སྟག་ལྷ་ཚེ་བརྟན། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཚེ་དཔལ། ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༢༡ལོའི་ཟླ་བ་༠༨ཚེས་༡༦ཉིན།\nདེ་ཡང་གཞུང་ལུགས་གཏིང་ཟབ་ཅིང་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བོད་ཀྱི་མཛེས་རྩལ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་གཅིག་ནི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་ཡིན་ལ། འདི་ལའང་བརྗོད་བྱ་དང་མཚོན་རྩལ་ཉམས་འགྱུར་གང་ཐད་ནས་འཛམ་གླིང་རི་མོའི་དོ་ར་རུ་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཡོན་དུ་མས་ཕྱུག་པས། གནས་འདིར་སློབ་སྦྱོང་དང་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཉིན་རེ་བཞིན་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་ནི་དྲི་ཞིམ་ཚལ་ལ་བུང་བ་འདུ་བའི་ཟླ་རུ་གྱུར་ཅིང་མཆིས་ན། ཁ་བའི་ལྗོངས་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་ཞིང་བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་ནུ་ཞོས་བསྐྱངས་པའི་གཞོན་སྐྱེས་སྒྱུ་རྩལ་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་ཚོའི་དགོངས་འདུན་ལྟར་“གཞན་དག་རྗེས་སུ་འཛིན་པའི་”མཛད་བཟང་སྐྱོང་རྒྱུ་ནི་གཡོལ་དུ་མེད་པའི་འོས་འགན་ལགས་ཤིང་། གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ཐོག་མར་རང་ཉིད་གནས་འདིར་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞིག་དགོས་རྒྱུ་ནི་རྩ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །\nསྤྱིར་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ནི་འདོད་པ་འཇོ་བའི་བ་དང་མཚུངས་པར་གང་ལ་ཅི་འདོད་པ་བཞིན་འབྱུང་བས་ན། རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་ཡང་དེ་ལས་མི་འདས་ཤིང་། ཆོས་སྲིད་འབྱོར་གསུམ་གང་ལའང་བབས་དང་བསྟུན་པའི་དགེ་ཕན་བླ་ན་མེད་པ་བསྐྲུན་ནུས་པ་སྟེ། ཆོས་ལ་འཇུག་པ་ཚོར་སངས་རྒྱས་ཐོབ་པའི་ཐབས་ལམ་སྟོན་ཅིང་། སྲིད་ལ་མོས་པ་ཚོར་ཞི་རྒྱས་དབང་དྲག་གི་ཤེས་རབ་སྟེར། དཔལ་འབྱོར་ལ་རེ་བ་རྣམས་ལ་མཆོག་དང་ཐུན་མོང་གི་ཕུན་ཚོགས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་“གཞན་རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའི་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ཞེས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལས་ཕུལ་དུ་བསྔགས་ཤིང་། མཛེས་རྩལ་གྱི་ནང་ཚན་དུའང་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་གཙོ་བོར་བགྲང་སྟེ་《བསྟན་བཅོས་བེེཌྰུར་གཡའ་སེལ་》 ལས་ལེའུ་ཉེས་བརྒྱ་པ་བཟོ་རིག་པའི་སྐབས་《རི་མོའི་མཚན་ཉིད་ཚངས་པའི་ཚད་ཡིག་》ལས་དྲངས་ཏེ་“ཚངས་པས་རྒྱལ་པོ་གཅེར་ཐུལ་ལ། ། རི་ཡི་མཆོག་ནི་རི་རབ་ཡིན། ། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱི་ནི། ། གཙོ་བོ་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ཡིན་ནོ། ། མི་ཡི་གཙོ་བོས་ས་བདག་སྟེ། ། དེ་བཞིན་རི་མོ་སྒྱུ་རྩལ་གཙོ། རྒྱལ་པོ་དེ་བཞིན་སྒྱུ་རྩལ་ཀུན། ། རི་མོའི་ལས་ལ་ཡང་དག་བརྟེན། ། ”སོགས་འབྱུང་ཞིང་། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བསྟན་པ་རབ་བརྟན་གྱིས་གསུངས་པའི་རི་མོའི་ཐ་སྙད་ཐོག་མར་བྱུང་ལུགས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ལས་ཀྱང་བོད་དུ་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་བྱུང་སྔ་བ་མ་ཟད། ཐོག་མར་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ཀྱིས་གསར་གཏོད་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ་རྒྱ་ཆེའི་མི་དམངས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཡོད། ད་ལྟའི་ཚེ་ན་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་ཤེས་རིག་རྣམས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གར་སྟེགས་གཅིག་ཏུ་འགྲེམས་པའི་བསྐལ་བཟང་ཤར་བ་དང་བསྟུན་ནས། ལེགས་ཆ་ཆེར་སྤེལ་དང་ཞན་ཆ་རྒྱང་དུ་དོར་བའི་ཆོས་ཉིད་མངོན་དུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་པས་ན་ང་ཚོས་དུས་རབས་དང་མཐུན་པའི་བོད་ཀྱི་རི་མོ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིན་ཐང་གསར་པ་བསྐྲུན་དགོས་ཤིང་སྐྱོན་ཆ་དག་སེལ་དང་སྒྱུ་རྩལ་པའི་བློ་སྦྱོང་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གོང་མཐོར་བཏང་སྟེ། བོད་ཀྱི་རི་མོའི་ལོ་རྒྱུས་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་ལོ་རྒྱུས་རིན་ཐང་དངོས་ལ་མི་ཚོས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་གདེང་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེའོ། ། དེ་ཡང་བོད་རིགས་ནི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་གཏིང་ཟབ་ཅིང་ལོ་རྒྱུས་རིང་ཤོས་ཀྱི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པའི་དབང་གིས། གཟིགས་མཁན་རྣམས་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་ཚད་གཞི་དང་བཟོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་མཛེས་འཛིན་ལྟ་བ་གང་ཡང་ངེས་ཅན་གྱི་སྟེང་ནས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པས། བོད་ཀྱི་རི་མོའི་ཁྲོད་ཆོས་ལུགས་བརྗོད་བྱས་གོ་གནས་གཙོ་བོ་བཟུང་ཡོད་པ་བདེན་ཡང་བརྗོད་བྱ་ཧྲིལ་པོའི་ཐད་ནས་བལྟས་ཚེ་ནང་དོན་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད་པ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བློ་རྒྱ་ཡངས་པ་ཀུན་གྱིས་མཁྱེན་གསལ་རེད། འོན་ཀྱང་རིགས་གཞན་པའི་སྐྱེ་བོ་མང་དག་ཅིག་གི་སྣང་ངོར་བོད་ཀྱི་རི་མོ་ཞེས་གླེང་མ་ཐག་དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་གཅིག་པོ་འཛིན་པའི་རི་མོའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཁུངས་མ་དག་པའི་ལྟ་སྟངས་འདིར་རྒྱུ་མཚན་རྩ་བ་ནས་མེད་པ་མ་ཡིན་དེ། ང་ཚོའི་སྒྱུ་རྩལ་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་དང་སྒྱུ་རྩལ་ཐད་ཀྱི་བློ་སྦྱོང་། རི་མོའི་སློབ་གསོ་རྒྱུད་སྟངས་བཅས་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱས་ཚེ་སྐྱོན་མང་པོ་ཞིག་རང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པར་མཐོང་སྟ། ཀམཐོང་ཐོས་ཉུང་བའི་དབང་གིས་གསར་རྩོམ་ལ་འཇུག་པའི་བློ་སྟོབས་ཆུང་བའི་སྐྱོན། ཁརི་མོ་ལག་ལེན་དང་ཉམས་མྱོང་ཅི་ཡང་མེད་ཀྱང་རིག་པའི་གནས་བཅུ་ལ་མཁས་པའི་གྲགས་སྐམ་ལ་སྲེད་པའི་དབང་གིས་རི་མོའི་གཞུང་ལུགས་རྩོམ་པའི་སྐྱོན། གགཞུང་རྩོམ་པ་ལ་ཆོས་གཞུང་ནས་བསྟན་པའི་ཐིག་རྩའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བཤུས་ཏེ་བརྒྱུད་པ་ཙམ་ལས་སོ་སོ་རང་ངོས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཤིང་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ལྟ་བ་སྒེར་ཚུགས་ཐུབ་པ་ཉུང་བའི་སྐྱོན། ངརིག་གནས་ཆུ་ཚད་དང་ལག་རྩལ་དོ་མི་མཉམ་པའི་སྐྱོན། ཚུལ་འདི་སྲོལ་རྒྱུན་རི་མོ་བར་ཡོད་པ་མ་ཟད་དེང་དུས་སུ་མཛེས་རྩལ་སློབ་གླིང་སོགས་ནས་ཐོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་པར་བྱུང་སླ་བ་སྟེ། སོ་སོའི་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་རྨང་གཞི་ཞན་པའི་དབང་གིས་བོད་ཀྱི་མཛེས་རྩལ་སྤེལ་བར་ཕན་ནུས་ཅི་ཡང་འདོན་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་བཅས། གོང་གི་སྐྱོན་ཆ་འདི་དག་ལ་ངོས་ཟིན་ཟབ་མོ་མ་བྱས་ཚེ་བགྲང་བྱ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་བོད་ཀྱི་རི་མོ་སྒྱུ་རྩལ་དེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རི་མོ་ཙམ་དུ་འགྱུར་ཉེན་ཆེ་ཞིང་། ད་ལྟའི་ཚེ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་ལ་རང་སྣང་གང་ཤར་གྱིས་དཔྱད་གཏམ་སྤེལ་མཁན་ཧ་ཅང་མང་བས་བོད་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་པ་རྒན་གཞོན་རྣམས་དང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལ་དགའ་ཞེན་ཆེ་བའི་གཞན་རིགས་ཀྱི་དཔྱོད་ལྡན་སྐྱེ་བོ་ཚོས་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱས་ནས་“དངོས་ཐོག་བདེན་འཚོལ་”གནང་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བར་སྙམ་མོ། །\nབོད་ཀྱི་རི་མོ་ནི་བོད་ཡུལ་རང་ནས་བྱུང་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་རི་མོའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་རིགས་གཞན་གྱི་ས་ནས་དར་བའི་རི་མོ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལེགས་ཆ་རྣམས་བསྡུས་ཤིང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་དང་མཐུན་འདྲེས་བྱུང་བའི་རི་མོའི་རྣམ་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་མོ་འཕེལ་འགྱུར་ལོ་རྒྱུས་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ཞིག་དང་དེང་གི་ཆ་ལ་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཐུན་མིན་ཆོས་ལྡན་པའི་རི་མོའི་རྣམ་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་ཅིང་འཛམ་གླིང་ཤར་ཕྱོགས་སྒྱུ་རྩལ་འགྲུབ་པའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་གཅིག་ཏུའང་གྱུར་པ་རེད། ད་ལྟའི་སྒྱུ་རྩལ་དབྱེ་ཞིབ་རིག་པའི་ལམ་ནས་བལྟས་ཚེ། གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་བྲག་ལྡེབས་རི་མོ་ལ་ཡང་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ལྡན་ཡོད་མོད། གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དང་དེང་གི་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་གཉིས་ལ་རྩ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱིས་དུས་རབས་མཚོན་གྱི་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ཡང་། བརྗོད་བྱའི་བཀོད་པ་བྱེད་སྟངས་ལ་ཐུན་མོང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ལྡན་པ་ནི་དོན་མཚོན་རྒྱུ་གཙོར་འཛིན་པ་དེ་ཡིན་ལ་སྣང་ཚུལ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་དང་འབྲེལ་བ་ཤིན་ཏུ་དམ་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད། 《བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ》ཞེས་པ་ལས། “གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་རིགས་དང་ཤེས་རིག་གཞན་གྱི་སྔ་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་རིགས་གཉིས་བསྡུར་ཏེ་བལྟས་ཚེ། བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་མང་ཚོགས་ཅན་དང་སྤྱི་སྟངས་ཅན། བསམ་ཕྱོགས་ཅན་བཅས་གདོད་མའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དུས་རིམ་ཁྱད་ཆོས་ལྷག་པར་གསལ་ལ། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ནང་དོན་ཐད་ནས་དུས་སྐབས་དེའི་མཐོ་སྒང་མི་རིགས་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་དགའ་ཕྱོགས་དང་མི་རིགས་གཤིས་རྒྱུད། བསམ་བློའི་ཁྱེར་ཕྱོགས་དང་འཚོ་བའི་གོམས་སྲོལ་སོགས་མངོན་གྱི་འདུག་”ཅེས་བསྟན་ཡོད། དེས་ན་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་སྔ་གྲས་དག་གི་བརྗོད་བྱ་ཡང་གོང་གི་ནང་དོན་དེ་དག་དང་འགལ་མི་སྲིད་པ་ནི་རིག་པས་གྲུབ་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བོད་རིགས་ནི་གབ་ཚིག་དང་དཔེ་མཚོན་འགོད་པ་ལ་དགའ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པར་མཐོང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཆའི་ནང་གཏམ་དཔེ་མང་ཞིང་འཚོ་བའི་ཁྲོད་རྒྱན་རིས་མང་བ་དག་གིས་མཚོན་ནུས་པ་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་བརྗོད་བྱ་གང་ཞིག་གསལ་སྟོན་ཡོང་ཆེད་བསྡུས་བརྗོད་དང་རབ་བཏགས། རྟོག་པ་འཆར་ཡན་བཅས་ཀྱི་མཚོན་ཐབས་སྤྱད་དེ་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད་པ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གསར་རྩོམ་ཁོ་ནའི་བྱེད་ཐབས་ཤིག་མ་ཡིན་པར། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྲོལ་རྒྱུན་དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་དོན་མཚོན་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་དུ་མི་སྣའི་གནས་ས་གཅིག་ཀྱང་དབང་ཐང་ཆེ་ཆུང་གི་དབང་གིས་གཟུགས་བོངས་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་སུ་བཀོད་པ་དང་། ཉི་ཟླ་གདན་དུ་གཏོང་བ། མི་རི་ལས་ཆེ་བ་དང་མི་མཁའ་ལ་འཕུར་བ་སོགས་རབ་བཏགས་ཉམས་ཅན་གྱིས་མཚོན་ཚུལ་ཧ་ཅང་མང་ལ། འབར་བཞིན་པའི་མེ་རིས་ཤེས་རབ་མཚོན་པ་དང་སྤྱན་མིག་གསུམ་པས་ཡེ་ཤེས་མཚོན་པ། ཉི་ཟླས་ཐབས་ཤེས་མཚོན་པ་དང་གཡུང་དྲུང་གིས་འགུལ་སྐྱོད་ནི་རྟག་བརྟན་མི་འགྱུར་བ་མཚོན་པ་སོགས་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལོངས་པ་མ་ཟད། དེ་དག་ལ་དུས་རབས་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་མི་འདྲ་བ་ལྡན་ཡོད། ཁ་དོག་རིགས་ཀྱི་དོན་མཚོན་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། 《བཟོ་གནས་སྐྲ་རྩེའི་ཆུ་ཐིག》ལས་“དང་པོ་ཚོན་གྱི་ཕ་མ་བུ་ཚ་སོགས་ནི། ལི་མཐིང་སྤང་མཚལ་སྐག་བ་བླ། ། རམས་བཅས་ཕ་བདུན་ཀ་རག་མ། ། ”ཞེས་དང་། “དེ་གཉིས་རེ་སྡེབ་སྦྱོར་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོན་གྱི་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ནི་ཚོན་གྱི་བུ་ཚ་ཡིན་ནོ། ། ” ཞེས་འབྱུང་ལ། 《ལག་ལེན་ཞུན་ཐིག》ཏུའང་དགྲ་གྲོགས་དང་རྒྱལ་བློན་གཡོག་འཁོར་སོགས་དཔེ་མཚོན་ཧ་ཅང་མང་བ་མ་ཟད། ཚོན་གྱི་ཚུར་སྣང་གིས་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་གྱི་བརྗོད་བྱ་མང་པོ་སྟོན་གྱི་ཡོད་ལ། རིག་གནས་མི་འདྲ་བ་ལས་མཚོན་དོན་ཀྱང་མི་འདྲ་བ་འབྱུང་གི་ཡོད་པ་ནི་《ལག་ལེན་ཞུན་ཐིག》ལས་“མི་ རིགས་མི་འདྲ་བ་དང་རིག་གནས་མི་འདྲ་བར་མཚོན་བྱེད་དང་ཚོར་སྣང་གི་རང་བཞིན་རྦད་དེ་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མེད་”ཅེས་བསྟན་ཡོད། བསྡུས་བརྗོད་དང་གབ་ཚིག་ཉམས་ཅན་ལའང་《རླུང་རྟ་》དང་ 《སྡོམ་བརྩོན་དམ་པ》སོགས་ལྟ་བུའི་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ཤུགས་ཆེར་གནས་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་《འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་ཆེན་པོ་གསུམ་དང་སྒྱུ་རྩལ་》ཞེས་པ་ལས་“རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལམ་ནས་བལྟས་ཚེ། སྒྱུ་རྩལ་ནི་མི་རིགས་སོ་སོའི་རིག་གནས་སེམས་ཁམས་གཟུགས་ཅན་དུ་མངོན་པ་ཡིན་པའི་དབང་གིས། དེར་མི་རིགས་དེའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་དང་རིན་ཐང་ཚད་གཞི་མཛེས་དཔྱོད་ལྟ་སྟངས་བཅས་འདུས་ཡོད་”ཅེས་འབྱུང་། དེ་འདྲ་ཡིན་དུས་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཚེ་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་རིམ་ཧྲིལ་པོ་དང་ཁྱད་པར་དུ་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པར་ཕན་ནུས་འདོན་ཐུབ་ངེས་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་ལ་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་དར་བ་དང་བསྟུན་ནས་རི་མོ་སྒྱུ་་བརྩམས་ཆོས་ཆེས་མང་བའི་ས་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་རེད། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་ལྷག་གི་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་དྲན་བྱས་ཚེ་ཆོས་ལུགས་དེ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ལག་ཆ་ཞིག་ནས་རིམ་གྱིས་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་ཅན་དུ་གྱུར་ཅིང་། དེ་ཡང་རིམ་བཞིན་གྲུབ་མཐའི་བར་གྱི་ལ་རྒྱ་དེ་མི་རིགས་ཧྲིལ་པོའི་མདུན་ལམ་ལས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བ་ལྟར་གྱུར་པས། རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ལའང་རང་རང་གི་གྲུབ་མཐར་མཐུན་པའི་འགྲེལ་སྣ་ཚོགས་བཀོད་དེ་མ་གཞིར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དྲི་ཙམ་མེད་པའི་བརྩམས་ཆོས་མང་པོ་ཞིག་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཅན་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་། ཁ་ཅིག་གིས་བོད་ལ་མི་ཆོས་རིང་ལུགས་ཀྱི་རི་མོ་མེད་པར་འདོད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཅིག་འདི་ནས་བྱུང་བ་རེད།\n1.འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《རླུང་རྟ་》དེ་ཡང་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་མི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་། ཡུལ་དུས་གནས་སྟངས་ཀྱི་དབང་གིས་རང་རང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཚན་རིག་ལྟ་བ་རེའང་ཡོད་པ་ཡིན། བོད་མི་རིགས་ལ་མཚོན་ན་རྡོ་ཆས་དུས་རབས་ནས་བཟུང་ཤེས་རིག་གི་ཡལ་འདབ་རྒྱས་འགོ་བརྩམས་པ་ནི་བོད་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་མང་པོ་ནས་རྙེད་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་མ་གཞི་ནས་མཛེས་རྩལ་གྱི་ཐོན་དངོས་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ་དེ་དག་རི་མོའི་རིགས་ནི་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་བརྡ་རྟགས་གལ་ཆེན་འབའ་ཞིག་ཡིན།\n《བོད་ཀྱི་གནས་བཤད་》ལས་“གནའ་དཔྱོད་རིག་པའི་དཔྱད་གཞི་ལས་བདེན་དཔང་བྱུང་བར། ལོ་ངོ་ཁྲི་ཕྲག་དུ་མའི་གོང་རོལ་གྱི་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་མཇུག་ཙམ་ན་ནུབ་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་མིའི་རིགས་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དབུ་བརྩམས་པ་རེད། ”ཅེས་འཁོད་ཡོད་ལ། ལྕགས་རིགས་སྤྱོད་པའི་དུས་རབས་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་གི་བྲག་ལྡེབས་རི་མོའི་ཁྲོད་སྟག་དང་ཁྱུང་སོགས་སེམས་ཅན་གྱི་གཟུགས་རིས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཉི་ཟླ་སྐར་གསུམ་དང་གཡུང་དྲུང་གི་རི་མོ་སོགས་ཀྱང་འབྱུང་ལ། མི་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་བྱ་འགུལ་མཚོན་པ་ནི་ཧ་ཅང་མང་ངོ་། ། དེས་ན་ལོ་ངོ་སྟོང་ནས་ཁྲི་གཅིག་ཡར་སྔོན་གྱི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་ཙམ་ན་བོད་རྣམས་ཀྱི་རི་མོའི་མཚོན་རྩལ་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད་པ་ནི་རིག་པས་དཔྱད་ན་ཤེས་སོ། ། (རླུང་རྟ་》ཞེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་ངོ་གཞི་ཙམ་གྱི་རིགས་ལ་དབྱེ་ཚེ་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་ཀྱི་བྲག་ལྡེབས་རི་མོའི་རིགས་དང་འདྲ་ས་མང་ཞིང་། བརྩམས་ཆོས་འདིའི་བརྗོད་དོན་ཐད་ས་ཆུ་མེ་རླུང་ནམ་མཁའ་སྟེ་འབྱུང་བ་ལྔའི་མཚོན་བྱ་སྲོག་ཆགས་ལྔའི་གཟུགས་སུ་བཀོད་པ་ནི་རླུང་རྟའི་སྐོར་གྱི་བཤད་སྟངས་རྣམས་ཁ་མཐུན། དེ་ཡང་ 《སྒྱུ་རྩལ་དང་ཆོས་ལུགས་》ལས། “སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྣང་ ཚུལ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་དེ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་བྱུང་བ་ཡིན་”ཞེས་པ་བཞིན། བོད་རྣམས་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འགུལ་སྐྱོད་རྣམས་རི་མོའི་ལམ་ནས་མཚོན་པ་ནི་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་རེད་ལ་སྣང་ཚུལ་འདི་ནི་མི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་ཡི་གེ་མ་བྱུང་གོང་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་འབྱུང་སྲིད་པ་ཡིན། དེས་ན་རླུང་རྟའི་ནང་དོན་ནི་གདོད་མའི་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲུབ་ལུགས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་རིག་པ་རི་མོའི་ལམ་ནས་མཚོན་པ་ཞིག་སྟེ། རང་རེའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བྱུང་གི་སྣང་ཚུལ་མི་མངོན་པའི་བྱེད་པོ་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ནས་འཇིག་རྟེན་རྫས་ཀྱིས་གྲུབ་པར་ངོ་ཤེས་པའི་བར་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ནི་དུས་ཡུན་ཧ་ཅང་རིང་པོ་ཞིག་དང་འཇིག་རྟེན་ལྟ་ཚུལ་ཐད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་རླབས་པོ་ཆེ་ཞིག་རེད། ལྟ་བ་འདི་གཅིག་གྱུར་མ་བྱུང་གོང་དུ་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ཁམས་སྤྱི་དང་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རང་ཉིད་བཅས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་རིམ་མང་པོ་ཞིག་བརྒྱུད་ཡོད་པ་ནི་སྨྲ་མི་དགོས་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སིའི་འོད་》 “ཆེས་རྙིང་མའི་རི་མོ་དེ་ཚོ་ནི་ཡ་ཐོག་གི་མི་རྒྱུད་ཚོས་སྐྱེས་བུ་དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚོན་དུ་རི་མོ་དེ་རིགས་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའང་ཤིན་ཏུ་ནས་ཀྱང་སྲིད་པ་ཡིན། ”ཞེས་འབྱུང་ལ། 《སྒྱུ་རྩལ་སྣང་ཚུལ་གྱི་བརྡ་མཚོན་》ཞེས་པ་ལས། “མིའི་རིགས་ཀྱི་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་རི་མོའི་འཕེལ་རིམ་ནི་བྱིས་པས་རི་མོ་འབྲི་བའི་གོ་རིམ་གསུམ་དང་ཆ་འདྲ་བར་བཤད་པ་སྟེ་མཚོན་དོན་ཅི་ཡང་མེད་པར་གང་བྱུང་དུ་འབྲི་བ་དང་དོན་མཚོན་པ་གཙོར་བྱེད་པ། དངོས་མཚོན་ལ་འཇུག་པ་བཅས་ཀྱི་གོ་རིམ་ཞིག་བརྒྱུད་ཡོད་”པར་འདོད། དེ་ལྟར་ན་《རླུང་རྟ》ནི་དུས་རིམ་བར་མ་དེའི་རིགས་སུ་གཏོགས་པས། རྡོ་ཆས་གསར་མའི་འགོ་དང་ཡང་ན་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་མཇུག་ཙམ་གྱི་བགྲང་བྱ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ནང་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ས་གཞིའི་ངོས་དང་བྲག་རིའི་ལྡེབས། འཚོ་བའི་ཉེར་སྤྱད་སོགས་ཀྱི་སྟེང་དུ་རིས་དབྱིབས་སྟབས་བདེ་སྣ་ཚོགས་བཀོད་པ་ནས་རིམ་བཞིན་གོང་འཕེལ་བྱུང་ཞིང་། རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དཀྱིལ་ཙམ་ན་བརྗོད་བྱ་དང་མཚོན་རྩལ་གང་ཅིའི་ཐད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་ནི་གནའ་རྫས་དེ་དག་གི་དབྱིབས་རྣམ་ཁ་དོག་སོགས་ལས་ཤེས་ཐུབ་ལ། བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་གྲགས་ཆེ་བའི་ངག་རྒྱུན་དང་ 《སྲིད་པ་ཆགས་གླུ》སོགས་ལས་ཀྱང་《རླུང་རྟ》ལས་བསྟན་པའི་ལྟ་བ་འདི་འཐུས་ཚང་དུ་མ་གྱུར་གོང་གི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་འཇིག་རྟེན་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་འཕེལ་རིམ་དང་། ཤེས་འདོད་ཀྱི་འདུན་པ་དྲག་པོ་དེ་མཐོང་ཐུབ། 《རླུང་རྟ》ལས་བསྟན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ནི་འབྱུང་ལྔས་གྲུབ་པར་འདོད་པའི་ལྟ་སྟངས་འདིས་རྗེས་སུ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གཞུང་ལུགས་འཐུས་ཚང་དུ་འགྲུབ་པར་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་ཡོད་པའང་ཤེས་ཐུབ། དེ་ཡང་《ཞང་བོད་གནའ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ནོར་བུའི་མེ་ལོང་》ལས། བགྲང་བྱ་སུམ་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་ཞེ་ལྔའི་གོང་ཙམ་ན་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་འཁྲུངས་ཤིང་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་དབུ་བརྩམས་པར་བཤད། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཚད་མཐོན་པོར་སླེབས་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཡིན་ལ། བོད་མིའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཚན་རིག་འཐུས་ཚང་དུ་གྲུབ་པའི་དུས་ཀྱང་རེད།\n《བོད་ཀྱི་སློབ་གསོའི་མདུན་ལམ》ལས“གནའ་བོའི་བོན་ལུགས་ཀྱིས་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་རིག་གནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དང་དག་ཐེར་བྱས་ཏེ་འཐུས་ཚང་དུ་བསྒྱུར་བ་རེད། ”ཅེས་དང་། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་བསྟན་པ་རབ་བརྟན་གྱིས་“ལོ་རྒྱུས་རིང་ཤོས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་བསམ་པའི་མཚོན་དོན་ཟབ་ཤོས། སྤྱོད་སྒོ་རྒྱ་ཆེ་ཤོསཡིན་པའི་དར་ལྕོག་གི་རླུང་རྟའི་རྒྱན་རིས་ལ་མཚོན་ན། དེ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ཁྲུངས་པ་དང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་དར་བའི་རྗེས་སུ་རིམ་བཞིན་ཁྱབ་སྤེལ་དུ་སོང་ཞིང་། མ་མཐར་ཡང་ལོ་ངོ་སུམ་སྟོང་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་ཡོད། ”ཅེས《བོད་ལྗོངས་སྒྱུ་རྩལ་ཞིབ་འཇུག་》(2001ལོའི་དེབ་དང་པོ་) ན་གསལ། 《བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་གཅེས་བཏུས་》ཞེས་པ་ལས་རླུང་རྟའི་རི་མོ་དེ་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའིསྐབས་སུ་བོན་ཤེས་པ་ཅན་བཅུ་གཉིས་ལས་མགོན་ཤེས་ལྷ་བོན་གྱིས་སྲོལ་བཏོད་པར་ཁ་ཚོན་བཅད་འདུག་ལ། ཡང་རྩོམ་ཡིག་དེ་ཉིད་དུ་ཡར་འབྱུང་བའི་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བཀོད་པའི་ལུགས་འདི་ནི་ལོ་གྲངས་བཞི་སྟོང་གོང་གི་མི་ཚོའི་བསམ་ཕྱོགས་དང་ལྟ་ཕྱོགས་ཤིག་ཡིན་”ཞེས་བཤད་ཡོད། དེ་ལྟར་ན་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མར་གྲགས་པའི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནི《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དོན་ཆེན་རེའུ་མིག》ལས་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་126པར་ཁྲི་ལ་འཁོད། འགའ་ཞིག་ཏུ་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་414ལོ་ཡིན་ཟེར་བ་སོགས་བཤད་སྲོལ་མང་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་ན་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་ཡས་མས་ལས་ཕྱིན་མེད་པས་ལོ་བཞི་སྟོང་གོང་ཞེས་པ་དང་འགལ་ལོ། ། དེ་ཡང་《ཏི་སིའི་འོད་》ལས། “གནའ་བོའི་བོན་ལུགས་སུ་འབྱུང་བའི་ཁམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་སའི་མཚོན་རྟགས་སུ་སེང་གེ་དང་ཆུའི་མཚོན་རྟགས་སུ་འབྲུགམེའི་མཚོན་རྟགས་སུ་ཁྱུང་། རླུང་གི་མཚོན་རྟགས་སུ་སྟག་གི་གཟུགས་རྣམས་བཀོད་སྲོལ་བྱུང་ཞིང་། ཚུལ་དེ་དུས་རིམ་གོང་མ་ནས་བཟུང་བོན་ལུགས་ཀྱི་ཚོགས་འགའི་ཁོངས་སུ་ཆུད་ཅིང་། དུས་རིམ་བར་མ་དང་འོག་མའི་ནང་སྔར་རྒྱུན་མུ་མཐུད་ནས་དར་བ་མ་ཟད་བོད་མི་ཚོས་དེང་དུས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་པའི་རླུང་རྟ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན། ”ཞེས་བསྟན་ཡོད། དེས་ན་གོང་གི་བཤད་ཚུལ་འདི་རྣམས་བསྡོམས་དེ་བལྟས་ཚེ་བརྩམས་ཆོས་འདི་བྱུང་སྟེ་མ་མཐར་ཡང་བགྲང་བྱ་བཞི་སྟོང་ཡས་མས་ཤིག་འདས་ཟིན་པས་བོད་ལུགས་དོན་མཚོན་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་ཐོག་མའི་གྲས་ཡིན་པ་མ་ཟད། གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་བོད་མིའི་འཇིག་རྟེན་ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་ནུས་ཚུལ་དང་ཤེས་རིག་གི་སྣང་ཚུལ་ཧྲིལ་པོར་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པར་གཞལ་དུ་མེད་པའི་རིན་ཐང་ལྡན་པ་རེད། བརྩམས་ཆོས་འདིའི་མཚོན་དོན་ཐད་ནས་སེང་གེས་ས་མཚོན་ལ། འབྲུག་གིས་ཆུ་མཚོན། ཁྱུང་གིས་མེ་མཚོན། སྟག་གིས་རླུང་མཚོན། རྟས་ནམ་མཁའ་མཚོན་པ་སྟེ། རླུང་རྟའམ་ཀླུང་རྟ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་སྟངས་དང་སེམས་ཅན་འདི་རྣམས་འབྱུང་བ་རེ་རེར་སྦྱོར་སྟངས་སོགས་ལ་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་སོགས་ཀྱིས་མང་དུ་གསུངས་པས་འདིར་བསྐྱར་བཤད་བྱེད་དགོས་མེད་སྙམ། ཁྱུང་དང་གངས་སེང་སོགས་སེམས་ཅན་སྟོབས་ལྡན་དེ་དག་སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཡོད་པར་གྲགས་མོད། དེང་དུས་སུ་མ་མཐོང་ཕྱིར་ན་མེད་པར་འདོད་མཁན་ཡང་མང་ངོ་། ། གང་ལྟར་ངག་རྒྱུན་དང་དམངས་གླུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་སུ་མང་དུ་འབྱུང་ངོ་། ། དེ་ཡང་ངག་རྒྱུན་དུ་“་དུག་སྦྲུལ་མགོ་ཡི་ནོར་བུ་དེ། ། ལེན་ལ་ཁྱུང་གི་སྡེར་མོ་དགོས། ། ”ཞེས་དང་“བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་གིས་གཤོག་པ་རྐྱང་ཚེ་ཉི་མའི་འོད་ཀྱང་སྒྲིབ་”འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཤོད་སྲོལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། འབྲུག་དང་གངས་སེང་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་ལའང་ངག་རྒྱུན་དུ་“གངས་སེང་གཉིད་ལ་ཡུར་བའི་དུས་སུ་གཡུ་འབྲུག་གིས་ངར་སྐད་སྒྲོགས་པས། གངས་སེང་དཀར་མོ་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ་མཆོངས་ཐེངས་གཅིག་གིས་གཡུ་འབྲུག་སྤྲིན་རིམ་ནས་ས་ལ་འཕེན་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པའི་ཤོད་སྲོལ་ཀྱང་ཡོད། བཤད་ཚུལ་འདི་དག་གི་སྟེང་ནས་ཀྱང་སྔ་མོའི་དུས་སུ་མི་རྣམས་སྟག་སེང་ཁྱུང་འབྲུག་སོགས་སེམས་ཅན་སྟོབས་ལྡན་རྣམས་ལ་དགའ་མོས་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ། གཞན་དེང་དུས་སུ་གཏུམ་འབྲུག་ཞེས་འགྲོ་བ་མི་མ་བྱུང་གོང་གི་དུས་ཡུན་ཧ་ཅང་རིང་མོའི་ནང་འཇིག་རྟེན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བར་གྲགས་པའི་སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་དེའི་རིགས་སུ་འདབ་ཆགས་ཀྱི་མེས་པོ་”རུ་གྲགས་པའི་བྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེར་འདབ་ཆགས་རིགས་ཀྱི་གཤོག་སྒྲོ་དང་མཇུག་སྒྲོ་ལྡན་ལ་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བའི་སོ་དང་ལྟོ་འགྲོའི་རིགས་ཀྱི་སྡེར་མོ་ཡང་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས། བྱ་དེ་ནི་གཏུམ་འབྲུག་ཆུང་བའི་རིགས་ལས་འཕེལ་འགྱུར་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་པ་མ་ཟད། “གཏུམ་འབྲུག་གི་རིགས་རྣམས་ད་ལྟའི་དུས་སུའང་ཕལ་ཆེར་འདབ་ཆགས་ག་གེ་མོའི་རྣམ་པས་འཚོ་བཞིན་ཡོད་ངེས་ཡིན། ”ཞེས་《འཛམ་གླིང་ལོ་རྒྱུས་བསྡུས་གསལ་》དུ་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་ན་འདབ་ཆགས་ཀྱི་མེས་པོ་དེ་འཚོ་བའི་དུས་ནི་ལོ་ངོ་དུང་ཕྱུར་གཅིག་དང་ས་ཡ་ལྔའི་གོང་དུ་ཡིན་པར་བཤད་ལ་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་དུ་དེའི་འགྱུར་རྡོ་དྲུག་ཙམ་རྙེད་སོན་བྱུང་ཡོད། 1994ལོ་དང་1996ལོ་བཅས་ལ་རང་རྒྱལ་ལེའོ་ཉིང་ཞིང་ཆེན་ནས་རྙེད་པའི་འདབ་ཆགས་ཀྱི་འགྱུར་རྡོ་ལའང་གོང་གི་བྱ་ཆེན་པོ་དེ་དང་གཞི་མཚུངས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ལྡན་པས་གོང་གི་གནས་ཚུལ་དེ་དང་ཟུར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་སྲིད་སྙམ་མོ། །\n(1)འཇིག་རྟེན་གྱི་འབྱུང་ལྔའི་མཚོན་དོན་སེམས་ཅན་ལྔ་དག་གི་གཟུགས་སུ་བཀོད་དེ་བསྟན་པ་ནི་རང་ཅག་གི་མེས་པོ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲང་བྱ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་རིང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལག་ལེན་ཁྲོད་དུ་ཉམས་མྱོང་བསགས་པའི་འབྲས་བུ་ཞིག་སྟེ། སྔ་མོའི་དུས་སུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྣང་ཚུལ་རྣམས་ལ་མི་མངོན་པའི་བྱེད་པོ་ཡོད་པར་འདོད་པ་ནས་རིམ་གྱིས་འདིར་སྣང་གི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་རྫས་འདུས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ལྟ་ཚུལ་བྱུང་བ་ནི་དུས་ཡུན་ཐུང་ཐུང་ཙམ་ལ་གྲུབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ། །\n(3)ལྟ་ཚུལ་འདི་རི་མོར་བཀོད་པ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་བསྟན་མ་བྱུང་གོང་ཙམ་གྱི་དུས་ཤིག་ཅེས་ཀྱང་ཡིན་ངེས་ཤིང་གཤེན་བསྟན་རྒྱ་ཆེར་དར་བར་བསྟུན་ནས་ལྟ་ཚུལ་འདིར་གོང་འཕེལ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ་གསོ་བ་རིག་པ་དང་གནམ་རིག་སྐར་རྩིས་ཚད་མ་རིག་པ་སོགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་འཐུས་ཚང་དུ་འགྲོ་བར་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཐོན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་འགྲུབ་པའི་རྩ་བའི་གཞུང་ལུགས་སུ་གྱུར་ཅིང་། གཤེན་བསྟན་རིག་གནས་རྒྱ་ཆེར་དར་བ་ཡང་ཚན་རིག་གི་ལྟ་བ་འདི་འདྲ་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ལ། བོད་མིའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བའི་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པའི་རྨང་གཞི་ཡང་རིག་པ་འདིར་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཡིན། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ནང་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལོ་རྒྱུས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཅི་འདྲ་བྱུང་ཡང་ཤེས་རིག་གི་རྩ་བའི་འདུ་ཤེས་ལ་གྱུར་པའི་འབྱུང་ལྔའི་གོ་རྟོགས་སམ་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་འདི་ད་ལྟའི་བར་གནས་ཡོད། ལར་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་《རླུང་རྟ་》ནི་ཤེས་རིག་རྒྱུད་སྤེལ་གྱི་ཆེད་དུ་གསར་གཏོད་བྱས་ཤིང་། ད་ལྟའི་《རླུང་རྟ་》ནི་སྲོལ་རྒྱུན་དར་སྤེལ་དང་སྨོན་འདུན་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཀྱང་། བརྗོད་བྱའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་རང་མེད་དོ། ། དེ་ཡང་སྣོད་བཅུད་གང་ཡང་འབྱུང་ལྔའི་འདུས་བྱས་སུ་གྲུབ་པས་ན་འབྱུང་བ་མཐུན་གནས་ཡོང་རྒྱུ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལ་སྨན་པའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་ལ་འབྱུང་བ་འཁྲུག་པར་གྱུར་ཚེ་སྣོད་བཅུད་གང་ལའང་འཚེ་བ་ཆེན་པོ་ཡོང་ངེས་པའི་གནས་ལུགས་འདི་སྔ་མོ་ནས་རྟོགས་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ད་གཟོད་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་གཤིས་ཀ་འདི་བྱུང་བ་རེད་དོ། །\n2. དམག་དོན་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《མི་མཐུན་གཡུལ་རྒྱལ་》 དེ་ཡང་དམག་འཁྲུག་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེར་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ཞིང་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ལ་བསམ་བློའི་ཆ་ནས་སྐུལ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐོན་ཡོད། མི་རྣམས་ལག་ཆ་བེད་སྤྱོད་ཤེས་པ་ནས་ཐོན་སྐྱེད་ནུས་ཤུགས་རིམ་གྱིས་གོང་མཐོར་ཕྱིན་ཅིང་མཐར་གྲལ་རིམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཤར་བའི་བར། འཚོ་གནས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དང་ཐོག་ལག་ཆ་སྤྱད་དེ་རི་དྭགས་རྔོན་པ་ནས་རིམ་གྱིས་མི་དང་མིའི་བར་འཐབ་རྩོད་བྱུང་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་ཏུ་གྲུབ། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་བགྲང་བྱ2300ཙམ་ན་ཧོང་ཏེ་དང་(皇帝 )ཡན་ཏེ་(炎帝 )དམག་བརྒྱབ་པས་ཧོང་ཏེ་རྒྱལ་ཅིང་ཧྭ་ཤ་(华夏)མི་རིགས་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཞེས་པའི་ཤོད་སྲོལ་དེས་རང་རྒྱལ་རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་གི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་ཅིང་། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་1792ཙམ་ན་ད་ལྟའི་དབྱི་ལང་(伊朗) གི་རྒྱལ་ས་པ་ཀི་ཏའི་ལྷོར་གནས་པའི་པ་པེ་ལོན་ཏུ་རྒྱལ་རབས་དྲུག་པ་སྟེ་ཧན་མོ་ལ་པེ་(汉谟拉比)རྒྱལ་སར་བཀོད་ཅིང་འཛམ་གླིང་སྟེང་ཆེས་སྔ་བའི་ཁྲིམས་གཞུང་བཟོས་ཤིང་། ཁྲིམས་གཞུང་དེའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ནི་ “དགྲ་ལ་དགྲ་ལན་རྩོད་དགོས་པའི་གནས་ལུགས་” བསྟན་པ་རེད། དེས་ན་རང་རེའི་བོད་ལའང་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་མ་བྱུང་གོང་གི་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་ནང་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་དང་སིལ་མ་བཞི་བཅུ་སོགས་རྒྱལ་རབས་མང་པོ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ལ། ལྷག་པར་དུ་དབང་མཛད་བཅུ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་མཚོན་ཆའི་རིགས་མང་པོ་ཐོན་ཡོད་པ་དང་། དབང་མཛད་རེ་རེའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་གཙོ་བོ་མཚོན་ཆ་དང་མཁར་གྱི་སྟེང་ནས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པས་བོད་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་གྲལ་རིམ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྟོད་ཙམ་དུ་ཁེལ་བ་ནི་རིག་པས་དཔྱད་ན་ཤེས་སོ། ། བོད་ཀྱི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་དམག་འཁྲུག་གི་ཉམས་མྱོང་བསགས་པའི་འབྲས་བུར་《མི་མཐུན་གཡུལ་རྒྱལ་》ཞེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་བའང་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་རེད། གཞན་དུ་ན་ཡི་གེ་མ་བྱུང་གོང་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསམ་ཚུལ་རྣམས་རི་མོར་བཅོལ་བ་འདི་ནི་འཛམ་གླིང་མི་རིགས་སྤྱིའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཀྱང་རེད། དེ་ན་བརྩམས་ཆོས་འདིའང་《རླུང་རྟ་》དང་མཚུངས་པར་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་སྔ་གྲས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དྲུག་པའི་མཇུག་ཙམ་དུ་བྱུང་བའི་རང་རྒྱལ་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་《སོན་རྩིའི་དམག་གི་བསྟན་བཅོས་》ལས་ཧ་ཅང་གིས་བྱུང་སྔ་བ་ནི་སྨྲ་མི་དགོས་པ་ཞིག་རེད། ད་ལྟའི་ཚེ་ན་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་གང་ཡང་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བའི་ལམ་ནས་འགྲེལ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོར་གྱུར་ཅིང་། དེས་མ་ཁྱབ་ས་མེད་པས་ཕྱིར་ན། ཡོངས་གྲགས་སུ་《མི་མཐུན་གཡུལ་རྒྱལ་》ནི་དགྲ་གཤེད་ཏུ་གྱུར་པའི་སྲོག་ཆགས་རིགས་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྡེབས་ནས་མི་མཐུན་པ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་སྔོན་ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་འཐབ་པས་ལྷ་རྣམས་ཕམ་སྟེ་ལྷའི་རྒྱལ་པོས་སངས་རྒྱས་ལ་ཞུས་པས། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མི་མཐུན་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་མཚན་མ་འདི་གསུངས་ཏེ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྩེར་བཀོད་པས་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བར་བཤད། (བཤད་ཚུལ་འདི་བན་བོན་གཉིས་ཆ་མཐུན་)བཤད་སྟངས་འདི་རྒྱལ་མཚན་རྩེ་མོའི་དཔུང་རྒྱན་ཞེས་པ་དེ་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་རིས་པའི་མཛད་པ་དེ་འདྲ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་འོས་པས་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པར་འཛིན་དཀའ་མོད། གང་ལྟར་རི་མོ་རང་སྟེང་ནས་བསྟན་པའི་འགལ་འདུའི་སྐོར་གྱི་བརྗོད་དོན་དང་མི་མཐུན་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་མཚན་མ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཐ་སྙད་བཅས་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱས་ཚེ་བརྩམས་ཆོས་འདི་བྱུང་སྟེ་ད་ལྟའི་བར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་རིམ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིགབརྒྱུད་ཡོད་ཀྱང་རྩ་བའི་མཚོན་དོན་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་མེད་པར་འདོད། སྣང་ཚུལ་འདི་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐུན་མོང་མིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་པ་ཞིག་སྟེ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་གིས་མི་ཡུལ་ལ་འཐབ་རྩོད་དྲག་པོ་ག་འདྲ་བྱུང་ཡང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ནམ་ཡང་མི་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་མི་འབྲལ་ཏེ། བེད་སྤྱོད་བྱེད་མཁན་འགྱུར་ཡང་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བའི་ནུས་པ་ནི་འགྱུར་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། དེས་ན་བརྩམས་ཆོས་འདི་《རླུང་རྟ་》ལས་ཅུང་ཕྱིས་སྲིད་ནའང་ཆེ་ཕྱོགས་ནས་གཞི་མཐུན་པའི་ཆ་ཡོད་དེ་གངས་སེང་དང་ཁྱུང་སོགས་གངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་མོས་བྱེད་པའི་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་སེམས་ཅན་སྟོབས་ལྡན་དེ་གགི་གཟུགས་སུ་བཀོད་དེ་“དམག་འཁྲུག་དུས་སྐབས་”ཀྱི་བསམ་བློ་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། དེ་ཡང་ཆོས་ལུགས་དར་བའི་དུས་སུ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་རྩ་ཆེན་དུ་བརྩི་ཞིང་དམག་དོན་དར་བའི་དུས་སུ་མཁར་བཙན་པོ་དང་མཚོན་སྐྱེན་པོ་སོགས་རྩ་ཆེན་དུ་བརྩི་བ་བཞིན། དབང་མཛད་དག་གི་དུས་ཙམ་ན་མཚོན་ཆ་དང་མཁར་རྫོང་རྣམས་རྒྱལ་པོའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོར་བརྩི་སྲོལ་བྱུང་བ་རེད་ལ། དུས་དེ་ཙམ་ན་དམག་དོན་ཐད་ཀྱི་རིག་པ་རྣམས་རྩ་ཆེན་དུ་བགྲང་བའང་ཆོས་ཉིད་དང་མཐུན་པ་ཞིག་རེད། དེས་མ་ཟད་རང་བྱུང་གི་སྣང་ཚུལ་རྣམས་དཔེར་འདྲེན་པར་དགའ་བ་ནི་བོད་རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཀུན་ནས་མཐུན་ཅིང་། ལྟ་བ་འདི་ད་ལྟའི་བར་བོད་རིགས་རྣལ་མ་དག་གི་རྒྱུ་ལ་འཇགས་ཡོད་པ་ནི་མང་དུ་ཞུ་མི་དགོས་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ལྟར་“དགྲ་གཤེད་དུ་གྱུར་པའི་སྲོག་ཆགས་རིགས་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་བསྡེབས་ཏེ་མི་མཐུན་པ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་མཚན་མ་”ཞེས་པ་དེས་རྩ་བའི་ཆ་ནས་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་མཚོན་དོན་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་བཞིན་ཉ་དང་སྲམ་དགྲ་ཟླ་དང་། ཆུ་སྲིན་དང་དུང་དགྲ་ཟླ། གངས་སེང་དང་ཁྱུང་དགྲ་ཟླ་སྟེ་ལས་ལ་བཀོད་པའི་དགྲ་ཟླ་གཉིས་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་ཁེ་ཕན་མི་གཅིག་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཁེ་ཕན་གཅིག་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ་འདི་ནི་རིག་ལམ་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ནམ། 