«ТиIофшIэнкIэ къин тэлъэгъуми, ащ фэдэ унашъо зэрэсшIыгъэм сырыкIэгъожьырэп» — Адыгэ макъ\nИкIыгъэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ къыщыублагъэу дунаир зэлъызыштэгъэ уз мэхъаджэу коронавирусыр Адыгеими къэсыгъ. КъызэрэтшIомышIыгъэу ащ ищынагъо цIыфхэм япсауныгъэ къышъхьарыхьагъ. Зыпкъ ит щыIэкIэ-псэукIэу тызхэтыгъэр зэщигъэкъуагъ.\nАпэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу джы къызнэсыгъэм ащ пэуцужьырэ, цIыфхэм япсауныгъэ къэзыухъумэрэ врачхэм ащыщ Пэнэжьыкъое район поликлиникэм иучастковэ терапевтэу Уджыхъу Альбинэ.\nАщ поликлиникэм ипчъэшъхьаIу зызэпичыгъэр бэшIагъэп (илъэси 4 хъущт) нахь мышIэми, непэ медицинэр зыхэт къиныгъом игупчэ плъыр врач ныбжьыкIэр хэфагъ. Альбинэ исэнэхьат къыхихынэу зэрэхъугъэм, ковиднэ бригадэм иIофышIэхэр узым зэрэпэуцужьыхэрэм, нэмыкIхэми афэгъэхьыгъэу гущыIэгъу тыфэхъугъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым имедицинэ институт IэзэнымкIэ ифакультет 2016-рэ илъэсым къыухыгъ. Ащ ыуж интернатурэр Краснодар зэрэщикIугъэм тетэу Теуцожь районым къыгъэзэжьыгъ. Альбинэ поликлиникэм Iоф зэрэщишIэрэм имызакъоу, Пэнэжьыкъое район сымэджэщым, Гъобэкъое амбулаторием дежурствэхэр ащыриIэх.\n— СицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу врач сыхъунэу лъэш дэдэу сыфэягъ, — къеIуатэ ащ. — Сымаджэхэм сяIэзэнэу, згъэхъужьынхэу. Сянэ кIэлэегъаджэти, илъагъо сырищэмэ шIоигъоу бэрэ къысиIощтыгъ. Ау сэ сызкIэхъопсыщтыгъэ сэнэхьатыр ыпэ изгъэшъыгъ, къызэрэхэсхыгъэмкIи сырыкIэгъожьырэп. Врач сэнэхьатыр етIани сыгу зыкIырихьырэр кIэу къежьэрэ пстэури зэбгъэшIэнэу, уфеджэнэу зэрэщытыр ары. Сыда пIомэ, медицинэм зэпымыоу хэхъоныгъэхэр ешIых, ар сыдигъокIи гъэшIэгъоны.\nГухэкI нахь мышIэми, зэхъокIыныгъэ пстэуми уагъэгушIорэп. Гъатхэм пандемиер тикъэралыгъо къызэсым, ащ щыпсэухэрэм ящыIэныгъэ зэрэзэблэхъугъэм фэдэу Альбинэ ищыIэныгъи зэхъокIыгъ.\nНепэ коронавирусым пэуцужьырэ врачхэм яапэрэ сатыр хэтэу Альбинэ Iоф ешIэ.\n— Ковиднэ сымаджэхэм сахэтэу Iоф сшIэщтэп сIоу зы мафи сегупшысагъэп, — еIо врач ныбжьыкIэм. — Врачым ипшъэрылъыр сыд фэдэ чIыпIэ ифагъэми, цIыфым узыр зэпичынымкIэ IэпыIэгъу фэхъуныр ары. ТиIофшIэнкIэ къин тэлъэгъуми, ащ фэдэ унашъо зэрэсшIыгъэм сырыкIэгъожьырэп.\nШъыпкъэ, терапевтхэм яIофшIэн къэхьылъагъ. Ковиднэ бригадэм нэбгырищ хэхьэ: врачыр, медсестрар, водителыр. Непэ ахэр сменэм зытехьэхэкIэ къяжэрэр ашIэрэп. Теуцожь районыр ины, мафэм нэбгырэ 20 фэдизмэ ядэжь макIох.\n— Пчэдыжьым сыхьатыр 8-м IофшIэныр етэгъажьэшъ, пчыхьэм 9-м нэс тыкъэтэу мэхъу. IэпыIэгъу зищыкIагъэу къытеуагъэхэр — плъыр-стыр, пэтхъу- Iутхъу нэшанэ зиIэхэр, пэмэныр зышIокIодыгъэхэр, пскэхэрэр, жьы зымыгъотыхэрэр — зэкIэ къэтымыкIухьэхэу, ящыкIэгъэ Iэзэгъур ятымыгъэгъотэу тыкъэкIожьырэп. СымаджэмкIэ мэхьанэ зиIэр игъом иIэзэгъу къыфэбгъотыныр ары, уахътэу тешIэрэм елъытыгъэр бэ. Зыдгъэпсэфыщтыр хэгъэкIи, тышхэнэу игъо тимыфэу къыхэкIы. Нахь пасэу поликлиникэм тыкъычIэхьажьымэ, тхьапэхэр тэтхыжьых, — къыIуагъ Альбинэ.\nКоронавирусыр къызежьэгъэ апэрэ мазэхэмрэ ятIонэрэ едзыгъоу джы тызхэтымрэ зэбгъапшэхэмэ, медикхэр зыпхырыкIырэ къиныгъохэр зэфэшъхьафых. Узыр къызежьакIэм, цIыфхэм ашIошъ хъущтыгъэп, шапхъэхэр агъэцакIэщтыгъэхэп. Ау медицинэм иIофышIэхэм зэрэщынагъор зэхашIыкIыщтыгъ, зэрэзекIощтхэр амышIэу, зыщалъэщтхэр имыкъухэу, IэзакIэу къыхахыщтыр мыгъэнэфагъэу щытыгъ. А Iофыгъохэр джы зэпачыгъэх. Шъуашэхэри икъоу аIэкIэлъых, узыр зэрэщыIэри нахь ашIошъ хъугъэ.\n— ВирусыкIэу къежьагъэр зэрэщынагъор агурыдгъэIон тлъэкIыщтыгъэп, — еIо тигущыIэгъу. — Зызэрэфэсакъыжьынхэ фаер, санитарнэ амалхэр агъэфедэщтыгъэхэп. Ары пакIошъ, хьадагъэхэри, джэгухэри къакIухьэхэзэ, нэбгырабэмэ узыр зэпахыжьыгъ. Ар къызэузыхэрэми, зидунай зыхъожьыхэрэми япчъагъэ зыкъызеIэтым, узыр зэрэщынагъор цIыфхэм къагурыIуагъ. Коронавирусыр къызэрамыугупшысыгъэр къэнэфагъ.\nКовиднэ бригадэхэм яIофшIэн лъэшэу къызыхьылъагъэр икIыгъэ илъэсым чъэпыогъум ыгузэгухэм, шэкIогъу ыкIи тыгъэгъэзэ мазэхэм сымаджэхэм япчъагъэ лъэшэу зыкъызеIэтыр ары. Чэщ-зымафэм нэбгыри 100-м шIокIэу республикэм узыр къащахагъэщыщтыгъ. Медикхэр кIочIэгъу фыримыкъухэу къин хэтыгъэх.\nПоликлиникэхэм яIофшIэн нахь зэтеуцожьыгъ. Участковэ терапевтхэм къяуалIэрэр бэ, лъыдэкIуаем, гриппым, пэтхъу-Iутхъум ыгъэгумэкIыхэрэр, нэмыкIхэри. Пандемием ыпкъ къикIыкIэ ахэм яфэшъошэ IэпыIэгъур игъом агъотыгъэп. Уджыхъу Альбинэ къызэриIуагъэмкIэ, ахэм поликлиникэм шъхьафэу щяIазэх. Мафэрэ Iоф зышIэрэ стационархэм яIофшIэн тIэкIу шIагъэу рагъэжьэжьыгъэу щытыгъ, джы илъэсыкIэм ыуж чэщи мафи Iоф зышIэрэр къызэIуахыжьыгъ. Плъыр-стыр зиIэхэм хэхыгъэ унэм щяплъых.\nЦIыф къызэрыкIохэм афэдэу, медицинэм иIофышIэхэми узыр къапыхьаным ищынагъо къашъхьарыт. ГущыIэм пае, сымэджэщым ащагъэхэм коронавирусыр гъэнэфагъэу зэрапылъыр ашIэшъ нахь зыфэсакъыжьых, ау поликлиникэм зэхэпхъагъэу бэмэ зафагъазэ. Мы уз мэхъаджэр къыпыхьаным тещыныхьэмэ тигущыIэгъу теупчIыгъ.\n— А узым пхырыкIыгъэхэм сэри сащыщ, — къеIуатэ ащ. – Сымаджэхэм адэжь тыкIо зыхъукIэ хэушъхьафыкIыгъэ шъуашэр тщыгъ. Унагъо пэпчъ тихьэ зыхъукIэ ар зэблэтэхъу. Арэущтэу зэрэщытзи, коронавирусыр къысэутэкIыгъ, унэм сисэу зызгъэхъужьыгъ. Анахьэу сызытещыныхьагъэр сиунагъо исхэм апызгъэхьаныр ары. Тхьэм ишыкуркIэ, къыспахыгъэп.\nАльбинэрэ ишъхьэгъусэу Аслъанрэ сабыитIу зэдапIу. Каринэ апэрэ классым ис, Ислъам джыри еджапIэм чIэхьагъэп. Ау, ахэр ины хъухэу, янэ исэнэхьат гъогу къыхахымэ, лъэшэу зэригопэщтыр тигущыIэгъу къыхигъэщыгъ.\nЩыIэныгъэ къызэрыкIоу, гупсэфэу тызхэтыгъэм къыфэдгъэзэжьыным медицинэм иIофышIэ пстэури зэрэкIэхъопсыхэрэм фэдэу, Альбини гукIэ зыдиIыгъ а мафэхэм такъызэрэфэкIожьыщтыр. Коронавирус уз мэхъаджэм тызэрэтекIощтым ащ ицыхьэ телъ.\nСледущая Власти Адыгеи совместно с ЦУР помогают жителям республики.


Республика Адыгея - Iоныгъом и 15-р – мэзым иIофышIэ и Маф\nIоныгъом и 15-р – мэзым иIофышIэ и Маф\nМэзым иIофышIэхэу, иветеранхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nМэзым иIофышIэ и Мафэ фэшI тышъуфэгушIо!\nIофэу зэшIошъухыхэрэм тиреспубликэкIи, ащ щыпсэухэрэмкIи мэхьанэшхо яI. Мэзхэм якъэухъумэн, шIуагъэ къытэу, акъылыгъэ хэлъэу ахэм ябаиныгъэ гъэфедэгъэным шъуишъыпкъэу шъузэрапылъым Адыгэ Республикэм иэкологие нахь къызэтырегъанэ, республикэм иэкономикэ изыкъегъэIэтын ащкIэ шъуиIахьышхо хэшъошIыхьэ.\nНыбджэгъу лъапIэхэр, гуетыныгъэ фышъуиIэу шъузэрэлажьэрэм, шъуиIоф шъузэрэфэшъыпкъэм афэшI лъэшэу тызэрэшъуфэразэр шъуисэнэхьат епхыгъэ мэфэкIыр зыщыхэжъугъэунэфыкIырэ мафэм шъотэIо.\nАдыгэ Республикэм имэзлэжьхэм яIэпэIэсэныгъэрэ опытэу яIэмрэ тапэкIи зэрахагъэхъощтым, шэн-хэбзэ дэгъухэр зэрэлъагъэкIотэщтхэм, пшъэрылъ анахь къинхэми язэшIохын зэрафэукIочIыщтым тицыхьэ телъ.\nРеспубликэм имэзлэжьхэм псауныгъэ пытэ, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу яIэнэу, Адыгеимрэ Урысыемрэ хэхъоныгъэ ашIынымкIэ рахьыжьэрэ IофышIу пстэуми гъэхъагъэхэр ащашIынэу тафэлъаIо!


Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэхэр Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэхэр » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэхэр Зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэхэр\nУрысыем хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, ар лъэшэу ыпэкIэ лъыкIотэнымкIэ мэхьанэшхо иI ныбжьыкIэхэм ясэнэхьат хэшIыкI фыряIэу, ащкIэ шIэныгъэ дэгъухэр аIэкIэлъхэу, гурыт сэнэхьат зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэм къачIэкIынхэм. НыбжьыкIэхэр кIочIэшхоу зэрэщытхэр, ахэм хэгъэгур къазэрэщыгугъырэр Урысыем и Президентэу В. Путиным мызэу, мытIоу ныбжьыкIэ форумхэм къащиIоу къыхэкIыгъ. Урысыем хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, ар лъэшэу ыпэкIэ лъыкIотэнымкIэ мэхьанэшхо иI ныбжьыкIэхэм ясэнэхьат хэшIыкI фыряIэу, ащкIэ шIэныгъэ дэгъухэр аIэкIэлъхэу, гурыт сэнэхьат зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэм къачIэкIынхэм. НыбжьыкIэхэр кIочIэшхоу зэрэщытхэр, ахэм хэгъэгур къазэрэщыгугъырэр Урысыем и Президентэу В. Путиным мызэу, мытIоу ныбжьыкIэ форумхэм къащиIоу къыхэкIыгъ.


«Абрекхэр» Шъачэ рагъэблагъэх — Адыгэ макъ\n«Абрекхэр» Шъачэ рагъэблагъэх\nРедактор 01.02.2016 КУЛЬТУРЭР\nУрысыем ифестиваль-зэнэкъокъоу «Жъуагъохэм ядунай» зыфиIорэр Ставрополь краим икъалэу Невинномысскэ щыкIуагъ. КъэшъокIо ансамблэ 30 фэдиз зэхахьэм хэлэжьагъ. Адыгеим икIэлэцIыкIу купэу «Абрекхэр» зыфиIорэм шIухьафтын шъхьаIэу Гран-прир къыфагъэшъошагъ.\nКъэрэщэе-Щэрджэсым, Ростов хэкум, Краснодар ыкIи Ставрополь крайхэм, Адыгеим яансамблэхэр зэIукIагъэх. Непэрэ уахътэм нахь ашIогъэшIэгъон лъэпкъ къашъохэр къагъэлъэгъуагъэх.\nЯIэпэIэсэныгъэ нахьышIоу къызэIуахын ямурадэу ансамблэхэм къэшъуи 2 — 3 къашIэу къыхэкIыгъ. Къэшъо зэхэтэу «НыбжьыкIэ Адыгеир» зыфиIорэр «Абрекхэм» къашIыгъ. Жюрим иунашъокIэ зы къашъомкIэ осэ ин тикIэлэеджакIохэм къафашIи, Гран-прир къыфагъэшъошагъ.\n— ЗэкIэ тикъэшъуакIохэм тагъэгушIуагъ, адыгэмэ ялъэпкъ шэн-хабзэхэр пчэгум дахэу къыщагъэлъэгъуагъэх, — къытаIуагъ купым ипащэхэу Къэбэхьэ Анзоррэ ТхьакIумэщэ Налбекрэ. — КIэлэцIыкIухэм янэ-ятэхэм гъэзетымкIи «тхьашъуегъэпсэу» ятIожьы тшIоигъу. Гъусэ къытфэхъухи, Невинномысскэ къыддэкIуагъэхэр ны-тыхэм къахэкIыгъэх.\nКъашъохэр къыхэзыдзэгъэхэ Шыхъэстэнэ Миланэрэ Мамыжъ Эльдаррэ, трюкхэр къэзышIыгъэхэ Хьакурынэ Расул, Бэрэчэт Амир, Хьаткъо Расул, къашъохэм яедзыгъохэр къэзышIыгъэхэм зэхэщакIохэр Iэгу къафытеуагъэх. Дунэе фестиваль-зэнэкъокъоу гъэтхапэм Шъачэ щыкIощтым «Абрекхэр» рагъэблэгъагъэх, ыпкIэ лъамытэу зэхахьэм тикIэлэеджакIохэр хагъэлэжьэщтых.\n— Къашъохэм ямызакъоу, адыгэ шэн-хабзэхэр кIэлэцIыкIухэм ятэгъашIэх, — зэдэгу-\nщыIэгъур лъегъэкIуатэ Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артистэу Къэбэхьэ Анзор. —\nАдыгэ быракъыр агъэбыбатэзэ пчэгум щыуджыхэ зыхъукIэ, гушIуагъоу анэгу кIэтлъагъорэм тегъэгушхо.\nШъачэ щыкIощт Дунэе фестивалым ыуж адыгэ быракъым и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкIэу тиреспубликэ щызэхащэщтым хэлэжьэнэу ансамблэм зегъэхьазыры.\nПредыдущая Тэхъутэмыкъое «Адыгэхэр» чемпионых\nСледущая «Искрэр» тихьакIэ


Республика Адыгея - Щэрыон спортым тегущыIагъэх\nЩэрыон спортым тегущыIагъэх\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысыем щэрыонымкIэ и Союз ипрезидентэу Владимир Лисиным тыгъуасэ IукIагъ.\nСоюзыр яIэпыIэгъоу щэрыонымкIэ Адыгеим зэнэкъокъухэр щызэхэщэгъэнхэм, мы спорт лъэпкъым имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным афэшI еджапIэхэм Iоф адэшIэгъэным, олимпийскэ резервыр гъэхьазырыгъэным иIофыгъохэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх. ЗэдэгущыIэгъум хэлэжьагъэх Адыгеим физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Муратрэ ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ Союзым игъэцэкIэкIо директорэу Анна Лещиковамрэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум ипэублэ республикэм къэкIуагъэхэ хьакIэхэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зафигъэзагъ. Мы спорт лъэпкъым шъолъырым мэхьанэшхо зэрэщыратырэр, ащ фэшI спорт-щэрыопIэ комплекс Мыекъуапэ къызэрэщызэIуахыгъэр къыхигъэщыгъ.\n— Базэу дгъэпсыгъэм зэрифэшъуашэу Iоф едгъэшIэнэу тыфай. Союзым иIэпыIэгъукIэ щэрыонымкIэ Урысыем ичемпионатрэ пневматическэ Iашэ щэрыонымкIэ зэнэкъокъурэ Адыгеим щыкIуагъэх, регион зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэ спортсменхэр ащ хэлэжьагъэх. ТапэкIи тизэпхыныгъэ дгъэпытэным, Iофтхьабзэу зэхатщэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ хъуным тыщэгугъы, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСпортышхом ыкIи лъэгапIэхэм уафэзыщэрэ спортым заушъомбгъуным республикэм мэхьанэшхо зэрэщыратырэр, тирэу къызэIуахыгъэм ишIуагъэкIэ щэрыон спорт лъэпкъхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ амалышIухэр щыIэхэ ыкIи сэнаущыгъэ зыхэлъ спортсмен ныбжьыкIэхэу ащ пыщагъэхэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъугъэхэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ. АщкIэ щысэ зытырахынхэ спортсмен цIэрыIохэр Адыгеим иIэх — Сидней щыкIогъэ Олимпиадэм ичемпионэу Сергей Алифиренкэр ыкIи Лондон щызэхащэгъэ Паралимпийскэ джэгунхэм текIоныгъэр къащыдэзыхыгъэ Валерий Пономаренкэр.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, спорт-щэрыопIэ тирым ишIын 2015-рэ илъэсым рагъэжьагъ. Ащ зэкIэмкIи сомэ миллион 86,3-рэ пэIуагъэхьагъ. Сомэ миллион 45,8-р — федеральнэ гупчэм, сомэ миллион 40,5-р — республикэ бюджетым къатIупщыгъэх. Аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьэгъэ комплексым тири 4 хэхьэ, ахэм метрэ 25-рэ ыкIи 50 арылъ. Дунэе мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэр мыщ щызэхэпщэнхэ плъэкIыщт. Ащ дакIоу республикэм ихэшыпыкIыгъэ командэ зэнэкъокъухэм мыщ защыфегъэхьазыры.\nВладимир Лисиным къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, щэрыон спортым ылъэныкъокIэ республикэм хэхъоныгъэшIухэр ышIыгъэх, шъолъырым щыкIогъэхэ зэнэкъокъухэр шэпхъэшIухэм адиштэу зэхащагъэх. Мы спорт лъэпкъым пыщагъэхэм япчъагъэ хэгъэхъогъэным фэшI кIэлэеджакIохэм, ныбжьыкIэхэм Iоф адэшIэгъэным мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ. Зэнэкъокъухэм язэхэщэнкIи, сэнаущыгъэ зыхэлъ спортсмен ныбжьыкIэхэм якъыхэхын исистемэ нахьышIу шIыгъэнымкIи, нэмыкIхэмкIи Адыгеим IэпыIэгъу къыфэхъунхэм зэрэфэхьазырхэр къыIуагъ.\n— Адыгеим щырэхьат, лъэпкъ ыкIи дин зэгурыIоныгъэ илъ. Арышъ, республикэм мыщ фэдэ зэнэкъокъухэр щыредгъэкIокIынхэмкIэ зи пэрыохъу щыIэп. Союзыр IэпыIэгъу къытфэхъумэ, тапэкIи нахь дэгъоу Iоф тшIэным, шэпхъэшIухэм адиштэхэрэ зэнэкъокъухэр зэхэтщэнхэм тыфэхьазыр, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nМы мэфэ дэдэм Адыгеим и ЛIышъхьэрэ Урысыем щэрыонымкIэ и Союз ипрезидентрэ спорт-щэрыопIэ комплексым щыIагъэх. Мы спорт лъэпкъхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ республикэм Iофышхо зэрэщашIагъэр Владимир Лисиным къыхигъэщыгъ. Джы къэнэжьыгъэ закъор зэнэкъокъухэу рагъэкIокIыхэрэм шъолъырыр ахэгъэуцогъэныр ары.\nМыекъуапэ дэт комплексым зэнэкъокъухэр зэрифэшъуашэу щызэхащэнхэм фэшI оборудование тедзэ ащ къыратынэу лъэныкъохэр зэзэгъыгъэх.\n02.11.2017 Адыгеим и ЛIышъхьэ республикэм испортсмен, итренер цIэрыIохэм афэгушIуагъ


