм тренерхэр, зэхэщакIохэр пылъых.\nСурэтым итхэр: Теуцожь Цыгъо фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъухэм ахэлэжьэгъэ тренерхэр, спортсменхэр.\nПредыдущая ЗиIэтыжьыныр къехьылъэкIы\nСледущая Районыр шъхьафит зышIыжьыгъэхэр яхьэкIагъэх


Сомэ миллиони 137-м ехъу пэIуагъэхьащт — Адыгэ макъ\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиныр кIэщакIо зыфэхъугъэ Лъэпкъ проект 12-м язэу «ПсэупIэр ыкIи къэлэ щыIакIэр» пхырыщыгъэным пае аштэгъэ проектэу «Непэрэ шапхъэхэм адиштэрэ къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу фэтэрыбэу зэхэт унэхэмрэ общественнэ чIыпIэхэмрэ Адыгеим щызэтырагъэпсыхьэх.\nБлэкIыгъэ илъэсым ащ фэдэу щагу 35-рэ ыкIи чIыпIэ 14 икIэрыкIэу ашIыжьыгъ. Проектым къыдыхэлъытагъэхэр игъом ыкIи икъоу Адыгеим зэрэщагъэцэкIагъэхэм фэшI субсидие къыфакIуи, нэужыми щагуи 6 зэтырагъэпсыхьагъ. Илъэсэу тызыхэхьагъэм общественнэ чIыпIэ 13 ыкIи щагу 34-рэ пстэумкIи агъэкIэжьынэу агъэнэфагъ. Ащ сомэ миллиони 137,6-рэ пэIухьащт.\nМуниципальнэ образованиехэм мы илъэсым ыкIи къыкIэлъыкIохэрэм зэшIуахыщт IофшIэнхэм яплан, «гъогу картэр» игъом къагъэхьазырынхэу АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ. Ащ нэмыкIэуи, 2022-рэ илъэсым шIэгъэн фаеу джы мыгъэ зыуж ихьащтхэр агъэнэфагъэх.\nКъумпIыл Мурат къэкIощт илъэсым зэтырагъэпсыхьащт чIыпIэхэм яспискэ изэхэгъэуцони анаIэ тырагъэтынэу, цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр анахь шъхьаIэу зэрэщытхэр къыкIигъэтхъызэ, афигъэпытагъ. Ащ фэшI нэбгырэ мин 20-м ехъу зыдэс муниципалитетхэм, къалэу Мыекъуапэ, поселкэхэу Инэм, Яблоновскэм мэкъэтынхэр ащыкIощтых.\nЗэкIэми амакъэхэр атынхэ амал яIэнэу шIыкIэ гъэнэфагъэ мыгъэ къаугупшысыгъ. Ащ зэIухыгъэ шIыкIэм тетэуи, пэIудзыгъэуи амакъэхэр атынхэу къыдэлъытагъ. Интернет нэкIубгъоу агъэфедэн алъэкIыщтыр: http://1.gorodsreda.ru\nПредыдущая Мэзаем ихъугъэ-шIэгъэ шъхьаIэхэмрэ унашъоу аштагъэхэмрэ\nСледущая В Адыгее создали резерв для ликвидации последствий чрезвычайных ситуаций


ШэкIогъум и 17-р — участковэ уполномоченнэхэм я Маф | Адыгэ Макъ\nИщытхъу аригъаIозэ къулыкъур ехьы\nМы мэфэкIым ипэгъокIэу «Народный участковый-2019» зыфиIорэ зэнэкъокъум ишъолъыр уцугъо текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэ ШъэоцIыкIу Асхьад гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n2003-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ар икъулыкъушI, старшэ уполномоченнэ участковэ, полицием имайорэу непэ Iоф ешIэ. Пстэуми апэ зэнэкъокъум ымакъэ къыщыфэзытыгъэ цIыфхэм зэрафэразэр тигущыIэгъу къыхигъэщыгъ. Ахэм цыхьэу къыфашIыгъэр къыгъэшъыпкъэжьыным зэрэпылъыщтыр къыIуагъ.\n1977-рэ илъэсым мэзаем и 16-м къуаджэу Тэуехьаблэ Асхьад къыщыхъугъ. Янэрэ ятэрэ кIэлэегъэджагъэх. Ежьыри ахэм ягъогу рыкIон гухэлъ иIэу Адыгэ къэралыгъо университетым спортымкIэ ифакультет къыухыгъ. Ау цIыфхэм ишIуагъэ аригъэкIыным, ахэр къэухъумэгъэнхэм епхыгъэ IофшIэныр нахь пэблагъэ хъугъэ ыкIи хъулъфыгъэ шъыпкъэм къыхихырэ лъагъом пытэу теуцуагъ.\n— IофшIэныр гъогу-патруль къулыкъум щезгъэжьагъ. 2012-рэ илъэсым къыщыублагъэу участковэу сыкIожьыгъэу Мыекъопэ районым Iоф щысэшIэ, — къеIуатэ ШъэоцIыкIу Асхьад. — Мы лъэныкъор нахь сшIогъэшIэгъонэу къыхэсхыгъ ыкIи ащ сырыкIэгъожьэу къыхэкIыгъэп. ГумэкIыгъоу, къиныгъоу цIыфхэр зэуалIэхэрэм язэхэфын апэ тэры къызфагъазэрэр.\nМыекъопэ районым ит къутырхэу Северо-Восточные Сады, Советскэр, Дьяков, Грознэр, къуаджэу Мэфэхьабл тигущыIэгъу къепхыгъэхэр, нэбгырэ мини 7-м ехъу ащэпсэу. Ахэм ярэхьатныгъэ къыухъумэныр, бзэджэшIагъэ зэрамыхьаным фищэнхэр, хэукъоныгъэ зышIыхэрэм гущыIэгъу афэхъуныр, ащ фэдэ къыхэкIыгъэмэ, къыхигъэщынхэр ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ.\nТигущыIэгъу иIофшIэн псынкIэп. Мафэ къэс зэхифын фэе Iофыгъохэм къахэхъо. ЫпэкIэ къызэрэщытIуагъэу, къулыкъум иструктурэ зэрэпсаоу пштэмэ, участковэр ары цIыфхэм нахь апэблагъэр. Ащ къыхэкIэу щыIэныгъэм къыпкъырыкIыгъэ гумэкIыгъохэм къащегъэжьагъэу экономикэ, уголовнэ Iофхэм язэхэфын нэсэу участковэм ипшъэрылъ.\n— Гъунэгъухэм зэгурымыIоныгъэ яIэмэ, зэшъхьэгъусэхэр зэфэгубжыгъэхэмэ е нэмыкI Iофхэр къытфагъазэхэу бэрэ къыхэкIы, — иIофшIэн тыщегъэгъуазэ Асхьад. – Шъон пытэхэм апыщэгъэ ны-тыхэр зэрыс унагъохэм тызыкIокIэ, сабыйхэм тыгу афэмыгъун тлъэкIырэп. Къэбзэныгъэм пэчыжьэх, игъом зэрэмышхэхэрэри гъэнэфагъэ, ау ны-тыхэм гугъэ ин афыряIэу адэплъыехэу зэрэщысхэм гур зэпырегъазэ.\nГумэкIыгъо Iофхэр участковэхэм зэрэзэхафыхэрэм дакIоу ахэм афэдэхэр къэмыхъунхэм фэIорышIэрэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэми мэхьанэ ин араты.\n— ЫпэкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу, пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэхэтщэнхэр пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ. ЦIыфхэр зыщыпсэухэрэр къэпкIухьэхэ зыхъукIэ, ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэр нэрылъэгъу къыпфэхъу.\nУнэм изытеткIэ нафэ къыпфэхъурэр макIэп. Гъунэгъухэм гущыIэгъу тызафэхъукIэ, ахэм къалъыкIохэрэр къытфаIуатэх. Джащ фэдэ шIыкIэхэмкIэ гумэкIыгъо къызыпыкIын ылъэкIыщт цIыфхэр къэтэгъэнафэх. Нэужым бзэджэшIагъэ зыщызэрахьан, наркотикхэр зыщагъэфедэнхэ алъэкIыщт унэхэр къыхэгъэщыгъуае хъурэп, — къеIуатэ Асхьад.\nУчастковэр цIыфхэм зэрафызэIухыгъэр ситхыгъэ къыщыхэзгъэщы сшIоигъу. Пчэдыжьым IофышIэ къакIоу, пчыхьэм унэм ихьажьымэ пшъэрылъэу къыфагъэуцугъэр зэшIуихыгъэу ылъытэрэп. Чэщи мафи имыIэу ащ цIыфхэм ярэхьатныгъэ къеухъумэ. БзэджэшIагъэ зэрахьагъэу чэщым кIонхэ фаеуи къыхэкIы. Ащ лъыпыдзагъэу мэфэ IофшIэнми падзэжьы.\nЦIыфхэм зэпхыныгъэ адыуиIэу Iоф пшIэным имэхьанэ тигущыIэгъу къыхегъэщы. Ахэм цыхьэ къыпфашIэу, лъытэныгъэ къыпфыряIэ зыхъукIэ, IэпыIэгъу къыпфэхъухэуи мэхъу. Зыныбжь хэкIотэгъэ бзылъфыгъэхэу тетIысхьапIэхэм атесхэрэм машинэу ыкIи цIыфэу блэкIыгъэ пстэуми гу алъатэ. Ахэм къыпIэкIалъхьэгъэ къэбарым осэ ин иIэу, нэужым бзэджашIэр къэгъотыгъошIу хъоу къызэрэхэкIырэм участковэм къыкIегъэтхъы.\n— БзэджэшIагъэ зэрахьан гухэлъ яIэу е нэмыкI къэбархэр ИнтернеткIэ къытфагъэхьэуи къыхэкIы, — еIо Асхьад. — Ащ фэдэу псынкIэу къызэрэтаIуагъэм ишIуагъэкIэ охътэ кIэкIым къыкIоцI бзэджашIэр къэтыубытын тэлъэкIы. Ежь макъэ къыозыгъэIугъэми икъэбар зэрэпшIоIофыгъэм мэхьанэшхо реты, зэпхыныгъэр гъэпытагъэ мэхъу.\nЦIыфым иIофшIэн зэрифэшъуашэу ыгъэцэкIэнымкIэ къызщыхъугъэ унагъом щигъотыгъэ пIуныгъэм, ежь ышIэгъэ унагъом зэгурыIоныгъэу илъым мэхьанэшхо яI. ЫпэкIэ къызэрэщытIуагъэу, ШъэоцIыкIу Асхьад янэ-ятэхэу Арамбийрэ Розэрэ илъэсыбэрэ кIэлэегъаджэхэу Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэм щылэжьагъэх. Ежьхэм шъыпкъэныгъэу, гукIэгъуныгъэу ахэлъыр ялъфыгъэ халъхьан, цIыфыгъэшхо иIэу агъэсэн алъэкIыгъ. Асхьади унэгъо цIыкIоу ышIагъэм зэгурыIоныгъэ дахэ илъ. Ишъхьэгъусэу Нуриетрэ ежьыррэ илъэси 10 хъугъэ зызэдэпсэухэрэр. Ахэм якIэлэ цIыкIоу Тамерлан илъэси 9 ыныбжь. Асхьад къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфыгъэу ны-тыхэм къыхалъхьагъэм, ягъэсэпэтхыдэ илъфыгъэ афигъэсэжьыным пылъ. Тамерлан цIыкIур ятэ фэдэу шъхьэкIэфэныгъэ ин цIыфхэм къыфашIэу, республикэм ищытхъу ыIэтэу къызэрэтэджыщтым щэч хэлъэп.


