«Тинасыпыр тызэрэзэгъусэр ары» | Адыгэ Макъ\n«Тинасыпыр тызэрэзэгъусэр ары»\nТичылэ унэгъо икъоу дэсыр бэу пIон плъэкIыщтэп, ары пакIошъ, зи зэрымысыжь е нэбгырэ зытIущ горэхэр зэрысхэр нахьыбэх. УзакIэлъыплъэкIэ нэрылъэгъур мы унэгъо икъухэм насыпыр, шIулъэгъур, бэрэчэтыр зэрарылъыр ары. Жъыхэри кIэхэри зэкIэпхъагъэу, нахьыжъ зэшъхьэгъусэмэ ягуфэбагъэ зэкIэми къанэсэу, зэщыгушIукIыжьхэу мэпсэух. Тхьэм ахэм япчъагъэ нахьыбэ ешI.\nТиIэх унагъохэр арысхэм уаIукIэмэ, уащыгушIукIэу, гуфэбэныгъэ угу къинэжьэу, ыужкIэ уягупшысэжьэу. Джащ фэд зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор. АкIэжъ Валерэрэ Мариетрэ яунагъу ары непэ нэIуасэ шъузыфэсшIыщтыр.\nВалерэ Улапэ щыщ. Ятэ колхозым, янэ сымэджэщым Iоф ащашIагъ. Мыхэм сабыи 6 апIугъ, алэжьыгъ. Унэгъо зэгурыIожьым къихъухьэгъэ Валерэ щыIэныгъэм гъогу дахэ щыпхырещы. ЕджапIэр къызеухым, дзэм ащагъ, къызекIыжьым, институтым чIэхьагъ, ау ятэ идунай зехъожьым, ным дэIэпыIэн фае хъуи, институтым къычIэкIыжьи ашIынэу рагъэжьэгъэ унэр ыухыжьыгъ, унэгъо хъызмэтым изэгъэфэн ыпшъэ рилъхьажьыгъ. Трактористэу, комбайнэм тесэу колхозым щылажьэзэ, мэкъумэщ техникумыр къыухыгъ, ащ ыуж бригадирэу трактор бригадэм Iоф щишIагъ, илъэси 9-рэ\nЖКУ-м итхьаматэ иIэпыIэгъоу щытыгъ. Ишъхьэгъусэу Нуриет Джамбэчые щыщ. Ащи мэкъумэщ техникумыр къыухи илъэс 24-рэ былымгъэпщэрыпIэ базэу Штурбиным дэтым зоотехникэу Iоф щишIагъ. Мафэу Валерэрэ Мариетрэ нэIусэ зыщызэфэхъугъэр гъашIэм икъыхэхын мэфагъэу тIуми алъытэ. «Тызэрэзэрэлъэгъоу, тыгу илъыр зэтефагъэ. Такъикъи 10 фэдиз ныIэп тызэрэзэдэгущыIагъэр Мариет къыздакIомэ къэсщэнэу зесэIом», — къеIуатэ Валерэ. «Сэри джэуапыр псынкIэу къестыжьыгъ», — еIо Мариет.\nСятэ сыгу къыгъэкIыжьыгъ, шъырытэу, игущыIэ уасэ фишIэу, шъыпкъагъэ хэлъэу, узщыгугъын цIыфэу зэрэщытыр хэплъагъощтыгъ. Валерэ бэ ылъэгъугъэу, ыIорэр ыгъэцэкIэжьэу щытыгъ.\nЗыщызэрэшIагъэхэм тхьамафэ нахь темышIагъэу щылэ мазэм, 1987-рэ илъэсым Улапэ унэгъуакIэ къыдэхъуагъ. ЕтIанэ ахэм Адам цIыкIур къафэхъугъ. Ащ ыуж зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъэжъыехэр къакIэхъуагъэх — Рузанэ, Сусанэ.\nСабыищым гъунэ зимыIэ шIулъэгъуныгъэ Мариет апигъохыгъ, анахьэу зыфэсакъыщтыгъэр шъэожъыер ары — ар лIы хъун, унагъо ышIэн фай. Ятэ кIырыплъызэ, унэгъо Iофыгъохэр зэшIуихынхэ ылъэкIэу хъугъэ. Адыгэ шэн-хэбзэ-зэхэтыкIэхэм мэхьанэу яIэр — унагъомкIэ лIыр къэхьакIоу, хэгъэхъуакIоу зэрэщытын фаер гурагъэIуагъ.\nПшъэшъэжъыехэр нахь гъэсэгъошIугъэх, ахэм янэжъ яушъыекIуагъ, къэбзэныгъэшхо зыхэлъыгъэ ныжъыр ахэм ящысэтехыпIагъ.\nАкIэжъмэ яунагъо узэхъопсэн зэфыщытыкIэу бэ иплъэгъощтыр. ГущыIэм пае, Iофыгъоу къыкъокIырэр зэкIэми зэдыряIоф, акъылкIэ зэрагъафэ, къарыукIи зэдеIэжьых.\nУнагъор къиным зэтыричэу аIо, ау ар мыхэм яхьылIагъэп. Мы зэшъхьэгъусэхэр гущыIэ хэмытэу нэкIэ зэплъыжьхэмэ, зэкIэри къагурэIо. Валерэрэ Мариетрэ къинышхо апэкIэкIыгъ, якIалэу Адам пае гумэкIыгъошхо хэфэгъагъэх. Ащ къулыкъур Урал зыщихьырэм мэзищ нахь темышIагъэу чэчэн заом ащэгъагъ. Ар Мариет апэ къышIагъ, ау ымыгъэгумэкIыхэ шIоигъоу зыми риIуагъэп. Бэ темышIэу письмэ гомыIу къаIукIагъ. КIалэр лагъымэм зытеуцом, уIэгъэшхо фэхъугъ, Ростов-на-Дону дэт госпиталым чIэфагъ. Операцие пчъагъэ ашIыгъ, джы къызнэсыгъэми ашIы. Адам мэзитIу зытешIэ нэуж ныIэп макъэ тIэкIу къыгъэIоу зыхъугъагъэр. А лъэхъаным унагъом къинэу ылъэгъугъэр къэпIожьынэу щытэп. Сымаджэм лъыкIонхэм, ыуж итынхэм пае унагъом иIэр зэкIэ ыщагъ, ау ялъфыгъэ ылъэ къытырагъэуцожьыгъ. Апэ къэгущыIэн ылъэкIын зэхъум, Адам «Мам, егъашIэми ухэсынэнэп, угу хэзгъэкIынэп» ыIогъагъ. «СшIэщтыгъэр сшIэрэп Мариет а мафэм Тхьэм сыIуимыгъэкIэгъагъэмэ, ары унагъом ищхэпсыр», — еIо Валерэ.\nЩыIэныгъэр лъэкIуатэ, зэшъхьэгъусэхэр нахьыжъ мэхъух, кIымэфэ осэу бгым къехырэм фэдэу щыIэныгъэм Iофыгъохэр къыздехьых. Валерэ ыгу операцие ашIыгъ, ащ ыуж Мариет Краснодар операцие щашIыгъ, къызэтеуцожьыгъ, ащ тетэу щыIэныгъэр ыпэкIэ лъэкIуатэ.\nАкIэжъ лIакъом зеушъомбгъу, пхъорэлъфхэр къакIэхъуагъэх, ахэр джы нэбгыри 5 мэхъух, нэнэ-татэ хъугъэхэм ахэр ягушIогъошхох. Мариет ицIыфыгъэкIэ текIон щымыIэу сичылэгъумэ алъытэ. Ащ итучан цIыф кIуапI, шIушIэ тучанэу аIо. Зэшъхьэгъусэхэр апэ зыщызэIукIэгъэхэ мафэр шIукIэ агу къэкIыжьы.


Адыгеим и ЛIышъхьэ къафэгушIуагъ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nХэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызыщыдахыгъэр илъэс 77-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ зэIукIэгъу АР-м и Къэралыгъо филармоние тыгъуасэ щыкIуагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Iофтхьабзэм хэлэжьагъ.\nДжащ фэдэу зэIукIэгъум щыIагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Адыгеим иапэрэ Президентэу Джарымэ Аслъан, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, Къэралыгъо Думэм идепутатэу Хьасанэкъо Мурат. АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, республикэ парламентым идепутатхэр, ветеран, патриотическэ организациехэм ялIыкIохэр, общественнэ IофышIэхэр, ныбжьыкIэхэр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум къыщызэрэугъоигъэхэми, республикэм щыпсэухэрэми ТекIоныгъэм и Мафэу къэблагъэрэмкIэ афэгушIуагъ. Республикэм ипащэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, жъоныгъуакIэм и 9-р тихэгъэгу щыпсэурэ цIыф лъэпкъыбэмэ лIыхъужъныгъэшхо зэрэзэрахьагъэм итамыгъэу къэнэжьы.\n«ЧIэнэгъэшхо ашIызэ, лIыхъужъныгъэшхо къызхагъафэзэ, цIыфлъэпкъым итарихъкIэ анахь зэо лъыгъачъэм тятэхэмрэ тятэжъхэмрэ щатекIуагъэх, зэрэдунаеу нацизмэм щаухъумагъ. Хэгъэгу зэошхор заухыгъэр илъэс 77-рэ мэхъу. Урысыем илIэужхэр зэкIэ зы тарихъкIэ, зичIыгу гупсэ къэзыухъумэгъэ лIыхъужъхэм зэрарыгушхохэрэмкIэ пытэу зэпхыгъэх», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, а лъэхъаным лIыхъужъныгъэшхо зэрэзэрахьагъэр зыщагъэгъупшэ хъущтэп, Хэгъэгу зэошхом кIэухэу фэхъугъэхэм икIэрыкIэу ахэплъэжьынхэу, нацизмэм текIогъэнымкIэ Урысыем ис цIыф лъэпкъыбэмэ мэхьанэу яIэр къезыгъэIыхынэу фежьэхэрэм апэуцужьыгъэн фае.\n«Непэ Украинэм къыщыхъухэрэм дэгъоу къагъэлъагъо Хэгъэгу зэошхом тхьамыкIагъоу къыздихьыгъэхэр зыщагъэгъупшэ зэрэмыхъущтыр. Урысыер непэ икIэрыкIэу нацизмэм пэуцужьы. Урысые дзэм идзэкIолIхэмрэ иофицерхэмрэ Донбасс икъэухъумэнкIэ псэемыблэжьныгъэ къызхагъафэ, япшъэрылъ еIолIэнчъэу агъэцакIэ. ГухэкI нахь мышIэми, хэушъхьафыкIыгъэ операцием чIэнагъэхэри щэхъух. Iэшэ зэIуупIэныгъэхэм ахэкIодагъэхэм тичIыпIэгъухэри къахэфагъэх. Урысыем идзэкIолIэу фэхыгъэхэр, Хэгъэгум ишъхьафитыныгъэ къэзыухъумэзэ зыпсэ зытыгъэхэр егъашIи тщыгъупшэщтхэп», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум зэрэщыхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, илъэс къэс жъоныгъуакIэм и 9-м мыкIодыжьыщт полкым хэтхэу урысые къалэхэм яурамхэм цIыфхэр къарэкIох ягупсэхэм ясурэтхэр аIыгъхэу.\n«ТекIоныгъэр къызэрэтфыдахыгъэм, зэоуж илъэсхэм хэгъэгур зыпкъ зэрэрагъэуцожьыгъэм, илъэсыбэрэ зышъхьамысыжьхэу Iоф зэрашIагъэм, къыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэм япIун яIахьышхо зэрэхашIыхьэрэм афэшI тиветеранхэм тхьашъуегъэпсэу ятэIо. Уи Родинэ шIу зэрэплъэгъун, уихэгъэгу узэрэфэшъыпкъэн фаемкIэ ныбжьыкIэхэм ахэм щысэ атырахы. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, «ГухэлъышIоу тиIэхэр къыддэхъунхэмкIэ анахь мэхьанэ зиIэр зыкIыныгъэ тхэлъыныр ары. Тятэжъ пIашъэхэр ары ащ фэдэ осыет къытфэзыгъэнагъэхэр». ТапэкIи тизэкъотныгъэ къэтыухъумэн, тиветеранхэм тафэгумэкIын фае», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nЗэIукIэгъум икIэух КъумпIыл Мурат ветеранхэми, Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэми псауныгъэ пытэ, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу яIэнэу, мамырэу псэунхэу, гушIуагъомрэ шIумрэ ащымыкIэнхэу къафэлъэIуагъ.\nАР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэри зэIукIагъэхэм къафэгушIуагъ.\nАдыгеим итворческэ коллективхэмрэ иартистхэмрэ къагъэхьазырыгъэ мэфэкI концерт зэIукIэгъум хэлажьэхэрэм къафатыгъ.


Гупшысэ гъэхъунэм урещэ, уегъэдаIо — Адыгэ макъ\nГупшысэ гъэхъунэм урещэ, уегъэдаIо\nРедактор 10.12.2020 10.12.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЩыIэныгъэр тхыцIэ зэлъэгъабэу зэхэлъ, ащ игъогу тэрэз къэбгъотыныр, зафэу урыкIоныр, лъэпэогъу минхэм уяутэкIзэ, уиIо уемыпцIыжьэу, шъыпкъэм уфэкIоныр зэрэнасыпыгъэр арэу къысщыхъугъ Уайкъокъо Рэмэзан итхылъэу «Мэз гъэхъун» зыфиIорэм сызеджэм.\nТхылъым цIэ дахэ иI «Мэз гъэхъун». Сурэтэу ащ ыкIышъо тетым — мэзым, тыгъэпс нэфэу ащ хизым, чъыг къутамэм лъэягъэу, гупсэфэу тес бзыум, къэгъэгъэ лъэгу джылым (шIэтым) гур ащэфы. Сабыигъо-кIэлэцIыкIугъоу чылэм щыдгъэкIуагъэр зэу нэм къыкIэуцожьы. УблэпIэ еджапIэм тыщеджэщтыгъ ащ дэжьым, къуаджэм пэIулъэшъуагъэу щыт мэзыжъыем мыр, пырэжъыер, къужъыр, шхъомчыр зыхэтхэм зэрэклассэу тызэхэтэу, тикIэлэегъаджи тигъусэу тыкIощтыгъ, жьы къабзэр зыIутщагъэу, тIэпкъ-лъэпкъхэр псынкIэ хъугъэхэу, тынэгушъхьэхэм къахихыгъэу, къытхэхъуагъэу, зыдгъэпсэфыгъэу къэдгъэзэжьыщтыгъ.\nУайкъокъо Рэмэзан мыр иятIонэрэ тхылъ. Ащ баснэхэр ыкIи усэ кIэкIхэр къыдэхьагъэх. Рэмэзан гъашIэр дэгъоу изышIыкIыгъэ кIэлэегъадж, цIыф гъэсагъ, щыIэныгъэм хэлъыр зылъэгъурэ ыкIи зэхэзышыпыкIырэ усакIу. Баснэхэм уяджэ зыхъукIэ, ащ иамал-къулайныгъэ хэпшIыкIэу зэрэхэхъуагъэм гу зылъыуегъатэ, нахь теубытагъэ хэлъэу игупшысэ кIищы зэрэхъугъэр, къэIокIэ-къэтыкIэр къыфэIэрыфэгъоу, уигъэдэIон, узылъищэн зэрилъэкIырэр хэогъэунэфыкIы.\nБаснэхэр литературнэ жанрэ анахь гъэшIэгъонхэм ащыщ. Мыхэм лакъырдыр, кIэнэкIалъэр, зэгъэпшэн-зэхэфыныр бэу ащыгъэфедагъ. Дэгъури дэири нэрылъэгъу къыпфашIых. Шэныжъ Iаехэу — зыфэгъэкIотэжьыр, къыготым лъэбгъу ридзыныр, хьарамыгъэ-хьилагъэр, жъалымыгъэ-дысыгъэр, пцIыусын-тхьагъэпцIыныр, шъорышI телъэшъуагъэр зэрэмыдэгъухэр авторым ипроизведениехэм ащыкIигъэтхъыгъ. Джащ фэдэ къабзэу, дэим пэшIуекIорэ кIуачIэ сыдигъуи къызэрэкъокIырэр къизыIотыкIырэ баснэхэри бэу мы тхылъым дэбгъотэщтых. Ащ къеушыхьаты дунаир дэгъу закIэу е дэй закIэу зэрэзэхэмылъыр. ЦIыфыр пIомэ, ренэу зыфэсакъыжьыныр, зэплъыжьыныр, зыфырикъужьэу, шIур ылэжьэу щыIэныр зэрэапэрэир тхылъым щыкIэгъэтхъыгъ.\nРэмэзан итхылъыкIэу «Мэз гъэхъунэр» «КIэух гухэкI» зыфиIорэ тхыгъэм къызэIуехы. Огъу зэпымычыжьхэм япхыгъэу гъэблэ гъуй-сыеу къэхъугъэм мэзым хэс псэушъхьэхэр зэтырегъалIэх. Къиныр зэкIэми язэфэдэми, Аслъаным щэIагъэ гори иIахэп. Тхъэгъо зэпымычыжьым есэгъэ псэушъхьэр щымыIэм ригъэзыгъ, етIанэ къыIэкIафэрэр ышхырэп, псэхалIэр иджагъу, арышъ, гъэблаем егъэкъозэу. Ау шъофым Быгъоу итыр зелъэгъум гушIуагъэ. Аслъаныр зэрэмыгугъагъэу псэушъхьэр мэхъаджэу къычIэкIыгъ — Быгъужъыр кIочIэ делэ зэхэлъба?! КъыжэхэкIуати, къызэхилIыхьи, Аслъаныр Быгъум зыкIэмыIэжьэу къытыридзагъ.\n«Къыфэнэжьыгъэм зи ымытхъэу\nХьэ Iэлыхэм ар зэIатхъы…»\nМэзым урипщыми, цIыфхэм уряпачъыхьэми, щэчыгъуае зымышI, агу къызыщымыгъэкI, уитесыягъэ уекIодылIэжьыщт. Джары кIэкIэу къыщыIуагъэр мы баснэм.\nIо-къэIожьыгъэ мыухыжьхэм обществэм, цIыфым ирэхьат зэраукъорэр, игупсэфыгъо зэрэзэтырачырэр щыгъэунэфыгъ баснэу «Гунахь агъэхъагъ» цIэу зиIэм. Щыр IорышIэ-Iушъэбэ лэжьакIом имыхьакъ тыралъхьи, псэушъхьэхэм тыгъокIуацIэр фагъэIугъ, гунахь агъэхъагъ. Ау пцIыр пцIэу къычIэкIыжьи, зэкIэ къэнэфэжьыгъ. Ащ фэдэ IокIэ-шIыкIэ Iае земыхьэмэ зэрэнахьышIур, мыжъоу бдзырэм узэрелъэпэожьырэм ищыс мы къэбарыр.\n«Шъхьащытхъужь» зыфиIорэ баснэри шъхьэфэпсалъэ горэм ехьылIагъ, ар пыжъыр ары; цIэшIу зыфишIыжьэу, зэошхом хэтыгъэу, мыхъэр ыгъэхъагъэу къеIуатэ. Ау пкIэнчъэу ибгъэкъагъэ къыгъэлъэгъуагъ, къыIуагъэр зыми ышIошъ хъугъэп. Баснэр мы гущыIэхэмкIэ усакIом еухыжьы:\n«Пшъхьэ ущытхъужьмэ, уалъытэщтэп,\nГъэхъагъэ уиIэмэ, кIодыщтэп».\nАры. Удэгъуми удэйми хэти ашIоуушъэфын плъэкIыщтэп.\n«Насып дигъотыгъэп» зыфиIорэм зэкIэри насыпышIонхэ зэрамылъэкIыщтыр, насыпым лъэшэу уфэсакъын, уухъумэн зэрэфаер къыщыIуагъ. Ау авторым исатырхэм къызэрахэщэу, гушIозэ дэкIох, къащэ, зэмыкIухэу зэхэкIыжьых. ЩэIагъэ зэфыряIэп, зыр мыхъугъэмэ, ятIонэрэм даублэ…\n«…ЩыIэныгъэр фэд киноум,\nПшIэрэп къипщэрэр уиунэ», — кIегъэтхъы авторым.\n«Тхьамэтэ заф» зыфиIорэ баснэр нахь цыхьэ зыфэозгъэшIэу гъэпсыгъэ. Мэз псычэтыр псэушъхьэхэм тхьаматэу хадзыгъ. Iуи, шIи пымылъэу IэнатIэр сакъэу, шъабэу зэрихьагъ. ЛъэныкъуитIури — хадзыгъэри хэдзакIохэри —рэхьатэу зэдэпсэугъэх, игъо къэси, Псычэтыр, ыныбжь тефэу, тIысыжьыгъэ. «…ДахэкIэ бэмэ агу къэкIыжьы», — еIошъ тхыгъэм ыкIэм къыщеIо.\n«Дипломат» зыфиIорэр Баджэр дипломат зэрашIыгъэм, хъоршэрыгъэ-тхьагъэпцIыгъэр ыпэ итэу иIофхэр зэрэзэшIуихырэр, IокIэ-шIыкIэми зещэкIэ-зегъэкIонымкIэ мэхьанэшхо зэриIэр къыщыIотагъ.\n«…Акъылым тхьагъэпцIыгъэр кIыгъумэ,\nМэхъу Iофыр псынкIэу зэшIохыгъэ»… — еIошъ еухыжьы баснэр Уайкъокъом.\nБаснэхэр зекIокIэ-шIыкIэ гъэпсыкIабэм анэсых, дэгъури дэйри зэхыуагъашIэу тхыгъэх. Тхыгъэ пэпчъ зы щыIэныгъэ ушъый горэ хэлъ: пшIэрэр умыIуатэу, умыгъэбыракъэу, IэпыIэгъу ощ нэмыкIым уфэхъуныр, лажьи-хьакъи зимыIэр, бзэгужъкIэ чIэбгъэбыныр зэрэшэн Iаер, зыгорэ кIодыпIэ ибгъэуцо пшIошIызэ, о а машэм уифэжьын зэрилъэкIыщтыр, бзэджагъэ ухэтми земыхьэмэ зэрэнахьышIур ащыкIигъэтхъымэ шIоигъуагъ усакIоу Уайкъокъо Рэмэзан мы усэ- гупшысэхэм. ПшIэрэм, пIорэм уафэмысакъымэ, ори кIодыпIэ узэрифэрэр къащыIуагъ.\nБаснэхэр зэкIэ сюжет цIыкIоу яIэмкIэ зэфэшъхьафых: «Имыгъом быбыгъэ», «Тырагъэфагъэп», «Гугъэ», мыхэм анэмыкIхэри акъыл, ушъый гъэнэфагъэ зыхэлъых, унапэ уфэсакъын зэрэфаем ищысэх.\nБаснэхэр усэ шъуашэм илъэу тхыгъэх, гурыIогъошIух, еджэгъошIух, зы фэбэгъэ-IэшIугъэ горэ акIэлъэу узыфащэ, къэIокIэ-шIыкIэми уегъэразэ. ЩыIэкIэ-псэукIэр зыфэдэр къытфиIуатэзэ, тхакIом дэгъур плъэгъоу, дэир щыбгъэзыеным уфепIу. АшIырэ пэшIыжьэу, е къурэу сысырэ пэпчъ удэмычъэу, о уиакъылкIэ зафэу упсэун зэрэфаер, ощ фэдэу къыбготыр умыушъхьакIоу, зэхэшIыкI-гурыIоныгъэ уиIэныр щыIэныгъэм зэрилъапсэр баснэхэмкIэ Рэмэзанэ къыриIотыкIыгъэу сэгугъэ.\nБэдэдэ мыхъухэми, усэхэри мы тхылъыкIэм къыдэхьагъэх. ЧIыопс сурэт дахэхэр ахэм къащытыгъэх:\n«Гъэмэфэ пчыхь. Сыпэс\nЖьыр Iужъу, IэшIу,\nАр фэд шъоупсым.\nКъурэ сысрэп». (н. 150-рэ)\nНэмыкI усэм къыщеIо:\nУсэ къодыеп — сурэт-гупшысэ тхыгъ.\nМы дунаир лъызгъэкIуатэрэр цIыфым шIулъэгъоу гъашIэм фыриIэр ары. Ау гухэкIми, а гудэчъыгъо лъагъом ылъапсэ нэкIы мэхъу… Мы усэр ащ фэгъэхьыгъ.\nУайкъокъо Рэмэзан итхылъыкIэу «Мэз гъэхъун» зыфиIорэм усакIор нахь тигъэшIагъэ, игупшыси, итхакIи ахэхъуагъ, сигуапэу тхылъым «Гъогу маф!» фэ- сэIо.\nПредыдущая «Зэкъошныгъэм илъэмыдж» тызэфещэ\nСледущая Лъэпкъым фэлэжьэрэ цIыф гъэсэгъэшху


