«Мафэр зыгъэнэфырэр тыгъэ, цIыфыр зыгъэфабэрэр гугъэ» – джащ фэдэу игугъэ нэфэу, фабэу емыджэнджэшэу усакIом игъогу къыхехы.\nАнахь гумэкIышхоу, гумэкI хьылъэу цIыфлъэпкъым иIэр, иIагъэр чIышъхьашъом ищыIэныгъэ щырэхьатыныр, огуи чIыгуи мамырыныр, гупшысэм ыкIуачIэ щэбзащэм дэмыкIодыныр ары – къыIощт джащыгъум усакIом иорэд зафэ, ешIушIэзэ цIыфыпсэм, дэхагъэм иIэмыр зыхэлъыр зэкIэ фихьыщт ащ.\nХэтрэ усакIуи мэкъэ шъхьаф хэхыгъэкIэ тхэныр регъажьэ. ТыкъызтегущыIэщт усакIом ымакъэ хэхыгъэ шъыпкъэу, дунэе мэхьанэ образым зэрэкIилъхьэрэр нэрылъэгъоу иапэрэ тхылъ къыдэкIы. Ащ зэреджагъэр «ЧIыгур сыгу къыщекIокIы». Къуекъо Налбый ары зыфатIорэр – я XX-рэ лIэшIэгъум ия 70 – 80-рэ илъэсхэм тиадыгэ литературэ къыхэхьагъ.\nИтхылъэу къыдэкIыгъэхэм ацIэ къепIо къодыеми ымакъэ зэратекIырэр къэлъагъо: «Нэпкъ фабэхэр», «Чэрэз чъыгхэр», «Огур зыIэтыгъэр», «Ошъо чапэм нэсы сIапэ», «Псым ыхьырэ Iуашъхь», «Гум истафэхэр», «Къушъхьэ ябг». АдыгабзэкIэ тхылъ тIокI фэдиз, урысыбзэкIэ тхылъ зыхыбл: «Танец надежды», «Светлый круг», «Звезда близка», «Продрогшая вишня», «Домик для детей», повестэу «Черная гора», романэу «Вино мертвых».\nНалбый прозэкIи тхагъэ, драматургием пылъыгъ, пьесэхэу «Шъэожъыемрэ ЦэIунэжърэ», «Пщы-оркъ зау», «Псым ыхьырэ Iуашъхьэр», «Тятэжъмэ яорэдхэр», «Саусэрыкъо имашIу», «СышъолъэIу, сыжъугъэтIылъыжь», «Рыу, сибэщ» зыфиIохэрэр Лъэпкъ театрэм ыгъэуцугъэх. Апэрэ художественнэ фильмэу «Гугъэм имэзах» зыцIэу адыгабзэкIэ тырахыгъэм исценарие ытхыгъ.\nНалбый адыгабзэм рилъхьагъэх пьесэхэу «Укрощение строптивой», «Хозяйка трактира», «Тартюф», «Ревизор», «Иванов» зыцIэхэу Шекспир, Гольдони, Мольер, Гоголым, Чеховым атхыгъэхэр.\nКъуекъо Налбый иусэхэмрэ истатьяхэмрэ гъэзетхэу, журналхэу «Дружба народов», «Студенческий меридиан», «Советская молодежь» зыфиIохэрэм къарыхьагъэх, иусэхэм ащыщхэр орэдышъом ралъхьагъэх, ащыщхэри грузиныбзэкIэ, болгарыбзэкIэ, чехыбзэкIэ, тыркубзэкIэ зэрадзэкIыгъэх.\nКъуекъо Налбый Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхуагъ, Адыгэ Республикэм и Къаралыгъо премие илауреатыгъ (2002). 1974-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Урысые Федерацием итхакIохэм я Союз хэтыгъ.\nАдыгэ поэтхэм лъэужыкIэу хахыгъэ философскэ поэзием Къуекъо Налбый пащэ фэхъущтыми ашIэщтыгъэп я 80-рэ илъэсхэм тхэным пыщэгъэ ныбжьыкIэхэр ащ «езэрэгъэкIухэу» заублэм. Ащ лъыпытэу а къэзэрэугъоирэ купым иегъэджакIоу, игъэсакIоу Налбый хъугъэ, хэти ыIорэм емыпхыгъэу, ежь ишIошъ ар зэрыгъуазэщтыгъэр, ежь зэрэзыфимыгъэгъужьырэм фэдэу ар тхэрэ пстэуми афэпхъэшагъ. Поэзием игъэкIотыгъэу щызэлъашIэрэ усакIохэм – псаухэми щымыIэжьхэми – яхьылIагъэу мыгумэкIыхэу мырэущтэу къыIон ылъэкIыщтыгъэ: «Ащ итхылъхэм усэ шъыпкъэу пшIы горэ къахэпхын плъэкIыщт ныIэп». НэшIошIыгъэкIэ, литературнэ екIолIакIэкIэ ар лъытэгъоягъэ, сыда пIомэ джащ фэдэ гущыIэх пIоми хъущт ежь ытхыгъэхэми къариIуалIэщтыгъэхэр. АщкIэ – поэзиер хэгъэушъхьафыкIыгъэ дунай, ар нафэу щытыгъ. Ау сыд фэдэ дуная? Ежьыр шъыпкъэмкIи ар гъэунэфыгъэу щытыгъэп. Къэугупшысыгъэу ара? Ары. Гупшысэ псынкIэу ара? Ары. ЕгъэлыекIыгъэу ара? Ары адэ. ЧIыгум идуная е шъхьашIокIа? Iо хэмылъэу ары. Ау зытет шъыпкъэмкIэ, а зыцIэ къетIогъэ шIэныгъэхэм ащыщ горэми щигъэзыен ымылъэкIынэу щытыгъэп иусэхэр къыхаутыхэу зэрэрагъэжьагъэм лъыпытэу усэ зэхэлъхьаным ичIыпIэ нэкIхэр къешIэкIыгъэ хъугъагъэ. Хэта ащ зэкIэми анахь ыгу рихьырэр, хэта адырэхэм атхыгъэхэм ащыщэу ыгу нахь пэблагъэр? Зыгорэхэр нахь гъэнэфагъэу къыдгурыIоным иамал къеты критикэу Вадим Дементьевым фитхыгъагъэм: «Я XIX-рэ лIэшIэгъумкIэ Лермонтовыр адырэхэм нахь къахэсэхы. ПIопэн хъумэ, сэ гу зылъыстагъэр фэшъхьаф урыс поэтхэм, ары пакIошъ, Пушкинри зэрахэтэу, Лермонтовыр адыгэхэм нахь апэблагъ. Блок «Сыгу екIугъэу» бэрэ сыхэтыгъ, джы ар нахь тэрэзэу къызгурыIоу шIу сэлъэгъу. Маяковскэр зэкIэмэ апшъэ сшIэу сикIэсагъ илъэс пшIыкIутф фэдизэ, сэшIэ сыщэIэфэ ар шIу зэрэслъэгъущтыр. Чэзыу-чэзыоу сыгу рихьыщтыгъэх Есениныр, Ахматовар, Цветаевар. Ахэр зэрэсигъусэхэу къэнэжьых. Поэт гъэшIэгъон Ю. Кузнецовыр…»\nГу лъышъутагъэмэ, бэ ыгу рихьырэр, ау ахэм ащыщ гори егъэшIэрэу псэкIэ ыштагъэп – «агокIыжьыщтыгъ» – Пушкинми, Блоки, Маяковскэми, нэмыкIхэми, ау ащ къахигъэщырэр: «Урыс поэзием, сэ сиеплъыкIэкIэ, итхыгъэ анахьышIухэм ицIыфыпсэ илыуз, зыкIэхъопсыхэрэр, ыгу изытет сыдигъуи зэфагъэ хэлъэу къащигъэлъагъощтыгъ».\nУсакIом анахь мэхьанэшхо зэритырэ лъагъор къэдгъотыгъэу къытщэхъу – ар ицIыфы ыпс ары. ШъыпкъэмкIэ, тэ тышэхъугъэу къычIэкIынкIи пшIэщтэп – ар лъэгъо къодыеу щымытэу, гъогу шъуамбгъоу щытынкIи мэхъу; ар пчыкIэу нэгъэупIэпIэгъум уашъом къыхэхъупскIи, икIыхьэкIэ тхыгъэ афишIи, гъашIэу кIосэжьыгъэр арынкIи хъун; ар тыгъэу, чэрэз чъыг хатэу ежьэжьыгъэр арына? Хэтэуи, сыдэуи хъун ылъэкIыщт, ау гъэнэфагъэу ар лъагъоу, гъогоу, уашъом ридзыгъэ лэгъупкъопсым ишъолъырэу, нэмыкI пкъыгъо гъэнэфагъэ горэу щытэп. Ауми, усакIом ицIыф ыпсэ мыкIосэжьын мэшIотхъуабзэу — лэжьакIоу, гъэпсакIоу, орэдыIоу, къэшъуакIоу, нэшхъэеу ары къызэрэзышIуигъэшIырэр. Зэфэхьысыжь пшIымэ, Къуекъом итхыгъэхэм уахэгупшысыхьэзэ къэпIон плъэкIыщт – ипоэзие чIынэлъэ гъэнэфагъ, планетэ шъхьаф, ежь къыхихыгъэ шъохэмкIэ, макъэхэмкIэ, мэхэмкIэ мэпсэу. Налбый гуфаплъэу дунаим хэплъэнэу тыриубытагъ – псэм, чIыгум, дунаим, цIыфым, чъыгым, къэгъагъэм, къэкIырэ пстэум, хьэцIэ-пIацIэхэм е псэушъхьэхэм яадырабгъоу умылъэгъурэр штагъэу. Дунаир ежь цIыфыр арымэ, псэупIэ шъхьаIэу алъытэзэ, зэкIэ дунаим тетхэр цIыфым ыкIоцIы щэпсэухэмэ? ЦIыфым ынэ къыпэшIофэгъэ хьэцIэ-пIэцIэ цIыкIур къыубытмэ шIоигъу, ау хьэцIэ-пIацIэр цIыфэу къычIэкIымэ? ДжэгукIэ гора ар? ДжэгукIэм ар пэчыжь. Философскэ гупшысэ ин зыпкъырылъ мэхьэнэ купкIэу, уахътэмрэ чIыпIэмрэ зынэмысыгъэхэ шIэныгъэу, илъэс мин пчъагъэхэм цIыфым иакъыл зэщызымыгъэкъогъэ гуфаплъ.\nДунаим иухэсыгъэ хабзэхэм бэ ащызэхъокIыгъэ хъугъэр: шIокI имыIэу усакIом зэригъашIэмэ шIоигъу жъуагъом «Iоф зэришIэрэ» шIыкIэр, ипшъэрылъ зыфэдэр, сыда пIомэ ар дахэ нахь мышIэми, чъыIэ, ар нэкIэ олъэгъуми – чыжьэ, зыгорэкIэ ар мышъыпкъэнкIи мэхъуба, сыда пIомэ гурыIогъуай – ынэгуа е ыкIыба къызэрэтэплъырэр? Игъогу дэхымэ хэта ар зэтезыIэжэщтыр? Ащ фэшI, еIо усакIом, бзыухэм пэсэрэ орэдхэр ары къаIон фаер, чIыгум икуупIэкIэ чъыг лъапсэхэр ыгъэшъокIын, къэгъагъэхэм зэлъаштэгъэ чэрэз чъыгым ынэ уцышъохэу мин пчъагъэ хъухэрэр «чIимынэнхэм», чIыгур зэгозэу ымыдырыным пае жьыбгъэм ар къыухъумэн фае.\nЩыIэныгъэм идэхагъэ агъэкIодын зэралъэкIыщтым, джа «Зыгорэу» зыпашъхьэ цIыфыр щыамалынчъэм игурышэ-гупшысэ гумэкIыгъо усакIор зэлъиубытыгъэ. Джащ къыхэкIэу чэрэз чъыгхэм хатэр къабгынэшъ, зыдакIохэрэм хэти щымыгъуазэу дэкIых, сыдэу зафишIыгъэкIи, ялъэIугъэкIи, ахэм къаригъэгъэзэжьын ылъэкIыгъэп:\nЗы тхьапи къаIэпымызэу,\nКъамыIэтэу гъогупэ сапэ,\nЧэрэз чъыгхэр сиIэгу дэкIыгъэх.\nУсакIомкIэ чэрэз чъыгхэр (чъыгыр) къэбзагъэм, хьалэлныгъэм, ныбджэгъуныгъэм, шIулъэгъум, гугъапIэм, щыIэныгъэм, гъашIэм ятамыгъэх; ахэр щагум зэрэдэкIыгъэхэм къыушыхьатырэр – ныбджэгъуныгъэрэ шIулъэгъуныгъэрэ имыIэжьэу къызэрэнэрэр, нэфынэмрэ фабэмрэ зэрэбзэхыхэрэр; «ДэкIых сищагу ахэр, губгъом сыкъыранэрэм фэдэу, дэкIых ыкIи дунаим зи темытыжьым фэдэу къысщэхъу».\nДунаим ыухэсыгъэ хабзэхэр зэрэзэбгырызхэрэм гумэкIыгъорэ упчIэрэ щэхъу къапкъырыкIырэп.\nУхэсыгъэ хабзэхэр зэукъохэм, пэубли кIэухи имыIэжьэу поэтыр къэнагъ, зэкIэми яупчIы, ау хэти джэуап къыритырэп, сыда пIомэ джэуапыр къэзытын фаер ежьыр, сыда ежь ыпшъэ ифэн ылъэкIыщтыр, гъэретынчъ, кIочIадж, гугъэпIэ закъоу къэнэжьырэр ежь-ежьырэу чэрэз чъыгхэм «адэжь» къыгъэзэжьмэ ары ныIэп. Ау сыдэущтэу? Сыд амалкIэ?\nЗэкIэмэ апае пшъэдэкIыжь зыхьырэр ЦIыфыр ары! Къуекъом ишIошIыкIэ, анахь зэщыкъоныгъэшхокIэ лъытэгъэн фаехэр цIыфым ыпсэрэ ыпкъышъолрэ къяхъулIэхэрэр ары. Мы охътэ благъэхэм дунаим зы лъэпкъ горэ текIодыкIымэ, ар апэрэ чэзыоу цIыф лъэпкъыр ары. Сыда усакIом зэкIэ къэзыуцухьэрэм псэ къызкIапигъакIэрэр – чъыгхэми, къушъхьэми, псыхъохэми, жъуагъохэми, уашъоми, псэушъхьэхэми, бзыухэми, нэмыкIхэми? Сыда пIомэ зэкIэ псэ зыпытхэри зыпымытхэри зыпылъхэр цIыфым ишIэжь, иакъыл, щыIэныгъэм ылъапсэ зыгъэпытэрэ гъэретыр рагъэгъотыжьынхэр, ащ ышъхьэ зэщыкъуагъэ зэкIэ лъэпсэкIодэу римыгъэкIодыкIыныр ары. Арэущтэу зэрэхъугъэм къыхэкIэу цIыфыр къэгъэнэжьыгъэным фэгъэхьыгъэ бэнэныгъэр лъэшэу зэпэкъудыигъэу, дунаир ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэм IэпыIэгъушхоу щыхъугъ.\n«СыфэкIо цIыфым» — джары Н. Къуекъор зэреджагъэр ежь итхыгъэхэм ащыщ горэм, ащ поэмэ шъуашэ иI. Сыдэущтэу цIыфыр къэгъотыгъэн фая? Сыда шIэгъэн фаер дунаим къызытехъом зэрэщытыгъэм фэдэу ЦIыфыр хъужьыным пае? «СыфэкIо цIыфым», – еIо усакIом. ЗэрэхъурэмкIэ, ЦIыфыр зы чIыпIэ горэм щыI, ащ ыдэжь кIорэр зыфакIорэр ежьыри цIыфы хъумэ шIоигъошъ ары. Космосыр ахэкIырэп игупшысэхэм. «Тыдэ сыпщэщт?» – «Сыгу уисщэщт», – ретыжьы джэуап «къыдэгущыIэу къызышIуигъэшIырэм». А «Зыгорэр» бзыункIи, чэрэз чъыгынкIи, ары пакIошъ, ежь Мефистофель шъыпкъэр арынкIи хъун. Ау арынкIэ енэгуягъор зэкIэ зэрэпсаоу дунаир – гъощагъэр, IэшIой-лъэшIоир, гъэблалIэр, чъыIалIэр, Iыгъын-къыдекIокI зищыкIагъэр ары.\n…Гу мыгъор сшIыгъэ дунэе пылъапIэ,\nАу сэщтэ: пыта шъуIо дунаем ыпшъапIэ?\nАуми, лъэкIышхо зиIэр, акъылышIор, цIыф шъыпкъэр къызэрагъотыщтымкIэ гугъапIэ щыI. Ау ошъуапщэхэм акъогъоп, къушъхьэхэм акIыбэп, мэз цунэп ар къызыщагъотыщтыр – ежь чIышъхьашъоу зыщыпсэурэм цIыфхэм ахэтэу ЦIыф шъыпкъэ хъужьыщт.\nЩэшIэ Казбек зэритхырэмкIэ: «ЦIыфыр дунаим ищыкIагъ иакъыл изэхэщэкIо кIочIэ зыкI щыIэныгъэм щыпхыригъэкIыным пае. Ау дунаим къызэрэтехъуагъэм лъыпытэу ЦIыфым ежь тхыпхъэу щырищыгъэм ар дунаим кIэричыгъ…»\nСыдэущтэу бгъэпсыщта дунаим изэдегъэштэн? А «дунэе тарихъ» зэхэфыгъуаем цIыфым бэ щызэшIуихын фаеу ипшъэрылъыр.\n«Сэ сыцIыф, – еIо усакIом, – гъогоу о къыокIухэрэм сатетэу уадэжь сыкъэкIо, сыкъакIощтыгъ гъогу сафэхъунэу – зыгорэкIэ о уадэжь сыкъэсын сымылъэкIымэ, о, ЦIыфыр, укъагъотын алъэкIыным пае, о зэкIэ псэ зыпытхэми, зыпымытхэми акъыл къябгъэгъотынышъ, аджалым щыуухъумэнхэм пае». Ау чэщ шхъуахьышIэр цIыфым лъежьагъ:\nЧэщым сишIыщт жъогъо нэфы,\nАу жъуагъохэр факIоха цIыфым?\nЦIыфым факIорэм гу алъитагъ Чэщым игухэлъ хъоршэрхэм, ахэр щигъэзыягъэх. Джаущтэу охътэ кIыхьэм къыкIоцI къинышхо тырилъагъозэ, «а Зэгорэу» ЦIыфым факIощтыгъэм къэзыуцухьэрэ дунаим – псэ зыпытым ыкIи зыпымытым цIыф нэшанэхэр ахелъхьэ, аужыпкъэм, зыкъегъотыжьышъ, ЦIыфэу мэхъу.\nКъуекъом ытхыгъэ пэпчъ зыщылъыхъурэр цIыфыр, шъыпкъагъэу, зэфагъэу цIыфым ишIэжь куоу щыгъэбылъыгъэхэр ары, ахэм якIурэ гъогоу цIыфыр зытетыр къин, щынагъо, ушэтыпIэ Iаджыми ащыIокIэ.\nКъуекъо Налбый ипоэзие адыгэ литературэм, зэкIэ адыгэ лъэпкъ художественнэ псалъэм ианахь гъэхъэгъэ инхэм зэу ащыщ. Джырэ лъэхъаным илирикэ инэпкъ шъуамбгъохэм ар алъыIэсыгъ, дунэе ямышIыкIэ ыгъэпсыгъ. Дунаир иплъэгъукIынымкIэ, цIыф лъэпкъым иIофыгъошхохэр зэшIохыгъэнымкIэ Къуекъом къыхихыгъэ гъогупэм зэмыхъокIэу хахъощтыгъэ. Дунаеу тызыщыпсэурэмрэ зэпырыгъэзэгъэ дунаимрэ зэхэхьажьыхэшъ, загъори зэщыщы мэхъужьых, пхъашэу зэнэкъокъухэуи къыхэкIы.\nАщ ыпкъ къикIыкIэ, чIыпIэ имыкощыкIырэ хьап-щыпхэри мыгущыIэрэ пкъыгъохэри иусэхэм къахафэхэрэп, ащ илIыхъужъ зыдэщыIэн ылъэкIыщт чIыпIэр къэпшIэн плъэкIыщтэп – ар шIу зэрэлъэгъурэ нэбгыритIумэ яунэнкIи мэхъу, джащ фэдэуи ошъогум псэупIэ щишIыгъэнкIи пшIэхэнэп. ЦIыфыми чъыгыми, псыми, къушъхьэми, зэкIэ узыфаер алъэгъун, шхэнхэ, гущыIэнхэ, шIу алъэгъун, хьазаб ащэчын алъэкIыщт.\nДжары Къуекъо Налбый илъыхъонхэми, изэпыщытыныгъэ-зэмызэгъыныгъэхэу зэшIопхын умылъэкIыщтхэми анахь мэхьанэ зиIэр. «Гум истафэхэр» зыфиIорэ тхылъым зэкIэ ахэр зы чIыпIэ, зы дунай щызэфэхьысыжьыгъэх – цIыфыр ащ щыщыIэгъуай, жьы къыщыщэгъуай, сыда пIомэ а дунаим хэкIэу, ныбжьыкъоу, хьэдэджадэу щызэтырихьагъэр бэ, сыда пIомэ цIыфыр ЦIыфы щыхъугъэп – фэшъхьаф шъыпкъ зэрэхъугъэр – ар тIоу, щэу, пшIэу гощыгъэ хъугъэ, шъхьишъэ шIотэу, зэфэдэкъабзэу нэпипшI пчъагъэ иIэу, нэпэ мин пчъагъэ иIэу, етIани ащ фэдизым акъыл зиIэ горэ ахэмытэу… тхыпхъэхэр, цIыф пкъышъолым щыщ пкъынэ-лынэхэр зэщыкIукIыгъэхэу, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, «зэщыкIукIыгъэр» бэрэ искусствэм щагъэфедэ. Иблыс горэм е мэлаIич хьалэлым тхыгъэхэр къыпкъырыкIыгъэхэмэ къэшIэгъуае. Сыдэу хъугъэми, пкъыгъохэр фэшъхьафы зыщыхъухэрэр сурэтышIым ынэрэ ыIэрэ азыфагу язакъоп – а охътэ дэдэм нэмыкI шъэфыгъуи Iофым къыхэхъухьэ – ар сурэтышIым ыпсэрэ ыпкъышъолрэ сурэт ышIырэ пкъыгъохэм ачIыпIэ иуцонхэм, ахэм ащыщ зишIынышъ, пкъыгъохэу зыми ымыуасэхэм атешIыхьагъэхэу фэшъхьаф щыIакIэм итеплъэ зытыриштэным зэрэпылъыр ары.\nТынэкIэ тлъэгъурэ дунаир арэп дунаир, ар фэшъхьафэу щыI – джары Къуекъор зэрыгъуазэрэр. Ащ илIыхъужъ зыдэщыIэр нахь хьылъэу зэхэлъ, сэмэркъэу шIыкIэкIэ тхьамыкIагъор нахьыбэу къыхэфэ.\nНалбый Къуекъор зыпылъыр – цIыф зэхашIэмрэ псэмрэ яшъэфыпIэ куухэм алъынэсынэу ары, тызэсэжьыгъэ пкъыгъохэм ямышIыкIагъэ горэхэр захилъагъокIэ, амал зэриIэкIэ ахэр нахь егъэиных, ащ дакIоу псэ къапегъакIэ, цIыф нэшанэхэр ахелъхьэх, иIофшIэн шъхьаIэ къыхегъэлажьэх, ащ ыпкъы къикIыкIэ ифитыныгъэхэр пкъыгъохэмэ къагоуцох, ежь имэхьэнэ купкIы ышъо шъыпкъэхэмэ гу алъыптэу иолъэгъукIых.\nКъуекъом илIыхъужъ «хэкIпэпкIэ» дунаим щыщ, ащ инэшанэхэри ежьыми хэлъых:\nАщ лъыпытэу дунаир тIоу, щэу гощыгъэ хъугъэ: усакIом ежь зелъэгъужьы, зилъэгъужьырэп ыкIи, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, ащ зыкъеплъыхьажьы, ышIошъ мэхъу ежь зызэрилъэгъужьырэр, ау зыгорэм ынэхэмкIэ ары. ЗэрэхъурэмкIэ зы охътэ дэдэм лIыхъужъыр нэпитIоу дунаитIумэ ащыщыI. Джыри икъоу ащ зэхишIэрэп нитIумэ язэу нахь чанэу, нахь IупкIэу, нахь тэрэзэу зылъэгъурэр: мыщ щыриIэр – ынитIуа, хьауми адырэ нэу – ыгу фэшъхьаф дунай лъагэхэм ащыриIэр ара? Аущтэу тIоу, щэу гощыгъэ хъуныр – сыдигъуи пстэуми къахэфэ. Нэхэм ащыщэу (чIылъэм е ошъогум щыIэхэм язэу) нахь чанэу, цыхьэшIэгъоу зылъэгъурэр джырэкIэ лIыхъужъым ышIэрэп, ау фэшъхьаф къыгурыIуагъ: ащ «ыпсэ – ыпкъышъол» зэкIэ дунаир зэрэпсаоу зэхешIэ, сыда пIомэ ащ такъикъ пэпчъы мы дунаир ежь зыхешIыкIы, ежьыр ары зыхэшIыкIыгъэри; хьау, еIо усакIом, «ар сэ схэшIыкIыгъэ закъоп, ар сэ стешIыкIыгъ». НэмыкIэу къэпIон хъумэ, аужыпкъэм къызэрэчIэкIырэмкIэ, ЦIыфыри Дунаири зы пкъыгъоу щыт: «Ащ сыщыщ Iахь, Iахьынчъэ сишIымэ, сэщ фэдиз къабзэ ежьыри хэзыщт». «Сэщ фэдэу ар ежьыри фэпагъэ, а жьы дэдэр ары зыIуищэрэри, анахь къогъупэ чыжьэу цIэ зыфамышIыгъэми сэ сыщэпсэу, сыда пIомэ а зыщыщ амышIэрэ чIыпIэри ежь фэдэшъ ары зыхэшIыкIыгъэр, пIопэн хъумэ, нэкIэ тызэрэмылъэгъурэми, тпсэхэмкIэ, тихъопсакIэ ибыбыкIэкIэ тызэрэлъэгъу».\nАдэ зыгорэкIэ сэрырэ (цIыфыр) арырэ (дунаир) дэгоу, бзакIоу тыхъумэ? Мыщ дэжьым поэтым ыкъо сюжетым къыхещэ. Адэ тэ тыдэгу-бзакомэ, сишъао ищхы мэкъэ жъынч хэта зыфэгъэзэгъэщтыр? Хэта ар зэхэзыхыщтыр? КъэкIощт уахътэм дунаим зэрэтемытыжьыщтым игумэкIыгъо, зэкIэри кIодыжьын зэрилъэкIыщтым игурышэ-гупшысэхэм пхъашэу къахахьэ. Къуекъом ытхыхэрэм къахафэхэрэр зэфагъэ зыхэлъ щыIэкIэ шъэфыр – анахьэу «псэ зыпымыт природэр» ары; чэщым уишъхьаныгъупчъэ къыIухьэхэу къытеохэмэ, уиакъыл зыгорэ къыщышIыгъэу къызышIомыгъэшI; ащкIэ мары тхакIом ыIорэр: «чъыгхэми къакIухьэ, загъэпсэфы хъумэ ары ныIэп тэ ахэр зы чIыпIэ щытыхэу зытлъэгъухэрэр; мары непэ ахэр сищагу дэкIыгъэх». Сыда чъыгхэм – дунаим къыгъэкIыгъэхэу, ащ ыкIуачIэ ишъэф, иухъумакIохэм, яакъыл, язэфэшIуныгъэ агу римыхьыгъэр? Ахэр (чъыгхэр) – акъылышIох, ащыщ горэ ебэджымэ (раупкIымэ) ашъхьэ пызыгъэу ахэр ащ ыпашъхьэ итыщтых лъэпсэдэчъ цIыкIухэр къэлъэгъофэ. КIэшIыкIыжьыгъэ, икIэрыкIэу гъэпсыжьыгъэ дунаир ыкIуачIэ изэу щыт, мэпсэу. УсакIор гурышэ-гупшысэм иIудэнэкIэ бгъузэкIэ рекIокIы – зыфэбанэрэр ежь ышъхьэ дунаим къызэрэщигъэнэжьыщтыр ары; адэ цIыфыр?\nТызыфит закъор –\nГупшысэхэу шъхьацышъор къэзыгъэтэджыхэрэм гугъэкIод мэхьанэ ахэолъагъо: «тыгъуасэ (тыгъуасэ зыфиIорэм илъэса, лIэшIэгъуха къарыкIырэр?) хэкIы зэтетэкъуагъэм сIэхъомбэ шIойхэр къахэпIыикIыхэу слъэгъугъэ». Ащ пыдзагъэу рэхьатэу мэгупшысэ: «СтхьакIыгъагъэх IофшIэгъу ужым, ау хэкIы щалъэм исыдзэгъагъэхэу къэсшIэжьырэп». Ащ къыкIэлъэкIо гур зыфызырэ упчIэр: «Хэта сычIэзыухъумагъэр?» Джэуапым угу къыдищэенэу щытэп: сэрын фае, зэреIожьы лIыхъужъым, хэкIыр зэIишIэжьызэ: къиныри, гугъапIэри, узылъыIэсын умылъэкIыщт жъуагъохэу ошъогум итхэри, улъыижьыгъэ къухьэлъатэхэри, – зэкIэ ахэр цIыфыр, ащ дагъоу хэлъыхэр ары. ЕтIани упчIэ къэуцу: зыдэкIон фэегъэ хьэдагъэу тхьапш блигъэкIыгъэн? НэмыкIэу къэпIон хъумэ, Тхьэм къызегъэхъум къыфишIыгъэ пшъэрылъ тхьапш блигъэкIыгъэн? «ТиIэзэгъур – тигугъу, тигукъау, тигугъэхэр хэкIы мэхъужьых».\n«Слъакъохэр дэгъэзыягъэхэу сыкъыхэкIыгъэмэ чIыгум нахьышIугъэкIэ енэгуягъо, – гухэкIы щыхъоу еIо ащ, ежь къэхъу зэхъум янэ къинэу ригъэлъэгъугъэм пае ыгу егъужьызэ, – ошъогури нахь зэхэсшIэныгъи».\nСабыир мэлаIичым фэдэу къабзэу, цIыфышхоу, гъэпсакIоу къэхъу. ХьампIырашъоми, бзыужъыеми апэгушIуатэ, ахэри ежь фэдэхэшъ ары. Ау бэ хэкIы хъужьыгъэхэр – ары пакIошъ Христос зэрэраIулIыгъэ гъучIыIунэхэри. А цIэрыIошхор зыпэшIуекIощтыгъэ цIыф нэшанэхэм ежьыр шъыпкъэр якIодылIэжьыгъ. Ау хьэмпIырашъуи, бзыуи, цIыф лъэши «хэкIы хъущтыхэп». Сыда пIомэ ахэмэ быбынхэ алъэкIыщтыгъэ.\nУсакIом цIыфышъхьэ елъэгъу, пкъым пымытэу, шъхьэ закъор ары, пкъыхэр ошъуапщэ хъухи, блэсыкIыгъэх, шъхьэхэр арымэ, ахэр быракъи хъугъэхэу ошъуапщэхэм ягъусэхэу жьым щэбыбатэх. УсакIор ошъуапщэ хъумэ шIоигъу, ау ар блэсыкIыгъ, сыда джы ышIэщтыр? ГущыIэхэм унэ ахерэшIыкIыри, щэрэпсэуа? Ары шъхьакIэм, ащ исэу ымакъэ быухэми, чъыгхэми зэхахыгъэп, ары пакIошъ, ощхыри ыдэжьы къихьанкIэ фэягъэп, «чэт пIыкIагъэу ощх лъакъор чэу нэзым щыIэсагъ». НэмыкIэу уеплъымэ, цIыфым IэпыIэгъу къызыфишIыни, къэкIощт уахъти, зычIэсын уни иIэхэп. Хэта ащыгъум зышIэрэр неущы къэхъущтыр, сыда мы зэкIэмэ ямэхьанэ зыфэдэр?\nДунаим анахь щылъэш къушъхьэ лъагэм ынэхэм зэкIэри, цIыфым фэшъхьафхэр акIэолъагъо. Сыдым пае шъуIуа…? ЗэгорэкIэ ар щымыIэкIэ ара? Е Къушъхьэм инэплъэгъу къыримыдзэнкIэ ара? Къушъхьэм ыпашъхьэ аущтэу зэрэщагъэцIыкIугъэм пае, цIыфым гукъэошхо щэхъу, Дон Кихот изекIуакIэ фэдэу къушъхьэм енэкъокъужьэу регъажьэ:\nУнэшъу, о, къушъхьэр, есIуагъ сэ мыжъом,\nУнэшъу, унитIу сыкъарымыщрэмэ.\nМы дунэе зэхэфыгъуаем цIыфым игузэхашIэрэ игупшысэрэ къахихыгъэм сыд имэхьаныр? Къушъхьэм фигъэпытагъ ащ зэхикъутэны сапэ зэришIыщтыр. Акъылыгъэ хэлъа ащ фэдэ зекIуакIэм? КIуачIэкIэ ыгъэщынэнэу зытырешIыхьа? Ары, зытырешIыхьэ! Тыдэ къырихыра цIыфым ащ фэдэ кIуачIэ, ышIэрэба къушъхьэр зэхикъутэмэ ежьыри зэрэкIодырэр? ЗэрэхъурэмкIэ, ар, – Акъылэп, ар – ХэкIы, зыгорэм Иныбжьыкъу. Арышъ, цIыфым игъашIэ, иакъыл зи арыхэп. Дунаим, гъашIэм ягъэпшагъэу ар къыгурыIозэ, цIыфым ежь иблэкIыгъэ мыжъокIэ хэо, ау мыжъом ЦIыфыри зыдехьы. Къэнэжьырэр ныбжьыкъу. Ащ ыпкъы къикIыкIэ дунаим чэщ къыщыхъугъ, «ау «нэфынэу гъэмафэм зыдихьыжьыгъэм укIэхьажьыщтэп – чъыгыхэри пкIэнчъэу лъежьагъэх, жьыбгъэри пкIэнчъэу лъэбанэ». Сыд ышIэн ылъэкIыщт?.. Дунаир цIыфым къангъэбылъы дешIэ, ежь цIыфыри къангъэбылъы къыдешIэжьы. ЦIыфыр зыукIыжьыщт ЦIыф – Акъылыр къагъэхъугъ, зэблихъугъэх зэкIэ тызэсэгъэ шапхъэхэр, зэщигъэкIукIыгъэ мэхьанэ купкIхэр, зэщигъэкъуагъэх пкъыгъохэмэ язэпхыкIэ, зэтыригъэзыгъэ къэIокIэ-шIыкIэхэр – зэкIэ аущтэу зыкIишIыгъэр «пкъыгъо-кIэгъэкIыгъэ дэхагъэу» ыкIышъо зэхэлъэу къыпхырыщырэ дэхэгъэ фэшъхьафыр адырабгъукIэ ылъэгъуным пае, ау ар зыщилъэгъун фаер псэкIэ гъэпсыгъэ дунаеу, ХэкIыр арымырэу, Гушхуагъэм илэжьыгъэу – кIочIэ ин дэдэ къэзытырэр ары. Сыда дунаим зэхъокIныгъэу щыхъун ылъэкIыщтыр?\n«Гум истафэхэр» зыфиIорэ поэмэм анахь шъхьаIэу цIыфыр зыгъэкIодынэу хэлъым ыцIэ къыщыреIо – Ер ары, ащ зэкIэри иIэх, ау ем уфэсакъын зэрэфаем урегъэгупшысэ.\nКъуекъо Налбый иусэхэр къыгурыIогъуаехэу, зэхэфыгъуаехэу зэрэщытыр тикритикхэм бэрэ хагъэунэфыкIыгъ. Шъыпкъэ, апэрэ еджэгъум къыбгурымыIоныбэ къыхэкIы, ау я XX-рэ лIэшIэгъум икIэух ианахь усэкIо ямышIыкIэу, хэти хэбгъэкIокIэн умылъэкIынэу тилитературэр къыхэуцуагъ. ЦIыфым саугъэт шъыпкъэ тыришIыкIынышъ, зэрэ ЦIыфыр гуригъэIоным икъэлэмыпэ фегъэIорышIэ, Къуекъом шIур ем зэрэтекIощтыр иусэ пэпчъы къыхэлыдыкIы, ямышIыкIэ къэIуакIэм иусэ сатырхэр фаджэх.\nШъхьэ мин пчъагъэхэр, нэгу мин пчъагъэхэр блэзэрэхых, етIанэ ащ фэдиз акъыл зиIэ, шIу афэзышIэн гори ахэтэп, тхьэхэр акъылынчъэ шIыгъэнхэм иеплъыкIэ текIо: илъэпкъ зыщагъэгъупшэгъэ цIыфхэр, хэкIыитэкъупIэ ашIыгъэ дунаеу атомыр зыхэгъэбылъхьагъэр текIо. Ащ къыкIэлъэкIо зэфэхьысыжьыри: сыда имэхьанэр ЦIыфым гъогоу къыкIугъэм, сыда ащ зэрищыкIагъэхэр акъылымрэ шIэныгъэмрэ ежьыр шъыпкъэм ахэр иIэпыIэгъухэу зэхэкъутэн кIуачIэ зыфишIыгъэмэ? Сыда усакIор дунаим зэрищыкIагъэр? Уиумэхъэу орэд къэзыIощтыгъэ бзыухэу зэгорэм ащ ошъогум ритIупщыхьагъэхэм ачIыпIэкIэ къэзыгъэзэжьи, ежь ышъхьэ набгъо щызышIыгъэр Къолэжъыр арымэ – ашIэба зэкIэми ар зыфэдэ къолэбзыур: пстэуми анахь бэгъашI, пстэуми анахь акъылынчъ, псэхалIэ хъугъэр игъомыл, зэкIэри ыгъэкIодыни, ыгъэшъун, хэкIы ышIын ылъэкIыщт…\nЗэкIэ дунаим тетхэр ЦIыфым ипыйхэу хъугъэх, сыда пIомэ, ЦIыфыр зэкIэми япый хъугъэ; дунаеу блэкIыгъахэри, дунаеу джы щыIэри, дунаеу къэкIощтыри зэпэгъэуцугъэхэу зэпыщытых. Иныбджэгъухэу, усакIом ыгу пэблагъэ чъыгхэм, ошъогум щыхьэрзэрэ бзыухэм апкъы щыщэу къэнагъэхэр ныбжьыкъухэр ары ныIэп. А щыуанышхоу машIор къызэрыустхъукIырэ дунаикIэм, ныбжьыкъухэм ятеатрэ зэпымыожьэу зэкIэри зы пчэгоу къызыщечэрэгъокIырэм зэхищагъэх псэ зыпытыри зыпымытри, акъылыгъэ зыхэлъыри зыхэмылъыри, нэфынэри шIункIыри, ери шIури – зэкIэ а зэхэшIэ лъэшхэр къызыщыбыжъутэрэм текIоныгъэр къыщыдэзыхыгъэр ЦIыфыр арэп, ЦIыфым иIэпыIэгъоу Ер ары нахь.\n«ЧIыгум хэткIухьэх, ос хъотым губгъошхор зэлъеупIыцIэ. Чэщныкъо кIасэу чIыгум ыгу чыжьэ нэфынэ Iэзэгъум къыхэнэфыкIы». Адэ ащ фэдэ гъэсэпэтхыдэхэм сыд япIолIэн плъэкIыщт? Ежь зыфигъэпсыжьыгъэ дунаим ыкIоцI зэхэцутхъагъэ. ЗэхэгукIагъэ, ынэгу умышIэжьынэу аукъощыгъ. Къуекъом дунэе зэхэкъутагъэр зыкIищыкIагъэр цIыфым анахьышIоу хэлъыр зэкIэ зэкIодылIэрэ дунаир ригъэлъэгъуным пае. ЧIыгум ишапхъэхэм къащимыубытырэ чIыпIэхэм ар бэрэ ащытэлъэгъу – мары ащ илIыхъужъ Тыгъэм (Тыгъэ шъыпкъэм кIоцIыт), Жъуагъохэм, ошъуапщэхэм, Тхьэм, Жьыбгъэ шъхьафитым агот, ахэмэ зафигъадэзэ, шъхьафитэу адэпсалъэ, джащыгъум къыгурэIо мы дунэе нэпIэхъыр ушъхьагъум, жьыбгъэу къепщэрэм игурым макъэ зыкIи зэратемыкIырэр ыкIи ащ зигъэкIодыжьын зэрилъэкIыщтыр, – сыда пIомэ, ЦIыфым мафэ къэс, такъикъ пэпчъ зэпымыоу зегъэкIодыжьышъ ары – джары Н. Къуекъом ишъыпкъагъэу машIор къызыпихырэр, зэкIэ тезыгъэжъыкIэу яжьэ зышIырэр, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, щыIэныгъэм ишъыпкъапIэу тызажэщтыгъэр къызыщылъагъорэр. Аущтэу Къуекъом дунаир зэпырыгъэзагъэу къымыгъэлъэгъуагъэмэ, ащ къыхэпIыикIырэ гъучIыIунэхэмрэ панэхэмрэ пимылъыкIыгъэпагъэхэмэ, ащ жьыбгъэхэмрэ имэшIобзыйхэмрэ шъхьафит ымышIыгъагъэхэмэ, – тыкъэзыуцухьэрэ, мафэ къэс тызыщыпсэурэ дунаим хэлъыр тлъэгъун тлъэкIыныеп.\n«ЗэщыгъэкIукIыныр» я XX-рэ лIэшIэгъум цIыфым ищыIэныгъэ егъэ Iаеу теты хъугъагъэ шъхьае ахэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ ыкIи тырагъэкIодыкIынхэмкIэ кIочIэ лъэш зыIэкIэлъ амалышIоу къычIэкIыгъ. ЦIыфым ишIэныгъэ, жъалымагъэу чIышъхьашъом щызекIорэр къыбгурыIоным икъэгъэлъэгъон яIахьышIу хашIыхьагъ – ацIэ къепIомэ икъущт сурэтышIэшхоу Пабло Пикассо, архитекторэу ыкIи монументалистэу Давид Сикейрос, усакIохэу Пабло Неруда, Гарсия Лорка, Вл. Маяковскэм, А. Блок, В. Хлебниковым, Расул Гамзатовым, Къайсын Кулиевым, Иосиф Бродскэм, Юрий Кузнецовым. Ахэмэ бэкIэ апэблагъ адыгэ усакIоу Къуекъо Налбый.\nКъуекъо НалбыйкIэ поэзием анахь мэхьэнэшхо щызиIэр ямышIыкIэу, зэпырыгъэзагъэу гъэпсыгъэ фэдэми, анахь образ шъыпкъэу лъапсэ зимыIэу къыпшIошIырэр ары. Ау ар апэрэ еплъыкIэ-гурыIуакI ныIэп, сыда пIомэ, уфаеу улъыхъомэ, усакIом исатырхэм традиционнэ зэхэлъхьэкIэ нэшанэу бэдэдэ къыхэбгъотэн плъэкIыщтыр:\nШъушIагъэп, цIыфхэр, сикIэхIэны\nЗысыушхумэ – сфэкIэкуащэу,\nТрадиционнэ шъыпкъэгъэ зэхэлъхьакIэм ихэбзэ ухэсыгъэ пстэумэ атегъэпсыкIыгъэу усэр тхыгъэ: мыщ хэолъагъох – джырэ гумэкIыри, зизэшIохыгъэ Iофыгъори, цIыфым фэмыгумэкIыныр, цIыф зэфыщытыкIэр ухэсыгъэныр, тетыгъом ихэбзэнчъагъэ шъхьэихыгъэ – нэиутэу тегущыIэгъэныр. ТхьамкIэ шыкур, идеологическэ бэщышхор агъэстыжьыгъэм фэд. Агъэстыжьыгъэн шъуIуа? Пхъуантэм далъхьэгъэгонкIи пшIэщтэп зэгорэм къаштэжьын гухэлъ фыряIэу.\nКъуекъом бэрэ «пыухьэщтыгъэх», ащ пае къымыгъанэу ежь зэрэшIоигъом, шъыпкъагъэр къызэрэгъэлъэгъогъэн фэе шIыкIэу ежь тэрэзыкIэ ылъытэрэм тетэу тхэщтыгъэ.\nСыда зымыуасэр ащ иповесть-поэмэу «Къушъхьэ шIуцIэм» изакъоми? Ащ хэлъ гурышэ гупшысэр ыгу щыпхыритIупщыгъ, машIор къызыпыустхъукIырэ мыжъом хэфытыкIыгъ.\nКъуекъо Налбый, Iо хэмылъэу, псалъэм игъэпсын лъэшэу фэIэпэIас. Ащ гущыIэм Iоф зэрэдишIэрэ шIыкIэр зытегъэпсыкIыгъэр сурэтышIэм къэлэмыр зэригъэфедэрэ шIыкIэм фэд, ямышIыкIэу, къин тыримылъагъо фэдэу сурэтыр къэхъу. ГущыIэм имэхьэнэ купкI къэбгъотынышъ, ар къызыфэбгъэIорышIэныр Iофыгъо псынкIэп.\nАрэу зэрэщытызэ Къуекъо Налбый иIофшIакIэ къызэрыкIо шъыпкъэу, гурыIогъошIоу къыпщэхъу. Ыгу ихъыкIырэр сыд фэдизэу лыузэ е къины къыщэхъуми, ар усакIом къызыхигъэщырэп. Ар дэгущыIэ ЦIыфым, ежьыр шъыпкъэм зыдэгущыIэжьы. Тыгъэм, уцхэм, чъыгыхэм, къушъхьэхэм – зэкIэ къэзыуцухьэхэрэм адэгущыIэ. Ари джащ фэдэу псынкIагъоп, сыда пIомэ, ахэмэ ащыщы пэпчъ ижабзэ фэшъхьафэу гъэпсыгъэ, адырэхэм ахэбгъэкIокIэн умылъэкIынэу, ымэкъэ-зэхаблэ ежь иунэе нэшанэхэр иIэхэу щыт. Ренэу зэпсэлъэрэ пкъыгъо е цIыф горэ усакIом игъус. «Зэдэпсэлъэным» зэрэфэIэпэIасэр усакIом шэпхъэ лъагэм лъигъэIэсыгъ. Ащ иIэпэIэсэныгъэ «игъэхьазырыпIэ» икъукIэ щымыгъуазэм къышIошIын ылъэкIыщт усакIом ижабзэ зэфэдэу, зэтефэу, зэшъогъоу. Ащ иусэ зэхэлъхьан – зэгъэпэшыгъэныкIэ анахь мэхьэнэшхо зиIэр – мэкъэ гъэпсыкIэр ары, ащ мэхьэнэ гъэнэфагъэ къытэу, зэхэугуфыкIыгъэу, ежь иунаеу пкъышъол, гурышэ-гупшысэ, макъэ иIэу щыт. Мыщ дэжьым усэм уеджэнэу зебгъажьэкIэ къэпшIэн плъэкIынэу щытэп пэублэ ужым «зэрэзекIощт шIыкIэр», ащ лъыпытэу фэшъхьаф шъыпкъэу зызэрихъокIын, етIанэ тIогъогогъу-щэгъогогъоу зиушъобгъун, етIанэ фэшъхьаф чIыпIэ горэм «къыщычIэун» ылъэкIыщт, – джаущтэу усэм икIэухы нэс зызэблихъункIи пшIэщтэп. Къуекъом ытхыгъэхэмэ усэзэхэлъхьэкIэ шапхъэу щыIэр, зэкI пIоми хъунэу, къахэбгъотэнхэ плъэкIыщт. Загъорэ ахэр зэкIэ зы усэми къыхафэуи мэхъу. ШъорышIыгъэ гори ащ хэлъэп, дунаим имэкъэмэ ухэсыгъэхэр ыушэтыхэ шIоигъошъ ары. Арышъ, ахэр зэрэшъыпкъэм щэч хэлъэп.\nАщ дакIоу адыгэхэмэ яжэрыIо зэхэлъхьакIэ хэлъ шIуагъэр, шэн-унаер, гурышхэ-гупшысэр, усэ мэкъэ шIыкIэр инэплъэгъу ригъэкIыгъэп. Къуекъом ытхыгъэхэм зэкIэмэ лъэпкъ гупшысэр, лъэпкъ насыпыр якупкI. ХыкIэ ашIы, къэлакIэ ашIы, сыхьатмафэ тежьэщт, тикIалэхэр къалэм дэсыщтых, дэгъоу еджэщтых аIоу зэIукIэ жъугъэхэм «ыпэкIэ плъэхэрэр» куохэу, гъэзетхэм нэкубгъо псаухэр хыкIэм фатхыхэу, радиор, телевидениер мафэ къэс хым тегущыIэхэу зыщэтым Къуекъом ытхыгъ пьесэу «Хым ыхьырэ Iуашъхь» зыфиIорэр. Адыгэр кощызэ, кощыным ипхъахь – итэкъу ышIыгъ, зыдэщымыIэ чIыпIэ дунаишхом иIэп, зыдэщымыIэхэр къызыщыхъугъэхэр ары (ащ къинагъэр мэкIэдэд). А гупшысэ шъолъырым илъэу адыгэм идраматическэ насыпы Къуекъор егупшысэ. Iуашъхьэр, чIыгу зэпэIулъ иныкIаер псым фахьына, ар ымышIэу ашIэрэп, тхакIом символическэ образым драмэшхо кIелъхьэ: лъэпкъым къыфэнэжьыгъэ чIыгу такъыр цIыкIур тенджыз гъунэнчъэм хихьагъэу ехьы. Лъэпкъым иаужырэ мафэхэр ары драматургыр зытегущыIэрэр. Ар аужырэу зэрэщытыр зэкIэма ашIа? – ашIэрэп, ашIэнэу чIыпIэ итхэми.\nДрамэр зэгъэпсылIэгъэ гупшысэр жъымрэ ныбжькIэхэмрэ къуаджэм игъэкощыжын зэрегупшысэрэ лъэныкъохэр зэрэзэблэкIыхэрэр ары. Джэбагъ унагъом ышъхь, зауи бани къызэлыжьыгъэр, бэ нэмыкIырэ чIыгуби лъэпкъыби ылъэгъугъ. Ау лъэпкъыхэри чIыгухэри ыумысыхэрэп, пхъэтэпэмыхь ышIыхэрэп, ау щытыми ежь къызыхэкIыгъэ лъэпкъымрэ къызыщыхъугъэ чIыгумрэ (къуаджэмрэ) зэригъэпшэнхэ щыIэп. Къэлэ унэм защэжьми Халыгъу гъэжъэ хьакурэ лэжьыгъэр щиIыгъынэу конырэ щишIыгъэх.\nЯтэ зэрэпсэурэр къом (Исхьакъы) ыштэрэп, чэщи мафи мыуцоу ар зыпылъыр къэлакIэр зэригъэпсыным, хабзэм фэгъахьыгъэ Iофхэр ышIэныр ары. Бгышъхьэ горэм уц шIагъо зэкIэри ыгъэхъужьэу къытекIэщтыгъэ, ар чIимыгъэбылъхьаным Джэбагъ пылъ, ар чIимыгъэбылъхьэмэ, лъэпкъыр лIэшIэгъубэмэ псаоу ащызыгъэIэгъэ уцыр ымыгъэкIодымэ мыхъунэу Исхьакъы унашъо къыфашIыгъ. А Iофыгъо хьылъэхэр – къуаджэм, цIыфхэм ягъэкощын – бэрэ литературэм къыщаIэтэу къыхэкIыгъ – драмэ шъыпкъэм нэсы. В. Распутиным иповесэу «Прощание с Матерой» зыфиIорэр, ащ ифэмэ-бжьымэхэр С. Пэнэшъум ироманэу «Псы къаргъом ычIэгъ» зыфиIорэми хэолъагъо. Къуекъом а Iофыгъом философскэ гупшысэ ин кIилъхьэзэ тегущыIагъ. Ащ пыт пшIошIыщт «Тятэжъмэ яорэдхэр» зыфиIорэр: адыгэ орэдыжъхэмрэ къэбарыжъхэмрэ ыгъэфеди Къуекъом ар сценэм къыщагъэлъэгъон алъэкIынэу зэкIужьэу зэхигъэуцуагъэ: пьесэм ихэбзэ инхэр къыдимылъытэхэрэми, лъэпкъым пэкIэкIыгъэ тарихъ хьылъэр ащ хэолъагъо. ЖэрыIо къэугъоигъэу щыIэхэм ежь ыусыгъэхэри ахигъахъозэх, Къуекъом а композицие хъарзынэр ытхыгъ. Тиартистхэмэ бэрэ къагъэлъэгъуагъ.\nКъуекъом пьесэу ытхыгъэхэм ижабзэкIи игъэпсыкIэкIи къахэщы «СышъолъэIу, сыжъугъэтIылъыжь» зыцIэ пьесэр. Къуекъом нахьыпэкIи сэмэркъэу зыхэлъ сценическэ тхыгъэхэр иIэх – Хьэракъырэ Хьэкъарэрэ якъэбархэр, ШъэоцIыкIу къехъулIагъэхэр – лъэпкъ шэнхэмрэ лъэпкъ гупшысэкIэ хьэламэтрэ ахэмэ ахэлъ. «СышъолъэIу, сыжъугъэтIылъыжь» зыцIэ пьесэми сэмэркъэу (гухэкIым ыкIыIу) ин хэлъ: лIыр лIагъэ, ау зыгъэтIылъыжьын къуаджэм къыдэкIырэп – зыр шакIо щыI, зыр нэмыкI хэгъэгу кIуагъэ, адрэр бзэджашIэ щыI, бэхэр ешъогъэ – утэшъуагъэхэу гъогубгъумэ аIулъых, мэхъуанэх, карт ешIэх. ЛIагъэр къэхъужьыгъэу а зэпстэумэ хьыкум атырешIыхьэ. ТхакIом Iофыгъо инхэр егъэуцух, ахэр художественнэ амалышIур зыдиIыгъын ылъэкIызэ зэшIуехых.\nНэмыкI пьесэхэри – тарихъым фэгъэхьыгъэу («Пщы – оркъ зау»), сабыйхэми афэгъахьыгъэу («Шъэожъыемрэ ЦIэIунэжъымрэ») Къуекъом ытхыгъэх.\nГъэхъэгъэ инхэр Къуекъо Налбый прозэм щишIыгъэх – рассказхэр, повестхэр, романхэр ытхыгъэх. Нахьыпэу ытхыгъэмэ ащыщ повестэу «Шымэ ялыеу Бэчкъан» зыфиIорэр. Псэушъхьэмэ яхьылIагъэу макIэп дунэе литературэм щатхыгъэр – аужырэ анахь дэгъухэм ащыщых «Плаха», «Пегий пес, бегущий краем моря», «Буранный полустанок», «Прощай, Гульсары» зыфиIоу Чингиз Айтматовым ытхыгъэхэр.\nАщ фэдэ щысэу къэбгъэлъэгъон плъэкIыщтыр макIэп – урыс литературэми макIэп щатхыгъэр. Ащ фэдэ щысэхэр фэшъхьаф лъэпкъ литературэхэм зэрахэтым паеп Къуекъор ащ зыкIыпыхьагъэр: шыр адыгэм ищыIэныгъэ егъашIэм хэт, – иIофшIэгъу, иныбджэгъу, иупчIэжьэгъу, икъэухъумакIу, шыр адыгэмэ анахь агьэлъапIэрэ псэушъхьэу яI (КIэрэщэ Тембот ытхыгъэхэм ар къаушыхьаты. ЩыIэх адыгэ литературэм ыгъэунэфыгьэ фэшъхьаф щысэхэри – Еутых Аскэр, Кощбэе Пщымаф, Нэхэе Руслъан). Къуекъо Налбыи Бэчкъан (шым ары ыцIэр) лъэпкъым итамыгъэу, итарихъэу, инасыпэу елъытэ. Ащ фэдэ шэу дунаем къытенэжьыгъэр зырыз гор ныIэп, а зызакъор арынкIи хъун, ар кIодымэ лъэпкъыр кIодыгъэм фэдэу елъытэ тхакIом. Бэчкъан къехьулIэрэр, зыхахьэрэр, зыхэкIырэр, ныбджэгъу е джэгъогъу фэхъухэрэр зэкIэ упкIэпкIыгъэу къызэIуехы тхакIом. Н. Къуекъор шым тесэу, е готэу цIыф ылъэгъугьэп, тыдэ къырихырэ мыщ фэдиз шIэныгьэ-гулъытэныгъэу шы щыIэныгъэм къыхихырэр. Ар озгъэIони щыI. Ау щытми, игъашIэ шыбгым исэу къыхьыгъ пшIуигъэшIэу шым ищыIэныгъэ лъапсэ къыкIэрыкIмэ цIыф щыIэныгъэм ишъолъыр игъэкIотыгъэу ар илъэу къегъэлъагьо.\nБэчкъан – лъэпкъым итамыгь. Бэчкъан – лъэпкъ шъуашэхэу цIыфыр зэрыпсэухэрэм яшапхъ, якъэгъэлъэгъуапI. Бэчкъан къыгъэшIагъэр бэп шъхьаем, ылъэгъугъэр, зэхишIагъэр макIэп, гу зылъитагьэр загъорэ цIыфым иакъыл зынэсрэм шIокIы уигъаIоу чаны, игъэкIотыгъ. ИщыIэныгъэкIэ анахь зао къиным тефагъ. Инасыпти лIыжъ хъазынэу Шъалихьэ гъусэгъу къыфэхъугъ. Шъалихьэ шыр ыгъэшIуагъ, къыухъумагь, мэхъаджэхэу Хъызырэрэ Хьаджмосэрэ аIэкIигъэхьагъэп: заом игъом Шъалихьэ Лэкурэ игъусэу Бэчкъан мэзым щаIыгъыгъ, ар мэхъэджэжъхэм ашхын агу хэлъыгъ, Хъызыррэ Хьаджмосэрэ ар къадэхъугъэп, «зызгъэпартизанэу» мэзым къащыIукIaгъэхэми Шъалихьэ Бэчкъан аритыгъэп. Зэ къэбарыжъым иамалхэр ыгъэфедэмэ, зэ ахэр щыIэныгьэ шъыпкъэм рищэчыхэзэ, Къуекъом цIыф шэн куухэр къыгъэлъэгъонхэ ылъэкIыгъ.\nКритикэр повестым шъхьашъорыкIокIэ ебгъукIуагъ, къыгурымыIогъэнри хэт, ау анахьэу къызэрыкIоу зэрэщымытым теубытагъэ икъу хэлъэу тыригъэгущыIагъэп. Критикэ игъэкIотыгъэр повестым ифэшъошагъ, «къылэжьыгъэу» щытыгъ – лъэныкъуабэкIэ ар, тилитературэ зэрэпсаоу пштэмэ, прозакIэу, эпосыкIэу щытыгъ.\nАуми Къуекъо Налбый бэшIагъэу лъэпкъ эпосым «енэкъокъуныр» ригъэжьагъ – апэрэ усэхэм, поэмэхэм ащыублагъэу эпосым (лъэпкъ жэрыIо усэныр ары зыфасIорэр мыщ дэжь) инэшанэхэм лъэшэу гуфаплъэу алъыплъэу ыублэгъагъ: усэр усэ къодый пIоми, етIани лъэпкъ гупшысэ иным уфищэу, лъэпкъ тарихъ кIыхьэм инэшанэхэр къыгъэущыжьхэу зыгорэхэр ахэлъыгъэх. ЖэрыIо усэным ахэр техыгъэу пIон плъэкIыщтэп, гупшысэ дэгъу кIэлъэу къэпIон хъумэ, енэкъокъух. Поэмабэхэм ар ащигъэунэфыгъ. Прозэм ыуж ихьаныр ыгу къызэкIым (ошIэ-дэмышIэу ар хъугъэп, поэзием хабзэу щилэжьыгъэхэу, щигъэпытэгъагъэхэм ар къатыгъ. «Черная гора» ытхыгьэ къодыеу, критикэри тхылъеджэхэри икъоу «хэмыплъагъэхэу» (ащ ехьылIагъэу нэужым дэхэкIае къатхыгъ), «Вино мертвых» ыцIэу роман къыхиутыгъ. ТIури «роман» пIонэуи щытэп, повестых пIоми хъурэп, а жанрэ хабзэхэм мыхэр арэкIыхэ фэдэу къытщэхъу.\nAy щытэу тIоми «Черная гора» («Iошъхьэ шIуцI», повестыр урысыбзэкIэ къыхиутыгъ, ары урыс къэIуакIэр нахь зыкIэдгъэфедэрэр) зыцIэ романыр урыс-кавказ заом ехьылIагъ. КIэлакIэу Нэшъуар хым икIыжьынхэу ежьэгъэ адыгэхэм ягъусэ фэдэу ары щыIэныгъэ шъыпкъэм зэрэщытлъэгъурэр; ау ар псыми рэкIо, жьыбгъэми дэбыбы, ымышIэшъурэ щымыIэми, лъэпкъэу зичIыгу къэзыбгынэрэр къыгъэущышъурэп, ылъэгъу пэтзэ, лъэпкъыр мэкIоды.\nШIыкIэ дэгъоу ар тхакIом къыхихыгъ – кIэлакIэу щыIэныгъэ лъапэм теуцорэ къодыем елъэгъу илъэпкъ къехъулIэрэр – а гъогу кIыхьэм адыгэхэр щаукIых, щыпалъэх, щагъэстых, бзылъфыгъэ зэпкъаджэмэ акIоцIылъ сабыйхэр пчыпыджынкIэ «жэкIагъохэм» къырадзы; адыгэмэ ямылъку ашIуаштэ, ячIыгу ашIуаубыты. КIалэм ылъэгъурэр зэкIэ шIуцIэ – мэз шIуцIэхэр, пщэгъо шIуцIэхэр, чэщ шIункIыхэр, къулэджэ шIункIым пшъэшъэжъыеу зэрыджэгухи дадзэжьыгъэр – къиныр къин къодыеу Н. Къуекъом, «Ма, шъуеплъ» ыIоу къыгъэлъагъорэп, къиныр лъэпкъ гупшысэшхом пхырыщыгъ; уигъэщынэн закъоп ащ мэхьанэу иIэр, уигъэщынэзэ, уигъэгупшысэнэу ары.\nКIалэу зылъыплъэхэрэр ятэу Нарыч, нахьыжъэу Мэзагъу, нэмыкIхэр, ауми джэуап зимыIэ упчIабэ ыпашъхьэ къэуцу. Джэуапыр авторым игупшысэхэм ахэлъ. Iошъхьэ шIуцIэр ренэу уапашъхьэ ит – чэщырэ нэфын, мафэрэ мэзахэ, мэзекIо, шъотехьэ-текIэу зехъожьы, ау зэрэшIуцIэр къыхэщы сыдэу зишIыгъэми. ЕтIани зы лъэныкъо хэлъ: зылъэгъурэм щыгъупшэжьрэп, зылъэгъурэм Къушъхьэ шIуцIэр щыщы мэхъу. Мыщ гупшысэ ин репхы тхакIом: Еp кIочIэшху, уиумэхъынэу щыт, уфэмыяхэзэ къыпхэхьэ, узIэкIеубытэ, ежь фэдэу угупшысэным, упсэуным уенэцIэу уешIы. Ар къэубытыгъуай, къэгъэуцугъуай, уфэмысакъмэ, узIэкIиубытэщт. ШIур нахь кIочIэ макIэп шъхьаем, шlyp бэмэ апкъырылъы шъхьаем, зэкIэмэ ащыщы хъурэп, ШIум фэмыщагъэр Ем фэщагъэу мэхъу – ар щэч зыхэмылъ гупшыс. Iошъхьэ шIуцIэр Ем итамыгъэ ин, итамыгъэ лъэш, кIочIэшхоу хэлъым узэрещалIэ «жэкIагъохэм» ар янэ къыдилъфыгъэм фэд, алъы щыщ, ягугшысэ пчэгу ит, къин цIыфым къыфахьымэ, матхъэх, адыгэ пшъэшъэжъые цIынэм зэрэкупэу рыджэгухи, укIыкIаеу аукIи, чIадзыжьыгъ.\nМыстыгъэу, ышъхьэ пчэгъум пимылъагъэу, хымэ хэгъэгум (Тыркуем) имыкIыжьыгъэу зи къэнэнба, elo тхакIом, елъэгъу, имыкIыжьыным фэшI кIалэ горэм чъыгым зыраригъэпхыгъ, ау щытми къухьэу хым зэпырыкIхэрэмэ алъэплъэ, афэразэп, зэрикIыжьхэрэм фэшI ыгукIэ афэгуитIу, ауми акIэлъэплъэ: лъэпкъым къыпэкIэкIыгъэ тхьамыкIагъом гъунэ зэримыIэр ащкIэ Къуекъом егъэунэфы. Трагедием дунэе драматургием ылъэпсэ инхэр цыпэ-цыпэу къычIегъэщых, ахэмэ Къуекъор зэращыщым джэнджэш фэпшIыжьрэп.\nКъиным уигъэгупшысэн фае, къиныр птамэ телъмэ уицIыцIыпэни ылъэкIыщт. Зыукъэбзыжьын зыфаIорэр къиным къыпкъырэкIы, зыукъэбзыжьыныр мэхьанэу зэпхыгъэр зыуужьыжьыныр ары, къинэу птелъыгъэр пщымыгъупшэрэми, ащ аужырэ кIуачIэу уиIэр ебгъэшхыжьмэ, уаужы къэкIхэрэр сыдэущтэу щыIэщтых? Ар Iоф цIыкIу пIонэу щытэп: Нэшъуар къегъэзэжьы, ащкIэ Мэзагъом ишIогъэшхо къэкIо, къегъэзэжьы ылъэпкъ амал зэриIэкIэ ыпкъ ригъэуцожьынэу, ичIыгу ылэжьынэу, щыIакIэр икIэрыкIэу щыгъэпсыгъэн гухэлъ иIэу. Нэфынэм къегъэзэжьы икIэрыкIэу щыIэныгъэм фэлэжьэнэу.\n«Вино мертвых» («Хьадэхэм ясан») къыубытрэ лъэхъанэр гъунапкъэ зиIэ уахътэу щытэп – адыгэмэ ятарихъ зэрэпсаоу: нартмэ апэкIэ къыщыублагъэу, тилъэхъанэ, ащ къынэуж лъэхъанэхэр, дин зыщытимыIагъэр, диным тыпылъы зыхъугъэр, динхэр зэблэтхъухэу зыщытыгъэр, хэгъэгу нэшанэ иIэным зыщыкIэбэнэу заублагьэр (Рэдэд иуахът), ащ къыкIэлъыкIогъэ мамлюкхэм ятетыгъу, Щэрджэс шъолъырыр зы фэдэ хьазырэу зыхъугъэр, зэо-банэу лъэпкъым пыщылъыгъэхэр, кавказ тарихъ заор, ащ къынэуж къытэрыкIуагъэр зэкI, непэ къэсыжьэу, неущрэ мафэми ипхъэджашъо тыридзэу.\nАдыгэ жэрыIо эпосыр ыгъэфедэзэ, Н. Къуекъом роман пIоми хъунэу, поэмэми тефэу, ау зытефэрэ шъыпкъэр лъэпкъ эпосыр арэу ытхыгъ. КIо роман аIуагъэшъ, тэри арэущтэу тIон – арэу пIоми, роман нэшанэ бэу иIэу къычIэбгъэщын плъэкIыщт. «Вино мертвых» – песня, прекрасная песня о тех, которые жили красиво, честно, «сильно», благородно, но которые так же\nчестно, красиво и благородно ушли и уходят по сей день из жизни». ТхакIоу зигугьу къэтшIырэм ыIорэм шъыпкъэ хэлъ – орэд, еIo «Вино мертвых», ау орэд къызэрыкIоп, орэд чэфэп, къэшъо орэдэп, лъэпкъым итарихъ хьылъэ къызэIузыхырэ орэд.\nМифологиер инэу романым щыгъэфедагъ – ар эпосым щыщ героибэ къыхэзыщэрэр, ацIэхэр зэпырыгъэзагъэу авторым къытыхэзэ (Шэбатныкъу – Къунтабэш, нэмыкIхэри). ЛIыгъэрэ зэфагъэмрэ афэзаохэзэ къахьыгъэх романым игеройхэр, ШIур къаухъумэу, щыIэныгъэр къаухъумэу. Ахэр Шэбатныкъу, нартхэр, Рэдэд, Чэтэо зэшхэр, нэмыкIхэр, апэгъэуцугъэх зэон Iоф зымышIэхэу, лъыгъэчъэным хэмыкIрэ Хьаткъоесхэм – заом фэшъхьаф Iоф ямыIэм фэд. Пащэм (Предводитель зыфиIуагъэр ары урысыбзэкIэ) иобраз хъазынэ дэд, ащ гупшысэу ыкIи гурышэу зэрихьэрэр бэ: лъэпкъым ипащ, ежь ыIорэм-ышIэрэм мэхьанэшхо яI.\nРоманым нэшэнэ шъхьаIэу иIэм фэгъэхьыгъэу гущыIэ заул: ащ фэдэ (Къуекъом ироман) композицие бгъэуцуныр псынкIэу щытэп. Iофыгъо зэфэшъхьаф ар зэпхыгъэр: апэрэр – романым философскэ гупшысэр («гупшысэрэ сюжетыр») ылъапс, цIыфыр, ар зыфэдэр, цIыфыр къэхъугъэмэ, ащыгъупшэжьынэу къэхъурэп, цIыфлъэпкъыр къэхъугъэмэ, кIоды хъущтэп; Емрэ ШIумрэ акIуачIэ ренэу ауплъэкIу зэпытыщт, нэмыкIхэр; ятIонэрэр – охътабэ романым къеубыты, ар зы сюжет пшIыныр псынкIэ пIонэу щытэп (новеллэ 17-эу зэтыриутыгъэми), Къуекъом зы къэIотэн, къэгъэлъэгъон шъолъырым ар рищэн ылъэкIыгъ; ящэнэрэр – прозэ иным зэрепхыгъэу цIыф шэнхэр (мифологие лъэныкъор къахахьэми) къыгъэлъэгъон – IэкIоцI амалышхо фэхъугъ; яплIэнэрэр – зы бзэкIэ тхыгъэми романыр, уеплъыпэмэ, хэолъагъо бзэм, стилым алъэныкъокIэ новеллэ пэпчъ ежь шъуашэ зэриIэр. НэмыкI нэшанэу иIэр макIэп – ау ахэмэ гущыIэ фэшъхьаф ящыкIагъ.\nКъуекъо Налбый жанрэ зэфэшъхьафхэмкIэ тхэн амал иIагь – поэзиери, поэзиери, драматургиери ыIэ къихьэщтыгъэх зэфэдэу, зы художественнэ кIочIэ ин ахэлъэу. Ау кIэгъэтхъыгъэн фае зы лъэныкъо: жанрэ пэпчъ хабзэу хэлъхэр икъу фэдизэу зэрэIэкIэлъыгъэм имызакъоу – ар гъэнэфэгъэ шъыпкъэу олъэгъу, – жанрэ зэфэшъхьафхэмкIэ тхыгъэ произведениехэм зэпэблагъэ-зэщыщ лъэныкъоу зыдаIыгъыгъэр бэ. ЗыфасIорэр: усэ ытхыгъэп прозэм ифилософие ин хэмылъэу, цIыф драмэм инэшэнэ шъхьаIэхэр къыхэмыщэу; прозэ ытхыгъэп поэзиеми, драмэми жанрэ нэшэнэ шъхьаIэу зыдаIыгъхэр къыщымылъэгъуагъэу; джащ фэд, идрамэхэм усэн философие иныр ащыушэтыгь, прозэ-эпическэ шъошэ игъэкIотыгъэхэр къыщагъэунэфы. Талант иным, талант хэхыгъэм ахэр ишыхьатых.\nАуми жанрэм ихэбзэ гъэнэфэгъэ-хэхыгъэхэр пштагъэми, ащ илъэгэпIэ инхэм анэмысыгъэ ытхыгъэ фэдэу къысщыхъурэп – усэныр, прозэр, драматургиер зафашъхьафых, нэрымылъэгъу IэкIоцI хабзэхэмкIэ зэгопхынхэ умылъэкIынэу зэщыщых. Сыда Къуекъо Налбый итхакIэр пloy упчIэ бгъэуцумэ, апэрэу джа лъэныкъор хэбгъэунэфыкIын фаеу къысшIошIы.


