ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས།བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༡༠ཚེས་༢༩ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།]དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་མི་རིགས་སོ་སོའི་སྒྲའི་བརྗོད་པ་སྣ་ཚོགས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་སུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ལྷན་སྐྱེས་སུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལས་ཡི་གེའི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་བའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བས་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་ཡི་གེ་ཞེས་བརྗོད། མི་རིགས་དང་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཐུན་མིན་སྐད་གདངས་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པའི་ཡི་གེར་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་དེ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྒྲ་གཟུགས་ཡི་གེར་ཨ་དང་བཅས་པའི་དབྱངས་བཅུ་དྲུག་གང་རུང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་མ་ཞུགས་པར་ངག་ནས་བརྗོད་དུ་མེད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་དབྱངས་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་ཚུལ་མེད་པར་གསལ་བྱེད་གང་ཞིག་ལ་སྒྲ་གདངས་ཇི་ལྟར་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཀླག་པའི་ཡི་གེ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར། མི་རིགས་ཀུན་གྱི་སྐད་གདངས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་དེ་སྤྱི་ཁྱབ་ཐུན་མོང་པའི་ཨ་ཡིན་ལ། དེ་འདྲའི་གདངས་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པའི་ཨ་དེ་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཡི་གེར་ངེས་པའི་ཨ་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་དགོས་ཚུལ་དང་། ཨ་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་སྤྱོད་སྟངས་ཐད་ལའང་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ནི་ཨ་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་པར་ནུས་པའི་འཕྲལ་སྦྱོར་ཡི་གེར་གྱུར་ལ། བོད་པས་འཕྲལ་སྦྱོར་བྱེད་ཚུལ་མེད་པའི་གསལ་བྱེད་དུ་སྤྱོད་པ། དེ་བཞིན་མི་རིགས་གཞན་དང་གཞན་ལའང་རང་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་སམ་སྤྱོད་སྟངས་མི་འདྲ་བའི་ཨ་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཚུལ། བོད་ཀྱི་སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་ཏུ་འ་ཆུང་རེ་རྗེས་སུ་འདོགས་པ་དེ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་མིན་ལ། བོད་ཀྱི་དབྱངས་ཨ་ངེས་ཀྱི་སྙན་ངག་འབྲི་སྲོལ་དེ་ཡང་རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་དཔེར་བྱས་པའི་རྩོམ་ཚུལ་ཙམ་ལས་བོད་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཡོད་པ་མཚོན་མི་ཐུབ་ཚུལ་སོགས་གླེང་ཡོད།\n[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།]བོད་ཡིག དབྱངས་བཞི། ཨ་གསལ་བྱེད། ལེགས་སྦྱར། ཨ་དབྱངས་ཡིག\n[རྩོམ་གྱི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག]1002-946X(2014)03 -037 -18\nརྗེ་ས་པཎ་(1182 - 1251) གྱིས་མཛད་པའི་《བསྟན་བཅོས་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་》དུ། “དེ་ལ་དང་པོ་དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ (ཨ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་) ཨ་ཡིག་བོར་བ་རྣམས་(ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་)ནི་ཡན་ལག་གོ ཀ་ལ་སོགས་པ་(ཉི་ཤུ་དགུ་)རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། བཞི་བཞི་པའི་སྡེ་པ་ནི་བདུན་ནོ།ཧ་ནི་མཐར་གནས་པའོ་”①ཞེས་བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང། ཡང་ཁོང་གི་རྩོམ་གཞན་《དག་པར་བྱེད་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་རིན་ཆེན་རྒྱ་མཚོ》། “སྤྱིར་ནི་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ། །དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་གཉིས་སུ་དབྱེ། །དབྱངས་ཡིག་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞི། །གསལ་བྱེད་ཀ་སོགས་སུམ་ཅུ་ཡིན། །”ཞེས་གསུངས་པས། རྗེ་ས་པཎ་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ལྔར་འདོད་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བགྲངས་ན་མི་འོས་པའི་གནས་ལུགས་ཤིག་མཐོང་ཐུབ་མོད། རྗེས་བྱུང་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་གིས་རྗེ་ས་པཎ་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔར་འདོན་མཁན་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད། རྗེ་ས་པཎ་བཞུགས་དུས་སུ་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔར་བཞེད་པའི་ལྟ་ཚུལ་དེར་ཆེད་དུ་དགག་མཁན་མ་བྱུང་ཡང། རྗེ་ས་པཎ་གྱི་སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་འཁྲུངས་པའི་བཅོམ་ལྡན་རིག་པའི་རལ་གྲིས།(1228 -1305) “སུམ་ཅུ་པོ་དེ་ཇི་ལྟར་བསྟུ་(བསྡུ་)ཞེ་ན། སང་སྐྲི་ཏ་ལྟར་སྙུང་(བསྡུ་) ན་ནི་ཨ་དབྱངས་ཡིག་དང་གཞན་རྣམས་གསལ་བྱེད་ཡིན་ནོ་”②ཞེས་ཨ་ཡིག་འདི་སཾ་སྐྲྀ་ཏ་ལྟར་མ་བསྡུས་པར་བོད་ལྟར་ན་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་ཡིན་པ་དོན་གྱིས་ཁས་བཞེས་ཤིང། དེའི་ཤུགས་ནས་ལེགས་སྦྱར་ལ་དབྱངས་ལྔར་བསྡུ་ཚུལ་ཡོད་ལ། བོད་ལ་དེ་ལྟར་བསྡུ་ཚུལ་མེད་པ་བསྟན་ཡོད། དེ་རྗེས་ཞྭ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་སྐྱོང་བཟང་པོའི་(1441 -1527)《སུམ་ཅུ་པའི་རྣམ་འགྲེལ་》དུ། “བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཨཱ་ལི་གསལ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཨི་ཡིག་དང་སོགས་ཀྱི་སྒྲས་བསྟན་པ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་རྣམས་ཏེ་བཞིར་ངེས་ཞེས་པའོ། གང་ཡང་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་དུ། བོད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ། དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་གཞུང་འདི་དང་དངོས་སུ་འགལ་བ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། བོད་ཀྱི་སྐད་ལ་ཀཱ་ལི་སྟེ། གསལ་བྱེད་ནི་གྲངས་སུམ་ཅུ་ཐམ་པ་ཉིད་དུ་ངེས་ཏེ་”③ཞེས་གསུངས་ཏེ་རྗེ་ས་པཎ་གྱི་ལྟ་བའམ་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་འདོད་པར་དགག་པ་དངོས་སུ་མཛད་ཡོད། 《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་》དུ། “ས་པཎ་གྱིས་མཛད་པའི་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་དུ། བོད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་དེ་དབྱངས་རྣམས་ནི་ལྔའོ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའོ། ཞེས་དང། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དཔལ་ཁང་ལོ་ཙཱ་བའི་དག་ཡིག་ངག་སྒྲོན་དང་། ས་སྐྱ་ཨ་མྱེས་(ཨ་མྱེས་ཞབས་ཀུན་དགའ་རབ་གསལ།537 -?)ཀྱི་མིག་དབང་རབ་གསལ་རྣམས་སུ་ཡང། དབྱངས་ལྔ་ཡ་ར་ལ་ལྦའི་འདོགས། ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདོན་མཁན་ཡོད་ནའང། འདིར་སུམ་ཅུ་པའི་གཞུང་དང་བསྟུན་ན་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་ངེས་པས་ན་བརྡ་ཆད་དེ་དག་ལ་ཁས་བླངས་བར་མི་བྱའོ། ཞེས་ཞྭ་ལུ་ལོ་ཙཱ་བ་སོགས་ཀྱིས་བཀག་པ་ནི་དོན་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་”④ཞེས་དང། “འདིར་བོད་རང་ལ་མཁོ་བའི་ཡི་གེ་མང་མི་དགོས་ཉུང་ན་མི་འདུ་བའི་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་གྲངས་ངེས་པ་མཛད་ནས་དབྱེ་བསྡུ་བྱས་སོ་”⑤ཞེས་གསུངས་པ་རྣམས་ལས་མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་ཁོང་ཉིད་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་འདོད་མཁན་གྱི་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་གསལ་བར་བསྟན་པ་དང་། ཡང་ཁོང་གིས།“ལེགས་སྦྱར་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ཡོད་ཚད་དུ་ཨ་ཡིག་དབྱངས་ཀྱི་གྲས་སུ་ཡོད་པ་ལས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ལ། ཨ་ཡིག་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པ་ནི་བོད་ཡིག་གི་རྣམ་གཞག་ཁོ་ན་ལས་མི་འབྱུང་”⑥ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཨ་ཡིག་དེར་ལེགས་སྦྱར་དང་བོད་གཉིས་ལ་ངོས་འཛིན་ནམ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་ཐད་ཁྱད་པར་ཡོད་ཚུལ་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད། མཁས་དབང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས། “ཨ་ཡིག་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་དགོས་དབང་གིས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གྲས་སུ་བཞག་པས་དབྱངས་ཡིག་བཞིར་གྱུར་ལ་”⑦ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་གོང་གི་འདོད་ཚུལ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ལ། རྗེ་དམུ་དགེས།“བོད་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་ཀ་མད་སུམ་ཅུ་དང་དབྱངས་བཞི་ཡོད་པ་དང་” ⑧ཞེས་གསུངས་པ་དེས་ཁོང་ཡང་བོད་ལ་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་འདོད་མཁན་གྱི་གྲས་ཡིན་པ་གསལ་བར་རྟོགས་ཐུབ། (ཁོང་གི་གསུང་གཞན་དུ་བོད་ཡིག་ལ་དབྱངས་ཀྱི་ང་རོ་ལྔ་ཡོད་པར་གསུངས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་སུ་ཞིག་གི་ངག་ནས་སྒྲ་འབྱིན་པའི་ཚུལ་དྲང་པ་བསྒྲེང་སོགས་ཀྱི་ང་རོ་ལྔ་ཡོད་པར་དགོངས་པའི་གསུང་ཡིན།)ད་ལྟ་སྤྱིར་བཏང་གི་ཀློག་དེབ་རྣམས་སུ། “རྒྱ་ཡིག་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་དེ་བོད་ཡིག་སུམ་ཅུར་གཏན་ལ་ཕབ་”ཅེས་དང། 《སུམ་ཅུ་པ་》རུ། “ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས། ཨ་ལི་གསལ་བྱེད་ཨི་སོགས་བཞི ཀ་ལི་སུམ་ཅུ་ཐམ་པའོ་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་དེ་དག་ནི་རྒྱུན་གཏན་ཅན་དུ་གྱུར་ཡོད།\nའདིར་ཁ་ཅིག་གིས། ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས་ཞེས་པའི་ཨ་ལིས་དབྱངས་ཡིག་ཨ་བསྟན་ཚུལ་གྱི་རིགས་པ་འགོད་པར་བྱེད་ཀྱང་པྲ་སྟི་རིན་པོ་ཆེས། “བོད་ཀྱི་དབྱངས་ལ་ཨ་ཡིག་མེད་པས། ཨ་ཕྲེང་གི་དོན་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་། རྒྱ་གར་གྱི་དབྱངས་ལ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྲེང་བ་དངོས་སུ་ཡོད་པས་དེ་ལ་ཨ་ཕྲེང་ཞེས་བཏགས་པ་བཞིན་དུ། བོད་ཀྱི་ཨི་ལ་སོགས་པ་ཡང་དེའི་ནང་ནས་ཕྱུངས་ཤིང་དེ་དང་ཆ་མཐུན་པས་ཨཱ་ལི་ཞེས་གདགས་སུ་རུང་བར་མཚོན་ཞིང་གོ་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་སོ། དེའི་གྲངས་ངེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཨི་སོགས་བཞི ཞེས་སྨྲས་ཏེ། ཨི་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་ཨུ་ཨི་ཨེ་ཨོ་བཞི་ཡོད་པས། དེར་ངེས་པའོ་”⑨ཞེས་དང། “ཨ་ཡིག་ནི་གང་ལ་འདོགས་པའི་གཞི་བརྗོད་དོན་ཙམ་མ་གཏོགས་གསལ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་”⑩ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་གིས། “ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས། ཨ་ལི་གསལ་བྱེད་ཨི་སོགས་བཞི་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་གོ་བ་ཇི་ལྟར་ལེན་དགོས་ཚུལ་བསྟན་པས། ཡི་གེ་ཨ་ལི་ཀ་ལི་གཉིས་ཞེས་པ་ལེགས་སྦྱར་ལ་དཔེ་བལྟས་པའི་མིང་འདོགས་ཙམ་ཡིན་ནོ།\nགཉིས་པ། སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་དང་འཕྲལ་སྦྱོར་གྱི་ཨ། གསལ་བྱེད་དུ་ངོས་འཛིན་པའི་ཨ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་བོད་ལ་དབྱངས་བཞིར་ངེས་ཚུལ།\nསྔོན་དང་ད་ལྟའི་བརྡ་སྤྲོད་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཡིག་རིགས་ཀུན་གྱི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་བའི་སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ཉིད་གནས་ཤིང་དེ་ཉིད་མེད་ན་སྒྲ་ཐམས་ཅད་དབྱུང་དུ་མེད་པའི་རིགས་པས་ཨ་ཡིག་འདིའི་ནུས་པར་ནན་བཤད་གནང་བ་མང་སྟེ། ས་ཆེན་བསོད་ནམས་རྩེ་མོས། “ཡི་གེའི་མ་ནི་ཨ་ཡིན་ནོ། ཨ་ནི་རང་ཉིད་བརྗོད་རུང་བས། སེང་གེ་ལྟ་བུའི་ཨ་ཞེས་བྱ་”ཞེས་དང་། “ཨ་ནི་ཡི་གེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྱི་མོ་ཡིན་ནོ་”⑾ཞེས་དང་། རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས། “མི་རྣམས་ཀྱང་མའི་མངལ་ནས་སྐྱེ་དུས་ཐོག་མར་ཨ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ་”⑿ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར། སྐད་གདངས་ཀྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་མ་ཨ་ཡིག་དང་དེ་ལས་གདངས་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ཉིད་ལས། ཡི་གེ་དངོས་ནི་སྐད་ཀྱི་གདངས་ཡིན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་ཞིང། ཡི་གེའི་མ་ནི་ཨ་ཡིན་ནོ། ཞེས་པའི་གནས་ལུགས་ཀྱང་དེར་ཐུག་ཡོད། སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་མེད་ན་ཡི་གེའི་རྩོམ་གཞི་ཟེར་བའང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་རྩོམ་གཞིར་བྱས་པའི་ཡི་གེ་སྟེ། བལྟ་བའི་གཟུགས་རིས་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་མི་རིགས་རང་རང་གི་དགའ་མོས་སམ་ལག་ལེན་ཁྲོད་ནས་བྱུང་བས། དེ་ལ་མི་རིགས་གང་དང་ལོ་རྒྱུས་གང་དེའི་རྟགས་དམ་འཁེལ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།\nལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་རང་ཚུགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བྱུང་ཞིང་། དེར་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཡི་གེར་སྲོག་ལྡན་དང་སྲོག་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཚུལ་དང། དབྱངས་སྲོག་ཏུ་མ་ཞུགས་པར་ངག་ནས་སྒྲ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཁྱད་ཆོས། མིང་ལས་ཚིག་སྒྲུབ་པ་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་འཕྲལ་ནས་མཚམས་སྦྱོར་དགོས་པ་སོགས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ཁོ་ནར་ངེས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དུ་མ་ལྡན་ཞིང། ཁོང་ཆོའི་གསལ་བྱེད་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཡོད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ཧ་ལན་ཏའི་མཚན་བྱ་བ་སྟེ། བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཀ་ལ་ར་བཏགས་པ་༼ཀྲ༽ལྟ་བུ་འདི་ཡོད་མེད་གལ་ཆེ་ཞིང། ཡི་གེ་གང་ཞིག་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་དེའི་སྟེང་ནས་འབྱེད་པ་དང། ཁོང་ཚོའི་ཡི་གེ་དེ་ཡིག་རིགས་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོའང་དེ་ལས་མངོན་བཞིན་ཡོད། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སོགས་ཡིག་རིགས་གཞན་དག་ལ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་དབྱངས་ཞུགས་ཚུལ་དང་སྲོག་མེད་ཀྱི་རྟགས་འཇོག་སྲོལ་མེད་པས། བོད་ཡིག་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ལྟར་དབྱངས་ཡིག་ཨ་འདི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་ཚུལ་མེད་པའི་ཡི་གེ་ཡིན། 《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་》དུ། “སྲོག་མེད་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་ལེགས་སྦྱར་ལྟར་ན་ངག་གིས་བརྗོད་དུ་མེད་པས་ན་ཚུལ་དེ་ནི་བོད་ཡིག་གི་རྣམ་གཞག་དང་གཏན་ནས་མི་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ་”⒀ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་གནད་འདིར་ཐུག་ཡོད། དེ་ལ་བརྟགས་ན། ཡི་གེ་དངོས་ནི་མི་རིགས་ཀུན་གྱི་སྐད་གདངས་མི་འདྲ་བའི་སྒྲའི་བརྗོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཡིན་ལ། སྒྲའི་བརྗོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་གདངས་ཅི་འདྲ་བ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པའི་ཡི་གེ་ཡོད་དོ་ཅོག་ནི་སྐད་གདངས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་གདགས་གཞིར་བྱས་ནས་བཟོས་པའི་ཡི་གེའམ་རི་མོའི་ཡི་གེ་བྱ་བ་དེ་ཡིན། དཔེར་ན། མདུན་ཅོག་ཅེས་པའི་སྒྲའམ་ཐ་སྙད་དེ་འཇུག་པའི་འཇུག་གཞི་དངོས་པོ་ཞིག་དང་། སྒྲ་དེ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་གཟུགས་ཡི་གེ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་ལ། དེ་ལྟའི་གཟུགས་སུ་བྱས་པའི་ཡི་གེར་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་མེད་ཅི་རིགས་ཏེ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ལྟ་བུར་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་བསྟན་དུ་ཡོད་ཅིང། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཡི་གེ་ནི་ལེགས་སྦྱར་ལྟར་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སམ་འཕྲལ་སྦྱོར་བྱེད་སྲོལ་མེད་པའི་ཡི་གེ་ཡིན། དེས་ན་ཡི་གེ་ཀུན་གྱི་སྲོག་ཏུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ཞུགས་པར་བཤད་པ་ནི་ཡིག་རིགས་ཀུན་གྱི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་བའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་ལ་དམིགས་ནས་བཤད་པ་སྟེ། དེང་སང་སྒྲ་རིག་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བཟློག་མེད་དུ་ཁས་ལེན་པའི་གནད་འདི་ཡིན། དེ་ལྟར་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཤད་ན། སྐད་རིགས་གང་དང་གང་དེའི་གདངས་སུ་ཨ་ཞེས་པའི་ང་རོ་འདི་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པ་མཚུངས་ཀྱང། བྱེ་བྲག་ཏུ་མི་རིགས་སོ་སོའི་སྐད་རིགས་དང་སྐད་གདངས་དེའི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་པའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཡི་གེ་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་མི་མཚུངས་ཏེ། དཔེར་ན། ཡི་གེའི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་པའམ་འཕྲལ་སྦྱོར་བྱེད་དུ་ཡོད་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་དབྱངས་ཡིག་ཨ་ལྟ་བུ་དང། འཕྲལ་སྦྱོར་སོགས་བྱེད་དུ་མེད་པའི་བོད་པའི་གསལ་བྱེད་གྲས་ཀྱི་ཨ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཨ་ཡིག་འདིའི་གདངས་དང། འབྲི་ཚུལ་ལམ་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་ནས་སཾ་བོད་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཆེར་མེད་ཀྱང་སྤྱོད་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱའི་ཡི་གེ་阿དང་啊ལྟ་བུ་ཡང་སྐད་ཀྱི་གདངས་སུ་རང་ཆས་སུ་བྱུང་བའི་ཨ་དེ་ཉིད་རི་མོའི་གཟུགས་མི་འདྲ་བར་བཀོད་པ་མཚོན་པའི་ཡི་གེ་ཡིན། དེ་ལྟར་སྐད་གདངས་དང་གཟུགས་རིས་ཡི་གེ་གཉིས་ཀྱི་ངོས་ནས་བརྟགས་ན། ཨ་ཡིག་ལ་སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། བུམ་པ་དེ་གསེར་བུམ་སོགས་ཀྱི་སྤྱི་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ང་རོའམ་དབྱངས་སུ་བཤད་པའི་ཨ་དེ་སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས་སུ་ཕྱེས་བའི་སྤྱི་ཡིན་ལ། བུམ་པར་དབྱེ་ན་གསེར་བུམ་དང་ཟངས་བུམ་སོགས་བྱེ་བྲག་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་ཨ་ལ་འཕྲལ་སྦྱོར་གྱི་ཨ་དང་། གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཨ། དེ་བཞིན་མི་རིགས་དང་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐད་གདངས་རྩོམ་གཞིར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བ་མཚོན་པའི་ཨ་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། རྟགས་གྲུབ་སྟེ། གསེར་བུམ་བུམ་པ་ཡིན། གསེར་བུམ་བུམ་པ་དང་བདག་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ། གསེར་བུམ་མ་ཡིན་ཞིང་བུམ་པ་ཡིན་པའི་གཞི་མཐུན་པ་དུ་མ་གྲུབ་པ་བཞིན། འཕྲལ་སྦྱོར་གྱི་ཨ་ཨ་ཡིན། འཕྲལ་སྦྱོར་གྱི་ཨ་ཨ་དང་བདག་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ། འཕྲལ་སྦྱོར་གྱི་ཨ་མ་ཡིན་ཞིང་ཨ་ཡིན་པའི་གཞི་མཐུན་པ་དུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཨ་སོགས་འཇོག་ཆོག་པ་བཞིན་ནོ། དེ་ལ་བརྟགས་ན། ཨ་ལ་ཤའི་《རྟགས་འཇུག་འགྲེལ་པ་》 