Республика Адыгея - Зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иколлегие игъэкIотыгъэ зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэм къулыкъум 2019-рэ илъэсым Iофэу ышIагъэм изэфэхьысыжьхэр щашIыгъэх ыкIи къихьэгъэ илъэсым телъытэгъэ пшъэрылъхэр агъэнэфагъэх. Iофтхьабзэм хэлэжьагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ, блэкIыгъэ илъэсым министерствэм Iофышхо зэрэзэшIуихыгъэр къыIуагъ, ащкIэ зипшъэрылъхэр щытхъу хэлъэу зыгъэцэкIэгъэ полицием икъулыкъушIэхэм рэзэныгъэ гущыIэхэр апигъохыгъэх. НэмыкI субъектхэм ягъэпшагъэмэ, Адыгеим щызэрахьэрэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ нахь зэрэмакIэр, а къэгъэлъэгъонымкIэ шъолъыр анахь дэгъухэм ясатырэ зэрэхэтыр хигъэунэфыкIыгъ. Ведомствэм иIофшIэн шIуагъэ къытэу зэригъэпсырэм ишыхьат блэкIыгъэ илъэсым республикэм щырагъэкIокIыгъэ Iофтхьабзэхэм общественнэ рэхьатныгъэр ащыукъуагъэ зэрэмыхъугъэр. Урамым щызэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэм, зыныбжь имыкъугъэхэм хэбзэгъэуцугъэр зэраукъуагъэм ыкIи наркотик зыгъэфедагъэхэм зэрахьагъэхэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъи нахь макIэ хъугъэ. Ащ дакIоу наркотикхэр хэбзэнчъэу зэрагъэфедэрэм епхыгъэ бзэджэшIагъэу къыхагъэщыгъэхэр процент 35,4-кIэ нахьыбэ зэрэхъугъэм мэхьанэшхо иIэу республикэм ипащэ къыIуагъ, а къэгъэлъэгъоныр джыри нахь гъэпытэгъэн фаеу ылъытагъ.\n— Непэ гумэкIыгъоу къэуцугъэхэм ащыщ снюсхэр агъэфедэхэ зэрэхъугъэр. Мыщ дэжьым анахь тхьамыкIагъор ащ кIэлэцIыкIухэр зэрэзыпищэхэрэр ары. Зыныбжь имыкъугъэхэм наркотик зыхэлъ продукциер япщэн узэрэфимытым ыкIи ар зымыгъэцакIэхэрэм административнэ пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр законитIу блэкIыгъэ илъэсым ыкIэм АР-м и Парламент ыштагъ. Типредложениехэр УФ-м и Къэралыгъо Думэ IэкIэ- дгъэхьагъэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр Интернетым иамалхэр къызфагъэфедэхэзэ наркотикхэр хэбзэнчъэу зыгъэзекIохэрэм, зыщэхэрэм апэшIуекIогъэныр ары. Джащ фэдэу Интернетымрэ мобильнэ зэпхыныгъэмрэ яамалхэмкIэ гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIагъэхэр бэрэ зэрахьэхэу къызэрэхэкIырэм иIофыгъуи хэбзэухъумакIохэм янэплъэгъу рагъэкIы зэрэмыхъущтыр ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ. Мы лъэныкъохэмкIэ ведомствэм шъолъырым и СМИ-хэм зэпхыныгъэу адыриIэр нахь ыгъэпытэн зэрэфаер кIигъэтхъыгъ. Къолъхьэ тын-Iыхыным, экстремизмэм апэшIуекIогъэным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным, непэ республикэм илъ общественнэ-политическэ рэхьатныгъэр ыкIи лъэпкъ зэгурыIоныгъэр къэухъумэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ.\n— Министерствэм анахьэу ынаIэ зытыригъэтын фэе лъэныкъохэм ащыщ гъогурыкIоныр щынэгъончъэу щытыным лъыплъэгъэныр. Хъугъэ-шIагъэхэм, ахэм ахэкIодагъэхэм япчъагъэ блэкIыгъэ илъэсым нахь макIэ хъугъэ. Водительхэм гъогурыкIоным ишапхъэхэр зэрамыгъэцакIэхэрэм авариехэм янахьыбэр къыкIэлъэкIо. А лъэныкъом полицием икъулыкъушIэхэм анаIэ тырагъэтын фае. Хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным фэшI гъогукIэхэр тэшIых, щыIэхэм гъэцэкIэжьынхэр ятэшIылIэх. Пшъэрылъэу тиIэр мы илъэситфым къыкIоцI автомобиль гъогухэм япроцент 85-р шэпхъэ гъэнэфагъэхэм акIэгъэхьэгъэнхэр ары, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфагъэхэ лъэпкъ проектхэр республикэм зэрифэшъуашэу щыгъэцэкIэгъэнхэм, ахъщэр шIуагъэ къытэу гъэфедэгъэным лъыплъэгъэным мэхьанэшхо иIэу КъумпIыл Мурат къыIуагъ. Джащ фэдэу 2019-рэ илъэсыр шIэжьымрэ щытхъумрэ я Илъэсэу щыт. Ащ къыдыхэлъытагъэу шъолъырым имуниципалитетхэм пстэуми Iофтхьабзэхэр ащыкIощтых. Ахэр щынэгъончъэу зэхэщэгъэнхэр хэбзэухъумакIохэм япшъэрылъ шъхьаI.\nНэужым гущыIэр ыштагъ АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ иминистрэу Владимир Алай. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым полицием икъулыкъушIэхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэ лъэныкъохэм ащыщых бзэджэшIагъэхэм якъыхэгъэщын ыкIи ахэр къэмыхъунхэм пэшIорыгъэшъэу Iоф дэшIэгъэныр, общественнэ рэхьатныгъэр къэухъумэгъэныр. ЗэкIэмкIи 2019-рэ илъэсым Адыгеим бзэджэшIэгъэ 4700-м ехъу щызэрахьагъ, ахэм ащыщэу 1375-р – тыгъоным, миным ехъур – гъэпцIэным япхыгъэх. ЗэкIэмкIи бзэджэшIагъэу зэхафын алъэкIыгъэр процент 70-м ехъу. Наркотик килограмм 14,5-рэ къапкъырахыгъ, экономикэм ыкIи къолъхьэ тын-Iыхыным ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр гъогогъу 525-рэ аукъуагъэу къыхагъэщыгъ.\n— Республикэм щыпсэурэ цIыфхэм ярэхьатныгъэ, ящынэгъончъагъэ къэтыухъумэныр, бзэджэшIагъэ зезыхьэхэрэм атефэрэ пшъэдэкIыжьыр ядгъэхьыныр типшъэрылъ шъхьаIэх. Ар къыдэтлъытэзэ тиIофшIэн тэгъэпсы, тапэкIэ ар джыри нахь дгъэлъэшын гухэлъ тиI, — къыIуагъ министрэм.\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и Апшъэрэ Хьыкум итхьаматэу Шумэн Байзэт, щынэгъончъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Каштановыр, республикэм ипрокурорэу Игорь Шевченкэр, УФ-м и Следственнэ комитет иследственнэ ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу Александр Глущенкэр, нэмыкIхэри коллегием изэхэсыгъо хэлэжьагъэх. Министерствэм Iоф зэрэдашIэрэм, язэпхыныгъэ шIуагъэу къытырэм, пшъэрылъ шъхьаIэу зэдыряIэхэм ахэр къатегущыIагъэх.\nЗэхэсыгъом икIэухым анахь чанэу Iоф зышIагъэхэ къулыкъушIэхэм ащыщхэр къыхагъэщыгъэх. АР-м и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъ зыфагъэшъошагъэхэм КъумпIыл Мурат афэгушIуагъ, къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх. Джащ фэдэу республикэм и Парламент ирэзэныгъэ тхылъхэр, ведомствэм итын лъапIэхэр нэбгырэ заулэмэ афагъэшъошагъэх. Обществэу «Динамо» зыфиIорэм зэхищэгъэ Спартакиадэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыщыдэзыхыгъэхэ командэхэм кубкэхэр ыкIи щытхъу тхылъхэр аратыжьыгъэх.


Дышъэ, тыжьын… | Адыгэ Макъ\nУрысыем икIэлэеджакIохэм яя IX-рэ Спартакиадэ хэхьэрэ зэнэкъокъухэр Анапэ районым ипсэупIэу ШIуикъо щыкIуагъэх.\nКъыблэ шъолъырым икIэлэеджакIохэм язэхахьэ Адыгэ Республикэм атлетикэ онтэгъумкIэ испорт еджапIэ зыщызыгъасэхэрэр хэлэжьагъэх, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх.\nХьабый Хъусен, кг 81-рэ, дышъэр къыфагъэшъошагъ. Хьатыгъужъыкъое батырым апэрэ чIыпIэр къыдихыным фэшI икъулайныгъэ дэгъоу ыгъэфедагъ. Краснодар краим, Ростов хэкум, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэр пхъашэу къенэкъокъугъэх. Хъ. Хьабыим нахьыпэкIэ зэIукIэгъу инхэм медальхэр бэрэ къащимыхьыщтыгъэми, иIэпэIэсэныгъэкIэ къахэщыгъ. Нарт шъаом игуетыныгъэ тренер цIэрыIохэм агъэшIэгъуагъ.\nЕлизавета Толмачевам, кг 76-рэ, дышъэр къыхьыгъ. Артем Горловым, кг 73-рэ, тыжьыныр къызэрэдихыгъэм имызакъоу, Урысыем спортымкIэ имастер хъунымкIэ шапхъэхэр зэрэригъэкъугъэхэм фэшI тигъэгушIуагъ. Батырыр ышнахьыжъэу Александр егъасэ.\nХьакIэмызэ Сыхьатбый, кг 49-рэ, Чэужъ Астемир, кг 67-рэ, Семен Егоровым, кг 89-рэ, ящэнэрэ чIыпIэхэр къахьыгъэх, джэрз медальхэр къафагъэшъошагъэх.\nТренерхэу Чэмбэхъу Анзор, Сихъу Аслъан, Александр Горловым, Владимир Драневым, Хьагъур Хьалимэ тиныбжьыкIэхэр агъасэх. Республикэм атлетикэ онтэгъумкIэ испорт еджапIэ ипащэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Сихъу Рэмэзан зэнэкъокъум исудьяу щытыгъ. Ащ къызэрэтиIуагъэу, 2002 — 2004-рэ илъэсхэм къэхъугъэ кIэлэеджакIохэр Анапэ районым щызэIукIагъэх. НыбжьыкIэхэм яIэпэIэсэныгъэ хагъэхъонымкIэ зэхэщакIохэм яIофыгъохэр дэгъоу агъэцэкIагъэх.\nКраснодар краим ихэшыпыкIыгъэ командэ апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ, Ростов хэкур ятIонэрэ хъугъэ. Адыгэ Республикэм ящэнэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ. ЯIэпэIэсэныгъэкIэ къахэщыгъэ спортсменхэр Урысыем и Спартакиадэ икIэух зэнэкъокъу хэлэжьэщтых.


В.Нарожный принял участие в торжественной церемонии вступления в должность Главы КБР и поздравил коллег, депутатов региона, с началом работы шестого созываКIокIо Казбек фэгушIуагъэх\nКIокIо Казбек фэгушIуагъэх\n4 октября 2019 года 09:35\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет—Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, ащ игуадзэу 1ащэ Мыхьамэд Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и ЛIышъхьэ IэнатIэ КIокIо Казбек зэрэIухьэрэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх.\nУрысые Федерацием и Президент къыгъэлъэгъогъэ кандидатурэхэм ащыщэу Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и Парламент идепутат пстэуми къыдырагъаштэзэ ар ЛIышъхьэу хадзыгъ. КIокIо Казбек псалъэу къышIыгъэм депутатхэм зэрафэразэр къыщиIуагъ, иIофшIэн лъэныкъо шъхьаIэу зыфэгъэзэгъэщтхэр къыгъэнэфагъэх.\n«Республикэм пэщэныгъэ дызехьэгъэнымкIи непэ къыбготхэу къыбдэлажьэхэрэр лъэныкъо шъхьаIэхэм зэхъокIыныгъэшхохэр ащышIыгъэнхэм пылъых, тихэгъэгу ихэхъоныгъэкIэ гъогоу зытетым ар икъоу дештэ. Хэгъэгум и Президенти, республикэ парламентым идепутатхэми, зэкIэ Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыпсэухэрэми цыхьэшхо къыпфашIыгъ. ЦIыфхэм ящыIэкIэпсэукIэ зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ зэкIэ пфэлъэкIыщтыр зэрэпшIэщтым сицыхьэ телъ», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nДжащ фэдэу КъумпIыл Мурат шъолъырхэм язэдэлэжьэныгъэ, адыгэ лъэпкъым икультурэ тарихъ кIэн икъэухъумэн мэхьанэшхо зэряIэр хигъэунэфкIыгъ.\nРеспубликхэм ащыпсэухэрэм якультурэ тарихъ кIэн къэухъумэгъэным, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ язэдэлэжьэныгъэ зегъэушъомбгъугъэным, ныбжьыкIэ сэнаущхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным атегъэпсыхьэгъэ Iофтхьэбзэ заулэ зэдызэрахьанэу рахъухьэ. ГущыIэм пае, ныбжьыкIэ сэнаущхэм язэхахьэу «Фыщт-2019» зыфиIоу шышъхьэIум щыIагъэм Адыгэ Республикэм имызакъоу, Къэбэртэе-Бэлъкъарми, Къэрэщэе-Щэрджэсми, Краснодар краими яныбжьыкIэхэр хэлэжьагъэх.\nКIокIо Казбек IэнэтIэшхом зэрэIухьагъэмкIэ къыфэгушIуагъэхэм зэрафэразэр, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм хэхъоныгъэ ышIыным кIуачIэу иIэр зэкIэ зэрэрихьылIэщтыр къыIуагъ.