Адыгэ Хэку Таймс: Журналэу «Ныбджэгъум» ия 6-рэ чэзыу номер къыдэкIыгъ\nЖурналэу «Ныбджэгъум» ия 6-рэ чэзыу номер къыдэкIыгъ\nАдыгэ къэралыгъо университетым истудент куп Iоф зыдишIэрэ журналэу «Ныбджэгъум» ия 6-рэ чэзыу номер шэкIогъум, 2015-рэ илъэсым къыдэкIыгъ. Ар анахьэу зыфэгъэхьыгъэр апшъэрэ еджэпIэшхоу Адыгэ къэралыгъо университетыр зызэхащагъэр илъэс 75-рэ зэрэхъугъэр ары.\nЖурналым иредактор шъхьаIэр шIэныгъэлэжьэу, доцентэу Хъуажъ Нурет. ПшъэдэкIыжь зыхьырэ редакторыр Сихъу СултIан.\n«Ныбджэгъум» къыIуатэрэмкIи ишъошэ-гъэпсыкIэкIи зэдэштэныгъэ дахэ иI. Адыгэ щыIакIэм илъэныкъо пстэумэ анэсэу, непэ тиреспубликэ щыхъурэ-щышIэрэр нэм къыкIигъэуцоу журналыр щыт. Мы зичэзыу къыдэкIыгъоми бэ гъэшIэгъонэу къыдэхьагъэр, адыгэм тилъэхъан идунэететыкIэ ухащэу ахэр къысщэхъух.\nАдыгэхэр нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэзыгъэщыхэрэр адыгагъэр ары, ащкIэ апэрэр хьакIэпэгъокIыкIэр ары. Ащ гу лъыуигъатэу, мэфэкIыбэр къызыщекIокIырэ Адыгеим иIанэ сыдигъуи зэрэзэIухыгъэр, хьакIэр лъэпкъым зэрилъапIэр, хьакIэзещакIэм зэрэфытегъэпсыхьагъэр къаушыхьаты тишъолъыр ит шхэпIэ зэтегъэпсыхьагъэхэу (къуаджэу Кощхьаблэ къыщызэIуахыгъэу) «Дамыгъэ», Хьакурынэхьаблэ ишхэпIэ зэгъэфагъэу «Абдзах» зыфиIохэрэм ясурэт теплъэ кIэракIэхэу тлъэгъухэрэм.\nАдыгэ къэралыгъо университетыр илъэс 75-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ гущыIэу «Университетымрэ адыгэ шIэныгъэ-гъэсэныгъэ Iофымрэ» зыфиIоу Хъунэго Рэщыдэ къышIыгъэм журналым чIыпIэ щиубытыгъ. ЕджэпIэшхом игъогу зыфэдагъэр, иапэрэ илъэс лъэбэкъухэм къащегъэжьагъэу непэрэ мафэхэм къанэсыжьэу университетым зызэриштагъэр, хэхъоныгъэ инхэр зэриIэхэр, Урысыем иапшъэрэ еджэпIэшхо анахь дэгъухэр ищысэтехыпIэхэу, ар дахэу ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэр къыщиIуагъ.\nУнаIэ зытырыуегъадзэ Юсып Заур икъэIотэн зэгъэзэфагъэу «ХьакIэщыр — лъэпкъым инеущ» зыфиIорэм. КIэлэ ныбжьыкIэм хьакIэщым епхыгъэ гущыIэу къышIыгъэм уигуапэу уегъэдаIо, игупшысэ деогъаштэ.\nЛъэпкъым икушъапIэр къуаджэр ары. Тиадыгэ къуаджэхэр щэIэфэхэ адыгапсэр пытэщт, тыгуи зиIэтыщт. Адыгеим итыгъэ къуаджэ пэпчъи, джы непэ къэсыгъэу щыIэхэми къэбар хэушъхьафыкIыгъэ зырыз апылъ, ахэр зэкIэ кIэтыугъуаеу, зэдгъашIэу, ахэм тафэсакъэу тыухъумэхэмэ, тилъэпкъ тхыдэ ылъапсэ пытэщт. Тарихъ Iофыгъо иныр журналым къызэрэдилъытэрэм ищысэу сеплъы «КощхьаблитIу якъэбар» зыфиIорэ тхыгъэу Адыгеим ит къуаджэу Кощхьаблэрэ Къэрэщэе-Щэрджэсым и Хьэбэз район щыIэ Куэщхьэблэрэ уафэзгъэнэIуасэрэр, ахэр зэшым фэзыгъадэхэрэр.\nЦIыфымкIэ анахь ны бы-\nдзыщэ папкIэр и ЧIыгу, ихэку, Хэгъэгур арых. Анахь ЧIыгу IэшIур, лъапIэр о апэрэ лъэбэкъур зыщыбдзыгъэу, узыгъашхэу, узыщапIурэр ары. УичIыгу игъэбэжъу джары ухэтми анахь хьалэл зыкIыпфэхъурэр. Ти Адыгей, Тхьэшхор къытфэупсагъэу, сыдрэ лъэныкъокIи зэтегъэпсыхьагъ, хабдзэрэр зэкIэ дахэу тичIы-\nгу къыщэкIы, адыгэ щаир цIэрыIо хъугъэ. ЧIыгум тегъашхэ, лэжьэкIо Iапшъэхэу ащ емызэщыжьэу дэлажьэхэрэр зэфэдэкIэ тикъуаджэхэм адэсых, «улажьэмэ лыжъ пшхын» зэраIорэр сыдигъуи аIу телъэу, хъупхъэ дэдэхэр щыIэх. Ахэм ащыщых къуаджэу ХьакIэм-\nзые (АдыгеимкIэ) щыпсэухэрэ ХьакIэмыз зэшъхьэгъусэхэу Хьаджэтбыйрэ Эммэрэ. Мыхэм яхэтэшIагъэ сурэт дахэм фэд, хэтэрыкI зэфэшъхьафыбэр — помидори, бжьыни, бжьыныфи — афэбагъо, ахэр иных, къабзэх, лъэгъупхъэх. Къоджэдэс унэгъо IофшIакIом ехьылIэгъэ тхыгъэри гъэшIэгъоны.\n«Ныбджэгъум» ыгузэгу нэкIубгъуитIум тиеджэкIо анахь сэнаущ чанхэу, гъэсэныгъэм лъэшэу зыфищэхэрэм «яжъогъо»— сурэтхэр дэтых —тиныбжьыкIэхэр арыхэба къэкIощтыр зыфэдэщтыр зэлъытыгъэхэр. Мы анахь дэгъуцIэр зиIэхэм, къэзылэжьыхэрэм адрэ пстэуми адырагъэштэнэу тафэлъаIо.\nЖурналым инэкIубгъохэм тищыIакIэ мэфэкIыбэу къыхафэхэрэм нахь икъоу тафагъэнэIуасэ: Адыгеим илъэси 5 хъугъэу лъэпкъ IэшIагъэхэм яфестиваль щызэхащэ, ар IэпэIэсэныгъэ зыхэлъхэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ уасэ зиIэу щыт. Лъэпкъ искусствэм зэрэхахъорэр статьяу «Непэрэ искусствэм ыкIи культурэм алъапсэх» зыфиIорэм къыщыIотагъ.\nIэшIэгъабэ зиIэхэу арых адыгэхэр тарихъым зэрэхэтхэр. Ащ ищыс непи IэпэIасэхэр гъучIым, пхъэм, дэн-хэдыкIыным алъэныкъокIэ тиныбжьыкIэхэм къызэрахэкIыхэрэр. IэшэшIы-ным пылъ Джатэжъей Анзор ехьылIагъ Шоджэн Iэминат итхыгъэ.\nЦIыфымкIэ зынахь лъапIэ щымыIэр псауныгъэр ары. Ащ елъытыгъэу, гъогурыкIонымрэ тиныбжьыкIэхэмрэ зэрэзэхъулIэхэрэм ехьылIагъ зэдэгущыIэгъоу полицием иполковникэу Гъомлэшк Байзэт дашIыгъэр.\nСпортым иIофыгъо пIуныгъэ тэрэзым ылъапсэу елъытэ Шэуджэн районым Iэпшъэрызэо спортымкIэ итренерэу Даур Хьамедэ. ДэгущыIагъэр Сихъу СултIан.\n«Ныбджэгъум» зыкIи щыгъупшэхэрэп хэкум къэзыгъэзэжьыгъэ тилъэпкъэгъухэр, ахэм ащыщыбэ унэгъо дахэ хъугъэхэу, шъхьэIыгъыжьыкIэ амали яIэу Адыгэ Республикэм зэрисыр къыщыIотагъ «Хэкум кIорэ гъогум зэрипхыгъэх» зыфиIорэм.\n2015-рэ илъэсымкIэ «Адыгеим ипшъэшъэ тхьамат» зыфиIорэ цIэ лъапIэр зыфагъэшъошагъэу, Кощхьэблэ районымкIэ къуаджэу Еджэркъуае щыщэу Джарымэ Дианэ Беданэкъо Замирэ дыриIэгъэ гущыIэгъури къыдэхьагъ журналым.\n«Гум исатырхэр» зыфиIорэ нэкIубгъом Унэрэкъо Налбый, Нэгъой Фатимэ, Боджэкъо Бэлэ яусэ зырыз къихьагъ. Журналэу «Ныбджэгъум» имэфэкI къыдэкIыгъо хэбдзын хэмытэу зэгъэфагъэ, узIэпищэу уеджэ.


Адыгэ Хэку Таймс: Обама Барак Адыгэ джурналистэу Лъыс Фатимэ IукIагъ\nОбама Барак Адыгэ джурналистэу Лъыс Фатимэ IукIагъ\nЖъоныгъуакIэм и 3-м джурналистикэ шъхьэфитыныгъэ маф зыфиIорэр дунаемкIэ зэрхагъэунэфыкIыщтым ипэгъокIэу жъоныгъуакIэ и 2-м Амрикэ Зэгот Хэгъэгухэм и президент Обама Барак джурналист нэбрищ IукIагъ, Къэрэщай-Черкесым щыщэу Лъыс Фатим, Витнам щыщэу Дау Кай, Итиопия щыщэу Мангища Лили.\nЗэIукIэм Обама джурналистхэм шъхьэфитыныгъэ яIэу тхэнхэм мэхьанэ ин зэриIэр ыкIи ар цIыфхэм пае, хэгъэгу пэпчъ пае шIуагъэ ин зэрэхэлъэр къыIуагъ. Хэгъэгухэр щыIэх джурналистхэм шъхьэфитыныгъэ ащырамытэу ыкIи джурналистхэм иягъэ арагъэкIэу, ар гукъаоу щыт ыкIи зэфагъэ хэлъэп Обама къыIуагъ. Ащ нэмыкIэу Лъыс Фатимэ кавказым джурналисит Iофэу щишIагъэм Обама къытегущыIагъ.\nЗэIукIэм нэужьым Лъыс Фатимэ гъэзетэу Америкэм и Макъ зыфиIорэм иджурналистхэм ариIуагъ мыщ фэдэ зэIукIэхэм шIуагъэ зэрэхэлъыр ыкIи Америкэм ипрезидент къыIуагъэхэр дэгъукIэ ылъытагъ. Ащ нэмыкIэу Лъысым игъусэ джурналистхэм къафиIотагъ ежь иянэ ятэхэм Обама Барак тефон смс-кIэ къафригъэхьыгъэ гущыIэхэр. Ащ мыщ фэдэу итхагъ: "Шъуипхъоу лIыгъэ зыхэлъым шIугъабэ ерэI".\nКъэIогъэн фае, Лъыс Фатимэ илъэсыбэ Адыгэ хэкум ыкIи Кавказым джурналистэу щылэжьагъ. Адыгэ Iофым, корупцием (тыгъоным) ыкIи нэмыкI Iофхэм афэгъэхьыгъэу бэ къытхыгъэр. Урысие хьыкумэт къулыкъухэр Лъысым къебэнхэу заублэм, зыгорэхэм иягъэ къырагъэкIэу зэхъум Америкэм кIон фаеу хъугъэ. Непэ ар гъазетэу Америкэм и Макъ щэлажьэ.


Препарат Улкозол: инструкция по применению, цена, описание.\nОмезол: инструкция по применению, цена, описание.\nОмепар: инструкция по применению, цена, описание.\nХелицид 20: инструкция по применению, цена, описание.\nХелицид 10: инструкция по применению, цена, описание.\nОмепразол-ФПО: инструкция по применению, цена, описание.


ЫпкIэ ытызэ еджэрэр нахьыб — Адыгэ макъ\nЫпкIэ ытызэ еджэрэр нахьыб\nРедактор 16.08.2016 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nИлъэс къэс апшъэрэ къэралыгъо еджапIэхэм бюджет ахъщэкIэ ащарагъэджэщтхэм апае чIыпIэхэр къафагъэнафэх.\nНыбжьыкIэхэу дэгъоу еджагъэхэм е фэгъэкIотэныгъэ зиIэхэм ахэр атефэхэшъ, адрэ къанэхэрэр нытыхэм ыпкIэ атызэ рагъаджэх.\nБалл заулэ зыщыкIагъэхэу чыжьэу зикIалэ зыгъэкIонэу фэмыехэр коммерческэ шIыкIэм тетэу ахэр рагъэджэнхэм езэгъых. Ау гъот зимыIэ унагъом ыпкIэ ытызэ икIалэ ригъэджэныр къин къыщэхъу.\nАрэу щытми, мы аужырэ илъэсхэм ыпкIэ зытызэ апшъэрэ къэралыгъо еджапIэм чIахьэрэр, щеджэрэр нахьыбэ мэхъу. Бюджет чIыпIэу апшъэрэ къэралыгъо еджэпIитIумэ мыгъэ яIэщтым тызыкIэупчIэм, Адыгэ къэралыгъо университетым къызэрэщытаIуагъэмкIэ, очнэу еджэн зылъэкIыщтым ипчъагъэ нэбгыри 100 фэдизкIэ нахь макIэ хъугъэ. ГъэрекIо 622-мэ, мыгъэ 529-м нэсыгъ.\nСыд факультетха ыпкIэ атызэ анахьыбэу зыщеджэхэрэр? Ахэр юридическэр, экономикэмкIэ факультетыр арых. ГущыIэм пае, юридическэ факультетым бюджет чIыпIэ 20 нахьыбэ къырамытми, ащ ыпкIэ атызэ нэбгыри 100 щеджэ. ЭкономикэмкIэ факультетым бюджет чIыпIэу иIэр 52-мэ, ыпкIэ атызэ нэбгыри 130-рэ щеджэ. ЩыIэныгъэм къызэригъэлъагъорэмкIэ, илъэсыбэ хъугъэу а факультетхэм анахьыбэ къякIуалIэ.\nАдэ тхьапша еджапкIэр зыфэдизыр?\nКоммерческэ лъапсэм тетэу Адыгэ къэралыгъо университетым гъэсэныгъэ щызэбгъэгъотыным тефэщт ахъщэм тыкIэупчIагъ. Университетым къызэрэщытаIуагъэмкIэ, анахь студентыбэ ыпкIэ атызэ зыщеджэхэрэр ыпшъэкIэ къызэрэщыхэдгъэщыгъэу, экономикэм, хьисапым, юриспруденцием япхыгъэ сэнэхьатхэр арых. АхэмкIэ апшъэрэ гъэсэныгъэ зэбгъэгъотыным пае илъэс еджэгъум къыкIоцI сомэ мин 71-рэ соми 100-рэ птын фае. А еджапкIэр илъэситф хъугъэу зыпкъ ит. Ахъщэм ыкIуачIэ къеIыхыми, шапхъэу щыIэм университетым хигъахъорэп.\nХьисапымкIэ, прикладной хьисапымкIэ ыкIи информатикэмкIэ, бизнес-информатикэмкIэ, информационнэ системэм ыкIи хьисапым, информатикэм япхыгъэ сэнэхьатхэр зэбгъэгъотынхэм паий сомэ 71100-р ары птын фаер. Ары ыуасэр кIэлэегъэджэ сэнэхьатхэр зэрэзэбгъэшIэщтхэми. ГущыIэм пае, географиемкIэ, биологиемкIэ, урысыбзэмкIэ ыкIи нэмыкI предметхэмкIэ еджапкIэр ащ фэдиз. ТарихъымкIэ, юриспруденциемкIэ, экономикэмкIэ, филологиемкIэ, туризмэмкIэ апшъэрэ гъэсэныгъэ зэбгъэгъотыным пае а осэ дэдэр ары птын фаер. Шапхъэхэр ежь еджапIэр арэп, Урысые Федерацием гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ къегъэуцух, зы студентым иегъэджэн пэIухьэрэр ащ къегъэнафэ.\nИнформациер щынэгъончъэнымкIэ, психологиемкIэ, журналистикэмкIэ, техническэ системэхэм ягъэIорышIэнкIэ сэнэхьатхэр зэбгъэгъотынхэм тIэкIу нахь баIо атефэ — сомэ мин 78,5-рэ ыуас.\nАу анахьыбэ зыфатыхэрэр физкультурэмкIэ ыкIи дизайнымкIэ сэнэхьатхэр арых. Ахэм сомэ 127900-рэ атефэ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым коммерческэ лъапсэм тетэу узэрэщеджэщтым джащ фэдиз пIоми хъущт тефэрэр. Бюджет чIыпIэхэм яхьылIагъэу къэпIон хъумэ, 2016 — 2017-рэ илъэс еджэгъум къэралыгъом иахъщэкIэ еджэнэу чIэхьащтым ипчъагъэ мыщи нахь макIэ щыхъугъ. ГъэрекIо чIыпIэ 436-рэ хъущтыгъэмэ, мыгъэ 399-м ар къэсыгъ. Мы еджапIэмкIэ анахь бюджет чIыпIабэ фагъэнэфагъ IэзэнымкIэ сэнэхьатым. Ащ чIыпIэ 49-рэ тефагъ. Фармакологием нэбгырэ 22-рэ къэралыгъо бюджет ахъщэкIэ щеджэщт. Сэнэхьатэу ландшафтым иархитектурэ зэзыгъэгъоты зышIоигъохэм чIыпIэ 20 къараты, ащ фэдиз чIыдагъэмрэ газымрэ япхыгъэ сэнэхьатым чIыпIэу иIэри. А сэнэхьатхэмкIэ бюджет чIыпIэу къаратырэр бэкIэ нахь макI.\nАщ тетэу бюджет чIыпIэр зыщымакIэм коммерческэ чIыпIэр нахьыбэ щэхъу.\nПредыдущая Илъэхъан ыгъэбаигъ\nСледущая Чъэпыогъум и 1-м нэс


