བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་བྱུང་རིམ་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ། - ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།\n[ཟླ་ཚེས། 2021-10-03 22:56:03][རྩོམ་པ་པོ། བློན་ཚང་བསྟན་ཁོ།][རྩོམ་ཁུངས། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན།][ཀློག་གྲངས། ]\nནང་དོན་གནད་བསྡུས། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་དེ་དག་བསྐལ་བ་ཡ་ཐོག་ཏུ་དར་ཡོད་མེད་དང་། གལ་སྲིད་ཡོད་ན་སྐབས་དེའི་ཡི་གེ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་། བསྟན་པ་སྔ་དར་སྐབས་སུ་རྒྱལ་གཤེན་གང་མང་གི་རིང་དུ་སྤྱད་ཡོད་པ་ལུང་ཚིག་དག་གིས་ཟིན་པའི་བདེན་དཔང་ངོས་བཟུང་བ།དོན་དམ་པར་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་འདི་ནི་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་པ་བཅས་སོ། །\nབརྡ་ཆད་གཙོ་བོ། ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས། ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ། ཏུན་ཧོང་།\nདེས་ན་དང་པོ་འདིར་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་སྐོར་ནས་བཤད་པ་ལ་ས་བཅད་དམ་རིགས་ཚན་མི་འདྲ་བ་ཁག་གསུམ་དུ་བགོས་ཡོད། གཅིག བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སྤྱིའི་འཕེལ་རིམ་དང་། བོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞིར་འོས་པའི་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པའི་ལུང་ཚིག་ལ་དཔྱད་པ་དང་། གཉིས། འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་གང་ལས་བྱུང་བའི་དཔའ་བོ་འབྲུ་ལྔ་དང་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་དེ་ཡང་སྙིང་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་པ། གསུམ། ཁྱད་པར་དུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་དཔའ་བོ་འབྲུ་ལྔ་ལས་སྟག་གཟིག་དང་ཞང་ཞུང་སོགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་འཕེལ་རིམ་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།\nཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེས་བརྗོད་བྱ་གང་ཞིག་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་སྐབས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་དེའི་ཐོབ་ཐང་དང་མཐོ་དམན་ལ་དབྱེ་བ་མེད་པར་ཡིག་འབྲུ་གཅིག་གིས་དོན་མང་པོ་བསྟན་ཐུབ་པ་དེ་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ་ཡོད་པའི་ཁྱད་བོན་གཅིག་དང་། དེ་སྤྱོད་མཁན་གྱི་གང་ཟག་གི་ངོས་ནས་བལྟས་ཚེ། དཔེར་ན་ཧོར་ཡིག་ལ་ཆ་མཚོན་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ན་ཧོར་ཡིག་གི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་བློན་པོ། བླ་མ་དང་སྤྱི་གཞུང་ལས་སྤྱོད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་སྤྱིར་བཏང་གི་གང་ཟག་སྒེར་རམ་མི་སེར་དཀྱུས་མས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་དང་ཆོག་མཆན་མེད་པའི་བཤད་རྒྱུན་ཡོད་པ་དང་། དེ་དང་དེར་མཚུངས་སུ་རྒྱ་ནག་གི་ཡི་གེ་ལ་ཆ་མཚོན་ནས་བཤད་ན་རྒྱ་ནག་གི་ཐོག་མའི་གཟུགས་འགྱུར་ཡི་གེ་ནས་བཟུང་སྟེ་ད་བར་རྒྱ་ཡིག་གི་བར་ལ་ཡི་གེའི་གྲངས་ལ་ཚད་ངོས་བཟུང་མེད་པ་དེས། དཔེར་ན་བོད་ཡིག་དང་བསྡུར་ན་རྒྱ་ཡིག་གཅིག་གིས་ཅ་དངོས་ཉུང་ཙམ་ལས་མང་པོ་ལ་མིང་མཚོན་དུ་མེད་ལ་རིམ་བཞིན་དངོས་པོ་གསར་པ་ཐོན་པ་དང་ལྷན་དུ་རྒྱ་ཡིག་གི་གྲངས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་འཕེལ་གྱིན་ཡོད་པ་དེས་རྒྱ་ཡིག་དེ་མ་གཞི་ནས་འཐུས་ཚང་མིན་པར་གསལ་བོ་མཚོན་ཐུབ། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་འཐོར་ནས་བོད་སིལ་བུའི་དུས་རབས་ཤིག་ཏུ་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་ལ་བཀའ་ཤག་འཁྱུག་ཡིག་ཅེས་པའི་རྒྱལ་པོ་དང་ནང་བློན་དག་ལ་ཆེད་དུ་བཀའ་དང་ཁྲིམས་ལ་སོགས་གཏན་ལ་འབེབ་བྱེད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ནི་སྐབས་དེའི་ཡུལ་ལུང་ཆུང་ངུ་དང་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་ཙམ་གྱི་རིང་ཡིན་པས་ན་སྐབས་ཀྱི་གནས་བབས་དེས་བོད་སྤྱིའི་ཤེས་རིག་དར་རྒུད་དང་ལུགས་སྲོལ་སོགས་མཚོན་མི་ཐུབ་སྙམ། དེ་བས་ང་ཚོ་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དེ་དལ་བརྒྱད་འབྱོར་བཅུ་ཚང་བའི་མི་ལུས་ཐོབ་མཁན་གང་དང་གང་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཆོག་མི་ཆོག་གི་སྐད་ཆ་མེད་པར་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་ངོས་ནས་ཁེ་དབང་དང་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་དེ་གྲངས་ཉུང་བས་བློར་འཛིན་སྟབས་བདེ་བ་དང་གཅིག གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུའམ་ཡང་ན་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་འདི་ལས་ཞང་བོད་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་ལོགས་སུ་བཀར་ནས་སྟབས་བདེ་བོའི་ངང་ནས་མཚོན་ཐུབ་པ་དེ་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཁྱད་བོན་གཉིས་པ་དེ་རེད། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཁྲོད་དུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་ལུང་གང་ལའང་དར་མ་མྱོང་བའི་ཆོ་ག་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་གདོད་མའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དུ་དར་ཡོད་པ་དང་། ཞང་ཞུང་ནས་རིམ་བཞིན་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་བོད་ཀྱི་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དང་ཆོས་རྒྱུད་གྲུབ་མཐའ་ཁག་ཏུ་དར་རྒྱས་ཆེན་པོར་སོང་བ་དེ་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེའི་བཀའ་དྲིན་དང་དེའི་ཁྱད་བོན་གསུམ་པ་དེ་རེད། རེབ་འདིར་བདག་གི་རྩོམ་ཡིག་དངོས་ལ་འཇུག་ནས་ཞུས་ན།《མ་རྒྱུད་ཐུགས་རྗེ་ཉི་མ་གཞི་ཡེ་སངས་རྒྱས་པའི་རྒྱུད》ལས”དབྱིངས་ཉིད་རྣམ་པར་དག་པའི་ཤོག་གུ་ལ། ཡེ་ཤེས་འོད་དུ་གསལ་བའི་སྙུ་གུས་ཀྱང་། མ་བྲིས་དོན་དམ་རང་བཞིན་དཔྱིས་ཕྱིན་བཀྲ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། ངེས་པའི་ཐོ་ཡིག་བཞི་བཅུ་དེ་ལྟར་བྱུང་།”སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས་དཔའ་བོ་འབྲུ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་མཛད་པའི་1འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་ཡིན་ལ། འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་ལ་ད་ལྟའི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་དུ་བཤད་སྟངས་མི་འདྲ་བའི་འདོད་ལུགས་དུ་མ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །\nསྤྱིར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་ཐག་པ་ལ་མདུད་པ་བརྒྱབ་ནས་ཕན་ཚུན་བར་ལ་བརྡ་སྟོན་པ་དང་། གནའ་བོའི་སྲུང་འཁོར་དང་ཕྱག་རྒྱ་དེ་མིན་ཡིག་རྙིང་ལ་སོགས་མང་པོ་ཞིག་གི་ཁྲོད་དུ་རྒྱ་ནག་གི་ཐོག་མའི་གཟུགས་འགྱུར་ཡི་གེ་དང་ཆ་འདྲ་བའི་རི་མོ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་ཡོད་པ་དེས་ཀྱང་གནའ་བོའི་ཡབ་མེས་དག་གི་རིང་ལ་གསང་བའི་སྒོ་ནས་བརྡ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཚབ་མཚོན་ཞིག་མིན་ནམ་སྙམ། དེ་མིན་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་དབུ་ཚུགས་པ་དང་ལྷན་དུ་སྟག་གཟིག་གི་ཡེ་གེ་2སྤུངས་སོ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་དང་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་སྨར་ཆེ་ཆུང་སོགས་ཀྱི་མཚོན་པའི་ཡིག་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་དར་ཡོད་པ་རེད། དེ་མིན་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་དུ་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་པ་དང་ལྷན་དུ་རྒྱལ་རབས་སུམ་ཅུ་སོ་གསུམ་པ་སྲོང་བཙན་གྱི་རིང་ལ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་ཞེས་པའི་ཆོས་བློན་ཞིག་བྱོན་ནས་དེས་རྒྱ་གར་གྱི་གུ་བྷ་ཏའི་ཡི་གེར་དཔེ་བླངས་ནས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་གསར་དུ་བཟོས་པ་རེད་ཅེས། ཕྱིས་འབྱུང་གི་དེབ་ཐེར་ཁག་ཏུ་བཤད་ལུགས་མི་འདྲ་བའི་འདོད་སྟངས་ཁ་ཤས་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པ་རེད། ཡིན་ནའང་ང་ཚོས་དོགས་གཞི་དང་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་ཞིག་ལ་3ཕ་བོང་ཁའམ་སྐུ་མཁར་མ་རུ་ཞེས་པ་དེ་སྲོང་བཙན་གྱིས་ཆེད་དུ་ཆོས་བློན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་ལ་བཞེངས་པའི་བོད་ཡིག་གསར་གཏོད་མཛད་གནས་དང་། རྗེ་བློན་ཀུན་གྱིས་ཡི་གེ་སློབ་འགོ་ཚུགས་སའི་ཕོ་བྲང་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས། གནས་དེ་ནས་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་རང་གིས་རྡོ་ལ་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་ཞིག་བརྐོས་ཏེ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སླད་དུ་ཐོག་མར་རྒྱལ་པོ་ལ་གཟིགས་རྟེན་དུ་ཐོན་མིའི་ཡིག་ཕུད་ཅེས་པ་ཕུལ། ཡི་གེ་དེ་ད་བར་ཕ་བོང་ཁའི་རིག་གསུམ་ལྷ་ཁང་དུ་ཡོད་པར་གྲགས། བཤད་རྒྱུན་དེ་ཉིད་ཉེ་དུས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ཁག་ལས་བྱུང་བ་མ་གཏོགས་སྔོན་མའི་ཡིག་རྙིང་གི་ཁྲོད་དུ་མཇལ་རྒྱུ་མེད། དེ་ལའང་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ་ང་ཚོས་གོམ་གང་མདུན་སྐྱོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པའི་ཡུལ་རེད།\nབོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆའི་ཚབ་མཚོན་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་དང་། རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། ཉང་རལ་ཆོས་འབྱུང་། མ་ཎི་བཀའ་འབུམ། ཐང་ཡིག་གསར་མ། ཏུན་ཧོང་ངམ་ལི་ཡུལ་ནས་ཐོན་པའི་ཡིག་ཆ། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱའི་ཕྱག་ཐམ་སོགས་ལས་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་གྱི་དུས་རིམ་ཁག་དུ་མའི་རིང་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་དཔྱད་ནས་དུས་རབས་བདུན་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་ར་སྤྲོད་བྱེད་རྒྱུ།\nདང་པོ་ཁམས་སྡེ་དགེ་ནས་རྙེད་པའི་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་དང་། བལ་ཡུལ་དོལ་པོ་ནས་རྙེད་པའི་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས། མངའ་རིས་གུ་གེ་ནས་རྙེད་པའི་སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་དཔྱད་གཞིར་འོས་པའི་ཡིག་རྙིང་ཁག་གསུམ་ཡོད་པ་ད་བར་དེབ་གཟུགས་སུ་བསྐྲུན་པའི《བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོ》ལས་4སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས་ཀྱི་མཇུག་བྱང་དུ། “གཤེན་ཆེན་པོ་གཅེ་འོད་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་པ། སངས་པོ་ཁྲི་ཁོན་བདག་གིས་ཡི་གེར་བཏབ་པ།”ཞེས་པའི་5གཅེ་འོད་ནི་གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་ལས་བཞི་བ་སོ་ཁྲི་བཙན་པོའི་སྐུ་གཤེན་ཡིན་ལ། སངས་པོ་6ཁྲི་ཁོན་ནི་རྒྱལ་རབས་སོ་གཅིག་པ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གཤེན་ར་སངས་ཁྲི་ན་ཁོད་ཅེས་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །འདིས་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་བོན་གྱི་མདོས་རིགས་ཀྱི་ཆོ་ག《སྲིད་པ་སྤྱི་མདོས》ནས་གསལ་བ་ཡིན། ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང》ལས“རྒྱལ་བློན(སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དང་རུ་ལས་སྐྱེས)འདི་གཉིས་ཀྱི་དུས་སུ་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་བྱུང་སྟེ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཆེ་བྱ་བ་སྟག་གཟིག་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁམས་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་བོན་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ནས་བསྒྱུར་ཏེ། དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད།”ཅེས་པའི་ཚིག་འདི་ལས་ཀྱང་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་བསྟན་ནུས་ཏེ། བོད་རྒྱལ་དགུ་པ་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་དང་རུ་ལས་སྐྱེས་ཞེས་པ་དེ་གཉིས་ལ་ཉེ་ཚན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་ལོ་ངམ་གྱིས་ཡབ་གྲི་གུམ་བཙན་པོ་བཀྲོངས་རྗེས་སྤུ་དེ་གུང་རྒྱལ་ཀོང་པོའི་ཡུལ་དུ་བྲོས་ནས་བློན་རུ་ལས་སྐྱེས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་རེ་དགོས་བྱུང་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །\nཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱི《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ》ལས“རྒྱལ་པོ་དེའི་སྲས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ནོ། །དེ་ལ་བོན་པོ་ཤེས་རབ་ལྡེམས་པས། བོན་གསང་བ་སྡེ་བཞིའམ་ལྔ་སྩལ་ལོ། །”ཞེས་པའི་བོད་རྒྱལ་སོ་གཅིག་པ་སྟག་རི་གཉན་གཟིགས་ཀྱི་སྲས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ལ་བོན་པོ་ཤེས་རབ་ལྡེམས་པ་ཟེར་བ་དེས་བོན་གསང་བ་སྡེ་བཞིའམ་ལྔ་སྩལ་བ་དེས་རྒྱལ་རབས་སོ་གསུམ་པ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་ཤེས་ཐུབ་བོ། །\n《མ་ཎི་བཀའ་འབུམ》ནང་དུ“དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ཏོ་རེ་ལོང་བཙན། ཁྲི་བཙན་ནམ། ཁྲི་དགྲ་དཔུང་བཙན། ཁྲི་ཐོག་རྗེ་ཐོག་བཙན། ལྷ་ཐོ་ཐོ་རིའི་གཉན་བཙན་ཏེ་ལྔའོ། །རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་སྐུ་མཁར་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་གི་རྩེ་ན་བཞུགས་པའི་དུས་སུ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཐུགས་ཀ་ནས་འོད་ཟེར་གྱི་སྣ་ལ་རིན་པོ་ཆེའི་གའུ་ཁ་སྦྱར་གྱི་ནང་དུ། ཤེལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཁྲུ་གང་པ་ཅིག་དང་། བཀའ་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་སླ་ང་ཙམ་ཅིག་དང་། གསེར་གྱི་གླེགས་བམ་ལ་བཻཌཱུརྱ་ཞུན་མས་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་པའི་མདོ་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པ་དང་། སྤང་སྐོང་ཕྱག་བརྒྱ་པ་དང་། རྟེན་འབྲེལ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མདོ་དང་། དགེ་བ་བཅུའི་མདོ་དང་བཅས་པ་བཅུག་ནས་ཉི་མའི་ཟེར་དང་འགྲོགས་ཏེ་ཕོ་བྲང་གི་སྟེང་དུ་བབས་པ་དང་།”ཞེས་བཞེད་ཡོད་པ་འདི་ལ་གཉན་པོ་གསང་བའང་ཟེར། མ་ཎི་བཀའ་འབུམ་ལ་མ་དཔེ་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས་འདི་ནི་སྡེ་དགེའི་པར་ཁང་གི་ཤིང་དཔར་མ་ཡིག་ཅན་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་མིན《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ》འི་ནང་དུ་འདིའི་སྐོར་ཡོད་ལ་རྒྱལ་པོའི་མཚན་ལ“ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་ཤེལ”ཞེས་རྒྱལ་པོའི་མཚན་ཟུར་དུ་བཙན་དང་ཤེལ་གྱི་ཁྱད་པར་ལས་ནང་དོན་གཞན་དག་གོང་ལྟར་མཐུན་པས་ལུང་འདྲེན་མི་དགོས་སོ། །\nཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་གཉིས་ཀའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱིས་སྲིད་སྐྱོང་བ་ལ་ཡི་གེ་མེད་པར་བཞེད་ཡོད་ཀྱང་། འདིའི་སྲིད་སྐྱོང་བ་ལ་ཡི་གེ་མེད་ཅེས་པ་དེ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དབུ་ཚུགས་པ་དང་ལྷན་དུ་བྱུང་བའི་ཡི་གེ་ལ་གོ་བ་མ་གཏོགས། སྤྱིར་ཡི་གེ་མེད་པའི་དོན་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་7《ཐང་ཡིག་གསར་མ》འི་ནང་དུ“དཔོན་རྟགས་སུ། གཡུའི་ཡི་གེ་བླ་ན་མཐོ། གསེར་གྱི་ཡི་གེ་དེ་ལས་དམན། ཕྲ་མེན་དེ་ལས་དམན། དངུལ་དེ་ལས་ཀྱང་དམན། ཐ་མ་ཟངས་སུ་བྱེད་ཅིང་ཆེ་ཆུང་དབྱེ། དེ་རྣམས་དཔུང་བར་བཏགས་ཏེ་མཐོ་དམན་འབྱེད།”ཅེས་པ་འདིས། སྤུ་རྒྱལ་རིང་ནས་སྐུ་གཤེན་དང་ཕྱི་བློན་ནང་བློན་སོགས་ཀྱི་ཆེ་བ་དང་ཐོབ་ཐང་མཚོན་པའི་དཔང་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པར་མཁས་དབང་8དུང་དཀར་ཚང་གིས་ཀྱང་གསུངས་ཡོད་ལ།《ཐང་ཡིག་གསར་མ》ལས“དེའི་རྗེས་སུ། བཙན་པོའི་མཚན་ལ་ཁྲི་ཐོག་རྗེ་བཙན་བྱ།”ཞེས་པའི་བཙན་པོ་ཁྲི་ཐོག་རྗེ་བཙན་དེའི་ཡར་སྔོན་གྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་བསྟན་པར་མཚོན། བཙན་པོ་ཁྲི་ཐོག་རྗེ་བཙན་ནི་བཙན་ལྔའི་ནང་ཚན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཉེར་བདུན་པ་དང་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་གྱི་ཡབ་ཡིན་ནོ། །འདིས་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་རྒྱལ་ཉེར་བདུན་པ་དང་ཉེར་བརྒྱད་པའི་རིང་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པར《མ་ཎི་བཀའ་འབུམ》དང《ཐང་ཡིག་གསར་མ》སོགས་ཀྱི་མཚོན་པའི་བན་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཏུ་གསལ་བ་ཡིན་ནོ། །\nཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་ཡིག་ཆའི་ནང་དུ་སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་ལ་ཡི་གེ་ཡོད་པའི་དཔང་རྟགས་ཤིག་ཡོད་པ་ནི། ཕོལ་ཕེ་ལེའུ་ཊེའི (PaulPelliot) ཡིག་ཆ་ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་ཡོད་པའི་ཨང་རྟགས P1287, 0075 སུ་9 “ཁྲི་དོ་རེ་སྣང་ཚབ་ཀྱིས་བྱ་སྟེ། འཛངས་ཀྱི་ཚད་ནྀ། ཙང་བོད་ཀྱི་ཇོ་བོ་མར་མུན་བརླགས་ཏེ། དཀུའ་ཆེད་པོ་བློད་པའྀ་ཚེ། དེང་ཕོ་ཉ་ཞྀག་རིངས་པར་འོང་བ་སྙམ་གིས། ཕོ་ཉའི་ལན་མྱུར་དུ་བགྱི་འཚལ་ཞེས་མཆི་ནས། ཕོ་ཉའྀ་ལན་ཇི་ལ་མ་རག་པར་བྱས་པ་ལས། འུང་གི་རྗེས་ལའ། ཕོ་ཉ་མཆིས་ནས། གསོད་བྱ་མྱི་དགོས་པར། སྔར་སུག་ལས་བགྱིས་ལགས་སྟེ། འུང་ཙམ་མོ།”ཞེས་འདི་ལྟར་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བ《བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས》སྟོད་ཆ། ཤོག་གྲངས་86-94 བར་དུ། ཀ༽མ་ཡིག་ངོ་འདྲ། ཁ༽མ་ཡིག་མཆན་ཅན། ག༽མ་ཡིག་གོ་བདེ་བཅས་རིམ་བཞིན་བཀོད་པ་དེར“སུག་ལས་བགྱིས”ཞེས་པའི“སུག་ལས”ནི་སྤྱིར་བཏང་དངོས་སུ་བྱེད་པའི་ལས་ཀའི་མིང་ལ་འཇུག་ལ། ཆབ་མདོ་བློ་བཟང་ཤེས་རབ་ཀྱི་འདོད་པ་ལྟར་ན། ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆའི་ནང་དུ་ཁྲི་དོ་རེ་སྣང་ཚབ་དང་10ཁྱུང་པོ་སྤུངས་སད་ཟུ་ཙེ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ“སུག་ལས་བགྱིས”ཞེས་པ་དེ་ནི་ཡི་གེ་བྲིས་པ་ཁོ་ན་རུ་གོ་བ་བླངས་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་སུག་ལས་བགྱིས་ཞེས་པའི་སུག་ལས་ནི་ཡི་གེ་འབྲི་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། གནའ་བོའི་དཔོན་རྒྱུད་ཀྱི་གཙོའི་པའི་ཕོ་བྲང་དང་བླ་བྲང་ཁག་གི་དྲུང་ཡིག་གིས་དངོས་སུ་རྒྱལ་པོ་དང་བླ་ཆེན་དག་གི་མདུན་ནས་བྲིས་པའི་ཡི་གེ་ལ་གོ་དགོས་པར་མཁས་པའི་ཞལ་རྒྱུན་དུ་ཡོད། འདིར་སུག་ལས་ཞེས་པ་དེ་ཡི་གེ་འབྲི་བའི་དོན་གསལ་བོ་ཞིག་ཏུ་གོ་བ་ལེན་ཆོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེར་བརྟེན། འདིས་ཀྱང་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཡབ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་རྟོགས་ཐུབ། དེ་མིན《ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང》དུ“མྱང་ཞང་སྣང་བློན་པོར་བཅུག་ནས། བློན་པོའི་མཚན་མར་ཡང་རྔུལ་གྱི་པུག་བུ་ཆུང་རྩལ་ཏོ། །”ཞེས་པ་འདི་ནི་འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་ཆེ་ཚང་གིས་སྒྲིག་རྩོམ་མཛད་པའི་ཡིག་ཆའི་ནང་དུ་གསལ་ལ། ཆབ་མདོ་བློ་བཟང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དྲངས་པའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་རུ“མྱང་ཞང་སྣང་བློན་པོར་བཅུག་ནས། བློན་པོ་འི་མཚན་མར་ཡང་རྔུལ་11(དངུལ)གྱི་སུག་བུ་ཆུང་སྩལ་ཏོ།”ཞེས་པའི“དངུལ་གྱི་སུག་བུ་ཆུང”ནི་དངུལ་གྱི་ཡི་གེ་ལ་གོ་དགོས་སྟེ། སྐབས་དེའི་མཆན་འགྲེལ་དུའང《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ》ལས“རྔུལ་གྱི་སུག་བུ་ཆུང་། དངུལ་གྱི་སུག་བུ་ཆུང་། དངུལ་ཡིག་ཆུང་ངུ་།”ཞེས་བྲིས་ཡོད་པར་བསྟན། འདིས་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་གྱི་བློན་པོ་ཞང་སྣང་ལ་དངུལ་ཡིག་བསྩལ་བ་དེ་ནི་སྐབས་དེ་དུས་སུ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་མཚོན་པའི་དཔང་རྟགས་གཉིས་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་དང་འབྲེལ་ནས་སྲོང་བཙན་སྐབས་སུ་བོད་ཡིག་ཐོན་མིས་བཟོས་པར་མིན་པའི་དོགས་སློང་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གི་རིང་ལ་མིས་ལྷད་མ་ཞུགས་པའི་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་དུ་བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་བློན་དང་སྐྱེས་ཆེན་ཕལ་ཆེ་བའི་མིང་དང་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ལ། བཙན་པོའི་དུས་རབས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་གི་ཤེས་རིག་དར་སྤེལ་གྱི་ཚབ་མཚོན་མི་སྣ་སྟེ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊའི་མིང་ཟུར་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞིག་ལ་ཐུག་སོང་བ་རེད། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་དུ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊའི་མཚན་ཙམ་ཡང་བྱུང་མེད་པར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཞལ་མཐུན་ལ། བདག་གིས་ཀྱང་འབྲི་གུང་སྐྱབས་མགོན་གྱིས་སྒྲིག་རྩོམ་གནང་བའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བ། བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས། སྟོད་ཆ་དང་སྨད་ཆ་གཉིས་ཀ་བཀླགས་ཁུལ་བྱས་པ་ཡིན་མོད་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊའི་མཚན་ཙམ་ཡང་མཐོང་མ་སོང་བས་དོན་དངོས་ཀྱི་གནས་བབས་འདི་དག་ལ་གཞིགས་ན་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ན་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་ཞེས་པ་བྱུང་ཡོད་མེད་དེའང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་སུ་གྱུར། དུས་རབས་དེའི་སྐབས་ཀྱི་གནས་བབས་གཞན་ཞིག་ཏུ་བསམ་བློ་གཏོང་སའི་གཞི་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི། དེང་སང་གི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་ནས་གངས་ཏི་སེའི་ལྷོ་ངོས་ནས་སེང་གེ་ཁ་བབས་ཀྱི་བཞུར་ཕྱོགས་སུ་སྒར་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཞང་ཞུང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཞེས་པའི་མཁར་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་རུ་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མ་ལིག་མིན་རྐྱའི་རྒྱལ་ས་བཟུང་བར་གྲགས། རྒྱལ་པོ་དེའི་ཕྱག་ཐམ་ཞང་ཞུང་སྨར་ཆེན་གྱི་ཡིག་གཟུགས་ལས་གྲུབ་པའི་ཞང་སྐད་དུ“ཁ་ཚན་པ་ཤང་ལིག་ཞི་ར་ཙ།”བོད་སྐད་དུ“ཐམས་ཅད་དབང་བསྒྱུར་སྲིད་པའི་རྒྱལ་པོ།”ཞེས་པའི་12ཐམ་ཀ་དེ་དུས་རབས་མདུན་པའི་ནང་གི་དངོས་རྫས་ཤིག་ཡིན་པ་དེ་ཐམ་ཀའི་རྒྱུ་ཆ་དང་། ཐམ་ཀའི་ནང་གི་ཡི་གེའི་གཟུགས་རིས་ནང་དོན་སྐད་ལུགས་སོགས་སུ་བརྟག་ན་ཐམ་ཀ་དེ་ཆེས་མ་མཐའ་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྔོན་གྱི་ཐམ་ཀ་ཡིན་པ་གསལ་བོ་ཤེས་ཐུབ་པས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དཔྱད་གཞིའི་ཅ་དངོས་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ནས་ཡོད།\nཁྱད་པར་དུ་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་འདི་དག་གི་མ་གཞི་འམ་ཐོག་མ་གང་ལས་འཕྲོས་ཞེ་ན《མདོ་གཟེར་མིག》ལས“སངས་པོ་འབུམ་ཁྲིའི་ཐུགས་ཀྱི་བཅུད། ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ནི། སྣང་སྲིད་སིལ་བུར་མཆེད་པའི་རྒྱུ།”ཞེས་དང《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》ལས“ཐབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སངས་པོ་ཡི། ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་ཡོད་ན། དེ་སྲིད་སྐྱེ་འགྲོ་སེམས་ཅན་གྱི། ཡིག་རྩིས་མ་བསླབས་རང་རྡོལ་ཤེས། གཤེན་རབ་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་བཞིན། བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ངེས་པར་གོ།”ཞེས་པའི་ལུང་ཚིག་འདི་གཉིས་ལས་རིམ་བཞིན་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུའི་བྱུང་ཁུངས་ནི་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་ཡོད་པ་དེས་རྒྱུ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་བྱུང་བ་ཡིན་པར་ངེས་ལ། སྐབས་དེའི་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་ཡོད་པ་དེ་གང་ཟག་གིས་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་པར་རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་འགྲོ་བར་བསྟན། སྐབས་དེའི་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་ནི་སྲིད་པ་ཡེ་སངས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲིའི་ཐབས་ལས་བྱུང་བར་བཞེད་ལ། སྲིད་པ་ཡེ་སངས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་གནས་གང་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་ཞེ་ན། མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་གྱི《མདའ་འཕང》ལས“དེའི་ཚེ་ན་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནི་མཁའ་དབྱིངས་སུ་འཕགས་ནས་བོན་གྱི་ལྷ་ཡི་ཞིང་ཁམས་གཞན་ཞིག་ཏུ་ཐིམས་འགྲོ་ཞེས་གསུངས། ལྷ་ཡི་ཞིང་ཁམས་དེའི་མིང་དུ་སྲིད་པ་ཡེ་སངས་ཀྱི་ཡུལ་ཞེས་ཟེར་བ་ཡིན།”ཞེས་པའི་སྲིད་པ་ཡེ་སངས་ཀྱི་ཡུལ་དེ་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ལས་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་སྐུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་པའི་གནས་རྟག་གཟིགས་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ལ་གོ་དགོས་ཏེ་སྟོན་པ་མཆོག་སྐུ་སྐྱེ་བ་བཞེས་པར་གཟིགས་ཚད་ལྔ་དང་དགོངས་ཚད་ལྔ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》ལས“གནས་མཆོག་དམ་པ་འོལ་མོ་གླིང་ཆེན་ནི། དབལ་སོ་གངས་ཀྱི་ར་བ་དང་བཅས་ནས། བསྐལ་པ་ཆགས་གནས་འཇིག་སྟོངས་བྱུང་ཡང་། ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་འཕགས་ནས། འཇིག་བྲལ་མེད་པར་གནས་པས་ན། བསྟན་པ་ཆགས་པའི་ཡུལ་ལ་དགོངས་པའོ། །”གནས་འདི་ནི་སེམས་ཅན་སྤྱི་མཐུན་ལ་སྣང་བའི་གནས་ཤིག་མིན་ཏེ་བླ་ཆེན་དྲན་པ་ནམ་མཁས་མཛད་པའི《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས》ལས“འཛམ་བུ་གླིང་གི་དབུས་དཀྱིལ། ཐད་ཀྱི་ནམ་མཁའ་ལ་གངས་ཏི་ཙེ་ཡོད། དེའི་ཤར་ན་མཚོ་མ་པང་ཡོད། དེ་གཉིས་ནམ་མཁའ་ལ་ཡོད། དེ་ཡང་གངས་ཏི་ཙེའི་རྩ་བ། ཨར་མོ་ལི་ཀའི་རྡོ་དང་མཉམ། རྩེ་མོ་བསམ་གཏན་བཞི་བའི་ཐད་ན་འདུག དེ་ལྟར་གྱི་གངས་ཏི་ཙེ་དང་མཚོ་དེ། བསྐལ་བ་འཇིག་དུས་ཀྱང་། ཟོ་བ་གཡང་ལ་བཏག་པ་ལྟར་གནས་སྟེ། མེ་ཆུ་རླུང་གསུམ་གྱིས་མི་ཤིག་བརྟན་པའི་གཡུང་དྲུང་ངོ་། །དེའི་འོག་གི་ཐད་དྲང་སོ་ན། གངས་ཡ་ཕག་ཤ་ར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཏི་ཙེ་གངས་ཡིན་ཟེར་བ་དང་། མཚོ་མལ་དྲོས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། མ་པང་ཟེར་བ་དེ་གཉིས་ཡོད་དེ།”ཞེས་པའི་རྟག་གཟིགས་འོལ་མོ་ལུང་རིང་ནི་གངས་ཡ་ཕག་ཤ་ར་ནས་ཡར་དཔག་ཚད་ཀྱི་གྲངས་སུ་བསྒྲངས་ནས་བར་སྣང་ཁམས་སུ་ཟོ་བ་དཔྱང་ལ་བཏགས་པ་ལྟར་དུ་གནས་ཡོད་པར་བཞེད་ཡོད་ལ། གནས་དེ་ནའང་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲིའི་ཐབས་ལས་ཡི་གེ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ཅི་ལྟར་བྱུང་བ་རེད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་གིས《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》ལས། “དེ་ལྟར་ཡེ་སྲིད་རྒྱལ་པོ་དང་། ཡེ་སྲིད་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱལ་མོ་ལ། དུས་དང་གནས་སྐབས་སྲིད་པ་ཡི། བླ་དྭགས་ཚིག་གི་མཚན་བཅུར་བཏགས།”ཅེས་པའི་བླ་དྭགས་ཚིག་གི་མཚན་བཅུ་འདོགས་ཡུལ་དེ་གཞུང་དེར་གསལ་བའི་13ཐབས་ཆེན་སྲིད་པ་སྡེ་བཅུ་ཡིན་ལ། ཐབས་ཆེན་སྲིད་པ་སྡེ་བཅུ་ཡིས་འགྲོ་བའི་ལས་མཐུན་གྱི་གནས་མི་འདྲ་བ་བཅུ་ལ་དེར་མཐུན་གྱི་མཛད་པ་སོགས་ལས་བྱིན་གྱིས་རླབས་པའི་ཡི་གེ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་བྱུང་བ་འདོད་མཁན་ཡོད་མོད། ཐབས་ཆེན་སྲིད་པ་སྡེ་བཅུའི་ནང་གི་སྲིད་པ་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲི་ནི་ཚེ་ལོ་ཁྲི་བའི་དུས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཁྲི་རྒྱལ་ཁུག་པ་ཡིན་ལ། སྟོན་པ་ཁྲི་རྒྱལ་ཁུག་པའི་དུས་སུ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་མངོན་ལ།《ཡོངས་རྫོགས》ལས“སྔོན་སྟོན་པ་ཁྲི་རྒྱལ་ཁུག་གིས་ལྕགས་བྱང་དཀར་པོ་ལ་འཕྲུལ་གྱི་ཡི་གེ་བཀོད་ནས་ཁམས་གསུམ་སེམས་ཅན་ལྐུགས་པ་ཁ་ཕྱེ་བ་ལགས་ཏེ།”ཞེས་གསུངས་པ་དེས་ཚེ་ལོ་ཁྲི་བའི་དུས་རབས་སུ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་བསྟན་ཀྱང་། ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་དེ་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲིའི་ཐབས་ལས་བྱུང་ཞེས་པའི་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲི་ནི་ཚེ་ལོ་ཁྲི་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་སྟོན་པ་ཁྲི་རྒྱལ་དང་ངོ་བོ་གཉིས་མེད་ཀྱི་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲི་མིན་ཏེ།《མདོ་གཟེར་མིག》ལས“སངས་པོ་འབུམ་ཁྲིའི་ཐུགས་ཀྱི་བཅུད། །ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་ཡོད་པ། །ཡིད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཆུང་ལ་བསྐུར་ནས། །གཏོ་ཡི་བཀའ་སྒྲོམ་ཡང་ཆུང་དུ། །ཐ་རམ་རྒྱ་ཡིས་བཏབ་ནས་ཡོད། །བོན་གྱི་ཕུགས་ནི་དེ་ལ་ཐུག །”ཞེས་གསུངས་པའི་མཚན་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཆུང་ནི་སྟོན་པ་གཤེན་དང་དུས་མཉམ་ཡིན་པས་ཚེ་ལོ་ཁྲི་བའི་དུས་རབས་ནས་ཚེ་ལོ་བརྒྱའི་བར་དུ་བསྐུར་སར་མི་འགྲོ་བར་སྙམ། དེས་ཕྱིར་ན་འདིའི་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་པ་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲི་ནི་བསྐལ་ཆེན་གྱི་སྟོན་པ་རེ་ལ་ལྷ་གཤེན་སྲིད་པ་གསུམ་རེ་ཡོད་པ་ལས་འདི་ནི་ཚེ་ལོ་བརྒྱ་ཡི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ལྷ་གཤེན་སྲིད་པ་གསུམ་ལས་སྲིད་པ་སངས་པོ་འབུམ་ཁྲི་མིན་ནམ་སྙམ།\nའོ་ན་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གྱི་ཁྱད་བོན་དང་ནུས་པ་སོགས་ལ་འགལ་འདུ་རགས་ཙམ་ཡོད་པར་སྙམ། གོང་ཞུས་ལྟར་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་སྐབས་དེ་དུས་སུ་ཡོད་པའི་འགྲོ་བ་སེམས་ཅན་གྱི། ཡིག་རྩིས་མ་བསླབས་རང་རྡོལ་ཤེས། ཞེས་པ་དེས་སྐབས་དེའི་ཡི་གེ་གང་ཟག་སྒེར་སོ་སོས་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་པར་རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་ཐུབ་པར་གྲགས། དོན་ངོས་སུ་ཡི་གེ་འདི་བརྗོད་པ་སྒྲའི་ཡི་གེ་ཡིན་ནམ་སྣང་སྲིད་དཔེའི་ཡི་གེ་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་བརྗོད་པ་སྒྲའི་ཡི་གེ་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན། དཔོ་བཟའ་ཐང་མོ་བདུད་ཁྱབ་པས་བསླུས་ཏེ་སྟོན་པའི་གཏོ་སྒྲོམ་མེ་ལ་བསྲེགས་ཀྱང་སྒྲ་མེས་འཇོམས་མི་ནུས་པས་བརྗོད་པ་སྒྲའི་ཡི་གེ་མིན་པར་སེམས། སྣང་སྲིད་དཔེའི་ཡི་གེ་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས་དཔའ་བོ་འབྲུ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་དེ་14གཤེན་ལོ་ཉི་ཤུའི་རིང་ལ་གསར་དུ་བཟོས་པ་ཡིན་པས་གཤེན་གྱི་ལོ་མཛོད་གཅིག་ནས་ལྔ་གསུམ་བཅོ་ལྔའི་བར་དུ་རྒྱལ་བུའི་ལོ་ཚད་ཡིན་པའི་རིང་དུ།15 ཕྱྭ་གཤེན་ཐེག་པའི་བོན་སྒོར་གཏོགས་པའི་མོ། རྩིས། གཏོ། སྨན་དཔྱད་ལ་སོགས་ཞང་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་སྣ་ཚོགས་དར་བའི་སྐྱ་རེངས་དང་པོ་དེ་ནས་ཤར་བ་དང་ལྷན་དུ། དེ་ནས་སྣང་གཤེན་ཐེག་པ་དང་། འཕྲུལ་གཤེན་ཐེག་པ། སྲིད་གཤེན་ཐེག་པ་བཅས་རྒྱུ་ཐེག་བཞི་དང་། དགེ་བསྙེན་ཐེག་པ་དང་དྲང་སྲོང་ཐེག་པ། ཨ་དཀར་ཐེག་པ་དང་ཡེ་གཤེན་ཐེག་པ། བླ་མེད་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་ཐེག་པ་བཅས་འབྲས་ཐེག་ལྔ་ལ་སོགས་ཐེག་པ་རིམ་དགུའི་བོན་རྣམས་ལོ་རེ་ལ་གསུངས་པ་དང་གཡུང་དྲུང་དགུ་བརྩེགས་ཀྱི་རི་ལ་ཕེབས་ཏེ་རྨ་ལོ་དང་གཡུ་ལོ་གཉིས་ལ་སྒྲ་རིག་པར་སྐད་འགྱུར་སོ་སོའི་བོན་དང་། ཚད་མ་རིག་པ་ལ་ཚད་མ་སྡེ་བདུན་བཅས་གསུངས་ནས་སྒྲ་དང་ཚད་མ་རིག་པའི་སྲོལ་གསར་དུ་བཏོད། འདི་དག་གཤེན་གྱི་ལོ་མཛོད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་མཛད་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་བོན་སྡེ་འདི་དག་ནི། འཛམ་གླིང་མཁས་པའི་རྒྱན་དྲུག་དང་བཟོ་རྒྱལ་གར་མ་ལི་ཤོ་དང་བདུན་ལ་གཉེར་གཏད་མཛད། སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་ནི་ཚིག་ཉུང་ལ་དོན་ཟབ་པའི་སྒོ་ནས་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་དེས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད་དེ་སྐབས་དེར་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་མ་བསྟན་པའི་གོང་ཡིན་པར་གོང་ཞུས་ལྟར་བཀའ་རང་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །\nདོན་དམ་པར་ཡང་སྙིང་ཅི་ཞིག་ལ་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ཟེར་ནས་གྲངས་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་དགོས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ཟེར་བ་དེ་མང་པོ་ཡོད་པར་མཚོན་པའི་མིང་ཞིག་ལས་དོན་དམ་པར་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ཀྱི་གྲངས་ངེས་པའི་གཏན་ཁེལ་མི་ནུས་སྙམ། དཔེར་ན་ངག་རྒྱུན་དུ། ནུས་ཤུགས་ཡོད་དགུ་འདོན། སྐྱེ་དགུའི་བདག་མོ། འདོད་དགུ་འཕེལ་བའི་འབྱུང་གནས། ཞེས་པའི་ཚིག་ཟུར་དུ་དགུ་ཞིག་ཐོན་པ་ནང་བཞིན་གྱི་མང་ཚིག་མཚོན་པའི་ཁྲི་དང་འབུམ་ཞེས་ཕར་བཏགས་པ་མ་གཏོགས་དོན་དུ་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ངེས་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》ལས“དེ་སྲིད་སྐྱེ་འགྲོ་སེམས་ཅན་གྱི། །ཡིག་རྩིས་མ་བསླབས་རང་རྡོལ་ཤེས། །”ཞེས་པའི་གང་ཟག་གིས་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྦྱང་མི་དགོས་པར་རང་བཞིན་གྱིས་འདི་ལྟར་གྲངས་མང་པོ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི་དཔེར་ན་ཉི་མ་མཚོན་བྱེད་དུ་གོར་གོར་ཞིག་འབྲི་བ་དང་། རྟ་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་མཚོན་བྱེད་དུ་རྟ་ནོར་གྱི་གཟུགས་རིས་འབྲི་བ་དང་། གནའ་བོའི་ཡིག་རྙིང་ཁྲོད་དུ་དོན་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་གཟུགས་རིས་མང་པོ་ཞིག་ཡོང་གིན་ཡོད་པ་དེ་ནི་འདྲ་གཟུགས་ཡི་གེ་ལ་ཡོད་པའི་ཁྱད་བོན་ཞིག་ཡིན་པས་ཡིག་འབྲུ་ཁྲི་དང་འབུམ་གཉིས་ནི་འདྲ་གཟུགས་ཀྱི་ཡི་གེའམ་རི་མོའི་ལམ་ནས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་གཟུགས་འགྱུར་ཡི་གེ་ཞིག་མིན་ནམ་སྙམ།\nགཤེན་ལོ་15བཅུ་དགུའི་སྐབས་སུ་སྟོན་པ་མཆོག་མགོན་བཙུན་ཕྱྭ་ཡི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་པར་བརྟེན་དཔོ་བཟའ་ཐང་མོ་བདུད་ཁྱབ་པས་བསླུས་ཏེ་དཔོ་བཟའ་ཐང་མོ་དང་བདུད་རྗེ་ཁྱབ་པ་ལག་རིང་གཉིས་ཀྱི་ངན་འབྲེལ་ལས་སྟོན་པའི་གཏོ་སྒྲོམ་མེ་ལ་བསྲེགས་པར་མཚན་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་ཁྱེའུ་ཆུང་གིས་མེར་བརྙབས་པ་ལས་བེའུ་བུམ་ཚིག་འཕྲོ་སྤར་གང་ཐོབ་པ་ལ་ཡི་གེ་དཔའ་བོ་འབྲུ་ལྔ་སོར་ལྔའི་རྩེ་མོར་རང་ཤར་དུ་དོད་དེ་ནི་སྟོན་པའི་ཐུགས་རྗེ་དང་ཕྱི་རབས་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ལས་དང་སྨོན་ལམ་ལ་བསྩལ་བའི་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུའི་ཕྱི་མོ་དེ་ལས་མཛད་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུའམ་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་མཛད་དེ།《མདོ་གཟེར་མིག》ལས“གཏོ་ཡི་བཀའ་སྒྲོམ་བདུད་ཀྱིས་ཞུགས་ལ་བསྲེགས། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པས་དཔའ་བོ་འབྲུ་ལྔ་ལུས། སྨོན་ལམ་བཏབ་པས་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་འཕེལ། ཕྱི་རབས་དོན་དུ་སྒོ་བཞི་མཛོད་ལྔ་བྲིས།”ཞེས་དང་།《གཡུང་དྲུང་ལས་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུད》ལས“མཐོན་མཐིང་བཻཌཱུར་འོད་ཀྱི་གླེགས་བམ་ལ། སྟོན་པའི་ཐུགས་ལས་བདེན་པའི་འོད་བྱུང་ནས། སྐྱེས་བུ་བཟོ་ལ་རིག་པའི་རྩལ་རྫོགས་པས། འཕྲུལ་གྱི་ཡིག་རྨད་སུམ་བཅུའི་འབྲུ་བཀོད་ནས། ལྷག་པའི་ཡིག་འབྲུ་བརྒྱད་ཀྱིས་རྒྱན་བཀོད་ཅིང་། སྟོང་གི་སྤྱི་ཕུད་ལྟ་བུར་གྱུར་པའོ། །” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱིས་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུའི་སྲོལ་གསར་དུ་མཛད་དེ་སྟག་གཟིག་འོལ་མོའི་གླིང་དུ་དམུ་རིགས་གཤེན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་བོན་སྲིད་ཉི་ཟླའི་འཕང་བ་རུ་ལུགས་གཉིས་དཔལ་གྱི་རྒྱལ་མཚན་འཕྱར་བའི་དབུ་བརྙེས་སོ། །དེ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཆགས་པའི་གཞི་མ་བཟོ་རིག་པའི་སྐོར། བཟོ་རྒྱལ་གར་མ་ལི་ཤོའི་གཙོས་པའི་བཟོ་རིག་མཁས་པའི་ཕུལ་ཕྱིན་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་དྲུག་ལ་བསྩལ་ཏེ《མདོ་དྲི་མེད་གཟི་བརྗིད》ལས། “ཉོན་ཅིག་གར་མ་ལི་ཤོ་ཉོན། ཤེས་བྱ་ཀུན་གྱི་ཐོག་མ་རུ། ཤེས་པའི་གཞི་མ་ཡི་གེ་བསླབ། མི་ཤེས་ལྐུགས་པ་ཡི་གེས་བཀྲོལ། མི་ཤེས་རྨུག་པ་ཡི་གེས་སེལ། རིག་པའི་སྒྲོན་མེ་ཡི་གེ་འདོགས། དེ་ཕྱིར་ཡི་གེ་རྒྱུན་བརྟན་ན། ཤེས་བྱ་ཀུན་གྱི་གཞི་མ་ཡིན།”ཞེས་སོགས་སྟོན་པས་བཀའ་བསྩལ་ནས་འཁོར་རྣམས་ལ་གཉེར་གཏད་མཛད་དོ། །དེ་ནས་རིམ་བཞིན་ཡིག་ལྷ་འཕྲུལ་བུས་རྟག་གཟིགས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་16སྤུངས་སོ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་གཟུགས་སུ་མཛད་ནས་སྟོན་པའི་འཁོར་རྣམས་ལ་མ་འོངས་ལུང་བསྟན་ཚུལ་དུ་བཀའི་ཟིན་པའི་ཕྱི་རབས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་རྒུད་འབྱུང་བས་དགོས་མིག་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་པར《མཛད་པ་དྲུག་ཅུའི་མདོ》ལས“གཤེན་རབ་སྐུ་ཡི་འདུལ་བསྟན་རྫོགས་ན་ཡང་། །མ་འོངས་འགྲོ་ཀུན་ཐར་བར་འདྲེན་པའི་དཔལ། །གསུང་དང་ཐུགས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིམ་གྱིས་འབྱུང་། །དེ་ཚེ་ང་ཉིད་མི་འབྱོན་ཡི་གེ་འབྱོན། །རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ཡི་གེས་འཛིན་དགོས་པས། །འཕྲུལ་གྱི་ཡི་གེ་འདི་ལ་ཀུན་གྱིས་བཀུར། །”ཞེས་གསུངས་པར་བོན་གཤེན་རིག་འཛིན་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པའི་སྲོག་རྩ་རུ་འཕྲུལ་གྱི་ཡི་གེ་འདི་དགོངས་ནས་མཛད་པ་ལ《དར་རྒྱས་གསལ་སྒྲོན》ལས། “དག་ལྷའི་ཡི་གེ་སྟག་གཟིག་སྤུངས་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། སྟག་གཟིག་སྤུངས་ཡིག་ཞང་ཞུང་ཡིག་རྒན་དུ་བསྒྱུར། ཡིག་རྒན་སྨར་བསྒྲག་ཏུ་བསྒྱུར། དེ་སྨར་ཆེ་ཆུང་དུ་བསྒྱུར། སྨར་ཆེན་དབུ་ཆེན་ནམ་གཟབ་ཏུ་བསྒྱུར། སྨར་ཆུང་འབྲུ་མར་བསྒྱུར། ཡིག་འབྲུ་སྣ་ཚོགས་འབྲུ་མ་ལས་བརྩམས་སོ། །”ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ། ངོ་བོ་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་ལས་འགྱུར་བ་མེད་ཀྱང་། གཟུགས་རིས་རིམ་བཞིན་བསྒྱུར་བའི་ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་འདི་ཞང་ཞུང་དར་མ་དིར་གྱི་ཡི་གེ་ཡིན་པར་17《ཞང་བོད་སྔགས་ཀྱི་བཀླག་ཐབས། ཉི་སྙིང》ལས“བོད་ཡིག་འདིའི་གཟུཌ་རྙེན་ཏེ། ཞང་ཞུང་དར་མ་དིར་གྱིས་ནི། ཡི་གེ་ཡིན་པར་མཁས་པའི་བཞེད།”ཅེས་པའི་ཞང་ཞུང་དར་མ་དིར་ནི་ཞང་ཞུང་སྒོ་པའི་ཡུལ་ཡིན་པར《སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ》ལས“སྨར་ནི་སྒོ་པ་ཡི་མཆོག་སྐད་ཡིན། གུ་གེའི་སྒྲ་ནི་ཡི་གེའི་སྐད་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་ལ། དར་མ་ལྷོ་སྐད། དིར་མ་བྱང་རྒྱུད་སྐད། དར་མ་དིར་ནི་སྟོད་སྨད་ཕལ་སྤྱིའི་སྐད། ཡི་གེ་སྨར་ཡིག་ཆེ་ཆུང་ལས་སོགས་ཡིན།”ཞེས་པའི་ལུང་ཚིག་འདི་གཉིས་ལས་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ལས་སྟོད་སྨད་ཕལ་སྤྱི་ནི་ཞང་ཞུང་སྒོ་པའི་ཡུལ་ཡིན་པར་ངེས་ལ། སྐད་ནི་དར་མ་དིར་དེ་སྒོ་པ་རུ་མཆོག་སྐད་དང་ཕལ་བའི་སྐད་གཉིས་ལས་ཕལ་བའི་སྐད་ཡིན་པར་བཞེད། སྐབས་དེར་ཡི་གེ་ནི་སྨར་ཡིག་ཆེ་ཆུང་ལས་མེད་པར་ཤེས་ཐུབ། སྤྱིར་ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་གནའ་བོའི་དུས་ནས་མར་རིམ་པར་བརྒྱུད་པ་ལ། ཐང་བབ་ཀྱི་ལུགས་དང་ལོག་བབ་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་འདི་ནི་ཐང་བབ་ཀྱི་ལུགས་ཡིན་པར་གཤེན་མཁས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི《བརྡ་སྤྲོད་ཉི་ཤུ་བདུན་པའི་རང་འགྲེལ》ལས“ཐང་བབ་ཀྱི་གོ་རིམ་ནི། ཀ་ཁ་ག་ང་། ཅ་ཆ་ཇ་ཉ། ཏ་ཐ་ད་ན། པ་ཕ་བ་མ། ཙ་ཚ་ཛ་ཝ། ཞ་ཟ་འ་ཡ། ར་མ་ཤ་ས། ཧ་ཨ་བྷི་མྷིང་། ཀྵ་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་ཨཾ་ཨཿཥྚ།”ཞེས་སོ། །\nམདོར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་ན། བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ནི་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་སྐབས་སུ་གྲུབ་མཐའ་དང་ཡུལ་ལུང་ཁག་ཏུ་རྩོད་པའི་ལག་ཆ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་ལས། སྔོན་མའི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ནས་བཟུང་། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་སམ་བཞི་བཅུ། བོད་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་ནས་སྤུ་རྒྱལ་རིམ་བྱོན་གྱི་རིང་དུ་འདིའི་རྩོད་པ་བྱུང་མེད་པས་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་ཁོ་ན་སྤྱད་དེ་ཞང་ཞུང་གི་ཡི་གེ་ནི་བོན་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་ལག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །\n1. འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུ་ནི་གསལ་བྱེད་སུམ་བཅུའི་སྟེང་དུ་དབྱངས་བཞི། དེའི་སྟེང་དུ་བྷི་མྷིང་གཉིས་དང་ཀྵ་ཨཾ་ཨཿཥྚ་བཅས་འཕྲུལ་ཡིག་བཞི་བཅུའོ། །\n2. ཞང་སྐད་དུ་སྤུངས་སོ་ནི་ལྷའི་དོན་ཡིན་ལ། སྟག་གཟིག་གི་ཡི་གེ་སྤུངས་སོ་ནི་དོན་དམ་པར་དག་པ་ལྷའི་ཡི་གེ་དང་གཅིག་མིན་ནམ་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་སྟག་གཟིག་ལ་རྟག་གཟིགས་འབྲི་བའང་ཡོད་པས་ཕྱི་མ་ནི་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དུས་རྟག་ཏུ་གཟིགས་པས་ན་རྟག་གཟིགས་ཞེས་བྲིས་པ་ཡིན་ལ། གནས་དེ་ནི་ང་ཚོ་ཐུན་མོང་ལ་སྣང་བའི་ས་གཞི་འདི་ལས་ཡར་འཕགས་ཏེ་ཡོད་པར་བཞེད། རྒྱས་པར་བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཆེན་མོའི་པོད་གསུམ་པའི་ཤོག་གྲངས (5) ལ་གཟིགས།\n7. ཐང་ཡིག་གསར་མ་ལ་བསྡོམས་པས་གླེགས་བམ་ཉིས་བརྒྱ་དང་ཉེར་ལྔ་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་དཔེ་ཆ་འདི་ནི་ཨང་ཉིས་བརྒྱ་དང་བཅུ་དྲུག་པ་ཡིན། འདི་ལ་སྟོད་ཆ་དང་སྨད་ཆ་གཉིས་ཡོད། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན།\n9. ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བ། 《བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས》སྟོད་ཆ། ཤོག་གྲངས（86-94）བར་དུ་མ་ཡིག་ངོ་འདྲ་དང་མ་ཡིག་མཆན་ཅན་མ་ཡིག་གོ་བདེར་བྲིས་པ་སོགས་ལས་རིམ་བཞིན་གསལ།\n10 བོར་ཡོན་ཙེ་ནི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བ། 《བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས》ལས་ཤོག་གྲངས（93）ངོས་སུ་ཟུར་མཆན་དུ་མིང་ཞིག་ཡོད་པ་ལས་གཞན་གང་ནས་ཀྱང་མཐོང་མ་སོང་བས་དཔྱད་པར་འཚལ།\n11.ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་ལས་བྱུང་བ། 《བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས》ལས་ཤོག་གྲངས(169-178)གཉིས་ལས“པུག（སྤུག）”དང“དངུལ་གྱི་བྱང་བུར་སྤུག་བུ་ཆུང་བསྩལ་ཏོ། ། ”ཆབ་མདོ་བློ་བཟང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆ་དྲངས་པ་རུ“རྔུལ（དངུལ）གྱི་སུག་བུ་ཆུང་སྩལ་ཏོ། ”ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། 《ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ》ལས“རྔུལ་གྱི་སུག་བུ་ཆུང་། དངུལ་གྱི་སུག་བུ་ཆུང་། དངུལ་ཡིག་ཆུང་ངུ་། ”ཞེས་བཀོད་ཡོད།\n16. སྤུངས་སོ་ནི་ཞང་སྐད་དུ་ལྷའི་དོན་ཡིན། སྟོན་པ་མཆོག་རྟག་གཟིགས་སུ་འཁྲུངས་པར་དད་པས་ལྷ་ཡུལ་དུ་སྒོམ་ནས་ཡི་གེ་ལའང་སྤུངས་སོ་འམ་དག་པ་ལྷའི་ཡི་གེ་ཞེས་བཏགས་པར་སེམས།\nབློན་ཚང་བསྟན་ཁོ་ནི ༡༩༩༠ ལོར་རྔ་བ་རུ་སྐྱེས། ༡༩༩༩ ལོ་ནས་ཁུ་བོ་ལྷུན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དང་ཡོངས་འཛིན་གཙུག་ཕུད་འོད་ཟེར་དཔོན་སློབ་སྤྲེའུ་བཙུན་ཀུན་བཟང་ལྷུན་གྲུབ་ཞང་ཞུང་བློ་གྲོས་ཉི་མ་སོགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་འབྲི་ཀློག་འདོན་གསུམ་དང་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་སོགས་ལ་སྦྱངས་པ་བྱས། ༢༠༠༩ ལོར་གཡུང་དྲུང་བོན་བཤད་སྒྲུབ་སློབ་གླིང་དུ་ཞུགས། ༢༠༢༡ ལོར་སློབ་མཐར་ཕྱིན་ནས་མདོ་སྨད་སྣང་ཞིག་དགོན་ཆེན་གྱི་བཀའ་རམས་པའི་མཚན་རྟགས་གནང་།


Tenzin Tsetan – Tibetan Institute of Performing Arts\nསྒྱུ་རྩལ་བ་བསྟན་འཛིན་ཚེ་བརྟན་ལགས་ནི། རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་གྷོ་འདོད་རྒུ་གླིང་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་ནས་ཡིན་པ་དང་། ཆུང་དུས་ནས་ནང་མ་སྟོད་གཞས་སྒྱུ་རྩལ་ལས་རིགས་ཐོག་དོ་དབྱིངས་རབ་ཏུ་ཆེ་བས་ནར་སོན་རྗེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་དུང་ཞེན་དཀར་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ལམ་བུ་ཐོག་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཆེད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ལོར་བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་སྒྱུ་རྩལ་ཆེད་ལས་ཁང་གིས་སློབ་མ་གསར་འདེམས་སྐབས། འདེམས་སྒྲུག་བྱུང་བའི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན། ད་སྐབས་བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་སྒྱུ་རྩལ་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ལོ་རིམ་ལྔ་པའི་ནང་སློབ་གཉེར་བྱེད་མུས་ཡིན།\nTenzin Tsetan is from Mundgod, Karnataka. He joined Tibetan Institute of Performing Arts in 2015 and he is currently in the fifth year ofatrainee.\nབསྟན་འཛིན་ཚེ་བརྟན།སྒྱུ་རྩལ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་གྱི་མྱུ་གུ་ལས་བྱུང་ཞིང་། རིག་སྟོབས་ཀྱི་བློ་རིག་འདྲ་མིན་ལ་བརྟེན་ནས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་གིན་ཡོད་སྟབས། ང་ལ་མཚོན་ན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཤན་ཤུགས་སམ་སྟོབས་ཤུགས་དེ་ཉིད་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱིམ་རྭ་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། ཁང་ཁྱིམ་གྲུབ་བཞིའི་ནང་གི་སྤུན་ཉེ་ཚོས་གླུ་དབྱངས་དང་རོལ་དབྱངས་ལ་དུང་བ་ཟབ་པའི་དབང་གིས། རང་ཅག་བོད་ཀྱི་ཟློས་གར་སྒྱུ་རྩལ་ཁང་གི་དབྱར་སྐྱིད་འོད་སྡེར་ཚང་མ་རྟག་ཏུ་ལྟ་གིན་ཡོད། དེས་ང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་སྙེད་ཅིག་འཕྲད་བྱུང་།\nMy families are my inspiration. They love listening to various genres of music, especially Yarkyi, which is released by TIPA every year.\nབསྟན་འཛིན་ཚེ་བརྟན།ང་ལ་མཚོན་ན་གླུ་གར་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་ཤེས་བྱར་བྱང་ཆ་ཏོག་ཙམ་ཡོད་སྙམ། དམིགས་བསལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་མ་སྟོད་གཞས་ལ་དེ་བས་དོ་དབྱིངས་ཆེ་བ་ཡོད། ནང་སྟོད་ཞབས་བྲོ་འདི་ནི་སྔ་མོ་བོད་ཀྱི་གཞུང་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་ཁག་དང་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་ཚོས་གམ་དུ་གཟིགས་འབུལ་ཞུ་བ་མ་ཟད། མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཧ་ཅང་མཉེས་པོ་གནང་གི་ཡོད། ངས་བོད་ཀྱི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་མ་སྟོད་གཞས་འདི་ཉིད་འཕེལ་རྒྱས་དང་རྒྱུན་འཛིན་གང་ཐུབ་བྱ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཡོད།\nI have moderate knowledge and interest specifically in ‘Nangma Toeshey’ which isaclassical Tibetan dance music performed during festivals and occasions in Tibet. I can makeadifference by spreading awareness of ‘Nangma Toeshey’.\nབསྟན་འཛིན་ཚེ་བརྟན།ང་རང་ཆེས་དགའ་ས་ནི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་མ་སྟོད་གཞས་སྒྱུ་རྩལ་དེ་ཡིན། ཆུང་དུས་ནས་སྒྱུ་རྩལ་དེ་ཉིད་ལོངས་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུར་ཤིན་ཏུ་སྤྲོ་བས་དེ་ལྟའང་དེ་བས་དོ་དབྱིངས་ཆེ་བ་ཡོད། འོན་ཀྱང་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ནང་མ་སྟོད་གཞས་སྒྱུ་རྩལ་སྐོར་དེ་ཙམ་ཤེས་རྟོགས་མེད་པ་གདོན་མི་ཟ།ནང་མ་སྟོད་གཞས་གཏོང་སྟངས་ལ་འགྱུར་ཁུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཞིག་ཕྱིན་ཡོད་པ་ནི། ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པའི་<<རོལ་མོ་བསྟན་བཅོས་>>ལས། དབུས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལྡིར་ཞིང་འགྱུར། །གཙང་པ་འཚེར་ཞིང་གསལ་བ་ཡིན། །བཙིར་ཞིང་མདུད་པ་མངའ་རིས་པ། །ཁམས་པ་རྣམས་ནི་བརྗིད་ཅིང་གྱོང་། །ཞེས་འགྱུར་འགྲོས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་ལྟར་འཁོད་ཡོད།\n‘Nangma Toeshey’ is one of my best performing art forms. Sinceachild, I enjoyed listening to Nangma, and these days’ people are not much aware of Nangma arts and culture. After joining in TIPA, I learned and developed more interest in ‘Nangma Toeshey’.\nབསྟན་འཛིན་ཚེ་བརྟན།མིའི་རིགས་ཀྱི་འོད་སྟོང་འབར་བའི་ལམ་བུའི་ཁྲོད་སྐུལ་ལྕགས་སྦྱིན་མཁན་གྱི་མི་རེ་ཡོད་ལ། ཉམས་རྒུད་དང་འཇིགས་ཞུམ་གྱི་ལམ་བུར་ལྷུང་བར་ངན་སེམས་བཅངས་མཁན་གྱི་མི་རེ་ཡོད་ངེས། ང་ལ་མཚོན་ན་སྟོབས་ཤུགས་དང་སྐུལ་ལྕགས་གནང་མཁན་ནི་ངའི་བྱམས་བརྩེ་ལྡན་པའི་ཡུམ་ཆེན་མཆོག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཧུར་བརྩོན་དང་ལྷད་མེད་དྭངས་གཙང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལས་བདག་ལ་སྦྱིན་པ་ནི། དྲང་ཚུགས་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན།\nMy mother is my role model. I have seen her working hard and have always inspired me to becomeagood and responsible person.\nབསྟན་འཛིན་ཚེ་བརྟན།མིའི་རིགས་ལ་ཕུགས་བསམ་ཡོད་ན་གཞི་ནས་རང་ཉིད་འཚོ་གནས་ཐུབ་པའི་གནས་ལུགས་ཤིག་ཡོད་ངེས། བདག་ལ་མཚོན་ན་མ་འོངས་པའི་ཕུགས་བསམ་ནི་དགེ་རྒན་ཞིག་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ངས་ལམ་བུ་དེའི་ཐོག་ནས་བསམ་གཞིགས་དང་འཚོལ་སྙེག་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ནང་སྟོད་ཞབས་བྲོའི་ཐད་ཉམས་ཞིབ་བྱུ་རྒྱུའི་བསམ་པ་མི་དམན་པ་ཞིག་ཡོད། དེས་ང་ལ་འོད་སྟོང་འབར་བའི་ལམ་ཕྲན་ཞིག་སྟོན་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད།བཅའ་འདྲི་གནང་བར་བཀའ་དྲིན་ཆེ།\nI want to becomeateacher. I have been learning and researchingalot on Nangma studies, and I want to excel inaparticular area.


