Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ РеспубликэмкIэ зэфэшъхьэф хьыкумэт къулыкъухэр къэзыгъэзэжьыгъэхэм къатэгукIэх\nАдыгэ РеспубликэмкIэ зэфэшъхьэф хьыкумэт къулыкъухэр къэзыгъэзэжьыгъэхэм къатэгукIэх\nТхьэмафэ ипэкIэ зэфэшъхьэф къэбар лъыгъэIэс кIуакIэхэм къэбар къатыгъ, Тыркуем къыкIыжьхи Адыгэ хэкум къэзыгъэзэжьыгъэхэм ащыщгорэхэм, Урысием идзэ къохьлъатэ Тыркуе дзэм къызэрэриутэхыгъэм пае Тыркуе паспортэу аIыгъэхэр агъэтIылIыжьын ашIоигъоу.\nНепэ, тыгъэгъазэм и 14-м, Адыгэ Республикэм и ТВ исайт къыщатхыгъ къэзыгъэзэжьыгъэхэм ащыщэу нэбгрэ 20 фэдиз къохьлъатэр къызэрэраутэхыгъэм пае Тыркуе паспортэу аIыгъэхэр агъэтIылъыжьын ашIоигъоу.\nМы тхыгъэм ишъыпкъапIэ зэдгъэшIэнэу тызычIаупчIэм, къызэрэкIэкIыгъэмкIэ, зэфэшъхьэф хьыкум къулыкъухэр къэзыгъэзэжьыгъэхэм ащыщхэм къатэгукIэх ыпшъэкIэ къэттхыгъэм фэдэ джэпсалъэхэр къаIонэу ыкIи ащ фэдэу къэзымыIохэрэм яIофхэр дэй хъунэу къараIо. Мыщ нэмыкIэуи, къэзыгъэзэжьыгъэхэм IофшIапэу яIэхэм хьыкумэт къулыкъухэр къалъэкIохи уплъэкIунгорэхэр къафрашIых. Джащ фэдэу Адыгэ тэкIоу ихэкужъ къэзыгъэзэжьыгъэхэр рагъэзых.\nМыекъопэ къэлэ Адыгэ Хасэ - Черкес советым хэтгорэм къызэриIуагъэмкIэ неущ, тыгъэгъазэм и 15-м, мы Iофым ехьылIагъэу хасэм игъэцэкIакIо-купым зэхэсыгъо иIэщт.


асыхьатым - это... Что такое асыхьатым?\nнар. немедленно, сразу\nзэрэраIоу асыхьатым къэсыгъ прибыл сразу, как только ему сказали\nСмотреть что такое "асыхьатым" в других словарях:\nасыхьатым — нареч. тотчас Ардэдэм, зэкIэм Станцием тызэрэнэсыгъэм тетэу асыхьатым мэшIокур къыIулъэдагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nадэдэм — нареч. тотчас Асыхьатым Тэ станцием тызэрэнэсэу адэдэм мэшIокур къэсыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nгъыгъэ — (мэгъы) лъым. плакал, а, о Ымакъэ Iоу нэпс ригъэхыгъ Ынэпс къыкIэтэкъоу гъыгъэ КIэлэцIыкIум фэд, асыхьатым мэгъы … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-гъэдыдыгъ — (е гъэдыды) езгъ. 1. быстро унес, ла, ло ШIэхэу ыхьыгъ Ыгъотрэр зэкIэ ядэжь егъэдыды 2. быстро распространил, а, о Къэбарыр асыхьатым ыгъэдыдыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-гъэушIоигъ — (е гъэушIои) езгъ. выпачкал, а, о Мыкъэбзэжьы ышIыгъ Джанэр асыхьатым ыгъэушIоигъ Тхылъыр ыгъэушIоигъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-гъэчъыгъ — (е гъэчъы) езгъ. 1. отлил, а, о Металлыр ыгъэткIуи формэ иIэу ышIыгъ Дышъэр ыгъэчъыгъ Щыуаныр ыгъэчъыгъ 2. моментально соорудил, а, о ШIэхэу ышIыгъ Гъогур асыхьатым ыгъэчъыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nжэдэфагъэр — (жэдафэрэр) зэм. прич. попавший, ая, ее ему в рот Хьэм жэдэфагъэр асыхьатым ышхыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nзиIэжагъ — (зеIажэ) лъыI. воздержался, лась, лось 1. Асыхьатым ежьагъэп Уаер теуфэкIэ зиIэжагъ 2. Къэшэнычъагъэп Хэти къыIощтыр къеIофэкIэ зиIэжагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nзиIэжэн — (зиIэжэныр зиIэжагъэ) гл. имасд. воздержаться 1. Асыхьатым фемыжьэн Уаети емыжьэу зиIэжэн фае хъугъэ 2. КъэмыпсынкIэн Хэти къыIощтыр къеIофэ зиIэжэн фае хъугъэ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nзэокIыгъэ — I (зэокIы) лъым. выстрелил, ударил, а, о назад, в обратную сторону ЫужкIэ уагъэ ШхончымкIэ зэокIыгъэ IэкIэ зэокIыгъэ II (зэокIы) лъым. 1. переменился, лась, лось ЗэхъокIыгъэ А гущыIэр зыреIом ышъо зэокIыгъэ Асыхьатым ышъо зэокIы 2. изменился… … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


дичъыгъ | это... Что такое дичъыгъ?\nлъым., дэшI. выбежал, -а, -о вместе с ним\nИгъусэу, псынкIэу икIыгъ\nПшъашъэр кIалэм унэм дичъыгъ\nлъыI., дэшI. пробежал, -а, -о вместе с ним\nКилометрэ фэдиз дичъыгъ\nВелосипедистэм километритIу дичъыгъ\nСмотреть что такое "дичъыгъ" в других словарях:\nдилъэтыгъ — (делъэты) лъым., дэшI. выскочил, а, о вместе с ним, с ней Дичъыгъ, дихъушъутыгъ Пшъашъэр кIалэм унэм дилъэтыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Препарат Целедерм с гентамицином: инструкция по применению, цена, описание.\nБетагенот: инструкция по применению, цена, описание.\nБетагентам: инструкция по применению, цена, описание.\nГаразон: инструкция по применению, цена, описание.\nДипрогент: инструкция по применению, цена, описание.\nБета-микотер: инструкция по применению, цена, описание.


Нахь чанэу Iоф дашIэнэу къариIуагъ — Адыгэ макъ\nНахь чанэу Iоф дашIэнэу къариIуагъ\n— Урысые Федерацием ис нэбгырэ миллион пчъагъэмэ псэукIэ амалэу яIэр нахьышIу зэрэхъущтыр гъэстыныпхъэ шхъуантIэм изэбгырыщын фэгъэхьыгъэ программэм лъэшэу епхыгъэ хъугъэ. Ащ фэшI Правительствэри, «Единэ Россиери», общественнэ организациехэри ащ ипхырыщын нахь чанэу дэлэжьэнхэ фае, — къыщиIуагъ УФ-м и Президентэу Владимир Путиным министрэхэм я Кабинет зэхэсыгъоу иIагъэм.\nГъэстыныпхъэ шхъуантIэм икIуапIэ зэпызычырэ псэупIэхэм адэсхэу, ар зыIэкIэмыхьэхэрэм ящагухэм ыпкIэ хэмылъэу афещэлIэгъэным кIэщакIо фэгъугъэр Владимир Путиныр ары. 2030-рэ илъэсым нэс зэкIэми, хэзыгъэ имыIэу, гъэстыныпхъэ шхъуантIэр яунэхэм аращэлIэнэу ащ унашъо къышIыгъ.\nИкIыгъэ 2021-рэ илъэсым нэс пштэмэ, тикъэралыгъо исым ипроцент 72-мэ газыр агъэфедэ. Президентым иунашъо гъэцэкIэгъэным фэшI хэбзэгъэуцугъэхэм зэхъокIыныгъэу афашIыгъэхэм адиштэу унагъом чIыгу Iахьэу ыубытырэм игъунапкъэ нэс газыр ыпкIэ хэмылъэу ращалIэ. Ащ унэр зэрэпашIэщтыри нахь IэшIэх афашIыгъ.\nМы лъэныкъом фэгъэзэгъэнэу «Газпром газификация» зыфиIорэ хъызмэтшIапIэр зэхащагъ. Урысые Федерацием исубъект 13-мэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэм изэбгырыщын фэгъэзэгъэщт шъолъыр операторхэр агъэпсыгъэх.\nАдыгеир пштэмэ, уни 120-рэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэм икIуапIэхэм япхыгъэ хъугъэ. «Газпром газораспределение Майкоп» зыфиIорэ компанием къызэритыгъэмкIэ, газыр фыращэлIэнэу лъэIу тхылъ 1806-рэ къатыгъ, 796-мэ зэзэгъыныгъэм адыкIэтхагъэх. 2021 — 2022-рэ илъэсхэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэм икIуапIэхэм унэ 6649-рэ аращэлIэн гухэлъ яI.\nПредыдущая Зэнэкъокъу зэхащагъ\nСледущая Социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэхэр зэхищагъэх


Бзэм узэгурегъаIо, пхегъахъо, уеухъумэ — Адыгэ макъ\nБзэм узэгурегъаIо, пхегъахъо, уеухъумэ\nРедактор 12.04.2021 12.04.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЗыбзэ зымышIэрэр тхьамыкI, ар зиIум-пэмыр насыпынчъ. Джащ фэдэхэр нахьыбэ зэрэхъугъэр арыщтын хэпшIыкIэу адыгабзэр махэ зышIыгъэр.\nАу уиныдэлъфыбзэ дэдзых е пхъэтэпэмыхь пшIыныр — уянэ ышъхьашъо иуутыным фэд. ХэпшIыкIэу мы аужырэ илъэс 20-м адыгабзэр чIыпIэ къин зэрифагъэр пащэхэми, хэбзэгъэцэкIакIохэми, шIэныгъэлэжьхэми, кIэлэегъаджэхэми, ны-тыхэми, ежь бзэр зые лъэпкъыми зыгорэущтэу зэхашIагъ. ПсынкIэу, уахътэ тебгъэшIэжьынэу щымытэу, адыгабзэм икъызэтегъэнэн-къэухъумэнкIэ Iофышхо шIэгъэныр игъоу алъэгъугъ. Бзэм илэжьын ыкIи игъэлэжьэн фэгъэхьыгъэ унашъом къыпкъырыкIыхэзэ, Адыгэ РеспубликэмкIэ хэкIыпIэхэм яусагъэх. Адыгэхэу зыбзэ зэхэзымышIыкIхэу, рымыгущыIэхэрэм икIэрыкIэу ар ябгъэшIэжьын, аIуплъхьажьын плъэкIыщта?! Мы упчIэ иным джэуап фэхъущтыр уахътэр ары. Ау тIэ зэтедзагъэу тыщымысэу, тызэдеIэжьзэ адыгабзэр къэIэтыжьыгъэныр типшъэрылъ. Узэкъотмэ, угукIэ пшIоигъомэ, зэшIомыхын Iоф хъурэп. Джы адыгабзэм изэгъэшIэн-егъэджэнкIэ Iофхэр зэрэкIэкIхэрэм изы щысэ шъуфэзгъэнэIосэщт.\nТиредакцие мы мафэхэм ихьэкIагъ адыгабзэр зикIасэу, дэгъоу зышIэу, Адыгэ къэралыгъо университетым илъэпкъ факультет ыкIи аспирантурэр къэзыухыгъэхэу, АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ иIофышIэу, ныдэлъфыбзэр зэзыгъашIэ зышIоигъохэм апае мыщ клубэу щызэхащагъэм илъэситIу хъугъэу ипащэу Унэрэкъо Фатимэ. Адыгабзэм икъызэтегъэнэжьын Iоф мыпсынкIэ (ежь ышIэрэ Iофым готэу) ащ ыпшъэ ефэ. Ар зышIэмэ зышIоигъохэм арегъашIэ. Сыдэущтэу? КъеIуатэ ежь Фатимэ.\n— Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм ныдэлъфыбзэмкIэ лэжьэщт Проектнэ офис къыщызэIуахыгъагъ. Ащ иунашъохэм адиштэу, тэри, Лъэпкъ тхылъеджапIэмкIэ, тфэлъэкIырэр тшIэнэу итхъухьагъ. Бзэм дэлэжьэгъэным ублапIэ фэхъугъэр титхылъеджэхэм тяупчIызэ, адыгабзэр зэзгъашIэмэ зышIоигъохэр къызэрэхэдгъэщыгъэхэр ары. Ахэр ныбжь зэфэшъхьафхэм арытых, урысхэри, IэкIыб къэралхэм къарыкIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм ащыщхэри, тэ тиадыгэхэри ахэтых. Илъэс 35-м къыщегъэжьагъэу 65-м нэс къызэлъаубыты. Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэу тхылъеджапIэм щызэхащэхэрэм къякIуалIэхэрэм заIудгъакIэзэ, адыгабзэкIэ еджэкIэ-тхакIэ зэзгъашIэмэ зышIоигъохэр мэзитIум къыкIоцI къыхэдгъэщыгъэх, ттхыгъэх.\nГъэтхапэм и 14-м 2019-рэ илъэсым ныдэлъфыбзэр зикIасэхэм апае клубэу «Адыгабзэр зыщызэрагъэшIэрэ гупч» зыфиIорэр зэхэщагъэ хъугъэ. ЗэкIэ тхылъеджапIэм иIофышIэхэу кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр зиIэхэм таугъоигъ, егупшысэхи, нахь ныбжьыкIэхэмкIэ къытщыгугъхэу, чаныгъэкIэ ыкIи гуетныгъэкIэ мы Iофым текIолIэн зэрэфаер къыдгурагъаIуи, сэррэ сшыпхъоу Унэрэкъо Джэнэтрэ клубым бзэмкIэ игъэлэжьэн-гъэIорышIэн тыфагъэзагъ.\n— Фатим, ебгъаджэхэрэр баIо мэхъуха, хэтха, сыд аныбжь?\n— Сэ къысфэгъэзагъэ хъугъэхэр нахь ныбжь зиIэхэу Iоф зышIэхэрэр е пенсионерхэр арых. КупитIу сиI: апэрэр нэбгырэ 15 — 18 хъущтыгъэ, ау пандемиер къызежьэм, къакIохэрэм нахь къащыкIагъ, я 2-м нэбгырэ 15 фэдиз хэт. Мыхэр зэблэдзыгъэу тхьамафэм тIо сыхьат тIурытIурэ есэгъаджэх.\n— КъыпфакIохэрэр хэтха ыкIи ахэр сыда купитIоу зыкIызэтеутыгъэхэр?\n— КъызэрэсIуагъэу, адыгэхэу гущыIэшъухэу, ау еджакIи тхакIи зымышIэхэрэр, тилъэпкъэгъухэу къэкIожьыгъэхэу адыгабзэр зымышIэхэхэр къытэуалIэх. Сикуп урысхэр бэу хэтых, ахэр нахьыбэмкIэ адыгэ нысэх, арышъ, лъэпкъым нахь пэблагъэ зэрэхъущтхэм, бзэр зэрагъэшIэным пылъых. ТшIэрэр лъэшэу зышIогъэшIэгъонхэр ахэтых, ау зэкIэри зэфэдэп. Гъубдж ыкIи мэфэку мафэхэм адыгабзэмкIэ есэгъаджэх, сыхьат тIурытIо. Сиапэрэ куп къакIорэ адыгэхэм янахьыбэр анахь зыфаехэр еджакIэм готэу, тхакIэри зэрагъэшIэныр ары. Арышъ, зы урокым къыкIоцI гущыIэр къаIоныр, имэхьанэ къагурыIоныр ыкIи ар атхын алъэкIыныр, игъорыгъоу гущыIэухыгъэр зэхагъэуцоныр ясэгъашIэ. Мы ыпэрэ тхьамафэм, музыкальнэ-камернэ театрэм иактрисэ ныбжьыкIэ адыгабзэр зэригъашIэмэ шIоигъоу къытфэкIуагъ. Бзэм имызакъоу, адыгэ шэн-хабзэхэми мэкIэ-макIэу афэсэгъэнэIуасэх, зекIокIэ-шIыкIэхэри зэтэгъашIэх.\n— УнэмкIэ гъэцэкIэнхэр яотха?\n— Ары. ЗэкIэ ясIуагъэу, язгъэшIагъэр яунэ къыщыкIаIотыкIыжьы, щагъэпытэ, зигуапэу а зэкIэ зыгъэцакIэхэри тиIэх.\n— Урокыр сыдэущтэу зэхапщэра, зыгорэ зымышIэрэр егъэджэгъуаеба?\n— УблэпIэ классхэм яегъэджэн программэм тешIыкIыгъэу сыхьат еджэгъур сэгъэпсы: гущыIакIэ ашIэнымкIэ темэ цIыкIу кIэкIхэу: «Сиунагъо», «СиIахьылхэр», «Тиурам» зыфиIохэрэмкIэ тхыгъэ текстхэм апэ сакъыфеджэ, етIанэ мэкъэ Iужъоу хэтхэр къясэгъаIох, ащ ыуж ежьхэр къесэгъаджэх. ГущыIэ пэпчъ къикIырэм анаIэ тырадзэ, садеIэзэ ар къаIожьы. Урокым тиадыгабзэ зэрэдахэр къафэсэIуатэ, арышъ, сэри ахэсэлъагъо еджэнэу къакIохэрэм ягупшысэ, ашIэныгъэ тIэкIу-тIэкIоу зэрэхахъорэр.\n— ЕкIолIэкIэ-шIыкIэхэр, методикэр икъоу шъуIэкIэлъха, ащкIэ IэпыIэгъу къышъуфэхъуха?\n— Краеведением иотдел чIэлъ литературэр тэгъэфедэ, ащ Iофыр къытфегъэпсынкIэ. Шъыпкъэ, егъэджэпIэ унэ-кабинет хэхыгъэ тиIэп, зэхэхьэпIэ унэшхом щыщетэгъаджэх.\nУнэрэкъо Фатимэ ныбжь зэфэшъхьафхэр зиIэхэр регъаджэх, ышыпхъу нахьыкIэу Джэнэт АКъУ-м илъэпкъ факультет къыухыгъ, нахь цIыкIухэм афэгъэзагъ.\n— Сэ езгъаджэхэрэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIохэрэм ыкIи гурыт классхэм арысхэм ащыщхэр арых. КIэлэцIыкIухэу апэрэу адыгабзэр зэзгъашIэхэрэм бзэм имэкъэзэхэтыкIэ ашIэныр анахь шъхьаI. Макъэр къэсэIо, къясэгъэIожьы, гущыIакIэм тIэкIу-тIэкIоу хэсэщэх, ар къяхьылъэкIы, ащ пае гъэлъэшыгъэу Iоф адэтэшIэ. Сэ езгъэджэрэ цIыкIу дэдэхэм тхьамафэм сыхьати 2 атесэгъэкIуадэ, зы урокыр такъикъ 30 — 40-рэ макIо. Унэм кIожьхэ зыхъукIэ, зэдгъэшIагъэр тхьапэм тетэу ясэты, ны-тыхэр къадеIэхэзэ, ахэр унэм къыщаIожьых.\nФатимэ икупитIу ахэтхэр адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэу хэдгъэунэфыкIыгъэм щызэхащэгъэгъэ викторинэм хэлэжьагъэх.\n«ИлъэситIу хъугъэ клубым Iоф зишIэрэр, тэри тшIэрэ Iофым нахь тызIэкIеубытэ, тишъыпкъэ етэхьылIэ», — еIо Джэнэт.\nУнэрэкъохэу Фатимэрэ Джэнэтрэ ныбжьыкIэхэми, Iофэу зыфагъэзагъэхэм агу зэретыгъэр, зэрегугъухэрэр къахэщы. ТIури лъэшэу фэразэх ХьакIэмзые гурыт еджапIэм адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ щезгъэджагъэу, лъытэныгъэ ин зыфашIырэ ХьакIэмыз Нинэ Зулэ ыпхъум. «Адыгабзэм ибаигъэ-дэхагъэ гу лъытэзгъэтагъэр, шIу тэзгъэлъэгъугъэр тикъоджэ кIэлэегъадж» аIо тIуми.\nФатимэрэ Джэнэтрэ ямурад дахэу кIащынэу, тиадыгабзэ зыкъиIэтыжьынэу, тилъэпкъ къызхэшхъожьынэу сафэлъаIо.\nПредыдущая Гугъэ дахэм уфещэ\nСледущая Ислъам диныр мамырныгъэм ипкъэу


Къуанэ Анзаур Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу агъэнэфагъ — Адыгэ макъ\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат 2020-рэ илъэсым гъэтхапэм и 5-м ышIыгъэ Указым диштэу Къуанэ Анзаур Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ IэнатIэ Iухьагъ. Зы мафэкIэ нахь пасэу Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэ IэнатIэ ащ къыгъэтIылъыжьыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ республикэм иэкономикэ апшъэрэ мэхьанэ щызиIэ агропромышленнэ комплексым изегъэушъомбгъункIэ пшъэрылъыкIэхэр Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ ипэщакIэ къыфигъэнэфагъэх.\nПэщэ IэнатIэхэм илъэсыбэрэ зэраIутыгъэм, IэпэIэсэныгъэшхо зэрэхэлъым, зыфагъэзэрэ Iофым хэшIыкIышхо зэрэфыриIэм, лъэпкъ проектхэмрэ къэралыгъо программэхэмрэ япхырыщын зэрэфэкъулаим яшIуагъэкIэ мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм ыпашъхьэ ит пшъэрылъыкIэхэр шIуагъэ къытэу Къуанэ Анзаур зэшIуихынхэу зэрэгугъэрэр КъумпIыл Мурат къыIуагъ. Министерствэр апэрэ чэзыоу зыдэлэжьэн фаер АПК-м лъэныкъо пстэумкIи хэхъоныгъэ егъэшIыгъэныр, отраслэм IэкIыб къэралыгъохэм нахьыбэу гъомылапхъэ аIэкIигъэхьаныр ары.\nКъуанэ Анзаур апшъэрэ гъэсэныгъи 2 иI, илъэси 10-м ехъурэ транспорт лъэныкъом Iоф щишIагъ. 2012-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ щылэжьагъ. ПромышленностымкIэ, гъэстыныпхъээнергетическэ комплексымкIэ ыкIи сатыумкIэ ГъэIорышIапIэм пэщэныгъэ дызэрихьагъ. 2018-рэ илъэсым гъэтхапэм къыщегъэжьагъэу Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэ иапэрэ гуадзэу щытыгъ. 2018-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ иминистрэу агъэнэфагъ.\nПредыдущая Псыр шапхъэхэм адиштэным пае\nСледущая Пхъэныр Адыгеим зэрэщыкIорэм щигъэгъозагъэх