《སོན་རྩིའི་དམག་གི་བསྟན་བཅོས་》ཟེར་བ་དེ་ནི་གཞན་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རང་རྒྱལ་གཞན་ཕམ་གྱི་རིག་གཞུང་ཅིག་ཡིན་ལ། 《མི་མཐུན་གཡུལ་རྒྱལ་》གྱིས་མིའི་རིགས་ཀྱི་འཐབ་རྩོད་ཀྱི་སྲོག་རྩ་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱས་ཤིང་། མི་མཐུན་པ་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་མཐའ་མཇུག་གི་དམིགས་ཡུལ་དེ་བསྟན་པར་མ་ཟད། ཧ་ཅང་ཁ་གསལ་བའི་རི་མོའི་ཐབས་ལ་བརྟེན་དེ་བསྟན་ཡོད་པས། རྩ་བའི་ཆ་ནས་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་བོད་མིའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་དང་ཡང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད་ལ་རྗེས་སུ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་གཅིག་གྱུར་ཡོང་བའི་བསམ་བློའི་རྨང་གཞི་ཞིག་ཀྱང་རེད་སྙམ། དེའི་དབང་གིས་བརྩམས་ཆོས་འདི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྩེར་བཀོད་པའི་བྱེད་སྟངས་འདི་ནི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་རྗོད་བྱེད་དང་འཚམས་པའི་མངོན་སྟངས་ཡག་ཤོས་དེ་ཡིན་པའང་ཤེས་སླ། དེ་ཡང་ཆེ་ཕྱོགས་ནས་འཛམ་གླིང་གི་དམག་འཁྲུག་དང་ཆུང་ཕྱོགས་ནས་མི་སྒེར་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་རྩོད་པ་གང་ཡིན་ཀྱང་དེ་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་གཅིག་པ་དང་ལྟ་སྟངས་མི་འདྲ་བ་དེ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཉ་དང་སྲམ་གཉིས་ལ་མཚོན་ན། སྲམ་གྱི་ཐད་ནས་ཉ་ནི་ཟས་ཞིམ་པོ་ཞིག་ལ་འཛིན་ཅིང་། ཉའི་ཐད་ནས་སྲམ་ནི་ལས་ཀྱི་བསྐོས་པའི་གཤེད་མར་འཛིན་ངེས་པས་ཁོ་གཉིས་འགྲིག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་ཁོ་གཉིས་ལ་གཅིག་མཐུན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་མཆིས་པ་ནི་འཚོ་གནས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་རེད། དེའི་དབང་གིས་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ཉ་དང་སྲམ་གཉིས་གཞི་གཅིག་ཏུ་བསྡེབས་ཤིང་སྲམ་གྱི་མགོ་བོ་ཅན་དུ་སྦྱར་བས་མཚོན་སྟངས་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་སྟེ། གལ་སྲིད་ཉ་ཡིས་ལུས་ལ་སྲམ་གྱི་མགོ་བོ་ཅན་དུ་སྦྱར་ཚེ་སྲམ་གྱི་ཉ་བཟའ་བ་འགོག་པར་མི་ནུས་ཤིང་ཉ་ཡིས་སྲམ་མི་བཟའ་བའི་ཆ་ནས་མཚོན་ནུས་སོ། ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དུ་དམག་འཁྲུག་ཆེས་མང་བའི་དུས་རིམ་ནི་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གོང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོ་ཁ་ཐོར་དུ་གནས་པའི་དུས་དེ་ཡིན་ལ། དུས་དེར་བོད་ཀྱི་“དམག་འཁྲུག་གི་དུས་སྐབས་”ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་མི་འགྲིག་པ་མེད་སྙམ། དེ་ཡང་དམག་འཁྲུག་དང་མཉམ་དུ་བྱུང་བ་ནི་ཕན་ཚུན་བར་འདུམ་བྱེད་པའི་སྣང་ཚུལ་དེ་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་དུས། དམག་འཁྲུག་གི་རིག་གཞུང་འདི་ཕལ་ཆེར་དུས་རིམ་དེར་བྱུང་བ་ནི་དོན་གྱིས་གྲུབ་འདུག་ལ། རི་མོར་བཀོད་པའི་བྱེད་སྟངས་ནི་ཕལ་ཆེར་སྐབས་དེར་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་མཁན་གྱི་རྒྱལ་པོ་གང་ཞིག་གི་མཛད་རྗེས་བསྒྲགས་ཕྱིར་དར་ཆའི་སྟེང་དུ་བྲིས་དེ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ངེས་ཤིང་། “གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་མཚན་མ”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་རིམ་བཞིན་དར་བར་མངོན་ནོ། ། རྗེས་སུ་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་དར་བ་དང་དམག་འཁྲུག་ཉུང་དུ་ཕྱིན་པའི་ཚེ་ན་རི་མོ་འདིར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འགྲེལ་བརྒྱབ་ཅིང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟན་པར་བཤད་པ་ཡང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཁྱད་ཆོས་དང་མཐུན་པ་ཡིན། མདོར་ན་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དམག་འཁྲུག་ནི་བརྒྱུད་རིམ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་མཐའ་མཇུག་གི་འབྲས་བུ་གཏན་ནས་མ་ཡིན། དེས་ན་དབུགས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་རང་ལ་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་འཐབ་རྩོད་བྱུང་བའི་ཁེ་ཕན་དང་ལྟ་བ་མི་གཅིག་པའི་དབང་གིས་རེད། མི་སྒེར་ལ་མཚོན་ནའང་འཇིག་རྟེན་གྱི་བྱ་གཞག་ཁྲོད་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་དགོས་པར་བདག་གཞན་མཉམ་བརྗེས་ཀྱི་རིག་པ་འདི་ལས་ལེགས་པའི་ཐབས་ཅི་ཡང་མེད་དོ། ། དེས་ན་《མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལས་རྒྱལ་བའི་མཚན་མ་》ཞེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་འདིས་མཐའ་མཇུག་གི་རྒྱལ་ཁ་ལེན་པའི་ཐབས་ཤེས་དེ་བསྟན་ཡོད་དོ། །\n3. མཛེས་དཔྱོད་འདུ་ཤེས་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་》 《བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད》ནི་བོད་རིགས་རྣམས་དགའ་ཤོས་དང་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་གསལ་ཤོས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་གྲགས་ཅན་ཞིག་རེད། རོ་མོ་འདིའི་སྐོར་ལ་ད་ལྟའི་བར་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་ཆོས་རྣམས་ལས་འགྲེལ་པ་མང་པོ་ཞིག་མཐོང་ཐུབ་ཅིང་། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས་ཀྱང་གཅིག་གྱུར་གྱི་བཤད་སྟངས་ཤིག་མཆིས་པ་ནི་བཀྲ་ཤིས་ཤིང་ལེགས་ཚོགས་འདྲེན་པའི་མཚན་མ་ཞེས་པ་དེ་རེད། རི་མོ་འདིའི་བྱུང་རིམ་ལོ་རྒྱུས་ལ་དང་པོའི་ཚེ་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་སྐབས་མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་རྣམས་ཀྱིས་རྟགས་འདི་རྣམས་ཕུལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤིང་བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟགས་བརྒྱད་དུ་བསྟན་པ་ནས་བརྒྱུད་པར་གྲགས། བཤད་ཚུལ་འདི་བན་བོན་གཉིས་ཀྱི་གཞུང་རྣམས་ཆ་མཐུན་ཅིང་བོད་མི་ཕལ་མོ་ཆེའི་རྒྱུད་ལའང་དེ་ལྟར་འཇགས་ཡོད་པ་ཡིན། སྣང་ཚུལ་འདི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་དང་ཧ་ཅང་འཚམས་ཀྱང་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཧྲིལ་པོའི་ཐད་ནས་བལྟས་ཚེ་ཕྱོགས་རེ་བའི་སྣང་ཚུལ་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པར་མཐོང་སྟེ། 《མཛེས་དཔྱོད་རིག་པའི་》གཞུང་ལུགས་ལྟར་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་བརྡ་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ངེས་ཅན་ཞིག་ན་གནས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་སྣང་ཚུལ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་མཚོན་གྱི་ཡོད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལྟར། གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་བརྩམས་ཆོས་རང་སྟེང་ན་གསལ་ཞིང་ཞིབ་འཇུག་གི་གནད་ཀྱང་དེ་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་ཡིན། དཔེར་ན་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་རྗོད་བྱེད་དུ་གྱུར་པའི་གདུགས་དང་དུང་། རྒྱལ་མཚན། འཁོར་ལོ། བུམ་པ། གསེར་ཉ། དཔལ་བེའུ། པདྨ་སོགས་ནི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཀྱི་བྱ་དངོས་སམ་ཡོ་བྱད་འགའི་གཟུགས་བརྙན་འབའ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་མཚོན་དོན་ཁྱད་པར་ཅན་རེ་སྦྱར་བས་ད་བཟོད་བརྩམས་ཆོས་ཕུལ་བྱུང་འདི་གྲུབ་པ་རེད། གནད་དོན་ནི་དངོས་པོ་འདི་རྣམས་འབའ་ཞིག་ཅིའི་ཕྱིར་དོནམཚོན་རི་མོའི་རྗོད་བྱེད་དུ་གྱུར་ཅིང་རང་མཚན་པའི་བྱེད་ནུས་ཅི་འདྲ་ལྡན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད། དེ་ཡང་《བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་》ཀྱི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་བཅསལ་བསམ་གཞིགས་དང་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཚེ། དེ་ཡང་བཀྲ་ཤིས་པ་ནི་གང་ཟག་རང་བདག་ལ་མཚོན་ན་ལུས་སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཅི་ཡང་མེད་ཐོག་གང་བརྩམས་ལས་རྣམས་ཡིད་བཞིན་གྲུབ་པའི་སྣང་ལ་ཞིག་གམ། ཡང་ན་སྤྱི་ཚོགས་ལ་མཚོན་ན་འཐབ་འཁྲུག་དང་རྩོད་གླེང་སོགས་དང་བྲལ་ཞིང་རང་བྱུང་གནོད་འཚེའི་འཇིགས་པ་ཡང་མི་གནས་པའི་བདེ་སྐྱིད་རྫོགས་ལྡན་གྱི་དུས་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་སྨོན་འདུན་རང་བཞིན་གྱི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཡིན་པས་ན《བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་》ཀྱིས་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱི་མཛེས་འཛིན་ལྟ་བ་ཞིག་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་གསལ། ད་ལྟའི་བཤད་སྟངས་ལ་སྦྱར་ཚེ་དེ་ནི་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་བོད་མའི་མཛེས་དཔྱོད་ལྟ་བ་གྲུབ་པའི་ཚད་གཞི་གཙོ་བོ་རེད། མ་ཟད་རྟགས་མ་བརྒྱད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ལྟ་བ་འདི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ཡོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་རིམ་གྱིས་ཅུང་འཐུས་ཚང་ཅན་དང་གཅིག་གྱུར་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་དོ། ། དེ་ཡང་ཡ་ཐོག་གི་དུས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤྭ་བ་དང་རྒོ་བ་སོགས་ཀྱི་ཤ་བཟའ་རུང་ཞིང་རྔོན་རྒྱག་བདེ་བའི་ཆ་ནས་མཛེས་པར་མཐོང་ཞིང་བྲག་ལྡེབས་དག་ལ་རི་མོར་འབྲི་བ་བཞིན། གོང་འཕེལ་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་པའི་དབང་གིས་བོད་རྣམས་ཀྱིས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་ལས་བྱུང་བའི་འཁོར་ལོ་དང་དམག་འཁྲུག་དུས་རབས་སུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་མཚན་སོགས་མཛེས་པར་བརྩི་བ་ཡང་ལུགས་དང་མཐུན་པ་མ་ཟད། འཕེལ་འགྱུར་གྱི་དུས་རིམ་རང་བཞིན་ཡང་ངེས་ཅན་ལྡན་ཡོད། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་དར་བར་བརྟེན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་མང་དུ་བསྒྲགས་དགོས་པའི་ཚེ་ན་ཡང་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་འདི་དག་དང་བྲལ་མེད་པ་མ་ཟད། ཚད་གཞི་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལ་གཅིག་མཐུན་དུ་སྣང་། གཞན་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་མཚོན་པའི་མཚན་བཟང་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་དང་དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་དེ་དང་བསྡུར་ཚེ《བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་》ལ་ཐུན་མོང་རང་བཞིན་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་རང་བཞིན་ལྷག་པར་གསལ་བ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་དང་ཡང་མཐུན་པ་རེད། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་བསྡུས་》ལས། “གཡུང་དྲུང་གསལ་སྨྲ་ཡོད་ཁམས་རྒྱུད་གསུངས་ཏེ། ། ལྷ་ལ་བོན་འཁོར་བསྐོར་སྐབས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས། ལྷ་མོ་པདྨའི་མེ་ཏོག་པདྨའི་མདངས། ། ཕུལ་ཏེ་གདན་ལ་པདྨའི་བཀྲ་ཤིས་གསོལ། ། ”ཞེས་པ་དང་། 《བཀྲ་ཤིས་བརྩེགས་པའི་མདོ་》ལས། “ལྗགས་ལ་བཀྲ་ཤིས་པད་མོ་ལོ་འདབ་རྒྱས། ། ”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་བཤད་ཚུལ་ཅུང་ཙམ་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ཡོད་ཀྱང་རྩ་བའི་མཚོན་དོན་ཐད་འགལ་བ་མེད་པ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་ལ་གདུགས་དང་སྤྱན་ལ་གསེར་ཉ། མགུལ་ལ་བུམ་པ་དང་ཐུགས་ལ་དཔལ་བེའུ། སྐུ་ལ་རྒྱལ་མཚན་དང་ཞབས་ལ་འཁོར་ལོ། ལྗགས་ལ་པདྨ་དང་གསུང་ལ་དུང་དཀར་བཅས་ཀྱིས་མཚོན་པ་ཡིན། པདྨ་ལ་མཚོན་ན། མཚོན་བྱ་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་པདྨའི་དྭངས་གཙང་གི་རང་བཞིན་ལ་འགྱུར་བ་ཅི་ཡང་མེད་པས་མཚོན་ནོ། ། དེ་ཡང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲལ་རིམ་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཡང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྩ་བའི་རིན་ཐང་འགྱུར་མི་སྲིད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལྟར་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བོན་དར་བའི་ཚེ་བོན་གྱི་《བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་》དང་ཆོས་དར་བའི་དུས་སུ་ཆོས་ཀྱི《 བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་》གང་ལྟར་ཡང་སྔ་མོའི་དུས་ཀྱི་མཛེས་པའི་མཚོན་བྱེད་ཅིག་ནས་བརྒྱུད་དེ་རིམ་གྱིས་མཛེས་པའི་ཚད་གཞི་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་ཧ་ཅང་གསལ། དེས་ན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འགྲེལ་སྟངས་ཆོས་ལུགས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་ཅུང་ཆེ་བ་བདེན་ཡང་རྩ་བའི་ཆ་ནས་མི་འགལ་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་གདུགས་ནི་འགྲོ་ཀུན་ཉོན་མོངས་ཀྱི་ཚ་གདུང་སེལ་ཞིང་ཚོགས་གཉིས་རྫོགས་པའི་རང་མཚན་མངོན་པའི་མཚོན་རྟགས་སུ་བཤད་པ་དང་། འཚོ་བའི་ཁྲོད་གདུགས་ནི་ཚ་བའི་ཟེར་དངཆར་པའི་བརླན་འགོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཁང་པ་བྱུང་བའི་སྔོན་འགྲོའི་ཤེས་རབ་ཀྱང་ཡིན་ན་མཛེས་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་སྨྲ་མེད་དེ། སྤྲ་མི་རྣམས་ཉི་ཟེར་འགོག་ཕྱིར་མགོ་ལ་ཤིང་ལོ་འགེབ་པ་ནས་བླ་དཔོན་རྣམས་མགོ་ལ་དབང་ཐང་མཚོན་ཕྱིར་རིན་པོ་ཆེའི་གདུགས་ཤར་བའི་བར་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཕན་ནུས་ནི་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་འདིའོ། ། ། འཁོར་ལོ་ནི་ཕ་རོལ་མུ་སྟེགས་པ་སོགས་ལོག་ལྟ་ཅན་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་མནོན་ཅིང་ཤིང་རྟ་ལ་བརྟེན་ན་གང་བསམ་པའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་ནུས་ཤིང་དཔལ་དང་ལོངས་སྤྱོད་སྙན་གྲགས་དང་བཅས་པ་སྐྱེད་ནུས་པའི་ཆ་ནས་ཞབས་ལ་འཁོར་ལོས་མཚན་པ་སྟེ། འདི་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་གསར་གཏོད་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་འཁོར་ལོའི་ནུས་པས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དབང་དུ་སྒྱུར་བ་འདི་བཞིན་ཀུན་ལ་མཁྱེན་གསལ་དང་། སྔ་མོའི་དུས་སུ་དམག་གི་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་ཞེས་པའི་ཡ་གྱལ་ཏེཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱ་སྐྱེད་པར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ན་མཛེས་པར་བརྩི་ཞིང་སྡང་དགྲ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་གང་བསམ་ཡུལ་ལ་སླེབས་པ། དཔལ་དང་ལོངས་སྤྱོད་སྙན་གྲགས་བཅས་སྐྱེད་ནུས་པ་སོགས་ཀྱི་དགེ་མཚན་ལྡན་པར་བཤད་པས་ཀྱང་ཤེས་ནུས་སོ། ། ། རྒྱལ་མཚན་ནི་བདུད་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཞིང་མཚན་དང་དཔེ་བྱད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཆ་ནས་སྐུའི་མཚོནརྟགས་སུ་བཀོད་པ་དང་། འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བའི་མ་རྩ་གཙོ་བོ་ནི་སོ་སོའི་ལུས་འདི་ཡིན་ལ་མ་རྩ་འདིར་སྐྱོན་བྱུང་ཚེ་གཞན་གང་ལའང་དོན་སྙིང་གིས་དབེན་པས་ན་ལུས་ནི་རྒྱལ་ཁ་ལེན་པའི་རྩ་བ་དང་དུག་གསུམ་སོགས་ཉོན་མོང་པའི་བདུད་ལས་རྒྱལ་བའི་ལུས་ནི་རྒྱལ་མཚན་བཞིན་བརྩི་བ་སྟེ། དཔལ་དང་འབྱོར་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ངལ་རྩོལ་བརྒྱུད་དེ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱལ་མཚན་མཛེས་པར་འཛིན་པའི་སྟེང་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་འབབ་གང་དེའི་གོང་དུ་དམག་འཁྲུག་གི་དུས་རིམ་ཞིག་བརྒྱུད་ཡོད་པ་ཡང་རྟོགས་ནུས་དེ། རྒྱལ་མཚན་ནི་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་མཚན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། བུམ་པ་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་གསེར་གྱི་བུམ་པ་འཆི་མེད་བདུད་རྩིའི་གང་བ། ཟད་མི་ཤེས་པའི་གཏེར་ཆེན་པོའི་བཅུད་ཀྱིས་སྐྱེས་རྒུ་ཐམས་ཅད་རང་རྒྱུད་སྨིན་གྲོལ་གྱི་ལམ་དུ་འགོད་པའམ་དབུལ་པོའི་མིང་ཡང་མེད་པར་འདོད་རྒུ་ཐམས་ཅད་འབད་མེད་དུ་འཇོ་བའི་གཏེར་ཆེན་པོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་མགུལ་གྱི་མཚོན་རྟགས་སུ་བཀོད་པ་སྟེ། འཚོ་བའི་ཁྲོད་དོན་གྱི་གཏེར་ཆེན་པོ་གཉིས་མཆིས་པ་ནི་མི་དང་རང་བྱུང་ཁམས་ཡིན་ལ་དེ་གཉིས་ནི་ཡོན་ཏན་དང་རྒྱུ་འབྱོར་བའི་འདོད་རྒུ་འབྱུང་བའི་གཞི་མ་ཡིན་ལ། བུམ་པར་འཆི་མེད་བདུད་རྩིས་གང་བ་བཞིན་མི་ལ་ཡོན་ཏན་དང་སྣོད་ལ་གཏེར་གྱིས་གང་ཚེ་དབུལ་པོའི་མིང་ཡང་མེད་ངེས་པས་ན་མཁས་པའི་ངག་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཛེས་པ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཀོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་དོན་ལ་གནས་པ་ཞིག་རེད། གསེར་ཉ་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཐབས་ཤེས་ཟུང་འཇུག་གི་མཚོན་བྱེད་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱན་གྱི་མཚོན་བྱེད་དུ་བཤད། འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་དང་ཕ་མ་བུ་ཕྲུག་གི་བརྩེ་དུང་། མི་ཕན་ཚུན་བར་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་སོགས་མཚོན་པ་སྟེ་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་དར་བའི་རྨང་གཞིའང་ཡིན། སྤྱི་ཚོགས་རྣམ་པ་ག་འདྲ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་ན་ཡང་བརྩེ་དུང་དང་མཐུན་སྒྲིལ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་མཛེས་པ་མཚོན་བྱེད་ཅིག་དང་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན་པས་ན་མཛེས་དཔྱོད་ཚད་གཞི་ཞིག་ཡིན་ལ། གཞན་དུ་ན་གསེར་ཉ་ཁ་སྤྲོད་ནི་གདོད་མའི་དུས་སུ་འཁྲིག་སྤྱོད་དད་མོས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་བའི་སྲོལ་རྒྱ་ཆེར་དར་ཡོད་དོ། དཔལ་བེའུ་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཐོགས་པ་མི་མངའ་ཞིང་གཏིང་དཔག་པར་དཀའ་བའི་སྟོབས་བཅུའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་རང་གི་རྒྱུད་ལ་འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་ཐུགས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་སུ་བཤད་པ་དང་། འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་རིག་པ་རྣོ་བ་དང་རང་རྒྱུད་དྲང་བའི་མཚོན་རྟགས་སུ་འདོད་དེ། སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཇུ་ཐིག་ཞེས་ཐག་པའི་མདུད་པར་བརྟེན་ཏེ་མོ་རྩིས་རྒྱག་སྲོལ་གྱི་རིག་གནས་སོགས་ལ་མཁས་པས་ན་མཛེས་པའི་ཚད་ཅིག་ལ་འཛིན་གྱི་ཡོད་པར་འདོད་ཅིང་། དཔལ་བེའུ་རང་སྟེང་ནས་བལྟས་ཀྱང་རྣམ་པའི་ཆ་ལ་འགྱུར་བ་མང་ཡང་མཐའ་མཇུག་གི་ངོ་བོ་ནི་ཐག་པ་སྒོར་མོ་གཅིག་ལས་མ་འདས་པས་ན་མིའི་བློ་སྣ་དང་འདྲ་ལ་མི་ཚེ་དང་དེ་བས་ཀྱང་འདྲ་བར་མཐོང་བས་དཔྱད་རིན་ཆེ། སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཇུ་ཐིག་གི་རྩིས་སོགས་ཀྱིས་ལེགས་ཉེས་བརྟག་པའི་མདུད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དེ་ནི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་ཀྱི་ནང་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ་མཛེས་པར་མཐོང་བ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད། 