Зэпыугъом федэ къафихьыщта? — Адыгэ макъ\nЗэпыугъом федэ къафихьыщта?\nАпшъэрэ купым хэт футбол командэхэу Урысыем щызэнэкъокъухэрэм я 14-рэ зэIукIэгъухэр шэкIогъум и 6 – 7-м яIагъэх.\n«Арсенал» — «Уфа» — 0:0, «Динамо» — «Краснодар» — 1:0, «Крылья Советов» — «Химки» — 3:0, «Шъачэ» — ЦСКА – 4:1, «Урал» — «Зенит» — 0:0, «Ростов» — «Рубин» — 5:1, «Ахмат» — «Нижний Новгород» — 3:1, «Спартак» — «Локомотитв» — 1:1.\nАдыгэ къалэм тегъэгушIо\nИжъырэ адыгэ къалэу Шъачэ ифутбол командэ иешIакIэ тегъэгушIо. Урысыем икомандэ анахь лъэшхэм ащыщэу ЦСКА-м 4:1-у текIуагъ. Я 16-рэ такъикъым пчъагъэр 3:0 зэрэхъугъэр слортым хэшIыкI фызиIэхэм агъэшIагъо.\nЮсуповым я 3-рэ, Кассьеррэ я 14-рэ, 16-рэ такъикъхэм хъагъэм Iэгуаор радзагъ. Юрганловым я 87-рэ такъикъым пчъагъэм хигъэхъуагъ — 4:1. ЦСКА-м иешIакIоу Гайнутдиновым я 57-рэ такъикъым къэлапчъэм Iэгуаор шъхьэкIэ дидзагъ — Алан Дзагоевым угловоир къызетым ыуж.\nБэмышIэу «Шъачэ» Санкт-Петербург зыщешIэм, «Зенит» текIуагъ. «Шъачэ» итренер шъхьаIэу Владимир Федотовым шъхьэихыгъэу къыIуагъ командэр апэрэ чIыпIэхэм афэбэнэным зэрэфэхьазырыр.\nМэшэлахь! «Шъачэ» арэущтэу лъыкIотэщтмэ, Европэм, дунаим цIэрыIо ащыхъущтэу тэгугъэ. Джырэ уахътэ адыгэ кIалэ командэм хэтэп, ащи гугъэхэр тегъэшIых. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгэ Республикэм якIэлэцIыкIу-ныбжьыкIэ спорт еджапIэхэм, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэм яеджапIэхэм защызыгъасэхэрэм футболым фэщагъэу ахэтыр пшIы пчъагъэ мэхъу. Анахь IэпэIасэхэм ащыщхэр «Шъачэ» аштэщтхэу, дунэе футболым щашIэщтхэу тэгугъэ.\n«Крылья Советов» мыгъэ апшъэрэ купым къыхэхьагъ. БэмышIэу 1:0-у «Краснодар» текIуагъ, «Химки» 3:0-у къышIуихьыгъ. «Ростов» 5:1-у «Рубин» текIуагъ. 2021 — 2022-рэ илъэс ешIэгъум «Ростов» итренер шъхьаIэхэр гъогогъуи 4 зэблихъугъэх. «Рубин» итренер шъхьаIэу Леонид Слуцкэм къыIуагъ ешIакIохэр зэнэкъокъум икъоу фэмыхьазырхэу. «Локомотив» «Спартак» яешIакIэ зэблахъу ашIоигъу, ау къадэхъущтыр Тхьэм нэмыкI ымышIэу къытщэхъу.\n«Краснодар» чIэнагъэу ышIырэр лъэшэу къегоощт. «Динамэр» къызэрэтекIуагъэр дгъэшIагъорэп. «Краснодар» зыIукIэгъэ командэм нахь дэгъоу ешIэзэ, къызэрэтекIорэр гухэкI. Мыгъэ шIозыхьыгъэхэм «Крылья Советов», «Динамо», нэмыкIхэри ащыщых.\n«Урал» 0:0-у «Зенит» зэрэдешIагъэр бгъэшIагъо хъущт. Ауж къинэрэ ыкIи апэ ит командэхэр зэрэзэдешIагъэхэм къыхэдгъэщырэр Европэм и Кубок фэбэнэрэ «Зенит» «Ювентус» зыдешIэм ыуж «Урал» IукIагъ, ау зэнэкъокъум икъоу фэмыхьазырэу къэлъэгъуагъ.\n1. «Зенит» — 30\n2. «Шъачэ» — 27\n3. «Динамо» — 26\n6. «Кр. Советов» — 22\n7. «Краснодар» — 21\n8. «Рубин» — 19\n10. «Ахмат» — 18\n11. «Ростов» — 16\n12. «Уфа» — 14\n15. «Химки» — 12\n16. «Урал» — 11.\nЗичэзыу зэIукIэгъухэм зэпыугъо афашIыщт. Урысыем ихэшыпыкIыгъэ футбол командэ дунэе зэнэкъокъум зыфегъэхьазыры, пэшIорыгъэшъ ешIэгъухэр иIэщтых. Зэпыугъор хэта нахьышIоу зыгъэфедэщтыр?\nПредыдущая Процент 54-м нэсыгъ\nСледущая «Ошъутенэр» анахь лъэш


