Terdzo-TSI-015 - Rinchen Terdzö\nRnam 'joms dkar po bi ma la'i lugs\nrnam 'joms dkar po bi ma la'i lugs kyi gzungs chog rig gtad bum khrus dang bcas pa zla ba'i 'od zer\nin cycle རྣམ་འཇོམས་དཀར་པོ་བི་མ་ལའི་ལུགས་ (Rnam 'joms dkar po bi ma la'i lugs)\nVolume 47 (ཙི) / Pages 213-240 / Folios 1a1 to 14b6\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 47 > Text #15 (Scroll to Bottom)\n'jam mgon kong sprul. rnam 'joms dkar po bi ma la'i lugs kyi gzungs chog rig gtad bum khrus dang bcas pa zla ba'i 'od zer. In Rin chen gter mdzod chen mo pod zhe bdun pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 47) by 'jam mgon kong sprul, 213-240. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\nཅེས་པ་འདི་ནི། རྗེ་རང་བྱུང་བས་མཛད་པ་ཉིད་ལུགས་འདིའི་རྩ་བ་ཟང་མར་མཐོང་ནས། དེ་ལ་ལག་ལེན་ལྷན་ཐབས་སུ་སྤྲོས་ནས་བཀླག་ཆོག་གི་ཚུལ་དུ་དཔལ་སྤུངས་ཡང་ཁྲོད་ཀུན་བཟང་བདེ་གླིང་ཧེ་རུ་ཀའི་འདུ་ཁང་ཆེན་པོར་པདྨ་གར་དབང་བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས་པའི་སྡེས་སྦྱར་བ་དགེ་ལེགས་འཕེལ་\nces pa 'di ni/_rje rang byung bas mdzad pa nyid lugs 'di'i rtsa ba zang mar mthong nas/_de la lag len lhan thabs su spros nas bklag chog gi tshul du dpal spungs yang khrod kun bzang bde gling he ru ka'i 'du khang chen por pad+ma gar dbang blo gros mtha' yas pa'i sdes sbyar ba dge legs 'phel\ngter mdzod zhi las rnam 'joms bi ma lugs\n༄༅། །རྣམ་འཇོམས་དཀར་པོ་བི་མ་ལའི་ལུགས་ཀྱི་གཟུངས་ཆོག་རིག་གཏད་བུམ་ཁྲུས་དང་བཅས་པ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་བག་ཆགས་ཀྱི། །དྲི་མ་སྦྱང་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ །བདུད་རྩིའི་ཐིག་ལེར་སྣང་དེ་ལ། །བཏུད་ནས་གཟུངས་ཆོག་མདོར་བསྡུས་བྲི། །འཆི་མེད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཅན་པཎ་ཆེན་དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་གྱི་བཀའ་སྲོལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་ནས་བརྒྱུད་པའི་ལུགས་ཀྱི་གཟུངས་ཆོག་དང་རིག་གཏད་སྒྲུབ་པ་ལ་གསུམ། སྔོན་འགྲོ། དངོས་གཞི། རྗེས་སོ། །དང་པོ་ནི། གནས་གང་ཡང་རུང་བར་སྟེགས་བུ་གཙང་མ་ལ་འབྲུའི་ཚོམ་བུ་ལྷ་གྲངས་བཀོད། བུམ་པ་གཉིས་ལ་ཁ་རྒྱན་མགུལ་ཆིངས་གཟུངས་ཐག །བུམ་སྨན་ཚོགས་པར་བྱས་ཏེ། གུ་གུལ་གྱིས་བདུག་ཅིང་། ཨོཾ་ཨ་མྲྀཏེ་ཧཱུྃ་ཕཊ་དང་། སྭ་བྷཱ་བའི་སྔགས་ཀྱིས་བསང་སྦྱང་། དཀར་གསུམ་མངར་གསུམ་ཆུ་གཙང་དང་སྨན་སྦྱར་བས་བཀང་ལ་རྣམ་བུམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དབུས་དང་། ལས་བུམ་སློབ་དཔོན་གྱི་མདུན་དུ་བཞག །དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ནུབ་ཏུ་མཆོད་གཏོར་ཟླུམ་པོ་དང་། སྤྲོ་ན་གཏོར་མ་ཆ་གསུམ་བཤམ། མདུན་དུ་ཕྱི་མཆོད་ཕྲེང་ཚར་དུ་བཤམས། སྔོན་གཏོར་སོགས་འདུ་བྱས་ལ། ལས་བུམ་གྱི་ནང་དུ་སྐད་ཅིག་གིས་པད་ཉིའི་གདན་ལ་ཁྲོ་བོ་བདུད་རྩི་འཁྱིལ་བ་སྐུ་མདོག་ལྗང་སྔོན་ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་པ། གཡས་རྡོ་རྗེ་རྒྱ་གྲམ། གཡོན་བདུད་རྩིའི་བུམ་པ་བསྣམས་པའི་ཐུགས་ཀར་ཧཱུྃ་ལ་སྔགས་ཀྱིས་བསྐོར་བར་དམིགས་ནས། ཨོཾ་ཨ་མྲྀཏེ་ཧཱུྃ་ཕཊ། ཅེས་བརྒྱ་རྩ་སོགས་བཟླས་པའི་མཐར། སྔགས་དེ་ཉིད་བརྗོད་བཞིན་དུ། གནས་ཁང་མཆོད་རྫས་རྣམས་ལ་བུམ་ཆུ་འཐོར་ཞིང་རང་ཉིད་ལའང་ཁྲུས་དང་ཁ་བཤལ་བ་སོགས་བྱའོ། །གཉིས་པ་དངོས་གཞི་ལ་བཞི། བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་རིམ་པ། རྩ་བ་བདུན་གྱི་མན་ངག །རིག་པ་གཏད་པ། ཁྲུས་ཀྱི་ཆོ་གའོ། །དང་པོ་ལ་བཞི། བདག །གནས། ཡོ་བྱད། བུམ་པ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ། དང་པོ་ནི། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་དཔལ། །སོགས་རྒྱུན་བཤགས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་དང་། སེམས་ཅན་བདེ་དང་ལྡན་གྱུར་ཅིག །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་དང་བྲལ་བར་ཤོག །བདེ་དང་རྟག་ཏུ་མི་འབྲལ་ཞིང་། །ཆོས་ཀུན་མཉམ་ཉིད་རྟོགས་པར་ཤོག །ཅེས་ཚད་མེད་བཞི་བསྒོམ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས། སྭ་བྷཱ་བའི་སྔགས་ཀྱིས་སྟོང་པར་སྦྱང་། སྟོང་པའི་ངང་ལས། རང་གི་སྙིང་གར་ཟླ་བ་དང་ཉི་མའི་སྟེང་དུ་ཧཱུྃ། དེ་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པ་ལས་རང་གི་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་སྦྱངས་ཏེ། རྡོ་རྗེ་དཀར་པོ་ཧཱུྃ་གིས་མཚན་པ། དེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས། བདག་ཉིད་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པ་སྐུ་མདོག་དཀར་ལ་སྔོ་བའི་མདངས་ཆགས་པ། ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་པ། གཡས་རྡོ་རྗེ་རྩེ་ལྔ་པ་འཛིན་པ། གཡོན་པ་བདུད་རྩིའི་བུམ་པ་ཐུགས་ཀར་འཛིན་པ། སྐུ་ལ་སྦྲུལ་དང་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱན་ཅན། སྟག་གི་པགས་པའི་ཤམ་ཐབས་ཅན། སྐུ་ལ་འོད་ཟེར་རབ་ཏུ་འབར་བར་གྱུར་པའི་སྤྱི་བོར་ཟླ་བའི་སྟེང་དུ་ཨོཾ་དཀར་པོ། མགྲིན་པར་པདྨའི་སྟེང་དུ་ཨཱཿདམར་པོ། ཐུགས་ཀར་ཉི་མའི་སྟེང་དུ་ཧཱུྃ་སྔོན་པོས་མཚན་པར་གྱུར། ཅེས་བསྒོམས་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་གསུམ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་བོ། །གཉིས་པ་གནས་རླབས་པ་ནི། འབྱུང་གཏོར། རཾ་ཡཾ་ཁཾ་གིས་བསང་། སྟོང་པའི་ངང་ལས་བྷྲཱུྃ་ལས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ནང་དུ་ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་ལས་གཏོར་མ་འདོད་རྒུའི་རྒྱ་མཚོ་ཟད་མི་ཤེས་པར་གྱུར། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་ཧ་ཧོཿཧྲཱིཿ ལན་གསུམ། སརྦ་བྷཱུ་ཏ་ཨཱ་ཀརྵ་ཡ་ཛཿ ཞེས་དང་། སརྦ་བིགྷྣཱཾ་ན་མཿསརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་བྷྱོ་སོགས་ནས། ཨི་མཾ་ག་ག་ན་ཁཾ་གྲྀཧྣེ་དཾ་བ་ལྱཱ་དི་སྭཱ་ཧཱ། ལན་གསུམ་གྱིས་བསྔོས་ལ། ན་མོ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་བཀའ་བདེན་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་བདེན་པ་དང་། ཆོས་ཅན་རྒྱུ་འབྲས་བསླུ་བ་མེད་པའི་བདེན་པ་དང་། དཔལ་རྡོ་རྗེ་ཁྲོ་བོ་རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་ལྷ་ཚོགས་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་ཡང་སྤྲུལ་ཕྱག་བརྙན་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། བདེན་པ་ཆེན་པོའི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས། དེང་འདིར་རིག་སྔགས་ཟབ་མོའི་སྒོ་ནས་གཟུངས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལོག་འདྲེན་ཐམས་ཅད་གཏོར་མ་འདིས་ཚིམས་པར་གྱིས་ལ་སའི་ཕྱོགས་འདིར་མ་གནས་པར་གཞན་དུ་དེངས་ཤིག །ཅེས་དང་ཉེ་སྙིང་། སུམྦྷ་ནི་བརྗོད་ལ་བགེགས་བསྐྲད། བདག་ཉིད་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ཀའི་ཧཱུྃ་ལས་འོད་འཕྲོས་པས། སྟེང་རྡོ་རྗེའི་བླ་བྲེ། འོག་རྡོ་རྗེའི་ས་གཞི། ལོགས་རྡོ་རྗེའི་ར་བ་དང་རྩིག་པ་སྟེ་གནས་ཁང་རྡོ་རྗེའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར། བཛྲ་རཀྵ་རཀྵ་ཧཱུྃ། ཞེས་པས་རྒྱས་གདབ་བོ། །གསུམ་པ་ཡོ་བྱད་རླབས་པ་ནི། གནས་ཡོ་བསང་སྦྱང་། སྟོང་པའི་ངང་ལས་བྷྲཱུྃ་ལས་རིན་པོ་ཆེའི་གཞལ་ཡས་ཁང་མཚན་ཉིད་རྫོགས་པའི་ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་ཨོཾ་ལས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད་དུ་ཨོཾ་ཡིག་ཞུ་བ་ལས་བྱུང་བའི་མཆོད་རྫས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་ལྟར་བཟང་ཞིང་རྒྱ་ཆེ་བ་ནམ་མཁའི་མཐའ་ཀླས་པར་གྱུར། ཧཱུྃ། ཙནྡན་ཆུ་ལ་བདེན་པ་བརྡར་པ་ཡིས། །ཕྱོགས་བཅུར་གཏོར་པས་ཡོངས་སུ་དག་གྱུར་ཏེ། །མི་གཙང་དྲི་མའི་ཚོགས་རྣམས་དག་གྱུར་ནས། །དྲི་མེད་ཡོན་ཏན་དག་དང་ལྡན་གྱུར་ཅིག །ཨོཾ་སརྦ་བི་ཤོ་དྷ་ནི་ཧཱུྃ་ཧྲཱིཿཋ། ཨོཾ་བཛྲ་པུཥྤེ་ཧཱུྃ། དེ་བཞིན་དུ། དྷཱུ་པེ། ཨཱ་ལོ་ཀེ །གནྡྷེ། ནཻ་བིདྱ། ཤབྡའི་བར་དང་། ཨོཾ་སརྦ་བིད་པུ་ར་པུ་ར་སུ་ར་སུ་ར་ཨཱ་བརྟ་ཡ་ཨཱ་བརྟ་ཡ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་བྱིན་བརླབ་བོ། །བཞི་པ་བུམ་པ་བརླབ་པ་ལ་གསུམ། སྣོད་བརླབ་པ། བཅུད་བརླབ་པ། ལྷ་སྒོམ་ཞིང་གནས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའོ། །དང་པོ་ནི། བདག་ཉིད་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ཀའི་ཧཱུྃ་ལས་འོད་འཕྲོས་པས། བུམ་པ་འོད་དུ་ཞུ། ཡི་གེ་བྷྲཱུྃ་གཅིག་ཏུ་གྱུར། བྷྲཱུྃ་འོད་དུ་ཞུ་བ་ལས། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བཞི་ལས་གྲུབ་པའི་གཞལ་ཡས་ཁང་དུ་གྱུར་ཏེ། ཤར་ཤེལ། ལྷོ་བཻ་ཌཱུརྻ། ནུབ་པདྨ་རཱ་ག །བྱང་ཨིནྡྲ་ནཱི་ལ་ལས་གྲུབ་པ། དཀར་སྔོ་དམར་ལྗང་གི་རང་འོད་འཚེར་བའོ། །ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ་བཛྲ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨ་ཨ། ཞེས་བྱིན་གྱིས་བརླབ་བོ། །གཉིས་པ་བཅུད་བརླབ་པ་ནི། ཨོཾ་པཉྩ་ལི་ཀ་སརྦ་སིདྡྷི་སྭཱ་ཧཱ། ཨོཾ་པཉྩ་བི་ཏེ་སྭཱ་ཧཱ། ཨོཾ་ཏྲི་པ་ཤ་སརྦ་སིདྡྷི་ཧཱུྃ། ཨོཾ་པཉྩ་རཱུ་པི་ནི་སིདྡྷི་ཧཱུྃ། ཨོཾ་པཉྩ་རཏྣ་སིདྡྷི་ཧཱུྃ། ཨོཾ་པཉྩ་གརྦྷ་སིདྡྷི་ཧཱུྃ། ཨོཾ་བོ་དྷི་ཙིཏྟ་སརྦ་སིདྡྷི་ཧཱུྃ། ཨོཾ་ཁཾ་ཛྙཱ་ན་རསྨི་ཨ་དྷིཥྛཱ་ན་སིདྡྷི་ཧཱུྃ། ཨོཾ་ཀལྤ་བྲིག་ཤ་སརྦ་སིདྡྷི་ཧཱུྃ། བདག་གི་ཐུགས་ཀའི་ཧཱུྃ་གི་འོད་ཟེར་རྫས་རྣམས་ལ་ཕོག །འོད་དུ་ཞུ་བ་ལས། བུམ་པ་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་ནང་དུ་འཁོར་ལོ་རྩིབས་བཅུ་པ། དེའི་དབུས་སུ་པདྨ་དང་ཟླ་བ་ཉི་མའི་སྟེང་དུ། ཡི་གེ་ཧཱུྃ་དཀར་པོ་གཉིས། རྩིབས་བཅུ་དང་སྒོ་བཞི་ལའང་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྟེང་དུ་ཧཱུྃ་དཀར་པོ་རེ་རེ་སྟེ། ལྷ་བཅུ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་དུ་གསལ་བར་གྱུར། གསུམ་པ་ལྷ་སྒོམ་གནས་བརླབ་ནི། དེ་རྣམས་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོ་འདུས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས། རྡོ་རྗེ་དཀར་པོ་ཧཱུྃ་གིས་མཚན་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གྱུར། དེ་རྣམས་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས། དབུས་སུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པ་སྐུ་མདོག་དཀར་ལ་སྔོ་བའི་མདངས་ཆགས་པ། ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་པ། ཕྱག་གཡས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་རྩེ་ལྔ་པ་འཛིན་པ། གཡོན་བདུད་རྩིའི་བུམ་པ་ཐུགས་ཀར་འཛིན་པའི་སྟེང་ན་ཁྲོ་བོའི་ཞལ་ཕྱུང་བ། སྐུ་ལས་འོད་ཟེར་དང་ཁྲོ་ཆུང་གི་ཚོགས་འཕྲོ་བ། སྤྱན་གསུམ་པ། ཞལ་གདངས་ཤིང་ལྗགས་འདྲིལ་བ། རིན་པོ་ཆེ་དང་སྦྲུལ་གྱིས་བརྒྱན་ཅིང་སྟག་གི་པགས་པའི་ཤམ་ཐབས་ཅན། དེའི་མདུན་དུ་ཡུམ་རྡོ་རྗེ་ལུ་གུ་རྒྱུད་མ་སྐུ་མདོག་དཀར་མོ་ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་མ། གཡས་རྡོ་རྗེ་ལྕགས་སྒྲོག་ཕྱར་བ། གཡོན་བདུད་རྩིའི་བུམ་པ་ཐུགས་ཀར་འཛིན་པ། དར་གྱི་ཅོད་པན་དང་མུ་ཏིག་གི་རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པའོ། །ཕྱོགས་བཅུར་ཁྲོ་བོ་ཆེན་པོ་བཅུ་སྐུ་མདོག་དཀར་པོ། ཞལ་གཅིག་ཕྱག་གཉིས་སྤྱན་གསུམ་པ། ཕྱག་གཡས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་རྩེ་ལྔ་པ་གདེངས་པ། གཡོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདུད་རྩིའི་བུམ་པ་ཐུགས་ཀར་འཛིན་པ། ཁྲོ་བོའི་ཆས་དང་ལྡན་པའོ། །ཤར་སྒོར་ལྕགས་ཀྱུ་མ་དཀར་མོ། ལྷོ་སྒོར་ཞགས་པ་མ་སེར་མོ། ནུབ་སྒོར་ལྕགས་སྒྲོག་མ་དམར་མོ། བྱང་སྒོར་དྲིལ་བུ་མ་ལྗང་གུ། དེ་ལྟར་ལྷ་བཅུ་དྲུག་གི་སྤྱི་བོར་ཟླ་བའི་སྟེང་དུ་ཨོཾ་དཀར་པོ། མགྲིན་པར་པདྨའི་སྟེང་དུ་ཨཱཿདམར་པོ། ཐུགས་ཀར་ཉི་མའི་སྟེང་དུ་ཧཱུྃ་སྔོན་པོ། གཙོ་བོའི་ཐུགས་ཀར་ཉི་མའི་སྟེང་དུ་རྡོ་རྗེ་དཀར་པོ་རྩེ་ལྔ་པའི་ལྟེ་བ་ལ་ཧཱུྃ། དེ་ལ་སྙིང་པོའི་སྔགས་ཀྱིས་གཡས་སུ་བསྐོར་བར་གྱུར། ཅེས་གསལ་གདབ་ལ་བྱིན་གྱིས་བརླབ་བོ། །གཉིས་པ་རྩ་བའི་མན་ངག་ལ་བདུན་ཡོད་པའི་དང་པོ་སྤྱན་འདྲེན་པ་ནི། རྡོར་དྲིལ་ཐོགས་ལ། ཧཱུྃ། འོག་མིན་གནས་མཆོག་དམ་པ་ནས། །ལྕང་ལོ་ཅན་གྱི་ཕོ་བྲང་དུ། །ནོར་བུ་བརྩེགས་པའི་གཞལ་ཡས་ནས། །སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས། །རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་ལྷ་ཚོགས་རྣམས། །དད་པའི་དབང་གིས་སྤྱན་འདྲེན་ན། །ཐུགས་རྗེའི་དབང་གིས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །ཨོཾ་བཛྲ་པཱ་ཎི་ཧཱུྃ། ས་མ་ཡ་ཛཿཛཿ གཉིས་པ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་ནི། མྱ་ངན་མི་འདའ་ཐུགས་རྗེའི་དབང་། །ཉོན་མོངས་མི་སྤང་གོས་པ་མེད། །མ་ཆགས་རང་བཞིན་དག་པས་ན། །པདྨའི་གདན་ལ་བཞུགས་སུ་གསོལ། །པདྨ་ཀ་མ་ལཱ་ཡ་སཏྭཾ། ས་མ་ཡ་ཏིཥྛནྟུ། ཛཿཧཱུྃ་བཾ་ཧོཿ ཞེས་དམ་ཡེ་གཉིས་མེད་དུ་བསྲེ། གསུམ་པ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི། ཧཱུྃ། རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས། །སྐུ་མཆོག་སྟོབས་ཆེན་ལྡན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གསུང་མཆོག་སྒྲ་ཆེན་ལྡན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཐུགས་མཆོག་ཡེ་ཤེས་ལྡན་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ང་བདག་འཇོམས་པ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ཡུམ་དང་བཅས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །མི་དགེ་བཅུ་འཇོམས་ཁྲོ་བོ་བཅུ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞི་སྒོ་མ་བཞི་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཨ་ཏི་པཱུ་ཧོཿ པྲ་ཏི་པཱུ་ཧོཿ ཨ་ལ་ལ་ཧོ། བཞི་པ་མཆོད་པ་ནི། གཟུགས་སྣང་སྣ་ཚོགས་འབུལ་ལོ་སྤྱན་གྱིས་མཆོད་པ་བཞེས། །སྒྲ་སྙན་སྣ་ཚོགས་འབུལ་ལོ་སྙན་གྱིས་མཆོད་པ་བཞེས། །དྲི་མཆོག་སྣ་ཚོགས་འབུལ་ལོ་ཤངས་ཀྱིས་མཆོད་པ་བཞེས། །རོ་མཆོག་སྣ་ཚོགས་འབུལ་ལོ་ལྗགས་ཀྱིས་མཆོད་པ་བཞེས། །རེག་བྱ་སྣ་ཚོགས་འབུལ་ལོ་སྐུ་ཡིས་མཆོད་པ་བཞེས། །གཏོར་མ་སྣ་ཚོགས་འབུལ་ལོ་ལྗགས་ཀྱིས་མཆོད་པ་བཞེས། །གཟུགས་ཀྱི་ལྷ་མོ་སྤྱན་ལ་ཐིམ། །སྒྲ་ཡི་ལྷ་མོ་སྙན་ལ་ཐིམ། །དྲི་ཡི་ལྷ་མོ་ཤངས་ལ་ཐིམ། །རོ་ཡི་ལྷ་མོ་ལྗགས་ལ་ཐིམ། །རེག་གི་ལྷ་མོ་ལུས་ལ་ཐིམ། །འདོད་ཡོན་ལྔ་ཡི་མཆོད་པ་བཞེས། ཨོཾ་བཛྲ་གནྡྷེ་ཧཱུྃ། ཨོཾ་བཛྲ་དྷཱུ་པེ་ཧཱུྃ། ཨོཾ་བཛྲ་ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཧཱུྃ། ཨོཾ་བཛྲ་པུཥྤེ་ཧཱུྃ། ཨོཾ་བཛྲ་ཀོའུ་ཤི་ཀ་ཧཱུྃ། ཨོཾ་བཛྲ་ཨ་ལངྐ་ར་ཧཱུྃ། ཨོཾ་བ་ལིཾ་པཱུ་ཛ་ཨ་མྲྀཏ་ཁ་རཾ་ཁཱ་ཧི། ལྔ་པ་བསྟོད་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་ལྷ་ཚོགས་རྣམས། །སྐུ་ཡི་རྡོ་རྗེ་སྐྱེ་ཤི་མེད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །གསུང་གི་རྡོ་རྗེ་འགག་པ་མེད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །ཐུགས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་མཚན་མ་མེད་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །ཡོན་ཏན་རྡོ་རྗེ་ཅིར་ཡང་སྣང་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །ཕྲིན་ལས་རྡོ་རྗེ་སྣ་ཚོགས་གྲུབ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །བཅོམ་ལྡན་རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་འཁོར་བཅས་ནི། །སྐུ་མཆོག་འབར་བའི་འོད་ཟེར་ཅན། །གསུང་མཆོག་འབར་བའི་འོད་ཟེར་ཅན། །ཐུགས་མཆོག་འབར་བའི་འོད་ཟེར་ཅན། །ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་འཇོམས་མཛད་པའི། །རྡོ་རྗེའི་སྐུ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། །རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བསྟོད། ཁྱོད་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས། །བདག་གི་དགེ་བའི་ཚོགས་རྣམས་འཕེལ་བ་དང་། །བསམ་པ་གྲུབ་པར་ཐུགས་རྗེས་གཟུང་དུ་གསོལ། །དྲུག་པ་གཏོར་མ་གཏང་ཞིང་ཕྲིན་ལས་བཅོལ་བ་ནི། བསང་སྦྱང་། སྟོང་པའི་ངང་ལས། བྷྲཱུྃ་ལས་རིན་པོ་ཆེའི་སྣོད་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ནང་དུ། དཀར་གསུམ་མངར་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམས་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔར་བསམ། ཨོཾ་ཨཱཿཧཱུྃ། ལན་གསུམ་གྱིས་བྱིན་བརླབས་ལ། དཔལ་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་ལྗགས་འོད་ཟེར་གྱི་སྦུ་གུས་གཏོར་མའི་བཅུད་དྲངས་ཏེ་གསོལ་བས་ཐུགས་རྒྱུད་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེ་བས་ཚིམས་ནས་མཉེས་པར་གྱུར། ཉེ་སྙིང་གི་གཤམ་བུ། ཨི་དམ་བ་ལིཾ་ཏ་ཁ་ཁ་ཁཱ་ཧི་ཁཱ་ཧི། ཞེས་བཏགས་པ་བདུན་ནམ་གསུམ་ལ་སོགས་པས་འབུལ་ལོ། །གསང་སྔགས་ནང་ལྟར་བྱེད་ན། སྨན་དང་རཀྟ་གཏོར་མ་རྣམས་མེ་རླུང་གིས་སྦྱོར་བས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ལ་དབུལ་ཞིང་། སྤྲོས་པ་ལ་དགའ་ན། སླར་མཆོད་པ་དང་། མཚན་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པས་བསྟོད། གང་ལྟར་ཕྲིན་ལས་བཅོལ་བ་ནི། ཧཱུྃ། ལྔ་བརྒྱ་དུས་ཀྱི་ཐ་མ་ལ། །རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་བསྟན་པ་དར། །འཇིགས་པའི་ཁྲོ་བོ་བསྟན་སྲུང་པོ། །རི་རབ་ཙམ་གྱི་སྐུ་བཞེངས་ལ། །གནམ་ས་ཙམ་གྱི་ཞལ་གདངས་འཚལ། །རྩི་ཤིང་ཙམ་གྱི་མཆེ་བ་གཙིགས། །རྒྱ་མཚོ་ཙམ་གྱི་མཆོད་པ་བཞེས། །བདག་ཅག་རྣལ་འབྱོར་སྒྲུབ་པ་པོས། །བཅོལ་བའི་ལས་རྣམས་གྲུབ་པར་མཛོད། །བདུད་རྩི་སྨན་གྱི་གཏོར་མ་བཞེས། །མཛེས་པའི་མེ་ཏོག་གཏོར་མ་བཞེས། །རཀྟ་རྒྱན་གྱི་མཆོད་པ་བཞེས། །རྣལ་འབྱོར་སྒྲུབ་པ་པོ་བདག་གིས། །བཅོལ་བའི་ཕྲིན་ལས་གྲུབ་པར་གྱིས། །ཚེ་རིང་ནད་མེད་དབང་ཕྱུག་དང་། །དཔལ་དང་གྲགས་དང་སྐལ་བ་བཟང་། །ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ་ཆེན་ཀུན་ཐོབ་ནས། །ཞི་དང་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ཡི། །ལས་ཀྱི་དངོས་གྲུབ་བདག་ལ་སྩོལ། །དམ་ཚིག་ཅན་གྱིས་བདག་ལ་སྲུངས། །དངོས་གྲུབ་ཅན་གྱིས་སྡོངས་གྲོགས་མཛོད། །ཅེས་སོ། སྐབས་འདིར་ནུས་ཤིང་སྤྲོ་ན་ཆ་གསུམ་སྤྱི་ལྟར་གཏང་། བསྡུ་ན་མ་བྱས་ཀྱང་ཆོག་གོ །འདིར་རྩ་བ་བདུན་གྱི་ཁོངས་སུ་དངོས་སུ་མ་བསྟན་པར་མན་ངག་ཏུ་གཟུངས་བཟླ་བ་ནི། གཟུངས་ཐག་འཇུས་ལ། བདག་གི་ཐུགས་ཀའི་འོད་ཟེར་གཟུངས་ཐག་ལ་འཁྲིལ་ནས་བུམ་ལྷའི་ཐུགས་རྒྱུད་བསྐུལ། མདུན་བསྐྱེད་གཙོ་བོའི་ཐུགས་སྲོག་སྔགས་ཕྲེང་དང་བཅས་པ་ལས་འོད་ཟེར་ཕྱོགས་བཅུར་འཕྲོས། རྒྱལ་བ་རྣམས་མཆོད་ཅིང་བསྲུང་བྱ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་སྦྱངས། འོད་ཟེར་ཚུར་འདུས་བྱིན་རླབས་དངོས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་བདག་དང་དཀྱིལ་འཁོར་པའི་ལྷ་ལ་ཐིམ་པས་མཐུ་སྟོབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱས། བུམ་ལྷའི་སྐུ་ལས་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་བབས་པས་བུམ་པ་ཡོངས་སུ་གང་བར་གྱུར། ཅེས་མོས་ལ་གཟུངས་རིང་ཅི་འགྲུབ་དང་། གཙོ་བོར་ཉེ་སྙིང་འབུམ་ཕྲག་ལ་སོགས་པ་བཟླ་འོ། །བདུན་པ་སྡིག་པ་བཤགས་པ་ནི། ཐུན་མཐར་ཐལ་མོ་སྦྱར་ལ། ཧཱུྃ། ན་མོ་དུས་གསུམ་སྡིག་པ་ཅི་བགྱིས་པ། །རང་གནོང་འགྱོད་པའི་སེམས་ཀྱིས་མཐོལ་ལོ་བཤགས། །སླན་ཆད་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ལ་གནས་ལགས་ཀྱིས། །དུས་འདིར་བག་ཆགས་མ་ལུས་དག་གྱུར་ཅིག །བདག་གིས་ལས་ངན་བྱས་པས་ལུས་ངན་ཐོབ། ཁམས་གསུམ་སྡིག་པའི་ཚང་སྐྱེས་པས། །ངག་གིས་སྡིག་བྱས་རྫུན་ཚིག་མང་དུ་བརྗོད། །སེམས་ཀྱིས་བློ་ནོར་ལོག་པར་ལྟ་བ་སོགས། །འདི་འདྲའི་དབང་གིས་སྡིག་པ་ཅི་བགྱིས་པ། །བཀྲམ་པའི་ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ལ་མཐོལ་ལོ་བཤགས། །ཡེ་ཤེས་ལྷ་ལ་རྟོག་པ་མི་མངའ་ཡང་། །དེ་ཡི་འཁོར་དུ་གཏོགས་པའི་ལྷ་སྲིན་ལ། །འགལ་འཁྲུལ་གྲ་ཆག་ཉམས་པ་བཟོད་པར་གསོལ། །ཐུགས་དང་འགལ་བ་མཆིས་ན་གནོད་མ་མཛད། །ཅེས་བཤགས་སོ། །གཟུངས་ཆོག་ཡུན་རིང་བྱེད་ན། རྒྱུན་བཤགས་ནས་བརྩམ། འབྱུང་གཏོར་མ་གཏོགས་གཞན་ཐམས་ཅད་འདི་བར་བསྐྱར་ནས་ཐུན་གསུམ་མམ་བཞི་བྱ་ཞིང་། མཐར་མཆོད་བསྟོད་མདོར་བསྡུས་དང་ནོངས་བཤགས་སྨོན་ལམ་ཙམ་བྱའོ། །གསུམ་པ་རིག་པ་གཏད་པ་ནི། གཟུངས་ཆོག་ཡུན་རིང་དུ་བྱས་པའི་མཐར་རང་དོན་དུ་དབང་ལེན་པའམ། གཞན་ལ་རིག་པ་གཏད་པའི་སྔོན་དུའང་བདག་ཉིད་ནུས་ལྡན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འོག་ནས་འབྱུང་བ་ལྟར་རྫོགས་པ་བླང་། གཞན་རྗེས་སུ་གཟུང་བ་ནི། སློབ་མ་རྣམས་ལས་བུམ་གྱི་ཆུས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཁྲུས་བྱ། འབྱུང་གཏོར་བཏང་ཞིང་བགེགས་བསྐྲད་སྲུང་འཁོར་བཅས་སྔོན་འགྲོའི་སྐབས་ལྟར་དང་། མེ་ཏོག་བཀྱེ་བསྡུ་བྱས། སེམས་བསྐྱེད་གསལ་བཏབ་ལ། འདིར་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་ཀའི་ཕྲིན་ལས་ཀྱི་ལྷ་རབ་འབྱམས་ཀྱི་རྩ་བ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་རིག་པ་གཏད་པ་བསྒྲུབ་པ་སྟེ། འདི་ལ་གསར་རྙིང་གི་བཀའ་སྲོལ་ཤིན་ཏུ་མང་ཞིང་། རེ་རེ་ལའང་དབང་དང་རྗེས་གནང་སོགས་རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་ཕྱག་ལེན་དུ་མར་སྣང་བ་ལས། མཁས་ཤིང་གྲུབ་པ་ཡོངས་ཀྱི་ཁྱུ་མཆོག་འཆི་མེད་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐུ་ཅན་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་བི་མ་ལ་མི་ཏྲས་མཛད་ཅིང་། གཉགས་ཆེན་ཛྙཱ་ནས་སྦྲགས་ཀྱི་ཡང་ཐོག་ཏུ་བསྒྱུར་ནས་སོག་པོ་ལྷ་དཔལ་སོགས་ལས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ། རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རང་བྱུང་ཞབས་ལ་བཀའ་བབས་པ་རྣམ་འཇོམས་དཀར་པོ་ལྷ་བཅུ་དྲུག་པའི་རིག་གཏད་རྗེས་འབྲེལ་བཅས་བགྱི་བ་ལ་སློབ་དཔོན་གྱི་བྱ་བ་རྣམས་གྲུབ་ཟིན། ཁྱེད་རང་རྣམས་ཀྱི་ངོ་སྐལ་དུ་གྱུར་པ་ཐོག་མར་མཎྜལ་འབུལ་བར་ཞུ། ཞེས་མཎྜལ་འབུལ། ཐལ་མོ་མེ་ཏོག་དང་བཅས་ཏེ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས་མཛོད། ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཕུང་པོ་ཅན། །སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་རྣམ་སྦྱོང་བ། །དེ་རིང་བཤད་པའི་རིན་ཆེན་གཏེར། །གཙོ་བོས་བདག་ལ་བཀའ་དྲིན་སྩོལ། །ལན་གསུམ། དེ་ནས་རྒྱུད་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུན་བཤགས་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་འདིའི་རྗེས་ཟློས། རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་དཔལ། །སོགས་ལན་གསུམ། དེ་ནས་གཟུངས་ཀྱི་བུམ་པ་ཐོགས་ལ། བུམ་པ་གཞལ་ཡས་ཁང་ཆེན་པོའི་ནང་དུ། བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པ་ལྷ་བཅུ་དྲུག་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གཟི་བྱིན་ལྷམ་མེར་གསལ་བའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལས་འོད་ཟེར་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན་དཀར་དམར་མཐིང་གསུམ་བྱུང་། ཁྱེད་རང་རྣམས་ཀྱི་གནས་གསུམ་དུ་ཐིམ་པས་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་དྲི་མ་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྦྱངས་ཤིང་དག །སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་དབང་དང་དངོས་གྲུབ་མ་ལུས་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཐོབ་པའི་མོས་པ་མཛོད་ཅིག །བུམ་པའི་དོན་ནི་ཆོས་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད། ཁ་རྒྱན་ཀུན་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་པའི་ཤིང་། །མགུལ་ཆིངས་ཤེས་བྱ་དར་གྱི་ཅོད་པན་འཕུར། །མི་འགྱུར་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་བཞི་ཡིས་མཛེས། །རིན་ཆེན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །དྲི་མེད་དག་པ་ལྷ་ཡི་གཞལ་ཡས་ཁང་། །སྨན་ལྔ་འབྲུ་ལྔ་སྙིང་པོ་ལྔ་ལྷ་ལྔ། །སྐུ་ལྔ་གསུང་ལྔ་ཐུགས་ལྔ་ཡེ་ཤེས་ལྔ། །སྟོབས་ལྔས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་བུམ་པ་རུ། །རང་བཞིན་དག་པའི་བདུད་རྩིའི་བཅུད་ཕྱུང་པས། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་དག་གྱུར་ཅིག །བུམ་པ་མགོ་བོའི་གནས་ལྔར་བཞག་ལ། ཨོཾ་བུདྡྷ་བཻ་རོ་ཙ་ན་ཨོཾ། བཛྲ་བཻ་རོ་ཙ་ན་ཧཱུྃ། རཏྣ་བཻ་རོ་ཙ་ན་སྭཱ། པདྨ་བཻ་རོ་ཙ་ན་ཨཱཾ༔ ཀརྨ་བཻ་རོ་ཙ་ན་ཧཱ། ཨོཾ་བུདྡྷ་ཀ་ལ་ཤ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨོཾ། བཛྲ་ཀ་ལ་ཤ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ། རཏྣ་ཀ་ལ་ཤ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་སྭཱ། པདྨ་ཀ་ལ་ཤ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨཱཾ། ཀརྨ་ཀ་ལ་ཤ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱ། དཔྲལ་མགྲིན་སྙིང་གར་གཏུགས་ཤིང་བུམ་ཆུ་སྦྱིན་ལ། བཻ་རོ་ཙ་ན་ཨོཾ། ཀཱ་ཡ་པཱ་ལ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨོཾ། ཨ་མི་དེ་བ་ཧྲཱིཿ ཝཱ་ཀ་པཱ་ལ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཨཱཿ བཛྲ་སཏྭ་ཧཱུྃ། ཙིཏྟ་པཱ་ལ་ཨ་བྷི་ཥིཉྩ་ཧཱུྃ། དེ་ལྟར་བུམ་པས་དབང་བསྐུར་པས་ཁྱེད་རང་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་ཁམས་ལྷའི་སྐུར་སྨིན་ཏེ་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པ་དཀར་པོ་རྡོ་རྗེ་དང་དྲིལ་བུ་འཛིན་ཅིང་དར་དང་རིན་པོ་ཆེས་བརྒྱན་པའི་སྐུར་གྱུར་པའི་གནས་གསུམ་དུ་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་ངོ་བོ་ཡི་གེ་འབྲུ་གསུམ་གྱིས་མཚན་པས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་སུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས། སྤྱི་བོའི་གནས་ལྔར་རིགས་ལྔས་རྒྱས་བཏབ་སྟེ་ཡེ་ཤེས་ལྔའི་དབང་བསྐུར་རྫོགས་པར་མོས་ཤིག །དེ་ནས་བཟླས་པའི་ལུང་བླང་བའི་སླད་དུ། སློབ་དཔོན་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པར་གསལ་བའི་ཐུགས་ཀ་ནས་གཟུངས་སྔགས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་བྱུང་། ཞལ་ནས་ཐོན། ཁྱེད་རང་རྣམས་ལྷར་གསལ་བའི་ཞལ་དུ་ཞུགས། ཐུགས་ཀར་ཉི་སྟེང་ཧཱུྃ་ཡིག་དཀར་པོའི་མཐར་འཁོད་པར་མོས་ལ་འདིའི་རྗེས་ཟློས་གསུང་བར་ཞུ། ཕྲེང་བ་སྦྲེལ་ལ། འདི་སྐད་བདག་གི་ཐོས་པ་སོགས་གཟུངས་རིང་ཡོངས་རྫོགས་སམ། མི་ནུས་ན་ཉེ་སྙིང་ལན་གསུམ་གྱི་རྗེས་ཟློས་བྱར་གཞུག །མཐར་ཕྲེང་བ་མགོ་ལ་བཞག་སྟེ། སློབ་མ་འདི་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་བྱིན་རླབས་དང་རིག་སྔགས་ཀྱི་ནུས་མཐུ་མ་ལུས་པ་འཇུག་ཅིང་བརྟན་པར་གྱུར་ཅིག །ཅེས་བརྗོད། བཞི་པ་ཁྲུས་ཀྱི་ཆོ་ག་ལ་གཉིས། རིག་གཏད་ཀྱི་མཐའ་རྟེན་དུ་སྦྱོར་བའི་ཚུལ། ཁྲུས་ཁོལ་འདོན་དུ་བྱ་བའི་ཚུལ་ལོ། །དང་པོ་ནི། བཟླས་ལུང་གྲུབ་མ་ཐག་པར། བདག་ཉིད་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་ཐུགས་ཀའི་ཧཱུྃ་ལས་འོད་ཟེར་འཕྲོས་པས་ལྷ་བཅུ་དྲུག་ལ་ཕོག་སྟེ་འོད་དུ་ཞུ་བ་ལས། ལྷའི་ཆུ་དག་པ་དཀར་ལ་འཚེར་བ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཆུ་ནད་གདོན་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར། ཅེས་ཐོག་མར་ལྷ་ཁྲུས་གསོལ་བ་ནི། མེ་ལོང་དང་ཁྲུས་དར་ཐོགས། གཟེད་ཞལ་ནང་དུ་གཟུངས་བུམ་གྱིས་རིམ་པར་ཁྲུས་གསོལ་ལ། ན་མོ་དཀོན་མཆོག་སྲི་ཞུའི་མགྲོན་གྱུར་པ། །བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་ཆོས་སྐྱོང་ཚོགས། །ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། །ཉན་ཐོས་རང་རྒྱལ་ཇི་སྙེད་བཞུགས་པ་རྣམས། །གཙང་མའི་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་གྱིས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །ཡེ་ཤེས་ལྷ་ལ་དྲི་མ་མི་མངའ་ཡང་། །བདག་ཅག་མ་རིག་དབང་གིས་ནོངས་པའི་གྲིབ། །ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་ཆུ་ཡིས་དག་གྱུར་ཅིག །ཕན་མཛད་ལྷ་ཡི་བཀྲ་ཤིས་གང་ལགས་པ། །དམ་པ་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག །ཛ་ཡ་ཛ་ཡ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག །ཡོན་ཏན་མགྲོན་གྱུར་ཚངས་པ་བརྒྱ་བྱིན་དང་། །རྒྱལ་ཆེན་སྡེ་བཞི་ཕྱོགས་སྐྱོང་ཆེན་པོ་བཅུ། །དཔལ་ལྡན་ཧ་རི་ཀ་དང་པཉྩི་ཀ །གང་བཟང་ནོར་བཟང་ལྔས་རྩེན་བདེ་བའི་རི། །དེད་དཔོན་ཤེས་པའི་སྒྲོན་མ་ལ་སོགས་ཏེ། །དམ་པའི་ཆོས་དང་དཀར་ཕྱོགས་སྐྱོང་བ་རྣམས། །གཙང་མའི་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་གྱིས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །མི་དགེ་སྤྱོད་ཅིང་དམ་ཚིག་ཉམས་པ་ཡིས། ཁྱེད་རྣམས་ཐུགས་དང་འགལ་བར་གྱུར་པའི་གྲིབ། །ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་ཆུ་ཡིས་དག་གྱུར་ཅིག །ཕན་མཛད་ལྷ་ཡི་བཀྲ་ཤིས་གང་ལགས་པ། །དམ་པ་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག །ཛ་ཡ་ཛ་ཡ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག །མ་ཧཱ་དེ་བ་ལ་སོགས་ལྷ་ཆེན་བརྒྱད། །དགའ་བོ་འཇོག་པོ་ལ་སོགས་ཀླུ་ཆེན་བརྒྱད། །ཉི་མ་ཟླ་བ་ལ་སོགས་གཟའ་ཆེན་བརྒྱད། །སྨིན་དྲུག་ལ་སོགས་རྒྱུ་སྐར་ཉི་ཤུ་བརྒྱད། །ད་ན་དནྟིན་ལ་སོགས་གནོད་སྦྱིན་བརྒྱད། །ལྟོ་འཕྱེ་གྲུལ་བུམ་ལ་སོགས་སྡེ་བརྒྱད་རྣམས། །གཙང་མའི་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་གྱིས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །མི་མཁས་ཉོན་མོངས་དབང་གིས་ལྟ་སྤྱོད་འགལ། །ལྷ་ཀླུ་སྡེ་བརྒྱད་མི་དགྱེས་གྱུར་པ་རྣམས། །ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་ཆུ་ཡིས་དག་གྱུར་ཅིག །ཕན་མཛད་ལྷ་ཡི་བཀྲ་ཤིས་གང་ལགས་པ། །དམ་པ་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག །ཛ་ཡ་ཛ་ཡ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག །གཞན་ཡང་ས་སྟེང་ལྷ་དང་ས་འོག་ཀླུ། །ཡུལ་བདག་ས་བདག་འཕྲལ་གྱི་དབང་པོ་ཆེ། །ཕུ་མདའ་ཉིན་སྲིབ་གཡའ་གངས་བྲག་རི་དང་། །ནགས་ཚལ་ཆུ་བོ་མཁར་ཁང་མཚེར་ས་ལ། །གནས་པའི་ལྷ་ཀླུ་གནོད་སྦྱིན་དམུ་བདུད་བཙན། །གཙང་མའི་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་གྱིས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །མི་རྣམས་རྨོངས་པས་བྱེད་སྤྱོད་འགལ་བ་ཡིས། །ས་བདག་ཡུལ་བདག་མི་མཉེས་གྱུར་པ་རྣམས། །ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་ཆུ་ཡིས་དག་གྱུར་ཅིག །ཕན་མཛད་ལྷ་ཡི་བཀྲ་ཤིས་གང་ལགས་པ། །དམ་པ་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག །ཛ་ཡ་ཛ་ཡ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག །ཕོ་ལྷ་དགྲ་ལྷ་སྲོག་ལྷ་ལེ་འུའི་ལྷ། །ཕ་མྱེས་མཚུན་གྱི་ལྷ་དང་མ་ཕྱིའི་སྨན། །སྲིད་པའི་ལྷ་དགུ་སྐྱོབ་པའི་ལྷ་ལྔ་སོགས། །གཙང་མའི་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་གྱིས་གཤེགས་སུ་གསོལ། །མནའ་དང་ཁྲེལ་དང་བྱུར་ཡུགས་ལ་སོགས་པས། །ལྷ་མཚུན་དགྲ་བླ་གྲིབ་ཀྱིས་ཕོག་པ་རྣམས། །ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིའི་ཆུ་ཡིས་དག་གྱུར་ཅིག །ཕན་མཛད་ལྷ་ཡི་བཀྲ་ཤིས་གང་ལགས་པ། །དམ་པ་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག །ཛ་ཡ་ཛ་ཡ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག །ཅེས་ཁྲུས་གསོལ་བའི་ཁྲུས་ཆུ་གཙང་སར་གཤེགས། དེ་ནས་བསྒྲུབ་བྱ་ལ་ཁྲུས་བྱ་བ་ནི། ཧཱུྃ། རིན་ཆེན་ལས་གྲུབ་བུམ་པའི་ནང་། །རྣམ་པར་འཇོམས་པ་འོད་ཞུ་བའི། །ལྷ་ཡི་བདུད་རྩི་དཀར་ལ་འཚེར། །ནད་རྣམས་ཞི་བའི་སྨན་ཆེན་པོ། །གདོན་རྣམས་འདུལ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། །སྤྱི་བོ་ཚངས་པའི་ལམ་ནས་ཞུགས། །ལུས་ཀུན་ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིས་གང་། །ནད་གདོན་སྡིག་དང་གྲིབ་རྣམས་ཀུན། །འོག་སྒོ་རྐང་པའི་མཐིལ་རྣམས་ནས། །དུད་ཁུ་སོལ་ཁུ་བཞིན་དུ་ཐོན། །ནང་ཁྲུས་མཆོང་བས་དམར་བར་ཤོག །ཕྱི་ཡི་ལུས་ལ་བུམ་ཆུས་ཁྲུ། །གངས་ལ་ཉི་མ་ཤར་བ་བཞིན། །ཕྱི་ཁྲུས་དུང་བས་དཀར་བར་ཤོག །ཅེས་བརྗོད་ལ་མདོ་གཟུངས་ཚར་གཅིག་འདོན་བཞིན་དུ། ཁ་བཤལ་བ་དང་། ཡན་ལག་ལྔ་ཁྲུས་དང་། ཁོང་དུ་བཏུང་བ་རྣམས་བྱར་གཞུག །སླར་ཡང་ཁྲུས་བྱས་ལ། ཧཱུྃ། ཡེ་ཤེས་ཆུ་བོ་ཁྲུས་ཀྱི་རྫིང་། །དྲི་མེད་རྣམ་དག་བདུད་རྩི་འདིས། །རྣལ་འབྱོར་བདག་དང་བསྲུང་བྱ་དང་། །སྦྱིན་བདག་འཁོར་དང་བཅས་རྣམས་ཀྱིས། །ཟས་ངན་ལྟོ་རུ་ཟོས་པ་བཀྲུ། །གོས་ངན་ལུས་ལ་གྱོན་པ་བཀྲུ། །མི་གཙང་ཕྱོགས་ངན་བདུད་གཅོད་བཀྲུ། །དམེ་ཁྲམ་བྱུར་ཡུགས་ཕོག་པ་བཀྲུ། །ལུས་ཀྱི་ན་ཚ་ཐམས་ཅད་བཀྲུ། །སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་བཀྲུ། །སྐལ་པ་ངན་དང་བཀྲ་མི་ཤིས། །མཁོན་གྲིབ་མནོལ་གྲིབ་ཕོག་པ་བཀྲུ། །དམ་ཚིག་སྡོམ་པ་ཉམས་པ་དང་། །བྱད་ཕུར་རྦོད་གཏོང་གནོད་པ་བཀྲུ། །ནད་རིགས་བཞི་བརྒྱ་རྩ་བཞི་དང་། །བགེགས་རིགས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་བཀྲུ། །ཡེ་འདྲོག་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་དང་། །གློ་བུར་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་བཀྲུ། །དུས་མ་ཡིན་པའི་འཆི་བ་དང་། །སེམས་ཀྱི་གཡེང་བ་ངན་པ་བཀྲུ། །མདོར་ན་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི། །སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་ཀུན། །ཡེ་ཤེས་ཆུ་བོའི་ཁྲུས་ཀྱིས་བཀྲུ། །ཤེལ་དཀར་བཞིན་དུ་དག་གྱུར་ཅིག །གངས་རི་བཞིན་དུ་དཀར་གྱུར་ཅིག །ནད་མེད་བདེ་བ་ཐོབ་པར་ཤོག །འཆི་མེད་རིག་འཛིན་འགྲུབ་གྱུར་ཅིག །ཉེ་སྙིང་མཐར། སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་ཐམས་ཅད་ཤཱནྟིཾ་ཀུ་རུ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་བཏགས་པ་ལན་སྟོང་བཟླས་ལ་ཁྲུས་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཁྲུས་ཁོལ་འདོན་དུ་བྱ་བའི་ཚུལ་ནི་གཤམ་དུ་འཆད་དོ། །གསུམ་པ་རྗེས་ཀྱི་བྱ་བ་ལ་གསུམ། སྨོན་ལམ། བཀྲ་ཤིས། བསྔོ་བའོ། །དང་པོ་ནི། ཁྲུས་གྲུབ་མ་ཐག་པར་མེ་ཏོག་འཐོར་བ་དང་བཅས་ཏེ། ན་མོ། བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་བྱེད་བུམ་པས་དབང་བསྐུར་བས། །ཡེ་ཤེས་དབང་བཅུ་རྣམས་ལ་དབང་བྱེད་པ། །ལོག་འདྲེན་བདུད་བཞིའི་དགྲ་ལས་རབ་རྒྱལ་ཏེ། །རྣམ་པ་ཀུན་མཁྱེན་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་པར་ཤོག །འབྲུ་མཆོག་རྣམ་པ་མང་པོས་དབང་བསྐུར་བས། །འབྲས་བུ་རྣམ་པ་མང་པོ་སྨིན་པ་ལྟར། །དགེ་བའི་ལོ་ཐོག་མང་པོ་སྨིན་རྒྱས་ཏེ། །མ་འདྲེས་བཅོ་བརྒྱད་ཆོས་དང་ལྡན་པར་ཤོག །སྤོས་མཆོག་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བས། །དྲི་ཞིམ་སྤོས་ཀྱིས་ཚ་བའི་གདུང་སེལ་ལྟར། །ཚད་མེད་ལ་སོགས་ཟག་མེད་བདུད་རྩི་ལྔས། །ཉོན་མོངས་ལྔ་ཡི་གདུང་བ་སེལ་བར་ཤོག །སྨན་མཆོག་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བས། །འཇིག་རྟེན་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་དམ་པ་སྟེ། །བཞི་བརྒྱ་རྩ་བཞིའི་ནད་ལས་ཕྱིར་བསལ་ཏེ། །སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུའི་བགེགས་ལས་ཐར་བར་ཤོག །རིན་ཆེན་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བས། །ཡིད་བཞིན་ནོར་བུས་རེ་བ་ཀུན་སྐོང་ལྟར། །འགྲོ་དོན་བསམ་པ་ཡིད་བཞིན་འགྲུབ་པ་དང་། །ཡིད་བཞིན་ཡོན་ཏན་ཆོས་དང་ལྡན་པར་ཤོག །སྙིང་པོ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བས། །དགེ་བའི་རྩ་བ་རྒྱུ་ཡི་དབང་པོ་ལས། །དགེ་བཅུ་མ་ལུས་དབྱིངས་སུ་སྨིན་གྱུར་ཏེ། །སྙིང་པོ་བླ་མེད་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་ཤོག །མགུལ་ཆིངས་ཅོད་པན་ལྔ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བས། །རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གཙོ་བོར་དབང་བསྐུར་ཏེ། །ཡེ་ཤེས་རྣམ་པ་མང་པོ་རྫོགས་གྱུར་ནས། །བདེ་གཤེགས་རིགས་ལྔའི་དབང་དང་ལྡན་པར་ཤོག །ཁ་རྒྱན་འབྲས་བུ་ཆགས་པས་དབང་བསྐུར་བས། །དཔག་བསམ་ཤིང་གིས་རེ་བ་ཀུན་སྐོང་ལྟར། །འགྲོ་དོན་བསམ་པ་ཡིད་བཞིན་འགྲུབ་པ་དང་། །འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་ཤིང་དང་ལྡན་པར་ཤོག །གཟུངས་ཐག་ཡེ་ཤེས་ལྔ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བས། །དོན་གྱི་གཟུངས་དང་ཚིག་གི་གཟུངས་ལྡན་ཞིང་། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ལྔ། །ཡོན་ཏན་མི་འབྲལ་གཟུངས་དང་ལྡན་པར་ཤོག །དེ་ལྟར་གཟུངས་ཀྱི་བུམ་པ་འདི་བཞེངས་སུ་གསོལ་ཏེ། ཡར་གང་ཞིང་གཏམས་པ་བཞིན། དེང་གི་ཡོན་བདག་གི་ཚེ་དང་བསོད་ནམས་དང་། དབང་ཐང་དང་། ཆུས་སྲིད་ཐམས་ཅད་ཟླ་བ་ཡར་གྱི་ངོ་བཞིན་དུ། ཚེས་གཅིག་ནས་བཅོ་ལྔའི་བར་དུ་གང་ཞིང་རྒྱས་པ་བཞིན་ནམ། གངས་རི་ལ་ཟླ་བ་ཤར་བ་བཞིན་ཇེ་ཆེ་ཇེ་ཆེར་རྒྱས་ཏེ་གསལ་བར་གྱུར་ཅིག །དེ་ལྟར་གཟུངས་ཀྱི་བུམ་པ་འདི་ཡོན་བདག་གི་སྐུ་ལ་གསོལ་ཏེ། ཟླ་བ་མར་ངོ་ཟད་ཅིང་སྟོང་པ་ལྟར། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནི་ཚེས་བཅུ་དྲུག་ནས་གནམ་སྟོང་གི་བར་དུ་ཟད་ཅིང་སྟོང་པའམ། བྱ་སྒྲོ་མེར་བསྲེགས་པ་བཞིན་དུ་ཇེ་ཆུང་ཇེ་ཆུང་སོང་སྟེ་བྱང་ཞིང་དག་པར་གྱུར་ཅིག །དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཞལ་དྲོ་བར་གྱུར་ཅིག །བུམ་པ་བཀྲ་ཤིས་པར་གྱུར་ཅིག །ཡོན་གྱི་བདག་པོ་རྣམས་ཚེ་རིང་ཞིང་ནད་མེད་པར་གྱུར་ཅིག །ཡུལ་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་ནད་ཕྱུགས་ནད་ཐམས་ཅད་རྒྱུན་ཆད་ནས། ལོ་ཕྱུགས་ནི་རྟག་ཏུ་ལེགས། དབུས་སུ་ཡུལ་མི་འཁྲུགས། མཐའ་ནས་དགྲ་མི་ལྡང་། ལྷན་ནེ་ལྷམ་མེ་ལྷང་ངེ་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྐལ་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག །ཅེས་བརྗོད་དོ། །གཉིས་པ་བཀྲ་ཤིས་ནི་དྲིལ་བུ་གསིལ་ཞིང་འབྲུ་འཐོར་ལ། ཧཱུྃ། སྔོན་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་ཡིས། །རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་རྩ་བའི་རྒྱུད་གསུངས་པས། །རྒྱལ་པོའི་སྡིག་བྱང་མི་ནད་ཕྱུགས་ནད་ཆད། །བཀྲ་ཤིས་དེས་ཀྱང་དེང་འདིར་བདེ་ལེགས་ཤོག །རིན་ཆེན་ཁང་བུ་བརྩེགས་པའི་གཞལ་ཡས་སུ། །བཤད་པའི་རྒྱུད་གསུངས་དགའ་རབ་དབང་ཕྱུག་བཏུལ། །དེ་བཞིན་དེང་འདིར་བདུད་དང་ལོག་འདྲེན་ཐུལ། །བར་ཆད་རྐྱེན་རྣམས་ཞི་བའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །དེང་འདིར་རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་གྱི་བདག་པོ་ཡི། །ཚེ་དང་དབང་ཐང་བསོད་ནམས་ཆོས་སྲིད་རྣམས། །ཡར་ངོའི་ཟླ་བཞིན་འཕེལ་བའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །ནད་གདོན་བར་ཆད་རྐྱེན་དང་སྡིག་སྒྲིབ་རྣམས། །མྱུར་དུ་ཟད་ཅིང་སྟོང་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །སློབ་དཔོན་ཚེ་རིང་བུམ་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །ཡོན་བདག་ནད་མེད་བདེ་བའི་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །ཡུལ་ཁམས་མི་ནད་ཕྱུགས་ནད་རྒྱུན་ཆད་ཅིང་། །ལོ་ལེགས་འབྲུ་འཕེལ་བདེ་སྐྱིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས། །ལྷན་ནེ་ལྷམ་མེ་ལྷང་ངེར་གསལ་གྱུར་ནས། །གསང་སྔགས་བསྟན་པ་མཐའ་རྒྱས་བཀྲ་ཤིས་ཤོག །ཅེས་དང་། ཡེ་དྷརྨཱ་སོགས་བརྗོད། དམ་ཚིག་ཁས་བླང་། གཏང་རག་མཎྜལ་སོགས་སྤྱི་ལྟར་བྱའོ། །གསུམ་པ་བསྔོ་བ་ནི། ནོངས་པ་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་དུ་ཡིག་བརྒྱ་བཟླས་ལ་བདག་བསྐྱེད་མི་དམིགས་པར་བཞག་ཅིང་། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསྔོ་བས་རྒྱས་གདབ་པར་བྱའོ།། །། ༈ འདི་ཡི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་བྱབ་ཁྲུས་སྤྱི་འགྲེ་བྱ་བར་འདོད་ན། བཅའ་གཞི་གོང་ལྟར་ལ་བདག་མདུན་སྒྲུབ་བཟླས་སྡིག་བཤགས་ཡན་ཆད་གྲུབ་པ་དང་། བསྒྲུབ་བྱ་གདན་ནག་པོར་འཁོད་པའི་མདུན་ཁྲུས་སྣོད་དུ་ངར་མི་ཆངས་བུ་བཅས་པ་བཞག །ཞི་དྲག་གི་སྦྱོང་གཏོར་བཤམ། ཨ་ཀཱ་རོ་ལན་གསུམ་གྱིས་བྱིན་བརླབས་ལ། ན་མོ། སངས་རྒྱས་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་དང་། །བདེན་སྨྲ་ཀུན་གྱི་བདེན་ཚིག་དང་། །སྙིང་པོ་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་། །གསང་སྔགས་རིག་སྔགས་གཟུངས་སྔགས་དང་། །རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་བདེན་པའི་མཐུས། །བསྲུང་བྱ་འདི་ལ་གནོད་བྱེད་པའི། །བགེགས་དང་ལན་ཆགས་འབྱུང་པོ་རྣམས། །གཏོར་མ་འདི་ཡིས་ཚིམས་པར་གྱིས། །བུ་ལོན་ལན་ཆགས་འཇལ་ཟིན་གྱིས། །ཕྱིན་ཆད་གནོད་པའི་སེམས་སྤོངས་ཤིག །སྦྱོང་གཏོར་གཡས་སུ་བསྐོར་ཞིང་། ན་མཿསརྦ་སོགས་ནམ་མཁའ་མཛོད་ཀྱི་སྔགས་ལན་གསུམ་བརྗོད་ལ་གླུད་ནང་དུ་དོར། ཆངས་བུ་ཏིང་ལོ་ཐོགས་ལ། ཧཱུྃ། བསྲུང་བྱ་འདི་ལ་གནོད་བྱེད་རྣམས། །ཆངས་བུ་འདི་ཡི་ལམ་རྒྱགས་དང་། །ཏིང་ལོ་འདི་ཡི་ལམ་སྒྲོན་གྱིས། །གནོད་ཅིང་འཚེ་བ་རབ་སྤོངས་ནས། །ཕྱི་ཡི་ལྕགས་རི་ནག་པོའི་རྒྱབ། །གླིང་བར་མུན་པའི་ནང་དུ་སོང་། །གཡོན་དུ་བསྐོར་ལ། སུམྦྷ་ནི་ལན་གསུམ་དང་གླུད་ནང་དོར། དེ་ནས་མདུན་དུ་ཏིལ་ནག །གཡས་གཡོན་དུ་མེ་ཆུ་བཞག །བསྒྲུབ་བྱའི་སྙིང་གར་པཾ་ཡིག་ལ། །ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐིམ། །རྐང་མཐིལ་ཡཾ་ལས་རླུང་གཡོས་པས། །ལྟེ་བའི་རཾ་ལས་མེ་འབར་བས། །པཾ་ཡིག་དེད་ནས་སྣ་གཡས་ནས། །སྡིག་པ་རྭ་ཅན་རྣམ་པར་ཐོན། །མདུན་གྱི་ཏིལ་ལ་ཐིམ་པར་གྱུར། །མེ་ནང་ཞི་བའི་ཐབ་ཁུང་ནང་། ཁྲོ་བོ་ཧཱུྃ་མཛད་ཞལ་གདངས་པའི། །ནང་དུ་སྡིག་པ་བསྲེགས་པར་གྱུར། །ཨོཾ་བཛྲ་ཌཱ་ཀི་ནཱི་ཁ་ཁ་ཁཱ་ཧི་ཁཱ་ཧི། སརྦ་པཱ་པཾ་ད་ཧ་ན་བྷསྨིཾ་ཀུ་རུ་སྭཱ་ཧཱ། སྔགས་ལན་གསུམ་དང་། བསྐོར་བ་གཡས་གཡོན་གསུམ་གསུམ་མཐར་མེ་ཆུར་དོར་ལ་དེའང་ཁྲུས་སྡེར་དུ་བླུག་གོ །དེ་ནས། བདག་ཉིད་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་སོགས་གོང་གསལ་ལྟར་ལྷ་འོད་ཞུ་དང་ལྷ་ཁྲུས་གསོལ། ཧཱུྃ། རིན་ཆེན་ལས་གྲུབ་སོགས་ནས། ཤཱནྟིཾ་ཀུ་རུ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་པའི་བར་གྲིབ་ཁྲུས་ཚང་བར་བྱས་ལ། ཀུ་ཤ་དང་རྨ་བྱ་ལག་གཡོན་རྩེ་གསུམ་རྒྱས་ཐོགས་ལ། ཧཱུྃ། ང་ནི་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས། །ཕྱག་གཡོན་རྡོ་རྗེ་རྩེ་གསུམ་གྱི། །ཕྱག་རྒྱས་བྱབ་པའི་རྫས་འཛིན་པའི། །དབུས་སུ་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྟེང་། །ཧཱུྃ་ཡིག་མཐའ་ལ་སྔགས་ཀྱིས་བསྐོར། །ཡིག་འབྲུ་རྣམས་ལས་འོད་བྱུང་ནས། །ནད་དང་གནོད་པ་གྲིབ་རྣམས་ཀུན། །འོད་དེས་བསྡུས་ནས་ངར་མི་ལ། །སྤོ་བའི་ཚུལ་དུ་ཐིམ་པར་གྱུར། །ཧཱུྃ། བྱབ་རྫས་རྩྭ་མཆོག་ཀུ་ཤ་འདི། །དག་ཅིང་གཙང་བར་བྱེད་པའི་རྫས། །དུག་འཇོམས་རྨ་བྱའི་སྒྲོ་མདོངས་འདི། ཁ་དོག་ལྔ་ནི་ཡེ་ཤེས་ལྔ། །དུག་ལྔའི་ནད་གདོན་སེལ་བའི་རྫས། །སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་དང་། གྲིབ་དང་མི་གཙང་མཁོན་ལ་སོགས། །མི་མཐུན་རྐྱེན་ངན་ཐམས་ཅད་ཀུན། །བྱབ་བོ་རྟེན་འབྲེལ་རྫས་ཀྱིས་བྱབ། །སྤོ་འོ་ངར་མི་ཁྱོད་ལ་སྤོ། རྒྱས་པར་སྤྲོ་ན་འདིར་མདོ་གཟུངས་ཚར་གཅིག་བརྗོད། བསྡུ་ན་མི་དགོས། རྣལ་འབྱོར་བདག་དང་བསྲུང་བྱ་དང་། །སྦྱིན་བདག་འཁོར་དང་བཅས་རྣམས་ཀྱིས། །ཟས་ངན་ལྟོ་རུ་ཟོས་པ་བྱབ། །གོས་ངན་ལུས་ལ་གྱོན་པ་བྱབ། །མི་གཙང་ཕྱོགས་ངན་བདུད་གཅོད་བྱབ། །དམེ་ཁྲམ་བྱུར་ཡུགས་ཕོག་པ་བྱབ། །ལུས་ཀྱི་ན་ཚ་ཐམས་ཅད་བྱབ། །སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་བྱབ། །སྐལ་པ་ངན་དང་བཀྲ་མི་ཤིས། །མཁོན་གྲིབ་མནོལ་གྲིབ་ཕོག་པ་བྱབ། །དམ་ཚིག་སྡོམ་པ་ཉམས་པ་དང་། །བྱད་ཕུར་རྦོད་གཏོང་གནོད་པ་བྱབ། །ནད་རིགས་བཞི་བརྒྱ་རྩ་བཞི་དང་། །བགེགས་རིགས་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་བྱབ། །ཡེ་འདྲོག་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་དང་། །གློ་བུར་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་བྱབ། །དུས་མ་ཡིན་པའི་འཆི་བ་དང་། །སེམས་ཀྱི་གཡེང་བ་ངན་པ་བྱབ། །མདོར་ན་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི། །སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་ཀུན། །བྱབ་བོ་རྟེན་འབྲེལ་རྫས་ཀྱིས་བྱབ། །སྤོ་འོ་ངར་མི་ཁྱོད་ལ་སྤོ། །ཤེལ་དཀར་བཞིན་དུ་དག་གྱུར་ཅིག །གངས་རི་བཞིན་དུ་དཀར་གྱུར་ཅིག །ནད་མེད་བདེ་བ་ཐོབ་པར་ཤོག །འཆི་མེད་རིག་འཛིན་འགྲུབ་གྱུར་ཅིག །ཉེ་སྙིང་མཐར། སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་ཐམས་ཅད་ཨ་པ་ན་ཡ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་བཏགས་པ་ལན་གྲངས་བཟླས་ལ་བྱབ་བོ། །དེ་ནས་གདན་ནག་པོའི་མཚོན་བྱེད་དེ་ངར་མི་ལ་བཀོན། གདན་དཀར་པོར་བཞག་ལ། འོ། དེ་ལྟར་ཁྲུས་ཀྱི་ཆོ་ག་བྱས་པ་ཡིས། །སྡུག་བསྔལ་འཁོར་བའི་གདན་ནག་པོ། །སྤངས་ནས་བདེ་བ་ཐོབ་པ་ཡི། ཁྲི་སྟན་དཀར་པོའི་སྟེང་དུ་ཕྱིན། །བྱང་ཕྱོགས་ལྕང་ལོ་ཅན་གྱི་གནས། །ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་ཞབས་དྲུང་དུ། །ཕྱིན་པས་ནད་གདོན་བགེགས་རྣམས་ལས། །ཐར་བར་སྒོམས་ལ་རྗེས་ཟློས་མཛོད། །རྡོ་རྗེ་འཇུར་བཅུག་ལ། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་བྱང་བྱས་ནས། །སོགས་ནས། དཔལ་ཀུན་གྱིས་ནི་ལེགས་པར་བརྒྱན། །ལན་གསུམ་བརྗོད། དེ་ནས་ངར་མི་བྲན་ལ། ན་མཿསརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཨཱ་བ་ལོ་ཀི་ཏེ་སོགས་ལན་གསུམ། རིན་ཆེན་མང་དང་གཟུགས་མཛེས་དང་། །འབྱམས་ཀླས་འཇིགས་ཀུན་བྲལ་བ་ཡི། །དེ་བཞིན་གཤེགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གླུད་གཏོར་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ། །ངར་མི་མི་བས་གླུད་བཟང་བ། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །གཅིག་ལས་བརྒྱ་སྟོང་གྲངས་མེད་འཕྲོ། །སྣང་སྲིད་ལྷ་འདྲེ་ཐམས་ཅད་དང་། །སྟོང་གསུམ་བདག་པོ་སྤྲིན་གྱི་སྒྲོན། །རྡོ་རྗེ་མཆུ་དང་བི་ནཱ་ཡ། །བགེགས་རིག་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་དང་། །ཟ་འདྲེ་ཤི་འདྲེ་གྲི་བོ་དང་། །འགོང་པོ་འདྲེ་མོ་བསེ་རག་སོགས། །ལན་ཆགས་བདག་པོ་ཐམས་ཅད་ལ། །རྒྱུ་སྦྱོར་ཡོན་གྱི་བདག་པོ་ཡི། །ཚེ་སྐྱིན་སྲོག་གླུད་འདི་འབུལ་ལོ། །དགའ་མགུ་ཡི་རངས་ལྡན་གྱུར་ནས། །བུ་ལོན་ལན་ཆགས་བྱང་གྱུར་ཅིག །མ་གནོད་མ་འཚེ་རང་གནས་དེངས། །ཨོཾ་སརྦ་བིགྷྣཱན་བ་ལིཾ་ཏ་ཁ་ཁ་ཁཱ་ཧི་ཁཱ་ཧི། ལན་གསུམ་གྱིས་བསྔོས་ཏེ་འདྲེ་ལྔ་བདུད་གཅོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སམ། ཆུ་བོ་ཆེན་པོར་འདོར་དུ་བཅུག་ལ། ཧཱུྃ། ང་ནི་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པར་འཇོམས། །སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱི་མཐུ་སྟོབས་བདག །ཡོན་བདག་འདི་ལ་གནོད་བྱེད་བགེགས། །འདི་རུ་མ་འདུག་གཞན་དུ་དེངས། །གལ་ཏེ་བཀའ་ལས་འདའ་བྱེད་ན། །རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་ཐུགས་ཁྲོས་ནས། །ས་གས་རྒྱ་མཚོ་གནམ་དུ་འཕྱུར། །གནམ་གྲུམ་འབྲུག་སྒྲས་ཀླད་ཁྲག་འགེམས། །སྲིད་རྩེ་མནར་མེད་ཡན་ཆད་ཀྱི། །བདུད་དང་བགེགས་ཀྱི་གནས་རྣམས་ཀུན། །ཡེ་ཤེས་མེ་ཆེན་མཆེད་ཅིང་འབར། །སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་སྲེག་པར་བྱེད། །དེ་བས་མྱུར་དུ་ཕྱིར་དེངས་ཤིག །ཨོཾ་སུམྦྷ་ནི་སོགས་དྲག་ཏུ་བརྗོད་ཅིང་རོལ་མོ་ཡུངས་ཐུན་གུ་གུལ་དུད་པས་མཚམས་བཅད། རྡོ་རྗེ་གསོར་ལ། ཧཱུྃ། བདག་ཉིད་རྣམ་པར་འཇོམས་པ་ཡི། །སྐུ་ལས་སྣ་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་ཡི། །ཆར་བབས་བསྲུང་བྱའི་ལུས་ལ་ཐིམ། །རྡོ་རྗེའི་གོ་ཁྲབ་ཞུ་ལུབ་གྱུར། །སུས་ཀྱང་ཚུགས་པར་མི་འགྱུར་བ། །རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ལྟ་བུར་གྱུར། །ན་མོ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་རྩ་བ་གསུམ། །གསང་སྔགས་རིག་སྔགས་གཟུངས་སྔགས་དང་། །སྙིང་པོ་སྔགས་དང་ཕྱག་རྒྱ་དང་། །རྡོ་རྗེ་རྣམ་འཇོམས་བདེན་པའི་མཐུས། །བསྲུང་བྱར་གྱུར་པ་འདི་ཉིད་ལ། །སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་དང་། །མི་གཙང་གྲིབ་དང་མཁོན་ལ་སོགས། །མི་མཐུན་རྐྱེན་ངན་ཐམས་ཅད་ཀུན། །སྲུངས་ཤིག་སྐྱོབས་ཤིག་རཀྵ་བྷྲཱུྃ། །ཞེས་རྡོ་རྗེ་གནས་བདུན་དུ་བཞག་ལ། ཉེ་སྙིང་མཐར། སྡིག་སྒྲིབ་ནད་གདོན་བར་ཆད་ཐམས་ཅད་ལས་རཀྵ་རཀྵ་སྭཱ་ཧཱ། ཞེས་བཏགས་པ་ལན་མང་དུ་བརྗོད། དེ་ནས་གོང་སྨྲོས་ལྟར་ཤིས་བརྗོད་དང་། བསྔོ་སྨོན་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བྱས་པས་འགྲུབ། མདུན་བསྐྱེད་བུམ་ལྷ་འོད་ཞུ་དང་ལས་ལ་སྦྱོར་ཟིན་པ་ལ་དགོངས་ནས་རྗེས་ཆོག་མ་བཤད་ལ། བདག་སྐྱེད་རྗེས་གོང་སྨྲོས་ལྟར་རོ། །བཀའ་སྲོལ་འདིའི་རྗེས་གནང་བྱིན་རླབས་དབང་བསྐུར་གྱི་དོན་དང་འབྲེལ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགུ་པ་དབང་ཕྱུག་རྡོ་རྗེའི་གསུང་རབ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ལས་བཙལ་བར་བྱའོ། །འབྱུང་ཁུངས་བཙུན་ཞིང་ཁྱེར་བདེ་ལ། །ཡོངས་སུ་གྲགས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་དཀོན། །གང་དེའི་ལེགས་བཤད་མཐོ་རིས་ཀླུང་། །དྲི་མའི་ལམ་གསུམ་ཀུན་འབབ་ཤོག །ཅེས་པ་འདི་ནི། རྗེ་རང་བྱུང་བས་མཛད་པ་ཉིད་ལུགས་འདིའི་རྩ་བ་ཟང་མར་མཐོང་ནས། དེ་ལ་ལག་ལེན་ལྷན་ཐབས་སུ་སྤྲོས་ནས་བཀླག་ཆོག་གི་ཚུལ་དུ་དཔལ་སྤུངས་ཡང་ཁྲོད་ཀུན་བཟང་བདེ་གླིང་ཧེ་རུ་ཀའི་འདུ་ཁང་ཆེན་པོར་པདྨ་གར་དབང་བློ་གྲོས་མཐའ་ཡས་པའི་སྡེས་སྦྱར་བ་དགེ་ལེགས་འཕེལ།། །།\nRetrieved from "http://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-TSI-015&oldid=119974"\nThis page was last edited on9April 2018, at 17:09.