《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སིའི་འོད་》ལས། “ཇུ་ཐིག་གི་མོ་ཆས་སུ་ཐིག་གུ་རིང་ཐུང་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐིག་སྣེ་ཟུང་རེ་ཉིས་གཤིབ་བྱས་པའི་རྩེར་མདུད་པ་རེ་བོར་བས་མདུད་པའི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་བཞི་འབྱུང་ཞིང་ལྷག་མ་རྣམས་མོ་མའི་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་ཐིག་གུ་ཟུང་རེ་དམ་དུ་བཟུང་སྟེ། ཐད་ཀར་ཁ་ཕྱེས་པས་ན་མདུད་པའི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་ཅི་རིགས་ཤིག་འབྱུང་སྲིད་པ་དེ་དག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། ”ཞེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་མཐུན་ནོ། ། དུང་དཀར་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་འབུད་པ་ཙམ་གྱིས་བཀྲིས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་ཕྱོགས་བཅུར་སྒྲོགས་པ། སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་ལ་བདེ་བ་ཟད་མི་ཤེས་པ་འཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན་གསུང་དབྱངས་ཡན་ལག་དྲུག་བཅུའི་མཚོན་རྟགས་སུ་བཤད། འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུང་དཀར་ནི་རོལ་མོའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་སྟེ་ཆོས་དུང་དང་དམག་དུང་སོགས་སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཐག་རིང་ལ་བརྡ་གཏོང་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། ལས་སྣོན་བྱ་མི་དགོས་པར་འབུད་ཆོག་པའི་ཆ་ནས་ཐོག་མའི་གྲས་ཀྱང་རེད། ཁ་དོག་མཛེས་པ་དང་བེད་སྤྱོད་བདེ་བ་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས་མཛེས་པར་བརྩི་ཞིང་། ད་ལྟའི་བར་སྤྱོད་སྒོ་རྒྱ་ཆེ་བ་ནི་ཀུན་གྱིས་མཐོང་གསལ་རེད། བཀྲ་ཤིས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་ཕྱོགས་བཅུར་སྒྲོག་ཤིང་སྐྱེ་རྒུ་རྣམས་ལ་བདེ་བ་ཟད་མི་ཤེས་པ་འཐོབ་པར་བྱེད་ཅེས་པའི་ཤོད་སྲོལ་ལས་ཀྱང་རོལ་མོའི་མཛེས་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་ངང་གིས་ཤེས་སོ། ། པདྨ་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་ཤིང་ཚོན་མདངས་རྣམ་པར་བཀྲ་བ་དྲི་བཟང་པོ་ཕྱོགས་སུ་འཐུལ་བས་རྫུན་དང་ཕྲ་མ་སོགས་ངག་གི་མི་དགོས་པ་ཀུན་ནས་སྤངས་ཤིང་སྨྲ་མཁས་པའི་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་མཚོན་པར་བཤད་པ་དང་སྲིད་པར་གནས་ཀྱང་སྲིད་པར་མ་ཆགས་པར་ལས་ཉོན་གྱི་དྲི་མས་མ་གོས་པ་མཚོན་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྗགས་མཚོན་པ་དང་། འཚོ་བའི་ཁྲོད་ཡ་རབས་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱིས་མཚན་པའི་བདེན་གཙང་གི་མཛེས་པ་ཞིག་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་སྟེ་སྐྱོན་གྱིས་མ་གོས་པའི་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཀྱི་རང་གཤིས་མཚོན་ལ། དྲི་བཟང་པོ་ཕྱོགས་སུ་འཐུལ་པས་གཞན་ཕན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་སོགས། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཞིག་ཏུ་བགྲང་བའི་དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ། དེས་མ་ཟད་མི་རྣམས་ཀྱིས་མེ་ཏོག་སོགས་རང་བྱུང་གི་མཛེས་པར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པ་ནི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྨང་གཞི་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་ཐོན་དངོས་ཤིག་དང་། ལྷག་པར་དུ་པདྨ་དེ་མཛེས་པའི་ཚད་གཞི་ཞིག་ལ་བརྩི་བའི་སྲོལ་ནི་བོད་ཙམ་མ་ཟད་འཛམ་གླིང་ཤར་ཕྱོགས་ཤེས་རིག་དར་སྔ་བའི་མི་རིགས་ཡོངས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་མཛེས་དཔྱོད་ཚད་གཞི་ཞིག་རེད། མདོར་ན། བརྩམས་ཆོས་འདི་ཅུང་འཐུས་ཚང་དུ་འགྲུབ་པའི་དུས་ནི་གདོད་མའི་དུས་དཀྱིལ་ཙམ་དུ་ཡིན་ཆོག་ལ། བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རྣམ་པར་གོང་འཕེལ་ངེས་ཅན་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ཏེ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཟང་ངན་ཡག་བཙོག་ཐད་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་ཀྱང་སྔར་ལས་དང་དོད་ཚ་རུ་ཕྱིན་ཏེ་ལྕགས་རིགས་ལས་གསེར་མཛེས་པར་བརྩི་བ་བཞིན། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལས་སྣ་སོ་སོར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་གསར་པ་བྱུང་བ་ནི་《བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་》ཀྱི་རྟགས་མ་རེ་རེའི་རང་མཚན་པའི་མཚོན་དོན་ལས་ཤེས་ཐུབ་ལ། ལྷག་པར་དུ་གསེར་ཉ་དང་དཔལ་བེའུ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་གཙོ་བོ་གཉིས་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་སྟེ། གསེར་ཉས་འཁྲིག་སྦྱོར་དད་མོས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་མཚོན་ལ་དཔལ་བེའུ་ཡིས་ཇུ་ཐིག་མོ་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། གསེར་ཉ་ཁ་སྤྲོད་ཀྱིས་ཕོ་མོ་གཉིས་མཚོན་ཅིང་ཉ་ནི་འཕེལ་མགྱོགས་པའི་ཆ་ནས་འབྱོར་ཕྱུག་ལ་སྨོན་པའི་བརྡ་རྟགས་ཤིག་ཏུའང་ངེས་པ་ཡིན། 《ཀྲུང་གོའི་ནུབ་རྒྱུད་དམངས་ཁྲོད་མཛེས་རྩལ་གླེང་བ་》ལས་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་གི་བྲག་ལྡེབས་རི་མོའི་སྐོར་བཤད་སྐབས་ཀྱང་ཉ་དང་ཕོ་མོའི་མཚན་མ། ཉི་ཟླ་སོགས་ལ་མཆོད་པའི་རྣམ་པ་བྲིས་འདུག་པའི་སྟེང་ནས་རི་མོ་དེས་གདོད་མའི་དུས་ཀྱི་འཁྲིག་སྦྱོར་དད་མོས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། རྒྱ་མི་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁྲོད་དུའང་བྱ་དང་ཉ་ཡིས་ཕོ་མོའི་མཚན་མ་མཚོན་པའི་སྲོལ་ཡོད་པ་ཡིན། གདུགས་དང་བུམ་པ་ལྟ་བུ་འཚོ་བའི་ཉེར་སྤྱད་དང་། དུང་དཀར་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་རོལ་ཆ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གང་ཐད་ནས་བོད་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཆེར་ལྡན་ལ། རྒྱལ་མཚན་དང་འཁོར་ལོར་མཚོན་ན་དམག་དོན་དང་ཚན་རྩལ་གྱི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དངོས་གཟུགས་འདི་དག་གི་སྤྱིའི་ཉམས་འགྱུར་ལས་བོད་མིའི་མཛེས་དཔྱོད་ཚད་གཞིར་གྱུར་པའི་བརྡ་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་མཐོང་ཡོང་བ་ནི་ཉ་གང་ཟླ་བ་ལྟ་བུའི་སྒོར་ཞིང་རྫོགས་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་སྟེ། སྣང་ཚུལ་འདི་ཡང་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པའི་བོད་མིའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་སྟངས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་རྟོགས་སླ་ཞིང་། འདི་ལྟ་བུའི་མཛེས་འཛིན་གྱི་རིག་པ་སྔ་མོ་ནས་བྱུང་ཡོད་པའི་དབང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཧྲིལ་པོའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། རི་མོ་ཙམ་མ་ཟད་བོད་མིའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཧྲིལ་པོར་གནས་ཡོད་པས་རྩོམ་རིག་དང་ཨར་སྐྲུན། སྨན་དཔྱད། རྒྱན་སྤྲས། ཆོས་ལུགས་སོགས་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་ཀུན་གྱི་བསམ་བློའི་ཚད་གཞི་གཙོ་བོ་ཞིག་ཀྱང་རེད། དེའི་དབང་གིས་བོད་རྣམས་ལས་གང་ཞིག་འཇུག་ཀྱང་འགོ་མཇུག་ཚང་བ་ཞིག་དང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་རྣམ་པ་ཞིག་ལ་བརྩོན་པ་ཡིན་ནོ། །\n4. རྒྱལ་སྐྱོང་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་》དེ་ཡང་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ཆ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་སྟེ་ཡོངས་གྲགས་སུ་རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་དུ་འབོད་པའི་བརྩམས་ཆོས་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་དར་ཁྱབ་ཧ་ཅང་ཆེ་སྟེ། བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཕོ་བྲང་དང་གཞིས་ཀ་སོགས་སུ་སྤྱོད་སྒོ་ཆེ་ཞིང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ཏེ་རྒྱ་ཆེའི་དམངས་ཚོགས་ཁྲོད་དར་ཁྱབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བཀྲ་ཤིས་ཤིང་ལེགས་ཚོགས་འདྲེན་པའི་རྟགས་སུ་བརྩིས་ཏེ་དགའ་མོས་བླ་མེད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡང་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་ཐད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་མཆིས་མོད། མདོར་འདྲིལ་ཚེ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པར་མཐུན་པའི་འགྲེལ་སྟངས་ལས་མི་འདས་ཤིང་། དེ་ལྟར་ན་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དག་གི་དུས་སུ་བྱུང་བར་བཤད་པས་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་རིང་ངོ་། ། བརྩམས་ཆོས་འདིའི་མཚོན་དོན་《བཀའ་འགྱུར་》ལས་མདོ་ཁ་པའི་ནང་བྱུང་བ་ལྟར། འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་མཐའ་བཞི་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ། ཆོས་དང་ལྡན་པ། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བའི་རྒྱལ་བོ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ནི། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ། གླང་པོ་རིན་པོ་ཆེ། རྟ་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ། བློན་པོ་རིན་པོ་ཆེ། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ། ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་དང་བདུན་ནོ་ཞེས་དང་། འགའ་ཞིག་གིས་ཁྱིམ་བདག་གི་དོད་དུ་དམག་དཔོན་རིན་པོ་ཆེ་བགྲང་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་སྣང་ཡང་སྤྱིའི་བརྗོད་དོན་ལ་ཅི་ཡང་མི་འགལ་ལོ། ། དེ་བཞིན་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཁ་བྱང་དང་རི་མོའི་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣ་སོགས་ལ་བརྟག་ཀྱང་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་གྲལ་རིམ་བྱུང་བའི་རྗེས་ཙམ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་ཤེས་སླ། དེ་ཡང་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ལ་ཚང་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་རྣམས་དོན་མཚོན་རི་མོའི་ལམ་ལ་དྲངས་ཏེ་བསྟན་ཡོད་པ་འདི་ཡང་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་རིན་ཐང་མངོན་སྟངས་ཤིག་རེད། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་གང་དུ་འགྲོ་འདོད་པའི་ཡུལ་དེར་སྣ་འདྲེན་པར་བཤད་པ་བཞིན་བཟོ་ལས་ཚན་རྩལ་མཚོན་པ་སྟེ། རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་པའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་ཅིང་། འཁོར་ལོའི་རིགས་ཀྱི་ནུས་པ་ལ་བརྟེན་པའམ་འཁོར་ལོའི་རིགས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ནི་གནའ་བོའི་དུས་དེ་ཙམ་ན་ཧ་ཅང་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་སྨྲ་མི་དགོས་ཤིང་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མིང་གི་ཆེ་བའང་འདི་ལས་བྱུང་བ་རེད། ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ནི་འོད་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ཞིང་དེས་སྐུལ་བས་མི་རྣམས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བཞིན་བཟང་དག་ལོངས་ཤིག་ལས་ཀྱི་མཐའ་རྣམས་བྱོས་ཤིག ཚོང་འདུས་དག་ཁྲོམ། ཉི་མ་ཤར་ཏེ་ཉིན་མོར་ཤེས་སོ་ཞེས་སོགས་འབྱུང་བས་ཚོང་ལས་རིག་གནས་མཚོན་ཏེ། མིའི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཚོང་ལས་བྱུང་བས་ད་གཟོད་ཐོན་སྐྱེད་ལས་སྒོ་རྣམས་རང་རྐྱ་འཕེར་བར་གྱུར་ཅིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་དང་། མིའི་རིག་སྟོབས་ལ་ཡར་རྒྱས་ཤུགས་ཆེར་འགྲོ་འགོ་བརྩམས་པ་རེད། བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ནི་གཟུགས་མཛེས་ཤིང་རིག་པ་དྭངས་པ་ངག་འཇམ་པ། ཡོན་ཏན་ལྡན་ཅིང་སྒྱུ་རྩལ་ལ་མཁས་པ། བདེ་ལེགས་ཐམས་ཅད་སྟེར་བར་བཤད་པས་ཚན་རྩལ་དང་དཔལ་འབྱོར་དེ་ལྟ་བུའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་དུ་བྱུང་བའི་སྟེང་གི་བཀོད་པའི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་ཏེ། མི་ཆོས་ཀུན་སྤྱོད་དང་མཛེས་འཛིན་ལྟ་བ། ཤེས་བྱ་རྒྱུད་འཛིན་སོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནི་སྤྱི་ཚོགས་གང་ཞིག་གི་ལེགས་ཉེས་ཀྱི་ཚད་འཛིན་བྱེད་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པས། དཔེ་མཚོན་དུ་བུད་མེད་བཀོད་པ་ཧ་ཅང་འོས་པར་སྙམ། དེ་ཡང་གདོད་མའི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་མ་རྒྱུད་ལམ་ལུགས་བྱུང་བའི་སྣང་ཚུལ་དང་མཐུན་ནོ། ། བཤད་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ལ་བཙུན་མོ་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ལ། དེ་ལྟར་ན་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤུགས་ཀྱིས་རྟོགས་པས། བརྩམས་ཆོས་འདི་བྱུང་དུས་མ་རྒྱུད་ལམ་ལུགས་ལས་ཅིས་ཀྱང་འཕྱིས་དགོས་མོད། 《བཀའ་འགྱུར་》ལས་འབྱུང་བའི་བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ལ་གཞི་བཅོལ་ན་འོས་པར་སྙམས་སོ། ། དབང་བསྒྱུར་གྲལ་རིམ་གྱི་བདག་དབང་དང་ཡང་ན་སྒེར་དབང་སྲ་བརྟན་དུ་གནས་པར་དམག་དཔུང་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བས་ན་གླང་པོ་ཆེས་ནི་དམག་དཔུང་མཚོན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་གླང་པོ་ཆེ་ཕལ་བ་སྟོང་གི་སྟོབས་མངའ་ཞིང་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་བཤད་པས་མཚོན་ལ། དཔུང་གི་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཙོ་བོའང་གླང་ཆེན་གྱི་དཔུང་ཡིན་པས་ཀྱང་ཤེས་པ་ཡིན། འདི་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་སྲིད་ཆེན་པོར་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་བ་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རིག་པ་ནི་གཙོ་བོའི་ནང་གི་གཙོ་བོར་གྲུབ་པས་ན་གཞན་དབང་དུ་བསྒྱུར་བའི་རིག་པ་སྟེ་ཆབ་སྲིད་ནི་བློན་ཆེན་གྱིས་མཚོན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་གཡུལ་ལ་དཔའ་ཞིང་ལས་ལ་མཛངས་པ། སྲིད་ཀྱི་ལས་སྣ་ཐམས་ཅད་ལ་བྱང་ཞིང་རྒྱལ་པོའི་མིག་འབྲས་ལྟར་གྱུར་པར་བཤད་པས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་པར་ལས་བཞི་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་ཆབ་སྲིད་རིག་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་སྟེ་དབང་བསྒྱུར་མཁན་གྱི་སྲོག་རྩ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་བསྟན། རྟ་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ་ནི། ནད་མེད་ཅིང་མཚེར་སྐད་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ཁྱབ་པ། རྒྱལ་པོའི་ཐུགས་ལ་གང་ཤར་ཤེས་པས་ཅང་ཤེས་པ། འཛམ་གླིང་ཉིན་གཅིག་ལ་ལམ་གསུམ་བསྐོར་ནུས་པས་ཤུགས་རླུང་དང་འདྲ་བར་བཤད་པས་ན། རྒྱལ་པོའི་བཀའའམ་སྲིད་ཇུས་སམ་རྒྱལ་ཁྲིམས་མཚོན་ཏེ། སྔ་མོའི་དུས་སུ་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ནི་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཡིན་ལ་དབང་ཅི་ཙམ་བཙན་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་བཀའ་བསྒྲགས་པ་གང་ཞིག་རྒྱལ་ཁམས་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་མྱུར་བ་སྟེ་རྟ་མཆོག་གི་སྐད་ཀྱིས་འཛམ་གླིང་ཁྱབ་པ་དང་འགྲོས་མྱུར་བ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་ཡོད། གོང་གི་གནས་ཚུལ་འདི་རྣམས་ནི་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་ལ་ཚང་དགོས་པའི་ནང་གི་རྐྱེན་ནམ་ཡང་ན་དབང་བསྒྱུར་མཁན་ལ་ཚང་དགོས་པའི་རང་སྟེང་གི་ནུས་པ་ཡིན་ལ། ད་དུང་ཕྱིའི་རྐྱེན་ཞིག་མཆིས་པ་ནི་དབང་བསྒྱུར་ཡུལ་ཏེ་མི་དམངས་རེད། སྲིད་དབང་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་མི་དམངས་དང་བྲལ་ཚེ་སྲིད་དབང་དུ་མི་འགྲུབ་པས་ན་ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེས་མི་དམངས་མཚོན་པ་ཡིན། ཇི་སྐད་དུ་མཁས་པ། གསལ་བ། ཡིད་གཞུང་པ། ལྷའི་མིག་དང་ལྡན་པས་ཁོར་ཡུག་ཏུ་བདག་པོ་དང་བཅས་པའི་གཏེར་དག་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། བདག་པོ་མེད་པའི་གཏེར་དག་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། བདག་མེད་པའི་གཏེར་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ནོར་གྱི་དགོས་པ་བྱེད་ཅེས་འབྱུང་བས་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ཀྱི་རང་བཞིན་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད་པ་མ་ཟད། དབང་བསྒྱུར་གྲལ་རིམ་དང་དམངས་ཚོགས་བར་གྱི་འབྲེལ་བའང་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་པ་སྟེ། བདག་པོ་མེད་པའི་གཏེར་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་ནོར་གྱི་དགོས་པ་བྱེད་ཅེས་པས་མཚོན་ནོ། །\n5.