Адыгеим ипшъэрылъхэр егъэцакIэх | Адыгэ Макъ\nАдыгеим ипшъэрылъхэр егъэцакIэх\nПсэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым ыкIи энергетикэм ипредприятиехэм 2018 — 2019-рэ илъэсхэм ателъытэгъэ бжы-хьэ-кIымэфэ гъэфэбэпIэ уахътэр зэрэзэхащагъэм изэфэхьысыжьхэр зыщашIыгъэхэ, джащ фэдэу федеральнэ проектэу «ПсэупIэ» зыфиIорэр шъолъырхэм зэрэщагъэцэкIагъэм фэгъэхьыгъэ селектор шIыкIэм тетэу кIогъэ зэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэр зэрищагъ Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ игуадзэу Виталий Мутко.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, министрэхэм я Кабинет хэтхэр.\nВиталий Мутко къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, гъэфэбэпIэ уахътэр шъолъыр 44-мэ ащаухыгъ, авариеу къэхъугъэхэм япчъагъэ нахь макIэ ашIын алъэкIыгъ. Ащ дакIоу электроэнергетикэм ипсэуалъэхэм япроцент 20-мэ игъом паспортхэр къаратыгъэхэп, регион зырызхэм псэупIэ-коммунальнэ комплексым иобъектхэм ошIэ-дэмышIагъэ къащыхъугъэу гъогогъуи 9-рэ къыхэкIыгъ. Мыщ лъапсэу иIэр ЖКХ-м иобъектхэм ащыщхэр жъы дэдэ зэрэхъугъэхэр ары. УФ-м и Премьер-министрэу Дмитрий Медведевым пшъэрылъэу къыгъэуцугъэмкIэ, коммунальнэ инфраструктурэм ипсэуалъэхэр гъэкIэжьыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм яплан Урысыем псэолъэшIынымкIэ и Министерствэ зэхигъэуцон фае.\nАдыгеим ипсэупIэ-коммунальнэ комплекс ипсэуалъэхэр 2018 — 2019-рэ илъэсхэм ателъытэгъэ бжыхьэ-кIымэфэ уахътэм фэгъэхьазырыгъэнхэм фэшI АР-м иминистрэхэм я Кабинет унэшъо гъэнэфагъэ ышIыгъ. Министерствэхэм ыкIи ведомствэхэм, республикэм имуниципалитетхэм япащэхэм мы лъэныкъомкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу апашъхьэ щытхэр ащ къыдыхалъытагъэх. Мыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ шъолъырым Iоф щызышIэрэ котельнэ 319-рэ, фэбэрыкIопIэ километрэ 283-рэ, фэтэрыбэу зэхэт унэ 1638-рэ, газрыкIопIэ километрэ мини 3-м ехъу, нэмыкI псэуалъэхэри гъэфэбэпIэ уахътэм фагъэхьазырыгъэх. Iофтхьабзэу зэхащагъэхэм яшIуагъэкIэ мы мазэхэм псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтым ыкIи гъэстыныпхъэ-энергетическэ комплексым япсэуалъэхэм аварие е ошIэ-дэмышIагъэ къащыхъугъэу агъэунэфыгъэп, пстэуми зыпкъ итэу Iоф ашIагъ.\n2019-рэ илъэсым имэлылъфэгъу мазэ ехъулIэу отраслэм ипредприятиехэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ылъэныкъокIэ кредиторскэ чIыфэу ателъыр сомэ миллион 58,7-кIэ нахь макIэ ашIыгъ. Предприятиехэм чIыфэр къызэрапщынырэм епхыгъэ зэфэхьысыжьхэр ренэу ашIых, пчъагъэхэр УФ-м псэолъэшIынымкIэ и Министерствэ IэкIагъахьэх.\n2019 — 2020-рэ илъэсхэм ателъытэгъэ гъэфэбэпIэ уахътэр республикэм зэрифэшъуашэу щызэхэщэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм яплан профильнэ Министерствэм зэхигъэуцуагъ. Ащ къызэригъэнафэрэмкIэ, мы уахътэм зэрэфэхьазырхэр къэзыушыхьатырэ паспортхэр 2019-рэ илъэсым чъэпыогъум и 1-м нэс муниципалитетхэм зэкIэми агъэхьазырынхэ фае.\nФедеральнэ проектэу «ПсэупIэ» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу, республи-кэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, унэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ шъолъыр проектэу «ПсэупIэ» зыфиIорэм ипаспорт зэхигъэуцуагъ ыкIи ыгъэнэфагъ. Федеральнэ Министерствэм зэзэгъыныгъэу зыдыкIэтхагъэхэм къызэриIорэмкIэ, 2024-рэ илъэсым ехъулIэу псэупIэ квадратнэ метрэ миллиони 2-рэ мини 154-рэ ашIынэу агъэнафэ. 2019-рэ илъэсым квадратнэ метрэ мин 271-рэ ашIыныр япшъэрылъ.\nЗэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм къыгъэнэфэрэ пшъэрылъхэр зэкIэ зэшIохыгъэнхэ зэрэфаер КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ, ащкIэ профильнэ ведомствэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр фишIыгъэх.


Мыекъопэ прокуратурэр | Адыгэ Макъ\nТранспортыр щынэгъончъэным ылъэныкъокIэ хэбзэгъэуцугъэр зэрагъэцакIэрэм епхыгъэ уплъэкIунхэр Мыекъопэ къэлэ прокуратурэм зэхищагъэх.\nУплъэкIунхэр окIофэхэ цIыфхэр транспортымкIэ къезыщэкIыхэрэ организациищымэ хэукъоныгъэхэр къащыхагъэщыгъэх. Хэбзэгъэуцугъэм къыдилъытэу транспортнэ инфраструктурэм ипсэуалъэхэр ыкIи транспортыр щынэгъончъэнымкIэ планым икъоу дэлэжьагъэхэп. Ащ нэмыкIэу транспортыр щынэгъончъэнымкIэ юридическэ лъапсэ зиIэ пащэхэм водительхэм аттестацие арагъэкIугъэп.\nЗэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, организациехэу хэукъоныгъэхэр къызыхагъэщыгъэхэм прокуратурэм унашъохэр афишIыгъэх, хэукъоныгъэхэр дагъэзыжьыгъэх, лажьэ зиIэхэм дисциплинарнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ.\nКраснодар краим ит къалэу Новокубанскэ щыщ кIалэу илъэс 19 зыныбжьым ылъэныкъокIэ Мыекъопэ къэлэ прокуратурэм уголовнэ Iоф къызэIуихыгъ. Наркотик зыхэлъ пкъыгъохэр хэбзэнчъэу къызIэкIигъэхьан гухэлъ зэриIагъэм фэшI ар агъэмысэ.\nХьыкумым зэригъэунэфыгъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм кIалэм ынэгу аримыгъэлъэгъоу интернет сайтымкIэ наркотикхэр къезыгъэкIокIыщтыгъэ бзэджэшIэ купым хэхьагъ. Ащ синтетикэ зыхэлъ наркотикхэр Мыекъуапэ гъэбылъыпIэхэм ащигъэтIылъын фэягъ. ЗэкIэмкIи наркотик щыхьэгъитIу гъэбылъыпIэм щигъэтIылъыгъэх, адрэ щыхьэгъэ 28-р «закладкэ» ышIыгъ, ыужкIэ ар IуигъэкIын гухэлъ иIэу.\nКъэралыгъо гъэпщынакIом ышIыгъэ унашъом хьыкумым дыригъэштагъ ыкIи илъэси 10 хьапс кIалэм тырилъхьагъ.\n2018-рэ илъэсым IофшIэным къыкIэкIорэ лэжьапкIэр игъом ыкIи икъоу цIыфхэм аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ ахэм яфитыныгъэхэр къызэраухъумэхэрэм лъыплъэгъэныр прокуратурэм ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщыгъ.\nПрокуратурэм уплъэкIунэу ышIыгъэхэм яшIуагъэкIэ предприятие 16-мэ яIофышIэ нэбгырэ 360-мэ арамытыгъэ лэжьапкIэу сомэ миллион 13-м ехъур къафарагъэгъэзэжьыгъ.\nГущыIэм пае, прокуратурэм иунашъокIэ ФГБНУ-у «Адыгэ научнэ-ушэтэкIо мэкъумэщ институтым» иIофышIэ нэбгырэ 61-м ялэжьапкIэу сомэ миллиони 6-м ехъур аратыжьыгъ.\nУплъэкIунхэм къакIэлъыкIоу сомэ мин 394-рэ зытефэгъэ административнэ пшъэдэкIыжьыр пэщэ 81-мэ атыралъхьагъ.\nТым ифитыныгъэхэр Iахыгъэх\n2018-рэ илъэсым гражданскэ ыкIи административнэ Iоф 357-рэ къэлэ прокуратурэм хьыкумым иапэрэ инстанцие щызэхифыгъ.\nГущыIэм пае, Мыекъуапэ щыщ бзылъфыгъэм хьыкумым зыфигъэзагъ ишъхьэгъусэ тым ифитыныгъэхэр Iахынхэу. Бзылъфыгъэм хьыкумым зыфигъэзэным лъапсэ фэхъугъэр тым бэшIагъэу ипшъэрылъхэр зэримыгъэцакIэхэрэр ары. Сабыим дэгущыIэщтыгъэп, игъэсэныгъэ-пIуныгъэ дэлэжьагъэп, мылъкукIэ дэIэпыIагъэп, кIэлэпIупкIэу сомэ мин 300-м нэс ымытыгъэу телъ.\nПрокурорыр мы Iофым зыхаплъэм, унашъо ышIыгъ тым ифитыныгъэхэр Iыхыгъэнхэу. Хьыкумым гъэпщынакIом дыригъэштагъ ыкIи унашъом кIуачIэ иIэу къыгъэнагъ.\nМиллион 17 фэдиз зэрарыр къаIахыжьыщт\nБзэджэшIагъэ зэрахьэзэ къэралыгъом зэрарэу къыфахьыгъэм икъегъэгъэзэжьынкIэ прокуратурэм Iофыгъо макIэп зэшIуихырэр.\n2018-рэ илъэсым Мыекъопэ къэлэ прокуратурэм игукъэкIыкIэ дэо тхылъи 5-мэ хьыкумыр ахэплъагъ ыкIи ахэмкIэ унэшъо гъэнэфагъэхэр ышIыгъэх.\nЗэрагъэунэфыгъэмкIэ, лажьэ зиIэхэу къыхагъэщыгъэ юридическэ лицэхэм ыкIи мэкъумэщ-фермерскэ хъызмэтшIапIэхэм япащэхэм тхылъ нэпцIхэр ашIыхи, хэбзэIахьхэр атыгъэхэп, ащ къыхэкIэу къэралыгъом зэрарэу сомэ миллион 17 фэдиз рагъэшIыгъ.\nПрокурорым иунашъо хьыкумым дыригъэштагъ ыкIи мылъкум къырагъэгъэзэжьыгъ.


В.Нарожный принял участие в планерном совещании и заседании Комиссии по координации работы по противодействию коррупции в РАВладимир Нарожнэр АР-м и Л1ышъхьэу Къумп1ыл Мурат зэхищэгъэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ\nПстэуми апэу АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу Галина Савенковар пенсием агъэкIотэжьыгъ, илъэс зэкIэлъыкIом зэрифэшъуашэу иIофшIэн зэригъэцэкIагъэм фэшI рэзэныгъэ тхылъ КъумпIыл Мурат ритыгъ.\nКъэралыгъо программэхэм къадыхэлъытагъэу проектхэр республикэм зэрэщагъэцакIэхэрэм, гъогу картэхэр зэрагъэпсыхэрэм зэхэсыгъом щытегущыIагъэх.\n— Гухэлъхэм шъуакъыхэкIи IофшIэгъэ гъэнэфагъэхэм шъукъякIуалI. Дгъэуцугъэ мурадхэм талъыIэсыным фэшI гъогу картэхэм атетэу Iоф тшIэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым республикэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 3 ыкIи еджапIэ щашIынэу агъэнафэ. Тэхъутэмыкъое ыкIи Теуцожь районхэм мы илъэсым икIэухым нэс кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр ащашIыщтых, Мыекъуапэ щырагъэжьэщтым IофшIэнхэр къэкIорэ илъэсми щылъагъэкIотэщтых. Непэрэ мафэм ехъулIэу ахэр зынэсыгъэхэр зэхэсыгъом щызэхафыгъ.\nФедеральнэ гупчэм иамалхэр нахь чанэу къызфагъэфедэнэу ыкIи къэралыгъо программэхэм ахэлэжьэнхэу министерствэхэм ялIыкIохэм пшъэрылъхэр КъумпIыл Мурат афишIыгъэх. ГущыIэм пае, мы лъэхъаным АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ и Министерствэ егъэхьазыры шъолъырым ипромышленнэ предприятиехэу федеральнэ проектым хэлэжьэщтхэр. Ащ ишIуагъэкIэ проценти 4,5-кIэ кредитхэмкIэ хьылъэр нахь макIэ хъущт.\nМэлылъфэгъум и 26-м радиацие тхьамыкIагъохэм къыздахьыгъэхэм ядэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм я Мафэ республикэм зэрэщыхагъэунэфыкIыщтым АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковар къытегущыIагъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ 200-м ехъу Адыгеим щызэхащэнэу агъэнафэ. ГумэкIыгъом идэгъэзыжьын хэлэжьагъэхэм, ахэм яшъхьэгъусэхэм аратынэу зэтыгъо ахъщэ нэбгырэ 660-мэ аIукIэщт.\nЛъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн зэрэлъагъэкIуатэрэм къытегущыIагъ АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ министрэу Мэрэтыкъо Рустем. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, фельдшер-мамыку IэзапIэхэм яшIын фэгъэхьыгъэ IофшIэнхэр зэхащэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэ лъэныкъомэ ащыщ Мыекъуапэ игъогухэр. Ахэр къызэрагъэнэфыхэрэми анаIэ тырадзэнэу, мы Iофыр нахь агъэлъэшынэу пшъэрылъ къыгъэуцугъ.\nАР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIухэм ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо зэрэзэхащэщтыр агъэнэфэгъах. БлэкIыгъэ илъэсым лагерьхэм защызыгъэпсэфын зымылъэкIыгъэу чэзыум хэтхэр мыгъэ къыдалъытэщтых. Джащ фэдэу илъэс къэс щыIэу тызэсэгъэ чэзыуи 4-м мыгъэ зэрэтекIыщтхэр, ащ ычIыпIэкIэ чэзыуи 3-рэ кIэлэцIыкIухэм зызэрагъэпсэфыщтыр министрэм игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n— Ведомствэ, муниципалитет пэпчъ япащэхэм къагурыIон фае ашIэщтыр зыфэдизыр, проектхэм ягъэцэкIэн илъэхъан гъогу картэр шIокI имыIэу къыдэлъытэгъэн фае бюджет мылъкур шIуагъэ къытэу игъом гъэфедэгъэным фэшI, — къыIуагъ республикэм ипащэ.\nЦIыфхэм зэнкIэ зэдэгущыIэгъоу адыриIагъэм упчIэ миным къехъу ЛIышъхьэм къыщыфагъэзагъ. АхэмкIэ пшъэрылъэу къулыкъухэм афишIыгъэхэм ягъэцэкIэн ежь ышъхьэкIэ зэрэлъыплъэщтыр КъумпIыл Мурат къыIуагъ.\nЦIыфхэу зыкъыфэзыгъэзагъэхэр зыщыпсэухэрэм ЛIышъхьэр охътэ благъэм кIощт. Социальнэ мэхьанэ зиIэ объектхэм яшIын, Iэрыфэгъу щыIакIэ яIэнымкIэ цIыфхэм яшIошIхэр анахь мэхьанэ зиIэхэу ЛIышъхьэм елъытэ.\nМы мэфэ дэдэм АР-м коррупцием пэшIуекIогъэнымкIэ и Комиссие иIофшIэн зэрэзэхэщагъэм фэгъэхьыгъэ зэхэсыгъом хэлэжьагъ. Федэхэмрэ хъарджымрэ зэрытхэгъэ декларациеу къэралыгъо ыкIи мунципальнэ хэбзэ къулыкъушIэмэ къатырэм яуплъэкIун, зэтыгъо зэикI ушэтынхэу еджапIэхэм ащатыхэрэм коррупцием епхыгъэ Iофыгъохэр хэгъэзыгъэнхэр, нэмыкIхэми зэхэсыгъом щатегущыIагъэх.


Ягъэхъагъэхэм ахагъэхъощт — Адыгэ макъ\nРедактор 13.12.2018 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым изэхэубытэгъэ совет студентхэу хэтхэм ректорэу Къуижъ Саидэ тыгъуасэ зэIукIэгъу адыриIагъ. Апшъэрэ еджапIэр загъэпсыгъэр илъэс 25-рэ зэрэхъурэм къыдыхэлъытагъэу Iофтхьабзэр зэхащагъ, ректорыр ныбжьыкIэхэм гущыIэгъу афэхъугъ, гъэхъагъэу ашIыхэрэм, тапэкIэ гухэлъэу яIэхэм защигъэгъозагъ.\n— Еджэным дакIоу университетым ищыIэныгъэ чанэу шъухэлажьэ, — студентхэм закъыфигъэзагъ Къуижъ Саидэ. — Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр тапэкIэ лъыкIотэным, гъэхъагъэхэр ышIынхэм шъупылъ. Къэралыгъом ицIыф шъыпкъэ дгъэсэн амал зэрэтIэкIэлъыр шъуищысэкIэ ныбжьыкIэхэм яшъогъэлъэгъу. АщкIэ сызэрэшъуфэразэр сигущыIэ къыщыхэзгъэщы сшIоигъу.\nАпшъэрэ еджапIэм студенческэ куп 13-м ехъу щызэхащагъ. Ахэм яIофшIэн хахьэхэрэр, гъэхъагъэу ашIыгъэхэр Къуижъ Саидэ къыфаIотагъэх. Профсоюзым Iофэу ышIэрэм къытегущыIагъ Анастасия Зборовскаяр. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр студентхэм яфитыныгъэхэр къафаIотэнхэр, ахэм IэпыIэгъу афэхъунхэр ары. Мы илъэсым апэрэ курсым щеджэхэрэ студент нэбгырэ 120-мэ упчIэжьэгъу афэхъугъэх. «Подари детям» зыфиIорэ Iофтхьабзэр апшъэрэ еджапIэм илъэс зэкIэлъыкIохэм чанэу зэрэщагъэцакIэрэм Анастасие игугъу къышIыгъ. Мыщ къыдыхэлъытагъэу, илъэсыкIэм ехъулIэу, бюджетым ныбжьыкIэхэу щеджэхэрэм ясабыйхэм шIухьафтынхэр аратых. Мы илъэсым ащ фэдэу кIэлэцIыкIу нэбгырэ 263-мэ шIухьафтын цIыкIухэр афагъэхьазырыщтых.\n«Волонтеры-медики» зыфиIорэ лъэныкъом къытегущыIагъ Ирина Малюк. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу купым нэбгыри 130-рэ хэт. Мыекъопэ медицинэ колледжым щеджэхэрэ студентхэр ягъусэхэу пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэм ахэлажьэх, цIыфхэм япсауныгъэ изытет ауплъэкIу. Джащ фэдэу Урысые Iофтхьабзэу «ДоброВСело» зыфиIорэм Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым истудентхэр чанэу хэлажьэх. Къыхэгъэщыгъэн фае УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ министрэм ирэзэныгъэ тхылъ мы купым хэт ныбжьыкIэхэм къазэрафагъэшъошагъэр. Мыщ фэдэ тын лъапIэ шъолъыри 5мэ къаратыгъ. «Волонтеры-медики» зыфиIорэ купым хэтхэ студентхэр ахэм ащыщ хъугъэх.\nПредыдущая Петербург ыкIи Кавказым ис лъэпкъхэм ямэкъэмэ шэпхъэ-хабзэхэр\nСледущая «ШIуагъэ къызэритырэм тицыхьэ телъ»