«Адыгэм идунэететыкIэ исаугъэтых» — Адыгэ макъ\n«Адыгэм идунэететыкIэ исаугъэтых»\nИкIыгъэ илъэсри, къихьагъэм имэзэ заули цIыфхэр зыхэтыгъэхэ гумэкIыгъом фэдэ Тхьэм къерэмыгъэхъужь. Зэпахырэ узым щыIэныгъэм илъэныкъуабэмэ зэхъокIыныгъэхэр афишIыгъэх. Ащ фэдэу зиIофшIэн зэщигъэкъуагъэхэм ащыщыгъэх гъэсэныгъэм ыкIи наукэм яучреждениехэри.\nСабыйхэу апэрэ классым кIуагъэхэм еджапIэм ячIэхьакIи, къэзыуххэрэм якъычIэкIыкIи нэмыкI шъыпкъэ хъугъагъэ. Гурыт ыкIи апшъэрэ еджапIэхэм пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу зэрэрарагъэджагъэхэр ныбжьыкIэхэм бэрэ агу къэкIыжьыщт.\nНаучнэ учреждениехэм яIофышIэхэм янахьыбэм ныбжь хэкIотагъэ зэряIэм къыхэкIэу унэхэм арысынхэ фаеу хъугъагъэ. Ау хьаулыеу уахътэр шIэныгъэлэжьхэм агъэкIуагъэп, ашIэмэ ашIоигъоу, зынэсынхэ амылъэкIыщтыгъэ IофшIэнхэр рагъэжьагъэх е аухынхэ фэягъэхэр гъунэм нагъэсыгъэх, къыдагъэкIыгъэх.\nАщ фэдэу анахь илъэс къиным зэкIэлъыкIохэу IофшIэгъэ инхэр къыдигъэкIыгъэх гуманитар ушэтынхэм апылъ Адыгэ республикэ институтым. «Адыгэ IорIотэ угъоигъэхэр» зыфиIорэ проектым щыщэу томитIу къыхаутыгъ — я 10-рэ ыкIи я 11-рэ томхэр. ЗэкIэмкIи 25-рэ къыдэкIынэу проектым къыделъытэ.\nЯ 10-рэ томыр зэхэзыгъэуцуагъэр, тедзэным фэзыгъэхьазырыгъэр, гущыIапэр, пэублэ гущыIэр, гущыIалъэр, тхыгъэ гуадзэхэр, зэхэфхэр зытхыгъэхэр филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Унэрэкъо Рай. Пэублэм къыщыIуагъ тхылъым дэлэжьагъэхэр. Ахэр: зэфэхьысыжь, зэхэгъэуцон, къыдэгъэкIын Iофхэм апылъ шIэныгъэлэжь купым ипащэу Хъут Щамсэдин (щыIэжьэп), редактор шъхьаIэр филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Шъхьэлэхъо Абу (щыIэжьэп), научнэ редакторыр филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Цуекъо Нэфсэт, музыкальнэ редакторыр тарихъ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу КIыкI Хьис (щыIэжьэп). Тхылъым иредакторыр педагогикэ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Цуекъо Алый, редколлегием хэтых шIэныгъэлэжьхэу Мамый Руслъан, Къуекъо Асфар, Нэхэе Саидэ.\nГущыIапэр фэгъэхьыгъ тхылъыр зэрэгъэпсыгъэм. IофшIэгъэшхоу адыгэм иIорIуатэ (ифольклор) зыщызэхэугъоегъэщтым щыщэу пэсэрэ орэдхэмрэ усэхэмрэ мы тхылъым къыдэхьагъэх. Зы чIыпIэм зыкIыщыугъоигъэхэм лъапсэу иIэр ахэр Iофыгъо гъэнэфагъэхэм зэряпхыгъэхэр ары — лэжьэн, Iэзэн е нэмыкI фэIо-фашI. Урысхэм «обрядовэ» зыфаIохэрэр ары.\nШIэныгъэлэжьхэм къызэраIорэмкIэ, IорIотэ текстхэр тхылъ шъхьафэу къыдэбгъэкIынхэм пае пэшIорыгъэшъэу Iофыгъо заулэ зэшIопхын фае. Ахэм ягугъу Унэрэкъом къешIы ыкIи а Iофыгъоу къэтэджыхэрэр шIэныгъэлэжьэу Хъут Щамсэдинэ къызэрэхигъэщыщтыгъэхэр, IэубытыпIэ шIыгъэн фэе шапхъэхэри къызэригъэнэфагъэхэр хегъэунэфыкIы. Ау проектым хэхьэрэ тхылъым изэхэгъэуцон уфежьэ къэс икIэрыкIэу Iофыгъохэм уадэлэжьэн фаеу мэхъу. Анахь Iофыгъо къинхэм ащыщ IорIотэ текстхэр шIэныгъэ лъапсэм тетэу куп-купэу гощыгъэнхэр. Непэ къызынэсыгъэм ащ шIэныгъэлэжьхэр рызэнэкъокъух. Адыгэхэм язакъоп, зэкI пIоми хъунэу, лъэпкъхэм яIорIотэ гъэпсыкIэхэр къыдэзылъытэрэ классификацие джырэкIэ къаугупшысыгъэп. Ау укъызыпкъырыкIын фэе шапхъэхэм ащыщхэр къагъэнэфагъэхэу щыIэх.\nТхылъым зэкIэмкIи текст 697-рэ къыдэхьагъ. Ахэм анэмыкIэу шIуфаIохэмрэ нэшхъэигъом аIорэ хэбзэ фаIохэмрэ яхьылIагъэу тексти 100-м ехъу IофшIагъэм дэт. Тхылъым орэд 457-рэ къыдэхьагъ. IофшIэным ехьылIагъэр — 189-рэ, нысэщэ джэгум епхыгъэхэр — 147-рэ, кIапщэм фэгъэхьыгъэхэр — 111-рэ мэхъух. Орэдышъо зимыIэу тхылъым орэд 240-рэ дэт. Ахэм ащыщэу анахь текстыбэ хъурэр хъохъухэр арых — ахэм япчъагъэ 112-рэм нэсы.\n«Адыгэ фэIо-фэшIэ IорIуатэр, ащ итарихъ, игощыкI, ишъуаш» зыфиIорэ тхыгъэу тхылъым къыдэхьагъэр IорIуатэм иугъоин апэу езыгъэжьагъэхэм, ахэм Iофэу ашIагъэм афэгъэхьыгъ. Ахэр КIэшъ (Къэлэмбый) Адылджэрые, СултIан Хъанджэрые, Нэгумэ Шорэ, СултIан Къымчэрый-Инат, Тамбыикъо Пагор ыкIи нэмыкIхэр. IорIуатэм иугъоинкIэ ахэм Iофэу ашIагъэм мэхьанэшхо зэриIэр къыхигъэщызэ, тхылъыр зэхэзыгъэуцуагъэр ахэм къатегущыIэ. Я 19-рэ лIэшIэгъум IорIуатэм дэлэжьагъэхэм ащ къыраIолIагъэхэм ащыщхэр мы чIыпIэм къыщысIомэ сшIоигъу. ГущыIэм пае, адыгэ орэдыжъхэм адыгэхэмкIэ мэхьанэшхо зэряIэр къыхигъэщызэ, просветителэу КIэшъ (Къэлэмбый) Адылджэрые ытхыгъагъ: «Мы дунаим орэд нэмыкI къытемынэжьыгъагъэми, адыгэм ищыIэкIэ-псэукIэ, итарихъ птхыжьынымкIэ ахэм ахэлъ къэбарыр икъущтыгъэ».\nСултIан Хъанджэрые «Записки о Черкесии» зыфиIорэм гупшысэ гъэшIэгъонхэр къыщетхых: «Усэхэр адыгэхэмкIэ щыIэныгъ, псэ, япэсэрэ дунэететыкIэ исаугъэтых, ячIыгу щыхъугъэ пстэури къэзыIотэрэ тхыгъэ папкI… УсэкIэ (поэзиекIэ) заджэхэрэр адыгэ орэдыжъ лъэшхэу, къарыунчъэр къэухъумэгъэн зэрэфаем, дэхагъэмрэ шIумрэ уасэ зэрафэпшIын, пшъхьэ зэрэбгъэлъэпIэжьын фаем игупшысэ зыхэлъхэр ары».\nДжыри зы къэбар, «Урыс-Кавказ заор къежьэгъэ къодыеу, шыу мин хъурэ купым пыир зэкIифагъэу къэкIожьхэзэ, ошIэдэмышIэу нэмыкIыдзэ къатеуагъ. Щэр ошъум фэдэу къатырапхъанкIэу, ауж къафы зэхъум, шыу купыр зэщыкъуагъэ. Дзэпащэхэм сыд заIуи аугъоижьынхэ амылъэкIы зэхъум, джэгуакIоу ахэтыгъэр уанэм къиуцуи, «Къэрэкъэшкъэтау заом иорэд» къызыхедзэм, дзэр къэзэрэшIэжьи, лIыхъужъ орэдыжъэу зэхахыгъэм ыгъэгушхуагъэхэу пыим пэгъокIыгъэх ыкIи зэхакъутагъ. Джащ фэдиз кIуачIэрэ зэшIокIырэ иIагъ орэдым».\nя 11-рэ кIэлэцIыкIу IорIуатэм фэгъэхьыгъ. Ари зэхэзыгъэуцуагъэр ыкIи къыдэкIыным фэзыгъэхьазырыгъэр Унэрэкъо Рай. КIэлэцIыкIу IорIуатэр пIуныгъэмкIэ зэрэамалышIум нэмыкIэу, лIэужхэр зэзыпхыхэрэ кIуачIэу зэрэщытыр ащ къыщеIо. Шъхьафитыныгъэм, зэфагъэм, цIыфыгъэм, шIугъэм, дэхагъэм ягупшысэхэу IорIуатэхэм ахэлъхэм ныбжьыкIэхэр шэн-зекIокIэ дахэхэм къафагъэущых, нэшэнэ дэгъухэр ахалъхьэх, лIыгъэ зэрахьаным фапIух. КIэлэцIыкIу IорIотэ анахьышIухэу зэгорэм къыхаутыгъэхэм ащыщых мы тхылъым къыдэхьагъэхэр.\nТхылъым дэт шъхьэ пэпчъ жанрэм къыхиубытэрэ IорIотэ лъэпкъхэр щызэхэугъоягъэх. Ахэр етIани нахь куп цIыкIухэу гощыжьыгъэх. Ащ фэдэу орэдхэр, усэхэр, хъохъухэр зыхэхьэхэрэ Iахьышхор етIани нахь куп цIыкIухэу зэтеутыгъэх. Ахэм ащыщых кушъэ орэдхэр, пIур кушъэ орэдхэр, тхьаусыхэ кушъэ орэдхэр, цIэус орэдхэр, лъэтегъэуцо орэдхэр — зэкIэмкIи купи 8 мэхъу.\nКIэлэцIыкIу джэгукIэхэри Iахьи 8-у гощыгъэх. Ащ хэтых лъытакIэхэр, джэгукIэхэр, хырыхыхьэхэр, хьакIыбхэр ыкIи нэмыкIхэр. Ящэнэрэ Iахьышхом ушъый гъэсэпэтхыдэхэр хэхьэх. Ар етIани Iахьищэу гощыжьыгъэ: ушъый орэдхэр, гущыIэжъхэр ыкIи ушъый къэбархэр.\nЯплIэнэрэ шъхьэм пшысэхэмрэ тхыдэхэмрэ щыугъоигъэх. Ащ хэхьэх псэушъхьэхэм яхьылIагъэхэр, къэбар пшысэхэр, тхыдэхэр, IорIотэзехьэхэм якъэбархэр.\n«Адыгэ кIэлэцIыкIу IорIуат» зыфиIорэ IофшIагъэм шъхьэу къыдэхьагъэ пэпчъ кIэлэцIыкIумэ апаеу тхылъ гъэкIэрэкIагъэ хэпшIыкIын плъэкIыщт.\nНаучнэ лъапсэ зиIэу шIыгъэ материалыр кIэлэцIыкIумэ атегъэпсыхьагъэу, гъэкIэрэкIагъэу къыдэгъэкIыгъэмэ, сабыйхэр зыщапIурэ унагъо пэпчъ иIэ шIоигъонэу къысшIошIы.\nПредыдущая Бгъэфедэн плъэкIыщтым узыIэпещэ\nСледущая Къулыкъу ахьыныр ныбжьыкIэхэм япшъэрылъ


