Terdzo-DZI-059 - Rinchen Terdzö\n'jam pa'i dbyangs kyi thugs sgrub\nVolume 49 (ཛི) / Pages 731-736 / Folios 1a1 to 3b2\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 49 > Text #60 (Scroll to Bottom)\nmnga' ris paN chen pad+ma dbang rgyal. 'jam pa'i dbyangs kyi thugs sgrub. In Rin chen gter mdzod chen mo pod zhe dgu pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 49) by 'jam mgon kong sprul, 731-736. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2018.\npad+ma rgyal po ye shes rol pa rtsal gyi gsang gter ro\nྈ འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་ཐུགས་སྒྲུབ་བཞུགས་སོ༔ མངའ་པཎ་རིག་འཛིན་ཡོངས་འདུས། ྈྈྈྈྈྈྈྈྈྈྈྈྈ ཀུན་བཟང་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ༔ ཚད་མེད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་མྱུར་འགྲུབ་ཕྱིར༔ འཇམ་དབྱངས་ཐུགས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་འདི་ཉིད་ལ༔ སྦྱོར་བ་དངོས་གཞི་རྗེས་ཀྱི་རིམ་པས་བསྟན༔ དང་པོ་སྐྱབས་འགྲོ་ཚད་མེད་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང༔ ཚོགས་གསག་ཆུ་གཏོར་མཎྜལ་ཚོགས་ལ་འབད༔ ཁྱད་པར་བྱིན་རླབས་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་ནི༔ མཁའ་ལ་འཇམ་དབྱངས་ལྷ་ཚོགས་དཔག་མེད་རྣམས༔ སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་རྒྱས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད༔ སངས་རྒྱས་ཀུན་དངོས་བླ་མའི་ངོ་བོར་བལྟ༔ དེ་ལ་གདུང་ཤུགས་གསོལ་བ་གདབ་པ་ནི༔ ཨེ་མ་ཧོ༔ རྒྱ་ནག་རི་བོ་རྩེ་ལྔའི་ཕོ་བྲང་དུ༔ སངས་རྒྱས་སྐུ་ཡི་སྤྲུལ་པ་འཇམ་པའི་དབྱངས༔ སྟེང་འོག་ཕྱོགས་བཞིར་སྐུ་ཡིས་འགྲོ་དོན་མཛད༔ སྐུ་ཡི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འཁོར་གྱིས་བསྐོར༔ འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གྱི་ལྷ་ཚོགས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས༔ ཟག་མེད་བློ་གྲོས་ཤེས་རབ་སྣང་བ་དང༔ ཚིག་དང་དོན་བཅས་དབང་འབྱོར་བྱིན་གྱིས་རློབས༔ ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་མ་ཧཱ་གུ་རུ་མཉྫུ་ཤྲཱི་པྲ་ཛྙཱ་ཝརྡྷ་སིདྡྷི་ཧཱུྃ༔ དེ་ལྟར་བརྒྱ་སྟོང་བསྙེན་ཅིང་གསོལ་བ་གདབ༔ ཐུན་མཚམས་འཇམ་དཔལ་ཐུགས་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ནས༔ སྔགས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་གསེར་གྱི་ཕྲེང་ལྟར་བྱུང༔ བདག་གི་སྨིན་མཚམས་མཛོད་སྤུའི་བུ་ག་ནས༔ རིམ་གྱིས་ཞུགས་ནས་ལུས་ཀྱི་ནང་ཀུན་གང༔ བདེ་གཤེགས་བྱང་སེམས་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་རླབས་རྣམས༔ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཐོབ་པར་བསམ་བྱས་ཏེ༔ ཛཿཧཱུྃ་བཾ་ཧོཿས་ལྷ་ཚོགས་རང་ལ་བསྟིམ༔ མ་བཅོས་འགྱུར་མེད་མཐའ་བྲལ་ངང་དུ་བཞག༔ དེ་ནི་སྔོན་འགྲོའི་གདམས་པ་ཨེ་མ་ཧོ༔ ྈྈྈ ྈྈ གཉིས་པ་བསྐྱེད་བཟླས་རྫོགས་པའི་རིམ་པ་ལ༔ དང་པོ་རྣམ་དག་འོད་ལྔའི་ཞིང་ཁམས་སུ༔ སྟོང་རིག་ཤེས་པ་མུཾ་ཡིག་གསེར་གྱི་མདོག༔ ཚ་ཟེར་རབ་འཕྲོས་མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད༔ དེ་ཉིད་གསལ་གདབ་མི་འཇིགས་སེང་གེའི་ཁྲི༔ པདྨ་ཉི་ཟླ་བརྩེགས་པའི་གདན་སྟེང་དུ༔ འཇམ་དབྱངས་དཔའ་བོ་གུར་གུམ་གསར་པའི་མདོག༔ ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་རལ་གྲི་ཨུཏྤལ་སྟེང༔ སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པའི་གླེགས་བམ་འོད་ཟེར་འབར༔ ཞི་བ་གཞོན་ནུ་ཟུར་ཕུད་འོད་ཀྱིས་མཛེས༔ རིན་ཆེན་མང་པོའི་རྒྱན་འཕྱང་རབ་འབར་བ༔ འཁོར་དུ་དྲྭ་བ་ཅན་གྱི་འོད་དང་ནི༔ སྐྲ་ཅན་ལྷ་མོ་དབྱངས་ཀྱི་གསུང་ལྡན་མ༔ སེམས་དཔའི་ཚོགས་བཅས་ཤེས་དང་ཤེས་བྱའི་བདག༔ མ་ལུས་གསལ་གདབ་མ་ཡེངས་དར་ཅིག་བསྒོམ༔ གཞན་ཡང་རབ་དཀར་ཀུནྡའི་མདོག་ཅན་དང༔ ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་འཇམ་དབྱངས་སྐུ་རུ་བསྐྱེད༔ ྈྈ ྈྈྈ གཉིས་པ་བཟླས་བརྗོད་དང་པོ་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི༔ ཐུགས་ཀར་དྭངས་མའི་ཐིག་ལེ་ཟླུམ་པོའི་ནང༔ རབ་དཀར་འཁོར་ལོ་དཀར་པོ་རྩིབས་དྲུག་པ༔ དེ་སྟེང་མུཾ་ལ་སྔགས་ཀྱིས་བསྐོར་བར་བལྟ༔ ལྕེ་སྟེང་དྷཱིཿལས་རལ་གྲི་དྷཱིཿས་མཚན་པ༔ གསལ་གདབ་རླུང་བཟུང་ཤེས་རབ་མ་ལུས་འཕྲོག༔ ཐུགས་ཀའི་འཁོར་ལོ་དག་ལ་བསྟིམ་ཞིང་བཟླ༔ འོད་ཟེར་རལ་གྲི་ཕྲ་མོའི་ཚོགས་འཕྲོས་པས༔ མི་ཤེས་མུན་བཅོམ་ཤེས་རབ་འཕེལ་བར་བསམ༔ གཉིས་པ་དབུགས་ཀྱི་རྟས་བསྒྱུར་དྷཱིཿམང་བཟླ༔ དེ་བཞིན་ཨ་ཨ་ཨ་ཞེས་གསང་སྔགས་བཟླ༔ གསུམ་པ་ངག་གི་རང་སྒྲ་སྔགས་ཡིན་ཕྱིར༔ བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡི་གེ་དྲུག་པར་བཟླ༔ ཨོཾ་ཝཱ་གི་ཤྭ་རི་མུཾ༔ ཨོཾ་ཨ་ར་པ་ཙ་ན་དྷཱི༔ ཨོཾ་ཝཱ་ཀྱེ་དཾ་ན་མ༔ དེ་བཞིན་ཨ་ཡི་སྔགས་ཀྱང་བརྒྱ་སྟོང་སོགས༔ ཐུན་བཞིར་བཅད་དེ་བཟླས་པས་གཟུངས་སྤོབས་དང༔ ཤེས་རབ་སྙིང་རྗེ་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་འགྱུར༔ ྈྈ ྈྈྈ གསུམ་པ་རྫོགས་རིམ་ནམ་མཁར་ཨ་དཀར་པོ༔ རྒྱུ་སྐར་ཆེན་པོ་དྭངས་གསལ་འཚེར་བ་ལྟར༔ ཨ་ཡིག་རང་སྒྲ་རྒྱུན་དུ་སྒྲོག་པར་བསྒོམ༔ དེ་དོན་སྐྱེ་མེད་ཡི་གེ་ཨ་ཡིན་ཏེ༔ ཨ་ཡི་རང་བཞིན་བརྟགས་ན་སྒྲ་མཐར་སྟོང༔ སྟོང་པའི་རང་བཞིན་ཤེས་པས་གྲོལ་འགྱུར་ཕྱིར༔ སྟོང་ཉིད་བཅོ་བརྒྱད་ཨ་ལ་རྣམ་པར་བརྟག༔ རང་ལུས་ཨར་གྱུར་ཨ་ཡང་ནམ་མཁར་ཡལ༔ ཨ་དང་གཉིས་མེད་མཐར་ཐུག་ནམ་མཁར་དག༔ མཐའ་དང་དབུས་མེད་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ངང༔ ཐོག་མཐའ་མེད་པའི་རིག་པས་གྲོལ་འགྱུར་ཕྱིར༔ ཟང་ཐལ་མ་བཅོས་སོ་མར་ལྷན་ནེར་བཞག༔ སྐྱེ་མེད་རང་མདངས་འགག་མེད་འོད་ལྔར་གསལ༔ གསལ་བའི་དུས་ན་ངོ་བོ་སྟོང་པར་གནས༔ གཉིས་མེད་ཟུང་འཇུག་དོན་ལ་རྟག་ཏུ་བསྒོམ༔ དེ་ནི་དངོས་གཞིའི་གདམས་པ་ཨེ་མ་ཧོ༔ ྈྈྈ ྈྈ རྗེས་ནི་དོན་དམ་མཚན་རབ་བརྗོད་བྱ་ཞིང༔ སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེའི་རྩལ་སྦྱོང་བསྔོ་བ་བྱ༔ སྨོན་ལམ་གདབ་ཅིང་འགྲོ་དོན་ཐོས་བསམ་སྦྱང༔ འགག་མེད་རྟོགས་ན་བྱང་ཆུབ་མྱུར་ཐོབ་འགྱུར༔ དེ་ནི་རྗེས་ཀྱི་གདམས་པ་ཨེ་མ་ཧོ༔ ྈྈྈ ྈྈ པདྨ་རྒྱལ་པོ་ཡེ་ཤེས་རོལ་པ་རྩལ་གྱི་གསང་གཏེར་རོ།། །།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-DZI-059&oldid=127133"\nThis page was last edited on7January 2019, at 17:29.


Terdzo-NYI-004 - Rinchen Terdzö\ndpal mgon zhal bzhi pa'i gtor dbang mtshams sbyor gyis brgyan pa phrin las stobs skyed\nVolume 38 (ཉི) / Pages 41-52 / Folios 1a1 to 6b4\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 38 > Text #4 (Scroll to Bottom)\n'jam mgon kong sprul. dpal mgon zhal bzhi pa'i gtor dbang mtshams sbyor gyis brgyan pa phrin las stobs skyed. In Rin chen gter mdzod chen mo pod so brgyad pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 38) by 'jam mgon kong sprul, 41-52. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\n'di'ang rin po che gter gyi mdzod chen po legs par sdud pa'i skabs su nye bar mkho ba'i cha rkyen du gyur pas/_pad+ma gar dbang phrin las 'gro 'dul rtsal gyis rdzong shod bde gshegs 'dus pa'i sgrub gnas chen por bgyis pa dge legs 'phel\n༄༅། །དཔལ་མགོན་ཞལ་བཞི་པའི་གཏོར་དབང་མཚམས་སྦྱོར་གྱིས་བརྒྱན་པ་ཕྲིན་ལས་སྟོབས་སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། ན་མོ་གུ་རུ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་ཡ། ཧེ་རུ་ཀ་དཔལ་སྲིན་པོའི་གཟུགས། །བདུད་འདུལ་ནག་པོ་ཆེར་བཞེངས་པ། །གང་ལ་བཏུད་ནས་གཏོར་དབང་གི །མཚམས་སྦྱོར་དགོད་ལ་གནང་བ་སྩོལ། །ཞིང་སྐྱོང་དབང་པོ་སྟོབས་འཕྲོག་ཞལ་བཞི་པའི་གཏོར་དབང་བགྱི་བའི་སྐབས་སུ་བབས་པ་ན། སྦྱོར་བ་ནི། གོང་དུ་རིག་འཛིན་ཐུགས་ཐིག་གམ་བདག་བསྐྱེད་ཡི་དམ་གང་ལ་བརྟེན་པའི་མཆོད་གཏོར་བཤམ། དེ་མདུན་སྟེགས་གཙང་མར་མཎྜལ་ལ་འབྲུ་ནག་ཁྲག་ཆང་གིས་གཤེར་བའི་ཚོམ་བུ་ལྔ་བཀོད། དེ་སྟེང་ཐོད་པའམ་ཟངས་ལྕགས་ཀྱི་སྣོད་དུ་དམར་གཏོར་ཟུར་གསུམ་སྙིང་གཟུགས་མ་ལ། འཁོར་མདུན་ནས་བརྩམ་སྟེ་གྲུ་གསུམ་སྦྲུལ་དཀྲིས། གྲུ་གསུམ་དམར་ནག །གྲུ་གསུམ་གཡས་གཅུས་གཟའ་མིག་ཅན། གྲུ་གསུམ་རྐྱང་པ་རྣམས་ཕྱོགས་བཞིར་བཞག །མཐེབ་ཀྱུ་མང་པོས་བསྐོར། མེ་རིའི་རྒྱན་དང་སྐུ་ཙཀ་བཙུགས། དར་ནག་གི་གདུགས་ཕུབ་པ་བཞག །དེ་མདུན་མཆོད་གཏོར་ཟུར་གསུམ་གཙོ་འཁོར་ལྔ་པ་དང་སྨན་རཀ །དྲག་པོའི་ཉེར་སྤྱོད་རྣམས་བཤམ། ལྕགས་ཧོམ་དུ་ཟན་ལིང་དང་བསྒྲལ་ཕུར་གྱིས་མཚོན་མཁོ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཚོགས་པར་བྱས་ལ། བདག་བསྐྱེད་བཟླས་པ་དང་བཅས་པ་བྱ། གོང་དུ་མ་སོང་ན་མཆོད་པ་བྱིན་རླབས། ལས་བྱང་ལས་བཞི་རྣམ་རོལ་ལམ་དངོས་རོལ་ལྟར་གཏོར་མ་བྱིན་རླབས་ནས་མདུན་བསྐྱེད་དྲང་བསྟིམ་མཆོད་པ་གཏོར་འབུལ་བསྟོད་པའི་བར་དུ་སོང་ནས། བཟླས་པས་ཐུགས་རྒྱུད་བསྐུལ་བ་ནི། མགོན་པོ་འཁོར་བཅས་ཀྱི་ཐུགས་ཀར་ཉི་མ་ལ་གནས་པའི་ཧཱུྃ་ཡིག་གི་མཐར་སྔགས་ཀྱི་ཕྲེང་བས་བསྐོར་བ་ལ་བདག་གི་ཐུགས་ཀའི་ས་བོན་གྱིས་བསྐུལ་བས་ཅི་འདོད་པའི་ལས་རབ་འབྱམས་ཐོགས་མེད་དུ་སྒྲུབ་པར་བསམ་ལ་གོང་ནོན་གྱི་བཟླས་པ་ཅི་རིགས་པ་བྱས་ནས། ཨོཾ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་བི་ཀཱ་ལ་ཏྲི་ཡཾ་ཛཿཧཱུྃ་ཧཱུྃ་ཕཊ༔ ཞེས་ཅི་འགྲུབ་བཟླ། ཡུམ་དང་འཁོར་བཞི་ལ། ཨོཾ་ཀཱ་ལི་དེ་བཱི་ཧཱུྃ་བྷྱོ་ཧཱུྃ་ཕཊ༔ ཨོཾ་ནཱ་ག་རཀྴ་ཧཱུྃ་ཕཊ༔ ཨོཾ་ཡ་མ་རཱ་ཛ་ཧཱུྃ་ཕཊ༔ ཨོཾ་རཱ་ཧུ་ལ་ཧཱུྃ་ཕཊ༔ ཨོཾ་རཀྴ་ས་ཧཱུྃ་ཕཊ༔ ཅེས་པ་རྣམས་ཀྱང་བཟླ། སྐོང་རྫས་བྱིན་བརླབས་ལ་སྐོང་བཤགས་བྱས་ཏེ་སློབ་མ་གཞུག་པར་གནང་བ་ནོད་པས་དགྱེས་བཞིན་བསྩལ་བར་མོས། དེ་ནས་དངོས་གཞི་སློབ་མ་ལས་བུམ་གྱི་ཆུས་ཁྲུས་བྱ། བགེགས་གཏོར་བཏང་ལ། བདེན་བརྗོད་བཅས་བསྐྲད་ཅིང་སྲུང་འཁོར་བསྒོམ། ཆོས་བཤད་ཁྱད་པར། དེའང་རྒྱལ་བའི་བསྟན་སྐྱོང་ནག་པོ་ཆེན་པོ་བདུད་དགྲའི་སྟོབས་འཕྲོག་དཔལ་མགོན་ཞལ་བཞི་པའི་གདམས་སྐོར་ཟབ་རྒྱས་འགའ་ཞིག་གཏེར་མའི་ཕྱོགས་ལས་བྱོན་པ་དང་། ཕྱིས་འགྱུར་གསར་མའི་ལོ་པཎ་གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་དར་རྒྱས་སུ་བཞུགས་པ་ལས། སྐབས་སུ་བབས་པ་འདི་ནི། སངས་རྒྱས་ཀུན་དངོས་གུ་རུ་པདྨ་ཐོད་ཕྲེང་རྩལ་དུར་ཁྲོད་བསིལ་བའི་ཚལ་དུ་བཞུགས་པའི་སྐབས་ཤིག །རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་མུ་སྟེགས་པ་ཤོར་ཏེ་ཆོས་འཁོར་རྣམས་བཤིགས་ཤིང་གཏོར། ཕྱི་པའི་བསྟན་པ་ཆེར་འཕེལ་བའི་ཚེ་བསིལ་ཚལ་རང་བྱུང་མགོན་པོའི་རྡོ་སྐུའི་ཐུགས་ཀ་ནས་འོད་སྔོན་པོ་ཞིག་འཕྲོས་པའི་རྩེ་ལས་མགོན་པོ་འདི་ཉིད་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྣང་སྲིད་གཡོ་བའི་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོས་བྱུང་སྟེ། ང་རོའི་སྒྲས་བདུད་འདུལ་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཐུགས་དམ་བསྐུལ་ཏེ་སླར་རྡོ་སྐུའི་ཐུགས་ཀར་ཐིམ་པ་ན། གུ་རུ་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲུབ་ཐབས་ལས་སྦྱོར་གྱི་སྐོར་མང་དུ་མཛད་དེ་མགོན་པོ་ཉིད་རྦད་ཅིང་བསྐུལ་པས་མུ་སྟེགས་སྡེ་དཔུང་བསྟན་པ་དང་བཅས་ཐལ་བར་བརླགས། ནང་པའི་བསྟན་པ་སྔར་བཞིན་རྒྱས་པར་གྱུར། དེའི་ཚེ་སྒྲུབ་སྐོར་རྣམས་རིམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེས་ཏེ་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་སྐབས་སུ་ཕྱི་རབས་ཀྱི་དོན་དུ་ཟབ་གཏེར་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་ལ་སྦ་བར་མཛད་པ་ལས། བསྡུས་པ་ཟབ་ཅིང་འདྲིལ་བ་འོ་མའི་ནང་གི་རྩི་མར་ལྟ་བུ་འདི་ཉིད་ལོ་ཆེན་བཻ་རོ་ཙ་ན་ལ་གདམས་ཏེ་བླ་སྒྲུབ་རིག་འཛིན་ཐུགས་ཐིག་གི་བཀའ་སྲུང་དུ་བཞག་ནས་བྲག་དམར་གཡའ་མ་ལུང་དུ་གཏེར་རྒྱས་བཏབ་པ། ཕྱིས་ལོ་ཆེན་ཉིད་ཀྱི་སྐུའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་སྔ་འགྱུར་བསྟན་པའི་ཉི་མ་འགྲོ་འདུལ་རིག་འཛིན་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེས་སྤྱན་དྲངས་པའི་བཀའ་སྲུང་དྲེགས་པ་ལྕམ་དྲལ་གྱི་སྲོག་དབང་། གཏོར་མ་ལ་བརྟེན་པའི་སྨིན་བྱེད་ཟབ་མོ་བསྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་ཀྱིས་མཚམས་སྦྱར་ནས་མཎྜལ་འབུལ་དུ་གཞུག །སློབ་དཔོན་དཔལ་ཧེ་རུ་ཀ་དངོས་སུ་གསལ་བ་ལ་དད་གུས་གདུང་བས་གསོལ་བ་གདབ་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། བདེ་གཤེགས་བླ་མ་བདག་ལ་དགོངས༔ གདུག་པ་འདུལ་ཞིང་བསྟན་སྲུང་ཕྱིར༔ བཀའ་སྲུང་དྲེགས་པ་ལྕམ་དྲལ་གྱི༔ བྱིན་རླབས་དབང་བསྐུར་བསྩལ་དུ་གསོལ༔ ལན་གསུམ་ཞུས་པའི་ལན་དུ་བླ་མས། གསོན་ཅིག་དད་ལྡན་སྙིང་གི་བུ༔ བསྟན་པ་རིན་ཆེན་བསྲུང་བ་དང༔ དམ་ཆོས་སྒྲུབ་པའི་བགེགས་ཞིའི་ཕྱིར༔ སྦྱིན་པར་བྱ་ཡི་གཞན་དུ་མིན༔ ཞེས་གནང་བ་སྦྱིན་ཅིང་དམ་ཚིག་གི་གནད་ལ་བཀར་བ་ལ་ཇི་ལྟར་བསྒོས་པའི་ཐ་ཚིག་ལས་མི་འདའ་བར་རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པའི་མོས་པས་འདིའི་རྗེས་ཟློས། ཁྱོད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བཀའ་བསྩལ་ལས༔ ནམ་ཡང་འདའ་བར་མི་བགྱི་འོ༔ ཞེས་ཞུ། དམ་ཚིག་རྡོ་རྗེའི་ཆུ་སྙིང་གི་དབུས་སུ་དཔང་པོར་རྟག་ཏུ་གནས་པ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག །ས་མ་ཡ་ཨ་མྲྀཏ་ཧཱུྃ༔ ཞེས་དམ་ཆུ་བདུད་རྩི་སྦྱིན། སློབ་དཔོན་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་གཙོ་བོ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པ་ལ་རྩ་གསུམ་ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་མངོན་སུམ་བཞིན་དུ་བཞུགས་པའི་སྤྱན་སྔར། རྒྱུན་བཤགས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པས་གསག་སྦྱོང་སྤེལ་གསུམ་ཚུལ་བཞིན་བྱ་བའི་འདུན་པས་འདིའི་རྗེས་ཟློས་མཛོད། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་དཔལ། །སོགས། དེ་ནས་བྱིན་རླབས་ཀྱི་གཞི་དགོད་ཅིང་ཡེ་ཤེས་པ་དབབ་པ་ཡིན་པས་གཞན་དུ་མ་ཡེངས་པར་ཁྱེད་རང་དཔལ་ལྡན་ནག་པོ་ཆེན་པོའི་སྐུ་འདི་ལྟར་དུ་སྒོམས་ཤིག །ཨོཾ་མ་ཧཱ་ཤཱུནྱ་ཏཱ་ཛྙཱ་ན་དྷརྨ་དྷཱ་ཏུ་སོགས་མངོན་རྟོགས་ལྟར་བརྗོད་པ་ལས། སྟོང་པའི་ངང་ལས་ཕྱོགས་ཀུན་རབ་འཇིགས་ཀྱི། །དུར་ཁྲོད་ཆེན་པོ་འཇིགས་ཤིང་སྐྱི་གཡའི་དབུས༔ བྷྲཱུྃ་ལས་མཐིང་ནག་གྲུ་གསུམ་གཞལ་ཡས་ཁང༔ རྒྱ་ཁྱོན་ཆོས་དབྱིངས་དང་མཉམ་ལྟེ་བ་རུ༔ པདྨ་ཉི་ཟླ་དྲེགས་པ་བསྣོལ་བའི་སྟེང༔ མཐིང་ནག་ཧཱུྃ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཁྲོ་བོའི་རྒྱལ༔ མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་དྲེགས་པ་ཀུན་འདུལ་ནི༔ ཞལ་བཞི་ཕྱག་བཞི་མི་བཟད་རྔམ་པའི་གཟུགས༔ གཡས་དཀར་གཡོན་དམར་དབུས་མཐིང་སྟེང་ཞལ་ལྗང༔ གཡས་པའི་ཕྱག་གཉིས་གྲི་གུག་རལ་གྲི་གདེངས༔ གཡོན་གཉིས་ཐོད་ཁྲག་རྡོ་རྗེའི་དབྱུག་པ་བསྣམས༔ དམར་སེར་རལ་པ་གྱེན་བརྫེས་ཁྲོ་ཆུང་སྤྲོ༔ གཡས་གཡོན་རྡོ་རྗེའི་གཤོག་པ་རྣམ་པར་གདེངས༔ དུར་ཁྲོད་ཆས་དང་དཔལ་གྱི་ཆས་བཅུས་སྤྲས༔ ཞབས་གཉིས་དོར་སྟབས་དྲེགས་པའི་སྙིང་གར་བརྫིས༔ གསང་བའི་ཡུམ་མཆོག་རེ་ཏི་སྔོ་སྐྱའི་མདོག༔ ཁ་ཊྭཱཾ་ནད་རྐྱལ་འཛིན་ཅིང་ཡབ་དང་འཁྲིལ༔ རབ་འཇིགས་མེ་དཔུང་འབར་བའི་ཀློང་དུ་གསལ༔ ཞེས་གཙོ་བོ་ཡབ་ཡུམ་དུ་བསྐྱེད་ནས། དེའི་དཔྲལ་བར་ཨོཾ་དཀར་པོ། མགྲིན་པར་ཨཱཿདམར་པོ། ཐུགས་ཀར་ཧཱུྃ་སྔོན་པོས་མཚན་པ་དང་། སློབ་དཔོན་གྱི་ཐུགས་ཀ་ནས་ཀྱང་འོད་ཟེར་ལྕགས་ཀྱུའི་དབྱིབས་ཅན་ནམ་མཁའ་གང་བར་འཕྲོས་པས་ཕྱོགས་བཅུའི་ཞིང་ཁམས་རབ་འབྱམས་དང་། ཁྱད་པར་མེ་རི་འབར་བ་དང་བསིལ་བ་ཚལ་སོགས་རང་བྱུང་དུར་ཁྲོད་ཆེན་པོ་རྣམས་ནས་ཡེ་ཤེས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་ཁྱེད་རང་ལ་ཐིམ་པས་གཉིས་མེད་དུ་གྱུར་པར་མོས་ཤིག །རོལ་མོའི་སྒྲ་དྲག་པོ་དང་གུ་གུལ་ཚིལ་ཆེན་གྱི་དུད་པ་བཅས་སྤྲོ་ན་སྤྱན་འདྲེན་བརྗོད། སྔགས་མཐར། ཨཱ་ཝེ་ཤ་ཡ་ཨཱ་ཝེ་ཤ་ཡ་ཨ་ཨཱ༔ བཏགས་པ་དྲག་ཏུ་བརྗོད་ལ་དབབ། རྒྱ་གྲམ་སྤྱི་བོར་བཞག་ལ། ཡེ་ཤེས་པ་རབ་ཏུ་གནས་པར་བྱས་པར་མོས་ཤིག་ཏིཥྛ་བཛྲ༔ ཞེས་བསྟིམ། དེ་དག་གིས་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རིམ་པ་རྣམས་གྲུབ་ནས། གཏོར་དབང་དངོས་གཞི་བགྱི་བ་ལ་དམིགས་འདུན་འདི་རྣམས་རིམ་པར་གསལ་ཐོབས་ཤིག །དབང་གཏོར་བཏེགས་ལ། གཏོར་སྣོད་གྲུ་གསུམ་མཐིང་ནག་འབར་བའི་གཞལ་ཡས་ཁང་ཆེན་པོར། གཏོར་མ་དཔལ་ལྡན་ནག་པོ་ཆེན་པོ་ཞལ་བཞི་པ་ཡབ་ཡུམ་འཁོར་དྲེགས་པའི་སྡེ་དཔོན་བཞི་དང་སྤྲུལ་པ་ཡང་སྤྲུལ་ལས་བྱེད་དྲེགས་ཚོགས་དཔག་ཏུ་མེད་པས་བསྐོར་ཏེ་བཞུགས་པའི། མགོན་པོའི་དཔྲལ་བ་ནས་འོད་ཟེར་མེ་ཕུང་ཨོཾ་ཡིག་དཀར་པོའི་ཚོགས་ཆར་བབས་པ་ལྟར་བྱུང་། ཁྱེད་རང་གི་དཔྲལ་བར་ཐིམ་པས་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསགས་པའི་སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་གིས་བསལ། སྐུའི་དབང་དང་བྱིན་རླབས་དངོས་གྲུབ་མ་ལུས་པ་ཐོབ། ཁྲག་འཐུང་རྡོ་རྗེ་སྲིན་པོའི་སྐུ་མི་ཟད་པ་རྒྱན་གྱི་འཁོར་ལོ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པར་གྱུར་པར་མོས་ཤིག །གཏོར་མ་དཔྲལ་བར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ གཞན་གྱིས་མི་ཐུབ་དཔའ་བོ་ཆེ༔ བདུད་སྡེ་འཇོམས་མཛད་མཐུ་སྟོབས་ཅན༔ རྒྱལ་བའི་བསྟན་པའི་སྲོག་ཤིང་ཆེ༔ འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་སྟོབས་པོ་ཆེ༔ དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་སྲིན་པོ་ཆེའི༔ སྐུ་ཡི་བྱིན་རླབས་འདིར་སྩོལ་ཅིག༔ ཨོཾ་ཤྲཱི་བཛྲ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་སརྦ་ས་མ་ཡ་བཛྲ་ཀཱ་ཡ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨོཾ༔ མགོན་པོའི་མགྲིན་པ་ནས་འོད་ཟེར་མེ་ཕུང་ཨཱཿཡིག་དམར་པོའི་ཚོགས། སོགས་དང་། མགྲིན་པར་ཐིམ་པས་ངག་གི་སྒོ་ནས་སོགས། གསུང་གི་དབང་སོགས་བསྒྱུར། གཏོར་མ་མགྲིན་པར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ བདེ་གཤེགས་ཀུན་གྱི་ནུས་པའི་འཕྲུལ༔ ཁྲོ་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དཔལ་ཆེན་པོ༔ བསྟན་པ་སྐྱོང་མཛད་མཐུ་བོ་ཆེ༔ དཔལ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་ནག་པོ་ཆེའི༔ གསུང་གི་ནུས་སྟོབས་བྱིན་རླབས་མཆོག༔ འདི་ལ་སྦྱིན་པར་མཛད་དུ་གསོལ༔ ཨོཾ་ཤྲཱི་བཛྲ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་སརྦ་ས་མ་ཡ་བཛྲ་ཝཱ་ཀ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨཱ༔ མགོན་པོའི་ཐུགས་ཀ་ནས་འོད་ཟེར་མེ་ཕུང་ཧཱུྃ་ཡིག་སྔོན་པོའི་ཚོགས་སོགས་དང་། སྙིང་གར་ཐིམ་པས་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོགས། ཐུགས་ཀྱི་དབང་སོགས་བསྒྱུར། གཏོར་མ་སྙིང་གར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ ཡེ་ཤེས་དབྱིངས་ལས་མ་གཡོས་ཀྱང༔ གདུག་པ་བདུད་ཀྱི་སྡེ་འདུལ་བར༔ སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱིས་དབང་བསྐུར་བའི༔ མཐུ་སྟོབས་དྲག་པོ་ཆེན་པོ་ཡི༔ ཐུགས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་ནུས་པ་ཀུན༔ འདི་ལ་སྦྱིན་པར་མཛད་དུ་གསོལ༔ ཨོཾ་ཤྲཱི་བཛྲ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་སརྦ་ས་མ་ཡ་བཛྲ་ཙིཏྟ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ༔ མགོན་པོའི་ལྟེ་བ་ནས་འོད་ཟེར་མེ་ཕུང་སྭཱ་ཡིག་སེར་པོའི་ཚོགས་སོགས་དང་། ལྟེ་བར་ཐིམ་པས་ཉོན་མོངས་པ་ལས་གྱུར་པའི་སོགས། ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་སོགས་བསྒྱུར། གཏོར་མ་ལྟེ་བར་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ དྲག་པོ་ཆེན་པོ་མ་རུངས་ཤུགས་ཆེ་བ༔ སྲིན་པོའི་དབང་པོ་བྱད་མའི་གཤེད་ཆེན་པོ༔ རྣལ་འབྱོར་དཔལ་མགོན་ཆེན་པོའི་ཡོན་ཏན་གྱིས༔ བྱིན་རླབས་ནུས་པ་འདི་ལ་སྦྱིན་པར་མཛོད༔ ཨོཾ་ཤྲཱི་བཛྲ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་སརྦ་ས་མ་ཡ་བཛྲ་གུ་ཎ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་སྭཱ༔ མགོན་པོའི་གསང་བ་ནས་འོད་ཟེར་མེ་ཕུང་ཧཱ་ཡིག་ལྗང་གུའི་ཚོགས་སོགས་དང་། གསང་བར་ཐིམ་པས་ཤེས་བྱ་ལས་གྱུར་པའི་སོགས་དང་། ཕྲིན་ལས་ཀྱི་དབང་སོགས་བསྒྱུར། གཏོར་མ་གསང་གནས་སུ་བཞག་ལ། ཧཱུྃ༔ རྒྱལ་བསྟན་ཆོས་འཁོར་ཡོངས་ཀྱི་མགོན༔ དུར་ཁྲོད་ཀུན་གྱི་བདག་པོ་ཆེའི༔ དྲག་རྩལ་མི་བཟད་ཕྲིན་ལས་ཀྱི༔ སྟོབས་ནུས་འདི་ལ་སྦྱིན་པར་མཛོད༔ ཨོཾ་ཤྲཱི་བཛྲ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་སརྦ་ས་མ་ཡ་བཛྲ་ཀརྨ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱ༔ སླར་ཡང་གཏོར་མ་དཔལ་ལྡན་ནག་པོ་ཆེན་པོ་འཁོར་དང་བཅས་པ་དངོས་སུ་གསལ་བ་ཁྱེད་རང་ལ་གཏད་ཅིང་བཀའ་བསྒོས་པས། སྔོན་གྱི་ཐུགས་དམ་གཉན་པོ་དྲན་ཏེ་མགོན་སྐྱབས་དཔུང་གཉེན་གཡེལ་མེད་དུ་མཛད་ཅིང་ཕྲིན་ལས་ཐོགས་མེད་དུ་སྒྲུབ་པའི་བྲན་དུ་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ཏེ་དམ་ཚིག་གི་སྲོག་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པར་མོས་ཤིག །གཏོར་མ་ལག་ཏུ་གཏད་ལ། ཧཱུྃ༔ སྔོན་ཚེ་རྒྱལ་བའི་སྤྱན་སྔ་རུ༔ ཇི་ལྟར་ཁས་བླངས་དམ་བཅས་བཞིན༔ རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་སྐྱོང་བ་དང༔ དམ་ལྡན་རྡོ་རྗེའི་བུ་འདི་ཡི༔ མགོན་དང་དཔུང་གཉེན་བྲན་དང་གྲོགས༔ མཛད་ཅིང་དམ་ཚིག་གཅིག་པར་མཛོད༔ ཨོཾ་ཤྲཱི་བཛྲ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་ཡ་སཱ་ན་རཱ་ཛ་སརྦ་ས་མ་ཡ་རཀྵནྟུ༔ གཏོར་མ་རང་གནས་སུ་བཞག །མདུན་དུ་ཧོམ་ལིང་གདབ་ཕུར་རྣམས་བཀོད་ལ། མཐའ་རྟེན་མངོན་སྤྱོད་དྲག་པོའི་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གནང་བ་སྦྱིན་པ་ཡིན་པས། ཁྱེད་རང་རྡོ་རྗེ་ནག་པོ་ཆེན་པོའི་གསལ་སྣང་དང་ང་རྒྱལ་བརྟན་པོའི་ངང་། ཐུགས་ཀ་ནས་ལས་བྱེད་ཕོ་ཉ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་སྤྲོས་ཏེ་གནོད་བྱེད་དགྲ་བགེགས་ཐམས་ཅད་དབང་མེད་དུ་བཀུག་སྟེ་མདུན་གྱི་རྟེན་ལ་ཐིམ་པར་མོས་ཤིག །ཨེ་ཡཾ་ཛྭ་ལ་རཾ། བྲུབ་ཁུང་ཡངས་ཤིང་གཏིང་ཟབ་པའི་ནང་དུ་གནོད་བྱེད་དགྲ་བགེགས་འབྱུང་པོ་དངོས་སུ་གསལ་བར་གྱུར། ན་མོ། རིག་འཛིན་རྩ་བརྒྱུད་སོགས་བདེན་སྟོབས་ལན་གསུམ་བརྗོད་ལ་བཀུག །ཕུར་བུ་གཏད་ལ། དེ་ལྟར་བསྒྲལ་བྱའི་ཞིང་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྫོང་འཕྲང་སྲོག་གི་གནད་དང་། གསལ་བ་གསུམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པས་གདབ་པའི་ལས་ལ་འཇུག་འཚལ། ལིང་ག་ལ་ཕུར་པ་གདབ་ཏུ་གཞུག་སྟེ། ཨོཾ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་བི་ཀཱ་ལ་ཏྲི་ཡཾ་ཛ༔ ཀཱ་ལི་དེ་བཱི་ཧཱུྃ་བྷྱོ་ཧཱུྃ༔ ནཱ་ག་རཀྴ་ཡ་མ་རཱ་ཛཿརཱ་ཧུ་ལ་རཀྵ་ས་ཏྲིག་ནན༔ ཨེ་ཧུར་ཐུམས་ཛ༔ གནོད་བྱེད་བྱད་མ་མཱ་ར་ཡ་རྦད༔ སྲོག་ལ་ཛ༔ སྙིང་ལ་རྦད༔ རྩ་ལ་བྲེང་ཤག༔ ཛཿཁྲམ་ཡ་ཕཊ༔ ཅེས་དྲག་ཏུ་བརྗོད། སླར་ཧོམ་སོགས་ལག་ཏུ་གཏད་ལ། བྷྱོ༔ དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི༔ ཕྲིན་ལས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ཡི༔ དྲག་པོས་སྒྲོལ་བྱེད་མཐུ་དབང་འདི༔ ཁྱོད་ལ་སྦྱིན་བྱ་བླང་བར་གྱིས༔ ཨོཾ་ཤྲཱི་བཛྲ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་ཡ་སརྦ་ས་མ་ཡ་གནོད་བྱེད་བྱད་མ་མཱ་ར་ཡ་རྦད༔ དེང་ནས་བརྩམ་སྟེ་རང་འདོད་ཀྱི་འཁྲིས་མེད་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་སྲུང་བའི་སླད་དུ་མངོན་སྤྱོད་དྲག་པོའི་ཕྲིན་ལས་ཟབ་མོས་དགྲ་དང་བགེགས་ཀྱི་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱིས་ཤིག །ཅེས་གདམས་ལ་ཤིས་བརྗོད་བྱ། དེས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་སྐྱོང་ཆེན་པོ་མ་ཧཱ་ཀཱ་ལ་ཞལ་བཞི་པའི་སྲོག་དབང་གཏོར་མའི་བྱིན་རླབས་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་པས། རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་དམ་ཚིག་གི་རིམ་པ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དཔལ་ལྡན་ནག་པོ་ཆེན་པོའི་དམ་ཚིག་རྒྱུད་དང་མན་ངག་ལས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ཚུལ་བཞིན་བསྲུང་སྙམ་པས་འདིའི་རྗེས་ཟློས། གཙོ་བོས་ཇི་ལྟར་སོགས་དམ་ཚིག་ཁས་ལེན། གཏང་རག་མཎྜལ་ཕྱིན་དབང་རྗེས་རྣམས་སྤྱི་མཐུན་བྱ། རྗེས་ཀྱི་བྱ་བ་སླར་ཡང་གཏོར་མཆོད་ཁ་གསོས་ལ་སྐོང་བཤགས་དང་། གཏང་རག་མཆོད་བསྟོད། ནོངས་པ་བཤགས་ཤིང་ཡིག་བརྒྱ་བརྗོད། རྟེན་ཡོད་ན་ཡེ་ཤེས་པ་བརྟན་བཞུགས་བྱ། མེད་ན་གཤེགས། དམ་ཚིག་པ་རང་ལ་བསྡུ། བདག་བསྐྱེད་རྗེས་རིམ་གང་འོས་སྐབས་བསྟུན་བྱས་ལ་དགེ་བསྔོ་ཤིས་པ་བརྗོད་པས་མཐའ་རྒྱས་སུ་བྱའོ། །མ་རུངས་བདུད་སྡེའི་དཔུང་གི་སྟོབས། །ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་ཤུགས་ཀྱིས་འཕྲོག །ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་འཁོར་འདས་ཀྱི། །དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོར་བདག་གྱུར་ཅིག །འདིའང་རིན་པོ་ཆེ་གཏེར་གྱི་མཛོད་ཆེན་པོ་ལེགས་པར་སྡུད་པའི་སྐབས་སུ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པས། པདྨ་གར་དབང་ཕྲིན་ལས་འགྲོ་འདུལ་རྩལ་གྱིས་རྫོང་ཤོད་བདེ་གཤེགས་འདུས་པའི་སྒྲུབ་གནས་ཆེན་པོར་བགྱིས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ།། །།\nRetrieved from "http://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-NYI-004&oldid=117319"\nThis page was last edited on4January 2018, at 15:58.


སྐལ་བཟང་བཀྲ་ཤིས། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༠༦ཚེས་༢༨ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།］《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་འདིའི་བྱུང་བ་དང་ལྟ་བ་བརྗོད་དེ། དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་སོགས་བསྟན་འབྱུང་རྣམས་སུ་ཡེར་པའི་གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་གསལ་པོར་འཁོད་ཡོད་ཀྱང་དེ་དག་ཏུ་བསྟན་བཅོས་འདིའི་མཚན་བྱུང་མི་འདུག་པ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་འ་ཞ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ཚད་མ་ཀུན་བཏུས་རིགས་གཏེར་》དུ་《གཏན་ཚིགས་ངེས་པའི་གལ་མདོ་》སོགས་ལས་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་དཔག་སྐོར་གྱི་ལུང་མང་དུ་དྲངས་འདུག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་འདི་ལས་ལུང་དྲངས་མི་འདུག་པ་སོགས་རྒྱུ་མཚན་དུ་དྲངས་ནས། བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་ཚུལ་དང་། གཏེར་མའི་བསྟན་བཅོས་དངོས་ཡིན་མིན་ལ་དོགས་སློང་བྱས་འདུག\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] གལ་མདོ། ཚད་མ། དབུ་མ། བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ། ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག\n《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》ནི་རྫོགས་ཆེན་དང་ཚད་མ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པའི་རྩོད་གཞི་ཅན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན་པས། བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཁྲོད་དུ་བསྟན་བཅོས་དེ་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་ངམ་ཚད་མ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་གང་ཡིན་ཐད་ལ་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ཡོད།①དེས་ན། བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ཡང་སྙིང་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་པ་ཤེས་རྟོགས་ཟབ་མོ་འོང་རྒྱུ་གལ་ཆེ་བས་འདིར་ཅུང་ཟད་དཔྱད་ན། བསྟན་བཅོས་དེའི་བྱུང་བ་སྐོར་ལ། མཛད་བྱང་དུ། “ ལྷ་ས་གཡེར་པའི་གཏེར་དུ་བོན་དབང་ཚུལ་ལ་སོགས་ཏེ།། གཏེར་གྱི་སྒོ་འབྱེད་གསུམ་གྱིས་བསྙེམས་པའོ།།”ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་དམུ་བོན་དྲན་པ་ནམ་མཁའ་དང་བ་གོར་བེེ་རོ་ཙ་ན་གཉིས་ཀྱིས་གཏེར་དུ་སྦས་ཤིང་། སུམ་པ་དབང་ཚུལ་སོགས་མི་གསུམ་གྱིས་ལྷ་སའི་ཡེར་པའི་གཏེར་ནས་དྲངས་པའི་གཏེར་དུ་གཏོགས་པར་སྣང་། གཏེར་མ་དེའི་སྐོར་ལ་《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》ལས། “དམུ་བོན་དྲན་པ་ནམ་མཁའ་དང་། བ་གོར་བེེ་རོ་ཙ་ན་གཉིས་ཀྱིས། རིན་ཆེན་རྒྱ་གར་བོན་སྒོ་འདི། བོད་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ཡང་དབེན།ལྷ་ས་ཡེར་པའི་རྫོང་ལ་སྦས། གཏེར་བདག་གསུམ་ལ་གཏད་དོ།། དེ་ནས་གཙང་གི་བན་དེ་མི་གསུམ་གྱིས་གྲོས་བྱས་ཏེ།སུམ་པ་དབང་ཚུལ་དང་། སྒྲེ་ཚུལ་སེང་། རྐྱང་བུ་དབང་ཕྱུག་གྲགས་གསུམ་གྱིས། ཁ་བྱང་ཅིག་ཁྱེར་ནས། བསམ་ཡས་སུ་ཆོས་གཏེར་འཚོལ་དུ་ཕྱིན་པས། ལོ་གཅིག་གཉིས་སུ་ཐོག དེར་ཡར་ལོག་པས། གཉིས་དྲག་ཤོས་གསུམ་འོང་ནས་གཏེར་མེད་པར་ངོ་ཚ་ཟེར་ཏེ། ཡེར་པ་བཙལ་བས།གཏེར་སྒོ་ཕྱེས་ནས་བྲོས་འོང་སྟེ། གཏེར་བདག་མ་མཆོད་པར། ཐོ་ཆོའི་སྐྱོན་གྱིས་བན་དེ་གསུམ་ཀ་བཙན་གཟེར་གྱིས་གྲོངས་ནས། གཏེར་ཤོག་རྣམས་འདག་ཚ་ཁུད་ཀྱི་གཉན་སྟོན་ལྷ་འབར་ལ་བབས་སོ། དེའི་སྲས་གཉན་སྟོན་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་ལུང་བཀྲོལ་ལོ།”②ཞེས་འཁོད་འདུག དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ནང་ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ལེགས་བཤད་མཛོད་》དུའང་གོང་གི་གསུང་སྒྲོས་རྣམས་《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》དང་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་དུ་འཁོད་འདུག འོན་ཀྱང་། བསྟན་འབྱུང་དེ་དག་ཏུ་འཁོད་པའི་ལྷ་ས་ཡེར་པའི་གཏེར་ཀྱི་ཐེམ་བྱང་ཁྲོད་དུ་《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཚན་བྱུང་མི་འདུག③དེ་བས། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་ངེས་པའི་ཚད་མ་》ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ལྷ་ས་ཡེར་པའི་གཏེར་མ་ཡིན་མིན་ལ་དོགས་པ་ཅུང་ཟད་མཆིས། 《ཐུའུ་བཀན་གྲུབ་མཐའ་》ལས། གཏེར་སྟོན་དུ་གྲགས་པ་འགའ་ཞིག་གིས་རང་གིས་བཅོས་ནས་སྦས་ཏེ་བཏོན་པའི་བརྫུས་མའང་ཡོད།④ཞེས་འཁོད་པ་ནང་བཞིན། གཏེར་མ་ཡིན་ཟེར་ཚད་གཏེར་མ་དངོས་ཡིན་པར་མ་ངེས། ཡིན་ཡང་གཏེར་མ་གཤའ་མར་ཁས་བླངས་ཆོག་པའང་འགའ་རེ་སྣང་སྟེ། དེང་སང་བོན་པོར་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་གྱི་མཁས་དབང་སྐོར་ཞིག་གིས་གཏེར་སྟོན་དེ་ཉིད་ཆོས་ལུགས་རང་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་མེད་པའི་སྤྱིར་བཏང་གི་མི་ཡིན་པ་མ་ཟད་ལོ་རྒྱུས་མཁན་པོས་གཏེར་སྟོན་དེ་དག་ངོ་སྤྲོད་གནང་སྐབས་དེ་རྣམས་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་བསྟན་རྒྱུ་ཡོད་ཚུལ་འཁོད་མི་འདུག་པའི་རིགས་གཏེར་རྫུན་མིན་ཚོད་ཅེས་བཞེད་འདུག⑤དཔེར་ན། དུས་རབས་བཅུ་པའི་མཇུག་ཙམ་ལ་ལྷོ་བལ་ནས་ཐོན་པའི་ཨ་ཙ་ར་མི་གསུམ་གྱིས་བསམ་ཡས་ནས་རྙེད་པའི་བྱང་གཏེར་དང་། རྔོན་པ་གསུམ་གྱིས་ས་དོང་དྲུས་སྐབས་རྙེད་པའི་བོན་དཔེ་དང་།དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་ལུག་རྫི་ཞིག་གིས་དཔེ་ཆས་གང་བའི་བྲག་ཕུག་ཅིག་རྙེད་པ་སོགས་ལྟ་བུ་ཡིན། གོང་བསྟན་སུམ་པ་དབང་ཚུལ་དང་། འབྲོ་ཚུལ་སེང་། གཅེར་བུ་དབང་ཕྱུག་གསུམ་གྱིས་ཡེར་པ་ནས་དྲངས་པའི་གཏེར་མ་ནི་རིགས་དེར་མི་གཏོགས་པས་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་སྐབས་གཏེར་དུ་སྦས་པའི་གཏེར་མ་དངོས་ཡིན་མིན་བརྡར་ཤ་གཅོད་དཀའ་བའི་ཚོད་དུ་གདའ་། ཡིན་ཡང་། ཡེར་པའི་གཏེར་མ་བྱུང་བའི་ དུས་ཚོད་ནི་མ་མཐར་ཡང་གཏེར་སྟོན་གསུམ་གྱིས་གཏེར་དྲངས་པའི་དུས་སྐབས་ཏེ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ཙམ་ལ་དེད་ཆོག་པར་སེམས། ནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས་གཞིགས་ན། བོན་གྱི་བཀའ་རྟེན་མ་བྱུང་སྔོན་གྱི་ལག་བྲིས་མ་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་སྐབས་དེ་ཤེད་དུ། གཏེར་མ་རྣམས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ལག་བྲིས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡང་བཤུས་བསྐྱར་བཤུས་ཀྱིས་དགོན་སྡེ་དང་གྲོང་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་བརྡལ་ཕྱིན་ཡོད་པར། ཡི་གེ་ཕབ་བཤུས་ཀྱི་རྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་སྔར་གྱི་ནང་དོན་ལ་འགྱུར་བ་ཏོག་ཙམ་རེ་བྱུང་ཡོད་པར་སེམས། ལར་ཡང་གཏེར་མ་ཞེས་པ་ནི་དོན་དངོས་ཐོག་སྔོན་གྱི་དཔེ་ཆ་རྙིང་པ་རྙེད་པ་གང་ཞིག་གི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་དུ་བསྐྱར་བྲིས་སམ་དེ་དག་རྒྱས་པར་སྤྲོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ཐད་བོན་གྱི་དཔེ་ཆ་《གཟེར་མིག་》ཅེས་པ་དེ་དཔེ་མཚོན་ཡག་པོ་ཞིག་ཡིན་སྟེ། གཏེར་སྟོན་དྲང་རྗེ་བཙུན་པ་གསེར་མིག་གིས་ཏུན་ཧོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་ཆའི་ནང་དོན་ཁག་གཅིག་《གཟེར་མིག་》ནང་དྲངས་ཡོད་པ་ལྟར་རོ།།⑥དེས་ན། བོན་ཕྱི་དར་སྐབས་ཀྱི་གཏེར་གྱི་རྣམ་གཞག་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པའི་《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》དུ་འཁོད་པའི་ཡེར་པའི་གཏེར་བྱང་དུ་《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མའི་》མཚན་བྱུང་མི་འདུག་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་གཏེར་མ་དེ་ཉིད་ཡེར་པའི་གཏེར་མ་མིན་ཡང་རྗེས་མིས་ཡིན་ཁུལ་གྱིས་གསར་བཟོ་བྱས་པ་མིན་ནམ་སྙམ། ཡིན་ན་ཡང་། ལྟ་ཚུལ་དེ་ལ་བདེན་དཔང་ཁུངས་བཙུན་པ་ཞིག་ད་དུང་རྙེད་མེད་པས་དཔྱད་གཞིར་ལུས་ཡོད།། དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་བོན་གྱི་གཏེར་མའི་ལོ་རྒྱུས་འཁོད་པའི་བསྟན་འབྱུང་ཁག་ཏུ་ལྷ་ས་ཡེར་པའི་གཏེར་མ་གླེང་སྐབས་《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མའི་》མཚན་བྱང་བྱུང་མི་འདུག་པ་དེ་ནི་དེབ་ཐེར་མཁན་པོས་ཐུགས་མཉམ་མ་བཞག་པའི་དབང་གིས་བསྐྱེད་པའང་ཡིན་སྲིད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། 《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》ནི་སྤ་སྟོན་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོས་དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་ནང་བརྩམས་པ་ཡིན་པས། དུས་རབས་བཞི་ལྷག་གི་ཡར་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་གཏེར་མ་དེ་དག་གི་མཚན་བྱང་བསྟན་འབྱུང་དུ་འཁོད་སྐབས་ཆད་ལྷག་ཏོག་ཙམ་རེ་བྱུང་སྲིད་པ་དང་། 《ལེགས་བཤད་མཛོད་》སོགས་ཕྱིས་བྱུང་བསྟན་འབྱུང་གྲགས་ཅན་ཁག་ཏུ་གཏེར་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་འཁོད་སྐབས་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་འགའ་རེ་མི་འདྲ་བ་མ་གཏོགས་ཕལ་ཆེར་《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》ལས་ཐད་ཀར་བླངས་འདུག་ཅེས་ཚིག་ཐག་བཅད་ནས་བཤད་ཆོག་པས་ན།ཚེས་གཅིག་ནས་འཁྲུལ་ན་གནམ་གང་བར་དུ་འཁྲུལ་ཞེས་པའི་དཔེ་ལྟར། མ་དག་རྒྱུན་འབྱམས་ཀྱི་ནང་དོན་རེ་གཉིས་བྱུང་ཡོད་སྲིད། དེས་ན། 《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན་》དུ་དབུས་གཏེར་གྱི་ནང་གསེས་ཡེར་པའི་གཏེར་མ་སྐོར་གླེང་སྐབས་《གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་གལ་མདོ་ཚད་མའི་》མཚན་བྱང་མི་འདུག་པ་ནི་དེབ་ཐེར་མཁན་པོས་ཐུགས་ཉམས་མ་བཞག་པར་ཆད་ལུས་བྱུང་བའམ། ཡང་ན་བསྟན་འབྱུང་དུ་གཏེར་གྱི་ཐེམ་བྱང་འཁོད་པའི་ཚིག་མཇུག་གི་སོགས་སྒྲའི་ནང་དུ་བསྡུས་ཟེར་ནའང་འགལ་བར་མི་འགྲོ་མོད། འདིར་སྒྲུབ་བྱེད་ཁུངས་ཐུབ་མ་རྙེད་སྔོན་དུ་འོལ་ཚོད་ཀྱི་གཏམ་མི་སྨྲ་བས།ཀུན་གྱིས་མུ་མཐུད་བརྟག་པར་འཚལ།\nནང་དོན་གྱི་ཆ་ནས། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》ནི་ཚད་མའི་རིགས་ལམ་སྤྱད་ནས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་ཕབས་པའི་གཞུང་ཞིག་ཏུ་ལགས་མོད། དབུ་མ་དང་གཞན་སྟོང་གི་ལྟ་བའང་ཅུང་ཟད་འདྲེས་པར་སྙམ། གང་ཡིན་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་དེར།“འཁོར་འདས་ཀྱི་བོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་རང་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དངོས་པོ་དང་མཚན་མ་ཡང་དག་ཏུ་གྲུབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྟག་པའི་མཐའ་རུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། ཤེས་རིག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སུ་གསལ་བ་མ་འགག་པའི་ཕྱིར། ཆད་པའི་མཐའ་རུ་མི་འགྱུར་རོ།།” ཞེས་དང་། “ཁྱད་པར་བླ་མེད་རྫོགས་ཆེན་འདི།། རྟག་ཆད་གཉིས་ལས་གྲོལ་བར་བསྟན།། རྟག་ན་གཡུང་དྲུང་སྙིང་པོ་ཅན།། ཆད་ན་སྐྱེ་མེད་ནམ་མཁའི་དབྱིངས།། རྟག་ཆད་གཉིས་མེད་བོན་གྱི་སྐུ།། རྟག་ཆད་གཉིས་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ།། གྲོལ་དང་མ་གྲོལ་དབྱིངས་ལས་འདས།།”ཞེས་འཁོད་པ་ལས་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་ནི་རྟག་ཆད་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་རུ་མ་ལྷུང་བའི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་ཡོད། དེ་ཡང་དབུ་མ་བའམ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བའི་མཚན་ཉིད་ལ། 《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ་》ལས། “ མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་དབུས་ཁས་ལེན་པས་དབུ་མ་བ་དང་། ཆོས་རྣམས་ལ་བདེན་གྲུབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བ་”⑦ཞེས་འཁོད་པ་གོང་སྨྲོས་གལ་མདོ་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་དགོངས་དང་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་པ་བཞིན་དུ་སོང་། འོ་ན་གལ་མདོར་བསྟན་པའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་དབུ་མ་ནི་དབུ་མ་ཐལ་རང་གཉིས་ལས་གང་ལ་གཏོགས་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་དེར་བདག་མེད་ཕྲ་རགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་དང་དགག་བྱའི་འདོད་ཚུལ་གང་ཡང་བསྟན་མེད་པས་ཐལ་རང་གི་རྣམ་དབྱེ་འབྱེད་ཐབས་བྲལ།⑧ལར་ཡང་བོད་དུ་གྲུབ་མཐའ་ཀུན་གྱིས་རང་ཉིད་གྲུབ་མཐའ་གོང་མ་སྟེ་ཐལ་འགྱུར་པ་ཡིན་པར་ཁས་འཆེས་པ་ལས་རང་རྒྱུད་པ་མན་ཆད་ཡིན་པར་ཁས་འཆེས་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས། རང་རང་ལུགས་ལ་དབུ་མ་པ་ཞེས་པའི་བཤད་སྲོལ་བྱུང་ཡོད། དེ་ལ་ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས། “ཐལ་འགྱུར་བས་གཞལ་ན་རང་རྒྱུད་པ་མན་ཆད་ཀྱི་རང་སྡེ་མཐའ་དག་རྟག་ཆད་ཀྱི་མཐའ་གཉིས་ཀར་ལྷུང་ཡང་། རང་རང་གི་ལུགས་ལ་རྟག་ཆད་ཀྱི་མཐའ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་དབུས་ཁས་ལེན་པར་བརླམས་ནས་དབུ་མ་པར་ཁས་འཆེ་པར་བྱེད་དོ།།”⑨ཞེས་ལེགས་བཤད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་གསུངས་འདུག་པ་དེ་བཞིན་ནོ། ཡང་རྙིང་མ་དང་ཇོ་ནང་པའི་མཁས་པ་འགའ་རེས་དབུ་མར་ཐལ་རང་གི་ཁྱད་པར་མི་ཕྱེ་པར། སྔ་མ་དེས་དབུ་མ་དང་དབུ་མ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་དང་། ཕྱི་མ་དེས་དབུ་མ་དང་དབུ་མ་གཞན་སྟོང་ཞེས་འཇོག་པའི་ལུགས་ཡོད་པ་བཞིན། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིགས་པའི་ཚད་མར་》དབུ་མ་དང་དབུ་མ་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་བསྟན་ཡོད་པ་ལས་བདེན་གཉིས་རྣམ་དབྱེ་ཁས་ལེན་གྱི་མེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་བསྟན་བཅོས་དེར་ཤེས་བྱར་བདེན་པ་ཉག་གཅིག་ཡོད་པ་ནི་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་ཡིན། ཤེས་བྱ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་བདེན་པ་རུ་ཁས་བླངས་ན་རྟག་ཆད་ཀྱི་མཐའ་གཉིས་སུ་ལྷུང་བར་བཞེད་ཡོད་དེ། “དང་པོར་ཁྱོད་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་བྱའི་ཕུག་གཉིས་པར་འགྱུར་རོ།། ང་བདེན་པ་གཉིས་སུ་མི་འདོད་དེ་ཡེ་ནས་ཐིག་ལེ་ཆེན་པོ་གཅིག་གི་ངང་ལས་མ་གཡོས་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་འཕགས་སོ།། ཡང་ཁྱོད་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ཡོད་པར་འདོད་ཅིང་། ཡུལ་དང་སེམས་སུ་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པའི་མཐར་འགྱུར་ལ། དོན་དམ་པར་ཅིར་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང་མེད་པར་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཆད་པའི་མཐའ་རུ་འགྱུར་རོ། ང་ནི་བོན་ཡེ་ནས་གཉིས་སུ་མི་འབྱེད་དེ། སེམས་ཉིད་རང་གསལ་འདོད་པའི་ཕྱིར་མཐའ་གཉིས་ཀྱིས་མ་རེག་སྟེ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ།།”⑩ཞེས་ཤེས་བྱ་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་གཉིས་སུ་རྣམ་པར་དབྱེ་སྲོལ་བཀག་ཡོད་དོ།།\n《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མར་》བྱུང་བའི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་སེམས་ཉིད་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་ཅེས་པ་ནི་རྒྱུད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དང་མིང་སྦྱོར་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཙམ་ལས་དོན་དུ་གཅིག་པར་སོང་འདུག དེ་ལས། “སེམས་ཉིད་འོད་གསལ་ཐིག་ལེ་འདི། དངོས་པོའི་རྫས་སུ་ཡེ་ནས་མེད། ཤེས་རིག་གསལ་བ་ཡེ་ནས་ཡོད། འདི་ཞེས་བསྟན་དུ་ངས་མ་བཏུབ།”ཞེས་དང་། “རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡེ་ནས་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་རིག་པ་ཟང་ཐལ་དུ་གནས་པས། གསར་དུ་བཙལ་མི་དགོས་སོ། དཔེར་ན་ས་གསེབ་ཀྱི་གསེར་དེ་ཡེ་ནས་གསེར་རང་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་བྱའོ།” ཞེས་དང་། “ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་འདོད་པའི་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་དེ་ཡང་དག་པར་མེད་དེ། ཡོད་ན་སྣང་དུ་རུང་བ་ལས་མ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འོ་ན་ས་འོག་ན་གསེར་ཡོད་ངེས་ཀྱང་ཕྱི་སས་སྒྲིབ་སྟེ། མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གསེར་ཉིད་མེད་པར་ཐལ་ལོ།” ཞེས་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་གམ་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་རྒྱུད་ན་ཡོད་མོད།སྒྲིབ་པའི་དབང་གིས་མཐོང་དུ་མི་སྣང་བ་བསྟན་པ་དེ་ཉིད།ས་འོག་ཏུ་གནས་པའི་གསེར་གྱི་དཔེ་ཅན་དུ་བཀོད་ནས་བརྗོད་ཡོད། དེ་ནི་ཇོ་ནང་པའི་གཞན་སྟོང་སོགས་སུ་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་རྒྱུད་ན་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་ལྟ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན། དེ་ལ་གཞན་སྟོང་ལྟ་བའི་ཁུངས་གཏུགས་སའི་ཕྱི་མོ་ལྟ་བུར་གྱུར་བའི་《དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོའི་མདོ་》ལས། “དེ་བཞིན་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་སངས་རྒྱས་ས།། ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱིས་ཁེབས་པར་ངས་མཐོང་ནས།། ངས་ནི་དེ་དག་རྣམ་པར་སྦྱང་བ་དང་།། སངས་རྒྱས་མྱུར་ཐོབ་བྱ་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ནོ།། སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ང་འདྲའི་ཆོས་ཉིད་ནི།། ཉོན་མོངས་བརྒྱ་ཡིས་དཀྲིས་ནས་གང་ཡོད་པ།། དེ་ནི་རྣམ་སྦྱང་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟ་བུར།། རྒྱལ་བར་མྱུར་འགྱུར་བྱ་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ཏོ།།”⑾ཞེས་དང་། “ཇི་ལྟར་འདི་ན་སྦྲང་ཚང་ཡོད་པ་ལ།། བུང་བས་ཀུན་ཏུ་བསྲུངས་ཤིང་སྦས་གྱུར་པ།། མི་གང་སྦྲང་རྩི་འདོད་པས་དེ་མཐོང་ནས།། དེ་ནི་བུང་བར་རབ་ཏུ་སྐྲོད་པར་བྱེད།། དེ་བཞིན་འདིར་ཡང་སྦྲང་ཚང་ལྟ་བུ་ནི།། སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དོ།། དེ་དག་ཉོན་མོངས་བྱེ་བ་མང་བ་སྟེ།། ཉོན་མོངས་དབུས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་འདུག་མཐོང་།།”⑿ཞེས་སོགས་འཁོད་འདུག་པ་ལས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ། གཞན་ཡང་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་མཛད་པའི་《གཞན་སྟོང་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ་》ལས། “སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པ་ལ་མི་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད།”⒀ཞེས་སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་རྒྱུད་ན་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་ཡོད་པར་བཞེད། ལྟ་བ་དེ་ནི་མདོ་ལས་བྱུང་བའི་ “སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཉིད།། འོན་ཀྱང་གློ་བུར་དྲི་མས་བསྒྲིབས།། དྲི་མ་དེ་བསལ་སངས་རྒྱས་ཡིན།།” ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་འཐད་ཅན་དུ་བཀོད་པ་འདྲ། དེར་འཁོད་པའི་རྒྱུད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དེ་གང་ནས་བྱུང་བའི་སྐོར་ལ་གཙོ་ཆེ་བ་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་བར་འདོད་དེ། ཀརྨ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེས། “ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་གཞོམ་དུ་མེད་པའི་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཨ་ཡིག་དེ་ཉིད་གདོད་མ་ནས་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་མཆོག་ཏུ་རྣམ་པར་དག་”ཅེས་གསུངས་ཡོད།⒁བོད་དུ་དགེ་ལུགས་ཕུད་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཕལ་མོ་ཆེས་རྒྱུད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ན་གནས་པ་ཁས་ལེན་པར་མཐོང་། རྙིང་མར་མཚོན་ན། སེམས་ཉིད་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཞེས་ངོ་བོ་ཀ་དག་དང་། རང་བཞིན་ལྷུན་གྲུབ།ཐུགས་རྗེ་ཀུན་ཁྱབ་ཏུ་གནས་པའི་རིག་པ་གསལ་སྟོང་རྗེན་པ་ཞིག་གནས་པ་དེ་ཉིད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོར་གོ་བ་ལེན་གྱིན་ཡོད་པར་ཟད་དེ། ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་པ་དྲི་མེད་འོད་ཟེར་གྱིས་མཛད་པའི་《མཁའ་འགྲོ་སྙིང་ཐིག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་བྲི་ཚུལ་རྣམས་བཞུགས་སོ་》ཞེས་བྱ་བ་ལས། “རང་བཞིན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ལྟར་ན་བདེན་གཉིས་དབྱེར་མེད་སྣོད་བཅུད་དག་མཉམ་ཆེན་པོར་ཡེ་ནས་གནས་པའི་གཞི་རྒྱུད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་སྐྱེ་འགག་གནས་གསུམ་དང་བྲལ་བའི་རྩལ་སྣང་ལྷ་སྐུར་ཤར་བ་ལས་སློབ་གསར་དུ་སྒྲོ་བཏགས་མ་ཡིན་པའི་ངེས་ཤེས་རྙེད།”ཅེས་གསུངས་འདུག་པ་ལས་ཅུང་རྟོགས་ཐུབ།⒂ ས་སྐྱ་པར་མཚོན་ན་ཡང་། 《ལམ་འབྲས་》སུ། “འཕོ་འགྱུར་མེད་པའི་རིག་པ་དེ།། གཞི་རྒྱུད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་ཡིན།། ཡར་ལྟོས་དང་ནམ་མཁའ་ལ་སྐྱེ་འཆི་མེད།། ཚུར་ལྟོས་དང་སེམས་ཉིད་ལ་སྐྱེ་འཆི་མེད།།”⒃ཅེས་རྒྱུད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དེ་ཉིད་སྐྱེ་འཇིག་འཕོ་འགྱུར་མེད་པར་ཁས་བླངས་ཡོད་པ་ལས་ཤེས་ནུས། དེ་ལྟར་《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིགས་པའི་ཚད་མར་》བྱུང་བའི་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་གམ་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་དང་རྒྱུད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་གཉིས་བསྟན་དོན་གཅིག་ཏུ་སོང་།\nཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་གི་ལྟ་བ་འདི་བོན་ལུགས་རྫོགས་ཆེན་ཙམ་དུ་མ་ཟད་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་དུ་གལ་ཆེན་པོར་བརྩི། དེ་ལ་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་དུ་སེམས་ཉིད་རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་སུ་མིང་བཏགས་པ་མང་། ཡིན་ཡང་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་དང་པོར་ངོས་འཛིན་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་དཔལ་གྱི་སེང་གེ་བྱ་བས་བརྩམས་པའི་《ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་》ཞེས་བྱ་བར།⒄རང་བྱུང་གི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ་“གདོད་མའི་གཞི་”ཞེས་མིང་བཏགས་ཡོད་དེ། གཞུང་དེར།“གདོད་མའི་གཞི་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་འཁོར་བ་དང་མྱང་འདས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་གནས་པའི་སྣང་བའི་གཞི་ཞིག་ཡིན་ལ། གནས་དེར་སེམས་ཅན་ཀུན་ཙམ་མ་ཟད་སངས་རྒྱས་ཀྱང་མ་མཆིས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། གདོད་མའི་གཞི་ཞེས་པའི་གཞི་དེ་ནི་དག་ལ་གཙང་ཞིང་འོད་ཟེར་གྱི་དྲ་བས་བཏུམས་པའི་གནས་ཤིག་ལགས་པ་དང་། འོད་ཟེར་གྱི་དབྱིངས་ནས་ཁ་མདོག་སྣ་ལྔའི་འོད་མདངས་འཕྲོ་ལ། སྐྱེ་བོ་གང་ཞིག་གི་བློས་འོད་མདངས་དེ་ཉིད་བཟུང་ཐུབ་ན་དེ་ལ་རིག་པ་ཞེས་ཟེར་བ་ཡིན་ལ་འོད་དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཞེས་པར་ངོས་འཛིན་བྱ་བ་ཡིན། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བོ་ཞིག་གིས་འོད་དེ་བློར་འཛིན་མ་ཐུབ་ན་དེ་ལ་མ་རིག་པ་ཞེས་ཟེར་བ་ཡིན་ལ་འོད་དེ་ཉིད་ཀྱང་དུག་ལྔར་གྱུར་རྗེས་མི་ལུས་བླངས་ནས་འཇིག་རྟེན་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྣམས་མྱོང་དགོས་པར་གྲགས། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ནི་ཐོག་མར་རིག་པ་ཞེས་པ་དེ་བློ་ངོར་བཟུང་ཐུབ་ནས་སེམས་ཉིད་འོད་སྣ་ལྔའི་དབྱིངས་སུ་ཐིམས་པར་བྱེད་མཁན་གྱི་གང་ཟག་དང་པོ་དེ་ཡིན་པར་གྲགས།”⒅བསྟན་བཅོས་དེའི་རྩོམ་པ་པོ་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་དཔལ་གྱི་སེང་གེ་ཞུ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་། བི་མ་ལ་མི་ཏྲ། བེེ་རོ་ཙ་ན་བཅས་ལ་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ཆོས་གནང་མཁན་ཡིན་པར་བཤད་ལ།⒆ཁོང་གིས་མཛད་པའི་《ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་》ཞེས་པའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་སྔ་གྲས་དེར་འོད་གསལ་རིག་པ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡོད་ཚུལ་བཏོན་པ་ནི་རྗེས་སུ་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་ཀུན་ན་གསལ་བའི་གཉུག་མ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པར་ངེས། གཉུག་མ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ་མདོ་རྒྱུད་རྣམས་སུ་རྣམ་བྱང་གི་སེམས་དང་། བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དང་། རང་བཞིན་འོད་གསལ་གྱི་སེམས་དང་། སེམས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ། ཀུན་གཞི་རྒྱུ་རྒྱུད་སོགས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་དུ་མར་བཏགས་ཡོད་པར་ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་བཞེད།⒇《མཁའ་འགྲོ་ཡང་ཏིག་》ཏུ་ཡང་། “ལྟ་བའི་རྒྱལ་པོར་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ལྟོས།། སྒོམ་པའི་རྒྱལ་པོར་འོད་གསལ་ལྷུན་གྲུབ་བསྒོམས།། སྤྱོད་པའི་རྒྱལ་པོར་སྣང་སྲིད་སྒྱུ་མར་སྦྱོངས།།འབྲས་བུའི་རྒྱལ་པོར་གདོད་མའི་ཟབ་སར་སྐྱོལ།། ལྷུན་གྲུབ་ས་ལ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོར་འགྱུར།། འདི་ནི་གཞི་རྫོགས་རང་བཞིན་གཉུག་མའི་དོན།།”﹙21﹚ཞེས་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་རྫོགས་ཆེན་ལྟ་བའི་སྙིང་པོར་བཤད། བོན་ལུགས་སུ་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་གམ་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་སྲོག་ཏུ་བྱས་པའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་དུས་ནམ་ཞིག་ནས་ཉམས་ལེན་བྱས་འགོ་བརྩམས་པའི་སྐོར་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཁ་ཚོན་གཅོད་དཀའ་ཡང་།མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་ཕལ་ཆེར་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་ཡིན་པར་བཞག་འདུག﹙22﹚བོན་ལུགས་སུ་ཡང་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་ལ་མཚམས་རེར་གཞིའི་གནས་ལུགས་ཞེས་བཏགས་ཡོད། དེར་གཞི་རང་བཞིན་རྣམ་དག་གི་གནས་ལུགས་ནི། སངས་རྒྱས་སེམས་ཅན་གཉིས་ཀའི་སྔོན་རོལ་ན། འོད་གསལ་སྟོང་པ་བོན་གྱི་སྐུ་ངོ་བོ་རང་བཞིན་རྣམ་དག བག་ཆགས་སྒྲིབ་པས་མ་གོས་ཤིང་། ཅི་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ཅི་ཡང་གསལ་བ། གདོད་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོར་གནས་པ། བྱ་བའི་རྒྱུ་ལས་མ་གྲུབ། བྱེད་པའི་རྐྱེན་ལས་མ་ལྟོས་པར་རྩོལ་མེད་ལྷུན་གྲུབ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་དེ། དེ་རྟོགས་པས་བཟང་དུ་མ་སོང་། མ་རྟོགས་པས་ངན་དུ་མ་སོང་པས། སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་ལ་ཡོད་པ་དེ་གཉིས་ལ་བཟང་ངན་མེད། ཀུན་ལ་ཁྱབ་གདལ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ནི་གཞིའི་གནས་ལུགས་ཏེ། དེ་ལས་འཁོར་འདས་ཐམས་ཅད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅིང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་དེའི་ངང་ལ་གནས་སོ།།﹙23﹚ ཞེས་གཞིའི་གནས་ལུགས་སམ་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་དང་སེམས་ཅན་གཉིས་ལ་ཆ་མཉམ་དུ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ནི་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་དང་འདྲ་ས་མཆིས་པ་མ་ཟད་གཞན་སྟོང་ལྟ་བར་བྱུང་བའི་རྒྱུ་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དང་ཡང་ཆ་མཐུན། བོན་བརྒྱ་དགེ་ལེགས་ལྷུན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱི་གསུང་ལས་ཀྱང་། ཟླ་བའི་སྒྲོན་མེས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོས་འགྲོ་བ་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཅེས་གསུངས་པ་དེས། གཞི་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཡོད་པ་བསྟན་འདུག དེ་ཡིན་ན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་མཐར་ཐུག་པ་ནི། གཞི་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ལ་དེ་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་རྟོགས་པར་བྱེད་ཅིང་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་ཐབས་ལ་གོང་དུ་བཤད་པའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་རྒྱུད་སྡེ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མ་གསུངས།﹙24﹚ཞེས་རྫོགས་ཆེན་ནི་བརྒྱ་བའི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས་ཐོག་མར་བོད་དུ་གསུངས་ཀྱང་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ཀྱང་མ་གསུངས་པའི་ངེས་པ་མི་འདུག་སྟེ།མདོ་ལས་བྱུང་བའི་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོ་དེ་ནི་གཞི་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ལ། དེ་ནི་རྫོགས་ཆེན་ལྟ་བའི་གནད་འབབ་ས་ཡིན་པར་བཞེད་འདུག་པ་དེ་ནི་གཟུར་བོར་གནས་པའི་གཏམ་ཏུ་སེམས།། བན་བོན་རྫོགས་ཆེན་ལྟ་གྲུབ་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་མང་དུ་མཆིས་པ་མ་ཟད་བདེ་གཤེགས་སྙིང་པོའི་ལྟ་བ་འདྲེས་པར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ངེས་ཅན་ཡོད་དེ། སྤྱི་ལོ་785ལོ་སྟེ་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དགུང་ལོ་45ཕེབས་དུས་བོན་བསྣུབས་པར་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བོན་གཞུང་རྣམས་རྩ་མེད་དུ་འགྱུར་བའི་ཉེན་ཁ་གཡོལ་ཆེད་དེ་དག་གཏེར་ལ་སྦས་པ་དང་། སྐབས་དེ་ཤེད་དུ་ཆོས་ལ་དད་མཁན་ཁྲོད་རྒྱུད་སྡེའི་སྐོར་རྣམས་རྟོགས་མཁན་ཉུང་པས་དེ་དག་ཡོངས་སུ་དར་བའི་དུས་སྨིན་མེད་པར་དགོངས་ནས་མ་འོངས་པར་དར་བའི་ཆེད་དུ་གཏེར་དུ་སྦས།﹙25﹚ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་རྙེད་པའི་ཡིག་རྙིང་《རིག་པའི་ཁུ་བྱུག་》དང་《སྦས་པའི་རྒུམ་ཆུང་》ཞེས་པ་གཉིས་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཡིན། ཡིག་ཆ་དེ་གཉིས་ལ་གཉན་དཔལ་དབྱངས་སོགས་ཀྱིས་འགྲེལ་བ་ཉུང་རེ་བརྩམས་པ་དང་། རྫོགས་ཆེན་ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་ཉིད་ཅིག་ཅར་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཆ་ཤས་ངེས་ཅན་འདྲེས་པའི་བཟོ་མངོན་པའི་ལྟ་གྲུབ་དང་། སེམས་སྡེ་རིགས་ཀྱི་གཞུང་། གསང་སྙིང་སོགས་སུ་འགྲེལ་བ་མཛད་ཡོད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་གཙོ་བོ་དག་ལ་ངོས་འཛིན་འགོ་བརྩམས་ཡོད། རྙིང་མའི་རྒྱུད་འབུམ་ཁྲོད་བཅུག་པའི་《སྦས་པའི་རྒུམ་ཆུང་》ཞེས་པ་ནི་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་མིན་ནའང་། དེ་ནི་《ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་》དང་བོན་གྱི་《བསྒྲགས་པ་སྐོར་གསུམ་》ཁྲོད་དུ་ཚུད་པའི་《གསེར་གྱི་རུས་སྦལ་》སོགས་སེམས་སྡེའི་གཞུང་རྣམས་ཀྱི་ཕྱི་མོ་ཡིན།﹙26﹚རྫོགས་ཆེན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ཐད་ཞིབ་འཇུག་པ་རྣམས་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་མཆིས་ན་ཡང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ནས་བཟུང་བོན་པོ་དང་རྙིང་མ་གཉིས་ཆར་རྫོགས་ཆེན་ཡིན་ཟེར་བའི་གཞུང་ཁ་ཤས་བྱུང་ཡོད་པ་ངེས་གསལ་རེད། རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་དེ་དག་ནི་གཙོ་བོ་དུས་རབས་བཅུ་བའི་མཇུག་ནས་བྱུང་བའི་བོན་དང་རྙིང་མའི་གཏེར་སྟོན་རྣམས་ཀྱིས་གཏེར་དྲངས་པར་བརྟེན་ནས་དར་ཁྱབ་བྱུང་ཞིང་། གཏེར་སྟོན་འགའ་རེ་བན་བོན་གཉིས་ཆར་གཏོགས་པས་བོན་དང་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཕན་ཚུན་ཤན་ཞུགས་པར་སེམས། རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་(1346ནས་1405)ནི་དཔེ་མཚོན་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོང་ལ་བོན་ལུགས་སུ་བོན་ཞིག་གླིང་པ་དང་རྙིང་མའི་ལུགས་སུ་རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་འབོད་ལ། གྲུབ་མཐའ་རིས་སུ་མ་ཆད་ཅིང་བེེ་རོ་ཙ་ནའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པར་ཁས་འཆེས་མཁན་ཞིག་ཡིན། དེས་རྫོགས་ཆེན་ལྟ་བའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་བྱེད་ནུས་གལ་ཆེན་བཏོན་མྱོང་། ཁོང་གིས་གཏེར་ནས་དྲངས་པའི་《ལྟ་བ་ཀློང་ཡངས་》ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ནི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། 1370ལོར་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་《རྫོགས་ཆེན་གསེར་གྱི་ཐུར་མ་》ཞེས་པ་ནི་བོན་ལུགས་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། བསྟན་བཅོས་དེ་ནི་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བོན་སྣུབ་སྐབས་བེེ་རོ་ཙ་ནས་བལ་བོའི་སྤ་གྲོ་སྟག་ཚང་ཞེས་པའི་གནས་ལ་གཏེར་དུ་སྦས་པར་བཤད། རྒྱུ་རྐྱེན་དེའི་དབང་གིས་རྡོ་རྗེ་གླིང་པས་རང་ཉིད་བེེ་རོའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་པར་ཁས་འཆེས་པ་འདྲ། རྡོ་རྗེ་གླིང་པའི་རྣམ་ཐར་ལྟར་ན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པས་བེ་རོ་ཙ་ནའི་སྐུ་སྐྱེ་སྔ་མ་ཞིག་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཆུང་ཡིན་པར་དགོངས། བོན་ལུགས་ཀྱི་བཤད་ཚུལ་ལྟར་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཆུང་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་རྗེས་འབྲངས་ཡིན་ལ། རྗེས་སུ་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཨ་ནན་ཏ་བྱ་བར་སྐུའི་སྐྱེ་བ་བཞེས་པར་བཤད།﹙27﹚《རྫོགས་ཆེན་གསེར་གྱི་ཐུར་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་ཆིང་ཆེན་པོ་གོ་བ་འབྱེད་པའི་ལྡེ་མིག་》ཅེས་པ་ལྟར་ན་རྡོ་རྗེ་གླིང་པས་《གསེར་ཐུར་》གཏེར་ནས་དྲངས་པ་དེར་དྲན་པ་ནམ་མཁས་སྔ་མོ་ནས་ལུང་བསྟན་ཡོད་པར་བཤད། ﹙28﹚བཤད་ཚུལ་དེ་འདྲའི་དབང་གིས་བོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་གླིང་པ་བོན་པོའི་གཏེར་སྟོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི། རྡོ་རྗེ་གླིང་པས་《རྫོགས་ཆེན་གསེར་གྱི་ཐུར་མ་》གཏེར་ནས་དྲངས་རྗེས་སྤ་གྲོ་ནས་ཐོན་ཏེ་1371ལོར་བསམ་གླིང་དང་ཉི་བའི་བླ་མ་འདུལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་གདན་ས་སྐུ་འབུམ་བྱ་བར་འབྱོར་ནས་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བའི་ཤོག་སེར་གྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པའི་གཏེར་ཡིག་རྣམས་བོད་ཡིག་ཏུ་ཕབ་བཤུས་བྱས་པར་བཤད།﹙29﹚ཤོག་སེར་དང་མཁའ་འགྲོ་བརྡ་ཡིག་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དེང་གི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་ལམ་ནས་སྐད་ཆ་བཤད་དཀའ་མོད། ཕབ་བཤུས་བྱེད་མཁན་གྱིས་རང་གི་ཤེས་བྱ་དང་གོ་བ་ལྟར་དུ་ཤོག་སེར་སྟེང་གི་བརྡ་ཡིག་ལ་འབྲེལ་བ་རྒྱག་པ་ཆོས་ཉིད་ལགས་ན། གང་དེས་བརྩམས་པའི་ཆ་ཡང་མེད་པའི་ངེས་པ་མི་སྲིད། དེས་ན། བོན་པོ་དང་རྙིང་མ་གཉིས་ཀྱིས་གཏེར་སྟོན་དུ་བཀུར་བའི་རྡོ་རྗེ་གླིང་པས་གཏེར་ནས་དྲངས་པའི་རྫོགས་ཆེན་གཏེར་མ་ནི་བན་བོན་རྫོགས་ཆེན་གྱི་འདྲེས་མཚམས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཆོག རྡོ་རྗེ་གླིང་པའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་འགོ་ནས་བོན་དང་རྙིང་མའི་གཏེར་ཕན་ཚུན་འཁྲུལ་བའམ་གཏེར་བརྗེ་རེས་བྱས་པའི་སྲོལ་བྱུང་ཡོད་། དཔེར་ན་ཨ་ཙ་ར་མི་གསུམ་གྱིས་བསམ་ཡས་ནས་བཏོན་པའི་གཏེར་མ་དང་། བན་དེ་མི་གསུམ་གྱིས་བཏོན་པའི་ཡེར་རྫོང་མ། ཁུ་ཚ་ཟླ་འོད་(1024ལོར་འཁྲུངས་)ཀྱིས་སྤ་གྲོ་ནས་རྙེད་པའི་དབལ་ཕུར་ནག་པོའི་གཏེར་ལྟ་བུ་ཡིན། ཀོང་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《གཏེར་སྟོན་བརྒྱ་རྩའི་རྣམ་ཐར་》དུ་བོན་པོའི་གཏེར་སྟོན་མང་ཙམ་ཞིག་བཅུག་འདུག་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡང་འདི་འདྲ་མིན་ནམ་སྙམ།ནུབ་ཀྱི་བོན་པོ་ཞིབ་འཇུག་པ་ཏན་མ་ཐིན་ལགས་ཀྱིས་རང་གིས་མཛད་པའི་《བོན་དཔེ་གཏེར་ལས་དྲངས་པ། བོད་ཡིག་བསྟན་བཅོས་གཏེར་སྟོན་པ་ཞིག་གི་མི་ཚེ་དང་རྩོད་གཞི་ཅན་གྱི་ཤུལ་གཞག་》ཅེས་པའི་དེབ་ཏུ། “བོན་དང་རྙིང་མའི་གཏེར་སྟོན་རྣམས་ཀྱིས་གཏེར་དཔེ་ཁག་ཅིག་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱད་མྱོང་། གཙོ་བོ་ཁོ་རང་ཚོས་གཏེར་དཔེ་མི་འདྲ་བ་ཁག་ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེས་གནངས་འདུག་” ﹙30﹚ཅེས་སྡོམ་ཚིག་བཀོད་པ་ནི་གཟུར་གནས་ཀྱི་གཏམ་ཡིན། གང་ལྟར་དུས་རབས་བཅུ་བའི་མཇུག་ནས་བྱུང་བའི་བོན་དང་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཏེར་བྱུང་བའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་བན་བོན་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་ཕན་ཚུན་ལ་ཤན་ཞུགས་པར་མངོན་ལ།ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་གི་ལྟ་བའི་སྐོར་ཕན་ཚུན་ཤན་ཞུགས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན། དེ་བས། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མར་》བསྟན་པའི་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་དང་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཞུང་དུ་བྱུང་བའི་རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལྟ་བ་བར་ཕན་ཚུན་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་པར་སྙམ།\n《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་དེའི་འགོར། “སེམས་ཉིད་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ཚད་མ་གཏན་ཚིགས་སྒྲ་དོན་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཞེས་བྱ་བ། མ་རྟོགས་ལོག་པར་རྟོགས་དང་དོན་མེད་ཚིག་ཙམ་རྟོགས།ཕྱོགས་རེ་ཙམ་ལ་ཞེན་དང་ཡང་དག་གདིང་ཉམས་མེད། དེ་དག་ལོག་ལྟ་སུན་ཕྱུང་ལ་བསྒྲལ་ཕྱིར། གཏན་ཚིགས་གལ་མདོའི་ཚད་མ་བཤད་པར་བྱ།”ཞེས་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པའི་དགོས་པ་ནི་མ་རྟོགས་དང་ལོག་རྟོགས་དགག་ནས་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ཚད་མ་དང་གཏན་ཚིགས། སྒྲ་དོན་བཅས་གཏན་ལ་དབབ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བསྟན་འདུག སྤྱིར་ཚད་མ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་སམ་སྐྲི་ཏའི་སྐད་ཀྱི་པྲ་མཱ་ན་ཞེས་པ་བོད་དུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན་ལ། དེའི་དོན་ནི་རབ་ཏུ་འཇལ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། དེ་བས་ཚད་མ་ཡིན་ན་རང་གི་གཞལ་བྱ་གཞལ་བ་ལྟར་གྲུབ་པའི་རིག་པ་སྟེ་བློ་ཡང་དག་པ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་ནི་ཚད་མ་རིག་པ་སྨྲ་བ་སྤྱིའི་བཞེད་པ་ཡིན།bཡིན་ཡང་། པྲ་མཱ་ཎ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ཉིད་བོད་དུ་མ་འགྱུར་གོང་ནས་བོད་སྐད་ནང་དུ་ “ཚད་མ་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད་པར་ངེས་ལ། དེའི་སྐབས་ཀྱི་ “ཚད་མ་”ཞེས་པའི་དོན་ནི་རབ་ཏུ་འཇལ་བའི་དོན་མིན་ཚོད་འདུག གང་ཡིན་ཞེ་ན། བོན་གྱི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དག་ཏུ་བྱུང་བའི་ཚད་མ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེའི་ནང་དོན་ནི་ཐུབ་བསྟན་པའི་ཚད་མ་བོད་དུ་དར་རྗེས་སུ་འགྲེལ་བ་བྱས་པའི་ “མི་བསླུ་བའི་ཤེས་པ་”འམ་ “གསར་དུ་མི་བསླུ་བའི་ཤེས་པ་”ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་གྱི་མེད། དཔེར་ན། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》དེར་ཚད་མའི་དོན་ནི་གཤའ་མའམ་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་དང་། དེའི་དགོས་ཆེད་གཙོ་བོ་ནི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ཐིག་ལེ་ཉག་གཅིག་གམ་རིག་པ་ཞེས་པ་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པ་དང་སྐྱོན་མེད་པར་བསྒྲུབ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་དགག་བྱ་ནི་བོན་ལུགས་རྫོགས་ཆེན་ལ་སྙོན་བཙུགས་པའི་མ་རྟོགས་ལོག་རྟོག་གི་ཤེས་པ་ཡིན།བོན་ཙམ་དུ་མ་ཟད་བན་ཁར་ཡང་སྟོན་པའི་བཀའ་མི་བསླུ་བ་ཚད་མ་ཡིན་པར་བསྒྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་ཚད་མར་ངོས་འཛིན་སྲོལ་སྣང་སྟེ། མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་ཞལ་སྔ་ནས། “སྡེ་བདུན་མདོ་དང་བཅས་པའི་བསྟན་བཅོས་འདི་དག་རྩོམ་པའི་དགོས་པ་ཡང་། ཐུབ་པ་ཉག་གཅིག་གྲོལ་བ་དོན་གཉེར་ལ་མི་བསླུ་བའི་ཚད་མར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་སྟོན་པ་དེའི་བསྟན་པ་སྐྱོན་མེད་པར་བསྒྲུབས་པའི་སྒོ་ནས་ཡིན་ནོ།།” ﹙31﹚ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིགས་པའི་ཚད་མར་》ཚད་མ་རིག་པའི་ནང་དོན་གལ་ཆེན་དུ་གྱུར་བའི་རྟོག་གེའི་ཚིག་དོན་བརྒྱད་དུ་གྲགས་པ་སྟེ་མངོན་སུམ་ཡང་དག་དང་ལྟར་སྣང་། རྗེས་དཔག་ཡང་དག་དང་ལྟར་སྣང་། སྒྲུབ་ངག་ཡང་དག་དང་ལྟར་སྣང་། སུན་འབྱིན་ཡང་དག་དང་ལྟར་སྣང་﹙32﹚སོགས་ལས་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་དཔག་གི་སྐོར་མདོར་ཙམ་དང་། རྟགས་སྦྱོར་གྱི་སྒྲུབ་ངག ཐལ་འགྱུར་གྱི་རིགས་ལམ་འགའ་རེ་བཀོལ་ཡོད། ཕྱི་མ་དེ་ལ་དཔེར་ན།“དེ་ཡང་བདེན་གཉིས་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་མདོ་ལས། ཀུན་རྫོབ་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དོན་དམ་པའི་དོན་ཡིན་ནོ།། ཞེས་པས་བསལ་ལོ།། དེ་ཉིད་དང་བརྗོད་དུ་མེད་པར་གཅིག་ཡིན་ནོ།། ཞེ་ན། ཀུན་རྫོབ་འདི་དག་གཏན་དུ་མི་སྣང་བར་ཐལ། ཅིའི་ཕྱིར་དོན་དམ་དེ་ཉིད་ཀྱང་མིན་ལ།དོན་དམ་ལས་གཞན་དུ་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདོད་ཐོག་ན་མངོན་སུམ་གྱིས་བསལ་ལོ།། ཡང་ན་དོན་དམ་གཏན་མེད་དུ་ཐལ་ལོ།།”﹙33﹚ཞེས་དང་། “ཡང་ཡུལ་ལ་སེམས་ཕར་གཅིག་གམ། སེམས་ལ་ཚུར་གཅིག ཕར་གཅིག་གོ་ཞེ་ན། སེམས་ཉིད་ཀྱང་བེམ་པོར་ཐལ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཡུལ་དུ་ཕར་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཚུར་གཅིག་གོ་ཞེ་ན་ཡུལ་ཉིད་ཀྱང་རིག་པར་ཐལ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་སེམས་སུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། འདོད་ཐོག་ན་མངོན་སུམ་གྱིས་བསལ་ལོ།”ཞེས་དང་། “ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་གཏན་ཚིགས་གཅིག་དང་དུ་བྲལ་གྱིས་སྣང་བ་འགོག་པའི་དུས་སུ་འགལ་སྟོབས་ཀྱིས་འགོག་གམ། འབྲེལ་རྟགས་ཀྱིས་འགོག དང་པོ་ལྟར་ན་མ་ཡིན་ཏེ། འགལ་བའི་ལུགས་ཀྱིས་གང་ཞིག་རྣམ་པར་བཅད་ན། གང་ཞིག་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཚ་རེག་ཡོངས་སུ་གཅོད་ན། གྲང་རེག་རྣམ་པར་བཅད་པ་བཞིན་ནོ། དེས་ན་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་སྣང་བ་འགོག་དུས་སུ་སྣང་བ་མེད་པར་རྣམ་པར་བཅད་ན་གཅིག་དང་དུ་མ་བྲལ་བར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པས། གཅིག་དང་དུ་མའི་མཐར་འགྱུར་རོ།།” ཞེས་སོགས་འཁོད་འདུག་པ་ལས་དེ་ནི་ཐལ་འགྱུར་དུ་གཏོགས་པ་ཤེས་ཏེ། ཕྱོགས་སྔ་སིན་འབྱིན་པར་མི་འདོད་པའི་ཐལ་བ་འཕངས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། སྒྲུབ་ངག་དང་རྟགས་སྦྱོར་གང་ལ་མཚོན་ནའང་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་རང་གི་སྐབས་བབས་ཀྱི་བསྒྲུབ་བྱ་དེ་ཉིད་བདེན་པ་ཡང་དག་ཡིན་པར་བསྒྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། ཐལ་འགྱུར་ནི་དེ་ལས་ལྡོག་ནས་ཕ་རོལ་པའི་བསྒྲུབ་བྱ་དེ་ཉིད་བདེན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་ཡང་ན་དེས་བཀོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དམ་རྟགས་དེ་ཡང་དག་མ་ཡིན་པའམ་ལྟར་སྣང་ཡིན་པར་སྒྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།﹙34﹚མཁས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་སུན་འབྱིན་ནམ་ཐལ་འགྱུར་གྱི་མཚན་ཉིད་ལ། “འཁྲུལ་བ་བསྔོགས་འདོན་དང་ཀླན་ཀ་ལྟར་སྣང་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱེད་པའི་རྟོག་པའི་རྒྱུ་བ་ཞིག་” ﹙35﹚ཡིན་པར་བཞེད་པ་རྣམས་དགོངས་དོན་གཅིག་ཏུ་སོང་། ཐལ་འགྱུར་གྱི་ལུགས་སྲོལ་འདི་ནི་བོད་དུ་ཕྱྭ་བ་ཆོས་ཀྱི་སེང་གེའི་སྐབས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། གསེར་མདོག་པཎ་ཆེན་ཤཀྱ་མཆོག་ལྡན་གྱི་གསུང་ན། “རྔོག་ལོ་ཆེན་པོའི་སྲོལ་འཛིན། སློབ་དཔོན་ཕྱྭ་པས་རྣམ་འགྲེལ་རྣམ་ངེས་གཉིས་ཀའི་ཊི་ཀ་དང་།ཚད་བསྡུས་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་པ་སོགས་རྟོག་གེའི་རྣམ་བཤད་མང་དུ་མཛད་པ་ལས། བསྡུས་པའི་སྲོལ་འབྱེད་ཐོག་མ་ནི་དེའོ།།” ﹙36﹚ཞེས་འཁོད་པ་ནང་བཞིན། སློབ་དཔོན་ཁོང་གིས་《ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་》གྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་རྣམས་བསྡུས་ཚན་ཉེར་ལྔར་བསྡུས་ནས་བསྡུས་གྲྭ་བརྩམས་པ་དང་། རྩོད་གླེང་གཏོང་སྐབས་དམ་བཅའ་བས་ཐོག་མར་ཁས་ལེན་བཟུང་མཁན་ལ་གུས་འདུད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་བཅས་ཏེ་གཟན་སྐྱུར་ཕབ་ནས་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་བགྲོ་གླེང་འགོ་ཚུགས་པའི་དྷི་སྐད་གཏོང་བ་དང་། དེ་ནས་གཟན་སྐེད་པར་དཀྲིས་ཏེ་སྐབས་བབས་ཀྱི་གཞུང་ལས་འཕྲོས་པའི་ཁས་ལེན་དྲི་བ་དང་། ཐལ་འགྱུར་འཕེན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཐལ་མོ་རྡེབ་པ། ཁྱབ་མཐའ་འགོད་པ། རྒྱུ་མཚན་དྲི་བ། འཁོར་གསུམ་བསྐོར་བ་སོགས་ཀྱི་སྲོལ་གཏན་ལ་ཕབས་པ་ལས་ཤེས་ཐུབ། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མར་》ཐལ་འགྱུར་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རིགས་ལམ་གཏོང་ཚུལ་བྱུང་འདུག་པར་གཞིགས་ན་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་མཐའ་མར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་དུས་ནི་ཕྱྭ་བ་ཆོས་ཀྱི་སེང་གེ་ལས་མི་སྔ་བར་སེམས། མ་ཟད། འ་ཞ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ཚད་མའི་སྙིང་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་》ཞེས་པར་བསྟན་བཅོས་འདི་ལས་ལུང་གཅིག་ཀྱང་དྲངས་མི་འདུག་པས། བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་གཞི་གྲུབ་དུས་ནི་འ་ཞས་《ཚད་མའི་སྙིང་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་》བརྩམས་པའི་རྗེས་ཀྱི་དུས་ཤིག་མིན་ནམ་སྙམ།།《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མའི་》ནང་དུ་ཐལ་འགྱུར་འཕེན་པ་དང་གཞན་སེལ་གྱི་རིགས་ལམ་སྤྱད་པ་ཉུང་ཙམ་མཆིས་མོད། མང་ཆེ་བ་ནི་གཏན་ཚིགས་རྟགས་ལ་བརྟེན་པའི་རིགས་པ་ཙམ་ལས་ཚད་མའི་སྒྲུབ་ངག་ཏུ་མི་འགྲོ།དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་དེར་གཏན་ཚིགས་རྒྱུ་མཚན་མང་དུ་བཀོད་ནས་རྫོགས་ཆེན་གྱི་ལྟ་བ་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་ལས་དཔག་ནུས། གཏན་ཚིགས་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་ངེས་ཏེ། 《སྡེ་བདུན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ་》དུ། “གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་དོན་རྒྱུ་མཚན་རིག་པ་ཞེས་པ་ཡིན་ལ།ཚད་མའི་བསྟན་བཅོས་འདི་དག་ཀྱང་བླང་དོར་གྱི་གནས་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དག་གི་སྒོ་ནས་རིག་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།” ﹙37﹚ཞེས་གསུངས། དེ་ལས་དཔག་ཐུབ་པ་ནི་ཚད་མ་རིག་པ་ནི་གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ། གཏན་ཚིགས་རིག་པ་ནི་ནང་བའི་གྲུབ་མཐའ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཕྱི་རོལ་མི་སྟེགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་དང་། གཅེར་བུ་བ། གྲངས་ཅན་པ་སོགས་ལ་ཡང་དར་ཆེ་བ་ཡོད་པས་གཏན་ཚིགས་རྟགས་ལ་བརྟེན་པའི་རིགས་ལམ་གཏོང་སྟངས་ཐམས་ཅད་ནང་པར་གཏོགས་པས་མ་ཁྱབ།དེ་བས་མཁས་གྲུབ་རྗེས་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་དང་ནང་རིག་པ་གཉིས་ལ་མུ་བཞི་བཞག་ཡོད་དེ། ནང་རིག་པ་ཁོ་ནའི་བསྟན་བཅོས་འདུལ་བའི་མདོ་ལྟ་བུ་དང་། ནང་རིག་པ་དང་གཏན་ཚིགས་རིག་པ་གཉིས་ཀའི་བསྟན་བཅོས་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་ལྟ་བུ། གཏན་ཚིགས་རིག་པ་ཁོ་ནའི་བསྟན་བཅོས་བྲམ་ཟེ་རྐང་མིག་གིས་བྱས་པའི་རྟོག་གེའི་ཚིག་དོན་བཅུ་དྲུག་སྟོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལྟ་བུ་དང་། གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་གསོ་བྱད་ཀྱི་གཞུང་ལྟ་བུའོ།།﹙38﹚དེས་ན་ཚད་མ་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། གཏན་ཚིགས་དང་། སྒྲུབ་པའི་ངག་དང་། སུན་འབྱིན་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཙམ་ནི་གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་ཁོངས་སུ་བཞག་ན་འགྲིག་པ་ལས་ནང་པའི་ཚད་མར་གཏོགས་དགོས་པའི་ངེས་པ་མ་མཆིས། གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མའི་ནང་དུ་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་དཔག་གི་མཚན་བྱུང་བ་ཙམ་ལས་ཕྱོགས་གླང་ཆོས་གྲགས་ནས་བརྒྱུད་པའི་ཚད་མ་རིག་པའི་མཚན་མཚོན་གཞི་གསུམ་གང་ཡང་བྱུང་མི་འདུག་ལ། ཁ་བྱང་དུ་ཡང་“གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་”ཞེས་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གཏན་ཚིགས་སྟོན་པའི་གལ་ཆེའི་མདོ་ཞིག་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད།དེ་བས་བསྟན་བཅོས་དེ་ནི་བོད་དར་ཐལ་འགྱུར་གྱི་རིགས་པའི་ཤན་ཅུང་ཟད་ཞུགས་པ་དང་། གཏན་ཚིགས་རིགས་པར་བརྟེན་ནས་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གནས་ལུགས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ལ་གོ་བ་བླངས་ན་ཤིན་ཏུ་འཚམས་པར་མཐོང་། བསྟན་བཅོས་དེའི་ཁ་བྱང་གི་འགྲེལ་སྟངས་ཐད། སྨན་རིའི་དཔོན་སློབ་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་ལགས་ཀྱིས་“ གལ་པའི་རྩོད་པའི་མདོ་”ཞེས་འགྲེལ་བ་བརྒྱབ་ཡོད་པ་དང་དཔོན་སློབ་འཕྲིན་ལས་ཉི་མ་ལགས་ཀྱིས་“ལྟ་བ་མི་འཐུན་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་གལ་བའི་བརྟག་པ་”ཞེས་འགྲེལ་བ་བརྒྱབ་འདུག་པ་སོགས་ཅི་རིགས་མཆིས་མོད།﹙39﹚མདོར་དྲིལ་ན་རྫོགས་ཆེན་ཐད་རྒོལ་བ་གཞན་གྱི་ལྟ་བ་འགོག་པའི་མདོ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་རྟོགས་སླ། གོང་དུ་བསྟན་པ་བཞིན་བསྟན་བཅོས་དེར་གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་ཚད་མའི་ཐལ་འགྱུར་དང་གཞན་སེལ་གྱི་རིགས་ལམ་ཁ་ཤས་སྤྱད་ཡོད་པས།﹙40﹚བོན་ལུགས་ཚད་མའི་ཆེས་སྔ་དུས་ཀྱི་ས་བོན་ཙམ་རྙེད་ཐུབ་མོད། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་འ་ཞ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་བོན་ལུགས་ཚད་མའི་གཞུང་ལུགས་ཆ་ཚང་སྟོན་པའི་བསྟན་བཅོས་《ཚད་མའི་ཀུན་བཏུས་རིགས་གཏེར་》དུ་《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》ལས་ལུང་དྲངས་པ་གཅིག་ཀྱང་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག ཡིན་ཡང་། བསྟན་བཅོས་དེར་《གཏན་ཚིགས་ངེས་པའི་གལ་མདོ་》དང་《མན་ངག་ལུང་གི་ཚད་མ་》སོགས་ཚད་མ་རིག་པར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་བསྟན་བཅོས་གཞན་ཀུན་ལས་ལུང་དྲངས་འདུག དེར་གཞིགས་ན་《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མ་》ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ནི་གཏེར་མ་དངོས་ཤིག་ཡིན་མིན་དང་དེའི་བྱུང་དུས་ཐད་བསྐྱར་ཞིབ་བྱ་བའི་དགོས་པ་མཆིས་སྙམ་ཞིང་། བསྟན་བཅོས་དེ་བྱུང་དུས་ནི་འ་ཞ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་《ཚད་མ་ཀུན་བཏུས་རིགས་གཏེར་》བརྩམས་པའི་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་ལས་མི་སྔ་བར་སེམས་སོ།།\n①གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མའི་གཞུང་དོན་ངོ་བོ་སྐོར་ལ། ཨ་རིའི་ཧྭ་ཧྥོ་སློབ་ཆེན་གྱི་བོད་རིག་པ་ཞིབ་འཇུག་མཁན་བན་དེ་མཁར་ (van der Kuijp) ལགས་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་བོན་ལུགས་ཚད་མ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་ཐོག་མར་ངོས་འཛིན་མཛད་ཡོད་པ་དང་། དབྱིན་ཇིའི་ཉིག་ཇིན་སློབ་ཆེན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཨན་ནེ་ཁེ་རོ་ལན་ཁི་ལེན་ལགས་ཀྱིས་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ཚད་མ་རིག་པའི་གཞུང་ཞིག་མ་ཡིན་པར་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མཛད་ཡོད། ཞིབ་པར་རྒྱུས་ལོན་བྱ་འདོད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་དེབ་འདི་གཉིས་ལ་གཟིགས་པར་འཚལ། Leonard W.J.van der Kuijp, “An Introduction to Gtsang-nag-pa’s Tsad-ma rnam-par nges-pa’I ti-ka legs-bshad bsdus-pa,An Ancient Commentary on Dharmakirti’s Ppamanaviniscaya”, in Explanatory Remarks, Otani University Tibetan Works Series,Volume II,Rinsen Book Co., 1989.pp,7; Anne Carolyn Klein, Tenzin Wangyal,Unbounded wholeness : Dzogchen, Bon, and the logic of the nonconceptual Related title Gtan tshigs gal mdo rig pa’i tshad ma. English Published Oxford ;New York :Oxford University Press,2006.pp,4\n②སྤ་སྟོན་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོ། 《བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1991ལོའི་ཟླ་12པར་དཔར་ཐེངས་དང་པོ། P231\n③དབུས་གཏེར་ཡེར་རྫོང་མར་བྱུང་བའི་གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་ནི། བོན་ཉིད་སྙིང་པོ་བདལ་བའི་འབུམ། དུམ་པ་བརྒྱད་འབུམ་རྩ་གཅིག་དང་དགུ་བྱུང་ངོ་། མངོན་རྟོག་རིག་པ་རྩེ་མོའི་འབུམ་དུམ་པ་བཅུ། ཐེག་པ་རིམ་པ་མངོན་དུ་བཤད་པའི་མདོ་རྒྱུད། རྩ་འགྲེལ་མེ་ལོང་དགུ་སྐོར་དང་བཅས་པ། ཚད་སྨྲ་སེང་། མུ་སྟེགས་གཏན་ཚིགས་ཐིགས་པ། ཕྱི་ལ་གཟུངས་འདུས་རྒྱབ་ཆོག་རེ་དང་བཅས་པ། མཆོག་མཆོད་གཏོར་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ། ཐུགས་རྗེ་བྱམས་མའི་མདོ་རྩ་དང་། ཤེས་རབ་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་མདོ་དགུ། ཡན་ལག་བསྡུས་པ་བཅུའོ།། སྔགས་ནང་ནི། ཁྲོ་བོ་མངོན་རོལ་པ་ལ། ཡང་གསང་མཆོག་གི་རྩ་རྒྱུད་ལ་སོགས་ཏེ། རྒྱུད་བཅུ་གསུམ། དོན་འགྲེལ་ཁ་དབུགས་ཆེན་མོ་དང་བཅུ་བཞི། ཁུག་གསུམ་མཐའ་རྒྱས་གསུམ། ཞི་བའི་ཕྲིན་ལས་རིན་ཆེན་དྲ་བ། ཁྲོ་བོའི་ཕྲིན་ལས་མངོན་པར་རོལ་པ། མཆོང་དང་ཆ་ལག་མང་ངོ་།། རྒོད་སྐོར་ལ། ཞི་ཁྲོ་ཡང་ཁབ། ཕྱག་རྒྱ་གསང་ཐིས། ཐོག་སེར་སྲོག་གསུམ་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས། འཆི་བདག་བདུད་སྐོར་ནི། བདུད་ཕུར་ནག་པོ་ལ་རྒྱུད་གསུམ། ཞལ་གདམས་དགྲ་འབྱེད་དང་བཅས་པའོ།། གཞན་ཡང་ཕུར་པ་ཤ་འབལ་གྱི་སྐོར།ལི་ཤིའི་སྒྲུབ་སྐོར་ལ་སོགས་བྱུང་།། སེམས་བསྐྱེད་རྫོགས་ཆེན་གྱི་སྐོར་ནི། བྱང་སེམས་ནམ་མཁའ་དབྱིངས་ཡངས་ཀྱི་རྒྱུད་དོན་འགྲེལ་དང་བཅས་པ། བྱང་སེམས་ནམ་མཁའ་དབྱིངས་ཡངས་ཀྱི་རྒྱུད་དོན་འགྲེལ་དང་བཅས་པ། སེམས་དཔའ་གཏིང་རྫོགས་འཁོར་བ་དོང་སྤྲུགས་ཀྱི་རྒྱུད། སླད་ཀྱི་མདོ་གསུམ། ཏང་ཁའི་ཚད་མ་ཀུན་གཞི་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་། ཐིག་ལེ་ཉི་མའི་སྙིང་པོ། ས་གཅོད་དང་བཅས་པ་བྱུང་ངོ།། གཏེར་གྱི་ཁ་བྱང་དེར《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མའི་》མཚན་བྱང་བྱུང་མི་འདུག། ལུང་ཁུངས་ནི། སྤ་སྟོན་བསྟན་རྒྱལ་བཟང་པོས་བརྩམས་པའི་《བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་དར་རྒྱས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1991ལོའི་ཟླ་12པར་པར་ཐེངས་དང་པོ་བཏབ། P232\n④ཤར་ཡུལ་ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགོངས་རྒྱན》 བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོར་པར་དུ་བཏབ། P273\n⑤མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན། 《མདའ་དང་འཕང》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོའི་ཟླ་9པའི་པར་ཐེངས་དང་པོ། P 270 ཚེ་རིང་ཐར་དང་དོན་གྲུབ་ལྷ་རྒྱལ། 《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྟན་གནད་ཀྱི་ཕྲེང་བ》 རྒྱ་ཡིག་པར་མ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོའི་ཟླ་11པར་དཔར། P 117\n⑥མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན། 《མདའ་དང་འཕང》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོའི་ཟླ་9པའི་པར་ཐེངས་དང་པོ། P271\n⑦ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། 《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོའི་ཟླ་7པར་དཔར་ཐེངས་ལྔ་པ་དཔར། P29\n⑧ཐལ་རང་གི་དོན་ནི། ཚུལ་གསུམ་རང་ངོས་ནས་གྲུབ་པའི་རྟགས་ཡང་དག་ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་དངོས་འགོག་པར་བྱེད་པས་ན་རང་རྒྱུད་པ་དང་། ཐལ་འགྱུར་ཙམ་གྱིས་ཕྱིར་རྒོལ་གྱི་རྒྱུད་ལ་བསྒྲུབ་བྱ་རྟོགས་པའི་རྗེས་དཔག་སྐྱེ་བར་འདོད་པས་ན་ཐལ་འགྱུར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ཐལ་རང་གཉིས་ཀྱི་དགག་བྱའི་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་སྟེ། ཐལ་འགྱུར་བས་ནི། ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་བདག་འཇིག་ལྟ་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་དམིགས་པར་གསུངས་ལ། ཕུང་པོ་བདག་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད་བཏགས་དོན་བཙལ་ནས་རྙེད་པའི་ཆོས་གཅིག་ཀྱང་མི་བཞེད་ཅིང་། རང་རྒྱུད་པ་མན་ཆད་ཀྱིས་འདོད་ཚུལ་དེ་ལྟ་ན་རྟེན་འབྱུང་ཁས་བླངས་པ་ལས་ཉམས་པར་བཞེད་དེ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ། དེར་བཞིན། རང་རྒྱུད་པས་ཆོས་དང་གང་ཟག་གཉིས་ཀ་བློ་ལ་སྣང་བའི་དབང་གིས་བཞག་པ་མིན་པར་དོན་གྱི་སྡོད་ལུགས་ཀྱི་ངོས་ནས་གྲུབ་པར་འཛིན་པ་ཆོས་ཀྱི་བདག་འཛིན་ཕྲ་མོ་དང་ཤེས་སྒྲིབ་ཏུ་བཞེད་ཅིང་། ཐལ་འགྱུར་བས་མིང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་བཞག་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པའི་ཡོད་པར་འཛིན་པ་བདེན་འཛིན་ཕྲ་མོ་དང་། དེའི་ཞེན་ཡུལ་མིང་དང་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་བཞག་པའི་ཡོད་པ་དེ་གང་ཟག་གི་སྟེང་དུ་ཡོད་པར་འཛིན་པ་གང་ཟག་གི་བདག་འཛིན་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་འཛིན་ཡིན་ལ། དེ་ལྟར་འཛིན་པའི་ལྷན་སྐྱེས་གཉིས་ཀའང་འཁོར་བའི་རྩ་བར་གྱུར་བའི་མ་རིག་པ་དང་ཉོན་སྒྲིབ་ཏུ་བཞེད། དེ་ལ་སོགས་དགག་བྱའི་འདོད་ཚུལ་དང་བདག་མེད་ཕྲ་རགས་འཇོག་ཚུལ་གྱི་ཐད་ནས་ཐལ་རང་གི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཐུབ་མོད། 《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མར་》དེ་དག་ཞིབ་ཆར་འཁོད་མེད་པས་ཞིབ་ཕྲ་རྟོགས་ཐབས་བྲལ།། ལུང་ཁུངས་ནི། ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་བརྩམས་པའི་《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ་།》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོའི་ཟླ་7པར་དཔར་ཐེངས་ལྔ་པ་དཔར། P39-44\n⑨ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། 《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོའི་ཟླ་7པར་དཔར་ཐེངས་ལྔ་པ་དཔར། P51\n⑩《བླ་མེད་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གལ་མདོ་ཚད་མའི་སྐོར་བཞུགས་སོ》 སྨན་རིའི་དཔེ་རྙིང་ལྟར་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་བསྐྱར་དུ་བསྒྲིགས། Tibetan Bonpo Monastic Centre, Dolanji,P.O.Ochghat(Via Solan).H.P.1972.P105\n⑾《མདོ་སྡེ》 སྡེ་དགེ་པར་མ། P250 P500\n⑿《མདོ་སྡེ》 སྡེ་དགེ་པར་མ། P249 P498\n⒀ ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། 《གཞན་སྟོང་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ》 ཇོ་ནང་ཏ་ར་ན་ཐའི་གསུང་འབུམ་དཔེ་སྡུར་མ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2008ལོའི་པར་ཐེངས་དང་པོ། P208\n⒁ ཀརྨ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ། 《ཀརྨ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེའི་གསུང་འབུམ》 མཚུར་ཕུ་མཁན་པོ་ལོ་ཡག་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་དཔར། ཟི་ལིང་པར་མ། 2006ལོ། པོད་ཇ། P218\n⒂ ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་པ་དྲི་མེད་འོད་ཟེར། 《མཁའ་འགྲོ་ཡང་ཏིག་གི་དབང་བསྐུར་བའི་ལག་ལེན། མཁའ་འགྲོ་སྙིང་ཐིག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་བྲི་ཚུལ་རྣམས་བཞུགས་སོ》དྲི་མེད་འོད་ཟེར་གྱི་གསུང་འབུམ་པོད་ལྔ་པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009ལོ། P3\n⒃ སྡེ་དགེ་རྫོང་སར་ལྔ་རིག་སློབ་གླིང་གིས་བསྒྲིགས་པའི་《ས་སྐྱའི་ལམ་འབྲས》 པོད་དགུ་པ། 2007ལོར་དཔར་དུ་བཏབ། P44 བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆའི་ཨང་རྟགས་ནི། [W2MS23007]\n⒄《ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་》ནི་རྙིང་མའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཁུངས་བཙུན་དཔེ་ཆ་གསུམ་སྟེ། 