Республика Адыгея - КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм ипэщагъэхэм аIукIагъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат кIэщакIо зэрэфэхъугъэм тетэу республикэм ипрезидентыгъэхэу Джарымэ Аслъан, Шъэумэн Хьазрэт, ТхьакIущынэ Аслъан Адыгеим и Правительствэ зычIэт унэм щаIукIагъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, ахэр зэп зэрэзэIукIэхэрэр, ащ къегъэлъагъо пащэхэм зэIэпахызэ, политикэ курс тэрэз республикэм зэрэщыпхыращырэр, джырэ хэбзэ Iэшъхьэтетхэр нахьыжъхэм яушъый Iушхэм зэракIэдэIукIыхэрэр, республикэр зыпкъ итэу хэхъоныгъэм игъогу пытэу зэрэрыкIорэр.\n«Адыгеим шъо бэ фэшъушIагъэр, Урысые Федерацием исубъект ар хъунымкIэ Iофышхо зэшIошъухыгъ. Республикэм къырыкIощтым непи шъузэригъэгумэкIырэм, шъуиопыткIэ шъуадэгощэным шъузэрэфэхьазырым апае «тхьашъуегъэпсэу» шъосэIо. Тэ тигуапэу шъуиопыт тиIофшIэн щыдгъэфедэщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэхэр социальнэ-экономикэ Iофыгъохэм, республикэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ амалэу щыIэхэм атегущыIагъэх. ЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэным фэIорышIэщт лъэныкъохэм алъыIэсыгъэх. Анахьэу анаIэ зытырагъэтыгъэр социальнэ инициативэхэм мэхьанэшхо зэряIэр, экономикэм иотраслэхэм хэхъоныгъэ зэрашIыщт инновационнэ амалхэр къыхэхыгъэнхэр, республикэм инвестициехэр къыхягъэлъхьэгъэнхэ зэрэфаер ары.\nШIушIэным епхыгъэ проектхэм, Урысыем ишъолъырхэм нахьыбэу зэдэлэжьэныгъэ адыряIэным, сатыумкIэ зэпхыныгъэхэм зягъэушъомбгъугъэным, зэгъунэгъушIу зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэм япхыгъэ Iофыгъохэми атегущыIагъэх.\nДжарымэ Аслъан, Шъэумэн Хьазрэт, ТхьакIущынэ Аслъан зэрэхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, республикэм хэхъоныгъэ ышIыным пае стратегие тэрэз, кадрэ политикэ дэгъу щыIэнхэ, обществэр зэкъогъэуцогъэн, лъэпкъ зэгурыIоныгъэмрэ мамырныгъэмрэ гъэпытэгъэнхэ фае. Джащыгъур ары республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ ин зишIыщтыр, Адыгеим ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм ар япшъэрылъ шъхьаIэу щыт.\nДжарымэ Аслъан республикэр ылъэ зыщытеуцогъэ апэрэ илъэсхэм мэхьанэшхо зиIэгъэ лъэбэкъоу ашIыгъэхэм къатегущыIагъ. А лъэхъаным политикэ гъэпсын Iофхэр ары анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтыгъэхэр. Ащ ыуж къикIыгъэхэм республикэм хэхъоныгъэ зэришIыщт программэхэу агъэнэфагъэхэр пхыращынхэр япшъэрылъыгъ. 2002-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2007-рэ илъэсым нэс Адыгэ Республикэм пэщэныгъэ дызезыхьэгъэ Шъэумэн\nХьазрэт мыщкIэ Iофышхо зэшIуихыгъ. Джы къызнэсыгъэми Шъэумэн Хьазрэт ишIушIэ IэпыIэгъу бэмэ агу къэкIыжьы, пащэм ишIуагъэкIэ социальнэ Iофыгъо заулэ зэшIохыгъэ хъугъагъэ.\nТхьакIущынэ Аслъан илъэси 10 республикэм пэщэныгъэ зыщыдызэрихьэгъэ лъэхъанми гъэхъагъэ хэлъэу проектыбэ щыIэныгъэм щыпхыращыгъ. А уахътэм къыкIоцI лъэныкъо зэфэшъхьафхэм IофшIэнымкIэ опыт шIукIае щыряIэ хъугъагъэ. Адыгеир зыпкъ итэу хэхъоныгъэ зышIырэ шъолъырэу хъугъэ, федеральнэ гупчэм мызэу, мытIоу ащ осэшхо къыфишIыгъ. Анахь шъхьаIэр республикэм тапэкIэ хэхъоныгъэ ышIынымкIэ лъэпсэшIу зэрэзэхащагъэр ары.\nКъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, гъэхъагъэу республикэм иIэхэр къэухъумэгъэнхэм пае непэ афэлъэкIыщтыр зэкIэ ашIэным мэхьанэшхо иI. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм республикэм ипэщагъэхэм къафиIотагъ непэ пшъэрылъ шъхьаIэу щытхэм, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэным тегъэпсыхьэгъэ проектхэр зэрагъэцакIэхэрэм афэгъэхьыгъэу.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы мы илъэсым имэлылъфэгъу КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм ипрезидентыгъэхэу Джарымэ Аслъанрэ ТхьакIущынэ Аслъанрэ зэраIукIэгъагъэр. Джащыгъум ахэр социальнэ-экономикэ Iофыгъохэм, республикэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ амалэу щыIэхэм атегущыIэгъагъэх.\n05.04.2018 Адыгеим и ЛIышъхьэ Урысые Федерацием и Къэралыгъо Совет изэхэсыгъо хэлэжьагъ


Студент 200 фэдиз хэлэжьагъ — Адыгэ макъ\nКъыблэ федеральнэ шъолъы-рым и Урысые зэнэкъокъоу «Студенческий лидер-2016» зыфиIорэм ишъолъыр уцугъо Адыгеим щыкIуагъ. Урысыем и Къыблэ иапшъэрэ еджэпIэ 14-мэ ястудент 200 фэдиз ащ хэлэжьагъ.\n2016-рэ илъэсым студентхэм яобъединениехэм зягъэушъомбгъугъэным епхыгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетыр, Адыгэ къэралыгъо университетыр ыкIи Волгоград къэралыгъо социальнэ-педагогическэ университетыр зэгъусэхэу ар зэхащагъ. АщкIэ Урысые Федерацием гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэрэ ректорхэм я Урысые Союзрэ IэпыIэгъу къафэхъугъ.\nСтудентхэм япрофсоюз организациехэм зягъэушъомбгъугъэныр, студент анахь чанхэр къыхэгъэщыгъэнхэр, ахэм ежь ашъхьэ Iоф фашIэжьыным фэгъэсэгъэнхэр, пэрыт нэшанэхэр студентхэм ахэлъхэу гъэсэгъэнхэр ары пшъэрылъэу зэхэщакIохэм зыфагъэуцужьыгъэр.\nАпэрэ мафэм ныбжьыкIэхэм зэнэкъокъуиплI афызэхащагъ: «Автопортрет», «Заседание профсоюзного комитета», «Блиц» ыкIи «Профтест» зыфиIохэрэмкIэ заушэтыгъ.\nЯтIонэрэ мафэм зэнэкъокъум ипрограммэ къыдыхэлъытагъэу «Инфографика», «Социальный опрос» ыкIи «Сюрприз» зыфиIохэрэмкIэ ныбжьыкIэхэр зэнэкъокъугъэх.\nНэужым Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу Къуижъ Саидэ зэнэкъокъум хэлажьэхэрэр, экспертнэ купым хэтхэр ыкIи «Студенческий лидер-2016» зыфиIорэм ижюри ригъэблэгъагъэх. Студентхэм япрофсоюз организациехэм яIофшIэн епхыгъэ Iофыгъохэм ахэр атегущыIагъэх.\nСтудентхэм япрофсоюз организациехэмрэ апшъэрэ еджапIэхэм яадминистрациехэмрэ зэдэлэжьэнхэмкIэ гумэкIыгъоу къэуцухэрэр ары анахьэу зытегущыIагъэхэр. НыбжьыкIэ чанхэм якъыхэгъэщынкIэ, Урысыем иапшъэрэ еджапIэхэм ястудентхэм ныбджэгъуныгъэ, зэгурыIоныгъэ азыфагу илъынымкIэ, нахьыжъхэм щысэ атырахынымкIэ, пэрытныгъэ нэшанэхэр ныбжьыкIэхэм ахэлъынхэмкIэ мыщ фэдэ зэнэкъокъухэм мэхьанэ ин зэряIэр Къуижъ Саидэ къыIуагъ.\nХьакIэу къэкIуагъэхэм Урысые зэнэкъокъум иуцугъо Адыгеим зэрифэшъуашэу зэрэщызэхащагъэр къыхагъэщыгъ ыкIи нэгушIоу къазэрапэгъокIыгъэхэмкIэ зарафэразэхэр къаIуагъ. Зэнэкъокъур мэфэкI шIыкIэм тетэу зэфашIыжьыгъ. ТекIоныгъэ къыдэзыхыгъэхэм ацIэ къараIуагъ. Апэрэ ыкIи ятIонэрэ чIыпIэ къыдэзыхыгъэхэр Урысые зэнэкъокъоу «Студенческий лидер-2016» зыфиIорэм иаужырэ уцугъо хэлэжьэщтых.\nПредыдущая Зэфэхьысыжьхэм ялъэхъан\nСледущая Зичэзыу номерыр къыдэкIыгъ


ИлъэсищкIэ агъэпсыщт — Адыгэ макъ\nТикъэлэ шъхьаIэ мыинми, игъогухэр занкIэх, унэ ыкIи псэолъэ зэтегъэпсыхьагъэхэр дэтых, чIыпIэ дэхабэ иI. Мыщ щыпсэухэрэми, хьакIэхэу къакIохэрэми ашIогупсэф ыкIи ашIокъабз. Аужырэ илъэсхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ ишIуагъэкIэ республикэр къэралыгъо проектхэмрэ федеральнэ программэхэмрэ ахэлажьэ. Мыекъуапэ зэхъокIыныгъэу фэхъухэрэр зэкIэми тинэрылъэгъу.\nМыгъэ джыри зыгъэпсэфыпIэу Мэздахэм игъэпсын рагъэжьэщт. Ащ чIыгу гектар 455-рэ къызэлъиубытыщт, Шъхьэгуащэ исэмэгубгъукIэ щыт Нэгыежъ Iуашъхьэ щагъэпсыщт. ГъучI лъэмыдж хъагъэу агъэкIэжьыгъэм зыгъэпсэфыпIэр зытет къушъхьэм удищэещт.\nАдыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ испециалист-экспертэу Анна Каревам Мэздахэм игъэпсын Мыекъуапэ зэрэщыфежьэхэрэм икъэбар ТАСС-м фигъэхьыгъ. Пащэхэм къызэраIорэмкIэ, ащ ишIын 2025-рэ илъэсым аухыщт.\nИлъэсыбэ хъугъэ пащэхэм мэз къэбзэ дахэу къушъхьэлъапэм къыщыкIырэм дэжь цIыфхэм зызщагъэпсэфын чIыпIэ щашIынэу зыфэягъэхэр. Джы Адыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэрэ акционер обществэу «Дом.РФ-мрэ» зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ, ащ къыщеIо тихэгъэгу ыкIи нэмыкI къэралыгъохэм опыт ин ащызэзгъэгъотыгъэ специалистхэм Мэздахэм ипроект-дизайн гъэмафэм нэс къызэрагъэхьазырыщтыр. Проектым пэIуагъэхьащт мылъкур федеральнэ, республикэ ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къахагъэкIыщт.\nПсыхъоу Шъхьэгуащэ инэпкъхэр икIэрыкIэ шъыпкъэу агъэпсыхэу, къэлэ бассейнри загъэкIэжьыкIэ, Нэгыежъ Iуашъхьэ зыгъэпсэфыпIакIэу щашIыщтым зызэрэфагъэзэщтыр Адыгеим и ЛIышъхьэ тапэкIэ къыIогъахэу щытыгъ.\nМэзым зэрар рамыхэу, цIыфхэм зыщагъэпсэфынэу ыкIи зыщаплъыхьанэу Мэздахэр агъэпсыщт. Проект-дизайным къызэрэдилъытэрэмкIэ, лъэсгъогухэр мыжъо плиткэхэмкIэ апкIэщтых, остыгъэхэр къыщыблэщтых, къызщакIухьэщтхэ лъагъохэр агъэнэфэщтых. Ахэм афэшъхьафэу кIэлэцIыкIухэм апае спортивнэ площадкэхэр ашIыщтых. Чыжьэрыплъэ площадкэу агъэпсыщтхэм къалэу Мыекъуапэ итеплъэ ыкIи кавказ къушъхьэхэр ащыплъэгъущтых.\nЗыгъэпсэфыпIакIэу ашIыщтыр проектэу «ШэпхъэшIухэм адиштэрэ къэлэ щыIакIэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъ. ЧIыгоу ар зыщагъэпсыщтыр мэз фондым къыхагъэкIи къалэм ратыгъ.\nНэгыежъ Iуашъхьэ тарихъымкIэ мэхьанэшхо иIэу щыт. 1861-рэ илъэсым пытапIэу Мыекъуапэ Урысыем ипачъыхьэ зыкъыщиплъыхьанэу кIогъагъэ. Ащ пае Iуашъхьэм «Царская горка» цIэу фаусыгъагъ. Республикэм щыпсэухэрэми, хьакIэу къытфакIохэрэми Пачъыхьэм къызщикIухьэгъэ ыкIи зызщиплъыхьэгъэ чIыпIэхэр ашIогъэшIэгъоныщтых.\nЗекIохэм Мэздахэ агу зэрэрихьыщтыр гъэнэфагъэ. Ахэм япчъагъэ илъэс къэс къыхэхъо. Аужырэ илъэсхэм зекIоным иинфраструктурэ Адыгеим сомэ миллиардиплI хилъхьагъ, джыри зэпамыгъэоу зыгъэпсэфыпIэ инхэр зэрагъэпсыщтхэм пылъыщтых. Ахэм ащыщэу Мэздахэм кIымафи гъэмафи укIон плъэкIыщт, къалэм пэблагъ, лъэсэу къэлэ паркыр зэпыпчынышъ, унэсыщт.\nПредыдущая ЦУР Адыгеи и АГУ разработают образовательные программы в направлении медиа


Илъэс къэс нахь зеушъомбгъу — Адыгэ макъ\nРедактор 02.10.2021 30.09.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгеим игъэхъагъэхэм ащыщ мэкъумэщ хъызмэтым анахь зызщиушъомбгъурэ субъектхэм ясатырэ зэрэхэуцуагъэр.\nМэкъумэщ хъызмэтым епхыгъэу гектар мин 333,4-рэ республикэм илъ. Муниципальнэ образованиехэм амылэжьырэ чIыгу яIэжьэп пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп. Лэжьыгъэ бэгъуагъэу къаугъоижьырэмкIэ илъэс пчъагъэ хъугъэу пэрытхэм ахэт. ГущыIэм пае, 2008-рэ илъэсым тонн 500-м ехъу къаугъоижьыгъагъэмэ, 2016-м тонн мин 700-м нагъэсыгъ, 2020-рэ илъэсым тонн мин 735-м рагъэхъугъ.\nСубъектым коцэу, тыгъэгъазэу, хьэу, нэмыкIэу ищыкIэгъэщтыр тичIыгухэм къарахыжьы хъугъэ. Лэжьыгъэ чылапхъэхэм апылъ институтхэм зэпхыныгъэ пытэу адыряIэм ишIуагъэкIэ, чIыгум изытети, чIыопсыми къякIущт чылапхъэхэр къыхахынхэ алъэкIы. Ары пакIошъ, къыкIэлъыкIощт илъэсым халъхьащтыр тичIыгулэжьхэм ежьхэм къагъэкIыным тыкъыфэкIуагъ.\nАужырэ илъэс зытфыхым пынджлэжьыным Адыгеим зыщеушъомбгъу. Тэхъутэмыкъое, Теуцожь, Красногвардейскэ ыкIи Шэуджэн районхэр, Адыгэкъал мы культурэм зыщыпылъхэр. Илъэс къэс гектар пчъагъэу ащ рагъэубытыщтым хагъахъо. 2018-рэ илъэсым гектар мини 5,2-мэ атырапхъэгъагъ, гъэрекIо мини 9-м рагъэхъугъ.\nБылымхъунми хэхъоныгъэ макIэ ышIыгъэу пIон плъэкIыщтэп. Непэ республикэм былымышъхьэу щаIыгъыр мин 47-рэ мэхъу. Ахэм ащыщэу мин 24-м ехъур щэ къэзытырэ чэмых, къоу шъхьэ мин 80 фэдиз аIыгъ, мэлхэмрэ пчэнхэмрэ мин 61,6-рэ мэхъух.\nЕтIупщыгъэу зеушъомбгъу чэтхъунми. Чэт мин пчъагъэхэр ащаIыгъынхэм ателъытагъэу фермэхэр агъэпсых. А зэпстэумэ яшIуагъэкIэ былымылэу, чэтылэу, кIэнкIэу республикэм къыщахьыжьырэри нахьыбэ хъугъэ. ГущыIэм пае, 2020-рэ илъэсым тонн мин 26-м ехъу республикэм къыщыдагъэкIыгъ.\nГъомылэпхъэшIынымкIи хэхъоныгъэхэр щыIэх. ГъэрекIо щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэу тонн мин 23-м ехъу, IэшIу-IушIоу тонн мин 30,6-рэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэ ыкIи хэтэрыкI гъэщтыгъэу тонн мин 33,1-рэ, хьаджыгъэ тонн мини 3,6-рэ, консервэ банкэ миллион 424-м ехъу, семчык дагъэу тонн мин 28,5-рэ республикэм къыщыдагъэкIыгъ.\nАдыгэ къуаер республикэм ыцIэ шIукIэ чыжьэу зыгъэIугъэхэм ащыщ. Ар къыдигъэкIынэу фитыныгъэ зиIэхэр Адыгеим ихъызмэтшIапIэхэр ары ныIэп. Мы уахътэм пстэумкIи хъызмэтшIэпIи 9 адыгэ къуаер къыдигъэкIынэу фитыныгъэ зиIэр. Ахэр зэкIэ Адыгэ Республикэм итых.\nГущыIэм пае, 2018-рэ илъэсым имэзипшI къуаеу е къуае зыхэлъ гъомылапхъэкIэ алъытэу тонн мин 11,1-рэ Адыгеим къыщыдагъэкIыгъ, 2019-м тонн мин 17,2-м нагъэсыгъ, 2020-рэ илъэсым — тонн мин 19,4-рэ. Щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэу республикэм къыщашIырэр нахьыбэ хъуным фытегъэпсыхьэгъэ проектым 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, тонн мин 15-кIэ нахьыбэу къыдагъэкIыным 2023-рэ илъэсым нэс къыфэкIонхэу къыдыхэлъытагъ.\nАдыгеим пчэныщэм хэшIыкIыгъэ къуайи джы къыщашIы. Инвестиционнэ проектэу ООО-у «Мирный-Адыгея» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу пчэнхэр зыщаIыгъыщтхэ ыкIи пчэныщэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэр къызщыдагъэкIыщтхэ комплекс Мыекъопэ районым къыщызэIуахыгъ. ПстэумкIи литрэ 2000 илъэсым къаугъои. Щэм хэшIыкIыгъэ гъомылапхъэхэр, къое зэфэшъхьафхэр, адыгэ къуаери ахэтэу, кIэлэцIыкIухэм апае шхынхэр комплексым къыдыхэлъытэгъэ завод цIыкIоу агъэуцугъэм къыщыдагъэкIы.\nМыщ изакъоп кIэлэцIыкIухэм апае шхын къэзышIэу республикэм итыр. ООО-у «Комплекс-Агро» зыфиIорэми ащ фэдэ производство иI, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэмрэ хэтэрыкIхэмрэ зыхишIыкIырэр. Илъэс къэс тонн мин 15-м къыщымыкIэу продукцие къетIупщы.\nАдыгеим имэкъумэщ хъызмэт игъэхъагъэхэм ащыщ «Черкес чъыгхатэхэр» зэрэзэтыригъэуцожьыгъэхэр. МыIэрысэ ыкIи къужъ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр, черешнер, чэрэз, нэмыкI пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгхэр къызыщагъэкIыхэрэ гектар минитфым ехъу республикэм иI.\nДжащ фэдэу Адыгеим цумпэ ыкIи джэнч зэфэшъхьафыбэ къыщагъэкIы, хэтэрыкIхэм ащыпылъхэу фэбэпIэ комплексхэр тиIэх, шъофхэми мымакIэу ахэр ащагъэтIысхьэх, нашэм, хъырбыдзым, къэбжъыем чIыгоу арагъэубытырэм хэхъуагъ, унагъохэм нахьыбэу унэе хъызмэтшIапIэхэр ящагухэм ащызэхащэ хъугъэ.\nМэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэ зэфэшъхьафэу къэралыгъом щырахьыжьагъэхэм зэкIэми Адыгеир зэрахэлажьэрэр зигугъу къэтшIыгъэ пстэумэ афэIорышIагъэхэм зэу ащыщ.\nУФ-м и Президент кIэщакIо зыфэхъугъэ лъэпкъ проектхэм ащы-щэу «Малое и среднее предпринимательство и поддержка индивидуальной предпринимательской инициативы» зыфиIорэм ипхырыщын къыдыхэлъытагъэу фермерхэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ системэ Адыгеим щыгъэпсыгъэным ыкIи мэкъумэщ кооперацием зегъэушъомбгъугъэным афэгъэхьыгъэ шъолъыр проектым къыдыхэлъытагъэу хъызмэтшIапIэхэм грантхэр къараты.\nЛъэпкъ проектэу «Международная кооперация и экспорт» зыфиIорэм ипхырыщын епхыгъэ шъолъыр проектэу Адыгеим къыщыдагъэкIэу IэкIыбым щыIуагъэкIырэр нахьыбэ шIыгъэным фэгъэхьыгъэм ишIуагъэкIэ пынджлэжьыпIэхэр зэтырагъэуцожьых. Грантхэм, субсидиехэм ямызакъоу, фэгъэкIотэнхэр къызщыдэлъытэгъэ кредитхэри IэпыIэгъушхо мэхъух.\nКъоджэ псэупIэхэм зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фэгъэхьыгъэ программэри мэкъумэщым ылъэныкъокIэ къэралыгъом щыпхыращыхэрэм ащыщ. Ащ къыдыхэлъытагъэу гъэстыныпхъэ шхъуантIэм, псым ярыкIуапIэхэр, автомобиль гъогухэр къоджэ псэупIэхэм ащагъэпсых, ащагъэкIэжьых, унэгъо ыкIи специалист ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр аратых.\n«Комплексное развитие сельских территорий» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ ФАП-хэр, культурэм иунэхэр, спорт площадкэхэр, кIэлэцIыкIухэм апае джэгупIэхэр къуаджэхэм ащагъэуцугъэх, ащыгъэкIэжьыгъэх.\nУФ-м и Президент иунашъоу лъэпкъ гухэлъхэм ыкIи стратегическэ пшъэрылъхэм афэгъэхьыгъэм игъэцэкIэн пае шъолъыр проектэу республикэм щаштагъэхэри мэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным мымакIэу фэIорышIэх.\nПредыдущая Адыгеим инэпэеплъ\nСледущая Лъэпкъым ылъапсэ мэпытэ