དང་《ཡིག་བཤད་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་》གཉིས་ཀར། “ཨ་ནི་ཡི་གེ་ཀུན་གྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་”ཞེས་བཤད་པ་དེ་བཟོས་པའི་ཡི་གེ་སྟེ། ལེགས་སྦྱར་ཡི་གེ་ལྟ་བུ་ཨ་ཡིག་སྲོག་ཞུགས་འཕྲལ་སྦྱོར་ནུས་པའི་ཡི་གེར་གོ་དགོས་པ་ལས། བོད་ཡིག་ལྟ་བུ་སྲོག་ཞུགས་འཕྲལ་སྦྱོར་བྱེད་ཚུལ་མེད་པའི་རིགས་སུ་གོ་ཐབས་མེད་དེ། བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་གྲས་ཀྱི་ཨ་ཡིག་དེ་རང་ཉིད་གསལ་བྱེད་ཡིན་ཞིང་། བོད་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་འཕྲལ་སྦྱོར་གྱི་ཨ་ཞིག་ལོགས་སུ་ངོས་འཛིན་རྒྱུ་མེད་པས་སོ། མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གིས།“ཨ་ལ་ཤའི་རྟགས་འཇུག་འགྲེལ་པ་དང། ཡིག་བཤད་མཁས་པའི་ཁ་རྒྱན་གཉིས་ཀར། ཨ་ནི་ཡི་གེ་ཀུན་གྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས། ཞེས་བཤད་པའང་བོད་ཡིག་གཞིར་བཞག་པ་ལ་ཐ་སྙད་དེ་སྦྱོར་རུང་མི་རུང་ལ་བརྟག་རྒྱུ་ཡོད་དོ་”⒁ཞེས་དོགས་སློང་མཛད་པའང་རྒྱུ་མཚན་འདི་འདྲར་ཐུག་པས་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར་ན། མི་རིགས་ཤིག་གི་ཡི་གེར་དབྱངས་ཡིག་དུ་ཙམ་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་པའི་དུས་སུ་མི་རིགས་སོ་སོའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཡི་གེར་གསལ་བའི་དབྱངས་ཡིག་བྱེ་བྲག་པ་དེ་ཅི་ཡོད་ཀྱི་ངོས་ནས་བརྟག་དགོས་པ་ལས་སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་དེ་མི་རིགས་གང་ཞིག་གིས་བཟོས་པའི་དབྱངས་ཡིག་གི་གྲས་སུ་ངེས་པར་དུ་ཡོད་དགོས་པའི་ངེས་པ་མེད་དེ། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ལེགས་སྦྱར་ཡི་གེ་ཕུད་པའི་བོད་ཡིག་ལྟ་བུ་ནི་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་སམ་འཕྲལ་སྦྱོར་བྱེད་སྲོལ་མེད་པར་ངག་ནས་བརྗོད་པའི་ཡི་གེའམ་སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པའི་ཡི་གེ་ཡིན་ཞིང། བོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཇི་སྙེད་པ་རྣམས་ཀློག་པའི་དུས་སུ་ངག་གི་གདངས་དེ་གཟུགས་རིས་ཡི་གེ་དེ་དང་དེར་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀློག་པས། ཡི་གེ་དངོས་ནི་ཀ་སོགས་ཀློག་བཞིན་པའི་དུས་ཀྱི་རང་རང་གི་སྐད་གདངས་མི་འདྲ་བའི་བརྗོད་པ་དེ་དག་ཡིན་པ་ལས་ཤོག་བུའི་ངོས་སུ་བཀོད་པའི་རི་མོའི་ཡི་གེ་དེ་མིན་པ་ཤེས་སླ་བ་ཞིག་རེད། ཡིན་ན་ཡང། མི་རྣམས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་གདགས་གཞི་སྐད་གདངས་ཇི་ལྟ་བ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རི་མོ་དེར་ཡི་གེ་ཟེར་བ་དང་། དེ་འདྲའི་ཡི་གེའི་སྲོག་ཏུ་དབྱངས་ཨ་མ་ཞུགས་པར་ངག་ནས་བརྗོད་དུ་མེད་ཚུལ་བཤད་པ་ནི་སྐད་ཀྱི་གདངས་དང་རི་མོའི་ཡི་གེའི་དབར་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བཞིན་པའི་རྟེན་གནས་ཀྱི་ཚུལ་གསལ་པོར་ངེས་མ་ཐུབ་པས་ལན་པ་ཡིན། དེར་བརྟེན། ང་ཚོས་ཡི་གེ་ཞིག་ཀློག་པའི་དུས་སུ་ཡི་གེ་དེ་དང་དེའི་གདངས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཀློག་བཞིན་ཡོད་པའི་ངོས་འཛིན་བས་ཀྱང་ཀློག་བཞིན་པའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་ནི་མི་རིགས་དེ་དང་སྐད་རིགས་དེར་ངེས་པའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཡི་གེ་སོ་སོ་བ་སྟེ། རང་རང་གི་སྐད་གདངས་ཀྱི་ངོས་ནས་ཐོན་པའི་བརྗོད་པ་མི་འདྲ་བ་ཇི་སྙེད་པ་རྣམས་རི་མོའི་ཡི་གེར་འཁོད་པ་རྣམས་ལ་སྦྱར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཀློག་པ་ལས་རི་མོའི་ཡི་གེ་ལས་སྐད་གདངས་དེ་རྣམས་ཚུར་སྣང་བ་ཞིག་མིན། དཔེར་ན། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཥ་ཡིག་འདི་ཁ་དང་ཧྲ་ཞེས་གང་བདེར་ཀློག་ཆོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཛྙཱ་ཡིག་ལའང་། ཛ་ལ་ཉཱ་བཏགས་འགྱ་འམ་གཉའ་ཞེས་པ་བཞིན་རང་རང་གི་བློའི་ངོར་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ལྟར་ཀློག་པ་དང་། བོད་ཡུལ་དུ་ཨ་སྔོན་དགུང་གི་ཉི་མ་ལྟ་བུ་ལ་ཡུལ་འགའ་ཞིག་ཏུ་ནུ་མར་ཀློག་བཞིན་པ་བཅས། དེ་འདྲ་བའི་ངོས་ནས་བརྟགས་ན། རི་མོའི་ཡི་གེའི་ངོས་ནས་སྒྲའི་ཀློག་ཚུལ་དེ་འདྲ་སོ་སོར་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་ཀློག་མཁན་དེས་ཐོག་མར་ཀློག་སློབ་པའི་དུས་སུ་རི་མོའི་ཡི་གེ་དང་དེའི་ཀློག་ཚུལ་འདི་དང་འདི་ལྟར་ཡིན་པའི་བསླབ་རིམ་རྣམས་རང་གི་ཡིད་ངོ་ན་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་བཞིན་ཀློག་པ་སྟེ། རི་མོའི་ཡི་གེ་རང་ངོས་ནས་སྒྲ་འདི་ཞེས་པ་ཞིག་བསྟན་དུ་མེད་པས་ཡི་གེ་རེ་འགར་ཀློག་སྟངས་མི་འདྲ་བ་རེ་འབྱུང་བཞིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་འདི་རེད། ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་སོགས་སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་གནས་མཚུངས་པའི་ཡི་གེ་མང་པོ་ཞིག་ཕན་ཚུན་བརྗེས་ནས་བྲིས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཡི་གེར་སྤྱི་སྲོལ་གྱི་སྒྲ་ངེས་ཅན་ཞིག་གཏན་འཁེལ་མ་བྱུང་བའི་དུས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་རེད། ཀློག་དག་པོའམ་ཀློག་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བསླབ་རྗེས་གཞི་ནས་ཐུན་མིན་གྱི་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་རྣམས་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཀློག་ཐུབ་པའི་ཡོན་ཏན་འབྱོར་ཐུབ། བདག་ལྟ་བུས་དཔལ་སྣར་ཐང་བའི་ལུགས་བཞིན་ཥ་ཡིག་དེ་བོད་ཀྱི་ཁ་ཡིག་ལྟ་བུར་ཀློག་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། སྔར་ཉི་མ་ལ་ནུ་མ་ཟེར་མཁན་དེས་ཀྱང་སྔར་གྱི་ཀློག་སྟངས་བསྒྱུར་ནས་ཉི་མ་ཞེས་ཀློག་པར་འགྱུར། དེའི་ངོས་ནས་བརྟགས་ན། གདགས་གཞིའི་དངོས་པོའི་མིང་གི་སྒྲ་རྣམས་ཐོག་མར་མི་རིགས་དང་སྐད་རིགས་མི་གཅིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་སྐད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ནས་ཕན་ཚུན་གོ་བརྡ་སྤྲོད་བྱེད་དུ་བཟོས་པ་དང་དེ་འདྲའི་ངོས་འཛིན་གཅིག་གྱུར་བྱུང་བ་རྨང་གཞིར་བས་ནས་བཟོས་པའི་ཡི་གེ་དེ་དང་དེའི་སྒྲ་གདངས་འདི་དང་འདི་འདྲ་ཡིན་པ་གཏན་འབེབས་བྱས། མི་རིགས་སོ་སོའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་དེ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཡི་གེ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་ཡི་གེ་དེ་དང་དེར་སྒྲ་གདངས་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུ་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀློག་བཞིན་ཡོད་ན་ཡང། དོན་ངོ་མར་ཀློག་མཁན་དེ་ལ་རང་རང་གི་སྐད་གདངས་ཀྱི་ངོས་ནས་ཡི་གེ་དེ་དག་ཀློག་ཐུབ་པའི་བསླབ་པ་སྔོན་སོང་གི་ཡོན་ཏན་ཞིག་འབྱོར་དུ་བཅུག་པ་ལྟར་ཀློག་བཞིན་ཡོད། འཕགས་ཡུལ་གྱི་ལེགས་སྦྱར་ཡི་གེ་བཟོ་བའི་དུས་སུ་སྐད་གདངས་ཐུན་མོང་ལ་ཡོད་པའི་དབྱངས་ཨ་དེ་ཉིད་བཟོས་པའི་ཡི་གེའམ་རི་མོའི་ཡི་གེ་དེར་ཞུགས་ཚུལ་ཡོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཟོས་ཤིང། དབྱངས་རིང་ཐུང་གི་ངོས་ནས་སྒྲ་རིང་ཐུང་གི་རྣམ་གཞག་འབྱེད་པས། འཕགས་ཡིག་ནི་དབྱངས་ཨ་དེ་ཉིད་སྲོག་ཏུ་མ་ཞུགས་པར་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཡི་གེར་གྱུར་བ་མ་ཟད། ཁོང་ཆོའི་དབྱངས་ཡིག་ལ་ཨ་དང་བཅས་པའི་དབྱངས་ཡིག་བཅུ་དྲུག་ངོས་འཛིན་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དེ་ཡིན། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཡི་གེ་སྟེ་བོད་ཡིག་ལྟ་བུར་ཨ་འདི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་ཚུལ་མེད་པས། མཁས་དབང་སི་ཏུས། “བསྟན་བཅོས་འདི་ཡི་ལུགས་ཀྱིས་དབྱངས་ཡིག་སྲོག་ཞུགས་མི་བཞེད་” ⒂ཅེས་གསུངས་སོ།\nཁ་ཅིག་གིས་དེ་འདྲའི་ཁྱད་ཆོས་མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་ལ་མ་བརྟགས་པར་“ཨ་ཡིག་དབྱངས་སུ་བཞག་ཀྱང་བོད་ཡིག་ལ་སྲོག་ལྡན་མིན་གྱི་རྣམ་གཞག་མི་དགོས་ཤིང་ལེགས་སྦྱར་བཞིན་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱང་མི་འཇུག་པས། ཀ་ནས་ཧ་བར་གྱི་གསལ་བྱེད་ཉེར་དགུ་པོ་ཚང་མར་བརྗོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་དབྱངས་ཨ་རེ་མི་མངོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་ན་སྐྱོན་མེད་ལ་”⒃ཞེས་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་ཡོད་ཚུལ་བཤད་ཡོད་ཀྱང། ཁྱོད་ཀྱིས་“བོད་ཡིག་ལ་སྲོག་ལྡན་མིན་གྱི་རྣམ་གཞག་མི་དགོས་ཤིང་ལེགས་སྦྱར་བཞིན་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱང་མི་འཇུག་”ཚུལ་བཤད་པ་དེས་བོད་དང་ལེགས་སྦྱར་གཉིས་ཀྱི་ཡི་གེར་ཁྱད་པར་ཡོད་ཚུལ་ཁས་ལེན་པ་ཡིན་ལ། བོད་ཡིག་ལ་“ཀ་ནས་ཧ་བར་གྱི་གསལ་བྱེད་ཉེར་དགུ་པོ་ཚང་མར་བརྗོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་དབྱངས་ཨ་རེ་མི་མངོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་”ཞེས་པའི་ཚིག་དེ་ནི་ཁོ་བོས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཨ་ལ་སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ནང་ནས་སྤྱི་ལ་ཁྱབ་པའི་ཨ་དེར་ངོས་འཛིན་པའི་ཚིག་ཏུ་གྱུར། དེ་ལྟར་མིན་ཟེར་ན་བོད་ཡིག་ལ་“བརྗོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་དབྱངས་ཨ་རེ་མི་མངོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་”ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་རེད། སྐབས་དེའི་ཨ་དེ་ལེགས་སྦྱར་ལྟར་འཕྲལ་སྦྱོར་ཆོག་པའི་ཨ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་གྲས་ཀྱི་ཨ་དེ་ཉིད་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཀུན་གྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་ཡོད་ཟེར་བ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་དུ་ངོས་འཛིན་ཐབས་མེད་དེ། བོད་ལ་ལེགས་སྦྱར་བཞིན་འཕྲལ་སྦྱོར་ཆོག་པའི་ཨ་ཞིག་མེད་པའི་ཁས་ལེན་སྔོན་དུ་སོང་ཟིན་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་དུའང་ངོས་འཛིན་མི་ཐུབ་སྟེ། བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཨ་དེ་རང་ཉིད་གསལ་བྱེད་ཡིན་བཞིན་དུ་གཞན་པའི་གསལ་བྱེད་ཉེར་དགུའི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་ཐབས་མེད་པ་མཁས་དབང་ཚེཏན་ཞབས་དྲུང་གིས་གསུངས་པ་ལྟར་ལགས་པས། ཐབས་ཚུལ་དེ་གཉིས་སྤང་པའི་རྒྱུ་མེད་རྐྱེན་མེད་ཀྱི་ཨ་ཞིག་“བརྗོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་”ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་རེད། དེ་ལྟར་བརྟགས་ན། བོད་ཡིག་ལ་“བརྗོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་དབྱངས་ཨ་རེ་མི་མངོན་པའི་ཚུལ་”གྱིས་ཡོད་པར་བཤད་པའི་ཨ་དེ་དོན་དངོས་སུ་མི་རིགས་གང་དང་གང་ཞིག་གི་སྐད་གདངས་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པའི་རི་མོའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀློག་དུས་ཀྱི་མི་རིགས་གང་དེའི་སྐད་གདངས་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཡི་གེ་དང་དེར་ལྡན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀློག་པའི་ཀློག་མཁན་གྱི་ངག་གི་གདངས་དེ་ཡིན་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཁས་ལེན་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟར་བརྟགས་ན། བོད་ལ་ལེགས་སྦྱར་བཞིན་ཨ་དབྱངས་ཡིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཆོག་པ་ཞིག་མེད་པ་མ་ཟད། གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའི་གྲས་ཀྱི་ཨ་དེ་ཡང་དོན་མེད་དུ་ཕྱིར་ཕུད་མི་རུང་བའི་གནས་ལུགས་དེ་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ་པ་མ་ཡིན་ནམ། བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་མང་པོས་གནད་འདི་དག་ལ་དཔྱད་པ་མེད་པར་ལེགས་སྦྱར་ལྟར་བཤད་ཆོག་པའི་ལྟ་ཚུལ་འཛིན་གྱི་ཡོད་ཀྱང། འཕགས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེར་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་གསལ་ཡོད་བཞིན་དུ་སྐྱོན་མེད་པའི་ཚུལ་བཤད་ནས་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་འགེབས་ཐབས་བྱས་པ་ནི་སྐྱོན་ཆེན་པོ་སྟེ། གནས་ལུགས་མེད་པར་འདྲ་བའམ་སྙམ་པ་གཞིར་བྱས་ནས་མིན་པ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་སྐྱོན་མིན་ན་ཅི་ཡིན། 《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་》དུ། “བོད་ཡིག་གི་ཕྱི་མོ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེ་ཡིན་ཡང་བོད་མིའི་སྐད་ཀྱི་དབང་གིས་དེ་གཉིས་ཆ་ཐམས་ཅད་ནས་འདྲ་མཚུངས་སུ་བཟོ་མི་ཐུབ་” ⒄ཅེས་གསུངས་པ་དེས་ཡིག་རིགས་དེ་གཉིས་ཀྱི་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་གནང་བ་ཡིན་པས། ང་ཚོས་གནས་ལུགས་དེ་འདྲ་གཞིར་བྱས་ནས་འཕགས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་འདྲ་ས་གང་དང་མི་འདྲ་ས་གང་ཡིན་གྱི་ཁྱད་པར་བརྟག་དགོས་པ་ལས་ཁྱད་པར་ཤེས་བཞིན་དུ་སྐྱོན་མེད་ཚུལ་བཤད་ནས་ཕྱོགས་འཐེན་བྱས་ན་ག་ལ་འགྲིག དཀར་ལེབ་དྲུང་ཡིག་པད་མ་རྡོ་རྗེའི་(1858 -1933)སུམ་རྟགས་སུ “ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་སྒྲའི་རྐྱེན་གྱིས། །བོད་ཀྱི་སྐད་སྒྲུབ་མི་ནུས་ལ། །བོད་ཀྱི་སྐད་དང་བརྡ་ཉིད་ཀྱིས། །རང་གི་ཐ་སྙད་གོ་བའི་ཕྱིར། ། སཾ་ཀྲྀ་ཏ་ཡིས་སྒྲུབ་མི་དགོས། །”ཞེས་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་མི་སེམས་པ་དང་ལེགས་སྦྱར་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ན་འོས་མིན་ཡང་མི་བརྟག་པའི་ཨུ་ཚུགས་ཅན་རྣམས་ལ་བཀའ་བཀྱོན་དེ་ལྟར་གནང་བར་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་མིན། བྱེ་བྲག་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་དེ་སྐབས་འགར་གྲངས་ཀྱི་ངོས་ནས་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་ཏེ། བོད་ལ་དབྱངས་བཞི་དང་ལེགས་སྦྱར་ལ་དབྱངས་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པའི་ནང་གསེས་ཁག་གཅིག་འདྲ་ཡང་མང་ཉུང་གི་ངོས་ནས་དེ་གཉིས་མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་བཤད་ན་དོན་ལ་གནས་པ་ཞིག་རེད། དེ་སྔ་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་ཡོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་ལ་གནས་མིན་ལ་མ་བརྟག་པར་ལེགས་སྦྱར་ལ་དཔེ་བྱས་པའི་སྔོན་གྱིམཁས་པ་མང་པོའི་གསུང་ཚུལ་རྣམས་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་བྱས་པའི་ལུང་རིགས་དཔེ་གསུམ་གང་མང་དྲངས་ཞིང་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་མང་པོར་དཔྱད་བརྗོད་ཙམ་ཡང་མེད་པར་རྣ་བ་བཀབ་ནས་ཅོང་རྐུ་བའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཚུལ་འཛིན་པ་དང་། སྐད་རིགས་སྤྱིའི་གདངས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་སྒེར་ཆོས་སུ་བྱས་པའི་བཤད་ཚུལ་དེ་དག་ནི་སྤྱི་བྱེ་བྲག་དང་ཐུན་མིན་གྱི་ཆོས་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་ལ་བསམ་གཞིག་མ་བྱས་པའི་བཤད་ཚུལ་ཞིག་རེད། གལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཨ་དེ་དབྱངས་ཡིག་གི་གྲས་སུ་འཇོག་དགོས་ཟེར་ན། ཨ་དེ་ཙམ་མ་ཟད་ཧ་ཡིག་དང་འ་ཡིག་གཉིས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་དབྱངས་ཡིག་གི་གྲས་སུ་མི་འཇོག་ཐུ་མེད་ཡིན་ཏེ། ཡི་གེ་དེ་གསུམ་ལ་ང་རོའི་རྩ་བ་གསུམ་ཞེས་སྒྲ་རིག་སྨྲ་བ་ཨ་ལག་ཤ་ངག་དབང་བསྟན་དར་གྱི་གསུངས་ཤིང་། ང་རོ་དེ་གསུམ་གྱི་བྱེད་ནུས་ཀྱི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་གདངས་དྲག་ཞན་ཕོ་མོ་མ་ནིང་ལ་སོགས་དབྱེ་བ་ཡིན་ལ། སྔོན་གྱི་ཡི་གེར་དེ་གསུམ་ཇི་ལྟར་སྦྱོར་ཚུལ་གཟུགས་ཅན་དུ་བྱུང་ཚུལ་ནི། གསར་རྙིང་བརྡའ་དག་ཁོག་བུབས་མ་ཡིན་ལ་(ཨ་ལ་ཤའི་ཚིག་)ཞེས་བརྡ་ལ་མཐའ་རྟེན་འ་བྱུང་བ་དང་། ཏུན་ཧོང་ཡི་གེ་བཟང་པོ་སྤྱོད་པའི་སྨོན་ལམ་བ “དེ་དག་རྙྷཱེད་པ་རབ་རྙྷཱེད་བདེ་བར་མཚོ”ཞེས་རྙེད་ལ་ཧཱ་ཡིག་ཨ་རིང་ཅན་བྱུང་བ་དང་། ཞང་ཤུ་ཡི་བསྒྱུར་ཡིག་དུམ་བུའི་ནང་དུ། “ཁེར་གྱི་སྲིད་བལྟོག་པར་”ཞེས་རླ་ཡིག་ལ་ཧ་བཏགས་པ་དང། དེ་བཞིན་“རྫོགས་སྷོ་”ཞེས་པའི་ཧ་རྣམས་དང་། གཞན་ཡང། ང་རོ་དྲང་པོ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཨ་ཡིག་སྟེ་ང་རོ་དེ་གསུམ་གྱི་བྱེད་ནུས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཧ་ལམ་མཚུངས་ཚུལ་གྱི་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་འདིར་ཕྱོགས་ཙམ་བཀོད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་ན་བོད་ལ་གསལ་བྱེད་ཉེར་བདུན་ལས་མེད་པ་ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁས་ལེན་དགོས་ཏེ། ང་རོ་རྩ་བ་གསུམ་ལས་ཨ་ཡིག་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཡིན་པ་ཁྱོད་ཀྱི་ཁས་ལེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡང་ཁྱོད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ང་རོའི་རྩ་བ་གསུམ་ལས་ཨ་ཡིག་མ་གཏོགས་གཞན་ཧ་དང་འ་གཉིས་དབྱངས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ང་རོའི་རྩ་བ་དེ་གསུམ་ལས་ཁོག་པ་ནས་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་འདོན་པའི་ཡི་གེའི་རྩ་བ་དེ་ནི་ཧ་ཡིག་དང། མགྲིན་པ་བཙུམ་ཞིང་དོག་པར་བྱས་ནས་སྟོད་དུ་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་འདོན་པའི་ཡི་གེའི་རྩ་བ་ནི་ཨ་ཡིག་དང། མགྲིན་པ་ཕྱེ་ཞིང་གློད་དེ་ཡངས་པར་བྱས་ནས་སྨད་དུ་ཤུགས་བསྐྱེད་དེ་འདོན་པའི་ཡི་གེའི་རྩ་བ་ནི་འ་ཡིག་ཡིན་པས། ཧ་ཨ་འ་གསུམ་ལས་ཐོག་མ་ཧ་ཡིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་གདངས་ཀྱི་མགྲིན་པ་གྲིམ་ལྷོད་ཀྱིས་ཨ་དང་འའི་སྒྲ་འབྱུང་བས། བོད་ལྟར་ན་ཧ་ཡིག་འདི་ཐོག་མ་དང་དེ་ནས་ཨ་དང་འའི་སྒྲ་འབྱིན་པ་སུམ་རྟགས་ཀྱི་གཞུང་དུ་བཤད་པ་དང་སྔོན་གྱི་ཡི་གེར་དེ་དག་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་པ་ལྟ་བུའི་འབྲི་ཚུལ་ཡང་ཡོད་པ་གོང་དུ་འཁོད་ཟིན་པས། དེ་དག་དབྱངས་ཡིན་ན་ཡིན་ཁྱབ་མཉམ་དང་གསལ་བྱེད་ཡིན་ན་ཡིན་ཁྱབ་མཉམ་དུ་འགྲོ་བ་ལས། རང་གི་འདོད་པ་ལྟར་འདོར་ལེན་གང་འདོད་དུ་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་མིན། ཧ་ཨ་ཕན་ཚུན་བརྗེ་བའི་འབྲི་ཚུལ་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་P. T315ནང་དུ་བྱུང་ལ། P.T. 1291 -2 -1ནང་དུ། “འགུའྀ་རྒྱལ་པོ་ཧན་ལྀ་འྭང་རྒོ་རིང་ལ་”ཞེས་པའི་ཧན་ལྀ་འྭང་ནི་རྒྱ་རྗེ་安厘王ཞེས་པའི་འབྲི་ཚུལ་ཡིན་པས། ཨ་དང་ཧ་ཕན་ཚུན་བརྗེས་པའི་དཔེ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟགས་ན། ང་རོ་ལྔ་ཞེས་པ་ནི་མི་རིགས་ཀུན་གྱི་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་ཡོད་པའི་དྲང་པོ་བསྒྲེང་དང་བཀུག་པ་སོགས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ངོས་འཛིན་པའི་མིང་ཡིན་ལ། རྗེས་མའི་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཕོ་མོ་མ་ནིང་གི་དབྱེ་བ་ཇི་ལྟར་འབྱེད་ཚུལ་གྱི་ཁུངས་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པས། སྔོན་གྱི་མཁས་པས་དེ་ལྟའི་ཁྱད་པར་མཚོན་བྱེད་དུ་ང་རོ་ལྔ་དང་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་ཞེས་མིང་གིས་དབྱེ་བ་མཛད་དོ། ཐོན་མིས། “བསླབ་ལ་བརྩོན་པའི་གང་ཟག་གིས། །དང་པོ་ང་རོ་རྣམས་ལ་སྦྱང་། །”ཞེས་དང། སྨྲ་སྒོར་དབྱངས་བཅུ་དྲུག་ལ་ང་རོ་བཅུ་དྲུག་ཅེས་མིང་འདོགས་མཛད་པའི་ང་རོ་ནི་ཡི་གེ་རྐྱང་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་རང་གི་སྐྱེས་གནས་དང་མཐུན་པ་དང་། དབྱངས་ལྡན་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོའི་ང་རོའམ་སྒྲ་གདངས་འབྱུང་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཀློག་དགོས་ཚུལ་བསྟན་པ་སྤྱིར་བཏང་དུ་ང་རོ་དང་དབྱངས། གདངས། ཀློག་ཚུལ་རྣམས་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་ངེས་ཀྱང་། སྐབས་བབ་ཀྱི་དོན་སྟོན་པར་རྩ་བའི་ང་རོ་གསུམ་དང་ལྔ་སོགས་ཀྱི་མིང་འདོགས་མཛད་ཡོད།\nབོད་ཀྱི་ཡི་གེར་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཡོད་མེད་ལ་དཔྱད་པའི་དུས་སུ སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་དང་རྡོ་རིང་། ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཤོག་དྲིལ། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་དུས་ཀྱི་མཁས་པའི་རྩོམ་སོགས་ན་མིང་གང་ཡང་རུང་བ་དང་ཡི་གེ་རྐྱང་པའི་མཐའ་རྟེན་དུ་འ་ཡིག་ཞུགས་པའི་འབྲི་ཚུལ་བྱུང་ཞིང་། རྣམ་པ་དེ་ཁ་ཅིག་གིས་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་སུ་ངོས་འཛིན་པ་བཞིན། ཁོ་བོས་ཀྱང་དེའི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་ཡུན་རིང་འགོར། ཉེ་བའི་ཆར་《བསྟན་འགྱུར་》ཁྲོད་བཞུགས་པའི་《སྒྲའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་པ་》ཞེས་པའི་ནང་། “གཞན་ཡང་མིང་གང་ཡང་རུང་བའི་ཐ་མ་ན་འས་བརྟེན་ལ། དེ་གཉིས་པ་ལས་སུ་སྦྱོར་ན་རུ་ཁོ་ནར་སྦྱོར་ཏེ། མིང་གི་མཐའ་མ་འ་ཡིས་བརྟེན་ཞེས་པའང་། མིང་གང་ཡང་རུང་པའི་ཐ་མ་ན་ན་རོ་གུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་གང་འདུག་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཡི་གེ་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་མ་བརྟེན་པ་དེ་ནི་འ་ཁོ་ནས་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་མ་གདྷ་རུ་འགྲོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་རུང་སྟེ་འའི་རྗེས་འཇུག་སྡུད་པར་བལྟའོ་”⒅ཞེས་གོང་གསལ་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་པའི་རྣམ་བཤད་དུམ་བུ་ཞིག་རྙེད་པ་དེ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ཡི་གེའི་འབྲི་སྲོལ་སྟོན་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཁུངས་སུ་གྱུར་ཞིང་། རྣམ་བཤད་དེ་ལས་ཅི་ཞིག་ཤེས་ཐུབ་ཅེ་ན། མིང་གང་ཡང་རུང་བའི་ཐ་མ་ན་ན་རོ་གུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་དབྱངས་ཡིག་སྟེ་ཡན་ལག་གང་འདུག་ཀྱང་རུང་སྟེ། རྗེས་འཇུག་ཡི་གེ་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་མ་བརྟེན་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་འ་ཁོ་ནས་བརྟེན་པ་དང་། མ་གདྷའ། ཞེས་པའི་མིང་དེ་བྱ་བའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་སྐབས་སུ་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་སྤངས་ནས་དེའི་དོད་དུ་ལ་དོན་གྱི་ཕྲད་རུ་འདི་འབྲི་དགོས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མ་གདྷ་རུ་འགྲོ། ཞེས་འབྲི་དགོས་ཚུལ་བསྟན་པ་དེ་ནི་སྔོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་མང་དུ་བྱུང་བ་རྣམས་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་མིན་པར་བསྟན་ལ། འཆད་ཚུལ་དེ་དོན་ལ་གནས་པ་དཔེར་ན། ཞོལ་རྡོ་རིང་ངོས་སུ། “ཟླ་གོང་གི་བུ་ཚའ་རྒྱུད་འཕེལད་”ཅེས་དང། “ཡི་གྼེ་བྲིས་པའ་”ཞེས་དང། “དཀུ་རྒྱལ་གྱི་ཡི་གེའ་”“དཔྱའ་འཇལ་”“མི་སྤོའ་”སོགས་ཡི་གེ་རྐྱང་པ་དང་དབྱངས་ཡིག་ཡོད་པའི་རྗེས་སུ་འ་ཆུང་ཐོན་པའི་འབྲི་ཚུལ་བྱུང་བ་དང་། ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཤོག་དྲིལ་P.T.93པའི་ནང་དུ། དགེའ་འདུན། གཏིའ་མུག འཇམ་དཔལ་གྱྀས་གསོལ་པའ། བཀུར་བསྟིའ། སེམས་ཆན་ཁམས་སུ་བལྟའ་མྱྀ་བའ། བློ་གྲོས་ཤེས་བགྱིའ་བ་ཞིག་བྱུང་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་ལས། འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་དུ་བྱུང་བའི་སྔོན་གྱི་འབྲི་ཚུལ་དེ་དག་གང་འདོད་དུ་བྲིས་པའམ། དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་བྱས་པ་མིན་པའི་གནས་ལུགས་ཤེས་ཐུབ། དེ་ལྟ་བུའི་འབྲི་ཚུལ་གྱི་རྣམ་པ་དེ་བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱི་དུས་ནས་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་དགོས་ཀྱང་དུས་སྐབས་དེའི་དཔང་པོར་རུང་བ་ཞིག་བཙལ་ནས་མ་རྙེད་པས། འདིར་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དུས་ཀྱི་ཞོལ་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་དཔེར་བཀོད་པ་ཡིན།\nགཙུག་ལག་ཁང་མདུན་གྱི་བོད་ཐང་རྡོ་རིང་དེའི་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ཐིག་ཕྲེང25ལ། “མཇལ་དུམ་ཆེན་པོའ་”ཞེས་ན་རོའི་རྗེས་སུ་འ་ཡིག་གཅིག་བྱུང་བ་དང། ལྷོ་ངོས་ཀྱི་ཐིག་ཕྲེང21ལ། “དའེ་པུའ་”ཞེས་ཞབས་ཀྱུའི་རྗེས་སུ་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་ཅན་བྱུང་ཞིང། སྔ་མ་དེ་ཕབ་ནོར་དུ་ཤོར་བ་མིན་ན་སྔོན་གྱི་འབྲི་ཚུལ་གྱིས་ཤན་ཤོར་བའི་ཡི་གེར་གྱུར་ལ། ཕྱི་མ་དེ་མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྒྲ་འཁོད་པའི་ཡི་གེར་གྱུར་བས་བོད་ཡིག་གི་སྔོན་གྱི་འབྲི་ཚུལ་ལ་འབྲེལ་བ་མེད། ཚུལ་དེ་ལ་དཔྱད་ན། གཙུག་ལག་ཁང་མདུན་གྱི་བོད་ཐང་རྡོ་རིང་ནི་《སྒྲའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་པ་》ཡི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཅུང་ཙམ་ཡང་ཐེབས་མེད་པའི་རྡོ་རིང་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཆོག རྡོ་རིང་དེ་སྤྱི་ལོ་823ལོར་བོད་རྒྱལ་ཁྲི་རལ་གྱི་དུས་སུ་བསླངས་ཤིང་། དུས་སྐབས་དེར་བཀས་བཅད་ཐེངས་གཉིས་པ་བྱེད་ཚུལ་ནི་བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་( 1228 - 1305) གྱིས།“དེང་སང་བོད་ལ་གྲགས་པའི་མིང་། བཀའ་བཅས་ཡུལ་སྐད་འཕྲལ་སྐད་གསུམ། བཀས་བཅད་ལའ་དང་པོ་དང་། བར་དང་ཐ་མ་གསུམ་མི་མཐུན། ཆུས་བསྒྱུར་བ་ན་རྒྱལ་བློན་དང་། ལོ་པཎ་དང་བརྡའ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་འདུས་ཏེ་ཡུལ་ཐ་དད་ན་མིང་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་འདིའི་མིང་ནི་འདིར་འཐད་དོ་ཅེས་བཀས་བཅད་པ་ནི་བཀས་བཅད་ཏེ་དེ་ཡང་གསུམ་གསུམ་མོ། དེ་ལ་འགོན་མི་སཾ་བ་ར་(ཐོན་མིའི་མཚན་)དང་། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དུས་ཀྱི་དང་པོར་བྱས་པའི་འགྱུར་རྣམས་ནི་དང་པོ་བྱས་པའི། །བཀས་བཅས་ཀྱིས་བསྒྱུར་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཕལ་པོ་ཆེ་དང་ལུང་སྡེ་བཞི་དང་། མདོ་སྡེ་ཁག་ཅིག་དང་ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོ་སྡེ་ཁག་ཅིག་སྐད་གསར་བཅད་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་རྣམས་སོ། དེ་ལ་ནི་གང་ལ་གག་དང། ཅིའི་ཕྱིར་ལ་ཇི་རོབ་དང་། ཇི་སྙམ་ལ་ཇི་ལྟར་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སྙོན་རྨོངས་པ་དང་། རྩེ་མོ་ལ་སྤྱི་བོ་དང་། ཤིན་ཏུ་ལ་ཏེ་ཕོར་དང་། རྐྱེན་སྨན་ལ་རྐྱེན་རྩི་དང་། ལྷག་པ་ལ་གླགས་པ་དང་སྤོས་དང་སྤོས་ཕོར་ལ་པོག་པ་པོག་ཕོར་དང་། བསལ་བ་ལ་བརྩལ་བ་དང་གཡོགས་པ་ལ་ཡོགས་པ་དང་། གོ་ཆ་ལ་ག་ཅ་དང་། བྲག་ཆ་ལ་བྲག་ཅ་དང་། རིན་པོ་ཆེ་ལ་རིན་པོ་ཅེན་དང་། ངག་འཁྱལ་པ་ལ་ངག་ཁྱལ་བ་དང་། ཁྱིམ་ལ་ཏུམ་བར་དང་། དབུས་ལ་དབུང་དང་། འགྲོ་བ་ལ་གོམ་པ་དང་། གྲུབ་པ་ལ་རེད་པ་དང་། འགྲོལ་བ་ལ་འགྲེལ་བར་བསྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཡོད་དེ་རྒྱས་པ་ནི་གསུང་རབས་རྣམས་སུ་བལྟའོ། གཉིས་པ་སྐད་གསར་བཅད་ལ་ནི་དེ་དག་གི་ཟླ་བོ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་རྣམས་དང་གཞན་ཡང་དེང་སང་གསུང་རབས་ལ་གྲགས་པའི་མིང་ཕལ་ཆེ་བ་རྣམས་ནི་ཡིན་ནོ། བཀས་བཅད་གཉིས་པོ་དེ་ནི་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་ཡན་ཆད་དུ་ཀ་ཅོག་ཞང་གསུམ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་”⒆ཞེས་བཀོད་ཡོད། འོན་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་གྱིས་བསྟན་གནང་བའི་བཀས་བཅད་གཉིས་ཀྱི་ཁྲོད། གོང་གསལ་ཞོལ་རྡོ་རིང་ལྟ་བུ་དང་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཤོག་དྲིལ་ཡི་གེར་འ་མཐའ་འགོད་ཚུལ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་བཅོས་སྒྱུར་བྱེད་ཚུལ་གླེང་སློང་གནང་མེད་ལ། དུས་སྐབས་དེར་གཙུག་ལག་ཁང་མདུན་གྱི་རྡོ་རིང་ཡི་གེར་འའི་མཐའ་རྟེན་བྱུང་མེད་པའི་འབྲི་སྟངས་དམིགས་བསལ་ཅན་གྱི་ཐད་ལའང་གླེང་བརྗོད་གནང་མེད། རྗེས་ཀྱི་མཁས་པ་ཨཱ་ཀྱ་ཡོངས་འཛིན་གྱིས། “མིང་རྗེས་འཇུག་མེད་པའི་མཐར་འ་ཡིག་འཐོབ་ཀྱང་སྐད་གསར་བཅད་ལ་ཡིག་ཚོགས་བསྐྱངས་པའི་ཆེད་མ་བཞག་པ་ཡིན་ནོ་”⒇ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཡིན། དེ་ནི་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་གྱི་དུས་སུ་མིང་གང་ཡང་རུང་བའི་ཐ་མ་ན་ན་རོ་གུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་གང་འདུག་ཀྱང་རུང་སྟེ། ཡི་གེ་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་མ་བརྟེན་པ་དེ་ནི་འ་ཁོ་ནས་བརྟེན་དགོས་པར་བཤད་པའི་སྔོན་གྱི་འབྲི་ཚུལ་དེ་རིགས་བཀས་བཅད་དམ་སྐད་གསར་བཅད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཅོས་སྒྱུར་བས་པར་སྟོན་པའི་ཆི།ག་ཏུ་གྱུར་ཞིང་། བོད་ཐང་རྡོ་རིང་ནི་དེ་ལྟའི་བཅོས་སྒྱུར་རམ་བཀས་བཅད་གཉིས་པ་དེའི་དཔང་པོར་འཛིན་རུང་བའི་རྡོ་རིང་ཞིག་རེད།\nཁྲི་རལ་དུས་ཀྱི་འའི་མཐའ་རྟེན་ཐད་བཅོས་སྒྱུར་གནང་བའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྒྱབ་རྟེན་ཞིག་ནི་ཕྱིས་སུ་རྔོག་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་《དག་ཡིག་ཉེར་མཁོ་བསྡུས་པ་》ལས།“རྐྱང་པ་འཕུལ་བ་འ་མཐའ་དགོས། བརྩེགས་དང་བུ་དྲུག་ཅན་ལ་སྤང་། དེ་ཕྱིར་འ་ནི་མཐའ་རྟེན་ཕྱེད་”（21）ཅེས་བྱུང་བ་འདི་ཡིན་སྙམ་སྟེ། ཨཱ་ཀྱ་ཡོངས་འཛིན་གྱིས་དེར་འགྲེལ་མཛད་པའི་དུས་སུ “རྐྱང་པ་འཕུལ་ལ་འ་མཐའ་དགོས། བརྩེགས་པ་བུ་དྲུག་ཅན་ལ་སྤང་”ཞེས་འཕུལ་བ་ཞེས་པ་འཕུལ་ལ་ཞེས་པ་དང་། བརྩེགས་དང་ཞེས་པ་བརྩེགས་པ་ཞེས་པར་བཅོས་ཤིང་དེའི་དོན་ནི། ར་ལ་སའི་མགོ་དང་ཡ་ར་ལྦའི་འདོགས་སོགསགང་ཡང་མེད་པའི་མིང་གཞིའི་ཡི་གེ་རྐྱང་པ་འཕུལ་ཏེ་སྔོན་འཇུག་ཅན་ལ་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་ངེས་པར་དགོས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་མིང་གཞིའི་ཡི་གེ་དེ་རྫེས་མཇུག་ཏུ་འཁྲུལ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དཔེར་ན། དགའ། མདའ། འབའ་ལྟ་བུ་ལ། དག མད། འབ། ཞེས་མཐའ་རྟེན་འ་ཡིག་དངོས་སུ་མེད་ན་དེ་འདྲའི་ག་ཡིག་དང། ད་ཡིག་སོགས་མིང་གཞིར་གོ་མི་ནུས་ཤིང་རྗེས་འཇུག་ཏུ་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡི་གེ་བརྩེགས་པ་སྒ་དང། བརྡ་ལྟ་བུ་དང་། བུ་ཡིག་གུ་གུ་དང། ཞབས་ཀྱུ། འགྲེང་གྲུ ན་རོ་བཞིན་དང་། ཡ་བཏགས་དང་། ར་བཏགས་ཏེ་དྲུག་ལ་བུ་དྲུག་ཅེས་སྔོན་མ་རྣམས་ལ་གྲགས་ཤིང་། དེ་འདྲའི་བུ་དྲུག་ཅན་ནི། དཔེར་ན། འདི། དབུ། ཆེ། ཞོ ། བྱ། ཕྲ། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་རྣམས་ལ་འ་མཐའ་དངོས་སུ་སྤངས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་འདྲ་ལ་འཁྲུལ་གཞི་མེད་ཅིང་དེ་ལ་མཐའ་རྟེན་འ་ཡིག་དངོས་སུ་འཇོག་པ་སྔོན་གྱི་བརྡ་རྙིང་ལ་བྱུང་མོད། འོན་ཀྱང་ཡིག་ཚོགས་ཆེ་བ་ལས་དགོས་པ་གཞན་ཆེར་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་སྐད་གསར་བཅད་ལ་དོར་བ་ཡིན་ནོ་（22）ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་སོགས་སུ་མཐའ་རྟེན་འ་ཡིག་དངོས་སུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། བོད་ཐང་རྡོ་རིང་གི་ངོས་སུ་དེ་ལྟའི་འབྲི་ཚུལ་མ་བྱུང་བའི་གནས་ལུགས་ཤེས་བྱེད་དུ་གྱུར་ཡོད། དེ་ཡང་རྐྱང་པ་འཕུལ་ལ་འ་མཐའ་དགོས། ཞེས་རྐྱང་པ་དེ་མིང་གཞི་རྐྱང་པ་འཕུལ་ཅན་ལས་གཞན་ཏེ། “མཆུ་གཉིས་གས་ཤིང་ལྕི། ཁའ་ཡང་མི་བདེ། མཆིལ་མའང་ཀོར་ཀོར་པོར་འདུག་”( P. T.1057-52-53)ཅེས་པའི་འཕུལ་མེད་ཀྱི་མིང་གཞི་རྐྱང་པ་ཁའ་ལྟ་བུ་དང་མིང་མཐའི་ཡི་གེ་རྐྱང་པ་སྟེ། “ཡིད་ཆེས་པའི་གནས་ཡིན་པའ་”ཞེས་པའི་པ་ལྟ་བུར་འ་མཐའ་རྟེན་དུ་བྱུང་བ་ཁྲི་རལ་ཡར་སྔོན་གྱི་འབྲི་སྲོལ་དེ་དག་ལ་གསུངས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་ཡང་། རྔོག་ལོའི་《དག་ཡིག་ཉེར་མཁོ་》དང་《ཚད་མ་རྣམ་ངེས་》སོགས་དེང་དུས་མཐོང་དུ་ཡོད་པ་དག་ལ་རྗེས་སུ་བཟོ་བཅོས་བརྒྱབ་པ་མིན་ན་དེ་ལྟའི་འབྲི་ཚུལ་བྱུང་མེད་པས། ཨཱ་ཀྱ་ཡོངས་འཛིན་གྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་གོ་བར་བྱ་ལ། གལ་ཏེ་མིང་མཐའི་ཡི་གེ་རྐྱང་པར་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་ཡོད་པར་བཤད་པ་ཡིན་ན་འདིའི་ཐད་ནས་ཁྲི་རལ་གྱིས་བཅོས་སྒྱུར་གནང་བའི་འ་མཐའ་སྤྱོད་སྟངས་ལ་ཡོངས་སུ་བསྟུན་མེད་པའི་གཞུང་ལུགས་སུ་གྱུར་ཡོད་དོ་སྙམ་པས་རྗེས་སུ་དཔྱད་པ་བྱའོ།\nསྤྱིར་བཤད་ན། ཁྲི་རལ་གྱི་དུས་སུ་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་དུ་བྱུང་བའི་འབྲི་སྲོལ་ལ་བཅོས་སྒྱུར་བྱེད་ཚུལ་ལྷ་སའི་རྡོ་རིང་ལ་གསལ་བ་ལྟར་ལུགས་སྲོལ་ངེས་ཅན་དེའི་ལམ་དུ་སྐྱོད་དགོས་མོད། རང་རང་གི་འདོད་པ་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་རང་དབང་ལ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་རང་ཉིད་ལ་གང་ཞིག་ལོབ་པའི་ལུགས་དེ་རྒྱུན་འཛིན་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཆགས་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ཨོཾ་ལ་འ་རིང་བཏགས་པའི་ཨོཾ་གྱི་འབྲི་སྲོལ་དེ་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་བྱུང་བ་ནས་བཀའ་གདམས་པའི་དགེ་བཤེས་རྣམས་ཀྱིས་སྤྱོད་པའི་ཡི་གེར་གྱུར་བ་དང་། ས་པཎ་གྱི་《སྒྲ་ཉེར་བར་བསྡུས་པ་》ལས། “རྒྱ་དཔེ་ཨོ་ལ་རིང་ཆ་མེད། །འ་(ཨོྃ) བཏགས་ནོར་ཅེས་བླ་མས་(པཎ་ཆེན་ཤཱཀྱ་ཤྲཱིས་)གསུངས། །”ཞེས་ཨོཾ་ལ་རིང་ཆ་བྱེད་པའི་ལུགས་དེ་བསྒྱུར་དགོས་པར་གསུངས་ཤིང་། སྣར་ཐང་ལོ་ཙཱ་བས། “འགྲེང་བུ་ན་རོ་ཡོད་གྱུར་ན་རིང་པོ་ཉིད་ཕྱིར་འ་འདོགས་འཁྲུལ་”ཞེས་གསུངས། སྒྲ་རིག་གཞུང་ལུགས་སུ་ཁུངས་གཏུགས་པའི་གསུང་དེ་དག་ཡོད་བཞིན་དུ་འབྲུག་པ་པདྨ་དཀར་པོས།(1527 -1596) “དེ་ལ་བོད་རྣམས་རྙིང་མ་ཡང་དག་པ་མིན་ཟེར་བ་ལ་སྔགས་མ་དག་ཟེར་ཏེ། རྒྱ་སྐད་ཨོཾ་ལ་རིང་ཆ་མེད་ཟེར་ནས་ཨོཾ་ལ་འ་བཏགས་པ་སྐྱོན་འདོགས་ཏེ། རྒྱ་སྐད་ཨོཾ་རིང་པོ་ཡིན་པས་རིང་པོ་མེད་སྨྲ་བ་རང་འཁྲུལ། དེ་རིང་པོ་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལ། འ་བཏགས་པས་སྐྱོན་ཅིའང་མེད། རྒྱ་སྐད་སོར་བཞགས་ན་ཨོ་སོགས་ཞུགས་པ་ལ་སྣ་རོ་ཉིས་བརྩེགས་ལས་མི་འབྱུང་རྒྱུལ། དེ་བོད་དུ་ཀློག་པ་ལ་གོའུ་ཏ་མའམ། ཀོའུ་ཤི་ཀ་སོགས་སྔོན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་མཁས་པ་དག་གིས་བཀོད་པ་ལྟ་བུའོ་”（23）ཞེས་གསུངས་ཏེ་ས་པཎ་གྱི་ལྟ་ཚུལ་བཀག་ཀྱང་ཨོཾ་དང་གོའུ་ཏ་མའམ། ཀོའུ་ཤི་ཀ་ལྟ་བུ་སྒྲ་རིང་པོ་དང་ཤིན་ཏུ་རིང་པོའི་ཁྱད་ཡིན་པ་ལས་འ་རིང་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་མིན་པ་ཤེས་སླ། ས་ཁུལ་དང་གྲུབ་མཐའ་ཁ་ཅིག་གིས་ད་ལྟ་ད་དུང་སྒྲ་རིག་གཞུང་ལུགས་སུ་འགལ་བའི་ཨོཾ་དང་ཨོཾ་ལྟ་བུའི་འབྲི་ཚུལ་དེ་དག་འདོར་ཐུབ་མེད་པ་ལྟར། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་ཙམ་ལ་བརྩམས་པར་གྲགས་པའི་《རོང་ཟོམ་བཀའ་འབུམ་》དུ། “བྱ་བ་འཕྲའ་མོ་”ཞེས་དང་། “འདྀའ་ནྀ་འགྲོའ་བ་རིས་དྲུག་”（24）ཅེས་དང་“གཡོའ་བ་དང་མི་གཡོའ་བ་”（25）ཞེས་པ་སོགས་ཁྲི་རལ་སྔོན་གྱི་འབྲི་ཚུལ་ལྟར་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་དུ་བྲིས་ཤིང་། དེ་བཞིན་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པར་འཚོ་བའི་བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་གྱི་《བསྟན་པ་རྒྱས་པ་རྒྱན་གྱི་ཉི་འོད་》ཀྱི་ཤོག་ངོས་དང་པོར། “ཤཀྱའི་གཙོའ་ལ་”ཞེས་དང། “རྩོད་དུས་ཀྱི་མགོའ་འཛིན་པའི་ཚེ”ཞེས་དང། “ཡིད་ཆེས་པའི་གནས་ཡིན་པའ་”ཞེས་པ། “ཡང་ན་རྒྱ་དཔེའ་ལས་”（26）ཞེས་པ་སོགས་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་དུ་བྱུང་བའི་འབྲི་ཚུལ་མང་ཞིང་། ད་ལྟའང་འགའ་རེས་བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་གྱི་ལག་རྒྱུན་ལྟར། བརྡའ་སྤྲོད་པ་ཞེས་པའི་བརྡ་ལ་འ་མཐའ་འབྲི་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས་ཁྲི་རལ་གྱི་དུས་སུ་བཅོས་སྒྱུར་གནང་བའི་བཀས་བཅད་དེར་དུས་རབས་བཅུ་པའི་རྗེས་སུ་དོ་སྣང་མེད་པར་གྱུར་ཞིང་། བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་གྱིས། “བཀས་བཅད་གསུམ་པ་ནི་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་དུས་ཀྱི་སྒྲ་བསྒྱུར་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཁོ་བོའི་བླ་མ་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཆོས་རྗེ་དཔལ་(1197 -1265)ཡན་ཆན་གྱིས་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་”（27）ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་མཁས་པ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཏེ་རིམ་བྱོན་མཁས་པ་མང་པོས་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་ལས་ད་ལྟའི་བརྡ་དག་གི་ལམ་དུ་ཞུགས་ཐུབ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལྟའི་འགྱུར་ལྡོག་དེ་བཀས་བཅད་གསུམ་པར་ངོས་འཛིན་ཆོག་མིན་ད་དུང་དཔྱད་བར་ལུས་ཡོད།\nམདོར་ན། སྔོན་དུས་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་དུ་སྤྱོད་སྲོལ་བྱུང་བ་དེ་དབྱངས་ཡིག་ཨི་ཨུ་དང་ཨེ་ཨོ་སོགས་བརྩེགས་པ་བུ་དྲུག་ཅན་ལའང་བྱུང་ཞིང་། དབྱངས་བཞི་གང་རུང་ཡོད་བཞིན་དུ་སླར་ཡང་འ་ཆུང་མཐའ་རྟེན་དུ་བྲིས་པ་སོགས་སྒྲ་མདོ་དང་རིགས་པའི་ལམ་སྲོལ་དུ་མི་གནས་པའི་འབྲི་ཚུལ་བྱུང་བ་དེ་ལས། འབྲི་སྲོལ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་རྟགས་སུ་ངོས་འཛིན་མི་རུང་བ་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ་བོ།\nཁ་ཅིག་གིས་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སུ་རྗེས་འཇུག་འ་ཡིག་སྦྱོར་བ་སོགས་ལ་དགོས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འགའ་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད་དེ། ཞོལ་རྡོ་རིང་ངོས་སུ། “དཀུ་རྒྱལ་གཙིགས་གནང་བའི་མདོ་རྡོ་རིངས་ལ་ཡིག་གྲུ་བྲིས་པའ་”ཞེས་པའི་འ་ཡིག་ལྷག་བཅས་དང་ཀོང་པོ་དེ་མོ་ཁུལ་གྱི་བྲག་བརྐོས་ཡི་གེར།“གཙྀགས་འཕྲ་མེན་སྒྲོམ་བུ་སྩལད་བའྀ་དཔེར་བྲྀས་པའི་”（28）ཞེས་པའི་འ་ཡིག་རྫོགས་ཚིག་ཏུ་བཤད་པ་སོགས་ད་དུང་མང་དུ་སྤྲོས་འདུག་པ་དེ་དག་ནི་རྗོད་ཚིག་དུམ་བུ་རེ་རེའི་དོན་ལ་སེམས་པའི་བཤད་ཚུལ་ཏེ། དཔེ་དེ་དག་གིས་འ་ཡིག་དེར་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ནུས་པའམ་ཁྱད་ཆོས་ཤིག་ཡོད་པའི་རྟགས་སམ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་གནད་ཅིག་གཏན་ནས་བསྟན་མེད་དེ། གལ་ཏེ་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་དུ་བྱུང་བར་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་ཟེར་ན། 