Аныбжь емылъытыгъэу… | Адыгэ Макъ\nУрысые граждан-патриотическэ проектэу «ЛIыхъужъныгъэ зезыхьэгъэ кIэлэцIыкIухэр» зыфиIорэм изэфэхьысыжьхэм къадыхэлъытагъэу цIыфым ищыIэныгъэ къэгъэнэжьыгъэнымкIэ лIыгъэ къызхэфэгъэ зыныбжь имыкъугъэхэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ афэгушIуагъ, ахэм къалэжьыгъэ щытхъу тхылъхэр ыкIи шIухьафтынхэр аритыжьыгъэх. Мы Iофтхьабзэм икIэщакIу УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ ФедерациемкIэ и Совет.\nМэфэкI зэхахьэм хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар, республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур, УФ-м ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм илIыкIохэр, нэмыкIхэри. АР-м и ЛIышъхьэ мэфэкI зэхахьэм къыщыгущыIэзэ лIыхъужъныгъэ зезыхьагъэхэм къатефэрэ тын лъапIэхэр ежь ышъхьэкIэ аритыжьын амал зэриIэм зэрэрыгушхорэр къыIуагъ.\n— Тисабыйхэм къахэфэгъэ лIыхъужъныгъэм тытегущыIэн, ахэм тызэрафэразэр ятIон амал непэрэ зэIукIэм къытеты. ЧIыпIэ къин ифэгъэ цIыфхэм IэпыIэгъу шъуафэхъугъ, ошIэ-дэмышIэм илъэхъан псынкIэу шъузэрэзекIуагъэм ишIуагъэкIэ тхьамыкIагъо къэхъугъэп. ШъуныбжьыкIэ дэд нахь мышIэми, лIыгъэ къышъухэфагъ, цIыфым IэпыIэгъу шъуфэхъуным шъузэрэфэхьазырыр къэжъугъэлъэгъуагъ. Ары пстэуми анахь шъхьаIэр, ар тапэкIи зыдэшъуIыгъ. ЦIыфыгъэшхо шъухэлъэу шъузыпIугъэ ыкIи шъузыгъэсэгъэ ны-тыхэм, кIэлэегъаджэхэм сафэраз. Еджэным, спортым, нэмыкI лъэныкъохэмкIи гъэхъэгъэшIухэр шъушIыхэзэ ыпэкIэ шъулъыкIотэнэу шъуфэсэIо, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКъэгъэнэжьэкIо сэнэхьатыр къыхэзыхы, ищыIэныгъэ гъогу ащ езыпхы зышIоигъо кIэлэцIыкIухэм УФ-м ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIапIэ ипащэхэм анаIэ къатырадзэнэу, ащкIэ IэпыIэгъу къафэхъунхэу республикэм ипащэ къариIуагъ.\nНэужым зыныбжь имыкъугъэхэм афагъэшъошэгъэ щытхъу тхылъхэр ыкIи шIухьафтынхэр АР-м и ЛIышъхьэ аритыжьыгъэх, ахэм джыри зэ афэгушIуагъ.\nКощхьэблэ районым ит къуаджэу Блащэпсынэ щыпсэурэ Къулэ Амир илъэс 15 нахь ымыныбжьыми, лIыхъужъныгъэ зэрихьагъ, машIор къызкIэнэгъэ унэм исыгъэ хъулъфыгъэр къыгъэнэжьыгъ.\n— 2017-рэ илъэсым, мэлылъфэгъу мафэ горэм тренировкэм сыкъикIыжьызэ, сыкъызыблэкIырэ унэр машIом зэрэзэлъиштагъэр слъэгъугъэ. Къэлапчъэр егъэтыгъэу къычIэкIыгъэти, ащ сызэпырыпкIи, щагум сыдэпкIагъ. Мы уахътэм унэ кIоцIым машIор итыгъ, арыти апэдэдэ ащ исыгъэ хъулъфыгъэм IэпыIэгъу сыфэхъугъ, ащ ыуж машIор згъэкIосагъэ, — къеIуатэ Амир.\nКъулэ Амир лIыхъужъныгъэу зэрихьагъэм осэшIу къыфашIыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым итыгъэгъазэ ар Москва рагъэблэгъагъ, форумэу «Маленький герой» зыфиIорэм хэлэжьагъ, Щытхъу тхылърэ шIухьафтынрэ къыфагъэшъошагъэх. Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм арыс кIэлэцIыкIухэу цIыфхэр къэзыгъэнэжьыгъэхэр, лIыхъужъныгъэ зезыхьагъэхэр мыщ щаугъоигъэх. Ахэм ахэтыгъ Къулэ Амири.\nДаниил Луневым, Александр Малофеевым, Денис Смакотиным машIом игъэкIосэнкIэ лIыхъужъныгъэ къахэфагъ. Арина Первушинам апэрэ классым ис кIэлэеджакIор псым ытхьалэу зелъэгъум, зы такъикъи емыгупшысэу ащ IэпыIэгъу фэхъугъ, сабыир къыгъэнэжьыгъ.


Къыблэ Урысыем ихэкуитф щыщ «Адыгэ Хасэмэ» ялIыкIохэр Мыекъуапэ щызэIукIагъэх »\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» инахьыжъмэ ясовет изичэзыу зэхэсыгъо адыгабзэм изэгъэшIэнрэ игъэфедэнрэ, лъэпкъ зэфыщытыкIэхэм, нэмыкI Iофыгъохэм афэгъэхьыгъагъ.\nШIэныгъэлэжьхэм, кIэлэегъаджэхэм ягъусэхэу Адыгэ Хасэм илIыкIохэр еджапIэхэм ащыIагъэх. Нахьыжъхэм ясовет итхьаматэу Хъунэго Чэтибэ зэхахьэм къызэрэщиIуагъэу, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу Беданыкъо Рэмэзан гущыIэгъу зэрэфэхъугъэхэм ишIуагъэкIэ, хэбзэ къулыкъушIэхэмрэ общественнэ организациехэмрэ щыкIагъэхэр дагъэзыжьынхэм яамалхэм зэдягупшысагъэх.\nШIэныгъэлэжьхэу Тхьаркъохъо Юныс, Шъхьэлэхъо Абу, МэщфэшIу Нэдждэт, Унэрэкъо Мирэ, Унэрэкъо Рае, ХьакIэмыз Мирэ, нэмыкIхэми яеплъыкIэхэр Адыгэ Хасэм зэп къызэрэщаIуагъэр. Зэреджэхэрэ тхылъхэм ягъэпсыкIэ уигъэрэзэнэу зэрэщымытыр, методикэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэ зэрэфаем, фэшъхьафхэм ягугъу къашIыгъ.\n- Анахьэу узэзэгъы мыхъущтыр адыгабзэмрэ литературэмрэ яурокхэр макIэ зэрэхъугъэхэр ары, - зэфэхьысыжьмэ къахигъэщыгъ Хъунэго Чэтибэ. - Адыгэ литературэр урысыбзэкIэ зэракIурэ шIыкIэми узэмызэгъынхэр хэлъых - адыгэ къэIуакIэр, тхакIом игупшысэ зытетым тетэу кIэлэеджакIомэ алъыбгъэIэсыныр нахьышIукIэ алъытэ.\nТигъунэгъу Краснодар краим зэфыщытыкIэу дытиIэр дгъэпытэным имэхьанэ Адыгэ Хасэм бэрэ щытегущыIэх. ХэкIыпIэу къагъотыщтыр тшIапэрэп, ау Адыгэ Республикэм иапэрэ Президентэу Джарымэ Аслъан зэIукIэм къыщиIэтыгъэ гупшысэм къыхэпхын фаер бэ.\nУрыс-Кавказ заом илъэхъан тичIыгу машIор къезыдзыщтыгъэ дзэкIолIхэу пачъыхьэм иунашъохэр зыгъэцакIэщтыгъэхэм саугъэтхэр афагъэуцух. Ащ изакъоп гур зезыдзэрэр. Орэдхэр аусыгъэхэу къаIо – лIыгъэ зэрахьэщтыгъэу, къулыкъур дэгъоу ахьыщтыгъэу. Лажьи хьакъи ямыIэу ячIыгу щыпсэухэрэр дунаим тырагъэкIодыкIыщтыгъэх, псаоу къэнагъэхэр хэкум рафыщтыгъэх.\nАщ фэдэ дзэ пащэхэм, дзэкIолIхэм саугъэтхэр афагъэуцунхэу зырагъэжьагъэр непэп. Iофыр лъагъэкIуатэ, саугъэтыкIэхэр агъэпсых. Джарымэ Аслъан зэгъэпшэнхэр ышIыгъэх. Апэрэ президентым къызэриIуагъэмкIэ, Адыгэ Хасэм инахьыжъхэм ясоветрэ Кубань икъэзэкъыдзэ инахьыжъхэм ясоветрэ зэIукIэнхэшъ, акъылэгъу зэфэхъунхэ алъэкIыщт. Тилъэпкъ дунаим тезыгъэкIодыкIы зышIоигъуагъэхэм ясаугъэтхэм япчъагъэ хэмыхъоным фэшI зы унэшъо хэхыгъэ нахьыжъхэм зэдамыштэ хъущтэп. Унашъоу ашIырэр хабзэм икъулыкъушIэхэм арахьылIэщт, Iофым хэкIыпIэу къыфагъотыщтым зэдегупшысэщтых.\nЗэIукIэм къыщыгущыIагъэх Быжь Сыхьатбый, Мамгъэт Къасим, Шъхьэлэхъо Абу, ЦуукI Налбый, нэмыкIхэри.\nКраснодар ыкIи Ставрополь крайхэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгеим яобщественнэ движениехэу «Адыгэ Хасэхэм» ялIыкIохэр Мыекъуапэ щызэIукIагъэх. Тилъэпкъэгъухэу IэкIыб хэгъэгухэм арысхэм хэкум къагъэзэжьыным тегущыIагъэх.\nУрысыем и Къэралыгъо Думэ дунэе IофыгъохэмкIэ и Комитет щыкIогъэ зэхахьэм IэкIыб хэгъэгумэ арыс тилъэпкъэгъумэ яIофыгъохэр къызэрэщаIэтыгъэхэм къыпкъырыкIызэ, Краснодар Адыгэ Хасэм итхьаматэу Сэхъутэ Аскэр къэгущыIагъ.\nУрысыем игражданин ухъуныр къина? А упчIэр бэрэ зэхэтэхы шъхьаем, джэуапыр зэгъэкIугъэу къаIорэп. ГущыIэм пае, IэкIыб хэгъэгу исыр Воронеж хэкум къэкIожьыныр лъэшэу къехьылъэкIырэп, уахътэу ыхьырэр бэп.\nАдыгеим укъэкIожьыныр сыда нахь хьылъэ зыкIэхъурэр? Бзэр ышIэн фае. Гражданствэм епхыгъэ тхылъхэм ягъэхьазырын илъэсыбэ ехьы. Хэкум къэкIожьырэм Iоф ышIэн, псэун фае. Социальнэ-экономикэ Iофыгъохэр къыдэмылъытэхэу зэхъокIыныгъэшIухэр шIэхэу тиIэщтхэп.\nЗэIукIэм къыщыгущыIагъэх Къэбэртэе-Бэлъкъарым къикIыгъэ Егъэн Ибрахьимэ, Къэрэщэе-Щэрджэсым илIыкIоу Адэмыкъо Альберт, Адыгэ Республикэм щыщхэу Хьэпэе Арамбый, Едыдж Мэмэт, Бэгъушъэ Адам, Нэгъуцу Аслъан, Бгъэнэ Алый, Едыдж Батырай, МэщфэшIу Нэдждэт, Нэхэе Аслъан, фэшъхьафхэри.\nМэщфэшIу Нэдждэт IофшIагъэу щыIэм уасэ фишIызэ, тилъэпкъэгъухэу IэкIыб хэгъэгумэ арысхэм тыгукIи, титхыгъэхэмкIи нахьышIоу талъыIэсын тлъэкIыщтэу ылъытагъ. Урысыем и Правительствэ ащ фэдэ программэ гъэнэфагъэу иIэгоп. 1997-рэ илъэсым Адыгэ Хасэр кIэщакIо фэхъуи, программэ ыгъэхьазырыгъагъ. Арышъ, Iофыр лъыдгъэкIотэным фэшI амалэу тиIэмэ къахэхъо.\nТхакIоу, шIэныгъэлэжьэу Едыдж Батырай ежь-ежьырэу къыкIэлъэIуи, IэкIыб хэгъэгумэ арыс тилъэпкъэгъумэ нахьышIоу тадэлэжьэным пае программэ зэхигъэуцо шIоигъоу къыIуагъ. Ащ мэзи 2-3 фэдиз ыхьыщт. Гухэлъэу тиIэр гъэунэфыгъэ зыхъукIэ, Урысыем и Правительствэ тхылъхэр фагъэхьыщтых.\nЗэкъош республикэхэм, крайхэм арысхэу Адыгэ Хасэм щызэIукIагъэхэр адыгабзэм, титарихъ язэгъэшIэн тегущыIагъэх.\nОпубликовал administrator, 4-06-2011, 13:40. Просмотров: 1579\n– Сирием ис адыгэхэр тиреспубликэ къэкIожьынхэу фаех


Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Чэтыжъ Марин. Лъапсэ зиIэм шъхьапи ыгъотыщт.\nГлавная [ новости ] Хабзэ Чэтыжъ Марин. Лъапсэ зиIэм шъхьапи ыгъотыщт.\nЧэтыжъ Марин. Лъапсэ зиIэм шъхьапи ыгъотыщт.\nЛъапсэ зиIэм шъхьапи ыгъотыщт\nАнахь лъэпкъыжъэу дунаим тетмэ ащыщэу адыгэм ылъапсэ лIэшIэгъумэ куу дэдэу ахэхьэ. Лъэпкъ тарихъым икущэрэхъ шъхьаси, къэгъази имыIэу ыпэкIэ лъэкIуатэ. Зэманым лъэпкъышхоу щыIагъэм гушъхьэлэжьыгъэ куурэ кIэн байрэ къыпкъырыкIыгъ. Гукъао нахь мышIэми, къытэкIугъ уахътэ тишэн-зекIокIэ шIагъомэ икъоу уасэ афэтымышIэу, тыбзэ пыдзыкI тшIэу. Ау непэ лъэпкъым зиужьыжьыным фэшIкIэ, бжьыпэзехьи, шIэныгъэлэжьи, сатыушIи, хъарзынэщ лэжьакIуи, мэкъумэщышIи, кIэлэегъаджи – зэкIэхэмкIи тиIахьышIу хэтлъхьан фай. Пшъэрылъэу тиIэмэ апшъэ кIорэр лъэпкъым изэтегъэуцожьынрэ икъэухъумэнрэ тызэрэфэлэжьэн фаер ары ыкIи таужкIэ къэкIрэ лIэужхэм щысэтехыпIэ тафэхъузэ адыгагъэр агуи апси зэрахэтлъхьан фаер.\nЦIыфым гушъхьэлэжьыгъэу хэлъыр, ащ игупшысэ зыфэдэр, иакъыл зынэсрэр анахьэу къызэрэпшIэщтымэ зыкIэ ащыщ жабзэу Iулъыр. ИцIыкIугъом къыщежьэшъ шэпхъэ гъэнэфагъэ зиIэ гущыIэ зырызхэр къеIох, тIэкIу тIэкIузэ жабзэу Iулъым хэхъо, нахь зеушъомбгъу.\nЖабзэр цIыфым ищыIэныгъэ щыщ, бзэм иамалхэр IэубытыпIэ ышIыхэзэ, иакъыл егъэфедэ. Жэбзэ дахэ Iулъыным, ныдэлъфыбзэр ыгъэлъэпIэным фэшIкIэ цIыфым исабыигъо къыщегъэжьагъэу IорыIуатэм хэщэгъэн фай, ар шIу егъэлъэгъугъэн фай.\nАщкIэ еджэгъу ужым рекIокIрэ Iофыгъохэм мэхьанэшхо яI. Ахэмэ ахахьэх: шIэныгъэгъот-зыгъэпсэфыгъо джэгукIэхэр, пчэдыжь зэхахьэхэр, викторинэхэр, экскурсиехэр, гъэзет къыдэгъэкIыныр, сочинение ыкIи усэхэр тхыгъэнхэм яхьылIэгъэ зэнэкъокъухэр. ТиеджакIохэмкIэ гъэшIэгъонхэу, зыIэпащэхэу ахэр щытых.\nСэ сшъхьэкIэ анахьыбэу зэхасщэхэрэр шIэныгъэгъот-зыгъэпсэфыгъо джэгукIэхэмрэ пчэдыжь зэхахьэхэмрэ. А Iофыгъохэр резгъэкIокIхэ хъумэ, мыщ фэдэ пшъэрылъхэр зыфэсэгъэуцужьых:\nныдэлъфыбзэр шIу ягьэлъэгъугъэныр, ащкIэ яжабзэ зэрэхагъэхъощтым ренэу анаIэ тырагъэтыныр;\nкIэлэеджакIохэм ягухэлъ-гупшысэхэм зягъэушъомбгъугъэным, ахэр нахьыбэрэ тхылъым еджэнхэм, ежь-ежьырэу яшIэныгъэ зэрэхагъэхъощтым нахь фэщагъэхэу хъуным фэгъэсэгъэнхэр;\nбзэм ехьылIэгъэ шIэныгъэу урокым щагъотыгъэхэр нахь куоу зэхафыныр, нахь дэгъоу агурыIоныр;\nтятэжъ пIашъэхэм къапкъырыкIи лIэшIэгъу пчъагъэхэр къызэпызычыгъэ шэн зэхэтыкIэ хэбзэ дахэу тиIэхэр зэрахьэу пIугъэнхэр;\nадыгэ чIыгум шIулъэгъуныгъэ фягъэшIыгъэныр.\nИлъэсипшIым къехъугъэу «Лъапсэ зиIэм шъхьапи ыгъотыщт» тIуи теджагъэу еджэгъууж IофшIэнхэр бэдэдэу зэхэсэщэх. Нахьыбэрэм ахэр хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэм яхьылIэгъэ пчэдыжь зэхахьэх ыкIи тэр-тэрэу зэхэдгъэуцогъэ къэшIыгъохэмкIэ ушъэгъэ шIэныгъэгъот-зыгъэпсэфыгъо Iофыгъох. Адыгэкъалэ ихъарзынэщ ипащэу Дэхъужь Светэрэ сэррэ тиакъылрэ тигупшысэрэ зэхэлъэу зэхахьэхэм янахьыбэхэр зэдэтэшIых. Ахэм ащыщ нэкIубгъо заулэ кIэкIэу сакъышъуфытегущыIэмэ сшIоигъу.\n1. Сиадыгабзэу, бзыу бзэрабзэу\nТилъэхъан адыгабзэм гущыIэхэу зимэхьанэ чIэтынэхэу хэтыр бэ хъугъэ. Ахэм яугъоижьынкIэ сабыйхэр IэпыIэгъу къытфэхъух.\nЩысэ къэсхьымэ сшIоигъу, ащ фэдэ гущыIэхэр дгъэфедэхэзэ гущыIэухыгъэу зэхэдгъэуцуагъэмэ ащыщ:\nБырамытIэм бгъус хъокIыгъэр ихьафыбгэ абэу мэз лъэгъо шъэфхэмкIэ бэгъуазэм екIугъ.\nБырамытIэ – беглый раб,\nБгъус – одеяло из овчины,\nХьафыбгэ аб – выходной плащ,\nБэгъуазэ – порт.\nБеглый раб, укрытый одеялом из овчины, которое для него как выходной плащ, тайными лесными тропами пробрался к порту.\nАдыгабзэм хэкIи урысыбзэм хэхьагъэ гущыIэхэми талъэхъу, зэтэгъашIэх. ГущыIэм пае, аркъэн – аркан, джыгыт – джигит, хьэмбар – амбар, цуакъэ – чувяк, хьазырхэр – газыри.\nЗэкIэмэ зэлъашIэрэ гущыIэу «тамада» зыфиIорэри адыгэ гущыIэу «тхьэматэм» къытекIыгъ.\nДжащ фэдэу урысыбзэм къыхэкIи адыгабзэр къэзгъэбаигъэ гущыIэхэми талъэплъэ:\nпятак – битакъ,\nкартошка – къэртоп,\nпортфель, парт, пенал, машин ыкIи нэмыкIхэри.\nТыбзэ бэрэ щыдгъэфедэу урысыбзэ къэIуакIэ яIэу тызэсэгъэ гущыIэхэм адыгабзэкIэ ацIэхэр къэтэгъотыжьых: культура – гушъхьэлэжьыгъ, завхоз – хьэмэзэгъаф, рубин – мэрджан, чернила – мэрчэп, пещера – гъочIэгъ, офицер – забыт, кубок – тандж, остров – хыгъэхъун, налог – тазыр, аренда – бэджэнд, знамя – нып, печать – мыхъур.\n2. ГущыIэжъхэр лъэпкъым игъунджэх.\nБзэм игъунджэу плъытэн плъэкIыщтых гущыIэжъхэр. Хэтрэ цIыф лъэпкъи ахэм акъылрэ купкIышхорэ ахелъхьэ, ыкIи къыкIэлъыкIорэ лIэужхэм къафыщенэжьых.\nКIэлэеджакIохэм япIуныгъэ гъэсэныгъэкIэ гущыIэжъхэм мэхьанэшхо яI. Ахэр щэрыох, кIэкIых, синтаксическэ гъэпсыкIэу яIэр гурыIогъошIу. ГущыIэхэм мэхьанэ ин къарыкIэу, зэкIоу зэхэлъых. КIэлэеджакIохэм гущыIэжъхэр агу рехьых, псынкIэу агурэIох.\nГущыIэм пае, мыщ фэдэу гущыIэжъхэм Iоф адэтэшIэ. КъегъэжьапIэхэм сэ сыкъяджэ, еджакIохэм гущыIэжъхэм якIэуххэр къаIохэзэ къырагъэкъужьых.\nАдыгэм анахь тхьамыкIэри / бысым.\nБгъэр бэрэ омэ / ытамэ мэкъутэ.\nШы ихьылъэ / бзылъфыгъэ лъэханэ.\nАдыгэ хьакIэр / пытапIэ ис.\nЖьым къехьы / псым ехьыжьы.\nДунаир техьэ-текI / куцэр теуцогъу-теуцогъу.\nГущыIэ дахэм / гъучIыр егъэткIу.\nАпсышIэр / апс ныкъокIэ машхэ.\nШIункIми ущалъэгъу / губгъоми ущызэхахы.\nАдыги, урыси дунэееплъыкIэу яIэхэр бэрэ зэтефэх: ер – яджагъу, шIур – ялъагъу. Сэ адыгабзэкIэ къэсIорэ гущыIэжъхэм ямэхьанэкIэ апэблагъэхэу урысыбзэм хэтхэм талъэхъу:\nIоф мыублэ блэ хэс. / Глаза боятся, а руки делают.\nЖьыбгъэ щымыIэу къурэ сысырэп. / Нет дыма без огня.\nЖьэу тэджрэм шыкIэхъу фалъфы. / Кто рано встает, тому Бог дает.\nХымэ дышъэ унэ нахьи тиунэжъ. / В гостях хорошо, а дома лучше.\nУжым тырамыубытагъэр тыгъоп. / Не пойман - не вор.\nШэфыр фабэзэ афызы, цIыфыр цIынэзэ агъасэ. / Куй железо пока горячо.\nЗышъхьэ мыузрэм уишъхьэуз фэмыIуат. / Сытый голодного не поймет.\nУлIымэ псыхъор икIыпIэ закI. / Храброму и море по колено. Чэм лъакъо шкIэ ыукIрэп. / Ворон ворону глаз не выколет.\n3. «ПлIым зы къыхэх» – ары сызэреджагъэр мы IофшIэным. УпчIэу кIалэхэм афэзгъэуцурэм джэуапиплI иI. Тэрэзыр къыхахынэу ары ахэмэ япшъэрылъыр. Бысымгуащэм иджэныкъо машIо кIуасэрэп alo. Ащ фэгъэхьыгъ мы упчIэр:\nБысымгуащэм джэныкъом мэшIотэп тхьапша чэщым къыригъанэти яжьэм пищыхьажъыщтыгъэр?\nУнагъом щыщэу имысым фэдиз\nУнагъом нэбгырэу исым фэдиз\nСабыеу унагъом исым фэдиз\nХъулъфыгъэу унагъом исым фэдиз\nСыд ыIыгъын фаер купым пащэу иIэм?\nСыд фэдэ цIыф зыфаIорэр «Аупхъугъ ыIозэ псым зыригъэтхьэлагъ»?\nТеуцожъ Цыгъо ыцIэ шъыпкъэр къашъуIо:\nТара мы лъэкъуацIэмэ ащыщэу Iашэм ыцIэ зыхэушъэфагъэр?\n4. Къоджэхь-къоджэшххэр, IурыIупчъэхэр\nКъоджэхь-къоджэшххэр, хырыхыхьэхэр лъэшэу кIалэхэм ашIогъэшIэгъоных. ЧIыопсэу тыкъэзыуцухьэрэмрэ гъашIэмрэ цIыф жъугъэхэм нахь куоу зэхашIыкIынымкIэ хырыхыхьэхэм мэхьанэшхо яI. Ахэм еджакIохэм ягулъытэ-гупшысэхэм хахъо афашIы.\nКIэлэеджакIохэм анахь агу рихьырэ хырыхыхьэхэр:\nЗыпкъ чIым чIэлъэу, зышъхьац дунаим телъ (ЧIыплъэ).\nГубгъом щэхьэрзэуазэ, мэзым щыхэхьэгъуаи (Щэмэдж).\nЗыкIэ зылъэшъоу, зышъо зипый (Баджэ).\nГъэрэ шхъуантIэ, кIырэ шъхьапцIэ, осым хэтмэ, лъакъор зандэ, бжыхьэм дышъэр къырепхъыхы, сыд ащ ыцIэр, къашъуIо? (Чъыгы).\nПсынкIэу ыкIи IупкIэу умыгущыIэшъоу жабзэм зиушхун ылъэкIыщтэп. Ащ елъытыгъэу псынкIэ гущыIэм егъэсэгъэнхэм фэшI IурыIупчъэхэр IэубытыпэшIух. Ахэр урокми бэрэ щызэтэгъашIэх, пчэдыжь зэхахьэхэми тигуапэу, тшIогъэшIэгъонхэу къэтэIох.\nIурыIупчъэхэр тIоу зэтепфынхэ плъэкIыщт:\nкIэлэцIыкIумэ къафэтIоным тегъэпсыхьагъэхэр:\nСабый цIыкIум IурыIупчъэу «ХьакIыба кIыбыхъуа...» зыфиIорэр къызэрэфаIорэр...\nежь сабыйхэм езбырэу къаIоным тегъэпсыхьагъэхэр:\n«Бзыу - бзыу гуаго,\nгого нэшъур кIашъом тес,\nIапс къахьи, Iахь остын,\nумыщыни лIы ухъун,\nпр-р-р-р ыIуи быбыжьыгъэ».\nМы IурыIупчъэхэр кIалэхэм ашIогъэшIэгъонэу къаIох, ащкIэ яжабзи хахъо:\nАпс плъыжьыбзэм псы изыбзэу ит. Мыщ дэжьым IурыIупчъэр зэрэзэдгъашIэрэм дакIоу, гущыIэу апс зыфиIорэми имэхьанэ зэхэтэфы. Апс – пхъэм хэшIыкIыгъэ шыкъу.\nЛъытакIэхэри, джэгукIэмэ япэублэ гущыIэхэри ашIогъэшIэгъонэу кIалэмэ езбырэу зэрагъашIэ. ЫпшъэкIэ къызэрэсIуагъэу, а Iофыгъохэм жабзэр агъэбаи, адыгэ IорыIуатэр куоу къагурыIоным фэлажьэх. ЛъытэкIэ заулэ щысэу къэсхьын:\nЦIыкIуи ини зыжъугъэбылъ,\nIэкIы, кIыды, бгъэратIэ\n6. Сэмэркъэу-лакъырд къэбархэр ижъым къыщегъэжьагъэу адыгэмэ ахэлъых. Ахэр кIэлэеджакIомэ ятэгъашIэх. Анахьэу якIасэр Хъоджэ тхьагъэпцIым икъэбархэр ары. Шэн-хэбзэ тэрэзыр лакъырд ашIырэ зекIуакIэм пыщытхэр ары. Ахэмэ кIэлэеджакIомэ анаIэ тырятэгъадзэ.\n«Бгъуми бгъу», «Хъуаджэм ыIорэр зэблихъужьрэп» зыфиIохэрэ къэшIыгъохэр еджапIэм къыщыдгъэлъэгъуагъэх.\n7. ЧIэгъ-чIэлъыбзэм къешIэкIыгъэ хабзэхэр\nПасэм къыщыублагъэу чIэгъ-чIэлъ зэдэгущыIэныр шэн-хабзэу адыгэмэ яI. ЗытегущыIэрэм ышъхьэ къырамыхэу псэлъэгъу зэрэзэфэхъухэрэр Теуцожь Цыгъо ипоэмэу «Мафэкъо Урысбый» зыфиIорэм щыщ пычыгъом дэгъоу къыщэлъагъо – Урысбыйрэ Къутасэрэ чIыпIэу, уахътэу зыщызэIукIэщтхэр агъэнафэ зыхъукIэ ары. А къэшIыгъор кIэлэеджакIомэ къашIы зыхъукIэ, зекIокIэ хабзэхэу ащ къешIэкIыгъэмэ анаIэ тырятэгъадзэ.\nДжыри зы щысэ къэсхьыщт – «Гулъытэ чан» зыфиIорэ къэшIыгъо кIэкI дгъэуцугъагъэ. ПсынэкIэчъым псы къыдихыгъэу пшъашъэр къыдэкIыжьзэ, адыгэ паIо щыгъэу хъулъфыгъэ ныбжьыкIэм IукIагъ. Пшъашъэм идэхагъэ дихьыхи, хъулъфыгъэм мырэущтэу ыIуагъ: «Псым хэлъ мыжъор мэтакъо, бгъэм дэлъ гур мапэ». Ау а гущыIэхэр пшъашъэм шъхьакIо щыхъугъэх, сыда зыпIокIэ, кIалэм зэреплъэу шъхьагъусэ зэриIэр къыгурыIуагъ. ЕджакIохэм мыр къэшIыгъо кIэкIэу къагъэлъагъо ыкIи нэужым упчIэ къыкIэлъэкIо: Сыдэущтэу пшъашъэм къышIагъа кIалэм шъхьэгъусэ иIэмэ? (ПаIор зэрэщыгъ шIыкIэмкIэ кIалэм унагъо зэриIэр къышIагъ – напцэм къытегъэхьагъэу паIор щыгъы зыхъукIэ – къыщагъ, натIэр къычIэщы зыхъукIэ – джыри а Iофыгъор ыпэкIэ къэт).\n8. Адыгэ лъэкъуацIэхэр, цIэхэр, чIыпIацIэхэр\nАпшъэрэ еджапIэм сызычIэсыгъэ уахътэм щегъэжьагъэу сэ адыгэ лъэкъуацIэхэм язэгъэшIэн сыдэлажьэ. Адыгэкъалэ адыгэу дэсхэм ацIэ-лъэкъуацIэхэм язэхэтыкIэрэ, ямэхьанэрэ, япчъагъэрэ зэсэгъашIэ, зэфэхьысыжь сэшIы. КъыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэми ахэр ясэгъашIэх. ЛъэкъуацIэхэр ахэушъэфагъэу ребусхэр зэхэсэгъэуцох ыкIи сиIофшIэн ахэр бэрэ щэсэгъэфедэх (Делэкъо, Чэтыжъ, Джамырзэ, Iэшъынэ, Бэгугъу, Емыж, Коблы, Хьатэгъу).\nТиадыгэ шъолъыр ичIыпIацIэхэм хъишъэу, тхыдэу апылъхэр тэугъоих, ахэм яхьылIэгъэ усэ цIыкIухэр тэтхых, амал зыщыщыIэм нэрылъэгъоу зэтэгъэлъэгъух. Тимэз байхэр, тикъушъхьэ сыдж фыжьхэр, типсынэкIэчъ къаргъохэр, псыкъефэх жъотхэр, огум щыхьарзэрэ бзыухэр – ахэр зэкIэ тидунай, тиджэнэт чIыгоу - тиадыгэ шъолъыр зэрэщыщыр, ахэр къэуухъумэн, уафэсакъын зэрэфаер, адыгэмэ ащкIэ хэбзэ-гъэнэфагъэхэр зэряIэр агурэтэгъаIо.\n9. «Сабыир - нэхъой» - ары сызэреджагъэр цIыкIугъом епхыгъэ къэгъэлъэгъонхэм. Сабыир къызыхъугъэ уахътэм къыщегъэжьагъэу илъэс охъуфэкIэ фызэхащэрэ фэIо-фашIэхэр зэкIэ къыубытэу, художественнэ гъэпсыкIэ иIэу «ГъашIэм иапэрэ илъэс» ыцIэу тхылъ цIыкIу Дэхъужь Светэрэ сэррэ ттхыгъэ. Ар Гъэсэныгъэм игъэIорышIапIэ иметод кабинет къыхиутыгъ. А тхылъым гуадзэ фэхъугъ сабыим Iофыгъоу фызэхащэрэ пэпчъ къэзыIотэрэ шъхьэихыгъэ урокхэу еджапIэм щыредгъэкIокIыгъэхэр. ГущыIэм пае,\nЧъыг гъэтIысыным фэгъэхьыгъэ урокым щыхэсэгъэунэфыкIы ащ хэбзэ гъэнэфагъэхэр зэрэпылъыгъэхэр. Сабый къызыхъукIэ, чъыгэу агъэтIысрэр пкIышъхьэ-мышъхьэ чъыгын фаеу адыгэмэ алъытэщтыгъэ. Ащ лэжьыгъэ къызэритрэм фэдэу сабыири ины хъоу унагъо ышIэмэ лъфыгъэхэр иIэнхэу аIощтыгъэ.\nАпэрэ гъэпкIын. Сабыир апэу агъэпкIы зыхъукIэ, гъучI Iэпэ-цыпи, дышъэ такъыри, ежьэ Iэпэщали зэрэрахьылIэрэр сценкэм дэгъоу къыриIотыкIэу кIалэмэ къагъэлъагъо.\nЦыгъо джанэ щылъэныр. Цыгъо джанэм фэгъэхьыгъэ къэшIыгъохэри дгъэхьазырыгъэх. Сабыим апэу щалъэрэ джанэр зыхашIыкIыри, ар зыгъэхьазырын, апэу щызылъэн фаери, шIуфаIоу игъусэхэри хэтэгъэунэфыкIых.\nТиамалрэ тиакъылрэ къыхьэу еджапIэм щыредгъэкIокIрэ Iофыгъохэм шIуагъэу къатрэм тылъэплъэ, зэхэтэфы, зэфэхьысыжь тэшIы, купкIыр къыхэтэхы.\nКIэухым Iофыгъо заулэ хэзгъэунэфыкIы сшIоигъу:\nАужрэ илъэсхэм Бырсыр Батырбыи, Гъыщ Нухьэ, Мэрэтыкъо Къасимэ, Блэгъожъ Зулкъаринэ нэмыкIхэм ягущыIэлъэ зэфэшъхьафхэр къытIэкIэхьагъэх. Ахэр дэгъоу тиIофшIэн щытэгъэпсэуалъэх. Ау адыгэ-урыс, урыс-адыгэ зэхэф гущыIалъэ гущыIабэ зэхэубытагъэу дэтэу дгъотыгъагъэмэ лъэшэу тигопэщтыгъэ, сыда зыпIокIэ, кIэлэегъаджэ пэпчъ ар иIэнэтелъ тхылъэу хъун фае.\nШъхьафэу хэзгъэунэфыкIы сшIоигъу «Адыгэ хабз» зыфиIорэ учебник пэпчъ гущыIалъэу игъусэм ишIогъэшхо къызэрэтэкIырэр.\nНепэ еджапIэхэм компьютернэ амалышIухэр яIэх, ау адыгабзэмкIэ, адыгэ литературэмкIэ, адыгэ хабзэмкIэ бгъэфедэнэу электроннэ зехьакIохэм атетэу программэхэр щыIэхэп. Ащ фэдэ дискхэр тиIагъэхэмэ тигуапэу тиIофшIэнкIэ дгъэфедэщтыгъэ.\nIофэу тызпылъым уахътэу тедгъэкIуадэрэмрэ кIуачIэу хатлъхьэрэмрэ шIоу къапыкIырэм гухахъо тегъэшIы, сыда зыпIокIэ, тинепэрэ сабыйхэу неущрэ мафэр зыгъэпсыщтхэм лъэпкъ зэхашIэр жъогъо гъуазэ афэхъунэу тэгугъэ.


