Илъэхъан ицIыфыкIагъ | Адыгэ Макъ\nАпэрэ адыгэ бзылъфыгъэ тхакIоу, режиссерэу Натхъо Долэтхъан къызыхъугъэр илъэси 105-рэ мэхъу\nНатхъо Долэтхъан Мыхьамчэрые ыпхъур Пшызэ хэкум адыгэ чылэ закъоу къинэжьыгъэгъэ Хьатрамтыку («Суворово-Черкесск» ащ урысхэр зэреджэщтыгъэхэр) гъэтхапэм и 15-м, 1913-рэ илъэсым къыщыхъугъ.\nАдыгэ автоном хэкур зызэхащэгъэ ужым, 1925-рэ илъэсым, къуаджэу Хьатрамтыку Тэхъутэмыкъуае пэгъунэгъоу къэкощыжьыгъ ыкIи чылэм цIэу Натыхъуай фаусыгъ. Мыдрэ адыгэ къуаджэмэ зэу афэдэу, хэкум щыщ хъужьыгъэ. Долэтхъан ятэу Мыхьамчэрые, къызэратхыжьырэмкIэ, сатыушIэу щытыгъ ыкIи Анапэ унэ цIыкIу щыриIагъ. Ащ бэрэ кIон фаеу хъущтыгъэ иIоф епхыгъэу. Зы чэщ горэм къалэм къикIыжьызэ, ощх чъыIэм хиубыти, чъыIэлIэшхом зэлъиубытыгъ ыкIи ыжъагъэ къызэрэхэIагъэм къыхэкIэу, бэ темышIэу идунай ыхъожьыгъ. Ащ дэжьым пшъэшъэжъыем илъэси 4 нахьыбэ ыныбжьыгъэп. Ипщыкъохэр къыдеIэщтыгъэхэми, шъузабэмкIэ псынкIэгъуагъэп сабыим ипIун. Зы заулэ тешIагъэу Долэтхъан янэу Фатимэ мы къуаджэм — Натыхъуае щыщэу ЩэхэлI Индрыс дэкIожьыгъагъ. ЛIым еджэкIэ-тхакIэ ышIэщтыгъэ. Долэтхъан илъэс 12 ыныбжьэу Краснодар дэтыгъэ педтехникумым къыщызэIуахыгъэ еджэпIэ-интернатым ратыгъ. Ащ бэ темышIагъэу, янэ-ятэхэри Краснодар мэкощыжьых. ЯтэнэпIосыр чылэм итхьаматэуи, къалэм зэкIожьхэм, бухгалтерэуи щытыгъ. Классиблыр къызеухым, илъэс 16 зыныбжь хъугъэ Долэтхъан педучилищым чIэхьагъ ыкIи ащ апэрэ пьесэу «ЦIыфыкIэхэр» зыфиIорэр щетхы. Мы пьесэр хэкум исамодеятельнэ театрэхэм, еджапIэхэм, культурэм иунэхэм ащагъэуцугъ. ЯтIонэрэ пьесэу Долэтхъан ытхыгъэр «ЩыIакIэм игушIуагъохэр» (1936) зыфиIорэр ары. Адыгэ тхэкIо ныбжьыкIэу, ау а лъэхъаным зэлъашIэу хъугъэ Еутых Аскэр иредакциекIэ къыдэкIыгъэ адыгэ литературэм иапэрэ хрестоматие Долэтхъан ипьесэу «ЦIыфыкIэхэр» къыдэхьагъ.\n1932-рэ илъэсым Натхъор Краснодар кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет иадыгэ къутамэ чIэхьэ, ащ адыгабзэмрэ литературэмрэ аготэу, урыс литературэри щызэрегъашIэ. Институтым щеджэзэ, Долэтхъан ишъхьэгъусэ хъущт IэкIыб хэгъэгу литературэмкIэ кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэу Василий Очерет щыIукIагъ. Ари тхэкIуагъэ, поэтическэ сборник мыинитIу къыдигъэкIыгъагъ, Украинэм щыщыгъ. Ахэр 1932-рэ илъэсым къэзэрэщагъэх, 1933-рэ илъэсым якIалэу Юрэ къэхъугъ. Мы илъэсхэр охътэ хьылъагъэх, Василий Краснодар ихудожественнэ музей научнэ IофышIэ шъхьаIэу Iухьагъ, Долэтхъан институтыр къызеухым, педучилищым IофшIэныр щыригъэжьагъ, ащ ыужым Краснодар дэт театрэ техникумым Iухьагъ, идиректорэуи щытыгъ. Ащ бэрэ Iумытыгъэу, 1938-рэ илъэсым Москва еджакIо макIо, ГИТИС-м ирежиссерскэ факультет чIэхьэ, илъэситIо щеджагъэу, заом ыпкъ къикIэу, Адыгэ хэкум къэкIожьы.\n1943-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Адыгэ хэку драматическэ театрэм иактрисэу, режиссерым иIэпыIэгъоу Iоф ешIэ, Адыгэ театрэм икуп ипащэу къыхэкIыгъ, гастроль гъогубэ зэпичыгъ, а зэкIэми Долэтхъан ипсауныгъэ къыхагъэIэгъагъ. Iофыбэ ешIэми, илэжьапкIэ мэкIагъэ, зычIэсын уни имыIэу, ащкIэ ыкъо ыпIун фэягъэ.\nХэгъэгу зэошхом бзылъфыгъэм итворческэ мурадхэм язакъоп зэщигъэкъуагъэр, зэкIэ иунэгъо насып зэблихъугъ, хьазабыбэ зэпичыгъ. Фашистхэр Краснодар къекIущтыгъэх, ащ дэжьым Василий Очерет кандидат диссертациер Данте итворчествэкIэ къыгъэшъыпкъэжьыгъагъ. Фашистхэр Краснодар къызыдахьэхэм, Василий тхьамыкIагъо хэфагъ, ыбгъэрэ ышъхьэрэ къауIагъэу гъэры хъугъэ. Илъэс заулэрэ дзэкIо гъэрхэмрэ агъэкощырэ цIыфхэмрэ ялагерьхэм адэсыгъ. 1949-рэ илъэсым Василий Америкэм кIуагъэ, бэ сэнэхьатэу зэблихъугъэр, ипсауныгъэкIи зэкIэкIогъагъ, ащ къыхэкIэу пенсием кIуагъэ ыкIи творчествэм зыритыгъ.\n1942-рэ илъэсым Долэтхъан апэу Мыекъуапэ шъхьэегъэзыпIэ фэхъугъагъ, пыир зырафыжьым, етIанэ Краснодар ыгъэзэжьыгъагъ. ЩыIэныгъэ ыкIи творческэ гъогу хьылъэ дэдэ къыкIугъ. Бзылъфыгъэ Iэпс-лъэпс цIыкIум ыщэчыгъэм гъуни нэзи иIэп: Октябрэ революциер, граждан заор, коллективизациер, гъаблэр, Хэгъэгу зэошхор ыкIи зэоуж илъэс хьылъэхэр.\nАу етIани ыгу а зэкIэми къамыгъэкIодэу, фэлъэкIырэр зэришIэщтым, итворчествэ зэрэхигъэхъощтым сыдигъуи мыпшъыжьэу пылъыгъ.\n1947 — 1953-рэ илъэсхэм Долэтхъан Кощхьаблэ дэсыгъ, къоджэ гурыт еджапIэм адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэкIэ щыригъаджэщтыгъэх. Ахэм адакIоуи литературнэ-критическэ статьяхэр, пьесэ мыинхэу зы акт нахь мыхъухэрэр драматическэ кружокхэм апае ытхыщтыгъэх, ахэр еджапIэхэм ащагъэуцущтыгъэх, ежьыр яавторыгъ, ярежиссерыгъ. А илъэсхэм ытхыгъэх зы акт хъурэ пьесэхэу «Чэщ гумэкIыгъу», «Фыжь», «Асиет игукъау» ыкIи рассказэу «Къурамбий» зыфиIохэрэр.\nСоветскэ щыIэкIакIэм ицIыфыкIэ зыфэдэр, игугъэ-гупшысэхэр зэрэкIищыхэрэр «ЦIыфыкIэхэм» ыкIи «ЩыIакIэм игушIуагъохэм» къащыриIотыкIыгъэх. Хэгъэгур ыкIи народыр зыхэфэгъэ хьазаб заом ехьылIагъ «Чэщ гумэкIыгъу» зыфиIорэр. Къыхэгъэщыгъэн фаер адыгэ литературэ ныбжьыкIэм лъапсэ ыдзынымкIэ Долэтхъан итворчествэ — ипьесэхэм, ахэр щыкIэгъэнчъэу щымытхэми, лъэшэу яшIуагъэ къызэрэкIуагъэр ары. Джащ фэдэу, зэоуж лъэхъаным, зэокIэзыжьым цIыфхэр зэряхъулIэхэрэр ащыгъэунэфыгъ ипьесэхэу «Фыжь», «Асиет» ыкIи рассказэу «Къурамбий» зыфиIохэрэм. Натхъо Долэтхъан илъэс 41-рэ ныIэп къыгъэшIагъэр. КIэлэегъэджагъ, актрисагъ, зэхэщэкIо чаныгъ, тхэкIо-режиссерыгъ.\nГукIочIэ лъэш, акъыл дахэ зиIэгъэ бзылъфыгъ.\nТемыр Кавказым итхакIохэм яконференциеу 1935-рэ илъэсым Ростов-на-Дону щыIагъэм хэлэжьагъ.\nЯ ХХ-рэ лIэшIэгъум ия 30-рэ илъэсхэм адыгэ литературэмкIэ илъэсибл еджапIэм щызэрагъэшIэрэ адыгэ тхэкIуи 8-мэ Долэтхъан итворчествэ ащыщыгъ. Литературэм, театрэм ыкIуачIи италанти афигъэлэжьагъ, адыгэ драматургием икъежьапIэ Iутыгъэхэм ащыщ шъыпкъ. Натхъо Долэтхъан илъэхъан ицIыфыкIэ лъэшэу зэрэщытыгъэм ишыхьатых итхыгъэхэр.


Нахь зыфэсакъыжьынхэу цIыфхэм къяджагъ — Адыгэ макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат видеоконференцие шIыкIэм тетэу тыгъуасэ зэрищэгъэ зэхэсыгъом коронавирусыр къапымыпкIэнымкIэ амалэу зэрахьан фаехэм щатегущыIагъэх.\nРоспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Завгороднемрэ Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустемрэ мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет къаIотагъ.\nНепэ ехъулIэу нэбгырэ мини 4-м ехъумэ COVID-19-р къяутэлIагъэу агъэунэфыгъ. Мы аужырэ тхьаумафэм анахьэу сымаджэхэм япчъагъэ зэрэхэхъуагъэр гумэкIыгъоу щыт. ГущыIэм пае, Iоныгъом и 20-м къыщегъэжьагъэу и 26-м нэс нэбгыри 195-мэ коронавирусыр къяутэлIагъэу къыхагъэщыгъ. Зыныбжь хэкIотагъэхэм зэпахырэ узыр нахьыбэрэ къяуталIэ зэрэхъугъэр дэи.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, нэбгырэ пшIыкIутф реанимацием чIэлъ, ахэм азыныкъо нахьыбэмэ аныбжь хэкIотагъ. Гъэсэныгъэ языгъэгъотырэ организациехэм мы лъэныкъомкIэ яIофхэр нахьышIу хъугъэ. Iоныгъом и 28-м ехъулIэу зэпэчыжьэ шIыкIэкIэ еджэрэ кIэлэцIыкIухэм япчъагъэ нэбгырэ 200-кIэ нахь макIэ хъугъэ.\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, цIыфхэр жъугъэу зыщызэIукIэрэ чIыпIэхэр — анахьэу джэгухэр, хьадагъэхэр ары коронавирусыр зыщызэпахырэр. Специалистхэм сымаджэхэм япчъагъэ къызэрэхэхъуагъэр зэрапхырэр илъэсыкIэ еджэгъур зэрэрагъэжьэжьыгъэр ыкIи кIэлэцIыкIухэмрэ зыныбжь хэкIотагъэхэмрэ нахьыбэрэ зэIукIэхэ зэрэхъугъэр ары.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ коронавирусым пэуцужьыгъэнымкIэ шапхъэхэр зэкIэ къыдалъытэн зэрэфаер агу къыгъэкIыжьыгъ. Гъэсэныгъэ языгъэгъотырэ организациехэм пчэдыжьрэ жьы къабзэ арагъэхьанэу, гриппыр къапымыпкIэнымкIэ вакцинэхэр зыхарагъэлъхьанэу къариIуагъ.\nДжащ фэдэу КъумпIыл Мурат Роспотребнадзорым Адыгэ РеспубликэмкIэ ипащэ риIуагъ коронавирусымкIэ тестхэр нахьышIоу аIыхыгъэнхэмкIэ, ПЦР-уплъэкIунхэр пIэлъэ кIэкIкIэ зэхэщэгъэнхэмкIэ, ауплъэкIугъэхэм игъом къэбархэр аIэкIагъэхьанхэмкIэ Iофэу ашIэрэр зэрагъэлъэшын фаер.\n«Япсауныгъэ изытет ехьылIэгъэ къэбархэр псынкIэу цIыфхэм аIэкIагъэхьан фае. Коронавирусым пэуцужьыгъэнымкIэ непэ тищыкIэгъэ IэпэчIэгъанэхэр тиIэх. Госпитальхэм ячIыпIэхэмкIэ, Iэзэгъу уцхэмкIэ, зызэраухъумэрэ пкъыгъохэмкIэ IэпэчIэгъанэ тиI. Медицинэ IофышIэхэм вирусым зэрэпэуцужьыщтхэ шIыкIэр ашIэ. Коронавирусым джыри зыкъиштэным ищынагъо зыщыщыIэ лъэхъаным пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэр агъэлъэшын фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу Адыгеим и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэм пшъэрылъ афишIыгъ зыныбжь хэкIотагъэхэм шапхъэхэр къыдалъытэн зэрэфаемкIэ къэбархэр нахьышIоу аIэкIагъэхьанэу. Iофхэм язытет нахь дэй мыхъуным пае Роспотребнадзорым шапхъэу къыгъэуцугъэхэр зэрагъэцакIэрэр ренэу ауплъэкIузэ ашIынэу пшъэрылъ афишIыгъ.\nПредыдущая Джыри нэбгыритIу\nСледущая Адыгеим и ЛIышъхьэ зэрищагъ


