НэмытIэкъохэм ялъэуж зыгъэдахэрэр — Адыгэ макъ\nНэмытIэкъохэм ялъэуж зыгъэдахэрэр\nА лъэкъуацIэм сызщырихьылIагъэр\nЗэоуж ыкIи гъэблэ илъэс къиныгъ. 1949 — 1951-хэм адэжь. Щэ литрэ зыхыблыр зэрыт цэф бидоныр стамэ тетэу Джэджэхьаблэ къисхыти, пхъэзэкъо лъэмыджхэм (ахэр зытф-зых хъущтыгъэх) сакъырыкIызэ, Мэртэ мэзышхощтыгъэр къызэпысчыти, километрэ зыбгъупшIыр къэскIузэ, Пэнэжьыкъое бэдзэрым къэсхьыщтыгъ.\nАр зысщахэу сызежьэжькIэ, Пэнэжьыкъуае итемыр лъэныкъокIэ чылакIэм щыIэ къэхалъэм сыдэхьажьыти, къэсплъыхьэщтыгъ. Сыда? СшIэрэп. Апэ Москва сызэкIоми, Ленинград сызыщэIэми, Львов сызащэми якъэхэлъэшхохэр къэсплъыхьагъэх.\nНепэ къызнэсыгъэми сщымыгъупшэрэр а лъэхъэнэ чыжьэу зигугъу къэсшIырэм Пэнэжьыкъое къэхалъэм мрамор шIуцIэм хэшIыкIыгъэ саугъэт заулэ дэтэу зэрэслъэгъугъагъэр ары. Ахэр НэмытIэкъо лIакъом щыщхэм яягъэх. Адрэхэм пхъэ къэнэтIэхэсхэр атетыгъэх.\nА лъэхъаным телевизорыр хэгъэкIи, радио тиIагъэп, свет щыIагъэп, шIункIым тыхэсыгъ. Мэртэ мэз къыхэтхырэ пхъэ тэмэрыхьыр ары тиунэхэр зэрэдгъэфабэщтыгъэр. Тэри непэрэ ныбжьыкIэхэм тафэдагъэп. Ауми, дэгъум тыфаещтыгъ, сэри а лъэхъаным къысшIошIыщтыгъ НэмытIэкъохэр лIышхо горэхэу, еджэгъэшхо-гъэсэгъэшхохэу, IофышIэкIошхохэу, гулъытэшхорэ зэшIокIышхорэ зиIэ цIыфхэу, лъэпкъым илъэгъохэщхэу.\nНэужым илъэсыбэ тешIэжьыгъэу НэмытIэкъо лIакъом щыщхэм таIукIэнэу, тадэлэжьэнэу хъугъэ, адыгэ лъэпкъым итарихъ фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэми нэIуасэ тызафэхъум, къыдгурыIуагъ тызэрэхэмыукъуагъэр, ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу НэмытIэкъохэр адыгэ лъэпкъым ищытхъу, идахэ языгъэIорэ лIакъохэм зэращыщхэр, ащ ишIэныгъэзехьэхэу, илъэгъохэщхэу, лэжьэкIо-псэуакIохэу, щыIэныгъэм исыд фэдэрэ лъэныкъокIи щысэтехыпIэхэу зэрэщытхэр.\nНэмытIэкъохэр лъапсэмкIэ зыщыщхэр, зыщыпсэухэрэр Пэнэжьыкъуай. Унэгъо 31-рэ дэс. НэмытIэкъо Къатыр народнэ судьящтыгъ. НэмытIэкъо Исмахьилэ 1918-рэ илъэсым красноармейцэхэм Гъобэкъуае, Джэджэхьаблэ, Нэшъукъуае, нэмыкIхэм ащыщ цIыфыбэ лажьэ ямыIэу дафыхи заукIхэм, жъалымыгъэр зезыхьэгъадзэр Пэнэжьыкъуае къыдимыгъэхьаным фэшI щыгъу-пIастэр апигъохи, зы нэбгырэ ячылэ димыгъэкIодыкIын ылъэкIыгъ. НэмытIэкъо Айтек Сорбоннэ дэт университетым (Францием) илъэсыбэрэ щыригъэджагъэх, Тыркуем идунай щихъожьыгъ. НэмытIэкъо Айдэмыр Адыгеим иапэрэ къушъхьэ инженерыгъ, Айсэ 1930-рэ илъэсым Адыгеим илIыкIоу Москва щыIэщтыгъ.\nНэмытIэкъо Юсыф егъэджэн-пIуныгъэмкIэ Адыгеим филэжьыгъэм уасэ фэшIыгъуай. Ащ ыпхъухэу Зарэрэ Розэрэ шIэныгъэлэжьышхох. Апэрэр шIэныгъэхэмкIэ доктор, Къомафэхэм яныс, Москва Iоф щешIэ. Розэ Адыгэ къэралыгъо университетым ипрофессор. НэмытIэкъо Кемал илъэсыбэрэ Харьков щылэжьагъ, Украинэм имызакъоу, Урысыеми щызэлъашIэрэ шIэныгъэлэжьышхоу щытыгъ. Бэ, бэ, джыри зигугъу къэпшIынэу щыIэр. Ахэм ащыщ мы тхыгъэр къэдгъэхьазырыныр къызхэкIыгъэу, НэмытIэкъо лIакъом ианахьыжъэу, Адыгэ Республикэм имызакъоу, тигъунэгъу Краснодари, нэмыкI чIыпIэхэми шIукIэ ащызэлъашIэу, бэмышIэу зыныбжь илъэс 90-рэ хъугъэ НэмытIэкъо Юрэу Теуцожь районым иветеранхэм я Совет итхьаматэр.\nНэмытIэкъо Юрэ зыслъэгъущтыгъэр бэшIагъэ, ау нахь благъэу зытшIагъэр, тызэхахьэу зытыублагъэр илъэс 16 хъугъэ ныIэп. ЩыIэныгъэ къин, тхьамыкIэгъошху иныбжьыкIэгъум пэкIэкIыгъэр. Ахэм ягугъу къышIы зыхъукIэ, Юрэ ынэпсхэр къышIокIох.\n… Колхозхэр зэхащэнхэм ыпэкIэ НэмытIэкъо Сэфэррэ ишъхьэгъусэу Лацыурэ унэгъо дахэ зэдашIагъэу, зыщыкIэхэрэ щымыIэу, рэхьатэу псэухэу Пэнэжьыкъуае дэсыгъэх. ЯкIэлэ нахьыжъэу Шумафэ 1916-рэ илъэсым къэхъугъ. Ащ къыкIэлъыкIогъагъэх Илмэс, Пщымафэ, Аслъан, Юрэ. Тучани, IонэкIо машини, нэмыкIхэри яIагъэх, тутынри арагъэлэжьыщтыгъ, Iушыгъэ хэлъэу яунэгъо хъызмэт зэрахьэщтыгъ. Аущтэу псэухэзэ, 1930-рэ илъэсым Сэфэр Сыбыр ращи, илъэсиплIэ къэти къэкIожьыгъэу, гушIохэзэ, а илъэс дэдэм ибжыхьэ ятIонэрэу, джы Сэфэр имызакъоу, ишъхьэгъусэу Лацыуи кIыгъоу, уни, мылъкуи яIэр атырахышъ, якIалэхэр зым нахьи адрэр нахь цIыкIоу (Юрэ ыныбжьыгъэр илъэсибгъу) зычIэсынхи, зэрысынхи ямыIэу къагъанэхэшъ, чэщым дащых. А чэщ шIункIым гъог мэкъэ тхьамыкIагъоу хьаблэм теIукIыгъэр непэ къызнэсыгъэм пэнэжьыкъуаехэм ащыгъупшэрэп. Зыдащэгъагъэхэр Игарк.\nАу цIыфэу щыIэн, псэун, лэжьэн зыгу хэлъым, тыдэ щыIэми, Iофым икIыгъо къыфигъотыщт. Сэфэр жэкIэупсэу Iоф ышIэщтыгъ, Лацыу дэн-бзэным пылъыгъ.\nКъуаджэм къыдэнэгъэ кIалэхэри хьаблэм дэсхэм, акъош-Iахьылхэм агъэлIагъэхэп, къакъырым къыпытэу псэупIэ афашIи, хьакуи афырашIыхьи, исыгъэх.\nАу кIалэхэм янэу Лацыу Игаркэ щырэхьатыщтыгъэп, илъфыгъэхэм ыгу къафэузыщтыгъ, гъыщтыгъ, сымаджэщтыгъ, анахьэу къызфэгумэкIыщтыгъэр анахьыкIэ цIыкIоу Юр. Арыти, зэпагъафи, яIахьылэу ХьэдэгъэлIэ Адамэ къагъакIуи Юрэ янэ фащэгъагъ.\n— Тянэ игушIокIагъэр сщыгъупшэрэп, — еIо Юрэ. — СимытIупщэу ышъхьагъ сыригъэсыщтыгъ. Жьы сыфеощтыгъ, ренэу гъыщтыгъ. Илъфыгъэхэм апэIапчъэ зэрэхъугъэр игуузыгъ. Ахэм къахэкIэу 1937-рэ илъэсым ищылэ мазэ ышъхьагъ сисэу идунай ыхъожьыгъ. АгъэтIылъын зэхъум, ефэндым апэ сэ бэным сыдаригъэгъэуцуи, сыкъыдахыжьыгъагъ. Адыгэхэу, ращыгъэхэу къекIолIэгъагъэр макIэп.\nТхьамыкIагъор ащ Юрэ щиухыгъэп. 1937-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ ятэрэ ежьыррэ унэм илъхэзэ, чэщым пчъэм къытеохи, шинель шIуцIэхэр ащыгъэу нэбгырищ къихьэхи, унэр къалъыхъуи, илъыр рахи, яти ращи, Юрэ цIыкIур гъогэу унэ нэкIым къырани икIыжьыгъэх. Яни, яти имыIэжьхэу Юрэ Игаркэ къыдэнэгъагъ. ИнасыпкIэ джыри а ХьэдэгъэлIэ Адамэр Игаркэ щыIэу къычIэкIи 1938-рэ илъэсым ибжыхьэ Пэнэжьыкъуае къыщэжьыгъагъ.\nКъакъыр горэм унэ хэшIыкIыгъэу зэшхэр исыщтыгъэх. Заор къызежьэм, ышнахьыжъищи ащэхи изакъоу джыри къэнэгъагъ. Ау къиныгъохэм, тхьамыкIагъохэм зыкъаригъэуфагъэп, ыгу ыгъэкIодыгъэп, «уеджэн фае, сикIал, тилIакъо идахэ лъыбгъэкIотэн фае» янэрэ ятэрэ къызэрэраIощтыгъэр зыщигъэгъупшагъэп. Ышхын хьазыр щымыIэ зыхъукIэ, натрыф гъэтIыпIагъэр иджыбэ ритакъомэ, ышхызэ еджапIэм кIощтыгъ, дэгъоу еджэщтыгъ. Бзэджагъэп, тыгъуагъэп, мыхъун ышIэнэу ыгу къыригъэхьагъэп.\nРенэу зыпылъыгъэр Iэдэб хэлъыныр, адыгагъэм рыпсэуныр, игъэсэныгъэ хигъэхъоныр ары. ЫкIи къыдэхъугъ, заом илъэхъан тылым щыIагъэхэм ашIэрэр адишIагъ, шкIэхэр ыгъэхъущтыгъэх, кузэкIэтымкIэ гъэстыныпхъэр трактористхэм къафищэщтыгъ, мэкъур зыгъэхьазырхэрэм ахэтыщтыгъ.\n1945-рэ илъэсым Мыекъуапэ кIэлэегъэджэ институтым чIэхьагъ. Ащ ифизикэ-хьисап факультет къызеухым, 1947-рэ илъэсым Пэнэжьыкъое гурыт еджапIэм IофшIэныр щыригъэжьагъ. Ащ ыуж Краснодар къэралыгъо университетыр заочнэу къыухыжьыгъ. Едэпсыкъое еджапIэми илъэс заулэрэ щыригъэджагъэх, 1953-м Пэнэжьыкъуае къыгъэзэжьи пенсием окIофэкIэ хьисапыр аригъэхьыгъ. ЛIэшIэгъу плIанэрэ ащ изавучыгъ, илъэситфэ идиректорыгъ.\nНэмытIэкъо Юрэ ищытхъу, идахэ аригъаIозэ, илъэс 45-рэ егъэджэн-пIуныгъэм фэлэжьагъэу IофшIэныр ыгъэтIылъыжьыгъагъ. Ау щагъэсыгъэп. 2000-рэ илъэсым, Теуцожь районым игупчэ Пэнэжьыкъуае къызахьыжьыгъэм къыщыублагъэу ащ иветеранхэм я Совет итхьамат. Ащ иIофшIакIэ тыщыгъуазэшъ, щысэтехыпIэу тэлъытэ. Илъэс 90-рэ къыгъэшIагъэми, пшъырэп, уцуи тIыси иIэп, ныбжьыкIэхэми ящысэтехыпI, зынэмысырэ чIыпIэ районым иIэп, зыхэмылэжьэрэ Iофтхьабзэ щызэхащэрэп. Ветеранхэм ахэхьэ, ягумэкI зэрегъашIэ, егъэразэх. ЦIыфышIу, хьалэл, гукIэгъушхо хэлъ, IофышIэкIошху, районым щагъэлъапIэ.\nИIофшIагъи непэ иIофшIакIи яфэшъошэ уасэ къызэрэфашIырэм ишыхьат къыфагъэшъошэгъэ бгъэхалъхьэхэр, щытхъуцIэхэр, щытхъу тхылъхэр. Адыгэ Республикэм ианахь тын лъапIэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр апэу къызэратыгъэхэм ащыщ. Теуцожь районым ицIыф гъэшIуагъ, Хэгъэгу зэошхом ыкIи егъэджэн-пIуныгъэм яветеран, бгъэхэлъхьитфэу иIэхэм ащыщ «За доблестный труд в ВОВ» зыфиIорэр. ТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 70-рэ зэхъуми В. Путиным иунашъокIэ «Памятная медаль» зыфиIорэр къыратыгъ. Адыгэ Республикэм и Парламент и Щытхъу тхылъи, крайоном, хэкуоном, районом, нэмыкIхэм къыфагъэшъошэгъэхэ щытхъу тхылъхэри иIэх.\nЮрэ лъытэныгъэшхо зэрэфашIырэм ишыхьат июбилей фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ районым иадминистрацие зэрэщызэхащэгъагъэр. Ащ хэлэжьагъэх Мыекъуапи, Краснодари, нэмыкI чIыпIэхэми къарыкIыгъэхэр. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъани шIуфэс тхылъэу къыфыригъэхьыгъэм зэхахьэм къыщеджагъэх.\nНэмытIэкъо Юрэ унэгъо дахэ ышIэнэу инасып къыхьыгъ. Шъхьэгъусэ фэхъугъэр ЛахъщыкъуаекIэ НапцIэкъомэ япхъоу Роз. Ари ежь фэдэу илъэс 40 фэдизрэ егъэджэн-пIуныгъэм фэлэжьагъ, урысыбзэмрэ литературэмрэкIэ Пэнэжьыкъое еджапIэм ищытхъу аригъаIозэ щыригъэджагъэх. Юрэрэ Розэрэ зызэдэпсэухэрэр илъэс 60 хъугъэшъ, уяхъопсэнэу зэдыщыIэх.\nЯлъфыгъэхэри ежьхэм афэдэхэу цIыфышIухэу, адыгэгъэ дахэ ахэлъэу апIугъэх, дэгъоу рагъэджагъэх. Анахьыжъэу Къэплъан 1976-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу республикэ сымэджэщым травматологиемкIэ иотделение врачэу Iоф щешIэ. «Теуцожь районым ицIыф гъэшIуагъ», «Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIохэрэ щытхъуцIэхэр къылэжьыгъэх. Аслъанэ Львовскэ сатыу-экономическэ институтыр къыухыгъ, илъэсыбэрэ Белоруссием щылэжьагъ. АнахьыкIэу Заур Харьков дэт политехническэ институтым щеджагъ, ПенсиехэмкIэ фондым и Къутамэу Мыекъуапэ дэтым Iоф щешIэ. Ахэм къакIэхъухьажьыгъэхэм Юрэрэ Розэрэ ащэгушIукIых.\nНэмытIэкъо Юрэ тигъэзет иныбджэгъушIухэм зэращыщыр, ащ икIэгъэтхэнкIи ылъэкIын къызэримыгъанэрэм тыщыгъуаз. «Адыгэ макъэр» заом ыкIи IофшIэным яветеранхэм нахьыбэу къафитхыкIыгъэным ренэу пылъ. Арышъ, тэри, лъэпкъ гъэзетым иIофышIэхэмкIэ, НэмытIэкъо Юрэ июбилейкIэ тыфэгушIозэ тыфэлъаIо джы непэ ипсауныгъэ зытетым къыщымыкIэу гъэшIэ кIыхьэ джыри рищынэу, ишъхьэгъусэу Розэ бэрэ ышъхьагъ итынэу, ялъфыгъэхэм, ахэм къакIэхъухьажьыхэрэм янасып, ягушIуагъо адагощынэу.\nПредыдущая ШIэныгъэм ифестиваль гъэшIэгъоныгъэ\nСледущая Нэкъокъоным иIоф тетыжьэп


AdygBusiness: Илъэсым апэрэ мазэхэм Адыгэ Республикэм къыщыдагъэкIыхэрэм хагъэхъуагъ\nИлъэсым апэрэ мазэхэм Адыгэ Республикэм къыщыдагъэкIыхэрэм хагъэхъуагъ\nАдыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, гъомылэпхъэшI хъызмэтшIапIэу мы илъэсым иапэрэ мэзитIу къыдагъэкIыгъэр, блэкIыгъэ 2019-м джащ фэдэ уахътэм егъэпшагъэмэ, нахьыбэ хъугъэ,- джащ фэдэу Адыгэ Макъэм къетхы.\nКъуаеу е ар зыхэлъэу къашIыгъэр тонни 2,97-рэ мэхъу. Ар блэкIыгъэ илъэсым ищылэ ыкIи мэзэе мазэхэм къашIыгъэм нахьи процент 13-кIэ нахьыб. Джащ фэдэу тхъоу къыдагъэкIыгъэр процент 48-кIэ, хэтэрыкI ыкIи пхъэшъхьэ-мышъхьэ гъэщтыгъэхэр процент 40-кIэ нахьыб. Лы тонн мини 4,4-рэ (проценти 8-кIэ нахьыб) хъызмэтшIапIэхэм къатIупщыгъ, щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэр тонн мини 3,6-рэ мэхъу (процент 30,4-кIэ нахьыб), IэшIу-IушIоу къашIыгъэр тонни 4,57-рэ (процент 47,4-кIэ нахьыб), тыгъэгъазэм хашIыкIырэ дагъэу тонн мини 4,63-рэ къыдагъэкIыгъ (фэди 2,4-кIэ нахьыб).\n2019-рэ илъэсым иапэрэ мэзитIу къатIупщыгъэм егъэпшагъэмэ, фэдитIукIэ нахьыбэу псыр къыдагъэкIыгъ, ар литрэ ныкъо зэрыт бэшэрэб мин 994-м ехъу, псы къабзэу къатIупщыгъэр тонн мин 614,2-рэ мэхъу. 2020-рэ илъэсым пынджым икъыдэгъэкIыни Адыгеим щырагъэжьэжьыгъ. Щылэ ыкIи мэзэе мазэхэм пстэумкIи тонн мини 4,6-рэ къатIупщыгъ.\nА мэзитIум хъызмэтшIапIэхэм проценти 4,8-кIэ нахьыбэу къыдагъэкIыхэрэр IуагъэкIыгъ. Ар сомэ миллиарди 3-рэ миллион 630-м ехъу ауас.\nМы уахътэм, коронавирусым къиныгъохэр къыхьыгъэхэ нахь мышIэми, Адыгэ Республикэм игъомылэпхъэшI IошIэхэм къызэтемыуцуагъэхэу Iоф ашIэ.


Адыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ изэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым шъолъырым щыпсэурэ нэбгырэ 2157-мэ бзэджэшIагъэхэр зэрахьагъэх. 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр проценти 4,3-кIэ нахь макI.\nЕшъуагъэу бзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэм япчъагъэ нэбгырэ 640-рэ мэхъу, ыпэрэ илъэсым — 689-рэ. Хэбзэукъоныгъэхэр нахьыбэу зыщагъэунэфыгъэхэр къалэу Мыекъуапэрэ Тэхъутэмыкъое районымрэ. Хьапсым дэсыгъэ нэбгырэ 570-мэ бзэджэшIагъэхэр зэрахьагъэх.\nГъогурыкIоныр щынэгъончъэнымкIэ Къэралыгъо автоинспекцием АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ иотделэу Теуцожь районым щыIэм икъулыкъушIэхэм хьылъэзещэ машинэхэм яводительхэм алъэныкъокIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр рагъэкIокIыгъэх. Мыхэр зыхэфэрэ хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэныр ары ащ пшъэрылъ шъхьаIэу иIагъэр.\nХьылъэзещэ машинэхэр зезыфэхэрэр гъогум охътабэрэ тетых, мэпшъых, ащ дакIоу псынкIащэ зечъэнхэм е гъогурыкIоным ишапхъэхэр аукъонхэм ищынагъо къэуцу. Ащ къыхэкIыкIэ водительхэм сакъыныгъэ къызхагъэфэн, щынэгъончъэу гъогум щызекIонхэ зэрэфаер полицейскэхэм агу къагъэкIыжьыгъ.\nПроцент 17-кIэ нахь макIэ хъугъэ\nНаркотикхэр хэбзэнчъэу зыгъэфедэхэрэм, къезыгъэкIокIыхэрэм, зыщэхэрэм апэшIуекIогъэныр республикэм ихэбзэухъумэкIо къулыкъухэм пшъэрылъ шъхьаIэу зыфагъэуцужьы.\n2018-рэ илъэсым мыщ епхыгъэ бзэджэшIэгъэ 226-рэ республикэм щагъэунэфыгъ, ыпэрэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр процент 17-кIэ нахь макI. Наркотикхэм япхыгъэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ зыщыхэхъуагъэр Мыекъопэ район закъор ары.\nСтатистикэм къытырэ зэфэхьысыжьхэм ямылъытыгъэу, мы Iофыгъом изэшIохын анахь шъхьаIэу зэрэщытыр, гумэкIыгъом идэгъэзыжьын унаIэ тебгъэтын зэрэфаер полицием икъулыкъушIэхэм дэгъоу къагурэIо. Наркотикхэм тиныбжьыкIэхэр, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр ащыухъумэгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр, зэIукIэгъу-зэдэгущыIэгъухэр хэбзэухъумакIохэм тапэкIи зэхащэхэзэ ашIыщт.