སྤེལ་དུས 2018-04-11 ཡོང་ཁུངས། ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། རྩོམ་པ་པོ། ཡུལ་ལྷ་ཐར།\nདེ་ལ་ཐོག་མར་ཏུན་ཧོང་གི་མིང་བརྡ་ཐོགས་ཚུལ་གླེང་བ་ལ། ཏུན་ཧོང་བྱ་བའི་མིང་འདི་མི་རིགས་གང་གི་སྐད་ཡིན་པའི་ཐད་ཏུན་ཧོང་རིག་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཞལ་མི་མཐུན་ཏེ། མང་བོ་ཞིག་གིས་ཏུན་ཧོང་ནི་རྒྱ་སྐད་ཡིན་པར་བཤད་མོད། དེ་ལ་རྒྱ་སྐད་རང་ངོས་ནས་ནང་དོན་འཚམ་པ་ཞིག་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་མི་ཐུབ་ཅིང་། རྒྱའི་ཚིག་མཛོད་དུ་བཙན་གྱིས་ཚིག་འགྲེལ་ལྟ་བུ་ཞིག་བརྒྱབ་འདུག་པའང་། རྒྱ་ཡིག་གི་ཚིག་དོན་རིག་པ་དང་མི་མཐུན། ཡང་ལ་ལས་ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་མི་རིགས་ག་གེ་མོའི་སྐད་ཅིག་ཡིན་པར་བསྙད་ཀྱང་། འགྲེལ་སྟངས་འོས་འཚམས་ཤིག་རྙེད་མི་འདུག་ལ། ཀུན་གྱིས་ཁས་ལེན་པའི་བརྗོད་ལུགས་ཤིག་ནི་དེ་བས་ཀྱང་ངོ་། །\nཏུན་ཧོང་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་རིང་བོ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཡར་ཧན་གུར་གྱི་དུས་སུ་འདེད་ཐུབ། ཧན་གུར་ཤར་མའི་དུས་མཇུག་ཏུ། ཧན་གུར་ནང་ཁུལ་དུ་སྡེ་གཟར་བྱུང་སྟེ་མཐའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ལ་བདག་དམ་བྱེད་པའི་ནུས་བ་ཤོར། ཤར་ནུབ་འགྲུལ་ལམ་གྱི་འགག་སྒོར་གནས་པའི་ཏུན་ཧོང་ལྟ་བུར་མཚོན་ནའང་། ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ལ་ཧན་གུར་གྱི་ས་སྲུང་དཔོན་སྣ(太守)མེད་པ་ཆགས་ནས་ས་གནས་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཆེ་ཁག་གིས་རང་འདོད་ཀྱིས་སྒེར་ས་བཟུང་ཞིང་། ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཚོང་འགྲུལ་ལ་དར་ཅིག་རིང་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས། སྤྱི་ལོ227ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ233ལོའི་བར། ཚང་ཚི(仓慈)བྱ་བས་ཏུན་ཧོང་གི་ས་སྲུང་དཔོན་སྣའི་འགན་འཁུར་ཏེ་ས་གནས་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཆེ་ཁག་གི་དབང་ཆར་ཚོད་འཛིན་བྱས་པས། ཏུན་ཧོང་དེ་ཤར་ནུབ་ཚོང་ལམ་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ཁྲོམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་ཆགས། ཝེ་དང་ཅིན། རྒྱལ་རབས་ལྷོ་བྱང་བཅས་ཀྱི་དུས་སུ། རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་དུ་འཁྲུག་རྩོད་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། རུས་རྒྱུད་ཆེ་གྲས་དང་རིག་གནས་ཡོད་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་མང་བོ་ཞིག་སྔ་གཞུག་ཏུ་རྨ་ནུབ་ས་ཆར་ཡུལ་བྱོལ་དུ་འོངས་ལ། དེས་རྨ་ནུབ་འགྲུལ་ལམ་གྱི་རིག་གནས་ལ་སྔ་ན་མེད་པའི་འཕེལ་རྒྱས་འབྱུང་ཏུ་བཅུག། དེའི་རྗེས་སུ་བཙུགས་པའི་ལཱེང་ལྔའི(五凉)དུས་སུའང་། ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་བོ་གནས་དེར་འཛོམས་ཤིང་། ལཱེང་སྔ་མ་དང་ལཱེང་ནུབ་མ། ལཱེང་བྱང་མ་སོགས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་བས་ཤེས་ཡོན་ཅན་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱས་པར་མ་ཟད། ཁོ་ཚོའི་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་བྱ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོ་བྱས་པར་བརྟེན། གནས་དེར་སུང་ཞན(宋纤)དང་ཀའོ་དབྱི།(郭瑀)སུང་ཡའོ(宋繇)ལིའུ་པིན།(刘昞)ཀྲང་ཀྲན(张湛)སོགས་ལྟ་བུའི་མཁས་པ་མང་བོ་བྱུང་། དེ་མིན་རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་ནས་རིགས་རུས་མཐོ་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཆེ་ཁག་མང་བོ་རྨ་ནུབ་ས་ཆར་སླེབས་པ་དེས། ནང་ལོགས་སུ་དར་སོ་ཆེ་བའི་ཏའོ་ཡི་ལུགས་འཛིན་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱང་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་སྤེལ། རིག་གནས་ཆུ་ཚད་མཐོར་འདེགས་བྱུང་བ་དང་ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་བོ་གདན་འཛོམས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་ཕྱི་ཡོང་རིག་གནས་ནང་འདྲེན་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་པ་དང་། ལྷག་པར་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གནས་རྒྱ་ནག་ས་ཁུལ་དུ་སྤེལ་བར་སྟབས་བདེ་བཟོས། ཧན་གུར་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ། ནང་བསྟན་རིག་གནས་དེ་ཡོ་ཀྲི་ཆེ་བའི་མིས(大月氏)བཙུགས་པའི་ཀུ་ཤ་ནའི་རྒྱལ་རབས(Kushan Empire/ /贵箱王朝)ནས་ཏུན་ཧོང་སོགས་བརྒྱུད་དེ་རྒྱ་ནག་ས་ཁུལ་དུ་དར་བ་དང་། མགྱོགས་མྱུར་ངང་རྒྱ་ནག་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དྲང་སྲོང་གི་སྒྲུབ་ཐབས་དང་འདྲེས་ཏེ་ཧན་གུར་ཤར་མའི་ལའོ་དབང་དང་ཤར་ལྷོའི་མཚོ་འགྲམ་ས་ཁུལ་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་། ལཱེང་ལྔའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྡེ་གཟར་དང་ཝེ་བྱང་མ་དང་རིག་རན(柔然)གྱི་དམག་འཁྲུག་སོགས་ལྷིང་འཇགས་མིན་པའི་དུས་སྐབས་ཀྱིས་ནང་བསྟན་རིག་གནས་དེ་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་དར་ཁྱབ་འབྱུང་བར་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན། ཅིན་ནུབ་མའི(西晋)སྐབས་སུ། ཏུན་ཧོང་དུ་གཏན་སྡོད་གནང་བའི་ཡོ་ཀྲིའི་དགེ་སློང་ཆེན་པོ་ཆོས་སྲུང(竺法护)གིས་བུ་སློབ་སྐོར་ཞིག་ཁྲིད་དེ་ཏུན་ཧོང་ས་ཆར་ཆོས་བསྒྱུར་ཞིང་འཆད་ཉན་སྤེལ་བ་དང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གུས་པ་མཚོན་ཕྱིར་ཁོང་ལ “ཏུན་ཧོང་གི་སངས་རྒྱས”① ཞེས་མཚན་བསྟོད་གནང་།\nཆིན་སྔོན་མའི་ཅན་ཡོན་ཁྲི་ལོ་གཉིས་པ(前秦建元二年)སྟེ་སྤྱི་ལོ366ལོར། ཡའོ་བཙུན(乐尊)བྱ་བའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཏུན་ཧོང་མཁར་གྱི་ཤར་ལྷོའི་མེན་ཧྲ་རི་བོའི(鸣沙山)ལྡེབས་སུ་ཐོན་པ་ན།② གློ་བུར་དུ་མིག་མདུན་གསལ་ལྷང་ངེར་སོང་ཞིང་། གསེར་འོད་ལམ་ལམ་འཕྲོས་ཏེ་ཧ་ལམ་སངས་རྒྱས་སྟོང་ཕྲག་གསེར་འོད་ཁྲོད་མངོན་པའི་སྣང་བ་བྱུང་བས། མེན་ཧྲ་རི་བོའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་བྲག་ངོས་སུ་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་གི་ཕུག་པ་དང་པོ་དེ་བརྐོས། མ་འགྱངས་པར། ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཕེབས་པའི་བསམ་གཏན་པ་ཆོས་མཆོག(法良禅师)བྱ་བ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཡའོ་བཙུན་གྱི་འགྲམ་དུ་ཕུག་པ་ཞིག་བརྐོས། དེ་ནས་བཟུང་། ལོ་ངོ་སྟོང་ལ་ཉི་བའི་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་གི་སྒྱུ་རྩལ་གསར་སྐྲུན་གྱི་དབུ་བརྩམས་པ་རེད། ལཱེང་སྔ་མ་ནས་ལཱེང་བྱང་མའི་བར་གྱི་དུས་རབས་ནང་། དགེ་སློང་ཆེན་པོ་དག་གི་སྩོལ་བ་དང་དབང་སྒྱུར་མཁན་པོ་དག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར། ས་གནས་སྐུ་དྲག་རྣམས་ཀྱི་འབད་པ་བཅས་ཀྱི་འོག ། ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་ལ་སྔ་ན་མེད་པའི་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་སྟེ། ཝེ་བྱང་མས་ལཱེང་བྱང་མ་བསྣབས་པའི་དུས་སུ་སླེབས་དུས། གནས་འདིར་མཆོད་རྟེན་དང་ལྷ་ཁང་མང་དུ་བྱུང་།① དེང་སྐབས་ཡའོ་བཙུན་དང་ཆོས་མཆོག་གི་བྲག་ཕུག་དུས་ཀྱིས་བསྐལ་ཏེ་མཇལ་དུ་མེད་ཀྱང་། ལཱེང་བྱང་མའི་དུས་ཡིན་པའི་བྲག་ཕུག་དང་མཆོད་རྟེན་ཁ་ཤས་ད་ལྟའང་ཤུལ་དུ་ལུས་ཡོད་དོ། །\nདེའི་ཕྱིས་སུ། ཝེ་བྱང་མ་དང་ཀྲིག་བྱང་མ། ཅིན་ནུབ་མ། རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་དྲུག ། རྒྱལ་རབས་ལྷོ་བྱང་སོགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཚང་མར་ཏུན་ཧོང་དུ་བྲག་ཕུག་མང་དུ་བརྐོས་ཤིང་། ཤར་ནས་ནུབ་ཏུ་ཆོས་ཞུ་བར་ཕེབས་མཁན་དགེ་སློང་དག་གནས་འདི་བརྒྱུད་དེ་བསྐྱོད་བཞིན་ཡོད་པས། ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་། དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ399ལོར་ཅིན་ཤར་མའི་དགེ་སློང་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ(法显)སོགས་ཏུན་ཧོང་བརྒྱུད་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆོས་ཞུ་བར་ཕེབས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ404ལོར་རིག་པའི་རལ་གྲི(智猛)སོགས་མི་བཅོ་ལྔ་ཏུན་ཧོང་བརྒྱུད་དེ་ནུབ་ཏུ་ཕྱིན་པ། སྤྱི་ལོ518ལོར་ཝེ་བྱང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཏུན་ཧོང་གི་མི་སུང་ཡུན(宋云)དང་ཧོས་ཧྲིན(惠生)ལའོ་དབྱང་ནས་མངགས་ཏེ་ཏུན་ཧོང་བརྒྱུད་ནུབ་ཏུ་ཆོས་ཞུ་བར་ཕེབས་པ་སོགས་ཏུན་ཧོང་དེ་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་དགེ་སློང་དག་གི་རྐང་རྟེན་འཆའ་ས་དང་རང་གི་ཡུལ་ཁོངས་ནས་གྱེས་སའི་མཇུག་མཐའི་ས་ཚིགས་ལྟ་བུར་གྱུར།\nརྒྱ་གར་ནས་བརྒྱུད་པའི་ནང་བསྟན་ཕུད། དབྱི་རག་གི་རིག་གནས་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་གཤེན་གྱི་ཆོས་ལུགས(袄教)ཀྱང་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་དར། སྤྱི་ལོ1907ལོར། དབྱིན་ཇིའི་གནའ་དཔྱོད་མྱུལ་དཔྱད་མི་སྣ་སི་ཐེན(Aurel Stcin/斯坦因)ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ནུབྱ་བང་གི་ལྕགས་རིའི་མེ་གཏོང་སོ་ཚིགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་དབུས་ཨེ་ཤ་ཡའི་སོག་དག་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེས་བྲིས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་འགའ་རྙེད་ཅིང་། དེར་རིག་གཞུང་ལས་རིགས་སྟེང “སོག་དག་ཡི་གེའི་གནའ་བོའི་ཆབ་ཤོག” (Sogdian Ancient Letters)ཅེས་འབོད། འཕྲིན་ཡིག་འདི་ནི་ལེང་ཅུ་དང་ཏུན་ཧོང་གི་སོག་དག་ཚོང་བས་ཕ་ཡུལ་ས་མར་ཁན(Samarkand)དེང་གི་ཨུ་ཙི་པུ་ཁི་སི་ཐན<The Republic ofUzbekistan>)གྱི་མིར་བྲིས་པ་ཞིག་རེད། འཕྲིན་ཡིག་དེའི་ནང་ལེང་ཅུ་གཙོར་བྱས་པའི་ས་གནས་སུ་སོག་དག་གི་ཚོང་བ་མང་བོ་ཡོད་ཅིང་། ཁོ་ཚོའི་ཚོང་ལས་ཁྱབ་ཁོངས་ལའོ་དབྱང་ནས་ཏུན་ཧོང་བར་དུ་ཡིན་ལ། ཚོང་ལས་གཙོར་གཉེར་ཚུལ་གསལ། མིག་སྔར་ཆབ་ཤོག་ཁག་འདིར་ཡིད་ལ་འབབ་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་རིགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཅིག་མེད་མོད་ཀྱང་། སོག་དག་ཡི་གེའི་ཆེད་མཁས་པ་དག་གིས་ནང་དོན་མདོ་ཙམ་བཀྲལ་ཡོད་པ་ལས། གོང་སྨོས་ཕུད་ད་དུང་སོག་དག་ཚོང་པ་དག་གི་ཁྲོད་གཤེན་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་བྱེད་མི་སྣའང(Bynpt)ཡོད་པ་ར་སྤྲད་རྐྱེན། དུས་དེར་སོག་དག་མི་རྣམས་མང་དུ་གནས་པ་ལས་ཁོ་ཚོས་དད་པ་བྱེད་བཞིན་པའི་གཤེན་ཆོས་ཀྱང་འོས་འཚམ་ཞིག་དར་ཡོད་པ་གསལ་བཤད་བྱས།\nསོས་གུར་གྱིས་རྒྱ་ནག་ལྷོ་བྱང་གཅིག་གྱུར་བྱས་རྗེས། རྒྱ་ནག་དེ་ཧན་གུར་ཚུན་གྱི་ཆེས་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་དུས་སུ་སླེབས། གོང་མ་སོས་ཝུན་ཏི(隋文帝)དང་སོས་དབྱང་ཏི(隋场帝)གཉིས་པོས་ནང་བསྟན་ལ་དད་མོས་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་ཅིང་། དབང་སྒྱུར་གྲལ་རིམ་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོ་བྱས་པས་ཏུན་ཧོང་གི་རིམ་གྲས་མི་འདྲ་བའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་སུམ་ཅུའི་དུས་ཡུན་ཐུང་ཐུང་ནང་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་གི་གནས་གཅིག་པུར་ཕུག་པ་བདུན་ཅུ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་བརྐོས། ནང་བསྟན་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཙམ་མ་ཟད། སྐབས་དེར་ཏུན་ཧོང་ནི་རོམ་དང་པར་སིག ། རྒྱ་གར་སོགས་ས་ཁུལ་ལ་བསྐྱོད་པའི་འགག་སྒོ་གཙོ་བོར་གྱུར་ཅིང་།① དེ་འདྲའི་ཤར་ནུབ་རིག་གནས་འབྲེལ་མཐུད་ལ་བརྟེན་པའི་མཐུ་ལས་ཏུན་ཧོང་གི་ཤེས་རིག་གནས་བབ་རིམ་གྱིས་གཏན་འཁེལ་བྱུང་།\nཐང་གུར་དུས་སུ་མི་རིགས་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་ཤུགས་ཇེ་ཆེ་དང་། མངའ་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད། ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང་བསམ་བློ་རིག་གནས་གཅིག་སྡུད་བཅས་བྱུང་བར་བརྟེན། རྒྱ་ནག་ཐང་གུར་དེ་དཀྱེལ་ཡངས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དུས་སྐབས་སུ་བསྐྱོད་ཅིང་། རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར། ནང་བསྟན་ཕུད་གཤེན་ཆོས་དང་མ་ཎིའི་ཆོས་ལུགས། ཅིན་ཆོས། གསར་དུ་དར་བའི་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་སོགས་ཤེས་རིག་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་དངོས་སུ་རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་དུ་དར། དེ་འདྲའི་རིག་གནས་ཡར་འཕེལ་གྱི་སྐལ་བ་བཟང་བོ་དང་བསྟུན། ཤ་ཅུ་རུ་ཅུ(州)རིམ་པ་དང་རྫོང(县)རིམ་པའི་སློབ་གྲྭ་མང་དུ་བྱུང་སྟེ་རུའུ་ཡི་ལུགས་འཛིན་པའི་བསྟན་བཅོས་འཆད་ཉན་བྱེད་པའི་སྲོལ་དར། གོང་མའི་དབུས་གཞུང་གིས་བྲིས་པའི་ཆོས་དཔེ་མང་བོ་ཁྲང་ཨན་ནས་ཤ་ཅུ་རུ་དབོར་ཡོང་སྟེ་ནང་བསྟན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ལ་གསོན་ཤུགས་གསར་བྱ་བསྣན་ཞིང་། ཝུའུ་ཀྲིག་དང་ཀྲུང་ཙུང་། ཞོན་ཙུང་བཅས་ཀྱི་དུས་སུ་ཏ་ཡུན་དགོན་པ(大云寺)དང་། ལུང་ཞིན་དགོན་པ།(龙兴寺)ཁའེ་ཡོན་དགོན་པ(开元寺)སོགས་བསྟུད་མར་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་བཞེངས་ལ། ཏའོ་ཡི་ལུགས་འཛིན་ཆོས་ལུགས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བས། ཤ་ཅུ་དེ་ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དང་རིག་གནས་མི་འདྲ་བ། སྒྱུ་རྩལ་མི་འདྲ་བ་སོགས་འདྲེས་མར་མངོན་པའི་ངེས་པ་དོན་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གནས་མཁར་གྲོང་ཆེན་པོར་གྱུར། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྲོད་ཏུན་ཧོང་དུ་གཅིག་ནས་རིག་གནས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཟང་བོ་ཤར་བ་དང་། གཉིས་ནས་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་བའི་བྲག་ཕུག་མང་བོ་འཕྲོ་རིམ་འཕྲོར་བརྐོས།\nདུས་རབས་བརྒྱད་པར་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེར་རྒྱས་ཏེ་མཐའ་བཞི་དབང་དུ་བསྡུ་བའི་བགྱི་བ་དང་དུ་བླངས་པ་དང་། བང་ཤར་ས་ཆའི་རྒྱའི་ཡུལ་ཁམས་མང་བོ་བཅོམ་ཞིང་། དེར་མཐུད་ནས་སྤྱི་ལོ776ལོར་བོད་བཙན་པོའི་དམག་དཔུང་གིས་ཤ་ཅུ་མཁར་བསྐོར། སྤྱི་ལོ786ལོར “གཞན་ཡུལ་དུ་མི་སྤྱུགས” (“勿徒他境”)པའི་ཆ་རྐྱེན་གྱིས་ཏུན་ཧོང་ཡོངས་སུ་དབང་རིས་སུ་བཅུག ། སྤྱིར་ན་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་དམག་ཤུགས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ལྟ་བུའི་མཁར་གྲོང་ལེན་རྒྱུ་དེ་ལས་སླ་མོར་ཟད་ཀྱང་། ལོ་ངོ་བཅུར་ཏུན་ཧོང་མཁར་བསྐོར་ཏེ་མཚོན་གྱི་འཇིགས་པ་མ་བསྐུལ་བ་ནི། ཏུན་ཧོང་གི་རིག་གནས་གནས་བབ་ཁས་ལེན་དང་དེའི་རིག་གནས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཆེད་ཡིན་ཏེ། སྐབས་དེ་ནི་བོད་ཀྱིས་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ཐོག་མར་བོད་ལ་འདྲེན་པའི་དུས་སུ་ཁེལ་ཞིང་། བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས་ནང་བསྟན་ལ་དད་མོས་ཤུགས་ཆེར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ནང་བསྟན་དར་ཆེ་བའི་མཁར་གྲོང་ཏུན་ཧོང་ལ་དྲག་ཤུགས་མ་བཀོལ་བ་རེད།① ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་ལ་བལྟས་ནའང་དེ་ལྟར་ཡིན་ཏེ། བོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་དབང་དུ་བསྡུས་རྗེས། སྤྱིར་ན་གསར་དུ་དབང་རིས་སུ་བཅུག་པའི་ས་ཁུལ་གྱི་མི་དྲག་དང་དཔོན་རིགས་ཁག་གནས་གཞན་དུ་སྤྱུགས་བཞིན་ཡོད་མོད། ཏུན་ཧོང་དང་བོད་བར་ལ “གཞན་ཡུལ་དུ་མི་སྤྱུགས་པའི”ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་དྲག་དཔོན་རིགས་དང་དགེ་སློང་ཆེན་པོ་དག་གཞན་དུ་མ་བདས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཏུན་ཧོང་དུ་མུ་མཐུད་དུ་ནང་བསྟན་རིག་གནས་དར་སྤེལ་བྱ་ཆེད་བྱས་རྗེས་འཇོག་ཏུ་བཅུག་པར་མ་ཟད། ཁོ་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཀྱང་ཆེན་པོ་བྱས། དེ་འདྲ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་དེ་སྔར་ལས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་འཕེལ་རྒྱས་ཆེ་རུ་ཕྱིན། དཔེར་ན། སྔར་ཤ་ཅུར་དགོན་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པ་བཅུ་བདུན་དུ་འཕར་བ་དང་། གྲྭ་བ་དང་བཙུན་མའི་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་བཅུ་ནས་སྟོང་ཕྲག་ཏུ་འཕེལ།② དེར་མ་ཟད། བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་དེ་ཐང་གི “ཧོས་ཁྲང་ཆོས་བསྣུབས” (会昌法难)(845-846)ལས་ཐར་ཐུབ་པའང་བྱུང་། དེའང་བོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་བཟུང་བ་ནས་ཀྲང་དབྱི་ཁྲའོ་ཡིས་སྤྱི་ལོ848ལོར་བོད་ཀྱི་དམག་དམངས་ཏུན་ཧོང་ནས་བདས་པའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་ལྷག་གི་རིང་། ཏུན་ཧོང་དུ་དམ་ཆོས་འབྲི་བཤུ་དང་བྲག་ཕུག་བརྐོ་བ། ལྷ་སྐུ་བརྐོ་བཞེངས་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་མཚམས་ཆད་མ་མྱོང་། སྐབས་དེའི་དགོན་པ་དག་ནི་ཆོས་དང་རིག་གནས་དར་སྤེལ་དང་ལོ་ཙཱ་བྱེད་ཡུལ་གྱི་གནས་གཙོར་བོར་གྱུར་ཡོད་དེ། ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་མོ་འགོས་ཆོས་གྲུབ་དང་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་ཟླ་བ། ཞང་རིན་ཆེན་བྱང་ཆུབ་སོགས་རྒྱ་དཀར་ནག་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེར་བྱང་ཆུབ་པའི་མཁས་པ་མང་བོ་གནས་དེར་བཞུགས་ནས་དམ་ཆོས་བསྒྱུར་སྤེལ་གྱི་འཕྲིན་ལས་བསྐྱངས་མྱོང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་བར་བོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་བདག་ཏུ་བཟུང་བའི་རིང་། ཏུན་ཧོང་དེ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་རིག་གནས་སྤེལ་སའི་གནས་གཞི་གཉིས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིང་། ནང་བསྟན་རིག་གནས་སྤེལ་ཆེད་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་གཞུང་གིས་གནས་དེའི་བོད་རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་དག་ལ་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་བར་མ་ཟད། ད་དུང་ལོ་ཙཱ་དང་རྩོམ་འབྲི། འབྲི་བཤུ་བཅས་བྱེད་པར་བྱ་དགའ་དང་ཆད་གཅོད་ལམ་ལུགས་ཀྱང་གསལ་བོ་ཞིག་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད།\nབོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་འཐོར་ཅིང་བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་ཏུན་ཧོང་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པ་དེས་ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ལ་ཐད་ཀར་རྡུང་རྡེག་ཆེན་པོ་མ་ཐེབས། ཁྱད་པར་དུ། ཀོས་དབྱི་ཅུན་དུས་སྐབས་སུ་ཏུན་ཧོང་གི་རིག་གནས་ཅུང་དར་རྒྱས་ཆེ་བ་བྱུང་ཞིང་། ནང་བསྟན་ཡང་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱུང་ལ། མའོ་ཀའོ་དང་དབྱི་ལིན(愉林)གཉིས་སུ་བྲག་ཕུག་གསར་བ་མང་བོ་བརྐོ་བཞེངས་དང་ཉམས་གསོ་བྱས་པ་དང་། ཕལ་ཆེར་ཀོས་དབྱི་ཅུན་དུས་སྐབས་ཀྱི་རུ་དཔོན(节度使)རེ་རེས་རང་རང་གི་སྨོན་ལམ་དུ་གསོལ་བའི་ཕུག་པ་རེ་རེ་བརྐོས་ཡོད།\nཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ཅེ་ན་གོ་བ་ལེན་སྟངས་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་གོ་བ་ལེན་སྟངས་ལྟར་ན་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་དང་ནུབ་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པ། ཨན་ཞིའི་དབྱི་ལིན་ཕུག་པ། ཤར་གྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པ། སུའུ་པེ་སོག་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་དགོན་པའི་ཕུག་པ་ལྔ་བཅས་ཚང་མ་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་གི་གྲས་སུ་བགྲང་རུང་བ་དང་། སྒྲ་དོག་འཇུག་ལྟར་ན་མའོ་ཀའོ་ཕྲག་ཕུག་གཅིག་པུར་གོ དེའི་ཁྲོད་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་ལ་ད་ལྟ་ཨང་རྟགས་བརྒྱབ་ཡོད་པའི་ཕུག་པ492ཡོད་པ་དང་། ལྡེབས་རིས་རྨི་ངོས་སྙོམས་གྲུ་བཞི་མ་བཞི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྷག། སྐུ་བརྙན་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་བཅོ་ལྔ་བཅས་ཡོད། ནུབ་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པར་ཨང་རྟགས་བརྒྱབ་ཟིན་པའི་ཕུག་པ་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པ་དང་། དབྱི་ལིན་ཕུག་པར་ཕུག་པ་ཞེ་གཅིག། ཤར་གྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པར་ཕུག་པ་ཉེར་གསུམ། སུའུ་པེ་ས་ཆའི་དགོན་པའི་ཕུག་པ་ཡོད་སར་སྔར་ཡིན་ན་ཕུག་པའི་ཚོགས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱིས་སུ་ཕུག་པ་ལྔ་ལས་མ་ལྷག་པ་དང་། ད་ལྟ་ཨང་རྟགས་བརྒྱབ་པ་བཞི་ལས་མེད།\nགོང་སྨོས་བྲག་ཕུག492ཁྲོད། བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་སུ་བརྐོས་པའི་ཕུག་པ55ཡོད་པ་དང་། དེའི་སྟེང་བཞེངས་འཕྲོར་ལུས་ཤིང་ཉམས་པ་ཞིག་གསོ་བྱས་པའི་ཕུག་པ་བསྣན་ན་བསྡོམས་བྲག་ཕུག92བཞེངས་ཡོད།\nསི་ཐེན་གྱིས་བྲག་ཕུག་ནང་རྙེད་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་ཁ་འཐོར་རལ་མ་དང་མགོ་རྔ་ཤིང་ལས་བྱས་པའི་ཆོས་དཔེ་རལ་བོ། དེ་མིན་ཕྱི་ཐུམ་ཐར་ཐོར། རི་མོའི་ཤིང་སྒྲོམ་སོགས་ལ་བལྟས་ཏེ་དངོས་པོ་འདི་དག་ནི་ཏུན་ཧོང་གི་དགོན་པ་ཁག་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི“བླ་མེད་ཀྱི་བེད་མེད་དངོས་པོ” ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། དོན་ལ་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནི་བེད་མེད་དངོས་པོ་བསྡུ་སྤུངས་བྱེད་སའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པར་གླེང་། ཁོས་ད་དུང་ཤོག་དྲིལ་དང་རི་མོའི་མགོ་མཇུག་ཏུ་བྲིས་པའི་ལོ་དུས་ལ་དམིགས་ནས་ཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་སྐབས་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་མགོ་ཡིན་པའི་ཚོད་དཔག་བས།① ཕད་ལེ་ཨོ་ཡིས་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ཏུ་མི་ཉག་ཡི་གེས་བྲིས་པའི་ཡིག་ཚང་མེད་ཅིང་། བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་ཀྱི་ཤོག་དྲིལ་དང་བྲིས་རིས། ལྷ་སྐུ། རྡོ་རིང་སྣ་རལ་ཅན་སོགས་སྤུངས་པར་གཞིགས་ཏེ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ1035ལོར་མི་ཉག་པས་ཏུན་ཧོང་འཛིན་སྐབས་འཚབ་འཚུབ་ངང་སྒོ་བརྒྱབ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད།② གོང་སྨོས་གཉིས་ལས་དང་པོར་ཏུན་ཧོང་རིག་པའི་ལས་རིགས་སྟེང “མཁོ་མེད་སྨྲ་བ” དང་། གཉིས་པར “ཉེན་གཡོལ་སྨྲ་བ” ཟེར། དེ་ལས་སི་ཐེན་ནི་ཐོག་མར་ཏུན་ཧོང་དུ་སླེབས་པ་ཡིན་ཞིང་། ཕད་ལེ་ཨོ་ཡིས་མཐོང་བའི་ཏུན་ཧོང་ཕུག་པའི་རྣམ་པ་ནི་སི་ཐེན་སླེབས་ཏེ་ཕར་སློག་ཚུར་སློག་བརྒྱབ་རྗེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། ཁོས་ཕུག་པ་འདི་དག་འཚབ་འཚུབ་ཀྱིས་སྒོ་བརྒྱབ་པ་ཡིན་ཟེར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སི་ཐེན་སོགས་ཀྱིས་ཕུག་པ་སློང་སྐབས་ཀྱི་རྙོག་ཟིང་གི་རྣམ་པར་གཞིགས་ནས་སྨྲོས་པ་ཡིན་པས། ཏུན་ཧོང་ཕུག་པའི་རྣམ་པ་དངོས་ནི་དེ་འདྲ་ཞིག་རེད་ཅེ་ན་རྣར་འགྲོ་དཀའ། འོན་ཀྱང་སི་ཐེན་གྱི་ལྟ་བ་བདེན་པར་ཡང་འཛིན་ས་མི་འགྲོ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཏུན་ཧོང་གི་གཏེར་མ་ཡོད་ཚད་དགོས་མཁོ་མེད་པར་བསམས་ཏེ་སྦས་པ་ཡིན་པར་སྙམ་ན། སྔ་ཕྱིར་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་བྲིས་པའི་ཤོག་དྲིལ་ཡོད་ཚད་གནས་གཅིག་ཏུ་འདོར་བའི་དཔེ་མེད་དེ། དེ་དག་ཅི་དགར་གཡུག་ཆོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །\nཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་སྒོ་ནམ་ཞིག་བརྒྱབ་པའི་ལན་འཚོལ་དགོས་ན། སྐབས་དེའི་ཏུན་ཧོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ། སྐབས་དེར་ཏུན་ཧོང་དང་འདབས་འབྲེལ་བའི་ནང་བསྟན་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ལི་ཡུལ་ཡིན་ལ། ལི་ཡུལ་དེ་སྤྱི་ལོ1006ལོར་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལ་མོས་པའི་ཁ་ར་ཁན་རྒྱ་ལ་རབས(Kara-Khanid Khanae/喀喇汗王朝<840-1212) ①ཀྱིས་བསྣུབས། ལི་ཡུལ་དང་ཤ་ཅུའི་བར་ལ་ནང་བསྟན་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། གཉེན་གྱི་འབྲེལ་བའང་ཡོད་པས། སྤྱི་ལོ970ལོར་ལི་ཡུལ་རྒྱལ་པོས་བང་ཆེན་མངགས་ཏེ་ཁོའི་ཞང་པོ་ཀོས་དབྱི་ཅུན་གྱི་རུ་དཔོན་ཚའོ་ཡོན་ཀྲུང(曹元忠)ལ་དམག་རོགས་ཞུས། ལི་ཡུལ་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་པའི་ལག་ལ་ཤོར་རྗེས། ལི་ཡུལ་བ་མང་བོ་ཤར་དུ་ཤ་ཅུར་ཉེན་གཡོལ་དུ་འབྱོར་ཞིང་། གཙོ་བོ་ནང་བསྟན་ལ་རྡུང་རྡེག་ཐེབས་པ་མ་བཟོད་པས་ཡིན་པ་ཤེས་སླ། ལི་ཡུལ་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་པས་བཟུང་རྗེས། དེ་དང་འདབས་འབྲེལ་བར་ཡོད་པའི་ཏུན་ཧོང་ལ་འཇིགས་སྣང་ཆེན་པོ་བསྐྱེད། དེ་བས་ཁ་ར་ཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམག་དཔུང་ཤར་དུ་ཐོན་མེད་པའི་གོ་སྐབས་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་ནང་བསྟན་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་རབ་ཡིག་ཆ་མང་བོ་རང་འགུལ་དང་གོ་རིམ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བྲག་ཕུག་ཏུ་བསྡུ་ཉར་བྱས་པ་དང་། ཁ་སྦྱར་ཟིན་པའི་བྲག་ཕུག་གི་སྒོར་ལྡེབས་རིས་ཀྱིས་དགོས་ངེས་ཀྱི་འགེབས་སྲུང་བྱས་པ་ཞིག་རེད།\nཡིན་ནའང་མི་ལ་ལས་རྒྱུ་ཆ་འགལརེ་བཙལ་ཏེ་ཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་ལོ་དེ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་རྗེས་སུ་འདེད་བཞིན་ཡོད། ཁོ་ཚོས་བོད་ཡིག་ཡིག་ཚང་དང་ཧོར་ཡིག་ཡིག་ཚང་། མི་ཉག་གི་ཡིག་ཚང་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཚང་སྐོར་ལས་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་ལོ་ཚིགས་ཕྱིར་བསྣུར་མོད། ཡིག་ཚང་འདི་དག་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་བྱང་ཁུལ་གྱི་ཨང464(ཕད་ལེ་ཨོས་ཨང181པར་བཏགས)པ་ལས་ཐོན་ཞིང་། སི་ཐེན་དང་ཕད་ལེ་ཨོ་ཡིས་ཁོ་ཚོ་མ་སླེབས་གོང་ལ་ཝང་ཏའོ་ལུགས་པས་གནས་གཞན་ནས་རྙེད་པའི་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་སྐོར་ཞིག་བྲག་ཕུག་ཨང464པའི་ནང་སྦས་ཚུལ་གསལ་བོར་བཤད་ཡོད་པས།① ཡིག་ཚང་འདི་དག་ནི་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་དངོས་སུ་བཞུགས་པའི་ཡིག་ཚང་གི་སྐོར་མིན་པ་གསལ།\nཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནས་རྙེད་པའི་ཡིག་ཚང་དེ་དག་སྤྱིར་བཏང་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་བར་བྱུང་བ་ཡིན་ཞིང་། གཙོ་བོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་ནས་དུས་རབས་དགུ་བའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པའི་བར་དུ་བྱུང་། གཞན་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ཏུ་ད་དུང་བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་སྟོབས་ཤུགས་ཏུན་ཧོང་ནས་མཇུག་རྫོགས་རྗེས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་སྐོར་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། ཡིག་ཚང་དེ་དག་དུས་རབས་དགུ་བ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་གྱི་ཡིན་ལ། དེས་སྐབས་དེའི་རྨ་ནུབ་དང་ལུང་ཤན་ལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དཔྱད་ཡིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱས། མཁས་པ་འགས་ཚོད་རྩིས་བྱས་པར་གཞིགས་ན། བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཡིག་ཚང་དག་བསྡོམས་པས་ཧ་ལམ་ཡིག་ཚང་ཤོག་དྲིལ་ཆིག་ཁྲི་ལས་བརྒལ་བ་ཡོད་པར་བཤད། གོང་སྨོས་ཡིག་ཚང་དེ་དག་ལས་མང་བོ་ཞིག་སྤྱི་ལོ1907ལོ་དང་སྤྱི་ལོ1908ལོར་སི་ཐེན་དང་ཕད་ལེ་ཨོས་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་སྔོག་སྐབས་ཕྱིར་ཁྱེར་བ་ལས་ད་ལྟ་ནུབ་གླིང་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང(The Britishi Library)དང་དབྱིན་ཇི་ཆེན་པོའི་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་།( The Britishi Museum)རྒྱ་གར་ལས་དོན་ཚན་པའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་།(India Office Library)ལྡི་ལི་གསར་བའི་དབུས་ཨེ་ཤ་ཡའི་གནའ་ཆས་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་།(Central Asia Antiquities Museum)ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང(Bibliotheque Nationale)སོགས་སུ་བསྡུ་ཉར་བས་ཡོད། །\n①梁慧皎： 《高僧传》 卷一《竺县摩罗刹(晋长安)》 。\n① 魏收： 《魏书》 卷一一四 《释老志》。\n① 魏微等：《隋书 .裴矩传》 卷六七， 中华书局。1973年版。\n① 山口瑞凤： 《吐蕃支配期的敦煌》，《讲座敦煌》 第二卷 《敦煌的历史》，东京大东出版社， 1980年版， 第227-228页。\n②荣新江： 《敦煌学十八讲》 ， 北京大学出版社，2001年版，第,49页\n① 斯坦因： 《西域考古图记》 (二)，牛津1921年版，第820页。 (stein, M.A. Serindi. Detaied Report of Explorations in Ccntral Asia and Westemmost China Oxford at the Clarendon Press.1921.)\n@伯希和： 《敦煌石室访书记》 (原名为《甘肃发现中世纪的书库(Une bibliothepue Medievale retrouvee au Kan-sou》, 《法国远东学院院刊 <Bulletin de l Ecole Francaise Oricn》 第8卷， 1908年。 )第506页。\n①\tདུས་རབས་དགུ་བའི་དུས་མཇུག་ནས་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་དུ་དབུས་ཨེ་ཤ་ཡ་ས་ཆར་ཚུགས་པའི་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ཞིང་། དེང་གི་ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྤོངས་ཀྱི་ཁ་ཧྲི་དང་འུ་ཐེན་ནི་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་ཡུལ་དབུས་ཡིན།\n②\t斯坦因： 《西域考古图记》 (二)，牛津1921年版，第828-829页。(stein, M.A. Serindi. Detaied Report of Explorations in Ccntral Asia and Westemmost China Oxford at the Clarendon Press.1921.p506.529)


དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་གི་བོད་ཀྱི་གོས་ཆེན་གླེང་བ། ཤ་བོ་མཁའ་བྱམས་ཀྱིས་བསྒྱུར། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nགསལ་བཤད། དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་མ་ཡིག་ནི་སྤྱི་ལོ་2017ལོའི་རྩོམ་པ་པོའི་ཆེད་དེབ་《ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་གནའ་དཔྱད་དང་སྒྱུ་རྩལ་》ལས་ཁོལ་དུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན་ལ། 《丝绸之路上的吐蕃番锦》（《西域考古与艺术》，北京大学出版社，2017年9月）དེའི་སྔོན་གྱི་སྤྱི་ལོ་2013ལོའི་《ཤར་ཕྱོགས་ཞོགས་པའི་ཚགས་པར》སྟེང་རྩོམ་འདིའི་བརྗོད་གཞི་གཙོ་བོ་འཁོད་འདུག་ན་ལོ་དེའི་སྔ་ཕྱིར་བརྩམས་པར་སྣང་ལ། （东方早报/2013 年/11 月/11 日/第007 版） དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་སྐབས་དེ་ཤེད་དུ་རྒྱལ་ནང་དུ་གོས་ཆེན་ཆ་ཚང་བ་མཐོང་རྒྱུ་དཀོན། བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་གཏེར་ལམ་ཤེའུ་དུར་ས་དང་པོར་མཚོན་ཡང་གོས་ཆེན་རིགས་མི་འདྲ་བ་བརྒྱ་དང་སུམ་ཅུ་ལྷག་བུད་ནས་གླིང་ལ་སྐད་གྲགས་ཆོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཁ་ཤས་ཀྱི་སྟེང་དུ་མཚན་བྱང་ཡང་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱིས་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་སུ་བོད་རང་ལ་ཡང་སྐབས་དེའི་རིན་པོ་ཆེ་གསེར་གྱི་དོ་ཟླར་ཉན་པའི་གོས་ཆེན་འཐག་ལས་ཀྱི་ཚོང་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་དར་ཡོད་པར་གྲུབ་མོད། དེང་གི་ཞིབ་འཇུག་པའི་སྡེ་རུ་བོད་ཀྱི་གོས་ཆེན་འདིའི་རིགས་ལ་གཅིག་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་སྣ་ཉུང་བ་དང་། གཉིས་ནས་བོད་ཀྱི་གོས་ཆེན་ཇི་ལྟར་ངོས་འཛིན་པ་དང་མི་རིགས་གཞན་བར་གྱི་དབྱེ་ཁྱད་ཇི་ལྟར་འབྱེད་པའི་ཐད་ལ་རྩོམ་འདི་བཞིན་གྱི་ངོས་འཛིན་གསལ་བོ་ཞིག་ད་སྔ་ཡན་བྱུང་མེད་ན། ཆེད་དུ་ཡིག་བསྒྱུར་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་པ་ཡིན། བསྒྱུར་བ་བོས་བསྣན།\nདུས་རབས་ཉི་ཤུའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་བར་མཚོ་སྔོན་གཏེར་ལམ་དུར་ས་ནས་དར་ཟབ་འབོར་ཆེན་ཐོན་ཡོད་ཅིང་སྤྱིའི་ལོ་ཚིགས་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་ལྔ་བ་ནས་བཅུ་བར་འཁེལ། དེང་གི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་པའི་སྡེ་རུ་གཏེར་ལམ་ནས་བྱུང་ཞིང་རྒྱལ་ཕྱིའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་དར་ཟབ་དག་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་སོག་དག（Sogdian）་1གི་གོས་ཆེན་དུ་བཞག་ཡོད་མོད། ངེད་ཀྱི་དབྱེ་ཞིབ་ལ་གཞིགས་ན་གོས་ཆེན་འདི་དག་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ས་ཆ་ཨི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་བའི་སྐབས་སུ་བཟོས་པ་ཡིན་ལ། དར་ཟབ་གྱི་འཐག་ཡུལ་དངོས་ནི་བོད་རང་ས་ལས་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ས་ཆ་མིན། གོས་ཆེན་འདིའི་རིགས་ལ་རྒྱའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་ཧྥན་ཅིན་（番锦）ནམ་བོད་གོས་ཞེས་དང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པར་ཨ་རབ་ཀྱིས་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཟིན་པ་ནས་སོག་དག་གི་ཡུལ་འབངས་རྣམས་ཨི་སི་ལམ་(Islam)ཆོས་ལུགས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་ལ། ཡུལ་མིའི་མིང་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཧེ་ཧེ（回回）ར་འཕོས། གནའ་དཔྱད་ལ་གཞིགས་ན་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཧེ་ཧེ་རིགས་ཀྱིས་བཟོས་པའི་གོས་ཆེན་ལ་ཨི་སི་ལམ་གྱི་རི་མོའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱིས་ཕྱུག་ཅིང་། དེའི་རིགས་ལ་ཨ་རབ་པས་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཟེར། ཡིན་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་ས་ཆར་བཙོང་ཆེད། གོས་ཆེན་ཁ་ཤས་ལ་པེ་ཀྲན་ཐིན་（Byzantine）གྱི་རི་མོ་ཡོད་ཅིང་། རིགས་དེ་ཏུན་ཧོང་དང་ཧྥ་རན་སའི་ཝན་ཏིན་(Verdun)ཆོས་ཁང་དུ་ཡང་ཉར་ཡོད།\nགཏེར་ལམ་དུ་ཁྲིམས་འགལ་དུར་བསྔོག་རྒྱ་ཆེ་བས་དར་ཟབ་ལ་གཏོར་སྐྱོན་ཚབ་ཆེན་ཕོག་ཡོད་ཅིང་ད་ལྟ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ལྷག་མེད། ཡིན་ཡང་རྒྱལ་ཕྱིར་གྱར་བར་དར་ཟབ་ཀྱི་གྱོན་གོས་ཆ་ཚང་བ་ཁ་ཤས་ཡོད་ཅིང་། དཔེར་ན་ཁུ་ལན་ཝུ་ལན་རྡི་སྒྱུ་རྩལ་རྟེན་མཛོད་ཁང་（Cleveland Museum of Art）དང་ཨ་རིའི་རིག་དངོས་གསོག་ཉར་མཁན་ཐོ་མ་སི·ཕུ་རེ་ཚི་ཁེ་（Thomas Pritzker）ལགས་ཀྱིས་ཉར་ཚགས་གནང་པའི་གོས་ཆེན་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ནང་བྱིའུ་ཟུང་ཁ་སྤྲོད་དུ་འགྱིང་པའི་བྱིས་པའི་ལྭ་བ་ལྟ་བུ།\nཐང་གི་སྙན་ངག་པ་ལིས་པེ་（李白）ལ་སྙན་ངག་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོད་དེ། གསེར་གྱི་ཕོར་བར་རྒུན་ཆང་ལྟེམས། ཝི་ཡི་སྨན་ཤར་རྟེའུར་ཞོན། གོས་ལྷམ་དམར་པོར་སྨིན་མ་བྲི། ཚིག་མི་གསལ་བའི་ཆུང་གླུ་ལེན། སྐྱེམས་སྟོན་ཁྲོད་མཇལ་མཆན་ནས་བཟི། མེ་ཏོག་མལ་གྱི་བདག་པོ་ང་།2 ཞེས་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྨན་ཤར་གྱིས་གོས་ལྷམ་དམར་པོ་（红锦靴）གྱོན་པ་བཞིན་ཕུ་རེ་ཚི་ཁེ་ཡིས་དར་ཟབ་དམར་པོའི་ལྷམ་ཆ་གཅིག་ཉར་ཚགས་གནང་ཡོད་ཅིང་།（པར་དང་པོའི་གཡོན་）སྟེང་དུ་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ལ་ནང་གཤོག་ལྡན་ལུ་གུའི་རི་མོ་མི་གསལ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་སྙན་ངག་འདིའི་དངོས་དཔང་གསོན་པོ་ཡིན།3\nཔར་དང་པོ། ཕུ་རེ་ཚི་ཁེར་གྱིས་ཉར་པའི་གོས་ལྷམ། གཡོན། གཏེར་ལམ་ནས་བུད་པའི་འོག་དམར་པོར་སྒོར་ཕྲེང་མི་གསལ་བ་ལྡན་པའི་གོས། གཡས།\nསྤྱི་ལོ་1999ལོར་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གནའ་དཔྱད་རུ་ཁག་གིས་གཏེར་ལམ་ནས་དུར་ས་བསྔོག་དཔྱད་བྱེད་སྐབས་འོག་དམར་པོར་སྟེང་དུ་སྒོར་ཕྲེང་ཡོད་པའི་དར་སྣེ་ཞིག་རྙེད་ཡོད་ཅིང་（ཨང་99DRNM3:23-1）། དེའི་སྟེང་དུ་ཡང་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ལ་ལུ་གུ་གཤོག་ལྡན་གྱི་རི་མོ་མི་གསལ་བ་ཞིག་ཕབ་ཡོད་ཅིང་（པར་དང་པོའི་གཡས་）། དུར་ལས་བྱུང་བའི་ཡིག་ཆར་གཞིགས་ན་དུར་ས་བཏབ་པའི་ལོ་སྤྱི་ལོ་757ལོར་འཁེལ་ལ།4 དུར་ལས་བུད་པའི་དར་སྣེ་དང་ཕུ་རེ་ཚི་ཁེ་ཡིས་ཉར་བའི་དར་ཟབ་ཀྱི་ལྷམ་དམར་པོའི་རི་མོ་ཕན་ཚུན་མཚུངས་ན་དུས་རབས་ཡང་མཐུན་པ་ཡིན། དེང་གི་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་གཏེར་ལམ་དུར་ས་ནས་ཐོན་པའི་རྒྱལ་ཕྱིའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་དར་ཟབ་དག་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་སོག་དག་གི་ཐོན་དངོས་སུ་འཇོག་མོད། གནའ་དཔྱད་ལ་གཞིགས་ན་དར་ཟབ་འདི་དག་གི་ལོ་ཚིགས་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཨི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་བའི་རྗེས་ཡིན་ལ། གོས་ཆེན་འདི་དག་གི་འཐག་ཡུལ་དངོས་བོད་ལས་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ས་ཆ་མིན། རྒྱའི་ཡིག་ཚང་དང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་ཧྥན་ཅིན་（番锦）ནམ་བོད་གོས་ཞེས་བཏགས་ཡོད།\nདེང་གི་ཞིན་ཅང་ཧི་ཐན་（和田）ནམ་བོད་ཀྱི་ལི་ཡུལ་ལ་རྒྱའི་གནའ་ཡིག་ཏུ་ཡུ་ཐན་（于阗）དུ་འབོད་ལ། ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དར་གོས་ཐོན་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན། མཁས་པ་ལ་ལས་ནུབ་ལྗོངས་ས་ཆའི་ཡེ་ཤུ་ནེ་སི་ཐོ་རན་ཆོས་པས་（景教）དར་འབུ་གསོ་བའི་ལག་རྩལ་ས་འདི་ནས་པེ་ཀྲན་ཐན་དུ་སྒེར་འདྲེན་（走私）བྱས་པར་ཡང་བཤད།5 《ཐང་ཆེན་པོའི་ནུབ་ལྗོངས་ལམ་ཡིག་》ཏུ་ལི་ཡུལ་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ནས་དར་འཐག་(工纺绩絁)ཞེས་པར་གཞིགས་ན་ས་འདིར་དར་འབུ་གསོ་བཞིན་པར་མ་ཟད། གོས་ཡང་འཐག་བཞིན་ཡོད།6 དེ་སྔ་སི་ཝེ་ཏན་(Sweden)གྱི་མྱུལ་ཞིབ་པ་སི་ཝན་·ཧི་ཏན་(Sven Hedin)གྱིས་དེང་གི་ཧི་ཐན་(和田)ས་ཆའི་ཚི་ལི་རྫོང་(策勒县)གི་ཐང་གི་ལྷ་ཁང་ཤུལ་ནས་རྒྱ་ཡིག་དང་ཡུ་ཐན་གྱི་ཡི་གེ་ཤན་སྦྱར་མ་ཞིག་རྙེད་ཡོད་ལ(ཨང་Hedin 24)། དེར་ལི་ཡུལ་བས་ཁྲི་ཀྲིག་(絺)ཟེར་བའི་དར་གོས་ཀྱི་རིགས་ཤིག་ཁྲལ་དང་སྐྱེས་སུ་བེད་སྤྱོད་བཞིན་པར་འཁོད་འདུག7\nསྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་བར་བོད་ཀྱིས་ནུབ་ལྗོངས་དབང་བསྒྱུར་སྐབས་ལི་ཡུལ་བ་རྣམས་བོད་ཀྱི་ཡང་རྩང་གི་སྡེའི་མངའ་ཞབས་སུ་བསྡུས་ཡོད་ལ། དབྱིན་ཇི་བ་སི་ཏན་(Stein)ནས་དེང་གི་ཞིན་ཅང་ཧི་ཐན་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་མ་ཀྲ་ཐ་ཀིའི་གནས་རིའི་མཁར་རྫོང་（麻扎塔格山神山堡）ནས་ཡིག་རྙིང་ཞིག་རྙེད་ཡོད་ལ། ཡང་རྩང་སྡེའི་མྱང་སྟག་ཐོང་གིས་ལི་ཡུལ་རྒྱལ་བོའི་དམག་ལི་ཡུལ་བ་པ་ན་ལ་མེན་ཏྲི་（དར་གོས་ཀྱི་རིགས་ཤིག）ཡུག་གཉིས་སྐྱེད་ཁར་བླངས་ཚུལ་འཁོད་ཡོད་ལ།8 ཡིག་རྙིང་གཞན་ཞིག་(M. Tagh. B. i002)ཏུ་ནས་ཁལ་བདུན་ཅུ་རྩ་ལྔ་དང་དར་ཡུག་སྟོང་རྔུལ་སྲང་དགུ་བརྒྱ་དང་གསེར་སྲང་དྲུག་བརྒྱ་མར་ཞེས་བྱུང་ཡོད།9 གོང་གི་རྒྱུ་ཆ་ལས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི་བོད་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་བས་ལི་ཡུལ་ས་ཆར་དར་གོས་འབོར་ཆེན་ཐོན་སྐྱེད་བྱ་བཞིན་པ་རྟོགས་ཐུབ།\nའོ་ན་ལི་ཡུལ་བས་དར་གོས་གང་འདྲ་ཞིག་ཐོན་སྐྱེད་བྱ་བཞིན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་སྤྱི་ལོ་1999ལོར་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གནའ་དཔྱད་རུ་ཁག་གིས་གཏེར་ལམ་དུར་ས་བསྔོག་དཔྱད་བྱ་སྐབས་འོག་ལྗང་ཁུའི་སྟེང་དུ་མེ་ཏོག་སེར་པོའི་གོས་སྣེ་ཞིག་རྙེད་ཡོད་ལ(པར་གཉིས་པའི་གཡོན་)། རི་མོ་དང་ཚོས་གཞིའི་ཆ་ནས་ཡུ་ཐན་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ཏན་ཏན་ཝི་ལི་ཁི་(丹丹乌里克)བྱེ་ཐང་ནས་རྙེད་པའི་ཐང་གི་ཤིང་ལེབ་རི་མོའི་ (པར་གཉིས་པའི་གཡས་) སྟེང་གི་གྱོན་གོས་དང་འདྲ་ཆེ་ལ། དར་འདི་ལི་ཡུལ་བོད་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་སྐབས་འཐག་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སྙམ།\nཔར་གཉིས་པ། ཏན་ཏན་ཝི་ལི་ཁི་ཤིང་ལེབ་རི་མོ།གཡོན། གཏེར་ལམ་ནས་བུད་པའི་འོག་ལྗང་ཁུ་སྟེང་མེ་ཏོག་སེར་པོའི་གོས། གཡས།\nསྤྱི་ལོ་1908ལོར་སི་ཏན་ནས་ཡུ་ཐན་ལྷོ་ཕྱོགས་ཡུ་རུང་ཁ་ཧྲི་གཙང་པོ(Yurungqash)འི་གཡོན་འགྲམ་སྤྱི་ལེ་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་ནས་ལྷ་ཁང་གི་བཤིག་རོ་ཞིག་རྙེད་ཡོད་ལ། འདུ་ཁང་གི་བཀོད་པར་སྐོར་ལམ་ལྡན་ཞིང་། དེང་ཐ་རེ་ཧྲི་ལ་ཁི་(Tarishlak)ལྷ་ཁང་དུ་འབོད། ཁོང་གིས་ལྷ་ཁང་གི་རྩིག་གྱང་ལྷོ་མའི་བྲམ་ཟེའི་ཡི་གེ(Brahmi)འི་མཚན་བྱང་ལ་གཞིགས་ནས་ལོ་ཚིགས་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་ལྔ་བར་བཞག་ཡོད་མོད།10ལྡེབས་རིས་སྟེང་སྒོར་ཕྲེང་དང་ཟེའུ་འབྲུའི་རི་མོ་ཡོད་ལ(པར་གསུམ་པའི་གོང་)། ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཕན་ཇི་ཁན་ཐི(Pyanjikent)འི་སྒོར་ཕྲེང་དང་མེ་ཏོག་ཟེའུ་འབྲུའི་རི་མོར་(པར་གསུམ་པའི་འོག་)ཆ་མཚུངས་ན་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་གོང་དུ་འཁེལ་དཀའ།11\nཔར་གསུམ་པ། ལི་ཡུལ་ལྡེབས་རིས་སྟེང་གི་སྒོར་ཕྲེང་དང་ཟེའུ་འབྲུའི་རི་མོ། གོང་། ཕན་ཇི་ཁན་ཐིའི་ལྡེབས་རིས། འོག\nཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཕན་ཇི་ཁན་ཐི་དང་ལི་ཡུལ་ས་ཆའི་གོང་གི་ལྡེབས་རིས་སྟེང་གི་སྒོར་ཕྲེང་དང་ཟེའུ་འབྲུའི་རི་མོ་ནི་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་མགོར་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་སོག་དག་དར་ཟབ་ལྟར་འཐག་ཡོད་པ་དང་། ཐ་ཇེ་ཁི་སི་ཐན་(Tajikistan)མུ་གེ་རི(Mt.Mugh)འི་མཁར་རྫོང་ནས་ཡང་གོང་གི་རི་མོ་དང་ཆ་འདྲ་བའི་དར་ཟབ་རྙེད་ཡོད (པར་བཞི་བའི་གཡས་)།12 མུ་གེ་རི་ནི་ཙི་ལ་ཝུ་ཤན་གཙང་པོ(Zeravshan)འི་སྟོད་རྒྱུད་དུ་ཡོད་ཅིང་། ཤར་དུ་ས་མར་ཁན་(Samarkand)དང་སྤྱི་ལེ་200ཡོད། དེ་སྔ་སོག་དག་གི་མངའ་སྡེ་མི་མར་(Maymurgh)གྱི་ཁོངས་ཡིན། མི་གེ་རིའི་མཁར་རྫོང་ནས་སོག་དག་གི་ཡིག་རྙིང་ཡང་འབོར་ཆེན་རྙེད་ཡོད་ལ། ཁ་ཤས་རྒྱ་ཡིག་གིས་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཚར་བའི་ཤོག་བུའི་རྒྱབ་དང་། ཁ་ཤས་ཤིང་བྱང་དང་ཀོ་བའི་སྟེང་བྲིས་ཡོད། མི་མར་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཡིག་ཚགས་ཡིན་ལ། ལོ་ཚིགས་སྤྱི་ལོ་717ནས་719ལོའི་བར་འཁེལ།13\nཔར་བཞི་པ། ཐུའུ་ལུའུ་ཧྥན་ཐང་གི་དུར་སའི་གོས་ཆེན།གཡོན། མུ་གེ་རིའི་མཁར་རྫོང་ནས་བུད་པའི་གོས་ཆེན།གཡས།\nསྤྱི་ལོ་722ལོར་ཨ་རབ་དམག་གིས་དེང་གི་ཐ་ཇེ་ཁི་སི་ཐན་རྒྱལ་ཁབ་（Tajikistan）ཀྱི་ཕན་ཇི་ཁན་ཐིའི་མི་མར་རྒྱལ་ས་པཱོ་ཞི་རྡི་མཁར་（钵息德城）ལ་དམག་རྒྱབ་ནས་རྒྱལ་བོ་དེ་བ་ཧྲི་ཐེ་ཆི་（Divashtich）ཡིས་མགོ་སྒུར། མི་གེ་རིའི་མཁར་རྫོང་ཡང་སྐབས་དེ་ནས་མཁར་ཤུལ་དུ་བསྐྱུར། སྤྱི་ལོ་751ལོར་ཏ་ལོ་སི་གཡུལ་འགྱེད་(怛逻斯) སྐབས་ཐང་དམག་ཏ་ཟིག་ལ་ཕམ། དེང་གི་ཁ་ས་ཁི་སི་ཐན་རྒྱལ་ཁབ་（Kazakhstan）ཅང་ཕུ་མཁར་(Jaunpur)ལ་གཏོགས་པའི་ཏ་ལོ་སི་དང་། དེང་ཁེ་ཅེ་སི་ཐན་རྒྱལ་ཁབ་（Kyegyzstan）ཨ་ཁུ་པེ་ཞི་མུའུ་（Ak-Beshim）ས་ཆར་འཁེལ་བའི་སི་ཡེ་（Suiye）སོགས་སོག་དག་གི་ཡུལ་མཁར་རྣམས་སྔ་ཕྱིར་ཨ་རབ་ཀྱི་ལག་ཏུ་ཤོར་བ་དང་ས་འདི་དག་ཨི་སི་ལམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཅན་ལ་འགྱུར་མགོ་ཚུགས། ཨི་སི་ལམ་དུ་གྱུར་བའི་སོག་དག་མི་རིགས་ལ་རྒྱའི་ཡིག་རྙིང་དུ་ཧེ་ཧེར་འབོད། དཔེར་ན་ཡོན་ཏ་ཏི་ལོར་（元大德年间1297-1307）དཔར་དུ་བརྐོས་པའི་《མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ས་རིས་(朝圣混一方舆一统图)》ཞེས་པའི་ས་ཁྲར་ས་མར་ཁན་ནས་སོག་པོའི་མཐོ་སྒང་དུ་གནས་སྤོས་པའི་སོག་དག་གི་རྒྱུད་པར་ཧེ་ཧེ་ཞེས་མིང་སྦྱར་འདུག(པར་ལྔ་བ)\nཨ་རབ་པས་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཟིན་པ་དང་ཨ་རབ་པར་མགོ་སྒུར་མི་འདོད་པའི་སོག་དག་པ་ཁག་ཅིག་བོད་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་བའི་ནུབ་ལྗོངས་སུ་གནས་སྤོ་བྱས་ཡོད་ཅིང་། གནས་སྤོའི་སོག་དག་པའི་རམ་འདེགས་འོག་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་དར་འཐག་ལས་བཟོ་མགོ་བཙུགས་ཡོད་ཅིང་། རང་གིས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པ་དག་ལ་ཧྥན་ཅིན་ནམ་བོད་གོས་ཞེས་བཏགས་འདུག མུ་གེ་རི་ནས་རྙེད་པའི་སྒོར་ཕྲེང་དང་ཟེའུ་འབྲུའི་རི་མོའི་གོས་རིགས་ཐོའུ་ལུའུ་ཧྥན་ཨ་སི་ཐ་ནའི་དུར་（吐鲁番阿斯塔纳墓）ནས་ཀྱང་བུད་ཡོད་ལ། བོད་གོས་ཀྱི་བཟོ་བོའི་ནང་སོག་དག་པ་ཞུགས་ཡོད་པས་སྔ་མོའི་དུས་ལ་སོག་དག་གི་རི་མོའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཡོད་ཅིང་། ལི་ཡུལ་ས་ཆའི་ལྡེབས་རིས་སྟེང་གི་སྒོར་ཕྲེང་དང་ཟེའུ་འབྲུའི་རི་མོའི་དར་རིས་དང་ཐུའུ་ལུའུ་ཧྥན་གྱི་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་དུར་ས་ལས་བྱུང་བའི་དར་གོས་(པར་བཞི་པའི་གཡོན)དང་མཚུངས་པ་དག་སྐབས་དེར་ནུབ་ལྗོངས་ས་ཆར་ཡུལ་བྱོལ་དུ་ཡོང་བའི་སོག་དག་བཟོ་བོས་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སྐུ་དྲག་ཁག་ལ་འཐག་པར་འདོད་ཅིང་། དར་གྱི་འཐག་ཡུལ་ལི་ཡུལ་ལམ་ཐུའུ་ལུའུ་ཧྥན་ས་ཆ་ཡིན་དགོས།\nསྤྱི་ལོ་དུས་རབས་དགུ་བར་བོད་ཀྱི་དབང་ཤུགས་ནུབ་ལྗོངས་ལས་བུད་ཡོད་ཅིང་། ལིས་ཧྲིན་ཐན་（李圣天）གྱིས་ལི་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་བསྐྱར་འཛུགས་བྱས། དུས་རབས་དགུ་བ་ནས་བཅུ་བའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་ཧུའུ་ཅིན་ནམ་ཧོར་གོས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། དཔེར་ན་ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ （P.4975）《ས་ལུག་ཟླ་གསུམ་པའི་ཚེས་བརྒྱད་ཉིན་ཧྲིན་ཁྱིམ་གྱི་དགེ་རྩར་ཕུལ་བའི་ཐོ་》རུ་ཧོར་གོས་ཡུག་གཅིག་ཅེས་དང་།14 དབྱིན་ཇིར་ཉར་བའི་（S.4215）《ཟོང་ཐོ》ར་ཧོར་གོས་ཆུང་བའི་གདན་ཞེས་བྱུང་ཡོད་ལ།15 དེ་བཞིན་ལི་ཡུལ་རྒྱལ་བོ་ལིས་ཧྲིན་ཐན་དང་ལི་ཡུལ་རྒྱལ་བོ་ཧེ་ཧན་ཝང་（黑韩王）གིས་གོང་མར་ཕུལ་བའི་སྐྱེས་ཐོའི་ནང་དུ་ཧོར་གོས་ཡོད་ལ།16 གོང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་གཞིགས་ན་ལི་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་བོད་ལས་ཐར་ཏེ་སྲིད་དབང་སླར་གསོ་བྱས་རྗེས་འཐག་པའི་དར་རིགས་ལ་ཧུའུ་ཅིན་ནམ་ཧོར་གོས་ཞེས་བཏགས་ཡོད་པར་སྣང་།\nསྤྱི་ལོ་763ལོའམ་ཐང་ཏེ་ཙོང་པོ་ཡིན་ལོ་གཉིས་པ（唐代宗宝应二年）ར་། བོད་ཀྱིས་ཧོ་ཞི་དང་ལུང་ཧྲན་རྒྱུད་ཀྱི་ཁུལ་རྫོང་མང་པོ་བཟུང་པ་དང། བོད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ལྟར་ཏུན་ཧོང་ངམ་ཤ་ཅུའི་དབངས་མི་སེར་རྣམས་ལས་རིགས་གཙོར་བཞག་སྟེ་སྡེ་ཁ་ཤས་སུ་བགོས་ཡོད། དེར་དར་བའི་སྡེ་（丝锦部落）དང་། ལམ་འགྲོའམ་ཉན་སྣའི་སྡེ（行人部落）། རབ་བྱུང་བའི་སྡེ（僧尼部落）། ཏོ་ལུགས་པའི་སྡེ་ （道门亲表部落）སོགས་དང་། སྡེ་གཅིག་གི་མངའ་ཁོངས་ཆེ་ཆུང་ཤང་（乡）གཅིག་དང་ནང་གི་རྩ་འཛུགས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དབུས་དང་འདྲ།17 སྡེ་རེ་ལ་སྡེ་དཔོན་དང་བློན་ཡོད་ལ། བློན་ལ་བློན་ཆེན་པོ་ཡོད། རྩ་བའི་སྒྲིག་གཞི་ལ་སྟོང་སྡེ་དང་། དེའི་འོག་ཏུ་དུད་ཁྱིམ་ལྔ་བརྒྱ་ཅན་གྱི་སྟོང་སྡེ་ཆུང་བ། དེར་སྟོང་དཔོན་གཅིག སྟོང་སྡེ་ཆུང་བའི་འོག་ཏུ་བརྒྱ་སྡེ་དང་། བརྒྱ་སྡེའི་དཔོན་ལ་ལས་སྤྱི་མཁན། དེའི་འོག་བཅུ་ཁྱིམ། བཅུ་ཁྱིམ་གྱི་དཔོན་པོར་ལས་མཁན་དུ་འབོད། ཤ་ཅུའི་དར་བའི་སྡེ་འདི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་མང་དུ་ཐོན་ཡོད་པ་མ་ཟད།18 ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་རྒྱའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་（P.2162）དུ་བོད་ཀྱིས་ཤ་ཅུ་ས་ཆར་དར་འབུ་གསོ་བའི་བཟོ་གྲྭ་ཞིག་ཀྱང་བཙུགས་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད།19\nདར་བའི་སྡེ་འདི་ཞིབ་འཇུག་པ་ལ་ལས་སྲིང་བལ་འདེབས་འཛུགས་དང་འབྲེལ་བར་གོ་ནས། ཤ་ཅུ་ས་ཁུལ་དུ་བོད་ཀྱི་སྲིང་བལ་འདེབས་འཛུགས་ཀྱི་ལས་རིགས་དར་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་མོད། ཉི་ཧོང་བ་ཧྥུ་ཅི་ཨེ་རྡ་ཨ་ཁེ་ར་(藤枝晃)ཡིས་ལྟ་ཚུལ་དེར་མི་འཐད་པ་མ་ཟད། དར་བའི་སྡེ་ནི་ཤ་ཅུ་ས་ཁུལ་གྱི་བོད་ཀྱི་དར་འཐག་ལས་རིགས་དང་འབྲེལ་བར་སྒྲུབ་ཡོད།20 གཞན་ཡིག་ཚང་《ཀྲིག་གི་དེབ་ཐེར། ཡུལ་གཞན་གྱི་ཚན་པ་སྨད་ལས་ཡན་ཆིའི་ལོ་རྒྱུས་》སུ་ནུབ་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་སུ། དར་འབུ་གསོ་བ་དར་སྐུད་ཀྱི་ཆེད་མ་ཡིན་པར་གོས་ཆེན་བཟོ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ཞེས་དང་།21ཐུའུ་ལུའུ་ཧྥན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་ཅིན་(锦)གྱི་ཡི་གེ་འདི་དར་གོས་ལས་བལ་རས་མིན།22མདོར་ན་སྐབས་དེའི་ཤ་ཅུ་ནི་བོད་ཀྱི་དར་གོས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ས་ཁོངས་གལ་ཆེན་པོའི་གྲས་ཡིན།\nཅང་པོ་ཆིན་（姜伯勤）གྱིས་རྒྱའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་བོད་ལ་བོད་ཆེན་པོ（大蕃）་འམ་ཐུ་བྷོད་（吐蕃）དུ་འབོད་ཅིང་། བསྡུས་ན་ཧྥན་ནམ་བོད་（番）དུ་འབོད། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་ཧྥན་ཅིན་（番锦）ཞེས་པ་བོད་ཀྱི་གོས་སྤྱི་ལ་གོ་བར་གསུངས་མོད། དེ་ཡང་ཅུང་མ་འགྲིག་པར་སྙམ་སྟེ། ཧྥན་ཅིན་（番锦）གྱི་ཧྥན་ནི་ཞི་ཧྥན་（西番）དང་ཆ་མཚུངས་པ་སྟེ། བོད་བཙན་པོའི་དབང་བསྒྱུར་འོག་གི་རྨ་ནུབ་དང་མཚོ་སྔོན་རྒྱུད་ལས་བོད་བཙན་པོའི་ཁབ་ཡོངས་མ་རེད། བརྡ་འདི་ཕྱིས་ཀྱི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་བར་བེད་སྤྱོད་བཏང་ཡོད་པ་མ་ཟད། གོང་གི་ཡོན་ཏ་ཏི་ལོ་ལ་བརྐོས་པའི་ས་ཁྲར་རྨ་ནུབ་ནས་མཚོ་སྔོན་རྒྱུད་ལ་ཐ་སྙད་འདི་སྦྱར་ཡོད།\nབོད་བཙན་པོའི་དབང་བསྒྱུར་འོག་གི་དར་བའི་སྡེར་སོག་དག་གི་མི་འཇོན་པོ་མང་ལ། དབྱིན་ཇིར་ཉར་བའི་རྒྱའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་（S.2228）《ཧྥུ་ཏིན་གྱིས་མཁར་ཉམས་གསོ་གནང་བའི་ཐོ》རུ། ཤ་ཅུ་དར་བའི་སྡེར་བློན་གཡས་གཡོན་ཁག་གཉིས་སུ་བགར་ནས་བློན་གཙོ་བོ་གཅིག་གིས་འགན་བཟུང་ཡོད་ལ། དེར་གཡས་ཀྱི་གསུམ་པའི་བློན་ལ་ཨན་ཧྥོ་ནུ་དང་ཁང་ཐོང་ཤིན། གཡས་ཀྱི་བཞི་བའི་བློན་ལ་ཁང་ཡིག་ཙི། གཡས་ཀྱི་དྲུག་པའི་བློན་ལ་ཚོ་པོ་ཀྲུ་དང་ཁང་ཡི། གཡས་ཀྱི་བརྒྱད་པའི་བློན་ལ་ཨན་ཕྲན་ནུའུ། གཡས་ཀྱི་བཅུ་བའི་བློན་ལ་ཉི་དོན་ཐོན་སོགས་23སོག་དག་གི་རྒྱུད་པ་མང་བས་བོད་ཀྱི་གོས་ཆེན་ལ་སོག་དག་གི་ཤུགས་ཞུགས་ཡོད། སི་ཏན་（M.A. Stein）ལ་ཏུན་ཧོང་གསུབ་རབ་ཕུག་པ་ནས་སོག་དག་ལུགས་ཀྱི་དར་གོས་མང་པོ་རགས་ཡོད་ཅིང་། དེ་སྔ་དར་གོས་དེ་དག་ཚང་མ་སོག་དག་གི་གོས་ལ་བཞག་ཡོད་མོད། གཏེར་ལམ་བོད་གོས་གསར་རྙེད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ལས་བལྟས་ཚེ། སོག་དག་ལུགས་ཀྱི་དར་གོས་ལ་རིགས་གཉིས་འབྱེད་དགོས་ཤིང་། གཅིག་ནི་སོག་དག་རང་གི་གོས་དང་གཞན་ནི་སོག་དག་ལུགས་ལྟར་བཟོས་པའི་བོད་གོས་རེད། འདི་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་ཁྱད་ད་ལྟ་ཡོངས་སུ་དགར་ཐུབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ཡང་། རྩ་བ་ནས་བགར་མི་ཐུབ་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན།\nདུས་རབས་དགུ་བའི་མཇུག་གི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་བྱིའུ་རི་མོ་ཅན་གྱི་དར་ཚོན་སྣ་ལྔའི་ཧྥན་ཅིན་ནམ་བོད་གོས་ཟེར་ཞིང་། ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་（P.2631）《ཐང་ཞན་ཐོང་ལོ་བཅུ་བཞི་བའི་ཟླ་དང་པོའི་ཚེས་བཞི་ལ་ཤ་ཅུ་དགོན་པ་ག་གེ་མོའི་དགེ་འདུན་པའི་དངོས་ཟོག་རྩིས་ཐོ》ར། ཧྥན་གོས་དམར་པོ་གསར་པ་ལྷུ་ལག་གཅིག རིང་ཚད་ལ་ཁྲེ་ཙེ་ལྔ། ཞེང་ལ་མཐོ་གཅིག དཀྱིལ་ལ་སྒོར་དབྱིབས་གཉིས། སྒོར་རེ་རེའི་ནང་དུ་སེང་གེ་ཆ། མཐའ་དམར་པོར་བྱིའུ་རི་མོ་ཅན་གྱི་དར་ཚོན་སྣ་ལྔའི་ ཧྥན་ཅིན་ནམ་བོད་གོས་དགུ་བཅུ་གོ་དྲུག་ཞེས་བྱུང་ཡོད་ལ།24 འདིར་བྱུང་བའི་ཕྱི་སྒོར་མོར་ནང་སེང་གེ་ཆ་ཞེས་པའི་གོས་ནི་སི་ཝེ་སི་ཨེ་བྷེ་ཀི་（Abegg Stiftung）ཐེབས་རྩའི་ཉར་བའི་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ནང་སེང་གེ་ཁ་སྤྲོད་མའི་བོད་གོས་རིགས་རེད（པར་དྲུག་པའི་གཡོན་）།25\nཔར་དྲུག་པ། སི་ཝེ་སི་ཨེ་བྷེ་ཀི་ཐེབས་རྩའི་ཉར་བའི་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ནང་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་སྣེ།གཡོན། གཏེར་ལམ་བོད་ཀྱི་དུར་ས་ནས་ཐོན་པའི་བོད་གོས། གཡས།\nགཞན་སྤྱི་ལོ་1999ལོར་པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གནའ་དཔྱད་རུ་ཁག་གིས་གཏེར་ལམ་དུར་ས་བསྔོག་དཔྱད་སྐབས་གོང་གི་དར་གོས་དང་ཆ་འདྲ་བ་རྙེད་ཡོད་ལ། སྙིང་གཟུགས་སྣེ་མཐུད་པའི་དར་སྣེ་དང་། སྒོར་དབྱིབས་རི་མོ་ལྡན་པའི་གོས་ཡོད་ལ（པར་དྲུག་པའི་གཡས་）། དུར་སའི་ལོ་ནི་སྤྱི་ལོ་757ལོར་འཁེལ།26 དུས་རབས་དགུ་བར་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བསྟན་པའི་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ལ་ནང་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་འདི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་མཇུག་ནས་དུས་རབས་དགུ་བའི་དུས་མགོར་དར་གོས་ཚོང་ལམ་དུ་བྲིན་ཆེ་བའི་བོད་གོས་རེད། རྩོམ་འདིའི་ལེ་ཚན་བཞི་བར་ང་ཚོས་གོང་དུ་བསྟན་པའི་འོག་ཚོས་གཞི་དམར་པོར་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ནང་སེང་གེ་ཁ་སྤྲོད་མའི་གོས་ལ་པེ་ཀྲན་ཐིན་ཀྱི་རི་མོའི་ལུགས་ལས་བྱུང་བའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱིས་ཤན་ཡོད་པ་མཐོང་ནུས།\nཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་མཐའ་དམར་པོའི་དར་ཚོན་སྣ་ལྔའི་ཧྥན་གོས་སམ་བོད་གོས་ཞེས་པ་གཏེར་ལམ་དུར་ས་ནས་བྱུང་བའི་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ནང་བྱིའུ་གཉིས་ཁ་སྤྲད་པའི་དར་ཚོན་སྣ་ལྔའི་གོས་སྟོན་གྱི་ཡོད་ལ། ཡོན་རབས་ཀྱི་ཆོ་ཅིས་（乔吉）་གྱི་སྙན་ངག་27 ལས་བྱུང་བའི་ཧྥན་ཅིན་ཀྲི་གོའུ་（番锦鹧鸪）ཞེས་པ་ཡང་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ནང་བྱིའུ་ཁ་སྤྲད་པའི་དར་ཚོན་སྣ་ལྔའི་གོས་（联珠对鸟纹五色锦）རེད།\nཨ་རིའི་རིག་དངོས་ཉར་ཚགས་པ་ཕུ་རེ་ཚི་ཁེར་ནས་དར་ཚོན་སྣ་ལྔའི་བྱིས་པའི་སྟོད་ལྭ་ཕུ་ཐུང་མ་ཞིག་ཉར་ཡོད་ལ། ཁོག་སྟོད་གོས་ཆེན་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ནང་བྱིའུ་ཁ་སྤྲོད་མདོག་ལྔས་གྲུབ་ཡོད་ལ། ཁོག་སྨད་རས་གཞི་སྔོན་པོ་ཡིན་（པར་བདུན་པ）28། གཞན་ཨ་རིའི་ཁུ་ལེ་ཝི་ལན་རྡི་སྒྱུ་རྩལ་རྟེན་མཛོད་ཁང་དུ་ཡང་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་བྱིས་པའི་སྟོད་ལྭ་གོས་ཆེན་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ནང་བྱིའུ་ཁ་སྤྲོད་མདོག་ལྔས་བཟོས་པ་གཞན་ཞིག་ཡོད་ཅིང་། མདོག་ལྔའི་ཐད་ནས་ཕུ་རེ་ཚི་ཁེར་གྱི་ཉར་བ་དང་འདྲ་ཞིང་། གོས་ཆེན་འདིའི་ལོ་ཚིགས་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པར་བཞག་པ་འགྲིག་མོད། སོག་དག་གི་གོས་ཆེན་གྱི་ཁོངས་སུ་བཞག་པ་མ་དག29མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གནའ་དཔྱད་ཁང་གིས་གཏེར་ལམ་དུ་དུར་ས་བསྔོག་འདོན་བྱས་པའི་ཁྲོད་ཀྱང་བྱིའུ་ཁ་སྤྲོད་མའི་ དར་ཚོན་སྣ་ལྔའི་དར་གོས་རྙེད་ཡོད་ལ། པད་འདབ་ལྟ་བུའི་སྒོར་དབྱིབས་ནང་བྱིའུ་ཁ་སྤྲོད་མ་འདབ་མའི་སྟེང་འགྱིང་། མཆུ་ཏོར་དར་སྣེ་བསྡམས་ཡོད། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་ལ་གཞིགས་ན་དར་འདིའི་རིགས་བོད་རང་ས་ནས་བཟོས་པའི་ཧྥན་ཅིན་ནམ་བོད་གོས་རེད།\nརྒྱའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་《མེ་ལུག་དང་ཤིང་བྱ་ལོར་ཀོས་ཡེ་དམག་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་རས་རལ་དང་ལི་ཐོ》འི་ཐིག་ཕྲེང་ཉེར་བརྒྱད་པར་བོད་གོས་ཀྱི་རིགས་གཞན་གཅིག་བསྟན་ཡོད་པ་ནི། ཡུག་གཉིས། ཉིན་དེར་འ་ཞ་བ་ཤེ་རུ་མན་བཟང་གྲོངས་པར། ཤྭ་རས་ཡུག་གཅིག་སྤྲད།30ཅེས་པའི་ལུའུ་པུའུ་（鹿布）འམ་ཤྭ་རས་ནི་ཤྭ་བའི་གཟུགས་བརྙན་ཕབ་པའི་གོས་ཆེན་ལ་གོ་དགོས། རིགས་འདི་དུས་རབས་དགུ་བའི་སྨད་ནས་བཅུ་བའི་སྟོད་ལ་རྒྱུགས་ཆེ། གཏེར་ལམ་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་དུར་ས་དང་ཏུན་ཧོང་གསུང་རབ་ཕུག་པ་ན་དར་གོས་འདིའི་རིགས་ཡོད་ཅིང་（པར་བརྒྱད་པ་）། རིགས་འདི་ལ་ལུའུ་པུའུ་འམ་ཤྭ་རས་ཟེར།31\nཔར་བརྒྱད་པ། གཏེར་ལམ་བོད་ཀྱི་དུར་སའི་གོས། གཡོན། ཏུན་ཧོང་གསུང་རབ་ཕུག་པ་ནས་བུད་པའི་གོས། གཡས།\nསྤྱི་ལོ་2007ལོའི་ནེའུ་ཡོག་སྒྱུ་རྩལ་དངོས་རྫས་རྡབ་ཚོང་（拍卖）གི་དཀར་ཆགས་སྟེང་ཤྭ་བའི་རི་མོས་བཟོས་པའི་ཕྱུ་བ་ཞིག་ཡོད་ཅིང་（པར་དགུ་པའི་གཡོན་）། དེང་ནེ་པཱ་ལའི་ཚོང་བ་ཞིག་གིས་ཉར་ཡོད།32 ཕྱུ་བ་འདིའི་རིང་ཚད་ལ་ལིས་རྨིད་104འདུག་ཅིང་། ངོས་ཀྱི་རི་མོ་གཙོ་བོ་ཤྭ་བ་ཁ་སྤྲོད་རེད། ཉོ་བདག་གིས་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་བརྒྱད་པའི་ནང་སོག་དག་བཟོ་བོས་བཟོས་པར་བཤད་མོད། ཕྱུ་བའི་ཕུ་རུང་སྟེང་གི་རི་མོ་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ནང་བྱིའུས་དར་སྣེ་བསྡམས་ཡོད་པ་དང་། འདིའི་རིགས་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གནའ་དཔྱད་ཁང་གིས་གཏེར་ལམ་ནས་རྙེད་ཡོད་ཅིང་། པད་འདབ་བཞིན་གྱི་ཕྱི་སྒོར་མོར་ནང་བྱིའུ་འགྲེང་ཡོད་ལ། མཆུར་དར་སྣེ་བསྡམས་ཡོད་（པར་དགུ་པའི་གཡས་）། ལོ་ཚིགས་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བ་ཡིན།33\nཔར་དགུ་བ། ནེའུ་ཡོག་སྒྱུ་རྩལ་དངོས་རྫས་རྡབ་ཚོང་སྟེང་གི་ཤྭ་བའི་རི་མོས་བཟོས་པའི་ཕྱུ་བ། གཡོན། གཏེར་ལམ་བོད་ཀྱི་དུར་ས་ནས་བུད་པའི་ཕྱི་སྒོར་མོར་ནང་བྱིའུ་དར་སྣེ་བསྡམས་པའི་གོས་སྣེ། གཡས།\nབོད་ཀྱི་གོས་ཆེན་གྱི་ལོ་ཚིགས་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དང་དུས་མཚུངས་ལ། སྤྱི་636ལོར་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་གྱིས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གཅིག་གྱུར་བྱས་པ་ནས་སྤྱི་ལོ་840ལོའི་ཡས་མས་སུ་ལྷ་སྲས་དར་མས་ནང་བསྟན་སྣུབ་པའི་བར་དུ་འཇོག་དགོས། བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་དུས་མགོའི་གོས་ཆེན་ལ་སོག་དག་གི་རི་མོར་ལད་ཟློས་བྱས་ཡོད་མོད། ཕྱིས་སུ་དར་འཐག་ལས་རིགས་གོང་དུ་འཕེལ་བ་ནས་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རི་མོ་བྱུང་ཡོད། གོང་ནས་བསྟན་པའི་གཏེར་ལམ་ས་ཆའི་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ཀྱི་རི་མོ་ལྡན་པའི་གོས་ཆེན་དག་སོག་དག་དར་གོས་སུ་མི་མཐོང་བས་བོད་རང་ས་ནས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པའི་བོད་གོས་ཡིན། ནེའུ་ཡོག་སྒྱུ་རྩལ་དངོས་རྫས་རྡབ་ཚོང་སྟེང་གི་ཤྭ་གཟུགས་ཕྱུ་བ་དེའི་ཕུ་རུང་སྟེང་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ནང་བྱིའུས་དར་སྣེ་བསྡམས་ཡོད་པས། བོད་གོས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ལས་སོག་དག་མིན།\nདུས་རབས་བརྒྱད་པར་ཨ་རབ་ཀྱིས་ཨེ་ཤ་ཡའི་དཀྱིལ་མ་བཟུང་པ་ནས་སོག་དག་ཡུལ་འབངས་རྣམས་ཨི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་སུ་འགྱུར་ཡོད་ལ། སོག་དག་པ་རྣམས་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཧེ་ཧེར་མིང་འཕོས། སྐབས་དེའི་ཧེ་ཧེ་བས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པའི་དར་ལ་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ (Zandaniji)ཞེས་སྐད་གྲགས་ཡོད་ལ། དུས་རབས་བཅུ་བའི་ཨ་རབ་རྩོམ་པ་པོ་ནཱ་ཤ་ཁ་(Narshakhi)ཡི་《པོའུ་ཧ་ལའི་ལོ་རྒྱུས་（布哈拉史）》སུ། ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ནི་ས་གནས་རང་ནས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པ་མ་ཟད། ས་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ནས་བཟོས། རྒྱུ་ཆའི་སྤུས་ཀ་ཡག་ཅིང་ཐོན་སྐྱེད་འབོར་ཆེ་ལ། དར་གོས་འདིའི་མང་ཤོས་ཤིག་པོའུ་ཧ་ལའི་གྲོང་ཚོ་གཞན་ནས་ཀྱང་བཟོས་མོད། མིང་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱིས་གོས་ཆེན་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཟེར། རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཆེས་སྔ་མོར་གྲོང་ཚོ་འདི་ནས་བྱུང་བས་ཡིན་ཞེས་འཁོད་འདུག34\nསྤྱི་ལོ་1959ལོར། འཇར་མན་པ་ཞེ་ཧྥར་རྡི་（Shepherd）དང་དབྱིན་ཇིའི་ཨེ་རང་རིག་པ་བ་（伊朗学家）ཧེ་ནིན་（Henning）གཉིས་ཀྱིས་《གོས་ཆེན་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ལ་དཔྱད་པ་》ཞེས་པར་སྦེ་ཇིམ་（Belgium）ཡེ་ཤུ་ཆོས་ཁང་དུ་ཉར་བའི་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་ནང་ལུག་གཉིས་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་ལ་བསྐྱར་དུ་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད་པ་དང་། གོས་ཆེན་འདིའི་རིང་ཚད་ལ་རྨིད་1.915དང་ཞེང་ལ་རྨིད་1.22ཡོད། དེ་སྔའི་སྤྱི་ལོ་1913ལོར་ཝན་·ཧྥོ་ཁི་（von Falke）ནས་ཀྱང་གོས་ཆེན་འདིའི་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔྱད་འབྲས་སྤེལ་ཡོད་མོད། དེ་དུས་མཚན་བྱང་ལ་དོ་སྣང་བྱུང་མེད། ཕྱིས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་ཧི་ནིན་（亨宁）གྱིས་གོས་ཆེན་སྟེང་གི་མཚན་བྱང་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་ཀྱི་སོག་དག་ཡི་གེ་ཡིན་པར་བསྟན་འདུག་ལ། ནང་དོན་ནི་རིང་ཚད་ལ་མཐོ་དྲུག་བཅུ་རེ་གཅིག ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཞེས་དང་། Zandanijiཞེས་པའི་ Zandanaནི་ས་མིང་སྟེ། ཀྲི་ཧྥེ་ནེ་（志费尼）ཡི་《འཇིག་རྟེན་དབང་བསྡུ་མཁན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་》ཅེས་པར་པོའུ་ཧ་ལ་གྲོང་བརྡལ་ནས་བྱང་དུ་ལིས་བཅུ་ཡི་མཚམས་སུ་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་གྲོང་ཚོ་ཡོད་ཅེས་པ་དང་། མཇུག་གི་jiནི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་དོན་དེ་མཚམས་འདིར་གོས་ཆེན་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཞེས་གོ་བ་ལེན་དགོས།35\nཀྲུང་ཧྲན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཅང་པོ་ཆིན་（姜伯勤）ལགས་ནི་རང་རེའི་རྒྱལ་ནང་དུ་སོག་དག་གོས་ཆེན་ཀྱིས་དར་གོས་ཚོང་ལམ་ཞིབ་འཇུག་ཐད་གལ་ཆེ་བར་རྟོགས་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་པོའི་གྲས་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་གོས་འདིའི་མཚན་ཐོག་མར་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་“赞丹尼奇” ཞེས་པར་སྒྲ་བསྒྱུར་བྱས་མོད།36 ཕྱིས་སུ་ཆིན་ཧྭ་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧྲང་ཀང་(尚刚)གིས་གོས་ཆེན་དེའི་ཐ་སྙད་རྒྱ་ལ་སྔ་ས་ནས་ཡོད་པ་དང་། 《ཡོན་གྱི་དཔོན་གནས་ལམ་ལུགས་》སུ་སཱ་ད་ཚི་ཆེན་“撒答剌欺” དུ་འབོད།37 ཡོན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་གོས་ཆེན་རིགས་འདིའི་བཟོ་བའི་འགོ་བར་ཐོབ་རིམ་པ་དང་པོའི་ལྔ་བ（正五品）འི་གོ་ས་ཡོད་ལ། དེ་ལས་ཅིན་ཏི་ཀྲིན་（景德镇）གྱི་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྫ་དཀར་རིགས་བཟོ་མཁན་གྱི་འགོ་བར་ཐོབ་རིམ་པ་དང་པོའི་དགུ་བ་ལས་མེད་པས།38 ཡོན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་སྐུ་དྲག་རིམ་པའི་བློ་ངོར་གོས་ཆེན་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ནི་རྫ་དཀར་རིགས་ལས་མཐོང་ཆེ་བར་ཡོད་པ་རྟོགས་ཐུབ། ནཱ་ཤ་ཁ་ཡི་《པོའུ་ཧ་ལའི་ལོ་རྒྱུས་》ལ་གཞིགས་ན་གོས་ཆེན་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་སེ་རེ་ཡ་（Syria）ནས་ཨེ་ཅིབ། རོམ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་སོགས་སུ་ཡང་བཙོང་བཞིན་པ་དང་། སེ་རེ་ཡ་ཡི་མར་ཝན་（Marwan）ནས་དེ་སྔ་སོག་དག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཆོས་ལྡན་པའི་གོས་ཆེན་གྱི་སྣེ་མོ་རེ་རྙེད་མྱོང་ཡོད་ལ་（པར་བཅུ་བ་）། ལོ་ཚིགས་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་འཁེལ་ཞིང་། དེང་ལོན་རྡོན་ཝེ་ཁི་ཐོ་རེ་ཡ་དང་ཨེ་བྷོ་ཐི་རྟེན་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་ཡོད།39 གོས་སྣེ་དེར་ཨ་རབ་ཀྱི་མཚན་བྱང་(科菲体阿拉伯文)ཡོད་ལ། ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ས་ཆ་ཨི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཅན་དུ་འགྱུར་རྗེས་པོའུ་ཧ་ལའི་བཟོ་བས་ཨི་སི་ལམ་གྱི་ས་ཆར་བཟོས་པའི་གོས་ཆེན་གྱི་རིགས་ཡིན།\nཔར་བཅུ་བ། ཨི་སི་ལམ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཆོས་ལྡན་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་གོས། སེ་རེ་ཡ་ཡི་མར་ཝན་ནས་བུད།\n1912 ལོར་ཉི་ཧོང་ཨོ་ཐ་ནི་མྱུལ་ཞིབ་རུ་ཁག་གི་ཡོ་ཞི་ཁ་བ་ཁོ་ཐི་རོའུ་（吉川小一郎）ནས་ཞིན་ཅང་ཐུའུ་ལུའུ་ཧྥན་ཨ་སི་ཐ་ན་དུར་（阿斯塔纳墓地）ནས་མཚན་བྱང་ཡོད་ཅིང་ཟླ་གསར་རིས་ཡོད་པའི་གོས་སྣེ་ཞིག་རྙེད་ཡོད་ཅིང་། ཨོ་ཐ་ནའི་དངོས་ཟོག་གཞན་དང་ལྷན་ད་ལྟ་རུ་ཁོ་ཁུའུ་སློབ་ཆེན་（龙谷大学）གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་ཡོད་（པར་བཅུ་གཅིག་པ）། དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཞིག་ལ་གོས་སྣེ་འདི་སུར་གཏོགས་དང་དེའི་མཚན་བྱང་ཧ་མ་གོ་བར་ལུས་ཡོད་མོད།40 སྤྱི་ལོ་1985ལོར་ཆོན་ཀྲིག་རྟེན་མཛོད་ཁང་（泉州博物馆）གི་ཁྲིན་ཏཱ་ཧྲིན་（陈达生）ནས་གོས་ཆེན་སྟེང་གི་ཡི་གེ་ཨ་རབ་ཡི་གེ་ཡིན་པ་དང་། ནང་དོན་ནི་རྒྱལ་ཁ་ལེན་པའི་དོན་ཡིན་པར་བཤད། farid fath(唯有胜利) ཀུན་ལ་གསལ་ཆ་ཆེ་བ་ཞིག་ལ་ཟླ་གསར་ནི་ཨི་སི་ལམ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་རི་མོ་ཡིན་ལ། དར་འཐག་ལག་རྩལ་ལས་བལྟས་ཚེ། གསེག་རིས་ཉིས་བརྩེགས་མའི་འཐག་སྟངས་འདི་པར་ཟིག་དང་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མས་ཡིན། ཧང་ཀྲིག་དར་གོས་རྟེན་མཛོད་ཁང་གི་ཀྲའོ་ཧྥིན་（赵丰）གྱི་དགོངས་པ་ལྟར་ན་ཟླ་གསར་རིས་ཀྱི་གོས་ཆེན་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་སྟོད་ཀྱི་ཨི་སི་ལམ་གྱི་དར་གོས་ཀྱི་རིགས་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་།41 ཞིན་ཅང་རྟེན་མཛོད་ཁང་གི་ཅ་ཡིན་ཡཱས་（贾应逸）ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་ལྟར་ན། ཞིན་ཅང་པ་ཁྲུའུ་རྫོང་（巴楚县）གི་ཐཱོ་གི་རྩེ་ཧྲ་ལེན་མཁར་（托古孜沙来古城）ནས་ཡང་ཟླ་གསར་དང་རི་བོང་རིས་ཡོད་པའི་ཐང་གི་གོས་ཆེན་རྙེད་ཡོད་ཅིང་། ཀྲོའི་ཧྥིན་གྱིས་གོས་ཆེན་དེ་ཡང་ཨི་སི་ལམ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁུངས་སུ་བཅུག་འདུག42\nསྤྱི་ལོ་819ནས་སྤྱི་ལོ་999ལོའི་བར་པར་ཟིག་ས་ཆའི་དེ་སྔ་རྒུད་པའི་སྐུ་དྲག་ཁག་དེང་ཨ་ཧྥུ་ཀ་ནི་སི་ཐན་གྱི་ནུབ་བྱང་ནས་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱས་སྟེ། པུའུ་ཧ་ལ་རྒྱལ་སར་བཟུང་ནས་ཨེ་ཤ་ཡའི་དཀྱིལ་མ་དང་པར་ཟིག་གི་ཤར་ཕྱོགས་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་ས་མན་རྒྱལ་རབས་（Samanid）བཙུགས་ཤིང་། མངའ་ཁོངས་ནུབ་ཁ་ཟར་མཚོ་（Khazar）ནས་བྱང་ཁོ་རེ་ཟམ་（Khorezm）།ཤར་ཨ་ཧྥུ་ཀ་ནི་སི་ཐན་གྱི་པ་ཏ་ཧྲང་（Badahshan）། ལྷོ་ཨ་ཧྥུ་ཀ་ནི་སི་ཐན་གྱི་གྷ་ཟི་ན་（Gazna）ས་ཆའི་བར་སླེབས་ཡོད་ཅིང་（པར་བཅུ་གཉིས་པ）། ཧྥ་རན་སིར་ཉར་བའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་（P.3532）ལས་བྱུང་བའི་《བཙུན་པ་ཧེ་ཁྲོ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁག་ལྔར་བསྐྱོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་》སུ། ཐོ་གར་ནས་ནུབ་ཏུ་ཟླ་གཅིག་ཕྱིན་ན་པར་ཟིག་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་སླེབས་ཞིང་།……པར་ཟིག་ནས་བྱང་དུ་ཉིན་བཅུར་ལ་བརྒལ་ནས་ཕྱིན་ན་སྟག་གཟིག་ཏུ་སླེབས།43 ཞེས་སྐབས་འདིའི་པར་ཟིག་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ས་མན་རྒྱལ་རབས་ཡིན།\nཡིག་ཚང་《མ་ཧཱ་རུས་སྤལ་ལས་གོང་མའི་རབས་》དང་《རྒྱལ་རབས་ལྔའི་དེབ་ཐེར་ལས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཚན་པ་གཉིས་པ》ར་བསྟན་པའི་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་བར། ཤ་ཅུའི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ཀེ་ཡུས་དམག་ཁག་（沙州地方政权归义军）གིས་ཐང་རྒྱལ་རབས་དང་ཀྲིག་རྒྱལ་རབས་ཕྱི་མར་ཕུལ་བའི་སྐྱེས་སུ་པར་ཟིག་གི་གོས་ཆེན་འབྱུང་ལ།44 སྔ་མོའི་སར་སན་（Sasanian）པར་སིག་ནི་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་དཀྱིལ་གྱི་སྔོན་ནས་འཇིག་ཚར་བས་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བཅུ་བར་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་བཙོང་བཞིན་པའི་པར་ཟིག་གོས་ཆེན་ནི་དོན་གྱིས་ས་མན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ས་ཆ་པུའུ་ཧ་ལ་སོགས་སུ་བཟོ་བཞིན་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཡིན།\nསྤྱི་ལོ་1970ལོར། ཨ་རིའི་ཨི་སི་ལམ་སྒྱུ་རྩལ་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་ཏུའུ་རེ་(Carel J. Du Ry)ནས་《ཨི་སི་ལམ་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་》ཞེས་པའི་དེབ་དུ། དུས་རབས་དགུ་བར་ས་མན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་འོག་སེར་པོར་སྟེང་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པ། དཀྱིལ་དུ་སྲོག་སྡོང་ཡོད་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་གོས་སྣེ་ཞིག་དྲངས་འདུག་ཅིང་（པར་བཅུ་གསུམ་པའི་གཡོན་）།45 དུས་རབས་དགུ་བའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་གོས་ཆེན་ལ་པེ་ཀྲན་ཐིན་འཐག་རིས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་བཙོང་ཆེད་པེ་ཀྲན་ཐིན་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲོད་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་སེང་གེ་ཁ་སྤྲོད་མའི་རི་མོ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པ་ཞིག་རེད་（པར་བཅུ་གསུམ་པའི་གཡས་）། ཡིན་ཡང་མི་འདྲ་བའི་ཆ་ནི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་གོས་ཆེན་མདོག་གཙོ་བོ་སེར་པོ་དང་པེ་ཀྲན་ཐིན་གྱི་བཏགས་རས་ལ་ཚོས་གཞི་སྔོན་པོ་ཤུགས་ཆེ།\nཔར་བཅུ་གསུམ་པ། ས་མན་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་གོས་སྣེ། གཡོན།པེ་ཀྲན་ཐིན་གྱི་སེང་གེའི་རི་མོ་ལྡན་པའི་རས་སྣེ། དུས་རབས་དགུ་བའི་སྐབས། གཡས།\nཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཨི་སི་ལམ་ཆོས་ལུགས་ཅན་དུ་འགྱུར་རྗེས་སུ་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་གོས་ཆེན་དར་གོས་ཚོང་ལམ་སྟེང་ བྲིན་ཆེ་ལ། ཏུན་ཧོང་གསུང་རབ་ཕུག་པ་ནས་འོག་སེར་པོར་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་ཆེན་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་དར་བྱང་རྙེད་ཡོད་ཅིང་（པར་བཅུ་བཞི་བའི་གཡས་）།46 རིགས་འདྲ་བ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དུས་རབས་དཀྱིལ་མའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཁང་དུ་ཡང་ཉར་ཡོད། དཔེན་ན་ཧྥ་རན་སའི་ཝན་ཏིན་ཆོས་ཁང་（Cathedral of Verdun）དུ་ཉར་ཚགས་གནང་པའི་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་བརྒྱད་པའི་རིང་གི་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་ཆེན་དང་། དེང་ལོན་རྡོན་ཝེ་ཁི་ཐོ་རེ་ཡ་དང་ཨེ་བྷོ་ཐི་རྟེན་མཛོད་ཁང་དུ་ཉར་བའི་གོས་ཆེན་ལྟ་བུ（པར་བཅུ་བཞི་བའི་གཡོན་）། ཚོས་གཞིའི་སྟེང་ནས་བལྟས་ཚེ་ཏུན་ཧོང་གསུང་རབ་ཕུག་པ་ནས་བྱུང་བའི་འོག་སེར་པོར་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་ཆེན་དང་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཨི་སི་ལམ་དུ་འགྱུར་བའི་དུས་རིམ་ཁྲོད་བཟོས་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་དར་བྱང་བར་སྔ་རྒྱུ་ཕྱི་བསྲིངས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལྡན་ཞིང་། བོད་ཀྱི་གོས་ཆེན་སྟེང་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ཚོས་གཞི་དམར་པོ་དང་ཁྱད་ཆེན་པོ་འདུག ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བའི་པར་ཟིག་གོས་ཆེན་ཞེས་པ་ཡང་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་རིགས་ལ་གོ་དགོས།\nཔར་བཅུ་བཞི་བ། ཏུན་ཧོང་གསུང་རབ་ཕུག་པའི་གོས། གཡོན། ཧྥ་རན་སའི་ཝན་ཏིན་ཆོས་ཁང་དུ་ཉར་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་གོས། གཡས།\nདང་པོ། བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཆེས་ཉུང་ཡང་དར་གོས་ཐོན་ཡུལ་ཁག་གཉིས་བཙུགས་ཡོད་ཅིང་། གཅིག་ནི་ལི་ཡུལ་དང་གཞན་ནི་ཏུན་ཧོང་ཡིན། ལི་ཡུལ་ས་ཆར་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པའི་གོས་ཆེན་གྱི་རིགས་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་ཧུའུ་ཅིན་ནམ་ཧོར་གོས་ཟེར་ཞིང་། བོད་བཙན་པོས་ཏུན་ཧོང་ས་ཆ་དབང་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པའི་གོས་ལ་ཧྥན་ཅིན་ནམ་བོད་གོས་ཟེར།\nགཉིས། གནའ་དཔྱད་ལ་གཞིགས་ན། མཚོ་སྔོན་གཏེར་ལམ་ནས་བྱུང་བའི་སོག་དག་གི་གོས་ཆེན་ཞེས་པ་མང་ཤོས་ཞིག་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཨི་སི་ལམ་དུ་བསྒྱུར་བའི་རྗེས་སུ་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པ་རྐྱང་ཡིན་ལ། གོས་ཆེན་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ནི་བོད་རང་ས་ཡིན་པ་ལས་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མ་མིན། དཔེར་ན་གོས་ཆེན་ཁྲོད་ཀྱི་འོག་ལྗང་ཁུ་ལ་ཕྱི་སྒོར་ཕྲེང་། ནང་བྱིའུ་ཁ་སྤྲད་པ་དང་འོག་དམར་པོ་ལ་ཕྱི་སྒོར་དབྱིབས་ནང་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་ཆེན་ལྟ་བུ།\nགསུམ། ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཨི་སི་ལམ་ཅན་དུ་འགྱུར་རྗེས། སོག་དག་གི་མཁར་འབངས་ཨི་སི་ལམ་དུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། སོག་དག་རྒྱུད་པ་ནི་ཕྱིས་ཀྱི་ཨེ་ཤེ་ཡ་དཀྱིལ་མའི་ཧེ་ཧེ་ཡིན། ཁོང་ཚོས་བཟོས་པའི་ཨི་སི་ལམ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་གོས་ལ་ཡིག་ཚང་ཁྲོད་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཟེར་བ་དང་། ཞིན་ཅང་ཐུའུ་ལུའུ་ཧྥན་དང་པ་ཁྲུའུ་སོགས་ནས་རྙེད་པའི་ཨི་སི་ལམ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་གོས་ཆེན་དག་ནི་ཨེ་ཤ་ཡ་དཀྱིལ་མ་ཨི་སི་ལམ་དུ་འགྱུར་རྗེས་བཟོས་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་གོས་རེད། ཡིན་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་ས་ཆར་བྲིན་ཆེད་པེ་ཀྲན་ཐིན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་འོག་སེར་པོར་སྟེང་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་ཀྱི་གོས་ཆེན་ཡང་ཡོད་པ་ནི་ཏུན་ཧོང་གསུང་རབ་ཕུག་པ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དུས་རབས་དཀྱིལ་མའི་ཆོས་ཁང་ནང་ཡང་ཉར་ཚགས་གནང་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། གལ་སྲིད་ཕྱོགས་གཉིས་ཅུང་བསྡུར་བ་བྱས་ཚེ་བོད་གོས་ཁྲོད་ཀྱི་འོག་དམར་པོ་ལ་སྒོར་དབྱིབས་སེང་གེ་ཁ་སྤྲད་པའི་གོས་ཆེན་དག་ལ་པེ་ཀྲན་ཐིན་རི་མོའི་ལུགས་ལྟར་འཐག་པའི་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད།\n∗ ལིན་མེ་ཚོན（林梅村）། པེ་ཅིང་སློབ་ཆེན་གནའ་དཔྱད་རིག་དངོས་སློབ་གླིང་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་དང་སྤྱི་ལོ་1999ལོའི་གཏེར་ལམ་གནའ་དཔྱད་བསྔོག་མཁན་གཙོ་བོ་ཡིན།\n1 དེ་སྔར་དེང་ཀྱི་འགྱུར་རྩོམ་ཁ་ཤས་སུ་སོག་གུར་ལ་བསྒྱུར་ཡང་ཅུང་མ་དག་པར་མངོན། བསྒྱུར་བ་བོས་མཆན།\n3 Amy Heller, “An Eighth Century Child’s Garment of Sogdian and Chinese Silks.” In Chinese and Central Asian Textiles: Selected Articles from Orientations 1983-1997. Hong Kong: Orientations Magazine, 1998,pp.220-222.Fig.4.