Купить недорого Линолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 в Новосибирске. Доставка по городу и в регионы - Склад Ремонта\nЛинолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (2,5м)\t 401 руб.\nЛинолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (3,5м)\t 401 руб.\nЛинолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (3м)\t 401 руб.\nЛинолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (4м)\t 401 руб.\nНе выбрано Линолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (2,5м) Линолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (3,5м) Линолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (3м) Линолеум бытовой Синтерос Комфорт Венеция 2 (4м)


Гъозэрыплъ: Адыгэ Макъэм иадыгабзэ урыс гущыIэхэр къыхэтIэтIы\nАдыгэ Макъэм иадыгабзэ урыс гущыIэхэр къыхэтIэтIы\nШъеплъ зэ хьэхьэйци АдыгабзэкIэ тэтхэ зиIорэм итхыгъэ Урыс гущыIэу хэткупым, зэраIуагъэу къыхэтIэтIы.\nАдыгеим экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ республикэм щыпсэухэрэр къыдэлэжьэнхэу къырегъэблагъэх\nАдыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ Адыгеим щыпсэухэрэр къырегъэблагъэх республикэм ипрограммэ документ шъхьаIэ - социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэм истратегие итегущыIэн хэлэжьэнхэу. Республикэм хэхъоныгъэ зэришIыщт лъэныкъо шъхьаIэхэр а стратегием щыгъэнэфагъэх. Ащ диштэу республикэм социальнэ, экономикэ политикэу пхырищыщтыр къыхахы.\nМы документыр зэрагъэкIэжьырэм амал къытыщт хэхъоныгъэ ышIынымкIэ республикэм пшъэрылъэу ыпашъхьэ итхэр нахь гъэхъагъэ хэлъэу гъэцэкIэгъэнхэмкIэ положение заулэхэм ахэIэзыхьажьыгъэнэу.\nСтратегием икъыхэхын фэгъэзагъэр министерствэм стратегие гъэIорышIэнымкIэ, промышленностымкIэ ыкIи къэралыгъо программэхэмкIэ иотдел ары. Ау ведомствэм испециалистхэм зэрэхагъэунэфыкIыгъэмкIэ, мыщ фэдэ Iофым республикэм щыпсэухэрэри, бизнесменхэри, общественнэ организациехэм ыкIи наукэм ялIыкIохэри чанэу къыхэлэжьэнхэ фае.\nТиреспубликэ тапэкIэ хэхъоныгъэ зэришIыщтым фэгъэхьыгъэу Адыгеим щыпсэухэрэм шIошIэу яIэхэр игъэкIотыгъэу зэрагъэшIэщтых. ЦIыфхэм яшIошIхэр къыраIотыкIынхэ алъэкIыщт ведомствэм иофициальнэ сайтэу www. minесоrа. ru зыфиIорэм къырагъэхьэгъэ анкетэр къызфагъэфедэзэ.\nАдыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ Адыгеим зэкIэ щыпсэухэрэр ащ фэдэ Iофтхьабзэм къыхэлэжьэнхэу къырегъэблагъэх.\nРеспубликэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ нэмыкI предложениеу щыIэхэми ведомствэр ахэплъэным фэхьазыр. Республикэм щыпсэухэрэм япредложениехэр министерствэм стратегие гъэIорышIэнымкIэ, промышленностымкIэ ыкIи къэралыгъо программэхэмкIэ иотделэу мыщ фэдэ чIыпIэм щыIэм къырахьылIэн алъэкIыщт: ур. Пионерскэр, 199-рэ е телефонэу 57-18-11-мкIэ къытеошъущтых.\nШъуипредложениехэм тыкъяжэ, тапэкIэ Адыгеим къырыкIощтыр шъоры зэлъытыгъэр.


ИIофшIэн Тхьэм къыфигъэхъугъ | Электронная газета "Кабардино-Балкария"\n15 марта, 2021 - 07:24\nБзэр лъэпкъым ылъапс. Лъэпкъ пэпчъ, анахь макIэр арыми, иныдэлъфыбзэ зыфэдэ щымыIэ баиныгъэу елъытэ. Лъэпкъыр зыфэдэр, икультурэ къызэрэпшIэн плъэкIыщтыр иныдэлъфыбз ары. Къэралыгъом ыкIи тиреспубликэ арылъ политикэм яшIуагъэкIэ «АР-м икъэралыгъуабзэ къэгъэнэжьыгъэныр ыкIи хэхъоныгъэ егъэшIыгъэныр» зыфиIорэ программэм тиреспубликэ Iофэ щешIэ. Тиныдэлъфыбзэ къэгъэнэжьыгъэнымкIэ ыкIи тапэкIэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ зиIахьышхо хэзышIыхьэхэрэм ащыщых бзэм дэлэжьэрэ тишIэныгъэлэжьхэр, адыгабзэм Iоф рызышIэрэ журналистхэр, кIэлэегъаджэхэр.\nЛъэпкъ пэпчъ иныдэлъфыбзэ, икультурэ ышIэным пае Iофтхьэбзэ макIэп тиеджапIэхэм ащызэхащэрэр. Адыгабзэм иегъэджэнкIэ зиIахьышIу хэзышIыхьэхэрэм ыкIи зищытхъу языгъаIохэрэм зэу ащыщ Кощхьэблэ гурыт еджапIэу № 2-м адыгабзэмкIэ икIэлэегъаджэу Бжьэц ФатIимэ.\nФатIимэ ыгуи ыпси етыгъэу ищыIэныгъэ кIэлэегъэджэ сэнэхьатым рипхыгъ. Илъэс 33-рэ хъугъэу ащ Iоф решIэ, адыгабзэр арегъашIэ. Исэнэхьат хэшIыкIышхо зэрэфыриIэм къыхэкIэу егъэджэн Iофтхьабзэхэр гъэшIэгъонэу зэхищэн елъэкIы. КIэлэцIыкIухэм урокыр нахь гурыIогъошIу къазэрафэхъущтым пае гъэшIэгъонэу шIыгъэ нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр егъэфедэх, джэгукIэ шъуашэм илъ IофшIэнхэр афызэхещэх. Ащ фэдэу ыгу етыгъэу Iоф зэришIэрэм къыхэкIэу къыдэлажьэхэрэми, ны-тыхэми Фатимэ шъхьэкIэфэныгъэшхо къыфашIы, къыфэразэх.\nФатIимэ илIакъокIэ къуаджэу Пщычэу щыщ, БрантIмэ япхъу. Я 8-рэ классым ыуж кIэлэегъэджэ училищым чIэхьагъ. Ар къызеухым, Iоф ышIэзэ, Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультетыр къыухыжьыгъ.\n- Адыгабзэр шIу сэзыгъэлъэгъугъэхэм апэу ащыщ гурыт еджапIэмкIэ сикIэлэегъэджагъэу Темзэкъо Юрэ. Ащ узыIэпищэу адыгэбзэ урокыр ыхьыщтыгъ. Ежь ишIошIхэр хигъахъозэ сэмэркъэушхо хэлъэу адыгэ пшысэхэр къытфиIуатэщтыгъэ, тэри тыхэгъэнагъэу тшIогъэшIэгъонэу ащ тедэIущтыгъ. Джащ фэдэу шIукIэ сыгу къэкIыжьы кIэлэегъэджэ училищым купымкIэ пащэу тиIэгъэ ЖэнэлI Тамарэ. Ащ ихъупхъагъэрэ идэгъугъэрэ къэпIотэн хъумэ охътабэ ыхьыщт. Тамарэ адыгабзэм хэшIыкI ин фыриIэу, шIу дэдэ ылъэгъоу, тэри ар зэрэтигъэлъэгъущтым дэгуIэу иурокхэр ыгъэпсыщтыгъэх. Ащ нэмыкIэу Анзорыкъо Светлани ыцIэ къесIо сшIоигъу. Синасып къыхьи кIэлэегъэджэ IэпэIасэхэм сырагъэджагъ, адыгабзэр сищыIэныгъэ еспхын слъэкIынэу шIу сагъэлъэгъугъ, - еIо ФатIимэ.\nКIэлэегъэджэ училищым щеджэзэ ФатIимэ адыгабзэм фэгъэхьыгъэ олимпиадэхэм, зэнэкъокъухэм ренэу ахэлажьэщтыгъэ. ТхакIохэр, усакIохэр еджапIэм къызырагъэблагъэхэкIэ, а зэIукIэхэм игуапэу зыфигъэхьазырыщтыгъэ.\nФатIимэ иIофшIэн апэу университетым илъэпкъ факультет секретарь-референтэу щыригъэжьагъ. Ащ тIэкIурэ Iоф щишIагъэу ищыIэныгъэ зэхъокIыныгъэ горэхэр хэхъухьэхи, ащ къыIукIыжьынэу хъугъэ. Нэужым Адыгэ республикэ гимназием иIофшIэн щыпидзэжьыгъ, ублэпIэ классхэм зы илъэсрэ ахэтыгъ, етIанэ апшъэрэ классхэм адыгабзэмрэ литературэмрэ ащаригъэхьыгъ.\nУнагъо исэу Еджэркъуае къызегъэзэжьым, Кощхьаблэ гурыт еджапIэу № 2-м Iухьагъ ыкIи непэ къызнэсыми щырегъаджэх. Ащ нэмыкIэу илъэсыбэрэ кIэлэегъэджэ-зэхэщакIоу еджапIэм Iоф щишIагъ. Мы мафэхэм IэпэIэсэныгъэшхо хэлъэу ублэпIэ ыкIи апшъэрэ классхэм адыгабзэр ыкIи литературэр ащарегъэхьы.\n- Сыфай кIэлэцIыкIухэм адыгабзэр шIу язгъэлъэгъунэу, яныдэлъфыбзэ рыгущыIэнхэу, еджакIэм, тхакIэм фэкъулайхэу къэтэджынхэу. Джары пшъэрылъ шъхьаIэу сиIэр, - еIо ащ.\nБжьэцым икласс нэрылъэгъу IэпыIэгъухэмкIэ бай. ЗэкIэ зыфэлажьэрэр адыгабзэм изэгъэшIэн, шэн-зэхэтыкIэ дахэхэм кIэлэеджакIохэр афэпIугъэнхэр, ахэм ягулъытэ-гупшысэ зегъэушъомбгъугъэныр, шIэныгъэ куухэр ягъэгъотыгъэныр ары. Сабыим ышъхьэ риубытэрэр ыгу къенэ. Адыгэ шэн зэхэтыкIэ дахэхэр сабыйхэм апкъырыхьанымкIэ адыгэ гущыIэжъхэр бэрэ егъэфедэх, ямэхьанэ гурыIогъошIоу къафеIуатэ. ИжъыкIэ адыгэхэм ахэлъыгъэ шэнхэбзэ дахэхэр кIэлэцIыкIухэм зэрахилъхьащтым дэшъхьахырэп.\nИIофшIэн зэрэфэшъыпкъэр, IэпэIэсэныгъэ IэкIэлъ зэрэхъугъэр, еджакIохэм шIэныгъэ куухэр зэраригъэгъотырэр къэзыушыхьатырэ щытхъу тхылъхэр мымакIэу ФатIимэ къыфагъэшъошагъэх.\nЦIыфым ежь ыгукIэ зыфэщэгъэ сэнэхьатыр ыIэ къызыригъахьэкIэ ащ гухахъо хигъуатэзэ рэлажьэ. Джащ фэдэ цIыф Бжьэцыр. Джырэ лъэхъан кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр анахь къинхэм зэращыщыр къыгурэIоми, кIэлэеджакIохэм Iоф адишIэныр икIас, «иIофшIэн Тхьэм къыфигъэхъугъ» зыфаIохэрэм ащыщ. Ащ ригъэджэрэ кIэлэеджакIохэр адыгабзэмкIэ олимпиадэхэм, фестивальхэм ахэлажьэх ыкIи ренэу хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдахых.\nИIофшIэнкIэ IэпэIэсэныгъэшхо зэрэхэлъым дакIоу творческэ цIыфэуи ар щыт. ФатIимэ дэныр икIас. ЦIыфхэр къыкIэлъэIухэзэ саер, цыер, ащ нэмыкIэу бзылъфыгъэ щыгъынхэр, кIакохэр афедых.\n- СиныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу дэныр сикIасэу сыкъэтэджыгъ, - еIо ФатIимэ. - Апэдэдэ сипшъэшъэжъыехэм сафадэу езгъэжьагъ. Нэужым цIыфхэм агу рихьхэу къыкIэупчIэхэ зэхъум, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ифакультетэу «Обработка и технология швейных изделий» зыфиIорэр заочнэу къэсыухыжьыгъ. Джы непэ унэм сыщэдэ.\nАщ нэмыкIэу Кощхьэблэ районым ФатIимэ дэгъоу щызэлъашIэ, къызэрэщагъэхэм рагъэблагъэзэ зэгуетхэх. Iофтхьабзэр адыгэбзэ къабзэкIэ зэрещэ, ар бэмэ агу рехьы.\nФатIимэрэ ишъхьэгъусэу Мыхьамэтрэ унэгъо дахэ зэдашIагъ, пшъэшъитIурэ зы шъэожъыерэ яI, пхъорэлъф цIыкIухэри къакIэхъухьагъэх. Пшъэшъэ нахьыжъэу Жаннэ Мэрэтыкъомэ яныс. Даринэ фармацевтэу Москва Iоф щешIэ. Джантемыр я 5-рэ классым ис.\n- ЫпэкIэ зэрэщытыгъэм фэмыдэу непэ кIэлэегъаджэм осэ гъэнэфагъэ раты зэрэхъугъэм уимыгъэгушIон плъэкIырэп, ащ кIуачIэ къысеты, - еIо ФатIимэ. - КIэлэеджакIохэм шIэныгъэу о пIэкIэлъыр яптыжьыныр, уишIуагъэ къызэрэкIорэр пшIэу, къыодэIухэу бгъэсэнхэр къыбдэхъу зыхъукIэ зымыуасэ щыIэп.


АдыгабзэкIэ къэгущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nМультфильмэу «Фиксики» зыфиIорэр адыгабзэкIэ зэрадзэкIыгъ. КIэлэцIыкIухэм якIэсэ персонажхэр джы тиныдэлъфыбзэкIэ къадэгущыIэщтых.\nАдыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэ мультфильмыр республикэм къыщагъэлъэгъуагъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат дэжь адыгабзэмкIэ Совет щызэхащагъ. Республикэм ипащэ игукъэкIыкIэ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ыкIи ащ икъэухъумэн фэгъэзэгъэщт Проектнэ офис агъэпсыгъ. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым ипащэу ЛIыIужъу Адам ащ пащэу фашIыгъ.\n— Адыгабзэм имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным, тхылъыкIэхэр, методическэ материалхэр гъэхьазырыгъэнхэм тынаIэ тедгъэтыным мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПроектнэ офисым Iофэу ышIагъэхэм ащыщ къыткIэхъухьэрэ лIэужхэр абзэ рыгущыIэнхэм фэIорышIэщт серие 52-рэ хъурэ мультфильмэу «Фиксики» зыфиIоу адыгабзэкIэ зэрадзэкIыгъэр.\nСериитIу къагъэлъэгъоным фагъэхьазырыгъ, адрэхэр чэзыу-чэзыоу къыдагъэкIыщтых.\n— ТIуагъэр тэгъэцэкIэжьы. Тисабыйхэм яныдэлъфыбзэ нахь куоу зэрагъэшIэным пае мультфильм пчъагъэ адыгабзэкIэ зэтэдзэкIыжьы. Апэрэ пычыгъор шъосэгъэлъэгъу! Бэ темышIэу шъуисабыйхэр къыкIэлъыкIорэ пычыгъохэми яплъынхэ алъэкIыщтых, — инстаграм нэкIубгъом цIыфхэм закъыщыфигъэзагъ КъумпIыл Мурат.\nГуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым «Адыгские народные сказки», кIэлэцIыкIухэм ыкIи ны-тыхэм апае «Хэт анахь лъэш?» зыфиIорэ тхылъхэр къыдагъэкIыгъэх.\nАхэр Мыекъуапэ тхылъхэр зыщащэрэ тучанэу дэтхэм ателъых, ыпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ институтми чIэлъых. Аудио пшысэхэр къыдагъэкIынхэу агъэхьазырых. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иIофышIэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Биданэкъо Марзет ипроектэу «Адыгейский язык за 30 дней» зыфиIорэм игъэцэкIэн аухыгъ. Урысхэу адыгабзэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэм ар атегъэпсыхьагъ. Ащ фэдэхэм апае гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым курсхэр щызэхащэх. Ахэр мэлылъфэгъум и 2-м рагъэжьэщтых.