Тызэкъотэу тыпэуцужьын фае — Адыгэ макъ\nТызэкъотэу тыпэуцужьын фае\nМы мафэхэм кIэу къежьэгъэ уз щынагъом Урысыер зэлъиштагъ. Анахьэу ар къызэгуаохэрэр сабыйхэр арых. Сыда ар зыщыщыр? ЫпэкIэ ар зыфэдэр тымышIэщтыгъэу гущыIэу «снюсыр» джы кIэу тищыIэныгъэ къыхэхьагъ ыкIи ащ гумэкIыгъошхо къыздихьыгъ.\nДжырэблагъэ мы гумэкIыгъор шъхьэихыгъэу Урысыем и апэрэ канал икъэтынхэм къащаIэтыгъ. Набережные Челны щыщхэ зэшъхьэгъусэхэм «снюсыр» зэрэщыIэр къызашIагъэр якIалэ IэпыIэгъу псынкIэмкIэ сымэджэщым защэр ары ныIэп. Ащыгъум ащ къыIотагъ тренировкэ уж къэси ар зэригъэфедэщтыгъэр ыкIи чэфыгъом зэрэзэлъиштэщтыгъэр.\n— КIалэм ышнахьыкIэ игъусэу тренировкэм къикIыжьыщтыгъэх, — къеIуатэ ятэ. — Я 7-рэ классым ис Iэтахъо горэм «снюсыр» кIалэм ригъэуплъэкIунэу къыритыгъ. Жэм дэткIухьэрэ тутыныр зегъэфедэм, акъыл къашIэ имыIэжьэу кIалэр къызэхэфагъ. Нэужым IэпыIэгъу псынкIэмкIэ ар сымэджэщым нагъэсыгъ.\n— Зэгъэфедэгъу хъурэ пкъыгъор ажэ далъхьэшъ, агъэткIу. Ащ ыуж ашъхьэ егъэуназэ, зэIегъахьэ, — къеIуатэ бзылъфыгъэ горэм.\n«Снюсыр» лъэшэу къызэгоогъэ кIалэр медикхэм ерагъэу къагъэнэхъэжьыгъ. Сыда «снюсыр» зыщыщыр?\n«Снюсыр» Iугъо къызпымыкIырэ, жэм дэткIухьэрэ тутын лъэпкъхэм ащыщ. Ащ теплъэ зэфэшъхьафхэр иIэхэу къыдагъэкIы, «жевательнэ тутынкIэ» еджэх. Iахь-Iахьэу гощыгъэу къэмланхэм арылъ пкъыгъор цэлымрэ ышъхьагъырэ IупшIэмрэ къызэдиубытхэу жэм далъхьэ, лъым ыкIи пкъынэ-лынэм ахэхьаным пае такъикъи 5 — 30-м къыкIоцI агъэткIу. Мы пкъыгъом тутыным нэмыкIэу псыр, содэр, щыгъур, шъоущыгъур ыкIи псауныгъэм зэрар езыхырэ химикат зэфэшъхьафхэр хэлъых, мэ IэшIу къыпихыным фэшI эфирнэ дагъэр, къэкIыхэрэ уцхэм ащыщхэр, маркIо ыкIи пхъэшъхьэ-мышъхьэ такъырхэр халъхьэх.\nМы тутын лъэпкъыр тыда къыздикIыгъэр? Сыд щынагъуа ащ къыздихьырэр?\n«Снюсыр» апэдэдэ 1637-рэ илъэсым Швейцарием къыщыдагъэкIыгъ ыкIи ары нахьыбэу зыщагъэфедэщтыгъэр. КъызэратырэмкIэ, 2007-рэ илъэсым Швейцарием щыпсэухэрэ хъулъфыгъэхэм япроцент 27-м ыкIи бзылъфыгъэхэм япроценти 3-м мы тутын лъэпкъыр къызфагъэфедэ. МэкIэ-макIэу нэмыкI къэралыгъохэми «снюсыр» ащагъэфедэ хъугъэ. Анахьэу Норвегием, США-м ыкIи Урысыем. Къэралыгъохэм зэкIэми, США-р, Швециер, Норвегиер ахэмытхэу, жэм дэткIухьэрэ тутыныр ащэн фимытхэу унашъо ашIыгъагъ псауныгъэм изэрар зэрекIырэм фэшI. Тутынэу зашъохэрэм нахьи мыщ зэрарэу къыхьырэр бэкIэ нахьыбэу экспертхэм агъэунэфыгъ. Европэм икъэралыгъохэм, Швециер хэмытэу, ВОЗ-м ихьатыркIэ 1993-рэ илъэсым къыщыублагъэу «снюсыр» ащэн фимытхэу хэбзэгъэуцугъэ аштагъ. УФ-м а унашъор зыщашIыгъэр 2015-рэ илъэсыр ары. Арэу щытми, «жевательнэ тутынкIэ» еджэхэзэ интернетым ыкIи Урысыем икъалэхэм адэтхэ сатыушIыпIэ чIыпIэхэм гупсэфэу ащащэх.\nСыдэущтэу ар пкъынэ-лынэм къегуаора?\n«Снюсыр» зыгъэфедэхэрэм, тутыным зэрешъохэрэм фэдэу, ащ хэлъ никотиныр апкъынэ-лынэ хахьэ. Зашъохэрэ тутыным нахьи жэм дэткIухьэрэ тутыным нахьыбэу никотин хэлъ. Апэ «снюсым» игъэфедэн щынэгъончъэу ыкIи макIэу зэрар къыхьэу къыпшIошIын ылъэкIыщт. Джары къыдэзыгъэкIыхэрэми къэмланым къызэрэтыратхэрэр.\nСыдэущтэу «снюсым» цIыфыр пыщагъэ хъура?\nТутынэу зашъохэрэм фэдэу, «снюсми» никотинэу хэлъым узIэпещэ. Специалистыбэмэ зэралъытэрэмкIэ, «снюсым» физическэу ыкIи психическэу узIэпищагъэ зыхъукIэ, бэкIэ нахь хьылъ ыкIи ар щыгъэзыежьыгъуае мэхъу. Ащ къыхэкIэу наркотикым, шъоным ыкIи тутыным апыщагъэхэм афэдэу мы «узыр» агъэхъужьыныр къин къащэхъу.\n— Я 6-рэ классым сисэу «снюсым» сешъонэу езгъэжьагъ. Сыкъигъэжэу хъущтыгъэ ыкIи сишэн-гъэпсыкIэкIэ гурыIогъуаеу сыщытыгъ. Сэ къыздеджэрэ кIалэр зэкIэми афилъэу, раIорэри хэмызэгъэжьэу мэхъу. КIэлэегъаджэхэм ащ гу лъатэрэп, — къеIуатэ я 7-рэ классым ис Iэтахъом.\nНы-тыхэри ащ икъоу щыгъуазэхэп, сыда пIомэ «жевательнэ тутынкIэ» заджэхэрэм Iугъо къыпыкIырэп ыкIи мэ къыпыурэп. Ащ къыхэкIэу тутынэу зашъохэрэр щагъэзыйи, бэмэ мыщ зыратыгъ. «Снюс» къэмланым сомэ 200 — 300 ыуас, мы аужырэ илъэситIум сатыушIыпIэхэм ар бэу къатехьагъ.\nМедикхэмрэ экспертхэмрэ зэрагъэунэфыгъэмкIэ, зэгъэфедэгъум никотинэу хэлъыр тутын къэмланищым апеIэ. Наркологэу ущытын ищыкIагъэп мы тутын лъэпкъыр зыгъэфедэхэрэр ащ лъэшэу зэрэзыIэпищэхэрэр къыбгурыIоным пае, ныбжьыкIэхэм джыри аIэпкъ-лъэпкъхэр зыпкъ зыщимыуцогъэ лъэхъаным «шайбэр» (тутыныр зыдэлъ къэмланым джары зэреджэхэрэр) тхьамэфитIу-щыкIэ амыгъэфедэхэу щыIэнхэ амылъэкIэу мэхъу.\nСоциальнэ сетьхэм мы тутын лъэпкъым изэрар къэмыкIоу, адрэ тутын шъабэхэм афэдэу къаратхэ. Ау цэлышъхьэу ыстыгъэхэр ыкIи ажэ тхъурбэ къыдэкIэу зыплъэгъукIэ, изэрар къэмыкIоу шIошъгъэхъугъуае. Арэу щытми, ныбжьыкIэхэр ащ къыгъэуцухэу пфэIощтэп, ыгъэлIэщтхэми, ар зыфэдэр ауплъэкIу, нэужым зэрэщымыгугъыгъэхэу наркотикым фэдэу зыIэпещэх.\nМы лъэныкъомкIэ Iофыр зыщынахь дэеу къыхагъэщыгъэр къалэу Пенз ары. Врачхэм ямызакъоу, гъэсэныгъэ учреждениехэм япащэхэм зыкъаIэтыгъ, еджапIэхэр къэдзыхьагъэу аIыгъых, сыда пIомэ «снюсыр» тыди щащэ, ащ фэгъэхьыгъэ мэкъэгъэIухэр мессенджерым итых, ИнтернетымкIэ къызIэкIагъахьэ, ыпкIэ хэмылъэу къырагощэкIызэ кIэлэцIыкIухэм арагъэуплъэкIу.\nЗыгорэм ахъщэ къызэригъэхъэщтым пае щыIэныгъэр езыгъэжьэгъэкIэ ныбжьыкIэхэм япсауныгъэ зэрэхалъхьэрэр гукъэошхоу щыт. Блогерым илъэсым къыкIоцI «снюсым» фэгъэхьыгъэ ролик 50-м ехъу къырегъахьэ. Ащ «шIуагъэу» пылъыр, зыщыпщэфын плъэкIыщтхэр къареIох. Мыщ дэжьым илъэси 10 зыныбжь шъэожъые цIыкIум блогерым зыпишIыжьызэ, жэм дэткIухьэрэ тутыныр еуплъэкIу. КIэлэеджакIохэр урокхэм ачIэсхэу «снюсыр» къызфагъэфедэ.\nАщ фэдэ щысэ гукъао къэсхьын. Я 8-рэ классым ис Iэтахъоу Алтайскэ краим щыпсэурэм ыгу урокым чIэсэу къэу-цугъ. Инасып къыхьи, IэпыIэгъу псынкIэр игъом къэсыгъ. Медикхэм кIалэм ыжэ «снюсыр» къыдахыгъ. Мы уахътэм мыщ щыпсэурэ ны-тыхэр зэкъоуцохи, гумэкIыгъом идэгъэзыжьын, ясабыйхэр къызэраухъумэщтхэм ыуж ихьагъэх.\nМы гумэкIыгъом пэшIуекIонхэм пае 2015-рэ илъэсым жэм дэткIухьэрэ тутыныр ащэн фимытэу унашъо ашIыгъагъ. Ау мыр къыдэзыгъэкIыхэрэм псынкIэу хэкIыпIэ къагъотыгъ, «снюсыр» «жевательнэкIэ», етIанэ тIэкIу тешIагъэу тутыныр синтетическэ никотинкIэ зэблахъугъэх. Угу къыдэзыщэерэ закъор зыныбжь имыкъугъэхэм аращэ мыхъунэу унашъо зэрэщыIэр ары. Арэу щытми, общественникхэм къызэраIорэмкIэ, а унашъор икъоу агъэцакIэу пфэIощтэп, зэхэдз ямыIэу ахъщэ къызэрагъэхъэщтым пае ныбжьыкIэхэм аращэ.\n— Мы лъэныкъомкIэ пшъэдэкIыжьэу щыIэр мэкIэ дэд. Хабзэр зыукъогъэ щакIом тазырэу рагъэхьырэр сомэ мин ныIэп, ау мы тутыныр зищэкIэ сомэ мин 50 фэдиз федэ къыфехьы. Джары зэкIэ зымыгъэхъурэр. Мыщ къэралыгъо пащэхэр пхъэшагъэ хэлъэу къекIолIэнхэ фае, — къыIуагъ УФ-м и Общественнэ палатэ хэтэу С. Гамзаевым.\nМы тутын лъэпкъыр къыдэзыгъэкIыхэрэм ыкIи зыщэхэрэм ягъогу пыбзыкIыгъэным Къэралыгъо Думэр, Минздравыр, Минпромторгыр мы уахътэм егупшысэх. Сыда пIомэ тутыным изэрар къызэкIыхэрэр мафэ къэс нахьыбэ мэхъух. Жэм дэткIухьэрэ тутын зэгъэфедэгъур джы сомэ 30-кIэ ащэ зэрэхъугъэм фэшI бэмэ къызIэкIагъэхьан амал яIэ хъугъэ.\n— «Снюсыр» наркотик зыхэлъ веществокIэ алъытэрэп ыкIи хабзэу щыIэмкIэ ар шъхьэихыгъэу ащэн фит, ау зыныбжь имыкъугъэхэм аращэ мыхъунэу унашъо щыI. Мэзэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ, мы гумэкIыгъом идэгъэзыжьын ведомствэм Iоф дишIэнэу ригъэжьагъ. Iугъо къызыпымыкIырэ, жэм дэткIухьэрэ тутынэу «снюсым» тиреспубликэ инэу зыщиушъомбгъугъэу пфэIощтэп. Гъэсэныгъэ учреждениехэм ар ащагъэфедэу ыкIи ащаIуагъэкIэу мы мафэм ехъулIэу зыпари къэбар къытIэкIэхьагъэп. Арэу щытми, ыпэ титэу ащ тызэрэпэшIуекIощтым тыпылъ, — еIо АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ наркотикхэр хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIыхэрэм лъыплъэгъэнымкIэ отделым ипащэу Нэфышъэ Рустам.\nПащэм къызэриIуагъэмкIэ, наркоманиер гумэкIыгъошхоу зэрэщытыр къыдалъытэзэ, анахьэу зыныбжь имыкъугъэхэр ыкIи ныбжьыкIэхэр ащ щыухъумэгъэнхэм фэIорышIэхэрэ профилактикэ IофшIэнхэм язэхэщэн министерствэм ынаIэ лъэшэу тет. Iофтхьабзэхэм чанэу ахэлажьэх республикэм иминистерствэхэм, комитетхэм, гъэсэныгъэ учреждениехэм, общественнэ объединениехэм ялIыкIохэр.\nМы уахътэм ехъулIэу МВД-м ипрофилактикэ учет зыныбжь имыкъугъэ бзэджэшIэ нэбгыри 176-рэ хэт, ахэм ащыщэу зы нэбгырэм наркотикыр къызфигъэфедагъ. ПэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэу зэрахьагъэхэм яшIуагъэкIэ, хэбзэнчъэу наркотикыр къызэрэрагъэкIокIыгъэм епхыгъэу административнэ протокол 657-рэ зэхагъэуцуагъ, блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр 101-кIэ нахьыб.\nСабыим ицIыкIугъом къыщыублагъэу Iоф дэпшIэн, наркотикым, тутыным зэрарэу къахьырэр, ар мыхъужьырэ узэу зэрэщытыр агурыбгъэIонэу щыт. Ащ пае нахьыбэрэ мы Iофыгъор къэпIэтын, утегущыIэн фае. Ау зэкIэми анахь шъхьаIэр еджапIэхэм, унагъохэм дэх имыIэу мы гумэкIыгъом ащытегущыIэнхэр ары. Ведомствэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIэхэм ащыщ шIуагъэ къэзытырэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн.\nПредыдущая Ныбджэгъухэр фэгушIох\nСледущая ЛIэшIэгъухэм яджэрпэдэжь зэхэтэхы


АдыгеимкIэ тыда узщыпсэункIэ анахь дэгъур? — Адыгэ макъ\nАдыгеимкIэ тыда узщыпсэункIэ анахь дэгъур?\n2016-рэ илъэсым цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнхэмкIэ республикэм имуниципалитетхэм яIофшIагъэхэм кIэухэу афэхъугъэхэр зэфахьысыжьыгъэх. Илъэсым къыкIоцI къалэхэм, районхэм ащыпсэухэрэм заIуагъакIэхэзэ, яупчIыхэзэ технологие шапхъэхэм ялъытыгъэу, ащ къыдилъытэрэ Iофыгъуи 6-мэ яджэуапхэр зэрагъэшIагъ — транспортым ылъэныкъокIэ цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр зэрагъэцакIэхэрэр, автомобиль гъогухэм язытет зыфэдэр, фабэр, псыр, электроэнергиер, газыр къазэраIэкIагъахьэхэрэм зэригъэразэхэрэр.\nМониторингэу зэхащагъэм икIэуххэр зызэфахьысыжьхэм, транспортым ылъэныкъокIэ цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр анахь дэгъоу зыщагъэцакIэу къычIэкIыгъэр — балли 100 къэзыхьыгъэхэр Адыгэкъалэрэ Шэуджэн районымрэ. Автомобиль гъогухэм язытеткIэ республикэмкIэ анахь баллышхо — 98 — 99-рэ зыфагъэуцугъэхэр Кощхьэблэ районымрэ Адыгэкъалэрэ. Фабэр икъоу ыкIи игъом аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ джыри апэ ишъыгъэхэр Адыгэкъалэрэ Кощхьэблэ районымрэ.\nРеспубликэ мониторингым икIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, анахь гупсэфэу зыщыпсэухэрэр, апэрэ чIыпIэр зыубытыгъэр Адыгэкъал. ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ лъэныкъуихэу уплъэкIунхэр зэрэрагъэкIокIыгъэхэмкIэ пунктитфымкIэ балли 100 ыкIи я 6-мкIэ — гъогухэм язытет закъокIэ — балл 98-рэ къыхьыгъ. ЯтIонэрэ чIыпIэр зыубытыгъэр Тэхъутэмыкъое районыр ары.\nПредыдущая СпортымкIи хэхъоныгъэшIухэр ашIых\nСледущая Къэхъурэр нахьыб


Компания Е-Транс оказывает услуги по переводу и заверению любых личных документов, например, как (ниже описаны возможности переводов адыгейского языка, более подробно об адыгейском языке и ценах):\nперевести аттестат с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод аттестата с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести приложение к аттестату с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод приложения к аттестату с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести диплом с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод диплома с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести приложение к диплому с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод приложения к диплому с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести доверенность с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод доверенности с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести паспорт с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод паспорта с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести заграничный паспорт с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод заграничного паспорта с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести права с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод прав с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести водительское удостоверение с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод водительского удостоверения с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести экзаменационную карту водителя с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод экзаменационной карты водителя с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести приглашение на выезд за рубеж с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод приглашения на выезд за рубеж с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести согласие с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод согласия с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о рождении с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о рождении с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести вкладыш к свидетельству о рождении с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод вкладыша к свидетельству о рождении с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о браке с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о браке с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о перемене имени с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о перемене имени с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о разводе с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о разводе с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о смерти с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о смерти с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство ИНН с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства ИНН с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство ОГРН с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства ОГРН с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести выписку ЕГРЮЛ с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод выписки ЕГРЮЛ с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nнотариальный перевод устава, заявления в ИФНС с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод устава, заявлений в ИФНС с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести налоговую декларацию с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод налоговой декларации с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о госрегистрации с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о госрегистрации с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести свидетельство о праве собственности с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод свидетельства о праве собственности с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести протокол собрания с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод протокола собрания с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести билеты с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод билетов с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести справку с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод справки с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести справку о несудимости с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод справки о несудимости с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести военный билет с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод военного билета с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести трудовую книжку с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод трудовой книжки с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести листок убытия с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод листка убытия с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести листок выбытия с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод листка выбытия с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nперевести командировочные документы с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением; перевод командировочных документов с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением;\nи нотариальный перевод, перевод с нотариальным заверением с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением других личных и деловых документов.\nОказываем услуги по заверению переводов у нотариуса, нотариальный перевод документов с иностранных языков. Если Вам нужен нотариальный перевод с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением паспорта, загранпаспорта, нотариальный с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением перевод справки, справки о несудимости, нотариальный перевод с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением диплома, приложения к нему, нотариальный перевод с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением свидетельства о рождении, о браке, о перемене имени, о разводе, о смерти, нотариальный перевод с адыгейского языка на русский язык или с русского языка на адыгейский язык с нотариальным заверением удостоверения, мы готовы выполнить такой заказ.\nНашими клиентами в переводах с адыгейского языка на русский язык и с русского языка на адыгейский язык уже стали организации и частные лица из Москвы, Санкт-Петербурга, Новосибирска, Екатеринбурга, Казани и других городов.\nПеревод аудио- и видеоматериалов с адыгейского языка на русский язык и с русского языка на адыгейский язык. Подробнее.\nХудожественные переводы с адыгейского языка на русский язык и с русского языка на адыгейский язык. Подробнее.\nТехнические переводы с адыгейского языка на русский язык и с русского языка на адыгейский язык. Подробнее.\nЛокализация программного обеспечения с адыгейского языка на русский язык и с русского языка на адыгейский язык. Подробнее.\nПереводы вэб-сайтов с адыгейского языка на русский язык и с русского языка на адыгейский язык. Подробнее.\nСложные переводы с адыгейского языка на русский язык и с русского языка на адыгейский язык. Подробнее.