Мэлылъфэгъур имыкIызэ… | Адыгэ Макъ\nУФ-м хэбзэIахьхэмкIэ и Кодекс къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, икIыгъэ илъэсым хахъо зиIагъэхэм ар къэзыушыхьатырэ тхылъхэр (декларациехэр) къыкIэлъыкIорэ илъэсым иапэрэ мэзих имыкIызэ атынхэ фае. 2018-рэ илъэсымкIэ мыгъэ зытын фаехэм — мэлылъфэгъум и 30-м нэс.\nХэбзэIахьхэмкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, хахъоу фэхъугъэр къэзыгъэлъэгъон фаехэм ащыщых унэе предпринимательхэр, нотариусхэр, адвокатэу, Iоф зыщишIэщт кабинет зыгъэпсыгъэу ыкIи языгъэтхыгъэхэр. Джащ фэдэу амыгъэкIощырэ мылъкоу, илъэситф нахьыбэрэ ежь имыунэягъэр е автотранспортэу илъэсищ нахьыбэрэ ымыгъэфедагъэр 2018-рэ илъэсым зыщэжьыгъэхэм, имыIахьыл благъэ горэм тын лъапIэ къызэритыгъэхэм, IэкIыб къэрал къикIыгъэу хахъо зыгъотыгъэхэм, лотореер къизыхыгъэхэм, зимылъку бэджэндэу зытыгъэхэм декларациер хэбзэIахьхэмкIэ органхэм аIакIагъэхьан фаеу щыт.\nТхылъыр шIыкIэ гъэнэфагъэм диштэу тхыгъэуи яптын плъэкIыщт, фаем электроннэ шIыкIэр ыгъэфедэн амал иI. ХэбзэIахьхэмкIэ Федеральнэ къулыкъум иинтернет нэкIубгъо ит программэу «Декларация» зыфиIорэр ащкIэ IэпыIэгъу къыфэхъущт.\n2019-рэ илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу физическэ лицэхэм хэбзэIахьхэмкIэ декларациехэр шIыкIэу 3-НДФЛ-мкIэ атых. Ащ иапэрэ нэкIубгъуищым ащыгъэнэфэгъэ пстэури шIокI имыIэу арыптхэн фае, адрэ нэкIубгъохэм ищыкIагъэ хъумэ ары.\nДекларациемрэ хэбзэIахьхэмрэ игъом зымытыгъэхэм пшъэдэкIыжь зэрахьыщтым хэбзэIахьхэмкIэ къулыкъум къыщыкIагъэтхъыгъ. Декларацием пае игъом умытыгъэ хэбзэIахьым ипроцентитфым фэдиз тазырэу пIахыщт, НДФЛ-р зымытыгъэм процент 20 рагъэтыщт.\nКодексым цIыфым хэбзэIахьэу ытыгъэм щыщ къыригъэгъэзэжьын ылъэкIынэу (налоговый вычет) къыщыдэлъытагъ. ГущыIэм пае, фэтэр къыщэфыгъэмэ, гъэсэныгъэм, ипсауныгъэ изэтегъэуцожьын, страхованием ахъщэ атыригъэкIодагъэмэ, хэбзэIахьэу ытырэм щыщ Iахь къыратыжьы. Ащ пае декларациер илъэсым къыкIоцI ежь зыщыфэе уахътэм ытын фит.


Республикэм ищыIакIэ чанэу къыхэлажьэх | Адыгэ Макъ\nРеспубликэм ищыIакIэ чанэу къыхэлажьэх\nАвтор: Редакция\t/ 04.12.2018\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат сэкъатныгъэ зиIэ нэбгыри 10-у гъэсэныгъэм ыкIи наукэм, литературэм ыкIи искусствэм, техническэ ыкIи народнэ творчествэм, физическэ культурэм ыкIи спортым, общественнэ IофшIэным алъэныкъокIэ гъэхъэгъэшIу зышIыгъэхэм дипломхэр ыкIи ахъщэ шIухьафтынхэр афигъэшъошагъэх.\n— Непэрэ Iофтхьабзэм амал къеты щыIэныгъэм чIыпIэу щышъуубытырэмкIэ бэмэ щысэшIу шъузэрафэхъурэм, гукIочIэшхо зэрэшъуиIэм яшIуагъэкIэ гъэхъэгъэ гъэнэфагъэхэр шъушIынхэ зэрэшъулъэкIыгъэм афэшI тыкъызэрэшъуфэразэр джыри зэ къышъотIонэу, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nИлъэс зэкIэлъыкIохэм атегъэпсыхьэгъэ программэу «ЩыIэкIэ Iэрыфэгъу» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу сэкъатныгъэ зиIэхэм ящыкIэгъэ IэпыIэгъур ягъэгъотыгъэным, яфэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэнхэм фэшI республикэм щашIэрэр зэрэмымакIэр АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ. 2014 — 2018-рэ илъэсхэм мы программэм игъэцэкIэн сомэ миллион 206-рэ фэдиз пэIуагъэхьагъ. Псэолъи 123-рэ сэкъатныгъэ зиIэ цIыфхэм афытырагъэпсыхьагъэх. Джащ фэдэу Iэзэгъу уцхэр ягъэгъотыгъэнхэм, атефэрэ тынхэр игъом аIэкIэгъэхьэгъэнхэм, нэмыкI Iофыгъохэми республикэм ипащэхэм анаIэ тет.\nАР-м и ЛIышъхьэ ишIухьафтын зыфагъэшъошагъэхэм ащыщ Адыгэ къэралыгъо университетым истудентэу Бэрзэдж Эдуард. Мыщ илъэс 20 нахь ымыныбжьыми, спортым ылъэныкъокIэ гъэхъэгъэшIухэр иIэх. ПауэрлифтингымкIэ ыкIи армспортымкIэ республикэ ыкIи урысые мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэм пчъагъэрэ ахэлэжьагъ, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдихыгъэх.\nШэхъые Амир илъэс 14 ыныбжь, Адыгэ республикэ гимназием щеджэ. Искусствэм ылъэныкъокIэ зэхащэрэ республикэ ыкIи дунэе фестивальхэм дэгъу дэдэу закъыщигъэлъэгъуагъ, бэрэ лауреат ыкIи дипломант хъугъэ.\nВиктор Митрий сэкъатныгъэ зиIэхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм, ахэм медицинэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным ынаIэ тет. УФ-м и Президент иунашъокIэ медалэу «За отличие в охране общественного порядка», щытхъуцIэу «Адыгеим изаслуженнэ юрист» зыфиIохэрэр, ведомствэ зэфэшъхьафхэм ящытхъу ыкIи рэзэныгъэ тхылъхэр къыфагъэшъошагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ ишIухьафтын къэзылэжьыгъэхэм зэкIэми гъэхъагъэхэр яIэх, республикэм хэхъоныгъэхэр ышIынхэм яIахьышIу хэлъ, шъолъырым иобщественнэ щыIакIэ чанэу къыхэлажьэх.\nСэкъатныгъэ зиIэ нэбгырэ мин 35-м ехъу Адыгеим щэпсэу, ахэм ащыщэу 1200-м ехъур кIэлэцIыкIух. Япсауныгъэ изытет емылъытыгъэу мыхэм ащыщыбэр республикэм иобщественнэ щыIакIэ чанэу къыхэлажьэх, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ гъэхъагъэхэр ашIых. Ащ фэдэ цIыфхэм апай ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ шIухьафтыныр зыкIагъэнэфагъэр. Сэкъатныгъэ зиIэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр, ящыкIагъэр ягъэгъотыгъэныр къэралыгъом ипшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр къыдалъытэзэ, республикэм ипащэхэм япшъэрылъхэр зэрифэшъуашэу агъэцакIэх.\nАдыгеим IофшIэныкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ипащэу Мырзэ Джанбэч общественникхэм афэрэзагъ. Сэкъатныгъэ зиIэхэм яреспубликэ организации 5-мэ офиснэ техникэ зэрагъэгъотынымкIэ ахэм япащэхэм сертификатхэр аритыжьыгъэх.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэхэм ащыщхэр нэужым къэгущыIагъэх, шъолъырым ищыIакIэ нахьышIу зэрэхъугъэр ахэм къаIуагъ. Сэкъатныгъэ зиIэхэм ягумэкIыгъохэм ынаIэ зэратетым, IэпыIэгъу къызэрафэхъурэм афэшI АР-м и ЛIышъхьэ фэрэзагъэх.\nАщ дакIоу гумэкIыгъоу щыIэхэми республикэм ипащэ акIэупчIагъ, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ ведомствэхэм япащэхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афишIыгъэх. ПсэупIэхэм язэтегъэпсыхьан,общественнэ чIыпIэхэм ягъэкIэжьын епхыгъэ IофшIэныр зэхэщагъэ зэрэхъурэм илъыплъэн сэкъатныгъэ зиIэхэр нахь чанэу къыхэгъэлэжьэгъэнхэу, ахэм яеплъыкIэхэр къыдалъытэнхэу республикэм ипащэ къариIуагъ. КъумпIыл Мурат иунашъо диштэу 2019-рэ илъэсым мы купым къыхиубытэхэрэм апае муниципалитетхэм автомобили 10 къафащэфыщт.\nIофтхьабзэм икIэухым сэкъатныгъэ зиIэхэм яобществэ ишъолъыр къутамэ итхьаматэу Агъыржьэнэкъо Симхъан гущыIэр ыштагъ ыкIи тыгъэгъазэм и 10-м АР-м и Къэралыгъо филармоние щыкIощт мэфэкI зэхахьэм АР-м и ЛIышъхьэ, Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэр къыригъэблэгъагъэх.