《དགོངས་འདུས་》དང་། 《སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ། 《བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀུན་བྱེད་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་གསུམ་གྱི་གཙོ་གྲས་ཤིག་ཡིན་པར་སྐུ་ཞབས་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་གསུངས། དཔེ་ཆ་དེ་ནི་རྫོགས་ཆེན་གྱི་སེམས་ཕྱོགས་ཀྱི་གཞུང་ཞིག་ཡིན་ལ། སྤྱིར་བཏང་མཛད་མཁན་ནི་དཔལ་གྱི་སེང་གེ་ཞུ་བ་ཡིན་པར་བཤད། ཡིན་ཡང་དཔེ་ཆ་དེའི་རྩོམ་པ་པོའི་ཐད་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ཡོད། དཔེར་ན། གསེར་མདོན་པཎ་ཆེན་ཤཀྱ་མཆོག་ལྡན་(1428ནས་1507)གྱིས་དཔེ་ཆ་དེ་ནི་བེེ་རོ་ཙ་ནས་བརྩམས་པར་བཞེད་པ་དང་། སུམ་པ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་དཔེ་ཆ་དེར་རྩོམ་པ་པོ་ངེས་གཏན་ཞིག་མེད་པར་དཔེ་རྫུན་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད། ལུང་ཁུངས་ནི། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《མདའ་དང་འཕང་།》ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོའི་ཟླ་9པར་པར་ཐེངས་དང་པོ་བཏབ། P170-174\n⒅⒆ མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན། 《མདའ་དང་འཕང》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོའི་ཟླ་9པའི་པར་ཐེངས་དང་པོ། P180 P172\n⒇ ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། 《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོའི་ཟླ་7པར་དཔར་ཐེངས་ལྔ་པ་ དཔར། P228\n﹙21﹚སྨྱོ་ཤུལ་མཁན་པོ་འཇམ་དབྱངས་རྡོ་རྗེ། 《རང་བཞིན་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་འབྱུང་རིག་འཛིན་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་ནོར་བུ་བེེཌཱུརྱའི་ཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ》བལ་བོའི་ཐིམ་ཕུ་(Thimphu)nནས་དཔར་བའི་ཤིང་དཔར་མ། 1996ལོར་དཔར། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆའི་ཨང་རྟགས་ནི་[W23682] P15-31\n﹙22﹚མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན། 《མདའ་དང་འཕང》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོའི་ཟླ་9པའི་པར་ཐེངས་དང་པོ། P166\n﹙23﹚ཐུའུ་བཀྭན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ། 《ཐུའུ་བཀྭན་གྲུབ་མཐའ》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོའི་ཟླ་7པར་དཔར་ཐེངས་ལྔ་པ་ དཔར། P428\n﹙24﹚བོན་བརྒྱ་དགེ་ལེགས་ལྷུན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ། 《སྟོན་པ་གཤེན་རབ་དང་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བསྟན་པའི་ཁྱད་པར》 མཚོ་སྔོན་པོ་དྲ་བ། དྲ་ཐག་ནི། http://www.amdotibet.cn/ html/zj/zjwh/2014-10/17543_2.html\n﹙25﹚Samten Gyaltsen Karmay,The Great Perfection(RDZOGS CHEN), A Philosophical and Meditative Teaching in Tibetan Buddhism.E.J.Brill.Leiden.New york.1988.P217\n﹙26﹚﹙27﹚Samten Gyaltsen Karmay,The Great Perfection(RDZOGS CHEN), A Philosophical and Meditative Teaching in Tibetan Buddhism.E.J.Brill.Leiden.New york.1988.p.217\n﹙29﹚《རྫོགས་ཆེན་གསེར་ཐུར་རྨི་ལམ་ལུང་བསྟན》 ff.ཤོག་ངོས་420ནས་429བར་དུ་གསལ། འདིར་འཁོད་པའི་བླ་མ་འདུལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཞེས་པ་ནི་གཡས་རུ་དབེན་ས་ཁའི་བྲུ་འདུལ་བ་རྒྱལ་མཚན་(1239ནས་1293)ཡིན་སྲིད་དེ། དེ་ཉིད་བལ་ཡུལ་འབུམ་ཐང་ནས་བཞུགས་མྱོང་། 《རྟོགས་ལྡན་ཉམས་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ》 1967ལོར་རྡི་ལི་ནས་དཔར། P38 Kvaerne1973,part1,P.47\n﹙30﹚ Unearthing bon treasures : life and contested legacy ofaTibetan scripture revealer, withageneral bibliography of Bon by Dan Martin.Leiden ;Boston :Brill,2001.p.18-19\n﹙31﹚ སྙན་བཟང་པ་དགེ་འདུན། 《གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་གཞུང་བསྡུར་ཏེ་ཚད་མའི་འཕེལ་འགྱུར་དང་གོ་དོན་ལ་གསར་དུ་དཔྱད་པ》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2004ལོའི་དེབ་གཉིས་པ། P11 aམཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་། 《ཚད་མ་སྡེ་བདུན་གྱི་རྒྱན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ》སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་དཔར་ཤིང་ལྟར་སྐལ་བཟང་གིས་2003ལོའི་ཟླ་11པར་པར་གཞི་དང་པོ་བསྒྲིགས། TBRC:[W25140] P11\n﹙32﹚ཡུལ་ནང་ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་སོགས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《ཚད་མའི་རིག་ལམ་སྤྱི་བཤད》 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོའི་ཟླ་5པར་པར་གཞི་དང་པོ་བསྒྲིགས། P1\n﹙33﹚《བླ་མེད་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གལ་མདོ་ཚད་མའི་སྐོར་བཞུགས་སོ》 སྨན་རིའི་དཔེ་རྙིང་ལྟར་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་བསྐྱར་དུ་བསྒྲིགས། Tibetan Bonpo Monastic Centre, Dolanji,P.O.Ochghat(Via Solan).H.P.1972, P88\n﹙34﹚ཟླ་བ། 《བོད་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་ཐལ་འགྱུར་གྱི་རྣམ་གཞག་དང་ཕྱི་ཚུལ་གཏན་ཚིགས་རིག་པའི་སུན་འབྱིན་གྱི་རྣམ་གཞག་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གླེང་བ》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། 2008ལོའི་དེབ་བཞི་པ། P47\n﹙35﹚ ཚའེ་ཞན་ཧའོ། 《ཕྱི་ཚུལ་གཏན་ཚིགས་རིག་པ》 ཧྭ་ཀྲུང་དགེ་ཐོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་པར་སྐྲུན་ཁང་གི་2002ལོའི་པར་མ། P244\n﹙36﹚གསེར་མདོག་པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་མཆོག་ལྡན། 《ཚད་མའི་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་རྣམས་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚུལ་གཏམ་དུ་བྱ་བ་ཉིན་མོར་བྱེད་པའི་སྣང་བས་དཔྱོད་ལྡན་མཐའ་དག་དགའ་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས》 《གསེར་མདོག་པཎ་ཆེན་ཤཀྱ་མཆོག་ལྡན་གྱི་གསུང་འབུམ་》པོད་བཅུ་དགུ་པའི་ཤོག་ངོས་19སྟེང་དུ་གསལ། རྫོང་སར་ཁམས་བྱེའི་སློབ་གླིང་ཐུབ་བསྟན་དར་རྒྱས་གླིང་ནས་2007ལོར་པར་དུ་བསྐྲུན། TBRC:[W1KG8897]\n﹙37﹚མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་། 《ཚད་མ་སྡེ་བདུན་གྱི་རྒྱན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ》སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་དཔར་ཤིང་ལྟར་སྐལ་བཟང་གིས་2003ལོའི་ཟླ་11པར་པར་གཞི་དང་པོ་བསྒྲིགས། TBRC:[W25140] P6\n﹙38﹚ མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་། ཚད་མ་སྡེ་བདུན་གྱི་རྒྱན་ཡིད་ཀྱི་མུན་སེལ》 སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་གི་དཔར་ཤིང་ལྟར་སྐལ་བཟང་གིས་2003ལོའི་ཟླ་11པར་པར་གཞི་དང་པོ་བསྒྲིགས། TBRC:[W25140] P6-7\n﹙39﹚Unbounded wholeness : Dzogchen, Bon, and the logic of the nonconceptual Anne Carolyn Klein, Tenzin Wangyal. Related titleGtan tshigs gal mdo rig pa’i tshad ma.EnglishPublishedOxford ;New York :Oxford University Press,2006.p.28\n﹙40﹚《གཏན་ཚིགས་གལ་མདོ་རིག་པའི་ཚད་མར་》ཐལ་འགྱུར་དང་གཞན་སེལ་གྱི་རིགས་ལམ་སྤྱད་པ་འགའ་རེ་སྣང་། དཔེར་ན། ཀུན་རྫོབ་འདི་དག་གཏན་དུ་མི་སྣང་བར་ཐལ། ཅིའི་ཕྱིར་དོན་དམ་དེ་ཉིད་ཀྱང་མིན་ལ། དོན་དམ་ལས་གཞན་དུ་ཡང་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདོད་ཐོག་ན་མངོན་སུམ་གྱིས་བསལ་ལོ། ཡང་ན་དོན་དམ་གཏན་མེད་དུ་ཐལ་ལོ།། ཞེས་ཐལ་འགྱུར་འཕང་ནས་གཞན་གྱི་འཁྲུལ་བ་བསལ་བ་སོགས་མང་། ལུང་ཁུངས་ནི། 《བླ་མེད་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གལ་མདོ་ཚད་མའི་སྐོར་བཞུགས་སོ》སྨན་རིའི་དཔེ་རྙིང་ལྟར་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་བསྐྱར་དུ་བསྒྲིགས། Tibetan Bonpo Monastic Centre, Dolanji,P.O.Ochghat(Via Solan).H.P.1972, P88


དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་བརྟག་ཞིབ།_རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར། | རྫ་ཆུའི་རླབས་སྒྲ།\n2020 ལོའི་ཟླ6ཚེས 25 ཉིན། 21954 6\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མང་ཙམ་བྱུང་བའི་དུས་ཤིག་དང་། སྲིད་དོན་རིག་གནས་རྙོག་འཛིང་ཅན་དང་འགྱུར་བག་ཅན། ཟིང་ལྷོང་ཅན། འགལ་འཐབ་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན། དུས་སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་རིམ་མཐུད་དུ་བྱུང་བ་ནི། ཐོག་མའི་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་གི་དུས་སྐབས་ནས། རིམ་གྱིས་སྐྱ་བོས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་ཁ་བསྒྱུར་པ་དང་། དེ་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བྱུང་སྟེ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་དར་བ་ན། སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཀྱང་དེའི་ཞར་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མངོན་པར་བྱུང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་འཕེལ་འགྱུར་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་རྒྱུན་རིང་བ་ཐེབས།\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་། སྲིད་ལུགས། འགྱུར་ལྡོག\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་གཞིས་ཀའི་བཀའ་དབང་ལག་ཏུ་བསྟར་བའི་དམིགས་བསལ་དུས་རིམ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐབས་དེའི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཙམ་མ་ཟད། དེང་གི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་དང་། རིག་གནས་སེམས་ཁམས། ཆབ་སྲིད་བདེ་འཇགས་སོགས་ལའང་དངོས་བརྒྱུད་གང་རུང་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་བཞིན་ཡོད། སྤྱི་ཚོགས་རིག་པ་དང་ཆབ་སྲིད་རིག་པའི་ངོས་ཐད་ནས་བལྟས་ན། ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་རིང་གི་དུས་རིམ་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རིག་གནས་འདུ་ཤེས་ངོས་ཐད་ནས་གཅིག་གྱུར་ཅན་དང་སྒེར་གཅོད་ཅན། ཆིག་རྐྱང་ཅན་དུ་ཕྱོགས་བཞིན་ཡོད་མོད། སྲིད་དོན་རིག་གནས་ཐད་ནས་དཔགས་ན་རྙོག་འཛིང་ཅན་དང་འགྱུར་བག་ཅན། ཟིང་ལྷོང་ཅན། འགལ་འཐབ་ཅན་དུ་ཁ་ཕྱོགས་པའི་སྣང་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་མང་ཙམ་བྱུང་བའི་སྐབས་ཤིག་དང་། ཆོས་སྲིད་འགན་འཛིན་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་སྐྱོང་ཐབས་འཚོལ་ཞིབ་མང་ཙམ་བྱས་པའི་དུས་ཤིག་རེད། དུས་སྐབས་འདིའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་མང་ཙམ་ཡོད་པ་མངོན་སུམ་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་མཚན་སྙན་རྒྱས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུའང་འགའ་རེ་འདུག་མོད།ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ན། འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་ཀྱི་དབང་གིས་སམ། ཡིག་ཆའི་བསྡུར་དཔྱོད་ཀྱི་རྐྱེན་ནམ། བསམ་གཞིག་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་བློ་ཡི་ཞེན་རིག་མི་འདྲ་བ་བཅས་གང་ལྟར་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་དུས་རིམ་དགར་སྟངས་དང་། སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཁུངས། སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་དགེ་སྐྱོན་སོགས་ལ་རང་རང་གི་དཔྱད་པའི་ནུས་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་སྨོས་མེད་ཡིན་རུང་། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་རྗེས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་དངོས་དང་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་དྲང་ཐད་ནས་བལྟས་པ་ཡིན་ན། བསྐྱར་དུ་དཔྱད་དཔོག་དང་གསར་དུ་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་དགོས་ས་མང་ཙམ་འདུག་པར་དམིགས་ཏེ། ཆེད་དུ་དཔྱད་རྩོམ་འདི་བྲིས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ཆེད་རམས་པ་དག་ལ་དཔྱད་གཞིར་ཕུལ་བ་ལགས།\nསྤྱི་ལོ1642ལོའི་ཟླ4པའི་ཚེས5ཉིན། སོག་པོ་ཨོ་རོད་ཇུང་གར་བ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་གཙང་ཕྱོགས་སུ་དམག་དྲངས་པའི་མཇུག་འབྲས་ལ། སེར་སྐྱ་བགྲང་གིས་མི་ལང་བའི་དབུས་སུ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་གསེར་གྱི་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོར་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཏེ་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་གྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཡུལ་མི་དང་བཅས་པ་འབངས་སུ་ཕུལ་ཅིང་།  ཁོ་རང་ཉིད་རིགས་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་མཆོད་སྦྱིན་དུ་འབུལ་བར་མཛད་པ་དང་འབྲེལ།  ཞལ་ངོ་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་ལ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་གོ་གནས་ཕུལ་ཏེ་ཆབ་སྲིད་བསྐྱངས་པ་དང་།  སོག་རྒྱལ་རང་གིས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་བཟུང་སྟེ་རྒྱབ་རྟེན་དམག་དཔོན་བྱས་པས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བྱུང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་གི་ཐོག་མའི་འགན་འཛིན་སུ་ཡིན་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་བཤད་ཚུལ་མི་མཚུངས་པ་འགའ་རེ་འདུག་མོད། མདོར་བསྡུས་ན་རིགས་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་ནི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་ཁྲི་སྐོར་བཅུ་གསུམ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་ཕུལ་བ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་དང་། གཉིས་པ་ནི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་དང་ཁོའི་བུ་ཚ་དག་ནི་དབང་སྒྱུར་མཁན་དངོས་ཡིན་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བོད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་བཟོ་མཁན་ཁོ་ན་ཙམ་ཡིན་ཟེར་བ་དེ་རེད། འདོད་ཚུལ་འདི་གཉིས་པོར་སོ་སོའི་ལུང་རིགས་ཀྱི་སྒྲུབ་བྱེད་ཚང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས་ཀྱང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཆོས་ལུགས་བདག་དབང་དང་ཁོང་གི་མཚན་སྙན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་དམག་དོན་སྟོབས་ཤུགས། སྡེ་བའི་ཆབ་སྲིད་གོ་གནས་སོགས་གང་ཡིན་རུང་སྐབས་དེའི་ཆབ་སྲིད་ཁོར་ཡུག་ཁྲོད་ཕྱོགས་གཅིག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཁོ་ནས་སྲིད་འཛིན་མི་ཐུབ་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱོད་རམས་པ་དག་ལ་མཚོན་ན་གསལ་པོར་ངེས་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་། མི་སྣ་གཅིག་གིས་སྲིད་དོན་གཅིག་གཅོད་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཕྱི་ནང་གང་ནས་བལྟས་རུང་མི་ཚང་བ་ཞིག་རེད། དེའི་ཕྱིར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་རྣམ་པ་དངོས་ནི། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ནི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་འཛིན་མཁན། སྡེ་སྲིད་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་སྲིད་འཛིན་མི་སྣ་ཡིན་པ་དེའོ། །(ཡང་ལ་ལས་སྡེ་སྲིད་ནི་དགེ་ལུགས་པའི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དུ་ཡོད་པའི་ཆེས་མཐོའི་འཐུས་ཚབ་ཡིན་པར་བཤད་རུང་། དེ་འདྲའི་ཚབ་བྱེད་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཤིག་རྙེད་དཀའ་སྙམ།)དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ནི། བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་དུས་སྐབས་ཤིག་ཡིན་ལ། དེའང་ཆོས་ལུགས་དང་སྲིད་དོན་སོ་སོར་བགོས་ཏེ་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འཚོལ་ཞིབ་བྱས་པའི་དུས་ཤིག་རེད། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བརྗོད་ན། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནི་མིང་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་ལྟ་བུར་བཀུར་ཡོད་རུང་། སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལ་དཔྱོད་སྐབས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་ཁོང་གིས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དབང་ཆ་བེད་སྤྱོད་དང་ཆོས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་གཙོར་བཟུང་བ་ལས་སྲིད་དོན་ལ་ཁ་དབང་བཀོལ་ལུགས་མི་སྣང་བ་དང་། སྐབས་དེའི་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བཞག་ནི་སྡེ་སྲིད་རིམ་པས་དོན་བསྟར་ལག་ལེན་བྱས་པ་འབའ་ཞིག་རེད། སོག་རྒྱལ་ལ་མཚོན་ན་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཁྲོད་དབང་ཤུགས་ཆེ་ལ་དམག་དོན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་མི་དམན་པ་མཆིས་པ་དངོས་གནས་ཡིན་རུང་། བོད་སྤྱིའི་སྲིད་དོན་གྱི་ལས་སྣེ་ཁག་ལ་ཐད་ཀར་བཀོད་ཁྱབ་བྱས་ལུགས་མེད་པ་དང་། སོ་སོས་རང་དོན་ལས་མོ་སྣེ་འཛིན་བྱས་པར་བརྟེན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་དམིགས་བསལ་སྲིད་དབང་སྟེ“སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་ངམ་སྡེ་པ་གཞུང”དངོས་སུ་བྱུང་།\nསྐབས་འདིར་དོན་ལ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སྐབས་ཡིན་ནའང་། ང་ཚོས“སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང”ཞེས་འབོད་དོན་ནི། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཚུལ་ལ་ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ཚེ། ཐོག་མའི་དུས་འདི་ནི་ལྔ་པ་ཆེན་མོ་དང་སྡེ་སྲིད། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་བཅས་ཕྱོགས་གསུམ་གྱི་དབང་འཛིན་པས་གྲུབ་པའི་སྲིད་དབང་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའང་སྲིད་ཀྱི་གཉེར་ཁ་དོན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་མིང་ཐོག་ནས་བགྱི་བཞིན་ཡོད་པས་ན། སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་ཞེས་པའི་ཆེད་སྤྱོད་མིང་བརྡ་འདི་སྦྱར། འོན་ཀྱང་། འདིས་སྡེ་སྲིད་ནི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པ་ཡིན་པའི་དོན་མིན་ཏེ། སྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་རང་ཡང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བསྐོས་པ་ཞིག་དང་། དེ་ཉིད་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཕྱག་མཛོད་ཅིག་ལས་མ་འདས་པས་རེད། ཕྱག་མཛོད་བསོད་ནམས་རབ་བརྟན་ནས་བཟུང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་སུ་སྡེ་སྲིད་ཁག་གིས་ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་ལ་སྲིད་བསྐྱངས། དེ་བས། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ནི་བོད་རིགས་ཁོ་ནས་བཙུགས་པ་ཞིག་མིན་ལ། སོག་པོ་ཧོ་ཤོད་ཚོ་པས་བཙུགས་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན་པར། སོག་དམག་གི་ཐད་ཀའི་སྲུང་སྐྱོབ་འོག་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བཙུགས་པའི་སྲིད་དབང་ཞིག་ཡིན།\nསྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་དག་ནི་རྒྱལ་པོའི་འོག་གི་དཔོན་སྣ་ལྟ་བུར་ཡོད་པས། ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན་སྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་འགའ་ནི་རྒྱལ་པོའི་མིང་ཐོག་ནས་བསྐོ་འཇོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཕྱིས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་སྐུ་འདས་ཏེ་ཆབ་སྲིད་ལ་མཁས་པའི་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་སྲིད་ཀྱི་གཉེར་ཁ་དངོས་སུ་བཟུང་བ་ན། རྒྱལ་པོས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པར་མི་འཐད་པའི་རྣམ་འགྱུར་གྱིས་སོག་རྒྱལ་དང་སྡེ་སྲིད་བར་འགལ་བ་བྱུང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་མཚོན་ནའང་། ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་མི་སྤྲོད་ཐབས་མེད་ལྟ་བུས་རང་གི་ཆོས་ལུགས་བདག་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱིས་སྡེ་སྲིད་ལ་དབང་ཆ་ཆེན་པོ་མ་སྤྲད་ཀྱང་། ཕྱིས་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་དྲག་དཔུང་ཆགས་པ་དང་བསྟུན་སྔོན་གྱི་བྱེད་ཐབས་བསྒྱུར་ཏེ་སྡེ་སྲིད་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་བསྐོ་འཇོག་བྱས་ཤིང་། ལྷག་པར་དུ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་དུས་སུ་དབང་ཆ་ཡོད་ཚད་སྡེ་སྲིད་ལ་སྤྲད་པ་ཞིག་རེད།\nགཞན་ཡང་། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་སོག་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་དམག་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་གྱི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་དང་། བོད་ནང་ཁུལ་ཞི་འཇགས་ཡོང་བའི་ལས་དོན་ཡང་རབ་དང་རིམ་པ་སྤེལ་ཡོད།སྐབས་དེར་བོད་སྲིད་གཞུང་གི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་གདན་གནས་མཐོ་དམན་གྱི་གཏན་འབེབས་ཀྱང་ཞིབ་ཕྲ་མཛད་འདུག་སྟེ། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་བཀུར་ཏེ། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་དང་དཔལ་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་གདུང་རྒྱུད་གཉིས་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བར་མཛད་པ་དང་། བཀའ་བརྒྱུད་བླ་ཆེན་སྟག་ལུང་པ་དང་། ཀརྨ་ཞྭ་དམར་ནག་རྣམས་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་ལས་ཀྱང་གདན་ཐོབ་མཐོ་བར་མཛད་ཅིང་། དེ་མིན་འབྲུག་པ་དང་སྒམ་པོ། མཚུར་བུ་དྲུང་པ། ཁམས་རི་བོ་ཆེའི་ཆོས་རྗེ། འབྲི་ཁུང་གི་བླ་མ་སོགས་ལ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་དང་མཉམ་པའི་གདན་ཐོབ་གནང་འདུག  