КъэлитIум язэдэлэжьэныгъэ агъэпытагъ | Адыгэ Макъ\nКъэлитIум язэдэлэжьэныгъэ агъэпытагъ\nКитаим ит къалэу Цюаньчжоурэ Адыгеим игупчэу Мыекъуапэрэ ныбджэгъуныгъэ зэфыщытыкIэ азыфагу илъыным фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм тыгъуасэ зэдыкIэтхагъэх.\nМыщ фэгъэхьыгъэ зэхэсыгъом хэлэжьагъэх АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, ащ игуадзэу Сапый Вячеслав, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, Цюаньчжоу илIыкIохэу Чен Ванли, Ван Юнпенг, нэмыкIхэри.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ Александр Наролиным лIыкIо купым шIуфэс къарихыгъ.\n— Урысыемрэ Китаимрэ зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу зызэдэлажьэхэрэр бэшIагъэ, — игущыIэ къыщиIуагъ Премьер-министрэм. — Аужырэ илъэсхэм мы лъэныкъомкIэ хэхъоныгъэхэр тшIыгъэх. КъэралыгъуитIум япащэхэу Владимир Путинымрэ Си Цзиньпинрэ 2018 — 2019-рэ илъэсхэр Урысыемрэ Китаимрэ яшъолъыр зэдэлэжьэныгъэ иилъэсхэу агъэнэфагъ.\nКитаим икъалэ Адыгеим илIыкIохэр нэIуасэ зыфэхъугъэхэр бэшIагъэ. «Морской шелковый путь» зыфиIорэ къэгъэлъэгъоным икъызэIухын ары апэрэу республикэм икIыгъэ купыр зыхэлэжьэгъагъэр. Китаим икультурэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ хэхъоныгъэу ышIыгъэхэм ащ нэIуасэ ащыфэхъугъэх.\n— СигущыIэ къыщыхэзгъэщы сшIоигъу, экономикэм изакъоп тизэдэлэжьэныгъэ хэхьащтыр. Культурэм, спортым, гъэсэныгъэм алъэныкъокIэ опытэу тIэкIэлъымкIэ тызэдэгощэным тыфэхьазыр, — къыIуагъ Александр Наролиным.\nМыекъуапэрэ Цюаньчжоурэ язэпхыныгъэ агъэпытэным фэIорышIэщт лъэныкъохэм нахь игъэкIотыгъэу Iэнэ хъураем нэужым щытегущыIагъэх. Ащ хэлэжьагъ муниципальнэ гъэпсыкIэ зиIэ «Къалэу Мыекъуапэ» ипащэу Андрей Гетмановыр, Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет ипащэу Джарымэкъо Азмэт, нэмыкIхэри.\nКитаим къикIыгъэ лIыкIохэм япащэу Чен Ванли къызэриIуагъэмкIэ, къалэу Цюаньчжоу предприятие мин 50-м ехъу дэт. КъэлитIур къызфэкIогъэ зэзэгъыныгъэм язэдэлэжьэныгъэ нахь ыгъэпытэным, бизнесым зиушъомбгъуным фэIорышIэнэу ар мэгугъэ.\n— Адыгеим и Премьер-министрэ гущыIэгъу тыфэхъугъ, Iофыгъо горэхэм нахь игъэкIотыгъэу татегущыIэнэуи игъо тифагъ. Ащ нэмыкIэу, бизнесым пылъхэр зэIукIагъэх. Зэфэдэныгъэу тиIэр макIэп, тапэкIэ тизэдэлэжьэныгъэ зедгъэушъомбгъуныр тигухэлъхэм ащыщ, — къыIуагъ Чен Ванли.\nБизнесменхэм бгъуитIур зэрэзэдэлэжьэщт лъэныкъохэр къагъэнэфагъэх. Тишъолъыр ит предприятиехэр агъэкIэжьынхэм пае Китаим къыщашIырэ оборудованиер ыкIи технологиехэр къащэфынхэр, Адыгеим къыщыдагъэкIырэ продукциер ащ ащэныр, зэгъусэхэу инвестпроектхэр ашIынхэр, нэмыкIхэри.


Адыгэ Хэку Таймс: Коронавирус: ХэкумкIэ хьыкумэтхэм цIыфхэр зэхэмыхьэныхэу Iоф дашIэн фае\nКоронавирус: ХэкумкIэ хьыкумэтхэм цIыфхэр зэхэмыхьэныхэу Iоф дашIэн фае\nКоронавирусыр Китаир ары тадэжь щыIэп аIоу щысыгъэх\nКоронавирус узыр Китаим къыщежьагъ мэзищ ипэ. Ащ къыкIи дунаем тет хэгъэгу пстэуми анэсыгъ. Мазэ ипэ узыр Китаир, Кореир ыкIи Ираныр арых нахь лъэщэу зыщыIагъэр, адрэ хэгъэгухэм узыр зыпыхьагъэр макIэдэдагъ ыкIи ахэм къыдалъытагъэп узым псынкIэу зэрэзыушъомбгъущтыр ыкIи ар къагъэуцунэу икъоу Iоф дашIагъэп.\nНепэрэ мафэм, Китаимрэ Кореимрэ узыр нахь макIэ хъугъэ сыда пIомэ ахэм цIыфхэр зэхэмыхьэнхэу ашIыгъ, ау, Иран, Европэ ыкIи Америкэм узым псынкIэу зыушъомбгъоу ыублагъ, цIыф мин пчъагъи ыгъэлIагъ.\nУзым пэуцожьынэу джыри уц щыIэп ащ упэуцожьынэу анахь гъогу дэгъоу иIэр цIыфхэр зэхэмыхьэнхэр ары. Мы къакIорэ мазэ заулэм джащ фэдэу цIыфхэр зэхэмыхьэхэу зырагъэсэн фае а узым уц къыфагъотыфэ нэс. Мы Iофыр агъэцэкIэнэу хьыкумэтхэм ателъ.\nАдыгэ хэкумкIэ узыр пылъэу зы цIыф къыхагъэщыгъэу къаIорэр. Ар Краснодар смэджэщым чIэлъ.\nАдыгэхэм я республикэхэу Адыгэ Республикэм, Къэрэщай-Черкесым ыкIи Къэбэртае-Бэлъкъарым я хьыкумэтхэм цIыфхэр зэхэмыхьэныхэу джыри нахь унашъо пытэхэр къыдагъэкIынэу ателъ, амырмэ Италием щыхъурэм фэдэ хэкум къыщыхъуныр ит.


Республика Адыгея - ИIэнатIэ Iухьагъ\nМуниципальнэ образованиеу «Шэуджэн районым» иадминистрацие ипащэу хадзыгъэ Аулъэ Рэщыдэ иIэнатIэ зэрэIухьэрэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ тыгъуасэ щыIагъ. Ащ хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, районым щыпсэурэ нахьыжъхэр, цIыф гъэшIуагъэхэр, нэмыкIхэри.\nАулъэ Рэщыдэ иIэнатIэ зэрэIухьагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъыр къызыратыжь нэуж икандидатурэ дезыгъэштэгъэ пстэуми зэрафэразэр къыIуагъ. Районым иэкономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, цIыфхэм цыхьэу къыфашIыгъэр къыгъэшъыпкъэжьыным зэрапылъыщтыр игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\nРайон администрацием ипэщэгъэ Мэрэтыкъо Аслъан гущыIэр зыратым, илъэс пчъагъэхэм къыготыгъэ иIофшIэгъухэм, сыд фэдэрэ лъэныкъокIи IэпыIэгъу къыфэхъугъэ республикэм ипащэхэм зэрафэразэр ариIуагъ. ПэщакIэу хадзыгъэм фэгушIуагъ, муниципалитетым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм фэлэжьэнэу фэлъэIуагъ.\nШэуджэн районым ицIыф гъэшIуагъэхэр, нэмыкIхэри зэхахьэм къыщыгущыIагъэх. Ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэнэу езыгъэжьэгъэ пэщакIэм бэкIэ зэрэщыгугъхэрэр зэкIэми къыхагъэщыгъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ гущыIэр зештэм, районым ипэщагъэу Мэрэтыкъо Аслъан рэзэныгъэ гущыIэхэр пигъохыгъэх. Ащ иIофшIэн зэрифэшъуашэу зэригъэцэкIагъэр къыIуагъ, республикэм итын лъапIэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр фигъэшъошагъ. Псыр къызеум районым щыпсэухэрэр зэкъотхэу гумэкIыгъом зэрэпэуцужьыгъэхэр игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n— Муниципалитетым ипащэу хадзыгъэ Аулъэ Рэщыдэ иIофшIакIэкIэ цIыфхэм дэгъоу ашIэ, районым гумэкIыгъоу илъхэм, ахэр дэгъэзыжьыгъэхэ зэрэхъущт амалхэм ар ащыгъуаз. ЦIыфхэм цыхьэу къыфашIыгъэр къыгъэшъыпкъэжьынэу тыщэгугъы, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРайоным хэхъоныгъэхэр ешIых нахь мышIэми, щыкIагъэхэри джыри зэрэщыIэхэр республикэм и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Инвестициехэр нахьыбэ шIыгъэнхэр, инфраструктурэ проектыкIэхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэр пэщакIэм ипшъэрылъ шъхьаIэхэм зэращыщхэр КъумпIыл Мурат игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\n— ЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу хъуным, ахэр социальнэу ухъумэгъэнхэм, зэрифэшъуашэу яфэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэм мэхьанэшхо яI. Мы лъэныкъомкIэ администрацием Iофышхо ышIэнэу къыпыщылъ. Джащ фэдэу районым исанитарнэ зытет шапхъэхэм адиштэныр, демографием ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет, псауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ нахьышIу шIыгъэнхэр, бизнес цIыкIум ыкIи гурытым IэпыIэгъу афэхъугъэныр, къэралыгъо программэхэм цIыфхэр ахэгъэлэжьэгъэнхэр пшъэрылъ шъхьаIэх, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.\nЦыхьэ къыфэзышIыгъэхэу республикэм и ЛIышъхьэ, районым щыпсэурэ цIыфхэм Аулъэ Рэщыдэ рэзэныгъэ гущыIэхэр нэужым апигъохыгъэх.\nДжа мэфэ дэдэм джырэ уахътэ гъэцэкIэжьынхэр зыщыкIорэ Шэуджэн район сымэджэщым КъумпIыл Мурат щыIагъ, IофшIэнхэр зынэсыгъэм зыщигъэгъозагъ.\nУФ-м и Президент иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэхыгъэ сомэ миллион 11,2-р сымэджэщым игъэцэкIэжьын пэIуагъэхьанэу фатIупщыгъ. IофшIэнхэр шышъхьэIум аухынхэу агъэнафэ.\n— Ахъщэу сымэджэщым къыфатIупщыгъэр зэрифэшъуашэу гъэфедэгъэн фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. —IэзапIэм чIэлъ сымаджэхэм шэпхъэшIухэм адиштэрэ медицинэ IэпыIэгъу ядгъэгъотыныр типшъэрылъ.\nIэпыIэгъу псынкIэм иподстанциеу Шэуджэн район сымэджэщым хэтым иIофшIэн зэрэзэхищэрэр джащ фэдэу КъумпIыл Мурат зэригъэлъэгъугъ. Джэджэ, Шэуджэн, Кощхьэблэ, Красногвардейскэ районхэр ащ епхыгъэх. ЦIыфхэм ягумэкIыгъохэм ялъытыгъэу яIофшIэн зэхащэнэу мыщ щылажьэхэрэм Адыгеим и ЛIышъхьэ къяджагъ.


Лъэпкъ мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъу — Адыгэ макъ\nЛъэпкъ мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъу\nРедактор 18.11.2020 19.11.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n2020-рэ илъэсым шэкIогъум и 16-м къыщегъэжьагъэу тыгъэгъазэм и 20-м нэс АР-м лъэпкъ IэшIагъэхэмкIэ IэпэIасэхэм я Ассоциацие кIэщакIо зыфэхъугъэ шъолъыр зэнэкъокъоу «Лъэпкъ шIыкIэм диштэрэ илъэсыкIэ джэгуалъэхэр» зыфиIорэр зэхащэ.\nЗэнэкъокъум хэлэжьэнхэу къырагъэблагъэх республикэм имуниципальнэ гъэсэныгъэ учреждениехэм ащеджэхэрэр, лъэпкъ IэшIагъэм пылъхэр. Ахэм ахэхьэх дышъэ хэдыкIыныр, хъэныр, пхъэм хэбзыкIыныр, гъучIым хэгъэжъыкIыныр ыкIи нэмыкIхэри.\nИлъэсыкIэ джэгуалъэхэу зэнэкъокъум къырахьылIэхэрэр лъэпкъ шIыкIэм тетэу ыкIи илъэсыкIэ нэшанэр къыраIотыкIэу, щынэгъончъэу, илъэсыкIэ чъыгым пыплъэшъунэу гъэпсыгъэнхэ фае. Джэгуалъэм иинагъэкIэ сантиметрэ 15-м ехъу хъущтэп.\nЗэнэкъокъум хэлажьэхэрэм 2020-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 17-м нахь мыкIасэу джэгуалъэу ашIыгъэхэм ясурэттехыгъэхэр электроннэ адресэу:\nmasteraa01@mail.ru. зыфиIорэм рагъэхьынхэ фае. Зэнэкъокъум хэлажьэ пэпчъ зы джэгуалъэм къырагъэхъу хъущтэп.\nИлъэсыкIэ джэголъэ хьазырхэр 2020-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 18-м ыкIи и 19-м пчэдыжьым сыхьатыр 10-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм сыхьатыр 6-м нэс Мыекъуапэ иурамэу Краснооктябрьскэм иунэу N 9-м тет салонэу «Дышъэ идагъ» зыфиIорэм къырахьылIэнхэ фае.\nТыгъэгъазэм и 20-м къыщыублагъэу и 25-м нэс IэшIагъэу къырахьылIагъэхэм комиссиер ахэплъэщт, лъэпкъ нэшанэхэр къизыIотыкIыхэрэ анахь дахэу, гъэшIэгъонэу шIыгъэ IофшIэгъи 10 къыхихыщт.\nЗэкIэ зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм дипломхэр аратыщтых. Шъолъыр зэнэкъокъоу «Лъэпкъ шIыкIэм диштэрэ илъэсыкIэ джэгуалъэхэр» зыфиIорэм текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэ ныбжьыкIэхэм Ассоциацием идипломхэр ыкIи ишIухьафтынхэр аратыщтых.\nПредыдущая Министрэм игодзакIэ Адыгеим и ЛIышъхьэ нэIуасэ фашIыгъ\nСледущая ЗАГС-мкIэ ГъэIорышIапIэм пэщакIэ иIэ хъугъэ


Процент 44-мэ ашIыгъ — Адыгэ макъ\nПроцент 44-мэ ашIыгъ\nАР-м псауныгъэм икъэухъумэнкIэ и Министерствэ Адыгеим щыпсэухэрэм ревакцинациер зыщакIун алъэкIыщтыр джыри зэ агу къегъэкIыжьы.\nАщ фэдэ шIоигъоныгъэ зиIэхэр прививкэхэм апае агъэпсыгъэ пунктхэм ащыщ екIуалIэхэмэ, ревакцинациер акIун алъэкIыщт. КоронавирусыкIэм пэшIуекIорэ апэрэ прививкэр зыпшIыгъэм ыуж мэзих зытешIэкIэ ары ар зыпшIын фаер.\n— Республикэм исхэм нахь чанэу коронавирусым пэшIуекIорэ вакцинэр зыхарагъалъхьэ хъугъэ. Нэбгырэ пчъагъэу пэшIорыгъэшъэу дгъэнэфэгъагъэм ипроцент 55-мэ, ар зыныбжь илъэс 18-м шIокIыгъэу Адыгеим исым ипроцент 44-рэ, прививкэр ашIыгъ. Зэпахырэ узыр къызэуалIэхэрэм зыщяIэзэщтхэ чIыпIэхэри икъоу госпитальхэм ащыдгъэпсыгъэх, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\nСпециалистхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, «COVID-19-м» зызщиушъомбгъурэ лъэхъанэу, ащ тхьабыл уз хэзыхыгъэу госпитальхэм ачIэлъхэм япчъагъэ зыщыхахъорэм, узым пэшIуекIорэ вакцинэр зыхябгъэлъхьаныр анахь Iофыгъо шъхьаI. ГухэкIми, вирусым екIодылIэрэм ипчъагъи хэхъуагъ, узым инэшанэхэми зызэблахъу.\nПредыдущая Нахь псынкIэу зэтеуцожьынхэу\nСледущая Зэрифэшъуашэу фагъэхьазырыгъэх


Становление и развитие адыгейского литературного языка и письменности » Адыгейский республиканский институт гуманитарных исследований им. Т.М. Керашева\nАдыгейский республиканский институт гуманитарных исследований им. Т.М. Керашева » О нас » События » Становление и развитие адыгейского литературного языка и письменности\nВ статье дается краткая библиографическая справка об ученых, внесших вклад в становление и развитие адыгейского литературного языка и письменности.\n«Зыбзэгу тхылъ язымыгъэшIыгъэ цIыф лъэпкъэу акъылэгъу зэфэхъугъэ дунаим тетэп», – еIо Анцокъо Хьаджыбэч. Лъэпкъым тхылъыбзэ иIэмэ, тапэкIэ щыIагъэхэм, тинахьыжъхэм зэIуагъэкIэгъэ шIэныгъэр лIэужыкIэу къакIэхъухьэрэмэ зэраратыжьын амалышIоу, лъэпкъ зэгурыIоныгъэри ащ къыкIэлъыкIощтэу ащ ылъытэщтыгъ. «Къэлэмыпэр – Iоф мыгъэкIод, хэбзэ мыгъэулъый, лъэпкъ мыгъэгъуащ, щыIэкIэ амал-къолай, сэнэхьатхэм яустаз», – еIо Хьаджыбэч [1: 36].\nШIэныгъэлэжьыбэхэм къыхагъэщыгъ адыгэ алфавитым тарихъ гъогу кIыхьэ, гъогу къин къызэрикIугъэр . Ахэм къызэратхырэмкIэ, революцием ыпэкIэ, 1814-рэ илъэсым, апэрэу НэтIаукъо ШэрэлIыкъо Хьаджэм арапыбзэм техыгъэу адыгэ алфавит зэхигъэуцогъагъ. Ащ къыкIэлъыкIуагъэх 1829-рэ илъэсым И. Грацилевскэм, 1840-рэ илъэсым Л. Я. Люлье урысыбзэм къыпкъырыкIхэзэ адыгэ алфавитхэу зэхагъэуцогъагъэхэр. 1918-рэ илъэсым Блэнэо БатIэкъо латиныбзэр зылъэпсэ алфавит Константинополь къыщыдигъэкIыгъагъ. Нэгъумэ Шори, Бэгугъэ Ахьмэди, ПчыхьалIыкъуи, Анцокъо Хьаджыбэчи нэмыкIхэми адыгэ алфавитым изэхэгъэуцон Iофышхо дашIагъ. Ау, Мэрэтыкъо Къ. къызэрэхигъэунэфыкIырэмкIэ, «мы зигугъу къэтшIыгъэ алфавит пстэури егъэджэн-пIуныгъэмкIэ агъэфедэн алъэкIынэу хъугъэп, адыгэхэр гъэсэныгъэм къыфэIэтыгъэнхэмкIэ, щыIэныгъэм ар щыпхырыщыгъэнымкIэ зэхэгъэуцуакIохэм амал аIэкIэлъыгъэп, IэпыIэгъу къафэхъун гори агъотыгъэп» [3: 108]. Ау, мы зигугъу къэтшIыгъэхэм аблэкIи, Бэрсэй Умарэ 1853-рэ илъэсым алфавити зэхигъэуцуи, а алфавитымкIэ тхыгъэ «Адыгабзэм играмматик» зыфиIорэ тхылъи Тифлис къыщыхиутыгъагъ. АщкIэ илъэс заулэрэ ежь ышъхьэкIэ Ставрополь гимназием адыгэ лъэрыхьэхэм якIалэхэр щыригъэджэгъагъ.\nГъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэ япчъэ адыгэмэ апэрэу къафыIузыхыгъэмэ Бэрсэй Умарэ апэ ит. Умарэ 1807 илъэсым Мыекъуапэ пэмычыжьэу щыт чылагъом къыщыхъугъ. Европэм гъэсэныгъэ куу щигъотыгъэу а лъэхъаным анахь цIыф гъэсагъэмэ ащыщыгъ. Ащ бзабэ ышIэщтыгъэ: адыгабзэр, урысыбзэр, французыбзэр, къэндзалыбзэр, тыркубзэр, арапыбзэр.\nБэрсэй Умарэ адыгэ букварэу къыдигъэкIыгъэм епхыгъэу хъугъэ адыгабзэм и Мафэ Адыгэ Республикэм гъэтхапэм и 14-м зэрэщыхагъэунэфыкIырэр. Букварыр урокиплIэу зэтеутыгъ, ащ баснэхэри дэтых. Букварыр 2017-рэ илъэсым Адыгэ Культурэм Игупчэу Тбилиси дэтым къыдигъэкIыжьыгъ.\nШIэныгъэ лъапсэ иIэу адыгабзэр зэгъэшIэгъэным апэ дэдэ пыхьагъэр, адыгэ бзэшIэныгъэм иуцун кIэщакIо фэхъугъэр Iэшъхьэмэфэ Дауд Алый ыкъор ары. Ар 1897-рэ илъэсым мэлылъфэгъу мазэм и 10-м абдзэхэ чылэу Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ. Iэшъхьэмэфэ Даутэ учебникхэр, IэпыIэгъухэр зэхегъэуцох, адыгабзэм иорфографие дэлажьэ ыкIи «Адыгэ орфографическэ гущыIалъэ» 1955-рэ илъэсым ащ къыдегъэкIы. Мы гущыIалъэм гущыIэ 4402-рэ къыдэхьагъ.\nБзэшIэныгъэ лэжьэкIошхоу Н. Ф. Яковлевым Iоф дишIэнэу мэхъу ыкIи мы нэбгыритIур зэкIыгъухэу «Краткая грамматика адыгейского (кяхского) языка» зыфиIорэр 1930-рэ илъэсым урысыбзэкIэ, 1931-рэ илъэсым адыгабзэкIэ къыдагъэкIы. Джыри IофшIэгъэшхоу мы нэбгыритIум якъэлэмыпэ къыпыкIыгъэр «Грамматика адыгейского литературного языка» зыфиIоу 1941-рэ илъэсым къыдэкIыгъэр ары.\nЯковлев Николай Феофан ыкъор анахь шIэныгъэлэжь инэу Урысыем исхэм ащыщыгъ. Кавказыбзэхэм яхьылIэгъэ грамматикэхэри ытхыгъэх, тхыгъабзэ зыгъотыгъэ бзэхэм апае алфавитхэр ыкIи орфографиехэр зэхэгъэуцогъэнхэм яIофы инэу дэлэжьагъ. Iэшъхьэмэфэ Даудэ игъусэу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ IофшIэгъэшхохэр адыгэ лъэпкъым къыфыдигъэкIыгъэх.\nРогава Георгий Виссарион ыкъор хъурцэ шIэныгъэлэжь, адыгабзэм иушэтын-зэгъэшIэнкIэ IофшIэгъэ дэгъухэр иIэх. Адыгабзэхэм ятарихъкIэ мэхьэнэшхо зиIэ IофшIагъэу «К вопросу о структуре именных основ и категория грамматических классов в адыгских (черкесских) языках» зыфиIорэр ытхыгъ, ар доктор диссертациеу къыушыхьатыгъ. «Грамматика адыгейского языка» зыфиIорэ IофшIэгъэшхор КIэрэщэ Зайнаб игъусэу 1966-рэ илъэсым къыдагъэкIы. ЗэкIэмкIэ бзэм ехьылIагъэу IофшIэгъи 150-рэ фэдиз иI.\nОдэжьдэкъо Хьаджэмэт Долэт ыкъор 1909-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 17-м къуаджэу Аскъэлае къыщыхъугъ. 1946-рэ илъэсым щыублагъэу пенсием мэкIофэ нэс Адыгэ научнэ-исследовательскэ институтым Iоф щишIагъ. Ар илъэс пчъагъэрэ институтым идиректорыгъ.\nОдэжьдэкъо Хьаджэмэт инаучнэ IофшIагъэмэ адыгэ бзэшIэныгъэм чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыгъ. Хьаджэмэт анахьыбэу зыпылъыгъэр адыгэ литературабзэм иухъумэнрэ игъэпытэнрэ. Урыс литературэм ипроизведениемэ ащыщмэ адыгэхэр нэIуасэ фэхъунхэми Iоф дишIагъ. Ащ М. Лермонтовым ироманэу «Тиуахътэ илIыхъужъ» зыфиIорэр, Эльмар Грин иповестэу «Жьыбгъэр къыблэм къекIы» зыфиIорэр ыкIи нэмыкIхэр адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъэх.\nАдыгэ гущыIалъэмэ якъыдэгъэкIынкIэ Одэжьдэкъо Хьаджэмэты Iофышхохэр зэшIуихыгъэх, зэхэзыгъэуцуагъэхэми ащыщыгъ. Ащ иредакциекIэ «Урыс-адыгэ гущыIалъэу» гущыIэ мин 30 фэдиз зыдэтыр 1960-рэ илъэсым къыдэкIыгъ.\nКъомахуэ Мухьадин Абубокирэ ыкъор адыгэ шIэныгъэлэжь ин дэд, адыгабзэхэм язэгъэпшэн IофыгъохэмкIэ, ахэмэ ахэт макъэхэмкIэ ыкIи яграмматикэкIэ, адыгэхэм ахэлъ IорыIуатэхэм абзэкIэ ыкIи нэмыкIхэмкIэ IофшIэн дэгъубэ къыIэкIэкIыгъ. ШIэныгъэхэмкIэ Урысыем и Академие (РАН) бзэшIэныгъэмкIэ и Институты зэIахьылыбзэхэм язэгъэшIэнкIэ иотделы ипащэу илъэс пчъагъэм лэжьагъэ. ШIэныгъэ лъапсэ зиIэ IофшIэгъэ 200-м ехъу иI.\nКIэрэщэ Зайнаб 1923-рэ илъэсым къуаджэу Кощхьаблэ къыщыхъугъ. ИцIыкIугъом щегъэжьагъэу янэрэ янэшэу КIэрэщэ Темботрэ акIырыплъызэ къэхъугъ. Зэйнаб тхэкIошхом иунагъо илъ шэн-хэбзэ дахэмкIэ апIугъ.\n1942-рэ илъэсым гурыт еджапIэр къызеухым, сэнэхьатым икъыхэхын егупшысэжьынэу щытыгъэп: интеллигент унагъом щапIугъэр зыдэкIощтыр гъэнэфэгъагъэ – Мыекъопэ кIэлэегъаджэ институтым Зэйнаб чIэхьэ.\n1946-рэ илъэсым Тбилиси икъэралыгъо университет икавказологическэ отделение чIэхьэ, кавказыбзэхэм якафедрэу адыгабзэм изэгъэшIэн пылъыгъэ профессэрэу А.С. Чикобавэрэ Г.В. Рогавэрэ ипащэхэу 1953-рэ илъэсым кандидатскэ диссертациер адыгабзэм фэгъахьыгъэу Тбилиси щеушыхьаты.\nЗэйнаб, аспирантурэм ыуж, 1954-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Адыгэ научно-исследовательскэ институтым бзэм, хъишъэм ыкIи литературэм исектор тхьэмэтэ гуадзэу щэлажьэ. ШIэныгъэлэжьэу ХьэтIэнэ Абдул игъусэу «Адыгабзэм изэхэфын гущыIалъэ» Iофышхо дашIэ ыкIи къыдагъэкIы гущыIэ мин 17 фэдиз дэтэу.\nКIэрэщэ Зэйнаб адыгэ наукэм ыкIи культурэм, бзэм ылъэныкъокIэ гъэхъэгъэшхохэр зышIыгъэ цIыф. Ар – филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, наукэм изаслуженнэ IофышI, къэралыгъо академикыцIэр къыфагъэшъошагъ. Европейскэ-Кавказологическэ обществэм исовет хэтыгъ. Орденэу «Красного знамени» зыфиIорэр ыкIи медальхэр бэу къыратыгъэх.\nКIэрэщэ Зэйнаб бзэм иупчIэхэр къызщаIэтрэ симпозиумхэм, конференциехэм чанэу ахэлажьэщтыгъэ. Нальчик, Черкесск, Сухуми, Тбилиси, Москва, Лондон ащыIагъ. СыдигъокIи бзэм иIахьэхэм ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн фэгъэхьыгъэ Iофыгъохэм ишъыпкъэу адэлэжьагъ.\nIофшIэгъэ инэу иIэхэм ащыщых «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъэу» ХьатIэнэ Абдулэ игъусэу 1960-рэ илъэсым къыдагъэкIыгъэмрэ В.Г. Рогава кIыгъоу 1966-рэ илъэсым «Грамматика адыгейского языка» зыфиIорэу къыхаутыгъэмрэ.\nЗекIогъу Уцужьыкъу Сэфэр ыкъор ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, шIэныгъэмкIэ Урысыем изаслуженнэ IофышIэшху. Мыекъопэ кIэлэегъэджэ институтыр 1950-рэ илъэсым къеухы, Тбилисскэ къэралыгъо университетыр 1956-рэ илъэсым къеухышъ, нэужым ащ иаспирантурэ къеухыжьы. 1967-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат научнэ степеныр къегъэшъыпкъэжьы, 1989-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ доктор научнэ степеныр къыфагъэшъуашэ.\nЗекIогъу Уцужьыкъо Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым бзэшIэныгъэм иотдел инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу илъэс пчъагъэрэ лэжьагъэ. КIуачIэ зиIэ IофшIэгъэ пчъагъэ къыIэкIэкIыгъ.\nЗекIогъу Уцужьыкъо адыгэ IорIуатэхэри, гущыIэжъхэри ыугъоихэу щытыгъ. Ахэр зэкIэ непэ институтым иархив хэбгъотэнхэ плъэкIыщтых. ЗэлъашIэрэ орэдэу «Си Нур» зыфиIорэм игущыIэхэр Уцужьыкъу зытхыгъэхэр.\nАщ ыцIэ энциклопедие пчъагъэмэ адэхьагъ: «Знаменитые люди Кавказа», «Ведущие языковеды мира», «Кто есть кто в кавказоведении», «Адыгэ шIэныгъэм илэжьакIохэр» ыкIи нэмыкIхэм.\nТхьаркъуахъо Юныс Аюбэ ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, профессор, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, бзэшIэныгъэ отделым ипащэу илъэс пчъагъэм лэжьагъэ. Тхылъыбэ къыдигъэкIыгъ. Адыгабзэм истилистикэрэ гущыIэлъэ зэхэгъэуцонымрэ илъэс пчъагъэм адэлэжьагъ.\nТхьаркъуахъо Юнысэ нэмыкI шIэныгъэлэжьхэм нахь къызэрахэбгъэщын плъэкIыщтыр гущыIэлъэ зэфэшъхьафыбэ яавторэуи, ясоавторэуи къызэрэдигъэкIыгъэр ары. Ахэр: «Адыгэ-урыс гущыIалъ» (1991), «Урыс-адыгэ гущыIалъ» (2004, 2015), «Синоним гущыIалъ» (1969), «Зэпыщыт адыгэ гущыIэхэм ягущыIалъ» (2003), «Адыгабзэм ифразеологизмэ гущыIалъ» (1980), «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ» (соавтор) ыкIи нэмыкIхэр.\nМэрэтыкъо Къасим Хьамос ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху. Илъэс пчъагъэрэ ар бзэшIэныгъэм иотдел ипэщагъ. IофшIэгъишъэм ехъу иI, монографиехэри иIэх. Нахь зэлъашIэрэ IофшIагъэу иIэр: «ЧIыпIацIэмэ яхьылIэгъэ гущыIалъ» зыфиIорэр ары. Ащ гущыIэ минитIум ехъу дэт. Мэрэтыкъо Къасимэ илъэс 68-м итэу идунай ыхъожьыгъ.\nШъаукъо Аскэр Абубэчыр ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху. Адыгэ гущыIалъэхэм ягъэпсыкI анахьэу Iоф зыдишIагъэр. Тхьылъми, брошюрэми, статьями – зэкIэмкIи IофшIэгъэ 80 фэдиз къыдигъэкIыгъ.\nКъомахуэ (НэмытIэкъо) Зарэ 1933-рэ илъэсым шышъхьэIум и 28-м къалэу Краснодар Адыгэ хэкум щызэлъашIэрэ цIыф гъэсагъэу ыкIи Краснодар дэт кIэлэегъэджэ институтым икIэлэегъаджэу НэмытIэкъо Юсыф иунагъо къихъухьагъ.\nЗарэ 1951-рэ илъэсым къалэу Мыекъуапэ еджапIэр къыщиухыгъ. 1955-рэ илъэсым Къэбэртэе-Бэлъкъар кIэлэегъэджэ институтым ифилологическэ факультет къеухы, ащ лъыпытэу СССР-м наукэхэмкIэ и Академие бзэ шIэныгъэхэмкIэ и Институты иаспирантурэ чIахьэ. 1959-рэ илъэсым ар къеухы ыкIи ащ Iоф щишIэнэу къычIагъэнэжьы. Къомахуэ Зарэ 1961-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ кандидат научнэ степеныр къыфагъэшъуашэ, 1974-рэ илъэсым филологическэ шIэныгъэхэмкIэ доктор научнэ степеныр фагъэшъошагъ. Ащ адыгэ литературабзэхэм яхэхъоныгъэ гъогурэ адыгэ IорыIуатэхэм абзэрэ яхьылIэгъэ IофшIэгъэшхохэр ытхыгъэх.\nБлэгъожъ Зулкъарин Уцужьыкъо ыкъорфилологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием, Урысыем педагогическэ ыкIи социальнэ шIэныгъэхэмкIэ и Академие яакадемик, Урысые Федерациеми, Адыгэ Республикэми шIэныгъэмкIэ яIофышIэшху, Зэкъошныгъэм иорден ыкIи медальхэр къыфагъэшъошагъэх. БзитIушIэныгъэм иIофыгъохэр итхылъхэм къащызэхифыгъ. БзитIушIэныгъэм игупчэ ипащэу илъэс пчъагъэм Iоф ышIагъ, районхэм арыт еджапIэхэм Iэнэ хъураехэр, семинархэр ащызэхищэщтыгъэх, кIэлэегъаджэхэм зэрилъэкIэу ишIуагъэ пчъагъэрэ аригъэкIыгъ.\nАбрэдж Ачэрдан Нухьэ ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху, Урысыем иапшъэрэ еджапIэ изаслуженнэ кIэлэегъадж. Ар Адыгэ къэралыгъо университетым щэлажьэ. Ащ гущыIэгъэпсыкIэм ехьылIэгъэ IофшIагъэхэр бэу иIэх. Ахэм ащыщ «Исследования по лексике и словообразованию адыгейского языка» (2000). КъэкIырацIэхэм яхьылIэгъэ тхыгъэхэри, гущыIалъэхэри иIэх. ЗэкIэмкIи IофшIэгъэ 140 фэдиз къыдигъэкIыгъ.\nНепэ адыгабзэм иухъумэн, ипсыхьан дэлажьэх Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым Iут шIэныгъэлэжьхэр:\nГъыщ Нухь Тыркубый ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор. Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшху. Непэ Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым ибзэшIэныгъэ отдел иIофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ.\nБзэшIэныгъэлэжь цIэрыIохэу А. С. Чикобавэ, Х. В. Ломтатидзэ ыкIи Г. В. Рогавэ бзэшIэныгъэмкIэ яшIэныгъэ игъуазэу матхэ. Глаголым фэгъэхьыгъэ Iофыгъохэм ямызэщэу адэлажьэ.\nЕджапIэхэм ащагъэфедэрэ «ПсэушъхьацIэхэм ягущыIалъ» (1990), «Адыгэ-урыс-къэбэртэе псэушъхьэцIэ гущыIалъ» (2005), «Адыгабзэхэм язэгъэпшэн» (2004), «Адыгабзэм иглагол» (1990) зыфиIохэрэр къыдигъэкIыгъэх.\nБырсыр Батырбый Махьмудэ ыкъор филологие шIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, ШIэныгъэхэмкIэ Дунэе Адыгэ Академием иакадемик, Адыгэ Республикэмрэ Кубаньрэ шIэныгъэмкIэ язаслуженнэ IофышIэшху, Урысыем педагогическэ ыкIи социальнэ шIэныгъэхэмкIэ и Академие иакадемик.\nАщ Тбилисскэ къэралыгъо университетыр 1963-рэ илъэсым тфызакIэкIэ къеухы ыкIи Пщыжъхьэблэ гурыт еджапIэм идиректор гуадзэу илъэсищрэ Iоф ешIэ. 1966-рэ илъэсым щегъэжьагъэу 1985-рэ илъэсым нэс Адыгэ къэралыгъо университетым Iоф щешIэ. 1988-рэ – 1991-рэ илъэсхэм Германием кIэлэегъаджэу щылэжьагъ. Германием къызекIыжь нэуж 1992-рэ илъэсым щегъэжьагъэу 1999-рэ илъэсым нэс Адыгэ Республикэм шIэныгъэмрэ гъэсэныгъэмрэ яминистрэу Iоф ешIэ. ЕтIанэ Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет декан фашIышъ иIофшIэны фэшъыпкъэу фэлажьэ. 2008-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым идиректор. 2017-рэ илъэсым щегъэжьагъэу бзэм иотдел иIофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ.\nАщ «Структура и история глагольных основ в адыгских языках» зыфиIорэ ыкIи нэмыкIIофшIагъэхэр иIэх. Ахэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр морфологиер, фонетикэр, бзэм итарихъ, бзэм изэхъокIын ыкIи нэмыкIхэр. Ащ нэмыкIэу апшъэрэ ыкIи гурыт еджапIэхэр зэреджэщт тхылъхэр, IэпыIэгъухэр икъэлэмыпэ къыпыкIыгъэх, агъэфедэщт программэхэр, гущыIалъэхэр зэхигъэуцуагъэх.\nМы аужрэ илъэсхэм Бырсыр Батырбый ишIуагъэкIэ «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъэу» илъэс пчъагъэм зэкIэри зэжагъэхэр томищ хъоу къыдэкIыгъ. 2017-рэ илъэсым гущыIалъэм Къэралыгъо премие къыфагъэшъошагъ. Ащ нэмыкIэу убыхыбзэм псэ къызэрэпигъэкIэжьыщтым Батырбый ишъыпкъэу пылъ. «Убых-адыгэ-урыс гущыIалъэм» икъыдэгъэкIын дэлажьэ.\nТутарыщ Мариет Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым, Пятигорскэ унивесритетым ащеджагъ. Тбилисскэ къэралыгъо университетым иаспирантурэ чIэхьажьышъ «Адыгабзэм хэт цIэунаехэм язэокIыкI» зыфиIорэ темэм дэлажьэ ыкIи ар ащ къыщегъэшъыпкъэжьы. Филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат научнэ степеныр къыфагъэшъуашэ. Непэ Мариет бзэшIэныгъэ отделым инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу Iоф ешIэ.\nТутарыщ Мариет Адыгэ къэралыгъо университетыми илъэс пчъагъэ хъугъэу щэлажьэ. Ежь иметодикэкIэ, ежь иеу екIолIэкIэ гъэшIэгъон къыфигъотыгъэу студентхэм адыгабзэр арегъашIэ. Инджылыбзэр, нэмыкIыбзэхэр зэришIэхэрэр иIэпыIэгъоу адыгабзэр ахэм аригъапшэзэ илекциехэр гъэшIэгъонэу зэхегъэуцох. «Адыгэ-инджылыз-урыс гущыIалъэм» изэхэгъэуцон Iоф дешIэ.\nАщ нэмыкIэу зигугъу къэсшIмэ сшIоигъор, Натхъо Къадыр инджылыбзэкIэ ытхыгъэгъэ романэу «Отчужденные» зыфиIорэр урысыбзэкIэ зэридзэкIыгъ.\nТэу Нуриетт Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым ишIэныгъэ секретарь, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат. Монографиеу «Вопросительные и утвердительные формы в адыгейском языке» къыдигъэкIыгъ. «Адыгабзэм изэхэф гущыIалъэу» томищ хъоу ГУАРИ-м къыдигъэкIыгъэм иавторхэм ыкIи иредакторхэм ащыщ. Адыгабзэр тэдырэ чIыпIи щыпсэурэ цIыфмэ зэрагъэшIэнымкIэ амал яIэным пае интернет проектэу book2 дэлэжьагъэхэрэм ащыщ. Нуриетт телерадиокомпаниеми щылэжьагъ. Адыгэ радиом апэрэу кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ апае къэтынхэр зэхищэхэу ригъэжьэгъагъ. Адыгэ къэралыгъо телевидением иапэрэ къэтынхэу адыгабзэкIэ ыгъэхьазырыщтыгъэхэм афэгъэзагъэу щытыгъ. Апэу телеурокхэр адыгабзэр зэрагъэшIэнымкIэ ыгъэхьазырыгъагъэх. Урысыеми нэмыкI къэралыгъохэми щызэлъашIэрэ мультфильмэу «Ежик в тумане» («Пщагъомрэ пыжъымрэ») адыгабзэкIэ зэридзэкIыгъ.\nСитымэ Сарэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат, бзэм иотдел иIофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ.\nАдыгабзэм ибжъэдыгъу диалект ихэушъхьэфыкIыгъэ нэшанэхэм афэгъэхьыгъэ темэмкIэ Ситымэм кандидатскэ диссертациер 2004-рэ илъэсым къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ащ IофшIэгъэ 60 фэдиз къыхиутыгъ. Ахэм ащыщ монографиеу «Бжедугский диалект в адыгейском языковом мире».\nКIэлэцIыкIухэмкIэ нахь Iэрыфэгъу хъуным фэшI «Адыгэ усакIохэм, тхакIохэм атхыгъэхэр», «СикIэсэ макъэхэр», «Андрыхъое Хъусен», «ШIэныгъэм екIурэ кIуачI» зыфиIорэ тхылъхэр къыдигъэкIыгъэх.\nСитымэ Сарэ адыгабзэм ихьатикъое-адэмые къэIуакIэ, бзэм имызакъоу диалект пстэумэ аригъапшэзэ, дэлажьэ.\nАнцокъо Сурэт адыгэ кIэлэегъэджэ училищэр 1988-рэ илъэсым къеухышъ еджапIэм кIэлэегъаджэу Iохьэ. Iоф ышIэзэ Къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къеухыжьы, аспирантурэми чIэхьажьы.\n«Адыгабзэм мыдэныгъэ шъуашэр къызэрэщыгъэлъэгъогъэ шIыкIэхэр» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къегъэшъыпкъэжьы ыкIи ар монографие шIыгъэу къыдегъэкIы. «Анцокъо Хьаджыбэч» (2014), «Напцок (Тхуго) Айшет-хаджи родом из аула Лакшукай» зыфиIорэ тхылъхэр зэхигъэуцуагъэх ыкIи къыдигъэкIыгъэх. «Адыгабзэм итхэнхэбзэ гущыIалъ» (2016) зыфиIорэр ЗекIогъу У., Бырсыр Б. ягъусэу къыдагъэкIыгъ.\nНепэ Анцокъо Сурэт бзэм иотдел ипащэу мэлажьэ. ЕджапIэми Iоф щешIэ. Ащ адыгабзэр тимылъэпкъэгъу еджакIохэм арегъашIэ ыкIи ахэр зэреджэрэ тхылъхэм язэхэгъэуцуакIу: «Адыгабзэ», 1-4 классхэм, я 8-рэ классым. КIэлэегъаджэхэм апае методическэ IэпыIэгъухэр зэхегъэуцох, къыдегъэкIых.\n2008-рэ илъэсым «Почетный работник общего образования РФ» зыфиIорэ цIэ лъапIэр къыфагъэшъошагъ.\nАтэжьахьэ Сайхьат Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къыухишъ, етIанэ аспирантурэм чIэхьажьыгъ ыкIи «Адыгабзэм гущыIэхэр гъэпсыгъэ зэрэщыхъухэрэр ыкIи ащ ястиль амалхэр» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ар монографие шIыгъэу къыдигъэкIыжьыгъ. Джыри Сайхьат къыкIэIотыкIыжьыныр адыгабзэм къызэрэхэфэрэ шIыкIэхэм гъунэ алъефы, ахэр къетхыхьэ.\nАщ нэмыкIэу Атэжьэхьэ Сайхьат дышъэ ыкIи тыжьын IуданэхэмкIэ хэдыкIыным фэIэпэIас. ЛIэкъо тамыгъэхэр ащ къегъотых ыкIи дэхэ дэдэу хедыкIых.\nБиданыкъо Марзият Адыгэ къэралыгъо университетым ифилологическэ факультет къыухыгъ. Аспирантурэри къыухыжьыгъ ыкIи 2005-рэ илъэсым «Становление норм адыгейского литературного языка» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ар монографие шIыгъэуи къыдигъэкIыжьыгъ. Марзият илъэс пчъагъэрэ кIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэ зыщыхагъахъорэ институтым адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэмкIэ методистэу Iоф щишIагъ.\nТыгъужъ Гощсымэ Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет къыухишъ, етIанэ аспирантурэм чIэхьажьыгъ ыкIи «Адыгабзэм хэт синонимхэмрэ ащ ястиль амалхэмрэ» зыфиIорэ темэмкIэ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат степеныр къыгъэшъыпкъэжьыгъ. Ар монографие шIыгъэу къыдигъэкIыжьыгъ. Гощсымэ зидиссертацие адыгабзэкIэ апэрэу зытхыгъэмэ ащыщ.\nНепэ Тыгъужъ Гощсымэ бзэшIэныгъэ отделым инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу мэлажьэ. Фразеологизмэхэр нарт эпосым къызэрэхафэхэрэр къетхыхьэх.\n1. Анцокъо Хьаджыбэч (Анчок Хаджибеч) / Составитель: С.Х. Анчек. – Майкоп: Магарин О.Г., 2014. – 172 с.\n2. Хатанов А.А. Из истории адыгейских алфавитов // Ученые записки. Том 5. – Краснодар-Майкоп: Краснодарское книжное издательство, 1966; Мэрэтыкъо Къ. Гъэсэныгъэм илъэгъохэщ // Адыгэ Макъ. – Мыекъуапэ, 04. 12. 2001-рэ илъэс.\n3. Мэрэтыкъо Къ. Гъэсэныгъэм илъэгъохэщ // Анцокъо Хьаджыбэч (Анчок Хаджибеч) / Составитель: С.Х. Анчек. – Майкоп: Магарин О.Г., 2014. – С. 108-113.\nАнчек С.Х., заведующая отделом языкаскачать dle 11.3


