འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་ལ་དཔྱད་པ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2020-06-18 11:35:17 ཤ་བོ་ཀླུ་རྒྱལ། ཀློག་གྲངས།\nདེང་སྐབས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ནི་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས། རིགས་རྒྱུད་འདིའི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་གོང་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ཕལ་ཆེར་ཞལ་མཐུན་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་311ནས་313ལོའི་བར་རྨ་ཆུ་དང་ཙོང་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་དངོས་སུ་ཐོན་པ་ཀུན་གྱིས་ཚད་མར་འཛིན། དེ་ལྟར་ན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་དེའི་སྔ་རོལ་དུ་འ་ཞ་ཞེས་པའི་བོད་ཀྱི་རུས་ཚན་ཞིག་ཡོད་པ་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད་དེ། དོན་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་འ་ཞ་ཞེས་འབོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པའི་ལོ་ཚིགས་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་ཕྱིས་ཀྱི་417ནས་426ལོའི་བར་བཞུགས་པའི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྗེ་རབས་དགུ་བའི་སྐབས་སུ་ད་གཟོད་སྟོབས་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས་རྗེ་བོས་མཚན་རིམ་གྱིས་རིགས་སམ་ཡུལ་མིང་དུ་ཟུར་ཆག་པར་བཤད་དོ།།《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་》ལས། དེ་ནས(སྟོན་པ་གཤེན་རབ)སུམ་པའི་ཡུལ་དུ་བྱོན། སུམ་པའི་བོན་པོ་དུ་མུ་ཕྱོ་ལ་་་་་་དེ་ནས་སེ་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་བྱོན། སེ་བོན་གནམ་ལྕགས་ལྤགས་པ་ལ། ཕྱི་དོན་དུ་སེ་གྱུར་གར་ནག་ལ་སོགས་བསྟན། ནང་དོན་དུ་སེ་ཨ་ཞའི་སྐད་དང་མཐུན་པའི། འབྲས་བུ་ཆུས་མི་ཟ་བའི་བོན་སེམས་ཉིད་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་བསྟན། དེ་ནས་བ་གོར་ཡུལ་དུ་བྱོན། བ་གོར་ཐོད་དེ་རྒྱལ་བ་ལ་③ཞེས་པ་དང་། 《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》ལས། གཤེན་རབ་ཕྭའི་སྐུ་འཚོར་གཤེགས་པ་ལས། འ་ཞ་སྤྱན་དྲངས་ནེའུ་ཆུང་བདུད་ཀྱི་ཡུལ་ནས་དྲངས། ལམ་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྲིད་གནས་བསྟན་པས། རབ་ཏུ་བྲེད་དེ་ལྷ་གཤེན་སྲིད་པ་ལ་འགྱོད་བཤགས་མཆོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཕུལ་④ཞེས་པ་དང་། དང་པོ་ནི་མི་བརྗེད་གཟུངས་ལྡན་བློ་གསལ་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས། རང་རང་གི་ཐོས་པའི་བོན་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། མདོ་སྡེ་གྱུར་ཚད་འ་ཞ་གསང་བ་མདོ་སྡུད་ཀྱིས་བསྡུས། འབུམ་སྡེ་ཐམས་ཅད་རྨ་ལོ་དང་གཡུ་ལོས་བསྡུས།་་་་་་་གཏོ་རྒྱུད་དང་དཔྱད་རྒྱུད་གཏོ་བུ་དཔྱད་བུས་བསྡུས་ཏེ། ཤན་འབྱེད་ལས། འདས་ཁར་བོན་གྱི་རྔ་བོ་ཆེ།། འཁོར་རྣམས་བཀའ་ཡི་བསྡུས་པར་བསྐུར།། མདོ་སྡེ་འ་ཞ་གསང་བའི་བསྡུས།།⑤ཞེས་པ་དང་། 《མདོ་གཟེར་མིག་》ལས། དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ན། བྲག་སེང་གེའི་རྒྱབ་བསྣོན་གྱི་ཕུག་ན། གཤེན་རབ་སྐུ་འཁོར་རྒྱ་ཆེ་གྲངས་མང་ཡང་། དམ་པའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་འ་ཞ་གསང་བ་མདོ་སྡུད་ཀྱང་། གསང་སྒོམ་མཐིལ་དུ་འབེབས་པ་མ་ཕེབས་ཡེད་ཡེད་སྔངས། ་་་་་དེ་ལ་འ་ཞ་གསང་བ་ཤིན་ཏུ་རྟོག་པ་སྐྱེས། འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཀྱི་སྒྲོན་མ་ནུབ་པར་ཤེས། སེང་གེ་རྒྱབ་བསྣོན་གནས་ནས་དབྱུང་ནས་གཤེན་རབ་འཚོལ་དུ་གཤེགས། འོལ་མོ་ལུང་རིང་ས་གནས་སུ་བྱོན་ནས་སྟོན་པ་བཙལ་ཀྱང་སྟོན་པ་མ་རྙེད། ་་་གཞའ་ཚོན་འོད་འབར་ནགས་ལ་བཙལ་ཀྱང་སྟོན་པ་མ་རྙེད་དོ།། འ་ཞ་ཤིན་ཏུ་རྨོངས་ནས་མྱ་ངན་ངུད་མོས་བཏབ་⑥ཞེས་པ་དང་། ་་་་་་རིན་པོ་ཆེ་ཡིག་བུར་སྩལ་ནས། གསང་ཐུབ་ཉིད་ཀྱི་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་བཞག འ་ཞ་གསང་ཐུབ་ཉིད་ཀྱང་རིན་ཆེན་འོད་དུ་འབར།⑦ ཞེས་པ་ལ་སོགས་བོན་གྱི་གླེགས་བམ་ལས་སྔ་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་ཕལ་ཆེར་གྱི་ནང་དུ་འ་ཞའི་མིང་གསལ་བར་བསྟན་པར་མ་ཟད། ཕྱིས་ཀྱི་བོན་གཞུང་ལས་ཀྱང་དེ་མཐུན་དུ་སྣང་སྟེ། 《གཤེན་རབ་བཀའ་ཆེན་པོའི་དཀར་》ལས་⑧དེ་རྒྱབ་གླིང་ཆེན་བཅུ་དྲུག་ནས། ཤར་ནས་དམུ་ཨ་པད་ཏི་ཡུལ་ཡོད། དེ་ཡི་གཡས་བྲག་སེང་གེ་འདྲ་བའི་རྒྱབ་བསྣོལ་གྱི་ཕུགས་པ་ན། འ་ཞ་གསང་ཐུབས་སྒོམས་པའོ་⑨ཞེས་པ་དང་། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་》ལས། དེ་ནས་སྟོན་པ་བཀའ་ཡི་གཉེར་གཏད་ནི།། གཤེན་རབ་གཡུང་དྲུང་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེ།། བླ་ན་མེད་པའི་དགྲ་བཅོམ་མཐར་ཕྱིན་པ།། ཨ་ཞ་མདོ་བསྡུ་གཏོ་བུ་འབུམ་སངས་དང་། དཔྱད་བུ་ཁྲི་ཤེས་ལུང་འདྲེན་རྒྱུད་འདྲེན་དང་།། ་་་་་་དོན་ལྡན་ཨ་ཞ་གསང་བ་མདོ་བསྡུས་ཀྱི།། གསུང་གི་བསྟན་པའི་གཙོ་བོར་མ་བྱོན་པར།། རང་བྱུང་མཆོད་རྟེན་གནས་སུ་བཞུད་ནས་བཞུགས།། གདུང་འཚོབ་བྱོན་དུས་མདོ་རྒྱུད་ལོ་གསུམ་འཆད།།⑩ཞེས་པ་དང་། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་》 ལས། གཉིས་པ་བཀའ་བསྡུ་བ་པོ་བྱུང་ཚུལ་ལ། གང་གིས་བསྡུས་པོ་ནི། དྲི་མེད་གཉེར་གཏད་མདོ་ལས། གཙོ་འཁོར་བཅུ་གསུམ་དག་གིས་བསྡུས།། ཞེས་ལུང་བསྟན་པའི་བཅུ་གསུམ་ནི། སྐུའི་སྲས་བརྒྱད། ཐུགས་སྲས་རྨ་ལོ་གཡུ་ལོ། གསུང་སྤྲུལ་ཡིད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཆུང་དང་ཚངས་པ་གཙུག་ཕུད་གཉིས། མཚན་ལྡན་འ་ཞ་རྣམས་སོ།།⑪ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་དུས་སུ་འ་ཞའི་ཡུལ་དང་གང་ཟག་གི་མིང་དངོས་སུ་ངོས་བཟུང་ནས་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཤིན་ཏུ་ཡང་གལ་ཆེ་བའི་ཚུལ་མདོ་གཟེར་མིག་གི་སྟོན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལེའུ་བཅུ་བདུན་པ་གཅིག་པུའི་ནང་དུའང་འ་ཞའི་མིང་གསལ་བར་ཐེངས་བཞི་བཅུ་ལྷག་བྱུང་⑫ཡོད་པས་མཚོན།\nའོ་ན་དེ་ནི་དུས་སྐབས་ག་ཚོད་ཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་ཟེར་ན། ཐོག་མར་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐུ་བཞུགས་པའི་དུས་ཚོད་ངེས་དགོས་མོད། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་འཁྲུངས་འདས་སྐོར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བཤད་རྒྱུན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཆིས་ཏེ། མདོར་དྲིལ་ན་ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དགུང་ལོ་གྱ་གཉིས་བཞེས་ཤིང་གཤེན་ལོ་གཅིག་ནི་མི་ལོ་བརྒྱར་འདོད་པའི་ལུགས་དང་། དཔལ་ཚུལ་གྱི་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཏུ་ད་ལྟའི་རབ་རྒྱལ་ཆུ་བྱི་འདི་ཡན་ལ་མི་ལོ་ཆིག་ཁྲི་བདུན་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་གྱ་བརྒྱད་འདས་པའི་ལུགས་དང་། ཟུར་མཁར་བའི་ཤེས་བྱ་ཁོག་འབུབས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞེས་བྱ་བ་པུ་རངས་སུ་བྱོན་པར་བཤད་པ་⑬དང་། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》དུ་སྤུ་ལྡེ་གུང་རྒྱལ་གྱི་དུས་སུ་བྱོན་པའི་ལུགས་དང་། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིགP. T.1068. 2; 1134; 1136; 1194; 1289 ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་གཤེན་རབ་མྱི་བོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐེངས་འགར་བྱུང་ཡོད་པར། མཁས་པ་ལ་ལས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྲོལ་འབྱེད་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དང་གང་ཟག་གཅིག་མིན་པར་སྒྲུབ་ཀྱང་། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱིས་དེ་ཡང་གཤེན་རབ་མི་བོ་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་སྲོལ་འབྱེད་མཁན་སྟོན་པ་དེ་ཡིན་ལ་ཁོང་གི་གནས་བབས་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་། ་་་་་ (ཏུན་ཧོང་)ཡིག་ཆ་དེ་དག་ནང་ཁོང་གོང་སྨོས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཁག་ནང་འཁོད་པ་ལྟར་གལ་ཆེ་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བཀོད་མེད་ནའང་། ཁོང་ནི་གཞན་གྱིས་ཚབ་བྱེད་ཐབས་མེད་པའི་གསོན་པོ་དང་གཤིན་པོའི་བར་འབྲེག་གཏུག་གི་བྱ་བ་ལ་མཁས་པའི་མཆོད་གནས་ཤིག་ཡིན་ཚུལ་བཀོད་ཡོད། དེར་བརྟེན། ང་ཚོས་དུས་རབས་བདུན་པའི་གོང་ཙམ་ན་བོད་དུ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞེས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་བྱུང་མྱོང་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན་མི་འགྲིག་པ་མེད་སྙམ།⑭ཞེས་རྩོད་གཞི་ཡོད་ནའང་། མཁས་དབང་ནམ་མཁའ་ནོར་བུས་ཡིག་ཚང་སྣ་ཚོགས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་དེ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དབུས་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ་སྐུ་བལྟམས་ཤིང་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་བསྟན་པའི་དུས་སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་། ད་ལྟ་ལྕགས་མོ་ལུག་གི་ལོ་(1991)འདིའི་བར་དུ་ལོ་གྲངས་སུམ་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཡོད་པ་་་་་་་⑮ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་ཚད་མར་འཛིན་པར་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་གནའ་རྫས་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བྱེད་པའི་མཁས་པ་ཧོ་ཝུའེ་ལགས་ཀྱིས་ཀྱང་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་ནི་ཕྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་བར་ཞལ་བཞུགས་པར་སྒྲུབ་⑯ ཡོད་པས། འ་ཞའི་ཡུལ་དང་འ་ཞའི་གང་ཟག་གི་མིང་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་སྐབས་དེ་ཡོད་པར་གསལ་བར་བསྟན་ཞིང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་དུས་དེར་རྨ་ཆུ་དང་ཙོང་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་ཐོན་རྒྱུ་ཕར་ཞོག ཐ་ན་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མེས་པོར་སྒྲུབ་པའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་མི་རིགས་དེའང་དངོས་སུ་གྲུབ་མེད་པ་རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་ཚང་དག་ལས་གསལ་བར་མངོན།\nཡིག་རྙིང་གཙིགས་སུ་འཛིན་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ཏུ། ཕྱི་མོས་མཚན་དུ་གྲི་གུམ་བཙན་པོར་གསོལ། དེ་ཡི་བཙུན་མོ་གླུ་སྲིང་མེར་ལྕམ་ལ།། ཤ་ཁྲི་ཉ་ཁྲི་བྱ་ཁྲི་གསུམ་ཡང་བལྟམས།། དེ་ཚེ་རྒྱ་གར་ཡུལ་དང་སྟག་གཟིག་མཚམས།། གུ་ར་ཝ་ཏ་ཅེས་བྱའི་ཡུལ་ཁམས་ནས།། མུ་སྟེགས་བོན་པོ་འ་ཞ་ཞེས་པ་བྱུང་།།⑰ཞེས་འ་ཞ་ཟེར་བའི་བོན་པོ་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་ཞིག་གདན་དྲངས་ནས་དེའི་ལུགས་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བའི་སླད་དུ་གཡུའི་གཡུང་དྲུང་དང་། དཔའ་བོ་སྟག་སློག་དང་། འགིང་བའི་རལ་གས་བསྟོད་པར་མ་ཟད། ཁུ་དང་ནུ་བོས་ཆེ་ཞེས་ཨ་པ་བྱ་བར་བོས་ཏེ་མངའ་ཐང་རེ་ཞིག་འབར་མོད། འཕྲིན་ལས་དེ་ཐབས་མཁས་མ་ཡོང་བ་དང་སྐབས་དེར་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རྨང་མཐུག་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་མང་གི་དབང་གིས་ལེགས་འགྲུབ་མ་བྱུང་བར་མ་ཟད། མཇུག་མཐར་བཙན་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྲོག་ཀྱང་ལྔ་ལམ་དུ་བསྐྱལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐྱོ་གར་ཞིག་ཏུ་གྱུར། གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་ཕལ་ཆེར་དུ་རྒྱས་བསྡུས་གང་འཚམ་གྱིས་བཀོད་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེའི་འ་ཞ་ཞེས་པའི་མིང་ཡང་དེབ་ཐེར་སྔ་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདི་ལྟར་བཀོད་ཡོད་དེ། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》ལས། སྲིབ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྲས་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་ཏེ་འདིའི་སྐུ་རིན་ལ་རྒྱ་གར་དང་སྟག་གཟིག་གི་འཚམས་ནས་ཡུལ་གྱུར་རྣ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བ་ཞའི་བོན་པོ་ཞིག་བྱུང་⑱ཞེས་པ་དང་། 《མཁས་པ་ལྡེའུའི་རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་》ལས། དེའི་དུས་སུ་ཡུ་འགུར་སྣ་ས་སྣ་བྱ་བ་ན་མུ་སྟེགས་བྲེག་པའི་བོན་པོ་ཝ་ཞ་བྱ་བ་གཅིག་ལ་བོན་བྱུང་།⑲ཞེས་པ་དང་། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་》ལས། དེ་ནས་སྲིབས་ཁྲིའི་སྲས་གནམ་ཕྲུ་བོ་གཞུང་བཙན་ལྷའི་སྐུ་རིང་ལ་གནམ་གྱི་རྡོར་བོན་བྱུང་སྟེ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་ན་ཡུལ་འགྱུར་སྣང་བར་སྣང་བྱ་བ་རུ་ས་ཞའི་བོན་པོ། མུ་སྟེགས་ཉི་ཚེ་བའི་སྟོན་པ་⑳ཞེས་པ་དང་། 《ཟུར་མཁར་བའི་ཤེས་བྱ་ཁོག་འབུབས་》ལས། གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐུ་ཚེའི་སྟོད་ལ་་་་་་མུ་སྟེགས་བྱེ་བྲག་པའི་རིགས་ལས་རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་བྲག་ལ་ཉུང་མ་གཤོག་ལྟར་བྱེད་པ་གཅིག་བྱུང་བ་ལ་འ་ཞ་ཟེར་21ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ནང་དུ་བ་ཞ་དང་། ཝ་ཞ། ས་ཞ་རྣམས་འ་ཞ་མ་ཡིན་པར་འབྲི་ཚུལ་གཞན་དུ་སོང་བ་ལྟར་སྣང་ཞིང་། དོན་དུ་བ་དང་ཝ་གཉིས་རང་མོས་སུ་འབྲི་བའི་ཚུལ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སི་ལ་བཱ་ར་ཎཱ་སི་ཞེས་པ་ལྟར་རྒྱུན་ཤེས་ཡིན་པས་དཔེ་རེ་རེའི་སྟེང་ནས་གསལ་བཤད་བྱེད་པར་ཡིག་ཚོགས་ལ་འཇིགས་ཏེ་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག ཝ་དང་འ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྗེས་ནས་བརྗོད་པའི་ལུགས་ཀྱང་ཅི་རིགས་ཡོད་པའི་སྐོར་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་གི་སྔོན་དང་ད་ལྟའི་བར་ཡུལ་སོ་སོའི་ཡིག་རིགས་ཞེས་པའི་ལེའུའི་ནང་དུ་22 ཞིབ་རྒྱས་སུ་སྒྲུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྗེ་བཙུན་གྲགས་རྒྱམ་གྱི་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་》ལས། དེས་ཝ་ཞྭ་བཟའ་མང་པོ་རྗེ་བཞེས་པའི་སྲས་མང་སྲོང་མང་བཙན། དེའི་ཞང་ཚེ་སྤོང་གིས་བགྱིའོ་23ཞེས་གུང་རི་གུང་བཙན་ལ་བཙུན་མོ་འ་ཞ་བཟའ་མོང་རྗེ་ཁྲི་དཀར་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པར་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་དག་ཞལ་མཐུན་པ་ལའང་ཝ་ཞ་ཞེས་བྲིས་བས་མཚོན། གོང་གི་དེབ་ཐེར་དེ་དག་ནི་དཔེ་རྒྱུན་ཧ་ཅང་དཀོན་པས་བྲིས་མ་ཤ་སྟག་དང་། ལ་ལའི་མ་དཔེ་ནི་ཡིག་རྙིང་དབུ་མེད་བྲིས་མ་སྐུང་ཡིག་ཤིན་ཏུ་མང་བ་དང་། ལ་ལར་ཨང་གཟུགས་ཀྱིས་ཡིག་ཚབ་བྱས་པ། ལྷག་པར་ཡིག་མཁན་གྱི་བརྡ་དག་གི་ཤེས་ཡོན་དམན་ཁར་བཤུ་འབྲི་བྱེད་སྐབས་ཕལ་ཆེར་མགྱོགས་ཁྱད་དཔོག་བྲིས་བྱས་པར་མངོན་པས་མིང་ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་སྦྱོར་ཚུལ་གང་སར་མ་དག་པ་ཧ་ཅང་མང་ལ་ཆད་ལྷག་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཤོར་འདུག་པས་ས་ཞ་ཞེས་མ་དག་པ་ཅི་རིགས་བྱུང་ཡོད་པ་གཞུང་ལ་བལྟས་པས་རྟོགས་སླ་ཞིང་། དེབ་དེའི་དཔེ་སྒྲིག་པས་དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད་ནང་དུའང་དེ་བཞིན་དུ་བྲིས་ཡོད།\nདེར་བརྟེན། གྲི་གུམ་བཙན་པོས་གདན་དྲངས་པའི་མཚན་ལ་འ་ཞ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་བསྙོན་དུ་མེད་ཅིང་། འོ་ན་དུས་སྐབས་དེ་ནི་གང་ཞིག་ལ་བབས་ཡོད་དམ་ཟེར་ན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་《སྤྱི་དོན་པདྨ་རཱ་གའི་ལྡེ་མིག་》ལས། ཧ་ལམ་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་འདོད་པ་24དང་། 《དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་》དུ་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་དང་པོ་ཙམ་25ཞེས་པ་དང་། 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་པའི་གཏམ་》ཏུ། ཡོངས་གྲགས་ལྟར་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ནས་ལོ་གྲངས་མར་འདེད་དང་། ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གི་《བསྟན་རྩིས་ཀུན་བཏུས་》ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་ཕྱི་ལོ་ཚུགས་ཁ་མའི་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ཙམ་ལ་ཨེ་ཁེལ་བསམས་26ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་དང་པོའི་གོང་རོལ་དུ་ཁེལ་ཞིང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན་དག་གིས་སྲོང་བཙན་ནས་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་བར་གྱི་ལོ་བཟུང་བས་སྤྱི་གྲངས། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ལྟར་ན་73127དང་། 《ཚལ་བའི་དེབ་དམར་》དང་། 《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང་》《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ལྟར་ན་81028 དང་། 《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》ལྟར་ན། 115729 ཞེས་འཁོད་པའི་ནང་གི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་གཙིགས་སུ་འཛིན་པའི་དེབ་ཐེར་རྣམ་གསུམ་པོ་བསྡོམས་པའི་ལོ་གྲངས་810 སྟེང་དཀྱིས་གཅིག་ཏུ་བབས་པ་གཞི་བཟུང་སྟེ། ཨ་ལགས་དོར་ཞིས་1988དང་1989ལོའི་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་སྟེང་བསྟུད་མར་《ཕྱི་རབས་པས་བསྒྲིགས་པའི་བོད་རྒྱལ་གྱི་ལོ་ཚིགས་དང་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དགུང་གྲངས་འདོད་ཚུལ་སོགས་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་ལྗགས་རྩོམ་འགའ་སྤེལ་བ་དང་། ཨ་ཁུ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱིས་1990ལོའི་《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་》དེབ་དང་པོའི་སྟེང་《སྲོང་བཙན་གྱི་དགུང་གྲངས་སོ་བཞིར་འདོད་པའི་དོགས་དཔྱོད་》ཅེས་བཀོད་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྔ་རྗེས་སུ་སྲོང་བཙན་གྱི་འཁྲུངས་ལོ་569 