Илъэсым изэфэхьысыжьхэм, пшъэрылъхэм атегущыIагъэх | Адыгэ Макъ\nИлъэсым изэфэхьысыжьхэм, пшъэрылъхэм атегущыIагъэх\nАвтор: Редакция\t/ 10.01.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат республикэм ипрокурорэу Игорь Шевченкэм тыгъуасэ IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ. Шъолъырым ипрокуратурэ 2018-рэ илъэсым Iофэу ышIагъэм ипэшIорыгъэшъ зэфэхьысыжьхэм, республикэм игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм зэпхыныгъэу адыриIэр гъэпытэгъэнымкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтын фаехэм атегущыIагъэх. АР-м и ЛIышъхьэ зэIукIэгъум ипэублэ УФ-м ипрокуратурэ иIофышIэ и Мафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкIэу къэблагъэрэмкIэ прокурорым ыкIи мы къулыкъум зищыIэныгъэ гъогу езыпхыгъэхэм къафэгушIуагъ. Шъолъырым рэхьатныгъэ илъыным, социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэр ышIынхэм ыкIи зэкIэми зэдыряпшъэрылъым, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным, Адыгеим ипрокуратурэ иIахьышIу зэрэхэлъыр республикэм ипащэ хигъэунэфыкIыгъ.\n— Хэбзэгъэуцугъэм къы-дилъытэрэ лъэныкъо пстэури гъэцэкIэгъэным лъыплъэгъэнымкIэ прокуратурэм шIуагъэ къытэу иIофшIэн зэрэзэхищэрэр тэлъэгъу. ХэбзэухъумакIохэм яIо зэхэлъэу Iоф зэдашIэнымкIэ узипэщэ къулыкъум IофшIэнышхо зэшIуехы. Ащ ишыхьат хъугъэ-шIагъэхэр зыщамыгъэунэфыгъэхэ мафэхэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэхъугъэр. Шъолъырым зыпкъ итэу хэхъоныгъэхэр ышIынхэмкIэ ащ мэхьанэшхо иI. ТапэкIи ащ фэдэ зэпхыныгъэ, зэгурыIоныгъэ тазыфагу илъэу Iоф зэдэтшIэным сыщэгугъы, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАР-м ипрокуратурэ икъулыкъушIэхэм ясэнэхьат хэшIыкIышхо зэрэфыряIэм, ветеранхэм шIуагъэ къытэу Iоф зэрадашIэрэм мэхьанэшхо яIэу АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.\nИлъэсэу икIыгъэм ипэшIорыгъэшъ зэфэхьысыжьхэм Игорь Шевченкэр кIэкIэу къащыуцугъ, пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэмкIэ прокуратурэмрэ республикэм игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэмрэ шIуагъэ къытэу Iоф зэдашIэныр пстэуми анахь шъхьаIэу щытын фаеу къыIуагъ. Прокуратурэм икъулыкъухэр зызэхащагъэхэр илъэс 297-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэу щыIэщтым республикэм ипащэхэр хэлэжьэнхэу ригъэблэгъагъэх.


Фестивалым зыкъыщагъэлъэгъуагъ | Адыгэ Макъ\nКIэлэцIыкIу творчествэм и Гупчэу ТIуапсэ дэтым Урысыем щыпсэухэрэ лъэпкъхэм языкIыныгъэ фэгъэхьыгъэу лъэпкъ культурэхэм яфестиваль щыкIуагъ.\nАщ районым ипсэупIэ зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэхэ кIэлэцIыкIу творческэ коллективхэр хэлэжьагъэх. Адыгэхэм, урысхэм, ермэлхэм ыкIи къэзэкъхэм якультурнэ кIэн ибаиныгъэ игъэкIотыгъэу къагъэлъэгъуагъ.\nХэти къызхэкIыгъэ лъэпкъхэм яорэдхэр, якъашъохэр, язэхэтыкIэхэр, яхабзэхэр ыкIи ялъэпкъ щыгъынхэр зыфэдэхэр сценэм къыщагъэлъэгъуагъэх. Лъэпкъ шхынхэр къызэрахьылIэгъэ зэнэкъокъум цIыфхэр рагъэблагъэщтыгъэх, шхынхэм ахагъаIэщтыгъэх. КIэлэцIыкIухэм аIэкIэ ашIыгъэ пкъыгъохэм, сурэтхэм арагъэплъыгъэх. ПсэупIэхэу Псыбэ, Агуй-Шапсыгъэ къарыкIыгъэхэ ныбжьыкIэхэм номинацие зэфэшъхьафхэмкIэ фестивалым идипломхэр аратыгъэх.


Тилъэпкъэгъухэр Тыркуем, нэмыкIхэм къарыкIыщтых »\nТилъэпкъэгъухэр Тыркуем, нэмыкIхэм къарыкIыщтых\nIэкIыб хэгъэгумэ ащыпсэурэ тилъэпкъэгъу ныбжьыкIэхэр Адыгэ Республикэм ит апшъэрэ еджапIэхэм аштэнхэм, ашIоигъо сэнэхьатым зыфагъэсэным сыда ищыкIагъэр? БэшIагъэу тызытегущыIэщтыгъэ Iофыгъор зэрэлъыкIуатэрэм зыщыдгъэгъуазэ тшIоигъоу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу, техникэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу Блэгъожъ Хьазрэт тыIукIагъ.\n- Едгъэжьэгъэ Iофым тиреспубликэ иIэшъхьэтетхэр, шIэныгъэлэжьхэр, Адыгэ Хасэр кIэщакIо фэхъугъэх. Лъапсэр непэ тэгъэпытэ, - къеIуатэ Блэгъожъ Хьазрэт. - Пэублэ курсыр университетым щакIунэу фежьагъэх. Ясэнэхьат хэшIыкI ин фызиIэ кIэлэегъаджэхэр адэлажьэх. Апэрэ уахътэм урысыбзэмрэ адыгабзэмрэ зэрагъэшIэщтых, тыркубзэр зэкIэми ашIэ.\n- Ежъугъаджэхэрэр Тыркуем къикIыгъэха?\n- Ары. КъэкIощт уахътэм Сирием, Иорданием, Израиль, Тыркуем, нэмыкI хэгъэгухэу тилъэпкъэгъухэр нахьыбэу зыщыпсэурэмэ ныбжьыкIэхэр къарыкIынхэу тэгугъэ.\n- Нэбгырэ 20 шъуштэнэу гухэлъ шъуиIагъ. Тхьапша ежъугъаджэрэр?\n- Апэрэ илъэсым нэбгыри 10 тштагъэр. Ар къызыхэкIыгъэм бэрэ утегущыIэн плъэкIыщт. ЕджапIэм къакIохэрэр общежитием идгъэтIысхьанхэ фае. Джырэ уахътэ ныбжьыкIэ 20 е ащ нахьыбэ IэкIыб хэгъэгу къитщыным тыфэхьазырэп.\n- Общежитиеу шъуищыкIагъэхэр нахьыбэ хъунхэу гугъапIэ щыIа?\n- ГъэцэкIэжьын Iофхэр зыгорэхэм ащедгъэжьагъэх. УапэкIэ уплъэ зыхъукIэ, къыдэплъытэн фаер бэ. Мыгъэ тштагъэхэр илъэси 5 общежитием чIэсыщтых. КъэкIощт илъэсым тштэщтхэми общежитием псэупIэ къащыфэдгъотыщт.\n- 2012-рэ илъэсым университетым тхьапша шъуштэщтыр?\n- Нэбгырэ 20-м къыщыкIэщтэп. Студентэу тштэхэрэм яфэIо-фашIэхэр дэгъоу дгъэцэкIэнхэм тыпылъыщт. Общежитием ехьылIэгъэ Iофыгъохэр къэзыгъэхьылъэхэрэм ащыщ Краснодар краим, нэмыкI шъолъырхэм къарыкIыгъэу тиеджапIэ нэбгырабэ зэрэщеджэрэр. ЗэкIэми общежитием чIыпIэ щагъоты ашIоигъу.\n- Хьазрэт, егъэджэн Iофыгъохэр, сэнэхьатэу къыхахыщтхэр, нэмыкIхэри уинэплъэгъу итыхэба?\n- Iоф адэзышIэщт кIэлэегъаджэхэр дгъэнэфагъэх. ШIэныгъэу зэрагъэгъотырэр щыIэныгъэм щагъэфедэн зэралъэкIыщтым Iоф дэтшIэщт. ПашIо Фатимэ дунэе гъэсэныгъэмкIэ факультетым идекан. Зэхэщэн пшъэрылъэу фэтшIыгъэхэр дэгъоу егъэцакIэх.\nБлэгъожъ Хьазрэтрэ ПашIо Фатимэрэ егъэджэн Iофыгъохэр зэрагъэпсыхэрэр къытфаIотагъ, етIанэ IэкIыбым къикIыгъэ ныбжьыкIэхэм нэIуасэ тафэхъугъ. Тыркуем ипсэупIэхэу Бигэ, Аданэ, Болу, Сакарие, нэмыкIхэм къарыкIыгъэ ныбжьыкIэхэр кафедрэм ипащэу Аулъэ Фатимэ ригъаджэхэзэ, еджакIомэ таIукIагъ.\nМэшэлахь. КIэлэ ищыгъэх, нэгушIох. Урысыбзэр зэрагъашIэ. УпчIэхэм джэуапхэр урысыбзэкIи, адыгабзэкIи къаратыжьых. ЕтIэфыр зы кIалэм къышти, урысыбзэкIэ пхъэмбгъум гущыIэхэр тыритхагъэх.\n- КIэлэ Iушых, сэнаущыгъэ ахэлъ. Сыдми еджэнхэу къэкIуагъэхэп. КъысэдэIух, - еIо Аулъэ Фатимэ.\n- Лъэпкъ Iофыгъохэм, искусствэм, литературэм ащытэгъэгъуазэх, - лъегъэкIуатэ зэдэгущыIэгъур ПашIо Фатимэ. - «Налмэсым» иконцерт зыфагъэхьазыры, музейхэр зэрагъэлъэгъущтых. Едгъэджэрэ ныбжьыкIэхэр Адыгэ Республикэм ищыIэныгъэ хэтщэщтых. Яхэку къэкIожьыгъэхэу зэрэщеджэхэрэм гушIуагъо хагъуатэзэ псэунхэу тэгугъэ.\n«ШIэныгъэр тыдэ щыIэми лъыкIу» зыфэпIощт гупшысэр зыдаIыгъэу еджэныр рагъэжьагъэшъ, ямурад къадэхъунэу Тхьэм тафелъэIу.\nАдыгэ къэралыгъо университетми IэкIыб хэгъэгумэ къарыкIыгъэ тилъэпкъэгъухэр аштагъэх. Ахэр зэреджэхэрэми шъущыдгъэгъозэщт.\nОпубликовал administrator, 29-11-2011, 15:31. Просмотров: 2635\n– Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэмэ я Мафэ шышъхьэIум и 1-м Мыекъуапэ щагъэмэфэкIыгъ\n– Ансамблэу «Мафэр» Тыркуем къикIи Адыгеим къэкIуагъ\n– Адыгэ хэхэсхэм еджэпIэ шъхьаIитIоу Мыекъуапэ дэтым чIыпIэ гъэнэфэгъэ 70-рэ ...


«…ЦIыфхэр жъугъэу гъогухэм атекIодэнхэу щытэп» — Адыгэ макъ\n«…ЦIыфхэр жъугъэу гъогухэм атекIодэнхэу щытэп»\nРедактор 13.10.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУФ-м и Президентэу Владимир Путиныр ары мыхэр зигущыIэхэр.\nГъогухэм язытет, ящынэгъончъагъэ еплъыкIэу фыриIэр къыриIотыкIызэ арэущтэу къыIуагъ.\nЛъэпкъ проектэу ар кIэщакIо зыфэхъугъэхэм ащыщэу Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ гъогухэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэу зэшIуахыхэрэм яшIуагъэкIэ гъогу хъугъэ-шIагъэхэм ахэкIуадэрэм ипчъагъэ къыщыкIагъ. Ар къыхигъэщыгъ Президентым, ащ тетэу тапэкIи чанэу IофшIэнхэр лъагъэкIотэнхэу УФ-м и Вице-премьерэу Марат Хуснуллиным пшъэрылъ фишIыгъ.\n— Зэо-зэпэуцужьхэм ялъэхъан фэдэу цIыфхэр жъугъэу гъогухэм атекIодэнхэу щытэп, — къыкIигъэтхъыгъ къэралыгъом ипащэ.\nУрысые политическэ партиеу «Единэ Россием» зэфэсэу иIагъэм Владимир Путиныр къызщэгущыIэм, гъогухэм ягъэцэкIэжьын пае шъолъырхэм ахъщэ тедзэу джыри сомэ миллиард 30 аратынэу игъо зэрилъэгъурэр къыщыхигъэщыгъ. Ар гъогушIынымкIэ мылъкушхоу щымытми, тэрэзэу IофшIэнхэм атебгуащэу, зищыкIагъэм пэIубгъахьэмэ шIуагъэ къызэритыщтым къыкIигъэтхъыгъ.\nМарат Хуснуллиным къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым гъогухэм яшIынкIэ ыкIи ягъэцэкIэжьынкIэ агъэнэфэгъагъэм нахьи процент 12-кIэ нахьыбэу зэшIохыгъэ хъугъэ. Шъолъыр мэхьанэ зиIэ гъогухэм япроцент 85-м къыщымыкIэу шапхъэхэм адиштэу гъэпсыгъэнэу мы илъэсымкIэ пшъэрылъ зыфашIыжьыгъ, ари гъэцэкIагъэ зэрэхъущтыр ащ къыхигъэщыгъ.\nВладимир Путиным гъогухэм цIыфэу атекIуадэрэр нахь макIэ хъуным пае ахэр шапхъэхэм адиштэу зэрэшIыгъэщтхэм имызакъоу, нэмыкI лъэныкъохэри къыдэплъытэн фаеу зэрэщытыр къыхигъэщыгъ.\n— ГущыIэм пае, хъугъэ-шIагъэ гъогум техъухьагъэмэ, цIыфэу ащ хэфагъэхэм охътабэ темышIэзэ медицинэ IэпыIэгъу ятыгъэным пае санитарнэ авиацием зегъэушъомбгъугъэн фае. Джащ фэдэу тигъогухэр щынэгъончъэнхэм фэшI зэпырыкIыпIэхэр шъолъырхэм нахьыбэу ящыкIагъэх, ахэр ашIыным пае IэпыIэгъу ятыгъэныр шIокI зимыIэ Iоф, — къыIуагъ къэралыгъом ипащэ.\nЛъэпкъ проектэу зигугъу къэтшIыгъэм къыдыхэлъытагъэу Адыгеим игъогоу мы илъэсым агъэцэкIэжьынэу агъэнэфагъэхэм ащыщ Мыекъопэ районым ит къутырэу Дьяковым екIуалIэрэр. Шэуджэн районым игъогушI организациеу ащ фэгъэзагъэм IофшIэнхэр гъунэм рифылIагъэх. Зыр метрэ 500-у, адрэр 1500-у гъогум щыщэу IахьитIу агъэкIэжьы. Лъэпкъ проектым щыгъэнэфэгъэ шапхъэхэм атетэу ахэр ашIы, гъогу гъунэхэри зэрагъэфэщтых, тамыгъэхэр агъэуцущтых, зыщищыкIагъэм щагъэтхъыщтых.\nПстэумкIи сомэ миллион 20,4-рэ IофшIэнхэм апэIухьагъ.\nПредыдущая Коронавирусым дакIоу, гриппми зыщытыухъумэн фае!\nСледущая Нэбгырэ 500 фэдизмэ къулыкъур ахьыщт


Литературэм ищыIэныгъэ епхыпагъ — Адыгэ макъ\nЛитературэм ищыIэныгъэ епхыпагъ\nРедактор 13.04.2022 13.04.2022 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЩыIэх цIыфхэр зэ агу раубытагъэм темыкIхэу, къыхахыгъэ сэнэхьатым ящыIэныгъэ фагъэшъуашэу. Ахэм ащыщ зэлъашIэрэ литературоведэу, кIэлэегъэджэ-шIэныгъэлэжьэу Къуныжъ Мыхьамэт Щамсудин ыкъор.\nАр Кощхьэблэ районымкIэ къуаджэу Блащэпсынэ къыщыхъугъ, щапIугъ, щеджагъ. А уахътэр къызэрыкIуагъэп, щыIэкIэ-псэукIакIэр зэтеуцо къодыещтыгъ. Колхоз-совхозхэу зэхащагъэхэм тыдэкIи зэфэдэу цIыф къызэрыкIо лэжьакIохэр ащылажьэщтыгъэх, кIэлэпIунри, унэгъо Iофхэри ащ къыгохъожьыщтыгъэх. Адыгэхэм уеджэным, гъэсэныгъэм имэхьанэ нахь къагурыIо хъугъагъэ, арэу къычIэкIын «емыджагъэр нэшъу» аIонри къызыхэкIыгъэр. Мыхьамэт джыри къоджэ еджапIэм чIэсыгъ шIокI имыIэу еджэн зэрэфаер, тым къыриIо зэхъум, ными ыкъо гъэсагъэ хъумэ, лъэшэу шIоигъуагъ. Ау Хэгъэгу зэошхор къежьи, цIыфыбэхэм ямурадхэр къызэпыригъэзагъэх.\nАр заухым, тиини, тицIыкIуи, тикIэлакIэхэми жьы къащэжьыгъ. Мыхьамэт джащыгъум, 1945-рэ илъэсым Мыекъуапэ къакIуи, Адыгэ кIэлэегъэджэ училищым чIэхьагъ. ИкIэсэ тхылъхэм, гъэсэныгъэм мафэ къэс нахь апэблагъэ хъущтыгъэ. Училищым щезгъэджэгъэ кIэлэегъаджэ пэпчъ зыфэдагъэр ыкIи ышъхьэкIэ шIоу къыкIэрихыгъэр зыкIи щыгъупшэу къыхэкIыгъэп. IокIэ-шIыкIэхэми, предмет пэпчъ шIуагъэу иIэри зэхарагъэшIыкIэу, гъэсэныгъэ дэгъум цIыфыр зэриузэнкIырэр къараIощтыгъ. КIэлэегъэджэ сэнэхьатыр ащ щызэригъэгъотыгъ. Ащ готэу зыныбжь икъугъэ цIыфым икультурэ зынэсын фаери, ащкIэ тхылъхэм узэряджэрэм мэхьанэшхо зэриIэм, пIэ сыдрэ Iофи екIуным, лъэныкъо зэфэшъхьафкIэ IэпэIэсагъэр пхэлъ хъуным зыфэбгъэсэным мы еджэпIэ зэкIэупкIагъэм ар щыфагъэнэIосагъ. Ежьыри иуахътэ ымыгъэхьаулыеу, зэреджэщтым, исэнэхьат ишъэфхэр ыIэ къызэрэригъэхьащтхэм лъэшэу пылъыгъ. Шъыпкъэ, Мыекъуапэрэ Блащэпсынэрэ азыфагу бэ имылъми, непэ фэдэу автобусхэр, машинэхэр щыIагъэхэп, ащ къыхэкIэу, вагонышъхьэм тесэу кIоуи, къэкIожьэуи къыхэкIыгъ, лъэсэуи ыкIугъэр макIэп.\nПедучилищым щеджэзэ, кIалэм иакъыл нахь къэкIуагъ, игулъытэ нахь чан хъугъэ. Училищым чIэсызэ икIэлэегъаджэхэм ащыщхэм къыраIуагъ, фэщэныгъэ инэу еджэным фыриIэр ымыгъэхьаулыеу, ар лъигъэкIотэнэу. Ау кIалэм ятэ заом 1942-рэ илъэсым хэкIодагъэу, ным изэкъуагъ. Чылэм зыщыкIожьыгъэ мафэ горэм имурад янэ щигъэгъозагъ ыкIи ащ къыдыригъэштагъ. Сомэ лые ымыIыгъэу, сыд ишIыкIэми Грузием кIуагъэ. Илъэс еджэгъухэр окIофэкIэ, культурэ инэу Тбилиси дэлъым Мыхьамэт цIыкIу-цIыкIузэ зыфигъэнэIосагъ, ежьыри ылъэгъухэрэм зэкIапIухьагъ. Тбилиси дэт къэралыгъо университетыр къыухи, Адыгеим къэкIожьыгъ ыкIи икъуаджэу Кощхьаблэ дэт гурыт еджапIэм IофшIэныр щыригъэжьагъ. Илъэси 4 — 5 Iоф ышIагъэу, шIэныгъэхэр зыщыхагъэхъорэ институтым Къуныжъ Мыхьамэт къащэжьыгъ. Мы уахътэм литературовед ныбжьыкIэр адыгэ усакIохэм, прозаикхэм, Адыгэ театрэм иIофышIэхэм ыкIи иартистхэм нэIуасэ афэхъу.\nКъ. Жанэм, М. Пэрэныкъом, С. ЯхъулIэм, А. Хьаткъом ятворчествэ дехьыхы, хэку гъэзетым илитературэ тхыгъэхэр къыщыхаутых. Илъэс 30 зыныбжь Мыхьамэт иIоф шъхьаIэ нэмыкIэу, Адыгэ къэралыгъо институтым филологиемкIэ ифакультет урысыбзэмрэ литературэмрэкIэ сыхьатхэр къыщыратых, аузэ студентхэм Iоф адэшIэгъэным хэгъуазэ. ИIофхэр зэрэзэпыуцорэм епхыгъэу, 1960-рэ илъэсым Москва макIо, МГТУ-м иаспирантурэ чIэхьажьы ыкIи дэгъоу къеухы. Мы илъэсхэу Москва зыщыIагъэм М. Къуныжъым ГИТИС-м иадыгэ студие щеджэрэ ныбжьыкIэхэм адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ ригъэджагъэх.\n1964-рэ илъэсым ихэку къыгъэзэжьыгъ ыкIи Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым студентхэр щыригъаджагъэх, нэужым илъэсыбэрэ филологие факультетым идеканыгъ. Къуныжъ Мыхьамэт филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатыцIэр а илъэсхэм къыушыхьатыгъ. Ежь ышъхьэкIэ икIэсэ усэкIошхоу А. С. Пушкиным итворчествэ Iофышхо дишIагъ, илитературнэ IофшIагъи ифэшъошэ тыныр къырапэсыгъ.\nКъуныжъ Мыхьамэт адыгэ литературоведением изэтегъэуцон ишъыпкъэу хэлэжьагъ, тхылъхэр, монографиехэр къыдигъэкIыгъэх. ЛIы гъэсагъэм иIофшIагъэ ифэшъошэ уасэ хэгъэгуми, хэкуми уасэ къыфашIыгъ. Мы мафэхэм литературоведэу, шIэныгъэлэжьэу, апшъэрэ еджэпIэшхом икIэлэегъаджэу, публицистэу Къуныжъ Мыхьамэт ыныбжь илъэс 95-рэ хъугъэ, ащ къыхэкIэу, бэ гущыIэ фабэу къыфатхыгъэр.\nМэлылъфэгъум и 5-м, 2022-рэ илъэсым хьафизэхэм я Урысые обществэ и Адыгэ республикэ къутамэ ипащэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэрэ Алексей Хлоповыр юбилярым ыдэжь щыIагъ ыкIи илъэс 95-рэ ныбжь дахэр хэзыгъэунэфыкIырэ Мыхьамэт Щамсудинэ ыкъом фэгушIуагъ, щытхъу тхылърэ нэпэеплъ шIухьафтынрэ ритыгъэх.\nПредыдущая Псауныгъэм игъэпытэн тегъэпсыхьагъ\nСледущая Зэнэкъокъум изэфэхьысыжьхэр