Адыгагъэр тыдэ къитхыгъа? - ghuaze\nАдыгагъэр тыдэ къитхыгъа?\nАветян-ЛIыбзыу Светланэ иапэрэ тхылъэу «Адыгагъэр тыдэ къитхыгъа?» зыфиIорэр къыдэкIыгъ. Ар лъэпкъ зэхашIэрэ гупшысэрэ зиIэхэм афэгъэхьыгъ. Зиныдэлъфыбзэ хэгупшысыхьэрэ пстэуми къызфагъэфедэн алъэкIыщт.\nУсакIоу, тхакIоу, зэдзэкIакIоу, АР-м изаслуженнэ журналистэу ГутIэ Саныет тхылъым еплъыкIэу фыриIэр къыриIотыкIыгъ:\n«Аветян-ЛIыбзыу Светланэ «Адыгагъэр тыдэ къитхыгъа?» зыфиIорэ иIэпэрытх сызеджэм, бэмэ саригъэгупшысагъ: шъыпкъэ дэдэмкIэ, «Тыдэ къитхыгъа адыгагъэр?» Ар зэхэпфын плъэкIынэу тиадыгабзэ IэубытыпIэ тшIын тлъэкIыщт гущыIэхэр зэрэхэтхэм сэри сынаIэ атесыдзэу къыхэкIыгъ. Ау Светланэ а упчIэ закъор арэп къызыщыуцугъэр. Ежь щыIэныгъэ гъогоу къыкIугъэм, шIэныгъэу ыгъотыгъэм къапкъырыкIызэ, бзэ зэфэшъхьафхэр къызфигъэфедэхэзэ хэтрэ цIыфи, хэтрэ цIыф лъэпкъи егъашIэм зэгупшысэхэрэм къатегущыIагъ.\nБлэкIыгъэм иIошъхьэжъ умытIымэ нахьышIоу зыIохэрэр щыIэх. Ау зыпарэми уемытIэмэ, уишIэныгъэ хэхъощтэп, уилъэпкъ ылъапсэ къэбгъотыщтэп — непэрэ мафэм ехъулIэу чъыг шъхьапэ горэм укъыпызыгъэ фэдэу къыпщыхъоу упсэущт.\nАветян-ЛIыбзыу Светланэ зэтIэгъэ лъэпкъ бзэ Iошъхьэжъым джыри налмэс-налкъутэ бэу чIэлъ. Ар нафэ къытфишIыгъ мы тхылъым», — къытхыгъ ащ.\n«Тэ адыгагъэр тыдэ къитхыгъа?» —\nСэIошъ, сыхаплъэ тиныдэлъфыбзэ,\nТхьэм къытIуилъхьагъэу тиадыгабзэ\nСэ сигупшысэхэр гум къебыбыкIых,\nБзыужъыеу ахэр сашъхьагъ щэхьарзэх.\nТиадыгагъэ кIодэу къысщэхъушъ,\nГупсэф къысатырэп сэ гупшысабэм.\nСыгу рихьыщтыгъэ тиадыгагъэ\nДжы мэкIодыжьышъ, сыгу ар къео.\nГуркъэгъэ пстэоу нитIум алъэгъурэр,\nГум фэмыштэжьэу лъэшэу къытео.\nДжырэ ныбжьыкIэхэр сыгу къыхэуIэх,\nГущыIэ дыскIэ зэхэпыджэжьых.\nГур къызэпакIэу ахэр мэпсэух.\nСыгу афэмыкIоу хъои пэгагъэр…\n«Сыд къафэнэщта джы тисабыйхэм?»\n«Земыгъэгъап ащ», — сэ зэхэсэхы.\nГукIэгъу щыIэжьэпышъ гууз хэсэхы.\nЫгу теIункIэжьэу щыIэр джы макIэ,\n«Гупсэ щыIэжьа?» — сэIошъ,\nГупсэхэр сапэ Тхьэм къысфегъэкIы,\nАхэр сэ сфешIы гужьыдэгъэкIы.\n«Хэт къысиIона, хэт сигъэшIэна?\nХэт къыситына, хэт секIолIэна?»\nСызэчъэлIэжьэу сиIэжьы закъор —\nО уидэхагъэрэ уиIушъэбагъэрэ,\nСэ сиакъылкIэ салъымIэсын.\nЛъапсэу о уиIэр куу дэдэу кIуагъэшъ,\nСыкъэзгъэшIыгъэм джы селъэIун.\nУпчIэу сэ сиIэр сшIуабэу сытхытхызэ,\nТхьэшхоу сашъхьагъым зыфэсэгъазэ.\nСишIэ сшIомакIэу джы ащ селъэIу:\n«КъысфызэIухи, си Тхь,\nТыдэ къитхыгъа тэ адыгагъэр,\nТиныдэлъфыбзэ, тыбзэу тидахэр?\nШIоу О хэплъхьагъэр\nКъысфызэIух, О ащ тфыхэплъхьагъэр.\nО къытIуплъхьагъэу бзэу\nУасэ фэтшIынэу О уфэягъэшъ,\nСэ сыолъэIу, тыбзэу — титыгъэм\nГъашIэу тэ тиIэм тычIэбгъэтынэу».\nИжъырэ адыгэм упчIэ фысиIэу,\nБзэм сэ сыхаплъэшъ,\n«ПСЭР сыд?» — сэ сэIо.\nТХЬЭУ мэхьанэшхо зэритыгъагъэм,\nПСЭР ащ рипхыгъэу бзэм хэсэлъагъо.\nСи Тхь, сыпфэраз О,\nПкъым зыхэпхыжькIэ уадэжь ощэжьышъ.\nПсэу къытэптырэр ПСАЛЪЭМ къиохы,\nПсэу тхэпхыжьырэр ПСАЛЪЭМ ощэжьы.\nЛъэшэу уфай, си Тхь, псэр мыкIодынэу,\nКъызэрыпхыгъэм ар ипщэжьынэу.\nЗэрэпщэжьыщтэу гъогоу фэпшIыгъэр\nКъызгурыгъаIу, си Тхь, сшIомыкIодынэу,\nШъыпкъапIэу иIэр блэсымгъэкIынэу,\nСыпсэм егъашIэм гъэшIэн иIэнэу.\nДунэе хьафэу, си Тхь, къытэптырэм\nТIэкIурэ щыIэнэу псэр къэогъакIо.\nИщыIэныгъэ ыкIэм зынэсрэм\nПСЭЛЪЫХЪОР лъыкIоу къылъыогъакIо.\nАр къызыщыкIорэм гур хьазырынэу,\nАр ылъэгъунэу, ар зэхишIэнэу,\nГуфэплъэ плъакIэ О къытэоты,\nГум изэхашIэ лъэшы къэошIы.\nУипсэлъэ тхыгъэхэм къатфыхэпхыгъэу\nХэбзэ дэхабэ, си Тхь, къытхэолъхьэ.\nА дэхэ пстэоу бзэм хэслъэгъуагъэр,\n«КIодыжьыпэна» сэIошъ, сегъапэ.\nЦIыфым ыгу илъыр изылъэгъукIэу,\nСыгум ихъыкIырэр зэхэзышIыкIэу,\nСи Тхь, сыолъэIу, дэмгъэкIодынэу\nТыбзэу тидахэм а пстэури зэкIэ.\nГум икъэбзагъэ гъунэ лъыофы,\n«Сыда» къызысIокIэ, джэуап къэоты:\nЩытын фай къабзэу\nАу сыкъэупчIэ: «Тета дунаим\nГукъабзэ иIэу зы цIыфы закъуи?»\nО къысэоIошъ, си Тхь, сэгушIожьы!\nХэт зиамалыр, хэт зылъэкIыщтыр?\nГур ытхьакIынышъ, псэр къырихынэу,\nЕжь ишIулъэгъукIэ нэшIу къыщифэнэу,\nСи Тхьэу си ЛъапIэм щыIа нэмыкIи?\nПСАЛЪЭУ егъашIэм иIэ зэпытыр,\nКЪУРМЭНЫ лъапIэу Ащ къытфегъакIо.\nГухэр ытхьакIэу тфегъачъэ лъыпсыр,\nСыгум фэсэхьы уасэу тфитыгъэр.\nПсынкIэу Тхьэм дэжьы къэсэгъэзэжьы.\nСыбзэм къыхэсхэу джы сэ сэIожьы:\n«Къэзыгъэзэжьырэр Тхьэми ештэжьы».\nСыбзэу сидахэм къысфыхэплъхьагъэшъ,\nКъысфызэIупхи нафэ сфэпшIыгъэшъ,\nСи Тхь, сыпфэразэу шъхьащэ пфэсэшIы.\nСыгум хэптIагъэу псэзанэу сиIэр,\nУфэсакъыпэзэ гум ар къиплъхьагъэшъ,\nАры О ренэу сыгу укъызкIиплъырэр,\nСыгур къэбзэнэуи О узкIыфаер.\nЗыми фэмыдэу сыбзэу силъапсэм,\nГъунэ лъыпфынэу О къыхэолъхьэ\nБэу гущыIабэ сиадыгабзэ\nГум фэгъэхьыгъэ псэлъэ дэхабэ.\nТетэп дунаим тыбзэ пеIэнэу,\nГущыIэ пчъагъэр гум ащ рапхыгъэу.\nЯгущыIабэ гуми лъыIэсхэу,\nБзэм къыхахынэу афыхэплъхьагъэу.\nСыгурэ спсэрэ сырагъэIэжьэу,\nЩыI джы, цIыф пчъагъэ,\nБзэр чIэзыдзыжьрэр сэ фэсэгъадэ\nТыжъ фэмыежьэу IэкIыб зышIыжьрэм.\nДжакIом сыфэдэу, джы, сэ сыкъаджэ:\nШъукъэплъэжьынэу, марджэ хъужьыных!\nКIодыгъэ лъэпкъы тымыхъужьынэу,\nТхьэм къытIуилъхьэгъэ бзэр дгъэжъынчынэу.\nШIугъэу тхэлъыгъэр рытIотэжьынэу,\nБзэ тимыIэжьэу тыкъэмынэжьынэу!\nУкъэущыжьынэу, о, сыолъэIу,\nТхьэр къызэтэнэу, силъэпкъы кIас!\nБэрэ сыхаплъэ тиныдэлъфыбзэ,\nТхьэм къытIуилъхьэгъэ тыбзэу тидахэм\nХэслъагъо сшIоигъоу тиадыгабзэ,\nТыдэ къитхыгъа тэ адыгагъэр?\nCancellation of march in Nalchik on Adygs’ Memory Day outrages social network users\nFamous Circassian Islamic philosopher Tsei Jawdat Saeed passed away\n5,500 Year Old Beer Straws Found in Maykop\nFilm director Sokurov complains about threats to his life received from Chechnya\nÖnceki İçerikFund for the Circassians, 1864\nSonraki İçerikЧылэу Алыуарэ (Бжыхьэкъуае) ихъишъ\nAdygea developed the Circassian (Adyghe) – Russian online dictionary\nУбзи, уихабзи, уафигъэсакъыщт\nCircassian Language 12/10/2021\nEthnographic class opened in Khabez village of Karachay-Circassia\nWe start our publishing life\n“Sobesednik” calls scientific testing ground in Adygea a resort for Vladimir Putin\nCircassians of Kfar-Kama told in the Knesset of Israel about the Circassian genocide\nThe video of ‘Putin’s palace’ built in the historical Circassian land Khulijiy has been seen millions of times


Республика Адыгея - Бизнесым IэпыIэгъу зэригъотыщтыр икъоу лъыгъэIэсыгъэн фае\n— Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым ащылажьэу, УФ-м и Правительствэ иунашъо къыхиубытэхэрэм федеральнэ ыкIи республикэ IэпыIэгъу пстэури аIэкIэхьан фае. Нэбгырабэхэм IофшIэпIэ чIыпIэ ямыIэу къызэрэнэщтхэр къыдгурыIоныр шIокI зимыIэ Iофэу щыт. Предпринимательхэм къэралыгъо IэпыIэгъур къызIэкIагъэхьанымкIэ тадеIэныр типшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ, — къыIуагъ ЛIышъхьэм.\n— Экономикэ ыкIи социальнэ политикэм илъэныкъо пэпчъ хэзыгъэ фэтымышIэу Iоф дэтшIэн фае. Коронавирусым къыздихьын ылъэкIыщт пстэури къыдэтлъытэзэ тшIэщтыр итхъухьан фае. Къэралыгъо IэпыIэгъум шапхъэу пылъыр предпринимательхэм икъу фэдизэу алъыдгъэIэсыныр шIокI зимыIэ Iоф, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.