Вакцинэр ары хэкIыпIэу щыIэр — Адыгэ макъ\nВакцинэр ары хэкIыпIэу щыIэр\nРедактор 04.01.2022 04.01.2022 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗэпахырэ узэу COVID-19-р къызежьэм, «зыпари щынагъо щыIэп, гриппми цIыфыр илIыкIын ылъэкIыщт, птичий гриппми илIыкIыгъэхэр щыIэба, джаущтэу цIыфхэр агъэщынэх» аIощтыгъ. ЕтIанэ, лIэныгъэр нахь жъугъэ зэхъум, «зыгорэ къухьэлъатэмкIэ къыратэкъохы порошокым фэдэу» зыIуагъэри бэ. Ау джы зэкIэри къэнэфагъ — узыр къызэрыкIоу щытэп, илIыкIырэри бэ, псаоу къанэрэри сымэджэщым ыуж бэрэ зэIэзэжьынэу мэхъу.\nМы мафэхэм гущыIэгъу тшIыгъэ исэнэхьаткIэ врачэу, адыгэу чIыгужъым апэ къэзыгъэзэжьыгъэхэм ащыщэу, лъэпкъым фэгумэкIырэ цIыфэу МэщфэшIу Нэдждэт.\n— Ары, узыр къыздикIыгъэм бэрэ цIыфхэр егупшысагъэх, тегущыIагъэх — чIыопсым къыхэкIыгъа, зыгорэм хэгъэгум къырихьагъа? ТхьэшIошъхъуныгъэ зиIэхэм «Тхьэм къытфихьыгъ цIыфхэм заригъэушэтыным, нахь зыдэплъыхыжьынхэм пае» аIуагъ. Ащ тетэу еплъыкIэхэр зэтекIых. Хэти иеплъыкIэ иIэн фит. Врачхэми яеплъыкIэхэр зэтемыфэхэу къыхэкIы. Ау а зэпстэуми зэбламыхъурэр зы — узыр цIыфмэ къахэхьагъ, щыI. Ар къызэузырэр бэ, хъужьырэри, узым фыримыкъоу зидунай зыхъожьырэри макIэп.\n— ЦIыфхэр нахь макIэу сымэджэнхэм е узыр къяузыгъэми, нахь псынкIэу ащ пэшIуекIонхэм пае сыда шIэгъэн фаер?\n— Зэрэдунаеу зэдаштэгъэ шапхъэхэм ащыщ цIыфхэр жъугъэу зэхэмыхьанхэр. Сыда цIыф зэхахьэхэр зыкIэщынагъохэр? АпэрэмкIэ, къэсымэджагъэм къышIэрэп, къыгурымыIоу мэфэ заулэрэ хэтын елъэкIы. А лъэхъаным температурэ имыIэми, цIыфхэм ахахьэмэ, узыр пахынымкIэ щынагъо щыI. ЯтIонэрэмкIэ, узыр цIыфхэм къызэряузырэр зэтефыгъэ. Зым нахь хьылъэу, адрэм зыдимышIэжьэу е къин къыщымыхъоу узыр зэпечы. «Сэ сысымаджэп, цIыфхэмкIэ сэ сыщынагъоп» пIоныри тэрэзэп. «КIо, сысымаджэми, сысымэджагъ, сэрба къин зылъэгъущтыр?» зыIохэрэри щыIэх. Ари тэрэзэп, сыда пIомэ мы узыр адрэхэм афэдэп, цIыфым уиягъэ ебгъэкIын плъэкIыщт, ащ уфитэп. Ар къыдгурыIон фае. НэмыкI цIыфым уиягъэ ебгъэкIын зэрэплъэкIыщтыр пшIэн фае.\nХабзэ горэ имыIагъэу, непи имыIэу дунаим цIыф лъэпкъ тетэп. Лъэхъаным дакIоу хабзэхэри зэблэтхъунхэу мэхъу. Зэблэмыхъумэ мыхъунэу чIыпIэ уиуцоу къыхэкIы. Адыгэ гущыIэжъи щыI «ЕкIурэр — хабзэ» ыIоу. Ау тэ екIурэм псынкIэу тыкъеуцолIэнэу хъурэп. Джа тэ тызэсагъэм фэдэу тыпсэунэу тыфай. Арышъ, хабзэм ылъэныкъокIэ къэпIон хъумэ, цIыф лъэпкъым къегуаорэр хабзэ хъущтэп. А зэхахьэхэм зэрарэу къахьырэр тэлъэгъу. Анахьэу цIыфхэр зэпэблэгъабзэхэу хьадэр дахыным ыпэкIэ ыпашъхьэ къызэриуцохэрэр, къафэтхьаусыхэжьыхэ зыхъукIэ, аIапэхэр къызэраубытыжьыхэрэр, зы Iанэм зэпэблагъэу зэдыпэсхэу зэрэшхэхэрэр ыкIи нэмыкIхэр. Узыр зытекIыкIэ а шэн-хабзэхэр къэтштэжьыных, ар къин хъунэп, ау джырэ уахътэ ахэр нахь макIэ тшIыхэмэ, нахь тэрэз.\nКъыдгурыIон фае непэ мы узыр зыгъэхъужьын уц гъэнэфагъэ зэрэщымыIэр. Ащ къыхэкIэу сымаджэм еIэзэфэхэ рахьылIэрэ уцхэр бэрэ зэблахъух. Зыгорэ къыхахыгъэу, ашIотэрэзэу мэзэ зытIущырэ уцым рыIэзагъэхэми, етIанэ ащ ишIуагъэ къэмыкIожьэу мэхъу. Арышъ, непэ врачхэри, цIыфхэри зыщыгугъыхэрэр вакцинациер ары. Ар цIыфым зыхалъхьэкIэ, пкъышъолыр узым ебэнынэу кIуачIэ егъоты.\nУзым узэреIэзэщтымкIэ нахь уцыбэмэ ягугъу ашIы зыхъукIэ е сымаджэм рахьылIэ зыхъукIэ, узэреIэзэщтымкIэ уц гъэнэфагъэ щыIэпышъ ары. ГущыIэм пае, кIэтIый нэшъур щыныгъэ зыхъукIэ, узэреIэзэщтыр зэрэдунаеу щашIэ. Зэрабзэрэ шIыкIэр зэтекIынкIи мэхъу, ау рашIэщтыр ашIэ.\nМары адэбзым зэреIазэхэрэри бэрэ зэблахъу, ащкIи непэ уц гъэнэфагъэ щыIэп. ЕтIанэ ковидымкIэ анахь щынагъор узым зызэрэзэблихъурэр ары. Ащ къыхэкIэу тэрэзэу еIэзэнхэ алъэкIырэп. Арышъ, тIэкIу нэмыIэми вакцинэм ишIуагъэ къэкIощтмэ, зыхябгъэлъхьан фае.\nИзраиль ехьылIагъэу къасIомэ сшIоигъу. Ар медицинэм анахь гъэхъэгъэшхохэр зыщишIырэ хэгъэгоу щыт. Псауныгъэм икъэухъумэн дэгъоу щызэхащагъэу ар алъытэ. Адэ ащ фэдизэу медицинэр ыпэкIэ зыщылъыкIотагъэм мары кIэлэцIыкIухэм вакцинэр ащыхалъхьэ.\n— Тэ тихэгъэгоу ны-тыхэм вакцинэр зыщызыхамылъхьэрэм сабыйхэм сыдэущтэу ащыхэплъхьащта?\n— Ар ошIа къызхэкIырэр, вакцинэр зыхэзылъхьагъэми узыр къеузэу зэрэхъурэр ары. Ау ар зыхэзылъхьагъэхэм нахь псынкIэу узыр зэрэзэпачырэр врачхэм къаIо.\n«Сятэжъ къыгъэшIагъэм тутын ешъуагъ, чIидзыгъэп, ау итхьабылхэми зи къащышIыгъэп» зыIохэрэм саIукIагъ, ау щысэ зырызхэр IэубытыпIэ пшIыхэ хъущтэп. Ау адэбз узым еIазэхэрэм мэхьанэшхо ратэу зитхьабыл къэузхэрэм тутын ешъуагъэу ахэтым ипроцент зэрагъашIэ, зэгъэпшэнхэр ашIыхэзэ ащ зэрарышхо къызэрихьырэр агъэунэфы. Тыркуем ианахь къэлэшхохэм ащыщэу Адэнэ дэт сымэджэщым иврач шъхьаIэ къызэритхырэмкIэ, реанимациехэм ачIэлъхэр зэкIэри вакцинацие зымышIыгъэхэр ары. Узыр къызэузыхэрэм япсихологие зэрэзэщыкъорэр шIэныгъэлэжьхэм агъэунэфыгъэу щыт. Ар мэщынэ, зытещыныхьажьы, ежь имызакъоу, игупсэхэм афэщынэ.\nНепэ цIыфхэр нахь зэпэчыжьэхэу псэухэ хъугъэх. Зы унагъом къикIыгъэхэр хэгъэгу зэфэшъхьафхэм ащэпсэух. Чыжьэу щыIэм фэгумэкIых. ЦIыфэу къэсымэджагъэр а зы къалэм, чылэм зэдыдэсхэмэ, узэлъыкIон, ау нэмыкI хэгъэгу щыIэ зыхъукIэ узэлъыкIон плъэкIырэп. ЦIыфхэм сыкъяджэ сшIоигъу зэфыщытыкIэу яIэхэмкIи зэфэсакъыжьынхэу. Зыгорэм хэнагъэ горэ ышIыгъэми, къыпфэкIонэу щытэу къыпфэмыкIуагъэми, фэбгъэгъун, щэIагъэ зэфытиIэн фаеу сэ сэлъытэ. ЦIыфхэм агухэр зэрэкъутагъэхэр къыдэплъытэн, нахь тызэфэсакъыжьын фае.\n— Нэдждэт, адэ Тыркуем Iофыр сыдэу щыщыта?\n— Тызэфэдэ хьазыр. Ау, тэ амалэу тиIэр нахьыб. ГущыIэм пае, Мыекъуапэ пштэмэ, цIыфыр нахь макI. ЦIыфыр бэ зыхъукIэ мы узыр нахь зэпыхыжьыгъошIу мэхъу. IофшIапIэм кIоным пае общественнэ транспортыр зыгъэфедэрэр ТыркуемкIэ нахьыб. А лъэныкъом Iофыр къегъэхьылъэ. ЦIыфыр нахь зыщыжъугъэм, орэавтобус, орэтроллейбус, орэметро, ахэр зэпэблэгъэ дэдэу зекIонхэ фаеу мэхъу. Iухъор зыфэмыщэчхэрэри щыIэх. Ащ къыхэкIэу зыIуамылъхьэу къекIокIых.\n— Зэрэдунаеу а зы уахътэм узым зэрэзэлъикIугъэм узэгупшысэнэу хэлъыр бэ…\n— Зэрэдунаеу узыр иуз зыкIэхъугъэр зэхэхьэ-зэхэкIыр на-хьыбэ зэрэхъугъэр ары. ТапэкIэ цIыфхэр якъуаджэ дэмыкIхэу ягъашIэ агъашIэщтыгъ. Джы зы унагъом щыщхэр къэлэ чыжьэхэр имыкъоу, нэмыкI хэгъэгухэми ащэпсэух. Щэн-щэфэнымкIи IэкIыб къэралхэм зэпхыныгъэхэр цIыфхэм зэрадыряIэхэм къыхэкIэуи узыр бэмэ зэпахы.\nIэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьхэрэм апэ ятемпературэ ашэу рагъэжьэгъагъ. ЕтIанэ къагурыIуагъ плъыр-стыр имыIэми, цIыфыр сымэджэн зэрилъэкIыщтыр. Нэужым лъымкIэ ауплъэкIухэу аублагъ, тестхэри джы нахь жъугъэу ашIых. ШхапIэхэр зэрэзэфашIыхэрэр сшIотэрэз.\n— Нэдждэт, ори узэрэсымэджагъэр тэшIэ.\n— Ары, сысымэджагъ, узым псынкIэкIаеуи сыкъыIэкIэкIыжьыгъ, ау сишъхьэгъусэ фэукIочIыгъэп.\n— ЧIэнэгъэшху, Тхьэм джэнэт лъапIэр къырет.\n— ЫпшъэкIэ къызэрэщысIуагъэу, тIэкIу нэмыIэми ишIуагъэ къэкIощтмэ, непэ вакцинэр зыхябгъэлъхьан фаеу сэлъытэ.\nПредыдущая Бородин обвинил Гусейнова в лоббировании идей ЛГБТ ради карьерного роста.\nСледущая ТIури зэдэпшIыхэ хъущт