«Жъогъожъыехэр» гъашIэм илъэпэмафэх — Адыгэ макъ\n«Жъогъожъыехэр» гъашIэм илъэпэмафэх\nРедактор 29.06.2020 29.06.2020 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ художественнэ творчествэмкIэ я Дунэе фестиваль-зэнэкъокъоу «Адыгеим ижъогъожъыехэр» мэкъуогъум и 27 – 29-м щыIэщт.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ, республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ зэхащэрэ фестиваль-зэнэкъокъур Адыгэ хэкур загъэпсыгъэр илъэси 100 зэрэхъурэм, шIэжьым ыкIи дзэ щытхъум я Илъэс афэгъэхьыгъ. Культурэм хэхъоныгъэу ышIырэм зыкъегъэIэтыгъэным фэшI къэралыгъо программэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным фестивалыр ехьылIагъ.\nЦIыфхэм япсауныгъэ икъэухъумэн мэхьанэу иIэр къыдалъыти, заочнэ шIыкIэм тетэу фестивалыр рагъэкIокIынэу зэхэщакIохэм зэдаштагъ.\nСэнаущыгъэ зыхэлъ кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ къыхэгъэщыгъэнхэм, дунэе зэфыщытыкIэхэр искусствэм иамалхэмкIэ нахьышIу шIыгъэнхэм фестиваль-зэнэкъокъур афэIорышIэ.\nМэкъуогъум и 27 — 29-м фестивалым щызэнэкъокъущтых.\nОрэд къэзыIохэрэр, къэшъуакIохэр, музыкальнэ Iэмэ-псымэхэмкIэ орэдышъохэр къезыгъаIохэрэр купэу зыхэтхэм ащызэнэкъокъущтых. ЗэIукIэгъухэр мэкъуогъум и 27-м рагъэжьэщтых, и 28-м аухыщтых.\nОсэшIхэр купищ мэхъух.\nМэкъуогъум и 29-м зэхэщакIохэм зэфэхьысыжьхэр ашIыщтых. Интернетыр, нэмыкI зэлъыIэсыкIэ амалхэр агъэфедэхэзэ, фестивалым икIэуххэр цIыфхэм алъагъэIэсыщтых.\nПэшIорыгъэшъ зэнэкъокъухэм текIоныгъэр къащыдэзыхыгъэхэр кIэух зэIукIэгъухэм ахэлажьэх. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу, Урысыем, Адыгеим, Ингушетием культурэмкIэ язаслуженнэ IофышIэу, зэхэщэкIо купым итхьаматэу ШъэуапцIэкъо Аминэт тызэрэщигъэгъозагъэу, сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэ гъэшIэгъонхэр фестивалым хэлэжьэщтых.\nСША-м икъэшъокIо ансамблэу «Нартым» илъэс 16 — 22-рэ зыныбжьхэр хэтых, нэбгырэ 34-рэ щэуджы. Нью-Джерси и Адыгэ шIушIэ организацие купыр зэхищагъ.\nТэхъутэмыкъое районым икъэшъокIо ансамблэу «Адыгэхэр» Урысыем, IэкIыб къэралхэм ащашIэ, зэнэкъокъухэм щытхъуцIэхэр къащыдихыгъ.\nМыекъопэ районым ермэл къашъохэмкIэ иансамблэу «Еразанк» зыфиIорэм, Чэчэным, Таганрог, Волгоград, нэмыкIхэм яансамблэхэм якъашъохэр дахэх.\nКъэрэщэе-Щэрджэсым и Хьабэз район культурэмкIэ и Унэу Хъопсэрыкъо Назир ыцIэ зыхьырэм иансамблэу Тутарыщэ Амир зипащэр, ТIопсэ районым илъэпкъ ансамблэу «Жъогъобыныр», Гъобэкъуае икъэшъокIо ансамблэу «Къуаджэм инэфылъэхэр», ПсышIопэ районым икъэшъокIо купэу «Шапсыгъэхэр» фестивалым хэлэжьэщтых.\nИзраиль иадыгэ къуаджэу Кфар-Камэ иансамблэу «Типсэр», ХьакIэмзые икъэшъокIо ансамблэу «Жъогъобыныр», Адэмые иансамблэу «Насыпыр», Къэбэртэе-Бэлъкъарым иансамблэу «Мэфэгъэпсыр», фэшъхьафхэри Дунэе фестивалым щыуджыщтых.\nАнсамблэхэр, нэбгырэ зырызхэр, купышхо мыхъухэрэр зэнэкъокъущтых. Ставрополь, Краснодар крайхэм, Молдовэм, Волгоград, Оренбург, Къэрэщэе- Щэрджэсым, Ростов хэкум, Адыгеим, фэшъхьафхэми лъэпкъ шIэжьым, шэн-хабзэхэм, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ орэдхэр къаIощтых.\nИорданием щыщ адыгэ пшъэшъэжъыеу Имана Бишэ, илъэс 11 зыныбжьым, «ИстамбылакIо» зыфиIорэр къыIощт. Пщымэфэ Симэ адыгэ орэд къыIощтыр. Илъэс 13-м ит, Иорданием щэпсэу. Иорданием щыщхэу Хьэлаштэ Рэхьмы ыкIи ШэошIу Нэпс зэлъашIэрэ орэдэу Тутэ Зауррэ МэщбэшIэ Исхьакърэ зэдаусыгъэу «Адыгэхэр сичIыгу щэпсэух» зыфиIорэр дунаим щагъэжъынчыщт.\nТэхъутэмыкъуае щапIугъэ Къэлэкъутэкъо Динарэ илъэси 8 ыныбжь, «Сянэ ишIулъэгъур» къыIощт. Шэуджэн, Теуцожь, Кощхьэблэ районхэм, къалэу Мыекъуапэ, Белоруссием, Молдовэм, Адыгэкъалэ, нэмыкIхэм яныбжьыкIэхэм эстрадэ орэдхэр къаIощтых.\nШэуджэн, Теуцожь районхэм, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Иорданием, Тыркуем, Адыгеим якупхэм, фэшъхьафхэм яIэпэIэсэныгъэ къагъэлъэгъощт.\n— Адыгэхэр къэралыгъо 60-м ехъумэ ащэпсэух, — къытиIуагъ республикэм иобщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — Дунаим щитэкъухьагъэх нахь мышIэми, яныдэлъфыбзэ рэгущыIэх, шэн-хабзэхэр къаухъумэх, яорэдхэмкIэ, къашъохэмкIэ зэлъэIэсых.\nЖъогъо 12-р къызыхэлыдыкIырэ республикэ быракъыр зэкIэ адыгэхэм ябыракъэу алъытэ, языкIыныгъэ егъэпытэ. Сэнаущыгъэ зыхэлъхэр къыхагъэщыхэзэ, ныбжьыкIэхэр нахьышIоу зэрэшIэнхэмкIэ фестивалэу «Адыгеим ижъогъожъыехэм» лъэпсэшIу ышIыгъ. Iофыр лъыгъэкIотэгъэным Адыгэ Хасэр хэлэжьэщт.\nАдыгабзэкIэ орэд къэзыIохэрэм, тилъэпкъ къашъохэр дахэу къызэрашIыхэрэм дакIоу, адыгэ шъуашэм изехьанкIэ щысэшIу къэзыгъэлъагъохэрэм, адыгэ шэн-хабзэхэм якъэухъумэнкIэ къахэщыхэрэм Адыгэ Хасэр алъыплъэщт. Дэгъухэм анахь дэгъужьхэм хэушъхьафыкIыгъэ шIухьафтынхэр Адыгэ Хасэм афигъэшъошэщтых.\nТыркуем иансамблэу «Бзэпсым» нэбгырэ 11 хэт, художественнэ пащэр Дэврим Айхан. Скрипкэр, шыкIэпщынэр ямузыкальнэ Iэмэ-псымэу орэдышъохэр агъэжъынчых.\nАдыгэм ыгу сыд фэдэ хэгъэгу къыщытеоми, лъэпкъ гупшысэр зыщигъэгъупшэрэп. Дэврим Айхан республикэм имэфэкIхэм, лъэпкъ зэхахьэхэм ащытлъэгъоу, гущыIэгъу тызэфэхъоу бэрэ къыхэкIыгъ. Зэлъэпкъэгъухэр искусствэм зэрэзэфищэхэрэм анахьэу къыщыхигъэщырэр лIэужхэм язэпхыныгъэхэр ары.\nАнсамблэм «Бзэпс» фаусыгъ. Тыгъэнэбзыйхэм бзэпсхэр афэтэгъадэх, дахэу зэпэжъыужьых, мэшIэтых. Адыгэ орэдэу къырагъаIорэм гур зэлъештэ…\n— Мыекъуапэ тыкъэкIонэу, адыгэ чIыгум тыщызэIукIэнэу лъэшэу тыфэягъ, — къеIуатэ Дэврим Айхан. — Мыгъэ тигухэлъхэр къыддэхъугъэхэп, арэу щытми, тыгу дгъэкIодырэп. «Адыгеим ижъогъожъыехэм» язичэзыу фестиваль тыщызэIукIэн тимурад. Адыгэ орэдхэм шъуядгъэдэIущт.\nИорданием щыпсэурэ Имана Бишэ ижъырэ адыгэ орэдэу «ИстамбылакIор» Мыекъуапэ къыщиIоным зэрэкIэхъопсырэр зэхэщэкIо купым хэтхэм къариIуагъ.\nПсэ зыпыт зэIукIэгъухэм пшъэшъэжъыер ахэлажьэ, искусствэр зышIогъэшIэгъонхэм нэIуасэ афэхъу зэрэшIоигъор зэдэгущыIэгъум къыщыхигъэщыгъ.\nЗыгъэсапIэу «Радугэм» ихудожественнэ пащэу Елена Щербак илъэсыбэ хъугъэу Мыекъуапэ Iоф щешIэ, къэшъуакIохэр, орэдыIохэр купым хэтых. Искусствэм пIуныгъэ мэхьэнэ ин иIэу Е. Щербак елъытэ, фестивалыр шIогъэшIэгъон.\nЛъэпкъ эстрадэ орэдхэр Интернетым, нэмыкI зэлъыIэсыкIэ амалхэм ащызэхэтхыщтых, къэшъуакIохэм яIэпэIэсэныгъи тлъэгъущт. 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу «Адыгеим ижъогъожъыехэр» зэхащэх. Фестивалыр ныбжьыкIэ шъэ пчъагъэхэм лъэпэмафэ афэхъугъ. Мыгъэ нэбгырэ 840-рэ хэлэжьэщт. Гъэхъагъэхэр ашIынхэу, Дунэе фестивалыр шIукIэ къятэжьынэу, язэлъыIэсыкIэ амалхэр пытэнхэу афэтэIо.\nГъогу маф, фестивалыр!\nСурэтхэм арытхэр: фестивалым хэлажьэхэрэр.\nПредыдущая ГукIэ къыхэпхырэр нахьышIу


ЕгъэжьапIэм къыгъэлъэгъуагъэр | Адыгэ Макъ\nАпэрэ IофшIэгъу мазэм къыгъэлъэгъуагъэхэм, хэкIым идэщын ыуасэ зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм, гухэлъэу яIэхэм къатедгъэгущыIагъ мы Iофым фэгъэзэгъэнэу Адыгеим къыщыхахыгъэ ООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэм ипащэу Алыбэрд Налбый.\n— Республикэм зэрэщытэу хэкIыр щытыугъоищт, полигонитIоу итым, зыр Мыекъуапэ, адрэр Адыгэкъалэ ащыгъэпсыгъэх, ятщэлIэщт, зэрар къымыхьыным фэшI дгъэкIодыщт, ищыкIагъэмэ, чIэттIэщт, — къеIуатэ ащ. — ТапэкIэ уплъэмэ, хэкIыр щызэхэтыдзынэу тонн мин 200-м телъытагъэу завод дгъэуцун гухэлъ тиI. ХэкIым идэщын пае тищыкIэгъэ техникэр, ар зэкIэмкIи 58-рэ мэхъу, тIэкIэлъ. Автомашинэхэм ар къызщаугъоищт графикри дгъэнэфагъэ.\n— Мазэм ехъугъ Iоф зышъушIэрэр. Сыда егъэжьапIэм къыгъэлъэгъуагъэр? ЦIыфхэм хэкIым идэщын зэрэзэхэщагъэм еплъыкIэу фыряIэр зэфэшъхьаф…\n— Iофыр зебгъажьэкIэ ары о пэшIорыгъэшъэу бгъэнэфа-гъэр тэрэзми мытэрэзми къызынафэрэр. Тэри джыри Iоф зыдэтшIэн фае горэхэм тарихьылIагъ, ау гумэкIыгъошхо щыIэу сIон слъэкIыщтэп. ГущыIэм пае, графикэу хэкIыр зыщыIуащыщтым зэхъокIыныгъэхэр зыщыфэтшIынхэр къыхэкIыгъэх. НахьыпэкIэ зыщыдамыщыщтыгъэ къоджэ псэупIэхэр щыIагъэх. Ахэм адэсхэм, зэремысагъэхэм къыхэкIыкIэ, игъом хэкIыр ящагухэм къадахыщтыгъэп. Нэужым ар тэ тилажьэ зышIыжьыхэрэми тарихьылIагъ.\nАхэм язакъоп, нэмыкI лъэныкъохэмкIэ ямырэзэныгъэ къизыIотыкIыхэрэри щыIэх. ЦIыфхэр телефонкIэ къытфытеох, интернет нэкIубгъохэр агъэфедэх. Зыкъытфэзыгъэзагъэхэм зэкIэми, хэзыгъэ имыIэу, Iофыгъоу къаIэтыгъэр дэтэгъэзыжьы, ищыкIагъэмэ, зыгорэ зэтэхъокIы. Зигугъу къышIыгъэ Iофыгъор игъо дэдэу къыхэкIы, тэ тилажьэ хэмылъэуи мэхъу.\nКъыкIэзгъэтхъымэ сшIоигъу, тиавтомашинэхэм зэкIэми ГЛОНАСС-р ащытэгъэфедэ, зыдакIохэрэри, уахътэу ямаршрут зыщытехьагъэхэри, зэрэтетыгъэхэр зыфэдизыри, къызщыуцугъэхэри хэзыгъэ имыIэу ащ къегъэлъагъо. Игъом ыкIи икъоу тиIофышIэхэм япшъэрылъхэр амыгъэцакIэхэмэ тлъэгъущт, пшъэдэкIыжь ядгъэхьыщт.\n— Налбый, бэрэ цIыфхэм зигугъу къашIыхэрэм ащыщ фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ащыпсэухэрэм хэкIыр зыщыратэкъурэ чIыпIэхэм язытет. ГущыIэм пае, бакхэр заунэкIыхэкIэ, ахэм арымыфэгъэ хэкIыр Iуамыщэу зыIохэрэр къыхэкIых.\n— Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ачIэсхэм хэкIыр зыщыратэкъущт площадкэхэр афэгъэнэфагъэхэу щыт. Ахэр къэшIыхьагъ, бакхэр ыкIи пыдзэфэ инхэр зэратэкъощт контейнерхэр атетых. Ахэм арылъ хэкIымрэ площадкэм телъымрэ тыугъоиныр тэры зипшъэрылъыр, ащ шIокI иIэп. Ау площадкэм ыкIыб щыIэу, гущыIэм пае, итэкъупIэм къамыгъэсыгъэу е жьыбгъэр къызелъым ыхьыгъэр тыугъоижьыныр тэ тиIофшIэнэп. Ащ фэгъэзагъэр гъэIорышIэкIо компаниеу щагур зыгъэкъэбзэн фаер ары. Социальнэ сетьхэр зыгъэфедэхэрэм а упчIэр къытатэу бэрэ къыхэкIы, тиджэуап ымыгъэразэхэрэри щыIэх, ау хэбзэгъэуцугъэм къызэрэщыдэлъытагъэр джары.\nХэкIыр бэу зэтемыхьаным, бакхэм къарымытэкъужьыным, жьыбгъэм е хьэхэм рамыхьыжьэным апае непэ тIогъогогъо нахь мымакIэу аIутщыным тыпылъ.\n— Унэе псэупIэхэм ачIэсхэми хэкIыр зэратэкъощт бакхэр афагъэуцунхэу къыкIэлъэIухэу бэрэ къыхэкIы. Анахьэу къэлэдэсхэр ары.\n— ТэркIэ ащ зыпари къин хэлъэп. Мыекъопэ къэлэ администрацием ипащи ащ фэдэ предложение къыхьыгъ ыкIи игъоу зэрэщытым дедгъэштагъ. Ау ащи джа нахьыпэкIэ зигугъу тшIыгъэ Iофыгъор хэлъ. ХэкIитэкъупIэ площадкэу дгъэпсыгъэм къыхимыубытэрэ чIыгум игъэкъэбзэн фэгъэзэгъэщтыр агъэнэфэн фае. Бакхэр дгъэуцунхэм тэ тыфэхьазыр.\n— ХэкIыр зэхэдзыгъэу угъоигъэным шъутехьанэу гухэлъ шъуиI. Ар сыдэущтэу зэхэщэгъэнэу жъугъэнэфагъа?\n— Ар пшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ, ау… ХэкI зэхэдзыгъэным цIыкIу-цIыкIоу утехьан фае, зы мафэкIэ ар бгъэпсышъущтэп. Ащ фэдэ шIыкIэ Урысыем илъэпышъ, цIыфхэм есэгъуае афэхъущт. Непэ ащ фытегъэпсыхьэгъэ бакхэр тщэфыхэу дгъэуцугъэхэми, хьаулыеу ахъщэр иттэкъущт. Мары Адыгэкъалэрэ поселкэу Яблоновскэмрэ ащ фэдэ итэкъупIэхэр зыщагъэуцугъэ чIыпIэхэр яIэх, ау зыпарэми зэхидзырэп, зэхатакъозэ аратакъо. Сэ сишIошIыкIэ, цIыфхэм зэдэгущыIэгъухэр адэпшIыхэмэ, къэбар жъугъэм иамалхэри бгъэфедэхэзэ ыпэрапшIэу Iофым хэлъыр алъыбгъэIэсын, агурыбгъэIон фае.\n— ХэкIым идэщын ыуасэу жъугъэнэфэгъагъэми зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх.\n— Ары. ХэкIэу зэIуагъэкIэщтыр зыфэдизыщт шапхъэхэм ялъытыгъэу муниципальнэ образованиехэр шъолъырхэмкIэ зэтеутыгъэх. Ар АР-м иминистрэхэм я Кабинет унашъоу ышIыгъэм диштэу щыт. Шъолъыр пэпчъ уасэу фагъэнэфэгъагъэр зэфэшъхьафыгъ. ГущыIэм пае, фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ачIэсхэм сомэ 91-рэ чапыч 21-рэ, унэе псэупIэ зиIэхэм сомэ 98-рэ чапыч 81-рэ е соми 101-рэ чапыч 34-рэ атын фаеу щытыгъ. Сомэ 90-рэ чапыч 70-рэ, соми 106-рэ чапыч 92-рэ зыщатыщтхэри шъолъырхэм ахэтыгъэх.\nЦIыфхэр ащ фэдэ пчъагъэхэм зэрамыгъэразэхэрэр бэу къызыраIотыкIым, АР-м и ЛIышъхьэ уасэхэр къедгъэIыхынхэу унашъо къышIыгъ. Джы къоджэ псэупIэхэм адэсхэм процент 30-кIэ нахь макIэу атыщт, ар сомэ 70-рэ. Къалэу Мыекъуапэ къыпэIулъ къоджэ псэупIэхэр къэлэ псэупIэ коим хахьэх нахь мышIэми, ахэм ащыпсэухэрэм атыщтыр сомэ 82-у дгъэнэфэгъагъэти, ар къэнэжьыгъ.\nУнагъом цIыкIуи ини исым пэпчъ хэкIым идэщын ыуасэ итын къыхеубытэ, ау… ГущыIэм пае, псэупIэм итхагъэр зэкIэри щыпсэурэп е охътэ гъэнэфагъэм къыкIоцI унэм зыпари исыгъэп. Ар къэзыушыхьатырэ тхылъыр тэ къытихьылIэмэ е гъэIорышIэкIо компаниеу зэпхыгъэм IэкIигъахьэмэ, икIэрыкIэу къафалъытэжьыщт. ХэкIым ыуасэу къыфалъытагъэм ымыгъэразэу е нэмыкI Iофыгъо мы лъэныкъомкIэ иIэу зыкъытфэзыгъазэрэ пстэуми яупчIэ джэуап еттыжьынэу, иIоф зэхэтфынэу тыхьазыр. Ащ пае псэупIэхэр къэткIухьэхэзэ цIыфхэм заIудгъэкIэнэуи гухэлъ тиI.