Унэхэм ягъэкIэжьын иIофыгъохэр | Адыгэ Макъ\nФэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэу Мыекъопэ районым итхэм ягъэцэкIэжьын ыкIи ягъэкIэжьын япхыгъэ Iофхэм афэгъэхьыгъагъ бэрэскэжъые мафэм поселкэу Тульскэм щыкIогъэ зэхэсыгъор.\nАР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтымкIэ и Комитет ар зэхищэгъагъ. АР-м и Парламент мы районымкIэ идепутатхэр, народнэ депутатхэм я Совет хэтхэр, район ыкIи псэупIэ кой администрациехэм япащэхэр, мы лъэныкъом фэгъэзагъэхэ министерствэхэм ыкIи ведомствэхэм ялIыкIохэр зэхэсыгъом хэлэжьагъэх. Iофтхьабзэр зэрищагъ Къэралыгъо Советым – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм.\n— Муниципальнэ образованиехэм ягупчэхэм язэтегъэпсыхьан епхыгъэхэ Iофхэр зэрэзэшIуахыхэрэм, псэупIэ-коммунальнэ фэIо-фашIэхэр цIыфхэм зэрафагъэцакIэхэрэм депутатхэм анаIэ тырагъэтынэу АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къытфигъэуцугъ, — къыIуагъ ащ зэхэсыгъор къызэIуихызэ. – Ащ фэшI зэшIохыгъэ хъухэрэм ыкIи Iофыгъохэу щыIэхэм татегущыIэнэу мыщ фэдэ зэхэсыгъохэр муниципальнэ образованиехэм ащызэхэтэщэх, мыр ящэнэрэ зэIукIэгъу.\nФэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэм ачIэсхэм зэдагъэфедэхэрэм ягъэкIэжьын пае цIыфхэм къатырэ ахъщэм иугъоинкIэ Мыекъопэ районыр ауж къимынэрэми, апэ итхэм ащыщэп. БлэкIыгъэ 2017-рэ илъэсым процент 45-рэ ныIэп къаугъоишъугъагъэр, тызыхэт илъэсым ащ къырагъэхъугъ, ау процент 56-м шIокIыгъэхэп. Ащ фэдэу макIэу къэугъоигъэ зэрэхъурэм лъапсэу иIэм, ащ хэпшIыхьан плъэкIыщтым игъэкIотыгъэу атегущыIагъэх.\nПсэупIэ кой администрациехэм япащэхэм къызэраIорэмкIэ, ащ зы ушъхьагъоп иIэр. Фэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэм нэжъ-Iужъэу, ыныбжь илъэс 70-м ехъугъэу ачIэсыр бэ. Ахэм илъэсипшI-пшIыкIутф тешIэжьыгъэу унэр зэрагъэкIэжьыщтым пае ахъщэ къытынэу къемызэгъыхэрэр ахэтых. ФэгъэкIотэнхэр зиIэхэми ащ Iофыбэу къыпыкIырэр ушъхьагъу афэхъу. Джащ фэдэу фэтэрыр къащэфыгъэу, ау ежьхэр чыжьэу щыпсэухэу, унэм къемыкIуалIэхэрэри мымакIэу ахэтых. Ахэми гъэкIэжьынхэм апае ахъщэ къатырэп, псэупIэр зыери гъотыгъуае мэхъу. Фэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэр гъэкIэжьыгъэнхэмкIэ фондым ащ фэдэу къэзымытыхэрэм яIоф хьыкумыр хэплъэнэу тхылъхэр IэкIегъахьэх, нэужым хьыкум приставхэр ары Iофыр зыфэгъэзагъэ хъурэр.\nВладимир Нарожнэм ащ еплъыкIэу фыриIэр къыриIотыкIыгъ. Хьыкумымрэ приставхэмрэ Iофыр зэхафыныр хэкIыпIэ тэрэзэу зэримылъытэрэр ащ кIигъэтхъыгъ. ЦIыфхэм зэIукIэгъухэр нахьыбэу адашIынхэр, пшъэрылъэу ыкIи фитыныгъэу мы лъэныкъомкIэ яIэхэр зэхэугуфыкIыгъэу алъагъэIэсынхэр нахьышIоу ары къызэриIуагъэр.\nФэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэр гъэкIэжьыгъэнхэмкIэ Адыгэ Республикэ фондым ипащэу Пщыгъон Руслъан нэмыкI Iофыгъо игугъу къышIыгъ. Мыекъопэ районым ащ фэдэ унэу итым инахьыбэр къатитIу ныIэп зэрэхъурэр, зы къат закъохэри ахэтых. ГущыIэм пае, унашъхьэр жъы дэдэ хъугъэу, къыкIэщхымэ, ар елбэтэу зэблэпхъун фае. Унэр къат пчъагъэу зэрэзэтетым емылъытыгъэу унашъхьэхэр зэкIэ лъапIэу къыдэкIы. Ащ фэшI псэупIэ коеу ар зэрытым къыщаугъоигъэр имыкъоу, нэмыкIхэми ахэIэбэнхэ фаеу е унэм игъэкIэжьын лъагъэкIотэн фаеу мэхъу. Мы Iофым ыпкъ къикIэу 2019-рэ илъэсым агъэнэфэгъэгъэ унэ 28-м щыщэу 20-мэ ягъэцэкIэжьын лъагъэкIотагъ. Ау ащ цIыфхэм нахьыбэрэмкIэ дырагъаштэрэп.\nФэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэм ачIэсхэм зэдагъэфедэхэрэм ягъэкIэжьын пае къатырэ ахъщэр ежь муниципальнэ образованиеу къызщатыгъэм щыгъэфедэжьыгъэнэу законым къыщеIо. Ащ къыпкъырыкIыхэзэ, мы Iофыр ежь район кIоцIым щагъэIорышIэн алъэкIыщтэу зыIуагъэхэри зэхэсыгъом хэлажьэхэрэм къахэкIыгъ.\nПарламентым мы районымкIэ идепутатэу Александр Колесниковым цIыфхэм ахъщэу къатырэр зыпэIухьэрэр хэзыгъэ имыIэу алъыгъэIэсыгъэн, фэгъэкIотэнхэр зиIэхэм ар афэгъэцэкIагъэ зэрэхъущтыр нахь гъэнэфэгъэн фаеу ылъытагъ. Мы лъэныкъохэмкIэ тхьаусыхэ тхылъхэр къезыхьылIэхэрэр бэу ары къызэриIуагъэр.\nХэбзэгъэуцунымкIэ, законностымкIэ ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм яIофхэмкIэ Парламентым и Комитет ипащэу Александр Лобода зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэ Iофыгъо пстэури, предложениехэри шапхъэхэм адиштэу тхыгъэхэу республикэ Парламентым къыхалъхьэхэмэ, ахэплъэнхэр игъоу ылъытагъ. ИщыкIагъэ хъумэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ джэпсалъэкIэ УФ-м и Къэралыгъо Думэ зыфагъэзэнэу фитыныгъэ зэряIэр кIигъэтхъыгъ.\nIофыгъоу щыIэр бэми, унэхэм ягъэкIэжьын районым щылъагъэкIуатэ. 2016 — 2018-рэ илъэсхэм къакIоцI пстэумкIи фэтэрыбэу зэхэт унэ 23-мэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх, ищыкIагъэмэ, агъэкIэжьыгъ. Сомэ миллион 13-рэ мин 900-м ехъурэ ащ пэIуагъэхьагъ. 2019-рэ илъэсым уни 8 агъэкIэжьынэу агъэнэфагъ, сомэ миллиони 4-рэ мин 700-м ехъурэ атефэщтэу ары къызэралъытагъэр.\nЗэхэсыгъо ужым АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэ мы илъэсым поселкэу Тульскэм щагъэкIэжьыгъэхэ унэхэм ащыщ кIуагъэ. Ау апэрапшIэу псэупIэ гупчэм щызэтырагъэпсыхьажьырэ гупчэм ихьагъ, Iофхэр зэрэлъагъэкIуатэхэрэм зыщигъэгъозагъ. Унэу нэужым зэкIолIагъэр къатитфэу зэтетхэм ащыщ. Унашъхьэр ары агъэкIэжьыгъэр. Фэтэрыбэу зэхэтхэ унэхэм ягъэкIэжьынкIэ республикэ фондым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, сомэ миллионрэ мин 200-м ехъурэ ащ пэIухьагъ. Унэм чIэсхэу Парламентым и Тхьаматэ зыIукIагъэхэм псэолъэшIхэм яIофшIэн зэрагъэцэкIагъэм егъэразэхэу ары къызэраIуагъэр. ЫкIоцIкIэ пстэуми зэдагъэфедэхэу иIэхэм, дэкIояпIэхэм, дэпкъхэм, нэмыкIхэм язытети Владимир Нарожнэм зыщигъэгъозагъ. Унэр гъэIорышIэкIо компанием епхыгъ, чIэсхэм къызэраIуагъэмкIэ, мыдэеу яфэIо-фашIэхэр ащ егъэцакIэх. Арэу щытми, щагум хэкIыр бэу зэрэдэлъым Парламентым и Тхьаматэ анаIэ тыраригъэдзагъ, ищыкIэгъэ амалхэр зэрахьанхэу афигъэпытагъ.


Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Адыгэ Хасэм и Тхьэматэу Хьэпэе Юсыф ыкъо Арамбый факIо\nАдыгэ Хасэм и Тхьэматэу Хьэпэе Юсыф ыкъо Арамбый факIо\nАдыгэ Хасэм и Тхьэматэу\nХьэпэе Юсыф ыкъо Арамбый факIо\nЗигъашIэ кIахьы хъун Тхьэмат!\n"ШIэжьымрэ зыкIыныгъэмрэ" зыфиIорэ саугъэтэу Адыгэ Хасэр икIэщакIоу агъэуцурэм екIолIэкIэу ори Хэсашъхьэми фышъуиIэм дезымыгъаштэрэр непэ макIэп. Сэри ахэмэ сащыщ. Саугъэтым лъэкъоцIэ гъэнэфагъэхэр тептхэныр, зыхэр адрэхэмэ ашъхьарыбгъэкIоныр лъэпкъым ыпашъхьэкIэ хэукъоныгъэшхоу, тилIэужымэ къягоожьынэу, зэпыщыт къытхазылъхьащт Iофыгъоу тэлъытэ.\nСаугъэтым игъэуцун тэ зэрэтлъэгъурэм фэгъэхьыгъэу республикэм щыпсэухэрэмэ яконституционнэ фитныгъэхэмэ ягарантэу щытыр Президентыр арыти, мы IофымкIэ ащ зыфэдгъэзагъ (шъхьаихыгъэу фэттхыгъэм икопие къыпфэтэгъэхьы). Тэ мы Iофым тызэреплъырэр Президентымрэ Адыгэ Хэсашъхьэм хэтыхэмрэ къызэрэшъуфэдгъэхьыгъэм имызакъоу тиамал къызэрихьыкIэ лъэпкъыми етхьылIэщт, гъэзетыхэми Интернетыми къарыдгъэхьащт, фаем нэIуасэ зыфишIын ылъэкIынэу. Ори, Хэсашъхьэм хэтыхэми кIасэ шъумыхъузэ мы Iофым къыфэжъугъэзэжьыным игъу.\nУзэрэщыгъуазэу сэ сшъхьэкIэ сишIошI адыгэ организациехэмэ я Советэу зэхэтщагъэми къыфэзгъэхьыгъ, бэмышIэ Черкескъалэ щыкIогъэ зэIукIэм шъущыхэплъагъ, ау тигупшысэ къышъупкъырыхьагъэу слъэгъурэп. Саугъэтым иIоф лъэпкъ Iоф, лъэпкъ IофымкIэ хэтырэ адыги пшъэдэкIыжь ехьы. Ары ори Хэсашъхьэми шъухэукъо зыкIытшIомыигъор. Саугъэтым иIоф Адыгэ Хасэми Унэ фыжьыми язакъоу унашъо зытырашIыхьан Iофэп, зэрэлъэпкъэу Хасэм зэрэхэмытым фэдэу зэрэлъэпкъэуи Унэ фыжьым чIэсэп.\nЗэ паIор жъугъэIыстыжьи шъуеупчIыжь.\nАРОД "Самгъур" и Тхьэматэу Къуекъо Асфар


Автор Тема: дирхем на атрибуцию и оценку (Прочитано 1799 раз)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (178.8 кБ, 313x285 - просмотрено 64 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (155 кБ, 257x251 - просмотрено 74 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (219.83 кБ, 696x167 - просмотрено 75 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (61.86 кБ, 174x162 - просмотрено 65 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (216.74 кБ, 289x289 - просмотрено 64 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (183.27 кБ, 275x249 - просмотрено 56 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (192.54 кБ, 269x268 - просмотрено 53 раз.)


Гъогум ишIын пэIухьанэу — Адыгэ макъ\nРедактор 07.08.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАвтомобиль гъогухэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын Адыгеим ипащэхэм лъэшэу анаIэ тет. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат лъэпкъ проектым къыщыдэлъытагъэхэм ягъэцэкIэнкIэ пшъэрылъ гъэнэфагъэхэр къыгъэуцугъэх.\nФедеральнэ ыкIи республикэ хэбзэ органхэмрэ Адыгеим илIыкIоу УФ-м и Къэралыгъо Думэ щыIэхэмрэ зэгурыIоу Iоф зэрэзэдашIэрэм ишIуагъэкIэ ахэр игъом пхырыщыгъэхэ мэхъу.\nМары депутатэу Владислав Резник иIэпыIэгъукIэ, кIэлэеджакIохэм шхын стыр аIэкIэгъэхьэгъэным пэIуагъэхьанэу сомэ миллион 602-рэ Адыгеим къыфатIупщынэу блэкIыгъэ тхьамафэм, бэдзэогъум и 30-м, УФ-м и Правительствэ унашъо ыштагъ.\nДжащ фэдэу Черниговскэм икIэу Тыгъэмыпс кIорэ автомобиль гъогоу Мыекъопэ районыр зэпызычырэм ишIын пае сомэ миллион 500 къатIупщынэуи шышъхьэIум и 6-м рихъухьагъ. УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ бюджет ахъщэр зыдэкIощтым игъэнэфэнкIэ и Комиссие ипредложение ар къыпкъырыкIыгъ, Владислав Резник мыщ дэжьыми IэпыIэгъу хъугъэ.\nШъугу къэдгъэкIыжьын, лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыщыдэлъытагъэхэм ягъэцэкIэнкIэ пэрытныгъэр зыIыгъ субъектипшIым Адыгеир ащыщ. Мы проектым ишIуагъэкIэ гъогу псэолъэ 46-рэ, ар километрэ 35,8-рэ мэхъу, республикэм щагъэцэкIэжьыщт.\nАщ пэIухьащт сомэ миллион 491-м щыщэу сомэ миллион 331-р — федеральнэ, сомэ миллиони 160-р — республикэ бюджетхэм къахэхыгъ.\nАщ фэдэу ахъщэ тедзэ тишъолъыр къыфэкIоным пае нахьыпэкIэ къыратыгъэр зищыкIагъэм пэIугъэхьэгъэным, лъэпкъ проектым къыщыдэлъытагъэхэм къэгъэлъэгъонэу ащыгъэнэфагъэхэм акIэгъэхьэгъэным ахэм афэгъэзагъэхэр лъэшэу пылъыгъэх. Гъогоу агъэцэкIэжьыхэрэми IофшIэнхэр зэращызэшIуахыхэрэм лъэплъэх.\n— 2024-рэ илъэсым нэс гъогухэм атегъэуагъэр нахь макIэ хъунэу, язытет нахьышIоу, хъугъэ-шIагъэу атехъухьэрэм ипчъагъэ къыщыкIэнэу типшъэрылъ. ГъогурыкIоныр щынэгъончъэ хъуным тэркIэ мэхьанэшхо иI. Транспорт инфраструктурэ дэгъур республикэм иэкономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, инвестициеу къыхалъхьэрэр нахьыбэ хъуным афэIорышIэ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПредыдущая Лъэхъаным диштэрэ егъэджэн\nСледущая Адыгея вошла в список устойчивых регионов


Адыгэ быракъым и Мафэ ипэгъокI | Адыгэ Макъ\nАдыгэ быракъым и Мафэ ипэгъокI\nАвтор: Редакция\t/ 08.04.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\t/\nАдыгэ быракъыр Темыр Америкэм, Африкэм, Мыекъуапэ тыгъуасэ ащаIэтыгъ. Iофтхьабзэхэм ахэлэжьагъэхэр телефонкIэ зэфытеуагъэх.\nАфрикэм икъушъхьэ анахь лъагэу Килиманджаро Дунэе зекIоным хэлажьэхэрэм адыгэ быракъыр щаIэтыгъ. Купым хэтых Великобританием, США-м, Марокко, Кением, Танзанием, Адыгеим къарыкIыгъэхэр. Республикэм илIыкIохэм Максим Богатыревыр япащ. Ащ игъусэх ЛIышэ Айдэмыр, Александр Бородиныр, адыгэ пшъашъэу Айдин Аннэ.\nТемыр Америкэм адыгэ быракъыр щызыIэтыгъэр Константин Шинкевичыр ары, вулканэу Орисабэ ышыгу тилъэпкъ быракъ щигъэIагъ.\nРеспубликэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» хэтхэм адыгэ быракъыр Мыекъуапэ щаIэтыгъ.\n— ЗекIо ежьэнхэм ыпэкIэ Адыгэ Хасэм зэIукIэ щыкIуагъ. Адыгэ быракъым и Мафэ фэгъэхьыгъэу Темыр Америкэм, Африкэм, Адыгеим мэлылъфэ-гъум и 5-м лъэпкъ быракъыр ащаIэтынэу мурад зэдашIыгъ, — къытиIуагъ Адыгэ Хасэм игъэцэкIэкIо куп хэтэу Къуижъ Къэплъан. — Адыгэ быракъхэр, гъэзетэу «Адыгэ макъэм» иномерхэм ащыщхэр, нэмыкI нэпэеплъ пкъыгъохэр зыдаштагъэх.\n— Адыгэ быракъым дунаим тет тилъэпкъэгъухэр зэфещэх, — республикэм ис лъэпкъхэм язэфыщытыкIэхэр егъэпытэх. Быракъ уцышъоу жъогъо 12-р, щэбзищыр къызыхэлыдыкIырэр дунаим ичIыпIэ анахь лъагэхэм ащаIэтыгъэу зэращыбыбатэрэм тегъэгушхо, — къытиIуагъ Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан.\nСурэтым итхэр: адыгэ быракъыр Килиманджаро щаIэтыгъ.


