AdygPlus - Circassian Blog: КъумпIыл Муратрэ Владимир Свеженецрэ Мыекъуапэ зэIукIэгъу щызэдыряIагъ\nКъумпIыл Муратрэ Владимир Свеженецрэ Мыекъуапэ зэIукIэгъу щызэдыряIагъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысые Федерацием мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къуаджэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ и Департамент ипащэу Владимир Свеженецрэ Адыгэ Республикэм и Правительствэ зычIэт унэм тыгъуасэ зэIукIэгъу щызэдыряIагъ.\nКъуаджэхэм, хъызмэт цIыкIухэм хэхъоныгъэ ашIынымкIэ амалэу щыIэхэм, федеральнэ программэхэм къадыхэлъытагъэу Урысые Федерацием мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ аIэкIигъэхьэрэ мылъкур республикэм зэрэщагъэфедэрэм атегущыIагъэх.\nЗэIукIэгъур рамыгъажьэзэ, Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Юрий Петровым кIыгъоу Владимир Свеженец республикэм икъоджэ заулэмэ ащыIагъ, фермерхэм адэгущыIагъ, федеральнэ программэхэмкIэ агъэпсырэ псэуалъэхэр зэригъэлъэгъугъэх. Ахэм ащыщых фельдшер-мамыку IэзапIэу къутырэу Казенно-Кужорскэм щашIырэр, къутырэу ХьапэкIаем щагъэпсырэ гурыт еджапIэу 2018-рэ илъэсым аухынэу щытыр.\n«Непэ псэолъабэмэ язытет зэдгъэлъэгъугъ. Гъэхъагъэ хэлъэу республикэм программэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр зэрехьэх, шIуагъэ къытэу федеральнэ мылъкур егъэфедэ, къуаджэхэм щыIэкIэ-псэукIэу адэлъыр нахьышIу мэхъу. Гурыт еджапIэхэм яшIынкIэ къихьащт илъэсым мылъкур нахьыбэу къэттIупщынэу итэхъухьэ», — къыIуагъ Владимир Свеженец.\nДжащ фэдэу Департаментым идиректор субсидие зыкIыр къаратынымкIэ фэгъэкIотэныгъэу щыIэхэм, ащ тетэу грантхэм ягощын республикэм зэригъэкIоным ифитыныгъэ иIэ зэрэхъурэм къатегущыIагъ. Адыгеим щыщ специалистхэм кооперацием хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ семинар заулэхэм ащыIэнхэу игъо къафилъэгъугъ.\n«Тэ федеральнэ гупчэм зэпхыныгъэу дытиIэр нахь дгъэлъэшы, программэ пстэуми тахэлажьэ тшIоигъу. Шъыпкъэ, мэкъу-мэщым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIи, чIыгулэжьхэм нахьыбэу хахъо яIэнымкIи, къуаджэм исоциальнэ, иинженер инфраструктурэ зягъэушъомбгъугъэнымкIи ащ ишIуагъэ къэкIощт. Адыгэ къуаер тиреспубликэ нэмыкI къыщыдэмыгъэкIыгъэнымкIэ къызэрэддырагъэштагъэм ишIуагъэкIэ амалыкIэхэр тиIэ зэрэхъугъэр тэ къыдгурэIо. Ащ епхыгъэу джыдэдэм пшъэрылъэу щытыр щэр нахьыбэу къэхьыжьыгъэныр, адыгэ къуаем икъыдэгъэкIынкIэ амалэу щыIэхэм зягъэушъомбгъугъэныр ары», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ мэкъумэщ къыдэгъэкIыжьыным зэхъокIыныгъэ фэшIыгъэнымкIэ, пынджлэжьынымрэ хэтэрыкIлэжьынымрэ зягъэушъомбгъугъэнымкIэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр нахьыбэу къэхьыжьыгъэнхэмкIэ Iофэу зэшIуахыхэрэр къыIотагъэх. Хъызмэт инхэм, унэгъо былымэхъо фермэхэм робототехникэр ащыгъэфедэгъэнымкIэ, гъэфедэкIо кооперативхэр зэхэщэгъэнхэмкIэ, хъызмэт цIыкIухэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ амалэу щыIэхэм атегущыIагъэх.\nУнэе IэпыIэгъу хъызмэтхэмрэ фермэхэмрэ федэ къахьын зэралъэкIыщтыр къыдалъытэзэ, Iоф зышIэнэу езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэмрэ унэгъо былымэхъо фермэхэмрэ яIоф кIэгъэгушIугъэнхэм атегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэр республикэм щызэрахьэх. ГущыIэм пае, лэжьэныр езыгъэжьэгъэкIэ фермер 35-мэ, мэкъумэщ хъызмэтшIэпIи 7-мэ унэгъо былымэхъо фермэхэм зягъэушъомбгъугъэным пае 2016-рэ илъэсым грантхэр аратыгъагъэх. Мы илъэсым унэгъо былымэхъо фермэм зегъэушъомбгъугъэным пае фермер 31-мэ, хъызмэтшIэпIитIумэ грантхэр аратыгъэх.\nАдыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, къэралыгъо IэпыIэгъум ишIуагъэкIэ мэкъумэщышIэ (фермер) хъызмэтшIэпIэ 20-м нахь мымакIэу, унэгъо былымэхъо ферми 3-м нахь мымакIэу илъэс къэс зэхащэнэу рахъухьэ.


ЛIЫГЪЭ ЗЫХЭЛЪЫМ ЛIЭНЫГЪЭ ЫШIЭРЭП\nАдыгэхэр зэрыгушхорэ цIыф\nЧIышъхьэм ищыIэныгъэ щызэпычыгъэ мэхъуми, ар цIыфхэм гукъэкIыжь дахэу, псэ зыпытым фэдэу къахэнэжьы. ЛIыгъэшхо хэлъэу, акъылышIоу, ащ фэдэ цIыфхэр илъэс къэс къэхъухэрэп зыфаIорэмэ ащыщэу, адыгэхэр зэрыгушхорэ цIыфышхоу Къалмыкъ Юрэ Хьамзатэ ыкъор псаоу щыIагъэмэ ыныбжь илъэс 75-рэ хъущтыгъэ.\nАщ фэгъэхьыгъэ пчыхьэзэхэхьэ гъэшIэгъон жъоныгъуакIэм и 22-м къалэу Черкесскэ щыкIуагъ. Адыгеим икIыгъэ лIыкIо купэу зэхахьэм хэлэжьагъэхэм ахэтыгъэх\nАР-м и Къэралыгъо Совет - Хасэм итхьаматэ игуадзэу Сапый Вячеслав, зэлъашIэрэ народнэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ, Къэралыгъо Советым - Хасэм идепутатэу Пэнэшъу Руслъан, Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу ЖакIэмыкъо Вячеслав ыкIи мы сатырхэр къэзытхырэр. АР-м иобщественнэ движениеу Адыгэ Хасэм хэтхэри пчыхьэзэхахьэм хэлэжьагъэх.\nКъалмыкъ Юрэ Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм и Хьабэз район стажерэу, нэужым народнэ судьяу IофшIэныр щыригъэжьэгъагъ, Саратов дэт юридическэ институтым икIэлэегъэджэ шъхьаIэу щытыгъ, доцентыгъ, профессорыгъ ыкIи гражданскэ правэм икафедрэ ипэщагъ. 1989-рэ илъэсым СССР-м инароднэ депутатэу хадзыгъ, СССР-м и Апшъэрэ Совет хэбзэгъэуцугъэмкIэ и Комитет итхьаматэу, Урысые Федерацием юстициемкIэ иминистрэу, Урысыем щынэгъончъагъэм-\nкIэ и Совет хэтэу Iоф ышIагъ. 1993-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу УФ-м и Къэралыгъо Думэ иапэрэ зэIугъэкIэгъу идепутатыгъ. УФ-м и Гражданскэ кодекс, референдумым ыкIи нэмыкI законхэм ятхын ар хэлэжьагъ.\nКъызхэкIыгъэ лъэпкъыр щымыгъупшэу, хэбзэ IофшIэным дакIоу адыгэ Iофыгъохэми Къалмыкъ Юрэ лъэшэу апылъыгъ, Дунэе Адыгэ Хасэм итхьамэтагъ. 1992-рэ илъэсым Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм зэпэуцужьыныгъэ инэу къихъухьагъэм фэшI Урысыем идзэхэр ращэнхэу унашъо зашIым, Юрэ ялъэIуи, пчыхьэм сыхьатыр 7-м нэс уахътэ къаIихыгъагъ цIыфхэр ыгъэдэIонхэу, зэбгыригъэкIыжьынхэу. А уахътэм ехъулIэу ащ ыIуагъэр ыгъэцэкIэжьыгъ. Лъытэныгъэ ин Юрэ къызэрэфашIырэм ишыхьатэу игущыIэхэм мэхьанэ цIыфхэм къыратыгъ, зэпэуцужьыгъэхэр мамырэу зэхэкIыжьыгъэх, дзэхэри къэбэртэе чIыгум ихьагъэхэп. Арэущтэу мыхъугъэмэ, хэт ышIэра тинепэрэ мафэ зыфэдэщтыгъэр?\nЧэчэн Республикэм зао рашIылIэнэу Урысыем щынэгъончъагъэмкIэ и Совет уна-\nшъо зешIым Къалмыкъ Юрэ закъу ащ хэтхэм адезымыгъэштагъэр, рахъухьэгъэ заом зэрэпэшIуекIорэр къыгъэшъыпкъэжьэу Советым къыхэкIыжьыгъ, министрэ IэнатIэри ыгъэтIылъыгъ. Абхъазым грузиныдзэхэр къызытебанэхэм, зэкъош лъэпкъхэр пыим къыфэзыIэтыгъэхэм Къалмыкъ Юрэ ащыщыгъ, абхъазхэм текIоныгъэ къыдахыным иIахьышхо хишIыхьагъ.\nЮрэ илIыгъэрэ игулъытэ чанрэ бэдэдэм зэралъыIэсыщты-\nгъэр, адыгэмэ ямызакъоу ар зэрэхэгъэгоуи яцIыфэу зэрэщытыр пчъагъэрэ игущыIэхэм къащыхигъэщыгъ Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм и Президентэу пчыхьэзэхахьэм чанэу хэлэжьэгъэ Борис Эбзеевым. Юрэ ишъхьэгъусэу Къалмыкъ Октябринэ, Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ лIыкIо купхэм япащэхэр зэхахьэм къыщыгущыIагъэх, адыгэлIым, лIы шъыпкъэм игугъу дахэкIэ ашIыгъ.\nДунаир пхъожьыгъэми, цIыфхэм агу укъинагъэмэ, лъэпкъэу узфэлэжьагъэм, къин зыфэплъэгъугъэм узэхишIыкIыжьыгъэмэ, уишIэжь егъэлъапIэмэ, ащ нахь насып мэхъужьа?! Къалмыкъ Юрэ фэдэ адыгэлIхэр нахьыбэрэ Тхьэм тилъэпкъ къыхерэгъэкIых!