《ལི་ཤིའི་གུར་ཁང་》གུ “དེའ་ལའ་ནིའ་ཞེས་པ་འ་ཡིག་མཐའ་རྟེན་སྦྱར་བ་ནི་སུམ་རྟགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཡིན་ཀྱང་དོན་ལ་ཐོབ་པ་གཞིར་བཅས་ནས་ཡི་གེ་ཉུང་བའི་སླད་དུ་བཞག་(བཞག་ནི་མཐའ་རྟེན་གྱི་འ་དེ་དག་དོར་པའི་དོན་ཡིན་)”（29）ཅེས་པའི་ཚིག་དུམ་དེའི་ནང་གི་དེའ་ལའ་ནིའ་ཞེས་པ་གསུམ་གྱི་འ་ཡིག་གིས་ལྷག་བཅས་དང་སྡུད་པ་དང་གཞན་འདྲེན་སོགས་ཀྱི་དོན་ཅི་ཞིག་བསྟན་ཡོད་ཚུལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ལན་ཐོབ་ཅེས་དྲི་བ་བཏོན་ན་ཁྱོད་ལ་ལན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་གི་ངོས་ནས་འ་ཡིག་གིས་བརྡ་སྤྲོད་ཚུལ་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱི་ཀུན་རྟོག་གི་ཡུལ་དུ་ནམ་ཡང་ཤར་རྒྱུ་མེད་པས་སོ། ཡང་། “ནམ་དུ་མྱྀ་གཏང་མའ་ཞིག་པར་བགྱྀའོ་”ཞེས་པའི་འ་ཡིག་ནན་གྱིས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་དང་།“སྡེ་ཆ་གུདུ་མྱྀ་སྤོའ་མྱྀ་བསྒྱུར་བར་གནང་ངོ་”ཞེས་པའི་འ་ཡིག་སྡུད་པའི་དོན་ཡིན་པར་བཤད་ལ། འ་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་པ་ཁ་ཅིག་གིས་འཆད་ཚུལ་དེར་ལེགས་པའི་ངོ་སོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་མོད། ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ན། གོང་གསལ་ཚིག་གྲུབ་དེ་གཉིས་ལ་བརྗོད་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཁྱད་པར་མེད་པའི་བརྗོད་ཚིག་གཉིས་ཏེ། “མྱྀ་གཏང་མའ་ཞིག་”ཅེས་པ་ནི་ནམ་ཡང་མི་གཏོང་བ་དང་མ་ཞིག་པར་འཇོག་དགོས་པའི་དོན་དང་། “གུདུ་མྱྀ་སྤོའ་མྱྀ་བསྒྱུར་”ཞེས་པ་ནི་གཞན་དུ་མི་སྤོ་བ་དང་གཞན་དུ་མི་བསྒྱུར་བར་སྔར་བཞིན་འཇོག་དགོས་པའི་དོན་ཡིན་པས། སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཀ་ནན་ཏན་དུ་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཡིན་པ་ཚིག་དེའི་བབ་ལས་ཤེས་པ་ལས་འ་ཡིག་གི་ནུས་པས་ཅི་ཞིག་ཤེས་སུ་བཅུག གཞི་གཅིག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་པའི་གནད་ཀྱང་བརྗོད་བྱའམ་བརྗོད་གཞི་གཅིག་དང་དོན་གཅིག་ལས་མེད་པ་དེའི་ནུས་པ་ཡིན་པ་ལས་འ་ཡིག་གི་ནུས་པས་དོན་དེ་འདྲ་ཤེས་སུ་བཅུག་པ་ག་ལ་ཡིན། སྐབས་དེའི་འ་ཡིག་ལ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་ན་འ་ཡིག་དེས་སྐབས་དེར་ནུས་པ་ཇི་ལྟར་ཐོན་སྟངས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དམ་བརྡ་སྤྲོད་ཚུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་བཤད་དགོས་ཏེ། དེ་འདྲའི་ཆོས་ཉིད་དང་བརྡ་སྤྲོད་ཚུལ་བཤད་རྒྱུ་མེད་པར་ཚིག་གི་དོན་ཅི་ལ་བབ་ཡོད་པའི་དོན་དེ་དག་མཐའ་རྟེན་འ་ཡིག་གི་ནུས་པས་ཡིན་པར་བཤད་པ་ནི་བབ་འབྲེལ་མེད་པའི་གཏམ་ཁོ་ནའོ། བོད་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་ཏུ་འ་ཆུང་རྗེས་འཇུག་གི་ཚུལ་དུ་བྱུང་བ་དཔེར་ན། “ཁྲོམ་གྱི་བྲང་མ་ལགས་པའ་བྲང་གཞན་ནས་རྐུས་པའྀ་ཁྲིམས་” ( P. T.1075 -25)ཞེས་པའི་དོན་ནི་ཁྲོམ་གྱི་བྲང་ངམ་སྐར་ནང་དུ་མ་ཡིན་པར་སྐར་གཞན་ནས་རྐུས་པའི་ཁྲིམས། ཞེས་པ་ཡིན་པས། ཁྱོད་ལྟར་ན་སྐབས་དེའི་“པའ་”ཡི་འ་དེར་ར་སྒྲ་ལྟར་གོ་བ་ལེན་དགོས་པར་འགྱུར་མོད། དུས་སྐབས་དེ་དང་དེང་སང་གི་ཁ་སྐད་ཀུན་ཏུ། རང་གི་སྒར་མ་ཡིན་པ་སྒར་གཞན་ནས། ཞེས་“པ་”རྐྱང་ལྟར་བརྗོད་ཀྱང་དོན་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཚིག་དུམ་ཞིག་ཡིན། དེ་བཞིན། “ལྡེག་རེན་པའ：མནོན：སྣང：གྲགས：དང་། ཁེ་རྒད་མདོ་སྣང་ལས་སྩོགས་པ་ལོག་སྟེ་” (1. 0. 750 - 100) ཞེས་པའི་“པའ་”དེ་ཡང་བདག་པོ་ངོས་བཟུང་གི་སྒྲ་འདི་ལས་གོ་རྒྱུ་གཞན་མེད་པ་དང།“ཟླ་གོང་གི་བུ་ཚའ་རྒྱུད་འཕེལད་གྱྀ་ལག་ན་བྲན་ཞིང་འབྲོག་སོག་ཚལ་ལས་སྩོགས་ཏེ་དབང་ངོ་ཅོག་”(ཞོལ་རྡོ་རིང་གི་བྱང་ངོས་ཡིག་ཕྲེང50)ཞེས་པའི་“ཚའ་”དེ་ཡང་བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ཏེ། སྐབས་དེར་བུ་ཚའ་རྒྱུད་འཕེལད་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་འབྲི་སྲོལ་འདི་ལས་འ་ཡིག་ཡོད་མེད་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་སྟོན་ཚུལ་གཞན་ཅི་ཡང་མེད། ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོད་ཟེར་ན། རྡོ་རིང་དེར། “ཟླ་གོང་གི་བུ་ཚ་རྒྱུད་འཕེལད་གྱི་རྣམས་”(ཞོལ་རྡོ་རིང་གི་བྱང་ངོས་ཡིག་ཕྲེང་39) ཞེས་དང་། “བུ་ཚ་རྒྱུད་པེལད་ལས་”(ཞོལ་རྡོ་རིང་གི་བྱང་ངོས་ཡིག་ཕྲེང44)ཞེས་པའི་ཚ་ཡིག་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྔ་མ་བཞིན་འ་ཡིག་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཁྱོད་ཀྱིས་བཤད་དགོས་ཏེ། དེ་ལྟའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་མེད་པར་རང་གི་འདོད་ཕྱོགས་ཁོ་ན་བཤད་དེ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་དོ་སྣང་ཙམ་ཡང་མེད་པར་དཔྱད་རྩོམ་སྤེལ་བ་དེ་ནི་ངེས་པར་དུ་དེང་སང་གི་ལུགས་སུ་བྱས་ན་འོས་ཀྱང། གཞན་གྱིས་ཅི་ཟེར་ལ་མ་ཉན་པར་རྣ་བཀབ་ནས་སྡོད་ས་མེད་པས་གཟབ་གཟབ་བྱས་ན་ལེགས། འདིའི་ཐད་《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་》དུ། “བོད་ཀྱི་སྐད་ཕལ་ཆེ་བའི་གདངས་ནི་རིང་ཆ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་མཐའ་རྟེན་གཞན་མེད་པའི་རྗེས་སུ་འ་མཐའ་སྦྱོར་བ་ཡང་བོད་སྐད་ཀྱི་གདངས་དང་མཐུན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ཏེ་”ཞེས་དང།“འོན་ཀྱང་ད་ལྟའང་འགའ་རེའི་ལག་རྒྱུན་དུ། བརྡའ་སྤྲོད་པ་ཞེས་པའི་བརྡ་ལ་འ་མཐའ་འབྲི་བ་མ་དག་པར་བརྗོད་མི་རུང་”（30）ཞེས་མཐའ་རྟེན་གཞན་མེད་པའི་རྗེས་སུ་འ་མཐའ་སྦྱོར་བ་ནི་གདངས་རིང་ཆ་ཅན་མཚོན་བྱེད་དང་། བརྡའ་ལྟ་བུའི་མཐའ་རྟེན་འ་དེ་གོམས་སྲོལ་དུ་ངོས་འཛིན་དགོས་ཚུལ་གསུངས་པ་ཙམ་ལས་དེ་ལྟའི་འ་ལ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་མེད་ཅིང་། བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་སི་ཏུས། “ཡི་གེ་གཅིག་ཡིན་ཡང་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟར་རྗེས་འཇུག་དངོས་སུ་མེད་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཐོབ་པས་དའ་ཞེས་ཡི་གེ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་ཡི་གེ་གཉིས་ཚོགས་པའི་མིང་གི་མཚན་གཞི་དང་”（31）ཞེས་ཡི་གེ་རྐྱང་པའི་རྗེས་སུ་མཐའ་རྟེན་འ་བྱུང་བ་ནི་ཡི་གེ་དུ་མ་འདུས་པ་ལས་མིང་གྲུབ་པའི་མཚན་གཞིར་གསུངས་པ་དང་། མཁས་དབང་པྲ་སྟིས། “དེས་ན་རྗེས་འཇུག་གཞན་དགུ་པོ་གང་རུང་མེད་པའི་མཐར་འ་ཡིག་རེ་ངེས་པར་བཞག་པ་སྒྲ་བསྒྱུར་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་ལ། དཔེར་ན། ཀ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་རྗེས་འབྲེལ་དུ་ཨ་ཡིག་མི་གསལ་པའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་”（32）ཞེས་སྔོན་གྱི་ཡི་གེ་རྐྱང་པའི་རྗེས་སུ་འ་མཐའ་རྟེན་གྱི་ཚུལ་དུ་བྱུང་བ་དང་། དེང་སང་ད་དུང་མི་མངོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཡོད་པར་བཤད་པ་ནི།“རྗེས་མཇུག་བཅུ་པོ་མ་ཞུགས་ན། མིང་གཞན་སྦྱོར་བ་ཡོད་མི་སྲིད་”ཅེས་པའི་གཞུང་ཚིག་དང་། རྔོག་ལོ་ཆེན་པོས། “རྐྱང་པ་འཕུལ་ལ་འ་མཐའ་དགོས། ......དེ་ཕྱིར་འ་ནི་མཐའ་རྟེན་ཕྱེད་”ཅེས་གསུངས་པ་དེ་དག་གི་དགོངས་པར་བསྟུན་པའི་འགྲེལ་མཛད་ཚུལ་ཡིན་པ་ལས་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན་ཚུལ་གཏན་ནས་གསུངས་མེད། ཁ་ཅིག་གིས།“ཁའ་ཞེས་པ་འདིར་འ་མཐའ་སྦྱར་བ་བསྡུས་པའི་ཁ་ཡིག་གིས་སྨྲ་བྱེད་ཁ་ཡི་དོན་སྟོན་ལ། འ་མཐའ་གཏན་ནས་མ་སྦྱར་བའི་ཁ་ཡིག་གིས་སྨྲ་བྱེད་ཁ་ཡི་ཁམས་ཙམ་ལས་དོན་དངོས་སྟོན་དུ་མེད་དེ་”（33）ཞེས་སོགས་སྨྲ་བར་བྱེད་མོད། ཁ་ཡིག་གི་མཐའ་རྟེན་དུ་འ་ཡིག་བྱུང་བ་སྔོན་གྱི་འབྲི་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་པ་ནི་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཡི་གེར། “ཁའ་ཡང་མི་བདེ་”（34）ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་ཁ་ཡིག་ལ་མཐའ་རྟེན་འ་བྱུང་མིན་གྱིས་དོན་སྟོན་པ་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་ཟེར་ན། ཀའ་དང་ཀ་ལ་སོགས་པ་མཐའ་ཡས་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་འབྱེད་དགོས་པར་འགྱུར་བ་སོགས་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་འདྲ་བ་སྔོན་དང་ཕྱིས་ཀྱི་གཞུང་དུ་མ་བྱུང་བས། དེ་ནི་དོན་ལ་སྦྱོར་དུ་མེད་པའི་འཆད་སྟངས་ཙམ་ཡིན་པ་ཤེས་པར་གྱིས།\nབོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་ལྔ་ཡོད་པར་འདོད་པ་ཁ་ཅིག་གིས་ཐོན་མིའི་ཡིག་ཕུད་དུ་གྲགས་པ། “ཞལ་རས་གསལ་ལ་ངང་མདངས་གང་བ་བཟང་། ་་་་”ཞེས་པ་དང། 《སྙན་ངག་དབྱངས་ཅན་དགྱེས་གླུ་》ལས། “དཔལ་ལྡན་བླ་མ་དམ་པ་གང་། །གདན་ས་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བ་ན། །ངག་དབང་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཞལ་ནས། ། དཀའ་གནད་གཞལ་བ་རབ་འབྱམས་གྲགས། །”（35）ཞེས་པ་སོགས་དབྱངས་ཨ་ངེས་ཀྱི་སྙན་ངག་རྩོམ་སྲོལ་བོད་ལ་བྱུང་བ་རྣམས་དཔེར་བྱས་ཏེ། རྩོམ་སྟངས་དེ་རིགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཡི་གེར་ཨ་སྲོག་ཞུགས་ཡོད་པའི་དཔང་པོར་བྱེད་མོད། ཞིབ་ཏུ་བརྟགས་ན། རྩོམ་སྟངས་དེ་རིགས་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་དབྱངས་ཨ་ངེས་ཀྱི་འབྲི་ཚུལ་ལམ་རྩོམ་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་ལམ་ནས་བརྩམས་པའི་དཔེ་ཡིན་ཏེ། མཁས་པའི་དབང་པོ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས། འདིར་བོད་ཀྱི་དབྱངས་ངེས་ཀྱི་དཔེར་བརྗོད་འཇོག་ཚེ་དབྱངས་བཞི་བོ་གང་ཡང་མེད་པའི་ཡི་གེ་དང་མིང་ཚིག་ལ་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ཨ་སྲོག་ཞུགས་ཀྱིས་ཚབ་བྱས་ཏེ། དབྱངས་ཨ་གཅིག་པུར་ངེས་པ་ཞེས་དཔེར་བརྗོད་སྔ་མ་དག་གིས་བཞག་པ་ལྟར་བ་དཀའ་བའི་སྐབས་དེ་ལྟར་བས་ཆོག་གོ་”（36）ཞེས་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་ལ་དབྱངས་བཞི་མ་རྦུར་བའི་ཆི།ག་བཅད་རྩོམ་ཚུལ་དེ་ནི་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཨ་སོགས་དབྱངས་ངེས་ཀྱི་རྩོམ་སྟངས་དཔེར་བྱས་ནས་བརྩམས་པ་ལས་བོད་རང་གི་ཡི་གེའི་ཁྱད་ཆོས་ལྟར་མིན་པ་གསལ་པོར་གསུངས་ཡོད། དེ་ལྟའི་དཔེ་དང་རང་གི་ཡི་གེའི་ཁྱད་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མ་ཕྱེད་པར་རྒྱ་གར་གྱི་དབྱངས་ཨ་ངེས་ཀྱི་རྩོམ་སྟངས་དེ་བོད་ལ་བྱུང་བར་གཞིགས་ནས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྲོག་ཏུ་དབྱངས་ཨ་ཞུགས་པར་བཤད་པ་ནི་ཆུ་ནང་གི་ཟླ་བ་དེ་ནམ་མཁའི་ཟླ་བ་དངོས་ལ་འཁྲུལ་བ་དང་ཁྱད་པར་མེད། འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ནས་མིན་པ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་བསྡུས་གྲྭར་བྱང་བའི་ལུགས་སུ་མཛེས་ཀྱང་དངོས་དོན་དཔྱོད་པར་ཤིན་ཏུ་མི་འོས་པས། དཔེར་བལྟས་པ་ཡིན་མིན་དང་རང་རང་གི་ཡི་གེའི་ཁྱད་ཆོས་ལྟར་བྱས་པ་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར་འབྱེད་ཤེས་དགོས། ཁ་ཅིག་གིས་ཐོན་མིའི་ཡིག་ཕུད་དུ་གྲགས་པ་དེ་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྙན་རྩོམ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ། 《རྭ་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་ཐར་》དུ། “གྱེར་དུ་ཐོན་མི་སམྦྷོ་ཊའི་རྡོ་ལ་བརྐོས་པ་ཅིག་མཇལ་ཚེ་ཡི་གེ་ལས་བདུད་རྩི་བབས་”（37）ཞེས་བྱུང་བ་དེ་བཀོད་ཡོད་ཀྱང། ཞིབ་ཏུ་བསམས་ན། གྱེར་ཞེས་པའི་ས་ཆ་དེ་ད་ལྟའི་བཙུན་མོའི་ཚལ་དགོན་དུ་ངོས་འཛིན་ཆོག་མིན་དང་། ཐོན་མི་སམྦྷོ་ཊའི་རྡོ་ལ་བརྐོས་པའི་ཡི་གེ་ཞེས་པ་དང་། ད་ལྟའི་ཐོན་མིའི་ཡིག་ཕུད་དུ་གྲགས་པ་དེ་གཉིས་བསྟན་ཡུལ་སོ་སོ་བ་ཡིན་ནམ་མིན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་དེ་དག་ཐག་གཅོད་མ་ཐུབ་པར་རྭ་ལོ་ནི་ད་ལྟའི་ཐོན་མིའི་ཡིག་ཕུད་དུ་གྲགས་པ་དེ་མཐོང་མཁན་ཡིན་པར་བརྗོད་མི་ནུས། གཞན་ཡང་རྣམ་ཐར་དེར། “ཤོང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ལ་སོགས་སློབ་མ་སུམ་སྟོང་ཙམ་འདུས་”（38）ཞེས་འཁོད་པའི་ཤོང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ནི་སྤྱི་ལོ་1240ལོའི་ཡས་མས་སུ་འཁྲུངས་པའི་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་ཏེ་དེབ་ཐེར་གཞན་དུ། “གཤོང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་དང་གཤོང་བློ་བརྟན་སོགས་”（39）ཞེས་དང་“གཤོང་སྟོན་ནི། ......མཚན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་”（40）ཞེས་པའི་འབྲི་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། དེ་ལྟར་ན། རྭ་ལོ་ཙཱ་བ་ནི་སྤྱིལོ་1016ལོར་འཁྲུངས་པར་གྲགས་པ་ནས་ཤོང་སྟོན་འཁྲུངས་དུས་སུ་མི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་ལྷག་འགོར་ཞིང་དེའི་རྗེས་སུ་ད་དུང་འཚོ་བཞིན་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། སྤྲུལ་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་མི་ལོ་དེ་ཙམ་བཞུགས་པར་བཤད་ཀྱང་བོད་པས་ཁས་ལེན་མི་བཏུབ་པ་ཞིག་མིན་མོད། དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་ཚེ་རྭ་ལོའི་ཚ་བོ་རྭ་ཆོས་རབ་ནི་ཤོང་སྟོན་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དུས་སྐབས་སམ་དེའི་རྗེས་སུ་འཁྲུངས་པར་ཁས་ལེན་དགོས་ཏེ། ཁོང་ནི་རྭ་ལོ་འདས་ནས་ཡུན་རིང་སོང་དུས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྩོམ་པ་པོ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་པས་སོ། དེའི་སྲས་རྭ་ཡེ་ཤེས་སེང་གེ་ནི་རྭ་ལོའི་རྣམ་ཐར་གྱི་མཇུག་སྐྱོང་མཁན་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་འཚོ་བཞུགས་ཀྱི་དུས་གསལ་པོ་མི་ཤེས་ཀྱང་ཧ་ལམ་དུས་རབས་14ནས་15པའི་ནང་ཙམ་ལ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཀྱང་འགལ་བ་མེད་པར་འགྱུར། དུས་སྐབས་དེར་བོད་ལ་《སྙན་ངག་མེ་ལོང་》དར་ནས་ཡུན་རིང་སོང་ཞིང་། རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུའི་བྱ་དཀའི་སྙན་ངག་རྩོམ་པ་ལ་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པའི་མཁས་པ་མང་པོ་བཞུགས་དུས་ཤིག་ཡིན། གང་ལྟར་《རྭ་ལོའི་རྣམ་ཐར་》ནི་དེ་འདྲའི་དོགས་གཞི་མང་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ལྷག་པར་དུ་“གྱེར་དུ་ཐོན་མི་སམྦྷོ་ཊའི་རྡོ་ལ་བརྐོས་པ་ཅིག་མཇལ་ཚེ་ཡི་གེ་ལས་བདུད་རྩི་བབས་”ཞེས་འཁོད་པ་དེ་ཐོན་མིའི་ཡིག་ཕུད་དུ་བསྟན་པ་ཡིན་མིན་མི་ཤེས་བཞིན་ཐོན་མིའི་ཡིག་ཕུད་དུ་གོ་དགོས་པར་བཤད་པ་ནི་ཨུ་ཚུགས་ཀྱི་ཚུལ་ལས་མ་འདས་ཤིང་། དེ་འདྲ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཀོད་ནས་ཡིག་ཕུད་སྙན་ངག་དེ་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ཡིན་པར་བཤད་པ་ནི་ལོང་བས་གླང་ཆེན་ལ་རེག་པའི་དཔེ་ལྟར་གདེང་ཚོད་མེད་པའི་ལུང་འདྲེན་དུ་གྱུར། ཡིག་ཕུད་སྙན་ངག་རང་ངོས་ནས་དབྱངས་ཨ་ངེས་ཀྱི་རྩོམ་ཉམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ཡིག་རྙིང་གི་རྣམ་པ་ཏོག་ཙམ་ཡང་མེད་པས། དེ་ནི་ཕྱིས་དུས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིན་པའི་རྟགས་སུ་གསལ་ལ། གཞན་ཡང་སྔོན་གྱི་ཟེར་སྒྲོས་ཡིན་པར་བཤད་ནས་བརྟག་དཔྱད་མེད་པར་དེའི་རྗེས་སུ་འཇུག་མི་རུང་བ་ནི་རྟོན་བཞི་རིགས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཏེ། བརྟགས་ན་དཔྱད་གཟོད་མེད་པའི་བཤད་རྒྱུན་གང་མང་ད་ལྟ་ད་དུང་དམངས་ཁྲོད་དུ་ལུས་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ལུགས་དེ་འདྲ་ཤེས་པར་འགྱུར། གལ་ཏེ་ཡིག་ཕུད་སྙན་ངག་དེ་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྩོམ་ཡིན་པར་བས་ཀྱང་། དཔེར་བལྟས་པའི་རྩོམ་ཚུལ་ལས་མ་འདས་ཤིང་། དཔེར་བལྟས་པའི་རྩོམ་སྟངས་དེ་རིགས་བོད་ལ་ཇི་འདྲ་བྱུང་ཡང་། དེས་བོད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ཞུགས་ཡོད་པའམ་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་ཡོད་ཚུལ་བསྒྲུབ་མི་ཐུབ།\nདེ་ལྟར་བོད་ལ་དབྱངས་བཞི་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུར་ངེས་ཤིང་། བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཁག་ཏུ་དབྱངས་ཨ་འདི་ཡི་གེ་ཀུན་གྱི་འབྱུང་གནས་ཡིན་པ་སོགས་མང་དུ་གླེང་བ་རྣམས་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལྔ་ཡོད་ཚུལ་བཤད་པ་མིན་པར་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་ལ་དབྱངས་ཨས་མ་ཁྱབ་པ་མེད་པའི་སྒྲ་རིག་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ་གྱི་དོན་སྤྱི་ལས་བརྩམས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སྟེ། མི་རིགས་འདིའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་ལ་དེ་ལྟའི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་བ་ལྡན་ཚུལ་བཤད་པ་རེད། རྗེ་ས་པཎ་ནི་བོད་ལ་དབྱངས་ལྔ་དང་བཞི་གཉིས་ཀ་གསུང་མཁན་དུ་གྱུར་ཞིང་། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་སྨྲ་བ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གིས་བོད་ལ་དབྱངས་ཡིག་དུ་ཡོད་ཐད་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཡི་གེའི་ཁྱད་ཆོས་སུ་སྦྱར་ནས་བཤད་ཆོག་པའི་རིགས་ལམ་བསྟན་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་སུམ་ཅུ་པ་མཛད་པོས་ཀ་ལི་སུམ་ཅུ་དང་ཨི་སོགས་དབྱངས་བཞིའི་གྲངས་གསལ་བར་བསྟན་གནང་བ་དང་། ཞྭ་ལུ་ལོ་ཆེན་དང་མཁས་དབང་སི་ཏུ་དང་པྲ་སྟི་རིན་པོ་ཆེ། དཔལ་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་སོགས་སྔོན་གྱི་མཁས་དབང་དེ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ལ་དབྱངས་བཞི་བཞེད་པའི་དགོངས་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། ཡི་གེའི་རྩོམ་གཞིར་གྱུར་བའི་སྐད་ཀྱི་གདངས་དང་བཟོས་པའི་ཡི་གེ་གཉིས་ཀྱི་རྟེན་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྟེ། སྔ་མ་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཕྱི་མ་མེད་པ་དང་དབྱངས་ཡིག་ངོས་ནས་བཤད་ན་སྐད་རིགས་ཀུན་གྱི་གདངས་སུ་ཡོད་པའི་ཨ་དང་མི་རིགས་སོ་སོས་བཟོས་པའི་ཡི་གེར་བྱུང་བའི་ཨ་སོགས་ངོ་བོ་གཅིག་ཀྱང་སྤྱོད་སྟངས་དང་ནུས་པའི་ཐད་ཁྱད་པར་ཡོད་ཚུལ་དང་། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་དང་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ངོས་ནས་གོ་བ་ལེན་དགོས་པའི་ཚུལ་སོགས་རགས་ཙམ་གླེང་བ་ཡིན།\nབརྒལ་བརྟག་རྦ་ཀློང་དྲག་པོ་འཁྲུལ་ལ་བལྟ། །ལུང་རིགས་གནམ་ལྕགས་བུ་ཡུག་འཚུབ་པའི་དཔེ། །གངས་ཅན་མཁས་མང་རྩོད་པའི་གར་སྟེགས་སུ །རྒྱུ་མཚན་མེད་པར་འཇུག་པ་འོས་མ་ཡིན། །གསུང་རབ་བརྡ་དག་ཕྱི་མོའི་ཡང་དག་དོན། །འོད་ཚོད་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་མི་འོས་པས། །སྣ་ཚོགས་ཐབས་ཀྱིས་གོ་དོན་འཚོལ་བ་ལ། །ནན་ཏན་བསྐྱེད་པ་སྔོན་གྱི་སྲོལ་ལུགས་ཡིན། །\n①《ས་སྐྱའི་བཀའ་འབུམ》(པོད་གསུམ་པ།) འིང་དཔར། ཤོག་ངོས.14ལ་གསལ། སྤྱིའི་ཤོག་ངོས.542ལ་གསལ།\n②⒆（27）《སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་སྨྲ་བ་རྒྱན་གྱི་མེ་ཏོག》《བཀའ་གདམས་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》དེབ་53པ། སྤྱིའི་ཤོག་ངོས359 -360-366-368 368ལ་གསལ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོ།\n③《སུམ་རྟགས་སྐོར་གྱིདཔེ་་རྒྱུན་དཀོན་པོ་འགའ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ་》 ཤོག་ངོས7ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2009ལོ།\n④⑤⑥⒀⒁⒄（30）《ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་》 ཤོག་ངོས65དང63 66 66 71 69 70 -71ལ་གསལ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། l980ལོ།\n⑦《བོད་ཀྱི་ཡིག་སྲོལ་དར་ཚུལ་བརྗོད་པའི་གཏམ་བློ་གསར་དགའ་སྟོན་》རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས་བརྩམས། 《བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་ལེགས་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ་》 ཤོག་ངོས་12ལ་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོ།\n⑧《རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཆོའི་གསུང་འབུམ་》(པོད་དྲུག་པ།) ཤོག་ངོས402ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1997ལོ།\n⑨⑩（32）《པྲ་ཏི་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སུམ་རྟགས་དགོངས་འགྲེལ་》 ཤོག་ངོས་15དང་120ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1980ལོ།\n⑾⑿《རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཆོའི་གསུང་འབུམ་》(པོད་ལྔ་པ།) ཤོག་ངོས382ནས383ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1997ལོ།\n⒂（31）《ཀརྨ་སི་ཏུའི་སུམ་རྟགས་འགྲེལ་ཆེན་》 ཤོག་ངོས250དང129ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1992ལོ།\n⒃《དབྱངས་གསལ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཐོག་ནས་ཨ་ཡིག་དབྱངས་སུ་འདོད་ཚུལ་བཤད་པ་》ཞེས་པ་《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་》 2008ལོའི་དུས་དེབ3པ། ཤོག་ངོས46ལ་གསལ།\n⒅《སྒྲའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྟན་པ་བཞུགས་སོ་》ཞེས་པ་《བསྟན་འགྱུར་》 དེབ།15པ། སྣ་ཚོགས། ༼ཅོ༽ ཤོག་ངོས449ལ་གསལ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2004ལོ།\n⒇（22）《ཨཱ་ཀྱ་ཡོངས་འཛིན་གྱི་བཀའ་འབུམ་བཞུགས་སོ་》(སྨད་ཆ) ཤོག་ངོས་119དང398ལ་གསལ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2011ལོ།\n（21）《དག་ཡིག་ཉེ་མཁོ་བསྡུས་པ་》 《བཀའ་གདམས་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》 པོད2པ། ཤོག་ངོས67ལ་གསལ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོ།\n（23）（39）（40）《ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པད་མ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་》《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》༼ཚ༽ཤོག་ངོས392 600420བཅས་ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2010ལོ།\n（24）（25）《རོང་ཟོམ་བཀའ་འབུམ་》ཤོག་ངོས305དང་308ལ་གསལ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1999ལོ།\n（26）《བཀའ་གདམས་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་》 དེབ་51པ། 《བསྟན་པ་རྒྱས་པ་རྒྱན་གྱི་ཉི་འོད་》བྲིས་མ། ཤོག་ངོས7ལ་གསལ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོ།\n（28）《བོད་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་འ་ཡིག་སྦྱོར་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པ་《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་》 2010ལོའི་དུས་དེབ3པ། ཤོག་ངོས48ལ་གསལ།\n（29）《ལི་འིའི་གུར་ཁང་》 ཤོག་ངོས་2ལ་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2005ལོ། དཔར་ཐེངས་2པ།\n（34）《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་བོའི་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་》 ཤོག་ངོས292ལ་གསལ། P. T. 1057 -52 -53 མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།1983ལོ།\n（35）ཨ་ལག་ཤའི་《སུམ་རྟགས་ཀྱི་དོན་གོ་སླ་བར་བཤད་པ་》 ཤོག་ངོས་103ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006ལོ།\n（36）《རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཆོའི་གསུང་འབུམ་》 (པོད་བཞི་པ།) ཤོག་ངོས་270ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།1997ལོ།\n（37）《རྭ་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་ཐར་》 ཤོག་ངོས262ལ་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2012ལོ།\n（38）《རྭ་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་ཐར་》 ཤོག་ངོས71དང279ལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོ།


བྱ་སྒྲོ་དཀར་པོའི་རྨི་ལམ།: ༄༅།། བཙན་བྱོལ་ནང་བོད་ཡིག་བརྩམས་སྒྲུང་གི་གནས་བབས་དང་ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཕྱོགས།\n༄༅།། སྤྱིར་བཏང་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྒྲུང་ལྡེའུ་བོན་གསུམ་གྱིས་བསྐྱངས་ཞེས་དང༌། བོད་དུ་སྒྲུང་རྒྱུད་དར་སོགས་གནའ་བོའི་ཡིག་ཆར་གསལ་བར་གཞིགས་ན། བོད་དུ་གནའ་སྔ་མོ་ནས་སྒྲུང་དར་ཆེ་བ་ཧ་ཅང་གསལ་ཡང་སྒྲུང་ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའི་བསྟན་དོན་ཅི་ཡིན་གསལ་པོ་མེད། བདག་གི་རྨོངས་ཚོད་ལྟར་ན། གྲགས་དང་སྒྲོག གྲུབ་དང་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་གྲུབ་ཚུལ་དང་ཆ་མཐུན་པར་གྲུང་པོར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་སྒྲུང་ཞེས་བཏགས་པའང་སྲིད་ཅིང༌། ཡང་ཆུའི་ནང་སྦངས་པ་ལ་བསྒྲུངས་པ་ཞེས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར་སྒྲུང་གི་བསླབ་བྱ་དང་ནུས་པའི་ཆབ་ཀྱིས་སེམས་རྒྱུད་བསྒྲུངས་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་སྒྲུང་ཞེས་བརྗོད་པའང་སྲིད།\nགནའ་བོའི་སྒྲུང་ལ་དངོས་དོན་གནས་ཚུལ་རྨང་གཞིར་བྱས་ཏེ་རབ་བཏགས་དང་འུད་བརྗོད་བསྲེས་པ་གླིང་གེ་སར་གྱི་སྒྲུང་ལྟ་བུའི་རིགས་གཅིག་དང༌། ཡང་དངོས་དོན་གནས་ཚུལ་འདི་དང་འདི་ཞེས་ངོས་འཛིན་དུ་མེད་པར་རྟོག་བཟོ་འབའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་བརྗོད་དོན་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དཔེར་ན། བྱ་སྒྲུང་དང་བྱིའུ་སྒྲུང་ལྟ་བུའི་རིགས་ཤིག་བཅས་རྩ་བའི་དབྱེ་བ་གཉིས་འདུག་ཅིང༌། དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་དུ་མི་ཞིག་གིས་ཁ་ཤོབ་དང་འུར་བཤད་བྱེད་སྐབས། ད་སྒྲུང་མ་ཤོད་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་གཏམ་དཔེར་ཡང༌། གཞན་མགོ་བསྐོར་ཏེ་རྒྱུན་རིང་ཁུངས་འཁྱོལ་ཐབས་མེད་པའི་དོན་མཚོན་བྱེད་དུ། ནམ་རིང་སྒྲུང་གིས་མི་འཁྱོལ་ཞེས་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད་པ་དག་ལ་གཞིགས་ན། རང་རེའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སྒྲུང་ཞེས་པ་དེ་རབ་བཏགས་དང་རྟོག་བཟོའི་ཆ་ཤུགས་ཆེ་འདྲེས་པ་ཞིག་ལ་གོ་བར་སྣང༌། འོན་ཀྱང་རབ་བཏགས་དང་རྟོག་བཟོ་ཇི་ཙམ་ཆེ་ཡང་དེས་མིའི་སེམས་ཁམས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་དངོས་ཤུགས་ཅི་རིགས་ནས་མཚོན་ཞིང༌། ཐ་ན་བྱ་བྱིའུ་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བཀོད་པའི་སྒྲུང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དོན་དུ་མི་དང་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་མཚོན་པ་ནི་རྩོད་པ་མི་དགོས་པ་ཞིག་རེད།\nཡང་དབྱིན་སྐད་ཀྱི་སྒྲུང་(Story)ཞེས་པའི་སྤྱིར་བཏང་གོ་དོན་ཐད། དངོས་ཡོད་དམ་དངོས་ཡོད་མ་ཡིན་པའི་བྱུང་བ་གཅིག་གམ་དུ་མའི་རིམ་པ་གསལ་བ་ཞིག་ཅེས་བཤད་པར་གཞིགས་ན། སྒྲུང་ལ་རབ་བཏགས་དང་རྟོག་བཟོའི་ཆ་འདྲེས་མ་འདྲེས་གཉིས་ཀ་ཡོད་པར་སྣང་རུང་ཁོང་ཅག་གི་རྒྱུན་སྐད་ནང་འུར་བཤད་བྱེད་མཁན་ལ་ You're telling stories again. ༼ཁྱེད་རང་གིས་ཡང་སྒྲུང་བཤད་ཀྱི་འདུག་༽ཅེས་སོགས་བརྗོད་སྲོལ་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། སྤྱིར་བཏང་སྒྲུང་ཡིན་ན་དོན་དངོས་མ་ཡིན་པར་གོ་སྲོལ་ཡང་ཡོད་འདུག\nསྐབས་དོན་བརྩམས་སྒྲུང་ཞེས་པའི་བོད་ཚིག་འདི་ཐོག་མར་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་བོད་ནང་ནས་ རྩོམ་རིག་དང་རྩོམ་གཞུང་སོགས་ཐ་སྙད་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་གསར་དུ་བཟོས་པ་ལྟར་ཐ་སྙད་འདི་ཡང་གསར་དུ་བཟོས་པར་སྣང༌། རྩོམ་རིག་སོགས་གསར་དུ་བྱུང་བའི་ཐ་སྙད་རྣམས་ལ་བོད་རང་གི་བརྗོད་སྲོལ་གྱི་གཞི་རྩ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་གོང་གི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་སུ་རྩོམ་པར་དམ་བཅའ་བ་ལྟ་བུ་ལན་མང་དུ་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ནི་བརྩམས་དང་རྩོམ། བརྩམ་ཞེས་ལས་བྱས་པ་དང་བྱེད་པ། བྱ་བར་གྱུར་པའི་དོན་ཅན་དུ་བཀོལ་བ་ཞིག་རེད། དོན་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཡང་བསྟན་བཅོས་དང་སྒྲུང་སོགས་སྔར་མེད་གསར་དུ་རྩོམ་པའི་དོན་ཅན་དུ་བྱ་ཚིག་བརྩམས་པ་ཞེས་པ་འདི་དམིགས་ཀྱིས་འཇུག་པ་ལས། བསྟན་བཅོས་སམ་སྒྲུང་བརྩམས་པ་ལ། བསྟན་བཅོས་བྱས་དང་བཅོས། བསྐྲུན་ལྟ་བུའི་བྱ་ཚིག་གཞན་སྤྱིར་ན་སྦྱར་སྲོལ་མེད། དེར་བརྟེན་མཁས་པའི་བྱ་བ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་རྩོམ་དེ། རྩོམ་པ་ཞེས་པའི་བསྡུས་ཚིག་ཡིན་ཞིང༌། རྩོམ་པ་ཞེས་པ་དེ་བསླབ་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་ལྟར་གཅོད་མཚམས་དབང་གིས་བྱ་ཚིག་ཏུ་འཇུག་པའི་སྐབས་ཤིག་དང༌། མིང་ཚིག་ཏུ་འཇུག་པའི་སྐབས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་ཕྱི་མ་ནི་གཙོ་བོ་སྙན་ངག་དང་སྒྲུང། བསྟན་བཅོས་སོགས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་རྩོམ་པའི་བྱ་བའི་མིང་སྟེ། དཔེར་ན། ཨ་ལག་ཤ་ངག་དབང་བསྟན་དར་གྱིས།\nཞེས་རྩོམ་དང་རྩོམ་པ། རྩོམ་ཚུལ། རྩོམ་ཚིག་ཅེས་པ་རྣམས་བྱ་བའི་མིང་གི་ཚུལ་དུ་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱད་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།\nདུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་གོང་དེང་གི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་སྤྱི་ལ་ངག་རིག་གམ། ངག་གི་རིག་བྱེད། ངག་གི་དཔལ་སོགས་ཀྱིས་བརྡས་བསྙད་པར་སྣང༌། དེ་བཞིན་སྙན་ངག་ལ་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཚུལ་ལ་བསམས་ན། སྔོན་གྱི་སྙན་ངག་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་དང་དེང་གི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་གཉིས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ཀྱང་ཧ་ལམ་མཉམ་པར་མཐོང༌། གང་ལྟར་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་ནས་གོང་ཞུས་ལྟར་རྩོམ་པ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་རྨང་གཞིར་བྱས་ཏེ། རྩོམ་རིག་དང་རྩོམ་རིགས། རྩོམ་པ་པོ། རྩོམ་གཞུང་སོགས་ཤུགས་ཆེར་དར་ཞིང༌། དེ་དང་མཉམ་དུ་བརྩམས་སྒྲུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་བྱུང་བར་སྣང་།\nབརྩམས་སྒྲུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི། རྩོམ་མཁན་འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་ངོས་བཟུང་དུ་མེད་པར་རང་བཞིན་དུ་ཁྱབ་དར་བྱུང་བའི་ངག་རྒྱུན་གྱི་སྒྲུང་ལྟར་མ་ཡིན་པར་རྩོམ་པ་པོས་ཆེད་དུ་བརྩམས་པ་དང༌། སྒྲུང་གི་བརྗོད་བྱ་ཕལ་མོ་ཆེའང་རྩོམ་པ་པོས་བློ་བཟོ་བྱས་པ་ཤས་ཆེ་བས། དེ་མཚོན་ཆེད་དུ་སྒྲུང་གི་སྔོན་དུ་བརྩམས་ཞེས་པ་བསྣན་ཏེ་བརྩམས་སྒྲུང་ཞེས་བཏགས་སམ་སྙམ། བཙན་བྱོལ་ནང་མཁས་དབང་ཟམ་གདོང་རིན་པོ་ཆེས་འདི་ལ་བཅོས་སྒྲུང་ཞེས་བཏགས་ཡོད།\nདེ་འདྲའི་བརྩམས་སྒྲུང་ནི་བྱུང་རིམ་(Plot)དང༌། མི་སྣ། (Character) ཁོར་ཡུག (Setting) དོན་རྐྱེན། (conflict) སྙིང་དོན།(theme)བཅས་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ལྔ་ཚང་བ་ཞིག་ལ་ཟེར། དེ་ལ་མི་སྣ་དང་དོན་རྐྱེན་སོགས་མང་ཉུང་གི་ཆ་ནས་བརྩམས་སྒྲུང་ཐུང་ངུ་(Short story)དང༌། བརྩམས་སྒྲུང་འབྲིང་བ།(Novella) བརྩམས་སྒྲུང་རིང་བ་ (Novel)བཅས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང༌། དེ་བཞིན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཆ་ནས་ཀྱང་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་རྣམས་འདིར་སྐབས་དོན་མིན་པས་བཞག\nབརྩམས་སྒྲུང་ནི་སྙན་རྩོམ་དང་ལྷུག་རྩོམ། འཁྲབ་གཞུང༌། དཔྱད་རྩོམ་སོགས་རྩོམ་ལུས་གཞན་དག་མང་པོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། རྩོམ་རིག་གི་ཁྲོད་བརྩམས་སྒྲུང་ནི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ཕན་ནུས་གཉིས་ཐད་ནས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད།\nད་ལྟ་བར་ཁོ་བོས་བཀླགས་པའི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བོད་ཡིག་བརྩམས་སྒྲུང་ཁག་ལ་གཞིགས་ན། བཙན་བྱོལ་ནང་གི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་འཕེལ་རིམ་དེ། ༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༨༠ བར་དུས་རིམ་དང་པོ་དང༌། ༡༩༨༠ ནས་ ༡༩༩༠ བར་དུས་རིམ་གཉིས་པ། ༡༩༩༠ ནས་ད་ལྟ་བར་དུས་རིམ་གསུམ་པ་བཅས་རྩ་བའི་དུས་རིམ་གསུམ་ལ་དབྱེ་ཆོག\nདུས་རིམ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དེའི་རྩ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། བརྩམས་སྒྲུང་གི་གྲངས་འབོར་དང༌། ནང་དོན། མཚོན་ཐབས་བཅས་ཕྱོགས་གསུམ་ཀར་འགྱུར་བ་མངོན་གསལ་སོང་ཡོད་པའི་ཆ་ནས་བཞག་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་སྐབས་དུས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་དང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་ལ་འབྲེལ་བ་མེད།\nཀ༽ དུས་རིམ་དང་པོ། ༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༨༠ བར།\nབཙན་བྱོལ་ནང་གི་རྩོམ་རིག་གི་འགོ་ནི་སྐབས་དེར་ཀ་ལོན་སྦུག་ནས་གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་ཞེས་པའི་གསར་ཤོག་འདོན་མུས་ཐོག་རྡོ་རྗེ་གླིང་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རང་དབང་གསར་ཤོག་ཅེས་པ་ཞིག་འདོན་འགོ་ཚུགས་པ་དང༌། ༡༩༦༢ ལོར་རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་གསར་ཤོག་ཅེས་པའི་བདུན་རེའི་གསར་ཤོག་ཅིག་བྱུང་བ་དེ་གཉིས་ནས་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན། ལྷག་པར་ ༡༩༦༥ ལོར་གསར་ཤོག་དེ་གཉིས་ཟླ་བསྒྲིལ་གྱིས་ལོ་དེའི་ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༩ ནས་བཟུང་བོད་མིའི་རང་དབང་ཞེས་པའི་ཉིན་རེའི་གསར་ཤོག་ལོ་ལྔའི་རིང་འདོན་འགྲེམས་བྱས་པའི་དུས་ཡུན་རིང་གསར་ཤོག་དེའི་ཐོག་གསར་འགྱུར་ཙམ་མ་ཟད། སྟོན་པའི་སྐྱེས་རབས་སོགས་རྩོམ་རིག་རྙིང་པ་བཀོད་པར་མ་ཟད། བོད་མི་ཤེས་ལྡན་པ་ཁག་གིས་གསར་དུ་བརྩམས་པའི་སྙན་རྩོམ་དང༌། བསམ་ཚུལ། དཔྱད་གཏམ་སོགས་ཀྱང་སྤེལ་བར་བརྟེན། བཙན་བྱོལ་གྱི་རྩོམ་རིག་སྤྱིའི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་འདུག་ཀྱང༌། ཐོག་མའི་ཆར་བརྩམས་སྒྲུང་སྤེལ་བ་བྱུང་མི་འདུག\nགསར་ཤོག་དེའི་ཐོག་སྤེལ་བའི་སྒྲུང་གི་རིགས་དང་པོ་ནི། ༡༩༦༢ ལོར་གསར་ཤོག་དེའི་ཐོག་གུ་རུ་ན་ནཀ་གི་མཛད་རྣམ་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ་༼༡༩༦༢།༩།༡༽ཞེས་པ་ཞིག་དང༌། གེ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ།༼༡༩༦༢།༩།༨༽ ཕྲག་དོག་གི་ཉེས་པ་སྟོན་པའི་སྒྲུང༌།༼༡༩༦༢།༡༠།༢༠༽ རོམ་གྱི་དཔའ་བོ་ཧོ་རེ་ཀྲི་ཡ་སེང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ།༼༡༩༦༢།༡༡།༣༽ ཁྲིམས་སྙོམས་རྒྱལ་པོའི་སེང་ཁྲིའི་ལོ་རྒྱུས།༼༡༩༦༢།༡༡།༡༠༽ གྷི་རིག་གི་རྒྱལ་སྲས་ཨུ་ལ་སེ་སེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ།༼༡༩༦༢།༡༢༽ གྲོང་གསེབ་པའི་ཁྲིམས་དཔོན་གྱི་སྒྲུང་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ་༼༡༩༦༣།༣།༢༽སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དམངས་ཁྲོད་སྒྲུང་གཏམ་དང་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ་བཀོད་འདུག་ཅིང་དེ་དག་ཕྱིའི་སྐད་ཡིག་ནས་བོད་སྐད་དུ་གོ་གང་བདེར་བྲིས་པ་འདྲ་ཞིག་ལས་གསར་རྩོམ་དང་ཕབ་བསྒྱུར་ཚད་ལྡན་བྱས་པའི་གནས་ཚད་མི་ལྡན།\nདེ་བཞིན་དུས་རིམ་དེའི་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་པར་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་གནང་བའི་དཔེ་དེབ་ཁག་དང༌། གསར་འགྱུར་མེ་ལོང་གསར་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་གནང་བའི་དཔེ་དེབ་ཁག རྡོར་གླིང་རང་དབང་གསར་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་གནང་བའི་དཔེ་དེབ་ཁག་བཅས་ཀྱི་ཁོངས་ནས་སྒྲུང་དཔེ་ཁག་ལ་བལྟ་སྐབས། སྣང་ས་འོད་འབུམ་དང་སྐྱེས་རབས་ལྟ་བུའི་སྒྲུང་རྩོམ་རྙིང་པ་ལས་གསར་རྩོམ་ཧ་ལམ་མཐོང་དུ་མེད།\n༡༩༦༥ ལོའི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༣ ནས་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༥ བར་གྱི་གསར་ཤོག་འདོན་ཐེངས་བཅུ་གཉིས་ཙམ་གྱི་ནང་བུ་མཁྱེན་རབ་བོད་མི་བཟང་པོ་ཞིག་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཞེས་པའི་གསར་བརྩམས་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་བཀོད་འདུག་པའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་གླེང་མོལ་གྱི་ལམ་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་འདུག་ཀྱང་བརྩམས་སྒྲུང་གི་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་ཞིག་བྱུང་མི་འདུག དེ་རྗེས་ཀྱང་གསར་ཤོག་དེ་གའི་ནང་བོད་དགའ་དང་མ་མ་གཉིས་ཀྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན། ཞེས་པ་དང༌། ཀུན་བཟང་དཔལ་མོ་དང་དགའ་སྐྱིད་ལྷ་མོ་གཉིས་ཀྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན། ཞེས་པ་སོགས་བཀོད་འདུག་ཀྱང་གོང་བཞིན་མི་སྣ་གཉིས་སམ་གསུམ་ཕན་ཚུན་བོད་དོན་སྐོར་གཏམ་གླེང་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ཙམ་ལས་བརྩམས་སྒྲུང་གི་མཚན་ཉིད་ཚང་བ་བྱུང་མི་འདུག\n༡༩༦༥ ལོར་བོད་མིའི་རང་དབང་གསར་ཤོག་དེ་ཉིན་རེའི་གསར་ཤོག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང་བསྟུན་ལེ་ཚན་གསར་པ་ཁག་ཅིག་སྤེལ་འདུག་པའི་ནང༌། ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་སྒྲུང་ཞེས་པའི་དམིགས་བསལ་ལེ་ཚན་ཞིག་ལོ་དེ་གའི་ལོ་མཇུག་ནས་སྤེལ་འདུག་ཅིང༌། ལེ་ཚན་དེའི་ནང་གསའ་གཟིག་དཔའ་བོ་དང་རྔོན་པའི་སྒྲུང་ཞེས་པ་ཞིག་དང༌། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་གྱི་བཀའ་དགོངས་བཞིན་བོད་ཀྱི་དམག་མི་དང་དམག་སྤྱིས་བྱ་མ་རྟ་དང་འཕྲིན་ཡིག་བཅས་རྒྱ་ནག་བཙན་འཛུལ་བའི་དམག་མི་དང་དམག་སྤྱིའི་སར་བཏང་བའི་སྐོར་ཞེས་པའི་སྒྲུང་ཅུང་རིང་ཙམ་གཉིས་རིམ་པས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༧ བར་རྒྱུན་མཐུད་དུ་བཀོད་འདུག་ཀྱང༌། སྒྲུང་དེ་གཉིས་ཀའི་རྩོམ་པ་པོ་སུ་ཡིན་གསལ་ཁ་མི་འདུག་ལ། སྒྲུང་ཕྱི་མ་དེའི་མཇུག་ཀྱང་ཡག་པོ་མ་བསྒྲིལ་བར་མཚམས་བཞག་སྟེ། ༡༩༦༨ ལོའི་འདོན་ཐེངས་ཚང་མའི་ནང་སྒྲུང་གཅིག་ཀྱང་མི་འདུག ༡༩༧༠ དོན་གྲངས་ནང་གི་རང་དབང་གསར་ཤོག་ཁག་གི་ཐོག་ཏུའང་སྒྲུང་དེ་འདྲ་བཀོད་འདུག་ཀྱང་འདིར་ཡིག་ཚོགས་ལ་འཇིགས་ཏེ་འདིར་རེ་རེ་བཞིན་བཀོད་མེད།\nདུས་རིམ་དང་པོ་འདིའི་ནང་གི་བརྩམས་སྒྲུང་ལེགས་ཤོས་ཁག་ཅིག་ནི། རྩིས་དཔོན་རྣམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་འཇིགས་མེད་༼༡༩༠༧་་་༡༩༧༣༽མཆོག་གི་རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་གཞོན་ནུ་ཡ་རབས་བཟང་པོའི་ལམ་དུ་འཇུག་པའི་བསླབ་བྱ་དང་སྔར་བྱུང་གཏམ་བརྒྱུད་ཅེས་པའི་ནང་གསལ་བའི་སྒྲུང་ཁ་ཤས་དེ་ཡིན། རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེ་རྡོར་གླིང་རང་དབང་གསར་ཁང་གིས་སྣུམ་པར་ཐོག་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༡ ལོར་པར་སྐྲུན་གནང་བ་དང༌། དེ་རྗེས་དེབ་དེ་འགྲོ་རྒྱུག་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟབས་ཡང་བསྐྱར་ ༡༩༧༨ ལོར་རྡོར་གླིང་རང་དབང་གསར་ཁང་གིས་ལྕགས་པར་ཐོག་པར་ཐེངས་གཉིས་པ་འདོན་སྤེལ་བྱས་འདུག་ཅིང༌། དེང་སྐབས་ལ་ལས་ ༡༩༩༠ གོ་གྲངས་ནང་གཞི་ནས་བོད་མི་སྒེར་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཐོག་མར་འདོན་སྤེལ་བྱས་པར་སྨྲ་བ་ནི། བརྩམས་ཆོས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་འདི་རིགས་མ་གཟིགས་པའི་སྐྱོན་རེད།\nསྒེར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེའི་ནང་ཁྱོན་བསྡོམས་ལེའུ་བརྒྱད་ཡོད་པ་ལས་ཕ་མ་ལ་གུས་བཀུར་དྲིན་གཟོ་དང་ཡ་རབས་གཤིས་བཟང་བྱེད་དགོས་པའི་སྐོར་གྱི་ལེའུ་དང་པོ་གཉིས་མ་གཏོགས་དེ་མིན་གྱི་ལེའུ་ཕྱི་མ་དྲུག་ཚང་མ་སྒྲུང་རེད། དེ་ཡང་དེབ་དེར་གསལ་བའི་སྒྲུང་ཚན་དྲུག་ནི་༡༽ སྔར་བཟའ་མི་གཉིས་ནས་བུ་ཁོ་ནའི་དོན་དུ་ངལ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་གིས་རྒྱུ་ནོར་བསགས་ཏེ་ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་བུ་ཉིད་བདེ་དགེའི་ཐབས་ལ་འབད་དེ་ཤིན་ཏུ་བརྩེ་བས་བསྐྱངས་ཀྱང༌། བུ་དེ་ནར་སོན་མཚམས་ཕ་མར་དྲིན་གསོ་མི་བྱེད་པའི་སྐོར། ཞེས་པ་དང༌། ༢༽ བུ་ཞིག་ནས་སྐྱེས་མ་ནད་མནར་མལ་ལྷུངས་སྐབས་བལྟ་སྐྱོང་མི་བྱེད་པར་དངུལ་སྒམ་འཁྱེར་ཏེ་བྲོས་བྱོལ་སོང་བའི་སྐོར། ༣༽ ཕ་མ་གཉིས་ཀྱིས་བུའི་དོན་དུ་སྲོག་གཏོང་བའི་གྲོས་བྱེད་པ་དང་བུ་དེས་ལམ་སེང་ཕ་མའི་དོན་དུ་སྲོག་བཏང་བའི་ལོ་རྒྱུས། ༤༽ བུད་མེད་རང་ཤེད་ཁ་བཙན་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བས་འདོད་བྱའི་དོན་ཐམས་ཅད་བདེ་བླག་ཏུ་འགྲུབ་པའི་དངོས་གྲུབ་ཆུད་ཟོས་བཏང་བའི་ལོ་རྒྱུས། ༥༽ བུད་མེད་ལུས་མཛེས་ཤིང༌། ལེགས་པའི་ཡོན་ཏན་མ་ལུས་ཚང་བ་ཞིག་ནས་རང་གི་ཁྱོ་གླེན་པ་ཞིག་ཡོད་པར་མཐོང་ཆུང་ཁྱད་གསོད་མི་བྱ་ཞིང༌། གུས་བཀུར་བརྩེ་སྐྱོང་ཡ་རབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྷུར་བླངས་པའི་བདེན་འབྲས་བཟའ་མི་རྣམས་ལ་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས། ༦༽ ལས་བཟང་ངན་ཇི་བསགས་འབྲས་བུ་བདེ་སྡུག་སོ་སོར་སྨིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་བཅས་ཡིན། སྒྲུང་དེ་དག་གི་ནང་དོན་ནི་བུ་ཚས་ཕ་མར་གུས་བཀུར་ཞབས་ཏོག་སྒྲུབ་དགོས་པ་དང༌། ཕ་མས་བུ་ཚར་གཅེས་སྐྱོང༌། བཟའ་མི་ཕན་ཚུན་གཡོ་ལྷད་མེད་པའི་བརྩེ་དུང་འཆང་དགོས་པ། དེ་བཞིན་གཞུང་དྲང་ཁོག་ཡངས་དང་ལས་འབྲས་དཔང་བཞག་གི་ལས་ཀ་བྱེད་དགོས་པ་བཅས་གཙོ་བོ་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་བྱེད་དགོས་པ་བརྗོད་བྱའི་སྙིང་པོ་ཡིན། རྗོད་བྱེད་སྐད་ཡིག་ནི་བོད་མི་སྤྱིས་གོ་བདེའི་ལུགས་སུ་བྲིས་པ་ལས་སྙན་ངག་དང་མངོན་བརྗོད་སོགས་ཀྱིས་མ་སྤྲས་ཤིང༌། སྒྲུང་གི་རྣམ་པ་ཡང་རང་རེ་བོད་ལ་སྔར་ནས་དར་བའི་རོ་སྒྲུང་དང་དམངས་ཁྲོད་སྒྲུང་གཏམ་ཁག་དང་ཆ་འདྲ་བས། སྐབས་དུས་དེའི་མང་ཚོགས་དཀྱུས་མ་ཚོར་འཚམས་པོ་བྱུང་འདུག\nགོང་གསལ་རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དེས་སྐབས་དེའི་ཀློག་པ་པོ་ཚོར་བག་ཆགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་པ་དཔེར་ན། དེང་སྐབས་བཙན་བྱོལ་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཐད་མཚན་སྙན་ཆེ་བའི་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་རྩིས་དཔོན་རྣམ་སྲས་གླིང་པའི་སྐོར་གླེང་སྐབས། གུས་པ་དེ་སྔོན་ཌལ་ཧོར་བོད་གཞུང་གཏན་འཇགས་སློབ་གྲྭར་སྡོད་དུས་རྩིས་དཔོན་རྣམ་གླིང་པའི་གསུང༌། གཞོན་ནུ་ཡ་རབས་བཟང་པོའི་ལམ་དུ་འཇུག་པའི་བསླབ་བྱ་དང་སྔར་བྱུང་གཏམ་བརྒྱུད་ཅེས་པ་ནང་དོན་ཟབ་ལ་ན་ཚོད་ཕྲ་མོ་ཡོངས་ཀྱི་སེམས་ལ་ཕན་ཞིང་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་དཔེ་དེབ་དེ་ཡང་ཡང་ཀློག་མྱོང་བ་ལྷང་ངེར་དྲན་་་ཞེས་གསུངས་ཡོད་པ་ལས་དཔོག་ནུས།\nགཞན་ཡང་རྩིས་དཔོན་རྣམ་སྲས་གླིང་པས་ཕལ་ཆེར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ནས་ ༡༩༧༣ བར་གྱི་དུས་ཡུན་རིང་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་ཡོད་སྣ་ཚོགས་སྐོར་ཕྱག་དེབ་ལྔ་བྲིས་ཡོད་ཀྱང་དེ་ལས་གཉིས་བོར་བརླག་སོང་བ་དང༌། གསུམ་བཞུགས་སྒར་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གིས་ ༡༩༨༨ ལོར་པར་སྐྲུན་གནང་བའི་ནང་ར་ལུག་སྤྱང་ཀི་གསུམ་གྱི་སྒྲུང་ཞེས་པའི་གོ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་ཟབ་པའི་སྒྲུང་རྩོམ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། བོར་བརླག་སོང་བའི་དེབ་གཞན་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུའང་སྒྲུང་རྩོམ་ཡོད་སྲིད།\nཡང་ཤེས་བྱའི་གསར་ཁང་གི་ལས་བྱ་བཀྲ་ཤིས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལོའི་བོད་རིགས་གཞོན་ནུའི་གསར་དེབ་རང་བཙན་༼དབྱར་ཁའི་འདོན་ཐེངས་༽ཞེས་པའི་ཐོག་སྟག་འབྲོང་དབར་ཝ་དང་རི་བོང་གི་དཀྲུག་ཤིང་སྒྲུང་གཏམ་ཞེས་པ་ཞིག་སྤེལ་ཡོད་པ་དེའི་བསྟན་དོན་ནི། སྐབས་དེར་རྒྱ་དམར་ནག་གིས་བོད་མི་བསམ་མེད་འགའ་ཞིག་བཀོལ་ཏེ་བཙན་བྱོལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དཀྲུག་ཤིང་བརྒྱབ་ནས་མཐུན་པ་མི་མཐུན་པ་བཟོ་བ་དང༌། མི་མཐུན་པ་རྣམས་མི་འདུམ་པར་བཟོ་ཚུལ་མཚོན་པ་ཞིག་ཡིན། ཡང་ཁོང་གིས་ལོ་དེ་གའི་རང་བཙན་དུས་དེབ་དམིགས་བསལ་འདོན་ཐེངས་ཐོག་གློག་བརྙན་གྱིས་བསླུས་པའི་བུ་མོའི་སྒྲུང་། ཞེས་པ་དང་། ༡༩༧༩ ལོའི་རང་བཙན་དུས་དེབ་ཐོག་རང་སེམས་རྒྱ་ཡན་དུ་བཏང་སྟེ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པའི་འགྱོད་སྒྲུང་། ཞེས་པ་ཞིག་དང་། དབྱིན་དྲུང་གི་ཕོགས་ཐོབ་ཀྱིས་བསླུས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ཞེས་པ་བཅས་སྤེལ་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་གི་བརྩམས་སྒྲུང་རྣམས་སྐབས་དུས་དེ་གའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་ཙམ་འདུག་ཅིང་། བརྩམས་སྒྲུང་ལས་གཞན་བསླབ་བྱ་དང་སྙན་རྩོམ། དཔྱད་གཏམ་སོགས་སྤེལ་བའང་འདུག་པས་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་བྱ་འོས་པ་ཞིག་རེད།\nདུས་རིམ་འདིའི་ནང་རང་ཅག་རྣམས་ཀྱིས་དགའ་སྤོབས་བྱེད་འོས་པའི་དངོས་སྒྲུང་(Nonfiction story)ཞིག་བྱུང་བ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་མཛད་པའི་རང་རྣམ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་ཞེས་པ་དེ་རེད། མཛད་རྣམ་འདི་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྣམ་ཐར་རྩོམ་སྟངས་ལྟར་མ་ཡིན་པར་༸གོང་ས་མཆོག་སྐུ་སྒེར་གྱི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་གཟིགས་ཚུལ། མྱོང་ཚོར་རྣམས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་སྦྲེལ་ཏེ་ཧ་ཅང་གོ་བདེ་དང་གནད་བསྡུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུངས་ཡོད་པས་དེས་ཀློག་པ་པོ་ས་ཡ་མང་པོར་བག་ཆགས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད།\n༢༽ ༡༩༦༢ ཙམ་ནས་སྒྲུང་གི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་གསར་རྩོམ་བྱེད་འགོ་བཙུགས་ཀྱང༌། དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེ་ཡུལ་གཞན་གྱི་དམངས་སྒྲུང་རགས་བསྒྱུར་བྱས་པ་དང༌། མི་སྣ་ཕན་ཚུན་གཏམ་གླེང་གི་རྣམ་པ་ལྡན་པ།\n༣༽ ༡༩༦༥ ནས་གསར་བརྩམས་སྒྲུང་རྩོམ་སྤེལ་འགོ་ཚུགས་པར་མ་ཟད། སྒྲུང་ཁ་ཤས་ལ་བརྩམས་སྒྲུང་རིང་གྲས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་གང་ཙམ་ལྡན་ན་ཡང༌། མགོ་མཇུག་ཚང་ལ་རྣམ་པ་དང་ནང་དོན་གང་ཐད་ནས་གསར་གཏོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་མེད།\n༤༽ ༡༩༧༡ ལོར་བཏོན་པའི་རྩིས་དཔོན་རྣམ་སྲས་གླིང་པའི་སྒྲུང་རྩོམ་རྣམས་ལ་འབྲི་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་གསར་གཏོད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མི་ལྡན་ཡང༌། ཚིག་དོན་གང་ཐད་ནས་གོ་བདེ་ལ་བརྗོད་དོན་ཟབ་བཟང་གཉིས་འཛོམས་ཡིན་པས། ༡༩༦༠ ནས་ ༡༩༨༠ བར་གྱི་དུས་ཡུན་ནང་བྱུང་བའི་བརྩམས་སྒྲུང་ལེགས་ཤོས་སུ་བརྩིས་ཆོག\nཁ༽ དུས་རིམ་གཉིས་པ། ༡༩༨༠ ནས་ ༡༩༩༠ བར།\nདུས་རིམ་འདིའི་ནང་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་སུ་སློབ་ཕྲུག་དང་ཡུལ་མི་བྱིངས་ཀྱིས་བཀླག་བྱའི་དཔེ་དེབ་ཉུང་སྐྱོན་ཡོད་པར་བརྟེན། མཁྱེན་ལྡན་ཚོས་སློབ་ཕྲུག་དང་མང་ཚོགས་ཀྱི་བློ་དང་འཚམས་པའི་དཔེ་དེབ་གང་མང་འདོན་དགོས་པའི་བསྐུལ་མ་གཞུང་དང་ཚོགས་སྡེ་ཚང་མས་རིམ་བསྟུད་དུ་ཞུས་པར་བརྟེན། གནས་དུས་དེའི་དགོས་མཁོར་གཞིགས་ཏེ་སྒྲུང་རྩོམ་སྤེལ་མཁན་ཁག་ཅིག་བྱུང་བའི་ནང་ནས་དཔེ་མཚོན་ལེགས་ཤོས་ཁག་ནི། རིགས་སློབ་དབུ་དགེ་དམ་པ་མཁས་དབང་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ཨཅཱརྱ་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན། མཁས་དབང་རཀ་ར་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་དར་སོགས་ཡིན།\nམཁས་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་བདུན་ཅུ་པའི་དུས་མཇུག་ནས་སྒྲུང་རྩོམ་བྲིས་ཏེ་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་པའི་ནང་དངོས་སུ་པར་སྐྲུན་གྱིས་སྤེལ་འགོ་བཙུགས་ཤིང༌། མཁས་དབང་འདི་པའི་དཔེ་མཚོན་སྒྲུང་རྩོམ་ནི་ ༡༩༧༩ པར་རྩ་བསྒྲིགས་ཤིང་༡༩༨༠ ལོར་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་བའི་རྒུད་མེད་ཡིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་ཅེས་པའི་བྱིས་པའི་སྒྲུང་དེབ་གཉིས་པ་དེ་དང༌། ༡༩༨༡ ལོར་འགྲེམས་སྤེལ་གནང་བའི་རང་རེའི་སློབ་གྲྭ་བའི་ཉེར་མཁོའི་སྒྲུང་དེབ་གསུམ་པ་བློ་གསལ་མཛེས་རྒྱན། ༡༩༨༧ ལོར་འཛིན་རིམ་བརྒྱད་པ་མན་ལ་ཆེད་དུ་དམིགས་ནས་བྲིས་པའི་སྒེག་ལྡེམ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེའི་སྒྲུང་གཏམ་ཞེས་པ་སོགས་ཡིན།\nགོང་གསལ་རྒུད་མེད་ཡིད་ཀྱི་མེ་ཏོག་ཅེས་པའི་སྒྲུང་དེབ་དེ་གཞི་རིམ་འཛིན་གྲྭ་ལྔ་པ་མན་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ལ་དམིགས་ཏེ་བརྩམས་ཤིང༌། དེབ་དེའི་བར་འཇུག་རི་མོ་ལྷ་བྲིས་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་བྲིས་པ་དང་ཡིག་གཟུགས་རྒྱལ་ནང་བློ་བཟང་ནོར་བུས་བྲིས་འདུག་པས། སྐབས་དེའི་༼༡༩༧༩་་་༡༩༨༠༽གནས་བབས་ལ་གཞིགས་ན། བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ན་བྱིས་པའི་སྒྲུང་དེབ་འདི་ནི་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་རིན་ཐང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན། སྒྲུང་དེབ་དེའི་ནང་སྟག་དང་ཞུམ་བུའི་སྒྲུང་དང༌། བུ་སྣབས་ལུད་ཀྱི་སྒྲུང་སོགས་བྱིས་པར་འཚམས་པའི་སྒྲུང་ཐུང་ཁྱོན་བཅུ་ཡོད་ཅིང༌། སྒྲུང་སོ་སོའི་མཇུག་ཏུ་སྒྲུང་དེ་གའི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ་ཚིག་བཅད་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག་རེ་ཡང་བཀོད་འདུག་པས། སྔོན་གྱི་ལེགས་བཤད་གཏམ་བརྒྱུད་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ལྡན།\nསྒྲུང་དེབ་གསུམ་པ་བློ་གསལ་མཛེས་རྒྱན་གྱི་ནང་དུ་བསླབ་བྱ་གསེར་ལས་དཀོན་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅེས་པ་དང༌། གསེར་དང་ཡོན་ཏན་བརྗེ་པའི་སྒྲུང༌། བུ་རིག་བཟང་གི་སྒྲུང་སོགས་ཁྱོན་སྒྲུང་ཚན་བཅུ་བཞི་ཡོད་ཅིང༌། སྒྲུང་གི་རིང་ཐུང་དང་བསྟན་བྱ་ལ་གཞིགས་ན། སྐབས་དེར་འཛིན་རིམ་ལྔ་པ་དྲུག་པའི་སློབ་ཕྲུག་ལ་དམིགས་ཏེ་བྲིས་པ་འདྲ། སྒྲུང་ཚན་འདི་དག་གི་མཇུག་ཏུའང་གོང་བཞིན་བསྟན་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱ་ཚིག་བཅད་ཤོ་ལོ་ཀ་གཅིག་རེ་བཀོད་འདུག\nདེ་མིན་མཁས་དབང་འདིས་ ༡༩༨༧ ལོར་སྒེག་ལྡེམ་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེའི་སྒྲུང་གཏམ་ཞེས་པའི་སྒྲུང་དེབ་ཅིག་བཏོན་འདུག་ཅིང༌། སྒྲུང་དེབ་དེའི་འཁྱུག་བྲིས་ཡིག་གཟུགས་སྐབས་དེར་བཙན་བྱོལ་ནང་བྲིས་གཟུགས་ལག་རྒྱུན་ལ་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་སྐུ་ངོ་བྱམས་པ་ཡོན་ཏན་གྱིས་བྲིས་པ་དང་བར་འཇུག་རི་མོ་རྣམས་ལྷ་བྲིས་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་བྲིས་ཡོད། སྒྲུང་དེབ་དེའི་ལུས་ནི་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མའི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་བརྗོད་བྱ་ནི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ལ་བུ་གཅིག་དང་བུ་མོ་རྒན་གཞོན་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། གཙོ་བོ་བུ་མོ་གཞོན་པས་ཕ་མའི་བསླབ་བྱར་མ་ཉན་པར་མི་ངན་གཅིག་དང་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་རྗེས། དཀའ་སྡུག་མང་པོ་མྱངས་པ་དང༌། དཀའ་སྡུག་མྱངས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ནས་ཕ་མའི་བསླབ་བྱའི་དོན་གནད་རྟོགས་ཏེ་ཡ་རབས་གཤིས་བཟང་གི་སྤྱོད་ཚུལ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་ཚུལ་ཡིན། སྒྲུང་འདི་ནི་མཁས་དབང་འདི་པས་མཛད་པའི་སྒྲུང་གི་ནང་ནས་རིང་ཤོས་དེ་ཡིན་འདུག\nདེ་མིན་དུས་སྐབས་འདིའི་སྐབས་བཙན་བྱོལ་གྱི་བརྩམས་སྒྲུང་འཕེལ་རིམ་ཐད་ལེགས་སྐྱེས་ཆེན་པོ་འབུལ་མཁན་གཅིག་ནི་ཨཅརྱ་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་ཡིན་ཞིང༌། ཁོང་གིས་བཞིན་བཟང་མ་གཏུམ་དྲག་རོལ་བའི་སྒྲུང་གཏམ་ཡི་གར་འཇོ་བའི་རོལ་རྩེད་ཅེས་པ་དང༌། ཚོང་དཔོན་དང་ལས་དྲུང་ཞེས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་གཉིས་བརྩམས་པ་ལས། སྔ་མའི་ནང་གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད་ཀྱི་གཏམ་བརྒྱུད་སོགས་ཀྱི་འབྲི་ཐབས་ཤུགས་ཆེ་སྤྱད་ཅིང༌། ཕྱི་མའི་ནང་སྐབས་དེར་བོད་ཕྱི་ནང་ལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཆུ་ངོགས་གཏམ་བརྒྱུད་ཀྱི་འབྲི་ཐབས་སྤྱད་ཡོད། བརྩམས་སྒྲུང་སྔ་མ་འདི་བོད་ནང་གི་སྦྲང་ཆར་དུས་དེབ་ཀྱི་ཐོག་ཏུའང་མུ་འགོད་བྱས་ཡོད་པས། བཙན་བྱོལ་གྱི་བརྩམས་སྒྲུང་ཞིག་བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀར་པར་སྐྲུན་བྱས་པ་ཐོག་མ་འདི་ཡིན་འདུག\nམཁས་དབང་རཀ་ར་བཀྲས་མཐོང་ཐུབ་བསྟན་ཆོས་དར་མཆོག་གིས་བརྩམས་སྒྲུང་མང་པོ་སྤེལ་མེད་ཀྱང་རེ་ཟུང་སྤེལ་བ་དེ་ཚོའི་རྣམ་པ་དང་ནང་དོན་གཉིས་ཀར་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་ཡོད། དཔེར་ན། ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་སྒྲུང་རྩོམ་མཁས་འབྲོང་གཡག་གསུམ་ཞེས་པ་དེ་ནི། བརྗོད་བྱ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ཐོག་གངས་སེང་གི་གཟུགས་བརྙན་བཀོད་ན་འཚམས་མིན་གྱི་སྐོར་ཡིན་ཞིང༌། མཚོན་ཐབས་ནི་དུམ་བུ་དང་པོར་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་མནལ་ལམ་ནང་གཡག་རྒད་པོ་གཅིག་དང་འབྲི་གཅིག གཡག་གུ་གཅིག་བཅས་ཤར་ཏེ། གཡག་རྒད་པོས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་གྱི་ངོས་སུ་སེང་གེའི་མིང་གིས་བསྙད་པའི་རྒྱ་ཁྱི་སྣ་ལེབ་འབྲི་བ་ལས་གཡག་བྲིས་ན་ལེགས་ཚུལ་གྱི་བགྲོ་གླེང་དགོད་བྲོ་ལ་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་བྱས་ཚུལ་ཡིན་ཞིང་། དུམ་བུ་གཉིས་པར་བླ་རྒན་ཞིག་གི་རྨི་ལམ་ནང་། གོང་གསལ་གཡག་དེས་དོན་གནས་གོང་ཞུས་དེ་རང་གི་ཐོག་ཁྲིམས་ཁང་དུ་ཞུ་གཏུགས་དང་རྩོད་བཤད་བྱས་ཚུལ་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་འདི་གཏམ་བརྗོད་ཟློས་གར་དུ་བརྩིས་ནའང་འོས་ཆེ་བར་སྣང་ཡང་། སྒྲུང་གི་ཁྱད་ཆོས་མེད་པ་མིན།\nཡང་བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ །༡༩༨༨ ལོར་སྒྲུང་གཏམ་གསར་བུའི་དགའ་སྟོན་ཞེས་པའི་དེབ་ཕྲེང་ཞིག་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་འདུག་ཅིང་། དེབ་ཕྲེང་དེ་རྣམས་ནང་དོན་དང་གོ་དཀའ་སླའི་ཁྱད་པར་གཞི་བཟུང་མཐོ་རིམ་དང་འབྲིང་རིམ། དམའ་རིམ་བཅས་སུ་དབྱེ་ཡོད། དེ་དག་གི་ནང་ལེགས་བཤད་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲུང་དང་། གནའ་སྒྲུང་། ཤོད་རྒྱུན། གསར་བརྩམས། ཕབ་བསྒྱུར་བྱས་པའི་རིགས་དང་། འབྲི་མཁན་དང་ཞུ་སྒྲིག་པའི་ཁོངས་སུ་གཞུང་ཞབས་དང་མཁས་པ། མཁས་དབང་སོགས་སྣ་ཚོགས་འདུག དེབ་གཞི་ཡོངས་རྫོགས་ནང་དོན་དང་འཚམས་པའི་བར་འཇུག་རི་མོས་བརྒྱན་ཅིང་སློབ་རིམ་སོ་སོ་དང་འཚམས་པའི་དབུ་མེད་ཡིག་གཟུགས་ཀྱིས་བྲིས་འདུག\nདུས་རིམ་འདིའི་རིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དངོས་སྒྲུང་(Nonfiction story)ཞིག་བྱུང་བ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༨ ལོར་ཉག་རོང་རབ་བརྟན་རྡོ་རྗེའམ་ཨ་བརྟན་གྱིས་བརྩམས་པའི་ངའི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དངོས་སྒྲུང་འདི་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་དང་མྱོང་རྒྱུས་ཆེ་བའི་རྩོམ་པ་པོ་འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུས་རྒྱུས་སྟོན་གནང་བའི་འོག་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་སྟབས། བོད་རང་གི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ལྡན་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ལྡན་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། འདིར་གསལ་ཁ་བྱེད་འདོད་པ་ཞིག་ལ། རང་རེའི་རྩོམ་རིག་སྨྲ་བའི་ཁྲོད་དུ་སྒྲུང་ཡིན་ན། ནང་དོན་ངེས་པར་དུ་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པར་འདོད་མཁན་ཁག་ཅིག་དང་། སྒྲུང་ལ་དངོས་སྒྲུང་དང་རྟོག་བཟོའམ་ཚིག་གཞན་གྱིས་བཤད་ན། བཅོས་མ་དང་བཅོས་མིན་གཉིས་སུ་འདོད་མཁན་ཁག་ཅིག་ཡོད་པ་ལས་ཁོ་བོ་ཕྱི་མ་ཡིན། དེ་ཡང་སྒྲུང་རྩོམ་གྱི་འབྲི་ཐབས་སྤྱད་དེ་བྲིས་པའི་མི་སྣའི་ལོ་རྒྱུས་བཅོས་ལྷད་མེད་པ་རྣམས་དངོས་སྒྲུང་ཡིན་དགོས་པར་བདག་འདོད་པས་འདི་དང་རྟོག་བཟོའི་སྒྲུང་དང༌། དེ་བཞིན་སྤྱིར་བཏང་གི་མི་སྣའི་ལོ་རྒྱུས་མ་ནོར་བར་མཛོད།\nདེ་མིན་སྐབས་དུས་དེའི་རང་བཙན་དུས་དེབ་དང༌། དྷ་སའི་ཕོ་ཉ། བོད་མིའི་རང་དབང༌། མིག་འབྱེད་གསར་ཤོག ཤེས་བྱ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་སྒྲུང་རྩོམ་བཀོད་པ་ཡང་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་རེ་རེ་བཞིན་འདིར་འགོད་པར་མི་ལང་ངོ༌།།\n༡༽ དུས་སྐབས་འདིའི་བརྩམས་སྒྲུང་རྣམས་གཙོ་བོ་སྐབས་དེའི་བཙན་བྱོལ་གྱི་མི་ཐོག་གཉིས་པ་འཚར་ལོང་ཡོང་བཞིན་པའི་དགོས་མཁོར་སྒྲུང་དཔེ་མང་པོ་དགོས་པའི་ངོས་འཛིན་ཐོབ་སྟེ། གཞུང་དང་ཚོགས་སྡེ་ཁག་གིས་བསྐུལ་མ་གནང་བར་བརྟེན་ནས་བྱུང་འདུག\n༢༽ དུས་སྐབས་འདིའི་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཕལ་མོ་ཆེ་ནང་ཆོས་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཁྱེན་ཡོན་མཐོན་པོ་ཡོད་པ་ཡིན་ཡང༌། སྒྲུང་རྩོམ་རྣམས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ཧ་ཅང་ཤུགས་ཆེ་བསྟུན་པའི་མངོན་ཚུལ་ལྡན།\nག༽ དུས་རིམ་གསུམ་པ། ༡༩༩༠ ཚུན་གྱི་འཕེལ་རིམ།\nདུས་རིམ་འདིའི་ནང་གཅིག་ནས་བཙན་བྱོལ་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་ལེགས་སུ་སོང་བ་དང༌། གཉིས་ནས་གཞུང་དང་ཚོགས་སྡེ་ཁག་གིས་སྐུལ་དེད་གནང་བ། གསུམ་ནས་བོད་ནས་ཤེས་ལྡན་པ་མང་པོ་ཞིག་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་བ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བཙན་བྱོལ་ནང་རྩོམ་རིག་གི་རླབས་རྒྱུན་གསར་པ་ཞིག་འཕྱུར་ཞིང༌། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་དུས་དེབ་མང་པོ་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་དུ་བྱུང་བ་ནས་འགོ་ཚུགས་པ་དཔེར་ན། ༡༩༩༠ ལོར་གངས་རྒྱུན་ཞེས་པའི་རྩོམ་རིག་དུས་དེབ་དང༌། ཕ་ཡུལ་ན་གཞོན་བརྙན་དེབ། ལྗང་གཞོན་དུས་དེབ་བཅས་བཏོན་པ་དང༌། ༡༩༩༢ ལོར་སྐུལ་བའི་གཏམ་དང༌། རླབས་ཕྲེང༌། ༡༩༩༣ ལོར་གངས་ལྗོངས་བྱིས་པའི་བརྙན་དེབ་དང། སུད་སི་བོད་རིགས་མི་མང་གི་གསར་འཕྲིན། གཡུ་མཚོ། ཏི་སེའི་འོད་ཟེར། བོད་ཀྱི་ཕོ་ཉ། གངས་ཅན་རོལ་སྟེགས། ༡༩༩༤ ལོར་གངས་རིའི་ལང་ཚོ་དང༌། ༡༩༩༥ ལོར་རྩམ་པ། ལྡུམ་ར། ༡༩༩༦ ལོར་བློ་གསལ་རྩོམ་རིག་དགའ་ཚལ་དང་། སྨན་རྩིས། ༡༩༩༧ ལོར་སྒྲོལ་མ་དང་། རྩོམ་རིག་གི་གྲུ་ཁ། སྨྱུག་གསར། ནོར་མཛོད། ༡༩༩༨ ལོར་ནོར་འོད་དང་། ནོར་རྒྱུན། ཞི་བདེའི་མཆོད་སྤྲིན། ཤཱཀྱའི་འོད་སྣང༌། ༡༩༩༩ ལོར་མཐོ་སྒང་གི་རྒྱབ་མདུན་དང་། ༢༠༠༠ ལོར་ བོད་ཀྱི་ཚན་རིག་དུས་དེབ་དང༌། ༢༠༠༡ ལོར་སྔ་འགྱུར་གླེང་སྟེགས༌དང་། བགྲེས་པོའི་འབེལ་གཏམ། ཤེས་རིག ལྷོ་མཐའི་ཁ་བ། ཆོས་རའི་ནང་གི་དྷིའ་སྐད། ཁ་བའི་མེ་ཏོག གངྒའི་བཞད་སྒྲ། དཔྱད་རྩོམ་རིག་པའི་རྩལ་ཕྲེང༌། མདུན་བསྐྱོད། ༢༠༠༢ ལོར་གངས་ལྷ་མེ་ཏོག ༢༠༠༣ ལོར་པདྨའི་རང་མདངས། ངེས་དོན་ཆོས་འཁོར། ལ་རྩེ། ༢༠༠༤ ལོར་ང་ཚོའི་བོད་ཅེས་པ་དང༌། ཁ་བ། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉི་མ། ཝཱཎའི་རིགས་རླབས། སྲོང་བཙན་ཚངས་དབྱངས། ༢༠༠༥ ལོར་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུ། ཐེའུ་གསར། ཆོས་དུང་དཀར་པོ། ༢༠༠༦ ལོར་རྒྱང་འབོད་དང༌། སྐྱ་རེངས་ན་གཞོན་བརྙན་དེབ། གངས་རི་དཀར་པོའི་བརྗིད་སྒྲ། འོད། ༢༠༠༧ ལོར་ཀུན་དགའི་སྐྱེད་ཚལ། ༢༠༠༨ ལོར་དུས་འགྱུར་དང༌། དཔྱིད་ཀ། མཐོ་སྒང་གི་ཉི་ཟེར། ༢༠༠༩ ལོར་མུན་སེལ་ཉི་ཟླ་སོགས་དུས་དེབ་བདུན་ཅུ་སྐོར་ཐོན་ཡོད།\nདུས་རིམ་འདིའི་ནང་བརྩམས་སྒྲུང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཐོན་ཡོད་པ་དཔེར་ན། ༡༩༩༥ ནས་ ༡༩༩༨ བར་གྱི་དུས་ཡུན་ནང་ལོ་རེར་ཆ་སྙོམ་བརྩམས་སྒྲུང་ ༥༠ ནས་ ༨༠ ཙམ་རེ་ཐོན་ཡོད་པ་དང༌། བརྩམས་སྒྲུང་མང་ཤོས་ཐོན་སའི་རྩམ་པ་དུས་དེབ་གཅིག་པུར་མཚོན་ན། ༡༩༩༥ ནས་ ༢༠༠༨ བར་བརྩམས་སྒྲུང་ ༡༠༠ ལ་ཉེ་བ་སྤེལ་ཡོད།\nདུས་ཡུན་འདིའི་རིང་ཀླུ་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ་དང་ཆབ་བྲག་ལྷ་མོ་སྐྱབས། རྔ་བ་ཆོས་གྲགས། རྔ་བ་ཤེས་རབ་སོགས་ཀྱི་བརྩམས་སྒྲུང་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བཏོན་པར་མ་ཟད། པདྨ་ཚེ་དབང་ཤཱསྟྲི་དང་པདྨ་འབུམ། སྐལ་བཟང་ལྷ་མོ། སེར་རྒྱའི་བློ་རྒྱམ་སོགས་ཀྱིས་སྒྲུང་འབྲིང་ཡང་སྤེལ་ཡོད།\nདུས་ཡུན་འདིའི་རིང་བརྩམས་སྒྲུང་སྤེལ་མཁན་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་རྒྱུན་མཐུད་དུ་སྤེལ་མཁན་དེ་ཙམ་བྱུང་མེད། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ནས་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་སྒྲུང་རྩོམ་མཁན་ནི་ཀླུ་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀའམ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ལྷ་མོ་སྐྱབས་སམ་ཆབ་བྲག་ཕོ་ཉ། སྐལ་བཟང་ལྷ་མོ། པདྨ་འབུམ། པདྨ་ཚེ་དབང་ཤཱསྟྲི། སྐལ་བཟང་མཁས་གྲུབ་སོགས་ཡིན།\nཀླུ་སྨྱོན་གྱི་བརྩམས་སྒྲུང་ཁག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་ཐད་མདུན་མཆོངས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་ཅིང༌། ལྷ་མོ་སྐྱབས་ཀྱི་སྒྲུང་རྩོམ་ཁག་གི་བསྟན་དོན་རྣམས་འཚོ་བ་དངོས་དང་ཉེ་ཞིང་བསླབ་བྱ་དང་བློ་སྟོབས་སྤེལ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། སྐལ་བཟང་ལྷ་མོའི་བརྩམས་སྒྲུང་མང་པོ་མེད་ཀྱང་གང་ཡོད་པ་རྣམས་ཡིད་འགུལ་ཐེབས་དགོས་པ་ཡོད། པདྨ་འབུམ་གྱི་བརྩམས་སྒྲུང་ཕལ་མོ་ཆེ་དངོས་འབྲིའི་བརྩམས་སྒྲུང་ཡིན་ཞིང༌། དེ་དག་ཚིག་ཉུང་ཞིང་རྡོག་ལ་སྒྲིལ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། པདྨ་ཚེ་དབང་གི་སྒྲུང་རྩོམ་རྣམས་བཙན་བྱོལ་གྱི་འཚོ་བ་དང་ཐག་ཉེ་བ་ཡིན། སྐལ་བཟང་མཁས་གྲུབ་ནི་མི་ལོ་ ༡༨ ཙམ་རིང་བྱིས་པར་ཆེད་དུ་དམིགས་ཏེ་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་མཁན་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། ཁོང་གིས་བྲིས་པ་རྣམས་གོ་བདེ་ཞིང་མཚར་ཉམས་ཆེ་ལ་རི་མོའི་གཞོགས་འདེགས་བཀོལ་མཁས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།\nདུས་ཡུན་འདིའི་རིང་དངོས་སྒྲུང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཁ་ཤས་ཐོན་ཡོད་པ་ལས་གཅིག་ནི་ ༡༩༩༨ ལོར་ཐུབ་བསྟན་མཁས་བཙུན་གྱིས་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་དཀའ་སྡུག་འོག་གི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་ཞེས་པ་ཞིག་བརྩམས་ཡོད་པ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། དེའི་ནང་བྱུང་རིམ་མང་པོ་ཞིག་ཞིབ་བརྗོད་དང་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་གི་གནས་སྟངས་བརྐོས་འབྲི་བྱས་ཏེ། དཀའ་སྡུག་ཆེ་བའི་དུས་རིམ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཞིག་བཞེངས་ཐུབ་ཡོད། ད་ཆ་དེབ་དེ་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་པར་སྐྲུན་གནང་འདུག དེ་མིན་པདྨ་འབུམ་གྱི་དྲན་ཐོ་སྨིན་དྲུག་སྐེ་འཁྱོག་ཀྱང་དངོས་སྒྲུང་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཞིག་རེད།\n༡༽ དུས་རིམ་འདིའི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་མཚོན་ཐབས་ཐད། དེང་རབས་ནུབ་ཕྱོགས་བརྩམས་སྒྲུང་གི་ལེགས་ཆ་བླངས་ཏེ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐད་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་སོང་ཡོད།\n༣༽ བརྗོད་བྱའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀྱི་འཚོ་བ་དང༌། ཆབ་སྲིད། བརྩེ་དུང༌། མཚང་འབྲུ་སོགས་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་དེ་དག་སོ་སོའི་གནས་ཚད་གཏིང་ཟབ་པོ་མིན།\n༤༽ དགའ་འོས་པ་ཞིག་ལ་དུས་མཚམས་འདིའི་ནང་བྱིས་སྒྲུང་དམིགས་བསལ་གྱིས་མང་པོ་ཐོན་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ནི་གཙོ་བོ་བོད་གཞུང་དང་བོད་ཕྲུག་ཁྱིམ་སྡེ། སཾ་བྷོ་ཊ་བོད་སློབ་སོགས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་འགན་ཁུར་བླངས་པའི་འབྲས་བུ་རེད།\n༥༽ དུས་རིམ་འདིའི་ནང་བརྩམས་སྒྲུང་སྤེལ་མཁན་ཕལ་མོ་ཆེ་བོད་ནས་གསར་དུ་འབྱོར་བའི་གཞོན་སྐྱེས་མི་རབས་གསར་པ་ཡིན་ལ། སྐལ་བཟང་ལྷ་མོས་མཚོན་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་བུད་མེད་ཀྱང་ཁ་ཤས་ཀྱང་བྱུང་ཡོད།\n༡༽ གོང་གསལ་དུས་རིམ་གསུམ་དེའི་སྔ་ཕྱིའི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་འཕེལ་རིམ་ཐད་སྤྱིར་བཏང་འབྲེལ་བ་ཡོད་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང༌། དུས་རིམ་སོ་སོའི་བརྩམས་སྒྲུང་སྔ་མ་སྔ་མ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་གཞི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའམ། སྔ་མས་ཕྱི་མར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་ལྟ་བུའི་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད་པའི་སྣང་ཚུལ་མངོན་གསལ་དུ་སྣང་བ་དེས། བརྩམས་སྒྲུང་དེ་ཚོ་གློ་བུར་གློ་བུར་དུ་ཐོལ་གྱིས་བྱུང་བ་འདྲ་བ་ལས། རྩོམ་རིག་འཕེལ་རིམ་གྱི་རླབས་རྒྱུན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཐུབ་མེད་པ་ནི་ཞན་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་སྣང༌།\n༢༽ དུས་རིམ་གསུམ་ཀའི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་བརྗོད་བྱའི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་སུ་དངོས་སུ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པའི་འཚོ་བ་དངོས་རྣམས་གསལ་རྗེན་དུ་མཚོན་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་ཞིང༌། མཚོན་བྱའི་ནང་དོན་གྱི་ཟབ་ཚད་དང་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ལའང་སྤྱིར་འཛམ་གླིང༌། བྱེ་བྲག་རང་ཉིད་གནས་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ། ཡང་སྒོས་གཞིས་བཞུགས་རྩོམ་པ་པོའི་བརྩམས་སྒྲུང་ལ་ལྟོས་ཏེ་བསྡུར་ན་སྤོབས་པ་བྱེད་འོས་པའི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་ཙམ་མི་ལྡན།\n༣༽ དུས་རིམ་གསུམ་ཀའི་ནང་སྒྲུང་རྩོམ་རྒྱུན་མཐུད་དུ་འབྲི་མཁན་ཧ་ཅང་དཀོན་ཞིང༌། ལྷག་པར་བརྩམས་སྒྲུང་རིང་གྲས་དང་འབྲིང་གྲས་སྤེལ་མཁན་ཤིན་ཏུ་དཀོན།\n༤༽ དུས་རིམ་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་སྐབས་ཀྱི་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཧ་ལམ་ཡོངས་རྫོགས་བོད་ནང་འཁྲུངས་ཤིང་བོད་ནང་སློབ་གཉེར་གནང་མྱོང་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཤིང༌། དུས་རིམ་གསུམ་པའི་སྐབས་སུ་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཁོངས་ནས་པདྨ་ཚེ་དབང་ཤཱསྟྲི་དང་མཚར་སྒྲུང་སྤེལ་མཁན་འཇམ་དབྱངས་བསྟན་འཛིན་ཤཱསྟྲི་ལྟ་བུའི་བཙན་བྱོལ་ནང་སྐྱེ་འཚར་བྱུང་བ་ཉུང་ཤས་ཕུད་ཕལ་མོ་ཆེ་བོད་ནས་བཙན་བྱོལ་ལ་གསར་དུ་སླེབས་པའི་གྲས་ཡིན། དེས་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གིས་བོད་ཡིག་གི་ཐོག་ནས་བརྩམས་སྒྲུང་སྤེལ་ཐུབ་པའི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་ཐུབ་མེད་པའམ་བྱེད་ཐུབ་ཚད་ཧ་ཅང་ཞན་པ་དེ་མཚོན་གྱི་ཡོད།\n༥༽ དུས་རིམ་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་དུས་རིམ་མཐའ་མའི་བརྩམས་སྒྲུང་རྣམས་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་ནས་བལྟས་ཚེ། གནའ་བོའི་བོད་རང་གི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བཟང་པོ་ཁག་རྒྱུན་འཛིན་ཐུབ་མེད་པར་མ་ཟད། དེང་རབས་བརྩམས་སྒྲུང་གི་གནས་ཚད་ཀྱང་ཞན་པ་བཅས་སོ།།\nབཙན་བྱོལ་ནང་ ༡༩༩༠ ཚུན་གྱི་དུས་དེབ་ཁོ་ན་བརྩིས་ནའང་དུས་དེབ་མི་འདྲ་བ་གྲངས་ ༧༠ སྐོར་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་དག་གི་ཁོངས་སུ་རྒྱུན་མཐུད་ངང་དུས་ཐོག་ཏུ་ལོ་རེར་ཐེངས་གཉིས་ལས་མང་བ་འདོན་སྤེལ་ཐུབ་པའི་རྩོམ་རིག་དུས་དེབ་ཧ་ལམ་གཅིག་ཀྱང་མེད། དེས་གཅིག་ནས་བཙན་བྱོལ་གྱི་རྩོམ་པ་པོའི་ནུས་ཤུགས་ཁ་གྲམ་འགྲོ་བ་དང༌། གཉིས་ནས་ཀློག་པ་པོ་ཚོས་གཅིག་གྱུར་གྱི་ངོས་འཛིན་དང་དགའ་མོས་ཐོབ་སའི་རྩོམ་རིག་དུས་དེབ་བསྐྲུན་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་ཆགས་པ་ཙམ་མ་ཟད། ལྷག་པར་བརྩམས་སྒྲུང་དང་སྙན་ངག་རིང་གྲས་སྤེལ་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་ཆགས་ཡོད།\nསྤྱིར་བཏང་རྩོམ་རིག་ཅེས་པ་དེ་རྩོམ་པ་པོས་རྩོམ་ཡིག་བརྩམས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཙམ་ལ་གོ་བ་མ་ཡིན་པར། རྩོམ་པ་པོའི་རྩོམ་ཡིག་དེ་བརྒྱུད་ལམ་ཞིག་བརྒྱུད་དེ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཁྱབ་པ་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་དེ་ལ་གདེང་འཇོག་གིས་ཡང་བསྐྱར་རྩོམ་པ་པོར་ལེགས་སྤེལ་ཉེས་འགོག་གི་སྐུལ་མ་ཐེབས་པའི་འཁོར་རྒྱུག་ཅིག་ལ་གོ་དགོས་ཤིང༌། དེ་འདྲའི་འཁོར་རྒྱུག་ཅིག་གྲུབ་མིན་གྱི་གཙོ་གནད་ནི་དུས་དེབ་རེད།\nལྷག་པར་བརྩམས་སྒྲུང་ལ་མཚོན་ན། སྒྲུང་ཤིན་ཏུ་ཐུང་ཐུང་གི་རིགས་མ་གཏོགས་དེ་མིན་རྣམས་དུས་དེབ་གཅིག་གི་ཐོག་ཆ་ཚང་ཤོང་དཀའ་བར་བརྟེན། དུས་དེབ་འདོན་ཐེངས་མང་པོའི་ཐོག་མུ་མཐུད་འདོན་དགོས་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་དུས་དེབ་རྣམས་ལོ་རེར་ཐེངས་གཉིས་གསུམ་ལས་མང་བ་རྒྱུན་མཐུད་དུ་མ་ཐོན་ཚེ། སྒྲུང་གཅིག་དུམ་བུ་ཁ་ཤས་སུ་བགོས་ཏེ་མུ་འགོད་བྱས་པ་དེས་སྒྲུང་དེའི་བྱེད་ལས་ལ་ཕན་རྒྱུ་ལས་ལྡོག་སྟེ་གནོད་ཀྱི་ཡོད།\nམ་གཞི་དེང་སྐབས་དྲྭ་ལམ་དུ་རང་རང་གི་བརྩམས་སྒྲུང་ཐད་ཀར་སྤེལ་ཆོག་ཀྱང༌། དཔལ་འབྱོར་དང་འཕྲུལ་ལས་ལག་རྩལ་སོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་མ་ཚང་དབང་གིས་དྲྭ་ལམ་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་དེ་དུས་ཡུན་གང་ཙམ་རིང་བོད་མི་བྱིངས་ཀྱིས་བཀོལ་སྤྱོད་མི་ཐུབ་པ་དོན་དངོས་རེད། དེར་བརྟེན་བཙན་བྱོལ་གྱི་རྩོམ་རིག་སྤྱི་དང་ཡང་སྒོས་བརྩམས་སྒྲུང་གིས་མཚོན་པའི་རྩོམ་ཡིག་རིང་གྲས་དུས་ཐོག་སྤེལ་སའི་གཏན་འཇགས་དུས་དེབ་ཡག་པོ་ཞིག་དགོས་པ་ནི་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་སུ་སྣང་།\nརང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མཁས་པ་དང་མཁས་དབང་གི་གདན་གྲལ་དུ་འཁོད་པའི་ཁོངས་སུ་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་དག་མཁས་པ་དང་མཁས་དབང་གི་གདན་གྲལ་དུ་གདན་དྲངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁོང་ཅག་གིས་བརྩམས་སྒྲུང་བརྩམས་པས་མ་ཡིན་པར། དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་བ་དང་གསུང་བཤད་གནང་བ་སོགས་ཀྱིས་རེད། དེར་བརྟེན་ད་ཕན་བརྩམས་སྒྲུང་བྲིས་ཏེ་མིང་གྲགས་བྱུང་བ་ཕལ་མོ་ཆེ་རིམ་པས་དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་མཁན་དང་ སྲིད་དོན་པ་སོགས་སུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད།\nདོན་དངོས་སུ་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་བ་ནི་སྔར་མེད་པའི་ངག་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་གསར་དུ་བསྐྲུན་པ་ཡིན་ཞིང༌། དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་བ་ནི་ཡོད་པ་ཞིག་ལ་དཔྱད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་པས། སྔ་མ་ཕྱི་མ་ལས་གཟི་བརྗིད་དང་བྱས་པ་ཆེ་བ་མིན་རུང་ཆུང་བ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན། དེར་བརྟེན་རང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གསར་རྩོམ་གནང་མཁན་སྤྱི་དང་ཡང་སྒོས་བརྩམས་སྒྲུང་གསར་རྩོམ་གནང་མཁན་ཚོར་ཐུགས་སྣང་གིས་མཁས་པའི་ཚོགས་གྲལ་དུ་གདན་ཞུ་དང༌། ལོ་སོ་སོར་བརྩམས་སྒྲུང་ལེགས་ཤོས་དཔྱད་འདེམས། ཕུལ་བྱུང་བརྩམས་སྒྲུང་རྣམས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་པར་སྐྲུན་སོགས་བརྩམས་སྒྲུང་དང་བརྩམས་སྒྲུང་སྤེལ་མཁན་ལ་ཆེ་མཐོང་གནང་ཐུབ་ན་ཕན་ཁྱད་ཡོང་ས་རེད་སྙམ།\n༡༩༨༩ ཕན་གྱི་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་དེབ་ནང་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་སྦྱོང་གི་ནང་དོན་ཉུང་ཤས་ལས་མེད་ཅིང༌། གང་ཡོད་པ་རྣམས་གཙོ་བོ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་སྟངས་སྐོར་ཡིན། དེ་རྗེས་ལོ་རབས་དགུ་བཅུ་པའི་ནང་བཏོན་པའི་སློབ་དེབ་ཁག་གི་ནང་ཇི་བཞིན་བརྗོད་པའི་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་སྟངས་སོགས་རྩོམ་འབྲིའི་ཤེས་བྱ་གསར་དུ་བསྣན་ཡོད་ཅིང༌། སློབ་དེབ་དེ་དག་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་འོག་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་ན་གཞོན་མང་པོ་ཞིག་རྩོམ་རིག་ལ་དགའ་མོས་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་དུས་ཐུང་ལོ་བཅུ་གྲངས་ནང་སློབ་གྲྭའི་དུས་དེབ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཐོན་པ་དང་དེ་དག་གི་ཐོག་ཏུ་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་རྩོམ་ཡིག་མང་པོ་སྤེལ་བའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན་སློབ་ཚན་དེ་ཚོའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆུང་ཆུང་མིན། ལྷག་པར་སྐབས་དེའི་བཙན་བྱོལ་གྱི་དགེ་རྒན་ཕལ་མོ་ཆེ་རྩོམ་རིག་ལ་མྱོང་རྒྱུས་ཞན་པས་རྩོམ་རིག་སློབ་ཚན་དེ་དག་དམིགས་ཡུལ་དང་འཚམས་པར་སློབ་ཁྲིད་ཡག་པོ་ཞིག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ཀྱང་སློབ་དེབ་ནང་རྩོམ་རིག་གི་སློབ་ཚན་ཇེ་མང་དུ་བཏང་བ་ཙམ་གྱིས་སློབ་ཕྲུག་གི་ཐོག་ཏུ་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་དེ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་ཡ་མཚན་དགོས་པ་ཞིག་རེད།\nའོན་ཀྱང་ཉེ་ལམ་གྱི་སློབ་དེབ་གསར་པ་ཁག་གི་ནང་རྩོམ་རིག་གི་སློབ་ཚན་ཇེ་ཉུང་དུ་བཏང་ཡོད་པའི་མཐོང་ཚུལ་ཕྲན་ལ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ནི་རྩོམ་རིག་ཡར་རྒྱས་ལ་འགོག་རྐྱེན་ཆགས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འགོག་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་རེད། སྐད་ཡིག་ཅེས་པ་དེ་དོན་དངོས་སུ་སྐད་ཡིག་དེའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་སྦྱངས་པ་ཙམ་གྱིས་བྱང་ཆུབ་པར་གྱུར་ཐུབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། སྐད་ཡིག་དེའི་སྙན་ཆའམ་སྐད་ཡིག་དེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་བསྐྲུན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་དག་གི་རོ་བཅུད་མྱོང་ཐུབ་པ་དང༌། རོ་བཅུད་དེ་ལྡན་གྱི་བརྩམ་བྱ་གསར་རྩོམ་བྱེད་ཐུབ་ན་གཞི་ནས་སྐད་ཡིག་དེར་བྱང་ཆུབ་པར་གྱུར་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཕྲུ་གུ་ཚོར་ཆུང་དུས་ནས་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ཙམ་བསླབས་པས་མི་ཆོག་པར་སློབ་རིམ་སོ་སོ་དང་འཚམས་པའི་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་སྦྱོང་གི་སློབ་ཚན་ཡང་གང་མང་བཀོད་སྒྲིག་གནང་དགོས་པ་དེ་ཕྲུ་གུའི་སྐད་ཡིག་ཡར་རྒྱས་དང་རིག་གཞུང་གི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོ་ཚུགས་པ། མིང་ཚིག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཆགས་པ། ལྷག་པར་རང་གི་བསམ་ཚུལ་དང་འཆར་སྣང་རྣམས་ནོར་འཆུག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་སྨྲ་བརྗོད་དང་འབྲི་སྤེལ་ཐུབ་རྒྱུར་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་རེད། དེ་ལྟར་བྱས་ན་གཞི་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་སྐྱེ་འཚར་བྱུང་བའི་བོད་ཕྲུག་གི་ཞིང་ས་ནས་རྩོམ་རིག་གི་ལོ་ཏོག་སྨིན་པའི་རེ་བ་ཡོད་པ་རེད་ལ། ཕྱོགས་གཞན་ནས་བཤད་ན་ཉུང་མཐར་ཡང་བཙན་བྱོལ་ནང་བོད་ཡིག་གི་བརྩམས་ཆོས་བལྟ་ཀློག་བྱེད་མཁན་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་ཐུབ་ཀྱི་རེད།\nདེ་བཞིན་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་གྱི་འོས་སྦྱོང་དང་ལས་ཞོར་ཟབ་སྦྱོང་གོ་སྒྲིག་བྱེད་སྐབས་ངེས་པར་རྩོམ་རིག་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་གཙོ་གནད་རྣམས་སློབ་སྤེལ་དགོས་པ་ཧ་ཅང་གནད་ཆེན་རེད། ཁོ་བོ་རང་ངོས་ནས་གོང་གསལ་དོན་གནད་གཉིས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་དུ་མཐོང་ནས་ད་ཕན་གླེང་བཤད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ལ། དེ་སྔ་འགལ་རྐྱེན་ཇི་ཡོད་ ལ་མ་འཛེམས་པར་འཛིན་རིམ་དྲུག་པ་ཡན་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ལ་ལོ་རེར་རྩོམ་རིག་འགྲན་བསྡུར་རེ་གོ་སྒྲིག་གིས་སྨྱུག་གསར་ཞེས་པའི་དུས་དེབ་རེ་འདོན་དགོས་པའི་གྲོས་འདོན་དང་དུས་ཡུན་གང་ཙམ་རིང་དུས་དེབ་དེའི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ཁུར་བླངས་ཤིང༌། དེ་བཞིན་དགེ་རྒན་ཚོར་ཆེད་དུ་དམིགས་ནས་ཤེས་རིག་ཅེས་པའི་དུས་དེབ་གསར་འདོན་བྱ་དགོས་པའི་གྲོས་འདོན་དང༌། དུས་ཡུན་གང་ཙམ་རིང་དུས་དེབ་དེའི་རྩོམ་སྒྲིག་པའི་ཁུར་བླངས་པ་ཡིན། ཁོ་བོའི་བསམ་ཚུལ་ལྟར་ན། འདི་ལྟར་ཕྱོགས་མང་པོ་ནས་གོམ་པ་རིམ་བགྲོད་གནང་ཚེ་བཙན་བྱོལ་གྱི་གཞོན་སྐྱེས་ཚོའི་ཁྲོད་རྩོམ་རིག་གི་རྩ་བ་ཚུགས་ཐུབ་ཀྱི་རེད་སྙམ་ལ། དེ་ལྟར་བྱུང་ན་བརྩམས་སྒྲུང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གནད་དོན་ཡང་ཐག་གཅོད་ཐུབ་ངེས་རེད་སྙམ།\n༡༽ བཙན་བྱོལ་གྱི་བརྩམས་སྒྲུང་ཁག་གི་བརྗོད་བྱ་ཕལ་མོ་ཆེ་ནི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་ཐག་རིང་བའི་སྐྱོན་ཆ་ཆེ། དཔེར་ན། གཞིས་ལུས་བོད་མིའི་རང་དབང་བྲལ་བའི་འཚོ་བ་དང་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་ལ་མ་ལྟོས་པར་འཐབ་རྩོད་བྱས་ཚུལ། བཙན་བྱོལ་བོད་མིས་ངོ་ཤེས་པ་ས་དང་གནམ་ལས་མེད་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཞིག་ཏུ་དཀའ་ངལ་བརྒྱ་ཕྲག་ལ་མ་འཛེམས་པར་བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་གསར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་བྱུང་བ་སོགས་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ཆེན་པོ་རྣམས་བརྩམས་སྒྲུང་གིས་མཚོན་པ་ཧ་ལམ་མེད་ལ། བཙན་བྱོལ་དུ་ཡོང་ཚུལ་དང་གནམ་གཤིས་མ་འཕྲོད་པ་ལྟ་བུའི་དོན་ཆུང་རྣམས་གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མཚོན་པའང་དཀོན། འོ་ན་གང་བྲིས་འདུག་ཅེ་ན། གྲྭ་པས་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་གི་སྐོར་བྲིས་ཤིང༌། མི་སྐྱས་བླ་ཆེན་མི་ཆེན་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་མ་འགྲིགས་མ་འཐུས་ལུགས་ཀྱི་འཁང་ར་དང་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་སྐོར་བྲིས་པ་ཤས་ཆེ། འདི་ལྟར་ང་ཚོའི་རྩོམ་ཡིག་གི་ཁ་ཕྱོགས་དེ་ཁ་གཡབ་གཡབ་ཀྱི་གོལ་ལམ་ཞིག་ཏུ་འཕྱན་འགྲོ་བ་ལས། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཏིང་རིམ་དུ་འཛུལ་ནས་དངོས་དོན་འབྲི་མཁན་ཧ་ཅང་དཀོན་པར་སྣང༌།\nདེར་བརྟེན་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཚོས་དང་པོ་རང་རང་གནས་ཡུལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་དངོས་ནང་ཟབ་ཞུགས་བྱས་ཏེ་འབྲི་དགོས་པ་དཔེར་ན། གྲྭ་བཙུན་ཚོས་གྲྭ་བཙུན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་འབྲི་དགོས་པ་དང༌། མི་སྐྱ་ཚོས་འཁང་ར་དང་སྐྱོན་བརྗོད་ཙམ་ལ་མགོ་མ་འཁོར་བར་རང་ཉིད་གནས་ཡུལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འདས་མ་འོངས་ད་ལྟ་གསུམ་གྱི་གནད་དོན་ལ་རྒྱ་ཆེ་ས་དང་གཏིང་ཟབ་ས་ནས་བསམ་གཞིགས་ཀྱིས་འབྲི་དགོས། དེ་ལྟར་བྱེད་པར་རང་རེར་རྒྱུ་ཆ་ཧ་ཅང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད་པ་སྟེ། ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་མི་དགོས་པར་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རྒན་གསོ་ཁང་གི་རྒན་འཁོག་དང༌། གསར་འབྱོར་བ། ཆབ་སྲིད་བཙོན་པ་སོགས་སུ་འདྲ་ཞིག་ལ་བཅར་འདྲི་བྱས་ནའང་མི་སེམས་འགུལ་བའི་བརྩམས་སྒྲུང་གི་རྒྱུ་ཆ་འབེལ་འབེལ་ལྷུག་ལྷུག་འབྱུང་བར་ཐེ་ཚོམ་ཅི་ཡང་མེད།།\n༢༽ ལྷག་པར་བོད་ནང་གི་རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་དབང་གིས་འབྲི་མི་ཐུབ་པ་དང་འབྲི་བར་དཀའ་ངལ་ཡོད་སའི་བརྗོད་དོན་ལ་བཙན་བྱོལ་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་གིས་འབྲི་དགོས། འདི་ནི་རང་ཅག་བཙན་བྱོལ་དུ་གནས་པའི་དགོས་དོན་ཡིན་ལ་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་འགན་འཁྲི་ཞིག་ཀྱང་རེད།\n༣༽ རང་ཅག་གི་གནས་ཡུལ་ཕྱི་རྒྱལ་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཡིན་པས་གནས་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཕུལ་བྱུང་རྩོམ་རིག་གི་ལེགས་ཆ་བླངས་ཏེ་གསར་རྩོམ་བྱེད་དགོས། དཔེར་ན། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་མང་ཆེ་བའི་གནས་ཡུལ་རྒྱ་གར་ལ་མཚོན་ན། རྩོམ་རིག་གི་ཆ་ནས་ཤར་ཕྱོགས་ཨེ་ཤ་ཡ་ཙམ་མ་ཟད་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ཏུའང་ཤུགས་རྐྱེན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། དཔེ་སྐྲུན་གྱི་རང་དབང་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་དབང་གིས་འཛམ་གླིང་གི་དཔེ་དེབ་གྲགས་ཅན་ཡོད་དོ་ཅོག་རིན་གོང་ཧ་ཅང་ཁེ་བོར་ཉོ་སྒྲུབ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། འདི་དག་ནི་མཐུན་རྐྱེན་ཧ་ཅང་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་པས་གོ་སྐབས་དམ་འཛིན་གྱིས་གནས་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཕུལ་བྱུང་རྩོམ་རིག་གི་ལེགས་ཆར་སློབ་སྦྱོང་གིས་རང་གི་རྩོམ་རིག་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཚེ། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཡར་རྒྱས་ལ་ཕན་ཐོགས་ངེས་ཅན་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།\n༤༽ ང་རང་ཚུད་པའི་བཙན་བྱོལ་གྱི་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཕལ་མོ་ཆེས་ད་ཕན་སྒྲུང་ཁ་ཤས་བྲིས་རྗེས་འཚོ་ཐབས་ཀྱི་གནད་དོན་གྱི་དབང་གིས་སམ། ཡང་ན་འཚོལ་སྙེགས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་འགྱུར་བ་སོང་ནས་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་སྒྲུང་རྒྱུན་མཐུད་དུ་འབྲི་ཐུབ་མཁན་ཧ་ལམ་བྱུང་མེད། ངས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་རང་ཉིད་ཅིའི་ཕྱིར་གསར་རྩོམ་གྱི་ལམ་དུ་མུ་མཐུད་ནས་ཞུགས་མ་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱེད་མྱོང༌། ངའི་གྲོགས་པོ་ལྷ་མོ་སྐྱབས་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཆེད་ལས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་བྱེད་འདོད་ཡོད་ལུགས་གསུངས་ཡོད་ཀྱང་ང་ཚོ་ཚང་མར་དེ་འདྲའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་མེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ནི། གཅིག་ནས་རང་རེའི་མི་འབོར་ཉུང་བ་དང༌། གཉིས་ནས་མི་འབོར་ཉུང་ངུ་དེའི་ནང་གི་ཡི་གེ་ཤེས་མཁན་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་བོད་ཡིག་ཤེས་མཁན་ཉུང་བ། གསུམ་ནས་བོད་ཡིག་ཤེས་མཁན་ཉུང་ཤས་དེའི་ནང་དུ་བོད་ཡིག་གི་དཔེ་དེབ་བལྟ་ཀློག་བྱེད་པའི་གོམས་གཤིས་ཡོད་མཁན་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བར་བརྟེན། བོད་ཡིག་དཔེ་དེབ་རྣམས་གྱོང་ཉོ་མཁན་གྱི་དངོས་རྫས་ཤིག་ལས། ཁེ་བཟང་ཡོད་པའི་ཚོང་རྫས་ཤིག་ཏུ་རྩ་བ་ནས་གྱུར་མ་ཐུབ་སྟབས། བོད་ཡིག་དཔེ་དེབ་གསར་རྩོམ་དང་པར་སྐྲུན་བྱེད་མཁན་རྣམས་སྦྱིན་བདག་གི་ངོ་ལ་བལྟས་ནས་སྡོད་དགོས་པ་ལས། སོ་སོའི་རྐང་པའི་ཐོག་ཏུ་ལངས་ཐུབ་པའི་གཞི་རྩ་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་རེད། ངས་ནི་ང་ཚོའི་མི་རིགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཉམ་ཐག་པ་དང་སྐྱི་གཡའ་དགོས་པ་ཟེར་བ་དེ་འདི་ག་རང་ལ་ངོས་འཛིན་གྱིན་ཡོད།\nའོན་ཀྱང་དེ་ཙམ་ཞིག་ལ་ཁ་འཕང་ལག་འཕྱིད་བྱས་པས་འགྲིག་གི་མ་རེད། བོད་ཀྱི་སྔོན་བྱོན་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་རྣམས་ལ། མནྜལ་ཞིག་དང་མཇལ་དར་ཞིག་ཕུལ་ནས་སྐུལ་མ་ཞུས་ཚེ་བསྟན་བཅོས་པུ་ཏི་གཅིག་གཉིས་རྩོམ་པའི་སྐུ་ལས་ལ་ཐུགས་འཛེམས་མཛད་མི་འདུག ད་ལྟ་ང་ཚོའི་མདུན་ལ་ཡོད་པའི་གསུང་རབ་རི་བོའི་གཏོས་ལ་འགྲན་པ་རྣམས་དེ་ལྟར་བརྩམས་པ་ལས། རྩོམ་ཡོན་དུ་སྒོར་མོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཐོབ་པའི་རེ་བས་མཛད་པ་རེད་མི་འདུག དེར་བརྟེན་རང་རེའི་རྩོམ་པ་པོ་སྤྱི་དང་ཡང་སྒོས་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཚོས་སྔོན་གྱི་མཁས་པ་ཚོའི་མཛད་པ་དང༌། ད་ལྟའི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་གཉན་འཕྲང་ཅན། མ་འོངས་པའི་རེ་གཏོད་བཅས་ལ་བསམས་ཏེ་སྙིང་ལ་རུས་པ་བཅུག་ནས་བརྩམས་སྒྲུང་རྒྱུན་མཐུད་དུ་འབྲི་དགོས་པ་དང༌། དེ་ཡང་ལྷ་རབ་བརྩམས་སྒྲུང་རིང་གྲས་འབྲི་བར་བརྩོན་དགོས་འདུག་ཅེས་སྙིང་ནས་ཞུ་བར་ཐལ།\n༥༽ ང་རང་དེ་སྔོན་ཚོར་སྣང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སྒྲུང་དང་སྙན་ངག་སོགས་འབྲི་མཁན་ཞིག་ཡིན། ངས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་དོ་སྣང་གིས་རང་ཉིད་ལ་དེའི་ཐད་ཚོར་སྣང་དྲག་པོ་ཞིག་འབྱུང་བར་བརྩོན་ཞིང༌། ཚོར་སྣང་དྲག་པོ་དེ་གཞི་བཟུང་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་གི་ཡོད། རྗེས་སུ་ང་རང་གཞུང་ཞབས་སུ་ཞུགས་རྗེས་ཉིན་ལྟར་ལས་དོན་རིགས་གཅིག་གི་ཐོག་དུས་ཚོད་གཏོང་དགོས་སྟབས་ཚོར་སྣང་དྲག་པོ་འབྱུང་བའི་སྐབས་ཉུང་ཞིང༌། དེའི་དབང་གིས་དུས་ཡུན་གང་ཙམ་རིང་ཅི་འབྲི་འདི་འབྲི་མེད་པར་གྱུར། རྗེས་སུ་གྲགས་ཅན་གྱི་བརྩམས་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་ཁ་ཤས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་ཐོས་རྗེས་ངས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཞན་ཆ་ཧ་གོ་སོང༌།\nཚོར་སྣང་དྲག་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་སྒྲུང་འབྲི་མཁན་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ངས་ད་ལྟ་འདི་ལམ་ཡག་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་མེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། བརྩམས་སྒྲུང་ནི་སྤྱིར་བཏང་ཉུང་ན་ཉིན་གཉིས་གསུམ་དང་མང་ན་ལོ་ངོ་བཅུ་གྲངས་རྒྱུན་མཐུད་དུ་འབྲི་དགོས་པའི་རྩོམ་གྱི་རིགས་ཤིག་རེད། སྒྲུང་རིང་པོ་ཞིག་འབྲི་བར་དགོས་མཁོ་གཙོ་བོ་དེ་ཚོར་སྣང་དྲག་པོ་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བ་སྟངས་སྙོམ་ཡིན། ཚོར་སྣང་དྲག་པོའི་རིགས་དེ་ལོ་དང་ཟླ་བ་ལྟ་ཅི་ཉིན་ཁ་ཤས་ཀྱང་རྒྱུན་མཐུད་དུ་གནས་དཀའ་བའི་ཆ་ནས་ཚོར་སྣང་དྲག་པོ་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་འབྲི་འགོ་བརྩམས་པའི་སྒྲུང་ཕལ་མོ་ཆེ་མཇུག་ཡག་པོ་ཞིག་མི་འཁྱོལ་བ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཡིན།\nསྤྱིར་སེམས་ཧ་ཅང་ཞུམ་པའི་སྐབས་དང་ང་རྒྱལ་སོགས་ཀྱིས་ཧ་ཅང་མྱོས་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་རུང་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟག་སྟེ་འཇུག་པའི་སྐབས་ཧ་ཅང་ཉུང་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་སེམས་ཚོར་སྟངས་སྙོམས་སུ་གནས་སྐབས་དོན་གང་ལའང་རྣམ་འབྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟག་ཅིང་དཔྱད་དེ་འཇུག་པའི་ནུས་པ་ཆེ་ཤོས་ལྡན་པར་བརྟེན། སེམས་ཚོར་སྟངས་སྙོམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྩོམ་བྲིས་ན་རང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་རྣམས་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བར་ལེགས་པར་མཚོན་ཐུབ་པ་དང༌། རྩོམ་སྔ་ཕྱི་ཀུན་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པར་གྱུར་ཐུབ། འོན་ཀྱང་སེམས་ཚོར་དྲག་པོའི་གནས་སྐབས་སུ་རྩོམ་བྲིས་ཚེ། ལྟར་སྣང་ལ་བྲོ་བ་ཆེ་ཆེ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་དོན་དམ་དུ་རྩོམ་མཁན་གཅིག་ཡིན་ཡང་དེའི་རྩོམ་ཡིག་ཡོངས་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་ཁྱད་ཆོས་མེད་པར་གྲོག་རོང་མང་པོ་འགྲིམས་པ་ལྟ་བུའི་འབར་འབུར་ཟང་ཟིང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཉེན་ཆེ་བར་སྣང༌།\nགཞན་ཡང་ཚོར་སྣང་དྲག་པོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་རྩོམ་འབྲི་མཁན་ཚོས། རང་རྒྱུད་ལ་ཚོར་སྣང་དྲག་པོ་ཡང་ཡང་རྒྱུན་མཐུད་དུ་འབྱུང་བའི་ཆེད་དུ་ཆང་རག་ཚོད་མེད་འཐུང་བ་དང༌། སྤྱོད་ཚུལ་ཁྱད་མཚར་འཛིན་པ་སོགས་ཚོར་སྣང་དེ་ག་རང་གི་ཆེད་དུ་སྨྱོ་འཁྲབ་བྱེད་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ངམ་ངམ་ཤུགས་སུ་འབྱུང་༼ལྟ་བའི་ཚད་མཐོན་པོར་སོན་ཏེ་སྤྱོད་ཚུལ་ཁྱད་མཚར་སྟོན་པ་རྣམས་འདིར་མ་ཐེ་༽བ་མང་དུ་སྣང་བ་འདི་ཡང་སྐྱོན་ཆ་ཞིག་ལས་ལེགས་ཆ་ག་ལ་ཡིན།\n༦༽ ང་རང་བོད་ནས་ཡོང་ཞིང་ལས་དོན་ཕལ་མོ་ཆེ་བོད་ཡིག་གི་ཐོག་ནས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངའི་བཟའ་ཟླ་ཡང་བོད་ནས་ཡོང་ཞིང་ད་ལྟ་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་རེད། ཁོང་གིས་ཚན་རིག་དང་ཨང་རྩིས་སོགས་སློབ་ཚན་ཡོངས་རྫོགས་བོད་ཡིག་གི་ཐོག་ནས་འཁྲིད་བཞིན་ཡོད། ངེད་གཉིས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚང་དུ་ཡོད་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༨༠ བོད་ཡིག་དཔེ་དེབ་ཡིན་ལ་ངེད་ཚོས་ཉན་པའི་གཞས་དང་བལྟ་བའི་བརྙན་འཕྲིན་ལེ་ཚན་ཡང་ཕལ་མོ་ཆེ་བོད་གཞས་དང་བོད་སྐད་ཡིན། ངེད་གཉིས་ལ་བུ་མོ་ལོ་ ༡༢ ཅན་ཞིག་དང་བུ་ལོ་ ༦ ལ་སླེབས་པ་ཞིག་ཡོད། རྩ་བའི་བུ་མོས་བོད་དབྱིན་གཉིས་ཀ་རང་གི་ལོ་ཚད་ལ་གཞིགས་པའི་ཡག་པོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། བོད་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་གི་གནས་ཚད་བསྡུར་ཚེ་དབྱིན་ཡིག་ཧ་ཅང་གིས་ལེགས་པ་ཤེས་ཤིང་ནམ་རྒྱུན་འཕྲིན་ཡིག་དང་ཉིན་ཐོ་སོགས་ཕལ་མོ་ཆེ་དབྱིན་ཡིག་བཀོལ་ཏེ་འབྲི་བཞིན་འདུག ངའི་བུ་ལ་ད་ལྟ་བོད་ཡིག་མ་གཏོགས་དབྱིན་ཡིག་བསླབས་མེད་ཀྱང་ཁོ་རང་རང་ངོས་ནས་དབྱིན་ཚིག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་སྐད་གང་འཚམས་ཤེས་ཀྱི་འདུག\nབཙན་བྱོལ་ནང་བོད་ཡིག་སློབ་སྦྱོང་གི་ཁོར་ཡུག་བཟང་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཡིན་པའི་ངའི་བུ་མོ་ཅིའི་ཕྱིར་དབྱིན་ཡིག་ལེགས་པ་ཆགས་པ་ཡིན་ནམ། ངས་བསམ་གཞིགས་བྱེད་སྐབས་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁ་ཤས་ཡོད་ཀྱང་གཙོ་བོ་ནི་བྱིས་སྒྲུང་རེད་འདུག དེ་ཡང་བོད་ཡིག་ནང་བྱིས་སྒྲུང་ཧ་ཅང་ཉུང་ཞིང་ལྷག་པར་ཕྲུ་གུ་ལོ་བཅུ་མན་ལ་རན་པའི་བྱིས་སྒྲུང་ཆེས་ཉུང་ཉུང་རེད། དེར་བརྟེན་ངའི་བུ་མོ་ལྟ་བུས་ཆུང་དུས་ནས་དབྱིན་སྐད་ཀྱི་བྱིས་སྒྲུང་མ་བཀླགས་ཀ་མེད་ཡིན་ཞིང་། དེ་ལྟར་བཀླགས་པར་བརྟེན་ནས་ཁོང་ཚོ་ཆུང་དུས་ནས་དབྱིན་སྐད་སྒྲུང་དེབ་ཀྱི་བྲོ་བ་རྙེད་ནས་རིམ་པས་དབྱིན་དེབ་ལ་ཆ་རྒྱུས་དང་དགའ་མོས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བ་དང་མཉམ་དུ་བོད་ཡིག་དཔེ་དེབ་དང་རྒྱང་ཐག་ཇེ་རིང་དུ་འགྲོ་བཞིན་འདུག དེ་ནི་གཞི་རིམ་གྱི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད་འདུག\nད་ཕན་གྱི་བྱིས་སྒྲུང་ནང་སྐལ་བཟང་མཁས་གྲུབ་ཀྱིས་བྲིས་པའི་དྲན་པ་བརྗེད་སླ་བའི་ཨ་ཁུ་ཕག་པ་དང་ཡ་མཚན་རྡོ་དང་བྱི་ལ་དོམ། འབྱོར་བསྐྱལ་དང་དོན་གྲུབ་ལྟ་བུ་ཉུང་ཤས་ལས་དེ་མིན་མང་ཆེ་བ་བྱིས་སྒྲུང་ཡིན་ཞེས་ནང་དོན་ཆབ་སྲིད་དང་ནང་ཆོས། བཟང་སྤྱོད་སོགས་རྒན་པ་ཚོས་ཟབ་ཟབ་བཟང་བཟང་དུ་བརྩི་བ་རྣམས་གོ་བདེའི་ཡུལ་སྐད་གཙོ་བཟུང་གིས་དབུ་མེད་ཡིག་གཟུགས་དང་བར་བར་དུ་ནང་དོན་མཚོན་པའི་རི་མོས་བརྒྱན་པ་ཙམ་ལས་དོན་དུ་བྱིས་སྒྲུང་ཆགས་མི་འདུག\nབྱིས་སྒྲུང་ཞེས་པ་དེ་སྤྲུལ་པ་དང་རྨི་ལམ། གདོན་འདྲེ། སྟོང་བསམ་སོགས་ནང་དོན་ཡ་མཚན་ཅན་དང་། འཆར་སྣང་གིས་ཕྱུག་པ། དུམ་མཚམས་འགའ་ཞིག་བསྐྱར་ཟློས་ཡང་ཟློས་བྱེད་པ། རྒན་པས་བལྟས་ན་ཅོལ་ཆུང་ཡང་གད་མོ་བྲོ་བ། མདོར་ན་ཕྲུ་གུ་རང་གི་བསམ་བློ་གཏོང་སྟངས་ཀྱི་རིམ་པར་བབས་ཏེ་འབྲི་དགོས་པར་འདུག་པས། འདི་ནི་ཤེས་བྱའི་གནད་ཀུན་ལ་མཁས་པའི་མཁས་དབང་ང་ཡིན་ཟེར་བ་ཚོས་ཀྱང་འཇོན་དཀའ་བའི་ལས་ཤིག་ཏུ་སྣང་།\nའོན་ཀྱང་གོང་དུ་ཕྲན་གྱི་བུ་མོའི་གནས་ཚུལ་དཔེར་དྲངས་ཏེ་ཞུས་པ་ལྟར། རང་རིགས་བྱིས་པ་ཚོའི་རྒྱུད་ལ་རང་གི་སྐད་ཡིག་གི་རྩ་བ་བརྟན་པོ་ཚུགས་དང་མ་ཚུགས་ཀྱི་གནད་འགག་གཙོ་བོ་ཞིག་ནི་བྱིས་པའི་སྒྲུང་དེབ་ལ་རག་ལས་ཤིང་། དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་འགྱུར་རང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕུལ་བྱུང་གི་བརྩམས་ཆོས་སྤེལ་མཁན་གྱི་རང་རིགས་གཞོན་ནུ་གསོ་སྐྱོང་ཐུབ་མིན་ཡང་འདི་ལ་རག་ལས་པ་དངོས་ཡོད་རེད།\nདེའི་རྒྱུ་མཚན་ཀུན་གྱིས་མྱངས་ཀྱང་ཀུན་གྱིས་སྣང་མེད་དུ་བསྐྱུར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཞུས་ན། རང་ཅག་ཀུན་གྱི་མི་ཚེའི་ནང་དང་པོ་ཞེས་པ་དེ་ཧ་ཅང་གནད་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། གནའ་མིའི་གཏམ་དཔེར་ཡང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དང་པོ་འགོ་ནས་བསྒྲིགས་ཟེར་སྲོལ་ཡོད། དེ་ཡང་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་དང་ཉམས་མྱོང་། མཐོང་ཐོས་སོགས་གང་དང་ཅི་ཡིན་ཡང་དང་པོ་དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་ཡིན་ཞིང་། རྒྱུ་མཚན་དེའི་དབང་གིས་འཛམ་གླིང་འདིའི་མི་མང་པོ་ཞིག་ཐོག་མར་རང་ཉིད་ཆོས་ལུགས་གང་དང་འཕྲད་པ་དེའི་རྗེས་འཇུག་ཏུ་རང་བཞིན་གྱིས་གྱུར་འགྲོ་ལ། ཐོག་མར་གང་བསླབས་པའི་སྐད་དང་གང་གོམས་པའི་གཤིས་སྤྱོད་སོགས་ཀྱང་སྤྱིར་བཏང་མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོའི་རིང་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་པ་མངོན་སུམ་ཚད་གྲུབ་རེད། དེར་བརྟེན་རང་རིགས་བྱིས་པ་ཚོའི་མི་ཚེའི་ནང་ཐེངས་དང་པོར་བཀླག་བྱའི་དཔེ་དེབ་དང་མཉན་བྱའི་གཞས། བལྟ་བྱའི་གློག་བརྙན་སོགས་བོད་གངས་ཅན་པའི་སྐད་དུ་འབེལ་འབེལ་ལྷུག་ལྷུག་བྱུང་ན། ཁོང་ཚོའི་བོད་ཡིག་གི་རྨང་གཞི་བརྟན་པོར་གྱུར་ངེས་ཡིན་པ་མ་ཟད། མུ་མཐུད་དེ་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་བྲོ་བ་མྱོང་བ་དང་བྲོ་བ་དེ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱ་རྒྱུར་སྤྲོ་བ་ལྡན་པ་ཡོང་གི་རེད། བྱིས་པར་སྐད་ཡིག་གི་རྩ་བ་འཛུགས་པ་དང་རིག་གཞུང་གི་སྒོ་མོ་འབྱེད་པའི་གནད་གསང་ངོ་མ་ནི་འདི་ཀ་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་སྒྲུང་ལྡེའུ་བོན་གསུམ་གྱིས་བསྐྱངས་ཞེས་པའི་གནའ་བོའི་སྡོམ་ཚིག་དེའི་ནང་དོན་ཡང་འདི་རིགས་དང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཡོད་པ་ཞིག་རེད་སྙམ། དེར་བརྟེན་རང་གི་རིགས་ལ་ཞེན་པ་དཀར་བའི་རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་དོན་རྩ་འདིའི་ཐད་དམིགས་བསལ་ཐུགས་སྣང་གིས་བྱིས་སྒྲུང་གིས་མཚོན་པའི་བྱིས་པས་བཀླག་བྱའི་རྩོམ་ཡིག་གང་མང་སྤེལ་བར་ལག་གཉིས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་བསྐུལ་ལོ།། །།\n A factual or fictional account of an event or series of events. From Microsoft Encarta dictionary.\n སྒྲུང་དེབ་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱང་ལག་སོན་མ་བྱུང་མུར། བཞུགས་སྒར་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༩ ལོར་བསྐོང་འཚོགས་གནང་སྐབས། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ལོ་རྒྱུས་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་སུ་དེའི་སྐོར་ཟུར་ཙམ་ཞུས་པར། ལམ་སེང་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་ཐོག ཉིན་ཤས་རྗེས་ཕྲན་སར་ངོ་ཕེབས་ཀྱིས་སྒྲུང་དེབ་འདི་མཁོ་འདོན་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ།\n སྒྲུང་དེབ་དང་པོར་ལེགས་འཚོ་མའི་སྒྲུང་ཚན་ལྔ་བཏོན་པ་རྣམས་གཙོ་བོ་མ་བུ་དང་དགེ་སློབ་ཀྱི་གཏམ་གླེང་གི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱབས་འགྲོ་དང་ལས་འབྲས། ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་སོགས་ཀྱི་གནད་རྣམས་བསྟན་པ་ལས། དོན་རྐྱེན་ཞིག་ཐོག་མར་བྱུང་བ་དང་བར་དུ་འཕེལ་བ། མཐའ་མར་མཇུག་རྫོགས་པ་བཅས་ཀྱི་རིམ་པ་ཧ་ལམ་གསལ་མེད་པས་བརྩམས་སྒྲུང་མཚན་ཉིད་པར་བགྲང་དཀའ། མཁས་དབང་འདི་པའི་སྒྲུང་འདི་དང་ཕྱི་མ་རྣམས་བསྡུར་ན། ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲུང་གི་གནས་ཚད་མཐོ་རུ་སོང་འདུག\n འདི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ལོར་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པས་དུས་མཚམས་ཀྱི་ཆ་ནས་བྱས་ན་འཕེལ་རིམ་ཕྱི་མའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས།\n སྒྲུང་འདིའི་དུམ་བུ་དང་པོ་དབུ་ཅན་ལག་བྲིས་སྣུམ་པར་མདུན་ཤོག་ཏུ་གཡག་གི་རི་མོ་བྲིས་པ་ཞིག་འདུག་ཅིང་། དུམ་བུ་གཉིས་པ་དབུ་ཅན་ལྕགས་པར་གྱི་ཡིག་གཟུགས་སྣུམ་པར་དུ་བཏབ་པ་ཞིག་རེད། འདི་ལས་གཞན་པའི་པར་དུ་འཁོད་པ་ཡོད་མེད་མ་ཤེས།\nསྤེལ་དུས། 10:37 PM