Бэмэ IэпыIэгъу афэхъугъэх | Адыгэ Макъ\nБэмэ IэпыIэгъу афэхъугъэх\nАвтор: Редакция\t/ 22.06.2016\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nАдыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ ипресс-къулыкъу къызэритырэмкIэ, аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ медицинэ IэпыIэгъур республикэм щыпсэухэрэм нахь арагъэгъоты хъугъэ. БлэкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, Адыгеим щыпсэурэ нэбгырэ минрэ шъибгъурэм ехъумэ ащ фэдэу IэпыIэгъу афэхъугъэх. Ахэм ащыщэу нэбгырэ 700-м ехъумэ аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ медицинэ IэпыIэгъур республикэм ит учреждениехэм ащарагъэгъотыгъ.\nГъэкIэжьыным епхыгъэ программэу 2011 — 2013-рэ илъэсхэм республикэм щагъэцэкIагъэм сомэ миллиардрэ мини 184-м ехъу пэIуагъэхьагъ. Ащ къыдыхэлъытагъэу псауныгъэр къэухъумэгъэным иучреждение 48-мэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащашIыгъэх, Iэзэн-диагностическэ Iэмэ-псыми 176-рэ зэрагъэгъотыгъ. ГЛОНАСС зыфиIорэ системэр IэпыIэгъу псынкIэм имашинэхэм арагъэуцуагъ. Мы уахътэм къэралыгъо программэу «Развитие здравоохранения» зыфиIоу 2014 — 2020-рэ илъэсхэм ателъыта-гъэр республикэм щагъэцакIэ. Сомэ миллиарди 3-м ехъу ащ пэIухьанэу къатIупщыгъ.\n— Мы илъэсхэм къакIоцI Адыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым сомэ миллион 98-рэ зыпэIухьэгъэ гъэцэкIэжьынхэр щыкIуагъэх. Адыгэ республикэ клиническэ психоневрологическэ диспансерым чIыпIэ 40 зиIэ стационар корпусыкIэ къыщызэIуахыгъ. Инэм район сымэджэщым иинфекционнэ отделение ыкIи хирургическэ корпусым игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх, — къаты Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ иIофышIэхэм.\nАдыгэ республикэ клиническэ онкологическэ диспансерым ирадиологическэ корпус игъэкIэжьын аухыгъ. 2009-рэ илъэсым федеральнэ целевой программэу «Юг России (2008 — 2012 годы)» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу сомэ миллион 61,9-рэ зыпэIухьэгъэ Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу клиническэ сымэджэщым хэт диагностическэ Гупчэ ашIыгъ. Джащ фэдэу ыпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ федеральнэ программэм къыдыхэлъытагъэу сомэ миллион 50,3-рэ зыпэIухьэгъэ чIыпIи 100 Адыгэкъалэ дэт сымэджэщым къыщызэIуахыгъ.


Тыгъуас. Неп. Неущ. — Адыгэ макъ\nМэкъу-мэщымкIэ, социальнэ лъэныкъомкIэ, экономикэмкIэ, гъогушIынымкIэ, туризмэмкIэ, спортымкIэ, культурэмкIэ, наукэмкIэ гъэхъагъэу иIэхэм Адыгеир непэ арыгушхон ылъэкIыщт. Зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ышIынымкIэ амалхэр зэкIэ республикэм иIэх. Общественнэ-политикэ зыпкъитыныгъэм икъэухъумэн анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ. Адыгэ Республикэр зызэхащагъэр илъэс 30 зэрэхъурэр мыгъэ, автономием ия 100-рэ илъэс къэкIорэгъым хэдгъэунэфыкIыщтых. Ахэр мэхьанэшхо зиIэ мэфэкIых, Урысые Федерацием ишъолъырхэу зэфэдэ фитыныгъэхэр зиIэхэм тихэку ахэуцоным ыпэкIэ гъогу кIыхьэ, гъогу къин къыкIугъ.\nРеспубликэр ылъэ зэрэтеуцуагъэр сынэгу кIэкIыгъ. Обществэм ищыIэныгъэ къыхэхъухьэхэрэм сыдигъуи сагъэгумэкIыщтыгъ. ТхакIом икъэлэмыпэ тхыгъэ гъэшIэгъонхэр къыпыкIы шIоигъомэ, общественнэ, политикэ щыIэныгъэм дэгъоу щыгъозэн фае. Сэ СССР-м и Апшъэрэ Совет сыхэтыгъ, Адыгэ Республикэм игъэпсын сиIахь хэсшIыхьагъ. Гъогоу къэткIугъэм сыфыдыреплъэкIыжьызэ, зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм непэ уасэ къястын слъэкIыщт.\nИлъэси 100 фэдизкIэ тызэкIэIэбэжьыщт. 1922-рэ илъэсым бэдзэогъум и 27-м ВЦИК-м и Президиум иунашъоу къыдэкIыгъэм мырэущтэу итыгъ: «Кубано-Черноморскэ хэкум и Краснодар, и Мыекъопэ отделхэм адыгэхэр зэрыс чIыпIэр къахэгъэкIыжьыгъэнэу ыкIи Черкесскэ (Адыгэ) автоном хэку зэхэщэгъэнэу…» Джащ тетэу Адыгэ автоном хэкур щыIэ хъугъэ. Ар зэрэзэхащагъэр лъэпкъ-къэралыгъо, советскэ гъэпсынымкIэ совет хабзэм илъэбэкъушхоу щытыгъ. ТарихъымкIэ апэрэу адыгэ лъэпкъым политикэ фитыныгъэхэр, къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэхэ хъугъэ. Шэуджэн Мосэ, Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые, ГъукIэкъул Даут, Дмитрий Швец, Казимир Голодович, Мишурие Казбек, Петр Заема ыкIи нэмыкIхэм Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэ хъунымкIэ бэ ашIагъэр.\n1922-рэ илъэсым итыгъэгъазэ автоном хэкум и Советхэм яа I-рэ зэфэс къуаджэу Хьакурынэхьаблэ щыкIуагъ. Политическэ, административнэ, экономическэ культурнэ гъэпсыным епхыгъэ Iофыгъошхохэм мыщ щатегущыIагъэх. Хэку гъэцэкIэкIо комитетэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые зипащэр мыщ щыхадзыгъагъ.\nХэгъэгу зэошхор къемыжьэзэ, пэщабэ хэкум щызэблахъугъ. ИIофшIакIэкIэ а пстэуми нахь къахэщыгъэр Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые Умар ыкъор ары. Ар IофшIэкIошхоу щытыгъ, цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэрэзэшIуахырэм ренэу гъунэ лъифыщтыгъ, илъэпкъ къыхэкIыгъэхэм лъытэныгъэшхо афишIыщтыгъ. Ежь цIыфхэми ар шIу къалъэгъужьыщтыгъ.\nАвтономием ифэмэ-бжьымэшIу хэкум исоциальнэ, иэкономическэ, икультурнэ, идуховнэ хэхъоныгъэ тыраригъэхьагъ. ПIэлъэ кIэкIым къыкIоцI Адыгеим исхэм тхакIэр аIэ къырагъэхьагъ, гурыт еджапIэхэр, культурнэ-просветительскэ учреждениехэр къызэIуахыгъэх, лъэпкъ печатыр, литературэр, искусствэр щыIэхэ хъугъэ. Хъызмэтымрэ культурэмрэ яотраслэ пстэуми IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ специалистхэр ащылажьэхэ хъугъэ. Илъэс къэс экономикэм нахь зыкъыIэтыщтыгъ, ащ дакIоу хэкум иамалхэми ахахъощтыгъ.\nЩыIэкIакIэм игъэпсынэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые ригъэжьагъэр ащ ыуж къикIыгъэ Цуамыкъо Аслъанчэрыий, Къадэ Хъалиди, Цундэкъо Ибрахьими, НэпшIэкъуй Сахьиди, Бэрзэдж Нухьи, Хъут Малычи, ЛIыхэсэ Мухьдини гъэхъагъэ хэлъэу лъагъэкIотагъ. Ахэм Iоф зашIэгъэ илъэсхэм гъомылэпхъэшI промышленностым, промышленность хьылъэмрэ псынкIэмрэ яотраслакIэхэр зэхащагъэх, мэкъумэщ предприятиехэр агъэкIэжьыгъэх. Ахэм адакIоу зыщыпсэухэрэ, административнэ унэхэр, народнэ гъэсэныгъэмкIэ, культурэмкIэ, медицинэмкIэ псэуалъэхэр, цIыфхэм ясоциальнэ, якоммунальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ псэуалъэхэр агъэпсыщтыгъэх. А лъэхъаным шIэныгъэхэмкIэ доктор ыкIи кандидат 100 пчъагъэмэ ядиссертациехэр пхырагъэкIыгъэх. ТитхакIохэр, орэдыIохэр, композиторхэр, сурэтышIхэр, театрэмрэ эстрадэмрэ яартистхэр зэрэхэгъэгоу щызэлъашIэхэ хъугъэ. Джащыгъур ары тхакIохэм, композиторхэм, сурэтышIхэм, театральнэ IофышIэхэм ыкIи нэмыкIхэм ясоюзхэр зызэхащагъэхэр.\nЖурналхэр, гъэзетхэр, учебникхэр, тхылъхэр къыдагъэкIыхэ хъугъэ. Республикэ драматическэ театрэмрэ филармониемрэ къызэIуахыгъэх. Дунэе класс зиIэ мастерхэр, Урысыем, Европэм, дунаим, Олимпийскэ джэгунхэм ячемпионхэр Адыгеим иIэхэ хъугъэ. Республикэ телевидениеу адыгабзэкIи, урысыбзэкIи зикъэтынхэр зэхэзыщэрэр къызэIуахыгъ.\nШъхьафитныгъэм екIурэ гъогур\nАдыгеир сыдигъуи субъект шъхьаф хъу шIоигъуагъ. 1981-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 3-м РСФСР-м и Законэу «Адыгэ автоном хэкум ехьылIагъ» зыфиIорэр аштэгъагъэми, ащ итхэр агъэцакIэщтыгъэхэп. Краснодар краим зэрэхахьэщтыгъэм елъытыгъэу ыпшъэкIэ щыIэхэм къаIорэр хэкум ышIэн фаеу хъущтыгъэ, ежь зыми фитыгъэп. Краимрэ автоном хэкумрэ фитыныгъэу яIэхэр зэфэдизыгъэхэп. Хэкум пшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнхэ фэягъэ, фитыныгъэ гори иIагъэп. Гупчэ, край ведомствэхэр къатеIункIэщтыгъэх. Зыми емыпхыгъэу, иIофхэр ежь-ежьырэу зэрифэжьынхэм а лъэхъаным Адыгеир фэхьазырыгъ. Политикэ, экономикэ, культурнэ щыIэныгъэмкIэ ащ опыт шIукIаий, кадрэхэри иIагъэх. Хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, щыIэкIэ нахьышIум игъэпсынкIэ краир пэрыохъу къыфэхъущтыгъ.\nОбщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр», общественнэполитическэ партие, движение заулэмэ ахэтхэр, интеллигенцием илIыкIохэр 1989-рэ илъэсым Адыгэ автоном хэкум истатус къэIэтыгъэным, Краснодар краим ар къыхэщыжьыгъэным кIэдэухэу фежьагъэх. Урысыер бэдзэр зэфыщытыкIэхэм зэратехьэрэмкIэ РСФСР-м политикэмкIэ ипащэхэм джащыгъум макъэ къагъэIугъагъ. Ау экономикэ субъект шъхьафэу ущымытэу, хэкум къыщыдэкIырэ продукцием игъэзекIон пIэ имылъэу сыдэущтэу шэпхъакIэхэм уатехьэщтгъагъа? 1989-рэ илъэсым ишышъхьэIу гъэзетэу «Советскэ Россием» а Iофыгъор къыщысIэтыгъагъ. Ащ къихьэгъэ систатьяу «Не стесняйтесь доброты» зыфиIорэм къыщисIотыкIыгъ лъэпкъ пэпчъ лъэпкъ субъект зэхищэнэу фитыныгъэ зэриIэр. Статьяр къызыхаут нуж хэгъэгум иавтоном хэку зэфэшъхьафхэм: Къэрэщэе-Щэрджэс автоном хэкум, Горнэ Алтайскэ автоном хэкум, Хакасскэ автоном хэкум арысхэм ащыщхэр къысфытеуагъэх, а Iофыгъор къызэрэсIэтыгъэмкIэ къысфэрэзагъэх. Игъоу слъэгъугъэм СССР-м и Апшъэрэ Совет идепутатхэми къыдырагъэштагъ, ау краим къыхэкIыжьынымкIэ тихэку джыри бэ ыпэ илъыгъэр.\nРеспубликэ статус иIэу\nАдыгэ хэкум инароднэ депутатхэм я Совет изимычэзыу сессиеу 1990-рэ илъэсым ибжыхьэ щыIагъэм унашъо щаштагъ «Адыгэ автоном хэкум икъэралыгъо-правовой статус къэIэтыгъэнэу, РСФСР-м исубъектэу ар лъытэгъэнэу, къытефэрэ полномочиехэр къыфэгъэзэгъэнхэу, РСФСР-м хэхьэрэ Адыгэ Автоном Советскэ Социалистическэ Республикэ щыIэ зэрэхъугъэмкIэ цIыфхэм макъэ ягъэIугъэнэу».\n1991-рэ илъэсым имэкъуогъу Советскэ Социалистическэ Адыгэ Республикэм икъэралыгъо суверенитет ехьылIэгъэ Декларациер аштагъ. Мы илъэсым бэдзэогъум и 3-м Законэу «Адыгэ автоном хэкур РСФСР-м хэхьэрэ Советскэ Социалистическэ Адыгэ Республикэ зэрэхъужьырэм ехьылIагъ» зыфиIорэр аштагъ. Илъэсныкъо тешIагъэу, республикэм иапэрэ Президент хадзыгъ. А IэнатIэр зыфагъэшъошагъэр общественнэ-политическэ IофышIэшхоу Джарымэ Аслъан ары. Республикэр ылъэ зыщытеуцогъэ апэрэ илъэсхэм Адыгеим икъэралыгъо тамыгъэхэр — гербыр, гимныр, быракъыр аухэсыгъэх. Республикэ статус тиIэ зэрэхъугъэм литературэми ишIуагъэ къекIыгъ, журнали 4-мэ: «Жъогъобыным», «Зэкъошныгъэм», «Литературнэ Адыгеим», «Родничок Адыгеи» зыфиIорэм якъыдэгъэкIын псынкIэу зэпыуцуагъ.\nЯ 90-рэ илъэсхэр хэгъэгумкIи, Адыгэ РеспубликэмкIи къызэрыкIуагъэхэп. ЭкономикэмкIэ зэсэгъэ шапхъэхэр хэгъэгум щыщагъэзыещтыгъэх, шэпхъакIэхэм атехьэхэу рагъэжьэгъагъ. Производствэр лъэшэу къезыгъэIыхыгъэ, инфляциер, бюджетыр имыкъуныр ыкIи нэмыкI Iофыгъуабэхэр къыздэзыхьыгъэ кризисым къыкIэкIуагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэ фэягъэ. Адыгеим и Президенти, и Правительстви республикэм иэкономикэ зыпкъ игъэуцожьыгъэным, мэхьанэшхо зиIэ отраслэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным кIуачIэу яIэр рахьылIэщтыгъ. 1998-рэ илъэсым нэс производствэр къеIыхыгъ. Ау а лъэхъаным Адыгеим редуктор заводыр, машзаводыр, «Картонтарэр», пивэшI заводыр, щэ заводхэу «Адыгейскэр», «Гиагинскэр» ыкIи нэмыкIхэр къызэтыригъэнэжьынхэ ылъэкIыгъ. НепэкIи ахэр ары республикэм ипредприятие пэрытхэу бюджетыр анахьэу къизыгъэкъухэрэр. Аыгеим 1999-рэ илъэсым промышленнэ производствэмкIэ Урысыем ятIонэрэ чIыпIэр, Темыр Кавказым ишъолъырхэм апэрэ чIыпIэр ащиубытыщтыгъ.\nАдыгеим лъэпкъ орэдымрэ къашъомрэкIэ и Къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыер» 1991-рэ илъэсым зэрэзэхащагъэр республикэм культурэмкIэ ихъугъэ-шIэгъэшхоу хъугъэ. 1993-рэ илъэсым творческэ коллективищ — Къэралыгъо симфоническэ оркестрэр, урыс мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэмкIэ Къэралыгъо ансамблэу «Русскэ удалыр», Камернэ музыкальнэ театрэр зэхащагъэх. Урысыем и Правительствэ иунашъокIэ Адыгеим икраеведческэ музей истатус зыкъиIэтыгъ, Лъэпкъ музей ар хъугъэ. Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къэралыгъо университет ашIыжьыгъ, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ институтыр къызэIуахыгъ. Мыекъуапэ мэщытышхо щашIыгъ.\nРеспубликэм икъэралыгъо лъэпсэкъежьапIэхэм ягъэпсын а лъэхъаным аухыгъагъ, парламентым икомитетхэр, хэбзэ къулыкъухэмрэ хэбзэ къутамэхэмрэ зэхащэгъагъэх, федеральнэ лъэгапIэм ахэр юридическэу щыкIагъэпытыхьажьыгъагъэх.\n2002-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2007-рэ илъэсым нэс Адыгеим ипэщагъэр хъызмэт зэфэшъхьафхэм язехьанкIэ опытышхо зиIэгъэ меценатэу Шъэумэн Хьазрэт ары. А илъэсхэм хъызмэтшIапIэу «Радуга» зыфиIорэр Адыгеим къитэджагъ, хэтэрыкIхэр республикэм щызылэжьыхэрэмкIэ анахь хъызмэтшIэпIэшхохэм ар непи зэу ащыщ. Джащ фэдэу щэ заводэу «Тамбовскэр», мэкъумэщышIэфермер, унэе IэпыIэгъу хъызмэтшIапIэхэр зэхащагъэх. Инвестициехэр республикэм нахьыбэу къыхалъхьанхэм лъэшэу анаIэ тырагъэтыщтыгъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу ТхьакIущынэ Аслъан 2007-рэ илъэсым Адыгеим и Президентэу хадзыгъ. ЭкономикэмкIэ Iофхэр нахьышIу хъоу фежьагъэх. Адыгеим хэхъоныгъэ зэришIыщт программэу пIэлъэ кIыхьэм телъытагъэр къыхахыгъ.\nА лъэхъаным компаниеу IKEA Тэхъутэмыкъое районым сатыу комплексэу «МЕГА» зыфиIорэр щигъэпсыгъ. ГипсышI заводэу «ВОЛМА-Майкоп» зыфиIорэр Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ, Адыгеим псэолъэшIынымкIэ иотраслэ анахьэу хэхъоныгъэ езыгъэшIыгъэхэм ар зэу ащыщ.\nМэкъу-мэщыми гъэхъагъэхэр щашIынхэ алъэкIыгъ. Лэжьыгъэ бэгъуагъэ апэу Адыгеим къызыщахьыжьыгъэр 2008-рэ илъэсыр ары. Джащыгъум фышъхьэ лэжьыгъэу, джэнч лъэпкъ зэфэшъхьафхэу тонн мин 520-м ехъу къаугъоижьыгъагъ, 2015-рэ илъэсым лэжьыгъэ тонн мин 677,5-рэ къахьыжьыгъ.\nПсауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ лъэныкъоми зиушъомбгъугъ. А лъэхъаным кIэлэцIыкIу диагностическэ гупчэр, фельдшер-мамыку IэзэпIэ 27-рэ агъэпсыгъэх, къуаджэу Улапэ амбулаторие къыдэтэджагъ, Адыгэкъэлэ район сымэджэщым диализнэ отделение къыщызэIуахыгъ. Программэу «Земскэ доктор» зыфиIорэр пхыращы хъугъэ.\nГъэсэныгъэм ылъэныкъуи зэхъокIыныгъэшIухэр фэхъугъэх. АкъУ-м икорпусэу къати 9-у зэтетыр (квадрат метрэ мини 7 зэлъызыубытырэр), бизнес-инкубаторыр къызэIуахыгъэх. МкъТУ-м медицинэ институтыр къыщызэIуахыгъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4 Мыекъуапэ, Адыгэкъалэ, Кощхьэблэ, Теуцожь, Шэуджэн районхэм ащагъэпсыгъэх. Адыгеим ис сабыйхэу илъэси 3-м къыщегъэжьагъэу илъэси 7-м нэс зыныбжьхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм аштэнхэмкIэ непэ чэзыу щыIэжьэп. Дэеу зылъэгъурэ ыкIи зэхэзыхырэ кIэлэцIыкIухэм атегъэпсыхьэгъэ еджэпIэ-интернат Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ, Адыгэкъали, Хьалъэкъуаий, Красногвардейскэми гурыт еджэпIакIэхэр къадэтэджагъэх. Гурыт еджапIэм икорпусэу спортзал зыхэтыр Хьатикъуае къыщызэIуахыгъ. ГъэсэныгъэмкIэ урысые организацие анахь дэгъухэм яспискэу хьисап гъэсэныгъэ языгъэгъотырэ Московскэ гупчэм зэхигъэуцорэм Адыгеим игурыт еджапIэхэр мызэу, мытIоу хэфагъэх.\nКъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм искусствэхэмкIэ я Къэралыгъо музей и Темыр-Кавказ къутамэ иунакIэ 2010-рэ илъэсым Мыекъуапэ щагъэпсыгъ. НепэкIэ ар Урысыем и Къыблэ икультурнэ-просветительскэ гупчэшхохэм зэу ащыщ.\nГъэхъэгъэшхохэр езыгъэшIыщт спорт инфраструктурэ дэгъу республикэм иIэ хъугъэ. ЦIыфхэм япсауныгъэ зыщагъэпытэрэ физкультурэ комплекс 2013-рэ илъэсым икIэух Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ. Илъэсищ зытешIэм, ащ ехьыщыр комплексэу «Ошъутенэри» щыIэ хъугъэ. Илъэс заулэ зытешIэм, ащ фэдэ комплексхэр респубикэм ирайонхэми къадэтэджагъэх. АКъУ-м спортымкIэ и Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэр агъэпсыгъ, республикэ стадионэу «Зэкъошныгъэм» игъэкIэжьын аухыгъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан иполномочиехэм япIалъэ зекIым, Адыгеим ипащэу агъэнэфагъэр гъэцэкIэкIо, лIыкIо хэбзэ къулыкъухэм Iоф ащышIэгъэнымкIэ опытышхо зиIэгъэ КъумпIыл Мурат Къэралбый ыкъор ары. Ащ икандидатурэ зэкIэми къыдырагъэштагъ. Адыгеим ипэщагъэхэу Джарымэ Аслъани, Шъэумэн Хьазрэти, ТхьакIущынэ Аслъани ягъэхъагъэхэм осэшхо афэсшIызэ, республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурати тишъолъыр хэхъоныгъэ ышIынымкIэ джыдэдэм ыпшъэ бэ зэрэдафэрэр къасIо сшIоигъуагъ. Ар япащэу Iофышхо зэшIуахы. Адыгеим итеплъэ зэрихъокIыгъ. Джырэ шапхъэхэм адиштэрэ, амалыбэ зиIэ республикэ ар хъугъэ.\nРеспубликэр ылъэ зыщытеуцощтыгъэ апэрэ илъэсхэм политикэ Iофыгъохэм анахьэу анаIэ атырагъэтыщтыгъэмэ, ыужкIэ апэ рагъэшъыгъэр экономикэмрэ социальнэ зыпкъитыныгъэмрэ япхыгъэ Iофыгъохэр ары. Адыгеим ипащэхэм мы лъэныкъомкIэ бэ зэшIуахыгъэр. Ахэм рагъэжьэгъэ Iофыр КъумпIыл Мурат гъэхъагъэ хэлъэу лъегъэкIуатэ.\nНыбжьыкIэ сэнаущхэм Адыгеим IэпыIэгъу непэ щарагъэгъоты, кадрэ резервым изэгъэуIункIэ социальнэ амалхэр щызэрахьэх. Шъхьэихыгъэу цIыфхэм адэгущыIэх. Республикэм исхэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм яхьылIэгъэ къэбархэр приемнэхэмкIэ, линие плъырхэмкIэ, СМИ-хэмкIэ, социальнэ хъытыухэмкIэ, цIыф зэхахьэхэмкIэ, общественникхэм адыряIэ зэIукIэгъухэмкIэ къаIэкIахьэх. Ащ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ Iофыгъуабэмэ язэшIохынкIэ нахь къекIурэ амалхэр къагъотых.\nАдыгеим игъэцэкIэкIо хабзэ экономикэмрэ социальнэ лъэныкъомрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр игъорыгъозэ зэшIуехых. Социальнэ фэныкъоныгъэхэр икъоу республикэ бюджетым къызэрэщыдалъытэхэрэм, ащ ифедэхэм зэрахахъорэм яшIуагъэкIэ хэгъэгум и Президентэу Владимир Путиным шъолъырхэм пшъэрылъэу къафишIыгъэхэр нахь шIуагъэ къытэу агъэцэкIэнхэ алъэкIы.\nРеспубликэр кIэщакIо зыфэхъурэ Iофтхьабзэхэм Урысые Федерацием и Къэралыгъо Думэ къадырегъаштэ. «Единэ Россием» Адыгеим щыпхырищырэ партийнэ проект 15-мэ анахьэу къахэгъэщыгъэмэ хъущт проектхэу «Къэлэ щыIакI», «КIэлэцIыкIу спорт», «ЧIыгу гупсэм икультур» зыфиIохэрэр. Ахэм адиштэу общественнэ чIыпIэхэмрэ щагухэмрэ зэтырагъэпсыхьэх, къуаджэхэм адэт гурыт еджапIэхэм апае спортзалхэр агъэпсых е агъэкIэжьых, культурэмкIэ унэхэр техникэкIи, мылкукIи нахь зэтырагъэпсыхьэх.\nЛъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъ» зыфиIорэм диштэу IэпэIэсэныгъэ зыхэлъ специалистхэм якъэгъэхьазырынкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зэрахьэх. КIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэхэр, гурыт еджэпIакIэхэр къызэIуахых. Унэхэр агъэкIэжьых. НаукэмкIэ амалэу яIэхэм, ушэтынхэм зарагъэушъомбгъу.\nПсауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ лъэныкъом хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ Адыгеим бэ щашIэрэр. Технологие пэрытхэр агъэфедэхэзэ IэпыIэгъу зэратырэ сымаджэхэм япчъагъэ хэхъо зэпыт. Республикэм имедицинэ учреждение заулэмэ: республикэ, кIэлэцIыкIу клиникэ сымэджэщхэм, республикэ перинатальнэ гупчэм, онкологическэ диспансерым, Хь. М. Шъэумэным ыцIэкIэ щыт медицинэ гупчэм, Адыгэкъалэ дэт район сымэджэщым непэ технологие пэрытхэр ащагъэфедэх.\nПредыдущая Шъхьэихыгъэу зэдэлэжьэщтых\nСледущая ЗекIоным ихэгъэхъон пылъых