Лъэпкъ к1эным иугъоек1ошхуагъ. - Статьи на адыгском. - Каталог статей - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nГлавная » Статьи » Статьи на адыгском.\nЛъэпкъ к1эным иугъоек1ошхуагъ.\nПШЫСЭ1УАТЭУ ЫК1И ПШЫСЭУГЪОЕУ БЭРЭТЭРЭ ИСХЬАКЪ.\nКъуаджэу Аскъэлае къыщыхъугъэ ык1и адыгэ искусствэм ш1уагъэ къытэу бэрэ фэлэжьэгъэ Бэрэтэрэ Исхьакъы адыгэ 1оры1уатэмэ, адыгэ шэн-зэхэтык1эмэ яхьыл1агъэу къы1отэжьыгъэу, нэмык1мэ къа1отэжьзэ ытхыгъэу Адыгэ республикэ институтэу гуманитар ушэтынхэм апылъым ибиблиотекэ (иархивы) хэлъыр бэдэд.\nБэрэтэрэ Исхьакъ къызэрыхъухьагъэр адыгэ унэгъо къызэрык1у, ay а унагъом ямыш1ык1агъэ горэ хэлъыгъ. Исхьакъы ышынахьыжъэу Исмахьилэ ыжэ бзэгу дэлъми амыш1эу, гущы1эныр имык1асэу, мыгущы1эрыеу щытыгъ. Ау иш1эжьк1э фэдэр гъотыгъуаеу 1упк1агъэ. Адыгэ 1оры1уатэхэр къы1отэжьынхэ зыхъук1э ары ащ ыбзэ зыкъызит1атэщтыгъэр. Адыгэ 1оры1уатэхэр аугъоижьыхэу зырагъэжьэгъэ апэрэ лъэхъаным ащ къы1отэжьзэ атхыгъэу институтым ибиблиотекэ ч1элъыр бэ дэд. А унагъом ис бзылъфыгъэмэ ахэтыгъэх къэк1ырэ уцыхэр дэгъоу зыш1эхэрэр ык1и ахэмк1э 1азэхэрэр. Ахэмэ сад тегъэпсыхьагъэ зэря1агъэмк1и адырэ унагъомэ къахэщыщтыгъэх.\nТэ непэ тызытегущы1эрэ Бэрэтэрэ Исхьакъ адыгэ ансамблэм ипащэу е ипэщэ гуадзэу илъэсыбэрэ 1оф ыш1агъ, СССР-м ич1ып1абэмэ адыгэ къашъохэр ащарагъэлъэгъугъэх, орэдхэр ащызэхарэгъэхыгъ.\nИсхьакъ адыгэ ансамблэм, адыгэ искусствэм фэгумэк1эу зэрэщытыгъэр къэзыгъэлъэгъорэ къэбар ц1ык1у горэ тыгу къэдгъэк1ыжьын. А къэбарыр къысфэзы1отэжьыгъэри Исхьакъ ары.\nАдыгэхэр Урысыем зыгохьагъэхэр илъэс 400 зэрэхъугъэр игъэк1отыгъэу хагъэунэфык1ыгъагъ, адыгэ ансамблэр гъусэхэри и1эу Москва ащэгъагъ, концерт къыщитынэу. Ц1ыфыхэр арыми, ахэмэ концерт-спекталэхэм ащагъэфедэщтхэр арыми мэш1оку псау (вагон пчъагъэ пытэу) аубыти, Москва к1огъагъэх. Мэш1окум пк1эу лъатыгъэр сомэ мин 53-рэ фэдиз хъущтыгъэ, концертыр къати къызагъэзэжьым къызэрык1ожьыщт мэш1окум лъатыгъэр мини 3 гор ны1эп. Арыти, къе1отэжьы Исхьакъы, тык1о зэхъум ахъщэу ттыгъэр а минищым нахь мыбагъэмэ, сомэ мин 50-р ансамблэм ышъхьэпэнэу къыфэнэжьыгъагъэмэ щыгъынрэ нэмык1рэ ращэфынхэеба зыфэп1он гущы1э а лъэхъаным партием ихэку комитеты иапэрэ секретарыщтыгъэу, делегациеми ипащэу Цундэкъо Ибрахьимэ ыпашъхьэ мызэу-мыт1оу щи1уагъ. Арыти, Ибрахьимэ, ригъэзэщыгъэу къыч1эк1ын, мырэущтэу къыри1ожьыгъагъ:\n- Арэу земыгъэгъэгумэк1 ащ, Исхьакъ. Ахъщэр к1одыгъэп. Культурэмк1э Министерствэм иджыбэ ик1и гъогухэмк1э Министерствэм иджыбэ ихьагъ ны1эп.\nБэрэтэрэ Исхьакъы къытхыжьыгъэу тиинституты ч1элъхэм зы нэшэнэ гъэнэфагъэ ахэлъ. Ар ытхырэр нахь ыгъэк1эрэк1энэу, нахь зы1эпищэнхэу зэрэхъуным зэрэпылъыгъэр ары. Арышъ, ежь Исхьакъы къытхыжьыгъэ 1оры1уатэр нэмык1 горэм къытхыжьыгъагъэу урихьыл1эми, ахэр зэрэзэтемыфэщтхэр гъэнэфагъэ, ар варианты фэдэ мэхъу. Ащи мэхьанэ и1.\nПшысэ1отэ 1азэмэ, гущы1эм пае, Аскъэлае дэдэм щыщэу Бэрэтэрэ Шэрэл1ыкъо фэдэхэм, къатегущы1эхэ зыхъук1э, ахэмэ а зы пшысэр тхьэмэфэ псаум къа1уатэ зэрикъущтыгъэр хагъэунэфык1ы. Исхьакъы къытхыжьыгъэхэр тхыдэ (повесть) псау икъунхэу, тхылъып1э тэешхохэу зэтелъых. Исхьакъы къыугъоижьыгъэхэу «Хъуаджэм икъэбарк1э» зэджагъэхэр тхылъ псау икъоу къыдагъэк1ыгъ. Джащ фэдэу тхыдэ инхэу, е жанрэ гъэнэфагъэмэ ахахьэхэу къытхыжьыгъэхэри зэгъэфагъэу къыдэгъэк1ыжьыгъагъэхэмэ дэгъугъэ.\nБэрэтэрэ Исхьакъ идунае зехъожьым, и1ахьыл-ич1ыгогъухэм ямызакъоу игъунэгъубэхэри (урыси, адыги, нэмык1и) 1оф къыдэзыш1агъэхэри зэхэтхэу идахэ а1уагъ, дахэу агъэк1отэжьыгъ. Ари Исхьакъ дунаим хьаолыеу зэрэтемытыгъэм, лъэуж нэф къызэригъэнагъэм ишыхьат.\nБЭРЭТЭРЭ ИСХЬАКЪ - ЛЪЭПКЪ 1ОРЫ1УАТЭМ ИК1ЭНЗЕХЬ.\nЛъэпкъым идышъэк1энк1э яджэх адыгэм игъэш1э гъогу щызэ1уигъэк1эгъэ гушъхьэлэжьыгъэ ямыш1ык1эу жэры1о 1оры1уатэхэм. Лъэпкъ дунэететык1эр, дунэелъэгъук1эр, дунэегуры1уак1эр къырагъэлъэгъук1ы жэры1о 1оры1уатэхэм. Нахьыпэрэ щы1ак1эр тегъэпсыхьэгъагъ жэры1о усэхэр мык1одыжьэу щы1энхэм. Хьак1эщыр адыгэ щы1ак1эм ыпчэгугъ, игушъхьэлэжьыгъэ икъэхъуп1эу, ищы1ап1эу, илъык1отап1эу щытыгъ. Лъэхъэнэ гъэнэфагъэм дунэееплъык1эу ц1ыфхэм я1агъэр, ш1ош1 зэфэшъхьафэу ахэлъыгъэхэр, ящы1ак1э щыхъугъэ-щыш1агъэхэр, гугъэ-гупшысэу зыда1ыгъыгъэхэр, къадэхъумэ аш1оигъоу зык1энэц1ыщтыгъэхэр, зыфэбанэщтыгъэхэр, гумэк1 -гухэк1эу къяхъул1эщгыгъэхэр зэк1э зэхэугъоягъэу а жэры1о 1оры1уатэхэм ахэлъ, ахэр тизэхаш1и, тиш1эныгъи къахэлажьэх. Лъэпкъ жэры1о творчествэр икъоу умыш1эу лъэпкъым итарихъ птхын плъэк1ыщтэп, лъэпкъым ихудожественнэ псэлъэ гъэпсык1эхэр къыбгуры1ощтэп...\nЛъэпкъым осэшхо фиш1ыщтыгъэ жабзэм, псалъэм. Ык1уач1и, илъэк1и, игъаш1и зэхипйэщтыгъэ. Пхъэм хэш1ык1ыгьэ 1эш1агъэр пак1опышъ, мыжъом хэш1ык1ыгъэхэри охътабэ амыкъудыеу зэрэк1одыжьыхэрэм гу лъатагъ ц1ыфхэм, ахэмэ ягъэпшагъэмэ гущы1эр зэрэнахь бэгъаш1эр агъэунэфыгъ:\n«Мыжъосыныр мэк1одыжъы, мык1одыжъырэр орэдыжъ», - а1уагъ ц1ыфхэм.\nАры, мыжъосыныбэхэр къутэжьыгъэх, тэкъожьыгъэх, шъхъэшъхъэжъыгъэх. Илъэс минхэм мык1одыжьыгъэхэу орэдыжъыбэхэр къытэнэсыжьыгъэх. «Бэхэр» тэ1о нахь «зэк1» т1орэп, арышъ, ч1энагъэхэр ащи фэхъугъэх мымак1эу. Лъэпкъым игушъхьэлэжьыгъэ игъаш1э охътэнчъэу, бэгъаш1эу зыпйыхэрэр губзыгъэхэу, гупк1эхэу, бзаш1охэу щытхэр ары. Ахэмэ яш1уагъэк1э зы л1эужым къы1эк1эк1ырэр къык1элъык1орэ л1эужым 1эк1эхьажьызэ, ч1энэгъэ зырызхэр фэхъоу къыхэк1ыгъэми, зэрэпсаоу зыпштэк1э, зэпычып1э имы1эу лъэпкъ 1оры1уатэм игъаш1э лъэк1уатэ. А ц1ыф губзыгъэхэу тилъэпкъ 1оры1уатэ ыпсэ хэзымыгъэк1ыгъэхэм зэу ащыщ Бэрэтэрэ Исхьакъ: Исхьакъ - л1ы губзыгъэу, гупк1эу, бзаш1оу щытыгъ. Ау ащи къыщыуцугъэп Исхьакъ игъэхъагъэхэр. Лъэпкъ гушъхьэлэжьыгъэр къэухъумэгъэным и1этэшъхьэ1ул1эжьыр - ар тхылъып1эм ебгъэк1уныр ары. Исхьакъ пшъы зымыш1эрэ угъоек1уагъ, тхылъып1эм ригъэк1ухи, егъаш1эм мык1одыжьыныхэу 1оры1отэ пчъагъэ къыгъэнэжьыгъ. Ащк1э Исхьакъы и1офыш1агъэ уасэ фэш1ыгъуай. Сэ мы институтам 1977-рэ илъэсым щегъэжьагъэу литературам иотделы (ащыгъум джырэ фольклорым иотдели, нартмэ язэгъэш1эн иотдели хэтыгъэх) 1оф щысэш1эшъ, ти1офыш1эм имы1ахьылыягъэу Исхьакъи къытхэтыгъ, научнэ 1офыш1эу институтым ч1эмытхэгъагъэми, тщыщ шъыпкъэу къыддэлажьэщтыгъ.\nОрэды1о-къэбар1отэ 1азэхэр ыпйэхэу, ахэр зыдэс къуаджэхэм к1оу, аш1эхэрэр къаригъэ1уатэу, къытхыжьэу, гъэпсэф имы1эу 1оф ыш1эщтыгъ. 1оры1отэ зэмыл1эужыгъуабэхэу (орэдхэр, пщыналъэхэр, таурыхъыжъхэр, тхыдэжъхэр) къытхыжьыгъэхэр тиинституты мазэ къэс къыримытэу къыхэк1ыгъэп. Итхыгъэхэр е1ол1ап1э ямы1эу Исхьакъы ыгъэпсыщтыгъэх: къэбзэлъабзэу хэутыжьыгъэхэу, 1эпк1э-лъапк1эу, зэрэш1ыгъэн фаем тетэу ш1ыгъэу къыхьыщтыгъэ нахь, аукъодыягъэп. Зыгорэ еп1ожьынэу щытыгъэп: къэзы1отагъэм ыц1и, ылъэкъуац1и, ыныбжьи, еджагъэми-емыджагъэми, къуаджэу зыщыщи, уахътэу зыщитхыгъи зэк1эупк1агъэу ыгъэпсыщтыгъ къытхыжьыхэрэр.\nЛъэпкъ жэры1о 1оры1уатэхэм яугъоин 1офш1эн Исхьакъы пасэу ригъэжьагъ. Педтехникумым щеджэщтыгъ ар ащыгъум. Гъэмэфэ гъэпсэфыгъом илъэхъанэ 1оры1уатэхэр къаугъоинэу пшъэрьшъ афаш1ыгъагъ. Джар иегъэжьак1эу ригъажьи, тыдэ зыщэ1и, сыд 1оф зеш1и, зэпыу имы1эу лъэпкъ жэры1о 1оры1уатэхэр къыугъоиным 1оф диш1агъ ыпсэ пэтыфэ. Исхьакъы къыугъоигъэ 1оры1отэ зэмыл1эужыгъуабэхэм тиинституты иархивы ч1ып1эшхо щаубыты.\nЛъэпкъ 1оры1уатэм ык1уач1и, идэхагъи ятэ ихьак1эщы щызэхиш1агъэх Исхьакъы. Илъэпкъ ш1эжьи, илъэпкъ зэхаш1и зэгъэзэфагъэ щыхъугъэх 1оры1уатэхэм яджэныкъо маш1о. Зэлъаш1эрэ усэк1ошхоу Цыгъо Теуцожь, губзыгъэхэу, бзаш1охэу Къат Щэтан, ежь ятэу Гъэблэжъыкъу, а лъэхъаным илъэси 130-рэ зыгъэпйэгъэ Щыгъущэхьадж, ахэм анэмык1 къэбар1отэ ш1эгъуабэхэр Исхьакъы къылъэгъужьыгъэх, къа1отэжьыгъэхэр къытхыжьыгъэх. Ахэм ахэлъых лъэпкъым игъэш1э гъсту щызэ1уигъэк1эгъэ акъылыр, ахэм ащызэгъэу1угъ лъэпкъым игурышэ-гупшысэхэр, лъэпкъ художественнэ гупшысак1эр, псэлъак1эр. А 1оры1уатэхэр, егъэлыек1ыгъэ хэмылъэу, лъэпкъым идышъэк1эн шъыпкъэу щытых, лъэпкъ культурэм илэжьыгъэ хъазнэщы щызэгъэу1угъэ хъугъэх, ныбжьырэ гъаш1э я1энэу Исхьакъ ыш1ыгъэх...\nИсхьакъы къы1отэжьыгъэ ык1и къъгтхыжьыгъэ пшысэхэм, таурыхъхэм, тхыдэжъхэм, усэхэм, пщыналъэхэм ащыщхэр 1оры1отэ тхылъхэм къадэхъагьэх. Хъуаджэм икъэбархэр бэу къыугъоигъэх, ащ щыщхэр зыдэт тхылъи къыдигъэк1ыгъ. Исхьакъы и1офш1агъэ тыкъытегущы1э зыхъук1э, лъэлкъым идышъэк1эн - ихудожесгвеннэ псалъэ къызэриухъумагъэр ш1уш1эгъэшхоу зэрэфэтлъэгъурэм имызакъоу адыгэ фольклористикэм ихэхъоныгъи ащ и1ахь зэрэхэлъыр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. Исхьакъы къыугъоижьыгъэ 1оры1уатэхэр я1эубытъп1эу тифольклорист ш1эныгъэлэжьхэм зэфэхьысыжьхэр аш1ых. Арышъ, щэч хэмылъэу, Исхьакъы угъоижьын 1офш1агъэу ыш1агъэр лъэпкъ 1оры1уатэхэм яхьыл1эгъэ гупшысэ зэфэхьысыжьхэр ш1ыгъэнымк1э гушъхьэ гъомылэ мэхъух.\nИсхьакъ зытхэмытыжьым охътэ гъэнэфагъэ теш1агъэми, тинепэрэ мафэхэми гъэзетхэм, журналхэм («Зэкъошныгъэм», «Жъогъобыным», «Самгъурым») къахауты гъэсэпэтхыдэ к1оч1э ин зыхэлъхэу угъоек1ошхом къытхыжьыгъэхэм ащыщхэр.\nИсхьакъы поэтическэ талант хэлъыгъ, литературнэ творчествэм фэщэгъагъ, Ар къэзыушыхьатыхэрэр къытхыжьыгъэхэм мымак1эу ахэолъагъо. Къызэра1отагъэм тет шъыпкъэу къытхыжьыгъэхэр ахэтых. Ау ахэтых инэу ежь ы1э зыхилъхьагъэхэри. 1оры1отэ усэм икъэхъун зы нэбгырэ е нэбгырэ заулэ къежьап1э и1эми, лъэпкъыр зэрэпсаоу хэлажьэ 1оры1уатэр жэ дэхьэ-дэк1эу къек1ок1ызэ. Адэ, ежь Исхьакъи лъэпкъым зэу щыщыба 1оры1уатэм ежь и1ахьи хилъхьан ы1омэ?! Темэу къы1этыхэрэмк1и, идейнэ джэмакъэу ахэ1ук1ырэмк1э, художесгвеннэ къэгъэлъэгъок1э амалэу щыгъэфедагъэмк1и, жэбзэ-псэлъэ зэхэлъык1эмк1и зэгъэфэныгъэшхо ахэлъэу яинагъэк1э повестым, романым анэсхэу Исхьакъ къытхыжьыгъэхэм ахэтых.\nАщ фэд, гущы1эм пае, «Дыдыкъуш» зыфи1орэ пшысэу къек1ок1 сюжет зылъэгу илъыр 1эпэрытх тхылъищы мэхъу. Ащ фэд, Мафэкъо Урысбыи ехьыл1агъэу тхылъ псау хъоу къытхыжьыгъ.\nИсхьакъ гущы1эгъу гъэш1эгъонэу щытыгъ. Ыш1эрэр бэу, ижабзэ дахэу, 1упк1эу, уедэ1у зэпытыгъэк1и уемызэщэу, л1ы губзыгъэ, л1ы 1уш, л1ы бзэш1уагъ. 1офш1эп1э кабинетым тисэу тызэрэгъэгущы1эзэ, къы1уатэрэм хэгъэщагъэу, адырэ къы1охэрэри гъэш1эгъоныгъэхэми, ахэмэ къахэш1этык1эу, къахэлыдык1эу, гъэсэпэтхыдэ к1эк1хэр, гущы1э щэрыохэр Исхьакъы къы1уатэхэрэм къахафэщтыгъэх. Ащ фэдэ къызыхэк1ырэм, сиедэ1уны дыхэтэу, а гъэсэпэтхыдэр, гущы1э щэрыор тхылъып1эм лъэтемытэу еэгъэк1ущтыгъэ. Къэбгъэуцумэ, къы1уатэрэм зэпычып1э фэхъущт, зэпыш1эжьыгъуае хъущт, нэмык1 лъагъо хихынк1и къэнэщтэп. Нэфэшъхьафырэ уахътэ ахэр къы1ожьынха-къымы1ожьынха?! Нэужык1э уеупч1ыгъэ шъыпкъэк1и, пхъэ куахьым мастэ хэзыдзагъэм фэд, къыгъотыжьына-къымыгъотыжьына?! Ащ фэд, Анцокъо Хьаджэбэч къытегущы1эзэ (а лъэхъаным Хьаджэбэчы игугъу аш1ыщтыгъэп, нэужыр ары ащ и1офш1агъэхэм ащыгъуазэ тызыхъугъэр), гущы1э щэрыохэу Хьаджэбэчы ытхыгъэхэу гущы1эжъ хъугъэ заулэ Исхьакъы къы1ожьи стхыгъагъэ. Хьаджэбэч гъэхъэгъабэу и1эмэ зэу ащыщ ар усэк1о 1эпэ1асэу зэрэщытыгъэр. Хьаджэбэчы и1эпэ1эсэныгъэ къытегущы1эзэ, Исхьакъы ышъхьэ къьйэти, ынэхэм нэфыр къак1ихэу, ы1упэ щхыпцД шъабэр телъэу, 1угуш1ук1ызэ къы1уагъ: «Ош1а, Абу, Хьаджэбэчы и1эпэ1эсэныгъэк1э ц1ыфмэ а1уагъэр? Ц1ыфмэ укъаш1эщт ухэтми узыфэдэр. Хьаджэбэчы ехьыл1агъэу «Гъэжъуанэ орэдыр еусы, Хьаджэбэчы сэуатэр хелъхьажьы», - ц1ыфмэ а1уагъ.\nГъэжъуанэр орэды1о бэлахьэу тичылэ дэсыгъ. Гъук1эл1ымэ ащыщ. Орэдыбэ ыусыгъ. «Мэзагъо иорэд» зыфи1орэ орэд ц1эрыlop Гъэжъуан зыусыгъэр. Ау а усэк1о ц1эры1ом нахьи Хьаджэбэч нахь агъэлъэшэу ыц1э ра1уагъ. «Сэуат» ы1омэ сыд къик1ырэр? Ош1а? - Сэ джэуапэу естыжьыщтым къемыжэу ежь къы1ожьыгъ: - Сэуатэр - бгырыпхым тыжьын мыжъоупц1эу пыш1агъэхэм хъырахъышъэ ш1ыгъэу атегъэлъэдэгъэ ш1уц1эр ары. Орэд сатырхэр ыгъэк1эрэк1эн Хьаджэбэчы ьшъэк1эу зэрэщытыгъэр ары ар зык1а1уагъэр...»\nА гущы1э хадзэу Исхьакъ къы1уагъэм Хьаджэбэчы и1офш1агъэхэм талъыхъуни зэдгъэш1эным игъогу тытыригъэуцуагъ... Ащ фэд, орэды1окъэбар1уатэхэм къатегущы1эзэ, Щыгъущэхьаджэ ыц1э къыри1уагъ. «Дэгъоу сэ къэсэпйэжьы а л1ыжъыр,- ы1уагъ Исхьакъы. Илъэси 130-рэ ыгъэш1агъэу 1933-рэ илъэсым идунай ыхъожьыгъ. Ащ ы1ощтыгъэр ош1а? «Мафэкъо Урысбый тыгъосэрэ к1элэц1ык1у ны1а сэ къысэлъытыгъэмэ!» Мафэкъо Урысбый ил1эхъупхъагъэхэу ыш1эхэрэр къы1отэжьыгъэу къэстхыжьыгъэх. Ащ къыси1огъэгъэ гущы1э щэрыохэр нибжьи сщыгъупшэжьыщтхэп. «Мо зэ къеплъи,- ы1уагъ Щыгъущэхьаджэ ыжэ зэтырихи, - къеплъ, къеплъ, олъэгъуба сцэхэр къызэрэхэк1ыхэрэр?» -щхьшцДызэ къы1уагъ л1ыжъым. Сэри згъэш1эгъуагъэ - цэжъит1у, гъожьышэ-ч1ыпц1ашъом ик1ыхи, ш1уц1э хъужьынхэу фежьагъэу ыцэпэш1онит1у дэт, адырэ ч1ып1эхэм фыжьыбзэхэу цак1эхэр къахэк1ык1ыгъэх, къыхэк1ык1ы пэтхэри ахэтых. «Джары дунаир зэрэк1орэр, сик1ал, къэш1эгъуай». Къы1уагъэхэр зэфихьысыжьызэ, зэк1оу, зэгъэфагъэу Щыгъущэхьаджэ къыпчъыгъ: «Сыл1ыжъ» с1онти, сцэхэр къэк1ых, «Сык1ал» с1онти, сынэхэм алъэгъужъырэп».\nАщ фэдэу, жъыхэм къа1уагъэу сыгу имык1эу бэхэр илъых» - игъаш1э псэ къыхэзылъхьэрэ ипйэжь Исхьакъы зэрилъап1эр ынэгу къык1эщыгъ.\n- Адэ, Исхьакъ, къэптхыжьыгъэхэм мыхэр ахэтыхэп, - сыгу къеоу къэс1уагъ.\n- Ары, ахэтыхэп, игъо сыфифэрэп. Джау гущы1эхэтэу, огъу-огъоу къыдэоежьых, - джэуапэу къытыжьыгъ.\n- Къэтхыжьыгъэныхэ фае ахэр, Исхьакъ.\n- Игъо тифэмэ, Тхьам ы1уагъэр хъун, - мак1эу, шъабэу къэщхыпц1ыгъ Исхьакъ.\nИсхьакъы къы1отэрэ къэбарыр 1упк1эу ыгъэчъыщтыгъ: къызытегущы1эрэ 1офыгъори нафэу щытыгъ, хъугъэ-ш1агъэр иплъэгъук1эу 1упк1агъ, гупшысэу пкъырьшъыр лъэшыгъэ, ц1ыфыгъэ-дэхагъэм, гук1эгъум уфащэу, лъэныкъо пстэуми зэдаштэу гъэпсыгъагъэх...\nХэти ежь ык1уач1э къыхьыщтым фэдизк1э илъэпкъы фэлажьэмэ. - Ар ш1уш1эгъэшху. Исхьакъы иш1уш1агъэхэм ыц1э япхыгъэу ц1ыфхэм къахэнагъ.\nТхылъэу "ЛЪЭПКЪ КIЭНЫМ ИУГЪОЕКIОШХУАГЪ" (зэхэзыгъэуцуагъэр Цуекъо Нэфсэт) къыхэхыгъэ пычыгъох.\nКатегория: Статьи на адыгском. | Добавил: Анцокъо (22.10.2010)\nПросмотров: 1327 | Рейтинг: 2.0/1


Адыгабзэр синыдэлъфыбз, сиянэ къисIулъхьагъэ бзэр ары - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Adığece / Адыгэбзэ Адыгабзэр синыдэлъфыбз, сиянэ къисIулъхьагъэ бзэр ары\n-Эмэл ухэт? Хэтмэ уащыщ?\n-Хъущтмэ сящыщ, Бандырма къалэм епхыгъэ Пэнэхэс (Карачалылык) сыщыщ. Бурса къалэм сыщэпсэу. Илъэс 40 м къехъоу Бурса Хасэм сыщэлажьэ. НыбжьыкIэ купмэ, бзылъфыгъэ купмэ, хасэм изешакIо купмэ сящылэжьагъ. Илъэсищэу хэсэ тхьэматэу сылэжьагъ.\n-Уиныдэлъфыбзэ угущыIэнэу, оеджэнэу, утхэнэу сыдигъу зыублагъэр?\n-Адыгабзэр синыдэлъфыбз, сиянэ къисIулъхьагъэ бзэр ары. Тиунэ Адыгабзэ илъыгъ, тычылэ Адыгабзэ дэлъыгъ. Сытхэнэу, седжэнэу сшIэщтыгъэп, жабзэ закIу сIулъыгъэр. 2006 рэ илъэсым КАФФЭД зэхищагъэ курсым седжэнэу зэзгъашIи сыкIуагъ. Нэбгырэ 25 рэ тыхъоу Адыгабзэ ядгъэшIэнэу курс тлъэгъугъэ. Мыр сэ сиренесансэу сэлъытэ. Бурса Чэркэс Хасэм илъэсиблэу сыщылажьи Адыгабзэ язгъэшIагъ. Адыгабзэ седжэнэу зызэзгъэшIагъэ 2006 рэ илъэсым шегъэжьагъэу непэ нэсы Адыгабзэджэ тхыгъэ тхылъмэ яфэшъхьаф тхылъ седжагъэп сIоми хъущт.\n-Документал филмэу тэпхыгъэхэри щыIэх…\n-Ары, япэрэ филмыр социология ушэтыныгъ пIоми хъущт. Илъэс 50 рэ ипэ джэгу таущтэу яшIыщтыгъ, пшъашъэм сыд яIори фэещтыгъэх, сыд фэдэ шхыныгъохэр яIагъэх, таущтэу лэжьэщтыгъэх…Хэкум тыдэ щыпсэугъэх, джы зыдэс чылэхэм таущтэу къэкIуагъэх, къакIугъэ гъогум къинэу щялъэгъугъэхэр…Непэрэ мафэмэ яфэгъэхьыгъэу; ныбжьыкIэмэ Адыгабзэ яшIа? Хасэм макIоха? Хэкужъым кIуагъэха? Хэкум фэгъэхьыгъэу сыд яшIэрэр, ягъэзэжьыщта?.. фэдэ упкIэхэр тыухьазыри, 2005 рэ илъэсым Тэмдащ Айдынрэ тызэгъусэу Къыблэ Мармарам и чылиблымэ тядэхьагъ. Сыхьэт 40 фэдиз къэдгъэгущыIэхи видэо ятэтхыгъ. “GidenIer KaIanIar YitenIer” (КIуагъэхэр Къэнагъэхэр ХэкIуэдэгъэхэр) ицIэджэ документал филмир а ятэтхыгъэмэ къахэтхи зэхэдгъэуцуагъ.\nЛъэпкъым Ипщъашъ филмыр тесымыхы ипэ, филм тепхыныр зэзгъэшIэным фэшI Истанбулым дэт Документал Филм Хасэм зэхищагъэ курсым мэзитIуэу Мэфэзакъорэ Тхьэумафэ мафэхэм сыкIуагъ.\n2007 рэ илъэсым Бэчымкъо Айщэрэ Мыекъуапэ тызэкIом МэфэшIукъо Щэнгулрэ нэIуасэ тызэфэхъугъагъ. ТыщыIэфэ нахь благъэ тызэрэшIагъ. Хэкум къэкIожьынэу зэрэхъугъэр, игугъо гупшысэхэр, къинэу ихъугъэхэр, Адыгабзэджэ зэрэлажьэрэр, иусэ дахэхэр лъэшэу сшIогъэшIэгъонэу хъугъэ. Ихэкужъы изакъоу игъэзэжьыгъэ бзылъфыгъэм хэкум ис бзылъфыгъэхэр IэпыIэгъуэу зэрэфэхъугъэхэри лъэшэу сигу рихьыгъ. Ихэку игъэзэжьыгъэ Адыгэ бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу Адыгабзэджэ филм тесхыныр исхъуахьыгъ. Тэлэфонджэ сыдэгущыIи си гухэлъ есIуагъ. Фэмыедэдэми сигу химыгъэкIэу изын къыситыгъ.\n2010 рэ илъэсым Мыекъуапэ сыкIуагъ.\nАбрэдж Алмиры ищыIэныгъэ лъэшэу кIыпэшъуфо зэрэщиубытырэр, ащ сыдэгущыIэны зэрэфаер Щэнгулы къысиIуагъ. Адырэ нахь къыпэблагъэхэм сачIэупчIэзэ къэзгъотыгъэх. ГущыIэгъоу къысфэхъугъэмэ зэкIэми тхьэшъуэгъэпсэу ясэIо.\nИзын къызэрэситыгъэмкIэ МэфэшIукъо Щэнгулы тхьэоегъэпсэу есэIо.\nФилмим имонтажьы фэшъхьаф шIапхъэу иIэр зэкIэри сэрсэрэ зэзгъэпэщыгъ.\nФилмыр Тыркум ит хасэмэ Бурса, Кайсэри, Самсун, Анкара, Адана…\nкыщагъэлъэгъуагъ. Анкарам щызэхашагъэу бзылъфыгъэ дирэктормэ яфилмхэр къэзыгъэлъагъорэ фэстивалэу Uçan Süpürge рэ (Быбырэ Пхъэнкiыпхъ) Мыекъуапэми КIэрэщэ Тембот Институм къыщагъэлъэгъуагъ.\n-Çerkes MitoIojisi NARTLAR ицIэджэ зэбздэкIыгъэ тхылым дэт Нарт къэбархэр таущтэу къыхэпхыгъэх? Сыд шапхъэу уиIагъэр?\n-Эпосыр щыIакIэм къыгъэхъугъэу, ар къыгъэлъагъоу щыт. Нарт эпосыр пэсэрэ Адыгэмэ яхъишъ, яшэн, язэхэтыкI, ябэрчэтыгъ, ядунаееплъыкI. Эпосыр къызхэкIыгъэ Адыгэхэр хэтых, сыд фэдэ цIыфых, Нартхэр хэтых, сыд якъэбар, еджэхэрэр ригъозэны фэдиз хэшыпыкIыгъэ 72 рэ къэбар зэсдзэкIыгъ.\n-Тхылым дэт сурэтхэр хэт зышIыгъэхэр?\n-Тхылъым дэт сурэтхэр Бырсыр Абдулахьрэ Хьакан Экэн зышIыгъэхэр. Бырсыр Абдулахь ишIыгъэ сурэтхэр Адыгэ Хабз ицIэкIэ къыдэкIыгъэ тхылъмэ ярислъэгъогъагъ. Лъэшэуи сигу рихьыгъагъ. 2016 илъэсым Мыекъуапэ сызэкIом Чэтао Ибрахьим апыIэгъоу къысфэхъуи Бырсыр Абдулахь идэжь тыкIуагъ. НэIуасэ тызэфэхъугъ, тызэдэгущыIагъ, сыд фэдэ сурэтхэр сызыфаер есIуагъ. ЕтIуанэ интэрнэтымджэ тызэфэтхагъ, тызэдэгущыIагъ. Абдулахь интэрнэтым ихьащтыгъэп, Чэтау Ибрахьим тызэфэтхэнымджэ, тызэдэгущыIэнымджэ апыIэгъу къытфэхъугъ. Хьакан Экэн Анкара щэпсэу. Ащи ишIыгъэхэр интэрнэтымджэ къысфигъэхьэу, сэ сызыфаер есIоу тызэдэлэжьагъ. ЗэкIэми тхьэшъоегъэпсэу ясэIо.\n-КъэкIощт мафэхэм пшIэнэу планэу прогьрамэу уиIэр?\n-ХьэдэгъэлIэ Аскэр къыдигъэкIыгъэ томиблэу хъурэ НАРТХЭМ 705 тэкст дэт. Çerkes MitoIojisi NARTLAR тхылъым дэтыр 72 рэ тэкст ныIэп. ЯтIуанэрэ тхылъым сыфежьагъ, скIуакIэ зэрэкъихъэу, зэрэсфэлъэкIэу…\n-Жынэпс ицIэджэ опсэу къыотэIо.\nÖnceki İçerikДунейпсом цIэрыIуэ щыхъуа чэркэсхэр\nSonraki İçerikУрысейм ущыпсэуну хуит узыщI тхылъым и къыдэхыкlэр