ТымыукIытэу тыхэжъугъэлажь гупсэфыщтыгъ | Адыгэ Макъ\nТымыукIытэу тыхэжъугъэлажь гупсэфыщтыгъ\nСПИД-м пэуцужьыгъэнымкIэ Адыгэ республикэ Гупчэм Iофтхьабзэу «Стоп ВИЧ/СПИД» зыфиIорэр зэхищагъ. ШэкIогъум и 25-м къыщегъэжьагъэу тыгъэгъазэм и 10-м нэс ар Адыгеим щыкIощт.\nПшъэрылъ шъхьаIэу ащ иIэр а узхэр зиIэхэр нахь пасэу къыхэгъэщыгъэнхэр, игъом IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары. 2019-рэ илъэсым пыкIыгъэ мэзи 9-м къыкIоцI ВИЧ-р къызхагъэщыгъэхэм япчъагъэ проценти 8,9-кIэ нахьыбэ хъугъэ. Ар гумэкIыгъошхоу щыт.\nIофтхьабзэм хэлажьэ зышIоигъохэр АР-м СПИД-м пэуцужьыгъэнымкIэ и Гупчэ ыкIи поликлиникэу цIыфыр зэпхыгъэм екIолIэнхэшъ, лъы ащатын алъэкIыщт. Къыхэгъэщыгъэн фае тестирование зыкIухэрэм ацIэ къаIоныр зэримыщыкIагъэр. УпчIэ зиIэхэр «цыхьэшIэгъу телефонэу» 8 (8772)52-10-51-м теонхэ алъэкIыщт.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ республикэм щыпсэухэрэ цIыфхэм къяджэ мы Iофтхьабзэм хэлэжьэнхэу. Псауныгъэм узэрэфэсакъын фаер, узыр игъом къыхэбгъэщымэ нахь еIэзэгъошIу зэрэхъурэр къыхагъэщы.


Ищытхъу къыгъэнагъ — Адыгэ макъ\nГунэе Мустафа Мурат ыкъор Адыгеим дэгъоу щашIэщтыгъэ. 1932-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1988-рэ илъэсым нэс советскэ, партийнэ ыкIи мэкъумэщ IофшIэнхэм пшъэдэкIыжь зыпылъ IэнатIэхэр ащигъэцэкIагъ. Пэщэ ыкIи зэхэщэкIо дэгъугъ, мэкъу-мэщым хэшIыкIышхо фыриIагъ, цIыфхэм ишIогъэшхо аригъэкIыгъ.\nДжыри заор къемыжьэзэ, Адыгеим илэжьакIохэм пшъэрылъ къафагъэуцугъагъ — хэкур хэхъоныгъэ зиIэ шъолъыр ашIынэу, мэкъумэщ хъызмэтым, промышленностым, экономикэм закъегъэIэтыгъэнэу, псэупIэхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэу. Мы пшъэрылъхэр щыIэныгъэм щыпхырызыщыгъэ пащэхэм Мустафа Мурат ыкъор зэу ащыщыгъ. ИцIыкIугъом къыщыублагъэу хьалыгъум уасэу иIэр ышIэу къэтэджыгъ ыкIи щэIэфэ мэкъумэщ хъызмэтым иIофышIэхэм, джащ фэдэу чIыгулэжьхэм шъхьэкIэфэныгъэшхо афыриIэу къыхьыгъ.\n1932-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 1939-рэ илъэсым нэс Мустафа къоджэ советым итхьаматэу, парткомым исекретарэу, колхозым итхьаматэу, Тэхъутэмыкъое райисполкомым итхьаматэу Iоф ышIагъ.\nЗаом илъэхъан Советскэ хэгъэгур шъхьафит ашIыжьыным фэшI типартизанхэм лIыхъужъыныгъэу зэрахьагъэм фэдэ ныбжьи дунаим щалъэгъугъэп. Фашистхэр зэхаукIагъэх, мэшIокухэр, зэпырыкIыпIэхэр, щэхэр зычIэлъ IыгъыпIэхэр къагъэуагъэх. Гунэе Мустафа партизан отрядэу «За Родину» зыфиIорэм хэтыгъ. Пшъэрылъэу къыфагъэуцугъэр ренэу щытхъу хэлъэу ыгъэца-кIэщтыгъ. Нэмыц шъофыр зэпичызэ лагъымэр къауи, уIэгъэ хьылъэхэр тещагъэхэ хъугъагъэ.\nЗэо илъэсхэм лIыблэнагъэрэ лIыхъужъыныгъэрэ къызэрэзхигъэфагъэм фэшI Хэгъэгу зэошхом иорденэу я 2-рэ шъуашэ зиIэр, медальхэу «За отвагу», «За оборону Кавказа», «За победу над Германией» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.\nЗаом илъэхъан нэмыцхэм Адыгеим чIэныгъэшхо рагъэшIыгъ. ПсэупIэхэр ахъункIэщтыгъэх, мэкъумэщ хъызмэтыр, промышленностыр, псэолъэшI IофшIапIэхэр, къалэхэр, чылэхэр, къутырхэр зэхагъэтэкъогъагъэх. Джащыгъум хэкум ипащэ ыкIи цIыфхэм пшъэрылъ къафашIыгъагъ охътэ кIэкIым къыкIоцI хъызмэтшIапIэхэр агъэпсыжьынхэу, экономикэм зыкъегъэIэтыжьыгъэнэу, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыжьыгъэнэу. Хэкум ицIыф лэжьакIохэм ялъэкI къагъэнагъэп. Лэжьы-гъэр зыщашIэщт чIыгур нахьыбэ ашIыгъ, былымхъуным, джащ фэдэу лэжьыгъэу ыкIи щэу къахьыжьыхэрэм хагъэхъуагъ.\nЛъэпкъ мэкъу-мэщым ыкIи экономикэм изыкъегъэIэтыжьынкIэ иIахьышIу зэрэхишIыхьагъэм афэшI, 1947-рэ илъэсым Кощхьэблэ райисполкомым итхьаматэу М. Гунаим Лениным иорден ыкIи орденэу «Щытхъум итамыгъ» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.\n1954 — 1956-рэ илъэсхэм Мустафа Тэхъутэмыкъое райком партием иапэрэ секретарэу Iоф ышIагъ. Ащыгъум колхозхэм, совхозхэм, IофшIапIэхэм япащэхэу IэпэIэсэныгъэшхо зиIэхэр агъэнэфэгъагъэх. Ахэм яшIуагъэкIэ продукциеу къыдагъэкIырэм хэпшIыкIэу хэхъогъагъ.\nМ. Гунаир Адыгэ хэтэрыкIхэмкIэ овощной совхозым идиректорэу агъэнэфагъ. Зэо- уж илъэсхэр къиныгъэх. Продукцием икъыдэгъэкIын хагъахъозэ экономикэр къаIэтын фэягъэ. Ащыгъум совхозым Iоф щызышIэщт специалистхэм, механизаторхэм, хэшIыкI икъу фызиIэ IофшIакIохэм ащыкIэщтыгъэх. IофшIэныр къиныгъэ, нахьыбэм IэкIэ Iоф ашIэщтыгъэ.\nОхътэ кIэкIым къыкIоцI Мустафа кадрэхэр зэтыригъэпсыхьагъ, хэтэрыкI культурэм икъэгъэкIынкIэ комсомольскэ-ныбжьыкIэ звеноуи 5 зэхищагъ, Катя Мокляковскэм извено ичIыгу гектар 17-м хэтэрыкI тонн 48-рэ къырихыгъ. КъэгъэлъэгъонышIухэр зэряIэхэм фэшI КПСС-м икрайком изэIэпахырэ Быракъ Плъыжьыр къафагъэшъошагъ.\nКъагъэкIыхэрэм япчъагъэ хагъэхъонымкIэ ыкIи продукциер ащэнымкIэ ящыкIэгъэ амалхэр яIэхэ хъугъагъэ. Илъэс къэс гектар 300-м помидорхэр, щыбжьыир, къэбаскъэр, нэшэбэгур, нэмыкIхэри щалэжьыщтыгъэ. Совхозым Москва ыкIи Ленинград пасэу къагъэкIыгъэ хэтэрыкI тонн 200 — 300 аригъащэщтыгъ.\nЧылэпхъэ къэгъэкIыными чIыпIэшхо совхозым щиIыгъыгъ. Илъэс къэс къалэу Краснодар дэтыгъэ «Сортсемовощ» зыфиIорэм чылэпхъэ тонни 4 — 6 совхозым фыригъащэщтыгъ. Джащ фэдэу совхозым илъэс къэс къэралыгъом сэрнэшъхьэ тонни 100 ыкIи пхъэшъхьэ-мышъхьэ тонни 120-рэ арищэщтыгъ. 1958-рэ илъэсым поселкэу Инэм гектар 48-м чъыгхатэ щагъэпсыгъ. Илъэс зэкIэлъыкIохэм совхозым ращыти, Адыгэ консервышI комбинатым хэтэрыкI тонн мини 10-м нэсэу аригъащэщтыгъ.\nАщ нэмыкIэу былымхъуными къэгъэлъэгъон инхэр щашIыгъагъэх. Былымышъхьэхэм, къащырэ чэмхэм япчъагъэ хагъэхъуагъ. Былым лъэпкъышIухэм япчъагъэ нахьыбэ ашIыгъ. ХъызмэтшIапIэм илъэныкъохэм зэкIэми совхозым иIофышIэ анахь дэгъухэм Iоф щашIагъ. Мустафа Мурат ыкъом социальнэ Iофхэм, ныбжьыкIэхэм лъэшэу ынаIэ атыригъэтыщтыгъ. Клубыр аригъэшIыжьыгъ, ащ чIэтыщт музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр афычIигъэуцуагъэх. Совхозым щагъэпсыгъэ стадионым районым, хэкум ифутболистхэр щызэдешIэщтыгъэх.\nМэкъумэщ гъомылапхъэхэм якъыдэгъэкIынкIэ гъэхъагъэхэр зэряIэхэм фэшI совхозым иIофышIэхэм мызэу-мытIоу районым ыкIи хэкум щызэIэпахырэ Быракъ Плъыжьыр къафагъэшъошэгъагъ.\nМустафа ишъхьэгъусэу Кърымхъан УФ-м изаслуженнэ кIэлэегъадж, Лениным иорден къыфагъэшъошагъ, зэгурыIохэу илъэс мыпсынкIэхэр къызэранэкIыгъэх. Мустафа иIофхэм ишъхьэгъусэ ренэу ащыгъуазэщтыгъ ыкIи иамал къызэрихьэу IэпыIэгъу къыфэхъущтыгъ. Къинри гушIуагъори зэдагощызэ щыIэныгъэ гъогу дахэ къакIугъ. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъитIурэ зы кIалэрэ зэдапIугъ: Розэрэ Сарэрэ кIэлэегъаджэх, Алик — псэолъэшI.\nЗаом ыкIи зэоуж илъэсхэм районым, хэкум илъэпкъ хъызмэт зыкъегъэIэтыгъэным ыкIи ащ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным зиIахьышхо хэзышIыхьэгъэ цIыф шIагъом икъэбар Инэм щыпсэухэрэм ашIэнэу, поселкэм иурам горэм Гунай Мустафа Мурат ыкъом ыцIэ фаусынэу бэхэр къыкIэлъэIух.\nПредыдущая ЛIыхъужъныгъэр зыщыбэм текIоныгъэр къыщыдахы\nСледущая ШIэныгъэлэжь, ны гукIэгъу, ныжъ насыпышIу


Чъэпыогъум и 13-р – мэкъу-мэщымрэ промышленностымрэ яIофышIэ и Маф | Адыгэ Макъ\nЧъэпыогъум и 13-р – мэкъу-мэщымрэ промышленностымрэ яIофышIэ и Маф\nМэкъу-мэщымрэ промышленностымрэ яIофышIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nШъуисэнэхьат епхыгъэ мэфэкIым фэшI тышъуфэгушIо!\nМафэ къэс Iоф къинэу жъугъэцакIэрэм пае лъытэныгъэ ин къэжъулэжьыгъ. Шъо шъуиIофшIакIэ бэкIэ елъытыгъ цIыфхэм щыIакIэу яIэщтыри, къэралыгъом гъомылапхъэмкIэ изытетыщтыри.\nМэкъу-мэщым сыд фэдэрэ лъэхъани, тиреспубликэ имызакъоу, зэрэхэгъэгоу ящыIэныгъэкIэ стратегическэ мэхьанэ иIэу щыт.\nНепэ Адыгеим агропромышленнэ комплексым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ыкIи шIуагъэу къытырэм зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ бэ щызэшIуахырэр. Мэкъумэщ продукциер щылъынымкIэ ыкIи переработкэ шIыгъэнымкIэ амалэу щыIэхэр нахьышIу ашIых, былымхъуным зиушъомбгъунымкIэ IофшIэн гъэнэфагъэ зэшIуахы, мэкъумэщ отраслэм нахьыбэу инвестициехэр щыгъэфедэгъэнхэм анаIэ тырагъэты.\nШъуиIэпэIэсэныгъэрэ шъуигуетыныгъэрэ яшIуагъэкIэ отраслэр гъэкIэжьыгъэным, продукциеу къахьыжьырэр нахьыбэ хъуным шъуишIогъэшхо зэрежъугъэкIыщтым тицыхьэ пытэ телъ.\nНыбджэгъу лъапIэхэр, псауныгъэ пытэ шъуиIэнэу, IофшIэным гъэхъэгъакIэхэр щышъушIынхэу, шIоу щыIэр къыжъудэхъоу шъупсэунэу шъуфэтэIо!