Мыекъуапэ къызэрэхахыгъэм тегъэгушIо — Адыгэ макъ\nМыекъуапэ къызэрэхахыгъэм тегъэгушIо\nРедактор 18.01.2021 18.01.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, СПОРТЫР\nИлъэсыкIэу тызыхэхьагъэм Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм дзюдомкIэ зэнэкъокъу гъэшIэгъонхэр ащызэхащэщтых.\nУрысые Федерацием дзюдомкIэ изэнэкъокъу Iоныгъом и 23 — 26-м Мыекъуапэ щыкIощт. КIалэхэри, пшъашъэхэри хэгъэгум изэIукIэгъухэм ахэлэжьэщтых.\nАдыгэ Республикэм икъэлэ шъхьаIэу Мыекъуапэ Урысые къэралыгъошхом къызэрэщыхахыгъэм мэхьэнэ ин иIэу тэлъытэ.\nМыекъуапэ ыцIэ къыраIоным ыпэкIэ зэхэщакIохэм къыдалъытагъэр бэ. СССР-м изаслуженнэ тренерэу, Москва хэкум дзюдомкIэ ипрезидент иапэрэ гуадзэу, Адыгеим иныбджэгъушIоу Авель Казаченковым къызэрэтиIуагъэу, Адыгэ Республикэм испорт псэуалъэхэм хэхъоныгъэ инхэр зэрафэхъухэрэр, зэнэкъокъу гъэшIэгъонхэр зэрэщызэхащэхэрэр, хьакIэщхэм, зыгъэпсэфыпIэхэм язытет, нэмыкI Iофыгъохэр хэгъэгум дзюдомкIэ ипащэхэм ашIэх. Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм икъулыкъушIэхэм лъэшэу афэразэх.\n— 2010-рэ илъэсым Урысыем дзюдомкIэ и Кубок къыдэхыгъэным фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъур Мыекъуапэ щыкIуагъ, — къеIуатэ Адыгэ Республикэм дзюдомкIэ испорт еджапIэу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэм ипащэу, Адыгеим изаслуженнэ тренерэу Бастэ Сэлымэ. — Спорт зэIукIэгъу инхэр Адыгеим дэгъоу зэрэщызэхащэрэр хэгъэгум дзюдомкIэ и Федерацие ипащэхэм къыхагъэщыгъ.\nСпортым пIуныгъэ мэхьанэу иIэм зыкъызэриIэтырэм, Адыгеим спортсмен цIэрыIохэр зэрэщагъасэхэрэм хэгъэгум ифедерацие алъэплъэ.\nМыекъопэ бэнэпIэ еджапIэм щагъэсэгъэ Тао Хьасанбый Урысыем дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ итренер шъхьаI. Ащ иеплъыкIэхэри тшIогъэшIэгъоных.\n— Адыгеим щыщхэу Ордэн Андзаур, Мерэм Дамир, Датхъужъ Алый Урысыем дзюдомкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ хэтых, — игупшысэхэм тащегъэгъуазэ Тао Хьасанбый. — БэнакIохэм яIэпэIэсэныгъэ хагъахъо, зэнэкъокъухэм зафагъэхьазыры.\nТао Хьасанбый Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренер. Олимпиадэ джэгунхэм джэрзыр къащыдихыгъ. 2016-рэ илъэсым Олимпиадэ джэгунхэу Рио-де-Жанейро щыкIуагъэхэм тренерэу ахэлэжьагъ. Адыгэ республикэ гимназием щеджэгъэ Мудрэнэ Бислъан дышъэр къызыдехым, апэу фэгушIуагъэр Тао Хьасанбый ары. Хьасанбыйрэ Бислъанрэ зэгъусэхэу Адыгэ Республикэм ибыракъ лъагэу аIэти, Олимпиадэм щагъэбыбэтагъ.\nНарт батырхэу дунэе щытхъур къытфэзыхьыхэрэм тагъэгушхо, ягъэхъагъэхэм ахагъэхъонэу афэтэIо.\nIоныгъом и 23 — 26-м Урысыем дзюдомкIэ изэнэкъокъоу Мыекъуапэ щыкIощтым хэлэжьэщтхэм Олимпиадэ джэгунхэм дышъэр къащызыхьыщтхэр къахэкIыщтхэу тэгугъэ.\nПредыдущая İhracaatta artış\nСледущая «Зэкъошныгъэм» зиугъоижьыщт


Хэта зыIуагъэр? | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 04.02.2019\t/ НОВОСТИ\t/\nХэта зыIуагъэр адыгэхэм къо амыхъущтыгъэу ыкIи амышхыщтыгъэу? Бэрэ зэхэсэхы адыгэхэм егъашIэми къо амыхъугъэу ыкIи амышхыгъэу.\nКъэралыгъо учреждением чIахьэмэ, «къо сурэт зытет календарыр пышъух», аIоу щыгубжыхэу, тхылъыщэ тучанхэм календарэу къо сурэт зытетыр зэращэрэмкIэ тучантесым едаохэу уарехьылIэ. Ащ фэдэ цIыфхэм лъэпкъым итарихъ ашIэрэп. Динэу лIэшIэгъу е илъэс мин зэфэшъхьафхэм алэжьыгъэм ахэр щыгъуазэхэп.\nАхэм ясIомэ сшIоигъу: адыгэхэм къор ахъущтыгъ ыкIи ашхыщтыгъ. Арэу зыщытыгъэр чыристан диныр алэжьы зэхъур ары. А диным къор пхъуныр ыкIи пшхыныр хьалэлэу ылъытэщтыгъ. Къохэр адыгэхэм амыхъужьхэу ыкIи амышхыжьхэу зыхъугъэр ислъамыр къызахахьэр ары. Ислъам диным къор пхъуныри пшхыныри хьарамэу елъытэ.\nАдыгэхэм къор зэрахъущтыгъэм ищыс адыгэ ныом гъы-мэ, бгэзэ «Тызыгъэунэхъугъэр Тхьэм егъэунэхъу» ыIозэ, къохэр мэзым хигъэзыхьажьыгъагъэу къызэраIотэжьырэр.\nКъор зэрэкIочIэшхори, зыгубжыкIэ лъэшэу щынагъоу зэрэхъурэри адыгэхэм яжэрыIо усэхэм ахэтых. ГущыIэм пае, «Къогу иI ащ», «Къо губжыгъэм фэд ар» аIо цIыфэу лъэшэу губжыгъэм ехьылIагъэу. ЦIыф хьарамым пае аIо: «Хьэ ымышхын къо ригъэшхырэп». Къом итеплъэ, ишэн лъыплъэзэ, зэгъэпшэнхэр адыгэм ышIыгъэх.\nАдыгэхэм къор ашхыщтыгъэ къодыеп. Уасэуи атыщтыгъэ. Непэ зэрэтшIэрэмкIэ, нэчыхьэ уасэу шыхэр, цухэр, чэмхэр, ахъщэ атыщтыгъ. Адыгэхэм уахътэ къякIугъ къохэр нэчыхьэ уасэкIэ атэу. Ари жэрыIо усэхэм къахэнагъ. Къэбар зытIу горэ щысэу къэтхьын.\nКIалэ горэм къыщагъ. Нэчыхьэ уасэу къуипшI ритыгъ шIупщым. Къызищагъэр мазэ нахь мыхъугъэу махъулъэр шIупщым дэжь къэкIуагъ ыкIи къыриIуагъ: «ШъукъакIуи шъуипхъу шъущэжь, сикъохэри къэшъуфыжь».\nХыIушъо Шапсыгъэм ит чылэ цIыкIоу ЦIэпс щыщ пшъашъэхэр нэмыкI чылэхэм къарыкIыгъэ кIалэхэм адамыгъэкIонхэу чылэ хасэр зэхэтIысхьи, рыгущыIэхи, унашъо ашIыгъагъ. Ар къызхэкIыгъагъэр ЦIэпс щыщ кIалэхэм нэмыкI чылэмэ къарыкIыгъэ пшъашъэхэр къызащэхэкIэ нэчыхьэ уасэу къохэр атыхэзэ, къо Iэхъогъоу чылэм дэтыр нахь макIэ зэрэхъугъагъэр ары. КIалэхэм якъоджэ пшъашъэхэр къащэхэмэ, къо Iэхъогъухэм ахэкIыщтыгъэп, къуаджэм къыдэнэжьыщтыгъэх. Джащ тетэу илъэс заулэ зэпсэухэм, къо Iэхъогъухэр рагъэкъужьыгъагъэх. Джа лъэхъаным егупшысэхи, адыгэхэм аIуагъ: «ТылIэмэ къохэр тибэн, тыкъанэмэ — тигъомылапхъ».\nДжащ фэдэу адыгэхэм къом епхыгъэхэу мэзхэм, къушъхьэхэм, псыхъохэм, дэкIыгъохэм цIэхэр афаусыщтыгъэх. ГущыIэм пае, Къошхо дэкIыпI, КъошхотIокIэ мэз, Къошхо хъуат, Къохъутх, КъоукI мэз ыкIи нэмыкIхэр.\nЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэ щысэмэ анэмыкIэу адыгэхэм ящыIэныгъэ къом чIыпIэ гъэнэфагъэ зэрэщиубытыщтыгъэр къагъэшъыпкъэжьэу джыри жэрыIо усэхэр щысэу къэпхьынхэ плъэкIыщт. Ахэм ащыщых гущыIэжъхэу «Къо нэшъум мышкIу къегъоты», «Хьэ ымышхын къо ригъэшхырэп», «Зикъо кIодырэм къодыргъ макъэ ытхьакIумэ ит», «ЛIы губжыгъэрэ къо губжыгъэрэ зэфэдэ», «Зикъо кIодырэм псэкIодишъэ егъахъэ», «Къом цы хэзычыгъэм фэд» зыфиIохэрэр.\nЗэрэхъурэмкIэ, адыгэхэм къохэр ахъущтыгъ ыкIи ашхыщтыгъ. СишIошIыкIэ, къол зышхырэм, къо сурэт зэрыт календарь зыщэрэм, зидэпкъ пылъагъэм уфилъыныр тэрэзэп.\nМышIэныгъэр тхьамыкIагъу. ЗэкIэ ышIэу зи къэхъугъэп, ау умышIэрэмкIэ къаигъэ умыхъумэ нахь тэрэзэу къысшIошIы.


1 Арышъ, шъугу джыри хэсымыгъэкІынэу шъуадэжь сыкъэмыкІожьынэу тесыубытагъ.\n2 Сыда пІомэ, сэ шъугу хэзгъэкІымэ, шъо зыгу хэзгъэкІыхэрэм анэмыкІэу сызгъэгушІонэу хэта къэнэжьырэр?\n3 Шъо, сызгъэгушІон фаехэм, сыкъызыкІокІэ, сыгу хэшъумыгъэкІынэу ары джы къызэрэстхыгъэм фэдэу къызкIышъуфэстхыгъэр. Іофэу сэ сызгъэгушІорэм шъо зэкІэми шъузэригъэгушІорэм сицыхьэ телъ.\n4 Сыда пІомэ, гузэжъогъушхорэ гумэкІыгъошхорэ сиІэу, сыгъэуи къышъуфэстхыгъ. Шъугу хэзгъэкІынэу арэп къызкIэстхыгъэр, шIулъэгъушхоу къышъуфысиІэр шъозгъэшІэнэу ары нахь.\nПаул ыгу хэзгъэкІыгъэм зэрэфигъэгъугъэр\n5 Зыгорэм нэмыкІ горэм ыгу хигъэкІыгъэмэ, зыгу хигъэкІыгъэр сэрэп, есымыгъэлыенэу шъо зэкІэми гухэкІ Іахь къышъуфэхъугъ.\n6 Шъуащыщэу нахьыбэмэ ащ фэдэ цІыфым а къинэу тешъулъхьагъэр икъущт.\n7 Арышъ, гухэкІышхом а цІыфыр ымыгъэкІодыным пае, ащ фэжъугъэгъун, жъугъэгушхон фае.\n8 Ащ пае шъуишІулъэгъу шъыпкъэ ежъугъэлъэгъунэу сышъолъэІу.\n9 СыкъызкIэтхагъэр шъуишъыпкъагъэ зынэсырэр згъэунэфынэуи, сыд щыщымкІэ шъукъысфэІорышІэмэ зэзгъэшІэнэуи ары.\n10 Шъо зыфэжъугъэгъурэ цІыфым сэри фэсэгъэгъу. Іофэу згъэгъугъэр, згъэгъун Іоф щыІагъэмэ, сишІуагъэ шъозгъэкІыным пае Христос ыпашъхьэ щызгъэгъугъ,\n11 шэйтаным тыкъымыгъэпцІэным пае. Сыда пІомэ, ащ игухэлъхэр тэ тымышІэу щытэп.\nТроадэ къалэм Паул зыщыІукІэгъэ гумэкІыр\n12 Христос ехьылІэгъэ къэбарышІур згъэІунэу Троадэ къалэм* сызэкІом, Зиусхьаным зы пчъэ къысфызэІуихыгъэ пэтми,\n13 гупсэф сиІагъэп, сыда пІомэ, сшы Тит* ащ щызгъотыгъэп. Аущтэу, сшыхэм аІапэ сыубытыжьи, Македоние хэкум сыкІонэу гъогум сытехьажьыгъ.\n14 Тхьэм щытхъушхор ий. Христос тыгухэм арылъэу Тхьэм текІоныгъэр къытегъэхь зэпыт, тэ Іофэу тшІэрэмкІи Христос ехьылІэгъэ къэбарэу мэ ІэшІум фэдэр тыдэкІи цІыфхэм ахегъахьэ.\n15 Сыда пІомэ, цІыфхэу мыкІодхэу Тхьэм къыгъэнэжьхэрэми, цІыфхэу кІодыпІэм игъогу тетхэми тахэтэу, тэ тызфэдэр уцэу мэ ІэшІу къызпихэу, Тхьэм ыпашъхьэ Христос рихьылІэрэр ары.\n16 Зы цІыфхэм алъэныкъокІэ лІэныгъэ къызхэкІырэ мэ Іаем тыфэд, адрэ цІыфхэм алъэныкъокІи щыІэныгъэ къызхэкІырэ мэ ІэшІум тыфэд. Ащ фэдэу Іоф зыгъэцэкІэн хэта зылъэкІыщтыр?\n17 Сыда пІомэ, Тхьэм игущыІэхэр зэІызгъахьэхэрэ цІыфыбэмэ тафэдэп. Аущтэу мыхъоу, Христос тыгухэм арылъэу, шъыпкъагъэ тиІэу Тхьэм тырилІыкІошъ, ежь ыпашъхьэ игущыІэхэр щытэгъэІух.


Пстэури рагъэблагъэ | Адыгэ Макъ\nМы мазэм и 10-м физкультурникым и Мафэ Урысыем щыхагъэунэфыкIыщт. Мы мэфэкI мафэм Адыгеим Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр щыкIощтых.\nШышъхьэIум и 10-м республикэм испорт еджапIэхэм зэкIэми пчъэ зэIухыгъэхэм я Мафэ ащырекIокIыщт.\nРеспубликэ стадионым пэмычыжьэу теннисышхомкIэ зэнэкъокъу пчэдыжьым сыхьатыр 8-м щызэхащэщт, шIоигъоныгъэ зиIэхэр ащ хэлэжьэнхэ алъэкIыщт. Сыхьатыр 9-м пляжнэ волейболымкIэ ыкIи футболымкIэ мыщ щызэнэкъокъущтых, сыхьатыр 10-м кушъхьэфэчъэ спортыр зикIасэхэм апае скейт-паркым къэгъэлъэгъон гъэшIэгъон щызэхащэщт.\nШахматнэ клубым пэмычыжьэу художественнэ гимнастикэмкIэ еджапIэу N 2-у В.С. Максимовым ыцIэ зыхьырэм зыщызыгъасэхэрэм къэгъэлъэгъонхэр къыщатыщтых, сыхьатыр 10-м ахэр рагъэжьэщтых.\nМы охътэ дэдэм «Ракушкэм» къэшъон спортымкIэ АР-м и Федерацие егъэджэнхэр щызэхищэщтых: латино- американскэ ыкIи европейскэ къашъохэр зикIасэхэм ахэм апылъхэр упчIэжьэгъу афэхъущтых, къызэдэшъошъущтых. Мафэм сыхьатыр 4-м тхэквондом, каратэм, ушум, кикбоксингым апылъхэмрэ зикIасэхэмрэ апае флэшмоб зэхащэщт. Ащ нэмыкIэу, урамэу Гагариным къыпэблэгъэ парк дэхьагъум тхэквондо ИТФ-мкIэ АР-м и Федерациерэ батут дэпкIэенымкIэ отделениемрэ зэхащэщт къэгъэлъэгъонхэр щыIэщтых. Мы чIыпIэ дэдэм теннисымрэ йогэмрэкIэ зэнэкъокъухэр щырекIокIыщтых.\nРеспубликэ стадионэу «Зэкъошныгъэм» мэфэ реным спортивнэ зэнэкъокъухэр щыкIощтых: щагу футболымкIэ, атлетикэ псынкIэмкIэ эстафетэр, ипсауныгъэкIэ щыкIагъэхэр зиIэ спортсменхэм азыфагу хьылъэ IэтынымкIэ, нэмыкIхэмкIи.\nШахматхэмкIэ зэнэкъокъухэри клубым щыкIощтых, Мыекъуапэ шахматхэмкIэ ичемпионэу Юрий Мешалкиныр а зы уахътэм нэбгырабэмэ адешIэщт.\nДжащ фэдэу мы мафэм IофшIакIохэм я ЗэIухыгъэ спартакиадэ икIэух зэнэкъокъухэр зэхащэщтых. Я 2-рэ спортеджапIэу В.С. Максимовым ыцIэ зыхьырэм стритболымкIэ зэнэкъокъухэр, шахмат клубым дэжь — дартсымкIэ, республикэ стадионым — кIэпсэ зэпэкъудыинымкIэ зэнэкъокъухэр ащыкIощтых. Спартакиадэм къыщыхагъэщыхэрэр зыщагъэшIощтхэ зэхахьэр сыхьатыр 12-м гупчэ стадионым щызэхащэщт.\nФизкультурникым и Мафэ ихэгъэунэфыкIын ыкIи зэнэкъокъухэм республикэм икъэлэ шъхьаIэ щыпсэухэрэри, ихьакIэхэри ахэлэжьэнхэ алъэкIыщт.


