རྩོམ་སྒྲིག་པ།གཅན་ཚ་བཀྲ་བྷོ།ཡོང་ཁུངས།མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་རིག་དེབ། སྤེལ་དུས། ༢༠༢༠ལོའི་ཟླ་བ་༠༧ཚེས་༠༢ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས] དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་དཔེ་རྙིང་དུ་བཀོད་པའི་བོད་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཆོ་ག་བརྒྱད་ལ་གསར་འགྲེལ་དང་། དེར་འདུ་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་བསྟན་དོན་ལ་དབྱེ་ཞིབ། ནང་དོན་ལ་འཕེལ་འགྱུར་ཡོད་མེད་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཅུང་ཙམ་བརྗོད་ཡོད།\n[གནད་ཚིག] གླང་ཆེན་སྣ་བསྒྱུར། སྣ་འདྲེ་སྐྲོད་པ། ལྷ་ལ་འདོགས་པ།\nདེ་ཡང་། བོད་ཁམས་ཧྲིལ་པོའི་སྤྱི་ཆ་ནས་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་དང་། ཐོན་སྐྱེད་ལས་རིགས་སོགས་མི་འདྲ་ས་ཆེར་མེད་ཀྱང་། ཡུལ་གྲུ་སོ་སོའི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན། ཁྱིམ་མཚེས་མི་རིགས་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་མང་ཉུང་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས། གཉེན་ཡ་བདམས་གསེས་དང་། འཛེམ་འཛིས་སོགས་མི་འདྲ་ལ། དེར་མཐུན་གྱི་རིག་གནས་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་ཅུང་ཙམ་ཡོད་པར་བརྟེན། གཉེན་གྱི་སྒྲིག་སྟངས་ལའང་དབུས་གཙང་གི་ས་ཁུལ་མང་ཤོས་སུ། བརྗེ་ལེན་གྱི་གཉེན་སྒྲིག་དང་། མངལ་གནས་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག གཡོག་བསུའི་གཉེན་སྒྲིགརྩལ་འགྲན་གྱི་གཉེན་སྒྲིག རིག་འགྲན་གྱི་གཉེན་སྒྲིག རང་དབང་གི་གཉེན་སྒྲིག ཁྱོ་གཅིག་ཤུག་མང་གི་གཉེན་སྒྲིག ཤུག་གཅིག་ཁྱོ་མང་གི་གཉེན་སྒྲིག་སོགས་ཡོད་ལ། ཆོ་གའི་རིམ་པ་ལ་གཙོ་བོ་གཡུ་ཆུང་འདོགས་པ་དང་། མདའ་དར་འཛུགས་པ། ཕྱེ་མར་འབོ་དང་རྟེན་ཁྲིའི་བཤད་པ། འོ་ཕུད་སོགས་མཆོད་པ། ཕུག་ལྷ་གསོལ་བའི་མཇལ་དར། འབེབས་སྟེགས་བཤད་པ། སྒོ་མོའི་བཤད་པ། ཀ་བར་དར་འབུལ། ཇ་ཆང་གི་བཤད་པ། འཛུགས་ཤ་ལ་བཤད་པ། དར་ལྕོག་གི་བཤད་པ། བུའི་ཕ་མ་ལ་དར་འབུལ་བ། བག་གཡོག་དང་མནའ་མ་སྐྱེལ་མཁན་གྱི་བཤད་པ། ཨ་ཁུ་དང་སྤོ་རྨོའི་བཤད་པ། ཨ་ནེ་རྒན་གཞོན་གྱི་བཤད་པ། ལྷ་དཔོན①གྱི་བཤད་པ། མནའ་མའི་ཡབ་ཀྱི་བཤད་པ། བསུ་མིའི་བཤད་པ་སོགས་མང་ལ། ཨ་མདོའི་ཡུལ་ཁམས་མང་ཤོས་སུའང། གཉེན་གྱི་སྒྲིག་སྟངས་ལ་གཟབ་རྒྱས་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག སྟབས་བདེའི་གཉེན་སྒྲིག གསང་ཁྲིད་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག བཙན་དབང་གི་གཉེན་སྒྲིག རང་དབང་གི་གཉེན་སྒྲིག བརྗེ་ལེན་གྱི་གཉེན་སྒྲིག་སོགས་ཡོད་ལ། ཆོ་གའི་གཙོ་བོ་ལ་ཐོག་མའི་ལོ་རེས་སྤར་ཁར་བརྟག་པ་དང་། དེ་ནས་གཉེན་སློང་བ། གཉེན་རྟགས་རྒྱག་པ། གྲོས་ཤ་གྲོས་ཆང་། ཆུ་དར་བཤད་པ། མག་པ་དང་བར་བའི་རྣ་གཤོག་བཏོག་པ། མག་སྐགས་བཅིངས་པ། གཡང་འབོད། འབབ་གདན། བག་རས་བཤད་པ། སོག་བཤད། བཀྲ་ཤིས་འཇོག་པ་སོགས་རང་རང་ས་ཁུལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མཚོན་པའི་ཆོ་ག་ལ་གཉེན་གྱི་ཁུགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། གཉེན་གྱི་སྲིད་པ་སྒོ་བརྒྱད་སོགས་མང་དུ་ཡོད་ཀྱང་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་སྙིང་ནི་བོད་ཁམས་ཧྲིལ་པོ་ཕལ་ཆེར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཁེལ་ཡོད། དེ་ནི་དམངས་སྲོལ་གྱི་གཅིག་འབྲེལ་རང་བཞིན་དང་། ས་ཁུལ་རང་བཞིན་ཟེར་བའི་རྩ་བའི་གཞུང་ལུགས་དང་ཡང་རང་འགྲིག་ཏུ་ཆགས་འདུག་པར་མ་ཟད། དངོས་ཡོད་རང་བཞིན་དང་རང་ཚུགས་རང་བཞིན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་པའི་རྩ་བའི་ཤེས་བྱའི་གཞུང་དང་ཡང་དབྱེར་མེད་དུ་གྲུབ་འདུག་པ་ཞིག་རེད།\nའདིར་ས་ཁུལ་སོ་སོའི་ཆོ་ག་རེ་རེ་ནས་མི་གླེང་བར་གནའ་བོའི་དཔེ་དེབ་རེ་གཉིས་ཏེ། གཙོ་བོ་བན་བོན་གཉིས་འབྲེལ་གྱི་དཔེ་མཚོན་བཟང་ཤོས་ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ（1813-1899）མཆོག་གིས་མཛད་པའི《བག་མ་ལ་དགེ་བའི་ལས་ཕྲན་བདུན་གྱི་ཆོ་ག་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་སྐྱེད》ཅེས་པའི་བརྗོད་གཞི་ལས་སྣ་འདྲེ་སྐྲོད་པ་ཞེས་པའི་ཆོ་ག་སོགས་དང་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱིས་དཔེར་དྲངས་པའི《མིང་སྲིང་དཔལ་གོས་དང་ལྷ་འདོགས》ལས་བྱུང་བའི་གླང་ཆེན་སྣ་བསྒྱུར་གྱི་ཆོ་གའི་ནང་དོན་བཅས་གཞིར་བཟུང་སྟེ་བོད་གནའ་བོའི་གཉེན་གྱི་ཁག་གཙོ་བོ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད་པའི་གཤམ་གསལ་གྱི་ཆོ་ག་དག་ལ་དཔྱད་གཏམ་ཕྲན་ཙམ་བརྗོད་རྒྱུ་ཡིན། ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནི་ཐོག་མར་བོན་ལ་དད་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པས་བོན་གྱི་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཆོ་གའི་སྐོར་ལ་རྒྱུས་མངའ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས། དཔྱད་གཞིའི་དཔེ་ཆ་དེ་ནི་ཁོང་གིས་སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་སྲས་དང་བོད་དབུས་ཀྱི་སྐུ་དྲག་མདོ་མཁར་བའི་བུ་མོ་གཉིས་གཉེན་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས་བརྩམས་གནང་མཛད་པ་ཞིག་རེད། དཔེ་ཆ་དེའི་ནང་ཁོང་གིས་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཆོ་ག་དེ་བོན་ལུགས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཁག་གཅིག་བསྣན་ནས་ལེ་ཚན་ཁག་འགར་དབྱེ་ཡོད་ལ། ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གཉིས་ཀའི་ཐད་ནས་བོད་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པའི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ཀྱི་རིན་ཐང་ལྟ་ཚུལ་དང་། ཆོས་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་འཆམ་མཐུན་བསམ་བློ་སོགས་བརྗོད་ཡོད་པ་ལ། འདི་ནས་ཆོ་ག་དེ་དག་ལ་གསར་འགྲེལ་དང་དབྱེ་ཞིབ། དེར་འདུ་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་བསྟན་དོན་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་སྒོས་བོད་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག་རིག་གནས་ལ་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱབ་བརྟེན་ཡོད་པ་དང་ནང་དོན་རྒྱ་ཆེ་ཚུལ་བརྗོད་འདོད་པ་ཡིན།\n“གླང་ཆེན་སྣ་བསྒྱུར”ཅེས་པ་ནི་གཏོ་ཡི་རིགས་ཤིག་ཡིན། དེ་ལ་གཏོ་ཞེས་པ་ནི་བོན་གཞུང་ལྟར་ན་རྩྭ་དང་བག་གཟན། ཤིང་སོགས་རྒྱུ་བྱས་ཏེ་བཟོས་པའི་གླུད་དེ། ཡོན་བདག་གི་ཉེས་པ་ལེགས་པར་འཆོས་པའི་ཐབས་སུ་གཏོང་བ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཡིན། དེ་ལ་དམིགས་པ་དང་དགོས་འདོད་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱལ་མོ་ཁྲོམ་བསྒྱུར་དང་། གླང་ཆེན་སྣ་བསྒྱུར། གྲི་ཁ་མཚོན་བསྒྱུར། འབྱུང་བའི་དལ་བསྒྱུར། སྲིད་པ་ལྟེ་བསྒྱུར་བཅས་བསྒྱུར་ཐབས་རྣམ་པ་ལྔའི་གཏོ་སོགས་གཏོ་ཐབས་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ཡོད་པ་འཇུ་མི་ཕམ་གྱི་བཀའ་འབུམ་སོགས་སུ་གསལ་བ་ལྟར་རོ། །\nདེ་ཡང་གླང་ཆེན་སྣ་བསྒྱུར་གྱི་ཆོ་ག་ནི། སྐྱེས་བུ་ཕོ་མོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཕ་མེས་ཡང་མེས་བདུན་བརྒྱུད་ནས་བཟུང་སྟེ་ལོ་དང་ཟླ་བ། སྨེ་བ་དང་སྤར་ཁ། གཟའ་དང་སྐར་མ་སོགས་སྐྱེ་མི་རུང་བ་ལ་སྐྱེས་པའམ་ཤི་མ་རན་པ་ལ་ཤི་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ས་བདག་འཁྲུགས་པ་དང་། དེ་དག་ལ་བྱ་མི་རུང་བ་དམག་གམ། ཇག་གམ། རོའམ། བག་གཉེན། མདོས་ཡས་རྣམས་ས་བདག་བཞུགས་པའི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱལ་བས་ཕོག་ཐུག་ཀོ་ལོང་བསྡམས་པ་རྣམས་དང་། ཤིང་གཉན་བཅད་པ་དང་། ས་གཉན་བརྐོས་པ། བྲག་གཉན་བཤིགས་པ། རྡོ་གཉན་བསློགས་པ། ཆུ་གཉན་ཡུར་དྲངས། ནེའུ་གསེང་བརྐོས་པ། སྤང་རྒོད་འཕྲུ་འདུལ་བྱས་པ། ཁང་ནག་བཤིག་འགེབ་ཀྱི་མཁར་ལས་བྱས་པ། རི་གཉན་གྱི་རྩེར་ཀུ་བཏབ་པ། རི་ལ་མི་བཀྱེས་པ། བྱ་དང་གཅན་གཟན་གྱི་རིགས་བསད་པ། མནའ་གཉན་དཔའ་བོར་བྱས་པ། རྡོ་གཉན་བསྣུར་བ། ཐབ་གཞོབ་བྱས་པ་ལ་སོགས་ཚོར་དང་མ་ཚོར་ཅི་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་ས་བདག་མཐུ་བོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་ཐུགས་ལ་ཕོག་པར་བྱས་ཏེ་འཁོན་འཁྲུགས་དང་ཕོག་ཐུག་ཏུ་ཤོར་བ། བཅོས་པ་ནི་བྱུང་བ་དང་དགོས་པ་ཡིན་ལ། གཏོ་བཅོས་དེའི་ལག་ལེན་ནི་བོན་གྱི་གཞུང་དུ། གཙང་མའི་ས་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་བྱ། །ས་ཚོན་སྣ་ལྔས་གཞལ་ཡས་བྲིས། །ས་བདག་ཀླུ་གཉན་གཏོད་ཀྱི་ཚོགས། །སྤར་ཁ་ལོ་འཁོར་སྨེ་བ་གླིང་། །གཞི་གནས་མངའ་ཐང་འཁོར་བ་བཅས། །འབྲུ་སྣའི་གཟུགས་དང་བཤོས་གཙང་དང་། །འདབ་ཆགས་རི་དྭགས་གཡུང་བདག་དང་། །གཅན་གཟན་མི་ནོར་ཡུལ་མཁར་དང་། །སྐྱེ་འགྲོའི་གཟུགས་དང་ཆུ་གནས་དང་། །སྣ་ཚོགས་སྤུ་མཚན་ཚང་བ་དང་། །ཤིང་རྩི་བལ་བུ་བྱ་སྤུ་མཚོན། །གསེར་ཡུལ་དར་ཟབ་སྣ་ཚོགས་རྒྱན། །འདོད་ཡོན་མཆོད་པ་དཔག་མེད་བཤམས། །ཏིང་འཛིན་དགོངས་པའི་སྔགས་ཀྱིས་སྤེལ། །གར་གསས་བཙན་པོ་ལྷ་རུ་བདར། །རྔ་གཤང་དུང་གླིང་སྐད་ཀྱིས་འབོད། །བ་དན་རུ་མཚོན་བརྡ་ཡིས་གཡབ། །གསེར་སྐྱེམས་གཡུ་མངོན་བརྔན་ཆ་འབུལ། །……སྣང་ཞིང་སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ལ། །གླུད་ཡས་གཏོར་མ་གནས་སུ་ཐིངས། །སྟོང་ཁམས་རེ་བ་སྐོང་བར་བྱ། །སྣང་སྲིད་ཞི་བདེ་ཞི་བར་བྱ། །ས་བདག་ཀླུ་གཉན་བསྡུམ་པར་བྱ། ། ཞེས་པ་ནི་སྤྱི་ལྟར་ཡིན་ལ། བྱེ་བྲག་གཉེན་སྒྲིག་གི་སྐབས་དག་ཏུ་བོད་ཁམས་ཧྲིལ་པོ་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་པར་དབུས་གཙང་གི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་ལོ་དང་ཟླ་བ། སྨེ་བ་དང་སྤར་ཁ། གཟའ་དང་སྐར་མ། བག་གཉེན་སོགས་མི་རུང་བ་ཟློག་ཕྱིར། བག་མས་གཉེན་ཚང་གི་ཁང་པ་རིག་ཐུབ་པའི་སར་སླེབས་ན་གླང་ཆེན་སྣ་བསྒྱུར་གྱི་གཏོ་གང་བཅོས་བསྒྲུབས་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ཕྱི་ལ་བོར་ནས་ཆོ་ག་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ལ། ཡང་ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་གླང་ཆེན་གྱི་ལུས་ལ་དར་ཚོན་སྣ་ལྔ་དང་སྣ་ཞགས་ལ་གསེར་དངུལ་གྱི་རྒྱན་ཆ་བཏགས་ཤིང་སྟེང་དུ་ལུས་ལ་གོ་ཁྲབ་གྱོན་པ་དང་ལག་ཏུ་རལ་གྲི་འཕྱར་བའི་དཔའ་བོའི་གཟུགས་དང་བཅས་པའི་གླུད་གཏོ་དེ། གླང་དང་སྟག་གི་ཉི་མ་ལ། གཟའ་དམར་ཕུར་སངས་གསུམ་དར་བ་དང་། སྐར་མ་མགོ་ལག་རྒྱལ་གསུམ་གང་རུང་ལ་ཆུ་བྲག་གཡང་གསུམ་དུ་བསྐྱུར་ནས་འཕགས་པ་གཙུག་གི་ནོར་བུའི་མདོ་དང་། སྟོབས་པོ་ཆེ། གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་པའི་མདོ། རྒྱལ་མཚན་རྩེ་མོའི་གཟུངས། བཀྲ་ཤིས་བརྩེགས་པ་ལ་སོགས་རྒྱབ་ཆོས་སུ་བཀླགས་པར་བྱེད་པ་བཅས་ཀྱི་ཆོ་ག་དེ་སྒྲུབ་པའང་ཡོད།\nད་དུང་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་གླུད་གཏོ་ལ་རྐང་བརྫིས་བྱས་ཏེ་ཆོ་ག་དེ་སྤེལ་སྲོལ་ཡང་ཡོད་པ་སྟེ། གང་ལྟར་ཆོ་ག་འདི་ནི་བོད་གནའ་བོའི་དུས་སུ་གཉེན་སྒྲིག་གི་སྐབས་དག་ཏུ་མང་དུ་ཡོད་ལ། ད་ལྟ་དབུས་གཙང་ས་ཁུལ་སོགས་སུ་དེ་འདྲ་དོན་གཅིག་མིང་གཅིག་གི་ཆོ་ག་དེ་མཐོང་དཀོན་པར་བཤད་ལ། ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་ལ་མཚོན་ནའང་སྔགས་པ་མང་བའི་ས་ཁུལ་ཉུང་ཤས་ན་མ་གཏོགས་གཡང་འབོད་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པའི་རྒྱབ་ཆོས་དག་ལས་གང་རུང་ཞིག་ཀློག་འདོན་བྱེད་པས་འཐུས་པར་བྱེད་བཞིན་པའོ། །\nབག་མ་ལ་སྣ་འདྲེ་ཞེས་མི་དང་ཁྱིམ་ལ་དངོས་གྲུབ་སྟེར་པའི་ལྷ་དག་ལ་གནོད་འཚེ་བསམ་སྦྱོར་ཅན་གྱི་མོ་འདྲེ་སྟེ་བག་མའི་སྣ་ལ་རྒྱུ་བའི་འདྲེ་གདོན་འབྱུང་བོའི་གཟུགས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པར་བསམ་གྱིན་ཡོད་ལ། དེ་ནི་མཆོག་གསུམ་བདེན་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྲོད་པའམ་བརླག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། རིག་འཛིན་རྩ་བརྒྱུད་ཀྱི་དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་བདེན་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་བདེན་པ། ཆོས་ཀྱི་བཀའ་བདེན་པ། དགེ་འདུན་ཀྱི་བཀའ་བདེན་པ། གསང་སྔགས་དང་། རིག་སྔགས། གཟུངས་སྔགས། སྙིང་པོ། ཕྱག་རྒྱ། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ། ཁྱད་པར་དུ་ཞི་བ་དང་ཁྲོ་བོའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་བདེན་པ་དང་། དཔལ་ལྡན་དམ་པ་ཆོས་སྐྱོང་བའི་སྲུང་མ་ཡེ་ཤེས་དང་ལས་དང་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་བདེན་པ་དང་། བདེན་པ་ཆེན་པོའི་བྱིན་བརླབས་ཀྱིས། བག་སྣ་ལ་རྒྱུ་བའི་འབྱུང་པོ་གདོན་གྱི་རིགས་སུ་གྱུར་ཅིང་གནོད་འཚེའི་བསམ་སྦྱོར་དང་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་འདིར་མ་གནས་པར་གཞན་དུ་དེངས་ཤིག། གལ་ཏེ་བདེན་པའི་བཀའ་ཐོས་བཞིན་དུ་འགྲོ་བར་མི་བྱེད་ན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་འབར་བའི་རྡོ་རྗེའི་ཁྲོ་བོ་དང་མཚོན་ཆའི་ཆར་ཆེན་པོས་རྡུལ་བཞིན་དུ་བརླག་པར་འགྱུར་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཚིག་ཤུགས་དྲག་པོས་ཡང་ཡང་ཟློ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཆོ་ག་དེའི་ནང་གི་གལ་ཆེན་རྩིས་ཆེན་གྱི་ཆ་རེད།\nཆོ་ག་འདི་ནི་བག་མ་བསུ་ནས་གནས་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་ཁར་སླེབས་པ་ན་སྤེལ། དེའི་རྫས་སུ་ལོ་རེས་སྤར་ཁའི་དབང་གིས་སྣ་ཚོགས་སུ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། སྟག་ཡོས་ལོ་པ་ལ་ལྕགས་ཀྱི་རལ་གྲི་དང་། རྟ་སྦྲུལ་ལ་ཆུ་སྐྱོག་ནག་པོ། བྱ་སྤྲེལ་ལ་མེ་སྒྲོན། བྱི་ཕག་ལ་ས་སེར། གཤེད་བཞི་ལ་ཚེར་མ་ཅན་གྱི་ཤིང་གི་ཡལ་ག་སོགས་དགོས། ལས་དེ་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོ་ནི་སྔགས་འཆང ② ཡིན། དེས་ཡི་དམ་གང་རུང་གི་ང་རྒྱལ་བཟུང་ཞིང་། བསྐྱེད་པའི་ལྷ་དེ་རབ་ཏུ་ཁྲོས་པའི་སྐུར་གྱུར་ཏེ། “བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་དང་། །ཡི་དམ་ལྷ་ཡི་ཏིང་འཛིན་དང་། །མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས། །དངོས་གྲུབ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་བགེགས། །ལོག་པར་འདྲེན་པ་བདུད་ཀྱི་ཚོགས། །འདི་རུ་མ་འདུག་གཞན་དུ་དེངས། །”ཞེས་དང་། ཅུང་རྒྱས་ན་དགྲ་གཤེད་ཀྱི་རྫས་ཐོགས་ཏེ་ཨྱེ་རིང་ཞེས་པའི་དྲག་སྔགས་གང་ཤེས་དང་། སུམ་བྷ་ནི་བརྗོད་པ་སྟེ། “ཧཱུྃ། ང་ནི་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་ཏེ། །འབྱུང་བ་ལྔ་ལས་གྱུར་བ་ཡི། །འདྲེ་གདོན་འབྱུང་བོ་ཡིད་གཟུགས་ཅན། །བག་མའི་སྣ་ལ་རྒྱུ་བ་ཀུན། །གནོད་འཚེ་བསམ་སྦྱོར་རབ་ཏུ་སྤོངས། །འབྱུང་བོ་ལྔ་ཡི་དབྱིངས་སུ་དེངས། །ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡི་རང་རྩལ་ལས། །རྟེན་འབྲེལ་རྫས་སུ་ཤར་བ་འདི། །འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་གནང་། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས། །ཏིང་འཛིན་སྔགས་ཀྱིས་ནུས་མཐུ་བསྐྱེད། །ཕྱར་བ་ཙམ་གྱིས་ཀུན་ཀྱང་འདར། །བྲབས་པ་ཙམ་གྱིས་འདྲེ་གདོན་ཞི། །སྣང་སྲིད་གདུག་རྩུབ་ཞི་བར་ནུས། །ཤིང་གི་མནོད་པ་དར་བ་ན། །གནམ་ལྕགས་རལ་གྲི་འབར་བས་བཅད། །མེ་ཡི་གནོད་པ་དར་བ་ན། །ཆུ་རྒྱུན་རྦ་རླབས་འཁྲུགས་པས་བསང་། །ལྕགས་ཀྱི་གནོད་པ་དར་བ་ན། །མེ་དཔུང་རབ་ཏུ་འབར་བས་བཞུ། །ཆུ་ཡི་གནོད་པ་དར་བ་ན། །གཡོ་མེད་ས་ཡི་ཕུང་པོས་བསུབ། །ས་ཡི་གནོད་པ་དར་བ་ན། །ལྗོན་ཤིང་ཡལ་ག་རྒྱས་པས་བཤིག། །འབྱུང་ལྔའི་ལྷ་འདྲེ་གནོད་སེམས་ཅན། །ཐམས་ཅད་རང་དགྲའི་ནུས་པའི་བཅོམ། །ཡི་དམ་ལྷ་ཡི་བདེན་པ་དང་། །རྟེན་འབྲེལ་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡིས། །འབྱུང་ལྔའི་སྣ་འདྲེ་ཞི་གྱུར་ཅིག། ” ཅེས་འབྱུང་ལྔ་ལས་གྲུབ་པའི་གདོན་འདྲེ་གནོད་སེམས་ཅན་འཇོམས་ནུས་པའི་ཡི་དམ་ལྷ་ཡི་གཟུངས་སྔགས་ཟབ་མོ་དག་གྱེར་འདོན་བྱེད་ཞོར་དུ་རལ་གྲི་སོགས་གཡུག་ཅིང་ཆུ་གཏོར་ནས་ཆོ་ག་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །\nདེ་ཡང་། ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་སུ་སྣ་འདྲེ་སྐྲོད་པའི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་སྐབས་ཆེད་དུ་གྲོང་སྔགས་པ་གདན་འདྲེན་ཞུ་བ་དང་། དེས་ཀྱང་བགེགས་བཟློག་གི་ཆ་བྱད་དང་བཅས་རང་ཉིད་མཐུ་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་རུ་བསྐྱེད་དེ་ཆོ་ག་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ལ། དབུས་གཙང་གི་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་སུ་མནའ་མ་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་སྒོར་འཛུལ་ཁར་བག་མའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་འདྲེ་སྟེ་བག་འདྲེ་ཞེས་པ་བཟློག་ཐབས་སུ་བག་མའི་ཁྱིམ་ནས་ཡོང་བའི་སྐྱེལ་མི་རྣམས་ཀྱི་མི་ཚོར་བར་གླུད་ཅིག་གསང་ཐབས་སུ་གཡུགས ཏེ་ཆོ་ག་དེ་སྒྲུབ་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། གཞན་དབུས་གཙང་གི་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་སུ་ད་དུང་བག་མ་གཉེན་ཚང་གི་སྒོ་ཁར་སླེབས་ཏེ། རྟ་ལས་བབས་ནས་ཁྱིམ་དུ་མ་འཛུལ་གོང་དུ་དེར་ཚོགས་ཀྱི་མི་ཚང་མས་གློ་བུར་དུ། ལྷ་རྒྱལ་ལོ་དང་ཀྭི་ཀྭི་བསྭོ་བསྭོ་ཞེས་སྐད་གསེང་མཐོན་པོ་སྒྲོག་པ་དང་བཅས་འབྲུ་རིགས་སྣ་ལྔས་བག་མ་ལ་བྲབ་པ་དང་འབྲུ་གཟན་དགུང་ལ་གཏོར་ནས་ཆོ་ག་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་སྐད་དོ། །\nདེ་མིན་ཁྱིམ་མཚེས་མི་རིགས་མང་པོ་ཞིག་ལའང་རང་རེའི་བོད་པའི་སྣ་འདྲེ་སྐྲོད་པའི་དོན་དང་ཕལ་ཆེར་འདྲ་བའི་ཆོ་ག་སྤེལ་སྲོལ་ཡོད་དེ། གནའ་དུས་སུ་རྒྱ་ནག་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ན་ས་ཁུལ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ། བག་མའི་འགྱོགས་བྱམས་གཉེན་ཚང་གི་སྒོ་ཁར་སླེབས་པ་ན་ཤོག་སྦག་མང་པོ་བཀད་དེ་བག་མར་འགྲོགས་པའི་གདོན་འདྲེ་བདའ་བ་དང་། བག་མ་གནས་གཞི་གསར་པ་ཞིག་ལ་ཐོན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མཛད་སྒོ་གཉིས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པའི་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། མན་ཇུ་མི་རིགས་དང་། ཡུས་ཀུའུ་མི་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་བག་མ་གཉེན་ཚང་གི་ཁྱིམ་དུ་འཛུལ་སྐབས་སར་མི་འབབ་པར་འགྱོགས་བྱམས་སྒོ་ཁའི་མེ་ཐོ་ལ་ཆེད་དུ་འགོམས་ནས་ལྷས་རར་ཐོན་ཏེ་སར་བཞག་པ་ན། མག་གསར་གྱིས་སྔར་ནས་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པའི་མདའ་གཞུ་ཁྱེར་འོང་སྟེ། འགྱོགས་བྱམས་ལ་གཏད་དེ་དལ་གྱིས་མདའ་གསུམ་འཕེན་པ་བཅས་ཀྱིས་གདོན་འདྲེ་སྐྲག་པའི་མེ་དང་མཚོན་ཆ་ལ་བརྟེན་ནས་བག་མ་དང་འགྲོགས་ནས་རྒྱུ་བཞིན་དུ་སེམས་པའི་གདོན་འདྲེ་དེ་བདའ་བར་བྱེད་པའིཆོས་ལུགས་དམངས་སྲོལ་སོགས་ཡོད་པ་གསལ། ད་ལྟ་ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་མང་ཆེ་ཤོས་སུ་སྔར་གྱི་རིག་གནས་དེའི་ཟུར་མང་པོ་དེ་རེ་རེ་ནས་སྤེལ་བ་ཉུང་ཡང་། ནང་དོན་ད་དུང་མ་ཉམས་པར་མནའ་མ་གཉེན་ཁྱིམ་དུ་འཛུལ་དུས་སུ་ཁྱིམ་བདག་མས་ཐོག་མར་མནའ་མའི་ཁ་ངོའི་ཕྱོགས་སུ་གཏད་དེ་འོ་ཞོ་གང་རུང་མཆོད་ཙམ་བྱས་རྗེས་མུ་མཐུད་དུ་མནའ་མའི་སྔུན་དུ་འོ་ཞོ་མཆོད་བཞིན་ཁྱིམ་དུ་བསུ་བར་བྱེད། དེ་ནི་ད་ལྟའི་སྣ་འདྲེ་སྐྲོད་པའི་ཆོ་ག་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཆོག་སྙམ་མོ། །\nམནོལ་གྲིབ་འཁྲུ་བ་ཞེས་པ་ནི་བག་མ་བསུ་ནས་ཁྱིམ་གྱི་མ་ཁང་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ། བག་བླ③ཞེས་པའི་གྲོང་སྔགས་པའམ་བླ་མཆོད་ཅིག་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཡོད་པ་དེས་བག་མ་ལ་ཁྱིམ་ལྷ་སོགས་མནོལ་བའི་གྲིབ་ཡོད་པས་དག་སེལ་བྱེད་པ་སྟེ། སྔར་ནས་བསྒྲུབས་ཟིན་པའི་ཁྲུས་ཆུ་དང་། འོ་མ། མེ་ལོང་གི་རྫས་སོགས་ཐོགས་ཤིང་རྣམ་འཇོམས་དང་སྨེ་བརྩེགས་ཀྱི་སྔགས་གྱེར་བཞིན་སྤེལ་བའི་བག་མ་ཚན་ཁྲུས་ཀྱི་ཆོ་ག་དེ་ལ་ཟེར།\nདེ་ཡང་། མནོལ་གྲིབ་འཁྲུ་བའམ་སེལ་འདེབས་པ་ནི་ཆབ་ནག་ཆུ་བོ་སེལ་གྱི་སྒོ་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་སྟེ། སྲིད་པ་སྨྲང་ཆེན་སེལ་གྱི་གཞུང་དུ་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་མོས་དང་བསྟུན་པའི་སེལ་སྒོ་གཙོ་བོ་ལ། འགྲོ་བ་རྨང་པོ་འཕན་པར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་གཡུང་དྲུང་རྩ་དཀར་སྲིད་པའི་འཕེལ་སེལ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སུ་ཞིག་དབུལ་བས་ཉེན་ཏེ་ཕྱུག་པར་འདོད་པ་ལ་སྲིད་པ་གར་གྱི་གྱེན་སེལ④བྱ་བ།འཁོས་ཞན་དམན་པ་སུ་ཞིག་བཙན་པོར་འགྱུར་འདོད་པ་ལ་རླུང་རྟ་མཐོན་པོར་དར་བའི་གེགས་སེལ་བྱ་བ། སུ་ཞིག་ཉམ་ཆུང་བས་ཉེན་ཏེ་ཆེ་བར་འདོད་པ་ལ་རྒྱལ་གྱི་ཁྲི་འཕང་འཛེགས་པའི་གོང་སེལ་བྱ་བ་བཅས་རྩ་དཀར་འཕེལ་བའི་ཡར་སེལ་བཞི་དང་། རིགས་རྒྱུད་རྨང་སྟེ་ཆད་ལ་ཁད་པ་ལ་འདྲེ་དགུ་སྲིད་བཅུའི་ཐུར་སེལ⑤བྱ་བ་དང་། ནོར་གྱིས་དབུལ་ཏེ་ལྟོགས་ལ་ཁད་པ་ལ་སྲིད་པའི་ས་བདག་ཐུར་སེལ་བྱ་བ། བརླགས་སྟོར་ཕུང་སྟེ་ཉེས་ལ་ཁད་པ་ལ་བྱུར་དང་མ་བླ་ཆུད་ཀྱི་དམན་སེལ ⑥ བྱ་བ། དམའ་ཞིང་འགྲིབ་སྟེ་ལྷུང་ལ་ཁད་པ་ལ་མཐོ་རུ་མི་སྟེར་ཉེན་པའི་སྐྱོན་སེལ་བྱ་བ་བཅས་རྩ་ནག་འགྲིབ་པའི་མར་སེལ་བཞི། ལྷ་ཀླུ་གཉན་སོགས་འགྲས་ཏེ་འཁོན་པ་ལ་ལྷ་དང་མིའི་བར་གྱི་དབྱེན་སེལ་བྱ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་གེགས་ཉེན་གྱི་རྩུབ་པའི་རིགས་ལ་བྱ་དམར་མཚལ་བུ་གེག་སེལ ⑦ བྱ་བ། དམེ་མནོལ་གྱི་གཙང་བཙོག་གྲིབ་ཀྱིས་འབགས་ལ་དམེ་རྨུགས་བལ་གྱིས་བཙོག་སེལ་བྱ་བ། རྨི་ལམ་དང་སྔ་ལྟས་ངན་ཞིང་རྩུབ་པ་ལ་ལྟས་ངན་བཟློག་པའི་ཐན་སེལ་བྱ་བ་བཅས་མཉམ་གཉིས་གསོར་བའི་བར་སེལ་ལ་སེལ་སྒོ་བཞི་རུ་སྲིད་པ་སོགས་རྩ་བའི་སེལ་སྒོ་བཅུ་གཉིས་ཡོད་ལ། རྒྱས་པར་དབྱེ་ན་ཁྱོན་བསྡོམས་སྲིད་པ་སྨྲང་ཆེན་སེལ་གྱི་སྒོ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུར་སྲིད་པ་ཡིན་ཅེས་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་སུ་གསལ།\nའོ་ན་གཞུང་དེ་དག་ནི་སྤྱི་ཚོགས་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གང་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ཞིང་ཁྱབ་གདལ་དུ་སོང་བ་རེད་ཟེར་ན། བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རིག་གཞུང་དུ། སྤྱིར་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཉོན་མོངས་པས་གདུང་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་ལ་སྤྱོད་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ནད་རྣམས་སེལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་ཡོན་ལེགས་ཉེས་མ་ཕྱེ་ཞིང་། གཙང་དམེ་ལ་བླང་དོར་བྱེད་མ་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་དགེ་བའི་གཞི་མ་བྱུང་བ་སྟེ། འགྲོ་བ་མིའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་དམེ་རྨུགས་བལ་བཙོག་གི་རིགས་དང་ཐན་དང་ལྟས་ངན་གྱི་རིགས་དང་། བྱུར་དང་ཡུགས་དང་མི་གཙང་བས་འབགས་པ་དང་ཐབ་གཞོབ་དང་འཁོན་རྩོད་སློང་བ་སོགས་མདོར་ན། ལྷའི་སྤྱན་ལ་ཕོགས་ཤིང་གཙང་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་མནོལ་ཕོག་པའི་ལས་སྤྱོད་མང་དུ་བསགས་པ་ལ་བརྟེན། གཞི་ལ་གནས་པའི་མངའ་ཐང་དང་ཡུལ་ས་རྣམས་མནོལ་བར་འགྱུར་ཞིང། དེའི་མནོལ་གྲིབ་ཀྱི་ཁ་རླངས་རྣམས་འགྲོ་བ་མིའི་ཚོགས་ལ་ཕོག་སྟེ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདིར་དབུལ་ཕོངས་དང་ནད་ཡམས་དང་མུ་གེ་དང་འཁྲུགས་རྩོད་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་རིགས་སྣ་ཚོགས་པ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཀུན་སངས་ཤིང་དག་པར་འགྱུར་བ་དང་། འགྲོ་བ་མིའི་བདེ་སྐྱིད་ལེགས་པར་གསོ་བའི་སླད་དུ་སེལ་སྒོ་མཐའ་ཡས་པ་དེ་དག་བྱུང་བ་རེད་ལ། འདིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་བག་མའི་ཚན་ཁྲུས་ཀྱང་དེའི་གྲས་ཀྱི་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་དཔགས་ན་རྟོགས་སླའོ། །\nལག་ལེན་གྱི་སྐོར་ནས་བཤད་ན་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་ཡོད་ལ། རྒྱས་པ་ནི《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་གཞུང་དག་ལས་ཤེས་པར་གྱིས་དང་། འདིར་གནས་རྫས་གྱེར་གསུམ་སོགས་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ་ལ། སྤྱིར་ཆོ་ག་འདི་སྤེལ་བའི་གཞི་ནི།“གནས་ནི་མདོ་དང་མདུད་ལ་གཏད། །འགྱིང་དང་འཁྱིལ་དང་དཔལ་དང་མདུད། །འགྱིང་ལ་རྒྱབ་གཏད་འཁྱིལ་བ་བཅའ། །དཔལ་ལ་གོང་བསྟོད་མདུན་ལ་འབོར། །” ཞེས་ལུང་པའི་སུམ་མདོའམ་བཞི་མདོ་དང་། ནེའུ་གསེང་ངམ་ཆུ་རྫིང་སོགས་ཆུ་རྒྱུན་གྱེན་དུ་འཁྱིལ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་དག་ཡིན་ལ། རྒྱབ་ཀྱི་གཏད་ས་ནི་རི་ཡི་རྣམ་པ་སེང་གེའམ་གླང་ཆེན་འགྱིང་བ་ལྟ་བུ་དང་། མདུན་གྱི་གཏད་ས་ནི་བཀྲ་ཤིས་པའི་ས་རྟགས་ཡོད་པའི་གནས་སོགས་ཡིན་པར་བཤད་ལ། དེ་ཡང་འདིར་བཤད་བཞིན་པའི་བག་མ་ཚན་ཁྲུས་ཀྱི་གནས་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་ཡུལ་ཁྲུས་རི་ཁྲུས་ལྟ་བུར་མི་གོ་བར་ཁྱིམ་ནས་བསྒྲུབས་པ་ནི་རིགས་པས་གྲུབ་འདུག་གོ། རྫས་ནི་དྲི་བཟང་ཅན་གྱི་ཤིང་རིགས་དང་། འདོད་འཇོ་བ་ཡི་འོ་མ། འདབ་ཆགས་བྱ་ཡི་སྒྲོ་སྤུ། སྤྲེའུ་དཀར་པོའི་སྤུ་དཀར། གངས་ཆུ་གཙང་མོའི་ཆབ་རྒྱུན། དྲི་བྲལ་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་སོགས་དགོས་ལ། འདོན་ཆོས་སམ་རྒྱབ་ཆོས་སུ་འཁྲུ་བྱ་དང་བསང་བྱ་ལྟར་ཡིན་པས་བག་མའི་ཚན་ཁྲུས་སོགས་སུ། “འདི་ནི་སྦྱིན་པའི་རང་བཞིན་ཆུ། །སེར་སྣའི་དྲི་མ་སྦྱོང་མཛད་པ། །གཏོང་བ་དྲི་ཡིས་ལེགས་བསྒོས་ཆུ། །ཁྲུས་ལེགས་མཛད་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱའོ། །འདི་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་རང་བཞིན་ཆུ། །ཁྲིམས་ཆད་དྲི་མས་སྦྱོང་མཛད་པ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དྲི་ཡིས་ལེགས་བསྒོས་ཆུ། །ཁྲུས་ལེགས་མཛད་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱའོ། །འདི་ནི་བཟོད་པའི་རང་བཞིན་ཆུ། །ཁོང་ཁྲོའི་དྲི་མ་སྦྱོང་མཛད་པ། །བཟོད་པ་དྲི་ཡིས་ལེགས་བསྒོས་ཆུ། །ཁྲུས་ལེགས་མཛད་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱའོ། །འདི་ནི་བརྩོན་འགྲུས་རང་བཞིན་ཆུ། །ལེ་ལོའི་དྲི་མ་སྦྱོང་མཛད་པ། །བརྩོན་འགྲུས་དྲི་ཡིས་ལེགས་བསྒོས་ཆུ། །ཁྲུས་ལེགས་མཛད་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱའོ། །འདི་ནི་བསམ་གཏན་རང་བཞིན་ཆུ། །རྣམ་གཡེང་དྲི་མ་སྦྱོང་མཛད་པ། །བསམ་གཏན་དྲི་ཡིས་ལེགས་བསྒོས་ཆུ། །ཁྲུས་ལེགས་མཛད་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱའོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་རང་བཞིན་ཆུ། །ཤེས་འཆལ་དྲི་མ་སྦྱོང་མཛད་པ། །ཤེས་རབ་དྲི་ཡིས་ལེགས་བསྒོས་ཆུ། །ཁྲུས་ལེགས་མཛད་ཀྱིས་ཁྲུས་བྱའོ། །” ཞེས་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་ཚན་ཁྲུས་བྱ་སྲོལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྣམ་འཇོམས་དང་སྨེ་བརྩེགས། རིག་སྔགས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་དང་ནུས་མཐུ། བདེན་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྲུས་བྱེད་པའི་ཆའང་དར་ཆེ་སྟེ། “རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་བྱིན་རླབས་དང་། །སྨེ་བ་བརྩེགས་པའི་ནུས་མཐུ་དང་། །གསང་སྔགས་རིག་སྔགས་བདེན་པ་ཡིས། །བཀྲུའོ་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་བཀྲུ། །བཀྲུའོ་ནད་གདོན་བགེགས་རིགས་བཀྲུ། །བྱུར་དང་སྐལ་བ་ངན་པ་དང་། ། བཀྲ་མི་ཤིས་པ་ཐམས་ཅད་བཀྲུ། །ཕྱོགས་ངན་འདྲེ་ལྔ་བདུད་གཅོད་དང་། །མི་གཙང་མནོལ་གྲིབ་ཕོག་པ་བཀྲུ། །ཟས་ངན་ལྟོ་རུ་སོང་བ་དང་། །གོས་ངན་ལུས་ལ་གྱོན་པ་བཀྲུ། །རྒབ་འདྲེ་ཡུལ་འདྲེ་འཁྱམས་པོ་དང་། །དམ་སྲི་དཀོར་འདྲེའི་གནོད་པ་བཀྲུ། །ཤི་འདྲེ་མོ་དང་གསོན་འདྲེ་མོ། །བསེ་རག་འགོང་པོའི་ཁ་རླངས་བཀྲུ། །ཕ་རོལ་བྱད་ཁ་རྦོད་གཏོང་དང་། །བྱོལ་པོ་ཆགས་ཆེའི་གནོད་པ་བཀྲུ། །ཕ་ལྷ་མ་ལྷ་ཞང་ལྷ་དང་། །ཕྲག་ལྷ་ཡུལ་ལྷ་མནོལ་བ་བཀྲུ། །ཕ་མཚུན་དགྲ་ལྷ་གཉན་པོ་དང་། །སྐྱོབ་བྱེད་ལྷ་སྲུང་མནོལ་བ་བཀྲུ། །མཁོན་དང་བཙོག་གིས་མནོལ་བ་བཀྲུ། །དམེ་དང་ཡུག་གིས་མནོལ་བ་བཀྲུ། །འབྱུང་ལྔའི་གདོན་གྱིས་མནོལ་བ་བཀྲུ། །གངས་རི་བཞིན་དུ་དཀར་གྱུར་ཅིག། ཤེལ་དཀར་བཞིན་དུ་གསལ་གྱུར་ཅིག། བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་རྒྱས་གྱུར་ཅིག”ཅེས་པ་དབྱངས་སུ་གྱེར་བཞིན་ཆོ་ག་དེ་སྤེལ་ལ། དེང་སྐབས་ཀོང་སྤྲུལ་མཆོག་གིས་མཛད་པའི་ཆོ་ག་དག་རེ་རེ་བཞིན་སྤྱོད་རྒྱུ་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་བག་མ་ཁྱིམ་དུ་ཞུགས་པ་ན་ཤུག་དུད་བདུག་པ་དང་། ད་དུང་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་སུ་སྐབས་དེར་མ་སྲུ་ཆེ་རྒན་མིང་བཀྲ་ལེགས་པ་ཞིག་གིས་དངུལ་གྱི་ཁེམ་བུ་ཞིག་གིས“བཀྲ་ཤིས་རྫས་ཞོ”ཞེས་བྱ་བའི་ཞོ་ཡི་ཁྲུས་རྫས་བག་མའི་ལག་གཡོན་གྱི་ཁྱོར་བར་ཐེངས་གསུམ་ལྡུག་དགོས་ཤིང་། བག་མ་དེས་ཞོ་དང་པོ་དེ་དཀོན་མཆོག་གི་ཆེད་དུ་སྦྲ་ཕུག་གམ་ཁྱིམ་ཕུག་ཏུ་མཆོད་པ་དང་། ཞོ་གཉིས་པ་དེ་བག་མ་རང་གིས་འཐུང་ཞིང་། ཞོ་གསུམ་པ་དེ་བག་མ་རང་གི་གོས་ཀྱི་ཕུ་དུང་གཡོན་པའི་ནང་དུ་ལྡུག་པ་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྤེལ་བ་དེར་ཁྲུས་ཆོག་གི་ནང་དོན་ཅུང་འདྲེས་ཡོད་པས། འདི་དང་འདི་ལྟ་བུ་ནི་ད་ལྟའི་མནོལ་གྲིབ་འཁྲུ་བའི་ཆོ་ག་ལ་བགྲང་ཆོག་སྙམ་ལ། ད་དུང་ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་སུ་བག་མ་དང་ཨ་ཞང་ཚང་མ་གཉེན་ཚང་གི་སྒོ་ཁར་ཐོན་པ་ན་བསུ་མཁན་གྱིས་ལྷ་འབོད་ཀླུ་འབོད་དང་བཅས་ཆང་དང་འོ་མ་ཨ་ཞང་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་མཆོད་པ་དེ་ནི་ད་ལྟ་མཆོད་པ་ཞིག་ལ་བརྩི་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་ཞིབ་ཏུ་བསམས་ན་ཁྲུས་ཀྱི་ཆ་ངོ་མ་ཞིག་ཡིན་པ་འདྲ་ཡང་། ད་དུང་དཔྱད་པའི་གནས་ཀྱང་ངོ་། །\nཆོ་ག་འདི་ནི་གནས་ཁྱིམ་དུ་བག་མའི་སྲོག་ལུས་དབང་ཀླུང་བསྐྱེད་པའི་གདན་གང་འདིང་དགོས་པ་དང་ཁ་དོག་ཅི་ཞིག་འཚམ་པ་ལོ་རེས་སྤར་ཁ་ལྟར“བྱ་གླང་སྦྲུལ་གསུམ་མདོག་སྔོན་པོ། །སྟག་རྟ་ཁྱི་གསུམ་དཀར་པོ་དང་། །ཕག་ལུག་ཡོས་གསུམ་དམར་པོ་ལ། །བྱི་འབྲུག་སྤྲེལ་གསུམ་ལྗང་ཁུ་ཡིན། ། ”⑧ ཅེས་པའི་ངག་རྒྱུན་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པ་དང་ཡང་ན་སྐར་རྩིས་གཞུང་དང་མཐུན་པར་བཏིང་བའི་གདན་སྟེང་དུ་གྲོ་འབྲུ་དང་ནས་འབྲུས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རི་མོ་གཡུང་དྲུང་དང་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ། འཁོར་ལོ་རྩིབས་བརྒྱད། པད་མ་འདབ་བརྒྱད་སོགས་ཕབ་པ་ལ་བག་མ་ཆེད་དུ་བཀོད་པར་བྱེད་པ་ཞིག་ཡིན།\nདེ་ཡང། ཆོ་ག་དེའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བག་མའི་ཚེ་བསོད་རླུང་རྟ་རྒྱས་ཕྱིར་དུ་མ་ཟད། བག་མ་དང་འབྲེལ་བའི་དགྲ་ལྷ་དང་། མ་ལྷ། ཡུལ་ལྷ། ཞང་ལྷ་སོགས་ཀྱང་གདན་གྱི་ཁ་དོག་གང་ལ་གང་མཐུན་ལྟར་ཡོད་པར་བཞུགས་ཤིང་དགྱེས་པར་ཞུ་སྟེ། རྟག་ཏུ་བུ་མོ་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་སྡོངས་གྲོགས་ཀྱིས་ཚེ་སྲོག་བརྟན་ཅིང་དབང་ཐང་འཕེལ་བའི་ཞུ་གསོལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ཞིག་ཏུ་སེམས་རྒྱུ་ཡོད་ལ་ཀོང་སྤྲུལ་མཆོག་ནས་ཀྱང་། “སྔོན་གྱི་སྲིད་པ་དེ་བཞིན་དུ། །དེ་རིང་རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་བདག་གིས། །དཔལ་འབྱོར་དབང་ཐང་འཕེལ་བའི་ཕྱིར། །རིགས་བཟང་ཁུངས་བཙུན་སྐྱོན་དང་བྲལ། །ཡོན་ཏན་ཚང་བའི་བུ་མོ་བཀུག། །བཀྲ་ཤིས་ལྷ་ཡི་ཁྱིམ་འདི་རུ། །ཕུན་ཚོགས་བརྟན་པའི་གདན་ཞིག་བཏིང་། །ལྷ་མི་གཉིས་ཀ་གདན་ལ་བཞུགས། །ཟ་འོག་དར་དཀར་གདན་སྟེང་དུ། །ཕོ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་མཛོད། །ཟ་འོག་དར་དམར་གདན་སྟེང་དུ། །མ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་མཛོད། །ཟ་འོག་དར་ལྗང་གདན་སྟེང་དུ། །ཞང་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་མཛོད། །ཟ་འོག་དར་སྔོན་གདན་སྟེང་དུ། །ཡུལ་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་མཛོད། །བཀྲ་ཤིས་ཁ་བཏགས་ཡུག་རིང་ལ། །སྐྱོབ་པའི་ལྷ་རྣམས་བཞུགས་གནས་མཛོད། །མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ་གདན། །སྲོག་ལ་དགྲ་དར་ཉེས་པ་སྲུངས། །ནད་མེད་ལང་ཚོ་དར་བར་ཤོག། བཀྲ་ཤིས་གཡུང་དྲུང་འཁྱིལ་བའི་གདན། །དབང་ཐང་དགྲ་དར་ཉེས་པ་སྐྱོབས། །བུ་ནོར་ཆོས་གསུམ་འཛོམ་པར་ཤོག། རབ་མཛེས་པདྨ་འདབ་བརྒྱད་གདན། །ཀླུང་རྟ་དགྲ་དར་ཉེས་པ་སྲུངས། །ཅི་བསམ་ཆོས་བཞིན་འགྲུབ་པར་ཤོག། དཀོན་མཆོག་རྩ་བ་གསུམ་པོ་དང་། །ཆོས་སྲུང་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་དང་། །འགོ་བའི་ལྷ་ལྔ་སྐྱོབ་བྱེད་དགུ། །ཕ་མཚུན་དགྲ་ལྷའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས། །ཉིན་དང་མཚན་དུ་མི་གཡེལ་བར། །རྟག་ཏུ་སྲུང་སྐྱོབ་སྡོངས་གྲོགས་མཛོད། །ཚེ་སྲོག་བརྟན་ཅིང་དབང་ཐང་འཕེལ། །བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་རབ་རྒྱས་ཤོག། ”ཅེས་བག་མ་གཙོས་སྡོངས་གྲོགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་གདན་འདིང་བ་དང་། གདན་འདིང་བའི་དགོས་པ་དང་དམིགས་ཡུལ་སོགས་རེ་རེ་ནས་གསལ་བས། ཆོ་ག་དེའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་ནི་གཞི་ནས་རྟོགས་ཐུབ་མོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་འབབ་གདན་ཞེས་བག་མ་གཉེན་ཚང་གི་སྒོ་ཁ་ནས་རྟ་དང་རླངས་འཁོར་ལས་འབབ་དུས་བལ་གདན་དཀར་པོའི་སྟེང་གྲོ་ནས་འབྲུ་རིགས་ཀྱིས་གཡུང་དྲུང་གི་རི་མོ་བཀོད་པའི་གདན་སྟེང་གི་རི་མོའི་དཀྱིལ་ལ་རྐང་པ་སྤོ་པ་དེས་གདན་འདིང་གི་ཆོ་ག་ཧྲིལ་པོ་འཐུས་པར་བྱེད་ལ། ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་བག་གདན་དཀར་པོ་ཞེས་བལ་གདན་དཀར་པོའི་སྟེང་གྲོ་ནས་འབྲུ་རིགས་ཀྱིས་གཡུང་དྲུང་གི་རི་མོ་བཀོད་པ་ལ་དར་གོས་ཁ་བཏགས་འཕངས་པའི་གདན་ཞིག་གཉེན་ཚང་གི་གོ་ཁར་འདིང་བ་སྟེ། བག་མ་ཐོག་མར་འདུག་སའི་གདན་ཞིག་འདིང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེས་གོང་གི་ཆོ་གའི་གོ་ཆོད་པར་བྱེད་ལ། བག་བླས་དེའི་ཐད་ཀྱི་འདོན་པ་དང་ཆོ་ག་ཆེད་དུ་སྒྲུབ་པ་ཕལ་ཆེར་མེད་པ་རེད།\nདཀར་གསུམ་གྱིས་ངོ་གསོལ་བ་ཞེས་པ་ནི་བག་མ་ཁྱིམ་གཞི་གསར་པ་ལ་འབྱོར་རྗེས་ཀྱི་ལས་ཀའི་ཐོག་མ་སྟེ། རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པའི་སྣོད་དེ་མནའ་མས་གཙང་མར་བཀྲུས་རྗེས། ཕྱིས་སུ་གནས་གསར་པ་དང་ཁྱིམ་གསར་པ་ནས་རང་ཉིད་ལ་ཚེ་བསོད་རླུང་རྟ་རྒྱས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ་ཞོ་དང་འོ་མ། འབྲི་མར་ཀྱིས་བཟོས་པའི་གཡང་གི་སྒོ་བཞི་བཅས་ཀྱིས་གནས་ཁྱིམ་གྱི་སྐྱབས་གནས་དམ་པའི་ལྷ་དག་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་ནས་ངོ་གསོལ་བ་སྟེ་ལྷའི་སྐུ་དྲིན་གྱིས་བསྐྱང་དགོས་པའི་རེ་སྨོན་ཞུ་བ་དང་ཆབས་གཅིག་ཏུ་བག་བླས་ཀྱང་དེའི་སྐོར་གྱི་འདོན་ཆོག་སོགས་གྱེར་ཏེ་སྒྲུབ་པའི་ཆོ་ག་དེ་ལ་ཟེར།\nདེ་བཞིན་ཀོང་སྤྲུལ་མཆོག་གི་གསུང་ལས་ང་ཚོས་ཆོ་ག་འདིའི་ནང་དོན་དང་དམིགས་ཡུལ་སོགས་དེ་ལས་གསལ་རྟོགས་བྱུང་ཐུབ་པ་སྟེ། “རིན་པོ་ཆེ་ལས་གྲུབ་པའི་ཁེམ། །ལག་ཏུ་བླངས་ཏེ་ལན་གསུམ་ཕྱི། །ལྷ་མི་རྣམས་ཀྱི་ངོ་གསོལ་ལ། །ཤེལ་ལས་གསལ་ལ་དུང་ལས་དཀར། །མི་གཙང་བར་ཆད་མེད་པ་ཡི། །རྟེན་འབྲེལ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་ཤོག །སྐྱབས་གནས་མགོན་བྱེད་ལྷ་རྣམས་མཆོད། །ཕ་ལྷ་མ་ལྷ་ཞང་ལྷ་མཆོད། །སྲོག་ལྷ་དགྲ་ལྷ་ཁྱིམ་ལྷ་མཆོད། །ཐབ་ལྷ་ཟས་ལྷ་ཡུལ་ལྷ་མཆོད། །བཀྲ་ཤིས་བདེ་སྐྱིད་དངོས་གྲུབ་སྩོལ། །ཡོན་ཏན་བརྒྱ་ལྡན་བདུད་རྩིའི་བཅུད། །ལྷ་རྣམས་ཀུན་གྱི་དངོས་གྲུབ་ཡིན། །མི་རྣམས་འཚོ་བའི་ཟས་མཆོག་ཡིན། །དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་གཡང་གི་བཅུད། །རྟེན་འབྲེལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཟས། །ཟས་མཆོག་འདི་ལ་ལོངས་སྤྱད་པས། །ལོ་བརྒྱ་འཚོ་ཞིང་སྟོན་བརྒྱ་མཐོང་། །བདེ་སྐྱིད་ལྷ་དང་མཉམ་པར་ཤོག། འཛད་མེད་ནོར་གྱིས་ཕྱུག་པར་ཤོག། །ཟས་མེད་ཟས་དང་ལྡན་པར་ཤོག། །བསོད་ནམས་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས། །ཐམས་ཅད་བརྟེན་པའི་གཞི་གྱུར་ཅིག། ”ཅེས་བཀོད་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། །\nད་ལྟ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གང་དུའང“དཀར་གསུམ་གྱིས་ངོ་གསོལ་བ”ཞེས་ཆོ་གའི་མིང་ནས་བརྗོད་ཅིང་། བག་བླས་ཆེད་དུ་སྒྲུབ་པ་ཞིག་ཕལ་ཆེར་མེད་པ་འདྲ་ལ་ནང་དོན་དང་དམིགས་པ་མ་ཉམས་པར་ཡོད་པ་སྟེ། དབུས་གཙང་ས་ཁུལ་གྱི་གཉེན་སྒྲིག་གི་སྐབས་སུ་འོ་ཕུད་། ཆང་ཕུད། ཆུ་ཕུད་ཅེས་བག་མས་མི་ཕྱེད་དད་པ་དང་བཅས་གཉེན་ཚང་གི་ལྷ་རྣམས་ལ། མཆོད་འབུལ་བྱ་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དོན་གྱི་གོང་སོང་གི་ཆོ་ག་དེ་ལས་མ་འདས་སྙམ་ལ། མདོ་སྨད་ཀྱི་ས་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་བག་མ་ཁྱིམ་དུ་ཐོན་པ་ན་ཐབ་ཟངས་ལས་ཇ་ཡུ་དམར་གྱི་འཁོལ་མགོའམ་ཇ་མངར་མོའི་ཇ་ཕུད་དེ་བག་མས་སྟེང་འོག་བར་གསུམ་གྱི་ལྷ་ཀླུ་གཉན་གསུམ་ལ་མཆོད་རྒྱུ་ཡོད་པར་མ་ཟད། བག་བླས་ཆེད་འདོན་གྱི་ཆོ་ག་དེ་མེད་ཀྱང་། བག་གསར་མག་གསར་གཉིས་ཀྱིས་རིན་ཆེན་སྣོད་ལ་དཀར་གསུམ་གྱི་མཆོད་རྫས་ཀྱིས་བཀང་སྟེ། ལྷ་ལ་འབུལ་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དོན་དངོས་སུ་དཀར་གསུམ་གྱིས་ངོ་གསོལ་པའི་ཆོ་གའི་འཐུས་སུ་སྣང་ངོ་། །\nམིང་འདོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་མིང་འདོགས་རིག་གནས་སྤྱི་དང་མི་མཚུངས་པར་ཁྱབ་ཁོངས་གཏན་ཁེལ་དུ་ཡོད་པས་ཅུང་དམིགས་བསལ་ཞིག་སྟེ། མག་པ་དང་བག་མ་ཁྱིམ་གསར་པ་དེའི་མེ་ཁང་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ། བག་བླ་ཞེས་པའི་བླ་མཆོད་ཅིག་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཡོད་པ་དེས། ཐོག་མར་ཕུགས་ཀྱི་ལྷ་དང་བག་མའམ་མག་པ་གང་རུང་དེ་ལ་བུམ་ཁྲུས་བྱས་རྗེས་གནས་ཁྱིམ་དེའི་ལྷ་སྲུང་གཙོ་བོ་དང་། རིགས་རུས་ཀྱི་མིང་གསར་པ་འདོགས་པ་སྟེ། ལྷ་སྲུང་འཚོ་དང་ཡི་དམ་སྐྱིད་ལྟ་བུ་དང་། ལུམ་པ་ལྷ་མཛེས་དང་བྱང་ངོས་རིག་འཛིན་ལྟ་བུ་ཡོད་ལ། ཡང་ན། ནམ་མཁའ་བཞིན་དབུ་འཕང་མཐོ་བ་དང་། ས་གཞི་བཞིན་ཡོན་ཏན་ཀུན་བསྐྱེད་པ། རི་བོ་བཞིན་དབང་ཐང་བརྟན་པ། ཉི་ཟླ་བཞིན་ཀུན་ཏུ་སྣང་བའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ། དེ་དག་གི་མིང་ཟུར་ལས་དྲས་པའི་མིང་གསར་བ་སྟེ། ནམ་མཁའ་འཚོ་དང་། ནོར་འཛིན་དབང་མོ། རྟག་བརྟན་འཚོ། ཉི་མ་འཚོ་དང་ཟླ་བ་སྒྲོལ་མ་སོགས་ལྟ་བུ་ཐོབ་དང་རིགས་རུས་སོགས་དང་མཐུན་ཞིང་བཀྲ་ཤིས་རིགས་རྒྱུད་འཕེལ་བའི་མིང་གསར་པ་འདོགས་པའི་ཆོ་ག་དེ་ལ་ཟེར།\nདེའི་སྐོར་ནི་ཀོང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་དུ་ལྷག་ཏུ་གསལ་བ་སྟེ། “དེ་རིང་གནམ་ལ་སྐར་མ་བཟང་། །ས་ལ་དུས་ཚོད་དག་ཀྱང་བཟང་། །བར་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ལ་ཉེ་བཟང་། །བཟང་གསུམ་འཛོམས་པའི་གནས་སྐབས་འདིར། །འདྲེ་སྲིན་བྱུར་གསུམ་མར་ལ་བཀར། །མགོན་སྐྱབས་ལྷ་སྲུང་ཡར་ལ་བསྟོད། །ནམ་མཁར་ལྷ་ཡི་འཇའ་སྤྲིན་འཐིབས། །ས་གཞིར་མི་ཡི་མེ་ཏོག་བཀྲ། །བར་དུ་བཀྲ་ཤིས་ཆར་བ་འབེབས། །བདག་ལ་བརྟེན་པའི་བསྲུང་བྱ་བར། །བཀྲ་ཤིས་ཕུན་ཚོགས་མིང་ཞིག་བཏགས། །མིང་དུ་བཏགས་པར་མ་མཛད་ན། །འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་རྨོངས་པར་འགྱུར། །དེ་བས་རྨོངས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། །མགོན་པོས་མིང་དུ་བཏགས་པར་མཛད། །སྲུང་དང་སྐྱབས་ཀྱི་མིང་བཏགས་པས། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱིས་སྐྱོབ་པར་ཤོག། མགོན་དང་སྲུང་གི་མིང་བཏགས་པས། །ལྷ་སྲུང་གཉན་པོས་མགོན་བྱེད་ཤོག། འཚོ་བའི་མིང་མཐའ་ལྡན་པ་ཡིས། །ལོ་བརྒྱ་དག་ཀྱང་འཚོ་བར་ཤོག། ནམ་མཁའི་མིང་ལས་དྲས་པ་ཡིས། །དབུ་འོང་དགུང་བས་མཐོ་བར་ཤོག། ས་གཞིའི་མིང་ལས་དྲས་པ་ཡིས། །ས་བཞིན་ཡོན་ཏན་ཀུན་སྐྱེད་ཤོག། རི་བོའི་མིང་ལས་དྲས་པ་ཡིས། །དབང་ཐང་རི་ལྟར་བརྟན་པར་ཤོག། ཉི་ཟླའི་མིང་ལས་དྲས་པ་ཡིས། །ཉི་ཟླ་བཞིན་དུ་ཀུན་སྣང་ཤོག། རྟེན་འབྲེལ་ཕུན་ཚོགས་མིང་བཏགས་པས། །བུ་ནོར་ཆོས་གསུམ་འཛོམས་པ་དང་། །སྐྱིད་དགའ་མཐའ་རུ་ཕྱིན་པར་ཤོག །དཔལ་དང་ལོངས་སྤྱོད་འཕེལ་བ་དང་། །བཀྲ་ཤིས་དོན་རྣམས་འགྲུབ་པར་ཤོག། གྲགས་པ་བཟང་པོ་བཀྲ་ཤིས་མིང་། །བོད་ཁམས་ཀུན་ཏུ་སྙན་པར་གྲགས། །ལྷ་མི་ཡོངས་ཀྱིས་སྨོན་པ་ཡི། །བདེ་ལེགས་དཔལ་དུ་འབར་གྱུར་ཅིག།”ཅེས་ཤིས་བརྗོད་དང་བཅས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་སོགས་ཆེན་པོའི་རིགས་ལ། ས་སྤྱོད་དབང་མོ་དང་། བཀྲ་ཤིས་དང་བདེ་ལེགས། ཕུན་ཚོགས་དབང་མོ་སོགས་དང་། ཕལ་བ་ལ་ཚོད་དང་མཐུན་པའི་མིང་བཀྲ་ལེགས་པ་གདགས་པར་བྱའོ། །  ཞེས་བཀོད་པ་ལྟར་ལགས་ལ། ཆོ་ག་འདི་ནི་ད་ལྟ་མེད་ཅེས་པའི་བརྗོད་མཁན་མང་བ་དང་། ཁ་ཤས་ཀྱིས་སྔོན་ཆད་ཀྱང་མེད་ངེས་ཏེ། གལ་ཏེ་མག་པ་དང་བག་མ་མི་རིགས་གཞན་ཡིན་ན་མིང་གསར་དུ་འདོགས་པའི་གོམས་སྲོལ་ཡོད་སྲིད་ལ་དགོས་པའང་ཡོད་ཚུལ་གྱི་ལྟ་བ་འདོན་རྒྱུ་ཡོད། ཡང་ལ་ལས་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་རིགས་རུས་མཐོ་ཤོས་སུ་མ་གཏོགས་མེད་ཅེས་ལོ་རྒྱུས་སུ་བཀོད་པའི་ང་ཕོད་པ་དང་། ལྷ་ཀླུ་པ། བྱ་རིགས་པ། སྦྱར་བ་པ། ཕོ་ལྷ་པ། བྱང་ངོས་པ་སོགས་དྲངས་ནས་སྲོལ་དེ་འབངས་མི་ཕལ་བའི་རིགས་ལ་མེད་ཚུལ་གླེང་བ་མང་བའོ། །\nངོ་མ་བཤད་ན། ཆོ་ག་དེ་མེད་ཚུལ་གྱི་ལྟ་བ་འདོན་མཁན་དག་ལའང་གནས་ལུགས་ཤིག་གཏན་ནས་མེད་ཅེས་པ་མིན་ཡང་། གཞི་ཚུགས་དཀའ་སྟེ་ད་ལྟ་མེད་ན་སྔོན་ཆད་ཀྱང་མེད་པའི་ཆ་མི་འཚལ་བ་ནི། ད་ལྟ་གཡག་བཞོན་མཐོང་དཀའ་ན། སྔོན་ཆད་མེད་པའི་དཔེ་རུ་མི་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་དུ་བོད་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག་རིག་གནས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ལྷ་མིའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆ་ཤིན་ཏུ་ནས་མང་ཞིང་། མི་རིགས་གཞན་ལའང་དེ་འདྲའི་ཆ་ཡོད་གཤིས། རང་རེ་བོད་པ་ཚང་ལ་ཡོད་མི་ཆོག་པའི་གནས་ལུགས་ཤིག་མེད་པར་མ་ཟད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ལེགས་པོ་མེད་པའི་མཚང་ཞིག་མ་ཉོས་རང་འཁུར་བྱས་སོང་བ་འདྲ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཀོང་སྤྲུལ་མཆོག་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་ཕྱོགས་རིས་བྲལ་ཞིང་རིག་གནས་ཀྱི་གཏེར་མཛོད་ལྟ་བུར་གྲུབ་པའི་བོད་སྔོན་མའི་མཁས་དབང་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར་དང་། གཞན་ད་དུང་དེང་གི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་མཆོག་ནས་ཀྱང་ཆོ་ག་འདིའི་ཐད་དུ། བག་བླས་བག་མའམ་མག་པ་གང་རུང་དེ་ལ་མིང་གསར་པ་ཞིག་བཏགས་ཤིང་། མིང་དེ་ཐོག་ནས་ཕུགས་ཀྱི་ལྷ་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་འདུགཅེས་པའི་གསུངས་གནང་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱིས་ཆོ་ག་འདི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བྱུང་མྱོང་བ་ཐག་གིས་བཅད་ནས་བརྗོད་ཆོག་ཀྱང་། ད་ལྟ་ཡོད་ཚུལ་གླེང་བ་ཙམ་ལས་དངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཉུང་བའང་མངོན་སུམ་གྱི་དོན་ཞིག་རེད།\nཆོ་ག་དེའི་ལག་ལེན་དངོས་ནི་གཉེན་ཚང་གི་མཆོད་ཁང་གི་མདུན་ནམ་གནས་ཁྱིམ་དེའི་ཁང་པ་ཆེས་གཙང་ས་ཞིག་ནས་མ་མཐའ་ཡང་ཁྱིམ་དེའི་བསྟེན་ལྷ་གཙོ་བོ་ཆེད་དུ་གནས་དེར་ཞུ་སྟེ། བག་བླས་མདའ་དར་དང་ཚེ་བུམ་སོགས་ཐོགས་ཏེ་ཚན་ཁྲུས་དང་གཡང་འབོད་ཀྱི་ཆ་བྱད་དང་འདྲ་ཡང་ནང་དོན་མི་འདྲ་བ་སྟེ། ཀོང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་ལས་ཕྲན་ཆོ་ག་རུ། “སྐྱབས་གནས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་རྩ་བ་གསུམ། །ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་ཁྱད་པར་སྦྱིན་བདག་འདིས། །ཕ་མེས་དུས་ནས་བསྟེན་སྒྲུབ་མཆོད་པའི་ལྷ། །ཐམས་ཅད་དེ་རིང་གསན་ཞིང་དགོངས་སུ་གསོལ། །རིགས་བཟང་ཡོན་ཏན་ལྡན་པའི་མོ་བཙུན་འདི། །དེང་ནས་བཟུང་སྟེ་ཇི་སྲིད་འཚོ་བའི་བར། །ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ལྡན་སྐྱབས་གནས་ཁྱེད་རྣམས་ལ། །སྐྱབས་སུ་གསོལ་ཞིང་སྒོ་གསུམ་འབུལ་ལགས་ན། །ཐུགས་རྗེ་བརྩེ་བས་དགོངས་ཏེ་རྗེས་སུ་ཟུངས། །སྐྱབས་འོག་ཆུད་ཅིང་བྱིན་གྱིས་བརླབ་ཏུ་གསོལ། །རྒྱལ་བ་དགོངས་བརྒྱུད་རིག་འཛིན་བརྡ་ཡི་བརྒྱུད། །གང་ཟག་སྙན་བརྒྱུད་ལས་འཕྲོ་གཏེར་གྱི་བརྒྱུད། །བཤད་བརྒྱུད་སྒྲུབ་བརྒྱུད་དོན་བརྒྱུད་འཛིན་པ་ཡི། །རྩ་བརྒྱུད་དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས། །རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་འདི་ཡི་ལུས་ངག་ཡིད། །སྲུང་ཞིང་སྐྱོབས་ལ་བྱིན་གྱིས་རློབས་པར་མཛོད། །ཐེག་པ་རིམ་པ་དགུ་ཡི་ལྷ་རྣམས་དང་། །བྱ་རྒྱུད་སྤྱོད་རྒྱུད་རྣལ་འབྱོར་བླ་ན་མེད། །རྒྱུད་སྡེ་བཞི་དྲུག་ཡི་དམ་ལྷ་ཡི་ཚོགས། །རྒྱལ་བ་ཞི་ཁྲོ་རབ་འབྱམས་ལྷ་ཚོགས་ཀྱིས། །རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་འདི་ཡི་ལུས་ངག་ཡིད། །སྲུང་ཞིང་སྐྱོབས་ལ་བྱིན་གྱིས་རློབས་པར་མཛོད། །རྡོ་རྗེ་ཕག་མོ་མཁའ་འགྲོ་སྡེ་ལྔ་དང་། །གསང་བ་ཡེ་ཤེས་སེང་གེ་གདོང་བ་ཅན། །སྒྲོལ་མ་དཀར་སྔོན་ཁྲོ་གཉེར་ཅན་མ་སོགས། །རི་རབ་རྡུལ་མཉམ་དཔའ་བོ་མཁའ་འགྲོ་ཡིས། །རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་འདི་ཡི་ལུས་ངག་ཡིད། །སྲུང་ཞིང་སྐྱོབས་ལ་བྱིན་གྱིས་རློབས་པར་མཛོད། ། མ་མགོན་ལྕམ་དྲལ་དཔལ་མགོན་བདུན་ཅུ་ལྔ། །ཨ་ཕྱི་མཆེད་ལྔ་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔ་དང་། །རྡོ་རྗེ་གཡུ་སྒྲོན་བརྟན་མ་བཅུ་གཉིས་སོགས། །ཡེ་ཤེས་ལས་དང་འཇིག་རྟེན་ཆོས་སྐྱོང་གིས། །རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་འདི་ཡི་ལུས་ངག་ཡིད། །སྲུང་ཞིང་སྐྱོབས་ལ་བྱིན་གྱིས་རློབས་པར་མཛོད། །ཅེས་དང་།……དབུས་ནས་མགོན་ལྷ་དཀར་པོས་སྲུངས། །སྟེང་ནས་ནམ་མཁའི་ལྷ་མོས་སྲུངས། །འོག་ནས་ས་ཡི་ལྷ་མོས་སྲུངས། །གཡས་ནས་ཕོ་ལྷ་གཉན་པོས་སྲུངས། །གཡོན་ནས་མ་ལྷ་བུ་རྗིས་སྲུངས། །རྒྱབ་ནས་དགྲ་ལྷ་དར་མས་སྲུངས། །མདུན་ནས་ཞང་ལྷ་སྲོག་ལྷས་སྲུངས། །ཕུག་ལྷ་གཉན་པོས་སྲུངས་སྐྱོབས་མཛོད། །དེ་རིང་མི་ནོར་བརྒྱ་བཏང་ཡང་། །སང་ཉིན་སྟོང་ཕྲག་ཚུར་ལ་ཤོག། ནོར་ལ་གཉན་པོས་སྲུངས་སྐྱོབས་མཛོད། །དེ་རིང་ཕྱུགས་བརྒྱ་ཕར་བཏང་ཡང་། །སང་ཉིན་ཕྱུགས་སྟོང་ཚུར་ལ་ཤོག། ཟས་ལྷ་གཉན་པོས་སྲུངས་སྐྱོབས་མཛོད། །དེ་རིང་ཟས་བརྒྱ་ཕར་བྱིན་ཀྱང་། །སང་ཉིན་ཟས་སྟོང་ཚུར་ལ་ཤོག། རྩ་བ་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་དང་། །དཀོན་མཆོག་བདེན་པའི་ནུས་མཐུ་ཡིས། །དེ་རིང་ཉི་མ་ཕྱིན་ཆད་ནས། །མི་དང་ལྷ་གཉིས་མ་འབྲལ་བར། །རྟག་ཏུ་སྲུང་ཞིང་སྐྱོབ་པར་ཤོག། ལུས་ལ་ན་ཚ་མེད་པར་ཤོག། ཚེ་ལ་བར་ཆད་མེད་པར་ཤོག། སྲོག་ལ་ཤི་ཆད་མེད་པར་ཤོག། མངའ་ཐང་རིགས་རྒྱུད་འཕེལ་བར་ཤོག། གནས་ལ་བཀྲ་ཤིས་བརྟན་པར་ཤོག། ས་ལ་བརྟན་ཕུར་ཚུགས་པར་ཤོག། མི་འཕེལ་རྟ་ཧྲག་འཛོམས་པར་ཤོག། ཕྱུག་གི་གཏེར་ཁ་བརྡོལ་བར་ཤོག། སྐྱིད་དགའ་ཡུན་རིང་གནས་པར་ཤོག། དབང་ཐང་དགུང་དང་མཉམ་པར་ཤོག། ཕུག་གི་ལྷ་ཡིས་སྐྱོབ་པར་ཤོག། བར་གྱི་མི་དང་མཐུན་པར་ཤོག། མི་ཚེ་སྐྱིད་ཀྱིས་འཁྱོལ་བར་ཤོག། མཐུན་གསུམ་འགྲོགས་ཡུན་རིང་བར་ཤོག། སྨན་མཛངས་དབང་བུ་ཚང་བར་ཤོག། སྙན་གྲགས་འབྲུག་ལྟར་ཁྱབ་པར་ཤོག། དགེ་བའི་ས་བོན་འདེབས་པར་ཤོག། བུ་ནོར་ཆོས་གསུམ་འཛོམས་པར་ཤོག། བདེ་སྐྱིད་ལོངས་སྤྱོད་ལྡན་པར་ཤོག། ཅི་བསམ་དོན་ཀུན་འགྲུབ་པར་ཤོག”ཅེས་ཆོ་ག་དེའི་མཇུག་ཏུ་བུམ་ཁྲུས་ཀྱི་རིམ་པ་ཆ་ཚང་ཞིག་སོང་རྗེས། ལྷ་རྟེན་གྱི་མདའ་དར་ལས་བལ་གྱི་སྲུང་མདུད་དམ་ཁ་བཏགས་གང་རུང་ཞིག་གྲོལ་ནས་བག་མའི་སྐྲ་སྣེ་རུ་འདོགས་པར་བྱེད་ལ་དེ་ནི་གཉེན་ཚང་གི་ལྷ་དང་མནའ་མའི་བར་གྱི་སྦྲེལ་དར་རམ། ཡང་ན་མནའ་མ་དེ་ལྷ་དག་གིས་སྐྱབས་འོག་ནས་འདོར་རྒྱུ་མེད་པའི་བརྡ་རྟགས་ཀྱི་ཚུལ་རེད།\nཆོ་ག་འདི་ནི་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གང་དུ་ཡང་སྔོན་ཆད་ལྟ་བུའི་མགོ་རྔ་བར་གསུམ་གྱི་རིམ་པ་ཆ་ཚང་ཞིག་ཡོད་ཚོད་མི་འདུག་ཀྱང་ནང་དོན་ཡོད་དེ། ཨ་མདོའི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་བག་མའི་སྐྲ་ལུང་དང་ཐོད་ལོག་སོགས་ལ་ཁ་བཏགས་འདོགས་པ་མང་ལ། བལ་སྲུང་དང་བལ་ཙར་འདོགས་པའང་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་དང་། དབུས་གཙང་ས་ཁུལ་དུ་བག་མ་གནས་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་ཁར་ཐོན་པ་ན་མག་གསར་དེས་ཆུང་མ་གསར་པའི་མགོ་ལ་ཁ་བཏགས་ཤིག་སྒྲོན་རྗེས་ཁྱིམ་དུ་འགྲོ་དུས་ཀྱང་མག་པས་ཁ་བཏགས་ལ་འཇུས་ནས་འགྲོ་བ་དེའང་ཆོ་ག་འདིའི་འཐུས་སུ་ལོས་འགྲོ་སྙམ་མོ། །\nབོད་རིག་གནས་ཀྱི་ཆུ་མགོ་ལྟ་བུའི་ཕྱྭ་གཤེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་སུ་སྣང་སྲིད་ཀྱི་ལེགས་ཉེས་ཐམས་ཅད་ཕྱྭས་བཀོད་པར་བཤད་ཅིང་། ཕྱྭ་ཞེས་པ་དེའང་ཕྱྭ་གཤེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཏོའི་བྱེ་བྲག་གཡང་སྒྲུབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཡང་ལ་ཕྱྭ་ཞེས་བྱ་བ་དང་གཡང་འབོད་པ་དང“ཕྱྭ་འབོད”ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་ལ། ད་ལྟ་ཡོངས་གྲགས་སུ“གཡང་འགུགས”སམ་གཡང་འབོད་ཅེས་པ་ནི་དོན་དུ་ཚེ་རིང་ནད་མེད་དགེ་བའི་ཕྱྭ་གཡང་དང་། དབུལ་ཕོངས་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བའི་ཕྱྭ་གཡང་། འབྲུ་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱས་པའི་ཕྱྭ་གཡང་། རྟ་ཕྱུགས་རྐང་འགྲོས་འཕེལ་བའི་ཕྱྭ་གཡང་། བཟའ་བཏུང་གོས་རྒྱན་འབྱོར་བའི་ཕྱྭ་གཡང་། ཁམས་གསུམ་དབང་དུ་གདུལ་བའི་ཕྱྭ་གཡང་། སྲིད་གསུམ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱྭ་གཡང་། སྙན་གྲགས་སྟོང་གསུམ་ཁྱབ་པའི་ཕྱྭ་གཡང་། མི་རྒྱུད་ཆུ་ལྟར་རིང་བའི་ཕྱྭ་གཡང་། ལོག་འདྲེན་དགྲ་བགེགས་འདུལ་བའི་ཕྱྭ་གཡང་། ཞེས་འཇུག་པ་མང་པོ་ཞིག་འདུ་བ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ལ། དེ་ཡང་ཕྱྭ་ཡི་དོན་ངོ་མ་ནི་གཡང་ངམ་དཔལ་ལམ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའམ་དབང་ཐང་ངམ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཆ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་པ་སྟེ། སྐྱེས་བུ་སུ་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་དཔེར་མཚོན་ན། སྐྱེས་བུ་དེ་རང་གི་དཔལ་ལམ་ཕུན་ཚོགས་པའི་ཆའམ་དབང་ཐང་ངམ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཆ་དེ་སྐྱེས་བུའི་ཕྱྭ་ཞེས་བསྙད་ཅིང་སྐྱེས་བུའི་ཕྱྭ་དེ་ལ་མགོན་དང་དཔུང་གྲོགས་སུ་མཛད་པའི་ཕྱྭ་ཡི་ལྷ་ནི་དཀྱིལ་ཆེན་ཕུ་ཝེར་དཀར་པོ་གཙོས་སྐྱེས་བུ་དེ་དང་འབྲེལ་ཞིང་རྟག་ཏུ་མ་འབྲལ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོགས་པའི་ལྷ་སྲུང་ཁྱད་པར་ཅན་འགོ་བའི་ལྷ་ལྔ་དང་རླུང་རྟའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཡིན།\nའདིར་ཆེད་དུ་བརྗོད་བཞིན་པའི་གཉེན་ཆོག་གི“གཡང་འགུགས”འདི་ནི་ནད་མེད་ཚེ་རིང་དང་། དབུལ་ཕོངས་སྡུག་སེལ། མི་རྒྱུད་སྤེལ་བའི་ལས་སོགས་ཏེ། ཁྱིམ་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན་གཙོ་བོ་གཉེན་ཚང་གི་དར་རྒུད་དང་རིགས་རྒྱུད་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དང་། གཞན་ཨ་ཞང་ཚང་གིས་ཀྱང་མཐོན་པོའི་མཐོ་གཡང་དང་། ཆེན་པོའི་ཆེ་གཡང་། བཙན་པོའི་བཙན་གཡང་། དར་བའི་གཡང་། ཕྱུག་པོའི་ཕྱུག་གཡང་། མཁས་པའི་མཁས་གཡང་། བཙུན་པའི་བཙུན་གཡང་། བདེ་བའི་བདེ་གཡང་། སྐྱིད་པའི་སྐྱིད་གཡང་།བཟང་བའི་བཟང་གཡང་། མཛེས་པའི་མཛེས་གཡང་། མཐུན་པའི་མཐུན་གཡང་སོགས་རང་ཁྱིམ་གྱི་གཡང་རྣམས་བུ་མོ་དང་འགྲོགས་ནས་གཉེན་ཚང་དུ་མི་འགྲོ་བའི་ཆེད་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཆོ་ག་ལའང་ཟེར་ཏེ། ཨ་ཞང་ཚང་གིས་ནངས་མོ་བག་མ་ཡུལ་ནས་ལམ་ཞུགས་གྲ་སྒྲིག་སྐབས་སུ་རང་ཁྱིམ་གྱིས་ཆེད་དུ་བླ་མཆོད་ཞུ་ནས་གཡང་འགུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཞིག་སྒྲུབ་པ་དེ་ལ་ཟེར།\nཆོ་ག་དེ་ནི་ཁྱིམ་གཉིས་རང་རང་སོ་སོ་ནས་སྒྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། གཙོ་བོ་གཉེན་ཚང་གི་ཐད་ནས་གསུངས་ཡོད་པ་གསལ་ཏེ། མནའ་མ་ཁྱིམ་བསུའི་ཆོ་ག་རེ་རེ་བཞིན་བསྒྲུབས་ནས་མཚམས་འདིར་ཐོན་པ་ན་བག་བླས་དར་དང་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་སྒྲོག་ཡོད་པའི་མདའ་དར་དལ་གྱིས་གཡབ་བཞིན “དེ་རིང་སྲིད་པའི་གནམ་གང་ལ། །ཁྱིམ་འཛིན་འདི་ལ་རྟེན་བཙུགས་ནས། །ཕྱོགས་བཞི་མཚམས་བརྒྱད་ཕྱྭ་གཡང་བཀུག། དཀོན་མཆོག་རྩ་གསུམ་བྱིན་རླབས་དང་། །གསང་སྔགས་རིག་སྔགས་ནུས་མཐུ་དང་། །བདེན་པ་གྲུབ་པའི་བདེན་མཐུ་དང་། །རྟེན་འབྲེལ་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡིས། །སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ཡི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །འོག་ཕྱོགས་ཀླུ་ཡི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །བར་ཕྱོགས་གཉན་གྱི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །གླིང་བཞི་མི་ཡི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །རྒྱ་གར་དམ་པའི་ཆོས་གཡང་ཁུག། །རྒྱ་ནག་བཙན་བརྗིད་ཁྲིམས་གཡང་ཁུག། །སྟག་གཟིག་ནོར་གྱི་ཕྱུག་གཡང་ཁུག། །ཟས་ནོར་གོས་ཀྱི་བཅུད་གཡང་ཁུག། །བདེ་སྐྱིད་དཔལ་འབྱོར་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །དབུ་ནག་མི་ཡི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །གསེར་དངུལ་ནོར་གྱི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །དར་ཟབ་གོས་ཀྱི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། རྐང་བཞི་ཕྱུགས་ཀྱི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །བཟའ་བཏུང་བཅུད་ཀྱི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །ཚེ་རིང་ནད་མེད་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །ཅི་བསམ་འགྲུབ་པའི་ཕྱྭ་གཡང་ཁུག། །ཕུན་ཚོགས་དགེ་ལེགས་གཡང་ཁུག་ཅིག །མི་ཚུར་ཡོང་རྗེས་ལ་མི་གཡང་ཤོག། །ནོར་ཚུར་ཡོང་རྗེས་ལ་ནོར་གཡང་ཤོག། །ཟས་ཚུར་ཡོང་རྗེས་ལ་ནོར་གཡང་ཤོག། །བག་མ་ཚུར་ཡོང་རྗེས་ལ་དཔལ་གཡང་ཤོག”ཅེས་པའི་ཀོང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་གཡང་འགུགས་ལས་ཆོ་ག་འདིའི་དོན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་རིམ་པ་སོགས་རྟོགས་ཐུབ་ལ། ཆོ་ག་འདི་ནི་སྤེལ་མཁན་གྱི་མི་སྣ་གནའ་སྲོལ་ལྟར་གྲོང་སྔགས་པ་ཡིན་པ་ཕུད་བོད་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ག་ས་གང་དུ་སྤེལ་བཞིན་པའི་ཆོ་ག་ཞིག་རེད།\nཆོ་ག་དེ་ནི་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ས་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ནས་ཨ་ཞང་ཚང་གིས་ཀྱང་དང་དོད་ཆེ་བའི་ཆོ་ག་ཞིག་སྟེ། བག་མ་སྐྱེལ་ནས་སྒོར་བུད་པའི་དུས་དེར་བག་མའི་མའམ་རང་ཁྱིམ་གྱི་མ་སྲུ་ཆེ་རྒན་ཞིག་གིས་སྐད་ཅུང་མཐོན་པོས་སྒོ་ནས་བུ་མོས་མིང་ནས་བོས་ཏེ། “སྐྱིད་ཅིག་ཡོད་ན་འཁྱེར་ལ་སོང་། གཡང་ཞིག་ཡོད་ན་སྐྱུར་ལ་ཞོག”ཅེས་ཐེངས་གསུམ་ལ་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། གཞན་ད་དུང་མནའ་མའི་ཕ་མ་གཉིས་ནང་གི་གཡང་ཉམས་པར་འཛེམས་ཏེ་རང་ཁྱིམ་དུ་སྡོད་པ་ལས་མནའ་མ་སྐྱེལ་དུ་སྒོར་ཕྱིར་ཡོང་གི་མེད་པ་སོགས་ནི་ད་ལྟའི་ཨ་ཞང་ཚང་གི་གཡང་འགུགས་སམ་གཡང་མི་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་རེད། མདོར་ན་ཆོ་ག་འདི་ནི་བོད་མིའི་གཉེན་སྒྲིག་རིག་གནས་སྐབས་སུ་ཁྱིམ་གཉིས་ནས་ངེས་པར་བསྒྲུབ་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པའོ། །\nམཇུག་མཐར། མཐའ་རྟེན་ཤིས་པ་བརྗོད་པ་ཞེས་ཆོ་ག་ཞིག་ཏུ་བགྲང་སྟེ་སྤེལ་རྒྱུ་ཡོད་ལ། ཆོ་གར་བགྲང་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་ནང་དོན་ཤིས་པ་བརྗོད་པའི་ཐད་ནས་ཆོ་ག་འདི་ཡང་མེད་མི་སྲིད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད།\nཀོང་སྤྲུལ་མཆོག་ནས”བག་མ་ལ་དགེ་བའི་ལས་ཕྲན་བདུན་གྱི་ཆོ་ག་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་སྐྱེད”ཅེས་བགྲང་བའི་སྐབས་སུ་ཆོ་ག་ཞིག་ཏུ་རྩིས་མེད་ལ། གཞུང་དངོས་འཆད་པའི་སྐབས་སུ་ཆོ་ག་ཞིག་ཏུ་རྩིས་ནས་ལས་ཕྲན་བརྒྱད་ལྟར་བརྗོད་ཡོད་པ་སྟེ། ཁོང་གི་གསུང་དུ་བརྒྱད་པ་མཐའ་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་བརྗོད་པ་ནི། མདུན་གྱི་ནམ་མཁར་བླ་མ་རྒྱལ་བ་སྲས་དང་བཅས་པ་ལྷ་དང་དྲང་སྲོང་བདེན་པ་གྲུབ་པ་རྣམས་དང་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སྐྱོང་བ་རྣམས་དང་བཅས་པས་བཀྲ་ཤིས་པའི་བདེན་ཚིག་བརྗོད་ཅིང་མེ་ཏོག་ཆར་དུ་བསྙིལ་བར་སེམས་ཏེ། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཤིས་པ་བརྗོད་པ་དཔེ་མཚོན་ཙམ་དྲངས་ན། “ ……བགེགས་རིགས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ཞི་བ་དང་། །མི་མཐུན་གནོད་པའི་རྐྱེན་དང་བྲལ་བ་དང་། །འདོད་པ་འགྲུབ་ཅིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། །བཀྲ་ཤིས་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག། བསོད་ནམས་རི་བོ་བཞིན་དུ་བརྟན་པ་དང་། །རྒྱུད་འཛིན་ཉི་ཟླ་བཞིན་དུ་གསལ་བ་དང་། །སྙན་པས་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཁྱབ་པ་སྟེ། །བཀྲ་ཤིས་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག། ལོ་བརྒྱ་ཐུབ་ཅིང་སྟོན་བརྒྱ་མཐོང་བ་དང་། །ཚེ་རིང་ནད་མེད་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས། །ཐེག་པ་མཆོག་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། །བཀྲ་ཤིས་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག། སྦྱིན་པ་གཏོང་ཞིང་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བ་དང་། །བཟོད་པ་སྒོམ་ཞིང་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་དང་། །མཉམ་པར་འཇོག་ཅིང་གནས་ལུགས་རྟོགས་པ་སྟེ། །བཀྲ་ཤིས་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག། གནས་འདིར་ཉིན་མོ་བདེ་ལེགས་མཚན་བདེ་ལེགས། །ཉི་མའི་གུང་ཡང་བདེ་ལེགས་ཤིང་། །ཉིན་མཚན་རྟག་ཏུ་བདེ་ལེགས་པ། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱིས་བཀྲ་ཤིས་ཤོག”ཅེས་པ་ལྟར་ཡིན་ལ། རང་ཉིད་ཀྱིས་ལག་སོན་བྱུང་བའི་རྒྱུ་ཆ་ལྟར་ན་ད་ལྟ་བོད་ཁམས་ཡོངས་སུ་ཕལ་ཆེར་ཆོ་ག་འདི་སྤེལ་སྲོལ་རིགས་གསུམ་ཙམ་ཡོད་པ་འདྲ་སྟེ། དང་པོ་ནི་ཀོང་སྤྲུལ་ཚང་གི་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་ཆེ་བའི་བག་བླས་ཆེད་དུ་སྒྲུབ་པ་དང་། གཉིས་པ་ནི་སྲིད་པ་གཏམ་གྱི་རིག་གནས་གཙོ་ཆེ་བ་སྟེ། སྟོན་ཐོག་གི་ཨ་ཞང་ཚང་དང་གཉེན་ཚང་ཟུང་གི་ཕ་ཨ་ཁུས་བཀྲ་ཤིས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ལ། གསུམ་པ་ནི་སྲིད་པ་གླུ་ཡི་རིག་གནས་གཙོ་ཆེ་བ་སྟེ། ན་གཞོན་ཕོ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་དབྱངས་སྙན་གྱིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་རེད།\nདེས་ན་བོད་ཁམས་ཡོངས་ན་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པའི་མཐའ་རྟེན་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ཆོ་ག་འདི་ནི་ཆེད་དུ་རིམ་པ་གཅིག་ཏུ་མི་འཇོག་པ་ནི་གལ་མི་ཆེ་བའི་དོན་མིན་པར་མ་ཟད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་དོ་གལ་ཆེས་ཆེ་བས་མ་བཤད་མ་གླེང་ཡང་། དགོས་པ་གཞིར་བཞག་གི་བོད་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་གྱི་རྟགས་ཤིག་ཏུ་འགྲོ་སྙམ་མོ། །\nཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར། གོང་ནས་བཤད་ཟིན་པའི་གཉེན་གྱི་ཆོ་ག་རེ་རེ་ལ་མིང་དོན་མི་འདྲ་བ་དང་། རིག་གནས་ཀྱི་བསྟན་དོན་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པ་གཞིར་བཅས། རང་རང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཁོར་ཡུག་ལྟར་ཆོ་གའི་རིམ་པ་དང་ལག་ལེན་དངོས་ཀྱི་བྱ་བྱེད་ཀྱང་ས་ཁུལ་སོ་སོར་མི་འདྲ་བའི་གནས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་སུ་གྱུར་ཡོད།\nཕྲན་གྱིས་བསམས་ན་ཆོ་གའི་རིམ་པ་དང་ལག་ལེན་གྱི་བྱ་བྱེད་དེ་དག་ནི་ཐོག་མའི་ཁྱབ་སྤེལ་གྱི་དུས་སུ་གཅིག་ཏུ་ངེས་སྲིད་ལ། ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་སྣ་ཚོགས་དང་། དེར་བསྟུན་གྱི་རིག་གནས་བརྒྱུད་སྤེལ་ལ་བརྟེན། རང་རང་གི་ཁམས་དང་མཐུན་པའི་འདེམ་གའི་རིག་གནས་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་བྱུང་བ་རེད།\nདེ་ཡང་འཕེལ་འགྱུར་དང་འདམ་གར་གྱུར་པའི་གནད་གཙོ་བོ་ནི། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་གཏིང་ཟབ་པ་དང་ཆོ་ག་རྒྱས་པ་ཅན་དང། རྩིས་དཀར་ནག་གི་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལག་ལེན་གྱི་བྱ་བྱེད་མང་བ་ཅན་དག་སླ་བཅོས་དང་སྟབས་བདེར་བཏང་བ་དག་དག་རེད།\nདེ་ནི་ངོ་མ་བཤད་ན། དོན་དང་ལྡན་པའི་ཆ་དག་ཕྱིར་གཡུགས་པ་སྟེ། གཏིང་ཟབ་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་མཐིལ་མ་རྟོགས་ཤིང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་བླ་སྲོག་དོར་བར་བདག་གིས་སེམས་ཀྱིན་ཡོད།\nསླ་བཅོས་དང་སྟབས་བདེ་བཟོས་པ་དག་ལ་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། གཙོ་བོ་རིག་གནས་གོད་ཆག་གི་བར་ཆད་དེ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ལ། ཅིག་ཤོས་ནི་རིག་གནས་ཡ་མ་བརླའི་དོན་ཅན་ནམ། བོད་སྤྱི་ཚོགས་ལ་མི་འཚམ་པའི་རིག་གནས་གསར་པ་བྱུང་བས་རེད།\nསྤྱི་ཚོགས་གསར་པ་ལ་རིག་གནས་གསར་པ་བྱུང་ན་ལྟས་དང་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པོ་ཡིན་ཡང་། མཐའ་གཅིག་ཏུ་གསར་པ་ལེན་རྐྱང་དང་། རྙིང་པ་བཙས་ཟད་དུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ལས་སྙིགས་དོར་བཅུད་ལེན་བྱེད་རྒྱུ་དེ། དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་བོར་བརླགས་སུ་རྩད་ནས་གཏོང་མི་ཉན་པའང་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་སྐབས་བབ་ལ་བལྟོས་ཏེ་བཤད་པ་རེད།\nསྤྱིར་ན་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རིམ་དུ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ལ་གས་ཆག་ཤོར་སོང་བའི་ཆ་དག་ལ་ངོས་ཟིན་ཡང་དག་མ་བྱུང་བའི་སྣང་ཚུལ་མང་ལ། ཁྱད་པར་དུ་ལོ་འདི་འགའི་སྔ་རོལ་ཏུ་དམངས་ཁྲོད་རིག་གནས་ལ་དང་དོད་དང་། དོ་སྣང་བྱེད་པ་ཉུང་ཕྱིར་གཞུང་ལུགས་ཡོད་ཀྱང་ལག་ལེན་གཅིག་མིན་ཅི་རིགས་སུ་སྣང་བའི་ད་ལྟའི་སྣང་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་རེད། །\nདེ་བཞིན་ཕྲན་གྱིས་འདི་ནས་བོད་ཀྱི་གཉེན་སྒྲིག་གི་ཆོ་ག་ནི་མཚན་གཞིའི་དཔེ་མཚོན་དུ་འགྲོའོ་སེམས་ཏེ་དཔྱད་རྩོམ་འདི་བྲིས་པ་དང་། དེའི་དམིགས་ཡུལ་ཡང་ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གིས་རང་གི་ལས་གནས་ཚན་ཁག་ནས་དོན་གྱིས་ཉམས་པ་སླར་གསོ་ལ་ཕྱོགས་ཏེ། རིག་གནས་གཞུང་ལུགས་ཅན་དང་། ཞིབ་འཇུག་བྱེ་བྲག་ཅན་གྱི་སྒོ་ནས་རིག་གནས་འཐུས་ཚང་ཅན་དང་མང་ཚོགས་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་ཤེས་ཡོན་ཡོངས་ཀྱི་ལག་གི་ལས་དང་སྙིང་གི་དོན་འབྲས་སུ་གྱུར་ན་སྙམ་སྟེ། དཔྱད་རྩོམ་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ཤུགས་ཕུད་པ་ཡིན།\n② སྤྱིར་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་གོམས་སྲོལ་ལྟར་ན། གྲྭ་པ་དང་བཙུན་མར་རིགས་རྒྱུད་མེད་པས། གཉེན་གྱི་ཆོ་ག་ནི་སྔགས་པས་སྒྲུབ་པ་ལས་གྲྭ་པ་དང་བཙུན་མས་སྒྲུབ་པ་འཛེམ་བྱ་ཡིན།\n⑤ འདྲེ་དགུ་སྲི་བཅུའི་ཐུར་སེལ་ཞེས་པ་ནི་འདྲེ་དང་སྲི་ཡིས་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རྨང་བརྐུ་ཞིང་། འོག་ནས་འཚེ་བ་བྱེད་རྒྱུ་ཡོད་པར་བརྟེན་ཐུར་དུ་སེལ་བའི་བྱེད་པའི་བརྟེན་མའམ་སྐྱོང་མའམ་ས་བདག་མོ་ནག་པོའི་ཕྱོགས་ཅན་དམན་རིགས་ཀྱིས་འགལ་རྐྱེན་བྱེད་པ་རྣམས་སེལ་བའི་བཅོས་བྱེད་དགོས་པའི་དོན་ཡིན།\nནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 346.345.324.333.\nཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ་ལས། བག་མ་ལ་དགེ་བའི་ལས་ཕྲན་བདུན་གྱི་ཆོ་ག་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་སྐྱེད། དཔལ་སྤུངས་ཤིང་པར་མ། 10.12.14.16.18.18.22.\n རྡོ་དགོན་གསང་བདག་རྡོ་རྗེ་དང་དགའ་བ་པ་སངས། བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་རྣམ་བཤད། [M] བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2004：97.\n 任骋. 民间图腾禁忌. [M] 中国社会出版社,2008:57.