ЛIыжъ ЩтыргъукIыр яхьакIагъ | Адыгэ Макъ\nЛIыжъ ЩтыргъукIыр яхьакIагъ\nИлъэсыкIэм ипэгъокIэу дэеу зэхэзыхыхэрэр ыкIи зымылъэгъухэрэр зычIэсхэ Адыгэ республикэ еджэпIэ-интернатым иеджакIохэм полицейскэ ЛIыжъ ЩтыргъукIыр яхьакIагъ. МэфэкI гушIуагъор ащ къахилъхьагъ ыкIи илъэсыкIэм щынэгъончъэу гъогум щызекIонхэу ариIуагъ.\nКIэлэцIыкIухэу зипсауныгъэ амалхэр зэщыкъуагъэхэр ары анахьэу гъогу зэпырыкIыпIэхэм къин ащызылъэгъухэрэр. Ащ пае ахэр гъогум зэпырыкIынхэу зежьэхэкIэ, апэрапшIэу водительхэр къэуцугъэхэу благъэкIыхэмэ зэрагъэшIэн зэрэфаер инспекторхэм агу къагъэкIыжьыгъ. Нэфынэр къэзытырэ пкъыгъохэм ягъэфедэн шIуагъэу пылъыр агурагъэIуагъ.\nГъогурыкIоным ишапхъэхэр кIэлэцIыкIухэм зэрашIэрэр викторинэ джэгукIэмкIэ полицейскэ ЛIыжъ ЩтыргъукIым ыуплъэкIугъ. Нэужым зэхэтхэу орэд къаIозэ елкэр къакIухьагъ.\nМэфэкIым икIэух шIухьафтынхэр ЛIыжъ ЩтыргъукIым аритыгъэх.


ЦIыфхэм яфедэхэр къыдалъытэзэ — Адыгэ макъ\n2021-рэ илъэсым уполномоченнэм Iофэу ышIагъэм икIэуххэм мыщ пэшIорыгъэшъэу щатегущыIагъэх. 2020-рэ илъэсми, гъэрекIуи республикэм щыпсэухэу цIыфым ифитыныгъэхэм якъэухъумэнкIэ уполномоченнэм иаппарат зыкъыфэзыгъэзагъэхэм япчъагъэ зэрэзэтемыкIырэр зэIукIэгъум щыхагъэунэфыкIыгъ. Закъыфэзыгъэзагъэхэм япроцент 54-мэ яIофыгъохэр зэшIуахыгъэх.\nЦIыфхэр анахьэу зыгъэгумэкIыщтыгъэхэр социальнэ IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэм, псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу зэрашIыщтым япхыгъэ Iофыгъохэр ары. Пандемием илъэхъан псауныгъэм икъэухъумэн епхыгъэ тхьаусыхэ тхылъ заули къаIэкIэхьагъ. ПстэумкIи уполномоченнэм иаппарат тхылъ 370-рэ къыIукIагъ. ЦIыфхэм адыриIэгъэ зэIукIэгъухэм уполномоченнэр тхылъ 290-м ехъумэ щахэплъагъ.\n«ЦIыфхэм яшIошIхэмрэ яеплъыкIэхэмрэ язэгъэшIэнкIэ амал зэфэшъхьафхэр тэгъэфедэх. ЦIыфым ифитыныгъэхэмкIэ уполномоченнэм иаппарати ащ фэдэ амалхэм зэу ащыщ. ЦIыфхэм яфедэхэр къыдалъытэзэ, ахэм ятхьаусыхэ тхылъхэм икъоу ахэплъэнхэ фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы хэбзэгъэуцугъэм диштэу 2021-рэ илъэсымкIэ цIыфым ифитыныгъэхэм якъэухъумэнкIэ уполномоченнэм Iофэу ышIагъэм ехьылIэгъэ докладыр илъэсэу къихьагъэм иапэрэ мэзищ АР-м и ЛIышъхьэрэ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэмрэ зэрарахьылIэн фаер.\nПредыдущая Къэралыгъом игугъапI, ныбжьыкIэхэм яхъопсапI\nСледущая Щылэ мазэм и 15-р — Урысые Федерацием и Следственнэ комитет зызэхащэгъэ Маф


ЗэIукIэгъу яIагъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат чIыопс къэкIуапIэхэр зэрагъэфедэрэм гъунэ лъызыфырэ Федеральнэ къулыкъум ипащэ игуадзэу Марианна Климовам республикэм и Правительствэ зычIэт унэм зэIукIэгъу щыдыриIагъ.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх Росприроднадзорым Краснодар краимкIэ ыкIи Адыгэ РеспубликэмкIэ ирегион гъэIорышIапIэ ипащэу Роман Молдовановыр, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, вице-премьерэу Сапый Вячеслав.\nЧIыопсым икъэухъумэн епхыгъэ Iофыгъохэм зэIукIэгъум щатегущыIагъэх. Мы лъэныкъомкIэ хабзэм ифедеральнэ къулыкъухэм зэдэлэжьэныгъэу адыряIэр гъэлъэшыгъэн зэрэфаер республикэм и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\n«ЧIыопсым икъэухъумэнкIэ джырэ амалхэр республикэм щыгъэфедэгъэнхэм лъэшэу анаIэ тырагъэты. Республикэм ихэбзэ Iэшъхьэтетхэм тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэн епхыгъэ пшъэрылъхэм язэшIохын мэхьанэшхо раты, сыда пIомэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэщтыр ащ бэкIэ елъытыгъ. МыщкIэ федеральнэ гупчэм игъоу ылъэгъухэрэр къыдэтлъытэхэзэ, тиIофшIэн нахьышIоу зэхэтщэн фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nМарианна Климовам Адыгеим и ЛIышъхьэ къыфиIотагъ уплъэкIунхэу зэхащагъэхэм якIэуххэм, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет иподразделениехэм яIофшIэн зэрауплъэкIугъэм афэгъэхьыгъэу.\n«Зэхэщэн Iофтхьабзэхэр зэрахьэхэ зыхъукIэ, псым игъэфедэнкIэ, псэушъхьэхэм якъэухъумэнкIэ игъоу тлъэгъугъэхэр Адыгэ Республикэм испециалистхэм къашъхьапэщтых», — хигъэунэфыкIыгъ Марианна Климовам.\nЗэIукIэгъум икIэуххэм атетэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ Адыгеим тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэнкIэ ыкIи чIыопс къэкIуапIэхэмкIэ и ГъэIорышIапIэрэ Адыгеим псэушъхьэхэмрэ псы биологие къэкIуапIэхэмрэ якъэухъумэнкIэ ыкIи ягъэфедэнкIэ и ГъэIорышIапIэрэ пшъэрылъ заулэ афишIыгъ. Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет ипащэ пшъэрылъ фашIыгъ чIыопсым икъэухъумэн тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэу зэрахьэхэрэм гъунэ ренэу алъифынэу.\nПредыдущая ШIуагъэ къытэу Iоф зэдашIэ\nСледущая Джыри зэтыгъо…


Iалъмэкъхэр афагощыщтых — Адыгэ макъ\nАдыгеим зыныбжь хэкIотагъэхэм апае гъомылэпхъэ зэфэшъхьафхэр зэрылъ Iалъмэкъхэу агъэхьазырыгъэхэр зытефэхэрэм афагощынхэр къихьащт тхьамафэм аублэщт.\nНэжъ-Iужъхэм IэпыIэгъу языгъэгъотырэ волонтерхэм яIофшIэн тэрэзэу зэхэщэгъэнымкIэ унэшъо гъэнэфагъэхэр республикэм и ЛIышъхьэ ышIыгъэх. Нахь шIуагъэ къытэу ар гъэпсыгъэным зыкI волонтер штабыр лъэплъэ.\n— Анахьэу щыкIагъэ зиIэ цIыфхэм ыпкIэ хэмылъэу гъомылэпхъэ гъэнэфагъэхэр аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ ищыкIэгъэ мылъкур сэ сиунашъокIэ къыхэдгъэкIыгъ. Коронавирусым зимыушъомбгъуным пае цIыфхэр яунэ исынхэ фаеу зэрэхъугъэм къыхэкIэу, щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцуагъэхэм IэпыIэгъу тафэхъунымкIэ бюджет ыкIи мыбюджет ахъщэ къэкIуапIэхэр дгъэфедэнхэ фае, — къыкIигъэтхъыгъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм и ЛIышъхьэу Рашид Темрезовым шъоущыгъу тонн 50 Адыгеим къызэраригъэщагъэм фэшI рэзэныгъэ гущыIэхэр КъумпIыл Мурат фигъэхьыгъэх. А IэпыIэгъур Iалъмэкъэу агъэхьазырыщтхэм ахэхьащт.\nГъомылэпхъэ гъэнэфагъэхэмрэ нахьыбэрэ агъэфедэрэ товархэмрэ зыIэкIагъэхьанхэу зытефэхэрэр:\n1. Гъот макIэ зиIэ унагъохэр.\n2. Шъхьэзакъохэу зыныбжь илъэс 65-м къехъугъэхэр.\n3. Дэгъоу зекIон зымылъэкIхэу сэкъатныгъэ зиIэхэр.\nПэшIорыгъэшъэу заявкэхэр къызатыхэкIэ, мэлылъфэгъум и 6-м къыщегъэжьагъэу волонтерхэм гъомылапхъэхэмрэ нахьыбэрэ цIыфхэм агъэфедэрэ пкъыгъохэмрэ аIэкIагъэхьа-\nЛиние плъырхэм яномерхэр:\n8 (8772) 210-500.\nМуниципалитетхэм номер тедзэхэу ащагъэфедэхэрэр:\nПредыдущая Къэралыгъо автоинспекцием Iоф зэришIэщтыр\nСледущая ИкуупIэм хэтхэу


ГумэкIыгъом тыпэуцужьы — Адыгэ макъ\n«Антидепрессант» зыфаIорэ Iэзэгъу уцхэр процент 15-кIэ нахьыбэу аптекэхэм ащэ хъугъэ. Рецепт зыпылъхэу врачхэм къыратхыкIыхэрэри, «узыгъэIэсэрэ» уцхэри цIыфхэм бэу ащэфых.\nГукъыдэчъыр тIэкIу нахь макIэ зыхъукIэ, сыд пае «депрессиеу» ар къытщыхъура? ТыгуIэзэ уцхэр зэдгъэгъотхэу, тэр-тэрэу ащ тыпэуцужьын амал тимыIэу сыд пае къытшIошIыра?\nМы илъэсым иапэрэ мазэ къыщегъэжьагъэу Iоныгъом нэс тикъэралыгъо ис цIыфхэм сомэ миллиарди 2,6-рэ зытефэгъэ Iэзэгъу уц къэмлан миллиони 5,5-рэ ащэфыгъ. Ахэр врачхэм къафыратхыкIыгъэхэр ары. Ежь-ежьырэу цIыфхэм къыхахыгъэ Iэзэгъу уцхэм миллиарди 7 фэдиз апэIуагъэхьагъ, ащ фэдэ къэмлан миллиони 123-рэ къызIэкIагъэхьагъ.\nПсихиатрэхэм зэраIорэмкIэ, бжыхьэм цIыфхэм гукIуачIэу яIэр нахь макIэ мэхъу. Ащ пэшIуекIощт Iэзэгъу уцхэм яшъонхэу рагъажьэ. Ау гукъыдэчъыр зэреIыхыгъэм пае «депрессия» зыфаIорэ узыр яIэу алъытэныр тэрэзэп. Мыщ фэдэ уз зиIэм щхыпэ къызэремыкIурэм дакIоу зигъэсысынри, гупшысэныри къехьылъэкIы, цIыфым «зиугъоин» ылъэкIырэп, иIахьылхэр гущыIэгъу къыфэхъухэ зыхъукIэ, ипсауныгъэ изытет нахь дэи мэхъу.\nМыщ фэдэ зекIуакIэр цIыфым тхьамэфитIум ехъурэ иIагъэу, Iоф ышIэнэуи фэмыеу, щыIэныгъэм мэхьанэ щыримыIэжьэу къыщыхъоу ыкIи псэунэу фэмыежьы зыхъукIэ — шIокI имыIэу психиатрэм дэжь кIон фае. Узыр къызщежьагъэр, ушъхьагъоу фэхъугъэр ащ ыгъэунэфыщт.\nТыгъэм инэф, чэщ-зымафэм инэфынэ нахь макIэ зэрэхъухэрэм, къызэрэучъыIырэм апкъ къикIыкIэ цIыфхэм гукъыдэчъэу яIэр нахь макIэ мэхъу. Пчыхьэм унэм остыгъэр нахь шIэтэу хэбгъанэмэ, гумэкIыгъом зыщыуухъумэнкIэ ишIуагъэ къэкIощт.\nПкъышъолым ищыкIагъэм фэдизрэ учъыен фае. Режим гъэнэфагъэм утеты зыхъукIэ (а зы уахътэм угъолъыжьэу ыкIи укъэтэджэу), ар гъэцэкIэгъошIу хъущт. Чэщ-зымафэм сыхьати 7 — 8-м учъыен фае.\nДжащ фэдэу цIыфым ыгу мыкIодынымкIэ, игукъыдэчъ бжыхьэ чъыIэм хэмыкIодэнымкIэ IэпыIэгъу къыфэхъущтмэ спортыр ащыщ. Фитнесым, бассейным, жьы къабзэм ухэтэу къэпкIухьаным е къэпчъыхьаным, къэшъоным яшIуагъэ къэкIощт. Зыбгъэгупсэфынышъ, рэхьатэу жьыкъэпщэныри мыщ фэдэ гумэкIыгъом иIэпыIэгъущт.\nТэрэзэу ыкIи игъом ушхэным унаIэ тебгъэтын фае. Диетэ «хьылъэхэм» уатетIысхьэмэ къикIын щыIэп, ау гукъыдэчъыр нахь макIэ зэрэхъугъэм пае зэпымыоу ушхэныри тэрэзэп.\nШъон пытэхэм, тутыным рэхьатыгъо къыуатэу зэраIорэр зэрэмытэрэзыр хэти къыгурыIон фае. Тутыным е шъоным тIэкIу нахь уагъэгупсэфыгъэу къыпщыхъун ылъэкIыщт, ау охътэ тIэкIу зэрэтешIэу пстэури къызэпырызэжьыщт.\nПредыдущая ЦIыфхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъонэу\nСледущая Нэжъ-Iужъхэр агъэгушIуагъэх


зы шIын — с русского на адыгейский\nКраткий русско-адыгейский словарь > строить\n1. (сделать восприимчивее, острее) нахь чан шIын, нахьышIу шIын\nобострить слух тхьакIумэр нахь чан шIын, тхьакIумашIо шIын\nобострить внимание гулъытэныгъэр нахьышIу шIын\n2. нахь дэи шIын\nобострить отношения зэфыщытыкIэхэр нахь дэи шIын\nРусско-адыгейский словарь > обострить\n1. лъынчъэ шIын, лъы кIэмытыжьэу шIын\n2. перен. къарыунчъэ шIын, кIочIаджэ шIын\nобескровить врага пыир кIочIаджэ шIын\nРусско-адыгейский словарь > обескровить\nРусско-адыгейский словарь > газифицировать\nсов. что нахь тхьамыкIэ шIын, нахь къулайцыз шIын, нахь цIыкIу шIын\nобеднить содержание произведения произведением имэхьанэ нахь цIыкIу шIын\nРусско-адыгейский словарь > обеднить\n1. кого-что (лишить самостоятельности) шъхьэфимыты шIын, шъхьэфитынчъэ шIын\n2. что пшъэдэкIыжь имыIэжьэу шIын\nобезличить работу IофшIэнымкIэ пшъэдэкIыжь имыIэжьэу шIын\nРусско-адыгейский словарь > обезличить\n1. что гъэпкIыжьын, шъончъэ шIын, ышъо гъэкIодын\n2. кого-что, перен. теплъэнчъэу шIын, теплъаджэу шIын, дэеу шIын\nРусско-адыгейский словарь > обесцветить\n1. кого-что (сделать богатым) гъэбаин, баи шIын\n2. что, перен. бэ шIын, хэгъэхъон\nобогатить свой знания уишIэныгъэхэм ахэбгъэхъон\n3. что, тех. нахьышIу шIын (мыхъущтыр хигъэкIызэ)\nобогатить руду гъучIыхэкIыр нахьышIу шIын\nРусско-адыгейский словарь > обогатить\nсов. кого-что шъхьасынчъэ шIын, шъхьасыныгъэнчъэ шIын, гукIэгъунчъэ шIын, пхъашэ шIын\nРусско-адыгейский словарь > ожесточить\nРусско-адыгейский словарь > допустить\nсов. что мынафэу шIын, зэхэшIыкIыгъуае шIын, гурыIогъуае шIын\nРусско-адыгейский словарь > завуалировать\nсов. что заказ шIын, заказать шIын\nзаказать костюм кIэкозэпылъ заказать шIын\nРусско-адыгейский словарь > заказать\nсов. что нахь фэкъулай шIын\nнахь чан шIын, нахь къыгурыIо шIын\nРусско-адыгейский словарь > изощрить\nсов. что расход шIын, хъарджы шIын, тегъэкIодэн\nизрасходовать деньги ахъщэхэр расход шIын\nРусско-адыгейский словарь > израсходовать\nсов. что чем тиз шIын, из шIын\nнаводнить рынок товарами товарыр рынкэм из шIын\nРусско-адыгейский словарь > наводнить\nсов. кого-что къарыунчъэ шIын, кIочIаджэ шIын\nобессилить врага пыир кIочIаджэ шIын\nРусско-адыгейский словарь > обессилить