Мэзаем ихъугъэ-шIэгъэ шъхьаIэхэмрэ унашъоу аштагъэхэмрэ — Адыгэ макъ\nРедактор 01.03.2021 01.03.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nНэмыц-фашист техакIохэр Адыгэ хэкум зырафыжьыгъэхэр илъэс 78-рэ зэрэхъугъэр Адыгеим щыхагъэунэфыкIыгъ.\nУрысыем и Правительствэ и Тхьаматэу Михаил Мишустиныр Адыгеим апэрэу щыIагъ. Арырэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ АдыгеимкIэ зигъо Iофыгъохэм, республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ зэришIыщт программэр зэрагъэцакIэрэм атегущыIагъэх.\nПремьер-министрэр «Полярис-Адыгея» зыфиIорэ гупчэм зэкIом, ащ иIофшIэн осэшхо фишIыгъ, «гъэсэныгъэ IофымкIэ щысэтехыпIэу Урысыем ар щагъэлъагъомэ хъунэу» ылъытагъ.\nУрысые Федерацием и Премьер-министрэ адыгэ къуаер щэ заводэу «Тамбовскэм» къызэрэщыдагъэкIырэр зэригъэлъэгъугъ. УФ-м и Правительствэ и Тхьаматэ, Урысыем мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ, Адыгеим и ЛIышъхьэ республикэ аграрнэ комплексым илIыкIохэм мыщ щаIукIагъэх. Ахэр анахьэу зытегущыIагъэхэр къуаджэм хэхъоныгъэ зэришIыщт программэм мылъкоу къыфатIупщыщтыр, мэкъу-мэщым къыщахьыжьыхэрэр IэкIыб къэралыгъохэм ащыIугъэкIыгъэнхэмкIэ IэпыIэгъоу къаратырэм зегъэушъомбгъугъэныр, отраслэм грантхэр къыфыхэгъэкIыгъэнхэр ары.\nАдыгеим зэрэщыIагъэм икIэуххэм атетэу Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ унэшъо заулэ ыштагъ. Ахэм зэу ащыщ Мыекъопэ къэлэ паркым ибассейнхэм гъэцэкIэжьынышхохэр яшIылIэгъэнхэм пае мылъку къэтIупщыгъэныр, социальнэ инфраструктурэм ипсэуалъэхэр Джэджэ районым щыгъэпсыгъэнхэр ыкIи щыгъэкIэжьыгъэнхэр.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ «Россети Кубань» игенеральнэ директоррэ энергетическэ инфраструктурэр джырэ шапхъэхэм адиштэу республикэм щыгъэкIэжьыгъэнымкIэ амалэу щыIэхэм атегущыIагъэх. Проект гъэнэфагъэхэм яшIуагъэкIэ 2023-рэ илъэсым ехъулIэу МВА 195-кIэ нахьыбэу энергиер къахьыжьыщт. Илъэси 5-м къыкIоцI сомэ миллиарди 5,4-рэ хъурэ инвестициехэр энергокомплексым къыхалъхьащтых.\nОсышхо къызэресыгъэм къыхэкIэу гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу Iоф зашIэрэ режимым Адыгеир техьагъ. Чэщи мафи зэпымыоу, сменищкIэ гъогухэр агъэкъэбзагъэх, ошIэ-дэмышIэ тхьамыкIагъо къэхъугъэп.\nЗэпахырэ узхэмкIэ республикэм иIофхэм язытет нахьышIу зэрэхъугъэм къыхэкIэу пандемием зимыушъомбгъунымкIэ шапхъэу аштагъэхэм ащыщхэр Адыгеим щытырахыжьыгъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ фэгъэхьыгъэ Указым 2021-рэ илъэсым мэзаем и 18-м кIэтхэжьыгъ.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афишIыгъ ыпэкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу медицинэ организациехэм яIофшIэн пIэлъэ кIэкIкIэ зэтырагъэуцожьынэу.\nМедицинэ учреждениехэм яотделениехэу коронавирусыр къызэутэлIагъэхэм къафыхагъэкIыгъагъэхэр къаунэкIыжьыгъэх ыкIи ыпэкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу ахэм Iоф ашIэу рагъэжьэжьыгъ.\nМедицинэ мобильнэ купхэм яIофшIэн гъэлъэшыгъэным пае мобильнэ комплекси 6 джыри къащэфынэу рахъухьагъ. Ащ пае федеральнэ бюджетым сомэ миллион 45,3-рэ къыхагъэкIыгъ.\nМедицинэ оборудованиякIэм ишIуагъэкIэ операцие хьылъэхэу республикэм щашIыхэрэм ахэхъуагъ. Шъолъыр проектэу «Гу-лъынтфэ узхэм ябэныжьыгъэныр» зыфиIорэм диштэу 2021-рэ илъэсым медицинэ оборудовании 123-рэ ращэфынэу сомэ миллион 58,8-рэ къыхагъэкIыгъ. Зыгурэ зилъынтфэхэмрэ узхэрэм сомэ миллион 43-рэ фэдиз зытефэщт Iэзэгъу уцхэр аIэкIагъэхьагъэх. Шъолъыр проектэу «Адэбз узхэм ябэныжьыгъэныр» зыфиIорэм диштэу оборудование ращэфынэу сомэ миллиони 113-м ехъу къыхагъэкIыгъ. Сомэ миллион 45-м нэсэу санавиацием мылъку къыфыхагъэкIыгъ, ыпэкIэ ар зэрэхъущтыгъэр сомэ миллион 20. 2021-рэ илъэсым ЭКО арагъэшIынэу бзылъфыгъи 130-рэ агъэкIощт.\nЗэтырагъэпсыхьащт общественнэ чIыпIэхэм якъыхэхынкIэ онлайн мэкъэтыным зыфагъэхьазырэу рагъэжьагъ. Къэбар-телекоммуникационнэ хъытыоу «Интернетыр» (http://1.gorodsreda.ru зыфиIорэр) къызфагъэфедэзэ ар зэхащэщт.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 7-м хьисапымкIэ икIэлэегъаджэу Сергей Левченкэм, урысые зэнэкъокъоу «Илъэсым икIэлэегъэджэ анахь дэгъу» зыфиIорэм щатекIуагъэхэм ащыщым тын фигъэшъошагъ.\nКощхьэблэ районым зэрэщыIагъэхэм икIэуххэм атетэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ министрэхэмрэ муниципальнэ образованием иадминистрациерэ пшъэрылъ афишIыгъ район гупчэм пэIудзыгъэ псэупIэхэм адэсхэм ясоциальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн нахь лъэшэу анаIэ тырагъэтынэу.\nАдыгэ Республикэр зызэхащагъэр илъэси 100 зэрэхъурэм ихэгъэунэфыкIын тегъэпсыхьэгъэ мэфэкI Iофтхьабзэхэм язэхэщэн фэгъэзэгъэ ведомствэ купым мы илъэсым апэрэ зэхэсыгъо иIагъ. Iофтхьэбзэ 21-рэ мыгъэ зэрахьанэу рахъухьэ. Ахэм ахэхьэх цIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэщт Iофтхьэбзэ, къэгъэлъэгъон, фестиваль 11-у зэхащэщтыр, культурэмкIэ учреждениехэр зычIэт унищэу агъэцэкIэжьыщтыр, просветительскэ, тхылъ тедзэн IофхэмкIэ Iофтхьэбзи 7-у зэрахьащтхэр.\nПредыдущая Лъэтегъэуцо щыIагъ\nСледущая Сомэ миллиони 137-м ехъу пэIуагъэхьащт


Федеральнэ программэу «Iэрыфэгъу къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэныр» зыфиIорэр гъэцэкIэгъэныр УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ пшъэрылъхэм ащыщ.\nАщ къыдыхэлъытагъэу республикэм икъэлэ шъхьаIэ изэтегъэпсыхьан лъагъэкIуатэ. 2021-рэ илъэсым урамэу Краснооктябрьскэм (урамхэу Пушкинымрэ Комсомольскэмрэ азыфагу) тет скверыр зэтырагъэпсыхьажьыщт. Мыекъуапэ щыпсэухэрэм рейтинг мэкъэтынымкIэ ар къыхахыгъ.\nКъэлэ администрацием къызэрэщаIуагъэмкIэ, зыгъэпсэфыпIэ заулэ ащ хэтыщт, джащ фэдэу лъэсрыкIо гъогухэр кIэу фашIыщтых. Ащ нэмыкIэу къэзыгъэнэфырэ ыкIи архитектурнэ пкъыгъо цIыкIухэр агъэуцущтых, ятеплъэкIэ ахэр мыIэрысэм фэдэщтых.\n— «ПсэупIэр ыкIи къэлэ щыIакIэр» зыфиIорэ лъэпкъ проектым игъэцэкIэн ишIуагъэкIэ республикэм икъэлэ шъхьаIэ нахь дахэ, гупсэф мэхъу. Къалэм щыпсэурэ цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр къыдэтлъытэзэ, анахь агъэфедэрэ чIыпIэхэр апэ зэтетэгъэпсыхьэх. Дизайн-проектым общественностыр хэплъэ, — еIо Мыекъуапэ имэрэу Андрей Гетмановым.\nДжащ фэдэу федеральнэ программэм къыдыхэлъытагъэу, мы илъэсым Мыекъуапэ дэт фэтэрыбэу зэхэт унэ 30 къызэлъызыубытырэ щагу 25-рэ зэтырагъэпсыхьащт. Федеральнэ, шъолъыр ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къахэхыгъэ сомэ миллион 87-рэ ащ пэIуагъэхьанэу агъэнафэ. Мы Iофтхьабзэр зэрэзэхащэрэм ынаIэ тет Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Мэзаем зимэфэкIхэр\nСледущая Адэбз узым ебэных


ЛIыхъужъныгъэр зыщыбэм текIоныгъэр къыщыдахы — Адыгэ макъ\nЛIыхъужъныгъэр зыщыбэм текIоныгъэр къыщыдахы\nРедактор 20.05.2020 20.05.2020 НОВОСТИ\nАдыгэ литературэ ныбжьыкIэм щыIэн амал-кIуачIэ къезытыгъэр совет хабзэр ары, ыкIи апэрэ лъэбэкъу гъэнэфагъэхэр зидзыгъэр я 30-рэ илъэсхэр ары. Мы уахътэм ехъулIэу адыгэ литературэр ылъэ теуцогъагъ.\nЦэй Ибрахьимэ, КIэрэщэ Тембот, Хьаткъо Ахьмэд, Пэрэныкъо Мурат япроизведениехэр Адыгэ хэкум щызэлъашIэ хъугъагъэх, ащыщхэри урысыбзэкIэ, украиныбзэкIэ хаутыгъагъэх. Цэй Ибрахьимэ ипьесэу «КъокIас» (1925-рэ — украиныбзэкIэ, 1929-рэ — адыгабзэкIэ), ирассказхэу «Кожа» (1925), «КIапщ» (1929), иповестэу «Одинокий» (урысыбзэкIэ — 1928, адыгабзэкIэ — 1932). КIэрэщэ Тембот ирассказэу «Аркъ» тхылъ шъхьафэу (1925), тхылъыкIэу ытхыгъэм щыщэу «Коммунист Биболэт» (1926), романэу «Щамбул» иапэрэ пычыгъо (урысыбзэкIэ — 1932, адыгабзэкIэ — 1934), Хьаткъо Ахьмэд ирассказэу «Сибылым орэкIод» (урысыбзэкIэ — 1927, адыгабзэкIэ — 1928), иусэхэр зыдэт тхылъэу «Пщыналъ» (1931), ипоэмэу «Хэта кIодырэр, тыда тызэкIурэр?», Пэрэныкъо Мурат ипоэмэу адыгэ литературэмкIэ апэрэу «Мыщ «Тхьэм ыIуагъэшъ енэкIы», «мыщ «Тхьэм ыIуагъэшъ рекIыхы», ыужым «НэкIмаз» цIэу зыфишIыгъэр (1931), ипоэмэу «Сакъ» (1934). Мыхэр щыIэкIакIэм ижьыкъащэ кIэдэIукIхэу, зэхашIэу тхэщтыгъэх, зэупчIыжьыщтыгъэх, лъэпкъ гупшысэр художественнэ шъуашэм илъэу зэрагъэпсыщтым, литературэр лъэпсэ гъэнэфагъэ зэрэтырагъэуцощтым пылъыгъэх.\nАнахьэу зишIуагъэ къэкIуагъэр СССР-м итхакIохэм я Союз зэикI 1934-рэ илъэсым, Iоныгъом и 1-м зэхэщагъэ зэрэхъугъэр ары. Мыщ тешIэгъэшхо щымыIэу, Адыгэ хэкум итхакIохэм якъутамэ зэхащэгъагъ. Ащ Хьаткъо Ахьмэд пащэ фашIыгъагъ.\nТхакIохэм яадыгэ организацие щыIэ зэрэхъугъэм адыгэ литературэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ишIогъэшхо къэкIуагъ. Сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIабэм амакъэ литературэм къыщыIу мэхъу: Андырхъое Хъусен, Жэнэ Къырымызэ, Уджыхъу Хъалидэ, Уджыхъу Адылджэрые, Натхъо Долэтхъан, Меркицкэ Рэщыдэ, Iащкъэнэ Исмахьилэ, Еутых Аскэр, Кэстэнэ Дмитрие, Лъэустэн Юсыф, мыхэм анэмыкIхэри. Я 40-рэ илъэсхэми литературэм зиштагъ: Теуцожь Цыгъо ипоэмэхэу «Пщы-оркъ зау» (1938), «Мафэкъо Урысбый» (1939) къыIозэ атхых, лъэпкъ усакIом поэмэхэр, усэхэр зыдэт итхылъэу «Ыусыгъэмэ ащыщхэр» зыфиIорэр 1939-рэ илъэсым къыдэкIы, мы илъэс дэдэм Теуцожь Цыгъо орденэу «Трудовое Красное Знамя» зыфиIорэр къыфагъэшъуашэ. Еутых Аскэр, Лъэустэн Юсыф ятхылъхэр къыдэкIых, нэмыкIхэм яехэри хаутых.\nЛъэпкъ литературэм итематикэ, ижанрэхэм заушъомбгъоу, иIэпэIэсэныгъэ нахь къыхэщэу зиIэтэу, лъэбэкъу теубытагъэхэр едзых.\nАу Хэгъэгу зэошхор къежьи, мамыр щыIэкIэ дахэр зэщиутыгъ, адыгэ литературэми ащ утын ин рихыгъ. Адыгэ тхакIохэр зэкIэ советскэ цIыфхэм афэдэу заом кIуагъэх, тхэкIо ныбжьыкIабэм апсэ ащ щагъэтIылъыгъ. Заор заухым, адыгэ литературэм дэлажьэхэрэм яIофшIэн падзэжьыгъ. Сымэджэныгъэ е сэкъатныгъэ зиIагъэ нэбгырэ зытIум — Т. КIэращэм ыкIи Р. Меркицкэм анэмыкIхэр, титхакIохэр зэкIэ заом хэлэжьагъэх.\nДжы тиадыгэ тхэкIо-фронтовикхэу жъоныгъуакIэм къэхъугъэхэм сакъыщыуцущт.\nКъуаджэу ПчыхьалIыкъуае жъоныгъуакIэм и 5-м 1912-рэ илъэсым къыщыхъугъ. Краснодар дэтыгъэ опытнэ-показательнэ еджапIэр къыухи, 1929-рэ илъэсым Краснодар къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым чIэхьагъ, ащ илъэси 3 щеджагъэу сымаджэ хъугъэ, къычIэкIыжьыгъ. 1934 — 1936-рэ илъэсхэм Пэрэныкъом Адыгэ тхылъ тедзапIэм Iоф щишIагъ. 1936 — 1941-рэ илъэсхэм Адыгэ хэкум итхакIохэм я Союз исекретарэу Iоф ышIагъ. 1941 — 1945-рэ илъэсхэм Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ. ЛIыхъужъныгъэу заом щызэрихьагъэм апае орденэу «Жъогъо Плъыжьыр», «Хэгъэгу зэошхом иорденэу я II-рэ шъуашэ зиIэр» къыфагъэшъошагъэх.\nЗэо ужым Адыгэ научнэ-ушэтын институтым, Адыгэ тхылъ тедзапIэм, Адыгэ хэку радиокомитетым, гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» Iоф ащишIагъ. 1958-рэ илъэсым М. Горькэм ыцIэ зыхьырэ Литературнэ институтым и Апшъэрэ литературнэ курсхэр Пэрэныкъом къыухыгъ. Ытхыхэрэр 1929-рэ илъэсым щыублагъэу къыхиутыщтыгъэх. УсакIом ипоэмэхэу «НэкIмаз», «Сакъ» зыфиIохэрэр адыгабзэкIэ еджэщтыгъэхэм ашIэщтыгъэх, егъэджэн программэм хэтыгъэх. Иусэхэр, ипоэмэхэр дэтэу адыгабзэкIи урысыбзэкIи тхылъ 20 Iэпэ-цыпэ къыдигъэкIыгъ. Ахэм кIэлэцIыкIухэм апае ытхыгъэхэри ахэтых.\nПэрэныкъо Мурат урыс классикхэм — Н. Некрасовым, А. Пушкиным, С. Бабаевскэм япроизведениехэм ащыщхэр адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъэх.\n1934-рэ илъэсым щегъэжьагъэу СССР-м итхакIохэм я Союз М. Пэрэныкъор хэтыгъ.\n(1912 — 1985)\nКэстэнэ Дмитрий Григорий ыкъор Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Бжъэдыгъухьаблэ къыщыхъугъ. Краснодар дэт кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет дэгъу дэдэкIэ къыухыгъ. 1934 — 1937-рэ илъэсхэм Джамбэчые, Афыпсыпэ, Тэхъутэмыкъуае кIэлэегъаджэу, директорэу Iоф ащишIагъ. ТхакIохэм я Союз и Адыгэ хэку къутамэ исекретарыгъ. Лъэпкъ усакIоу Теуцожь Цыгъо къыIохэрэр ытхыхэу Iофышхо дишIагъ.\n1942 — 1946-рэ илъэсхэм Кэстанэм дзэм къулыкъу щихьыгъ, заом хэтыгъ, фронтовой гъэзетым икорреспондентыгъ. «Жъогъо Плъыжьым» иорден, медалэу «За боевые заслуги» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.\nКэстэнэ Дмитрие ытхыхэрэр 1932-рэ илъэсым къыщыублагъэу хиутыщтыгъэх. Тхылъ-художественнэ произведение дэгъубэ — рассказхэр, повестхэр, романхэр адэтхэу — 15 фэдиз адыгабзэкIи, урысыбзэкIи къыдигъэкIыгъэх. ЗэдзэкIын Iофыми дэгъоу хэзагъэщтыгъ. Адыгэ литературэмкIэ учебникхэу апшъэрэ классхэр зэреджэщтыгъэхэр ытхыгъагъэх.\nЛитературнэ, общественнэ-политическэ IофшIэнхэм зэо ужым гъэхъагъэу ащишIыгъэхэм апае Д. Кэстанэм орденхэу «Трудовое Красное знамя», «Знак Почета» зыфиIохэрэр къыратыгъэх. Д. Кэстанэр СССР-м итхакIохэм я Союз 1941-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэтыгъ.\nШъхьаплъэкъо Хьисэ Теуцожь районымкIэ къуаджэу ПчыхьалIыкъуае жъоныгъуакIэм и 9-м 1918-рэ илъэсым къыщыхъугъ.\n1941-рэ илъэсым театрэ искусствэмкIэ къэралыгъо институтэу А. В. Луначарскэм ыцIэ зыхьырэр къыухыгъ. Хэгъэгу зэошхор къызежьэм, ежь ишIоигъоныгъэкIэ, заом кIуагъэ. 1943-рэ илъэсым Харьков дэт танковэ училищыр къыухыгъ. 1942-рэ илъэсым къыщыублагъэу 1945-рэ илъэсым — заор аухыфэ, зэуапIэм Iутыгъ. Темыр Кавказыр къыухъумагъ ыкIи Берлин нэсыгъ. Танк отделением, взводым, ротэм якомандирыгъ. Зэо гъогу кIыхьэ хьылъэм псэемыблэжьныгъэ-лIыхъужъныгъэу къащигъэлъэгъуагъэм къэралыгъом осэшIу къыфишIыгъ: орденэу «Боевого Красного Знамени» зыфиIорэм фэдэу 3, медали 7 къыфагъэшъошагъэх.\nТекIоныгъэр къытфыдэзыхыгъэхэм, тимамыр огу, щыIэкIэшIур тэзгъэгъотыжьыгъэхэм Шъхьаплъэкъори, Пэрэныкъори, Кэстанэри ащыщых.\nЗэо ужым Хьисэ лъэпкъ искусствэм, культурэм алъэныкъокIэ зигъэзагъ, илъэс зытIущрэ Адыгэ къэралыгъо ансамблэм ипащэу Iоф ышIагъ. 1950-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу опсауфэ хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» ижурналистыгъ.\nХьисэ идраматургическэ произведениехэр хэку гъэзетым, журналэу «Зэкъошныгъэм» къащыхиутыщтыгъэх. Ытхыхэрэр 1957-рэ илъэсым къыщыублагъэу къыдигъэкIыщтыгъэх. Ипьесэхэми, идрамэхэми темэ шъхьаIэу яIэр Родинэр, ЧIыгур, ныр ыкIи зэошхом илъэхъан советскэ цIыфхэм ялIыблэнагъэ зыфэдагъэр ары. Хьисэ ытхыгъэхэмкIэ Адыгэ драмтеатрэм спектакль дэгъубэ щагъэуцугъ: «Даут», «ЧIыгум иорэд», «Игъонэмысы икъашъу», «Шэуджэн Мос», «Тыркъохэр». Чыжьэу плъэщтыгъэ, куоу гупшысэщтыгъ.\nШъхьаплъэкъо Хьисэ УФ-м итхакIохэм я Союз 1970-рэ илъэсым щегъэжьагъэу хэтыгъ.\nТитхэкIо нахьыжъ лъапIэхэм Родинэр фашизмэм къыIэпахыжьынымкIэ, мамыр щыIэкIэ нэфым къегъэгъэзэжьыгъэнымкIэ афэлъэкIырэр ашIагъ, лъэужышIу къыщанагъ.\nСледущая Ищытхъу къыгъэнагъ