སྡེ་སྲིད་ཕག་མོ་གྲུ་པ། སྡེ་བ་རིན་སྤུངས་པ། སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་བཅས་ཀྱི་སྲིད་དབང་། — Study Buddhism\nམིང་རྒྱ་ནག་གི་འབྲེལ་ལམ་དེ་སོག་པོ་དང་། (Mongols) མོན་གུར། (Monguors) ཨུ་རི་ཡང་ཁ་ཡེ། (Uriyangkhai) ཇུར་ཆེན་ (Jurchen) བཅས་དང་བསྡུར་ཞིབ།\nགོང་མ་ཧུང་ཝུ་ (Hongwu) དང་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ།\nསོག་པོ་ཨོ་རོད་ (Oirat Mongol) རྒྱལ་རྒྱུད་དང་དེའི་མིང་རྒྱ་ནག་དང་ཚོང་འབྲེལ།\nཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ལ་ཞེང་ཏེ་ (Zhengde) གོང་མའི་གྲོས་འཆར།\nརྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་ (༡༡༡༠-༡༡༧༠) ནི་ཁམས་ཕྱོགས་ནས་ཡིན་པའི་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོའི་ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་དགེ་འདུན་པ་ཞིག་དང་རྗེ་སྒམ་པོ་པ་བསོད་ནམས་རིན་ཆེན་གྱི་སློབ་མ་ཡིན། ཁོང་སྤྱི་ལོ་ ༡༡༥༨ ལོར་བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས། ཁོང་ལ་ཕག་མོ་གྲུ་པ་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཞིང་། དེའི་དོན་ནི་ཕག་མོའི་གྲུ་ནས་ཡིན་པ་ཞེས་ཁོང་གིས་གྲུའི་འདུས་མདོར་རི་ཁྲོད་ཅིག་བཞེངས་པས་དེ་ལྟར་མཚན་ཐོགས་པ་རེད། རི་ཁྲོད་དེ་རིམ་བཞིན་རྒྱ་བསྐྱེད་ནས་ཕག་གྲུའི་གདན་ས་ཐེལ་ལམ་མཐིལ་ཞེས་སུ་གྲགས། ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སློབ་མའི་སློབ་མ་འབྲི་གུང་པའི་སློབ་མའི་ནང་གི་གཅིག་ནི་སྤྱན་སྔ་རིན་པོ་ཆེ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་ (༡༡༧༥-༡༢༥༥) ཡིན་པ་རེད། ཁོང་དགོན་པའི་མཁན་པོར་གྱུར་ནས་རླངས་རྡོ་རྗེ་དཔལ་ཉེ་འགྲམ་གྱི་སྣེ་གདོང་གཞིས་ཀའི་ཁྲི་དཔོན་དུ་བསྐོ་བཞག་མཛད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༢༦༨ ལོར་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་རྩ་འཛུགས་བྱེད་པའི་སྐབས། རྡོ་རྗེ་དཔལ་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁྲིམས་དཔོན་ཆགས་པ་རེད། གོ་གནས་འདི་རླངས་རིགས་ནང་མུ་མཐུད་ནས་གནས་པ་དང་བུ་གཉེན་སྒྲིག་མ་བྱས་པ་ཞིག་གིས་དགོན་པ་དང་ཁྲི་སྐོར་གཉིས་ཀའི་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་ཆགས་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཇི་ལྟར་འཁོན་རིགས་ཀྱིས་ས་སྐྱ་ལ་འགན་བཞེས་གནང་བ་ནང་བཞིན་རླངས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་དེས་ཕག་གྲུ་ལ་དོན་སྨིན་ལྡན་པའི་འགན་བཞེས་གནང་ཡོད། དེའི་སྐབས་ན་བོད་ནུབ་ཕྱོགས་གཙང་གི་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་ས་སྐྱ་ཡོད་པ་དང་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུས་ཁུལ་ཕྱེད་ཙམ་ལ་ཕག་གྲུ་ཡོད།\nབྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༠༢-༡༣༦༤) ནི་རླངས་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལ་ཁོང་གིས་ས་སྐྱར་ནང་ཆོས་དང་འཛིན་སྐྱོང་གི་སློབ་སྦྱོང་འགོ་ཚུགས། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༢༢ ལོར་ཁོང་ས་སྐྱའི་དཔོན་ཆེན་གྱིས་ཕག་གྲུའི་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁྲི་དཔོན་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས་ཤིང་། རན་འཚམས་ཀྱི་མིང་གནས་ཏའི་སི་ཏུ་ཞེས་ཡོན་རྒྱལ་པོའི་མཚན་ཐོག་ནས་བསྩལ་བ་དང་སྣེ་གདོང་ལ་ཕེབས། དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་ལ་ཏའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་སུ་གྲགས།\nབྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མི་རིང་བར་རང་གི་ཁྲི་སྐོར་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཤོར་བའི་ས་ཆ་རྣམས་སླར་གསོའི་ཆེད་དམག་གི་ལས་འགུལ་ཞིག་སྤེལ། རྩོད་རྙོག་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༤༥ ནས་མུ་མཐུད་དེ་གནས། ས་སྐྱའི་ཁྲིམས་དཔོན་གཙོ་བོ་རྒྱལ་བ་བཟང་པོ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ཀྱི་ཨུ་ཚུགས་ལ་མ་དགའ་ནས་ཁོང་ཁྲི་སྐོར་གྱི་ཁྲི་དཔོན་ནས་གནས་དབྱུང་བཏང་། ཐ་ན་ས་སྐྱ་དང་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཁྲི་སྐོར་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་གི་ཁ་གཏད་དུ་གྲོས་མཐུན་བྱས་ཤིང་། ཁོང་བཙོན་དུ་བཅུག་པ་དང་སྡུག་སྦྱོང་བཏང་ནའང་། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གནས་དབྱུང་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ལ་ངོས་ལེན་བྱས་མེད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༢ ཁོང་གློད་གཏོང་བའི་སྐབས། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་སྣེ་གདོང་དུ་སླར་ཡང་གོ་གནས་འགན་འཁུར་བླངས་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམག་གི་ལས་འགུལ་དུ་ཕྱིན་པ་རེད། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༤ ཙམ་ནས་རྒྱལ་བ་བཟང་པོའི་རོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་གིས་དབུས་ཚང་མར་དབང་སྒྱུར་བྱས། ས་སྐྱའི་བླ་མ་ཀུན་སྤངས་པ་དང་མཇལ་བའི་སྐབས། རྒྱལ་བ་བཟང་པོས་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ལ་ལྟ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བཟུང་བ་ལ་བཟོད་གསོལ་ཞུས། འགྲིགས་འཇགས་འདི་ནི་ནང་བློན་དབང་བརྩོན་གྱིས་མོས་མཐུན་མ་བྱས་པར། རྒྱལ་བ་བཟང་པོའི་ལས་ཀ་ལ་བཀག་འགོག་བྱས་ཤིང་བཙོན་དུ་བཅུག་སྟེ། ས་སྐྱའི་ཁྲི་དཔོན་བདག་བཟུང་བྱས་པ་རེད།\nལོ་བཞིའི་རྗེས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༨ ལོར་དབང་བརྩོན་གྱིས་བླ་མ་ཀུན་སྤངས་པ་བཀྲོངས། བྱུང་རྐྱེན་འདི་དང་མཉམ་དུ་དབང་བརྩོན་གྱིས་རྒྱལ་བ་བཟང་པོ་ལ་དུག་བྱིན་པའི་དཀྲོག་གཏམ་ཞིག་བྱུང་བས། དེས་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ས་སྐྱར་དམག་དྲངས་དགོས་བྱུང་བ་དང་དབང་བརྩོན་བཙོན་དུ་བཅུག་ཅིང་། ལས་བྱེད་གནད་ཆེན་བཞི་བརྒྱ་བརྗེ་ཚབ་བྱས་པ་དང་དབང་རྒྱུར་བྱེད་མཁན་གྱི་བླ་མ་གསར་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས།\nབོད་དབུས་དང་གཙང་གི་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༨ ལོའི་དམག་མི་གྱེན་ལངས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ནས་ཡོད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གཞན་འགའ་ཞིག་གི་ནང་། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་བཙོན་ནས་གློད་གྲོལ་བཏང་བ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༤༧ ལོར་ཏའི་སི་ཏུ་ཞེས་པའི་མིང་གནས་ཐོབ་པ། དེ་བཞིན་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༤༩ ལོའི་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ཐོག་མར་འགོ་ཚུགས་པའི་སྐབས་དང་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བོད་དབུས་ཡོངས་རྫོགས་དབང་དུ་བསྡུས་པའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པར་གསལ།\nབོད་ཀྱི་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་བསྐྱར་དུ་རྩ་འཛུགས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་དང་བཅས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་དེ་དག་རྫོང་དུ་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་ཤིང་། རྫོང་རེ་རེ་ལ་རྫོང་དཔོན་རེར་ཡོད། ཁོང་ཉིད་ཀྱང་དབང་སྒྱུར་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་མིང་གནས་སྡེ་སྲིད་གཙང་མ་བཞེས། དེ་ནི་རགས་པའི་སྒོ་ནས་སྲིད་བློན་དང་འདྲ་པོ་རེད། ནང་པའི་རྩ་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་སྒོ་ནས་ཁོང་གིས་ཞིང་ལས་ཀྱི་གཏན་འབེབས་དཔྱ་ཁྲལ་འབབ་སྟོན་ཐོག་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་དྲུག་ཆ་གཅིག་བཟོས་པ་དང་། འགྲོ་ལམ་དང་། ཟམ་པ། གྲུ། འགྲུལ་པ་རྣམས་ཚོམ་རྐུན་ལས་སྐྱོབ་ཕྱིར་ས་བཙན་སར་དམག་སྒར་བཅས་ཀྱི་རྨང་གཞི་འཛུགས་སྐྲུན་བྱས། སོག་པོའི་ཁྲིམས་སྲོལ་རྩ་མེད་བཟོ་བ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་བོད་ཀྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་དེ་སླར་གསོ་མཛད་ཅིང་། ཁོང་གིས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བའི་ཁྲིམས་འགལ་ནག་ཅན་གྱི་བཀའ་ཁྲིམས་དྲང་པོའི་ལམ་ལུགས་འགོ་འཛུགས་གནང་སྟེ། དེས་ཁྲིམས་འགལ་བ་རྣམས་ལ་ཉེས་ཆད་རིམ་པ་བཅུ་གསུམ་ནང་ནས་གཅིག་ཁྲལ་འགེལ་བར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་སྔོན་ལ་ས་སྐྱ་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲིམས་སའི་ཞིབ་དཔྱོད་མེད་པའི་སྒོ་ནས་དྭོགས་གཞི་ཅན་གྱི་མི་རྣམས་སྲོག་ཐོག་གཏོང་བའི་སོག་པོའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཡོད།\nབྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མི་ཚེའི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་དེ་ཁོང་ལ་གལ་ཆེན་པོར་གནས་ཡོད། དཔེར་ན། སྣེ་གདོང་དུ་ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་གི་ནང་སྦུག་ལ་བུད་མེད་དང་ཆང་རག་གཉིས་ཀ་སྤྱོད་མི་ཆོག་པའི་བཀག་སྡོམ་གནང་བ་ལྟ་བུ་རེད། ཁོང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༤ ལོར་སྐུ་གཤེགས་པའི་སྐབས། ཁོང་གི་ཚ་བོ་གྲྭ་འཇམ་དབྱངས་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༤༠-༡༣༧༣) གྱིས་རྗེས་འཛིན་གནང་།\nཨ་མདོའི་ཆ་ཤས་རྣམས་སོག་པོའི་དཔུང་རྒོལ་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་དང་རྗེས་སུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༢༧ ལོར་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་ (Chinggis Khan) གྱིས་མི་ཉག་དབང་དུ་བསྡུས་ནའང་། སོག་པོས་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁུལ་ཨ་མདོ་དང་། དབུས། ཁམས་བཅས་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༦༤ ནས་ ༡༢༦༥ བར་དུ་འགྲོ་ལུགས་ལྟར་དབང་སྒྱུར་བྱས་མེད། འདི་ནི་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་སོག་པོའི་རྟ་དམག་དང་མཉམ་དུ་བོད་དབུས་སུ་ལོག་ཕེབས་པའི་སྐབས་སུ་བྱུང་། དུས་སྐབས་དེའི་སྔོན་ལ་བོད་ནི་རང་དབང་གཙང་མའི་ཡུལ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་གཅིག་གྱུར་གྱི་དབང་སྒྱུར་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་མེད་ནའང་། ཕྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཏུ་མེད།\nཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱ་ནག་ལྷོའི་སུང་རྒྱལ་རྒྱུད་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༧༡ ལོར་སོག་པོ་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ་དང་བཅས་སོག་པོའི་གཞན་དབང་དུ་གྱུར་བ་རེད། སྤྱི་ལོ་ ༡༢༧༩ ལོར་ལྷོ་ཕྱོགས་སུང་གི་ས་ཁུལ་དབང་སྒྱུར་མཐའ་མ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་ནག་རང་དབང་ཅན་ཞིག་ཡིན་པའི་རྗེས་ཤུལ་ཡོངས་རྫོགས་མཇུག་རྫོགས། སྤྱི་ལོ་ ༡༢༡༤ ནང་ཕྱོགས་ཙམ་དང་དེ་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༣༤ ལོར་མཇུག་རྫོགས་པའི་དེ་དག་གི་རྒྱལ་རྒྱུད་ནང་སོག་པོ་མཉམ་སྡེབ་དེ་ཇུར་ཆེན་ (Jurchen) གྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱས་པའི་བྱང་ཕྱོགས་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་ཁག་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་ལ་རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱ་ནག་གི་དབང་སྒྱུར་དེ་ཕམ་ཉེས་ཤོར་བ་ཞིག་མིན།\nབོད་དབུས་ལ་སོག་པོ་ནས་རང་དབང་ཐོབ་པ་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༥༨ ལོར་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་མཐའ་མར་གོ་དབང་ནས་དབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སོག་པོ་ནས་སླེབས། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རྒྱ་ནག་གི་རང་དབང་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༨ ལོར་བྱུང་ཞིང་། དེའི་ཚེ་ན་ཨ་མདོ་སོག་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༠ བར་དུ་གནས། ཁམས་དང་དེའི་ཧ་ཅང་ཁ་ཐོར་དུ་ཡོད་པའི་མི་འབོར་ནི་ཐ་ན་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུའང་ཤུགས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་འཛིན་སྐྱོང་བྱས་མེད། དེར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་གི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ (༡༣༦༨-༡༦༤༤) ལ་སོག་པོ་ནས་བོད་ལ་ཐོབ་ཐང་རྩོད་ལེན་གྱི་ཕ་ཤུལ་རྒྱུད་འཛིན་བྱས་པ་ཞེས་མཇུག་སྡོམ་རྒྱག་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཏག་ཏག་མིན་པ་རེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པའི་སྐབས། སོག་པོ་ལ་བོད་དབུས་སམ་ཡང་ན་ཁམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་རྗེས་ཤུལ་གང་ཡང་མེད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐ་ན་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ཚོས་ད་དུང་ཡང་རྒྱ་ནག་གི་ཁྲིར་བཟུང་ཡོད་ནའང་། དེ་ངོ་རྟགས་མ་ཆོད་པ་རེད།\n(The History of the Ming Dynasty) མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ (རྒྱ་སྐད་དུ་མིང་ཤི་) ནང་། བོད་ནུབ་དང་དབུས་དེ་བཞིན་ཁམས་བཅས་ལ་ཁྲིམས་ལུགས་དབང་ཚད་ཡོད་པ་དང་བཅས་རྫོང་གི་དམག་མིའི་བཀོད་འདོམས་ལས་ཁུངས་ (Ch. Du zhihui shisi) དང་ཞི་མཐུན་གྱི་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཀྱང་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཡོད་ཅེས་འཁོད་ཡོད། དེ་ལྟ་ནའང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཁས་དབང་ཨེ་ལིའོཊ་ སཔརླིང་ (Elliot Sperling) གིས་ (Did the Early Ming Emperors Attempt to Implementa‘Divide and Rule’ Policy in Tibet? in Proceedings of the Csoma de Körös Memorial Symposium) (སྔར་མིང་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ནང་དུམ་བུར་བགོས་ནས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་སྲིད་བྱུས་ཞིག་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐབས་བྱས་ཡོད་དམ་ཞེས་པའི་སྐབས། ཀོསྨ་ ཌི་ ཁོ་རས྄འི་ (Csoma de Koros) དྲན་རྟེན་ཆེད་དོན་བགྲོ་གླེང་གི་ཐག་ཆོད་ཡིག་ཆ་) ཞེས་པའི་ནང་བཤད་པ་དང་། དེ་བཞིན་མཁས་དབང་མེལ་ཝཱིན་ གྷོལ་ཌི་སྟཱིན་གྱིས་ (Melvyn Goldstein) (The Snow Lion and the Dragon: China, Tibet and the Dalai Lama) (གངས་སེང་དང་འབྲུག །རྒྱ་ནག་དང་། བོད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་) ཞེས་པའི་ནང་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཁོང་ཚོའི་ལས་འཛིན་པ་རྣམས་ལ་ཐོབ་ཐང་དངོས་གང་ཞིག་ཡོད་པའམ་ཡང་ན་དེ་དག་བོད་དུ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་དེ་ལ་བརྩི་མེད་བཏང་ཡོད་ཅེས་ཟེར། གང་ལྟར་ཡང་། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༧༣༩ ལོར་དེའི་རྗེས་ཀྱི་མན་ཇུ་ཆིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ (༡༦༤༤-༡༩༡༢) ཀྱི་མཁས་པ་ཚོས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་ཤིང་། རྒྱ་ནག་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་ཆེ་བའི་གནས་སྟངས་དང་འདྲ་བར་རྒྱལ་རྒྱུད་གསར་པ་ཞིག་གི་རྒྱུན་སྲིང་དང་དབང་སྒྱུར་ཁྲིམས་མཐུན་བཟོ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བྲིས་ཡོད། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་རྒྱའི་འབྲེལ་བ་ནི་གཙོ་བོ་ཁམས་དང་ཨ་མདོའི་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་སུ་ཇ་རྟའི་ཚོང་ཞེས་རྒྱ་ནག་གི་ཇ་ལ་བོད་ཀྱི་རྟ་སྤྲད་པའི་ཚོང་འབྲེལ་ཙམ་ཞིག་ཡིན། མིང་གི་དཔུང་དམག་ནི་བོད་དུ་ནམ་ཡང་མེད་པ་རེད།\nཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་པའི་རྗེས་སུ་སོག་པོ་མང་པོ་ཞིག་ནི་སོག་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་ཀྱང་། དམིགས་བསལ་རྒྱ་ནག་ཏུ་གཞིས་ཆགས་ཟིན་པ་ཁག་བཅས་མང་པོ་ཞིག་ནི་རྒྱ་ནག་ཏུ་གནས་ཤིང་། རྒྱ་ནག་གི་ལམ་ལུགས་ནང་དབྱེར་མེད་ཐིམས། སོག་པོའི་དམག་དཔུང་ཕམ་ཉེས་བྱུང་བ་མང་པོ་ཞིག་ནི་མིང་གི་དམག་མི་དང་ཁུངས་སྒྲིལ་བྱས། འགའ་ཞིག་ནི་མིང་དཔོན་དབང་སྲིད་གཞུང་རིང་ལུགས་དང་ཁུངས་སྒྲིལ་བྱས། རྒྱ་ནག་གི་ཡོན་སྲིད་གཞུང་ལ་ཞབས་འདེགས་གྲུབ་མཁན་གྱི་ཡུ་གུར་མང་པོ་ལའང་གནས་སྟངས་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་བྱུང་ཡོད། མིང་གི་སྲིད་བྱུས་ནི་ཁམས་དང་སི་ཁྲོན་ (Sichuan) གྱི་ས་མཚམས་སུ་གཞིས་ཆགས་པ་རྣམས་ཐེ་བའི་རྒྱ་ནག་ཏུ་ལྷག་པའི་སོག་པོ་དང་ཡུ་གུར་རྣམས་ལ་མུ་མཐུད་ནས་གང་ཐུབ་ཅི་ཐུབ་ཀྱིས་རྒྱའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ཏུ་གཅིག་འདུས་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་མིང་གཅིག་འདུས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་ནང་བོད་བཅུག་མེད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། བོད་མི་ཚོས་ཡོན་གྱི་དམག་མི་དང་སྲིད་གཞུང་ལ་ཞབས་འདེགས་གྲུབ་མེད་ལ། ཡོན་རྒྱ་ནག་གི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུའང་གནས་སྤོ་བྱས་མེད།\nམིང་དམག་དཔུང་གིས་སོག་ཡུལ་དབང་དུ་བསྡུ་ཐབས་ཐེངས་འགའ་བྱས། དེ་དག་གིས་བྱང་ཕྱོགས་ཡོན་གྱི་དམག་མི་ལ་སྐབས་འགའ་ཤས་འཐབ་འཛིངས་བྱས་པ་དང་། སྐབས་རེར་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་ནའང་། སོག་ཡུལ་ནས་རང་དབང་གཙང་མ་ནམ་ཡང་ཐོབ་མེད། མིང་གི་ཆེད་མངགས་དཔུང་སྡེ་སོག་ཡུལ་དུ་བཏང་བ་མཐའ་མ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༢༢ ལོར་ཡིན་པ་རེད། སོག་ཡུལ་དེ་རུས་སྡེ་བཞི་བཅུ་དང་བཞི་ཞེས་སུ་གྲགས་པའི་ནང་འཐོར་ནས་གནས་ཤིང་། རུས་སྡེ་བཞི་བཅུ་ནི་ཤར་སོག་དང་རུས་སྡེ་བཞི་ནི་ནུབ་སོག་ཡིན་པ་རེད།\nདུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་འགོ་སྟོད་ལ་ཤར་སོག་གི་རུས་སྡེ་འགའ་ཞིག་དེང་སང་ནང་སོག་དུ་ཡོད་པའི་གྷོ་བི་བྱེ་ཐང་གི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོས་བྱས་པ་དང་དེར་གཞིས་ཆགས་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་སྤོ་མཁན་རྣམས་བཙན་འབུད་བཏང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། མིང་གི་དཔུང་སྡེས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་མེད་པ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོ་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་ནམ་ཡང་འཛུལ་ཐུབ་མེད། གཞན་ཡང་བོད་མི་ཚོས་རྒྱ་མི་ས་མཚམས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ནས་ཕྱིར་བཏང་མེད།\nཨ་མདོའི་ཀོ་ཀོ་ནོར་དང་ཀན་སུའི་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་སྟངས་ནི་རྒྱ་ནག་མིང་དེ་བོད་དབུས་དང་ཁམས་ལས་ཁྱད་པར་ཤོར་བ་དང་ཁ་སྤྲོད་ཆགས་ཡོད། སོག་པོའི་སྲིད་དབང་འོག་ལ་བོད་དབུས་དེ་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཡོད་པ་དང་ཁམས་ཕྱོགས་ནི་ཁ་ཐོར་དུ་མི་འབོར་གནས་ཡོད་པས། འཛིན་སྐྱོང་གི་ལམ་ལུགས་གྲ་རྒྱས་པོ་ཞིག་དགོས་ཀྱི་མེད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཨ་མདོ་ལ་མི་འབོར་འདྲེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་པོ་ཞིག་ཡོད། སོག་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ཏུ་ཐུ་ལུ་ཧན་ (Tuyuhun) དང་། ཡུ་གུར། (Uighurs) མི་ཉག (Tanguts) ཙོང་ཁའི་བོད་བཅས་ཡོད་པ་རེད། དེ་དག་ཕན་ཚུན་རྒྱུད་ཆད་མེད་པར་འཐབ་འཛིངས་བྱས་ཡོད།\nཇུར་ཆེན་གྱིས་མི་ཉག་ནམ་ཡང་དབང་དུ་བསྡུས་མེད་ནའང་། བོད་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་ཁམས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༡༨༢ ལོར་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་ཇུར་ཆེན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་དུ་ཁུངས་སྒྲིལ་བྱས། ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའི་རྗེས་སུ་སོག་པོའི་དམག་དཔུང་གིས་ཙོང་ཁ་དང་མི་ཉག་གི་ས་ཆ་གཉིས་ཀ་དབང་སྒྱུར་བྱས། ཟི་ལིང་ (Xining) ཞིང་ཆེན་གྱི་ཀོ་ཀོ་ནོར་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དང་ཨ་མདོའི་ཀན་སུའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་བཅའ་སྡོད་བྱེད་མཁན་ཕོན་ཆེན་ཞིག་ལ་མོན་གུར་ (Monguor) ཞེས་གྲགས་པ་རེད། མཁས་པ་མང་པོས་མོན་གུར་གྱི་རིགས་དེ་དག་ནི་ཐུ་ལུ་ཧན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་། དེ་ཡང་བོད་སྐད་ནང་གི་མིང་ “ཐུ་” དང་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་མིང་ལ་ “ཏུ་རེན་” (Turen) ཞེས་པས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཨནྡ་རས྄་ རོ་ན་ཏས྄་ (Andras Rona-Tas) ཞེས་པ་དེས་ (Tibeto-Mongolica: The Tibetan Loanwords of Monguor and the Development of the Archaic Tibetan Dialects) (བོད་སོག །མོན་གུར་གྱིས་བོད་སྐད་ནས་གཡར་བའི་གཡར་ཚིག་དང་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་བརྡ་རྙིང་གི་འཕེལ་རྒྱས་ཞེས་པའི་ནང་) སྐད་བརྡ་རིག་པ་གཞི་རྩ་བཞག་ནས་ཡིད་ཆེས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་མོན་གུར་རྣམས་ནི་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་གི་བུ་དྲུག་པ་ཀོལ་གེན་ (Kolgen) གྱི་དམག་དཔུང་ལས་མཆེད་པའི་སོག་པོའི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་ཞེས་རྩོད་གླེང་བྱས་ཡོད། གང་ལྟར་ཡང་། སོག་པོའི་དམག་དཔུང་ཁྲོད་ནས་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་མི་དང་ཐུ་ལུ་ཧན་བཅས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བའི་བར་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་པ་ནི་གོར་མ་ཆག་པ་རེད། མོན་གུར་རྣམས་ཀྱིས་ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ་ནང་ཆོས་གོང་འཕེལ་གཏོང་བར་ལས་འགན་གལ་ཆེན་བསྒྲུབས་ཡོད།\nམིང་གི་དམག་དཔུང་རྣམས་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༠ ལོ་སྟེ། ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་པའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ལྷོ་ཀན་སུའུ་དབང་དུ་བསྡུས་མེད། ཇི་ལྟརརྒྱ་ནག་ནང་ཡོད་པའི་སོག་པོ་མང་པོ་ཞིག་སོག་ཡུལ་དུ་དམག་དཔུང་ཕྱིར་བསྡུ་བྱས་པ་ནང་བཞིན་མོན་གུར་རྣམས་སོག་ཡུལ་དུ་དམག་དཔུང་ཕྱིར་བསྡུ་མ་བྱས་པར། ཁོང་ཚོས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་དམག་དཔུང་ལ་མགོ་འབུལ་ཞུས། དེའི་སྐབས་མོན་གུར་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་ལས་འདེམ་སྒྲུག་བྱས་པ་སོང་ཙང་། ཁོང་ཚོ་སོག་པོའི་ཤོག་ཁག་གཞན་ལས་གང་ལ་གང་འཚམས་ཀྱི་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད། ཁོང་ཚོས་ཐ་ན་བོད་ཨ་མདོ་ཡུལ་མི་རྣམས་ལའང་ས་ཞིང་འདེབས་ལས་བསླབས་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཁོང་ཚོ་ས་ཁུལ་དེར་རང་འཇགས་གནས་པ་དང་འབྲོག་པའི་མི་ཚེར་ཕྱིར་མི་ལོག་རྒྱུའི་ཁེ་དབང་ཅན་གྱི་སྤྲོ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད།\nརོ་ན་ཏས྄་ (Rona-Tas) ཀྱིས་ཟི་ལིང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་འགའ་ཞིག་གིས་མོན་གུར་དང་མཉམ་དུ་མིང་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུས་ནའང་། བྱང་གི་ཀོ་ཀོ་ནོར་ས་ཁུལ་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཚོས་དྲག་པོའི་སྒོ་ནས་རྒྱའི་དམག་དཔུང་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱས་ཞེས་བཤད་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༥ ལོར་མོན་གུར་གྱིས་བོད་མིའི་གྱེན་ལངས་དབང་དུ་བསྡུ་བའི་ཆེད་རྒྱ་ནག་ལ་རོགས་བྱས། དེར་བརྟེན་ཐ་ན་ཡོན་སྲིད་དབང་ཉམས་པའི་རྗེས་སུའང་མོན་གུར་གྱིས་མུ་མཐུད་དེ་ཨ་མདོའི་ས་ཁུལ་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱས།\nཧེན་རི་ སུ་རིས་ (Henry Serruys) ཀྱིས་ (The Mongols of Kansu during the Ming, Melanges, vol. 10) (མིང་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཀན་སུའི་སོག་པོ། (Melanges) པོད་༡༠།) ཞེས་པའི་ནང་། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་བར་གསུམ་དུ་ཀན་སུའི་མོན་གུར་གྱི་ས་ཁུལ་རྣམས་རང་སྐྱོང་གི་མངའ་ཁུལ་དུ་གནས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད། དེར་གནས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་མིང་དབུས་སྲིད་གཞུང་ལ་ཁྲལ་མི་སྤྲད་པར་ས་གནས་ལ་ཁྲལ་ཙམ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། ས་ཁུལ་དེར་གྲོང་སྡེ་ཆུང་ཆུང་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནང་ཧཱན་རྒྱ་མི་ཚོར་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་མོན་གུར་རྣམས་ནི་ནམ་རྒྱུན་དེ་དག་ལ་བསྐོར་ནས་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དུ་གནས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་མོན་གུར་རྣམས་ལས་སླ་པོའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སོ་མྱུལ་བ་ཚོས་དྭོགས་སྲུང་བྱ་ར་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་གལ་ཏེ་དགོས་གལ་བྱུང་ན། མིང་གི་དམག་དཔུང་བསླེབ་ཀྱི་ཡོད། རོ་ན་ཏ་ས྄་ཡིས་མོན་གུར་རྣམས་ཀྱིས་མིང་སྲིད་གཞུང་ལ་སོག་པོའི་ཁ་གཏད་དུ་ས་མཚམས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབས་ཡོད་ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད་ནའང་། སུ་རིས་ཀྱིས་མཐའ་དོན་འདི་ལ་དྲི་བ་བཀོད་ཡོད། ཁོས་མོན་གུར་རྣམས་རང་སོ་སོའི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་ཞི་བདེའི་ཡོང་བའི་འགན་འཁྲི་ཡོད་པའི་སྐབས། སོག་པོ་དང་མཉམ་དུ་མིང་གི་དམག་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀན་སུའི་ས་མཚམས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་ཡོད། དེར་མ་ཟད། མོན་གུར་རྣམས་ད་དུང་ཡང་རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་ཇའི་ཆེད་དུ་རྟ་ཚོང་རྒྱག་སྲོལ་ལ་ཧུར་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཚོས་ཡང་སེ་བོད་དབུས་དང་རྒྱ་ནག་ནས་ཕར་ཚུར་ཅ་དངོས་འོར་འདྲེན་སྐབས་བར་མི་ལྟ་བུའི་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nཨ་མདོའི་གནས་སྟངས་ནི་བོད་དབུས་དང་ཁམས་ལས་ཧ་ཅང་མི་འདྲ་བ་ཡོད། དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ས་ཁུལ་གཉིས་ལ་རྒྱ་མི་གཞིས་སྡོད་བྱེད་མཁན་དང་ཡང་ན་སོག་པོའི་རིགས་རྒྱུད་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་མེད་པས། དེ་དག་ལ་མིང་རྒྱ་ནག་དང་གང་ལྟར་མཉམ་སྡེབ་བྱེད་ཐུབ་པའི་བོད་མི་མིན་པའི་སྡེ་ཁག་མེད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༣༨༩ ལོར་ཤར་སོག་པོའི་ཚོ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་གསུམ་བསྡུས་པའི་མིང་ལ་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དེ་དག་རྒྱ་ནག་མིང་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུས། ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་པའི་རྗེས་སུ་སོག་པོའི་རུས་སྡེ་སྣ་ཚོགས་པ་ཚང་མའི་ཁྲོད་དུ་གློ་བུར་མི་སེར་ནང་འཁྲུག་བྱུང་བ་ལ་ཨ་ཐང་ཆད་ནས་སྲ་བརྟན་གྱི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་རོགས་བྱེད་པའི་ཆེད་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་བསྒྱུར་བ། ཁོང་ཚོའི་དམག་མི་རྣམས་དེ་གའི་ས་ཁུལ་རང་གི་ནང་གྲོང་སྲུང་དམག་སྡེ་བཙུགས་པའི་མིང་གི་དམག་མིའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་དམག་སྡེ་རུ་གྱུར། དེ་ནི་དེང་སང་གི་སོག་ཡུལ་གྱི་བྱང་ཤར་མཐའ་དང་མན་ཇུའི་ནུབ་བྱང་གི་མཐའི་ས་ཁུལ་བར་དུ་ཆགས་ཡོད།\nཧེན་རི་ སུ་རིས་ (Henry Serruys) ཀྱིས་ (Sino-Mongol Relations During the Ming, vol. 2: The Tribute System Diplomatic Missions, 1400-1600) (མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྐབས་ཀྱི་རྒྱ་སོག་གི་འབྲེལ་བ། པོད་༢། རྟེན་འབུལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དང་རྒྱལ་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ཀྱི་ལས་འགུལ། ༡༤༠༠-༡༦༠༠) ཞེས་པའི་ནང་། མིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་རྣམས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་མངའ་ཁུལ་གྱི་ཞབས་འདེགས་ལྟ་བུ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་ལོགས་སུ་བར་གནས་ས་ཁུལ་ཞིག་ཏུ་ལྟ་ཚུལ་བཟུང་བ་རེད། ཁོང་ཚོས་ནང་གི་གནད་དོན་ཐད་ལ་ཐེ་བྱུས་བྱེད་ཀྱི་མེད་ཀྱང་། ཚོང་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད། རྒྱ་ནག་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་དང་གཞན་སོག་པོ་རྣམས་དང་མཐུན་གྲོས་ལ་རྟག་ཏུ་འཇིགས་སྣང་སྐྱེ་གི་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཁོང་ཚོས་འཆམ་མཐུན་གྱི་སྲིད་བྱུས་ཤིག་རྒྱུན་འཛིན་བྱས། ཁོང་ཚོའི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་ཧཱན་རྒྱ་རིགས་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་མེད་སྟབས། ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེས་མོན་གུར་རྣམས་ལས་མིང་གི་མངའ་འོག་ཏུ་རང་དབང་ཆེ་བར་སྐྱིད་པོའི་ངང་གནས་པ་རེད།\nཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་སྐབས། སོག་པོ་རྣམས་ཀྱི་མན་ཇུ་ལ་གྲོང་སྲུང་དམག་སྡེ་འགའ་ཞིག་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། མང་ཆེ་བ་ལ་ས་གནས་དེ་རང་ནས་བྱུང་བའི་ཇུར་ཆེན་རྣམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་དུ་བཅུག་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་མི་འདྲ་བར་སོག་པོས་མན་ཇུ་ལ་ཞིང་ལས་དང་གཏེར་ཁ་སྔོག་འདོན་གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོད། སོག་པོ་རྣམས་ཕམ་པར་བྱས་རྗེས་མིང་དམག་གིས་མན་ཇུ་ནམ་ཡང་བཙན་འཛུལ་བྱས་མེད། དེར་བརྟེན་དེ་ལ་སྲིད་དབང་བཟུང་བའམ་ཁྲལ་བསྡུ་བ་ནམ་ཡང་བྱས་མེད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། དམིགས་བསལ་རྟ་དང་། སྤུ། ཇིན་སེང་ (Ginseng) སྨན་རྩ་བཅས་མཁོ་སྒྲུབ་ཆེད་དུ་ཁོང་ཚོས་མན་ཇུ་དང་མཉམ་དུ་ཚོང་གི་འབྲེལ་ལམ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༠ ལོའི་རྗེས་ནས་མིང་སྲིད་གཞུང་ནས་ཇུར་ཆེན་དང་མཉམ་དུ་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་དང་མཉམ་དུ་བཟོས་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་དམག་དཔུང་གོ་སྒྲིག་ཅིག་བྱས། ཁོང་ཚོས་ཇུར་ཆེན་དང་ཨུ་རི་ཡངྒ་ཁ་ཡེ་ནི་སོག་པོའམ་རྒྱ་ནག་དང་རྦད་དེ་ལོགས་སུ་ཐ་དད་པའི་ས་ཁུལ་གྱི་དམག་སྡེ་ཞིག་མཉམ་དུ་རྩ་འཛུགས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པར་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nཇུར་ཆེན་མང་པོས་ཀོ་རི་ཡའི་ནང་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་དག་རང་ལུགས་སུ་བསྟེན་ཡོད། མོ་རིས྄་ རོ་ས་བི་ཡིས་ (Morris Rossabi) (The Jurchens in the Yüan and Ming) (ཡོན་དང་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་ཇུར་ཆེན་) ཞེས་པའི་ནང་། ཇུར་ཆེན་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མིང་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༧ ལོར་མན་ཇུའི་ཆེད་དུ་དབང་ལྡན་ནང་པའི་དེབ་སྐྱེལ་ལས་ཁུངས་ཤིག་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། དེའི་འགོ་དཔོན་དུ་ཇུར་ཆེན་གྱི་གྲྭ་པ་ཞིག་བསྐོས། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ལ་བཟོས་པའི་དཔོན་དབང་སྲིད་གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་གནས་སྟངས་ལྟར་དེས་ལས་དོན་དངོས་གང་ཡང་བྱས་མེད།\nདེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༨ ལོར་རྒྱ་ནག་ཏུ་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་སོག་པོ་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་བརྗེ་ཚབ་བྱས། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་མཁན་གོང་ཧུང་ཝུ་མིང་ཐེ་ཙུས་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༣༦༨-༡༣༩༩ བར་) ཡི་མི་ཚེ་སྟོད་ལ་ལོ་འགའི་རིང་ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཞིག་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༦༩ ལོར་ཁོང་གིས་བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་ཕོ་ཉ་ཞིག་བཏང་ནའང་། ཚུར་རང་འཇགས་ལོག་སླེབས། འོན་ཀྱང་དེའི་རྗེས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་གཉིས་པ་དེ་སྐུ་ཚབ་ཞུ་ཡུན་དུས་ (Xu Yunde) འགོ་ཁྲིད་འོག་འབྱོར་ནས་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་དེ་དག་ལ་སླར་ཡང་ངེས་བརྟན་བཟོས་པའི་ཡོན་གྱི་དབང་སྒྱུར་བ་ཚོས་བྱིན་པའི་མིང་དང་གོ་གནས་བཅས་བོད་མི་རྣམས་ལ་བརྡ་ལན་སྤྲད། གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་དེས་ནན་ཅིང་ (Nanjing) དུ་ཡོད་པའི་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ལ་གྲུབ་མཐའ་མི་འདྲ་བ་ནས་བླ་ཆེན་སྣ་ཚོགས་པ་གདན་དྲངས། དེ་དག་ལས་གཅིག་ནི་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་གདན་ཞུ་ལ་ངོས་བཞེས་གནང་མེད།\nདུས་ཕྱིས་སུ་མིང་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་དུ་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་ཁག་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རྣམས་ལ་དེ་སྔོན་གྱི་བླ་ཆེན་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་མེད། དཔེར་ན། “ཏའི་སི་ཏུ་” ཞེས་པའི་མཚན་གནས་ལྟ་བུ་རེད། ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་སྐབས་སུ་ཁོང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ལག་བསྟར་བྱས་བོད་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་དེ་ད་ལྟ་ཆེ་མཐོང་སླད་ཀྱི་གོ་མིང་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གལ་གནད་མེད། དཔེ་མཚོན་ཁ་གསལ་ཤོས་ནི་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སློབ་མ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༧༧-༡༤༤༨) ཡིན་པ་རེད། ཁོང་ལ་ཏའི་སི་ཏུ་ཟེར་བའི་མཚན་གནས་དེ་མིང་གོང་མ་གསུམ་པ་ནས་ཐོབ་པ་དང་དེ་ནས་བཟུང་ཏའི་སི་ཏུ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཞེས་སུ་གྲགས།\nདོན་ངོ་མར་གོང་མ་ཧུང་ཝུ་ཡིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཐང་ཚད་བཀག་བཟོ་ཆེད་དམ་བསྒྲགས་བྱས། དེ་ལྟ་ནའང་མིང་གི་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ་པོས་ནང་ཆོས་ལ་བཅོས་མིན་གྱི་སྤྲོ་བ་བསྟན་ཡོད། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༨ ནས་ ༡༣༨༢ བར་ལ་ཧཱན་གྱི་གྲྭ་པ་ཙུང་ལུའོ་ (Zongluo) ནང་པའི་དཔེ་ཆ་འགའ་ཞིག་གདན་དྲངས་བའི་ཕྱིར་བོད་དུ་བཏང་། བཙུན་མོ་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༣༨༢ ལོར་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བའི་སྐབས། ཁོང་གིས་རྒྱལ་པོའི་སྲས་སྣ་ཚོགས་པའི་ཕོ་བྲང་དུ་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་བཏང་ནས་ཁོ་མོའི་ཚབ་ཏུ་མདོ་རྣམས་འདོན་པ་རེད། དེ་དག་གི་ནང་ཧཱན་གྱི་གྲྭ་པ་ཏའོ་ཡན་ (Daoyan) ཡོད་པ་དང་། ཁོང་ཏེའུ་དུའི་ (པེ་ཅིང་) ས་ཁུལ་དུ་ཡན་གྱི་སྲས་ཡོད་པར་བཏང་ཞིང་། ས་ཁུལ་དེ་ནི་མཐར་ཡུང་ལོ་གོང་མ་མིང་ཁྲིན་ཙུས་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༠༣-༡༤༢༤) ཟེར་བ་དེས་དབང་སྒྱུར་བྱས།\nཧེན་རི་ སུ་རིས་ཀྱིས་ (Henry Serruys) (A Manuscript Version of the Legend of the Mongol Ancestry of the Yung-lo emperor in Analytical Mongolica) (སོག་པོ་དབྱེ་ཞིབ་ཅེས་པའི་ནང་གི་ཡུང་ལོ་གོང་མའི་སོག་པོ་རྒྱུད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དཔེ་ཆའི་འགྲེལ་ཚུལ་) ཞེས་པའི་ནང་། ཡུང་ལོ་གོང་མ་རྣམས་དོན་ངོ་མར་སོག་པོ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ལས་ཧཱན་གྱི་རིགས་ཤིག་ཏུ་སྐྱེས་མེད་ཅེས་གཏམ་རྒྱུད་དེ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་པ་པོས་ཡོན་གྱི་རྒྱལ་ས་ཏ་ཡེ་ཏུ་ (Daidu) བཙན་བཟུང་བྱེད་པའི་སྐབས། ཁོང་གིས་ཡོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མའི་བཙུན་མོ་སྦྲུམ་པ་དེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། བཙུན་མོ་དེའི་སྲས་རྗེས་སུ་ཡུང་ལོའི་རྒྱལ་པོ་གྱུར་བ་རེད། སྲས་དེ་གོང་མ་ཧུང་ཝུའི་ཚ་བོ་གཞོན་ནུ་རྗེས་འཛིན་པ་ཇི་བིན་ཝེན་གོང་མ་མིང་ཧུའི་ཙུས་ (Jianwen Emperor, Ming Huizu) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༣༩༩-༡༤༠༣) གནས་དབྱུང་བཏང་ནས་རྒྱལ་པོའི་ཁྲིར་འཁོད་པ་རེད།\nཡུང་ལོ་གོང་མ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཤེས་ཡོན་དང་ནང་ཆོས་གཉིས་ཀའི་གཙོ་མགོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༣ ལོར་ཁྲིར་འཁོད་པའི་རྗེས་སུ་གང་མྱུར་ཁོང་ནས་ཡུང་ལོའི་ཀུན་ཁྱབ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ (Chin. Yongle