ལོར་བབས་པར་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ནས་རྨ་མེད་པར་སྒྲུབ་ཡོད་པའི་འཁྲུངས་ལོ་དེ་ནས་ཡར་དེད་པའི་བསྡོམས་གྲངས་ཀྱིས་རྒྱལ་རབས་སོ་གསུམ་ལ་བགོས་ན་བཙན་པོ་རེས་དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔར་སྲིད་བསྐྱངས་བའི་ལོ་གྲངས་དེའང་དེང་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལོ་གྲངས་ཉེར་ལྔར་ཆ་འཇོག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིགས་པའང་མཐུན་པས་ན། སྲོང་བཙན་གྱི་འཁྲུངས་ལོ་དེ་ནས་ལོ་གྲངས་ཡར་འདེད་བྱས་ནའང་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་སྐུ་བཞུགས་པའི་དུས་ཚིགས་ནི་ཕྱི་ལོ་དང་པོའི་གོང་ཙམ་དུ་འབབ་པས། དུས་སྐབས་དེར་བོད་དུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་མཆིས་ཤིང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ཚོ་ཁག་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་མི་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་རྗེས་སུ་ད་གཟོད་རྨ་ཆུ་དང་ཙོང་ཆུའི་རྒྱུད་དུ་ཐོན་པར་གླེང་བས། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》གྱི་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐབས་རྒྱ་ནག་གི་ཡིག་ཚང་ལྟར་ན་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་པ་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བྱུང་མེད་པས་འ་ཞའི་སྒྲ་སོར་བཞག་བྱས་པ་དང་། སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་སྐབས་མདོ་སྨད་དུ་ཐོན་པར་བརྗོད་པས་བོད་ཡིག་གི་འ་ཞ་དོར་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་30 ཞེས་གང་དྲན་དྲན་དུ་བསྒྱུར་བ་ནི་མཚམས་རེ་རང་གཅིག་པུར་ལྐོག་ནས་གད་མོ་འཆོར་བའི་སྐབས་ཀྱང་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལས་ངེད་ཅག་གིས་མཐོང་ལམ་དུ་མངོན་ཐུབ་པའི་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་འཕྲིན་ལས་སྤེལ་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་གཙང་གི་མྱང་ཆུའི་རྒྱུད་ཡིན་ཞིང་། དེའི་སྐོར་《མྱང་ཡུལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་ངོ་མཚར་གཏམ་གྱི་ལེགས་བཤད་མཁས་པའི་འཇུག་ངོགས་》ལས་ཀྱང་། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སུ་རྒྱལ་པོའི་མཁར་ལ་སྔ་བ་བོད་ཆོས་རྒྱལ་གདུང་རྒྱུད་རྗེ་གྲི་གུམ་བཙན་པོས་གནང་བའི་ཕོ་བྲང་རྩེ་ཆེན་ལྔ31ཞེས་རྗེན་པར་བསྟན་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཡུལ་འཛིན་པའི་གང་ཟག་གི་སྐྱེས་བུ་མི་རབས་རིམ་པར་བྱུང་པ་བཤད་པ་ནི། མྱང་སྟོད་འདྲེ་དང་ཁྱུང་གིས་འཛིན་མྱང་བར་རྩད་(བཙད་)པོ་འ་ཞྭས་འཛིན། མྱང་སྨད་ལྕེ་དང་དཔྱལ་གྱིས་འཛིན་32 ཞེས་མྱང་ཡུལ་བར་མའི་ས་འཛིན་གྱི་ཐོག་མ་འ་ཞ་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བསྟན་པས། གྲི་གུམ་བཙན་པའི་སྐབས་སུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་འབྱུང་སྲིད་པའང་རྗེས་སུ་དཔག་ཐུབ། སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ལུང་རིགས་ད་དུང་ཡོད་ཀྱང་ས་བཅད་འོག་མའི་ནང་གླེང་བར་བྱ།\nཡང་《མཁས་དགའ་》ལས། ལྷ་སྲས་དམུས་ལོང་བཀོན་པ་བཀྲ་དེ་ཡིས། །གཉན་པོ་གསང་བ་མཆོད་པའི་བྱིན་རླབས་དང་། །འ་ཞའི་ཡུལ་གྱི་སྨན་པས་སྤྱན་ཕྱེ་སྟེ། །སྟག་མོའི་རི་ལ་རི་དྭགས་གཉན་གཟིགས་པས། །མཚན་ཡང་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་བཙན་དུ་ཐོགས། །33ཞེས་གསུངས་པའི་《ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དང་། 《རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་། 》《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང་།》《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། 》《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ།》《དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས། 》《སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གསོ་རིག་སྨན་གྱི་ཁོག་འབུགས་》ལ་སོགས་ཀྱ34ཀྱི་ནང་དུ་བཀོད་ཡོད་པས། སྐབས་དེར་རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞའི་ཡུལ་ནས་སྨན་པ་མཁས་པ་ཞིག་བོས་ཏེ་བཙན་པོའི་སྤྱན་ལ་སྨན་བཅོས་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡིད་ཆེས་བར་སེམས། དེ་ལྟར་ན་སྲོང་བཙན་569 ལོར་འཁྲུངས་བའི་རྨ་མེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་ཚིག་དེ་གཞི་བཟུང་ནས་ཡར་དེད་ན་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》དུ་《བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཀ་ཚིགས་ཆེན་མོ་》དང་《རྒྱལ་རབས་དཔག་བསམ་ལྗོན་ཤིང་》རྣམས་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ནས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཆབ་སྲིད་ལོ་དྲུག་ཅུ་བཟུང་ནས་འདས་བར་35 གསུངས་པ་དང་། སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱིས་རང་ལོ་བཞི་བཅུ་བར་སྲིད་བསྐྱངས་36 ཞེས་《དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་》དུ་གསུངས་པ་ཡང་དག་པའི་ཁུངས་སུ་ལེགས་ན། འ་ཞའི་སྨན་པས་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྤྱན་ཕྱེ་བའི་དུས་ནི་460ལོའི་ནང་དུ་བབས་པར་མ་ཟད། གོང་དུ་བཤད་པ་ནི་སྲིད་སྐྱོང་གི་ལོ་གྲངས་ཡིན་པ་ལས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་དགུང་ལོའི་སྤྱི་གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་། 《རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཡབ་མེས་ཀྱི་ཡི་དམ་སྤངས་པ་དང་། ཇོ་མོའི་ཟས་ལ་རྟོག་པ་སྐྱེས་ནས་ཡབ་སྙུན་གྱིས་ཟིན་པ་དང་། སྲས་སྤྱན་མ་དབྱེ་བའི་བར་དུ་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་རྒྱལ་ས་ཤོར་ཏེ། དེ་ལ་བར་གྱི་སྟེང་གཉིས་ཟེར་རོ་37ཞེས་པའི་དབང་གིས་ད་དུང་ལོ་བཅུ་ཕྲག་འགའ་བར་སྟོང་དུ་ལུས་ཀྱང་སྲིད་པས། ལོ་དེ་དག་ཁ་བསྣན་ཏེ་ཡར་འདེད་བྱས་ན་ཏག་ཏག་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྗེ་རབས་དགུ་བ་(阿豺 )ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ཐུག་ལ། ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་འ་ཞ་ཞེས་འབོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ནི་རྗེ་རབས་དགུ་བ་འདིའི་རྗེས་ནས་ད་བཟོད་སྟོབས་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས་རྗེ་བོས་མཚན་རིམ་གྱིས་རིགས་སམ་ཡུལ་མིང་དུ་ཟུར་ཆག་པར་བཤད་མོད། བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ནང་དུ་རྗེ་བོ་འདིའི་སྐབས་དང་དེའི་སྔོན་ནས་འ་ཞའི་མཚན་དངོས་སུ་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ཟད། དུས་འདིར་ཟིངས་པོ་རྗེ་སྟག་སྐྱ་བོའི་བློན་པོ་མྱང་དབས་གནོན་དང་གསུམ་ཚེ་སྤོང་འཕྲིན་དང་བཞིས་ཞལ་དུ་བལྟས་ཏེ་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྲིད་བརླག་པར་བྱས་ནས་ཞང་ཞུང་སྡེ་དང་བཅས་པ་འ་ཞ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དྭཊ་པོ་གཡོག་དང་བཅས་པ་མངར་འདུས་38 ཞེས་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》རྒྱས་བསྡུས་གཉིས་གཙོ་བྱས་པའི་དེབ་ཐེར་གྲགས་ཅན་རྣམས་སུ་གསལ་བ་དང་། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》P. T. 1287 ནང་སྟག་བུ་སྙ་གཟྀགས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་དུའང་དེའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ས་བོན་ཙམ་བཞུགས། ལྷག་པར་དུ་མཁས་དགའི་ནང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞ་རྗེ་བྱ་བ་སྨན་པ་མཁས་པ་ཅིག་བོས་པས་སྤྱན་ཕྱེ། རྒྱལ་བུའི་ཕྱགས་སྒོ་ཀླད་དུ་བཏགས་པའི་འོག་དུ་འ་ཞ་རྗེས་འཛུལ། ལོག་ནས་མས་གཏམ་དྲིས་པས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་མ་མཐོང་། སྒོ་གོང་ན་གཡུའི་ལྷམ་ཆུང་ཞིག་བཏགས་འདུག་པའི་འོག་ལ་ཕྱིན་པས་བྱིས་པ་དམུས་ལོང་ཞིག་འདུག་པའི་མིག་ཕྱེ་ནས་ལོག་གོ་སྨྲས་པས་མ་ན་རེ། གཏམ་ཆེས་སོད་ནི་བོད་ཀྱི་ཆབ་འོག་ཏུ་ཚུད་པས་ཐབས་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཟེར་39ཞེས་སྐབས་དེར་འ་ཞ་དབང་དུ་བསྡུས་པར་མ་ཟད། རྒྱལ་ཕྲན་འ་ཞ་པས་རང་ཉིད་བོད་ཀྱི་མངའ་རིས་སུ་ཚུད་པའི་གནས་བབས་དང་སེམས་ཀྱི་འགྱུར་བའང་གླེང་མོལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ལྷག་མེད་དུ་མཚོན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དག་ན་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་དང་འ་ཞ་རྗེ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གཉེན་འབྲེལ་བྱུང་བ་ནི་གུང་རུ་གུང་བཙན་གྱིས་འ་ཞ་བཟའ་མང་པོ་རྗེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་ཏེ་མང་སྲོང་མང་བཙན་འཁྲུངས་པ་འདི་ཐོག་མ་ཡིན་ཞིང་། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་དབོན་འ་ཞ་ཞེས་བཀོད་པ་ལ་བརྟག་ན། གུང་རུ་གུང་བཙན་གྱི་ཡར་སྔོན་དུ་བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་བུད་མེད་ཅིག་འ་ཞའི་རྗེར་བཙན་མོར་བསྩལ་བ་ཐག་གིས་ཆོད། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་འ་ཞ་ལ་ཞང་ཟེར་བ་ལས་དབོན་ཞེས་འབོད་མི་སྲིད་པས། བོད་བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དང་འ་ཞའི་བར་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ཡབ་སྲས་དང་ཡང་ན་དེའི་གོང་རོལ་ནས་དབོན་ཞང་གི་འབྲེལ་བ་བྱུང་ངེས། མིག་སྔར་ལག་སོན་བྱུང་བའི་ཡིག་ཚང་ལྟར་ན་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་ཡབ་མེས་གང་རུང་ཞིག་གི་སྐབས་སུ་བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་བུད་མེད་ཅིག་འ་ཞ་རྗེར་བསྩལ་ནས་ཕྱི་ནང་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་རིང་ལ་འ་ཞ་མངའ་རིས་སུ་ཚུད་པར་བརྗོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དེ་སྨིན་ཞིང་། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སུ་བཙན་མོ་མངགས་ནས་ཆབ་སྲིད་མཉམ་མོལ་བྱེད་པའི་སྲོལ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་དར་བས། སྐབས་དེར་བཙན་པོས་འ་ཞ་རྗེར་བཙུན་མོར་མངགས་པའི་བུད་མེད་དེ་ནི་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྤྱན་འབྱེད་པའི་འ་ཞ་རྗེ་རང་ཡུལ་དུ་ལོག་རྗེས་སུ་བཀའ་འདྲི་བྱེད་པའི་ཨ་མ་དེ་ཡིན་པའི་དོགས་གཞི་ཡོད་ཅིང་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་དགོས།\nདེང་སྐབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔྱད་འབྲས་ལྟར། འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་ལ་མིང་གི་འབོད་སྲོལ་གཉིས་ཡོད་པར་བདེན་ན། བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་དེབ་གཅིག་གི་ནང་ནས་དེ་གཉིས་ཀྱི་མིང་ཐ་དད་དུ་མི་འཁོད་པ་དང་། ཐ་དད་དུ་བཀོད་ཀྱང་གདགས་གཞི་གཅིག་ལ་ཇི་ལྟར་འབབ་པའི་དོགས་སེལ་བྱེད་པ། གདགས་གཞི་གཅིག་པའི་དོགས་སེལ་རྒྱ་ཆེར་མི་སྤེལ་ནའང་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཅིག་ཡིན་པ་གསལ་བཤད་ལེགས་པར་བྱེད་ངེས། ཡིན་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དག་ན་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་རྩ་བ་ནས་ཐ་དད་དུ་བཀོད་པ་མ་ཟད། གདགས་གཞི་གཅིག་ལ་འབབ་པའི་དོགས་སེལ་བྱེད་པར་ཕར་ཞོག རྩ་བའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་མི་གཅིག་པའི་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད་པས། གཤམ་དུ་དེའི་སྐོར་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་ནས་དབྱེ་ཞིབ་རགས་ཙམ་བགྱིའོ།།(ཐང་ཐའི་ཛུང་གིས) ཤིང་ཕོ་རྟའི་ལོ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་སྐྱེས་བསྐུར་རེས་བྱས་ནས་གྲོགས་པོ་བྱས། ཐང་གི་སྲིང་མོ་སློང་བ་ལ། ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མི་བྱུང་བ་ལ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་རེ་བྱིན་ནས་ལོག བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་འདོད་དུ་བྱུང་བ་ལ་མ་བྱིན་པས་ཁྲོས་ནས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་དམག་འབུམ་ཕྲག་གཉིས་ཁྲིད་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་བཅོམ་ནས་ཟུང་ཅེའུར་སླེབ་41ཅེས་ཚལ་བའི་དེབ་དམར་དུ་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བོད་འགྱུར་ཐོག་མར་བཀོད་དེ། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེ་》དང་། 《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》《དེབ་སྔོན།》《མཁས་དགའ།》《བོད་རྒྱ་ཡིག་ཚང་།》《ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་》ལ་སོགས་42ཀྱི་ནང་དུ་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱིས་ལུང་དྲངས་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་པའི་མིང་ཐེངས་གསུམ་ནས་བཞི་བར་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེ་》དང་། 《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》《དེབ་སྔོན།》《མཁས་དགའ།》《བོད་རྒྱ་ཡིག་ཚང་》བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བཀོད་པ་གོང་ནས་དྲངས་པའི་ལུང་དག་ལས་གསལ་ཕྱིན་ཚིག་ཚོགས་སྤུངས་པའི་ངལ་བ་དང་དུ་མ་བླངས། འདིར་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་བྱུང་བ་ནི་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལོ་ཙཱ་དང་ཚལ་པས་བོད་ཡིག་ཏུ་འབྲི་སྐབས་རྒྱ་ཡིག་གི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་བསྟན་དོན་མ་རྟོགས་པར་སྒྲ་སོར་བཞག་བྱས་ཏེ་འ་ཞ་དང་ཐ་དད་ལྟར་སྣང་ཟེར་ན། ལོ་ཙཱའི་འཕྲིན་ལས་ཁྲོད་དུ་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུའི་སྣང་ཚུལ་ཇི་སྙེད་འབྱུང་བ་བདེན་མོད། ཚལ་པས་འགྱུར་ཡིག་ལུང་དྲངས་པའི་མཇུག་མཐར་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ཐའི་ཛུང་གི་དུས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་པ་བ་སུ་ཁྱི་ཞེས་པས་བརྩམས། ཕྱིས་ཧན་གསྭིའུ་ཚས་བསྡུས་ཏེ་སྡེབས། རྒྱའི་ལོ་ཙཱ་བ། ཧུ་གྱང་ཇུས་ཤིང་མོ་བྱ་ལོ་ལ་ཤིང་ཀུན་ཏུ་བསྒྱུར། བླ་མ་རིན་ཆེན་གྲགས་གུ་ཤྲིས་ཤིང་མོ་གླང་ལ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྤར་དུ་བཏབ་བོ།། འདིའི་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་པ་ལ་འདི་ཞིབ་པར་སྣང་བ་ཆེ་ལོང་ཞིག་འདིར་བྲིས་43ཞེས་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་མཛད་པ་པོ་དང་། དཔེ་སྒྲིག་པ། ལོ་ཙཱ་བ། པར་སྐྲུན་བཅས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་རྗེས། འདིའི་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་གསལ་བཤད་བྱེད་སྐབས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་གླེང་དགོས་དོན་མེད་ལ་ཐུ་ལུ་ཧུན་འ་ཞ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ན་འགྲིག་མོད། དེ་ལྟར་མ་བྲིས་པ་ནི་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཐ་དད་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ནམ།\nརྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་དང་དེབ་དམར་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་འདིའི་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་གཅོད་མཚམས་ཉམས་ཏེ་其中，有个别年代干支的错误和译名不当,如将吐谷浑译为黄霍尔,将和田译为沃田等44ཞེས་བསྒྱུར་བ་ནི་ཧ་ཅང་མི་འཐད་དེ། གཅིག་ནས་གོང་གི་ཚིག་དེ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་ཞེས་ཅིག་གཅོད་ཡིན་པས། དེའི་རྗེས་སུ་དཔེར་ན་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་རུ་བསྒྱུར། འུ་ཐེན་ཞེས་པ་ཨོ་ཐོན་དུ་བསྒྱུར་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ཞིག་མ་ཡིག་ནང་དུ་མེད་ཅིང་། 译名不当ཞེས་པའང་དཔེར་ན་འདི་ལྟར་ལོག་བསྒྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་མ་ཡིག་ནང་དུ་མེད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་སྒྲོ་འདོགས་དང་གསར་བཟོ་བྱས་པ་ལས་མ་འདས་ཏེ། ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་ཞེས་པ་ནི། སྐབས་འདིར་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་《ཐང་ཧྲུའུ་གསར་རྙིང་》གཉིས་ནས་བོད་ཀྱི་སྐོར་འཁོད་པའི་དུམ་བུ་ཁག་ཅིག་འགྲོ་མགོན་འཕགས་པའི་དུས་སུ་རྒྱ་རིགས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཧུའུ་ཀྱང་ཅུས་ཞེས་པས་རྒྱ་ཡིག་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་ལོ་ཁམས་ཀྱི་དབང་ཐང་(ཤིང་། མེ། ས། ལྕཊ། ཆུ)ནོར་བ་འགའ་རེ་སྣང་ཞེས་《དེབ་དམར》རྩོམ་པ་པོས་མཆན་འགོད་བྱས་འདུག་45ཅེས་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེའི་མཆན་འགྲེལ་དུ་གསལ་བས译名不当ལྟ་བུའི་དོན་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན་པ་དང་འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་རིགས་མིང་དང་ས་མིང་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་ལོའི་དབང་ཐང་ནོར་བ་དང་འབྲེལ་བ་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པས་ཕྱིར། འུ་ཐེན་ཞེས་པ་ནི་ལི་ཡུལ་གྱི་ཡུལ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་འཇུག་སྟེ། བསྟན་འགྱུར་གྱི་དགྲ་བཅོམ་དགེ་འདུན་འཕེལ་དང་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་གཉིས་46 གཙོ་བྱས་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་འུ་ཐེན་ཞེས་བྲིས་ཤིང་། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》P. T. 960 ནང་དུ་འུ་ཏེན་ཞེས་ཐེངས་བཅོ་ལྔར་བཀོད་པ་དང་། P. T. 1256 ནང་དུ་ཡུ་ཐེན་ཞེས་ཐེངས་བཞིར་བྲིས། རྨང་གཞི་ཏ་དང་ཐ་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེས་བྱས་ནས་འབྲི་བ་ནི་སྐད་གསར་བཅད་སྔོན་གྱི་བོད་ཡིག་གི་རྒྱུན་ཆགས་ཀྱི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་རེད། འ་དང་ཡ་གཉིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བས། རྒྱ་སྐད་ཀྱི་于阗ཞེས་པ་དང་འུ་ཐེན་གཉིས་སྒྲ་དོན་གཉིས་མཚུངས་ཡིན་ལ། ལི་ཡུལ་དེ་ལས་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བའི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་西域་ཡོངས་ལ་འཇུག འདིར་ཚལ་པས་འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་པ་ནི་དེ་སྔའི་于阗ཞེས་པའི་མིང་ཕྱིས་སུ་和田ཞེས་འབོད་པའི་སྒྲར་ཟུར་ཆག་པ་གཞི་བཟུང་ནས་མཆན་འགྲེལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ཨེ་ཡིན་སྙམ།\nགཉིས་ནས་གོང་གི་ཚིག་ཕྱི་མ་དེ་དཔེར་བླངས་བའི་དབང་དུ་བཏང་ན། ཚལ་པས་ཐང་གུར་གྱི་དེབ་ཐེར་ལས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལུང་དྲངས་པའི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་པ་དང་ཡང་ན་ཧོར་སེར་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཡིན་ཞེས་པའི་ཚིག་འབྱུང་དགོས་ཤིང་། ཚལ་པས་ཐོག་མར་བཀོད་པའི་ནང་དུ་དེའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ས་མཐའ་བཞི་ནི་ཤར་ཟུང་ཅེའུ། མུ་ཅེའུ། འུ་ཅེའུ་དང་གསུམ་ཡིན། ལྷོ་ཕྱོགས་བྲམ་ཟེའི་ཡུལ་ལ་སླེབ། ནུབ་ཕྱོགས་འུ་ཐེན་ལ་སླེབ། བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་ལ་སླེབ། དེ་རྣམས་བསྐོར་བ་ལ་དཔག་ཚད་མང་པོ་ཡོད་ལ། བོད་ལྟ་བུ་དཔའ་བ་དང་རྟུལ་ཕོད་པ། རྒྱའི་རྒྱལ་པོ་ཧན་དང་། གཡུ་དང་། ཅེའུ་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུའང་བྱུང་བ་མེད་ཅེས་གྲག་གོ་47ཞེས་པ་དང་གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མི་བྱུང་བ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་དམག་འབུམ་ཕྲག་གཉིས་ཁྲིད་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་བཅོམ་ནས་ཟུང་ཅེའུར་སླེབ་ཅེས་པ་ལས་མ་ཡིག་ནང་དུ་མེད་ཅིང་། འདིའི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཐེངས་གཉིས་དང་འུ་ཐེན་ཐེངས་གཅིག་ལས་བྱུང་མེད་ལ། དེ་དག་གི་གཡས་གཡོན་དུ་གསལ་བཤད་རང་བཞིན་གྱི་ཚིག་གྲོགས་ཧོར་སེར་དང་ཨོ་ཐོན་རྩ་བ་ནས་ཐོན་མེད་པས་མ་ཡིག་ནས་དཔེར་བླངས་བའི་གཞི་འཛིན་སས་སྟོང་། གལ་ཏེ་《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེའི་》ནང་དུ་ཧོར་སེར་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱིས་རྒྱ་རྗེ་ལ་ཕྲ་མ་ཞུས་པས་48 