Home » Adyghe » 13 Romans » 08\nposted by derDaniel on Thu, 09/09/2010 - 11:09\nЯЕНЭРЭШЪХЬ Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ илъэкІыныгъэкІэ тыпсэуныр\nАрышъ, зипсэкІодышІэ шэныжъ игъогу рымыкІохэу, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ игъогу нахь рыкІорэ цІыфхэу, Христос Исус зыгу илъхэр Тхьэм зыкІи ыгъэмысэщтхэп. 2Сыда пІомэ Исус Христос тыгухэм арылъэу, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэу щыІэныгъэ шъыпкъэр къытэзытырэм ихабзэ псэкІодымрэ лІэныгъэмрэ яхабзэ ыІэчІэгъ сыкъычІихыжьи, шъхьафит сишІыжьыгъ. 3ТипсэкІодышІэ шэныжъ ибзэджагъэ пае, Тэурат хабзэм лъэкІыныгъэ имыІэу ымышІэшъугъэр Тхьэм ышІагъ. Ежь Ыкъо псэкІодышІэ цІыфхэм апкъ фэдэу пкъы иІэу, псэкІодхэм апае къурмэныпхъэ хъунэу Тхьэм къыгъэкІуагъ, арэущтэуи а пкъымкІэ псэкІодыр ыгъэмысагъ. 4Тхьэм арэущтэу зыфишІагъэр тэ, типсэкІодышІэ шэныжъ игъогу тырымыкІоу. Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ игъогу нахь рыкІохэрэм, шъыпкъагъэр дгъэцэкІэныр ары, шъыпкъагъэр дгъэцэкІэн фаеу, Тэурат хабзэм ыІоу зэритым фэдэу.\n5Сыда пІомэ цІыфхэу зипсэкІодышІэ шэныжъ игъогу рыкІохэрэм яшэныжъ зыкІэхъопсырэ Іофхэм ягупшысэ зэпытых, ау Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ игъогу рыкІохэрэр Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ иІофхэм ягупшысэх. 6ШъуипсэкІодышІэ шэныжъ зыкІэхъопсырэ Іофхэм шъуягупшысэным Іэягъэу къыхэкІырэр лІэныгъэр ары, ау Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ иІофхэм шъуягупшысэным шІугъэу къыхэкІырэр щыІэныгъэрэ гупсэфыныгъэрэ ары, 7сыда пІомэ цІыфэу зипсэкІодышІэ шэныжъ зыкІэхъопсырэ Іофхэм ягупшысэрэр Тхьэм ипый мэхъу. А цІыфыр Тхьэм ихабзэ иунашъо едэІурэп, едэІуни ылъэкІырэп. 8Шъыпкъэ, цІыфхэу зипсэкІодышІэ шэныжъым игъогу рыкІохэрэм Тхьэм ыгу яІурэп.\n9АрышъхьакІэ шъо шъуипсэкІодышІэ шэныжъ игъогу шъурыкІоу щытэп, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ шъыпкъэу шъугухэм арылъмэ, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ игъогу шъурэкІо нахь. Христос Ыпсэ ЛъапІэ зыгу имылъыр Христос ицІыфхэм ащыщэп. 10Ау Христос шъугухэм арылъмэ, шъуипсэкІодхэм къахэкІыкІэ шъупкъыхэр лІэщтхэми, Тхьэм ежьым ыдэжькІэ шъыпкъагъэ шъуиІэу шъузэрилъытэрэм пае, шъугурэ шъупсэрэкІэ шъупсаоу шъущыт.\n11Тхьэу Исус лІагъэхэмэ къахэзыгъэтэджыкІыжьыгъэм Ыпсэ ЛъапІэ шъугухэм арылъмэ, ащыгъум Тхьэу Христос лІагъэхэм къахэзыгъэтэджыкІыжьыгъэм Ыпсэ ЛъапІэу шъугухэм арылъым илъэкІыныгъэкІэ шъупкъыхэу лІэщтхэми щыІэныгъэ къаритыщт.\n12Арышъ, тшыхэр, типсэкІодышІэ шэныжъ игъогу тырыкІонэу тпшъэ илъэп. 13Сыда пІомэ шъуипсэкІодышІэ шэныжъ игъогу шъурыкІомэ, шъукІодыщт, ау Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ илъэкІыныгъэкІэ бзэджагъэу шъушІэхэрэр жъугъэкІодхэмэ, щыІэныгъэ шъыпкъэр жъугъотыщт.\n14Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ едэІурэ цІыф пстэури Тхьэм ибыных. 15Тхьэм ежь Ыпсэ ЛъапІэу шъугухэм къарилъхьагъэм шъуигъэпщылІэу ыкІи шъуигъэщынэу щытэп. Ау Тхьэм ежь Ыпсэ ЛъапІэу шъугухэм къарилъхьагъэм Тхьэм ибын фэдэу шъуедэ. А Псэ ЛъапІэм, «Аввэу* Ты лъапІэ!» тІоу, Тхьэм тырегъаджэ. 16Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ Тхьэм тызэрибынхэр къыІозэ, тыгухэм ягъусэу къеушыхьаты. 17Тхьэм тызэрибыным пае, Тхьэм ибынхэм ІэхьышІоу къалъысырэр тэри къытлъигъэсыщт. А ІэхьышІоу Тхьэм Христос къылъигъэсырэри Христос тыригъусэу тэри къытлъигъэсыщт, сыда пІомэ Христос тыригъусэу къин тщэчмэ, Христос тыригъусэуи Тхьэм щытхъушхо тиІэ ыгъэхъущт.\n18Мы лъэхъанэм къинхэу тщэчхэрэр щытхъушхоу* Тхьэм джы нэсыфэ цІыфхэм аримыгъэшІагъэу, тиІэ ыгъэхъущтым фэбгъэдэн зэрэфэмышъуашэм сыщэгугъы. 19Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури гузажъохэзэ пэплъэх. Зыпаплъэхэрэр Тхьэм ежь ибынхэм а щытхъушхор яІэ къызэригъэхъурэр ежь къыгъэхъугъэ пстэуми къызыщаригъэлъэгъущт мафэр ары. 20Сыда пІомэ Тхьэм ежь къыгъэхъугъэ пстэуми ягухэлъ амыгъотынэу ыухыгъ. Арэущтэу зыкІэхъугъэр ежьхэр арэущтэу фэягъэхэкІэ арэп, ау ягухэлъ амыгъотынэу зыухэсыгъэ Тхьэр фэя-\n8:15 аввэ – «ты» ары.\n8:18 щытхъушхор – Тхьэм цІыфхэр мыкІодхэу къыгъэнэжьынхэу лъэкІыныгъэшхо зэриІэр аужыпкъэм къызэригъэлъагъорэр ары.\nгъэти ары. 21Ау Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури Іофэу зыщыгугъыхэу зыпалъэхэрэр мыхэр ары: Тхьэм ахэр кІодыныгъэм ипщылІыныгъэ къыхихыжьхэу, шхьафит ышІыжьынхэри, Тхьэм ибынхэм яшъхьафитныгъэрэ ящытхъушхорэ ахэми яІэ хъунри ары.\n22Сыда пІомэ Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэури джы нэсыфэ щэІухэзэ, сабыйн къызфэхъущт бзылъфыгъэм къин зэрищэчрэм фэдэу, къин зэращэчрэр тэшІэ. 23Ау къин зыщэчхэрэр Тхьэм къыгъэхъугъэхэм язакъоп. Тхьэм итын хэм ащыщэу апэрэу ежь Ыпсэ ЛъапІэ тэ, зыгу къырилъхьагъэхэри, тыгукІэ тэщэІу, Тхьэм ибын фэдэу тидэнышъ, тпкъыхэр шъхьафит зыщишІыжьыщт мафэм тишъыпкъэу тыпаплъэу. 24Сыда пІомэ мы Іофхэм тащыгугъэу тызэрапаплъэрэм пае, тымыкІодэу Тхьэм тыкъигъэнэжьыгъ. Ау Іофхэу тызщыгугъыхэу тызпаплъэхэрэр къэлъагъохэмэ, ащыгъум ахэмэ тапэплъэу тыщытэп. Сыда пІомэ ынэкІэ ылъэгъурэм хэта щыгугъэу паплъэрэр? 25Ау тэ тынэкІэ тымылъэгъурэм тыщыгугъэу тыпэплъэшъ, теубытэныгъэ тиІэу тыпэплъэ.\n26Ащ фэдэу тэ, лъэкІыныгъэ зимыІэхэм, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ къыддэІэпыІэ; сыда пІомэ Тхьэм тызэрелъэІун фэе шІыкІэр тшІэрэп. Ау гущыІэхэм къамыІошъурэ щэІуныгъэхэмкІэ Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ Тхьэм къытфелъэІу. 27Тхьэу цІыфхэм агухэм арылъыр зыгъэунэфырэм ежьым Ыпсэ ЛъапІэ ыгу илъыри ешІэ, сыда пІомэ Тхьэр зэрэфаем тетэу Ыпсэ ЛъапІэ Тхьэм ицІыф лъапІэхэм афелъэІу.\n28Тхьэр шІу зылъэгъурэ цІыфхэу, игухэлъ тетэу ибынхэм ащыщ хъунхэу зэджагъэхэм Іоф пстэуми яшІуагъэ Тхьэм зэраригъэкІырэр тэшІэ. 29Тхьэм цІыфхэу къыхихыгъэхэр ежь Ыкъо фэдэнхэу ыгъэнэфагъэх, Ыкъо къошыбэ апэ итыным пае. 30Тхьэм цІыфхэу ыгъэнэфагъэхэр ибынхэм ащыщ хъунхэуи яджагъ. Зэджагъэхэри ежьым ыдэжькІэ шъыпкъагъэ яІэу ылъытагъэх. Ежьым ыдэжькІэ шъыпкъагъэ зиІэхэу ылъытагъэхэми щытхъушхо яІэ ыгъэхъугъ.\nТхьэм шІулъэгъуныгъэу къытфыриІэр\n31Ахэр зытІорэ ужым, джыри сыд тІона? Тхьэр тигъусэмэ, хэта къытпэуцужьын зылъэкІыщтыр? 32Тхьэу Зыкъо шъхьамысыжьэу тэ зэпстэуми пае къурмэныпхъэу зы-\nшІыгъэм Ыкъо тыригъусэуи шІугъэ пстэури къытитынба? 33Тхьэм къыхихыгъэ цІыфхэр хэт зыгъэмысэн зылъэкІыщтыр? Тхьэр ары ежьым ыдэжькІэ ахэмэ шъыпкъагъэ яІэу зылъытэрэр. 34Хэта тызыгъэмысэн зылъэкІыщтыр? Сыда пІомэ Христос Исус лІи, лІагъэхэм къахэтэджыкІыжьыгъ. Джы Тхьэм иджабгъукІэ гос, Тхьэми къытфелъэІу. 35Тхьэм шІулъэгъуныгъэу къытфыриІэм хэт тыпызыгъэкІын зылъэкІыщтыр? Гузэжъогъу тыхэтми, гухэкІыгъо тиІэми, къин тагъэщэчми, мэлакІэ тылІэми, зыщытлъэн тимыІэми, щынагъо тыхэтми, сэшхокІэ тагъэщынэми – мы къэтІуагъэ пстэуми Тхьэм ишІулъэгъуныгъэ тыпагъэкІын алъэкІырэп. 36Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу,*\n«(О Тхьэ), ощ пае тызэраукІыщтымкІэ мафэ къэс\nщынагъо щыІ. ШІуабзыщт мэлхэм афэдэу талъытэ». 37Ау мы Іоф пстэумкІи шІу тызылъэгъугъэм илъэкІыныгъэкІэ текІоныгъэшхор тэтый. 38Сыда пІомэ хэти Тхьэм шІулъэгъуныгъэу къытфыриІэм тыпигъэкІын зэримылъэкІыщтым сыщэгугъы; лІэныгъэми, псэуныгъэми, мэлэІичхэми, джынэ пащэхэми, лъэкІыныгъэ зиІэ джынэхэми, джы Іофхэу щыІэхэми, къэкІощт уахътэм Іофхэу щыІэщтхэми, 39уашъом сыд щыщ щыІэми, чІылъэ чІэгъми, сыд щыщ щыІэми* а шІулъэгъуныгъэм тыпызыгъэкІын зи щыІэп. Тхьэм къыгъэхъугъэ пстэуми ащыщэу зи Тхьэм шІулъэгъуныгъэу Исус Христосэу ти Зиусхьан къытыригъэгъэлъэгъугъэм тыпигъэкІын ылъэкІыщтэп.