МУЗАФАР ИШIУШIАГЪЭ ТЩЫГЪУПШЭРЭП\nЗихэгъэгу егъэзыгъэкIэ зэрагъэбгыни, хымэ хэгъэгухэм арытэкъухьагъэ хъугъэ адыгэ лъэпкъым къырыкIуагъэр егъэшIэрэ гумэкIыгъоу титарихъ къыхэнагъ.\nТыркуем, Сирием, Иорданием, США-м, нэмыкI IэкIыб хэгъэгухэм ащыпсэурэ адыгэхэм япчъагъэ бэкIэ нахьыб чIыгужъым къинагъэм нахьи. ХэхэсыцIэ зиIэ адыгэхэм хымэ чIыгум щыIакIэу щыряIагъэр сыд фэдагъа? Сыд фэдэ гузэжъогъуа ахэр зыхэтыгъэр! Ау адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэхэр ялъэпкъ егупшысэхэу, ятэжъхэм дэхагъэу, шIоу ашIагъэр агу илъэу, ячIыгужъ, япсыхъо дахэхэр, якъушъхьэ лъагэхэр ащымыгъупшэхэу яамал\nкъызэрихьэу псэугъэх. Ящытхъу, ядахэ хымэ хэгъэгоу зэрысхэм щагъэIугъ, шIоу, псапэу ашIагъэр ячIыгужъэу Адыгэ хэкум къынэсыгъ. Ащ фэдэ цIыфхэм зэу ащыщ Тыркуем щыпсэурэ тилъэпкъэгъоу, сикъош лъапIэу Дзыбэ Музафар.\nДзыбэ лIакъом изэIукIэу Тыркуем Музафар щызэхищагъэхэм, Адыгэ Республикэм ыкIи Къэрэщэе-Щэрджэ-\nсым ащыпсэурэ икъошхэр бэрэ ежь имылъкукIэ ригъэблэгъагъэх. Ащ фэгъэхьыгъэу илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, «Адыгэ макъэм» сыкъэт-\nхэгъагъ. Псапэу, шIоу ащ лIакъом\nфишIагъэр цIыфхэм ащыгъупшэнэп сшIошIы.\nЭлектротехникэм епхьылIэн плъэкIыщт пкъыгъохэр къэзышIырэ фирмэ иунаеу Музафар иIагъ, ау ащ ызыны-\nкъо ыщэн фаеу хъугъэ. Дунаим къыщекIокIырэ экономическэ кризисыр Тыркуеми нэсыгъ. Арэущтэу Iофыр зэрэхъугъэр Музафар лъэшэу ыгу къео, сыда пIомэ пшахъорэ мыжъорэ зыхэлъ чIыгу зэгъэфэгъуаеу щытыр илъэс пчъагъэрэ ыукъэбзыгъ, ащ изэгъэгъотын мылъкушхо тыригъэкIодагъ. ПкIуачIэ уемыблэжьэу, зыгъэпсэф уимыIэу уугъоигъэ мылъкур пшIокIодыныр гукъау, къин. Ау Музафар ыгу ыгъэкIодырэп, лIы кIочIэшху, хьаджэ. ИIофхэр зэтыригъэуцожьынхэу, мылъ-\nкоу IэкIэкIыгъэр ыгъотыжьынэу Тхьэм сыфелъэIу.\nМузафар адыгэ чIыгужъыр ыпсэм фэдэу шIу елъэгъу. Хэхъоныгъэу ащ ышIыхэрэм арэгушхо, Кавказым икъушъхьэ лъагэхэр, имэз шхъуантIэхэр лъэшэу ылъэгъухэ шIоигъу, акIэнэцIы, афэзэщы. Ау илъэс заулэ хъугъэу Адыгэ Республикэм къихьан ылъэкIырэп. АщкIэ пэрыохъу ащ фэхъурэ цIыфхэм шIу агу къихьанышъ, Тхьэр агу къэкIынышъ, Музафар гъогу ратынэу сялъэIу.\nСэ илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьымэ, Дзыбэ Музафар ыдэжь сыщыIагъ. Иунагъо шIукIуапIэ Тхьэм ешI. Икъошхэр, ишъхьэгъусэу, бзылъфыгъэ гуа-\nщэу Зухьалэ, икIэлэцIыкIухэр дахэу къыспэгъокIыгъэх, сагъэшIуагъ, салъытагъ. Исабый цIыкIухэм адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ IэпыIэгъу сафэхъугъ. Сэ зызэрэзгъэпсэфыщтым, нахьыбэ зэрэсигъэлъэгъущтым ренэу Музафар ынаIэ тетыгъ. Тхьаумэфэ мафэ горэм хы- Iушъом зыдгъэпсэфынэу зэрэунагъоу тыкIуагъ. ШхэпIэ цIыкIу горэм тычIэсэу Музафар ынэхэр плъызэу чыжьэу, чыжьэу хым хаплъэзэ къыIуагъ: «Муслъимэт, сэ силIакъо, силъэпкъ пае сшIэрэм фэшI зыгорэм сыкIэнэцIырэп, ау хэт ышIэра, зэгорэм тикIалэхэм якIалэхэм Кавказым агъэзэжьынкIи мэхъу. Тятэжъхэм ячIыгу ис адыгэхэр, сигупсэхэу силIакъо щыщхэр дахэкIэ ахэм къапэгъокIынхэу ары сызыфаер».\nМузафар лIышхом ынэ нэгъо дахэхэм нэпсыр къатехьагъ ыкIи гупшысэ инхэм ахилъэсагъэу, рэхьатэу, зи къымыIоу бэрэ щысыгъ. Ащ сыгу ыгъэузыгъ.\nУигухэлъышIухэр Тхьэм къыбдегъэхъух, Музафар! ТапэкIи гъэхъэгъэ инхэр пшIынхэу, уиIофхэр зэтеуцожьынхэу, уищытхъу аIо зэпытэу, уигъогу тыгъэм инэбзый дахэхэм къагъэнэфэу бэрэ ущыIэнэу Тхьэм селъэIу. ШIу утэлъэгъу, утэгъэлъапIэ, унэпэ къабзэ тырэгушхо.\nДзыбэ Музафар шIушIэным къыфэхъугъэ цIыф, дахэкIэ зигугъу ашIырэмэ ащыщ, адыгэ лъэпкъым джащ фэдабэ къыхэкIынэу Тхьэм телъэIу!


Автор Тема: Денга 1704г. (Прочитано 4535 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (323.73 кБ, 1500x1125 - просмотрено 287 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (311.42 кБ, 1500x1125 - просмотрено 221 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (284.78 кБ, 1500x1125 - просмотрено 149 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (330.63 кБ, 1500x1125 - просмотрено 100 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (753.58 кБ, 2436x1314 - просмотрено 159 раз.)


АЙЩЭТ ИШЪЭФ | Адыгэ Макъ\nНуриет телефонкIэ Сарэ къыдэгущыIи, ядэжь къызэрихьащтыр къыриIуагъ. Сыда шъуIуа ипшъэшъэгъу зыгъэгумэкIырэр? Сарэрэ ишъхьэгъусэрэ IэкIыб къэралыгъо гъэпсэфыпIэм щыIагъэх. Зэпшъэшъэгъухэр тхьамэфитIо зэIукIагъэхэп, зэраIонэу къэнагъэр бэ. Зэфэзэщыгъэх.\nНуриет илъэс тIокIырэ хырэ ыныбжь. Дэхэшхоп, ау гохьы, лъэпэлъаг, къопцIэ нэгуф, тIэкIу пэтхыщ умыIощтмэ, зи епIолIэнэп. Хъупхъэ. Парикмахерэу Iоф ешIэ, дэгъоу къегъахъэ. МэзапкIэм фэшъхьафэу икIэджыбэ «тхьауегъэпсэу» гори къыралъхьэ.\nЯтэ иIэжьэп, янэ ипшъэшъэ закъошъ, ным ыгу къызэрэдищэещтым пылъ. Пшъэшъэгъуи, Iахьыли зэрэдэмыкIорэм егъэгумэкIых. Загъорэ нэIуасэ къыфэхъу зышIоигъо кIалэ горэм игугъу къызфашIыкIэ, ушъхьагъухэр къегъотыхэшъ, зышъхьарегъэхы.\nИлъэсищкIэ узэкIэIэбэжьымэ Нуриет кIалэ горэ ыгу рихьи дакIо шIоигъуагъ, ау янэ дигъэкIуагъэп. Псэлъыхъор къопцIэ нашхъоу, шъыпкъэр пIон хъумэ, дэхагъэ, лъэгъупхъагъ ыкIи еджагъэу, Iэдэб хэлъэу, узблэмыхъопсыкIын кIэлагъ. ЕтIани анахьэу гум къезыгъаштэщтыгъэр Краснодар зэрэдэсыр ары.\n— Дунаим ащ нэмыкI къытемынэжьыгъэми, къэбгъэшIэщтым ущысыщтми удэзгъэкIощтэп! — ыIуи янэ ыдагъэп. Нуриет лъэшэу ыгу хэкIыгъ, нэпсыр рилъэкIэхызэ ипшъэшъэгъу дэжь къэчъагъ.\nСарэ егупшыси, къыIуагъ:\n— Уянэжъ етэгъаIоба! Аминэт фэгъэдэIонба?\n— Сыгугъэрэп едэIункIэ.\n— Арэп! Сыда идагъор? КIалэм унагъо иIа?\n— Хьау, иIэп.\n— КIэлаща, жъыща?\n— Сэщ нахьи илъэситф зэрэнахьыжъыр.\n— Адэ сыда пэрыохъу къыпфэхъущтыр?\nНуриет джэуап къымытыжьэу ытамэхэр зэфищагъ.\nХэт сыд зеIуи Айщэт афэгъэдэIуагъэп — ыIуагъэм тырагъэкIын алъэкIыгъэп. Нуриет гъыгъэ, пыхьагъэ, ыгъэсымэджагъ.\n— СыбгъэлIэнэу уфаемэ, дакIу! Ау сызщыгъэгъупш! — Айщэт зеIом, сыд ышIэна, янэ ыпсэ хигъэIэжьыми насыпышIо хъуна? ЕдэIугъ, еуцолIагъ.\nНуриет янэу Айщэт зэныбжьыкIэм шIыкIашIоу, кIэлакIэхэр нэплъэгъу фабэкIэ зыфыреплъэкIыхэрэм ащыщыгъ. Ипшъэшъэ унэ къихьэщтыгъэхэри кIэлэ лъэгъупхъэхэу, якъуаджэ дэсхэм ямызакъоу, чылагъохэми, къалэми къарыкIыщтыгъэх.\nАйщэт ыгукIэ къахигъэщэу, анахьэу зыфэягъэр Юр. Ау кIалэр заулэрэ къакIуи, къэлъэгъожьыгъэп. Ежагъ, пэплъагъ. ЩыIэп! ЕтIанэ къыщагъэу зэхихыгъ. Ыщагъэри ышIэу къычIэкIыгъэти, лъэшэу пшъашъэм шъхьакIо щыхъугъ, «сыда сэщ нахь зэрэдэгъур?!» зыфэпIон фэди ыгу къилъэдагъ.\nАйщэт инасыпи чъыг рапхыгъагъ пшIошIа, заулэ шIагъэу Ерыстэм дэкIуагъ. Къехъопсагъэри бэ: Мыекъуапэ дэсыщт, кIалэр гъэсагъэ, еджагъ, уни къаратынэу ежэх, IофшIэни къыфагъотыгъ. ИлъэситIу зытешIэм Нуриет цIыкIур къафэхъугъ. Шъауи фэягъэх, ау къадэхъугъэп. «Ар Тхьэ Iоф» аIуи, еуцолIагъэх. Айщэт инасып къыубыти, Ерыстэм ибын зышIобылымэу, унагъо зыдэпшIэн плъэкIыщтхэм ащыщэу къычIэкIыгъ. Дэгъу дэдэу зэгурыIохэу, къаIэкIахьэрэ щыIэмэ, унагъом къырахьылIэу, къызэрахэхъощтым пылъхэу, яшэни яакъыли зэтефэу зэдэпсэущтыгъэх. ЗэкIэ ящыкIагъэр тIэкIу-тIэкIузэ зэрагъэгъотыгъ. Машини ащэфыгъ. Зыгорэ зэзымыIoрэ щыIэп, зэIуупхъохэуи къыхэкIыгъ, ау гущыIэ гомыIухэр зэраIоу, загъэгусэмэ, зэдэмыгущыIэхэу ящыIэныгъэ къыхэфагъэп пIоми ухэукъощтэп. Пшъэшъэжъыер зыми щамыгъакIэу, хэти емыхъуапсэу, зэраIыгъыщтым ыкIи еджэным зэрэрагъэгугъущтым пылъыгъэх.\nНуриет еджэным пыгъэнагъэу пылъыгъэп, ау гупкIэти, дэгъоу къыгурыIощтыгъ. Япшъэшъэжъые закъо тфы закIэкIэ зэреджэрэр Ерыстэмрэ Айщэтрэ ягопагъ. Джаущтэу ящыIэкIэ-псэукIэ зэтеуцуагъэу, Iахьылхэри ащыгушIукIыхэу зэдэпсэущтыгъэх. Мыхэм нэ атырамыгъэфагъэмэ о къашIэ, ошIэ-дэмышIэу зэкIэ къэукъуагъ.\nКIымэфэшхоу, Iумылэу, гъогухэр мылышъхьэ пцIанэ техъукIыгъэхэу, уащызекIонкIэ щынагъоу мэхъуба? Джащ фэдэ мафэ горэм Ерыстэм имашинэрэ ыпэкIэ къикIыгъэмрэ зэутэкIыгъэх. Шъобжэу къытещагъэхэм мэзэ пчъагъэм Ерыстэм къин рагъэлъэгъугъ. Зэмыусагъэхэрэ «уц дэгъу» зыфаIуагъэу амыуплъэкIугъэрэ къагъэнагъэп, ау амал фагъотыгъэп. Нуриет ятэ зеухым ябгъонэрэ классым исыгъ. Айщэт шъузабэу къэнагъ. Сыда пшIэщтыр? «ЦIыфым инасып ынэтIэгу итхагъ» аIоба?\nНуриет гурыт еджапIэр щы хэмытэу къыухыгъ. Янэ пшъэшъэжъыер къэралыгъо университетым чIигъахьэ шIоигъуагъ.\n— Мазэм зэ къысатыщт сомэ такъырым сыкIэнэцIэу сыщыIэн слъэкIыщтэп. Ори укIэлэегъадж, сыда федэу хэпхыгъэр? — ыIуи, парикмахерэу зигъэсагъ.\nКъыухыгъэри курс къызэрыкIоп, Краснодар дэт еджапIэу «Шарм — Клео» зыфиIорэр ары. Дэгъу дэдэу сэнэхьатыр къызIэкIигъэхьагъ. ЗэкIэмэ зэлъашIэ. Пшъхьац зыгорэ къыребгъашIэ пшIоигъомэ, пэсаIоу зебгъэтхын фае, армырмэ, чэзыур къыбнэмысызэ мафэр кIощт.\nДунаир гъэшIэгъонэу гъэпсыгъэ нахь, Нуриет ипсэлъыхъо джа Юрэу Айщэт зымыщагъэм икIалэу къычIэкIыгъ. Ипшъашъэ димыгъэкIоным пае ащ пытагъэу къыхэфагъэр зымыгъэшIэгъуагъэ къэнагъэп:\n— Алахьым симыукIи, хэт фэдэ ылъэгъугъ! Пшъашъэм инасып ным ыIэшъхьитIукIэ пеупкIы.\nАу Айщэт хэти ишъэф фиIотагъэп, ыIуагъэми текIыгъэп. Нэужым Нуриет зи къызэрэзыдимыгъэгущыIэрэм ыгъэпагъ, ау, гъэшIэгъонба, кIэгъожьыгъэп.\nСарэ гукъэкIыжьхэм ахэтэу пчъэм иодыджын къызытеом, къыгъэщтагъ.\n— КъакIо, къеблагъ!— Пшъэшъэгъум фэчэфэу пэгъокIыгъ.\n— Моу сызэгъэплъ! Дахэу тыгъэм укъистыгъ! — Нуриет гушIоу ипшъэшъэгъу пыплъыхьагъ.\n— О уфыжьыбз! Унэм укъикIырэба сэIо?\n— Сарэ гуIэзэ Iанэр къыгъэпсыгъ.\nНуриет къэтIысыгъо имыфэу къызIуипхъотыгъ:\n— Зы кIалэ горэ къыздэгущыIэ, нэIуасэ къызысфэхъугъэр илъэсныкъо хъугъэ, ыгу сырихьэу ыIуагъ, сэри сыгу рехьы. СыдакIомэ сищэщт.\n— Ащ нахь сипшъыпкъагъэу къэсшIэжьырэп, — шъабэу, гупшысэр ымакъэ хэлъэу Нуриет къызэриIуагъэм сэмэркъэум зэрэпэчыжьэр къыгъэнэфагъ.\n— Ар къэбар дэгъу дэдэба! Хьаумэ сыхэукъуа?\n— Ашъыу, сшIэрэп. Мыщ ыпэм сянэ ошIэжьыба къызэрэсфимыдагъэр. Сэщынэ фыхэзгъэпсынкIэ. Iофышху!\n— Ар Iофы хъуна! Сэ есIощт.\nАйщэт бзылъфыгъэ пытэ хьазыр, фэмыеу пфэгъэдэIощтэп — ар аушэтыгъах. Ау пшъэшъэгъум, Нуриет янэ ыпхъу дэкIоным зэрэдэгуIэрэм гу лъитагъ, игъэпсыкIэ-шIыкIэхэми ахилъэгъуагъэхэм гугъапIэ къыратыгъ.\nСарэ унагъо зихьагъэр илъэситIу хъугъэ, шъэожъые цIыкIуи къыфэхъугъ. Айщэт къыIукIэ къэс къыщэгушIукIы:\n— Мэшэлахь! Алахьэм насып кIыхьэ шъуешI!— Iэ къыщефэ. — Сэ сифыжь цIыкIу гущэ зы тэрэзыIо горэ ыпэ къикIэу, уцупIэ горэ ыгъотыгъэу къэслъэгъужьыгъэемэ, сылIагъэми сырыраз, — зыгъэгумэкIырэр жэм къышIудэкIы. Ыпхъу унагъо ихьаным зэрэкIэхъопсырэм укIэмыупчIэжьыми, гъэнэфагъэ.\n— Неущ Самир цIыкIур сигъусэу шъуалъэныкъо сыкъырекIокIыщт, гущыIэхэтэу псэлъыхъом игугъу къыхэзгъэпсыщт. КIэлэцIыкIур шIу елъэгъушъ, къехъуапсэ. УмыгумэкI! ЗэкIэри къэтэрэзыщт.\nЯтIонэрэ мафэм Нуриет дэжь пшъэшъэгъур къэкIуагъ. Айщэт кIэлэцIыкIум щыгушIукIыгъ, джэгуалъэр къыфищэигъ:\n— Мы сэ къысфэкIуагъэр хэта? ХьэкIэ къызэрыкIоу къышъушIошIа? Ар зэрэкIэлэ хъупхъэр шъолъэгъуа? Нэнэ Айщэт ыгъэгушIонэу, Тхьэр зэтэжьын цIыкIур къэкIуагъ! — ЗэрэгушIорэм ыжэ зэтрыримыгъалъхьэу къыригъаIорэр бэ. — Сэ сиунэ лъэгу сабый щызечъэу къэслъэгъужьыгъэемэ, сылIэми сыраз,— ыпхъу фыдыреплъэкIи, къыдзыгъ. Сарэ къыгурыIуагъ джы ежь ичэзыу къызэрэсыгъэр.\n— Ори ащ фэдэ насыпым ухэныщтэп, Айщэт. ШIэхэу Нуриет дэдгъэкIощт.\n— Е-о-ой! Унэмрэ парикмахерскэмрэ азыфагу илъ гъогум темыкIырэр дэкIона! ЦIыф хэхьанэу фаеп, зы нэбгырэ къыздигъэгущыIэрэп. КъезыIощтыгъэхэри езэщыхи, ыуж икIыжьыгъэх. Ныбжьыми хэхъоба! А, си Сар, о дэхэ дэдэу уинасып зэтеуцуагъ. Уипшъэшъэгъу гъэдаIоба!\nСарэ ынапцэхэр дищэягъ, ынэхэр къыригъэкIи, зэхихрэр ыгъэшIагъорэм фэдэу ипшъэшъэгъу нэчапэкIэ фычIэплъи, ыгъэмысэу къыхиIукIыгъ:\n— Адэ уянэ зи епIуагъэба?.. Айщэт, къэбар пшIэрэба?.. Ащыгъум гушIуапкIэр Самир цIыкIумрэ сэрырэ къэтхьыгъ!\nАйщэт къэгушIуагъ, къэщтэуIугъэу ыгу къэлъэпэрэпагъ, ау зиIэжагъ.\n— Сыд къэбара зэхэсхын фэягъэр?\n— А-а-а! Апэ гушIуапкIэр къаштэ!\n— Боу къыостын, къапIорэм ифэшъуашэу гушIуапкIэ къыостыщтыба! —Къыпэсэмэркъэужьы шъхьаем, гуцафэу ышIыгъэр ышIошъ хъупэрэп. Нуриети ыкIыб къэгъэзагъэу, aIoрэр зэхимыхрэм фэдэу, Iанэм лагъэхэр къытрегъэуцох.\n— Адэ дэгъуба! Къэбарыр зэхэпхымэ, гушIуапкIэр къэлъэпIэнкIи мэхъу! Сарэ Айщэт къекIуалIи, IаплI къырищэкIыгъ, ытхьакIумэ зыIуиуIуби къеIушъэшъагъ. Зэхихыгъэм ныр къыгъэгушIуагъ:\n— Осэмэркъэумэ, гушIуапкIэр зыщыгъэгъупш!\n— Къаштэ, къаштэ! УиIуагъэ гъэцэкIэжь. Сшъхьэ сырыгущыIэжьэу сыкъекIокIырэп сэ! Сикъэбар уасэ къыфэшI! — Сарэ щхызэ унэ пчэгум Айщэт щигъэчэрэзыгъ.\n— А-ей! Сшъхьэ бгъэунэзагъи! Пхьыгъэ, пхьыгъэ гушIуапкIэр!\nШъэожъыем ищэджэгъо чъые къэсыгъэти, Сарэ бэрэ щымысэу кIожьыгъэ.\n— А сифыжь, мыдэ къакIо, — диваным Айщэт тетIысхьагъ, — уипшъэшъэгъу сызхигъэгъозэгъэ къэбарыр къысфэIуат.\nНуриет ыгу щышIэрэр зэкIэ — щыни, укIыти ынэгу тетхагъэу янэ къекIолIагъ. Чэщыр хэкIотагъэу гущыIэныр аухыгъ. Айщэт нэф къэшъыфэ хэчъыешъугъэп. Бэ ыгу къитэджагъэр. Ипшъэшъэжъые инасып ятэ зэримылъэгъужьыгъэми ынэпс къыгъэчъагъ. Нуриет зыфэегъэ кIалэм зэрэдимыгъэкIогъагъэри гукъэкIыжьхэм къахэфагъ, тIэкIуи къэгумэкIыгъ — зыгорэкIэ зэрэфэе дэдэу насыпыр къычIэмыкIэу, янэ ыгу къебгъэмэ…Тэрэзэу ышIагъа, хьаумэ хэукъуагъа? Бэ зэгупшысагъэр.\nТIэкIу-тIэкIузэ гукъэкIыжьхэм ныр къахэкIи, гушIуагъоу ыпэ илъым зызэрэфигъэхьазырыщтым, уахътэу къэнагъэр зэрэмакIэми, Iахьылхэм макъэ зэраригъэIун фаеми игупшысэхэр зэлъаубытыгъ.\n«Шыкур! Джары, Ерыстэм, тифыжь цIыкIуи инасып къэкIуагъ. Джы пхъорэлъфхэр Тхьэм къыситэу, ахэм янасып зэрэхъурэр къэслъэхъужьымэ, зэкIэмкIи сыраз», — дэпкъым пылъэгъэ сурэтымкIэ плъэзэ зэриIожьыгъ.