Узыгъэгушхорэ ныбжьыкI — Адыгэ макъ\nЖъоныгъуакIэм и 10-м къыщыублагъэу и 16-м нэс «Шъолъыр зэдэгущыIэгъум иеджапI» зыфиIорэ урысые проектыр Адыгэ Республикэм щылэжьагъ.\nАщ кIэщакIо фэхъугъэр Адыгеим иныбжьыкIэ лIыкIо гъэIорышIапIэу Москва дэтыр ары.\nМы зэхахьэр зызэхащагъэр илъэсищ нахь мыхъугъэми, чанэу зыкъыгъэлъэгъонэу игъо ифагъ, ыгъэцэкIэгъэ проектхэм ащыщ ныбжьыкIэ IофхэмкIэ Урысые агентствэм игрант къызэрэдихыгъэр. Сомэ миллионэу къафагъэшъошагъэмкIэ «Шъолъыр зэдэгущыIэгъум иеджапIэ» Адыгеим щызахащагъ. Ащ къыдыхэлъытагъэу Москва дэт апшъэрэ еджэпIэ анахь дэгъухэм ащеджэрэ студент 25-рэ тишъолъыр къэкIогъагъ ыкIи тхьамафэм къыкIоцI гъэцэкIэкIо хэбзэ IофышIэхэм зэIукIэгъу зэфэшъхьафхэр адыряIагъэх. Мы проектым ныбжьыкIэхэм шIуагъэу къафихьыгъэмрэ хэбзэ къулыкъухэм шъхьапэу хахыгъэмрэ афэгъэхьыгъэу Iофтхьабзэр зэхэзыщэгъэ Адыгеим иныбжьыкIэ лIыкIо гъэIорышIапIэ итхьаматэу АкIэгъу Закир гущыIэгъу сыфэхъугъ.\n— Закир, ыпэрапшIэу нэIуасэ зыкъытфэшI, уикъэбархэм тащыгъэгъуаз. Илъэс тхьапш уныбжь, тыдэ укъыщыхъугъ, Москва сыдэущтэу укIонэу хъугъа, сыд фэдэ университета узщеджэрэр?\n— Сэ илъэс 20 сыныбжь. Къуаджэу Тэхъутэмыкъуае сыкъыщыхъугъ, гурыт еджапIэр ащ къыщысыухыгъ. Ащ ыуж апшъэрэ гъэсэныгъэ зэзгъэгъотынэу Москва сыкIуагъ. Непэ Урысые Правительствэм ифинансовэ университет иящэнэ-\nрэ курс сыщеджэ.\n— Урысыем финансхэмкIэ иминистрэ зыгъэхьазырыгъэ еджапIэм учIэхьаныр, ущеджэныр IэшIэхэпщтын?\n— ПсынкIагъэп учIэхьаныр, зэнэкъокъу ин хэлъыгъ, зы чIыпIэм нэбгырэ 25-рэ фэбанэщтыгъэ сэ сычIахьэ зэхъум. Уасэ зыфашIырэ университетыр, къызэрэхэбгъэщыгъэу, финансхэмкIэ министрэу Антон Силуановым, сатыушIхэу Михаил Прохоровым, Александр Хлопониным фэдэхэм къаухыгъ. Гъэсэныгъэ дэгъу зэбгъэгъотынымкIэ амалышIухэр еджапIэм къетых. Сэ къыхэсхыгъэ сэнэхьатыр политологиер ары. Джыри сыцIыкIузэ «банкир сыхъущт» сIощтыгъэ. Сянэ-сятэхэм ясIо зэпытыгъ, ау уахътэ тешIи, нахь кIэлэ Iэтахъо сыхъугъэу, еджапIэм иобщественнэ щыIакIэ сшIогъэшIэгъонэу сыхэуцуагъ, я 8-рэ классым еджапIэм ипрезидентэу сыхадзыгъ, джаущтэу политикэ фэIо-фашIэхэр сшIогъэшIэгъон хъугъэх. Университетым сызычIахьэми сызхэдэгъэ сэнэхьатымкIэ сызэрэхэмыукъуагъэр къызгурыIуагъ, угу рихьырэ Iофым зызэрэфэбгъасэрэр пшIэным мэхьанэ иI студентымкIэ.\n— Ащ фэдизэу политикэр ныбжьыкIэм шIогъэшIэгъоныщтыми сшIагъэп. ЗыгорэкIэ уянэ-уятэхэм е нэмыкI нахьыжъ горэхэм уакIырыплъыгъа?\n— Хьау, зыкIи политикэм епхыгъэп сиунагъо. Сятэ хирург, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат, сянэ иапэрэ сэнэхьат экономист, ятIонэрэ гъэсэныгъэр медицинэ Iофым епхыгъ. Сафэраз сянэрэ сятэрэ, зыпарэкIи «мы Iофыр къыхэпхымэ дэгъугъэ» къысаIуагъэп, ежьхэм яшIошIхэр апшъэ ашIыгъэп, цыхьэ къысфашIыгъ, къыхэсхыгъэ гъогум къыдырагъэштагъ.\n— Адыгеим щыбгъэцэкIэгъэ проектэу «Шъолъыр зэдэгущыIэгъум иеджапIэ» хэт хэлэжьагъэхэр? Сыд фэдэ университета ахэр къызэрыкIыгъэхэр, сыд фэдэ шъолъырха?\n— ЗэкIэмкIи студент 25-рэ къэкIуагъ, апшъэрэ еджапIэу лъытэныгъэ зыфашIыхэрэм ахэр ялIыкIох. МГУ-м, МГИМО-м, РУДН-м, РАНХиГС-м, финансовэ университетым, экономикэмкIэ апшъэрэ еджапIэм, культурэмкIэ институтым, Плехановым ыцIэ зыхьырэ университетым къарыкIыгъэх ныбжьыкIэхэр. Ахэр зэкIэ сэщ фэдэу шъолъырхэм ащыщых, непэ Москва кIуагъэхэу щеджэх. Шъолъыр 19-мэ ялIыкIох. ЗэкIэ университетхэм яректорхэми мы проектым яшIэ хэлъ, кIалэхэр къатIупщыгъэх. Мары сэ сызщеджэрэм щыщ нэбгыритф купым хэтыгъ, тиректорэу Михаил Эскиндаровым лъэшэу шIогъэшIэгъоныгъ Iофтхьабзэу дгъэцакIэрэр, къыддыригъэштагъ.\n— Сыдэущтэу студентхэр къыхэшъухыгъэха?\n— «Урысыем иныбжьыкIэхэр» зыфиIорэ электрон мэкъэгъэIу ныбжьыкIэ IофхэмкIэ федеральнэ агентствэм иI. Ар дгъэфедагъэ ыкIи проектым хэлажьэ зышIоигъо студентхэм якъэбархэр къырагъэхьагъ. Ащ нэмыкIэу, зэнэкъокъум пылъыгъэ шапхъэмкIэ, Адыгэ Республикэм ищыIакIэ нахьышIу хъуным пае пшIэн фаеу алъытэрэр къатхынэу щытыгъ.\n— Адыгеир зымылъэгъугъэхэм ащ фэдэ шIошIхэр сыдэущтэу къатхын алъэкIыгъа?\n— Ар тэри тшIогъэшIэгъоныгъ. Ау джырэ интернет лъэхъаным гъозэ амалэу къытырэр бэ. Тиреспубликэ фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэм яджагъэх, видеохэм, телекъэтынхэм яплъыгъэх. ЩыкIагъэу иIэри зэхафыгъ, хэхъоныгъэ лъэныкъохэри аушэтыгъэх. Зэфэхьысыжь гъэшIэгъонхэр ашIыгъэх студентхэм, гущыIэм пае, зекIоным икъэкIуапIэхэр икъоу шъолъырым къымыгъэлъагъохэу алъытагъ. Ащ пае цифрэ технологиехэр нахьыбэу бгъэфедэнхэ зэрэплъэкIыщт проектхэр зэхэзыгъэуцуагъэхэр щыIагъэх, джащ фэдэу джырэ уахътэ автомобильхэр бэджэндэу пштэн зэрэплъэкIыщт фэIо-фашIэхэм заушъомбгъу, ау Мыекъуапэ ащ фэдэ зэрэдэмытым гу лъатагъ. Ари зы екIолIакIэу къэзыгъэлъэгъуагъэхэр щыIагъэх. Адыгэ къоешIхэм хэхъоныгъэхэр зэрашIышъущт гукъэкIхэри студентхэм къыраIотыкIыгъэх. Культурэм, гъэсэныгъэм, псауныгъэм икъэухъумэн алъэныкъокIэ, шъхьадж зыфеджэрэ сэнэхьатым елъытыгъэу, екIолIакIэу Адыгеим щагъэфедэшъущтхэр ныбжьыкIэхэм къыхагъэщыгъэх.\n— Мы гукъэкIхэр щыIэныгъэм щыпхырыпщынхэр дэгъугъэ…\n— Ары тэри тигухэлъыр. Сыдэущтэу студентхэм ягукъэкIхэр Адыгеим икъулыкъушIэхэм, исатыушIхэм агъэцэкIэшъущтха? Мы упчIэр зэIукIэ-гъоу тиIагъэхэм ащызэхэтфыгъ. Студентхэм ябизнес-проектхэр къызыщаухъумэжьыгъэ зэдэгущыIэгъухэр хэбзэ IофышIэхэм адытиIагъэх.\n— Хэт шъузIукIагъэхэр?\n— ГъэсэныгъэмкIэ министрэу КIэрэщэ Анзаур, сатыушIхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ Гупчэм иIэшъхьэтетэу КIыкI Артур, экономикэ хэхъоныгъэмкIэ министрэм игуадзэу Былымгъот Ибрахьим, IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ министрэм игуадзэу Ирина Ширинам, АКъУ-м иректорэу Мамый Казбек, МКъТУ-м ипрезидентэу ТхьакIущынэ Аслъан, зекIонымкIэ Комитетым илIыкIохэм зэдэгущыIэгъухэр адытиIагъэх. Джащ фэдэу федеральнэ экспертхэми таIукIагъ. Къэралыгъо Думэм идепутатэу, ныбжьыкIэ IофхэмкIэ федеральнэ агентствэм иIэшъхьэтетэу Сергей Белоконевыр, финансовэ университетым идоцентэу Александр Немцевыр тикуп хэтхэу Адыгеим къеблэгъагъэх.\n— ЗэрэсшIэрэмкIэ, Адыгеим и ЛIышъхьэ зэдэгущыIэгъу кIэкI дышъуиIагъ…\n— ТиеджапIэ зылэжьэгъэ уахътэм тефэу Казань игурыт еджапIэ тхьамыкIагъо къыщыхъугъ. Ащ хэкIодагъэхэм яшIэжь дгъэлъэпIагъэ, тафэшъыгъуагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыригъусэу Зэкъошныгъэм исаугъэт къэгъагъэхэр етхьылIагъэх. Къыхэзгъэщын, Москва къикIыгъэ студентхэм Казань щыщ кIалэ ахэтыгъ, ащ елъытыгъэу дгъэцэкIэгъэ Iофтхьабзэм тэркIэ имэхьанэ нахь гъэлъэшыгъэу щытыгъ. Ти ЛIышъхьэ гупсэфэу, ор-сэрэу къызэрадэгущыIагъэр студентхэм агъэшIэгъуагъ. ТемыIэтыкIыгъэу, ныбджэгъур къызэрадэгущыIэщтэу КъумпIыл Мурат студентхэм закъыфигъэзагъ. НыбжьыкIэ гъэсагъэхэр шъолъырым, къэралыгъом зэрищыкIагъэхэр къариIуагъ, гъэхъагъэхэр еджэным, сэнэхьат ушэтыным ащашIынхэу къафэлъэIуагъ. Ежь ныбжьыкIэхэми Адыгэ Республикэм охътэ дахэ, охътэ гъэшIэгъон зэрэщагъэкIуагъэр, адыгэ лъэпкъым икультурэ бай нэIуасэ зэрэфэхъугъэхэр, ичIыопс къэкIуапIэхэр зэрагъэшIэгъуагъэхэр ЛIышъхьэм фаIотагъэх.\n— Пшъэрылъ шъхьаIэу сыд мы Iофтхьабзэм иIагъэр, сыд шIуагъэу ныбжьыкIэхэми, IэнэтIэзехьэу ахэр зыIукIагъэхэми хахыгъэр?\n— Студентхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъошъугъ. Адыгеим итарихъ, исоциальнэ-экономическэ гъэпсыкIэ, икультурэ ибаиныгъэ хэшIыкI афыряIэ хъугъэ. Ащ нэмыкIэу шъолъыр политикэм зэреплъыхэрэр, ащ зэхъокIыныгъэу фэпшIын плъэкIыщтхэр къыраIотыкIыгъ. Зыми фэмыдэ гукъэкI гъэшIэгъонхэр ныбжьыкIэхэм яIэх. Ахэр хэбзэ IофышIэхэми къашъхьэпэщтых, зэсагъэхэ IофзехьакIэм екIолIакIэхэр кIэу хагъэхьанхэмкIэ шIуагъэ ахахыщт.\n— Закир, Адыгеим иныбжьыкIэ лIыкIо гъэIорышIапIэу Москва щылажьэрэм сыкъыкIэупчIэ сшIоигъу. Хэта зэрипхырэр мы зэхахьэм?\n— Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым къарыкIыгъэ студентэу Москва щеджэхэрэр зэрипхыгъэх. ТынаIэ зэтетэгъэты, гумэкI хэт хэфагъэми IэпыIэгъу тыфэхъуным тыфэхьазыр, зэпхыныгъэ зэдытиI. Адыгеир изакъоу пштэмэ, непэ студент 400 тиреспубликэ икIыгъэу Москва щеджэх. Ахэр зычIэсхэ апшъэрэ еджапIэхэм япащэхэм зэкIэми тителефон номерхэр аIыгъ зыгорэ тистудентхэм къащышIымэ макъэ къытагъэIун алъэкIынэу. Уиунэ упэчыжьэ зыхъукIэ, чIыпIэ зэжъу уифэуи къыхэкIыщт. ЛIыкIо гъэIорышIапIэр ятIонэрэ унэу афэхъунэу, ягукIайи ягушIуагъуи къытахьылIэнэу ныбжьыкIэхэр етэгъасэх.\n— Зэхэхьэ зэфэшъхьафхэри зэхэшъощэх, ИнтернетымкIэ тэлъэгъу шъузэрэчаныр….\n— Ары, адыгэ лъэпкъым итарихъ мафэхэр хэтэгъэунэфыкIых, тихабзэ, тикультурэ тымыгъэкIодынхэм тыпылъ. Тиреспубликэ илIыкIо гъэIорышIапIэу Москва дэтым тыщызэрэугъои, ащкIэ тинасып къыхьыгъ, ащ фэдэ унэ дахэ нэмыкI адыгэ шъолъырхэм яIэп. Налщык, Щэрджэсым къарыкIырэ ныбжьыкIэхэри тэ тадэжь къэкIо зэпытых, тызэкъот, тызылъэпкъ. Лъэшэу тыфэраз Адыгеим илIыкIоу Москва щыIэ ТхьакIущынэ Мурат, едгъэжьэрэ IофыгъохэмкIэ къыддырегъаштэ, IэпыIэгъу къытфэхъу.\n— Москва хъопсагъо, щеджэрэ ныбжьыкIэхэр къыданэхэ ашIоигъо мэхъух, нахьыбэ къыщагъэхъэщт, нахь щыIэкIэшIу щагъотыщт. Аущтэу мэгупшысэх. Ау гъэсэныгъэ дэгъу зиIэ ныбжьыкIэхэр хэкуми ищыкIагъэх. Сыд тшIэщт?\n— Ар гумэкIыгъо ин. Урысыер пштэмэ, шъолъыр 65-мэ яныбжьыкIэхэм янахьыбэм къагъэзэжьырэп, зыдэкIогъэхэ къэлэ инхэм къадэнэх. Адыгеири ахэм ащыщ. Еджагъэхэм, гъэсагъэхэм зэкIэри афаех, гупчэ къалэхэм яIофшIапIэхэм ащ фэдэхэр арагъэблэгъэнхэр яшэн, мэзэ лэжьэпкIэ дэгъухэри афагъэуцущтых. Мы Iофым тэри тыдэлажьэ, Москва къэкIогъэ студентым шъолъырым зэпхыныгъэ дыриIэным фэIорышIэщт проектхэр къыхэтэхых. Сэ къызэрэсшIошIырэмкIэ, республикэхэми фэгъэкIотэн программэхэр ащаштэмэ, ишIуагъэ къэкIощт. Гъэсэныгъэ дэгъу зиIэ ныбжьыкIэм шъолъырым шIуагъэ къыфихьыщт, ау ащ ифэIо-фашIэ горэхэр фэбгъэцэкIэнхэ фае — унэ зэригъэгъотынымкIэ IэпыIэгъу фэхъунхэм, лэжьэпкIэ дэгъу ратыным егупшысэхэмэ, ишIуагъэ къэкIощт. Ау ежь ныбжьыкIэхэми къызщыхъугъэхэ унэр зыщагъэгъупшэ хъущтэп. ЗэкIэ ахъщэм еппхымэ, плъапсэ чIэунэщтба?\n— О джыри сыд фэдизрэ уеджэщт? Сыдигъо укъытфэкIожьыщт, хьауми Москва укъыдэнэщта?\n— Сэ бакалавриатым сыщеджэщт джыри зы илъэсрэ, нэужым илъэситIу магистратурэр къэсыухын сыгу хэлъ. Ащ ыуж хъущтыр сшIэрэп. Ау теубытагъэу къэсIощт — тыдэ сыщыIэми, сиIофшIэн Адыгэ Республикэм ихэхъоныгъэ фэIорышIэщт. Сыкъызщыхъугъэу, сызщапIугъэ чIыналъэм идэхагъэ-\nрэ ищыIэкIэшIурэ сиIахь ахэслъхьан сигухэлъ. Ар згъэцэкIэным сыдэлэжьэщт.\nГущыIэуж: тишъолъыр ихэхъоныгъэ хэт неущ фэлэжьэщтыр, тилъэпкъ Iофыгъохэр хэт зезыхьащтхэр, тикультурэ дахэ хэт зыухъумэщтыр? ЗэдэгущыIэгъоу гъэзетеджэхэм алъызгъэIэсырэр зыдэсшIыгъэ АкIэгъу Закир игупшысэхэм сагъэгупсэфыгъ, зызэхэсэхыхэм, лъэшэу сыгушIуагъ. Мыщ фэдэ кIэлэ губзыгъэхэр орэбагъох, щысэ орэхъух. Тиадыгэ лъэпкъ ныбжьыкIэ гъэсагъэхэр нахьыбэу иIэхэ къэс тинеущрэ мафэ тыфэрэхьатыщт.\nАдыгеим изаслуженнэ журналист.\nПредыдущая Мамыр щыIакIэм фэбэнагъ\nСледущая КIэлэцIыкIу зэхэт купхэм язещэн ауплъэкIугъ