Непэрэ Адыгеим итхэкIо анахьыжъмэ ащыщэу Пэнэшъу Сэфэр илъэс 85-рэ хъугъэ »\nСыдрэ чIыпIи шъыпкъэр щиIон фаеу зылъытэрэ цIыфхэр щыIэх. Ахэм ар къягоожьэу къыхэкIыми, шэныр зэблэхъугъуай.\nАхэм ащыщ Пэнэшъу Сэфэр. Сыдигъуи телъэшъуагъэ имыIэу зытетыр къыIощт иягъэ къекIын зэрилъэкIыщтыр къыдимылъытэу. Дэубэ-дашхэу, зыр зытебанэрэм ежьыри темыбанэу, «ар ошIа, ащ фэдэп ар» ыIонышъ, цIыфыр къыухъумэн ылъэкIыщт. Зыгорэ епIощтмэ, бэрэ къэуухьанэу щытэп, псынкIэу къыгурыIощт, джэуапи къыгъотыщт.\nСэфэр IофшIэкIошху. Гъэзетым щылажьэ зэхъум, отделым ипащэуи, редактор шъхьаIэм иапэрэ гуадзэуи къыхэкIыгъ. Сыдигъуи IофшIэным фаблэщтыгъ, иIоф дэгъоу ыгъэцакIэщтыгъ, имыIофи дишIэу къыхэкIыщтыгъ.\nГъэзетым къихьан фэе тхыгъэхэр отделхэр ары зыгъэхьазырхэрэр. Редактор шъхьаIэм игуадзэ ипшъэрылъхэм ар ахахьэрэп, ау Сэфэр ежь IофшIэнымкIэ зэрэчаным, зэрэгумэкIылэм къахэкIэу, материалхэр ыукъэбзыхэуи, оригиналхэм яджэуи хъущтыгъ.\nКъэсэшIэжьы, Сэфэр иIэнатIэ IукIын фаеу зэхъум, зыпари къыгъэлъэIуагъэп, ежьыри зигъэцIыкIугъэп, IэнатIэр къыгъэтIылъи, отделэу зыфаIуагъэм кIуи чIэтIысхьагъ, зыфагъэзэгъэ IофшIэныр дэгъоу ыгъэцэкIагъ.\nТхьагъэпцIыгъэ, хъоршэрыгъэ е кIэхъу-кIэчъыгъэ зыхэмылъ цIыф Сэфэр. Федэ къызыпихыщтым дечъажьэу, ащ зыфаер къызыфишIахэкIэ, «Ар сыдкIэ былым!» зыIорэмэ ащыщэп. Ары шъхьэкIафэу фэсшIырэм икъэкIуапIэр.\nИнэфэIуагъэ къыхэкIэу Сэфэр итхыгъэхэр икъоу къагурыIонэу фэмыехэу зыгу къебгъэхэрэри цIыфхэм къахэкIы. Ау ежь Iофым еплъыкIэу фыриIэм текIыгъэп. Сыда пIомэ а еплъыкIэр илъэс пчъагъэм къырихьакIыгъэу, шIошъхъуныгъэ фыриIэу щыт.\nСэфэр итхыгъэхэм, зэкI пIоми хъунэу, шIулъэгъуныгъэр къябэкIэу зыIохэрэр щыIэхэми, цIыфхэм ахэр агу рехьых, къяжэх. Ащ ишыхьат къыхэтыутынэу едгъэжьэгъэ къодыеу яшIошIхэр къатхыхэу зэрэрагъажьэрэр. Ащ фэдэу ежь тхакIоми тхылъеджэхэр къыфатхэх, яшIошIхэр гъэзетым къагъэхьэуи бэрэ къыхэкIы.\nСэфэр щыIэныгъэм ушэтыпIабэхэм аригъэуцуагъ, къин ылъэгъоу къыхэкIыгъ. Ау сыдрэ хъугъэ-шIагъи гухьэ-гужъ ригъэшIыгъэп, анахь ыгу хэзыгъэкIыгъэ цIыфри ыухыинэу амал зыхигъотэжьыгъ.\nИлъэсыбэрэ гъэзетым щылэжьагъэу, джыри ащ иныбджэгъушIоу Сэфэр итхылъеджэхэр бэрэ ыгъэгушIонхэу, ипсауныгъэ къыщымыкIэу къытхэтынэу фэсэIо.\nОпубликовал admin, 29-10-2015, 22:13. Просмотров: 1114