འདི་འདྲའི་བྱེད་ལུགས་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་བདག་པོ་དགེ་ལུགས་པས་རང་སྲིད་བརྟན་འཇགས་ཡོང་ཆེད། བོད་དུ་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བ་དང་མཚན་སྙན་རྒྱས་པའི་ཆོས་སྲིད་དབང་འཛིན་ཚོགས་ཁག་རྣམས་ལ་འཇམ་བྲིད་ཚུར་འགུག་གི་བྱེད་ཐབས་ལག་ཏུ་བསྟར་བ་ཞིག་རེད་སྙམ།\nསྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན། མན་ཆིང་གིས་གནམ་འོག་དབང་དུ་བསྡུ་བར་སོག་པོའི་ སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་པའི་ཚད་ཆེས་ཆེ་ཞིང་། སོག་པོ་དབང་དུ་བསྡུ་བར་དགེ་ལུགས་པའི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ཚད་ཆེས་ཆེ་བར་སྣང་། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས། དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བོད་འབྲེལ་ལོ་རྒྱུས་ནི། སོག་པོ་དང་མན་ཇུ་མི་རིགས་གཉིས་ལ་བལྟོས་ཏེ་བརྗོད་དགོས་པར་གྱུར་ཡོད།\n1638ལོར། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་ཁྲི་ཁྲིན་སོགས་མངགས་ཏེ“ཐུ་བྷོད་ཧན”དང“ཐོ་ཁུ་ཐོ་ཆེན་པོ”ལ་འཕྲིན་ཡིག་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་བཀོད་པ་ནི།  ད་ལྟའི་བར་ལོ་རྒྱུས་སུ་འཁོད་པའི་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཆེས་མཐོའི་དབང་འཛིན་པས་བོད་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་པར་བཏང་བའི་འཕྲིན་ཡིག་ཆེས་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ལ། འཕྲིན་དེའི་ནང་བཀོད་པའི“ཐུ་བྷེ་ཐུ་ཧན( 土伯特汗)”ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། སྐབས་དེར་བོད་སྲིད་གཙང་བ་སྡེ་སྲིད་རྒྱལ་པོས་སྐྱོང་བཞིན་པས་ན། གཙང་བ་སྡེ་སྲིད་ཡིན་ངེས་གཏན་དང་། ཡང་ཐོ་ཁུ་ཐོ་ཆེན་པོ་སྟེ“大图克图”ཞེས་པ་འདི་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་པ་སྨོས་མེད་ཡིན་ལ། ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཐོབ་སྦྱར་བ་དང་སྐབས་དེའི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའི་འཕོ་འགྱུར་རམ་ཕྱིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་ལ་གཞིགས་ན་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཡིན་པར་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་མི་དགོས་པས། ཆིང་རྒྱལ་རབས་འཛུགས་མཁན་མན་ཇུ་གོང་མའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས་སྐབས་དེ་ཤེད་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་ཆ་རྒྱུས་ངེས་ཅན་ལོན་ཡོད་པ་རྟོགས་ནུས།1639ལོར། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་ཡང་བསྐྱར་ཚ་ཧན་བླ་མ་གཙོས་པའི་འཐུས་ཚབ་བོད་དུ་མངགས་ཏེ་བོད་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་།\nའོན་ཀྱང་འདིར་ཤེས་རྒྱུ་ཞིག་ལ། དུས་དེ་ནི་དབུས་གཙང་སྡེ་གཟར་རྒྱུན་མར་འབྱུང་བཞིན་པའི་སྐབས་ལ་འཁེལ་ནའང་། མན་ཇུ་སྲིད་འཛིན་པས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་དངོས་ལ་བརྩི་བཀུར་ཞུ་བཞིན་པ་ནི། ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་སེ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཕྱིར་བོད་དུ་ཕེབས་སྐབས་བོད་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཁག་དུ་མར་འཕྲིན་ཡིག་བསྐུར་པ་ལས། འཕྲིན་ཡིག་ཁྲོད་ཆོ་ལོ་དང་གོ་གནས་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཅི་ཡང་བྱུང་མེད་ལ། སྡེ་སྲིད་གཙང་པར་སྤྲིངས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་ཁྲོད། ཁོས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པའི་གནས་བབ་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་བརྗོད་ཡོད་ཅིང་།  ཟུར་ཤུགས་གང་རུང་ནས་ཆིང་ཐའེ་ཙུང་གིས་སྡེ་སྲིད་གཙང་པ་ནི་བོད་ཀྱི་སྐྱ་བོའི་དབང་སྒྱུར་པ་བྱེད་པའི་འདོད་བློ་མངོན་ཡོད་པ་ལས་མཐོང་ཐུབ།\nསེ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་དང་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཕོ་ཉ་བོད་དུ་འབྱོར་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བར། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་ཕོ་ཉ་ཀྲུང་གོའི་བྱང་ཤར་ས་ཆར་མངགས་ཏེ་རང་འགུལ་ངང་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནང་སར་གདན་དྲངས་ན་ལེགས་ཚུལ་ཞུས་པའི་བཟོ་ཐོན་འདུག  ཡིན་ནའང་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་གོང་མ་ཤན་ཙིའི་གདན་འདྲེན་ཞུ་ཡིག་འབྱོར་བ་ན་དེ་མ་ཐག་ཁས་མ་བླངས་པར་ཕོ་ཉ་མངགས་ཡོད་པ་རེད། ཚུལ་འདི་ལས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི། ཕྱོགས་སོ་སོའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་མི་འདྲ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲིད་དོན་ལྟ་སྟངས་སྣ་ཚོགས་བཟུང་བ་དེ་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་མན་ཇུ་དབང་འཛིན་པ་གང་ཡིན་རུང་ཧ་ཅང་སེམས་ཆུང་དང་གཟབ་ནན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་བསྐྱངས་ཡོད་འདུག ལྔ་པ་ཆེན་མོ་པེ་ཅིང་ལ་ཕེབས་པའི་བར་དུ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ཕན་ཚུན་ཕོ་ཉ་གཏོང་རེས་དང་འཕྲིན་ཡིག་འབུལ་རེས་བྱས་པ་མང་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཕན་ཚུན་རྒྱུས་ཡོད་དང་མ་འོངས་པའི་སྲིད་ལུགས་འཕེལ་ཕྱོགས་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་རིམ་གྱིས་བྱུང་བར་མངོན།\nཕྱིས་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ནང་སར་ཕེབས་རྗེས། ཆིང་ཧྲི་ཙུའུ་ཡིས་ཁོང་ལ་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པ་དང་མཉམ་དུ། རྒྱང་རིང་བོད་དུ་ཡོད་པའི་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལའང“གཞུང་བཟང་བརྩི་སྲུང་དྲང་བདེན་ལས་སྐྱོང་མཛངས་ཅན་གུ་ཤྲཱི་ཧན”( 遵行文义敏慧固始汗)ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཅིང་། གསེར་གྱི་ཐམ་ག་གནང་། \nང་ཚོས་འདིར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པའི་ཚུལ་ལ་སྡུར་བ་ཅུང་བྱས་ན། མན་ཇུའི་དབང་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་ནས་ཧ་ལམ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་པེ་ཅིང་དུ་འབྱོར་ཏེ་རྒྱུས་ལོན་ཞིབ་ཏུ་བྱས་པ་ལས་ཁོང་ལ་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ནས་མཚན་སྙན་ཆེ་བར་ཡོད་རུང་། སྲིད་དོན་དམག་སྟོབས་ཀྱི་ཐད་ནས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་རྒྱབ་རོགས་ཁོ་ནར་བརྟེན་པ་ཚོར་བ་ཡིན་ཚོད་འདུག་ལ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པའི་སྔ་ཕྱིའི་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་ཆོ་ལོའི་མིང་དོན་གང་ལ་དཔགས་ནའང་། དོན་ལ་ཁོང་གི་སྔར་ཡོད་ཆོས་ལུགས་གོ་གནས་ཁས་ལེན་གནང་བ་ཙམ་ལས་ནང་དོན་གསར་པ་ཅང་མེད་སྙམ་ཤར། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ངོས་ཐད་ནས་དཔྱད་ན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་མན་ཇུའི་སྲིད་འཛིན་པས་རེ་བ་བཅོལ་ཞིང་མིག་ལྟོས་བྱས་པ་ཆེ་བར་འདོད། དེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། བཙུགས་མ་ཐག་པའི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་མཚོན་ན།ཆོས་ལུགས་སོགས་རིག་གནས་དར་རྒྱས་དང་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་བྱེད་ཀྱི་ནང་སེམས་ཀྱི་འཆིང་ཐག་ཅིག་ངེས་པར་དགོས་རུང་། ཁོ་ཚོའི་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་དམག་དོན་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བླངས་པ་མངོན་གསལ་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་རིགས་སོགས་ས་ཁུལ་དུ་མན་ཇུར་ངོ་རྒོལ་དང་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པར་བརྟེན། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་བའི་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ན་ཐོག་མར་དམག་སྲིད་ལས་དོན་ཐད་ནས་བསམ་བློ་གཏོང་ངེས་པ་བཞིན། བོད་ལའང་དེ་ལས་མ་འདས་སོ། །\n3. པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་པ་དང་། “སོག་པོར་བརྟེན་ནས་སྲིད་དབང་འཛིན”པའི་སྲིད་ཇུས་མཇུག་གྲིལ་བ།\n1655 ལོར་གུ་ཤྲཱི་ཧན་འདས་རྗེས། ཁོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་རིམ་པར་རྒྱལ་པོའི་མིང་ཐོབ་བཟུང་བ་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་ཆབ་སྲིད་མི་སྣ་འཇོན་པོ་ཞིག་སྟེ། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཐད་ལ་བྱ་བ་གང་མང་བསྒྲུབས་པས། བོད་སོག་སྐྱ་སེར་མང་ཚོགས་ཁྲོད་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁོའི་རྗེས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་དར་ཧན་རྒྱལ་པོའམ་དཱ་ཡན་ཁང( 达延汗，1658—1668)དང་བསྟན་འཛིན་དཱ་ལའི་ཧན( 达赖汗，1671—1701)སོགས་ཆབ་སྲིད་འཇོན་ཐང་དང་མི་སྒེར་གྱི་སྤྱང་གྲུང་གང་ཐད་ནས་གུ་ཤྲཱི་ཧན་ལ་འགྲན་མི་ནུས་པར་བརྟེན། གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱིས་བོད་དུ་ལོ་ངོ་མང་པོར་འབད་པ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སོག་རྒྱལ་གྱི་བདག་དབང་དག་རིམ་གྱིས་ཉམས་དམས་སུ་གྱུར་ཅིང་། “སྐབས་འདི་ནས་བཟུང་། སོག་པོའི་རྒྱལ་པོར་དམག་དོན་དྲག་ལས་སོགས་གལ་ཆེའི་རིགས་ལ་བཀའ་གྲོས་རྒྱབ་རོགས་གནང་བ་ཙམ་ལས། རྒྱུན་གཏན་བོད་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་ལས་ཀར་འགན་དབང་གནང་ལམ་བྱུང་མེད་པར་གྲགས” པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་།\n1682ལོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་གཤེགས་རྗེས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་གོང་མ་ཁང་ཞིར་སྔར་བཞིན་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ཚབ་ཏུ་འཕྲིན་ཡིག་བྲིས་པ་དང་། ལྐོག་ནས་ཇུན་གར་སྐལ་ལྡན་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ཏེ། སྐལ་ལྡན་གྱིས་ཆིང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་བྱ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པ་རེད། རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་པ་གསང་རྒྱ་བྱས་ལུགས་ཐད་ལ་དེང་སྐབས་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་བརྗོད་པའི་སྡེ་རུ་བརྗོད་སྟངས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མོད། འདིར་སྐབས་སུ་མ་བབས་པས་སྤྲོས་པ་བསྐྱུར། ལྔ་པ་ཆེན་མོ་སྐུ་གཤེགས་ཁར། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པར“ཕྱག་གིས་བྱུག་པ་དང་སྦྲགས་བསྟན་སྲིད་ལུགས་ཟུང་གི་བྱ་བྱེད། རྒྱ་དང་སོག་པོས་གཙོས་པའི་ཡོན་བདག་གི་སྣེ་ལེན་སོགས་བསླབ་སྟོན་ཞིབ་པར་བསྩལ་པའི” ཚུལ་བཀོད་པར་བལྟས་ན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པ་འདི་ལྔ་པ་ཆེན་མོའི་སེམས་ཀྱིས་ཁས་བླངས་པའི་བོད་དོན་སྐྱོང་མཁན་དུ་ཐག་གིས་བཅད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད། དེའི་རྗེས་ཏེ1691ལོར་གོང་མ་ཁང་ཞིས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པར་ཝང་གི་ཆོ་ལོ་དང་གསེར་གྱི་ཐམ་ག་གནང་བའིཐོག་ནས་ཀྱང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པ་དོན་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་དུ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀས་ཁས་ལེན་བྱུང་ཡོད་པ་རྟོགས་ནུས།\nཡིན་ནའང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པས་བོད་སྲིད་ཀྱི་ཁ་ལོ་རིམ་གྱིས་བསྒྱུར་པ་དང་། སྲིད་དོན་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་འདོད་བློའང་མངོན་ལྐོག་གང་རུང་ནས་ཕྱིར་མངོན་ལ། ཕྱི་ནང་གི་འགལ་རྐྱེན་གེགས་མེད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་སྒྲུབ་པའི་སྦྱོར་བ་བརྩམས་པ་རེད། དེ་འདྲའི་སྲིད་ལུགས་སྐྱོང་འཚོལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་དམིགས་ཡུལ་ལ་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ནས་རིམ་གྱིས་ལྟ་ཞིབ་བྱས་ཡོད་ལ། ཕྱིས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་དང་སྐལ་ལྡན་བར་གྱི་འགལ་བའི་ཁྲོད་མངོན་པའི་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ལ་ཁང་ཞིའང་དོགས་པ་སྐྱེས་ཤིང་། ཁྱད་པར་དུ1695ལོའི་ཟླ5པར་སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་ཁང་ཞིར་སྐལ་ལྡན་སོགས་ཀྱི་ཧན་གྱི་གོ་གནས་མེད་པར་མི་གཏོང་བ་དང་ཆིང་དམག་འཐེན་པའི་རེ་ཞུ་ཕུལ་བ་དེས། དོགས་པ་ཆེར་སོང་སྟེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་པེ་ཅིང་དུ་གདན་དྲངས་ཏེ་འདྲི་རྩད་བྱ་རྒྱུ་ཐག་གིས་བཅད། འདི་ལ་ཡང་ན་པཎ་ཆེན་ལྔ་པར་གཟིགས་བཟོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱས་ཤིང་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཏེ་ཁོང་གི་ཆོས་ལུགས་གཙོ་འཛིན་གོ་གནས་ཡར་སྤགས་ཀྱིས། སྡེ་སྲིད་ཀྱི་སྲིད་དོན་དབང་ཆར་ཐེ་ཇུས་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཡོད་ཀྱང་སྲིད་མོད། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་ནད་ཡོད་པར་ཁ་གཡར་ཏེ་པེ་ཅིང་དུ་ཕེབས་མེད་ཅིང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱམ་པས་ཀྱང་འཕྲིན་ཡིག་ཕུལ་ཏེ་སྐལ་ལྡན་གྱིས་བཀག་འགོག་བྱས་པའི་རྐྱེན་ལས་པཎ་ཆེན་ཕེབས་མ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་ཡོད།\n1696ལོར་ཆིང་དམག་གིས་གྲོ་མོ་དོ( 昭莫多)ནས་སྐལ་ལྡན་གྱི་དམག་དཔུང་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་དུས། གོང་མ་ཁང་ཞིས་ད་གཟོད་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་གཤེགས་པ་ཚོར་ཞིང་། ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་སྐུ་འདས་པའི་སྔ་ཕྱི་རྩད་གཅོད་དང་། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པར་ཧུ་ཐོག་ཐུའི་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཏེ་ཆོས་ལུགས་གཙོ་འཛིན་མི་སྣ་བྱེད་པ་སོགས་བྱེད་དུ་བཅུག  ཕྱིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཇལ་ན། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་གང་ཡིན་རུང་དབང་ཆ་ནུས་ལྡན་ཞིག་འཛིན་མ་ཐུབ་པར་སྣང་ལ། སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་རྐྱང་བའི་ངོས་ཐད་ནས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བར་ཡང་འགལ་རྐྱེན་གང་མང་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་ལྷ་བཟང་ཧན་དང་སྡེ་སྲིད་གཉིས་མ་མཐུན་པར་མཐར་སྡེ་སྲིད་རྐྱེན་ལམ་དུ་ཤོར་བ་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་མགོའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཡིད་ཕམ་པའི་སྐྱོ་གར་ཞིག་དང་། སྲིད་ལུགས་རྙོག་འཛིང་ཅན་དུ་ཕྱོགས་བཞིན་པའི་རྟགས་མཚན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།\nསྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔགས་ན། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་བར་ལ་འགལ་བ་གང་མང་ཞིག་བྱུང་བར་མངོན་ལ། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་སྡེ་བ་སངས་རྒྱམ་པའི་དབང་གཅོད་ཀྱི་བྱེད་ཚུལ་སྐོར་ཞིག་ཡིད་ལ་འབབ་ཀྱིན་མེད་པ་འདྲ། སྤྱིའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ན། ཆབ་སྲིད་པའི་མིག་རྒྱང་གིས་དོན་བྱ་སྒྲུབ་རིགས་ལ་ཆོས་ལུགས་པའི་གེགས་ཐེབས་ངེས་ཤིང་། ཆོས་བཞིན་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་བར་སྲིད་དོན་གྱི་རང་སྟོབས་ནུས་པ་མཐོར་འདེགས་བྱེད་པའི་སྐོར་ནས་ཧ་ལམ་བགྲོད་ལམ་གཞན་མེད་པས། ཆོས་སྲིད་དབང་འཛིན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་ལུགས་ལ་སྲིད་དོན་ངོས་གཙང་བ་ཞིག་ཏུ་འདོད་བློ་གཅིག་ཏུ་འོང་བ་ཤིན་ཏུ་དཀའ། ཡང་ན་ཆོས་ཀྱི་ལ་རྒྱ་གཙོར་བཟུང་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་པ་རིག་གནས་ཅན་དུ་གཏོང་བ་དང་། ཡང་ན་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བ་ཆོས་ཉིད་དུ་བརྩིས་ཏེ་སྲིད་དོན་གཙོར་འཛིན་པའི་ལམ་གང་རུང་དུ་ཞུགས་དགོས་པ་ལ། སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཐོག་ནས་བརྟགས་ན་སྔ་མའི་ལམ་དུ་རིམ་གྱིས་འཇུག་གིན་ཡོད་དོ། །\n1701ལོར། ཧོ་ཤོད་ཚོ་པའི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་པོ་དཱ་ལའི་ཧན་འདས་པས། དེའི་བུ་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་བྱ་བ་སྲིད་ཚབ་ཏུ་བསྟད། ཡིན་ནའང་ལོ་གཉིས་འགོར་རྗེས། ཁོའི་སྤུན་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་བཀྲོངས།  ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་སོག་པོའི་རྒྱལ་པོ་དག་གི་དམག་སྲིད་དབང་ཆ་རིམ་གྱིས་ཉམས་ཀྱིན་པའི་ཚུལ་ལ་དོགས་མ་བདེ་ཞིང་། ཡིད་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ་དེ་སྔ་གུ་ཤྲཱི་ཧན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་ཡོད་པའི་དབང་ཆ་ཡོད་ཚད་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་རྩིས་བྱས། དེ་བས། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་གཉིས་ཀྱི་འགལ་བ་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་སྟེ། ཐོག་མར་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་བཟུང་ནས་ཅུང་མ་འགོར་བར། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སྡེ་བར་ཁ་ཡ་ཆེན་པོ་མ་བྱས་པ་དང་སོག་པོའི་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་གནོན་ཤུགས་མཐུད་དེ་འོངས་ལ། བོད་དུ་རང་གི་དཔུང་ཤུགས་ཀྱང་ཆེར་མ་ཆགས་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས། སྡེ་པ་སངས་རྒྱམ་པས་དགོངས་ཞུ་མི་བྱེད་ཐུ་མེད་བྱུང་སྟེ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་འགན་དེ་རང་གི་བུ་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ལ་སྤྲད། དེར་མཐུད་ནས། སངས་རྒྱམ་པ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་བར་གྱི་འགལ་བ་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་ཏེ་དབང་ཆ་རྩོད་པའི་མགོ་བརྩམས་པ་རེད། ཐ་མར་ཕན་ཚུན་མངོན་ལྐོག་གཉིས་ཀྱི་འགྲན་རེས་བརྒྱུད་སྡེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཐོག་མའི་རྒྱལ་ཁ་ལྟ་བུ་ཐོབ་སྟེ། སྡེ་སྲིད་རང་ཉིད་སྲིད་གཞུང་ལས་བུད་དེ་གོང་དཀར་རྫོང་དུ་འདུག་རྒྱུ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་རྒྱལ་པོའི་མཚན་རང་འཇགས་ཐོག་མཚོ་སྔོན་དུ་ཕྱིར་བསྐྱོད་དགོས་པ་བྱས།  ཡིན་ནའང་། ཅུང་མ་འགོར་བར་སྡེ་སྲིད་བཀྲོངས་ཤིང་ལྷ་བཟང་གིས་བོད་སྲིད་བསྐྱངས་པ་དེ་ནི། བོད་རང་ས་ནས་བོད་མིས་ནུས་ལྡན་གྱི་ཆབ་སྲིད་རྩ་འཛུགས་སམ་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་འཛུགས་སྐྱོང་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་གཞན་བརྟེན་གྱི་མུ་བསྐྱངས་པ་མངོན་པར་མཚོན།\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་བོད་སྲིད་ཀྱི་བདག་དབང་དངོས་སུ་བཟུང་རྗེས། སྡེ་སྲིད་ལམ་ལུགས་མེད་པར་བྱས་པ་དང་། རང་ཉིད་ལ“རྒྱལ་པོ་ཁྲི་པ”ཞེས་བཀུར་ཅིང་། ལོ་བཅུ་གཉིས་རིང་བོད་དབུས་གཙང་ལ་དབང་བསྒྱུར་ཏེ། “བསྟན་འཛིན་ཇིན་གིར་ཁན”ཞེས་པའི་མིང་ཐོབ་བཟུང་།  ལྷ་བཟང་གི་སྐབས་གཙོ་བོའི་མིང་ཐོབ་གྲས་སུ་བྱམས་པ་གླིང་བ་དང་། དར་མ་པ། དེ་མིན་བཀའ་བློན་བླ་ཆུང་། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་སོགས་ཡོད་ཚུལ《མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད》དུ་གསལ།  ཁོས་ངག་དབང་རིན་ཆེན་སྔར་བཞིན་སྡེ་སྲིད་དུ་བཞག་མོད། དོན་ལ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཡོངས་སུ་བླངས་ཡོད་ལ། གོང་མ་ཁང་ཞིས་བོད་དུ་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ“བསྟན་སྐྱོང་ཀུན་ཧྲུན་ཧན“( 翊法恭顺汗)ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་དང་ལུང་བསྒྱུར་གྱི་ཐམ་ག་བསྩལ་པ་ཡིས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་དོན་དངོས་སྟེང་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱི་བོད་སྲིད་དབང་ཆ་ཁས་བླངས་པ་མཚོན། ཡིན་ནའང་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་རྒྱལ་བ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་སྟེ་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པའི་ཚབ་ཏུ་བཞག་པ་དེས་ཁོ་ལ་བོད་དུ་མང་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་རྨང་གཞི་མེད་པར་གྱུར་པ་རེད། ཁང་ཞིས་ཀྱང་སྔོན་ལ་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོར་ཆོ་ལོ་སྩོལ་བའི་གྲབས་བྱས་ཀྱང་ལོ་ན་ཆུང་བར་བཤད་དེ་ཆོ་ལོ་སྩོལ་བའི་དུས་ནར་འགྱངས་བྱས་ཤིང་། 