Заор сичылэ къыдахьэ — Адыгэ макъ\nРедактор 08.09.2021 08.09.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n(ШышъхьэIу, 1942-рэ илъэс).\nТэхъутэмыкъое районым адыгэ чылабэ ит. Ахэм ащыщ къуаджэу Нэтыхъуае. Чылэхэм ар анахь цIыкIу, ау хъишъэу, тарихъэу пылъыр бэдэдэ мэхъу. Кавказ заом ыуж мыщ дэсыгъэхэ лъэпкъышхохэм ащыщэу унэгъуи 174-м чылэр текIыжьыгъ.\nНепэ сыкъызтегущыIэщтыр хэгъэгу зэошхор къызежьагъэр илъэс 80 зэрэхъугъэр ары. 1942-рэ илъэсым шышъхьэIум заор сичылэ къыдэхьагъ.\nТихэгъэгу къэзыухъумагъэхэм нэтыхъуаехэри ащыщ, лIыгъэ щызэрахьэзэ заом хэлэжьагъэх. Ахэм ащыщэу орденхэр, медальхэр бэу къызфагъэшъошагъэхэм ацIэ къесIо сшIоигъу. Ахэр Хъалыщ Айдэмыр, заом ыпэкIэ колхозым щылэжьагъ, Хьахъуратэ Долэтчэрый заор заухми илъэсиплIэ къэтыжьыгъ, Абадзэ Ерэджыб финскэ заом нэмыкIэу хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ. 1942-рэ илъэсым ыIэхъуамбэхэр ыкIи илъэхъуамбэхэр стыгъэхэу къэкIожьыгъагъ, ахэр зэрэпхыгъэхэу колхозым ибылымхэр нэмыцхэм аIэкIамыгъэхьанхэм пае къушъхьэм хэзыгъэзыхьажьыгъагъэхэм Абадзэ Ерэджыбэ ахэтыгъ. Хьагъур Андзаур облисполкомым иятIонэрэ секретарэу Iоф ышIагъ. Гунай Мустаф Тэхъутэмыкъое райком партием иятIонэрэ секретарэу щытыгъ, партизан отрядым ипэщагъ. Зэо ужым мэкъумэщ хъызмэтым изыкъегъэIэтын иIахьышIу зэрэхишIыхьагъэм фэшI Лениным иорден къыфагъэшъошагъ. Ишъхьэгъусэу Къырымхъани мыщ фэдэ орден къыфагъэшъошагъэу щытыгъ. Меркицкэ Ибрахьимэ прокурорэу район пчъагъэмэ Iоф ащишIагъ. Заом къызекIыжьми прокурорэу Iоф ышIагъ. Зэо ужым къуаджэу Нэтыхъуае еджапIэ щаригъэшIыгъ. ШэхэлI Хьисэ «Быракъ Плъыжьым иорден» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ. ЛIыблэнагъэ зезыхьагъэмэ ащыщ Бек Пщымафэ. Ар разведкэм хэтыгъ. Илъэси 10 — 12-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, къулыкъур зыдихьыгъэ полковникым гъэзетым къытхыжьыгъагъ Пщымафэ лIыбланэу зэрэщытыгъэр, ащ ратыгъэ пшъэрылъыр дэх имыIэу зэригъэцакIэщтыгъэр. Авторым къетхы: «Пщымафэ разведкэм загъакIом пшъэрылъэу иIагъэр къыгъэцакIи, нэмыц полковникыр зэкIоцIыпхагъэу ыпшъэ дэлъэу къыздихьыгъагъ».\nХы флотым лIыгъэ щызезыхьагъэхэм ащыщых Хьагъур Иляс, Цушхьэкъо Заурбэч — ар капитанэу къэкIожьыгъ, Былымгъот Заурбэч, Бэгъ Сэлым. ЛIыгъэшхо зезыхьагъэмэ яспискэ кIыхьэ. Мыхэм сыдигъо уяупчIыгъэми орденхэр, медальхэр къызфахьыгъэхэр къаIотэнэу ягопагъэп: «Хэгъэгур къэтыухъумагъэти къытатыгъ, ищыкIагъэ хъумэ джыри къэтыухъумэщт», — зэупчIыжьыгъэхэм фэдэу джары яджэуапыгъэр.\nТын лъапIэу къыратыгъэхэм рыгушхонхэу, рыкъэенхэу ашъхьэ рапэсыжьыщтыгъэп. Культурэм и Унэ идиректорэу Iоф сшIэ зэхъум жъоныгъуакIэм и 9 къэс пчыхьэзэхахьэхэр, огонекхэр афэсшIыщтыгъэх. Чылэм дэкIи хъулъфыгъэ 88-рэ заом кIуагъэ, ахэм ащыщэу 46-рэ къэкIожьыгъ, 42-рэ хэкIодагъ. Зы унагъом икIи нэбгыритIу, щы, плIы, тфы… заом кIуагъэхэу къахэкIыгъ. Ахэм ащыщ Мэджэс Хъание — икIэлитф, ишъхьэгъус — зэкIэ хэкIодагъэх, Хьэхъуратэ Мыхьамэт икIэлитф, щыр хэкIодагъ, тIур къэкIожьыгъ, Абадзэ Хьасанэ икIэлищ, ыпхъу, зыр къэкIожьыгъ, адрэхэр хэкIодагъэх, Зузукхэр, Хьагъурхэр, Натхъохэр, Шэуджэн зэшыхэр зэкIэ хэкIодагъэх. Хъулъфыгъэмэ анэмыкIэу бзылъфыгъиплIи заом кIуагъэ. Ахэр: Тыко Мерэм 1941 — 1945-рэ илъэсхэм связистэу заом хэлэжьагъ, ЛIыбзыу Мерэм партизан отрядым хэтыгъ; Бек Мелэчхъан — апэрэ адыгэ пшъэшъэжъыеу медицинэмкIэ Москва щеджагъ, заом зэкIом врачэу Iоф ышIагъ, Лениным и Орден къызфагъэшъошагъэхэм ащыщ. Заом илъэхъан ежь фэдэ врачэу игъусэр къызэсымаджэм Мелэчхъан къелъэIужьыгъагъ: «СипшъэшъэцIыкIу кIэлэцIыкIу ибэхэр зыщаIыгъ унэм ратынэу сыфаеп, сыолъэIу о ппIужьынэу». Мелэчхъан ащ илъэIу ыгъэцэкIагъ: пшъэшъэжъыер ригъэджагъ, ыпIугъ, гъэсэныгъэ ригъэгъотыгъ. Джы ар Кощхьаблэ дэс, искусствэм иеджапIэ кIэлэегъаджэу Iоф щишIагъ. Ежьыми, икIалэхэми адыгэ унагъохэр яIэхэ хъугъэх. Хьахъуратэ Симэ — Краснодар медицинэ училищым ия 2-рэ курс щеджэзэ группэм зэкIэ исыр заом кIуагъэ. Ахэм ащыщыгъ Хьахъуратэ Симэ. Керченскэ хытIуалэм къыщаухъурэихьагъ, зэкIэри Германием концлагерэу Равенсбрюк псаоу къызыдэмыкIыжьыщтхэм Симэ дэфагъ. Адыгэ бзылъфыгъэ закъоу ащ дэсыгъэмэ Симэ ащыщыгъ. Хьазабэу щилъэгъугъэр тхылъэу «Къушъхьэ чыжьэхэм япщыналъ» зыфиIорэм документальнэ повестэу «Хьадэгъум текIуагъ» къыщитхыжьыгъ журналист цIэрыIоу ЛIэхъусэжъ Хьаджэрэтбый иповесть.\n1974-рэ илъэсым Хьахъуратэ Симэ ипчыхьэзэхахьэу культурэм и Унэ щыкIуагъэм чылэм дэс цIыфхэу, хьакIэхэу Iофтхьабзэм къекIолIагъэхэр чIэзэрэмыгъафэхэу, хъулъфыгъэхэр щагум дэтхэу, пчъэхэр, шъхьаныгъупчъэхэр Iухыгъэхэу Симэ къыIуатэрэм едэIущтыгъэх. Германием къыздырихыжьыгъэу нэмыцыбзэкIэ тхыгъэу сурэттехыгъэ альбомэу къыздихьыжьыгъэм исурэтхэр къыщигъэлъагъохэзэ, нэмыцхэм жъалымыгъэу зэрахьэщтыгъэр, хьакоу зыщагъэстыщтыгъэхэр хьапсым чIэсхэм хьакIэ-къокIагъэу адызэрахьэщтыгъэр къыIуатэзэ, пчыхьэзэхахьэр сыхьатитIурэ ныкъорэ окIофэ, зафэмыIажэу цIыфхэр гъыщтыгъэх. Симэ хьазабэу лагерым щилъэгъугъэр Блэгъожъ Юныс иусэхэм уядэIу зыхъукIэ унэпс пфэIыгъырэп. Урысыем итхакIохэм я Союз хэтэу Хъалыщ Сэфэрбый анахь усэкIо цIэрыIомэ ащыщ. Ащ ипоэмэу «Чэтэ чIэгъым» зыфиIорэм Симэ иобраз ущегъэгъуазэ. 1945-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 30-м советскэ дзэкIолIхэм концлагерыр шъхьафит зашIыжьым, зыпсэ пытэу ащ къыдэнэжьыгъэмэ Симэ ахэтыгъ. ДзэкIолIхэм гъэры ашIыгъэхэр залъэгъум агу изыгъ, «ходячие скелеты» аIощтыгъ, Хьахъуратэ Симэ иятIонэрэ къызыхъугъэ мафэкIэ мэлылъфэгъум и 30-р хигъэунэфыкIыщтыгъ.\n1942-рэ илъэсым шышъхьэIум нэмыцхэр Адыгеим къызехьэхэм Мыекъуапэ иучреждениехэм ачIэс IофышIэхэр хэти ичылэ агъэкIожьыгъагъэх. Ахэм ащыщыгъ научнэ ушэтэкIо институтым иIофышIэу Меркицкэ Рэщыдэ.\nРэщыдэ цIыкIоу хъэреным къизи ылъашъхьэ зэрыпкIыгъагъ, ар зыгъэхъужьышъун врач ыпэ къикIыгъэп. КIалэм ылъакъо зэрэузырэм къыхэкIэу къулыкъум кIуагъэп. Я 5 — 6-рэ классхэм ащеджэ зэхъум усэ гъэшIэгъоныр, нэужым рассказхэр, пшысэхэр ытхыщтыгъэх. Ахэр гъэзетым, журналым къыдэхьагъэх. КIэлэегъэджэ училищыр къыухыгъ. КIэлэегъаджэу Нэтыхъуаий, Тэхъутэмыкъуаий, Щынджыий Iоф ащишIагъ. Сэнаущыгъэ ин зэрэхэлъым къыхэкIэу гъэзетэу «Адыгэ макъэм» Iоф щишIагъ. Нэужым научнэ- ушэтэкIо институтым Iоф щишIэзэ, заор Адыгеим къызэсым Рэщыдэ чылэм къыгъэзэжьыгъ. Ащ дэгъу дэдэу нэмыцыбзэ ышIэщтыгъ. Чылэм нэмыцхэр къызыдахьэхэм, нэмыцыбзэ зэришIэрэм къыхэкIэу Iоф афишIэнэу къырагъэзыгъ, ау афеуцолIагъэп. Пчэдыжьым Рэщыдэ унэм къыращи, лъэбэкъуитIукIэ дэкIояпIэм пэчыжьэу агъэуцугъ аукIынэу. Янэ нэмыцмэ закъыIэкIиути икIалэ зыридзынэу зыфежьэм, шхонч лъэбычIэ нэмыцыр бзылъфыгъэм къеуи къыIуидзыгъ. «А сикIал, аIорэр шIэ, уаукIыщт» янэ риIуагъ. «Ахэм аIорэр пшIэ хъущтэп, тян. Ащ ыпэу хьадэгъур къэсэштэ» зеIом, нэмыцыр къеуи Рэщыдэ къыхигъэфагъ. Нэмыцмэ аIорэр зэримышIагъэм пае зы тхьамафэрэ осышхо къытесэу щагум дагъэлъыгъ, арамыгъэгъэтIылъэу. Янэ шъхьаныгъупчъэм къиплъымэ гъыбзэхэр къыIохэзэ ыгу зэгоутыгъэ. Джаущтэу яни ыкъуи нэмыцхэм якIодылIагъэх. Рэщыдэ илъэс 30 ныIэп ыныбжьыгъэр, ау гъэхъэгъэшIухэр ышIыгъэх. Научнэ-ушэтэкIо институтым томитIу хъун ытхыгъэу къычIэтхыжьыгъ. Рэщыдэ унагъо иIагъ, сабыитIу къыфэхъугъагъ. Илъэс 30-у къыгъэшIагъэм лъэуж дахэ къытфигъэнагъ. Нэтыхъуае заом хэкIодагъэхэм апае саугъэт щагъэуцугъ. Ар зыгъэуцугъэмэ ащыщ заом хэлэжьагъэу Нэпсэу Мэджыд, Бек Мэджыдэ, Хьагъур Юныс ыкIи кIэлэ ныбжьыкIэхэр. Саугъэтым ишIын заухым ащ ишIын тефэгъэ ахъщэу хабзэм къафитIупщыгъэр зэкIэми зэкIагъэкIожьыгъ: «Мыхэр тицIыфых, мыхэр ары тищыIакIэ къэзыухъумагъэхэр» аIуагъ. Нэпсэу Мэджыдэ мэкъэ IэтыгъэкIэ хьадагъэр къызэIуихыгъ, цIыфэу къекIолIагъэхэр зэкIэ гъыгъэ. 1943-рэ илъэсым мэзаем и 12-м чылэр шъхьафит зашIыжьым, пшъэшъитIу къуаджэм къыдэкIыгъ тракторист курсыр къаухынышъ, губгъом щылэжьэнхэу. Ахэр Кизикова Фатэрэ Емзэгъ Зулэрэ. Ханскэм дэт механизатор курсыр къаухи, 1946-рэ илъэсым нэс хъулъфыгъэхэр къэкIожьыфэхэ тракторым тесхэу губгъом щылэжьагъэх. Илъэс 15 — 16 зыныбжь Ацумыжъ Хьаджумарэ тракторхэр къутэхэмэ афишIыжьхэу ахэтыгъ. Бзылъфыгъэхэр Тэхъутэмыкъуае кIохэти, фэтагын литри 10 зэрыфэрэ бакым пхъэр кIэгъэкIыгъэу тракторым ыгъэстыщтыр лъэсэу игъом къынагъэсыщтыгъ. Тэхъутэмыкъуаерэ Нэтыхъуаерэ азыфагу километрэ 12 илъыгъ. Нэтыхъуаехэр процент 90-рэ пIоми хъунэу зэгупсэх, зэIахьылых, ащ ишIогъэшхо къакIощтыгъ заом ыкIи гъаблэм ялъэхъан, зимыIэм зиIэм ритызэ хэзэрэщыжьыгъэх. СигущыIэ къызыщысыухыщтым хэгъэгум ис цIыфхэм, дунаим цIыф лъэпкъэу тетхэм, шIу зыгу илъ пстэуми фэдэ къин къафэмыкIонэу, псауныгъэрэ рэхьатныгъэрэ яIэнэу, мамырныгъэ ташъхьагъы итынэу, тыгъэр дахэу къытфепсынэу зэкIэхэм сафэхъохъу.\nПредыдущая Псэм ибзый цIыкIухэр\nСледущая ЦIыфыр Iофым егъэбжьышIо


диукъэбзыгъ - это... Что такое диукъэбзыгъ?\nлъыI., дэшI. чистил, -а, -о; очистил, -а, -о вместе с ним\n1. ЫкIышъо, ышъуампIэ дытрихыгъ\nКартофыр янэ диукъэбзыгъ\nСмотреть что такое "диукъэбзыгъ" в других словарях:\nдигъэпкIагъ — I (дегъапкIэ) езгъ. заставил, а, о прыгнуть (в) ЫгъапкIи дигъэхьагъ Шыр кэнаум дигъэпкIагъ Пыир окопым дигъэпкIагъ II (дегъапкIэ) езгъ., дэшI. клеил, заклеивал, а, о вместе с ним, с ней ЫгъэпкIэнымкIэ дэIэпыIагъ Секретарым конвертхэр… … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Конференцием Адыгеим ирайонхэм къарык1ыгъэ к1элэегъаджэхэр, факультетым ик1элэегъаджэхэр, студентхэр, Адыгэ ш1эныгъэ институтым и1офыш1эхэр, Адыгэ Хасэм ил1ык1охэр, нэмык1хэри хэлэжьагъэх.\nКонференциер къызэ1уихыгъ ык1и зэрищагъ адыгэ филологиемрэ культурэмрэ яфакультет идеканэу, адыгэ филологием икафедрэ ипащэу Хьамырзэкъо Нуриет. Пстэуми апэу ш1уфэс гущы1э къыш1ыгъ Университетым иректорэу Хъунэго Рэщыдэ. Ащ игущы1э щыхигъэунэфык1ыгъ лъэпкъыбзэм мэхьанэшхо зэри1эр, культурэм ылъапсэу зэрэщытыр ык1и узэрэфэсакъын фаер. Нэужым мэфэк1ым хэлэжьагъ Адыгэ Республикэм хэутын 1офхэмк1э и Комитет ипащэу Шъхьалэхъо Аскэр. Адыгабзэк1э зыщыгущы1эхэрэ унагъохэм арыс к1элэц1ык1ухэм бзэр як1асэу къызэрэтэджыщтхэм ана1э тыраригъэдзагъ.\nДжащ фэдэу доклад зэфэшъхьафхэу адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ афэгъэхьыгъэхэр къаш1ыгъэх: филологие ш1эныгъэхэмк1э докторэу, АРИГИ-м идиректорэу Бырсыр Батырбый, адыгэ филологиемрэ культурэмрэк1э ифакультет адыгабзэмк1э ик1элэегъаджэу Хьак1эмыз Мирэ, ш1эныгъэлэжьэу Абрэдж Ачэрдан, лъэпкъ театрэм ихудожественнэ пащэу Шъхьалэхъо Светланэ. «Адыгэ бзэш1эныгъэм» ык1и « Адыгабзэм иегъэджэн» зыфи1орэ секциехэм конференциер лъагъэк1отагъ.\nМыхэм темэ 50-м ехъу ащытегущы1агъэх. Ш1эныгъэ конференциер мэфэ реным к1уагъэ. Адыгабзэм изытет нахьыш1у ш1ыгъэныр изэфэхьысыжь.


Сакъыныгъэ къызхэжъугъаф — Адыгэ макъ\nБзэджашIэхэм телефон номер зэфэшъхьафхэр къызфагъэфедэзэ, цIыфым имылъку арест зэрэтыралъхьагъэр зэрытхэгъэ «смс-р» Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэм афагъэхьэу аублагъ.\nКъэбарэу къафатхырэм «ФССП» ыIоу арыт. Арышъ, зымышIэрэ цIыфыр ащ хигъэукъон ылъэкIыщт.\nХьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм шъущегъэгъуазэ: шъуимылъку арест зэрэтыралъхьагъэм, шъуисчет ахъщэ зэрэрахыгъэм афэгъэхьыгъэ «смс» къышъуIукIагъэмэ, нэужым узэрэзекIон фэе къэбар ащ итхагъэмэ шъуеплъ. Къышъуфэтхагъэм ыIорэр зыжъугъэцакIэкIэ гумэкIыгъо шъухэфэн, шъуикарточкэ илъ ахъщэр рахын алъэкIыщт. Хьыкум приставхэм яIофшIэн мы къэбарыр зыкIи епхыгъэп.\nХьыкум приставхэм шъо къышъопхыгъэу Iоф къызэIуахыгъэу щытмэ, шъузщыпсэурэ чIыпIэм елъытыгъэу, ГъэIорышIапIэм иотделхэм зафэжъугъэзэн, шъуищыкIэгъэ къэбарыр зэжъугъэшIэн амал шъуиI. Ащ пае интернет-сайтэу «htt://www. R0I.fssprus.ru» зыфиIорэм шъуихьан шъулъэкIыщт.\nДжащ фэдэу мобильнэ пкъыгъохэм афытегъэпсыхьэгъэ приложениеу «ФССП-м» е сервисэу «Банк данных исполнительных производств» зыфиIорэм яамалхэри къызфэжъугъэфедэнхэ шъулъэкIыщт.\nЦIыфым чIыфэу телъымкIэ системэм къэбар игъэкIотыгъэ къышъуитыщт: чIыфэ зытелъым ыцIэ-ылъэкъуацIэ, документым иномерыр, чIыфэр зыфэдизыр, Iофыр зэхэзыфырэ хьыкум приставхэм ячIыпIэ отдел зыдэщытыр, хьыкум пристав-гъэцэкIакIом ыцI, ылъэкъуацI.\nАрышъ, мыщ фэдэ «смс» къызышъуIукIэкIэ, сакъыныгъэ къызхэжъугъаф, шъумышъхьахэу къэбарыр шъууплъэкIу, хьыкум приставхэм зафэжъугъаз. Армырмэ, бзэджашIэхэм шъуагъэделэн алъэкIыщт.\nПредыдущая Зэфэхьысыжьхэр ашIых\nГлава Адыгее сообщил о заболевании коронавирусом\nВ Адыгее более тысячи школьников перешли на дистанционное обучение\nЗэо гъогухэм шыухэр арэкIох