ЗэхэщэкIо комитетым изэхэсыгъо Москва щыкIуагъ | Адыгэ Макъ\nЗэхэщэкIо комитетым изэхэсыгъо Москва щыкIуагъ\nАдыгеир зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъурэм игъэмэфэкIын фэгъэзэгъэ зэхэщэкIо комитетым иапэрэ зэхэсыгъоу Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Виталий Мутко тхьамэтагъор зыщызэрихьагъэр тыгъуасэ Урысые Федерацием и Правительствэ зычIэт унэм щыкIуагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэхэсыгъом хэлэжьагъ.\nIофтхьабзэм джащ фэдэу хэлэжьагъэх федеральнэ ведомствэхэм, хабзэм ишъолъыр къулыкъухэм ялIыкIохэр.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы ВЦИК-м иунашъокIэ Кубано-Черноморскэ хэкум хахьэу Адыгэ автоном хэкур 1922-рэ илъэсым бэдзэогъум и 27-м зэрэзэхащэгъагъэр. Урысые Федерацием ишъолъыр истатус Адыгеим иIэным а хъугъэ-шIагъэр ары лъапсэ фэхъугъэр. 2022-рэ илъэсым Адыгеим июбилей зэрэхигъэунэфыкIыщтым епхыгъэу Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным мы хъугъэшIэгъэшхор гъэмэфэкIыгъэным ехьылIэгъэ Указыр ыштагъ.\nЗэхэсыгъом хэлажьэхэрэм зафигъазэзэ, Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Виталий Мутко юбилей Iофтхьабзэхэм язэхэщэн мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ.\n«Юбилеим мэхьанэшхо зэриIэр, Адыгеир зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъурэм игъэмэфэкIын ехьылIагъэу Адыгеим и ЛIышъхьэ предложениеу къыхьыгъэхэм шIэныгъэхэмкIэ Урысые академием ишIэныгъэлэжь пэрытхэми къазэрадырагъэштагъэр хэзгъэунэфыкIы сшIоигъу. Адыгэ Республикэр урысые социальнэ-политикэ шъолъырым изы Iахьэу щыт. Лъэпкъыбэхэр, культурэхэр, цивилизациехэр зыщызэгурыIорэ чIыпIэу ар щыт», — къыIуагъ Виталий Мутко.\nУрысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, федеральнэ лъэгапIэм тетэу мы хъугъэ-шIэгъэшхор зэрагъэмэфэкIыщтым цIыфхэм ялъэпкъ шIэжь зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ, ныбжьыкIэхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ мэхьанэшхо иIэщт.\n«Юбилей IофтхьабзэхэмкIэ пшъэрылъ шъхьаIэхэр гъэсэныгъэмкIэ, культурэмкIэ республикэм амалэу иIэхэм зягъэушъомбгъугъэныр, Урысые Федерацием щыпсэурэ цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм яфедеративнэ зэфыщытыкIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэр, ныбжьыкIэхэм патриотическэ пIуныгъэ тэрэз ягъэгъотыгъэныр ары», — къыIуагъ Виталий Мутко.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ипсалъэ анахьэу къыщыхигъэщыгъэр Урысые Федерацием ишъолъырэу щыт Адыгеим лIэшIэгъум къыкIоцI хэхъоныгъэ ин зэришIыгъэм мэхьанэшхо зэриIэр ары.\n«ЗэкIэми зэрэшъушIэу, Адыгэ Республикэм тарихъ бай, культурэ хэбзэ хьалэмэтхэр, археологическэ саугъэтхэр иIэх. Тэ ядгъэлъэгъуни, тызэрыгушхони икъун тиI. Юбилей Iофтхьабзэхэр зэхатщэхэзэ, республикэм нахь лъэшэу анаIэ къытырядгъэдзэн, туристическэ, инвестиционнэ амалхэм зядгъэушъомбгъун зэрэтлъэкIыщтым мэхьанэшхо иI», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, юбилей Iофтхьабзэхэм къэралыгъом ипащи, федеральнэ правительствэм иIэшъхьэтетхэми къадырагъэштагъ. Республикэм ипащэхэм кIуачIэу яIэр зэкIэ рахьылIэщт Урысыем и Президент пшъэрылъэу къафишIыгъэхэр ипIалъэм агъэцэкIэнхэм пае.\nАдыгеир зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъурэм игъэмэфэкIын фэгъэзэгъэ зэхэщэкIо комитетым изэхэсыгъоу Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Виталий Мутко зэрищагъэм республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат юбилей Iофтхьабзэхэм яплан ипроект къащыхилъхьагъ. Урысые Федерацием культурэмкIэ и Министерствэ ягъусэу а проектыр зэхагъэуцуагъ ыкIи пычыгъуиплIэу зэхэт.\nАпэрэ пычыгъом хэхьэх цIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэщт культурэ Iофтхьэбзэ 20-м ехъур, къэгъэлъэгъонхэр, зэнэкъокъухэр, театрэхэмрэ концертхэр зэхэзыщэрэ организациехэмрэ ягастрольхэр, дунэе, шъолъыр фестивальхэр.\nПроектым къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, культурэ-тарихъ альбомхэр, каталогхэр, краеведческэ литературэр къыдагъэкIыщтых, научнэ-практическэ конференциехэр зэхащэщтых, тарихъ-документальнэ фильмэу «Становление» зыфиIорэмрэ адыгэ пшысэхэм атехыгъэ анимационнэ фильмэу «Тым игъэсэпэтхыдэхэмрэ» тырахыщтых.\nПроектым къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, лъэпкъхэм язэкъошныгъэ исаугъэтэу Адыгеир Урысыем зыхэхьагъэр илъэс 400 зыщыхъурэм ехъулIэу Мыекъуапэ щагъэуцугъэр агъэкIэжьыщт.\nАщ нэмыкIэу культурэмкIэ учреждении 6 агъэцэкIэжьыщт. Ахэр: Адыгэ Республикэм сурэтхэмкIэ игалерей, искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ колледжэу У. Тхьабысымэм ыцIэкIэ щытыр, лъэпкъ къашъомкIэ кIэлэцIыкIу хореографическэ студиеу «Майкопчанка» зыфиIорэр, Адыгэ Республикэм и Камернэ музыкальнэ театрэу А. Хьанэхъум ыцIэкIэ щытыр, Адыгэ Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ, искусствэхэмкIэ Адыгэ республикэ еджапIэу К. Лъэцэрыкъом ыцIэкIэ щытыр.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, мы учреждениехэм республикэм пшъэрылъышхо щагъэцакIэ, Адыгеим щыпсэурэ цIыф лъэпкъыбэмэ якультурэ кIэн къэухъумэгъэнымкIэ ахэм мэхьанэшхо яI.\n«Унэхэм къалэу Мыекъуапэ итеплъэ къагъэдахэ. Джырэ шапхъэхэм адиштэу ахэр загъэцэкIэжьхэкIэ, нахьышIоу Iоф ашIэн алъэкIыщт, Адыгеир зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъурэр зыщыхагъэунэфыкIыщт лъэхъанми ар фэгъэхьыгъ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэхэсыгъом зэрэщыхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, Iофтхьабзэ-хэм сомэ миллиони 136-м ехъу апэIухьащт. Ау федеральнэ лъэгапIэм тетэу юбилеир хэгъэунэфыкIыгъэным пае джыри федеральнэ бюджетым сомэ миллиони 122,4-рэ къыхагъэкIын зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Республикэ бюджетым юбилей Iофтхьабзэхэм апае сомэ миллион 13,6-рэ къыхагъэкIыщт.\nАдыгеир зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъурэм игъэмэфэкIын тегъэпсыхьэгъэ планым зэхэсыгъом къыщыдырагъэштагъ.\nУрысыем и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэ республикэм ипащэ ипредложениехэм зэрахэплъэщтхэр ыкIи ахэмкIэ ведомствэ гъэнэфагъэхэм япащэхэм пшъэрылъхэр зэрэфашIыщтхэр къыIуагъ.\nКомплекситIумэ яшIын планым хагъэхьагъ\nАдыгеир зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъурэм игъэмэфэкIын фэгъэзэгъэ зэхэщэкIо комитетым изэхэсыгъо Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат цIыфхэм япсауныгъэ зыщагъэпытэщт физкультурэ комплекситIумэ яшIын планым хэгъэхьэгъэным ехьылIэгъэ предложение къыщихьыгъ.\nЦIыфхэм япсауныгъэ зыщагъэпытэщт физкультурэ комплекситIу Адыгэкъалэрэ Джэджэ районымрэ ащыгъэпсыгъэным ахэр фэгъэхьыгъэх.\nКъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, федеральнэ программэу «Физическэ культурэмрэ спортымрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу мы псэолъитIур 2020-рэ илъэсым агъэпсынэу рахъухьэ. ПстэумкIи ахэм яшIын сомэ миллиони 161-рэ пэIухьащт, ащ щыщэу сомэ миллион 92-р федеральнэ бюджетым къыхигъэкIыщт. Адыгеим и ЛIышъхьэ предложение къахилъхьагъ мы спорт псэуалъэхэр Адыгеим июбилей Iофтхьэбзэ шъхьаIэхэм яплан хагъэхьанхэу.\nВиталий Мутко Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипредложение къыдыригъэштагъ. Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэ джащ фэдэу пшъэрылъ афи-шIыгъ КъумпIыл Мурат ипредложениехэу нэмыкI псэолъэ заулэхэм яшIынрэ ягъэкIэжьынрэ яхьылIагъэхэмкIэ протоколхэр зэхагъэуцонэу. Юбилей планым ахэр хагъэхьанхэу амал щыIэмэ ыужкIэ зэхафыщт.


КIэлэеджакIохэр хэлэжьэщтых — Адыгэ макъ\n«Юный предприниматель и финансовая грамотность» зыфиIорэ онлайн-олимпиадэм республикэм ит гъэсэныгъэм иучреждениехэр хэлэжьагъэх.\nАпэрэ классым къыщегъэжьагъэу я 9-м нэс ащеджэрэ кIэлэеджакIохэм программэр ателъытагъ. Онлайн платформэу «Учи.ру» зыфиIорэр, Урысыем и Банк, лъэпкъ проектэу «Предприниматель цIыкIум ыкIи гурытым IэпыIэгъу афэхъугъэным», Урысыем экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ проектым кIэщакIо фэхъугъэх.\n— Урысыем и Банк зэхищэрэ онлайн-проектхэм республикэм ит гъэсэныгъэм иучреждениехэр чанэу ахэлажьэх. Мы Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу, кIэлэеджакIохэм финансым фэгъэхьыгъэ практическэ гъэцэкIэнхэр ашIынхэ, финанс продуктхэр зэрагъэпшэнхэ ыкIи къыхахынхэ, бзэджашIэхэм защаухъумэным зыфагъэсэныр япшъэрылъыгъ. Олимпиадэм ишIуагъэкIэ предприниматель гупшысэныр ныбжьыкIэхэм къаIэкIэхьан амал щыIэ мэхъу, — къыIуагъ УФ-м и Гупчэ банк и Къыблэ гъэIорышIэпIэ шъхьаIэ АР-мкIэ и Лъэпкъ банк экономикэмкIэ иотдел ипащэу Ацумыжъ Еленэ.\n«Учи.ру» зыфиIорэ платформэмкIэ ссылкэм ухэхьан е унэе кабинетым уихьанышъ олимпиадэм игъэцэкIэнхэр пшIынхэ плъэкIыщт. Къыхэгъэщыгъэн фае ащ ыпкIэ зэрэхэмылъыр. Мэлылъфэгъум и 13-м къыщегъэжьагъэу кIэлэеджакIохэм шIэныгъэу аIэкIэлъыр аушэтын амал яIагъ. Мэлылъфэгъум и 27-м къыщегъэжьагъэу жъоныгъуакIэм и 17-м нэс зэнэкъокъур кIощт.\nОлимпиадэр зыщырагъэжьэрэ мафэм, мэлылъфэгъум и 27-м сыхьатыр 9:30-м, онлайн шIыкIэм тетэу егъэджэн сыхьат Урысыем и Банк итхьаматэ зэхищэщт. Ар «Учи.ру» зыфиIорэм инэкIубгъо ит ссылкэу https://proofix.ru/fg2704/ къихьащт. Джащ фэдэу УФ-м и Гупчэ банк инэкIубгъоу «ВКонтакте» итымкIэ егъэджэн сыхьатыр къагъэлъэгъощт.\nПредыдущая ЯIэнатIэ къызфагъэфедэзэ…\nСледущая ЦыхьэшIэгъуджэ пкъыгъохэм (транспортхэм), къагъэорэ пкъыгъоу къычIэкIын зылъэкIыщтхэм шъуафэсакъ


Гъэсэныгъэм, наукэм яIофыгъохэм атегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nГъэсэныгъэм, наукэм яIофыгъохэм атегущыIагъэх\nАвтор: Редакция\t/ 15.09.2016\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nАдыгеим ыкIи Краснодар краим арыт апшъэрэ еджапIэхэм яректорхэм я Совет ипрезидиум изэхэсыгъо тыгъуасэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ универ-ситетым щыкIуагъ. Ащ хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан, республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Краснодар краим гъэсэныгъэмкIэ, наукэмкIэ ыкIи ныбжьыкIэ политикэмкIэ иминистрэу Татьяна Синюгинар, Адыгеим гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ ипащэу Хъуажъ Аминэт, ректорхэр. Iофтхьабзэр зэрищагъ Пшызэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу, мы Советым итхьаматэу Владимир Лобановым.\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ къэзэрэугъоигъэхэм шIуфэс къарихыгъ, зэхэсыгъор Мыекъуапэ зэрэщызэхащагъэм мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ. Адыгеир шъолъыр шъхьафэу зыщытыр мыгъэ илъэс 25-рэ мэхъу нахь мышIэми, краимрэ республикэмрэ арыт апшъэрэ еджапIэхэм яректорхэм зэпхыныгъэу яIэр зэрэзэпымыугъэр, гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ субъектитIур зы шъолъырэу зэрэщытхэр хигъэунэфыкIыгъ. Республикэм иныбжьыкIабэ краим ит апшъэрэ еджапIэхэм зэращеджэрэр, джащ фэдэу тигъунэгъу шъолъырым къикIырэ студентхэми Адыгеим гъэсэныгъэ зэрэщызэрагъэгъотырэм мэхьанэшхо зэриIэр, ащ фэдэ екIолIакIэм тизэпхыныгъэ нахь зэригъэпытэрэр Адыгеим ипащэ къыхигъэщыгъ.\n— Субъект шъхьафэу тыщытэу сыдигъуи тегупшысагъэп, гъэсэныгъэм, наукэм, нэмыкI лъэныкъохэмкIи къэуцурэ Iофыгъохэр тызэгъусэу зэшIотэхых. Урысыем хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ гъэсэныгъэм исистемэ мэхьанэшхо иI. Непэрэ уахътэм къэралыгъом, предприятиехэм, организациехэм нахь ящыкIэгъэ специалистхэр гъэхьазырыгъэнхэр апшъэрэ еджапIэхэм япшъэрылъ шъхьаIэу щыт. Ар къыдэтлъытэзэ IофшIэныр зэхэтщэн фае. Тиапшъэрэ еджапIэхэр къэзыухырэ ныбжьыкIэхэм Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм ямызакъоу, IэкIыбыми Iоф ащашIэ. Ащ къегъэлъагъо ахэм шIэныгъэ куухэр зэраIэкIэлъхэр. Мыщ тыкъыщымыуцоу ыпэкIэ тылъыкIотэным, тизэпхыныгъэ джыри нахь дгъэпытэным тынаIэ тедгъэтын фае, ащкIэ амалышIухэр тIэкIэлъых, — къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан.\nАР-м и ЛIышъхьэ иунашъокIэ щытхъуцIэу «Адыгеим наукэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху» зыфиIорэр афагъэшъошагъ министрэу Татьяна Синюгинам, маркетингымкIэ ыкIи социальнэ-къэбарлъыгъэIэс технологиехэмкIэ академием иректорэу Раиса Агабекян, Ермэлхьаблэ дэт къэралыгъо кIэлэегъэджэ академием иректорэу Амбарцум Галустовым, культурэмрэ искусствэмрэкIэ Краснодар икъэралыгъо университет иректорэу Сергей Зенгиным, Шъачэ дэт къэралыгъо университетым иректорэу Галина Романовам, УФ-м и МВД иуниверситет икъутамэу Краснодар щыIэм ипащэу Александр Симоненкэм. Ахэм зэкIэми республикэм ипащэ афэгушIуагъ, тапэкIэ шIуагъэ къытэу Iоф ашIэнэу, шъолъыритIум язэпхыныгъэ ыкIи яныбджэгъуныгъэ гъэпытэгъэным фэлэжьэнхэу афэлъэIуагъ.\nНэужым зэхэсыгъом иповесткэ итыгъэ Iофыгъохэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх. Республикэм иэкономикэ пае инженернэ-техническэ кадрэхэр гъэхьазырыгъэнхэмкIэ Iофэу ашIэрэм, гурыт еджапIэхэм ачIэс кIэлэеджакIохэр ащ хэщагъэхэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ доклад къышIыгъ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, непэ къэралыгъом, республикэм нахь ящыкIэгъэ специалистхэр гъэхьазырыгъэнхэм, анахьэу инженернэ-техническэ, медицинэ ыкIи псэолъэшI сэнэхьатхэм, университетым мэхьанэшхо реты. Предприятиехэм яшIоигъоныгъэхэр къыдалъытэхэзэ, ахэм ялъэIукIэ Адыгеим имызакъоу, Краснодар краим, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Ингушетием, нэмыкI шъолъырхэм ящыкIэгъэ кадрэхэр агъэхьазырых. ТапэкIи а IофшIэныр лъагъэкIотэщт.\nАдыгеим ыкIи Краснодар краим яэкономикэ хэхъоныгъэ езыгъэшIыщт лъэныкъо шъхьаIэхэмкIэ специалистхэм ягъэхьазырын зыщызэхащэщт «гъэсэныгъэм икластерхэр» (гурыт еджапIэр — колледжыр — вузыр) гъэпсыгъэнхэмкIэ ашIэрэм къытегущыIагъ министрэу Хъуажъ Аминэт. Гурыт еджапIэм щегъэжьагъэу сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр, нэужым ахэм Iоф адэшIэгъэныр, экономикэм нахь ищыкIэгъэ сэнэхьатхэмкIэ колледжым, апшъэрэ еджапIэм ащегъэджэгъэнхэм мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ.\n2016-рэ илъэсым шIэныгъэлэжь ныбжьыкIэхэм наукэм ыкIи инновациехэм алъэныкъокIэ УФ-м и Президент ипремие афэгъэшъошэгъэнымкIэ кандидатурэхэр къыхэхыгъэнхэм иIофыгъо зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр тегущыIагъэх, унэшъо гъэнэфагъэхэр ашIыгъэх. Советым изычэзыу зэхэсыгъо Пшызэ къэралыгъо технологическэ университетым щызэхащэнэу зэдаштагъ.


ТIуапсэ Пресс - Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къэзыгъэзэжьыгъэхэм аIукIагъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къэзыгъэзэжьыгъэхэм аIукIагъ\nadmin - 2015-07-31 15:23:16\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан къэзыгъэзэжьыгъэхэм я Мафэу къэблагъэрэм ипэгъокIэу, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьыгъэхэу хэкужъым щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм ащыщхэр тыгъуасэ ригъэблэгъагъэх.\nНахьыбэрэмкIэ ахэр специалист ныбжьыкIэх, студентых. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэррэ республикэм икъэралыгъо учреждениеу «Къэзыгъэзэжьыгъэхэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэмкIэ Гупчэм» ипащэу ГъукIэлI Асхьадрэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ пэублэ псалъэ къышIызэ, мэфэкIэу къэблагъэрэм ипэгъокIэу зихэкужъ къэзыгъэзэжьыгъэ ныбжьыкIэхэм игуапэу зэраIукIагъэр ариIуагъ.\n- Мыщ фэдэ зэIукIэгъухэр нахьыбэрэ зэхатщэхэзэ шъуигумэкIыгъохэм, щыкIагъэхэм татегущыIэн, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм тынаIэ атедгъэтын фае, - къыIуагъ ТхьакIущынэ Аслъан къызэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ. - Мы аужырэ илъэсхэм къакIоцI IэкIыб къэралыгъохэм ащыпсэущтыгъэ тилъэпкъэгъу 1600-рэ фэдизмэ Адыгеим къагъэзэжьыгъ, къуаджэу Мэфэхьаблэ изакъоу унэгъо 35-рэ щэпсэу, Сирием щыкIорэ заом ыпкъ къикIыкIэ адыгэ пчъагъэмэ ашъхьэ къырахьыжьэжьи, ячIыгужъ къэкIожьыгъэх. Ахэм зэкIэми зэрифэшъуашэу тапэгъокIыгъ, амалэу тиIэмкIэ IэпыIэгъу тафэхъу. Ежьхэми къатефэрэр агъэцакIэ - мэлажьэх, IофшIэпIэ чIыпIэхэр къызэIуахых, ныбжьыкIэхэм апшъэрэ гъэсэныгъэ зэрагъэгъоты. АщкIэ ахэм лъэшэу тафэраз.\nШъхьэлэхъо Аскэр къызэрэхигъэщыгъэу, тилъэпкъэгъухэм апэрэу хэкужъым къызагъэзэжьыгъэр мы мафэхэм илъэс 17 мэхъу. Ахэм зэкIэми яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэм, гумэкIыгъоу яIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэм, IэпыIэгъу афэхъунхэм сыдигъуи анаIэ тырагъэты. НыбжьыкIэхэм АР-м и ЛIышъхьэ нэIуасэ зыфашIын, гъэхъагъэу яIэхэм щагъэгъозэн гухэлъ яIэу къызэрэкIуагъэхэр Комитетым итхьаматэ къыхигъэщыгъ.\n- Къэзыгъэзэжьыгъэхэм яIофыгъохэм афэгъэхьыгъэ Iэнэ хъурае бэмышIэу зэхэтщагъ, джырэблагъэ Мэфэхьаблэ зэхахьэ щыкIонэу тэгъэнафэ. Къуаджэм игумэкIыгъохэм, иинфраструктурэ изэтегъэпсыхьан япхыгъэ лъэныкъохэм ащ тащытегущыIэщт. Джащ фэдэу мы псэупIэм иурамитIу арыкIорэ гъогухэм асфальт атетлъхьагъ, - къыIуагъ Шъхьэлэхъо Аскэр.\nМы къуаджэм къикIыгъэ Цэй Ирхьан къызэриIуагъэмкIэ, япсэупIэ дэс унагъо горэм сэкъатныгъэ зиIэ нэбгырищ ис, асфальт гъогур ахэм анэсыгъэп. Джащ фэдэу ныбжьыкIэхэм апае футболешIапIэ мыщ щагъэпсынэу цIыфхэр къызэрэкIэлъэIухэрэр Цэй Хиндаз къыIуагъ. МыхэмкIэ пащэхэр IэпыIэгъу къафэхъунхэу закъыфагъэзагъ.\nIофыгъоу къаIэтыгъэхэм ахэплъэнхэшъ, IэпыIэгъу зэрафэхъущт шIыкIэхэр зэрагъэнэфэщтхэр мыщ дэжьым АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ.\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Бемхолдинг» зыфиIорэм ипащэу Тезджан Эсат илъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьымэ Тыркуем къикIыжьи, ятэжъхэм ячIыгу къыгъэзэжьыгъ. Ащ къызэриIотагъэмкIэ, зипэщэ заводым дзыо зэфэшъхьафхэр къыдегъэкIых. Япродукцие республикэм имызакъоу, Москва, Екатеринбург, нэмыкI чIыпIэхэми ащыIуегъэкIы. Ащ джыри зырагъэушъомбгъун, цIыфэу Iутхэм япчъагъэ нахьыбэ ашIын гухэлъ зэряIэм АР-м и ЛIышъхьэ щигъэгъозагъ.\nТхьакIущынэ Аслъан иунашъокIэ къэзыгъэзэжьыгъэхэм яIофыгъохэм афэгъэзэгъэщт республикэ комиссие зэрэзэхащагъэм мэхьанэшхо зэриIэр ГъукIэлI Асхьад къыIуагъ. Ащ ипащэу, АР-м и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат сыд фэдэрэ лъэныкъокIи IэпыIэгъу къызэрафэхъурэр, ащ цIыфхэр зэрэфэразэхэр къыхигъэщыгъ.\n- IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр джыри къызэIушъухынхэу, бюджетым ижъугъэхьэрэ хэбзэIахьхэм ахэжъугъэхъонэу тапэкIи тышъущэгугъы, - риIуагъ ащ ТхьакIущынэ Аслъан.\nГъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм ясистемэхэм, нэмыкI лъэныкъохэм япхыгъэу Iоф зышIэрэ специалист ныбжьыкIэхэр, студентхэр нэужым къэгущыIагъэх. ЗынаIэ къатет, ягумэкIыгъохэр зэхэзышIэрэ АР-м и ЛIышъхьэ, республикэм ипащэхэм «тхьашъуегъэпсэу» араIуагъ. Къэзыгъэзэжьыгъэхэр щыIэныгъэм нахь псынкIэу хэгъозэжьынхэм, ягумэкIыгъохэр дэгъэзыжьыгъэнхэм ыкIи яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм фэшI ахэм юридическэ IэпыIэгъу языгъэгъотын зылъэкIыщт специалист ящыкIагъэу къэгущыIагъэхэм къыхагъэщыгъ. А Iофыгъом зэрэхэплъэщтхэр ыкIи цIыфхэр къызыкIэлъэIухэрэр зэрагъэцэкIэщтхэр АР-м и ЛIышъхьэ пытагъэ хэлъэу къыIуагъ.