ཞེས་བཀོད་ཡོད་ཟེར་ན། དེའི་ནང་དུ་རྒྱ་ཧོར་གཉིས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དེབ་ཐེར་ལ་མཁས་པ། ཙེན་ཚེ་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གུང་ཐང་དུ་བསྒྱུར་པ་ལས། སྡེ་གཙུག་ལག་ཁང་གཉིས་ཀྱི་བདག་པོ། རིགས་རུས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ། ཚལ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སི་ཏུ་དགེ་བའི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་དེབ་ཐེར་དུ་བསྒྲིགས་པ་ལས་ཟུར་ཙམ་བསྡུས་པ་ཡིན་གྱིས། རྒྱ་ཧོར་གྱི་ཡིག་ཚང་རྒྱས་པར་ཤེས་འདོད་ན། དེབ་ཐེར་དེ་ཉིད་ལ་གཟིགས་ཤིག་49 ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་ས་སྐྱ་བསོད་རྒྱམ་གྱིས་《དེབ་དམར་》ལས་ཐད་ཀར་ལུང་དྲངས་ཏེ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཧོར་སེར་ཡིན། འུ་ཐེན་ཨོ་ཐོན་ཡིན་ཞེས་གསལ་བཤད་བྱས་པའི་རྩོམ་མཇུག་གི་མཆན་བུ་བསྐྱུངས་ནས་གཞུང་དངོས་སུ་ཧོར་སེར་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་བསྡུས་འབྲི་བྱས་པས་ཕྱིར།\nགསུམ་ནས་དེབ་དམར་གྱི་རྒྱ་འགྱུར་མ་ནི་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེས་བསྒྲིགས་པའི་རྩ་འགྲེལ་སྦྲགས་མའི་པར་གཞི་མ་ཡིག་བྱས་ཏེ་ལོ་ཙཱ་མཛད་ཅིང་། མཆན་འགྲེལ་གྱི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན། འདི་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་སྐད་དུ་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་འདྲ་སྙམ་ཞིང་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》འདིའི་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ་ལྟར་ན། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་སྔ་རབས་ཀྱི་མི་རིགས་གྲས་ཤིག་ཡིན་”50 ཞེས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་ཚལ་པས་མ་ཡིག་ལུངས་དྲངས་པའི་རྗེས་སུ་གསལ་བཤད་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བཀོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེས་རྗེན་པར་བསྟན་པ་ལ་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ལོ་ཙཱ་བས་གོ་བ་ལྡོག་ནས་དཔེར་དྲངས་པར་ལོག་བསྒྱུར་བྱས་པ་ནི་ཐུགས་དགོངས་ཅི་ཡིན་མ་འཚལ། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་མེ་》དང་། 《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》 《བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་།》 《དེབ་སྔོན།》 《མྱང་ཆོས་འབྱུང་།》 《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》བཅས་ཀྱི་རྒྱ་འགྱུར་མར་ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་འབྲེལ་བ་འཛུགས་གང་ཐུབ་ཀྱིས་阿豺ལྟ་བུ་སྣ་ཚོགས་བསྒྱུར་ཀྱང་འ་ཞའི་སྒྲ་སོར་བཞག་ཙམ་བྱས་པ་ནི་ཅི་ནས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བྱེད་དགོས་མོད། དེབ་དམར་གྱི་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》འདིའི་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་ཡིན་ཞེས་བཤད་པ་ལྟར་ན་ཞེས་པའི་དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེའི་མཆན་འགྲེལ་ཡེ་ནས་རྒྱ་ཡན་དུ་བཏང་སྟེ། རང་གིས་གང་འདོད་པ་ཞིག་བསྒྱུར་བྱ་མ་ཡིག་དང་ཁ་བྲལ་ནས་བྲིས་པ་མ་ཟད། 《དེབ་དམར་》དང་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་》51གཉིས་ཀྱི་རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་མཆན་འགྲེལ་དང་གསལ་བྱེད་ཅི་ཡང་མེད་པར་འ་ཞ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལ་བསྒྱུར་བ་ནི་ལོ་ཙཱའི་རྩ་དོན་དང་པོ་བསྒྱུར་བའི་མ་ཡིག་དང་བསྟུན་དགོས་ཞེས་པའི་ཚད་གཞི་དང་འགལ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེབ་དམར་རྩ་འགྲེལ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་ཧོར་སེར་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཡིན་པ་མཆན་འགྲེལ་གྱི་ཚུལ་དུ་གསལ་བཤད་མངོན་པར་བྱས་ནའང་། རྒྱ་འགྱུར་མའི་ནང་དུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ནོར་བཅོས་སུ་བསྒྱུར་བས་ཕྱིར་རོ། །\nད་དུང་དགེ་ཆོས་ཀྱི་《རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་བོད་འགྱུར་མ་》དང་《དེབ་དཀར་》གཉིས་སུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་པ་གྲུ་གུ་ལ་བསྒྱུར་ནས་བཀོད་པའང་མང་། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་སྐད་吐谷浑ཞེས་པའི་谷ལ་སྒྲ་སྦྱོར་སྟངས་གཉིས་ཡོད་པའི་ནང་དུ་ཤུགས་ཆེ་བ་ནིguཡིན་པ་དང་། གྲུ་གུ་ལ་རྡོ་རིང་དང་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་དྲུ་གུ་ཞེས་བཀོད་པའང་ཧ་ཅང་མང་ཞིང་། བརྡ་རྙིང་ནང་དུ་ཐ་དང་ད་གཉིས་ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེས་བྱས་ནས་འབྲི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གྲུབ་པར་མ་ཟད། དབུས་གཙང་སྐད་དུ་ཐ་དང་ད་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་མཚུངས་པས། དྲུ་གུའི་སྒྲ་ཐྲུ་གུ་ལྟར་བཀླགས་ན་吐谷ཞེས་པ་དང་ཧ་ཅང་ཐག་ཉེ་ལ། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ན་吐谷དང་། 吐浑ཡང་ན退浑ཞེས་འབྲི་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་ཞིག་མེད། 浑ནི་མིང་མཐའ་གའི་སྒྲ་ཀློག་སྐབས་ཤུགས་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོན་ཏེ། དཔེར་ན་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་གཉན་ཐོག་དང་། དཀོན་མཆོག ཡང་ན་མཁས་མཆོག་ལྟ་བུའི་ས་མིང་དང་མི་མང་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་འབྲི་སྐབས་年度乎དང་། 关却乎དང་། 科却乎 ལྟར་སྒྲ་སོར་བཞག་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལྟར་ན་《དེབ་དམར་》དུ་ཧོར་སེར་ཞེས་པ་ཕལ་ཆེར་ཡུ་གུར་རིགས་ལ་འཇུག གྲུ་གུ་ནས་ཡུ་གུར་གྱེས་བར་བརྗོད་པ་དང་། ཡུ་གུར་འ་ཞ་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཕྱིས་སུ་གླེང་།\n2002ལོའི་རྩེར་སྙེག་དེབ་གཉིས་པའི་སྟེང་གི《དེབ་ཐེར་དཀར་པོ》རུ་འ་ཞ་གྲུ་གུ་ཞེས་གོ་ཟློག་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་ཞེས་པའི་ནང་དུ་སྐབས་བཅུ་གཉིས་སུ་འ་ཞ་དང་གྲུ་གུ་གཉིས་གོ་ཟློག་ཚུལ་དཔལ་དོན་གྲུབ་རྒྱལ་གྱི་བོད་འགྱུར་མ་དང་གུང་བསྒྲིགས་ནས་དགེ་ཆོས་ལ་སྐྱོན་འཛུགས་པ་ཙམ་ལས། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》P. T. 1283ནང་དུ་དྲུ་གུ་རུས་དགུ་ལྷག་ཡོད་པ་དང་། དེ་ལས་འདིའི་བྱང་ཕྱོགས་ལྟར། གེ་ཏང་ཞེས་བགྱི་བ་མཆིས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་གེ་ཏན་གྱི་ཁ་གན་ཟས་དང་ཆོས་ཀྱང་འ་ཞ་དང་འདྲ་སྟེ། ཕྱུགས་སུ་ཡང་བེའུ་ལུག་དང་རྟ་ཕལ་ཆེ། སྐད་ཀྱང་འ་ཞ་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ཞེས་པ་དང་། དེ་ནས་བྱང་ཕྱོགས་ན་མཚོ་མཐའ་མྱེད་པའི་འགྲམ་ནུ་མྱི་ཁྱིམ་དང་གཟུགས་འ་ཞ་དང་འདྲ་ཞེས་བྲིས་པ་མ་ཟད། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་ནང་དྲུ་གུ་ལ་ཤར་ནུབ་གཉིས་སུ་དགར་ཞིང་དྲུ་གུ་ནུབ་མ་གཅིག་པུ་ལའང་རིགས་བཅུ་ཡོད་ཅིང་རིགས་རེ་ལ་རྗེ་བོ་རེ་ཡོད་པར་བྲིས་འདུག ལྷག་པར་དུ P. T. 1263ནང་དུ་དརུ་གུ་ལ་回鹘 དང་དརུ་གུ་རྒྱལ་པོ་ལ་回鹘王ཞེས་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར་བྱས་ཡོད་པ་ནི་དོན་དུ་དྲུ་གུའི་འབྲི་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྒྱལ་རོང་གི་སྐད་བཞིན་དུ་མིང་གཞི་དང་འདོགས་ཅན་གཉིས་བཀྲལ་ནས་བྲུ་ཤ་ལ་བརུ་ཤ་勃律ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་གནའ་བོའི་སྦྱོར་ཀློག་བྱེད་སྟངས་ལྟར་བཀོད་ཅིང་། དེང་གི་མཁས་པ་ལ་ལས་དརུ་གུའི་སྒྲ་མཚུངས་པའི་སྟེང་ནས་吐谷浑ལ་སྒྲུབ་པའང་ཡོད་པས། འདི་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་དགེ་ཆོས་ལགས་ཀྱིས་གྲུ་གུ་ཞེས་བསྒྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བརྟག་ན་ཨེ་བཟང་སྙམ། 《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཞེས་ཐེངས་བཞིར་བཀོད་ཅིང་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ། ད་དུང་གསལ་བཤད་རང་བཞིན་གྱིས་ཐུ་ཡུ་ཧུན་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པར་མཆན་བཏབ་པ་ནི་དངོས་སུ་གོ་ལྡོག་པའོ། །\nམདོར་ན། རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་བྱུང་བའི་ལོ་གྲངས་ཅི་ཡོད་གུང་བསྒྲིགས་པ་དང་། མིང་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བཀོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་བརྟག་ན། དེ་གཉིས་རིགས་རྒྱུད་འཚོ་བ་གཅིག་གམ་རྒྱལ་ཕྲན་གཅིག་མ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་འགྲོ་རུང་། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》 P. T. 1263ནང་དུ་འ་ཞ་ལ་退浑 དང་འ་ཞ་རྗེ་ལ་退浑网王ཞེས་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར་ལྟར་གསལ་བར་བཀོད་པས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་དུས་ནམ་ཡང་གཞི་གཅིག་ལ་འདུས་མ་མྱོང་བའི་ཁ་ཚོན་གཅོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ད་དུང་གཉོམ་ནའང་། P. T. 1263 ནང་དུ་回鹘ལ་དྲུ་གུ་དང་། 龙王ལ་ལུང་རྗེ། ཧ་སི་བྱང་ངོས་ལ河西一路ཞེས་བསྒྱུར་བ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བའི་རྗེས་སུ་རྒྱ་ནག་ཅིག་གིས་བཀོད་ཅེས་2007 ལོར་སུམ་ཆིན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་བའི་《དར་ལམ་མི་རིགས་ཁག་གི་གནའ་ཡིག་དང་རིག་གནས་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་དཔྱད་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》ཞེས་པའི་ནང་དུ་སྐུ་ཞབས་ཧོང་ཧྲུན་ཀྲང་(黄盛璋)གིས་སྒྲུབ་ཡོད་པ་ལ་བལྟས་ནའང་དོགས་གཞི་མཆིས་པས་ན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཡིན་པའི་དབང་གིས་བདེན་པའི་མཐར་ཐུག་ཏུ་འཛིན་དཀའ། དེར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ལེའོ་ཉིན་ཤར་མའི་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་ལས་མ་མཆེད་པ་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་གཏད་ནས་ཐག་གིས་གཅོད་ཐུབ་བོ། །\nF. wཐོ་མ་སིས་《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》vol. 69. fol. 8453གཙོ་བྱས་པའི་སཾ་བོད་རྒྱ་གསུམ་གྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་ནས་འ་ཞ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི་རིགས་རྒྱུད་གཉིས་གཞི་གཅིག་ལ་བསྲེས་བ་འདྲ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དུས་སྐབས་གང་རུང་ཞིག་ལ་རིགས་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་ལི་ཡུལ་གྱི་ཤན་ཤན་དང་། ནོབ་ཡུལ། ཤ་ཅུ་གཙོ་བྱས་པའི་དེང་སྐབས་ཀྱི་ཀན་སུའུ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལ་དབང་བསྒྱུར་མྱོང་བའི་ཕྱིར། འ་ཞའི་ས་ཁུལ་གནའ་བོའི་ཤན་ཤན་དང་། ཆེ་མོ། ཁ་ཁུ་ལི་ཁི། མུ་རན། ཤ་ཅུའི་ས་ཁུལ་བཅས་སུ་འབྲེལ་ཡོད་54ཅེས་གསུངས་པ་དོན་མཐུན་དུ་གྲུབ་ན། ངེད་ཅག་གིས་ལི་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་ཁྲམ་ཤིང་གི་འདོན་ཡུལ་དང་དེ་དག་གི་ནང་དོན་འ་ཞ་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་པར་མ་ཟད། འུ་ཐེན་དང་ཤ་ཅུའི་ཉེ་འཁོར་དུ་འ་ཞའི་འཚོ་གནས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པ་ར་སྤྲོད་ཐུབ་པས། དེང་སྐབས་ཀྱི་ས་དབྱིབས་ལྟར་ན་འ་ཞའི་ཡུལ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཏུན་ཧོང་འདུས་པའི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད་དམ་མདོ་ལ་རིང་མོའི་ཡན་ཆད། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ལྗོངས་བྱང་ཐང་གི་ཕ་རོལ། ནུབ་བྱང་གཉིས་སུ་ཤིན་ཅིང་གི་ཆེ་མོ་དང་རོ(ལི)་བྱང་ནས་ཤན་ཤན་ཚུ་རོལ་ཡིན་པར་འདོད། འོ་ན། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དང་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་འ་ཞ་མཚོ་སྔོན་གཞི་བྱས་པའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཆགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཟེར་ན། བདེན་ལགས། ཡིན་ན་ཡང་། དུས་སྐབས་ཤིག་ལ་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱིས་ས་ཁུལ་འགའ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་དབང་བསྒྱུར་བས་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ཏུ་རིགས་རྒྱུད་གཉིས་ཕན་ཚུན་གཞི་གཅིག་ལ་བསྲེས་ཞེས་F. w ཐོ་མ་སིས་གསུངས་པ་ལྟར། ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་གཉིས་སུ་སྲོང་བཙན་ཁྲོས་ཏེ་ཞང་ཞུང་གི་དཔུང་དང་བཅས་ཏེ་འ་ཞར་དམག་དྲངས་པ་ལ། འ་ཞས་མ་ཚུགས་པར་ལྷོད་དམག་ལ་གཡོལ་ཕྱིར་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས། རྒྱུ་ནོར་ཐམས་ཅད་བྷོད་ལ་ཤོར་55ཞེས་བྲིས་པའང་དེ་བཞིན་དུ་སྣང་སྲིད། དེ་ལྟར་ན་མ་མཐའ་ཡང་དེའི་སྐབས་ལ་འ་ཞའམ་ཐུ་ལུ་ཧུན་གང་རུང་གཞི་སྡོད་བྱེད་ས་གཙོ་བོ་ནི་མཚོ་སྔོན་ཙམ་མིན་པ་མཚོན་ཐུབ་སྟེ། གཅིག་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་འགྲོ་བ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་རང་ཡུལ་བསྐྱུར་ནས་ཡུལ་ཕྱོགས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་ཕྱིར་དགྲའི་ལག་ཏུ་ཤོར་བའི་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཟེར་བ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་གཏན་ཚིགས་དང་འགལ་ཞིང་། རྒྱུ་ནོར་ཐམས་ཅད་བྷོད་ལ་ཤོར་ཞེས་པས་དེ་ལས་ཀྱང་ཇེ་གསལ་དུ་བཏང་། མཁས་པ་ལ་ལས་མཚམས་འདིར་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་མ་ཧྭ་རུས་སྦལ་དུ་མཚོ་སྔོན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཞེས་བྱང་གིས་ལྷན་ཡང་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་དགོས། གཉིས་ནས་ཞང་ཞུང་གི་དཔུང་དང་བཅས་ཏེ་འ་ཞར་དམག་དྲངས་ཞེས་པར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གསང་གནད་མང་པོ་ཞིག་བག་ལ་ཞ་ནས་ལུས་འདུག་སྙམ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འ་ཞ་འབངས་སུ་དགུག་པར་ས་ཁུལ་གཞན་དག་གི་དམག་མ་བཀོལ་བར་ཞང་ཞུང་གི་དམག་དྲངས་དགོས་དོན་ཅི་ཡིན་པ་ལ་ཐུག་ཡོད་དེ། གུས་པས་བརྟག་ན་འདི་ལྟ་བུའི་འཕྲིན་ལས་ཆེན་པོ་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་སྣ་ཚོགས་འདུས་མོད་ཀྱང་། གཙོ་བོ་ནི་དམག་འདྲེན་བདེ་བའི་ས་གནས་ཀྱི་དགེ་མཚན་དང་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་གཙོ་བྱས་པའི་རིག་གནས་གཅིག་གྱུར་ཡིན་མིན་གཉིས་ལ་ཐུག་ཡོད་པར་སེམས། གལ་སྲིད་དུས་དེར་འ་ཞ་མཚོ་སྔོན་ན་ཡོད་པ་བདེན་ན་དབུས་དང་སུམ་པའི་དམག་དྲངས་ན་ལྟོས་བཅས་ཀྱིས་ས་ཐག་ཉེ་ཞིང་ཕན་ཚུན་ལ་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པས་འདུལ་སླ། ཞང་ཞུང་དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་ལམ་ཐག་རིང་མོ་གཅིག་པུས་ཀྱང་དམག་དཔུང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲིབ་ཅིང་། དོན་དངོས་སུ་འ་ཞའི་ཡུལ་གོང་བཀོད་ལྟར་ཤིན་ཅིང་གི་ཤར་ལྷོའི་རྒྱུད་དང་། ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་ཡོད་པས་ཞང་ཞུང་གི་དམག་དྲངས་ན་དབུས་དང་། གཙང་། སུམ་པ་ལས་ལམ་ཐག་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་ཉེ་ཞིང་མྱུར་བས་ཞང་ཞུང་གི་དམག་བདམས་ནས་དྲངས་པ་ནི་སྲོང་བཙན་འཕྲུལ་བློན་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཕར་ཞོག་ཐུན་མོང་བའི་བློ་ངོར་དུས་ཐོག་ཏུ་ཤར་ཐུབ་པའི་ས་གནས་ཀྱི་དགེ་མཚན་མངོན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་དབའ་བཞེད་དཔེ་རྙིང་བྲིས་མའི་ནང་དུ་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་འདས་མཇུག་དེ་བོན་ནམ་ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་བྱེད་པའི་སྐོར་རྩོད་གླེང་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཞུར་ལག་མིག་གིས་ལྷ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་གྱེ་གདོ་དང་མུ་ཐུར་ནི་གསོལ། ཞང་ཞུང་གི་ཆོས་ལུགས་རྣམ་པ་བཞིར་བོན་ཤིད་བཏང་བས་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བརླག་ནས། མཁར་རྩེ་མཐོ་དང་། རྒོད་ལྡིང་ལ་སོགས་པ་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་མངའ་རིས་སུ་འདུས་པ་ལགས་སོ།། དབོན་འ་ཞའི་རྒྱལ་པོས་ལྷ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་སྲི་བ་དྲི་དཀར་པོ་ནི་གསོལ། དབོན་འ་ཞ་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་ལུགས་སུ་བོན་ཤིད་ནག་པོ་བཏབ་པས་འ་ཞའི་རྒྱལ་སྲིད་བརླག་སྟེ་སྤུ་རྒྱལ་གྱི་མངའ་རིས་སུ་འདུས་པ་ལགས་སོ་56 ཞེས་པ་ལས་ཞང་ཞུང་དང་འ་ཞ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷ་སྙིང་རྗེ་མེད་པའི་རིགས་ལ་གསོལ་ཞིང་བོན་ཤིད་ཅེས་པ་ལ་ཐུན་མོང་དུ་བསྟེན་པས་དེ་གཉིས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་དད་མོས་གཙོ་བྱས་པའི་རིག་གནས་མ་ལག་གཅིག་ཡིན་པ་མཚོན་ཞིང་། དེ་ལྟར་ན་དམག་དཔུང་གཞན་དག་ལས་ཞང་ཞུང་གི་དམག་དྲངས་ན། 《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》P. T. 1287 ནང་དུ་འུང་གི་འོག་དུ་བཙན་པོ་ཞབས་ཀྱིས་བཙུགས་སྟེ། བྱང་ལམ་དུ་མ་བྱུང་མ་དྲངས་པར། རྒྱ་དང་འ་ཞས་དཔྱའ་གཅལ་ལོ།། ཐོག་མ་འ་ཞ་དེ་ནས་འབངས་སུ་མངའ་འོ་ཞེས་པའི་བྱང་ལམ་དུ་དམག་འཐབ་མ་དགོས་པར་འ་ཞ་འབངས་སུ་བཀུག་པའི་རྨད་བྱུང་ཐབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ལས། 