Мыекъуапэ — тиунэ кIэракI | Адыгэ Макъ\nМыекъуапэ — тиунэ кIэракI\nАдыгэ Республикэм икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ имэфэкI мафэхэр Iоныгъом и 6 – 8-м игъэкIотыгъэу хэдгъэунэфыкIыгъ.\nМэфэкI шъуашэм диштэу къалэр зэхэщакIохэм агъэкIэрэкIагъ. ЗыгъэпсэфыпIэ зэтегъэпсыхьагъэхэр Мыекъуапэ иурам шъхьаIэхэу Пролетарскэм, Краснооктябрьскэм, нэмыкIхэм ащыолъэгъух. Мэзпарк шъолъырэу «Мэздахэм» иIэгъо-благъо идэхагъэ нэм фэплъырэп. ДэкIояпIэхэр загъэцэкIэжьхэм ыуж «Мэздахэ» итеплъэ зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх, цIыфхэм якIопIэ шъхьаIэхэм пытэу ахэуцуагъ.\nКъушъхьэ лъапэм жьыр щыкъабз. Нэгыежъ тхыцIэ къэбар гъэшIэгъонэу пылъыр зэбгъашIэ пшIоигъоу дэкIояпIэхэм уарыкIо зыхъукIэ, Мыекъуапэ итарихъ лIэшIэгъухэм чыжьэу зэрахэхьагъэм нахьышIоу зыщыбгъэгъозэнэу гум къыуеIо.\n«Мэздахэ» ипчэгу орэдышъоу щыжъынчырэм гур къеIэты. Адыгеим, Мыекъуапэ афэгъэхьыгъэ орэдхэр къэIух. Нэхэе Тэмарэ, Быщтэкъо Азэмат, фэшъхьаф артист цIэрыIохэм къаIорэ орэдхэр дискым тетхагъэхэу зэхэтэхых. ДэкIояпIэхэм кIэлэеджакIохэр, студентхэр, артистхэр, ны-тыхэр, Мыекъуапэ имэфэкI хэлажьэ зышIоигъохэу зэхахьэм къэкIуагъэхэр ащытэлъэгъух. Ансамблэхэу «Мыекъуапэ инэфылъэхэм», «Казачатэм», нэмыкIхэм яшъошэ кIэракIэхэм мэфэкIым ижьыор къабзэ къаIэты.\nАдыгеим имузыкальнэ искусствэ хэхъоныгъэ фэзышIыгъэ композитор цIэрыIоу Тхьабысымэ Умарэ къызыхъугъэр илъэси 100 зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ гущыIэ фабэхэр культурэм иIофышIэхэм къаIуагъэх. «Мыекъопэ вальс» зыфиIоу У. Тхьабысымэм ыусыгъэр дэкIояпIэхэм атетхэм къыхадзагъ. Орэдым тамэу ратыгъэм зеIэты, мэкъэ дахэм лъагэу огум зыредзэ.\nЗызыушъомбгъурэ мэфэкIым хэлажьэх Мыекъуапэ иадминистрацие ипащэу Андрей Гетмановыр, ащ игуадзэхэу Юрий Томчак, Сергей Стельмах, нэмыкI къулыкъушIэхэр, Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет хэтхэр.\nМыекъуапэ иадминистрацие культурэмкIэ игъэIорышIапIэ ипащэу Цэй Розэ тизэдэгущыIэгъу къыщыхигъэщыгъ лъэпкъ ыкIи лIэуж зэфэшъхьафхэр бэ хъухэу мэфэкIым зэрэхэлажьэхэрэр.\n— ЦIыфхэм уцупIэ дэкIояпIэм щагъотыныр къяхьылъэкIы, — къеIуатэ IофшIапIэу «Ошъадэм» ихудожественнэ пащэу Едыдж Викторие. — МэфэкIыр нахь дахэ зэрашIыщтым пылъых.\nКъалэм итхылъеджапIэ иIофышIэхэм къэгъэлъэгъонэу «Ракушкэм» дэжь къыщызэIуахыгъэм уегъэгъуазэ. Мыекъуапэ итарихъ, икультурэ яхьылIэгъэ тхылъхэр, нэрылъэгъу IэпыIэгъухэр зэкIужьэу зэрагъэфагъэх.\nСурэтышIхэм яIофшIагъэхэр лъэгъупхъэх. Лъэпкъ IэпэIасэхэм унагъом ищыкIэгъэ пкъыгъохэр къагъэлъагъох. Пщэрыхьаным фэIэпэIасэхэм адыгэ шхыныгъохэр паркым щагъэхьазырых.\nАдыгэ къуаер, хьалыжъор\nПарк дэхьапIэм студентхэм, пщэрыхьакIохэм яIэпэIэсэныгъэ осэшIхэр лъыплъагъэхэп – зэхэщакIохэм ар имыщыкIагъэу алъытагъ. Хьалыжъор зэрэстырэу фаем раты. Адыгэ къуаем идэгъугъэ, гъомылапхъэм гъэрет къызэрэуитырэм пщэрыхьакIохэр къытегущыIэх.\nСыбыр, Туркмением, Ленинград хэкум, нэмыкIхэм къарыкIыгъэхэу мэфэкIым щызэрихьылIагъэхэм адыгэ къуаер шхыныгъо анахь дэгъухэм ахалъытагъ.\nКIэлэцIыкIухэм апае джэгупIэхэр паркым дэжь къыщызэIуахыгъэх. Хъэренэхэр, бжъэмрэ шъомрэ ахэшIыкIыгъэ джэгупIэхэр щынэгъончъэх, кIэлэцIыкIубэ ащызэIокIэ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым, Адыгэ къэралыгъо университетым, кIэлэегъэджэ колледжым, искусствэхэмкIэ колледжым, нэмыкI еджапIэхэм якъэгъэлъэгъонхэр шIэныгъэм епхыгъэх.\nКIуачIэр, къулайныгъэр зыщапсыхьэхэрэ спорт къэгъэлъэгъонхэр гъэшIэгъоныгъэх. А. Манченкэр, А. Таловасовыр, Р. Борэкъор спортым щыцIэрыIох, атлетикэ онтэгъум пылъых.\n— Псауныгъэр зыгъэпытэ зышIоигъохэр тиеджапIэ къетэгъэблагъэх, — къыIуагъ Борэкъо Раситэ. — Пшъашъэхэри кIалэхэри физкультурэм пыщэгъэнхэм Iоф дэтэшIэ.\nМыекъуапэ ипчэгу шъхьаIэу В. И. Лениным ыцIэ зыхьырэм пщэрыхьапIэхэр, лъэпкъ IэшIагъэхэм якъэгъэлъэгъонхэр, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр, концертхэр къызыщатыхэрэр, нэмыкIхэр зэдиштэхэу щагъэпсыгъэх.\nПчэгум укъихьагъэу Iугъэ пщэс фыжьым зызэриIэтырэм уеплъызэ, пщэрыхьапIэхэм уякIуалIэ. Лым хэшIыкIыгъэ шхыныгъохэр зэфэшъхьафых. Iанэхэр чъыг жьаухэм ачIэтых, тIысыпIэхэм уащыкIэнэу щытэп. МэфэкIым къешIэкIыгъэхэм цIыфхэр зыIэпащэх.\nГъомылапхъэхэр зыгъэхьазырыгъэхэм уащытхъузэ, лъэпкъ IэшIагъэхэм нахь удахьыхы – ари гъэшIэгъонба?! Гостэкъо Руслъанрэ ПIатIыкъо Айдэмыррэ пхъэм хашIыкIыгъэхэр къагъэлъагъох.\nЛъэпкъ фольклорым нахь узыIэпещэмэ, шыкIэпщынэм, пхъэкIычхэм, нэмыкI музыкальнэ Iэмэ-псымэхэм уяплъыщт. Лагъэхэр, пщэрыхьакIом ищыкIэгъэ пкъыгъохэр, фэшъхьафхэри дахэх. Адыгэ Iанэм, кушъэм уябгъукIон умылъэкIыщтэу тэлъытэ. Гостэкъо Руслъани, ПIатIыкъо Айдэмыри къаIуатэрэр адыгэ лъэпкъ шIэжьым нахь ехьылIагъ. Тятэжъ пIашъэхэм къытфыщанагъэхэм ныбжьыкIэхэр сыдэущтэу афэбгъэсэщтха? Джэуапым тылъыхъузэ нэмыкI мэкIаехэм тяплъы.\nТеуцожь Фатимэрэ Исаева Анжелэрэ яIэшIагъэхэр хэдыкIыным, лъэпкъ тхыпхъэхэм нахь яхьылIагъэх.\n— ЗэлъашIэрэ СтIашъу Юрэ сиIофшIагъэхэм къызэряплъыгъэр сэркIэ гушIогъошху. СурэтышI-модельер цIэрыIом гукIи, псэкIи исэнэхьат лъегъэкIуатэ, ащ щысэ тесэхы, — къытиIуагъ Теуцожь Фатимэ.\nТIэшъу Нурбый нымрэ сабыимрэ ясурэт лагъэмкIэ къызэригъэлъагъорэм фэшъхьаф IофшIагъэ имыIэми, иIэпэIэсэныгъэ дунэе шэпхъэ лъагэхэм зэрадиштэрэм гур къыфытео, «опсэу» етэIо.\nМэфэкI ермэлыкъэу урамэу Краснооктябрьскэм щыкIуагъэм сатыушIхэм дэгъоу Iоф щашIагъ. Адыгэ къуаер зыщащэфырэ чIыпIэм тыщытэу урыс бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм къыIуагъэр лъэшэу тыгу рихьыгъ.\n— Адыгэ къуаем идэгъугъэ укIэупчIэжьын ищыкIагъэп, ар дунаим щашIэ, — къыIуагъ бзылъфыгъэм Нэджыкъо Сафыет къуаер щищэфызэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм икъулыкъушIэхэр, Мыекъуапэ иадминистрацие ипащэу Андрей Гетмановыр, къалэм инароднэ депутатхэм я Совет итхьаматэу Джармэкъо Азмэт, нэмыкIхэри къэгъэлъэгъонхэм яплъыгъэх.\n— Республикэм, къалэм ащыпсэухэрэм Адыгеим икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ имэфэкI фэгъэхьыгъэу сафэгушIо сшIоигъу. ЯIофшIэн дэгъоу зэхащэнэу, гъэхъагъэ ашIынэу афэсэIо. Мыекъуапэ итеплъэ хэпшIыкIэу нахь дахэ мэхъу. Къалэм ипащэхэм ащкIэ шIушIагъэ яI, — къыIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим иансамблэхэр, орэдыIохэр мэфэкI концертым хэлэжьагъэх. Еутых Вячеслав, Хъурэнэ Азэ, Сихъу Темыркъан, Шэуджэн Азэмат, ансамблэхэу «Синдикэр», «Мыекъуапэ инэфылъэхэр», «Казачатэр», «Радугэр», «Шпаргалкэр», фэшъхьафхэри тызгъэгушIуагъэхэм ащыщых.\nШъхьэгъусэ зэфэхъугъэхэ Игорьрэ Аннэрэ концертым ащыфэгушIуагъэх. Урысыем изаслуженнэ артисткэу Татьяна Овсиенкэр хьэкIэ лъапIэу мэфэкIым хэлэжьагъ, гъэмафэм, Iэлъыным, тыгъэм, музыкэм зэфищагъэхэм, фэшъхьафхэм афэгъэхьыгъэ орэдхэр гум рихьэу къыIуагъэх.\nМэшIоустхъухэм огур чэщым къагъэшIэтыгъ, нэбгыришъэ пчъагъэ ягуапэу пчыхьэзэхахьэм еплъыгъ.


15 мая – День семьи Республики АдыгеяЖъоныгъуакIэм и 15-р – Адыгэ Республикэм иунагъохэм я Маф\nТыгу къыддеIэу республикэ мэфэкI шъхьаIэхэм ащыщым – унагъом и Мафэ фэшI тышъуфэгушIо!\nРегионым ишIэжь мафэхэм ямэфэпчъ мы мэфэкIыр бэшIагъэп къызыхэхьагъэр, ау ар бэмэ якIэсэ мэфэкI хъугъэ. Унэгъо зэфыщытыкIэхэр ащ егъэпытэх, ныбжьыкIэхэм унэгъо хабзэхэр аухъумэнхэм, унэгъо пытэхэр гъэпсыгъэнхэм, кIэлэцIыкIухэри ны-тыхэри зэгъусэхэу загъэпсэфыным фепIух.\nУнэгъо пытэр гражданскэ обществэм хэхъоныгъэ ышIыным, къэралыгъор гъэпытэгъэным, цIыфхэм щыIэкIэшIу яIэным ылъапс. Джащ пае кIэлэцIыкIухэр зыпIурэ унагъохэм япсэукIэ амалхэм зыкъягъэIэтыгъэныр, ныгъор, кIэлэцIыкIугъор къэухъумэгъэнхэр къэралыгъо хэбзэ органхэм яIофшIэн илъэныкъо шъхьаIэхэм ащыщ.\nНэбгырэ пэпчъкIэ унагъом мэхьанэшхо иI – ар тигупсэ, шIу тлъэгъурэ, цыхьэ зыфэтшIырэ, насып зиIэ, шIу къызыдэхъу тшIоигъо цIыфхэр ары. БлэкIыгъэм лъытэныгъэ фэтшIыныр, непэрэр къыдгурыIоныр, къэкIощтым тицыхьэ телъыныр – ари унагъом щыщ.\nНыбджэгъу лъапIэхэр! Псауныгъэ пытэ, хахъо, насып, шIулъэгъу шъуиунагъохэм арылъынэу тышъуфэлъаIо. Ащ кIуачIэ къышъуерэт IофыгъуакIэхэр зэшIошъухынхэу, гъэхъагъэхэр шъушIынхэу, къиныгъохэр, пэрыохъухэр зэпышъучынхэу!


ХэхъоныгъэмкIэ амалышIух — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Урысыем монополием пэшIуекIогъэнымкIэ и Федеральнэ къулыкъу (ФАС) ичIыпIэ къутамэхэу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэхэм яIэшъхьэтетхэм апае семинар-зэIукIэу щыIагъэм хэлэжьагъэхэм правительствэм и Унэ тыгъуасэ шIуфэс щарихыгъ. Ащ къырагъэблэгъагъэх Урысыем и ФАС ипащэ игуадзэу Нэлли Галимхановар, ФАС-м иструктурнэ подразделениехэм ялIыкIохэр.\nТхьамэфитIум къыкIоцI федеральнэ ыкIи шъолъыр къулыкъухэм ялIыкIохэр къыкIэлъыкIорэ Iофыгъохэм атегущыIэщтых: зэнэкъокъуныгъэм епхыгъэ зэзэгъыныгъэхэр зэрэзэдашIыхэрэр шапхъэхэм адештэхэмэ гъэунэфыгъэныр; агропромышленнэ комплексым ылъэныкъокIэ субсидиехэр зэрагъэфедэхэрэр; газымрэ электричествэмрэ аIэкIэгъэхьэгъэнхэмкIэ Iофыгъоу къэуцухэрэр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэIукIэм хэлажьэхэрэм закъыфигъазэзэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, гъэцэкIэкIо хабзэм икъулыкъухэмрэ ФАС-мрэ язэдэлэжьэныгъэ Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным иунашъохэу зэнэкъокъуныгъэм зегъэушъомбгъугъэным епхыгъэхэр гъэцэкIагъэ хъунхэмкIэ мэхьанэшхо иIэу щыт. Ащ пае республикэм гъэхъагъэ хэлъэу щыпхыращых 2018-рэ илъэсым ФАС-мрэ АР-м иминистрэхэм я Кабинетрэ зэдэлэжьэныгъэу азыфагу илъыщтым фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэхэу аIапэ зыкIадзэжьыгъэхэр.\nУрысыем и ФАС и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм ипащэу ХьэпэкIэ Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, экономикэм иотраслэхэмкIэ планым къыдилъытэхэрэр зэнэкъокъуныгъэм ихэхъоныгъэ илъэныкъо шъхьаIэхэмкIэ гъэцэкIагъэ хъугъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ пандемием къызыдихьыгъэ къиныгъохэм ядэгъэзыжьынкIэ мы зэIукIэм зигугъу къыщашIырэ Iофыгъохэр зигъо Iофыгъохэу ылъытагъэх. Республикэм иэкономикэ зыпкъитыныгъэ хэлъэу тапэкIи хэхъоныгъэ ышIыным ахэм яфэмэ-бжьымэ къытырехьэ.\n«Илъэсэу икIыгъэм Адыгеим иэкономикэ лъэшэу къемыIыхыным тынаIэ тедгъэтыгъ. Анахь шъхьаIэр — къыддэхъугъэр къэтыухъумэным имызакъоу хэхъоныгъэм ипсынкIагъэ нахь зыкъедгъэIэтызэ лъыдгъэкIотэныр ары. Республикэм зэнэкъокъу инэу илъым тимурадхэр къыддэхъунхэмкIэ ишIуагъэ къэкIощт. Предпринимательхэр джыри нахь гъэхъэгъэшIухэм къафэкIонхэмкIэ ащ фэдэ зэнэкъокъуныгъэм мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу щыт. IофшIэным ипроизводительность зыкъыIэтынымкIэ, инновациехэм хэхъоныгъэ ашIынымкIэ зэнэкъокъуныгъэр лъэпсэшIу», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nУрысыем и ФАС ыкIи ащ ипащэу Максим Шаскольскэм республикэм иIофыгъохэм язэшIохынкIэ яшIуагъэ къызэрэкIорэм пае зэрафэразэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ, ащ дакIоу къэзэрэугъоигъэхэр ащигъэгъозагъэх Адыгэ Республикэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэу ышIыщтым и Стратегие илъэныкъо шъхьаIэхэм.\nАхэм зыкIэ ащыщ зекIоныр. Мы лъэхъаным зызыгъэпсэфынэу Адыгеим къакIохэрэм япчъагъэ нахьыбэ мэхъу, илъэсым нэбгырэ 500-м ехъу. Ар Адыгеим щыпсэухэрэм япчъагъэ шIокIы. Нахьыбэу джыри къэкIонхэмкIэ амалхэр щыIэх ыкIи 2024-рэ илъэсым ехъулIэу лыжэхэмкIэ къызщакIухьащт чIыпIэ дахэу агъэпсыщтым ишIуагъэкIэ ахэм ахэхъощт. Ащ нэмыкIэу Тэхъутэмыкъое районым, Краснодар пэмычыжьэу, щагъэпсырэ индустриальнэ паркыр мыщкIэ амалышIоу хъущт. Предпринимательхэми ащ анаIэ къытырадзагъ. Нэбгырэ 30 фэдизмэ яшIоигъоныгъэхэр къаIуагъэх.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, а проектитIум яшIуагъэ къэкIощт ВРП-м зэрэпсаоу зэхъокIыныгъэ фэшIыгъэнымкIэ. Ащ нэмыкIэу мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ: республикэр зернэ лэжьыгъэхэм тIэкIу-тIэкIузэ къатекIынышъ, цумпэ лъэпкъхэм ядэлэжьэн техьащт, сыда пIомэ нахь федэ къыхэкIыщт. Республикэм и ЛIышъхьэ къызэриIуагъэмкIэ, IофшIэным ипроизводительность зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ а пстэуми яшIуагъэ къэкIощт.\n«Джыри зэ къыкIэсэIотыкIыжьы экономикэм зыкъедгъэIэтын, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу тшIын зэрэфаер. ЗэкIэхэми тIэ зэкIэдзагъэу, зифедэ хэлъ лъэныкъо пстэуми ткIуачIэ зэдетхьылIэнышъ, пшъэрылъэу тапашъхьэ итхэр зэшIохыгъэ зэрэхъущт екIолIакIэхэр къыхэтхынхэ фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Зэдэлэжьэныгъэм иIофыгъохэр\nСледущая Ученые Адыгеи смогут получить доступ к единой научной платформе