ЛэжьапкIэр къаIэтыщт | Адыгэ Макъ\nУрысые Федерацием IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ ухъумэнымкIэ иминистрэу Максим Топилиным къызэриIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм къахимыубытэгъэ бюджетникхэм ялэжьапкIэ проценти 4-кIэ къаIэтыщт.\n— 2019 — 2020-рэ илъэсхэм мы Iофыгъом джыри къыфэдгъэзэжьыщт, лэжьэпкIэ анахь макIэр зыфэдизыщтми бэ елъытыгъэщтыр. 2018-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщыублагъэу лэжьэпкIэ анахь макIэм (МРОТ-м) процент 21,7-рэ хэхъощт ыкIи ар сомэ 9489-м нэсыщт. Ащ къыхэкIыкIэ тхьамафэм телъытагъэу сыхьат 40-рэ Iоф зышIэрэ цIыфым мы ахъщэм нахь макIэ ептын уфитыщтэп. КъыкIэлъыкIощт илъэсми ащ хагъэхъощт. Ар зыфэдизыщтыр къэшIэгъуае, сыда пIомэ 2019-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу лэжьэпкIэ анахь макIэр урыпсэунымкIэ ахъщэ анахь макIэу агъэнафэрэм кIэхьан фае, ар зынэсыщтыр зыми ышIэгорэп. Джырэ уахътэм Урысыем урыпсэунымкIэ ахъщэ анахь макIэу щагъэнэфагъэр сомэ мини 10,3-рэ мэхъу. Илъэсым къыкIоцI ар нахь макIэ хъущтэп, — къыIуагъ министрэм.\nМинистрэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, УФ-м и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм къахиубытэрэ бюджетникхэм алъэныкъокIэ аштэгъэ пшъэрылъхэр зэкIэ зэшIохыгъэхэ хъущт, агъэнэфагъэм диштэу ахэм ялэжьапкIэ къаIэтыщт. Ащ пэIухьащт мылъкур федеральнэ бюджетым къыдыхалъытагъ. Рахъухьагъэр зэшIохыгъэным фэшI шъолъырхэм сомэ миллиард 80 атырагощэщт, мы илъэсым елъытыгъэмэ, ар фэдитIукIэ нахьыб. Къэралыгъом ипащэ иунашъохэм къызэрагъэнафэрэмкIэ, бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ащыщхэм ялэжьапкIэ шъолъырым илъ гурыт лэжьапкIэм хэпшIыкIэу нахьыбэ хъун фае. ГущыIэм пае, шъолъырым гурыт лэжьапкIэу илъыр сомэ мин 35-рэ мэхъумэ, врачхэм, апшъэрэ еджапIэхэм аIут кIэлэегъаджэхэм, шIэныгъэлэжьхэм къагъахъэрэр гурытымкIэ сомэ мин 70-м кIэхьан фае.\nУФ-м и Президент къыдигъэкIыгъэ жъоныгъокIэ унашъохэр гъэцэкIэгъэнхэр Адыгэ Республикэм ибюджет къыдыхэлъытагъэх. АР-м финансхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый къызэриIуагъэмкIэ, къихьащт илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу жъоныгъокIэ унашъохэм къахимыубытэгъэ бюджетникхэм ялэжьапкIэ проценти 4-кIэ къаIэтыщт. 2019 — 2020-рэ илъэсхэм чъэпыогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу бюджетникхэм къагъахъэрэм проценти 4 (илъэсым телъытагъэу) хэхъощт. Ащ нэмыкIэу Адыгеим щыпсэурэ цIыф куп заулэмэ социальнэ IэпыIэгъу зэрарагъэгъотыщт шIыкIэм телъытагъэу, 2018-рэ илъэсым мэзаем и 1-м къыщыублагъэу мазэ къэс ахэм аратырэ ахъщэ тынхэр проценти 3,8-кIэ къаIэтынхэу агъэнафэ. Джащ фэдэу илъэсищым къыкIоцI студентхэм ястипендиехэм проценти 4 (илъэс къэс) ахэхъощт.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мы пшъэрылъхэр гъэцэкIагъэхэ зэрэхъурэм, цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэным лъэплъэ.


Т.Шовгенов вместе с родителями выпускников принял участие в акции «Единый день сдачи ЕГЭ родителями»Ны-тыхэм ягъусэу акцием хэлэжьагъ\nМэзэе мазэм акциер Урысыем ирегион пстэуми ащыкIуагъ. Ны-тыхэм, чиновникхэм, фэе пстэуми амал яIагъ ЕГЭ-м къыхиубытэрэ лъэныкъохэр зэкIэ аушэтынхэу. Ащ фэдэ экзамен тыкIэм мурадэу иIэр къэралыгъо ушэтынхэм къащытыгъэ заданиехэр кIэлэцIыкIухэм яамал къыхьынхэу зэрэщытхэр ны-тыхэм агурыгъэIогъэныр ары.\n- Зэтыгъо къэралыгъо ушэтынхэу кIэлэеджакIохэм атыхэу апшъэрэ ыкIи гурыт гъэсэныгъэ зэгъэгъотыпIэхэм ачIэхьанхэмкIи ушэтынхэу щытхэм афэгъэхьыгъэу бэ цIыфхэм къаIорэр. Ау сыд фэдизрэ ащ тегупшысагъэми, кIэлэцIыкIухэм яшIэныгъэхэр мыщ фэдэ шIыкIэкIэ къаушыхьатыжьын фае, тэри ахэм IэпыIэгъу тафэхъуныр ищыкIагъ. «Единый день сдачи ЕГЭ родителями» зыфиIорэ Iофтхьабзэм ушэтынхэм япхыгъэ гумэкIыгъохэм къащигъэкIэнэу тэгугъэ, - къыIуагъ Шэуджэн Тембот.


ЕджапIэм ищытхъу аIэты | Адыгэ Макъ\nЕджапIэм ищытхъу аIэты\nАвтор: Редакция\t/ 17.10.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nКъыблэм дзюдомкIэ изэнэкъокъу Ермэлхьаблэ щыкIуагъ. Илъэс 21-м нэс зыныбжь кIалэхэр, пшъашъэхэр алырэгъум щыбэнагъэх.\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм зыщызыгъэсэрэ ныбжьыкIэхэм медаль 11 зэнэкъокъум къыщыдахыгъ.\nЛIэхъусэжъ Адам, кг 66-рэ, Джарымэкъо Долэт, кг 73-рэ, Джумбер Липаридзе, кг 81-рэ, Анна Юшкова, кг 78-м къехъу, зэкIэми дышъэр Къыблэ шъолъырым къыщахьыгъ.\nДаур Къасимэ, кг 90-рэ, тыжьыныр къыфагъэшъошагъ.\nДжэрзыр бэнэкIуи 6-мэ къыдахыгъ. Лъэцэр Амир, кг 55-рэ, Мухамед Липаридзе, кг 60, Аулъэ Айдэмыркъан, кг 73-рэ, Бэгъ Аслъан, кг 81-рэ, Анна Лодневам, кг 63-рэ, Тулпэрэ Данэ, кг 78-м къехъу, ящэнэрэ чIыпIэхэр къахьыгъэх.\n— БэнакIохэр зыгъэсэрэ тренерхэм шъуащыдгъэгъуазэ тшIоигъу, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгеим дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаIэу, республикэм изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлым. — Шъынэхъо Мурат, Бэджыдэ Вячеслав, Хьакурынэ Дамир, Беданыкъо Рэмэзан, Беданыкъо Байзэт, Сергей Шутовым, КIубэ Хьамедэ, Мерэм Саидэ, Нэпсэу Бислъан, Ирина Власовам, Джарымэкъо Аслъан, Игорь Вержбицкэм, Роман Оробцовым, Адзынэ Алый яшIушIагъэ осэ ин фэтэшIы. Тренерхэм гуетыныгъэ ахэлъэу Iоф ашIэ, Мыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм ишэн-хабзэхэр къэIэтыжьыгъэнхэм, ныбжьыкIэхэр спортым имызакъоу, щыIэныгъэм фэгъэсэгъэнхэм пылъых. ТиеджапIэ бэнэкIо цIэрыIоу щапIугъэхэм щысэ атетэхы, Адыгэ Республикэм ищытхъу дунаим щаIэты.\nЕрмэлхьаблэ щыкIогъэ зэнэкъокъум бэнэкIо 250-м нахьыбэ хэлэжьагъ. Ростов, Волгоград хэкухэм, Краснодар краим, Къырым, Къалмыкъым, Адыгеим яспортсмен-\nхэр алырэгъум щызэIукIагъэх. ХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэр Урысыем икIэух зэнэкъокъоу шэкIогъум и 14-м Красноярскэ къыщызэIуахыщтым хэлэжьэщтых.


ТIуапсэ Пресс - Къэзыгъэзэжьыгъэхэм адэлажьэрэ республикэ комиссием зэфэхьысыжьхэр ышIыгъэх\nadmin - 2015-12-24 16:08:33\nСирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм IэпыIэгъу афэхъугъэным пае зэхащэгъэ комиссием изичэзыу зэхэсыгъо мы мафэхэм щыIагъ. Мы илъэсым Iофэу зэшIуахыгъэхэм зэфэхьысыжьхэр афашIыгъэх.\nАр зэрищагъ комиссием итхьаматэу, АР-м и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат. Джащ фэдэу зэхахьэм хэлэжьагъэх АР-м и Вице-премьерэу Наталья Широковар, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатэу Мырзэ Джанбэч, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владислав Федоровыр, Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, министрэхэм я Кабинет щыщхэр, ведомствэ зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр.\nСирием къикIыжьхи тиреспубликэ къэзыгъэзэжьыгъэ тилъэпкъэгъухэр щыIэныгъэм зэрэхэгъозэжьыхэрэм, IэпыIэгъу афэхъугъэным епхыгъэ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм Шъхьэлэхъо Аскэр къатегущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, непэрэ мафэм зихэкужъ къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгырэ 600-м ехъу Адыгеим щэпсэу. Ахэм ащыщэу 70-р студентых. Нахьыбэм ахьщэ атызэ фэтэр къаубыты, ау псэупIэ зэзыгъэгъотыхэрэм япчъагъи илъэс къэс хэхъо. ГущыIэм пае, Мыекъуапэ фэтэр 13-рэ чIылъэ уни 6-рэ щызэрагъэгъотыгъ, псэупIитIу агъэпсы, ащ нэмыкIэу чIыгу Iахьищ къащэфыгъэу унэшIыныр рагъэжьэщт. Афыпсыпэ къоджэ псэупIэм нэбгыри 140-рэ щэпсэу. Ахэм унэ 20 афашIыгъ. Къуаджэу Мэфэхьаблэ Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм чIыгу Iахь 37-рэ щаратыгъ, унэгъуищымэ псэупIэхэр ашIыгъах, щымэ агъэпсы пэт.\nКъэзыгъэзэжьыгъэхэр республикэм илъ щыIакIэм хэгъэгъозэгъэнхэмкIэ гупчэм иIофышIэхэр Сирием къикIыжьыгъэхэм ятхылъхэм ягъэпсынкIэ IэпыIэгъу афэхъух. Мы илъэсым ащ фэдэу нэбгыри 171-мэ яшIуагъэ арагъэкIыгъ. Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм ясабыйхэр гъэсэпIэ учреждении 10-мэ ащеджэх. 2014 — 2015-рэ илъэс еджэгъум гурыт еджапIэхэм нэбгырэ 86-рэ ачIэсэу къалъытагъ. 2015-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м ехъулIэу Сирием къикIыжьыгъэхэм якIэлэ 74-рэ гурыт еджапIэхэм къякIолIэжьыгъ. Ахэм ыпкIэ хэмылъэу тхылъхэр аратыгъэх. Зэтыгъо къэралыгъо ушэтынхэм шъхьафэу зафагъэхьазыры.\nСирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм урысыбзэр, тарихъыр арагъэшIэным республикэм ынаIэ тет. Республикэ программэхэм къадыхэлъытагъэу 2015-рэ илъэсым сомэ мин 268-м ехъу егъэджэнхэм апэIухьанэу агъэнэфэгъагъ. Урысыем ыкIи Адыгеим якультурэ, ахэм яхэбзэгъэуцугъэхэм яхьылIэгъэ курсхэри афызэхащагъэх.\n2015-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр зэрэфэхъугъэм къыхэкIэу IэкIыб къэралхэм къарыкIыжьыхэрэр Урысыем щыпсэунхэм ыкIи щылэжьэнхэм пае урысыбзэ зэраIэкIэлъыр, хэбзэгъэуцугъэу щыIэхэр зэрашIэхэрэр къэзыушыхьатырэ тхылъ къыдахын фае. Комиссием зэригъэнэфагъэу, урысыбзэ зыщызэрагъэшIэрэ еджапIэхэу урысыбзэмкIэ къэралыгъо тестирование зышIыхэрэм Адыгэ къэралыгъо университетыр ахэт.\nАпшъэрэ еджапIэхэм ягугъу пшIын зыхъукIэ, 2014 — 2015-рэ илъэс еджэгъум Адыгэ къэралыгъо университетым иподготовительнэ отделение нэбгырэ 25-мэ къаухыгъ, бакалавриат ыкIи магистратурэ программэмкIэ еджэнхэу нэбгырэ 22-рэ чIэхьагъ. 2015 — 2016-рэ илъэс еджэгъум подготовительнэ отделением нэбгыри 5, бакалавриат программэмкIэ еджэнхэу нэбгырэ 16 аштагъ. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым 2015-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м ехъулIэу студент 14 щеджэнэу къекIолIагъ.\nДжащ фэдэу зихэкужъ къэзыгъэзэжьыгъэхэм IофшIапIэ ягъэгъотыгъэнми зэхэсыгъом игугъу щашIыгъ. Мы илъэсым къыхиубытэу нэбгырэ 27-мэ IофшIэпIэ чIыпIэ зэрагъэгъотынымкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэх. Ахэм янахьыбэр псэолъэшIыным хэт, медицинэм, сатыум, дэн-бзэным, культурэм зафэзгъэзагъэри макIэп.\nКъэзыгъэзэжьыгъэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ фондым ыкIи АР-м IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ яшIуагъэкIэ унэгъуи 136-мэ IэпыIэгъу алъыIэсыгъ. ИлъэсыкIэм ехъулIэу джыри IэпыIэгъу афэхъунхэу Премьер-министрэм пшъэрылъ къыгъэуцугъ.\n— Тилъэпкъэгъухэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэгъэнхэм пае тшIэрэр бэ, ау ахэм алъэныкъокIэ гумэкIыгъохэр джыри мымакIэу щыIэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. — Заом къыхэкIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм щыIэкIэ-псэукIэ тэрэз яIэным тынаIэ тедгъэтыныр ыкIи IэпыIэгъу тафэхъуныр типшъэрылъ. АщкIэ министерствэхэм, къулыкъухэм, муниципалитетхэм, къоджэ псэупIэхэм, нэмыкIхэми яIофшIэн джыри нахь агъэлъэшын фае.\nСирием къикIыжьыгъэхэм 2016-рэ илъэсым IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэ лъэныкъохэр Iофтхьабзэм щагъэнэфагъэх.\nСурэтыр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъы.


Адыгабзэр зэрагъэшIэщт | Адыгэ Макъ\nАдыгабзэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае гуманитар шIэныгъэхэм апылъ республикэ институтым курсхэр зэхищагъэх.\nАхэм ащеджэщтхэр блыпэ мафэм институтым щызэрэугъоигъагъэх. Ахэм урыси, адыги, нэмыкI лъэпкъхэу Адыгеим щыпсэухэрэм ялIыкIохэри ахэтых.\nКъызэIукIагъэхэм аIукIагъ институтым ипащэу, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЛIыIужъу Адамэ. Адыгабзэ зэрагъашIэ зэрашIоигъор лъэшэу зэригуапэр къыIуагъ. ИнститутымкIэ мы Iофтхьабзэр апэрэ опытэу зэрэщытыр, егъэджэн IофымкIэ сыд фэдэ къиныгъо къэтэджыгъэми IэпыIэгъунчъэу къызэрэмынэщтхэр къыхигъэщыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, тапэкIи мыщ фэдэ курсхэр республикэм ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм институтым ащызэхищэщтых. Мы илъэсым ыкIэхэм адэжь Инэм, Яблоновскэм мыщ фэдэ курсхэр къащызэIуихыщтых.\nКурсхэм япащэу, институтым идиректор игуадзэу Биданэкъо Марзят егъэджэныр зэрэзэхэщэгъэщтым, курсхэр куп-купэу зэрэгощыгъэщтхэм къызэIукIагъэхэр ащигъэгъозагъэх. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, зэкIэмкIи купитф зэхащагъ. Апэрэ купым ипащ республикэ гимназием икIэлэегъаджэу Темзэкъо Маринэ, ащ нэбгырэ 15 щеджэщт. ЯтIонэрэ купэу нэбгырэ 13 зэрысыр Адыгэ къэралыгъо университетым икIэлэегъаджэу Блыпэшъэо Мирэ ригъэджэщт. Я 3-рэ купым нэбгырэ 16 ис, ахэр университетым икIэлэегъаджэу Ламэкъо Бэлэ ригъэджэщтых. Республикэ гимназием икIэлэегъаджэу Мэрэтыкъо Заремэ я 4-рэ купым ис нэбгырэ 16-м адыгабзэр аригъэшIэщт. Я 5-рэ купэу зэхащагъэм еджэкIо 13 исыр, ахэр Адыгэ къэралыгъо университетым икIэлэегъаджэу Бгъошэ Муслъимэт ригъэджэщтых.\nКурсантхэр тхьамафэм мэфитIурэ еджэщтых, бэдзэогъум и 15-м нэс егъэджэныр кIощт.\nБлыпэ мафэм купхэр ащ тетэу гъэпсыгъэхэ хъугъэ, ау ятIонэрэ мафэм адыгабзэр зэзыгъашIэ зышIоигъо нэбгырэ пчъагъэ зэхэщакIохэм къафытеуагъ. Арышъ, купхэм арыс нэбгырэ пчъагъэми, куп пчъагъэми къахэхъон ылъэкIыщт.