Pусский • Все электронные книги на русском языке • Dharmaebooks.org\n“Колесница пути благородных” (སྒྲུབ་བརྒྱུད་རིན་པོ་ཆེའི་ཕྲེང་བ་ཀརྨ་ཀཾ་ཚང་རྟོགས་པའི་དོན་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བའི་གསུང་དྲི་མ་མེད་པ་རྣམས་བཀོད་ནས་ཞལ་འདོན་རྒྱུན་ཁྱེར་གྱི་རིམ་པ་འཕགས་ལམ་འགྲོད་པའི་ཤིང་རྟ།) – это стандартный текст для предварительных практик Махамудры традиции Карма Камцанг, составленный Гьялвангом Кармапой IX Вангчуком Дордже. Здесь представлено новое издание, подготовленное Гьялвангом Кармапой XVII Оргьеном Тринле Дордже, который сочинил новую молитву к линии преемственности и внёс изменения в практику Гуру-йоги, приблизив её таким образом к первоисточникам.\nརྒྱལ་དབང་དགུ་པ། • 9th Karmapa • 第九世噶瑪巴རྒྱལ་དབང་བཅུ་བདུན་པ། • 17th Karmapa • 第十七世噶瑪巴Dharma Ebooks PublicationsPусский\nའཆད་ཁ་བ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ། • Chekawa Yeshe Dorje • 切卡瓦耶謝多傑བཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། • Kagyu Monlam Int. • 噶舉大祈願法會Pусский\nཏཻཻ་ལོ་པ • Tilopa • 帝洛巴བཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། • Kagyu Monlam Int. • 噶舉大祈願法會Pусский\nབློ་གྲོས་མཐའ་ཡས། • Lodrö Thaye • 羅卓泰耶Dharma Ebooks PublicationsPусский\nརྒྱལ་དབང་བཅུ་བདུན་པ། • 17th Karmapa • 第十七世噶瑪巴རྒྱལ་ཚབ་བཅུ་གཉིས་པ། • 12th Gyaltsab • 第十二世嘉察ཀརྨ་ཆགས་མེད། • Karma Chakme • 噶瑪恰美Dharma Ebooks PublicationsPусский\nཔོ་ཏོ་བ། • Potowa • 波多瓦བཀའ་བརྒྱུད་སྨོན་ལམ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། • Kagyu Monlam Int. • 噶舉大祈願法會Pусский


གཡག་དང་གཡག་གི་རིག་གནས་ལས་འཕྲོས་ཏེ་འབྲོང་ནམ་ཞིག་ལ་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་སྐོར་མདོར་ཙམ་གླེང་བ། སྙིང་ལྕགས་རྒྱལ། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་ནས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རྩོམ་རིག་གི་རབ་འབྱམས་པའི་བསླབ་གནས་ཐོབ་ཅིང་། ཨ་རིའི་ཨ་རེ་ཟོ་ནཱ་（University of arizona）སློབ་ཆེན་ནས་མིའི་རིགས་རིག་པའི་རབ་འབྱམས་བསླབ་གནས་ཐོབ་པ། ད་ལྟར་བོད་ལྗོངས་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་ཞིབ་འཇུག་སྡེ་ཚན་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་པའི་སྐུ་ཞབས་སྙིང་ལྕགས་རྒྱལ་ལགས་སྔ་ཕྱིར་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད་ལ་ཕེབས་ཤིང་། དགོན་སྡེ４００ལྷག་གི་རིག་དངོས་ངོ་གྲངས་ཁྲི７གྱི་ངོས་འཛིན་དང་། ཡིག་ཚགས་སྒྲིག་པ། བརྡར་ཤ་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བར་ཞུགས། དེ་དང་ལྷན་དུ་བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་བྲིས་པའི་གནའ་རྫས་བརྟག་དཔྱད་དང་རིག་དངོས་ཞིབ་འཇུག ཡུལ་སྐོར་མཐོང་ཐོས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཕྱག་རྩོམ་ཉི་ཤུ་ལྷག་མཛད་ཡོད་པ་རྣམས་ངེད་བཙན་པོ་དྲ་བས་ཆེད་དུ་མུ་འགོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པས། ལོ་རྒྱུས་དང་མིའི་རིགས་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཀློག་མཁན་དག་གིས་དོ་སྣང་ཡོང་བར་ཤོག\nཉིས་སྟོང་བཅུ་གཅིག་ལོར་གྲོགས་པོས་ངོ་སྤྲོད་བརྒྱུད་བོད་ལྗོངས་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་གི་འབྲེལ་ཡོད་དབུ་ཁྲིད་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་། གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་གི་འཛུགས་སྐྲུན་དང་ནང་དོན་ཇུས་འགོད་ཐད་ལ་རོགས་རམ་གང་ཐུབ་ཞུས་ཏེ། གཡག་གི་ཡིག་ཆ་འཚོལ་སྡུད་དང་ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད་སོགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་སྣ་མང་སྤྱད་དེ་འབྲས་བུ་མི་དམན་པ་ཞིག་ཐོབ་ནའང་། རིག་དངོས་ཀྱི་བྱ་བར་གཞོལ་བའི་སྨྱུག་འཛིན་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་གཡག་གི་ཕྱོགས་ལ་དོ་སྣང་དང་ཞིབ་འཇུག་སོགས་རྩ་བ་ནས་མེད་ནའང་ལོ་ངོ་ཁ་ཤས་རིང་ལ་བོད་ཀྱི་དཔེ་རྙིང་ཡིག་ཆ་དང་། གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག རིག་དངོས་ཡོངས་བཤེར་གྱི་ལས་ལ་ཞུགས་སྐབས་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱིས་དེའི་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།\nགཡག་ལ་ཆ་མཚོན་ན་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་འདོད་དེ། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་། བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། སྨད་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་གི་ལོ་རྒྱུས་སྔོན་གྱི་གནའ་ཤུལ་ལས་དེང་གི་མངའ་རིས་རུ་ཐོག་དང་ནག་ཆུའི་བཀྲ་ཤིས་གླིང་། མཚོ་སྔོན་གྱི་བོད་རིགས་གཞིས་ཆགས་ཁུལ་གྱི་བྲག་ཕུག་དང་བྲག་སྐྱིབས་སོགས་སུ་གཡག་བརྗོད་གཞི་བཟུང་བའི་རི་མོ་དུ་མ་རྙེད་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་ནང་དོན་ནི་རྔོན་རྒྱག་དང་ཡུལ་མི་རུ་སྤོ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། མཚོ་སྔོན་མཚོ་ནུབ་ས་ཁུལ་ཐ་ལེ་ཧ་ལའི་གནའ་ཤུལ་ཁྲོད་རྫ་བཟོས་གཡག་གི་སྣང་བརྙན་ཞིག་དང་། ལྷ་སའི་ཆུ་གོང་དང་སྟོད་མངའ་རིས་རྩྭ་མདའ་རྫོང་དུང་དཀར་ཁུལ་ལྔ་བའི་རྟིང་དུམ་གནའ་ཤུལ་ལས་གཡག་གི་རུས་པ་སོགས་རྙེད་པའི་ཆ་ནས་གནའ་ནས་བཟུང་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གིས་མིའི་རིགས་ཀྱིས་རི་དྭགས་འབྲོང་སོགས་རྔོན་ཏེ་ཤ་ཁྲག་ལ་རོལ་བཞིན་པ་ཤེས་ཐུབ།དེ་མིན་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མཚོ་ནུབ་ས་ཁུལ་གཏེར་ལམ་རྫོང་གི་རུ་སྔན་དང་ཆུ་ཁོལ་སོགས་ཀྱི་བཙན་པོ་དུས་ཀྱི་བང་སོ་ལས་གཡག་ཀོས་བཟོས་པའི་ཀོ་ལྷམ་ཡུ་རིང་ཅན་དང་པུར་སྒམ་གྱི་པང་ལེབ་ངོས་སུ་ཐུ་བྷོད་མིའི་གཟུགས་ཅན་གྱི་མདའ་ཡིས་འབྲོང་གསོད་པའི་ཚོན་ཁྲ་ཅན་གྱི་རི་མོ་སོགས་རྙེད་ཡོད།\nདེ་དག་ནི་སྲིད་ཀྱི་འཚོ་བ་དང་ཐོན་སྐྱེད་ཁྲོད་དངོས་སུ་ཐོན་པའི་གཡག་གི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཡིན་ལ། ཆོས་ལུགས་ཕྱོགས་སུ་གཡག་བཀོད་པའི་སྐོར་ལ་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་དང་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ། གངས་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་གཡག་དང་འབྲེལ་བ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད་པ་གནའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དང་གནས་ཡིག་སོགས་སུ་ཐོན་གྱི་ཡོད། དེ་མིན་ཡུལ་ལྷ་གཞི་བདག་གི་བཞོན་པ་ཤ་དང་ཁྱུང་། སྟག་དང་སེང་གེ་སོགས་ཕུད། ཡུལ་མི་རང་བཞིན་གྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་ཏེ་འབྲོང་དང་གཡག་གི་ཆིབས་པ་བྱུང་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་སྐབས་སུ་འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་བརྩམས་པའི་མགོན་གཡག་ལ་བསྔགས་པ་ཞེས་པའི་བསྟོད་ཚིག་ཁྲོད་གཡག་ལ་ཆེ་བསྟོད་དང་གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་དིང་རི་རྫོང་བཀྲ་ཤིས་འཛོམས་ཤང་གི་རོང་ཕུ་དགོན་ལ་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་ནས་བཟུང་གཡག་གཟུངས་དང་གཡག་བཤད་སྐོར་གྱི་ཆོ་ག་སོགས་ཡོད་པ་དང་།བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་མགོན་ཁང་གི་ལྡེབས་བྲིས་དང་མགོན་པོའི་བསྐངས་རྫས་ངོས་སུ་གཡག་གི་འཁོར་མང་པོ་བྲིས་ཡོད། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མི་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ཞལ་ཐང་དང་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ཙོང་ཁ་བརྒྱད་ཅུའི་ཞལ་ཐང་གི་ཡུལ་གྱི་བཀོད་པར་སྦྲ་དང་གཡག་གི་སྣང་བརྙན་བཞེངས་སྐྲུན་དང་རྗེ་འབངས་ཉེར་ལྔ་ལས་བྲན་ཁ་ནམ་མཁའ་དཔལ་གྱིས་གཡག་འདུལ་བའི་སྐོར་བཀོད་དེ། དེ་དག་ལས་ཆེས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་གཡག་གི་རི་མོ་ནི་ནོར་བུ་གླིང་གའི་ཀླུ་ཁང་ནང་གི་རྭ་སྒྲེང་དགོན་པའི་ལྡེབས་རིས་དང་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་ཚོམས་ཆེན་ཤར་གྱི་ལྡེབས་རིས་ངོས་སུ་བཀོད་པའི་གཡག་གི་སྣང་བརྙན་སོགས་དངོས་བྲིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལྟར་ཞིབ་འབྲི་གནང་ཡོད།\nམདོར་ན། བོད་ཀྱི་རོང་འབྲོག་ཁུལ་གྱི་མང་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཟས་གོས་འགྲོ་འདུག་དང་བསམ་བློ་འཁྱེར་སོ། མཛེས་རྟོག་གི་ལྟ་བའི་ངོས་སུ་གཡག་གི་རིག་གནས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་མངོན་ཐུབ་པ་དང་། མང་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཕྱོགས་སོ་སོར་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་ཡོད་པ་ལྟར་ན། ལྷ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་འཇུན་པ་གྲོང་ཚོའི་ཀོ་རྩེད་དང་ཤེལ་གྲོང་འབྲོང་རྩེད། མིའི་མིང་དང་ས་མིང་ལ་ཡང་གཡག་གི་མཚན་ནས་འཕྲོས་པའི་བཏགས་མིང་དུ་མ་ཡོད་པ་དང་། འབྲི་གུང་ར་སེ་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོས་བརྩམས་པའི་གངས་སེང་དང་གངས་གཡག་གི་བཟོ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དངོས་གནས་རིན་ཐང་བསམ་གཞིགས་ཁྲོད་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་དུ་འབྲི་གཡག་དང་འབྲེལ་བའི་ས་མིང་རགས་ཙམ་བཀོད་ཡོད་པ་འདི་ལྟར། བོད་ཀྱི་ས་ཆ་མདོ་སྨད་སྨེ་བ་ཁུལ་དུ་གླིང་གེ་སར་གྱིས་འབྲོང་བསད་པའི་སའི་མིང་ལ་འབྲོང་གི་ཡ་དོ་དང་འབྲོང་གི་མ་དོ་ལྟར་ཐོགས་ཡོད་ལ། རྒྱལ་རོང་འབར་ཁམས་རྫོང་དུ་འབྲོང་རྫོང་ཟེར་བའི་གྲོང་དེར་ཆུ་དཀོན་པོ་བྱུང་དུས་འབྲོང་གིས་ས་བྲུས་ཏེ་ས་འོག་ནས་ཆུ་ཐོན་པས་དྲིན་ལན་གཟབ་ཕྱིར་དུ་འབྲོང་རྫོང་ཞེས་འབོད་པ་དང་། གཞིས་རྩེ་ཁུལ་གྱི་འབྲོང་པ་རྫོང་དང་། འངའ་རིས་ཁུལ་གྱི་འབྲོང་མོ་མཚོ། འབྲོང་ཆུ། འབྲོང་ལ། དབུས་སྟོད་ཀྱི་འབྲོང་ངུར་སུམ་མདོ། འབྲི་གུང་གི་འབྲོང་ནག་མཚོ། ཡུལ་ཤུལ་རྫ་སྟོད་ཀྱི་འབྲོང་བ་ཚོ་བ་སྟོད་སྨད། དེ་མིན་འབྲོང་ལུང་། འབྲོང་ཁོག འབྲོང་རི། འབྲོང་སྒང་སོགས་ས་མིང་འབྲོང་དང་འབྲེལ་བ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། གཡག་གི་སྐོར་ལ་གཙང་གི་གཡག་སྡེ། འབྲི་གུང་གཡག་རུ། གཡག་རབ། གཡག་ཆུ། གཡག་མཚོ། གཡག་ལུང་སོགས་དང་། གཡག་སྡེ་པཎ་ཆེན་དང་གཡག་ཕྲུག་སངས་རྒྱས་དཔལ་སོགས་མི་ལ་གཡག་གི་མཚན་སྦྱར་ནས་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། འབྲི་ལའང་ཡུལ་ཤུལ་ཁུལ་གྱི་འབྲི་སྟོད་རྫོང་དང་། དེ་ནས་ཐོན་པའི་འབྲི་ཆུ། ནག་ཆུའི་འབྲི་ལུང་དང་འབྲི་རུ་རྫོང་། དབུས་ཀྱི་འབྲི་གུང་། འདན་གྱི་འབྲི་ཁོག་སོགས་འབྲོང་གཡག་འབྲི་གསུམ་མཚན་ནས་ཚུར་འཕྲོས་ཏེ་ས་མིང་། མཚོ་མིང་། རི་མིང་། མི་མིང་སོགས་ཐོགས་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། དེ་མིན་རྒྱལ་ཕྱི་ནང་སྔོན་གྱི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཏུ་གཡག་རྔ་ནི་སྔོན་ནས་རྒྱལ་ཁབ་བར་གྱི་ཕོ་ཉའི་ལེགས་སྐྱེས་དང་ཚོང་ལས་ཀྱི་ཅ་དངོས་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དེ་ན་གཡག་གི་རིག་གནས་དང་འདུ་ཤེས་ནི་བོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ།དེ་ཕྱིར་འབྲོང་ནམ་ཞིག་ལ་གཡུང་དུ་ཕབ་སྟེ་བོད་ཀྱི་སྒོ་ཟོག་ཏུ་གྱུར་བ་དང་། གཡག་གི་རིགས་དང་ཁྱབ་ཁོངས། དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་འགའ་ཞིག་གླེང་འདོད་པ་ལ་གཤམ་གསལ།\nབོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དང་ངག་རྒྱུན་སོགས་སུ་གཡག་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་གཞི་དུ་མ་དཔེ་རྙིང་ཁྲོད་བཀོད་ཡོད་ནའང་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་འབྲོང་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་དུས་ཚོད་སྐོར་གསལ་བོར་གསུངས་མེད་དེ། གངས་ཅན་སཱ་ལའི་ལྗོངས་སུ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་འཚོ་གནས་གནང་པའི་མེས་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོག་མར་འཚོ་བའི་རྟེན་དུ་རི་དྭགས་རྐྱང་འབྲོང་སོགས་རྔོན་པ་དང་། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་རི་དྭགས་སྣ་མིན་བཟུང་སྟེ་བཏུལ་ཅིང་འཚོ་སྐྱོང་བྱས་ནས་གཡུང་དྭགས་སྒོ་ཕྱུགས་སུ་ཕབ་རྗེས། ད་ལྟའི་སྒོ་ཟོག་ནོར་ནག་ར་ལུག་སོགས་བྱུང་སྙམ་སྟེ། དེ་ཡང་བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ་ལས། འབྲོང་ཕོ་མོ་གཡག་དང་འབྲི་རུ་བཏུལ། ཤ་མ་ཕོ་མོ་གླང་དུ་བཏུལ། རྒོ་བ་ཕོ་མོ་ལུག་ཏུ་བཏུལ། གླ་བ་ཕོ་མོ་རར་བཏུལ། རྐྱང་ཕོ་མོ་རྟར་བཏུལ། སྤྱང་ཀི་ཕོ་མོ་ཁྱིར་བཏུལ། རྨོ་བཀོལ་སོ་ནམ་དེའི་དུས་ན་བྱས། ཕྱུགས་ཀྱི་རྫི་སྐྱོང་ཡང་དེའི་དུས་ན་བྱས་ཞེས་གསུངས་ཡོད་པའི་སྟེང་ནས་འབྲི་གཡག་དེ་དག་གནའ་ནས་བཟུང་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་གཅེས་ཟོག་ཅིག་ཏུ་སྣང་བ་ཤེས། དེ་ཡིས་ངོས་ནས་དེང་སྐབས་དངོས་སུ་མཐོང་ཐུབ་པའི་འབྲི་གཡག་གི་རིགས་ནི་རི་དྭགས་འབྲོང་ལས་མཆེད་པ་ཡིན་པས་འབྲོང་ལ་སྤུ་ཁ་རོག་རོག་གམ་རྒྱ་བོ་ལས་མེད་སྟབས་ནག་གམ་གནག་ཅེས་པའི་མིང་གི་ཆ་ཕྱི་མ་ལས་ནོར་གནག་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་དེ་ཀྱང་རྗེས་གྲུབ་ཀྱི་བཏགས་མིང་ལས་བྱུང་བར་སེམས།\nགཞན་ཁ་བ་གངས་ཅན་པའི་འབྲི་གཡག་དང་སྒོ་ཕྱུགས་ལ་ཟོག་ཅེས་པའི་མིང་གཞན་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་རིང་མོ་ཁྲོད་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་དངུལ་སྒོར་སོགས་མེད་པར་རྒྱུ་ཟོག་དང་རྒྱུ་ཟོག་དངོས་རྫས་ལྟར་ཕར་བརྗེ་ཚུར་བརྗེའི་དང་བཙོང་བྱའི་དངོས་རྫས་ལ་གོ་བས་ཟོག་ཅེས་བཏགས་པར་སེམས་ཏེ། དེ་ཡིས་ཕྱིར་འབྲི་གཡག་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་རྒྱུད་སྤེལ་དང་རྒྱུད་འགྱུར། དགེ་མཚན་དང་རྣམ་པ་སོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་མིང་འདྲ་མིན་བྱུང་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་བཞིའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་གྲགས་ཅན་རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ཞེས་པ་དེའི་ནང་དུའང་ ཤིང་ལ་བུག་པ་ཕུག་ནས་གཤོལ་དང་གཉའ་ཤིང་བཅོས། མཐུན་གཉིས་གཉའ་རུ་བསྡེབས་པས་ཐང་རྣམས་ཞིང་དུ་རྨོས། རྒྱ་མཚོ་ཡུར་ལ་དྲངས་ནས་ཞིང་ལ་ས་བོན་བཏབ། པུར་རྒྱལ་གྱི་གདུང་རབས་བརྒྱད་པ་བཙན་པོ་པུ་དེ་གུང་རྒྱལ་སྐབས་ནས་ཞིང་ལ་དོར་ཁ་རྩིས་སྲོལ་དང་། འབྲོག་ལ་ཐུལ་རྩིས་སྲོལ། ཕུ་ཆུ་ཡུར་དུ་དྲངས་ཏེ་མདའ་རུ་ཆུ་མ་རྨོ་བ་ཞེས་འཁོད་ཡོད། དེ་ནི་སྔར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་བོད་ཀྱིས་འབྲི་དང་གླང་འདྲེས་སྦྱོར་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བའི་མཛོ་དེ་རྨོན་མཛོར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ་འཁོད་པའི་ཡིག་རིགས་སྔ་ཤོས་ཡིན།\nདེ་མིན་གཞན་ཏོན་ཧུང་ཤོག་དྲིལ་ཨང་P0239,3502 3503 4504 3505 3601 3602 3603 3604 3701 3702 03703ཁྲོད་བོད་བཙན་པོ་སྐབས་སུ་དུར་རྫོངས་ལ་གཡག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསལ་བོར་འཁོད་ཡོད་པ་འདི་ལྟར། གཉེན་སྲྀས་གཡག་སྔོས་པཱ།། ཐབ་ནྀ་རུ་རྣོ། ལུས་ནྀ་བརྗྀད་བཟང་། འབྲོང་སྟིངས་ཆེན་འདྀ་ལྟ་ཞྀག། གཤྀད་ནག་པོ་འི་འདྲེ་འི་སྣ་འདྲེན། སྲྀན་གྱྀ་ཆོས་ངན་པ་རྣམས་ནྀ། ཆོས་ངན་པ་བཞྀན་དུ་སྤངས། ལུས་ཀྱྀ་དྲྀ་མ་བཞྀན་དུ་བཀྲུས་དབྱངས་ནས།། ལྷ་ཆོས་དཀར་པོ་འི་གཞུང་ལ། བཀྲ་ཤྀས་གྱྀ་རྗེས་བཟང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས།། ངན་པར་མ་བསམ།། མདའ་ནྀ་མ་འཕངས།། མདུང་གྱྀས་ནྀ་མ་བདབ།། སྙྀང་ཁྲག་དྲོན་མོ་ནི་མ་ཕྱུང་།། དོན་སྙྀང་སྨད་ལྔ་ནྀ་སྤར་གྱྀས་མ་བྲབས་། ལྕེ་དམར་པོ་ནྀ་མཁལ་དུ་མ་ཕྱུང་སྟེ།། མཁའ་ལུང་གཡང་པར་རྩྀ་དོག་བཟའ་ཞྀང་།། གཉམས་དངར་དགའ་དུ་བཞག་པ་དང་། ཕྱུགས་ལས་ངན་པ་མ་བྱས་པ་འྀ་་ལན་གྱིས།། གཤྀན་མྱྀང་འདྀ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་།། གར་སྐྱེས་གར་སྐྱེས་ཀྱང་།། ཐབས་ལ་མཁས་པའི་རུ་རྣོན་པོ་དང་།། འཇྀགས་པ་མྱེད་པའི་གཡག་སྙྀང་དཔའ་དང་། བསོད་རྣམ་ཆེན་པ་གཡག་ལུས་སྡུག་པ་དང་འདྲ་བ་འྀ་གོ་ཅ་ཐོབ་པ་ཤོག་ཤྀག།། །། ཅེས་གཤིན་པོ་དུར་འཇུག་བྱེད་སྐབས་གཡག་དུར་རྫོངས་ཀྱི་དགོས་པ་དང་ནུས་པ་སོགས་གསལ་བོར་བཀོད་ཡོད་པས། བཙན་པོ་སྐབས་སུ་གཡག་དང་གཡག་གི་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།\nམཁས་དབང་དམ་པ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་གནས་བརྟན་སྤྱན་དྲངས་པ་ལས།གངས་ཅན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སུ་ཐང་ཤིང་སྐྱེས་ཤིང་། གཡག་གི་རྨིག་པས་རྡོ་བཅག་སོགས་བྱུང་ལ་ཞེས་པ་དང་། ཡང་རི་བོ་གངས་ཅན་ལ་སྦྱར་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་ངག་རྣམས་ལ་ལྟོས་དང་། གངས་ཅན་རི་ལ་ནགས་ཚལ་དང་མེ་ཏོག་གི་ཐང་ག་དང་། གཡག་ལ་སོགས་པ་དེར་ཡོད་ཚུལ་ཤ་སྟག་འབྱུང་ཞེས་གསུངས་པ་སོགས་ཀྱི་གཡག་ཅེས་པ་དེ་ནི་རི་དྭགས་འབྲོང་གཡག་དང་། དེ་ལས་མཆེད་པའི་ད་ལྟའི་སྒོ་ཕྱུགས་གཡག་ལ་ཟེར། དེ་མིན་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་དེབ་དང་པོའི་རྒྱལ་ཁམས་རིག་པས་བསྐོར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མའི་སྟོད་ཆ་ལེའུ་གཉིས་པ་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་སྤྱིའི་ཆགས་ཚུལ་དང་མིང་བཏགས་ཚུལ་ལས་གཡག་གི་སྐོར་ཡོད་པ་ལྟར་ན། བེེཌྰུརྱ་མཐིང་ནག་ལྟ་བུའི་སྤུ་དང་ལྡན་པའི་གངས་ཅན་གྱི་གཡག་ཅེས་པ་དང་། གཡག་དེའི་སྤུ་རེ་ཙམ་ཤིང་ལ་ཐོགས་ཀྱང་གཅོད་དུ་འཕང་ནས་རྔོན་པ་སླེབས་ཀྱང་མི་འབྲོས་པར་དེར་སྡོད་སྐད་དང་།གཞན་རྒྱ་གར་བའི་སྙན་དངགས་མཁན་མང་པོ་དག་གངས་ཅན་ལ་སྦྱར་བའི་རྩོམ་བྱེད་ཚེ་གངས་གཡག་ཅེས་ངོ་མཚར་ཆེ་ཆེ་བར་བྲིས་པ་དག་ཀྱང་རང་རེའི་ཡུལ་གྱི་འབྲོང་དང་ གཡགའདི་དག་རྒྱང་རིང་བོ་ན་སྙན་གྲགས་ཆེ་རུ་སོང་བ་ཡིན་གྱི་དེ་དག་གི་ཐུགས་ལ་ཤར་བའི་རྣམ་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་ག་ཤེད་ཅིག་ན་ཡོད་སྙམ་དུ་ལྟ་བར་མི་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་བུ་དག་ཀྱང་སྐབས་མང་པོར་བྱེ་བྲག་ཕྱེས་ཤེས་པར་བྱའོ།\nརང་རེའི་གཡག་འདི་ཡུལ་གཞན་གྱི་མིས་མཐོང་ཚེ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཞིག་སྣང་། དེ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཨག་བྷར་གྱི་དྲུང་དུ་བོད་ དུ་སོང་བའི་མི་ཞིག་སླེབས་པར། རྒྱལ་པོས་ངོ་མཚར་ཅི་མཐོང་དྲིས་པས། ཁོ་ན་རེས། ངོ་མཚར་མང་དུ་མཐོང་མོད། ཆེས་ངོ་མཚར་བ་ནི་གཉིས་ཞིག་མཐོང་སྟེ། གཅིག་ནི་བླ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཟན་དང་མར་ལས་བྱས་པའི་གཏོར་མ་བྱ་བ་ངོ་མཚར་བ་ཞིག་བྱས་པར་མཐོང་། གཅིག་ནི་གཡག་ཅེས་བྱ་བའི་སྲོག་ཆགས་ལྟོ་བའི་སྤུ་རྐང་ལག་སྒྲིབ་པ་ཙམ་ཞིག་མཆིས་ཞེས་སྨྲ་སྐད། དེས་ན་རང་རེ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡུལ་ཐག་རིང་བོའི་སེང་གེ་དང་ཆུ་སྲིན་སོགས་ཀྱི་མིང་ཙམ་ཐོས་པ་ན་རྣམ་རྟོག་ཆེར་ལངས་ཏེ་དེ་དག་ལ་ཆེས་ངོ་མཚར་བའི་གཟུགས་རིས་སོགས་བྲིས་པ་བཞིན་ཨ་ཙ་ར་བོད་དུ་སླེབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གཡག་སྒྲ་ཙམ་གྱིས་རྒྱ་གར་པ་རྣམས་ངོ་མཚར་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། གཡག་གི་རྩིད་པ་རིང་བོ་འདི་འདྲ་རྒྱ་གར་གྱི་སྲོག་ཆགས་གང་ལ་མེད་པས་ཁོང་ཚོ་མཚར་བ་ཡང་བདེན། ད་དུང་ཡང་བོད་ནས་འོངས་པ་རྣམས་ལ་གཡག་མཐོང་ངམ་ཞེས་གཏམ་གྱི་དང་པོ་ལ་དྲི་ཅེས་པ་སོགས་མཁས་པའི་གསུངས་དྲི་མ་མེད་པ་ལས་བྱུང་ལ། མདོར་ན་ཁོང་གིས་ཤོ་ལོ་ཀའི་རྣམ་པ་སྟེང་ན་མདོར་དྲིལ་ཡོད་པ་ནི་རྒྱ་གར་རྒན་པོས་བསྒོམ་པའི་གཡག་རྒན་དང་། བོད་ཀྱི་མི་ཡིས་བསམ་པའི་ཆུ་སྲིན་སོགས། མཐོང་སྟེ་སྨྲ་བའི་གདོང་ནི་ངོ་མཚར་ནོད། རྒྱང་རིང་ཡུལ་ནས་བཀྲག་མདངས་ལྷག་པར་འབར།\nགཡག་ནི་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྲོག་ཆགས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིར། དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཨག་བྷར་གྱིས་ཕོ་ཉ་བོད་དུ་བཏང་རྗེས་བོད་དུ་མཐོང་བའི་ངོ་མཚར་བའི་སྲོག་ཆགས་ནི་གཡག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་བསྟན་ཡོད། བོད་ཀྱི་མེས་པོ་ལ་ཆ་མཚོན་ན། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་རིང་འབྲི་གཡག་ནི་བོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་རྟེན་གཞི་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་ཕུད། རིག་གནས་དང་ཆོས་ལུགས། སྒྱུ་རྩལ་སོགས་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་བླ་སྲོག་ལྟ་བུ་ཡིན། སྒོ་ཕྱུགས་སུ་གྱུར་པའི་འབྲི་གཡག་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱིས་བརྔོན་པའི་འབྲོང་དེ་རིམ་བཞིན་གཡུང་ལ་ཕབ་པ་ལས་བྱུང་ལ། གཡུང་ལ་མ་ཕབ་གོང་ཐང་སྐྱེས་ཀྱི་རི་དྭགས་གཏུམ་དྲག་ཆེ་ལ་རོ་གྱོང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། སྒོ་ཕྱུགས་སུ་གཡུང་རྗེས་བོད་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཐད་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་པ་ནི་སྨོས་ཅི་དགོས། གོང་དུ་ལུང་དྲངས་པའི་དཔྱད་གཞི་ཁག་ལས་འབྲོང་ནི་གཡག་གི་མེས་པོ་དང་། འབྲོང་རྒོད་སོགས་གཡུང་ལ་ཕབ་རྗེས་འབྲི་གཡག་བྱུང་བ་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཞིག་ཏུ་འདོད་དེ། ཡིན་ནའང་དེང་གི་རིག་གཞུང་གཞན་དག་སྟེ་ཚན་རིག་དང་། གནའ་དཔྱད་རིག་པ། སྲོག་ཆགས་རིག་པ་སོགས་ཀྱི་དཔྱད་འབྲས་སོགས་ཀྱི་བཀག་རྒྱ་ལས་གྲོལ་མེད་ཕྱིར། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁུངས་ལུང་ལས་མ་འདས་པའི་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་ཡོད་པ་སྨོས་མེད་ལགས། དེས་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་ཆེད་ལས་མཁས་པས་འབྲོང་ནམ་ཞིག་ལ་གཡུང་ལ་ཕབ་ཡོད་མེད་སྐོར་གྱིས་འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་རྩོམ་དང་ཡིག་ཆ་ཁག་ལས་ཐོན་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ།\nགཡག་ནི་འབྲོང་གི་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དུས་ནམ་ཞིག་ལ་འབྲོང་སའི་གོ་ལ་སྟེང་བྱུང་བ་དང་། འབྲོང་རྒྱུད་གང་ལྟར་འཕེལ་ལུགས་སོགས་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་རྣལ་མ་ཞིག་གཏོང་དཀའ་ཕྱིར། ཆེད་ལས་མཁས་པ་ལ་ལས་ཀྱིས་འབྲོང་ནི་ལོ་ངོ་ཁྲི250སྔོན་དུ་མེ་གླིང་བྱང་མ་དང་ར་ཤི་ཡའི་ཞི་པོ་ལི་ཡ། སོག་པོ་དང་རང་རྒྱལ་གྱི་བྱང་ཤར་ཁུལ་དུ་འཚོ་སྡོད་གནང་བ་དང་། དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་ལྟར་ན་རང་རྒྱལ་གྱི་བོད་ལྗོངས་དང་བལ་པོ་སོགས་ནས་གཡག་གི་འགྱུར་རྡོ་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་ཐོན་ཡོད། དེང་རབས་གཡག་གི་མེས་པོ་ནི་ལོ་ངོ་ཁྲི300ནས་ཁྲི 1གོང་ལ་རང་རྒྱལ་གྱི་བྱང་ཤར་ཁུལ་དང་ལྷོ་ནུབ་ཁུལ། ཧཱ་པེ། ཧ་ཀྲུང་། ཧཱ་ནན་དང་ཡུན་ནན། བོད་ལྗོངས། མཚོ་སྔོན། ཡ་གླིང་གི་བྱང་ཁུལ་སོགས་སུ་དར་ཁྱབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ། དུས་རིམ་བཞི་བའི་འཁྱགས་དར་གྱི་བསྡམས་པས་གནམ་གཤིས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་ལས་གདོད་མའི་འབྲོང་རྒྱུད་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་སྟེང་དུ་གནས་སྤོས་ཏེ་རིམ་བཞིན་དེང་གི་འབྲོང་དང་གཡག་གི་མེས་པོ་ལྟ་བུ་ཆགས། བོད་རང་ས་ནས་སྐབས་དེ་དུས་བྱུང་བའི་འབྲོང་གི་འགྱུར་རྡོ་དང་དམར་དཔེ་སོགས་རྙེད་ཡོད་ཚུལ་ཆེད་རྩོམ་ལ་ལར་ཐོན་ཡོད་ནའང་། དེང་སྐབས་དངོས་སུ་སྤེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ནང་མཐོང་སྐལ་ཤིན་ཏུ་དབེན།\nསྨྱུག་འཛིན་པ་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་གི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལས་ལ་གཞོལ་སྐབས་སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་ལྷན་ཤང་བྲེ་གཤོངས་རྒྱ་མཚོ་གྲོང་ཚོའི་བྱེ་དཀྱིལ་ནས་འབྲོང་གི་མགོ་རུས་དང་རུས་དུམ་ཁ་ཤས་རྙེད་པ་དང་། རུས་པ་དེ་དག་པེ་ཅིན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཞིབ་འཇུག་པས་དུས་ཚོད་ཚད་འཇལ་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལས་ཐོན་པ་ལྟར་ན་ལོ་ངོ35920གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་གཏན་འཁེལ་བྱུང་། དེ་ཡིས་སྟེང་ནས་དཔྱད་ན་ལོ་ངོ་ཁྲི3ལྷག་གི་རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་སྐབས་སུ་འབྲོང་གི་རིགས་རྒྱུད་མཐོ་སྒང་དུ་འཚོ་སྡོད་གནང་ཡོད་བ་གསལ་བཤད་བྱེད་ཐུབ། དེ་མིན་གཞན་བོད་ལྗོངས་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་གི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་བྱེད་མི་སྣ2012ལོར་ཁམས་དང་ཨ་མདོ་ཁུལ་གྱི་འབྲི་གཡག་ཁྱབ་ཡོངས་སུ་བརྟག་དཔྱད་དུ་ཕྱིན་ཏེ་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཀན་ལྷོ་ཁུལ་གྱི་རྨ་ཆུ་རྫོང་གི་རྨ་འགྲམ་ནས་གཡག་གི་མགོ་རུས་དངརུས་དུམ་འབོར་ཆེན་རྙེད་པ་ས་དེ་གའི་འབྲོག་པས་ངོ་སྤྲོད་གནང་བ་མ་ཟད། གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་གི་རིག་དངོས་གནང་སྦྱིན་གྱི་མཛད་སྒོ་ལྷ་སར་ཚོགས་སྐབས་རྨ་ཆུ་རྫོང་གི་འབྲེལ་ཡོད་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཞུགས་གནང་སྟེ། ཞེང་བར་ལ་རྨིད་གཅིག་ལྷག་ཙམ་དང་བྱེ་མའི་འོག་ནས་རྙེད་པའི་གཡག་གི་མགོ་རུས་གལ་ཆེན་ཞིག་རིན་མེད་དུ་ཕུལ་ཡོད། དེ་ལ་པེ་ཅིང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བརྟག་དཔྱད་གནང་རྗེས། མགོ་རུས་དེ་ལ་ལོ་ངོ་45000ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པས་འབྲོང་གི་རིག་གཞུང་དང་གཡག་གི་མེས་པོ་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་བར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིན་ཐང་དང་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་གལ་ཆེན་ཡིན།\nབརྟག་དཔྱད་བྱས་པར་གཞིགས་ན། རང་རྒྱལ་གྱི་འབྲི་གཡག་འབྱུང་ཁུངས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་སྟེང་རྡོ་ཆས་གསར་མ་སྔ་མའི་མཇུག་ནས་རྡོ་ཆས་གསར་མ་དཀྱིལ་མའི་སྐབས་སུ་བྱུང་བར་འདོད་དེ། འབྲི་གཡག་གི་འབྱུང་ཁུངས་དངོས་ནི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་ཡིན་མིན་ཁ་ཚོན་གཅོད་དཀའ་ནའང་། 