《ཐང་ཡིག་གསར་མའི་》ནང་དུ་འ་ཞའི་བློན་ཆེན་སུ་ཧི་ཀོས་བྱ་བ་བྷོད་དུ་བྲོས་ཏེ་ནང་གཏམ་སྦྲན་པས་བྷོད་ཀྱིས་འ་ཞ་འདུལ་ཐུབ་པ་བྱུང་57ཞེས་པ་ལྟར་བློན་ཆེན་གཅིག་གིས་ནང་གཏམ་སྦྲན་པ་ཙམ་གྱིས་འདུལ་ཐུབ་པར་གླེང་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་དངོས་འགལ་དུ་སོང་། འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་བོན་ཡོད་མེད་ཀྱི་དོགས་གཞི་གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་གཡང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་གཉིས་སུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པ་དང་འ་ཞ་གསང་བ་མདོ་སྡུད་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེའི་བཀའ་བསྡུ་སློབ་མའི་ནང་ཚན་ཡིན་པ། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་སྐུ་བཞུགས་ཤིང་གཡང་དྲུང་བོན་གྱི་གཡས་རུའི་སྟོན་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་འ་ཞ་སྟོན་པ་འགྲོ་མགོན་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། ཁྱད་པར་དུ་དེང་སྐབས་གོ་ལ་ཟླུམ་པོ་འདིའི་སྟེང་དུ་འ་ཞའི་མཚན་ལྷག་མེད་དུ་ལུས་པའི་ཀན་སུའུ་ཐེ་བོའི་འ་ཞ་དང་སི་ཁྲོན་མཛོད་དགེའི་འ་ཞ་གཉིས་ཀྱི་མཆོད་གནས་ཀྱང་བོན་གྱི་བསྟན་པ་ཡིན་པས་སེལ་ཨེ་ཐུབ་ལགས། དེ་བཞིན་དུ་ཞང་ཞུང་དམག་གིས་མ་འཐབ་པར་འ་ཞ་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་བཏུལ་བའི་དམག་ཇུས་འདི་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་མཁས་དབང་དོན་གྲུབ་དབང་འབུམ་གྱིས་《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཞེས་པའི་ནང་དུ་བོད་མི་རིགས་གྲུབ་ཚུལ་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ། སྲོང་བཙན་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འགྲོས་དང་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་འདུས་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་མ་ལག་གཅིག་པའི་ཕ་སྤྲེའུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་མ་བྲག་སྲིན་མོའི་རིགས་རྒྱུད་རྣམས་རང་རང་སར་མནར་སྤྱོད་མྱངས་བཞིན་པ་མཐོང་ནས་མ་བཟོད་དེ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལམ་ནས་སྐྱིད་སྡུག་མཉམ་རོལ་གྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་ལས་འཁྲུངས་པ་ཡིན་གྱི། མི་རིགས་གཞན་གྱི་མཁས་རློམ་འགས་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་མི་རིགས་དང་རིག་གནས་ཐ་དད་པ་སྣ་ཚོགས་སྡུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་ངང་ནས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་བརྗོད་པ་དག་ལ་ཚ་ལན་བར་མེད་དུ་སྦྱིན་པའི་58 རྒྱབ་དཔུང་དང་དཔེ་མཚོན་གསོན་པོ་ཞིག་ཏུ་འཁུམས།\nསྤྱིར་མཚོ་སྔོན་ན་གཉུག་མར་གནས་པའི་མི་རིགས་ནི་བོད་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག་ཅིང་། ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་རིང་གི་རྫོང་རི་རིག་གནས་གཙོ་བྱས་པའི་གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་རྗེན་པར་བདེན་དབང་བྱེད་ཀྱིན་གདའ། ཡིན་ན་ཡང་། ད་བར་ལག་སོན་བྱུང་བའི་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དང་ཁྱད་པར་དུ་གོང་གི་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་བཀོད་པའི་མཚོ་སྔོན་དང་འ་ཞ་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་ཐམས་ཅད་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་བའི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ། 《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་》ལྟར་ན་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་བ་ནི་ཐེ་ཙུང་ཀྲིན་ཀོན་གྱི་ཁྲི་ལོ་བརྒྱད་པ་སྟེ་637ལོར་བབས་ཞིང་། P. T. 1288ནང་དུ་ལུག་གི་ལོ་ལ་བབས་ཏེ། བཙན་པོ་སྤྲགས་གྱི་ཤ་ར་ན་བཞུགས་ཤིང་། བློན་ཆེན་སྟོང་བཙན་འ་ཞ་ཡུལ་ན་མཆིས་ཏེ། ད་རྒྱལ་མང་པོ་རྗེས། མཚོ་ནག་སྟོང་རུར། རྒྱ་སེའུ་དེན་པང་དང་། ནོལ་ཐབས་བགྱིས་ཏེ། ད་རྒྱལ་གྱང་གུམ་ཞིང་བརྒྱད་ཁྲི་སྟོང་ལ་རྡུགས་པར་ལོ་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ཏུ་འ་ཞ་དང་མཚོ་སྔོན་གཉིས་མཉམ་དུ་བཀོད་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་རྗེས་ཀྱི་659ལོ་ལ་བབས་པས། འ་ཞའི་ཡུལ་ནི་གོང་བཀོད་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཏུན་ཧོང་འདུས་པའི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བོད་ལྗོངས་བྱང་ཐང་གི་ཕ་རོལ། ནུབ་བྱང་གཉིས་སུ་ཤིན་ཅིང་གི་ཆེ་མོ་དང་རོ་བྱང་ནས་ཤན་ཤན་ཚུ་རོལ་ཡིན་པར་གྲུབ་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་གྲི་གུམ་བཙན་པོས་གདན་དྲངས་པའི་བོན་པོ་འ་ཞ་ཡང་མཚོ་སྔོན་ནས་གདན་དྲངས་བར་དཔེ་མི་སྲིད་པར། དེང་གི་ཤིན་ཅིང་གི་ཡུལ་ནས་ཕེབས་པ་བསྙོན་དུ་མེད་དེ། གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པ་ལྟར་《མཁས་དགའ་》ལས། དེ་ཚེ་རྒྱ་གར་ཡུལ་དང་སྟག་གཟིག་མཚམས།། གུ་ར་ཝ་ཏ་ཅེས་བྱའི་ཡུལ་ཁམས་ནས།། མུ་སྟེགས་བོན་པོ་འ་ཞ་ཞེས་པ་བྱུང་།། ཞེས་བོན་པོ་འ་ཞ་གང་ནས་གདན་དྲངས་པའི་ས་གནས་ཕལ་ཆེར་ཞིག་བསྟན་ཞིང་། 《ཉང་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་ན་ཡུལ་འགྱུར་སྣང་བར་སྣང་བྱ་བ་རུ་ས་ཞའི་བོན་པོ་ཞེས་ས་ཁྲའི་རྣམ་པས་ཞིབ་རྒྱས་སུ་བསྟན་ལ། ཨུ་རྒྱན་དང་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་ལ་རྩོད་གཞི་མེད་ཅིང་། སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་ལ་ངོས་འཛིན་སྟངས་མི་འདྲ་ཡང་ཐང་ཟན་བླ་མའི་ལམ་ཡིག་གུང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་ནང་དུ་ལི་ཡུལ་འུ་ཐེན་གྱི་གནས་ཚུལ་བརྗོད་སྐབས་匈奴ལ་སྟག་གཟིག་59ཅེས་འགྱུར་བ་ནི་འུ་ཐེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དང་མཐུན་པར་མ་ཟད། 《ནེའུའི་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་》ལས། དེའི་དུས་སུ་སོག་པོ་དང་། སྟག་གཟིག་གི་མཚམས། ཡུལ་གྷུརྣ་པརྣ་ཞེས་བྱ་བ་ན། མུ་སྟེག་བྱེ་བྲག་པ་ལས། གར་པའི་སྣང་བོན་པོ་གཤོགས་པོ་ཆེ་བྱ་བ་གཅིག་བྱུང་སྟེ། གསོན་གྱི་ལྷ་གསོལ། གཤིན་གྱི་འདྲེ་འདུལ། བཙན་ཁ་བཞི་དང་། མགྱོགས་པ་སྡེ་བརྒྱད་ལ་ཞུགས་ཤང་དང་། ཏྲང་ཤུད་རྩམ་འཐོར་བ་ཞིག་བྱུང་ངོ་ཞེས་གྲི་གུམ་ཡབ་སྲས་གཉིས་ལ་གོ་ལྡོག་པ་ཙམ་ལས་བོན་པོ་གང་ཞིག་སོག་པོའི་ཉེ་འབྲེལ་ཞིག་ནས་གདན་དྲངས་པའི་ས་བོན་དུ་འཁུམས། དེ་ལྟར་ན་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཚུ་རོལ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་གྱི་ཕ་རོལ། སྟག་གཟིག་གི་བར་ན་ཡོད་པའི་ཡུལ་ནི་དེང་གི་ཤིན་ཅིང་སྟེ་ཡུ་གུར་ལས་མ་འདས་ཤིང་། དོན་དུ་དེབ་ཐེར་དེ་དག་ཏུ་ཡུལ་འགྱུར་སྣང་བར་སྣང་བྱ་བའང་མ་ཡིག་དབུ་མེད་བྲིས་མ་ཡིན་པས་དག་ཆ་མ་ཐོན་པ་ཙམ་ལས་ཡུ་གུར་ཡིན་པ་གསལ་བར་མངོན་ཏེ། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དུ་ཐོག་མར་ཡུལ་གྱུར་ཞེས་བཀོད་ཀྱང་། དེའི་མཇུག་གི་སྟོད་སྟེང་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁ་གསབ་ལས་(གྲི་གུམ་བཙན་པོ)དེའི་སྐུ་རིང་ལ། ཆོས་ལུགས་ནི་ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་གི་ཡུལ་གུར་རྣམ་པར་རྣ་བྱ་བ་ན། མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པའི་རྗེའོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཡི་གེ་དང་། བོན་བྱུང་ཞེས་ཡུལ་གུར་གསལ་བར་བསྟན་ལ། སྐབས་འདིའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་མུ་སྟེགས་བོན་པོ་འ་ཞའམ་ཡང་ན་མུ་སྟེགས་བྱེ་བྲག་པའི་འ་ཞ་ཞེས་པ་ལྟར་བཀོད་པ་དང་གུང་བསྒྲིགས་ནས་དཔྱད་ན། 《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》དུ་མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པའི་རྗེའོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཚེག་མཚམས་ཉམས་ནས་མ་དག་པ་འདྲ་སྟེ། བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་རྣམས་སུ་འ་ལ་ཙ་བཏགས་འདོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་གསལ་བས་ཚེག་དང་འ་ཡིག་སྟེང་གི་ཙ་བཏགས་ན་རོར་འཁྲུལ་བ་ལྟར་སྣང་སྟེ། དེབ་སྔོན་ལྕགས་པར་མའི་ནང་དུའང་ལོ་ཙཱ་བའི་ཞ་རྒྱ་གར་བརྩེགས་60ཞེས་དུས་འཁོར་བོད་དུ་སྤེལ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་འ་ཞ་རྒྱ་གར་བརྩེགས་ཀྱི་འ་ཡང་དེ་ལྟར་ཚིག་མཚམས་ཉམས་ནས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་འདུག་ཅིང་། ནང་གི་མིའུ་རིགས་བཞི་ནི།་་་་་་སེ་ཞ་དང་བཞིའོ་61ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་དུ་ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བར་གྲགས་པ་ལས་མངའ་རིས་སྟོད་མར་ཡུལ་བདག་པོའི་དེབ་ཐེར་ལས་ཀྱང་འ་ཡིག་དོར་བ་ལྟར། དོན་དུ་མ་ཡིག་ངོ་མ་ན་མུ་སྟེགས་རྒྱང་འཕེན་པའི་རྗེ་འ་ཞ་ཞེས་བྲིས་བར་ངེས། གཞན་གྱི་ཇོ་ལོ་ཙཱ་བ་དང་འ་ཞ་རྒྱ་གར་བརྩེགས་ལ་སོགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་དུས་འཁོར་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཡང་ཁ་ཆེ་དང་། ལི་ཡུལ། མངའ་རིས་གསུམ་གྱི་བར་ཡིན་པར་གླེང་མོད་འདིར་འབྲེལ་མེད་དོན་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་དོགས་ནས་མ་སྤྲོས། དེར་མ་ཟད་《རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་》དུའང་དེའི་དུས་སུ་ཡུ་འགུར་སྣ་ས་སྣ་བྱ་བ་ན་མུ་སྟེགས་བྲེག་པའི་བོན་པོ་ཝ་ཞ་བྱ་བ་གཅིག་ལ་བོན་བྱུང་ཞེས་ཡུ་འགུར་ནས་གདན་དྲངས་པ་གསལ་བར་བསྟན་པ་དང་། ཡུ་གུར་ཞེས་པའི་མིང་ཡང་བུ་《སྟོན་ཆོས་འབྱུང་》དང་《ཚལ་པའི་དེབ་དམར་》གྱིས་མཚོན་པའི་ཆོས་འབྱུང་62སྔ་ཤོས་དག་ཏུ་བྱུང་ཡོད། ད་དུང་《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་》ལས། དུས་དེར་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོས་འབངས་རྦད་ཀྱང་ཟེར། རྒྱལ་པོ་གྲི་གུམ་བཙན་པོས། ལོ་ངམ་བྱི་ཁྲོམ་བྱ་བ་གཅིག་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངའི་འཐབ་ཟླ་བྱེད་དགོས་ཟེར་བ་ལ་63ཞེས་རྒྱལ་པོ་རང་གི་བཀྲོངས་རྐྱེན་ཀྱང་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོས་འབངས་རྦད་ཀྱང་ཟེར་བ་ལ་སྦྲེལ་བས་ན། གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐབས་ཞང་ཞུང་གི་དབར་འབྲེལ་བ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ།\nབོད་དང་ལི་ཡུལ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་བརྒྱུད་ནས་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་འགའ་ཡོད་པ་ཡུ་གུར་ནས་རྙེད་པའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་ལས་ལྷ་གཡག་དང་། ས་འོག་ལས་བྱུང་བའི་ནས་འབྲུ་སྔོན་མོ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་ཞིང་། བསྟན་འགྱུར་ལས་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་གྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གཙོ་བོ་བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མའི་པོད་ང་དགུ་པ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཀྱིས་ཞུས་པ་དང་པོད་དོན་དྲུག་པ་འཕགས་པ་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་པ་བཅས་ཀྱི་ནང་དུ་ལི་ཡུལ་དུ་གང་གི་ཚེ་དང་པོར་སུམ་པ་དང་འ་ཞ་འདུས་པའི་གདོང་དམར་བོད་པ་རྣམས་སླེབས་64ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བཙན་པོ་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་མ་ཡིན་པར་ཕྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་ཡིན་པར་རྗེས་སུ་དཔག་པས་ཤེས། དེ་བཞིན་དུ་བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ལ་ལི་ཡུལ་ཐོ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་སྐྲ་སེར་གྱིས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བསྐུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལི་ཡུལ་ཆུའུ་སི་龟兹ནས་རྙེད་པའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོར་བོད་ཡིག་གི་སྦྱར་བྱང་ཡོད་པ་ལས་གསལ་བ་ད་ལྟ་འཇར་མན་དུ་བཞུགས་ཅེས་ཉི་ཧོང་གི་མཁས་པ་སི་པན་ཝན་ཡས་65གསུངས་ཤིང་། གྲི་གུམ་བཙན་པོས་ཁ་ཆེ་ལ་དམག་དྲངས་བའི་སྐོར་བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མར་66གསལ་བར་མ་ཟད། ཟུར་མཁར་བའི་ཤེས་བྱ་ཁོག་འབུབས་ལས་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐུ་ཚེའི་སྟོད་ལ་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་དམང་དྲངས་ནས་ཆམ་ལ་ཕབ་པའི་ཚེ། ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་པུཎྜ་སུ་བྱ་བ་ནས་་་་་་་་་འ་ཞ་ཟེར་བ་ཞིག་གདན་དྲངས་67ཞེས་གསལ་བར་བསྟན་ཞིང་། ཁ་ཆེ་དང་ལི་ཡུལ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འདྲེས་ཤིང་ལི་ཡུལ་དུ་དར་བའི་ནང་བསྟན་ཀྱང་གཙོ་བོ་ཁ་ཆེ་ནས་བྱུང་བས། དྲི་གུམ་བཙན་པོའི་རིང་གི་བོན་པོ་འ་ཞའང་མངའ་རིས་དང་ཁ་ཆེ་བརྒྱུད་དེ་ལི་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་ནས་གདན་དྲངས་པ་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ཆ་ནས་གྲུབ་སྟེ། ལི་བོད་གཉིས་ཀྱི་གནའ་ལམ་ཕྱི་ལོ་སྔོན་ནས་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལི་བོད་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་དང་རིག་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཟབ་པའི་གནས་ཚུལ་སྐུ་ཞབས་ཧོ་ཝུའེ་ལགས་ཀྱིས་1995ལོའི་《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་》དུས་དེབ་བཞི་པའི་སྟེང་བཀོད་པའི་《གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཆས་ཐུ་བྷོད་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་དང་ནུབ་མའི་གནའ་བོའི་འགྲིམ་འགྲུལ་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པས་མཚོན་པའི་རྩོམ་དེབ་མང་པོའི་ནང་དུ་གནའ་དཔྱོད་རིག་པའི་ཆ་ནས་སྒྲུབ་ཡོད་པས། གོང་གི་འ་ཞའི་ཡུལ་དེ་ཡུ་གུར་གྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པ་ཁུངས་ཐུབ་བཀའ་བསྟན་གྱི་ལུང་གིས་ཟིན་ཞིང་གནའ་རྫས་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་དོ། །\nབོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་སུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་དུས་རབས་དང་པོའི་ཡར་སྔོན་ནས་ཡོད་པ་བསྟན་ཞིང་། ཐུ་ལུ་ཧུན་ནི་དུས་རབས་བཞི་པའི་དུས་སྟོད་དུ་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་ཐོན་པར་བརྗོད་པས། གོང་གི་འ་ཞའི་ཡུལ་གྱི་ཆགས་ལུགས་ལ་བལྟས་ན་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་月氏ཟེར་བ་ཨེ་ཡིན་སྙམ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཧན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྩ་འགྲེལ་དང་ཧན་ཧྲུའུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་月氏རིགས་ཀྱི་གཉུག་མའི་གནས་ཡུལ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཏུན་ཧོང་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མདོ་ལ་རིང་མོའི་བར་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་མ་ཚིགས་པའི་གོང་རོལ་ཙམ་ལ་ཞོན་ནུའུ་མི་རིགས་ཀྱི་དཔུང་འཇུག་བྱས་ནས་月氏ཕལ་ཆེར་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཏེ་སེ་རིགས་ཀྱི་大夏རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་བ་ལ་དབང་བསྒྱུར་ནས་ཕྱིས་སུ་མུ་མཐུད་དེ་ལི་ཡུལ་ནས་རྒྱ་གར་དུའང་ཐོན་པ་ལ་大月氏ཟེར། འབྲོ་མ་ཐུབ་པ་རྣམས་ཏུན་ཧོང་དང་མདོ་ལ་རིང་མོའི་རྒྱུད་དུ་བྱང་རིགས་དང་འདྲེས་ཏེ་འབྲོག་ལས་གཉེར་བ་ལ་小月氏ཟེར།68ཞེས་བཀོད་པའི་ས་ཁུལ་འ་ཞའི་ཡུལ་དང་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ཞིང་། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ན་དུས་རབས་བཞི་པའི་སྔོན་དུ་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བཀོད་མེད་ཅིང་དེའི་རྗེས་སུ་月氏འཕེལ་འགྱུར་བྲིས་པ་དཀོན་པར་བྱང་རིགས་དང་འདྲེས་ཟེར་བ་ནི་བྱང་ཕྱོགས་མདོ་སྨད་ཡུལ་དུ་གཉུག་མར་གནས་པའི་བོད་ཀྱི་རོང་འབྲོག་ཚོ་ཁག་རྣམས་མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་སུ་འཁྲུལ། དོན་དུ་འ་ཞ་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་རིགས་རྒྱུད་མང་པོས་གང་ཡོད་པའི་ཚུལ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ནས་ད་རག་བར་ལེགས་རྩོམ་མང་པོ་སྤེལ་བ་ལས་གསལ། འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ས་གནས་གཅིག་ཏུ་ཆགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ལོ་རྒྱུས་སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཆ་ནས་བརྟག་ནའང་སྦྱོར་ཀློག་གི་སྒྲ་ཅུང་ཙམ་ཐག་ཉེ་སྟེ། སྤྱིར་月氏ལ་སྒྲའི་སྦྱོར་ཀློག་བྱེད་སྟངསrou - zhi དངyue - zhiགཉིས་ཡོད་པར་གྲགས་ཀྱང་། 2006ལོའི་ཟླ་11པར་ཧུའུ་ནན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་པར་མའི་རིགས་གཞུང་དུས་དེབ་དྲུག་པའི་ཤོག་ངོས་101 ནས་108 བར་《སྐད་ཆའི་ཆུང་འགྱུར་གྱི་ཕྱོགས་ནས་月氏ལyue - zhi དངrou - zhi གཉིས་ལས་གང་ལྟར་ཀློག་དགོས་པར་དཔྱད་པ་》ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་གི་ནང་རྒྱའི་ཚིག་མཛོད་ཐམས་ཅད་དང་ཚབ་མཚོན་ལྡན་པའི་ས་ཁུལ་འགའ་ལ་བརྟག་དཔྱད་གནང་སྟེyue - zhi ཞེས་ཀློག་ན་ལོ་རྒྱུས་དང་མཐུན་པ་སྒྲུབ་ཡོད། དེས་ན་བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་དག་ཏུ་འ་ཞ་ལ་ཝ་ཞྭ་དང་། བ་ཞ། ས་ཞ་བཅས་འབྲི་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་དོན་དུ་འ་ཞར་འབབ་པ་གོང་དུ་གསལ་བཤད་བྱས་ཟིན། གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་གླེགས་བམ་གཙོ་བྱས་པའི་ཡིག་ཚང་འགའི་ནང་དུ་ཨ་ཞ་ཞེས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་བརྟེན་རྣམས་དབུ་མེད་ཀྱི་བྲིས་མ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས་དག་ཆ་མ་ཐོན་པ་མང་བ་དང་། ཨ་དང་འ་གཉིས་སྒྲ་མཚུངས་བས་རང་མོས་ལྟར་འབྲི་བའི་སྣང་ཚུལ་མང་སྟེ། དཔེར་ན་ཨོལ་རྔམས་དང་འོལ་རྔམས།འོལ་མདུད་དང་ཨོལ་མདུད་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ལྟར་ནའང་འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱོར་ད་བར་ཧེ་བག་ཆེ་བར་འདོད་མོད། བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་རྣམས་སུ་འ་དང་ཡ་གཉིས་གང་རུང་དུ་སྦྱར་ཆོག་པའི་དཔེ་མཚོན་བགྲང་གིས་མི་བླངས་བ་ཡོད་དེ། 于阗ཞེས་པའི་འཇུག་ཡུལ་ལི་ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འུ་ཐེན་ཡིན་པ་གོང་དུ་སྒྲུབ་སྐབས་《ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག》P. T. 1256 ནང་དུ་ཡུ་ཐེན་ཞེས་ཐེངས་བཞིར་བྲིས་ཡོད་པ་བརྗོད་ཟིན་པ་དང་། བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས་དང་། སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་སྤྲིངས་ཡིག་ངེ་པོད་ལས་དགྲ་བཅོམ་དགེ་འདུན་འཕེལ་གྱིས་ལུང་བསྟན་པ་དང་། བྱ་ལེན་མ་མངོན་པར་ཤེས་པའི་ཟློས་གར་ལ་སོགས་སུ་འུ་བུའམ་འུ་བུ་ཅག་ལ་ཡུ་བུའམ་ཡུ་བུ་ཅག་69ཅེས་བཀོད་པ་དང་། C. E. 