ШIыкIэшIоу щыIэр агъэфедэ — Адыгэ макъ\nШIыкIэшIоу щыIэр агъэфедэ\nТарихъыр, адыгабзэр, лъэпкъ гупшысэр. Ахэр зэзыпхырэ IофшIагъэхэр щыIэныгъэм щытэлъэгъух.\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» игъэцэкIэкIо куп изэхэсыгъо цIыфхэм якIэтхыкIыжьын хэгъэгум зэрэщызэхащэщтым щытегущыIагъэх. Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан къызэриIуагъэу, хабзэм икъулыкъушIэхэмрэ общественнэ движениемрэ зэгъусэхэу пэшIорыгъэшъ Iофыгъохэр агъэцакIэх.\nЗы лъэпкъ, зы гупшыс\nАдыгэхэр гощыгъэхэу мэпсэух. Щэрджэсхэр, къэбэртаехэр, адыгэхэр, шапсыгъэхэр, нэмыкIхэу тилъэпкъэгъухэу тлъытэхэрэр кIэтхыкIыжьыным зэрэхэлэжьэщтхэм мэхьэнэ ин иI.\n— Зы лъэпкъэу тызэрэщытыр къэзыушыхьатырэ зэфэхьысыжьхэр тшIыщтых. Хэбзэ шапхъэ ащ фэхъущтым ехьылIэгъэ къэбархэр цIыфхэм алъыдгъэIэсыщтых, — хигъэунэфыкIыгъ Р. ЛIымыщэкъом.\nАдыгэр адыгэу дунаим щэпсэу, адыгэ лъэпкъыр зыфэдэр, тарихъ гъогоу къыкIугъэр дунаим щядгъэшIэным тыпылъыщт.\nЖъогъо 12-р къызыхэлыдыкIырэ уцышъо быракъыр адыгэу дунаим тетмэ гукIи, псэкIи аштагъ, гуфит-шъхьафитэу агъэбыбатэ.\nХэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэм и Маф\nШышъхьэIум и 1-р Хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэм и Маф. Адыгэ Хасэр мэфэкIым зэрэхэлэжьэщтым Болэкъо Аслъан, ЦIыкIушъо Аслъан, Тхьапшъэкъо Альберт, ГъукIэлI Сусанэ, нэмыкIхэри къытегущыIагъэх.\nЗэлъыIэсыкIэ амалхэр агъэфедэхэзэ, мэкъэгъэIухэр ашIыщтых. Лъэпкъым зызэриугъоижьырэм тегущыIэщтых. IэкIыб къэралхэм арыс адыгэхэм онлайн, нэмыкI шIыкIэхэм атетэу адэгущыIэщтых.\nАдыгабзэм изэгъэшIэн, игъэфедэн, егъэджэн тхылъхэм, видео едзыгъохэм, фэшъхьафхэм яхьылIэгъэ Iофыгъохэу Адыгэ Хасэм изэхахьэ къыщаIэтыгъэхэри Хэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэм имэфэкI фэгъэхьыгъэх. Бэгъушъэ Алый, Хъот Юныс, ЛIымыщэкъо Рэмэзан яеплъыкIэхэм къащыхагъэщыгъэ гупшысэхэр лъэпкъ шIэжьым къыпкъырэкIых. Къэралыгъо, шъолъыр зэфэшъхьафхэм тащэпсэуми, лъэпкъ гупшысэм тызэрэзэфищэрэр, зэIукIэгъухэр зэрэзэхатщэхэрэр къаIотагъэх.\nХэкужъым къэзыгъэзэжьыхэрэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэгъэнхэм пылъ Унэм (ДАР) ипащэу Тэу Аслъан зэрилъытэрэмкIэ, адыгабзэр, шэн-хабзэр нахьышIоу ягъэшIэгъэнхэм фэшI зэIукIэгъухэр нахьыбэрэ зэхащэнхэ фае. Псэ зыпыт зэхахьэр щыIэныгъэм шIукIэ къыщыотэжьы.\nШышъхьэIум и 15-р Абхъазым игуфакIохэм я Маф. Адыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп хэтэу, АдыгеимкIэ Абхъазым игуфакIохэм я Союз ипащэу Къуижъ Къэплъан зэкъош республикэхэм язэпхыныгъэхэр щыIэныгъэм зэрэщыпытэхэрэр хъугъэ-шIагъэхэм къахигъэщыгъ.\nАдыгеим щыщ кIалэхэу Абхъазым ишъхьафитныгъэ фэбанэхэзэ лIыхъужъэу фэхыгъэхэм афэгъэхьыгъэ саугъэтэу Мыекъуапэ щагъэуцугъэм ыпашъхьэ зэIукIэ щызэхащэщт.\nМыекъопэ районым щапIугъэ Вячеслав Мантыгэ 1993-рэ илъэсым Iоныгъо мазэм и 19-м Гумистэ дэжь зэрэщыфэхыгъэр бэмышIэу агъэунэфыгъ. ЛIы-гъэу зэрихьагъэмкIэ непи къытхэтэу алъытэрэ гуфакIом иIахьылхэм аIукIагъэх, шъхьащэ афашIыгъ.\n— Вячеслав Мантыгэ ыцIэ саугъэтым теттхэщт, — къыIуагъ Къуижъ Къэплъан.\nАдыгабзэр, тарихъыр, сыхьат пчъагъэр\nЗичэзыу зэIукIэгъухэм къащаIэтыщт Iофыгъохэм ЛIымыщэкъо Рэмэзан тащигъэгъозагъ.\n— Адыгэмэ ятарихъ, адыгабзэм, литературэм язэгъэшIэн еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм зэращызэхащэрэм, егъэджэн сыхьат пчъагъэхэр нахьыбэ шIыгъэнхэм, къуаджэм ищыкIэгъэ кIэлэегъаджэхэм ягъэхьазырын Адыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп изэхэсыгъохэр районхэм ащызэхэщэгъэнхэм, нэмыкIхэм татегущыIэщт, — къыIуагъ Р. ЛIымыщэкъом.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр зэхахьэм хэлэжьагъ.\nПредыдущая Самарэ щыкIощт\nСледущая ЧIыфэр къыпщыныжьынэу ригъэжьагъ


Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрищагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 29.09.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет зичэзыу планернэ зэхэсыгъоу видеоконференцие шIыкIэм тетэу кIуагъэр зэрищагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. Лъэпкъ проектхэм ыкIи къэралыгъо программэхэм ягъэцэкIэн ары Iофыгъо шъхьаIэу зытегущыIагъэхэр.\nРеспубликэм и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановым къызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн сомэ миллиарди 4,5-рэ пэIуагъэхьанэу агъэнафэ, ащкIэ зэзэгъыныгъэу адашIыгъэхэр процент 87-м кIахьэ. 2020-рэ илъэсымкIэ лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэхэр зэкIэ зэшIохыгъэхэ хъугъэ, къихьащт илъэсымкIи зэзэгъыныгъэхэм акIэтхэгъэным епхыгъэ IофшIэныр ыкIэм фэкIуагъ.\nРеспубликэм ипащэ пшъэрылъэу къыгъэуцугъэхэм ащыщхэр АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ зэнэкъокъухэм ахэлэжьэным, жъы хъугъэ унэхэм арысхэр гъэкощыгъэнхэм, Физкультурнэ ыкIи псауныгъэр зыщагъэпытэрэ комплексхэм, фельдшер-мамыку IэзапIэхэм, стоматологическэ поликлиникэхэм япсэуалъэ, перинатальнэ гупчэм, нэмыкI социальнэ объектхэм яшIын фэгъэхьыгъагъэх.\n— Къэгъэлъэгъонхэм такIэмыхьаным игумэкIыгъо щымытыным фэшI ахэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъухэрэм епхыгъэ къэбарыр чIыпIэхэм игъом къытIэкIагъэхьан фае. А IофшIэныр зэшIохыгъэ зэрэхъурэм икоординаторэу щыт лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэнкIэ ГъэIорышIапIэр. Профильнэ министерствэхэмрэ муниципалитетхэмрэ япащэхэр зэгъусэхэу мы лъэныкъом Iоф дашIэным, шIуагъэ къытэу бюджет ахъщэр гъэфедэгъэным анаIэ тырагъэтыным мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу Адыгеим социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ ышIыным иунэе программэ къыдыхэлъытэгъэ проектхэм ягъэцэкIэн зэрэлъыкIуатэрэм иIофыгъуи зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр тегущыIагъэх. КъызэраIуагъэмкIэ, непэрэ мафэхэм ехъулIэу гухэлъым ипроцент 20-р зэшIохыгъэ хъугъэ. Ащ нэмыкIэу республикэ бюджетыр, социальнэ пшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэм Адыгеим ипащэхэм анаIэ атет.\nШъолъырым социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ ышIынымкIэ пандемием иягъэ къызэрэкIуагъэр АР-м и Премьер-министрэ къыIуагъ. Ау Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ Адыгей закъор ары шышъхьэIу мазэм промышленнэ къыдэгъэкIыным ииндекскIэ хэхъоныгъэ зышIыгъэр. Ар проценти 106,3-рэ мэхъу. Мэкъумэщ продукциемкIи республикэм къэгъэлъэгъонышIухэр иIэх,\nащ ииндекс проценти 104,7-м кIэхьагъ.\nНэужым ведомствэхэм япащэхэм ащыщхэр къэгущыIагъэх, зыфэгъэзэгъэхэ лъэныкъом елъытыгъэу Iофхэм язытет изэфэхьысыжьхэр къашIыгъэх.\nЦIыфхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ пшъэрылъхэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъурэм лъэплъэ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nВице-премьерэу Наталья Широковам къызэриIуагъэмкIэ, пандемием илъэхъан цIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ къатефэрэр зэкIэ агъэцакIэ. Илъэси 3 — 7 зыныбжь сабыйхэр зэрыс унэгъо 18 286-мэ ахъщэ тынхэр ятыгъэнхэмкIэ унэшъо гъэнэфагъэхэр ашIыгъэх. Ащ сомэ миллион 843-рэ пэIуагъэхьагъ. IофшIапIэ чIэзынагъэхэм сомэ миллион 405-рэ афатIупщыгъ.\n— Федеральнэ гупчэм ишIуагъэкIэ мы охътэ мыпсынкIэм Iофхэм язытет зыпкъ идгъэуцон тлъэкIыгъ. Ар непи лъытэгъэкIуатэ. Къэралыгъор IэпыIэгъу къазэрэфэхъурэр республикэм щыпсэухэрэм зэхашIэн фае, — къыхигъэщыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nАдыгэ Республикэм и Мафэ ихэгъэунэфыкIын зызэрэфагъэхьазырырэм иIофыгъуи зэхэсыгъом къыщаIэтыгъ. Iофтхьабзэу зэхащэщтхэм яплан аштагъ, ахэр рагъэкIокIыхэ зыхъукIэ эпидемиологием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет къыдалъытэщт.\nПредыдущая Нахь зыфэсакъыжьынхэу цIыфхэм къяджагъ\nСледущая Апэрищым ащыщ хъугъэ


