Home » Adyghe » 05 Acts » 04\nposted by derDaniel on Tue, 07/20/2010 - 11:47\nДжурт тхьаматэхэм Петрэрэ Иуанрэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом\nПетрэрэ Иуанрэ цІыфхэм адэгущыІэхэзэ, дин пащэхэр, Тхьэм иунэшхо иухъумакІохэм ятхьаматэ, саддукейхэр* лъэшэу губжыгъэхэу итІум къабгъодэхьагъэх; 2сыда пІомэ Петрэрэ Иуанрэ цІыфхэм Тхьэм игущыІэхэр арагъашІэхэу, Хьисэ лІагъэхэм къызэрахэтэджыкІыжьыгъэм пае, лІагъэхэр къызэрэтэджыжьыщтхэр агъэІущтыгъэти ары. 3Арэущтэу ахэмэ Петрэрэ Иуанрэ аубытхи, пчыхьашъхьэ хъугъэти, ятІонэрэ мафэм нэсы хьапсым чІагъэсыгъэх. 4Петрэрэ Иуанрэ къэбарэу агъэІурэр зэхэзыхыгъэхэм ащыщхэу бэмэ ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ яІэ хъугъэ. Ахэмэ япчъагъэ нэбгырэ минитф фэдиз хъугъэ.\n5ЯтІонэрэ мафэм джурт тхьаматэхэр, нахьыжъхэр*, Тэурат егъэджэкІо пащэхэр* Ерусалим щызэІукІагъэх. 6Дин пэщэшхоу* Аннэ* зыцІэр ащ дэжьым щыІагъ, етІанэ Кайафэ*, Иуан, Александр, нэмыкІ лІыхэу дин пэщэшхом иунагъо щыщхэр ащ дэжьым\n4:1 саддукейхэр – дин пащэхэм ащыщхэу, диным пылъхэу зы тхьамэтэ купэу щытыгъэх. Ахэмэ тхылъ лъапІэхэу алъытагъэхэр Тэурат хабзэм итхылъитф ары ныІэп.\n4:5 нахьыжъхэр – лъытэныгъэ зиІэ джурт дин тхьаматэ купэу щытыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу заулэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом щыщыгъэх.\n4:5 Тэурат егъэджэкІо пащэхэр – Тэурат хабзэм итхэмрэ джуртхэм адрэ тхылъ лъапІэхэу яІэхэм арытхэмрэ цІыфхэм агурызыгъаІоу щытыгъэ пащэхэр ары.\n4:6 дин пэщэшхор – дин пащэхэм ятхьаматэуи Тхьэмэтэ Хэсэшхом итхьаматэуи щытыгъ.\n4:6 Аннэ – Хьисэ къызэхъу нэужым я 6-15 илъэсхэм къакІоцІ дин пэщэшхоу щытыгъ.\n4:6 Кайафэ – Аннэ ыпхъу илІэу щытыгъ, Хьисэ къызэхъу нэужым я 18-36 илъэсхэм къакІоцІ дин пэщэшхоу щытыгъ.\nщыІагъэх. 7Ахэмэ Петрэрэ Иуанрэ утыгум къыращэхи яупчІыгъэх:\n–Сыд фэдэ кІуачІэкІэ, е хэт ыцІэкІэ а лІыр хъужьыгъа?\n8Ар зэІом, Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ Петрэ ыгу инэу илъ хъуи ариІуагъ:\n–Шъо тэ тлъэпкъ итхьаматэхэри, нахьыжъхэри! 9ЛІэу зылъакъохэм атеуцон зымылъэкІыгъэм тэ шІоу фэтшІагъэм иІоф шъухаплъэзэ, «Сыдэущтэу ар хъужьыгъа?» шъуІозэ, непэ шъукъытэупчІы. 10Арышъ, шъо зэпстэуми, Израил лъэпкъым зэкІэ мыр зэжъугъашІэ: Назарет къалэм щыщ Хьисэ Мэссихь ыцІэ ыкІуачІэ ары мы лІыр зыгъэхъужьыпагъэр, ащ паий ар шъуапашъхьэ ит. Хьисэ ары къащым тешъуІулІагъэр, ау Тхьэм ар лІагъэхэм къахигъэтэджыкІыжьыгъ. 11Ежьыр ары\n«Унэ зышІыхэрэм зэрамыпэсэу чІадзыжьыгъэ мыжъоу\nмыжъо лъэпсэ дэдэу унэм фэхъугъэр».*\n12–ЦІыфхэр мыкІодхэу къэзыгъэнэжьырэ закъор Хьисэ ары. Ащ ыцІэ нэмыкІэу, Тхьэм уашъом ычІэгъ чІэт цІыфхэм аритыгъэу зи щыІэп тымыкІодэу тыкъэзыгъэнэжьын зылъэкІынэу.\n13Джурт тхьаматэхэм Петрэрэ Иуанрэ ягушхоныгъэ залъэгъум, гъэсэныгъэ зимыІэ лІы къызэрыкІохэу зэрэщытхэми гу зылъатэм, агъэшІэгъуагъ, Хьисэ зэригъусагъэхэри къашІэжьыгъ. 14Ау а лІэу агъэхъужьыгъэр ахэмэ ягъусэу ащ дэжьым щытэу алъэгъугъэти, ащ нахьыбэ араІожьын алъэкІыгъэп. 15Арэущтэу зэхъум, Синедрион* хасэ унэм Петрэрэ Иуанрэ чІагъэкІыжьхи, ежьхэр зэупчІыжьхэу аублагъ. 16ЗэупчІыжьхэзэ мырэущтэу зэраІожьыгъ:\n–Мы лІитІум сыда ятшІэщтыр? Ерусалим дэс цІыф пстэуми ахэмэ Іофышхо гъэшІэгъон зэрашІагъэр ашІэ. «Іофышхо ашІагъэп», тэ тІо хъущтэп. 17Ау хъугъэм икъэбар ащ нахьи нахьыбэу цІыфмэ ахэмыхьаным пае, «Хьисэым ыцІэкІэ зы цІыф горэм шъудэгущыІэмэ,\n4:11 Еплъ Сэбур (Псалтыр) 118:22 (урыс библиемкІэ 117:22).\n4:15 Синедрион – Тхьэмэтэ Хэсэшхор ары. Дин Іофхэм яхьылІагьэу хьыкум зышІэу, анахь тетыгъошхо зиІэ хасэу джуртхэм яІагъэр ары. Тхьаматэ нэбгырэ 70-рэ Тхьэмэтэ Хэсэшхом щыщыгъэх. А хэсэшхом итхьаматэу дин пэщэшхор арыгъэ.\nкъиныбэ шъодгъэщэчыщт», тІонышъ, мы лІыхэм афэдгъэпытэн фае.\n18ЕтІанэ Петрэрэ Иуанрэ хэсэ унэм къычІащэжьхи, Хьисэ ыцІэкІэ зи къамыІожьынэуи, цІыфхэм зи арамыгъэшІэжьынэуи афагъэпытагъ. 19Ау Петрэрэ Иуанрэ ахэмэ араІожьыгъ:\n–Тхьэм тедэІуным нахьи, шъо тышъодэІуныр ТхьэмкІэ тэрэза, мытэрэза, шъор-шъорэу хьыкум тешъушІыхьан фае. 20Ау тэ Іофхэу тлъэгъугъэхэмрэ зэхэтхыгъэхэмрэ къэтымыІо хъущтэп.\n21ЕтІанэ джурт тхьаматэхэм, «ШъукъытэмыдэІумэ, къиныбэ шъодгъэщэчыщт», аІуи, джыри зэ афагъэпыти къатІупщыжьыгъэх. Ахэмэ къин арагъэщэчынэу ушъхьагъу агъотыгъэп, сыда пІомэ а хъугъэ-шІагъэм пае, цІыф пстэуми Тхьэм щытхъу фашІыщтыгъэти ары. 22Мы Іофышхо гъэшІэгъонымкІэ апостолхэм агъэхъужьыгъэ лІым ыныбжь илъэс тІокІитІум ехъущтыгъ.\nШІошъхъуныгъэ зиІэхэр Тхьэм зэрелъэІугъэхэр\n23Петрэрэ Иуанрэ къызатІупщыжьхэм, ягъусэхэм адэжь агъэзэжьи, дин пэщэшхохэмрэ нахьыжъхэмрэ къараIуагъэр аІотэжьыгъ. 24Ахэмэ ар зызэхахым, зэдаштэу амакъэ инэу къаІэти, Тхьэм елъэІугъэх:\n–Зиусхьан, уашъори, чІыри, хыри, ахэмэ ащыІэ пстэури къэзыгъэхъугъэр оры. 25Тятэжъышхо Даутэ ыжэкІэ о укъэгущыІагъ. Ар о къыпфэлажьэу щытыгъ, о п Псэ ЛъапІэ илъэкІыныгъэкІи мы гущыІэхэр ащ ебгъэІуагъэх:*\n«Хымэ лъэпкъхэр сыда зыкІэгубжыхэрэр?\nЦІыфхэм пкІэ зимыІэ гухэлъхэри сыда зыфыряІэр?\n26Дунаим ипачъыхьэхэм зыкъаІэтыгъ, пащэхэри зэрэугъойхи,\nЗиусхьанэу Тхьэмрэ ежь и Мэссихьэу дагъэ зыщифагъэмрэ\n27–А гущыІэхэр шъыпкъэх, сыда пІомэ пщы Иродрэ* Іэшъхьэтет Понтый Пилатрэ хымэ\n4:25-26 мы гущыІэхэр ащ ебгъэІуагъэх – еплъ Сэбур (Псалтыр) 2:1-2.\n4:27 пщы Ирод – Ирод Антипэ ары. Хьисэ къэхъуным ыпэкІэ я 4-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Хьисэ къызэхъу нэужым я 39-рэ илъэсым нэсы, ар Галилей хэкумрэ, Перей хэкумрэ япщэу щытыгъ. Еплъ Лука 23:7-11.\nлъэпкъхэмрэ Израил цІыфхэмрэ ягъусэхэу, о п Къо лъапІэ Хьисэу дагъэ зыщыпфагъэм пэуцунхэу мы къалэм щызэрэугъоигъэх. 28О пкІочІэшхокІи, уигухэлъ тетэуи хъун фэегъэ Іофхэу ыпэкІэ бгъэнэфагъэхэр ахэмэ агъэцэкІагъэх. 29Джы, Зиусхьан, «ШъукъытэмыдэІумэ, къиныбэ шъодгъэщэчыщт», аІозэ, ахэмэ къызэраІорэм еплъ, уигущыІэхэр гушхоныгъэ пстэумкІи дгъэІунхэу тэ, къыпфэлажьэхэрэм, кІуачІэ къытэт. 30Арышъ, п Къо лъапІэу Хьисэ ыцІэкІэ сымаджэхэр бгъэхъужьынхэуи, нэшэнэ гъэшІэгъонышхохэр къэбгъэлъэгъонхэуи, Іофышхо гъэшІэгъонхэр пшІэнхэуи о пІэ къэщэй.\n31Тхьэм зелъэІухэ ужым, чІыпІэу зыщызэрэугъоигъэхэр къэсысыгъ. Тхьэм ы Псэ ЛъапІэ зэкІэмэ агухэм инэу арылъ хъуи, гушхоныгъэкІэ Тхьэм игущыІэхэр агъэІоу рагъэжьагъ.\nШІошъхъуныгъэ зиІэхэм мылъкоу яІэр язэрэзэфэдагъэр\n32ХьисэкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэр зэкІэ зыгу-зыпсэу щытыгъэх. Зыми имылъку ехьылІагъэу «Мыр сэсый» ыІуагъэп, ар зэкІэ язэфэдагъ. 33Апостолхэр Хьисэ лІагъэхэм къызэрахэтэджыкІыжьыгъэм лъэкІыныгъэшхокІэ шыхьат фэхъугъэх, Тхьэм ынэшІуи зэкІэми инэу къащифэу щытыгъ. 34ЩыкІагъэ зиІэ цІыф зи ахэтыгъэп; сыда пІомэ, е чІыгу, е унэ зиІэ пстэуми ахэр ащэжьхэти, ахъщэу къыкІэкІыгъэр къахьыти, 35апостолхэм апашъхьэ ралъхьэщтыгъ. А ахъщэм щыщэу апостолхэм хэти ищыкІагъэм фэдиз ратыщтыгъ.\n36Кипр хыгъэхъунэм* щыщэу, Левый унэгъо лъэпкъым щыщэу лІы горэ щыІагъ. А лІым Юсыф ыцІагъ. Апостолхэр ащ ВарнавэкІэ еджэщтыгъэх. (Варнавэ зыфаІорэ лІыцІэм къикІырэр «ЦІыфхэр Зыгъэгушхорэр» ары.) 37 Ащ хьасэу иІагъэр ыщи, ахъщэр къыхьи, апостолхэм апашъхьэ къырилъхьагъ.\n4:36 хыгъэхъунэ – чІыгу гъушъэу псы гузэгум итыр ары.


Федеральнэ проектым ишIуагъэкIэ — Адыгэ макъ\nФедеральнэ проектым ишIуагъэкIэ\nРедактор 05.03.2021 05.03.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nАР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат станицэу Джаджэм къыщызэIуахыгъэ спорт псэолъакIэу «Кристалл» зыфиIорэми щыIагъ.\nАщ игъусагъэх федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет ипащэу Дэгужъые Мурат, Джэджэ район администрацием ипащэу Андрей Таранухиныр.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, спорт псэолъакIэу квадратнэ метрэ мини 2,2-рэ хъурэр «Спорт — норма жизни» зыфиIорэ федеральнэ проектым къыдыхэлъытагъэу агъэуцугъ. Ащ ишIын сомэ миллион 79,7-рэ пэIухьагъ, оборудованиеу чIагъэуцуагъэм пае сомэ миллиони 2,7-рэ муниципальнэ образованием ибюджет къыхихыгъ.\nРеспубликэм ипащэ ФОК-р къыкIухьагъ, кIэлэцIыкIухэм ыкIи зихэхъогъухэм зызэрэщагъасэрэр зэригъэлъэгъугъ. ФутболымкIэ, волейболымкIэ, атлетикэ псынкIэмкIэ, боксымкIэ секциехэр иIэх, ахэм спортсмен ныбжьыкIэ 760-рэ къякIуалIэ. Джащ фэдэу нэмыкI атлетикэ спорт лъэпкъхэм, зэкъозэбэныным, джэгукIэ зэфэшъхьафхэм апае залхэр хэтых.\nСпорткомплексым иIофшIэн зэрэзэхищэрэм зызщегъэгъозахэм ыуж, АР-м и ЛIышъхьэ мы станицэ дэдэм дэт стадионэу блэкIыгъэ илъэсым агъэкIэжьыгъэм кIуагъэ. Ащи «Спорт — норма жизни» зыфиIорэ федеральнэ проектым къыдыхэлъытагъэу гъэцэкIэжьынхэр рашIылIагъэх, бюджет зэфэшъхьафхэм къахэхыгъэу сомэ миллион 40,8-рэ пэIухьагъ.\nПроектым къызэрэщыдэлъытагъэм тетэу, ащ футбол ешIапIэм тебзэгъэщтыр къыфащэфыгъ, нэбгырэ 350-рэ чIэсынэу трибунэ щагъэпсыгъ. Стадионым ыбгъукIэ волейбол ыкIи баскетбол ешIапIэхэр щашIыгъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ районым ипащэ зыфигъазэзэ, спортым ыкIи псауныгъэмкIэ шIуагъэ къэзытыщт щыIакIэм пыщагъэ хъурэр нахьыбэ шIыгъэным мэхьэнэ ин зэриIэр къыхигъэщыгъ.\n— Къэралыгъо пащэхэм яполитикэ ишIуагъэкIэ, Адыгеими, нэмыкI шъолъырхэми спорт жъугъэм зырагъэушъомбгъу-нэу амал яI. Непэ мары ГТО-м ихабзэхэр къэтэIэтыжьых, спорт псэолъэ зэфэшъхьафхэр тэшIых. Ахэр муниципальнэ образованиехэм икъоу агъэфедэнхэ, цIыфхэм шIуагъэ къафахьын, лIэуж зэфэшъхьафхэр зэзыпхырэ гупчэхэу хъунхэ фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая ИлъэсыкIэ мэфэкIым тызэфещэ\nСледущая Апшъэ ашIын фэе лъэныкъохэр къыхигъэщыгъэх


Адыгеим и ЛIышъхьэ Адыгэ Хасэм итхьаматэ IукIагъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Адыгэ Хасэм итхьа матэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан республикэм и Правительствэ зычIэт унэм тыгъуасэ щыIукIагъ.ЗэIукIэгъум хэлэжьагъэх АР-м и ЛIышъхьэрэ АР-м иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэ игуадзэу Къонэ Заур, АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр.\nАдыгэ Хасэр хэлажьэзэ республикэм щызэхащэрэ Iофтхьабзэхэу общественнэ мэхьанэ зиIэхэм зэIукIэгъум щатегущыIагъэх. Анахьэу ахэр зылъыIэсыгъэхэр адыгэ тхыбзэм, Адыгеим и Къэралыгъо быракъ я Мафэ, я ХIХ-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэм афэгъэхьыгъэ шъыгъо-шIэжь мафэр, зи Хэкужъ къэзыгъэзэжьыгъэхэм, адыгэ шъуашэм я Мафэ зэрэхагъэунэфыкIырэр ары. Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ зиIэр мыгъэ илъэси 100 зэрэхъурэм ихэгъэунэфыкIын анахьэу мэхьанэшхо раты.\nРеспубликэм ипащэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, ковидым ыпкъ къикIыкIэ культурэ Iофтхьабзэхэр пэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу зэхащэн фаеу хъущтыгъэ. Iофхэм язытет нахьышIу зэрэхъугъэм епхыгъэу ыпэкIэ щыIэгъэ шапхъэхэм атехьажьыгъэн фае.\n«КоронавирусымкIэ Iофхэм язытет зэрэхъугъэм епхыгъэу очнэ Iофтхьабзэхэр нахьыбэу непэ зэрахьан алъэкIы. АщкIэ щысэу къэпхьымэ хъущт «МыкIодыжьыщт полк» зыфиIорэ Iофтхьабзэу жъоныгъуакIэм и 9-м Мыекъуапэ щызэхащагъэм нэбгырэ мин 36-рэ фэдиз зэрэхэлэжьагъэр. Общественнэ рэхьатныгъэрэ зыпкъитыныгъэрэ щыIэнхэмкIэ мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьэбзабэ джыри зехьэгъэн фаеу тапэкIэ къэт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЛIымыщэкъо Рэмэзан зэIукIэгъум къыщиIотагъ Адыгэ Хасэр республикэм иобщественнэ щыIэныгъэ зэрэхэлажьэрэм, адыгэ хабзэхэм, ныдэлъфыбзэм, культурэм якъэухъумэнкIэ амалэу зэрахьэхэрэм, нэмыкI лъэпкъ-культурэ движениехэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэм афэгъэхьыгъэу.\nКавказ заом хэкIодагъэхэм афэгъэхьыгъэ шъыгъо-шIэжь мафэр къызэрэблагъэрэм епхыгъэу зэIукIэгъум хэлажьэхэрэр Мыекъуапэрэ муниципалитетхэмрэ ащкIэ Iофтхьабзэу ащызэрахьащтхэм шъхьафэу атегущыIагъэх.\nРеспубликэм и ЛIышъхьэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Адыгеим ис цIыф лъэпкъхэм язэгъунэгъушIу зэфыщытыкIэхэм ягъэпытэнкIэ, мамырныгъэм икъэухъумэнкIэ мыщ фэдэ Iофтхьабзэм мэхьанэшхо иI.\n«БлэкIыгъэм зыфэдгъазэзэ, мамырныгъэм, зэгурыIоныгъэм, зыкIыныгъэм уасэу яIэр нахь зэхэтэшIэ. АхэмкIэ тиныбжьыкIэхэм щысэшIу ядгъэлъэгъун фае», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nСледущая ЛIыхъужъхэр гъашIэм тищысэх


Псауныгъэр къызкъонэщтыр - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Adığece / Адыгэбзэ Псауныгъэр къызкъонэщтыр\nКоронавирусыр цIыфым къеузыгъэмэ къэзыгъэлъэгъорэ анализыр республикэм илабораториищымэ непэ ащашIы — къэбзэныгъэм ыкIи эпидемиологием и Гупчэ, зэпахырэ узхэмкIэ Мыекъопэ сымэджэщым ыкIи кIышъо-венерологическэ диспансерым ахэр ахэтых. Пандемием игъэмэфэ лъэхъан елъытыгъэмэ, джыдэдэм ковидыр къызэуалIэхэрэм япчъагъэ фэдитIукIэ хэхъуагъ.\nМафэ къэс ушэтын 1000 — 1250-рэ лабораториехэм ащашIы, пандемиер къызежьагъэм щегъэжьагъэу уплъэкIун мин 200 фэдиз ашIыгъах. Анализхэр зэрагъэтыхэрэм ахэтых пэтхъу-Iутхъу, ОРЗ зиIэхэр, пневмоние зыфагъэуцугъэхэр, коронавирус къызэузыгъэхэр ыкIи ахэм зэпхыныгъэ зыдыряIагъэхэр, IэкIыбым кIонэу е къикIыжьыгъэу щытхэр, операцие ашIыщтхэр. А зэпстэум зэрафырикъухэрэм ыкIи анализхэм зэфэхьысыжьэу къагъэлъагъохэрэм нэпцIхэр («ложноположительнэхэр» ыкIи «ложноотрицательнэхэр») ахэтэу зыкIэхъурэр зэдгъашIэмэ тшIоигъоу тиупчIэхэр фэдгъэзагъэх къэбзэныгъэмкIэ ыкIи эпидемиологиемкIэ республикэ Гупчэм иврач шъхьаIэу Айтэчыкъо Мариет Нурбый ыпхъум.\n-Мариет, шъуилабораторие непэрэ мафэм ехъулIэу анализ тхьапша щашIыгъэр?\n-КоронавирусымкIэ ушэтын мин 75-рэм къехъу тшIыгъахэ. Мафэ къэс тилабораторие анализ 500 фэдизмэ язэфэхьысыжьхэр къетых. Зэпахырэ узхэмкIэ госпиталым ыкIи кIышъо-венерологическэ диспансерым ялабораториехэм ушэтын 800 фэдиз зэхэтэу ашIышъурэр. Тэ тилабораторие анализ нахьыбэ зыкIишIырэр федеральнэ программэмкIэ ищыкIэгъэ Iэмэ-псымэхэр къытIэкIэхьагъэхэшъ ары.\n-Ау щытми анализхэм язэфэхьысыжьхэм цIыфхэр мэфэ пчъагъэрэ яжэх. Коронавирусыр къапыхьагъэмэ амышIэу гугъу ехьых.\n-Ар шъыпкъэ. Апэ, пандемиер къызежьакIэм, анализхэр сыхьат зытIущкIэ хьазыр хъунхэу унашъо къытфашIыгъагъ. ЫкIи псынкIэу тшIыщтыгъэ. Джы непэрэ мафэм анализ 500 къаIыпхын, уугъоин, уушэтыным фэбгъэхьазырынхэ фае, ежь уплъэкIунми охътэ гъэнэфагъэ ехьы. ГущыIэм пае, тиIофышIэхэм сменищэу, сменитIоу зэтефыгъэу Iоф ашIэ, сыхьатыр пчэдыжьым 7-м щегъэжьагъэу чэщым 12-м нэс. Апэрэ сменэм пробэ 200 ештэ, ятIонэрэми — 200, ыпкIэ хэлъэу зытыхэрэр — 100 фэдиз. Анализ 400 — 500-р къыкIэлъыкIорэ мафэм хьазыр зэрэмыхъушъущтыр къагурыIон фае. Мафи, мэфитIуи, мэфищи ехьы, яплIэнэрэ мафэм къэтшIыжьэуи мэхъу. Сымаджэхэрэм япчъагъэ мафэ къэс хэхъо. Ари узшIомыкIын ушъхьагъу. Анализэу къытIэкIэхьагъэр псынкIэу тыушэтыныр тэркIи мэхьанэ зиIэ лъэныкъу. Вирусологиер шIэныгъэ куу, удэлэжьэныр Iоф псынкIэп, зэфэхьысыжь тэрэзхэм уафаемэ, пIэлъэ гъэнэфагъэ апылъэу IофшIэнхэр зэшIопхынэу щыт.\n-Зэфэхьысыжь тэрэзхэм алъэныкъокIэ – цIыфхэм жъугъэу къахэхьагъэу анализхэр нэпцI хъунхэ алъэкIынэу рэгущыIэх. ЦIыфэу мысымаджэм коронавирус иIэу къыхагъэщэу, е сымаджэм — ар имыIэ фэдэу, ПЦР шIыкIэм тетэу анализхэм къагъэлъэгъон алъэкIыщта?\n-ТэркIэ «ложноположительнэ» е «ложноотрицательнэ» ушэтын хъурэп. Шъыпкъэ, цIыфым клиническэ ушъхьагъу (симптом – Т.З.) зи имыIэу, анализым коронавирус иIэу къыгъэлъэгъон ылъэкIыщт. Ащ фэдэхэри бэу къыхэкIых — командировкэ IофшIэнымкIэ IэкIыбым кIонхэ фаеу анализ зытыхэрэм, вирусыр ахэлъми зымышIэхэрэм, ар къахэдгъэщэу е операцие горэ зышIынэу щытхэм ковидыр яIэу къычIэщэу, ежьхэмкIэ ар ошIэ-дэмышIэу. Бэрэ ащ фэдэхэр мэхъух. Ащ къыгъэлъагъорэр сыд? ЦIыфым ииммуннэ зытет вирусым фырекъу, ыгъэсымаджэрэп, ау зэрэхэлъыр ушэтыным къегъэлъагъо. Джащ фэд сымаджэ хъугъэхэу, ау къапыхьагъэр грипп къызэрыкIо е пэтхъу-Iутхъу къашIошIэу елбэтэу врачым къемыджагъэхэм уахътэр ашIокIошъ, нэужым ПЦР анализ ашIыгъэми коронавирус яIэу къыгъэлъэгъожьырэп. Ар къызхэкIырэр вирусыр ехышъ, тхьабылхэм якIу. Ары джы сымаджэхэр КТ зыкIашIыхэрэр. Ащ гъэнэфагъэу къегъэшъыпкъэжьы цIыфым ковидыр къыпыхьагъэмэ. Тхьабылхэм язытет зэхъокIыныгъэу афэхъухэрэр томографие сурэтым нэфапIэу къеты. ЕтIани къыхэкIы вирусыр псынкIэу ехэу. Тэ титестхэр пэ-жэ зэхэтхэм акIоцI зыщагъэфедэхэрэр, псынкIэу ехыгъэ вирусыр чыим ублэкIыни къипхырэ биоматериалымкIэ уушэтын фае. Ащ фэдэ Iэмэ-псымэхэр щыIэгохэп.\n-Адэ зыгорэкIэ щыIэ тестхэм ядэгъугъэ изытет уеджэнджэшынэу щыта? Ащ фэдэхэр къахэкIа?\n-Новосибирскэ дэт шIэныгъэ-ушэтэкIо институтэу «Вектор» зыфиIорэр ары тестмэ янахьыбэ къыздикIырэр, джащ фэдэу къэралыгъо шIэныгъэ- ушэтэкIо институтэу ыкIи академикэу Н.Ф. Гамалее ыцIэ зыхьырэ шIэныгъэ институтэу Москва дэтхэм тестхэр къатIупщых. Эпидемиологием, вирусологием Iоф адэзышIэрэ гупчэ инхэу, зыцIэ раIохэу ахэр щытых. Ау щэч зыхэмылъыр — цIыф пэпчъ вирусыр зэрэзэхишIэрэр, ипкъышъол зэрехъулIэрэр зэфэшъхьаф. Ар нэфапIэ къытфэхъугъ. ТIэкIу узэджэнджэшынэу хъурэр анализыр зэраштэрэ шIыкIэр ары. Ау ащи гъэнэфагъэу къетIолIэн щыIэп. Непэрэ мафэм ехъулIэу вирусыр ахэлъми зыпари зэхэзымышIэщтыгъэхэм (бессимптомнэхэм – Т.З.) япчъагъэ республикэмкIэ процент 12-м нэсэу къыхэдгъэщыгъ. ЕтIани хэзгъэунэфыкIмэ сшIоигъор мэлылъфэгъум щыIэгъэ коронавирусымрэ джы щыIэмрэ штамм зэфэшъхьафых. Гриппыр штамм 19-кIэ къалъытэмэ, ковидымкIэ агъэунэфыгъэр джырэкIэ тIу.\n-ШъуиIофышIэхэр сменитIоу — щэу лажьэхэу пIуагъэ, цIыфхэмкIэ шъуфрекъуа?\n-ШтатымкIэ тызэрэхъурэр нэбгыри 141-рэ, ахэм ащыщэу лабораторием щылажьэхэрэр, анализ ушэтынхэр зышIыхэрэр нэбгырэ 18. Ахэр «зонэ плъыжьым» итхэу мэлажьэх. Тэ типшъэрылъхэр икъоу зэшIотхынхэм тыпылъ. Ау, цIыфхэм анаIэ тезгъэтымэ сшIоигъу, аужырэ ушэтынэу коронавирусым изэгъэшIэнкIэ ашIыгъэхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, апэ вирусыр зыгорэм ыкIыIу телъэу мэфиблырэ псэун ылъэкIэу аIощтыгъэмэ, джы мэфэ 29-м нэс псэун ылъэкIынэу агъэунэфыгъ. Арышъ, пстэуми типшъэрылъ шъхьаIэр санитарнэ-эпидемиологие шапхъэхэр дгъэцэкIэнхэр, нэгуихъохэр дгъэфедэнхэр, цIыф зэхахьэхэр кIуапIэ тымышIынхэр ары! А шэпхъэ къызэрыкIохэм типсауныгъэ къызэтырагъэнэн ылъэкIыщт, пстэуми ахэр агъэцэкIэнэу тыкъяджэ!\nÖnceki İçerik«Аибашра иациит Владислав Арӡынба Фырхаҵа хадас дыззыҟалаз аепос ҿыц»\nSonraki İçerik«Сымаджэр ылъэ тетэу зычIэкIыжьыкIэ кIуачIэрэ гухахъорэ къысеты»\nЩIышылэ мазэм ипщI махуэр журналистхэм я махуэщ


УзэлъыкIощтмэ шIыкIабэ щыI »\nЛъэпкъ зэпхыныгъэхэр искусствэм, спортым зэрагъэпытэрэр щыIэныгъэм къыщэлъагъо. Адыгэу дунаим тетхэр хэгъэгу 55-м ехъумэ ащэпсэух, зэлъыкIохэзэ язэкъошныгъэ къэзыгъэбаищт шIыкIэхэр къызэдагъотых.\nДунэе Адыгэ Хасэм ия VIII-рэ Зэ¬фэс чанэу хэлэжьагъ, иеплъыкIэхэр къыщиIотагъ Иорданием и Парламент идепутатэу Сэбрэкъо Мунир. Ащ игъусагъэх Иорданием исенаторхэу Хьабжьэкъо Джэнэтрэ Хэкужъ Хъярдинрэ. Тилъэпкъэгъухэм зэп гущыIэгъу тазэрэфэхъугъэр. НахьыпэкIэ Адыгеим къакIохэуи къыхэкIыгъэшъ, Мыекъуапэ щыгъощэщтхэп, янэIуасэу тикъалэ макIэп дэсыр.\n- Иорданием тырагъэблагъи, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо орэдыIо-къэшъокIо ансамблэу «Ислъамыем» сыригъусэу ткъошхэм адэжь тыщыIагъ, - еIо Адыгеим культурэмкIэ иминистрэ игуадзэу ШъэуапцIэкъо Аминэт. - Бысымхэр дахэу къызэрэтпэгъокIыгъагъэхэр егъашIи тщыгъупшэжьыщтэп. Хьабжьэкъо Джэнэти, Хэкужъ Хъярдини, Сэбрэкъо Мунири Адыгэ Республикэм ия 18-рэ илъэс фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэхэм, ДАХ-м и Зэфэс зэрахэлэжьагъэхэм тигъэгушIуагъ.\n- Культурэр, спортыр тикIасэх, - къеIуатэ Мунир. - «Налмэсым», «Ислъамыем», нэмыкIхэм тшIогъэшIэгъонэу Мыекъуапэ тыщяплъыгъ. Мыгу Рэщыдэ футбол ешIэгъум теплъынэу тызырегъэблагъэм уахътэр къэсыфэ тыдэгуIагъ.\nАР-м и Мафэ ехъулIэу командэхэу «Кощхьаблэмрэ» «Гранитымрэ» Кубокым икъыдэхын фэгъэхьыгъэ кIэух ешIэгъум щызэIукIагъэх. ТекIоныгъэр къыдэзыхыгъэ «Гранитым» икапитанэу Даур Артур пчэгум къызехьэм Сэбрэкъо Мунир нэгушIоу екIуалIи Кубокыр ритыжьыгъ.\nДаур Артур мыекъопэ «Зэкъошныгъэм», Тыркуем ифутбол командэхэм, нэмыкIхэми ащешIагъ. Спортым зэлъэпкъэгъухэр зэрэзэфищэхэрэм дэгъоу щыгъуаз.\n- Иорданием къикIыгъэ хьакIэмэ тагъэгушIуагъ, Парламентым идепутатэу Сэбрэкъо Мунир Кубокыр къызэрэтитыгъэр сщыгъупшэщтэп. Республикэм имэфэкI иордан хьакIэхэм къагъэдэхагъ. Шъопсэу ясэIо, - къытиIуагъ Даур\nОпубликовал administrator, 30-10-2009, 21:02. Просмотров: 1486


13 ноября 2010 / Новости/Общество Комментарии: 0\nЛъэпкъхэр "зэщызыхъо" зышIоигъохэмэ къадэхъущтэп\nУрыс-Кавказ заом илъэхъан пачъыхьэм идзэ хэтэу тичIыгу машIом зыкъыщезыгъэIэтыщтыгъэхэм, къуаджэхэр зыгъэстыщтыгъэхэм, мамыр цIыфхэр языгъэукIыщтыгъэхэм ащыщэу, дзэшхом ипащэу Михаил Романовым исаугъэт Мыекъопэ районым щагъэуцугъ.\nАщ еплъыкIэу фыряIэр зэдгъашIэмэ тшIоигъоу Адыгэ Республикэм ицIыф цIэрыIохэу, тинахьыжъ лъапIэхэм, зэлъашIэрэ тхакIохэм, шIэныгъэлэжьхэм, общественнэ IофышIэхэм гущыIэгъу тафэхъугъ.\nТхьаркъохъо Юныс, филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, адыгэ-урыс гущыIалъэм изэхэгъэуцуакIу, общественнэ IофышIэшху:\n- Политикэ зыхэлъ Iофыгъомэ уатегущыIэ зыхъукIэ уахътэр къыдэплъытэн фае. Илъэси 100-м ехъу зытешIэгъэ лъэхъаным къыфэбгъэзэжьмэ, макIэп къэбгъэпIэжъгъэин плъэкIыщтыр. Урысхэм непэ "тшынахьыжъкIэ" тяджэ. ЯшIуагъэ къытэмыкIэу сIорэп. Тызэдэпсэушъ, тэри тишIуагъэ ядгъэкIэу сэлъытэ. ИлъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьзэ, урысхэр бгъэпыинхэ фаеу слъытахэрэп. Тымыгъэпыйхэмэ нахьышIу.\nЗыгу къэкIи Михаил Романовым саугъэт фэзыгъэуцугъэхэр урысхэм шIукIэ афэмылажьэхэу сэлъытэ. ЯпчъагъэкIэ бэ мыхъурэ лъэпкъхэр урысхэм арагъэпыйхэ ашIоигъоу а Iофыгъор къаIэтыгъ. Урысмэ афэлажьэхэ, афэупсэхэ фэдэу зыкъагъэлъагъозэ, обществэм яягъэ рагъэкIы. Непэ урысхэм тафэупсэжьын ищыкIагъэп - ар адыгэмэ бэшIагъэу къагурыIуагъ. ЛъышIэжь Iофи тилъэпкъэгъумэ къаIэтырэп. Тызэкъошым фэдэу тызэхэт. Сэ адыгэу сыгу рихьэу сызыIукIагъэм нахь макIэп урысэу сыгу рихьэу сызыIукIагъэр.\nУрысыем ыIэ къытфищэеу, лъэпкъ IофыгъомкIэ ишIуагъэ къытигъэкIэу бэрэ къыхэкIы. Арышъ, урыс е адыг сIоу Iоф зыдасшIэхэрэр зэхэсыдзыхэрэп.\nДиным, политикэ мыкъабзэм афэгъэхьыгъэ саугъэтхэр агъэуцух, къащ тамыгъэхэри хьаIум фэдэу "къэтэджых". Ахэри тэрэзыхэп. адезгъаштэрэп. Джырэ уахътэм Темыр Кавказым тиреспубликэ нахь щырэхьатэу шъолъыр иIэп. Тэ щысэ къэтэгъэлъагъомэ, дахэу тыщыIэмэ сыда "укъытэцэлэшхэн" зыкIыфаер къызгурыIорэп, къызгурыIони ылъэкIыщтэп. ЗэрэхъурэмкIэ, тэ, адыгэхэм, ащ ипэгъокIэу зыгорэхэр тшIэн фае. Ар урысхэми яфедэп, тэри тифедэп. Ар лъэпкъ зэмызэгъыныгъэм фэлажьэ. Тифедэп. Бырсырыр къэзыIэтыгъэр тфызэхэмыфыжьынэуи къысщэхъу. Лъэпкъ пэпчъ узэрэщытхъуни, зэрэуубыщтыри щыIэх. Пачъыхьэу Романовым иунагъо аукIыгъ. Ар адыгэмэ аIэ къыралъхьагъэу щытыгъэмэ, гу шъабэ къызыхагъэфэни, унагъор къагъэнэжьынкIи пшIэхэныеп.\nМ. Романовым саугъэт фэзыгъэуцугъэхэр хэукъуагъэх. ТызэдыщыIэным пае ащ фэдэ саугъэтэп тищыкIагъэр. Советхэм яльэхъани ишIуагъэ къытэмыкIыгъэу къасIорэп. Адыгэхэр шIэныгъэм нахь пыщагъэ хъугъэх, лъэпкъэу къэнэжьынхэ алъэкIыгъ. Узэгупшысэн щыIэшъ, зэщыхъуакIомэ тафэжъугъэсакъ. Сыда рэхьатэу тызыкIыщымыIэщтыр? ЦIыфхэр ежьхэм арэмыухъужьых, тэри гъогу пхэндж тытыращэным пэрэмылъых. Мамырныгъэм нахьышIу псэукIэ щыIа? ЦIыф къызэрыкIомэ заом шIуагъэ хахэу хэта зылъэгъугъэр? Саугъэтым икъэбар къезыхьыжьагъэхэр урысхэм, зэкъошныгъэм афэусэхэрэпышъ, тызэрэщарэмыхъу.\nНахь кIочIэшхом нахь кIочIаджэр къыримыдзэу къыхэкIы. Адыгэ фольклорым упкIэкIыгъэу гупшысэ дэхабэ хэлъ, ащи зэщыхъуакIомэ зыфагъазэ сшIоигъу. "Къамзэгу такъэмрэ пыжъымрэ" зыфиIорэм ерэджэхи, саугъэтым къешIэкIыгъэ Iофэу къырахьыжьагъэм иегъэшхо къызэрэтэкIыщтыр къагурыIощт.\nШъхьэлэхъо Абу - филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, зэлъашIэрэ литератор, Адыгэ Хасэм, Дунэе Адыгэ Хасэм ятхьамэтагъ:\n- ШIу агу илъэу саугъэтыр агъэуцугъэу слъытэрэп. ЦIыфхэр зэфагъэблынхэ, зэпагъэуцунхэ ямурад. Саугъэт зыфагъэуцурэм пэшIорыгъэшIэу терэгущыIэх. ШIоу ышIагъэр, еу къыгъэнагъэр зэрарэгъашI. Непэ адыгэ чIыгум саугъэт макIэп щагъэуцурэр. Лъэпкъыр зыгъэкIоды зышIоигъогъэ дзэпащэм ыцIэ къаIэтыжьы ашIоигъу. Сыда ар къызыпкъырыкIырэр? Агу илъэу къысщыхъурэп. ЦIыфмэ агу джэнджэш къырагъэхьанэу, лъэпкъхэр зэпагъэуцунхэу фаех, мыкъабзэ Iофхэр зэрахьэх.\nПачъыхьэм иполитикэ, ащ дезыгъаштэщтыгъэмэ яхьылIэгъэ тхылъхэр къыдарагъэкIых - джащыгъум къэнэфэщт машIом кIэзыгъэстыщтыгъэхэр. ШIу зыгу къытфимылъмэ саугъэтыр агъэуцугъ. Адыгэ Хасэм пащэу илъэсыбэрэ сыриIагъ, лъэпкъхэр зэщытхъухэу Iоф зэгорэм къыщаIэтыгъэу къэсшIэжьырэп. ТичIыгу тисэу сыд къытаIуалIэми хъущтэу слъытэрэп. Тимамыр щыIакIэ арэмыукъоба, сыда тызэрагъэмысэщтыр? Къэралыгъо гъэпсыкIэ зиIэ республикэм тыщэпсэу, нахьышIум тыщэгугъы, тихэхъоныгъэхэр къягуаоу къащэхъуми сшIэрэп...\nМамый Руслъан - филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым идиректор игуадз:\n- Саугъэт бгъэуцуным пае бэ узэгупшысэн фаер. Адыги, урыси, нэмыкI лъэпкъэу исхэми шIуагъэ къафихьыщтмэ уемыгупшысэ хъущтэп. ЧIыгоу зыщыбгъэуцурэм итарихъ къыдэмылъытэныр тэрэзыхэп. "Лъэпкъ зэщыхъокIо" саугъэт тищыкIагъэп.\nТиунэ тис. Адыгэхэр бэ мэхъухэми, макIэхэми - ар Iоф шъхьаф. Лъэшэу зыгорэхэр къытфэгумэкIы ашIоигъомэ, макIэ адыгэхэр хъунхэр къызыхэкIыгъэр, хэгъэгу 55-м ехъумэ ащыпсэунхэр зэлъытыгъэ хъугъэр нахь куоу зэрагъашIэ сшIоигъу.\nУрыс лъэпкъыр тэгъэлъапIэ, зэфыщытыкIэшIухэр сыдигъуи дытиIэнхэу тыфай. Бырсыр къытэзышIылIэ зышIоигъохэр, Темыр Кавказым заом "щыкIэзыгъэстынэу" фаехэр къежэх Адыгеим зэмызэгъыныгъэхэр къитэджэнхэу. Егупшысэхэрэп Темыр Кавказым лъэпкъи 170-рэ зэрэщыпсэурэм. Урысыем зэкIэмкIи лъэпкъэу исыр 187-м къыщымыкIэу къалъытэ. Джырэблагъэ ащ фэгъэхьыгъэу УФ-м и Президентэу Дмитрий Медведевыр телевизорымкIэ къызэгущыIэм Iофыгъо инхэр къыIэтыгъэх.\nАкъыл хэлъэу ерэгупшысэх чылэм, къалэм, хэгъэгум апае. Адыгэ лъэпкъым гукIэ хьакIэу ымыштэрэ цIыф щыIэп. АщкIэ адыгэ хабзэм нэмыкI лъэпкъмэ тахигъэкIуакIэрэп. ДгъэлъапIэу тиIэр макIэп шъхьае, ащ ипропагандэ пымылъыхэу тызэрэзэщахъощтым Iоф зырагъэшIызэ, шIуагъэ къытфэзымыхьыщт саугъэтхэр Мыекъопэ районым, хы ШIуцIэ Iушъом зэрэщагъэуцухэрэр тигухэкIых.\nПэнэшъу Сэфэр - Адыгэ Республикэм инароднэ тхакIу:\n- Адыгэ лъэпкъым шIу къыфэзымышIагъэмэ ясаугъэтхэр тичIыгу зэрэщагъэуцухэрэм бэрэ тытегущыIэ. Ащ фэдэ саугъэтхэм сяуцуалIэу сынэгу ихыгъэу сяплъын слъэкIыщтэп. Тятэжъхэр хым хэзытэкъуагъэхэм, тикъуаджэхэр зыгъэстыгъэмэ сыда тащытхъун зыкIыфаер?\nЗэмызэгъыныгъэ обществэм къыхэзылъхьэ зышIоигъохэр бгъэпщынэнхэр нахь къесэгъэкIу. Урыс-Кавказ заом фэгъэхьыгъэ саугъэт джыри Мыекъуапэ щагъэуцуугъэп. ТичIыгу къэзыухъумагъэхэр тарихъым хэзыгъэкIуакIэ зышIоигъомэ тимыщыкIэгъэ саугъэтхэр агъэуцух, ахъщэу ащ пэIухьащтыри къагъоты.\nАдыгэхэр зэунэхъулIагъэхэр, заом ехьылIэгъэ тхылъхэр тишIэныгъэлэжьмэ нахьыбэрэ къыдагъэкIынхэ фае. Зыгорэм джыри тезэоным паеп, тарихъыр цIыфмэ нахь дэгъоу ашIэным бырсырхэр къытхамылъхьанхэм пае нахь.\nТэ, тхакIохэм, ащ фэдэ темэхэр нахьыбэрэ къэтIэтынхэ, мамырныгъэм игъэпытэн тызэрэдэлажьэрэр къэдгъэлъэгъоныр типшъэрылъхэм ахэсэлъытэ.\nСтIашъу Юр - дунаим щашIэ, сурэтышI-модельер, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо шIухьафтын къыфагъэшъошагъ, Мамырныгъэм и Лигэ илауреат:\n- Ренэу тыгу къагъэкIыжьы тилъэпкъ зэрэмакIэр, тытхьамыкIэу тыкъагъэлъагъо ашIоигъу. Непэрэ мафэм, я XXI-рэ лIэшIэгъум ар къекIухэрэп. ТичIыгу заокIэ пачъыхьэм зэриштагъэр, илъэси 100-м нахьыбэрэ тилъэпкъ къызэрезэуагъэхэр щытхъукIэ зыфалъэгъужьа?\nТхьамыкIагъоу заом къытфихьыгъэм шъхьэихыгъэу тытегущыIэн тыфитыгъэп, тхылъэу ащ ехьылIагъэу къыдагъэкIыгъэри мэкIэ дэд.\nСэ сиIофшIэн мамырныгъэм игъэпытэн, цIыфыр дэхагъэм фэпIугъэным, шIэжь тиIэным фэгъэхьыгъ. ЗэщыхъуакIомэ сащыщэп, егъашIи ащыщ сыхъущтэп.\nАбрэдж Альмир, ХьакIэгъогъу Къэсэй, ЕмтIылъ Юсыф, Кощбэе Пщымаф, КIыргъ Асхьад, Хъоткъо Самир, Шэуджэн Эмилие, ЦуукI Налбый, Хъуажъ Мэджыдэ, нэмыкIхэми яеплъыкIэхэм общественнэ мэхьэнэ ин яI, ахэми шъуащыдгъэгъозэщт.\nУрысыем ижурналистхэм я Союз хэт