1709ལོའི་ཟླ3པར། ཁང་ཞིས་བོད་དོན་གྱི་རྙོག་འཛིང་རང་བཞིན་ཚོར་ཏེ་ཆེད་དུ་ཧི་ཧྲིག( 侍郎赫寿)མངགས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ལྷན་དུ་བོད་དོན་ལ་མོལ་བསྡུར་བྱེད་དུ་བཅུག ཡིག་ཚང་གཞན་དག་ལ་མཇལ་ན། སྐབས་དེར་ལྕང་སྐྱ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང་སོག་པོའི་རྗེ་བཙུན་དམ་པས་ཀྱང་ཕོ་ཉ་བོད་དུ་མངགས་འདུག་པས། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ནི་རླུང་ནང་གི་མར་མེ་བཞིན་གཡོ་འཁྱོམས་བྱེད་བཞིན་པའི་རྣམ་པ་གསལ་ལེར་ངེས་ནུས། སྐབས་འདིར་བྱོན་པའི་རྒྱལ་དབང་སྐུ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ནི།  བོད་སོག་ཕྱོགས་གཉིས་པོས་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་རྩོད་པའི་འགྱིག་རྡེའུ་ལྟ་བུ་དང་། སྐབས་དེའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལག་ཐབས་ལྟ་བུར་གྱུར་ཏེ་གཟིམ་ཁྲི་མཐའ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཁོ་ནར་ཟད།\nདེར་མཐུད་ནས། ཁང་ཞིས་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོར“བཀའ་ཡིས་ཞུས་རྐྱང་བྱེད་པའི་སྐུ་དྲུག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་བསྩལ་ཅིང་། ཕྱིས་ཁ་རིས་བཅོས་སྒྱུར་གྱིས“བཀའ་ཡིས་ཕུལ་རྐྱང་བྱེད་པའི་སྐུ་དྲུག་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པར་བསྒྱུར།  རྒྱལ་མཆོག་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་འཁྲུངས་རྗེས་དེར་ཡང“སྐུ་དྲུག་པ”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་ཐམ་ཀ་བསྩལ་པ་ལས།མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་དང་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ལ་ཁས་ལེན་མིན་གྱི་ཕྱོགས་རིས་ཁ་འཛིན་ཆེ་བར་དམིགས་ཏེ་གཉིས་ཀ་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ།\nཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིད་ཐད་ལ་རྙོག་འཛིང་གི་དོན་བསྟུད་མར་བྱུང་བ་ན། ཁང་ཞིའང་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་། བོད་དོན་ལ་དམིགས་ཏེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ལ1713ལོར“པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏེ་ནི”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་འཇའ་ས་དང་གསེར་གྱི་ཐམ་ཀ་གནང་བ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་རོགས་སྐྱོར་གྱིས་བོད་ཀྱི་ལས་ཀ་ལེགས་སྒྲུབ་ཡོང་བའི་རེ་བ་བྱས། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་བྱེད་ལུགས་འདི་ལ་དཔགས་ན། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་དང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་བཞིན་པཎ་ཆེན་ལྔ་པ་དང་ལྷ་བཟང་ཧན་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་བོད་དོན་ལེགས་བཅོས་དང་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་འདུན་མ་མཚོན་མོད། པཎ་ཆེན་ལྔ་པ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་མིན་པ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་ལའང་གུ་ཤྲཱི་ཧན་བཞིན་གྱི་བོད་མིའི་ཡིད་ཆེས་དང་བློ་མོས་དེ་འདྲ་མེད་རྐྱེན་དོན་སྨིན་བྱུང་མེད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ནས་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་མཐའ་མའི་རྒྱལ་ཁ་མ་ཐོབ་པ་ནི། ཁོས་བོད་མིའི་སེམས་ནང་གི་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་སྲོལ་ལུགས་ལ་སྣང་ཆུང་གིས་སྐུ་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ཁྲི་ལས་ཕབ་སྟེེ་རང་འདོད་ངང་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་ཞུས་པ་དེས་ཡིན་ལ། འདི་ལས་སྲིད་སྐྱོང་མི་སྣ་དག་ལ་མཚོན་ན་དབང་སྒྱུར་ཡུལ་གྱི་དམངས་སེམས་བདེ་ལ་འགོད་པར་ཡུལ་སྲོལ་རིག་གནས་དང་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ལ་བརྩི་མཐོང་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་པའི་བསླབ་སྟོན་གནང་ཡོད།\nལྷ་བཟང་ཧན་དང་མཚོ་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་སོག་པོའི་སྡེ་ཚོ་ཁག་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་ཐད་ནས་འགལ་བར་ལངས་སྐབས། ཨོ་རོད་ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གྱིས་གོ་སྐབས་མི་འཆོར་བར་བྱས་ཏེ་ལྷ་བཟང་ཧན་ལ་དམག་དྲངས་ཤིང་། 1717ལོའི་ཟླ12པར། ལྷ་བཟང་ཧན་བསད་དེ། ལྷ་ས་ཇུན་གར་བའི་ལག་ཏུ་ཤོར་ཅིང་། གུ་ཤྲཱི་ཧན་དང་ཁོའི་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱིས་བོད་ལ་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔའི་རིང་དབང་བསྒྱུར་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མཇུག་གྲིལ་བ་རེད།\nའདིར་བརྗོད་པའི་སྐྱ་བོའི་དབང་སྒྱུར་གྱི་དུས་སྐབས་ནི། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་བཀའ་བློན་གཙོ་བོར་བསྐོས་ཏེ་བོད་སྲིད་བཟུང་བ་ནས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་བདག་པོར་བཞུགས་ཏེ་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་དངོས་སུ་བཙུགས་པའི་བར་ལ་ངོས་བཟུང་བ་ཡིན་ལ། དོན་ལ་སྐབས་འདི་ནི་སོག་པོར་བརྟེན་ནས་བོད་སྐྱོང་བ་ནས། བོད་མིས་རང་སྲིད་སྐྱོང་བའི་དུས་སྐབས་སུ་བར་བརྒལ་བྱས་པའི་དུས་རིམ་ཡིན།\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱི་སྐབས་པད་དཀར་འཛིན་པ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པ་དངོས་ཡིན་མིན་ཐད་ལ་སྔར་བཞིན་རྩོད་གཞི་བྱུང་བས། ཁང་ཞིས་ཕོ་ཉ་མངགས་ཏེ་རྟོག་ཞིབ་བྱས་ཤིང་། 1715ལོའི་ཟླ8པར། རྟོག་ཞིབ་མི་སྣ་ཕྱིར་པེ་ཅིང་ལ་བསླེབས་ཏེ་པཎ་ཆེན་ལྔ་པའི་དགོངས་པ་སྙན་ཞུ་བྱས་པ་དང་། པཎ་ཆེན་གྱིས་བལྟས་ན་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ནི་རྒྱལ་དབང་དངོས་དང་། ལི་ཐང་གི་བྱིས་པ་ནི་རྫུན་མའོ་ཞེས་པ་དེ་རེད།  པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་དགོངས་བཞེད་ཀྱི་ཐད་ནས་དཔྱད་ན། པཎ་ཆེན་ལྔ་པས་སྔར་འདས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འགལ་བ་བརྗེད་མེད་པ་མངོན་གསལ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ལྟ་དགོངས་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་དངོས་ཤུགས་གང་རུང་ནས་རྟོགས་ཐུབ་པ་རེད།\nརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པའི་སྐུ་སྐྱེ་ངོས་འཛིན་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་འགལ་འཐབ་ཁྲོད། ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ཇུན་གར་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་སྔ་ཕྱིར་བོད་ནས་ཕམ་པར་གྱུར་ཅིང་། མཐར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཐད་ཀའི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་སྟེ། དབང་འཛིན་ལས་ཁུངས་གསར་པ་ཞིག་བྱུང་། སྐབས་དེའི་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ཚེ།ཆབ་སྲིད་འཁྲུག་ཟིང་འདི་ལས་ཐ་མའི་རྒྱལ་ཁ་ལོན་མཁན་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ཡིན་པ་དེའོ། །རྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ཕེབས་སྐྱེལ་ཞུ་མི་ཆིང་དམག་བོད་དུ་འབྱོར་རྗེས། གནས་སྐབས་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པ་སྟེ། ཇུན་གར་བས་བསྐོས་པའི་སྟག་རྩེ་བ་དང་བཀའ་བློན་བཀྲ་ཤིས་རྩེ་བ། ཨ་ཆོས་གསུམ་གསོད་ཁྲིམས་ལ་སྦྱར་བ་དང་འབྲེལ།  སྲིད་འཛིན་ཁོངས་མིར་ཧལ་ཧ་ཚོ་པའི་ཚེ་དབང་ནོར་བུ་དང་དོན་གྲུབ་རྡོ་རྗེ་གཉིས་དང་། མཚོ་སྔོན་ཧོ་ཤོད་ཚོ་བའི་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་དང་ཨ་པོ( 阿宝)གཉིས། བོད་ཀྱི་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང་ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ( 隆布鼐)བཅས་བསྐོས་ཏེ་བོད་སྲིད་ལ་ཇུས་འདོན་བྱས། \n1721ལོར། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་རྒྱབ་རོགས་འོག་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལས་ཀར་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་པ་སྟེ། ཁང་ཆེན་ནས་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོ་དང་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ། ལུམ་པ་བ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ། སྦྱར་ར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་སོ་སོར་ཆོ་ལོ་སྣ་ཚོགས་དང་བཅས་དངོས་སུ་བཀའ་བློན་མིང་བཏགས་གིས་བོད་དོན་སྐྱོང་མཁན་དུ་བསྐོས་པ་དང་། རྒྱལ་ཡབ་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་དང་ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གཉིས་ལའང་བཀའ་བློན་གྱི་མིང་མ་བཏགས་མོད་བཀའ་བློན་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་ཆོག་པ་བྱས། འདི་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བྱུང་སྟེ་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་ལྷག་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་བརྒྱུད་རྗེས། ངོ་བོའི་ སྟེང་ནས་སྲིད་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བའི་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་སྟེ། བཀའ་བློན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། འདི་ནས་བཟུང་བོད་སྲིད་སྐྱོང་ལུགས་ཐད་སྐྱ་བོས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་པ་སྤོས་པ་རེད། ཐེངས་འདིའི་བཀའ་བློན་བསྐོ་འཇོག་ལ་བལྟས་ཚེ། ང་ཚོས་སྐབས་དེའི་བོད་སྲིད་སྐྱོང་སྟངས་ཐད་ཆོས་སྲིད་སོ་སོར་བྱེད་པའི་འདོད་བློ་བསྐྱར་མ་དེ་མཚོན་ཡོད་སྙམ་པ་སྟེ། གཅིག་ནས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་ཁྲོད་ཆོས་ལུགས་མི་སྣའི་ངོ་གདོང་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པ་དང་། གཉིས་ནས་བཀའ་བློན་ཚོགས་ལས་ཀྱང་སྲིད་དོན་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེས་ཆེ་བའི་ཁང་ཆེན་ནས་བཀའ་བློན་གྱི་གཙོ་བོར་བསྐོས་ཡོད་པས་རེད། དེ་མིན། འདིའི་རྗེས་ནས་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པར“ནུབ་ཕྱོགས་མཆོག་ཏུ་དགེ་བའི་ཞིང་གི་རྒྱལ་དབང་། ས་སྟེང་གི་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཛྲ་ངྷ་ར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ”(“西天净土佛王、地上圣教之王，一切智持金刚达赖喇嘛”)བྱ་བའི་ཆོ་ལོས་བསྟོད་དེ་མཆོག་ཏུ་བཀུར་བ་ཡིན་མོན། དོན་ལ་སྲིད་དོན་བདག་དབང་གི་ཆ་ནས་ཁྱད་དབང་ཅི་ཡང་མེད་ཚོད་དུ་གདའ།\n1727ལོའི་ཟླ6ཚེས18ཉིན། བོད་དུ་བཀའ་བློན་ནང་འཐབ་བྱས་པའི་ཆབ་སྲིད་རྙོག་ཟིང་བྱུང་སྟེ། དའི་ཆིང་བཱ་ཐུར་ཁང་ཆེན་ཉིད་པེ་སེ་ང་ཕོད་པ་དང་། གུང་ལུམ་པ་བ། སྦྱར་ར་ཐའི་ཇི་སོགས་བཀའ་བློན་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་བསད་པ་དང་། དེ་ནས་གཙང་ཁུལ་དུ་ཡོད་པའི་མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་ཁང་ཆེན་ནས་དང་ལངས་ཕྱོགས་གཅིག་མཐུན་ཡིན་པའི་རྐྱེན་ལས་ཁོང་དང་འགལ་བ་བྱུང་། རྣོ་ངར་ལྡན་པའི་ཆབ་སྲིད་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་མཐའ་མར། ཕོ་ལྷ་བས1728ལོའི་ཟླ5ཚེས26ཉིན་ལྷ་ས་བཟུང་ཞིང་། གོང་སྨོས་བཀའ་བློན་གསུམ་པོ་ཉེ་འབྲེལ་དང་བཅས་མ་འགྱངས་པར་བོད་དུ་འབྱོར་བའི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་སྣེ་འཛིན་པར་རྩིས་སྤྲོད་ཀྱིས་སྲོག་ཉེས་བཅད་པ་རེད། དོན་འདི་ལས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་སྟོབས་ཤུགས་མངོན་པར་བསྟན་པ་ཞིག་སྟེ། ཕྱི་ཚུལ་ནས་ཕོ་ལྷ་བས་རང་ཉིད་ཀྱི་དམག་སྟོབས་ཀྱིས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་བཟུང་ཞིང་ཆིང་དམག་ལ་རྩིས་སྤྲད་པ་ལྟ་བུར་ཡོད་རུང་། དོན་ལ་མན་ཆིང་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་རོགས་འདེགས་བྱས་པ་ཁོ་ན་སྟེ།མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཕྱིས་སུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལས་སླ་བོའི་ངང་སྡེབ་སྒྲིག་བྱས་པ་འདིས་གསལ་པོར་མཚོན་ནུས།\nརྙོག་ཟིང་དེའིི་ཁྲོད་ཕོ་ལྷ་བས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་རྒྱལ་ཡབ་གཉིས་ཀྱིས་སྡེ་གཟར་འདི་ལ་བཟུང་བའི་རྣམ་འགྱུར་གང་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟག་ཡོད་ལ། འོན་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་སྐུ་དང་། བཙན་པོ་ནོ་མིན་ཧན། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ། གདན་ས་གསུམ་གྱི་བླ་མ་དག་གི་ཞུ་འབུལ་ལ་སྣང་མེད་བྱས་པ་འདིས། ཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་ལ་གཉེར་ཁ་བགྱི་བའི་ཐབས་དམ་པ་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་རྒྱབ་རོགས་བཅོལ་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་བརྟན་པོར་བྱེད་དགོས་འདོད་པའི་བསམ་ཚུལ་རྗེན་པར་མཚོན། 《གཡུ་ཕྲེང》དུ། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་ནི་དཔའ་ངར་ཆེ་ལ་རང་རྒྱུད་གྱོང་བ་དང་། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བར་གཡོ་འཕྲུལ་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་ཡིན པར་བཤད་པ་དེས་ཀྱང་། ཕོ་ལྷ་བ་ནི་ཆབ་སྲིད་པའི་འཇོན་ཐང་འཛོམས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྟན་འདུག\nཐེངས་འདིར་མན་ཆིང་དམག་དཔུང་བོད་དུ་འབྱོར་བ་དེས།ཕྱིས་ཀྱི་བོད་ཁུལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་དང་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་དེ། 1728ལོར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལ་ཡང་བསྐྱར་དབྱེ་བགོས་ཀྱིས“ཁམས་ཀྱི་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་དར་རྩེ་མདོ་དང་། ལི་ཐང་འབའ་ཐང་བཅས་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་སི་ཁྲོན་གྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲིལ་དགོས་པ་དང་། དེ་མིན་ཁམས་ཁུལ་གྱི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཐང་དང་། འཇོལ། འབའ་ལུང་བཅས་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཡུན་ནན་གྱི་ཁོངས་སུ་སྒྲིལ་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ”པ་ཡིན་འདུག་ལ། དེ་དང་དུས་མཚུངས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷ་རྩེ་དང་། ངམ་རིང་། ཕུན་ཚོགས་གླིང་བཅས་རྫོང་འགོ་གསུམ་པོ་ཡང་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ལ་བདག་སྐྱོང་དུ་ཕུལ། འདི་ནི་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སྲིད་དབང་བཙུགས་པ་ནས་བོད་དང་འབྲེལ་ལམ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་རིམ་པར་དཔགས་ཏེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་དབུས་གཙང་གི་ཆོས་ལུགས་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱིས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་ཆུང་བར་བཏང་བ་ཞིག་རེད། དེ་མིན། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ལྟེ་བ་ཡིན་པའི་གཙང་གི་དགེ་ལུགས་པའི་ཕྱོགས་ཁག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་གཞོགས་འདེགས་བྱས་ཏེ། ལྷ་སའི་སེ་འབྲས་དགེ་གསུམ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་དབུས་ཀྱི་དགེ་ལུགས་པའི་སྟོབས་ཤུགས་འགོག་སྐྱིལ་དང་འཐོར་བཤིག་གཏོང་རྩིས་བྱས་པའི་རྣམ་འགྱུར་མཚོན་པ་ཞིག་ཀྱང་རེད་ལ། འདི་ནི་ཆིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཁང་ཞི་ནས་བཟུང་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་བོད་སྐྱོང་སྲིད་ཇུས་ཤིག་རེད།\n1729ལོར་ཕོ་ལྷ་བ་གཙང་ཁུལ་གྱི་འགན་འཁུར་བར་བསྐོས་པ་དང་འབྲེལ། ཁོའི་ ངོས་སྦྱོར་བཞིན་ཐོན་པ་སྲི་ཆོད་ཚེ་བརྟན་དང་མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། རྣམ་རྒྱལ་ཚེ་བརྟན། འབྲོང་རྩེ་དབང་རྒྱལ་རབ་བརྟན་བཅས་བཀའ་བློན་དུ་བསྐོས། མིང་ཐོག་ནས་ཕོ་ལྷ་བ་གཙང་ཁུལ་གྱི་འགན་འཁུར་བར་བསྐོས་པ་ཡིན་རུང་། དོན་ལ་བོད་ཡོངས་ཀྱི་ལས་དོན་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་ཡིན་འདུག་ལ། འདི་འདྲའི་དབང་ཆའི་མཐོ་དམན་དགར་བའང་སྔོན་ཆད་བཀའ་བློན་ཚོགས་ཀྱི་དབང་ཆ་འདྲ་མཉམ་ཆགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དཀྲུག་མའི་རྗེས་མཐུད་དུ་འགྱུར་འགྲོར་དོགས་པས་ལོས་ཡིན། སྐབས་དེར་ཕོ་ལྷ་བའི་ཇུས་འགོད་དམ་མན་ཆིང་གོང་མའི་བཀའ་བཀོད་ཡིན་པ་གང་ལྟར སྐུ་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་གདན་དྲངས་པ་ནི་རྒྱལ་དབང་ཚང་དང་རྒྱལ་ཡབ་གཉིས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཁྲོད་ཞུགས་སུ་མི་འཇུག་རྒྱུའི་ཆེད་ཁོ་ན་ཡིན་པ་སྟེ། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་ཕེབས་རྗེས་ལོ་བདུན་གྱི་རིང་གོང་མ་ཡུང་ཀྲིང་ལ་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་ལུས་པ་དེས་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། གཞན་ཡང་། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་བོད་ཡུལ་དབུས་ནས་ལི་ཐང་དུ་ཞུས་པ་དེས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་དུ་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ཆབ་སྲིད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་བའི་རྣམ་པ་བསྒྱུར་ཏེ། སྐྱ་བོའི་སྲིད་དབང་ཞིག་འཛུགས་པའི་སྟ་གོན་བྱས་པའི་ཚུལ་མཐོང་ཐུབ།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ལི་ཐང་དུ་ཕེབས་སྐབས། འོན་རྒྱལ་སྲས་སྤྲུལ་བའི་སྐུ་འཇིགས་མེད་ཡེ་ཤེས་གྲགས་པ་བྱ་བ་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བཞག་མོད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བདག་དབང་ཐད་ནས་ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད།\nཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་དངོས་སུ་བཟུང་རྗེས། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་པའི་ལིི( 贝勒）དང་། སྲས་བགྲེས་པ་ཡེ་ཤེས་ཚེ་བརྟན་ལ་ཧྥུའུ་གོ་གུང་གི་ཆོ་ལོ་བྱ་དགའི་ཚུལ་དུ་སྤྲད། ཆིང་གོང་མས་ད་དུང“དབུས་གཙང་གི་བཀའ་སློབ་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་རྡོ་རོས་པའི་ལིའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་དང་། དེ་རྗེས1740ལོར“དབུས་གཙང་གི་བཀའ་སློབ་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན་རྡོ་རོས་ཀྱུན་ཝང་གི་ཐམ་ཀ”ཞེས་པ་བསྩལ།  དེ་ནི་རྒྱའི་ཡིག་ཚང་ཁག་ཏུ1740ལོའི་ཟླ1པོར། ཕོ་ལྷ་བར་ཇུན་ཝང( 郡王)དུ་བཀས་བསྔགས་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། འདི་ལས་མཐོང་ཐུབ་པར། ཕོ་ལྷ་བ་སྐབས་འདི་ནས་བཟུང་དངོས་སུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་འགན་འཛིན་པར་གྱུར་ཡོད་འདུག ཕོ་ལྷ་བས་བོད་སྲིད་བཟུང་རྗེས། བོད་དུ་དམག་མི་སྒྲིག་འཛུགས་བྱས་ཤིང་། ལོ་མང་པོའི་འབད་བརྩོན་བརྒྱུད། མཐར་སྐྱ་དམག་ཁྲི་ལྷག་དང་རྐང་དམག་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྷག་གི་བོད་དམག་བཙུགས་ཚུལ་ལས། ཁོང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མིག་རྒྱང་དང་སྲིད་དོན་ཧྲིལ་གྱིས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་འདོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་པའི་ཧམ་སེམས་ཀྱང་མངོན་འདུག་སྙམ།\nསྐབས་དེར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་སྲིད་སྐྱ་བོས་འཛིན་པར་ཕྱི་ནང་གི་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་འདུག་པ་ནི། 1735ལོའི་ཟླ9པར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ལྷ་སར་ཕྱིར་ལྡོག་ཐོན་གནང་རྗེས། ཁོང་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ནའི་ཐད་ནས་གཙོ་འཛིན་པ་ཞིག་ཆགས་པར་འབད་པ་བྱས་པ་དང་། རྒྱལ་ཡབ་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས་ཀྱང་བསམ་ཡས་སུ་འདུག་ཏུ་བཅུག་སྟེ། ལོ་རེར་ཐེངས་རེར་མ་གཏོགས་ལྷ་སར་ཕེབས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་དུ་མ་བཅུག་པ་སོགས་ལས་རྟོགས།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཕྱིར་ལྷ་སར་ཕེབས་རྗེས། ཕོ་ལྷ་བ་དང་རྒྱལ་དབང་བར་ཕན་ཚུན་ཡིད་ཆེས་བློས་འགེལ་མེད་པའི་དོན་འགའ་བྱུང་ཞིང་། ལྷག་དོན་ཕོ་ལྷ་བས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་མིའམ་གང་ལྟར་རང་གི་གཉེན་ཚན་རྒྱལ་དབང་ཚང་གི་ཞབས་ཞུ་པ་ལྟ་བུར་མངགས་པ་དོན་འཁྱོལ་མ་བྱུང་བ་སོགས།ཕན་ཚུན་ཐུགས་ནང་གཤིན་པོ་མེད་པའི་བཟོ་ལྟ་བསྟན་པ་ལས།བར་སྐབས་ཤིག་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཕོ་ལྷ་བའི་བར་དགོངས་ཕྱོགས་སེལ་ལྷད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་དངོས་སུ་བྱུང་བ་མཐོང་ཐུབ། གང་ལྟར་ཡང་། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བས་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་ཕམ་པར་བྱས་པ་ནས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཁམས་ལི་ཐང་ནས་ཕྱིར་ལྷ་ལྡན་དུ་འཁོར་བའི་བར་དུ་བོད་སྲིད་གཅིག་ཆོད་ཀྱིས་བསྐྱངས་པ་ཡིན་རུང་། རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཕྱིར་ལྡོག་ཐོན་གནང་རྗེས་ནས་བཟུང་ཁོ་རང་གི་ཆབ་སྲིད་གནས་བབ་ལའང་སྔོན་བཞིན་གྱི་བརྟན་འཇགས་རང་བཞིན་དེ་མེད་པར་མངོན་ཞིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་ལྐོག་གང་རུང་ནས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་དང་ཆབ་སྲིད་དབང་ཆ་བརྩད་པ་རེད།\nཕོ་ལྷ་བ་མ་འདས་པའི་སྔོན་དུ། ཁོའི་བུ་ཆེ་བ་མངའ་རིས་གུང་འགྱུར་མེད་ཚེ་བརྟན་དང་ད་ལའི་བཱ་ཐུར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་ལ་མན་ཆིང་གོང་མས་སོ་སོར་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ཡོད་ལ། འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་གར་སྟེགས་ཀྱང་འདིའི་སྔོན་ཚུད་ནས་དོད་བཞིན་ཡོད་པ་དངོས་གནས་ཡིན་རུང་། དོན་འདིས་ཁོར་ཐད་ཀར་བའི་དབང་འཛིན་ལེགས་རྐྱེན་བསྐྲུན་འདུག་པ་བརྗོད་མ་དགོས་པ་ཞིག་རེད།\nཕོ་ལྷ་བ་འདས་པའི་ལོ་སྟེ1747ལོར། ཕོ་ལྷ་བའི་བུ་ཆུང་བ་ད་ལའི་བཱ་ཐུར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ཕའི་སྐབས་བཞིན་བོད་དབུས་གཙང་གི་བྱ་བ་བྱེད་མཁན“ཇུན་ཝང”ཞེས་པའི་ཆོ་ལོ་ཐོབ་འདུག  