Сыдэущтэу къэпшIэщта адыгэ къэбыр? | Адыгэ Макъ\nСыдэущтэу къэпшIэщта адыгэ къэбыр?\nИжъыкIэ къыщегъэжьагъэу адыгэхэм агъэфедэщтыгъэ гъомылапхъэхэм уяплъымэ, къэбым чIыпIэ гъэнэфагъэ зэриубытыщтыгъэр нафэ къыпфэхъу.\nКъэбыр биологическэ вещество зэфэшъхьафхэмкIэ (пектинымкIэ, органическэ кислотэхэмкIэ, витаминхэмкIэ, минеральнэ щыгъухэмкIэ, нэмыкIхэмкIи) баи, диетическэ гъомылапхъэуи щыт.\nХимическэу къэбыр зэрэзэхэлъыр, ушэтынхэм нафэ къызэрашIырэмкIэ, бэкIэ ялъытыгъ ар къагъэкIы зыхъукIэ технологическэ амалэу агъэфедэхэрэм, ар зыфэдэ лъэпкъым, чIыгоу зыщалэжьырэм изытет… Къэбыр дэеу къащэкIы чIыгу шыналъэхэм, етIэ онтэгъоу щытым, чIыгу «хафэм». Ау Адыгеим ичIыгухэр къэбым къекIух, дэгъоу къащэкIы.\nАдыгэ къэралыгъо университетым хэхьэрэ научнэ-ушэтыпIэ институтым нутрициологиемрэ экологиемрэкIэ илабораторие ушэтынэу щызэхащагъэхэм ащыщ къэбым шIуагъэу хэлъхэмрэ псауныгъэмкIэ щынэгъончъэу зэрэщытымрэ язэгъэшIэн.\nУшэтынхэм ялъэхъан дгъэфедагъэх сатыушI организациехэм ыкIи унагъохэм адыгэ къэбэу ащэщтыгъэхэр, а къэб лъэпкъыр арэу къыщагъэлъэгъуагъэхэр. Ахэр къарытщыгъэх къуаджэхэу Блащэпсынэ (бэдзэршIыпIэм), Тыгъургъойрэ Аскъэлаерэ (унэгъо хатэхэм), Хьатыгъужъыкъуае (бэдзэршIыпIэм). Ушэтынхэм яегъэжьэгъум къэбхэр мэзи 5 – 6 фэдиз хъугъэу щылъыгъэх.\nКъэбэу Iоф зыдэтшIагъэхэм яонтэгъуагъэ килограмми 3,3 – 3,8-рэ зэрэхъущтыгъэр, шъуампIэм иIужъуагъэ миллиметрэ 0,16 – 7,25-рэ хъущтыгъэ, ыкIоцI илъыр («мякоть» зыфаIорэр) сантиметри 2,3 – 3,8-м нэсыщтыгъ. КъэбыкIэу арылъыгъэр багъэ ыкIи шапхъэм тетэу, дэгъоу зэхэлъэу щытыгъ.\nКъэбым идэгъугъэ къэзыгъэлъагъорэр ащ иIэшIугъэрэ мэу къыпыурэмрэ. Ахэр дгъэунэфынхэм фэшI тикъэбхэм ащыщ Iахьхэр дистиллированнэ псым къыщыдгъэжъуагъэх. Ахэм зэкIэми къэбымэ апыущтыгъ. ИIэшIугъэ фэгъэхьыгъэмэ, пстэуми тэшIэ адыгэ къэбыр нэмыкI къэб лъэпкъхэм зэратекIырэр: ар IэшIоу, такъоу щытын фае. Ау тIэкIурэ къэбыр зыщылъыкIэ, иIэшIугъи къыщэкIэ, ежьыри нахь лъэтхъоибэ иIэу мэхъу («волокнистый» зыфаIорэр). Ау пшхы мыхъунэу щытэп ар.\nНафэ зэрэхъугъэмкIэ, къэбым иIэшIугъэ бэкIэ ялъытыгъ органическэ кислотау ащ хэлъхэм. ШIэныгъэлэжьхэм ащыщхэм зэралъытэрэмкIэ, къэбым нахьыбэу хэлъыр яблочнэ кислотар ары. Ау тIэкIурэ зыщылъкIэ, мы кислотау къэбым хэлъыр фэди 1,5 – 3,5-кIэ нахь макIэ мэхъу. Ары иIэшIугъи зыкIызэблихъурэр.\nГъомылапхъэхэм ащыщэу анахьыбэу каротиноидхэр, бета-каротинри ахэтэу, къэзытыхэрэм къэбыр ахалъытэ. АщкIэ пхъыми (морковь) нахь баеу алъытэ къэб лъэпкъхэм ащыщхэр. Ау мэхьанэшхо зиIэр ар зэрэулэжьырэмрэ зэрэпIыгъымрэ. Нэфынэмрэ кислородымрэ ыкIи ферментхэм апкъ къикIыкIэ гъомылапхъэхэм каротиноидэу ахэлъым къыкIичын ылъэкIыщт.\nБэшIагъэу зэрагъэунэфыгъэу, къэбыр къэгъэкIыгъошIу, химическэ амалхэр, чIыгъэшIухэр епхьылIэнхэри ищыкIагъэп. Тэ ушэтынхэм ялъэхъан тыуплъэкIугъэ къэбхэм къахэдгъотагъэп ахэм афэдэ горэ къахэнагъэу.\nКIэкIэу къэпIон хъумэ, тиушэтынхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, къэбыр щылъы зыхъукIэ, органическэ кислотау, шъоущыгъоу, бета-каротинэу хэлъхэр нахь макIэ мэхъух, ау къыханэрэри макIэп, пшхы хъунэу, шхыныгъо зэфэшъхьафхэр хэпшIыкIын плъэкIынэу къызэрэнэрэр ахэм къаушыхьаты. Къэбым ишIуагъэхэм ари ащыщ – иIыгъынкIэ мыкъинэу, ау охътабэрэ биологическэ шIуагъэу хэлъыр, гъомылапхъэкIэ бгъэфедэн плъэкIынэу зэрэщытыр къызэрэзэтенэхэрэр.\nАу ушэтынхэр тэшIыфэхэ темыгупшысэн тлъэкIыгъэп – къэбэу тIыгъыгъэхэр зэкIэ адыгэ къэбэу плъытэнхэ плъэкIыщта? Сыдэущтэу къэпшIэщта адыгэ къэбыр? Сыдэущтэу ар къахэпхыщта?\nМы упчIэхэм джэуап къятыжьыгъэнымкIэ IэпыIэгъу шъукъытфэхъуным тыщыгугъэу, гъэзетеджэ лъапIэхэр, анкетэ зэхэдгъэуцуагъ. Тигуапэ хъущт шъуиджэуапхэр «Адыгэ макъэм» иредакцие почтэмкIэ е электроннэ адресэу E-mail:adyqvoice@mail.ru зыфиIорэмкIэ къэжъугъэхьыхэмэ.