ЗэхэщакIохэм ягъусэх — Адыгэ макъ\nРедактор 13.01.2017 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» иIофыгъохэм ныбжьыкIэхэр чанэу ахэлажьэх. МэфэкI зэхахьэхэм, адыгэ шэн-хабзэхэм яхьылIэгъэ зэIукIэгъухэм щысэшIухэр къащагъэлъагъох.\nХьадпэшъо Маринэ Великобританием щеджагъ, журналистикэмрэ политикэмрэ афэгъэхьыгъэ шIэныгъэхэр зэригъэгъотыгъэх. Апшъэрэ еджапIэр къэзыухыгъэ пшъашъэм адыгабзэр, урысыбзэр, инджылызыбзэр дэгъоу ешIэх.\n— Мырзэ Суандэ, КъумпIыл ТIахьирэ, нэмыкI ныбджэгъухэм саригъусэу зэIукIэгъухэр Адыгэ Хасэм щызэхэтэщэх, — къеIуатэ Хьадпэшъо Маринэ. — Адыгэ шъуашэм, адыгэ быракъым ямэфэкI мафэхэр лъэшэу тшIогъэшIэгъоных.\nАдыгэ къашъохэм япчыхьэзэхахьэхэу Мыекъуапэ щыкIохэрэм КъумпIыл ТIахьирэ кIэщакIо афэхъугъ. Пщынаохэр, джэгуакIохэр къегъотых, зэлъэпкъэгъухэр зэхещэх, егъэуджых.\nМырзэ Суандэ ансамблэу «Майкопчанкэм» къыщышъощтыгъ. Адыгэ къэралыгъо университетым зэрэчIэхьагъэм фэшI изыгъэпсэфыгъо уахътэ нахь макIэ хъугъэ.\n— Лъэпкъ искусствэр тэркIэ еджапIэу щыт, — къытиIуагъ Мырзэ Суандэ. — Адыгэ Хасэм иIофыгъохэм тахэлажьэзэ, СтIашъу Юрэ, Нэгъуцу Аслъан, фэшъхьафхэм яIэпэIэсэныгъэ зыщыдгъэгъозагъ. IофшIапIэу «Нанэм» Нэгъуцу Аслъан кIэлэегъаджэхэр, студентхэр, кIэлэцIыкIухэр регъэблагъэх, лъэпкъ Iэпэщысэхэр ашIых, адыгабзэр нахьышIоу зэрэдгъэфедэн фаем тегущыIэх.\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» изичэзыу зэфэсэу Мыекъуапэ щыкIощтым изэхэщэн ныбжьыкIэхэм яIахьышIу хашIыхьащт. Мырзэ Суандэ, Дзэсэжъ Альмир, КъумпIыл ТIахьир, Хьадпэшъо Маринэ къызэрэтаIуагъэу, лъэпкъ шIэжьым зыкъегъэIэтыгъэным фэшI Адыгэ Хасэм Iофыгъуабэ къыщаIэты. НыбжьыкIэхэр зэхэщакIохэм гъусэ афэхъухэзэ, ягулъытэ зегъэушъомбгъугъэным яшъыпкъэу пылъых.\nСурэтым итхэр: Хьадпэшъо Марин, КъумпIыл ТIахьир, Мырзэ Суанд.\nПредыдущая Апэрэ чIыпIэм фэбанэх\nСледущая Ядэхагъэ тыгъэм фэогъадэ


Гугъэ дахэм уфещэ — Адыгэ макъ\nГугъэ дахэм уфещэ\nРегистратурэм укъызынэсырэм, пытэу уиузынчъагъэ узэрэфежьагъэр нахь къыбгурэIожьы. Апэрэу уинэплъэгъу зэптырэ цIыфыми мэхьанэ еоты. Гугъэ дахи ошIы — къысшъхьапэщтых.\nУасэ фамышIэу, щытхъу къымылэжьыгъэу зы унагъуи дэсэп ти Улапэ, Тхьэм нахьышIум фещэх зэкIэ. ТицIыфхэр лэжьэкIо унагъомэ къарыхъухьагъэх.\nГъатхэу тызхэтым дунаири къытфызэIуехыжьы, лэжьэкIогури ащ къыдэущыжьы.\nЦIыфмэ хабзэм къыIорэр агъэцакIэ ашIоигъу, вакцинацием зыратыгъ, хэти псау шIоигъу, лэжьэнхэу, шхэжьынхэу рахъухьэ.\nМары непэ тифельдшер-мамыку IэзапIэ районым къикIынхэшъ, врачхэр къэкIонхэу макъэ къытагъэIугъ.\nЦIыфхэр регистратурэм дэжь Iутых. ЗэпэIудзыгъэ уахътэм тыхэтзэ, тызэрэмылъэгъузэ тызэфэзэщыгъ, ау нэгуихъохэр зэрэтIулъхэм къыхэкIэу псынкIэ дэдэу тыкъызэрэшIэжьырэп.\nРегистратурэм ишъхьангъупчъэ цIыкIу Iус бзылъфыгъэр къэсымышIэжьын сыфитыгъэп, ар дэгъу дэдэу бэшIагъэу сшIэрэ езгъэджэгъэ пшъэшъэжъые хъупхъэ Iушъабэу ШъхьахъутIэ Ась ары.\nЗы такъикъым Асе ищыIэныгъэ гъогу сшъхьэ къыщыречъэкIыгъ, шъори ащ нэIуасэ шъуфэсшIын.\n1978-рэ илъэсым чъэпыогъум и 12-м ШъхьахъутIэ Нурбыйрэ Нуриетрэ яунагъо ятфэнэрэ сабыеу Асе къихъухьагъ. Ыныбжь илъэситф нахь мыхъугъэу еджапIэм чIэхьагъ, 1995-рэ илъэсым улэпэ гурыт еджапIэр дэгъоу къыухыгъ, къутырэу Ханскэм дэт сэнэхьат училищым щеджагъ, «пщэрыхьакIу», «дакIо», «делопроизводитель» зыфиIохэрэр къызIэкIигъэхьагъэх, дахэу тхэщтыгъэ.\nСыда етIани адыгэ бзылъфыгъэ къызэрыкIом ищыкIагъэр? «Насып ерэгъоти, икъущт» пIон. Бэ темышIэу унагъо ихьагъ, пшъэшъитIу иIэ хъугъэ, ау ишъхьэгъусэ кIэлэ дэдэу идунай ыхъожьыгъ, ащ ыуж Асе илъэс 15-рэ изакъоу исабыйхэр ыпIужьхэу щысыгъ.\nПшъэшъэ дэхэ шIагъохэр къыIэтыгъэх, нахьыжъыр, Маринэ, медколледжыр къыухи, МКъТУ-м «Лечебное дело» зыфиIорэ лъэныкъом ия 3-рэ курс щеджэ, нахьыкIэр, Миланэ, я 9-рэ классыр къызеухым, Мыекъуапэ иполитехническэ техникум чIэхьагъ, 2-рэ курсым ис.\nЕжь Асе 2001-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Улэпэ амбулаторием Iут, шышъхьэIум и 2-м илъэс 20 хъущт зэпымыоу Iоф зишIэрэр.\nБэшIагъэп Асе, ипшъашъэхэр акъылэгъу къыфэхъухи, ятIонэрэу зиIэтынэу зыхъугъэр. Шъэфрэкъо Салбый ишъхьэгъусэ хъугъэ. НэбгыритIуми уащыгушIукIынэу щытых, унэгъо дахэ яIэ хъугъэ, зэдэIужьых, зэдеIэх, шэн-хэбзэ дахэхэр ахэлъых. Салбый ислъам диныр ышта-гъэу иIофыгъохэр егъэцакIэх, ар зымыуасэ щыIэп, унагъом рэхьатныгъэ илъ, Асе ипшъашъэхэми тхьэшIошъхъуныгъэ яI, нэкIыри аIыгъ, псапи ашIэ. ЦIыфым ыгу Тхьэр илъмэ — ар ЦIыф шъыпкъ зыфаIорэр ары. Унагъор зэрэпсэущтым пылъ, унэгъо хъызмэтым зыкъырагъэIэты ашIоигъу. Къуаджэм удэсыщтмэ тхъагъоба, пшъхьэ Iоф фэпшIэжьымэ упсэущт, чылэр гупсэфыпI, гуIэтыпI. Асе узэрыгушхон цIыф, IофшIакIу, адыгэмэ «Iофыр зэшIозыутырэ бзылъфыгъ» зыфаIорэм фэд.\nАр сэ бэшIагъэ зысшIэрэр: еджапIэм зэрэщыхэбзагъэу, еджакIохэр колхозым IофышIэ тщэхэу бэрэ къыхэкIыщтыгъэ, ащ дэжьым сыд фэдэ Iофыгъо тиIагъэми, Асе фэдэ хъуныр зыфэлъэкIын къахэкIыщтыгъэп. Ащ дэжьым сэ сшIэщтыгъэ пшъэшъэжъыер лэжьэкIошхо унагъо къызэрикIыщтыгъэр.\nЦIыфым ежь зыгорэ къыдэхъоу ылъ хэлъэу щытмэ, Асе IофшIакIоу, гъэцэкIакIоу къэхъугъагъэу слъытэгъагъ, ар цIыфым хэплъхьан плъэкIынэу щытэп. А шэнэу хэлъыр псынкIэу зэкIэми халъагъо: Джэджэ районым и «Черкес чъыгхатэхэм» пандемием къыхэкIэу цIыфхэр лэжьакIо кIо хъугъагъэх. МэфитIу нахь Iоф ымышIагъэу Асе чъыгхатэм итхьаматэ гу къылъити, звеньевоеу ыгъэнэфагъ, джы тиулэпэ бзылъфыгъэхэр къесэмэркъэух — «Ася, уизвено тыхатх!».\nАсе цIыф лъэгъупхъ, мэшэлахьэу дахэ, ащ епэсыжьыгъэуи ицIыфыгъи дештэ. Мы охътэ гумэкIэу блэкIыгъэм, нэгуихъор Iулъын фаеу зэхъум, зимыджэгъо цIыфмэ къыраIоу хъугъэ шъхьэихыгъэу: «сыдэу гухэкIа мы пIулъым уидэхагъэ зэрэтимыгъэлъэгъурэр!».\nАсе цIыф гупсэф, хэти къылэжьырэ шъхьэкIафэр фишIын елъэкIы, чылэ Iофхэм ахэлажьэ. Республикэ зэнэкъокъоу хьалыжъом фэгъэхьыгъэм хагъэунэфыкIырэ чIыпIэр къыщыдихыгъ, щытхъу тхылъ къыратыгъ, сертификати къыхьыгъ.\nБзылъфыгъэ хъупхъэ IэпкIэ-лъапкIэр Iофым щыщынэрэп, иунагъо дахэу зэрехьэ, къэбзэ-лъабзэу иIофхэр егъэцакIэх, тIысыни шъхьахыни ышъхьэ къихьэхэрэп, адэ джыри кIалэба! Унагъом хатэри елэжьы, шкIэхэри, псычэтхэри аIыгъ, кIымафэми фэхьазыр зэпыт, ярызыкъ утIупщыгъэу, шIушIэным пылъых, пщэрыхьаныр Асе икIас.\nСеупчIы: Сыда анахьэу шIу плъэгъурэр?\nДжэуапыр: Си Улапэ сикIас! ТицIыфхэри шIагъох!\nБэгъашIэ охъу, утхъэжьэу ущэI!\nПредыдущая Къоджэ псэупIэхэм къащызэIуахыщт\nСледущая Бзэм узэгурегъаIо, пхегъахъо, уеухъумэ


Осэ иным гъэхъагъэхэм уафещэ — Адыгэ макъ\nОсэ иным гъэхъагъэхэм уафещэ\nМихаил Курунчук «Россети Кубань» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ иучасткэу поселкэу Тульскэм щыIэм электромонтерэу Iоф щешIэ. Энергетикым и Мафэ ипэгъокIэу ыкIи ГОЭЛРО планыр заштагъэр илъэси 100 зэрэхъугъэм фэшI ащ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ирэзэныгъэ тхылъ къыфагъэшъошагъ.\nМихаил поселкэу Тульскэм къыщыхъугъ. Станицэу Ханскэм дэт профтехучилищыр къыухи, дзэ къулыкъуми къызекIыжьым комбайнерэу колхозым иIофшIэн щыригъэжьэгъагъ, водителэуи организацие зэфэшъхьафхэм аIутыгъ. А зэпстэумэ ауж энергетик сэнэхьатым зыщиушэтынэу ыгу къызыкIыгъэр. Апэ бригадэр зэзыщэрэ водителэу Iухьэгъагъ, сэнэхьатыр къызыIэкIахьэм электромонтерэу кIожьыгъэ. Илъэс 17 хъугъэ а IофшIэныр зигъэцакIэрэр.\nИIофшIэгъухэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, мы сэнэхьатым анахь ищыкIэгъэ шэнхэр, гулъытэ ин, кIочIэшхо ыкIи зыфагъэзагъэр хэзыгъэ имыIэу ыгъэцэкIэныр, Михаил хэлъых. Ащ ипрофессионализмагъэ чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащиушэтыгъ. ГущыIэм пае, 2020-рэ илъэсым, жъоныгъокIэ мазэм ыкIэм Мыекъопэ районым икъушъхьэ лъапэхэм осышхо къащеси, электричествэр къэзытырэ оборудованиер зызэщегъакъом, иIофшIэгъухэр игъусэхэу охътэ кIэкIым ар зэтыригъэуцожьыгъагъ. Ащ фэдэу ищыIэныгъэ къыхэфагъэр зэп ыкIи тIоп.\nАщ имызакъоу цIыфхэр къыгъэнэжьынхэ фаеуи чIыпIэ ифагъ. Мызэу, мытIоу гъогу хъугъэ-шIагъэхэм арихьылIэнэу хъугъэ, ахэм ахэфагъэхэм апэрэ IэпыIэгъу аритыгъ. Джырэблагъэ хьэ бзаджэу гъогум тегубжыхьагъэм цIыфхэр щиухъумагъэх.\nМихаил IофшIэкIошху. Идэсыгъо мафэхэм ищагу хъызмэт пылъ. Ащ псэушъхьэ зэфэшъхьафхэр щиIыгъых. ИщыIэныгъэ гъогу къытегущыIэмэ, ар мыдэеу зэпыфагъэу еIо. Унагъо иI, иIофшIэн шIу елъэгъу, гухахъо хегъуатэ. Наградэу къыратыгъэр осэ инэу елъытэ, нахьыбэу гъэхъагъэхэр пшIынхэм уфещэу еIо.\nСледущая Нэжъ-Iужъхэм къызфагъэфедэ


Адыгеим щэкIо | Адыгэ Макъ\nУрысыем кушъхьэфэчъэ спортымкIэ изэнэкъокъу Адыгэ Республикэм щэкIо. Илъэс 19 ыкIи ащ нахьыбэ зыныбжьхэр зэIукIэгъухэм ахэлажьэх.\nАпэрэ едзыгъом хэхьэрэ зэнэкъокъур Мыекъуапэ щырагъэжьагъ. Километри 147-рэ хъурэ гъогум хэгъэгум испортсмен 80-мэ лъэкIэу яIэр къыщагъэлъэгъуагъ. Мыекъуапэ икIыхи, Шэуджэн, Красногвардейскэ, Джэджэ районхэм япсэупIэхэм ягъогууанэхэр къакIугъэх.\nМосква хэкум илIыкIоу Тимофей Шерсневым апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Чита испортсменэу Евгений Казановым ятIонэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ. Самарэ щыщэу Илья Байликовым джэрзыр къыдихыгъ.\n— Хэгъэгум изэнэкъокъу тиреспубликэ гъэшIэгъонэу щэкIо, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм кушъхьэфэчъэ спортымкIэ и Федерацие ипащэу Анатолий Лелюк. – Адыгеим испортсмен ныбжьыкIэхэр зэнэкъокъум хэлажьэх, якъулайныгъэ хагъахъо.\nТыгъуасэ зэнэкъокъур лъагъэкIотагъ. Мыекъуапэ щырагъажьи, Апшеронскэ районым нэсыгъэх, тикъалэ къагъэзэжьыгъ. Километри 115-рэ спортсменхэм къакIугъ.


Килограмм 15 фэдиз къапкъырахыгъ | Адыгэ Макъ\nБлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр процент 20-кIэ на-\nхьыб. БзэджэшIагъэу зэхафыгъэр процент 94-м кIэхьэ. Мы илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу шъолъырым исхэм наркотик килограмм 15 фэдиз къапкъырахыгъ.\nПолицием изэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъагъорэмкIэ, наркотикхэр IугъэкIыгъэнхэм пае нахьыбэрэмкIэ агъэфедэрэр интернет-сайтхэр ары. Ащ къыхэкIыкIэ бзэджашIэхэм ягъэунэфын ыкIи якъэубытын къин мэхъу. Наркотикхэр хэбзэнчъэу зэрагъэзекIорэм епхыгъэ бзэджэшIагъэхэм япроцент 60-р — Мыекъуапэ, процент 13-р — Тэхъутэмыкъое районым ащагъэунэфыгъэх.\nМы бзэджэшIагъэм епхыгъэу нэбгыри 178-мэ уголовнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ.