ЛIыхъужъыгъэу зэрахьагъэр тщымыгъупшэным фэшI | Адыгэ Макъ\nЛIыхъужъыгъэу зэрахьагъэр тщымыгъупшэным фэшI\nУрысые Iофтхьабзэу «Диктант Победы» зыфиIорэр Адыгеим щыкIуагъ. Iофтхьабзэм нэбгыри 100-м ехъу хэлэжьагъ. КIэлэеджакIохэр, студентхэр, общественнэ IофышIэхэр, нэмыкIхэри ащ зэрипхыгъэх.\nIофтхьабзэр апэрэу зэхащагъ. «Историческая память» зыфиIорэ партийнэ проектым къыдыхэлъытагъэу Iофтхьабзэр «Единэ Россием» ригъэкIокIыгъ. Ащ Урысыер зэрэщытэу зэрипхыгъ, IэкIыб къэралыгъохэми чанэу диктантыр ащатхыгъ.\n— Диктантыр Урысыем ишъолъыр пстэуми ащатхы. Iофтхьабзэм мэхьанэ куу хэлъ, Хэгъэгу зэошхом илъэхъан тицIыфхэм къинэу алъэгъугъэр, ТекIоныгъэр къызэрэдахыгъэр къэралыгъом итарихъ щыпхырыщыгъэх. ГукъэкIыжьыр дгъэлъапIэу, ар тинахьыкIэхэм алъыдгъэIэсыжьынымкIэ мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэр тиIэпыIэгъух, — къыIуагъ Урысыем и ЛIыхъужъэу, «Историческая память» зыфиIорэ проектым тишъолъыркIэ ипащэу Цэй Эдуард.\nГъэцэкIэн 20 такъикъ 40-м къыкIоцI Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм ашIыныр япшъэрылъыгъ. Лъэныкъо зэфэшъхьафхэр къызэлъызыубытырэ упчIэхэр, тарихъым, географием, литературэм, нэмыкIхэми афэгъэзагъэу зэхэгъэуцуагъэх. Мыщ фэдэ шIыкIэм ишIуагъэкIэ, Iофтхьабзэм хэлэжьагъэхэм нэужым нахь игъэкIотыгъэу тарихъыр зэрагъэшIэн, яшIэныгъэхэм ахагъэхъоным фащэщтых.\nДиктантыр затхыгъэ уахътэм хэлэжьэн зымэлъэкIыгъэхэм онлайн шIыкIэм тетэу яшIэныгъэхэр аушэтын амал яIагъ. Мэкъуогъум и 12-м официальнэ сайтэу «диктантпобеды.рф» зыфиIорэм зэфэхьысыжьхэр къырагъэхьащтых.\n— Iофтхьабзэр зэрэзэхащэрэм фэгъэхьыгъэ къэбарыр синыбджэгъухэм къысаIуагъ. Зэрэзэхэсхэу сыхэлэжьэн гухэлъ сшIыгъэ, — къытфеIуатэ Даур Аслъан. — Хэгъэгу зэошхом сятэжъхэр хэлэжьагъэх. Ахэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр зэрэсщымыгъупшагъэр къэзгъэлъэгъон, яшIэжь згъэлъэпIэн гухэлъ сиIэу Iофтхьабзэм сыкъекIолIагъ.\nТигущыIэгъу тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, Iофтхьабзэм хэлэжьэн гухэлъ зешIым тарихъыр зэрытхэ тхылъхэм адэплъагъ, Хэгъэгу зэошхом фэгъэхьыгъэ къэбарэу зэхихыгъэхэр ыгу къыгъэкIыжьыгъэх. ТапэкIи ишIэныгъэхэм ахигъэхъон гухэлъ пытэ зыфигъэуцужьыгъ.\n— Уахътэр макIо, ащ игъусэу Хэгъэгу зэошхом фэгъэхьыгъэ шIэныгъэхэу тIэкIэлъыгъэхэр тIэкIу тIэпызыжьхэуи къыхэкIы, — игущыIэ лъегъэкIуатэ Аслъан.\n— Мыхэм афэдэ Iофтхьабзэхэм яшIуагъэкIэ зэо жъалымыр зыкIогъэ илъэсхэм тинахьыжъхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэм тегупшысэн амал тиIэ мэхъу, ахэм шъхьэкIэфэныгъэ къызэралэжьырэр джыри зэ тыгу къэтэгъэкIыжьы.