Dadien) ཞེས་པ་དེ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་མཛད་རྒྱུའི་འགན་འཁུར་བཞེས། དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༨ ལོར་ཡོངས་སུ་ཚར་བ་རེད། དེའི་པོད་ཕྲེང་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་གཅིག་བརྒལ་བའི་ནང་རིག་པའི་གནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཚུད་ཡོད། པོད་བཞི་བརྒྱ་ལས་ཉུང་བ་ད་ལྟ་བར་དུ་ཡུན་དུ་གནས་ཡོད།\nདེར་མ་ཟད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༣ ལོར་ཡུང་ལོ་གོང་མས་ནན་ཅིང་དུ་ཕག་གྲུའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་ (༡༣༨༥-༡༤༣༢) གདན་འདྲེན་ཞུས། ཁོང་ཕྱིས་སུ་ཕག་གྲུའི་སྡེ་སྲིད་ལྔ་པ་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༠༩-༡༤༣༤) ཆགས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གདན་ཞུ་ངོས་ལེན་མ་གནང་བ་སོང་ཙང་། དེའི་ཚབ་ཏུ་གོང་མས་རྒྱལ་དབང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ (༡༣༨༤-༡༤༡༥) གདན་དྲངས། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༧ ལོར་ཀརྨ་པ་གཞོན་ནུ་དེ་ཕེབས་འབྱོར་སྐབས། ཁོང་ལ་གཟེངས་བསྟོད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཕེབས་བསུ་སྣེ་ལེན་ཟབ་རྒྱས་ཞུས།\nསྲོལ་རྒྱུན་ལམ་ལུགས་ལྟར་ན། ཁོང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་སྐབས་སུ་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ལ་ལྷའི་ཕོ་ཉ་དང་འདྲ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མ་ཞིག་གིས་དབུ་ཞྭ་ནག་པོ་ཞིག་སྤྱན་བསྟར་ཞུས་ཡོད། དབུ་ཞྭ་དེ་ནི་མཁའ་འགྲོ་མ་འབུམ་གྱི་དབུ་སྐྲས་ལྷས་ཤིང་འཐགས་པར་གྲགས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཀརྨ་པཀྴི་དགུང་ལོ་གསུམ་ལ་ཕེབས་སྐབས། ཁོང་གི་དབུ་སྟེང་ལ་ཞྭ་ནག་དེ་ཡོད་པར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས། དེར་ལྟར་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྤྲུལ་སྐུའི་བརྒྱུད་པ་དེ་བོད་དུ་འགོ་ཚུགས་པ་རེད།\nཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུ་སྟེང་ལའང་ཞྭ་ནག་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་དང་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས། དེ་དག་གི་དམ་ཚིག་ཉེ་བའི་རྟགས་སུ་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པས་ཁོང་གི་སློབ་མ་གཙོ་བོ་གྲགས་པ་སེང་གེ་ལ་དབུ་ཞྭ་དམར་པོ་ཞིག་གནང་བ་དང་། ཁོང་ཕྱིས་སུ་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་རྟོགས་ལྡན་གྲགས་པ་སེང་གེ་ (༡༢༨༤-༡༣༤༩) ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དེའོ།།\nཡུང་ལོ་གོང་མས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་དབུའི་སྟེང་ལ་ཞྭ་ནག་ཡོད་པར་གཟིགས་པ་དང་དེའི་དངོས་གཟུགས་སུ་དབུ་ཞྭ་ངོ་འདྲ་ཞིག་ཁོང་ལ་སྤྱན་འབུལ་ཞུས། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་ཞྭ་ནག་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་ཞིག་ཚུགས་ཤིང་། དེའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གིས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྙིང་རྗེའི་རང་གཟུགས་ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་མིའི་གཟུགས་སུ་བྱོན་པ་ལྟར་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཏད་པ་དང་བཅས་ཞྭ་ནག་དེ་དབུ་ལ་མནབ་པ་མཛད་སྲོལ་ཡོད།\nཡུང་ལོ་གོང་མས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ལ་ཁོང་གི་ཚེ་འདས་ཕ་མར་གུས་ཞབས་མཚོན་ཆེད་ནང་པའི་ཆོ་ག་བསྒྲུབ་རོགས་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ། ཨེ་ལིའོཏ་ ས྄པརླིང་གིས་ (Elliot Sperling) (The 5th Karmapa and Some Aspects of the Relationship between Tibet and the Early Ming, in Tibetan Studies in Honour of Hugh Richardson) (ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དང་བོད་དང་མིང་སྔ་མའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པ་འགའ་ཞེས་ཧགྷ་ རི་ཆཱརྜ་སན་ (Hugh Richardson) ལ་ཆེ་བསྟོད་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་) ཞེས་པའི་ནང་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཡུང་ལོ་གོང་མས་ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་མཐུན་གྲོས་འབྲེལ་ལམ་ཞིག་བཟོ་འདོད་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་ནི་སོག་པོ་ཡོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དང་ས་སྐྱའི་དབར་གྱི་བླ་མ་དང་ཡོན་བདག་གི་འབྲེལ་བ་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་ཡིན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་ངོས་བཞེས་མ་གནང་བར་ལོ་རྗེས་མ་ནས་ཕེབས་ཐོན་མཛད།\nམིང་གི་སྲིད་བྱུས་འགྱུར་ལྡོག་གོང་འཕེལ་ཕྱིན་པ་དེ་ནི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་བླ་མ་དེ་དག་གི་ཆོས་བརྒྱུད་གང་ཡིན་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། སུས་རྒྱ་ནག་ཏུ་གདན་ཞུ་ལ་ངོས་བཞེས་གནང་བ་དེ་དག་ལ་མིང་གནས་སྦྱིན་རྒྱུ་དང་ཕངས་མེད་ཀྱི་དཀྱེས་འབུལ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་རེད། ཊ་རེལ ཝཡེ་ལི་ (Turrell Wylie) (Lama Tribute in the Ming Dynasty, in Tibetan Studies in Honour of Hugh Richardson) (ཧགྷ་ རི་ཆཱརྜ་སན་ (Hugh Richardson) ལ་ཆེ་བསྟོད་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གཉེར་) ནང་བཤད་པ་ལྟར་ན། སྲིད་བྱུས་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་བླ་མ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་བའི་སྒོ་ནས་ཁ་ཐོར་གཏོང་འདུན་ཡོད་པ་དང་བླ་མ་དང་ཡོན་བདག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དམིགས་བསལ་གང་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་སེམས་ཤུགས་གཅོག་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་རེད་ཅེས་ཟེར། དམིགས་ཡུལ་ནི་སོག་པོ་དང་མཉམ་དུ་མུ་མཐུད་དེ་མཐུན་གྲོས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྐྲུན་རྒྱུ་དེ་ལས་བོད་མི་ཚོ་མགུ་ཐབས་དང་སླུ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་རེད།\nའོན་ཀྱང་ཨེ་ལིའོཏ་ ས྄པརླིང་གིས་ (Elliot Sperling) (Did the Early Ming Emperors Attempt to Implementa‘Divide and Rule’ Policy in Tibet) (མིང་སྔ་མའི་རྒྱལ་པོ་ཚོས་བོད་ནང་དུམ་བུར་བགོས་ནས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་དེ་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐབས་བྱས་ཡོད་དམ་) ཞེས་པའི་ནང་། ཝཡེ་ལིའི་ (Wylie) དཔྱད་པ་ལ་རྩོད་གླེང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ས྄པརླིང་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་འཛུགས་སྐྲུན་དེ་ནི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་སྲོལ་མ་གཏོད་གོང་ནས་ཁ་ཐོར་ཕྱིན་ཟིན་པར་བཤད། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་བྱེད་པ་དེ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་སོང་ཙང་། དེས་ཆིག་སྒྲིལ་མིན་པའི་གནས་སྟངས་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པར་རོགས་བྱས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་མི་ཐུབ། མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་མང་ཆེ་བ་ནི་བོད་ནང་སྟོབས་ཤུགས་མེད།\nདཔེར་ན། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བོད་དུ་ཐོན་ནས་ལོ་གཉིས་རྗེས་སུ་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་ཁག་ལ་སྦྱོང་བརྡར་ཆེད་དུ་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་སློབ་གྲྭ་ཞིག་བཙུགས། ཡུང་ལོ་གོང་མས་སྐབས་དེར་མིང་གི་རྒྱལ་ས་དེ་ནན་ཅིང་ (Nanjing) ནས་པེ་ཅིང་ (Beijing) དུ་སྤོས། འོན་ཀྱང་བོད་དུ་བཏང་བའི་གསེར་ཡིག་པ་ཟེར་བའི་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དེར་བསད། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་གྲོས་མོལ་གནང་སྟེ། མཐར་རྒྱ་ནག་གི་དམག་མི་བོད་ནང་བཏང་མེད། དོན་ངོ་མར་མིང་རྒྱ་ནག་གིས་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བརྒལ་ནས་ཆེད་མངགས་དཔུང་སྡེ་ནམ་ཡང་བཏང་ཐུབ་མེད།\nཡུང་ལོ་གོང་མས་དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་སྲོལ་གཏོད་པ་པོ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་ (༡༣༥༧-༡༤༡༩) རྒྱ་ནག་ཏུ་ཐེངས་གཉིས་གདན་ཞུ་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༣༧༢ ལོར་ཙོང་ཁ་པ་ཁོང་གི་ཕ་ཡུལ་ཨ་མདོ་ནས་བོད་དབུས་ཕྱོགས་ཕེབས་འབྱོར་བྱུང་ཞིང་། ཡུང་ལོ་གོང་མའི་སྲིད་དབང་སྐྱོང་བའི་སྐབས་ལ་བརྟེན་ནས་གཟེངས་ཐོན་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད། ཡུང་ལོ་གོང་མས་དེ་སྔོན་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྐབས་སུ་བཏང་བའི་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཧའུ་ཞིན་ (Houxian) ཞེས་པ་དེ་བཏང་།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༠༩ ལོར་ཙོང་ཁ་པས་གདན་ཞུ་དང་པོ་དེ་ངོས་བཞེས་གནང་མེད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་སྐབས་སུ་ཕག་གྲུའི་སྲིད་བློན་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་གིས་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་རྩ་འཛུགས་གནང་བཞིན་ཡོད། ལོ་དེའི་ནང་ཙོང་ཁ་པས་དགེ་ལུགས་ཀྱི་དགོན་པ་ཐོག་མར་གྱུར་བ་དགའ་ལྡན་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ།\nརྒྱུ་མཚན་དེ་ལྟར་ན་ཙོང་ཁ་པས་ཁོང་གི་ཚབ་ཏུ་རང་གི་སློབ་མ་བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཤཱཀྱ་ཡེ་ཤེས་ (༡༣༥༣-༡༤༣༥) རྒྱ་ནག་ཏུ་མངགས་གནང་།\nཌཡེ་ཊར་ ས྄ཁུ་ (Dieter Schuh) ཡིས་ (Wie ist Einladung des fünften Karma-pa an den Kaiserhof als Fortführung der Tibet-Politik der Mongolen Khane zu verstehen?) (ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་ཞུ་དེ་བོད་ཕྱོགས་སུ་འཛིན་པའི་སོག་པོ་ཁམས་ཀྱི་རྒྱུན་བསྲིང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ལྟ་བུར་ཇི་ལྟར་རྟོགས་སམ། Altai Collecta) ཞེས་པའི་ནང་། གདན་ཞུ་འདི་ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པས་ཡུང་ལོ་གོང་མའི་བོད་ནང་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤོག་ཁག་ཅིག་དང་བླ་མ་དང་ཡོན་བདག་གི་མཐུན་གྲོས་འབྲེལ་བ་ཞིག་གསར་འཛུགས་ཀྱི་གྲོས་འཆར་ལ་ངོས་བཞེས་མ་གནང་བའི་ལོ་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་ཞེས་བརྗོད། ཁོས་ལྷ་སར་ཤོག་ཁག་དར་བཞིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་གང་མགྱོགས་དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་ཆགས་ངེས་པ་ལ་གོང་མས་ད་ལྟ་གོ་སྒྲིག་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་བཙལ་བ་རེད་ཅེས་བསམ་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེས་གོ་སྒྲིག་དེ་འདྲ་གང་དུའང་མ་ཞུགས་པར་ལྷ་སར་ལོག་ཕེབས།\nཕལ་ཆེར་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཙོང་ཁ་པ་ལས་ཆ་ཙམ་ཞིག་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། ཡུང་ལོ་གོང་མས་བཀའ་འགྱུར་ལག་བྲིས་མ་ཞིག་གི་ཆེད་དུ་བཏང་། དེ་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༠ ལོར་པེ་ཅིང་དུ་ཁོང་གིས་དེའི་པར་ཤིང་པར་སྐྲུན་ལ་སྦྱིན་བདག་བྱས། དེ་ལ་ཡུང་ལོ་བཀའ་འགྱུར་ཞེས་སུ་གྲགས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༤ ལོར་ཡུང་ལོ་གོང་མས་ཙོང་ཁ་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཐེངས་གཉིས་པ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པའི་སྐབས་སུ་སླར་ཡང་ངོས་བཞེས་གནང་མེད། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་སླར་ཡང་མིང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་མངགས། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་གོང་མའི་བླ་མར་གྱུར་བ་དང་ལེགས་སྐྱེས་མང་པོ་དང་དད་གུས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་མཚན་གནས་མཐོན་པོ་ཞིག་ཀྱང་བསྩལ། ཁོང་གིས་ད་དུང་པེ་ཅིང་དུ་ལྷ་ཁང་སེར་པོའམ་ཧུའང་སི་ (Huangsi) དགོན་པ་བཞེངས། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་དང་ཡུང་ལོ་གོང་མའི་དབར་གྱི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ལ་མ་ལྟོས་པར། མིང་རྒྱ་ནག་དང་དགེ་ལུགས་པའི་བར་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་སྒྲིག་གང་ཡང་མཐའ་སྡོམ་བྱུང་མེད།\nརྒྱ་ནག་ནས་བོད་དུ་ལོག་ཕེབས་པའི་རྗེས་བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༩ ལོར་སེ་ར་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སློབ་མ་གཞན་ཞིག་ནི་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་ (༡༣༧༩-༡༤༤༩) ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་ལོ་གསུམ་གི་སྔོན་ཏེ། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༡༦ ལོར་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། དགའ་ལྡན་དགོན་པ་དང་བཅས་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་ཆེ་ཁག་གསུམ་མམ་གདན་ས་གསུམ་ཕྱག་བཏབ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བོད་དབུས་ཕྱོགས་ལྷ་སར་ཡོད།\nཡུང་ལོ་གོང་མ་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༢༥ ལོར་འདས་གྲོངས་སུ་གྱུར་བ་དང་དེའི་རྗེས་འཛིན་པ་གུན་གྱན་གོང་མ་མིང་རེང་ཙུང་ (Gungyan Emperor, Ming Renzong) ཡིན་པ་དང་། ཁོང་གིས་ལོ་གཅིག་ལས་ཉུང་བ་ཙམ་ལས་སྲིད་དབང་བཟུང་མེད། ཁོང་གི་རྗེས་སུ་ཞུན་ཏེ་གོང་མ་མིང་ཞུན་ཙུང་ (Xuande Emperor, Ming Xuanzong) (༡༤༢༥-༡༤༣༥) དང་དེ་ནས་ཞེན་ཏུང་གོང་མ་མིང་ཡིན་ཙུང་ (Zhengtong Emperor, Ming Yingzong) ཡིན་ཞིང་། དེས་མིང་གི་རྒྱལ་ཁྲི་ཐེངས་གཉིས་བཟུང་བ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༦ ནས་༡༤༥༠ བར་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༧ ནས་ ༡༤༦༥ བར་ཡིན། ཁོང་གི་སྲིད་དབང་བསྐྱངས་དུས་དང་པོའི་སྐབས་སུ་བོད་ནང་འགྱུར་ལྡོག་མང་པོ་བྱུང་ཡོད།\nགྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༢ ལོར་སྐུ་གཤེགས་པ་དང་དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་གི་ཚ་བོ་ཚོས་ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་ལ་སྟངས་འཛིན་བྱ་རྒྱུའི་རྩོད་རྙོག་དེ་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༤ ལོར་བརྡ་བཏང་ཡོད། དེའི་སྐབས་ནི་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་སྲིད་དབང་རྡིབ་འགོ་ཚུགས་པའི་དུས་རེད། ལོ་འདི་ནི་སྔོན་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྲིད་དབང་སྐབས་ནས་འགོ་ཚུགས་པའི་བོད་དབུས་ཀྱི་ཞི་བདེའི་དུས་ཡུན་དེ་མཇུག་རྫོགས་པའི་སྐབས་ཁེལ་ཡོད། འདིའི་རྗེས་སུ་བོད་དབུས་སུ་དགེ་ལུགས་པས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པའི་ཕག་གྲུ་ཤོག་ཁག་དང་བོད་གཙང་ཁུལ་དུ་ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་པ་ཚོས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པའི་རིན་སྤུངས་ཤོག་ཁག་བར་ལ་སྲིད་དབང་འཐབ་རྩོད་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཅིག་རིང་བྱུང་།\nཕག་གྲུའི་སྲིད་བློན་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བོད་དབུས་ཀྱི་གཙང་ས་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་རིན་སྤུངས་དང་ས་སྐྱའི་རྫོང་ཁག་ལ་འཛིན་སྐྱོང་བྱས། ཇི་ལྟར་ལམ་སྲོལ་ལ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཁོང་གི་ནང་མིའི་མིང་ལ་རིན་སྤུངས་ཞེས་ཆགས། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༥ ལོར་རིན་སྤུངས་པས་དོན་གྲུབ་རྡོ་རྗེའི་འགོ་ཁྲིད་འོག་གཙང་ཁུལ་གྱི་གཞིས་ཀ་རྩེ་དབང་དུ་བསྡུས། རིམ་བཞིན་གཙང་ཁུལ་ཕལ་ཆེ་བ་རིན་སྤུངས་དང་གྲོས་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བར་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༥ ལོ་དེ་གའི་ནང་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཉམས་ཉེས་ཕྱིན་པ་དང་སོག་པོ་ཁ་ཐོར་ཕྱིན་པའི་རྗེས་སུ་སླར་ཡང་ཁྱུག་ཙམ་རིང་ཆིག་སྒྲིལ་བྱུང་། དབང་ཆ་ནི་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་གི་གདུང་རྒྱུད་ནས་བྱུང་བའི་ཤར་སོག་པོ་ནས་ནུབ་སོག་པོར་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་པ་རེད། དེ་ལ་བསྡུས་མིང་དུ་ཨོ་རོད་ཅེས་སུ་གྲགས་ཤིང་། དེ་དག་ནི་སོག་པོ་ཡོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ནམ་ཡང་ཕྱིན་མེད།\nསོག་པོ་ཨོ་རོད་ཚོ་ཁག་གི་ནང་ཕྱོགས་མཐུན་ཚོ་པ་ཞི་ཡོད་པ་དང་དེ་དག་ལས་འགའ་ཞིག་ནི་མ་འོངས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་འགན་གལ་ཆེན་བཞེས་ཡོད། དེ་དག་ནི། ཏོར་གུཏ་ (Torgut) (ཕྱིས་སུ་ཁལ་མུག་ (Kalmyks) ཅེས་སུ་གྲགས་) དང་། ཁོ་རོས྄་ (Choros) (ཕྱིས་སུ་ཇུན་གར་ (Dzungars) ཞེས་གྲགས་) དོར་བྷོཏ (Dorbot) ཁོ་ཤཏ་ (ཁོ་ཤོཏ་ (Qoshot)) བཅས་རེད། དེ་དག་གི་འགོ་ཁྲིད་ཆེ་ཤོས་ནི་དོར་བྷོ་ཏའི་ཚོ་པའི་ཨེ་སེན་ ཏ་ཡི་སི་ (Esen Tayisi) (སྲི་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༣༩-༡༤༥༤) ཡིན་པ་རེད། ཁོང་གི་མངའ་འོག་ཏུ་ཨོ་རོད་རྒྱལ་རྒྱུད་དེ་ཤར་ཏུར་ཀིསྠཱན་ནས་མན་ཇུ་དང་སཡེ་བྷེ་རི་ཡ་ (Siberia) ནས་ལྕགས་རི་ཆེན་མོའི་བར་དུ་རྒྱ་སྐྱེད་བྱུང་ཡོད།\nཨོ་རོད་སོག་པོས་ཧ་ལམ་ལོ་ལྟར་རྒྱ་ནག་ལ་ཕོ་ཉ་གོ་སྒྲིག་བྱས་པ་དང་ཇ་དང་གོས་ཆེན་གྱི་དོད་དུ་རྟ་དང་རྔ་མོང་ཚོང་རྒྱག་གི་ཡོད། རྒྱ་མིས་ཕོ་ཉ་དེ་དག་ “རྟེན་འབུལ་གྱི་ཕོ་ཉ་” ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་ཨོ་རོད་སོག་པོས་དེ་དག་ལ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འབྲེལ་བར་མཐོང་ཡོད། ལས་འགུལ་དེ་དག་འགའ་ཞིག་ནི་ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་ཚོས་འགོ་ཁྲིད་བྱས་ཡོད་པ་དེས་ཡོན་གྱི་དུས་སྐབས་ནང་བཞིན་ཤུགས་ཆེན་པོ་མེད་ནའང་། ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཁྲོད་དུ་ནང་པ་ཚོས་ཀྱང་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཞིག་བཟུང་ཡོད་པར་སྟོན་གྱི་ཡོད།\nཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཕོ་ཉ་རུ་ཁག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོར་གྱུར་བ་དང་ཁོང་ཚོས་དགོས་འདུན་བསྟན་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་འབྲས་བུར་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཆགས་ནས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༤༢ ལོར་མིང་དབང་རྒྱུར་བ་ཚོས་དེ་དག་གི་རྒྱ་ཁྱོན་ཚད་བཀག་བཟོ་ཐབས་བྱས། ཨོ་རོད་སོག་པོས་དེ་དེ་བཞིན་དུ་མ་བྱས་པར་བརྟེན་ཨོ་རོད་དང་རྒྱ་མིའི་དབར་ལ་དངངས་འཚབ་ཆེ་རུ་ཕྱིན།\nཨོ་རོད་སོག་པོ་དང་མིང་རྒྱ་ནག་དབར་གྱི་དངངས་འཚབ་འབྱུང་བཞིན་པའི་དུས་སྐབས་སུ་སྲིད་པའི་དཔལ་ཡོན་དེ་གཉིས་བར་གྱི་ནུབ་བྱང་དུ་ཡོད་པའི་ས་གཤིས་རིག་པའི་ཉེས་ཐིག་གི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པའི་མི་འབོར་རྣམས་འཇིགས་ཉེན་ཅན་ཚོར་བ་རེད། ས་ཁུལ་འདི་ནི་བྱང་ཤར་ཨ་མདོ་དང་ལྷོ་ཀན་སུའུ་བར་ཁྱབ་ནས་ཡོད། དེའི་ནང་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་ནིང་ཤི་ཡ་ (Ningxia) དང་བྱང་ཤཱན་ཟི་ (Shaanxi) ནས་ཤར་གྱི་བར་དུ་ཚུད་ཡོད། ས་ཁུལ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་དང་རྒྱ་ནག་བར་ཇ་དོད་དུ་རྟའི་ཚོང་འབྲེལ་འདུས་མཚམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། དེའི་རྗེས་ས་ཆ་འདི་ནས་གནས་ཡུལ་སྤོ་ཤུད་ཕོན་ཆེན་ཞིག་བྱུང་ཡོད། ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཐེ་བའི་མི་ཉག་མང་པོ་ཞིག་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོས་པ་དང་། རྒྱ་མི་མང་པོ་ཞིག་ནི་ཁམས་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་དང་ཉེ་བའི་སི་ཁྲོན་དང་ཡུ་ནན་གྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་གནས་སྤོས།\nདེར་མ་ཟད། བོད་དང་བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བལ་ཡུལ་དང་ཁ་ཆེས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་རྒྱ་ནག་བར་གྱི་ཚོང་དོན་ཉམས་རྒུད་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག །བོད་དབུས་ནས་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཁམས་ཀྱི་ས་ཁུལ་དུ་གནས་སྤོས། དེ་དག་ལས་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བའི་མགར་རིགས་བློ་གྲོས་སྟོབས་ལྡན་ཁམས་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སྡེ་དགེར་གནས་སྡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དེ་ཁོང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།\nའོན་ཀྱང་། དེའི་སྐབས་མོན་གུར་རྣམས་ཨ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ་གནས་ཤིང་། དེ་དག་གིས་ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ལས་དོན་བྱེད་སྒོ་ཁག་མིང་སྲིད་གཞུང་ལ་བརྡ་ལན་མཁོ་སྤྲོད་བྱས། སུ་རིས་ (Serruys) (The Mongols of Kanzu during the Ming) (མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཀན་སུའུའི་སོག་པོ་) ཞེས་པའི་ནང་། དེའི་ཚེ་ན་ཨ་མདོའི་བྱང་ཤར་གྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་སོག་པོ་མང་པོ་གནས་སྤོས་ཞེས་བཤད། གཅིག་བྱས་ན། དེ་དག་ཕལ་ཆེར་ཨོ་རོད་ཡིན་སྲིད།\nམི་ཉག་ཡུལ་སྤོ་བ་ཚོས་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་རང་སོ་སོའི་བོད་གྱུར་བྱས་པའི་རྒྱལ་གཞིས་རྩ་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། དེ་དག་ལ་བོད་སྐད་དུ་མི་ཉག་ཅེས་སུ་གྲགས། ཁམས་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ནག་དང་མི་ཉག་གི་ས་མཚམས་སུ་ཚོང་གི་ས་ཚིགས་གསར་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། ས་ཁུལ་དེ་དག་མི་རིང་བར་བོད་རྒྱའི་ཇ་རྟའི་ཚོང་ལས་ཀྱི་བསྟེ་གནས་ལྟ་བུར་ཨ་མདོ་ལ་བརྗེ་ཚབ་བྱས། ཞེན་ཏུང་ (Zhengtong) གོང་མའི་སྲིད་དབང་དང་པོའི་སྐབས། ས་མཚམས་འདི་ནས་རྒྱ་ནག་པེ་ཅིང་གི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་ཕོ་ཉ་བརྒྱད་བཏང་། དེ་དག་གིས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གི་དཔལ་འབྱོར་སྟེང་ལ་ཁྲལ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད།\nཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་དང་དེ་ནས་མུ་མཐུད་དེ་རྒྱུན་འཛིན་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་མང་པོ་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་སོང་ཙང་། ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་ན་རིམ་བཞིན་མི་ཉག་གི་ཁྲོད་དུ་ཧ་ཅང་སྙན་གྲགས་ཆེ། དེའི་སྲིད་དབང་གི་དུས་ཡུན་དང་པོའི་སྐབས། ཞེན་ཏུང་གོང་མས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་ (༡༤༡༦-༡༤༥༣) ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཀྱང་། ངོས་བཞེས་གནང་མེད། མིང་གོང་མས་ཕལ་ཆེར་ད་དུང་བོད་ཀྱི་ཆ་སྲིད་ཀྱི་ཆིངས་འབྲེལ་ཞིག་འཚོལ་བཞིན་ཡོད།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༠ ལོར་ཨོ་རོད་སོག་པོས་ཚོང་གི་སྲིད་བྱུས་དེ་དྲང་བདེན་མིན་པར་བལྟས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་པ་ལ་ཨེ་སེན་ ཏ་ཡི་སིས་ (Esen Tayisi) འགོ་ཁྲིད་འོག་ཨོ་རོད་སོག་པོས་རྒྱ་ནག་ལ་འཐབ་རྒོལ་བྱས། ཞེན་ཏུང་གོང་མས་རང་གི་གཅུང་པོ་གཞོན་པ་དེ་གནས་སྐབས་རིང་ཇིང་དེའི་རྒྱལ་པོ་མིང་ཏའི་ཙུང་ (Jingde, Ming Daizong) (༡༤༥༠-༡༤༥༧) གི་ཁྲིར་བསྐོ་བཞག་དང་བཅས་ཨོ་རོད་དང་མཉམ་དུ་འཐབ་རྒོལ་དུ་ཆས། མིང་གི་དམག་དཔུང་རྣམས་ལ་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང་ཞེན་ཏུང་གོང་མ་མི་གཏེ་རུ་འཛིན་བཟུང་བྱས། ཨེ་སེན་ ཏ་ཡི་སི་ཡིས་ཨེ་སེན་ཁཱང་གི་མིང་གནས་འགན་འཁྲི་ངོས་ལེན་བྱས། མིང་གི་དཔལ་འབྱོར་ལ་ཕམ་པ་ཚབས་ཆེན་བྱུང་བར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཕོ་ཉ་རྣམས་གོང་མའི་བཀའ་ཁྱབ་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༣ ལོར་ཚད་བཀག་བཟོས། དེ་ལྟར་རྒྱ་ནག་ནས་བླུ་ཡོན་གྱིས་གློད་གྲོལ་འབྱུང་ལ་ཉེ་བ་མེད་པའི་སྐབས། ཨེ་སེན་ཁཱང་གིས་ཞེན་ཏུང་གློད་གྲོལ་བཏང་། ཁོང་དེའི་རྗེས་སུ་ཁོའི་གཅེན་པོས་བཙོན་དུ་བཅུག་པ་རེད།\nཨེ་སེན་ཁཱང་མི་རིང་བར་སྟོབས་ཤུགས་བརླགས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༤ ལོར་བཀྲོངས། དེའི་རྗེས་ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཕྱོགས་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་ཐོར། དེའི་སྐབས་སུ་ཞེན་ཏུང་གོང་མས་གློ་བུར་གྱེན་ལངས་ཤིག་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ནས་མིང་གི་རྒྱལ་ཁྲི་སླར་བླངས། ཁོང་གི་སྲིད་དབང་དུས་ཡུན་གཉིས་པའི་སྐབས་ཞེན་ཏུང་གོང་མ་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཁ་གཏད་དུ་གྱུར།\nམིང་གི་རྒྱལ་པོ་རྗེས་མ་དེ་ནི་ཆེང་ཧུའ་གོང་མ་མིང་ཤིན་ཙུང་ (Chenghua Emperor, Ming Xianzong) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༦༥-༡༤༨༧) གིས་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་ཁག་དང་མཉམ་དུ་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་རེས་ཀྱི་ལུགས་དེ་སླར་མུ་མཐུད། ཨེལ་བྷརྚ་ ཆན་ (Albert Chan) གྱིས་ (The Glory and Fall of the Ming Dynasty) (མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྙན་གྲགས་དང་ཉམས་ཉེས་) ཞེས་པའི་ནང་རྒྱལ་པོས་བོད་དང་སོག་པོ་ནས་དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་གདན་དྲངས་ཞེས་བརྗོད་ཡོད། ཁོང་གི་སྲིད་དབང་དུས་སྐབས་སུ་མིང་གི་རྒྱལ་ས་ལ་བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཡོད། ཁོང་ཚོས་ཕོ་བྲང་དུ་སྨོན་ལམ་འདོན་ཡོད་པ་དང་ཕེབས་བྱམས་ཀྱི་ནང་དུ་གང་སར་ཁྱེར་ནས་ཕངས་མེད་རྒྱས་སྤྲོས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་གུས་བརྩི་ཞུས་ཡོད། ཐ་ན་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་སྣེ་ཚོས་ཀྱང་ཁོང་ཚོར་ལམ་སྣེ་ཁྲིད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེར་མ་ཟད། ལྷ་ཁང་དང་དགོན་པ་ཆེན་པོ་བཞེངས་ཕྱིར་ཁོང་ཚོར་ས་ཆ་དང་དངུལ་གྱི་རོགས་སྐྱོར་ཆེན་པོ་བྱིན་ཡོད། ཆན་གྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། ནང་པའི་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་དང་ཆོ་ག་ཕྱག་ལེན་གྱི་ཆེད་དུ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ནས་བག་མེད་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འགྲོ་གྲོན་བཏང་བ་དེ་དང་། དུས་ཕྱིས་སུ་ཏའོ་ (Daoist) ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་ནི་མིང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་མཐའ་མཇུག་ཉམས་རྒུད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པ་རེད།\nཆེང་ཧུའ་ (Chenghua) གོང་མས་ཀྱང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ཆོས་གྲགས་རྒྱ་མཚོ་ (༡༤༥༤-༡༥༠༦) དང་ལྷན་དུ་ཕྱག་རྟགས་འབུལ་རེས་བྱས། དེ་ལྟ་ནའང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ནམ་ཡང་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་མེད། ཡིན་ནའང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ཁམས་མི་ཉག་གི་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཤིང་། དེར་ཁོང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༦༧ ནས་ ༡༤༧༡ བར་བཞུགས་པ་དང་ཁོང་ལ་ཧ་ཅང་ཆེ་མཐོང་དང་དད་གུས་བྱས།\nཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་ (༡༤༥༣-༡༥༢༦) ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་དང་དུས་མཉམ་ཡིན། ཁོང་གིས་རིན་སྤུངས་ཀྱི་སྲས་རྣམས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་པ་གཙོ་བོའི་ཞབས་ཞུ་བསྒྲུབ་མཛད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༧༩ ལོར་རིན་སྤུངས་པ་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེའི་ (༡༤༦༢-༡༥༡༢) སྦྱིན་བདག་ལ་བརྟེན་ནས་ཞྭ་དམར་རིན་པོ་ཆེས་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ། དགོན་འདི་ནི་ལྷ་སའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀརྨ་པའི་གདན་ས་མཚུར་ཕུ་དགོན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཆགས་ཡོད། དེ་ནི་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་གདན་སར་གྱུར།\nལྷ་ས་དང་དེ་ག་ནང་བཞིན་མཚུར་ཕུ་ནི་བོད་དབུས་སུ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་དེར་ཕག་མོ་གྲུ་པའང་ཆགས་ཡོད། ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་གཙང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་བ་དང་རིན་སྤུངས་པའི་ཤོག་ཁག་དང་མཐུན་པར་ཆགས་ཡོད་ནའང་། ཁོང་རྟེན་གཞི་བྱེད་ས་བརྟན་པོ་དེ་བོད་དབུས་སུ་ཐུགས་འདུན་ཡོད་པ་རེད། དགེ་ལུགས་པ་རྣམས་ལ་ཙོང་ཁ་པའི་སློབ་མ་རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་ (༡༣༩༡-༡༤༧༤) འདས་རྗེས་ཀྱི་མཚན་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་གསོལ་ཞིང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༤༧ ལོར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་པའི་སྐབས་ནས་གཙང་དུ་རྟེན་གཞི་བརྟན་པོ་ཞིག་ཐོབ་ཟིན། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནི་གཞིས་ཀ་རྩེའི་མཐའ་མཚམས་སུ་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༣༥ ལོ་ནས་བཟུང་སྟེ། རིན་སྤུངས་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་རེད།\nདོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་དང་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷ་སར་ཀརྨ་པའི་ཆེད་དུ་དགོན་པ་གསར་པ་ཞིག་ལ་སྦྱིན་བདག་གནང་འདོད་བྱུང་། འདི་ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་དགོངས་འདུན་ལྟར་ཡིན་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་སྙན་ཞུ་དེ་ལྷ་སའི་དགེ་ལུགས་པའི་ཁྲིམས་དཔོན་གྱིས་ངོས་ལེན་བྱས་མེད། དེའི་ཚབ་ལ་དགོན་པ་དེ་ལྷ་སའི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་འགོ་ཚུགས་ཀྱང་། དེ་ནི་སེ་ར་དང་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་དགེ་ལུགས་གྲྭ་པ་ཚོས་གཏོར་བཤིག་བཏང་།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༠ ལོར་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ་སྣེ་གདོང་དུ་མ་ཐོན་གོང་དེ་གའི་རྫོང་ཁག་ཆུང་ངུ་འགའ་ཞིག་གི་ནང་ཁྱབ་བཞིན་པའི་བོད་དབུས་ཀྱི་ཁ་གཏད་དུ་འཁོན་ལེན་གྱི་འཐབ་རྒོལ་ཞིག་སྣེ་ཁྲིད། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༡ ལོར་ཁོང་གིས་ལྷ་སར་འཐབ་རྒོལ་བྱས་པ་དེ་ལམ་ལྷོང་བྱུང་མེད། འོན་ཀྱང་རིན་སྤུངས་པས་དབུས་དང་གཙང་གཉིས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཕག་མོ་གྲུ་པས་ད་དུང་ཡང་སྣེ་གདོང་ལ་སྟོབས་ཤུགས་ངོ་མ་མེད་པ་དེ་མིང་གནས་ཙམ་གྱི་འགོ་ཁྲིད་ལྟ་བུར་སྦས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཕག་མོ་གྲུ་པས་མུ་མཐུད་དེ་དགེ་ལུགས་པ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༥ ལོར་རིན་སྤུངས་དམག་གིས་གཙང་གི་ཁུལ་དེ་དབང་སྒྱུར་ཡོངས་རྫོགས་བྱ་ཕྱིར་གཙང་གི་རྒྱང་རྩེ་རྫོང་ལ་འཐབ་རྒོལ་བྱས་ཀྱང་། ཕམ་པ་རེད། སླར་ཡང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༨ ལོར་ཐབས་ཤེས་བྱས་པས། དེའི་སྐབས་སུ་དེ་དག་ལམ་ལྷོང་བྱུང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༢ ལོར་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེས་དབུས་ལ་ཡང་བསྐྱར་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཏེ། རྫོང་ཁག་གསུམ་བཟུང་བ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༨ ལོར་ལྷ་ས་བཟུང་བ་རེད། དེ་ནས་བཟུང་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༧ བར་དུ་མངའ་ཐང་རྒྱས་བཞིན་དུ་གནས། དེའི་སྐབས་ཀྱི་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༩༨ ནས་ ༡༥༡༧ བར་དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེའི་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པའི་དབུ་ཁྲིད་འོག་སེ་ར་དང་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་གྲྭ་པ་རྣམས་ལྷ་སར་སྨོན་ལམ་ཆེན་པོ་སྲུང་བརྩི་བྱ་རྒྱུ་དེ་བཀག་འགོག་བྱས།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༧ ལོར་རིན་སྤུངས་ཤོག་ཁག་དེ་ལྷ་ས་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པ་དང་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་ཤོག་ཁག་ལ་གནས་སྐབས་རིང་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་ལུགས་པའི་གྲྭ་པ་ཚོས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་སླར་མུ་མཐུད་ནས་སྲུང་བརྩི་བྱ་རྒྱུ་བྱུང་བ་རེད།\nདེ་དང་མཉམ་དུ་སོག་ཡུལ་དུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༥༤ ལོར་ཨོ་རོད་སོག་པོའི་ཕྱོགས་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཉམས་པའི་རྗེས་སུ་ཤར་སོག་པོས་མར་ཀོར་གྷིས྄་ (Markorgis) ཟེར་བ་ཆིང་གེ་སེ་ཁཱང་གི་མི་རྒྱུད་རྣམས་ཁོང་ཚོའི་ཁཱང་ལ་འོས་འདེམས་བྱས། ཁོང་གི་ཚ་བོ་ད་ཡན་ཁཱང་ (Dayan Khan) (༡༤༦༤-༡༥༢༤) གྱིས་རྒྱུད་པ་བཟུང་བ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༤༨༧ ལོར་ཁཱང་ཆགས་ནས་ཤར་སོག་ཚོ་པ་དྲུག་ཚང་མ་བསྐྱར་དུ་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས། ཚོ་པ་དྲུག་ལ་ནམ་རྒྱུན་ཡང་སེ་ “ད་ཡན་ཁཱང་གི་ཁྲི་ཚོ་དྲུག་” ལ་གོ་བརྡ་སྤྲད་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་གི་ནང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་གཡས་རུའི་ཚོ་པ་གསུམ་ (ཨོར་ཌོས྄་ (Ordos) དང་། ཡོང་ཤི་ཡེ་བུ། (Yongshiyebu) ཏུ་མེད་ (Tumed)) འདུས་ཡོད་པ་དང་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གཡོན་རུའི་ཚོ་པ་གསུམ་ (ཆ་ཁར་ (Chakhar) དང་། ཁལ་ཁ། (Khalkha) ཨུ་རི་ཡང་ཁ་ཡེ། (Uriyangkhai)) འདུས་ཡོད། ཨུ་རི་ཡང་ཁ་ཡེ་ནི་སྔོན་མིང་དམག་མིའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་དམག་སྡེ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་མན་ཇུའི་ནུབ་བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་སྒར་ཚུགས།\nདེ་དང་དུས་ཚོད་ཕལ་ཆེར་གཅིག་པའི་ནང་ད་ཡན་ཁཱང་ནི་ཤར་སོག་པོའི་ཁཱང་ཆེན་མོ་ཆགས་པ་དང་དེའི་རྗེས་ཀྱི་མིང་གོང་མ་ནི་ཧེང་ཞི་གོང་མ་མིང་ལའོ་ཙུང་ (Hengzhi Emperor, Ming Laozong) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༤༨༨-༡༥༠༦) རྒྱལ་ཁྲིར་འཁོད། དེ་ལྟར་ད་ཡན་ཁཱང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བཟོས་པའི་སོག་པོའི་འཇིགས་ཉེན་གྱིས་ཡོངས་སུ་བཙན་བཟུང་བྱས་ཡོད་པར་བརྟེན་ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་བྱུང་རྐྱེན་ཁག་ལ་དོ་སྣང་སྤྲད་མེད། ད་ཡན་ཁཱང་གིས་རྒྱ་ནག་དང་ཚོང་འབྲེལ་རྩ་འཛུགས་ཆེད་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བཏང་ནའང་། མིང་གོང་མས་སྐུ་ཚབ་དེ་བསད། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ཡན་ཁཱང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་ཁ་གཏད་དུ་ཆེད་མངགས་དམག་གི་དཔུང་སྡེ་གཏོང་བའི་རྒྱུད་སྐུལ་བྱས།\nམིང་གི་རྒྱལ་པོ་རྗེས་མ་ཞེང་ཏེ་གོང་མ་མིང་ཝུ་ཙུང་ (Ming Wuzong) (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༥༠༦-༡༥༢༡) ནི་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེ་ (༡༥༠༦-༡༥༥༤) ཁམས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ལོ་དེའི་ནང་ཁྲིར་འཁོད། གོང་མས་རང་གིས་རང་ལ་ནང་པའི་མཚན་གནས་སུ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་མཚན་གསོལ་ཞིང་། ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་བླ་ཆེན་ཞིག་གདན་ཞུའི་ཆེད་བོད་དུ་ཕོ་ཉའི་རུ་ཁག་ཅིག་བཏང་། ཕོ་ཉའི་རུ་ཁག་དེ་ལམ་བར་དུ་བཙན་རྒོལ་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་ཏེ་བོད་དུ་ནམ་ཡང་སླེབས་ཐུབ་མེད།\nཞེང་ཏེ་གོང་མས་རང་གིས་རང་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་སྐྱེ་སྤྲུལ་གཉིས་པ་ཡིན་པར་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དཔེར་ན། གཅིག་ནི་གསུང་གི་སྤྲུལ་སྐུ་ལྟ་བུ་དང་གཞན་དེ་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུ་ལྟ་བུ་རེད། དེ་ལྟར་ཁོང་གིས་བོད་མིང་རིན་ཆེན་དཔལ་ལྡན་བཞེས་པ་དང་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༦ ལོར་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་དགུང་ལོ་བཅུར་སོན་པ་དེ་ལ་གདན་ཞུའི་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་ཕུལ། ཕྱག་བྲིས་དེའི་ནང་ཁོང་གཉིས་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཅིག་ཡོད་ཚུལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་གཞོན་ནུ་དེས་གདན་ཞུ་ངོས་བཞེས་མ་གནང་བར་ཁམས་ནས་དབུས་སུ་ཕྱིར་ལོག་ཕེབས།\nཨེལ་བྷརྚ་ ཆེན་ (Albert Chan) གྱིས་ཞེང་དེ་གོང་མ་ལ་ཁོང་གི་ཕོ་བྲང་དུ་བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་ཁོང་ཉིད་ཡང་སེ་བོད་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཞིག་དང་འདྲ་བར་ན་བཟའ་གྱོན་གྱི་ཡོད་ཅེས་དང་། ཁོང་གིས་ཐ་ན་བོད་སྐད་ནང་ནང་ཆོས་སྦྱངས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད། ཧེང་ཞི་གོང་མ་ནང་བཞིན་ཞེང་དེ་གོང་མ་བོད་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱས་མེད།\nམིང་གི་རྒྱལ་པོ་རྗེས་མ་དེ་ནི་ཇིའ་ཆིང་གོང་མ་མིང་ཤི་ཙུང་ (སྲིད་བསྐྱངས་ལོ། ༡༥༢༢-༡༥༦༦) གིས་ཁོང་གི་མི་རབས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ནང་པ་མང་ཐལ་ལ་ཁ་གཏད་དུ་ལངས་ནས་དེའི་ཚབ་ལ་ཏའོ་ཆོས་ལུགས་ལ་མཐུན་འགྱུར་བྱས། ཁོས་བོད་ཀྱི་བླ་མ་རྣམས་ལ་དམའ་འབེབས་བྱས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ནང་ཆོས་ལ་དྲག་གནོན་ཀྱང་བྱས། དེའི་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་བླ་མ་ཚོས་རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་བ་ཞིག་རྒྱུན་སྲིང་ཡོད་ནའང་། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་པ་ཧ་ཅང་དཀོན་པོར་གྱུར།\nསྤྱི་ལོ་ ༡༥༢༤ ལོར་ད་ཡན་ཁཱང་འདས་པའི་རྗེས་སུ་གཡས་རུ་དང་གཡོན་རུའི་ཚོ་པའི་དབར་གྱི་ཁ་ཐོར་དེ་སླར་ཡང་འགོ་ཚུགས། ནུབ་སོག་པོའི་ཚོ་པ་གཉིས་ཏེ། ཏུ་མེ་ད་ (Tumed) དང་ཁལ་ཁ་ (Khalkha) གཉིས་ཀྱིས་བོད་ནང་དེའི་རྗེས་སུ་དར་བའི་བྱུང་རྐྱེན་ཁག་གི་ནང་ལས་དོན་ཆེ་ཁག་གི་འགན་འཁུར་ངེས་རེད། ཏུ་མེ་དའི་སོག་པོས་ཨོར་དོའི་ (Ordos) ས་ཁུལ་དུ་དབང་སྒྱུར་བྱས་ཤིང་། དེ་ནི་དུས་ཕྱིས་སུ་ནང་སོག་གྱུར། ས་གནས་བོད་མིའི་གཙོ་སྐྱོང་རྣམས་རང་ཁོངས་སུ་ཕན་ཚུན་ཁ་རྩོད་ཀྱི་ནང་ཚུད་ནས་ཡོད་པ་སོང་ཙང་། ནང་སོག་གི་ས་ཁུལ་དེ་དག་རིམ་བཞིན་བྱང་ཤར་ཨ་མདོ་བར་དུ་རྒྱ་བསྐྱེད།\nདེ་དང་མཉམ་དུ་བོད་དབུས་ཕྱོགས་སུ་རིན་སྤུངས་དབང་སྒྱུར་བ་ཚོས་གཙང་ལ་མུ་མཐུད་ནས་སྲིད་དབང་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༡༥༤༨ ལོར་རིན་སྤུངས་པའི་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ཞིང་ཤག་པ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་གཙང་གཞིས་ཀ་རྩེའི་མངའ་སྡེའི་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྐོ་བཞག་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༥༥༧ འགོ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་ཞིག་ཞག་པ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེས་རིན་སྤུངས་ཀྱི་དབང་ཚད་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཤིང་། དེ་དག་གོ་དབང་ནས་དབྱུང་སྟེ། རང་གིས་རང་ལ་གཙང་གི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་ཞེས་སྤྱི་ལོ་ ༡༥༦༥ ལོར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས། རིམ་བཞིན་དུ་ཁོས་གཙང་ཁུལ་མང་ཆེ་བར་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་དང་མཐར་དབུས་ཀྱང་དབང་སྒྱུར་བྱས། དེ་ལྟར་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་སྲིད་དབང་དེ་འགོ་ཚུགས། ཇི་ལྟར་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པས་རིན་སྤུངས་པའི་དབང་སྒྱུར་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བ་ནང་བཞིན་ད་ལྟ་ཞྭ་དམར་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དཀོན་མཆོག་ཡན་ལག་ (༡༥༢༥-༡༥༨༣) གིས་གཙང་གི་རྒྱལ་པོའི་སློབ་སྟོན་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་རོ།།