Фитыныгъэ Радио: Сирием щыщ адыгэхэр IэпыIэгъум къыфэджэх »\nФитыныгъэ Радио: Сирием щыщ адыгэхэр IэпыIэгъум къыфэджэх\nСирием икъалэу Аллепо ыкIи ащ иIэгъо-благъохэм афэгъэзэгъэ «Адыгэ Хасэм» «Фэйсбук» хъытыу нэкIубгъом къыфэджэныгъэ къырагъэхьагъ. Ащ зэритымкIэ, Адыгэ пстэуми къяджэх Алеппо дэс адыгэхэм псынкIэу къадэIэпыIэнхэу.\nКъэбар лъыгъэIэс амал зырызхэм къызэратрэмкIэ, мэфэ заулэ хъугъэу Урысыем ыкIи Сирием ядзэ къухьлъатэхэр Алеппо топкIэ дэох ыкIи Башар Асадым игъусэ дзэхэр къалэм дэхьанхэу загъэхьазырыхэу ары.\n«ТIуапсэ Пресс» зыфиIорэ къэбар къулыкъум къызэритхырэмкIэ, къэбар жъугъэ кIочIэ зэфэшъхьэфхэм къызэратырэмкIэ мы аужырэ тхьэмафэм цIыф нэбгыри 150 нахьыбэ топ къаохэм аукIыгъ.\nУIагъэхэр зиIэхэри ащ фэдитIу мэхъух. Къалэм цIыфэу къыдэнагъхэм яIофхэр дэй дэдэхэу къатхых, еIо Фитынынгъэ Радиом игущыIэгъугъэ «ТIуапсэ Пресс» хъытыу нэкIубгъом ипащэу Бгъанэ Али.\nБгъанэ: Сирием щыIэ Аллепо къалэ иIоф дэи, зэмызэзэожьынхэу зэдырагъэштагъэми. Аллепо адыгэхэри дэсых. Ахэм яIофхэри дэи. Остыгъэ яIэп, шхынхэр яIэп, псыр аIэкIахьэрэп. Топхэр къатырагъахьэх. Адыгеим ихьыкумэт Iахьхэм Iофыр зыдэгъэзагъэри ашIэрэпын фай, тегущыIэхэрэп. Ау дунаим тет адыгэ хасэхэм банкым ахъщэхэр зэрыбгъэхьашъущтхэр къызэIуахыгъэх. Адыгеим щыпсэухэрэми ашIэрэп джыри къэбарыр. ЧIыпIэ телеканалхэм, гъэзетхэм, радиом зыгори къаIорэп.\nДжырэкIэ Адыгеим зэкIэмкIи IэкIыбым къикIыжьыгъэ адыгэ нэбгырэ I минрэ 600 фэдиз щэпсэу, къэтын зэфэшъхьафхэмкIэ. Сирием илъэси 5 ехъугъэу щыкIорэ заом ыпэкIэ адыгэ нэбгырэ мини 100 ехъу щыпсэущтыгъэу къалъытэщтыгъ. Ахэр я19 лIэшIэгъум щыIэгъэ Урысые-Кавказ заом ыпкъ къикIыкIэ, ячIыгужъ къазарагъэгъэбгынагъэм къыхэкIэу IэкIыбым ифагъэх.\nСирие заом нэбгырэ шъэ заулэ адыгэу хэкIодагъэу агъэунэфыгъэу къатхы къэбар лъыгъэIэс амал зэфэшъхьафхэм. Нахьыбэхэр IэкIыб къэралыгъохэм икIыжьыгъэхэу къатхы. Урысыем иадыгэ хэкухэми адыгэхэм къагъэзэжьыгъ. ГущыIэм пае, Адыгеим щыщ бэдаушмэ къызэраIорэмкIэ, Сирием къикIыжьыгъэ адыгэхэу Адыгеим щыпсэухэрэр нэбгырэ 600 ехъу.\nДжырэкIэ IэкIыбым къикIыжьхэу хэкум итIысхьэхэ зышIоигъохэм ателъытэгъэ чIыпIэхэм ащыщхэу адыгэмэ ателъытагъэр мэкIэ дэдэхэу къаIо бэдаушмэ.\nКъэзгъэзэжьын зылъэкIыгъэ Сирием щыщ адыгэмэ янахьыбэр Iофыгъуабэ зэфэшъхьафхэм зэрахэтхэр бэдаушмэ къаIо. Сирием щыкIорэ зэпэщIэтыныгъэр 2011 илъэсым къыщежьагъ. Къэралыгъом иIэшъхьэтетэу Башар Асад идзэхэмрэ оппозицымрэ, ыкIи куп зэфэшъхьафхэмрэ зэутэкIыныгъэхэм хэтщ.\nОпубликовал admin, 7-05-2016, 02:23. Просмотров: 1577


Адыгэ Хэку Таймс: Къэбэртэе-Балъкъар республикэм цIыфэу щаукIыхэрэм хэт афэгумэкIырэр?\nКъэбэртэе-Балъкъар республикэм цIыфэу щаукIыхэрэм хэт афэгумэкIырэр?\nМы аужьырэ илъэсым Къэбэртэе-Бэлъкъарым цIыф шъэ пчъагъэ щаукIыгъ, ауIагъэхэр ащ нахьыб. УкIыгъэ пстэуми анахьыбэр адыгэх. Хэбзэухъумэк1о зэфэшъхьафхэм мафэ къэс террористхэр тыукIыгъ аIоу къатхы, а аукIыгъэхэр зэрэтеррористхэр къыгъэшъыпкъэжьэу лъэпсэ пытэ щыIэп, мыдэкIэ вахабитхэми хьыкумэтым епхыгъэ цIыф пстэухэми ахаох, тхьамафэ къэс цIыф заулэ аукIы. БгъуитIумкIи аукIыхэрэм анахьыбэр адыгэх, ада мы Iофым хэт фэгумэкIырэр? Хэт къэзыгъэуцущтыр? Хэт дэлажьэрэр? Хэт зипшъэрылъыр?\nАпэдэдэу мы Iофыр къэгъэуцугъэнымк1э пшъэрылъ зытелъыр ыкIи пшъэдэкIыжь зыхьын фаер хабзэр ары, апэу федеральнэ хабзэр, етIанэ республикэр арых. Мыхэм япшъэрылъхэр зэрамыгъэцакIырэр гъэнэфагъэ, ада ащ Iофыр къыщэуцуа? Хьау къыщыуцурэп, ахэм япшъэрылъ амыгъэцакIэ зыхъукIэ пшъэрылъыр къызтефэрэр лъэпкъыр ары, цIыфэу а лъэпкъым щыщ пстэуми, тыда щыIэхэми мы зэрэукIыжьэр къагъэуцунэу пшъэрылъ ателъ. Адыгэ хэкум уисми, хэхэсым ущыIэми, уадыгэу зыплъытэжьэу ущытмэ, пшъэрылъ къыптефэ мы укIыныгъэ Iофыр къэбгъэуцунэу. Гъэнэфагъэ, мы Iофыр хэти изакъоу зэрэфэмылъэкIыщтыр, ау узэкъотэу удэлажьэмэ пфэмышIэн щыIэп.\nМы Iофым дэлэжьэнэу Адыгэхэм яIэр лъэпкъ организациехэр ары, ау непэ ахэм кIуачIэ яIэп, ахэр лъэшэу хъунхэм фэш1кIэ "сыАдыг" зыIорэ пстэуми къатефэ лъэпкъ организациехэм ахэхьанэу ыкIи кIуачIэу иIэр ахилъхьанэу. Лъэпкъ организациехэм тахахьэмэ ахэмэ кIуачIэ яIэ хъущт, етIанэ Iофыр къэдгъэуцун тлъэкIыщт. Дунаим анахь лIапэу тетыр цIыфыр ары, уилъэпкъ щыщ цIыфхэр аукIэу, о зи умышIэу ущысмэ а зыукIыхэрэм афэдэу охъу ыкIи "сэ сыадыг" пIонэу уфитэп.\nНеущ умыIоу непэ уежьэнэу къыптелъ лъэпкъ организациехэм уякIолIэнышъ ыкIи уахэхьанэу, етIанэ Къэбэртэе-Бэлъкъарым къыщыхъухэрэм яхьылIагъэ Iофыр къащыпIэтыщт. Лъэпкъ организацие зыфатIохэрэр тыдэкIи щыIэх, Адыгэ хэкумкIи, ДиаспорэмкIи.


«Налмэсыр» ягунэс | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 07.12.2016\t/ КУЛЬТУРЭР\t/\nАдыгэ Республи-кэм и Къэралыгъо академическэ къэ-шъокIо ансамблэу «Налмэсым» къа-лэу Керчь концерт къыщитыгъ.\n— «Налмэсыр» илъэс 80, Адыгэ Республикэр илъэс 25-рэ зэрэхъугъэхэм, лъэпкъ зэпхыныгъэхэм афэгъэхьыгъэ пчыхьэзэхахьэр бысымхэм, хьакIэу къалэм къэкIуагъэхэм ашIогъэшIэгъоныгъ, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм инароднэ артистэу, Пшызэ изаслуженнэ артистэу Хъоджэе Аслъан. — Къырым ищыIэкIэ-псэукIэ зыпкъ иуцожьыгъэгоп, цIыфхэм гумэкIыгъохэр яIэх. Арэу щытми, лъэпкъхэм языкIыныгъэ лъэпсакIэхэр егъэшIыгъэнхэм, искусствэм цIыфхэр пыщэгъэнхэм пылъых.\nЛъэпкъ къашъохэу «ЗэфакIор», «Адыгэ уджхэр», «Зыгъэлъатэр», нэмыкIхэри концертым еплъыгъэхэм агу рихьыгъэх.\n— 2017-рэ ИлъэсыкIэм ипэгъокIэу кIэлэеджакIохэм апае концертхэр зэхэтщэщтых, — къеIуатэ «Налмэсым» идиректор шъхьаIэу, Урысыем изаслуженнэ артистэу, Адыгеим инароднэ артистэу Бастэ Азмэт. — Мыгъэ IофшIагъэу тиIэр зэфэтхьысыжьыщт, тимурадхэм тафэкIощт.


Препарат Ибустрин: инструкция по применению, цена, описание.\nРелафен: инструкция по применению, цена, описание.\nУриспас: инструкция по применению, цена, описание.\nТриприм: инструкция по применению, цена, описание.\nОстеохин: инструкция по применению, цена, описание.\nТримопан: инструкция по применению, цена, описание.


Тарихъым инэкIубгъохэр | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 12.04.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЯлъэуж Мыекъуапэ къыданагъ\nРеспубликэ гъэзетхэу «Адыгэ макъэмрэ» «Советскэ Адыгеимрэ» зычIэтхэ унэ дэхэшхор Мыекъопэ къэлэ гупчэм, урамэу Первомайскэм тет. Ар я 18 — 19-рэ лIэшIэгъухэм къалэм щашIыгъэгъэ чырбыщ унэхэм ащыщ, ар зыщытыр мыгъэ илъэси 130-рэ мэхъу.\nУнэм июбилей фэгъэхьыгъэу ар зиягъэхэм, ахэр къыздикIыгъагъэхэм, зыфэдагъэхэм талъыхъузэ, я 18-рэ лIэшIэгъум ыкIэхэм зафэдгъэзэжьыгъ.\nЛъэоенэ 54-мэ татеуцозэ мафэ къэс ящэнэрэ къатым тыдэкIуаешъ, кабинетхэм тачIэхьэ. ДэкIояпIэр джыри зэрэпыт, ащ ыбгъукIэ гъучI хъэгъэ хъырахъишъэу Iутым къегъэкIэракIэ. КIашъор зэрэлъагэм лъэоянэхэм чыжьэу удащаеу къыпшIуегъэшIы. Мыщ щыпсэущтыгъэ цIыфхэм уягупшысэу къыхэкIы.\nКъэгъэзэгъу пэпчъ ахэм ащыщ горэм упэкIэфэщтым фэд. Мары джэнэ кIыхьэ дахэхэр зыщыгъ бзылъфыгъэхэр абгыхэр псыгъуабзэхэу, мыгумэкIыхэхэу дэкIояпIэм «къехых». ЯджэнэкIэ бырабэхэр джэхашъом нэмысынхэм фэшI IэкIэ зыдаIыгъых. Унэр зие лIы зэтегъэпсыхьагъэу лондонскэ лордыр угу къэзыгъэкIырэм ижьауи коридорхэм ащыщ «щыолъэгъу». Ащ Альтшулер Александр ыцIагъэр, Ильич ыкъуагъ. Къэлэдэсхэр «аптекарькIэ» еджэщтыгъэх.\nХэт щыщыгъэха Альтшулерхэр? Ахэм алъапсэ Прагэ къыщежьэ, джурт лIэкъожъхэм ащыщых, зэрэдунаеу щэпсэух. Альтшулер Ильич Ставропольем щыпсэущтыгъ. Иунаеу конторэ иIагъ, ишыкузэкIэтхэм цIыфхэри хьылъэхэри къыращэкIыщтыгъэх. Ильич Iэзэгъу уцхэр къыщэфыхэти, нахь лъапIэу цIыфхэм арищэжьыщтыгъ. Ставропольем имызакъоу, Пшызэ Iушъоми къынэсыщтыгъ. Уцхэр дэгъоу ащэфыщтыгъэх, цIыфхэм цыхьэ къыфашIыщтыгъ.\nЫкъоу Александр фармацевтэу ригъэджэгъагъ, университетыр къыригъэухыгъагъ. Ау а лъэхъаным Урысыем ипачъыхьэхэм 1905-рэ илъэсым нэс джуртхэм фитыныгъэ къаратыщтыгъэп аптекэхэм япэщэнхэу. Ахэм ягуадзэхэу е провизорхэу ары Iоф зэрашIэнэу хъущтыгъэр.\nАлександр ятэ игъусэу Iэзэгъу уцхэр къыращэкIыхэзэ ахъщэ дэгъу рагъэкъугъагъ. Ащыгъум Мыекъуапэ аптекэ цIыкIу заулэ нахь дэтыгъэп. Альтшулерхэм къэлэ гупчэм унэ къыщащэфи, идэпкъхэр агъэпытэжьыгъэх, ышъхьагъкIэ джыри къатитIу къытырашIыхьажьыгъ. А унэр ары непэ редакциехэр зычIэт-хэр. Унэм ычIэгъ чIыунэ гъушъэ дэгъу иIагъ, ащ Iэзэгъу уцхэр щагъэгъущтыгъэх. ЯтIонэрэ къатыр псэупIэ зимыIэ къэлэдэсхэм аIыгъыгъ, ащ пае ахъщэ къаIахыщтыгъ. Ящэнэрэ къатым изы лъэныкъо унагъор щыпсэущтыгъ, ятIонэрэм залышхо хэтыгъ, ащ къалэм ипащэхэм зэIукIэхэр, цIыф зэхахьэхэр щырагъэкIокIыщтыгъэх. Унэ натIэм хьарыф инхэмкIэ «Альтшулерхэм яаптекэ-тучан» ыIоу тетхэгъагъ.\nА лъэхъаным тхэкIо цIэрыIоу Евгений Шварц Мыекъуапэ дэсыгъ. Ащ идневник дитхэгъагъ аптекэм зэрэщыкъэбзэ-лъэбзэ зэпытыр. ИкIашъо лъэгагъэ, унэр гуIэтыпIагъ, иджэхашъо фыжьыбзэу шар шхъонтIэ инхэу шъхьаныгъупчъэхэм апышIагъэхэм ясурэтхэр къытыридзэщтыгъэх. Москварэ Петербургрэ ащеджэрэ студентхэр къызыкIожьхэкIэ ахэм адэт аптекэхэм зэрафэдэр къаIощтыгъ.\nАльтшулерхэр зэтегъэпсыхьагъэу псэущтыгъэх. Тучаным аптекэм, хьакIэщым къахэкIырэ мылъкумкIэ Москва унэ къыщащэфын алъэкIыгъагъ.\nАлександр сыдигъуи дэгъоу фэпэгъагъэ, жэкIэ-пакIэхэр IэпкIэ-лъапкIэу зэкIэупсыхьэгъэ зэпытыгъ. Ныбджэгъухэр, нэIуасэхэр къалэм щишIыгъагъэх. ЦIыфхэм шъхьэкIафэ къыфашIыщтыгъ, ау шъэфэу «почтенный буржуакIэ» еджэщтыгъэх. Шыхэм апылъыгъ, картхэмрэ рулеткэмрэ апыщагъэ хъугъагъэ. Пчыхьэ зэрэхъоу джэгуакIо кIощтыгъ, нэфшъагъо нэс къэтэу хъущтыгъ. Ар ишъхьэгъусэу Софье ыгу рихьыщтыгъэп, чэщ реным чъыещтыгъэп.\nАлександр ыкъо закъоу Владимир Мыекъуапэ щеджагъ, Краснодар гимназиер дышъэ медалькIэ къыщиухыгъагъ. Ятэ фэдэу шыхэр шIу ылъэгъущтыгъэх, ежь иеу шы къыфащэфынэу янэ-ятэхэм ялъэIущтыгъ. Володе къызыхъугъэ мафэм ехъулIэу къыфащэфыгъэгъэ шы гъэсагъэм тесэу щагум къыщикIухьэзэ, Семен Буденнэр Мыекъуапэ къэкIуагъэу шыудзэр гъогум (урамэу Первомайскэм) блэкIызэ оркестрэм ымакъэ шым зызэхехым дэкIи, блэкIыхэрэм ахахьи, къалэр къакIухьэгъагъ. Шъэожъыер цIыкIузэ чIыунэ куум ифэнэу ежьагъэу ылъакъо етхъуи Евгений Шварц къырихыжьыгъагъ.\nВладимир Киев дэт университетым июридическэ отделение чIагъэхьагъэу революцием ифэмэ-бжьымэхэр къытехьагъэу аIуи къычIагъэкIыгъагъ. Ащ ятэ ынаIэ тетыным фэшI Мыекъуапэ къагъэкIожьыгъагъ.\nКъалэм 1893-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу народникхэм якружок шъэфэу щызэхащэгъагъ. Альтшулерхэм яунэ щызэрэугъоихэуи хъущтыгъэ.\nНэужым Владимир Германием еджакIо кIогъагъэ, социал-демократхэм ахэтыгъ, Саратов къэкIожьи митингхэр, забастовкэхэр ащызэхищагъэх. Совет хабзэр къызыдахым, игуапэу дыригъэштагъ. Ятэ Москва къыщищэфыгъэ унэм кIожьыгъагъэ. Совет хабзэм ишъыпкъэу фэлэжьагъ, иIоф дэгъоу ыгъэцакIэщтыгъ. И. Кнебель итхылътедзапIэ, хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Наркомым ащылэжьагъ, ВСНХ-м ипрезидиум хэтыгъ. Нэужым СССР-м и Совнарком иконсультантыгъ, Наркомфиным къэралыгъо мылькумкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэ игодзагъ, СССР-м къэралыгъо лъыплъэнымкIэ исектор икъулыкъушIагъ.\nХабзэр Мыекъуапэ зыщагъэуцум, янэ-ятэхэм яунэ аIахи, ежьхэр унэжъ цIыкIоу щагум дэтым агъэкIогъагъэх. Владимир ахэм IэпыIэгъу афэхъунэу къалэм къызэкIом, хэбзакIэм ипартийнэ IофышIэу Н. Мураловым къытхыгъэ письмэр ыIыгъыгъ, ащ ишIуагъэ къэкIонэу щыгугъыщтыгъ. Ежь Н. Мураловыр революцием ыпэкIэ пачъыхьэм иухъумакIохэр лъыхъухэ зэхъум, А. Альтшулер иунэ зыщигъэбылъэу къыхэкIыгъ.\nВладимир янэ-ятэхэм тхьамыкIэ щыIакIэу яIэ хъугъэр ылъэгъугъ, ыгу афэузыгъ. Ящыгъын зэблахъун амал амыгъотэу къэнэгъагъэх. Библиотекэ хьалэмэтэу яIагъэм щыщ тхылъ зырызхэр унэм илъыгъэх. Н. Мураловым итхыгъэ ыIыгъэу чIыпIэ Советым ипащэхэм аIукIагъ, коммунистхэм лекцие заулэ къафеджагъ, Карл Либкнехт, Роза Люксембург, нэмыкI революционер цIэрыIохэр щыIэкIакIэм зэрэфэбэнагъэхэр къафиIотагъ. Партием иIофышIэхэм ар агъэшIэгъуагъ ыкIи рыгушхуагъэх.\nНэужым ятэ IофышIэ аштэгъагъ, фармацевтическэ курс гъэкIэкIыгъэхэр къыухи, студентхэр ригъаджэхэу ригъэжьэгъагъ, ежь иаптекагъэми Iоф щишIагъ.\nВладимир сыдигъуи коммунистхэм япартие хэхьанэу фэ-ягъ. Кандидатэуи аштэгъагъ, ау меньшевикхэм ахэтыгъэу аIуи, къыхагъэкIыжьыгъагъ. Ижъышъхьэм, илъэс 76-рэ ыныбжьэу, партием хахьи, аужырэ илъэсиблэу ыгъэшIэжьыгъэм хэтыжьыгъ.\nВладимир кIэлитIурэ зы пшъашъэрэ иIагъэх. ЗэкIэ еджагъэх, гъэсэгъагъэх. Лев физикэ-хьисап шIэныгъэхэмкIэ докторыгъ, ядерщикыгъ, профессорыгъ. Лениным иорден, Сталиным ишIухьафтын щэуцугъо къыратыгъэх. Владимир къыхэкIыгъэхэми икъо- рэлъфхэми ялIакъо ехьылIэгъэ къэбархэр аугъоижьыгъэх. Ахэм къахэфэ цIыкIухэзэ Мыекъуапэ янэжъ-ятэжъхэм адэжь къызэрэкIощтыгъэхэр, ятэжъ тачанкэкIэ шъофхэр къызэраригъэплъыхьэщтыгъэхэр, ахэм натрыфрэ тыгъэгъазэрэ бэу къызэращагъэкIыщтыгъэр.\nНэужым янэжъ-ятэжъхэри Москва ащэжьхи акъо иунэ исыгъэх. Якъорэлъфхэм агу къэкIыжьы ахэм къэмланитIум (цэлъэкI порошокыр зэралъхьэщтыгъэм фэдэм) адэлъэу дышъэ къызэрэзыдащэжьыгъагъэр.\nАлександр Москва ыгу рихьыгъэу къэгъэлъэгъонхэм, театрэм кIощтыгъ. Нэужым дышъэ ещэу аIуи, агъэтIыси мэфитIо аIыгъыгъ. ЕтIанэ чекиститIу игъусэу къэкIожьыгъагъ. «Соня, къахь!» — ыIуи къызэджэм, Соне къамланхэм алъэкIофэ икъорэлъф нэси ыIэгу чIизэу дышъэ къыхихыгъагъ, шъэфэу ягъунэгъу торгсиным (торговля с иностранцами) кIохэзэ ышыпхъурэ ежьымрэ дышъэр IэшIу-IушIухэмкIэ къахъожьыщтыгъ. Александр идышъэкIэ зыкъищэфыжьыгъагъ.\nАльтшулер Александр 1930-рэ илъэсым къэгъэлъэгъон горэм щыIэу чъыIэ къыщыхахьи, бэрэ щымылъэу идунай ыхъожьыгъ. Илъэс 80 ыгъэшIагъ. Ишъхьэгъусэ 1948-рэ илъэсым нэс псэугъэ. Акъоу Владимир илъэс 83-рэ хъугъэу дунаим ехыжьыгъ.\nАльтшулер Александр къытекIыгъэхэм къатхыжьыгъэхэм Мыекъуапэ бэрэ къахэфэ. Илъэси 100-м ехъукIэ узэкIэIэбэжьымэ къыщыхъущтыгъэхэр унэгу къыкIагъэуцох.\n1936-рэ илъэсым нэс Альтшулерхэм яунэ джыри цIыфхэр чIэсыгъэх. ЯтIонэрэ, ящэнэрэ къатхэм НКВД-р, партием ихэку комитет ачIэтэу хъугъэ. Аптекэр зычIэтыгъэм жэкIэупсыпIэ къыщызэIуахыгъагъ. Нэмыцхэр къалэм къызыдахьэхэм, унэр амыкъутэу къэнэгъагъ. Джырэ лъэхъаным гъэзетхэм яредакциехэмрэ Адыгэ Хасэмрэ чIэтых. Адыгэ быракъ шхъонтIабзэр жъогъо 12-р къыхэлыдыкIэу ыбгъукIэ щэбыбатэ. Зэманхэр зэокIых, щыIакIэр зэблахъу.