Адыгэ пшъашъэм изэо лъэужхэр — Адыгэ макъ\nАдыгэ пшъашъэм изэо лъэужхэр\nГъукIэлI Зулихъани ащ илэгъухэри къызыхэхъухьэгъэхэ лъэхъаныр зэо мэшIошхом къыхиубытагъ.\nНэмыц фашистхэр ошIэ-дэмышIэу тихэгъэгу къызытебанэхэм Зулихъан мамыр IофшIэным пылъыгъ, икъуаджэ дэт тучаным ипащэу Iоф ышIэщтыгъ. Ащ дэжьым къуаджэм дэс хъулъфыгъэхэм пый мэхъаджэм пэуцужьынхэу къэралыгъор къяджэгъагъ. УлIа, сылIа зыIоу къуаджэм дэсхэр военкоматым екIолIэгъагъэх. ЫныбжькIэ зытефэрэ хъулъфыгъэхэм повесткэхэр къаратхи, заом ащэгъагъэх. ЗипIалъэ къэмысыгъэхэм аныбжь екъуфэкIэ ежэнхэу къараIуи, къатIупщыжьыгъагъэх. А къэбарыр комсомольцэ чаным зызэхехым, заом ащэнэу ялъэIугъ. АпэрэмкIэ, тIэкIу цыхьэ къыфашIыгъэп, сыда пIомэ адыгэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэм зэо гъогу къинхэр фызэпымычынхэу еплъыщтыгъэх. Ау лъэIу тхылъ заретым, зэрашIомыкIыщтыр къагурыIуагъэщтын, комсомольцэ ныбжьыкIэм илъэIу фагъэцакIи, джащ тетэу заом Iухьэрэ хъулъфыгъэхэм ахагъэхьэгъагъ.\nЗулихъан къызэрыхъухьагъэр мэкъумэщышIэ унэгъо къызэрыкIоу чылэм дэсыгъэхэм ащыщыгъ. Ятэу Титыурэ янэу Долэтхъанрэ къагъэшIагъэм чIыпIэ колхозым Iоф щашIагъ. Ахэр бын-унэгъо Iужъоу щытыгъэх: шъэуитIурэ пшъэшъищрэ яIагъ. Зулихъан зэкIэми анахьыкIагъ. Ащ илъэситIу нахь ымыныбжьэу янэ идунай ыхъожьыгъагъ. Хэгъэгу зэошхор къызежьэм, ышнахьыжъэу Анзаур апэ итэу къуаджэм дэкIи фронтым Iухьэгъэ хъулъфыгъэхэм ащыщыгъ. Пый хьашхъурэIум пхъашэу езаозэ, лъыгъэчъэ зэошхом ар хэкIодагъ. Зулихъан ныбжьыкIэ дэдэу унэгъо IофшIэным Iууцогъагъ. Ащ къыхэкIэу къоджэ еджапIэм еджэныр щылъигъэкIотэн ылъэкIыгъэп. Ау ащ емылъытыгъэу, къоджэ ныбжьыкIэхэм комсомольцэ чаныр япащэу агъэнэфэгъагъ. Бэрэ Iоф ышIэнэу мыхъугъэу, Хэгъэгу зэошхор къежьэгъагъ. Комсомольцэхэу Мамый Тайбат, Къэбэртэе Гощэгъэгъ, нэмыкIхэр игъусэхэу Зулихъан я 654-рэ зенитнэ-артиллерийскэ полкым связисткэу хэфэгъагъ. Зыхэт полкым къалэу Баку ыкIи чIыдэгъэ къычIэщыпIэхэу ащ иIэхэр къыухъумэщтыгъэх. Зенитчикхэм пащэу яIэм игуадзэу Зулихъан агъэнэфэгъагъ, къалэм къышъхьащыбыбэрэ пый самолетхэр къыриутэхыщтыгъэх.\n«Заор къызежьэм, тиунэ сисын амал сиIагъэп, хэти сыкъыубытын ылъэкIыщтыгъэп», — ыIощтыгъ Зулихъан. Пшъэшъэ дзэкIолIыр къалэхэу Ростов-на-Дону, Краснодар, Донецкэ, Днепропетровскэ шъхьафит зышIыжьыгъэхэм ахэтыгъ.\nГъукIэлI Зулихъан зыхэтыгъэ полкым пыим утын лъэш рихынэу зигъэхьазырыщтыгъ. ЧъыIэшху, жьыбгъэ чъыIэр мэшъуи, полкым лъыкIотэнэу ригъэжьагъ. Нэмыц техакIохэр топхэмкIэ, пулеметхэмкIэ, минометхэмкIэ ошъум фэдэу пцэшIуащэр къатыратакъо. ТидзэкIолIхэу ыпэкIэ лъыкIуатэхэзэ пыим жэхахьэхэрэм ауж итхэу гъучIычыр зэщэкIыгъэ пхъэтет онтэгъур апшъэ дэлъэу связистхэри лъыкIуатэщтыгъэх. Зулихъан ахэм апэ итыгъ. Нэмыцхэр Iуашъхьэу зытетыгъэхэм къырафыхыгъэх. Тидзэхэмрэ ахэмрэ азыфагу Зулихъан къинагъ. Подразделением ипащэ хьылъэу къауIагъ. Минэу къэуагъэм икъутафэхэр телефоным къытефэхи, гъучIычыр къызэпаутыгъ. ДзэкIолIитIу гъучIычыр зэпашIэжьынэу зыфежьэхэм лагъымэу къэуагъэр къатефи, тIури фэхыгъэх. ЕтIани нэбгыритIу кIуагъэ связыр агъэтэрэзыжьынэу, ау ахэри къаукIыгъэх.\n— ЕгъашIэм сщыгъупшэжьыщтэп, — къыIотэжьыщтыгъ Зулихъан. — Чэщыр хэкIотагъэу дзэкIолI горэм сыкъыгъэущыгъ «Товарищ Мамий (ары иныбжьыкIэгъум ылъэкъоцIагъэр), штабыр къыоджэ» ыIуи. Чъые нэхъо-нажъом сыхэтэу псынкIэу сыкъэтэджыгъ. Штабым сызэкIом, хъугъэр къызгурагъэIуагъ. Кабелыр чIыпIэ горэм щызэпыутыгъагъ, ар псынкIэу зэпышIэжьыгъэн фэягъ. А пшъэрылъыр гъэцэкIэгъэным фэшI гъогу псыгъо цIыкIум изакъоу рычъэзэ Зулихъан фашист дзэкIолIхэм къалъэгъугъ, щэр къытырапхъанкIэу аублагъ. Ебэджмэ, къэтэджыжьзэ гъогум рычъагъ, гъучIычыр зыщызэпыутыгъэ чIыпIэр къыгъотыгъ. ЫIэхъуамбэхэмкIэ гъучIычыр къыубытын ымылъэкIэу бэрэ Iэпызыжьыгъ. Аужым гу къызIэпишIыхьажьи, кабелыр ыдэжькIэ лъэшэу къыкъудыигъ. Ар ыцэхэм адигъани гъучIыч цыпэхэр зызэфещэхэм зэпишIэжьыгъэх, связым Iоф ышIэу ыублэжьыгъ. Сыхьатныкъо нахьыбэ темышIэу фашистхэр зэкIадзагъэх. Джащ фэдэу лIыхъужъныгъэ зищыкIэгъэ пшъэрылъыбэ зэшIуихын ылъэкIыгъ. Ахэм афэдэ лIыблэнагъэу зэрихьагъэхэр полкым къыщыдэкIырэ дзэ гъэзетым пчъагъэрэ къыхиутыгъэх, медалэу «За отвагу» зыфиIорэри къыфагъэшъошэгъагъ.\nЗаор заухым ГъукIэлI Зулихъан икъоджэ гупсэ къыгъэзэжьыгъ ыкIи бэрэ щымысэу ыпэкIэ зыпылъыгъэ мамыр IофшIэныр ригъэжьэжьыгъ. Къоджэ тучаным ипащэу пенсием окIофэкIэ Iоф ышIагъ, къоджэдэсхэр ыгъэрэзагъэх. IофшIэным дыкIыгъоу общественнэ пшъэрылъхэр ыгъэцакIэщтыгъ: народнэ депутатхэм якъоджэ Совет идепутатыгъ, Теуцожь районым ирайон хьыкум инароднэ заседателыгъ. Къоджэдэсхэм лъытэныгъэ къыфашIыщтыгъ, яупчIэжьэгъугъ. Заом къыщилэжьыгъэ къэралыгъо тынхэм ямызакъоу, IофшIэным зэрегугъущтыгъэм къыкIэкIогъэ щытхъу тхылъхэр бэрэ къыфагъэшъошагъэх.\nГъукIэлI Зулихъан унэгъо дахэ иI. Ишъхьэгъусэу Арамбыйрэ ежьыррэ пшъэшъитIу зэдапIугъ, зэдалэжьыгъ. Нахьыжъэу Римэ медучилищыр къыухыгъ, исэнэхьаткIэ Iоф ешIэ.\nПредыдущая ЩыIэныгъэм дэшIэтых\nСледущая IофшIэн щыIагъ ыкIи щыIэщт, ау…


Адыгэ Республикэм щыпсэухэу ыкIи ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр! | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм щыпсэухэу ыкIи ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nАвтор: Редакция\t/ 17.05.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЯ ХIХ-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэм афэгъэхьыгъэ шъыгъо-шIэжь Мафэр 2017-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-м Адыгеим щыхагъэунэфыкIыщт.\nМыекъуапэ культурэмкIэ икъэлэ парк дэжь сыхьатыр 17.00-м къыщырагъэжьэнышъ, цIыфхэр жъугъэу зэхэтхэу ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ ясаугъэт дэжь къынэсыщтых.\nЯ ХIХ-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэр агу къызыщагъэкIыжьырэ шъыгъо-шIэжь Мафэм фэгъэхьыгъэ митинг-реквиемыр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние сыхьатыр 18.00-м щырагъэжьэщт.\nIофтхьабзэм шъухэлэжьэнэу шъукъе-тэгъэблагъэ.


Джыри зы гупшысакI, джыри зы лъэоян | Адыгэ Макъ\nДжыри зы гупшысакI, джыри зы лъэоян\nАвтор: Редакция\t/ 06.08.2019\t/ КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nТишъаохэр, шъощ пай мы усэр,\nМы усэу гум игупшысэр,\nСыфаешъ цIыфышIу шъухъунэу,\nШъупсэ хэлъэу къэжъугъэгъунэнэу,\nАдыгэ чIыгум шъущыбэгъонэу.\nМыщ фэдэ усэ сатырхэмкIэ къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм зафегъазэ усакIоу Дэрбэ Тимур. Тинепэрэ мафи, тинеущи, тиблэкIыгъэ чыжьи ахэм аригъэшIэным, агуригъэIоным, лъэпкъ гукIэгъу-шIулъэгъур, шъхьэлъытэжьыр, лIыгъэр ахэлъ хъунымкIэ ныдэлъфыбзэм ыкIуачIэ зэхаригъашIэмэ шIоигъоу гупшысэкIэ адэгуащэ.\nДэрбэ Тимур 1993-рэ илъэсым щегъэжьагъэу итхылъхэр къыдэкIых: «Огум ишIулъэгъу», «Гум ишъэф», «Сызэжэгъэ ощхыр», «Лъэуж шIуцI», «Сыадыг», «КIэлэцIыкIум идунай», «Лъэхъаным инэфапI», «Тэпышэс», «ГъэшIэрэ лъэпэчIас»; урысыбзэкIэ «Стихи Адыга» зыфиIохэрэр. Джы бэмышIэу тхакIом и «ХэшыпыкIыгъэ тхыгъэхэр» къыдэкIыгъ, ащ усэхэр, поэмэхэр къыдэхьагъэх. ЛIэшIэгъу плIанэм зигупшысэ лэжьэрэ тхакIом игушъхьэлэжьыгъэ зыфэдэр ащ къыуеIуатэ.\n«ХэшыпыкIыгъэ тхыгъэхэр» гущыIапэу «…Зи арыхэп псэм ыкIуачIэ, цIыфлъэпкъыр къезыхьакIырэм» зыфиIорэм къызэIуехы, ащ иавторыр АР-м инароднэ тхакIоу Цуекъо Юныс. Юныс гупшысэ зэгъэпшэн гъэшIэгъонхэр ышIызэ, Дэрбэ Тимур итхылъ къыдэхьэгъэ усэ сатырхэр иIэубытыпIэу, усакIом теубытэгъэ-пытагъэ хэлъэу гур зымыгъэгупсэфырэ Iофыгъуабэр купкI яIэу усэм ригъэкIуныр зэрэфызэшIокIырэр къыщыриIотыкIыгъ; иуахътэ зэхифэу, ышIэу, гъашIэм ипчэгу ит ЦIыфым а зэкIэ рипхыжьызэ, ар зэрэусэрэр, игупшысэ зэрэшэсырэр ащ къыщиIуагъ.\nТхылъыкIэм щыIэныгъэм ылъэныкъуабэкIэ гъэзэгъэ усэ зэфэшъхьафхэр къыдэхьагъэх. Ахэр купкIэу яIэм елъытыгъэу шъхьэхэмкIэ тхакIом ыгощыгъэх: «Псэм имашIу», «ГъогушIу», «Жьыхьарз». Мыхэм усэ 300-м нахьыбэ къащытыгъ. Тхылъым поэмэхэу «Хым ыныдж», «Псэм имашIу» зыфиIохэрэр дэтых.\n«ХэшыпыкIыгъэ тхыгъэхэр» зыфиIорэ тхылъыкIэм цIыфлъэпкъым изы Iахьэу хъугъэ адыгэхэм (тыдэ щыIи) ядунэееплъыкIэ, ядунэететыкIэ зыфэдэр зэгъэфагъэу, гупшысэ куу хэлъэу къыреIотыкIы. ШIумрэ емрэ сыдигъуи щыIэныгъэм зэрэщызэпэIутхэм, ахэм азыфагу ит ЦIыфым зэхишIэрэр, ыщэчырэр, дунэешхом тхьамыкIэгъуабэу щыхъухэрэр ыгу пхырищыхэзэ матхэ Дэрбэ Тимур, игупшыси, игущыIи псэ агъоты, кIуачIэ ашIы.\nПоэмэу «Псэм имашIу» зыфиIорэр гъашIэм жъалымыгъэу хэхъухьэхэрэм, къиным, ушэтыпIэ-къэгъэзапIэхэм хэти гъогубгъу хэкIыпIэ зэрафигъотырэм яхьылIагъ.\nЩэч хэлъэп усакIоу Дэрбэ Тимур ипоэтическэ тхылъыкIэ акъыл-гупшысэкIэ зэрэфэшIыгъэм, тхылъеджэри игупшысэ зещакIэкIэ къызэрэзыфикъудыищтым.