Адыгэ Хэку Таймс: Америкэ, хъурцэ, адыгэ Iазэхэр зэдэлэжьэщтых\nАмерикэ, хъурцэ, адыгэ Iазэхэр зэдэлэжьэщтых\nАмерикэ, хъурцэ ыкIи адыгэ Iазэхэм язэдэлэжьэн тегъэпсыхьэгъэ зэIукIэ Хъурцэм щыкIуагъ. Зэхахьэм кIэщакIо фэхъугъэ Адыгэ Культурэм игупчэу Тбылыс дэтым къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ, ыпэкIэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм, е шIэныгъэушэтын орэхъу, е IофшIэн шъыпкъэ орэхъу, зэрэугъоигъэхэр тегущыIагъэх.\nКъырагъэблэгъагъэхэм ащыщ Хъурцэм щылажьэрэ адыгэ ыкIи хъурцэ Iазэхэр, америкэм къикIыгъэ хъурцэ Iазэхэр, Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыщ бэдауш IофшIакIоу Яганэ Ибрахьим, нэмыкIхэри. Фэдэ зэхахьэу ятIонэрэ илъэс хъугъэу зэхащэрэм ипшъэрылъ хъурцэ ыкIи адыгэ Iазэхэр дунэе медик щытыкIэм хэщэгъэнхэр.\nКъызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Америкэ Штат Зэкъотхэм щыI америкэ ыкIи хъурцэ Iазэхэм язэпхыныгъэ куп. Ахэмэ адыгэхэри ахэтыным икIэухэу хъугъэ фэдэ зэIукIэр.\nФитыныгъэ Радиом игущыIэгъугъэ Чухуа Мераб:\nЗэпхыныгъэ купым нахьыбэрэмкIэ шIушIэ Iофхэр зэрихьащтых. ЫкIи тыфай хъурцэ сымэджэщхэм ащедгъэкIокIынэу шIушIэ еIэзэныгъэхэр цIыфхэу Темыр Кавказым щыщхэм, адыгэ хэкухэм, Хъурцэм икъушъхьэ шъолъырхэм ащыщхэм апае. ЫкIи ащ дакIоу къыдхэлъытагъ къэбар зэIэпыхыжьыныгъэмрэ гушъхьэ лэжьыгъэу хъурцэ Iазэхэм Америкэм щырагъэкъугъэмрэ зэIэпахыжьынымрэ. Ахэмэ егъэджэнхэр зэхащэшъунхэуи ары.\nФитыныгъэ радио: Хъурцэ Iазэхэу Америкэм щыIэхэм яIоф изытет укъытегущыIагъэмэ дэгъу:\nЧухуа Мераб: Америкэм шэпхъэ пхъашэх щыIэхэр узэрэIазэр къэзыушыхьатрэ тхьапэр къыуатынымкIэ. Джаущтэу Америкэм Iэзэ 300 фэдиз щэлажьэ я 90 илъэсхсэм ауж. Ахэм ягушъхьэ лэжьыгъэ Зэпхыныгъэ купым хэтыщтхэм аратын алъэкIыщт. ГъэшIэгъоныр, къеблэгъагъэх мары тизэIукIэ хъурцэ Iазэхэр, ахэмэ зэкIэмэ ежь ясымэджэщ яI. !азэ сэнэхьатым щыхъугъэх. Мыр нэсыныгъэшхо, ыпэкIэ лъэубэкъу. Арышъ, фэдэ зэфыщытыкIэхэм якIэух къахьынэу сэлъытэ. Адыгэхэри ащ хэхьанхэм мэхьанэшхо иI.\nФитыныгъэ Радио: Адыгэ Iазэхэм зэпхыныгъэ адышъуиIа?\nЧухуа Мераб: КъызэрэчIэкIыгъэмкIэ, Хъурцэм адыгэ Iазэхэр щыIэх. Ахэри къедгъэблэгъагъэх. ТIури бзылъфыгъэ ныбжьыкIэх.\nЗэIукIэу Тбылыс щыкIуагъэм икIэух хъугъэ веб-сайтым игъэпсын. Мыщ нэмыкIэу бьзэшIэныгъэлэжь ныбжьыкIэм гухэлъ къыхилъхьагъ медицинэ гущыIэхэм я хъурцэ-адыгэ-инджылыз гущыIалъэ гъэпсыгъэнымкIэ.ИлъэскIэ америкэ, хъурцэ, адыгэ зэпхыныгъэ купхэр алъапсэу конференц рагъэкIокIынэу кIэщакIохэм агъэнафэ.


Тихомиров Лев Александр ыкъомигукъэкIыжьхэм ащыщ пычыгъу КъокIыпIэ Кавказыр кIуачIэкIэ заштагъэм лъыпытэу, джыри Темрюк тыщыIэзэ, КъохьэпIэ Кавказым адыгэхэр къырафыхэу рагъэжьэгъагъ. Щамиль, Дагъыстан афэгъэхьыгъэ хъугъэ-шIагъэхэм сэ сызэращыгъуазэр литературэ зэфэшъхьафхэм къарысыджыкIыгъэмкIэ ары. — Адыгэ макъ\nТихомиров Лев Александр ыкъомигукъэкIыжьхэм ащыщ пычыгъу КъокIыпIэ Кавказыр кIуачIэкIэ заштагъэм лъыпытэу, джыри Темрюк тыщыIэзэ, КъохьэпIэ Кавказым адыгэхэр къырафыхэу рагъэжьэгъагъ. Щамиль, Дагъыстан афэгъэхьыгъэ хъугъэ-шIагъэхэм сэ сызэращыгъуазэр литературэ зэфэшъхьафхэм къарысыджыкIыгъэмкIэ ары.\nРедактор 21.05.2020 21.05.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАу КъохьэпIэ Кавказым Iофыр фэгъэхьыгъэмэ, мы тарихъ тхьамыкIэгъошхоу сынэгу кIэкIыгъэр я IV — VII-рэ лIэшIэгъухэм Европэм щыкощынхэ фаеу зэхъуми лъэпкъхэм къинэу ащэчыгъэм зыкIи ебгъэпшэнэу щымытэу сэлъытэ. Мы лъэныкъомкIэ тхыгъэу щыIэхэми дэгъоу сащыгъуаз. Архив документхэми тIэкIу хэшIыкI афысиI. Урысхэм силъэныкъо гупсэ зэраштагъэм итарихъ 1887-рэ илъэсым стхынэу зызгъэхьазыры зэхъум Екатеринодар иушэтэкIо цIэрыIоу Фелициным зэпхыныгъэ дысиIэнэу хъугъагъэ, ЦIэмэз (Новороссийскэ) округым иархив документхэри къызIэкIэзгъэхьэгъагъэх.\nКъэсыугъоигъэ материалхэр, статистикэ таблицэхэр, планхэу, картэхэу згъэтхъыгъэхэр адрэ ситхьэпабэмэ ягъусэу революцием илъэхъан кIодыгъэх. Ау тхылъхэм арытхэм, архив документхэм сызэращыгъуазэм нэмыкIэу, КъохьэпIэ Кавказым икъушъхьэчIэсхэр ячIыпIэжъ зэрэрафыщтыгъэхэм икъэбари сэшIэ мы хъугъэ-шIагъэхэм ахэлэжьагъэхэм къаIотэжьыгъэхэмкIэ, етIани къэсIон ахэр зэрэрафыгъэхэр сынэгу зэрэкIэкIыгъэр.\nСэ ащыгъум илъэсипшI-пшIыкIутIу нахь сымыныбжьыгъэми, сигулъытэ бэмэ алъыIэсэу щытыгъ, хъугъэ-шIагъэхэм ахэлэжьагъэхэм ягукъэкIыжьхэр охътэ зэфэшъхьафхэм, 1887-рэ илъэсым нэс, зэхэсхынхэу хъугъэ. Зыгорэ сщыгъупшагъэми е зэхэзгъэкIокIагъэми, сынэгу кIэкIыгъэхэм, шыхьат сызыфэхъугъэхэм документальнэ осэ гъэнэфагъэ яIэу сэлъытэ.\nМыщ фэдэ пэублэ къызыкIэсшIырэр сикъэбар литературэу щыIэм икъоу зэрэдимыштэрэр сэшIэшъ, ау ушэтынхэм апылъ специалистхэм апашъхьи сигущыIэхэр къыщызгъэшъыпкъэжьыным сыфэхьазырышъ ары.\nЫпшъэкIэ къызэрэсIогъагъэу, КъокIыпIэ Кавказыр заштэ нэуж КъохьэпIэ Кавказыр зэраубытыщт шIыкIэр зыщаухэсыщт зэIукIэ Барятинскэ пщым 1860-рэ илъэсым Владикавказ щызэхищэгъагъ.\nЗэIукIэм планитIу къащыхалъхьэгъагъ. Генералэу Филипсон адыгэхэмкIэ гукIэгъу къызхагъэфэн фаеу, урысхэм дзэ кIочIэшхо зэряIэр ахэм арагъэлъэгъунышъ, зэо-бэнэ пхъашэ арамышIылIэу Урысыем къыгохьанхэм къырагъэзэгъын алъэкIынэу ылъытэщтыгъ. Ау ащ зи къызэримыкIыщтыр нэфагъэ.\nЕвдокимовым еплъыкIэу иIагъэр нэфэшъхьаф шъыпкъэу щытыгъ. Ащ ишIошIыкIэ, «адыгэхэм уадэпсэуни, зыгорэущтэу къызыпыпщэнхи плъэкIыщтэп, Урысыем ищынэгъончъагъэ пае рэхьатэу, зи ятымыпэсэу ахэр щыдгъаIэхи хъущтэп. Зэо лъэхъаным къохьэпIэ къэралыгъохэмрэ Тыркуемрэ къушъхьэчIэсхэр къызкъуащэнхэ алъэкIыщт». Урысыем ифедэ пае адыгэхэр зэкIэ гъэкIодыгъэн фаеу Евдокимовым ылъытэщтыгъ. АщкIэ анахь хэкIыпIэшIоу щыIагъэр Тыркуем ахэр фыгъэнхэр ыкIи ахэм ячIыгу уIэшыгъэ къэзэкъхэр игъэтIысхьэгъэнхэр ары. Барятинскэ пщым Евдокимовым къыIуагъэм дыригъашти, аужырэм иеплъыкIэ пхырыкIыгъ.\nАдыгэхэр ячIыгухэм зэрарафыгъэм лъыпытэу Линейнэ, хы ШIуцIэ дзэхэм яполк псаухэр ахэм къарагъэтIысхьанэу рахъухьэщтыгъ. Ау мы дзитIуми ахэт къэзэкъхэм ащ фэдэ планым къызэрэдырамыгъаштэрэм ишыхьатэу зыкъаIэти, кощыным къызэремыуцуалIэхэрэр, IашэкIэ къазэрапэуцужьыщтхэр къаIуагъ. Арыти, Евдокимовыр планым хэIэзыхьажьын фаеу хъугъэ ыкIи къэралыгъо ахъщэшхо аратызэ Пшызэ шъолъыр къыпэIулъ чIыпIэхэм арысыгъэ къэзэкъхэм анэмыкIхэу, донской, терскэ къэзэкъхэм яунагъохэри купышхо мыхъухэу мыщ къагъэкощынхэу унашъо ышIыгъ.\nКъохьэпIэ Кавказыр ыштэнэу ерэшIи, Евдокимовыр зи зэблэжьын щыIагъэп. Къэзэкъ унагъохэу агъэкощыщтхэм ащ фэгъэкIотэныгъэ зэфэшъхьафхэр афишIыщтыгъэх. Дзэхэм пэшIорыгъэшъэу ахэм унэхэмрэ къакъырхэмрэ афагъэпсыщтыгъэх, къэралыгъом ахъщэшхуи, илъэсищэ е илъэситфэ гъомылапхъи къаритыщтыгъ.\nАдыгэхэм Iофыр афэгъэхьыгъэмэ, ахэр хэдэнхэ — къушъхьэхэм къяхынхэшъ, Мыекъуа-\nпэ пэгъунэгъоу къэтIысынхэ е ячIыгу гупсэ къабгынэнышъ, Тыркуем кощынхэ фэягъэ. Ау къинэнхэ аIопагъэкIи, адыгэхэм а чIыпIэр афикъущтыгъа? Нэбгырэ мини 100 фэдиз ныIэп ар зытелъытэгъагъэр. Арыти, къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ зэрэхъурэмкIэ пцIы аусыщтыгъ, фэди 5-кIэ е фэди 10-кIэ ащ къыщагъакIэщтыгъ. Илъэси 2 — 3 тешIи, рафыхэрэм япчъагъэ къалъытэ зэхъум, ар зэрэмытэрэзыгъэр къэнэфагъ. Ау зыфэягъэхэр къадэхъугъэхагъ, Петербург дэсхэри пачъыхьэри агъэплъэхъугъэхагъ.\nАшIэзэ къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ къызэрэрагъэIыхыщтыгъэм иягъэ къэкIони ылъэкIыщтыгъэ. ЯчIыпIэхэм къарынэжьхэми, «ащ фэдизэу зипчъагъэкIэ мэкIэ къушъхьэчIэсхэм щынэгъошхо къапыкIына» зыфэпIощт гупшысэхэр ащ цIыфхэм ашъхьэ къыригъэхьан ылъэкIыщтыгъэ. Ащ епхыгъэу Урысыем къушъхьэчIэсхэм бзэ къадигъотын, ахэр къыригъэшIун ымылъэкIынэу пачъыхьэм гурыгъэIогъэн фэягъэ. 1861-рэ илъэсым Евдокимовым ар къыдэхъугъ, а лъэхъаным ехъулIэу Барятинскэ пщыр къеIэзэнхэу IэкIыб хэгъэгум кIогъагъэ.\nЧеркес Iофыгъор зэшIохыгъэным пае Императорэу я II-рэ Александр 1861-рэ илъэсым Темыр Кавказым къызэрэкIощтыр Евдокимовым ешIэти, хъоршэрыгъэ горэхэм яусагъ. Ащ адыгэ нэIуасэу иIэхэр къыугъоихэу ыкIи ахэр шIу зэрилъэгъухэрэр, ячIыпIэхэм арафыхэ ежь зэрэшIомыигъор, ахэм апэшIуекIоныр Барятинскэ пщым иунашъо къызэрэпкъырыкIырэр къафиIуатэу ригъэжьагъ. Джы мары пачъыхьэр къызэрэкIорэр ыкIи ышъхьэкIэ ар адыгэхэм ялIыкIохэм адэгущыIэ зэрэшIоигъор, къушъхьэчIэсхэм ягумэкIхэр зэкIэ ащ къыфаIотэн, ахэр къафигъэцэкIэнхэм щыгугъынхэ зэралъэкIыщтыр, ащ фэдэ амалыр зыIэкIатIупщы зэрэмыхъущтыр Евдокимовым агуригъэIогъагъ.\nЕвдокимовым инэIосэ адыгэхэм агу ащ фэдэ гугъапIэхэм къаIэтыгъэу ядэжь агъэзэжьи, ашIошъ агъэхъугъэхэр нэмыкIхэм тыдэкIи щафаIуатэу рагъэжьагъ. Политикэм хэшIыкIышхо фызимыIэгъэ къушъхьэчIэсхэр псынкIэу агъэпцIагъэх. 1861-рэ илъэсым пачъыхьэр Фарзэ дэжь щытыгъэ тиотряд къэкIуагъ ыкIи шапсыгъэхэм, натыхъуаехэм, убыххэм ыкIи нэмыкI лъэпкъхэм ялIыкIохэр мыщ дэжь къыщызэрэугъоигъэх. Ахэр пачъыхьэм зыIокIэхэм урыс пытапIэхэу ячIыгу итхэр акъутэжьы, дзэхэр аращыжьыхэ зэрашIоигъор, урыс псэупIэхэр ячIыгухэм ащагъэпсыным, сыд фэдэрэ урыс администрации щыIэным зэрэдырамыгъаштэрэр раIуагъ. Ащ фэдэ лъэIухэр урыс пачъыхьэм къазыфигъэцакIэкIэ, мамырэу зэдэпсэунхэм зэрэфэхьазырхэр къаIуагъ.\nУрысыем анахь пый пхъашэми ащ фэдэ даохэр зэрэфимыгъэцэкIэщтхэр нэфагъэ. Адыгэхэм зэзэгъыныгъэ гори адэпшIыным Iофыр темытэу ылъыти, мы чIыпIэм пачъыхьэм Евдокимовым ипланхэм щадыригъэштагъ. Ащ къыщыублагъэу ахэм ягъэцэкIэн нахь агъэпсынкIагъ.\nМыщ дэжьым хэгъэунэфыкIыгъэн фае къушъхьэчIэсхэр Европэмрэ Тыркуемрэ къакъоуцонхэм зэрэщыгугъыщтыгъэхэр. Ахэм ялIыкIохэр а хэгъэгухэм агъэкIогъагъэх. Нэтыхъоепщэу Костэныкъор Инджылызым къызэрикIыжьыгъагъэр къэсэшIэжьы. Ари игъусэхэри псыхъоу ЦIэмэз дэжь къыщыуцугъэхэти, ЦIэмэз къалэ удэтэу ахэр дэгъоу къэплъэгъущтыгъэх. ТинэIуасэхэм ащыщэу докторэу Дорошевич ары Костэныкъом иунагъо ихьэщтыгъэр. Ау лIыкIохэм узгъэгушIон къэбар къахьыгъагъэп. Ахэм IэпыIэгъу гори агъотыгъагъэп. Тыркуе закъор ары кощыжьыхэрэр зичIыгу изыгъэтIысхьаным къезэгъыгъагъэр. Типравительстви ишъыпкъэу ар къазэрадэхъущтым ыуж итыгъ. Адыгэхэр нахь благъэу хыIушъом къыIуагъэзыхьэхэзэ, ахэр зэрэзэпыращыщт къухьэхэр бэу нэпкъым Iутынхэм, амал зэриIэкIэ къушъхьэчIэс нахьыбаIо Тыркуем агъэкощыным тэтыехэр щыгугъыщтыгъэхэн фае. Сыд ишIыкIэми, къушъхьэчIэсхэм ячIыгу нахь псынкIэу къызэрарагъэбгынэщтым пылъыгъэх. ЗишIоигъоныгъэкIэ кощыхэрэм афигощынэу Евдокимовым со-\nмэ мини 100 къэралыгъо мылъкоу къаIихыгъагъ. Ау а ахъщэр бэмэ зэрафимыкъущтыр нэфагъэми, ар зыфэягъэр ахъщэ IэпыIэгъу зэраритырэм икъэбар нэмыкIхэм зэхаригъэхынэу ыкIи къэралыгъо ахъщэ къаратыным щыгугъыхэзэ нахь псынкIэу ахэм ячIыгу къабгынэным ригъэнэцIынхэу ары.\nХэбзэнчъэу егъэзыгъэкIэ адыгэхэр ячIыгу рафыщтыгъэх. ЫпэрапшIэу ахэм зыкъагъэгъунэжьыщтыгъ, купэу зэхахьэхэти, апсэ пэтыфэ къязэожьыщтыгъэх. Ау тыдэкIи ахэр щызэхагъэтакъо зэхъум, цIыкIу-цIыкIузэ агу кIоди, зыкъамыухъумэжьэу хъугъагъэ. Урыс дзэкIолIхэр зэбгъурытхэу кIохэзэ, къушъхьэчIэсхэр зэкIафэщтыгъэх ыкIи ахэр зэраукъэбзыкIыгъэ чIыпIэхэм станицэхэр ащагъэпсыщтыгъэх. Ахэм ауж итхэу къэзэкъхэр къэкощыжьыхэти, афагъэпсыгъэ станицэхэм адэтIысхьэщтыгъэх.\nАдыгэхэм янахьыбэмэ агу зэкIодыпэм зи амышIэу, зэрымыр хъугъэхэм фэдэу хъурэм лъыплъэщтыгъэх, ахэр къапэуцужьыщтыгъэхэп, ау ячIыгуи къабгынэщтыгъэп. Ащ лъыпытэу зызэкIаугъоен, ашIэщтыр, зыздагъэзэщт лъэныкъор ахэм къыхахын алъэкIыщтыгъа? Ау ахэр рахъухьанэу охътэ лые къаратыщтыгъэп. ЧIыпIэ пстэуми дзэкIолI куп мыинхэу агъакIохэрэр нэбгырэ заулэ зыхэхьэрэ купхэмкIэ зэтыраутыщтыгъэх. Ахэр зэкIэри къызэдырагъэубытэу лъыхъущтыгъэх, къоджэ, унэ горэхэр е зэбгырафыгъэ адыгэхэм зызщагъэбылъыгъэ\nчэл къызэрыкIохэр къагъотыщтыгъэх. А къуаджэхэр, унэхэр, чэлхэр тырагъэжъыкIыщтыгъэх, ямылъку зэрапхъощтыгъ е агъэкIодыщтыгъ, былымхэр аубытыщтыгъэх, хъулъфыгъэхэр, бзылъфыгъэхэр, кIэлэцIыкIухэр зэбгырафыщтыгъэх. Зыдэчъэщтхэр амышIэу ахэр шъхьэчъэ-псачъэу зэбгырычъыщтыгъэх, мэзхэм, джыри зэрамыпхъогъэ къуаджэхэм защагъэбылъыщтыгъ,\nау ахэм шъхьэегъэзыпIэ зыщагъотыгъэ чIыпIэхэми лъэпкъгъэкIод заор шъхьасынчъэу къалъыIэсыщтыгъ. Япчъагъэ хэхъо зэпытзэ, купышхо хъухэу адыгэ насыпынчъэхэр къохьапIэм екIущтыгъэх, урысыдзэм хэтхэр ахэм алъэб итхэу Кавказ къушъхьэтхымкIэ зэпырафыщтыгъэх ыкIи хы ШIуцIэ Iушъом Iуагъэзыхьэщтыгъэх.\nПсаоу къэнэгъэ къушъхьэчIэсхэр къухьэхэмкIэ ыкIи къошъо къызэрыкIохэмкIэ Тыркуем ащэщтыгъэх. Рафыхэрэм япчъагъэ нэбгырэ миллионныкъо фэдиз хъущтыгъэ. Ащ фэдиз цIыфхэр хым зэрэзэпыращыщт къухьэхэмрэ къуашъохэмрэ къэбгъотыныр псынкIагъэп. Мэзэ псаукIэ ахэр ячэзыу къызысыщтым ежэхэу къыхэкIыщтыгъ. Ахэр зэрэзэпыращыщт шIыкIэм пэшIорыгъэшъэу хэти егупшысэгъагъэп.\nТыркуем иправительствэ ащ фэдиз къушъхьэчIэс яхэгъэгу къэкощыным щыгугъыгъэп. Типравительствэ Урысые обществэм икъухьищрэ дзэ къухьэ заулэрэ анэмыкI а гухэлъым пае зыкIимыгъэфедагъэри сшIэрэп. Рафыхэрэм япчъагъэ тэрэзэу къызэрамыгъэлъагъорэм ар ыгъэплъэхъугъэщтын, ахэр нэбгырэ минишъэ пчъагъэ хъуным ежэщтыгъэпщтын. Унэе предпринимательхэм къушъхьэчIэсхэм ахъщэшхо къаIахызэ, якъухьэхэмрэ якъуашъохэмрэ цIыфхэр араубэщтыгъэх. Тифымрэ нэмыкI узхэмрэ апкъ къикIыкIэ къушъхьэчIэсыбэхэр а къухьэхэм е къуашъохэм арылIыхьэщтыгъэх.\nИлъэсиплI фэдизрэ адыгэхэм ауж лъэшэу афыгъ, анахьэу насыпынчъэ дэдэ зыхъугъагъэхэр 1863-рэ илъэсыр ары. Ахэм хьазабэу арагъэщэчыгъэр къэIогъуай. Ауж къэзыфыхэрэм зашIуагъэбылъызэ, къушъхьэчIэсхэр чъыIэр градус 20-м зыщынэсыщтыгъэ лъэхъанми бгъагъи, ашхыни ямыIэу къекIокIыщтыгъэх. КIымафэхэри а лъэхъаным пхъэшагъэхэшъ адэ. Адыгэхэр уз Iаехэм, анахьэу тифым, арылIыкIыщтыгъэх. Унагъохэм арысхэр зэпэзырыз хъущтыгъэх, ны-тыхэм якIэлэцIыкIухэр ашIокIодыщтыгъэх. Бгъагъи ямыIэу, быхэм арысхэу ахэр лIэщтыгъэх.\nАдыгэхэр ячIыгу зэрэрафыгъэхэр, тхьамыкIагъоу апэкIэкIыгъэр сынитIукIэ слъэгъугъэ. Ашъхьэ рарагъэхьыжьэжьын Iофыр ЦIэмэзи къызылъэIэсым, ЦIэмэз кIэимрэ хытIуалэмрэ къэзыуцухьэрэ къушъхьэхэм ахэс къуаджэхэр тырагъэжъыкIхэу аублагъ. ТIуакIэ пэпчъ Iугъор Iужъоу шъхьарытыгъ, машIор щыхъушIэщтыгъ. Тикъушъхьэхэм ащ фэдиз цIыф ащыпсэугъэми тшIагъэп. Мазэ фэдизрэ ащ фэдэ гугъэуз тхьамыкIагъохэр тынэгу кIэтыгъэх.\nКъуаджэхэм лыгъэу арадзыгъэр лъыкIуатэзэ, мэзхэми машIор алъыIэсыгъ. Илъэсыбэмэ къакIоцI псыхъоу ЦIэмэз къыпэIулъ мэз дахэм машIом ылыпкIэгъэ чъыгыпкъ шIуцIэхэр уапэ къыщифэщтыгъэх. Зыгу кIодыгъэ адыгэхэм а уахътэм зи ащыщынэжьыщтыгъэп, ЦIэмэз пэмычыжьэу мэзэу стыщтыгъэм сэри зэ сыздащэгъагъ. Илъэс-илъэситIу фэдиз тешIа-гъэу рагъэжъыкIыгъэ къуаджэ-хэм ястафэхэр слъэгъунэу хъугъагъэ. Тикъутыр зыщыдгъэпсыгъэ чIыпIэми а къуаджэхэм ащыщ щысыгъ.\nКъушъхьэчIэсхэу гъаблэм, чъыIэм, узхэм агъэлIагъэр зыфэдизыр Тхьэ закъор ары зышIэрэр. Мэзхэмрэ къокIэ-бгыкIэхэмрэ хьэдэ пчъагъэу ахэлъыр хэти къылъытагъэп, къэплъытэн плъэкIынэуи щытыгъэп. ХыIушъом IулIыхьэгъэ пчъагъэри тэрэзэу къалъытэщтыгъэп. Зэпахырэ узхэр къяутэлIэнхэм тещыныхьэхэзэ, ахэм яхьадэхэр псынкIэу чIатIэжьыщтыгъэх. Ахэр зыщычIатIэжьыгъэ чIыпIэхэр нэужым сятэ къысигъэлъэгъугъагъэх, хьадэхэм етIэфхэр зэратыратакъощтыгъэр, ахэр бэ зэрэхъущтыгъэр къысфиIотэгъагъ. Ау пчъагъэр зыфэдизыгъэр хэти риIуагъэу зэхэсхыгъэп. Ащ фэгъэхьыгъэу тхылъ горэми зи къисхыгъэп. Тыркуем кощыгъэ адыгэхэм ащыщэу мафэ къэс нэбгырэ 200-м фэдизмэ хьадэгъур къазэралъыIэсыщтыгъэм фэгъэхьыгъэ къэбар зэе-тIуаехэри зэхэтхыщтыгъэх. Ау тадэжькIи ахэм яIоф щынахьышIугъэп. Тыркуем ащэщтхэр хы ШIуцIэ Iушъом ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм аIуащыщтыгъэх, ау къушъхьэчIэсхэм ягъэкощынкIэ чIыпIэ шъхьаIэу щытыгъэр ЦIэмэз ары. Официальнэ статистикэм тетэу хым зэпыращыгъэ нэбгырэ мин 500-м щыщэу нэбгырэ мини 100-р къухьэхэм ЦIэмэз дэжь щырагъэтIысхьагъэх.\nКъушъхьэчIэс зэе-тIуаемэ къушъхьэ къокIэ-бгыкIэхэм защагъэбылъынэу игъо зэрифэгъагъэхэр хэгъэунэфыкIыгъэн фае. ШъыпкъэмкIэ, ахэр бэ хъущтыгъэхэп. Загъорэ тичIыпIэхэм адыгэ хъулъфыгъэ зырыз-\nхэр ащалъэгъущтыгъэх, гъэхъунэр зэпачызэ ахэр мэз цунэм хэлъэдэжьыщтыгъэх. Ащ ыуж илъэсыбэ тешIагъэу къэзэкъхэр адыгэ купмэ заIокIэхэм, ахэм зэратебэнагъэхэр, зы къэзэкъ къызэраукIыгъагъэр, адыгэхэр зэрэзэбгырычъыжьыгъагъэхэр къаIотэжьэу зэхэсхыгъ. Я 80-рэ илъэсхэм къушъхьэчIэс нэбгыришъэ заулэу илъэс 20-рэ зызыгъэбылъыгъэхэр къушъхьэм къехыхи, хыIушъом пэблагъэу къоджитIу щагъэпсыгъ. Ахэм яIагъэхэп, рэхьатэу псэунхэу афадагъ.\nКъушъхьэчIэс мини 10 — 20 фэдиз хъурэ купхэр ренэу ЦIэмэз дэжь Iуплъагъощтыгъэх. Зыхэр къухьэхэм арагъэтIысхьэхэти Iуащыщтыгъэх, ау зэпыу имыIэу нэмыкIхэр къыIухьэщтыгъэх. Ахэр шъое-цыеу фэпэгъагъэх, кIочIаджэу щытыгъэх, сымэджабэ ахэтыгъ. КIэлэцIыкIу ибэхэр ахэм бэу зэрахэтыр зэу нэм къыкIидзэщтыгъ. Адыгэхэр пытапIэм къыпэблагъэу, е псыхъоу ЦIэмэз иорыжъылъэ нэпкъ, е хытIуалэм иадырабгъу дэжь къыщыуцущтыгъэх. Серебряковскэм иунэгъэ ныкъозэхэкъутэр ахэмкIэ Iэрыфэгъоу щытыгъ. Ащ ышъхьэ темылъыжьыгъэми, дэпкъхэм акъоуцохэзэ, жьыбгъэхэм защаухъумэщтыгъ. НэмыкI чIыпIэхэм Iофхэр нахь ащыхьылъагъэх. Бэщхэр зыкIэгъэкъогъэ чэлхэр ахэм агъэпсыхэти, агъотырэмкIэ ахэр абгъэщтыгъэх. Бэмэ коу къызэрыкIуагъэхэр ары псэупIэу яIагъэр. Къызыщыуцугъэ чIыпIэм охътабэ щигъэкIонэу хэти ышIагъэп, непэ-неущэу ахэр Iуащынхэу гугъэщтыгъэх.\nКъухьэхэм яжэхэу хыIушъом Iотыфэхэ ахэр анахьэу зыпылъыгъэхэр ябылымхэр, яунэгъо хьапщыпхэр: алырэгъухэр, хьакъу-шыкъухэр, пхъуантэхэр ыкIи нэмыкIхэр щэгъэнхэр ары. Адыгэхэм а пстэур цIыф кIуапIэу сыдигъуи щытыгъэ сатыушIыпIэм къахьыщтыгъэх е къафыщтыгъэх. ЦIэмэз дэсхэри ахэр къызыщыуцурэ чIыпIэхэм якIущтыгъэх агу рихьырэ щыIэмэ къащэфынэу. Товархэр ащ фэдизэу шIэгъуагъэхэпти, пыут дэдэу ащэщтыгъэх. Шы дэгъу дэдэхэр къахафэщтыгъэх, ау нахьыбэрэмкIэ ахэр шыушыгъэх. Унэгъо хьапщып дэгъухэр ахэм ахэлъыгъэп пIоми хъущт. Анахьэу аIыгъыгъэхэр пхъэм хэшIыкIыгъэхэр, адыгэхэм тхьацур зыщапшэрэ Iэнэ лъхъанчэхэм афэдэхэр ары. КъокIыпIэм къыращыгъэ фаянс хьакъу-шыкъур мэкIагъэ. Нахьыбэу ахэлъыгъэхэр гъоплъэ къошынхэр, гъучI щыуанхэр ыкIи нэмыкIхэр ары. Загъорэ къэ-\nмэ дэгъухэри къахафэщтыгъэх. Адыгэ пхъэнтIэкIухэр лъхъэнчэ дэдагъэх, пхъуантэхэми алырэгъухэми уяхъопсэнэу щытыгъэп. Адыгэхэм тхылъыпIэ ахъщэхэр аштэщтыгъэп, тыжьын ахъщэ нэмыкI къаIахыщтыгъэп. А лъэхъаным ЦIэмэз дэсхэми дышъэ ахъщэхэр яIагъэп.\nКъэлэдэсхэм адыгэхэр зэрэсымаджэм ыкIи гъаблэ зэригъалIэрэм гу лъатэщтыгъ ыкIи къушъхьэчIэс бзылъфыгъэхэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ агу ягъузэ щыгъынхэмрэ шхынхэмрэ къафахьыщтыгъэх. ГукIэгъушхо зыхэлъыгъэ сяни апэдэдэ ахэм афэгумэкIыгъэхэм ащыщыгъ. Адыгэхэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным пае ЦIэмэз дэс бзылъфыгъэхэм шIушIэ обществэ зэхащэгъагъ. Бэмэ зянэ-зятэхэр зышIокIодыгъэ сабый ибэхэм агу ягъути, ядэжь ащэщтыгъэх. Къэзэкъ унэгъо зырызхэми ащ фэдэ сабый ибэхэр апIугъэх. Докторэу, сэнэшIэу Пенчул Михаил Федот ыкъом кIэлэцIыкIоу ыштагъэр ылъэкъуацIэкIэ аригъэтхи, икъутыр ыгъэкIуагъ ыкIи хъызмэтзехьаным фигъэсагъ.\nА кIэлэцIыкIоу СергейкIэ зэджагъэхэр Iушэу ыкIи шэнышIоу къычIэкIыгъ. Ащ зыкъызеIэтым, Пенчул Михаил Федот ыкъом сэнэшIынымкIэ Магарачскэ училищым щыригъэджагъ. ЫужыкIэ Сергей унагъо ышIи, сатыу Iофым ЦIэмэз щыпылъыгъ, общественнэ IэнатIэхэр зэрихьагъэх, къэлэ пащэуи щытыгъ. Ащ лъэкIышхо иIагъ, къэлэдэсхэми лъытэныгъэ къыфашIыщтыгъ.\nСяни сабый ибитIу — адыгэ пшъэшъэжъыеу Кафезэрэ шъэожъыеу Бжизэрэ ыпIунхэу тадэжь къыщэгъагъэх. НэбгыритIури чыристан диным ригъахьэхи, урысыцIэхэр афиусыгъагъ. Кафезэ зыкъызеIэтым пшъэшъэ ищыгъэ дэхэ дэдэ хъугъэ. Iасэу, IорышIэу, шъырытэу ар щытыгъ. ЦIэмэз къыдэтIысхьэжьыгъэ дзэкIолI горэм Кафезэ шъхьэгъусэ фэхъугъ ыкIи иунэгъо насып дахэу зэпыфагъ.\nБжизэ (АлексейкIэ теджэщтыгъ) тиунагъо щапIунэу къызащэм илъэс 14 фэдиз ыныбжьыгъ. Ар губжыпхэу, къаигъэу щытыгъ, IофшIэным зыщидзыещтыгъ, псаоу къэзыгъэнэжьыгъэхэм, гъаблэм езымыгъэгъэлIагъэхэм лъытэныгъэ афишIыщтыгъэп, сянэрэ сятэрэ джэгъогъуныгъэ горэ къафыриIагъ. Ар зыфэягъэр офицер хъунэу ары. Ау Алексей къыгурымыIощтыгъэр ащ нэсыным пае Iэдэбышхуи хэлъын, шIэныгъэ гъэнэфагъи иIэн зэрэфэягъэр ары. УрысыбзэкIэ дэгъоу гущыIэу зыригъэсэгъагъэми, ар шъэожъые Iушэу щытыгъэп. Алексей нэхэе зэпытэу, губжыпхэу щытыгъ, щынагъо горэ къыпыкIыным утыригъэщыныхьэщтыгъэ, унагъом щыпIыгъыныр псынкIэгъуагъэп. Ар къытэтыгъуи, хьапсым чIэфагъ, нэужым къырыкIуагъэр хэти ышIэрэп. Алексей сытегущыIэныр къин къысфэхъу. Ащ ыгу хэти фызэIуихыщтыгъэп. ЯчIыгу гупсэ зэраубытыгъэм фэшI ащ урысхэр фэлъэгъущтыгъэхэпщтын. ИIуплъи зы ебгагъэ горэ хэлъыгъ: бгъэшхъуапэм фэдэу ыпэ къэгъэщыгъагъ, ынэ къыптыригъэдыкъэзэ пхырилэу къыпIуплъэщтыгъэ. Шъыпкъэ, адыгэхэм урысхэр афэмылъэгъунхэмкIэ, гухьэ-гужъ афыряIэнымкIэ лъэпсэ икъу щыIагъ. Темыр Кавказым лъэпкъ псаур зэрэщагъэкIодыгъэм фэдэм тарихъым бэрэ ущырихьылIэрэп.\nХы ШIуцIэ Iушъом къыщегъэжьагъэу Лабэ нэс щыпсэущтыгъэ къушъхьэчIэсхэм япчъагъэ зэрэхъущтыгъэр тэрэзэу къэсIонэу сшIэрэп, ау ар миллионым нэсыщтыгъэу къысщэхъу. Ахэм ащыщэу чIыпIэ зэшъхьэ-зашъом кощи псаоу къэнагъэр нэбгырэ минишъэ ныIэп. Адыгэ мин 500-м ехъумэ шъхьэегъэзыпIэкIэ Тыркуем загъэзэгъагъ, ау ахэм ащыщыбэ къухьэхэми, ежь Тыркуеми ащылIагъ. ЯчIыгу рафыхэ зэхъум, хыIушъом ахэр нэмысызэ ыкIи ащ зынэсхи, заом, хьазабым узхэм, гугъуехьхэм адыгэ минишъэ заулэмэ хьадэгъур къафагъэсыгъэу сэгугъэ…\nДжащ тетэу хэкушхо, хэку баим лIэшIэгъу пчъагъэрэ щыпсэугъэхэр лъэпсэкIодэу «раукъэбзыкIыгъэх»…\nКъушъхьэчIэсхэм пый шъыхьахьым фэдэу тафэлъэгъущтыгъэп, къухьэхэм ахэр арагъэтIысхьэхэ зыхъукIэ, орэд къаIозэ, урысхэм нэлат арахыщтыгъ, ячIыгу гупсэу къабгынэрэм елъэIущтыгъэх джаурхэм лэжьыгъэ къаримытынэу.\nАу цIыфхэм тхьамыкIэгъошхоу къяхъулIэрэм ымыгъэгумэкIхэу тапэкIэ адыгэхэм къафэшIэтыщтыгъэ чIыопсыр джы урысхэм къафэшIэтыщтыгъ.\nМ. Б. Смолин.\nОчерки имперского пути. Я ХIХ-рэ лIэшIэгъум иятIонэрэ кIэлъэныкъо — я ХХ-рэ лIэшIэгъум иапэрэ кIэлъэныкъо щыIэгъэ урыс консерваторхэу зыцIэ амышIэщтыгъэхэр. М.: Журналэу «Москва», 2000.\nПредыдущая Тыгъужъыкъо Къызбэч фэгъэхьыгъэ къэбархэр\nСледущая «КАВКАЗЫМ ЖЫIЭМЫДАIУЭ КЪИНЭЖАКЪЫМ»