Тизэхахьэ нахь макIэ тэжъугъэшI — Адыгэ макъ\nТизэхахьэ нахь макIэ тэжъугъэшI\nКоронавирусыкIэу COVID-19-кIэ зэджагъэхэм джыри зиушъомбгъужьэу зэрэригъэжьагъэр гумэкIыгъо шъхьаIэу зэрэдунаеу иIэхэм ащыщ. НэмыкI къэралыгъуабэхэм ягъэпшагъэмэ, Урысыем Iофхэр щынахьышIухэми, Iофыгъом къыухьагъэп.\nГухэкIми, вирусыр къызэуалIэхэрэм япчъагъэ мы мафэхэм етIупщыгъэу дэкIуае. Гъатхэм анахьыбэу зынэсыгъагъэми шIокIыгъ. Госпиталэу агъэпсыгъэхэм чIыпIэу яIэхэр имыкъужьхэу, кIэу зыщашIыхэрэр субъектхэм ахэтых. Гъунапкъэхэр зиIэ режимым джыри тытехьажьыным ищынагъо щыIэ хъугъэ. ХэкIыпIэу специалистхэм къыхагъэщырэр амалэу щыIэмкIэ тизэхахьэ нахь макIэ тшIыныр, зэкIэми зэфэдэу санитарнэ шапхъэхэр дгъэцэкIэнхэр ары.\nКоронавирусыр къызэуалIэхэрэм япчъагъэ зэрэхэхъожьырэм ыгъэгумэкIэу иеплъыкIэ къыриIотыкIыгъ Адыгеим иобщественнэ организациеу «Адыгэ Хасэм» и Тхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзани.\n— Гъатхэм Iофхэр зэрэщытыгъэхэм фэдэп, джы медицинэр мы зэпахырэ узым узэрэдэзекIощтым нахь хэгъозагъ, икъоуи зыфигъэхьазырыгъ, шIэныгъэлэжьхэм ар зыфэдэр нахь ашIэ хъугъэ. Арэу щытми, ар къызэуалIэхэрэм япчъагъэ хэхъо зэпытымэ, сымэджэщхэр фыримыкъужьынхэкIэ щынагъо. Аущтэу мыхъуныр тэры нахьыбэрэмкIэ зыIэ илъыр. Арышъ, тызфэжъугъэсакъыжь. Нахь макIэу тызэхэхьанхэм тыпылъын фае. ГущыIэм пае, хьадагъэхэм а зы уахътэм нэбгырабэ ащызэIумыкIэнэу пшIын плъэкIыщт. КъыдгурэIо, къин зиIэм ар хэмытыжьми тегъэуагъэ хъурэр макIэп, ау амалэу щыIэмкIэ ащ ынаIэ тыригъэтын фае. Джэгухэр, юбилей зэхахьэхэр зэхэтщэщтми, зэхэтымыщэщтми тэры фитыр. Арышъ, ахэм тафэмыкъаигъэгомэ нахьышIоу сэлъытэ. Зэхэмыщэмэ мыхъущтмэ, санитарнэ шапхъэхэр гъэцэкIэгъэнхэм унаIэ тебгъэтын фае. Джащ фэдэу тыдэ тыщыIэми маскэр тIулъыныр, нэмыкI шапхъэхэр дгъэцэкIэнхэр зэкIэми типшъэрылъ. Зыпари ащ къин хэлъэп. Ахэм яшIуагъэ къэкIощтмэ, Iэпэдэлэл тэшъумыгъэшIых, — къыIуагъ ащ.\nПредыдущая Электроннэ шIыкIэр нахьышIу\nСледущая Къыхагъэщыгъэх, агъэшIуагъэх


ТхьэлъэIупIэр къэожьыгъа? | Адыгэ Макъ\nКавказ заор ыкIэм нэсыгъагъ. Зэпэуцужьыгъэхэ Урысыемрэ Черкесиемрэ яцIыф пчъагъэкIи яIашэхэмкIи инэу зэтекIыщтыгъэхэми, адыгэ лъэпкъым пачъыхьэм пэуцужьыныр зэпигъэущтыгъэп.\n1861-рэ илъэсым пачъыхьэу ЯтIонэрэ Александр идзэхэр зэрэзаохэрэр зэригъэшIэнхэу Кавказым къэкIогъагъ. Чэчэнымрэ Дагъыстанымрэ защыIэгъэ нэуж заом екIодылIэгъэ черкесхэм ялIыкIохэм заIуигъэкIэнэу, заор бгъуитIумкIи ухыгъэ зэрэхъущтым тегущыIэнэу фэягъ. ЯтIонэрэ Александр адыгэхэм къушъхьэхэр къабгынэнышъ, чIыгулъэ чIыпIэхэм арытIысхьанхэу е, фаехэмэ, Тыркуем икIыжьынхэу къызареIом, къаукIыгъэр багъэми, зэгурыIогъагъэхэп ыкIи дырагъэштэгъагъэп. Джарэущтэу Iофыгъом кIэух имыIэу зэбгъодэкIыжьыгъагъэх, етIани илъэсищэ заор кIуагъэ.\nАр зыхъугъэм илъэс 20 текIыгъэу цIыфхэм къаугъоигъэ ахъщэмкIэ, пачъыхьэр къызэрэкIогъагъэм ишыхьатэу, ар адыгэхэм зыщаIукIэгъэгъэ чIыпIэм тхьалъэIупIэ цIыкIу щагъэуцугъагъ, «Царская часовня» фаусыгъагъ. Ащ фэдэ часовнехэр Урысыем бэу итых, ЯтIонэрэ Александр цIыфхэм зыщаIукIэгъэ чIыпIэхэм ахэр ащагъэуцугъагъэх, къагъэгъунэх, цIыф кIуапIэх.\nТэ тикъушъхьэхэм ахэт часовнери зэрагъэлъэгъунэу ыкIи тхьэм щелъэIунхэу къакIорэр макIэп, ау зекIоныр а чIыпIэм щызэхэщагъэу щытэп. ЦIыфхэм агъэшIагъорэр Урысыем ипачъыхьэ заор кIозэ мыщ зэрэщыIагъэр, ар тари-хъым хъугъэ-шIагъэу къызэрэхэнагъэр арых.\nСаугъэтыр зыщытыр лIэшIэгъурэ ныкъорэм нэсыщт. АгъэцэкIэжьы ашIоигъоу бэрэ тегущыIагъэх, къадэхъугъэп. Идэпкъхэр, ышъхьэ уахътэм зэхигъэшъэшъагъэх, аужырэ илъэсхэм ихьэгъумрэ ащ къышъхьэ-щытыгъэ гъэIагъэмрэ (аркэмрэ) псаоу къэнэжьыгъагъэхэр.\nСовет хабзэр къызыдахым саугъэтыр зыпэблэгъэ псэупIэ цIыкIоу ЦарскэкIэ заджэщтыгъэхэр НовосвободнэкIэ зэблахъугъагъ. Нэужым лIэкъошхоу Романовхэм ащыщылI горэ къутырым къэкIогъагъ, саугъэтыр зэрагъэкIэжьыщт мылъкуи къаритынэу къариIогъагъ, ау пащэхэм ащ Iофы зырагъэшIыгъагъэп.\nДжы мары ар къызэхэожьыгъ. АшIыжьыщтми, саугъэтым екIуалIэу туристическэ лъагъо кIэу къызэIуахыщтми, къылэжьыгъэ мэхьанэр ратыщтми къэ-Iогъуае.\nАу «Царская часовня» зыфаусыгъэ тхьэлъэIупIэр урысые пачъыхьэр черкесхэм адэжь къызэрэкIогъэгъэ закъор арэп зитамыгъэри, зисаугъэтыри. Адыгэ лъэпкъхэм ялIыкIохэр ЯтIонэрэ Александр IукIэхи, зэрэдэгущыIэгъагъэхэми итарихъ. ЛъэныкъуитIур зэгурымыIогъагъэми, адыгэ лъэпкъыр зыкIэхъопсыщтыгъэ мамыр щыIакIэр ащ къыгъэблэгъэгъагъ.\nАрышъ, «Царскэ часовнер» Адыгэ Республикэмрэ Урысыемрэ ятарихъ щыщэу егъашIэм тиIэщт. Непэ тищыIакIэ дахэ ыкIи мамыр. Урысыем тыхэтэу тыдэпсэу, тызэха-\nхьэ, тызэгурэIо, тызэдэлажьэ. Арышъ, тарихъым исаугъэтэу тызэзыпхырэри щэрэI. ТапэкIи саугъэтми, чIыпIэу зыдэщытми, хъугъэ-шIагъэу епхыгъэми цIыфыбэмэ ягуапэу нэIуасэ зыфашIыщт. «Пачъыхьэр ти-чIыгу щыIагъ» зыфиIорэ гущыIэхэр зышIомыгъэшIэгъонын ыкIи зэригъэлъэгъу зышIомыигъон тиреспублики, чIыпIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэми къахэкIыщтэп.


Тхьэм Iэзэн Iофым къыфигъэхъугъагъ — Адыгэ макъ\nТхьэм Iэзэн Iофым къыфигъэхъугъагъ\nРедактор 24.08.2020 24.08.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n«ЦIыфхэр аджалым къыIэпызыхыжьырэ докторкIэ» врач цIэрыIоу Хьапый Хъалидэ еджэщтыгъэх. Шапсыгъэ къоджэ цIыкIоу Тхьэгъапшъэ къыщыхъугъэ кIалэу нэбгырэ мин пчъагъэмэ ящыIэныгъэ къэзыгъэнэжьыгъэр Москва хэкум ианестезиолог-реаниматолог шъхьаIэу щытыгъ, опсэуфэ сэнэхьатэу хихыгъэм фэшъыпкъагъ.\n— Хъалид шапсыгъэ интеллигенцием илIыкIо анахь дэгъухэм зэу ащыщыгъ, — къеIуатэ къуаджэу Тхьэгъапшъэ инахьыжъэу, тхакIоу, журналистэу КIакIыхъу Мэдин. — Арырэ сэрырэ тыкъызэдэтэджыгъ, зы класс тызэдисыгъ, тикъоджэ гупсэ тыпэIудзыгъэу тылажьэ зэхъуми тызэщыгъупшагъэп, тызэфытеощтыгъ. Хъалид зэлэгъухэм къахэщыщтыгъ, дэгъоу еджэщтыгъ. ИныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу врач сэнэхьатыр ыIэ къыригъэхьанэу тыриубытагъэти, игухэлъ къыдэхъунымкIэ фэлъэкIыщтыр зэкIэ ышIэщтыгъ.\nШапсыгъэ къуаджэу Тхьэгъапшъэ цIыф гъэсэгъабэ къыдэкIыгъ. Ахэм ащыщых юридическэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, Ростов дэт юридическэ академием иректорэу Шапсыгъ Дамир, Шъачэ инаучнэ-ушэтэкIо институтэу къэгъагъэхэм якъэгъэкIын пылъым инаучнэ IофышIэу, мэкъумэщ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, Урысые Федерацием и Къэралыгъо шIухьафтын илауреатэу Тыу Мэджыдэ, медицинэ шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Хьапый Баулэт, общественнэ IофышIэ цIэрыIоу, тхакIоу, публицистэу ЛIыф Хъалид, композиторэу, орэдыIоу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ артистэу Хэшх Казбек, адыгэ культурэм и Гупчэ ПсышIуапэ щызэхэзыщагъэу, ансамблэу «Шапсыгъэм» ипэщагъэу, Пшызэ шъолъыррэ Адыгэ Республикэмрэ культурэмкIэ язаслуженнэ IофышIэу Хэшх Аслъан.\nХъалид 1962-рэ илъэсым Пшызэ медицинэ институтыр къыухи, 1970-рэ илъэсым нэс Свердловскэ исымэджэщэу N 1-м иврач-анестезиологэу, анестезиологиемкIэ отделением ипащэу Iоф ышIагъ. Кандидат диссертациери ащ щыпхыригъэкIыгъ. Гу-лъынтфэ хирургиемкIэ Московскэ институтэу А. Н. Бакулевым ыцIэкIэ щытым илъэси 10 инаучнэ IофышIэу щытыгъ, Лео Бокерия мыщ щыдэлэжьагъ. Доктор диссертациери мыщ къыщиухъумагъ, иотделениехэм ащыщ пэщэныгъэ дызэрихьагъ.\n1980-рэ илъэсым Хьапый Хъалид Московскэ хэку научнэ-ушэтэкIо клиническэ институтэу М. Ф. Владимирскэм ыцIэкIэ щытым зигъэзагъ, анестезиологиемрэ реанимациемрэкIэ къулыкъум ипэщагъ. Илъэси 10 зытешIэм институтым ифакультетэу врачхэм яшIэныгъэ зыщыхагъахъорэм анестезиологиемрэ реанимациемрэкIэ икафедрэ пащэ фашIыгъ. Ар кIэщакIо зэрэфэхъугъэм тетэу зигугъу къэтшIыгъэ институтым реанимационнэ отделениищ къыщызэIуахыгъ.\nХьапый Хъалидэ монографие заулэ, врачхэм апае тхылъ пчъагъэ къыдигъэкIыгъ. Пэщэныгъэ адызэрихьэзэ, нэбгырэ 24-мэ кандидат диссертациехэр, нэбгыри 2-мэ доктор диссертациехэр къагъэшъыпкъэжьыгъэх. Врач мини 2-м ехъумэ ар зипэщэгъэ кафедрэм яшIэныгъэ щыхагъэхъуагъ. Москва хэкум игубернатор ишIухьафтын, Москва хэкум шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху» зыфиIохэрэр ащ къыфагъэшъошагъэх.\nТхьэм Хъалид Iэзэн Iофым къыфигъэшIыгъагъэу, хъужьынхэмкIэ зигугъэ хэзыхыжьыгъабэмэ ишIуагъэ аригъэкIыгъэу иIофшIэгъухэм къаIотэжьы. Хъ. Хьапыир Москва хэкум псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ испециалист шъхьаIэу зыщэтым анестезиологэ-реанимационнэ отделение 12 хэкум къыщызэIухыгъэнымкIэ, регионарнэ анестезиер IэзапIэхэм ащыгъэфедэгъэнымкIэ бэ ышIагъэр.\nХьапый Хъалидэ ыпхъуитIу тым игъогу рыкIуагъ. Пхъу нахьыжъэу Иринэ медицинэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат, кардиолог, ультразвуковой диагностикэмкIэ врач. Пхъу нахьыкIэу Наталье медицинэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат, операциехэр зышIырэ мамыку-гинеколог, акушерствэмрэ гинекологиемрэкIэ Москва хэку научнэ-ушэтэкIо институтым иапэрэ клиникэ инаучнэ IофышI.\n— Сятэ наукэм ишъыпкъэу пылъыгъ, ащ ыгъэсагъэхэм Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм Iоф ащашIэ, — къеIуатэ ыпхъу нахьыжэу Иринэ. — Гестозым, эклампсием, эклампсическэ комэм узэряIэзэщт шIыкIакIэхэр ащ къыхихыгъэх. Илъэсыбэрэ ахэм зэрадэлэжьагъэр пкIэнчъэ хъугъэп — УрысыемкIэ бзылъфыгъэхэу хъушъэн икIуадэхэрэр нахь макIэ хъугъэ. Инаучнэ IофшIагъэхэм, кIэу къахихырэм сятэ лъэшэу арыгушхощтыгъ, зэрэхэгъэгоу къызэпикIухьэзэ, лекциехэм къафяджэщтыгъ. Мызэу, мытIоу Шъачи, Адыгеими ар ащыIагъ, иопыткIэ медицинэ IофышIэхэм адэгощагъ, сымэджэ хьылъэхэм ишIуагъэ аригъэкIыгъ.\nСятэ IофшIэныр зэкIэми апэ ригъэшъыщтыгъ. Iофэу зыфэгъэзагъэм пшъэдэкIыжьышхо пылъыгъ, чэщи, мафи имыIэу сымаджэхэм ахэтыгъ. Изыгъэпсэфыгъо мафи загъорэ IофшIапIэм щигъакIоу къыхэкIыщтыгъ. Иунагъо фэгумэкIырэ ты, тэтэжъ дэгъоу щытыгъ.\n— Тиунагъо исхэм ясурэт нэмыкI тиальбом дэлъэп, — къеIуатэ Хьапый Иринэ. — IофшIапIэм гъэхъагъэу щишIыгъэхэмкIэ сятэ зыщытхъужьынэу икIэсагъэп, идипломи, инаградэ гори унэм илъыгъэп. IофшIапIэм щытырахыгъэу сурэт тиIэп. НаукэмкIэ гъэхъэгъэшхохэр зэриIагъэхэм емылъытыгъэу сятэ цIыф къызэрыкIоу, закъыхимыгъэщэу щытыгъ. Ипхъорэлъфхэм ягъусэу сурэт зытыраригъэхыныр икIэсагъ. Пхъорэлъфхэр зэкIэ къызызэрэугъойхэкIэ насыпышIо дэдэу ар къэлъагъощтыгъ.\nХьапый Хъалид амал иIэ зэрэхъоу ишъхьэгъусэ, ыпхъуитIу, ипхъорэлъфитф игъусэхэу къызыщыхъугъэ къуаджэу Тхьэгъапшъэ къакIощтыгъ. Ны-тыхэм яунэжъэу зыфэзэщыгъэм ыкIуачIэ нахь щыхахъощтыгъ.\n— ШъыпкъэмкIэ, сятэ икъоджэ гупсэ фэзэщыщтыгъ. Тэри тшIуабэ дашIэу зыгъэпсэфыгъо къызытатыщтым, Шъачэ тыкъызэрэкIощтым тежэщтыгъ, — къеIуатэ Иринэ. — Къуаджэм дэт унэр сыдигъуи цIыф кIуапIэу зэрэщытыгъэр згъэшIагъощтыгъ. Сятэ цIыфхэм ыгу афызэIухыгъэу, хьакIэр икIасэу, ынэгу ихыгъэу щытыгъ. Къоджэдэсхэм тадэжь къихьанхэр якIэсагъ. Сятэ ахэм медицинэ Iофыгъохэр афызэхифыщтыгъэх, Москва къыщяIэзэнхэмкIэ бэмэ ишIуагъэ аригъэкIыгъ. Сятэ IэпыIэгъу зыфэмыхъугъэ унагъо гори Тхьэгъапшъэ дэсэп сIомэ сыхэмыукъонэу къысщэхъу. Сятэ ыIэ чIыгум хэлъыныр, чъыгхэр ыгъэтIысхьанхэр икIэсагъ, ыIитIукIэ къыгъэкIыгъэ лэжьыгъэм лъэшэу рыгушхощтыгъ.\nМедицинэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу, Москва хэкум ианестезиолог-реаниматолог шъхьаIэу, иIофшIэгъухэм лъытэныгъэшхо зыфашIыщтыгъэ Хьапый Хъалид илъэс 76-рэ зеныбжьыми ыкIуачIэ изэу, зышъхьамысыжьэу лажьэщтыгъ. Сымаджэхэм узэряIэзэщт шIыкIэмкIэ упчIэжьэгъу афэхъущтыгъ, опытышхоу иIэмкIэ ныбжьыкIэхэм хьалэлэу адэгуащэщтыгъ. 2013-рэ илъэсым гъэтхапэм и 1-м Урысыем и Президентэу Владимир Путиныр орденэу «Хэгъэгум ыпашъхьэ гъэхъагъэу щыриIэхэм афэшI» зыфиIоу я II-рэ шъуашэ зиIэм имедаль тичIыпIэгъу къыфэгъэшъошэгъэным ехьылIэгъэ Указым кIэтхэжьыгъ. Ау Хъалид ар къыратыжьынэу игъо ифагъэп. А илъэсым, Iоныгъом и 17-м, Москва иурам гупчэхэм ащыщ горэм ар автомобилым тыриути, ыпсэ хэкIыгъ…\n— Шъачэ къыпэблэгъэ адыгэ къоджэ цIыкIум къыщыхъугъэ Хъалид щыIэныгъэ гъогу гъэшIэгъон къыкIугъ. Мединститутыр къэзыухыгъэ шапсыгъэ кIэлэ къызэрыкIом фызэшIокIыгъ тимедицинэ испециалист пэрытхэм ясатырэ хэуцонэу, — къыIуагъ Хьапыим иIофшIэгъугъэу Лео Бокерия иныбджэгъу ихьадэ агъэтIылъ зэхъум. — Тхьэм ар Iэзэн Iофым къыфигъэхъугъагъ, медицинэм хэшIыкIышхо фыриIагъ, лъэуж дахэ дунаим къытыринагъ. ЗищыIэныгъэ къыгъэнэжьыгъэ нэбгырэ мин пчъагъэхэр, медицинэ сэнэхьатым фигъэсэгъэ нэбгыришъэ пчъагъэхэр ащ лъэшэу къыфэразэх. ЧIыгум пшъэрылъэу щыриIагъэр Хъалидэ икъукIэ ыгъэцэкIагъ…\nПредыдущая ЧIэнагъэ зымышIыгъэр «Зенит»\nСледущая ИцIыкIугъом къыщыублагъэу фэкIуагъ