Адыгэ шIэныгъэлIэу Къэрдангъушъ Зэрамыку фэгъэхьыгъэ тхылъ къыхаутыгъ\nГъубдж, Мэзаем и 13 2018 08:50\nНалщыч, мэзаим и 13\nШIэныгъэлэжьэу, лъэпкъ IорыIуатэм иугъоякIоу Къэрдангъушъ Зэрамыку къызыхъугъэр мыгъэ илъэси 100 хъугъэ. Адыгэ шIэныгъэлIым фэгъэхьыгъэ тхылъэу "Жанхъуэтхьэблэ хъыбархэр" Налщыч къыщыдагъэкIыгъ. I918 илъэсым Къэрдангъушъ Зэрамыку къызщыхъугъэ къуаджэм Жанхъуэтхьаблэ ыцIагъар, джы - Псыгуэнсу.\nКъэрдангъушъ Зэрамыку - этнограф, нарт эпосым, лъэпкъ IорыIуатэм, таурыхъхэм, орэдыжъхэм, IурыIупчъэхэм яугъоекIуагъ, ахэмэ афэгъэхьыгъэ тхылъ пчъагъэ къыдигъэкIыгъ. Ау исэнэхьаткIэ актерыгъ, къэбэртэе театрэм хэтыгъ, ащ пае иапэрэ пьесэ ытхыгъагъ - "Къэншъаубый ыкIи Гощэгъэгъ". 1940 илъэсым къэбэртэе театрэм щагъэуцугъагъ.\nХэгъэгу зэошхом къызекIыжьым ыуж Къэрдангъушъ Зэрамыку кIэлэегъэджэ институт къыухыжьыгъ, тхылъ тедзапIэм, шIэныгъэ институтым ащылэжьагъ. Лъэпкъ фольклорыр, эпосыр ыугъоижьыгъэх.\nКъэрдангъушъ Зэрамыку 2008 илъэсым дунаим ехыжьыгъ, Адыгэ Республикэми, Къэбэртэе-Бэлъкъарыми ящытхъуцIэхэр къылэжьыгъэх.\nНэмыкI материалэу мы категорием ехьылIагъэу: « Адыгэ Республикэм илIышъхьэрэ "Адыгэ Хасэ - Черкесский Парламент"-м итхьэматэрэ адыгабзэм иIоф тегущыIагъэх КъумпIыл Мурат сурэтышIэу Къат Теуцожь иIофшIэпIэ унэ щыIагъ »


Адыгеим и ЛIышъхь: «ТшIэрэр зэкIэ цIыфхэм афытегъэпсыхьэгъэн фае» — Адыгэ макъ\nРедактор 13.08.2020 13.08.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Мыекъопэ районым ипоселкэу Каменномостскэм щыIагъ ыкIи къэралыгъо программэу «Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ проектхэр псэупIэм зэрэщагъэцакIэхэрэр ыуплъэкIугъ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет хэтхэр, Мыекъопэ районым иадминистрацие ипащэу Олег Топоровыр, Каменномостскэ къоджэ псэупIэм ипащэу Владимир Петровыр.\nРеспубликэм ипащэ къэралыгъо программэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу зэтырагъэпсыхьэхэрэ социальнэ псэолъэ заулэмэ аIухьагъ, IофшIэнхэр зэрэлъыкIуатэхэрэм зыщигъэгъозагъ. Ахэм ащыщых поселкэм дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIищэу игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр зыщыкIохэрэр. Мы псэуалъэхэр блэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 60 — 70-рэ илъэсхэм ашIыгъагъэх. Ахэм гъэцэкIэжьынхэр арашIылIэхэу къыхэкIыгъ, ау мыщ фэдэу загъэкIэжьыхэрэр апэрэ. IофшIэнхэм къадыхэлъытагъэу унашъхьэр зэблахъущт (кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу N 24-м), джащ фэдэу шъхьангъупчъакIэхэр ахагъэуцощтых, инженернэ коммуникациехэр, гъэсэныгъэм иучреждениехэм акIоцIхэр, ащ къапэIулъ чIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьащтых. Ащ нэмыкIэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ачIэтыгъэ гъэфэбэпIэ системэхэр зэблахъугъэх.\nАщкIэ мэхьанэшхо зиIагъэр ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ къэралыгъо программэм къыдыхэлъытагъэу Каменномостскэм ирайон цIыкIухэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр зэралъыIэсыгъэр ары. ТапэкIэ къоджэ псэупIэм Iофтхьабзэу щызэхащэщтхэм яшIуагъэкIэ илъэситIум къыкIоцI газыр зылъыIэсыгъэхэм япчъагъэ джыри нахьыбэ хъущт.\nДжащ фэдэу культурэм и Унэ гъэкIэжьыгъэныр мы программэм къыдыхэлъытагъ. Ар 1968-рэ илъэсым ашIыгъ, непэрэ шапхъэхэм адиштэжьырэп. Шъолъырыр мы программэм зэрэхэлажьэрэм ыкIи федеральнэ мылъку къызэрэIэкIэхьагъэм ишIуагъэкIэ культурэм иучреждение зэрифэшъуашэу зэтырагъэпсыхьащт. ПсэолъэшIхэм унашъхьэр зэблахъугъ, гъэфэбэпIэ системэр зэтырагъэуцо, нэмыкI IофшIэнхэр агъэцакIэх.\nАгъэкIэжьырэ культурэм иучреждение тхылъеджапIэр, хореографием икружокхэр, орэдыIо ыкIи театральнэ студиехэр къыщызэIуахынхэу агъэнафэ. ГъэцэкIэжьынхэм ауж залым чIыпIэ 238-рэ иIэщт, ащ 3Д-кинотеатр дыхэтыщт.\nАужырэ шапхъэхэм адиштэрэ шIыкIакIэхэр агъэфедэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр, ау ащ дакIоу псэуалъэм ижъырэ иархитектурнэ теплъэ къэгъэнэжьыгъэн зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ хигъэунэфыкIыгъ. Джащ фэдэу паркыр зэрэзэтырагъэпсыхьагъэр республикэм ипащэ зэригъэлъэгъугъ. ЛъэсрыкIохэм къызщакIухьан алъэкIыщт гъогухэр мыщ щашIыгъэх, сценэр, зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр, кIэлэцIыкIу площадкэр къыдэуцуагъэх. Паркым пэмычыжьэу щыт саугъэтымрэ ыпэкIэ кинотеатрэу щытыгъэ псэуалъэмрэ непэ гъэцэкIэжьынхэр ащэкIох. Владимир Петровым къызэриIуагъэмкIэ, зекIоным зызэриушъомбгъурэр къыдалъытэзэ, мы чIыпIэм къэбарлъыгъэIэс гупчэрэ къэгъэлъэгъуапIэрэ къыщызэIуахынхэу ары.\nКъоджэ псэупIэхэм адэсхэм загъэпсэфыным ыкIи шIуагъэ къытэу яуахътэ агъэкIоным, ятворчествэ хагъэхъоным, кIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ тэрэз зэрагъэгъотыным мэхьанэшхо зэриIэр, ащ фэдэ амал ятыгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыIуагъ. Ар гъэцэкIэгъэным фэшI федеральнэ программэу «Гъэсэныгъэм хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэм республикэр хэхьагъ. ИскусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэхэр гъэкIэжьыгъэнхэр ары мыщ дэжьым анахь шъхьаIэр.\nМыщ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ поселкэу Каменномостскэм дэт искусствэхэмкIэ кIэлэцIыкIу еджапIэм игъэцэкIэжьын сомэ миллион 28,5-рэ пэIуагъэхьащт, непэрэ мафэм IофшIэнхэр щэкIох.\n— Зэфэхьысыжьыр ары анахь шъхьаIэр. ТшIэрэр зэкIэ цIыфхэм афытегъэпсыхьэгъэн фае. Арышъ учреждениехэм ягъэцэкIэжьын зэхэщагъэ зэрэхъурэм пытагъэ хэлъэу тылъыплъэн фае. Нэужым егъэджэн IофшIэным зэрифэшъуашэу тыкъекIолIэным, сабыйхэм ящыкIагъэр ядгъэгъотыным, сэнаущыгъэу ахэлъым зыкъызэIуихын амал яIэным тыпылъын фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м и ЛIышъхьэ\nПредыдущая Хэхъоныгъэхэм якъэкIуапI\nСледущая Видеосервис Wink покажет эксклюзивную трансляцию оперы «Капулетти и Монтекки» в прямом эфире


Апэрищым ащыщ хъугъэ — Адыгэ макъ\nАпэрищым ащыщ хъугъэ\nКъэбарлъыгъэIэс агентствэу «РИА Новости» зыфиIорэм испециалистхэм цIыфхэм япсауныгъэкIэ зишIуагъэ къэкIощт псэукIэр нахьыбэу къызщыхахыгъэ шъолъырхэр ыгъэунэфыгъэх.\nМыщ дэжьым субъектым исхэр шъон пытэхэм, тутыным, наркотикхэм зэрапыщагъэхэр, спортым уахътэу тырагъэкIуадэрэр, IофшIэкIэ амалэу цIыфхэм яIэхэр къыщыдалъытагъэх.\nБлэкIыгъэ 2019-рэ илъэсыр пштэмэ, апэрэ чIыпIищыр аубытыгъ Дагъыстан, Чэчэн республикэхэм ыкIи Адыгеим. Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, тиреспубликэ исым ипроцент 47-р спортым ыкIи физкультурэм апылъ хъугъэ. БлэкIыгъэ илъэсым ГТО-м ишапхъэхэм ятын нэбгырэ мин 30 фэдиз хэлэжьагъ.\nУФ-м спортымкIэ иминистрэу Олег Матыциныр Адыгеим къызэкIом федеральнэ проектэу «Спорт — норма жизни» зыфиIорэр шIуагъэ къытэу республикэм зэрэщыпхыращырэм къыкIигъэтхъыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, спорт псэуалъэхэр нахьыбэу зыщашIыхэу, инфраструктурэм зызщырагъэушъомбгъурэ субъектитфым Адыгеир ащыщ.\n— ЦIыфэу республикэм щыпсэухэрэм, къуаджэм дэсхэри зэрахэтхэу, спорт псэуалъэхэр къызIэкIэгъэхьэгъошIу афэшIыгъэнхэу пшъэрылъ зыфэдгъэуцужьыгъ. Джащ фэдэу зипсауныгъэ пыч фэхъугъэхэми спортыр зырящыкIагъэр зыщыдгъэгъупшэрэп. Ар мы уахътэм мыдэеу пхырыщыгъэ мэхъу, муниципалитет пэпчъ спортым епхыгъэ инфраструктурэр щытэгъэпсы. Адыгеим псэолъэ 941-у итым щыщэу 567-р къоджэ псэупIэхэр ары зыщытшIыгъэхэр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрищагъ\nСледущая COVID-19 aşısı geldi


ПенсиехэмкIэ фондым къеты — Адыгэ макъ\nПроценти 3,4-рэ къахэхъуагъэу\nУФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд ибюджет къыхэмыхыгъэу, къэралыгъом къытырэ пенсиехэр, социальнэхэри къахиубытэхэу, проценти 3,4-кIэ индексацие ашIыгъэхэу мэлылъфэгъум и 1-м къыщыублагъэу къатых.\nАдыгеим щыпсэоу нэбгырэ мини 9,5-м ехъу ащ къыхеубытэ. Ахэм ащыщэу мини 9,1-мэ социальнэ пенсие къафэкIо.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, социальнэр страхованиемкIэ пенсиер къыфэкIонэу фитыныгъэ зимыIэхэм къараты. Джащ фэдэу социальнэ пенсиер апэрэ, ятIонэрэ ыкIи ящэнэрэ купхэм ахахьэрэ сэкъатныгъэ зиIэхэм, кIэлэцIыкIоу сэкъатныгъэ зиIэхэм, янэ, ятэ е тIури чIэзынагъэхэм е ахэр зыщыщхэр амышIэрэм афагъэнафэ. Урысые Федерацием щыпсэоу IофшIэгъэ илъэсхэр зимыIэхэр е ищыкIагъэм фэдиз изымыгъэкъугъэхэр социальнэ пенсие зытефэхэрэм ащыщых.\nЗыныбжь нэсыгъэу социальнэ пенсиер къызтефэхэрэм нэмыкIхэр зыщыкIохэрэ ныбжьым илъэситф ехъугъэу афагъэнафэ.\nХэбзэгъэуцугъэм диштэу ятIонэрэ пенсиер къызтефэхэрэри индексацием къыхеубытэх. Ахэм ахэхьэх заом шъобжэу хихыгъэм ыпкъ къикIыкIэ сэкъатныгъэ зиIэ хъугъэхэр, Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэр, ахэм яшъхьэгъусэхэр, дзэкIолIхэу къулыкъу ахьызэ фэхыгъэхэм янэ-ятэхэр, «Жителю блокадного Ленинграда» зыфиIорэ тамыгъэр къызфагъэшъошагъэхэр.\nСоциальнэ пенсиеу республикэм щатырэр къызаIэтыкIэ, гурытымкIэ лъытагъэу, сомэ мини 9,3-рэ ар зэрэхъущтыр. Заом шъобжэу хихыгъэм ыпкъ къикIыкIэ сэкъатныгъэ зиIэ хъугъэхэм ятIонэрэ пенсиеу къаратырэр индексацие ужым сомэ мин 15,4-рэ, Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм япенсие сомэ мин 14,9-рэ хъущт. Сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэм ыкIи къызыхъугъэм къыщыублагъэу апэрэ купым хэхьэрэ сэкъатныгъэ зиIэхэм къаратырэр, гурытымкIэ лъытагъэу, сомэ мин 13,9-м нэсыщт.\n«Житель осажденного Севастополя» зыфиIорэ тамыгъэр къызфагъэшъошагъэхэр «Жителю блокадного Ленинграда» зыфиIорэ тхылъыр къызэратыгъэхэм ягъэпшагъэ мэхъух ыкIи социальнэ фэIо-фашIэхэмкIэ яфитыныгъэхэр зэфэдэх.\nАхэми Ленинград иблокадэ къыхиубытагъэхэм афэдэу мазэ къэс ахъщэ тын къафэкIо, ахъщэ тедзэу къаратырэм хэхьэрэ социальнэ фэIо-фашIэхэр афагъэцакIэх, сэкъатныгъэ зиIэхэм пенсиитIури, сэкъатныгъэм паий, ныбжьыр зэрэнэсыгъэм паий, къафэкIонэу агъэпсын фитых.\nХэбзэгъэуцугъэм къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, Севастополэу къадзыхьагъэм щыпсэущтыгъэкIэ кIохэрэр 1941-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ и 30-м къыщыублагъэу 1942-рэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ и 4-м нэс ащ дэсыгъэхэр ары. Ахэм тамыгъэу «Житель осажденного Севастополя» зыфиIорэр къараты. Ар къэзыушыхьатырэ тхылъэу кIыгъур Хэгъэгу зэошхом иветеран иудостоверение къатыным лъапсэ фэхъу.\nЦIыфым тамыгъэмрэ ар къэзыушыхьатырэ тхылъымрэ къытефэхэу, ау имыIэхэмэ, УФ-м ПенсиехэмкIэ фондым ичIыпIэ органэу зыпэблагъэм екIуалIэмэ IэпыIэгъу къыратыщт. Джащ фэдэу тамыгъэр къаратыгъэу, ау сэкъатныгъэ зиIэхэм ахэмыхьэхэрэм цIыфхэр социальнэу къэухъумэгъэнхэмкIэ къулыкъум е фондым ичIыпIэ орган зафагъэзэн алъэкIыщт. Мы ветеранхэми медикэ-социальнэ экспертизэм иучреждениехэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ IэпыIэгъу афэхъущтых.\nПредыдущая Нахь чанэу халъхьэу аублагъ\nСледущая Хьасанэкъо Мурат: «Дачэ, чъыгхэтэлэжь товариществэхэм яIофыгъохэр Адыгэ Республикэм игъэкIотыгъэу щызэшIуахых»


Автор Тема: "В списках не значился": 5 рублей 1899 ЭБ "Большая голова" (Прочитано 19039 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1356.17 кБ, 2272x1704 - просмотрено 334 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1335.14 кБ, 2272x1704 - просмотрено 253 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1405.95 кБ, 2272x1704 - просмотрено 506 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1419.86 кБ, 2272x1704 - просмотрено 323 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (979.51 кБ, 2272x1704 - просмотрено 219 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (959.75 кБ, 2272x1704 - просмотрено 352 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (222.65 кБ, 726x690 - просмотрено 135 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (175.71 кБ, 742x669 - просмотрено 134 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (227.49 кБ, 777x673 - просмотрено 155 раз.)