Социальнэ пшъэрылъхэри зэшIуихыщтых Социальнэ пшъэрылъхэри зэшIуихыщтых » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Социальнэ пшъэрылъхэри зэшIуихыщтых Социальнэ пшъэрылъхэри зэшIуихыщтых\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат банкэу «Кубань Кредит» зыфиIорэм илъыплъэкIо совет итхьаматэу Виктор Будариным тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъоу дыриIагъэм блэкIыгъэ илъэсым лъэныкъохэм зэдашIыгъэ зэзэгъыныгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм, язэпхыныгъэ гъэпытэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм ащытегущыIагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат банкэу «Кубань Кредит» зыфиIорэм илъыплъэкIо совет итхьаматэу Виктор Будариным тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъоу дыриIагъэм блэкIыгъэ илъэсым лъэныкъохэм зэдашIыгъэ зэзэгъыныгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм, язэпхыныгъэ гъэпытэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм ащытегущыIагъэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат банкэу «Кубань Кредит» зыфиIорэм илъыплъэкIо совет итхьаматэу Виктор Будариным тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъоу дыриIагъэм блэкIыгъэ илъэсым лъэныкъохэм зэдашIыгъэ зэзэгъыныгъэр гъэцэкIагъэ зэрэхъурэм, язэпхыныгъэ гъэпытэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм ащытегущыIагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум пэублэ псалъэ къыщишIызэ, шъолъырым ихэбзэ къулыкъухэмрэ банкымрэ язэпхыныгъэ лъэныкъуабэ — УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъо къыдыхэлъытэгъэ социальнэ Iофыгъохэм къащегъэжьагъэу банк фэIо-фашIэхэм заушъомбгъуным нэсэу – къызэрэзэлъиубытырэр къыIуагъ. А IофшIэным зэфэхьысыжь фэхъугъ республикэмкIэ банкым иятIонэрэ къутамэу тыгъуасэ Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъэр.\n— Банк фэIо-фашIэу Адыгеим щыпсэухэрэм, предпринимательхэм афагъэцакIэхэрэм ахэгъэхъогъэным мэхьанэшхо етэты. Инвестициехэм алъэныкъокIи республикэр нахь хъопсагъо мэхъу. Ащ дакIоу бизнесым шIуагъэ къытэу иIофшIэн зэхищэнымкIэ амалышIухэр етэгъэгъотых: IэпыIэгъу тазэрафэхъущт шIыкIэхэм зятэгъэушъомбгъу, мыщ хэщагъэхэм агъэфедэн алъэкIыщт мылъку тедзэр аIэкIэтэгъахьэ. БэшIагъэу Iоф зышIэрэ предпринимательхэми, езыгъэжьэгъакIэхэми а шIогъэ пстэури къызфагъэфедэн амал яI. Бизнесым, цIыкIум ыкIи гурытым, хэщагъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным «Кубань Кредитым» мэхьанэшхо реты. Ащ дакIоу мыщ иофисхэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэтшIырэм ишIуагъэкIэ банк фэIо-фашIэхэр зыгъэцакIэхэрэм алъэныкъокIэ зэнэкъокъу шIыкIэм нахь зиушъомбгъущт, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ, предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ банкым амалышIухэр зэрэIэкIэлъхэр, а пстэури республикэм щагъэфедэным зэрэфэхьазырхэр Виктор Будариным къыIуагъ.\n— Бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ япхыгъэу Iоф зышIэхэрэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ анахь шъхьаIэр ахэм финанс IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр ары. А пшъэрылъыр гъэцэкIэгъэным пае ищыкIагъэр зэкIэ непэ тIэкIэлъ, ащ фэIорышIэщт программэ гъэнэфагъэми тыхэхьагъ, — къыIуагъ В. Будариным.\nЫпшъэкIэ къызэрэщыхэдгъэщыгъэу, Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъэ банкым икъутамэ республикэмкIэ ятIонэрэ. Апэрэм 2011-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу поселкэу Инэм Iоф щешIэ. Мыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ зибизнес хэхъоныгъэ езыгъэшIы зышIоигъохэм банкым чIыфэ къыIахыныр нахь Iэрыфэгъу афэхъущт. Ащ дакIоу фэгъэкIотэныгъэкIэ бизнесым чIыфэ етыгъэным икъэралыгъо программэ «Кубань кредитыр» хэлажьэ. ГущыIэм пае, агропромышленнэ комплексым хэщагъэхэм кредитэу аратырэм (илъэсым телъытагъэу) процент 1 — 5 пылъ. Предпринимательхэм ямызакъоу, псэупIэ зэзыгъэгъоты зышIоигъохэми къэралыгъо IэпыIэгъу зыхэлъ ипотекэр мы банкым щагъэпсын амал яI.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ мыщ дэжьым анахьэу ынаIэ зытыридзагъэр бизнесым социальнэ пшъэдэкIыжь ыхьын зэрэфаер ары. Банкэу «Кубань Кредит» зыфиIорэм зэзэгъыныгъэу дашIыгъэм ишIуагъэкIэ, зянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи зышъхьащымытыжьхэм псэупIэхэр афэшIыгъэнхэм иIофыгъо зэшIохыгъэ хъугъэ. Гухэлъэу щыIэмкIэ, 2022-рэ илъэсым нэс къатибгъоу зэтет униплI Мыекъуапэ щашIынэу ары. ЗэрагъэнафэрэмкIэ, мы проектым инвестициеу халъхьащтыр сомэ миллион 660-рэ фэдиз мэхъу. Джащ фэдэу УФ-м и Президент къыгъэнэфэгъэ нэмыкI социальнэ пшъэрылъхэр республикэм щызэшIохыгъэнхэм анаIэ тырагъэтыщт.\nБанкэу «Кубань Кредитым» илъэс 25-рэ хъугъэу Къыблэ федеральнэ шъолъырым Iоф щешIэ, непэрэ шапхъэхэм адиштэрэ офис 78-рэ къыдыхэлъытагъ. Ахэр Краснодар краим, Ростов хэкум, Адыгеим ыкIи Москва адэтых. Банкым предприятиехэм, бизнесым хэщагъэхэм, цIыфхэм Iоф адешIэ. 2018-рэ илъэсым изэфэхьысыжьхэмкIэ, банкым ежь имылъкоу IэкIэлъыр сомэ миллиард 11,2-м кIэхьагъ, корпоративнэ кредит портфелыр сомэ миллиард 48-м нэсы. Цыхьэ зыфашIырэ къэралыгъом ибанк анахь дэгъу 50-мэ ахэт.


Тикъалэ — тиун | Адыгэ Макъ\nТикъалэ — тиун\nМыекъуапэ имэфэкI къэсынкIэ къэнагъэ щыIэп. Ащ етIупщыгъэу зыфагъэхьазыры. МэфэкIыр зэрэзэхащэщтым фэгъэгъэхьыгъэ пэшIорыгъэшъ планэу зэхэщэкIо комитетым къыгъэхьазырыгъэм къэлэ администрацием щытегущыIагъэх, пшъэрылъ шъхьаIэхэр щагъэнэфагъэх.\nЗэрэрахъухьагъэмкIэ, мы илъэсым Мыекъуапэ и Мафэ Iоныгъом и 15-м къыщегъэжьагъэу и 17-м нэс хагъэунэфыкIыщт. Мэфэ шъхьаIэщтыр Iоныгъом и 16-р ары.\nМыекъопэ къэлэ администрацием ипресс-къулыкъу къызэрэщытаIуагъэмкIэ, апэрэ мафэм муниципальнэ шIухьафтынэу Соловьев зэшхэм ацIэкIэ щытым илауреатхэр ыкIи илъэс къэс зэхащэрэ зэхахьэу «Лица Майкопа» зыфиIорэм щагъэнэфагъэхэр агъэшIощтых. Ащ имызакъоу, Iоныгъом и 15-м апэрэу Iофтхьабзэу «Фотосушка» зыфиIорэр рагъэкIокIыщт. Фэе пстэуми къалэм ищыIэкIэ-псэукIэ къизыIотыкIырэ сурэтэу тырахыгъэхэр мыщ къырахьылIэнхэ алъэкIыщт.\nКультурнэ Iофтхьабзэхэм янахьыбэр Iоныгъом и 16-м щыIэщт. БлэкIыгъэ илъэсым фэдэу чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ахэр ащызэхащэщтых: Лениным ыцIэ зыхьырэ гупчэр ыкIи къэлэ паркыр, «Черемушкэр» ыкIи «Восходыр». Экологием и Илъэс къыдыхэлъытагъэу фестивальхэу мыIэрысэм ыкIи къэгъагъэхэм афэгъэхьыгъэхэр щыIэщтых. Апэрэ классым ихьагъэхэм ыкIи студентхэм япарадхэм мы мафэм шъуяплъын амал шъуиIэщт.\nIофтхьэбзакIэхэри мэфэкIым хагъэхьагъэх. Къэлэдэсхэм ыкIи хьакIэу къэкIощтхэм спорт зэнэкъокъухэр къяжэщтых. Спорт лъэпкъэу паркурымкIэ апэрэу зэнэкъокъу рекIокIыщт. Мэфэ шъхьаIэм иконцерт программэ пчыхьэм сыхьатыр 7-м аублэщт, мэфэкI Iофтхьабзэхэр пчыхьэм сыхьатыр 9-м мэшIоустхъукIэ аухыщтых. Нэужым фаехэр дискотекэм еблэгъэщтых. Ар сыхьатыр 11-м нэс кIощт.\nКъалэм имэфэкI ихэгъэунэфыкIын иаужырэ мафэр Iоныгъом и 17-р ары. Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр пчэдыжьым къыщыублагъэу къэлэ паркым щыкIощтых. Мы мафэм адыгэ джэгушхор Лениным ыцIэ зыхьырэ пчэгум пчыхьэм сыхьатыр 5-м щырагъэжьэщт.\nМэфэкI чэфыгъор зэхашIэныр къалэм итеплъэ зэрэгъэкIэрэкIагъэми елъытыгъ. ЗэхэщэкIо комитетым изэхэсыгъо зыщытегущыIагъэхэм ари ащыщыгъ. Республикэм ыкIи къалэм ятамыгъэхэмкIэ, къэгъагъэхэмкIэ урамхэр агъэдэхэщтых. Мыекъуапэ ипащэу Александр Наролиным къызэрэхигъэщыгъэу, къалэр зэрэдахэм имызакъоу, ар къэбзэн фае. Ащ дакIоу, цIыфэу къэзэрэугъоищтхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэным епхыгъэу хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэм илIыкIохэм гущыIэгъухэр адашIыгъэх.


ШIэныгъэм хэмыгъахъоу улъыкIотэн плъэкIыщтэп | Адыгэ Макъ\nШIэныгъэм хэмыгъахъоу улъыкIотэн плъэкIыщтэп\n«Научнэ IофшIагъэхэм якъалэу «Наукоград-2019» зыфиIорэ фестивалыр мэфэкI шъыпкъэм тетэу Адыгэ къэралыгъо университетым щырагъэкIокIыгъ. Ащ Адыгеим икъалэхэм, ирайонхэм ыкIи Краснодар краим ирайони 10-мэ къарыкIыгъэ кIэлэеджэкIо ыкIи студент мини 2 фэдиз хэлэжьагъ.\nАР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиным пэублэ псалъэ къышIызэ, урысые наукэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкIымкIэ студентхэмрэ кIэлэеджакIохэмрэ зэхащэрэ проектхэм ягъэцэкIэн хэлэжьэрэ пстэуми, научнэ сообществэм къафэгушIуагъ, гъэхъагъэхэр ашIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнхэу къафэлъэIуагъ.\n— ШIэныгъэм мэхьанэу иIэм хэхъо зэпыт. Мыгъэ Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъугъэр щытхъукIэ афэплъэгъунэу щыт. Мыекъуапэ иеджапIэхэм ямызакъоу, республикэм имуниципалитетхэм ащеджэрэ ныбжьыкIэхэри Iофтхьабзэм хэлажьэх. Краснодар кра-им къикIыгъэхэу ежьхэм яшIоигъоныгъэкIэ «Наукоградым» хэлажьэхэрэр къыхэзгъэщыхэ сшIоигъу. Наукэм пылъхэм зэрифэшъуашэу япшъэрылъхэр агъэцэкIэнхэм, Iоф ашIэнымкIэ амалэу аIэкIэлъхэм ахэгъэхъогъэным республикэм мэхьанэшхо щыраты. КъыткIэхъухьэрэ лIэужхэм ащыщхэр шIэныгъэм хэщагъэ хъунхэм фэшI ахэм IэпыIэгъу тафэхъун зэрэфаер зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп, — къыIуагъ А. Наролиным.\nДжащ фэдэу «Наукоград» зыфиIорэ проектым фэдэхэм шIогъэшхо къызэратыщтыр, наукэм пыщэгъэ ныбжьыкIэхэм япчъагъэ нахьыбэ хъунымкIэ ащ мэхьанэшхо зэриIэр республикэм и Премьер-министрэ къыIуагъ.\nНэужым Адыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Хъунэго Рэщыдэ Iофтхьабзэм къекIолIэгъэ ныбжьыкIэхэм шIуфэс гущыIэхэр ариIуагъэх, шIэныгъэу аIэкIэлъым хагъэхъоныр шэнышIу зыфэхъугъэу «Наукоградым» щызэрэугъоигъэхэм Урысые наукэм и МафэкIэ афэгушIуагъ.\nАпшъэрэ гъэсэныгъэ зыщызэрагъэгъотырэ университетымрэ еджапIэхэмрэ язэдэлэжьэн шIогъэ гъэнэфагъэ къеты. НыбжьыкIэхэм сэнаущыгъэу ахэлъыр къагъэлъэгъоным ыкIи хагъэхъоным фэIорышIэрэ IофшIэнышхо Адыгэ къэралыгъо университетым зэришIэрэм щэч хэлъэп. УшэтыпIэ площадкэ 17 еджапIэм зэриIэм ар нафэ къытфешIы.\n— Мыгъэ ятфэнэрэу мы мэфэкIыр Адыгэ къэралыгъо университетым игъэкIотыгъэу щыхэтэгъэунэфыкIы. «Наукоград» зыфиIорэ IофтхьабзэмкIэ мурадэу тиIэр тиреспубликэ имызакъоу, тигъунэгъу Краснодар краими къикIыгъэ еджакIохэр нэIуасэ зэфэтшIынхэр, наукэм ылъэныкъокIэ шIэны-гъэу ыкIи опытэу аIэкIэлъхэмкIэ зэхъожьынхэр ары. ШIэныгъэм хэтымыгъахъоу тапэкIэ тылъыкIотэн тлъэкIыщтэп. Арышъ, мы лъэныкъом тишъыпкъэу тыдэлэжьэщт, — къыIуагъ Адыгэ къэралыгъо университетым научнэ IофшIэнымкIэ ипроректорэу Михаил Силантьевым.\nУрысые наукэм и Мафэ фэгъэхьыгъэ фестивалыр мэфэкI IофтхьабзэхэмкIэ баигъэ. Фестивалыр къызэIуамыхызэ, Хъунэго Рэщыдэ Адыгеим ыкIи Краснодар краим ястудент анахь дэгъухэм пчэдыжьышхэ адишIыгъ. Университетым иеджэпIэ корпусхэм зэкIэми научнэ площадкэ 83-рэ къащызэIуахыгъ. Ахэм наукэм пылъ студентхэм яшIэныгъэхэр ыкIи яIэшIэгъэ гъэшIэгъонхэр къащагъэлъэгъуагъэх.