IофшIэкIэ амалышIухэр ебгъэгъотынхэ фае | Адыгэ Макъ\nIофшIэкIэ амалышIухэр ебгъэгъотынхэ фае\nЦIыфыр пенсием зыщыкIорэ ныбжьэу непэ Урысые Федерацием щыгъэнэфагъэм хэгъэхъогъэным фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект Къэралыгъо Думэр хэплъэнэу зэрэхэлъхьагъэм икъэбар мафэ къэс нахь зеушъомбгъу. Непэ ащ зыщытемыгущыIэхэрэ чIыпIи, темыгущыIи щыIэжьэп пIоми хэукъоныгъэ хъущтэп.\nЦIыфхэм еплъыкIэу яIэр зэтекIы, дезымыгъаштэхэрэри щыIэх, игъоу зылъытэхэрэми уаIокIэ. Мы уахътэм хэбзэгъэуцугъэм ипроект субъектхэм ащытегущыIэх. Хэбзэихъухьэ ыкIи хэбзэ гъэцэкIэкIо органхэр ары ащ хэплъэнэу пшъэрылъыр зыфагъэуцугъэр.\nМызэу-мытIоу тэри мы Iофым игугъу къэтшIыгъ, АР-м и Парламент итхьаматэхэм ыкIи идепутатхэм ащыщхэм, лъэныкъо зэфэшъхьафхэм ащылажьэрэ цIыфхэм яеплъыкIэхэр къядгъэIогъагъэх. Джыри ар лъытэгъэкIуатэ ыкIи иеплъыкIэкIэ къыздэдгъэгощагъ Урысые общественнэ къэралыгъо организациеу «Урысыем и ДОСААФ» зыфиIорэм ишъолъыр отделениеу АР-м щыIэм итхьаматэу Барцо Тимур.\n— Тикъэралыгъо пенсиехэмкIэ исистемэ зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм игъо зэрэхъугъэр нафэ, — къыIуагъ ащ. — Пенсием зыщыкIощтхэ ныбжьэу непэ щыIэр загъэнэфэгъагъэр 1960-рэ илъэсхэр ары. Лъэхъаными, экономикэм изытети ар зэрадимыштэжьырэр къыбгурыIон фае. ЕтIанэ, IофшIэпIэ чIыпIэхэм аIутхэмрэ пенсионерхэмрэ япчъагъэ лъэшэу зэтекIы хъугъэ. Демографием изытет мыщ дэжьым иягъэ къэкIуагъ. IофшIапIэ Iутхэр нахь макIэ зэрэхъугъэхэм ыпкъ къикIыкIэ пенсионерхэм яфэIо-фашIэхэр икъу фэдизэу гъэцэкIэгъэнхэр къины хъугъэ. Системэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм ушъхьагъу шъхьаIэу фэхъухэрэм ар зэу ащыщ. Пенсиехэм макIэу ахагъахъо. Ар нахьыбэ ашIыным пае IофшIапIэхэм аIутхэм Iоф зэрашIэрэри нахьыбэн фаеу мэхъу. Арышъ, а зэпстэур къыдэплъытэмэ, цIыфыр пенсием зыщыкIощт ныбжьым къызэрэхагъэхъощытым уфэмыяIоми, ар игъоу зэрэщытыр, нэмыкI хэкIыпIэ зэрэщымыIэр къыбгурэIо.\nЯ XIX-XX-рэ лIэшIэгъухэм язэблэкIыгъом Урысыер демографием анахь зызщиушъомбгъухэрэм ащыщыгъ, унагъохэм, гурытымкIэ лъытагъэу, сабыи 7-8 къарыхъухьэщтыгъэ. Я XX-XXI-рэ лIэшIэгъу зэблэкIыгъом Iофыр нэмыкI шъыпкъэ хъугъэ, зы бзылъфыгъэм телъытагъэмэ, зы сабый нахьыбэ къэхъугъэп. Ары непэ IофшIэпIэ чIыпIэхэм аIутхэм япчъагъэ къеIыхыныр къызыхэкIыгъэр.\n1930-рэ илъэсхэм зы пенсионерым телъытагъэу IофшIапIэ Iутыр нэбгыри 8 хъущтыгъэ… 1970-рэ илъэсхэм ар нэбгыри 4-м нэсэу къеIыхыгъ. Илъэсэу тызыхэтым зэрагъэунэфыгъэмкIэ, зы пенсионерым телъытагъэу IофшIэпIэ чIыпIэм Iутыр нэбгыри 2 ныIэп. 2023-рэ илъэсым нэс зы нэбгырэу IофшIапIэм Iутым пенсионеритIу телъытагъэу хъущт.\n— ЦIыфхэр пенсием зыщыкIощтхэ ныбжьым зэрэхагъэхъощтым тегущыIэхэ зыхъукIэ гумэкIыгъо шъхьаIэу къыхагъэщырэр пенсием зыныбжь екIолIагъэхэм е кIогъагъэхэхэм IофшIэпIэ чIыпIэ ямыIэжьэу къызэрэнэхэрэр ары, — ыIуагъ Барцо Тимур иеплъыкIэхэр къыриIотыкIыхэзэ. – Ащ зыкIигъэгумэкIыхэрэри къыбгурыIонэу щыт, непэ Iофхэр зытетыр джары. Ау пенсиехэмкIэ системэм зэхъокIыныгъэхэр зыфашIыхэкIэ IофшIэным, IофшIэпIэ чIыпIэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэми цIыфхэм яфедэкIэ нахь гъэзэгъэ зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэр шIокI зимыIэ Iофэу зэрэщытыр УФ-м и Правительстви къыщыхагъэщы. Арышъ, ар гъэцэкIагъэ зэрэхъущтым Iо хэлъэп. ЦIыфыр нахь кIасэу пенсием кIон зыхъукIэ IофшIэкIэ амалышIухэр ебгъэгъотынхэ, лэжьапкIэри нахьышIу пшIын фаеу сэлъытэ. Джащыгъум илъэсэу Iоф зэришIэрэр шIобэщтэп. Мары непэ пенсием кIуагъэхэм анахьыбэхэм ягуапэу Iоф ашIэ.\nМы хэбзэгъэуцугъэм къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, хъулъфыгъэхэм аныбжь илъэс 65-м, бзылъфыгъэхэм – 63-м нэсымэ ары зыкIощтхэр. ПенсиехэмкIэ системэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм бэмэ дырамыгъаштэрэми игъо зэрэхъугъэр къагурэIо. Пстэури зэпэщэчыгъэу, еплъыкIэхэр къыдэлъытагъэхэу законыр аштэнэу зэкIэри мэгугъэх. Къихьащт 2019-рэ илъэсым къыщыублагъэу мазэ къэс, гурытымкIэ лъытагъэу, сомэ 1000 пенсиехэм къахэхъощтэу зэраIорэми гугъапIэ къареты.