Сомэ миллион 54-рэр дамбэхэм апай — Адыгэ макъ\nСомэ миллион 54-рэр дамбэхэм апай\nКощхьэблэ районым пхырыкIырэ псыхъоу Лабэ гъатхэрэ псыр къыдэкIэу, губгъом илэжьыгъэшIапIэхэмрэ цIыфхэм яхатэхэмрэ акIахьэу бэрэ мэхъу.\nАщ фэдэ гумэкIыгъом цIыфхэр хэмыфэжьынхэм пае псыхъом инэпкъхэр рагъэпытэнхэу сомэ миллион 54-рэ мыгъэ къафатIупщыгъ.\nМылъкур федеральнэ ыкIи шъолъыр бюджетхэм къахагъэкIыгъ, ар илъэсым ыкIэм нэс агъэфедэн фае. Мы Iофыгъом пылъ къэбарыр Адыгэ Республикэм тыкъэзыуцухьэрэ дунаимрэ чIыопсым ибайныгъэхэмрэкIэ и гъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Колесниковым ТАСС-м лъигъэIэсыгъ.\nПсыхъо нэпкъхэр гъэпытэгъэнхэмкIэ федеральнэ гупчэр IэпыIэгъу къытфэхъунэу зыкIэлъэIугъагъэхэр 2014-рэ илъэсыр ары. Дамбэм ишIын пылъ проект-сметэ тхылъхэм ягъэхьазырын аухыгъ. Тапэрэ илъэсхэм псыр къызэрэдэмыкIынэу агъэпытагъэхэ чIыпIэхэр щыIэх. Мыгъэ псэупIэу Вольнэм къыпэблэгъэ псы-\nхъо нэпкъхэм ягъэпсын пылъыщтых. Ащ федеральнэ гъогури пхырэкIы. С. Колесниковым къызэриIорэмкIэ, районым къыфатIупщыгъэ ахъщэр зэрэщытэу ащ пэIуагъэхьащт.\nПсыхъохэм языкъэIэтыгъо къэблагъэ. Ахэр нэпкъхэм къызэрадэмыкIынхэу гъэпытэгъэнхэу, ищыкIэгъэ Iофыгъор агъэцэкIэнэу Адыгеим ипащэхэм тызхэт илъэсым сомэ миллиони 103-рэ къатIупщыщт.\nМетеорологхэм къызэраIорэмкIэ, апэ псыхъохэм гъэтхапэм ыкIэм къахахъоу рагъэжьэщт. Къушъхьэхэм ателъ осыр къэжъущт. ЯтIонэрэу псыхъохэр нэпкъым къызыдэкIынхэ алъэкIыщтыр жъоныгъуакIэм иаужырэ мафэхэм къащегъэжьагъэу бэдзэогъум ыкIэм нэс. А лъэхъаныр ары мылылъэхэр къэжъухэу зырагъажьэрэр.\nМы мафэхэм Адыгеим ипсыхъохэр рэхьатых, псэу адэтыр шапхъэхэм атекIырэп.\nПредыдущая ПIалъэр лъагъэкIотагъ\nСледущая Лэгъо-Накъ – Гъозэрыплъ


МэфэшIукъо Щангул, Jineps Gazetesi sitesinin yazarı.\nМэфэшIукъо Щангул - 16 Kasım 2021 0\nМузейхэр къэралыгъом игъунджэх, лъэпкъым ынапэх. БлэкIыгъэ лъэхьаныр къэкIощтым езыпхырэ лъэмыджых. ЛIэшIэгъу зэблэкIхэм ятхыдэ зехьакIохэу, лъэпкъым, цIыфхэм ягушъхьэлэжьыгъэ изэгъэфакIох. Пхъонтэ цыхьэшIэгъоу ябгъэтIылъылIэрэмкIэ, уафэшъыпкъэмэ, укъамыгъэпцIэжьынэу щытых. Тхылъ гъэтIылъыпIэу музейхэм ахэтхэр чыжьэу Iурэ джэрпэджэжь зафэх. ШIэныгъэм екIурэ...\nМэфэшIукъо Щангул - 13 Ağustos 2021 0\nЦэй (lутlыжъу) Пшызэ Хэкум гъэзэжьыным фэгъахьыгъэу гущыlэгъу тыфэгъугъ. Пшызэ ятэ Цэй Исхьакъ, Адыгэхэм хэкум агъэзэжьын фае гупшысэ еплъыкlэр Косова апэу къыщызыlэтыгъ ыкlи ащ инэу дэлэжьагъ. Янэ Мейрем ащ пэрыохъу фэхъугъэп, дыригъэштагъ. Цэйхэм хэкум...\n«Орэдым псэкIэ зыратынэу къэшьонхэу зэкIэхэми сафаджэ»\nМэфэшIукъо Щангул - 15 Nisan 2021 0\nАдыгэ Къэралыгъо Академически КьэшьокIо Купым икъэшьуакIоу Шагудж Батурай бэ мышIэу «Урысые Федерацием Изаслужнэ Артист» цIэр къыфагъэшъошагъ. ИлъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьым Тыркуем къикIыжьи Адыге Респуликэм кIожьыгъэ къошьокIо цIэрыIом гущыIэгъу тыфэхъугъ. -Батурай сыкъыпфэгушIо къэралыгъом цIэ лъапIэу...


Нэбгырэ 300-м ехъу хэлэжьагъ | Адыгэ Макъ\nНэбгырэ 300-м ехъу хэлэжьагъ\nЯ 6-у мы илъэсым Урысыем «Тотальнэ диктант» щатхыгъ. Ащ илъэс къэс нэбгырэ мин пчъагъэ хэлажьэ.\nIофтхьабзэм Адыгеири хэлэжьагъ. Нэбгырэ 319-мэ яшIэныгъэхэр ауплъэкIугъэх. Iофтхьабзэр сатыушIыпIэ гупчэу «Мега-Адыгея» зыфиIорэм зэрэщыкIуагъэм къыхэкIэу Адыгеим имызакъоу, Краснодар щыпсэухэрэми мы чIыпIэм диктантыр щатхыгъ.\nДиктантым итхын зы чIыпIэп Адыгеим зыщызэхащагъэр. А Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Мыекъуапи Адыгэкъали ащыпсэухэрэм ащыщхэр. Ау анахьыбэу зыщатхыгъэр сатыушI гупчэу «Мегэр» ары. Ар волонтерхэм яшIушIагъ. Ахэр пшIы пчъагъэ хъухэу Тэхъутэмыкъое районым, Адыгэкъалэ къарыкIыгъагъэх.


Препарат Бактекод: инструкция по применению, цена, описание.\nСулотрим: инструкция по применению, цена, описание.\nЦиплин: инструкция по применению, цена, описание.\nРанкотрим: инструкция по применению, цена, описание.\nБакторедукт: инструкция по применению, цена, описание.\nБрифесептол: инструкция по применению, цена, описание.


Абдзахэхэмрэ хьакІэ зещэн хабзэхэмрэ » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » История » Абдзахэхэмрэ хьакІэ зещэн хабзэхэмрэ\nАбдзахэхэмрэ хьакІэ зещэн хабзэхэмрэ\nАбдзахэхэмрэ хьакІэ зещэн хабзэхэмрэ Абдзэхэ чылэхэу Тыркуем итхэм 1979-рэ илъэсым, Адыгэ РеспубликэмкІэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ 1990-рэ илъэсым сызащэІэм сшъхьакІэ къащысэхъулІагъэхэр. Адыгэмэ яхьакІэ зещакІэ гъэшІэгъонэу зэрэщытыр зекІохэу я XIX-рэ лІэшІэгъум Кавказым щыІагъэхэми литературэми къаушыхьаты. ХьакІэр унагъоу къыздэкІуагъэм изакъоу ихьакІагъэп, ар зэрэчылэуи зэрэлІакъоуи яхьакІагъ. Адыгэмэ хьакІэр лъэшэу агъэлъапІэщтыгъэ, ащ икъэухъумэн, ищыІэныгъэ апае бысымым ыпсэ ытыщтыгъэ. ХьакІэзещэн хабзэр пыимкІи мыукъожьын хабзэу щытыгъ. Пыир унэм къызщихьэрэм, лъытэныгъэ рахыщтыгъэ, къыдекІокІыщтыгъэх. Адыгэ Хабзэм епхыгъэу зекІокІэ-шІыкІэ гъэнэфагъэхэр хьакІэм паи, бысымым паи щыІагъэх. ХьакІэр бысымым Іизын къыримытэу, нэмыкІ унагъом хьакІэу кІон фитыгъэп. ХьакІэр щырагъэблагъэу, щахьакІэу унэ хэушъхьафыкІыгъэ хьакІэщ\nАбдзэхэ чылэхэу Тыркуем итхэм 1979-рэ илъэсым, Адыгэ РеспубликэмкІэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ 1990-рэ илъэсым сызащэІэм сшъхьакІэ къащысэхъулІагъэхэр.\nАдыгэмэ яхьакІэ зещакІэ гъэшІэгъонэу зэрэщытыр зекІохэу я XIX-рэ лІэшІэгъум Кавказым щыІагъэхэми литературэми къаушыхьаты. ХьакІэр унагъоу къыздэкІуагъэм изакъоу ихьакІагъэп, ар зэрэчылэуи зэрэлІакъоуи яхьакІагъ. Адыгэмэ хьакІэр лъэшэу агъэлъапІэщтыгъэ, ащ икъэухъумэн, ищыІэныгъэ апае бысымым ыпсэ ытыщтыгъэ. ХьакІэзещэн хабзэр пыимкІи мыукъожьын хабзэу щытыгъ. Пыир унэм къызщихьэрэм, лъытэныгъэ рахыщтыгъэ, къыдекІокІыщтыгъэх.\nАдыгэ Хабзэм епхыгъэу зекІокІэ-шІыкІэ гъэнэфагъэхэр хьакІэм паи, бысымым паи щыІагъэх. ХьакІэр бысымым Іизын къыримытэу, нэмыкІ унагъом хьакІэу кІон фитыгъэп. ХьакІэр щырагъэблагъэу, щахьакІэу унэ хэушъхьафыкІыгъэ хьакІэщ ыцІэу, адыгэмэ зэряІагъэм игугъу къэшІыгъэн фае. Джырэ уахътэм а хабзэр укъуагъэ хъугъэ.\nИжъырэ хабзэ горэхэр укъуагъэ хъугъэхэми, хьакІэпэгъокІыкІэу адыгэмэ ахэлъыгъэр къахэнагъ. Анахьэу къыхэбгъэщырэр хьакІэм гуфэбэныгъэ инрэ гу-лъытэныгъэрэ фыряІэу зэрэпэгъокІыхэрэр ары. Я ХХ-рэ лІэшІэгъум ыкІэм апэ-рэу Тыркуемрэ Адыгеимрэ сызащэІэм адыгэ чылэмэ хьакІэзещакІэу ащыслъэ-гъуагъэхэр къэсІуатэхэмэ сшІоигъу.\nТыркуем ит абдзэхэ чылэмэ сызэращыІагъэр\nАпэрэу адыгэмэ ащыщ абдзэхэ лъэпкъыр зысшІагъэр 1977-рэ илъэсым абдзэхэ унагъоу Тыркуем къикІи, сызщыщ къалэу Берлин къэкІуагъэм нэІуасэ сызыфэхъур ары. Я XX-рэ лІэшІэгъум ия 60-рэ илъэсхэм Германием къызэрэригъэблэгъагъэхэм тетэу Тыркуем къикІыгъэхэу цІыфыбэ лэжьакІо ащ къэкІогъагъэх. Ахэмэ черкесхэр (джары адыгэхэр Германием зэрэщашІэхэрэ цІэр) зэрахэтхэр зэхэсхыгъагъ. А уахътэм адыгабзэр зэзгъэшІэнэу зэрезгъэжьэгъагъэм къыхэкІэу а лъэпкъым щыщ цІыфхэм саІукІэмэ сшІоигъуагъ.\nСызэрэлъыхъуагъэр хьаулыягъэп: Тыркуем итыгъэкъохьапІэкІэ щыІэ Балыке-сир къалэм пэгъунэгъу адыгэ къуаджэхэм, Тыркуем итыгъэкъокьыпІэкІэ щыІэ Кахьраман Мараш хэкум ит адыгэ чылэхэм ащыщ унагъо горэхэм нэІуасэ сафэхъугъ. Ахэр адыгэ лъэпкъым иабдзэхэ лІакъо щыщхэу къычІэкІыгъ. Ябзэ зэзгъэшІэнэу сызэрэфаер зэрясІуагъэм тетэу, ядэжь сырагъэблэгъагъ.\nХьаткъомэ ащыщэу Мелихьа иунагъо апэрэу сызэрэкІогъагъэр сыгу къэкІыжьы. Ащ ятэшыпхъум ыкъо имашинэкІэ Мелихьа иунэу ишъхьагъусэрэ икІэлищрэ зыщыпсэухэрэм сищэгъагъ. Ахэмэ яІахьылхэу джыри унэгъуитІу сезыгъэблэгъагъэхэм адэжь къыщызэрэугъоигъагъэх. Гуфэбэныгъэшхо ахэлъэу ахэр къыспэгъокІыгъэх. Абзэ зэзгъэшІэнэу сыгу зэрэхэлъыр ахэмэ лъэшэу ягопагъ, яунапчъэ сэщ пае ренэу зэрэзэІухыгъэри къысаІуагъ. Сызщыфэе уахътэм мыхэм адэжь сыкъэкІон сызэрэфитыр мыхэм къысэІуагъ.\nАрти Іоф зымышІэрэ бзылъфыгъэ ныбжьыкІэу яІэхэмрэ сэрырэ тызэІукІэзэ тшІынэу сязэгъыгъ. Мелихьа иунагъу ары нахьыбэрэ сыздакІощтыгъэр. Адыгабзэм изэгъэшІэнкІэ сэ къызфэзгъэфедэрэ шІыкІэм тетэу ІэпыІэгъушхо ар къысфэхъугъ. Мелихьа ятэшыпхъум ипшъашъэу Сурия, ишъхьагъусэрэ ежьырырэ сибысым зычІэс унэ зэтетым щыпсэущтыгъэхэти, Хьаткъомэ адэжь сызыкІокІэ, къакІощтыгъэ. А чІыпІэм пэмычыжьэу щыпсэущтыгъэ яІахьыл бзылъфыгъэу Пакизэ дэжьи сыкІощтыгъэ. Ахэр зэкІэри къысэмызэщыжьыхэу, агу зэІухыгъэу сырагъэблагъэщтыгъэ.\nБзэр сыхьат зы-тІу горэм зэзгъэшІэнэу ядэжь сыкъызэрыкІорэм имызакъоу, пчыхьэшъхьашхэ зэдэтшІэуи нахьыбэрэ сыкъыщысэуи хъущтыгъэ. Ау сыкъяхьылъэкІэу ахэмэ сягуцэфагъэп. СыхьатиплІи-тфи зэпымыоу ядэжь сыкъыщыІэу бэрэ къыхэкІыщтыгъэ. Пчыхьэ хъугъэу сыкІожьын фаеу зясІокІэ, «Сыдэу жьэу укІожьыра адэ?» аІоти, къысэупчІыщтыгъэх.\nТыркуем щыІэ ячылэхэм якъэбархэр ахэмэ къысфаІуатэщтыгъэх, ядэжь, а хэгъэгум, сыкІонэу сырагъэблагъагъ. НэІуасэ сызыфэхъугъэ абдзахэмэ ягъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо илъэс къэс Тыркуем щыІэ ячылэмэ ащагъакІощтыгъэ.\n1979-рэ илъэсым апэрэу Тыркуем сыкІогъагъ, синэІуасэхэр зыщыщ къуаджэхэу Тахьирбэй (Шъэожьхьабл), Мэхьмэтбэй (Хъуажъхьабл), Махьмудбэй (Тыгъужъхьабл), Кахьраман Мараш хэкум ит къалэу Гёксун пэгъунэгъоу сащыІагъ.\nРейхьанлы (Рейхьаниа) чылэу Сирие гъунапкъэмкІэ щыІэми сыкІогъагъ. Къалэу Балыкесир пэблагъэу синэІуасэхэр зыщыщхэ адыгэ чылэхэу Демиркапырэ Дерелирэ сащыІагъ.\nСинэІуасэ пшъашъэу Германием щыщыр нахьыбэмкІэ сигъусагъ. ЗэкІэ а чылэхэм лъэшэу къытфэчэфхэу тащырагъэблэгъагъ. Берлин дэс синэІосэ абдзэхэмэ яунагъомэ ащыщ горэм дэжь хьакІапІэкІэ тыкъыщыуцугъ. БерлинымкІэ сэ сиабдзэхэ нэІуасэхэр мыщ щымыІэхэми, яунагъомэ ащыщхэр гуфэбэныгъошхо къытфыряІэу къытпэгъокІыщтыгъэх. Ахэр Хьаткъо, Шъэожь, Апыщ, ХьапакІэ, Гъонэжьыкъо, Кобл, Цэй, Хъунэ, Аулъэ, ЛІыІужъу лІакъомэ ащыщых.\nТыкъызэрэкІуагъэм икъэбар зызэхахым, яІахьылхэри янэІуасэхэри шІуфэс къытахынэу къэкІогъагъэх. Унагъомэ яныбжьыкІэхэр къэзэрэугъоихэти мэфэ ренэм къыддакІухьащтыгъэ. НэмыкІ цІыфэу чылэм дэсхэри тибысым дэжь тызэрагъэлъэгъунэу къакІощтыгъэх. Нахьыбэр пчыхьэм къакІощтыгъэ. Сигъусэрэ сэрырэ тызэрэдэмыкІуагъэм къыхэкІэу кІалэу джыри къэзымыщагъэхэмрэ пшъашъэхэмрэ пчыхьа къэс тибысым дэжьэ къыщызэІукІэщтыгъэх. Тызэхэсэу тыгущыІащтыгъэ, тыджэгущтыгъэ, пщынэм е кассетэм такъыдашъощтыгъэ. Бзылъ-фыгъэхэмрэ кІалэхэмрэ пщынэм къызэреощтыгъэхэр дэгъоу къэсэшІэжьы.\nА лъэхъаным чылэхэм электросвет зэрямыІагъэм лъэшэу ишІуагъэ къэкІуагъ – уахътэр телевизор еплъыным тшІуихьыщтыгъэп. Керосин, шэф остыгъэмэ такІэрысэу гупсэфэу тыщысыщтыгъ.\nКІэлэгъуалэхэр зэрикІыжьыгъэхэм тетэу унагъом ис бзылъфыгъэхэри хьакІапІэ къакІощтыгъэх. Къэзымыщэгъэ хъулъфыгъэмэ адыщысынхэр къемыкІоу ары а бзылъфыгъэмэ зэралъытэщтыгъэр. Хъулъфыгъэу къэзыщагъэхэр щысакІо къакІощтыгъэхэп. Мэхьмэтбей чылэм къэзыщагъэхэри къакІощтыгъэх, ау ахэр куп шъхьафэу щысыщтыгъэх.\nАбдзахэмэ зэкІэ адрэ адыгэмэ афэдэу сэмэркъэур якІас. Къэбар щхэн гъэшІэгъонэу къаІотэгъагъэхэр дэгъоу къэсэшІэжьых. Пшъэшъэ хьакІэр мэфищ зытешІэкІэ адрэ бзылъфыгъэу унагъом исымэ афэдэу унэми щагуми зэращылэжьэн фаер къызгурагъаІощтыгъ. Ау ащ нахьыбэрэ ядэжь сыкъэнагъэми, сэщ пае а хабзэр аукъощтыгъэ.\nСэ сибысым къысфэгупсагъ, унагъом сыщыщ шъыпкъэм фэдэу къысфыщтыгъ.\nШъыпкъэ, ябзэкІэ сызэрадэгущыІэщтыгъэми, ябзэ лъытэныгъэу фэсшІырэр къызэрэзгъэлъэгъуагъэми, ар нахь дэгъоу зэзгъэшІэнэу сызэрэфаеми яшІуагъэ къэкІуагъ.\nАдыгэ шхынхэу щыпсыр, пІастэр, къуаер, унэгъо хьалыгъур зэрэпшІыщтхэр зэрэсагъэшІэным сибысымхэр пылъыгъэх: ахэмкІэ сахьакІэщтыгъ. Ащыгъум чылэмэ адыгэ хьакухэр адэтыгъэх, унагъом тхьамэфэ ренэм ышхыщт хьалыгъур бзылъфыгъэмэ зэрагъажъэщтыгъэр слъэгъугъэ .\nХабзэм тетэу сызщеблэгъэгъэ унагъом ис хъулъфыгъэхэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ сахэсэу садашхэщтыгъэ. Іанэм тыпэс зэхъукІэ бысым хъулъфыгъэм бэрэ ынаІэ къыстыригъэтыщтыгъэ.\nСизакъоми гъусэ сиІэми яунэ кІоцІ хэтэу унэ шъхьафым тыщычъыещтыгъэ. Ащ пае унагъом щыщхэр зэхэлъынхэ фаеу хъущтыгъэ. Сибысым щыщхэмрэ сэрырэ тызэгъусэхэу нэмыкІ унагъоу чылэм дэсхэм адэжь тыкІощтыгъэ. Ахэмэ чайми кофеми такъыщырагъашъощтыгъэ.\nБысым сшІыгъэ унагъом сыкъикІыжь зыхъукІэ, ежьхэми яІахьылхэми шІухьафтынхэр къысатыщтыгъэх. Сщыгъупщэжьын слъэкІырэп зы чылэ горэм щыщ лІы горэм итыжын Іалъын ыІапэ къыпыхи адыгабзэр зэрэсшІэрэм пае къызэрэситыгъагъэр.\nАбдзахэмэ яхьакІэпэгъокІыкІэ сыгу имыкІыжьынэу анахь лъэшэу зыщызгъэунэфыгъэр Сирие хэгъэгум игъунапкъэкІэ щыІэ чылэу Рейханлы ары.\nМыщ тыкІонэу итымыхъухьэгъагъэми, Тахьирбэй чылэм щыщ синыбджэгъухэм яІахьылмэ ащыщ горэм идунай зэрихъожьыгъэм къыхэкІэу, икъукІэ анаІэ къызэрэттырамыгъэтышъущтыр гухэкІ ащыхъоу, сигъусэ нэмыц бзылъфыгъэмрэ сэрырэ а къуаджэм тыкІомэ хъунэу къытаІуагъ. Сибысым иІахьылмэ ащыщ кІалэ горэ Искендерун къалэм нэс къыддэкІуагъ. ЯтІонэрэ мафэм тэщ пае такси къаригъэфи, машинэмкІэ сыхьат горэкІэ укІомэ узнэсынэу щыт адыгэ къуаджэу Рейхьанлым дэс адыгэ унагъом тырищэлІэнэу унашъо къыфишІыгъ. Ау а унагъор зыщыщыр гъэнэфагъэу ылъэкъуацІэкІэ къыриІуагъэп.\nСэркІэ ар шІагъо хъугъэ, сыда пІомэ ыпэкІэ зыгорэущтэуи сызІумыкІагъэу, синэІуасэу щымыт унагъом хьакІэу тызэрафэкІощтым икъэбар лъамыгъэІэ-сыгъэу ыдэжь укІоныр къысфемыгъэкІоу гумэкІыгъошхом сызэлъиштагъ.\nТаксим исым Рейхьанлым тыкъыгъэси, машинэр унэ горэм дэжь къыщигъэу-цуи, къытиІуагъ: «Мыщ адыгэ унагъо зэрэщыпсэурэр сэшІэ, шъуихь». Сэ мэкІэ-макІэу зыкъэсІати, сыгу бырсырым зэлъиштагъэу машинэм сыкъикІыгъ. Мыщ фэдэу пшІыныр зэрэемыкІур сэ синэмыц лъэпкъ зэхэшІыкІыкІэ къызгурыІощтыгъэ, ау сэркІэ нэмыкІ хэкІыпІэ щыІагъэпти, къэлапчъэр Іусхи, цІыф гори зыдэмыт щагум сыдэхьагъ. СылъыкІуати унэм сызехьэм, ныбжь гурытым ит хъулъфыгъэр къэслъэгъугъ. АбдзэхабзэкІэ сыкъэгущыІи, сэри Германием щыщ синыбджэгъу пшъашъэу сигъусэми адыгэхэм таІукІэмэ зэрэтшІоигъор есІуагъ. Лъэшэу згъэшІагъоу а цІыфыр гуфэбэныгъэшхо хэлъэу къыспэгъокІи, гур къыдищаеу мэкъэ ІатыгъэкІэ къыІуагъ: «Садэжь шъукъызэрэкІуагъэр сэркІэ гушІогъошху! Шъукъеблагъэх!» Сэ синыбджэгъу пшъашъэм сыкъеджэнэуи тичемоданхэри таксим къитхыжьынхэуи унэм сыкъикІыгъ. ЛІыр сауж итэу, ядэжь тызэрэкІуагъэр гопэшхо зэрэщыхъугъэр джыри къыІощтыгъ. ТыздэкІуагъэр абдзэхэ унагъоу щытыгъ, Гъонэжьыкъохэм ащыщыгъ. Унагъом щыщхэр тызыІохьэм исыгъэхэпти, ахэр къызэрэкІожьхэу бысымым зырызэу нэІуасэ тафишІыгъ. ХьакІэу тызэрэкІуагъэм зэригъэгушІохэрэр ахэми къытаІуагъ. Мэфищэ ядэжь тыкъытыгъэти, хьакІэр зэрякІасэм ишыхьатэу икъукІэ тыкъагъэшІуагъ.\nАдыгэ хэкум ит къуаджэу Хьакурынэхьаблэ 1990-рэ илъэсым апэрэу сызэрэщыІагъэр.\nАдыгэмэ яхэкужъэу Адыгэ Республикэм 1990-рэ илъэсым апэрэу сыкъэкІуагъ. Урысыемрэ Германиемрэ академическэ зэхъожьыныгъэхэм яхьылІэгъэ программэу зэдаштагъэм тегъэпсыкІыгъэу адыгабзэм ехьылІэгъэ диссертациеу стхырэм пае Іоф сшІэнэу мыщ сыкъэкІуагъ. Тыркуем ис абдзахэмэ абзэрэ Адыгэ Республикэм щыпсэурэ абдзахэхэмрэ абзэрэ зэзгъэпшэнхэм анахьэу сыфэягъэти, абдзэхэ чылэ закъоу мыщ итым сагъэкІонэу Адыгэ къэралыгъо университетым сызыщялъэІум, Хьакурынэхьаблэ щыщ Мэрэтыкъо Шумафэ иунагъо сыщырагъэблэгъагъ. Мэрэтыкъохэм адэжь апэрэу сыкъызэкІом мазэрэ ядэжь сыщыІагъ.\nУнагъом щыщ нэбгырищэу чылэм дэсхэр, янэу Саудэт, ятІонэрэ кІэлэу Пщымаф, япшъашъэу Зарем гуфэбэныгъэ хэлъэу къыспэгъокІыгъэх. Заремрэ янэрэ сызэрэгупсэфыным зэригъэгумэкІыщтыгъэхэм имызакъоу, яхабзэ-бзыпхъэхэри къысфаІуатэщтыгъэх. Зарэ сихэгъырэеуи ренэу сигъусэуи уна-гъохэр къэткІухьэщтыгъэх. ЦІыф зэфэшъхьафхэм бзэм ехьылІагъэу сыхьат заулэрэ садэгущыІэу бэрэ къыхэкІыщтыгъэ. Зыныбжь хэкІотэгъэ лІыхэм ащыщ-эу сызІукІагъэхэм къэбарыжъхэр къысфаІотагъэх.\nЗаремэтхэм ядэжь сыщэІэфэ тызэгъусэу джэгуищмэ тащыІагъэти, абдзахэмэ яджэгушІыкІэ нэІуасэ сыфэхъугъ. Зарем ынаІэ ренэу къыстетыгъ. Апэрэу Хьакурынэхьаблэ сыкъэкІуагъэу ядэжь сызыщэІэм, гъэмэфэ каникулхэм яуахътэ тефагъэти, япхъу нахьыжъ ипшъэшъэжъыеу илъэсипшІ зыныбжьыр сэ къыс-фагъэзагъэу къыздекІокІыщтыгъэ. Зарэ япхъорэлъф сэщ пае риІощтыгъэ: «Моникэ изакъоу къэбгъэнэкъон!» Адыгэ ХабзэмкІэ ар зытырашІыхьэщтыгъэр хьакІэр гупсэфыным пае ащ ыпашъхьэ цІыф горэ ренэу зэритын фаер, изакъоу ар къэбгъанэ зэрэмыхъущтыр ары. Сибысым иІахьылхэр сызэрагъэлъэгъунэу садэжь къэкІозэпытыгъэх. Ары къэс Зарем е янэ къытфэпщэрыхьэщтыгъэх.\nНэмыкІ унагъохэми мы чылэм сащырагъэблагъэщтыгъэ, ары къэс Іанэр къашыщтыгъэ, унагъоу тезгъэблэгъагъэм щыщхэр зэкІэ къызэхахьэщтыгъэх. МэфэкІ Іанэм пэсхэ зыхъукІэ хъохъухэр къаІонхэр Адыгэ хэкум зэрэщяхабзэр сшІагъэ. Ар сэ сыгу рехьы. Ау Тыркуем ис унагъоу сэ сызыдэщыІагъэм ащ фэдэ хабзэ иІэп.\nТыркуем щыхабзэм фэмыдэу мыщ щыщ адыгэ унагъом укъыщымыІэнэу хьакІэу узыкІокІэ Іанэ къашІэу яхабз. Хьакурынэхьаблэ сызыщэІэм Мэрэтыкъомэ анэмыкІэу Бэчмыкъохэми Сапыйхэми адэжь бэрэ сыкІуагъ.\nСибысым ренэу къысфэсакъыгъ. ЫнаІэ къызэрэстет зэпытыр къэпшІэнэу нэшэнабэ еслъэгъулІагъ. Гъунэгъу къуаджэ горэм сыщырагъэблэгъагъэу, пчыхьэ хъугъэу зыгорэкІэ сыкъэгужъощтыгъэмэ, сикъэтыкІэ шІомытэрэзэу, сибысым гуащэ икІалэ телефонымкІэ сыздэщыІэм адэжь къытыригъаощтыгъэ.\nЗэфэхьысыжьыгъэу къэсІонэу сызыфэягъэр абдзэхэ хьакІэпэгъокІыкІэм имызакъоу, абдзахэмэ уащыщыными осэ ин зэрэфэсшІырэр ары. Ежь абдзахэмэ сащыщэу къызысаІокІэ, ар сэркІэ зэримыкъу щыІэп. Зарэ янэ Саудэт сэ сянэу чылэм дэсым фэдэу слъытэнэу къысиІуагъ. Ныбджэгъу къысфэхъугъэ унэгъо пстэуми тхьашъуегъэпсэу къясІо сшІоигъуагъ.\nМы къэсІотагъэхэр адыгэ литературабзэмкІэ зэдзэжьыгъэнымкІэ ІэпыІэгъу къысфэхъугъэхэ Къатмэс ФатІимэтрэ Емызэщ Сафыетрэ сызэрафэразэр къэсэІо.\n1. Essad-Bey: Der Kaukasus, seine Berge, Völker und Geschichte, Berlin I93I\n2. Grothe, H.: Meine Vorderasien-Expedition 1906 und 1907, Leipzig 1911/1912\n3. Höhlig, M.: Kontaktbedingter Sprachwandel in der adygeischen Umgangssprache im Kaukasus und in der Türkei, München 1997\n4. Neumann, F.: Rußland und die Tscherkessen, Stuttgart 1840\n5. Stücker, C.: Sitten und Charakterbilder, aus der Türkei und Tscherkessien, Berlin 1862\n6. Wagner, M.: Der Kaukasus und das Land der Kosaken in den Jahren 1843 bis 1846, Leipzig 1850.\nАдыгэ Хабзэр тхыгъэ документхэм къызэрахэщрэр\nРайон гупчэр зэтырагъэпсыхьэ Район гупчэр зэтырагъэпсыхьэ