ཆོས་ལུགས་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་》དེ་ཡང་ཆོས་ལུགས་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་ནི་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་བྱ་དང་དབྱིབས་རྣམ་གང་ཐད་ནས་ཧ་ཅང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང་། བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་གྲངས་འབོར་ཀྱང་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་པ་ནི་ཀུན་གྱིས་མིག་མཐོང་ལག་ཟིན་དུ་གྲུབ་པ་འདི་བཞིན་དཔྱད་རིན་ཆེ་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིན་ཏུ་མང་ཡང་། བོད་ཀྱི་རི་མོའི་སྤྱི་ལུགས་སུ་གྱུར་པའི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་གསལ་བ་ནི་《སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་》འདི་ལས་ལྷག་པ་ཞིག་མེད་པར་སྙམ་སྟེ། དེ་ཡང་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་གང་དེ་རི་མོ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བྱེད་ནུས་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་ཧ་ཅང་གོ་བདེ་བའི་བཞིན་ལག་གི་རྣམ་པར་བསྒྱུར་བ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་མོ་སྒྱུ་རྩལ་གསར་རྩོམ་ཐད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་ཐབས་ཤེས་ཡག་ཤོས་ཤིག་ཀྱང་རེད། དེ་ཡང་《སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་》འདི་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་སངས་རྒྱས་ཤཀྱྰ་ཐུབ་པའི་བཀའ་བཞིན་སྒྲ་སྒྲོག་གི་རྒྱལ་པོ་ཨུ་ཏྲ་ཡ་ནར་སྐྱེས་ལན་ཏུ་བྲིས་པར་བཤད་ཅིང་། འགའ་ཞིག་གིས་བསྟན་པ་འདིའི་རི་མོ་ཐོག་མ་ཡིན་པར་ཡང་བཤད། བསྟན་པ་འདིའི་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་ཐོག་མར་བཤད་པ་ནི་འཐད་པར་མ་མཐོང་སྟེ། གཅིག་ནས་སྟོན་པའི་བྲིས་སྐུ་ཐོག་མ་ནི་“ཆུ་ལོན་མ་”དང་“འོད་ཟེར་ཅན་མ་”གཉིས་ཡིན་པ་ཀུན་ལ་གྲགས་ཤིང་། གཉིས་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་རི་མོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་དགོན་སྡེའི་ལྡེབས་རིས་སོགས་སུ་《སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་》ཞེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་འདི་ལྟ་བུ་མཐོང་ཐོས་སུ་མི་འབྱུང་བ་སོགས་ཀྱི་རྟོགས་ནུས་ཤིང་། དེས་མ་ཟད་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་སྤྱིའི་ཁྱད་ཉམས་ལ་དཔྱད་ཀྱང་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་ཆོས་ཉིད་དང་མཐུན་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རི་མོར་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཧ་ཅང་རྟོགས་སླ། དེས་ན་བརྩམས་ཆོས་འདི་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་དུ་བྱུང་བར་འདོད་པ་ནི་རང་རེའི་མཁས་པ་རྒྱ་གར་ལ་དགའ་མཁན་ཚོའི་དད་འདུན་ཙམ་ལས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་གཞན་གྱིས་དབེན་ནོ། ། བརྩམས་ཆོས་འདིའི་སྟེང་ནས་བོད་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་དར་བའི་དུས་དེ་ཙམ་ན་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚོན་རྩལ་ཚད་མཐོན་པོར་སླེབས་ཡོད་པའང་རྟོགས་ཐུབ། དེ་ཡང་གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་ལྟར་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་གི་སྒྱུ་རྩལ་བྱེད་ནུས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ངེས་པར་ཚང་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་ནི་གཟིགས་མཁན་གྱི་ཤེས་ནུས་ཡིན་ཏེ། བརྩམས་ཆོས་འདིར་བློ་རབ་འབྲིང་ཐ་གསུམ་ཀུན་ལ་རང་རང་གི་བློ་དང་མཐུན་པའི་ངེས་ཤེས་སྐྱེ་ཐུབ་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ་སྟེ། དད་པའི་རྟེན་ཡིན་ལ་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་ཀྱང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། རི་མོ་འདིའི་དབུས་སུ་བར་སྟོང་དྲུག་ཅན་གྱི་འཁོར་ལོའི་རྣམ་པ་ཞིག་བྲིས་ཤིང་བར་སྟོང་དྲུག་ལ་འགྲོ་བ་རིགས་དྲུག་སྟེ་གོང་ནས་གཡས་སུ་ལྷ། མི། ཡི་དྭགས། དམྱལ་བ། དུད་འགྲོ། ལྷ་མ་ཡིན་བཅས་འཁོར་མོར་བཀོད་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སྲིད་པ་གསུམ་དུ་འགྲོ་དྲུག་གི་ངོ་བོས་བར་མི་ཆད་པར་འཁོར་བའི་རྣམ་པ་མཚོན་ཅིང་། འཁོར་ལོའི་མུ་ཁྱུད་ལ་དགེ་སྡུག་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་བསགས་པར་བྱེད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་རྣམས་བཀོད་པ་སྟེ། འདི་ལ་ལུགས་འབྱུང་ལུགས་ལྡོག་གཉིས་མཆིས་ཀྱང་དང་པོ་ལྟར་ན། འཁོར་ལོའི་གོང་ནས་གཡས་སུ་དང་པོ་རིག་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་དམུས་ལོང་། གཉིས་པ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་རྫ་མཁན། གསུམ་པ། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་སྤྲེའུ་ཤིང་རྩེར་གནས་པ། བཞི་པ། མིང་གཟུགས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་གྲུ་གཟིངས། ལྔ་པ། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་ཁང་སྟོང་། དྲུག་པ། རེག་པ་མཚོན་བྱེད་ཕོ་མོ་འཁྱུད་པ། བདུན་པ། ཚོར་བའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་མིག་ལ་མདའ་ཟུག་པ། བརྒྱད་པ། སྲེད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་སྐྱེས་བུ་ཆང་འཐུང་མཁན། དགུ་པ། ལེན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་སྤྲེའུ་ཤིང་ཏོག་ལེན་པ། བཅུ་པ། སྲིད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་བུད་མེད་སྦྲུམ་མ། བཅུ་གཅིག་པ། སྐྱེ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་ཕྲུ་གུ་བཙའ་བ། བཅུ་གཉིས་པ། རྒ་ཤིའི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་རོ་འཁུར་བ་བཅས་འབྲིའོ། ། འཁོར་ལོ་གང་གི་ལྟེ་བའི་སྒོར་དབྱིབས་ཆུང་བའི་དབུས་སུ་དུག་གསུམ་མཚོན་བྱེད་བྱ་སྦྲུལ་ཕག་གསུམ་འབྲི་བ་སྟེ། ཕུག་རོན་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་སྦྲུལ་གྱིས་ཞེ་སྡང་མཚོན་པ། ཕག་གིས་གཏི་མུག་མཚོན། དེ་ཡང་བྱ་སྦྲུལ་གཉིས་ཕག་གི་ཁ་ནས་ཐོན་པའི་རྣམ་པ་བྲིས་པས་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་འབྱུང་བའི་གཞི་ནི་གཏི་མུག་ཡིན་པ་དང་། འཁོར་བའི་རྩ་བ་ནི་དུག་གསུམ་ལ་རག་ལས་ཤིང་འཁོར་བར་འཁོར་བའི་ཡང་སྙིང་ནི་མ་རིག་པ་སྟེ་གཏི་མུག་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་བསྟན་ཡོད། འཁོར་ལྟེ་ཡི་སྒོར་དབྱིབས་ཆུང་བའི་མུ་མཐའ་དེ་ཡང་དཀར་ནག་གཉིས་སུ་བགོས་ཤིང་བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་ལམ་དཀར་ནག་གཉིས་མཚོན་ལ། དེ་རུ་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་དགེ་བ་བསགས་པ་རྣམས་ལམ་དཀར་པོ་རུ་ཡར་འགྲོ་ཞིང་། ལས་སྡིག་པ་བསགས་མཁན་རྣམས་ལམ་ནག་པོ་རུ་མར་ལྷུང་འགྲོ་བའི་རྣམ་པས་མཚོན་ཡོད། འདི་ལྟ་བུའི་འཁོར་བའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མཚོན་པའི་འཁོར་ལོ་དེ་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཤིན་རྗེའི་ལག་ཏུ་དམ་པོར་བཅིངས་ཡོད་པ་བྲིས་པས་སེམས་ཅན་རྣམས་སྲིད་པ་གང་རུང་ན་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བུར་འཚོ་ཡང་མཐར་འཆི་བདག་གི་དབང་དུ་མ་གྱུར་པ་འགའ་ཡང་མེད་པས་ན། དལ་འབྱོར་གྱི་རྟེན་འདི་ལྟ་བུ་ཐོབ་པའི་སྐབས་བཟང་པོ་འདི་འཁོར་བའི་རྒྱུ་རུ་མི་གཏོང་བར་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བའི་ལས་ལ་འབད་པར་སྐུལ་བ་ནི་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་ནོ། ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཆེན་པོ་འདིའི་གོང་གི་ནམ་མཁའ་ལ་དཀར་གསལ་ཟླ་བ་སྟོན་པའི་རྣམ་པ་ནི་ཞི་བ་མྱང་འདས་འདི་ལྟ་བུ་མ་འཐོབ་ན་ནམ་ཡང་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་མི་ཐར་བས་ཕྱིར་ན་སྲིད་པ་གསུམ་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བའི་ཐབས་དམ་པ་ལ་འབད་པ་འོས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་མཚོན་ནོ། ། མདོར་ན་འཛམ་གླིང་ཆོས་ལུགས་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་འདི་ཉིད་ཀྱི་གཏིང་ཟབ་པའི་གཞུང་ལུགས་གང་ཞིག་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་གཅིག་གིས་མཚོན་པར་བྱས་པ་འདི་ནི་རང་རེའི་བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་བ་གོང་མ་དག་གི་གཟི་བརྗིད་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཕྱི་རབས་རྣམས་ལ་བཞག་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གཅེས་ནོར་བླ་མེད་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །\n6.ཀུན་སྤྱོད་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《མཐུན་པ་སྤུན་བཞི་》དེ་ཡང་《མཐུན་པ་སྤུན་བཞི་》ཞེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་ཁྲོད་གོ་གནས་གལ་ཆེན་ཟིན་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཡིན་པས་མི་རྣམས་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཅིང་། ཆེ་བ་དགོན་སྡེ་དང་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་ཆུང་བ་ཕལ་པའི་སྡོད་ཁང་བར་ཁྱབ་ཡོད། དེ་ཡང་མཐུན་པ་སྤུན་བཞི་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་དང་རི་མོའི་སྒྲིག་གཞི་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཀྱང་མི་ལ་ཚོར་སྣང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་སྐྱེད་ཡོང་པ་ཡིན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བག་ཆགས་གཏིང་ཟབ་པའི་སྐྱེ་བོ་ཚོའི་སྣང་ངོར། རི་མོ་འདིས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་མཚོན་པ་སྟེ། 《མཛད་བརྒྱ་དཔག་བསམ་ཁྲི་ཤིང་》ལས་ཡན་ལག་གྱ་དྲུག་པ་བྱ་སྲེག་པའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་ལས་འབྱུང་བ་ལྟར་“་དེའི་དུས་ཀྱི་བྱ་སྲེག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཡིན་ལ། རི་བོང་ནི་ཤཱ་རིའི་བུ། སྤྲེའུ་ནི་མོ་འགལ་བུ། གླང་ཆེན་ནི་ཀུན་དགའ་བོ་ཡིན་པར་བཤད་པ་”ཇི་བཞིན་ནོ། ། དེས་ན་རི་མོ་རང་ངོས་ཀྱི་ཉམས་འགྱུར་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་གང་ལ་གཞིགས་ཀྱང་བརྩམས་ཆོས་འདིས་མི་ཆོས་ཀུན་སྤྱོད་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་ནི་ཧ་ཅང་གསལ། དེ་ཡང་ཀུན་སྤྱོད་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་གམ་ཡང་ན་མི་སྒེར་གང་ཡིན་ཀྱང་དེའི་ལེགས་ཉེས་བརྟག་པའི་ཚད་ཤིང་ལྟ་བུ་དང་སྤྱི་ལ་ཕན་པའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ཞིག་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་ལྡན་དུ་འཕེལ་བའི་སྒུལ་ཤུགས་གཙོ་བོའང་ཡིན། ཀུན་སྤྱོད་ལ་ཆེ་ཕྱོགས་ནས་དབྱེ་ཚེ་ཆོས་ལུགས་ཀུན་སྤྱོད་དང་མི་ཆོས་ཀུན་སྤྱོད་གཉིས་འདུ་ཞིང་ནང་གསེས་སུ་དབྱེ་ཚེ་ཧ་ཅང་རིགས་མང་བོར་འགྱུར་བས། རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ཡང་། རང་རེ་རྣམས་ལ་མཚོན་ན་ཆོས་ལུགས་ཀུན་སྤྱོད་ཤུགས་ཆེར་འཕེལ་བའི་དབང་གིས་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ཡོད་མེད་ཚང་མ་ཆོས་ལུགས་ཀུན་སྤྱོད་གཅིག་པོར་བསྟུན་དགོས་ཤིང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་འགའ་རེར་མི་ཆོས་ཀུན་སྤྱོད་ཞེས་པ་དེ་མིང་ཙམ་དུ་ལུས་པའི་གནས་ཚུལ་ཤར་བ་རེད། 《མཐུན་པ་སྤུན་བཞི་》ལ་མཚོན་ན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་དང་སྦྱར་ཚེ་གྲུབ་མཐའ་གང་ལའང་འཚམས་ཤིང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་དོན་གཞིར་བྱས་ཐོག་ཅི་ལྟར་འགྲེལ་ཡང་མི་འགལ་མོད། མི་ཆོས་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ལ་དྲངས་ཚེ་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཞིག་ཐོན་ཡོང་བ་ཡིན། ང་ཚོས་ཞིབ་འཇུག་གི་གནད་ཀྱང་མི་ཆོས་རིང་ལུགས་ལ་བཅོལ་དགོས་ཤིང་དེ་ལྟར་ན་དེང་གི་སྒྱུ་རྩལ་བྱ་གཞག་ལ་ཕན་པའི་ངེས་ཤེས་གསར་པ་རེ་རྙེད་པར་ཕན་སྙམ། ཕྱོགས་འདི་ནས་བལྟས་ཚེ་བརྩམས་ཆོས་འདི་ནི་བཀས་བཀོད་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་དང་བྲན་གཡོག་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གང་རུང་དུ་བྱུང་ཆོག་པ་སྟེ། ངག་རྒྱུན་ལ་“མིས་མི་བཀུར་ན་བླ་མ་དཔོན་པོ། ཤིང་གིས་ཤིང་བཀུར་ན་ལྷ་ཁང་གསས་ཁང་། ”ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་བསམ་བློ་ཞིག་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་དངོས་སམ་ཤུགས་གང་རུང་ནས་ཡོང་ལ། ལོ་རྒན་གཞོན་གྱི་དབང་གིས་གཞོན་པས་རྒན་པ་བཀུར་བའི་ལུགས་འདི་ནི་རང་རིགས་ཙམ་མ་ཟད་རྒྱ་རིགས་སོགས་མི་རིགས་གཞན་ལའང་སྔ་མོ་ནས་དར་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་བ་ན་གཞི་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་པ་ནི་རིག་པས་དཔྱད་ན་ཤེས་ལ། འགྲོ་བ་མི་རྣམས་དུད་འགྲོའི་རིགས་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་གཙོ་བོ་ཡང་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཡོད་མེད་ལ་ཐུག་ཡོད་པ་ཡིན། དེས་ན་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ནི་མིའི་རིགས་ཚོགས་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་ནས་ཡོད་ངེས་ལ་དུས་རབས་རེ་རེར་མངོན་སྟངས་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་པ་ཙམ་རེད། བརྩམས་ཆོས་འདིར་ལོ་རྒན་གཞོན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་བརྩི་བཀུར་བྱས་ཡོད་པ་ཕུད། མི་མངོན་པའི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་མཆིས་པ་ནི་སེམས་ཅན་འདི་དག་གི་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ལུས་ཆེ་ཆུང་གི་ཆོས་ཉིད་འདི་བཞིན་བྱ་དེ་ལོ་གཞོན་ཤོས་སུ་སྲིད་ཀྱང་ལུས་ཤུགས་ཀྱིས་གླང་ཆེན་འདེགས་མི་ཐུབ་པ་ནི་དོན་གྱི་གནས་ལུགས་ཡིན་པས་ན། ལོ་རྒན་གཞོན་མ་དབྱེ་ཡང་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་འདི་ལས་གཞན་དུ་འདའ་མི་སྲིད། ལྷག་པར་དུ་དེང་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་མིག་གིས་བལྟས་ཚེ་སྤྲེའུ་ནི་ཡལ་གའི་རི་དྭགས་དང་བྱ་ནི་མཁའ་ལ་འཕུར་ནུས་པ་ཡིན་བཞིན་ཀུན་སྤྱོད་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱ་ཕྱིར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་ཞོན་ཏེ་སྡོད་དགོས་པར་ཤར་ཞིང་། ཡོན་ཏན་རྣམས་ཕྱིར་མངོན་པའི་གོ་སྐབས་འཕྲོགས་པའི་དབང་གིས་དངོས་པོའི་དཔལ་ཡོན་བསྐྲུན་པའི་ནུས་ཤུགས་ཉམས་པའི་སྐྱོན་ལྡན་ཡང་། བརྩམས་ཆོས་ཀྱིས་དུས་རབས་མཚོན་དགོས་པ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བླང་བྱ་ཡིན་པས་ན་《མཐུན་པ་སྤུན་བཞི་》ནི་མེས་པོའི་ཤུལ་བཞག་རྩ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་སྨྲ་མི་དགོས་ཤིང་། བོད་མི་རིགས་འདི་བཞིན་ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་ཅན་ལ་གོང་བཀུར་དང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཁེ་ཕན་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་ཏུ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོའང་གཅིག་ནས་ཡ་རབས་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིང་ཞིང་། གཉིས་ནས་འགྲོ་ཀུན་འཚེ་མེད་སྙིང་རྗེས་སྐྱོང་བའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ལྟ་བུ་ལྡན་པས་སོ། །\n7.སྣོད་བཅུད་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《ཚེ་རིང་རྣམ་དྲུག་》བརྩམས་ཆོས་དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་བེད་སྤྱོད་ཆེ་ཤོས་དང་མི་རྣམས་དགའ་ཤོས་ཀྱི་རི་མོའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཚེ་རིང་རྣམ་དྲུག་ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་དང་རི་མོའི་ངོ་ཙམ་གྱི་བརྗོད་བྱ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་མི་ལ་ཞི་བདེ་བག་ཡངས་ཀྱི་སྣང་བ་ཞིག་དབང་མེད་སྟེར་ཡོང་བ་ཡིན། དེ་ཡང་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་བརྗོད་དོན་དངོས་ཀྱི་ཐད་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་ཁུངས་བཅོལ་ཡུལ་ནི་པཎ་ཆེན་དགུ་པ་མཆོག་གིས་མཛད་པའི་《ཚེ་རིང་རྣམ་དྲུག་གི་བྱུང་བ་མདོར་བསྡུས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་》ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེར་“སྔོན་ཚེ་མ་ཧཱ་ཙི་ནའི་ཡུལ་གྲུ་འདིར། ། དུས་གསུམ་སྲས་བཅས་རྒྱལ་བས་བྱིན་བརླབས་པས། ། མི་འགྱུར་མི་ཞིགས་ཁྱད་ཆོས་བདུན་ལྡན་པའི། ། གཞོམ་བྲལ་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་བྲག་རི་བསྐྲུན། ། ”ཞེས་འབྱུང་ཞིང་རྗེས་སུ་ཁག་ཅིག་གིས་མ་ཧཱ་ཙི་ནའི་ཡུལ་གྲུ་ཆེན་མོའི་རྣམ་དག་བདེ་ཆེན་གྱི་ཚལ་ཞེས་བྱ་བ་”ཞེས་ས་མིང་གསལ་མདོག་ཁ་པོ་ཞིག་བྲིས་འདུག་ཀྱང་གཞི་གང་ལ་བརྟེན་པ་ནི་མ་མཐོང་། དེས་ན་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་གསར་རྩོམ་གྱི་སྤྱི་ལུགས་དང་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ཀྱི་མི་སྣའི་ངོ་གཞིའི་མཚོན་དོན་བཅས་ལ་བརྟགས་ཚེ། བརྩམས་ཆོས་འདི་ནི་བོད་རྒྱ་མི་རིགས་གཉིས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་འབྲེལ་འདྲེས་བྱས་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་དང་། བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་བ་གོང་མ་དག་གིས་གཞན་གྱི་ལེགས་ཆ་བསྡུ་བའི་གསར་རྩོམ་ཐད་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་ཤིག་མཆིས་པ་ནི་སྣོད་བཅུད་མཐུན་གནས་མཚོན་པ་དེ་རེད། ལྟ་སྟངས་འདི་ནི་དོན་དངོས་དང་འཚམས་ཤོས་ཀྱི་ལྟ་སྟངས་ཉིད་ཡིན་པར་འདོད། དེ་ཡང་གོང་དུ་རླུང་རྟའི་བརྗོད་དོན་བཤད་སྐབས་སོང་ཟིན་པ་བཞིན་བོད་རྣམས་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་ལ་འཛིན་པའི་ལྟ་སྟངས་ནི་སྣོད་བཅུད་གཉིས་གཅིག་མཐུན་གྱི་རྫས་ལས་གྲུབ་ཕྱིར་འདྲ་མཐུན་མཉམ་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་དེ་རེད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་སྐབས་འདི་ཙམ་ལ་སླེབས་ཚེ་དང་ཐོག་གི་ལྟ་སྟངས་དེ་གོང་འཕེལ་ངེས་ཅན་སོང་ཡོད་པ་ནི་དངོས་པོ་འཕེལ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་ལ། སྒྱུ་རྩལ་རང་སྟེང་ནས་གོང་འཕེལ་ངེས་ཅན་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་བརྩམས་ཆོས་རེ་རེའི་ངོས་གཞི་ནས་མཐོང་ཐུབ། དཔེར་ན་《ཚེ་རིང་རྣམ་དྲུག》ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་མཆིས་པ་ནི་སྤྱིའི་བརྗོད་བྱ་སྣོད་བཅུད་མཐུན་གནས་ཡིན་ཀྱང་དེ་དག་ལས་མི་གཙོ་བོར་བཞག་ཡོད་པ་དང་། དེས་མ་ཟད་བྱ་དང་རི་དྭགས་གཉིས་ཀྱང་དེ་དག་སོ་སོའི་རིགས་ལས་ཉམས་ཆུང་ཞི་དུལ་ཅན་གྱི་སེམས་ཅན་རིགས་གདམས་ཡོད་པ་ལས་ཁྱུང་དང་སྟག་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པ་བཅས་རེད། འདི་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། མི་ནི་འཇིག་རྟེན་བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་འདིར་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་རེད། དེ་བས་ན་སྣོད་བཅུད་དོ་མཉམ་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་རིང་དུ་གནས་པའི་གནས་ལུགས་ཤེས་མཁན་ནི་མི་ཡིན་ལ། སྣོད་བཅུད་ལ་གཏོར་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་བཟོ་མཁན་ཡང་མིའི་རིགས་རང་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་བདེ་སྐྱིད་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པ་དང་མི་ཚེ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་རྒྱུ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཏན་དུ་གནས་པའི་མོས་འདུན་དྲག་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཀྱང་། སྣོད་བཅུད་གཉིས་ཀྱི་གནས་བབས་དང་འབྲེལ་བའི་ཐད་བསམ་བློ་གཏོང་མཁན་ནི་ཧ་ཅང་མང་བ་ཡིན། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་རྒྱ་ཆེར་དར་བ་དང་བསྟུན་ཏེ་བོད་མིས་སྣོད་བཅུད་ཐད་ཀྱི་ལྟ་བ་ལའང་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་སྟེ། བོད་རྣམས་ཀྱིས་“ཚེ་སྲོག་འདྲ་མཉམ་”དུ་ལྟ་ཞིང་འབུ་སྲིན་ཕྲ་མོ་ཙམ་ལའང་འཚེ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་གཞན་སུ་ཞིག་སྡིག་བསྔལ་བ་མཐོང་ཚེ་ཚད་མེད་པའི་སྙིང་རྗེ་སྐྱེ་བར་བྱེད་ལ། འཁོར་ཡུག་གི་རི་ཆུ་ཀུན་ལ་མཛེས་པའི་མིང་གིས་འབོད་ཅིང་རྩྭ་ལྗང་རྐང་གཅིག་ཡིན་ཀྱང་རྡོག་བརྫིས་མི་གཏོང་བ་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་རིང་ནས་བཟུང་སྟེ་གང་དུ་དགོན་སྡེ་ཡོད་ན་དེར་“བཙུགས་ཤིང་”ཞེས་ནགས་ཚལ་གླིང་ག་རེ་ཅིས་ཀྱང་ཡོད་དགོས་པའི་སྲོལ་བྱུང་ཞིང་། མ་གྱུར་སེམས་ཅན་གྱི་ལྟ་བས་མི་དང་སེམས་ཅན་གཞན་བར་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོབ་ཐང་བསྐྲུན་པས་བོད་ཡུལ་ནི་རི་དྭགས་མང་ཤོས་དང་ས་གཙང་ཤོས་ཀྱི་གནས་མཆོག་ཅིག་ཡིན་ཞེས་ཀུན་ལ་གྲགས་སོ། ། མདོར་ན་སྣོད་བཅུད་ལ་ཤེས་རྟོགས་སྔ་བའི་དབང་གིས་རི་མོའི་ལམ་ནས་མཚོན་པའང་མི་རིགས་གཞན་ལས་སྔ་ངེས་སོ། ། གཞན་བརྩམས་ཆོས་འདིར་ཚེ་དཔག་མེད་ཅིག་འབྲི་སྲོལ་མཆིས་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་ཁ་བསྣོན་བརྒྱབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གསལ་ལ། དེ་བཞིན་བྱ་ཁྲུང་ཁྲུང་ནི་བོད་ཀྱི་ལྷ་བྱའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཤྭ་བ་དང་ཡུ་མོ་ནི་བོད་ན་ཆེས་མང་བའི་གཡང་དྭགས་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་ནི་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་རེད། དེས་ན་བློ་གྲོས་ཀྱི་འཇུག་པ་ཡངས་པའི་མེས་པོ་ཚོས་སྣོད་བཅུད་མཐུན་གནས་ཐད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྟེ་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་གཉིས་ནི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གནས་ཤིང་། སེམས་ཅན་ནང་ཁུལ་དུའང་དེ་ལས་མ་འདས་པས་ན་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་བརྩི་སྲུང་བྱས་ཚེ་ད་གཟོད་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་རིང་དུ་གནས་ཐུབ་པའི་གནས་ལུགས་རྣམས་སྔ་མོ་ཉིད་ནས་ཤེས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་མི་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་ཀུན་གྱི་རྒྱུད་ལ་འཇགས་ཡོད་དོ། ། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དོན་མཚོན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་ནས་བསྟན་ཡོད་པ་སྟེ། ས་གཞིའི་སྙིང་པོ་རྡོ་རྗེ་བྲག་གིས་མཚོན་པས་བྲག་ཚེ་རིང་། འགྲོ་མའི་སྙིང་པོ་སྤྱོད་ལམ་མཛེས་ཤིང་སེམས་རྒྱུད་དྭངས་པའི་དྲང་སྲོང་སྟེ་མི་ཚེ་རིང་། དུས་བཞིར་འགྱུར་ལྡོག་བྲལ་བའི་ཤིང་བཟང་པོ་ཐང་ཤིང་སྟེ་ཤིང་ཚེ་རིང་། ཡན་ལག་བརྒྱད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཚང་བའི་ཆུ་བཟང་པོ་སྟེ་ཆུ་ཚེ་རིང་། དུད་འགྲོའི་རིགས་སུ་འཚེ་མེད་ཞི་བདེས་འཚོ་བའི་ལྷ་བྱ་ཁྲུང་ཁྲུང་སྟེ་བྱ་ཚེ་རིང་དང་ཤཱ་བ་ཡུ་མོ་སྟེ་རི་དྭགས་ཚེ་རིང་བཅས་ཡིན་ལ། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཞི་བདེ་བག་ཡངས་སུ་འཚོ་ཞིང་འཆི་མེད་ཚེའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་དྲང་སྲོང་གིས་ཞི་བའི་ཏིང་འཛིན་ཡུན་རིང་དུ་སྒོམ་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བར་བཤད་པ་ལས་ཀྱང་བརྗོད་དོན་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྣོད་བཅུད་མཐུན་གནས་ལ་དོ་སྣང་ཆེ་བའི་དེང་གི་སྐབས་སུའང་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་རིན་ཐང་ལ་གདེང་འཇོག་གསར་པ་ཡོད་ཆོག་ལ། འདི་ལས་ལྷག་པའི་སྣོད་བཅུད་མཐུན་གནས་ཐད་ཀྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་རི་མོ་ཞིག་གང་དུ་བཙལ་ཀྱང་མི་རྙེད་དོ། །\n8.ཆབ་སྲིད་བརྗོད་བྱར་འཛིན་པའི་《སོག་པོ་སྟག་ཁྲིད་》 དེ་ཡང་བརྩམས་ཆོས་འདི་དུས་ནམ་བྱུང་དང་བཟོ་བོ་སུ་ཡིན་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་བཏང་བ་ཞིག་ད་ལྟའི་བར་མ་མཐོང་ཞིང་། ཡི་གེར་བཀོད་པའི་དཔྱད་གཞིའང་རེ་འགའ་ཙམ་ལས་མེད་པ་མ་ཟད། དེ་རྣམས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་ལྟར་“རིག་གསུམ་མགོན་པོ་”མཚོན་པར་བཤད་པ་ཙམ་རེད། དེ་བས་ན་ད་ལྟའི་བར་གདོན་རིགས་འགོག་བྱེད་ཀྱི་སྒོ་སྲུང་ཙམ་མམ། ཡང་ན་རྒྱན་རིས་ཙམ་ལ་བརྩིས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་སོགས་སུ་ཁང་ཁྱིམ་ལ་རྣམ་པ་འདོན་བྱེད་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་མི་རྣམས་དགོངས་དོན་མཚོན་པའི་རྗོད་བྱེད་ཅི་ཡང་མི་མཐོང་སྟེ། རྒྱན་རིས་ཤིག་ཏུ་ངེས་ཚེ་མི་ལ་ཉམས་དགའ་ཞིང་ལྷོད་བག་བྲོ་བའི་ཚོར་སྣང་སྐྱེས་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང་འདིར་“མིས་སེམས་ཅན་དབང་དུ་བསྒྱུར་བའི་”རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུས་བདེ་སྣང་སྦྱིན་པའི་མཛེས་ཉམས་ཅི་ཞིག་ཐོན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཞིག་མཚོན་ཟེར་ན་འཇམ་དབྱངས་དང་ཕྱག་རྡོར་གཉིས་ཀྱིས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་དུ་བྲན་ཅིང་མཆིས་ལ། བོད་མིས་དགའ་པོ་བྱེད་པའི་“རིག་གསུམ་མགོན་པོ་”སྒོ་སྲུང་དུ་བཀོད་སྲིད་དམ། དེ་བས་ན་བརྩམས་ཆོས་འདི་ཡང་བོད་ཀྱི་དོན་མཚོན་རི་མོའི་ཁྱད་ཆོས་འབུར་དུ་ཐོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཡིན་ལ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམིགས་བྱ་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན་པར་འདོད། དེ་ཡང་ཐོག་མར་བརྩམས་ཆོས་འདིའི་ངོས་གཞི་ཙམ་ལ་གཟིགས་ཚེ། སོག་རིགས་ཀྱི་ཕོ་རྒོད་དར་མ་གཅིག་གིས་རྒྱ་སྟག་རྔམ་ཟིལ་ལྡན་པ་ཞིག་གི་སྐེ་ལ་ལྕགས་ཐག་བསྐོན་དེ་དབང་དུ་བྲན་པའི་ཚུལ་མཐོང་ཡོང་བ་ཡིན། སྣང་ཚུལ་འདི་མཐོང་ཚེ་དཔྱོད་ལྡན་ཚོར་དོག་གཞི་མང་པོ་ཞིག་འབྱུང་སྲིད་ཀྱང་། བརྗོད་བྱའི་ཐད་གོ་བ་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་སྐྱེས་ངེས་པ་ནི་བརྩམས་ཆོས་འདིས་“སོག་པོའི་དཔའ་ཉམས་ལ་བསྟོད་བསྔགས་བཏང་འདུག་པ་”དེ་རེད། དེས་ན་སོག་པོའི་དཔའ་ཉམས་ལ་བསྟོད་བསྔགས་བླ་མེད་བཏང་བའི་བརྩམས་ཆོས་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་སོག་པོ་ནས་མ་བྱུང་བར་བོད་ལ་བྱུང་དགོས་པ་ཡིན་ནམ། འདིའི་ཐད་ནས་བལྟས་ཚེ་བོད་དང་སོག་པོའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་ངེས་ཤིག་ཡིན་པར་མཐོང་བས། ཉེ་བའི་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་དྲན་བྱས་ཚེ་ཡོངས་གྲགས་སུ་སྤྱི་ལོ་1206ལོར་སོག་རྒྱལ་ཇིང་གིར་ཧན་གྱིས་བོད་ཀྱི་དབུས་གཙང་དུ་དམག་དྲངས་བ་ནས་བཟུང་བོད་སོག་བར་ཆབ་སྲིད་ཐད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་བར་བཤད་ལ། སྐབས་དེར་ས་སྐྱ་བས་གཙོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་ཁག་རྣམས་སྔ་རྗེས་སུ་སོག་རྒྱལ་དང་རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུས་ཤིང་སོ་སོར་རྒྱབ་རྟེན་བཙལ་བརྩམས། སྤྱི་ལོ་1244ལོར་གོ་དན་རྒྱལ་པོས་ས་སྐྱ་པཎ་ཆེན་གདན་དྲངས། རྗེས་སུ་རྒྱལ་པོ་ཧུ་པི་ལི་སེ་ཆེན་ཧན་གྱིས་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་གདན་དྲངས་ཤིང་ཆོས་ཀྱི་དབང་གནང་བའི་ཡོན་དུ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཕུལ་ཏེ་བོད་ཆེན་པོར་དབང་བསྒྱུར་བར་གྲགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ཀུན་ལ་གསལ་ཕྱིར་མང་དུ་སྤྲོས་པའི་ངལ་བ་སྤངས་སོ། ། མདོར་ན་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ནས་བོད་སོག་བར་འབྲེལ་བ་བྱུང་ནས་བཟུང་འབྲེལ་བ་ཟབ་ཤོས་ཀྱི་དུས་རིམ་གཉིས་ནི་ས་སྐྱ་བའི་དུས་དང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། 《སོག་པོ་སྟག་ཁྲིད་》 འདི་འབྱུང་བའི་དུས་ཀྱང་དུས་རིམ་འདི་གཉིས་ལས་གཅིག་ལ་ངེས་དགོས་པ་ནི་རིག་པས་དཔྱད་ན་ཤེས་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བྱུང་མྱོང་བའི་དོན་རྐྱེན་མང་པོ་ཞིག་བསྡུས་ཏེ་དཔྱད་ཚེ་དུས་རིམ་རྗེས་མ་དེར་འབབ་པའི་དཔང་རྟགས་ཅུང་མང་བར་མཐོང་བ་སྟེ། ཀབོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འགྲེལ་ལུགས་ལ་བརྩམས་ཆོས་འདིས་རིག་གསུམ་མགོན་པོ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པར་བཤད་དོ། ། དེ་ལྟར་ན་སོག་མིས་འཇམ་དབྱངས་དང་སྟག་གིས་སྤྱན་རས་གཟིགས་མཚོན་པ། ལྕགས་ཐག་གིས་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་ཡིན། བཤད་སྟངས་འདིས་གནད་དོན་ཞིག་སྟོན་གྱི་ཡོད་པ་ནི་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ནི་པད་དཀར་འཛིན་པ་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དང་གུ་ཤྲཱི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་རྣམ་སྤྲུལ་ཡིན་པ། གོང་མ་རྒྱལ་བོ（སེ་ཆེན་ཧན་）ནི་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་སྤྲུལ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་རེད། ཤོད་རྒྱུན་འདིས་ང་ཚོར་སྐབས་དེའི་བོད་སོག་བར་གྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་གསལ་པོར་བསྟན་ཅིང་། མཚན་མི་སྣང་བའི་སྒྱུ་རྩལ་བ་གང་གི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་རྩལ་ནུས་ལ་བརྟེན་ནས་ཧ་ཅང་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོ་བོ་དོན་མཚོན་རི་མོའི་ལམ་དུ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་སླ། ཁདེ་ཡང་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ཀྱི་སོག་མིས་ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་མཚོན་ཞིང་ལྕགས་ཐག་གིས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་མཚོན་པ། སྟག་གིས་དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐར་སྡང་བའི་གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་སོགས་མཚོན་པར་བཤད་ལ། གཞན་ཡང་སྐབས་དེའི་བོན་གྱི་ལུགས་སྤེལ་མཁན་དེའི་ལོ་རྟགས་ཀྱང་སྟག་ཡིན་པར་བཤད་དོ། ། གོང་གི་བཤད་སྟངས་འདི་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་བལྟས་ཚེ། བཤད་སྟངས་རྗེས་མ་འདི་ཅུང་གནས་ཚུལ་དངོས་དང་མཐུན་པར་སྙམ་སྟེ། ཏཱ་ལའི་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་དུས་སུ་དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་རྒྱ་སྐྱེད་ཅིང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་སྲ་བརྟན་ཡོང་ཕྱིར་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་དམག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་གྲུབ་མཐའ་གཞན་རྣམས་ལ་རྡུང་རྡེག་ཤུགས་ཆེན་བཏང་བ་རེད་ལ། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་རོགས་རམ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པའི་དྲིན་ལན་མཚོན་ཕྱིར་བསྟོད་བསྔགས་བཏང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་དེ། ལྔ་པ་མཆོག་གིས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་“བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་”ཞེས་པའི་མཚན་གྱིས་ཆེ་བ་བརྗོད་པ་སོགས་ལས་ཟུར་ཙམ་རྟོགས་ནུས་ཤིང་། ས་སྐྱ་བའི་དུས་སུ་བོན་ཕུད་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཞན་རྣམས་ལ་འདྲ་མཉམ་དང་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་བྱེད་ཕྱོགས་བསྟར་ཡོད་པར་བཤད་པས་གྲུབ་མཐའི་བར་གྱི་འཐབ་རྩོད་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་སྐབས་ནང་བཞིན་ཛ་དྲག་མེད་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་པའི་འགྲེལ་སྟངས་དང་ཡང་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པ་སྟེ། སྤྱིར་ས་སྐྱ་པ་ནི་འཇམ་དབྱངས་འཁོན་གྱི་རིགས་དང་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པ་ནི་སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། ། གོང་གི་ལྟ་ཚུལ་དང་མཐུན་པའི་སྣང་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི་བོན་སོགས་གྲུབ་མཐའ་འགའ་ཞིག་ལ་ད་ལྟའི་《སོག་པོ་སྟག་ཁྲིད་》 འདི་འབྲི་བའི་སྲོལ་མེད་པ་མ་ཟད་དེ་ལ་དགའ་པོ་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེས་གྲུབ་མཐའ་དེ་དག་གི་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲའོ། ། དེ་བས་ན་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་འདི་ཡང་ན་འཇམ་པའི་དབྱངས་དང་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་དུ་བཀོལ་བའི་《སོག་པོ་སྟག་ཁྲིད་》འདི་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་སུ་དགེ་ལུགས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་སྒྱུ་རྩལ་པ་གསར་རྩོམ་ལ་བློ་རྒྱ་ཡངས་ཤིང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྟོགས་པ་མཐོ་བ་ཞིག་གིས་གསར་རྩོམ་གནང་ཞིང་། སོག་པོའི་ཆེ་བ་བརྗོད་ཅིང་སོག་པོར་ངོ་སོ་བསྟོད་པའི་ཞོར་དུ་རང་རིགས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་མདུན་ལམ་ལ་མནོ་བསམ་ཟབ་མོ་མཛད་ཡོད་པ་ཞིག་རེད། (སྐབས་དེ་ནི་བོད་ལ་སྒྱུ་རྩལ་པ་གྲགས་ཅན་མང་པོ་འབྱུང་བའི་དུས་ཤིག་ཡིན། )དེ་ཡང་དང་ཐོག་བརྩམས་ཆོས་འདི་སོག་པོའི་གཞིས་སྒར་དུ་བྲིས་ཤིང་རིམ་གྱིས་བླ་བྲང་ཁག་དང་སྐུ་དྲག་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་སོགས་སུ་དར་ཏེ་དབང་ཐང་དང་སྟོབས་འབྱོར་མཚོན་པའི་རྟགས་སུ་བརྩི་ཞིང་། ཕྱིས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་རྐྱེན་ལེགས་སུ་འཕེལ་བར་བསྟུན་ཏེ་སྤྱི་ཡོངས་ནས་སྤྱོད་པའི་རྒྱན་རིས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་སྙམ་མོ། །\nདེ་ཡང་བོད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ནི་འཛམ་གླིང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་རྣམ་གྲངས་ཁྲོད་ཀྱི་ནང་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་གནས་འདིར་འཇུག་མཁན་ལོ་རེ་བཞིན་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཁྱབ་ཁོང་ལོ་རེ་བཞིན་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་ལ་ངོས་འཛིན་ཡང་དག་པ་བྱས་སྟེ། བོད་རང་ས་ན་གནས་པའི་དཔྱད་གཞི་རྣམས་གཙོར་འཛིན་རྒྱུ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་བྱེད་སྟངས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ངོས་ཟིན་ཀྱང་གོང་འཕེལ་ཆེན་པོ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། སྤྱིར་ན་མི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་ལ་གདེང་འཇོག་ལུགས་དང་མཐུན་པ་ཞིག་དགོས་ཚེ་མི་རིགས་གང་དེའི་སྔ་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེད་ཁུངས་དང་འཕེལ་འགྱུར་བརྒྱུད་རིམ་ལ་ངེས་ཤེས་ཡང་དག་པ་ཞིག་ཡོད་རྒྱུ་ནི་ཆོས་ཉིད་ལྟ་བུ་རེད། དེའི་དབང་གིས་ཁོ་བོས་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་ལ་སྒྱུ་རྩལ་ཐད་ཀྱི་དཔྱོད་རིན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཕུད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་སྤྱིའི་ཐད་ནས་ཀྱང་དཔྱོད་རིན་ཆེན་པོ་ལྡན་ཡོད་པར་སྙམ་སྟེ། དེ་ཡང་ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཚོས་མཛེས་རྩལ་ཐོན་དངོས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་ཡས་མི་འདང་ཤིང་། ལྷག་པར་དུ་གནའ་བོའི་མཛེས་རྩལ་ཐོན་རྫས་ལ་ཤེས་ནུས་ཞན་པའི་དབང་གིས་མཛེས་རྩལ་མང་པོ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཐུབ་མེད་ཅིང་། ཐ་ན་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པའི་རི་མོའི་བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་མགྲིན་གཅིག་ཏུ་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ནར་འདོད་པའི་སྣང་ཚུལ་ནི་ཧ་ཅང་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་གྱུར་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད། སྤྱིར་ན་རི་མོ་ནི་མི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་གནའ་བོའི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པའི་དཔང་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ལ། རིག་གནས་དར་བའི་མི་རིགས་ཀུན་གྱིས་མཐོང་ཆེན་བྱེད་ངེས་པའི་དཔྱད་གཞི་གལ་ཆེན་རིགས་ཤིག་ཡིན། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ལ་ཡི་གེ་དངོས་སུ་མ་བྱུང་བའི་ཡར་སྔོན་གྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་རི་མོའི་ལམ་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱ་དགོས་ཤིང་། རི་མོ་ནི་ཡིག་རིགས་ཀུན་གྱི་མེས་པོའམ་འབྱུང་ཁུངས་རེདཅེས་བཤད་ཆོག དེའི་དབང་གིས་ང་ཚོས་བོད་རིགས་རྣམས་ལ་མར་དང་རྩམ་པ་ལྟར་གོམས་པའི་རི་མོ་འདི་རིགས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་ལ་དངོས་ཡོད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ནས་ཞིབ་དཔྱད་བྱས་ཚེ། དེ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཁོ་ནས་འགྲེལ་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་ཡང་ན་བརྩམས་ཆོས་ཕན་ཚུན་བར་དུས་ཚོད་དང་བསམ་བློའི་འབྲེལ་བ་མེད་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མ་ཡིན་པར། དེར་དུས་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་བབས་རེ་རེའི་ཁྱད་ཆོས་ངེས་ཅན་ལྡན་པ་མ་ཟད། དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་བོད་མིའི་ཤེས་རིག་གི་སྙིང་བཅུད་འདུས་ཡོད་པ་རེད། དཔེར་ན། གཡུང་དྲུང་བོན་མ་བྱུང་གོང་གི་བོད་མིའི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་སྟངས་མཚོན་པའི་《རླུང་རྟ་》 དང་ཐུ་བྷོད་རྒྱལ་རབས་གཅིག་གྱུར་མ་བྱུང་གོང་ཙམ་དུ་བྱུང་བའི་《མི་མཐུན་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་མཚན་མ》 《རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན》བོད་ལ་ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་དར་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་《སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ》དང་《ཚེ་རིང་རྣམ་དྲུག》ས་སྐྱ་བའི་དུས་ཀྱི་《རྨ་བྱ་ཆོས་འཁོར་》དང་། དགེ་ལུགས་པའི་《རི་དྭགས་ཆོས་འཁོར་》དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་《སོག་པོ་སྟག་ཁྲིད་》སོགས་ཀྱིས་མཐོ་སྒང་ཤེས་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དུས་སྐབས་རེ་རེའི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་གཙོ་བོ་རེ་མཚོན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། དེའི་དབང་གིས་གོང་གི་རི་མོ་འདི་རྣམས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་དང་ལེན་བྱས་ཤིང་། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ནས་སྨད་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་བར་གྱི་བོད་རིགས་སུ་གཏོགས་ཚད་ཀུན་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བ་མ་ཟད་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་གོ་བ་ལེན་གྱི་ཡོད་ལ། འཚོ་བའི་རྒྱན་སྤྲས་ཁྲོད་གོ་གནས་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད། ཆོས་ལུགས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཀྱིས་གཞན་དྲང་མི་འཇོག་པའི་ནུས་པ་ཐོན་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་གནའ་བོའི་དུས་ཀྱི་མཐོ་སྒང་མི་རིགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གནས་སྟངས་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཆུ་ཚད། མཛེས་དཔྱོད་ཚད་གཞི་དང་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་སོགས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པར་དཔྱད་གཞི་གཞན་གྱིས་འགྲན་མི་ནུས་པའི་རིན་ཐང་ལྡན་ཡོད་དོ། །\n(2)《བསྟན་བཅོས་བེེཊཱར་དཀར་པོ་ལས་དྲི་ལན་འཁྲུལ་སྣང་གཡའ་སེལ་དོན་གྱི་བཞིན་རས་སྟོན་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞུགས་ སོ》ཞོལ་དཔར་ཁང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།\n(4)《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་བསྡུས》བོདལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། དཔལ་ཚུལ། །\n(12) 《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ནམ་མཁའི་ནོར་བུ།\n(13) 《བོད་ཀྱི་རི་མོའི་སློབ་དེབ་ལག་ལེན་ཞུན་ཐིགས》ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། བསྟན་པ་རབ་བསྟན།\n(14)《སྒྱུ་རྩལ་དང་ཆོས་ལུགས》སན་ལེན་དཔེ་ཁང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཨུ་རུ་སུའི་ཝོ་གད་ལེ་ནོ་ཝེ་ཆེས་བརྩམས། ཝང་ཤན་དང་ལེ་ཕིང་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྱུར།\n(15)《མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གྲགས་ཅན་བརྩམས་ཆོས་ཕྱོགས་བཏུས》མཐོ་རིམ་སློབ་གསོ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཁྲེ་ཡིས་ ལུང་གིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས།\n(19)《བོད་དང་སོག་པོའི་ནང་བསྟན》— ཏུའུ་ཆེ། ཐེན་ཅིང་གནའ་དཔེ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།