Дэхагъэм пэрыохъур къызэренэкIы | Адыгэ Макъ\n— Ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн типшъэрылъ шъхьаIэхэм ахэтэлъытэ, — къеIуатэ гущыIэгъу тызыфэхъугъэ Алям Ильясовым. — Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэ къэндзалхэм еджапIэ къафызэIутхыгъэу тхьаумафэм егъэджэн сыхьатхэр афызэхэтэщэх. Бзэр нахь дэгъоу зэрагъэшIэным фэшI лъэпкъ орэдхэр къаIох.\n— Егъэджэн сыхьатхэм япчъагъэ нахьыбэ шъушIынэу шъуфаеба?\n— Тэ общественнэ движениеу тыщыт. Амалэу тиIэр къыдэплъытэмэ, хэкIыпIэу къэдгъотыгъэм тегъэразэ. Хабзэр хэушъхьафыкIыгъэу общественнэ организациехэм нахьыпэкIэ мылъкукIэ IэпыIэгъу афэхъущтыгъ. IофшIэкIэшIоу хэгъэгум щагъэфедэщтыгъэм къыфэгъэзэжьыгъэным фэшI федеральнэ унашъо аштэн фае. Къэндзалхэм язимычэзыу Дунэе конгрессэу мы мафэхэм Казань щыкIощтым сыхэлэжьэщт.\n— «Дуслыкым» къызэрэщытаIуагъэу, Адыгеим щыпсэухэрэ къэндзалхэм яныдэлъфыбзэ нахьышIоу урысыбзэри, адыгабзэри зэрагъашIэхэу уарехьылIэ.\n— Ащ тегъэгушIо. Узхэс лъэпкъхэм якультурэ дэгъоу пшIэ зыхъукIэ, нахьышIоу уагурыIощт, уадэпсэущт. Къэндзалхэм янысащэхэр адыгэ шэн-хабзэхэм адиштэхэу бэрэ зэхэтэщэх. Адыгэ къуаджэхэм адэсхэм адыгабзэр зэрагъашIэ. Къэндзалхэмрэ адыгэхэмрэ шъхьэгъусэ зэфэхъух, унэгъо дахэ хъугъэхэу зэдэпсэухэрэм ацIэхэр къесIонхэ слъэкIыщт. Адыгабзэр, урысыбзэр егъэ-\nджэн программэм хэтышъ, зэрагъашIэ.\n— Алям, къэндзалхэм, адыгэхэм быслъымэн диныр алэжьы.\n— Диным лъэпкъхэр зэфещэх. Къутырэу Политотделым мэщыт къыщызэIуахыгъ. Ефэндэу Олег Шаматовым нэмаз арегъэшIы. Диным имызакъоу, социальнэ Iофыгъохэм, экономикэм хэхъоныгъэ ышIыным, терроризмэм, нэмыкIхэм къатегущыIэ.\n— Адыгэ Республикэм, Краснодар краим ащыпсэухэрэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ имуфтиеу Къэрдэнэ Аскэрбый къэндзалхэм аIокIэ.\n— Къэрдэнэ Аскэрбый, ащ иIофшIэгъоу Шъхьэлэхъо Ибрахьим, фэшъхьафхэри тизэIукIэгъухэм къахэлажьэх. ЦIыфхэм яфэIо-фашIэхэр нахьышIоу гъэцэкIэгъэнхэм ехьылIэгъэ зэхахьэр бэмэ ашIогъэшIэгъоныгъ.\n— ЦIыфхэм ящыIакIэ къызэреIыхырэм къыхэкIэу терроризмэм ылъапсэ зиушъомбгъунымкIэ щынагъо щыIэу олъыта?\n— Экономикэм ехьылIэгъэ мыхъо-мышIагъэхэр зэрахьэхэу къызэрэхэкIырэм тегъэгумэкIы. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ащ фэгъэхьыгъэ зэхахьэм къызэрэщиIуагъэу, зэзэгъыныгъэу зэдашIырэм шъыпкъэныгъэ хэлъын фае. Зым зыр ыгъэпцIэжьызэ экономикэр къэпIэтын, цIыфхэм ящыIакIэ нахьы-\nшIу пшIын плъэкIыщтэп.\n— Алям, илъэсыбэ хъугъэу медицинэм Iоф щыошIэ. Сымаджэхэр анахьэу зыгъэгумэкIыхэрэ узхэр къытаIоба.\n— Гум, лъынтфэхэм, лъыдэкIуаем, нэмыкIхэм сакъытегущыIэн слъэкIыщт. Сэ къыхэзгъэщынэу сызыфаер цIыфхэр зэпэзыгъэуцухэрэм, «зэщызыхъохэрэм» щынагъоу, узэу къызыдахьырэр нахьыбэ зэрэхъугъэр ары. Терроризмэм зиушъомбгъуныр тэркIэ гумэкIыгъоу щыт. Непэ ылъакъо тет цIыфыр неущ узым къыриутэу, ифэIо-фашIэхэр фэмыгъэцэкIэжьхэу зыплъэгъукIэ, уеIэзэныр, ылъэ тебгъэуцожьыныр къин.\n— Адыгэ Хасэм, хабзэм икъулыкъушIэхэм язэхахьэхэм «Дуслыкыр» ахэлажьэ. ЗэIукIэгъухэр зэогъапшэха?\n— Нурбый, тхьауегъэпсэу, ар упчIэ дэгъу. Кавказ заом фэгъэхьыгъэ шIэжь мафэм тыхэлэжьэнэу зетэгъажьэм, тарихъыр нахьышIоу тшIэ хъугъэ. Адыгеир Краснодар краим къызыхэкIыжьым республикэ иIэ хъугъэ, икъэралыгъо гъэпсыкIэ мэпытэ.\n— Адыгэ быракъым, адыгэ шъуашэм, адыгэхэм я ИлъэсыкIэ, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ мэфэкIхэр щыIэныгъэм щыщ хъугъэх.\n— Ахэр мэфэкI гъэшIэгъоных «Дуслыкым» хэтхэм ялъэпкъ шъуашэхэр ащыгъхэу мэфэкIхэм ащэуджых, адыгэ быракъыр агъэбыбатэ.\n— ЗэгурыIоныгъэ Адыгеим илъынымкIэ шIуагъэ къэзытэу плъытэрэр къытаIоба.\n— Общественнэ движениехэм язэфыщытыкIэхэм лъэпсэшIухэр ашIыгъэх. ЛIымыщэкъо Рэмэзан, Александр Даниловыр, Аристотель Спировыр, нэмыкIхэр зипэщэ общественнэ движениехэм хэгъэгум щызэрахьэрэ политикэм гукIэ хэщагъэх. Къырым Урысыем къызэрэхэхьажьыгъэм, Урысыем икъэралыгъо гъэпсыкIэ и Мафэ, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ зэхахьэхэу Адыгэ Республикэм щыкIохэрэм, «МыкIодыжьыщт полкэу» жъоныгъуакIэм и 9-м Мыекъуапэ, районхэм яурамхэм илъэс къэс нэбгырэ мин пчъагъэ хъоу къарыкIохэрэм уагъэгушхо. Къырым щыпсэухэрэ къэндзалхэм адэжьи тыщыIагъ.\n— Ащ фэдэ зэхахьэхэр зыплъэгъухэкIэ…\n— Гушъхьэ кIуачIэм лъагэу зеIэты. ЕтIани къыхэзгъэщынэу сызыфаер цIыфхэр рамыгъэзхэу, ежьхэм агу къызэрэриIо-\nрэм теткIэ зэхахьэхэм зэрахэлажьэхэрэр ары.\n— ТизэдэгущыIэгъу зыщытыухыщтым Адыгеимрэ Татарстанрэ язэлъыкIокIэ амалхэм уакъытегущыIэ сшIоигъу.\n— Культурэм, гъэсэныгъэм, спортым, нэмыкIхэм яхьылIэгъэ Iофхэм заушъомбгъу. Дунаим футболымкIэ изэнэкъокъу Урысыем апэрэу щыкIуагъ. Казань щызэхащэгъэ ешIэгъухэм Адыгеим щыщхэри ягуапэу еплъы-гъэх. Татарстан щапIугъэ Далер Кузяевым Урысыем ихэшыпыкIыгъэ командэ иIэпэIэсэныгъэ къызэрэщигъэлъэгъуагъэм, Игорь Акинфеевым, нэмыкIхэм тагъэгушIуагъ. Ащ фэдэ зэнэкъокъу инхэр зыщызэхащэн алъэкIырэ хэгъэгум ущыпсэуныр хъопсагъоу сэлъытэ.\n— Алям, узыгъэгушIорэ зэхахьэхэр тиреспубликэ, хэгъэгум нахьыбэрэ ащыплъэгъунэу пфэтэIо.\nСурэтхэм арытхэр: Алям Ильясовыр; «Дуслыкыр»\nлъэпкъ шIэжьым ехьылIэгъэ зэхахьэм хэлажьэ.


Iэшъынэ Сусан, Jineps Gazetesi sitesinin yazarı.\n«Сищыlэныгъэ кlэлэегъэджэ сэнэхьатым епхыгъ»\nIэшъынэ Сусан - 15 Mart 2022 0\nСыд фэдэрэ лъэхъани анахь мэхьанэшхо зиIэ ыкIи къинхэм кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр ащыщ. Мыщ Iоф рыпшIэныр пстэуми къадэхъурэп. Непэ сыкъызтегущыIэщт бзылъфыгъэр илъэс 56-рэ хъугъэу, емызэщыжьэу, гухахъо хигъуатэу кIэлэегъэджэ сэнэхьатым рэлажьэ. Ар Хьакурынэхьаблэ игурыт...\nIэшъынэ Сусан - 26 Aralık 2021 0\nЗэрэдунаеу гумэкlыгъо хэзыдзэгъэ зэпахырэ узэу коронавирусыр зылъымыlэсыгъэ унагъо щыlэп. Къин зылъэгъугъэу зыlотэжьыгъи, узым ыпкъ къикlыкlэ зидунай зыхъожьыгъи къыхэкlыгъ. Пандемием иапэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу лlыхъужъыыгъэ зэрахьэзэ медицинэм иlофышlэхэр ащ пэуцужьых. Ахэм къинэу алъэгъурэр пстэуми...\nIэшъынэ Сусан - 19 Aralık 2020 0\nКоронавирусыр къызежьагъэм къыщегъэжьагъэу «лъэныкъо плъыжьым» щыIэу Iоф зышIэрэ врачэу тиIэр макIэп. Ахэм зэу ащыщ Мыекъопэ къэлэ сымэджэщым (джы ащ госпиталь къыщызэIуахыгъ) неврологиемкIэ иотделение Iут врачэу Къантемыр Хьалимэт. Iудзыгъэ зэпхыныгъэмкIэ ащ бэмышIэу...


Дунаишхор ыгу къыщекIокIэу… — Адыгэ макъ\nДунаишхор ыгу къыщекIокIэу…\nУсэныр аукъодыеп, ар тхьэтын, гъогу зыфэхъугъэ пэпчъ, ыпсэ ащ кIэгъэкъон фишIэу игъашIэ къехьы. ИгущыIэ мэуцу, игупшысэ зеIэты.\nДэхэгъэ шэнышъ —\nДунэе хъярыр зэу тиунай. — къыщеIо усэу «Сэ сидунай» зыфиIорэм адыгэ литературэм хьалэлэу щылэжьэгъэ Хъунэго Нурет Исхьакъ ыпхъум.\nХъунэго Нурет мэкъуогъум и 5-м, 1930-рэ илъэсым Красногвардейскэ районым ит къуаджэу Джамбэчые къыщыхъугъ, пIуныгъэ ыкIи гъэсэныгъэ дахэ ыгъотыгъ — Адыгэ кIэлэегъэджэ техникумыр, 1960-рэ илъэсым Адыгэ кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет къыухыгъэх. 1961-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу зыгъэпсэфыгъом окIофэ хэку гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» (джы «Адыгэ макъэм») зэдзэкIакIоу Iоф щишIагъ. Нурет ытхыхэрэр 1951-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу къыхиутыщтыгъэх, ахэр хэку ыкIи край гъэзетхэм, альманахэу «Зэкъошныгъэм» къарыхьэщтыгъэх, хэку радиом къытыщтыгъэх. Иадыгабзэ зэрикIасэм, фэсакъэу зэрэзэрихьылIэрэм, ыухъумэным зэрэфэхьазырым, илъэпкъ шъхьэлъытэжь зэрэлъагэм, къэрар зэрэхэлъым, идунэееплъыкIэ зэрэпсыхьагъэм Тхьэм къыхилъхьэгъэ зэчый цыпэр къыгъэшъыпкъэжьын фаеу ышIыгъ.\nХъунэго Нурет адыгэ бзылъфыгъэ гукIэгъушIэ-гукъабзэу, илъэпкъ, цIыфхэм апаемэ, зышъхьамысыжьыщтхэм ащыщыгъ. Адыгэ унэгъо лъэчIэжъ зэрэщапIугъэр мыгъуащэу, игулъытэ зынэмысырэ щыIагъэп. Сыдигъуи игумэкI-гупшысэхэр къетэкъокIыгъэхэу, адыгэ лъэпкъым ышъхьэ къырыкIуагъэм ыкIи ыпэкIэ къэтым, къырыкIощтым ыгу зэлъаIыгъыгъ. Иусэ сатырхэмкIэ лъэпкъыр ыгъэгъуазэу адыгэм игъашIэ псэпытэ зышIырэ шэнышIухэм ягугъу къышIыгъ.\nЗы цIыфым зы цIыфыр\nШIу щэхъу зэфамышIэу\nНасыпыгъ джар —\nЕтIани усакIом ыгу кIэмытIасхъэу къеIо:\nЦIыфым илъэпIагъэр —\nАу гукIэгъуи, нэхъоий къырамыдзэу, цIыфыр бадзэм памышIыжьэу зэрэхъугъэр гууз-лыуз щэхъу усакIом. Къыфэджэ мамырныгъэм, зэгурыIоныгъэм, адыгэр мы чIым лъэпытэу тезыгъэтыщт пстэум. МэгумэкIы, узэфэсакъыжьыным, узэрэухъумэным узэригъэпытэрэр щыкIегъэтхъы усэу «ХэмыгъэкI цIыфыгур» зыфиIорэм.\nТемыкIут псы чъыIэр,\nИмыгъэлъ гу шъабэм\nНурет иусэ сатырхэр къызэрыкIо дэдэхэм фэдэхэми, ахэр гупшысэ закIэх, пIуныгъэ мэхьанэшхо зыпкъырылъых. Итхылъэу «ГущыIэр Iэзэгъу» зыфиIоу 1992-рэ илъэсым къыдэкIыгъэм усэхэмрэ рассказхэмрэ бэу дэтых. Ахэм зэкIэми цIыфыр цIыфы зышIырэр игукъэбзагъэу, зыгъэдахэрэр ицIыфыгъэ хабзэу зэрэщытыр къащыриIотыкIыгъ.\nУсэн-тхэн Iофым мурадэу фыриIэри иусэ сатырхэмкIэ къыдгурегъаIо:\nСэ мы дунаим\nшъабэу Iэ щысфэу,\nIэ фабэр бэмэ\nБзылъфыгъэгу къабзэм бэ ифэрэр — гушIуагъуи, гумэкIи, къини, лыузи, хъяр Iотэжьыгъуи; а зэкIэми алъапсэр адыгэ щыIакIэм хэлъ шъыпкъэгъэ-зэфагъэр ары. IэкIыб къэралыгъохэм арысын фаеу хъугъэ адыгэхэр усакIом игупшысэ ренэу хэтых. «ХэхэсыцIэр» зиIэ хъугъэхэу, хымэ нэпкъхэр зыIэнтэгъухэу, тыдэ щыIэхэми, ялъэпкъ хабзэ ащымыгъупшэу, псым е псэм ар фагъадэу ягъашIэ къызэрахьырэр, анапэ паемэ, псэр атыным зэрэфэхьазырхэр, зэуапIэм имызакъоу, хымэ хэгъэгубэу ахэр зыщыпсэухэрэми ялIыгъэ-хабзэкIэ къазэращыхэщыхэрэм яшъошэ-теплъэрэ агу икъэбзагъэрэкIэ ахэр зыми зэрэхэмыкIуакIэхэрэр Нурет усэ 30 фэдизэу мы темэ иныр зыщыпхырыщыгъэмэ къащыриIотыкIыгъ.\n… Адыгэ чIыгужъым\nСичIыгужъ ащ фэдэу\nУсакIор анахь гущыIэ фабэхэм, лъэшхэм, зафэхэм, шъабэхэм зыкIи ашъхьасыгъэп Ным фэусэным, ащ идэгъугъэ-лъэгагъэ зэлъаригъэшIэным пае. Ащ фэгъэхьыгъэ усабэ тхылъхэм хэгъэушъхьафыкIыгъэу адэт. «Сянэу нымэ ялый», «Тянэ Iушъаб», «Ным игуIакI», нэмыкIхэри.\nНурет икъэлэмыпэ ныбжьыкIэгъум, шIулъэгъум, ныбджэгъуныгъэм афэгъэхьыгъэ усэу къыпыкIыгъэри макIэп, ирассказхэр пIонхэшъ, адыгэ щыIэкIэ-псэукIэм иунэшъо-хабзэхэр зэкIэ ащызэгъэзэфагъэх ыкIи ащызэхэфыгъэх. Ау зы гъэзет тхыгъэ цIыкIум зэкIэ тхакIом илэжьыгъэ — итворчествэ узэрэфаеу къыщипIотыкIын плъэкIыщтэп. Сэ анахьэу сшIоигъуагъэр адыгэ бзылъфыгъэ тхакIоу, лъэпкъ гупшысэр итхыгъэхэмкIэ зыгъэбаигъэу, адыгэ психологиер дэгъоу озыгъэшIэрэ тхыгъэхэр къызIэкIэкIыгъэ Хъунэго Нурет ыцIэ шIур зыфилэжьыгъэ лъэпкъым къызщыхъугъэ мафэмкIэ ыгу къэзгъэкIыжьыныр ары.\nУехъопсэнэу Хъунэго Нурет цIыф къэбзагъ, усэкIо ыкIи тхэкIо дэгъугъ, «гущыIэ Iэзэгъур» къыгъотыныр фызэшIокIыгъ.\nСурэтым итыр: Хъунэго Нурет.\nПредыдущая Лъэуж нэф\nСледущая Къэралыгъо IофышIэхэм апай


Коцым фежьагъэх — Адыгэ макъ\nАдыгеим ичIыгулэжьхэм мы мафэхэм етIупщыгъэу бжыхьэсэ лэжьыгъэр Iуахыжьы. ПстэумкIи гектар 106825-рэ ар мэхъу.\nБжыхьэсэ хьэ гектар 14213-у апхъыгъагъэм иIожьын тхьамафэм ехъугъ зырагъэжьагъэр, нахьыбэрэхэм аухыгъ. АР-м мэкъу — мэщымкIэ и Министерствэ мэкъуогъум и 29-м тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, гурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 46,4-рэ къырахы, тонн 55444-рэ аугъоижьыгъах. Анахьыбэу мыщ къизыхыгъэр, ар центнер 55-рэ, Красногвардейскэ районым ичIыгулэжьхэр ары.\nДжащ фэдэу Тэхъутэмыкъое районымрэ Адыгэкъалэрэ анэмыкIырэмэ коцым иIожьын ащырагъэжьагъ. ПстэумкIи гектар 92154-рэ мэхъу. БлэкIыгъэ илъэсым аIожьынэу халъхьэгъагъэм нахьи ар гектар мин фэдизкIэ нахьыб. ГурытымкIэ лъытагъэу, коц гектарым центнер 48,6-рэ къырахы.\nМы уахътэм Джэджэ районым ичIыгулэжьхэр къырахыжьырэмкIэ апэ итых. Ахэм пстэумкIи коц гектар 23721-рэ яI, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 53,5-рэ къеты. МакIэу ахэм ауж итых Шэуджэн районым ичIыгулэжьхэр. Гектар 14150-рэ мы лэжьыгъэм рагъэубытыгъ, центнер 52-рэ къырахы.\nРапсыр зыпхъыгъагъэхэм ащыщхэри ащ иIожьын ыуж ихьагъэх. ЗэкIэмкIи гектар 10178-рэ мэхъу. Мыекъопэ ыкIи Теуцожь районхэм ячIыгулэжьхэр ары мы мафэхэм Iузыхыжьырэр. ГурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 23,5-рэ къырахы.\nСиноптикхэм къызэратырэмкIэ, мэфэ благъэхэм ощххэр мэкIэщтых, нахьыбэрэм фэбэщт. Ар къызфагъэфедэзэ, тичIыгулэжьхэм бжыхьэсэ лэжьыгъэр игъом зэрэIуахыжьыщтыр нафэ. Къадэхъунэу тэри тафэлъаIо.\nПредыдущая Лъэпкъ шIэжьыр пхыращы\nСледущая Гъэсэныгъэм иIофыгъохэм атегущыIагъэх