«Хэкум унагъо пэпчь сыщыщэу зысэлъытэжьы» - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Adığece / Адыгэбзэ «Хэкум унагъо пэпчь сыщыщэу зысэлъытэжьы»\n«Мыекъуапэ шIу сэлъэгъу», ощхыр щещхэу зытеужьыкIэ, гъый зэIу- нэжьыгъэ сабый ибэу янэ лъыхъурэм фэд… зыфиIорэ Мыекъуапэ нэIуасэ тыщфэхъугъ МэфэшIукъо Щенгюл.\nАдыгеим тызэрэкIощтыр тиныбджэгъоу Дзыбэ (Махыгъэ) Фуля зызэхехым, «Щенгюл шъуигъусэу музеир зэжъугъэлъэгъу» къытиIогъагъ.\nТэрэзэу тигъэгъозагъ синыбджэгъу, Щенгюл музир гъэшIэгъонэу къызэрэтфиIотагъэм нахь зэпэблагъэ тызэфишIыгъ. Къыхэзгъэщы сшIоигъу, Щенгюл зышIэрэ цIыфыбэхэм, ащ хэкум ыгъэзэжьынэу зэрэхъугъэр къытфаIотагъэу щытыгъ нахь мышIэми, Хъущт Эмел «Лъэпкъым Ипшъашъ» ыIоу филмэу тырихыгъэм ежь къыщиIотагъэ- гъэхэм, иныбджэгъухэм ащ игугъу къызэрашIыгъэм, 2013-рэ илъэсым бзылъфыгъэ режьисёрхэм я 16. Дунэе Фестифалэу «ПхьэнкIыпхьэу быбырэр» зыфиIорэм филмыр къызэрэщагъэлъэ гъуагъэм тыщыгъозагъ.\nМэфэшIукъо Щенгюл Мыекъуапэ зэрэщыпсэурэм, Iофэу ышIэрэм тигъэзэт еджэхэм нахь благъэу нэIуасэ афэтшIы тшIоигъэу гущыIэгъу фэхъугъэр тилIыкIоу Мыекъуапэ щыпсэрэ ЛIышэ Синэм.\n-Музеим Iофэу щыпшIэрэм игъугъ къытфэпшIына?\n-Адыгэ къэралыгъо лъэпкъ музеим IэкIыбым щыIэ адыгэхэм адэлэжьэрэ къутамэм сирипащэу Iоф сэшIэ.\nЫпэкIэ Краевически-шъолъыр музеу щытыгъ. Абрэдж Алмир тхьаматэу загъэнафэм ыуж лъэубэкъукIэхэр ышIыгъэх… Тыркуем къикIыжьыгъэ ткъошэу Жанэ Хьанджэрые IофышIэ ыштагъ. ЭкIыб хэгъэгу Адыгэхэу къакIохэрэм музеим епэсыгъэ Iэмэпсымэхэр къахьых. Хьанджэрие псэуалъэшIэу апшъэрэ гъэсэныгъэ иIагъэти, иIэнатIэ IофшIапIэ Iуагъ. Абрэджым ащ ычIыпIэ IэкIыб къикIырэ Адыгэхэм садэлэжьэнэу, зэдзэкIакIоу музеим сиштагъ (02-16-1993).\nМузеир бгъэгъакIэу ашIыгъэм 1994-рэ илъэсым тыгъэгъэзэм чIэхьажьыгъ. ШIэныгъэ ин зыIагъэ чыжьэрыплъэу, инджылыбзэ,нэмыцыбзэ, урысыбзэ,адыгабзэ ыкIи абхьазыбзэ зышIэрэщтыгъэ Абрэдж Алмир, музеим, Лъэпкъ МузейцIэр къыфагъэшъошэным кIэдэугъ ыкIи къыдихыгъ. Диаспорэм Iоф дэзышIэрэ къутамэм нахь зиушъомбгъугъ.\nСэ нэмыкIэу арапыбзэкIэ, инджылыбзэкIэ,ибранибзэкIэ хэкум къэкIожьыгъэ ткъошхэр щылэжьагъэх. Зэрэ дунэе Адыгэу пштагъэми, къэралыгъо мэхьанэ зиIэу Лъэпкъ музеим щэлажьэрэ диаспорэм икъутамэ ары. Арын фае, тэдэ къикIыгъэми Адыгэхэм музеир якIуапIэу зыкIэхъугъэр. Ащ ишIуагъэкIэ лъэпкъым хэкум зыдрахыгъэ гушъхьабайны- гъэ пкъыгъохэр, эмэпсымэхэр къыхьыжьыгъэх. Сэри мыдэеу сылэжьагъ. Пкъыгъо гъэш- Iэгъонэу сыугъоигъэхэм ащыщхэр тихьазнэщ щытэгъэгъунэх: сурэтхэр, тхылъхэр, – гъэзэтхэр, журналхэр, чIымэтххэр… Станбул апэрэ хасэу щызахащагъагъэм къыщдэкIы- гъэ тхыбзэхэр, буквархэр,а лъэхьаным лъэпкъым фэлэжьагъэхэм атхыгъэхэр, Мэт Иззэт пашэм итхылъэу «Кавказым Итарихь» зыфиIо 1937-рэ илъэсым Каир къыщдэкIыгъэр.\nСирием, Тыркуем, Иорданем, Еврупэм, Америкэм ащылажьэрэ Адыгэ Хасэхэм бзэ зээфэ- шъхьафкIэ къащдэкIыгъэхэр тиIэх. 1930-рэ илъэсхэм бзиплIыкIэ Шам къыщдэкIыгъэ гъэзэтэу «Мардж» къэсхьыгъагъ. ИлъэситIу нэуж Марджым имыхъур Сирием щэпсэурэ шIэныгъэлэжь префесэрэу Лъащ Абдул Сэлам къыхьыжьыгъ. Ар тхылъыжьхэр зыщащэ рэ щапIэм телъэу зелъэгъум къыщищэфыжьыгъ.\nДиаспорэм икъутамэ зыфэгъзагъэ лъэныкъохэм къапкъырыкIэу, ЖъоныгъуакIэм и 21-рэм, ШышъхьаIум и I-м къэгъэлъэгъонхэм ыкIи музем щагъэуцугъэ къэгъэлъэгъонхэм бэрэ ахэльажьэх. Непэ IэкIыб къэрал адыгэхэр къэзыIотэрэ къэгъэлъэгъон дгъэуцум, тыугъоигъэ пкъыгъохэм зал псау аушъэным сыщэгугъу.\n«Музеим щылэжьэрэ Адыгэ Диаспорэм икъутамэ шIу алъэгъугъ, ар сэрыыкIэ гушхуагъ»\nМузеим пае лъэпкъым идышъэ кIэн сыугъоин фэшI Тыркуем нахь сыкъщэуцу. Сыда пIомэ, ащ сыкIоныр нахь IэшIэх. Адыгэхэм ианахьыбэр Тыркуем щэпсэу. Узуняйла шъольырым, тиунагъо, тикъуаджэ къыщысыугъоигъэхэр хэкум икIыхэ зэхъум зыдрахыгъэ пкъыгъох, Iэмэпсымэх; Щыуан, ар Анцокъохэм къысатыгъ, «хэкум къырахыгъ» аIозэ тикъуаджэ нысащэ зыхъукIэ щызэрахьащтыгъ. Тыжьын чыIухэрхэр, дышъэ идэным, уагъэм шьагъэм, упкIэм, шъошIэным, гъукIэным дызарахьэрэ Iэмэпсымэхэр, щэгъэчьалъ, щэрыуахь, кIэпщ, шъхьархъон, упкIэцуакъэ, Iумбырылъ, льао, шыкIэм хэшIыкIыгъэ ыкIи гъучь лъахьэхэр, шхо зэгъэпэшыгъэ тыжьынхэр телъэу къэсхьыжьыгъэх. Мыхэм ыкIи хэкум къакIохэрэм къахьыгъэхэм афэдэхэр музеим зы чIэлъыр е чIэмылхэри ахэтых.\nИорданем 1986-рэ илъэсым Москва пасолымкIэ Тыжьын къамэ Мыекъуапэ къагъахьыжьыгъ. Я ХIХ-рэ льэшIэгъум ашIыгъэу агъэнэфагъ. 1857-рэ илъэсым Казан къыщдэкIыгъэхэу КъурIатIу, зыр Тыркуем Дюзджэ, ятIонэрэр Косова къырахыжьыгъ. Шыхьабжьэ, Самсун къыщыуцугъэ Убых унагъом хэкум зыдрахыгъагъ, чылэм щашIыгъагъэ мэщытым идэпкъ палъэгъагь. Мэщытыжъыр закъутэм Шыхьаб -жьэр Цупэ Муса иунэ щигъэгъунагъ. Мурэтэ Чэпай Тыркуем зэкIом ащ къыратыжьи музеим къыфра- гъахьыжьыгъ.\nАдыгэ Нып уцушъо дахэ, Абрэдж Алмир шIухьафтын къыфашIыгъ, Израил Адыгэхэм. Ныпыр музеим ихьазнэщ хэль. Сирием Уанэу къырахыжьыгъэр хэкум зыдрахыгъ Биданыкъохэм. Апэу Балканым, нэужым Сирием зыдахьыгъ. Косово Адыгэхэр къызэкIожьхэм Цэй Исхьакъ кушъитIу къыздищэжьыгъ. Зыр пшъэшъэжьые къушъ, адырэр кIэлцIыкIу пае ашIыгъагъ. Хэкум зыдрахьыгъэхэм ащыщых.\nАужырэ илъэсхэм кIэу шIыгъэхэу дышъэ идагъэхэр къарахьыгъ музеим. Дыпхъухэу Элмасрэ Айшэрэ дышъэ идагъэ дэпкъ пылъэхэр, Пщэу Атие Кескин исае ащ ыпхъу къытфаригъэщэжьыгъ. Ягъан Захьра ыIэкIэ ыдыгъэ Къэтэбэ плъыжь дышъэ идагъэ Адыгэ Сае, паIо, дэпкъ пылъэхэр тимузей шIухьафтын къыфашIыгъ. Захьра икIалэ ахэр къыхьын пае факIоу Мыекъуапэ къэкIуагъ. Биданэкъо зэшыпхъухэу Мелечхьанрэ Мералрэ Адыгэ тхыпхьэхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэу Iэнэ тепхьохэр шIухьафтын музеим къыфашIыгъ. Ыджыри къэсымыIуагъэу къэнагъэр нахьыб.\nДиаспорэм дэлэжьэрэ къутамэр шIу зэралъэгъурэр, уасэ къызэрэфашIырэр Абрэдж Алмир ишIушIагъ, ащ IэкIыб щыпсэурэ Адыгэхэм лъытэныгъэу афишIырэм къыкIэкIуагъ. Аущтэу зыкIасIорэр, Музеим къычIэхьагъэу зы нэбгырэ Алмир зэрамгъэлъэгъоу чIэкIыжьыгъэп. Ахэм дахэу апэгъокIыщтыгъ, къаIуатэхэрэм нэку нэпсэу ядэIоу къыхэкIыщтыгъ, цIыф зэхэдз ышIыщтыгъэп. Абрэдж Алмир диаспорэм ыгу фызэIухыгъэу зэрэщытыгъэм музеим иIофышIэхэри нэшIукIэ аригъэплъыгъэх. Непэ сэ адыгабзэрэ тыркубзэрэ сызэрэлажьэрэр. Урысыбзэр нахь макI.\n«Зао къэхъум апэрэ огъур музейхэм атефэ»\nАдыгэ Къэралыгъо Лъэпкъ Музеим ихьазнэщ бай дэд. Уасэ зыфэшIыгъуае пкъыгъо гъэшIэгъонхэр ихьазнэщ чIэлъых. Ахэр щагъэгъунэнхэу, фэшIу, уцуахьыгъэу бгъэгъакIэ зэгъэпэшыгъэ музеим ищагу щагъэуцу. Ащ лъэпкъым идышъэ кIэн фэгумэкIыхэрэм гушхуагъэ къареты. Адыгэ хьакIэщ музеим ищагу дашIахьыщт… Проектыр Абрэджыр щыIэзэ рагъэжьэгъагъ.\nМузейхэм апэрэ огъур закIтефэрэр, Лъэпкъым ихьишъэ, инэущэ ахэм ягъэбылъыпIэщ ары. Лъэшэу гукъау блэкIыгъэ лIэшIэгъум Адыгэ музеищтыгъэм нэмыц фашистхэм машIо зэрэкIадзэгъагъэр. Къанэрэ щымыIэу хэстахьыгъэх ныбжьи къэзымгъэзэжьыщт щыгъын шъуашэхэр, лъэпкь Iэмэпсыэхэр… ахэр апэдэдэ музеим лъпсэ фэзышIыгъэ дышъэ кIэн пъкыгъохэу аугъоигъэхэр арыгъэх. Ащ фэд Грузин Абхьаз зэпэуцужь заом илъэхьан, Абхьазхэм ямузэй чIэлъхэм ащыщхэр Уанэ дэхэдэдэхэр, шы Iэпс лъэпсхэр… тимузей къащэнэу зэрэхъугъагъэр. Ахэр «Кавказыр Зэдитиун» зышъхьа къэгъэлъэгъоным Абрэдж Алмирэ хигъэлэжьэгъагъэх. Заор Iэсэжьыфэ щыIагъэх.\nМыщ фэгъахьыгъэу щысэхэр бэу щыIэх.\n-Тхамафэм Щыкъэбархэр зыфиIорэ радио придачэр лъэкIуатэха? Адыгэ радиом онлаинкIэ тедэIун лъэкIыщта?\n-Ары, къэтыныр лъэкIуатэ. ЭкIыб хэгъэгухэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм апе зэхагъэуцо. АрапыбзэкIэ, ТыркубзэкIэ «ЧIыгужьым Ымакъ» зыфиIоэрэ къэтын. АдыгыбзэкIэ Къэбархэр къытаты.\nСиныбджэгъу арапыбзэкIэ, сэ тыркубзэкIэ зэтэдзэкIыжьы, тыкъяджэ. ОнлаинкIэ шъядэIун шъулъэ – кIыщт. Адыгэ телевидинем инэкIубгъо интернетыми ит. ГТРК зыптхыкIэ телевидинеми янэкIубгъо радиор иновишания ибгъотэщт.\n«Узуняйла сыфезэщы адэ, сыфемызэщын лъэкIына»\n-Хэкум узэкIожьым илъэсищ укIуагъэп, ащ ыуж илъэс къэсми уанэ зэбгъэлъэгъунэу укIуагъ. 1997-рэ илъэсым прф. др. Унэрэкъо Рае зыхэтыгъэ шIэныгъэлэжьхэм урягъусэу Тыркуем укъэкIогъагъ. Узуняйла уфезэща?\n-Узуняйла сыфезэщы адэ, сыфэмызэщын лъэкIына, сызыпIугъэр, гъуазэ сыфэхъугъэр Узуняйла арыба. СицIыкIугъор,синыбжьыкIэгъур ащ щызгъэкIуагъ. Тиунагъо ащ щыI. Сянэ Сятэ, Хэкум икIыгъэ тятэжъ пIашъэу МэфэшIукъо Исхьакъ щыублагъэу сыкъызтекIыгъэхэм, сянэкъылъфыгъэхэм якъэхэр ащ щыIэх. Гумэхагъэр мыщ къебэкIыми, цIыфзэхашIэм сэ нахь сыдехьыхы…\nМыекъуапэ сызэрэщыщыр инэу зэхэсэшIэ. СицIыкIугъо щегъэжьагъэу сихъопсэпIагъ. Мыщ дэжьым ащфэгьахьыгъэу сигукъэкIыжь горэм игугъу къэсшIы сшIоигъу. 1963 илъэсым мэкъуогъу мэзагъ, еджапIэхэр зэфашIыгъэу чылэм тыкIожьыгъагъ. Жанэхэм янэнэжъ илъэс 112-рэм итэу идунае ыхъожьыгъ. ТиунагъокIэ къытпэблагъэхэу щытыгъэх. Сянэ хьадагъэм тесхэм апае пщэрахьыщтыгъ. Сэри ыдэжь сыщытыгъ. Сшынахьыжъ (ащ дэжьым я енэрэ классым щеджэщтыгъ) джэхашъом къытелъади, Сян! Нэнэжь бэным зыдалъхьэм лIыхэм сахэпши сыдэплъагъ, бэным Кавказым ымэ къыдихыщтыгъ» зэриIуагъэм сисабыигу зэлъиштэгъагъ. «Жанэ ПIатIу ягуащ хэкум къикIыгъагъ» аIощтыгъ игугъ ашIы зыхъукIэ. Ежьхэр хэкум щымыщыгъэм фэдэу… Хэкум икIыгъэу а зыр ары псаоу къэнэгъагъэр. Пшъэшъэ ныбжьыкIэу ятэжъхэм ячIыгу къызэрэзэринэкIыгъэр ыгу зэримыкIырэр, гукъэкIыжьхэр, орэдьыжьхэр, къэбархэр тянэ дэхэм, игъунэгъухэм къафиIотэжьыщтыгъ. Анахь щымыгъупшэщтыгъэр, гъогум техьагъэхэу кум зэряшIупкIыжьыгъагъэр, ятэ зэкIиуIпаIи кум зэрэригъэIыстэжьыгъагъэр, «къуаджэр къэмылъэгъожьы охьуфэкIэ шъуфэсакъ мыщ!» ятэ зэриIогъагъэр ары. Псэлъыхъоу иIагъэм игугъ къытфишIы зыхъукIэ ынапIэхэр ридзыхыхэти, зи къымыIоу тIэкIурэ щысыщтыгъэу игущыIэгъухэм къаIожьыщтыгъ. ТыжьынашIэхэм япхъугъ Нэнэжь. «Тызэрелъэгъоу Хэкум игугъ къыригъажьэщтыгъ, нэнэжъ тыригъэзэщыгъагъ, тэ Iоф мыухыжь гущэ тиIагъ. Джы тгъотыжьыгъэем къыIуатэрэм зэкIэми тядэIуныгъэба»ыIогъагъ сянэ..\nСэри нэнэжъ къэсэшIэжьы. ЦIыкIужъые хъужьыгъагъ. Ынэгу фыжьыбзэу, упкIэу къэгущыIэщтыгъ, дэеу зэхихыщтыгъ. Бирам мафэхэм ПIатIу адэжь тызихьакIэ тлъэгъущтыгъ. Яунэ чапэм кIэрытыгъ, ар ти, гъэмафэм тыгъэм зыригъэунэу пчьэIупэм къыращыщтыгъ. Сда ащ фэдиз илъэсым Жанэхэм янэнэжъ сищыIэныгъэ зыкIхэтыгъэр. Ащ пае «Хэкум къикIыгъ» зэраIощтыгъэр сэрыкIэ хэушъхьафыкIыгъэу зыкIэхъущтыгъэр… Нэнэжъ ибэн къыдихыгъэ Кавказым ымэ сыд фэдэгъа? Сщыгъупшагъэхэп. Си Мыекъуап! шIу усэлъэгъу..\n«ЕджапIэм сызчIахьэм тыркубзэ сшIэщтыгъэп»\n-Щангул игущыIакIэ, игупшысэхэм ялъапсэ янэ къыпкъырихыгъ» еIо професэрэу Унэрэкъо Рае. Непэ ныдэлъфыбзэм изытет сыдым фэда, хымэ чIыгур е хэкур пштэмэ?\n-Ныдэлъфыбзэр ным къыпIуилъхьарэ бзэр арыба! Сэ ар исабыигъом зынасып къыхьыгъэхэм сащыщ. Къалэу Кайсери тызэкощым тыркубзэ сымышIэу еджапIэм сычIэхьагъ. Мэзих нээуж еджэнымкIэ зэнэкъокъум ти класс сащтекIуагъ. Ащ лъэшэу сырыгушхогъагъ… Тиунагъо сшыхэр, сшыпхъу нахьыжь, тигупсэхэр къалэм зэрэщыпсэухэрэм пае бэрэ сэри къалэм сыщыIэнэу хъущтыгъэ. Илъэс 23-м сыдэсыгъ сIоми хъун. Ау тиунагъо тиныдэлъфыбзэкIэ тыщыгущыIэныр зэ нэмыIэми зэпыугъэп. Сятэрэ Сянэрэ ныбжь яIагъ, ахэр адыгабзэкIэ гущыIагъэх. Тэри тыбзэ тщыгъупшагъэп, нахь кIуачIэу хъугъэ нахь.\n«Хэкум сыщыгупсэфынымкIэ Сянэ ишIуагъэ инэу къэкIуагъ»\nАры, Сянэ ары зишIуагъэр. Тиныдэлъфыбзэ, орэдэжьхэр, гъыбзэхэр, IорыIуатэхэр ренэу титхьакIумэ ригъэтыгъэх, шIу тигъэлъэгъугъэх. Адыгэ гущыIэжъхэр бэрэ щысэ къыхьыщтыгъ Джы сегупшысэщ, сыдэу губзыгъагъа сянэ, этнограф шъыпкъагъ. Зэ зэхихырэр щыгъупшэщ тыгъэп. Псыхъохэу Лабэ зыдэщыIэр, Шъхьагуащэ зэрэчьэрэр, ахэм къэбарэу апылъыр тынэгу къычIигъэуцоу къыIуатэщтыгъэх. Хэкум ехьылIагъэ къэбархэр ятэшыпхъоу Хьагожь къыфи Iотагъэр непэ зэхихыгъэм фэдэу къыIожьыщтыгъэх. Хьагожь, «илъэс 15-16-м ситыгъ, Хэкум тыкъызрагъэкIым, пкIышъхьа мэшъхьахэр дгъэгъунхэу чыим тетлъхьагъагъэх, тхьацу Iанлъэр игъэжьэгъу къэсыгъэу къэдгъэнагъ…» зэриIощтыгъэр сянэ нэку нэпсэу къытфиIотэжьыщтыгъ Ащ исае ары сянэ къызащэм нысэ джанэу щыгъыгъэр. Дышъэидэу тедэгъагъэхэм ащыщ зытIу сэри къызнэсыжьыгъ, сэгъагъашIох, сэгъэбылъых…\nАхэр зэкIэ зэхэбгъэхьожьымэ, Хэкум сыщыщныр, сыщыгупсэфыныр сянэ ишIуагъэу сэлъытэ. Ныдэлъфыбзэм иIоф урыгущыIэныр псынкIагъоп. Ау щысэ зытIу къэсхьын. Адыгабзэр гъощэным ежьапIэр хэхэс чIыгур ары. АщкIэ зы щысэ сыгу къэкIыжьы, сыкъэкIожьыгъакIэу Тыркуем къикIыгъэ хьакIэхэр музеим къэкIуагъэх, ныбжьыкIагъэхэп, адыгабзэ ашIэщтыгъэп, е мэкIэдэдэу къызгурыIохэрэр ахэтыгъ. Лъэшэу сыгу хэкIыгъагъ. Узуняйла джыри адыгабзэр щылъэшыгъ, тыркубзэри ащ фэдизэу ахэхьагъагъэп.\nАу 1970-рэ илъэсхэм телевизерхэр уна- гъохэм арыты зэхъум ащи чылэхэм мэкIэ макIэу тыркубзэр щыIоу ыублэгъагъ. Ащ чыжьэу къежьэгъэ политически лъапсэ иIаъ. ЛъыкIуатэ къэсми мулт икхэм, сериялхэм адыгабзэр ацIыцIыгъ. Тыркубзэ зыщамышIэщтыгъэ къуаджэхэм адыгабзэр амышIэжьы хъугъэ. Тэ тиунагъокIи сыдэу зытэшIи тыпэлъэшыгъэп.\nИлъэс пчьагъэ хъугъэу Тыркуем адыгабзэр къагъэнэжьыным пае Iофыгъубэ зэрахьэ. Джы аужырэ илъэсхэм Хэкуми ащ фэдэу ныдэлъфыбзэм иIоф къыщыхьыльагъ. Бэ темышIэу Iэ- кIыбым щыIэ адыгэхэм афэдэу ныдэлъфыбзэр тхылъыпIэхэм къатенэным сегъэщынэ… мы Iофым зэрэлъэпкъэу тишъыпкъэу тыпылъын фае. Тилъэпкъ къелыщтэп тыдэмылажьэм технологиякIэу къежьагъэм.\nСовет хабзэм лъэпкъхэм я литературэ, якултурэ адиргъаштэщтгъэ. НыдэлъфыбзэмкIэ тхэрэ тхакIохэм, усакIохэм щытхъу тхылъкIэ ятэщтыгъ, ыгъашIощтыгъэх.\nАр зэхэтэкъуи «Шъхьадж ышъхьа херехехыжь» заIом, Адыгэхэм ялъэпкъ Iофхэр махэ хъугъэ АдыгабзэкIэ тхылъэу къыдэкIхэрэр мэкIаймэ атекIырэп. Илъэс пшIы ужым адыгвбзэкIэ тхэрэ еджэрэ къэмынэжьыным ищынагъо къэуцу. Лъэпкъыр сыдым къыкъонэжьыщта.\n«Адыгэ бзылъфыгъэр лъэпкъым ибайныгъэ кIочIэгъу зэрэфэхъугъэр нафэ»\n-IэкIыб Адыгэхэм ялъэныкъокIи, Хэкум ылъэныкъокIи бзылъфыгъэным еплъыкIэу уиIэм тыщыбгъэгъозэна…\n-ШъыпкъэмкIэ гуфаплъэу узяплъырэм къыбгурэIо, тибзылъффыгъэхэм социялнэ щыIакIэм чIыпIэу щыряIэр зэрэзэфэдэр. ЫбгъуитIукIи тибзылъфыгъэхэр къэралыгъо къинхэм якъин (мыщ игъэкIоты гъэу тегущыIэгъэн фае) зехьакIох. БгъуитIуми тибзылъфыгъэхэр културэ, бзэ, дин зэфэшъхьафхэр зылэжьырэ цIыф лъэпкъхэм адагощы ящыIэныгъэ. Ахэм яфэмэбжьымэ къазэрэтирихьарэм щэч хэлъэп. ЗэрэзэтекIхэрэ лъэныкъор пштэмэ, тырку хэгъэгум егъэпшагъэм, мы лъэныкъор еджэным, апшъэрэ гъэсэныгъэм нахь пасэу зэрэнэсыгъэр ары. Бзылъфыгъэм ышъхьа ыIыгъыжьын амал ащ аритыгъ. Шъхьафитэу гупшысэнхэр аригъэшIагъ. Адыгэ бзылъфыгъэхэри ригъэшIокIуагъэх. Къэралыгъом иIофшIапIэхэм ащэлажьэх. Унагъо бысымгуащэу, Адыгэ бзылъфыгъэу зэрэщытым имызакъоу, дунэе културэ щыIакIэм изыIахьых. ГущыIэм пае, илъэс 80 зыныбжь Нанэм, Совет хабзэм иунашъохэр, нэмыкI къэралыгъохэм яполитикэ, ялъэпкъхэм, ящыIакIэ къатегущыIэн елъэкIы. Адыгэ хабзэр игъуазэу зэрэщытым инэу рэгушхо. Зы урысыбзэ гущыIэ ымышIэу чылэм дэкIыгъагъэу апшъэрэ гъэсэныгъэ иIэу хэкум къегъэзэжьы… Бзылъфыгъэ шъхьазакъоу къэнагъэр арыми, ибын унагъо, янэ ятэхэр, зыхагъэ лIакъор къегъэгъунэ; Ны, нысэ, шыпхъу… ипшъэрылъ щыгъупшэрэп. Шъыпкъэ зэкIэ зэфэд пIоныр къин, уахьтэм къыздихьыщтыр къэшIэгъуай, ау сэ нахьыбэрэм слъэгъу гъэр арары. Мы лъэныкъомкIэ Тыркуем иадыгэ бзылъфыгъэхэр нахь гупсэфых сIом сыхэукъонэп къысшIошIы.\nСыдэущтэу пльытагъэми, ти Адыгэ бзылъфыгъэхэм, Адыгэм лъэпкъым илъэпкъ зэхашIэ, ныдэлъфыбзэр непэ къызэрагъэсыгъэр нафэ.\n-Уи усэхэм тяджагъ, тядэIугъ, хэкум цIыф гъэсагъэхэми ахэм уасэ афэшIыгъ. Зэхэубытагъэу ахэр къыдэбгъэкIынхэу угу хэльба?\n-Мыщ дэжьым апэу къэсIонэу сызфаер, силэжьыгъэ уасэ къыфэзышIыгъэхэм, сезгъэджагъэхэм, къуачIэгъу къысфэхъугъэхэм зэкIэхэми инэу шъхьашъэ афэсэшIы.\nСиусэхэр сыугъоижьхэу тхылъцIыкIу къыдэзгъэкIыным сыкIэхъопсы. Ау сыусакIо чьэпхьыгъэу сыкъызщыхъужьырэп. Ащыщхэр Узуняйла щыстхыгъэх. Кирил тхакIэ сэшIэ сшIошIызэ. Зэримыкъугъэр хэкум сыкъзэкIожьым къызгурыIуагъ. ЩыкIагъэхэр яIэми, сызеджэжьыкIэ сынэпс къэзгъакIохэрэр ахэтых. «УнэцIыкIу щытиIагъ» зыфиIорэр хэкум сыкъфезэщыгъэу стыхыгъагъэ. ТIэшъу Ясин Мыекъуапэ щыIагъэу зэрэкIожьыгъэр журналым итэу седжагъагъ. Ащ къыпкъырыкIэу стхыгъэ усэр. Тиунэ цIыкIоу усэм хэтыр къызэрэдгъэнагъэу щытым фэдэу сынэгу ренэу чIэтыгъ. Мыекъуапэ итыгъэкъокIыпIэ лъэныкъо IошъхьацIыкIум кIэрытыгъ.\n«ЗэкIэ зэлъытыгъэр о зэреплъэгъурэр, угукIэ узэрэфыщытыр ары»\n-Хэкум зыгъэзэжьынэу фаехэм сыд япIом пшIоигъор? О къин дэхэкIае ппэкIэкIыгъ, ахэр амыушэтынхэм фэшI сыда зэрагъэпэшын фаер?\n-Хэкум къэзгъэзэжьынэу зыгу хэлъхэм «афэзгъэпытэщтхэр» сIоным ычIыпIэ, сигупшысэхэр къасIом нахь игъоу сэлъытэ.\nХэкум Гъэзэжьыныр Тхьа псалъэ унашъоу лъаIпIэ; ар пшIошъ зэрэхъурэмкIэ уицахь зытелъыжьын, Хэкум узэрэщыгугъурэм фэдэу, О хэкум фэпшIэщтыр гукIэ зыдэпштэн, Уныдэлъфыбзэ, е унагъом щыщэу зынэбгырэм адыгабзэр ышIэн, УзкъоIэбэжьым къэпштэнэу зызэбгъэпэшым фае.\nМатериалнэу узэгъэпэшыгъэныр зэкIэм апшъа? пIом, ари хэку шIулъэгъум ипкъэоп-сIон. Сыда пIомэ, гущыIэм пае, бэу дэгъоу зэгъэпэшыгъэхэр якIэджыб ушъагъэу къэкIожьыгъагъэх, ау зэIо зашIэу къыздикIыгъэм агъэзэжьыгъ. Ахэм, хэкум нэшIукIэ цIыфхэр къырагъэплъыгъэхэп.\nХэкум къэкIожьыныр АдыгэхэмкIэ Iахь мыгощ, пшъэрылъ… ГукIэ, ПсэкIэ «ащ сэ сышыIэн фае, сыд фэдэми арары сихэку» ыIон фае. Ащ фэдэу зымыштэрэр гъогу къытемыхьахэм нахьышIу…\nХэкум къэкIожьыщтхэмкIэ сэ сыщысэ техыпIа? хьау, сыщысэ техыпэп: сэрсэрэу, сэ зыкъэспхъути сыкъэкIожьыгъ. УнагъоукIэ къэкIожьыщтхэм яIоф нэпэмыкI, ар зы, ятIонэрэу, сыкъзэкIожьым, лъэпкъыр къырищэлIэжьыным Хэкур фэхьазырыгъэп. Хэгъэгушхоу зыхэтыр гъогу зэхэкIыпIэм щытыгъ. Анахь макIэм, телефонкIэ узщыщым уадэгущыIэщтым тхьамафэрэ оежэнэу щытыгъ. бэрэ Сэ ащ фэдэ хъопсапIэ сиIагъэп, Тыркуем, сянэ къуаджэм щыIагъ, ащ джыри телефон дэтыгъэп…\nСилъэпкъ ичIыгу зэрэщыпсэурэм, зэрэщыгушхорэм кIуачIэ къыситыгъ. Агу зэIухыгъэу зэгупсэхэр, унагъохэр зэрэзэхэтым сигугъэ къыIэтыгъ. Сятэжъ пIашъэхэм ячIыгу, Мыекъуапэ ижь къэсэщэ сэрыкIэ ар осэнчь. Гукъабзэу, сыкъызфэкIожьыгъэр зэхэзышIыкIыгъэхэр къызэрэсфэгу мэкIыхэрэм сазэрщыщым гугъэ къыситыгъ… Мыхъурэ алъэгъумэ, сыгу къыдащэягъ, къысэушъыигъэх…\nТэ «къинэу плъэгъугъэр амылъэгъун фэшI» зыфиIорэ упчьэм иджэуап къептым, непэ ра шIошъ хъугъаенкIи мэхъу.Къэралыгъоми, хэкуми щыыIакIэм бэ зэхъокIыгъэ щыфэхъугъ.\nУнэ симыIэу илъэс дэхэкIае сыпсэугъ. СиIахьылхэм, синыбджэгъухэм адэжь сисыгъ. сигъэцыхагъ. Урысыбзэ сшIэщтыгъэп, ыджы фэдэу унэ зэтетхэм цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр, Тыркуем, Сирием къикIыжьыгъэ унагъохэр ачIэсэу щытыгъэп. Бэрэ пэмытэу, илъэсиплIы Адыгэ унагъохэм атырэ унэ фэтэр сэри сыубыти сачIэсыгъ. Илъэсих Косово къыкIыжьыгъэ адыгэхэр зычIэс унэм хэт пэщым сиунаеу сисыгъ. Сыдыгъуи ты гумэкIэу къысшъхьащытыгъ Абрэдж Алмир къыслъыIэсыгъ. Ар къызэрэсшъхьагущыIэ кIырэм Лъэпкъым итхэкIо цIэрыIоу МэщбэшIэ Исхьакъ зэрэхэгущыIагъэм ишIуагъэкIэ, 2006-рэ илъэсым, хабзэм унэ къыситыгъ. Непэ тизэдэгущэIэгъу сгъэфедезэ, Хэкум, Мыекъуапэ сыщыгупсэфынымкIэ, сылъэ сытеуцонымкIэ кIочIэгъу къысфэхъугъэ пстэум шъхьащэ зэрафэсшIырэр къасIо сшIоигъу. КъэкIожьытхэм ясIо сшоигъор, Хэкум о угукIэ узэрэфыщытым фэд, унэкIэ зэрэплъэгъущтыр ары.\n-Гъэзэтэу Жьынэпс еджэхэрэм ацIэкIэ бзылъфыгъэ гушхохэу ЛIышэ Синэмрэ МэфэшIукъо Щенгюлрэ тхьашъоегъэпсэу шъосэIо.\nУзуняйла шъолъырым ит къуаджэу Пэдысые къыщыхъугъ. Хэкур шIу ылъэгъуным, ащ ыгъэзэжьыным гу тырезгъэшIахьыгъэр янэ къыфиIотэжьыщтыгъэ хэку къэбархэр ары. Ышнахьыжь игъусэу Хэкум зэдэкIожьынхэу арыгъэ, ау ащ къыдэмыхъугъэп, Щенгюл, Совет къэралыгъощтыгъэр ззэхэтэкъуи пчьэхэр зэIуихыгъэ зэхъум 1991-рэ илъэсым изакъоу Хэкум ыгъэзэжьыгъ. Ыпэрэ мазэхэм иныбджэгъоу Налчык кIожьыгъэу янэрэ ежьырырэ щыпсэущтыгъэ ипшъшъэгъу ыдэж, Мыекъуапэ зэкIожьым илъэситфым иIахьылхэм, иныбджэгъухэм адэжь щыпсэугъ. Илъэсым ехъурэ Адыгэ лъэпкъ Iэпэщысэхэр, тхылъхэр зыщащэрэ щэпIэ цIыкIум Iоф щылэжьагъ. ЦIыфыбэмэ ащ щызэлъашIагъ, шIу алъэгъугъ, ащыщ хъугъэ. Хэкум зыдрахыгъэ ныдэлъфыбзэр зэмыхъокIыгъэм фэдэу зэригъэIорышIэрэм, итхыхэрэм, цIыф гъэсагъэхэм гулъатагъ. Мыекъуапэ дэт музеим IофышIэ аштагъ. Адыгэ Къэралыгъо Университетым лъэпкъ факултетыр къыухыгъ. Адыгэ радиом «Фсыжьапщи» зыфиIорэ радио къэтынхэр Унэрэкъо Рае игъусэу ыгъэхьазырыгъэх. Филм кIэкхэр, декументалнэ фимхэр адыгабзэкIэ-тыркубзэкIэ зэридзэкIыгъ, текстхэм къяджагъ. ИIофшIагъэхэм Адыгеим щагъэшIуагъ, Урысые Къэралыгъо Теле Радио Компание уасэ къафишIыгъ, щытхъу тхыл къыфагъэшъошагъ.\nМэфэшIукъо Щенгюл непи, Адыгэ Къэралыгъо Лъэпкъ Музеим IэкIыб къэрал Адыгэхэм адэлэжьэрэ къутамэм ипащэу, Адыгэ радиом IэкIыб къэралхэм апае бзыщкIэ къыдэкIырэ «ЧIыгужьым Ымакъ» зыфIорэ къэтыным тыркубзэм фэгъэзагъэу ащэлажьэ.\nÖnceki İçerik«Дыгъуасэ жэщ зы пщIыхьэпIэ слъэгъуат… СIуэтэжми, зэхэфщIыкIынукъым… Убыхыбзэщ зэрыслъэгъуар…» Зэишъу Тэвфикъ Эсэнч (1906 – 8.10.1992)\nМазэм и бынхэр (2)\nХэкужъым къэзыгъэзэжьыгъэм и Мафэ фэгъэхьыгъ