ЗэкIэми къаратыгъ — Адыгэ макъ\nРедактор 16.10.2020 16.10.2020 НОВОСТИ\nЗэпахырэ узэу дунаир зэлъызыкIугъэм илъэхъан унагъоу кIэлэцIыкIу зэрысхэм социальнэ IэпыIэгъу ятыгъэным фэшI ахъщэ тедзэ афэгъэкIогъэным УФ-м и Президентэу Владимир Путиныр кIэщакIо фэхъугъ. Мэлылъфэгъу мазэм къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум и 1-м нэс ащ пае лъэIу тхылъхэр ны-тыхэм УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд ратыгъэх.\nАщ и Къутамэу АР-м щыIэм испециалистхэр зэкIэ тхылъэу къыфэкIуагъэхэм, хэзыгъэ имыIэу, ахэплъагъэх ыкIи ахэм къапкъырыкIыхэзэ, унэгъо мин 70-рэ фэдизмэ ахъщэ IэпыIэгъур афатIупщыгъ. ПстэумкIи ар сомэ миллиардрэ миллион 882-рэ мэхъу.\nЛъэIу тхылъыр къэзытыгъэхэм ащыщэу унэгъо мин 13,9-мэ зыныбжь илъэсищым шIомыкIыгъэ кIэлэцIыкIум пае сомэ мини 5-у агъэнэфагъэр къаратынэу афагъэпсыгъ. КIэлэцIыкIоу ащ къыхиубытагъэр 16018-рэ мэхъу, ахъщэкIэ къэплъытэмэ, зэкIэмкIи сомэ миллион 214,9-рэ афатIупщыгъ.\nКIэлэцIыкIоу зыныбжь илъэси 3 хъугъэу, ау 16-м шIомыкIыгъэхэми зэтыгъо ахъщэ тынэу сомэ мин пшIырыпшI афагъэнэфэгъагъ. Ащ пае лъэIу тхылъ къэзытыгъэр нэбгырэ мин 55,7-рэ мэхъу, кIэлэцIыкIоу къыхиубытагъэр нэбгырэ 77177-рэ. Сомэ миллион 771,8-рэ пстэумкIи ахэм афатIупщыгъ.\nАщ нэмыкIэуи бэдзэогъу мазэм джыри зэтыгъоу сомэ мин пшIырыпшI сабый зэрыс унагъохэм ятыгъэнэу УФ-м и Президент унашъо къышIыгъагъ. Ащ пае ны-тыхэм лъэIу тхылъыр джыри зэ атыжьынэу ищыкIэгъагъэп. Мы ахъщэ тедзэр кIэлэцIыкIу 89544-мэ афэкIуагъ, пстэумкIи ар сомэ миллион 895,4-рэ мэхъу.\nПенсионерэу кIэлэеджакIо е студент лъыплъэнэу е ыIыгъынэу зиIэхэм страхованиемкIэ пенсиер адрэхэм анахьыбэу къараты. Ау ащ шапхъэ пылъ. КIэлэеджакIом е студентым ыныбжь илъэс 23-м емыхъугъэу очнэ шIыкIэм тетэу еджэн фае.\nКIэлэцIыкIум джыри ыныбжь илъэс 18-м нэмысыгъэмэ, зыщеджэрэм емылъытыгъэу, пенсионерым ахъщэ тедзэр фагъэнафэ. Законым къызэрэдэлъытагъэмкIэ, зы нэбгырэу ыIыгъым телъытагъэу, ар сомэ 1895-рэ чапыч 42-рэ мэхъу.\nАхъщэ тедзэр къатыным пае лъэIу тхылъымрэ кIэлэцIыкIур къызэрэхъугъэр къэзыушыхьатырэмрэ (свидетельство о рождении) ПенсиехэмкIэ фондым ичIыпIэ органэу зыпэблагъэм рихьылIэн фае. КIэлэцIыкIум ыныбжь илъэс 18-м шIокIыгъэмэ, ар зыщеджэрэр, ны-тыхэм ягъот зыфэдизыр, студентым Iоф ешIэмэ, ащ илэжьапкIэ къэзыушыхьатырэ тхылъхэр ищыкIагъэх.\nСтудентыр еджапIэм къычIагъэкIыгъэмэ е очнэ шIыкIэм тетэу емыджэжьырэмэ, ахъщэ тедзэр къатыжьыщтэп.\nАщ фэдэ зэхъокIыныгъэхэр мэфищ нахьыбэ темышIэу пенсионерым фондым лъигъэIэсын фае.\nПредыдущая Коронавирусым ыгъэсымаджэхэрэм япчъагъэ хэхъо


Театрэм и Илъэс фэгъэхьыгъ | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ театрэм и Илъэс фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъоныр гъэшIэгъонэу зэхищагъ. — Сурэти 190-рэ къэгъэлъэгъуапIэм щытлъэгъугъ, — къыщиIуагъ зэIукIэгъум зэлъашIэрэ сурэтышIэу, архитекторэу Бырсыр Абдулахь. — Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, бгъэфедэн плъэкIырэ искусствэм, театрэм ищыIэныгъэ, мэкъэгъэIухэм ахэр яхьылIагъэх.\nРеспубликэм исурэт къэгъэлъэгъуапIэ, Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэу Цэй Ибрахьимэ ыцIэ зыхьырэр, Урыс къэралыгъо драматическэ театрэу А.С. Пушкиным ыцIэ зыхьырэр, Камернэ музыкальнэ театрэу Хьанэхъу Адамэ ыцIэ зыхьырэр, Адыгэ къэралыгъо университетыр, искусствэхэмкIэ республикэ колледжэу Тхьабысым Умарэ ыцIэ зыхьырэр зэхэщэн Iофыгъохэм ахэлэжьагъэх.\n— Театрэм Iоф щысшIэнэу синасып къыхьыгъ, — тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо премие къызыфагъэшъошэгъэ сурэтышIэу Бырсыр Абдулахь. — Театрэм щыIэныгъэр IупкIэу къегъэлъагъо. ЦIыф гъэшIэгъоных театрэм Iоф щызышIэхэрэр. Артистхэм зыщалъэхэрэ щыгъынхэм ащыщхэр къэгъэлъэгъоным къырахьылIагъэх.\nАдыгэ къэралыгъо университетым имузыкальнэ къэгъэлъэгъонэу театрэу «Арт-Ритоным» зэхищагъэр Санкт-Петербург щыкIуагъ. СурэтышI IэпэIасэу Цэй Саидэ иIофшIагъэ осэшIхэм къыхагъэщыгъ.\nЛъэпкъ театрэу И. Цэим ыцIэ зыхьырэм спектаклэхэм ащигъэфедэхэрэ адыгэ шъуашэхэр лъэгъупхъэх. СурэтышIхэу Бырсыр Абдулахь, ПэтIыощэ Феликс, Тыгъужъ Мыхьамодэ, фэшъхьафхэм яIофшIагъэхэр гъэшIэгъоных. Давид Манакьян исурэтхэм узыIэпащэ, щыIэныгъэм къыхэхыгъэх, лъэгъупхъэх.\nИскусствэхэмкIэ республикэ колледжым илъэсыбэ хъугъэу икIэлэегъаджэх Надежда Тыртышник ыкIи Ацумыжъ Сарыет. Студентхэр ягъусэхэу къэгъэлъэгъоным еплъыхэзэ, зэгъэпшэнхэр ашIыгъэх. Анахьэу анаIэ зытырадзагъэр театрэм щыкIохэрэ къэгъэлъэгъонхэм ащыщ едзыгъохэр уахътэм диштэхэу зэрэгъэпсыгъэхэр ары.\nТеатрэм и Дунэе мафэ гъэтхапэм и 27-м игъэкIотыгъэу республикэм щагъэмэфэкIыщт. Зэхахьэхэм артистхэр, сурэтышIхэр, искусствэр зышIогъэшIэгъонхэр ахэлэжьэщтых.


Мыекъуапэ ихъулъфыгъэ волейбол командэу «Динамо-МГТУ-р» Урысыем изэнэкъокъу хэлажьэ. Зичэзыу ешIэгъухэр республикэм испорт Унэшхоу «Ошъутенэм» щылэ мазэм и 17 — 18-м щыкIощтых.\n«Динамо-МГТУ-м» итренер шъхьаIэу, Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Павел Зборовскэм къызэрэтиIуагъэу, зэIукIэгъухэр къызэрыкIохэп. Апэрэ чIыпIэм щыIэ «Искра» Одинцово тиешIакIохэр пэуцущтых. Медальхэр къыдэзыхыщтхэм «Динамо-МГТУ-р» ахэфэным фэшI теIоныгъэр къыдихын фае. Щылэ мазэм и 20 — 21-м Къыблэ Сахалин икомандэ Мыекъуапэ щешIэщт. «Динамо-МГТУ-р» непэ ехъулIэу ящэнэрэ чIыпIэм щыI, финалым хэхьащт командэхэм ащыщ хъунэу тегъэгугъэ.


Страницы: 1 ... 488 489  491 492 ... 495 Вниз\nАвтор Тема: Находки под Питером (Прочитано 761283 раз)\nrem1 и 1 Гость просматривают эту тему.\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (92.13 кБ, 600x450 - просмотрено 103 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (146.39 кБ, 600x450 - просмотрено 90 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (282.42 кБ, 736x1027 - просмотрено 47 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (437.76 кБ, 810x1080 - просмотрено 38 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (444.53 кБ, 810x1080 - просмотрено 50 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (423.82 кБ, 1280x960 - просмотрено 120 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (442.41 кБ, 1280x960 - просмотрено 110 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (279.64 кБ, 950x1080 - просмотрено 37 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (412.74 кБ, 1280x960 - просмотрено 44 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (362.25 кБ, 741x1080 - просмотрено 68 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (349.76 кБ, 1280x960 - просмотрено 85 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (157.01 кБ, 594x416 - просмотрено 83 раз.)\nВы не можете просматривать изображения. Пожалуйста, зарегистрируйтесь или войдите (1886.4 кБ, 2756x2383 - просмотрено 103 раз.)\nСтраницы: 1 ... 488 489  491 492 ... 495 Вверх