«Угу машIо имылъэу лъэпкъ Iофыр пшIэшъущтэп» — Адыгэ макъ\n«Угу машIо имылъэу лъэпкъ Iофыр пшIэшъущтэп»\nУджыхъу Мариет тиреспубликэ имызакъоу адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгубэмэ ащашIэ. Ар тилъэпкъ фэгумэкIырэ, ащ фэлэжьэным кIочIэшхо хэзылъхьэрэ цIыф.IэкIыбым щыIэ тилъэпкъэгъубэ ешIэ, ахэр инэIосэхэ къодыеп, мыщ къэкIожьыгъэу щыпсэухэрэми, къэзымыгъэзэжьыгъэхэми яIофыгъохэм ащыгъуаз, ахэм язэшIохынкIэ ишIогъэшхо къегъакIо.\nМариет Iоф имыIэу зыкIи уIукIэщтэп. «Моу телевидением Iоф сиIэу сыкIогъагъ, джы сикIэлэцIыкIухэр къэзэрэугъоищтхэшъ, псынкIаIоу Хасэм и Унэ сынэсыжьын фае» еIо зэпыт. Ащ фэд имафэхэр зэрэкIохэрэр. ЫныбжьыкIэ зигъэпсэфыми хъущт, ау ежь ренэу Iоф иI. ГущыIэу урамым тетынэу уахътэ къекIурэп. СэгъэшIагъо кIуачIэ къезытырэр. ЕтIанэ сэр-сэрэу джэуап зэсэтыжьы — зыпылъ лъэпкъ Iофыр арэу тесэубытэ, ащ сехъырэхъышэрэп.\nМариет илъэсыбэ хъугъэ зысшIэрэр, ащ ехьылIагъэу тигъэзет къыхиутыгъэри макIэп. Ау уIукIэ къэс гъэшIэгъонэу хэплъагъорэм нэмыкIэу кIуачIи хэогъуатэ, дэим нахьи дэгъур дунаим зэрэщынахьыбэр гум къегъэкIыжьы.\nЛъэпкъым фэгъэхьыгъэмэ, ащ сыд сиIоф хэлъ Мариет ыIощтэп. «Абу ащкIэ уеупчIыгъэмэ, мыщ тетэу къыуиIощтгъагъэ» е «Къуекъо Налбый тефэ дэдэу мыр ыIогъагъ» ыIозэ, ежь иакъыл къыхьырэр ымыгъэбыракъэу бзылъфыгъэр лъэпкъ Iофым къытегущыIэ.\nЛъэпкъ Iофым чанэу фэлажьэхэрэм язэнэкъокъоу Канадэ щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм илъэс къэс зэхащэрэм икIэуххэр джырэблагъэ зэфахьысыжьыгъэх. Ащ щытекIуагъ ыкIи «Сэтэнай-2020-рэ» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ ныбжьыкIэ-театральнэ студиеу «Щыгъыжъыем» ипащэу, АР-м инароднэ артисткэу, УФ-м изаслуженнэ артисткэу, АР-м и Къэралыгъо премие къызэратыгъэу, «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къызыфагъэшъошагъэу, республикэ ны хасэм ипащэу Уджыхъу (Биданэкъо) Мариет. Ары гущыIэгъу тшIынэу зыкIэхъугъэри. Лъэпкъ Iофым пылъхэм анахь дэгъухэм афагъэшъошэрэ тыныр къызэрэратыгъэмкIэ тыфэгушIуагъ, Iофыбэу зыпылъыр ыгъэцэкIэнымкIэ кIуачIэ къезытырэм сыкIэупчIагъ.\n— Ар дэгъоу къыосIон, сицIыкIугъом къытаIуагъэр, зэхэсхыгъэр ары. Сигъунэгъу нэнэжъхэм нарт къэбар кIыхьэу къаIуатэщтыгъэхэр непи сыгу къэкIыжьых. УицIыкIугъом плъэгъурэм, зэхэпхырэм мэхьанэшхо иI, ары зэкIэри къызыщежьэрэр. Непэ нарт къэбархэм бэрэ зафэсэгъазэ, сшIогъэшIэгъонэу кIэсэджыкIыжьых, «Щыгъыжъыем» хэт кIэлэцIыкIухэри ащ героеу хэтхэм ащысэгъэгъуазэх, — еIо сигущыIэгъу.\nМариет Нарт эпосым итомибл щыщэу зы тхылъ ыпашъхьэ илъ, нэкIубгъуабэхэр тхылъыпIэ дэлъхьэ цIыкIухэмкIэ къыхэгъэщыгъэх, нэкIубгъохэм къэлэмкIэ зытетхэгъэ чIыпIэхэри яIэх. ЗгъэшIагъуи сыкIэупчIагъэти, телевидением щытыритхэу къычIэкIыгъ. Зэрэтомиблэуи зэрэтыратхэщтыр, ежь къытефэгъэ Iахьым Iоф зэрэдишIэрэр къыIуагъ.\n— Нарт эпосыр ныбжьыкIэхэм агурыгъэIогъуай. Ар къыбгурыIоным пае адыгабзэр дэгъоу пшIэн фае. Хъугъэ-шIагъэу къыщыIотагъэр зэхэпшIэным пае ныбжьыкIэм бзэм ылъэныкъокIэ лъэпсэ дэгъу иIэн фае. КIэлэцIыкIухэм апэ пшысэм сакъыфеджэ. Ащ фэдэу Пэтэрэз ятэ ылъ зэришIэжьырэм щыщ сценэхэр етIани къэсэIуатэ. Пшысэм фэдэ зекIуакIэхэр, бгъэцэкIэн умылъэкIыщт чIыпIэхэр къыхэтэгъэщых. ГущыIэм пае, сыдэущтэу ошъогум нэсырэ лъэой къэбгъотыщт? Аргъоилъ щалъэ тыдэ къипхыщт? Ежь кIэлэцIыкIухэм къызэраIоу текстым щыIэныгъэм щыхъун зымылъэкIыщт зекIуакIэхэр къыхэтэгъэщых.\nАдыгэм анахь пэблэгъэ псэушъхьэхэм татегущыIэ хъумэ, шым етIанэ хьэм ягугъу тэшIы. Тигерб сеплъы зэпытыгъэкIи сезэщырэп. Ащ шэу тешIыхьагъэм ехьылIагъэу кIэлэцIыкIухэм къафэсэIуатэ. Илъэсыбэм къыкIоцI сэ дэгъоу зы къызгурыIуагъ – угу машIо имылъэу, ар мыблэу лъэпкъ Iофыр пшIэн плъэкIыщтэп.\n– Мариет, цIыф зэIукIэгъухэм узыгъэгумэкIын е угу къеон горэхэр ащызэхэохыба?\n— Бэ ащ унаIэ теудзэнэу ащызэхэпхыщтыр. ГущыIэм пае, зымафэ хьэдагъэм ныбжь зиIэ бзылъфыгъэ хэкIотагъэ горэм «Сивнучкэ так нельзя зесэIом…» ыIозэ къэгущыIэти, адрэм «арэп уипхъорлъф урысыбзэкIэ удэгущыIа?» ыIуи къеупчIыгъ…\nСабыим узэрэдэгущыIэрэ, унагъом щызэхихырэ бзэр ары къызэрэгущыIэщтыр. Джыри зы лъэныкъу. Непэ адыгэ къуаджэхэм урыс унагъохэр къадэхьажьых. Адыгэхэм яунэхэу зычIэмысыжьхэр ащэфыжьхэшъ, ащэпсэух. Тэ тизакъоп, Тыркуеми, Сириеми, нэмыкI чIыпIэхэм ащыпсэурэ адыгэ чылэхэми ащымыщхэр благъэу къахэтIысхьэх. Адыгабзэр IэкIыб шIыгъэнымкIэ ащ «ишIуагъэ» къэкIо. Урыс унагъохэу адыгэ чылэхэм къадахьэхэрэм якIалэхэр адыгабзэкIэ гущыIэщтыгъэх. Джы адыгабзэр зэрагъэшIэнэу Iоф яIэп, тигуапэу урысыбзэкIэ тадэгущыIэ. Гукъау нахь мышIэми, чыжьэу плъэрэ щыIэжьэп.\n— Лъэпкъ Iофым пылъыр ежь ифедэ егупшысэу мэхъуа?\n— Сыкъалъэгъумэ, гу къыслъатэмэ сшIоигъоу егъашIэми лъэпкъ Iофым сыпылъыгъэп. ЫпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, гу кIуачIэм имашIо укъырихьакIын фае. «ШIу шIи, псым хадз» зыфиIорэ гущыIэжъыр мы чIыпIэм къыщыпIон плъэкIыщт. ЦIыфым шIоу ышIэрэр зэкIэри Тхьэм къелъэгъу. ШIоу пшIэрэ пэпчъ ащ лъыпытэу зыгорэ къыкIэкIонэу щытэп.\n— «Сэтэнай-2020-рэ» зыфиIорэр къызыкIыпфагъэшъошагъэр 2008-рэ илъэсым зэхэпщэгъэ кIэлэцIыкIу студиеу «Щыгъыжъый» зыфиIорэм Iофэу дапшIэрэм пай. Ащ ехьылIагъэу къэпIуагъэмэ дэгъугъэ.\n— «Щыгъыжъыер» Адыгеим имызакъоу адыгэхэр зыщыпсэухэрэ хэгъэгухэми ащашIэ хъугъэ. Илъэс 12-кIэ узэкIэIэбэжьмэ IэкIыбым къикIыжьыгъэхэм ащыщхэм бзэм сызэрэпылъыр ашIэти, якIэлэцIыкIухэм адыгабзэ язгъашIэмэ ашIоигъоу къысаIуагъ. Апэ нэбгырэ зытфыхкIэ едгъажьи, 20-м нэсыгъ. Сабыйхэм илъэси 5 — 6 аныбжьыгъ. Силъэпкъ шIулъэгъоу фысиIэм кIуачIэ къыситыгъ. Пшъэрылъэу сиIагъэр адыгабзэр аIуслъхьаныр ары. АщкIэ згъэфедагъэ театрэм, сценэм иамалхэр. Ар сабыйхэм агу рихьыгъ. ЕтIанэ лъэпкъ мэфэкIхэм тахэлажьэу едгъэжьагъ. IэкIыб хэгъэгухэми ткъош республикэхэми тащыIагъ. 2018-рэ илъэсым Адыгеим ирайонхэр къэткIухьагъэх, къуаджэхэм закъыщыдгъэлъэгъуагъ. Цэлдаор, кушъэхапхэр, нысащэр къащыдгъэлъэгъуагъ, усэхэм къяджагъэх. ЦIыфхэр къазэрэпэгъокIыгъэхэм кIэлэцIыкIухэм лъэшэу агу къыIэтыгъ. Нахь фаблэхэу студием къакIохэзэ зэпахырэ уз бзаджэм тиIофшIэн къызэпигъэугъ. Лъэшэу сыгу къео илъэсэу икIыгъэм тэрэзэу Iоф адэсшIэнэу зэрэмыхъугъэр. Ренэу Тхьэм селъэIу псынкIаIоу узыр текIэу тиIофшIэн едгъэжьэжьынэу.\n— Тхьауегъэпсэу, Мариет. КIуачIэ уиIэу, джыри илъэсыбэрэ лъэпкъым уфэлэжьэнэу пфэтэIо.\nПредыдущая Псауныгъэм иухъумакIох\nСледущая Тилъэпкъэгъухэр янэплъэгъу рагъэкIыхэрэп


Лъэпкъым ибаиныгъэу ти Сырыфыбг — Адыгэ макъ\nЛъэпкъым ибаиныгъэу ти Сырыфыбг\nАдыгэ къужъым и Мафэ Мыекъопэ районым ипсэупIэу Каменномостскэм дэжь щыт мэзхэм игъэкIотыгъэу ащагъэмэфэкIыгъ.\nСырыфыбг (Руфабго) итеплъэкIэ дахэ. Уцым зэлъикIугъэ чIышъхьашъор, мэз шхъонтIэ кIырхэр гуIэтыпIэх. Къушъхьэпс чъэрым ымакъэ укIэдэIукIызэ зыоплъыхьэ. Псыхъоу Сырыф ощхым ыуж гъожьышъоу къэлъагъоми, къушъхьэ лъапэм тыщытэу тыкъэзыуцухьэрэ дунаим идэхагъэ нэм фэплъырэп. Адыгэ къушъхьэм екIурэ гъогум узэрэтехьащтым удэгуIэ.\nМэфэкIым кIэщакIо фэхъугъэ IофшIапIэу «Руфа-Турым» ипащэу Бибэ Мурат зекIо къэкIуагъэхэм, хьакIэхэм къапэгъокIыгъ, ригъэблэгъагъэх. Лъэпкъ IэшIагъэхэу къыщагъэлъагъохэрэм унагъом ищыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр, нэпэеплъ шIухьафтынхэр, нэмыкIхэри къахэтэгъэщых.\nIофтхьабзэм хэлажьэхэрэм Бибэ Мурат къафэгушIуагъ, лIакъохэм ятамыгъэхэр нахьыбэу зыщалъэгъунхэ алъэкIыщтым икъэбар къытегущыIагъ. ЛIакъо пэпчъ чъыгэу Сырыфыбг щигъэтIысхьагъэр къызэрэкIырэм теплъыгъ. Хьэпаехэм, Симболэтхэм, Уджыхъухэм, фэшъхьафхэм ячъыгхэр лъэгъупхъэх.\nЛIакъом итамыгъэ чъыгым къешIэкIыгъэу щыт. «Хэт ичъыг анахь даха?» зыфэпIощт упчIэр къэтэджыми, зэгъэпшэнхэм удамыхьыхэу IофшIагъэу щыIэм уегъэгушхо. Лъэпкъ шIэжьым зыкъызэриIэтырэм имэхьанэ ор-орэу къыхэогъэщы.\n— Къужъ чъыгхэр зыдэщытхэ чIыпIэхэр тэшIэх, ау тякIолIэныр псынкIэ Iофэу щытэп, — къыIуагъ М. Бибэм. — Псыкъефэххэм шъуяплъ, гъогур цIэнлъагъо, урыкIоныр хьылъэ.\nХэушъхьафыкIыгъэ псыкъефэхым зынэсхэм, кIэлэцIыкIухэм, бзылъфыгъэхэм, зыныбжь хэкIотагъэхэм е зипсауныгъэ къымыхьыхэрэм къагъэзэжьын фаеу хъугъэ.\nАдыгэ Республикэм зекIонымкIэ ыкIи курортхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Къэлэшъэо Инвер, иIофшIэгъоу Максим Приходькэр апэ итхэм ащыщхэу цIыфхэр агъэгъуазэщтыгъэх. Къушъхьэпсым кIэлэцIыкIухэр икIынхэм, бзылъфыгъэхэм шъобж хамыхэу гъогур акIуным афэшI пащэхэр, опыт зиIэхэр IэпыIэгъу къафэхъущтыгъэх.\nКупым Иорданием къикIыгъэхэ тилъэпкъэгъухэр хэтыгъэх. Хьэлащтэхэр, Хъутхэр, Хъотхэр, Тыгъужъхэр, Нашхъохэр, Бэчыжъхэр, ГутIэхэр, Къынэхэр, Абдзахэхэр, нэмыкIхэри гъогу чыжьэм техьагъэх. Адыгэ къужъхэр нахьыбэу къызыщылъэгъохэрэ чIыпIэхэм танэсыгъэу пшъашъэхэм ащыщ шIогъэшIэгъонэу къыкIэупчIагъ зы чIыпIэм чъыг зэфэшъхьафхэр къызэрэщыкIыхэрэм.\nХьамыщхунтIэр, мыер, мыIэрысэр, къужъыр, фэшъхьафхэри зы чIыпIэм щытэлъэгъух.\nМКъТУ-м иполитехническэ колледж икIэлэегъаджэу Къудаикъо Нурыет зэхахьэм хэлажьэхэрэм къафиIотагъ адыгэ къужъым икъэбар. Чъыгым лъапсэу иIэм хащыгъэр къызэрэкIыгъэ шIыкIэр сыдэущтэу умыгъэшIэгъощта?! Чъыгхэр зэхагъэкIыхьэхи, бырабэ хъугъэх.\n— Лъэпсэ пытэ яIэшъ бэгъашIэх, — къыIуагъ Къудаикъо Нурыет. — Илъэс 200 фэдиз зыныбжь чъыгым ыпашъхьэ тыщыт.\nЧъыгым щэнаутхэр тыраутхэхэрэп, чIыгъэшIукIэ ешIушIэхэрэп. Тхьэм къызэригъэкIыгъэу къэлъагъо. Мэшэлахь, къужъэу къыпыкIагъэр бэ, къутамэхэр къеуфэх. ЧIым тыщытэу чъыг лъапсэм къыщаугъоирэ къужъым, мыIэрысэм, нэмыкIхэм тяплъышъ, къабзэх. ТIэкIу телъэкIыхьэхэшъ, ашхы.\nСтудентхэу ГъукIэлI Миланэ, Къудаикъо Ислъам, нэмыкIхэм къужъым ехьылIэгъэ къэбарэу зэхахырэр, ежьхэм алъэгъурэр яныбджэгъухэм къафаIотэжьын ямурад. Къэралыгъо телерадиокомпаниеу «Адыгеим» ижурналистэу Борэкъо Фатимэ тизэдэгущыIэгъу къызэрэщыхигъэщыгъэу, адыгэхэм ятарихъ гъэшIэгъон дэдэу щыт. Мыщ фэдэ зэIукIэгъухэм ныбжьыкIэхэр апIух, лIэужхэр зэфащэх.\nИорданием къикIыгъэхэ тилъэпкъэгъухэм адыгэ къужъым шIуагъэу хэлъыр нахьышIоу зэрагъэшIагъ.\nКъужъхэр ацIэхэмкIэ зэфэшъхьафых: къужъыкIыс, лъэкIэсэкъужъ, бжьэлэкъокъужъ, къужъIэрыс, нэмыкIхэри. МыIэрысэхэм ацIэхэр 30 фэдиз хъухэу Къудаикъо Нурыет къылъытагъ.\nАдыгэ чъыгхатэхэм ябаиныгъэ зырагъэпшэщтыр амышIэу Ростов- на-Дону къикIыгъэ пшъашъэхэр бэмэ къакIэупчIагъэх.\nКъужъыр хафэп. Чъыгым ылъапсэ пытэшъ, чIыгум чыжьэу хэхьэ, итеплъэкIэ зэрэбырабэм дакIоу дахэ. Къужъ чъыгыр зыбгъэтIысхьэкIэ илъэс 12 зытешIэкIэ ары ныIэп къутамэхэр къырищэхыхэу къызыпыкIэрэр.\nЧъыгым ипхъэ агъэфедэ. Бысымгуащэм ищыкIэгъэхэ пкъыгъохэр хашIыкIых. Къужъыр агъэгъушъ, хьаджыгъэ хашIыкIы. Нахьыжъхэм къызэраIотэжьырэмкIэ, гъаблэм илъэхъан къужъыр унагъохэм федэ афэхъущтыгъ. ФашIэ иIэу гъомылэр зэрэщытым дакIоу Iэзэгъоу щытыгъ. ЦIыфым кIоцIузым зыщиухъумэным фэшI адыгэ къужъыр Iэзэгъу уцхэм арагъапшэщтыгъ.\nСырыфыбг ышыгу уитэу чъыгхатэхэм уяплъы, тятэжъ пIашъэхэм яшIушIагъэ уасэ фэпшIызэ къушъхьэ лъагэм укъехыжьы. Жьым икъэбзагъэ гур егъатхъэ. Жьыор зэикIыр къызэрэпщэрэр пкъынэ-лынэхэм къызэралъыIэсырэр зыдэошIэжьы.\nКъэлэшъэо Инвер, Максим Приходькэм, купым хэтхэм Сырыфыбг тыкъехыжьызэ, къушъхьэхэм ядэхагъэ къаIотагъ. Къушъхьэм ычIэгъ учIэтэу онджэкъым фэдэу упхырэплъы, ошъогу шхъуантIэр олъэгъу.\nМыжъохэр «къызэрэгущыIэхэрэр» тарихъым инэкIубгъохэм ащызэхэохы. Къушъхьэм имыжъохэр лъэгъупхъэх, щэтырым фэбгъадэхэу ачIэгъ учIэт. Зыщыбгъэпсэфын, чэщыр щыбгъэкIон плъэкIыщт. Iанэр бгъэуцу- нэу, ущычъые- нэу къушъхьэм ычIэгъ чIыпIэхэр иIэх. Къыптещхэщтэп, жьыр илыягъэу къыоокIыщтэп.\nСырыфыбг непэ тырэгушхо. Ростов хэкум, Краснодар краим, Сыбыр, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэм таIукIагъ. Тишъолъыр ашIодах, къехъуапсэх. Непэ Сырыфыбг тшIогъэшIэгъон, ау джыри илъэс 50 е илъэси 100 зытешIэкIэ сыда Сырыфыбг, адыгэ къужъхэм, чъыгхатэхэм къарыкIощтыр?\nЛъэпкъым ичIыпIэ дахэхэм якъэухъумэн, чIыопсым лъыплъэгъэным, фэшъхьаф Iофыгъохэм агъэгумэкIыхэрэр къужъым имэфэкI хэлэжьагъэх. ШIэныгъэлэжьэу Къуекъо Асфар, Къудаикъо Нурыет, Бибэ Мурат, Иорданием щыщхэр, нэмыкIхэри къэгущыIагъэх. Ансамблэу «Абрекхэм» хэтхэм концертышхо къатыгъ. Хьалыжъор анахь псынкIэу зышхыщтымкIэ, нэмыкIхэмкIи зэнэкъокъухэр зэхащагъэх. Адыгэ къужъым фэгъэхьыгъэ мэфэкIыр дунэе зэхахьэ хъугъэ.\nПредыдущая ЦIыфыпсэм уасэ иIэп\nСледущая ИфэIо-фашIэхэм зарегъэушъомбгъу


Адыгеим щыпсэухэрэр хэлэжьэнхэ алъэкIыщт — Адыгэ макъ\nАдыгеим щыпсэухэрэр хэлэжьэнхэ алъэкIыщт\nХэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызщыдахыгъэр илъэс 75-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мемориальнэ проект инэу «ШIэжьым игъогу» зыфиIоу Урысые Федерацием ухъумэнымкIэ и Министерствэ кIэщакIо зыфэхъугъэм Адыгеим щыпсэухэрэр хэлэжьэнхэу рагъэблагъэх.\nЗэхэщакIохэм мурадэу яIэр Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм афэгъэхьыгъэ къэбарыр зэкIэми алъэгъун амал щыIэным фэшI зы базэ гъэпсыгъэныр ары. Фронтовикхэм якъэбархэу къаугъоигъэхэр «ШIэжьым игъогу» зыфиIорэ проектым хэхьащтых. Ар мы илъэсым жъоныгъуакIэм УФ-м и УIэшыгъэ КIуачIэхэм ятхьэлъэIупIэ ШъхьаIэ идзэ паркэу «Патриот» зыфиIорэм дэжь къыщызэIуахыщт. Мы мафэхэм фронтовикхэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр къэзыугъоихэрэ купи 10 Адыгеим щэлажьэ: 9-р муниципальнэ образованиехэм ыкIи зыр — республикэм идзэ комиссариат ибазэ.\nАР-м идзэ комиссарэу Александр Авериным къызэриIуагъэмкIэ, общественнэ ыкIи ветеран организациехэр, «Юнармиер» къыхагъэлажьэхэзэ муниципальнэ образованиехэм ядзэ комиссариатхэм Iофтхьабзэхэр ащызэхащэх. Мы мафэм ехъулIэу IофшIэнышхо ашIагъ. Материал мин 30-м ехъу ухъумэнымкIэ Министерствэм агъэхьыгъ. Ау мыщ дэжьым къэIогъэн фае документэу къаугъоигъэхэм къэбарэу апылъыр зэрэмакIэр: дзэкIолIыр къызыщыхъугъэр, зыщеджагъэр, дзэм защагъэр, зыхэкIодагъэр, ядэжь къызигъэзэжьыгъэр ыкIи Iоф зыщишIагъэр.\nЗэхэщакIохэм мы Iофтхабзэм хэлажьэхэ зышIоигъохэм закъыфагъазэ Хэгъэгу зэошхом хэлэжьэгъэхэ яIахьыл гупсэхэм къакIэныгъэхэу фронтым къыратхыкIыгъэ письмэхэр, сурэтхэр, гукъэкIыжьхэр яIэхэмэ зыщыпсэухэрэ районым идзэ комиссариат е Адыгэ Республикэм идзэ комиссариат рахьылIэнхэу. Къэбарэу къырахьылIэхэрэр зытхырэ купхэм мафэ къэс сыхьатыр 9.00-м къыщегъэжьагъэу 19.00-м нэс Iоф ашIэ. Ащ нэмыкIэу къэшъуугъоигъэ къэбархэр проектым иинтернет-сайтэу foto.pamyat-naroda.ru-м занкIэу ижъугъэхьанхэ шъулъэкIыщт.\nПредыдущая ТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 75-рэ зэрэхъурэм ипэгъокI\nСледущая Программэм иIофшIэн регъажьэ