2008ལོར་ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་བོད་སྐད་དང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་པོད་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་5563སྟེང་དུ་འུ་ཤ་ཡི་འགྲེལ་བ་ལ་ཡུ་ཤ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རང་རེའི་ཡུལ་སྐད་དུའང་འོབ་ཆེན་ལ་ཡོབ་ཆེན་དང་། འོང་ལ་ཡོང་། འོམ་བུ་ལ་ཡུམ་བུ། འོག་ལ་ཡོག་ལྟར་གང་རུང་དུ་བརྗོད་ཆོག་པས། བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ལ་མཁས་པའི་གོ་ཤུལ་གྲགས་པ་འབྱུང་གནས་དང་ཞོ་ར་པདྨ་དབང་ཆེན་གཉིས་ཀྱིས་ཡ་འ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་གདངས་ནི་ཞན་པའི་མོ་ཡིན་ལ། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་དང་ལྷག་པར་དུ་རྡོ་རིང་ཡི་གེའི་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་ལས་རྒྱའི་སྐད་ཀྱི་ཡ་སྒྲ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་བོད་ཡིག་གི་འའི་སྒྲས་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས་འདི་གཉིས་མིང་གཞིར་གྱུར་པའི་སྐབས་སུ་ཕན་ཚུན་རེས་མོས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་70 ཅེས་ཕྱོགས་བསྡོམས་རང་བཞིན་གྱིས་གསུངས་པས་ན། འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་མཚུངས་པའི་དབང་གིས་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་ཡིན་པའི་ཚོད་དཔག་བྱས་ཆོག\n《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཞེས་པ་ལས།月氏མིའི་སྐད་རིགས་གང་ཡིན་གྱི་གནད་དོན་ལ་དེ་སྔ་རྩོད་གཞི་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་དེ། Shrine and Ross དང་Visdelou གཉིས་ཀྱིས་通古斯ཡིན་པར་འདོད་ཀྱང་འདི་ནི་ནོར་འཁྲུལ་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད། མཁས་པ་གཞན་དག་གིས་བོད་ཡིན་པར་བརྗོད། གཞན་དྲུ་གུའི་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་པའང་ཡོད་མོད། དེང་སྐབས་ཕལ་ཆེ་བས་རྒྱ་གར་གྱི་欧罗巴སྐད་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་ནའང་ཁོ་ཚོའི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ནང་འགལ་ཅི་རིགས་མཆིས། འགའ་ཤས་ཀྱིས་吐火罗སྐད་རིགས་ཡིན་པར་འདོད། ཡང་ལ་ལས་Sakaའ་伊兰ཤར་མའི་ཡུལ་སྐད་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་མང་པོ་ལྡན། Thomasཞེས་པས་ལི་ཡུལ་དང་དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གཉུག་མའི་སྐད་རིགས་གནའ་བོའི་བོད་སྐད་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ས་ཁུལ་དེར་དར་བའི་伊兰ཡི་སྐད་རིགས་ནི་ཕྱིས་སུ་བྱུང་བར་བརྗོད། ་་་་་་ཉེ་བའི་ལོ་འགའི་ནང་མཁས་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་伊兰ཤར་མའི་ཡུལ་སྐད་塞རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིན་པར་གླེང་། དེ་བཞིན་དུ་མཁས་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་月氏རིགས་གཙོ་བོ་吐火罗 ཞེས་པ་ཡིན་ཞིང་དེ་དག་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་མཁན་Arsiཡི་རིགས་རུས་ཡིན་71ཞེས་གསུངས་པ་ལ་གཞིགས་ན། 月氏ཞེས་པའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གང་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་ལ་ད་དུང་ཐུན་མོང་གི་བཞེད་ཚུལ་ཞིག་གྲུབ་མེད་ཅིང་། 月氏ཡི་སྐད་བོད་ཀྱི་སྐད་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་པ་གང་མང་ཞིག་ཡོད་པར་མ་ཟད། 月氏ཞེས་པ་吐火罗དང་塞རིགས་སམ་དེའི་སྐད། ཡང་ན་塞王ཞེས་པ་བཅས་ལ་འབྲེལ་བ་ཟབ་ཅིང་། དེ་དག་གིས་大夏ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་བཙུགས་ནས་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་རིགས་རུས་ཀྱི་མིང་ལ་Arsiཞེས་བརྗོད་པ་གོང་གི་ལུང་ཁུངས་ལས་རྟོགས་ཐུབ། དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་འགས་吐火罗ཞེས་པ་བཀའ་བསྟན་ནང་བྱུང་བའི་ཐོ་གར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆ་གེ་མོས་བསྒྱུར་ཞེས་པའི་བོད་ལས་ལོག་པའི་མི་རིགས་གཞན་ཞིག་ལ་སྟོན་གྱིན་ཡོད་མོད། 《ཀྲུང་གོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་ཡིག་ཚང་བདམས་བསྒྲིགས་》ཞེས་པའི་ནང་དུ་ཀྱི་大夏ཞེས་པ་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་吐火罗ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་གནས་ཡུལ་ནི་འུ་ཐེན་དང་ཡུའུ་མུན་ཀོན་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གནས། 大夏དང་吐火罗གཉིས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་དང་རིགས་རུས་གཅིག་ཡིན་པ་ཐང་ཟན་བླ་མའི་ལམ་ཡིག་གཙོ་བྱས་པའི་ཡིག་ཚང་དག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གསལ་བོ་ཡོད། སུའེ་ཏེན་རྒྱལ་ཁབ་གྱི་ཆེ་རམས་པས་(斯文赫丁sven Hedin博士) མཛད་པའི་ཨེ་ཤེས་ཡའི་བྱེ་ཐང་གི་མྱུལ་དཔྱད་ཟིན་བྲིས་ཞེས་པས་ཀྱང་བདག་གི་ལྟ་ཚུལ་ལ་རྒྱབ་དཔུང་གི་ཚུལ་གྱིས་བདེན་དཔང་བྱས་ཡོད་དེ། 吐火罗ནི་དེ་སྔ་མཚོ་སྔོན་གྱི་བུ་རོང་སྐྱིད་མཚོའི་(布隆吉尔湖Bulungir gol) འགྲམ་ངོགས་སུ་འཚོ་གནས་བྱེད་པའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་157ལོར་ནུབ་ཕྱོགས་ལི་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོར་ནས་དེང་གི་བྱེ་ཐང་ཆེན་མོ་ཐ་ཁུ་ལའི་མིང་ཀྱང་吐火罗བྱ་ལས་ཟུར་ཆག་པ་དོགས་གཞི་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད། ཁི་ལཱ་བུ་ལོ་ཏེ་(kla proth) དང་ཧྲིན་མཱ་ཏན་(Vivien de Saint Martin) གཉིས་ཀྱིས་དེའི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་ལྟར་ན། 吐火罗ནི་བོད་རིགས་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་72ཅེས་གསུངས་པ་ལས་吐火罗བོད་རིགས་ཡིན་པ་བསྟན་པར་མ་ཟད། 月氏དང་吐火罗ཀྱི་ཐོག་མའི་སྡོད་གནས་དང་ཕྱིས་སུ་དེང་གི་ཡུ་གུར་གྱི་ཕྱོགས་སུ་གནས་སྤོར་བའི་བྱེད་ལས་མཚུངས་པས། དེང་གི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་月氏དང་吐火罗གཉིས་རིགས་གཅིག་ཏུ་འདོད་པ་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཕྱུག དེ་ལྟར་ན་དུས་རབས་ལྔ་བའི་ཡས་མས་སུ་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་ནང་དུ་吐谷浑ཞེས་བྱུང་བ་ནི་吐火罗ཡི་འབྲི་ཚུལ་གཞན་ཞིག་གམ་ཡང་ན་ཐོ་གར་གྱི་སྒྲ་ཟུར་ཆག་པ་འང་སྲིད། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》ལས། ཕོམ་ཕེའེ་ཝུ་སི་ཐུ་རོ་ཀོ་སི་( Pompe ius Trogus)ལགས་ཀྱིས་སེ་རྒྱུད་ཚོ་བ་(Saraucae, Sacaraucae) དང་འ་ཞ་ (阿息)ཚོ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏཱ་ཞ་དང་སོ་ཀུ་ཏི་ཡ་ན་འཕྲོག་སྟེ། འ་ཞའི་རིགས་吐火罗ཡི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ནས་སེ་རོ་ཁཱ་ཡུའུ་ཚོ་བ་ཕམ་སོང་ཞེས་བཤད་པའི་འ་ཞ་ནི་月氏རིགས་ཡིན་ཤ་སྟག་རེད། སེ་སྒ་རོ་ཁཱ་ ཡུའུ་ཚོ་བ་ནི་月氏རིགས་ཀྱིས་ཕོ་བྲང་ནས་་ཕྱིར་བསྐྲད་པའི་སེ་རིགས་ལགས་73ཞེས་月氏རིགས་ལ་འ་ཞ་ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། འ་ཞས་སེ་རིགས་ཕྱིར་བསྐྲད་དེ་སེ་རྒྱལ་དུ་བཞུགས་པས་བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་དག་ཏུ་སེ་རྒྱལ་འ་ཞ་ཟེར་བའང་མ་བཙལ་རང་འཕྲོད་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནམ། གོང་དུ་大夏རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་པའི་རུས་མིང་ལ་Arsiཞེས་བརྗོད་པའང་འ་ཞའི་སྒྲ་དང་ཐག་ཉེ་བར་མ་ཟད། དུང་དཀར་རིན་པོ་ཆེས་བློན་པོ་སེ་བཞིན་ཁུ། (ཞོའི་རིན་ཀེ)འདི་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གཡས་ཀྱི་འཁོར་སྲུང་དམག་དཔོན་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་མིང་ལ་ཞོའི་རིན་ཀེ་ཟེར་བ་རྒྱ་ཡིག་ནས་བོད་སྐད་དུ་སྒྱུར་སྐབས་སྒྲ་ཐོན་པོ་རང་མ་བྱུང་བ་འདྲ་ཞིང་། སྔར་རྒྱ་ཡིག་གི་སྒྲ་གདངས་བོད་སྐད་དུ་སྒྱུར་སྐབས་ཞོའི་ལ་སེ་དང་། རིན་ལ་ཞིན་དང་ཤིན་བཅས་སུ་བསྒྱུར་བའི་དཔེ་ཡང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་བྲིས་པའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པའི་རྣམ་ཐར་ནང་བློན་ཆེན་དང་དཔོན་རིགས་ཀྱི་མིང་བྲིས་པའི་སྐབས་སུའང་དེ་འདྲ་མང་པོ་འདུག་74ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ཞོའི་དང་སེ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་དེ་སྔ་མཚུངས་པར་སྣང་། གོང་དུ་བཀོད་པའི་月氏རིགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་ལོ་རྒྱུས་ནི་རྒྱའི་དེབ་ཐེར་དག་ན་月氏ཆེ་ཆུང་གཉིས་སུ་གྲགས་པའི་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་ཡིན་ཞིང་། 2003ལོའི་ཟླ་12པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚན་སློབ་རིག་གསུམ་གྱི་རྩ་འཛུགས་དང་ཀྲུང་གོ་ཕྱི་ཕྱོགས་ཡིག་སྒྱུར་དཔེ་སྐྲུན་ཀུང་ཟི་གཉིས་ཀྱིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལོ་རྒྱུས་དེབ་གཉིས་པ་》དང་། 2006ལོའི་ཟླ་12 པར་ཤིན་ཅིང་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཕ་རིན་སིའི་མཁས་པ་ལི་པོ་རུས་(Jean Paul Roux)བརྩམས་པའི་《ལི་ཡུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་རིག་》ཅེས་པ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ། 月氏ཆུང་བ་ནི་ཏུན་ཧོང་དང་མདོ་ལ་རིང་མོའི་རྒྱུད་ཀྱི་བྱང་བོད་དང་འདྲེས་ཏེ་ཕྱིས་སུ་ངོ་བོ་དབྱེར་མེད་དུ་གྱུར་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཡིག་ཚང་དུ་བཀོད་པ་ཕལ་ཆེར་མཐུན་ལ། འདིར་བཤད་པའི་བྱང་བོད་དང་འདྲེས་ཞེས་པ་ནི་དོན་དུ་བོད་ཀྱི་ནང་གསེས་རུས་རྒྱུད་མི་གཅིག་པ་འགའ་ཡིན་མོད། རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་གཞན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྒྱུས་མེད་པའི་ཁར། སྐད་ཡིག་གི་བཀག་རྒྱའི་དབང་གིས་བོད་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྣམས་ལ་མཇལ་མི་ཐུབ་པས། བྱང་བོད་དང་འདྲེས་བར་གླེང་བའང་ཁག་ཅི་ཡོད་ལགས། དེ་ལྟར་月氏ཆེ་ཆུང་གཉིས་སུ་དགར་བའང་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་ནག་ཆེན་པོ་དང་། བོད་དང་བོད་ཆེན་པོ། ཞང་ཞུང་དང་ཞང་ཞུང་ཆེན་པོ། ཙོང་ཁ་དང་ཙོང་ཁ་ཆེན་པོ་ཞེས་པ་ལྟར་འ་ཞ་དང་འ་ཞ་ཆེན་པོ་ཟེར་བ་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས། དེ་བཞིན་དུ་《རྒྱའི་བཀའ་འགྱུར་བཅུ་གཉིས་རོལ་བའི་མདོ་》ལས། འཛམ་བུ་གླིང་དུ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་བཅུ་དྲུག་དང་། ཡུལ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་། རྒྱལ་པོ་བརྒྱད། ལྷ་སྲས་བཞི་བཞུགས། ཤར་ན་ཅིན་(晋)གྱི་ལྷ་སྲས་མི་ཡིས་ཕྱུག། ལྷོ་ན་རྒྱ་གར་ལྷ་སྲས་དབྱིག་འཛིན་གླང་ཆེན་གྱིས་བརྒྱན། ནུབ་ན་ཆིན་ཆེན་མོའི་(大秦国)ལྷ་སྲས་དབྱིག་འཛིན་ནོར་གྱིས་ཕྱུག ནུབ་བྱང་དུ་ཡ་ཞའི་(月氏) ལྷ་སྲས་དབྱིག་འཛིན་རྟ་མཆོག་གིས་བརྒྱན་75ཞེས་གསུངས་པའང་ཡུལ་གྱི་གནས་བབ་དང་མདོ་སྨད་རྟའི་ཆོལ་ཁ་ཟེར་བ་ཇི་བཞིན་འ་ཞ་དང་མི་འབྲེལ་རང་འདྲེས་སུ་སོང་བར་མ་ཟད། 《རྩིས་གཞུང་བེེ་དཀར་》ལྟར་ན། བྱི་བ་གླང་སྟག་ཡོས་འབྲུག་སྦྲུལ།། རྟ་ལུག་སྤྲེལ་དང་བྱ་ཁྱི་ཕག། དེ་ལའང་བརྡ་མིང་འདི་ལྟ་སྟེ། ཤིང་དང་སྟག་ཡོས་སྟོང་སུམ་ཞེས།། མེ་དང་རྟ་སྤྲུལ་སེ་འ་ཞ།། ལྕགས་དང་བྱ་སྤྲེལ་སྦྲ་ཞང་ཞུང་།། ས་དང་གཤེད་བཞི་རྒྱལ་དྲང་རྗེ། ཆུ་དང་བྱི་ཕག་ལྡོང་མི་ཉག།76ཅེས་འ་ཞའི་འབྱུང་ཁམས་མེ་དང་བླ་ཟོག་རྟ་ཡིན་པར་བཞེད་པ་ལས་ཀྱང་མངོན་པར་གསལ་ལོ། །\nམདོར་ན། འ་ཞའི་ཡུལ་ནི་དེང་སྐབས་ཀྱི་ཤིན་ཅིང་གི་ཤར་ལྷོ་རྒྱུད་ནས་ཏུན་ཧོང་གཞི་བྱས་པའི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ནུབ་རྒྱུད། བོད་ལྗོངས་བྱང་ཐང་གི་བར་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཀྱང་། དུས་ཀྱི་འགྱུར་བའི་དབང་གིས་སྐབས་རེར་ས་གནས་ལ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་ཡོད་པ་གོར་མ་ཆག དེར་བརྟེན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་རེ་རེ་ལ་མི་རིགས་གཞན་གྱིས་འ་ཞའི་མིང་གི་བརྗོད་པ་ལའང་འབོད་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་སྟེ། འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བརྟག་དཀའ་བའི་གནས་སུ་འཁུམས། གུས་པས་རིགས་འདེད་བྱས་པ་ལྟར་ན་འ་ཞ་ལ་དུས་རབས་གསུམ་པའི་གོང་རོལ་དུ་月氏ཟེར་བ་དང་། དེས་རྗེས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ནས་འ་ཞའི་ནང་ཁུལ་དུ་རུས་ཚན་སྣ་ཚོགས་གྱེས་ཏེ་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལྟ་བུ་མང་པོར་མཆེད་པར་སྙམ། ལྟ་ཚུལ་འདི་ནི་འ་ཞའི་བྱུང་བ་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ཞིང་། ངེད་ཅག་གིས་འ་ཞ་དང་། སྒོས་སུ་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་དང་བཙན་པོ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བྱུང་བ་ལ་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་སྐབས་ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་དང་། འཛམ་གླིང་ཤེས་རིག་གི་བྱུང་འཕེལ་ཁྲོད་དུ་བཞག་ནས་བསམ་གཞིགས་བཏང་ན་དཔྱད་འབྲས་གཡུར་དུ་ཟ་བ་ལོན་པར་གདོན་མི་ཟའོ། །\nམིག་སྔར་ལག་སོན་བྱུང་བའི་དེབ་ཐེར་རྣམས་གུང་བསྒྲིགས་ནས་འ་ཞ་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བར་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཅི་རིགས་སྤེལ་ཞིང་། དེང་སྐབས་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་དཔྱད་འབྲས་ལྟར་ན། 月氏དང་吐火罗དང་། 塞རིགས་དང་大夏བཅས་པ་དུས་རབས་དང་པོའི་ཡས་མས་སུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལས་དོན་གཅིག་གི་ནང་དུ་འདུས་ཏེ་ལན་རེ་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབབ་པའང་ཡོད། དེ་དག་གི་བྱུང་རིམ་ཕྲེང་བའི་རྒྱུན་ཐག་གཅིག་ཏུ་སྦྲེལ་ཐུབ་པའི་འ་ཞ་དང་月氏གཉིས་ལོ་རྒྱུས་སྐད་བརྡ་རིག་པ་དང་ཡུལ་གྱི་ཆགས་གནས་ལ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རིགས་གཅིག་ཡིན་པར་སྒྲུབ་བྱེད་ལྡན་པས། འདིར་དོགས་སེལ་གྱི་སླད་དུ་འ་ཞའི་རིགས་རྒྱུད་ཡང་སྙིང་གང་ལ་གཏོགས་ཚུལ་གྱི་སྐོར་མདོར་ཙམ་ཞུའོ། །\nདེ་བཞིན་དུ་མཚོ་སྔོན་དཔའ་རིས་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་རིགས་དང་རེབ་གོང་ཁོག་གི་དོར་སྡེ་བོད་མི་གཉིས་ཧོར་རིགས་སུ་བཀར་ནས་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རྩ་བའི་འབྱུང་ཁུངས་ཐུ་ལུ་ཧུན་དང་། དེ་ནས་ཡར་དེད་དེ་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་རྒྱུད་དུ་ཁུངས་གཏུགས་ནས་དེང་སྐབས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དངོས་མའི་ནང་དུ་བཀོད་མོད། གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་《ཚལ་བའི་དེབ་དམར་》ལས། ཤིང་ཕོ་རྟའི་ལོ་ལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་སྐྱེས་བསྐུར་རེས་བྱས་ནས་གྲོགས་པོ་བྱས། ཐང་གི་སྲིང་མོ་སློང་བ་ལ། ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་མི་བྱུང་བ་ལ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་མོ་རེ་བྱིན་ནས་ལོག་ཅེས་པའི་ནང་དུའང་ཧོར་དང་ཐུ་ལུ་ཧུན་གཉིས་ཐ་དད་ཡིན་པར་བསྟན་པ་མ་ཟད། ལོ་གྲངས་གཅིག་པུའི་སྟེང་ནས་ཐུ་ལུ་ཧུན་ལས་སེ་འ་ཞ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་སྔོན་དུ་མཚོ་སྔོན་དང་ཀན་སུའུ་ནུབ་རྒྱུད་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ཅིང་། ཉེ་འཁོར་དུ་བྱང་བོད་ཀྱི་རིགས་རུས་ལྡོང་དང་འབྲི་ལ་སོགས་པས་མདོ་སྨད་ཀྱི་ཡུལ་གང་ནས་བསྡད་ཡོད་པས། དུས་རབས་བཞི་པའི་ནང་དུ་ཐོག་མར་དུད་ཁྱིམ་བརྒྱ་ཕྲག་འགའི་རི་ཡོང་ཞིག་གིས་མཚོ་སྔོན་གཙོ་བྱས་པའི་ཀན་སུའུ་ནུབ་རྒྱུད་དང་ལི་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་ས་ཁུལ་ཇི་ལྟར་དབང་སྡུད་བྱེད་དགོས། མཚོ་སྔོན་དཔའ་རིས་ས་ཁུལ་གྱི་ཧུའུ་ཀྲུའུ་ཧོར་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་དུ་རྒྱུན་བཀོལ་གྱི་གཡང་མདའ་དང་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཆེན་གྱི་རླུང་རྟ་ལ་སོགས་བོད་ཀྱི་ས་གནས་ཀུན་དུ་ཡོད་པ་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་ཀྱང་། དེང་གི་ཞིབ་འཇུག་པར་རློམ་པ་དག་གིས་དེ་དག་ཀྱང་མུའུ་རོང་ཞན་པེའི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་དམངས་སྲོལ་ལས་བྱུང་བར་ལོག་བཤད་ཏག་ཏག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པས། དཔའ་རིས་རང་གི་ཧོར་རིགས་ལི་ཧྲིན་ཧྭ་ལགས་ཀྱིས2004 ལོའི་མཚོ་སྔོན་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དུས་དེབ་བཞི་བའི་སྟེང་《ཧོར་རིགས་ནི་ཐུ་ལུ་ཧུན་གྱི་རྒྱུད་པ་མ་ཡིན་ཁོ་ཐག་ཆོད་》ཅེས་པའི་ལེགས་རྩོམ་ཞིག་བཀོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཧོར་རིགས་སུ་བཀར་བའི་རེབ་གོང་ཁྲི་རྩེ་སྡེ་བཞིའི་ཡ་གྱལ་སྒོ་དམར་སྡེ་བའི་ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ་མཆོག་གིས་2002 དང་། 2003དང་། 2006ལོའི་བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་གི་སྟེང་དུ་བསྟུད་མར་དོར་སྡེ་བོད་མིའི་སྐད་རིགས་དང་། དུར་མཆོད་བྱེད་སྲོལ། གྱོན་ཆས་དང་འདོགས་ཆ་ལ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལུང་རིགས་དཔེ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བོད་རྣལ་མ་ཡིན་པ་རྨ་མེད་པར་སྒྲུབ་མོད། འཁྱོག་བཤད་དང་ལོག་བཤད་མཁན་ད་དུང་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ལ། དོན་དུ་མདོ་སྨད་ཡུལ་དུ་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ་སོག་རིགས་ཐོན་པ་བདེན་ཡང་། གཉུག་མར་གནས་པ་དང་ཡུལ་འཛིན་གྱི་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་མི་རིགས་ནི་བསེ་འ་ཞ་གཙོ་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་རུས་ཚན་གཞན་དག་གིས་གང་ཡོད་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་གསལ་ལོ། །\n①(辽东鲜卑慕容部后裔吐谷浑)ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་གི་འབྲི་སྲོལ་འདི་ནི། 《དེབ་དམར་》དང་། 《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་།》《ཡར་ལུང་ཆོས་འབྱུང་།》《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ།》《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་》ལ་སོགས་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་ནས་སོར་བཞག་བྱས་པ་ལགས།\n④⑤སྤ་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་《བསྟན་པའི་རྣམ་བཤད་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》ཤོག་ངོས་93དང་། 103སྟེང་བཞུགས། 1991 ལོའི་ཟླ་12 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑥⑦⑫ དྲང་རྗེ་བཙུན་པ་གསེར་མིག་གིས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་《མདོ་གཟེར་མིག་》ཤོག་ངོས་761 