Саугъэтхэмрэ шIэжьымрэ — Адыгэ макъ\nБлэкIыгъэ лъэхъаным ихъугъэ-шIагъэхэу мэхьанэшхо зиIэхэу общественнэ шIэжьым къыщаухъумагъэхэм еплъыкIэу афыряIэр мы аужырэ илъэсипшIхэм шъхьэихыгъэу къыраIотыкI хъугъэ.\nЛъэш дэдэу идеологизированнэу щытыгъэ тоталитарнэ политическэ системэр зыщыIэгъэ совет лъэхъаным къэралыгъо закъор ары обществэм идуховнэ лъэныкъо зэрэщы-\nтэу зыгъэIорышIэщтыгъэр. «ЦIыфыкIэр» апIузэ, тарихъ шIэжьым хэлъ хъугъэ-шIагъэхэу идеологическэу къямыкIухэрэр чIагъэбылъыхьэщтыгъэх, джащ фэдэуи совет системэм къызэрекIурэм тетэу тарихъ хъугъэ-шIагъэхэм ежьхэм уасэу аратырэр нэмыкIхэм арагъэштэным пылъыгъэх. ЦIыф жъугъэхэм яшIэжь къыхэнэжьыгъэ хъугъэ-шIагъэхэу мэхьанэшхо зиIэхэр бэу совет системэм илъэхъани къэхъугъэх. Ыпэ рапшIэу ахэр тарихъым хэхьэгъэ цIыф хьалэмэтхэр, наукэмрэ культурэмрэ яIофышIэ цIэрыIохэр, Хэгъэгу зэошхом илIыхъужъхэр ыкIи нэмыкIхэр ары. Ау саугъэтхэм алъэныкъокIэ зэщымыщыбэ уасэу афишIыщтыгъэр къыриIотыкIынэу ыкIи иидеологическэ зэмылIэужыгъуабэ пхырищынэу обществэм амал иIагъэп.\nА зэщымыщыбэр, Урысыем ис лъэпкъ, социальнэ куп зэфэшъхьафхэм ятарихъ шIэжь хэлъ хъугъэ-шIагъэхэу зыкIи зэмыкIухэрэр, зэтемыхьэхэрэр тиджырэ лъэхъан къыщыраупцIыкIыгъэх. Джары зыпкъ къикIыгъэхэр саугъэтхэм афэгъэхьыгъэ идеологическэ дэо лъэшхэу цIыф куп заулэмэ яидеологическэ, политическэ, лъэпкъ шIоигъоныгъэхэр къызыщылъэгъуагъэхэр. ШIэжьым зао зэрэрашIылIэрэм тыришыхьат сIомэ, сыхэмыукъонэу къысщэхъу. Щыбгъэзыен умылъэкIынэу непэкIэ джары Iофхэм язытет шъыпкъэр.\nУрысыем илIэужыкIэ чанэу ахэм ахэлажьэзэ, къэзыуцухьэрэ дунаир зэрегъашIэ, шIоигъоныгъэу, еплъыкIэу иIэхэр къыреIотыкIых. ШIуагъэ горэхэри, осэ тэрэз зэтыгъэн фэе щынагъохэри ащ хэсэлъагъох.\nЗэмыхъокIырэ идеологие къэралыгъом зиIэгъэ ыкIи изакъоу тетыгъор зиIыгъыгъэ зэманым джырэ урысые обществэм къыфигъэзэжьыщтэп. Тиобществэ щыщхэм еплъыкIэ зэфэмыдэхэр яIэн зэралъэкIыщтым тыкъеуцуалIэмэ, саугъэтхэм япропагандэкIэ зэгурыIоныгъэ горэм тыкъыфэкIоным тыпылъын фае. ЯшIошI къыраIотыкIынэу пстэуми фитыныгъэ зэряIэм зыдедгъаштэкIэ, обществэр зэрэщытэу зэбгырыдгъэзыщт. Идейнэ, культурнэ плюрализмэм хэбзэ кIуачIэ иIэ зыщыхъугъэм культурэм ылъэныкъокIэ зы шапхъэхэм арыгъозэнхэм ущыгугъыжьынэу щытэп. Ау къэIогъэн фае тоталитаризмэм къыкIэзыжьыгъэ обществэу тызыщыпсэурэр зэрэхъыбэир, радикализированнэу зэрэщытыр, зэгурыIоныгъэм къызэрэфэкIорэ хабзэхэр ащ зэрэхэмылъхэр. КIуачIэм мэхьанэ зэрэратыщтыгъэр, затеIэтыкIыныр, атеIункIэныр джыри ахэзыжьыгъэп, зэпэуцужьныгъакIэхэр щыIэнхэм ищынагъо ащ къеты.\n«Общественнэ щынэгъончъагъэм зэрар фэхъурэ зэпэуцужьныгъэр тхэмылъэу «зэкIэми яшIошIхэр шъхьафитэу къызыщыраIотыкIын алъэкIыщт» режимыр зэпытчын тлъэкIыщта, нэмыкI лъэныкъохэм язэхашIэхэр мыщ дэжьым къыдэтлъытэным тыфэхьазыра?» зыфэпIощт упчIэ шъхьаIэм зы мэхьанэ зиIэ джэуап тэрэз къептыжьын зэрэмылъэкIыщтри нафэ.\nТиобществэ идейнэ, культурнэ зэмылIэужыгъоныгъэхэм куу дэдэу ахэхьагъэшъ, а пстэури зы чIыпIэм щызэпщэлIэжьын умылъэкIынэу къысщэхъу.\nIо хэмылъэу, хэкIыпIэ анахь дэгъур — Iофыгъо шъхьаIэхэмкIэ узэгурыIоныр ары. Тэри, тыкъэзыуцухьэхэрэми агу илъыр шъхьэихыгъэу къыраIотыкIын зэрэфитхэр къыдэтлъытэн, а зэгурыIоныгъэм тэри тыфэблэн фае. Общественнэ федэхэм къапкъырыкIызэ, сыд фэдэрэ общественнэ инициативи къызэтыригъэуцоным ифитыныгъэ къэралыгъом иIэн фае.\nБлэкIыгъэр шIэжьым хэпцIэнтхъукIыжьын зэрэмылъэкIыщтыр нафэ. Ащ инэкIубгъохэу мэхьанэшхо зиIэхэр армэ гущыIэр зыфэгъэхьыгъэр, «ащыгъупшэжьыгъэ» хъугъэ-шIагъэхэр блэкIыгъэм хэтхэп. Тэ зэкIэми зэхэшIыкIи, гухэлъи, тарихъи, къэкIощти тиI.\nКъэралыгъо гупшысэм иконцепцие зыхэмылъ культурнэ, социальнэ проектхэм лъэшэу джыдэдэм зытеIункIэхэрэ, IэкIоцI зэмызэгъыныгъабэмэ зэщагъэкъорэ джырэ обществэр акъылыгъэ зыхэмылъ Iэхъогъу, лъэпкъ гупшысакIэм зэрэфащэхэрэм ищысэшIоу щыт Адлер щагъэуцугъэгъэ саугъэтым къехъулIагъэр.\nКультурнэ, идеологическэ зэмылIэужыгъоныгъэхэм пчъэр нэкъокъоным къыфызэIуахы. Компромиссым (зэгурыIоныгъэм) ихабзэхэр зыхэмылъ обществэм нэкъокъоныр та-\nрихъ шIэжьыр къызэраухъумэрэ бэнэныгъэ лъэш щыхъужьэу загъорэ къыхэкIы. ШIэжьым фэгъэхьыгъэ заохэу цивилизованнэ шапхъэхэр къызыщыдэмылъытагъэхэр зэдемыгъэштэныгъакIэхэм лъапсэ афэхъух, гущыIэ дахэкIэ ахэр къызщыпфызэтемыгъэуцожьышъущт чIыпIэхэри къыхэкIых.\nШIэжьым фэгъэхьыгъэ заохэр зэхэзыщэрэ пстэури нэмыкIхэм ялъэшэкIынхэм, джэгъогъуныгъэм, гухьэ-гужъым зэлъаIыгъхэ зыхъукIэ, обществэм зэпэщэчэныгъэр къыщыпфэухъумэщтэп. Мыщ дэжьым къэралыгъо хабзэр Iофым къыхэхьан фае. Хабзэм фитыныгъэ иI общественнэ федэхэм апае общественнэ, культурнэ инициативэхэр къызэтыригъэуцонхэу а проектхэм кIэщакIо афэхъугъэхэр цивилизованнэу, акъылыгъэ ахэлъэу гупшысэнхэ, лъэныкъо пстэуми загурагъэIон амылъэкI зыхъукIэ.\nЯ XIX-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом епхыгъэ тарихъ хъугъэ-шIагъэхэм игъэкIотыгъэу сакъытегущыIэнэу сыфаеп. Фаехэм ахэр дэгъоу ашIэ. Илъэсишъэрэ шъэныкъорэм ехъукIэ ащ фэгъэхьыгъэ научнэ, публицистическэ литературабэ щыIэ хъугъэ.\nКолониальнэ заохэм ялъэхъан итамыгъэ пропагандэ шIыгъэным зи акъылыгъэ хэслъагъорэп. Сэ сызэрегупшысэрэмкIэ, анахьэу мэхьанэ зиIэхэр тиджырэ дунай, тызыщыпсэурэ уахътэр, къыддэпсэурэ цIыфхэр ары.\nТыкъэзыуцухьэхэрэм нахьыбэу шIур, зэфагъэр, цIыфыгъэр ятлъэгъулIэ зэрэтшIоигъом щэч хэлъэп. Урысые империем Кавказым лъыгъэчъэ заохэр къызыришIылIэгъэ, жъалымыгъэшхо зызэрихьэгъэ, цIыфыгъэнчъэу зызекIогъэ лъэхъаным къыфэдгъэзэжьыгъэкIи, шIур, зэфагъэр, цIыфыгъэр тинепэрэ мафэ щытекIонхэмкIэ ащ зи хэдгъотэщтэп. БлэкIыгъэм иныбжьыкъухэм ар къытфахьыщтэп. БлэкIыгъэр блэкIыгъах, ащ зи хэпшIыхьажьын плъэкIыщтэп, зэфэнчъагъэу, жъалымыгъэу, мыцIыфыгъэу ащ бэдэд хэлъыр. ЦIыф шIэжьыр Тхьэ тын. Ау шIэжьми зы дагъо иI: ар мэкIодыжьы. ЫпэкIэ щыIэгъэ хъугъэ-шIагъэхэм ауж кIэхэр къекIых. Ащ мэхьанэшхо кIоцIылъкIэ енэгуягъу. Непэрэ мафэм иIофыгъохэм яджэуапхэм талъыхъузэ блэкIыгъэм зыфэдгъэзэнэу тежьэ, ау джырэ дунаеу тызыщыпсэурэр блэкIыгъэм зыкIи зэрэфэмыдэр тщэгъупшэ.\nАнахьэу мэхьанэ зиIэр джырэ дунаир зэпхъокIын зэрэплъэкIыщтыр ары. IофышIухэр зепхьанхэмкIэ, зафэу ущытынымкIэ, цIыфыгъэ пхэлъынымкIэ, къыппэблагъэм IэпыIэгъу уфэхъунымкIэ, пкIуачIэ къызэрихьэу цIыфхэм уишIуагъэ ябгъэкIынымкIэ амал бэдэдэ щыI. Ау блэкIыгъэм иакъылынчъагъэ зебгъэтхьалэн нахьи, ар бэкIэ нахь къин.\nЗидунай зыхъожьыгъэхэм ягугъу бэрэ дэйкIэ пшIыныр гонахьышху. ЩымыIэжьхэм яушэтыпIэхэр зэпачыгъахэх, зэрафэлъэкIэу ахэр псэугъэх. БлэкIыгъэм дэгъуи, дэйи къыхэфагъ. Зидунай зыхъожьыгъэхэм агъэхъагъэхэмкIэ зяупчIыжьыщтхэр Ахърэт Мафэр ары. Тэ ащ зи хэдгъэхъощтэп ыкIи хэдгъэкIыщтэп. «Тэ Ахърэт Мафэм Тхьэм, Ащ игукIэгъу тащэгугъы» зыфиIорэ осыетым ислъам диныр зылэжьхэрэр рэгъуазэх. Непэ щыIэхэмкIэ ушэтыпIэ уахътэр джырэ уахътэр ары. УялъэшэкIыныр, джэгъогъуныгъэр, гухьэ-гужъыр уиIэубытыпIэхэу блэкIыгъэм иныбжьыкъухэм уябэныныр делэгъэ шъыпкъ. Шъукъэзыуцухьэрэ дунаир нахьышIу шъушIы. Мыхъуми ащ шIуагъэ горэ къыкIэкIощт.\nСятэжъэу Сохът Рэщыд ХьакIуцукъо ыкъор 1943-рэ илъэсым Новороссийскэ дэжь щыфэхыгъ. Селоу Мысхако дэт къош къэхалъэм ащ ихьадэ щагъэтIылъыгъ. Мы къош къэхалъэм дэлъ советскэ дзэкIолI 2530-мэ а саугъэтыр афагъэуцугъ. Адрэ ихэгъэгогъу миллион пчъагъэмэ афэдэу, Хэгъэгум ишъхьафитыныгъэ къыухъумэзэ зыпсэ зытыгъэ сятэжъи ар зыфагъэуцугъэмэ ащыщ.\nАдэ а саугъэтыр зэрагъэуцугъэр зыгорэм ымыдэу, ыгукIэ фэмыштэу щыта, тарихъым а инэкIубгъо тишIэжь хигъэкIыжь шIоигъуа? Хьау. Сыда ар зэпхыгъэр? Советскэ дзэкIолIхэм национализмэм ебэныжьхэзэ лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэм ятэжъхэм яIахь зэрэхэлъыр тихэгъэгу ис нэбгырэ пэпчъ зэхешIэ. Ащ фэдэ зэхашIэр зыхэлъыр гуманизмэм, патриотизмэм, зэфагъэм арыгъозэрэ обществэр ары. Ар бэнэныгъэм, шIур ем зэрэтекIорэм ятамыгъэу щыт. Социальнэ щыIэныгъэм илъэныкъо пстэухэмкIи дунэе цивилизацием иIахьэу хишIыхьагъэм пае хэгъэгушхом а тамыгъэр тефэ.\nЦIыфхэм агукIэ амыштэрэ саугъэтыр сыд фэда? Засс фэгъэхьыгъэ саугъэтэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ къулыкъухэм яунашъокIэ Ермэлхьаблэ щагъэуцугъэр мыщкIэ щысэу къэсхьын.\nН. И. Лорер игукъэкIыжьхэу Засс фэгъэхьыгъэхэм хэти ащыгъуаз, Засс ибзэджэшIагъэхэр зыщызэхэфыгъэ документхэр бэшIагъэ къызыхаутыгъэхэр. Гъэзетеджэхэр сымыгъэгужъыенхэм пае ахэм ягугъу къэсшIынэп. Сэ сишIошIкIэ, цIыфышъхьэхэр зыгъажъощтыгъэм, зыукъэбзыти ахэр анатомическэ кабинетхэм афязыгъэхьыщтыгъэм я XXI-рэ лIэшIэгъум саугъэт фэзыгъэуцугъэхэр цIыфыгъэ шапхъэхэр IэкIыб зышIыгъэхэр ары. Вельяминоври джащ фэдэу зекIощтыгъ. Ащи саугъэт фагъэуцугъ.\nХэгъэгу зэошхом илIыхъужъхэм ясаугъэтхэмрэ я XIX-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ колониальнэ заохэм ясаугъэтхэмрэ зэтэжъугъэгъапшэх, ахэр зэбгъапшэхэ хъущтмэ. Зассрэ Вельяминовымрэ ясаугъэт жъалымыгъэм итамыгъэу, пщыныжь зэрарамыгъэхьыгъэ бзэджэшIэгъэ хьылъэхэм ятамыгъэу щыт. Ащ фэдэ саугъэтхэм джырэ обществэмкIэ сыд фэдэ культурнэ, пIуныгъэ мэхьана яIэр? Ахэм ясоциальнэ пшъэрылъыр обществэр зэбгырыгъэзыгъэныр, политическэ, лъэпкъ, трайбалистскэ, социальнэ сегментхэмкIэ ар зэтеутыгъэныр ары. ЗахэIэтыкIыныр, джэгъогъуныгъэр, ер зылъэпсэ гупшысакIэу, емрэ ныбжьыкIэхэм ахалъхьэ ашIоигъо джэгъогъуныгъэмрэ ятамыгъэу ар щыт. А джэгъогъуныгъэм лъапсэ фэхъурэр нэмыкI шIошI щыIэн ымылъэкIыщтэу зылъытэхэрэр щымыIэ пыим зэрэщагъэщынэхэрэр ары. Ащ фэдэ «шIуагъэхэм» язехьакIохэр цIыфлъэпкъым щигъэзыегъэ расистскэ, фашистскэ, ксенофобскэ модельхэр ары.\nМыщ фэдэ «шIуагъэхэм» язехьакIохэр тиобществэ изы Iахьых. Ахэми яшIошIхэр къыраIотыкIы ашIоигъу. Ау обществэм мы иIахь гъэпсын IофхэмкIэ, я XXI-рэ лIэшIэгъум диштэрэ текIоныгъэшхохэр зышIын зылъэкIыщт лIэужхэм япIункIэ тэ пстэуми кIуачIэ къытета, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим моральнэ, нравственнэ авторитет ащ къыщытета?\n1812-рэ илъэсым щыIэгъэ Хэгъэгу заом лIыхъужъныгъэ щызезыхьагъэм ыкъоу генералэу Н. Н. Раевскэр нэмыкI щысэу къэсхьын. Хы ШIуцIэ линием ипэщэгъэ Н. Н. Раевскэм заохэр Кавказым щыщыгъэтыгъэнхэмкIэ, мамырэу адыгэхэр Урысыем хэхьанхэмкIэ фэлъэкIырэр зэкIэ ышIэщтыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ Хы ШIуцIэ линием ипытапIэхэр адыгэхэм къафызэIуахыгъагъэх, урысыдзэм илазаретхэм адыгэхэм къащяIазэщтыгъэх. Лазаретхэр ыуплъэкIухэзэ, ащ адыгэ бзылъфыгъэ горэм дышъэ пшъэхъу ритыгъагъ. Адыгэхэм урысыдзэм къулыкъу щахьыным, урыс университетхэм гъэсэныгъэ ащызэрагъэгъотыным ар кIэлъэIущтыгъ. Урысыдзэм хэхьэрэ Анапэ эскадронныкъуи къушъхьэчIэсхэм апае зэхащэгъагъ. Ау а лъэхъаным хабзэр зыIыгъыгъэхэм ащ къыдырагъэштэгъагъэп. Отставкэм зэрэкIорэм ехьылIэгъэ рапортым ащ мырэущтэу ритхагъ: «Заохэр Кавказым цIыфыгъэнчъэу зэрэщызэхащэхэрэмкIэ джы къызнэсыгъэм сэ зыр ары апэуцужьыгъэр ыкIи ащ къыхэкIэу шъолъырыр къэсыбгынэн фаеу хъугъэ. Заоу Кавказым щызэхащэхэрэм сыгу къагъэкIыжьы испанцэхэм Америкэр аштэ зэхъум тхьамыкIагъоу апэкIэкIыгъэр зэкIэ. Испанием итарихъ къыхэнэгъэ лъэуж дэим фэдэ Кавказым иштэнкIэ урысхэм ятарихъ къыхэмынэнэу Тхьэм еIу».\nСэ сишIошIкIэ, генералэу Н. Н. Раевскэм фэдэхэр ары Урысые къэралыгъом ылъапсэ зыгъэпытагъэхэр. Хэгъэгум ифедэхэм яшъыпкъэу ахэр афэлэжьагъэх. ЯгупшысакIэкIэ, гъэхъагъэу яIэхэмкIэ зыщыпсэущтыгъэхэ лъэхъаным ыпэ ахэр ишъыгъагъэх. Ау ахэм афэдэ цIыф цIэрыIохэм саугъэтхэр афагъэуцухэрэп. Хы ШIуцIэ Iушъом Iут композицие горэр ары ныIэп ар зыщытлъэгъурэр.\nДжыдэдэм тызпылъын фаер агъэпсыгъэ саугъэтхэу Iо къызыпытэджагъэхэм ахамыгъэхъоныр ары. Псэуалъэм шIуагъэу пылъыр къыдэтлъытэзэ, тызэгурыIозэ сыд фэдэрэ унашъуи тштэшъоу тапэкIэ зыдгъэсэн фае. Тызыфэе шъыпкъэри къыдгурыIон фае. «ТэркIэ» ыкIи «ахэмкIэ» зыдгощыщта е тызэгъусэу я XXI-рэ лIэшIэгъум къыгъэуцурэ Iофыгъохэм джэуап яттыщта?\nКраснодар краим и Адыгэ Хасэ итхьамат.\nПредыдущая Зэрэтикъоджэгъум тырэгушхо\nСледущая Къуаджэхэм хэхъоныгъэ ашIынэу