Республика Адыгея - Атлетикэ онтэгъум ихэхъоныгъэхэм атегущыIагъэх\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат УФ-м атлетикэ онтэгъумкIэ и Федерацие ипрезидентэу Максим Агапитовымрэ Олимпиадэ джэгунхэм текIоныгъэр къащыдэзыхыгъэу, дунаим тIогъогогъо ичемпионэу, СССР-м спортымкIэ изаслуженнэ мастерэу Чыржьын Мухьарбыйрэ тыгъуасэ аIукIагъ. Мы спорт лъэпкъым республикэм хэхъоныгъэхэр щишIынхэм, спортсменхэм зэрифэшъуашэу загъэхьазырын ыкIи ыпэкIэ лъыкIотэнхэ амал яIэным, нэмыкI Iофыгъохэм къэзэрэугъоигъэхэр атегущыIагъэх.\nIофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитет итхьаматэу Дэгужъые Мурат, шъолъыр общественнэ организациеу «Адыгеим атлетикэ онтэгъумкIэ и Федерацие» иправление ипащэу Былымыхьэ Рэщыдэ, атлетикэ онтэгъумкIэ олимпийскэ резервым испорт еджапIэ идиректорэу Сихъу Рэмэзанэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум пэублэ псалъэ къыщишIызэ, республикэм къэкIогъэ хьакIэм шIуфэс гущыIэхэмкIэ зыфигъэзагъ. Атлетикэ онтэгъум шъолъырым мэхьанэшхо зэрэщыратырэр, узщыгугъын плъэкIыщтхэ спортсмен ныбжьыкIэхэр непэ зэрэщыIэхэр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ.\n— Тикъэралыгъо имызакъоу, дунаим щызэлъашIэрэ апэрэ олимпийскэ тичемпионэу Чыржьын Мухьарбый тырэгушхо, тэгъэлъапIэ. Мыщ фэдэ спортсмен цIэрыIохэм республикэм ыцIэ чыжьэу агъэIугъ, къыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэмкIэ ахэр щысэтехыпIэх, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ бэмышIэу зиюбилей хэзыгъэунэфыкIыгъэ М. Чыржьыным фэгушIуагъ ыкIи шъолъырым итын анахь лъапIэу медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр фигъэшъошагъ.\nМаксим Агапитовым къызэриIуагъэмкIэ, спорт лъэпкъ зэфэшъхьафхэу щыIэхэм атлетикэ онтэгъум непэ чIыпIэ гъэнэфагъэ ащеубыты. Мы спорт лъэпкъымкIэ апэрэ зэнэкъокъухэр 1895-рэ илъэсым зэхащэгъагъэх. Къэралыгъор зэрыгушхон ылъэкIыщт спортсменыбэ атлетикэ онтэгъум ыпIугъ. Ащ фэдэ къэгъэлъэгъон дэгъухэр щыIэнхэм Адыгеим илIыкIохэми яIахьышIу хэлъ. 2018-рэ илъэсым къалэу Ашхабад щыкIогъэ Дунэе чемпионатым Урысыем испортсменхэм рекорди 7 щагъэуцугъ, дышъэ медали 5 къахьыгъ. Адыгеим зыщызыгъэсэрэ Родион Бочковым ящэнэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Спортсмен ныбжьыкIэм тапэкIи гъэхъэгъэшIухэр ышIынхэ зэрилъэкIыщтыр, ащ бэкIэ ущыгугъын зэрэфаер Федерацием ипрезидент хигъэунэфыкIыгъ.\n— Адыгеим фэдэ шъолъырхэм яшIуагъэкIэ мы спорт лъэпкъым зыкъызэриIэтыжьыщтым, тапэкIэ хэхъоныгъэхэр зэришIыщтхэм, ащ дакIоу джыри нахь лъэгэпIэ инхэм зэранэсыщтым сицыхьэ телъ. АщкIэ АР-м и ЛIышъхьэ инэу сыфэраз, — къыIуагъ М. Агапитовым.\nСпортым ылъэныкъокIэ лъэгэпIэ инхэм анэсыгъэ Чыржьын Мухьарбый непэ къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм щысэ зэрэтырахырэр Федерацием ипрезидент къыхигъэщыгъ, къызыхъугъэ мафэмкIэ ащ фэгушIуагъ, шIухьафтын фишIыгъ.\nЧыржьын Мухьарбый гущыIэр зештэм, спортым ылъэныкъокIэ гъэхъагъэу иIэхэм осэшIу къафэзышIыгъэ ыкIи республикэм итын анахь лъапIэ къыфэзыгъэшъошэгъэ АР-м и ЛIышъхьэ фэрэзагъ.\n— Социальнэ лъэныкъом имызакъоу, спортым хэхъоныгъэхэр ышIынхэм унаIэ тет, — къыIуагъ М. Чыржьыным республикэм ипащэ зыкъыфигъазэзэ. — Спорт псэолъабэ шъолъырым щашIыгъ, джы къэнэжьырэр тиспортсменхэм гъэхъагъэхэр ашIынхэр, тагъэгушIоныр ары.\nДэгужъые Мурат къызэриIуагъэмкIэ, атлетикэ онтэгъумкIэ олимпийскэ резервым испорт еджапIэ икъутэми 5-мэ непэ Iоф ашIэ, тренер 15-мэ спортсмен ныбжьыкIэ 224-рэ агъасэ. Ахэм дунэе класс зиIэхэ мастерхэр, Урысыем спортымкIэ имастерхэр, кандидатхэр ахэтых. Федерацием зэригъэнафэрэмкIэ, мы спорт лъэпкъым пыщагъэхэм зызыщагъэхьазырын алъэкIыщт Гупчи 5 къэралыгъом ишъолъырхэм ащашIынэу ары. Зыр Адыгеим щагъэпсын гухэлъ щыI.\nМы предложением АР-м и ЛIышъхьэ дыригъэштагъ. Урысыем икъыблэ пштэмэ, зэнэкъокъу зэфэшъхьафхэр зэхэпщэнхэмкIэ тиреспубликэ чIыпIэ дэгъу зэрэщысыр, псынкIэу мыщ ущызэрэугъоин зэрэплъэкIыщтыр хигъэунэфыкIыгъ.\nДжащ фэдэу Чыржьын Мухьарбый ыцIэкIэ зэнэкъокъухэр зэхащэхэзэ ашIынхэу къэзэрэугъоигъэхэм зэдаштагъ.


Главная страница, Адыгабзэ — Адыгейский Онлайн\nПк1э зыхэмылъ гъэцэк1энхэр адыгабзэк1э\nК1элэегъаджэхэм, репетиторхэм адыгабзэмк1э 1оф зыш1эхэрэм апай\nЕжь-ежьрэу зэзгъаш1э зыш1оигъохэм апай\nНы-тыхэу зисабый адыгабзэ езгъаш1э зыш1оигъохэм апай\nLearningapps.com сыда ар зыщыщыр?\nАр пк1э зыхэмылъ ресурсэу егъэджэным фэгъэхьыгъэ уз1эпызыщэрэ онлайн-гъэцэк1энхэр зыщыпш1ын, зыщыбгъэхьазырын плъэк1ыщтыр ары\nШэпхъэ хьазырхэм яш1уагъэк1э ш1эхэу гущы1ак1эхэр зэрэзэбгъэш1эщт гъэцэк1энхэр:\nСыд фэдэ диалекта гъэцэк1энхэр зэрэтхыгъэхэр?\nМы сайтым ит 1офш1энхэр зэк1э литературабзэк1э (к1эмгуе диалект) тхыгъэ, сыда п1омэ а диалектыр шъхьа1эу щыт еджап1эхэм щагъэфедэ. Арау, типшъэрылъ шъхьа1эр адыгабзэм идиалект зэфэшъхьафхэмк1э къыдэк1ыгъэу щы1эр зэк1э адыгабзэм фэгъэхьыгъэхэр зэхэтыугъоеныр ары.\nКъэбэртэябзэк1э тхыгъэ 1офш1энхэмк1э къыддэгощагъ Дзэсэжъ Ларис. Ларис ыгъэхьазырыгъэ материалхэм нэ1усэ шъуафэхъун шъулъэк1ыщт мы нэк1убгъом иедзыгъоу "Нэмык1 нэк1убгъохэр" зыфи1орэм шъухахьэмэ.\nСыдэущтэу а гъэцэк1энхэр бгъэфедэщта?\nГущы1эм пае, непэ «Щагу псэушъхьэхэмрэ псэушъхьэ 1элхэмрэ» зыфи1орэ темэр яогъаш1эмэ, псэушъхьэмэ ац1эхэр зэдзэк1ыгъэу тхыгъэу е псэушъхьэмэ ац1эхэр куп-купэу агощынэу (еплъ) к1элэеджак1омэ яптыми хъущт.\nКлассым проектор ч1этмэ, мы 1офш1энхэр экраным къытыребгъадзэзэ гущы1эмэ къарык1ырэр, купэу зыхахьэхэрэр к1алэмэ къябгъа1озэ пш1ыми хъущт. Е к1алэхэм ежь я смартфонхэмк1э мы 1офш1энхэр агъэцак1эми хъущт мобильнэ телефонхэр агъэфедэнэу афэшъодэмэ\nСэ сикласс проектори\nЫк1и телефонхэр къязгъаштэрэп.\nАщ фэдэ хъумэ к1элэеджак1омэ унэмк1э агъэцэк1энэу 1офш1эн ясэты. Сайтым о уикласс щызэхэпщэнышъ 1офш1эныр зэрагъэцак1эрэм улъыплъэщт (еплъ едзыгъоу «сыдэущтэу о уикласс зэхэпщэщта» зыфи1орэм).\nСыдэущтэу а гъэцэк1энхэр бгъэфедэщтха?\nСыгугъэрэп к1алэмэ а 1офш1энхэр унэм щагъэцэк1энэу.\nО нахь дэгъоу ош1э ебгъаджэрэ к1элэеджак1охэр еджэным фэщагъэхэу хъуным пае зэрэпш1ыщтыр.\nАщ пае къэт1он зиш1уагъэ къэк1ощт ш1ык1э заулэ.\n1офш1энхэр классымк1э уплъэк1ун-гъэцэк1энмэ яшъупхых\nГущы1эм пае, къихьащт тхьэмафэм псэушъхьэхэр зыфи1орэ темэмк1э гущы1элъэ диктант уи1эщтмэ, унэмк1э гъэцэк1энэу мыщ фэдэ гъэцэк1эн/джэгук1э яшъут ык1и яшъу1у мы гущы1э дэдэхэр диктантым зэрэхэтыщтхэр. Зым зигъэсэщт, адрэр мэджэгу ш1ош1ызэ зэрагъэш1эщт.\nБонусхэр яшъутынэу шъуш1ы онлайн ш1ык1эм тетэу гъэцэк1энхэр зэрагъэцак1эрэм пае\nГущы1эм пае, дэгъоу, хэукъоныгъэ ымыш1эу к1элэеджак1ом ыгъэцэк1эгъэ гъэцэк1эн пэпчъ «+» къехьы. «Тфы» къыхьыным фэш1, гъэцэк1энитф ыш1ын фае.\n1офш1эн горэхэм к1алэхэр зэрагъэнэкъокъух. Шъо шъуикласс зэхашъущэмэ 1офш1энхэр агъэцак1э зэхъум нахь баллыбэ къэзыхьыгъэр къэнэфэщт. Зэнэкъокъу ш1ык1эм сыдигъуи к1алэхэм ш1эныгъэу я1эхэр нахь къыщэлъагъох ык1и яш1эныгъэхэр къаушыхьатыжьы. Апэрэ, ят1онэрэ, ящэнэрэ ч1ып1эр къэзыхьыгъэхэм оценкэ афигъэуцумэ хъущт.\nАщыщ горэхэр ежъугъаджэрэ к1алэмэ апае хэжъугъотэн1ки мэхъу\nМыщ псынк1эу зэрэзэхэпщэтымрэ, зэрэзэхэбгъэуцълщтымрэ едзыгъом ит. Ар зык1и къинэп\nКъатхэ! Умыук1ыт упч1э уи1эмэ!


Москва щыIукIагъ — Адыгэ макъ\nРедактор 27.05.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nМы зэIукIэгъум хэлэжьагъэх Адыгеим ыцIэкIэ Парламентым иапшъэрэ палатэ хэтхэу Олег Селезневымрэ Хъопсэрыкъо Муратрэ.\nРеспубликэм социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ шъхьаIэу ышIыгъэхэм, федеральнэ гупчэм иIэпыIэгъурэ ежь ышъхьэкIэ Валентина Матвиенкэм ишIуагъэу къыгъакIорэмрэ ялъытыгъэу мэхьанэшхо зиIэ проект заулэ зэшIохыгъэ зэрэхъугъэр ЛIышъхьэм къыхигъэщыгъ. Лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн зэрэкIорэм анахьэу ынаIэ тыригъэтыгъ.\nВалентина Матвиенкэм къызэриIуагъэмкIэ, ФедерациемкIэ Советым социальнэ мэхьанэ зиIэ пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ тапэкIи республикэм ишIуагъэ къыригъэкIыщт.\nРеспубликэм ынаIэ къызэрэтыригъэтырэм, мэхьанэшхо зиIэ пшъэрылъхэм язэшIохынкIэ къызэрэдеIэрэм апае Валентина Матвиенкэм зэрэфэразэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу ФедерациемкIэ Советым и Тхьаматэ ар фэгушIуагъ Святой апостолэу Андрей Первозваннэм иорден ащ къызэрэфагъэшъошагъэм пае. Хэгъэгум иапшъэрэ тынхэм зыкIэ ащыщыр Урысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным жъоныгъуакIэм и 23-м Валентина Матвиенкэм къыритыжьыгъ Хэгъэгум ыпашъхьэ гъэхъэгъэ ин дэдэхэу щыриIэхэм апае.\nПредыдущая Гъогу мафэ шъутехь!\nСледущая В Адыгее подвели итоги регионального этапа «Семья года»


Адыгеим щагъэунэфыгъэп | Адыгэ Макъ\nАР-м исанитарнэ-эпидемиологическэ комиссие тыгъуасэ зэхэсыгъоу иIагъэр зэрищагъ АР-м и Премьер-министрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Наталья Широковам.\nПэтхъу-Iутхъур, гриппыр къызэолIагъэу республикэм исым ипчъагъэ, гриппым зэрэпэшIуекIощтхэм зэрэфэхьазырхэм, нэмыкI Iофхэм мыщ щатегущыIагъэх. Роспотребнадзорым АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ эпидемиологиемкIэ иотдел ипащэу Iэшъынэ Нэфсэт къызэриIуагъэмкIэ, 2017-рэ илъэсым имэзэ 11 зыпштэкIэ, пэтхъу-Iутхъур е гриппыр къяузыгъэу гъогогъу 19829-рэ республикэм щагъэунэфыгъ. Ар блэкIыгъэ илъэсым ащ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, процент 24,3-кIэ нахь макI. Бжыхьэ-кIымэфэ уахътэу а узхэм нахь зызщаушъомбгъурэр къызихьагъэм ыуж ахэр къызэузыгъэхэм япчъагъэ республикэми ащ икъэлэ шъхьаIи шапхъэхэм ащышIокIыгъэп. Тхьамафэу икIыгъэм пэтхъу-Iутхъур къяутэкIыгъэу пстэумкIи нэбгырэ 575-рэ медицинэ учреждениехэм къяолIагъ, ау гриппыр мыгъэ джыри Адыгеим щагъэунэфыгъэп. Iоныгъом къыщыублагъэу шэкIогъум ыкIэм нэс пштэмэ, пэтхъу-Iутхъур къызэолIагъэхэм япчъагъэ блэкIыгъэ илъэсым ащ фэдэ иуахътэ егъэпшагъэмэ, проценти 9,1-кIэ нахь макI.\nПэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ нахь зызщаушъомбгъурэ уахътэр къызихьагъэм ыуж тешIагъэр зэрэмакIэр, джыри ар икIынкIэ мэзэ заулэ зэрэщыIэр къыдэплъытэхэзэ, ахэм замыушъомбгъуным нахь гъэлъэшыгъэу пстэуми анаIэ тырагъэтын зэрэфаер Iэшъынэ Нэфсэт къыхигъэщыгъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мыгъэ гриппэу къакIорэр зыфэдэр зэрэмыгъэунэфыгъэм Iофхэр къыгъэхьылъэщтых. Игъом цIыфхэр IэзапIэхэм зэрямыуалIэхэрэм, ащ къыхэкIэу узыр зыфэдэр игъом къызэрамышIэрэм джыри гумэкIыгъо къеты. Анахьэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ еджапIэхэмрэ медицинэм иIофышIэу ачIэтхэм мы лъэныкъомкIэ япшъэрылъхэр зэрагъэцакIэхэрэм уигъэрэзэнэу зэрэщымытым къыкIигъэтхъыгъ.\nНаталья Широковам пэшIорыгъэшъ IофшIэныр нахь агъэлъэшынэу, игъом узыр къыхэгъэщыгъэным нахьыбэу анаIэ тырагъэтынэу къариIуагъ.\nАР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу Галина Савенковам къызэриIуагъэмкIэ, пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ нахь макIэу цIыфхэм къяузынхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэу 2015 — 2018-рэ илъэсхэм ателъытагъэм тетэу пстэури зэшIохыгъэ хъугъэ. Сымэджэщхэр мы узхэм нахь зызщаушъомбгъурэ уахътэм фагъэхьазырыгъэх. Программэм къыдыхэлъытагъэу, республикэм исым ипроцент 40-м гриппым пэшIуекIорэ вакцинэр ахалъхьанэу агъэнэфэгъагъ, прививкэ ашIыгъэр процент 40,5-рэ мэхъу.\nЗэпахырэ узхэм зыщяIэзэхэрэ Адыгэ республикэ клиническэ диспансерым иврач шъхьаIэу Сергей Долинным къызэриIуагъэмкIэ, пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ зызщаушъомбгъурэ уахътэу къихьагъэм сымэджэщыр лъэныкъо пстэумкIи фэхьазыр, Iэзэгъу уцэу ыкIи нэмыкIэу ищыкIэгъэ пстэури икъоу яIэх. Гриппыр къеолIагъэу джыри зыпари сымэджэщым къычIэфагъэп.\nДжащ фэдэу пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ нахь заушъомбгъумэ, гъэсэныгъэм иучреждениехэр ащ зэрэфэхьазырхэм щигъэгъозагъэх АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ игуадзэу Къэрэтэбэнэ Махьмудэ, сымэджэщым чIэмылъэу тхьабыл узыр зэрэзэпахыжьырэр нахь макIэ шIыгъэным епхыгъэ Iофтхьабзэхэр зэшIохыгъэ зэрэхъухэрэм къытегущыIагъ АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ иштат хэмыт кIэлэцIыкIу инфекционист шъхьаIэу Серафима Крыловар.


Адыгэ Хэку Таймс: Тыркуе: Республикэ лъэпкъ партием итхьэматэ Анкъара Адыгэ хасэм къэкIуагъ\nТыркуе: Республикэ лъэпкъ партием итхьэматэ Анкъара Адыгэ хасэм къэкIуагъ\nЖъабгъумкIэ: ятIуанэрэр Киричдароглу Кимал, яплIанэрэр Хьагъундыкъо Ящар-Асланкая\nШэкIогъум и 9-м, Тыркуем щыIэ Республикэ лъэпкъ парти зыфаIорэм итхьэматэ Киричдароглу Кимал Анкъара дэт Адыгэ хасэм къэкIуагъ. Киричдароглу ригъусагъэх партием АнкъарэкIэ къотэмэу щыIэм итхьэматэ ыкIи партием IэнатIэ шъхьаIхэр щызыхьыхэрэр. Джащ фэдэу къыщатхыгъ Кавказ Зэгохьэныгъэм исайты.\nХьакIэм пэгъокIыгъ ыкIи къыригъэблэгъагъ Кавказ Зэгохьэныгъэм итхьэматэу Хьагъундыкъо Ящар-Асланкая. Республикэ лъэпкъ партием ипащэхэм Анкъарэ Адыг хасэм иунэ ыкIи ащ къыпэIулъ чIыгухэр къаплъэхьыгъэх ытIанэ партием ипащэхэмрэ хасэм хэтхэмрэ зэдэгущыIагъэх.\nНепэ, Республикэ лъэпкъ партиер ТыркуемкIэ иинагъэкIэ ятIонэрэ чIыпIэр еубыты, блэкIыгъэ тхьэмафэхэм Тыркуем хэдзынхэр щыкIуагъэх. Ащ мы партием 24% макъэ къыхьыгъ. Партиеу анахьыбэ къэзыхьыгъэр Тыркуем ипрезидент Ардуган Раджаб зыхэт пратиер ары. Ащ 41% макъэ къыхьыгъ.\nИнтернет агенствэу Аджанс-Кавказ зыфиIорэм къызэритырэмкIэ хэдзынхэмкIэ Тыркуем щыпсэурэ Адыгэхэм я 60% нахьыбэм ямакъэхэр Ардуган ипарти ратыгъ. Мыдрэ Республикэ лъэпкъ партием 20% ратыгъ.


Республика Адыгея - ЛIышъхьэр Iофыгъо пэпчъ лъэплъэ\nЛIышъхьэр Iофыгъо пэпчъ лъэплъэ\nСтаницэу Къурджыпс дэт еджапIэм испорт-зал агъэцэкIэжьыщт, унашъхьэр зэблахъущт ыкIи гъэстыныпхъэ шхъуантIэм пагъэнэщт\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат тыгъуасэ Мыекъопэ районым зыщэIэм станицэу Къурджыпс игурыт еджапIэу N 6-м екIолIагъ.\nРеспубликэм щыпсэухэрэм гумэкIыгъоу къагъэнэфагъэхэм ядэгъэзыжьын къыдыхэлъытагъэу Урысые Федерацием и Президент къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэнкIэ мыр апэрэ дэкIыгъоу щытыгъ.\nКъэралыгъом ипащэ зыфэзыгъэзагъэхэм яIофыгъохэр зэхэфыгъэхэ зэрэхъурэм республикэм ипащэ ежь ышъхьэкIэ лъыплъэщт, ащ пае чIыпIэхэр къыкIухьэхэзэ Iофхэм язытет зыфэдэ шъыпкъэм зыщигъэгъозэщт. Шъугу къэдгъэкIыжьын, бэмышIэу щыIэгъэ зэIукIэгъум илъэхъан УФ-м и Президент КъумпIыл Мурат къыритыжьыгъ папкэ уцышъоу Адыгеим щыпсэухэрэм зызэрэфагъэзэгъэ лъэIу тхылъхэр зыдэлъхэр.\nСтаницэу Къурджыпс дэсхэм къоджэ еджапIэм игумэкIыгъохэр къэралыгъом ипащэ лъагъэIэсыгъэх. Джырэ уахътэ ащ сабыи 191-рэ щеджэ. Псэуалъэр лIэшIэгъуныкъом ехъукIэ узэкIэIэбэжьмэ ашIыгъ ыкIи непэрэ шапхъэхэм адиштэжьырэп. Классхэм язытет дэи, спортзалым иджэхашъо шъугъэ, унашъхьэм къыкIэщхы, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ещэлIагъэп.\nКъумпIыл Мурат учреждением изытет уасэ фишIыгъ, районым ипащэу Алексей Петрусенкэм, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур ыкIи еджапIэм ипащэхэм докладэу къашIыгъэхэм ядэIугъ. Ахэм къызэраIуагъэмкIэ, гъэсэныгъэм иучреждение газыр зэрэращэлIэщтым исметэ агъэхьазырыгъ, нэмыкI IофшIэнхэм пэшIорыгъэшъэу апэIухьащт мылъкур къалъытагъ.\nАР-м и ЛIышъхьэ профильнэ министерствэм ыкIи муниципалитетым пшъэрылъ афишIыгъ охътэ кIэкIым къыкIоцI гумэкIыгъо къызпыкIырэ Iофыгъохэр зэкIэ дагъэзыжьынхэу: унашъхьэр зэблахъунэу, спортзалыр агъэцэкIэжьынэу, еджапIэр гъэстыныпхъэ шхъуантIэм пагъэнэнэу. Непэрэ мафэм щегъэжьагъэу учреждением игъэцэкIэжьын зэрэфежьэщтхэр пытагъэ хэлъэу къыIуагъ министрэу КIэрэщэ Анзаур.\nАР-м и ЛIышъхьэ райсоветым ыкIи республикэ Парламентым идепутатхэр, джащ фэдэу бизнесменхэр ыкIи цIыфхэр мы IофшIэным нахь чанэу къыхэлэжьэнхэу закъыфигъэзагъ.\n— ЗишIуагъэ къэзыгъэкIон зылъэкIыщт предпринимательхэр мы псэупIэми дэсых, районми исых. Бизнесым IэпыIэгъу тыфэхъу, арышъ, предпринимательскэ сообществэми тызэхишIыкIынэу тэгугъэ. МыщкIэ опыт гъэнэфагъэ тиI, — къыIуагъ зэфэхьысыжьхэр къышIызэ КъумпIыл Мурат.\nЕджапIэм щыкIагъэу иIэхэм ядэгъэзыжьын ны-тыхэр къыхагъэлажьэхэ зэрэмыхъущтыр АР-м и ЛIышъхьэ къыкIигъэтхъыгъ.