ШэпхъакIэхэр агъэнэфагъэх | Адыгэ Макъ\nХьыкум Iофхэм язэхэфынкIэ цIыфхэр зэрэзэрагъэшIужьырэ шэпхъакIэхэр агъэнэфагъэх.\nХьыкумхэм зэхафырэ Iофхэр нахь макIэ шIыгъэнхэр ыкIи ахэр хьыкумым зыIэкIагъахьэхэкIэ зэрифэшъуашэу Iоф адэшIэгъэныр, зэхэфыным хэлэжьэрэ лъэныкъуитIум язэгъэшIужьын хьыкумышIхэм апшъэ илъхьэгъэныр 1986-рэ илъэсым Европэм и Совет иминистрэхэм я Комитет игъоу ылъэгъугъагъ.\nФедеральнэ унашъоу «УФ-м ихэбзэгъэуцу акт зырызмэ зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэр» зыфиIорэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэр зыфэгъэхьыгъэхэр хьыкумым зэгъэшIужьын Iофтхьабзэхэр чанэу зэрэзэрихьэхэрэм къыхэкIэу зэмызэгъыныгъэу азыфагу къитаджэхэрэр дэгъэзыжьыгъэхэ зэрэхъурэр ары.\nМы шIыкIэр нэмыкI къэралыгъохэм бэшIагъэу ащагъэфедэ, Урысыем джыри ар щагъэпсыгъэп.\nДаохэрэм ыкIи зэзыгъэшIужьхэрэм алъэныкъокIэ хэкIыпIэхэр къэгъотыгъэнхэм, бгъуитIури зэгъэшIужьыгъэнхэм непэ хьыкум зэхэфынхэм чIыпIэ гъэнэфагъэ ащаубыты. Граждан процессуальнэ кодексым непэ лъэныкъуакIэу «ЗэгъэшIужьыныр. Дунэе зэзэгъыныгъэр» зыфиIорэр къыхэхьагъ.\nЛъэныкъохэр зэгъэшIужьыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ амалэу щыIэхэр нахь тэрэзэу гъэфедэгъэнхэмкIэ хьыкумым пшъэрылъэу ыпашъхьэ итхэр положениякIэм къыдыхэлъытагъэх. Хьыкум зэгъэшIужьыным илъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщых шIоигъоныгъэр, Iоф зэдэшIэгъэныр, лъэныкъохэм зэфэдэ фитыныгъэхэр яIэнхэр, зыми емыпхыгъэнхэр, шъыпкъэныгъэр ыкIи ушъэфыгъэныр. Джащ фэдэу зэгъэшIужьыным пылъ шIыкIэр ыкIи уахътэр, мы Iофыгъом ящэнэрэ лицэхэр къыхэлэжьэнхэ зэралъэкIыщтым ифитыныгъи шапхъэхэм къадыхэлъытагъэх.\nХьыкум зэхэфынхэм ахэлажьэхэрэм зэкIэми хэушъхьафыкIыгъэ зэгъэшIужь фитыныгъэ къызфагъэфедэн (уголовнэ хьыкум производствэр хэмытэу) амал яIэ хъугъэ. Хэбзэгъэуцухэм зэрагъэнэфагъэу, мы шIыкIэр зэдэгущыIэгъухэм, медиацием, хьыкум зэгъэшIужьыным афэIорышIэщт.\nРегламентым къызэригъэнафэрэмкIэ, хьыкум зэгъэшIужьыныр хьыкумыр зычIэт псэуалъэм ихэушъхьафыкIыгъэ чIыпIэ щыкIон фае. Уахътэу ащ ыхьыщтыр агъэнафэ зыхъукIэ анахь шъхьаIэу щытыр лъэныкъохэм яшIоигъоныгъэхэр къыдэлъытэгъэнхэр ары.\nМедиацием иинститут хэхъоныгъэ ышIыным, лъэныкъохэр зэгъэшIужьыгъэнхэм ыкIи хьыкумышIхэм зэхафырэ Iофхэр нахь макIэ шIыгъэнхэм афытегъэпсыхьагъэу федеральнэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх. Джы лъэныкъохэм зэгъэшIужь зэзэгъыныгъэ зэдашIы, дэо тхылъыр щыгъэзыягъэ хъумэ, даорэм ытыгъэ къэралыгъо пошлинэм изы Iахь фызэкIагъэкIожьызэ ашIыщт.\nАщ нэмыкIэу административнэ Iофхэм язэхэфыни зэгъэшIужьыр щыбгъэфедэн плъэкIыщт, ыпэкIэ хэбзэгъэуцугъэм мыщ фэдэ амал къытыщтыгъэп.\nIофым изэхэфын хэлэжьэрэ ящэнэрэ лъэныкъом истатус зыфэдэщтыр къэзыгъэнэфэрэ кодексым хэгъэхъонхэр фашIыгъэх. Джы ахэр зэгъэшIужьын процессым къыхэлэжьэнхэ алъэкIыщт. ШэпхъакIэхэм къызэрагъэнафэу, лъэныкъохэм азыфагу илъ зэгурымыIоныгъэр мамыр шIыкIэм тетэу дэгъэзыжьыгъэным фэшI пэшIорыгъэшъ хьыкум зэхэсыгъор хьыкумым зэкIихьан амал иIэ хъугъэ.\nЗэрагъэнэфагъэмкIэ, лъэныкъохэр зэгъэшIужьыгъэнхэм иIофыгъо отставкэм щыIэ хьыкумышIхэр къыхэлэжьэнхэ алъэкIыщт. Ащ шапхъэу пылъхэр хэбзэгъэуцугъэм къыдыхэлъытагъэх. УФ-м и Апшъэрэ Хьыкум и Пленум хьыкум зэгъэшIужьхэм яспискэ ыштэщт. Мыхэм Iофэу ашIагъэм къыкIэкIогъэ ахъщэр зэраратыщт шIыкIэр къэзыгъэнэфэщтыр Урысыем и Правительствэ иунашъу ары.\nАР-м ихьыкумышIхэм я Совет и Тхьаматэу Бзэджэжъыкъо Натуся.


ШъхьэкIэфэныгъэр, зэгурыIоныгъэр зыщагъэлъэпIэрэ унагъу ШъхьэкIэфэныгъэр, зэгурыIоныгъэр зыщагъэлъэпIэрэ унагъу » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Политика » ШъхьэкIэфэныгъэр, зэгурыIоныгъэр зыщагъэлъэпIэрэ унагъу ШъхьэкIэфэныгъэр, зэгурыIоныгъэр зыщагъэлъэпIэрэ унагъу\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Адыгэкъалэ» зыщэIэм мы псэупIэм дэсхэ зэшъхьэгъусэхэу Гъузыекъо Руслъанрэ Альбинэрэ яхьэкIагъ. Республикэм ипащэ игъусагъ Адыгэкъалэ иадминистрацие ипащэу ЛIыхэсэ Махьмудэ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Адыгэкъалэ» зыщэIэм мы псэупIэм дэсхэ зэшъхьэгъусэхэу Гъузыекъо Руслъанрэ Альбинэрэ яхьэкIагъ. Республикэм ипащэ игъусагъ Адыгэкъалэ иадминистрацие ипащэу ЛIыхэсэ Махьмудэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Адыгэкъалэ» зыщэIэм мы псэупIэм дэсхэ зэшъхьэгъусэхэу Гъузыекъо Руслъанрэ Альбинэрэ яхьэкIагъ. Республикэм ипащэ игъусагъ Адыгэкъалэ иадминистрацие ипащэу ЛIыхэсэ Махьмудэ.\nПащэхэр зыдэкIуагъэхэ зэшъхьэгъусэхэм зэгурыIоныгъэ ыкIи шъхьэкIэфэныгъэ азыфагу илъэу сабыиплI зэдапIу, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи щысэ зытепхын, социальнэ-зыпкъитыныгъэ зэрылъ унагъоу щыт. Пшъэшъэ анахьыжъэу Аланэ я 6-рэ классым ис, спортыр, анахьэу есынымрэ волейболымрэ икIасэх. Аминэ я 4-рэ классым щеджэ, кIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ тедзэ зыщарагъэгъотырэ Гупчэу «ЮТА» зыфиIорэм макIо, художественнэ-прикладной искусствэм фэщагъ. Аделинэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Дюймовочка» зыцIэм макIо, анахьыкIэ цIыкIоу Аринэ илъэсым ехъу ыныбжь.\nРуслъанэ апшъэрэ гъэсэныгъитIу иI, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Прогресс» зыфиIорэм инженер шъхьаIэу Iоф щешIэ. Альбини апшъэрэ гъэсэныгъэ зэригъэгъотыгъ, исэнэхьаткIэ юрист, Теуцожь межрайон хьыкумым икъулыкъушI, джыдэдэм декрет щыс.\nСабыибэ зэрысхэ унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, ахэм щыIэкIэ-псэукIэ амалхэу яIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэм республикэм ипащэ сыдигъуи ынаIэ тет. Муниципалитетхэми, чIыпIэ хэбзэ къулыкъухэми мы лъэныкъом мэхьанэшхо ратын фаеу елъытэ, ащкIэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр афешIых.\nАР-м и ЛIышъхьэ сабыйхэм гущыIэгъу афэхъугъ, зэшъхьэгъусэхэр зыгъэгумэкIхэрэ Iофыгъохэм, IэпыIэгъу ящыкIагъэмэ акIэупчIагъ.\nЯкIэлэцIыкIухэр зэрифэшъуашэу пIугъэнхэм, цIыфхэм шъхьэкIэфэныгъэ афашIыным зэшъхьэгъусэхэм анаIэ тет. Унэгъо ныбжьыкIэр хъулъфыгъэм янэ-ятэхэм алъэхэс, унэе псэупIэ яI. Ар кIэлэцIыкIухэмкIэ зэрифэшъуашэу зэтегъэпсыхьагъ.\nГъузыекъо зэшъхьэгъусэхэр къэралыгъо, шъолъыр ыкIи чIыпIэ мэхьанэ зиIэхэ зэнэкъокъу пчъагъэмэ ахэлэжьагъэх. 2009-рэ илъэсым зэхащэгъэ республикэ зэнэкъокъоу «Крепкая семья – крепкая Россия» зыфиIорэм апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Мы илъэс дэдэм Калужскэ хэкум ит къалэу Обнинскэ щырагъэкIокIыгъэ урысые фестивалэу «Вера. Надежда. Любовь» зыфиIорэм Адыгеир къыщагъэлъэгъуагъ. Унагъом ятIонэрэ чIыпIэр, ащ епхыгъэу зэхэщакIохэм я Диплом къыфагъэшъошагъэх. Сабыйхэм япIун, унагъом имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным яIахьышIу зэрэхэлъым къыкIэлъыкIоу Адыгэкъалэ иадминистрацие ирэзэныгъэ тхылъ 2017-рэ илъэсым зэшъхьэгъусэхэм къаратыгъ. Унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэ ягъэгъотыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ программэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу Гъузыекъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэх, ащ ишIуагъэкIэ Адыгэкъалэ фэтэр щащэфыгъ. Сабыибэ зиIэ унагъом чIыгу Iахь къыратынымкIэ администрацием иучет хэт.\nМыщ фэдэ унагъохэм щысэ атепхын, уарыгушхон зэрэфаер республикэм ипащэ къыIуагъ. Амалэу щыIэмкIэ тапэкIи ахэм афэдэхэм IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэр хигъэунэфыкIыгъ.\nХэхъоныгъэшIухэр ешIых ХэхъоныгъэшIухэр ешIых\nЛъыплъэнхэу ЛIышъхьэм афигъэпытагъ Лъыплъэнхэу ЛIышъхьэм афигъэпытагъ


Зэрифэшъуашэу зэтырагъэпсыхьэх — Адыгэ макъ\nРедактор 04.08.2020 04.08.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къызэрэщаIуагъэмкIэ, Урысыем и Президентэу Владимир Путиным иунашъокIэ Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу ублэпIэ клас-схэм ащеджэрэ кIэлэеджакIохэм шхын стыр ыпкIэ хэмылъэу аIэкIагъэхьащт.\nМыщ къыхиубытэрэ сабый мин 25,4-рэ республикэм ис.\nМыщ епхыгъэ фэIо-фашIэхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэм фэшI ахъщэ тедзэ республикэм къыIэкIэхьанэу УФ-м и Правительствэ унашъо ышIыгъ. «Гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэ къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу Iофтхьабзэхэр рагъэкIокIыщтых.\n2020-рэ илъэсым мы лъэныкъом федеральнэ мылъкоу сомэ миллиони 105-рэ, 2021-рэ илъэсым — сомэ миллион 244,5-рэ, 2022-м — сомэ миллион 252-рэ пэIуагъэхьащт.\nРеспубликэм ирайонхэм арыт гурыт еджапIэхэм яшхапIэхэм гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх, кIэлэеджакIохэм апае зыкI меню къыхахыгъ. ГурытымкIэ, зы шхыгъом (порцием) сомэ 43-рэ тефэщт. Гъомылапхъэм икъэщэфын закъу ары ахъщэр зыпэIуагъэхьащтыр, ащ ишIыни, пщэрыхьакIохэм аратыщт лэжьапкIэри муниципалитетхэм апшъэ ралъхьажьыщт.\n— КIэлэцIыкIухэм ядгъэшхыщтыр Роспотребнадзорым къыгъэуцугъэ шапхъэхэм адиштэу щытын фае. Мыщ изэхэщэн зэрифэшъуашэу муниципалитетхэм Iоф дашIэнэу сыкъяджэ, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nДжэджэхьэблэ гурыт еджапIэу Джарымэкъо Нухьэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу КIыкI Заирэ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, яучреждение икъутамэ къутырэу Городскоим дэт. Гъэсэныгъэм иучреждениитIури ублэпIэ классхэм ащеджэрэ кIэлэеджакIохэм шхын стыр ыпкIэ хэмылъэу аIэкIагъэхьаным фытырагъэпсыхьагъэх пIоми хъущт. Аужырэ IофшIэнхэр тхьамафэкIэ аухыщтых. Непэрэ мафэм ехъулIэу ДжэджэхьаблэкIэ — нэбгырэ 30, ГородскоимкIэ — кIэлэеджэкIуи 8 агъэшхэнхэу агъэнафэ.\n— Джэджэхьэблэ гурыт еджапIэм ыпэкIи щыпщэрыхьэщтыгъэх ыкIи кIэлэеджакIохэр щыдгъэшхэнхэ амал тиIагъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу оборудованиякIэр чIэдгъэуцуагъ. Гъомылапхъэхэр зыдалъхьэрэ гъэучъыIалъэр, зэрэпщэрыхьэщтхэ пкъыгъохэр, столхэр, пхъэнтIэкIухэр, нэмыкIхэри аужырэ шапхъэхэм адештэх, — къыIуагъ учреждением ипащэ.\nКъутырэу Городскоим щеджэхэрэм гъомылапхъэхэр афащэхэзэ ашIыщт. Ахэр зэрагъэстырыжьыщтхэ, нэмыкI ящыкIэгъэ пкъыгъохэр зэкIэ кIэу зэрагъэгъотыгъэх. Мыщ мылъкоу пэIухьагъэр муниципалитетым ибюджет къыхэхыгъ.\nПредыдущая Iоныгъом и 20-м нэс афылъагъэкIотагъ\nСледущая В Адыгее идет строительство и ремонт дамб