ཕྱོགས་སྟོན། གཙོ་ངོས།» རྩོམ་རིག» བསྒྱུར་རྩོམ། »རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀ\nརྩོམ་སྒྲིག་པ། བན་ཤུལ་འཇམ་དབྱངས། སྤེལ་དུས 2017-03-19 ལྟ་ཀློག (1315) རྩོམ་ཁུངས: ངེད་དྲ་བ། པར་འདེབ།\nབསྟན་པ་ལ་བཀའ་བསྡུ་གཉིས་པ་བྱས་རྗེས་འདུལ་བའི་སྤྱོད་ལམ་ལས་གནས་བརྟན་པ་དང་མང་པོས་བཀུར་བ་གཉིས་སུ་གྱེས་ནའང་། ཆོས་ཚོགས་ཀྱི་དགོངས་པའི་སྟེང་མངོན་པར་གསལ་བའི་འགལ་ཟླའི་སྣང་ཚུལ་དེ་ད་དུང་བྱུང་མེད། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀའི་དུས་སུ་བཅས་ཁྲིམས་ཀྱི་ཤགས་འགྱེད་དེ་ནང་དོན་གྱི་རྩོད་གླེང་དུ་གྱུར་པར་མ་ཟད། གསར་ཞེན་རང་དབང་གི་མང་པོས་བཀུར་བར་ཡུལ་དབུས་སུ་སྟོབས་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཐོབ། གནས་བརྟན་པའི་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི«བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཆེན་མོའི(大毗婆沙论)»གླེགས་བུ་གོ་དགུ་བར་བཀོད་པ་ལྟར་ན། རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀས་རང་དང་བློ་མཐུན་པའི་དགེ་སློང་རྐུ་ཐབས་སུ་གནས་པ(贼住比丘)ལྷ་ཆེན་པོ(大天)ནང་དུ་ཁྲིད་དེ་གནས་བརྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་དགོངས་ཚུལ་སྣང་མེད་དུ་བཞག དེ་བས་གནས་བརྟན་པ་རྣམས་ནི་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ(迦湿弥罗国)དུ་མི་འགྲོ་ཀ་མེད་བྱུང་བ་དང་། ཡུལ་དབུས་སུ་གསར་ཞེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་མང་པོས་བཀུར་བས་ཁག་བགོས་ཏེ་མཐའ་མཚམས་སུ་ཆོས་ཀྱིས་བློ་འགུག་བྱས།\nའདི་ནི་གནས་བརྟན་པ་ཚོའི་ཚིག་ཅིག་ཡིན་ནའང་གཏིང་ཟབ་པས་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ན། ཡུལ་མ་ག་དྷཱ(摩羯陀)ནི་ནམ་ཡང་རང་དབང་གི་བསམ་བློའི་འབྱུང་གནས་ཡིན་པས། རྙིང་ཞེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་གནས་བརྟན་པ་ཚོས་དང་ལེན་མི་བྱེད་པའི་མི་མང་པོ་ཁོ་ཚོས་དགའ་སྤྲོས་བསྡུ་བ་ནི་འབྱུང་སྲིད་པ་ཞིག་རེད། གསར་ཞེན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་མང་པོས་བཀུར་བ་ནི་དུས་ཀྱི་འགྲོས་དང་མཐུན་པའི་མི་མང་པོ་དེ་རུ་སོང་ཞིང་། གཞན་དུ་རྒྱལ་པོས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པ་ལ་རག་ལས་པའང་གནས་ལུགས་སྤྱིར་བཏང་བ་ཞིག་རེད།\nརྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀ་ནི་མོརྱའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གསུམ་པ་ཡིན་ཞིང་། རྒྱ་གར་ནི་རིག་གནས་རྒྱུན་རིང་བའི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ལ། ཡིན་རྟོན་རུང་བའི་རྒྱལ་རབས་ནི་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀའི་མོརྱའི་རྒྱལ་རབས་ནས་མགོ་བརྩམས་པ་རེད།\nདང་པོ། མ་ཧཱ་ས་ནམ་ཏེའི(Mahasammata.摩诃三摩多王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། འདི་ནི་ཆེས་སྔ་བའི་རྒྱལ་རབས་ཡིན་ལ། རྒྱལ་རབས་འདི«འདུལ་བ་སྡེ་བཞི(四分律)»དང«གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི་འདུལ་བ་དགེ་འདུན་གྱི་ལས་དཀྲུགས་པ(有部律破僧事)»«རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ས་མིན་ཏའི་མདོ(众许摩诃帝经)»«དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལས་བསྡུ་བ(佛本行集经)»«འཇིག་རྟེན་འབྱུང་བ(起世经)»«མདོ་སྡེ་ལུང་རིང་མོ(长阿含经)»«ཤེས་བྱ་གསལ་བ(彰所知论གཞུང་འདི་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པས་བརྩམས)»སོགས་གཞུང་དགུའི་ནང་དུ་བྱུང་ན་ཡང་མིང་མི་འདྲ་ཞིང་དུས་ཀྱང་བཀོད་མེད།\nགཉིས་པ། ཙནྡྲའམ་ཟླ་བའི(Candravam. ′sa.月统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་རྒྱ་གར་ལྷ་སྒྲུང་ཚིག་མཛོད(印度神话辞书)དུ་གསལ།\nགསུམ་པ། སུརྱའམ་ཉི་མའི(Su－ryavam.sa.日统)རྒྱལ་རབས།་ཏེ རྒྱལ་རབས་འདིའང་རྒྱ་གར་ལྷ་སྒྲུང་ཚིག་མཛོད་དུ་གསལ།\nབཞི་པ། སེན་གཱ(Saiga Dynasty.苏修那迦王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་མོརྱའི་རྒྱལ་རབས་སྔོན་གྱི་མ་གཱ་དྷའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་བློ་འབྱེད་དུས་ཀྱང་ཡིན་ཟེར་ཆོག ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་དྲུག་བརྒྱ་ནས་བདུན་བརྒྱའམ། བཞི་བརྒྱ་ནས་ལྔ་བརྒྱ་ཡས་མས་སུ་བྱུང་། ནང་བསྟན་གྱི་གཞུང་དུ་གསལ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་དྲུག་ཟེར་བ་ཡང་སྐབས་འདིར་བྱུང་ཞིང་། རྒྱལ་རབས་སོ་སོའི་དུས་ཚོད་ནི་སྔར་བཞིན་ཁ་གསལ་བྱེད་དཀའ།\nལྔ་པ། མོརྱའི(Maurya Dynasty.孔雀王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་པ་ནས་གཉིས་པའི་བར་བྱུང་ཞིང་། སྐབས་འདིར་ནང་བསྟན་རྒྱ་ཆེར་དར།\nདྲུག་པ། སིངྒའི(Sun.ga Dynasty.熏迦王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཅུ་ནས་བརྒྱད་ཅུ་ཡས་མས་སུ་བྱུང་། རྒྱལ་པོ་བཞི་པ་པི་ཧྲ་མེ་རྡོ་ལོའི(补砂密多罗)དུས་མགོར་རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་བསྟན་པར་དགྲ་བྱུང་ཞིང་། རྒྱ་གར་ལྷོ་བྱང་དུ་བསྟན་པ་དར་མགོ་བརྩམས།\nབདུན་པ། ཁན་གཱའི(Kan.va Dynasty.迦纳婆王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་ལོ་བཞི་བཅུ་ལྷག་ལས་མ་གནས།\nབརྒྱད་པ། ཨན་དྷ་ལོའི(Andhrabhr.itya Dynasty.案达罗王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ནས་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་བར་བྱུང་།\nདགུ་པ། མང་པོས་བཀུར་བའི(Kusam. Dynasty.贵霜王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདིའི་སྐབས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ནི་ཨན་དྷ་ལོ(案达罗)དང་། བྱང་ཕྱོགས་མང་པོས་བཀུར་བ་ཡིན་ཞིང་། འདི་ནི་ཐོ་གར(大月氏)གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན། དེའི་ཁྲོད་ཆེས་མིང་དུ་གྲགས་པའི་དབང་སྒྱུར་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནིཥྐ(迦腻色迦王)ཡིན་ཞིང་། རྟ་དབྱངས(马呜)དང་ཀླུ་སྒྲུབ(龙树)། འཕགས་པ་ལྷ(提婆)། དྷརྨ་ཏ་ལ(达摩多罗)། སེངྒེའི་གོ་ཆ(诃梨跋跋罗)། བྱམས་པ(弥勒)སོགས་ཚང་མ་སྐབས་འདིར་བྱུང་། རྒྱལ་རབས་འདི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་ནས་དུས་རབས་གསུམ་པའི་མཇུག་བར་བྱུང་།\nབཅུ་པ། གནྠོའི(Gupta Dynasty.笈多王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཞི་པའི་མགོ་ནས་དུས་རབས་དྲུག་པའི་མགོ་བར་བྱུང་། ཐོགས་མེད(无著)དང་དབྱིག་གཉེན(世亲)། ཀུ་མཱ་ར་ཤི(罗什)། ཚུལ་ཁྲིམས་བཟང་པོ(戒贤)། བློ་གྲོས་བརྟན་པ(坚慧)། ཅི་ཡུན(觉音)སོགས་ཚང་མ་དུས་སྐབས་འདིའི་མི་ཡིན་ལ། ནཱ་ལེནྡྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཡང་སྐབས་འདིར་བཞེངས་ཤིང་། གསང་སྔགས་ཀྱང་འདི་དུས་དར་བའི་མགོ་བརྩམས་ཏེ་ག་ལེར་དར་རྒྱས་སུ་ཕྱིན། འདི་དུས་རྒྱ་ནག་གི་བཙུན་པ་ཆོས་སྣང(法显)རྒྱ་གར་དུ་བརྟོལ་ཅིང་། ཨན་ཝེ(安慧)། ཕྱོགས་གླང(陈那)། ལེགས་ལྡན་འབྱེད(清辨)། ཆོས་སྐྱོང(护法)སོགས་ཀྱང་སྐབས་འདིར་བྱུང་།\nབཅུ་གཅིག་པ། ཝ་ཐ་ནཱའི(Vardhana.戒日王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དྲུག་པའི་མགོ་ནས་བདུན་པའི་དཀྱིལ་བར་བྱུང་ཞིང་། འདི་དུས་ལོང་ཀྲིས(龙智)གསང་སྔགས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་ལ། ཟླ་བ་གྲགས་པས(月称)ཡུལ་དབུས་སུ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྤེལ། ཧྱན་ཙང(玄奘)ནུབ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུ་འགྲུལ་བྱས་ཤིང་། ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས(法称)སླར་ཡང་ཚད་མ་དར་བར་བྱས།\nབཅུ་གཉིས་པ། པཱ་ལའི(Pala Dynasty.波罗王统)རྒྱལ་རབས་ཏེ། རྒྱལ་རབས་འདིས་ཝ་ཐ་ནཱའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱུན་ཐད་ཀར་བཟུང་བ་མིན་ཡང་ནང་བསྟན་ལ་བཀུར་བསྟི་ཤུགས་ཆེན་བགྱིས་ཤིང་། འདི་དུས་གསང་སྔགས་ཧ་ཅང་དར་བ་བྱུང་།\nཝ་ཐ་ནཱའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་ལ་རྒྱ་གར་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་དུ་མ་བྱུང་བ་དང་། རྒྱལ་རབས་ཀྱང་གཅིག་ཐོག་གཉིས་བརྩེགས་སུ་བྱུང་། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་སླེབས་དུས། དབྱི་སི་ལན་གྱི་བཙན་འཛུལ་གྱིས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་རབས་འཐོར་ཞིག་ཏུ་བཏང་ཞིང་། ནང་བསྟན་ཡང་ཡུལ་དེ་ནས་གཞི་མེད་དུ་སོང་། དེ་དུས་རྒྱ་ནག་གི་སུང་ཉེན་ཙང(宋宁宗)གི་དུས་ཡིན། ནང་ཆོས་རྒྱ་གར་ནས་ལོ་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ནས་བདུན་བརྒྱར་གནས་ཤིང་། དེ་རྗེས་ཉམས་པ་དང་བསྐྱར་དར་བྱུང་བ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཅི་ཞེ་ན། དཔེ་འདིའི་ལེའུ་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་ནས་སླར་ཡང་འཆད་དོ། །\nམོརྱའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མེས་པོའི་རྒྱུད་པ་མི་གསལ། འོན་ཀྱང་ཨཱརྱ་ཎའི་རིགས་གཙང་མ་མིན་པ་ནི་ཚོམ་ཉི་བྲལ་པ་ཞིག་རེད། ལ་ལས་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀའི་རྨོ་མོ་གདོལ་བའི་རིགས་ལས་བྱུང་བར་བཤད། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ༣༢༣ལོར་ཨ་ཤོ་ཀའི་སྤོ་བོ་ཐནྟོ་ལོ་ཅི་ཐོས(旃陀罗掘多王.Candrogupta)རྒྱལ་རབས་བཙུགས། རྒྱལ་རབས་གཉིས་པ་རྒྱལ་པོ་ཏི་བྷུནྠོ་ཧྲ་ལོ(伐宾头沙罗王,Bindusāra)དང་གསུམ་པ་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀ་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ༢༦༨ལོར་བྱུང་ཟེར། འདི་ནི་ལྷོ་རྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི«འདུལ་བ་དགེ་བར་མཐོང་བ(善见律)»དང«གླིང་ཕྲན་ལོ་རྒྱུས(岛史)»། «གདུང་རབས་ཆེན་མོ(大史)» འབར་མའི་ངག་རྒྱུན་དུ་བཀོད། ཉེ་སྔོན་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ད་དུང་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཧུར་བརྩོན་གྱིས་ཁུངས་སྐྱེལ་གཏན་ཁེལ་བྱེད་སྒང་ཡིན།\nད་དུང་བཀའ་ཡིག་དེ་དག་གི་ཁྲོད་ནས་བདེན་དཔང་རྙེད་པ་ཞིག་ནི་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀས་ཆོས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་ཆེན་པོ་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བཏང་ནས་ཆོས་སྤེལ། ཆོས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་ཁྲོད་དུ་གསལ་བ་ནི་གྷི་རིག་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལྔ་སྟེ། སི་རི་ཡ(叙利亚)དང་མ་སི་དོ་ཉི་ཡ(马其顿)། ཨེ་ཅིབ(埃及)། ཁུ་ལ་ནེ(克莱奈)། ཨེ་ཕི་ལོ་སིའོ(爱毗劳斯)། །ཡུལ་འདི་དག་རྗེས་སུ་ཡེ་ཤུ་དང་དབྱི་སི་ལན་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ཡང་། ནང་བསྟན་གྱིས་ཁོ་ཚོ་ལ་བཞག་པའི་བག་ཆགས་འདི་ལས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་ཕོ་ཉའི་ཤུགས་རྐྱེན་མཐོང་ཐུབ། ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཆོས་ཀྱི་ཕོ་ཉ་ཁམ་བྷོ་དི་ཡ(柬埔寨)ལ་མངགས་ཤིང་། ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ལྟར་ཞི་བདེའི་གལ་འགངས་མངོན་པར་བསྒྲགས་ཏེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐུན་འབྲེལ་དམ་དུ་བཏང་།\nརྒྱུ་མཚན་ཧྲི་ཅཱ་མས(史家每)རོམ་གྱི་བཙན་རྒྱལ་ཆེན་མོ་ཁཱན་ནུ་སི་ཁྲན་ཁྲིན(君士坦丁大帝,Constantinus I Magnus)གྱིས་ཡེ་ཤུ་ཆོས་བཀུར་བསྟི་བྱས་པ་ནི་ཨ་ཤོ་ཀས་ནང་བསྟན་བཀུར་བསྟི་བྱས་པ་དང་འདྲ་བར་སྣང་ནའང་། དོན་དངོས་སུ་ཧེ་བག་ཆེ་སྟེ་ཁཱན་ནུ་སི་ཁྲན་ཁྲིན་གྱིས་ཆོས་ལུགས་ཐ་དད་པར་གུ་ཡངས་མི་བྱེད་པར་མ་ཟད། ཁོའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཞིག་གོ །འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་ཨ་ཤོ་ཀས་རྡོ་བརྐོས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་ཁྲོད་དུ་དམངས་ལ་གཞན་གྱི་དད་མོས་ལ་འཕྱ་སྨོད་བྱེད་མི་ཆོག་པར་བསྒྲགས། ཧིན་རྡུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མིང་དུ་གྲགས་པའི་མ་ནོ་ཁྲིམས་ཡིག(摩㝹法典)ཀྱང་སྐབས་འདིར་བྱུང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གུ་ཡངས་གཞི་བྱས་ཏེ་ནང་པའི་བསྟན་པ་སྤེལ་ཞིང་། སླད་མེད་རྣམ་དག་གིས་མཆོག་གསུམ་བཀུར་བསྟི་བགྱིས་ནས་སྣོད་བཅུད་ཐམས་ཅད་དམ་པའི་ཆོས་བཞིན་བདེ་བར་བསྐྱངས།\nསྐབས་དེའི་རྒྱ་གར་མངའ་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་བས་འཛམ་གླིང་ན་འགྲན་ཟླ་བྲལ་ཞེས་སྨྲས་ཀྱང་ཆོག ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་བྷང་ག་ལའི་མཚོ་ཁུག་ཏུ་ཐུག་ཅིང་། བྱང་ཕྱོགས་བལ་པོ་དང་ཀ་ཤི་མིར་(克什米尔)རྒྱལ་ཕྲན་གཉིས་དང་། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་མངའ་འོག་ཀྱང་འདུག ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ཆུ་བོ་ཕན་ནཱ(波娜河,PannaRiver)སྟེ། དེང་སང་གི་ཧེ་རྡུ་ལ་བྷ་ཞིང་ཆེན(海德拉巴省)དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཇེ་སི་ནཱ་ཆུ་བོའི(吉斯特那河)བར་ལ་རྒྱ་བསྐྱེད། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཨ་རབ་རྒྱ་མཚོ་དང་། ནུབ་བྱང་དུ་དེང་གི་ཨབ་གྷན་སི་ཐན་གྱི་མངའ་ཁོངས་ཁག་ཅིག་གོ །\nགཉིས་པ། མ་ཧཱ་དེ་ཝ(摩诃提婆,Mahādeva)ནི་མ་ཧུ་སཱ་ཁ་མནྟ་ལོ(摩醯娑漫陀罗,Kaś mīra–Gandhāra)སྟེ། དེང་སང་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཱེ་སོའུར(卖素尔)སོགས་ཀྱི་གནས་སུ་བཏང་།\nགསུམ་པ། རཱ་ཆི་ཐ(勒弃多,Rakkhita)ནི་ཝ་ན་ཝ་སི(婆那婆私,Vanavāsi)སྟེ། དེང་སང་གང་ཡིན་མི་གསལ་ལ། ཁ་ཅིག་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཡིན་ཡང་ཟེར།\nབཞི་པ། ཐན་ཝོ་དྷི(昙无德,Yonaka–Dhammarakkhita)ནི་ཨ་ཕོ་རན་ཐ་ཁ(阿波兰多迦,Aparantaka)སྟེ། དེང་སང་རྒྱ་གར་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སོའུ་ཁོའུར་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཡིན།\nལྔ་པ། མ་ཧཱ་ཐན་ཝོ་དྷི(摩诃昙无德,Mahādhammarakkhita)ནི་མ་ཧཱ་ར་ཐ(摩诃剌陀,Mahārattha)སྟེ། དེང་སང་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མན་མེ(孟买)རུ་བཏང་།\nདྲུག་པ། མ་ཧཱ་རཱ་ཆི་ཐ(摩诃勒弃多,Mahārakkhita)ནི་ཝེ་ན་ཁ་ལོ་ཁ་སྟེ། དེང་སང་ཨབ་གྷན་སི་ཐན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བཏང་།\nབདུན་པ། མོ་རྗི་ཧེ་མོ(末示摩,Majjhima)དང་ཁ་སི་ཕོ(迦叶波,Kāś yaps)ནི་གངས་རིའི་འགྲམ་སྟེ། དེང་སང་གི་བལ་ཡུལ་རྒྱུད་དུ་བཏང་།\nབརྒྱད་པ། སོ་ནཱ་ཁ(须那迦,Sonaka)དང་ཡོ་ཐ་རཱ(郁多罗,Uttara)ནི་གསེར་གྱི་ས་གཞི་སྟེ། དེང་སང་གི་འབར་མར་བཏང་།\nདགུ་པ། མཱ་ཧེན་དྷ(摩唒陀,Mahinda)སོགས་སེངྒེའི་ཁབ་སྟེ། དེང་སང་གི་ཐེ་ལན་དིར་བཏང་།


ལོ་བཅུའི་རིང་གཞི་རིམ་གྱི་སློབ་སྦྱོང་ཁག་ལེགས་པར་སྤྲད་རྗེས། གཞི་རིམ་གོང་མ་འཛིན་རིམ་བཅུ་གཅིག་དང་བཅུ་གཉིས་སྐབས་ཚོང་ལས་རིག་པ་དང་རྣམ་གྲངས་རིག་པ་གཉིས་ཚོང་ལས་སྡེ་ཚན་གྱི་བསླབ་གཞིའི་སྡེ་ཚན་དུ་དངོས་སུ་བསླབ་འགོ་བརྩམས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཚོང་ལས་རིག་པ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་སྐབས་ཚོང་ལས་ (ཉོ་ཚོང་དང་བཟོ་གྲྭ་) ཀྱི་རྣམ་བཞག་དང་ལག་ལེན་ལེགས་པོ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དང། ཚོང་ལས་དང་སྤྱི་ཚོགས་དབར་འབྲེལ་བ་ཇི་ཡོད་ཤེས་པར་བྱ་དགོས། ཚོང་ལས་ནི་འཕྲུལ་ཆས་དང་རང་བྱུང་ཐོན་ཁུངས། མིའི་རྩོལ་བ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཁོར་ཡུག་ལ་འགྱུར་བ་ཡང་ཡང་གཏོང་བའི་བྱ་ལས་ཤིག་ཡིན། ཚོང་ལས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ངོས་འཛིན་པར་ཚོང་ལས་ཀྱི་གོ་སྒྲིག་དང་བཀོད་བྱུས་ཀྱི་རིམ་པར་སློབ་སྦྱོང་གཏིང་ཟབ་བྱས་ནས་དེ་དག་ཁོར་ཡུག་དང་ཕན་ཚུན་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་ཡོད་པའི་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་བྱ་དགོས། ཚོང་ལས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་བསྟུན་གོ་ལ་གཅིག་འགྱུར་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དང། བརྡ་འཕྲིན་འཕྲུལ་ལས་ནི་ཚོང་ལས་ནང་མེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། དེང་སྐབས་གློག་ཀླད་དང་དྲ་རྒྱར་བརྟེན་ནས་ཚོང་ལས་བྱེད་པའི་ལམ་ལུགས་ཤུགས་ཆེར་དར་ཡོད་པས། ཚོང་ལས་རིག་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དོན་ལའང་དེ་དག་ངེས་པར་འཇོག་དགོས།\nཚོང་ལས་རིག་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་རྟོག་ཞིབ་དང། འཛིན་སྐྱོང། གདེང་འཇོག་བཅས་བྱས་ནས་དེས་ཚོང་ལས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་བཟོ་མིན་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པར་བྱ་དགོས། ཚོང་ལས་རིག་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད། ཁྲིམས་ལུགས། དཔལ་འབྱོར་བཅས་ཀྱིས་ཚོང་ལས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཅི་ཞིག་ཐེབས་པའི་སྐོར་བཀོད་དེ། ཚོང་ལས་རིག་པ་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད་པ་བྱ་དགོས།\nཚོང་ལས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་དང། ལག་ལེན། ཉོ་ཚོང། བཟོ་གྲྭ་བཅས་ལ་དོ་སྣང་སླེབས་པ་བྱ་རྒྱུ།\nཚོང་ལས་ཁང་གི་བཀོད་སྒྲིག་དང། འཛིན་སྐྱོང། ཚོང་འབྲེལ་སོགས་ཚོང་ལས་རིག་པའི་རྨང་གཞིའི་རྣམ་བཞག་ཁག་ལ་རྒྱུས་མངའ་ལོན་པ་བྱ་རྒྱུ།\nཆབ་འབངས་དང། འཛད་སྤྱོད་པ། བཟོ་ལས་པ། སྦྱིན་བདག་སོགས་ཚོང་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་མི་འདྲ་བའི་ལས་འགན་ཁག་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱ་རྒྱུ།\nདང་པོ། ཚོང་ལས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཤེས་བྱ། Foundations of Business\n༡༽ ཚོང་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་དགོས་དམིགས། Nature and Purpose of Business\nཚོང་ལས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་ཁྱད་ཆོས། Concept and characteristics of business\nཚོང་ལས་དང་། ཆེད་ལས། ལས་ཀ་བཅས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་ཁྱད་ཆོས། Business, profession and employment – distinctive features\nསྤྱི་ཚོགས་དང་དཔལ་འབྱོར་ཚོང་ལས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་། ཚོང་ཁེ་སྒྲུབ་པའི་ངོ་བོ། Objectives of business – economic and social, role of profit in business\nཚོང་ལས་བྱ་འགུལ་རིགས་བཟོ་གྲྭ་དང་ཚོང་ལས་གཉིས་སུ་དགར་བ། Classification of business activities: Industry and Commerce\nབཟོ་གྲྭ་ལ་དབྱེ་ན། མ་རྒྱུ་མཁོ་སྒྲུབ་བཟོ་གྲྭ་དང་། བཟོ་སྐྲུན་ལས་རིགས་བཟོ་གྲྭ། ཞབས་ཞུའི་ལས་རིགས་བཟོ་གྲྭ་བཅས་ཡོད་པ། Industry – types: primary, secondary, tertiary\nཚོང་ལས་དང་ཚོང་ལས་གཞོགས་འདེགས་ལས་རིགས། Commerce: Trade and Auxiliaries\nཚོང་ལས་ལ་འཕྲད་ངེས་པའི་དཀའ་ཉེན་གྱི་རང་བཞིན་དང་རྒྱུ་རྐྱེན། Business risks – nature and causes.