ПцIыикъхэм япIалъэ икIыгъ\nКъэкIыгъэхэу, илъэсыкIэ мэфэкIым пае къыраупкIи унэр агъэдэхэнэу агъэуцугъэ елкэхэм щылэ мазэм ыгузэгу нэс ныIэп къагъашIэрэр. Нэужым ахэр хэкIитэкъупIэм ахьыжьых.\nХвое чъыгхэр пыдзэфэ инхэм ахэлъытагъэх.\nАрышъ, къизыхыжьыхэрэм нэмыкI пыдзафэхэм ахамытакъоу, шъхьафэу агъэтIылъын фае. Къибдзыжьыным ыпэкIэ ар зэрэгъэдэхэгъагъэхэр зэкIэри пыпхыжьын фаеу зэрэщытыри шъугу къэтэгъэкIыжьы.\n— Чъыгхэр пыдзэфэ инхэм афэгъэнэфэгъэ бакышхохэм аралъхьан фае. Ащ фэдэ щымытымэ, хэкIитэкъупIэ площадкэм тыралъхьэми хъущт. Контейнерэу нэмыкI пыдзафэхэм апае агъэуцугъэхэр елкэхэмкIэ аушъэхэ хъущтэп, ащ хэкIым иIущын къегъэхьылъэ, — къыIуагъ ООО-у «ЭкоЦентр» зыфиIорэм и Адыгэ шъолъыр къутамэ ипащэу Алыбэрд Налбый.\nКъырахыжьыгъэ чъыгэу шъолъыр операторым къыугъоихэрэр Мыекъуапэрэ Адыгэкъалэрэ адэжькIэ ащагъэпсыгъэ хэкIитэкъупIэхэм арещалIэ.\nМыгъэнэфэгъэ чIыпIэм щашIыгъагъ\nАдыгеим икъэлэ шъхьаIэ идэкIыгъохэм ащыщ хэбзэнчъэу щашIыгъэгъэ хэкIитэкъупIэр шъолъыр операторым Iуихыжьыгъ. Дачэ товариществэу «Птицевод» зыфиIорэм дэжь ар зыщагъэпсыгъагъэр, хэкI кубометри 180-рэ Iулъыгъ.\n— Тиавтомашинэхэм хэкIыр игъом ыкIи икъоу псэупIэхэм ащыIуащы хъугъэ, республикэм щыпсэухэрэми, юридическэ лицэхэми пыдзафэхэр шъолъыр операторым ратынхэу амал яI. Ау ащ пае къэмынэу джыри зыщымыгъэнэфэгъэ чIыпIэхэм итэкъупIэхэр ащашIых, — къыIуагъ «ЭкоЦентрэм» и Адыгэ шъолъыр къутамэ экологием ишапхъэхэм ягъэцэкIэн лъыплъэгъэнымкIэ испециалистэу Алексей Петровым.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, зыщымыгъэнэфэгъэ чIыпIэм хэкIитэкъупIэ щызышIырэм административнэ пшъэдэкIыжь ыхьынэу законым къыщыдэлъытагъ.\nОрганизациехэм пыдзафэхэр Iуащыным пае мы номерхэмкIэ лъэIу тхылъыр къатын алъэкIыщт: 8(8772)21-06-04, 8.918-425-96-22, интернет нэкIубгъор къызфагъэфедэми хъущт. Мары адресыр: https://adygea.clean-rf.ru.\nТэхъутэмыкъое ыкIи Теуцожь районхэм осышхоу къащесыгъэм шъолъыр операторым хэкIыр зэрэIуищырэ графикым зэхъокIыныгъэхэр фишIыгъэх.\nХэкIитэкъупIэм екIолIэрэ гъогур амытхъугъэмэ, хьылъэзещэ автомашинэшхоу пыдзафэхэр Iузыщырэр площадкэм екIолIэшъурэп.\n— Тиспециалистхэм площадкэ пэпчъ иекIолIапIэ изытет зэрагъашIэзэ автотранспортыр зэраIухьащтыр агъэнафэ. Экипажхэр площадкэм Iумыхьашъугъэхэми, хэкIыр къыIуащыгъэми, къэбарыр къытлъагъэIэсы. УзэкIолIэн умылъэкIырэ чIыпIэхэм анаIэ тет, амал горэ къызэрэхъугъэм тетэу контейнерхэр ащызэблахъух. Муниципалитетхэми зэпхыныгъэ адытиI, хэкIитэкъупIэ площадкэхэм узэрякIолIэщтыр арагъэтхъунэу ахэм пшъэрылъ яI, — къыIуагъ «ЭкоЦентрэм» и Адыгэ шъолъыр къутамэ иподразделение ипащэу Алыбэрд Айдэмыр.\nХэкIым иIущынкIэ упчIэ зиIэр мы телефонхэмкIэ къытеон ылъэкIыщт: 8.962-868-12-29, 8.800-707-05-08.\nи Адыгэ шъолъыр къутамэ ипресс-къулыкъу\nПредыдущая Нэм кIэтыр гум икIас\nСледущая Ныбжьым нэмысыгъэу


КандидатуракIэм дырагъэштагъ | Адыгэ Макъ\nУрысые Федерацием и Генеральнэ прокурорэу Юрий Чайкэ Адыгэ Республикэм ипрокурор IэнатIэкIэ кандидатурэу къыгъэлъэгъуагъэм ихэплъэнкIэ комиссием изэхэсыгъо Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Правительствэм и Унэ щызэхищагъ.\nКомиссием изэхэсыгъо хэлэжьагъэх Урысые Федерацием и Генеральнэ прокурор игуадзэу Андрей Кикоть, юстициемкIэ я 2-рэ класс зиIэ къэралыгъо советникэу, къалэу Севастополь ипрокурорэу Игорь Шевченкэр. Адыгэ Республикэм ипрокурор IэнатIэ IугъэхьэгъэнымкIэ И. Шевченкэр ары къагъэлъэгъуагъэр.\nАдыгэ Республикэм джырэкIэ ипрокурорэу Марк Большедворскэр къалэу Севастополь ипрокурор IэнатIэкIэ игъоу алъэгъугъ.\n2001-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Игорь Шевченкэр прокуратурэм икъулыкъухэм ахэт. Севастополь ирайон ипрокурор иIэпыIэгъу IэнатIэ къыщиубли, къалэм ипрокурор хъугъэ. 2014-рэ илъэсым къыщыублагъэу непэ нэс зыIутыгъэ IэнатIэм зэхэщэн Iофхэм афэкъулаеу зыкъыщигъэлъэгъуагъ, ведомствэ наградэхэр иIэх.\nУрысые Федерацием и Генеральнэ прокурор игуадзэ комиссием хэтхэм закъыфигъэзагъ Игорь Шевченкэм икандидатурэ къыдырагъэштэнэу. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, непэрэ мафэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм атегъэпсыхьагъэу Адыгэ Республикэм ипрокуратурэ иIофшIэн зэхэщагъэ хъунымкIэ IэпэIэсэныгъи къулайныгъи иI, Iофэу зыфэгъэзагъэри зэрищыкIагъэм тетэу ыгъэцэкIэщт.\n— Республикэм икъэралыгъо хабзэ икъулыкъу пстэуми яIофшIэнкIэ мэхьанэшхо зиIэ хэбзэгъэуцугъэм къыдилъытэхэрэр щыIэныгъэм пхырыщыгъэнхэм Игорь Сергей ыкъом ыкIуачIэ зэрэрихьылIэщтым сицыхьэ телъ. Республикэм зыпкъитыныгъэ илъынымкIэ, социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ тапэкIи ышIынымкIэ тэ зэдэлэжьэныгъэм тыфэхьазыр, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nШъхьэихыгъэ мэкъэтыным икIэуххэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, комиссием хэтхэм зэкIэми кандидатурэу къахалъхьагъэм дырагъэштагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ иунэшъо гъэнэфагъэкIэ зэхэсыгъом икIэуххэр аухэсыгъэх, Урысые Федерацием и Генеральнэ прокурор ыцIэкIэ ахэр агъэхьыщтых. Урысые Федерацием и Президент и УказкIэ кIэух унашъор етIанэ ыштэщт, къытыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу.


Республика Адыгея - Якъэлэм мыуцэкунэу\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат урысые печатым и Мафэ ипэгъокIэу республикэ гъэзетхэу «Адыгэ макъэмрэ» «Советскэ Адыгеимрэ» яIофышIэхэм тыгъуасэ аIукIагъ, ямэфэкIкIэ ахэм къафэгушIуагъ.\nРеспубликэм ипащэ «Советскэ Адыгеим» Iоф щызышIэхэрэм адэгущыIагъ, кабинетхэр къыплъыхьагъэх. Нэужым «Адыгэ макъэм» иколлектив гущыIэгъу фэхъугъ, ахэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм защигъэгъозагъ. Гъэзетхэм Iоф ащызышIэхэрэм якабинетхэм гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэмкIэ IэпыIэгъу зэрафэхъущтымкIэ къыгъэгугъагъэх. АР-м и ЛIышъхьэ ишIуагъэкIэ «Адыгэ макъэр» зытет къатым изы лъэныкъо зэтырагъэпсыхьагъ, джы адрэ къэнагъэр агъэцэкIэжьынэу ары.\nРедакциехэм язытет зызэригъэлъэгъу нэуж КъумпIыл Мурат «Адыгэ макъэм» къыщыуцугъ, зэдэгущыIэгъур щылъагъэкIотагъ. АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ гъэзетхэм яредактор шъхьаIэхэу Дэрбэ Тимуррэ Цундышк Зарэрэ зэдэгущыIэгъу адыриIагъ. Пстэуми апэу — редакциехэм Iоф ащызышIэхэрэм ямэфэкIкIэ республикэм ипащэ къафэгушIуагъ, гъэхъагъэхэр ашIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнхэу къафэлъэIуагъ.\n— IофшIэнэу жъугъэцакIэрэм мэхьанэшхо зэриIэм щэч хэлъэп, общественнэ еплъыкIэр шъоры зыгъэпсырэр, шъолъырым ихъухьэрэ къэбархэр шъыпкъагъэ хэлъэу цIыфхэм алъышъогъэIэсы, ащкIэ лъэшэу тышъуфэраз. ШъуиIофшIэн шъхьэкIэфэныгъэшхо фэтэшIы, шъо шъуалъэныкъокIэ джыри пшъэрылъхэр нахьышIоу зэшIошъухынхэу, гъэзетхэр нахь гъэшIэгъонэу зэрэшъушIыщтым шъупылъынэу тыкъышъущэгугъы. ГъэцэкIэжьынхэм алъэныкъокIи, лэжьапкIэмкIи IэпыIэгъу тыкъышъуфэхъунымкIэ амалхэм тяусэщт, тишIуагъэ къышъодгъэкIыщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДэрбэ Тимур гущыIэр зештэм, лъэпкъ гъэзетым ынаIэ къызэрэтетымкIэ, IэпыIэгъу къызэрэфэхъурэмкIэ АР-м и ЛIышъхьэ зэрэфэразэр къыIуагъ. «Адыгэ макъэр» зыщыIэр мыгъэ илъэс 95-рэ зэрэхъурэм, ащ ихэгъэунэфыкIын зызэрэфагъэхьазырырэм, нэмыкI Iофыгъоу зэшIуахыхэрэм, гъэхъагъэу ыкIи гумэкIыгъоу щыIэхэм республикэм ипащэ ащигъэгъозагъ. Адыгэ Республикэм иархив къыхэнэжьыгъэ лъэпкъ гъэзетэу адыгабзэкIэ (арап шрифтым итэу) ыкIи урысыбзэкIэ 1926-рэ илъэсым къыдэкIыгъагъэм иномер КъумпIыл Мурат шIухьафтынэу ритыгъ.\n«Советскэ Адыгеим» джырэ уахътэ анахьэу ынаIэ зытыригъэтырэ лъэныкъохэм, гъэзетыр нахь гъэшIэгъон хъунымкIэ Iофэу ашIэрэм Цундышк Зарэ къатегущыIагъ.\nШъхьэлэхъо Аскэр ынаIэ зытыридзагъэр гъэзетхэм зэракIатхэхэрэм, ахэм ятираж къызэрэхэхъуагъэр, ау джыри нахь Iоф адэшIэгъэн зэрэфаер ары. «Адыгэ макъэр» адыгабзэкIэ къызэрэдэкIырэм имызакъоу, лъэпкъым, республикэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр бзэ зэфэшъхьафхэмкIэ (урысыбзэкIэ, тыркубзэкIэ ыкIи арапыбзэкIэ) тхыгъэхэу ащ исайт ибгъотэнхэ зэрэплъэкIыщтым мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ.\nЗэдэгущыIэгъум икIэух КъумпIыл Мурат гъэзетитIум Iоф ащызышIэхэрэм джыри зэ къафэгушIуагъ, тапэкIи IэпыIэгъу къазэрэфэхъущтыр къариIуагъ.