Адыгеим щырагъэжьагъ — Адыгэ макъ\nIоныгъом и 6-м къыщыублагъэу «Здоровый Майкоп» зыфиIорэ Iофтхьабзэм къыдыхэлъытагъэу гриппым пэшIуекIощт прививкэхэм яшIын Адыгеим щаублагъ.\nIофтхьабзэр зыщыкIогъэ апэрэ мафэм нэбгырэ 30-мэ вакцинэр ахалъхьагъ. Прививкэхэм яшIын мэхьанэшхо зэриIэр ежь ищысэкIэ АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэу Мэрэтыкъо Рустем къыгъэлъэгъуагъ.\n— Вакцинэр гриппым пэшIуекIогъэнымкIэ анахь шIуагъэ къэзытырэмэ ащыщ. ЦIыфхэм япроцент 45 — 50-м ар ахэлъхьагъэ зыхъукIэ, гриппыр къызэутэкIыщтхэм япчъагъэ процент 70 — 90-м нэсэу къебгъэIыхын плъэкIыщт, — къыщаIуагъ АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ.\nМы илъэсым вакцинэхэм вирусэу А(HINI), A(H3N2), B яштаммхэр ахэлъыщтых. КIэлэцIыкIухэр, нэжъ-Iужъхэр, медицинэ IофышIэхэр, кIэлэегъаджэхэр, нэмыкIхэу гриппыр нахь шIэхэу къызэутэкIын щынагъо зиIэхэр апэрэу прививкэ ашIыхэрэм ащыщых.\nЗыныбжь икъугъэ нэбгырэ мини 159-рэ ыкIи кIэлэцIыкIу мин 54-рэ мыгъэ а Iофтхьабзэм къыхырагъэубытэн гухэлъ щыI. Вакцинэ зыхэзылъхьанэу фаехэр зыщыпсэурэ чIыпIэм пэблэгъэ медицинэ учреждением екIолIэнхэ фае.\nПредыдущая ШIэхэу атIупщыщт\nСледущая Анахь къое иныр…


Home » Adyghe » 12 Jude » 01\nposted by derDaniel on Thu, 09/09/2010 - 10:38\nСэ сы Иудэ, Исус Христос сыфэлажьэ, Якъуби* сыриш.\nШъо, Тхьэу Ты лъапІэм ибынхэм ащыщ хъунхэу къызэджагъэхэу, зыгу ыгъэкъабзэхэу, Исус Христос къыухъумэхэрэм, мы тхылъыр къышъуфэсэтхы.\n2Тхьэм гукІэгъуныгъэшхо къышъуферэшІ зэпыт, гупсэфыныгъэшхуи шІулъэгъуныгъэшхуи къышъуерэт зэпыт.\n(2. Пет. 2:1-17)\n3СилъапІэхэр, шъори тэри тымыкІодэу Тхьэм тыкъызэригъэнэжьыгъэм ехьылІагъэу къышъуфэстхынэу лъэшэу сыфэягъ. Ау етІанэ шІошъхъуныгъэу Тхьэм ицІыф лъапІэхэм аІэ зэ къырилъхьагъэм пытэу шъутетынэу сышъолъэІуным пае, къышъуфэстхын фаеу слъытагъэ. 4Сыда пІомэ цІыф заулэм шъумышІахэу зыкъышъуха-\n1 Якъубэ – Ерусалим щыІэ чылыс зэІукІэм итхьаматэхэм ащыщыгъэр арыщтын. Еплъ Апостол. 15:13; Гал. 1:19.\nгъэкІокІагъ. Тхьэм ахэр зэригъэмысэщтхэр игущыІэ тхыгъэхэм бэшІагъэу арыт. Тхьэм ищынагъо ахэмэ агухэм арылъэп. Ти Тхьэ ынэшІу цІыфхэм къызэращифэрэм икъэбар мыхъомышІэ псэукІэм зыратынэу ушъхьагъу ашІы. Типащэу ыкІи ти Зиусхьан закъоу Исус Христосыр адэрэп.\n5Мыр шъушІэ пэтми, шъугу къэзгъэкІыжьынэу сыфай: Зиусхьаным ежь ылъэпкъ Мысыр хэгъэгум къырищыжьи, мыкІодэу къыгъэнэжьыгъэ пэтми, шІошъхъуныгъэ зимыІэхэр ащ нэужым ыгъэкІодыгъэх*. 6МэлэІичхэу зитетыгъо зыщыряІэ чІыпІэр къэзыгъэнагъэхэу, Тхьэм къафигъэнэфэгъэ чІыпІэм икІыгъэхэр Тхьэм цІыфхэм хьыкум зыщатришІыхьащт мэфэшхом нэсыфэ, егъашІэм мыкІодыжьын Іэхъу-лъэхъухэр ателъхэу шІункІыгъэм хегъэтых. 7Ащ фэдэу къалэхэу Содомрэ Гоморрэрэ* яцІыфхэмрэ а къалэхэм яІэгъо-благъохэм арыт къалэхэм яцІыфхэмрэ зинэри, цІыфмэ амышІэпхъэ емыкІу Іофхэри ашІэщтыгъэх. Ныбжьи мыухыжьын машІом икъинышхо Тхьэм ахэмэ аригъэщэчэу, ахэмэ ягъогу тырымыкІоным пае, ахэр шапхъэ къытфишІыгъ.\n8Ащ фэдэу мы цІыфхэм пкІыхьапІэхэу алъэгъухэрэм апае, апкъыхэр аушІоих; тетыгъо зиІэхэр адэхэрэп, уашъом щытхъушхо щызиІэхэми яхъоных. 9Апэрэ мэлэІичэу Михаилымрэ шэйтанымрэ пегъымбар Мусэ ихьадэ зэтырахы зэхъум, Михаил шэйтаным хъонэн гущыІэкІэ ыгъэмысэнэу тегушхуагъэп, «Зиусхьаным къыпферэмыд!» ыІуи, риІуагъэ ныІэп. 10А цІыфхэм зи зэхамышІыкІырэ Іофхэми яхъоных; ау акъыл зимыІэ хьакІэ-къуакІэхэм ящытыкІэ игъогукІэ Іофхэр зэрэзэхашІыкІхэрэм фэдэу, а цІыфхэм Іофхэу зэхашІыкІхэрэр ары ахэр зыгъэунэхъухэрэр.\n11Ахэр сыхьатмыгъо ежьагъэх, сыда пІомэ ахэр Каин* игъогу техьагъэх, Валаами* зэрэзекІуагъэм фэдэу, ахэми ахъщэм пае бзэджагъэ ашІэ, Корей* фэдэу якъаигъагъэкІэ мэунэхъух.\n5 Мысыр хэгъэгум къырищыжьи, мыкІодэу къыгъэнэжьыгъэ пэтми, ыгъэкІодыгъэх – еплъ Пегъымбар Мусэ ятІонэрэ тхылъэу ытхыгъэм 12:51; яплІэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 14:26-38.\n7 къалэхэу Содомрэ Гоморрэрэ – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:1-24.\n11 Каин – еплъ Пегъымбар Мусэ апэрэ тхылъэу ытхыгъэм 4:3-8.\n11 Валаам – еплъ Пегъымбар Мусэ яплІэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 22:1-35.\n11 Корей – еплъ Пегъымбар Мусэ яплІэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 16:1-35.\n12ШъузызэдашхэкІэ, ащ фэдэ цІыфхэр шъоркІэ укІытагъо мэхъух: къыжъудашхэзэ, мыукІытэхэу загъэшхэкІын алъэкІырэп. Ахэр жьыбгъэм зэрифэхэу, псы къызхэмыкІырэ пщэхэм афэдэх. Бжыхьэм зи къызпымыкІэхэу, зылъапсэ ратхъыжьыгъэхэу, тІо лІэгъэ чъыгхэр ары зыфэдэхэр. 13Хыорышхохэу зишІой дэзыдзыехэрэм афэдэх, жъогъо гъощагъэхэу, шІункІыгъэм икуупІэ егъашІэм Тхьэм зыфигъэнэфагъэхэм афэдэхэу щытых.\n14Енохоу Адэм зыцІэм къытехъукІыгъэ цІыфхэм ащыщэу яхэнэрэм ыгу Тхьэм ежь игущыІэхэу къырилъхьагъэхэр къыІохэзэ, а цІыфхэм яхьылІагъэу мыщ фэдэу къыІуагъ: «ШъукъэдаГу, пчъагъэ зимыІэ мэлэІич лъапІэхэр игъусэхэу Зиусхьаныр къэкІощт. 15КъызфэкІощтыр цІыф пстэуми хьыкум атришІыхьанэуи ары, ахэмэ ащыщхэу Тхьэм ищынагъо зыгу имылъ пстэуми ямысэгъэ пстэури аригъэлъэгъунэуи ары. Тхьэм ищынагъо агухэм арымылъэу, бзэджагъэ Іофхэу ашІэгъэ пстэумэ апаий, гущыІэ пхъашэхэу Зиусхьаным ехьылІагъэу аІогъэ пстэуми апаий мысэ зэрэхъугъэхэр а псэкІодышІэ цІыфхэу Тхьэм ищынагъо зыгу имылъхэм аригъэлъэгъущт. 16Ахэр зыкІи мыразэхэу мэтхьаусыхэ зэпытых. Яхъопсэныгъэ Іаехэм къыращэкІхэу мэзекІох. Ажэхэм гущыІэ пэгагъэхэм анэмыкІ къадэкІырэп. ЦІыфхэм яшІуагъэ ежьхэм зэрагъэкІыжьыным пае, ащэтхъужьых.\n17Ау шъо, силъапІэхэр, ти Зиусхьанэу Исус Христос иапостолхэм* Іофхэу къэхъунхэу къаІощтыгъэхэр шъугу къэжъугъэкІыжьых. 18КъышъуаІощтыгъэр мыры: «Мы дунаем иаужьыпкъэрэ уахътэ кІэнэкІакІохэу зихъопсэныгъэ Іае мыкъабзэхэм къыращэкІхэу зекІохэрэр къэлъэгъощтых». 19Ащ фэдэ цІыфхэр ары шъузэгурызымыгъаІохэрэр. Ахэмэ ящытыкІэ къырищэкІхэу зэрэщытым фэдэу мэзекІох, Тхьэм Ыпсэ ЛъапІи агухэм арылъэп.\n20Ау шъо, силъапІэхэр, гурэ псэрэкІэ нахь лъэкІыныгъэ зыфэжъугъотыжьэу, шъуишІошъхъуныгъэ лъэпІэ\n17 апостолхэр – ыпэ рапшІэу апостолхэкІэ зэджагъэхэр апэрэ нэбгырэ пшІыкІутІоу Исус игъогу рыкІохэрэр ары. ЕтІанэ нэмыкІрэ цІыфхэу Паул фэдэу, Исус мы дунаем зытетым, игъогу рыкІохэрэм ащыщхэу щымыІагъэхэу, етІанэ игъогу техьагъэхэми апостолхэкІэ яджэхэу хъугъэ.\nдэдэм ишъыпкъагъэ шъузэрэтетыщтым ыуж шъуит. Тхьэм Ыпсэ ЛъапІэ илъэкІыныгъэкІи Тхьэм шъуелъэІу.\n22ЗэхэшІыкІыныгъэ зижъугъаІэзэ, цІыфхэу тишІошъхъуныгъэ ехъырэхъышэхэрэм гукІэгъу афэшъушІ. 23НэмыкІхэри машІом къыхэшъущыжьхи,* мыкІодхэу къэжъугъэнэжьых. ЕтІанэ нэмыкІ цІыфхэми щынэкІэ гукІэгъу афэшъушІ.* Апкъымэ агъэушІоигъэ щыгъынхэми защыжъудзый.\n24Игъогу шъутекІыным Тхьэм шъущиухъумэн ылъэкІыщт, лажьи зи шъуимыІэу, гушІогъошхуи шъухэлъэу, щытхъушхо ЗиІэм ыпашъхьэ шъуригъэуцон ылъэкІыщт. 25Тхьэ закъоу тымыкІодэу, Исус Христос тыкъезыгъэгъэнэжьыгъэм щытхъушхори, иныгъэри, лъэкІыныгъэшхори, тетыгъошхори иех, лъэхъан пстэумэ апэуи, джыри, егъашІэми. Амин.\n23 НэмыкІхэри машІом къыхэшъущыжьхи – шъуащыщхэу нэмыкІхэри джэхьнэм машІом хэфэнхэу щытхэр мыкІодхэу къэжъугъэнэжьых.\n23 нэмыкІ цІыфхэми щынэкІэ гукІэгъу афэшъушІ – ахэмэ яшІоигъэ шъухамыгъэфэным пае, шъузфэсакъыжь.\n‹ 12 Jude up 13 Romans ›


Мыекъуапэ шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 78-рэ мэхъу — Адыгэ макъ\nИлъэс къэс Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ шIэжь мэхьанэ зиIэ мафэу щылэ мазэм и 29-р хегъэунэфыкIы — 1943-рэ илъэсым мы мафэм нэмыц техакIохэр рафыжьыхи, Мыекъуапэ шъхьафит ашIыжьыгъ. ШIэжь мэхьанэ зиIэ мафэм ипэгъокIэу Мыекъуапэ шъхьафит зашIыжьыгъэр илъэс 78-рэ зэрэхъурэм епхыгъэ Iофтхьабзэхэм ярегъэкIокIын фэгъэхьыгъэ зэхэсыгъо зэхэщэкIо комитетым иIагъ. Ар зэрищагъ Мыекъопэ къэлэ администрацием ипащэ игуадзэу, Мыекъуапэ иветеранхэм я Совет итхьаматэу Юрий Томчак.\nРеспубликэм икъэлэ шъхьаIэ шъхьафит зашIыжьыгъэм епхыгъэ мэфэкI Iофтхьабзэр Мыекъуапэ игупчэ мемориал щылэ мазэм и 29-м щыкIощт. Ветеранхэм ялIыкIохэм ыкIи ныбжьыкIэхэм хэгъэгур къэзыухъумагъэхэм яшIэжь агъэлъэпIэщт. Эпидемием пэшIуекIорэ санитарнэ Iофтхьабзэхэр ащ къыдыхэлъытэгъэщтых.\nНэужым урамэу Пионерскэм тет унэу 374-м Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэу, полковникэу Михаил Богомоловым мыжъобгъу къыщыфызэIуахыщт. Мэрым игуадзэу Юрий Томчак къызэриIуагъэмкIэ, АР-м иветеранхэм я Совет ары мы Iофтхьабзэр зигукъэкIыр.\nПредыдущая Cомэ миллион 20 къыфатIупщыгъ\nСледущая Джыри тIу къахэхъуагъ


ШIушIэныр зигъогогъу цIыфхэм ямэфэкI — Адыгэ макъ\nШIушIэныр зигъогогъу цIыфхэм ямэфэкI\nРедактор 15.04.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\n2005-рэ илъэсым къыщыублагъэу мэлылъфэгъум и 13-р меценатым ыкIи шIушIэм я Мафэу тикъэралыгъо щыхагъэунэфыкIы.\nАщ лъапсэу иIэр ыкIи ыцIэ зыхьырэр мы мафэм къэхъугъэ римскэ аристократэу Гай Цильний Меценат ары. Музыкантхэм, сурэтышIхэм, артистхэм ыкIи поэтхэм хэхъоныгъэхэр ашIынхэмкIэ, ясанаущыгъэ зыкъызэIуихынымкIэ ащ ишIуагъэ аригъэкIыщтыгъ. Ящытхъу зэраIощтым пымылъхэу, гукIэгъур, щыкIагъэ зиIэм IэпыIэгъу фэхъунхэм фэхьазырхэу, зыгу зэIухыгъэ цIыфхэр сыд фэдэрэ уахъти Урысыем исыгъэх. Ахэр ары мы мэфэкIыр зыфэгъэхьыгъэр.\nМеценатымрэ шIушIэмрэ я Мафэ хэзыгъэунэфыкIырэ пстэуми къафэгушIуагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат.\n— Меценатымрэ шIушIэмрэ я Мафэ тикъэралыгъо щыхэтэгъэунэфыкIы. ШIушIэныр Урысыем шэнышIу щыхъугъэу къэпIон плъэкIыщт. ЗэкIэми дэгъоу ашIэх Павел Третьяковыр, Савва Мамонтовыр ыкIи нэмыкI урыс меценат цIэрыIохэр. IэпыIэгъур зигъогогъу цIыфхэр Адыгеими сыдигъуи исыгъэх. Ахэм шъхьэкIэфэныгъэ афэтшIыныр атефэ. Щытхъум ыкIи обществэм уасэ къафишIыным паеп шIушIэу зэрахьэрэр зыфэгъэхьыгъэр. Адыгэ гущыIэжъым къызэриIоу: «ШIу шIи, псым хадз». Джы къызнэсыгъэми цIыфхэм агу къэкIыжьы меценат цIэрыIоу Трахъо Лыу. Адыгеим имызакъоу, тыди щызэлъашIэрэ Шъэумэн Хьазрэт ишIушIагъэхэмкIэ гущыIэ дэхабэ фэпIоныр къытефэ. ГупыкI зиIэхэу, чIыпIэ къин ифагъэхэм IэпыIэгъу афэхъурэ цIыфыбэ Адыгеим щэпсэу. Ахэм зэкIэми «тхьашъуегъэпсэу» ятэIо, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм къыщыхъугъэхэ меценатхэу, шIушIэ зезыхьэхэу зигугъу къэпшIынхэ плъэкIыщтхэм япчъагъэ бэ. ЧIыпIэ къин ифагъэхэ цIыфхэм ахэр IэпыIэгъу афэхъух, агу пыкIыгъэ мылъкумкIэ псэолъэ пчъагъэ республикэм щашIыгъ, щагъэцэкIэжьыгъ.\n2014-рэ илъэсым Тэхъутэмыкъое районым икъуаджэу Щынджые промышленник-меценатэу Трахъо Лыу саугъэт къыщыфызэIуахыгъ. Ар я 19-рэ лIэшIэгъум игурыт илъэсхэм адэжь къэхъугъ. Гъот зимыIэ унагъом къихъухьэгъэ кIалэр чыжьэу дэкIоен, мылъкушхо къыгъэхъэн фызэшIокIыгъ. ИахъщэкIэ псэолъэ пчъагъэ зэраригъэшIыгъэм дакIоу, гумэкIыгъо, щыкIагъэ зиIэхэ цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъущтыгъ. Ащ ишIушIагъэ егъэшIэрэ шIэжьэу цIыфхэм агу илъыщт.\nАдыгеим икIэлэ пIугъэу Шъэумэн Хьазрэт республикэм имызакъоу, Урысыем, зэрэдунаеу ыцIэ ащыIугъ. ЧIыпIэ къин ифагъэхэ цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъу, ишIушIагъэ зынэмысыгъэ къуапэ щыIэп пIоми ухэукъощтэп. Иреспубликэ гупси ынаIэ къытет, къуаджэхэм, социальнэ учреждениехэм IэпыIэгъу афэхъу. ИлъэситIукIэ узэкIэIэбэжьымэ, ТекIоныгъэм и Мафэ ехъулIэу Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэ ветеранхэм сомэ мин шъэныкъо зырыз аритыгъ.\nМеценатствэмрэ шIушIэнымрэ яIофыгъо утегущыIэ зыхъукIэ Мыекъопэ пивэшI заводыр, компаниехэу «Южгазэнерджи», «Картонтарэр», «Волмэр», нэмыкIхэри гум къехьэх. Мыхэм яIэпыIэгъу тиансамблэ цIэрыIохэм, театрэхэм, еджапIэхэм, нэмыкI учреждениехэм алъэIэсы. Сенаторэу Хъопсэрыкъо Мурати цIыфхэр фэразэх, мы адыгэ кIалэм бэмэ ишIуагъэ арегъэкIы.\nГъот зиIэ кIэлабэ якъуаджэхэм, япсэупIэхэм IэпыIэгъу афэхъу, ащкIэ щысэ дэгъу къагъэлъагъо. ГущыIэм пае, къуаджэу Блащэпсынэ ыныбжь илъэси 150-рэ зэрэхъурэм ипэгъокIэу амал зиIэ пстэури зэгуахьи, чылэм игупчэ, ичIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьагъэх. Поселкэу Инэм щашIыгъэ мэщытым пэIухьэгъэ мылъкур гупыкI зиIэхэ цIыфхэм къау-гъоигъ. Къуаджэхэу Джамбэчыерэ Улапэрэ адэтхэ гурыт еджапIэхэм ягъэцэкIэжьын ыкIи язэтегъэпсыхьан пэIухьэгъэ ахъщэр гъот зиIэ кIалэхэу мыщ къыщыхъугъэхэм къаугъоигъ. Мыщ фэдэ екIолIакIэм мэхьанэшхо зэриIэр, цIыфхэр зэгъусэхэу, зыкIыныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм шIогъэшхо къызэритырэр Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къыхегъэщы.\nПредыдущая Артек Адыгеир къыхихыгъ\nСледущая Iофышхо ашIэнэу къапыщылъ