Общественнэ рэхьатныгъэр аукъуагъэп | Адыгэ Макъ\nОбщественнэ рэхьатныгъэр аукъуагъэп\nИлъэсыкIэ мэфэкIхэр Адыгеим зыпкъ итэу щыкIуагъэх, общественнэ рэхьатныгъэр аукъуагъэу къыхэкIыгъэп.\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, общественнэ рэхьатныгъэр ыкIи гъогу щынэгъончъагъэр Адыгеим иполицие къыухъумагъ. IэпыIэгъу къафэхъугъэх Лъэпкъ гвардием иотдел иIофышIэхэр, унэе къэрэгъулэ организациехэр, шъхьафит народнэ дружинэхэр.\nIофтхьабзэхэр щынэгъончъэу зэрэрагъэкIокIыщтхэм пстэури зэхэтхэу дэлэжьагъэх. Ахэм адакIоу машIор къэмыгъэхъугъэным фэгъэзэгъэ къулыкъум ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIагъэх. Христос къызыхъугъэ мафэм ихэгъэунэфыкIын къыдыхэлъытагъэу Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ иIофышIэхэм республикэм иобъект 46-рэ ауплъэкIугъ, ахэм Iоф ащызышIэхэрэм гущыIэгъу афэхъугъэх.


ЕгъэшIэрэ полк — Адыгэ макъ\nТихэку къыщыдэкIхэрэ тхылъхэр икъу фэдизэу къытIэкIэхьанхэ амал тиIагъэп. Арэу щытми, джа зэдгъэгъотыгъэ тIэкIум мэхьэнэ ин еттыгъ, зэо мэхъаджэм итхьамыкIагъо, текIоныгъэшхом игушхуагъэ бэрэ къазэрэхафэщтыгъэр тымыгъэшIэгъон тлъэкIыщтыгъэп.\nХьау, Советскэ Союзым ихэгъэгу имызакъоу дунайри фашистхэм къызэрагъэлыгъэр тамыгъэджыгъэу, тымышIэу щытыгъэп.\nШъыпкъэр пIощтмэ, уихэгъэгу, уичылэ къащыхъурэ тхьамыкIагъом фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэм уяджэнымрэ машIом хэтыгъэхэм, ащ илыуз, иуIагъэ непи зытелъхэм анэгухэм къарыбджыкIыныр, шъузабэхэм янэпсхэр къашIуакIозэ, амакъэхэр кIэзэзызэ къаIотэжьырэмэ уядэIуныр сыдэуи зэфэмыдаха? Ей, ей хэкупэс адыг! Сыдэуи ба птехъыкIыгъэр… Плъапсэ сыдэуи пыта? Сыдэуи гъэхъэгъэшIухэр пшIыгъа? Тэ хэхэсхэр, зичIыгужъ къэзгъэзэжьыгъэхэр сыдэуи тынасыпышIуа? Ары, плъапсэ мыпытэ дэдагъэмэ, хэхэсхэмкIэ тинасып темыкIогъагъэмэ, птехъыкIыгъэхэм сыдэу укъялыныя? Хэкур къытфэуухъумэн, республикэ зибгъэIэн плъэкIыныя?..\nО хэкупэс адыгэу сиIубыжъый! Сегупшысэшъ сыдэуи угушхуа? тхьамыкIагъохэм зябгъэцIыцIыгъэп, гъэры зябгъэшIыгъэп. Пщыгъупшагъэхэп, ау узэплъэкIыжьыгъэп… УапэкIэ уплъагъ… усэхэр, романхэр птхыгъэх, орэдхэр зэхэплъхьагъэх, IорыIуатэхэр уугъоижьыгъэх. Нартхэр зэфэпхьысыжьыгъ, лъэпкъым уфэпсэуныр апэ ибгъэшъыгъ.\nХэгъэгур къызыоджэми, ащ иухъумакIохэм, пыим пэуцужьыщтхэм уадежьагъ. Зын къылъфыгъэм фэдэу пыим шъупэуцужьыгъ. Фашист мэхъаджэм, хэгъэгури, дунайри щышъуухъумагъэх. Упсэ уеблэжьыгъэп. ЛIыхъужъхэм ауж зыкъибгъэнагъэп, апэрэ лIыхъужъыцIэр къэблэжьыгъ…\nХэхэсым щыпсэухэрэ уилъэпкъэгъухэри IэкIыб пшIыгъэхэп. Ным ибыдзыщэ аIуфагъэпышъ, джадэхэми зэрэкIочIаджэхэм гу лъыптагъ. Зэрэфитыджэхэр къыдэплъытагъ, лъэпкъыбзэр зэраIэкIэзыгъэр пIапэ епщэкIыгъэп. Ащыщэу Iум-пэм укъэзышIыгъэхэми уямыпэгэкIыныр пфызэшIокIыгъ. Лъапсэм узэрисым гукIуачIэ хэбгъотагъ. Уигухэлъхэр Урысыем иIэшъхьэтетхэм алъыбгъэIэсынхэ, агурыбгъэIонхэ плъэкIыгъ. Хэхэс къошхэм пIэ афэпщэигъ, къебгъэблэгъагъэх, хэкур ябгъэгъотыжьыгъ.\nО хэкурыс адыгэу тилъапI! Тэ хэхэсхэмкIэ, хэхэсыгъэхэмкIэ сыдэуи ба уичIыфэу ттелъыр. Сыдэуи бэ дэда!.. Тинасып къыхьына изы Iахь нэмыIэми шIукIэ пфэтшIэжьыныр?\nЗэрэтлъэкIыкIэ къэпкIугъэ гъогууанэм щыгъуазэ зытэшIы, уихьылъэ къыбдэтэIэты, гуузыр къыбдэтэщэчы, гушIуагъор къыбдэтэгощы, тэгъэбагъо.\nИлъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ егъэшIэрэ полкым сызэ-рэхэлэжьэгъагъэр бэрэ сыгу къэкIыжьы. Хэгъэгур къыухъумэзэ зыпсэ зытыгъэ сятэжъ, сянэжъ, сятэ ятэш, ятэшыпхъу, тиунэкъощ горэм исурэт Iэтыгъэ зэрэсымыIыгъым иукIытагъо сыгу къыфызыгъ. Ерагъэу цIыфхэм садэкIуагъ, садэхъугъ. УкIытагъом гъэры сишIыгъ, сыкъыIэкIэкIын слъэкIырэп. ЦIыкIу-цIыкIоу егъэшIэрэ полкым сакъыхэкIошъы, гъогу напцэм сытеуцо, сахэплъэ. СинэIуасэ горэ зыслъэгъукIэ зэрэслъэкIэу сIэхэр дэсэщае, сэлам ясэхы, синэплъэгъу псынкIэу десэгъэзэкIы.\nАузэ полкым хэт тиунэкъощ бзылъфыгъэр сэлъэгъу. Ежьыми сыкъешIэжьы, къысэчъалIэ… Ежь ятэжъ сэ сиунэкъощ. Илъэсишъэ зыгъэшIэгъэ лIышхом исурэт нахь лъагэу къеIэты… Сыгу тIэкIу мэзагъэ… Джы нахь фитэу жьы къэсэщэ.. Сыгоуцоныр сфэукIочIырэп, сэгъэкIотэжьы, купым ахэкIуадэ…\nУрамым тезэрэмыгъэфэжьырэ егъэшIэрэ полкым сыхэплъэ, сынэхэр мэплъызых, гуузым нахьи гушIуагъом къырифыжьэгъэ нэпсыцэхэр сынэгушъхьэхэм къятэкъохых…\nТиусэкIо-тхэкIо цIэрыIоу МэщбашIэ Исхьакъ шIудэдэ слъэгъурэ иусэ щыщ сатыриплIыр къызжэдэзы:\n«Мамырми непэ тэ тихэгъуашъхьэ\nШъумышIэу щытэп тыригугъапI».\nПредыдущая Нысхъапэхэм псэ къапагъакIэ\nСледущая Шъхьэихыгъэу зэдэлэжьэщтых


Усэхэр — Расул ГАМЗАТОВ | Адыгэ Макъ\nУсэхэр — Расул ГАМЗАТОВ\nГукъауи гухэкIи икъоу зэхапшIэу,\nГуIэным ухэтэу зи умгъэмысэ.\nШхъугъэ, шъэогъур узэхимышIэу,\nАу зэхэмыфэу умышIы мысэ.\nПшIэнэп шъэогъур ежь гуIэгъэнкIи\nУгу ымышIахэу хигъэкIыгъэнкIи.\nЛажьэу иIагъэм къыуегъэшIужьы,\nОри блэкIыгъэм игугъу умышIыжьы.\nМафэхэр мафэм къыкIэлъэкIожьы,\nЖъыгъоу къэсыгъэм тегъэгуIэжьы.\nГъашIэм шъэогъухэр щычIэтэнэжьы\nБгъотынкIэ къины ахэр мэхъужьы.\nШэу узытесым, лъакъор уIагъэу,\nБэрэ къыхэкIы ар лъэпэуагъэу.\nШым ар илажьэп, гъэмысэ гъогур\nУиш зэблэпхъунэу удэмыгуIэу.\nСкъошхэр, сэгуIэ, сыкъышъолъэIу,\nШIоу шъугу илъым ер терэмыкIу.\nМакIэ къэнагъэр ныбджэгъу кIасэу\nТыкъабгынэжьы ахэмэ пасэу.\nЕкIэ мэхагъэр цIыфым фэслъэгъоу,\nБэрэ сэ хъугъэ хэмылъыр слъэгъоу.\nГъашIэм хэзыгъэу щыIэри макIэп,\nСэри чIэнагъэу сиIэр слъытагъэп.\nАщ ыужыIо, макIэп згъэхъагъэр,\nСигъогу къинхэр бгым фэгъэзагъэу.\nСыкIэгъожьыгъэу сыгуи сеIэжьэу\nШъэогъу шъыпкъи зи симыIэжьэу.\nНепэ сыфай сэ зэкIэ слъэгъунхэу,\nА сызыгъашIоу сызыхэтыгъэхэр.\nГукъаоу сиIэр сымыгъэгъугъэу,\nЕжьми аIуагъэр зэбламыхъугъэу.\nПкIыхь гузэжъогъур ренэу гопэгъу.\nХьадэ сыхъугъэу пкIыхькIэ сэлъэгъу.\nДэгъыстан кIэим тыгъэм сыщижъэу,\nСыдэлъ пцэшIуащэм сыбгъэ пхырижъэу.\nМачъэ, мэжъоты псыхъор мыIасэу.\nСащыгъупшагъэу зи къыспымылъэу,\nЗысыушхугъ джы, чIыгужъ гупсэм\nЩыщ сыхъужьыным ыпэ сыщылъэу.\nСэлIэ, спсэ хэкIы, ау зи гумэкIынэу\nСиIэп къэкIонышъ, сигъэежьынэу.\nБгыпэм ышыгу бгъэжъхэр щэджэгух\nЧыжьэкIэ бланэхэр кIэим щэщэIух.\nСигъэежьынэу сашъхьагъ итынэу\nЗи къысфэкIуагъэп сашIоныбжьыкIэу.\nСыкъэзылъфыгъи, шъэогъуи, кIаси,\nЗи къысшъхьарытэп гъын ылъэкIынэу.\nДжаущтэу сыщылъ, амал симыIэу\nДжы зэхэсэхы мычыжьэу къэIоу,\nНэбгыритIу къэкIо зэдэгущыIэхэзэ\nДэгъыстан кIэим тыгъэм сижъагъэу\nСэ спсэ щыхэкIы, ежьхэр егъапэх\nХьэсанэ горэм итхьагъэпцIыгъэ,\nАлый мыхъунэу зэхишIыхьагъэм.\nЕрагъэу къэIуми синыдэлъфыбзэ,\nСыкъегъэхъужьы ащ кIуачIэу иIэм.\nДжы къызгурэIо Iэзэгъоу сиIэр\nТхьэлъэIоп, Iазэп — синыдэлъфыбз.\nЗыгорэм ыбзэ иуз регъэхъужьы,\nАу сэ орэдыр ащ къырысIощтэп,\nСыбзэ кIодынэу неущ орэхъужьи,\nНепэ сылIагъэми сыгу къеощтэп.\nСэ ныдэлъфыбзэм сыгу фэсэухы.\nАри тхьамыкIэу зыIорэр макIэп.\nАр Ассамблеим щызэхэмыхми,\nСпсэ щыщ хъугъэу, сэркIэ лъапIэ.\nМахьмуд иусэ къыбгурыIонэу,\nОри хымабзэм илъэу уеджэнэу?\nСэри сизакъоу а ныдэлъфыбзэм,\nСэ шIу сэлъэгъу дунаир, гъашIэр,\nКъогъупэ пстэуми джы сащыгъуаз.\nХабзэ зышIыгъэм синыдэлъфыбзэ,\nСэ сыфэразэу шъхьащэ фэсэшIы.\nХэгъэгоу сиIэм гуапэу сеплъыжьы,\nБалтикэ щежьэу Сахалин нэсыжьэу.\nАщ пае тыди спсэ щызгъэтIылъми,\nХэпIэжъы кIасэм сыкъарэхьыжь!\nТикъоджэ цыпэ бэны гъэчъыгъэм\nЩыкIэлъырытхэу агу къэрэкIыжь,\nГъэмзат ыкъоу Цада къыщыхъугъэм,\nИныдэлъфыбзэкIэ игугъу арэшIыжь.\nЗагъорэ къысщэхъу джа тизэолIыхэу,\nЛъыгъэчъэ заом къимыкIыжьыгъэхэр,\nФэхыгъэу чIыгум рамытыжьыгъэхэу,\nКъэрэу фыжьхэу огум екIужьыгъэхэу.\nАщ щегъэжьагъэу джы къынэсыгъэу\nМакъэ къагъэIузэ ахэр мэбыбых.\nАра шъуIуа бэрэ тыгухэр мызагъэу\nАхэм гухэкIэу тызыкIалъыплъэрэр?\nЧэпэ зэхаом бзыухэр нэсыгъэхэу,\nСэлъэгъух пщэсым щызэрэIыгъхэу,\nМэбыбых ахэр, сатыр-сатырхэу\nЗэгорэм чIыгум зэрэтетыгъэхэу.\nЯгъогу кIыхьэ тетхэу мэкIыих,\nЗыгорэмэ ацIэхэр къыщыхаIукIы.\nАра шъуIуа къэрэумэ амакъэ чанхэр\nАвары лъэпкъым ыбзэ зыкIыфэдэр?\nМэбыбых пшъыгъэхэу ахэр зэхэтхэу —\nСэлъэгъу сатырэу тIэкIу зэпычыгъэу —\nДжар сэ къысщэхъу къысфагъэнагъэу.\nКъэсыщт а уахътэр, къэрэу Iэхъогъум\nЗыдэсIэтыщт сэри пщэсым сыхэтэу,\nБзыумэ афэдэу огум сыкъеджыхэу\nКъэзгъэнэгъэ пстэуми сызэхахынэу.\nУнагъом исмэ ренэу салъытагъ.\nЗащызгъэхъунэу ахэм чъэпхъыгъэу\nО пIогъэ лъэпкъи зи сымышIагъ.\nИлъэсхэр кIуагъэ, сыбгъэ Iэтыгъэу\nЗыми ыпашъхьэ сымгъэцIыкIугъэу,\nАу джы мырары сишхэу блэкIыгъэм\nНепэ уапашъхьэ сит сыкъэкIуагъэу.\nТIуми тизакъоу джы унэм тис,\nСыгу иузыхэр сымыушъэфхэу\nО пIэгушъуитIу аблэсымыхэу\nШъхьэу фыжьы хъугъэр щысэгъэмысэ.\nСыгу хэкIы, тян, сегъэгумэкIы,\nМыIо-мышIагъэм гъэр сыфэхъугъ.\nСынаIэ птетэу сыпфэгумэкIэу\nОзгъэлъэгъугъэр сэрыкIэ макIэ.\nСэ сыкъечъэкIы джэгу сыхэмыкIэу.\nДжы зэхэсэхы гум къысиIокIэу:\n«Сыда къэхъугъэр, уянэ пщэгъупша?»\nОри сыбгъашIоу, сыгу хэмыгъэкIэу\nГумэкIым хэтэу укъысIоплъыхьэшъ,\nЗи къысэмыIоу макIэу охьапщэшъ,\nШъэфэу унэпсхэр кIэолъэкIыкIых.\nЖъуагъор ошъогум къыщэжъыужьы,\nЛъагъор ыгъэтхъэу игъогу техьажьы.\nО пIэгушъуитIу уишъао ышъхьэ\nФыжьы хъужьыгъэу джы щегъэшIожьы.\nКъаIолъ, тыда уздежьагъэр\nТыдрэ нэпкъ зыфэбгъэзагъэр,\nСэ сигъашIэу къухьэ хъугъэр,\nГугъэм хэтэу хым техьагъэр?\nМыжъосыным сэ сытетэу,\nСэ сигъашIэ сыфимытэу\nНэпкъым уекIу ушъхьафитэу.\nТазыфагу хым зэлъиштагъэу,\nСыгу гумэкIым зэлъиштагъэу,\nО пщэс Iужъум ухэкIуадэ.\nПшъыгъэу тыгъэр хым ехыжьы,\nЧэщы блыпкъым чIэкIодэжьы.\nКъушъхьэ дысэу сызытетым,\nКъошъожъ цIыкIу сэлъэгъу Iутэу —\nПсыхъор къуаджэм къыблэчъыгъ,\nА къуашъом сисэу сыкъэсыгъ.\nХышхом тетэу къухьэр есы —\nЗэкIэнагъэу гъашIэр щэпсы!\nХым исыджы зыкъеIэты,\nАр къухьэм ыпэ зэIеуты.\nКъаIолъ, тыда уздежьагъэр?\nХэт инэпкъы фэбгъэзагъа\nДэгъыстан усакIор пкIыгъоу?\nМы дунаир — къухьэ, къухьэ,\nКъэмыуцоу хым зэрехьэ…\nНэкъокъогъу егъашIэми уиIагъэп\nГын шIуцIэу чэщыр шIу сэлъэгъу,\nСятэ ихэпIэжъэу — Цада дэтыри.\nБзылъфыгъэхэр зэкIэ шIу сэлъэгъу\nУезгъэпшэнэу зи ащ ахэмытэу.\nКъушъхьэ шыгур синэплъэгъу итэу,\nЧIыгуи огуи ягъунапкъэ дэтым\nЩызгощыгъэх бзылъфыгъэхэр зэкIэ\nОрырэ адрэ пстэухэмрэ зэкIэми.\nСикIас сэ, шъофым ыбгъэ зэгохыгъэ\nСыщычъэныр мэшIоку зэкIэнагъэу,\nШIу сэлъэгъу бзылъфыгъэхэр зэкIэ,\nНэкъокъогъу пфэхъун ащ къахэмыкIэу.\nПсыхъо нэпкъы зандэмэ садэтэу,\nЕ къушъхьэ шыгу цагэмэ сатетэу\nСэ згощыгъэх бзылъфыгъэхэр зэкIэ\nОрырэ адрэхэмрэ зэкIэ.\n«КъыIух псынкIэу, сыпсэ фэд,\nСыкъэкIуагъэу пчъэм сыIут!»\n«Сыд гумэкIым чэщ мэзахэм,\n«Тхьэ пфэсэIо: сишIулъэгъу\n«Къыоджагъэп зи, шэсыжь —\nНэмыкI пчъэIуи къэгъотыжь!»\nЗыфэдизыр пшIэнэу сыфэягъ:\nКъаIо узыфаер сэ пфэсшIэнэу\nПчъэр сэщ пае къыIупхынэу?»\n«ЛIыгъэ пхэлъэу укъэсыгъ,\nДжы пыуты зымышIыжь!\nГухэлъищ сэ зыдэсIыгъ, —\nАхэр уиамалэу сымыгугъ?\nСигухэлъмэ уафырикъумэ —\nПчъэр Iухыгъэу зыщыгъэхъу.\nОшъо шыгум паIор кIаоу\nКъушъхьэ шыгумэ уахэкIыщт…»\n«КъаIо псынкIэу сыздэчъэщтыр\nШым ыIупэ зыдэзгъэзэщтыр?»\n«Осым фэдэу тхьэркъо фыжьыр\nНабгъоу пщэс шIуцIэм нэсрэм ис.\nМазэр огум къызэрехьэу,\nБаджэр макIо ащ ешэнэу.\nДжащ ышъо дахэ техыгъахэу,\nНэф къэмышъзэ къысфэгъэс!»\nКъокIыпIэр дэнэшъо плъыжьэу\nЗэкIэнагъэу, шыр къэчъэжьы\nБаджэм ышъоу плIэIум илъыр,\nТыгъэм машIоу пэжъыужьы.\n«Пчъэр къыIух, шхъухьэ цIыкIу,\nПIуагъэр игъом згъэцэкIагъэ!»\nГухэлъищ шIэгъэны фаер».\nДжыри ащ къыреIо кIалэм:\n«ПсынкIэу шэси гъогу техьажь,\nБжыбым из налмэс-налкъутэ\nХым ычIэгъы къысфычIэх!..»\nНалмэс-налкъутэр Iэгум изэу,\nПчъэIум кIалэр къэсыжьыгъ:\n«Пчъэр къыIух джы, сыпсэм фэд,\n«ЗигъаI щэIагъэ, къушъхьэчIэс,\nИгъо къэсмэ зэкIэ пшIэн.\nIуагъэу тиIэр дышъэм пеIэ\nАу ащ щыщэу зы къэнагъ!»\n«КъаIо джыри сыздэкIощтыр,\nСшIэны фаеу къысфэнагъэр?»\n«Пчъэр Iухыгъэу пшъэшъэ унэм\nУкъихьаным фэшIы зы къэнагъ.\nУяти уяни пщыгъупшагъэу\nСэщ нэмыкIи умылъэгъоу\nУпсэунэу тхьэ къэпIощт.\nДжащыгъум IаплI къыосщэкIыщт.\nКъаIо пшIэщтыр, къушъхьэ кIал,\nСыгу урехьы, зымгъэгужъу.\nКъамэр икъэмалъэ зэрекIужьэу\nСIэгушъуитIу уарылъэу усIыгъын.\nКъаIо уищыIакIэ зэблэпхъунэу…\nСыд къэхъугъэр, бгъэшхъо цIыкIу,\nЗи умыIоу узкIыщытыр?..»\nШыур гъогум техьажьыгъ.