Анонимно купить Спрей STUD 5000 в Адыгейске лекарство для продления секса по цене от 1200 руб. Отзывы о STUD 5000. Доставка до г.Адыгейск\nСпрей STUD 5000 в Адыгейске\nРейтинг препарата Спрей STUD 5000 в Адыгейске: 4.7\nГде в Адыгейске анонимно и дешево купить препарат STUD 5000?\nАнонимно купить препарат Спрей STUD 5000 в Адыгейске можно в интернет-аптеке "LoveFarmacy".\nВысокое качество препарата Спрей STUD 5000, и низкие цены в Адыгейске Вас непременно порадуют. Так же гарантируем полную анонимность.\nНаши цены в Адыгейске на Спрей STUD 5000\nТовары, которые покупают вместе с Спрей STUD 5000 в Адыгейске\nДенис (46 лет) Адыгейск\nДмитрий (49 лет) Адыгейск


Гъэсэныгъэм илъэгъохэщ. - Статьи на адыгском. - Каталог статей - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nАдыгэ алфавитым тарихъ гъогу к1ыхьэ, гъогу къин къык1угъ. Революцией ыпэк1э ащ икъыхэхын нэбгырэ пчъагъэхэм 1оф даш1агь. 1814-рэ илъэсым апэрэу Нэт1аукъо Шэрэл1ыкъо Хьаджэм арапыбзэм техыгъэу: адыгэ алфавит зэхигьэуцогъагъ. Ащ къык1эльык1уагьэх 1829-рэ илъэсым Грацилевскэм, Л. Я. Люлье 1840-рэ илъэсым урысыбзэм къыпкъырык1ыхэзэ адыгэ алфавитхэу зэхагъэуцогъагъэхэр. Латиныбзэр зылъэпсэ алфавити Блэнэо Бат1экъо 1918-рэ илъэсым Константинополь къыщыдигъэк1ыгъагъ. Бэрсэй Умари, Бэгугъэ Ахьмэди, докторэу Пчыхьал1ыкъуи, нэмык1хэми адыгэ алфавитым изэхэгъэуцон 1офышхо даш1агъ. Ау мы зигугъу къэтш1ыгъэ алфавит пстэури егъэджэн-п1уныгъэмк1э агъэфедэн алъэк1ынэу хъугъэп, адыгэхэр гъэсэныгъэм къыфэ1этыгъэнхэмк1э, щы1эныгъэм ар щыпхырыщыгъэнымк1э зэхэгъэуцуак1охэм амал а1эк1элъыгъэп, 1эпы1эгъу къафэхъун гори агъотыгъэп.\nШъыпкъэ, Бэрсэй Умарэ алфавитри зэхигъэуцуи «Адыгабзэм играмматик» зыфи1орэ тхылъыри 1853-рэ илъэсым Тифлис къыщыхиутыгъагъ. Ащк1э илъэс заулэрэ ежь ышъхьэк1э Ставрополь гимназием адыгэ льэрыхьэхэм як1алэхэр щыригъэджэгъагъ. Ау бэ темыш1эу а ш1эныгъэ къэк1оп1э закъоу ш1унк1ым къыхэнэфык1ыгъэри к1осэжьыгъагъэ.\nАрэу зытехъухьэщтыгъэр, апэрэмк1э, урыс пачъыхьэр къушъхьэч1эс ц1ыфхэр гъэсэныгьъэм фищэнхэм зэрэфэмыягъэр, ят1онэрэмк1э, динлэжьхэр къур1аным фэшъхьафэу нэмык1 гъэсэныгъэ къыхахынэу зэрэпымылъыгъэхэр ары. Ахэмэ апкъ къик1ык1э, сыд фэдэ алфавит хахыгъэми гъогу ратыщтыгъэп, хэк1ып1э пстэоу щы1эхэр зэк1э пытэу зэфаш1ыщтыгъэх.\nАщ фэдэ лъэхъан хьылъэм, лъэхъан жъалымым къыхиубытагъ Анцокъо Хьаджыбэч.\nХьаджыбэч ылъэпкъык1э абдзах, 1846-рэ илъэсым къэхъугъ. Къызыщыхъугъэр Мыекъуапэ пэмычыжьэу щысыгъэ абдзэхэ къуадж. Иц1ык1угъом шахъоуи 1ахъоуи бэрэ къыхьыгъ, лэжьэк1ошхоу щытыгъ, мыпшъыжьэу янэ-ятэхэм адэ1эпы1эщтыгъэ. Ш1эныгьэлэжь хъущтым къуит1урэ пхъуит1урэ и1агъэх. Ахэр Лалыхъу, Нухь, Къадырхъан ык1и Гощэфыжь. Нухьэ 1902-рэ илъэсым къэхъугъ, ар щыпэк1алэу щытыгъ. А Нухъэр ары 1954-рэ илъасым Хьаджэбэч къык1эныгъэ тхыгъэхэр зэк1э тиинститут къезытыжьыгъагъэр. Илъэсий нахь ымыныбжьэу Хьаджыбэч ятэ л1агъэ. Ащ ыуж къулайцыз хъугъэ быныр игъусэу 1870-рэ илъэсым къуаджэу Аскъэлае дэсыгъэ ятэшым дэжь къэк1ожьыгъагъэх.\nХьаджыбэч ц1ыф гъэсэгъэшхощтыгъэ. Арапыбзэр дэгъу дэдэу ыш1эщтыгъэ. Къур1аным къыпкъырык1ырэ ш1эныгъэхэм осэшхо аритыщтыгъэ, ау ш1эныгъэ куухэр зэбгъэгъотынымк1э, гъэсэныгъэм илъэгап1эхэм уанэсынымк1э лъэпкъым еджэк1э-тхак1э егъэш1эгъэн зэрэфаер Хьаджыбэч хьакъэу къыгуры1ощтыгъэ.\nАлфавитыр къыхихыным ыпэк1э Анцокъо бзабэхэм язэхэтык1э-гъэпсык1э нэ1уасэ зафиш1ыгъагъ, алфавит зэфэшъхьафыбэу щы1эхэр зэригъэш1агъагъ. Ахэмэ ащыщэу адыгабзэмк1э анахь 1эрыфэгъу хъущт алфавитым хэтыщт макъэхэм ягъэнэфэн ек1ол1ак1эу фиш1ыщт амалхэм бэрэ яусагъ. Ащ къыгъэлъагъорэр Хьаджыбэч ш1эныгъэлэжь къызэрык1оу зэрэщымытыгъэр ары, телъадэу ау сыдми тешъорык1о-теурык1уагъэ къызыхимыгъафэу зыпыхьагъэр 1оф хьылъэу, 1оф къызэрык1оу зэрэщытыр къыгуры1оу алфавитэу рихъухьагъэм гупшысабэ рихьыл1эзэ дэлажьэщтыгъэ. Зэфэхьысыжь инхэр зеш1ым ыуж, макъэу хэтхэмк1э адыгабзэр анахь зыпэблагъэу къыхихыгъэр арапыбзэр ары. Ащ техыгъэу иалфавити 1878-рэ илъэсым зэхигъэуцуагъ.\nАлфавитым изэхэгъэуцон а илъэсым ыухыгъагъ нахь мыш1эми, ащ изэхэтык1э-гъэпсык1э ымыгъэразэу, нахь къызэрык1э, нахь гуры1огъош1у зэрэхьуным Хьаджыбэч ильэс 40-м къехъу ет1ани 1оф диш1эжьыгъ. Джарэущтэу мыпшъыжьэу а ш1эныгъэлэжьышхор илъэпкъ фэлэжьагъ.\nАлфавитым изэхэтык1э-гъэпсык1э къызэрык1оу щытыгъ. Арапыбзэр дэгъу дэдэу зыш1эщтыгъэ Хьат1энэ Абдул къызэритхыжьырмк1э, ащ хьарыф 68-рэ хэтыгъ. Нэмык1хэми (С. Овчинников) зэрагъэунэфыгъэмк1э, алфавитым хьарыф 71-рэ къыубытыщтыгъэу ары. Нахь тэрэзэу къытш1ош1ырэр А. Хьат1анэм зыфи1орэ пчъагъэр ары. Джы непэ дгъэфедэрэ адыгэ алфавитри а пчъагъэм зэрэш1ок1ырэр хьарыфит1у ны1эп. Ежь Хьаджыбэч адыгабзэм хэт макъэхэр къыритынхэу хьарыф 63-рэ къыхигъэщыгъагъ, ау а пчъагъэм зэк1э макъэхэр къызэримыубытырэр къыгуры1уи, арапыбзэм хьарыфитф къыхихыжьыгъагъ. Джарэущтэу адыгабзэм хэт макъэхэр зэк1э къызэлъызыубытырэ алфавитыр Анцокъом ээхигъэуцогъагъ.\nХымабзэ горэм иалфавитк1э илъэпкъ ригъэджэныр Хьаджыбэч иджэгъуагъ. Ары ык1и къинышхо тырилъагъозэ ежь ыбзэ къигущы1ык1ырэ алфавитыр къызык1ыхихыгъагъэр.\nАу ет1ани диным мыштэ ыш1ырэ 1офэу алфавит зэрэзэхигъэуцуагъэмк1э илъэпкъэгъухэм ащыщыбэхэр лъэшэу къыпэуцужьыщтыгъэх, къенэкъокъущтыгъэх. Ахэм яхьыл1агъэу зэхэгъэуцуак1эм мырэущтэу ытхыгъагъ: «Мы хэгъэгум щызэрагъэфэгъэ адыгэбзэ 1елфыбэм нахьи Стамбол къырахыгъэ 1елфыбэ имыкъу къобэ-бжьэбэ пырэцэ хьарыф шхужьыщэ зэблэщы гъуаехэр нахьыш1у зы1оу пыльхэр къытхэтых».\nДжарэущтэу 1ушэу, акъылыгъэ хэлъэу хымэ алфавитым фыщытык1у фыри1эр нафэу къыри1этык1ыщтыгъэ, хигъажьэу къенэкъокъухэрэми ар апэуцужьын ылъэк1ыщтыгъэ.\nАдыгэмэ къак1эхъухьэрэ к1алэхэр Хьаджыбэч а алфавитымкЬ ригъэджэнхэу бэрэ гу1агъэ. Унагъо пэпчъ п1оми хъунэу къык1ухьэзэ ны-тыхэм ялъэ1ущтыгъэ, гъэсэныгъэм имэхьан, уасэу ащ и1эр къафи1уатэщтыгъэ, мыгъэсагъэхэу як1алэхэр къанэхэмэ зэрарышхоу ахэм къафахьырэр агуригъа1ощтыгьэ. «Шъуик1алэхэр сэжъугъэгъасэ шъуц1ыфымэ, ы1оу лъа1оу шъуауж итым сыд зыфешъумытыхэрэр?» — джарэущтэу ыгу е1эжьыгъэу итхылъ 1эпэрытх хитхагъ Хьаджыбэч. Ары шъхьае медрысэм къыч1ащынышъ, як1алэхэр урыс гьэсэныгъэм пагъощыным ты-ныхэр фэягъэхэп, гу тыраш1ыхьэщтыгъэп.\nГукъао нахь мыш1эми, адырэ алфавитхэу ыпшъэк1э зигугьу къэтш1ыгъэхэм афэдэу, Хьаджыбэч иалфавити щы1эныгъэм ч1ып1эшхо щиубытынэу хъугъэп. Ау гъэш1эгъоныр зэхэгъэуцуак1охэм къадэмыхъугъэр Хьаджыбэч къызэрэдэхъугъэр ары. Ежь зэхигъэуцогъэ алфавитымк1э бэдэдэ хъухэу таурыхъхэр, пшысэхэр, гущы1эжъыхэр, 1уры1упчъэхэр, адыгэмэ ятарихъ къыхэхъухьэгъэ хъугъэ-ш1эгъэ гьэш1эгъонхэр къытхыжьыгъэх. Мыхэм осэшхо дэдэ я1, сыда п1омэ илъэсишъэм къехъук1э узэк1ы1эбэжьымэ а лъэхъаным ц1ыфхэм къызэра1отагъэм тетэу апэрэу адыгэбзэ къабзэк1э ахэр къытхыжьыгъэх, наукэ зэфэшъхьафхэм адэлажьэхэрэмк1э а тхыгъэхэр ш1эныгъэ къэк1оп1эшхохэу щытых. Ыпшъэк1э къызэрэс1уагъэу, ыкъоу Нухьэ мыхэр зэк1э тиинститут къыритыжьыгьэх. Непэрэ адыгэбзэ тхык1эм тетэу Нухьэ зэридзэк1ыгъэхэри ахэм ахэлъых.\nАлфавитым щы1эныгъэм гъогушхо щимыгъотыгъэми, адыгэмэ тхэн-еджэнымк1э ар агъэфедагъ. Пстэуми зэльаш1э урыс-япон заом илъэхъан ащ к1онхэу Аскъэлае щыщхэу агъэхьазырыгъэ адыгэ дзэк1ол1 нэбгырипш1ым Хьаджыбэч иалфавитк1э тхэк1э-еджак1э зэрэригъэш1агъагъэр. С. Овчинниковым къызэритхыжьырэмк1э, а к1алэхэм ащыщхэр зэошхоу к1орэм къитхык1ыхэти, ежь абзэк1э къатхэщтыгьэх. Ахэм ащыщыгъэх Бэрэтэрэ Айдэмыркъан, Нат1экъо Пэзад, Хьэк1эко Пэзад, Еутых Къадыр ык1и Бэрзэдж Лыулыу.\nУрыс лэжьэк1о къызэрык1охэм сыдигьок1и Хьаджыбэч ныбджэгъуныгъэшхо адыри1агь. Урыс-Кавказ заом адыгэмэ къафихьыгъэ тхьамык1эгъошхом ахэр рыбгъэмысэнхэу зэрэщымытыр ащ дэгъу дэдэу къыгуры1ощтыгъэ. Ежьыри бэрэ иныбджэгъу урысхэм ахахьэщтыгъэ, адырэхэри ягуапэу ыдэжь къак1ощтыгъэх, бэрэ л1ы 1ушыр джэнджэшэгъу аш1ыщтыгъэ, зыгъэгумэк1ырэ 1офыгъуабэхэмк1э 1эпы1эгъу афэхъущтыгъэ.\nЕт1ани Хьаджыбэч зы сэнэхьат дэгъу и1агъэр 1эзэшхуагъэ. Унэ ц1ык1уит1оу и1эм язырэр 1эзэп1э-сымэджэщ унэ ыш1ыгъагъ. Ащ сымаджэхэм щя1азэщтыгъэ, ыгъэхъужьыщтыгъэх. Къэк1ырэуц зэфэшъхьафхэм хэш1ык1ышхо афыри1агъ, 1эзэгъу уцхэр ахиш1ык1ыщтыгъэ, ахэм фэкъулаеу ары1азэщтыгъэ. Ежьыр къулайцызэу псэущтыгъэми, ц1ыфхэм иш1уагъэ зэраригъэк1ыным сыдигъок1и пылъыгъ, фызэш1ок1ыщтымэ гугъэ1энэк1эу хэти ыдэжь 1уигъэк1ыжьыщтыгъэп.\nХьаджыбэч бзэш1эныгъэлэжь къодыягъэп, тхак1оуи щытыгъ п1оми ухэукъощтэп. Ар къэзыушыхьатырэр итхылъ-1эпэрытхэу къыдэмык1ыгъэр ары. Мыщ гупшысэ куу зыхэлъ тхыгъабэхэр дэтых, тарихъым, фольклорым яхьыл1эгъэ угъоигъэхэм нэк1убгъуабэхэр аубыты.\nФольклорым изы нэк1убгъо горэхэм мыщ фэдэ гущы1эжъхэр, гущы1э щэрыохэр 122-рэ хъухэу ахэтых. Ахэм ащыщых:\nП1э дагъэмэ пшъхьэ щыфэжь.\nЯфедэ ябгъэлъэгъу хъумэ къыошъугъух.\nУиягъэ як1ышъущтмэ къыпщэщынэх.\nАкъыл амал гъэк1ыжьыр къэлэм.\nАшъхьапэ хъун яп1о хъумэ уряпый.\nА1э уихьан аш1ош1ымэ тыгъужъых.\nЗянэк1э гук1эгъу зимы1эхэр хьайуан акъылых.\nОшъуапщэу блэк1ырэм уеджэк1э къыпфэгъэуцуна?\nАубырэр бысым аш1ы,\nнэмык1хэри. Мыхэм гупшысэ куухэр ахэлъых, акъыл зыхэпхын гущы1эх. Хьаджыбэч щы1эныгъэ гъогу хьылъэгъогу к1ыхьэ къык1угъ. Ежьыр лъэшэу гумызагъэти бэмэ агъэгумэк1ыщтыгъэ, къыдэмыхъухэрэм ыгуч1э нэсэу агъалэщтыгъэ. А зэк1эми Хьаджыбэч ипсауныгъэ зэщагъэкъуагъ, алэжьагъ. Мэлылъфэгъум и 5-м 1921-рэ илъэсым Хьаджыбэч идунай ыхъожьыгъ, зыдэсыгъэ къуаджэу Аскъэлае щагъэт1ылъыжьыгъ.\nЩэ1эфэк1э ренэу зилъэпкъ фэгумэк1ыгъэ ц1ыф гъэсэгъэшхом джырэк1э фатхыгъэу щы1эр мак1э, ау фатхынэу тапэк1э къэтыр нахьыб. Адыгэ просветительхэу зигугъу аш1ыхэу щы1эхэм а ц1ыфышхом ыц1э ахэгъэхьэгъэн фае. Т1эпызыгъэу щытми ащ и1эпэрытхыхэм якъыдэгъэк1ыни ыуж ихьэгъэн, нэк1убгъуишъэрэ шъэныкъорэм къехъоу зэдзэк1ыгъэ тхылъэу и1эри хэутыным фэгъэхьазырыгъэн фае. Ц1ыфмэ ш1у афэзыш1эрэм ш1у фыщылъ alo. Хьаджыбэч иш1уш1агъэхэр зэк1эхэмк1и нэрылъэгъу. Ащ къыпкъырык1ыгъэу игупсэгъэ къуаджэу Аскъэлае изы урам горэм Анцокъом ыц1эк1э еджагъэхэми дэгъугъэ.\nТэрэз шъыпкъ ц1ыф гъэсэгъэшхор къызыхъугъэр ильэси 155-рэ зыщыхъурэ мафэр игъэк1отыгъэу зэрэхагъэунэфык1ырэр. Ащ къеушыхьаты Хьаджыбэч иш1уш1агъэхэр ц1ыфхэм зэращымыгъупшагъэхэр, дахэк1э агу зэрилъыр, дахэк1э агу къызэрэк1ыжьырэр. Ар пстэуми анахь саугъэт лъап1.\nГуманитарнэ ш1эныгъэмэ апылъ Адыгэ республикэ институтым бзэмк1э иотдел ипащ, филологие ш1эныгъэхэмк1э доктор, профессор.\nАдыгэ макъ. Тыгъэгъазэм (декабрэм) и 4, 2001.\nКатегория: Статьи на адыгском. | Добавил: Анцокъо (20.07.2012)