གཏམ་རྗོད་ཟློས་གར། སྒྲོལ་མའི་རྐང་སྣམ། － མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།\nསྐྱབས་ཆེན་བདེ་གྲོལ། མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ། 2014-12-12\nམི་སྣ། བཟི་བོ། མི་ཀ་བ།(ཞིང་པ་ཞོར་ལས་པ་ཞིག) མི་ཁ་བ།(གྲྭ་བ་ཞིག)\nབཟི་བོ། (ཀི་འདེབས་པ)ཀི ཀི ཀི སྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། (སྐབས་དེར་རོལ་དབྱངས་དལ་མོར་གྲགས་ཤིང་ཁོས་གར་སྟེགས་དཀྱིལ་གྱི་ལྕགས་སྒོ་དེ་ཤེད་ཀྱིས་བརྡུངས)\nཝེ། སྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། སྒོ་ཕྱེ་ཡ། སྒོ་ཕྱེ་ཡ། ཁྱོད་གཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཁྱོད་ཤི་ཡོད་པ་ཡིན། ཁྱོད་གཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ན་མྱུར་མོར་སད་དུ་འཇུག་རོགས། ཤི་ཡོད་པ་ཡིན་ནའང་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་སྒོ་ཕྱེ་དང་ངས་ཁྱོད་ཀྱི་རོ་དུར་ཁྲོད་དུ་བསྐྱལ་ཡ།\nཁྱོད་འདིའི་ནང་དུ་ཤར་འདུག ཁྱོས་འདིའི་ནང་ན་སྒོར་ཟུར་གཉིས་ཅན་གྱི་ཀ་ར་འབུགས་རྒྱག་ཅིག་ལྡད་ཀྱིན་འདུག ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་མ་ལྟ། ངས་ཁྱོད་ལ་བལྟ། ས་འདི་ནས་ཁྱོད་མཛེས་པའི་བུ་མོ་དེ་ཁྱོད་མ་རེད། ཆེས་མཛེས་པའི་བུ་མོ་དེ་ཞའོ་ཧོང(晓红)རེད། ཞའོ་ཧོང་གི་འཕྲོ་ནས་མེ་ཏོག་རེད། མེ་ཏོག་གི་འཕྲོ་ནས་ཀྲང་ལྷ་མོ་རེད། ཀྲང་ལྷ་མོའི་འཕྲོ་ནས་ཁྱོད་རེད། (གློ་ལུ་ཆེན་པོ་ཞིག་བརྒྱབ་ནས་མེ་ལོང་གི་ངོས་མི་གསལ་བར་བྱས་རྗེས) ཨེ་སྒྲོལ་མ། ཁྱོད་འདིའི་ནང་ནས་མི་གསལ་གི རླངས་འཁོར་གྱི་ཤེལ་སྒོ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ནང་འདྲེན་བྱས་པ་དེའི་ནང་ནས་ཁྱོད་གསལ་རྒྱུ་རེད། (མེ་ལོང་རུམ་ལ་བཅུག་ནས་སྒོ་རྡུང་བཞིན)\n(ཅུང་གཏུམ་དྲག་དང་བཅས)སྒྲོལ་མ་ཡ། སྒྲོལ་མ། ཁྱོད་སུ་ཡིན། ངས་ཅི་ཡང་མི་རིག་གི ཅི་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་ཁྱོད་ཨེ་ཡིན། ཟྭ་འདི་ཁྱོད་ཨེ་ཡིན། ལྕགས་འདི་ཁྱོད་ཨེ་ཡིན། ལྕགས་འདི་ལས་མཁན་གྱི་མགར་བ་ཚོ་ཁྱོད་ཨེ་ཡིན།\n(ཁ་ཕྱིར་འཁོར་ནས) སྡོང་བོ་འདི་ཚོ་ཁྱོད་ཨེ་ཡིན། མི་འདི་ཚོ་ཁྱོད་ཨེ་ཡིན། (སྐད་ཆེན་པོས) སྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། (ཅུང་དཔའ་ཞུམ་པའི་ངང)གན་སྡོང་བོ་ཞིག་རེད་དམ་ཉེན་རྟོག་པ་ཞིག་རེད། སྡོང་བོ་ཞིག་ཡིན་ན་ངས་དེའི་གམ་ནས་གཅིན་པ་གཏང་དགོས། ཉེན་རྟོག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ང་རང་ཁྲིམས་ལ་སྦྱར་རོགས།\nཡ། སྡོང་རྒན། ཉེན་རྟོག་པ། ཁྱོད་ངའི་ཕྱོགས་ལ་ཅེར་ནས་མ་འདུག (ཁ་པར་གྱི་རོལ་དབྱངས་ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཨ་གསར་གླུ་དབྱངས་ཤིག་གྲགས)\nཨོ། ང་ཡིན། ང་ཡིན། ང་ཐག་ཉེ་ཞིག་ནས་འདུག་མི་འདོད། ཐག་རིང་ཞིག་ཏུ་སླེབ་མེད། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཚེ་གང་བོར་གནས་དེ་ནས་འདུག་པའི་དམ་བཅའ་འཇོག་ཨེ་ཐུབ། རེད་ཡ། དམ་བཅའ། དུ་བ་མི་འཐེན་པ་དང་ཤ་མི་ཟ་བ་ནང་བཞིན་དམ་བཅའ་འཇོག་ཨེ་ཐུབ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངའི་ཁ་པར་མ་\nགཏོགས་ད་དུང་ཅི་ཞིག་ལ་ཉན་བཞིན་ཡོད།收音机ལ་ཉན་བཞིན་ཡོད་དམ། གནམ་གཤིས་གནས་ཚུལ་གྱི་ནང་ན་ཚ་བ་རྒྱས་ཀྱིན་ཨེ་འདུག ཨོ། མི་འགའ་ཚིག་སོང་ཟེར་རམ། ད་དུང་ཁང་བ་འགར་མེ་ཤོར་སོང་། ང་ཚོའི་ས་སྒང་འདི་མེ་མདའ་ཞིག་གི་ཁོག་པར་འགྱུར་གྱིན་ཡོད་པ་ཨེ་རེད། དེ་ན་ང་དང་\nཁྱོད་གཉིས་ཀ་མདེའུ་རེ་རེ་མ་ཡིན་ནམ། མགོ་ཆེ། མགོ་ཆེ། མགོ་ཆེ། ཨ། ཁྱོད་ངའི་གམ་ལ་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། ཁྱོད་སུ་ཡིན།\nསྒྲོལ་མ། སྒོ་ཕྱེ་ཡ། སྒྲོལ་མ། སྒོ་ཕྱེ་མི་འདོད་ནའང་སྒྲ་ཞིག་གྲག་གི་ཅུག ལུད་པ་ཞིག་ལུ་ནའང་ཆོག ཅ་ལག་ལ་ཁྲོག་སྒྲ་ཞིག་གྲག་གི་བཅུག་ནའང་ཆོག མལ་ཁྲིར་ཙིར་སྒྲ་ཞིག་གྲག་གི་བཅུག་ནའང་ཆོག གང་ལྟར་སྒྲ་ཞིག་གྲག་གི་ཆུག སྒྲོལ་མ། ཁྱོད་ལ་སྒྲ་ཞིག་ཀྱང་གྲག་རྒྱུ་མེད་པ་འདི་ཅི། ཁྱོད་ལ་སྒྲ་ཞིག་\nགྲག་རྒྱུ་ཀྱང་མེད་ན། ཁྱོད། ཁྱོད། སྒྲོལ་མ་མ་རེད། ཁྱོད་སྒྲོལ་བ་རེད། ཧ་ཧ།\n(སྒོ་འགྲམ་ནས་སར་ཙོག་སྟེ་སྣ་གླུ་ལེན་པ)ཤར་ཕྱོགས་རི་བོའི་རྩེ་ནས།། དཀར་སེལ་ཟླ་བ་ཤར་བྱུང༌།། མ་བཅོས་ཨ་མའི་ཤ་རུས།། ཡིད་ལ་ཡང་ཡང་འཕུར་ཡོང༌།། མི་ཡག་གི མི་ཡག་གི ང་ལ་རྟ་ཞིག་ཡོད་པ་སྤྱང་ཀིས་ཟོས་བྱུང༌།། སྤྱང་ཀིའི་ཁ་དེ་རྟ་ཕོའི་ར་ལས་ཆེ་བ།། ང་ལ་གསེར་ཞིག་ཡོད་པ་སྒྲོལ་མས་\nབརྐུས་སོང༌།། སྒྲོལ་མའི་ལག་པ་གསེར་གྱི་འོད་ལས་མྱུར་བ།། ང་ལ། ང་ལ། ང་ལ། ཆང་ཞིག་ཡོད་པ་ལམ་ནས་བོར་སོང༌།། ལམ་ཁའི་དོང་དེ། དོང་དེ། (ས་ལ་དོང་གི་དབྱིབས་ཀྱི་ཐིག་རིས་ཤིག་འབྲི་བའི་ཚུལ་གྱིས)ཆེན་པོ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། (ཁ་པར་གྱི་རོལ་དབྱངས་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་དགོད་གཏམ་ཞིག་གྲགས)\nཨ་རོ། 你好,在干什么? 会上人多不多? 我想一想. 明天没有时间,从后天开始有的是时间.真的,发誓.我想你,喂!喂!\n(ཡར་ལངས་ཏེ་སྒོ་རྡུང་བ)སྒྲོལ་མ། ཁྱོད་ནང་དུ་མེད་པ་མིན་ན་སྒོ་ཕྱེ་རོགས། ང་སྒོ་ཁ་ནས་མི་སྐྱིད་པ་མིན་ནའང་ནང་དུ་ཡོང་འདོད་གི སྒོ་ཁ་ནས་ཅུང་མི་སྐྱིད་སྤྱད་ཅིག་ཡོད་པ་ནི་ཅུང་དྲོ་གི\nསྒོ་ཁ་ན་འབུ་མང་གི མི་མང་གི དྲང་མོར་བཤད་ན་སྒོ་ཁ་ནས་མི་སྐྱིད་གི (ཁ་ཕྱིར་འཁོར་ནས)སྒྲོལ་མ། ས་ག་བཏགས་སྒ་ར་རྟ་སྒྲ་ན་རོ་སྒྲོ་ལ་བཞག་སྒྲོལ། མ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཏཱ་རཱ། རྒྱ་ནག་སྐད་དུ་ཏུའུ་མུའུ། འཇིགས་པ་བརྒྱད་ལས་སྒྲོལ་བའི་ཆ་ནས་བཏགས་པའི་ཡི་དམ་ལྷ་མོའི་རིགས་ཤིག་སྟེ། ནང་གསེས་སུ་སྐུ་མདོག་དང་ཕྱག་མཚན་མི་འདྲ་བར་དབྱེ་བ་ཉེར་གཅིག་ཏུ་\nཕྱེ་ཡོད། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ(གོང་མཛུབ་ལྟད་མོ་བའི་ཕྱོགས་སུ་གཏད་ནས) རྒྱལ་ཡུམ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་དཔལ་མོ། མཆོག་གི་མ། འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་སྲས་མོ། མྱུར་སྐྱོབ། ཕོངས་སྐྱོབ། ཞི་མ། ལེགས་བྱིན་མ། ཨོམ་མཛད་མ་བཅས་སོ།། (གདོང་གར་སྟེགས་ཀྱི་གཡོན་ངོས་སུ་གཏད་ནས)ཨེ་གོ་ཐལ། ཨ་རོག་ཁྱོད་ཀྱིས་ཨེ་གོ་ཐལ། (རུམ་ནས་ཁ་པར་བླངས་ཏེ་རང་གིས་རང་པར་དུ་རྒྱག མུ་མཐུད་དུ་སྒོ་རྡུང་བ)\nསྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། ཁྱོད་ཀྱིས་སྒོ་ཕྱེ་དང་ངས་ཁྱོད་པར་དུ་རྒྱག ངས་སྤྱོད་ཁང་རྒྱབ་ལྗོངས་བྱས་ནས་ཁྱོད་པར་དུ་ཅིག་རྒྱག ཨེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངོ་མ་སྒོ་མི་ཕྱེའམ། དེ་ན་ངས་ཁྱོད་ཀྱི་སྒོ་པར་དུ་རྒྱག་རྒྱུ་ཡིན། མ་རེད། ངས་འདིའི་ལྡེ་མིག་འཚོལ་རྒྱུ། མ་རེད། མ་རེད། ངས་སྒོ་གཅག་རྒྱུ་ཡིན། (དབུགས་མགྱོགས་པོར་ལེན་བཞིན་མ་ཎི་འདོན་པའི་གདངས་ཀྱིས)ངས་སྒོ་གཅག་རྒྱུ་ཡིན། ངས་སྒོ་གཅག་རྒྱུ་ཡིན། ངས་སྒོ་གཅག་རྒྱུ་ཡིན། ངས་སྒོ་གཅག་རྒྱུ་ཡིན། (སྐད་མཐོན་པོས) ངས། སྒོ། གཅག རྒྱུ། ཡིན། (ཁུ་ཚུར་གྱིས་ཤེད་ཀྱིས་རྡུང་བཞིན)སྒོ་འདི་ཐའེ་སིན་གྱི་འགྲམ་པ་ལས་ཀྱང་སྲ་མོར་\nའདུག སྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། ཐེ་སིན། ཁྱོད་ཀྱི་གམ་ན་ཐེ་སིན་ཡོད་པ་མིན་ན་ང་ལ་སྒོ་ཕྱེ་་་རོགས།\n(ཧ་ཅང་གཟབ་ནན་གྱིས)ཨོ། རེད། ཉུང་ཉུང་ཞིག་བྱོས་དང་ཆོག་གི དེ་མིན་ན་མེད་ཀི ཡོང་རྒྱུ་རེད། ཁྱིས་འཛིན་ཡང་སྲིད། སྐྲག་མི་དགོས། གླུ་མ་ལེན་ཞེས་ཤོད། སྐད་ཆ་ནམ་ལངས་པ་འདྲ་བ་ཞིག་བཤད་ཀྱང་ཆོག མང་བོ་ཞིག་མ་དགོད། རབ་ཡིན་ན་གཏན་ནས་མ་དགོད། ཚུར་ཡོང་དུས་ངེས་པར་དུ་གནམ་གྲུར་བསྡད་ནས་ཤོག ལམ་ཁ་ནས་པར་འགའ་རྒྱག་དགོས། ཡ། ཨུན། རྗེས་\nསྒྲོལ་མ་ལོ་ལོ། སྒྲོལ་མ་ལོ་ལོ། སྒོ་ཞིག་ཕྱེས་དང༌། ཤ་ཞིག་སྦྱིན། ཤ་ཞིམ་པོ་ཞིག་སྦྱིན། དེ་མིན་ན་གོ་རེ་ཞིག་སྦྱིན། ཁྱོད་ཚོ་གོ་རེ་ཟ་རྒྱུར་དགའ་བ་མིན་ནམ། གོ་རེ་ཟོས་ན་ཧྲ་གི་མོ། སྒོར་མོ་གྲོན་ཆུང་བྱེད་ཐུབ་ཀི་མོ། (གློ་བུར་ཏུ་དྲན་པའི་ཚུལ་གྱིས)སྒོར་མོ། (གདོང་ནམ་མཁར་གཏད་ནས) སྒོར་མོ། སྒོར་\nམོ། ཨ། སྒོར་མོ་མཐུ་རྩལ་ཅན། ཁྱོས་དམར་ཆུང་སྲོག་གི་ཁེབས་མ་བྱེད་དགོས། ཁྲ་ཆུང་མིག་གི་ལྩིབས་མ་བྱེད་དགོས། ཁྱོད་བྱེའུ་བཞིན་དུ་ཞོག་ནས་ཤོག ཁྱོད་གྲོག་མ་བཞིན་དུ་འདུར་ནས་ཤོག ཨ། སྒྲོལ་མ། ཨ། སྒོར་མོ།\nསྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། ངས་ཁྱོད་ལ་དགོས་པའི་སྒོར་མོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པོ་ཁྱེར་ཡོང་ཡོད། ངས་ཁྱོད་ལ་མེ་ཏོག་ཅིག་ཁྱེར་ཡོང་ཡོད། ངས་ཁྱོད་ལ་ང་ཁྱེར་ཡོང་ཡོད།\nསྒྲོལ་མ། (ངུ་ཤུམ་དང་བཅས)ཁྱོད་ལ་སྒོའང་འབྱེད་པའི་སྤོབས་པ་མེད་ན་ཁང་ཆུང་འདིར་གཅིག་བུར་ཉལ་བའི་སྤོབས་པ་ག་ལ་ཡོད། ཁྱོད་ཁང་ཆུང་འདིའི་ནང་ན་འདྲེ་ཡོད་པར་མི་སྐྲག་གམ། ངས་ཇི་ལྟར་འདང་བརྒྱབ་ཀྱང་ཁང་ཆུང་འདིའི་ནང་ན་འདྲེ་ཡོད་རྒྱུ་རེད། འདྲེས་ཁྱོའི་སྙིང་གི་དཀྱིལ་དུ་རང་གི་ཚང་བཅས་ཏེ་ཁྱོད་ལ་སྒོ་འབྱེད་དུ་འཇུག་གི་མེད་པ་ཁོ་ཐག་རེད། ཨ་རོ། སྒྲོལ་མ། སྒྲོལ་མ། (ཁ་པར་གྱི་སིལ་སྒྲ་སྒྲོལ་མ་སྒྲོལ་མ་ཞེས་པ་གྲགས)\nབུད་མེད་ཅིག་གི་སྐད། ཨེ། དམྱལ་བ་བོ།\nབུད་མེད། མི་ཤེས་ཁུལ་མ་བྱེད། ང་སྒྲོལ་མ་ཡིན་ཡ། མགྱོགས་པོར་མི་ཡོང་བར་ལམ་ཁ་ནས་ཅི་ཞིག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ཀ་རེ་ཀོ་རེ་མ་བྱེད་པར་ངའི་སྒོ་ཁར་སྐེམ་པའི་རྐང་སྣམ་དེ་ཁྱེར་ནས་ཤོག\nབཟི་བོ། (ཧ་ཅང་ཡི་རངས་པའི་ཚུལ་གྱིས)ཨོ་ཡ། (ལྕགས་གདང་དུ་བཀལ་བའི་རྐང་སྣམ་ཁྱེར་ནས་མགྱོགས་པོར་འགྲོ་བ)\n2014-12-12 སྐྱབས་ཆེན་བདེ་གྲོལ། ཀློག་གྲངས། མཆན ཡོད།


Wylie:Nag po u tsi ta 'chi ba med pas mdzad pa yon po srong ba'i gdams pa - gDams Ngag mDzod\nWylie:Nag po u tsi ta 'chi ba med pas mdzad pa yon po srong ba'i gdams pa\nDamngak Dzö Volume6(ཆ་) / Pages 55-57 / Folios 1a1 to 2a6\nVolumes List > Volume6> Text #6 (No Translation) (བོད་སྐད་) Scroll to Research Info Catalog Information for this text:\nརྗེ་བཙུན་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་. ༄༅། །ནག་པོ་ཨུ་ཙི་ཏ་འཆི་བ་མེད་པས་མཛད་པ་ཡོན་པོ་སྲོང་བའི་གདམས་པ་བཞུགས་སོ༎. གདམས་ངག་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད།, པོད་ ༼ཆ་༽, 55-57. ཏེ་ལི་་་རྒྱ་གར་: ཞེ་ཆེན་དཔེ་མཛོད་ཁང་, ༡༩༩༩.\nrje btsun grags pa rgyal mtshan. @#/_/nag po u tsi ta 'chi ba med pas mdzad pa yon po srong ba'i gdams pa bzhugs so//. In gdams ngag rin po che'i mdzod, Volume6(ཆ་), 55-57. New Delhi: Shechen Publications, 1999. Enlarged reprint of the 1979 edition published by Dilgo Khyentse Rinpoche from prints from the dpal spungs xylographs.\n།རྩ་དང་རླུང་དང་ཐིག་ལེ་ཡོན་པོ་བསྲུང་བའི་གདམས་ངག་སློབ་དཔོན་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནག་པོ་པའི་གསུངས་པ་འདི་དཔལ་ས་སྐྱའི་དགོན་པར་བྲིས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་བརྒྱུད་པ་ནི་གཏུམ་མོ་ལམ་རྫོགས་དང་འདྲའོ༎ ས་མཱསྟ་མི་ཐི། །\n/rtsa dang rlung dang thig le yon po bsrung ba'i gdams ngag slob dpon brtul zhugs kyi spyod pa nag po pa'i gsungs pa 'di dpal sa skya'i dgon par bris pa yin no/_/'di'i brgyud pa ni gtum mo lam rdzogs dang 'dra'o//_sa mAs+ta mi thi/_/\nབོད་སྐད་དུ། ༄༅། །ནག་པོ་ཨུ་ཙི་ཏ་འཆི་བ་མེད་པས་མཛད་པ་ཡོན་པོ་སྲོང་བའི་གདམས་པ་བཞུགས་སོ༎\n@#/_/nag po u tsi ta 'chi ba med pas mdzad pa yon po srong ba'i gdams pa bzhugs so//\nགཡོན་: ཆ་ ཡོན་པོ་ (གྲངས་ཀ་) སྲོང་བ།\nLeft: cha yon po (tibfolio#) srong ba/\nགཡས་: (#) གདམས་མཛོད་ ལམ་སྐོར་ཕྱི་མ།\nRight: (#) gdams mdzod lam skor phyi ma/\nLeft: gdams mdzod sa skya'i skor/\nBegin-End Pages (Western): 55-57\nEnd Tibetan page and line #: 2a6\n༥༥ནག་པོ་ཨུ་ཙི་ཏ་འཆི་བ་མེད་པས་མཛད་པ་ཡོན་པོ་སྲོང་བའི་གདམས་པ་བཞུགས་སོ།། བླ་མ་དམ་པ་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །སློབ་དཔོན་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནག་པོ་པ། ཛཱ་ལནྡྷ་ར་ནས་སྤྱོད་པ་ལ་གཤེགས་པའི་ལམ་ཁར། རྣལ་འབྱོར་མ་ཐམས་ཅད་སྔོན་ལ་སོང་། སློབ་དཔོན་ཕྱིས་ནས་འོངས་པའི་ལམ་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་གཅིག་གི་ཧ་དེར་ཕྱིན་པས། དེ་ནས་མི་འགའ་གཏམ་ཟེར་བ་ལ་ཉན་པས། དེ་ནས་ཞག་འགའི་གོང་ན་མི་གཅིག་གིས་ཨུ་ཙི་ཏའི་འཆི་བ་མེད་པ་བྱ་བ། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ། རྒས་པ་དང་འཆི་བ་མེད་པ་ཞིག་འདུག་ཟེར་བའི་གཏམ་ཐོས་ནས། དེ་གང་ན་ཡོད་དྲིས་པས། སྡོད་ས་ངེས་པ་མེད་དེ། རེས་བྲག་ཡ་ཀི་ལ་སྡོད། རེས་ནགས་ཚལ་ཆུང་ངུ་ཡ་གི་ལ་སྡོད་ཟེར་ནས་ནགས་ཆུང་ངུ་ཞིག་བསྟན། དེར་ཕྱིན་པ་དང་། ཁོང་བསྒོམ་ཞིང་འདུག་སྟེ། བལྟས་པས། གཅེར་བུ་ཁ་དོག་ནག་པོ། །ལུས་ཆབ་རམ་ལྟ་བུ་ཞིག་འདུག་པ་མཐོང་ནས། དེ་ལ་མ་བརྟགས་པར་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། རྗེས་སུ་བཟུང་བར་ཞུས་པ། ངས་ཁྱོད་མི་འདུལ་གྱིས། གདམས་ངག་མ་ཞུ་ཟེར་བར་དེ་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག་ཟེར་རོ། །དེར་ཁྱོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་སུ་ཡིན་བྱས་པས། རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་སློབ་མ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ཡིན། ང་དེའི་སློབ་མ་ཨུ་ཙི་ཏ་འཆི་བ་མེད་པ་བྱ་བ་ཡིན་ཟེར། དབང་ཕྱུག་དེ་ད་ལྟ་ག་ན་ཡོད་བྱས་པས། ས་འོག་རིམ་པ་དགུ། རི་རབ་ཀྱི་ཁོང་གསེང་ན་ཨུ་མ་དང་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ཡོད་ཟེར། ནམ་ལྡང་བྱས་པས། སངས་རྒྱས་སྟོང་རྩ་གཉིས་རྫོགས་པ་དང་ལྡང་ཟེར་རོ། འོ་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གདམས་ངག་འདི་སངས་རྒྱ་བའི་ལམ་དུ་འདོད་དམ་མི་འདོད་བྱས་པས། འདོད་ཟེར་ནས། འོ་ན་རྗེ་སུ་བཟུང་བར་ཞུ་བྱས་པས། དེ་ལྟར་ན་ངའི་གདམས་ངག་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ནས་ཚིགས་བཅད་འདི་གསུངས་སོ། །ཁོ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་རླུང་བཟུང་ན། །སྐྲ་དཀར་གཉེར་མ་རྣམས་སླངས་ཏེ། །རྒས་དང་འཆི་བ་ལས་གྲོལ་ནས། །ནམ་མཁའ་བཞིན་ཏུ་འཆི་མེད་འགྱུར། ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་\n༥༦འདི་ནི་ཡོན་པོ་སྲོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། རྩ་ཡོན་པོ་ནི། རོ་རྐྱང་གཉིས། རླུང་ཡོན་པོ་ནི། ལྡང་འཇུག་གཉིས། ཐིག་ལེ་ཡོན་པོ་ནི་ཁུ་ཁྲག་གཉིས། དེ་རྣམས་བསྲོངས་པ་ནི་དབུ་མར་ཚུད་པ་སྟེ། རྩ་དང་རླུང་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་འཆིང་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། དེའི་ལག་ཏུ་བླང་བའི་རིམ་པ་ནི། ཉི་མ་འགའ་བཀུ་མཉེ་བྱ། སྤྱོད་ལམ་དལ་བར་བཞག །དེ་ནས་བསྒོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་སྟན་བདེ་བ་ལ་བསྡད་ལ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་བྱ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྒོམ། བླ་མ་སྤྱི་བོར་བསྒོམས་ལ་མོས་གུས་བྱ། ཡི་དམ་གྱི་ལྷ་དྲན་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་དངོས་གཞི་ནི། ཁྲོ་བོའི་གཟུགས་ཀྱིས་རླུང་བཟུང་ན། ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་པས། ལུས་སྐྱིལ་ཀྲུང་ལེགས་པར་བཅའ། ལག་པ་གཉིས་རྡོ་རྗེ་ཁུ་ཚུར་བཅངས་ལ། པུས་མོ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཞག །མིག་གཉིས་མི་འཛུམ་པར་གྱེན་ལ་ལྡོག །ལྕེ་རྐན་ལ་སྦྱར། སོ་བསྒྲིགས་ལ་ཁ་བགྲད། སྟེང་རླུང་འོག་རླུང་ཁ་སྦྱར་ལ། ལྟོ་བ་ཚིག་པ་ལ་གཅེར། ལག་པ་གཉིས་པུས་མོའི་སྟེང་དུ། ཕར་ལ་རིམ་གྱིས་གྲེ་མོ་པུས་མོ་ལ་སླེབ་སླེབ་བཏང་ལ། ལུས་ཐམས་ཅད་ཉྭ་སུལ་ཐོན་ཐོན་སྒྲིམས་ན། ལུས་ཅུང་ཟད་འདར་བ་ཙམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་རླུང་འཆིངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བུའི་འཁྲུལ་འཁོར་དྲག་ཏུ་བྱེད་པའི་དུས་སུ་སྙིང་ཚ་ལམ་པའམ། མགོ་ན་སྐམ་པ་བྱུང་ན་སྦྱོར་བ་ཀློད། དེས་མ་ཞི་ན་འོ་དོད་འབོད་པ་དང་། ཁ་ཟས་བཟའོ། དེ་ལྟ་བུ་ལན་ཉི་ཤུ་རྩ་རེ་ཙམ་བྱས་ལ། ཀློད་ནས་སེམས་གསལ་སྟོང་ངོས་བཟུང་ཞིང་སྦྱོར་བ་ཀློད་ལ་བཞག །ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ཏུ་རྩོལ་བ་དྲག་ཏུ་བྱ། དེ་ལྟ་བུ་ཐུན་གྲངས་ཐུན་ཚོད་མེད་པར་བྱས་ན། ཇི་ཙམ་ལ་ལུས་ཀྱི་འཁྲུལ་འཁོར་བྱས་མ་ཐག་ཏུ། གསལ་སྟོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏུ་འགྲོ་བ་བྱུང་ན་འཁྲུལ་འཁོར་དང་པོ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན། །བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཁྲུལ་འཁོར་གཞན་ཡང་བྱ་སྟེ། ལག་པ་གཡོན་པ་རྡོ་རྗེ་ཁུ་ཚུར་སྙིང་གར་བཞག །གཡས་པ་རྡོ་རྗེ་ཁུ་ཚུར་ནམ་མཁའ་ལ་ཕྱར་ལ་རླུང་ཁ་སྦྱར་ཏེ། སྔ་མ་བཞིན་ཏུ་བསྒྲིམ་སྟེ། ཡང་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་གཡོན་པ་འཕྱར་ཏེ་གཡས་སྙིང་གར་བཟུང་ལ་སྔ་མ་བཞིན་ཏུ་སྦྱང་།\n༥༧ཡང་གཡས་གཡོན་གཉིས་གཞུ་འགེངས་པ་བཞིན་ཏུ་བྱས་ལ་སྔ་མ་བཞིན་ཏུ་སྦྱར། ཡང་ལག་པ་གཉིས་ནམ་མཁའ་ལ་འཕྱར་ཏེ། ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ཏུ་བསྒྲིམས་ཏེ་བསྒོམ། རྡོ་རྗེ་ཁུ་ཚུར་སྙིང་གར་བསྣོལ་ཏེ་བཅིངས་ལ་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ཏུ་བསྒོམ་མོ། དེ་ལྟར་འཁྲུལ་འཁོར་གང་བཅིངས་ཀྱང་བརྗོད་བྲལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་ན། མཐར་ཕྱིན་པའི་ཚད་ཡིན་ནོ། །སྐྲ་དཀར་དང་གཉེར་མ་བྱུང་ན་གང་བྱུང་སར་མཆིལ་མ་བྱུགས་མཉེའོ། །དེས་སྐྲ་དཀར་དང་གཉེར་མ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང་། ཟས་ལ་གཙང་རྨེ་མེད་པར་ཀུན་འདར་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་པ་ལ་རིམ་གྱིས་བསླབ། དེ་ནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་དང་། འཆི་བ་མེད་པ་འགྲུབ་སྟེ། དེ་ནས་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྤྱོད་པ་ལ་བསླབ། དེ་ནས་ས་རྣམས་རིམ་གྱིས་བགྲོད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་མངོན་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདིའི་འབྱུང་བ་ལུས་འཁྲུགས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་ཀྱི་བར་ཆད་ནི་རང་ཞི་བར་འགྱུར། ཕྱི་རོལ་བདུད་ཀྱི་བར་ཆད་ནི། ངག་ཏུ་ཧཱུྃ་བརྗོད་ནས་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བྱས་པས་རང་ཞིར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་སྐུ་གསུམ་ཡན་ལག་བདུན་ལྡན་ནི། ཆོས་སྐུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཡན་ལག །ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ལ། ཁ་སྦྱོར་བདེ་ཆེན་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་གསུམ་མོ། །སྤྲུལ་པའི་སྐུ་ལ། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ། །རྒྱུན་མི་འཆད་པ། འགོག་པ་མེད་པ་གསུམ་མོ། །རྩ་དང་རླུང་དང་ཐིག་ལེ་ཡོན་པོ་བསྲོང་བའི་གདམས་ངག་སློབ་དཔོན་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ནག་པོ་བའི་གསུངས་པ་འདི་དཔལ་ས་སྐྱའི་དགོན་པར་བྲིས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་བརྒྱུད་པ་ནི་གཏུམ་མོ་ལམ་རྫོགས་དང་འདྲའོ། ས་མཱསྟ་མི་ཐི། །\nThe Instructions on How to Straighten the Crooked Written by Narpo Utsita Chiwa Mepa.\nRetrieved from "https://dnz.tsadra.org/index.php?title=Wylie:Nag_po_u_tsi_ta_%27chi_ba_med_pas_mdzad_pa_yon_po_srong_ba%27i_gdams_pa&oldid=49622"