Iофтхьабзэм дырагъэштагъ | Адыгэ Макъ\nАР-м и Къэралыгъо автоинспекцие Мыекъуапэ игупчэ парк щызэхищэгъэ социальнэ Iофтхьабзэу «Однозначно» зыфиIорэм Пшызэ дзэ къэзэкъ обществэм дыригъэштагъ.\nГъогурыкIоным епхыгъэ Iофыгъо шъхьаIэхэм, анахьэу псынкIащэу зэрэзечъэхэрэм игумэкIыгъохэм, къулыкъушIэхэм Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм анаIэ тырарагъэдзагъ. ГъогурыкIоным гъогу тамыгъэхэм, скоростым яшапхъэхэр амыукъонхэу полицием икъулыкъушIэхэр Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм къараIуагъ.\nДжащ фэдэу гъогум Iэдэб ыкIи сакъыныгъэ къыщызхагъэфэнхэу пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм къяджагъэх. Водительхэм агу къагъэкIыжьыгъ ешъуагъэхэу рулым IумытIысхьанхэу ыкIи щынэгъончъэным ибгырыпх къызфагъэфедэнэу.


Илэжьыгъэ щытхъушхо къыфихьыгъ — Адыгэ макъ\nИлэжьыгъэ щытхъушхо къыфихьыгъ\nРедактор 23.06.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nШIэныгъэлэжьэу, усакIоу, зекIолIэу ХьэдэгъэлIэ Аскэр 1922-рэ илъэсым Iоныгъом и 20-м къуаджэу Хьатикъуае къыщыхъугъ. Сабыир дунаим щызэлъашIэрэ шIэныгъэлэжьышхо хъущтми, нарт батырхэр ыгъэшэсыжьыщтми зыми ышIагъэп.\nХьэдэгъэлIэ Аскэр Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ училищым щеджагъ, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къыухыгъ. Зэошхэу нэмыц техакIохэм къыташIылIагъэм хэлэжьагъ. Зэо ужым Адыгэ научнэ-ушэтэкIо институтым IофшIэныр щырегъажьэ ыкIи илъэс 63-рэ щэлажьэ. ИIофшIагъэ щытхъушхо къыфехьы, ыцIэ лъагэу еIэты.\nАскэр наукэшхом игъогу теуцуагъ. Аспирантурэр къыухыгъ. Кандидат, нэужым доктор, академик хъугъэ. Ащ угъоен лъэныкъомкIэ Iофышхо ышIагъ. Адыгэ хэкум, Къэбэртае, Черкесием, хыIушъо Шапсыгъэм, Краснодар краим ащыугъоягъ. А илъэсхэм Аскэр ынаIэ эпосым лъэшэу тыридзагъ. Тбилиси аспирантурэм зэкIом, грузин шIэныгъэлэжьхэм нарт эпосым дэлэжьэным къыфагъэущыгъ, нахь кIагъэгушIугъ.\nЛъэпкъ баиныгъэшхоу итэкъухьагъэ хъугъэр къыугъоижьыным кIуачIэу иIэр рихьылIагъ. ЗыфасIорэр тижэрыIо усэ шIагъохэр ары. Ахэр зышIэхэрэр, къэзыIуатэхэрэр къыхэгъэщыгъэнхэ ыкIи къэтхыжьыгъэнхэ фэягъ. Зэгъэфагъэу институтым иархив хэлъхьагъэу, етIанэ тхылъ шIыгъэу къыдэгъэкIыгъэнхэ фэягъ. Ащ къыкIэлъыкIоу ушэтынхэр яшIылIэгъэнхэу щытыгъ. ШIэныгъэлэжьхэр зыщызэIукIэхэу, фольклор наукэм къыгъэуцурэ Iофыгъохэм, шъхьадж иIорIотэ бай зыщытегущыIэхэрэр зэхэщэгъэнхэ, нэмыкI чIыпIэхэм ащашIырэ научнэ форум инхэм ахэлэжьэнхэ фэягъ. КъэбарIуатэхэм, тхыдэIуатэхэм, орэдыIохэм, джэгуакIохэм апае зэIукIэхэр, конференциехэр, фольклор-этнографическэ, фольклор-музыкальнэ экспедициехэр зэхэщэгъэнхэу щытыгъ. Джа зэпстэуми Аскэр иIахьышIу ахэлъ.\nЛъэпкъ кIэным иугъоижьын къыфэдгъэзэжьмэ, нарт пщыналъэхэм, къэбархэм, орэдхэм ауж бэрэ зэрифагъ. Израиль, Америкэм, Тыркуем, Сирием ащыпсэурэ адыгэхэм яIорIуатэхэр къытхыжьыгъэх. «Адыгэ лъэпкъ эпосым сызыпэхьэм, ащ фэдизрэ сыпылъыщтми, илъэс 20-м ехъу ыхьыщтми, ары пакIошъ, нартмэ ялъагъо псыхъохэр, хыхэр, Атлантическэ океаныр зэпысагъэчыщтыми, тилъэпкъэгъухэр нахьыбэу зэрыс хэгъэгумэ саращэщтыми сшIагъэп. Ахэм яжэдэкIэу нарт пщыналъэхэр, къэбархэр, орэдхэр тхьапэм езгъэкIущтхэми, магнит лентэм тестхэщтми сшIагъэп», – ыIощтыгъ шIэныгъэлэжьым.\n1971-рэ илъэсым ХьэдэгъалIэр Америкэм кIогъагъэ. СССР-мкIэ апэу зылъапэ Америкэм ичIыгу изыдзагъэхэм ар ащыщыгъ. КIубэ Щэбанэ икIэн къыщэжьыгъагъ. Ари псынкIагъэп. Архивыр СССР-м къэпщэжьыным пае типосольствэу Америкэм щыIэм Iизын къыIыпхын фэягъ. КIубэр Патерсон дэсыгъ. Iоф пстэури Аскэр зэпигъэфагъ. Письмэ атхыгъ консулэу, СССР-м и Посольствэ иятIонэрэ секретарэу Л.В. Щербаковым ыцIэкIэ. Мары ащ итхэгъагъэр: «Товарищу Л.В. Щербакову, консулу, второму секретарю Посольства СССР в Вашингтоне. Согласно Вашему совету я в г. Патерсоне составил опись текстов адыгского фольклора и адыгского народного эпоса «Нарты», отобранных из личного архива Шабана Кубова и предназначенного для передачи Адыгейскому научно-исследовательскому институту (Гоголя, 8).\nПрошу Вашего разрешения на ввоз материалов в СССР».\nАщ описэу материалхэм ягъусэри гуилъхьажьыхи, кIэтхэжьыгъ. Архивыр тикъэралыгъо къырищэжьынэу Щербаковым Iизын къыритыгъ. Джар икъэщэжьыкIэу КIубэ Щэбанэ икIэн Аскэр къыщэжьыгъ.\n1993-рэ илъэсым шэкIогъум и 25-м Аскэр апэу адыгэхэмкIэ Израиль кIуагъэ. Ащ къыщегъэжьагъэу мы мафэр адыгэм и Мафэу агъэмэфэкIы.\nНарт Саусэрыкъо нартхэм машIор къызэрафихьыжьыгъэм фэдэу Аскэри ахэм апэу анигъэсыгъ чIыгужъым иджэныкъо машIо ифэбагъэ, машIом иIугъо фабэ акIигъэуагъ. Къэралыгъо зэфэшъхьафхэм арыс адыгэхэм лъэмыдж афишIыгъ, гъогур къафызэIуихыгъ. Аскэр IэкIыб хэгъэгубэмэ ащашIэ, шIу ащалъэгъу, ащалъытэ. Ахэм ащыщэу Тыркуем 1998-рэ илъэсым фольклор-этнографическэ экспедициеу щыIагъэм сэри сыхэтыгъ. Ащ къыгъэлъэгъуагъ гуфэбэныгъэрэ шъхьэкIафэрэ ХьэдэгъэлIэ Аскэр къызэрэфыряIэр.\nАскэр адыгэ лIыхъужъ эпосэу «Нартхэр» зыфиIорэр 1968 – 1971-рэ илъэсхэм зэрегъафэ, зэхегъэуцо, гущыIапи, гущыIалъи, эпосыр къэзыIотэгъэ тхыдэуатэхэм ясурэтхэри, ущызгъэгъуази дэтэу тхылъибл хъоу къыдегъэкIы. Адыгэ сурэтышI IэпэIасэхэу, дунаим щызэлъашIэхэрэ Мэрэтыкъо Долэтрэ Хьапыщт Аисэрэ «Нартхэр» агъэкIэрэкIагъ. Мы IофшIэгъэшхомкIэ ХьэдэгъалIэм шIушIэгъэ ин адыгэ лъэпкъым фишIагъ.\nНаукэм щылажьэхэрэм ашIэ нарт эпосыр зиемкIэ зэнэкъокъушхохэр зэрэщыIагъэхэр. Зы нэбгырэмкIэ IофшIэгъэ иныгъ эпосыр къэуугъоин, зэбгъэфэн, къыдэбгъэкIыныр, ау Аскэр ащ къыщыуцугъэп. Ушэтын инхэр эпосым ехьылIагъэу ышIыгъэх. Ахэм къатыгъэх монографиехэу «Героический эпос Нарты и его генезис» (Краснодар, 1967), «Героический эпос Нарты адыгских (черкесских) народов» (Майкоп, 1987), «Память нации. Генезис эпоса «Нарты» (Майкоп, 1997), «Память нации. Идейно-тематическое и художественное своеобразие героического эпоса «Нарты» (Майкоп, 2002).\nМыхэм шIэныгъэлэжьым инджылызыбзэмрэкIэ французыбзэмрэкIэ резюмехэр афишIыгъэх. ИIофшIагъэхэмкIэ къыгъэлъэгъуагъ ыкIи научнэ сообществэм шъыпкъэкIэ ыштагъ лIыхъужъ нарт эпосым ыкупкI адыгэу зэрэщытыр.\nШIэныгъэлэжьэу ХьэдэгъэлIэ Аскэр Европэм икавказологхэм яобществэ зэIукIэшхоу ышIыхэрэм ахэлажьэщтыгъ. Ащ ежьи хэтыгъ. Англием, Голландием, Германием, Урысыем ащызэхащэрэ Iофтхьабзэхэм къащыгущыIэщтыгъ. Доклад гъэшIэгъонхэр къащишIыщтыгъ, секциехэр ащызэрищэщтыгъэх. Аскэр икIэщакIоу мы обществэм ия VI-рэ зэIукIэ Мыекъуапэ 1992-рэ илъэсым щыкIуагъ, дунаим ичIыпIэ зэфэшъхьафыбэмэ къарыкIыгъэ шIэныгъэлэжьышхохэр ащ къэкIогъагъэх. «Нарт эпосымрэ кавказ бзэшIэныгъэмрэ» ыцIэу, зэIукIэм иматериалхэр дэтхэу 1994-рэ илъэсым Мыекъуапэ тхылъ кIэракIэ къыщыдагъэкIыгъ.\n1996-рэ илъэсым Мыекъуапэ республикэ конференциеу щыкIуагъэм хэлэжьагъэхэм ялъэIукIэ 2002-рэ илъэсыр ЮНЕСКО-м нартмэ я Мафэу ыгъэнэфэгъагъ. А унашъом елъытыгъэу Дунэе конференцие Налщык щыкIогъагъ. Джащ фэдэу ХьэдэгъэлIэ Аскэр «Нартхэм ямашIо орэмыкIуас» зыфиIорэ фестивалыр чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащызэхищагъ. ЕджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм тилъэпкъ иэпос зэрэщызэрагъашIэрэр къызщагъэлъэгъорэ зэнэкъокъухэм шIэныгъэлэжьым гъунэ алъифыщтыгъ. Иунэе мылъкукIэ текIоныгъэр къыдэзыхыгъэхэм шIухьафтынхэр афишIыщтыгъ. КIэлэеджакIохэр нарт пщыналъэхэм якъэIонкIэ, нарт къэбархэм якъэIотэнкIэ, нарт лIыхъужъхэм ясурэтхэм яшIынкIэ зэнэкъокъущтыгъэх.\nХьэдэгъалIэр зэхэщэкIошхуагъ. Нарт томиблыр къызыдэкIыгъэр илъэс 25-рэ зэрэхъугъэр 1996-рэ илъэсым хагъэунэфыкIынымкIэ Iофышхо ышIагъ. ШIэныгъэлэжьхэми тхылъым осэшхо къыфашIыгъ. ГущыIэм пае, Сирием (Дамаск) щыпсэурэ шIэныгъэлэжьэу Адель Абдулсэлам Лащэм мырэущтэу къытхыгъ: «Нартхэм ятомибл адыгэхэм ядышъэ Iошъхьибл. ХьэдэгъалIэм адыгэмэ якIэн мыкIодыжьынэу ышIыгъ». Джон Коларуссо (Канада) профессор-кавказологым «Гадагатль сделал бессмертным духовное и культурное наследие адыгов… Семитомник «Нарты» больше поможет нации, чем деньги и оружие» ыIогъагъ. Профессорэу Сидельниковым (Москва) лъэшэу ыгъэшIэгъогъагъ ХьэдэгъалIэм ышIэгъэ Iофыр. Ары зыкIиIуагъэр: «Я удивлен богатырской работой составителя. Это огромное богатство адыгского народа».\nАскэр фэягъ нартхэр нэмыкIыбзэхэмкIэ къыгъэгущыIэнхэу. Адыгэ эпосыр цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм алъигъэIэсынэу, дунэе хъарзынэщым рилъхьанэу. Икъоу къыгурыIощтыгъэ ащ имэхьанэ. Джащ фэд томиблэу адыгабзэкIэ къыхаутыгъэу гъотыгъуае хъужьыгъэр къыдигъэкIыжьынэу фэягъ зы монографие игъусэу. А Iофыри ригъэжьэгъагъ, ау ар къыдэхъугъагъэп. Аскэр зыкIэхъопсыщтыгъэ Iофыр (томиблым икъыдэгъэкIыжьын) институтым фольклорымкIэ иотдел 2017-рэ илъэсым зэшIуихыгъ. Меценатэу Шъэумэн Хьазрэт иунэе мылъкукIэ томиблыр икIэрыкIэу къытырадзэжьыгъ.\nНарт лIыхъужъхэмрэ гуащэхэмрэ, Аскэр зэрэкIэхъопсыщтыгъэу, нэмыкIыбзэхэмкIи, гущыIэм пае, тыркубзэкIэ къэгущыIагъэх. Хъуажъ Фахьри къэбэртэябзэкIэ ыкIи тыркубзэкIэ «Нарт Саусэрыкъу» ыIоу тхылъ къыдигъэкIыгъ. Ащ къыдэхьагъэх Саусэрыкъо, Сэтэнае, Орзэмэдж, Тотрэщ афэгъэхьыгъэ текстхэр. Тхылъыр 2014-рэ илъэсым къыдэкIыгъ. Ежь Аскэри псаузэ «Нарт Лъэпшъ ищэбзэщэкI» ыIоу ыгъэхьазэрыгъагъэри тыркубзэкIэ къытырадзэгъагъ.\nАскэр зэрэтшIэрэр шIэныгъэлэжьышхоу ары, ау ащ изакъоп, ар поэт гъэшIэгъон. Адыгэ литературэм ихьаси лъэшэу щылэжьагъ. Усэхэр зыдэт тхылъ пчъагъэ къыдигъэкIыгъ. Ахэр Мыекъуапэ, Краснодар, Москва къащыхаутыгъэх. Аскэр усэн Iофым къыфэзыгъэущыгъагъэр Пушкиным ипоэмэу «Тазит» зыфиIорэр арэу зэрэщытыр бэрэ къыIотэжьыщтыгъ. Лъэшэу фэрэзагъ икIэлэегъаджэу Къудаикъо Рэщыдэ. Ежь къызэриIотэжьыщтыгъэмкIэ, итэтэжъэу ЛIымафэ къыфиIуатэщтыгъэ хъишъэмэ ащыщ горэ усэкIэ къыIотэжьы шIоигъо хъугъагъэ. Джащ тхэныр щыригъэжьэгъагъ.\nХьэдэгъалIэм усэкIэ ытхыгъэ поэмэу «Адыгэм ыпхъу» зэ уеджагъэмэ, щыгъупшэгъуай. Аскэр ихудожественнэ творчествэ зэманыжъым адыгэм ищыIэкIагъэ, хэгъэгу зэошхом адыгэмэ щыIэкIакIэу яIэ хъугъэм чIыпIэшхо щаубыты.\nХьэдэгъэлIэ Аскэр цIыфхэр шIу ылъэгъущтыгъ, хьалэлыгъ, хъяр зиIи къин зиIи ыIэ афищэищтыгъ. Тэ, иIофшIэгъухэм, къытфэгумэкIыщтыгъ. ЫнаIэ къыттетыгъ, тиIофшIагъэхэм гъунэ алъифыщтыгъ. Наукэ иным куоу тыхищэ шIоигъуагъ.\nАдыгэ лъэпкъ культурэм, наукэм иIахьышIу ахишIыхьагъ, щытхъушхуи къылэжьыгъ. Аскэр Урысые Федерацием культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI, республикэм шIэныгъэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, Адыгэ Республикэм инароднэ поэт, «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ медалыр къыфагъэшъошагъ, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо премие илауреат, Дунэе Адыгэ академием иакадемик, къалэу Шъачэ, поселкэу ПсышIуапэ, къызыщыхъугъэ Хьатикъуае, районым, къуаджэхэу Нэшъукъуае, Щынджые яцIыф гъэшIуагъ. Европэм икавказоведхэм яобществэ хэтыгъ. Игугъу дахэкIэ ашIыжьы. Институтым IорIуатэмкIэ иотдел шIэныгъэлэжьым ыцIэкIэ 2017-рэ илъэсым Дунэе симпозиумэу шIэныгъэлэжьыбэ зыхэлэжьагъэр зэхищэгъагъ. Мыгъи шIэныгъэлэжьыр къызыхъугъэр илъэсишъэ зыщыхъурэм ащ фэдэ Iофтхьабзэ фызэхэтщэщт. Ыпэрэ симпозиумым иматериалхэр къыдэдгъэкIыгъагъ, мыгъи ар тыгу хэлъ. ШIэныгъэлэжьым икъуаджэ Iэнэ хъурае щызэхатщэ тшIоигъу, иIофшIагъэхэм ябиблиографие къыдэдгъэкIынэуи тегупшысэ. Аскэр ищыIэныгъэ, инаучнэ ыкIи итворческэ гъогу къатегущыIэрэ къэтынхэр тэгъэхьазэрых. Литературнэ-художественнэ журналитIоу республикэм къыщыдэкIыхэрэм, АРИГИ-м инаучнэ журналэу «Вестникым» Аскэр фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр къащыхэтыутыщтых.\nФилологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, АРИГИ-м фольклорымкIэ иотдел ипащ.\nПредыдущая Якъашъуи, яшъуаши узыIэпащэ\nСледущая Псэм псэ пагъохы


Автор Тема: Очередной топорик (Прочитано 11911 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (113.87 кБ, 640x502 - просмотрено 120 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (84.97 кБ, 640x429 - просмотрено 110 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (44.99 кБ, 429x375 - просмотрено 86 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (28.14 кБ, 355x375 - просмотрено 96 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (56.66 кБ, 500x334 - просмотрено 42 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (55.03 кБ, 500x334 - просмотрено 56 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (27.05 кБ, 359x375 - просмотрено 77 раз.)