КъумпIыл Муратрэ Дюздже имэррэ зэзэгъыгъэх | Адыгэ Макъ\nКъумпIыл Муратрэ Дюздже имэррэ зэзэгъыгъэх\nАвтор: Редакция\t/ 26.04.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nАдыгеим илIыкIо купэу КъумпIыл Мурат зипащэм Дюздже ибизнесменхэм Iоф зэрашIэрэм нэIуасэ зыфишIыгъ.\nЛъэныкъуитIум язэдэлэжьэныгъэ епхыгъэ Iофыгъохэм Дюздже имэрие щатегущыIагъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэрэ къалэм имэрэу Фарук Озлюрэ зэкъош зэфыщытыкIэхэм зягъэушъомбгъугъэн фаеу алъытагъ.\n«ХэгъэгуитIум язэфыщытыкIэхэр нахьышIу шIыгъэнхэ фаеу сэлъытэ, шъолъыритIуми ащ социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ аригъэшIыщт. Зэкъош зэфыщытыкIэхэр зэдытиIэнхэ тлъэкIыщт, сыда пIомэ лъэныкъуитIуми ащ фэдэ шIоигъоныгъэ тиI», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу Адыгеим и ЛIышъхьэ бэмышIэу мы IэнатIэм зэрэIуагъэхьагъэм пае къалэм имэр фэгушIуагъ. Тилъэпкъэгъухэм дэгъоу къызэрафыщытым пайи ащ шъхьафэу зэрэфэразэр КъумпIыл Мурат риIуагъ.\n«Дюздже мамырэу лъэпкъ зэфэшъхьафхэр щэпсэух. Мы лъэныкъомкIэ тикъалэ щысэтехыпIэу тэлъытэ. Къалэм ихэхъоныгъэ адыгэхэм яIахьышIу хашIыхьэ. Ахэри, шъори IэпыIэгъу шъукъытфэхъухэзэ, зэкъош зэфыщытыкIэхэм зядгъэушъомбгъуным тыфэхьазыр», — хигъэунэфыкIыгъ Фарук Озлю.\nЯзэдэгущыIэгъухэр лъагъэкIотэнхэу лъэныкъохэр зэгурыIуагъэх, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ зэдэлэжьэныгъэ зэдыряIэнымкIэ муниципалитетхэм къахьырэ предложениехэм ахэплъэнхэу зэзэгъыгъэх.


Адыгеим ихэхъоныгъэ ичэзыукI — Адыгэ макъ\nАдыгеим ихэхъоныгъэ ичэзыукI\nУрысыем щыпсэурэ нэмыкI цIыф лъэпкъыбэмэ афэдэу, адыгэхэми шъхьафитныгъэм екIурэ тарихъ гъогу кIыхьэ, гъогу къин къызэпачыгъ.\nЯ XIX-рэ лIэшIэгъум иублэгъухэм адэжь ежьхэм яеу къэралыгъо агъэпсынэу фежьэгъагъэх, ау къадэхъугъэп. Кавказ заом ыуж Темыр Кавказым щыпсэухэрэ лъэпкъхэр Урысые империем хэхьэгъагъэх. КъушъхьэчIэсхэм ящыIэкIэ-псэукIэрэ яIофхэм ягъэзекIонрэ япхыгъэ шIыкIэ-амалхэм пачъыхьэгъур илъэсыбэрэ алъыхъугъ. Комиссие гъэнэфагъэу зэхащэгъагъэр зыуж итыгъэр а IофыгъомкIэ предложениехэу къахьыхэрэм защигъэгъозэныр ыкIи къахилъхьанхэр ары. Ау а Iофыгъор ыкIэм нэсэу зэшIохыгъэнымкIэ пэрыохъу хъугъэх я XIX-рэ лIэшIэгъум ыкIэхэм адэжь Балканхэмрэ Къырымрэ къащыхъугъэ хъугъэ-шIагъэхэр, Осмэн империем дыряIэгъэ заор, нэужым щыIэгъэ империалистическэ заор. Октябрэ революцием ыкIи граждан заом ауж ныIэп Урысыем лъэпкъ-къэралыгъо гъэпсыкIэу иIэщтым тыраубытэным иамал щыIэ зыхъугъэр.\nЛIэшIэгъубэхэм зыкIэхъопсыщтыгъэхэр адыгэхэм къадэхъугъ. Урысыем икартэ 1922-рэ илъэсым бэдзэогъум и 27-м Адыгэ автоном хэкур иты хъугъэ. Хэгъэгу зэошхор къежьэфэ нэс автоном хэкум пэщабэ щызэблэкIыгъ. Ау пстэуми анахь лъэуж ин къэзгъэнагъэр Хьахъурэтэ Шыхьанчэрый Умар ыкъор ары. Илъэпкъ дэгъоу зышIэрэ ыкIи дунаим тетыфэ фэшъыпкъэу ащ фэлэжьэгъэ цIыфэу ар щытыгъ. ИIоф хэшIыкI фыриIэу, чанэу ипшъэрылъхэр зэригъэцакIэхэрэм дакIоу лэжьэкIо цIыфым ренэу ынаIэ тыригъэтыгъ. Джащ пае ежьми шъхьэкIэфэшхо къыфашIыщтыгъ. Хъугъэ-шIагъэхэм, цIыф жъугъэхэм ренэу ар ахэтыгъ, сыд фэдэ Iофтхьабзэ зэхищагъэми, лэжьэкIо къызэрыкIохэр къыхигъэлажьэщтыгъэх. ЦIыфхэм ар шIу алъэгъущтыгъэ ыкIи «Хьахъурэтэ-автономкIэ» еджэщтыгъэх.\nАвтономие тиIэ зэрэхъугъэм ишIуагъэ къэкIуагъ хэкум исоциальнэ, иэкономическэ, икультурнэ ыкIи игушъхьэлэжь хэхъоныгъэкIэ. А илъэсхэм мэкъу-мэщым иколлективизацие дакIоу гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотыщт еджапIэхэр, культурнэ-просветительнэ, социальнэ ыкIи медицинэ учреждениехэр зым ыуж зыр итэу къызэIуахыщтыгъэх. КIэлэцIыкIухэри, нэжъ-Iужъхэри еджэкIэ-тхакIэм фагъасэщтыгъэх. Хьахъуратэм щыIэкIакIэм игъэпсын хэлэжьэщт кадрэ ныбжьыкIэхэм яухьазырын мэхьанэшхо ритыщтыгъ. Экономикэр нахь пытэ хъущтыгъэ, IофышIэ ныбжьыкIэхэм япчъагъэ хахъощтыгъэ, а пстэуми адакIоу хэкур нахь пытэу ылъэ теуцощтыгъэ.\nАвтоном хэкум патриот пIуныгъэм мэхьанэшхо зэрэщыратыщтыгъэм ишыхьат Хэгъэгу зэошхор къызежьэм, Урысыем щыпсэурэ цIыф лъэпкъ пстэуми афэдэу, ащ икIалэхэм ыкIи ипшъашъэхэм лIыхъужъныгъэ зэрахьэзэ я Хэгъэгушхо къызэраухъумагъэр. Ащыщыбэмэ къэралыгъо тын лъапIэхэр къафагъэшъошагъэх. Адыгеим къыщыхъугъэ нэбгырэ 52-рэ Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ хъугъэ. Ахэм ащыщэу нэбгыри 7-р адыг, хэгъэгум илIыхъужъ тарихъ егъэшIэрэу ахэр хэхьагъэх.\nЗаом ыуж тицIыфхэм Iофышхо апашъхьэ къиуцогъагъ: фашистхэм зэхакъутэгъэ хъызмэтыр зыпкъ игъэуцожьыгъэн фэягъ. А пшъэрылъышхом изэшIохын зыч-зыпчэгъоу тижъи, тикIи хэлэжьагъ. IофшIэным и ЛIыхъужъыцIэ къызфагъэшъошагъэри макIэп. Хъызмэтыр зыпкъ игъэуцожьыгъэным имызакъоу, хэкум иэкономики, икультури тапэкIи нахь хэхъоныгъэ зэрашIыщтым дэлэжьэгъэн фэягъэ. ЩыIэкIакIэм игъэпсынкIэ Ш. У. Хьахъуратэм Iофышхоу ублапIэ зыфишIыгъэр дэгъоу лъагъэкIотагъ ащ къыкIэлъыкIуагъэхэм. Анахьэу а чэзыумкIэ къахэщыгъэхэр Бэрзэдж Нухь Аслъанчэрые ыкъор, Хъут Малыч Шъалихьэ ыкъор ыкIи ЛIыхэсэ Мухьдин Шъалихьэ ыкъор.\nПромышленность псынкIэм, онтэгъум, джащ фэдэу гъомылэпхъэшI промышленностым яотраслакIэхэр хэкум къетаджэх, мэкъумэщ предприятиехэр агъэкIэжьых. ЦIыфхэр зычIэсыщтхэ ыкIи административнэ унэхэр, лъэпкъ гъэсэныгъэм, культурэм, медицинэм, цIыфхэм ясоциальнэ фэIо-фашIэхэм япхыгъэ псэуалъэхэр нахьыбэ мэхъух. А илъэсхэм къакIоцI научнэ интеллигенцием хэхъуагъ, шIэныгъэхэмкIэ доктор ыкIи кандидат шъэ пчъагъэ тиIэ хъугъэ. Театрэм ыкIи эстрадэм яартистхэр, тхакIохэр, орэдыIохэр, композиторхэр, сурэтышIхэр, театральнэ IофышIэхэр нахь зэлъашIэ хъугъэх. СССР-мрэ Урысые Федерациемрэ я Къэралыгъо шIухьафтынхэр литературэмрэ искусствэмрэ алъэныкъокIэ къафагъэшъошагъэх КIэрэщэ Тембот, МэщбэшIэ Исхьакъ, Нэхэе Аслъан. АдыгабзэкIэ телекъэтынхэр макIох, общественнэ-политикэ журналхэр, гъэзетхэр, зэреджэщтхэ тхылъхэр ыкIи нэмыкIхэр къыдэкIых. Республикэ драматическэ театрэмрэ филармониемрэ Iоф ашIэ. Спорт лъэпкъ зэфэшъхьафхэмкIэ Адыгеим иIэ хъугъэх дунэе класс зиIэ спортсменхэр, Урысыем, дунаим, Европэм, Олимпиадэ джэгунхэм ячемпионхэр.\nХэкум пэщакIэу фэхъурэ пэпчъ Адыгеим ихэхъоныгъэ ичэзыукIэ фэгъэзагъэу хъущтыгъэ. Бэрзэдж Нухьэ пэщэныгъэ зыщызэрихьэгъэ я 70-рэ илъэсхэр анахьэу зыфытегъэпсыхьэгъагъэхэр Урысые Федерацием и Правительствэ иунашъоу N 152-р зытетэу «Хэкум иэкономикэрэ икультурэрэ яхэхъоныгъэ ехьылIагъ» зыфиIоу 1972-рэ илъэсым гъэтхапэм и 10-м аштэгъагъэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэныр ары. Автономие тиIэ зыхъугъэм ия 50-рэ илъэс епхыгъэу ар аштэгъагъ. Экономикэм илъэныкъо пстэуми яхэхъоныгъэ нахь зыкъыIэтыным иамал къытыгъ а унашъом игъэцэкIэн. Хэку гупчэм предприятиябэ щагъэпсыгъ, ахэр промышленность онтэгъум, псынкIэм, гъомылэпхъэшI промышленностым, джащ фэдэу целлюлоз-тхылъыпIэшI промышленностым япредприятиягъэх. Унэ-коммунальнэ мэхьанэ зиIэ псэуалъэхэри хэпшIыкIэу нахьыбэ хъугъагъэх. А лъэхъаным агъэпсыгъагъэх Адыгэ Республикэм и Правительствэрэ Къэралыгъо Советымрэ я Унэ, Мыекъопэ зэхэт псырыкIуапIэр, республикэ драматическэ театрэр, къэлэ хъызмэтым къыхиубытэрэ псэуалъэхэр, телевизионнэ ретрансляторыр, радиом и Унэ ыкIи нэмыкIхэр. Троллейбус линиехэр Мыекъуапэ зыщагъэпсыхэм къэлэ электрическэ транспортым иотраслакIэ хэкум иIэ хъугъэ. А унашъор агъэцакIэзэ, тилэжьакIохэм гъэхъэгъэшIухэр ашIыгъэх чIыгулэжьыным икультурэ зыкъегъэIэтыгъэнымкIэ. ЧIыгу гектар мин 45-мэ псыр акIагъахъощтыгъэ, ащ щыщэу гектар мин 20-р пынджым ыубытыщтыгъэ. Илъэс къэс лэжьыгъэ тонн мин 500 фэдиз къахьыжьыщтыгъэ. Культурэмрэ хъызмэтымрэ алъэныкъокIэ гъэхъагъэу ышIыгъэхэм апае Урысыем апшъэрэ тын лъапIэу иIэр — Лениным иорден, нэужым — лъэпкъхэм я Зэкъошныгъэ иорден Адыгеим къыфагъэшъошэгъагъэх. КПСС-м и ЦК-рэ ВЦСПС-мрэ язэIэпахырэ быракъ плъыжь мызэу, мытIоу къыфагъэшъошагъ. Хэкум илэжьэкIуабэхэр а лъэхъаным Социалистическэ IофшIакIэм и ЛIыхъужъ хъугъагъэх, Къэралыгъо шIухьафтынхэри бэмэ къафагъэшъошагъэх. Коллектив ыкIи IофышIэ шъэ пчъагъэхэм орденхэр, медальхэр къаратыгъагъэх. Хэкум иэкономикэ джыри нахь псынкIэу хэхъоныгъэ ышIынымкIэ лъэпсэшIу щыIэ хъугъагъэ.\nЯ 90-рэ илъэсхэм яублэгъум Адыгеим истатус зыкъызеIэтым ыкIи хэгъэгур бэдзэр зэфыщытыкIэхэм япхыгъэ экономикэм зытехьэм Урысые Федерациер чIыпIэ къин зэрытыгъэр. Предприятиехэр къэралыгъом имыежьхэу хъущтыгъэх, экономикэри нэмыкI гъогу техьэу ригъэжьэгъагъ. Лъэхъэнэ къиныгъ ар. Къэралыгъом ифэмэ-бжьымэ хъызмэт комплексым зэрэтырихьэрэм къыкIичыгъагъ, хэгъэгум ищынэгъончъагъэ хэпшIыкIэу къеIыхыгъагъ. А лъэхъэнэ къиным республикэм пэщэныгъэ дызэрахьан фаеу хъугъагъэ Джарымэ Аслъан Алый ыкъомрэ республикэм иапэрэ Премьер- министрэу Педан Николай Гаврил ыкъомрэ. Ащ фэдэ уахътэм Парламентым пэщэныгъэ дызэрахьанэу хъугъэ ЛIыIужъу Адам Хъусен ыкъомрэ Салов Евгений Иван ыкъомрэ. Ахэм яшIогъэшхо хэлъыгъ республикэм икъэралыгъо гъэпсыкIэ ухыгъэ хъунымкIэ. Парламентым икомитетхэр зэхащагъэх, хабзэм икъулыкъу ыкIи икъутэмэ пстэури щыIэ хъугъэ, федеральнэ лъэгапIэм нэсэу а пстэури юридическэу гъэпытэжьыгъэ хъугъэ. Ау щытми, республикэм иэкономикэ къызэреIыхыгъэу щытыгъ. А пащэхэм яполномочиехэмкIэ пIалъэу яIэр зекIым, ахэм ачIыпIэ къихьагъэх Урысыем щыцIэрыIо меценатэу, хъызмэтым изехьанкIэ опытышхо зиIэ Шъэумэн Хьазрэт Мэджыдэ ыкъомрэ, нэужым — гъэпсын Iофым фэкъулаеу щыт ТхьакIущынэ Аслъан Кытэ ыкъомрэ. Экономикэм изытет нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэхэр фэхъухэу ригъэжьагъ. Республикэм гъэпсын Iофыр щылъыкIотэным иублапIэу ар хъугъэ. Адыгеим ихэхъоныгъэкIэ пIэлъэ кIыхьэм телъытэгъэ программэр зэхагъэуцуагъ ыкIи хэхъоныгъэм илъэныкъо шъхьаIэхэр ащ къыщагъэнэфагъэх.\nБэдзэр зэфыщытыкIэхэм ялъэхъан кIэу щыт екIолIакIэхэр, кIочIакIэхэр, нэмыкI цIыфхэр ящыкIэгъагъэх. Уахътэм диштэрэ пэщакIэу хэгъэгум иIэшъхьэтет ылъытагъэр КъумпIыл Мурат Къэралбый ыкъор ары ыкIи ащ цыхьэ фишIыгъ республикэр хэхъоныгъэшIухэм афищэнымкIэ. КIэм тетэу гупшысэшъурэ, шъхьэихыгъэу зиIофшIэн зэхэзыщэрэ, экономикэ зэфыщытыкIэхэм хэшIыкI афызиIэ, республикэм ищыIакIэ дэгъоу щыгъозэ командэ тищыкIэгъагъ. Граждан обществэм зэпхыныгъэу дыриIэр къызфигъэфедэзэ, IэкIыб къэралхэм арыс тилъэпкъэгъухэри инвестициехэмкIэ къызфигъэфедэнхэ ылъэкIынми мэхьанэшхо иIагъ. ЛIышъхьэм опытэу иIэм ишIуагъэ къекIыгъ ыкIи 2007-рэ илъэсым къыщыублагъэу республикэм иминистрэхэм я Кабинет пэщэныгъэ зэрэдызэрихьагъэми IофшIэнымкIэ иамалхэр нахь ыпсыхьагъэх. Республикэм и ЛIышъхьэ цIыф жъугъэхэм яеплъыкIэ къыдилъытэзэ, джащ фэдэу социальнэ сетьхэр къызфигъэфедэхэзэ, кадрэхэм якъыхэхынкIэ екIолIакIэхэу щыIагъэхэр зэблихъугъэх. ПIэлъэ кIэкIым къыкIоцI къалэхэмрэ районхэмрэ ямуниципальнэ образованиехэм IофшIэным фытегъэпсыхьэгъэ, пшъэрылъ къинхэр зэшIозыхын зылъэкIыщт IофышIэ ныбжьыкIэхэр IэнатIэ-хэм ащыIухьагъэх. Хъызмэтым изехьанкIэ опытышхо зиIэ Нарожный Владимир Иван ыкъом пэщэныгъэ зыдызэрихьэрэ Къэралыгъо Советми имэхьанэ нахь зыкъыIэтыгъ. Адыгеим щыпсэухэрэм хабзэм цыхьэу фашIырэми нахь хэхъуагъ.\nРеспубликэм ипащэхэм, федеральнэ къулыкъухэм яспециалистхэр къыхагъэлажьэхэзэ, 2030-рэ илъэсым нэс Адыгеим хэхъоныгъэу ышIыщтым истратегие агъэнэфагъ. Инвестиционнэ проект 60-м ехъу зэхагъэуцуагъ ыкIи инвесторхэм игъо афалъэгъугъ. Хабзэм ифедеральнэ къулыкъухэм анахь мэхьанэ зиIэ проект 49-кIэ предложениехэр аIэкIагъэхьагъэх ыкIи Урысыем илъэпкъ проектхэм ахэр ахагъэхьагъэх. Ахэр зыфытегъэпсыхьагъэхэр: къуаджэхэм яхэхъоныгъ, медицинэ фэIо-фашIэхэр нахьышIоу зэхэщэгъэнхэр, лъэпкъ гъэсэныгъэр, культурэр, социальнэ лъэныкъор, зекIоныр, бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэныр, псэолъэшI индустрием зегъэушъомбгъугъэныр, гъогухэр гъэтэрэзыгъэнхэр, газыр аIэкIэгъэхьэгъэныр ыкIи нэмыкIхэр. ЗэкIэ лъэныкъохэр а проектхэм къызэлъаубытых — кадрэхэм ягъэхьазырын къыщыублагъэу, гъот макIэ зиIэ унагъохэм IэпыIэгъу ятыгъэным нэсыжьэу. Республикэм имуниципальнэ образование пэпчъ ыгъэцэкIэщтыр ыкIи ахэмкIэ пшъэдэкIыжь зыхьыщтхэр ащагъэнэфагъэх. А пстэуми къахэкIэу инвестициехэмкIэ республикэм иIофхэм язытет хэпшIыкIэу нахьышIу хъугъэ. Адыгеим иэкономикэ къыхэлажьэх инвестор инхэр: ВЭС-РОСАТОМ-р, жьыбгъэмрэ тыгъэмрэ акIуачIэкIэ Iоф зышIэрэ системэхэм яшIын епхыгъэу энергетикэм хэхъоныгъэ ышIыным фытегъэпсыхьагъ; ЮЖГАЗЭНЕРДЖИ — газ конденсатэу кощхьэблэ къычIэхыпIэм щыIэм ипереработкэ фэIорышIэщт; АГРОХОЛДИНГ «МИРНЫЙ» — пчэныщэм икъэхьыжьын тегъэпсыхьагъ; заводэу ВОЛМА — псэолъапхъэхэр къыдигъэкIыщтых; ИКЕА — сатыушIыпIэ инитIумэ язэхэщэн лъапсэ фэхъугъ. Ахэм анэмыкIэу хэушъхьафыкIыгъэ технологием тетэу чъыгхэм адэлэжьэгъэным фэIорышIэщт предприятиехэри тиIэ хъугъэх. А пстэуми шIуагъэу къахьырэр тинэрылъэгъу. ТиIэ хъугъэхэр зэрэдгъэпытэхэрэм дакIоу, тапэкIи нахь хэхъоныгъэ зэрашIыщтым тыдэлэжьэн фае. Нахьыжъхэм я Совет мэхьанэшхо реты электроэнергетикэмкIэ кIуачIэу щыIэхэм ахэгъэхъогъэным. ГущыIэм пае, ВЭС-РОСАТОМ-м Краснодар псыIыгъыпIэм ипсыIушъо гидроэлектростанцие щыгъэпсыгъэным ипроект (Теуцожь районым ылъэныкъокIэ) зэшIуихын ылъэкIыщт. Адыгеир чIычIэгъ IэзэгъупсыхэмкIэ баеу щытыгъ. Ащ тегъэпсыхьагъэу санаторнэ-гъэпсэфыпIэ системэм ылъэныкъокIэ урысые программэм Адыгеир хэхьэгъагъэмэ дэгъугъэ.\nМы Программэм игъэцэкIэнрэ инвесторхэр ащ къыхэгъэлэжьэгъэнхэмрэ зы гухэлъ яIэр: республикэм истатус гъэпытэгъэныр ыкIи цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр. ЦIыфхэм къагъашIэрэр илъэс 80-м нэгъэсыгъэныр, производительностым зыкъызэриIэтырэм ишIуагъэкIэ гурыт лэжьапкIэр фэди 2,2-кIэ нахьыбэ шIыгъэныр, IофшIэн зимыIэхэм япчъагъэ къыкIегъэчыгъэныр, демографием изытет нахьышIу шIыгъэныр — ахэр зэкIэ Урысые Федерацием и Президентэу В. В. Путиным хэгъэгум и Федеральнэ ЗэIукIэ фигъэхьыгъэ Тхылъым къыщеIох ыкIи республикэм щыпсэухэрэм яшIоигъоныгъэхэм адештэх.\nТэ, нахьыжъхэм, зэхъокIыныгъабэхэм тыряшыхьатыгъ ыкIи теубытагъэ хэлъэу къэтIон тлъэкIыщт: лIэуж пэпчъ, тиреспубликэ щыпсэурэ нэбгырэ пэпчъ а хъугъэ-шIагъэхэм чанэу ахэлэжьагъ. Хэти зэрэфэлъэкIэу экономикэм нахь хэхъоныгъэ ышIыным хэлэжьагъ, щэIагъэ къызхигъэфагъ, хабзэми цыхьэ фишIыгъ.\nНепэ, зигъо Iофыгъохэм язэшIохынкIэ тихэгъэгу граждан обществэм мэхьанэшхо зыщыритырэ лъэхъаным ыкIи тиреспубликэ автономие иIэ зыхъугъэм ия 100-рэ илъэс къызщыблагъэрэм, Адыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет зэкIэ республикэм исхэм: общественнэ движениехэм, политикэ партиехэм япащэхэм, динлэжьхэм къяджэ экономикэм ихэхъоныгъэкIэ курсыкIэм къыдырагъэштэнэу, ар щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэным чанэу къыхэлэжьэнхэу. КъыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэу джыри нахь пшъэрылъышхохэр зэшIозыхынхэу къызпыщылъхэмкIэ мы чэзыур лъэгэпIакIэу орэхъу.\nАдыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет и Тхьамат.\nПредыдущая ЛIыгъэр, шъыпкъагъэр игъогогъугъэх\nСледущая Апэрэ хэплъэгъумкIэ аштагъэх