УшэтыпIэхэм афэхьазырынхэу — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат республикэм имедицинэ учреждениехэм яврач шъхьаIэхэм тыгъуасэ зэхэсыгъо адыриIагъ. Сымаджэхэм, коронавирусыр къызэутэлIагъэхэри ахэм зэрахэтхэу, медицинэ IэпыIэгъу зэрарагъэгъотырэм епхыгъэ Iофыгъохэм атегущыIагъэх.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэх Адыгеим и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцакIэу КIэрэщэ Анзаур, республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, Роспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Завгороднер, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ, Урысые политическэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ игъэцэкIэкIо комитет ипащэу АфэшIэгъо Рэмэзан.\nЗэхэсыгъор къызэIуихызэ, Адыгеим и ЛIышъхьэ зыпшъэ бэ дэфэрэ медицинэ IофышIэхэм зэрафэразэр къыIуагъ, коронавирусым пэуцужьыгъэнымкIэ яIофшIэн агъэлъэшыным, штаммыкIэм – омикроным зыкъиштэным ищынагъо зэрэщыIэм епхыгъэу язэдэлэжьэныгъэ хагъэхъоным мэхьанэшхо зэриIэр хигъэунэфыкIыгъ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, федеральнэ гупчэм ыштэрэ унашъохэм адырагъаштэзэ, мы лъэныкъомкIэ зэдэлэжьэнхэ фае. Урысые Федерацием и Правительствэ IэпыIэгъоу къаритырэр шIуагъэ къытэу къызфагъэфедэн, тыдэкIи язэдэлэжьэныгъэ щагъэлъэшын фае.\n«Республикэм имедицинэ сыд фэдэрэ ушэтыпIэхэми афэхьазырын фае. Ар ковиднэ госпитальхэми, IэпыIэгъу псынкIэ языгъэгъотырэ къулыкъухэми, поликлиникэхэми афэгъэхьыгъ. Сымаджэхэр нахьыбэ хъун зэрилъэкIыщтым ахэр фэхьазырынхэ фае. Сыхьатым ехьыщырэу, зэдырагъаштэзэ мы лъэныкъом фэгъэзэгъэ пстэуми Iоф ашIэн фае», — къыIуагъ республикэм и ЛIышъхьэ.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, республикэм ис нэбгырэ 700-м ехъумэ джыдэдэм сымэджэщхэм нэбгырэ мини 3,3-рэ фэдизмэ амбулаторнэу яIазэх. ИлъэсыкIэм иапэрэ тхьаумафэ сымаджэхэм япчъагъэ къыкIичыгъ. ИлъэсыкIэ мэфэкIхэм ялъэхъан чэщ-зымафэм къулыкъоу «122-м» гъогогъу 450-рэ зыкъыфагъазэу хъугъэ. Джыдэдэм республикэм анахьэу къыщекIокIырэр «дельта» зыфиIорэ штаммыр ары. Специалистхэм къызэраIорэмкIэ, щылэ мазэм ыкIэхэм – мэзаем иублэгъу дэжь штаммыкIэм лъэш дэдэу зиушъомбгъун ылъэкIыщт.\n«2020-рэ илъэсым ащ фэдэ узым апэу тызеуталIэм Iофхэм язытет нахь дэй тымышIын тлъэкIыгъ. Джыдэдэми Iофхэм язытет нахь дэй тшIы хъущтэп», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ Iэзэгъу уцхэу, зызэраухъумэрэ пкъыгъохэу, медицинэ оборудованиеу, зыщяIэзэщтхэ чIыпIэхэу ящыкIагъэм фэдиз IэпэчIэгъанэу яIэнэу пшъэрылъ афишIыгъ.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем, республикэм финансхэмкIэ иминистрэу Виктор Орловым, АР-м икъэралыгъо унитарнэ предприятиеу «Аптечная база» зыфиIорэм ипащэу Эльдарэ Сафыет пшъэрылъ афишIыгъ охътэ кIэкIым къыкIоцI коронавирусыр къызэуталIэхэрэм арахьылIэрэ уцхэмкIэ IэпэчIэгъанэу яIэхэр зэрагъэшIэнэу. ШтаммыкIэр зэрэщынагъом епхыгъэу сымэджэщхэм ачIэлъхэри, амбулаторнэу зэIазэхэрэри медицинэ препаратхэу зыфэныкъощтхэр зыфэдизыр псынкIэу къырадзэн ыкIи къащэфын фае.\nДжыдэдэм медицинэ организации 3-мэ ячIыпIэ 900-р инфекционнэ госпиталькIэ макIох. ИщыкIагъэу зыхъурэм джыри чIыпIэхэм ахагъэхъощт. Iэзэгъу уцхэмрэ кислородымрэ яIэпэчIэгъанэхэр яIэх. Чэщ-зымафэм къыкIоцI инфекционнэ госпитальхэм медицинэ кислородэу тонни 10 ащагъэфедэ.\nМедицинэ IэпыIэгъу псынкIэ языгъэгъотырэ къулыкъухэм яIофшIэн зэрэгъалъэшыщт шIыкIэми егупшысэх. Урысые Федерацием и Правительствэрэ «Единэ Россиемрэ» IэпыIэгъу къафэхъухэзэ, ахэм апае автомобилыкIэхэр къащэфыгъэх. IэпыIэгъу псынкIэ зэрарагъэгъотырэ машинэ 23-рэ IэпэчIэгъанэу яI, санитар авиацием игъэфедэнкIэ лъэпкъ проектэу «Псауныгъэм икъэухъумэн» зыфиIорэм къыщыдэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр чанэу зэрахьэх.\nМедицинэ учреждениехэм яврач шъхьаIэхэр цIыфхэр сымэджэщхэм зэралъагъэIэсыхэрэм ыкIи зэряIазэхэрэм къатегущыIагъэх. КъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, хьылъэу сымаджэхэрэм япчъагъэ нахь къегъэIыхыгъэным пае игъом IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным мэхьанэшхо иI. Коронавирусыр къахагъэщынымкIэ лабораторнэ уплъэкIунэу ашIыхэрэм ахагъэхъонэу, ыпкIэ зыхэмылъ тестхэм якIэуххэр нахь псынкIэу аIэкIагъэхьажьынэу пшъэрылъ афашIыгъ. Компьютернэ томографиеми, медоборудованием игъэфедэни ар афэгъэхьыгъ.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, коронавирусыр къызэутэлIагъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэм пае лаборатории 4-мэ Iоф ашIэ, джыри зы лабораторие къызэIуахынэу рахъухьэ. Ащ нэмыкIэу экспресс-тестхэри къаIэкIагъэхьанхэу мэгугъэх. ОРВИ-мрэ COVID-19-рэ къызэутэлIагъэхэр гъэунэфыгъэнхэм пае компьютернэ томографии 8 къызфагъэфедэ.\nМобильнэ бригадэхэмрэ гупчитIумрэ амбулаторнэ IэпыIэгъур цIыфхэм арагъэгъоты. Мыхэм сымаджэхэм амбулаторнэ IэпыIэгъу щафэхъух, игъоу алъэгъумэ COVID-19-р къяутэлIагъэмэ зэрагъашIэ. Студент- медикхэм волонтерэу Iоф зыщашIэрэ колл-гупчэм иIофшIэн нахь агъэлъэшынэу рахъухьэ. Медицинэ IофышIэ 1619-мэ коронавирусыр къызэуталIэхэрэм IэпыIэгъу арагъэгъоты.\nДжащ фэдэу зэхэсыгъом кадрэхэм ягъэхьазырын, IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ специалистхэр республикэм къегъэблэгъэгъэнхэм, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым имедицинэ институт зэдэлэжьэныгъэ дыряIэным япхыгъэ Iофыгъохэм щатегущыIагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, кадрэ Iофыгъохэми, студентхэм яегъэджэни АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ ренэу инэплъэгъу ригъэтынхэ фае.\n«Единэ Россиер» кIэщакIо зыфэхъугъэ волонтерскэ движением зегъэушъомбгъугъэным пае коронавирусым нахь тызэрипхыгъ. Непи а лъэныкъомкIэ Iофэу тшIэрэр лъытэгъэкIуатэ. Тэ зэдытипшъэрылъыр республикэм щыпсэухэрэм планым диштэрэ медицинэ IэпыIэгъур нэмыкI узхэмкIи арагъэгъотыныр ары», — зафигъэзагъ джащ фэдэ гущыIэхэмкIэ КъумпIыл Мурат врачхэм.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ республикэм Iофышхо щызэшIуахы. Ащ фэгъэзэгъэ учреждениехэм ягъэпсын, ягъэцэкIэжьын, оборудованиякIэм икъызIэкIэгъэхьан, технологие пэрытхэр къызфэгъэфедэгъэнхэм мылъкушхо апэIуагъахьэ. Сымэджэщхэм яприемнэ отделениехэм, поликлиникэхэм Iоф зэрашIэрэм нахь лъэшэу гъунэ алъафын фае.\n«ЦIыфхэм япсауныгъэ нахьышIоу къэухъумэгъэным мылъкушхо хэтэлъхьэ. Сымаджэхэм яIэзэгъэнымкIэ, цIыфхэр спортым пылъынхэмкIэ, диспансеризацием къыхырагъэубытэнхэмкIэ амалхэр зетэхьэх. Ау а пстэуми пкIэ яIэп кадрэхэр имыкъухэмэ, екIолIэкIэ тэрэз щымыIэмэ, сымаджэхэм икъоу афэмыгумэкIыхэмэ. Социальнэ хъытыухэмкIэ медицинэ учреждениехэм яIофшIэн зэримыгъэразэхэрэм фэгъэхьыгъэ тхьаусыхэхэр къысIокIэх. Ыпшъэ Iофышхо зэрэдафэрэм пае врачыр гугъуемылIэу щытынэу, цIыфхэм ялыуз зэхимышIэнэу щытэп. Апэрэ чэзыоу тэ цIыфхэр ары тызфэгумэкIын фаер. Ахэм анахьэу акIуачIэ зэрахьылIэн фаер цIыфхэм ящыIэныгъэ амал зэриIэкIэ нахьыбэу къагъэнэжьыныр ары», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ шъолъыр гъэIорышIэнымкIэ Гупчэр къызфагъэфедэзэ, цIыфхэм ятхылъхэм арыкIорэм нахь лъэшэу гъунэ лъафынэу. Вакцинациер агъэлъэшынымкIэ, лъэпкъ проектэу «Псауныгъэм икъэухъумэн» зыфиIорэм къыщыдэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэм ягъэцэкIэнкIэ нэмыкI пшъэрылъхэри афашIыгъэх.\nПсауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ лъэныкъом амалэу IэкIэлъхэр зэкIэ мы охътэ благъэм зэрагъэшIэщт, Iофхэм язытет нахь дэй хъун зэрилъэкIыщтым епхыгъэу псауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ учреждениехэм яIофшIэн зэрэзэхащэщт нэмыкI шапхъэхэри къыхахыщтых.\nПредыдущая Волонтерхэм аIукIагъ\nСледущая Щылэ мазэм и 12-р – Урысые Федерацием ипрокуратурэ иIофышIэ и Маф


Ушэтынхэм зафагъэхьазыры | Адыгэ Макъ\nУшэтынхэмкIэ ящыкIэгъэ экзаменационнэ материалхэм ащыщхэр блэкIыгъэ илъэсхэм Специальнэ зэпхыныгъэмкIэ ГъэIорышIапIэм къыщагъэхьазырыщтыгъэх. Джы мыгъэ ушэтынхэр зыщыкIощтхэ чIыпIэхэм апэрэу ахэр къащыхаутыщтых.\nУшэтынхэмкIэ ящыкIэгъэ материалхэр зэкIэри экзамен тыпIэм щыхэутыгъэнхэм, а IофыкIэр уплъэкIугъэным Iофтхьабзэр афэгъэхьыгъагъ.\nАщ фэдэу шэкIогъум и 2-м Мыекъуапэ иеджэпIи 4-мэ материалхэм яхэутынкIэ уплъэкIунхэр ащыкIуагъэх. Ахэр лицейхэу NN 8-р ыкIи 19-р, гимназиеу N 5-р ыкIи гурыт еджапIэу N 2-р арых. ЕджапIэ пэпчъ аудиторие тIурытIу щагъэхьазырыгъагъ. УрысыбзэмкIэ ушэтыным къэкIорэ илъэсым еджапIэм къычIэкIыщтхэм ащыщэу нэбгырэ 40 хэлэжьагъ.\nУшэтыныр рагъэжьэнкIэ такъикъ 30 иIэу къэралыгъо экзаменационнэ комиссием хэтхэм ушэтынхэр зыщыкIощт чIыпIэм экзаменационнэ материалхэр расшифровкэ зэрэпшIыщт IункIыбзэр къаратыгъ ыкIи аудиторием экзаменым ищыкIэгъэ материалхэр зэкIэри къыщыхаутыгъэх.\nТестированиемкIэ Федеральнэ гупчэм иIункIыбзэкIэ псынкIэу материалхэр къыдагъэкIыгъэх ыкIи кIэлэеджакIохэм аратыгъэх. Ащ фэдэ екIолIакIэм ушэтынхэр щынэгъончъэу зэхэщэгъэнымкIэ ишIуагъэ къэкIощт ыкIи материалхэм нахь псынкIэу зэхэщакIохэм Iоф адашIэщт.\nМатериалхэм Iоф зыщадашIэрэ ЧIыпIэ гупчэм ипащэу Лариса Милосердинам къызэриIуагъэмкIэ, хэутын Iофыр къагъэпсынкIагъ принтер ыкIи сканер зэтегъэпсыхьагъэхэм. Ахэр республикэм къыщэфыгъэх гъэсэныгъэм фэгъэхьыгъэ Федеральнэ целевой программэм къыдилъытэрэ ахъщэмкIэ.


Препарат Памидронат медак: инструкция по применению, цена, описание.\nПомегара: инструкция по применению, цена, описание.\nАредиа: инструкция по применению, цена, описание.\nВинельбин: инструкция по применению, цена, описание.\nЦиклоплатин: инструкция по применению, цена, описание.\nЦисплатин-Тева: инструкция по применению, цена, описание.


ПсырыкIуапIэм ишIын заухыщтым фэгъэхьыгъэу — Адыгэ макъ\nПсырыкIуапIэм ишIын заухыщтым фэгъэхьыгъэу\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Мыекъопэ псырыкIуапIэм изы Iахь игъэпсын заухыщтым, псыубытыпIэм псы макIэу зэритым къыхэкIэу цIыфхэм псы зэраIэкIагъэхьащтым япхыгъэ IофыгъохэмкIэ зэхэсыгъор тыгъуасэ зэрищагъ.\nАщ хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Геннадий Митрофановыр, Адыгэ Республикэм и Прокурорэу Игорь Шевченкэр, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав, Адыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэ-коммунальнэ, гъогу хъызмэтхэмкIэ и Министерствэ ипащэу Валерий Картамышевыр, Роспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ ипащэу Сергей Завгороднер, Мыекъуапэ имэрэу Андрей Гетмановыр, Мыекъопэ районым ипащэу Олег Топоровыр, муниципальнэ унитарнэ хъызмэтшIапIэу «Майкопводоканалым» ипащэу Апэжьыхьэ СултIан.\nМыекъопэ псырыкIуапIэм иIахьыкIэ ишIын зэрэкIорэр Адыгеим и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом къыщыфаIотагъ. Мы проектыр игъом гъэцэкIэгъэным мэхьанэшхо зэриIэр, чIыопсым изытет емылъытыгъэу зэпыу имыIэу ащ цIыфхэм псыр зэраIэкIигъэхьащтыр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ.\nАнахьэу Iофхэр къызызэIыхьэхэрэр кIымафэрэ ары. Къушъхьэ псыхъохэм псэу арытыр нахь макIэ зыхъукIэ, Мыекъуапэрэ Мыекъопэ районымрэ адэсхэм псыр дэеу къаIэкIахьэ. Джыдэдэми Iофхэм язытет джащ ехьыщыр. «Майкопводоканалым» ипащэу Апэжьыхьэ СултIан къызэриIуагъэмкIэ, мыгъэ зэрэогъугъэм къыхэкIэу псыубытыпIэхэм псэу арытыр къеIыхыгъ.\nКъушъхьэхэм ащыIэ псыубытыпIэхэми, артезиан псыкъычIэщыпIэхэми акIуачIэ изэу Iоф зэрашIэзи псыIыгъыпIэхэм джыдэдэм чэщым псэу арыхъорэр макIэ. ЧIыопсым изытет епхыгъэу цIыфхэм псыр аIэкIэгъэхьагъэнымкIэ Мыекъуапэрэ Мыекъопэ районымрэ шэпхъэ гъэнэфагъэхэм атехьагъэх.\nЗэхэсыгъом къызэрэщаIуагъэмкIэ, псыр аубытыпэщтэп, ау сыхьат пчъагъэу ар къызэратыщтыгъэм къыщагъэкIэщт. Пчэдыжьым сыхьатыр 7-м къыщегъэжьагъэу 9-м нэс ыкIи пчыхьэм сыхьатыр 7-м къыщегъэжьагъэу 9-м нэс ар икъоу къатыщт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ авариехэр къэмыхъунхэмкIэ амалхэр зэрахьанэу пшъэрылъ афишIыгъ. Ащ Мыекъопэ районым иадминистрациерэ Мыекъуапэ имэриерэ афигъэпытагъ шэпхъакIэхэм зыкIатехьагъэхэр цIыфхэм агурагъэIонэу, зищыкIагъэхэм псы афащэнэу. Къалэмрэ Мыекъопэ районымрэ япсэупIэхэм адэсхэм ялъэIукIэ зищыкIагъэхэм псыр афащэщт. Республикэм иIэшъхьэтетхэм социальнэ учреждениехэм псыр икъоу аIэкIэхьаным, санитар-эпидемиологие шапхъэхэр ахэм къащыдалъытэнхэм ренэу анаIэ тырагъэтыщт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ Мыекъопэ псырыкIуапIэм ишIын заухыщтым фэгъэхьыгъэу пшъэрылъ заулэ афишIыгъ. Шъугу къэдгъэкIыжьын 2018-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу федеральнэ гупчэр къадеIэзэ проектышхом зэрэдэлажьэхэрэр. IофшIэнхэм азыныкъо нахьыбэр агъэцэкIэгъах. ПсырыкIуапIэм иIахь шъхьаIэ ишIын аухыгъ, поселкэхэу Тульскэмрэ Табачнэмрэ, станицэу Курджипскэм якIолIэрэ псырыкIуапIэхэр агъэпсыгъахэх.\nАдыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэкоммунальнэ, гъогу хъызмэтхэмкIэ и Министерствэ ипащэу Валерий Картамышевым зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, псыхъоу Цыцэ дэжь IофшIэнхэр зы мафэкIэ блэкIыгъэ тхьамафэм щаухыгъэх. ПсырыкIуапIэм ишIын агъэнэфагъэм тетэу макIо. ЧIыопсым изытет къызэIэмыхьэмэ, илъэсыр имыкIызэ проектыр аухынэу рахъухьэ.\nПсырыкIуапIэм километри 125-рэ икIыхьэгъэщт. РыкIопIэ километри 2 джыри агъэпсын фае. ПсэолъэшIхэр псыIыгъыпIитIумэ ягъэпсын шIэхэу фежьэщтых. Ахэм ащыщэу зыр псыхъоу Цыцэ ипсышъхьэ дэжь щашIыщт. Псыхъохэу Пшыхьэрэ Пшыхьашъхьэрэ адэжь псыубытыпIакIэ щагъэпсыщт.\nПстэумкIи псырыкIуапIэм псыубытыпIитф хэтыщт. Джащыгъум псыр зэрафимыкъурэм иIофыгъо зэшIохыгъэ хъущт. Чэщ-зымафэм псы кубометрэ мини 140-рэ фэдиз цIыфхэм къаIэкIэхьащт, джыдэдэм чэщ-зымафэм псы кубометрэ мини 100 анахьыбэ дэдэмкIи ахэм анэсырэр.\n«Стратегическэ мэхьанэ зиIэ мы псэуалъэр загъэпсыкIэ, цIыфхэм икъоу псыр зэраIэкIэмыхьэщтыгъэм иIофыгъо зэшIохыгъэ хъущт. ПсырыкIуапIэм иIахьыкIэ ишIын заухыкIэ, Мыекъуапи Мыекъопэ районми ащы-псэухэрэм къушъхьэпс къабзэр икъоу къаIэкIэхьащт. ЦIыфхэм ящыкIэгъэ дэдэу щыт псэуалъэр агъэнэфэгъэ пIалъэм гъэпсыгъэнымкIэ афэлъэкIыщтыр зэкIэ непэ ашIэн фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Зыфэсакъыжьынхэу къяджэ\nСледущая ЦIыфхэм нахь апэблэгъэнхэм фэшI