Имэхьанэ уасэ фэшIыгъуай | Адыгэ Макъ\nИмэхьанэ уасэ фэшIыгъуай\n2019-рэ илъэсым мэкъуогъум и 1-м лъэпкъ гъэзетэу «Адыгэ псалъэр» къызыдэкIырэр илъэс 95-рэ хъущт. Ащ изэхэщакIохэр Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и Парламентрэ и Правительствэрэ. Тиреспубликэ ижурналистикэкIи, цIыфлъэпкъымкIи лъэпкъ литературабзэм мэхьанэшхо иI. Джащ фэдэу адыгэ лъэпкъым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ гъэзетэу «Адыгэ псалъэм» шIушIагъэу иIэми уасэ фэшIыгъуай. Илъэс 95-рэ хъугъэ ар лъэпкъым игъунджэу зыщытыр, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм иблэкIыгъи, инепэрэ мафи, цIыфхэм ягушIуагъуи, ягумэкIи шъыпкъагъэ хэлъэу къызигъэлъагъорэр.\nГъэзетым икъыдэгъэкIын апэу фежьэгъагъэхэм къиныбэ зэпачын фаеу хъугъагъэ: ащ фытегъэпсыхьэгъэ техники, IофышIэхэри щыIагъэхэп. Ау лъэпкъым ищыIэныгъэ хэшIыкIышхо фызиIэ, ащ иIофыгъохэм агъэгумэкIырэ цIыф Iушхэр, чанхэр сыд фэдэрэ лъэхъани зэрэщыIэхэм тыщыгъуаз. Ащ фэдэ цIыфыбэ адыгэхэм къызэрэтхэкIыгъэм лъэшэу тырэгушхо. 1924-рэ илъэсым мэкъуогъум и 1-м «Къэрэхьэлъкъ» зыфиIорэ лъэпкъ гъэзетым иапэрэ номер къызэрэдэкIыгъэр ахэр ары зишIушIагъэр.\nГъэзетым гъогоу къыкIугъэм тыфызэплъэкIыжьмэ, обществэм ищыIэныгъэрэ къэралыгъо гъэпсыкIэмрэ зэхъокIыныгъэхэр зэрафэхъущтыгъэхэм дакIоу илъэс зэфэшъхьафхэм ащ ыцIэ пчъагъэрэ зэрэзэблахъугъэри нэм къыкIедзэ. 1931-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ащ «Ленин гъогукIэ», илъэси 6 зытешIэм «Социалистическэ Къэбэртэе-БэлъкъаркIэ» еджэщтыгъэх. 1957-рэ илъэсым гъэзетым икIэрыкIэу «Ленин гъогу» фаусыжьы, 1991-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу «Адыгэ псалъэкIэ» ар макIо.\nАдыгэ литературабзэр зыщызэтеуцощтыгъэ лъэхъаным гъэзетыр цIыфхэм IэпыIэгъушIоу яIагъ, гъэзетеджэхэм яшIэныгъэ ащ хигъахъощтыгъ. Гъэзет зэдэдэгъэ нэкIубгъохэр зэпырыдгъазэхэзэ, илъэс 95-м къыкIоцI республикэм гъогоу къыкIугъэр зыпкъ идгъэуцожьын тлъэкIыщт. «Адыгэ псалъэм» щылажьэхэрэр къэралыгъом зэпичын фаеу хъугъэ ушэтыпIэ къинхэм апхырыкIыгъэх.\nГъэзетым икъыдэгъэкIынкIэ редактор шъхьаIэхэм сыдигъуи пшъэдэкIыжьышхо ахьыщтыгъ. Ар гъогу тэрэз ренэу зэрэтетыгъэр зишIушIагъэр ахэр ары. Илъэс зэфэшъхьафхэм а пшъэрылъ хьылъэр дэгъоу агъэцэкIагъ Хъуран Батий, Бейтокъу Мыхьэмэтмырзэ, Срыхъу Хьэгуцырэ, Шъомахо Амырхъан, Фанзий Исмел, Къушъхьэ БетIал, Дал Ауес, Ерыжьокъо Хьазрэталый, Дол Батырбый, Махо Анатолэ, Хьажьу Ахьмэд, Сэхъу Къэрэщэй, ЛIыбекъо Хьэбас, ТIажъ Петр, Мэзыхьэ Борис ыкIи нэмыкIхэм. Мы аужырэ илъэс 22-м ХьашIуцIэ Мухьамэд ащ пэщэныгъэ дызэрехьэ.\nГъэзетымкIэ анахь лъэхъэнэ къиныгъэр Хэгъэгу зэошхор зыкIогъэ илъэсхэр ары. Пыим исамолетхэр къашъхьэрыбыбагъэхэу ар къыдагъэкIэуи хъугъэ. Хэкур щынэгъуапIэ зеуцом апэу Iашэ къэзыштагъэхэм адыгэ редакцием иIофышIэхэри ахэтыгъэх, ащ ишъхьафитыныгъэ пае бэми апсэ атыгъ. Ахэм ащыщ Абыдэ Залымхъан, Бжъэдыгъу Щэмсэдин, КъардэнгъушI Хъалид, Къушъхьэ БетIал, Щыд Ибрахьим, Щыгъущэ Пщыкъан ыкIи нэмыкIхэр. Республикэ журналистикэм итарихърэ лъэпкъым ишIэжьрэ ахэр егъэшIэрэу къахэнэжьыщтых.\nИлъэс зэфэшъхьафхэм гъэзетэу «Адыгэ псалъэм» иредакцие щылэжьэгъэ журналист IэпэIасэхэу Апажьэ Назир, Бекъан Чыланий, Бекъул Токъан, Брай Адэлбый, Джаурджий Iэбисал, Джэлэс Таужьид, Емыщ Хьадис, Елгъэр Кащиф, Къамбый Зуфаррэ Джэфаррэ, Жьурт Бибэрд, КIэшът Мухьаз, Къармокъо Мухьамэдрэ Хьамидрэ, КъоIуфэ Хьачим, Мырзэкъан Суфян, Мамбэт СэIэдулэ, Сэбаншы Мэстафэ, Теувэжьыкъо Анатолэ, ЩэджыхьэшIэ Хьамышъэ, Увыжь Хъусен, Тэрчокъо Исуф, Щыбзыхъо Мухьадин, ТIымыжъ Хьамышъэ, Щырыт Хьатызэрэ СултIанрэ, Шъхьэумэжъ БетIал, Шъоджэн Абдул, Орыщ Нурхьэлый, Тхьэмокъо Барэсбый, Хьэх Сэфэрбый, Бэрбэч Зубер ыкIи нэмыкIхэм ягугъу шIукIэ тэшIы. Непэ къытхэмытыжьхэри тщыгъупшэхэрэп.\nЛъэпкъ хэбзэ-зэхэтыкIэхэм якъэухъумэнкIэ, адыгагъэ зэрахьэу, адыгэ хабзэхэр къагъэгъунэу ныбжьыкIэхэр пIугъэнхэмкIэ гъэзетым Iофышхо зэшIуехы. «Адыгэ псалъэр» лъэпкъым ренэу игъус, культурэмкIэ, искусствэмкIэ, литературэмкIэ, спортымкIэ ащ гъэхъагъэу иIэхэм игъэкIотыгъэу къатегущыIэ.\nТитхэкIо, тиусэкIо цIэрыIохэу ШэуджэнцIыкIу Алый, КIышъэкъо Алим, КIуашъ БетIал, Теунэ Хьачим, Шортэнэ Аскэрбый, Нало Заур, МэфIэдз Сэрабый, Бещтокъо Хьэбас, Тхьэгъэзит Зубер, Бицу Анатолэ, Ацкъан Руслъан, Орэзей Афлик, Мыкъожъ Анатолэ ыкIи нэмыкIхэм тарэгушхо. Лъэпкъ культурэмрэ литературабзэмрэ якъэухъумэнкIэ «Адыгэ псалъэр» амалышIоу зэрэщытыр гъэзетым къыхиутхэрэм къаушыхьаты.\nНахьыжъхэм хэбзэ шIагъоу къытфыщанагъэр лъыдгъэкIуатэзэ, лъэпкъ журналистикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным непэ тишъыпкъэу тыдэлажьэ. «ШъуишIу шъумыгъэпыут, шъуидэй шъумыгъэбылъ» зыфиIорэм «Адыгэ псалъэр» ренэу рэгъуазэ. Гъэзетым адыгэ лъэпкъым ыкъо, ыпхъу шIагъохэм ящытхъу еIо, щыкIагъэхэми ащиухьэрэп, акIуачIэ зэдырахьылIэзэ ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм къыфэджэ.\nДжыдэдэм «Адыгэ псалъэм» щылажьэхэрэм егугъухэзэ япшъэрылъ агъэцакIэ, гъэзетым инэкIубгъо пэпчъ нахь дахэ, нахь гъэшIэгъон зэрэхъущтым яшъыпкъэу ыуж итых. ЯкъэлэмыпэкIэ журналистхэм зынэмысырэ лъэныкъо къагъанэрэп. АIэ зэкIэдзагъэу, лъытэныгъэ зэфашIызэ мыщ Iоф щашIэ редактор шъхьаIэм игуадзэхэу ЖъэкIэмыхъу Маринэ, Щирдий Маринэ, Жьыласэ Заурбэч, пшъэдэкIыжь зыхьырэ секретарэу Къанщокъо Эллэ, ащ игуадзэхэу Джатокъо Залинэ, отделхэм яредакторхэу Ордокъо Жене, Жьыласэ Маритэ, Къумахо Аслъан, Лъостэн Музэ, ШъхьэщэмышI Изэ, Истэпан Залинэ, НэшIэпыджэ Замирэ, зэдзэкIакIоу Тэнашъ Анатолэ, обозревательхэу Щал Мухьамэдрэ Хъуажъ Фахьрирэ, корреспондентхэу Чэрим Марианнэ, Къаныкъо Анфисэ, ТекIужь Заретэ, Багъэтыр Луизэ, Шъоджэн Аминэ, Жьылокъо Люсанэ, Хьарэдурэ Аллэ, Шъомахо Залинэ, Кугъот Заремэ, Табышъ Динарэ, НафIэдз Мухьамэд, сурэттехэу Къарей Элинэ. Гъэзетым икъыдэгъэкIын яIахьышхо хашIыхьэ корректорхэу Афэ Тэмарэ, Шъоджэн Иннэрэ Заирэрэ, Нэужъокъо Заирэ, компьютер отделым иIофышIэхэу Дол Маринэ, Ныр Саидэ, Шъомахо Марианнэ, Бешъто Оксанэ, Дэхъу Эммэ, Интернет-гупчэм ипащэу Бицу Жаннэ, секретарэу Шъоджэн Ланэ.\nМафэу блэкIырэр тарихъым хэхьэ. «Адыгэ псалъэр» лъэпкъым игъооу зыщытыр, ащ гъогоу къыкIугъэр къызыриIотыкIырэр илъэс 95-рэ хъугъэ. УшэтыпIабэ зэпызычыгъэ гъэзетыр тапэкIи лъэпкъым ымэкъэ чанэу, хъугъэ-шIэгъэ гушIуагъохэм ямэкъэгъэIоу щэрэт, адыгэхэм яфедэхэм афэрэлажь. Гъэзетыр зыфыщыIэри щызыгъаIэрэри лъэпкъыр ары.\nЛIы акъылышIоу Къэзанэкъо Джэбагъ мырэущтэу ыIогъагъ: «Сыд фэдэрэ Iофи уасэ зэрэфашIырэр шIуагъэу ащ къыкIакIорэр ары». Нахьыжъ Iушхэм ящысэкIэ ныбжьыкIэхэр пIугъэнхэр зипшъэрылъ лъапIэу зылъытэрэ лъэпкъымкIэ гъэзетэу «Адыгэ псалъэм» мэхьанэу иIэм уасэ фэшIыгъуай.\nГъэзетэу «Адыгэ псалъэм» иредактор шъхьаI, Урысые Федерацием культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгэ Республикэм язаслуженнэ журналист.


Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ ипэгъокIэу | Адыгэ Макъ\nХэгъэгум иухъумакIо и Мафэ ипэгъокIэу\nХэта мэфэкIыр хэзыгъэунэфыкIырэр?\nМэзаем и 23-р — Хэгъэгум иухъумакIо и Маф. Хабзэ зэрэхъугъэу, тикъэралыгъо щыпсэурэ хъулъфыгъэхэм а мэфэкIыр хагъэунэфыкIы. Ау мы мафэр Урысыем итарихъ зэрэхэхьагъэм, къэбарэу пылъым къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр щымыгъозэнхэ алъэкIыщт. Ащ къыхэкIэу тарихъым кIэкIэу тыхэхьан.\nГерманием икайзеровскэ дзэхэр Дзэ Плъыжьым зэхигъэтакъохи 1918-рэ илъэсым мэзаем и 23-м текIоныгъэ къыдихыгъ. Нэужым, 1922-рэ илъэсым, мы мэфэкIым тикъэралыгъокIэ мэхьанэшхо иIэу, Дзэ Плъыжьым и Мафэу алъытэ хъугъэ ыкIи 1923-рэ илъэсым мэзаем и 23-м къыщегъэжьагъэу мэфэкIыр хагъэунэфыкIэу аублагъ. 1946-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Советскэ Дзэм ыкIи Дзэ-Хы Флотым я Мафэу ар хагъэунэфыкIыщтыгъ. 1995-рэ илъэсым мэзаем и 10-м УФ-м и Къэралыгъо Думэ ыштэгъэ хэбзэгъэуцугъэу «Урысыем идзэ ищытхъу мафэхэм афэгъэхьыгъ» зыфиIорэм къызэрэдилъытэу, Германием икайзеровскэ дзэхэр Дзэ Плъыжьым зэхигъэтакъохи 1918-рэ илъэсым мэзаем и 23-м текIоныгъэ къызщыдихыгъэ мафэр Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэу алъытэ хъугъэ.\nЗищыIэныгъэ хэгъэгум фэзыгъэIорышIагъэм, Iашэр зыIыгъэу псэемыблэжьэу ар къэзыгъэгъунагъэхэм, тикъэралыгъо нахь пытэ хъуным непи фэлажьэхэрэм мы мафэм ящытхъу аIо.\nАу мыщ дэжьым упчIэ къэуцу: мэзаем и 23-р тихэгъэгу ис хъулъфыгъэхэм зэкIэми ямэфэкIэу плъытэ хъущта, хьауми дзэм къулыкъур щызыхьыгъэхэу ыкIи дзэ структурэм хэтэу Iоф зышIэхэрэр ара зимэфэкI шъыпкъэр?\nНахьыбэхэм зэралъытэрэмкIэ, мэзаем и 23-р Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэми, дзэ къулыкъум зыщызыдзыягъэхэми, мы структурэм хэмытхэми ар агъэмэфэкIы, ащкIэ уафэгушIон фаеуи алъытэ. Ар ашIотэрэзэп бэмэ, сыда пIомэ мы мафэр зыфыхахыгъэр цIыф бланэхэр, лIыхъужъныгъэ зыхэлъхэр, зищыIэныгъэ емыблэжьхэу мамыр щыIакIэм фэбэнагъэхэр, ти Хэгъэгу щыIэкIэшIу илъыныр зищыIэныгъэкIэ анахь пшъэрылъ шъхьаIэу зылъытэхэрэр ары.\nКъэIогъэн фае 2000-рэ илъэсым СССР-м и Президентыгъэу Михаил Горбачевым игукъэкIыкIэ шэкIогъум иапэрэ тхьаумафэ хъулъфыгъэхэм я Дунэе мафэу хагъэунэфыкIы зэрэхъугъэр. Арэу щытми, мэзаем и 23-р хъулъфыгъэхэм зэрэхагъэунэфыкIырэм фэдэу мы мафэм мэхьанэшхо ратэу пфэIощтэп.\n«Хэгъэгум иухъумакIо и Мафэ хэта зимэфэкIыр? Дзэм къулыкъур щызыхьыхэрэм ыкIи мы структурэм хэт бзылъфыгъэхэми мыр агъэмэфэкIа?» Мы упчIэр нэбгырэ заулэмэ тэри афэдгъэзагъ.\n— Уи Хэгъэгу, уичIыгу къэбгъэгъунэнхэм нахь лъапIэ хъулъфыгъэмкIэ зыпари щыIэп. Джары зыкIагъэмэфэкIырэр ухъумакIом и Мафэ. ЩыIэкIакIэу тиIэм елъытыгъэу мыщ хэлэжьэнхэ алъэкIы тибзылъфыгъэхэри, ахэм ащыщхэми дзэм къулыкъур щахьы. Ау нахьыбэрэм дзэм кIохэрэр хъулъфыгъэхэр арых. Арышъ, мы мафэр дзэм къулыкъур щызыхьыгъэхэм ямэфэкI шъыпкъ. Ау бырсыр е зао къэхъумэ Iашэ зыIыгъын, пыим пэуцужьын зылъэкIырэр ухъумакIо мэхъу. Арышъ, узегупшысэкIэ, мы мафэр хъулъфыгъэхэм ямэфэкIэу плъытэ хъущт. Совет хабзэм илъэхъан Украинэм дзэ къулыкъур щысхьыгъ. Ащыгъум мэзаем и 23-р Советскэ дзэм и Мафэу хэдгъэунэфыкIыщтыгъ ыкIи ащ мэхьанэшхо еттыщтыгъ. Тэ тилъэхъанэ дзэм къулыкъур щызымыхьыгъэр лIыкIэ алъытэщтыгъэп. Ащыгъум зипсауныгъэкIэ тIэкIу щыкIагъэ зиIэхэри ялъэIухэзэ дзэм ашIуакIощтыгъэх. Джы япсауныгъэкIэ зыпари дагъо ямыIэми, загъэбылъы хъугъэх, дзэ къулыкъум зыщадзые.\n— Мы мафэр дзэм къулыкъу щызыхьыгъэхэм, зи Хэгъэгу шIу зылъэгъухэрэм ямэфэкI. Сэ а мафэм мэхьанэшхо есэты, сэгъэлъапIэ. Сыда пIомэ дзэ системэм илъэс пчъагъэрэ сыхэтыгъ, дзэкIолIэу, офицерэу, полковникэу къулыкъур схьыгъэ. Дзэм къулыкъур щызымыхьыгъэхэми мы мафэр агъэлъапIэ, хагъэунэфыкIы. Уахътэм зызэблехъу, бзылъфыгъэхэри хъулъ-фыгъэхэм афэдэу я Хэгъэгу шIу алъэгъоу, мы системэм хэтхэу къулыкъур ахьы. Арышъ, ахэми мэзаем и 23-р ямэфэкIэу сэлъытэ. Усэхэр сэтхых, ахэр зыдэт зэхэубытэгъэ тхылъри къыдэзгъэкIыгъ. Дзэм фэгъэхьыгъэу бэ ащ къыдэхьагъэр. Ахэм зэу ащыщ сятэ заом зэрэхэкIодагъэм фэгъэхьыгъэ усэу «Горсть земли» зыфиIоу ащ къыдэхьагъэр.\nБислъан, ылъэкъуацIэ къытиIуагъэп:\n— Къулыкъум сыщымыIагъ нахь мышIэми, мэзаем и 23-р мэфэкI шъыпкъэу сэлъытэ. ИщыкIагъэу къэралыгъор къысаджэмэ, къызэрэсыухъумэщтым щэч хэлъэп. Анахьыбэу мы мэфэкIыр зыфэгъэхьыгъэу слъытэрэр зэо зэфэшъхьафхэм ахэлэжьэгъэ тиветеран лъапIэхэр ары.\nДзэкIолIхэм къулыкъоу ахьырэм тикъэралыгъо сыдигъуи осэшхо щыфашIы. Патриотэу зызлъытэжьырэ пэпчъ и Хэгъэгу къыухъумэныр ипшъэрылъ шъхьаI. МашIом хэтхэу, зищыIэныгъэ емыблэжьхэу, мамыр щыIакIэ тиIэным фэбэнагъэхэу Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм, тылым Iоф щызышIагъэхэм, къулыкъур зыхьырэ пстэуми, джащ фэдэу зи Хэгъэгу шIу зылъэгъухэрэм зэкIэми мы мафэмкIэ тафэгушIо.