ནས་762 བར་དང་། 784 དང་། 746ནས་801 བར་བཞུགས། 1991 ལོའི་ཟླ་6 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑩རིག་འཛིན་ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པས་བཀོད་པའི་《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་》ཤོག་ངོས་292 ནས་295 བར་བཞུགས། 1993ལོའི་ཟླ་12པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑪ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་》ཤོག་ངོས་61སྟེང་བཞུགས། 1985ལོའི་ཟླ་9 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑬ 21 67 ཟུར་མཁར་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོས་བརྩམས་པའི་《བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱད་པ་སྤྱོད་པར་འདོད་པའི་སྨན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་སུ་མི་རུང་བའི་ཕྱི་ནང་གཞན་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ཤེས་བྱ་སྤྱིའི་ཁོག་འབུབས་པ་དྲང་སྲོང་ཀུན་ཏུ་དགའ་བའི་ཟློས་གར་》ཤོག་ངོས་194 དང་། 230དང་། 194 སྟེང་བཞུགས། 2006ལོའི་ཟླ་2པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑭བདེ་ཁང་བསོད་ནམས་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་དབྱིན་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་《མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་མདའ་དང་འཕང་གི་སྟོད་ཆའི་》ཤོག་ངོས་239 ནས་245བར་བཞུགས། 2007ལོའི་ཟླ་9 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑮ 82 84 86 87 90 ནམ་མཁའ་ནོར་བུས་བརྩམས་པའི་《ཞང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད་》ཤོག་ངོས་69 དང་77 ནས་78བར་དང་། 169ནས་170 བར་དང་།172དང་། 167ནས་169 བར་དང་། 179དང་། 172ནས་173 བར་བཞུགས། 1996ལོའི་ཟླ་5 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑯1997ལོའི་རྒྱ་ཡིག་གི་《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》གི་དེབ་གསུམ་པའི་ཤོག་ངོས་44 སྟེང་གི་《གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་དང་ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག་ལ་དཔྱད་པ》ཞེས་བྱ་བའོ། །\n⑰ 28 33 39 42དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་བརྩམས་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན》ཤོག་ངོས་160དང་།172དང་། 170ནས་171 བར་དང་། 170ནས་171བར་དང་། 1389ནས་1407བར་བཞུགས། 1986ལོའི་ཟླ་6པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n⑱34 38ལྡེའུ་ཇོ་སྲས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་103དང་། 160དང་། 107སྟེང་བཞུགས། 1987ལོའི་ཟླ་9 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n⑯34 37མཁས་པ་ལྡེའུས་བརྩམས་པའི་《ལྡེའུ་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་》ཤོག་ངོས་244ནས་245བར་དང་། 251 དང་། 251ནས་152 བར་བཞུགས། 1987ལོའི་ཟླ་6 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n22 52 69འབུམ་སྐྱབས་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་འབུམ་》སྟོད་ཆའི་ཤོག་ངོས་215དང་། སྨད་ཆའི་ཤོག་ངོས་350 དང་། 475སྟེང་བཞུགས། 2009 ལོའི་ཟླ5པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n23 ས་སྐྱ་གོང་མ་རྣམ་ལྔའི་གསུང་འབུམ་གྱི་ཏ་པོད་《དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསུང་གི་གསང་བ་འཛིན་པ་རྗེ་བཙུན་རིན་པོ་ཆེ་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རབ་གླེགས་བམ་བཞི་བ་》ལས་ཆོས་ཚན་ཉེར་བདུན་པ་《བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་བཞུགས་》ལྡེབ་གྲངས་197བ་2སྟེང་གསལ་ཞིང་། དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གིས་དཔེ་བསྡུར་བྱས་པའི་《མེས་པོའི་ཤུལ་བཞག་》ལས་དེབ་བཅུ་བཞི་བ་《ས་སྐྱ་བཀའ་འབུམ་དཔེ་བསྡུར་མ་ལས་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་འབུམ་པོད་ལྔ་པ་བཞུགས་སོ་》ཞེས་པའི་ཤོག་གྲངས་143སྟེང་དུའང་དེ་བཞིན་དུ་བཀོད་ཡོད། 2007 ལོའི་ཟླ་4 པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n24 ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་པད་རཱག་ལྡེ་མིག་》ཤོག་ངོས་155 སྟེང་བཞུགས། 1996ལོའི་ཟླ་11པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ།།\n25 36ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་གིས་བརྩམས་པའི་《དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་》ཤོག་ངོས་442དང་། 30སྟེང་བཞུགས། 2006ལོའི་ཟླ་5 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་གཉིས་པའི་པར་ཐེངས་གསུམ་པའོ། །\n26 རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་བའི་གཏམ་》ཤོག་ངོས་39སྟེང་བཞུགས། 1995 ལོའི་ཟླ་10 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n27 34 35 42 48 49ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ཤོག་ངོས་62དང་། 61དང་། 61ནས་62བར་དང་། 229ནས་232བར་དང་། 229ནས་232བར་དང་། 25སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་4 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་བརྒྱད་པའོ། །\n28 41 43 45 47 50 62 74ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པའི་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》རྩ་འགྲེལ་སྦྲགས་མའི་ཤོག་ངོས་45དང་། 17དང་། 24 དང་། 295དང་། 19དང་། 276ནས་277བར་དང་། 19དང་286བར་དང་། 286སྟེང་བཞུགས། 1981 ལོའི་ཟླ་10 པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n28 34 42 ཡར་ལུང་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་རིན་ཆེན་སྡེས་བརྩམས་པའི་《ཡར་ལུང་ཇོ་བོའི་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་51དང་། 49ནས་50བར་དང་། 19ནས་37བར་དང་། 41སྟེང་བཞུགས། 1988ལོའི་ཟླ་3པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n29 34 42 སྟག་ཚང་རྫོང་པ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》ཤོག་ངོས་136དང་།140དང་། 99ནས་117བར་བཞུགས། 1985ལོའི་ཟླ་6པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n30 1980ལོའི་རྒྱ་ཡིག་གི་《བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་སློབ་གླིང་གི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་》བཞི་པའི་ཤོག་ངོས་27ནས་48བར་གྱི་《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་བདམས་བསྒྱུར་》ཞེས་བྱ་བའོ། །\n31 32 ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐས་བརྩམས་པའི་《མྱང་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་5དང་། 7སྟེང་བཞུགས། 2002ལོའི་ཟླ་9 པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n34 རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་མོས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》ཤོག་ངོས་16ནས་17བར་བཞུགས། 1981 ལོའི་ཟླ3པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གསུམ་པའོ། །\n34 སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས་པའི་《གསོ་རིག་སྨན་གྱི་ཁོག་འབུགས་》ཤོག་ངོས་149སྟེང་བཞུགས། 1982ལོའི་ཟླ་11པར་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n40 54 F. w ཐོ་མ་སིས་བརྩམས་པའི་《ལི་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་རྣམ་བཤད་》རྒྱ་འགྱུར་མའི་ཤོག་ངོས་29ནས་30བར་དང་། 26ནས་27བར་བཞུགས། 2003ལོའི་ཟླ་3པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n42 60 འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་《དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་》ཤོག་ངོས་73ནས་81བར་དང་། 892སྟེང་བཞུགས། 1986ལོའི་ཟླ་11པར་སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n42 འབྲུག་པ་པདྨ་དཀར་པོས་བརྩམས་པའི་《འབྲུག་པའི་ཆོས་འབྱུང་》ཤོག་ངོས་92ནས་93བར་བཞུགས། 1992ལོའི་ཟླ་8པར་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n44 སྟག་ཚང་རྫོང་པ་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ་》རྒྱ་འགྱུར་མའི་ཤོག་ངོས་63སྟེང་བཞུགས། 1999ལོའི་ཟླ3པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n46 69 སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་ངེ་པོད་སྤྲིངས་ཡིག་ལས་ལྡེབ་གྲངས་161བ་4 ནས་168བ་2བར་གྱི་《དགྲ་བཅོམ་དགེ་འདུན་འཕེལ་གྱིས་ལུང་བསྟན་པ་བཞུགས་སོ་》དང་། པོད་དེའི་ལྡེབ་གྲངས་168བ་2ནས་188ན་7བར་གྱི་《ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པ་བཞུགས་སོ་》གསལ།\n50 ཚལ་པ་ཀུན་དགའ་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པའི་《དེབ་ཐེར་དམར་པོ་》རྒྱ་འགྱུར་མའི་ཤོག་ངོས་20དང་170སྟེང་བཞུགས། 2002ལོའི་ཟླ་4པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་གཉིས་པའོ།།\n53 གོང་གི་ཨང་རྟགས་ནི་དེ་སྔ་F. wཐོ་མ་སིས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིན་ཞིང་། དེང་སྐབསITJ-1368ལྟར་གསར་དུ་དཀར་ཆག་བསྒྲིགས་ཡོད།\n55 57 94དོན་གྲུབ་རྒྱལ་སོགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་པའི་《ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་》ཤོག་ངོས་10དང་། 133དང་14དང་། 14དང་189སྟེང་བཞུགས། 1984ལོའི་ཟླ12པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n56 ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་སོགས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ 《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བའི་སྟོད་ཆའི་》ཤོག་ངོས་334ནས་342བར་དབའ་བཞེད་ཡིག་རྙིང་མའི་ཤོག་གྲངས་26 - 31ལས་ལུང་དྲངས་ཞེས་གསལ་ཞིང་། རྩོམ་འདིར་དྲངས་པ་ནི་གཡུ་ཕྲེང་གི་ཤོག་གྲངས་340སྟེང་བཞུགས། 1989ལོའི་ཟླ་10པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n58 དོན་གྲུབ་དབང་འབུམ་གྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་འཕེལ་རིམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟོད་ཆའི་》ཤོག་ངོས་419ནས་428བར་བཞུགས། 2001ལོའི་ཟླ་4པར་ཀན་སུའུ་སློབ་གསོ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n59 གུང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་《ཆེན་པོ་ཐང་གུར་དུས་ཀྱི་རྒྱ་གར་ཞིང་གི་བཀོད་པའི་དཀར་ཆག་བཞུགས་སོ་》ཤོག་ངོས་309ནས་310བར་བཞུགས། 2006ལོའི་ཟླ་12པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོ་དང་། རྒྱ་ཡིག་གི་མ་དཔེ་མཁས་དབང་ཅིའུ་ཞན་ལིན་སོགས་ཀྱིས་མཆན་བཏབ་པའི་ཐང་ཟན་བླ་མའི་ལམ་ཡིག་གི་ཤོག་ངོས་1017ནས་1018བར་བཞུགས། 2000ལོའི་ཟླ4པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n61 80 ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱིས་གཙོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ལྔ་》ཤོག་ངོས་155དང་5སྟེང་བཞུགས། 2005ལོའི་ཟླ་12པར་བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n64 བཀའ་བསྟན་དཔེ་བསྡུར་ཁང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་《བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མའི་པོད་ང་དགུའི་》ཤོག་ངོས་576 ནས་718བར་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་6པར་ཀྲུང་གོ་བོད་རིག་པའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n65 ཁྲིན་ཆིན་དབྱིན་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《ཕྱི་གླིང་པས་བོད་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་འགྱུར་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེབ་བཅུ་བཞི་པའི་》ཤོག་ངོས་173ནས་189 བར་བཞུགས། 1998ལོའི་ཟླ་12པར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n66 78 ཇོ་བོ་ཨ་ཏི་ཤས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མའི》ཤོག་ངོས་85དང་། 91སྟེང་བཞུགས། 1991ལོའི་ཟླ་9པར་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n68 ཧྲི་མ་ཆན་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྩ་འགྲེལ་བཞི་སྦྲགས་མའི་》ཤོག་ངོས་2398དང་། 2395སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ8པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གསུམ་པའོ། །\n69 79མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་སྙན་》ཤོག་ངོས་91ནས་114བར་དང་། 1སྟེང་བཞུགས། 2002ལོར་ཉི་ཧོང་རྒྱལ་གཉེར་མི་རིགས་དངོས་མང་བཤམ་སྟོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་པར་གཞིའོ། །\n70 ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་》ཤོག་ངོས་444དང་། 667སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་6པར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n71 ཨ་མི་རི་ཀའི་w. M མེ་ཀོ་ལིན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཤོག་ངོས་288ནས་302བར་བཞུགས། 2004 ལོའི་ཟླ་8པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n72 ཀྲང་ཞིན་ལཱང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《ཀྲུང་གོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲིམ་འགྲུལ་ཡིག་ཚང་བདམས་བསྒྲིགས་》ཤོག་ངོས་20ནས་22བར་དང་། 1283སྟེང་བཞུགས། 2008ལོའི་ཟླ་6པར་ཀྲུང་ཧྭ་ཧྲུའུ་ཅུའུ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n73 ཝང་ཀྲི་ལེས་བརྩམས་པའི་《ཨེ་ཤ་ཡའི་དབུས་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཤོག་ངོས་61 དང་78སྟེང་བཞུགས། 1980ལོའི་ཟླ་4པར་ཀྲུང་གོ་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n75 བཅུ་གཉིས་རོལ་བའི་མདོ་ནི། སྟོན་པ་ཚངས་རྒྱ་བ་ནས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཛད་པ་གཙོ་བོར་བརྗོད་པས་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་ཀྱང་བསྒྱུར་ཡོད། འདི་བོད་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་དུ་མི་བཞུགས་ཤིང་། ཅིན་ཤར་མའི་དུས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཀ་ལི་ཏ་ཀས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྒྱུར།\n76 སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས་པའི་《ཕུག་ལུགས་རྩིས་ཀྱི་ལེགས་བཤད་བེེཌཱུར་དཀར་པོའི་སྟོད་ཆ་》ཤོག་ངོས་253སྟེང་བཞུགས། 1996ལོའི་ཟླ་4པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །\n83 85 88 89གྱི་ལུང་བཀྲ་ཤིས་རྒྱ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་མི་བུ་གདོང་དྲུག་གི་རུས་མཛོད་མེ་ཏོག་སྐྱེད་ཚལ་》ཤོག་ངོས་7དང་། 112ནས་113བར་དང་། 121དང་། 7དང་8སྟེང་བཞུགས། 1994ལོའི་ཟླ་9པར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n92 ཐེ་བོ་དང་མཛོ་དགེའི་འ་ཞའི་གནས་ཚུལ་སྐོར། 2009ལོའི་ཟླ་11པར་སི་ཁྲོན་སློབ་ཆེན་ནས་འ་ཞ་ནགས་གོང་དགོན་གྱི་དགོན་བདག་སྐྱང་འཕགས་སྐུ་ཕྲེང་སོ་གཅིག་པ་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་དང་། ཐེ་བོའི་ཕ་ཁྱིམ་དུ་ཆུང་དུས་ནས་བོན་གཞུང་ལ་དོར་གཉེར་མཛད་པའི་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ངག་དབང་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་དུ་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཚང་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས་བྲིས་པ་ཡིན།\n93 བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ་》ཤོག་ངོས་623དང་། 625དང་། 662ལ་སོགས་ཀྱི་སྟེང་བཞུགས། 1985ལོའི་ཟླ་2པར་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་ཐེངས་གཉིས་པའོ། །\n94 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་དཔེ་སྡུར་ཁང་གིས་དཔེ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་《བསྟན་འགྱུར་པར་མ་ཁག་གི་དཀར་ཆག་ཕྱོགས་གཅིག་སྨད་ཆ》ཤོག་ངོས་982དང་། 987ནས་989བར་བཞུགས། 2005ལོའི་ཟླ་8པར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་པར་གཞི་དང་པོའོ། །