ЛIыгъэр, шъыпкъагъэр игъогогъугъэх — Адыгэ макъ\nЛIыгъэр, шъыпкъагъэр игъогогъугъэх\nРедактор 27.07.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nШIэныгъэлэжьэу, къэралыгъо IофышIэу, Урысые Федерацием и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ иапэрэ ыкIи иятIонэрэ зэIугъэкIэгъухэм ядепутатыгъэу ЦIыкIу Казбек Аслъанбэч ыкъор непэ къызыхъугъэ маф. Псаоу щыIагъэмэ, ар илъэс 85-рэ хъущтгъагъэ.\nИлъэси 8-кIэ узэкIэIэбэжьмэ ар дунаим ехыжьыгъ, ау Казбек ащыгъупшэрэп, лIыгъэрэ шъыпкъагъэрэ зыхэлъыгъэ цIыфэу иныбджэгъухэми, ригъэджагъэхэми, зышIэщтыгъэхэми яшIэжь къыхэнагъ, игупсэхэм цIыф хьалэлэу, гумэкIылэу агу къинагъ. ЦIыкIу Казбек илIыгъэ, шъыпкъагъэу хэлъыр къызщылъэгъогъэ ушэтыпIэ чIыпIэ пчъагъэмэ щыIэныгъэм аригъэуцуагъ, ау сыдрэ уахъти иныбджэгъухэм, цIыфхэм щысэ афэхъоу, пытагъэ, шъыпкъагъэ хэлъэу ар зекIуагъэ. Ащ ишыхьат компартиеу 1960-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу зыхэтыр щыIэжьын фимытэу зашIым, нэмыкIхэр ащ къыхэкIыжьхэу, япартбилетхэр агъэстыхэ зэхъум, ежь къызэрэхэнагъэр, партием изэхэщэжьын зэрэфэлэжьагъэр. ЕтIанэ Конституционнэ хьыкумым иунашъокIэ партиер щыIэн фитэу зэхъум, КПРФ-м и Адыгэ республикэ комитет ипащэу ар хадзыгъагъ ыкIи опсэуфэ ащ фэшъыпкъэу фэлэжьагъ.\nКъэралыгъо Думэм идепутатэу зыщэтыр ары анахьэу Казбек ичаныгъэ къызылъэгъуагъэр. ЦIыфхэм ягумэкI депутатхэм алъигъэIэсыным ренэу ар пылъыгъ. ЛэжьапкIэхэм, пенсиехэм, дзэм язытет, мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ Iофыгъохэр ренэу инэплъэгъу итыгъэх. Коммунистхэм яфракцие къыIэтырэ Iофыгъохэм Казбек ренэу япчэгу итыгъ.\nАу ЦIыкIу Казбек идепутатыгъо уахътэ зытефагъэр лъэхъан къиныгъ, Урысыем зэхъокIыныгъэхэр къызыщежьэхэр ары. ЦIыф къызэрыкIохэм яшIоигъоныгъэхэр къэзыухъумэу Думэм хэтыр коммунистхэм яфракцие закъоу арэу ащ ылъытэщтыгъ.\nЦIыкIум 2005-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэ тхылъэу «Правда и долг» зыфиIорэм ар къыушыхьатэу чIыпIабэ ущыIукIэщт. Ежь Казбек кIэщакIо фэхъузэ, Къэралыгъо Думэм изэхэсыгъохэм цIыфхэм янахьыбэр ящыIэкIэ-псэукIэ зэримыгъэразэрэр къащиIощтыгъ, ахэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ амалэу щыIэхэр къэгъэнэфэгъэнхэм пылъыгъ. КъэралыгъуакIэ зыгъэпсыхэрэм цIыф къызэрыкIохэр ушэтыпIэ-къин чIыпIабэ зэрэрагъэуцуагъэр къагуригъэIоным ренэу ынаIэ тетыгъ.\nЦIыкIу Казбек 1935-рэ илъэсым непэ фэдэ мафэм къуаджэу Едэпсыкъоежъыем къыщыхъугъ. Гурыт еджапIэм дэгъу дэдэу щеджагъ, ар къызеухым Мыекъопэ кIэлэегъэджэ институтым чIэхьанэу къэкIуагъ. ЭкзамениплIыр дэгъу дэдэу ытыгъ, анахь баллыбэу къэпхьын плъэкIыщтыр ригъэкъугъ, «ау нэмыцыбзэмкIэ кIэлэегъаджэр къысэмыупчIэуи «неуд.» къысфигъэуцугъ», — къетхыжьы Казбек. Рагъэтыжьынэу кIэлэегъаджэми ректорми кIалэр ялъэIугъ, ау къикIыгъэ щыIэп. Грознэм дэт институтми кIуагъэ зыгорэкIэ аштэщтыр имыкъугъэмэ ыIуи. Ау тыгъуасэ фэдэм приказым ректорыр кIэтхэгъахэу къычIэкIыгъ. Илъэсым къыкIоцI кIалэм зигъэхьазырыгъ. ЯтIонэрэ илъэсым Буйнакскэ дэт финансовэ-экономическэ техникумым чIэхьагъ, къыухыгъ. Къызегъэзэжьым, Тэхъутэмыкъое районым Iоф щишIэзэ, Ростов-на-Дону дэт финанс-экономическэ институтыр къеухыжьы. А илъэс дэдэм экономикэмкIэ кафедрэм иаспирантурэ чIахьэ, щеджэзэ кандидатскэр етхы, къегъэшъыпкъэжьы. Ащ къыщегъэжьагъэу егъашIэм Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым кIэлэегъэджэ шъхьаIэу, доцентэу политэкономиемкIэ кафедрэм ипащэу Iоф ешIэ.\nКазбек зэдепутатым анахьэу къыхигъэщэу зыдеIэщтыгъэхэм ащыщых зыныбжь хэкIотагъэхэр ыкIи сэкъатныгъэ зиIэ цIыфхэр. Илъэсихрэ зэдепутатым нэбгырэ минитIум ехъумэ ащ зыкъыфагъэзагъ. Амал зэриIэкIэ ахэм ишIуагъэ аригъэкIыгъ. Ау депутатым зыкъыфамыгъазэми, ежьыми гулъытэшхо иIагъ, цIыф амалынчъэр зыгъэгумэкIырэмкIэ емыупчIэу ебгъукIощтгъагъэп. Ащ фэдэу зэгорэм иIахьылхэр зыщыпсэурэ унэ зэтетым чIахьэзэ, гу лъитагъ апэрэ къатым ишъхьаныгъупчъэ къиплъырэ бзылъфыгъэм. ЗыкIэупчIэм, бэшIагъэу унэм къызэримыкIырэр, зэгъо дэдэрэ шъхьаныгъупчъэм къызэрэIуащэрэр гъунэгъухэм къыраIуагъ. Бзылъфыгъэр гущыIэгъу зешIым, зэрэзекIон коляскэ зэримыIэр къыриIуагъ. Унэм коляскэкIэ укъырехынэу чIыпIэ зэримыIэм ежь гу лъитагъ. Сэкъатныгъэ зиIэ бзылъфыгъэм ищыкIагъэр зэригъэгъотынымкIэ ишIуагъэ ригъэкIыгъ, къычIэкIыпIэри ыгъэпсынэу пыхьагъ, ау унэм ащ фэдэ дэкIоепIэ-къехыпIэ фэпшIын умылъэкIынэу къычIэкIыгъ. Арэу щытми, бзылъфыгъэр ежь-ежьырэу зыщыфаем шъхьаныгъупчъэм къыIухьэу хъугъагъэ. ЕтIанэ Казбек къыфэразэу бэрэ ащ игугъу ышIыщтыгъ: «Спасибо Казбеку Асланбечевичу, я теперь сама к окну подъезжаю» ыIощтыгъ.\nМосква къикIэу Мыекъуапэ къакIомэ зигъэбылъыщтыгъэп, депутатэу хэдзыгъор къэсымэ зызыгъэхъупхъэхэрэм афэдагъэп, цIыфхэм, ихэдзакIохэм бэрэ Казбек аIукIэщтыгъ. Депутатыр щыIэныгъэм илъэныкъуабэхэм агъэгумэкIыщтыгъ, ахэм язэшIохынкIэ федеральнэ министерствэхэм, ведомствэхэм мызэу, мытIоу зафигъазэщтыгъ ыкIи Iофыгъохэр зэшIуихыщтыгъэх.\nКазбек иIофшIэн теубытагъэ хэлъэу, зипшъэдэкIыжь дэгъоу къызыгурыIохэрэм ащыщыгъ. ХэдзакIохэм ялъэIу зэрихьылIэгъэ хэбзэ IофышIэм «ар тфызэшIокIыщтэп» къыреIокIэ зэкIэкIожьынышъ, тIысыжьыщтгъагъэп, зэришIыщтыр, амалэу щыIэхэр риIощтгъагъэ. Зыдэжь кIогъэ чиновникым псынкIэу къыгурыIощтыгъ къэкIуагъэр ау къодыеу ыуж зэримыкIыщтыр. ЦIыкIу Казбек ящэнэрэуи къин къыпымыкIэу цIыфхэм хадзыжьыщтгъагъэ, ау «нахьыкIэхэм Iоф ашIэн фае» ыIуи зыкъигъэлъэгъуагъэп.\nИкъуаджэу Едэпсыкъоежъыер ащ лъэшэу шIу ылъэгъущтыгъ, дэсхэр дэгъоу ышIэщтыгъэх. Москва къикIыгъэу Адыгэкъалэ зыкIокIэ, ышхэм ащыщ гъусэ ышIыти чылэм къин зиIи, хъяр зиIи — зэкIэри ханэ ымышIэу къыкIухьэщтыгъ. Ежь ЦIыкIухэр лIэкъошхо хъущтыгъэх, ахэр зэкIэри къыгъэгъунэщтыгъэх, якъэбар дэгъоу щыгъозагъ.\n1957-рэ илъэсым финанс-экономическэ техникумыр къызеухым, ЦIыкIур Тэхъутэмыкъое райфинотделым агъэкIогъагъ. Ащ зыщэIэм Ростов дэт финанс-экономикэ институтым заочнэу щеджэти, бэрэ библиотекэхэм ачIахьэщтыгъ, ахэр икIопIагъэх. Ау район парткабинетыр ары анахь зызфикъудыищтыгъэр. Ащ Iоф щызышIэщтыгъэ Дыды Сарэ кIалэм ыгу рехьышъ, насыпэгъу зэфэхъух, унэгъо дахэ зэдашIэ. ПшъэшъитIурэ зы кIалэрэ зэдагъоты, ахэр рагъаджэх, цIыф дэгъухэу апIух.\nКазбек зэрэчаныгъэм, шIэныгъэ дэгъухэр зэриIагъэм, сыдрэмкIи пытагъэ зэрэхэлъыгъэм яшыхьатэу зы щысэ къэсхьымэ сшIоигъу. Тэхъутэмыкъое финотделым Iоф щишIэзэ, Инэм дэт чырбыщгъэжъэ заводым экономистэу кIон фаеу хъугъагъэ. ЗыдэкIогъэ заводым иIофшIэпIэ чIыпIэ пэпчъ ыкIи планэу рабочхэм яIэм зыщигъэгъозагъэти, Iоф хьылъэ, IофшIэнышхо зыгъэцакIэхэрэм къагъахъэрэр зэрэмэкIэ дэдэр нэрылъэгъу къыфэхъугъ. Профсоюзым ишIэ хэлъэу экономистым лэжьапкIэр процент 25 — 30-у къыIэтыгъ. ЗэкIэри лъэшэу гушIуагъэ, ау ежь Казбек Iоф къыфыкъокIыгъ — бгъэцэкIэн умылъэкIыщт шапхъэхэр, планхэр краим щыIэ гъэIорышIапIэм къафигъэуцугъэх. Казбек краими кIуагъэ, пащэхэми заIуигъэкIагъ, ау «планыр шъумыгъэцакIэмэ, заводым иIоф дэй дэдэ хъущт» аIуи къыраIуагъ. «Сэ Совнархозым итхьаматэу Николай Байбаковым дэжь сыкIоныр ары ныIэп къысфэнэжьыгъагъэр», къащетхы игукъэкIыжьхэм. Байбаковым Инэм дэт чырбыщгъэжъэ заводым нэмыкIу Iофыбэ зэриIэр Казбек къыгурымыIоу щытыгъэп, ау нэмыкI хэкIыпIэ щыIагъэп. «ЕсIуагъэр зэхихыгъ, сэри сшIэн фаер къысиIуагъ, коллективым сэлам къыфысигъэхьыжьыгъ».\nАщ тетэу Казбек зэмыдепутатми псэущтыгъ. «Рабочхэм макIэу къагъахъэмэ, сыда адэ сэ афэсшIэщтыр?» ымыIоу, Iоф хьылъэ зыгъэцакIэрэм тефэрэр ептын фаеу иныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу ылъытэщтыгъ.\nАщ тетэу шъыпкъагъэ хэлъэу псэугъэ лIы пытэр бэгъашIэ хъугъэп. ГукIэгъушхо зыхэлъ цIыфым къинэу ыпэ къикIыгъэхэм ипсауныгъэ зэщагъэкъуагъ, илъэс 77-рэ ыныбжьэу дунаим ехыжьыгъ, ау зышIэщтыгъэхэм непэ ар шIукIэ агу къэкIыжьы.\nПредыдущая АкъылышIуагъ, шIэныгъэлэжьышхуагъ\nСледущая Адыгеим ихэхъоныгъэ ичэзыукI


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэмэ лъэпкъ гъэкIод къазришIэлIагъэ пачъэхьым Шъачэ саугъэт фагъэуцугъ\nАдыгэмэ лъэпкъ гъэкIод къазришIэлIагъэ пачъэхьым Шъачэ саугъэт фагъэуцугъ\nАдыгэмэ лъэпкъ гъэкIод къазришIэлIагъэ пачъэхьэу Александр я 2-м исаугъэт Шъачэ щагъэуцугъ. Ар непэ, шэкIогъум и 21-м, Шъачэ имэфэкI мафэ тефэу мэфэкI-зэхахьэкIэ къызэIуахыщт. Джащ фэдэу къэбар жъугъэ купхэм къатхы.\nМы саугъэтыр зэрашIырэм фэгъэхьыгъэу Адыгэ зэхэт купхэм къэбар яIагъэп. Ар зашIагъэр тыгъуас неIэп ыкIи ащ ехъулIэу мы саугъэтыр зэрагъэуцурэм зэрэдырамыгъащтэрэр занкIэу къаIуагъ. Германием ит Адыгэ институтым мы саугъэтыр зэрагъэуцурэм зэрэдырамыгъащтэрэр ыкIи Александэр я 2-м исаугъэт Шъачэ щыбгъэуцуныр Гетлэр исаугъэт Израил щыбгъэуцуным фэд къыщаIуагъ институтым джэпсалъэу къишIыгъэм. Джащ фэдэу хасэу "Адыгэ Хэкужь - Черкесия" зыфиIорэм мы саугъэтыр зэрагъэуцурэм зэрэдырамыгъащтэрэр джэпсалъэу къишIыгъэм къыщаIуагъ.\nКъэбар жъугъэ купэу "Кавказ Узыл" зыфиIорэм къигъэгущыIагъэ Адыгэхэм мы саугъэтым игъэуцун зэрэдырамыгъащтэрэр къаIуагъ. Ащ къыщыгущыIагъэхэр Мыекъопэ къэлэ хасэ игъэцэкIакIо-куп хэтэу Хьэпае Арамбый, Краснодар хасэ итхьэматэу СэхъутIэ Аскэр, Хы-Iушъо Адыгэхэм я хэсашъхьэ итхьэматэу Чачухъ Маджид.\nАлександр я-2-р 1818 къэхъугъ. 1855 илъэсым Урысием ипачъэхь хъугъэ. Мы пачъэхьыр ары Урыс империем адыгэ лъэпкъ гъэкIод програмэу иIагъэр зигъэцэкIагъэр. (1763 илъэсым щегъэжьагъэу 1864 нэс). 1881 илъэсым Александр я-2-м бомбэ тадзи аукIыгъ.


Препарат Железа фумарат 200: инструкция по применению, цена, описание.\nЖелеза фумарат 200: инструкция по применению, цена, описание.\nфилм тб 200мг : цена временно не известна\nПорядок отпуска препарата Железа фумарат 200\nФерронат: инструкция по применению, цена, описание.\nХеферол: инструкция по применению, цена, описание.\nФерроград С (Ферроград 500): инструкция по применению, цена, описание.\nЖелеза глюконат 300: инструкция по применению, цена, описание.\nАпо-Ферроглюконат: инструкция по применению, цена, описание.


ЯгумэкIыгъохэм защигъэгъозагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 12.11.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хьафизэхэм я Урысые обществэ и Адыгэ шъолъыр къутамэ итхьаматэу Нэхэе Руслъан тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ.\nКъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, мыщ фэдэ зэIукIэгъухэр бэрэ зэхащэх, гумэкIыгъоу къэуцухэрэм защагъэгъуазэ, IэпыIэгъу зэрафэхъущтхэм тегущыIэх.\n— Зипсауныгъэ пыч фэхъугъэ цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэным пае игъоу алъэгъурэ Iофыгъохэм адедгъэштэным, IэпыIэгъу тафэхъуным тыфэхьазыр. ЦIыфхэм ямедицинэ фэIо-фашIэхэр зэрагъэцакIэхэрэм, гъэсэныгъэм, спортым, зыгъэпсэфыным ыкIи творчествэм япхыгъэ Iофтхьабзэхэр зэхащэнхэм мэхьэнэ ин яI, — къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат. — АР-м иминистрэхэм я Кабинет иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхагъэкIырэ мылъкоу сэкъатныгъэ зиIэхэм япхыгъэ Iофтхьабзэхэм апэIуагъахьэрэр республикэм ибюджет нахьыбэу къыщыдэлъытэгъэным тыдэлэжьэщт.\nСэкъатныгъэ зиIэ нэбгырэ пэпчъ IэпыIэгъу фэхъунхэр пшъэрылъ шъхьаIэу яIэхэм зэращыщыр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ ыкIи мы лъэныкъом ынаIэ тыригъэтынэу АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч фигъэпытагъ.\nСоциальнэ Iофыгъоу сэкъатныгъэ зиIэхэр зэуалIэхэрэр зэшIохыгъэхэ зэрэхъухэрэр, ахэм профильнэ министерствэр IэпыIэгъу зэрафэхъурэр Нэхэе Руслъан къыIуагъ. Iофтхьабзэу республикэм щызэхащэхэрэм чанэу зэрахэлажьэхэрэр, зэнэкъокъу зэфэшъхьафэу къэралыгъом щырагъэкIокIыхэрэми хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къызэращафагъэшъуашэхэрэр игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\nПрограммэу «Iэрыфэгъу щыIакI» зыфиIорэм игъэцэкIэн зэрэкIорэр сэкъатныгъэ зиIэхэм зэрэзэхашIэрэм, джащ фэдэу джыри зэшIохыгъэн фаехэм КъумпIыл Мурат защигъэгъозагъ. Нэхэе Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, къалэр мы лъэныкъомкIэ зэтегъэпсыхьагъэ зэрэхъурэр гъэнэфагъэ. ЦIыфхэм IэпыIэгъур зэрэзэхашIэрэр, республикэм и ЛIышъхьэ ыкIи хэбзэ къулыкъухэм зэрафэразэхэр Нэхэе Руслъан игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.\nНепэ хьафизэхэм я Урысые обществэ и Адыгэ шъолъыр къутамэ нэбгырэ миным ехъу хэт. Ахэр, ежьхэм яамал къызэрихьэу, Iэрыфэгъу щыIакIэр республикэм зэрифэшъуашэу щагъэпсыным хэлажьэх. Конференциехэм, зэнэкъокъухэм, нэмыкI Iофтхьабзэхэм ахэлажьэх.\nПредыдущая НэмыкI дунаим ухащэ\nСледущая Лъэпкъ проектхэр зэрагъэцакIэхэрэм тегущыIагъэх