\n5 〔法〕布尔努瓦：《丝绸之路》，耿昇译，济南：山东画报出版社，2001年，第155-156页（译自L.Boulnoia,La Route de la Soie,Paris：Arhaud,1963）。\n9 王尧、陈践：《吐蕃简牍综录》，北京：文物出版社，1984年，第43页；F.W. Thomas, Tibetan\nLiterary Text and Documents concerning Chinese Turkistan,vol.1,London,1955,p.371。\n10 M.A.Stein, Serindia:Detailed Report of Explorations in Central Asia and Westernmost China,vol.4,1921,p.126.\n11 ལྡེབས་རིས་འདི་ཕན་ཇི་ཁན་ཐིའི་གནའ་ཤུལ་གྱི་ས་ཁག་ཉེར་ལྔའི་ཁང་ཤུལ་ཨང་བཅུ་གཉིས་པ་ནས་བུད་ལ།（Sector XXV,Room 12） གནའ་དཔྱད་བསྔོག་ཞིབ་པ་མར་ཧྲ་ཁི་ནས་རི་མོ་བསྐྱར་གསོ་བྱས་པ་ཡིན། ཞིབ་ཏུ་གཤམ་གྱི་རྩོམ་དུ་གསལ། Boris Marshak,”The So-called Zandaniji Silk”, in: Regula Schorta (ed.), Central Asia Textiles and Their Contexts in the Early Middle Ages, Riggisherg:Abegg-Stiftung,2006,p58,fig.33。\n12 Hans-Joachim Klimkeit,”Der Buddhismus in Zentralasien”, Kunst des Buddhisums:Entalang der Seiden strasse, Munchen:Staaliches Museum fur Volkerkunde,1992,pp.118-119,no.37.\n25 赵丰主编：《中国丝绸史》，苏州：苏州大学出版社，2005年，第245页，图4-4-29。གོས་ཆེན་འདིའི་སྟེང་དུར་ཁང་དང་འབྲེལ་བའི་མཚན་བྱང་ཡོད། བསྒྱུར་བ་བོས་བསྣན།\n27 《歌者睥睨潦倒故赋此咎焉》 “绣屏春暖茜氍毹，罗袖香番锦鹧鸪，银盆笑击珊瑚树。弃明珠换绿珠，见书生如此头颅。升仙桥曾题柱，卓文君不驾车，谁识相如？སྙན་ངག་འདིར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱལ་ལྗོངས་དམིགས་གསལ་བ་ལྡན་པས་ན་ནང་དོན་ཇི་བཞིན་བསྒྱུར་མ་ཐུབ།བསྒྱུར་བ་བོས་མཆན།\n28 Amy Heller, “An Eighth Century Child’s Garment of Sogdian and Chinese Silks.” In Chinese and Central Asian Textiles: Selected Articles from Orientations 1983-1997. Hong Kong: Orientations Magazine, 1998,p.220.fig.1.\n29 James C.Y. Watt and Anne E. Wardwell, When Silk was Goild: Central Asia and Chinese Textiles. New York: The Metropolitan Museum of Art,1997,pp.34-35.\n32 Cf. The International Asian Art Fair, New York,2007, p.39.\n35 D. G. Shepherd and W.B. Henning,” Zandaniji identified?” Festschrift fur Ernst Kiihnel, ed. By R. Ettinghausen, Berlin 1959,pp21-29.\n38 《元史·百官志》记载：“萨答刺欺提举司，铁正五品，副提举一员，提控案牍一员。至元二十四年（1287），以札马刺丁率人匠成造萨答刺欺，与丝同局造作，遂改组练人匠提举司为萨答刺欺提举司。……浮梁磁局，铁正九品，至元十五年(1279)立，掌烧造磁器并漆造马尾、棕藤、笠帽等事。大使、副使各一员。”གོང་གི་ཡོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་དཔོན་གནད་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ལེའུ་ལ་ཙན་དན་ཉི་ཆོས་དང་རྫ་དཀར་བཟོ་མཁན་གྱི་ཚན་པ་ཁག་དང་དེའི་གོ་ས་མཐོ་དམན། གོ་ཐོབ་པའི་མི་གྲངས་སོགས་གཏན་འཁེལ་བྱས་འདུག ཡིན་ཡང་དཔོན་གནས་ལམ་ལུགས་ཐད་ཚད་མཐུན་གྱི་འགྱུར་མ་རྙེད་པས་ནང་དོན་མདོར་བསྡུས་ལས་ཞིབ་ཏུ་བསྒྱུར་མ་ནུས། བསྒྱུར་བ་བོས་མཆན།\n39 Jonathan Bloom and Sheila Blair, Islamic Art, London: phaidon Press,1997,pp94-95.\n40 井丿口泰淳：《龙谷大学图书馆藏大谷探险队将来⎯西与文化资料选》，京都：龙谷大学图书馆，1983年，第48页图版及文字说明。ཅང་པོ་ཆིན་གྱིས་གོས་ཆེན་འདིའི་པར་《ཏུན་ཧོང་ཐུའུ་ལུའུ་ཧྥན་གྱི་ཡིག་ཚང་དང་དར་གོས་ཚོང་ལམ་》ཞེས་པའི་དཔེ་ཆེའི་མདུན་ཤོག་སྟེང་བཞག་ཡོད་ཅིང་། ཡོང་ཁུངས་ཞིན་ཅང་མིས་ལན་དང་། སྟེང་གི་མཚན་བྱང་སོག་དག་ཡི་གེར་བཞག་འདུག་མོད། ཁུངས་གང་ཡིན་མ་ཤེས། ཞིབ་ཏུ་ཁོང་གི་དེབ་དུ་གསལ།姜伯勤，《敦煌吐鲁番文书与丝绸之路》，第218-219页。\n45 Carel J. Du Ry, Art of Islam. New York: Harry Abrams, Inc., 1970.\n46 Roderick Whitefield, The Art of Central Asia: The Stein Collection in the British Museum, vol.3, Tpkyo,1985.\n2019 ལོའི་ཟླ3ཚེས 8 ཉིན། 11:57\nཁ་བ་སྙིང་ལྕགས་དྲན་བཞིན་ཡོད། མདང་ནུབ་ལྷག་ཏུ་དྲན་པར་བྱས། (173,205℃)\nནུབ་ཕྱོགས་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བའི་དགོས་པ་གླེང་བ། ཝེ་ཝིས་བརྩམས། འོན་རྡོ་འབུམ་གྱིས་བསྒྱུར། (79,895℃)\nགཡག་དང་གཡག་གི་རིག་གནས་ལས་འཕྲོས་ཏེ་འབྲོང་ནམ་ཞིག་ལ་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་སྐོར་མདོར་ཙམ་གླེང་བ། སྙིང་ལྕགས་རྒྱལ། (79,183℃)\nརྒྱ་གར་གྱི་སློབ་གསོའི་གློག་བརྙན“དགེ་རྒན་ཨིག་སྒྲ་ཅན”ཞེས་པའི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། འོན་རྡོ་འབུམ་གྱིས་བསྒྱུར། (77,442℃)\nགཅེས་ལོར་སྤྲིངས་པའི་འཕྲིན་ཆུང་། ◎ལི་ཧྥེ་ཡིས་བརྩམས། ◎འོན་རྡོ་འབུམ་གྱིས་བསྒྱུར། (74,978℃)\nརྒྭ་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་དང་། ཁམས་པ་སྒ་ལོ། རོང་པ་རྒྭ་ལོ་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་བྲིས། (69,999℃)\nབོད་ཀྱི་རང་མོས་སྙན་ངག་སྐོར་གྱི་བསྐྱར་ཞིབ། བོང་རྫི། (59,092℃)


Wylie: rdzong dkar\nThe Dzonkar incarnation has its seat at Dzongkar Monastery in Amdo. The First Dzongkar was Sherab Tashi, who founded in the monastery in 1683. He was also known as the First Maṇipa,atitle which is also held by subsequent Dzongkar Tulkus.\nb.1719 - d.1791\nབློ་བཟང་མཁས་མཆོག་ནི་མ་ཎི་པ་ཤེས་རབ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུར་ངོས་འཛིན་མཛད་པ་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་དགོན་དུ་ཐོས་བསམ་མཛད་ཅིང་། ཕྱིས་སུ་ཁོང་གི་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་གདན་ས་རྫོང་དཀར་དགོན་སྐྱོང་བཞིན་བཞུགས་པ་རེད།\nName Variants: Dzongkar Kuzhab Chenmo\nName Variants: Third Dzongkar\nb.1851 - d.1896\nName Variants: Fourth Dzongkar\nb.1898 - d.1929\nName Variants: Dzongkar Maniwa Lobzang Tashi Chopel Gyatso; Fifth Dzongkar; Lobzang Tashi Chopel Gyatso; Pelchen Nyima


བོད་ཡིག །ཁྲ་འགུ་དགུ་པ། • 9th Thrangu • 第九世創古Vajra Vidya Institute Library\nPусскийརྒྱལ་དབང་བཅུ་བདུན་པ། • 17th Karmapa • 第十七世噶瑪巴Ганга\n中文རྒྱལ་དབང་བཅུ་བདུན་པ། • 17th Karmapa • 第十七世噶瑪巴བཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། • Kagyu Monlam Int. • 噶舉大祈願法會\nབོད་ཡིག །English中文རྒྱལ་དབང་བཅུ་བདུན་པ། • 17th Karmapa • 第十七世噶瑪巴འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་བཞི་པ། • 4th Jamgön Kongtrul • 第四世蔣貢康楚ཏཱ་ཡི་སི་ཏུ་བཅུ་གཉིས་པ། • 12th Tai Situpa • 第十二世大司徒རྒྱལ་ཚབ་བཅུ་གཉིས་པ། • 12th Gyaltsab • 第十二世嘉察དཔའ་བོ་བཅུ་གཅིག • 11th Pawo • 第十一世巴沃ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ། • Tsultrim Gyamtso • 竹清嘉措རྫོགས་ཆེན་དཔོན་སློབ། • Dzogchen Ponlop • 竹慶本樂བཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། • Kagyu Monlam Int. • 噶舉大祈願法會\nབོད་ཡིག །English中文རྒྱལ་དབང་བཅུ་བདུན་པ། • 17th Karmapa • 第十七世噶瑪巴འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་བཞི་པ། • 4th Jamgön Kongtrul • 第四世蔣貢康楚ཏཱ་ཡི་སི་ཏུ་བཅུ་གཉིས་པ། • 12th Tai Situpa • 第十二世大司徒རྒྱལ་ཚབ་བཅུ་གཉིས་པ། • 12th Gyaltsab • 第十二世嘉察དཔའ་བོ་བཅུ་གཅིག • 11th Pawo • 第十一世巴沃ཁྲ་འགུ་དགུ་པ། • 9th Thrangu • 第九世創古བསྟན་འཛིན་རྣམ་རྒྱལ།བཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། • Kagyu Monlam Int. • 噶舉大祈願法會


ལྷ་དབང་ཕྱུག་གི་བཙུན་མོ་ལྷ་མོ་ཨུ་མའི་བླ་མཚོ་འམ་ཁྲུས་རྫིང་དུ་གྲགས་པའི་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ཞེས་པ་ནི་བོད་ལྗོངས་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ལ། མཚོ་དེ་ལ་མལ་དྲོས་མཚོ་དང་མ་དྲོས་མཚོ། མ་པང་མཚོ། མ་ཕམ་མཚོ། པད་མ་བླ་མཚོ་ལ་སོགས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་དུ་མ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། འདིར་ཅུང་ཙམ་བརྗོད་འདོད་པ་ནི་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའི་མ་ཕམ་ཞེས་པའི་བཏགས་ཚུལ་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ནུས་ཚད་དང་འཇོན་ཚད་ཀྱིས་དཔྱད་ཁུལ་བྱེད་འདོད་ཡོད་པས་འདི་ལ་མ་རྟོགས་ལོག་རྟོགས་འདྲ་ཐེབས་ཡོད་ཚེ་གཟུ་བོར་གནས་པ་དག་གིས་འཁྱོག་པོའི་ལམ་དུ་འཇུག་བཞིན་པའི་ཕྲན་ལ་དྲང་བོའི་ལམ་ཞིག་སྟོན་རོགས་གནོངས།\nའཕྲིན་ལས་ཆོས་གྲགས་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《མངའ་རིས་སུ་བསྐྱོད་པའི་ཟིན་བྲིས》①སུ་མཚོ་མ་དྲོས་ལ་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ཞེས་འདོགས་དོན་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་དང་ན་རོ་བོན་ཆུང་གཉིས་རྫུ་འཕྲུལ་འགྲན་ཏེ། རྗེ་བཙུན་རྒྱལ་བས་དེ་ནས་བཟུང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ནམ་ཡང་མི་ཕམ་པའི་རྟེན་འབྲེལ་དུ་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ཞེས་བཏགས་པར་བཤད་པ་ནི་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཆགས་སྡང་གིས་བྲིས་པའི་ལྟ་ཚུལ་འབའ་ཞིག་སྟེ ། རྗེ་བཙུན་མི་ལའི་རྣམ་མགུར་དུ“རྗེ་བཙུན་དཔོན་སློབ་ཀྱང་མཚོ་མ་ཕམ་གྱི་འགྲམ་དུ་ཕྱག་ཕེབས་པའི་ཚེ ། ན་རོ་བོན་ཆུང་མིང་སྲིང་གིས་ཀྱང་རྗེ་བཙུན་དཔོན་སློབ་ཀྱི་སྙན་གྲགས་དང་ ། ཏི་སེ་ལ་འབྱོན་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྔར་ནས་ཚོར་བས་མཚོ་མ་ཕམ་གྱི་འགྲམ་དུ་གདོང་བསུ་རུ་བྱུང་།”② ཞེས་པའི་ཚིག་སྒྲོས་འདི་ལས་ཀྱང་མཚོ་མ་ཕམ་ནི་ཁོང་གཉིས་རྫུ་འཕྲུལ་མ་འགྲན་གོང་ནས་བཏགས་ཡོད་པ་ནི་རྗེས་དཔག་ཚད་མས་གྲུབ་ལ ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དང《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང》③སོགས་བོན་གྱི་ཡིག་ཚང་ལ་ལར་མ་ཕམ་མཚོ་མི་ཟེར་བར་མ་པང་མཚོ་ཞེས་བྲིས་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ ། དུས་རབས་བརྒྱད་པར་ཞང་ཞུང་ནས་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ ། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་བོན་ཆོས་ནུབ་སྐབས་བོན་གྱི་ཆོས་དཔེ་མང་པོ་གཏེར་དུ་སྦས་མཁན་བླ་ཆེན་དྲན་པ་ནམ་མཁའ་ཡིས་བརྩམས་པའི《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲ་གྲགས་པ་རིན་པོ་ཆེ་གླིང་གྲགས་བཞུགས་སོ།།》ཞེས་པའི་ལེའུ་དང་པོ་ཆགས་པ་ཡུལ་གྱི་གནས་ལུགས་བསྟན་པ་ལས“ཏི་ཙེའི་གངས་ནི་མཆོད་རྟེན་བཀོད་ལེགས་འདྲ ། ། མ་པང་མཚོ་ནི་མལཌལ་བཤམས་པ་འདྲ ། ། ”④ཞེས་དང་ ། གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་དུས་སུ་དྭགས་པོ་ངོ་ལོག་པ་ལ་སེང་གོ་མྱི་ཆེན་གྱིས་དྭགས་པོ་ཕབས་རྗེས་་དགྱེས་སྟོན་གསོལ་བའི་སྐབས་ལ ། ཁྱང་བོ་སྤུད་སད་ཟུ་ཙེས་གླུ་བླངས་པའི་གླུ་ཚིག་ཏུ“ན་ནིང་ནི་གཞེ་ནིང་སྔོན ། ། མ་པང་ནི་མཚོ་འགྲམ་ནས ། ། ངང་དང་ནི་དུར་བྱེར་བ ། །”⑤ཞེས་དང་ ། དེའི་སྲས་མོ་སད་མར་ཀར་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་བོ་ལྀག་མི་རྒྱར་བག་མར་བཏང་རྗེས ། ཁྲི་སྲོང་བཙན་གྱིས་བློན་པོ་སྤུག་གྱིན་བཙན་རྨང་ཆུང་ཕོ་ཉར་མངགས་པ་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས“བཙན་མོ་མྱི་བཞུགས་ཏེ ། ། ཆབ་ཉ་ལ་རོལ་ཞིང་། །མཚོ་མ་པང་དུ་གཤེགས་ནས ། ། རྨང་ཅུང་མ་པང་དུ་མཆིསྟེ།།”⑥ཞེས་པ་སོགས་ལས་ཀྱང་ལས་སླ་བོས་རྟོགས་ཐུབ་པ་ནི ། རྗེ་བཙུན་མི་ལས་སྔ་རོལ་ནས་མཚོ་མ་ཕམ་དུ་བཏགས་ཡོད་པ་ནི་ངེས་པར་སྲིད་པ་དང་ ། ད་དུང་གཏེར་མ《རྩ་རྒྱུད་ཉི་སྒྲོན》ལས་ཞང་ཞུང་གི་ཕྱིའི་སྣོད་བཅུད་བརྗོད་པ་ལ །“རི་བོ་གངས་ཅན་ཏི་ཙིའི་དྲུང་ ། ། མཚོ་ནི་མ་པང་གཡུ་མཚོའི་འགྲམ ། །”⑦ཞེས་པ་འདི་མཁས་དབང་ནམ་མཁའི་ནོར་བུས《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》དུ་གསལ་བོར་འཁོད་པའི་མི་ཚད་མ་པང་མཚོ་ནི་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད་དོ ། ། འོ་ན་མ་པང་མཚོ་དེ་མ་ཕམ་མཚོ་རུ་ཇི་ལྟར་བསྒྱུར་ཅེ་ན ། དེ་ནི་སྟག་བུ་སྙ་གཟིགས་ལ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་སུ་བཅོས་པ་དང་། ར་ས་ལ་ལྷ་ས་དང་རེབ་ཀོང་ལ་རེ་སྐོང་དུ་བཏགས་པ་དང་འདྲ་བར་ཁོ་བོས་སེམས །\nདུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་དུ“མཚོ་འདི་ཉིད་ལ་མ་ཕམ་ཞེས་འབོད་པ་ནི་མཚོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཆུ་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་ཁོ་ན་ཡིན་ཞིང་ཡོན་ཏན་དང་མ་ཕམ་པས་ན་མ་ཕམ་མཚོ་ཞེས་འབོད་པར་གསུངས་པ་དང་ ། སྒོས་སུ་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཁྲི་སྲོང་བཙན་གྱི་གོང་ལ་ཞང་ཞུང་དང་སྤུར་རྒྱལ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚམས་ཡིན་པར”⑧བཤད་ཅིང་ ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་དེར་གཞིག་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སྒྲུང་གཏམ་པ་ཧི་མ(何马)བརྩམས་པའི《བོད་ཡུལ་གསང་གྲངས》⑨(《藏地密码》ལ་ལས་འདི་ལ་ས་མཐའི་གསང་བ་ཞེས་ཀྱང་བསྒྱུར་གྱིན་འདུག་ལ་འགྲིག་མིན་བརྟག)ཀྱི་པོད་བཞི་བ་རུ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་བ་དན་མཐོ་སྒང་ཡངས་པོར་སྒྲེང་དུས ། ཞང་ཞུང་དང་སྤུར་རྒྱལ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱལ་མཚམས་དེ་ནས་ནོལ་ཐབས་བགྱིས་ཏེ ། ཞང་ཞུང་གི་དམག་ཕམ་པར་བཏང་རྗེས་བྷོད་དམག་རྣམས་རྒྱལ་བའི་རྗེས་དྲན་དུ་མཚོ་དེ་ལའང་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ཞེས་བཏགས་པར་བཤད་པ་ནི་སྒྲུང་གཏམ་པས་རྟོགས་བཟོ་བྱས་པ་རང་ཡིན་ཡང་ཡིན་དུ་ཆུག་མོད ། རྩོམ་པ་བོ་འཕྲིན་ལས་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཡུལ་སྐོར་ཟིན་ཐོ་ལྟ་བུ་ནི་གྲུབ་མཐའི་ཆགས་ཞེན་དང་དད་པ་དུང་ཞེན་གྱི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་ཞིང་སྒྲོ་བཏགས་དང་སྐུར་འདེབས་ཀྱི་ལས་ལ་མི་ཞུགས་པར་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་སྔོན་བྱོན་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་འབྲི་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་ཆེ་བར་འདོད་དེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་དེ་ལྟར་རང་ཉིད་ཀྱི་བསམ་ཚོད་དྲན་ཚོད་ལྟར་དངོས་ཡོད་ལ་འཁྱོགས་བརྗོད་བྱས་པའི་ཤེས་བྱ་ལྷད་ཅན་དེ་དག་ཁོ་བོ་ལྟ་བུའི་སྤངས་བླང་གི་ཆ་ལ་རྨོངས་པའི་བུ་སློབ་གང་མང་གིས་སློབ་ཁྲིད་སྐབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དགེ་རྒན་གྱི་གསུང་ལས་ཐོས་ཤིང་ཟིན་བྲིས་སུ་བཏབ་པའི་མི་ཚད་རང་སྦྱོང་གི་དུས་སུ་དེ་ལྟར་ངག་ནས་སྐྱོར་ཞིང་ཡིད་ལ་བཟུང་སྟེ། ཡིག་ཚད་ལེན་སྐབས་སུའང་བདེན་ཤག་ཤག་གིས་བྲིས་པ་མ་ཟད། དུས་ད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་ནོར་བ་རྒྱུན་འཇམས་ཀྱིས་རྨོངས་པའི་རྒྱ་རུ་ཚུད་པ་ནི་ཇི་འདྲའི་ཡིད་སྐྱོ་དགོས་པ་ཞིག་རེད་ཨང་།།\nསྤྱི་ལོ2013ལོའི་སྤྱི་ཟླ5བའི་ཚེས12ཉིན་སློབ་ཁང་དུ་བྲིས་པ་དགེའོ ། །\n1. འཕྲིན་ལས་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་བརྩམས།《མངའ་རིས་སུ་བསྐྱོད་པའི་ཟིན་བྲིས》 དེང་རབས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དཔེ་ཚོགས་ཀྱི《ཁ་བའི་རྣམ་ཤེས》ལས་བདམས་ཤིང་། མཐོ་འབྲིང་དང་པོའི་སློབ་སྐབས་སྨད་ཀྱི《སྐད་ཡིག》བསླབ་དེབ་དུ་བཀོད། དེའི་ཤོག་ངོས་16སྟེང་གསལ། 2009ལོར་བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན །\n2.རུས་པའི་རྒྱན་ཅན་གྱིས་བརྩམས།《རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་མགུར།》གྱི་ཤོག་ངོས337སྟེང་གསལ། 1981ལོར་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན །\n3. གཏེར་སྟོན་པ་ཁོད་པོ་བློ་གྲོས་ཐོགས་མེད། 《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང》གི་ཤོག་ངོས་46དང84སྟེང་གསལ །\n4.བླ་ཆེན་པ་དྲན་པ་ནམ་མཁས་བརྩམས། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་སྒྲ་གྲགས་པ་རིན་པོ་ཆེ་གླིང་གྲགས་བཞུགས་སོ།།》 གངས་ཏི་སེའི་བོན་གཞུང་དཔེ་ཚོགས་ཀྱི་པོད་དང་པོའི་ཤོག་ངོས91སྟེང་གསལ །\n5.6. དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་བཀྲལ།《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ།》ཡི་ཤོག་ངོས58དང57སྟེང་གསལ། 1992ལོར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན།\n7.ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་ཡིས་བརྩམས། 《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད》ཀྱི་ཤོག་ངོས་64སྟེང་གསལ། 2009ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན །\n8.དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་བརྩམས། 《དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད》ཀྱི་ཤོག་ངོས1589སྟེང་གསལ། 2002ལོར་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན །\n9. ཧི་མ་ཡིས་བརྩམས།《བོད་ཡུལ་གསང་གྲངས》ཀྱི་ཤོག་ངོས255སྟེང་གསལ ། 2008ལོར་ཁྲོམ་ཆེན་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན ། 《藏地密码》何马著 2008年重庆出版社出版。