Ызыныкъо апхъыгъах | Адыгэ Макъ\nТеуцожь районым игубгъохэм мы мафэхэм IофшIэныр ащыжъот. Къихьащт илъэсым игъэбэжъу лъэпсэшIу фашIынэу фежьагъэхэшъ, тракторхэм чэщи мафи шъофыр къызэпагъаджэ, чIыгур агъэушъэбы, чылапхъэр халъхьэ.\nАрэущтэу Iоф зэрашIэрэм ишIуагъэкIэ чъэпыогъум и 4-м ехъулIэу апхъынэу щыт бжыхьэсэ гектар 10474-м щыщэу пIэлъэ кIэкIым халъхьагъэр 3500-м шIокIы. Мафэ къэс еутэкIо агрегатхэм районымкIэ гектар 250 — 300 ащ къыхагъахъо.\nМы лъэхъаным бжыхьасэхэм яхэлъхьанкIэ апэ итхэр Пэнэжьыкъуае дэт хъызмэтшIапIэу «Адыгейскэмрэ» (ипащэр Сергей Шевченкэр, иагроном шъхьаIэр Пщыдатэкъо Альберт) фирмэу «Синдика-Агро» зыфаIоу Кушъу Рэмэзанэ зипащэу, Тыгъужъ Нурбый зиагроном шъхьаIэмрэ. Апэрэм планэу иIэр процент 19,5-у, ятIонэрэм процент 28,9-у агъэцэкIагъэх. Тэри нахь IофшIэгъэ дэгъухэр зиIэ хъызмэтшIапIэу Кушъу Рэмэзанэ зипащэм тыкIогъагъ, бжыхьасэхэм яхэлъхьанкIэ IофшIэнхэр зэрэзэхэщагъэхэр зэдгъэшIагъ.\nПланыр гектар 1657-рэ. Апхъыгъахэр 750-рэ.\nБригадэм иучетчикэу Нэхэе Байзэтэу къутырэу Городскоим дэт трактор бригадэм иунэ тызщыIукIагъэм бжыхьэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьан зэрэзэхэщагъэр дэгъоу къытфиIотагъ.\nНафэ къызэрэтфэхъугъэмкIэ, натрыф гектар 347-у яIагъэр Iуахыжьыгъах. Тонн 657-рэ гъэтIылъыпIэхэм ачIалъхьажьыгъ. Тыгъэгъэзэ гектар 744-м щыщэу 610-р къаIожьыгъах. Тонн 900 фэдиз хьамбархэм аращэлIэжьыгъ. Сое тонни 190-рэ къахьыжьыгъ.\nА зигугъу къэтшIыгъэ лэжьыгъэхэр, рапсыри зэрахэтэу, зытырахыжьыгъэхэ хьасэхэр ары бжыхьасэхэр зыщашIэхэрэри.\n— Ащ фэшI, — еIо Нэхэе Байзэт, — а лэжьыгъэхэр къаIожьыхэ зэхъум, комбайнэхэм кIэкIэу ауж итхэу диск онтэгъухэр зыпышIэгъэ трактор кIочIэшхохэм хыпкъхэр агъэушъэбыгъ. Ащ ишIуагъэкIэ уцыжъхэр къикIагъэхэу е уарзэ илъэу лэжьыгъэ зытелъыгъэ хьасэ тиIэп. Арэущтэу щымытэуи къыпшIокIыщтэп, къыпфидэщтэп тифирмэ ипащэу Кушъу Рэмэзанэ.\nХыпкъхэр диск онтэгъухэмкIэ зэхэзыупкIэтагъэхэу, непэ еутэкIо агрегатхэм апэ итэу бжыхьасэхэр зыхалъхьащт чIыгур къафэзгъэхьазырхэрэми такIэупчIагъ. Ахэр агрегатитIу мэхъух, тIури «Челенджер» зыфаIохэрэ трактор кIочIэшхохэм афэдэх.\n— А тракторитIумэ сменитIоу Iоф арагъашIэ, — еIо учетчикым. — Апэрэм тесхэр къунчыкъохьэблэ кIалэх — чэщырэ ЛъэпцIэрышэ Алый, мафэрэ Iоф езыгъашIэрэр ХъокIо Щамсудин. Чэщ-зымафэм нэбгыритIуми къагъэушъэбынэу щытыр гектар 50, ежьхэм гектар 65 — 70-рэ къагъэхьазыры. Ахэр IофшIэкIошхох, бырсыр апылъэп, лъэшэу тагъэразэ. Хъупхъэх, дэгъоу Iоф ашIэ ятIонэрэ «Челенджерым» тесхэ ЛIыбзыу Хъалидэрэ УдыкIэко Зауррэ.\nЧIыгур къэзыгъэушъэбыхэрэ тракторхэм ауж итых бжыхьасэр хэзылъхьэхэрэр. Ахэри еутэкIо агрегатитIу мэхъух. Зым Iоф езыгъашIэрэр ЛIыбзыу Аслъан, игъус чылапхъэр къезыщэлIэрэ шоферэу ЛIыбзыу Рэщыдэрэ еутакIоу Пэнэшъу Рэмэзанрэ. ЯтIонэрэ еутэкIо агрегатым ипащэр Лъащэкъо Хьазрэил, ащи игъусэх КIыкI Аликрэ ЖакIэмыкъо Аскэррэ.\nАхэр Нэхэе Байзэт къызытфеIуатэхэ ужым ежьыри гъусэ къызфэдгъэхъуи механизаторхэм Iоф зыщашIэрэм тыкIуагъ. Къунчыкъохьаблэ тыдэкIи Гъобэкъуае кIорэ гъогум тызэрэтехьэу тиджабгъукIэ щылъ хьэсэшхоу гектар 310-рэ хъурэм тракторхэр зэрэхэтхэр тлъэгъугъэ. Нахь тызылъэкIуатэм, чылапхъэр къафэзыщэгъэ машинитIуми такIэрыхьагъ. Тракторхэр нахь благъэ къызэхъухэм, тIумэ диск онтэгъухэр, адритIум сеялкэхэр зэрапышIагъэхэр къэлъэгъуагъ.\nАпэ къэдгъэуцугъэ тракторышхоу диск онтэгъухэр зыпышIагъэм къикIи нэIуасэ тызфэхъугъэр ХъокIо Щамсудин. «Сэ механизаторэу Iоф сшIэнэу зезгъэжьагъэр 1991-рэ илъэсыр ары, — еIо лэжьэкIо бэрэчэтым, — шIэхэу лIэшIэгъу щанэ хъущт чIыгум сIэ зыхэлъыр. Апэ колхозым сыхэтыгъ, джы фирмэм имеханизаторэу сызылажьэрэр илъэсибгъу хъугъэ. Сэщ фэд сиIофшIэгъоу ЛъэпцIэрышэ Алый, лэжьэкIо бэлахь, шъыпкъэныгъэ иI. Ащи чэщырэ Iоф ешIэ. Сменэ нор-мэр гектар 20. Сэ мафэм гектар 35 — 40-м нэсэу къэсэгъэхьазыры». Ар еIошъ, сэпэ тIэкIум зыкъыригъэIэтызэ ежьэжьы.\nАщ ыуж гущыIэгъу тыфэ-хъугъ ЛIыбзыу Аслъанэу зиеутэкIо агрегат чылапхъэр датэкъонэу къэуцугъэми. «Рэмэзан, ошIэ тиунагъокIэ егъашIэм чIыгум идэлэжьэн тыпылъызэ къызэрэтхьырэр, — ыIуи нэгушIоу къытпэгъокIыгъ. — Сятэу Аскэр колхозым иапэрэ механизаторэу зэрэщытыгъэми ущыгъуаз. СшынахьыкIэу Хъалиди сэри тятэ илъагъо тырэкIо. Сэ илъэс 63-рэ сыныбжь, механизаторэу Iоф зысшIэрэр илъэс 50 хъугъэ. СыкIэгъожьырэп ыкIи.\nХьалыгъу умышхэу ущыIэшъущтэп. Насыпыгъэба, тхъагъоба ащ икъэхьыжьын упылъыныр?! Мары кIэлэ дэгъухэу Пэнэшъу Рэмэзанрэ ЛIыбзыу Рэщыдэрэ сигъусэх. Олъэгъуа чылапхъэр псынкIэу сеялкэм зэрэдатакъорэр! Мафэ къэс бжыхьэсэ гектар 30-м ехъу хэтэлъхьэ. Ар етпхъын фаем фэдитIу мэхъу.\n— Аущтэу зыкIэхъурэр, — къыхэгущыIэ чылапхъэр къязыщэлIэрэ шоферэу ЛIыбзыу Рэщыдэ, — мэфэ реным Iоф тшIагъэу, мэзахэ хъоу, тыхэкIыжьын зыхъукIэ, сеялкэм чылапхъэр дизэу къэтэгъанэшъ ары. Пчэдыжьым Аслъанрэ Рэмэзанрэ жьэу къэсыхэшъ, бжыхьасэм ихэлъхьан рагъажьэ. Сэри пчэдыжьым сыгуIэзэ автомашинэр къясэгъэушъэшъ, сыхьатыр 8 мыхъузэ чылапхъэр хьасэм къэсэгъэсы.\nХьасэм тыкъыхэкIыжьызэ, щэджэгъуашхэр къафэзыщэгъэ автомашинэр къызэрэсыгъэри тлъэгъугъэ.\n— Щэджэгъуашхэм изакъоп, — еIо фирмэм иагроном шъхьаIэу нэужым гущыIэгъу тызфэхъугъэ Тыгъужъ Нурбый, — губгъом ит механизаторхэр зыми щыдгъакIэхэрэп, ренэу тахэт. Непэ бжыхьасэхэм яхэлъхьан тызэрэпылъым елъытыгъ лэжьыгъэу къэтхьыжьыщтыр. ТичIыгухэр еIолIапIэ ямыIэу дэгъоу агъэушъэбых, чылэпхъэ лъэпкъышIоу, тэ тыуплъэкIугъахэу «Адель» зыфиIорэм фэд хатлъхьэрэр. Апэрэ репродукцие зиIэ чылапхъ. Севооборотыр тыукъорэп. Тибжыхьасэхэр зэкIэ зыщетпхъыхэрэр рапсыр, натрыфыр, тыгъэгъазэр, соер зытетхыжьыгъэхэ хьасэх. Коцэу тшIэнэу щытыр гектар 1044-рэ. Мэфэ зытфыхым хэтлъхьагъэр 500-м шIокIы. Мафэ къэс тиеутэкIо агрегатитIумэ бжыхьэсэ гектар 70-рэ халъхьэ. Джыри непэ-неущэу еутэкIо агрегатитIу агодгъэхъощт. Бжыхьасэхэм гектар пэпчъ аммофос килограмми-\nЕджапIэхэм ялъытыгъэр макIэп\nАдыгеим и Къэралыгъо автоинспекцие Iэнэ хъураеу зэхищагъэр автоеджапIэхэм ачIэсхэр зэрагъэхьазырхэрэм фэгъэхьыгъагъ. Ар зэрищагъ инспектор шъхьаIэу Александр Курпас.\n10.12.2018 / Комментарии к записи ЕджапIэхэм ялъытыгъэр макIэп отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи ЯшIэныгъэ ауплъэкIу отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи Депутатхэм апай отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи Нахь зэтегъэпсыхьагъэх отключены\nНыбжьыкIэ, ау пытэу ылъэ теуцуагъ\n1992-рэ илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ и 8-р ары Урысые Федерацием и Президент иунашъокIэ УФ-м финансхэмкIэ и Министерствэ хахьэу федеральнэ казначействэ загъэпсыгъэр. Илъэс 26-рэ хъугъэу а мафэр сэнэхьат мэфэкIэу хагъэунэфыкIы.\n10.12.2018 / Комментарии к записи НыбжьыкIэ, ау пытэу ылъэ теуцуагъ отключены\nЩынэгъончъэу зэрэзекIощтхэр арагъэшIагъ\nСэкъатныгъэ зиIэхэм я Дунэе мафэ ехъулIэу дэеу зэхэзыхырэ ыкIи зылъэгъухэрэ кIэлэцIыкIухэр зычIэсхэ Адыгэ республикэ еджэпIэинтернатым гъогу инспекторхэр щыIагъэх.\n10.12.2018 / Комментарии к записи Щынэгъончъэу зэрэзекIощтхэр арагъэшIагъ отключены\nШIэныгъэлэжьхэу Бырсыр Батырбыйрэ ишъхьэгъусэу Сафиятрэ зэдатхыгъэ «Убых–адыгэ–урыс гущыIалъэр» адыгэ бзэшIэныгъэм имызакъоу, дунэе наукэмкIи мэхьанэшхо зиIэ IофшIагъэу хъущт.\n10.12.2018 / Комментарии к записи Лъэпкъыр щымыIэжьми… отключены\n2019-рэ илъэсым мэкъуогъум и 1-м лъэпкъ гъэзетэу «Адыгэ псалъэр» къызыдэкIырэр илъэс 95-рэ хъущт. Ащ изэхэщакIохэр Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и Парламентрэ и Правительствэрэ.\n10.12.2018 / Комментарии к записи Имэхьанэ уасэ фэшIыгъуай отключены\nАцIэхэр еджапIэхэм афаусыгъэх\nБэмышIэу ТIопсэ районым иадминистрацие ышIыгъэ унашъом тетэу еджэпIиплIымэ Советскэ Союзым и ЛIыхъужъхэм ацIэхэр афаусыгъэх.\n10.12.2018 / Комментарии к записи АцIэхэр еджапIэхэм афаусыгъэх отключены\n10.12.2018 / Комментарии к записи ЩысэтехыпIэу къытхэтых отключены


Урысыем имэфэкI зеIэты — Адыгэ макъ\nУрысыем имэфэкI зеIэты\nРедактор 10.06.2021 10.06.2021 КУЛЬТУРЭР, КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысыем и Мафэ фэгъэхьыгъэ сурэт къэгъэлъэгъон Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ.\nАдыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ, республикэм исурэт къэгъэлъэгъуапIэ зэхащэгъэ зэхахьэм искусствэм, гъэсэныгъэм, пIуныгъэм яIофышIэхэр, еджакIохэр хэлэжьагъэх.\nРеспубликэм исурэтышIхэм я Союз итхьаматэу Елена Абакумовам зэхахьэр къызэIуи-хыгъ. Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэ иотдел ипащэу Шэуджэн Бэлэ хэгъэгум имэфэкI зызэриушъомбгъурэр, къэралыгъо гъэпсыкIэу иIэр зэрэпытэрэр, Адыгеим исурэтышIхэм яIэпэIэсэныгъэ зэрэхагъахъорэр зэхахьэм щыхигъэунэфыкIыгъ.\nЯсэнэхьат Iоф рызышIэрэ сурэтышI 36-мэ яIофшIэгъэ 80 фэдиз мэфэкIым ехъулIэу къагъэлъагъо. Живописым, графикэм, бгъэфедэн плъэкIыщт искусствэм афэгъэхьыгъэхэм уагъэгъуазэ. Илъэс зэфэшъхьафхэм ашIыгъэхэ сурэтхэр къэгъэлъэгъуапIэм ифонд, сурэтышIхэм яунаехэм къахахыгъэх.\nАдыгэ Республикэм инароднэ сурэтышIэу, республикэм и Къэралыгъо шIухьафтын къызыфагъэшъошэгъэ Гъогунэкъо Мухьарбый иIофшIагъэ жъы мыхъухэрэм ащыщ. Адыгэ пшъашъэм пщынэр егъэбзэрабзэ, лъэпкъ шъуашэу щыгъым къегъэдахэ. Пшъэшъэ къэшъуакIори кIэракI, дахэу мэуджы. Жъыум фэгъэзэгъэ пшъашъэри зэкIужьэу щыс.\nЗэлъашIэрэ сурэтышIэу Бырсыр Абдулахь щыIэныгъэм еплъыкIэу къыфигъотыгъэм урегъэгупшысэ. Архитекторым ичъыг псэолъэшI Iофыгъохэр зэрэзэхэщагъэхэм регъапшэ, амалэу щыIэр къызэрэбгъотыщтым уфещэ.\nКъуанэ Аслъан исурэтэу лэжьыгъэм имэфэкI ехьылIагъэм лIыжъымрэ кIэлэцIыкIумрэ зэрэзэдэгущыIэхэрэм, мэфэкI мафэм зэрэуджыхэрэм, фэшъхьафхэм уахещэ. Сыда тэтэжъ кIэлэцIыкIум къыфиIуатэрэр? Джэуапыр къэбгъоты пшIоигъоу сурэтым уеплъы.\nФ. ПэтIыуащэм, Э. Овчаренкэм, Г. Назаренкэм, Н. ЛэупакIэм, фэшъхьафхэм ясурэтхэр щыIэныгъэм ехьылIагъэх. Къушъхьэхэм ядэхагъэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим изэхъокIыныгъэхэм, нэмыкIхэм сурэтхэр афэгъэхьыгъэх.\nУрысыем икъэралыгъо гъэпсыкIэ заводхэм, мэкъу-мэщым, культурэм, спортым, нэмыкIхэм ащызыгъэпытэхэу непэрэ мафэм илIыхъужъхэм афэгъэхьыгъэ сурэтхэри къэгъэлъэгъоным нахь игъэкIотыгъэу щытлъэгъухэ тшIоигъу.\nСурэтышI цIэрыIоу Гъогунэкъо Мухьарбый къытиIуагъ лъэхъаным диштэрэ сурэтхэм Iоф зэрадишIэрэр. Сурэтым уеплъызэ удэгущыIэмэ укъызэхихы, къыбдэгущыIэжьы пшIоигъу. ЩыIэныгъэм къыхэхыгъэ сурэтхэм нахь узыIэпащэ.\nКъэралыгъо гъэпсыкIэ иIэу Адыгеир зыпсэурэр илъэси 100 зэрэхъурэм ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъонхэри республикэм щыкIощтых, тисурэтышIхэм ятворчествэ ихэхъоныгъэхэр ащытлъэгъущтых.\nМэкъуогъум и 16-м къэгъэлъэгъоныр зэфашIыжьыщт.\nПредыдущая Орэдышъор щыIэныгъэм къыхахы\nСледущая Ковида, аллергия?


Пермь щыбэнагъэхэм тагъэгугъэ Пермь щыбэнагъэхэм тагъэгугъэ » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Пермь щыбэнагъэхэм тагъэгугъэ Пермь щыбэнагъэхэм тагъэгугъэ\n19:31, 15 февраль 2019\nУрысыем самбэмкIэ изэнэкъокъу къалэу Пермь щыкIуагъ. Илъэс 21-м нэс зыныбжьхэр апэрэ чIыпIэхэм афэбэнагъэх. Урысыем самбэмкIэ изэнэкъокъу къалэу Пермь щыкIуагъ. Илъэс 21-м нэс зыныбжьхэр апэрэ чIыпIэхэм афэбэнагъэх.\nУрысыем самбэмкIэ изэнэкъокъу къалэу Пермь щыкIуагъ. Илъэс 21-м нэс зыныбжьхэр апэрэ чIыпIэхэм афэбэнагъэх.\nАдыгэ Республикэм самбэмкIэ иеджапIэ зыщызыгъасэхэрэм тыжьын, джэрз медальхэр къыдахыгъэх. Килограмми 100-м нахьыбэ къэзыщэчыхэрэм якуп Вардкез Акопян тыжьыныр къыщихьыгъ. Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Хьакурынэ Дамир батырыр егъасэ.\nЛIыIужъу Азмэт, кг 90-рэ, Еутых Рэмэзан, кг 74-рэ, ЦIыкIу Рэмэзан, кг 57-рэ, ящэнэрэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх.\nУрысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу Джарымэкъо Нурбый, тренерэу Джарымэкъо Рустам ипащэхэу Еутых Рэмэзан самбэм зыфегъасэ. ЦIыкIу Рэмэзан иапэрэ тренерыр Шъэумэн Байзэт. Джырэ уахътэ Р. ЦIыкIум- рэ А. ЛIыIужъумрэ япащэр тренер ныбжьыкIэу Джарымэкъо Рустам.\n— Пермь щыкIогъэ зэIукIэгъу- хэм тшIогъэшIэгъонэу тяплъыгъ, — къытиIуагъ Адыгэ Республи- кэм самбэмкIэ испорт еджапIэ ипащэу, спортымкIэ дунэе класс зиIэ мастерэу Делэкъо Адамэ. – Самбэр Олимпиадэ джэгунхэм ахагъэхьаным фэшI Олим- пиадэм и Дунэе Комитет егъэ- жьэпIэшIухэр ышIыгъэх. Самбэр спорт лъэпкъэу зэрэщытыр къызыщиIорэ унашъор Комитетым ыштагъ. Адыгеим ибэнакIохэм самбэмкIэ гъэхъагъэхэр дунаим щашIыгъэх. НыбжьыкIэу тиеджапIэ зыщызыгъасэхэрэм медальхэр тапэкIи къахьыщтхэу тэгугъэ.\n— Краснодар краим ихэшыпыкIыгъэ командэ фэбэнагъэх тинарт шъаохэр. Шъхьащэфыжь щапIугъэ ЛIышэ Хьарунэ килограмм 52-м нэс къэзыщэчыхэрэм якуп дышъэр къыщихьыгъ Фэдз щыщэу, Адыгэ Республикэм изас- луженнэ тренерэу Псэунэ Муратэ ыгъэсэрэ ЛIышэ Хьаруни Пермь тыщыIэу тафэгушIуагъ, тизэдэгущыIэгъу лъегъэкIуатэ Делэкъо Адамэ. — Зэкъош кIалэхэр зэготхэу нэпэеплъ сурэтхэр атырахыгъэх.\n— Вардкез Акопян Европэм дзюдомкIэ и Кубок къыдэхыгъэным фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъоу Санкт-Петербург мэзаем и 16 — 17-м щыкIощтым хэлэжьэщт, — къытиIуагъ Адыгэ Республикэм изаслуженнэ тренерэу Хьакурынэ Дамир. — Пермь тыщыIэу дзюдомкIи банэхэрэм гущыIэгъу тафэхъугъ, спорт лъэпкъитIури бэмэ ашIогъэшIэгъон.\nСурэтым итхэр: Адыгеим икомандэ хэтхэу Пермь щыIагъэхэр.\nЛъэгапIэхэм афэкIох ЛъэгапIэхэм афэкIох\nДышъэр къыхьыгъ Дышъэр къыхьыгъ\nДышъэм уегъэгушхо Дышъэм уегъэгушхо\nАтлетикэ онтэгъум ихэхъоныгъэхэм атегущыIагъэх Атлетикэ онтэгъум ихэхъоныгъэхэм атегущыIагъэх