Швецием къыщыслъэгъугъэхэмрэ сызэригъэгупшысагъэхэмрэ — Адыгэ макъ\nШвецием къыщыслъэгъугъэхэмрэ сызэригъэгупшысагъэхэмрэ\nРедактор 22.12.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЦIыфхэр зэрэнэе-псыехэм, шъхьасрэ акъылрэ зэрямыIэм къыхэкIэу чIыдагъэу, газэу, шIомыкIэу, гъучI зэфэшъхьафхэу чIычIэгъым чIэлъхэр нахь макIэ мэхъу зэпытых. Мэзхэр раупкIых, жьыр, чIыгур, псыр, космосыр аушIои. Къэлэгъунэхэр хэкIитэкъупIэ ашIых, хыхэми псыхъохэми хэкIхэр ахатакъох. Ау чIыопсым зызэрэзэрихъокIырэм, тыдэкIи дунаим нахь къызэрэщыфэбагъэм тхьамыкIагъохэр къыздахьын зэралъэкIыщтым тигъэгумэкIырэп.\nЛIэшIэгъу пчъагъэхэм къакIоцI мылылъэу щытыгъэхэр, къушъхьэхэм ателъ осхэр ткIоу фежьагъэх. ХыIушъохэм аIус хэгъэгухэмрэ хыгъэхъунэхэмрэ хычIэгъ хъунхэм ищынагъо къашъхьарыхьагъ. Адэ псыхъохэр зэригъукIыхэрэр, псэушъхьэ, бзыу, пцэжъые, къэкIырэ лъэпкъыбэхэр дунаим зэрэтекIодыкIыхэрэр, зи зэрымыс пшэхъолъэ чIыпIэхэм зызэраушъомбгъурэр хэта зилажьэр?\nТхьамыкIагъохэр зыпкъ къикIырэр тэры, цIыфхэр, ары. ГукIэгъу, шъхьас, акъыл зэрэтимыIэмкIэ, жъалымэу тызэрэдэзекIорэмкIэ ежь чIыгуми жьыхьарзэшхохэмкIэ, чIыгусысхэмкIэ, вулканхэр къызэрэзэIэутхэрэмкIэ, псыхъохэр къызэриухэрэмкIэ тегъэпщынэжьы.\nУзэрэдэзекIорэм фэдэу дунаир къызэрэбдэзекIожьыщтыр апэу къызыгурыIуагъэхэм ащыщых шведхэр.\nЖурналистикэмкIэ шведскэ институтэу Fojo зыфиIорэмрэ Урысыем ижурналистхэм я Союзрэ кIэщакIо зэрэфэхъугъэхэм тетэу экологием иIофыгъохэм япхыгъэ тхыгъэ анахь дэгъухэм якъыхэхынкIэ 2007-рэ илъэсым тихэгъэгу зэнэкъокъу щызэхащэгъагъ. Ащ щатекIуагъэхэр Шъачэрэ Европэм ихэгъэгу анахь къабзэу алъытэрэ Швециемрэ ащыкIогъэ экосеминарым хэлэжьагъэх.\nКъэIогъэн фае шведхэр чIыопсым икъэухъумэн, ясабыйхэм, зэрэчIыналъэу къарыкIощтым лъэшэу зэрагъэгумэкIырэр. Ар къаушыхьаты экосеминарэу сызыхэлэжьагъэм, Китаим, Африкэм ихэгъэгу заулэмэ яэкологхэм, яжурналистхэм зэIукIэгъоу адытиIагъэхэм.\nТыздэщыIэгъэ къалэу Гетеборг сыгу хэпкIагъ. Ащ къыщыслъэгъугъэхэр сыгу къыдихьыежьхэу джыри бэрэ къыхэкIы. ЕвропэмкIэ анахь къухьэуцупIэшхор мыщ дэт, иинагъэкIэ ятIонэрэ чIыпIэр Швецием щеубыты. Апэрэ чIыпIэр зыIыгъыр къэлэ шъхьаIэу Стокгольм ары. Гетеборг Швецием ипромышленнэ, инаучнэ, икультурнэ гупчэшхоу щыт.\nГетеборг дэт унэхэр нахьыбэрэмкIэ щэу, тфэу, блэу зэтетых, унэ лъэгэшхохэр зырыз дэд. Я XVIII – XIX-рэ лIэшIэгъухэм ашIыгъэ унэхэр ащ бэу дэтых. Ау ахэри дэгъоу зэтегъэпсыхьагъэх, лифтхэр ахэтых, электричествэр, газыр, псыр къякIуалIэ.\nУрамхэм хьэ, чэтыу гъорыкIохэр атетлъэгъуагъэхэп. ЗыкIодхэкIэ пшъэрылъхэм атетхагъэхэм арыгъуазэхэзэ, ахэр псынкIэу бысымхэм къафащэжьых. Къанджхэм анэмыкI, тхьаркъуи, къолэжъи къалэм щыбыбэу тлъэгъугъэп.\nШвецием исхэм хабзэ е шапхъэ горэ аукъуагъэу тырихьылIагъэп. Нэфрыгъуазэр плъыжьэу къаблэу зыми гъогур зэпичыщтэп, кIозэ тутын ешъощтэп, тутын шъуафэр урамым щычIидзыщтэп. ЧIыпIэ гъэнэфагъэхэр ары ахэр тутын зыщешъохэрэр.\nТигъусэгъэ бзылъфыгъэхэм ащыщ хьакIэщым тутын зыщешъом, евро 1000 тазырэу зэритын фаер зэрыт тхылъыр дежурнэ администраторым къырихьылIэгъагъ. Семинарым пэщэныгъэ дызезыхьэщтыгъэ Бите Люден хэукъоныгъэ зышIыгъэр чIыпIэ хабзэхэм зэращымыгъуазэр, къыфагъэгъунэу зэрэкIэлъэIурэр ерагъэу ащ гуригъэIуагъ. Тутын ешъоу бэп тлъэгъугъэр: ар псауныгъэм къызэрегуаорэр къыдалъытэщтын.\nГетеборг дэсхэм нэмыцыбзэ тIэкIоу сшIэрэмкIэ загурызгъэIуагъ. Москварэ Петербургрэ адэт апшъэрэ еджапIэхэр къэзыухыгъэ журналистхэр инджылызыбзэкIэ ахэм адэгущыIэщтыгъэх. Шведхэм яныдэлъфыбзэ нэмыкIэу, инджылызыбзи, нэмыцыбзи аIулъ. Ау урысыбзэмрэ славяныбзэмрэ зышIэрэр зырыз дэд.\nГетеборгскэ университетым ифилфак славистикэмкIэ отделение иI. Нэбгырэ миллиони 10 нахь зыщымыпсэурэ Швецием специалистыбэ щагъэхьазырырэп. Апшъэрэ еджапIэм истудентхэм ащыщэу нэбгырэ заул ныIэп урысыбзэр, литературэр, культурэр зэзыгъашIэрэр.\nНефтеперерабатывающэ заводымрэ автомобилышI заводэу «Volvo» зыфиIорэмрэ тазыщэIэм ахэм ящагу зэрэкъабзэр, къэгъагъыбэ зэрадэтыр, чIыдагъэм хашIыкIыхэрэм амэ къызэрэтэмыугъэр дгъэшIэгъуагъэ.\nИнженер-технологэу къытпэгъокIыгъэм цех горэм тырищалIи, ипчъэ къызэIуихыгъ, ау ыкIоцI тыригъэхьагъэп. Джабгъумрэ сэмэгумрэкIэ станокхэр сатыритIоу зэрэщытхэм, нэбгыри 5 нахьыбэ ащ зэрэчIэмытым гу лъыттагъ.\nЖурналистхэм ащыщ горэ ащ еупчIыгъ «Унэе заказкIэ автомобильхэр афэшъушIэу зэхэсхыгъ, щэфакIохэр ахэм бэрэ яжэнхэ фаеу мэхъуа?» ыIуи. Инженер- технологым ащ къызэрэфиIотагъэмкIэ, заводэу «Volvo» иконструкторхэм ыпэрапшIэу автомобилым имодель компьютеркIэ агъэпсы, ар зэраушэтыщт программэм икъыхэхыни джыдэдэм ыуж итых.\nСигъусэгъэ журналистхэми сэри нэрылъэгъу къытфэхъугъ шведхэр чIыопсым икъэухъумэн лъэшэу зэрэпылъхэр.\nХэгъэгу зэошхом ыуж Европэм ихэгъэгухэу техникэ, оборудование, технологиехэр, гъомылапхъэхэр бэу зищыкIэгъагъэхэм Швецием зыкъызэрэфагъэзагъэм епхыгъэу ащ ипромышленности, имэкъу-мэщи псынкIэу хэхъоныгъэ ашIэу, предприятиякIэхэр къызэIуахыхэу аублагъ.\nЕвропэмкIэ анахь автозаводышхоу «Volvo» зыфиIорэр, нефтеперерабатывающэ, химическэ завод заулэ Гетеборг щагъэпсыгъэх. Ау уахътэ зытешIэм а производствэхэм, ахэм япыдзафэхэм цIыфхэми, экологиеми зэрар къафахьы хъугъэ.\nЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъызэриIэтырэм дакIоу промышленнэ товархэмрэ гъомылапхъэхэмрэ нахьыбэу къыдагъэкI хъугъэ. Пыдзафэхэми ахахъоу фежьагъ. Жьыр, чIыр, псыр псынкIэу нахь шIой зэрэхъурэм, хэтэрыкIхэмрэ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэмрэ шIуагъэу ахэлъым къызэрэщыкIэрэм, Iофтхьабзэ горэхэр зэрэзехьэгъэн фаем цIыфхэм гу лъатагъ. ЯгумэкI правительствэм зылъагъэIэсым, амал горэхэм яусэу ащ ыублагъ.\nЖьыр амыушIоиным пае кушъхьэфачъэхэм атесхэу шведхэр IофшIапIэ макIох. Гетеборги, Швецием инэмыкI къалэхэми кушъхьэфэчъэ уцупIэхэр яIэх. Шведхэм кушъхьэфачъэхэр пшъэхъукIэ рапхыхэрэп. Къэлэдэсхэр тхьаумэфэ, мэфэкI мафэхэм зэрэзекIохэрэр кушъхьэфачъэкIэ е общественнэ транспорткIэ ары.\nШведхэм ашъхьэ пае нахьыбэрэмкIэ къащэфырэр «Volvo» къыщыдагъэкIыгъэ автомашинэхэр ары. Японием, Германием, Америкэм е нэмыкI хэгъэгухэм къащашIыгъэ автомобилэу плъэгъурэр зырыз дэд. Швецием исхэр яунэе автомобильхэм лъэшэу афэсакъых, километрэ мини 100 – 200 къызакIукIэ ахэр зэблахъух. Жъыхэр заводым зэрэратыжьыхэрэм пае уасэм къафыщагъакIэ.\nТалъэныкъокIэ жьыр нахь лъэшэу зыушIоирэр автотранспортыр ары. Швецием ар къепIолIэн плъэкIыщтэп. Биогъэстыныпхъэхэр ары мыщ нахьыбэу щагъэфедэхэрэр. Ар промышленнэ пыдзафэхэм, рапсым, коцым, натрыфым ахашIыкIы.\nЭлектротранспортымрэ биогъэстыныпхъэмрэ нахь федэу зылъытэрэ шведхэм 2030-рэ илъэсым ехъулIэу углеводороднэ гъэстыныпхъэ амыгъэфедэжьынэу рахъухьэ. Электромобильхэмрэ электродвигательхэр зэрыт лайнерхэмрэ якъыхэхын конструкторхэм яшъыпкъэу джыдэдэм Iоф дашIэ.\nЧIыопс къэкIуапIэхэр акъылыгъэ хэлъэу агъэфедэмэ зэрэнахьышIур мыщ щыпсэухэрэм бэшIагъэу къагурыIуагъ. Швецием ит организациехэу экологием икъэухъумэн фэгъэзагъэхэм ащыщым иIофышIэу Хелена Нильссон къызэрэтфиIотагъэмкIэ, гъомылапхъэу, товарэу къащэфырэм къыкIырагъэчын, экологием нахь макIэу зэрар зэрэрахырэр къэзыушыхьатырэ тамыгъэхэр зытетхэр къыхахын фае.\nСамолетым нахьи мэшIокур тыкъэзыуцухьэрэ дунаим нахь макIэу зэрегуаорэр, унэе автомобилым нахьи общественнэ транспортым – трамвайхэм, троллейбусхэм, автобусхэм ащ зэрарэу рахырэр фэди 10-кIэ зэрэнахь макIэр ащ къытфиIотагъ. Электричествэр, псыр, фабэр нахь макIэу бгъэкIодынхэ, общественнэ транспортыр къызфэбгъэфедэн, пыдзафэхэм акъылыгъэ хэлъэу уадэзекIон, яцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу экологием фэсакъхэу сабыйхэр пIугъэнхэ зэрэфаем ащ тыщигъэгъозагъ.\nШвецием тыщэIэфэ нэмыкI дунай тытет фэдэу къытщыхъугъ. Ащ щытлъэгъугъэхэмрэ тадэжькIэ зэрэщызекIохэрэмрэ лъэш дэдэу зэрэзэтекIхэрэр нэрылъэгъу къытфэхъугъ.\nГетеборг дэт унашъхьэ пэпчъ пIоми хъунэу тыгъэкIэ Iоф зышIэрэ батарейхэр тетых. Ащ мылъкоу пыкIуадэрэр зэфэдизэу къэралыгъомрэ унэм чIэсхэмрэ аты. Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм арысхэм мылъку Iахьэу къыхилъхьагъэм фэдиз къэралыгъом зыфатIупщыжькIэ, рашIэщтым фитхэу батарейхэр ежьхэм къафэнэх. Ащ фэдэ унэм чIэсхэм къызэрэтфаIотагъэмкIэ, бжыхьэми, кIымафэми, гъатхэми яэлектроэнергие ежьхэм афекъу, гъэмафэрэ электроэнергиеу къялыекIырэр нэмыкIхэм, къэралыгъори ахэм зэрахэтэу, аращэ. ТыгъэкIэ Iоф зышIэрэ батарейхэм фабэмрэ электроэнергиемрэ пкIэу алъатын фаем ызыныкъо фэдиз цIыфхэм къафагъэнэжьы.\nШвецием ипарламент дунаир амыушIоиным тегъэпсыхьагъэу закон заулэ ыштагъ. Ахэм атетэу атомнэ электростанцие зиIэхэм электроэнергиеу къахьыжьырэм ипроцент 33-рэ хъурэ хьакъулахь атын фае. ЧIычIэгъ байныгъэхэм ахэхьэрэ гъэстыныпхъэ зыгъэфедэрэ, углекислэ газкIэ жьыр зыушIойрэ предприятиехэм хьакъулахь гъэнэфагъэхэр арагъэтых. ЦIыф къызэрыкIохэми углекислэ газым пае хьакъулахь аты. Дизельнэ гъэстыныпхъэм, бензиным, газым ауасэ ар хэхьэ. Ау биогъэстыныпхъэ зыгъэфедэхэрэм ар арагъэтырэп. ЖьыкIэ, тыгъэкIэ Iоф зышIэрэ электростанциехэр зиIэхэм хэбзэIахьхэр атыралъхьахэрэп пIоми хъущт.\nПродукцие къыдэзыгъэкIырэм чIыопсым зэрар зэрэрихырэм, ар зэрэзэращэрэм, ипыдзафэхэр зэрэзэхадзырэм апае ыпкIэ еты. Ахэм нахьыбэу алъиты къэс чIэнагъэу ышIырэри нахьыб. КъэIогъэн фае экологическэ къабзэу щыт продукцие къыдэбгъэкIыныр зэрэфедэр: ар нахь лъапIэу IокIы.\nПыдзафэхэр зэхадзхэу аублагъ. ЦIыфхэм апчыр зы къэмланэм, тхылъыпIэр – ятIонэрэм, шхын пыдзафэхэр – ящэнэрэм, бжъэм хэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр – яплIэнэрэм, гъучIхэр – ятфэнэрэмрэ яхэнэрэмрэ, унэгъо кIоцIым щафэхъурэ хэкIхэр – яблэнэрэм арагъэкIу. Унэгъо кIоцIым щагъэфедэрэ техникэр, телерадиоаппаратурэр, компьютерхэр, сотовэ телефонхэр, батарейхэр шъхьафэу аугъоих. ХэкIхэр переработкэ зышIырэ заводэу «Renova» ахэр рагъащэх. Илъэсым къыкIоцI ащ пыдзэфэ тонн мин 900-м нэс переработкэ ешIы.\nКвадрат метрэ 2400-рэ зэлъызыубытырэ заводым тыщыIагъ. Ащ игъэпсын доллар миллиарди 3 пэIухьагъ. Заводым щылажьэрэр нэбгыри 100-м тIэкIу къехъу.\nГетеборг нэбгырэ мин 800 дэс, мэриеми, район гъэIорышIэпIищми ащылажьэрэр нэбгыри 157-рэ. Мэрием игараж автомобили 3 чIэт, зы механик-водителым ахэм яфэIо-фашIэхэр егъэцакIэх.\nКъалэм иадминистрацие иIофышIэхэм ямызакъоу, кIэлэегъаджэхэри, врачхэри, музейхэм, библиотекэхэм, почтэхэм яIофышIэхэри муниципальнэ къулыкъушIэхэм ахалъытэх. Якъулыкъу пшъэрылъхэм ягъэцэкIэнкIэ яIофшIапIэхэм къяпхыгъэ кушъхьэфачъэхэр ахэм къызфагъэфедэх.\nЧIыопс-тарихъ заповедник горэм тыкIо зэхъум, гъогум иджабгъу лъэныкъо пэIулъэшъогъэ къуаджэр тынэгу къыкIидзагъ. Чырбыщым хэшIыкIыгъэ унэхэм тIоу зэтетэу ахэтыгъэр мэкIагъэ. Унэ кIыбхэм чъыгхэтэлэжьыпIэ цIыкIухэр адэлъыгъэх. Экскурсоводым къызэрэтфиIотагъэмкIэ, ахэм къаголъ чIыгу Iахь цIыкIухэм къэгъагъэхэмрэ хэтэрыкIхэмрэ къащагъэкIых. Ящагухэри яхапIэхэри къызэрэмышIыхьагъэхэр бэмэ дгъэшIэгъуагъэ.\nФорелыр бэу зыхэс хыкъумэу заповедникым итым текIолIагъ. Мыжъо лIэшIэгъухэм къащегъэжьагъэу цIыфхэр мыщ щэпсэух. Заповедникым Iуашъхьэхэмрэ испунэхэмрэ бэу щытлъэгъугъэх. Аужырэ лIэшIэгъуитIум археологхэм Iошъхьэ инитIурэ цIыкIуитIурэ нахь зэрамытIыгъэр дгъэшIэгъуагъэ. Ахэм къачIахыгъэхэр научнэ-ушэтэкIо учреждениехэмрэ музейхэмрэ аратыгъэх. Нэбгырэ заул ныIэп заповедникым щылажьэрэр. Къэрэгъулхэр, Iуашъхьэхэр хэбзэнчъэу зытIыхэрэр яIэхэп. Гетеборг мэфиплIэ тызыщэIэм, зэ ныIэп полицейскэ шъуашэ зыщыгъ кIалэ зэрэслъэгъугъэр. Сатыу гупчэм иикIыпIэ дэжь ащ сыщыIукIагъ. Полицейскэ машинэ гори сынэ къыпэIуидзагъэп.\nИлъэс псаум Гетеборг иурамхэм машинэхэр зэращызэутэкIыхэрэр, цIыфхэр тхьамыкIагъохэм зэрахэкIуадэрэр зэгъорэ дэд. Ар зэпхыгъэр рулым Iусхэми, лъэсрыкIохэми гъогурыкIонымкIэ шапхъэхэр зэрамыукъорэр, сакъыныгъэ къызэрэзхагъафэрэр, алкотестерхэр автомобильхэм зэрарагъэуцорэр, хэбзэукъоныгъэ зышIхэрэр тазыркIэ зэрагъэпщынэхэрэр ары.\nIофшIапIэхэм агъэфедэрэ машинэхэм шIокI имыIэу алкотестерхэр арагъэуцох. Унэе транспорт зиIэхэм ахэр агъэфедэщт-амыгъэфедэщтыр ежьхэм яIоф. КъэIогъэн фае шъон пытэ зыIуфагъэр автомобилым зитIысхьэкIэ, алкотестерым двигателыр къызэригъэуцурэр ыкIи водителым ар зэрэзэхыримыгъэгъэнэжьрэр. Швецием иводительхэм автомобилышъхьэм ос зытырамыхкIэ, регистрационнэ номерыр, остыгъэхэр замыгъэкъабзэхэкIэ, машинэхэм азыфагу дэлъын фэе метрэ пчъагъэр заукъокIэ, еври 120 – 420-рэ тазырэу арагъэты. Промиль 0,2-рэ хъурэ алкоголь лъым къызыхагъуатэкIэ, тазырышхо зэрэрагъэтыщтым нэмыкIэу, водителым мэзих хьапси тыралъхьэ. Нахь лъэшэу ешъуагъэ зыхъукIэ илъэси 2 хьапсым чIагъэсын алъэкIыщт. Скоростым езыгъэхъурэм тазырэу евро 420-рэ тыралъхьэ е илъэсныкъокIэ автомобилыр ыгъэфедэн ымылъэкIынэу итхылъ Iахы.\nГъогурыкIонымкIэ шапхъэхэр къызэрэдалъытэрэм лъыплъэхэрэр гъогу полицием хэтхэмрэ псэупIэхэм яурамхэм бэу атет видеокамерэхэмрэ ары. Камерэхэм атырахыхэрэр аналитическэ гупчэм IокIэх. Ащ тазырыр «къыретхыкIы» ыкIи ащ лъыпытэу водителым ар IэкIегъахьэ. Полицейскэм зыгорэущтэу гурыIонэу водителым ышъхьэ къихьахэрэп. Сыда пIомэ ащ джыри пщыныжь къыкIэлъыкIон зэрилъэкIыщтыр дэгъоу ешIэ.\nЭкосеминарым хэлэжьэгъэ журналистхэм нэрылъэгъу къытфэхъугъ Швецием исхэм сыд фэдэрэ лъэныкъокIи Iэдэб зэрахэлъыр, хэбзэ унашъохэр, шапхъэхэр зыукъорэм пщыныжь зэрэрагъэхьыщтыр дэгъоу къазэрагурыIорэр.\nМы хэгъэгум хьакъулахьэу щатырэр зэфэдизэп. Нахьыбэу федэ къызыIэкIахьэрэм хьакъулахьэу ытырэр нахьыб, ар процент 40-м нэсын ылъэкIыщт. Предпринимательхэм ямылъку IэкIыб къэралыгъом ащэрэп, яэкономикэ зыкъырагъэIэты, ащкIэ чIыопсыр нахь къабзэ ашIы.\nЧIыгури, чIычIэгъ байныгъэхэри, мэзхэри зыIэ илъыр къэралыгъор ары. Предпринимательхэм ахэр къызфагъэфедэ. ЧIыгум, чIычIэгъ байныгъэхэмрэ мэзхэмрэ ягъэфедэн афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэр ахэм зэрагъэцакIэрэм къэралыгъом пхъашэу гъунэ лъефы.\nБлэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 80-рэ илъэсхэм Швецием унэхэр щафикъущтыгъэхэп. Джащыгъум социалистхэм яправительствэ фэтэр миллион зэрагъэпсыщт программэр къыгъэхьазырыгъагъ. Илъэси 10-кIэ а программэр зэшIуахыгъ. КъэIогъэн фае Швецием щаштэрэ хэбзэ унашъохэр дэх имыIэу зэрагъэцакIэхэрэр.\nГъучI-бетоным хэшIыкIыгъэ унэхэр къэлэ гъунэхэм ащагъэпсыгъэх. Ау уахътэ зытешIэм шведхэми, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьыгъэхэми ахэм ащыпсэунхэу ашIомыигъожь хъугъэ. Чырбыщым зэрэхэмышIыкIыгъэхэм, гупчэм зэрэпэчыжьэхэм къахэкIэу унэхэм ащыщхэр нэкIэу щытыгъэх.\nАу къалэхэм заушъомбгъузэ, псэолъакIэхэр зыщагъэпсыщт чIыпIэхэм афыщыкIэхэ хъугъэ. Ащ фэдэ унэхэр зэхагъэожьынхэм къызэрэдырагъаштэрэмкIэ правительствэм тхылъхэр къыIэкIахьэхэу ыублагъ. Ау Гетеборгскэ университетым ипрофессорхэм ащыщ горэм ахэр зэхамыкъутэжьхэу, джырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьэхэмэ нахьышIоу ылъытагъ. ШIэныгъэлэжьхэм яеплъыкIэхэм Швецием зэращыкIэдэIукIхэрэр къыушыхьатэу муниципалитетыбэмэ профессорым къащыдырагъэштагъ.\nГетеборг имикрорайонэу ащ фэдэ унэхэр зэрытым тыщыIагъ. ГъучI-бетоным хэшIыкIыгъэ унэхэр къатитфэу зэтетых. Ахэм лифтхэр ахэтых, тыгъэкIэ Iоф зышIэрэ батарейхэр унашъхьэхэм атетых, фэбапIэхэм чIыунэхэр зэлъаубыты.\nТызэрыхьэгъэ фэтэрэу квадрат метри 100 зэрылъым зы бзылъфыгъ щыпсэурэр. ЛифткIэ я 4-рэ къатым тыдэкIоягъ. Унэхэм зи лые арытэп, шъхьаныгъупчъашъхьэхэм къэгъагъэхэр атет. Унэхэр хъоо- пщаух, Iэрыфэгъух, нэфынэх, жьыр арыз.\nБысымгуащэм тыригъусэу чIыунэм техыгъ. Ар зэрэщытэу фэбапIэм зэлъеубыты. Квадрат метрэ 1,5-у унагъо пэпчъ къытефэрэм къэгъагъэхэр къыщагъэкIы. Зыныбжь хэкIотэгъэ бзылъфыгъэрэ илъэси 7 – 8 зыныбжь шъэожъыерэ ащ чIэтыгъэх. Шъэожъыем къазгъыр цIыкIукIэ помидорхэм алъапсэ ыгъэшъабэщтыгъ. Ахэм сякIуалIи, мырэущтэу ясIуагъ:\n— Къэгъагъэ нэмыкI зыщамышIэрэ фэбапIэм помидорхэр сыда къызкIыщыжъугъэкIыхэрэр? Сатыу гупчэми, тучанхэми ахэр атизых ыкIи ащыпыутых.\n— Сипхъорэлъф помидорхэр къыгъэкIыныр, ахэм зэрахахъорэм алъыплъэныр икIас. Сэ къуаджэм сыкъыщыхъугъ, сиIахьылхэр джыдэдэми къуаджэм дэсых. Зыгъэпсэфыгъо лъэхъаныр къызыскIэ сипхъорэлъф ахэм адэжь макIо, къуаджэр ыгу рехьы. Ины зыхъукIэ фермер хъунэу еIо, — къытыжьыгъ ащ джэуап.\nКъэралыгъо кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, къэралыгъо еджапIэхэу гурыт гъэсэныгъэ имыкъу (классибгъу) зыщарагъэгъотхэрэм, гимназиехэм, апшъэрэ еджапIэхэм зэращеджэхэрэм пае пкIэ атырэп. Джащ фэдэу къэралыгъо поликлиникэхэми, санаториехэми, сымэджэщхэми пкIэ амытэу къащяIазэх.\nШвециер социальнэ къэралыгъоу щыт. IофшIэгъу уахътэр зэрэхъурэр сыхьати 8, тхьэмафэм мэфи 5 Iоф ашIэ. Мэфи 4 лэжьэрэ организациехэри щыIэх, бэрэскэшхом зы сыхьаткIэ нахь пасэу IофшIэныр къаухы. Швецием ис бзылъфыгъэхэри хъулъфыгъэхэри пенсием зыкIохэрэр аныбжь илъэс 65-м зынэскIэ ары. Пенсиеу къаратыщтыр лэжьапкIэу яIэм елъытыгъ. КъэIогъэн фае къэралыгъом пенсие анахь макIэу ахэм афигъэуцурэмкIэ мыдэеу щыIэнхэ ыкIи зекIо кIонхэ зэралъэкIыщтыр.\nНэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъэр ежь нахьи нахь дэгъуми, нахь дэйми шведым зыкIи къызхигъэщыщтэп. Лъэпкъэу къызыхэкIыгъэхэм, динэу алэжьырэм емылъытыгъэу Тхьэм ыпашъхьэ зэкIэри щызэфэдэхэу ащ елъытэ.\nНэбгырэ мин 800 зыдэс Гетеборг имэрие щылажьэрэр нэбгыри 157-рэ. Мэрием IофшIэн къыщыуатыныр зэрэкъиныр къытфаIотагъ. IэпэIэсэныгъэшхорэ цIыфыгъэрэ зыхэлъ къулыкъушIэхэр ары ащ аштэхэрэр. Зы чIыпIэм пае нэбгыри 10 фэдиз зэнэкъокъу.\nСэри, нэмыкI журналистхэми пачъыхьэмрэ Швецием ипремьер-министрэу социалистэу Йон Фредерик Райнфельдрэ ясурэтхэр тлъэгъухэмэ тшIоигъоу тызыкIэупчIэм, Швецием имонархие Европэм хэхьэрэ хэгъэгухэм янэмыкI монархиехэм зэратекIырэр, ащ политикэ фитыныгъэхэр зэримыIэхэр къытфаIотагъ. Правительствэм илъэIукIэ пачъыхьэм нэмыкI къэралыгъохэм япащэхэр регъэблагъэх, ежьыри нэмыкI хэгъэгухэм макIо. Шведхэм япроцент 70-мэ монархие щыIэным дырагъаштэ, хэгъэгур ащ зэкъуигъэуцоу алъытэ.\nШъхьафитэу псэухэрэ, лэжьэкIо Iэпшъэ пытэ зиIэ шведхэм социальнэ къэралыгъо лъэш зэтырагъэпсыхьагъ. Ахэм Iофыр зыщырагъэжьэгъагъэр чIыопсым икъэухъумэн ары. Урысыем щыпсэухэрэми ахэм такIырыплъын фаеу сэлъытэ.\nШведхэр зыфыщыкIэхэ щымыIэу, рэхьатэу мэпсэух, янеущырэ мафэ зэрэнахьышIущтым яцыхьэ телъ. ЧIыопсыр къэбзэным, гъомылэпхъэ къабзэ нэмыкI къамыхьыжьыным, жьыр амыушIоиным ахэр бэшIагъэу зэрэфэбанэхэрэм кIэух дэгъу къымытыгъэу пфэIощтэп. Псауныгъэм икъэухъумэнкIэ Дунэе организацием къызэритыгъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым Швецием ис хъулъфыгъэхэм ягъашIэ илъэс 80-м, бзылъфыгъэхэм — илъэс 84-м нэсыщтыгъ.\nАдыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет хэт.\nПредыдущая Сэтэнэе гуащэ ижъуагъо кIосэщтэп\nСледущая Ятын рагъэжьагъ