Адыгэ къуаем имэфэкI къэблагъэ — Адыгэ макъ\nРедактор 18.09.2020 18.09.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nШъолъыр фестиваль-зэнэкъокъоу «Адыгэ къуай» зыфиIоу илъэс къэс республикэм щызэхащэрэр мыгъэ коронавирусым зызэриушъомбгъурэм къыхэкIыкIэ зыщашIыщт мафэм ыкIи шIыкIэм зэхъокIыныгъэхэр афашIыгъэх.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, цIыфыбэ зэрэмыугъоинхэм фэшI 2020-рэ илъэсым мыр фестивалэу щытыщтэп, гастрономическэ Iофтхьабзэ фэдэу мэфэ заулэрэ рагъэкIокIыщт.\nАдыгэ къуаем итхьамафэ Iоныгъом и 28-м къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум и 4-м нэс Iудзыгъэ шIыкIэм тетэу социальнэ хъытыухэм ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэм къащагъэлъэгъощт.\nРеспубликэ общественнэ организациеу «Туристическая Адыгея» зыфиIорэм (Iофтхьабзэм изэхэщакIу) хэтэу, фестивалым икоординаторэу Ольга Ивановам порталэу Юга.ру къызэрэриIуагъэмкIэ, офлайн Iахьыр зекIо комплекс заулэмэ ягупчэхэм ащызэхащэщт.\n— Илъэси 10-м къыкIоцI адыгэ къуаем ифестиваль къушъхьэтх чIэгъым щыкIуагъ. Гъэхъунэм машIор щашIыти, щыуанышхохэм щэ къэщыгъакIэр арытэу къоеихыныр аублэщтыгъэ. Ау цIыфымкIэ анахь лъапIэу псауныгъэм щынагъо къызыщышъхьарыхьэгъэ 2020-рэ илъэсым тыхэхьагъ. Къоеихыным фэIэпэIасэхэм къызэраIорэмкIэ, къуаем псауныгъэм ишIуагъэ екIы. Арышъ, фестивалым изэхэщэн щыдгъэзыягъэп, шIыкIакIэхэр къыфэдгъотыгъэх, — къыIуагъ Ольга Ивановам.\nIудзыгъэ шIыкIэм тет зэнэкъокъур Iоныгъом и 28-м рагъажьэ. Ащ хэлэжьэщтхэм адыгэ къое шъыпкъэ тучаным къыщащэфынышъ е ежь-ежьырэу ашIынышъ, социальнэ хъытыум щыряIэ нэкIубгъом къырагъэхьан фае. Джащ фэдэу, адыгэ къуаем итарихъ, ар зэрашIырэм икъэбархэр интернетым щатIупщыщтых.\nIоныгъом и 29-м — адыгэ къуаем хэшIыкIыгъэ пчэдыжьышхэ е пчыхьэшъхьашхэ гъомылапхъэ аупщэрыхьанышъ, исурэт социальнэ хъытыум къырагъэуцощт. Адыгэ къуаем шIуагъэу пылъыр зэкIэ а сюжет техыгъэм къыщыраIотыкIын фае.\nIоныгъом и 30-р — джырэ ресторан пщэрыхьапIэм адыгэ къуаер зэрэщагъэфедэрэм фэгъэхьыгъэщт. Адыгэ къуаем хэшIыкIыгъэр зыми фэмыдэу, гъэшIэгъонэу, дахэу къагъэхьазырыщт.\nЯплIэнэрэ мафэр — «Адыгэ къуаер зыгъэпсэфыпIэм зыздэпхьыкIэ». Зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм Адыгеим ит турист объектэу адыгэ къуаер зыщашхымэ ашIоигъор къыхахын фае.\nЯтфэнэрэ мафэр — адыгэ къуаер зыдэлъ шхыныгъохэр гъэжъэгъэнхэр. Сурэтхэр интернетым рагъэхьащтых.\n— ЗэкIэ материалхэу инстаграмым къырагъэхьащтхэр тамыгъэу «НЕфестиваль адыгейского сыра-2020» зыфиIорэмкIэ жъугъотыщтых. Нэрылъэгъу Iахьэу къагъэлъэгъощтхэм чъэпыогъум и 2 — 4-м шъуяплъын шъулъэкIыщт, — къыIуагъ Ольга Ивановам.\nАщ фэдэ площадки 6 къащызэIуахыщт поселкэу Каменномостскэм дэт зыгъэпсэфыпIэхэу «Горная», «Горное настроение» ыкIи «Горная деревня», хьакIэщ унэу «Терем у реки», IэзапIэу «Лэгъо-Накъ» (къутырэу Красный Мост), станицэу Дахъом дэт зекIо комплексэу «Графская поляна» зыфиIохэрэм.\nЭпидемием пэшIуекIорэ гъунапкъэхэр къыщыдыхэлъытагъэхэу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ чIыпIэхэм фестиваль площадкэ цIыкIухэр чъэпыогъум и 2-м сыхьатыр 18.00-м къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум и 4-м сыхьатыр 14.00-м нэс къащызэIуахыщтых. Къоеихыныр зикIасэхэр, ар зыдэлъ шхыныгъохэр зыгъажъэхэрэр, творческэ купхэр хэлэжьэщтых.\nМыщ цIыфыбэ щызэхагъэхьащтэп, ау мы уахътэм комплексхэм защызгъэпсэфыхэрэм а пстэури зэрагъэлъэгъун амал яIэщт.\nПредыдущая Апэрэ тIокIыр агъэуцугъ\nСледущая В Адыгее детские поликлиники получили новое оборудование