Адыгэ Хабзэмрэ хэку къэгъэзэжьымрэ » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » Культура » Адыгэ Хабзэмрэ хэку къэгъэзэжьымрэ\nАдыгэ Хабзэмрэ хэку къэгъэзэжьымрэ\n15:51, 20 февраль 2019\nАдыгэ Хабзэмрэ – Хэку къэгъэзэжьымрэ. Дунаем изыкъуапэ горэм адыгэ нэбгырэ заулэ зэIукIагъэмэ, "Хабзэм" игугъу амышIэу, азыфагу зэныкъокъу къимытаджэу къыхэкIырэпщтын. Зэрэнафэу "хабзэр" культурэм изыIахь, хэтрэ лъэпкъ культурэри лъэхъаным дакIоу зэблэхъу. Тэ тиадыгэ хабзи зэблэхъу. Анкара ышъхьэрэ Кавказ культурэ хасэм иныбжьыкIэ къутамэ къыдигъэкIыщтыгъэ "Нартхэм амакъ" зыцIэ бюллетеным ия 8-рэ къыдэкIыгъо I975 илъэсым мыщ фэдэу къыщыхэсыутыгъагъ: "Лъэпкъыбзэр, адыгэхэр зыщыпсэурэ чIыпIабэм зэращыгъупшэжьырэри, адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэм ащызекIорэ хабзэхэр зэрэзэфэмыдэхэм къыхэкIкIэ Адыгэ Хабзэри псынкIэу зэрэзэхъокIырэр тинэрылъэгъу. Адыгэ Хабзэхэр зытетыгъэ шъыпкъэм фэдэу угъоижьыгъэ хъуным фэшI, лъэпкъыр зы чIыгу зыщыпсэущтыгъэ лъэхъаным къэугъоижьыгъэн фэягъэ. Гукъау нахь мышIэми а лъэхъаныр тIэкIэкIыгъ. Джы апэрэ\nАдыгэ Хабзэмрэ – Хэку къэгъэзэжьымрэ. Дунаем изыкъуапэ горэм адыгэ нэбгырэ заулэ зэIукIагъэмэ, "Хабзэм" игугъу амышIэу, азыфагу зэныкъокъу къимытаджэу къыхэкIырэпщтын.\nЗэрэнафэу "хабзэр" культурэм изыIахь, хэтрэ лъэпкъ культурэри лъэхъаным дакIоу зэблэхъу. Тэ тиадыгэ хабзи зэблэхъу. Анкара ышъхьэрэ Кавказ культурэ хасэм иныбжьыкIэ къутамэ къыдигъэкIыщтыгъэ "Нартхэм амакъ" зыцIэ бюллетеным ия 8-рэ къыдэкIыгъо I975 илъэсым мыщ фэдэу къыщыхэсыутыгъагъ: "Лъэпкъыбзэр, адыгэхэр зыщыпсэурэ чIыпIабэм зэращыгъупшэжьырэри, адыгэхэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэм ащызекIорэ хабзэхэр зэрэзэфэмыдэхэм къыхэкIкIэ Адыгэ Хабзэри псынкIэу зэрэзэхъокIырэр тинэрылъэгъу. Адыгэ Хабзэхэр зытетыгъэ шъыпкъэм фэдэу угъоижьыгъэ хъуным фэшI, лъэпкъыр зы чIыгу зыщыпсэущтыгъэ лъэхъаным къэугъоижьыгъэн фэягъэ. Гукъау нахь мышIэми а лъэхъаныр тIэкIэкIыгъ. Джы апэрэ пшъэрылъыр къэугъоижьыгъахэу щыIэр зэгъэуIужьыныр, а лъэхъанхэр зыгу къэкIыжьхэрэм акIэрысыгъэхэм, хабзэр адэзылъэгъугъэхэм, хабзэр зыхэгъэщэгъэ IорыIуатэр зышIэжьхэрэм лъэпкъшIэныгъэм фэгъэхьыгъэу ашIэрэр хэз имыIэу зэфэхьысыжьыныр ары. АщкIэ тызыгужъокIэ, лъэпкъ итэкъухьагъэм ищыIэкIэ-псэукIэ зэрэзэфэмыдэм епхыгъэу зэгорэм зэфэдагъэ лъэпкъ хабзэр зэфэшъхьаф хэгъэгухэм зэтекI зэрэхъущтыр нафэ".\nХэкужъым къызысэгъэзэжь ыуж слъэгъугъэ зэхэсхыгъэхэм адыгэхэм къагъэшIагъэм зэрахьэгъэ хабзэр лъэхъаным дакIоу зэрэзэблэхъурэм гу лъыстагъ. Шапсыгъэмэ уахэкIэу абдзахэхэм е къэбэртаехэм узахахьэкIэ е къэбэртэе къоджитIум язым удэкIэу мыдрэм узыдахьэкIэ, а зы лъэпкъым щыщ цIыфхэм а зы хабзэр зэфэмыдэу зэрахьэу мымакIэу урехьылIэ.\nГущыIэм фэшI, Адыгеим шапсыгъэ къуаджэхэм хьадэр хъулъфыгъэхэми зэрагъаерэр алъэгъумэ, Узуняйлэ къэбэртаехэм бэу гурыIогъуае къащыхъун. Зытетыр Iуапхъэшъ, апэу сызырехьылIэм а хабзэр сэри сымыгъэшIэгъуагъэу щытэп. Тикъуаджэу Тыркум и Рихьаные илъэс тIокI зыныбжь ныбжьыкIэу непэ щыпсэухэрэм хьадагъэм кIорэ бзылъфыгъэхэр къэлапчъэм зэрэнэсхэу анэпсхэр къемыхми кIагъэпцIыикIымэ зэдежъыухэзэ гъыныр зэрэрагъажьэщтыгъэр къашIэжьыщтэп.\nАдэ джы тхылъ горэм къыримыхыгъэмэ, пшъашъэр загъэкIуасэкIэ (зытэджыкIэ) янэшыр осахьэ зэрэкIощтыгъэр хэта къэзышIэжьырэр. Непэ шъаом иунагъоба уасэр языгъэхьырэр. Непэ ибагъ имэкIагъэм зи зырымыгущыIэжьырэ уасэмкIэ зэрэзэмызэгъыгъэхэм щэхъу хэмылъэу сятэш нахьыжъым икъэщагъэ мэзихэ тещэ рагъэсыгъэу къаIотэжьы. Тилъэпкъ шIэныгъэ угъоякIо цIэрыIоу МэфIэдз Сэрэбий къызэритхыжьырэмкIэ, пшъашъэм ытыщхэр осахьэ зыкIохэкIэ, зыщагъэхэм ябылымхэр агъэбылъэу къыхэкIыщтыгъэ.\n"Нэчыхьытхым" Узуняйлэ Iофышхо зырагъэшIэу, осэшхо фашIыми лъэныкъуабэм ащ фэдизэу щыкIагъэкIырэп. Къэбэртаехэм унэгъуитIур зызэгурыIокIэ пшъашъэр джыри ятэ иунэ е тещэ зыфашIыгъэхэм ядэжь нэчыхьэр щатхы, абдзахэхэм нысэр къызащахэкIэ, джэгур джыри кIозэ атхы. Тызэрэщыгъуазэу, адыгэхэм имам нэчыхьыр быслъымэн диныр къызаштэм ыуж къызежьагъэр. Арышъ, лъэпкъым ыныбжь елъытыгъэмэ а хабзэр адыгэхэм ахэлъ зыхъугъэр тыгъуас ныIэп. Быслъымэн диныр непи къэзымыштэгъэ абхъазхэм а нэчыхьыр быслъымэн абхъазхэм зэратхэу атхырэп а хабзэри ахэлъэп. Гъунэгъу къуаджэм нысащэ кIуагъэу хабзэхэр зэрэзэтемыфэрэм фэшI къинэу алъэгъугъэри джы зэрагъэлъэгъури макIэп.\n"ЗэгъунэгъуитIу ячэм щыкIэ зэфэдэп" зыIорэ зэлъашIэрэ адыгэ гущыIэжъым мы хэбзэ зэтемыфэр непэ къемыжьагъэу, лъэпкъым ижъкIэ къыдакIоу тырыуегъэубытэ.\nТэрэзыр Iуапхъэшъ, культурэр зэрэзэблэхъурэр культурэр къэзытхыхьэрэ тхылъыбэмэ къарыпхын плъэкIыщт. "Каф-Дэрым" къыдигъэкIыгъэ "Тыркум щыпсэурэ адыгэхэм я социальнэ культурэ фэхъугъэ зэхъокIыныгъэхэр" зыфиIорэ тхылъым Др. Джахит Аслан культурэр зычIыпIэ итын зэримылъэкIыщтыр дэгъу дэдэу къыщитхыгъ: "Лъэхъаным емылъытыгъэу адыгэхэр гущыIэгъу зызэфэхъухэкIэ ягухэкI-гуузэу "тихабзэхэр зэблэхъу, тэкIоды, тыхэкIодэжьыпэ" аIоу къызэдырагъажьэ … Зэблэхъу мыхъущтыр къырагъэкIэу, зэблэмыхъумэ лъэпкъэу къэнэжьынхэ алъэкIыщтэу къыпшIуагъэшIы. Мы тхьаусыхэ макъэхэм шъыпкъэр къызэрэраIотыкIырэм пеIэу мытэрэзхэри ахэлъ. Апэрэр узэблэмыхъуныр зычIыпIэ уитыныр ежь гъашIэм диштэрэп. Сыдрэ пкъыгъуи мэхъые, зычIыпIэ итырэп. Ары гъашIэр зэрэгъэпсыгъэр. Зэблэмыхъун ылъэкIыщтэп. Ау гу зылъытапхъэр зэрэзэблэхъурэ шIыкIэр, ипсынкIагъ, зэблэхъугъэ Iахьэм иинагъ.\nЗэблэхъуныр культурэм ыпашъхьэ Iофыгъоу къизыгъэуцорэр, а зэблэхъуныгъэм зэхэтэкъупэн, зэхэлъэлъэныр къыкIэлъыкIощт къыкIэлъымыкIощтыр ары. Е зэблэхъугъэ Iахьэм культурэр зэрэпсаоу зэщигъэкъощт зэщимыгъэкъощтыр ары. ЕтIани ар Iофыгъо къэзышIырэр хъугъэмрэ хъун фэягъэмрэ зэфыщытыкIэу яIэр ары. ЦIыф купхэм (обществэхэм) лъэхъаным дакIоу, ежь обществэ кIоцI кIуачIэхэмкIэ фэхъурэ зэхъокIыныгъэхэм къакIэлъыкIорэр ежь зэрэхъун фэягъэр ары. Фэхъурэ кIэухыр хъун фэягъэм пэчыжьэ хъоу зиублэкIэ зэблэхъун процессыр игъогу дэхыгъэшъ ары. МыщкIэ анахь щысэшIур кощыныр (егъэзыгъэкIэ агъэкощын – изгнание) ары. Сыда пIомэ кощыным культурэхэр зызыфагъэдэн е зы заулэрэ зэутэкIын фэе щыIэкIэ-псэукIэм пэIуедзэх. ЕтIани а зэрыфэгъэ чIыпIэми, обществэми ежь процесс екIу. Ащи Iофыгъор нахь гурыIогъуае къешIы. Хэти къыгурыIон фаер адыгэхэм, яшэн-хабзэхэри зэрэзэблэхъун фаер, зэблэмыхъумэ зэрэмыхъущтыр ары. Ау зэхэмытэкъупэу, лъэпкъхэм къахэзгъэщырэ икультурэ ыгъэпсэоу".\n"Хабзэр" зыщыпсэугъэ лъэхъаным и Конституций. Бзыпхъэхэри непэ изаконых. Адыгэ лъэпкъым игъом ежь икъэралыгъо ыгъэпсын ылъэкIыгъагъэмэ ихабзэхэри лъэхъаным диштэу изаконхэм ахипшэщтыгъэ. Зы щысэ цIыкIу къэтхьын. Бзылъфыгъэхэм унагъо зехьэ ыужкIи зыдэкIуагъэхэм алъэкъуацIэп ежь алъэкъуацIэ зэрахьэщтыгъэ. Ары законым ратхэщтыгъэр. Сыда пIомэ "Хабзэм", дакIоми адыгэ бзылъфыгъэм ежь ылъэкъуацIэ зэрихьэн фаеу, зэблихъун фимытэу къеIо. Сэ силэгъухэм тянэхэм, тиунэкъощхэм ягугъу къашIы зыхъурэм ныбжьи "тиунэкъощ, тиблагъ" амыIоу "шъуиунэкъощхэр, шъуиблагъэхэр" зэраIощтыгъэр дэгъоу къашIэжьыщт. Тятэхэр тянэмэ нахьыбэрэм зипхъухэм алъэкъуацIэкIэ яджагъэх: "Псыблэнапхъу, Коблыяпхъу" Лъэныкъуабэм джыри а хабзэр зэрэзэрахьэрэр сэшIэ. "Хэт уащыщ?" аIоу зэупчIыхэрэ унагъо зышIэгъэ адыгэ бзылъфыгъэм апэу зипхъухэм етIанэ зинысэхэм алъэкъуацIэ къеIо. Непэ хабзэр зыIэкIэзыгъэ хъулъфыгъэхэм ежь ылъэкъуацIэ зезыхьэрэ яшъхьэгъусэхэм гукъанэ афашIы. Гу лъатэрэп бзылъфыгъэм ылъэкъуацIэ къалъфыгъэхэми зэралъыIэсырэр, "мыхэм япхъурэлъф" зэраIорэр. Мы хабзэхэри МэфIэдз Сэрэбый тетыгъор бзылъфыгъэхэм зыщаIыгъыгъэ матриархатым къыкIэныгъэу елъытэ.\nАдыгэ Хабзэр тызтегущыIэн фэе Iофыгъошхоу тапэ илъ. Хабзэм фэхъурэ зэхъокIныгъэхэр зэрэхъун фаем пэчыжь. "ЗэхъокIырэ пкъыгъохэм" зэрэпсаоу "культурэр зэщагъакъо". Гукъау нахь мышIэми, зэхъокIныгъэм къыкIэлъыкIорэ зэхэтэкъуныр джы тинэрылъэгъу. БлэкIыгъэ лIэшIэгъухэм Царизмэм къытишIылIэгъэ лъэпкъгъэкIод заом, ащ пидзэжьыгъэ лъэпсэичым тилъэпкъ ежь икультурэ, ежь ичIыопс диштэу хэхъоныгъэ фишIыныр фэмыукIочIыжьын чIыпIэ ригъэуцуагъ. Кавказыр, адыгэ имысыжьэу къызIэкIигъэхьаныр пшъэрылъ зыфэзышIыжьыгъэ Урыс Империемрэ адыгэ лIыхъужъхэм афэныкъо Осмэн Империемрэ яшIоигъоныгъо зэтефи, зыр къытэIункIи, адрэм тикъудыи лъэпкъым ишъэнэ 90-м ихэку гупсэ рагъэбгынагъ. Адыгэ тхыдэм къыхэфагъэ мы тхьэмыкIэгъошхом лъэпкъыр апэу хэкурысрэ хэхэсрэ хъоу тIо зэтыриутыгъ.\nОсмэн империем адыгэхэр Царизмэми, Инджылызыми яIахьэ хэлъэу ритэкъухьагъэх. Адыгэхэр зырагъэтIысхьэгъэ шъолъырхэм язырэми япчъагъэкIэ гъунэгъу зыфашIыгъэхэм анахьыбэ зэрэмыхъущтым фэсакъыгъ. Ащи лъэпкъым ежь имые хабзэ къызэриштэрэм иIахьышхо хэлъ. Царизмэм иколониальнэ политики адыгэр ежь ихэку щыпсэухэрэм къямэкIэкIэу къыгъэнагъ. Лъэпкъ цIыф шъхьамакIэр къоджэдэсэу зыщэтым, радиор, телевидениер залъымыIэсыщтыгъэ лъэхъаным икультурэ ичIыопс диштэрэ хэхъоныгъэхэр фишIын ылъэкIыгъэу тIон тлъэкIыщт.\nСэ сишIошIкIэ, лъэпкъым нэмыкIрэ хабзэхэр шIэхэу къызэриштэрэр, икультурэ шIэхэу зэрэзэщыкъорэр лъэпкъым хэлъыгъэ гъэсакIэм бэкIэ епхыгъ. Адыгэ гущыIэжъым "Уиунэ зыщыгъаси хасэм кIо" еIоми адыгэхэм ябынхэр зыгъасэщтыгъэр нахьыбэу лъэпкъ культурэм ипкъыгъохэр арыгъэ. ЯIахьыл-благъэхэм, ягъунэгъухэм, якъоджэгъухэм, кIалэхэм араIонымкIэ ны-тыхэм анахьи нахь зэрэфитыгъэхэр хэта къэзымышIэжьырэр? ГъунэгъулIыр къытфэгубжыгъэу, загъори къытэшъхьэшъоуагъэу, тыгъынагъэзэ унэм тыкъызихьажьыкIэ "пфэшъуаш, умыбзэджагъэмэ къыооныеп" къызэрэраIощтыгъэр хэта зыгу къэмыкIыжьырэр?\nКультурэ пкъыгъохэм ащыщхэр, хьакIэщхэр, хьакIэпэгъокIыныр, кIапщэр, нысащэр, тыщасэр, тещэр, шъэотIысыныр, ныбджэгъухэр гъунэгъу къоджэджэгум зэдэкIоныр, шIыхьафыр, Хасэр… Джащ фэдэ пкъыгъохэр ары пIуныгъэ-гъэсэныгъэм изырызыгъокIэ зиIэхьышIу хэлъыгъэр.\nАры, лъэпкъым инахьыбэ къалэмэ адэс зэрэхъугъэм, къалэхэм хабзэр къэзыухъумэщт пкъыгъохэр ащызэхэтщэн зэрэтымылъэкIыгъэм, ежь икультурэ щыщ зы налъэ зыхэмылъ телевидение къэтынхэр чэщи мафи къызэрэттыратакъорэм, лъэпкъым икультурэ хигъэхъоныр хэсэгъэкIышъ къыухъумэн кIуачIи зэримыгъотылIэжьы ышIыгъ.\nАдэ лъэпкъ гъашIэм зэпыугъо фэмыхъугъагъэмэ, тихабзэ изытет сыд фэдэ хъун ылъэкIыщтыгъа? Сэ сишIошIыкIэ, тихабзэ лъэхъаным диштэрэ нэшанэхэр къэралыгъо хабзэ фэхъущтыгъэх, щыIакIэм пхырыщыгъэ хъущтыгъэх.\nХэбзэ унэхэм анахь цIыкIури ипэщхэр зэрыхьэ-зэрыкIэу щымытэу, пчъэ унэе зырыз яIэу зэтыраутыщтыгъэ;\nКъэралыгъо судхэм Iофыбэ арахьылIэщтыгъэп, хэхэс къэралыгъохэм къагурымыIоми непи судым рамыхьылIэрэ пшъэшъэ къэхьыныр, ныбжьи суд Iоф хъущтыгъэп. Пшъэшъэ къэхьыным тихабзэ чIыпIэ гъэнэфагъэ щеубыты. Гъунэгъу къытфэхъугъэ, гъунэгъу тызыфашIыгъэ лъэпкъхэм япшъэшъэ дэкIуакIэ зыцэкIэ фэдахэп. Ахэмэ кIалэмрэ пшъашъэмрэ язакъоу хэхьажьых, зы заулэрэ зэгъусэхэшъ зыщыщ унагъохэр къырагъэзэгъых. Пшъашъэр зыдэщыIэр унагъом ешIэфэ тхьамафэхэр, мазэхэр тешIэ. Тэ тихабзэкIэ пшъашъэр ахьыгъэмэ лIэкъуитIур зэзэгъыфэхэ ныбжьыкIэхэр зы унэ зэдихьэхэрэп. Пшъашъэр янэ-ятэхэм къызэраухъумэщтым фэдэу, къэзыхьыгъэ кIалэр унэм рамыгъахьэу, унагъоу зэращэлIагъэр фэсакъы. КIалэри шъаоу иныбджэгъу горэм екIолIэжьы. Тилъэпкъ шIэныгъэ иугъоякIо цIэрыIоу МэфIэдз Сэрэбый мы хабзэр матриархат лъэхъаным къыкIэныгъэу елъытэ. Ным илIакъо щымыщ, ымыдэщт бзылъфыгъэр зыхэхьэгъэ лIакъор къезэгъыфэ тещэ щыIэн фэягъэ.\nАдыгэ ХабзэмкIэ пшъашъэр зыращэлIэгъэ унагъом "шъуикIодыгъэ тадэжь щыI", "шъуипшъашъэ кIодыгъэп, тадэжь щыI" - фэдэ къэIокIэ дахэкIэ, макъэ язгъэIущт лIыкIо ышIыныр ипшъэрылъ. Тэ тишIошIыкIэ, лъэпкъ тхыдэр зэпымыугъагъэмэ, мы хабзэри закон хъущтыгъэ, хабзэр зымыгъэцакIэхэрэр ары пшъэдэкIыжь зэрагъэхьыщтыгъэр. ГущыIэм фэшI, игъом тыщхэм макъэ язымыгъэIугъэ унагъор агъэпщынэщтыгъэ.\nНепэрэ лъэхъаным глобализацием, глобальнэ культурэм къэралыгъо лъэшхэри, культурэ пкъыгъо лъэшхэр зиIэхэри егъэщынэ. Гъэнэфагъэ, ащ культурэ пкъыгъохэр зимыIэжь, е кIочIаджэ хъугъэ тилъэпкъ фэдэхэр нахь зэридзэщтых, ежь якультурэ нахь пэчыжьэ ышIыщтых. Мы щынагъом узэрэпэуцужьын плъэкIыщт закъор, хабзэм ыкупкI непэрэ лъэхъаным диштэу къэтхыхьаныр, зэгорэм иIэгъэ пIуныгъэ пкъыгъохэм ачIыпIэ непэрэм ипIуныгъэ пкъыгъохэр игъэуцоныр ары. Уасэ зыщафашIырэ, зыщагъэлъапIэрэ, хэхъоныгъэ ашIыным иамалхэр зыщагъотырэ чIыналъэр ары хабзэри бзэри зыщыпсэунхэ алъэкIыщтыр. Джыри зэ кIэдгъэтхъыжьын: илъэсишъэрэ шъэныкъорэ къыпэу зэрахьагъэр непэрэ лъэхъаным егъэкIугъэ купкIыр ары хабзэу дгъэпсэун тлъэкIыщтыр.\nИмыкъупэми культурэ пкъыгъохэр тыда зыщыдгъэпсэун тлъэкIыщтыр? Гъэнэфагъэу хабзэм уасэ фэзышIырэ хэкужъыр ары, пIуныгъэ институтэу джы тимыIэжьхэм ачIыпIэ еджапIэхэр зыщиуцощт хэкужъыр ары. Непэрэ лъэхъаным диштэу зэхэгъэуцожьыгъэ Адыгэ Хабзэр еджапIэхэм зыщачIэтлъхьан тлъэкIыщтыр хэкужъыр ары. Илъэс заулэ хъугъэу культурэм иIахьэхэр зыщаушэтырэр, къэралыгъо IэпыIэгъукIэ тхылъхэр къызщыдагъэкIрэр хэкужъыр ары. Пасэм кIапщэр зэрэщытыгъэм, ащ фэдэ пIуныгъэ институтхэм афэгъэхьыгъэ къэтынхэр зышIырэ ТВ зиIэр хэкужъыр ары. Лъэпкъ музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр зыщашIырэр, кIалэхэр лъэпкъ Iэмэ-псымэхэм зыщыфагъасэрэр хэкужъыр ары. Мыщ фэдэ амалхэр зэрэзэригъотылIэжьыгъэм къыхэкIкIэ хэкум исым нахьи, анахь макIэмэ, фэдиплI хъурэ хэхэс адыгэхэм шъэ пчъагъэкIэ нахьыбэ лъэпкъым фэгъэхьыгъэ тхылъ къыдэзгъэкIын зылъэкIыгъэр хэкужъыр ары.\nХэкур алъэгъуи, университетхэм ащеджэхи, хэхэс хъужьыгъэхэм хэхэсхэм хабзэр нахь къаухъумагъэу къызшIошIхэрэр зэрахэтыр сымышIэу щытэп. Ахэм тIэкIу есэгъэлыяIо фэдэу къашIошIынкIи мэхъу. Ау хэти къыгурыIон фае, лъэхъаным диштэрэ культурэ пкъыгъохэу хэкум щызэхэщагъэмэ хэхъоныгъэ зышIырэ, лъэпкъыр лъэпкъэу къэзгъэнэжьыщтхэм афэдэхэр хэхэсым щызэхэпщэн, зэхапщэми, щыбгъэпсэун плъэкIыщтэп. Хэхэсэу лъэпкъ культурэм хахъо фэзышIын зылъэкIыщтхэр хэкужъым ибыдзыщэ зыIуфэхэрэр ары. Хэхэсым хабзэ, лъэпкъшIэныгъэм алъэныкъокIэ угъоижьын, угъоякIоу кIохэрэм къадеIэн, хэкужъым къыхахыгъэу лъэпкъ шIэныгъэлэжьхэм адэлажьэхэзэ яшIуагъэ къагъэкIон алъэкIыщт. Ащ фэдэ IофшIакIэм ищысэхэри щыIэ хъугъэ. Адыгэ миллион пчъагъэ зыщыпсэурэ Тыркуем IорыIуатэр къыщызыугъоижьыгъэри, къыдэзгъэкIын зылъэкIыгъэри хэкурыс шIэныгъэлэжьхэр ары.\nКIэухым, хэхэсыр мафэ чэщы имыIэу хэткIухьэ, хэкужъым, непэкIэ мыиными, тызэрэзэтеуцожьыщтым игугъапIэхэр къыозытырэ лэжьыгъэхэр щыIэх. Арышъ, хэкужъым ис ныбжьыкIэхэр зэрэрагъэджэщт "Адыгэ Хабзэ" зыфиIорэ учебникхэр къызэрэдэкIыгъэр, шIэныгъэ лъапсэ иIэу Адыгэ Хабзэм непэрэ зэIукIэшхор зэрэтегущыIэрэр тэркIэ гушIогъошхо.\nМэщфэшIу (Хьатам) Нэдждэт.