«Ошъутенэм» щэкIо | Адыгэ Макъ\nКъыблэм урым-рим бэнакIэмкIэ изэнэкъокъу щылэ мазэм и 11 — 13-м Мыекъуапэ щыкIощт. Республикэм испорт Унэшхоу «Ошъутенэм» зэIукIэгъухэр щызэхащагъэх.\n— БэнэкIо 250-рэ фэдиз алырэгъум щызэнэкъокъущт, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм урым-рим бэнакIэмкIэ ифедерацие ипащэу Къадэ Руслъан. — Хэкухэм, республикэхэм, краим якоманди 8 зэIукIэщт. Спортыр зышIогъэшIэгъонхэр дгъэгушIохэ тшIоигъу.\n2001 — 2003-рэ илъэсхэм къэхъугъэхэ кIалэхэр зэнэкъокъущтых. Адыгэ Республикэм ыцIэкIэ бэнэщтхэр Тэхъутэмыкъое районым щэпсэух. Къадэ Руслъан зэрэхигъэунэфыкIыгъэу, тиспортсменхэм зызыщагъасэрэр Тэхъутэмыкъое районыр ары. ЕджапIэм икъутамэхэр республикэм къыщызэIуахыгъэгохэп.\nТренер-кIэлэегъаджэу Асэкъал Рустам спортсмен цIэрыIу. 2015-рэ илъэсым дунаим урым-рим бэнакIэмкIэ изэнэкъокъу тыжьын медалыр къыщыдихыгъ, 2016-рэ илъэсым Олимпиадэ джэгунхэу Рио-де-Жанейро щыкIуагъэхэм ахэлэжьагъ, дунэе зэIукIэгъухэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къащихьызэ, спортышхом щызэлъашIагъ.\n«Ошъутенэм» щыкIощт зэIукIэгъухэм медальхэр къызыщыфагъэшъошэщтхэр Урысыем икIэух зэнэкъокъу хэлэжьэщтых. Зэнэкъокъур щылэ мазэм и 12-м пчэдыжьым сыхьатыр 10-м игъэкIотыгъэу аублэщт. Искусствэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэр бэрэскэшхо, шэмбэт мафэхэм зэхащэщтых. Спортым пыщагъэхэр зэIукIэгъухэм яплъынхэу, загъэпсэфынэу зэхэщакIохэм рагъэблагъэх.


Сусанэ жъуагъоу къытфэнэфы | Адыгэ Макъ\nСусанэ жъуагъоу къытфэнэфы\nУрысыем ителеканалэу «Жъуагъом» зэхищэгъэ зэнэкъокъум Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артисткэу Даутэ Сусанэ хэлэжьагъ. ЩытхъуцIэр къыдихыгъэу Мыекъуапэ къэзыгъэзэжьыгъэ орэдыIом республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» щыIукIагъэх.\nХэгъэгум ишъолъыр 85-мэ къарыкIыгъэ орэдыIохэм ясэнаущыгъэ къызыщагъэлъэгъогъэ зэнэкъокъоу «ЖъогъуакIэм» Даутэ Сусанэ ыцIэ дахэкIэ щыраIуагъ. ОсэшI купым ипащэу, композитор цIэрыIоу М. Дунаевскэр, артистхэу Ю. Николаевыр, Зарэ, нэмыкIхэри къыщытхъугъэх.\n— ОрэдыIоу ыкIи купэу финалым хэхьагъэр 11 ныIэп. А пчъагъэм ори ущыщ, — къыщиIуагъ зэхахьэм Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — Сусан, тыбгъэгушIуагъ.\nДаутэ Сусанэ икIэлэегъаджэу, Урысыем, Абхъазым язаслуженнэ артисткэу, Адыгэ Республикэм инароднэ артисткэу Нэхэе Тэмари зэIукIэм къырагъэблэгъагъ.\n— Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ и Институт имагистратурэ Даутэ Сусанэ щесэгъаджэ, — къыIуагъ Нэхэе Тэмарэ. — Мэкъэ дахэ иI. Ыныбжьи, ымакъи зэдештэх. Сэнаущыгъэу хэлъыр непэ ыгъэфедэн фае. Эстрадэ купэу «Ошъутенэм» Сусанэ хэт. Ащ имызакъоу, симфоническэ оркестрэм, «Русская удалым», нэмыкIхэм орэд къащиIоным фэхьазыр.\nЭстрадэ, лъэпкъ орэдхэм, фэшъхьаф жанрэхэм С. Даутэм ымакъэ афытегъэпсыхьагъ. Рэхьатэу щыбгъэсы хъущтэп. Лъэныкъуабэ къыдэплъытэзэ концертхэм ахэбгъэлэжьэныр игъу.\n— Нэхэе Тэмарэ къызытегущыIэрэ орэдыIо ныбжьыкIэм телевизорымкIэ теплъыгъ, — зэдэгущыIэгъур лъагъэкIуатэ Адыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп хэтхэу Бэгъушъэ Алый, Болэкъо Аслъан, ЦIыкIушъо Аслъан, Тэу Аслъан. — Тэмарэ детэгъаштэ. Сусанэ концертхэр фызэхарэщэх, тэ тедэIущт.\n— Искусствэмрэ спортымрэ тиреспубликэ ыцIэ лъагэу аIэты, — къыIуагъ Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу Хъот Юныс. – Хэгъэгум изэнэкъокъухэм тиныбжьыкIэхэр нахьыбэрэ ахэлажьэхэ тшIоигъу.\nТхьапшъэкъо Альберт, Мыгу Эдуард, ГъукIэлI Сусан, Къуижъ Къэплъан, Къэзэнэ Юсыф, нэмыкIхэри зэхахьэм къыщыгущыIагъэх. СурэтышI-модельер цIэрыIоу СтIашъу Юрэ Москва Дунэе фестивалэу щыкIуагъэм зыхэлэжьагъэм ыуж илъэс заулэ тешIагъ, арэу щытми, псэ зыпыт зэIукIэгъухэу иIагъэхэр щыгъупшэхэрэп. Дунаим щызэлъашIэрэ Зураб Церетели Мыекъуапэ къызэкIом, СтIашъу Юрэ иIофшIагъэ Москва зэрэщилъэгъугъэр, итворчествэ осэ ин зэрэфишIыгъэр къытиIогъагъ.\n— Даутэ Сусанэ Урысыем щызэлъашIагъ, — къыIуагъ Ю. СтIашъум. — ОрэдыIо ныбжьыкIэр искусствэм лъагэу щылъыкIотэщтэу тэгугъэ.\nМузыкальнэ искусствэм ныбжьыкIэхэм зыкъыщызэIуахыным фэшI IэпыIэгъу ящыкIагъ. Нэхэе Тэмарэ къызэриIуагъэу, Тхьабысымэ Умар, Натхъо Джанхъот, Сихъу Рэмэзан, Андзэрэкъо Чеслав, нэмыкIхэм атхыгъэ орэдхэр зыдэт тхылъхэр ныбжьыкIэхэм афикъухэрэп. КIэу къыдагъэкIынхэм кIэлэегъаджэхэр, студентхэр кIэлъэIух.\nТелеканалэу «Жъуагъом» изэнэкъокъу джыри зэхащэщт. Адыгеим илIыкIоу ащ хэлэжьэщтыр тшIэгорэп. Сыдэу хъугъэми, ныбжьыкIэу ащ рагъэблэгъэщтым икъыхэхын тигъэгумэкIын фае.\nЛIымыщэкъо Рэмэзан изэфэхьысыжьхэр щыIэныгъэм епхыгъэх. Ащ зэрилъытэрэмкIэ, Правительствэм икъулыкъушIэхэм нахьыбэрэ аIукIэхэу зэрэфежьагъэхэм шIуагъэ къеты. «Щыгъыжъыер», «Абрекхэр», нэмыкIхэри пытэу алъэ теуцуагъэх. Iофхэр лъыкIотэнхэм фэшI амалыкIэхэм алъэхъух.\nАдыгэ орэдым уедэIузэ, ныдэлъфыбзэр, шэн-хабзэхэр зэогъашIэх.\n— Тхьабысымэ Умарэ зы орэдкIэ адыгэу дунаим тетыр къыугъоижьыгъ, — къыIуагъ Нэхэе Тэмарэ. — Орэдэу «Синанэр» Урысыем имызакъоу, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ къэралыгъохэм алъыIэсыгъ. ТиныбжьыкIэхэм тагоуцоу тишIуагъэ ядгъэкIмэ, нэмыкI адыгэ орэдхэри дунаим нахьыбэрэ щыIущтых, тигупсэ республикэ ыцIи зиIэтыщт.\nДаутэ Сусанэ икIэлэегъаджэхэм, иIофшIэгъухэм, Москва кIоным пае IэпыIэгъу къыфэхъугъэхэм, итворчествэ зышIогъэшIэгъонхэм лъэшэу зэрафэразэр Адыгэ Хасэм къыщиIуагъ.\nАдыгэхэм яшэн-хабзэхэм афэгъэхьыгъэ орэдэу Сэмэгу Гощнагъо ыусыгъэр, «Джары шIулъэгъур зыфэдэр» зыфиIоу Мыр-зэ Дзэпщрэ Гъонэжьыкъо Аскэррэ зэдаусыгъэр Нэхэе Тэмарэрэ Даутэ Сусанэрэ къызэдаIуагъэх.\nАдыгэ Хасэм ищытхъу тхылъхэр, нэпэеплъ шIухьафтынхэр ЛIымыщэкъо Рэмэзан Нэхэе Тэмарэрэ Даутэ Сусанэрэ аритыжьыгъэх, шIоу щыIэр къадэхъу-


Республика Адыгея - Лъытэныгъэ къэзылэжьыгъэм дэжь\nЛъытэныгъэ къэзылэжьыгъэм дэжь\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысые Федерацием имэз промышленность изаслуженнэ IофышIэу, IофшIэным иветеранэу Валентин Храмовым ыдэжь щыIагъ ыкIи илъэс 80 зэрэхъугъэм фэшI ащ фэгушIуагъ.\nАдыгеим мэз промышленностымкIэ иотраслэ илъэс 40 фэдизрэ ар щылэжьагъ, республикэм ипредприятие анахь инхэм зыкIэ ащыщым — пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Картонтарэм» иуцун иIахьышхо хишIыхьагъ.\n«Адыгэ Республикэм ихэхъоныгъэ уиIахьышхо хэпшIыхьагъ, республикэм иджырэ экономикэ лъапсэ фэзышIыгъэхэм уащыщ. Iофэу зыфэгъэзагъэм ыпси ыкIуачIи хэзылъхьэрэ цIыфхэм, икъэлэ гупсэрэ иреспубликэрэ яхэхъоныгъэ фэлажьэхэрэм лъытэныгъэ ин ренэу афэтэшIы», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ юбилярым зыфигъазэзэ.\nДжащ фэдэу Урысые Федерацием и Президент илIыкIохэм яIофшIапIэу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэм иаппарат ифедеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокинымрэ Мыекъуапэ имэрэу Александр Наролинымрэ гущыIэ фабэхэр ащ пагъохыгъэх.\nВалентин Храмовыр Мыекъопэ целлюлоз-картонышI комбинатым игъэпсын хэлэжьагъ, ар слесарь-монтажникэу щытыгъ, 1964-рэ илъэсым а IофшIэпIэ дэдэм целлюлозыр зыгъажъохэрэм ахэтэу Iоф щишIагъ.\nВалентин Храмовым анахь IэнэтIэ цIыкIухэм къащыригъажьи, 1983-рэ илъэсым предприятием ипэщэ IэнатIэ нэсыгъ, илъэс 20 фэдизрэ ащ иIэшъхьэтетыгъ.\nПредприятием иIофшIэн кIэу хилъхьагъэхэм яшIуагъэкIэ федэу ащ къытырэм хэпшIыкIэу хэхъуагъ. Производствэр гъэкIэжьыгъэнми В. Храмовым иIахьышхо хишIыхьагъ. Джащ фэдэу предприятием Iоф щызышIэхэрэм социальнэ лъэныкъомкIэ ренэу ынаIэ ащ атыригъэтыщтыгъ. ЫшъхьэкIэ чанэу хэлэжьагъ ЦКЗ-м имикрорайон изэхэщэн.\nВалентин Храмовым иIэпэIэсэныгъэ, ихъупхъагъэ, зэхэщэкIо дэгъоу зэрэщытыр зэкIэми алъэгъущтыгъ ыкIи къэралыгъо тын лъапIэхэр мызэу, мытIоу къыфагъэшъошагъэх: медалэу «IофшIэным иветеран» зыфиIорэр, орденэу «Щытхъум итамыгъэр», лъэпкъхэм язэкъошныгъэ иорден, медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр.