Шъукъеблагъ кIахэ адыгабзэм и\nВикипедиер шъхьафит бзэпчъагъэ интернет-шIэнгъуазэу щыт, хэти еIэзэн лъэкIыщт.\nДжыдэдэм кIахэ Адыгабзэ Википедием нэкIубгъо 448 ит.\nАдыгей • Географие • Тарихъ • Дин • Спорт • Портал пстэур\nНэкIубгъо егъэжьэн Егъэжьэн Файл илъхьан Лъэпкъэгъу ӀухьапӀ\nКъэплъаныр, мэзчэтыу псэушъхьэхэмэ а щыщ. ПстэумкIи ионтэгъугъэ кг 270 мэхъуы, зырызхэри кг 300-ым ехъуых, ыкІхьагъэ м 4-ым нэсы. НэхьбэрэмкІэ къэплъаным лъэныкъо джадэ къзэрегъуэтзы шъхьэзакъоу ащ шэпсэуы. Непэ къэплъан лъэпкъыр зэрэщытэу кодыжынкІэ щынагъу траубытагъ! Пасэм Кэфказым щегъэджагъэу Іэндунесям нэсэ къэплъанхэр къэбгъотынэу щытыгъ, ау непэ пэкІэ-пакІэу зэбгырызыгъэу къэнагъэх. Къэплъаныр псэушъхьэшх, мэзпщэнхэр, мэзщыдхэр, мэзпсэцухэр, тхьакІумкІыхьэхэр ещхых.\nКфар Кама (инджылызыбзэгьэ: Kfar Kama; арапыбзэгьэ: كفر كما; джуртыбзэгьэ: כפר כמא) — адыгэ къуаджэу Исраилым ит. Адыгэмэ ащыщэу шапсыгъэх дэсхэр, шапсыгъабзэкIэ щэгушаIэх. Кфар Камар адыгэу Кавказ заом хэкужъым кърафыгъэхэмэ 1876 илъэсым ягъэтIысэгъ. Ар загъэтIысым Арапэу ягъунэгъухэр къазэотгъэхгьи, яшIотыгъотгъэхгьи. Ащ фэшIыгьэ Адыгэмэ яунэхэр къэлашъхьэ атгъэгьэ къагъэуцохьгъэх. Нэпэ нэпэгьэ а Iофым хэтыжьхэп. Арапхэр къазэожьхэрэм, я ягъэ къарагъэкIыжьрэп.Нэпэ Кфар Камам 3,000 ...\nПроект:Карт мафэ: Template:Potd/2022-01-19 (ady)\nАдыгэ Нып (Адыгэ бракъ, Адыгэ лъэпкъым и Нып) — джырэ зэманым Хасэхэм, лъэпкъыгъохэм, Адыгеем джоуэ я ныпэу щыт. 2011 гъэм щегъэжьагъэу адыгэ лъэпкъым мэлыжъыхьым и 25 мафэр адыгэ ныпым и мафэу траӀуагъ. Ныпым и теплъэр плӀэмый фэкӀыхь уцышъоу щыт, бгъуагъэмрэ кӀыхьагъэмрэ зэрэзэфыщытыр — 2:1. Ежь ныпым ыкӀцӀым дышъэ жъуагъо 12 чищ зэтелърэ апэхэмкӀэ дэгъэзыягъэу тетых.\nАдыгабзэ • Адыгэ Республикэм и гимн • Iой • Адыгэ шхынхэр • Кфар Кама • Адыгэ Республик • Адыгэхэр • Абдзаххэр • Адэмыехэр • Бжъэдыгъухэр • Хьатикъуаехэр • КIэмыгуехэр • Къэбэртаехэр • Мэхъошхэр • Нэтхъуаджэхэр • Шапсыгъэхэр • Нартхэр • Еутых Ась • Прессэр адыгэ Википедием ехьылIагъэу\nЕуропэ • Азие • Америкэ • Къыблэ Америкэ • Ишъхъэрэ Америкэ • Океание • Африкэ • Антарктикэ\nАнглыбзэ • Урысыбзэ • Францыбзэ • Германыбзэ • Тыркубзэ • Абазэбзэ • Апхъазыбзэ • Убыхыбзэ • Курджыбзэ • Македоныбзэ • Арапыбзэ • Джуртыбзэ • Эсперанто • Квенья\nЧыристан дин • Джурт • Буддизм • Ислъам\nXэбзэ дахэу тэ ти1эр джащ фэд • Унэгъо к1оц1 хабзэхэр • Классым епэсыгъэ шэн-зэк1уак1эхэр\nУрысые • Иордание • Сирие • Америкэ Штат Зэхэт • Германие • Францие • Испание • Италие • Тыркуе • Китай • Японие • Украинэ • Мысыр • Ирландие • Канадэ • Мексикэ • Бразилие • Аргентинэ\nХьэ • Чэтыу • ПцэжъыяцIэхэр • Пыл • Аслъан • Махъушэ • Къэплъан • Мамун • Жираф • БзыуцIэхэр • Мышъэ • Тыгъужъ\nUniversity • Тарихъ • ШΙэныгъэхэр • Химие • ِФизикэ • Псэушхьэ ШΙэныгъэр • Инжинерие • Хэкумэтх • ЖъоΙгъошΙэныгъ • Бизнес • Сатыу • Экономикэ\nМэтэIэгуау • NBA • Теннис • Лъэпэеу • ХьылъэIэт • Щэбзуэн • Джэнастик\nПутеводитель Инкубатор Викимедиа\n"https://ady.wikipedia.org/w/index.php?title=НэкӀубгъо_шъхьаӀ&oldid=4964" - м къикӀыгъ\nМы IP-адресым тегущыI\nМы нэкӀубгъом къэзыщэрэ зэпыщэхэр\nРенэу щыт зэпыщ\nНэкӀубгъом и информацие\nМы нэкIубгъор цитэ шIын\nPDF фэдэу къыхэщ\nМыщпэм мы нэкӀубгъор зеӀэзагъэхэр 20 Гъэтхапэ 2016, 10:24-м.\nТекстыр плъэгъушъущт мыщкӀэ , лицензиер зиер Creative Commons Attribution-ShareAlike License; Ащ нэмыкӀэу зыгорэ ищыкӀэгъэнкӀи мэхъу. Еплъ Гъэфедэныр зытетыр ущыгъозэнэу.