Адыгэ Хэку Таймс: Хъулъфыгъэмрэ бзылъфыгъэмрэ язэфэдэныгъэ итхьамафэ Хъурцэм щэкIо\nХъулъфыгъэмрэ бзылъфыгъэмрэ язэфэдэныгъэ итхьамафэ Хъурцэм щэкIо\nХъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ язэфэдэныгъэ мы мафэхэр Хъурцэм щыфэгъэхьыгъэх. Я 8 рэу Хъурцэм мыщ епхыгъэу щырагъэкIокIрэ Iоф тхьабзэхэр зэхещэх Хъурцэм щыIэ Лъэпкъ Зэкъотхэм Язэпх. Мыгъэрэ бзылъфыгъэ-хъулъфыгъэ зэфэдэныгъэм итхьамафэ ыцI «Бзылъфыгъэ къарыушIур-цIыфхэ къарыушIу».\nЗэхахьэхэм якIэщакIохэм къызэрэхагъэщрэмкIэ, зэфэдэныгъэм унэсыным къекIы хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ яфитыныгъэхэр зэдэдэу зэрагъэцэкIэшъушъущт дунаир щыIэныр, орэ политикэ, орэ гъэсэныгъэ, нэмыкIхэри.\nФитыныгъэ Радиом игущыIэгъугъэ Хъурцэм щыщ Марьям:\n- Хъулъфыгъэхэм шъхьакIафэ афашIын фае бзылъфыгъэхэм. Зэфэдэныгъи щыIэн фае. Сыд фэдэрэ лъэныкъомкIи. Джы дэдэм ащ фэдэ уахът. Бзылъфыгъэхэр унэ закъом исынхэ фае зыIохэрэр тэрэзхэп. Гукъао, ау фэдэ еплъыкIэхэр зиIэ унэгъуабэ щдыI Хъурцэм. Марба, политикэми бзылъфыгъабэ хэтых.\nФитыныгъэ Радиом игущыIэгъугъэ Хъурцэм щыщ НитIа:\n- Бзылъфыгъи хъулъфыгъи зэфэдэ фитыныгъэхэр яIэн фае. ГущыIэм пае, макъэмкIэ фитыныгъэр тIуми яIэн фае. Унагъомэ, хъулъфыгъэр ары тIэкIу нахь шъхьаIын фаер. Бзылъфыгъэми Iоф ашIэн фае. Хъулъфыгъэу бзылъфыгъэмэ фитыныгъэ яIэп зыIохэрэми джырэкIэ азыныкъо мэхъухэн фай.\nФитыныгъэ Радиом игущыIэгъугъэ Хъурцэм щыщ Элла:\n- Джыдэдэм бзылъфыгъэр нахь ышъхьагъ, сэ зэрэслъытэрэмкIэ. Сыда пIомэ сабыйхэр ежьр ары къэзгъэхъурэр. Хъулъфыгъэм ашIэрэр зэкIэ бзылъфыгъэми ашIэшъу. Хъулъфыгъэр армэ къэзлэжьрэр – ар ышъхьагъ. Хъулъфыгъабэ джы дэдэм бзылъфыгъэм яхьатыркIэ мэпсэух.\nФитыныгъэ Радиом игущыIэгъугъэ Хъурцэм щыщ Лика:\n- Сэ зэрэслъытэрэмкIэ, зы Iоф горэхэмкIэ хъулъъфыгъэр ары апэ итын фаер, зы горэхэмкIэ-бзылъфыгъэр ары. ХъурцэмкIэ Iофыр мыщкIэ хьылъэу сэлъытэ. Хъулъфыгъэхэр апэ итынхэу фаех, бзылъфыгъэмэ ашъхьащытэу. Шъхьаем, къызэрыхъурэмкIэ, джырэкIэ бзылъфыгъэхэр нахь чаных, нахь Iоф яI. Хъулъфыгъэмэ нахь зэшIокI макI яIэр.\nХъурцэм щыкIорэ бзылъфыгъэмрэ хъулъфыгъэмрэ язэфэдэныгъэ итхьамафэ Швецым ихьыкумэт иIэпыIэгъукIэ рекIокIы.


Адыгэ Хэку Таймс: Пэрэныкъо Чатибэ ипчыхьэзэхахьэ Мыекъуапэ щыкIощт\nПэрэныкъо Чатибэ ипчыхьэзэхахьэ Мыекъуапэ щыкIощт\nАдыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэкIэ щытым илъэс 53-рэ хъугъэу Iоф щызышIэрэ артистэу, драматургэу Пэрэныкъо Чатибэ итворческэ пчыхьэзэхахьэ непэ Мыекъуапэ щыкIощт. Искусствэм ицIыф фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр мыщ къыкIэлъыкIоу къыхэтэутых.\nУрысые Федерацием изаслуженнэ артистэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу Пэрэныкъо Чатибэ ыныбжь илъэс 80 хъугъэ. 1962-рэ илъэсым Москва дэт театральнэ институтыр (ГИТИС) къэзыухыгъэ адыгэ купым хэтэу Адыгэ къэралыгъо драматическэ театрэм IофшIэныр щыригъэжьагъ. Артистэу зэраштагъэмкIэ тхылъым датхагъэм фэшъхьаф джы къызнэсыгъэм ащ дэтэп. Хэкум зыфыригъэджэгъэ сэнэхьатыр зэблихъуныр ышъхьэ къихьагъэп. Артистмэ щыIэкIэ дэгъу яIэкIэ, зыщыкIэхэрэ щымыIэкIэ, къин амылъэгъукIэ арэп. Арэу зэрэщытзэ, Пэрэныкъом театрэр къызэрэуитын щыIэп. Ыгу хэтIагъэу щымытмэ, исэнэхьат фэмышъыпкъэмэ илъэс 53-рэ хъугъэу сценэм тетыныя? Роль 200-м ехъу къышIын ылъэкIыныя? Арышъ, Пэрэныкъо Даутэ ыкъоу Чатибэ Адыгэ театрэр ищыIэныгъэ щыщ шъыпкъэу зыхъугъэр бэшIагъэ.\nЧатибэ къызэрыхъухьагъэр лэжьэкIо унэгъо Iужъу, зэш-зэшыпхъуитф хъущтыгъэх. Ятэу Даутэ колхоз бригадирыгъ. Хэгъэгу зэошхор къызежьэм дзэм ащи, 1942-рэ илъэсым хэкIодагъ. Янэу Абатрэ янэжъэу Пакъэрэ агу амыгъэкIодэу ялъфыгъэхэр зэрагъэшхэщтхэм, зэрафэпэщтхэм пылъыгъэх. Абатэ колхоз Iофыр дигъэцакIэщтыгъ. Къин дэдагъэми, апIугъэх, рагъэджагъэх. Чатибэ къэлэ чыжьэм еджакIо зэрэкIуагъэр лъэшэу яни, ыш-ышыпхъухэми ягопагъ, гушIуагъэх, «сыдэущтэу едгъэджэщт?» аIуагъэп.\nТэхъутэмыкъое гурыт еджапIэр къызеухым, Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым ушэтынхэр щитыгъэх, ау конкурсым пхырыкIыгъэп. Зыдигъэзэщтэу, зызэритыщтым егупшыси, янэрэ ышнахьыжърэ яшIэ хэлъэу ТIуапсэ кIуагъэ ыкIи хы техническэ училищым чIэхьагъ. Егугъоу еджэзэ, илъэс тешIагъэу письмэ къыIокIэ Ахэджэго Мэджыдэрэ адыгэ гъэзетым иIофышIэу Шъхьаплъэкъо Хьисэрэ къыфагъэхьыгъэр. Ащ итхэгъагъ Москва театральнэ институтым щырагъэджэщтмэ якъыхэхын Мыекъуапэ зэрэщыIэщтыр, ятэшэу Индрысэ зыщеджэгъэ дэдэм чIэхьанэу фаемэ екIолIэнэу. Ащыгъум Чатибэ ышIэщтыгъэп а нэбгыритIоу къыфэтхагъэмэ ятэшыр ягъусэу а еджапIэр къызэраухыгъэр. Нэужым ышнахьыжъ къыфиIотэжьыгъ Мэджыдэ зэрэIукIэгъагъэр ыкIи гущыIэгъу зэфэхъугъэхэу Чатибэ ТIуапсэ кIуагъэу хы училищым зэрэщеджэрэр.\nЕджапIэм чIэсызэ Чатибэ художественнэ самодеятельностым хэлажьэщтыгъ, орэд къыIощтыгъ. Я 9-рэ классым исыгъ хэкум иеджапIэхэм ясамодеятельность икъэгъэлъэгъонэу Мыекъуапэ щыIагъэм зыхэлажьэм. Джащыгъум жюрим хэсыгъэ адыгэлI лъэгъупхъэм къыриIогъагъ орэдыIо ныбжьыкIэхэр адыгэ ансамблэм зэрищыкIагъэхэр, фаемэ, еджапIэр къызиухыкIэ аригъэштэнэу. Мэджыд зэрицIэр зэхихыгъагъ, ау ылъэкъуацIэ ышIэщтыгъэп. ЕджапIэр къызеухым, гухэлъэу иIагъэр нэмыкIыгъ. Джы письмэу къыIукIагъэмкIэ енэгуягъ ар зэрэ Мэджыдэм.\nМафэу агъэнэфагъэм ехъулIэу Чатибэ Мыекъуапэ къэсыгъ. Театрэм ифойе кIалэу къекIолIагъэхэм ахэтзэ, а Мэджыдэр къычIахьэу зелъэгъум, пэгъокIи сэлам рихыгъ.\n- Письмэм укъыщагъ, арба? - къеупчIыгъ.\n- Ары, сыкъыщагъ.\n- Сценэм укъытехьэмэ къэпIощтхэр укъыхэмыукъонэу дэгъоу зэбгъэшIагъэха?\n- Ащыгъум дэгъу, мэкъэ IэтыгъэкIэ зэхэугуфыкIыгъэу, умыщынэу къаIох, - къыриIуи, залым чIэхьагъ.\nМосква къикIыгъэхэу театральнэ институтым иректорэу М. А. Горбуновымрэ актерскэ факультетым идеканэу П. В. Остальскэмрэ зыфаIуагъэр зэкIэ Чатибэ сценэм щигъэцэкIагъ - баснэм, усэхэм ыгу етыгъэу къяджагъ, адыгэ орэдыжъри мэкъэ лъэшкIэ къыIуагъ, къыраIогъэ темэмкIэ едзыгъор къышIыгъ, къэшъуагъ. Комиссием хэтхэм зэдырагъаштэу хъункIэ алъытагъ. Джарэущтэу 1957-рэ илъэсым артист сэнэхьатым илъагъо теуцуагъ. Икъу фэдизэу а сэнэхьатыр къызIэкIигъэхьагъэу, къышIырэ роль пэпчъ иIэпэIэсэныгъэшхо къыхэщэу ащ фэдиз илъэсхэм рэлажьэ. Адыгэ студиеу театральнэ институтым зищытхъу щаIуатэщтыгъэм щызэдеджагъэхэу Пэрэныкъо Чатибэ, КIыкI Юрэ, Устэкъо Мыхъутарэ, Уарпэкъо Аслъанэ непи сценэм зэдытетых.\nАктерскэ IэпэIэсэныгъэмкIэ кIэлэегъаджэу яIагъэр доцентэу В. А. Вронскаяр ары. Ригъэджэгъагъэх ащ апэрэ Адыгэ студийцэхэу 1941-рэ илъэсым къэзыухыгъэхэу ясэнэхьат рылэжьэнхэу зинасып къымыхьыгъэхэр. Хэгъэгу зэошхом хэкIодэгъэ кIэли 9-мэ ащыщыгъ Чатибэ ятэшри.\nВарвара Алексеевнам ятIонэрэ студием ихудожественнэ пащэу, профессорэу Михаил Чистяковыр игъусэу студийцэмэ нэбгырэ пэпчъ ылъэкъуацIэ кIэупчIэхэзэ нэIуасэ зафашIыгъ. Чэзыур Чатибэ къызынэсым, «сэ сы Пэрэныкъу, о ебгъэджэгъэ Пэрэныкъор сятэш» риIуагъ. Педагог бзылъфыгъэр нэку-нэпс хъугъэу IаплI къызэрэрищэкIыгъэр Чатибэ щымыгъупшэжьынэу ищыIэныгъэ къыхэнагъ.\nКIэлэегъаджэмэ анаIэ лъэшэу Адыгэ студием къытетыгъ, икъу фэдизэу сценэм зэрэфагъэсэщтхэм дэшъхьахыгъэхэп. ТикIалэхэмрэ типшъашъэхэмрэ афэгъэхьыгъэу ректорым ыIощтыгъ: «Сиадыгэхэр». Ащ гур къыIэтыщтыгъ, нахь дэгъоу еджэнхэм фищэщтыгъэх. Джы къызнэсыгъэм шIукIэ игугъу ашIыжьы. Апэрэ курсым щегъэжьагъэу студент анахь дэгъумэ ащыщэу Чатибэ илъэситфэ еджагъ. Дипломнэ спектаклэхэу агъэнэфагъэмэ ащыщэу «ЦIыфымрэ тыгъужъымрэ» зыфиIоу испан драматургэу А. Гимера идрамэу Бэрэтэрэ Хьамидэ зэридзэкIыгъэм Себастьян ироль къыщишIынэу къыратыгъ. Дэгъу дэдэуи къышIыгъ. Адрэ дипломнэ спектаклэхэу «Машенька» (А. Афиногенов), «Чапыч зимыIагъэм уплIэжъ ыгъотыгъ» (А. Островский) зыфиIохэрэм Окаемовымрэ Епишкинымрэ ярольхэр къащишIыгъ. 1962-рэ илъэсым еджэныр къыухи, студиер хэкум къызэкIожьым, а спектаклэхэр репертуарым хагъахьэхи, Мыекъуапи тикъуаджэхэми къащагъэлъэгъуагъэх, цIыфмэ гушIуагъо къафахьызэ, Адыгэ театрэм пкъэоу кIэуцуагъэх. Ахэм зыкIэ ащыщхэу Пэрэныкъо Чатибэрэ ишъхьэгъусэу Разыетрэ профессиональнэ театральнэ гъогум теуцох.\nЗэгурыIохэу, яIорэ яшIэрэ зэхэлъэу, яунагъо цIыф кIуапIэу псэугъэх, сценэм зэдытетыгъэх, а зы спектаклэхэм зэдыхэтхэуи бэрэ къыхэкIыгъ. КIалэрэ пшъашъэрэ зэдапIугъ, рагъэджагъэх. Разыет Пэхъумэ япхъугъ (Рая етIощтыгъ), илъэс 40 фэдизрэ сценэм тетыгъ, ролыбэ къышIыгъ, агурыIощтыгъ режиссермэ, ягуапэу яспектаклэхэм ахагъэлажьэщтыгъ. Аужырэу къышIыгъэмэ ащыщ Дэхэбаринэ ироль - драматургэу Мамый Ерэджыбэ икомедиеу «Дэхэбаринэ ихьакIэщ» роль шъхьаIэу хэтыр. Шэн гъэтIылъыгъэ зиIэ бзылъфыгъэ рэхьатэу, гукIэгъу зыхэлъэу, бэрэчэт нэгушIоу щытыгъ Разыет. Театрэм чIэт артисткэ цIэрыIомэ ащыщыгъ. Ифэшъошэ шъыпкъэу Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм изаслуженнэ артист щытхъуцIэр къыфаусыгъ, ащ рыгушхощтыгъ, ыгъэлъапIэщтыгъ. Разыет идунай зихъожьыгъэр илъэс 15 хъугъэ, зыдэкIожьыгъэм Тхьэм щышIу ешI. Пэрэныкъохэм яартист унэгъо ныбжьыкIэхэмкIэ непи щысэтехыпI.\nЧатибэ Iоф зишIэрэм щегъэжьагъэу репертуарым пытэу хэмытэу илъэс къыхэкIыгъэп. Ныбжьым емылъыты-\nгъэу, ащкIэ чан, зи къызтыригъанэрэп. Артистым итворческэ гъогу урыплъэжьмэ, анахьэу зыцIэ къепIощтхэр мыщ фэдэ ролых: Мыхьамэт («Насыпым игъогу» - КIэрэщэ Тембот), Хьанахыкъо Къымчэрый («Пщы-оркъ зау» - Къуекъо Налбый), ХьэкIасэкъу («Насыпыр ежь-ежьырэу къакIорэп» - Мамый Ерэджыб), Глостер («Пэчъыхьэу Лир» - У. Шекспир), Козак («Къушъхьэм сыгу хэлъ» - У. Сароян), Эдильбай («ЛIэшIэгъум нахь кIыхьэу зы маф» - Ч. Айтматов), Батыр ыкIи Нэпцэшхор («Батыр» ыкIи «IэнатIэм игъэрхэр» - Мурэтэ Чэпай), Жевакин («Ревизор» - Н. Гоголь), нэмыкIхэри.\nЧатибэ къышIырэ рольхэм куоу ачIэIабэ, психологическэ къэтыкIэ гъэшIэгъон къафегъоты, иIэпэIэсэныгъэ икъукIэ ыгъэфедэзэ, къытырэ образыр пшIошъ ыгъэхъоу уапашъхьэ къырегъэуцо. Иактерскэ шIыкIэ-гъэпсыкIэ зыфэдэр щысэхэмкIэ къэзгъэлъагъо сшIоигъу. Мамый Ерэджыбэ икомедиеу «Дэхэбаринэ ихьакIэщ» хэт псэлъыхъохэм ащыщэу ШъэоцIыкIу иролькIэ ар зыфэдэр мырэущтэу къегъэлъагъо: зышIолIышху, шъхьащытхъужь, адрэ псэлъыхъохэр ихъэтэпэмыхьых, ежь фэдэу зэуагъэ щымыIэу зэхилъхьагъэр ежьыри ышIошъ хъужьыгъэу зэо къэбарыр ыжэ дэкIырэп, орэди ышIыжьыгъэу къеIо зэпыт. БгъэкIэ рикIыхэзэ Дэхэбаринэ къыдихыныр ары игухэлъыр. Ыгъэделэн ыгъотымэ, къыщэщт гоо фэшIыкIэ, ишъхьэгъус ары зэгуаорэр. ШъэоцIыкIу джа ибгъэкъэгъэ-шъорышIыгъ ары артистым зиобразэу къытырэм лъапсэ фишIыгъэр, удигъэхьащхызэ уегъэумысы.\nКлассикэм зыфэбгъазэмэ, анахьэу къыхэбгъэщмэ хъущтыр У. Шекспир икомедиеу «Пшъэшъэ мыгъасэр зэрагъэсагъэр» зыфиIоу Къуекъо Налбый зэридзэкIи, КIуращынэ Аскэрбый ыгъэуцугъэм Петруччо иролэу къыщишIыгъэр ары. Мы спектаклэмкIэ Шекспир идраматургие апэрэу тисценэ къытехьагъ. Ащ елъытыгъэ творческэ пшъэдэкIыжьи театрэм иIагъ. А пшъэдэкIыжьыр режиссерым фэшъхьафэу анахьэу зэлъытыгъагъэр Катаринэрэ Петруччорэ ярольхэр къэзышIыгъэхэ Хъурым Марыетрэ Пэрэныкъо Чатибэрэ. Къатенэрэ щымыIэу дэгъу шъыпкъэу япшъэрылъ агъэцэкIагъ. Спектаклыр Лъэпкъ театрэм ихъишъэ пытэу хэуцуагъ.\nЧатибэ къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, Петруччо кIочIэшIу зыхэлъ кIэлэ лъэгъупхъ, пхъэшэ хьазырэуи Катаринэ дэзекIо. БгъэпцIэни, бгъэшэхъуни плъэкIыщтэп. Зытетыр шъхьэихыгъэу къыуиIощт, ежь рихъухьагъэр къыдэмыхъоу, зыфиIорэм утыримыгъахьэу уцущтэп. Пшъашъэм ар икъукIэ зэхишIагъ. Пшъэшъэ мыгъасэу зыкъигъэлъэгъоным зэрэпылъым, зыкъызэришIырэм Петруччо - Пэрэныкъом гу лъетэшъ, зэрэдэзекIощт шIыкIэри нахь егъэунэфы, ынаIэ къызэрэтыридзагъэри къешIэ.\nЕжьыри Катаринэ ыгу факIоу зэрэхъугъэр зыдешIэжьы. Ауми, пшъашъэм пхъэшэ-нэшаеу дэзекIо, узыстыщт гущыIэ дысхэр федзых. Ау Катаринэп зэбэнырэр, зэбэнырэр имыIо-мышIагъ, игъэпсыкIэ мыщыу, маскэу телъыр зэрэтыридзыныр, Катаринэ шъыпкъэр къычIигъэщыныр ары ыкIи къычIегъэщы. ШIу зэрэлъэгъугъэ нэбгыритIумэ янасып къызэрэчIэкIыщтым, ящыIэныгъэ маскэ телъэшъо Iоф къызэрэхэмыхьащтым игупшысэ Чатибэрэ Марыетрэ гум итIысхьэрэ рольхэмкIэ уфащэ.\nМы спектаклым фэгъэхьыгъэу зэлъашIэрэ театровед-критикэу Рудольф Кушнаревым ирецензие игъэкIотыгъэ режиссерми артистхэми яIофшIагъэ осэшхо фишIэу журналэу «Театр» зыфиIорэм къыхиутыгъагъ, Петруччо иобраз шъыпкъэныгъэшхо хэлъэу къызэритыгъэр, актерскэ къулайныгъэ зэрэхэлъыр хэушъхьафыкIыгъэу къыхигъэщыгъ.\nТеатрэмкIэ спектаклыр лъэгэпIэ гъэнэфагъэ хъугъэ. Ащ Пэрэныкъо Чатибэ иIахьышхо зэрэхэлъыр лъэшэу нафэу щыт.\nИлъэс зыбгъупшIкIэ узэкIэIэбэжьмэ, зыгъэгумэкIырэ Iофыгъо горэ Чатибэ ыгукIэ къызыдырихьакIэу щытыгъ. Ыушъэфыщтыгъэп. Непэрэ щыIакIэм къыхэхыгъэ темэкIэ пьесэ ытхы шIоигъуагъ, ау тхьапэм адрэ тхьапэр кIэлъыкIозэ, мэкIэ-макIэу, гуIэн хэмылъэу тхэу ригъэжьагъ. Джарэущтэу пьесэр гъунэм нигъэсыгъ, зыхэIэзыхьажьыгъэ чIыпIэхэри, икIэрыкIэу кIишIыкIыжьыгъэхэри къыхэкIыгъэх. «О, си Тхь, къысфэгъэгъу!» - джары зэреджагъэр.\nПьесэр театрэм ищыкIагъэу, гъэуцугъэн фаеу художественнэ советым ылъытагъ ыкIи режиссер цIэрыIоу ТхьакIумэщэ Налбый ащ игъэуцун фежьагъ. Авторымрэ режиссерымрэ яшIэ зэхэлъэу финалыр зэрахъокIыгъ, нахь агъэлъэшыгъ. ТищыIакIэ къыхэхъухьэрэ хъугъэ-шIэгъэ дэйхэу ешъоным, наркоманием къапкъырыкIырэ тхьамыкIагъор сценэм иамалхэмкIэ спектаклым къыгъэлъэгъуагъ.\nНымрэ тымрэ акъо ешъуакIо агъэдэIон алъэкIырэп. КIэлэегъаджэщтыгъэх, пIукIи гъэсакIи дэгъоу ашIэ, ау амал фэхъугъэхэп, аIэкIэкIыгъ. Сыд раIуагъэкIи зыхигъахьэрэп, къыридзэхэрэп, цIыфыгъэ-адыгагъэр чIинагъ. Янэрэ ятэрэ ежьым егъэмысэх, яIофшIагъи ящыIакIи икIэнэкIалъэх, ятыгъожьы. Ишъхьэгъусэ зыфэгубжыкIэ еошъ, шъэжъыемкIэ еукIы. Илъэс заулэрэ хьапскIэ агъэпщынагъ. Ау ащ пае нахьышIу хъугъэп, ибзэджэшIагъэмэ ахегъахъо. Шхонч узэндыгъэр ыIыгъэу ятэ къызеушъыим ягъунэгъулIэу къырихьылIагъэм шхончыр къыIэкIатхъызэ, Iашэр къэо. ПцэшIуащэр къытемыфагъэми, ыкъо инэпэтех зекIуакIэ тым фэщэчырэп, ар аджал фэхъу. Ятэ зыIэкIеубытэшъ, мэкъэ IэтыгъэкIэ «О си Тхь, къысфэгъэгъу!» еIо кIалэм. Спектаклым ар иухыкI.\nЗыкъишIэжьыни, гъогу тэрэз ар теуцожьыщта? - а упчIэу зыфэбгъэуцужьырэм иджэуап ор-орэу ептыжьыныр спектаклым къыпфегъазэ. Тым ироль ежь Пэрэныкъо Чатибэ къешIы, ныр - Уджыхъу Марыет, ыкъо - Жъудэ Аскэрбый. Мыхэми, адрэ артистэу хэлажьэхэрэми пьесэм хэлъ гупшысэр пшIошъ агъэхъоу ярольхэр къашIых. Мыекъуапи, къуаджэхэми спектаклыр къащагъэлъагъо, агу рихьэу, зэхашIэу еплъых. Гъобэкъуае, Тэхъутэмыкъуае тIорытIо къащагъэлъэгъуагъ. Чъэпыогъум и 26-м Пэрэныкъо Чатибэ июбилейнэ пчыхьэзэхахьэу Лъэпкъ театрэм щыIэщтми ар щытлъэгъущт.\nАпэрэ пьесэм ятIонэрэри къыкIэлъыкIуагъ. Ар комедие, непэрэ щыIакIэм къыхэхыгъ. Шъхьэу фишIыгъэр «Сыфаеп къэсщэнэу, сы-фа-еп» - ащкIэ къэошIэ темэу къыхихыгъэр. Гъэзетэу «Адыгэ макъэм» къыхеуты, театрэми ритыгъ.\nИшэнкIэ Ч. Пэрэныкъор цIыф гъэтIылъыгъ, теубытагъэ иI, ыIощт-ышIэщтымкIэ зыфэсакъыжьы. Лъэшэу егъэлъапIэх ныбджэгъуныгъэр, гукIэгъур, шъыпкъэныгъэр. Спектаклэ дэгъу театрэм ыгъэуцугъэмэ, репертуарым кIэу адыгэ пьесэ къыхэхьагъэмэ, къыхэщэу ащэгушIукIы, сценэм къыдытетмэ гъэхъагъэ ашIыгъэмэ, ыгукIэ разэ мэхъу.\nТилъэпкъ театрэ ыцIэ къыгъэшъыпкъэжьэу, тигушъхьэ кIуачIэ итрибунэ чанэу, тиныдэлъфыбзэ иджэмэкъэ Iэтыгъэу сыдигъокIи щытыным ыгукIи ышъхьэкIи афэгумэкIэу, ежь фэлъэкIыщтымкIэ къогъанэ ымышIэу театральнэ искусствэм зезытыгъэпэ цIыф Пэрэныкъо Чатибэ. Ифэшъошэ шъыпкъэу итворческэ IофшIэн къыкIэкIуагъэх ищытхъуцIэ лъапIэхэр, медальхэу «За доблестный труд», «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIохэрэр, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Щытхъу тхылъ. Чатибэ Тэхъутэмыкъое районым ицIыф гъэшIуагъ.\nТыкъыпщыгугъэу уигъэхъэгъакIэмэ тыкъяжэ. Узфаер къыбдэхъоу, уипсауныгъэ къыкIимычэу, уикъорэлъфхэм янасып къэплъэгъужьэу ущыIэнэу, ашъхьагъ бэрэ уитынэу тыпфэхъохъу, Чатиб!


ТIуапсэ Пресс - КъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI - адыгэхэм дышъэр псым къызэрэхахыщтыгъэр\nКъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI - адыгэхэм дышъэр псым къызэрэхахыщтыгъэр\nadmin - 2016-01-14 12:31:33\nНысащэм, джэгум е нэмыкI гушIогъо зэхахьэм загъорэ уащырихьылIэу къыхэкIы зыгорэ иахъщэ шъхьамысэу, етIупщыгъэу къыщытэу.\nПшъэрылъ кIэракI (пектораль), дышъэ зырызакI, Iошъхьэ Iужъу, Украинэр. (Псыхъоу Днепрэ Iушъо Iутыгъэ Iуашъхьэм къыщычIахыгъ. 1970-рэ илъэс).\nАщ имылъку римытэкъухьанэу зыраIокIэ, къареIожьы: «КъызыхэкIырэр Лэбэ мыжъуакI!» Мыр гущыIэжъ, ар сыдэу щытми гущыIэ пэгъодзэу къызэрамыугупшысыгъэр гъэнэфагъэ. Сыд ащ имэхьанэр, сыдрэ лъэхъана къызежьэгъэн ылъэкIыщтыр? Лэбэ мыжъуакIэ сыда арэу лъапIэу къыхэпхын плъэкIыщтыр?\nУегупшысэмэ, гъэшIэгъон горэмэ ацыпэ къэоубыты. ОсэшIу зиIэу пасэм Лабэ имызакъоу, псыхъохэм къахахыщтыгъэр, джыри къахэпхын плъэкIыщтыр сыда? Гъэнэфагъэу дышъэ. БэшIагъэу адыгэ чIыгужъым ахэр зыхэлъ псыхъохэр къыщыхагъэщыгъагъэх. Шъыпкъэ, а лъэхъанэхэм апэрапшIэу къаIэкIахьэщтыгъэхэр иныгъэх, мыжъуакIэмэ афэдизыгъэх. Ахэм зызэрагъэкIэрэкIэщтхэр ахашIыкIынхэу ащыгъум ашIэщтыгъэп. Тхьамадэмэ (жрецхэм) яфэIо-фашIэмэ ащагъэфедэщтыгъэх. Зэрэжъыурэм фэшI тыгъэм къыпызыгъэ мыжъоу енэгуещтыгъэх, «тыгъэ мыжъокIэ» яджэщтыгъэх. Нэужым, охътабэ зытешIэм, пшэхъуацэмэ афэдэу жъгъэйхэри псым къыхазыкIынхэу зэрагъэшIэгъагъ.\nПсым пшэхъо къызэрыкIоу ыхьырэмэ дышъэцэ жъгъэйхэр ахэлъхэу мэхъу. Чъыгыбэ зыIут псыхъохэм апэчIынэтIэ псычIэхэм лъэпсэ жъгъэибэр, Iудэнэ зэхэхъытыхьагъэхэм афэдэхэу, Iужъоу щызэуIух. Пшэхъо къызэрыкIор ахэм аблихы зыхъукIэ, нахь псынкIэшъ, псым ехьы, дышъэр онтэгъушъ, ахэтIысхьэ. Псыр зызэкIакIокIэ, лъапсэмэ «апыхъогъэ» пшэхъо жъыухэр къыпагъэтэкъухэти, агъэткIущтыгъэх.\nПшъэрылъ кIэракIэм (пектораль) ыгузэгу ит скульптурэхэр. (Днепрэ Iушъо къыщычIахыгъ).\nЛъэпсэ жъгъэйхэм дышъэ пшахъор къызэрапынэрэмкIэ къашIэгъагъ псычIэм пырацэу зыгорэ иплъхьэмэ, дышъэ пшахъохэр зэриугъоищтхэр. Цы Iужъу зытет мэлышъор ащкIэ Iэрыфэгъу шъыпкъ. ЧIыпIэхэу чъыг лъапсэмэ дышъэр зыщапыхъоу къыхагъэщыгъэхэм мэлышъохэр ахалъхьэхэу аублэгъагъ. Псыормэ амыхьынхэу ахэм шъодэн лъэпсхэр ападэщтыгъэх. ПсычIэм щаубгъути, бэщ папцIэхэр лъэпсымэ арагъэкIыхэти, псычIэм хаIулIэщтыгъэ. Зэрэхагъэлъыщтыгъэм ибагъэ тшIэрэп, ау уахътэ тешIэу, дышъэр ащ хизы зыхъукIэ, къызэкIоцIащыхьэти, фэсакъыхэзэ къыхахыжьыщтыгъэ. Мэлышъом къыхагъэтэкъугъэр агъэткIущтыгъэ ыкIи IэпэIасэхэм ащ пкъыгъохэр хашIыкIыщтыгъэх.\nТызэджагъэмэ къахэфэгъагъ тилъэхъанэ шакIо горэм къехъулIэгъагъэр. Псыхъор зэкIэкIуагъэу, чэнджэу зэпырыкIызэ, лъэпсэжъые Iэрамышхо къыхэжъыукIэу ылъэгъугъ. ШIогъэшIэгъонэу къыхихынэу къызыкIаIэм, дышъэ пшэхъо гъожьыбзэу апыугъоягъэхэр зэкIэ псым пилъэсыкIыхи зэбгырихыгъэх. Ар къызехъулIэм къыгурыIуагъ дышъэ къыгъоти, «ыIэхъомбэ тIуакIэмэ зэрадэкIыжьыгъэр».\nБэшIагъэу адыгэмэ дышъэм хэшIыкI фыряIэу Iоф дашIэ. ТиIуашъхьэхэм къачIэтхыжьхэрэм дэгъоу ар къытагъашIэ. А ижъырэ IэшIэгъэ лъапIэхэр гъэшIэгъоных, зэмылIэужыгъох, нэр пIэпахэу дахэх. ТичIыпIабэмэ ахэр къызэращагъотыжьхэрэм къеушыхьаты дышъэ- чIэхыпIэхэр, IэпэIэсэ дэгъухэр мымакIэу тилъэпкъ зэриIагъэхэр.


Инвестициехэм ахэхъо — Адыгэ макъ\nПетербург щыкIорэ Дунэе экономическэ форумым Урысые Федерацием ишъолъырхэм инвестициехэмкIэ яIофхэм язытет къэзыгъэлъэгъорэ Лъэпкъ рейтингым икIэуххэр къыщаIуагъэх. Адыгеир анахь дэгъукIэ къыхагъэщыгъэ шъолъыр 20-мэ ахэфагъ. «Урысые Федерацием ишъолъырхэм бизнесым IэпыIэгъу етыгъэнымкIэ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм шIуагъэу къатырэр зыфэдэр ары рейтингри зэлъытыгъэр. Петербург щыкIорэ Дунэе экономическэ форумыр амалышIоу щыт инвестиционнэ проектхэмкIэ ыкIи опытэу яIэмкIэ яеплъыкIэхэм, яекIолIакIэхэм ащагъэгъозэнхэмкIэ. Шъолъырхэм хабзэр ащызыIыгъхэр рейтингым кIигъэгушIущтых предпринимательхэм яIоф нахь тэрэзэу зэхэщагъэ зэрэхъущтым иамалхэм игъэкIотыгъэу яусэнхэмкIэ», — къыIуагъ УФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ иапэрэ гуадзэу Андрей Белоусовым.\n«Илъэс къэс тэгъэунэфы апэрэ чIыпIэхэр зыубытыхэрэм яинвестициехэр нахьыбэ зэрэхъухэрэр. Амалхэр зыщыдэгъу чIыпIэхэр ары бизнесми зыздигъазэрэр, джащ фэдэу мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу щыт шъолъырхэм япащэхэм Iофыгъоу къэуцухэрэм шъхьэихыгъэу зызэращагъэгъуазэрэм. Рейтингым мыщкIэ ишIуагъэ къэкIо, сыда пIомэ зэхъокIыныгъэшIухэм къафещэ», — къыIуагъ АСИ-м игенеральнэ пащэу Светлана Чупшевам.\nПредпринимательхэм афагъэуцугъэ упчIэхэм къаратыжьыгъэ джэуапхэмкIэ зэхагъэуцогъэ ушэтыным лъапсэ фэхъугъэр бизнесым изэхэщэнкIэ амалэу арагъэгъотыхэрэр зыфэдэхэр ары. Светлана Чупшевам къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, шъолъыр 85-м щыщэу 40-мэ гъэхъагъэу ашIыгъэхэмкIэ гурыт индексым нахь хэхъуагъ. ПредприятиякIэхэм ящыкIэгъэ инфраструктурэр алъыгъэIэсыгъэнымкIэ пIалъэхэр нахь кIэкI хъугъэх, бизнесым IэпыIэгъоу ратырэм хэхъуагъ, чIыфэхэр нахь псынкIэу къызIэкIагъэхьанхэмкIэ пэрыохъоу щыIагъэхэм къакIичыгъ.\nАдыгеими фэгъэхьыгъэу ар къэпIон плъэкIыщт. Пандемием гумэкIыгъохэр къыздихьыгъэхэми, республикэм ихэбзэ къулыкъухэм инвестициехэр нахьыбэу тишъолъыр къихьанхэмкIэ шIуагъэ къэзыхьыщт Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэрахьагъэх. Ахэм яшIуагъэкIэ Лъэпкъ рейтингым Адыгеим чIыпIэу щиубытырэр нахьышIу ышIын ылъэкIыгъ. Я 36-рэ чIыпIэм щытыгъэмэ, зы илъэсым къыкIоцI я 11-м нэсыгъ. ИнвестициехэмкIэ иIофхэм язытет елъытыгъэу хэгъэгум ишъолъыр анахь дэгъу 20-мэ ар ахэхьагъ.\nУплъэкIу-лъытэкIо къулыкъухэм алъэныкъокIэ пэрыохъухэр анахь зыщымэкIэ шъолъырищмэ Адыгэ Республикэр ахэфагъ.\n«Индекс административного давления» зыфиIорэ ушэтынэу ашIыгъэм икIэуххэу бизнесым хэщагъэхэм яфитыныгъэхэм якъэухъумэн фэгъэзэгъэ Борис Титовым УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр зыщигъэгъозагъэм ащ фэгъэхьыгъэу къыщеIо.\nЛъэпкъ рейтингым икIэуххэм къатегущыIэзэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, республикэм инвестиционнэ амалышхо иI ыкIи УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэм атегъэпсыхьагъэу ащ хэдгъэхъощт. Владимир Путиным и Джэпсалъэ къызэрэщиIуагъэмкIэ, предприниматель IофшIэнымкIэ унэе инвестициехэр нахьыбэу гъэфедэгъэнхэм къэралыгъом кIигъэгушIущтых.\nАдыгеим а пшъэрылъхэр ыгъэцакIэхэ зыхъукIэ, лъэпкъ проектхэр, къэралыгъо программэхэр, федеральнэ гупчэм къытырэ амалхэр зэкIэ къызфегъэфедэх, АСИ-м игъоу ылъэгъухэрэри къыделъытэх. Пандемием илъэхъан а IофшIэным нахь мэхьанэшхо иIэ хъугъэ. Илъэсэу икIыгъэм зэкIэми анахь лъэшэу зэрар зыхьыгъэ лъэныкъохэм IэпыIэгъу псынкIэ ятыгъэнымкIэ хэгъэгум ипащэхэм унашъохэр аштэгъагъэх. Адыгеими ежь ыгъэнэфэгъэ Iофтхьабзэхэри пхырищыгъэх.\n«Бизнесым илIыкIохэм яеплъыкIэхэр къыдэтлъытэхэзэ экономическэ политикэр тэгъэпсы. Тызэгъусэу предприниматель IофшIэныр нахьышIоу зэхэщэгъэнымкIэ шIыкIэ-амалэу щыIэхэр тэгъэфедэх», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nГъэрекIопагъэ къыщегъэжьагъэу предприятиехэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ гупчэм тиреспубликэ Iоф щешIэ. «Мой бизнесыр» ащ къыхеубытэ. Предпринимательхэм IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэ шIыкIэхэр ыкIи лъэныкъохэр зэкIэ зы чIыпIэм щызэрэгъэуIугъэх. Ащ пае фэIо-фашIэхэри цIыфхэм къызIэкIагъэхьанхэр нахь Iэрыфэгъу мэхъу. Ухьазырын Iофтхьабзэхэм пIалъэу ахьырэр нахь макIэ хъуным пае республикэм «зы шъхьаныгъупчъэ» зыфаIорэ шапхъэмкIэ инвестиционнэ проектхэр агъэхьазырыщтых. 2017-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2020-м нэс ащ фэдэ шIыкIэ-амалыр инвестпроект 13-мэ япхырыщынкIэ агъэфедагъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Iофтхьабзэу зэрахьэрэр зэкIэ зытегъэпсыхьагъэр инвестициехэр нахьыбэ шIыгъэнхэр ары. Мы аужырэ илъэситфым (2016 — 2020) республикэм иэкономикэ сомэ миллиарди 150-рэ фэдиз инвестициеу къыхалъхьагъ.\nПредыдущая Унэ, фэтэр мин 16,8-мэ газыр аращэщт\nСледущая IэкIыб къэрал зэзэгъыныгъ