Шъхьадж ынэтIэгу итхагъэр — Адыгэ макъ\nШъхьадж ынэтIэгу итхагъэр\nСиIахьыл гупсэхэу сищыIэныгъэ, слъакъо сыкъытеуцоным зиIахьышхо къыхэзылъхьагъэхэм, заор къызэпызычыгъэу, къэралыгъом, цIыфхэм зигъашIэ афэзытыгъэхэм афэгъэхьыгъ ситхыгъэ.\nЦIыфым ышъхьэ къырыкIуагъэм, инасып зэрэзэпыуцуагъэм уакъытегущыIэныр сыдигъокIи хьылъэ. О угукIэ къыппэблагъэхэм афэгъэхьыгъэу къэпIоныр нахь хьылъэжь.\nСятэжъэу, сянэ ятэу, къуаджэу Къэлэжъ дэсыгъэ Кобл Сообук кIэли 8 иIагъ. Ыпхъу анахьыжъэу Сэфэрхъан игъашIэм колхозым хэтыгъ, ишъхьэгъусэрэ икIалэу Алыйрэ Хэ-гъэгу зэошхом хэкIодагъэх. Ащ къыкIэлъыкIорэ Айсэ ары мы тхыгъэр зыфэгъэхьыгъэр. Фатимэ кIэлэегъэджэ сэнэхьат зэригъэгъотыгъэу илъэсыбэрэ рылэжьагъ. Айдэмыри а лъэныкъор къыхихыгъагъ, Къэлэжъ иеджапIэ хьисапымкIэ щыригъаджэщтыгъэх. Ахэм къакIэлъыкIорэ Осмэн бжьэхъунымкIэ ыкIи шэкIонымкIэ текIон щымыIагъэу аIо. Щэйдэт IофшIэпIэ зэфэшъхьафыбэ щыIэны-гъэм щызэблихъугъ. Георгий илъэсыбэрэ хэбзэнчъэу пцэжъые ешэхэрэм якъыхэгъэщын фэбэнагъ, пенсием зэкIом Ростовскэ телеграфым игъэпсэфыпIэу поселкэу Лазаревскэм дэтым ипэщагъ. Зынкъылъфыгъэхэм анахьыкIэ Зое сэ сян ары. ТIуапсэ дэт кулинарнэ училищэр къыухыгъэу ащ щызэригъэгъотыгъэ пщэрыхьэкIо сэнэхьатымкIэ илъэсыбэрэ Шъачэ щылэжьагъ.\nСообук илъфыгъэхэр анэтIэгу итхагъэм рыкIуагъэх, шъхьадж икъин Iахь ылъэгъугъ, гушIогъуаби ящыIэныгъэ къыхэфагъ. Коблхэм яунагъо зышIэхэрэм шIукIэ агу къэмыкIыжьын, зигугъу дэйкIэ ашIын зэрахэмытым сицыхьэ телъ.\nАнахьыбэу иIофшIэн гъэхъагъэ щызышIыгъэр Айсэ ары. 1909-рэ илъэсым ар къэхъугъ. Икъоджэ гупсэ еджапIэр къыщиухыгъ. 1925-рэ илъэсым илэгъухэм ягъусэу комсомолым хэхьэгъагъ, илъэситф зытешIэ ужым коммунистическэ партием исатыр хэтынымкIэ кандидат хъугъэ, 1931-рэ илъэсым хагъэхьагъ.\n1925-рэ илъэсым къыщыублагъэу 1928-м нэс Айсэ хэбзэIахь политикэм ипхырыщын, Шапсыгъэ районым еджапIэхэр, еджэпIэ унэхэр, клубхэр къыщызэIухыгъэнхэм, гъэсэныгъэ цIыфхэм ягъэгъотыгъэным иIахь мымакIэу хилъхьагъ, унагъохэм былымышъхьэу яIэм икIэтхыкIыжьын хэлэжьагъ, ВЛКСМ-м ирайон комитет пшъэрылъ къыфишIыгъэу, комсомол ячейкэхэр къуаджэхэм ащигъэпсыгъагъэх.\nАщ ыужым, 1928-рэ илъэсым, Адыгэ Советскэ партийнэ еджапIэм агъэкIогъагъ. Ащ щеджэзэ Шапсыгъэ районым колхозхэр щызэхищэнхэу ыкIи цIыфхэм гъэсэныгъэ ягъэгъотыгъэным Iоф дишIэнэу фагъэзэгъагъ, гъэсэныгъэмкIэ район отделым иинспекторыгъ, ВЛКСМ-м ирайон комитет итхьаматэ игуадзэщтыгъ…\nДзэ къулыкъу ужым Шапсыгъэ райисполкомым иинструкторэу Iоф ышIагъ. 1933-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ КIыщмай къоджэ Советым итхьаматэу агъэнэфэгъагъ. А IэнатIэм Iутызэ Апшъэрэ коммунистическэ мэкъумэщ еджапIэу Краснодар дэтыр къыухыжьыгъагъ. Ащ нэужым мы лъэныкъом илъэсыбэрэ Iоф щишIагъ. 1929-рэ илъэсым мэкъумэщ къэгъэлъэгъонэу Моск-ва щыкIуагъэм хэлэжьагъ.\nХэгъэгу зэошхом иилъэсхэм Айсэ Кавказ фронтым иполитIофышIагъ, хьылъэу къауIэгъагъ. «Жъогъо Плъыжьым» иорден, медаль зэфэшъхьафхэр къыфагъэшъошагъэхэу щыт.\nЗэо ужым поселкэу Лазаревскэм къызегъэзэжьым, Айсэ райисполкомым исекретарэу хадзыжьыгъагъ ыкIи а илъэс дэдэм Краснодар дэт партийнэ еджапIэм агъэкIогъагъ. Ар къызеухым, СССР-м заготовкэхэмкIэ и Министерствэ иуполномоченнэу Адыгэ автоном хэкум и Теуцожь район агъэзагъ, 1950-рэ илъэсым КПСС-м ирайком партие исекретарэу агъэнэфагъ. Ащ ыуж илъэситIум ар Кощхьэблэ районым финансхэмкIэ иотдел ипэщагъ, 1953 — 1957-рэ илъэсхэм Шэуджэн райисполкомым итхьэмэтэ IэнатIэ Iутыгъ, хэку Советым идепутатыгъ. Шэуджэн ыкIи Кощхьэблэ районхэр зы зашIыжьыхэм, Айсэ Кощхьэблэ райисполкомым итхьаматэ игуадзэщтыгъ. 1958-рэ илъэсым Всесоюзнэ мэкъумэщ къэгъэлъэгъонэу Москва щыкIуагъэм хэлэжьагъ.\n1966-рэ илъэсым сымаджэ хъуи, операцие хьылъэ зашIым ыуж сэкъатныгъэ иIэу пенсием кIожьыгъ. Арэу щытми, зэкIакIоу унэм итIысхьажьыгъэп. 1967 — 1973-рэ илъэсхэм Кощхьэблэ районым исберкассэ ипэщагъ, общественнэ пшъэрылъхэр ыгъэцакIэщтыгъэх, КПСС-м ирайком хэтыгъ, мызэу-мытIоу депутатэу хадзыжьыгъ.\n1949-рэ илъэсыр ары ишъхьэгъусэгъэ Мамый Дарихъан нэIуасэ зыфэхъугъагъэр. Ар Адыгэ хэкум икъуаджэу Шэбэнэхьаблэ щыщыгъ, яни яти иIэжьыгъэхэп. Мыекъуапэ дэт кIэлэегъэджэ училищыр къыухыгъэу заор къежьагъ, 1942-рэ илъэсым къыщыублагъэу, 1945-рэ илъэсым нэс, я 131-рэ зенитнэ-артиллерийскэ бригадэм хэтэу зэуагъэ, орденэу «За оборону Кавказа» зыфиIорэр, медаль зэфэшъхьафхэр къыфагъэшъошагъэх.\nЗэо ужым, 1973-рэ илъэсым нэс Дарихъан пэублэ классхэм якIэлэегъаджэу Iоф ышIагъ, поселкэу Шэхапэ дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм икIэлэпIугъ. Шъыпкъагъэрэ зэфагъэрэ зыхэлъ бзылъфыгъэ Iушыгъ, хьалэлыгъ, гукIэгъушхощтыгъ. Айсэрэ аррэ пшъэшъищ зэдапIугъ, Марыет, Мирэ ыкIи Къадырхъан. Ащ нэмыкIэуи ахэм зы шыпхъу яIагъ. Галинэ сянэшым иапэрэ унагъо къихъухьэгъагъ, ар лъэшэу шIу тлъэгъущтыгъ, зэшыпхъуищыми янэ къымылъфы-гъэу ныбжьи къызхагъэщыгъэп. КъасIомэ сшIоигъор Коблхэм яунагъо ащ фэдэ зэмызэгъыныгъэ гъашIэм зэримылъыгъэр ары. Зэшъхьэгъусэхэм язэфыщытыкIи, ясабыйхэр зэрагъасэхэрэри щысэтехыпIэ пшIынэу щытыгъ.\nАйсэ 1983-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ дунаим ехыжьыгъ. Дарихъан ащ ыуж илъэс 12-рэ псэугъэ, Хэгъэгу зэошхор заухыгъэр илъэс 50 хъункIэ мэ-\nзищ нахьыбэ къэмынагъэу ари тхэкIыжьыгъ…\nПшъэшъэ нахьыжъэу Галинэ Мыекъуапэ дэсыгъ. Юридическэ институтэу къалэу Свердловскэ дэтыр къыухыгъэу илъэсыбэрэ следствиемкIэ органхэм ясатыр хэтыгъ, Адыгеим ипрокуратурэ, адвокатурэм Iоф ащишIагъ. БлэкIыгъэ илъэсым дунаим ехыжьыгъ.\nМарыет Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым IэкIыб къэралыгъуабзэхэмкIэ ифакультет къыухыгъ. Илъэсыбэрэ инджылызыбзэмкIэ ригъэджагъэх, субтропическэ культурэхэм ыкIи къэгъагъэхэм якъэгъэкIын пылъ научнэ-ушэтыпIэ институтэу Шъачэ дэтым щылэжьагъ. Филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, доцентэу Московскэ къэралыгъо социальнэ университетым икъутамэу Шъачэ щыIэм ипащэ егъэджэн-пIун IофшIэнымкIэ игуадзэщтыгъ, кафедрэм ипэщагъ. Джы пенсием щыI. Зы пшъашъэ ыпIугъ.\nМирэ Кощхьаблэ дэсыгъ. Краснодар культурэмкIэ институтэу дэтыр къыухыгъэу, библиотекэрэу илъэс пчъагъэрэ Iоф ышIагъ. Пшъашъэрэ кIалэрэ иIэхэу, 2008-рэ илъэсым дунаим ехыжьыгъ.\nКъадырхъан поселкэу Шэхапэ щэпсэу. Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет къыухыгъ, илъэс 30-м ехъурэ урысыбзэмрэ литературэмрэкIэ мы поселкэм щыригъэджагъэх. Лазаревскэ районым ирайсовет идепутатыгъ, район хьыкумым илъэсыбэрэ изаседателыгъ. Къорэ пхъурэ ыпIугъэх.


Адыгэ Хэку Таймс: Iэхъохъу Андзор полицием къитIупщыжьыгъ\nIэхъохъу Андзор полицием къитIупщыжьыгъ\nАдыгэ кIалэу интернетым щылажьэхэрэм къызэрэтаIуагъэмкIэ Iэхъохъу Андзор полициехэм тхьапэгорэм чIырагъадзыш, сыхьатэ 23.30 къатIупщыжьыгъ.ТапэкIэ Андзор суд ашIынэу ары ау уахътэр агъэнэфагъэп.\nМары къэбарэу къэттхыгъагъэр сыхьат 3 ипэкIэ:\nАдыгэ Iофым дэлажьэрэ Адыгэ кIалэу Iэхъохъу Андзор полицием ыубытыгъ\nАдыгэ кIалэу интернетым щылажэхэрэм чылагъо хъагъэу фасебоокым къызэрэщатхыгъэмкIэ непэ мэлылъфэгъум и 2-м сыхьатэ 19.30, Адыгэ Iофым пылъ Адыгэ кIалэу Iэхъохъу Андзор полицием Къэбэртае-Бэлкъар республикэм икъэлашъхьэ Налщыч щаубытыгъ.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, Шъачэ олимпиадэр зырагъэжьэгъагъэ мафэм Адыгэ кIалэ 30 фэдиз Налщыч мырэзэныгъэ зэхахьэ щашIыгъагъ. Ахэм Iэхъохъу Андзори ахэтыгъ. Мы мафэм нэбгрэ 30 полицием ыубытыгъагъ. Адрэ мафэм аубытгъэхэм нахьыбэр атIуыпщыжьыгъагъэх. Iэхъохъу Андзорырэ джыри зы кIалэрэ тхьэмафитIу аIыгъагъэх. А тхьэмафитIум Андзор къинхэр рагъэхъугъ ыкIи утынхэр рахыгъэх. Андзор къызатIупщыжьыгъэ нэужьыми полициер ыужь ыкIигъэп, иунэ къаплъэхьымэ, аубытымэ атIупщыжьэу аIыгъагъ.\nIэхъохъу Андзор демократием ыкIи мамырыныгъэм тетэу Адыгэ Iофым дэлажьэ. Мыщ фэдэу къызэрэдезакIохэрэр Адыгэхэм къаблэ ашIы хъущтэп ыкIи ар къатIупщыжьынэу Адыгэу зызлъытэжьырэ пстэури дэлэжьэнхэу пшъэрылъ ателъ.