Home » Adyghe » 13 Romans » 07\nЗэлІ-зэшъузыным ехьылІэгъэ хабзэмрэ Христос тызэрэфыщытынымрэ\nСшыхэр, хабзэм итхэу тхыгъэхэр зышІэрэ цІыфхэу шъущытышъ, цІыфыр опсэуфэ хабзэм тетыгъо зэрэфыриІэр шъошІэба? 2ГущыІэм пае, шъузым илІ опсэуфэ, хабзэмкІэ а шъузыр а лІым епхыгъэу щыт. Ау илІ зылІэкІэ, хабзэм шъузыр шъхьафит ешІы. 3Арышъ, илІ псаоу пэтызэ, шъузыр нэмыкІрэ лІы горэм дэпсэумэ, зинэ ышІагъэу аІощт. Ау илІ зылІэкІэ, а унашъом шъузым тетыгъо фыриІэжьэп. НэмыкІрэ лІы горэм дэкІожьмэ, зинэ ышІагъэу хъурэп.\n4Ащ фэдэу, сшыхэр, Христос ыпкъ зэрэлІагъэм пае, Тэурат хабзэм иІоф къышъухэмылъыжьэу, а хабзэм ыдэжькІэ шъо цІыф лІагъэхэм шъуафэд. Джы Христосэу Тхьэм лІагъэхэм къахигъэтэджыкІыжьыгъэм ие шъухъугъ, Тхьэм ищытхъукІэ шІугъэ дгъэцэкІэным пае. 5Сыда пІомэ типсэкІодышІэ шэныжъ игъогу тырыкІо зэхъум, Тэурат хабзэм зэкІигъэплъыхьэгъэ псэкІодышІэ хъопсэныгъэхэр тпкъы щыщхэм ахэлъыгъэх, лІэныгъэр а хъопсэныгъэхэм къахэкІэу. 6Ау джы Тэурат хабзэу тызыпхэу щытыгъэм иІоф къытхэмылъыжьэу, а хабзэм ыдэжькІэ цІыф лІагъэхэм тафэдэу тыхъуи, Тхьэм Тэурат хабзэм ыІэчІэгъ тыкъычІихыжьи, шъхьафит тишІыжьыгъ. Арышъ, Тхьэм тызэрэфэлажьэрэ шІыкІэр ыпэрэм фэдэу тхыгъэ хабзэм тетэу арэп, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ ихэбзакІэ тетэу ары нахь.\nТэурат хабзэмрэ псэкІодымрэ\n7Джы сыд тІона? Тэурат хабзэм псэкІод хэлъа? Хьау, ар хъухэщтэп! Ау Тэурат хабзэм иунашъохэр щымыІагъэхэмэ, псэкІодыр зыфэдэр сшІэщтгъэп, сыда пІомэ Тэурат унашъом «Хъопсэныгъэ мыхъун угу имыгъэлъ»*, къымыІуагъэмэ, хъопсэныгъэ мыхъуныр зыфэдэр сшІэщтыгъэп. 8Ау псэкІодым игъо фифи, а унашъомкІэ сыд щыщырэ хъопсэныгъэ мыхъуныр сыгу къырилъхьагъ;\n7:7 Хъопсэныгъэ мыхъун угу имыгъэлъ – а унашъор Тхьэм пегъымбар Мусэм къыфигъэнэгъэ унэшъуипшІым щыщэу япшІэнэрэ унашъор ары. Еплъ Пегъымбар Мусэ ятІонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 20:17.\nсыда пІомэ Тэурат хабзэр щымыІэмэ, псэкІодри лІагъэм фэд. 9Зэгорэм Тэурат хабзэр сымышІэу сыпсэущтыгъ. Ау Тхьэм иунашъо къызэкІом, псэкІодым кІуачІэ иІэ хъуи, 10сэри лІагъэм фэдэу сыхъугъ. Арэущтэу цІыфхэм щыІэныгъэ агъотыным пае, унашъоу Тхьэм къытфишІыгъэм сигъэлІагъ. 11Тхьэм иунашъокІэ псэкІодым игъо къыфифи, сигъэпцІагъ, а унашъомкІи сигъэлІагъ. 12Арэущтэу Тэурат хабзэр лъапІэ, унашъори лъапІэ, зафэ ыкІи дэгъу ыкІи.\n13Ащыгъум зы Іоф дэгъу горэм сигъэлІагъэу ара? Хьау, ар хъухэщтэп. Ау псэкІодыр зыфэдэр нафэ хъуным пае, Тэуратым ихэбзэшІукІэ псэкІодым сигъэлІагъ. Арэущтэу унашъомкІэ псэкІодым идэигъэшхо нафэ мэхъу.\n14Тэурат хабзэр Тхьэм ыдэжь къызэрикІыгъэр тэшІэ. Ау сэ сыцІыф тхьамыкІ, псэкІодыми сырипщылІ. 15Іофэу сэ сшІэрэр къызгурыІорэп; сыда пІомэ Іофэу сшІэнэу сызыфаер згъэцакІэрэп, ау сыуджэгъурэ Іофыр сэгъэцакІэ. 16Ау Іофэу сшІэнэу сызыфэмыер згъэцакІэмэ, Тэурат хабзэр дэгъоу зэрэщытыр зэрэздэрэр ары ащ къикІырэр. І7Арышъ, псэкІод зышІэрэр сэрэп, сыгу илъ псэкІодыр ары нахь. 18СипсэкІодышІэ шэныжъ сеплъымэ, шІугъэ сыгу зэримылъыр сэшІэ; сыда пІомэ шІугъэ сшІэнэу сыфаеми, згъэцэкІэнэу скІуачІэ къыхьырэп. 19ШІугъэу сшІэнэусызыфаер згъэцакІэрэп, ау бзэджагъэу сшІэнэу сызыфэмыер сэгъэцакІэ. 20Ащыгъум Іофэу сшІэнэу сызыфэмыер згъэцакІэмэ, ар зыгъэцакІэрэр сэрэп, сыгу илъ псэкІодыр ары нахь.\n21Арэущтэу мыщ фэдэ хабзэ мы Іофым хэлъэу сэлъэгъу: ПІІугъэ згъэцэкІэнэу сыфаеми, бзэджагъэр сапэ къысшІуфефэ. 22Сыда пІомэ сыгукІэ Тхьэм ихабзэ сыщэгушІукІы, 23ау спкъы щыщхэм нэмыкІ хэбзэжъ ахэлъэу сэлъэгъу. А хэбзэжъыр сиакъыл ыдэрэ хэбзэшІум пэуцу. А хэбзэжъым спкъы щыщхэм ахэлъ псэкІод хэбзэжъым сыфегъэпщылІы. 24Сыдэу сыцІыф тхьамыкІа! Спкъэу сызыгъэкІодырэм сыкъыхищыжьэу, сымыкІодэу хэт сыкъэзыгъэнэжьыщтыр? 25Тхьэм щытхъушхор ий. Ежьыр ары Исус Христосэу ти Зиусхьан спкъэу сызыгъэкІодырэм сыкъыхыригъэщыжьэу, сымыкІодэу сыкъэзыгъэнэжьыщтыр.\nАрэущтэу сиакъылкІэ Тхьэм ихабзэ сырипщылІ, ау сипсэкІодышІэ шэныжъкІэ псэкІодым ихабзэ сырипщылІ.


Адыгеим и ЛIышъхьэ къэралыгъом ипащэ игъоу ылъэгъугъэхэм адыригъэштагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 26.11.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nЗэфэсым иIофшIэн хэлэжьагъэх партием апшъэрэ IэнатIэхэр щызыIыгъхэр, Правительствэм хэтхэр, хэгъэгум зэрэпсаоу ичIыпIэхэм къарыкIыгъэ делегатхэр, регионхэм яIэшъхьэтетхэр, Къэралыгъо Думэм идепутатхэр, Федерацием и Совет хэтхэр, общественнэ IофышIэхэр. ВПП-у «Единэ Россием» и Адыгэ шъолъыр къутамэ исекретарэу, республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Адыгеим илIыкIохэм япэщагъ.\nПленарнэ зэхэсыгъом илъэхъан Урысые Федерацием и Президент единороссхэм апашъхьэ ит пшъэрылъхэр къыгъэнэфагъэх. Владимир Путиным къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, «Единэ Россиер» общественнэ-политикэ кIочIэшхоу щыт, непэ Iофхэм язытет цIыфхэм фыряIэ еплъыкIэхэр ары анахьэу иIофшIэнкIэ ар къызыпкъырыкIын фаер.\n«Непэ общественностым иеплъыкIэхэм зэхъокIыныгъэу щыIэныгъэм фэхъухэрэр зэрадиштэхэрэм е зэрадимыштэхэрэм, гъэтэрэзыжьыгъэн, нэмыкIэу гъэпсыгъэн фэе лъэныкъоу щыIэхэм япхыгъэ Iофыгъоу къэуцухэрэм атегущыIэнхэр ары цIыфхэр политическэ кIуачIэхэм, политическэ партиехэм, анахьэу етIани цIыфыбэ зыхэт партиеу «Единэ Россием» зэращыгугъыхэрэр. Сыд фэдэ лъэныкъокIи ар къапэблагъэу, ягумэкIхэмкIэ IэпыIэгъу къафэхъунэу зэрэщытыр ахэм икъоу зэхашIыкIыным иамал ежь партием къытын фае», — къыIуагъ Владимир Путиным.\nМыщ дэжьым шъолъырхэм мэхьанэшхо яIэу щыт. Урысыем и Президент партием хэтхэм къяджагъ «Линие занкIэм» емыжэхэу, социальнэ зэфагъэ хэлъэу чIыпIэхэм Iофыгъохэр ащызэшIохыгъэ хъунхэм анаIэ тырагъэтынэу. Владимир Путиным къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэм яфедэ зыхэлъ Iофхэу зэшIуихын ылъэкIыгъэхэр ары хэдзынхэм ялъэхъан партием анахь IэубытыпIэ шъхьаIэу ышIын ылъэкIыщтхэр.\n«Гъэхъагъэу тиIэхэм джыри нахь зэрахэдгъэхъощтым, ыпэкIэ тызэрэлъыкIотэщтым, щыIэныгъэр нахьышIу шIыгъэным япхыгъэ Iофыгъоу къэуцухэрэр зэрищыкIагъэм тетэу зэшIотхынхэмкIэ хэдзынхэу щыIэщтхэм мэхьанэшхо яI. МакIэп тшIагъэр, ау Урысыер ыпэкIэ лъыкIотэнымкIэ пIэлъэ кIыхьэм телъытэгъэ стратегиер зэрищыкIагъэм тетэу пхырыщыгъэным пае обществэм ыкIуачIэ зэгъэуIугъэныр партием иIофшIэнкIэ анахь пшъэрылъ шъхьаIэу щыт», — къыIуагъ Владимир Путиным.\nПартием и Тхьаматэу Дмитрий Медведевым къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, «Единэ Россием» политическэ пэщэныгъэр къыгъэнэжьын фае, ащ дакIоу иIофшIэнкIэ анахь мэхьанэ зиIэр — цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр — гъэцэкIагъэ хъуныр пстэуми анахь шъхьаI. Ащ пае партиер народнэу щытын фае. Дмитрий Медведевым шъолъыр пэпчъ пшъэрылъ фишIыгъ чIыпIэхэм пэщэныгъэ ащызыIыгъхэр ыкIи экспертхэр зыхэтыщтхэ командэ зэхищэнэу, программэм фашIыщт зэхъокIыныгъэхэм ягъэхьазырынкIэ IофшIэныр нахь тэрэзэу кIоным ащ ынаIэ тыригъэтыщт.\n«Единэ Россием» ипрограммэ ылъапсэу хъурэр хэгъэгум и Президент икурс ары. Ащ къыгъэнэфэгъэ лъэныкъохэр арых тэ IэубытыпIэ тшIыхэрэр. 2021-рэ илъэсым Къэралыгъо Думэм ихэдзынхэр щыIэщтых. Ар зэрищыкIагъэу редгъэкIокIыным пае опытэу тиIэ хъугъэм критическэ осэ икъу фэтшIын, непэрэ мафэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэр къыдэтлъытэхэзэ партием ипрограммэ дгъэкIэжьын фае. Сэ зэрэсшIошIырэмкIэ, ащ изэхэгъэуцонкIэ хэдзакIохэм япредложениехэр нахь игъэкIотыгъэу къыдэтлъытэнхэ фае», — къыкIигъэтхъыгъ Дмитрий Медведевым.\n«Единэ Россиер» общественнэ-политикэ движениеу щыт, цIыфхэм ягумэкI-гупшысэхэр игъом къылъыIэсынхэмкIэ ащ мэхьанэшхо иI. Лъэпкъ проектхэр пхырыщыгъэнхэм, пэщэныгъэ зезыхьэхэрэмрэ цIыф жъугъэхэмрэ игъэкIотыгъэу хэгъэгум ихэхъоныгъэ къыхэгъэлэжьэгъэнхэм атегъэпсыхьэгъэ пшъэрылъыр зэрищыкIагъэм тетэу зэшIохыгъэным зэкIэми анаIэ зэдытырагъэтын фае. Лъэпкъ ыкIи партийнэ проектхэм мэхьэнэ шъхьаIэу яIэр зэкIэми къагурыIоным пае Iофхэм язытет игъом ыкIи тэрэзэу щыгъэгъозэгъэнхэм бэ ялъытыгъэр. Мыкоммерческэ организациехэм, цIыфхэм яинициативэхэм, ныбжьыкIэхэр нахьыбэу партием къыхэщэгъэнхэм, обществэмкIэ мэхьанэшхо зиIэ унашъохэм яштэнкIэ игъоу алъэгъухэрэм ахэплъэгъэным мэхьэнэ гъэнэфагъэ яI. Партием ипащэхэм зэралъытэрэмкIэ, джырэ уахътэм къыгъэуцугъэ Iофыгъохэм уакъыпкъырыкIын хъумэ, амалыкIэхэм алъыхъугъэным, сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэм зыкъызэIуахыным япхыгъэ лъэныкъохэм бэ ялъытыгъэр.\nМы зэфэсым анаIэ зыщытырагъэтыгъэхэм ащыщ 2021-рэ илъэсым Къэралыгъо Думэм ихэдзынхэм языфэгъэхьазырын. КъызэрэхагъэщыгъэмкIэ, отраслэ зэфэшъхьафхэмкIэ партием и Генеральнэ Совет иIофышIэ купих зэхащэщт. Джащ фэдэу кадрэ политикэмкIи куп гъэнэфагъэ зэхащэнэу рахъухьагъ, ар зыфэгъэзэгъэщтыр партием дезыгъаштэхэрэм зыпкъитыныгъэ хэлъэу Iоф адэшIэгъэныр ары. Джащ фэдэу Премьер-министрэм анаIэ тыраригъэдзагъ компенсациехэм хэбзэIахь гъэнэфагъэхэр ахамыгъэкIынхэм епхыгъэ пшъэрылъхэр зэрафишIыгъэхэм.\nОбществэр анахь зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм зыкIэ ащыщ фитыныгъэхэм якъэухъумэн епхыгъэ IофшIэныр гъэлъэшыгъэныр. Ащ тегъэпсыхьагъэу «Единэ Россием» дэжь цIыфхэм апае Правозащитнэ гупчэ щызэхащэщт. Партием ипроектхэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэм зыщызыгъэгъуазэ е партием хахьэ зышIоигъохэм апае «Единэ Россием» иобщественнэ приемнэхэм яIофшIэн кIэм тетэу зэрэгъэпсыгъэщтми щагъэгъозагъэх.\nЗэфэсым икIэуххэр зэфихьысыжьхэзэ КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ къэралыгъом иIэшъхьэтетрэ партием ипащэрэ къахалъхьэгъэ Iофыгъохэм ыкIи Iофтхьабзэхэм зэрадыригъаштэрэр. Ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр хэдзакIохэм яамалыкIэхэмрэ яшIоигъоныгъэхэмрэ атегъэпсыхьагъэу зэхъокIыныгъэхэр щыIэныгъэм пхырыщыгъэнхэ зэрэфаер ары.\n«Пшъэрылъэу къагъэнэфагъэхэр зэкIэ зигъо Iофыгъоу щытых ыкIи обществэм ишIоигъоныгъэхэм адештэх. Владимир Путиным тэрэзэу къыкIигъэтхъыгъ цIыфхэмкIэ пар-тиер IэпыIэгъушIоу зэрэщытын фаер. Джащ фэдэу непэкIэ зэхъокIыныгъэу IофшIэным фэшIыгъэн фаехэм афэгъэхьыгъэу къыIуагъ партием ипащэу Дмитрий Медведевым. ЧIыпIэхэм партийнэ IофшIэнэу ащыкIорэми мэхьанэшхо иI, ахэм бэ ялъытыгъэр. Адыгеир партием иполитическэ пэщэныгъэ джыри нахь гъэпытэгъэным иIахь хишIыхьаным фэхьазыр. Непэ республикэр федеральнэ проектыбэмэ ахэлажьэ, ахэр гъэцэкIагъэ зэрэхъухэрэр партием пхъашэу ыуплъэкIущт, программэхэр зэрэзэхагъэуцохэрэм, гъэпсыгъэ зэрэхъухэрэм джащ фэдэу ынаIэ атыригъэтыщт. ЦIыфхэм яшIоигъоныгъэхэмрэ ягумэкIхэмрэ ары партиер иIофшIэнкIэ анахьэу къызыпкъырыкIыщтыр ыкIи зыфэлэжьэщтыр», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПредыдущая «Единэ Россием» и Апшъэрэ Совет хагъэхьагъ\nСледущая КъумпIыл Мурат: «ЦIыфхэм яеплъыкIэхэмрэ ягумэкIхэмрэ ары «Единэ Россием» анахьэу ынаIэ зытыригъэтыщтыр»


Адыгэ Республикэм щыпсэухэу, ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр! | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм щыпсэухэу, ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nЯ XIX-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэм афэгъэхьыгъэ шъыгъо-шIэжь мафэр 2019-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-м Адыгеим щыхагъэунэфыкIыщт.\nМыекъуапэ культурэмкIэ икъэлэ парк дэжь сыхьатыр 18.00-м къыщырагъэжьэнышъ, ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ япчэгу нэс цIыфхэр жъугъэу зэхэтхэу урамым къырыкIощтых.\nЯ XIX-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэр агу къызыщагъэкIыжьырэ шъыгъо-шIэжь мафэм фэгъэхьыгъэ митинг-реквиемыр ЗыкIыны-гъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ япчэгу сыхьатыр 18.30-м щырагъэжьэщт.\nIофтхьабзэм шъухэлэжьэнэу шъукъетэгъэблагъэ.