1956ལོར་རང་རྒྱལ་གྱི་གནའ་དཔྱད་པས་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཚ་འདམ་ས་ཁུལ་ནོ་མོ་ཧུང་ཁུལ་གྱི་ཧེ་ཐུ་ཐ་ལའི་གནའ་ཤུལ་ནས་གནའ་བོའི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་སྐབས་སུ་བསྐྲུན་པའི་རྫ་བཟོས་གཡག་གི་སྣང་བརྙན་དང་འབྲི་གཡག་གི་རྩིད་ལྤགས་སོགས་རྙེད་པ་དེ་ཚོར་ཚོད་དཔག་བྱས་ན་ལོ་སྟོང་གསུམ་ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པས། རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་སྟེང་འབྲི་གཡག་འཚོ་སྐྱོང་དང་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་ཡོད་པ་གསལ་པོར་མངོན། དེའི་རྗེས1978ནས་བོད་ཀྱི་ཆབ་མདོའི་ཉེ་འདབས་མཁར་རོ་གནའ་ཤུལ་ལས་ཕྱུགས་ཀྱི་ལྷས་ར་དང་སེམས་ཅན་གྱི་རུས་པ་འབོར་ཆེན་ཐོན་ཡོད་ནའང་གཡག་གི་རུས་པ་ཡིན་མིན་ལ་གསལ་ཆ་མེད་མོད། ལྷ་སའི་སེ་ར་རྒྱུད་ཀྱི་ཆུ་གོང་གི་གནའ་ཤུལ་བསྔོག་དུས་གཡག་གི་རུས་པ་སོགས་རྙེད་ཡོད་པ་ཆུ་གོང་གི་བརྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ་ནང་གསལ་བར་འཁོད་ཡོད། གནའ་ཤུལ་དེ་ལས་ཐོན་པའི་རྫས་རྒྱུ་དང་རིག་དངོས་སོགས་ཀྱི་ཐད་ནས་བརྟག་ན་ཕལ་ཆེར་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་སྐབས་སུ་བོད་རིགས་ཀྱི་མེས་པོ་གཞིས་སྡོད་གནང་མྱོང་བའི་ཡུལ་སྡེ་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས།\nདེ་མིན་གཞན2003ལོའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་རིག་དངོས་ཅུས་དང་ཧྲན་ཞིའི་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་གླིང་། སི་ཁྲོན་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་གསུམ་གྱིས་གྲུབ་པའི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ལྕགས་ལམ་ལས་གྲྭའི་འཛུགས་སྐྲུན་ཁུལ་གྱི་བོད་ལྗོངས་ཁུལ་དུ་མཆིས་པའི་སྤྱི་ལེ720ལྷག་གི་ས་ཁོངས་ལ་གནའ་དཔྱད་རྟོག་ཞིབ་གནང་། སྐབས་དེ་དུས་གནའ་ཤུལ36རྙེད་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་ནང་གཡག་གི་རིག་གནས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ནི་ཚ་ཕྱུག་ཐང་གནའ་ཤུལ་ཡིན་ལ།གནའ་ཤུལ་བསྔོག་བཤེར་གྱི་ལས་འགན་གཙོ་གཉེར་མཁན་ནི་ཧྲན་ཞིའི་གནའ་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་གླིང་གི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཀྲང་ཅན་ལིན་དང་། ཁོང་གིས་འགན་འཁུར་བའི་གནའ་ཤུལ་འདིའི་ནང་གཡག་རྟ་ཁྱི་སྤྱང་རྐྱང་སོགས་སྲོག་ཆགས་གཞན་དག་གི་མགོ་རུས་དང་རྩིབས་རུས་དུ་མ་རྙེད་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ར་མེད་པའི་གཡག་གི་མགོ་རུས་བཞི་དང་རྭ་ལྡན་མགོ་རུས་བདུན་གཞན་ཡང་སོ་སོགས་རུས་པ་ཁ་ཤས་བསྔོག་འདོན་བྱུང་། དེ་དག་ལས་ཆེས་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་གཡག་གི་མགོ་རུས་གཉིས་ངོས་སུ་སྣག་ཚས་བྲིས་པའི་བོད་ཡིག་གི་སྔགས་ཡིག་བཀོད་ཡོད། དེའི་རྗེས་ནས་ཞིབ་འཇུག་པས་སྤྱི་ལོ1986ལོར་ཀྲུང་གོའི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གླིང་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་མཉམ་འབྲེལ་ཚན་རིག་རྟོག་དཔྱད་ཚོགས་པས་སྤེལ་བའི་བོད་ལྗོངས་འོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་ལས་ཐོན་པའི་འབྲོང་དང་ཚ་ཕྱུག་ཐང་གནའ་ཤུལ་ནས་ཐོན་པའི་གཡག་གི་མགོ་རུས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་དང་། རྐན་དང་སྣ་རུས། མིག་རུས། འགྲམ་རུས་སོགས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་ལ་ཚད་འཇལ་རྗེས་ཀྱི་དཔྱད་འབྲས་ལྟར་ན། གཡག་གི་མགོ་རུས་ཀྱི་རུས་སྒྲོམ་དེ་འབྲོང་ལས་ཆུང་ལ། འབྲོང་ནི་འབྲི་གཡག་གི་མེས་པོ་དང་། མཐོ་སྒང་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་མེས་པོས་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་ཕྱིས་སུ་འབྲོང་གཡུང་དུ་ཕབ་པ་དང་བཀོལ་སྤྱོད་གནང་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་།\nགོང་གི་དཔྱད་ཟིན་པའི་གཡག་གི་མགོ་རུས་ནི་གནའ་དཔྱད་རིག་པ་དང་སྲོག་ཆགས་རིག་པའི་ཐབས་ཤེས་ཟུང་དུ་བཟུང་ནས་དཔྱད་ཡོད་པ་དང་། སྤྱི་ལོ2009ལོར་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་དུས་དེབ་ཁྲོད་ཧྥུའུ་ལོ་བུན་དང་། ཡན་ཆིན། ལིའི་ཧྲེ་ཁྲུན་གསུམ་གྱིས་བརྩམས་པའི་ཀྲུང་གོའི་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་ས་ཁུལ་དུ་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་སྐབས་སུ་བྱུང་བའི་སྒོ་ཟོག་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ཁྱད་ཆོས་ལས་ཁྱི་དང་ཕག ར་ལུག གཡག རྔ་མོང་། རྟ་སོགས་སྲོག་ཆགས་བརྒྱད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྟག་དཔྱད་གནང་ཡོད་དེ། ཁོ་ཚོའི་གཡག་གི་སྐོར་ལ་མཁས་པ་གཞན་དག་གི་ཆེད་རྩོམ་དང་ལྟ་ཚུལ་ལུང་འདྲེན་གནང་བ་ལས་ཟུར་དུ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མེད། ཆེད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་དེང་རབས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་ལྟར་ན་གཡག་ནི་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་རྨིད2000ནས3000བར་དུ་འཚོ་གནས་བྱེད་ཡོད་མོད། གདོད་མའི་འབྲོང་གཡུང་ལ་ཕབ་ཏེ་འབྲི་གཡག་སྒོ་ཟོག་ཏུ་གྱུར་བའི་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་བདེན་དཔང་ཤིན་ཏུ་ཉུང་། མིག་སྔར་དངོས་སུ་རྙེད་པའི་ལྷ་སའི་ཆུ་གོང་གི་གནའ་ཤུལ་ནི་ལོ3750ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་དང་། འབྲི་གཡག་ཆེས་ཐོག་མའི་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་རྟེན་གཞི་ནི་བྱང་ཐང་ཁུལ་ཡིན་སྙམ་མོད། དུས་ཚོད་ག་དུས་དང་གཡུང་ལ་ཕབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ད་རག་བར་གསལ་ཆ་མེད། དུས་རབས20ལོ་རབས50ནང་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ནོ་མོན་ཧུང་གནའ་ཤུལ་ཏ་ལི་ཐ་ལི་ཧ་གནའ་ཤུལ་ནས་རྫ་བཟོས་གཡག་གི་སྣང་བརྙན་ཞིག་རྙེད་སོན་བྱུང་།\nགོང་གི་རིག་དངོས་དེ་དག་གིས་འབྲོང་ག་དུས་ཞིག་ལ་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་སྐོར་ལ་གསལ་ཆ་མེད་ནའང་། རྗེས་ཕྱོགས་ནས་གཡག་གི་ལྕི་བ་དང་དགྱེན་རྒྱུ་ངོས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་ནི་གནད་དམ་པ་ཞིག་ཡིན། གོང་དུ་དཔྱད་ཟིན་པའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་དང་དཔྱད་རྩོམ་ཁག་ལས་གཡག་ནི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་དང་མཉམ་དུ་གནས་ངེས་མེད་ནས་རུ་སྤོས་ཏེ་གཏན་ཆགས་ཀྱི་སྡོད་གནས་སུ་འགྱུར་འགྲོ་འགོ་ཚུགས་པ་དང་སྦྲགས་འབྲོང་གཡུང་དུ་ཕབ་ཏེ་བོད་དང་གཡག་གཉིས་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ངང་འཚོ་བ་རོལ་བ་རྟོགས་ཐུབ་པ་དང་། དེ་མིན་སྔར་འདས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ས་ཁོངས་ཀྱི་ཁྱབ་སྟངས། མི་རིགས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ། གནའ་དཔྱད་བརྟག་ཞིབ་དང་། ཡིག་ཐོག་གི་ཟིན་ཐོ་བཅས་ཕྱོགས་གང་ཐད་ནས་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་ནི་འབྲི་གཡག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཤིག་ཡིན་པ་ར་འཕྲོད་ཐུབ། དེ་དང་འབྲེལ་ཕྱི་གླིང་གི་མཁས་དབང་ལ་ལས་ཀྱིས་གཡག་གི་སྐོར་ལ་སྔོན་ནས་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད་དེ། སྤྱི་ལོ1963ལོར་ཆེད་མཁས་F.E.Zeunerཡིས་བརྩམས་པའི་སྒོ་ཟོག་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མར་ཁྱབ་པའི་གཡག་ནི་བོད་ནས་གཡུང་དུ་ཕབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གསུངས་ཡོད་ནའང། དུས་ནམ་ཞིག་དང་གཡུང་ལ་ཕབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་གླེང་མེད།\nསྤྱི་ལོ1981ལོརCluttonrockཡིས་བརྩམས་པའི་སྔ་རབས་ཀྱི་སྒོ་ཟོག་གི་དེབ་ནང་གཡག་གི་སྐོར་བཀོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། འབྲོང་དང་གཡག་གི་ཁྱད་པར་ལས། གཡག་གི་གཟུགས་བོངས་ཆུང་ཞིང་ར་ཐུང་ལ་ཕྲ་བ་དང་སྤུ་མདོག་ལའང་ཁྱད་པར་ཡོད།འབྲོང་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཁུལ་གྱི་མཚོ་ངོས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་རྨིད6100བར་འཚོ་གནས་ཐུབ་པ་དང་གཡག་ནི་ཚ་བའི་ཁུལ་དུ་གོམས་མེད་ཕྱིར་སྤྱིར་བཏང་གི་ངོས་ནས་བཤད་ནས་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་རྨིད2000གོང་དུ་འཚོ་གནས་ཐུབ་ཞེས་འབྲོང་དང་གཡག་གི་འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས་དང་ཁྱད་པར། ཡུལ་གང་དུ་འཚོ་སྡོད་སྐོར་གླེང་བ་ལས་འབྲོང་ནམ་ཞིག་ལ་གཡུང་དུ་ཕབ་པ་དང་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་སོགས་གསལ་བོར་སྒོ་ནས་གླེང་སློང་བ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་། དེ་ནས་རང་རྒྱལ་གྱི་གནའ་དཔྱད་པ་དང་སྲོག་ཆགས་རིག་པ་བའི་གནའ་ཤུལ་བསྔོག་དཔྱད་དང་ཡུལ་དངོས་རྟོག་ཞིབ། ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱེད་ཐབས་སྤྱད་དེ་ལྷ་སའི་ཆུ་གོང་། ཆབ་མདོ་མཁར་རོ། ནག་ཆུའི་ཚ་ཕྱུག་ཐང་། མངའ་རིས་རྩྭ་མདའི་དུང་དཀར་རྟིང་དུམ་གནའ་ཤུལ། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མཚོ་ནུབ་གཏེར་ལམ་རྫོང་ནོ་མོན་ཧུང་གི་ཐ་ལའི་ཐ་ལེ་ཧའི་གནའ་ཤུལ་སོགས་ནས་ཐོན་པའི་གཡག་གི་མགོ་རུས་དང་རྩིབས་རུས། གཡག་དང་འབྲེལ་བའི་རྫའི་སྣང་བརྙན་སོགས་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་འབྲོང་ནམ་ཞིག་ལ་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་ཚན་རིག་གི་བརྟག་དཔྱད་དང་གྲུབ་འབྲས་དུས་དེབ་སྟེང་འགྲེམ་སྤེལ་བྱས་ལ་དེར་ཡང་་ཕྱི་གླིང་གི་ཆེད་ལས་མཁས་པའི་གཡག་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་སྣ་གཉིས་མཐོང་ཐུབ།\nདཔེར་ན་(R.K.Flad)སོགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་སྲོག་ཆགས་གནའ་དཔྱད་རིག་པས་དཔང་རྟགས་ལས་ཀྲུང་གོའི་ནུབ་བྱང་རྒྱུད་དུ་གཡུང་ལ་ཕབ་པའི་སྲོག་ཆགས་སྐོར་གླེང་བ་ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཁྲོད་གཡག་གི་སྐོར་ལ་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་པའི་སྐོར་ནས་ལྷ་སའི་ཆུ་གོང་གི་གནས་ཤུལ་ནས་ཐོན་པའི་དཔྱད་འབྲས་གླེང་བ་ལས་སྡོམ་ཚིག་གསར་བ་དང་ལྟ་བ་གསར་བ་གཞན་རྙེད་མེད་པ་དང་། ཁོ་ཚོའི་བརྩམས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཁྲོད་གཡག་ནི་བྱང་ཐང་རྒྱུད་ནས་ཐོག་མར་གཡུང་དུ་ཕབ་པ་དང་། གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་དུས་དང་དེའི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་གསལ་ཆ་མེད་དོན་ནི་སྲོག་ཆགས་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་དེའི་སྐོར་ལ་བདེན་དཔང་ཤིན་ཏུ་ཉུང་། ཆུ་གོང་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་དཔྱད་རིག་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་དཔྱད་འབྲས་ནི་ལོ་ངོ3750ལྷག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་མོད། ཡིན་ནའང་དོགས་གཞི་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་གཡག་འཚོ་གནས་ཐུབ་པའི་ཡུལ་ནི་མཚོ་ངོས་ནས་མཐོ་ཚད་རྨིད་2000ནས5000དང་། ཐོག་མར་མཚོ་སྔོན་དང་ཆུ་གོང་ལས་ཐག་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་བྱང་ཐང་རྒྱུད་ནས་གཡུང་དུ་ཕབ་པར་འདོད། དེ་མིན་དེང་སྐབས་གཡག་གི་ལྕི་བ་དང་DNAདགྱེན་རྒྱུད་ཀྱིས་གནད་དོན་དེ་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དོ་སྣང་བྱ་བཞིན་ཡོད།གཞན་ཡང་སྟོད་མངའ་རིས་ཁུལ་གྱི་རུ་ཐོག་དང་རྩྭ་མདའ། ནག་ཆུ། མཚོ་སྔོན་སོགས་སུ་གཡག་བརྗོད་གཞིར་བཟུང་བའི་བྲག་བརྐོས་རི་མོ་མང་དག་ཅིག་རྙེད་ཡོད་དེ། དེ་དག་ནི་འབུར་བརྐོས་དང་ཀྱོང་བརྐོས་སོགས་ཀྱིས་ལག་རྩལ་སྤྱད་ཡོད་དེ། ལ་ལས་སྟེང་དུ་མཚལ་བྱུགས་ཏེ་སྒྱུ་རྩལ་ལམ་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཡོད། བྲག་ངོས་སུ་གཡག་གི་སྣང་བརྙན་སྣ་ཚོགས་བྲིས་ཏེ། ལ་ལ་ཁེར་རྐྱང་དང་ལ་ལ་ཁྱུ་དང་ཁྱུ་སྒོ་ནས་འཛོམ་པ། ལ་ལས་སྟེང་དུ་མི་ཞོན་པ་དང་། ལ་ལར་གོ་མཚོན་སོགས་སྤྱད་དེ་རི་དྭགས་རྔོན་པ་དང་གཡག་གསོད་པའི་རྣམ་པ་ཅི་རིགས་བྱུང་ཡོད་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་སྟེང་ནས་གནའ་ནས་བཟུང་གཡག་ནི་མཐོ་སྒང་གི་བླ་ཟོག་ཡིན་པ་ཕུད། ཟས་གོས་འགྲོ་འདུག་སོགས་འཚོ་བའི་ཆ་ཐམས་ཅད་གཡག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་ཤེས་གསལ་ལྟར་རེད།\nཆེད་ལས་མཁས་པས་ས་གནས་ཁག་གི་གཡག་གི་ལྡེབས་བྲིས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་རྗེས་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་འཚོ་བ་དང་ཆོས་ལུགས། དཔལ་འབྱོར་སོགས་ཕྱོགས་སྣ་མང་ནས་རྒྱས་འགྲེལ་གནང་ཡོད། ཆེད་མཁས་དག་གིས་གཡག་གི་བྲག་བརྐོས་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ནང་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་ཕུད། བརྐོས་སུ་བཏབ་པའི་ལོ་ཚིགས་སོགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་རྗེས་དེང་གི་དུས་བར་ལོ་ངོ3000ནས2000བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པར་གསལ་བཤད་དང་།སྐབས་དེ་དུས་ནི་གནའ་རབས་ལྕགས་ཆས་དུས་རབས་སུ་ཁེལ་འདུག