Пащэр зэблахъугъ — Адыгэ макъ\nТхьамафэм ехъугъэу республикэ пащэхэми, СМИ-ми, цIыфэу щыпсэухэрэми Красногвардейскэ районым анаIэ тет.\nМуниципальнэ образованием ипсэупIэхэм ащыщ хьэдагъэм цIыфыбэ щызэхахьи, ащ ыпкъ къикIыкIэ коронавирусыр къызэолIагъэхэм япчъагъэ лъэшэу зэрэдэкIоягъэр ары ащ ушъхьагъу шъхьаIэ фэхъугъэр. Мы уахътэм вирусыр къызхагъэщыгъэхэр нэбгыри 183-рэ мэхъу.\nРеспубликэм ипащэ Красногвардейскэ районым шапхъэхэр зэрэщагъэцакIэхэрэм пхъашэу лъыплъэнхэу, коронавирусым пэшIуекIорэ Iофтхьабзэхэм нахьыбэу шIуагъэ къызэратыщтым ыуж итынхэу оперативнэ штабым хэтхэм афигъэпытэгъагъ. Мы муниципалитетым цIыфыбэ зыщызэхахьэрэ Iофтхьабзэхэр щызэхащэнхэ фитхэп, ахэр зэрэзэхахьэхэрэри бэкIэ нахь макIэ щашIыгъ. IофышIэ кIон фаехэм анэмыкIхэр псэупIэу зыдэсхэм къадагъэкIыхэрэп. IофшIапIэхэми цIыфэу аIутхэм япсауныгъэ изытет лъыплъэнхэу, вирусым щызыухъумэрэ пкъыгъохэр икъоу арагъэгъотынхэу унашъо афашIыгъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу къызэритыгъэмкIэ, кадрэхэми зэхъокIыныгъэхэр афэхъугъэх. Красногвардейскэ районым ипащэу Осмэн Альберт иIэнатIэ ежь ишIоигъоныгъэкIэ IукIыжьыгъ. Народнэ депутатхэм ярайон Совет джырэблагъэ зэхэсыгъоу иIагъэм ащ щытегущыIагъэх. Республикэм ипащэ пшъэрылъ фишIыгъэу ащ хэлэжьагъ АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владимир Свеженец.\nПсалъэу ащ къышIыгъэм къызэригъэнэфагъэмкIэ, коронавирусым зызэриушъомбгъурэм изакъоп муниципальнэ образованием ипащэ иIэнатIэ IукIыжьыным ушъхьагъоу фэхъугъэр, хэукъоныгъэхэри иIофшIэн къыхэщыгъэх.\n— БлэкIыгъэ илъэсым изэфэхьысыжьхэм районым социальнэ ыкIи экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIыгъэхэу къагъэлъэгъуагъ, — къыIуагъ Владимир Свеженец. — Арэу щытми, мэзэе мазэм муниципалитетым ипащэ Iофэу ашIагъэм къызтегущыIэм АР-м и ЛIышъхьэ щыкIагъэхэр къыхигъэщыхи, ынаIэ атырыригъэдзэгъагъ. Ахэр инвестициехэм якъыхэлъхьан, предпринимательхэм апае грантхэр, цIыфхэр нахьыбэу мэкъу-мэщым хэщэгъэнхэр ары зыфэгъэхьыгъэхэр. Ащ имызакъоу, псыхъо нэпкъхэм ягъэпытэн пае АР-м иминистрэхэм я Кабинет иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэхыгъэ бюджет ахъщэу районым къыфэкIуагъэри зищыкIагъэм икъоу пэIугъэхьагъэ хъугъэп. ТапэкIэ ащ фэдэ хэукъоныгъэ къыхэкIыжьынэу щытэп. Пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн зэкIэри зы командэу зэдеIэжьхэзэ дэлэжьэнхэ фае.\nЗэпахырэ узым районым зызэрэщиушъомбгъурэм икъызэтегъэуцон ащ фэгъэзэгъэ структурэхэм зэдыряIофэу зэрэщытыри зэхэсыгъом къыщыхагъэщыгъ.\nАР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэ Лъэпкъ проектхэм япхырыщынкIи пшъэрылъ гъэнэфагъэу Красногвардейскэ районым иIэхэм къащыуцугъ. «Комплексное развитие сельских территорий» зыфиIорэ программэм къыдыхэлъытагъэу сомэ миллиони 116-рэ мы илъэсым къыфэкIуагъ. АщкIэ культурэм и УнитIу агъэуцущт, гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ыкIи псэу зэшъощтхэм якIуапIэхэр агъэпсыщтых. Ащ нэмыкIэуи ФАП-м ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм яшIын пае мылъку къыратыгъ.\nВладимир Свеженец муниципалитетым ицIыф анахь чанхэм, псэупIэ кой администрациехэм япащэхэм, депутатхэм зэпэблагъэу Iоф зэдашIэным мэхьанэ зэриIэм къыкIигъэтхъыгъ. Псэуалъэу рагъэжьэгъэ пстэури пIалъэхэм ашIомыкIэу аухынхэ фае.\nОсмэн Альберт гущыIэр зештэм АР-м и ЛIышъхьэ сыдигъокIи Iофыгъохэм язэшIохын къызэрэхэлажьэрэм, IэпыIэгъунчъэу къызэримыгъанэхэрэм фэшI зэрэфэразэр апэ къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу депутатхэмрэ район администрацием щылажьэхэрэмрэ закъыфигъазэзэ зэгурыIохэу Iоф зэрэзэдашIагъэм пае «тхьашъуегъэпсэу» къариIуагъ.\nНароднэ депутатхэм зэIухыгъэ шIыкIэм тетэу амакъэхэр атыгъэх ыкIи Осмэн Альберт пIалъэр къэмысызэ иIэнатIэ IукIыжьыным дырагъэштагъ. Красногвардейскэ район администрацием ипащэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэщтыр Гъубжьэкъо Темур.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, Осмэн Альберт 2017-рэ илъэсым игъэтхапэ и 10-м къыщегъэжьагъэу мы IэнатIэм Iутыгъ. Ащ ыпэкIэ ар АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрагъ.\nПредыдущая Гъогогъу 760-рэ зыкъыфагъэзагъ\nСледущая IофшIэныр агъэлъэшынэу къафигъэпытагъ


Фитыныгъэу яIэхэр, япшъэрылъхэр | Адыгэ Макъ\nФитыныгъэу яIэхэр, япшъэрылъхэр\nАР-м хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие политическэ партиехэм яшъолъыр отделениехэм ялIыкIохэмрэ хэдзынхэр зэрэкIохэрэм алъыплъэнхэу агъэнэфагъэхэмрэ тыгъуасэ зэIукIэгъу адыриIагъ. УФ-м и Президент ихэдзынхэр зэрэкIохэрэм лъыплъэщтхэм фитыныгъэу законым къаритыхэрэмрэ япшъэрылъхэмрэ анахьэу ар зыфэгъэхьыгъагъэр.\nХэдзынхэм афэгъэхьыгъэ Федеральнэ законым къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, УФ-м и Президент хъунымкIэ кандидатэу зыкъэзыгъэлъэгъуагъэхэми, политическэ партиеу зикандидат къизыгъэуцуагъэхэми хэдзынхэр зэрэкIохэрэм алъыплъэщтхэр къагъэнэфэнхэ фитых. Джащ фэдэу 2017-рэ илъэсым законым гъэтэрэзыжьынхэу фашIыгъэхэм общественнэ палатэхэми ахэр къагъэнэфэнхэу фитыныгъэ къаты.\nАР-м хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие и Тхьаматэ игуадзэу Елена Майор фитыныгъэу яIэхэмрэ япшъэрылъхэмрэ къатегущыIэзэ, къызэриIуагъэмкIэ, хэдзынхэр зэрэкIохэрэм лъыплъэщтхэр пчэдыжьым сыхьатыр 07.00-м, хэдзынхэр рагъэжьэнкIэ джыри сыхьат иIэу, хэдзыпIэ участкэм къекIолIэнхэ фае. Ахэм хэдзакIохэм яспискэ нэIуасэ зыфашIынэу, бюллетеньхэр зэрадзэщт урнэр нэкIымэ, джыри ар къызэIумыхыгъэмэ зыщагъэгъозэнэу фитыныгъэ иI. ЗэкIэ комиссием хэтхэм алъыплъэнхэ, хэукъоныгъэ ашIыгъэу агъэунэфыгъэмэ, субъектым хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие е ищыкIагъэмэ, УФ-м и Гупчэ комиссие, хьыкумым анагъэсын фитых.\nДжащ фэдэу хэдзынхэр зэрэкIохэрэм лъыплъэхэрэм комиссием бюллетеньхэр къызэритыхэрэм анаIэ тырагъэтынэу, сурэт е видеотехынхэр ашIынхэу фитыныгъэ яI. Зыфимытхэр хэдзакIохэм яспискэ тырахынэу ары. ХэдзыпIэ участкэм чIэсхэу зэрэлъыплъэхэрэм имызакъоу, ипсауныгъэ изытет ыпкъ къикIыкIэ къэмыкIошъущтхэм комиссием хэтхэр ядэжь кIохэзэ амакъэ зэрарагъэтырэми лъыплъэнхэ алъэкIыщт. Ащ фэдэу зыхъукIэ хэдзынхэмкIэ чIыпIэ комиссием шапхъэу ыгъэцэкIэнхэ фаехэм игъэкIотыгъэу Елена Майор къатегущыIагъ.\nХэдзыпIэ участкэхэр, законым тетэу, сыхьатыр 21.00-м зэфашIыжьых. Ащ ыужыми хэдзынхэр зэрэкIохэрэм лъыплъэхэрэр участкэм къычIэнэжьынхэшъ, бюллетеньхэм ялъытэжьын лъыплъэнхэу, пстэумэ ауж хэдзынхэм кIэухэу афэхъугъэр къэзыгъэлъэгъорэ протоколым техыгъэ копием нэIуасэ зыфашIынэу фитыныгъэ яI.\nМы илъэсым къыщыублагъэу хэдзынхэр зыщыкIощтхэ мафэм хэдзакIор зыдэщыIэщт чIыпIэм ымакъэ щитын амал щыIэ хъугъэ. Ащ пае пэшIорыгъэшъэу лъэIу тхылъыр МФЦ-м е хэдзынхэмкIэ чIыпIэ комиссием ритын фае. Щылэ мазэм и 31-м къыщыублагъэу гъэтхапэм и 12-м нэс ащ пIалъэу иIагъ. А уахътэм къыкIоцI игъо имыфагъэхэр хэдзыпIэ участковэ комиссиеу ежьхэр зэпхыгъыхэм екIуалIэхэмэ, нэмыкI чIыпIэ амакъэ щатынэу фитыныгъэ къязытырэ тхылъыр къаратыщт. Елена Майор къызэриIуагъэмкIэ, гъэтхапэм и 16-м ащ фэдэу зыдэщыIэм ымакъэ щитынэу лъэIу тхылъ зытыгъэхэм яспискэхэр хэдзыпIэ участковэ комиссиехэм аратыщтых. Хэдзынхэр зэрэкIохэрэм лъыплъэщтхэм а спискэхэми нэIуасэ зафашIын амал яI.\nФитыныгъэхэм ямызакъоу, мыхэм пшъэрылъ гъэнэфагъэхэри законым къафешIых. ГущыIэм пае, хэдзыпIэ участкэу зыдэщыIэщтым пэшIорыгъэшъэу нэIуасэ зыфишIын фае. Хэдзынхэр ауххэу бюллетеньхэр къалъытэжьыфэхэкIэ ахэр участкэхэм ачIэкIынхэ фитыхэп. Хэукъоныгъэ горэ агъэунэфыгъэмэ, ар хэзыгъэ имыIэу атхын фае. Бюллетеньхэр хэдзакIохэм аратынхэу е хэдзакIом ычIыпIэкIэ ежьхэм аIапэ кIадзэнэу, шъэф мэкъэ тыкIэр зэщагъэкъонэу, хэдзакIохэр агъэдэIонхэу фитыныгъэ яIэп. Хэдзынхэр зэрэкIохэрэм лъыплъэхэрэм хэдзынхэм афэгъэхьыгъэ законыр дэгъоу ашIэн фае.


Тинеущырэ мафэ шIошъхъуныгъэ фытиIэу — Адыгэ макъ\nМыекъопэ къэлэ парк дэхьапIэм къыщаубли, урам шъхьаIэу Краснооктябрьскэм къырыкIуагъэхэм ахэтых республикэм ихэбзэ къулыкъушIэхэр, общественнэ движениехэм, IофшIапIэхэм, еджапIэхэм ялIыкIохэр, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыгъэ тилъэпкъэгъухэр. Урысыемрэ Адыгеимрэ якъэралыгъо быракъхэр нэбгырабэмэ аIыгъыгъэх.\nЗэзэгъыныгъэмрэ ЗыкIыныгъэмрэ ясаугъэтэу филармонием ыпашъхьэ щытым дэжь Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэр къыщыуцухи, Кавказ заом хэкIодагъэхэм, тичIыгу къаухъумэзэ лIыхъужъныгъэ зезыхьагъэхэм шъхьащэ афашIыгъ, зы такъикъэ афэшъыгъуагъэх.\nФилармонием зэхахьэр щылъагъэкIотагъ. Республикэм и Премьер-министрэ иапэрэ гуадзэу Сапый Вячеслав къыщыгущыIагъ.\n— Непэ тыгу къэтэгъэкIыжьых Кавказ заом къыхэкIыгъэ тхьамыкIагъохэр, егъэзыгъэкIэ зичIыгу гупсэ зыбгынэн фаеу хъугъэхэр, адыгэ минишъэ пчъагъэу ащ хэкIодагъэхэр, — къыIуагъ Сапый Вячеслав. — Мы мафэр шъыгъо мэфэ къодыеу щытэп, тинеущрэ мафэ шIошъхъуныгъэу фытиIэм имафэуи ар мэхъу. ЖъоныгъуакIэм и 21-рэ мафэу дунаим тет адыгэмэ хагъэунэфыкIырэр тарихъ-культурнэ лъэпкъ кIэным икъэухъумэн фэлажьэ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ ыкIи сэ сцIэкIэ Адыгеим щыпсэурэмэ зэкIэмэ тыгу къыддеIэу тышъуфэлъаIо псауныгъэ пытэ шъуиIэнэу, шъунасыпышIонэу, шъуигухэлъхэр къыжъудэхъунхэу. АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэ игуадзэу Шъэо Аскэр къыщыгущыIагъ.\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан къызэрэхигъэщыгъэу, Кавказ заом тхьамыкIагъоу къызыдихьыгъэм тилъэпкъ чIэнэгъэ инхэр ышIыгъэх. Къиныгъуабэ адыгэмэ зэпачыгъ, заужьыжьыным игъогу пытэу тетых, мамыр псэукIэр агъэпытэ.\nШъыгъо-шIэжь зэхахьэм Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыем» гъыбзэхэр, лIыхъужъ орэдхэр къыщиIуагъэх. Адыгеим итхакIохэм яусэхэм къыщяджагъэх.\nПчыхьэзэхахьэр зезыщагъэу, Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу, Къалмыкъым изаслуженнэ артистэу Хьакъуй Аслъан икIэух гущыIэхэм куоу уагъэгупшысэ.\nАры. Непэ блэкIыгъэм зыфэдгъазэзэ, тятэжъ пIашъэхэр тыгу къэтэгъэкIыжьых, шъыпкъагъэ хэлъэу тарихъыр зэфэтэхьысыжьы. Адыгеир республикэ хъугъэу мэпсэу, инеущырэ мафэ нахьышIу зэрэхъущтым тицыхьэ телъ. Шъыгъо-шIэжь мафэм республикэм ис лъэпкъхэр щызэIукIагъэх. Тилъэпкъ къыщышIыгъэ тхьамыкIагъом фэдэ егъашIэм тымылъэгъужьынэу, мамыр щыIакIэр тиIэу тыпсэунэу, тыбэгъонэу Тхьэм телъэIу.\nПредыдущая Мы илъэсым — уни 127-рэ\nСледущая Все включено: «Интерактивное ТВ» от «Ростелекома» с индивидуальными настройками запущено в отеле «Русские Сезоны»


Хьасанэкъо Мурат шIэныгъэлэжьхэм афэгушIуагъ — Адыгэ макъ\nХьасанэкъо Мурат шIэныгъэлэжьхэм афэгушIуагъ\nРедактор 08.02.2017 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат федеральнэ къэралыгъо бюджет учреждениеу «Къэгъагъэхэмрэ субтропическэ культурэхэмрэ якъэгъэкIын фэгъэзэгъэ Урысые научнэ ушэтэкIо институтым» и Адыгэ къутамэу Мыекъопэ районымкIэ поселкэу Цветочнэм щыIэм иIофышIэхэм бэмышIэу аIукIагъ.\nАдыгэ къутамэр зыфэгъэзэгъэ лъэныкъо шъхьаIэхэм зэу ащыщ Адыгэ Республикэм икъушъхьэлъапэхэм къащыкIын ылъэкIыщт щай лъэпкъхэу чъыIэм щымыщынэхэрэр къыхэхыгъэнхэр.\nЩаимрэ субтропическэ культурэхэмрэ якъэгъэкIын фэгъэзэгъэ Урысые научнэ ушэтэкIо институтым иIофышIэхэм апэ дэдэ 1938-рэ илъэсым имэлылъфэгъу — ижъоныгъокIэ мазэхэм щаир Адыгеим щалэжьэу рагъэжьэгъагъ. Мыекъопэ районымкIэ поселкэу Шунтук, Мыекъопэ опытнэ станциеу ВИР-м, поселкэхэу Севастопольскэм, Меркулаевкэ, Дагестанскэм щай хьасэхэм ащадэлажьэщтыгъэх. СССР-р зызэбгырэзыжь нэуж Адыгэ опорнэ пунктыр къэгъагъэхэмрэ субтропическэ культурэхэмрэ якъэгъэкIын фэгъэзэгъэ Урысые научнэ ушэтэкIо институтым хагъэхьажьыгъагъ. Нэужым, 2006-рэ илъэсым, Адыгэ къутамэ ар хъужьыгъэ.\nКъэралыгъо Думэм идепутат Адыгэ къутамэм иIофышIэхэм ямэфэкIкIэ зэIукIэм щафэгушIуагъ: «Урысыем инаукэ и Мафэ зыщыхагъэунэфыкIырэм ехъулIэу непэ тызэрэзэIукIагъэр къызфэзгъэфедэзэ, шъо, шIэныгъэлэжьхэм, шъуимэфэкIкIэ сышъуфэгушIо, псауныгъэ пытэ шъуиIэнэу, шъуиунагъохэм гъот арылъынэу, шъуиIофшIэнкIэ гъэхъэгъакIэхэр шъушIынэу сышъуфэлъаIо сшIоигъуагъ».\nХьасанэкъо Мурат Адыгэ къутамэм ипащэхэм ягъусэу поселкэу Цветочнэм дэт музеим иэкспонатхэм нэIуасэ зафишIыгъ.\n«ШъуиIофышIэхэр тарихъым икъэухъумэн зэрэфэсакъыхэрэр, музеим къычIахьэхэрэм мэхьанэшхо зиIэ къэбархэр алъыгъэIэсыгъэнхэм лъэшэу зэригъэгумэкIыхэрэр нэрылъэгъу сфэхъугъ», — къыIуагъ Хьасанэкъо Мурат.\nКъэралыгъо Думэм идепутат научнэ-производственнэ базэми нэIуасэ зыфишIыгъ.\n«ПчыхьакIэ Эдуард Кимэ ыкъор зипэщэ Адыгэ къутамэм щылажьэхэрэм тиреспубликэ зэрыгушхорэ щаим икъэгъэкIынкIэ Iофышхо зэрашIэрэр, ащкIэ Адыгеим щытхъу къызэрэфахьырэр слъэгъунэу непэ амал сиIагъ. Анахь шъхьаIэр научнэ-производственнэ Iофым щыщхэр ежь шIэныгъэлэжьхэм мылъкушхо памыгъэкIуадэу къызэрэхахыгъэр ары», — хигъэунэфыкIыгъ Къэралыгъо Думэм идепутат.\nУрысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутат иIэпыIэгъу.\nПредыдущая Лъэпкъ шIэныгъэм зэралъэкIэу хагъахъо\nСледущая КъумпIыл Мурат хьафизэхэм я Урысые обществэ и Адыгэ къутамэ ипащэхэм зэIукIэгъу адыриIагъ