\n༢༽ ཚོང་ལས་སྡེ་ཁག་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི། Forms of Business Organisations\nཁེར་ཚོང་གཉེར་བའི་གོ་དོན་དང་། ཁྱད་ཆོས། དགེ་མཚན། ཞན་ཆ། Sole Proprietorship: meaning, features, merits and limitations\nམཉམ་འབྲེལ་གྱིས་ཚོང་ལས་གཉེར་བའི་ཁྱད་ཆོས་དང་། རྣམ་དབྱེ། དེབ་སྐྱེལ། དགེ་མཚན། ཞན་ཆ། མཉམ་འབྲེལ་བྱེད་མཁན་གྱི་རྣམ་གྲངས། Partnership: features, types, registration, merits, limitations, types of partners\nཧིན་དྷུའི་ཁྱིམ་བརྒྱུད་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་ངང་ཚོང་ལས་གཉེར་བའི་ཁྱད་ཆོས་དང། དགེ་མཚན། ཞན་ཆ་སྙིང་བསྡུས། Joint Hindu Family Business : features, merits and limitations\nམཉམ་འབྲེལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་། དབྱེ་བ། དགེ་མཚན། ཞན་ཆ། Cooperative Societies: features , types, merits and limitations\nགཞུང་གཉེར་ཀམ་པ་ནི་དང་སྒེར་གཉེར་ཀམ་པ་ནིའི་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་དང། དགེ་མཚན། ཞན་ཆ། Private Company, Public Company – features, merits and limitations;\nཚོང་ལས་སྡེ་ཁག་གདམ་ང་ཅན། Choice of form of business organizations\nཚོང་ལས་ཐོག་མར་གཉེར་སྐབས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་ཆ་རྐྱེན་ཁག། Startingabusiness – Basic factors\n༣༽ གཞུང་གི་ཁེ་ལས་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཁེ་ལས། Public & Global Enterprises\nགཞུང་གཉེར་ཁེ་ལས། Public Sector\nགཞུང་གཉེར་ཁེ་ལས་ཁག་གི་སྒྲོམ་གཞི་དང་། ཁྱད་ཆོས། དགེ་མཚན། ཞན་ཆ། Forms of public sector enterprises ; features, merits and limitations\nགཞུང་གཉེར་ཁེ་ལས་ཚན་པའི་བྱེད་ལས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་འགྲོ་བའི་རང་བཞིན། Changing role of public sector\nརྒྱལ་སྤྱིའི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཁེ་ལས་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས། Global Enterprises: features\nམཉམ་འབྲེལ་ཁེ་ལས་ཚན་པ་ཁག་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས་མདོར་བསྡུས། Statutory Corporation\n༤༽ ཚོང་ལས་གཉེར་བའི་ལས་རིགས། Business Services\nདངུལ་ཁང་དང་། ཉེན་སྲུང་འགན་ལེན། སྐྱེལ་འདྲེན། དོས་ཁང་། འབྲེལ་མཐུད་སོགས་ཚོང་ལས་གཉེར་བའི་ལས་རིགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་རྣམ་གྲངས། Nature and types of Business services – Banking, Insurance, Transportation, Ware housing, Communication\nདངུལ་ཁང་གི་རྣམ་གྲངས། ཚོང་ལས་དངུལ་ཁང་གི་བྱེད་ལས། དྲ་ལམ་བརྒྱུད་དངུལ་ཁང་ལས་གཉེར་བྱེད་སྟངས། Banking – types of Banks, Functions of Commercial banks, E- banking\nཉེན་སྲུང་འགན་ལེན་གྱི་རྩ་འཛིན་དང་རྣམ་དབྱེ། Insurance – principles, types: life, fire and marine\nདོས་ཁང་གི་རྣམ་དབྱེ་དང་བྱེད་ལས། Warehousing: types and functions\nསྦྲག་ཏར་ཁང་སོགས་ཀྱི་ཞབས་ཞུ། Postal and Telecom services\n༥༽ གསར་དུ་དར་བའི་ཚོང་ལས་གཉེར་ཐབས། Emerging Modes of Business\nདྲ་ཐོག་ཚོང་ལས་གཉེར་བའི་ཁྱབ་ཚད་དང་ཁེ་ཕན། དགོས་ངེས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས། དྲ་ཐོག་ཚོང་ལས་གཉེར་སྟངས་དང་། རིན་འབབ་སྤྲོད་ལེན་བྱེད་ཐབས། ཚོང་ལས་བདེ་འཇགས། Scope and benefits, Resources required for successful, e-business implementation, On-line transactions, payment mechanism, security and safety of business transactions\nཚོང་ལས་ཕྱིར་གཏོང་བྱེད་པའི་གོ་དོན་དང་། དགོས་མཁོ། ཁྱབ་ཚད། Outsourcing- concept, need and scope.\nསྤྱི་ཚོགས་འགན་འཁྲིའི་གོ་དོན། Concept of social responsibility\nསྤྱི་ཚོགས་འགན་འཁྲིའི་གནད་དོན། Case for social responsibility\nཚོས་ལས་བདག་པོ་དང་། མ་འཇོག་གནང་མཁན། ལས་མི། འཛད་སྤྱོད་པ། གཞུང། སྤྱི་ཚོགས་བཅས་ལ་ཕྱོགས་པའི་འགན་འཁྲི། Responsibility towards owners, investors, employees, consumers, government and community\nཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ཚོང་ལས། Environmental protection and business\nཚོང་ལས་གཉེར་བར་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་དང་གྲུབ་ཆ། Business ethics: concept and elements\nགཉིས་པ། གོ་སྒྲིག མ་དངུལ། ཚོང་། Organisation, Finance and Trade\n༧༽ ཀམ་པ་ནིའི་སྒྲོམ་གཞི། Formation ofaCompany\nཀམ་པ་ནི་འཛུགས་པའི་བརྒྱུད་རིམ། སྐུལ་སློང་། མཉམ་སྡེབ། ཚོང་གཉེར་འགོ་འཛུགས། Stages in the formation ofacompany: Promotion, Incorporation, and Commencement of business\n༨༽ ཚོང་ལས་མ་དངུལ་གྱིི་ཡོང་ཁུངས། Sources of Business Finance\nཚོང་ལས་མ་དངུལ་གྱི་ངོ་བོ་དང་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན། Nature and significance of business finance\nཚོང་བདག་གི་མ་དངུལ་དང་གཡར་དངུལ། Owner’s funds and borrowed funds\nམ་དངུལ་བསྡུ་རུབ་བྱ་ཁུངས་ཁག Sources of raising Finance\n༩༽ ཚོང་ལས་ཆུང་ངུའི་རིགས། Small Business\nགྲོང་གསེབ་ལ་བཙུགས་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་ངུའི་རིགས། Small Scale Industry: Tiny Sector; cottage and rural industry\nརྒྱ་གར་གྲོང་གསེབ་དུ་གཉེར་བའི་ཚོང་ལས་ཆུང་ངུའི་རིགས་ཀྱི་བྱེད་ལས། Role of small business in rural India\nརྒྱ་གར་ནང་ཚོང་ལས་ཆུང་ངུའི་རིགས་ལ་འཕྲད་པའི་དཀའ་ངལ། Problems of small business in India\nགྲོོང་གསེབ་དང་། མཐའ་འཁོབ། རི་ཁུལ་བཅས་སུ་གཉེར་བའི་བཟོ་གྲྭ་ལ་དམིགས་བསལ་ལྟ་སྐྱོང་དང་ སྲིད་གཞུང་གི་རོགས་རམ། Government Assistance and Special Schemes for Industries in rural, backward and hilly areas\n༡༠༽ རྒྱལ་ནང་གི་ཚོང་། Internal Trade\nསྡེབ་ཚོང་དང་། སིལ་ཚོང། Wholesale and retail trade\nསྡེབ་ཚོང་རྒྱག་མཁན་དང་སིལ་ཚོང་རྒྱག་མཁན་གྱི་ཞབས་ཞུའི་ལས་རིགས། Services ofawholesaler andaretailer\nསིལ་ཚོང་གི་དབྱེ་བ། Types of Retail Trade\nཁྲོམ་ས་ངེས་མེད་དུ་སིལ་ཚོང་རྒྱག་མཁན་དང་གཏན་འཇགས་ཚོང་ཁང་དུ་སིལ་ཚོང་རྒྱག་མཁན། Itinerant retailers and fixed shops\nསྡེ་ཚན་ཚོང་ཁང་དང་། སྣ་འདུས་ཁྲོམ་ར། དགུ་ཚིགས་ཚོང་ཁང་། བཟོ་ཚོང་ཁང། སྦྲག་ཐོག་ཉོ་ཚོང། མཛད་སྤྱོད་མཁན་དང་མཉམ་གཉེར་བྱེད་པའི་ཚོང་ཁང། Departmental store, super market, malls, chain store, mail order business, consumer’s cooperative store\nརང་འགུལ་འཕྲུལ་ཆས་སྤྱོད་པའི་ཉོ་ཚོང་། Automatic Vending Machine\nརྒྱལ་ནང་ཚོང་ལས་ཡར་སྐུལ་བྱེད་པའི་ཚོང་ལས་དང་བཟོ་ལས་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས། བོད་མིའི་ཚོང་ལས་བདེ་ཚོགས་ཀྱི་བྱེད་ལས། Role of Chamber of Commerce and Industry in promotion of internal trade\n༡༡༽ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་། International Business\nརྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། དེའི་གལ་ཆེན་དང་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན། Nature, Importance and complexities involved in International Business\nརྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ལས་ནང་ཞུགས་སྟངས། ཕྱིར་ཚོང་དང་ནང་འདྲེན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་དང་ཡིག་ཆ། རྒྱལ་ཕྱིའི་ཚོང་ལས་མཐོར་འདེགས། WTO དང་ UNCTAD, འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་། IMF སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ལས་སྡེ་ཁག་དང་གྲོས་ཆོད། Ways of entering into international Business. Export-Import Procedures and documentation. Foreign Trade Promotion. Organizational support and incentives; Trade Institutions and Agreement: WTO, UNCTAD, World Bank, IMF\nདང་པོ། དོ་དམ་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་བྱེད་ལས། Principles and Functions of Management\n༡) དོ་དམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན། Nature and significance of Management\nདོ་དམ་གྱི་གོ་དོན་དང་། དམིགས་ཡུལ། གལ་གནད། Management – concept, objectives, importance\nཚན་རིག་དང་། སྒྱུ་རྩལ། ཆེད་ལས་བཅས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་དོ་དམ། Management as Science, Art, Profession\nདོ་དམ་གྱི་ཚད་རིམ། Levels of management\nའཆར་འགོད་བྱེད་སྟངས་དང། གོ་སྒྲིག་བྱེད་སྟངས། ལས་བྱེད་པ་བཀོལ་སྟངས། ལམ་སྟོན་བྱེད་སྟངས། སྟངས་འཛིན་བྱེད་སྟངས་བཅས་དོ་དམ་གྱི་བྱེད་ལས་ཁག Management functions – planning, organizing, staffing, directing and controlling\nམཉམ་ལས་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་གལ་གནད། Coordination – characteristics and importance\n༢) དོ་དམ་གྱི་རྣམ་གཞག Principles of Management\nདོ་དམ་གྱི་རྣམ་གཞག་ལ། གོ་དོན་དང་། ངོ་བོ། གལ་གནད། Principles of Management – concept, nature and significance\nཧྥ་ཡལ་ལུགས་ཀྱི་དོ་དམ་རྣམ་གཞག Fayol’s principles of management\nཊེ་ལར་ལུགས་ཀྱི་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་དོ་དམ་རྣམ་གཞག Taylor’s Scientific Management – principles and techniques\n༣) དོ་དམ་དང་ཚོང་ལས་ཀྱི་ཁོར་ཡུག Management and Business Environment\nཚོང་ལས་ཁོར་ཡུག་གི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན། Business Environment – importance\nདཔལ་འབྱོར་དང་། སྤྱི་ཚོགས། ཚན་རིག་ལག་རྩལ། ཆབ་སྲིད། ཁྲིམས་ལུགས་སོགས་ཚོང་ལས་ཁོར་ཡུག་གི་གྲུབ་ཆ་ཁག Dimensions of Business Environment – Economic, Social, Technological, Political and Legal\nརྒྱ་གར་ནང་གི་དཔལ་འབྱོར་ཁོར་ཡུག སྲིད་གཞུང་གི་སྲིད་ཇུས་འགྱུར་བ་ལས་ཚོས་ལས་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན། བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཁོར་ཡུག་དང་དེར་\nསྲིད་ཇུས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སྟངས། དེ་བཞིན་དང་བླངས་དཔྱ་ཁྲལ་སྐོར། Economic Environment in India; Impact of Government policy changes on business and industry, Economic Environment of Tibet; Impact of Government policy, Green-book\n༤) འཆར་འགོད། Planning\nའཆར་འགོད་ཀྱི་གོ་དོན་དང་། ཁྱད་ཆོས། གལ་གནད། ཞན་ཆ། Concept, features, importance, limitations\nའཆར་འགོད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ། Planning process\nའཆར་གཞིའི་གནང་གསེས་ཁག་ནི། དམིགས་ཡུལ། ཇུས་གཞི། སྲིད་ཇུས། བརྒྱུད་རིམ། ཐབས་ལམ། སྒྲིག་གཞི། སྔོན་རྩིས། ལས་འཆར། Types of Plans – Objectives, Strategy, Policy, Procedure, Method, Rule, Budget, Programme.\n༥) གོ་སྒྲིག Organising\nགོ་སྒྲིག་གི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། Concept and importance\nགོ་སྒྲིག་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་རིམ་པ། Steps in the process of organising\nཚོགས་པའི་སྒྲོམ་གཞི། Structure of Organization\nསྒྲིག་གཞི་ངེས་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་དང་སྒྲིག་གཞི་ངེས་མེད་ཀྱི་ཚོགས་པ། Formal and informal organization\nའགན་དབང་སྤྲོད་ལེན་གྱི་གོ་དོན་དང་། གྲུབ་ཆ། གལ་གནད། Delegation: concept, elements and importance\nའགན་དབང་ཆ་བགོས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། Decentralization: concept and importance\n༦) ལས་བྱེད་བཀོལ་སྟངས། Staffing\nལས་བྱེད་བཀོལ་སྟངས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། Concept and importance of staffing\nལས་བྱེད་བཀོལ་སྟངས་དེ་མིའི་ཐོན་ཁུངས་དོ་དམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་འཛིན་པ། Staffing asapart of Human Resource Management\nལས་བྱེད་བཀོལ་སྟངས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ། Staffing process\nལས་བྱེད་བསྡུ་བའི་གོ་དོན་དང་ཡོང་ཁུངས། Recruitment – meaning and sources\nལས་བྱེད་བསྡུ་སྟངས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ། Selection – process\nལས་བྱེད་ལ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་པ་དང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། དེ་བཞིན་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་པའི་ཐབས་ལམ། Training and Development – Concept and importance. Methods of training\n༧) ལམ་སྟོན། Directing\nལམ་སྟོན་གྱི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། Concept and importance\nལམ་སྟོན་གྱི་གྲུབ་ཆ། Elements of Directing\nསྤྱིའི་བཀོད་འདོམས་དང་ལྟ་རྟོག་གི་གོ་དོན་དང་བྱེད་ལས། Supervision – concept and role\nཀུན་སློང་གི་གོ་དོན་དང་། མཱ་ས་ལོ་ལུགས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་དངུལ་དང་དངུལ་མིན་པའི་དགོས་མཁོའི་རིམ་པ། Motivation – concept, Maslow’s hierarchy of needs; Financial and non-financial incentives\nའགོ་ཁྲིད་ཀྱི་གོ་དོན་དང་། འགོ་ཁྲིད་ཚད་ལྡན་ཞིག་ལ་ཚང་དགོས་པའི་ཡོན་ཏན། Leadership – concept ; qualities ofagood leader\nའབྲེལ་ལམ་གྱི་གོ་དོན། སྒྲིག་གཞི་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་འབྲེལ་ལམ་དང་སྒྲིག་གཞི་ངེས་མེད་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ། འབྲེལ་ལམ་ནུས་ལྡན་ཡོང་བའི་འགལ་རྐྱེན་ཁག Communication – concept , formal and informal communication; barriers to effective communication\n༨) སྟངས་འཛིན། Controlling\nསྟངས་འཛིན་གྱི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། Concept and importance\nའཆར་འགོད་དང་སྟངས་འཛིན་གྱི་འབྲེལ་བ། Relationship between planning and controlling\nསྟངས་འཛིན་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ། Steps in the process of control\nདངུལ་རྩིས་སོགས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་ཐབས། Techniques of controlling : budgetary control\nགཉིས་པ། ཚོང་ལས་མ་དངུལ་དང་ཁྲོམ་རར་འགྲེམས་ཚོང་། Business Finance and Marketing\n༩) མ་དངུལ་དོ་དམ། Financial Management\nམ་དངུལ་དོ་དམ་གྱི་གོ་དོན་དང་། གལ་གནད། དམིགས་ཡུལ། Concept, importance, objectives of financial management\nདངུལ་རྩིས་ཐག་གཅོད་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁག Financial decisions : factors affecting\nདངུལ་རྩིས་འཆར་འགོད་ཀྱི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། Financial planning – concept and importance\nམ་རྩའི་སྒྲོམ་གཞིའི་གོ་དོན་དང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁག Capital Structure – concept and factors affecting\nགཏན་འཇགས་དང་འཁོར་རྒྱུག་མ་རྩའི་གོ་དོན་དང་དེར་དགོས་ངེས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན། Fixed and Working Capital – concept and factors affecting its requirements\n༡༠) མ་དངུལ་གྱི་ཁྲོམ་ར། Financial Markets\nམ་དངུལ་གྱི་ཁྲོམ་རའི་གོ་དོན། Concept of Financial Market:\nམ་རྩའི་ཁྲོམ་ར་དང་དེའི་དབྱེ་བ། Capital market and types\nརྒྱུ་ཆ་ཉོ་ཚོང་གི་བྱེད་ལས་དང་བརྒྱུད་རིམ། Stock Exchange – functions, Trading Procedure\nརྒྱ་གར་གྱི་འགན་ལེན་དང་བརྗེ་ཚོང་གི་བྱེད་ལས་དང་དམིགས་ཡུལ། Securities and Exchange Board of India (SEBI) – Objectives and Functions\n༡༡) ཁྲོམ་རར་འགྲེམས་ཚོང་གི་དོ་དམ་རྣམ་གཞག Marketing Management\nཁྲོམ་རར་འགྲེམས་ཚོང་གི་གོ་དོན་དང་བྱེད་ལས། Marketing – meaning, functions and role\nཁྲོམ་རར་འགྲེམས་ཚོང་དོ་དམ་བྱེད་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ། Marketing management philosophies\nཁྲོམ་རར་འགྲེམས་ཚོང་གི་གྲུབ་ཆ། Marketing mix – elements\nཐོན་རྫས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། དབྱེ་བ། ཚོང་རྟགས། ཚོང་བྱང་། ཐུམ་བུ། Product – nature, classification, branding, labeling and packaging\nགོང་ཚད་གཏན་འབེབས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན། Price – Factors determining fixation of price\nའགྲེམས་སྤེལ་བྱེད་པའི་གྲུབ་ཆ་དང་། བརྒྱུད་ལམ། དེའི་དབྱེ་བ་དང་། བྱེད་ལས། བརྒྱུད་ལམ་གྱི་གདམ་ག Physical distribution: Elements; Channels of distribution : types, function, choice of channels\nཚོང་སྐུལ་བྱེད་པའི་གྲུབ་ཆ། ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་དང་། ཞན་ཆ། Promotion -Elements of promotion mix; Advertising – role, limitations, objections against advertising\nསྒེར་ཚོང་གི་གོ་དོན་དང་གལ་གནད། Personal selling – concept, importance\nཚོང་སྐུལ་བྱེད་པའི་དགེ་སྐྱོན་དང་ཐབས་ལམ། Sales promotion – merits, limitations, methods\nཡོངས་བསྒྲགས་ཀྱི་གོ་དོན་དང་བྱེད་ལས། Publicity – concept and role\n༡༢) འཛད་སྤྱོད་པའི་ཁེ་ཕན་སྲུང་སྐྱོབ། Consumer Protection\nའཛད་སྤྱོད་པའི་ཁེ་ཕན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་གལ་གནད། Importance of consumer protection\nའཛད་སྤྱོད་པའི་ཐོབ་ཐང་། Consumer rights\nའཛད་སྤྱོད་པའི་འགན་ཁུར། Consumer responsibilities\nའཛད་སྤྱོད་པའི་ཐོབ་དབང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐབས། (འཛད་སྤྱོད་པར་གོ་རྟོགས་སྤེལ་བ་དང་། འཛད་སྤྱོད་པར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཁྲིམས་དོན་གཞིར་བཟུང་ཁྲིམས་སྲོལ་ལ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱེད་པ།) Ways and means of consumer protection – Consumer awareness and legal redressal with reference to Consumer Protection Act.\nའཛད་སྤྱོད་པའི་ཚོགས་པ་ཁག་དང་གཞུང་འབྲེལ་མིན་པའི་ཚོགས་པ་ཁག་གི་བྱེད་ལས། Role of consumer organizations and NGOs


Konchok Gyatso - The Treasury of Lives: A Biographical Encyclopedia of Tibet, Inner Asia and the Himalayan Region\nདཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོ་ནམ་མཚན་གཞན་རྒྱ་ཞབས་དྲུང་ནི་བླ་བྲང་དགོན་པའི་ཁྲི་རབས་སོ་བཞི་པ་ཀྲང་ཀྱ་འཇམ་དབྱངས་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོའི་ཡང་སྲིད་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཡིན། འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པའི་སློབ་མ་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གིས་ཨ་མདོ་ཡུལ་དུ་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབང་ཆེན་མོ་ལན་ལྔ་ཙམ་གནང་།\nb.1896 - d.1960\nThirtieth Abbot of Ngawa Gomang\nམིང་གི་རྣམ་གྲངས།: རྒྱ་ཞབས་དྲུང་སྐལ་བཟང་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོ།; སྐལ་བཟང་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོ།\nWylie: dkon mchog rgya mtsho\nGdong drug snyems pa'i blo gros. 1998. Gnas lnga rig pa'i paN+Dita chen po rgya zhabs drung skal bzang dkon mchog rgya mtsho'i rnam thar mdor bsdus. In Rgya zhabs drung tshang ki gsung 'bum, pp. 1-5. Lanzhou: Kan su'u mi rigs dpe skrun khang. TBRC W13532.