«Адыгэ хапIэр» гъэшIэгъоныщт — Адыгэ макъ\n«Адыгэ хапIэр» гъэшIэгъоныщт\nАдыгеим и Лъэпкъ музей гъэцэкIэжьынхэр щэкIох.\nIофшIэнхэр къэралыгъо программэу «Культурэм хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэмрэ федеральнэ инвестиционнэ программэу гъэцэкIэжьын Iофхэм атегъэпсыхьагъэмрэ адиштэу агъэцакIэх. Ащ сомэ миллион 250-рэ фэдиз пэIуагъэхьащт.\nГъэцэкIэжьынхэм адакIоу музеим ищагу зекIо псэолъакIэ щагъэпсыщт, ащ «Адыгэ хапIэкIэ» еджэщтых. Ащ хэхьащтых адыгэхэм ашIыщтыгъэ унэм фэдэ, мастерской зэфэшъхьафхэр, зыгъэпсэфыпIэхэр.\nПрограммэм къыделъытэ адыгэ лъэпкъым ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу къырыкIуагъэр, икультурэ, нэмыкI лъэпкъхэм къазэрахэщырэ нэшанэхэр зы мафэкIэ арагъэшIэнхэу. ЕтIанэ хьакIэхэр Iанэм рагъэблэгъэщтых, адыгэ шхынхэр къафытырагъэуцощтых, хагъэIэщтых.\nМастер-классхэр афызэхащэщтых. Бзылъфыгъэхэм дышъэ IуданэкIэ зэрэхадыкIыщтыгъэр, цым хашIыкIыщтыгъэхэр, нэмыкIэу IэкIэ ашIын алъэкIыщтыгъэхэр къарагъэлъэгъущтых.\nМузеим мафэр щизыхыхэрэр адыгэ шэн-зэхэтыкIэхэр зыфэдэхэми ащагъэгъозэщтых. ГущыIэм пае, адыгэхэм джэгур зэрашIыщтыгъэр, ащ хабзэу хэлъыгъэхэр, лъэпкъ къашъохэу къыднэсыжьыгъэхэр къарагъэлъэгъущтых.\nПредыдущая Расул пщынэр егъэбзэрабзэ\nСледущая Антологием иятфэнэрэ том къыдэкIыгъ


Иорданием и Пачъыхьэ IукIагъэх — Адыгэ макъ\nИорданием и Пачъыхьэ IукIагъэх\nРедактор 17.12.2019 17.12.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nИорданием и Пачъыхьэу я II-рэ Абдалла Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщэ лIыкIо купыр ордэунэу «Аль Хуссейн» зыфиIорэм щыригъэблэгъагъэх. Ащ хэлэжьагъ УФ-м и Чрезвычайнэ ыкIи Полномочнэ ЛIыкIоу Иорданием щыIэ Глеб Десятниковыр.\nИорданием и Пачъыхьэрэ Адыгеим и ЛIышъхьэрэ язэIукIэгъу черкес гвардием икъэрэгъулэ ишIуфэскIэ къызэIухыгъэ хъугъэ.\nУрысые-иордан зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэм, мыщ дэжьым черкес диаспорэм амалэу къытыхэрэр гъэфедэгъэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр я II-рэ Абдалла къыхигъэщыгъ.\n— УФ-м и Президентэу Владимир Путиным зэгурыIоныгъэ дытиIэу Iоф зэрэзэдатшIэрэм ишIуагъэкIэ Урысыемрэ Иорданиемрэ бэшIагъэу зэдыряIэ зэфыщытыкIэ дэгъухэр непи лъытэгъэкIуатэх, хэхъоныгъэхэр тэшIых, — къыIуагъ Иорданием и Пачъыхьэ.\nIофшIэгъу ыкIи ныбджэгъу зэфыщытыкIэхэр Адыгеим дыряIэнхэм, ахэр гъэпытэгъэнхэм зэрэфэхьазырхэр я II-рэ Абдалла къыхигъэщыгъ. Къэралыгъом ищыIэкIэ-псэукIэ адыгэ диаспорэм чIыпIэшхо зэрэщиубытырэр, IэкIыбым щыпсэухэрэ черкесхэм ялъэпкъ культурэ, ятарихъ къэухъумэгъэнхэм мэхьанэшхо иIэу хигъэунэфыкIыгъ. Республикэм и ЛIышъхьэ дыриIэгъэ зэIукIэгъум ишIуагъэкIэ экономикэ ыкIи культурнэ зэпхыныгъэу Адыгеим дыряIэр джыри нахь лъэгэпIэ инхэм анэсын зэрилъэкIыщтым ицыхьэ зэрэтелъыр Пачъыхьэм къыIуагъ.\nРеспубликэм илIыкIо куп дахэу, фэбэныгъэ хэлъэу къызэрэпэгъокIыгъэхэм фэшI Иорданием и Пачъыхьэ зэрэфэразэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Адыгэ диаспорэм къэралыгъом IэпыIэгъу зэрэщигъотырэм осэшIу фишIыгъ.\n— УФ-м и Посольствэу Иорданием щыIэм, ащ и ЛIыкIоу Глеб Десятниковым яIэпыIэгъукIэ тызэIукIэн зэрэтлъэкIыгъэм лъэшэу сырыраз. Иорданием и Посольствэу Урысыем щыIэм, къэралыгъом и ЛIыкIоу Амджада Оде Адайле Iофтхьабзэм изэхэщэнкIэ яшIогъэшхо къагъэкIуагъ. ТикъэралыгъуитIу зэфыщытыкIэ дэгъухэр зэрэзэдыряIэм, цыхьэ зэрэзэфашIыжьырэм а пстэури ишыхьат, — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, илъэс пчъагъэм къыкIоцI Иорданиемрэ Урысыемрэ дипломатическэ, гуманитар ыкIи IофшIэн зэфыщытыкIэ пытэу яIэ хъугъэхэм яшIуагъэкIэ ахэм яшъолъырхэми язэпхыныгъэ агъэпытэн амал аIэкIэлъ мэхъу.\nОбщественнэ организациехэм, культурэм алъэныкъокIэ Иорданием щыпсэухэрэ тилъэпкъэгъухэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэнэу агъэцакIэрэм республикэм ипащэ къытегущыIагъ.\n— Къэралыгъор къыхэмылажьэу мы пстэури зэшIохыгъэ хъун зэримылъэкIыщтыр дэгъоу къыдгурэIо. Мыщ фэдэ фыщытыкIэр апэрэ Абдалла ипачъыхьэгъу илъэсхэм къащегъэжьагъэу щыI, непи ар о лъыогъэкIуатэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат Пачъыхьэм зыфигъазэзэ.\nИорданиемрэ Адыгеимрэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ язэпхыныгъэ агъэпытэн амал зэрэщыIэр зэдэгущыIэгъум къыщаIуагъ. ЗэIукIэгъум илъэхъан зэзэгъыныгъэхэу зэдашIыгъэхэм тапэкIэ шIогъэшхо къатыным зэрэщыгугъыхэрэр къыхагъэщыгъ.\nПредыдущая КъумпIыл Мурат зипэщэ лIыкIо купыр Иорданием кIонэу зэрэхъугъэр\nСледущая Мебельные предприятия Адыгеи заключили выгодные контракты


Фэхьазырхэу зэхащэ — Адыгэ макъ\n— Зэфэсым лIыкIо 400-м нахьыбэ хэлэжьэщт. Егъэблэгъэ тхылъхэр зэттыгъэхэри бэ мэхъух, — къытиIуагъ республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — Лъэпкъ зэхахьэм пэшIорыгъэшъэу зыфэдгъэхьазырыгъ. Адыгабзэм, тарихъым, шэн-хабзэхэм язэгъэшIэн, ныбжьыкIэхэм пIуныгъэ дэгъу ятыгъэным тапэкIи тадэлэжьэщт.\n— Хабзэмрэ общественнэ движениехэмрэ гъусэныгъэ зэдыряIэу Зэфэсым къызэрекIолIэщтхэм мэхьэнэ ин етэты, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэм-\nкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр. — Республикэм ирайонхэм тащыIэу чIыпIэ хэбзэ къулыкъушIэхэм, цIыф къызэрыкIохэм таIукIагъ. ЗэкIэ гущыIэгъу тызыфэхъугъэхэр\nлъэпкъ Iофыгъохэм агъэгумэкIых. Анахьэу къыхэзгъэщынэу сызыфаер зэхэсхыгъэ къэбарыр ары. Пащэхэр, Адыгэ Хасэр къаубыхэрэп. Ежьхэри общественнэ движением иIофыгъохэм ахэлэжьэнхэу зэрэфаехэр сшIогъэшIэгъон.\nТэхъутэмыкъое районым тызэкIом, Хэсашъхьэм хэтхэу Ацумыжъ Юсыф, Хьаджые Адам, фэшъхьафхэри къыдгоуцохи, зэхэщэн Iофыгъохэр дэгъоу дгъэцэкIагъэх, — къеIуатэ Адыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп хэтэу Хъот Юныс. — Къуаджэм дэсхэм гумэкIыгъоу яIэр Зэфэсым къыщаIуатэ ашIоигъу.\n— Мыекъуапэ щыпсэурэмэ аIукIагъэх Къуижъ Къэплъан, ЦIыкIушъо Аслъан, ГъукIэлI Асхьад, фэшъхьафхэри. А. ЦIыкIушъом зэрилъытэрэмкIэ, диныр зылэжьыхэрэм яеплъыкIэхэр нахь куоу Хэсашъхьэм зэригъэшIэнхэ фае.\nОбщественнэ-политикэ щыIакIэм чанэу хэлажьэхэрэр, культурэм, спортым, экономикэм, псауныгъэм икъэухъумэн, гъэсэныгъэм пылъхэм ягупшысэхэр Зэфэсым къырахьылIэщтых. Общественнэ движение зэфэшъхьафхэри зэхахьэм къырагъэблэгъагъэх.\n— Тигуапэу Зэфэсым тыкъэкIощт, — къытиIуагъ къэндзалхэм культурэмкIэ яобществэу «Дуслыкым» ипащэу Алям Ильясовым. — Мыекъуапэ еджапIэ къыщызэIутхыгъэу тиныдэлъфыбзэ зэтэгъашIэ, Адыгэ Хасэм иIофыгъохэм чанэу тахэлажьэ. ЛIымыщэкъо Рэмэзан, Хэсашъхьэр бэрэ упчIэжьэгъу тэшIых, IэпыIэгъу къызэрэтфэхъухэрэм тегъэгушхо.\nЗэфэсым иIофшIэн мафэм сыхьатыр 11-м филармонием щыригъэжьэщт.\nСурэтым итхэр: Адыгэ Хасэм и Зэфэс зыфагъэхьазырзэ гущыIэгъу зэфэхъугъэхэр.\nПредыдущая «Сбербанк», «Ошъутен»…\nСледущая Унагъор къафэраз


Дышъэр япшIэнэрэу къыхьыгъ — Адыгэ макъ\nДышъэр япшIэнэрэу къыхьыгъ\nРедактор 07.06.2019 07.06.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nУрысыем дзюдомкIэ изэнэкъокъу къалэу Зеленоград щыкIуагъ. МакIэу зэхэзыхыхэрэр зэIукIэгъухэм ахэлэжьагъэх.\nАдыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм зыщызыгъэсэрэ Беданэкъо Заур килограмм 81-м нэс къэзыщэчыхэрэм якуп щыбэнагъ.\nИкъулайныгъэкIи, сэнаущыгъэу хэлъымкIи адыгэ батырыр къахэщыгъ. ЗэкIэ ибэнэгъухэр къыхьыхи, дышъэр къыфагъэшъошагъ.\nБеданэкъо Заур спортышхом щыцIэрыIу. МакIэу зэхэзыхыхэрэм я Олимпиадэ джэгунхэу Болгарием щыкIуагъэм апэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ. Урысыем дзюдомкIэ изэнэкъокъу гъогогъуи 10 дышъэр къыщихьыгъ. Нарт шъаор спорт унагъом щапIугъ.\nЗаур ятэу Беданэкъо Байзэт Урысыем изаслуженнэ тренер, ятэшэу Рэмэзанэ СССР-м дзюдомкIэ апэрэ чIыпIэр къыщихьыгъ, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренер. З. Беданэкъом итренерыр ят, ятэшыри икIэлэегъаджэу елъытэ.\nЗ. Беданэкъом Звенигород щыриIэгъэ зэIукIэгъум плIыри «къабзэу» къыщихьыгъ. Тюмень, Санкт-Петербург къарыкIыгъэхэм атекIуагъ. КIэух зэIукIэгъур Москва ибэнакIо къышIуихьыгъ.\n— Хэгъэгум дышъэ медалыр япшIэнэрэу къызэрэщысхьыгъэм фэшI тренерхэм, спорт еджапIэм ипащэу КIуае Хьазрэт, ныбджэгъухэу IэпыIэгъу къысфэхъухэрэм лъэшэу сафэраз, гъэзетымкIи «тхьашъуегъэпсэу» ясIожьы сшIоигъу, — къытиIуагъ Беданэкъо Заур.\nЕвропэм дзюдомкIэ изэнэкъокъу чъэпыогъу мазэм Бельгием щыкIощт. З. Беданэкъом зэIукIэгъухэм ишъыпкъэу зафегъэхьазыры.\nСурэтым итхэр: Беданэкъохэу Байзэт ыкIи Заур.\nПредыдущая ШъуиупчIэхэм тыкъяжэ\nСледущая ТырэгущыIэ, дунаим щагъэлъапIэ