དྲ་ཐོག་གི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག － མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ།\nབོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ། མཆོད་མེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དྲ་བ། 2010-12-24\nདུས་རབས་ཉེར་གཅིག་གི་ཚན་རིག་ལག་རྕལ་མགྱོགས་ཤོས་དང་ཁྱབ་ཁོངས་ཆེ་ཤོས་ནི་རྩིས་རྡུལ་ལག་རྩལ་Digital Technology ཡིན། ལག་ཤེས་འདི་ནི་བྱིས་པ་ཞིག་གི་རྩེད་མོ་དང་། མི་དཀྱུས་མ་ཞིག་གི་ཡིག་སྒམ་ནས་བཟུང་ཚན་རིག་འདྲ་མིན་དང་ཐ་ན་རྒྱལ་སྤྱིའི་དམག་དོན་དང་སྲིད་དོན་གྱིས་ཀྱང་གཞི་བརྟེན་སར་ཆགས་ཡོད། སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཁག་ལ་ཆ་མཚོན་ན་ཡང་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་ལམ་ཆེན་དུ་གོམ་པ་ཆེར་བགྲོད་ཀྱིས་དར་སྤེལ་དང་ཡར་རྒྱས་བྱ་རྒྱུ་ནི་གནད་འགག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་པོ་རེད།།\nདུས་རབས་གསར་བ་འདིའི་ནང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་། སྤྱི་ཚོགས་དང་། ཚོང་ལས་དང་། ཆབ་སྲིད་དང་། ཆོས་ལུགས་དང་། སྒྱུ་རྩལ་དང་གསར་འགྱུར་སོགས་གང་མང་ཞིག་རིམ་གྱིས་རྕིས་རྡུལ་ལག་རྩལ་སྟེང་དར་ཞིང་རྒྱས་བཞིན་པ་ནི་དགའ་འོས་པ་ཞིག་རེད་ལ། འདི་ནི་རིག་གནས་དང་སྐད་ཡིག་རྒྱུད་འཛིན་ལ་མེད་ཐབས་མེད་པའི་ཆ་ལག་ཅིག་ཏུ་རང་བཞིན་གྱིས་ཆགས་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་རོ།།\nབོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་དྲ་ཐོག་གནས་སྟངས་ནི་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་སྨན་ལུགས་དང་བསྡུར་ན་ཚད་ཧ་ཅང་ཉུང་ན་ཡང་། ཉེ་བའི་ལོ་བཅུ་ཕྲག་གཅིག་གཉིས་རིང་ནས་ཤར་ནུབ་རྒྱལ་ཁབ་གང་རུང་དུ་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་དྲ་ཐོག་གི་གནས་ཚུལ་རིམ་གྱིས་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ལ་གཙོ་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་དབྱིན་སྐད་དང་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་བཅས་སུ་ཡོད། །\n1. རྨང་གཞིའི་དྲ་བ་ནི www.iattm.net ཡིན་པ་དང་དེ་ནི་གཙོ་བོ་དབྱིན་སྐད་དང་། གཞན་ཕ་རན་སི་དང་ཨི་ཊ་ལི། ཕེན་ལན། ཨུ་རུ་སུ། ལྗར་པན་སོགས་ཀྱི་སྐད་དུ་ཡོད་པ་དང་། དེ་རུ་གསོ་རིག་འབྲེལ་གཏུག་ཁ་བྱང་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཡོད།\n2. ལྟ་ན་སྡུག་གསོ་རིག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ཟེར་བ་ནི་དྲ་ཐོག་རྒྱུད་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱ་བཞིན་པའི་བོད་སྨན་གྱི་དྲ་ཕྱེས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ (Open University )་ཆེས་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། དེའི་དྲ་བའི་ཁ་བྱང་ནི། www.tanadukuni.com\n3. ཨ་རིའི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི www.thesoriginstitute.com\n4. ཨི་ཊ་ལིའི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི www.medicinatibetana.com\n5. ཕོར་ཏོ་གྷལ་སྐད་ཀྱི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི www.medicinatibetana.pt\n6. ཉི་ཧོང་ངམ་ལྗར་པན་གྱི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི www.tibetan-igaku.com\n7. འཇར་མན་སྐད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི www.attm.de\n8. སུད་སེའི་གསོ་རིག་དྲ་གནས་ནི། www.attm-switzerland.ch\n9. ཨེ་ས་ཏོ་ཡི་ཡའི་སྐད་ལ། www.tibetamedicine.et\n10. ཡུ་གི་རེན་སྐད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི། www.iattm.com.uc\n11. ཞི་ཕན་ཡ་སྐད་ཀྱི་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི www.medicinatibetana.eu\n12. ཨུ་རུ་སུའི་བྷོ་རི་ཡ་ཐུའི་སྐད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི། www.yuthokling.ru\n13. རོ་མ་ཉི་ཡའི་སྐད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི། www.iamtt.ro\n14. ལིའི་ཐོ་ཉི་ཡའི་སྐད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི།། www.tibetanmedicine.lt\n15. སྨན་རྩིས་ཀྱི་དྲ་བ་ནི་གསོ་རིག་སློབ་མ་དང་ཆེད་ལས་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་པའི་རྩིས་ལུགས་ལས་སྨན་བཅོས་ལ་ཆེད་དུ་མཁོ་བ་རྣམས་ཉིན་ལྟར་དྲྭ་ཐོག་ཏུ་ཡོད་ལ་ད་ལྟ་དབྱིན་སྐད་དང་ཕ་རན་སིའི་སྐད་གཉིས་སུ་ཡོད།་ www.sorigastro.com\n16. བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ལས་གཡུ་ཐོག་སྙིང་ཐིག་དྲ་བ་ནི། www.yuthokling.com\n17. བོད་སྐད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ་ནི། www.sorig.net\n18. གསོ་རིག་དཔེ་སྐྲུན་གྱི་དྲ་གནས་ནི། www.sorigpublications.com\n19. གཞན་ཐོན་བཞིན་པ་ནི་ www.sorig.cn\n2010-12-24 བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དྲ་བ། ཀློག་གྲངས། མཆན ཡོད།


Terdzo-SHI-012 - Rinchen Terdzö\nKun bzang dgongs pa kun 'dus\nkun bzang dgongs pa kun 'dus las/_smin byed kun gyi snying po nor bu'i sgron me bltas chog tu bkod pa\nin cycle ཀུན་བཟང་དགོངས་པ་ཀུན་འདུས་ (Kun bzang dgongs pa kun 'dus)\nVolume 57 (ཤི) / Pages 411-430 / Folios 1a1 to 10b5\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 57 > Text #12 (Scroll to Bottom)\n'jam mgon kong sprul. kun bzang dgongs pa kun 'dus las smin byed kun gyi snying po nor bu'i sgron me bltas chog tu bkod pa. In Rin chen gter mdzod chen mo pod nga bdun pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 57) by 'jam mgon kong sprul, 411-430. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nའདི་འང་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་གཏེར་གྱི་མཛོད་ཆེན་པོར་ཤིན་ཏུ་གཅེས་པའི་དབྱིག་གི་མཆོག་རྣམས་སྡུད་པའི་དགོས་འབྱུང་སྙིང་པོའི་བཙས་སུ། གཏེར་གཞུང་གསེར་གྱི་མཎྜལ་ལ་མཚམས་སྦྱོར་གཡུའི་ཕྲ་བཏབ་སྟེ། གཏད་མེད་རྒྱ་ཡན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་པདྨ་གར་དབང་བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས་པའི་སྡེས་རྫོང་ཤོད་བདེ་གཤེགས་འདུས་པའི་སྒྲུབ་གནས་ཆེན་པོར་བགྱིས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ\n'di 'ang rin thang bral ba'i rin po che gter gyi mdzod chen por shin tu gces pa'i dbyig gi mchog rnams sdud pa'i dgos 'byung snying po'i btsas su/_gter gzhung gser gyi maN+Dal la mtshams sbyor g.yu'i phra btab ste/_gtad med rgya yan gyi rnal 'byor pa pad+ma gar dbang blo gros mtha' yas pa'i sdes rdzong shod bde gshegs 'dus pa'i sgrub gnas chen por bgyis pa dge legs 'phel\ngter mdzod rdzogs chen pad gling zhi khro\n༄༅། །ཀུན་བཟང་དགོངས་པ་ཀུན་འདུས་ལས། སྨིན་བྱེད་ཀུན་གྱི་སྙིང་པོ་ནོར་བུའི་སྒྲོན་མེ་བལྟས་ཆོག་ཏུ་བཀོད་པ་བཞུགས་སོ། ། ན་མོ་གུ་རུ་ཨཱ་དིཿབུདྡྷཱ་ཡ། ཐོག་མེད་འཁྲུལ་པ་བཙན་ཐབས་སུ། །གཅོད་མཛད་ཤིན་ཏུ་རྣལ་འབྱོར་དང་། །དེ་སྟོན་བླ་མ་ལ་བཏུད་ནས། །སྨིན་བྱེད་སྙིང་པོའི་བཅུད་གསལ་བྱ། །ཟབ་ཆོས་འདིའི་དབང་ཆོག་མ་བུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་འདུས་པ་འདི་ཉིད་ཇི་ལྟར་བྱ་བའི་ཚུལ་ལ་གསུམ། སྦྱོར་བ། དངོས་གཞི། རྗེས་ཀྱི་རིམ་པའོ། །དང་པོ་ནི། གཞུང་སྤྱི་དང་འདི་ཉིད་ལས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སློབ་དཔོན་དང་སློབ་མ་མཚན་ཉིད་ཚང་ཞིང་གནས་དུས་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་འགྲིགས་པའི་སྐབས་སུ། གནས་ཁང་བྱི་དོར་བྱས་ཤིང་རྒྱན་བཀོད་ཀྱིས་སྤྲས་པའི་ཕུགས་ལོགས་སུ་ཨ་ཏི་ཞི་ཁྲོས་མཚོན་རྩ་བ་གསུམ་གྱི་རྟེན་བཀྲམ། དེ་མདུན་སྟེགས་བུ་གྲུ་བཞི་བདུད་རྩི་ལྔས་ཆག་ཆག་གདབ་པའི་སྟེང་དུ་ཞི་དཀྱིལ་སྒོ་རྫོགས་ཅན་སྤྱི་འགྲོ་ལྟེ་བ་ཟླུམ་པོ་མཐིང་ཁ། པདྨ་འདབ་བརྒྱད་ཕྱོགས་བཞི་དཀར་སེར་དམར་ལྗང་། མཚམས་བཞིར་མཛེས་ཚོན་བྱས་པ་རྡུལ་ཚོན་ནམ་རས་བྲིས་བཀྲམ་པའི་དབུས་དང་ཕྱོགས་བཞིར་མཉྫིའི་སྟེང་དུ། དབུས་སུ་སྨན་ལྔའི་བུམ་པ་མགུལ་ཆིངས་དཀར་པོ་ཡི་གེ་ཨོཾ་དང་ཁ་རྒྱན་ལ་རྣམ་སྣང་གི་སྐུས་བརྒྱན་པ། ཤར་སོགས་ཕྱོགས་བཞིར་བུམ་པ་བཞི་ལ་རིམ་བཞིན་འབྲུ་ལྔ་རིན་ཆེན་ལྔ་དྲི་ལྔ་སྙིང་པོ་ལྔ་རྣམས་བླུགས་ཤིང་མགུལ་ཆིངས་མཐིང་སེར་དམར་ལྗང་ཧཱུྃ་ཏྲཱཾ་ཧྲཱིཿཨཱ་དང་རིགས་བཞིའི་སྐུ་ཙཀ་གིས་བརྒྱན་པ། དྲི་བཟང་གི་ཆུས་བཀང་ཞིང་ཁ་རྒྱན་རྨ་བྱའི་མདོངས་ཤེལ་དང་མེ་ལོང་གིས་སྤྲས་པ་རྣམས་བཀོད། གསང་དབང་གི་རྫས་ཐོད་པ་མཚན་ལྡན་ལྔ་དབུས་ཀྱི་བུམ་པའི་མདུན་དང་མཚམས་བཞིར་རེ་རེ་བཞག་པའི་དབུས་ཐོད་དུ་ཆང་དང་བུ་རམ་སྦྱར་བ། ཤར་ལྷོར་འོ་མ། ལྷོ་ནུབ་ཏུ་ལན་ཚྭ། ནུབ་བྱང་དུ་སྦྲང་རྩི། བྱང་ཤར་དུ་ཟས་སྣས་བཀང་བ་རྣམས་དང་། རིག་ཙཀ །སློབ་མའི་གྲངས་མཉམ་གྱི་མར་མེ་གསལ་བ་བཅས་པ་ཅི་བདེར་བཀོད། སྨན་རཀ་གཏོར་མཆོད་སྤྱི་མཚུངས། སྒོ་བཞིར་ཕུར་པ་དང་མདའ་དར། མཚམས་བཞིར་རལ་གྲི་བཞི་བཀོད་ལ་འགྲུབ་ན་ཚོན་སྐུད་ཀྱི་དྲྭ་བས་སྦྲེལ། གཞན་ཡང་སྔོན་འགྲོ་དང་སྲུང་མའི་གཏོར་འབུལ། ཚོགས་ཀྱི་ཡོ་བྱད། སྲུང་སྐུད་སྣ་ལྔ་མདུད་པ་གསུམ་རེ་བཏབ་པ་སོགས་ཉེ་བར་མཁོ་བ་རྣམས་ཚོགས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་དངོས་གཞི་ལ་གཉིས། དང་པོ་དབང་དོན་སྒྲུབ་མཆོད་ནི། དེང་སང་སློབ་དཔོན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་རྟོགས་དགོངས་མཐར་ཕྱིན་པ་དཀོན་པས་ཡོ་ག་སྤྱི་དང་མཐུན་པར་མཛད་པའི་ཕྱག་སྲོལ་ལྟར། ཞི་ཁྲོ་གསང་འདུས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་གཞུང་བསྲང་། བདག་མདུན་སོགས་གཉིས་རྟོག་ཨ་འཐས་མཚན་མས་མ་བཅིངས་པར་གདོད་ནས་འཁོར་འདས་དབྱེར་མེད་རང་བྱུང་རང་ཤར་ཡེ་གྲོལ་ཁྱབ་གདལ་ངང་དུ་སྣང་གྲགས་རྟོག་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོར་རྫོགས་པ་ཉིད་ཡིན་ལུགས་རྟོགས་པའི་གསལ་འདེབས་དང་བཟླས་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབ། གཞི་བསྟོད་དང་བཤགས་པ་གྲུབ་ནས་སླར་ཡང་གནས་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་གསལ་བཏབ་ལ་དོན་དམ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་འཇུག །ལས་བུམ་དུ་རྡོར་སེམས་བསྐྱེད་བཟླས་འོད་ཞུ་བྱས་ལ་བཞག །དཀྱིལ་འཁོར་ཡོལ་བས་བསྒྲིབ་བོ། །གཉིས་པ་དབང་བསྐུར་བ་ལའང་གཉིས། སྔོན་འགྲོ་འཇུག་པའམ་སྟ་གོན་གྱི་ཆོས། དབང་བསྐུར་དངོས་སོ། །དང་པོ་ནི། སློབ་མ་རྣམས་འཚོགས་ལ་ཡིག་བརྒྱ་བརྗོད་ཅིང་ཁྲུས་བྱ། བགེགས་གཏོར་གཏང་། བཀའ་བསྒོ་སྲུང་འཁོར་ཕྲིན་ལས་ལྟར་བྱ། སེམས་བསྐྱེད་གསལ་བཏབ་ལ་ཆོས་བཤད་ཇི་ལྟར་འོས་པ་དང་། ཁྱད་པར། དེའང་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཐུགས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྟོབས་གཞན་ལས་ལྷག་པར་ཆེ་ཞིང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་ཚད་དང་བསམ་པའི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དབང་གིས། རྩོད་ལྡན་སྙིགས་མའི་མཐར་ཐུག་པའི་སེམས་ཅན་ལས་ངན་ཚན་པོ་ཆེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ནོན་ཅིང་ཉོན་མོངས་པའི་སྟོབས་ཤིན་ཏུ་རགས་པས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཐེག་པ་གཞན་གྱིས་འདུལ་བར་མི་ནུས་པའི་སྐབས་འདིར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་ཀུན་ཏུ་མཚན་ཙམ་ཡང་དཀོན་པ་འབྲས་བུ་ངེས་པའི་ཐེག་མཆོག་བློ་འདས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་གྲོལ་བ་དྲུག་ལྡན་གྱི་བསྟན་པའི་བཙས་ཞིང་འདིར་བབས་ཏེ། འབྲེལ་ཚད་གདོད་མའི་ས་ལ་འབད་མེད་དུ་སྒྲོལ་བའི་ཕྲིན་ལས་ཆེན་པོར་ཤར་བ་ལས། གངས་ཅན་ལྗོངས་འདིར་འོད་གསལ་རྡོ་རྗེའི་སྐུ་བརྙེས་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་རྣམ་སྣང་སྤྲུལ་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་སོགས་ཀྱིས་ཨ་ཏི་ཕྱི་ནང་གསང་བ་ཡང་གསང་གི་རྒྱུད་དང་གདམས་སྐོར་མང་པོ་སྐལ་ལྡན་རྣམས་ལ་རྣ་བརྒྱུད་དུ་བསྩལ། ཁྱད་པར་གསུང་རྡོ་རྗེ་འོད་དཔག་མེད་དངོས་རྒྱལ་དབང་པདྨཱཀ་རས་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་སྲས་མོ་ལྷ་ལྕམ་པདྨ་གསལ་ལ་ཆེད་དུ་གནང་བའི་ཡང་གསང་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གདམས་ཟབ་མཐའ་དག་ཕྱི་རབས་གདུལ་བྱ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་པའི་དོན་ལ་དགོངས་ནས་གཏེར་དུ་སྦས་པ་ལས། ལྷ་ལྕམ་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་རིམ་པར་བྱོན་པ་གསུམ་གྱིས་རྡོ་རྗེའི་རྒྱ་བཀྲོལ་ནས་སྤེལ་བར་མཛད་པའི་ནང་ཚན། ཀུན་མཁྱེན་དྲི་མེད་འོད་ཟེར་གྱིས་བསམ་ཡས་མཆིམས་ཕུ་དགེའུའི་ཀ་གདན་འོག་ནས་སྨིན་གྲོལ་གྱི་གདམས་སྐོར་བཅུ་གསུམ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ལུང་བསྟན་གྱི་དོན་བཞིན། བུམ་ཐང་ཐར་པ་གླིང་དུ་ཡང་གཏེར་དུ་སྦས་པ་ལྷ་ལྕམ་དག་པའི་སྐྱེ་བ་ལྔ་པ་གཏེར་ཆེན་པདྨ་གླིང་པས་ཡང་གཏེར་དུ་ཕྱུང་བ་དང་། གཏེར་ཆེན་ཉིད་ཀྱིས་བསམ་ཡས་མཆིམས་ཕུའི་མཆོད་རྟེན་ནས་སྤྱན་དྲངས་པའི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཀུན་བཟང་དགོངས་འདུས་ཀྱི་ཆོས་སྡེ་སྟེ། གསེར་ལ་གཡུ་ཕྲ་བཏབ་པ་ལྟར་མ་བུ་ཟུང་དུ་བསྡེབས་པར་མཛད་པ་སྨིན་བྱེད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོའི་ཡང་བཅུད་ནོར་བུའི་སྒྲོན་མེ་བསྒྲུབ་པར་བགྱི་བ་ལ། ཞེས་སོགས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱར་ནས་མཎྜལ་འབུལ་དུ་གཞུག །བརྡ་སྤྲད་སྤྱི་ལྟར་སྦྱར་ཏེ་མིག་དར་སྔོན་པོ་དང་མེ་ཏོག་ཅོད་པན་གཏད། ཐོག་མར་སློབ་དཔོན་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་དབང་ཕྱུག་ཐོག་མའི་མགོན་པོ་དངོས་སུ་གསལ་བ་ལ་མོས་གུས་ཆེན་པོས་ཐལ་མོ་མེ་ཏོག་དང་བཅས་གསོལ་བ་འདེབས་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས་མཛོད། ཀྱེ༔ འགྲོ་དྲུག་སྐྱབས་གནས་བླ་མ་རྗེ༔ ཐུགས་རྗེའི་སྤྱན་གྱིས་བདག་ལ་གཟིགས༔ བདག་ནི་ལས་ངན་ཤེས་རབ་རྨོངས༔ ཉོན་མོངས་འཁྲུལ་པ་སྦྱང་སླད་དུ༔ དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོར་འཇུག་སྤྲོ་བས༔ ཁྱེད་ཀྱིས་གནང་ནས་བསྟན་དུ་གསོལ༔ ལན་གསུམ། བླ་མས་ལན་བཏབ་པ། ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ བླ་མེད་གསང་བའི་ཐེག་པ་འདི༔ རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་བདག་གི་ལུང༔ ཞུས་ནས་འབྲས་བུ་ངེས་ཐོབ་ཕྱིར༔ གསང་སྔགས་ཟབ་མོའི་དཀྱིལ་འཁོར་འདིར༔ མོས་ཤིང་འཇུག་པར་སྤྲོ་བ་ན༔ བླ་མའི་བཀའ་བཞིན་བསྒྲུབ་ནུས་སམ༔ དམ་ཚིག་ཚུལ་བཞིན་བསྲུང་ནུས་སམ༔ ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་གསོལ་བར་མོས་ལ་འདིའི་རྗེས་ཟློས་མཛོད། ཀྱེ་མ༔ རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་གསན་འཚལ་ལོ༔ བདག་ནི་སྐལ་ལྡན་བུ་ཡིན་པས༔ བླ་མས་ཇི་ལྟར་བཀའ་གནང་བཞིན༔ བདག་གིས་མ་ལུས་བསྒྲུབ་ལགས་པས༔ སྒོ་ཕྱེས་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་སྟོན༔ དམ་ཚིག་དམ་པ་རྒྱུན་དུ་བསྲུང༔ ལན་གསུམ། དེ་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་པའི་ཐེག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་རྟེན་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ལམ་གྱི་རྩ་བ་སེམས་བསྐྱེད་པའི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་དགོས་པས། ཐོག་མར་ཕྱི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཆོས་དང་དགེ་འདུན། ནང་ལྟར་བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ། གསང་བ་ཆོས་སྐུ་ལོངས་སྐུ་སྤྲུལ་སྐུ་སྟེ། དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་རིག་ངོ་བོ་རང་བཞིན་ཐུགས་རྗེའི་ཡེ་ཤེས་གསུམ་ལྡན་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་རྫོགས་པ་ཉིད་འདུ་འབྲལ་མེད་པར་ཤེས་ནས་གུས་པས་བསྙེན་པའི་ཡིད་ཀྱིས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་གི་རྗེས་ཟློས། དུག་གསུམ་རྣམ་དག་ཡེ་ཤེས་ལུས༔ སྐུ་གསུང་ཐུགས་སུ་མཛད་པ་མཐར་ཕྱིན་པ༔ ཕྱི་ནང་གསང་བའི་དཀོན་མཆོག་གསུམ༔ སྒོ་གསུམ་གུས་པས་སྐྱབས་སུ་མཆི༔ ལན་གསུམ། བདག་གཞན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་མ་རིག་པའི་འཁྲུལ་སྣང་གློ་བུར་བས་བསྒྲིབས་ཏེ་ཡུན་རིང་སྲིད་པའི་ལམ་དུ་རྨི་ལམ་ལྟར་འཁྱམས་པ་ལ། ད་ནི་དཔལ་ལྡན་བླ་མའི་བྱིན་རླབས་ལ་བརྟེན་ཏེ་རང་ལ་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ནས་མ་རིག་འཁྲུལ་པའི་དྲི་མ་བསལ་བར་བགྱིའོ་སྙམ་དུ་སྨོན་པ་སེམས་བསྐྱེད་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས་མཛོད། ཀྱེ་ཧོ༔ མ་རིག་འཇིག་རྟེན་མུན་པའི་གླིང༔ རང་རིག་ཐབས་ཤེས་སྒྲོན་མེ་ཡིས༔ རང་ལ་གནས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ༔ བླ་མའི་དྲིན་གྱིས་རྟོགས་པར་བྱ༔ ལན་གསུམ། གདོད་ནས་འདུ་འབྲལ་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་སྐུ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དབྱིངས་རིག་ཟུང་འཇུག་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཚིག་དང་བློ་ལས་འདས་པའི་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་མཐོང་བས། སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པར་བགྱིའོ་སྙམ་དུ་འཇུག་པ་སེམས་བསྐྱེད་འདིའི་རྗེས་ཟློས་མཛོད། ཀྱེ་ཧོ༔ སངས་རྒྱས་མཐར་ཐུག་དབྱིངས་རིག་གཉིས༔ སྐུ་གསུམ་ངོ་བོ་མཐའ་བྲལ་ཞིང༔ ཚིག་ལས་འདས་པའི་རང་བྱུང་ངོ༔ སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་རྟོགས་པར་བགྱི༔ ལན་གསུམ། དེ་དག་གིས་རྒྱུད་སྦྱོང་བ་སོང་ནས་བར་ཆད་སྲུང་བའི་སླད་དུ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ལྡན་སྲད་བུ་ཁ་དོག་ལྔ་པ་ལ་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་མདུད་པ་གསུམ་དང་རང་བྱུང་གསང་བ་ཆེན་པོའི་སྔགས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་དཔུང་པར་བཅིངས་པས་སྒོ་གསུམ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་ཐམས་ཅད་བསྲུང་བར་བྱས་པའི་མོས་པ་མཛོད། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ། མང་དུ་བཟླས་པའི་སྲུང་སྐུད་སྐྱེས་པའི་དཔུང་པ་གཡས་དང་བུད་མེད་ཀྱི་གཡོན་དུ་བཅིང་ངོ་། །དབང་གི་གཞི་དགོད་པའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་པ་དབབ་པ་ཡིན་པས། ཁྱེད་རང་རྣམས་རྐང་པ་རྡོ་རྗེའི་སྐྱིལ་མོ་ཀྲུང་དང་ལག་གཉིས་ཐལ་མོ་སྤྱི་བོར་སྦྱོར་ལ་ཡིད་གཞན་དུ་མ་ཡེངས་པར་དམིགས་པ་འདི་ལྟར་སྒོམས་ཤིག །རང་ལུས་སྟོང་གསལ་འོད་ཕུང་ཆེན་པོའི་ནང་དབུས་སུ་རྩ་དབུ་མ་ཤེལ་དཀར་གྱི་ཀ་བ་ལྟ་བུ་ཟང་ཐལ་སྒྲིབ་གཡོགས་དང་བྲལ་བའི། སྙིང་གར་པདྨ་འདབ་བརྒྱད་ཀྱི་དབུས་སུ་ཀུན་བཟང་ཡབ་ཡུམ་རིགས་ལྔའི་འཁོར་ཚོགས་དང་བཅས་པ། ལྟེ་བར་སྤྲུལ་པ་སྐུའི་ལྷ་ཚོགས། མགྲིན་པར་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུའི་ལྷ་ཚོགས། སྤྱི་བོར་སྐུ་གསུམ་འདུས་པའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་འཇའ་འོད་ཐིག་ལེ་མེར་མེར་ཤིག་ཤིག་ཏུ་བཞུགས་པ་ལ་ཤེས་པ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཏོད། རླུང་ཁ་སྦྱོར་ཟུངས་ལ་གཡོ་མེད་དགོངས་པའི་གསལ་འདེབས་ལ་བརྩོན་པར་གྱིས་ཤིག །ཌཱ་དྲིལ་དབྱངས་དང་བཅས་པས། ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ སྙིང་ཁ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་དབུས༔ ཀུན་བཟང་རིགས་ལྔ་རང་གསལ་གནས༔ རང་བཞིན་དག་པའི་འཁོར་ཚོགས་ནི༔ ཚོམ་བུ་འོད་སྐུར་ཤིགས་སེ་ཤིག༔ ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ ལྟེ་བ་སྤྲུལ་པའི་འཁོར་ལོ་ན༔ སྤྲུལ་པ་སྐུ་ཡི་ལྷ་ཚོགས་བཞུགས༔ རླུང་རྩལ་གཡོ་རྩོལ་ལས་འདས་པའི༔ ཐིག་ལེ་འོད་སྐུར་ཤིགས་སེ་ཤིག༔ ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ མགྲིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་འཁོར་ལོ་ན༔ ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་སྐུའི་ལྷ་ཚོགས་བཞུགས༔ མཚན་བཟང་དཔེ་བྱད་ལས་འཁྲུངས་པའི༔ ཐིག་ལེ་འོད་སྐུར་ཡ་ལ་ལ༔ ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ སྤྱི་བོ་བདེ་ཆེན་འཁོར་ལོ་ན༔ སྐུ་གསུམ་འདུས་པའི་ལྷ་ཚོགས་བཞུགས༔ འབྲས་བུ་འདུས་པའི་རྩེ་མོ་ན༔ ཁྲོ་རྒྱལ་གད་རྒྱངས་ཡ་ལ་ལ༔ ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ རང་ལུས་རྒྱལ་བའི་ཕོ་བྲང་དེར༔ འཁོར་ལོ་བཞི་བརྩེགས་འོད་ཀྱི་ཀློང༔ རིག་པ་རང་བྱུང་ལྷ་ཚོགས་རྣམས༔ འོད་ཀྱི་ཕུང་པོར་ལམས་སེ་ལམ༔ རང་བབ་ཆེན་པོའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས༔ རང་བཞིན་དག་པའི་ངང་དུ་བཞུགས༔ གཞི་ལ་གཞི་བཞག་གུས་ཕྱག་འཚལ༔ རང་སྣང་འགགས་མེད་མཆོད་པ་འབུལ༔ བླང་དོར་གཉིས་མེད་མཐོལ་ལོ་བཤགས༔ ལྷུན་གྲུབ་ཡེ་སངས་རྗེས་ཡི་རང༔ ཚིག་འདས་བརྗོད་མེད་འཁོར་ལོ་སྐོར༔ འཕོ་འགྱུར་མེད་པར་གསོལ་བ་འདེབས༔ འབྲས་བུ་ཀ་དག་འཐོབ་ཕྱིར་བསྔོ༔ ཀུན་བཟང་ཀློང་དུ་འགྲུབ་པར་ཤོག༔ ཅེས་བྱིན་ཕབ་ཅིང་ཏིང་འཛིན་སོ་སོ་གསལ་གདབ་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་རིགས་བརྟག་པའི་སླད་དུ། ཁྱེད་རང་རྣམས་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བསྐོར་བ་ལན་གསུམ་དུ་བྱས་ཏེ་ཤར་སྒོར་འཁོད་པར་མོས་པ་དང་། སྔར་བྱིན་པའི་ཅོད་པན་ཉིད་ཐལ་མོ་སྦྱར་བའི་བར་དུ་ཟུངས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས་དང་བཅས་ལྟོས་པ་མེད་པར་དོར་ཅིག །ཀྱེ་ཧོ༔ ཀུན་བཟང་རིགས་ལྔའི་ཕོ་བྲང་དུ༔ རིག་པའི་མེ་ཏོག་འདི་དོར་བས༔ སྔོན་ནས་ལས་འཕྲོ་གང་ཡོད་པའི༔ ཡི་དམ་ལྷ་དང་བདག་སྤྲོད་ཅིག༔ ཅེས་འདོར་དུ་གཞུག །དབུས་སུ་བབས་ན་བུདྡྷ་རང་གསལ་རྩལ༔ དེ་བཞིན་དུ་ཤར་དུ་རྡོ་རྗེ་རང་གསལ་རྩལ༔ ལྷོ་རུ་རིན་ཆེན་རང་གསལ་རྩལ༔ ནུབ་ཏུ་པདྨ་རང་གསལ་རྩལ༔ བྱང་དུ་ཀརྨ་རང་གསལ་རྩལ༔ ཞེས་པའི་གསང་མཚན་གདགས། མཚམས་བཞིར་བབས་ན་དངོས་གྲུབ་མེད་པར་གསུངས་སོ། །སློབ་དཔོན་གྱི་ཐུགས་ཀ་ནས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཟེར་ཐུར་མ་ལྟ་བུ་འཕྲོས་ཏེ་ཁྱེད་རང་རྣམས་ཀྱི་གློ་བུར་འཁྲུལ་པའི་སྒྲིབ་གཡོགས་སྐད་ཅིག་གིས་བསལ་ཏེ་དག་པ་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་སྤྱན་ཐོབ་པར་མོས་ཤིག །ཧོ༔ ཇི་ལྟར་མིག་མཁན་རྒྱལ་པོ་བཞིན༔ ཁྱོད་ཀྱི་མ་རིག་འཁྲུལ་པའི་མིག༔ ཉོན་མོངས་གཟུང་འཛིན་ལིང་ཏོག་བསྒྲིབས༔ འདྲེན་མཆོག་རྒྱལ་པོ་བདག་ཉིད་ཀྱིས༔ རིག་རྩལ་ཡེ་ཤེས་ཀློང་དུ་ཕྱེ༔ ཀུན་བཟང་རིགས་ལྔའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟོས༔ ཞེས་མིག་དར་བསལ་ལ། ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ ལྟོས་ཤིག་ལྟོས་ཤིག་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟོས༔ མ་ཡེངས་སེམས་ཀྱིས་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟོས༔ ང་ལ་མཐོང་བ་སྣ་ཚོགས་ཡོད༔ བུ་ཁྱོད་ཅི་ཡི་ངོ་བོར་མཐོང༔ ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་གསོལ་བ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། ཀྱེ་ཀྱེ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ༔ བུ་ཡིས་བལྟས་ཤིང་དཔྱད་པ་ཡིས༔ བླ་མ་སངས་རྒྱས་ངོ་བོར་མཐོང༔ བདག་གི་སྐྱབས་གནས་ཆེན་པོ་འོ༔ ཡང་བླ་མས། ལྟོས་ཤིག་ལས་དང་སྐལ་པ་ཅན༔ དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་དང༔ དཀྱིལ་འཁོར་རྫས་བཀོད་བརྒྱན་པ་དང༔ འཇུག་སྒོ་གཅིག་པའི་སྤུན་གྲོགས་རྣམས༔ ལྟོས་ཤིག་ལྟོས་ཤིག་རིམ་པར་ལྟོས༔ དད་པ་མཆོག་ནི་བསྐྱེད་རེ་རན༔ ཁྱེད་ཀྱིས་དེ་རྣམས་ཅི་རུ་མཐོང༔ ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་དུ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། ཀྱེ་མ་བླ་མ་ཀུན་ཏུ་བཟང༔ དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ནི༔ རྒྱལ་བའི་ཞིང་མཆོག་དམ་པར་མཐོང༔ དེ་ལྟར་རྫས་བཀོད་དེ་རྣམས་ནི༔ དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་མཆོད་པའི་རྟེན༔ འཇུག་སྒོ་གཅིག་པའི་སྤུན་གྲོགས་ནི༔ གསང་སྔགས་ཐེག་ཆེན་སྟོན་པའི་ལམ༔ ཞེས་ཞུ། དེ་ལྟར་ཁྱེད་རང་རྣམས་མ་རིག་པའི་སྒྲིབ་པ་བྲལ་ནས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའི་བརྡ་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་པས་ངེས་པར་གྱིས་ཤིག །རྡོ་རྗེའམ་ཕྱག་ཤིང་གིས་མཚོན་ལ། དབུས་ཟླུམ་ཞིང་དཀར་པོ་ཡོད་པ་ནི༔ ཆོས་དབྱིངས་འགྱུར་བ་མེད་པའི་བརྡ༔ པདྨ་འདབ་བརྒྱད་མཛེས་ཚོན་དུ་ཡོད་པ་ནི༔ རླུང་ལྔའི་དྭངས་མ་དང་ལྡན་པའི་བརྡ༔ གྲུ་བཞིར་ཡོད་པ་ནི༔ འབྱུང་བཞིའི་འོད་དང་ལྡན་པའི་བརྡ༔ ཁྱམས་བཞི་སྒོ་དང་བཅས་པ་ནི༔ ཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞི་རང་ལ་ཚང་བའི་བརྡ༔ པན་ཙ་རེ་ཁཱའི་རྩིག་པ་ནི༔ ཡེ་ཤེས་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་བརྡ༔ རྟ་བབས་རིམ་པ་བཞི་ནི༔ ཚད་མེད་པ་བཞི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་བརྡ༔ འདོད་ཡོན་གྱི་ལྷ་མོས་བསྐོར་པ་ནི༔ འདོད་ཡོན་མ་སྤང་རྒྱན་དུ་ཤར་བའི་བརྡ༔ དྲྭ་བ་དྲྭ་ཕྱེད་དང་ལྡན་པ་ནི༔ གཞི་ལ་འདོད་ཡོན་རྫོགས་པའི་བརྡ༔ རིན་ཆེན་ཕ་གུ་སེར་པོ་ནི༔ འདོད་རྒུ་རང་ལས་འབྱུང་བའི་བརྡ༔ རྡོ་རྗེའི་ར་བས་བསྐོར་བ་ནི༔ སྐྱེ་འགག་འགྱུར་བ་མེད་པའི་བརྡ༔ ཕྱི་ལ་མེ་རིས་བསྐོར་བ་ནི༔ ཉོན་མོངས་རང་གནས་སུ་བསྲེགས་པའི་བརྡ༔ གདུགས་དང་ཆོས་འཁོར་བརྩེགས་པ་ནི༔ ཤེས་བྱ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་བརྡ༔ གསེར་གྱི་ཏོག་བཙུགས་པ་ནི༔ སྐྱེ་མེད་དོན་དང་ལྡན་པའི་བརྡ༔ ཧོ༔ ལས་དང་སྐལ་པ་ལྡན་པ་རྣམས༔ ཕྱི་རྡུལ་ཚོན་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བརྟེན་ནས༔ ནང་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ངང་དུ་གསལ་ཐོབས་ཤིག༔ ཀུན་བཟང་རིགས་ལྔའི་དཀྱིལ་འཁོར་འདི༔ རང་གི་རིག་པའི་ཡུལ་ཡིན་ནོ༔ རིག་པའི་གནས་ཡིན་ནོ༔ དགའ་བ་དང་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་ལ་ཡིད་ལ་ཆོངས་ཤིག༔ དེ་ནས་རྫས་ཀྱི་བརྡ་དོན་བསྟན་པའང་འདི་བཞིན་དུ་ངེས་འཚལ། ཀྱེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ ཡིད་མ་ཡེངས་པའི་ངང་ལ་གསོན་ཅིག༔ བུམ་པ་ལྔ་རུ་ཡོད་པ་ནི༔ རིགས་ལྔ་རང་ལ་ཡོད་པའི་བརྡ༔ ཤེལ་ལྔ་ནི༔ གཞི་ཀ་དག་ཏུ་ཡོད་པའི་བརྡ༔ རྨ་བྱའི་མདོངས་ལྔ་ནི༔ སྒྲོན་མ་བཞི་རང་ལ་ཡོད་པའི་བརྡ༔ མདའ་ལྔ་ནི༔ ཤེས་རབ་ལྔ་རུ་མཚོན་པའི་བརྡ༔ མེ་ལོང་ལྔ་ནི༔ ཡེ་ཤེས་ལྔ་རུ་མཚོན་པའི་བརྡ༔ དར་སྣ་ལྔ་ནི༔ རླུང་ལྔ་མཚོན་པའི་བརྡ༔ ཕུར་པ་བཞི་ནི༔ རྣམ་དག་དབྱིངས་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་བརྡ༔ གྲི་བཞི་ནི༔ རྣམ་རྟོག་གཟུང་འཛིན་འཇོམས་པའི་བརྡ༔ གཏོར་མ་ཚོགས་མཆོད་བཤམས་པ་ནི༔ འདོད་ཡོན་རང་ལས་འབྱུང་བའི་བརྡ༔ བརྡ་དོན་རྟོགས་པར་གྱིས་ཤིག༔ ཡིད་ཀྱི་དཀྱིལ་དུ་ཆོངས་ཤིག༔ ཅེས་ངོ་སྤྲད། དེ་རྣམས་ཀྱིས་དབང་གི་སྔོན་འགྲོའི་ཆོས་རྣམས་གྲུབ་པ་ལགས། དབང་བསྐུར་དངོས་ལ་རྣམ་གྲངས་བཞི་ཡོད་པ་ལས་ཐོག་མར་སྤྲོས་བཅས་བུམ་པའི་དབང་བསྐུར་བ་ཡིན་པས་འདུན་པ་འདི་བཞིན་དུ་མཛོད་ཅིག །བུམ་པ་རྣམས་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་རང་བཞིན་འོད་ལྔའི་གཞལ་མེད་ཁང་གི་ནང་དུ། རིག་པ་སྐུ་ལྔའི་ཚོམ་བུ་གདོད་ནས་རང་གསལ་ཆེན་པོར་བཞུགས་པ་ལས་འོད་ཟེར་བདུད་རྩི་ཁ་དོག་ལྔའི་རྒྱུན་སོ་སོར་བྱུང་། ཁྱེད་རང་རྣམས་ཀྱི་གནས་ལྔར་ཞུགས། སྒྲིབ་པ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་དག །སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་མངོན་དུ་བྱས་པར་མོས་ཤིག །དབུས་བུམ་སྤྱི་བོར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ བུམ་པ་ཆོས་དབྱིངས་ཟླུམ་པོ་ནི༔ ཕྱི་ནང་མེད་པ་གཞལ་ཡས་ཁང༔ རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཡབ་ཡུམ་བཞུགས༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་པས༔ དབྱིངས་ཀྱི་གནས་ལུགས་རྟོགས་པར་ཤོག༔ ཨོཾ་བུདྡྷ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨོཾ༔ བུམ་ཆུ་ཐིགས་པ་སྤྱི་བོར་བླུག །ཁར་སྦྱིན་པ་གནས་གཞན་བཞི་ལའང་འགྲེ། ཤར་བུམ་སྙིང་གར་གཏུགས་ཏེ། ཧཱུྃ༔ མེ་ལོང་རང་གསལ་བུམ་པ་རུ༔ མ་སྐྱེས་སྙིང་པོའི་གཞལ་ཡས་ཁང༔ རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཡབ་ཡུམ་བཞུགས༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་པས༔ གསལ་སྟོང་ཆེན་པོའི་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ ཧཱུྃ་བཛྲ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ ལྷོའི་བུམ་པ་མགྲིན་པར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ བུམ་པ་མཉམ་ཉིད་ཟླུམ་པོ་སྟེ༔ རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་གཞལ་ཡས་ཁང༔ རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་ཡབ་ཡུམ་བཞུགས༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་པས༔ བསམ་པ་ལྷུན་གྲུབ་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ ཏྲཱཾ་རཏྣ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཏྲཱཾ༔ ནུབ་བུམ་ལྟེ་བར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ བུམ་པ་སོར་རྟོག་ཟླུམ་པོའི་ནང༔ མ་སྐྱེས་ཆགས་བྲལ་གཞལ་ཡས་ཁང༔ སྣང་བ་མཐའ་ཡས་ཡབ་ཡུམ་བཞུགས༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་པས༔ ཆགས་མེད་འཛིན་བྲལ་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ ཧྲཱིཿཔདྨ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧྲཱི༔ བྱང་གི་བུམ་པ་གསང་གནས་སུ་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ བུམ་པ་བྱ་བ་ནན་ཏན་དབང༔ ཡེ་ཤེས་ཟང་ཐལ་གཞལ་ཡས་ཁང༔ དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་ཡབ་ཡུམ་བཞུགས༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་པས༔ རང་བྱུང་རང་རྩལ་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ ཧཱ་ཀརྨ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱ༔ ཞེས་བུམ་པ་ལྔས་དབང་བསྐུར། དེས་སྤྲོས་བཅས་བུམ་པའི་དབང་ཐོབ། ལུས་དང་རྩའི་སྒྲིབ་པ་དག །སྣང་སྲིད་གཞིར་བཞེངས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་བསྒོམ་པ་ལ་དབང་། འབྲས་བུ་སྐུ་ལྔ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ས་བོན་མཐུ་ཅན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་སྤྲོས་མེད་གསང་བའི་དབང་བསྐུར་བ་ཡིན་པས་འདུན་པ་འདི་བཞིན་དུ་མཛོད་ཅིག །ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་རང་སར་གྲོལ་བའི་སྟོང་ཉིད་བྷན་ཛ་བདེ་སྐྱོང་གི་ནང་དུ། ཡེ་ཤེས་ལྔ་ལྡན་བདེ་ཆེན་བདུད་རྩིའི་བཅུད་དུ་འཁྱིལ་བས་ཁྱེད་རང་ལ་དབང་བསྐུར་ཅིང་མྱངས་པས། འཁོར་ལོ་ལྔའི་དྭངས་མའི་ཐིག་ལེ་མི་ཤིགས་བདེ་བ་ཆེན་པོར་སྨིན་པར་མོས་ཤིག །དབུས་ཀྱི་ཐོད་པ་སྤྱི་བོར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ གཏི་མུག་རང་གྲོལ་ཐོད་པ་ལ༔ ཆོས་དབྱིངས་ཡེ་ཤེས་བཅུད་ཀྱིས་གཏམས༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་པས༔ སྐུ་གསུམ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་ཤོག༔ ཨོཾ་ཝཱཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨོཾ༔ བཅུད་མྱང་དུ་གཞུག་པ་གཞན་ལ་འགྲེ། ཤར་གྱི་ཐོད་པ་སྙིང་གར་གཏུགས་ལ། ཧཱུྃ༔ ཞེ་སྡང་རང་གྲོལ་ཀ་པཱ་ལར༔ མེ་ལོང་ཡེ་ཤེས་བཅུད་ཀྱིས་གཏམས༔ སྐལ་ལྡན་བུ༴ མངོན་སུམ་སྣང་བ་མཆེད་པར་ཤོག༔ ཧཱུྃ་ཝཱཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ ལྷོའི་ཐོད་པ་མགྲིན་པར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ ང་རྒྱལ་རང་གྲོལ་ཀ་པཱ་ལར༔ གཉིས་མེད་ཡེ་ཤེས་བཅུད་ཀྱིས་གཏམས༔ སྐལ་ལྡན་བུ༴ གོང་འཕེལ་སྣང་བ་འབྱེད་པར་ཤོག༔ ཏྲཱཾ་ཝཱཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཏྲཱཾ༔ ནུབ་ཀྱི་ཐོད་པ་ལྟེ་བར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ འདོད་ཆགས་རང་གྲོལ་ཀ་པཱ་ལར༔ སོར་རྟོག་ཡེ་ཤེས་བཅུད་ཀྱིས་གཏམས༔ སྐལ་ལྡན་བུ༴ རིག་པ་ཚད་ཕེབས་དབང་ཐོབ་ཤོག༔ ཧྲཱིཿཝཱཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧྲཱི༔ བྱང་གི་ཐོད་པ་གསང་བར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ ཕྲག་དོག་རང་གྲོལ་ཀ་པཱ་ལར༔ བྱ་གྲུབ་ཡེ་ཤེས་བཅུད་ཀྱིས་གཏམས༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་དབང་བསྐུར་པས༔ ཆོས་ཉིད་ཟད་སར་སྐྱོལ་བར་ཤོག༔ ཧཱ་ཝཱཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱ༔ དེས་སྤྲོས་མེད་གསང་བའི་དབང་ཐོབ། ངག་རླུང་གི་སྒྲིབ་པ་དག །རང་བྱུང་རྩོལ་མེད་རྡོ་རྗེའི་བཟླས་པ་ལ་དབང་། འབྲས་བུ་གསུང་ལྔ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ས་བོན་མཐུ་ཅན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་མེད་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་བསྐུར་བ་ཡིན་པས་དམིགས་པ་འདི་ལྟར་སྒོམས་ཤིག །མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱག་རྒྱ་མ་ལག་ཏུ་གཏད་པས་ཁྱེད་རང་རྣམས་དཀྱིལ་འཁོར་ཁྱབ་བདག་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་དང་། རིག་མ་ཀུན་ཏུ་བཟང་མོ། མཁའ་གསང་རྡོ་རྗེ་དང་པདྨར་གསལ་བས། ལྷན་སྐྱེས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འོད་གསལ་ཀ་དག་གི་ས་ལ་བསྒྲལ་བར་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས། དགའ་བཞིའི་ཡེ་ཤེས་ལུགས་འབྱུང་དང་ལུགས་ལྡོག་ཉམས་སུ་མྱོང་། ལྷན་སྐྱེས་བདེ་ཆེན་འགྱུར་མེད་དུ་བརྟན། སྣང་སྲིད་ཀྱི་རྟོག་ཚོགས་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་འཁོར་ལོར་ཤར། དྭངས་མའི་ཐིག་ལེ་རྡུལ་བྲལ་འཕོ་མེད་དུ་དྭངས་པར་མོས་ཤིག །རིག་ཙཀ་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ སྣང་སྲིད་ཡོངས་གྲོལ་གཞལ་ཡས་འདིར༔ བདག་ཉིད་ཀུན་བཟང་ཡབ་ཡུམ་སྟེ༔ བདེ་སྟོང་བྷ་ག་རྡོ་རྗེའི་དབང༔ སྐལ་ལྡན་བུ་ལ་བསྐུར་བར་བྱ༔ མཆེད་ལྕམ་རྣམས་ཀྱིས་འདིར་སྤྱོད་ཅིག༔ ཐབས་ཤེས་གཉིས་མེད་རོལ་པ་ལས༔ ཡེ་ཤེས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་འབར༔ སྐད་ཅིག་བདེ་བ་མྱོང་བ་བཞིན༔ དེ་དུས་བསམ་བརྗོད་རང་སར་འགག༔ གཉིས་མེད་བྱང་སེམས་འདྲེས་པ་བཞིན༔ སྣང་སྲིད་འཁོར་བའི་ལས་རྣམས་ཀུན༔ ཆོས་དབྱིངས་བདེ་བའི་ཀློང་དུ་ཐིམ༔ དོན་འདི་སོམས་ལ་བདེ་ལ་སྤྱོད༔ ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་དབང་ཐོབ་ནས༔ སྨྲ་བརྗོད་བྲལ་བའི་ཡུལ་དང་མཇལ༔ སྐྱེ་མེད་ཀུན་བཟང་འབྲས་བུ་ཐོབ༔ ཧཱུྃ་ཙིཏྟ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ དེས་ཤིན་ཏུ་སྤྲོས་མེད་ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་ཐོབ། ཡིད་དང་ཐིག་ལེའི་སྒྲིབ་པ་དག །བདེ་སྟོང་ཟུང་འཇུག་ཀ་དག་གི་གནས་ལུགས་བསྒོམ་པ་ལ་དབང་། འབྲས་བུ་ཐུགས་ལྔ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ས་བོན་མཐུ་ཅན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་རབ་ཏུ་སྤྲོས་མེད་བརྡ་དང་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་བསྐུར་བ་ཡིན་པས་འདི་ལྟར་ངེས་པར་མཛོད་ཅིག །མར་མེ་གསལ་བ་རེ་རེ་ལག་ཏུ་གཏད་ལ། ཨེ་མ་སྐལ་ལྡན་ཕོ་མོ་ཀུན༔ མ་ཡེངས་གསོན་ཅིག་ཡིད་ལ་ཟུངས༔ ལག་ཏུ་ཁྱེར་བའི་སྒྲོན་མེ་འདི༔ གཟུགས་འོད་མདངས་གསུམ་དུས་གཅིག་འཆར༔ དེ་གསུམ་ཅི་ཡི་ངོ་བོར་འཛིན༔ ཞེས་དྲིས་པས་མར་མེ་ཉིད་རང་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་རང་བཞིན་རྩལ་སྣང་གསུམ་དུ་ཤེས་དགོས་ཏེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་དབྱིབས་དང་། དེ་ལ་རང་བབས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་གསལ་མདངས་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱུང་བའི་འོད་ཟེར་གསུམ་པོ་མར་མེ་གཅིག་གི་ངོ་བོར་སྣང་སྟོང་དབྱེར་མེད་དུ་ཡོད་པ་ལྟར། རང་སེམས་རྩ་བྲལ་སྟོང་པའི་རང་མདངས་འཁོར་འདས་ཀྱི་སྣང་བ་སྣ་ཚོགས་སུ་ཤར་ཡང་། དོན་ལ་དབྱེར་མེད་ཡེ་སྟོང་ཀ་དག་ཆེན་པོ་ལས་འོད་གསལ་གྱི་རང་རྩལ་འགགས་པ་མེད་པར་ཅིར་ཡང་འཆར་བའི་དོན་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག །ཨེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ མར་མེ་གཞི་སྟོང་འཛིན་པ་མེད༔ དེ་ལས་གསལ་བའི་མདངས་ནི་ཕྱུང༔ མདངས་ཀྱིས་སྣང་གཟུགས་སོ་སོར་འབྱེད༔ མར་མེའི་དཔེ་རྟགས་དེ་བཞིན་དུ༔ སེམས་ནི་གཞི་སྟོང་རྩ་བྲལ་ཏེ༔ དེ་ལས་མ་འགགས་རང་རྩལ་འཆར༔ རྩལ་གྱིས་སྣང་བ་ཡུལ་ཁམས་འཛིན༔ གཉིས་འཛིན་འཁྲུལ་པ་དེ་ལས་བྱུང༔ དེ་ལ་མ་རིག་དམ་དུ་འཛིན༔ མུ་མེད་འཁོར་བ་ཉིད་དུ་འཁྱམས༔ དེ་ལ་ངོ་སྤྲོད་འདི་ལྟར་རོ༔ ཨེ་མ་སྐལ་ལྡན་རིགས་ཀྱི་བུ༔ གཞི་ལ་འཁྲུལ་པ་མེད་མོད་ཀྱང༔ རྟེན་འབྲེལ་འཆར་སྒོ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ དོན་དམ་ཚིག་གིས་མི་རྟོགས་ཀྱང༔ མངོན་སུམ་གདིང་ཐོབ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ རིག་པ་དྲི་མ་མེད་མོད་ཀྱང༔ ལམ་གྱི་འཆར་ཚུལ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ ཀ་དག་གྲོལ་རྒྱུ་མ་མཆིས་ཀྱང༔ རླུང་རིག་དག་ཚུལ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ ཐེག་པའི་འཇུག་སྒོ་མང་ན་ཡང༔ གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ ཤར་ཚུལ་སྣང་བ་རྒྱ་ཆེ་ཡང༔ ངོ་བོར་གདིང་ཐོབ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ ཚིག་མཐའི་སྤྲོས་པ་མང་ན་ཡང༔ གྲགས་སྟོང་དོན་མཐོང་ངོ་མཚར་ཆེ༔ སྣང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱང༔ རང་ཐོག་གྲོལ་བ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ གཉིས་ཆོས་ཟད་པའི་སེམས་ཉིད་དེ༔ གཞི་གནས་གདིང་ཐོབ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ གཞི་ལ་གཞིར་བཞག་རིག་པ་དེ༔ རྫོགས་སངས་རྒྱས་པ་ངོ་མཚར་ཆེ༔ ཞེས་བརྗོད་ལ་དོན་སྤྲད་པར་བྱའོ། །དེས་རབ་ཏུ་སྤྲོས་མེད་ཚིག་དབང་རིན་པོ་ཆེ་ཐོབ། སྒོ་གསུམ་ཆ་མཉམ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དག །འོད་གསལ་དབྱིངས་རིག་མངོན་སུམ་གྱི་དོན་བསྒོམ་པ་ལ་དབང་། འབྲས་བུ་ཡོན་ཏན་དང་ཕྲིན་ལས་ལྔ་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ས་བོན་མཐུ་ཅན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་རྟོག་པ་བསྐྱེད། ཤིས་བརྗོད་རྒྱས་པར་སྤེལ་ཞིང་མེ་ཏོག་འཐོར། དེ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྤྲུལ་པའི་གཏེར་ཆེན་པདྨ་གླིང་པའི་ཟབ་གཏེར་ཕ་རྒྱུད་མ་རྒྱུད་གཉིས་མེད་ཀྱི་སྐོར་གསུམ་ལས། ཕ་རྒྱུད་ཀུན་བཟང་དགོངས་འདུས་ཀྱི་དབང་ཆོག་མ་བུ་ཀུན་གྱི་བཅུད་འདུས་ནོར་བུའི་སྒྲོན་མེ་ཉིད་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་པས་སོགས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱར་ལ་དམ་ཚིག་བསྒྲག་གཟུང་། གཏང་རག་མཎྜལ་སོགས་སྤྱི་ལྟར་བྱ། གསུམ་པ་རྗེས་ཀྱི་བྱ་བ། དཔོན་སློབ་ལྷན་ཅིག་པའམ་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཚོགས་མཆོད་རྒྱས་པར་འབུལ་ཞིང་། བཀའ་སྲུང་གཏོར་ཆོག་དང་། བསྐུལ་གཏོར་སྐྱོང་ནས་ཤིས་བརྗོད་ཀྱི་བར་ལས་བྱང་ལྟར་མཐར་དབྱུང་ངོ་། །གཉིས་རྟོག་མཚན་མ་ཀ་དག་དབྱིངས་སུ་ཟད། །གློ་བུར་འཁྲུལ་སྣང་འོད་གསལ་སྦུབས་སུ་ཞུགས། །དེ་ལས་ཡེ་ཤེས་སྣང་བ་ཕྱམ་བརྡལ་བས། །མཁའ་མཉམ་སྲིད་པའི་མུན་སྟུག་དྭངས་བྱེད་ཤོག །འདི་འང་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་གཏེར་གྱི་མཛོད་ཆེན་པོར་ཤིན་ཏུ་གཅེས་པའི་དབྱིག་གི་མཆོག་རྣམས་སྡུད་པའི་དགོས་འབྱུང་སྙིང་པོའི་བཙས་སུ། གཏེར་གཞུང་གསེར་གྱི་མཎྜལ་ལ་མཚམས་སྦྱོར་གཡུའི་ཕྲ་བཏབ་སྟེ། གཏད་མེད་རྒྱ་ཡན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་པདྨ་གར་དབང་བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས་པའི་སྡེས་རྫོང་ཤོད་བདེ་གཤེགས་འདུས་པའི་སྒྲུབ་གནས་ཆེན་པོར་བགྱིས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ།། །།\nRetrieved from "http://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-SHI-012&oldid=128604"\nThis page was last edited on 22 February 2019, at 15:21.