Президентыр динлэжьхэмрэ Адыгэ Хасэм ипащэрэ аIукIагъ »\nПрезидентыр динлэжьхэмрэ Адыгэ Хасэм ипащэрэ аIукIагъ\nАР-м и Президентэу ТхьакIущынэ Аслъан Адыгеим ыкIи Пшызэ шъолъыр ащыпсэурэ быслъымэнхэм ямуфтиеу Емыж Нурбыйрэ Мыекъуапэ ыкIи Адыгеим яархиепископэу Тихонрэ Адыгэ Хасэм ипащэу Хьэпэе Арамбыйрэ тыгъуасэ ригъэблэгъагъэх. ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат, ащ игуадзэу Алексей Петрусенкэр, АР-м и Президент ыкIи министрэхэм я Кабинет я Администрацие ипащэу Владислав Федоровыр, нэмыкIхэр.\nЧыристан диным итамыгъэу къащхэр Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм зэращагъэуцухэрэм иIофыгъо ахэр тегущыIагъэх. Къащхэм яIоф мызэу-мытIоу къаIэтыгъэ нахь мышIэми, япчъагъэ къызэрэхахъорэм цIыфхэм гумэкIыгъо къызэрахилъхьэрэр АР-м и Президент къыIуагъ, джыри агъэуцунхэр къызыхэкIыгъэм фэгъэ¬хьыгъэ упчIэр архиепископым къыфигъэзагъ. Чыристан диным дэлажьэхэрэм япащэ къызэриIорэмкIэ, ащ чылысыр хэхьагъэп, зыпарэми фитыныгъэ аритынэу тхылъ къыфагъэхьыгъэп. Ащ фэдэ чIыпIэ агъэуцуным ежь кIэмытхэщтэу ары къызэриIорэр, зэмызэгъыныгъэ къахэзылъхьан гухэлъ зиIэхэм яIэшIагъэу ылъытагъ. НэмыкIэу къэгущыIагъэхэми ащ иеплъыкIэ дырагъэштагъ.\n- Тыхэмыукъоным пае законым тетэу мы Iофыр зэхэтфын фае, - къыIуагъ республикэм ипащэ. - Бырсыр зэпэуцужь къыхэкIы хъущтэп, арэп зыуж титыр, тызэрэрыгущыIагъэр икъущт, шIагъэ горэ щыIэн фае.\nАлексей Петрусенкэр мы Iофыр зэхифынэу фигъэзагъ, зэшIуахырэм охътэ благъэм тыщигъэгъозэнэу фигъэпытагъ.\nДжащ фэдэу быслъымэнхэмрэ урымхэмрэ якъэхалъэхэр Мыекъуапэ зэрэщагъэпсыщтхэми тегущыIагъэх. Адыгеим ыкIи Пшызэ шъолъыр ащыпсэурэ быслъымэнхэм ямуфтиеу Емыж Нурбый илъэIукIэ чIыгу гектар 50 къэлэ администрацием къыгъэнэфагъ. Ащ щыщ гектари 10-р урымхэм афагъэзэнышъ, къэхалъэхэр зэпыутыгъэхэу, ядэхьапIэхэр шъхьафэу ашIынхэу рахъухьагъ. Ащ епхыгъэ Iофхэм язэхэфын амалэу щыIэмкIэ къыгъэпсынкIэнэу ТхьакIущынэ Аслъан къалэм ипащэ фигъэпытагъ.\nОпубликовал administrator, 14-08-2010, 19:30. Просмотров: 2109\n– ТхьакIущынэ Аслъан Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм къикIыгъэхэм аIукIагъ


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Республикэ: Пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ апае еджапIэхэр мэзаем и 4-м нэс зэфэшIыгъэщтых\nАдыгэ Республикэ: Пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ апае еджапIэхэр мэзаем и 4-м нэс зэфэшIыгъэщтых\nПэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ республикэр зэрэзэлъакIурэм ыпкъ къикIыкIэ щылэ мазэм и 21-м къыщыублагъэу гъэсэныгъэм иучреждениеу итхэр зэкIэ зэфашIыгъэх, и 30-м нэс пIалъэу афагъэуцугъагъ.\nАщ нэужыми мы зэпахырэ узхэр къызэузыгъэхэм япчъагъэ лъэшэу хэхъуагъ. Непэ псауныгъэм икъэухъумэнкIэ Министерствэм къызэритырэмкIэ, нэбгырэ 7737-мэ къяузыгъэу агъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу 270-р ары гриппыр къызэолIагъэр. Илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу пневмониемрэ гриппымрэ апкъ къикIыкIэ нэбгырэ 11 дунаим ехыжьыгъ.\nБлэкIыгъэ тхьамафэм ыужырэ мафэхэр ары нахь жъугъэу цIыфхэм мы узхэр къяолIагъэхэу, IэпыIэгъу псынкIэм къызеджагъэхэу агъэунэфыгъэр. Роспотребнадзорым АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, мы тхьамафэу икIырэм къыкIоцI пстэумкIи нэбгырэ 3718-мэ пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къяузыгъэу агъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу 126-р ары гриппыр къызэолIагъэр. Арэу щытми, Iофхэр нахьышIу зэрэхъугъэхэм, къызэуалIэхэрэм япчъагъэ къыщыкIагъэу зэрагъэунэфыгъэр кIагъэтхъыгъ. Ащ ыпкъ къикIыкIэ, еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ къызэIуахыжьыщтхэмэ хьауми карантиныр лъагъэкIотэщтымэ АР-м псауныгъэм икъэухъумэнкIэ и Министерствэрэ Роспотребнадзорымрэ мэфитIу фэдизым Iоф дашIагъ.\nРоспотребнадзорым АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ иврач шъхьаIэу Сергей Завгороднем тыгъуасэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, гъэсэныгъэм иучреждениеу зэфашIыгъэхэр мэзаем и 4-м къызэIуахыжьынхэр игъоу алъытагъ. Ау еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ санитарнэ шапхъэхэм атетэу мафэ къэс агъэкъэбзэнхэу, пчэдыжь къэс кIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ изытет ауплъэкIунэу, нэужми алъыплъэнхэу учреждениехэм япащэхэм афагъэпытагъ.\nАдыгеим исанитарнэ врач шъхьаIэ къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIоу пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къызэуалIэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэ.


Ключевым вопросом расширенного заседания профильного комитета стало рассмотрение во втором чтении республиканского бюджета на предстоящий периодЯтIонэрэ еджэгъумкIэ зыхэплъэщтхэр\n4 декабря 2019 года 16:47\n2020-рэ илъэс бюджетым ыкIи 2021 — 2022-рэ илъэсхэмкIэ агъэнэфагъэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект Парламентым зэхэсыгъоу блэкIыгъэ мазэм иIагъэм апэрэ еджэгъумкIэ щаштагъ. Джы ащ гъэтэрэзыжьынэу фашIыщтхэр ары зыфэгъэхьыгъагъэр бюджет-финанс, хэбзэIахь ыкIи экономикэ политикэмкIэ, предпринимательствэмкIэ ыкIи IэкIыб зэпхыныгъэхэмкIэ Комитетым тыгъуасэ зэхэсыгъоу иIагъэр. Ащ ипащэу Iэщэ Мухьамэд ар зэрищагъ.\nБюджетым фэгъэхьыгъэ законым ипроект тегущыIэнхэу къыхэзылъхьагъэр АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, апэрэ еджэгъумкIэ аштагъэм джыри къыфагъэзэжьынэу икIэрыкIэу къыхэзылъхьажьыгъэри ары.\nАР-м финансхэмкIэ иминистрэу Долэ Долэтбый къызэриIуагъэмкIэ, федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллиардрэ миллион 297-м ехъу республикэм къыфэкIощт. Ащ фэшI а пчъагъэр республикэ бюджетым хэлъытэгъэным фэгъэхьыгъэ гъэтэрэзыжьын фэшIыгъэн фае. Ар къызэрэхахъорэм ыпкъ къикIэу нэмыкI пчъагъэу бюджетым щыгъэнэфагъэхэми зэхъокIыныгъэхэр афашIынхэ фаеу мэхъу.\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет иIэпэчIэгъэнэ фонд сомэ миллиони 100-у къихьащт 2020-рэ илъэс бюджетым изаконопроект щыгъэнэфэгъагъ. Федеральнэ гупчэм дотациеу къытIупщыщтым къыхэхыгъэу ащ джыри сомэ миллиони 150-рэ хагъэхъонышъ, сомэ миллион 250-рэ ашIыщт. Джащ фэдэу дотацием къыхэхыгъэу сомэ миллион 78-рэ мин 365-м ехъу бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ялэжьапкIэ къэIэтыгъэным пэIуагъэхьанэу къыдыхалъытэщт.\nАР-м и Гъогу фонд джыри сомэ миллион 261-м ехъукIэ нахьыбэ шIыгъэным фэгъэхьыгъагъ гъэтэрэзыжьынхэм ащыщ. А ахъщэм щыщэу сомэ миллиони 115-р автомобиль гъогоу зэкIэми зэдагъэфедэхэрэм ягъэцэкIэжьын пэIуагъэхьанэу псэупIэ койхэм атырагощэщт. ГущыIэм пае, Инэм къэлэ псэупIэ коим сомэ миллион 35-р фэкIощт, Адыгэкъалэ сомэ миллион 30 фатIупщыщт, къалэу Мыекъуапэ игъогухэм ягъэцэкIэжьын пае сомэ миллион 50-р ратыщт.\nРеспубликэ бюджетым фэгъэхьыгъэ законопроектым щыгъэнэфагъэхэр шапхъэхэм адиштэнхэм фэшI нэмыкI гъэтэрэзыжьынхэри проектым фашIыгъэх.\nГъэтэрэзыжьынхэр 19 хъущтыгъэх, зэкIэми депутатхэр ахэплъагъэх, атегущыIагъэх, ау зыдырамыгъэштагъэхэри къахэкIыгъэх. Зыдырагъэштагъэхэр къыкIэлыкIорэ зэхэсыгъоу Парламентым иIэщтым ятIонэрэ еджэгъумкIэ ахэплъэнхэу къыхалъхьащтых.


Hахь чанэу хэлэжьэнхэм фэшI | АДЫГЭ ДУНАЙ | АДЫГЭ ДУНАЙ | АиФ Адыгея\nHахь чанэу хэлэжьэнхэм фэшI\nВакцинацием нахь кIэгъэгушIугъэнхэм пае мэкъуогъум и 15-м къыщегъэжьагъэу Iофтхьабзэхэр Адыгеим щызэрахьэх.\nIоныгъом и 1-м нэс коронавирусым пэшIуекIорэ прививкэр язгъэшIыхэрэмкIэ кIэгъэгушIун заулэ ахэм къыдалъытэ. Илъэсым ыкIэм нэс а Iофтхьабзэхэм янахьыбэм кIуачIэ яIэ хъущт.\nРеспубликэм иоперативнэ штаб изэхэсыгъоу тыгъуасэ щыIагъэм ащ фэгъэхьыгъэу къыщиIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыкIи АР-м иминистрэхэм я Кабинет пшъэрылъ фишIыгъ нахь чанэу вакцинацием хигъэлэжьэнхэу ыкIи эпидемием пэшIуекIорэ Iофтхьабзэхэр зэрэкIохэрэм анаIэ зэратырагъэтырэр агъэлъэшынэу.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, вакцинациер ары анахь амал тэрэзэу щыIэр вирусым пэуцужьыгъэнымкIэ. «Лабораторнэ ыкIи клиниче-\nскэ ушэтынхэм къагъэшъыпкъэжьыгъ хэгъэгум къыщыдагъэкIырэ вакцинэр щынэгъончъэу ыкIи шIуагъэ къытэу зэрэщытыр. Сымаджэхэм япчъагъэ нахьыбэ мыхъуным пае чанэу зэкIэхэми а лъэныкъомкIэ афэлъэкIыщтыр ашIэн фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэм икъэухъумэнкIэ и Министерствэрэ Роспотребнадзорым и ГъэIорышIапIэрэ Адыгэ РеспубликэмкIэ къызэратыгъэмкIэ, коронавирусымкIэ республикэм иIофхэм язытет зыпкъитыныгъэ нэшанэ иIэу щытэп, муниципальнэ образование пстэуми мэкъуогъум къыщегъэжьагъэу сымаджэхэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъурэр ащагъэунэфыгъ. Коронавирусым иштамм зэфэшъхьафхэри къыхагъэщыгъэх. Мы лъэхъаным нэбгырэ 288-мэ яIазэх, ахэм ащыщэу нэбгырэ 79-р сымэджэщхэм ачIэлъых, нэбгыри 7-мэ реанимацием иотделение щяIазэх. Пандемиер къызежьагъэм щыублагъэу нэбгырэ 222-рэ дунаим ехыжьыгъ, нахьыжъхэм узыр хьылъэу зэрапэкIэкIыгъэр хагъэунэфыкIы, къытыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу.\n«Экспертхэм къызэраIорэмкIэ, Iофхэм язытет нахь дэй хъун ылъэкIыщт. ХэгъэгумкIэ сымаджэхэм япчъагъэ хэхъо. Ау нахьышIум ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет зэхъокIын ылъэкIыщт прививкэ языгъэшIыхэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъумэ. Республикэм щыпсэухэрэм ар къагурыIоным ыкIи прививкэ зарагъэшIыным мэхьанэшхо иI. Нэбгырэ пэпчъ ежь ышъхьэкIэ зэрэзыфэгумэкIыжьырэм дакIоу игупсэхэми къыпэблагъэхэми япсауныгъэ изытет фэгумэкIын фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ агу къыгъэкIыжьыгъ инфекцием зызэриушъомбгъурэм къыхэкIэу Iофтхьабзэхэу зэрахьанхэу агъэнэфэгъагъэхэм республикэм джыри кIуачIэ зэращыряIэр. ТхьамыкIэгъо чIыпIэм тимыуцоным фэшI псынкIэу Iофтхьабзэхэр зэрахьанхэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ афишIыгъ. Ащ пае санитарнэ-эпидемиологическэ шапхъэхэр зэрауплъэкIухэрэр гъэлъэшыгъэн, джащ фэдэу гурыгъэIон IофшIэным зегъэушъомбгъугъэн, вакцинэр нахь псынкIэу нахьыбэмэ зыхарагъэлъхьан фае. КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, екIолIэкIэ зэфэшъхьафхэр ащкIэ гъэфедэгъэнхэ фае.\nГущыIэм пае, вакцинэм иапэрэ Iахь зыхалъхьагъэхэм сертификат аратыщт, ащкIэ тучанэу «Титаным» сыд илIэужыгъо къыщащэфыщтми проценти 5 къафыщагъэкIэщт. Джащ фэдэу республикэм Iоф щызышIэрэ сатыушIыпIэ инхэм ялIыкIохэми а IофымкIэ зэдэгущыIэгъухэр адашIыщтых.\nМэкъуогъум и 15-м къыщегъэжьагъэу Iоныгъом и 1-м нэс прививкэм иапэрэ Iахь зыхалъхьащтхэм нэбгыри 2-мэ ателъытэгъэ сертификат аратыщт, ащкIэ культурэ Iофтхьэбзищэу мы илъэсым республикэм щызэхащэщтхэм ыпкIэ хэмылъэу яплъынхэ алъэкIыщт.\nВакцинэм иIахьитIу зыхалъхьагъэхэм спортивнэ псэуалъэхэр къызфагъэфедэнхэмкIэ ахъ-щэу атырэм къафыщагъэкIэщт, илъэс 60-м шIокIыгъэхэм ыпкIэ хэмылъэу «Ошъутенэм» ибассейнэ хэхьанхэ алъэкIыщт.\nIоныгъом и 1-м нэс вакцинэ зыхалъхьагъэхэм мыщ фэдэ фэгъэкIотэныгъэхэр яIэщтых:\n-Адыгэ республикэ стадионым итеннис ешIапIэхэр къызфэзыгъэфедэщтхэм процент 20 къафыщагъэкIэщт;\n- ФОК-у «Ошъутенэм» итренажернэ зал ыкIи имылылъэ унэ къызфэзыгъэфедэнэу фаехэм проценти 10 къафыщагъэкIэщт;\n- кушъхьэфачъэхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэфедэщтхэм ыкIи футбол ешIапIэхэм къащызычъыхьэ зышIоигъохэм процент 50-кIэ нахь макIэу аIахыщт (корпоративнэ командэхэм ащ фэдэу къафыщагъэкIэщт командэм хэт пстэуми вакцинациер апэкIэкIыгъэ зыхъукIэ);\n- илъэс 60-м шъхьадэкIыгъэхэм «Ошъутенэм» ыпкIэ хэмылъэу ибассейнэ зыщагъэпскIын алъэкIыщт, джащ фэдэу унэгъо абонемент зиIэхэми (илъэс 18 зыныбжьхэм ыкIи ащ шIокIыгъэхэу унагъом ис пстэуми вакцинэр зыхарагъэлъхьагъэ зыхъукIэ) ахъщэ аIахыщтэп.\nСпортивнэ учреждениехэм ащ фэдэ фэгъэкIотэныгъэхэр ащафашIынхэм пае вакцинэр зэрахалъхьагъэр къэзыгъэшъыпкъэжьырэ сертификатымрэ ежь личностыр къэзыушыхьатырэ документымрэ арагъэлъэгъунхэ фае.\nСоциальнэ ыкIи IофшIэным епхыгъэ зэфыщытыкIэхэм ягъэтэрэзынкIэ лъэныкъуищ комиссием унашъоу ышIыгъэм тетэу вакцинэр зыщахалъхьэгъэ мафэм е ащ къыкIэлъыкIорэ мафэм дагъэсынхэр IофшIэн язытыхэрэм игъо афалъэгъугъ. Джащ фэдэу предприятиехэмрэ организациехэмрэ яIофышIэхэу вакцинэр зыхалъхьагъэхэм нэмыкI фэгъэкIотэныгъэхэу афашIын алъэкIыщтхэм ахэплъэнхэуи игъо афалъэгъугъ. Илъэс 60-м шIокIыгъэхэу Iоныгъом и 1-м нэс прививкэ языгъэшIыхэрэм зэтыгъоу сомэ 500 аратыщт.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы: непэкIэ муниципальнэ образованиехэм вакцинацием епхыгъэ стационар пункт 32-мэ ыкIи мобильнэ пункти 2-мэ Iоф ащашIэ. Джащ фэдэу къэралыгъо фэIо-фашIэхэм япортал зыкI къызфагъэфедэзэ вакцинэр зэрахалъхьащтым пае пэшIорыгъэшъэу зарагъэтхын алъэкIыщт. Муниципальнэ образованиехэм вакцинациемкIэ бригадэхэр ащызэхащагъэх. Республикэм пстэумкIи вакцинэ Iахь мин 41,5-м ехъу къыIэкIэхьагъ. Мы охътэ благъэхэм джыри зичэзыу вакцинэ купыр къыIэкIэхьащт.\nМуниципальнэ образованиехэм япащэхэм вакцинацием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет фэгъэхьыгъэу къаIотагъ. Анахьэу чанэу а Iофыр зыщызэхэщагъэр Кощхьэблэ районыр ары. Республикэр зэрэпсаоу пштэмэ, нэбгырэ 35751-мэ прививкэм иапэрэ Iахь зыхарагъэлъхьэгъах, икъоу вакцинациер нэбгырэ 27644-мэ апэкIэкIыгъ.


Пшъэрылъхэр фигъэнэфагъэх | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат АР-м шIокI зимыIэ медицинэ страхованиемкIэ и ЧIыпIэ фонд ипащэу агъэнэфэгъэ Людмила Ялинам тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ.\nМы IэнатIэм ыпэкIэ Iутыгъэ ыкIи республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу хъугъэ Хьагъэудж Мариет ычIыпIэ ар ихьагъ. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи мэхьанэшхо зиIэ къулыкъум тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэр, пшъэрылъхэр АР-м и ЛIышъхьэ къыгъэнэфагъэх.\nАщ хэлэжьагъэх Адыгеим и Правительствэ и Тхьаматэу Александр Наролиныр, вице- премьерэу Наталья Широковар, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем.\nРеспубликэм ипащэ пэублэ псалъэ къышIызэ, Фондым и Къутамэ ипащэу агъэнэфэгъэ Л.Ялинам къыфэгушIуагъ. Финанс системэм илъэс пчъагъэрэ зэрэхэтыгъэр, мы лъэныкъомкIэ опытышхоу IэкIэлъ хъугъэр къызфигъэфедэзэ джы зыфэгъэзэгъэ къулыкъум иIофшIэн зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэным, ащ хэхъоныгъэ ышIыным ыкIуачIэ рихьылIэным зэрэщыгугъырэр риIуагъ.\n— ГумэкIыгъоу щыIэхэм защыгъэгъуаз, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм унаIэ тегъэт. Мы лъэныкъом уфэгъэзэгъэныр къызэрыкIоу щытэп, пшъэдэкIыжьышхо пылъ. Къулыкъум иIофшIэн зэрэзэхищэрэм бэкIэ елъытыгъ тицIыфхэм япсауныгъэрэ ящыIэныгъэрэ ухъумагъэхэ зэрэхъущтыр. Мыщ хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ IэпэчIэгъанэхэр щыIэх, ар уиIофшIэнкIэ IэубытыпIэу щытын фае. Медицинэ фэIо-фашIэхэр цIыфхэм зэрифэшъуашэу афэгъэцэкIэгъэнхэр, диспансеризациер, нэмыкI лъэныкъохэри пшъэрылъ шъхьаIэх. А пстэуми шъори, ащ фэгъэзагъэхэ нэмыкI структурэхэми, шъуиIо зэхэлъэу Iоф адэшъушIэным мэхьанэшхо иI. Ащ фэдэ пшъэрылъ къыгъэуцугъ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАлександр Наролиныр, Наталья Широковар, Мэрэтыкъо Рустем нэужым къэгущыIагъэх. Фондым икъутамэ къыIэкIэхьэрэ мылъкур шIуагъэ къытэу ыгъэфедэным, лъэгэпIэ инхэм анигъэсыным, цыхьэу фашIыгъэр къыгъэшъыпкъэжьыным зэрэщыгугъыхэрэр къулыкъум ипэщакIэ раIуагъ.\nЛюдмила Ялинам гущыIэр зештэм, мы IэнатIэм IухьанымкIэ цыхьэ къыфэзышIыгъэ ыкIи къыдезгъэштэгъэ пстэуми зэрафэразэр къыIуагъ. Бэ зэшIуихын фаеу ыпэ зэрилъыр дэгъоу къызэрэгурыIорэр, пшъэрылъэу къэуцухэрэр гъэцэкIэгъэнхэм фэшI республикэм иминистрэхэм я Кабинет зэпхыныгъэ дыриIэу Iоф дишIэным зэрэфэхьазырыр хигъэунэфыкIыгъ.\nЛюдмила Ялинам апшъэрэ гъэсэныгъэ иI — Адыгэ къэралыгъо университетыр 2001-рэ илъэсым къыухыгъ, сэнэхьатэу «Бухгалтерский учет и аудит» зыфиIорэр зэригъэгъотыгъ. ИIофшIэн зыригъэжьагъэм къыщыублагъэу IэнэтIэ зэфэшъхьафхэм аIутыгъ, аужырэ уахътэм муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» иадминистрацие финансхэмкIэ игъэIорышIапIэ ипащэ игодзагъ. Ипшъэрылъхэр дэгъоу зэригъэцакIэхэрэм къыкIэлъыкIоу Адыгеим финансхэмкIэ и Министерствэ и щытхъу тхылъ къыфагъэшъошагъ, республикэм изаслуженнэ экономист хъугъэ.