къин - это... Что такое къин?\nСмотреть что такое "къин" в других словарях:\nкъыдилъэгъугъ — (къыделъэгъу) лъыI., дэшI. изакъоу къаIорэп Къин къыдилъэгъугъ пережил, а, о; перенес, ла, ло Къыфэулэугъ, къыфэгумэкIыгъ ХьакIэм ишъэогъу къыфэулэугъ, къин къыдилъэгъугъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкъыдихъугъ — (къыдехъу) лъыI., дэшI. изакъоу къаIорэп он переживает, переносит трудности ради кого то Къин къыдилъэгъугъ Къин къыдихъугъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nпилъэгъуагъ — (пелъагъо) лъыI. 1. увидел, а, о (на) Пытэу ылъэгъугъ Чъыгым мыIэрысэ пытэу пилъэгъуагъ Пилъэгъуагъэр сыда сэIо мыщ 2. потрудился, лась, лось Къин тырилъэгъуагъ А Iофым ащ боу къин пилъэгъуагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-гъэгумэкIыгъ — (е гъэгумэкIы) езгъ. беспокоил, а, о Ыгъэгупсэфыгъэп, къин ригъэлъэгъугъ ХьакIэм бысымыр ыгъэгумэкIыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Дунэе Адыгэ Хасэм ия 13-рэ конгресс — Адыгэ макъ\nДунэе Адыгэ Хасэм ия 13-рэ конгресс\nРедактор 11.10.2021 11.10.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nДунэе Адыгэ Хасэм Iофэу ышIэрэм, мэхьанэу иIэм осэшхо афишIызэ, УФ-м и Президентэу В. Путиным шIуфэс телеграммэ ащ изэфэс хэлажьэхэрэм къафигъэхьыгъ.\nОбщественнэ объединениехэм я Союзэу «Адыгэ лъэпкъхэр зэкъогъэуцогъэнхэмкIэ, IэкIыб къэралыгъохэм ащыпсэурэ адыгэхэм тарихъ чIыгужъым зэпхыныгъэу къыдыряIэр гъэпытэгъэнымкIэ Дунэе Адыгэ Хасэм» ия ХIII-рэ зэфэс хэлажьэхэрэм, изэхэщакIохэм, ихьакIэхэм афэкIо\nДунэе Адыгэ Хасэм ия ХIII-рэ зэфэс Налщык зэрэщыкIорэм епхыгъэу шIуфэс шъосэхы.\nЗы лъэпкъыр адрэхэм атезыгъэкIырэ бзэм, хабзэхэм якъызэтегъэнэжьын, лъэпкъ, дин зэгурыIоныгъэм игъэпытэн къэралыгъом ынаIэ сыдигъуи зытыригъэтырэ лъэныкъохэм ащыщых. Дунэе Адыгэ Хасэу зиилъэс 30 мыгъэ хэзыгъэунэфыкIырэм фэдэ организацие инхэр мэхьанэшхо зиIэ ащ фэдэ Iофхэм зэрахэлажьэхэрэр гушIуагъоу щыт.\nА уахътэм къыкIоцI ДАХ-м уасэу фашIырэм хэхъуагъ, Урысыем имызакъоу, нэмыкI хэгъэгухэми ащыпсэурэ адыгэхэр исатырэхэм къахищагъэх. Ныдэлъфыбзэм икъызэтегъэнэжьын шъо лъэшэу шъуегъэгумэкIы, шъуинахьыжъхэм къышъуфагъэнэгъэ хабзэхэр шъогъэлъапIэх, ахэм арыгъозэнхэу ныбжьыкIэхэри шъогъасэх, культурэмкIэ, гъэсэныгъэмкIэ, социальнэ лъэныкъомкIэ проектышхохэр щыIэныгъэм щыпхырышъощых, IэкIыб къэралыгъохэм арыс шъуилъэпкъэгъухэм гъусэныгъэу адышъуиIэм хэшъогъахъо. Мамырныгъэрэ зэгурыIоныгъэрэ Темыр Кавказым илъынхэмкIэ ДАХ-м Iофышхо зэришIэрэм, къэралыгъо къулыкъухэм, общественнэ объединениехэм ишъыпкъэу зэрадэлажьэрэм афэшI щытхъушхо къылэжьыгъ.\nШъуизэфэс шIуагъэ къытэу, гъэхъагъэ хэлъэу кIонэу, ДАХ-м ыпашъхьэ ит зигъо Iофыгъохэм язэшIохын фэIорышIэнэу сэгугъэ.\nШIоу щыIэр зэкIэ къыжъудэхъунэу шъуфэсэIо.\nУрысыем и Президентэу Владимир Путин\nIоныгъом и 19, 2021-рэ илъэс\nДунэе Адыгэ Хасэм иконгресс илъэсищым зэ зэхащэ. АшIагъэм зэфэхьысыжь фашIы, пшъэрылъыкIэхэр агъэнафэх. ЫкIи илъэсищ тешIэ къэс хэдзынхэр ашIых. Дунэе Адыгэ Хасэм итхьаматэ, игуадзэхэр, ихэсашъхьэ зэIукIэм щагъэнафэх.\nМыгъэрэ конгрессыр мэфэкI зэфэс — Дунэе Адыгэ Хасэр загъэпсыгъэр илъэс 30 хъугъэ. Джащ фэдиз уахътэм дунаим тет адыгэ пстэури зэзыпхырэ хасэу мэлажьэ. Ащ икъежьапIэ щытыгъэхэм яз Голландием щыщэу Хьаткъо Фатхьи. Дунэе Адыгэ Хасэ зэхэщэгъэным Фатхьи зыхэтыгъэ купыр 1990-рэ илъэсым Голландием апэрэу щытегущыIэгъагъ ыкIи ылъапсэ ащ къыщежьэгъагъ. Нэужым, 1991-м, Дунэе Адыгэ Хасэр зэхащэгъагъ. Джы конгрессым хьакIэ лъапIэу Хьаткъо Фатхьи къеблагъэ ыкIи кIэщакIо зыфэхъугъэгъэ хасэм иIофшIакIэ нахьыжъ лъапIэу лъэплъэ.\nДунэе Адыгэ Хасэм изэхэсыгъохэм хьакIэхэр бэу къякIуалIэу хабзэ, мэфэкI конгрессми бэ къеблэгъагъэр. Къэбэртэе-Бэлъкъарым и ЛIышъхьэу КIокIо Казбек конгрессым къекIолIагъэхэм закъыфигъэзагъ ыкIи лъэпкъым ихабзэ, ыбзэ ухъумэгъэнхэм апае ДАХ-м имэхьанэ къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу Дунэе Адыгэ Хасэр анахьэу зыдэлэжьэн фэе лъэныкъохэм КIокIо Казбек къакIигъэтхъыгъ — ахэр адыгабзэр, IэкIыбым щыIэхэ адыгэхэр зэрысхэ къэралыгъохэм адытиIэ зэпхыныгъэхэм ягъэпытэн.\nМыгъэрэ конгрессым нэбгырэ 80 фэдиз къекIолIагъ. Урысыем и Президент илIыкIоу Татьяна Вагинар адыгэ лъэпкъ зэIукIэм хэлэжьагъ ыкIи Владимир Путиным ишIуфэс гущыIэхэр къекIолIагъэхэм къалъигъэIэсыгъэх. Лъэпкъхэм ыкIи шъолъырхэм азыфагу зэгурыIоныгъэ илъынымкIэ Дунэе Адыгэ Хасэм имэхьанэ ащ къыхигъэщыгъ.\nДАХ-м илъэс пчъагъэм хэтхэу, яIофшIэн шIуагъэ хэлъэу хэлажьэхэрэр конгрессым щагъэшIуагъэх. Урысыем и Президент дэжь лъэпкъ зэфыщытыкIэхэмкIэ Советэу щыIэм и Щытхъу тхылъ къалэжьыгъ АР-м, КъБР-м ыкIи КъЩР-м янароднэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ, Дунэе Адыгэ Хасэм итхьаматэу Сэхъурэкъо Хьаути, УФ-м культурэмкIэ изаслуженнэ IофышIэу ХьэшIуцIэ Мухьамэд ыкIи ДАХ-м игъэцэкIэкIо пащэу Нанэ Лерэ.\nДжащ фэдэу лъэпкъ IофхэмкIэ федеральнэ агентствэм и Щытхъу тхылъ къыратыжьыгъ АР-м иобщественнэ зэхахьэу «Адыгэ Хасэ — Черкесский Парламент» зыфиIорэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ. «Къэбэртэе-Бэлъкъарым искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ щытхъуцIэр режиссерэу Нэгъэплъэ Аскэрбый республикэ пащэм къыфигъэшъошагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ыгъэнэфэгъэ щытхъу тхылъхэр Дунэе Адыгэ Хасэм изэхэщакIохэм ащыщэу Хьаткъо Фатхьи ыкIи ТыркуемкIэ Кавказ хасэхэм я Федерацие ипащэу Мамхыгъэ Йылдыз афагъэшъошагъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ и Щытхъу тхылъ АдыгеимкIэ «Шыу хасэм» ипащэу Тхьапшъэкъо Альберт къылэжьыгъ.\nХэсэ тхьаматэр хадзыжьыгъ\nНепэ Дунэе Адыгэ Хасэм IэкIыб хэгъэгу е Урысые шъолъыр хэсэ 17 хэхьэ. ЫкIи ахэм ялIыкIохэр зэкIэ мыщ фэдэ зэфэс иным щызэIокIэх. АпэрапшIэу хасэм ипащэ ихэдзынхэр зэхащэх. Илъэсищым Дунэе Адыгэ Хасэм ипрезидентынэу Сэхъурэкъо Хьаути конгрессым щыхадзыжьыгъ ыкIи мыр ащ ияплIэнэрэ пIалъэу хъугъэ.\n— Цыхьэ къысфэзышIыгъэ лъэпкъыр зыщыгугъырэр таущтэу къыздэдгъэхъущта, ащ пае сыд фэдэ амалха, хэкIыпIэха дгъэфедэщтхэр, ащ сыд фэдэ акъыла хэтлъхьащтыр, сыд гъогукIэ тыкIощта? Ахэм тяусэщт. ТшIагъэр тымыгъэкIодэу зэрэдгъэбэгъощтым тыпылъыщт. Лъэпкъым ихъяр, инамыс, инасып къызхэкIыщтхэм тызэрадэлэжьэщтым ыуж титыщт, — къыIуагъ яплIэнэрэ пIалъэкIэ ДАХ-м ипрезидентынэу хадзыжьыгъэ Сэхъурэкъо Хьаути.\nАщ къыкIэлъыкIоу хэсэ тхьаматэм игуадзэхэри, игъэцэкIэкIо комитети агъэнэфагъэх. ЗэкIэ республикэ хасэхэм ыкIи IэкIыб хэгъэгу хасэхэм япащэхэр вице-президентэу щытыщтых. Хасэ пэпчъ илIыкIохэр гъэцэкIэкIо комитетым хэхьагъэх. Адыгэ Республикэм ихасэ ыцIэкIэ ДАХ-м игъэцэкIэкIо комитет нэбгыри 4 щылэжьэщт.\nАдыгабзэм изэгъэшIэн лъэпкъым игумэкIыгъо анахь шъхьаI\nДунэе Адыгэ Хасэм иконгресс лъэпкъым игумэкIыгъо анахь шъхьаIэхэм щатегущыIэхэу хабзэ. АщкIэ адыгабзэр аужырэ илъэсхэм апэрэ чIыпIэм къэуцужьы. Тыркуем щыпсэурэ Къушъхьэ Догъан адыгэхэм ядунай щызэлъашIэ, адыгабзэр ежь дэгъу дэдэу ешIэ, иныдэлъфыбзэкIэ матхэ, мэусэ. Ащ изэгъэшIэнкIэ ягумэкIыгъохэр къеIуатэ:\n— Дунаим тытепхъыхьагъ, Iаджи тшъхьэ къырыкIуагъ, тыбзэ, тихабзэ мэкIодыжьых. Мы пстэуми афэсакъынэу, гъогу тэрэз тытезыщэн фэе хасэу Дунэе Адыгэ Хасэм теплъы, — еIо Къушъхьэ Догъан ыкIи ежь ышъхьэ икъэбар къеIуатэ. — Анахь гумэкIыгъо инэу тиIэр адыгабзэр ары. Сэ, гущыIэм пае, адыгэ къоджэ цIыкIу сыкъыщыхъугъ ыкIи еджапIэм сызэкIом зы гущыIи тыркубзэкIэ сшIэщтыгъэп. СикIэлитIу ерагъэу адыгабзэ язгъэшIагъ, ау ахэм якIалэхэм тыбзэ язгъэшIэн слъэкIыжьыгъэп. Сыда пIомэ къалэхэм ащэпсэух, урамым техьэхэмэ, телевизорым еплъыхэмэ хымабзэ сабыйхэм зэхахы. Янэ е ятэ адыгабзэр ымышIэмэ, унагъом ныдэлъфыбзэр щагъэфедэ. Ащ нахь гукъаоу сыда щыIэр?\nШъыпкъэ, лъэпкъыр итэкъухьагъэу мэпсэу ыкIи ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн ащ къегъэхьылъэ. ХэкIыпIэу бзэм изэгъэшIэнкIэ алъэгъурэм хасэхэм ахэтхэм ашъхьэ къырахы. Иорданием щыIэ Адыгэ Хасэм хэтэу Хьат Инал ащ шIыкIэ гъэнэфагъэ иIэн фаеу елъытэ:\n— Нэбгыри 100-м щыщэу 30-м адыгабзэр ашIэжьыми ары. Бзэр зэрагъашIэ, ау нахь игъэкIотыгъэу ащ тыдэлэжьэн фае. Адыгабзэр еджапIэхэм IэкIыб къэралыгъуабзэ фэдэу ащызэрагъэшIэнэу дгъэпсын фае. Сыда пIомэ, ныдэлъфыбзэр амышIэу бзэм изэгъэшIэн фежьэх, мыщ нэмыкI шIыкIэ иIэнэу щыт.\nАдыгабзэм изэгъэшIэнкIэ онлайн егъэджэнхэр ашIыхэу джы рагъэжьагъ. Дунэе Адыгэ Хасэм ащ фэдэхэр мыгъэ зэхищагъэх. Адыгэ Республикэми шIэхэу щаублэщтых. Адыгабзэм изакъоп, урысыбзэри тилъэпкъэгъухэм зэрагъэшIэнэу шIоигъоныгъэ яI. БзитIумкIи онлайн егъэджэнхэр ашIыщтых.\n— IэкIыбым щыIэ адыгэхэр яхэку къэкIонхэу, щыпсэунхэу, исынхэу фаех. Ащ пае урысыбзэри ящыкIагъ. Ау анахьэу яхэку къэкIонхэм, Урысыем къихьанхэм пае тхылъхэм ягъэпсын гъэпсынкIэгъэным кIэлъэIух. Дунэе Адыгэ Хасэр хэхэсхэмрэ хэкумрэ азыфагу лъэмыджэу итын фае, — къыIуагъ Кавказ хасэхэм я Федерациеу Тыркуем щыIэм итхьаматэу Мамхыгъэ Йылдыз ыкIи ягугъапIэхэр шъхьэихыгъэ къышIыгъэх. — Адыгэхэр хэгъэгум къихьанхэу фитыныгъэ яIэ хъумэ, нахь кIэгушIущтых яхэку къэкIонхэм. Еджэнхэу е лэжьэнхэу къэдгъэкIонхэм ыуж тит. ЕджакIо къакIохэрэм тэщ пае нахь мэхьанэ яI. Нэужым мыщ къэнэх, унагъо ашIэ, сабыйхэр къафэхъух. Хасэхэри, республикэхэри тызэдеIэжьызэ IэкIыбым исхэм апае фитыныгъэхэр дгъэпсынхэм тыщэгугъы.\nМы Iофыгъохэм джырэкIэ адэлажьэ, Дунэе Адыгэ Хасэм зэгурыIоныгъэ хэбзэ къулыкъухэм къадегъоты.\n— Дунэе Адыгэ Хасэм итхьаматэ мызэу, мытIоу УФ-м IэкIыб хэгъэгу IофхэмкIэ иминистрэу Лавровым дэгущыIагъ, — къеIуатэ ДАХ-м ивице-президентэу, АР-м иобщественнэ зэхахьэу «Адыгэ Хасэ — Черкесский Парламент» зыфиIорэм ипащэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ. — Тизэхэхьан нахь псынкIэ хъуным, тилэпкъэгъухэм якъэкIон-кIожьын, Урысыем ицIыф хъунхэмкIэ тхылъхэм якъыдэхын нахь гъэпсынкIэгъэным тегущыIэнхэу, телэжьыхьанхэу Iуагъэ зэдытиI.\nСирием щыпсэурэ адыгэхэм ялIыкIуи мы конгрессым хэлэжьагъ, тилъэпкъэгъухэм ящыIакIэ къыIотагъ. Сирием илъэси 10-м зао щыкIуагъ, джырэкIэ уцужьыгъэ, ау ящыIакIэ къин. Адыгэ къуаджэхэр зэхэкъутагъэх, яцIыфышъхьэкIи тилъэпкъэгъухэм чIэнагъэ ашIыгъ. Сирием щыIэ шIушIэ Адыгэ Хасэм ипащэу Шорэ Гассан яIофхэм язытет ыкIи Дунэе Адыгэ Хасэм гугъапIэу фыряIэхэр къыIотагъэх.\n— Адыгэ кIэлэ 200 заом хэкIодагъ, адыгэ къуаджэу 6 зэхакъутагъ, ахэм адэсхэр къыдэкIыхи, яIахьылхэм адэжь кIуагъэх е унэхэр бэджэндэу аубытыгъэх. Джы заор зэуцум, псэукIэр къин хъугъэ. Адыгэхэм чIыпIэ зэжъу тит. А къуаджэхэр гъэцэкIэжьыгъэнхэ фае, ахэр тятэжъхэм ашIыгъагъэх. Ау зэрагъэцэкIэжьын мылъку цIыфхэм яIэп, — къыIуагъ Шорэ Гассан. — ТиIофхэр зытетыр ясIонэу хасэм сыкъэкIуагъ. Къэралыгъоу тызэрысыр зэрэфэлъэкIэу къыддэIэпыIэ, ау иэкономикэ къин, ар икъурэп. Джы Дунэе Адыгэ Хасэр IэпыIэгъу къытфэхъуным тыщэгугъы.\nФэдэ Iофыгъохэм язэшIохын джы ДАХ-м къыпыщылъ. Илъэсищ зытешIэкIэ, къыкIэлъыкIорэ я 14-рэ конгрессым щызэрэугъоищтых. Iофэу ашIагъэм ыкIи шIуагъэу къыхьыгъэм зэлъэпкъэгъухэм зэфэхьысыжь фашIыщт.\nПредыдущая ЕджэпIэ унэр къызэIуахыжьыгъ\nСледущая Руслан Пановыр: «Зэпахырэ узхэм тащызыухъумэщтыр вакцинациер ары»


Мотижект – купить по низкой цене в Адыгейске в интернет‐аптеке, заказать\nМотижект в Адыгейске\nКупить Мотижект в Адыгейске можно в интернет‐магазине Apteka.ru.\nУ нас низкая цена на Мотижект в Адыгейске.\nДоставка препарата Мотижект в 3 аптеки.\nМотижект в Краснодаре\nМотижект в Уфе\nМотижект в Липецке\nМотижект в Саратове\nМотижект в Белгороде\nМотижект в Курске\nМотижект в Оренбурге\nМотижект в Кирове\nДоставка Мотижект в Адыгейске\nПо какой цене можно купить Мотижект в аптеках в Адыгейске?\nЦена на Мотижект в аптеках в Адыгейске от 0 руб.\nДоставка препарата Мотижект осуществляется в 3 аптеки в Адыгейске


Республика Адыгея - Адыгеим и ЛIышъхьэ хэлэжьагъ\nОшIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ гумэкIыгъохэр къэмыгъэхъугъэнхэмкIэ къэралыгъо системэ зыкIым илIыкIохэм я Урысые зэIукIэу 2017-рэ илъэсым цIыфхэм якъэухъумэнкIэ Iофтхьабзэхэу зэрахьагъэхэм якIэуххэр зыщызэфахьысыжьыгъэхэм ыкIи 2018-рэ илъэсымкIэ пшъэрылъхэр зыщагъэнэфагъэхэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хэлэжьагъ.\nМосковскэ хэкум Правительствэм и Унэу итым зэIукIэр щырекIокIыгъ. Ащ иIофшIэн хэлэжьагъэх Урысые Федерацием и Президент и Администрацие, Урысые Федерацием и Правительствэ, Урысыем и Федеральнэ ЗэIукIэ, Урысые Федерацием щынэгъончъагъэмкIэ и Совет, гъэцэкIэкIо хабзэм ифедеральнэ къулыкъухэм, Урысые Федерацием ишъолъырхэм ялIыкIохэр, Урысыем ошIэ-дэмышIагъэ IофхэмкIэ и Министерствэ игупчэ аппарат ипащэхэр, а министерствэм дэжь щызэхэщэгъэ Общественнэ ыкIи Эксперт советхэм ахэтхэр, ведомствэм иструктурнэ подразделениехэм япащэхэр.\nIофтхьабзэр къызэIуихыгъ Урысыем и МЧС ипащэу Владимир Пучковым. Министрэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, илъэсэу икIыгъэм къэралыгъо системэм хэхьэрэ чIыпIэ ыкIи функциональнэ системэ гуадзэхэм ошIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ тхьамыкIагъохэм цIыфхэр ащыухъумэгъэнхэмкIэ Iофышхо зэшIуахыгъ.\n«ЧIыпIэ хабзэм илIыкIохэм, мэшIогъэкIуасэхэм, медицинэм иIофышIэхэм, чIыпIэ зэжъу ифэгъэ цIыфхэм якъэгъэнэжьын дэлажьэхэрэм, полицейскэхэм ыкIи нэмыкI къулыкъухэм акIуачIэ зэхэлъэу 2017-рэ илъэсым ошIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ тхьамыкIагъохэу, гумэкIыгъохэу къыкъокIыгъэхэм якIэуххэр дагъэзыжьынхэ алъэкIыгъ, цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэм епхыгъэ Iофыгъохэри зэшIуахыгъэх», — къыIуагъ Владимир Пучковым.\nМы зэIукIэм къыщыхагъэщыгъ Адыгеим ичIыпIэ подсистемэ 2017-рэ илъэсым псыр къазыкIаом шIуагъэ хэлъэу Iофтхьабзэхэр зэрэзэрихьагъэхэр. МЧС-м иминистрэу Владимир Пучковым къыхигъэщыгъ ежь ышъхьэкIэ КъумпIыл Мурат цIыфхэм ящынэгъончъагъэ иIахь зэрэхишIыхьагъэр ыкIи Адыгеим и ЛIышъхьэ къэралыгъо наградэр къыритыжьыгъ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын: 2017-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм Адыгэ Республикэм имуниципальнэ образовании 4-мэ япсэупIэ 14-мэ псыр къакIэогъагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ иунашъокIэ сомэ миллиони 9,2-рэ мылъку IэпыIэгъу зэрар зыхьыгъэ унагъохэм аратыгъагъ. Джащ фэдэу Урысые Федерацием и Правительствэ иIэпэчIэгъэнэ фонд щыщэу зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъу сомэ миллиони 123-рэ къафатIупщыгъагъ, гумэкIыгъом икIэуххэм ядэгъэзыжьынкIэ къызфагъэфедэнэу.\nОшIэ-дэмышIагъэ зыхэлъ тхьамыкIагъохэр къэмыгъэхъугъэнхэмкIэ ыкIи ахэм якIэуххэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ чIыпIэ къулыкъоу Адыгэ Республикэм щыIэм Iофэу ышIэрэм икIэуххэр бэмышIэу Мыекъуапэ щызэфахьысыжьыгъэх. Джащыгъум Адыгеим и ЛIышъхьэ структурэ гъэнэфагъэхэм япащэхэм пшъэрылъ къафишIыгъагъ псыр къыдэмыкIыным, цIыфхэм зэрар амыхьыным афытегъэпсыхьэгъэ пшъэрылъхэр зэшIуахынхэу. Анахьэу ахэр зыфэгъэхьыгъагъэхэр къуладжэхэр игъом укъэбзыгъэнхэр, дамбэхэр гъэпытэгъэнхэр, къулыкъу зэфэшъхьафхэм зэгурыIоныгъэ-зэдэлэжьэныгъэу азыфагу илъыр нахь гъэпытэгъэныр.\n«ТапэкIэ ащ фэдэ гумэкIыгъо къэмыхъужьыным, амал зэриIэкIэ цIыфхэр щынэгъончъэу псэунхэм апае зэкIэ тфэлъэкIыщтыр тшIэн фае», — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим ащ фэдэ къулыкъухэм яIофшIэн нахь тэрэзэу зэхэщэгъэным инэу анаIэ щытырагъэты. Урысые Федерацием и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм къапкъырыкIыхэзэ, цIыфхэм ящынэгъончъагъэ епхыгъэ Iофтхьабзэхэр чэзыу-чэзыоу зэшIуахых. Мы аужырэ илъэси 5-м машIом нахь макIэу зыкъыщиштагъ, псыуцупIэхэм ыкIи гъогухэм къатехъухьэрэ тхьамыкIагъохэм ахэкIуадэхэрэм япчъагъи къыкIичыгъ. «Система-112-р» зыфиIорэм изэхэщэнкIэ IофшIэныр лъэкIуатэ.


АдыгеимкIэ мэхьанэшхо иI | Адыгэ Макъ\nАдыгеимкIэ мэхьанэшхо иI\nАвтор: Редакция\t/ 21.02.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным Федеральнэ ЗэIукIэм фигъэхьыгъэ Тхылъым транспорт инфраструктурэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным мэхьанэшхо зэриIэр щыхигъэунэфыкIыгъ. Къэралыгъом ипащэ хэгъэгум и Къыбли ынаIэ къытыридзагъ.\nВладимир Путиным къызэриIуагъэмкIэ, Краснодар къэзыухьащт мэшIоку гъогумрэ гъогу зэхэкIыпIэм иекIолIапIэрэ агъэпсыгъахэх. Мыгъэ Къырым лъэмыджымкIэ мэшIокухэр зекIохэу аублэщт.\n«Инфраструктурэр уахътэм диштэу псынкIэу гъэпсыгъэн фае. ТэркIэ, дунаим анахь чIыпIэшхо щызыубытырэ хэгъэгумкIэ, ащ мэхьанэшхо иI. Къэралыгъом ылъапсэ гъэпытэгъэнымкIэ, Урысые Федерацием иэкономикэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ, иамалхэм зыкъызэIуягъэхыгъэнымкIэ ащ бэ елъытыгъэр», — къыIуагъ Владимир Путиным.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Къы-рым лъэмыджыр къызэрэзэIуахыгъэм епхыгъэу гъогукIэхэм ягъэпсынкIэ пшъэрылъэу Урысые Федерацием и Президент къыгъэнэфагъэм АдыгеимкIэ стратегическэ мэхьанэ иI. Хэгъэгум и КъыблэкIэ Адыгеир нахь гъогу кIэкIэу щыт хы ШIуцIэ Iушъомрэ Урысыем и Къыблэ ишъолъырхэм яадминистративнэ гупчэхэмрэ якIолIэнхэмкIэ. Къырым лъэмыджыр къызызэIуахым трассэу М-4 «Дон» зыфиIорэм автомобильхэр нахьыбэу рыкIохэ зэрэхъугъэр Адыгеим зэхишIагъ. Ащ епхы-гъэу транспорт инфраструктурэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным республикэмкIэ мэхьанэшхо иI, хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nШъачэ щыкIогъэ Урысые инвестиционнэ форумым Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ къэралыгъо компаниеу «Урысые автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм ипащэрэ щызэдыряIэгъэ зэдэгущыIэгъухэм защылъыIэсыгъэхэ анахь Iофыгъо шъхьаIэхэм ар ащыщыгъ. Инфраструктурэ Iофыгъохэу республикэмкIэ мэхьанэшхо зиIэхэм язэшIохынкIэ къэралыгъо компаниеу «Урысые автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм ипащэхэм IэпыIэгъу къыратынэу республикэр къагъэгугъагъ.\n«Гъогухэм язегъэушъомбгъункIэ пшъэрылъхэу Владимир Путиным непэ къыгъэнэфагъэхэм тэркIэ мэхьанэшхо яI, гъогушIынымкIэ IофшIэнхэр дгъэлъэшынхэ зэрэфаер ащ къыдгурегъаIо. Адыгеим икIэу Къырым екIолIэщт гъогукIэхэм яшIын тегъэпсыхьэгъэ федеральнэ проектхэм тиреспубликэ чанэу ахэлажьэ тшIоигъу», — къы-Iуагъ КъумпIыл Мурат.