ЯзекIуакIэкIэ щысэтехыпIэх — Адыгэ макъ\nШъыпкъэ, шIу угу имылъэу, шIу пшIэн плъэкIыщтэп. Зыгу къабзэу, ихыгъэу, цIыфхэм шIулъэгъу афызиIэм ишIушIэ ины, ищытхъу еIэты.\nМыщ фэдэ гупшысэхэр сэзыгъэшIыгъэхэр Еджэркъуае икIэлэ пIугъэхэу Дэргушъэо Аминэрэ Брыцу Тимуррэ. БэмышIэу мыхэм лIыхъужъныгъэ зэрэзэрахьагъэм фэгъэхьыгъэ къэбарыр Интернетым исайт зэфэшъхьафхэм къарыхьагъ, мы кIалэхэм лIыблэнагъэу къызхагъэфагъэр щытхъукIэ афалъэгъузэ, якъоджэгъухэм ямызакъоу, цIыфыбэмэ ярэзэныгъэ гущыIэхэр къафатхыгъэх. Сыда пIомэ мы кIэлитIур ары мыхъугъэмэ, машIом тхьамыкIэгъо кIэух фэхъущтыгъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын шэкIогъум и 30-м Еджэркъуае иурамэу Советскэм тет псэупIэу, зыныбжь хэкIотэгъэ ныор зыщыпсэущтыгъэм машIор къыкIэнагъэу стызэ, Дэргушъэо Аминэ къылъэгъугъ. Ар дэгъоу щыгъозагъ ныом изакъоу мы унэм зэрисыгъэм. Икъоджэгъу кIалэу Брыцу Тимур игъусэу бзылъфыгъэр машIом къызэрэхахыщтым пылъыгъэх, ащкIэ алъэкIи къагъэнагъэп. Iугъом зэлъиубытыгъэ унэм ипчъэ Iуахи, зыпари ымылъэгъоу, Iэбэ-лъабэзэ, иакъыл щыуагъэу джэхашъом телъыгъэ ныор Аминэ къыгъотыгъ. ПсынкIэу ар унэм къырихыгъ ыкIи ыгу массаж ышIызэ, апэрэ медицинэ IэпыIэгъур ныом ритыгъ. Ащ ыуж мэшIогъэкIуасэхэм къяджагъ. ЕтIанэ кIэлитIумэ бзылъфыгъэр машинэм рагъэгъуалъхьи, Кощхьэблэ район сымэджэщым нагъэсыгъ.\nНыом Iугъо кIуачIэм иегъэшхо къекIыгъэу, ипсауныгъэ зэщигъэкъуагъэу врачхэм а чIыпIэм агъэунэфыгъ. Мы мафэхэм яхъулIэу ащ ипсауныгъэ зэтырагъэуцожьыгъ, щынагъо щыIэп.\nДэргушъэо Аминэрэ Брыцу Тимуррэ лIыблэнагъэу ыкIи лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр Урысыем и МЧС и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу АР-м щыIэм шIукIэ афилъэгъугъ ыкIи мы мэфэ благъэхэм ахэм ящытхъу аIощт.\nЕджэркъое къоджэ псэупIэм ипащэу Брафтэ Руслъан къызэрэтиIуагъэмкIэ, икъоджэгъу кIалэхэм зэрэчылэу арэгушхо. Аминэ Кощхьэблэ районым ихьыкум пристав Iоф щешIэ. Ащ нэмыкIэу чылэм дэт мэщытым иIимам. Унэгъо дахэ иI, ишъхьэгъусэрэ ежьыррэ сабыищ зэдапIу. Аминэ шIушIэныр зигъогогъу цIыф, чылэм сыд фэдэ Iоф щызэшIуахыми, ар чанэу ахэлажьэ. Брыцу Тимур кIэлакI, дзэм къулыкъур къыщихьи къэкIожьыгъакI. ИхъупхъагъэкIэ укъэзымыгъэукIытэжьыщт кIалэхэм зэу ащыщ.\n— ЛIыблэнэгъэ зекIуакIэу къызхагъэфагъэмкIэ, тикъуаджэ ыцIэ дахэкIэ зэрэрагъэIуагъэмкIэ лъэшэу тафэраз. Ау хэтрэ цIыфи чылэм щыщэу мы хъугъэ-шIагъэм къырихьылIэгъагъэмэ, джащ фэдэу зэрэзекIощтыгъэм сицыхьэ телъ, — еIо Брафтэ Руслъан.\nКъоджэ советым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, зиунэ стыгъэ Бэрзэдж Джанщыр Iахьылхэр иIэх нахь мышIэми, изакъоу псэущтыгъэ. Щагум унэшхуи дэт, ау ежь зычIэсыгъэ унэ цIыкIур ары стыгъэр. Ныор мы уахътэм сымэджэщым чIэлъ. Иунэ къэкIожьыгъэми, ащ ущыпсэунэу щытэп, адрэ унэшхоу щагум дэтыри къэфабэрэп. Иунэ агъэцэкIэжьыфэкIэ иIахьылхэм зэраубытылIэнэу ары къызэраIорэр. Унэ цIыкIоу стыгъэр зыпкъ рагъэуцожьыным мэфэ заулэкIэ ыуж ихьащтых.


ЧIыр къытэджэ, тыгъужъыр… — Адыгэ макъ\nЧIыр къытэджэ, тыгъужъыр…\nМэлылъфэгъум и 8 — 9-м Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэм «Тыкъэ итыгъужъ» зыфиIорэ спектаклэр апэрэу къыщагъэлъэгъощт.\nУрысыем итхакIохэм я Союз хэтэу, тихэгъэгу имызакъоу, IэкIыб къэралхэм ащызэлъашIэрэ сурэтышIэу Къат Теуцожь ытхыгъэ «Джэфым» техыгъэ къэгъэлъэгъоныр режиссерэу, Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Хьакъуй Аслъан ыгъэуцугъ.\nЦIыфыр тыкъэзыуцухьэрэ дунаим зэрэфыщытыр, тыкъэзыуцухьэрэ дунаир цIыфым зэрэфыщытыр режиссерым зэрегъапшэх.\nКъат Теуцожь тарихъым, лъэпкъ шIэжьым афэгъэхьыгъэ тхыгъэхэмкIэ игупшысэхэр къыреIотыкIых. Театрализованнэ къэшIыгъохэм ахэтэлъагъо драматургымрэ режиссерымрэ язэгурыIоныгъэ.\nДунаим ущызэдэпсэуным фэшI сыдэущтэу тэрэзэу узекIощта? Роль шъхьаIэхэр Тхьаркъохъо Теуцожьрэ Зыхьэ Зуралбыйрэ къашIых.\nЦIыфыр тыгъужъым гурэIо\nАртистэу Тхьаркъохъо Теуцожь Тыкъэ ироль къышIызэ, тыгъужъыр унагъом зэрэщипIугъэр къеIуатэ, къегъэлъагъо. Тыгъужъым ироль фэгъэзэгъэ Зыхьэ Зуралбый нэмыкI спектаклэхэм ахэлажьэу бэрэ тлъэгъугъэ. Артистыр ролым икупкI зэрэлъыIэсырэр къэгъэлъэгъон пэпчъ къыхэщы.\nТыкъэ тыгъужъым адыгабзэкIэ дэгущыIэзэ, гурэIо. Гуфэбэныгъэу зэфашIыгъэр къэгъэлъэгъоным къыхэщы.\nТыгъужъыр къэгущыIэрэп шъхьае, изекIокIэ-шIыкIэхэмкIэ, игупшысэкIэ зыкъыуегъаштэ. ЦIыфхэм шъабэу апэгъокIы.\nТыгъужъыр цIыфхэм адэпсэу, мэзым хэс. Арэу щытми, ыгукIэ рэхьатырэп. Тыгъужъхэм ябыу макъэ зэхехы. Тыкъэ тыгъужъыр етIупщыжьы, фае хъумэ къыгъэзэжьынэу реIо.\nАдэ цIыфыр? Ар къызыщыхъугъэ чIыгум щэпсэуми, тыгъужъым игупшысэхэм афэмыдэ- мэ зэрадзэ.\nМылъку зыугъоигъэхэр IэкIыб хэгъэгум ылъэныкъо маплъэх, кощыжьыхэ ашIоигъу. Артистэу Ахъмэт Артур ролэу къышIырэмкIэ гур къеIэты фэд. Адыгэ шъуашэр щыгъ, лъэгъупхъэу цIыфмэ ахэт, ижъырэ адыгэ орэдхэм ядэIу.\nТэтэжъ ироль къэзышIырэ Хьакъуй Аслъан хэкужъыр къэзыбгынэ зышIоигъохэм къяушъыизэ, къэбархэр къафеIуатэ.\nУкъызыщыхъугъэ чIыгур бгъэлъэпIэн зэрэфаем IупкIэу къытегущыIэ, ау тэтэжъыр зэкIэми зэхахырэп. Мылъкум егупшысэхэрэм ячIыгу къабгынэ.\nКъэгъэлъэгъоным икIыжь орэдыр щызэхэпхызэ, артистхэм ярольхэр къызэрашIыхэрэм бэмэ уарегъэгупшысэ.\nЖъудэ Аскэрбый, Бэгъушъэ Анзор, Джолэкъо Рэщыд, Болэкъо Адам, нэмыкIхэм язэфэхьысыжьхэр зэтефэхэрэп. ХьатхьакIумэ Аскэрбый, Хьакъуй Андзаур къэгъэлъэгъоныр къэзыгъэбаихэрэм ащыщых.\nЗэдемыгъэштэныгъэу зэлъэпкъэгъухэм ахэлъыр артистхэм къэгъэлъэгъоным къыщызэIуахы.\nМафэкъом ироль къэзышIырэ Къэбэхь Анзор лIыгъэ хэлъэу мэпсэу. Ылъакъо къауIагъ, ылъэ пытэу тетын ылъэкIырэп. ЩыIэныгъэм еплъыкIэу ащ фыриIэр ашIомытэрэзэу инэIуасэхэр къеушъыих…\nСыдигъо зэдырагъэштэщта? А упчIэр гум щычэрэгъузэ къэгъэлъэгъоным уеплъы.\nЦIыфыр цIыфым ешакIо\nМэзым шхонч омакъэхэр щэIух. АукIырэр зыгорэм икIал, ят, ышнахьыжъ, ишъхьэгъус. ЦIыфхэр зэщымыщынэхэу, IашэкIэ зэпэмыуцухэу зэдэпсэунхэм фэшI зэгурыIонхэ фае.\nТыкъэ ыдэжь полковникитIу къэкIуагъ. ЗэдэгущыIагъэх, зэзэгъыгъэх. Тыкъэ шIухьафтын лъапIэ къыфашIыгъ. Къэзэкъхэм адэжь зырагъэблагъэм, Тыкъэ гушIуагъэ.\nЛъэпкъ зэфыщытыкIэхэм ягъэпытэн фэгъэхьыгъэ пычыгъохэр артистхэм дэгъоу къашIыгъэх. Полковникым адыгабзэр ышIэу къычIэкIыгъ.\nНым ироль къешIы артисткэу КIэмэщ Разыет. Спектаклэм икъегъэжьэгъу ар хэлажьэ. Ыкъоу Тыкъэ гущыIэ пытэхэр Тхьэм ыцIэкIэ регъаштэх.\nНым ироль сыд фэдэ къэгъэлъэгъони мэхьэнэ ин щыриI. Ар къыдэплъытэмэ, ныр нахьыбэрэ едзыгъохэм ахэлэжьэныр нахьышIу. Ижъырэ адыгэ орэдхэм яхьылIэгъэ къэбархэр гъэшIэгъоных, ау ащи макIэу тегущыIэх. Орэдыр нахьыбэ ашIымэ нахьышIуба? Къашъом игугъу къыщашIырэп.\nАнахьэу тызыгъэгумэкIырэр артистхэм ягущыIакI. КъаIорэр зэхэшIыкIыгъошIоу щытынэу тыфай. ПсынкIащэу мэгущыIэх. Къэгъэлъэгъоным джыри Iоф дашIэщт. Ащ тыкъыпкъырыкIызэ, спектаклэр зыгъэуцугъэхэм, артистхэм тафэгушIо. Рольхэр къызэрыкIохэп. Адыгэхэм ящыIэныгъэ къырыкIуагъэм урегъэгупшысэ, непэрэ псэукIэм гукIэ укъырещалIэ. Тыгъужъыр янэ ыдэжь зэкIожьым сыда зэгупшысагъэр? Сыда ар Тыкъэ зыкIыпэуцугъэр? Ахэр ыкIи нэмыкI упчIэхэр рэхьат къытэзымытыщт еплъыкIэхэм щыщых.\nЦIыфыр тыдэ щыIэми ичIыгу иджэмакъэ зэхехы, илъэныкъо гупсэ ищыIакIэ егъэгумэкIы. Тыгъужъыр цIыфхэм адэпсэузэ яшэнхэр зэрегъашIэх, ыгу мэушъэбы, гукIэгъу хэлъ. Янэ иджэмакъэ къызешIэжьым, зыщыщхэм ахэхьажьыгъ, ау бэ тыримыгъашIэу Тыкъэ ыдэжь къэкIуагъ.\nГущыIэ щэрыохэр агъэфедэхэзэ адыгабзэкIэ къашIырэ къэгъэлъэгъоныр къуаджэхэм ащалъэгъун фаеу тэлъытэ.\nСпектаклэм Iоф дэзышIагъэхэм тафэгушIо, рагъэжьэгъэ лъэпкъ Iофыгъохэр лъагъэкIотэнхэу афэтэIо.\nПредыдущая Адыгеим дэгъоу щыкIуагъ\nСледущая ТыгъуакIор къаубытыгъ


Псауныгъ | Адыгэ Макъ\nКIымафэр, ащ игъогогъу зэпахырэ узхэр\nЗэкIэми тэшIэ кIымафэм къыздихьырэ пэтхъу-Iутхъум (ОРВИ) ыкIи гриппым лъапсэу яIэр — вирусхэмрэ бактериехэмрэ.\nПэтхъу-Iутхъум («простудэкIэ» тызаджэрэм) пэуцужьырэ прививкэ щыIэп. Ары илъэсым, гурытымкIэ, гъогогъуи 6 — 8 — сабыйхэм, 2 — 3 зыныбжь икъугъэхэм ар къяутэкIынэу зыкIэхъурэр. Гриппым пэшIуекIорэ вакцинэхэр щыIэх, илъэс къэс бжыхьэ-кIымэфэ лъэхъанхэм ахэр цIыфхэм зыхалъхьанхэм къыфэджэх медицинэ IофышIэхэр. А вакцинэхэм гриппым ущаухъумапэрэп, ау ар къызыоутэкIыкIэ нахь IэшIэхэу ппэкIэкIыным, нэмыкI уз хьылъэ горэхэр ащ хэмыхынхэм фэIорышIэх. ЕтIани прививкэр зыфашIыгъэхэм япчъагъэ нахьыбэ къэс а узым зимыушъомбгъунымкIэ лъэшэу ишIуагъэ къэкIо.\nМары кIымафэр къэблэгъагъ, ащ игъусэу «къэкIощтых» а зэпахырэ узхэри. Специалистхэм къызэраIорэмкIэ, гриппым пэуцужьырэ вакцинэр джыри зыхязымыгъэлъхьагъэхэм прививкэр ашIынкIэ гужъуагъэхэп, сыда пIомэ а вакцинэр къызыпхалъхьэрэм тхьамэфитIу зытешIэкIэ, пкъышъолыр гриппым пэуцужьынымкIэ иммунитет иIэ мэхъу.\nЗызэращыуухъумэщтхэ амал къызэрыкIохэр\nСпециалистхэм зэралъытэрэмкIэ, ори уигупсэхэри зэпахырэ узхэм защышъуухъумэн, къыоутэкIынхэм ищынагъо нахь макIэ пшIын плъэкIыщт ахэм «якъекIокIыгъом» шIокI имыIэу бгъэцэкIэн фэе шапхъэхэр зыщышъумыгъэгъупшэхэмэ. ЫпшъэкIэ къызэрэщыхэдгъэщыгъэу, пстэуми апшъэр бжыхьэ къэс гриппым пэуцужьырэ вакцинэр зыхябгъэлъхьаныр ары. Анахьэу ар блэзымыгъэкIын фаехэр уз гъэтIылъыгъэ зиIэхэр, бзылъфыгъэ зэпкъаджэхэр, зыныбжь илъэс 50-м къехъугъэу зииммунитет къеIыхыгъэхэр, медицинэ IофышIэхэр.\nА узхэм уапэуцужьыным фэшI нахьыбэрэ пIэхэр птхьакIынхэ фае. ЕтIани эпидемиологхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, сабыныр (антибактериальнэми) зэ пIэхэм ащыпфэу псыр апыогъэчъыжьыкIэ икъущтэп, тIогъогогъо арэущтэу пшIын фае. Анахьэу ар зыщищыкIагъэр урамым укъызытекIыжьыкIэ ары. Сыда пIомэ вирусхэм ащыщхэр сыхьат заулэрэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэм псаухэу «атесынхэ» алъэкIыщт. ЕтIани ахэм якIэсэ чIыпIэхэр, «зыщырэхьатхэрэр» Iэхъомбэ цыпэ шъабэхэр — «подушечки» зэраIохэрэр ары.\n«Эпидемическэ сезон» зыфаIорэ уахътэм пэ кIоцIым оксолиновэ мазь щыпфэзэ пшIымэ дэгъу, вирусхэр ащкIэ пкъышъолым хэхьанхэ амылъэкIыным ар иамалышIу.\nСыдигъуи зыщыбгъэгъупшэ хъущтэп къэбзэныгъэм мэхьанэшхо зэриIэр. Специалистхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, Iэ шIойхэмкIэ нэхэр пIотыхэ хъущтэп, арэущтэу умышIымэ мыхъунэу чIыпIэ уифагъэмэ, Iэхъомбэ уфэпIэ къупшъхьэхэмкIэ («костяшки» зыфаIохэрэмкIэ) уяIэн фае.\nУзхэт цIыфхэмкIэ сыдигъуи щынагъо псынымрэ пскэнымрэ. Арышъ, салфеткэ е IэплъэкIыжъые ренэу зыдэпIыгъын фае. Ахэр умыIыгъхэмэ, упскэ е упсы зыхъукIэ, Iэнтэгъур ары узыхэпсэщтыр, вирусхэр «къызэрэбгъэуцущтхэр». Ар ащ фэдизэу къинэп пшIэныр, ау инфекцием зимыушъомбгъунымкIэ ишIуагъэ къэкIо.\nПшхырэми мэхьанэ иI а лъэхъаным. Зыхэм бжьыныфым ишIуагъэ ащ фэдизэу лъэшэу къэмы-кIоу алъытэ, ау ушэтынхэм къызэрагъэлъэгъуагъэу эпидемиологхэм къатхыхэрэмкIэ, бжьыныфыр е ар зыхэлъ гъомылапхъэхэр нахьыбэу бжыхьэ-кIымэфэ лъэхъаным зыгъэфедэхэрэм нахь макIэрэ пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къяутэкIы, ахэр къяузыгъэхэми, нахь псынкIэу, нахь IэшIэхэу апэкIэкIы.\nДжыри зы гъомылапхъэ игугъу къашIы специалистхэм. Ар йогуртыр ары. Мафэ къэс йогурт банкэ зышхыхэрэр процент 25-кIэ а зэпахырэ узхэм ащыухъумагъэ мэхъухэу ары. Иммуннэ системэм ишIуагъэ ащ регъэкIы, ыкIуачIэ зыкъырегъэIэты.\nВирусхэмрэ микробхэмрэ нахьыбэу щызэрихьылIэщтых унэм ит жьыр «гъушъэу», шынэгъакIэу хэлъыр макIэ зыхъукIэ. Ащ фэдэ жьым пэ ыкIи жэ кIоцIхэр егъэгъушъых, ахэмкIэ микробхэр пкъышъолым нахь псынкIэу хэхьанхэ алъэкIы. Ащ пае унэу узэрысым, узыщычъыерэм, анахьэу кIэлэцIыкIухэр зэрылъым, шынэгъакIэр шапхъэм ащытетыным фэшI хъэдэн шынэкIэ нахьыбэрэ уарылъэкIыхьан фае.\nГриппыр, пэтхъу-Iутхъур нахь макIэу къызэутэкIыхэрэм ащыщых саунэр зикIасэхэр. Ар илъэс зэкIэлъыкIохэм ашIыгъэ ушэтынхэм къагъэлъэгъуагъ.\nМы узхэр нахьыбэу цIыфхэм къызяутэкIыхэрэ лъэхъаным календулэр зыхэжъукIыгъэ е прополисыр зыхэлъ псыр жэ кIоцIым дэбгъэчъыхьэмэ, пIэхэр рыптхьакIымэ микробхэр, бактериехэр пкъышъолым хэмыхьанхэмкIэ ишIуагъэ къэкIо. Джащ фэдэу лимон, апельсин шъуампIэр бгъэунэшкIузэ пшIыми дэгъоу специалистхэм къыхагъэщы.\nПэтхъу-Iутхъум, гриппым яапэрэ нэшанэхэм гу алъышъутагъэмэ, зэхэшъошIэхэмэ, лимон псау пшхымэ, щэ фабэм шъоу хэлъэу е чэтыр зыхэжъукIыгъэ псы кIуачIэм (бульоным) бжьыныф зыщыфэгъэ хьалыгъу кIыгъоу уешъомэ дэгъу.\nДжыри зы Iофыгъо шъунаIэ тешъодгъадзэ тшIоигъу. Специалистхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, пэтхъу-Iутхъу ухъугъэмэ, пэр «къэушынагъэмэ» рэхьатэу, макIэу ар плъэкIызэ пшIын фае нахь, ащ илъыр зэкIэ къибгъэкIын гухэлъ уиIэу лъэшэу плъэкIынэу щытэп. Арэущтэу зыпшIыкIэ, кIуачIэу ащ хаплъхьэрэм пэ кIоцIым илъым щыщ ыкIоцIкIэ нахь зэкIедзэ, вирусхэр нахь чыжьэу лъэкIуатэх, «носовые пазухи» зыфаIорэм ехьэх.\nМедицинскэ маскэхэр бгъэфедэхэмэ дэгъу, ахэм узым ущаухъумэрэп, ау вирусхэр пкъышъолым хэхьанхэмкIэ механическэ пэрыохъу мэхъух, унэм къыбдисхэм инфекциер анэмысыжьынымкIэ ишIуагъэ къэкIо.\nЗигугъу тшIырэ зэпахырэ узхэм апэуцужьыгъэным фэшI шъиуIанэхэм нахьыбэрэ ателъын фае имбирыр (пэтхъу-Iутхъур нахь псынкIэу егъэхъужьы), шъоур щай стырымрэ лимонымрэ акIыгъоу (шъоур щаим хэплъхьаныр ищыкIагъэп, дэпшхын фае), иммуннэ системэр зыгъэпытэщт витаминхэу А-мрэ С-мрэ ыкIи ахэр зыхэлъ гъомылапхъэхэр.\nИкIэухым къыхэдгъэхъожьы тшIоигъу: ушэтынхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, цIыфым дэгъур, дахэр нахьыбэу ылъэгъоу, ахэм агъэгушIоу, «зимышхыжьэу», оптимистэу щыт зыхъукIэ, пэтхъу-Iутхъури, гриппыри нахь макIэу къеуалIэх.\nЗыгъэхьазырыгъэр ЖакIэмыкъо Аминэт.