Адыгеим и ЛIышъхьэ афэтхьаусыхагъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэ афэтхьаусыхагъ\nШэкIогъум и 25-м ипчэдыжь Кемеровскэ хэкумкIэ шахтэу «Листвяжнэм» Iугъошхом зыкъыщиштагъ. Шахтер 46-рэ, цIыфхэм якъэгъэнэжьын фэгъэзэгъэ къулыкъум иIофышIи 6 тхьамыкIагъом хэкIодагъэх.\nIугъор нэбгырэ 67-мэ къягоуагъ, ахэм ащыщэу нэбгырэ 39-р сымэджэщхэм ачIагъэгъолъхьагъ. Шахтэм пстэумкIи нэбгырэ 285-рэ чIэтыгъ. Хэкум игубернатор Iугъом ытхьэлэгъэ шахтерхэм апае мэфищэ — шэкIогъум и 26-м къыщегъэжьагъэу и 28-м нэс шъыгъонхэу ыгъэнэфагъ.\nКъэралыгъом ипащэ къин къызфыкъокIыгъэ унагъохэм афэтхьаусыхагъ. Президентэу Владимир Путиным Iугъор зэгоогъэ пстэуми IэпыIэгъу аратынэу пшъэрылъ афишIыгъ. Урысые Федерацием ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Александр Чуприян тхьамыкIагъор къызщыхъугъэ чIыпIэм нэсыгъ. Ростехнадзорым ипащэу Александр Трембицкэри Кемеровскэ хэкум щыI.\nАдыгеим и ЛIышъхьи къин къызфыкъокIыгъэ унагъохэм афэтхьаусыхагъ. «Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэм ацIэкIэ Кузбасс игубернаторэу Сергей Цивилевым, тхамыкIагъом хэкIодагъэхэм яунагъохэмрэ яIахьылхэмрэ сафэтхьаусыхэ. Iугъор зэгоогъэ пстэуми алъэ теуцожьынхэр къафэпсынкIэнэу, шахтэм къычIэнагъэхэм псынкIэу ядэжь агъэзэжьынэу тафэлъаIо», — къыщеIо КъумпIыл Мурат итхьаусыхэ тхылъ.\nПредыдущая «ЖъоныгъокIэ унашъохэм адиштэнхэ фае»\nСледущая Зэнэкъокъум еплъыгъ


Лифтхэм ягъэфедэн фэгъэхьыгъэу — Адыгэ макъ\nЛифтхэм ягъэфедэн фэгъэхьыгъэу\nРеспубликэм икъэлэ шъхьаIэ фэтэрыбэу зэхэт иуни 124-мэ лифтхэр ахэтых. Ахэм ащыщ чIэтым илъэситIу хъугъэу Iоф ышIэщтыгъэп. Ащ фэгъэхьыгъэ тхьаусыхэр къалэу Мыекъуапэ иадминистрацие гъэIорышIэнымкIэ имуниципальнэ гупчэ къырахьылIагъ.\n«Мыекъуапэ иурамэу Димитровым ыцIэ зыхьырэм тет я 16-рэ унэм лифтэу хэтхэм яигъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьын 2022-рэ илъэсым зэшIуахынэу рахъухьэгъагъ. Ау лифт псэуалъэхэм язэблэхъун 2021-м къахьыжьыгъ. Ащ ушъхьагъоу фэхъугъэхэр бэмэ зыкъызэрэтфагъэзагъэр ыкIи мы Iофым социальнэ мэхьэнэ ин зэриIэр арых. Ащ игъусагъ унэм чIэсхэм зэхащэгъэ зэхахьэм ипротокол. ИкIыгъэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ ыкIэм фэтэрыбэу зэхэт унэм илифтхэр зэблэхъугъэнхэм фэгъэхьыгъэ контрактым лъэныкъохэр кIэтхагъэх ыкIи тыгъэгъэзэ мазэм ухьазырын-тIупщын IофшIэнхэр зэшIуахыгъэх, Ростехнадзорым ахэр ыштагъэх», — къеIуатэ Мыекъуапэ иадминистрацие псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтымкIэ ыкIи зэтегъэпсыхьанымкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Оксана Алтуховам.\nТехническэ шапхъэхэу щыIэхэмкIэ, лифт псэуалъэм гъэцэкIэжьын куу зырашIылIэрэр агъэпсэолъэнэу зырагъэжьагъэм илъэс 25-рэ зытешIэрэ уж, ащ къыкIэлъыкIорэ уахътэм — илъэс 15 къэс. Къызыкъутэрэм, чэщзымафэм къыкIоцI агъэцэкIэжьын фае.\nМылъкум игъэпсэолъэн пылъ шапхъэхэмкIэ, фэтэрыбэу зэхэт унэм илифт пстэуми зэдыряе мылъкоу зэдагъэфедэрэм хэхьэ. АщкIэ пшъэдэкIыжь зыхьырэр ГъэIорышIэкIо компаниер е ТСЖ-кIэ заджэхэу лифтхэм яфэIофашIэхэмкIэ зэзэгъыныгъэм кIатхэхэрэр арых. Ащ ыуж лифт оборудованиер мазэ къэс ауплъэкIун фае. Зэмызэгъыныгъэ горэхэр къэхъухэ хъумэ, унэм чIэсхэм зыфагъэзэн алъэкIыщт АР-м псэупIэхэмкIэ ифонд зэрагъэфедэрэм, псэолъэ зэфэшъхьафхэр зэрашIыхэрэм алъыплъэрэ къэралыгъо инспекциехэм я ГъэIорышIапIэ.\nЛифтыр къутагъэ зыхъукIэ, диспетчерскэ къулыкъоу унэр зэпхыгъэм е гъэIорышIэкIо компанием, ТСЖ-м япащэхэм афытеонхэ фае. ПсэупIэ-коммунальнэ фэIо-фашIэхэр зэратыхэрэ квитанциехэм е къэбарлъыгъэIэс пхъэмбгъухэу унэ чIэхьапIэхэмрэ ежь лифтхэмрэ ядэпкъхэм апылъагъэхэм мыхэм ятелефон номерхэр арытых.\nЛифтхэм адэлэжьэрэ аварийнэ бригадэу 6-мэ Мыекъуапэ Iоф щашIэ. Республикэм икъэлэ шъхьаIэ иадминистрацие псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтымкIэ ыкIи зэтегъэпсыхьанымкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритырэмкIэ, ахэм япчъагъэ екъу лифтхэр зыхэт уни 124-мэ яфэIо-фашIэхэр агъэцэкIэнхэмкIэ.\nПредыдущая Процент 70-рэ фэдизмэ вакцинэр ахалъхьагъ\nСледущая ШIухьафтын дэгъу афэхъугъ


УплъэкIун IофшIэныр агъэлъэшыщт — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат промышленнэ продукциер хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIырэм пэуцужьыгъэнымкIэ комиссием изэхэсыгъо тыгъуасэ республикэм и Правительствэ зычIэт унэм щызэхищэгъагъ. Комиссием иIофшIэн хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав, хабзэм ифедеральнэ ыкIи иреспубликэ къулыкъухэм, джащ фэдэу муниципальнэ образованиехэм япащэхэр.\nЗэхэсыгъом иублэгъум гъэстыныпхъэ-энергетическэ комплексым къыхиубытэрэ псэуалъэхэм хэбзэукъоныгъэу къащыхъухэрэм япхыгъэ Iофыгъохэм щатегущыIагъэх.\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, республикэм нефтебази 4-мэ, электростанции 3-мэ, газыр аIэкIэзыгъэхьэрэ, газым икъычIэщын фэгъэзэгъэ предприятии 5-мэ Iоф щашIэ. Республикэм магистральнэ чIыдэгъэ рыкIуапIэу\n4 пхырэкIы. Илъэсэу икIыгъэмрэ тызхэт илъэсымрэ къакIоцI хэбзэнчъэу ахэм хэщыпIэ афашIыгъэхэу къыхагъэщыгъэп. Арэу щытми, бензиныр зезыщэрэ транспортым гъэстыныпхъэу итыр зэратыгъугъэм къыхэкIэу уголовнэ IофитIу хьыкумым IэкIагъэхьагъ.\nIофыгъоу рахъухьагъэхэм атегущыIэхэ зэхъум Адыгеим и ЛIышъхьэ анахьэу ынаIэ зытыригъэтыгъэхэм ащыщ мысетевой заправочнэ станцие цIыкIухэм яIофшIэн зэрэзэхэщагъэм.\n«Гъэстыныпхъэ-щыфэхэр нахьыбэу къаIэкIэгъэхьэгъэнхэм епхыгъэ Iофтхьабзэхэр мы аужырэ илъэсхэм зэшIотхынхэ тлъэкIыгъ. Компание инхэм IэкIоцI уплъэкIунхэр зэхащэх, хабзэ зэрэхъугъэу, гъэстыныпхъэр къытIэкIэзгъахьэхэрэм ащкIэ дао афытиIэп. Унэе игъэхъуапIэхэр къуаджэхэм зэращызэхэщагъэхэм лъэшэу тегъэгумэкIы. А лъэныкъомкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зехьэгъэнхэ фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nЗэрэхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, илъэсэу икIыгъэм гъэстыныпхъэр зыщарагъэхъорэ станциехэм хэбзэукъоныгъи 3 къащыхагъэщыгъ, ахэм япродукцие къэралыгъо шапхъэу щыIэхэм адиштэрэп. Республикэм и ЛIышъхьэ экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ министрэм пшъэрылъ фишIыгъ гъэстыныпхъэр зыщарагъэхъорэ станцие цIыкIухэм ащаIэкIагъахьэрэ продукцием изытет зыфэдэр ауплъэкIунэу.\nАщ нэужым зэхэсыгъом хэлажьэхэрэр промышленность псынкIэм ипродукцие икъегъэкIокIынкIэ хэбзэукъоныгъэхэу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ Iофыгъоу зэшIохыгъэн фаехэм атегущыIагъэх.\nРоспотребнадзорым игъэIорышIапIэ ипащэхэм къызэратыгъэмкIэ, уплъэкIун 30 мы лъэныкъомкIэ зэхащэгъагъ. КIэлэцIыкIухэмрэ Iэтахъохэмрэ афытегъэпсыхьэгъэ товархэм япроценти 10 хэбзэукъоныгъэхэр ашIыхэзэ IуагъэкIыгъэу къыхагъэщыгъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, тазырэу атыралъхьэрэм ренэу ишIуагъэ къакIорэп шэпхъэ гъэнэфагъэхэм адиштэрэ продукцие тэрэзыр нэужым зэрэIуагъэкIыщтым икъоу анаIэ тырагъэтынымкIэ.\n«Роспотребнадзорым игъэIорышIапIэ республикэм ихэбзэ къулыкъухэм гъусэныгъэ пытэ адыриIэу тазырэу атыралъхьэрэр нахьыбэ шIыгъэнымкIэ игъоу алъэгъухэрэм ахэплъэн фае. Хэбзэгъэуцугъэм тыкъыпкъырыкIызэ тазырхэр нахь ин шIыгъэнхэм пае федеральнэ гупчэм тиеплъыкIэ лъыдгъэIэсыным иамалхэр щыIэх», — къыкIигъэтхъыгъ ЛIышъхьэм.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ хэушъхьафыкIыгъэу ынаIэ зытыригъэтыгъэхэм ащыщ промышленность псынкIэм итовархэр къыдэгъэкIыгъэнхэмкIэ республикэм иIофхэм язытет нахьышIу шIыгъэныр. А отраслэм нахьыбэу товархэр къыдэзыгъэкIын зылъэкIыщтхэр къыхэгъэлэжьэгъэнхэ фае.\nКъумпIыл Мурат Премьер-министрэм игуадзэу Сапый Вячеслав пшъэрылъ фишIыгъ республикэм инвестиционнэ IофшIэныр зэрэщызэхэщагъэм тегъэпсыхьагъэу а Iофыгъор нахь тэрэзэу зэхэфыгъэнэу. Къуаджэу Тэхъутэмыкъуае индустриальнэ паркэу иIэм тегъэпсыхьагъэу зэлъашIэрэ брендхэр къыдэзыгъэкIыхэрэм гъусэныгъэ адыряIэныр зэрэнахьышIур, джащ фэдэу Тыркуем Адыгеим и Правительствэ илIыкIохэр бэмышIэу зыдэщыIагъэхэм, ибизнес-сообществэ нахь чаныгъэ хэлъэу дэлэжьэнхэр игъо зэрилъэгъурэр ащ къыIуагъ.\nПромышленнэ продукциер хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIырэм пэуцужьыгъэнымкIэ комиссием иIэгъэ зэхэсыгъом кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, гурыт еджапIэхэм, сымэджэщхэм, социальнэ учреждениехэм зэращагъашхэхэрэм епхыгъэ Iофыгъохэм щатегущыIагъэх.\nПсауныгъэр зыфэдэщтыр бэкIэ зэрелъытыгъэм епхыгъэу цIыфхэм ягъэшхэн мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ.\n«Гъомылэпхъэ дэйхэр къаIэкIэзыгъахьэхэрэр гъэунэфыгъэнхэ фае. Министерствэхэмрэ образованиехэмрэ япащэхэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, гурыт еджапIэхэм, сымэджэщхэм, нэжъ-Iужъхэр зыщаIыгърэ унэхэм яIэшъхьэтетхэм адэгущыIэнхэ, шапхъэхэм адимыштэрэ гъомылапхъэхэр къаIамыхынхэу ахэм агурыгъэIогъэн фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nРоспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, гъэсэныгъэм фэгъэзэгъэ учреждениехэм ачIэсхэм ягъэшхэн изэхэщэн юридическэ лици 5-рэ унэе предприниматели 10-рэ фэгъэзагъ. ГъэрекIо иIоныгъо мазэ къыщегъэжьагъэу уплъэкIун 87-рэ гъэIорышIапIэм зэхищагъ. Ащ хэукъоныгъэ гъэнэфагъэхэр къыхигъэщыгъэх, ахэр зышIыгъэхэм административнэ тазырхэр атыралъхьагъэх.\nГъэмэфэ лъэхъаным кIэлэцIыкIу лагерхэр зыдэщыIэгъэ учреждениехэр ауплъэкIугъагъэх. Тазырхэр зэратыралъхьагъэмкIэ протоколи 144-рэ зэхагъэуцогъагъ. Гъомылэпхъэ дэйхэр къызэрэрагъэкIокIырэмкIэ зэрахьан фэе Iофтхьабзэхэр рахъухьагъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, республикэм ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм гъэсэныгъэм епхыгъэ, медицинэ, социальнэ учреждениехэм ачIэсхэм ягъэшхэн фэгъэзэгъэ бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ IэпыIэгъу арагъэгъотыщт. Ау мы лъэныкъомкIэ хэукъоныгъэ зышIыхэрэми ягъогупэ пхъашэу пабзыкIыщт.\nКъумпIыл Мурат зэхэсыгъом къыщиIуагъ чIыпIэ пэпчъ ипащэ мыщ фэдэ Iофыгъохэм лъэшэу ынаIэ зэратыригъэтын фаер. Гъомылэпхъэ дэйхэр къаIэкIэзыгъахьэ зышIоигъохэр республикэм къимыхьанхэмкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зехьэгъэнхэ фае\nПредыдущая ЗэкIэми тызэдеIэзэ\nСледущая Адыгэ къуаем имэфэкI


ХэхъоныгъэшIухэр ешIых | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 05.02.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Адыгэкъалэ» тыгъуасэ щыIагъ. Муниципалитетым иадминистрацие ипащэу ЛIыхэсэ Махьмуд игъусэу фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэм ащыщхэм, къалэм игупчэ язэтегъэпсыхьан зэрэзэхащагъэр зэригъэлъэгъугъ.\nУрамэу Лениным ыцIэ зыхьырэм тет фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ащыщхэм ящагухэр зэрэзэтырагъэпсыхьагъэхэр республикэм ипащэ зэригъэлъэгъугъ. Гъогухэр, автомобильхэр зыдагъэуцун алъэкIыщт чIыпIэхэр щагухэм ащагъэцэкIэжьыгъэх, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр ашIыгъэх, нэмыкIэу зэшIуахыгъэр макIэп. ПсэолъэшI, гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр зэрэзэхащагъэхэм, пшъэрылъхэр зэшIохыгъэхэ зэрэхъугъэм АР-м и ЛIышъхьэ осэшIу афишIыгъ. ГущыIэгъу зыфэхъугъэ цIыфхэри республикэм ипащэ къыфэрэзагъэх, непэ къалэм итеплъэ зэхъокIыныгъэшIухэр зэрэфэхъухэрэр, щыIакIэм нахь зыкъызэриIэтырэр къыхагъэщыгъ. Щагухэм язэтегъэпсыхьан ежь цIыфхэри чанэу къызэрэхэлэжьагъэхэм мэхьанэшхо иIэу алъытагъ. Гъэхъагъэхэм адакIоу гумэкIыгъохэр, щыкIагъэхэр щыIэхэу къагъэнэфагъ. Анахь шъхьаIэу зигугъу къашIыгъэр фэтэрыбэу зэхэт унэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэр ары.\n— Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэм язэтегъэпсыхьанкIи, нэмыкI лъэныкъохэмкIи Адыгэкъалэ тапэкIи IэпыIэгъу тыкъыфэхъуным тыфэхьазыр. Ау шъори къышъутефэрэр жъугъэцэкIэн, шъуишIуагъэ къэжъугъэкIон фае. ЩыкIагъэхэр зэрэщыIэхэм дэгъоу тыщыгъуаз, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм тыпылъ. Пстэуми тызэгъусэу, тиIо зэхэлъэу Iоф зэдатшIэмэ, итхъухьагъэр зэкIэ зэшIохыгъэ хъущт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат цIыфхэм закъыфигъазэзэ.\nНепэрэ шапхъэхэм адиштэрэ къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэным ипрограммэ къыдыхэлъытагъэу лъэпкъ культурэм игупчэ къыпэIулъ чIыпIэри зэтырагъэпсыхьагъ. Мыщ къыхеубытэх Теуцожь район хьыкумыр зычIэт унэр, хьакIэщэу «Псэкъупс» зыфиIорэр, нэмыкIхэр. 2018-рэ илъэсым ипэублэм гупчэм апэрэ зэхъокIыныгъэшIухэр щыкIуагъэх, шэпхъэшIухэм адиштэрэ кIэлэцIыкIу джэгупIэ мыщ щагъэпсыгъ. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу гупчэм изэтегъэпсыхьан пэIухьащт сомэ миллион 17,6-рэ муниципалитетым къыIэкIэхьагъ. Ащ щыщэу сомэ миллиони 10-р — федеральнэ гупчэм, миллиони 6-м ехъур — республикэм, миллион 1,7-м ехъур — чIыпIэ бюджетым къатIупщыгъэх. Ащ ишIуагъэкIэ гупчэм плиткэ тыралъхьагъ, проектым къыдыхэлъытагъэу лъэсрыкIо гъогухэр ашIыгъэх, тIысыпIэхэр ыкIи хэкIыр зэратэкъорэ, къэзыгъэнэфырэ пкъыгъохэр агъэуцугъэх, чъыг цIыкIухэр ыкIи куашэхэр агъэтIысхьагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ къэлэ гупчэм къыщызэрэугъоигъэ нахьыжъхэм къахэхьагъ, ахэм гущыIэгъу афэхъугъ, псэупIэм зэхъокIыныгъэу фэхъухэрэм еплъыкIэу фыряIэр зэригъэшIагъ.\nIофшIэным иветеранэу ЖакIэмыкъо Щэбан къэзэрэугъоигъэхэм ацIэкIэ къэгущыIэзэ, псэупIэм изэтегъэпсыхьан, игъэдэхэн зиIахьышхо хэлъ АР-м и ЛIышъхьэ, муниципалитетым иадминистрацие ипащэ зэрафэразэр къыIуагъ. Гупчэм изэтегъэпсыхьан цIыфхэр бэшIагъэу зэрежагъэхэр, зэфэхьысыжьэу фэхъугъэхэм инэу зэрагъэрэзагъэхэр, зыщыбгъэпсэфынымкIэ мыр гупсэф чIыпIэ зэрэхъугъэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Республикэм иятIонэрэ къалэ изэтегъэпсыхьан епхыгъэ IофшIэныр лъыдгъэкIотэщт. Гъогухэр, псэуалъэхэр дгъэцэкIэжьыщтых, кIэу тшIыщтых, щагухэр, инфраструктурэр зэтедгъэпсыхьащт. Едзыгъо-едзыгъоу псэупIэм игумэкIыгъохэр дэдгъэзыжьынхэм тынаIэ тедгъэтыщт. Адыгэкъалэ щыпсэухэрэм непэ зэгурыIоныгъэ, рэхьатныгъэ азыфагу илъ. ГущыIэгъу тызыфэхъугъэ цIыфхэм муниципалитетым зэхъокIыныгъэшIоу щыхъухэрэр алъэгъу, уасэ фашIы. Ары тиIофшIэнкIэ пстэуми анахь шъхьаIэр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м и ЛIышъхьэрэ Адыгэкъалэ иадминистрацие ипащэрэ нэужым зэIукIэгъоу зэдыряIэгъэм блэкIыгъэ илъэсым муниципалитетым социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэу ышIыгъэхэм язэфэхьысыжьхэм, къалэм изэтегъэпсыхьан тапэкIэ зэрэлъагъэкIотэщтым, ащкIэ агъэцэкIэнэу агъэнэфэрэ проектхэм, нэмыкI лъэныкъохэм атегущыIагъэх.\nМэрым къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым муниципалитетым иэкономикэ инвестициеу къыхалъхьагъэр сомэ миллиони 170,8-рэ мэхъу. Псэолъэ 17 кIэу къызэIуахыгъ. 2018-рэ илъэсым Адыгэкъалэ ибюджет къихьэгъэ хахъохэр сомэ миллион 375,4-м ехъу. ХэбзэIахь ыкIи мыхэбзэIахь хахъохэр сомэ миллион 86,6-рэ мэхъу. Илъэсым телъытэгъэ гухэлъыр проценти 104,8-кIэ гъэцэкIагъэ хъугъэ. Хъарджхэр сомэ миллион 372,3-м ехъу. 2019-рэ илъэсым муниципалитетым ибюджет сомэ миллион 348,2-рэ мэхъу, хъарджхэр — миллион 352,3-рэ, зыщыкIэщтхэр — миллиони 4,1-рэ.\nДжащ фэдэу мы илъэсымкIэ гухэлъэу, пшъэрылъэу щыIэхэм къэлэ администрацием ипащэ къащыуцугъ. ЦIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэным анахьэу анаIэ зэрэтырагъэтыщтыр, ащ фэIорышIэщт программэхэм зэрахэлэжьэщтхэр къыIуагъ.\n— БлэкIыгъэ илъэсым къыщыублагъэу фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэм язэтегъэпсыхьан едгъэжьагъ. МыщкIэ непэ опытэу тIэкIэлъ хъугъэр къызфэдгъэфедэзэ, IофшIэныр лъыдгъэкIотэщт. Щагухэм чъыг цIыкIухэр, къэгъагъэхэр ащыгъэтIысхьэгъэнхэм, спорт площадкэхэр ащышIыгъэнхэм иIофыгъуи тинэплъэгъу идгъэкIы хъущтэп. Адыгэкъалэ пхырыкIырэ федеральнэ гъогум ыIупэ щытыгъэ шапхъэхэм адимыштэрэ псэуалъэхэм япроцент 70-рэ фэдизыр Iутхыжьыгъ, ащи мэхьанэшхо иI. Джы а чIыпIэхэр зэтетэгъэпсыхьэх, сатыушIыпIэ чIыпIакIэхэр ащытэгъэпсых. Адыгэкъалэ нахь кIэракIэ, нахь хъопсагъо зэрэхъущтым тишъыпкъэу тыпылъыщт, — къыIуагъ кIэухым АР-м и ЛIышъхьэ.


Республика Адыгея - КIэлэцIыкIухэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр анахь шъхьаI\nКIэлэцIыкIухэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр анахь шъхьаI\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэным фэгъэзэгъэ комиссиеу Адыгеим щызэхащагъэм зичэзыу зэхэсыгъоу тыгъуасэ иIагъэм тхьамэтагъор щызэрихьагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат.\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ, гъогухэм къатехъухьэрэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэнымкIэ Iофхэм язытет зыфэдэм, аварие къащыхъунымкIэ щынагъо зыдэщыIэ автомобиль гъогухэр гъэунэфыгъэнхэмкIэ ыкIи щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм афэгъэхьыгъагъ апэрэ Iофыгъоу зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэр. Мыщ епхыгъэу къэгущыIагъ ыкIи 2016-рэ илъэсым, къихьэгъэ илъэсым иапэрэ мазэм ехъурэм язэфэхьысыжьхэр къышIыгъэх гъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ Къэралыгъо автоинспекцием и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу Александр Курпас. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, республикэм игъогухэм къатехъухьэгъэ хъугъэ-шIагъэхэм, ахэм ахэкIодагъэхэм ыкIи шъобж ахэзыхыгъэхэм япчъагъэ тIэкIу нахь макIэ хъугъэ. Авариехэм ахэкIодагъэхэм япчъагъэ зыщыхэхъуагъэхэр Теуцожь (нэбгыри 9) ыкIи Кощхьэблэ (зы нэбгыр) районхэр арых. БлэкIыгъэ илъэсым изэфэхьысыжьхэм закъыфэбгъазэмэ, ешъуагъэу рулым кIэрысыгъэ водительхэм апкъ къикIыкIэ къэхъугъэ хъугъэ-шIагъэхэр нахь макIэ хъугъэх, ау, гухэкI нахь мышIэми, хэкIодагъэхэм япчъагъэ процент 46,2-кIэ нахьыб. Сабыйхэр зыхэфэгъэхэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ проценти 8,7-кIэ къеIыхыгъ, ау лъэсрыкIохэм апкъ къикIыкIэ къэхъугъэ авариехэм япчъагъэ Мыекъопэ районым — процент 60-кIэ, тикъэлэ шъхьаIэ — процент 95-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Хъугъэ-шIагъэхэр нахьыбэ зэрэхъурэм лъапсэу фэхъухэрэм ащыщ республикэм ит автотранспортым ипчъагъэ илъэс къэс зэрэхахъорэр. Мы уахътэм учетым машинэ мини 185-м ехъу хэт, ыпэрэ илъэсым егъэпшагъэмэ, ар мин 17,9-кIэ нахьыб.\nМы Iофыгъом епхыгъэу къэгущыIагъ ыкIи зэфэхьысыжьхэр къышIыгъэх республикэм ипрокурорэу Василий Пословскэм. Анахьэу ащ ынаIэ зытыридзагъэр кIэлэцIыкIухэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр, ахэр еджапIэм екIуалIэхэ зыхъукIэ гъогур зэрэзэпачын фаер агурыгъэIогъэныр, шапхъэхэр амыукъонхэм фэщэгъэнхэр, джащ фэдэу гъогум тетхэм къазэрахэщыщтхэ къэнэфырэ пкъыгъохэр ахэлъынхэр ары. Мы лъэныкъомкIэ ны-тыхэм Iоф адэшIэгъэным мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ. Ешъуагъэу рулым кIэрытIысхьэхэрэм, гъогурыкIоным ишапхъэхэр зымыгъэцакIэхэрэм атефэрэ пшъэдэкIыжь пхъашэр ягъэхьыгъэныр, ащ дакIоу ахэм алъэныкъокIэ профилактическэ Iофтхьабзэхэр зэхэщэгъэнхэр гъэцэкIэкIо ыкIи хэбзэухъумэкIо къулыкъухэм, муниципалитетхэм япшъэрылъ шъхьаIэу щытын фаеу прокурорым къыгъэнэфагъ.\n— БлэкIыгъэ илъэсым тигъогухэм къатехъухьэгъэ хъугъэ-шIагъэхэм нэбгыри 119-рэ ахэкIодагъ, ар бэдэд. Социальнэ рекламэм мэхьанэшхо иIэшъ, ар къизыIотыкIырэ пкъыгъохэм япчъагъэ нахьыбэ шIыгъэн фае. Мыщ фэдэ екIолIакIэм зы цIыфышъхьэ нэмыIэми къыгъанэмэ, водителыр зыгорэм ригъэгупшысэмэ, тшIагъэр хьаулыещтэп. Арышъ, а Iофыгъом нахь тэрэзэу тежъугъэгупшыс, бгъэцэкIэнымкIи зи бырсыр къыпыкIыщтэп. Джащ фэдэу тигъогухэм атет сурэт ыкIи видео атезыхырэ пкъыгъохэм япчъагъэ джыри хэдгъэхъон фае. Адыгеим игъогу фонд илъэс къэс нахьыбэ мэхъу, ащ ишIуагъэкIэ тигъогухэр тэгъэцэкIэжьых, зэтетэгъэпсыхьэх. Ащ дакIоу лъэсрыкIо гъогухэм, зэпырыкIыпIэхэм ягъэпсын, язегъэушъомбгъун тынаIэ тедгъэтын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСабыйхэр хъугъэ-шIагъэхэм ахэмыфэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ профилактическэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн, гъэсэныгъэм иучреждениехэм апэблэгъэ лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэхэр шапхъэхэм адиштэхэу щытынхэм афэгъэхьыгъагъ ятIонэрэ Iофыгъоу повесткэм итыгъэр.\nА. Курпас гумэкIыгъо шъхьаIэу къыгъэнэфагъэхэм ащыщ Адыгеим игъогухэм къатехъухьэгъэ я 10-рэ аварие пэпчъ сабый зэрэхэфагъэр. ЗэкIэмкIи мыщ фэдэ хъугъэ-шIэгъэ 47-рэ агъэунэфыгъ, ахэм сабыищ ахэкIодагъ, нэбгырэ 44-мэ шъобжхэр атещагъэхэ хъугъэ. Анахьэу унаIэ зытебгъэтын фаеу пащэм зигугъу къышIыгъэр кIэлэцIыкIу-лъэсрыкIохэр арых. Гъогум узэрэщызекIощтыр ахэм унагъом, еджапIэм къащафаIотэн фае. Машинэм ируль кIэрысхэми сакъыныгъэ къызхагъэфэн, шапхъэхэр агъэцакIэзэ къызэтеуцонхэшъ, сабыйхэр гъогум зэпырагъэкIынхэ фае.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэр зыщимыгъэрэзэгъэ чIыпIэхэм, гумэкIыгъохэм, щыкIагъэхэм къащыуцугъ, ащкIэ анахьэу унаIэ зытебгъэтын фэе лъэныкъохэр къыгъэнэфагъэх.\n— Гъэсэныгъэм иучреждениехэм апэблэгъэ лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэ чIыпIэ 307-рэ республикэм ит. Ахэм ащыщэу 246-м ящыкIэгъэ гъогу тамыгъэхэр ащагъэуцугъэх, адрэхэри зэрифэшъуашэу, шапхъэхэм адиштэу дгъэпсынхэ фае. ТикIэлэцIыкIухэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр зэкIэмэ анахь шъхьаI, ар хэти зыщигъэгъупшэ хъущтэп, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nМы Iофыгъом епхыгъэу къэгущыIагъэх АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Андзауррэ Мыекъопэ районым иадминистрацие ипащэу Алексей Петрусенкэмрэ.\n«ЦIыфхэм ыкIи багажым язещэн зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэныр, ащ къыдыхэлъытагъэу УФ-м изаконодательнэ акт зырызхэм зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэр» зыфиIорэ федеральнэ законыр республикэм щыгъэцэкIагъэ зэрэхъурэм иIофыгъуи комиссием хэтхэр хэплъагъэх. Мыщ къыгъэнэфэрэ шапхъэхэм янахьыбэр тишъолъыр щагъэцакIэ, къэнэжьыгъэ щыкIэгъэ зырызхэр мы илъэсым дэгъэзыжьыгъэхэ хъущт.\n— Мы Iофыгъом мэхьанэшхо зэриIэм щэч хэлъэп, — къыIуагъ зэфэхьысыжьхэр къы-шIыхэзэ КъумпIыл Мурат. — Хэдзын кампанием зэ нэмыIэми хэлэжьагъэм дэгъоу ешIэ общественнэ транспортыр зэрэзекIорэм цIыфхэр ымыгъэразэхэу къызэрэхэкIырэр, ащ епхыгъэу упчIабэ къызэратырэр. Анахьэу ащ ыгъэгумэкIыхэрэр тинахьыжъхэр арых, арышъ, щынэ-гъончъэным дакIоу, мы лъэныкъоми пстэуми тынаIэ тедгъэтын фае.\n20.12.2017 Илъэси 100 зэрэхъугъэр хигъэунэфыкIыгъ\n17.10.2017 МинистракIэр иIэнатIэ Iухьагъ\n18.07.2017 Лъэпкъ гвардием иилъэсныкъо зэфэхьысыжьхэр


Адыгеимрэ Туркменистанрэ язэпхыныгъэ агъэпытэщт | Адыгэ Макъ\nАдыгеимрэ Туркменистанрэ язэпхыныгъэ агъэпытэщт\nАвтор: Редакция\t/ 17.05.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, ЭКОНОМИКЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Туркменистан и Чрезвычайнэ ыкIи Полномочнэ ЛIыкIоу Урысые Федерацием щыIэ Батыр Ниязлиевым тыгъуасэ IукIагъ. Адыгеимрэ Туркменистанрэ гъэсэныгъэм, культурэм, нэмыкI лъэныкъохэмкIи язэпхыныгъэ-зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэм епхыгъэ Iофыгъохэр арых анахь шъхьаIэу щытыгъэр.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, вице-премьерэу Наталья Широковар, министрэхэм ащыщхэр, УФ-м и МИД илIыкIоу Игорь Терзиян, республикэм иапшъэрэ еджэпIитIум яректорхэр.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум пэублэ псалъэ къыщишIызэ, хьакIэшхом шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Урысыемрэ Туркменистанрэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу Iоф зэрэзэдашIэрэм ишIуагъэкIэ къэралыгъуитIум азыфагу илъ ныбджэгъуныгъэр, зэгурыIоныгъэр нахь пытэ зэрэхъурэр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Тикъэралыгъохэм ялIышъхьэхэр бэрэ зэIокIэх, мы аужырэ илъэсхэм стратегическэ зэпхыныгъэм ылъэныкъокIэ мэхьанэшхо зиIэ документхэм акIэтхагъэх. Ахэр социальнэ лъэныкъом, экономикэм ыкIи гуманитар зэпхыныгъэм афэгъэхьыгъэх. Мыщ дэжьым анахьэу анаIэ зытырагъэтыхэрэм ащыщ гъэсэныгъэр. Адыгэ Республикэри ащ къыхеубытэ. Туркменистан къикIыгъэ ныбжьыкIэ минитIурэ ныкъорэм ехъу тиапшъэрэ еджапIэхэм ащеджэх. НэмыкI къэралыгъохэм къарыкIыгъэ студентхэм апае тивузхэм япчъэхэр сыдигъуи зэIухыгъэх, анахьэу СНГ-м хахьэхэрэм ягугъу тшIы хъумэ. Урысые гъэсэныгъэр сыдигъуи анахь дэгъухэм ащыщэу дунаим щалъытэ. А екIолIакIэр къызфагъэфедэзэ, республикэм иапшъэрэ еджэпIитIум яIофшIэн зэхащэ. ТапэкIи арэущтэу зэрэщытыщтым сицыхьэ телъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nУрысыбзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным, ащ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр рыгущыIэнхэ алъэкIыным тыпылъын зэрэфаер республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным а лъэныкъом ынаIэ тыридзагъ, зы къэралыгъом щыпсэущтыгъэхэ цIыфхэмкIэ ащ мэхьанэшхо зэриIэр къыIуагъ. Гъэсэныгъэм, культурэм ямызакъоу, экономикэм ылъэныкъокIи Адыгеимрэ Туркменистанрэ язэпхыныгъэ агъэпытэным зэрэфэхьазырхэр АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\nБатыр Ниязлиевым гущыIэр зештэм, къыздикIыгъэ къэралыгъом щыпсэухэрэм ясэлам фабэ АР-м и ЛIышъхьэ, республикэм ис цIыфхэм зэрафагъэхьырэр къыIуагъ. Урысыемрэ Туркменистанрэ непэ язэфыщытыкIэхэм осэшIу къафишIыгъ, тапэкIи язэпхыныгъэ агъэпытэным зэрэдэлэжьэщтхэр къыхигъэщыгъ.\n— Урысыем ишъолъырхэм Iоф адэтшIэным, шIуагъэ къэзытыщт лъэныкъохэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм тыпылъ. Адыгеими зэфыщытыкIэ, зэпхыныгъэ пытэ дытиIэным тыщэгугъы. АщкIэ лъапсэу тиIэр тиныбжьыкIэхэу республикэм иапшъэрэ еджапIэхэм ащеджэхэрэр ары, — къыIуагъ Батыр Ниязлиевым.\nАдыгэ къэралыгъо университетым иректорэу Мамый Даут къызэриIуагъэмкIэ, Туркменистан къикIыгъэ ныбжьыкIэ 1800-м ехъу яеджапIэ щеджэх, нэбгырэ 300 фэдизмэ ар къаухи, IофшIэпIэ чIыпIэхэм аIухьагъэх. Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы къэралыгъом щыщ студент 800 фэдиз рагъаджэ. Гъэсэныгъэм иучреждениитIум ащызэхащэрэ Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм Туркменистан илIыкIохэр чанэу зэрахэлажьэхэрэр, зэрэзэрэIыгъыжьхэр, Iэдэб зэрахэлъыр къэгущыIагъэхэм къыхагъэщыгъ.\nАдыгеимрэ Туркменистанрэ язэпхыныгъэ зэрагъэпытэщтым, нэмыкI Iофыгъохэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх.


Сомэ 483881-рэ хъущт — Адыгэ макъ\nСомэ 483881-рэ хъущт\n2021-рэ илъэсэу къихьагъэм ны мылъкум къыщыдэлъытэгъэ ахъщэр индексацие ашIыгъ. Джы ар сомэ 483881-рэ зэрэхъущтыр.\nАпэрэ сабый къызэрыхъухьэгъэ унагъоу ны мылъкур къызэратыгъэхэм ятIонэрэр къызафэхъукIэ ащ сомэ 155550-рэ къафыхагъахъо. Зэхэубытагъэу къатефэрэр сомэ 639431,8-рэ мэхъу. Ны мылъкум щыщ Iахь зыгъэфедагъэхэм къафэнэгъэ ахъщэри мы илъэсым индексацие ашIыгъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, 2020-рэ илъэсым икъихьагъум къыщегъэжьагъэу мы къэралыгъо IэпыIэгъур къыуатыным пае лъэIу тхылъ птынэу ищыкIэгъэжьэп. УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд испециалистхэм, кIэлэцIыкIур къызэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ къэбарэу ЗАГС-м къытыгъэм къыпкъырыкIыхэзэ, тхылъхэр агъэхьазырых.\nДжащ фэдэу 2020-рэ илъэсым имэлылъфэгъу мазэ къыщегъэжьагъэу сертификатыр тхьапэм тетэу къатыжьырэп. Тхылъыр электроннэ шIыкIэм тетэу агъэпсы, ар зэрэхьазырыр ным «иунэе кабинет» е къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал къырагъахьэ.\nУнагъоу кIэлэцIыкIур ыпIунэу зыштагъэхэм мы шапхъэхэр анэсыхэрэп, ахэм ар къэзыушыхьатырэ тхылъхэри, лъэIу тхылъыри ежьхэм атынхэ фае.\nНы мылъкум фэгъэхьыгъэ программэр 2026-рэ илъэсым итыгъэгъазэ и 31-м нэс лъагъэкIотагъ. Ахъщэу къыдэлъытагъэр унагъом зэригъэфедэщтым пIэлъэ гъэнэфагъэ иIэп.\nПрограммэр зыщыIэм къыщыублагъэу Адыгеим ис унэгъо 35281-мэ ны мылъкур къаратыгъ. Ахэм ащыщэу 27647-мэ ахъщэр агъэфедэгъах. 2007-рэ илъэсэу ар зыщыIэм къыщегъэжьагъэу ащ къыщыдэлъытагъэу къэралыгъо IэпыIэгъоу Адыгеим щатыгъэр сомэ миллиарди 10-м шъхьарэкIы.\nСледущая Нэм кIэтыр гум икIас