Хьисапыр шIэныгъэхэм япачъыхь | Адыгэ Макъ\nХьисапыр шIэныгъэхэм зэряпачъыхьэр мы олимпиадэм хэлэжьагъэхэм якIэлэегъаджэхэм къаIоу бэрэ зэхахыгъ, ежьхэми ар ашIошъ мэхъу. Ау етIани а мафэм лъэшэу агу къыIэтыгъэу, хьисап гъогоу зытехьагъэхэм имэхьанэ джыри зэ егупшысагъэхэу къытшIошIыгъ.\nТигъэзет къызэрэхиутыгъагъэу, олимпиадэм Урысыем икъыблэ хахьэхэрэ субъект 15-мэ ыкIи IэкIыб къэралыгъо 11-мэ якIэлэеджакIохэу хьисапыр куоу зэзыгъашIэхэрэр хэлэжьагъэх. Ахэр зэкIэри зыщыпсэурэ чIыпIэхэм, къэралыгъохэм ячIыпIэ зэнэкъокъухэм ащатекIуагъэхэу, ялъэпкъ хьисап командэхэм ахэтхэу щытых.\nОлимпиадэр окIофэ ахэм задачэ миным ехъу къашIыгъ. ЗадачэхэмкIэ комитетхэм мы олимпиадэм тегъэпсыхьагъэхэу ахэр зэхагъэуцогъагъэх. Иран, Бельгием, Болгарием, Урысыем яшIэныгъэлэжьхэм ахэр агъэхьазырыгъагъэх. ГъэцэкIэнхэр гъэшIэгъонхэу щытынхэм ахэм анаIэ тетыгъ.\nЗадачэ нахь къызэрыкIохэр нахьыбэмэ къашIын алъэкIынэу щытыгъэх. Нахь къинхэр нахь лъэшхэм атегъэпсыхьэгъагъэх. Жюрим хэтхэм къызэраIуагъэмкIэ, Кавказ олимпиадэм хэлэжьагъэхэм шIэныгъэ дэгъухэр аIэкIэлъыгъэх, дэгъоу зыфагъэхьазырыгъэу щытыгъ.\nДунаир зэрэбырсырым ымыгъэщынэхэу IэкIыб къэралыгъохэм якIэлэеджакIохэр Урысыем щыщ республикэм къызэрагъэкIуагъэхэм къегъэлъагъо тихэгъэгу, тиреспубликэ цыхьэ къыфэзышIыхэрэр зэрэщыIэхэр. Иранэу Америкэм ыгъэщынэ-\nрэм, Болгариеу Европэм зэрэщыщым рыгушхорэм, Сириеу зэхакъутагъэм, Азербайджанэу шъхьаф шъыпкъэ хъугъэм, Дагъыстанэу кIочIэ зэфэшъхьафхэм амыгъэгупсэфырэм, Монголием, Люксембург, Тыркуем ыкIи нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIыгъэхэр къызэрэкIуагъэхэм мэхьанэшхо иI. Наукэр политикэм пэчыжьэу зыщаIощтыгъэ уахътэр текIыгъ, джы политикэ зыхэмылъ щыIэжьэп.\nСыдэу щытми, Кавказ олимпиадэр аухыгъ, хэлэжьагъэхэм, зэкI пIоми хъунэу, шIухьафтынхэр аIукIагъэх. Аныбжь елъытыгъэу кIэлэеджакIохэр гощыгъагъэх, ащ тетэуи кIэуххэр зэфахьысыжьыгъэх. Я 8 — 9-рэ классхэм арысхэм (юниорхэр) ыкIи я 10 — 11-рэ классхэм (нахьыжъхэм ялигэ) зэтефыгъэу Iоф ашIагъ. НахьыжъхэмкIэ апэрэ чIыпIэр къахьыгъ АдыгеимкIэ Нэныжъ Пщымафэ, Андрей Калихевич, Вячеслав Богатенкэм, Краснодар краимкIэ Данил Деминым, Максим Омельченкэм, Даниил Завалинскэм, Беларусым къикIыгъэ Владислав Зверик, ТыркуемкIэ Челеби Мустафа. ЗэкIэмкIи нэбгыри 8 мэхъух.\nНахьыкIэхэмкIэ анахь дэгъоу къыхагъэщыгъэх АдыгеимкIэ Сихъу Эльдар, Семен Севастьяновыр ыкIи Милана Красовскаяр. Ащ фэдэу я 2-рэ, я 3-рэ степень зиIэхэ дипломхэри кIэлэеджакIохэм афагъэшъошагъэх.\nОлимпиадэм ипрограммэ задачэ къэшIынхэм анэмыкIэу зыгъэпсэфыным тегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэри къыдилъытэщтыгъэх. Ащ фэдэу кIэлэеджакIохэр Адыгеим икъушъхьэхэм, имузейхэм ащыIагъэх, адыгэ культурэр къызыщылъэгъорэ зэхэхьэ зэфэшъхьафхэм ахэлэжьагъэх, адыгэ шхыныгъохэр ауплъэкIугъэх.


Адыгэ Хэку Таймс: ЯчIыгужъ къэзгъэзэжьыгъэ адыгэхэм Урысыемрэ Тыркуемрэ япащэхэм джэпсалъэ афашIыгъ\nЯчIыгужъ къэзгъэзэжьыгъэ адыгэхэм Урысыемрэ Тыркуемрэ япащэхэм джэпсалъэ афашIыгъ\nТыркуем къикIыжьыгъэ лъэпкъэгъу адыгэхэу Урысыем ичIыпIэхэу Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым щыпсэухэрэм Урысыемрэ Тыркуемрэ язэфыщытыкIэхэр зэрэзэщыкъуагъэхэм епхыгъэу джэпсалъэ ашIыгъ. Ар фэгъэзагъ Урысыем иIэшъхьэтетэу Путин Владимиррэ Тыркуем ипащэу Эргодан Раджап Тайипрэ.\nФэзгъэзэныгъэр адыгабзэкIи, урысыбзэкIи тхыгъэ. Фэгъэзэныгъэм зэритымкIэ, «20I5-рэ илъэсым шэкIогъум и 24-м Тыркуем иошъогудзэхэм Сириемрэ Тыркуемрэ ягъунапкъэ дэжь Урысыем идзэ къухьлъат къыщыраутэхыгъагъ. Джы къызнэсыгъэми а хъугъэ-шIагъэм ыпкъ къикIыгъэ зэгурымыIоныгъэр дунэе шапхъэхэм адиштэу дагъэзыжьын алъэкIыгъэп».\nАдыгэхэм агъэхьазырыгъэ джэпсалъэм къыщеIо, сыдигъуи фэмыдэу Урысыемрэ Тыркуемрэ язэфыщытыкIэхэр непэ лъэш дэдэу къызэрэхьылъагъэхэр. Урысыемрэ Тыркуемрэ япащэхэм яшIуагъэкIэ Iофхэр дунаим, шъолъырхэм зыпкъ щигъэуцогъэнхэм, ахэм щынэгъончъагъэ арылъыным яIахьышхо хашIыхьан алъэкIыгъэу къыщатхы джэпсалъэм.\nХэгъэгуитIумэ экономикэм ылъэныкъокIэ зэдэлэжьэныгъэу зэдыряIагъэм амал къытыгъ хьап-щып зэблэгъэкIыным ихэгъэхъон имызакъоу, кIочIэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм якъэгъэфедэн епхыгъэ зэхэгъэуцогъэшхохэм япхырыщын фежьэнхэу.\nАщ нэмыкIэу Урысыемрэ Тыркуемрэ яполитик, культурэ, гуманитар яцIыф зэхэхьан зэдэпсэуныгъи псынкIэу хахъоу ыублэгъагъ, - адыгэхэм къыщатхы къэралыгъохэм япащэхэм афагъэхьыгъэ джэпсалъэм.\nФитыныгъэ радиом игущыIэгъугъэ бэдаушэу, Пшызэ шъолъырым щыIэ «Адыгэ Хасэм» ипащэу Сохът Аскэр къызэрэхигъэщрэмкIэ, фэгъэзэныгъэм лъапсэу фэхъугъ, къэралыгъуитIум язэфыщытыкIэхэм ягъэкIэжьын ягухэлъ.\nСохът: Кавказ щыпсэурэ адыгэхэу, ячIыгужъ къэзгъэзэжьыгъэхэм зыфагъазэ Тыркуемрэ ыкIи Урысыемрэ ащыпсэурэ цIыфхэм ахэмэ яунэшъошIхэм зафагъэзэнхэу, къэралыгъуитIм азфагу джырэкIэ къыщыхъурэр къагъэуцунышъ, язэфыщытыкIэхэр зыпкъ рагъэуцожьынэу. Джэпсалъэм икIэщакIохэр къыфэджэх Урысыем идзэ къухьальатэ Тыркуем къеутэхыгъэнэу унашъо зэришIыгъэр зэрэмытэрэзыгъэм Тыркуе хэгъэгур еуцолIэжьынэу.


ИцIыфхэм арэгушхо | Адыгэ Макъ\nШэмбэт пчэдыжьым щегъэжьагъэу пчыхьэм нэс псэупIэм игупчэ цIыфыбэ щызэблэкIыгъ, ахэр зэрэгъэчэфыгъэх, къэшъуагъэх, орэдхэр къаIуагъэх.\nРайоным щыпсэухэрэм ыкIи хьакIэхэм къафэгушIонэу мыщ къеблэгъагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат. МэфэкI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, республикэм и Къэралыгъо упчIэжьэгъоу ТхьакIущынэ Аслъан, район администрацием ипащэу Осмэн Альберт, министрэхэм я Кабинет хэтхэр, депутатхэр, федеральнэ ыкIи республикэ хэбзэ къулыкъухэм, тигъунэгъу Краснодар краим ямуниципалитетхэм ялIыкIохэр, районым щыпсэухэрэр.\nНепэрэ уахътэм диштэрэ къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэным ипрограммэ игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу агъэцэкIэжьыгъэ паркым республикэм ипащэ екIолIагъ. Мыщ фонтан дэхэ дэдэ ыкIи кIэлэцIыкIу площадкэ зэтегъэпсыхьагъэ къиуцуагъэх. Джащ фэдэу парк дэхьэгъум дэжь районым щыпсэухэрэм шъхьэкIэфэныгъэшхо зыфашIырэ цIыф пэрытхэм ясурэтхэр зытет Щытхъум ипхъэмбгъу къыщызэIуахыгъ.\nРайон гупчэр зэрифэшъуашэу зэрэзэтырагъэпсыхьагъэм Адыгеим и ЛIышъхьэ осэшIу фишIыгъ, а IофшIэныр тапэкIи зэрэлъагъэкIотэщтыр, муниципалитетым щыпсэухэрэм щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу яIэным зэрэпылъыщтхэр хигъэунэфыкIыгъ. Красногвардейскэ районым ибаиныгъэ шъхьаIэу ыкIи анахьэу зэрыгушхоу зигугъу къышIыгъэр зэгурыIоныгъэ, зыкIыныгъэ азыфагу илъэу мыщ щызэдэпсэурэ цIыфхэр арых.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ псэупIэм игупчэ щыкIогъэ мэфэкI зэхахьэм къыщыгущыIэзэ, къызщыхъугъэ ыкIи зыщапIугъэ ирайон гупсэ щыпсэухэрэм игуапэу къафэгушIуагъ. Республикэм хэхъоныгъэ ышIыным ыкIи шъолъырым социальнэ-экономикэ зыпкъитыныгъэ илъыным муниципалитетым иIахьышIу зэрахэлъыр хигъэунэфыкIыгъ.\n— Красногвардейскэ районым амалэу IэкIэлъхэм ахэгъэхъогъэным, мэкъу-мэщым, промышленностым инвестициеу ахатлъхьэрэр нахьыбэ хъуным непэ тынаIэ атет, ащкIэ Iофышхо тэгъэцакIэ. Непэрэ мафэм ехъулIэу мы лъэныкъохэмкIэ гъэхъэгъэшIухэр щыIэх, ащ дакIоу районым иэкономикэ гъэпытэгъэным, социальнэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэм тишъыпкъэу тапылъ. Ахэм ахэхьэх кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, еджапIэхэм, культурэм иучреждениехэм, гъогухэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын, зашъохэрэ псыр ыкIи гъэстыныпхъэ шхъуантIэр псэупIэхэм ящэлIэгъэнхэр. Джащ фэд, сабыибэ зэрыс унагъохэм атефэрэ чIыгу Iахьхэм инженернэ инфраструктурэр ащыгъэпсыгъэным иIофыгъуи тинэплъэгъу идгъэкIырэп. Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэр ыкIи общественнэ чIыпIэхэр зэтетэгъэпсыхьэх. ТшIэрэр зэкIэ зыфэгъэхьыгъэр тицIыфхэр ары — ахэм псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу хъунхэр, агу къыдэтщэеныр ары, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат зэхахьэм къекIолIагъэхэм закъыфигъазэзэ.\nРеспубликэм ипащэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, къэралыгъо программэхэм амалэу къатыхэрэр къызфэгъэфедэгъэнхэмкIэ муниципалитетым федеральнэ ыкIи шъолъыр хэбзэ къулыкъухэм зэпхыныгъэу адыриIэр джыри нахь ыгъэпытэн, IофшIэныр ыгъэлъэшын фае.\nЗэрыгушхон ылъэкIыщт цIыфыбэ Красногвардейскэ районым иI, ахэр мэкъумэщ хъызмэтым, гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм, нэмыкI лъэныкъохэм ащэлажьэх. Муниципалитетым ыкIи республикэм яхэхъоныгъэхэм зиIахьышIу хэлъ ветеранхэм, нахьыжъхэм зэрафэразэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\nАщ фэдэ гъэхъэгъэшхо зиIэ цIыфхэм ащыщхэм нэужым республикэм ипащэ афэгушIуагъ, яIофшIэнкIэ къалэжьыгъэхэр аритыжьыгъэх.\nИлъэс пчъагъэ хъугъэу районым, республикэм чанэу фэлэжьэрэ Красногвардейскэ районым игурыт еджапIэу N 11-м икIэлэегъаджэу Хьаджымэ Натусе шъолъырым итын анахь лъапIэу медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр фагъэшъошагъ. Мэкъумэщ къыдэгъэкIыным изаслуженнэ IофышIэ хъугъэ «Колхоз Ленина» зыфиIорэм имеханизаторэу Владимир Малиныр, Красногвардейскэм дэт культурэм и Унэ ихормейстерэу Наталья Машлыкинам «Адыгеим культурэмкIэ изаслуженнэ IофышI» зыфиIорэ щытхъуцIэр фагъэшъошагъ. Адыгеим и ЛIышъхьэ ирэзэныгъэ тхылъхэр аратыжьыгъэх район администрацием мэкъу-мэщымкIэ игъэIорышIапIэ ибухгалтер шъхьаIэу Галина Голдобинам, къуаджэу Джамбэчые дэт фельдшер-мамыку IэзапIэм иIофышIэу Джэлэукъо ФатIимэт, псэупIэу Большесидоровскэм культурэмкIэ и Унэ ихудожественнэ пащэу Валентина Красовскаям, псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтшIапIэу «Красногвардейское» зыфиIорэм иинженер шъхьаIэу Владимир Мороз.\nВладимир Нарожнэм гущыIэр зештэм, АР-м и Парламент идепутатхэм ацIэкIэ районым щыпсэухэрэм къафэгушIуагъ ыкIи гущыIэ дэхабэ къапигъохыгъ. Ныбджэгъуныгъэм, зыкIыныгъэм, зэгурыIоныгъэм ямэфэкIэу непэрэ зэхахьэр ылъытагъ ыкIи АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм ирэзэныгъэ тхылъхэр нэбгырэ заулэмэ аритыжьыгъ.\nМэфэкI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх ыкIи цIыфхэр агъэгушIуагъэх орэдыIо цIэрыIохэу Дзыбэ Мыхьамэт, Тхьагъэлыдж Мурат, творческэ купхэм, нэмыкIхэми. Ахэм къатыгъэ концертым зэхахьэр къыгъэбаигъ.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ РеспубликэмкIэ зы илъэсым лIэхэрэм япчъагъэ нахьыб къэхъухэрэм\nАдыгэ РеспубликэмкIэ зы илъэсым лIэхэрэм япчъагъэ нахьыб къэхъухэрэм\nУрысые Федерацием ихьыкумэт епхыгъэу статистикэм дэлажьэрэ къулыкъум исайт (krsdstat.gks.ru) зэритымкIэ 2019-рэ илъэсым, щылэ мазэм щегъэжьагъэу жъуныгъуакIэ мазэм нэс Адыгэ Республикэм цIыф 2507-рэ дунаем ехыжьыгъ, кIэлэцыкIу 1580-рэ къэхъугъ. Мы мазэхэм тефэу, блэкIыгъэ илъэсым 2018-м, цIыф 2377-рэ дунаем ехыжьыгъ, кIэлэцыкIу 1744-рэ къэхъугъ. 2019 илъэсым лIэхэрэм япчъыгъэ нахьыбэ хъугъэ.\nМы пчъагъэхэм къагъэлъагъо лIэн-къэхъун IофымкIэ Адыгэ Республикэм иIоф зэрэдэйер. Дэйим изакъоп, илъэс къэс ар нахь дэй зэрэхъурэр ары гумэкIышхор.\n2019 илъэсым, мэкъуогъу мазэм нэс теубытагъэу, Адыгэ Республикэм цIыфэу щыпсэурэм япчъагъэ 457 355 фэдиз мэхъу. Ахэм ащыщэу Адыгэхэм япчъагъэ процент 30-м пэблагъ.\nКъэбэртае-Бэлкъар РеспубликэмкIэ 2019-рэ илъэсым, щылэ мазэм щегъэжьагъэу мэлылъфэгъу мазэм нэс, цIыф 1821-рэ дунаем ехыжьыгъ, кIэлэцыкIу 2364-рэ къэхъугъ. Къэбэртае-Бэлкъарым, 2019 илъэсым, мэлылъфэгъу мазэм нэс теубытагъэу цIыфэу щыпсэурэм япчъагъэ 866 605 фэдиз мэхъу. Ахэм ащыщэу Адыгэхэм япчъагъэ процент 60-м пэблагъ. (stavstat.gks.ru)