གང་ལྟར་ཀྱང་གཡག་གི་རིག་གནས་ནི་རྡོ་ཆས་རྙིང་མ་ནས་གསར་མ། གནའ་རབས་ལྕགས་ཆས་དུས་རབས། བཙན་པོའི་དུས་རབས། ལོ་རྒྱུས་དུས་རབས་སོགས་དུས་རབས་རེ་རེའི་སྐབས་སུ་བརྗོད་བྱ་དང་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཏུ་འདོད་རྐྱེན། འབྲོང་གཡག་ནི་མཐོ་དབུས་མཐོ་སྒང་སྟེང་བོད་ཀྱི་མེས་པོ་དང་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་དང་ཕན་ཚུན་མཉམ་གནས་ངང་དུས་ཡུན་རིང་བོ་འཚོ་བ་རོལ་ཡོད་པ་གོང་གི་གནའ་དཔྱད་དང་རིག་དངོས། དཔེ་རྙིང་སོགས་ཕྱོགས་སྣ་མང་ནས་རྟོགས་ཐུབ།\nམདོར་ན་འབྲོང་ག་དུས་གཡུང་དུ་ཕབ་པའི་སྐོར་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་དང་དེང་རབས་ཀྱི་ཆེད་ལས་མཁས་པས་ཕྱོགས་སྣ་མང་གི་སྒོ་ནས་གླེང་བ་དང་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད་ནའང། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པའི་ལྟ་ཚུལ་ནི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་ཕྱིས་སུ་གཏན་ཁེལ་གནང་ཡོད། གོང་གི་ལྟ་ཚུལ་ཁག་ནི་དེང་སྐབས་དངོས་སུ་ཐོན་པའི་གནའ་ཤུལ་དང་ཆེད་རྩོམ་ཁྲོད་བཀོད་པའི་རྩ་བའི་ཁ་ཕྱོགས་ཙམ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་བར་གཡག་གི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་མང་པོ་ལག་ཏུ་སོན་དུས་ཆུ་དྭངས་ཉ་གསལ་གྱི་དཔེ་རུ་འགྱུར་སྲིད་པས་མུ་མཐུད་དུ་དཔྱད་པར་འཚལ།\nབོད་རང་ངོས་ལ་མཚོན་ན་འབྲོང་ནས་མཆེད་པའི་འབྲི་གཡག་གི་ནོར་རྒྱུད་ལེགས་པ་དང་གཟུགས་བོངས་ཆེ་ཞིང་། དེ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་དང་ཞོ་སོགས་རང་གི་ངོ་བོ་མ་འགྱུར་བ། རང་མདངས་མ་ནོག་པ། རང་བཅུད་མ་ཤོར་བ། རང་ནུས་མ་ཉམས་པ། རང་རྒྱུད་མ་བསླད་པར་འཚོ་བའི་ཕྱོགས་སུ་སྤྱོད་པའི་ཟས་བཅུད་ཤ་སྟག་ཡིན། ཟས་རིགས་དེ་དག་འབྱུང་བའི་འབྲོང་ངམ་འབྲི་གཡག་དང་རིགས་རྒྱུད་གཅིག་པ་ཡིན་པར་བཤད་ཆོག་ལ། འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས་སོགས་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་མང་པོ་ཡོད། ཡིན་ནའང་གཟུགས་གཞི་འབྲི་གཡག་ལས་ཆེ་ལ།མཚམས་རེར་འབྲོང་གནས་ཡུལ་ས་ཆར་འབྲོང་དང་འབྲི་ཐུག་ནས་འབྲོང་ཚ་ཟེར་བའི་བེའུ་སྐྱེ་བཞིན་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་གི་ངོས་ནས་དཔྱད་ན་འབྲི་གཡག་ནི་འབྲོང་ལས་མཆེད་པར་འདོད་མོད། དེང་གི་ཆར་འབྲོང་རྒྱུད་རྩ་བ་ནས་ཆད་མེད་དེ། འབྲོང་གི་ཁྱབ་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་དང༌། ཁུ་ནུ་རི་བོ་སོགས་རྫ་རི་དང༌། གངས་རི། སྤང་ལྗོངས། བྱང་ཐང་སོགས་སུ་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་རྨིད3500 ནས5400བར་ཁྱུ་དང་ཁེར་རྐྱང་བྱས་ནས་གནས་སྡོད་བྱེད་ཅིང༌། མཚམས་རེར་འབྲོང་བརྒྱ་ཉིས་བརྒྱ་ཡང་མཉམ་སྡོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། འབྲོང་ཕོ་མོ་འབྲི་དང་གཡག་ལ་ཕབ་རྗེས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད་མིང་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་བྱུང་ཡོད་དེ། ནོར་ནག་མོ་ལ་འབྲི་དང་ཕོ་ལ་གཡག དེ་མིན་ནོར་ནག་རྒྱུད་འགྱུར་བ་ལས་བྱུང་བའི་དཀར་ཁྲ་དང་དམར་ཁྲ། སྤྱི་མིང་ལ་རྔ་བྲན་ལྟར་འབོད་པའི་མཛོ་དང་མཛོ་མོ། ཕ་གཡག་དང་མ་མཛོ་མོ་བསྡེབས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྟོལ་བུ་སོགས་རིགས་དུ་མ་ཡོད། དེ་དག་ནི་གཡག་དང་མཛོ་མོ། བ་གླང་སོགས་རྒྱུད་ཕར་འདྲེས་ཚུར་འདྲེས་བྱས་པ་ལས་བྱུང་ལ། དེ་མིན་འབྲོང་དང་གཡག་སོགས་ཀྱི་མིང་ལས་ཚུར་འཕྲོས་ཏེ་ས་མིང་རིག་གནས་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་དཔེར་ན། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཁོངས་གཏོགས་ཆི་ལིན་རྫོང་དུ་འབྲོང་རོང་ཞེས་པའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་འབྲོང་མང་བར་བརྟེན་ནས་འབྲོང་གི་ལུང་པ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། བོད་ལྗོངས་གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་འབྲོང་པ་རྫོང་གི་མིང་ནི་འབྲོང་གི་ཕ་ས་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པར་འདོད།\nདེང་གི་ཆར་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་དང་དེའི་ཉེ་ཁོར་འགའ་ཤས་ལས་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་དུ་འབྲི་གཡག་སོགས་མེད་རྐྱེན་འབྲི་གཡག་ནི་བོད་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དཔེར་ན། འབྲོང་ནི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་ཐོག་གནས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་སེམས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། འཛམ་གླིང་གི་རྩ་ཆེའི་ཕྱུགས་རིགས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན། འབྲོང་གཡག་སོགས་བོད་ཀྱི་ཁུལ་དུ་འདུས་སྡོད་ངང་གནས་ལ། གཡུང་དུ་ཕབ་ནས་སྒོ་ཕྱུགས་སུ་གྱུར་རྗེས། དེའི་སྐོར་གྱི་རིག་གནས་དང་མིང་དུ་མ་ཐོན་ཡོད་པ་སྟེ། འབྲི་གཡག་ལ་ལོ་དང་སྤུ་མདོག ར་ཅོའི་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་མིང་དུ་མ་བྱུང་ཡོད་པ་དང་། ལོ་ན་བརྩི་སྟངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཤད་ན་བཙས་མ་ཐག་དང་ལོ་གཅིག་ཅན་ལ་བེའུ་དང་། ལོ་གཉིས་ཅན་ལ་ཡ་རུ་དང་ཡར་མོ། དེ་ནས་ལོ་རེ་རེ་འཕར་པ་ལས་ཐོལ་མ། ཁ་གང་། སྣ་མ། འབྲི་སྐམས། འཆའ་འབྲི། གཡག་རྒན། འཁྲིག་གཡག་སོགས་ལོ་ན་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་འབྲི་གཡག་ལ་དབྱེ་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལུས་ཀྱི་སྤུ་མདོག་དང་ར་ཅོའི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་བྲེ་སྐྱ། བྲེ་ཏུར། རོག་ཏུར། གྭ་ཏུར།བྲེ་འཛི་དང་རྭ་ཀོར། རྭ་སྒུར། རྭ་འདྲུད་སོགས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་བགྲང་ལས་འདས་བ་ཡོད་མོད་སྣག་ཤོག་ཟད་པའི་རྒྱུ་ལས་མ་འདས་པས་དཔེར་མཚོན་ཙམ་ལས་འདིར་བཀོད་མེད་པས་དེ་སྐོར་ཤེས་བར་འདོད་ཚེ་ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་པར་དུ་བཏབ་པའི་བློ་འབྱེད་ཀློག་དེབ་དཔེ་ཚོགས་ལས་བྱིས་པའི་རབ་བྱེད་ཀྱི་ཤོག་ངོས་ཞེ་དགུ་ངོས་ཀྱི་སྒོ་ཕྱུགས་ནོར་གྱི་རྣམ་བཞག་ལ་གཟིགས་པར་ཞུ།\nདེ་མིན་འབྲི་གཡག་གི་ས་ཁུལ་གྱི་ཁྱབ་སྟངས་ངོས་ནས་ཀན་སུའུ་རྒྱུད་ཀྱི་དཔའ་རིས་འབྲི་དཀར་དང་། སི་ཁྲོན་རྒྱུད་ཀྱི་སྨེ་བ་གཡག གཟི་ཚ་སྡེ་དགུའི་གཡག མཚོ་སྔོན་པོའི་འགྲམ་རྒྱུད་ཀྱི་མཚོ་དཀར་གཡག ཤིན་ཅང་རྒྱུད་ཀྱི་པ་ཀྲུའུ་གཡག ཡུན་ནན་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཐང་གཡག བོད་ལྗོངས་བྱང་ཐང་རྒྱུད་ཀྱི་གཟི་སྦུག་གཡག་སོགས་ས་ཁུལ་གྱི་ཆགས་སྟངས་ངོས་ནས་གཡག་གི་རྒྱུད་དང་ཁྱད་ཆོས་སོགས་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་སྲོག་ཆགས་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་རབ་དང་རིམ་པ་གནང་ཡོད། གཡག་དེ་དག་གི་ལུས་ཀྱི་ཆགས་ཚུལ་དང་ཤ་ཁྲག་གི་གྲུབ་རྒྱུ་སོགས་མི་འདྲ་བ་དང་སའི་ཆགས་ལུགས་ལས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་སྟེང་ནས་རྒྱས་འགྲེལ་གནང་ཡོད་པས་ཆེད་མཁས་ཀྱིས་སྤེལ་ཟིན་པའི་དཔྱད་གཞི་ལ་གཟིགས་པར་ཞུ། གོང་དུ་བརྗོད་ཟིན་པ་ནི་གཡག་རང་སྟེང་གི་རྣམ་པ་དང་སྤུ་མདོག རྭ་ཅོ་ལས་བཏགས་པའི་མིང་ཙམ་ལས་བོད་ཀྱི་ས་གནས་སོ་སོར་དམིགས་བསལ་ཅན་གྱི་འབྲོང་རྒྱུད་དང་གཡག་རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་མིང་ཟུར་ཙམ་བགྲང་བ་ལས་རིགས་དབྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་སོགས་སྲོག་ཆགས་རིག་པའི་མ་ལག་གི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་ཡིན་པས་ཤེས་འདོད་ན་དགྱེན་རྒྱུད་དང་DNAརིག་པའི་གཞུང་ལུགས་དག་ན་ཟུར་དུ་གསལ་བཤད་དང་ཆེད་ལས་རང་བཞིན་གྱི་རིག་གཞུང་ཆེད་རྩོམ་སྤེལ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་ཁྲོད་གཡག་གི་དགྱེན་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས། ཁྲག་གི་དབྱེ་ཞིབ། ཤའི་དབྱེ་ཞིབ། འོ་མ་དང་ཞོ་སོགས་འོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་གཞན་དང་བསྡུར་ཏེ་འོ་མའི་ནང་གི་རྫས་རྒྱུ་དབྱེ་ཞིབ་སོགས་ཕྱོགས་སྣ་མང་ནས་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཡོད་པས་ཞིབ་དུ་དཔྱད་པའི་གདེང་མེད་པས་འབྲེལ་ཡོད་ཆེད་མཁས་ཀྱི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ་སྟེང་སྤེལ་བའི་ཆེད་རྩོམ་སོགས་ལ་གཟིགས་པར་ཞུ།\nདེ་ཡང་ཁ་བ་རི་བའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གཡག་ནི་ཆེས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་སྲོག་ཆགས་ཤིག་ཡིན་ལ། གཡག་གི་འབྱུང་ཁུངས་དང་རིགས། ཁྱད་ཆོས། ཕན་ནུས། གཡག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས། དགྱེན་རིགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར། གཡག་གི་ཐོན་ལས་སོགས་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པས་ཕྱོགས་སྣ་མང་གི་སྟེང་ནས་དཔྱད་པ་ནན་དུ་བཏང་ཡོད་དེ། ཡིན་ནའང་དེང་གོ་ལའི་གྲོང་དུ་གྱུར་བའི་དུས་འདིར་རིག་གནས་དང་ཆ་འཕྲིན་ཤིན་ཏུ་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་དུས་མཚུངས་སུ། མཐོ་སྒང་གི་བླ་སྲོག་ཏུ་གྱུར་བའི་གཡག་ལ་དོ་སྣང་དང་གདེང་འཇོག་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ཏེ། བོད་རིགས་ཕུད་རིགས་སོ་སོའི་མི་རིགས་ཁག་གིས་གཡག་གི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ལས་རིག་གནས་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་དྲིན་གསོ་བའི་ཆེད་དུ་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་མེད་པའི་སྣང་ཚུལ་འོག པེ་ཅིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ལྷ་སར་རོགས་སྐྱོར་རྣམ་གྲངས་དུ་གཏོགས་པའི་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་སྐྲུན་པའི་འདུན་པ་ཉག་གཅིག་ཡིན།\nགཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་བཙུགས་པ་འདིས་གཡག་གི་རིག་གནས་ཉམས་པ་སླར་གསོ་དང་མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གྱི་དམིགས་རྒྱ་བཟུང་སྟེ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གཡག་དང་འབྲེལ་བའི་ཅ་དངོས་ཅི་རིགས་འཚོལ་སྡུད་སྒོས་གཡག་གི་སྙིང་སྟོབས་དང་གཤིས་བཟང་། སྙིང་རྗེ་དང་དཔའ་ངར་ཞུམ་མེད། སྲོལ་བཟང་སོགས་དར་སྤེལ་བཏང་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་རྒྱུད་འཛིན་གནང་ཆེད་ཡིན། ཉེ་བའི་ཆར་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་གོ་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ལས་གཡག་འཚོ་གནས་ཁུལ་དུ་དངོས་སུ་བསྐྱོད་དེ་གཡག་གི་རིགས་རྒྱུད་མི་འདྲ་བ་དང་། འབྲི་གཡག་དང་འབྲེལ་བའི་ས་མིང་། ཆོས་ལུགས་ཆོ་གའི་སྤྱོད་སྒོ གནའ་ཤུལ་ནས་རྙེད་པའི་རུས་སྒྲོམ་སོགས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བརྒྱུད་གཡག་གི་རིག་གནས་ལ་ཤེས་རྟོགས་ཅུང་ཙམ་བྱུང་། གོང་གི་དཔྱད་གཞི་དེ་དག་དང་རིག་གཞུང་གི་ལྟ་བ། མིག་སྔར་རྙེད་ཟིན་པའི་དཔྱད་འབྲས་དེ་དག་རྨང་གཞི་བྱས་ཏེ་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་བསྐྲུན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཐོག་མ་དེ་འགྲིག\nདེ་མིན་གཡག་གི་རིག་གནས་སྐོར་ལ་དངོས་བོའི་རིག་གནས་དང་བསམ་པའི་རིག་གནས་སྐོར་ནས་གླེང་ཆོག་སྟེ། དངོས་པོའི་རིག་གནས་སྐོར་ལ་གཡག་གིས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཕྱོགས་སྣ་མང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད་དེ། འགྲོ་འདུག་ཉལ་ཆགས་ནས་བཟའ་བཏུང་། བཀོལ་སྤྱོད་སོགས་ལ་ཕན་ནུས་མང་པོ་ཐོན་ཡོད། དཔེར་ན་བཏུང་བྱའི་འོ་མ་དང་ཞོ། བཟའ་བྱའི་ཤ་ནས་མར། གྱོན་བྱའི་ཁུ་ལུའི་གྱོན་གོས། སྡོད་བྱའི་སྦྲ་ནག བགྲོད་བྱའི་བཞོན་མ་ནས་ཀོ་གྲུ འཐབ་བྱའི་བསེ་ཁྲབ་ནས་ཀོ་ཕུབ། གཞན་ཡང་འབུད་བྱའི་ལྕི་བ་སོགས་ཡོད་པ་དང་། བསམ་པའི་རིག་དངོས་སྐོར་ལ་རྩོམ་རིག་དང་གཡག་བར་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་དེ། སྲིད་པའི་བ་ཆུང་བཤའ་དུས་དང་ཚ་དང་ཇའི་གཏམ་རྒྱུད། ཡུལ་ལྷའི་རྣམ་པ། འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པས་བརྩམས་པའི་མགོན་གཡག་ལ་བསྔགས་པ། རྫ་རོང་ཕུ་དགོན་གྱི་གཡག་བཤད། དུས་སྟོན་སྟེང་འཁྲབ་པའི་འབྲོང་རྩེད་དང་གཡག་རྒྱུགས། དེ་མིན་ཆོས་ལུགས་སྒྱུ་རྩལ་ཁྲོད་འབྲི་མར་གྱི་བཟོས་པའི་མེ་ཏོག་མཆོད་པ་དང་། དུད་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་སྟེང་དང་གྱང་ངོས་སུ་བརྒྱན་པའི་གཡག་མགོ་ལབ་ཙེ་སྟེང་སྤུངས་བའི་གཡག་མགོ་དང་གཡག་མགོ་སྟེང་བརྐོས་པའི་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག དེ་མིན་གཟུངས་སྔགས་སྣ་ཚོགས། སྔགས་པའི་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་ཐུན་རྭ། སྤོས་བཟོ་མཁན་གྱི་ཡོ་བྱད་སྤོས་རྭ་སོགས་མདོར་ན་ཆོས་ལུགས་དང་སྒྱུ་རྩལ། ལོ་རྒྱུས་དང་དམངས་སྲོལ་སོགས་ལ་སིམ་ཡོད་དེ། ཀུན་གཟིགས་པན་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བ་མཆོག་གིས་གཡག་མེད་ན་བོད་མེད་ཅེས་གསུངས་པའི་དཔེ་དེ་ལས་མ་འདས།\nདེའི་ཕྱིར་བོད་ལྗོངས་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་བཙུགས་པ་འདིས་གཡག་གི་སྙིང་སྟོབས་དང་གཤིས་རྒྱུད། གཡག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྒྱུ་རྩལ་སོགས་ལས་འཕྲོས་ཏེ་འགྲེམས་ཁང་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་རྩ་བའི་འགྲེམས་སྟོན་གནང་ཡོད་དེ། དེའི་ནང་དུ་ཚན་རིག་རང་བྱུང་དང་འབྲེལ་བའི་གཡག་གི་རིག་གནས་སྟེ། ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི་འབྲོང་གཡག་གི་རྒྱུད་དང་དེའི་ཁྱབ་ཁོངས། འཚོ་གནས་དང་རིགས་སོགས་དམར་དཔེ་མང་པོའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་འབྲེལ་གནང་ཡོད། ཁག་གཉིས་པའི་ཁྲོད་མི་ཚུལ་དང་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་ནས་གཡག་གིས་བོད་མི་རིགས་ལ་བཞག་པའི་བྱས་རྗེས་ཕྱོགས་བཅུ་གསུམ་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བཤད་གནང་བ་དཔེར་ན། འགྲོ་འདུག་ཆགས་སྤྱོད། བཟའ་བཏུང་། སྒྱུ་རྩལ། དམག་དོན། ཚོང་ལས་སོགས་སྣ་མང་གི་སྒོ་ནས་རིག་དངོས་དང་རི་མོའི་ལམ་ནས་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཡོད། ཁག་གསུམ་པའི་འགྲེམས་སྟོན་ནི་གཡག་ཉམས་ཕྱིར་མངོན་པའི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་ལས་འཕྲོས་པའི་གདོད་མའི་ས་ཀྱི་རྡོ་བརྐོས་རི་མོ། ལྡེབས་བྲིས། ཐང་གའི་སྟེང་གི་གཡག་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ངོ་བོ་འགྱུར་བའི་སྐོར་གསལ་གནང་ཡོད། མདོར་ན་བོད་དང་གཡག་གཉིས་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་སྤུན་གྲོགས་དང་ཕ་མ་ལྟ་བུ་གྱུར་ཏེ་ཡུན་ནས་ཡུན་དུ་གནས་ཡོད།\nའགྲེམས་སྟོན་ཁང་བསྐྲུན་པ་འདིས་འཛམ་གླིང་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱིས་གཡག་དང་འབྲེལ་བའི་རིག་དངོས་ལ་མྱོང་རོལ་དང་གཡག་གི་སྙིང་སྟོབས་ལ་སློབ་སྦྱོང་། གཡག་གི་བྱས་རྗེས་ལ་དྲིན་དུ་བསམ་བའི་བློ་ཀུན་ནས་སྐྱེས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན། དེ་མིན་བོད་ལྗོངས་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་འབྲི་གཡག་རིགས་རྒྱུད་སྤེལ་བའི་རྩ་ཆེའི་བང་མཛོད་ཅིག་ཡིན། དེའི་སྟེང་ནས་སྒོ་ཕྱུགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་དང་ཚན་རྩལ་ནུས་ཤུགས་ཆེ་རུ་བཏང་ནས་སྐྱེ་འགྲོ་ཀུན་གྱི་ཕྱི་དངོས་པོ་དང་ནང་བསམ་པའི་རིག་གནས་ལ་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་ནུས་པ་ཐོན་བཞིན་ཡོད།དེར་བརྟེན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གདང་ལ་དང་། བ་ཡན་ཧ་རི། ཇི་ལན་རི་བོ་སོགས་འབྲོང་གནས་ཡུལ་དང་གསོ་སྤེལ་བྱ་ཡུལ་དུ་གང་བྱུང་རྔོན་པ་དང་གསོད་པ་སོགས་བཀག་སྡོམ་སྒོས་གནའ་ནས་མཐོ་སྒང་དུ་འཚོ་གཞིས་གནང་བའི་འབྲི་གཡག་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོའི་ཕྲག་ཏུ་བབ་པའི་འོས་འགན་ཡིན་པས་ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་གཡག་གི་རིག་གནས་དང་གཡག་གི་རིགས་རྒྱུད་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བར་གནས་ཐུབ་པར་འབད་བརྩོན་གནང་དགོས་བའི་རེ་བ་དང་བཅས་རྫོགས་སོ།\n1 མགོན་གཡག་ལ་བསྔགས་པ། གང་ལུས་ཆར་སྤྲིན་ཕུང་པོ་ནི།། མཁའ་ལ་དྲག་ཏུ་གཡོ་ལྟར་སྣང་།། དེ་ཡི་སྣ་དང་ཁ་སྒོ་ནས།། རླངས་པ་སྤྲིན་ནག་མཆེད་ལྟར་འཕྱུར།། ལྕེ་ནི་གློག་ལྟར་འགྱུ་བ་སྟེ།། ངུར་སྒྲ་འབྲུག་གི་སྒྲ་ལྟར་སྒྲོགས།། ཨིནྡྲ་ནཱི་ལའི་བྲག་ལྟ་བུའི།། རྨིག་པ་བརྡབས་པས་ས་གཞི་གཡོ།། ཤིན་ཏུ་བསྐྱོད་པའི་རྭ་རྩེ་ཡིས།། རི་བོའི་ལྷུན་ཡང་བསྙིལ་བར་ནུས།། མིག་གཉིས་ཉི་མ་ཟླ་བ་ནི།། སྤྲིན་མཐོང་མཁའ་ལ་གཡོ་བ་བཞིན།། རྔ་མ་ལྗོན་པ་རྒྱས་པ་འདྲ།། དེ་བསྐྱོད་པ་ཡིས་ནམ་མཁའི་སྤྲིན།། རྣམ་པར་འཐོར་བ་བཞིན་དུ་སྣང་།། དེ་ཡི་སྒྲ་ཡིས་གླུ་སྒྲ་ཡང་།། ཀུན་ནས་རབ་ཏུ་ཟིལ་གྱིས་གནོན།། འདི་འདྲ་གངས་ཅན་གནས་པ་ཡི།། རྐང་བཞི་པ་ཡི་ངོ་མཚར་ཏོ།། འདི་ཡིས་བསྒྲུན་པར་ནུས་པ་ཡི།། རྐང་གཉིས་པ་ལའང་རབ་ཏུ་དཀོན།། དེ་འདྲ་བརྩེ་མེད་སྐྱེས་བུ་ཡི།། མཚོན་ལས་རབ་ཏུ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག། སྡེ་དགེ་པར་མའི༼འགྲོ་མགོན་ཆོས་རྒྱལ་འཕགས་པའི་གསུང་འབུམ་པོད་གསུམ་པ་ལས་བཏུས།\n2 གཡག་བཤད་ནི་རོང་ཕུ་དགོན་གྱི་བླ་མ་རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་གྱིས་སྲོལ་གཏོད་པ་དང་། དེ་ནས་ས་ག་ཟླ་བའི་ཚེས་བཅུ་བདུན་ལ་གཡག་བཤད་གནང་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གོད་ཆག་ལས་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་བྱུང་རྗེས་མཚམས་བཞག་པ་དང་། དེ་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༩༩༥ལོ་ནས་སླར་གསོ་བྱས། དེང་སྐབས་བཤད་བཞིན་པའི་གཡག་བཤད་ནི་དིང་རི་རྫོང་བཀྲ་ཤིས་འཛོམས་ཤང་ཆོས་འཛོམས་གྲོང་ཚོའི་དགུང་ལོ་ཞེ་དགུ་སོན་པའི་བསོད་ནམས་བསྟན་དར་གྱིས་སྨན་འབྲོག་གསེར་རྟ་རའི་རྡོ་རྗེ་ནས་བསླབ་སྟེ་རྒྱུན་འཛིན་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། སྤོ་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱིས་དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་རེ་དགུ་སྟེང་ངག་ཐོག་དང་ཡིག་ཐོག་བརྒྱུད་ནས་སྤོ་བསོད་ནམས་བསྟན་དར་ལ་བུམ་བ་གང་བྱོ་ཚུལ་དུ་གནང་བ་དང་། ཁོང་གིས་ཀྱང་རང་གི་བུ་དགུང་ལོ་ཉེར་བདུན་ཡིན་ལ་དེང་དགོན་པའི་གཡག་པ་ཡིན་པའི་ངག་དབང་སྟོབས་རྒྱལ་ལ་རྒྱུད་འཛིན་བྱ་བར་ཡིད་ཆེས་ཆེན་པོ་ཡོད།གཡག་བཤད་ནི་གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་དིང་རི་རྫོང་བཀྲ་ཤིས་འཛོམས་ཤང་རོང་ཕུ་དགོན་པའི་ཀྲུའུ་རིན་གཞོན་པ་ངག་དབང་མདོ་སྔགས་ལགས་ཀྱི་གཡག་བཤད་ཡི་གེ་ཕབ་པ་དང་སྨྱུག་འཛིན་པ་ཡུལ་དངོས་སུ་བསྐྱོད་དེ་གཡག་བཤད་ཀྱི་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གསུམ་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་བ་མ་ཟད་སྔོན་གྱི་མ་ཡིག་བཤུ་འབྲི་དང་བརྡ་དག་ལ་འགྱུར་བ་ཅུང་ཙམ་བཏང་བ་ལས་སྔོན་གྱི་མ་ཡིག་སོར་བཞག་གནང་ཡོད་པའོ། གཡག་བཤད་དངོས་ནི། རྒྱལ་བའི་བཀའ་བསྟོད་མི་ཟད་དྲག་ཤུལ་ཅན།། བདུད་དཔུང་ཚར་གཅོད་སྒྲུབ་མཆོག་བུ་བཞིན་སྐྱོང་།། འཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞིའི་བསྟན་པ་སྲུང་མཛད་པའི།། དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོ་ཚོགས་ཀྱི་ཤིས་པར་སྩོལ།། དེའང་ཆོས་སྐྱོང་སོ་སོར་གཡག་གི་བརྟེན་བཅའ་བ་འདོད་ཅིང་། སོ་སོའི་སྐུ་མདོག་མཚུངས་པའི་གཡག་ ཅུང་ཟད་བྱད་ལེགས་ལ་གཟུགས་ཆེ་བ་སོགས་བཙལ་ནས། དེར་རྒྱན་ཆ་དང་མཚལ་སོགས་ཡོ་ཆས་ཆ་ཚང་བར་བཤམས་ལ། སྔོན་དགྲ་ལྷ་གསོལ་བ་དང་། ལྷ་སོ་སོའི་མཆོད་འཕྲིན་གང་བྱུང་སོང་ནས། གཡག་ལ་བསངས་གསོལ།འཁྲུས་བྱེད་པར་བྱས་ལ།རྒྱན་འབུལ་དངོས་ལ་གཡག་གི་ཚིགས་གཞུང་ལ་མཆོད་འབྲུ་ཞིག་གཏོར་ཏེ། ངག་ནས་བསྭོ་བསྭོ་དེ་རིང་གནམ་ལ་སྐར་མ་བཟང་། ས་ལ་ཉི་མ་དྲོ། དུས་ཚོད་ཀྱི་ཚེས་གྲངས་འཛོམས་པའི་སྐབས་འདིར་ཡེ་ཤེས་མགོན་པོའི་གཟུགས་པོ་རོག་པོ་འདི་ལ་རྒྱན་འབུལ་ལོ་རྒྱན་བཞེས་སུ་གསོལ། ཆིབས་གཟུངས་སོ་སོའི་སྐུ་མདོག་བརྗོད། བརྒྱ་ཁྱུ་ནས་བཙལ། སྟོང་ཁྱུ་ནས་བཀུག དེའང་མགོ་ལ་རྭ་ཚང་། གདོང་ལ་མིག་ཚང་། ཞལ་ལ་སོ་ཚང་། རྒྱབ་ལ་སྤུ་ཚང་། མདུན་ལ་ཞོ་ཚང་། ཚང་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱུགས་གཟུངས་ལ་རྒྱན་ཞེས་ཅིག་བརྗོད། དེ་ནས་རྒྱན་དང་པོ་རྣ་བ་གཡས་དང་གཡོན། ཟེ་བ། མཇུག་མ་བཅས་ལ་མཚལ་བྱུགས་ནས། ཁུག་ཡེ། ཁུག་ཡེ། ཕྱྭ་རི་བོ་བཞིན་དུ་ཡོད་ལེ་ཁུག གཡང་རྒྱ་མཚོ་བཞིན་དུ་མེར་ལེ་ཁུག གྱི་ལིང་རྟ་རྣམས་ཀྱི་རྟ་ཁུག གཡང་དཀར་ལུག་རྣམས་ཀྱི་ལུག་ཁུག འཚེར་འཚེར་ར་རྣམས་ཀྱི་ར་ཁུག སེར་ལེ་འབྲི་རྣམས་ཀྱི་འབྲི་ཁུག རྒྱ་གར་གསེར་ཁུག ཁམས་ནས་དངུལ་ཁུག ལྷོ་ནས་འབྲུ་ཁུག བྱང་ནས་ཚྭ་ཁུག ཁུག་ཡེ། ཁུག་ཡེ། རྩི་ཤིང་རྒྱས་པ་བཞིན་དུ་ཕྱྭ་དང་གཡང་ཁུག བརྡབ་བོ། བརྡབ་བོ། དཔལ་གྱི་དུང་རྭ་གཡས་པ། སྡང་བར་བྱེད་པའི་དགྲ གནོད་པར་བྱེད་པའི་བགེགས མཐོ་ན་དགའ་བ་མི་བྱེད། དམའ་ན་དགའ་བ་བྱེད། ཁ་འོ་མ་ལས་འཇམ་པ། སྙིང་ཚེར་མ་ལས་རྣོ་བ་རྣམས་ལ་བརྡབ་བོ། ཁྱད་པར་དུ་རྦད་འདྲེ་རྦོད་གཏོང་། བྱད་ཁ། ཟེར་ཁ། ཕུར་ཁ་ཐམས་ཅད་ལ་བརྡབ་བོ། དཔལ་གྱི་དུང་རྭ་གཡོན་པ་མི་བརྡབ་བོ། མི་བརྡབ་བོ། གནག་གདང་གང་ལ་མི་བརྡབ་བོ། ལུག་ལྷས་གང་ལ་མི་བརྡབ་བོ། མི་ཡི་ཚེ་ལ་མི་བརྡབ་བོ། ཟས་ཀྱི་བཅུད་ལ་མི་བརྡབ་བོ། གོས་ཀྱི་མདངས་ལ་མི་བརྡབ་བོ། ཡུལ་མི་ཁྱིམ་མཚེས་དགའ་བའི་མི་རྣམས་ལ་མི་བརྡབ་བོ། སྤྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་མི་བརྡབ་བོ། དཀོན་མཆོག་དབུ་འཕང་ལ་མི་བརྡབ་བོ། དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་ལ་མི་བརྡབ་བོ། ལག་གཡས་ལ། ལག་གཡས་གོང་མ་མི་ཡི་བང་མཛོད་ཡིན། བང་མཛོད་སྟེང་ནས་ཤ་ར་ར། བར་མ་ནོར་གྱི་བང་མཛོད་ཡིན། བང་མཛོད་སྟེང་ནས་ཤ་ར་ར། འོག་མ་ཕྱུགས་ཀྱི་བང་མཛོད་ཡིན། བང་མཛོད་སྟེང་ནས་ཤ་ར་ར། བང་མཛོད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྐྱོར་རོ། མི་ཡི་ཚེ་ལ་སྐྱོབས་རོགས། ཟས་ཀྱི་བཅུད་ལ་སྐྱོབས་རོགས། གོས་ཀྱི་མདངས་ལ་སྐྱོབས་རོགས། གསེར་དངུལ་ཟངས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྐྱོབས་རོགས། གཡུ། བྱུ་རུ། མུ་ཏིག སྤོས་ཤེལ་གྱི་སྐྱོབས་རོགས། མདའ་གྲི་མདུང་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྐྱོབས་རོགས། གདོང་ལ་བརྟན་ནོ། བཀྲ་ཤིས་ལ་བརྟན་ནོ། དོན་འགྲུབ་པ་བརྟན་ནོ། གཡང་ཆགས་པ་ལ་བརྟན་ནོ། དུང་རྭ་གཡས་པ་ལ་བརྟན་ནོ། སྡང་བའི་དགྲ་ཐུལ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། རྭ་དཀྱིལ་མི་ཆག་པ་ལ་བརྟན་ནོ། རྭ་རྩེ་ལེགས་པ་ལ་བརྟན་ནོ། བྱམས་པའི་གཉེན་སྐྱོང་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ཞལ་ལ་བརྟན་ནོ། ཞལ་དྲོ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ཤ་ལ་བརྟན་ནོ། ཤ་དྲི་ཞིམ་པ་ལ་བརྟན་ནོ། སྤྱན་ལ་བརྟན་ནོ། སྤྱན་གྱི་དབང་པོ་གསལ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། སྙན་ལ་བརྟན་ནོ། སྙན་གསལ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ལྟག་ཚང་ལ་བརྟན་ནོ། ལྟག་ཚང་ཕ་སྤུན་བཟང་བ་ལ་བརྟན་ནོ། གཉའ་ལ་བརྟན་ནོ། གཉའ་དགྲ་ལག་ཏུ་མི་ཤོར་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ཟེ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ཟེ་བ་ལྷ་རྒྱལ་འཐེན་པ་ལ་བརྟན་ནོ། རྒྱབ་གཞུང་ལ་བརྟན་ནོ། གཞུང་རྒྱུད་ཆུ་ལས་རིང་བ་ལ་བརྟན་ནོ། རྔ་ལ་བརྟན་ནོ། སྔར་དང་གོང་དུ་འཕེལ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ཚང་ལ་བརྟན་ནོ། ཚང་ནས་ལུག་འཕེལ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། སོག་ལ་བརྟན་ནོ། སོག་པ་ནོར་བསོགས་པ་ལ་བརྟན་ནོ། དཔུང་བ་ལ་བརྟན་ནོ། མི་ནོར་དཔུང་ཚོགས་ཐུབ་པ་ལ་བརྟན་ནོ། ཐུགས་ཁ་ལ་བརྟན་ནོ། ཐུགས་བདེ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ལྟེ་བ་ལ་བརྟན་ནོ། ལྟེ་བ་མི་འགྱུར་བ་ལ་བརྟན་ནོ། མཚེ་རྟིང་ལ་བརྟན་ནོ། ས་བདག་ཀླུ་གཉན། ལྷ་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་ས་གཞིའི་ས་འོག་ཏུ་འདུས་པར་བྱེད་པ་ལ་བརྟན་ནོ། རྨིག་པ་ཁག་བཞིའི་འོག་ཏུ་དགྲ་བཞི་ཐུབ་པ་ལ་བརྟན་ནོ། བཅས་གཟུངས་བཤད་རྫོགས། མི་གཡག་གི་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་བསྡད་ནས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་ལ། ཕྱུགས་གཟུངས་འདི་སྤུ་མདོག་ནས་བརྗོད་ན། བརྒྱ་ཁྱུ་ནས་བཙལ། སྟོང་ཁྱུ་ནས་བཀུག ཚང་བ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱུགས་གཟུངས་འདི། ཆིབས་ན་ཆིབས་ཁ་འདི་ལས་མགྱོགས་པ་མེད། བཞུགས་ན་བཞུགས་ཁ་འདི་ལས་བཙན་ས་མེད། མི་འཆི་བའི་དོན་ལ་གཟུངས་བཅོས། གཟུངས་འོག་ཏུ་མི་འཆི་རུ་མ་བཅུག་ཅིག མདའ་མ་ཆག་པའི་དོན་ལ་འབེན་བཙུགས། འབེན་འོག་ཏུ་མདའ་ཆག་ཏུ་མ་མཛོད་ཅིག སྤྱན་མིག་གཡས་པའི་འོག་ཏུ་སྡང་བའི་དགྲ་བཏུལ། སྤྱན་མིག་གཡོན་པའི་འོག་ཏུ་བྱམས་པའི་གཉེན་བསྐྱངས། རྒྱལ་པོའི་གདུང་རབས་གྲ་རྒྱས་པ་བཞིན་དུ་བསྭོ་བསྭོ། སྔར་ཕྱོགས་ལེགས་པའི་གཏང་རག་དང་ཕྱི་ཕྱོགས་ལེགས་པའི་གསོལ་ཆང་གཉེན་པོ་བཞེས་རོགས་མཛོད། དེར་ཕྱུགས་གཟུངས་དཀྱིལ་དུ་བཅུག མི་ཐམས་ཅད་མཐའ་བསྐོར་ནས་ལྷ་རྒྱལ་ལོ་ལན་གསུམ་འཐེན་ནས་རྩམ་པ་གཏོར་ཏེ་བཀྲ་ཤིས་སྨོན་འདུན་ཞུས། དེ་ནས་ཆོག་གཞུང་ནས་གཡང་འགུགས་སྨོན་ལམ་སོགས་གནང་སྲོལ་ཡོད།\n3 འབྲི་གུང་ར་སེ་དཀོན་མཆོག་རྒྱ་མཚོ། གངས་སེང་དང་གངས་གཡག་གི་བཟོ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དངོས་གནས་རིན་ཐང་བསམ་གཞིགས བོད་ལྗོངས་སྒྱུ་རྩལ་ཞིབ་འཇུག སྤྱི་ལོ2004ལོའི་འདོན་ཐེངས་དང་པོ། ཤོག་གྲངས།91ལ་གསལ།\n4 བཀའ་ཆེན་་ཀ་ཁོལ་མ། ཇོ་བོ་ཨ་ཏི་ཤས་གཏེར་ནས་བཏོནཔ། སྨོན་ལམ་རྒྱ་མཚོས་ཞུ་དག་བྱས། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན། སྤྱི་ལོ1989ལོའི་ཟླ 9པར་དཔར་ཐེངས་དང་པོར་བཏབ། ཤོག་གྲངས97-98བར་གསལ།\n5 རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་སྤྱི་ལོ2008ལོའི་ཟླ4པར་པེ་ཅིན་དུ་པར་ཐེངས་8པ་བརྒྱབ། ཤོག་གྲངས58བར་གསལ\n6 དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། དེབ་དང་པོ། ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་སོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན།༡༩༩༤ལོའི་ཟླ་བ༧པར་པར་ཐེངས་གཉིས་པ་བཏབ། ཤོག་གྲངས་༤༥ནས་༤༨བར།\n8 刘务林 《浅谈野牦牛的起源与现状》 《西藏大学学报》 2007年第一期 P 114-116\n10 胡松梅 张建林 《西藏那曲察秀塘祭祀遗址哺乳动物遗存及其意义》收录于《动物考古》第一辑 2007年中国郑州动物考古国际学术研讨会论文集河南省文物考古研究所 文物出版社 2010年 241-251)\n11 傅罗文 袁靖 李水城 《论中国甘青地区新石器时代家养动物的来源及特征》 《考古》 2009年第5期 P81-84）\n12 Rowan K. Flad., Yuan jing and Lishuicheng, 2007. 《Zooarcheaological evidence for animal domestication in northwest China》 . In Development in Quaternary Sciences Volume9 P167-203)\n13 Rowan K. Flad., Yuan jing and Lishuicheng, 2007.《Zooarcheaological evidence for animal domestication in northwest China》. In Development in Quaternary Sciences Volume9 P167-203)\n14 《拉萨曲贡》 中国社会科学院考古研究所 西藏自治区文物局编著 《考古学专刊》 丁种第五十四号 中国大百科全书出版社 1999年12月）\n2018 ལོའི་ཟླ3ཚེས 19 ཉིན།\n2018 ལོའི་ཟླ3ཚེས 21 ཉིན། 02:19\nགོང་གི་འཁྲིག་གཡག་དང་རྭ་ལྡན་ཟེར་བ་ནི་རང་སྣང་ངང་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་ཞིག་རེད། བོད་རང་གི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་གི་མིང་བརྡ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་ནི་མི་སློབ། འདི་ལྟར་རང་སྣང་གང་ཤར་བྱས་ན་ཧ་ཅང་བཟང་། ཤིན་ཏུ་བཟང་། མཆོག་རེད། རེད། ང་ཚོས་འདི་ལྟར་བྱས་ན་འགྲིག\nནོར་ལ་གཡག་༼yak༽ཟེར་མཁན་ཡང་སྐྲ་སེར་སྤྲེའུའི་རིགས་མ་ཡིན་པར། དགེ་ཆོས་མགོར་བཞག ༼གཡགི་རྨུག་པའི་རྡོ་བཅག་པ་ཟེར་བ།༽ ནོ་ཙོ་མང་པོའི་རྗེས་པའི་བོད་མི་རང་རེད།\n2019 ལོའི་ཟླ 8 ཚེས 22 ཉིན། 06:27\nབདེན་གི ལན་རེར་འདོད་འདོད་ཅིག་བྲིས་ཡོད་ས་ཡོད་ཁུ། འོན་ཀྱང་སྔ་དུམ་ཡག་གི\n2019 ལོའི་ཟླ 8 ཚེས 22 ཉིན། 06:30\n2018 ལོའི་ཟླ3ཚེས 21 ཉིན། 02:11\nདཔལ་རིས་གཡག་དཀར་རེད་དམ་ནོར་དཀར་རེད། འཁྲིག་གཡག་རེད་དམ་ཁྱུ་གཡག་རེད། ཐོལ་མ་རེད་དམ་ཐུལ་མ་རེད། རྭ་ཀོར་རེད་རྭ་གོར་རེད། རྭ་འདྲུད་ཟེར་བ་ག་འདྲ་ཞིག་རེད། ཁྱོད་ཀྱིས་མཐོང་མྱོང་ངམ། བྲེ་ནི་རྟའི་སྤུ་ཁ་རེད་དམ་ནོར་གྱི་སྤུ་ཁ་རེད།