ཝང་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་རྗེ་བོར་བསྐོས་པ་ནས་ལོ་ངོ་བཞིའི་རིང་ལ་སྲིད་བསྐྱངས་ཤིང་། དེའི་བར་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་གཅེན་པོ་མངའ་རིས་གུང་དང་ཕན་ཚུན་སྲིད་དབང་འཕྲོག་རེས་བྱས་ཤིང་། 1749ལོར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མི་མངགས་ནས་གཅེན་པོ་ལྐོག་གསོད་བྱས་ཏེ་གཅེན་པོའི་བུ་ཡང་ཕྱིར་འབུད་བཏང་ནས་མངའ་རིས་ས་ཁོངས་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག དེ་མིན། ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་དམག་མི་ཉུང་འཕྲིར་གཏོང་བ་དང་། ཆིང་གོང་མའི་དཔོན་དམག་བོད་དུ་འཇོག་རྒྱུར་མ་འདོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ལ། སོག་པོ་ཇུན་གར་བ་དང་ལྐོག་ཏུ་འབྲེལ་བའང་བྱས་པར་གྲགས།འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆབ་སྲིད་རྣམ་འགྱུར་ཉིན་བཞིན་མངོན་གསལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྗེ་བོར་བསྡད་དེ་སྒེར་སྡོམ་གྱི་སྲིད་དོན་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་འདོད་བློ་ཤུགས་ཆེར་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ལྷ་སྡོད་ཨམ་བན་ཧྥུ་ཆིན་དང་ལས་རོགས་ལབ་ཏུན་གཉིས་ནས་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་བདག་དབང་བསླད་དོགས་ཀྱིས་ཁྲོམ་གཟིགས་ཁང་དུ་བསླུས་ཏེ1750ལོར་བསད་པ་རེད།\nལོ་རྒྱུས་ཡིག་རིགས་ཁག་ལ་དཔྱད་ན། སྐབས་དེར་ཆིང་གོང་མས་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་རྩད་གཅོད་ཀྱིས་ཐག་ཅི་གཅོད་འོས་འགབ་བྱེད་རྩིས་ཡོད་པར་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་གཉིས་ནས་ལག་སྔ་བརྩད་དེ་བསད་པ་ཡིན་པར་སྣང་། དེར་མཐུད་ནས་ཝང་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་མགྲོན་གཉེར་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་ཨམ་བན་གཉིས་བསད་པར་བརྟེན། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སི་ཁྲོན་ཙོང་ཏུའུ་ཨམ་བན་ཚེ་རིང་མངགས་ནས་དཔུང་བཏེགས་ཏེ་དབུས་གཙང་གི་ས་ཆ་རྣམས་སྦྱོར་འཇགས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ཡིན་ལ། མི་རིང་བར་བན་དེ་ཨམ་བན་ནམ་བན་ཨ་ལི་ཁན་ཨམ་བན་འབྱོར་ཏེ་འདྲི་རྩད་ཞིབ་དཔྱོད་དང་ཁྲིམས་ཉེས་ཞིབ་གཅོད་བགྱིས་པ་རེད། དེ་ལྟར་ཕོ་ལྷ་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས1728ནས1750ལོའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་ཉེར་གསུམ་གྱི་རིང་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་པ་ཡིན་ཞིང་། སྐབས་དེ་ནི་བོད་དུ་སྐྱ་བོའི་དབང་སྒྱུར་གྱི་དུས་རབས་ཤིག་ཤར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་ནོ། །\nདགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྐབས་བཀོད་པའི《དེབ་ཐེར་ལོང་བུའི་དམིགས་བུ》ཞེས་པའི་ནང་། 1751ལོ་སྟེ“ལྷ་སྐྱོང་ངམ་ཆན་ལུང་ཁྲི་བཞུགས་བཅུ་དྲུག་པ། གོང་ས་མཆོག་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་བཞིར་སོན་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ལྕགས་ལུག་ལོ། གོང་མ་ཆེན་པོའི་བཀས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་འགན་བཞེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཉིད་ནས་བཞེས་དགོས་དང་། ཞབས་ཕྱིར་བཀའ་བློན་བཞི་བསྐོ་དགོས་ཕེབས་པ་ལྟར་ལོ་དེར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པ་ཆེན་པོ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནས་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས”ཞེས་པ་ལྟར། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཁོང་ལ་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པའི་ལམ་བཞིན“ནུབ་ཕྱོགས་མཆོག་ཏུ་དགེ་བའི་ཞིང་གི་རྒྱལ་དབང་ས་སྟེང་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཛྲ་ངྷ་ར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ག”ཞེས་པ་བསྩལ་པ་དང་། དེ་ནས་ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ཆབ་སྲིད་བདག་གིར་བཞེས། རྒྱལ་དབང་བདུན་པས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་བསྐྱངས་པ་འདི་དོན་ལ་སྐྱ་བོས་དབང་བསྒྱུར་པའི་ཉེན་ཁ་སེལ་ཆེད་ཡིན་པར་སྣང་ལ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བྱུང་ནས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཙམ་འགོར་རྗེས། བོད་དུ་ཆོས་ལུགས་མི་སྣས་མ་གཏོགས་སྲིད་དབང་ལ་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཐུབ་མཁན་མེད་པར་གྱུར་པའི་འབྲས་བུའང་ཡིན་སྙམ། གཞན་ཡང་། ལོ་འདིར་རྒྱལ་དབང་བདུན་པས་འགོ་ཁྲིད་བྱེད་པའི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ནི་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཁ་ཕྱོགས་འགྱུར་མཚམས་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཆོག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན། 1642ལོར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་བྱུང་བ་ནས། 1751ལོར་བོད་དུ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ནི། བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་དེ་བར་མ་ཆད་པར་སྒྲིག་བཟོ་དང་བཅོས་སྒྱུར། ཤུགས་སྣོན། འཐུས་ཚང་དུ་བཏང་བའི་གོ་རིམ་ཞིག་སྟེ། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ལ་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་རྩ་བའི་རྣམ་པ་མ་འགྱུར་བར་གནས།\nསྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པར་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་རྗེས་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་གསར་པ་ཞིག་སྟེ།བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ལོ་ངོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་ལ་གནས། (1757—1951) རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཉིས་པའི་བར་གྱི་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་རྣམས་དགུང་གྲངས་གཞོན་དུས་ནས་གཤེགས་པས། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་རྣམས་སྲིད་སྐྱོང་རིམ་པས་འགན་བཞེས་ཏེ་སྲིད་དོན་དབང་ཆ་སྐྱ་བོའི་ལག་ཏུ་འཆོར་རྒྱུར་སྔོན་འགོག་བྱས་ཡོད།\nལོ་རྒྱུས་ལ་བལྟས་ན། སྲིད་སྐྱོང་ཐོག་མ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ1757ལོར་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་གཞི་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། དབྱི་ཐ་ལིའི་བོད་རིག་པ་སྨྲ་བ་པའེ་ཏད་ཁི་ལགས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྔ་ཤོས་ཀྱི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་སྲིད་སྐྱོང་ལ་བཞག་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། “ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་གཉེར་མཁན་ཡིན”ལ། དེ་ནི1642ལོར་བཙུགས་པ་དང་། བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་སྲིད་སྐྱོང་དང་པོ་དེ་ཡིན་པར་བཤད།  དེ་མིན་གྱི་དཔྱད་པ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ལས། ལ་ལས་འདི་དང “སྡེ་བ ” “སྡེ་སྲིད”རྣམས་དོན་གཅིག་ཡིན་པར་སྨྲ་མཁན་ཡང་ཡོད་ལ། “ས་སྐྱོང”དང“སྡེ་བ” “སྡེ་སྲིད” སོགས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་སྔར་བཞིན“ 摄政”ཞེས་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྒྱུར་པ་འགྱུར་སྐྱོན་དུ་ཟད། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་ལ“རྒྱལ་ཚབ”དང“སྲིད་སྐྱོང”ཞེས་ཟེར་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་མང་ཆེ་བར“རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེ“ཞེས་འབོད།\nརྒྱལ་དབང་བདུན་པ་གཤེགས་རྗེས། བཀའ་ཤག་གིས་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཚབ་ཏུ་བཀུར་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་པོའི་མཇུག་མཐའི་བདག་དབང་གཅོད་ལུགས་ཁོང་ལ་ཡོད་ཚུལ་ཞུས་ཏེ། མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་ལ་བཀའ་ཤག་གི་བསམ་ཚུལ་ཕུལ་བར། མན་ཆིང་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཚབ་ཏུ་འཇོག་རྒྱུའི་མི་སྣ་ལས་ཐོག་མར་ཡིད་ལ་འཁོར་བ་ནི་ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ་ཡིན་མོད། དེ་འདྲའི་བསམ་ཚུལ་འབྱོར་བར་བརྟེན། དེ་མོ་ཚང་ལ་མྱུར་དུ་ཆོ་ལོ་དང་འཇའ་ས་གནང་།  སྐབས་དེར་ཆན་ལུང་གིས་ཕབ་པའི་བཀའ་ཡིག་ནང་དེ་མོས་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ན་བདག་གཉེར་བྱེད་རྒྱུ་མ་ཡིན་པར། ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདག་དབང་འཛིན་དགོས་པའི་བཀའ་ཤོག་བསྩལ་འདུག\n1757ལོར་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་བདེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ་ལ“བོད་ཀྱི་ལས་དོན་འཁུར་འཛིན་ཞྭ་སེར་བསྟན་པ་འཛིན་བྱེད་དཔལ་ལྡན་ནོ་མིན་ཧན་གྱི་ཐམ་ག་རྒྱལ”ཞེས་པའི་ཐམ་ག་བསྩལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ངམ་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་བསྐོས་པ་དང་འབྲེལ། ཁོང་ལ་ཞྭ་སེར་བསྟན་པ་འཛིན་བྱེད་དཔལ་ལྡན་ནོ་མིན་ཧན་གྱི་ཆོ་ལོ་གནང་ཞིང་། བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་ངམ་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་བྱུང་། 《དེབ་ཐེར་ལོང་བུའི་དམིགས་བུ》གཞིར་བཟུང་ན། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུས1757ལོའི་ཟླ4ཚེས8ཉིན་སྲིད་སྐྱོང་གི་འགན་བཞེས་པར་མངོན། དེ་ཡང་ཐོག་མའི་སྲིད་སྐྱོང་དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ལ་མཚོན་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང་འབྲེལ་བ་ཟབ་ལ། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་བློར་བབས་ནས་ཡོད། དེར་མ་ཟད། བོད་དུ་དེ་མོ་བའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཆགས་ཟིན་པ་དང་། བཀའ་ཤག་ནང་ཁོའི་སྟོབས་ཤུགས་མེད་པས། སྐབས་དེར་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བསྐོས་པའི་དགོས་པའང་གསལ་པོར་ཤེས་ནུས།\nགལ་ཏེ1844ལོའི་ ཟླ9པ་ནས1845ལོའི་ཟླ3པའི་བར་ལ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བདུན་པ་བསྟན་པའི་ཉི་མས་བཀའ་ཤག་གི་སྲིད་དོན་གཉེར་བའང་ནང་དུ་བརྩིས་པ་ཡིན་ན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་བསྡོམས་པས་སྲིད་སྐྱོང14བྱུང་ཡོད། དེ་དག་གི་རིམ་པ་དང་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ་བཞུགས་པའི་ལོ་གྲངས་སོགས་རེའུ་མིག་ཏུ་བཀོད་ན་འདི་ལྟར།\nསྲིད་སྐྱོང་བདུན་པ་རྭ་སྒྲེང་ངག་དབང་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དུས་ལ་ཁོང་དང་བཀའ་བློན་ཁྲི་པ་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོའི་དབར་འགལ་བ་བྱུང་ཞིང་། འགལ་བའི་ཁྲོད་བཤད་སྒྲ་བར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་སྟེ་བཤད་སྒྲ་དབང་ཕྱུག་རྒྱལ་པོ1862ལོའི་ཟླ་དྲུག་པར་སྡེ་སྲིད་དུ་བཞུགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བོད་ཀྱི་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སུ་སྡེ་སྲིད་ཐོག་མ་དེ་བྱུང་། དེ་བས། ཁོང་ནི་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཆེས་ཐོག་མའམ་མཐའ་མའི་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་སྐྱ་བོའི་སྲིད་སྐྱོང་མཁན་དེ་ཡིན་པར་བཤད་ཆོག་ཅིང་། ལོ་གཉིས་ལ་དབང་སྒྱུར་གྱིས1864ལོར་གཤེགས། སུའུ་ཧྥ་ཞང་གིས་འདི་ཉིད་ཀྱང་སྲིད་སྐྱོང་དུ་བཞག་མོད་ཁོ་བོ་ནི་མི་འཐད་དོ། ། དེ་མིན། 1950ལོའི་ཟླ11ཚེས11ཉིན། མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་དང་རྩིས་དཔོན་བདེ་མཁར་བ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གཉིས་སྲིད་ཚབ་དུ་བསྐོས་ཏེ་རྒྱལ་དབང་བཅུ་བཞི་པ་མཆོག་གྲོ་མོར་ཉེན་གཡོལ་དུ་ཕེབས་པ་ཡིན་ལ། འདི་གཉིས་སྲིད་སྐྱོང་ཡིན་མིན་ད་དུང་དཔྱད་རྒྱུ་ཡོད་པར་སྙམ།\nདཔྱད་རྩོམ་འདི་ནི་ཁོ་བོས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱོད་སྐབས་སྲིད་དབང་འདིའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ཆ་ལ་བརྟག་ཞིབ་ཅུང་ཙམ་བྱེད་ཁུལ་གྱིས་བྲིས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེའང་གཅིག་ནས་བོད་རྒྱ་ཡིག་ཚང་གི་དཔྱད་གཞིའི་རིགས་ལ་ཁུངས་བཅོལ་པ་དང་། གཉིས་ནས་སྐབས་དེའི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་རྣམ་པའི་ཆ་ལ་ད་སྔ་བྱུང་ཟིན་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་འགའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་། རང་གི་གོ་བའི་སྟོབས་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་པ་མཐར་ཆོད་ཀྱིས་དཔྱད་སྡོམ་སྤེལ་བ་ཡིན། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་ལོ་ངོ་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ལྟ་སྡུར་བྱས་ན། ཐོག་མའི་བོད་སོག་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྡེ་སྲིད་སྲིད་དབང་གི་དུས་སྐབས་ནས། རིམ་གྱིས་སྐྱ་བོས་བོད་སྲིད་སྐྱོང་བའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་ཁ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་བྱུང་སྟེ་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དངོས་སུ་དར་བ་ན། སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཀྱང་དེའི་ཞར་ལ་བོད་ཀྱི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་མངོན་པར་བྱུང་བ་ཡིན་སྙམ། ཚུལ་འདི་ལ་དཔགས་ན།དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་དུས་སྐབས་འདི་མི་རྣམས་ཀྱི་སྣང་ངོར་དུས་སྐབས་སྔོན་མའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་དང་བསྡུར་ན་དེ་འདྲའི་རྙོག་ཟིང་ཆེན་པོ་མེད་པའི་སྐབས་ཤིག་ཏུ་ལྟ་བ་ཡིན་རུང་། ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་དུས་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བར་འཚོལ་ཞིབ་མང་ཙམ་བྱུང་བ་འདིས་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་རྒྱུན་མར་འགྱུར་གྱིན་པ་ཚོར་ཐུབ་ལ། འགྱུར་ལྡོག་དེའི་ནང་རོལ་ནས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་བར་གྱི་འགལ་འཐབ་དང་། སྐྱ་སེར་ཕྱོགས་གཉིས་པོའི་མངོན་ལྐོག་གི་སྲིད་དོན་འཐབ་རྩོད། བོད་དང་སོག་པོ། བོད་དང་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་བཅས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་འབྲེལ་བ་སོགས་ཀྱང་རེས་གསལ་རེས་ཡིབ་ཀྱིས་མངོན་བཞིན་པ་ཤེས་ནུས་སོ། །\n འདིའི་སྐོར་ལ་དཔེར་ན། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་དང་ཏིང་རོས་ལིན། ཝུའུ་ཧྥིན་ཕེ། ཁྲིན་ཆིན་དབྱིན། སུའུ་ཧྥ་ཞང་སོགས་ཀྱི་དཔྱད་འབྲས་ཡོད།\n ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར།(པོད་དང་པོ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989：217.\nཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།2006：572.\nདམུ་དགེ་བསམ་གཏན། རྗེ་བཙུན་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་བོའི་གསུང་འབུམ་པོད་དྲུག་པ།[M] སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009:114.\nངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར།(པོད་གཉིས་པ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989.P271-274.\n 元以来西藏地方与中央政府关系档案史料汇编[G]. 北京: 中国藏学出版社，1995:213-215.\n  ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།(བར་ཆ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006.P636.630. 681-682.\n 清祖实录，第164 卷，P7. 清祖实录，第175 卷，P5-7.\nཡིག་ཚང་མང་པོར་བུ་ཆེ་བ་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་དང་། ཆུང་བ་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་ཡིན་པར་བཤད། དེར་མ་ཟད། 1699ལོར་ཁོ་གཉིས་ནང་མ་འཆམ་པ་སྡེ་སྲིད་མཆོག་ནས་བར་གསེད་གནང་ཐོག ལྷ་བཟང་ལ་གཞུང་ནས་ཐོབ་སྐལ་བབ་ཐོབ་སྤྲད་དེ་མཚོ་སྔོན་དུ་ཕེབས་རྒྱུའི་ཁྲུན་ཐག་བཅད་མྱོང་བ་བརྗོད་ཡོད།\nNotes on Tibetan History of the 18thCentury,Lucino.Petech,T’oung,1966. P273.\nལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་ངག་དབང་རིན་ཆེན་ཕབ་རྗེས། ཆོས་སྲིད་སྒྲིག་འཛུགས་གསར་པ་ཞིག་བཙུགས་པ་དང་། དེའི་ཁོངས་མི་ལ་སོག་པོ་མ་གཏོགས་བོད་རིགས་མེད། ཕྱིས་སུ་ད་གཟོད་བྱམས་པ་གླིང་བ་དང་དར་མ་པ།བཀའ་བློན་བུ་ཆུང་། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ་སོགས་བཅུག དོན་ལ་འདི་དག་ནི་དེ་སྔ་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་དང་འགལ་བ་ཡོད་པའི་མི་སྣ་ཁག་ཅིག་ཡིན་པ་རེད།\nརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་དྲུག་པ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་སྡེ་སྲིད་ལགས་ཀྱིས་ཆུང་དུས་ནས་སྐུའི་སྐྱེ་བར་ངོས་འཛིན་ཞུ་བའི་དགོངས་པ་ཡོད་ཀྱང་། སྒྲ་སྦིར་ཆེ་བར་བརྟེན་ནས་འབྲུག་པའི་ཕྱོགས་ནས་ཐེ་ཇུས་དང་། སྐུ་ཞང་ནས་ཀྱང་ཡབ་རྗེ་འཁོར་བཅས་ལ་སྡང་སེམས་ཆེན་པོ་བྱེད་པས་འབྲུག་པ་དང་ཕྱི་ནང་ལག་སྦྲེལ་བྱས་ཏེ་བཀག་འགོག་མང་པོ་བྱས། དཔེར་ན་ཁོང་མཚོ་སྣ་རྫོང་དུ་ལོ་བཅུ་གསུམ་རིང་འོ་བརྒྱལ་མྱོང་དགོས་བྱུང་བ་ལྟ་བུ་རེད། ཕྱིས་པེ་ཅིང་དུ་སྐྱེལ་བའི་ལམ་དུ་དགུང་ལོ་ཉེར་ལྔའི་ཐོག་མཚོ་སྔོན་གྱི་ཀུན་དགའ་ནོར་ཞེས་པར་འདས། ཡང་ལ་ལས་དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་བརྒལ་བ་འཚོ་བཞེས་ཀྱི་མཐར་སོག་ཡུལ་ཨ་ལག་ཤ་ས་གནས་སུ་འདས་པར་བཤད་ལ། དགོས་པའི་དབང་གིས་མཚན་ཡང་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་པར་བརྗེ་ཚུལ་བཤད།\n    ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས།བོད་ཀྱི་གལ་ཆེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས།[G] བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1991:12.12.16.17.64.\n 苏发祥. 清代治藏政策研究 [M]. 北京: 民族出版社，2001:49. 49.\nམདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད།[M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2002:286.\n( 意）伯戴克. 十八世纪前的中原和西藏[M]. 拉萨: 西藏人民出版社，1987:97.\nཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ།(སྨད་ཆ）[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006:73.\nཡ་ཧན་ཀྲང་། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་རྣམ་ཐར།[M] མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1986:114.119.\nདམུ་དགེ་བསམ་གཏན། རྗེ་བཙུན་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་བོའི་གསུམ་འབུམ་པོད་དྲུག་པ་བཞུགས་སོ། [M] སི་ཁྲོན་དཔེ་སྐྲུན་ཚོགས་པ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009:138.\nཕོ་ལྷ་བས་མགྲོན་གཉེར་སྨུ་གུ་བརྒྱུད། རྒྱལ་དབང་གི་ཞབས་ཕྱི་ནང་མའི་ཁོངས་སུ་ཕོ་ལྷ་བ་རང་གི་མི་ངོའི་ གྲས་ནས་ཚུད་པ་ཞིག་བྱུང་ན་དེང་སང་དུས་ངན་གྱི་སྐབས་འདིར་དབྱེན་དཀྲུག་མི་ནུས་ཤིང་། མཐོང་ཕྱོགས་སེལ་བའི་དགོས་པ་དང་བཅས་བཞག་ཆོག་པ་དགོས་ཚུལ་ཞུས་པ་བཞིན་རྗེ་དྲུང་བློ་བཟང་དར་རྒྱས་གཟིམ་དཔོན་དང་། བྱང་བ་གསོལ་དཔོན། བཀྲས་ཁུད་ཡེ་ཤེས་གཟིམ་ཆུང་འགག་གི་དྲུང་གྲས། ཚ་རྟི་བློ་བཟང་གསོལ་ཐབ་པར་འཇོག་པ་གནང་ཡང་། ཕྱིས་སུ་ཞབས་ཞུ་འགྲུབ་པ་ཞིག་མ་བྱུང་བར་གྲགས། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་དྲུང་ཡིག་ཚངས་སྐྱེས་ཟེར་བ་ཕོ་ལྷ་བའི་དྲུང་གི་ཞབས་དྲུང་ཞིག་ཕྱིས་རྒྱལ་དབང་བདུན་པའི་ཞབས་ཞུ་པར་གྱུར་པ་དེས། ཕོ་ལྷ་བར་མནན་གཏད་ཀྱི་རྫས་ཆ་སྒྲུབ་ཚུལ་དང་། དེ་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་གྲགས་པ་མཐའ་ཡས་ནས་མངགས་གཏོང་བྱས་ཚུལ་སོགས་གཤམ་འོག་ཞབས་འབྲིང་མི་སྣས་དབྱེན་དཀྲུག་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བར་གྲགས།\nLuciano Petech,The Dalai Llamasand Regents of Tebat:A Chronological Study,T’oungpao,1959.Vol.XLVII,P369-394.\nལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ། དཔག་བསམ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙེ་མ། [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1990:1071.\n6 མིག་གསུམ་པ།, རྩོམ་གསར། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲིད་ལུགས་འགྱུར་བའི་བརྟག་ཞིབ།_རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར།