གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྐྱེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་བ། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nགུ་གེ་ཞེས་པ་ནི་ཞང་ཚིག་ཅིག་སྟེ་དེའི་དོན་ནི་ཡི་གེ་ཡིན་པར་གྲགས་ཤིང་། ཐ་སྙད་དེ་ཐོག་མར་ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས‘‘བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས’’སུ་འབྱུང་ནའང་། དོན་དངོས་སུ་གུ་གེ་ནི་ཞང་ཞུང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པའམ་ཡང་ན་ཞང་ཞུང་ནི་གུ་གེའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཡིན་མིན་ཐད་ལ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་དགོངས་མི་མཐུན་མོད། ཞང་ཞུང་ལ་སྒོ་ཕུགས་བར་གསུམ་ཞེས་པའི་ཡུལ་ལུང་དེ་དག་ལ་ས་ཁྱོན་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ལ་མཐའ་ཡས་པ་ཞིག་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་པར་བརྟགས་ན། ཞང་ཞུང་ནི་གུ་གེའི་མངའ་ཁོངས་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་མི་སྲིད། ལར་ནས་ཞང་ཞུང་གི་སྒོ་པ་ལའང་སྒོ་ཕུགས་བར་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། ཕུགས་ནི་གངས་དཀར་ཏི་སེ་དང་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་ཞང་ཞུང་གུ་གེའི་ཡུལ་དང་། བར་པ་ནི་རྟ་སྒོ་དང་དྭངས་རས་མཚོན་པའི་ཞང་ཞུང་དང་། སྒོ་པ་ནི་ཁྱུང་པོ་གྱིམ་ཤོད་རི་རྩེ་དྲུག་གིས་མཚོན་པའི་ཞང་ཞུང་མདོ་ཁམས་བཅས་གསུངས་ཡོད། དེང་སང་ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་གུ་གེ་ནི་ད་ལྟའི་རྩ་མདའ་རྫོང་གི་ཁྱུང་ལུང་སོགས་ཏེ་གླང་ཆེན་ཁ་འབབ་ཀྱི་དཀྱིལ་རྒྱུད་དང་སྟོད་རྒྱུད་ཕྱོགས་ཡིན་པར་ངེས་ཤིང་། ཕྱིས་སུ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་རིམ་བྱོན་གྱིས་གུ་གེའི་མངའ་ཐང་ཇེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས་ཡུལ་དེའི་མངའ་ཁོངས་སུ་གླང་ཆེན་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུན་ལྷོ་སྟོད་དང་། ལྷོ་སྨད། བྱང་སྟོད། བྱང་སྨད་སོགས་དང་། སེང་གེ་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུན་དང་སྒར་གཙང་པོའི་བཞུར་རྒྱུན་ཚང་མ་ཚུད་ཡོད་པ་རེད།\nགུ་གེ་རྒྱལ་རབས་ནི་དུས་རབས་དགུ་པར་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་སིལ་བུར་ཐོར་རྗེས། རྒྱལ་པོ་ལྷ་སྲས་དར་མའི་ཡང་ཚ་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་སྟོད་མངའ་རིས་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཡོད་ཅིང་། ཁོང་གི་སྲས་བཀྲ་ཤིས་མགོན་གྱིས་དུས་རབས་བཅུ་པའི་དུས་འགོར་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན། བཀྲ་ཤིས་མགོན་གྱི་སྲས་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་སྐུ་དྲིན་ལ་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དར་བར་མཛད་པ་དང་།བྱང་ཆུབ་འོད་ཀྱིས་སྲིད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ལེགས་པར་བཙུགས་ཏེ་ཕྱི་མཐའ་རྒྱལ་ཕྲན་དང་ཚོ་བ་མང་དག་ཅིག་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག་ནས་རང་གི་མངའ་ཐང་རྒྱ་བསྐྱེད་བཏང་རྗེས། རིམ་བཞིན་རྒྱལ་པོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་གིས་གུ་གེར་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བ་རེད། དེང་སང་མངའ་རིས་རྩ་མདའ་རྫོང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་གནའ་བོའི་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཁར་ཤུལ་དང་། ལྡེབས་བྲིས་སོགས་ལ་མཇལ་ན་གནའ་བོའི་གུ་གེའི་མངའ་ཐང་དང་ཤེས་རིག་སོགས་རོབ་ཙམ་རྟོགས་ཐུབ་པའི་ཚུལ་དུ་ཡོད་པར་སྣང་མོད། འོན་ཀྱང་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་རྒྱལ་རབས་དེ་འཇིག་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་སོགས་སུ་རྒྱལ་རབས་དེ་ཇི་ལྟར་འཇིག་རྐྱེན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཧ་ཅང་ཁ་གསལ་ཞིག་བྲིས་མི་འདུག་ལ། ཉེ་ཆར་ཞིབ་འཇུག་པ་རེ་ཟུང་གིས་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྐྱེན་གྱི་སྐོར་ལ་རྩོམ་ཡིག་བྲིས་ཡོད་པ་མཐོང་ནའང་། རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་གི་འདོད་ཚུལ་དང་ཕྲན་གྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་དོན་མི་གཅིག་པར་བརྟེན། དེ་ལ་འདིར་ཁོ་བོས་ཡང་བསྐྱར་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྐྱེན་གྱི་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་ཁག་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ཁག་ཅིག་དང་། ཕྱི་གླིང་པའི་རྩོམ་ཡིག་ཁ་ཤས་ལའང་དཔྱད་བསྡུར་བགྱིས་ཏེ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།\nབོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁག་ལྟར་ན། མངའ་རིས་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གུ་གེར་དམག་དྲངས་ཏེ་དབང་དུ་བསྡུས་པར་བཤད་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་དང་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ནི་མེས་པོ་གཅིག་ལས་མཆེད་པའི་ཕུ་ནུའི་རྒྱལ་ཕྲན་རེ་རེ་ཡིན་མོད། སྐབས་རེར་རང་རང་གི་ཕྱོགས་ནས་མངའ་ཐང་རྒྱ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དུ་དམག་ཐབས་ལའང་རོལ་ཡོད། དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་བློ་གྲོས་མཆོག་ལྡན་གྱིས་གུ་གེར་དམག་དྲངས་ཏེ་ཕམ་པར་བྱས་པས། ཁྲལ་རིགས་སྣ་ཚོགས་བསྡུས་པ་དང་། ཁོང་གི་སྲས་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་སྐབས་སུའང་གུ་གེར་དམག་དྲངས་ནས་དཔྱ་ཁྲལ་བསྡུས་ཚུལ«ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས»སུ‘‘གུ་གེ་ནས་དཔྱ་དང་ཁྲལ་འབུལ་བ་ལ། ལོ་རེ་ལ་གསེར་ཞོ་སུམ་བརྒྱ། དངུལ་དང་། སེར་མོ་བརྒྱ། ཆིབས་གཅིག བཙོས་ཀྱི་སྐྱལ་བ་བཅུ། འཁར་ཨོ་གདོང་དང་། ཞིང་དར་ཆེན་དར་ཆུང་རྣམས་དང་། གཞན་ཡང་ཁྲལ་དཔྱ་ལ་སོགས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་ནས་འབུལ་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་བོ།’’ཞེས་གསལ་བ་དང་། ཕལ་ཆེར་རྒྱལ་པོ་འདིའི་རིང་ལ་གུ་གེ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཤོར་ཡོད་པར་སྙམ། «ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར»དུ‘‘རྒྱལ་པོ་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གཅེན་པོའམ་སུས་དེའི་ཡབ་ཀྱང་བྱེད་པའི་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གུ་གེའང་ཆབ་འོག་ཏུ་བཅུག་ནས། གུ་གེ་དང་པུ་རང་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ལས་དཔྱ་ཁྲལ་བླང་བར་བྱས་ཀྱང་། རེས་གཏོང་བའམ་རེས་མི་གཏོང་བ་བྱུང་བ་ལྟར་སྣང་ངོ་།’’ཞེས་འབྱུང་བས། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་མཇུག་མ་བསྒྲིལ་བའི་ཡར་སྔོན་ལ་གུ་གེ་འདི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་དབང་ཤུགས་འོག་ཏུ་ཡོད་ལ། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཕྲན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་མངོན།\nགུ་གེ་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མ་ནི“ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ”ཞུ་བ་དེ་ཡིན་ཅིང་། གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་ཐམས་ཅད་གུ་གེ་ཐོ་བ་བཅུ་གསུམ་ཞེས་པའམ་ཡང་ན་སྔགས་པ་བཅུ་གསུམ་གྱི་བདག་པོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས“ཇོ་བོ་བདག་པོ”ཞེས་པའི་སྤྱི་མིང་འདོགས་སྲོལ་ཞིག་ཡོད་པར་བརྟེན། «ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས»སུ་རྒྱལ་པོ་འདིའི་མཚན་ལ“ཇོ་བོ་བདག་པོ”ཞེས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། «རབ་བྱེད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང»དུ“ཁྲི་གྲགས་པ་བཀྲ་ཤིས”ཞེས་དང་། «བཻ་སེར»དུ“གུ་གེ་བདག་པོ་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ”ཞེས་བྲིས་ཡོད་པས། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་འདིའི་མཚན་ལ་གཅིག་མཐུན་གྱི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་བྱུང་མེད་ནའང་། འདི་དག་མི་གཅིག་གི་མིང་འབྲི་ཚུལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པ་སྨོས་མེད་རེད། ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོར་བཞུགས་པའི་ལོ་ཚིགས་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་གསལ་པོར་འཁོད་པ་མ་མཐོང་མོད། བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རིག་གཞུང་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་རྒྱ་གར་པ་ Handa, O. C ལགས་ཀྱིས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུ་མཁན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་མིན་པར་ཁོང་གི་ཡབ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་དབང་ཕྱུག་ཡིན་པ་དང་། ༡༦༡༨ལོར་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཡོད་ཅིང་། ༡༦༢༤ལོར་ཕོར་ཆི་གྷལ་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་Antonio de Andradeལགས་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་འབྱོར་ཡོད་པ་དང་། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཁོང་གུ་གེར་འབྱོར་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་ཡིན་སྟབས། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་ཕལ་ཆེར་༡༦༢༠ ལོའི་སྔ་གཞུག་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོར་བཞུགས་ཚུལ་གསུངས་འདུག «པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར»དུ་སྐབས་དེར་ཁོང་གདན་འདྲེན་ཞུ་མཁན་གྱི་རྒྱལ་པོར“ཇོ་བོ་བདག་པོ”ཞེས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུའང་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པའི་དབང་ཕྱུག་ལྡེ་དང་། ལྷ་བཙུན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་འོད། ཁྲི་རྣམ་རྒྱལ་བཟང་པོའི་ལྡེ་ཁུ་དབོན་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གུ་གེར་གདན་དྲངས་ནས་བསྙེན་བཀུར་གཟབ་རྒྱས་མཛད་པ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན།\nད་ཕན་ཕྲན་གྱིས་མཐོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་རྒྱུ་མཚན་ཇི་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་གུ་གེར་དམག་འདྲེན་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་གསལ་ཞིག་བཀོད་ཡོད་པ་མ་མཐོང་། འོན་ཀྱང་། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེར་དམག་དྲངས་པའི་དཔེ་མཚོན་འགའ་དྲངས་ན། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་སྟོད་མངའ་རིས་དང་ལ་དྭགས་ཕྱོགས་སུ་ཡུན་རིང་པོར་བཞུགས་མྱོང་བའི་ཀ་ཐོག་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་ནོར་བུས་“རྒྱལ་པོ་དེས་སྐུ་གཞོན་ནུ་ལ་གུ་གེ་ཕྱི་འབྲོག་ལ་དམག་མཛད་ནས། ཏི་སེའི་བྱང་རྒྱབ་ཚུན་ཆད་ལ་བརྒྱབ། རྟ་གཡག་ར་ལུག་ལ་སོགས་པས་ས་གཞི་བཀང་ནས་ཁྱོངས། དེའི་རྟིང་གུ་གེ་ནང་ལ་དམག་མཛད་ནས་ཤ་ང་དང་ཞ་ཡེ་གཉིས་ཨར་ཅག་ལ་བཏང་ནས་ད་དགས་(ལ་དྭགས)ཐམས་ཅད་གཡང་ལུག་གིས་ཁེངས”ཞེས་གསུངས་ཡོད། དུས་སྐབས་དེར་གུ་གེར་ཕེབས་མྱོང་མཁན་འབྲི་གུང་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་ཀྱང“ཁྲི་གྲགས་པ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ཡར་སྔོན་དུ་གངས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོའི་བདག་པོ་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་ལགས་ཤིང་། རྒྱལ་པོ་འདིས་སྲིད་སྐྱོང་བཞིན་པའི་དུས་འདི་གཉིས་ཀྱི་དབང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་ལག་ཏུ་ཤོར།”ཞེས་གསུངས་འདུག ལོ་རྒྱུས་འདི་ནི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེར་དམག་ཐེངས་དང་པོ་འདྲེན་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་པ་ལས་གུ་གེ་དབང་དུ་བསྡུ་སྐབས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་མིན་པར་སྙམ། འོན་ཀྱང་། «ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས»སུ“གུ་གེ་ལ་དམག་བརྒྱབ་ནས། ཇོ་བོ་བདག་པོ་ཕབ་ནས། གུ་གེ་རྩ་བྲང་(ཧྲངས་)དང་ལོས་ལོང་ཕྱག་ཏུ་བཞེས།” ཞེས་འབྱུང་བས། ལ་དྭགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་མོ་ཆེར་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་དང་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མའི་སྐོར་གླེང་སྐབས་གོང་གི་ལུང་ཚིག་འདི་བསྐྱར་ཟློས་བྱས་འདུག་པས། འདིར་ལུང་ཚིག་གང་མང་འདྲེན་པའི་དགོས་པ་མ་མཆིས་སོ། །\nཉེ་རབས་ཐོན་པའི«སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་པར་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་རིན་ཆེན་གཏེར་གྱི་ཕྲེང་བ»རུ“དེ་ནི་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མ་ཁྲི་གྲགས་པ་བཀྲ་ཤིས་སམ་ཇོ་བོ་བདག་པོའི་སྐབས་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་ལོ་རབས་ཉི་ཤུའི་མཇུག་དང་སུམ་ཅུ་བའི་འགོ་ཙམ་ལ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་བྱ་བས་དམག་བཏང་ནས་མངའ་རིས་ཡོངས་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་འབངས་བཅོམ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འབྱོར་སྐབས་གུ་གེ་རྒྱལ་བློན་ཚོས་བཙན་རྫོང་བཟུང་ཡོད་པས་ལ་སིང་དམག་ལ་ཐབས་གཞན་ཅང་མ་མཆིས་པར་བརྟེན་ཆུ་བཀག གུ་གེའི་དམག་གིས་ས་འོག་ནས་ཆུ་ལེན་ཆོག་བཟོས་པས་མ་ཐུབ། མཁར་སྒོ་ལ་འཛེགས་ན་གནས་སྒོ་ཤིན་ཏུ་བཙན་པོའི་སྟེང་དུ་རྡོ་རིལ་མང་པོ་སྤུངས་གསོག་བྱས་པ་མ་ཟད། ཁྲབ་རྨོག་ཕུབ་གསུམ་སོགས་གོ་མཚོན་བཟུང་དམག་མང་གིས་བཀག་ཡོད་པས་ལག་མ་རྙེད། དེ་ནས་དགྲ་བོས་གདུག་རྩུབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བྱ་ཐབས་ཤིག་བཏོན་པ་སྟེ། མི་སེར་བཀོལ་ཏེ་མདུན་ཕྱོགས་ནས་མཁར་དང་མཉམ་པའི་བརྩིགས་པ་རྒྱག་རྒྱའི་ངན་ཇུས་བཏིངས་ཏེ། མི་སེར་ཚང་མ་བསྐོང་ནས་གདུག་རྩུབ་ཀྱི་ཉིན་མཚན་མེད་པར་རྡོ་དབོར་དུ་བཅུག་ཅིང་མི་བརྒྱ་སྟོང་མང་པོ་ལྟོགས་ཤི་དང་། འཁྱགས་ཤི། མནར་ཤི་བྱུང་བ་དང་། མི་མང་པོ་སྒལ་རྨ་བཟོས་ནས་གསོན་པོར་འབུ་རྒྱབ་པ། འགའ་རེ་གློ་མཆིན་ཡང་མཐོང་སྐད།”ཅེས་གསལ་བ་དང་། «མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན»དུའང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་དྲག་པོའི་དཔུང་དྲངས་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་སྡེ་གསོན་བཟུང་བྱས་པས། ཁོང་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མར་གྱུར་ནས་ཡ་གླིང་དབུས་ཤར་ཁུལ་དུ་སྙན་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ལ་མི་ལོ་བདུན་བརྒྱའི་རིང་དབང་སྒྱུར་བྱས་པའི་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་དེ་མིང་གི་ལྷག་མ་ཙམ་དུ་གྱུར་ཚུལ་ལས་འཕྲོས་ཏེ། ལ་དྭགས་དམག་གིས་གུ་གེར་བཙན་འཛུལ་བྱེད་དུས་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་དང་བློན་ཆེན་དྲག་གྲས་ཚང་མ་གུ་གེའི་རྩ་ཧྲེང་མཁར་གྱི་དབུ་རྩེའི་རྒྱལ་ཁང་ངམ་ཕོ་བྲང་དུ་གབ་ནས་ཕྱིར་ཐོན་མ་ནུས་པའི་ཚུལ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་འབངས་མི་སེར་གྱི་དཀའ་སྡུག་དང་། ལ་དྭགས་དམག་གི་སྡུག་རྩུབ་ལ་བརྟེན་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དང་སྲས་མོ་སོགས་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་སྟེང་ནས་མར་གཡང་རོང་གཟར་མོར་གསོན་པོར་བསྒྱུར་ཚུལ་སོགས་འཁོད་འདུག་པ་མཐོང་ནའང་། ཕྲན་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་འདི་དག་གི་ཁུངས་གང་ཞིག་ལས་བཏུས་པ་མ་ཤེས་མོད། ཕལ་ཆེར་ད་དུང་ཡང་དྲོད་མ་ཡལ་བར་ཡོད་པའི་གུ་གེའི་ཡུལ་མིའི་སྙན་བརྒྱུད་ཅིག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་བྲིས་ཡོད་པ་འདྲ་ལ། «མངའ་རིས་ཁུལ་གྱི་ལམ་ཡིག་གསར་མ»ཞེས་པའི་དེབ་ཏུའང་གོང་གསལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་དང་ཆ་འདྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་བྲིས་འདུག ཡ་མཚར་བ་ཞིག་ལ་ Antonio de Andrade ལགས་དང་། ཕྱིས་ཙམ་དུ་ཕེབས་པའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་Francisco de AZECEDO ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་སུ་ལ་དྭགས་དམག་གིས་གུ་གེར་དྲག་གནོན་བྱས་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བྲིས་ཡོད་པ་མ་མཐོང་།\nལ་དྭགས་དམག་གིས་གུ་གེར་དམག་དྲངས་ཏེ་དབང་དུ་བསྡུས་པའི་ལོ་ཚིགས་དེ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་ཧ་ཅང་གསལ་ཁ་མེད་པའམ་ཡང་ན་གཏན་ལ་ཁེལ་བ་ཞིག་མེད་ནའང་། Antonio de Andrade ལགས་ཀྱི་འཕྲིན་ཡིག་དང་། ཁོང་གི་ཆོས་གྲོགས Francisco de AZECEDO ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་གཉིས་བསྡུར་ཏེ་བཤད་ན། ལོ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༦༣༠ལོར་འཁེལ་བ་དང་། Antonio de Andrade ལགས་གུ་གེར་ཐེངས་གཉིས་འབྱོར་ཏེ་ཕྱིར་རྒྱ་གར་དུ་ལོག་ཐེངས་གཉིས་པའི་ལོ་ཕྱི་མ་དང་། Francisco de AZECEDO ལགས་གུ་གེར་འབྱོར་རྗེས་ཀྱི་ལོ་སྔ་མ་དེ་རེད་འདུག སྤྱི་ལོ་ ༡༦༣༠ ལོར་ལ་དྭགས་དམག་གིས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་ཡོད་མེད་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་འགའ་མཆིས་པ་དཔེར་ན། «བོད་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་མཐའ་དཔྱོད་གཅེས་བསྡུས»སུ“ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་སྔ་ཕྱིར་གུ་གེ་ལ་དམག་དྲངས་ནས་ལོ་ངོ་བཅོ་ལྔ་ཕྱིན་ཙམ་སོང་། ཧ་ལམ་༡༦༣༤ལོར་རྒྱལ་པོ་འདིས་གུ་གེ་རྩ་ཧྲངས་མཁར་ཕམ་ཞིང་དབང་དུ་བཅད་པར་མ་ཟད་རྒྱལ་པོ་ཇོ་བོ་བདག་པོ་བྱ་བ་བཀྲོངས” ཞེས་དང་། «གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་གནས་བཤད་ལམ་ཡིག་གསར་མ»ཞེས་པའི་དེབ་ཏུ“ལ་དྭགས་དམག་དཔུང་གུ་གེའི་མཁར་ནང་དུ་བསླེབས་སྐབས་རྒྱལ་པོའི་མགུལ་བཅད་ནས་བཀྲོངས་པ་རེད།” ཅེས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་ཚུལ་བྲིས་འདུག་པ་མ་ཟད། «སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་པར་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་རིན་ཆེན་གཏེར་གྱི་ཕྲེང་བ»རུ“གནས་ཚུལ་དེ་ལྟ་བུའི་འོག་མཁར་ཕྱེད་ཙམ་བརྩིགས་མཚམས་སུ་རྒྱལ་པོས་མི་སེར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་གླགས་མེད་པ་དགོངས་ཏེ། གསེར་ཀ་ཏོ་ར་གང་དང་དར་ཐག་དཔྱང་སྟེ་མགོ་བཏགས་ཞུས་པས་གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་དགྲ་དམག་མཁར་ནང་འཛུལ་ཡོང་ནས་ང་ལ་དགོས་རྒྱུ་ནི་འདི་ཡིན་ཟེར་ནས་རྒྱལ་པོ་མགུལ་བཅད་ནས་བཀྲོངས།” ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།\n«སྟག་ཚང་རས་པའི་རྣམ་ཐར»དུ་ཇོ་བོ་བདག་པོ“ལ་ཐགས་སུ་བཞུགས་གནས་གུ་ཡངས་མཐུན་རྐྱེན་བཟང་བོའི་ཡུན་རིང་པོར་བདེ་གནས་ཀྱི་བདག་པོ་སྐུ་མཆེད་སྐུ་ཚེ་མཐར་སོན་པར་དགོངས་རྫོགས་ཚད་མེད་བསྒྲུབས་ཤིང་།”ཞེས་གསལ་བ་དང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི«བེེ་སེར»དུ“མདའ་ལྔས་རྣམ་པར་བཅིངས་པ་བྱེད་པ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་མཁན་པོ་དང་། གུ་གེ་བདག་པོ་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པ་བཅས་རང་དབང་དང་ཕྲལ་ཏེ་གདན་དྲངས”  ཞེས་འབྱུང་བ་འདི་དག་ལ་བལྟས་ན་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་མེད་ཚུལ་བསྟན་ཡོད། སྐབས་དེར་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་བཀྲོངས་མེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དཔང་གལ་ཆེན་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ Francisco de AZECEDO ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ཡིན་ལ། ཟིན་བྲིས་དེ་རུ“རྒྱུ་ལ་རྔམས་པའི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེའི་རྒྱུ་ནོར་འཕྲོགས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་དང་ཁོང་གི་ནང་མི་འཁོར་དང་བཅས་པ་འཛིན་བཟུང་གིས་ལ་དྭགས་སུ་ཁྲིད་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས་འདུག ཁོང་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་མ་ཐག་པའི་སྐབས་སུ་གུ་གེར་ཡོད་སྟབས་ཁོང་གིས་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ནི་ཁུངས་བཙུན་ལྟ་བུར་བརྩིས་ཆོག་པ་ཡིན། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་པ་བ་A. McKay ལགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི«བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས»ཞེས་པའི་དེབ་ཏུའང་གོང་གི་Francisco de AZECEDO ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ལ་རྒྱབ་རྟེན་བཅོལ་ནས“རྒྱལ་པོ་མཐའ་མ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་མཆོག་ཁོང་གི་གཉེན་ཚན་སྐོར་ཞིག་དང་མཉམ་དུ་ལ་དྭགས་སུ་འཁྲིད་དེ་བཙོན་འཇུག་བྱས་ཤིང་། གནས་དེ་རུ་སྐུ་གཤེགས་ཡོད།” ཅེས་ལྟ་བུ་བྲིས་འདུག\n«མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན»དུ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དང་སྲས་མོ་སོགས་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་སྟེང་ནས་མར་གཡང་རོང་གཟར་མོར་གསོན་པོར་བསྒྱུར་ཚུལ་གསུངས་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་། ཁོང་གིས་ཀ་ཐོག་ཚེ་དབང་རིན་འཛིན་ནོར་བུས་མཛད་པའི་«བོད་རྗེ་བཙན་པོའི་གདུང་རབས་ཚིག་ཉུང་དོན་གསལ»ནང“ཞང་ཞུང་གི་མཐིལ་གུ་གེར་གདུང་རབས་རིམ་ཅན་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་མེ་འབྲུག་ལོ་ལ་འཁྲུངས། རེ་བརྒྱད་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་མཐའ་ལ་ཉེ་བ་ཆུ་ཕག་ལོར་སྦོ(དབོ)ཟླ་བའི་ཚེས་ལ་གཤེགས་པའི་དགོངས་རྫོགས་བསྔོ་རྟེན་བླ་མ་ཁག་ལ་ཕུལ་བ་ངེད་ཀྱི་སྐལ་བ་རྐོང(ཀོང)ཡུལ་གཙང་པོ་མགོ་དགུར་སྡོད་སྐབས་སྡེ་པ་གཞུང་བརྒྱུད་དེ་བྱུང་། དེ་ནས་གུ་གེ་གདུང་རྒྱུད་ཆད་དེ་སྲས་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཐ་ཆུང་མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་བཟུང་བར་སྲས་གཉིས་མངའོ།”ཞེས་གསལ་བའི་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རྒྱུད་དེ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་པའི་གདུང་སྲས་ཡིན་པར་དགོངས་ཡོད་ནའང་། «སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་སྔོན་བྱུང»ལོ་རྒྱུས་སུ་དེ་ནི་མདའ་པའི་རྒྱལ་སྲས་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་ཡིན་པར་བཞེད་འདུག འདིར་གསལ་བཤད་ཅིག་ཞུས་ན། གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་རྩེ་འབར་བཙན་སྐུ་གཤེགས་རྗེས། ཁོང་གི་སྲས་མོ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སུས་གཟུང་དགོས་མིན་སྐོར་ལ་རྩོད་པ་བྱུང་སྟེ་མཐར་རྒྱལ་མོ་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་འགལ་ཟླ་ཆེན་པོ་ལངས་པས། གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་དབང་ཁག་གཉིས་སུ་གྱེས་ནས་ལྷོ་སྟོད་ཁུལ་དུ་བློ་ལྡན་རྒྱལ་མོའི་སྲས་དཔལ་འོད་བཙན་གྱིས་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བ་དང་། བྱང་ཕྱོགས་སུ་རྒྱལ་མོ་ལྷ་རྒྱན་གྱི་བུ་རྒན་ལ་སྤྱི་ལྡེ་བཙན་པོས་དབང་བྱས་པས། དཔལ་འོད་བཙན་གྱིས་རྒྱུད་པས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་རྒྱུད་འཛིན་གནང་མ་ཐུབ་པར་བརྟེན་ཁོང་གི་རྒྱུད་པས་ལྷོ་སྟོད་དུ་འཛིན་སྐྱོང་བྱས་ཏེ་ཕྱིས་སུ་མདའ་བ་ཆོས་རྒྱལ་ཞེས་དམིགས་བསལ་གྱི་དབང་ཐང་ཡོད་པ་དང་། ཕྱིས་སུ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཉམས་སྐབས་མདའ་བའི་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་གདུང་སྲས་རིམ་བྱུང་ནས་པདྨ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་མདའ་བ་མཁར་དུ་དགྲ་གཡོལ་མཛད་པས་ཉེས་སྐྱོང་མ་བྱུང་བར་སྐད་དོ། །\nབཀའ་བློན་ཕོ་ལྷ་བའི་སྲས་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་སྟོད་མངའ་རིས་བསྲུངས་པའི་སྐབས་སུ་གུ་གེ་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཞིག་བག་མར་བླངས་ཚུལ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག«མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད»དུ་གསལ་བ་མཐོང་ནའང་། སྐབས་འདིའི་སྲས་མོ་དེ་ནི་རྒྱལ་སྲས་སུ་ཞིག་གི་སྲས་མོ་གང་ཡིན་ཆ་མ་འཚལ། པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གསུང་འབུམ་ཁྲོད་དུ‘‘རྗེས་འཛིན་གསོལ་འདེབས་གུ་གེའི་སྲས་མོ་བུ་ཁྲིད་དབང་མོས་བསྐུལ་ངོར་གནང་བ།’’ཞེས་པའི་གསོལ་འདེབས་ཚིགས་བཅད་མ་ཞིག་བཞུགས་པ་དེའི་མཇུག་ཏུ‘‘མང་པོས་བཀུར་བའི་གདུང་དྲི་མ་མེད་པ་གུ་གེ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་བུ་ཁྲིད་དབང་མོས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་དགོས་ཞེས་བསྐུལ་བ་ལྟར་ཤཱཀྱའི་བཙུན་པ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྦྱར་བའོ།’’ཞེས་འབྱུང་ཞིང་། སྲས་མོ་བུ་ཁྲིད་དབང་མོ་འདི་ནི་སྲས་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆུང་མ་དེ་ཡིན་ནམ་སྙམ། གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པར་རྒྱལ་མོ་གཞན་ཞིག་གི་མཉམ་དུ་སྲས་ཤིག་ཡོད་ཚུལ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཨང་ཁྲོ་ནཱས་ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་སུ་ཐེངས་མང་འབྱུང་བས། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་མཇུག་བསྒྲིལ་རྗེས་རྒྱལ་སྲས་དེ་གང་དུ་ཕེབས་མིན་དང་། གདུང་སྲས་འཕེལ་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཕྲན་གྱིས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་ཞིབ་ཏུ་བཙལ་འཚོལ་བྱས་ཀྱང་མ་རྙེད་ཀྱང་། A. McKay ལགས་ཀྱིས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པའི་གདུང་སྲས་དེ་ལྷ་སར་ཕེབས་ཡོད་ཅིང་། ༡༧༤༣ལོར་ལྷ་སར་སྐུ་གཤེགས་ཚུལ་གསུངས་ཡོད། འདི་ལ་བརྟགས་ན་གོང་གི་ཀ་ཐོག་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་ནོར་བུའི་གསུང་ཚིག་དུམ་བུ་དེའི་ནང་གསལ་བའི་ཆུ་ཕག་ལོ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༧༤༣ལོར་ཁེལ་བ་ཡིན་པས། གུ་གེའི་གདུང་རབས་དེ་ནི་མདའ་པའི་རྒྱལ་སྲས་བློ་བཟང་པདྨ་བཀྲ་ཤིས་མིན་པར་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པའི་སྲས་དེ་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་། ཡང་གཅིག་བཤད་ན། ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པའི་སྲས་དེ་ནི་རྒྱལ་སྲས་བློ་བཟང་པདྨ་བཀྲ་ཤིས་རེད་སྙམ་ལ། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་«རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང»དུའང་རྒྱལ་སྲས་བློ་བཟང་པདྨ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་སྐོར་ཐོར་རེ་བ་ཞིག་འབྱུང་ངོ་། །\nལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེའི་རྒྱལ་རབས་རྩ་བརླག་ཏུ་བཏང་རྗེས། རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་སྲས་གསུམ་སྟེ་ཆེ་བ་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་དབྱར་དུས་རུ་ཐོག་དང་དགུན་དུས་ལ་དྭགས་སུ་བཞུགས་ཏེ་རུ་ཐོག་དང་ལ་དྭགས་གཉིས་དབང་བསྒྱུར་བ་དང་། འབྲིང་བ་ཨིན་དྲི་བྷོ་ངྷི་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གུ་གེ། ཆུང་བ་བདེ་མཆོག་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ཟངས་དཀར་དབང་བསྒྱུར་བ་རེད། སྐབས་དེར་དབུས་གཙང་ཕྱོགས་སུ་གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་སྲིད་དབང་རྩ་ཐོར་དུ་སོང་བའི་དུས་སྐབས་ཡིན་པས་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་མངའ་རིས་ཕྱོགས་སུ་ལྟ་རྟོག་བྱེད་པའི་ནུས་སྟོབས་མེད་པར་བརྟེན། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་མངའ་རིས་ཡོངས་ལ་ལོ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་ནའང་། དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དུས་འགོར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གིས་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་ཡུལ་དེར་སྒར་དཔོན་བཙུགས་པ་དང་། སྒར་དཔོན་རྣམས་རྒྱལ་མཁར་དུ་མ་བཞུགས་པར་མི་སེར་རྣམས་དང་ཁ་ཐག་ཇེ་རིང་དུ་སོང་བས། རིམ་བཞིན་གུ་གེ་རྒྱལ་མཁར་ཉམས་ཆག་དང་གུ་གེའི་མི་སེར་ཁ་འཐོར་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་བར་གསུང་མཁན་ཡོད་ལ། ཡང་། ལ་དྭགས་དམག་གིས་གུ་གེ་བཅོམ་སྐབས་མི་སེར་ཉིས་བརྒྱར་གཏུགས་པ་དང་། དེ་དག་རིམ་བཞིན་ཕྱོགས་ཡར་མར་དུ་ཐོར་བའི་ངག་རྒྱུན་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ཚུལ་འདུག་གོ།\nདེང་སང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་ལངས་ནས་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་འཕེལ་རླབས་ཆེ་བའི་དགེ་ལུགས་པར་ཁ་གཏད་གཅོག་སླད་དུ་གུ་གེར་དམག་དྲངས་ཏེ་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་རྩ་བརླག་ཏུ་བཏང་བར་འདོད་མཁན་ཡོད། དེ་ཡང་གསལ་པོར་བཤད་ན། གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་གདན་འདྲེན་མཛད་ནས་དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཤུགས་ཆེན་སྤེལ་བ་དང་། མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་དད་ལྡན་འབངས་མི་ཚོས་དགེ་ལུགས་པར་དད་གུས་ཆེན་པོ་བྱས་པར་བརྟེན། འབྲུག་པའི་བླ་མ་སྟག་ཚང་རིན་པོ་ཆེས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་ལ་སྐུལ་སློང་གནང་སྟེ་གུ་གེར་དམག་དྲངས་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དུམ་བུ་ཞིག«མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན»དུ་འབྱུང་བ་འདིར་དྲངས་ན། “འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་པར་དད་གུས་ཆེ་བ་དང་སྐྱབས་རྟེན་བཅོལ་མཁན་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་དགའ་བོ་མ་བྱུང་བ་དང་འབྲུག་པའི་གྲགས་ཅན་བླ་མ་སྟག་ཚང་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ཀྱི་སྐུལ་སློང་འོག ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེར་དམག་འདྲེན་པའི་ངན་ཇུས་སྤེལ་བ་དང་།” ཞེས་གསལ་ནའང་། སྟག་ཚང་བླ་མ་ནི་ཆོས་ལུགས་དང་གྲུབ་མཐའི་ཕྱོགས་ཞེན་གྱི་དབང་དུ་སོང་བའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་མིན་ཚུལ་འོག་ཏུ་འཆད་པར་འགྱུར།\nསྤྱིར་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡར་སྔོན་ནས་བཟུང་སྟེ་དུས་རབས་བཅུ་པའི་བར་གུ་གེའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་དད་མོས་བྱེད་པའི་ཆོས་ལུགས་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཡིན་པ་ཡོངས་གྲགས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནའང་། «ཉི་མའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ཟླ་བའི་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས»ལ་མཇལ་ན། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འོད་ཀྱི་དུས་སྐབས་དང་དེའི་སྔོན་ལ་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ས་བོན་མེད་པ་མིན། འོན་ཀྱང་། བཙན་པོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་སྲས་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བཙན་གྱི་དུས་སྐབས་སུ་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་འགོག་པའི་བྱ་ཐབས་ནན་པོར་སྤྱད་ཡོད་པ་ནི«མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས»ལས། “བོན་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་ཁང་པ་གཅིག་ནང་དུ་བཅུག་ནས་མེ་ལ་བསྲེགས། བོན་དཔེ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་ཆབ་ལ་བརྫངས། གཤིན་པོའི་དོན་དུ་ནོར་དུར་ལ་སྦེད་པའི་ལུགས་ཡོད་པ་བཀག་ནས་དགེ་བ་བྱེད་པའི་སྲོལ་བཙུགས།” ཞེས་འབྱུང་ཞིང་། «ལྷ་བླ་མ་རྣམ་ཐར»ལས་ཀྱང་“བོན་པོ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ནས་ཁང་པ་གཅིག་ཏུ་བཅུག་སྟེ་ཧོམ་ལ་གཤེགས།” ཞེས་གསལ་བ་སོགས་ལ་བརྟགས་ན། གུ་གེའི་འབངས་མི་སེར་གྱི་དད་མོས་བྱེད་པའི་བོན་ཆོས་དེ་སྐབས་དེ་ཤེད་དུ་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་བ་ཤེས་ཐུབ་ཅིང་། ཡུལ་དེར་ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་འདུལ་བ་སྟོད་རྒྱུད་དར་བར་མཛད་པ་དང་། མཐོ་གླིང་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་ནས་བཟུང་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་ཅིང་། རིམ་བཞིན་གནའ་བོའི་ཤེས་རིག་གི་ཉིང་བཅུད་ཀྱིས་བལྟམས་པའི་གུ་གེའི་རིག་གནས་ལ་བསེར་བུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཤོར་བ་རེད།\nཕྱིས་སུ་གུ་གེ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་ལྡེ་བཙན་དང་འབྲི་གུང་སྐྱོབས་པ་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་སློབ་མ་རྡོར་འཛིན་གྷུ་ཡ་སྒང་བ་གཉིས་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས«གངས་རིའི་དཀར་ཆག»ཏུ‘‘དེ་ལྟར་རྡོར་འཛིན་གྷུ་ཡ་སྒང་བ་སོགས་ཏི་སེར་མངགས་པའི་སྒོམ་ཆེན་ལྔ་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཉེར་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་ཏི་སེ་གངས་ཀྱི་རི་བོ་ལ་ཕེབས་ནས་ཤེལ་འདྲ། ཉན་རི། དར་ལུང་། ལྷ་ལུང་རྩེ་བརྒྱད་སླེ་མི། མུམ། གུ་གེ་སོགས་རི་སུལ་སྣ་ཚོགས་རྣམས་སུ་སྒྲུབ་པ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཞུགས། ་་་ ་་་ རྡོར་འཛིན་ཆེན་པོ་འདི་དང་། གུ་གེ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་ལྡེ་བཙན་མང་ཡུལ་རྒྱལ་པོ་ལྷ་ཆེན་དངོས་གྲུབ་མགོན། པུ་རང་རྒྱལ་པོ་བླ་ཆེན་སྟག་ཚ་ཁྲི་འབར་དང་། གནམ་མགོན་སྡེ་ཡབ་སྲས་རྣམས་དང་མཆོད་ཡོན་དུ་འབྲེལ་ཞིང་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དུ་འཕྲིན་ལས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས།’’ཞེས་འབྱུང་མོད། «མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན»དུ་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་གྲགས་པ་ལྡེ་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་གདན་རབས་དྲུག་པ་གངས་རི་རྡོར་འཛིན་གཉིས་མཇལ་བ་དེ་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་དང་གུ་གེའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་ཚུལ་གསུངས་ཡོད་ཀྱང་དེ་ནི་མི་དག་པར་སྣང་། དེ་ནས་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་དང་གུ་གེའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཇེ་ལེགས་སུ་ཕྱིན་ཚུལ«གངས་རིའི་དཀར་ཆག»ཏུ“རྒྱལ་པོ་གྲགས་པ་ལྡེ་དང་ལྷ་ལྕམ་བསམ་འགྲུབ་རྒྱལ་མོ་ཡབ་ཡུམ་གྱིས་སྤུ་རང་རྒྱལ་ཏུ་མཁར་དུ་གདན་དྲངས་ནས་ཆོས་ཞུས་པའི་ཡོན་དུ་སྤུ་རང་ཐང་ཡབ་སྟོད་སྨད་ལ་སོགས་པ་ཕུལ་ལོ།” ཞེས་འབྱུང་། དེ་རྗེས་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་རྣམ་རི་སངས་རྒྱས་ལྡེས་གངས་མདུན་དང་མཚོ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་སྒྲུབ་པ་མཛད་ཅིང་འབྲི་གུང་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་སྦྱིན་བདག་མཛད་ནས་རྒྱ་དངོས་ཕུལ་བ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་གོང་གི་དཀར་ཆག་ཏུ་གསལ་བ་མ་ཟད། «མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས»སུའང་ཐོར་རེ་བ་ཙམ་གསལ་ལོ།། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་རྣམ་རི་སངས་རྒྱས་ལྡེའི་སྲས་འཕགས་པ་ལྷ་ཡིས་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་དར་ཁྱབ་ཡོང་ཆེད་གུ་གེ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པ་མངའ་རིས་སུ་ཕེབས་ཡོད་པ་དང་བསྟུན་ནས་ཁོང་གི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་ལུགས་པ་དང་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་གྲུབ་མཐའ་གཉིས་ལ་མགོ་མཉམ་ལྟ་བུའི་ངང་ནས་བཀུར་བསྟི་ལེགས་པར་མཛད་འདུག\nགུ་གེ་རྒྱལ་པོ་མཐའ་མ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་གདན་འདྲེན་མཛད་ནས་དགེ་ལུགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཤུགས་ཆེན་སྤེལ་བ་དང་། མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་དད་ལྡན་འབངས་མི་ཚོས་དགེ་ལུགས་པར་དད་གུས་ཆེན་པོ་བྱས་པར་བརྟེན། འབྲུག་པའི་བླ་མ་སྟག་ཚང་རིན་པོ་ཆེས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་ལ་སྐུལ་སློང་གནང་སྟེ་གུ་གེར་དམག་འདྲེན་དུ་བཅུག་པའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་དེ་བདེན་པ་འདྲ་མོད་བདེན་སྟོབས་ཆེན་པོར་མི་སྣང་། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་ཚུལ་ཁོང་གི་རྣམ་ཐར་དུ‘‘ཇོ་བོ་བདག་པོ་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་གཙོ་བོ་དག་གི་རྟ་པས་ས་གཞི་ཁེབས་པ་ལྟ་བུས་བསྐོར་ནས་བསུ་བར་བྱོན་པ་དང་ཞལ་མངོན་དུ་གྱུར་ཞིང་། ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མེ་ཏོག་ཆར་དུ་ཕབ་པ་སོགས་དགེ་མཚན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར། ཚེས་བཅོ་ལྔ་ལ་མཐོ་ལྡིང་གསེར་གྱི་ལྷ་ཁང་དུ་ཞབས་དྲུང་མི་དབང་གིས། སྐྱེས་བུའི་མཆོག་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོའི་བཞུགས་ཁྲི་གདན་དྲངས་ཏེ་རིན་པོ་ཆེའི་མེ་ཏོག་གི་མཎྜལ་ཕུལ། སེར་འཚོགས་ཀྱི་འདུས་པ་རྒྱ་མཚོ་ལ་མང་འགྱེད་བཟང་པོ་དང་། བླ་མའི་རྣམ་འབྱོར་གྱི་ཆོས་འབྲེལ་ཞུས་སོ།’’ཞེས་འཁོད་ཡོད་ལ། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གུ་གེར་གདན་དྲངས་པའི་ལོ་ཚིགས་ནི་རབ་བྱུང་བཅུ་པའི་ས་རྟ་སྤྱི་ལོ་༡༦༡༨ལོ་སྟེ་རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་ལོ་རྗེས་མ་དེ་ཡིན་ཅིང་། སྐབས་དེར་སྟག་ཚང་རས་པ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་མཆོད་གནས་སུ་བཞུགས་མེད་པ་འདྲ་ལ། ལྷག་པར་དུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་ལ་དྭགས་སུ་གདན་འདྲེན་རྩིས་གནང་བ«པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར»དུ‘‘མང་ཡུལ་རྒྱལ་པོས་འབོད་མི་ནན་ཆགས་པ་བྱུང་ཡང་འགྲོ་མ་ཐུབ་པས། ཡུལ་དེའི་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་གཙོ་བོ་མང་པོ་མཇལ་དུ་བྱུང་བས་དགེ་བའི་འབྲེལ་བ་བཞག’’ཅེས་གསལ་བ་དང་། ཁོང་གི་ཡུམ་གྱི་དགོངས་རྫོགས་ལ་པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ལ་གསེར་གྱི་བུམ་ཚང་དང་། དངུལ་གྱི་འབུམ་བུམ་ཚང་། སྤོས་ཤེལ་ཀུ་ཤུ་ཙམ་བརྒྱ་རྩ། དེ་བས་ཕྲ་བ་བརྒྱ་རྩ། བྱི་རུ་བྱ་མོའི་སྒོ་ང་ཙམ་བརྒྱ་རྩ། མུ་ཏིག་རྒྱ་སྲན་ཙམ་བརྒྱ་རྩ་དང་། གཞན་ཕྲ་མོ་སོགས་རྒྱུ་ནོར་མང་པོ་ཕུལ་ཡོད་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་ཆེ་ཁག་ཏུ་གྱུར་པའི་སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་སོགས་ལའང་རྒྱ་འབུལ་མང་སྐོལ་རྒྱ་ཆེན་པོ་གནང་ཡོད། གོང་གསལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོར་བུ་འདི་དག་ལ་བལྟས་ན་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་དགེ་ལུགས་པར་སྡང་སེམས་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་མི་སྣང་མོད། འབྲུག་པའི་བླ་མ་སྟག་ཚང་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར་དུ།‘‘སྔ་གོང་རྒྱལ་པོ་འདིས་དགེ་ལུགས་ཀྱི་བསྟན་པར་གུས་པ་ཆེ་བར། སྐུ་མཆེད་ནང་མ་བཤིམ་སྐབས། ཁྲི་རྩེར་སྐྱབས་གསོལ་དུ་ཕྱིན་པར་རྒྱལ་སྒོ་བསྡམས་ཏེ་ངན་སྨྲས་དང་རྡོ་བའི་སྣེ་ལེན་བྱས་པར་བརྟེན། རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ལས། ཁྲི་རྩེ་འབྲུག་པས་མི་བཞེད་ཚེ་སྐུ་མཁར་བྱེད་རྩིས།”ཞེས་འཁོད་འདུག་པས། སྐབས་དེར་དགེ་ལུགས་པའི་གྲྭ་བཙུན་དང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་བར་ན་འགལ་བ་ཕྲན་བུ་ཞིག་ཡོད་པར་མངོན་ལ། སྐབས་དེར་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་ལ་དྭགས་སུ་ཡོད་པའི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་འབྲུག་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་འདོད་པའི་ཐུགས་དགོངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་ནི«མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྔོན་རབས་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ»རུ“མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་ལྗོངས་སུ་ཡོད་པའི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་དང་དགེ་འདུན་རྣམས་བརྒྱུད་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་དབང་ལ་ཉེས་སྐྱོན་ཡོང་བའི་ཐུགས་དོགས་མཛད།” ཅེས་གསུངས་འདུག\nའབྲུག་པའི་བླ་མ་སྟག་ཚང་རིན་པོ་ཆེའི་རྣམ་ཐར་ལ་མཇལ་ཚེ། བླ་མ་ཁོང་དགེ་ལུགས་པར་སྡང་སེམས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ། ཏི་སེ་མྱང་པོ་རྫོང་ནས་འབྲུག་པའི་སྒེར་པ་རྣམས་ཀྱིས་གུ་གེ་ཕྱོགས་སུ་སྤྱོད་པ་རྩིང་པོ་བགྱིས་པའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན། ལོ་དེར་གུ་གེའི་དམག་གིས་མྱང་པོ་རི་རྫོང་ཕབ་ཅིང་། སྒར་པ་ཁག་གཅིག་བསད། ཇོ་བཙུན་བརྒྱད་ཅུ་ཙམ་བཙོན་ལ་ཁྲིད་པའི་གནས་ཚུལ་གསན་རྗེས། སྟག་ཚང་རས་པས“རྒྱལ་པོའི་(ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ)སྙན་དུ། གུ་གེ་དང་ལོ་གཅིག་གི་བཟང་ཞིག་མཛད་ན་དེ་བར་ནས་བཙོན་འདི་ཀུན་ཨེ་ཐོན། དེ་མིན་ནོར་གྱིས་བླུ་དགོས་འདུག་གསུངས་པར། རྒྱལ་པོས་བཀའ་བཞིན་བསྒྲུབས་ནས་ལོ་གཅིག་གི་འགྲིག བཅོན་རྣམས་ཐོན། དབུས་གཙང་དུ་དགེ་འབྲུག་གཉིས་ལུགས་ལེགས་པ་བཞིན་འདིར་ཡང་ལེགས་པ་ཞིག་བྱུང་ན་དགོངས།”ཞེས་གསུངས་ཏེ་འབྲུག་པའི་སྒར་པ་དང་གུ་གེའི་གཉིས་བར་ལ་ཞི་འདམ་མཛད་ཡོད་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་སྟག་ཚང་བླ་མར་གསུངས་དོན“དེ་སྐབས་རྒྱལ་པོས། དཔལ་ལྡན་ཁྲི་རྩེ་འདི་འབྲུག་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་བས་བརྩིས་བཞེས་དགོས་ཚུལ་ནན་གྱིས་ཞུས་པར། རྗེའི་གསུང་ལས། སྔ་སོར་དགེ་ལུགས་རེ་གཉིས་ལས་འབྲུག་རིགས་ཀྱི་དགོན་གནས་བཤིག་པ་དང་རྒྱལ་པོ་ལ་ཁམས་འཁྲུག་བཤམས་པ་སོགས་ཚུལ་མིན་གྱི་སྤྱོད་པ་རིམ་པར་མཛད་ཀྱང་རང་ཐད་ནས་གྲུབ་མཐའ་བསྒྱུར་བཀོད་དང་ཀུན་སློང་མིག་ལྟོས་ངན་པ་མི་བྱེད་གསུངས་ནས་དང་དུ་མ་བཞེས།” ཞེས་གསལ་བ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན། འབྲུག་པའི་བླ་མ་སྟག་ཚང་རིན་པོ་ཆེས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་ལ་སྐུལ་སློང་གནང་སྟེ་གུ་གེར་དམག་འདྲེན་དུ་བཅུག་པའི་བཤད་རྒྱུན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་བདེན་པ་མིན་པའི་སྣང་ཚུལ་མཆིས་ལ། གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་སྟག་ཚང་བླ་མ་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁོང་གི་རྣམ་ཐར་དུ་གསལ། ད་དུང་རྣམ་ཐར་དེའི་ནང་འདི་ལྟ་བུའི་ལོ་རྒྱུས་མང་པོ་འབྱུང་ནའང་རྒྱས་པར་མ་སྤྲས་ལ། སྟག་ཚང་བླ་མ་སྐད་གྲགས་ཆེན་པོར་གྱུར་དོན་ནི་ཁོང་གིས་ཆོས་ལུགས་རིས་མེད་གནང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད་བསམས།\nལར་ནས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གུ་གེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོན་པ་མང་པོ་འབྲུག་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་སྟག་ཚང་བླ་མ་མཐོ་ལྡིང་དགོན་པའི་མཁན་པོར་བསྐོས་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་གསུངས་པ་མཐོང་ཡང་། སྤྱིར་བཏང་མཐོ་ལྡིང་དགོན་པའི་མཁན་རབས་དེ་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོ་ནས་བརྩི་ཚུལ་ཞིག་དང་། གུ་གེ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པ་ནས་བརྩི་ཚུལ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། «བེེ་སེར»དང«བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས»ཞེས་པའི་པོད“པི”ནང“མཐོ་གླིང་མཁན་བརྒྱུད་བཞུགས”པར་གྲགས་པའི་དབུ་མེད་བྲིས་མ་ཞིག་ཡོད་པའི་ནང་གུ་གེ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པ་ནས་མཁན་རབས་སྐོར་ཞིག་གི་མིང་དྲངས་ཡོད་ཀྱང་། སྟག་ཚང་བླ་མ་མཚན་ཅན་གྱི་མཁན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་མཇལ་རྒྱུ་མེད། སྟག་ཚང་བླ་མ་མཐོ་གླིང་དགོན་པའི་མཁན་པོར་བཞུགས་ཚུལ་གླེང་མཁན་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་རིག་པ་Roberto Vitali ཡིན་པར་སྙམ་ལ། ཁོང་གིས་བྲིས་པའི«མཐོ་གླིང་དགོན་པའི་ཟིན་བྲིས(Records of Tho, Ling)” ཞེས་པ་རུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་སྟག་ཚང་བླ་མ་མཐོ་ལྡིང་དགོན་པའི་མཁན་པོར་བསྐོས་ཚུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དེ་གསལ་བར་གྲགས། ཕྲན་གྱི་ལག་ཏུ་དེབ་དེ་མ་ཐོབ་མོད། ཁོང་ནི་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་སྐོར་ལ་ཐུགས་རྒྱུས་ཆེ་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟེན། མ་འོངས་པར་དེབ་དེ་བཀླག་འདུན་ཆེན་པོ་ཡོད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན། ཕྲན་གྱིས་སྟོད་མངའ་རིས་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོན་པ་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཇལ་སྐབས། སྐབས་དེར་ལ་དྭགས་དང་མངའ་རིས་ཕྱོགས་སུ་ལྷོ་འབྲུག་པའི་དགོན་པ་མང་པོ་བཏབ་ཡོད་པ་ལས་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་པ་ཁག་འབྲུག་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཕལ་ཆེར་མེད་པའི་ཚུལ་དུ་སྣང་ངོ་། །\nརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ་དུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་དང་འབྲུག་པ་པདྨ་དཀར་པོའི་སྐོར་ལ་ཐུགས་མ་མཉེས་པའི་སྐོར་འཁོད་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་དང་འབྲུག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་གཉིས་མཆོད་ཡོན་སྦྱིན་བདག་དང་གྲོགས་པོར་གྱུར་པས། རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཁ་ཤས་འབྲུག་པ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ཕུལ་བ་དང་། རྒྱལ་པོའི་སྲས་ལྷ་བཙུན་ཞིག་འབྲུག་ཡུལ་དུ་བརྫངས་ཏེ་འབྲེལ་བ་གང་ལེགས་གནང་བ་མ་ཟད། སྐབས་དེར་འབྲུག་ཡུལ་ནས་ཆོས་རྗེ་སྨོན་འཛིན་ལ་དྭགས་སུ་ཕེབས་པ་དང་། ཡུལ་དེར་ལྷོ་འབྲུག་གི་དགོན་པ་དང་པོ་སྟེ་སྟག་སྣའི་དགོན་པ་ཕྱག་བཏབ་པས་འབྲུག་ཡུལ་དང་ཆོས་འབྲེལ་ཇེ་ཉེར་སོང་བ་དང་བསྟུན་ནས། ལ་དྭགས་ཕྱོགས་སུ་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ལུགས་དར་བ་དང་། ཕྱིས་སུ་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ལ་དད་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་དང་སྲས་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་རང་གི་མངའ་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་། མངའ་རིས་ཁུལ་གྱི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་མང་པོར་གནོད་འཚེ་བྱས་པ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཡིན་པ་རེད། དེ་བས«མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་སྔོན་བྱུང་ལོ་རྒྱུས»སུ‘‘༡༦༨༡ལོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བར་བོད་ས་གནས་སྲིད་དབང་ཐོབ་ཟིན་ནས་ཁོང་དང་འབྲུག་ཡུལ་གྱི་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་རྒྱལ་བར་དམག་འཁྲུག་བྱུང་སྐབས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་ཁོས་ཀྱང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།”ཅེས་བཀོད་འདུག «མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད »དུའང‘‘དེ་ཡང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ནོར་འཛིན་སྐྱོང་བ་འབྲུག་པའི་ཆོས་སྲིད་འཛིན་པའི་བླ་མ་དང་རྗེ་བོ་རྣམས་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་བླ་དཔོན་རྣམས་ལ་གནག་པའི་དགྲ་བོའི་དྭངས་མར་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་དུ་འཛིན་པས་སྲིད་སྐྱོང་རྗེ་བོ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་གཡུལ་འཁྲུག་གི་ལས་ལ་མངོན་པར་ཞུགས།’’ ཞེས་གསལ་བས། སྐབས་དེར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དང་། ལ་དྭགས། འབྲུག་པའི་བར་ན་འགལ་བ་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ནའང་། འགལ་བ་ངོ་མ་དེ་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་མཇུག་བསྒྲིལ་རྗེས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།\nགལ་སྲིད་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་དགེ་ལུགས་པར་ཁ་གཏད་གཅོག་སླད་དུ་གུ་གེར་དམག་དྲངས་པ་ཡིན་ཚེ། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་མཇུག་མ་བསྒྲིལ་བའི་སྔོན་ལ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་དགེ་ལུགས་པར་དད་མོས་གནང་བ་ཕར་ཞོག ཁོང་གིས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་དར་སྤེལ་གཏོང་བར་འབད་བརྩོན་ཤུགས་ཆེན་གནང་གི་ཡོད་པས། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེར་དམག་སྣ་འདྲེན་མི་དགོས་པའི་ཚུལ་དུ་ཡོད། དེས་ན། ཕྲན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྐྱེན་ངོ་མ་དེ་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་འགལ་བ་ཞིག་མིན་པར་སྙམ་ལ། ད་ནི་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྐྱེན་ལ་གླེང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་གུ་གེར་དར་བ་ལས་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་ཡིན།\nདུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་སྟོད་དུ་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་དགེ་ལུགས་པ་དང་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་གྲུབ་མཐའ་དར་བཞིན་པའི་དུས་སྐབས་དེ་འདྲ་ཞིག་ལ། ༡༦༢༡ལོར་Antonio de Andrade ལགས་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་བ་དང་། སྐབས་དེར་ཁོང་གིས་རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་དད་པ་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་རིགས་ཤིག་ཡོད་པའི་གཏམ་ཡན་ཞིག་གོ་ཐོས་བྱུང་བར་བརྟེན། ཁོང་དང་Manuel Marques ལགས། ད་དུང་ཡེ་ཤུའི་གྲྭ་པ་གཉིས་བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་མི་བཞི་རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཕྱོགས་སུ་གོམ་བགྲོད་བྱས་མཐར། ༡༦༢༤ལོའི་ཟླ་༡༡པའི་ནང་ Antonio de Andradeདང་ Manuel Marque གཉིས་སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་གུ་གེར་སླེབས། Antonio de Andrade གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཉིན་གྲངས་ཉི་ཤུ་ལྷག་བསྡད་རྗེས་ཕྱིར་རྒྱ་གར་དུ་ལོག་ཅིང་། དེ་ནི་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་གཞན་དག་ཀྱང་གུ་གེར་གཏོང་ཆེད་ཡིན་པར་བཤད། ༡༦༢༥ལོར་ཁོང་གིས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་གཞན་པ་གཉིས་ཁྲིད་དེ་གུ་གེར་འབྱོར་ཏེ་ Antonio de Andrade གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཁྱོན་བསྡོམས་ལོ་བཞི་ལྷག་ལ་བསྡད་ཅིང་། གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་མོ་སོགས་ལ་འབྲེལ་བ་གང་ལེགས་བྱུང་སྟེ། གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་གཙོས་པའི་བཙུན་མོ་སོགས་ཀྱིས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཚོར་སྣེ་ལེན་ཡག་པོ་གནང་བ་མ་ཟད། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གང་ཐུབ་གནང་ཡོད།\nགུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོས“དེང་སང་གུ་གེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ཁག་ཅིག་གིས་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་ཉམས་ཤིང་རྩ་ཐོར་དུ་འགྲོ་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་གུ་གེ་རྩ་རང་མཁར་དུ་བསླེབས་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོར་ཕྱི་པ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཀྱི་དམ་པའི་གསུང་རབ་སོགས་གསུངས་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་བློ་འགྱུར་ནས་ཕྱི་པའི་ཆོས་ལ་དད་པ་ཆེན་པོ་བྱས་ཏེ་ཁོང་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚད་མེད་བྱས་པ་མ་ཟད། ཐ་ན་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ཁང་ཡང་རྒྱག་ཏུ་བཅུག་ཅིང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་ཁྱད་གསོད་བྱས་གཤིས། ཁོང་གི་གཅུང་པོ་རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་པ་ཡིན་པ་དང་ཁོས་དགེ་འདུན་པ་མང་པོར་ངན་སྐུལ་བྱས་ནས་ལ་དྭགས་དམག་ནང་དུ་དྲངས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་བྱེད་མཁན་ཚོས་རྒྱལ་པོས་ཆོས་ཕྱི་པ་བྱེད་པར་མ་འདོད་ནས་གྱེན་ལོག་བྱས་ཏེ་གུ་གེའི་རྒྱལ་རབས་ཉམས་རྒུད་དུ་ཕྱིན་པ་དང་རྒྱལ་པོ་ཐ་མ་ཇོ་བདག་པོ་བཀྲོངས་པ་སོགས་བྱུང་བར་གསུང་གི་འདུག་ཀྱང་། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དང་མཐུན་ཐབས་མེད་ཅིང་། ཕྱི་ཕྱོགས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ཁག་གཅིག་གུ་གེ་རྩ་རང་མཁར་དུ་བཅར་བ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་མཚུངས་ཤིང་། ཁོ་ཚོས་ཕྱི་པའི་ཆོས་དར་བར་འབད་བརྩོན་ཏོག་ཙམ་བྱས་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས་ཡོད་མོད། གསུང་བབ་འདི་ལ་གཞིགས་ན་ཁོང་གིས་གུ་གེར་འབྱོར་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་དག་གིས་བྲིས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་གམ་ཟིན་ཐོ་ཁག་ལ་གཟིགས་མེད་པ་འདྲ་ལ། ཁོ་ཚོའི་ཟིན་ཐོ་ཁག་ལ་གཟིགས་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་འགའ་གུ་གེར་འབྱོར་ནས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་སྤེལ་བ་དང་། གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་གཙོས་པའི་རྒྱལ་མོ་སོགས་ཀྱིས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་མོས་གནང་བའི་ལོ་རྒྱུས་དེར་དོགས་པ་རྣམ་རྟོག་འབྱུང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་རེད།\nསྔ་ལོར་ཕྲན་གྱིས་གོང་གི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ Antonio de Andrade ལགས་གུ་གེར་འབྱོར་བའི་གནས་ཚུལ་ཁག་རྩོམ་ཡིག་གཞན་ཞིག་ཏུ་བྲིས་པ་ལགས་ཀྱང་། འདིར་སྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་གཙོ་བོ་འགའ་ཁོལ་དུ་ཕྱུང་སྟེ་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་འཇིག་རྐྱེན་གླེང་ན། Antonio de Andrade ལགས་དང་Manuel Marques ལགས་གཉིས་གུ་གེར་འབྱོར་ནས་ཡུན་རིང་མ་འགོར་བར། གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་ཁོང་གཉིས་གུ་གེར་གནས་སྡོད་བྱེད་ཆོག་པའི་བཀའ་གནང་སྟེ་གཟིགས་སྐྱོང་ཡག་པོ་བྱས་པས། Antonio de Andrade ལགས་ཀྱིས་གཟིགས་སྐྱོང་ཡག་པོ་དེའི་གོ་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་དང་བཙུན་མོ་གཉིས་ལ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཟབ་དོན་བཤད་ཅིང་། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོས་གསན་བཞེས་གནང་ཡོད་པ་དཔེར་ན། Antonio de Andrade ལགས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་ཏུ“ཉིན་གཞན་དག་དང་འདྲ་བར། ལྷ་འདྲེ་མཆོད་མཁན་གྱི་མི་ཞིག་གིས་སྐད་བསྒྱུར་བྱས་པ་རེད། དུས་ཚོད་རིང་པོ་ཞིག་གི་རིང་ངས་ལྷ་ཡུལ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་བཤད་ཅིང་། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རྩ་དོན་དང་དེའི་ལྐོག་གྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་འགའ་བཤད་པས། རྒྱལ་པོ་དང་རྒྱལ་མོ་གཉིས་ཀྱིས་དགའ་ཚོར་ཆེན་པོས་དོ་སྣང་གནང་བས་མ་ཚད། ཉིན་དེ་བཟུང་། ཁོང་གཉིས་ལྷ་ཡུལ་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཉན་པར་རེ་སྒུག་གནང་མི་ཐུབ་པར་གྱུར” ཅེས་འཁོད་ཡོད་ལ། སྐབས་དེར་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་བཀའ་རྒྱ་བཀྲམ་ནས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་འདི་ཕོ་བྲང་དུ་རང་འདོད་དུ་འཛུལ་ཆོག་པ་དང་། དེ་ལ་སུས་ཀྱང་བཀག་འགོག་བྱེད་མི་ཆོག་པ་གནང་ཡོད། Antonio de Andrade ལགས་ཀྱིས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་དགའ་མོས་ཡོད་པའི་རྣམ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ནས་ཁོང་རྒྱ་གར་དུ་ལོག་ཁར་རྒྱལ་པོར་རེ་འདུན་ལྔ་བཏོན་ཡོད་པ་འདི་ལྟར། གཅིག གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཡེ་ཤུའི་གསུང་རབ་བམ་འཕྲིན་བཟང་གི་ཆོས་སྤེལ་ཆོག་པ། དེར་སུས་ཀྱང་འགོག་རྐྱེན་བཟོ་མི་ཆོག གཉིས། གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཞིག་དང་མཆོད་ཁང་ཞིག་འཛུགས་སའི་ས་ཆ་སྤྲོད་རྒྱུ། གསུམ། རྗེས་ཕྱོགས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ཚོས་ཚོང་ཟོག་ཅི་ཡང་འཁྱེར་མི་ཡོང་བའི་ཁས་ལེན་བྱ་རྒྱུ། བཞི་པ། འབྱུང་འགྱུར་ཕོར་ཆི་གྷལ་གྱི་ཚོང་པ་རྣམས་ཡུལ་འདི་གར་ཚོང་རྒྱག་ཏུ་འབྱོར་ཚེ། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ཚོའི་ངོས་ནས་ཚོང་པ་དག་ལ་ས་ཆ་གཡོར་དགོས་པའི་འགན་མེད་ཅིང་། བར་ཁེ་བའི་ཚོང་ལས་ཀྱང་གཉེར་རྒྱུ་མིན་པ། ལྔ། རྒྱལ་པོས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལ་མི་གསན་རྒྱུ། དེ་ནི་ཁ་ཆེ་པ་ཚོས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་རྒོལ་བཞིན་ཡོད་པས་རེད། གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་རེ་འདུན་འདི་དག་ལ་ཁས་ལེན་མཛད་ཅིང་། ཁོང་གུ་གེར་ཕྱིར་ལྡོག་པར་རེ་བ་ཡང་ཡང་བཏོན་གནང་ཡོད།\n༡༦༢༥ལོར་ Antonio de Andradeལགས་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་གཞན་པ་གཉིས་སླར་ཡང་གུ་གེར་འབྱོར་རྗེས། ༡༦༢༦ ལོའི་ཟླ་༨ པར་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྷ་ཁང་ཐོག་མ་བཏབ་པས། གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་སྔར་ལས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་བཀུར་བསྟི་གནང་བར་བརྟེན། རྒྱལ་པོའི་ནུ་བོ་ལྷ་བཙུན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་འོད་དང་ཁུ་བོ་ལྷ་བཙུན་ཞིག་ཡོད་པ་གཉིས་ཀྱིས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་གི་ཡོད་པ་མཁྱེན་ནས་མཐོ་ལྡིང་དགོན་པར་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ། རྒྱལ་པོས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་ན་མི་ལེགས་པ་དང་། རྒྱལ་ཕྲན་གསུམ་གྱིས་མཐའ་མཚམས་ན་གུ་གེར་གྱེན་ལོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ། གུ་གེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ནང་པའི་གྲྭ་བཙུན་མང་པོ་རྒྱལ་པོར་བློ་ལོག་ངེས་ཡིན་ཚུལ། ལྷག་པར་དུ་གུ་གེར་སྟངས་འཛིན་གནང་མི་ཐུབ་པའི་གནས་སྟངས་སོགས་ཞུས་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་བླ་མ་གྲགས་ཅན་ཁ་ཤས་གདན་དྲངས་ནས་རྒྱལ་པོར་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགེ་མཚན་གླེང་འདུག Antonio de Andrade ལགས་ཀྱི་འཕྲིན་ཡིག་ཏུའང“ཟླ་གཉིས་ཀྱི་རིང་། རྒྱལ་པོ་ཕོ་བྲང་དུ་ཐེངས་གཉིས་ཕེབས་ཡོད་ནའང་། ཁོང་ཉིན་གཅིག་ལའང་བཞུགས་དབང་མེད་པར་ཕྱིར་ཁོང་གི་ནུ་བོ་ལྷ་བཙུན་དེའི་སར་ཕེབས་པར་བྱེད།” ཅེས་བྲིས་ཡོད། རྒྱལ་པོའི་ནུ་བོ་ལྷ་བཙུན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་འོད་དང་ཁུ་བོ་ལྷ་བཙུན་སོགས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་བཀྲ་ཤིས་གྲགས་པའི་བློ་ཁ་བསྒྱུར་རྩིས་གནང་འདུག་ནའང་། བྱེད་ཐབས་འདིས་ཕན་རླབས་ཆེན་པོ་ཐོགས་མེད། སྐབས་དེར་ཨང་ཁྲོ་ནཱས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོར་ནང་པ་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྩོད་པ་བྱེད་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་རྗེས། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་ཁོང་གི་རེ་འདུན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་སྟེ་རྩོད་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཡོད། ཁོང་ཚོའི་རྩོད་གཞི་དང་པོ་ནི་དཀོན་མཆོག་གི་ངོ་བོ་དང་། གཉིས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་སྔ་ཕྱིའམ་འཁོར་བ་འཁོར་ཚུལ། གསུམ་པ་ནི་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་གི་ནང་དོན་གསུམ་རེད། སྐབས་དེར་ཁོང་གིས་ནང་པའི་དགེ་སློང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་རྩོད་གླེང་བྱས་ཏེ་ནང་པའི་དགེ་སློང་དག་ལ་གྲག་འགུལ་མེད་པ་བཟོས་པ་དང་། ཁོང་ཚོས་དཀོན་མཆོག་གི་ངོ་བོ་མི་ཤེས་པ་དང་། འཁོར་བ་འཁོར་ཚུལ་གྱི་གཏམ་ལ་གཏན་ཚིགས་མེད་པ། མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་གི་ནང་དོན་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་མི་ཤེས་ཚུལ་སོགས་དང་། རྩོད་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་སྐྱེས་པ་དང་། ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ལ་མི་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཚུལ་བཤད་ཡོད། འོན་ཀྱང་། མཐོ་གླིང་དགོན་པའི་དགེ་སློང་ཚོའི་ཁྲོད་དུ་གོང་གི་དོན་ཚན་གསུམ་མི་མཁྱེན་མཁན་ཡོད་མི་སྲིད་སྟབས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་འདིས་བྲིས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་དག་ལ་དག་ཐེར་བྱེད་འདོད་ཡོད་ནའང་གནས་སྐབས་རིང་གཞི་རྩའི་དཔྱད་ཡིག་མ་རྙེད་དོ།།\nདེ་ནས་རྒྱལ་པོའི་ནུ་བོ་ལྷ་བཙུན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་བྱེད་ཐབས་གཞན་པ་ཞིག་སྤྱད་ཡོད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་པ་ཇེ་མང་དུ་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པས། ཁོང་གིས་ཀྱང་བོད་མི་མང་པོ་དགོན་སྡེར་ཞུགས་ཏེ་རབ་བྱུང་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག་པ་དང་། གྲྭ་བཙུན་མང་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོར་རྒོལ་འདོད་ཀྱི་འཆར་གཞི་བཏིངས་ཡོད་པར་མངོན།Antonio de Andrade ལགས་ཀྱི་འཕྲིན་ཡིག་ལྟར་ན། ཁོང་གིས་ཉིན་གཅིག་ལ་མི་གྲངས་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་རབ་བྱུང་སྒྲུབ་ཏུ་བཅུག་ཅིང་། མུ་མཐུད་དུ་དེ་ལྟར་གནང་བས། གུ་གེའི་དམག་མི་ཇེ་ཉུང་དུ་གྱུར་པ་རེད་ཅེས་འཁོད་འདུག རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་མི་བདུན་རྩ་འཛུགས་ཀྱིས་བོད་མི་ཁྱིམ་པ་བ་རྣམས་རབ་བྱུང་སྒྲུབ་ཏུ་མ་བཅུག་པར་གྲྭ་བཙུན་རྣམས་ཕྱིར་སྐྱ་སེར་ཕབས་ཏེ་ནང་བསྟན་བསྣུབས་པའི་སྤྱོད་ངན་ལག་ཏུ་བསྟར་བ་དང་། དེ་དག་ལ་རྒོལ་རྡུང་མནར་གཅོད་སོགས་བཏང་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སྔར་གྱི་གྲྭ་པའི་གྲངས་འབོར་ལྔ་སྟོང་ཙམ་ནས་ལྔ་བཅུ་ཙམ་ལ་མི་ལོངས་ཙམ་དུ་བཟོས་ཤིང་། གྲྭ་པ་ལ་ལ་ཞིག་འཁོར་བ་སྐྱོང་དུ་བཅུག་པ་དང་། ལ་ལ་ཞིག་རི་ཕུག་ཏུ་འགྲོ་དགོས་པའི་བཀའ་སོགས་བཏང་བ་རེད། ཕྲན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་ན། འདི་ནི་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་རྐྱེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ངོ་མ་དེ་ཡིན་པར་སྙམ།\nབར་སྐབས་དེར། གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་ནང་འཁོར་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་ཚོའི་བར་ལ་སྔར་ལས་འབྲེལ་བ་ཟབ་མོ་ཆགས་ཤིང་། ལྷག་པར་དུ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་དང་། བཙུན་མོ། Antonio de Andrade ཁོང་གི་ཆོས་གྲོགས་ཚོ་ཁ་འབྲལ་མི་ཕོད་པའི་ཚུལ་དུ་གྱུར། རིམ་གྱིས་རྒྱལ་པོ་དང་། བཙུན་མོ། རྒྱལ་སྲས་སོགས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་ཤིང་། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལས་བྱུང་བའི་ལྷ་ཡུལ་དང་དམྱལ་བའི་སྒྲུང་གཏམ་སོགས་ཀྱིས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོ་གཙོས་པའི་བཙུན་མོ་སོགས་འཇིག་རྟེན་གཞན་ཞིག་ཏུ་དྲངས་འདུག་ལ། སྐབས་དེར་བོད་མི་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་ཡོད་སྐད། Francisco de AZECEDO ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ལྟར་ན། སྐབས་དེར་གུ་གེའི་ཕྱོགས་སུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་པའི་བོད་མི་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད་པར་མངོན།\nགང་ལྟར་ཡང་། གུ་གེ་རྒྱལ་པོས་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དང་གུ་གེའི་གྲྭ་བཙུན་དག་ལ་རྒོལ་རྡུང་བཏང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས། གུ་གེའི་གྲྭ་བཙུན་དག་གིས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་གུ་གེར་བོས་ཚུལ་དཔེར་ན། གུར་མགོན་སྐྱབས་ཀྱིས‘‘ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་དམག་དཔུང་གུ་གེར་དྲངས་པ་ནི་གུ་གེའི་གྲྭ་བཙུན་དག་གིས་བོས་པ་ཡིན་པར་སྙམ་ཞིང་། དེའི་ཕྱིས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་དང་།” ཞེས་གསུངས་ཡོད་ལ། «བོད་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་མཐའ་དཔྱོད་གཅེས་བསྡུས»སུ‘‘གུ་གེའི་མི་སེར་དང་ལ་དྭགས་མཉམ་དུ་འབྲེལ་ནས་གནམ་བདག་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་འཆད་མཁན་རྣམས་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བོད་རིགས་མི་དམངས་རྡོག་རྩ་གཅིག་བསྒྲིལ་བགྱིས་ཏེ་ཕྱིའི་བཙན་འཛུལ་བར་ངོ་རྒོལ་དྲག་པོ་བྱེད་པའི་གསར་བརྗེའི་ལམ་སྲོལ་མཚོན་གྱི་ཡོད་ལ།ཞེས་ཀྱང་གསུངས་འདུག དེ་ནས་ཨ་རི་བ་ Swenson, Karen གྱིས་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ཏུ་གུ་གེའི་དགེ་སློང་ཚོས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་གུ་གེར་བོས་པ་དང་། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་གུ་གེ་བཅོམ་ཞིང་། ཡུལ་དེར་བཞེངས་པའི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ཡང་གཏོར་བཤིག་བཏང་ཚུལ་ བྲིས་འདུག་པ་མ་ཟད། L. Petech ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི«ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས»ཞེས་པའི་དེབ་ཏུའང་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་སྤུན་ལྷ་བཙུན་བློ་བཟང་འོད་ཀྱིས་ལ་དྭགས་དམག་གུ་གེར་བོས་པ་ལྟ་བུ་གསུངས་ཡོད། Francisco de AZECEDO ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་སུ‘‘གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཞབས་པ་ཚོས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་གུ་གེར་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་དང་། ་་་ ་་་ ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེ་བཙན་འཛུལ་བྱས་ཤིང་། ཁོང་གི་ནང་མི་ཚང་མ་བཙོན་འཇུག་བྱས་ཏེ་ཁྲིད་པ་རེད།་་་ ་་་ ཁོང་གི་མངའ་ཞབས་པ་རྣམས་ཁོང་གི་དགྲ་བོ་ངོ་མར་གྱུར་པ་རེད།” ཅེས་སོགས་འཁོད་འདུག་པས། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་གུ་གེར་གདན་འདྲེན་ཞུ་མཁན་ནི་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་མི་ཁ་ཤས་ཡིན་ཚུལ་བསྟན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་འདིས་དེ་ནི་རྒྱལ་པོས་བཙུན་མོ་གཉིས་བླངས་པའི་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་ཚུལ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་ཏེ་བྲིས་ཡོད་པས་དཔྱད་རིན་མ་མཆིས་ཀྱང་། ད་དུང་ཁོང་གི་ཟིན་བྲིས་སུ་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་དམག་གི་ནུས་ཤུགས་ཕམ་ཉེས་གཏོང་མཁན་ནི་གུ་གེའི་བླ་བཙུན་དག་རེད་ཅེས་བྲིས་ཡོད་པས། ང་ཚོས་ཤེས་ཐུབ་པ་ནི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་གུ་གེར་སྐད་གཏོང་མཁན་གྱི་མི་སྣ་གུ་གེའི་ཡུལ་མི་ཡིན་པ་དེ་རེད།\nགུ་གེའི་ཡུལ་མིའི་ངག་རྒྱུན་དུ་གུ་གེ་ནི་ལ་དྭགས་དང་སིང་པ་གཉིས་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་བཅོམ་ཚུལ་དཔེར་ན། སིང་དང་ལ་དྭགས་སྦྲེལ་སོང་། ། གུ་གེ་དམྱལ་བར་བསྐྱལ་སོང་། ། ཞེས་དམངས་ཁྲོད་དུ་འབྱམས་པའི་གླུ་ཡོད་ནའང་། སྐབས་དེའི་སིང་པའི་གནས་བབ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་ཆ་འཚལ་མོད། ཕྱིས་སུ་སིང་པས་ལ་དྭགས་ལ་དམག་འཁྲུག་བརྒྱབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་ཁག་ཏུ་འབྱུང་ལ། དེང་སང་སིང་པ་འདི་ཀསྨིར་ཡུལ་གྱི་གྲོང་རྡལ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། «སྟག་ཚང་རས་པའི་རྣམ་ཐར»དུ། “ལྕགས་ཕོ་རྟ་ལོ་ཆུ་མུར་ཏི་པས་འབངས་གྱེན་ལོག་གིས་གུ་གེ་བོད་འབྲོག་ཀུན་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་ལ་ཕུལ།” ཞེས་གསལ་བ་དང་། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར་དུའང“ལྕགས་ཕོ་རྟ་ལོ་ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་ལོ་ནང་ཆུ་མུར་ཏི་པས་གུ་གེ་ལ་འབངས་གྱེན་ལོག་བྱས། རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་ཕྱག་གུ་གེའི་ཡུལ་ཕུལ་ཟིན་ནས་ཡོད་ཀྱང་། གུ་གེའི་རྒྱལ་ས་རྩ་བ་རང་(རྩ་བྲང)གི་མཁར་ནས་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོ་མ་བབས་ཀྱང་། སྟག་སྤྲུལ་ལ་བཟང་བར་མཛད་དུ་ཞུས་ནས་ཁོང་དེར་མ་ཕེབས་གོང་དུ་མཁར་ལས་བབས་ཀྱང་དེའི་མལ་དུ་ཕིར་ཆུ་པ་ཀུན་མཁར་ནང་ཞུགས་ཡོད་པ་དང་། སྟག་སྤྲུལ་དེར་བྱོན་པ་དང་དེ་དག་ཀྱང་བབ་པའང་གོང་གི་རྣམ་ཐར་ལས་མངོན་ནོ།” ཞེས་གོང་གི་སྟག་ཚང་བླ་མའི་རྣམ་ཐར་རྒྱབ་རྟེན་དུ་བྱས་ཏེ་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁ་ཇེ་གསལ་དུ་བཏང་འདུག ཆུ་མུར་ཏི་པ་འདི་རེ་ཞིག་གུ་གེའི་མངའ་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཡིན་པ«ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར»དུ‘‘ཕྱིས་སུ་རེ་ཞིག་སྤུ་ཏི་ཆུ་མུར་ཏི་རྣམས་གུ་གེའི་རྒྱལ་པོའི་འོག་ཏུ་ལུས་ནས།” ཞེས་འབྱུང་ལ། དེང་སང་ཆུ་མུར་ཏི་པ་ཡང་ཀསྨིར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་རྩོད་གཞི་ཅན་གྱི་ཡུལ་ལུང་ཞིག་ཆགས་ཡོད། གང་ལྟར་གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་འདི་དག་ལ་བལྟས་ན་སིང་པ་དང་ཆུ་མུར་ཏི་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལ་དྭགས་ལ་རོགས་རམ་བྱས་པ་ལྟ་བུར་མངོན་ནའང་། Francisco de AZECEDO ལགས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་སུ་དེ་ལྟ་བུའི་ལོ་རྒྱུས་མི་འབྱུང་མོད། ཁོང་གིས་སྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་གནད་འགན་ཅན་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་དེའི་ནང་དོན་ཁོལ་དུ་ཕྱུང་སྟེ་བསྒྱུར་ན་འདི་ལྟར། “དེ་ནས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་ཕེབས་ནས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་རེད། ཕམ་ཉེས་སུ་ཕྱིན་པའི་རྒྱལ་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་ཉམས་པར་བརྟེན། འབངས་མི་ཚོས་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོར་རྒྱལ་མཁར་གྱི་སྒོ་ཕྱེས་ཤིང་། ང་ཚོའི་རྒྱལ་པོ་ཡོངས་སུ་ཕམ་ཟིན། ཡིན་ནའང་ཁོང་ལོ་ཤས་རིང་སྦས་སྐུང་གནང་ཆོག་ཀྱང་། ཁོང་གིས་གྲོས་མོལ་གནང་སྟེ། ཁོང་གུ་གེར་སྡོད་རིང་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོར་ལོ་རེར་དཔྱ་ཁྲལ་འབུལ་ཆོག་པ་བྱས་ནའང་། རྒྱུ་ལ་རྔམ་པའི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེའི་རྒྱུ་ནོར་འཕྲོགས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་དང་ཁོང་གི་ནང་མི་འཁོར་དང་བཅས་པ་འཛིན་བཟུང་གིས་ལ་དྭགས་སུ་ཁྲིད་པ་རེད།”  ཅེས་གསུངས་འདུག་ལ། འདི་ནི་དཔྱད་གཞི་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་རེད་སྙམ།\nདེ་བས། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་ཚུལ་ལ་ངག་རྒྱུན་རེ་ཟུང་ཡོད་པ་དཔེར་ན། གཅིག་ནི་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་གོར་ནད་ཅེས་པའི་ནད་ཡམས་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་སྟེ་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་འཇིག་པ་དང་། གཉིས་ནི་སོག་པོའི་དམག་གིས་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་བསྣུབས་པ་དང་། གསུམ་ནི་གུ་གེ་སོགས་བོད་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུང་པ་མང་པོ་ཉམས་རྒུད་བྱུང་བ་ནི། ཆུ་མེད་པར་སོང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡིན་ཚུལ་གྱི་ངག་རྒྱུན་ཡོད་པ་དེ་དག་བདེན་པ་མ་ཡིན་པ་གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ལ་བལྟས་ན་ངེས་ཤེས་འདྲོངས་ནུས་སོ།།\nལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེར་དམག་དྲངས་པ་དང་། དམག་འདྲེན་དགོས་དོན་ནི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་ཆེད་མིན་པར་དགོངས་མཁན་ཡོད་ནའང་། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེ་དབང་དུ་བསྡུས་མ་ཐག Francisco de AZECEDO ལགས་སྤྱི་ལོ་༡༦༣༡ལོའི་ཟླ་༥པའི་ནང་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་འབྱོར་ཏེ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་ལ་མཇལ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནས་ལོ་དེའི་ཟླ་༡༠པའི་ནང་ལ་དྭགས་སུའང་ཐེངས་གཅིག་མཇལ་ཏེ་ཁོང་གི་ཡོང་དོན་རྣམས་རྒྱལ་པོར་ཞུས་སྐབས། ཕོ་བྲང་གི་སྐུ་འཁོར་ཞིག་གིས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་ཁོང་ལ་དྭགས་ཕྱོགས་སུ་བཞུགས་ཆོག་པ་དང་། གུ་གེ་དང་རུ་ཐོག་ཏུའང་གནས་སྡོད་བྱེད་ཆོག་ཚུལ་བཤད་འདུག་ནའང་། རྒྱལ་པོས་དངོས་སུ་བཀའ་གནང་མེད། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་འདིའི་ཟིན་བྲིས་སུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་དངོས་སུ་བཀའ་འཁྲོལ་མ་གནང་བ་དེས་ཁོང་གིས་དོན་དངོས་སུ་ལ་དྭགས་དང་གུ་གེའི་ཕྱོགས་སུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་སྤེལ་འདོད་མེད་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་ཅེས་བྲིས་འདུག་ལ། རྒྱུ་མཚན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་Francisco de AZECEDO ལགས་ལ་དྭགས་སུ་བཞུགས་འདོད་མེད་པར་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་བརྒྱུད་དེ་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་གནང་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་དམག་དཔུང་དག་གིས་གུ་གེ་དང་རུ་ཐོག་ཏུ་བཞེངས་པའི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་རྩ་བརླག་ཏུ་བཏང་བ་དང་། ཡེ་ཤུའི་རྗེས་འཇུག་པ་དག་ལ་དྭགས་སུ་བཙན་ཁྲིད་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་ལ་བསམ་ན་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་ནི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ལ་བརྩི་མཐོང་ཡོད་མཁན་ཞིག་ཏུ་མ་མཐོང་ངོ་། །\n༡༦༣༧ ལོར་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་རྣམས་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་གནང་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐར་ཐོར་ཞིག་ Hugues Didier ལགས་ཀྱིས«བོད་དུ་བསྐྱོད་པའི་ཕོར་ཆི་གྷལ་གྱི་མི»ཞེས་པའི་དེབ་དེའི་མཆན་འགྲེལ་དུ་བྲིས་ཡོད་པ་མཐོང་ཡང་། འདིར་མཁྱེན་དགོས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། སྐབས་དེའི་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་ནི་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་མིན་པར་ཁོང་གི་སྲས་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་མཆོག་ཡིན་པ་དེ་རེད། བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་འདི་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་ལ་དད་མོས་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་མོད། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི«རང་རྣམ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང»དུ‘‘མངའ་རིས་ལ་དྭགས་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་འབངས་བཅས་ཞྭ་སེར་ཅོད་པན་འཆང་བའི་རིང་ལུགས་སུ་བསྒྱུར་ཏེ་སྲས་བློ་བཟང་ངག་དབང་ཕུན་ཚོགས་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་པའི་འཛམ་གླིང་མཆོད་སྡོང་ཆེན་མོ་བླ་ན་མེད་པ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་སུ་མོས་སེམས་ཀྱི་བསླབ་གཉེར་མཛད་པའི་མཐུན་རྐྱེན་དུ། གཞིས་སྟེང་དང་། ར་ཕྱི་ཁང་པ། མི་(༡༢༤བ)སེར་སྡད་གྲོང་རྐང་བཅུ་གཉིས་འབྲུ་འབབ་ཁལ་སྟོང་ཕྲག་གཅིག’’ཅེས་གསལ་བས་སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་དགེ་ལུགས་པར་བསྒྱུར་བར་མངོན་ནའང་། «ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར»དུ‘‘མདོར་ན་རྒྱལ་པོ་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་ནི་རྒས་ཁར་མུ་སུལ་མཱན་གྱི་ཆོས་སུ་ཞུགས་ནས་མཚན་དུ་ཨཀ་བད་མཱུད་ཁཱན་གསོལ་ཏེ’’ཞེས་འབྱུང་བ་གང་ལྟར་ཡང་། རྒྱལ་པོ་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་སྐབས་སུ་སྔར་ལྟར་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་དག་གིས་གུ་གེའི་ཕྱོགས་སུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་བར་འབད་བརྩོན་བྱེད་མཁན་བྱུང་ཡོད། Manuel Marques ཟེར་བའི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་འདི་རྒྱ་གར་དང་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཕར་འགྲོ་ཚུར་འགྲོ་བྱས་ཏེ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་པ་དག་གུ་གེར་གདན་འདྲེན་ཞུ་བར་ཐབས་ཤེས་སྣ་ཚོགས་གནང་འདུག་ཀྱང་། ༡༦༤༡ལོར་ཁོང་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་བཙོན་ལ་ཚུད་ཡོད་ལ། ལོ་དེའི་ཕྱི་ལོར་བཙོན་དུ་གྲོངས་འདུག «མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་གསར་རྙེད»ནང་བཞུགས་པའི‘‘འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད”དུ་ཁོང་གུ་གེའི་ལམ་བར་ཞིག་ཏུ་ཇག་པས་བཀྲོངས་ཚུལ་བྲིས་འདུག ཁོང་གྲོངས་ནས་མི་ལོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་གི་རིང་གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་གཅིག་ཀྱང་འབྱོར་མེད་པ་རེད།\nམདོར་བསྡུས་ན། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་དབང་དུ་བསྡུས་པ་དང་ཆབས་ཅིག སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ལུང་ལུང་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཆབས་འོག་ཏུ་བཅུག་པ«ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས»སུ“གུ་གེ་ལ་དམག་བརྒྱབ་ནས། ཇོ་བོ་བདག་པོ་ཕབ་ནས། གུ་གེ་རྩ་བྲང་(ཧྲངས་)དང་ལོས་ལོང་ཕྱག་ཏུ་བཞེས། རུ་ཐོག་གི་ཨང་པ་ཡང་ཕབ་ནས་རུ་ཐོག་ཀྱང་ཕྱག་ཏུ་བཞེས། དབུས་གཙང་ལ་དམག་མཛད་ནས་ཤི་རི་དང་ཀྱར་ཀྱར་དམར་ཆག་བཏང་ནས་དབུས་གཙང་གི་རྒྱལ་པོ་སྡེ་པ་གཙང་པས་གསེར་དངུལ་ཇ་སོགས་པ་དྲེའུ་སྒལ་མང་པོ་ཕུལ་བ་ལ་ཐུགས་མགུ་ནས་ལ་དྭགས་ཀྱི་དམག་དང་བཅས་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱིས་ལྷོ་མོ་སྡང་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག སྤུ་རང་གུ་གེ་ཟངས་དཀར་སྤུ་ཏི་བུ་རིག་ཡན་ཆོད་ཤར་གྱི་མར་ཡུམ་ལ་མན་ཆོད། རུ་ཐོ་དང་གསེར་ཁ་ཕན་ཆོད་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ལ་དྭགས་དར་ཞིང་རྒྱས།” ཞེས་གསལ་བས། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོའི་དམིགས་འབེན་གཙོ་བོ་དེ་གུ་གེ་ཁོ་ན་མིན་པར་སྟོད་མངའ་རིས་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཕལ་ཆེ་བ་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་དེ་ལྟར་གནང་དོན་ནི་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་མངའ་རིས་ས་ཆ་དེ་དབང་དང་འབྱོར་བ་གང་ཐད་ནས་ལ་དྭགས་ལ་ཁེ་ཕན་ཡོད་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་དུ་ལ་དྭགས་ཀྱི་དར་རྒྱས་དང་སྟོབས་ཤུགས་ལའང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་ཡིན། ད་དུང་ལ་དྭགས་གཞུང་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་སྟོབས་ཤུགས་དང་འབྱོར་བ་ཡོད་ཚེ་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་མོལ་གོལ་གྱི་བཙན་འཛུལ་ལའང་སྐྲག་དགོས་དོན་མེད་པ་བཅས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཡོད་པས་སོ། །\nདུས་རབས་བཅུ་བདུན་པའི་ལོ་རབས་སུམ་ཅུ་པའི་ནང་བོད་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་ནས་བཟུང་ཁོང་གི་བུ་རྒྱུད་རྣམས་ཀྱིས་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་ལ་དབང་བསྒྱུར་ནས་མི་ལོ་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་སོང་མཐར། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གུ་གེ་དབང་དུ་བསྡུས་པས། གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་མཇུག་བསྒྲིལ་བ་རེད། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོས་དེ་ལྟར་གནང་རྐྱེན་ནི་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་སྟེ་དགེ་ལུགས་པ་དང་འབྲུག་པ་བཀའ་བརྒྱུད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་དབང་གིས་མ་ཡིན་ལ། སྐབས་དེར་ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོར་གོ་སྐབས་ཤིག་བྱུང་བ་ནི། གུ་གེའི་ཡུལ་དུ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དར་བ་དེས་རྒྱལ་པོ་ནང་འཁོར་མ་འཆམས་པ་དང་། འབངས་གྱེན་ལོག་བྱུང་བ་དེ་རེད། ཁོང་གིས་གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་གུ་གེ་རྒྱལ་རབས་རྩ་བརླག་ཏུ་བཏང་ཚུལ་གོང་དུ་ཞུས་པ་དེ་ལྟར་ལགས་ཤིང་། སྐབས་འདིར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐྱོ་གར་གཞན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། ལ་དྭགས་རྒྱལ་པོ་བདེ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་གྱི་ཤེལ་དཀར་དང་ས་དགའ་སོགས་སུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སྐབས། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་དང་། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ། སོག་པོ་དཱ་ལེ་ཧན་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་བཀའ་བསྡུར་གནང་སྟེ་ལ་དྭགས་ལ་རྒོལ་བརྡུང་སྤྲད་རྒྱུ་དང་། མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་མངའ་འོག་ཏུ་བསྡུ་བའི་གྲོས་ཐག་བཅད་རྗེས། སོག་པོའི་དམག་དཔུང་དགའ་ལྡན་ཚེ་དབང་གིས་དམག་དཔུང་དྲངས་ཚུལ«མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད»དུ་འབྱུང་བ་ལྟར་ཡིན་ལ། དགའ་ལྡན་ཚེ་དབང་དང་ཁོང་གི་དམག་དཔུང་གིས་གུ་གེ་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ས་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ཚུར་བླངས་ནས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག་ནའང་། ལ་དྭགས་དང་། ཟངས་དཀར། དཀར་དཀྱིལ། ཏོག ནག་ཁོ།བལ་ཏི། རྐང་ཕྲན། ཁུ་ནུ། གར་ཞ། ཉུང་ཏི། སྤི་ཏི། སྐྱོ་ནམ། ཤ་ཁོག གུ་རུམ། རྟ་མང་། དལ་པོ། ཡ་རྩེ་སོགས་བཅུག་མེད་པས། སྐྱིད་ལྡེ་ཉི་མ་མགོན་གྱི་བུ་གསུམ་གྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱེད་སྐབས་ཀྱི་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་བསྡུར་ན་གཞི་རྒྱ་ཆུང་དུ་ཕྱིན་ཡོད་ལ། དེང་སང་ཡུལ་ལུང་འདི་དག་གི་གནས་དེར་གཉུག་མར་གནས་སྡོད་པའི་སྐྱེ་བོ་དག་གི་རྒྱུད་པ་བོད་མི་ཡིན་མོད། བོད་མིའི་རྣམ་ཤེས་དེ་ལུས་དང་ཁ་བྲལ་ཟིན་པ་དེ་རེད་དོ། ། ཁ་དྲོ། བཀྲ་ཤིས།\n འགོས་ལོ་ཙཱ་བ་གཞོན་ནུ་དཔལ་(1392-1481)གྱིས‘‘ཉི་མ་དགོན་མངའ་རིས་སུ་བྱོན། དེ་ལ་སྲས་གསུམ་སྟེ། དཔལ་གྱི་མགོན། བཀྲ་ཤིས་ལྡེ་མགོན། ལྔ་གཙུག་མགོན་རྣམས་སོ། ཆེ་བས་མང་ཡུལ། བར་པས་སྤུ་ཧྲངས། ཆུང་བས་ཞང་ཞུང་སྟེ་གུ་གེའི་མངའ་ཞབས་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།’’ཞེས་གསུངས་འདུག དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། ཝཱ་ཎ་བཛྲ་བིདྱཱ་དཔེ་མཛོད་ཁང་། ༢༠༠༢ ཤོག་གྲངས་ ༦༢\nསྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་(1633-1703)‘‘གུ་གེ་ནི་བར་སྐབས་ཤིག་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དངོས་ཡིན་ཡང་བོད་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་གདུང་གིས་བཟུང་ཕྱིར་གུ་གེར་གྲགས།’’ཞེས་གསུངས། དགའ་ལྡན་ཆོས་འབྱུང་བཻཌཱུ་རྱ་སེར་པོ། ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༨ ཤོག་གྲངས ༢༧༢\nདཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་(1504-1588)བས“བོད་དང་སིམ་པའི་མཚམས་ན་གུག་གེ་ཅོག་ལ་གཉིས།”ཞེས་ཞང་ཞུང་གི་སྟོང་སྡེ་བཅུའི་ནང་གསེས་སུ་དྲངས་ཡོད། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས ༡༠༢\nགར་ཞྭ་བ་ཚེ་རིང་རྡོ་རྗེས་ཀསྨིར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་དྲངས་ནས་གུ་གེ་ནི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ས་ཡིན་ཚུལ་འདི་ལྟར‘‘ཀཤི་མིར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་“རཱཛཏྲངྒ་རི་ཞེས་བྱ་བར་ཞང་ཞུང་གི་མིང“གུ་གེ་རུ་འཆད་འདུག “གུ་གེ་ནི་ཞང་ཞུང་གི་ལྟེ་བ་ཡིན་པ་དང༌།” ཞེས་གུ་གེ་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྟེ་བ་སྟེ་རྒྱལ་ས་ཡིན’’གསུངས་འདུག བོན་སྒོ། འདོན་ཐེངས་དྲུག་པ། ༡༩༩༣ ཤོག་གྲངས ༤༨\n ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས། རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཁུར་བ་ཆོས་འཛོམས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ཤོག་གྲངས ༤༨\n བསོད་ནམས་ཚེ་བརྟན་ཡོ་སེབ་དགེ་རྒན། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར། Sterling publishers ༢༠༠༥ ཤོག་གྲངས་༢༩༤\n ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས། རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཁུར་བ་ཆོས་འཛོམས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ཤོག་གྲངས ༥༦\n གནས་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། འབྲི་གུང་བ་གདན་རབས་སོ་བཞི་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས། གངས་རི་ཆེན་པོ་ཏི་སེ་དང་མཚོ་ཆེན་མ་དྲོས་པ་བཅས་ཀྱི་སྔོན་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀོད་པ་རབ་བྱེད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༨ ཤོག་གྲངས ༡༦༧\n སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ། དགའ་ལྡན་ཆོས་འབྱུང་བཻཌཱུ་རྱ་སེར་པོ། ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༨ ཤོག་གྲངས ༢༧༣\n Handa, O. C BUDDHISTE Western Himalaya. Publised by M.L/ Gidwani, Indus Publishing Company. P 227\n པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར། བོད་ལྗོངས་མི་དམས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༠ ཤོག་གྲངས་ ༡༡༣\n ཀ་ཐོག་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་ནོར་བུ། ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ། སྨད་ཆ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས ༡༡༥\n གནས་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། འབྲི་གུང་བ་གདན་རབས་སོ་བཞི་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས། གངས་རི་ཆེན་པོ་ཏི་སེ་དང་མཚོ་ཆེན་མ་དྲོས་པ་བཅས་ཀྱི་སྔོན་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀོད་པ་རབ་བྱེད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་གྲངས ༡༧༡\n སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་པར་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་རིན་ཆེན་གཏེར་གྱི་ཕྲེང་བ། མངའ་རིས་སྲིད་གྲོས་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་བསྡུ་རུབ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༦ ཤོག་གྲངས་ ༣༥ ནས ༣༦ བར།\n གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ། མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས་ ༥༤ནས ༥༧ བར།\n ཆ་རིས་སྐལ་བཟང་ཐོགས་མེད། བོད་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་མཐའ་དཔྱོད་གཅེས་བསྡུས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༠ ཤོག་གྲངས ༢༧༦\n ཆོས་འཕེལ། གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་གནས་བཤད་ལམ་ཡིག་གསར་མ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༨ ཤོག་གྲངས་ ༦༠\n སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱས་པར་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་རིན་ཆེན་གཏེར་གྱི་ཕྲེང་བ། མངའ་རིས་སྲིད་གྲོས་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་བསྡུ་རུབ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༦ ཤོག་གྲངས་ ༣༦\n ཀུན་དགའ་ལྷུན་གྲུབ། སྟག་ཚང་རས་པའི་རྣམ་ཐར་དང་རྡོ་རྗེའི་མགུར། ཤིང་དཔར། ལྡེབ་གྲངས་ ༦༥\n Les Portugais au Tibet, Les premières relations jésuites ( 1624-1635) Traduite et Présentées par Hugues Didier. Edition Chandeigne. 1996 P186\n A. McKay, ed. (2003), The History of Tibet, Volume II. Abingdon: Routledge, pp. 53-66\n ཀ་ཐོག་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་ནོར་བུ། ཀ་ཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུའི་བཀའ་འབུམ། སྨད་ཆ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས ༥༤\n དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས། ་པཎ་ཆེན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་དཔལ་བཟང་པོའི་གསུང་འབུམ། ཤིང་དཔར། ་བཀྲས་ལྷུན་པར་མ། པོད་གྲངས།3ལྡེབ་གྲངས། 75 – 76\n གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ། མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས་ ༥༤\n གུ་གེ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པས་མཛད་པའི་མངའ་རིས་རྒྱལ་རབས་བཞུགས་ལགས་སོ། ཐོ་ལིང་དཔལ་དཔེ་མེད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལོ་༡༠༠འཁོར་བའི་རྗེས་དྲན་མཛད་སྒོའི་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་གིས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས། ༡༩༩༦ ཤོག་གྲངས་ ༥༤ ནས ༥༥ བར།\n གུ་གེ་པཎ་ཆེན་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱས་པ་བཞུགས་སོ། དབུ་མེད་བྲིས་མ། ལྡེབ་གྲངས་༨\n གནས་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། འབྲི་གུང་བ་གདན་རབས་སོ་བཞི་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས། གངས་རི་ཆེན་པོ་ཏི་སེ་དང་མཚོ་ཆེན་མ་དྲོས་པ་བཅས་ཀྱི་སྔོན་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀོད་པ་རབ་བྱེད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་གྲངས ༡༦༡\n གནས་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། འབྲི་གུང་བ་གདན་རབས་སོ་བཞི་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས། གངས་རི་ཆེན་པོ་ཏི་སེ་དང་མཚོ་ཆེན་མ་དྲོས་པ་བཅས་ཀྱི་སྔོན་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་སུ་བཀོད་པ་རབ་བྱེད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་གྲངས ༡༦༧\n པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས། པཎ་ཆེན་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་ཐར། བོད་ལྗོངས་མི་དམས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༠ ཤོག་གྲངས་ ༡༡༤\n ཀུན་དགའ་ལྷུན་གྲུབ། སྟག་ཚང་རས་པའི་རྣམ་ཐར་དང་རྡོ་རྗེའི་མགུར། ཤིང་དཔར། ལྡེབ་གྲངས་ ༦༨\n བཀྲ་ཤིས་རབ་རྒྱས། མར་ཡུལ་ལ་དྭགས་ཀྱི་སྔོན་རབས་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བ། ཤོག་གྲངས་ ༢༠༥\n ཀུན་དགའ་ལྷུན་གྲུབ། སྟག་ཚང་རས་པའི་རྣམ་ཐར་དང་རྡོ་རྗེའི་མགུར། ཤིང་དཔར། ལྡེབ་གྲངས་ ༦༣\n གངས་རི་བ་ཆོས་དབྱངས་རྡོ་རྗེ། མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་སྔོན་བྱུང་ལོ་རྒྱུས། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༦ ཤོག་གྲངས་ ༩༧\n མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ཤོག་གྲངས་ ༥༤༢\n གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ། མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ཤོག་གྲངས་ ༥༧\n Les Portugais au Tibet, Les premières relations jésuites ( 1624-1635) Traduite et Présentées par Hugues Didier. Edition Chandeigne. 1996 Pp104\n Les Portugais au Tibet, Les premières relations jésuites ( 1624-1635) Traduite et Présentées par Hugues Didier. Edition Chandeigne. 1996 Pp 87\n Les Portugais au Tibet, Les premières relations jésuites ( 1624-1635) Traduite et Présentées par Hugues Didier. Edition Chandeigne. 1996 Pp 128\n མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་གཞུང་དུས་དེབ། ༢༠༠༤ སྤྱི་དེབ་གསུམ་པ། ཤོག་གྲངས་ ༧\n ཆ་རིས་སྐལ་བཟང་ཐོགས་མེད། བོད་བཙན་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་འབྲེལ་བའི་མཐའ་དཔྱོད་གཅེས་བསྡུས། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༠ ཤོག་གྲངས ༢༧༨\n (19 March 2000). Echoes ofaFallen Kingdom. New York Times. Retrieved 23 January 2013.\n L. Petech (1977), The Kingdom of Ladakh, c. 950 – 1842 A.D. Rome: IsMEO, pp. 44-45.\n Les Portugais au Tibet, Les premières relations jésuites ( 1624-1635) Traduite et Présentées par Hugues Didier. Edition Chandeigne. 1996 Pp 181\n ཀུན་དགའ་ལྷུན་གྲུབ། སྟག་ཚང་རས་པའི་རྣམ་ཐར་དང་རྡོ་རྗེའི་མགུར། ཤིང་དཔར། ལྡེབ་གྲངས་ ༦5\n བསོད་ནམས་ཚེ་བརྟན་ཡོ་སེབ་དགེ་རྒན། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར། Sterling publishers ༢༠༠༥ ཤོག་གྲངས་༢༩༦\n བསོད་ནམས་ཚེ་བརྟན་ཡོ་སེབ་དགེ་རྒན། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར། Sterling publishers ༢༠༠༥ ཤོག་གྲངས་༣༣༨\n Les Portugais au Tibet, Les premières relations jésuites ( 1624-1635) Traduite et Présentées par Hugues Didier. Edition Chandeigne. 1996 Pp 181-182\n རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ་བཞུགས་སོ། སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ པོད། ཇ། ཤོག་གྲངས་༡༦༣\n བསོད་ནམས་ཚེ་བརྟན་ཡོ་སེབ་དགེ་རྒན། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་འཆི་མེད་གཏེར། Sterling publishers ༢༠༠༥ ཤོག་གྲངས་ ༤༠༥\n2016 ལོའི་ཟླ 8 ཚེས7ཉིན། 20:27


ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ། རྩོམ་སྒྲིག་པ།ཡོང་ཁུངས། གཡུང་དྲུང་སྐྱབས། སྤེལ་དུས། ༢༠༡༩ལོའི་ཟླ་བ་༡༠ཚེས་༢༨ཉིན།\n[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།］ དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་གི་གོ་བ་དང་། ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱབ་ཁུངས་བཅས་པ་རྒྱ་བོད་ཡིག་ཆ་ཁུངས་བཙུན་མང་པོ་གཞིར་བྱས་ཏེ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཡོད།[བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།] ཞང་ཞུང་། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས། ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ།\nཞང་ཞུང་ནི་བོད་མི་རང་ག་བ་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་བློ་གྲོས། དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས། རང་ས་རང་ཡུལ་ནས་གསར་གཏོད་བྱས་པའི་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་ཀྱི་ཤེས་རིག་སྟེ། བོན་ནམ་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དར་ཁུངས་སུ་སྣང་བས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་འདི་ཧ་ཅང་གི་མིང་རྙིང་གྲས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་སྲིད་འཛིན་གྱི་མངའ་ཁོངས་རྙིང་གྲས། བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་མཆེད་ཁུངས་རྙིང་གྲས་དེ་ཡིན་ལ། དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་སྒང་གི་རིག་གཞུང་སྨྲ་བའི་ཁྲོད་དུའང་གངས་ཏི་སེ་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་འདི། མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་མཆེད་ཁུངས་སུ་སྣང་མཁན་དང་དེའི་ཐད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་སྤེལ་མཁན་ཡང་བྱུང་གི་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཏེ། གྲུབ་མཐའི་ཕྱོགས་རིས་སུ་མཆེད་པའི་ལྟ་བ་ཐན་འཁྱེར་བའི་དབང་གིས་ངེད་ཅག་སྒང་བ་བོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ། བོན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་ཁག་གི་ནང་དུ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁོངས་དང་ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་མང་དུ་མཆིས་པ་ལས། བན་གྱི་མཁས་པས་མཛད་པའི་གསུང་རྩོམ་རྙིང་གྲས་ཁག་གི་ནང་དུ་ཞང་ཞུང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཤེས་རིག་སྐོར་གྱི་དཔྱད་ཡིག་རིགས་དཀོན་པར་མངོན།\nའདིར་བདག་གིས་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་མི་འོས་ཤིང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཅིས་ཀྱང་འགན་འཁུར་དགོས་ཞེས་པའི་བདེན་ཚིག་དེར་རབ་ཏུ་དད་བཞིན། བན་བོན་གཉིས་ཀའི་ཡིག་ཆ་རྙིང་གྲས་ཁུངས་བཙུན་པ་དང་། དེ་མིན་རྒྱ་སོགས་མི་རིགས་གཞན་པའི་ཡིག་ཆ་གཙོ་གྲས་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ནས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེ་བྱུང་བའི་ཐོག་མའི་དུས་རིམ་ནས་བོད་སིལ་བུའི་བར་གྱི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཏེ། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་སྤྱི་དང་སྒོ་སོ་སོའི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱི་ཡུལ་གྱི་ལྟེ་བ། དུས་རབས་སོ་སོའི་ནང་གི་ཞང་ཞུང་གི་འཁོབ་མཐའ། གནས་དེར་འཁོད་པའི་ས་མིང་ཆུ་མིང་། གངས་རི་མཚོ་གསུམ། གཞན་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་སྡེ་ཆེན་པོ་དང་ཡུལ་ཕྲན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ལ་རིས་སུ་མཆེད་པའི་ཐན་འཁྱེར་གྱི་ལྟ་བ་ངན་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ། རང་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་དང་སྐྱ་ཐིག་འཕེན་ཅི་ཐུབ་ལ་འབུངས་བར་བྱ་བ་ལ།\nསྤྱིར་ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ཁམས་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་མོད། ཟུར་དུ་གནས་དེར་ས་སྐྱེས་རྡོ་སྐྱེས་བྱས་པའི་རིག་གནས་དང་ཡུལ་དེར་འཁོད་པའི་མི། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་སོགས་ལའང་ངོས་འཛིན་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེར་རྒྱ་ཡིག་གི་སྟེང་ནས་ ( 羊同，杨童 ) ཞེས་པའི་འབྲི་ཚུལ་གཉིས་ཡོད། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་འདིའི་གདོད་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གོ་དོན་གྱི་ཐད་ལ་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་རྙིང་གྲས་རྣམས་སུ་ལྟ་ཚུལ་མ་མཐུན་པ་འགའ་རེ་མཆིས་ཏེ། 《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ལས། ① “ཚེ་ལོ་བརྒྱ་པའི་གཤེན་རབ་འདུལ་བའི་སྐབས་ལ་བབ་པའི་དུས་འདིར། དམུ་རིགས་དབྲ་ལས་སྤྲུལ་པའི་ཁྱུང་ཆེན་ཡང་། ཞང་བོད་དུ་བསྟན་པ་སྤེལ་བའི་དུས་ལ་བབས་པས། ནགས་ཚལ་གྱི་གླིང་དུ་དགོངས་པ་རྫོགས་ཀྱང་། ཟགས་མེད་ཤེས་རབ་ཀྱི་དགོངས་པ་རྫོགས་ཀྱང་། ཟགས་བཅས་སྤྲུལ་པའི་བྱ་ཁྱུང་སྐུ་རུ་མངོན་པར་བཞེངས་ནས། སྐུ་ལུས་ཕྲུག་ཕྲུག་ལན་གསུམ་སྤྲུག་པའི། རི་འདར་བ་དང་རྒྱ་མཚོ་འཆོལ་བ་དང་། རྩི་ཤིང་རྣམས་ཀྱང་ཤིག་ཤིག་འགུལ་ནས། བར་སྣང་གི་ཁམས་སུ་འཕུར་ཏེ་ཀུན་དུ་འཁོར་འཁོར་ལྡིང་ལྡིང་ནས། ཞང་ཞུང་ཁ་ཡུག་མེ་ཏོག་མཛེས་པའི་གླིང་དུ་དར་ཅིག་བབས། ་་་་་་་་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྐུའི་སྤྲུལ་བ་འགྱེད་པ། ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གཙོས་པའི་རིན་པོ་ཆེ་རྫོང་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཤུགས་ཀྱིས་གྲུབ། བབ་པའི་ལུང་པ་དེ་ལ་ཡང་ཁྱུང་ལུང་དུ་མིང་བདོག་པ་”ཞེས་དང་། 《ཁྱུང་རབས་གཡུ་མགོ་མ་》ལས། ②“ཞུང་ཞག་ཞེས་བྱ་བ། བོད་སྐད་དུ་ཁྱུང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་(བ་) རུ་གྲགས”ཞེས་དང་། 《ཞང་ཞུང་གི་མིང་ཚིག་དང་བོན་གྱི་ཐ་སྙད་》ལས། ③ “ཞང་། གདུང་དང་རུས་ཤིག ཡུལ་ལམ་ལུང་བ།” ཞེས་པ།《འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ་》ལས། ④“ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཡང་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དུ་ཁྱུང་ལ་ཞུང་ཞེས་བརྗོད་ཅིང་། དེ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན་ཁྱུང་ཞེས་འབྱུང་བས་ཁྱུང་གི་ལུང་པའམ། ཁྱུང་པོའི་ལུང་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་པར་བཤད་”ཅེས་གསལ་བོར་བཀོད་པས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་འདིའི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གོ་དོན་སོགས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བས་རྩོད་པ་སྤོངས་བར་འོས་སོ།།\nསྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བར་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་ཞང་ཞུང་འོལ་མོ་ལུང་རིང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཏེ། བོན་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱོགས་སུ་སྤེལ་བ་དང་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱུད་ཀྱིས་སྲིད་པར་མངའ་བསྒྱུར་བའི་དུས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་འདིར་ ⑤ “ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དང་། ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་”དུ་འདོད་དེ། ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་འདུ་བའི་འགོ། གངས་རྒྱལ་ཏི་སེ་དང་བླ་མཚོ་མ་པང་གཡུ་མཚོ་སོགས་ཀྱིས་ལྟེ་བ་བྱེད་པའི་ཞང་ཞུང་ཡུལ་སྡེ་ཆེན་པོ་བཅོ་བརྒྱད་། ཡུལ་ཕྲན་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་སོགས་ཡོད་པ་སྟེ། ⑥ 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས་》དང་《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས་》གཉིས་གཅིག་མཐུན་དུ། ⑦“འཛམ་གླིང་གི་སྙིང་པོ་འདི་ནི། ཡུལ་སྡེ་ཆེན་པོ་བཅོ་བརྒྱད། ཡུལ་ཕྲན་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག མཐའ་འཁོབ་སྟོང་དང་སུམ་བརྒྱ་ཡོད། ཡུལ་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ནི། ཤར་ན་རྒྱ་ནག་དང་གྲི་བདག ལྷོ་ན་རྒྱ་གར་དང་ཁ་ཆེ། ནུབ་ན་སྟག་སྡེ་དང་གཟིག་འཕན། བྱང་ན་གེ་སར་དང་ཧོར་ཡུལ། དབུས་ཀྱི་གངས་ཀྱི་ར་བ་ཅན་དང་དགུའོ། ཤར་རྒྱ་ནག་གི་མཐའ་ན་རྒྱ་མོ་ཁྱི་ཁྱོད་དང་ཐོད་དཀར་གཉིས། ལྷོ་རྒྱ་གར་གྱི་མཐའ་ན་གྱད་ཡུལ་དང་ཧུ་ན་གཉིས། ནུབ་སྟག་གཟིག་གི་མཐའ་ན་ཀྱེའུ་ལེ་དང་ཕུ་ན་གཉིས། བྱང་གེ་སར་གྱི་མཐའ་ན་སོག་པ་དང་སྦལ་ཁ་གཉིས། དབུས་ཟངས་གླིང་གསེར་གླིང་ན་གནམ་སྟོང་དང་དགུ་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་དོ་”ཞེས་པས་གསལ། འདིར་འཛམ་བུ་གླིང་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལས་ཆེ་བརྗོད་འབྲི་སྲོལ་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་ལས། དོན་དངོས་ཐོག་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་དང་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་སྟོན་གྱིན་ཡོད་པ་ལས། མི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དག་ཞིང་ལྟ་བུ་ཞིག་གཏན་ནས་སྟོན་གྱིན་མེད་དེ་ཁ་ཇེ་གསལ་དུ་བཏང་ནས་བརྗོད་ན།《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་》ལས། ⑧ “འཛམ་བུ་གླིང་ལ་རྒྱ་དཀར་ནག་མེ་ཉག་བལ་བོ་ཨོ་རྒྱན་ཟ་ཧོར་ཁ་ཆེ་ཐོད་དཀར་ལི་ཡུལ་ཕྲམ་སྟག་གཟིག་སུམ་པ་ཞང་ཞུང་བོད་ལ་སོགས་སྟོན་པའི་སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རེ་རེ་སྣང་བར་མཛད་ཅིང་བསྟན་པ་ཆ་རེ་འདྲེན་པའི་གཤེན་རེ་ལ་གཉེར་གཏད་ནས་བསྟན་པ་སྤེལ་”ཞེས་པས་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས་སོ།།\nསྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དཀྱིལ་ཙམ་ལ་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་གསར་གཏོད་མཛད་རྗེས། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་བྱས་པའི་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་མང་བོར་སྤེལ། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཨ་ཤོ་ཀ་ཡིས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་དེ་ཨ་རུབ་དང་ཨུ་རྒྱན། སྟག་གཟིག་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་བོར་སྤེལ་བ་དང་བསྟུན། ཡུལ་ཁམས་དེ་དག་ན་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བ་ནས་དར་ཡོད་པའི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱི་རྐང་རིམ་གྱིས་ཉམས་པའི་དབུ་ཚུགས། དེ་ལྟར་ལོ་ངོ་མང་བོ་ཞིག་འདས་རྗེས་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱིས་སྟག་གཟིག་དང་ཨ་རུབ། ཨུ་རྒྱན། ཕ་ཁུ་སི་ཐན་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་མང་བོར་མངའ་བསྒྱུར་བའི་གནས་བབས་ལ་ཉམས་རྒུད་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་རིང་མོས་བར་ཆོད་པའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཤུགས་ཆེས་ཆེར་འཕེལ་བར་སྣང་། ཡིན་ཡང་། བྱང་ཕྱོགས་སུ་བོན་ལས་མེད་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས་ཏེ། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས་》ལས། ⑨ “བོད་ཁམས་མ་ཡིན་བོན་ཁམས་ཡིན། ཞེས་དང་། བོད་ཁ་བ་ཅན་བྱ་བ་མིན། བོན་ཁ་བ་ཅན་བྱ་བ་ཡིན།” ཞེས་དང་།《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས་》ལས། ⑩“དེ་དུས་སྟོད་ཞང་ཞུང་ཁྲིའི་བདེ(སྡེ)། སྨད་སུམ་པ་སྟོང་གི་སྡེ་ལྷོ་བྱང་མོན་རྣམས་རུ་བཞི་བོན་གྱི་ས་སྐོར་དུ་བྱས་ནས། དབུས་གཙང་གཉིས་ན་བོན་གྱི་འདུ་གནས་སུམ་བཅུ་རྩ་བདུན་”ཞེས་པ།《དེབ་དཀར་》ལས། ⑾ “དེ་ཡང་རྗེ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་ཡན་ཆད་ལ། འདི་ཡུལ་གང་བོ་ན་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་འབའ་ཞིག་དར་བས། མིང་དེ་སྐད་གྲགས་ཀྱང་ཡ་མཚན་རྒྱུ་མེད་ལ། རྒྱ་ནག་པ་རྣམས་སྔོན་དུས་སུ་བོད་ཡུལ་ལ་ཕོན་གྱི་ཡུལ་ཞེས་འབོད་པ་ཡང་བོན་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་ཉེས་བས་སོ།།” ཞེས་དང་། 《གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ་》ལས། ⑿“དོན་དུ་གནའ་བོའི་དུས་བོད་ལ་ཞང་ཞུང་གི་མིང་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་”ཅེས་པ། 《བོད་རིག་པ་སྤྱི་བཤད་》ལས། ⒀“ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་པ་འདི་དག་ནི། ཞང་ཞུང་ཡུལ་དུ་བྱུང་བའི་རྒྱལ་པོ་སྐད་གྲགས་ཅན་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན། འདི་དག་གི་རྒྱུད་པས་རྒྱལ་པོ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གོང་དུ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཙམ་དབང་སྒྱུར་བྱས་པ་བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ལས་བཤད། དེས་ན་བྱ་རུ་ཅན་འདི་རྣམས་ནི་སིལ་མ་12དང་སིལ་མ་40རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡོད་པའི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་འདི་རྣམས་ཀྱི་འགོ་དཔོན་ཡིན་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐོག་མའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་འདིར་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་བོན་གྱི་ཞིང་ཁམས་དང་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་དག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ལས་མེད་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས་སོ།།\nསྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་བར་རྗེ་བོ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡར་ཀླུང་རྗེ་བོར་མངའ་གསོལ་བ་ནས། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ལ་ས་ཁྱབ་རྡོ་ཁྱབ་བྱས་ཡོད་པའི་སྣང་ཚུལ་ལ་གོད་ཆགས་གང་ཡང་མ་བྱུང་བའི་ཁར། བོན་ཤེས་པ་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་བོན་གྱི་རིགས་ཤིན་ཏུ་དར་བར་གསལ་མོད། འོན་ཏེ། ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་སྲིད་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་དེ། 《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》ལས། ⒁ “རྒྱལ་ཕྲན་སོ་སོས་ཀྱང་ནང་ཁུལ་དུ་བཅད་བཟུང་འཁྲུག་རྩོད་མནར་གཅོད་འབའ་ཞིག་བྱས་པ་དང་ཆབས་ཅིག ལྷོ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོས་སྦྲུལ་འདྲ་རྟག་ཏུ་འཁྲིལ། ཤར་ཙི་ན་རྒྱལ་པོས་ལུག་ལ་སྤྱང་འཇབ་འདྲ། བྱང་ཁྲོམ་གྱི་རྒྱལ་པོས་མགོ་ལ་སྟེས་བཏབ་འདྲ། ནུབ་སྟག་གཟིག་རྒྱལ་པོས་བྱ་ཁྱུར་ཁྲ་རྒྱུག་འདྲ་བ་སོགས་རྟག་ཏུ་མནར་གཅོད་འཇིགས་སྐུལ་དྲག་པོས་འཚེ་བར་འཐབ་པའི་ནུས་པ་ཤོར། (ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་གཤེན་བཅོ་རྒྱད་རྫོགས་ནས་)རྒོལ་བས་ནུས་ཤུགས་མེད། བྲོས་བས་འགྲོ་སར་མི་གཏོང་། ནང་གི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱང་གཅིག་ཟ་གཅིག་བརྡུང་གིས་དུས་ཟིང་དང་། རྒས་ཁོག་རྒན་ཤོས་ཅན་རྣམས་དབང་ཆུང་ཞིང་ཉན་མཁན་དཀོན་པ། གཞོན་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲེལ་འདས་ཀྱིས་བག་མེད་ཁོ་ན་སྤྱོད་པའི་དུས་ཀྱེམ་པ་བ་ཞིག་ལ་འདས་པར་གྱུར་བ་ན་ ⒂ རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་བོན་རྣམས་དབུ་སྙུང་ནས་དམོད་བོར་ཏེ་རྒྱལ་རྗེ་ཞིག་བཙལ་སྙེད་བྱས་པ་ཉག་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞེས་རྩ་རྒྱུད་སོགས་ལས་བཞེད་པ་ལྟར་རོ་” ཞེས་དང་། 《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས་》ལས། ⒃ “རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཐང་སྒོང་(དགུང་)དང་མཉམ་མཉམས་པ་དེར་བགྱིས་”ཞེས་པ་ཡིས། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་དུས་ནས་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་མཇུག་རྫོགས་པ་དང་། གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོས་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་ཆབ་འོག་ཏུ་བཏུལ་བ་དང་བསྟུན། ཡར་ལུང་གི་སྲིད་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་འཕེལ་ཏེ་ཡར་ལུང་ཞང་ཞུང་གི་ཁོངས་ལས་རིམ་གྱིས་ལོགས་སུ་གྱེས་པའི་འགོ་ཚུགས་པས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་ཀྱི་ཆབ་ཁོངས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བའི་རྨང་བཏིངས་སོ།། དེ་ལྟར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་ཁྲོད་ཡར་ཀླུང་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྲིད་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་འཕེལ་བ་དང་བསྟུན། ཡར་ཀླུང་བཙན་པོ་འགའ་རེས་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་བོད་ལ་སྤེལ་བ་དང་སྲིད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཞང་ཞུང་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག་པའི་གླགས་འཚོལ་ཅི་ཐུབ་བྱས་མོད་འབྲས་བུ་ཆེར་མ་སྨིན། དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་དུ་སླེབས་པ་ནས་བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ཡབ་གནམ་རི་སྲོང་བཙན་དང་མྱེས་པོ་སྟག་རི་གཉན་གཟིག་དག་གིས་འཁོབ་མཐའ་བསྐྱེད་པའི་རྨང་གཞིའི་སྟེང་ནས་ ⒄ བོད་རུ་བཞི་ཞེས་པའི་ཡུལ་མིང་དང་ཡུལ་མཚམས་ཐོག་མར་ཕྱེས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་644ལོར་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱ་བརླགས་ཏེ་ཞང་ཞུང་སྟོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ཆབ་ཏུ་བཏུལ་བ་ལ་སོགས་མཐའི་རྒྱལ་ཕྲན་མང་པོ་དབང་དུ་བསྡུས་ཏེ་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁམས། སྤྱི་ལོ་679ལོར་བློན་མགར་ཁྲི་འབྲིང་གིས་ཞང་ཞུང་སྨད་ཀྱི་སྒོ་བའི་ཡུལ་ཆབ་འོག་ཏུ་ཕབ་པ་ནས། སྲིད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རྒྱུད་མ་ཆད་པ་ཙམ་གྱིས་ཡུལ་ཕྲན་ཆུང་ཆུང་འགའ་ལ་སྲིད་ཀྱི་དོན་བསྒྲུབ་པ་ལས། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་སྲིད་ཤུགས་དེ་གཞི་ནས་རྒུད་པར་གྱུར་བས། བོད་ཞེས་པའི་མིང་དེས་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཀུན་རིམ་གྱིས་ཕར་གནོན་པར་བྱས་སོ།།\nརིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ནས་དུས་རབས་བདུན་པའི་སྟོད་ཙམ་དུ་སླེབས་པ་ན། ཨ་རུབ་ཀྱི་ཡུལ་ནས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྟོན་པ་མོ་ཧོལ་མོ་ཏེ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་གསར་གཏོད་མཛད་དེ་ཨ་རུབ་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་དབྱི་རག་དང་སྟག་གཟིག ཁྲོམ། པར་ཁིས་སི་ཐན། ཨུ་རྒྱན། ཀ་རྨིར་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་བོར་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཆེས་ཆེར་དར་བར་བརྟེན། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བ་ནས་ཡུལ་དེ་དག་ལ་དར་ཁྱབ་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་རྨང་ནས་འཇིག་འགོ་ཚུགས་པས། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ནས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་ཁྱོན་ཏུ་གཞི་ནས་རྨེག་མེད་དུ་འགྲོ་འགོ་ཚུགས་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་དང་མི་འགལ་སྙམ། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་མང་པོར་དུས་རབས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་ཙམ་དུ་བོན་གྱི་མཁས་གྲུབ་སྟག་སྒྲ་ཏུན་གཙུག་དང་སྙ་ལི་ཤུ་སྟག་རིང་། བྷེ་ཤོད་ཀྲམ་སོགས་སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་དུ་སོང་ནས་མཁས་གྲུབ་མང་པོའི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཤིང་བོན་མང་བོར་ཞུས་ཏེ་མཁས་པར་སྦྱངས་རྗེས། བོན་གྱི་རིགས་མང་བོ་བྱ་རྒོལ་སོགས་ལ་བཀལ་ནས་ཕྱིར་བོད་ཡུལ་ལ་ཡོང་ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་ནི། སྐབས་དེ་དུས་སྟག་གཟིག་སོགས་ཡ་གླིང་དཀྱིལ་མའི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ཏུ་བོན་འཇིག་ཉེན་ཆེན་པོ་དང་འཕྲལ་བཞིན་པས་ཁོ་ཚོས་གཙིག་ཆེ་བའི་བོན་རྣམས་ཁྱེར་ཏེ་བོད་ཡུལ་ལ་འོངས་བའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་འགྲིག་པ་ལས། སྐབས་དེ་དུས་སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་ན་བོན་ཆེ་ཆེར་དར་ཡོད་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་དེ་འདྲའི་འོས་མཐུན་མེད་སྙམ།བོད་ཡུལ་དུ་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་སུ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་བོད་ཡུལ་དུ་བསྒྱུར་འགོ་ཚུགས་པ་ནས། ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱིས་བོད་ཡུལ་ཀུན་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་རྣམ་པར་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་འགོ་ཚུགས་ཤིང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱིས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱས་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བོན་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྣུབས་པ་ནས་བཟུང་། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གཞུང་ལུགས་བོད་བཙན་པོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཡུལ་དབུལ་ནས་སྟོད་ཞང་ཞུང་དང་སྨད་མདོ་ཁམས་སོགས་འཁོབ་མཐའ་རུ་སྤྱུགས་པས། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་བོད་རུ་བཞི་སོགས་མཚོ་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་“བོན་གྱི་ཡུལ་”ཞེས་པ་དེ་མིང་གི་ལྷག་མ་ཙམ་དུ་གྱར་རོ།།\nདུས་རབས་བཅུ་བའི་ནང་དུ་སྐྱིད་སྡེ་ཉི་མ་མགོན་བོད་ནུབ་ཁུལ་ལམ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དུ་བྱོན་ཏེ་ཞང་ཞུང་སྟོད་ཀྱི་ཡུལ་དེར་དབང་བསྒྱུར་བ་ནས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་དེ་བོད་བཙན་པོའི་རྒྱུད་པའི་མངའ་འོག་ཏུ་དངོས་སུ་བཙུད་པས་ཞང་ཞུང་སྟོང་སྡེ་བཅུའི་ཁུལ་དེར་ ⒅ “མངའ་རུས་”ཞེས་པའི་མིང་དེ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ནི་རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་ན་གསལ་ཞེས་《མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་》ན་འཁོད་པ་ཡིས། ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེ་དུས་རབས་བཅུ་བའི་ནང་“མངའ་རིས་”སུ་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ནི་ཞང་ཞུང་ཞེས་པའི་མིང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྟེང་ནས་བཤད་ན་འགྱུར་མཚམས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་རྟོགས་ནུས། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་མོ་བརྒྱུད་དེ་དེང་གི་དུས་འདིར་སླེབས་དུས་ཞང་ཞུང་ཞེས་པ་ནི།⒆“བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ནུབ་ཁུལ་གྱི་བྱང་གི་འཕྲེད་ཐིག་30.00°—34.88°དང་ཤར་གྱི་གཞུང་ཐིག་78.00°—85.98°ཙམ་ལ་གནས་པ། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ཆ་སྙོམས་རྨིད་བཞི་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་དང་། ཡུལ་གྲུ་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས། མི་འབོར་ཁྲི་བརྒྱད་ལ་ཉེ་བ། བྱང་ངོས་ཤིན་ཅང་ཡུ་གུར་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་འབྲེལ་བ།ཤར་ཕྱོགས་བོད་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་དང་འབྲེལ་བ། ཤར་ལྷོའི་ཁུལ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་གྱི་འབྲོང་པ་དང་ས་དགའ། ངམ་རིང་བཅས་རྫོང་ཁག་གསུམ་དང་འབྲེལ་བ།ནུབ་ཁུལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཀ་ཤི་རྨིར་དང་འབྲེལ་བ། ལྷོའི་ཁུལ་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་བི་ཧར་དང་བལ་བོ་གཉིས་ཀར་འབྲེལ་བའི་”མངའ་རིས་ས་ཁུལ་ཙམ་ལ་ངོས་འཛིན་པ་ལས། བོད་རང་གི་ཆོས་རིགས་ཀུན་གྱི་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་གྱུར་བའི་རླབས་ཆེ་བའི་གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དཀའ་ལ་དེའི་ཐོག་མའི་ངོ་བོའང་འགྱུར་ཞིང་། མཁར་ཤུལ་ཀོག་པོ་དང་དགོན་ཤུལ་རྙ་རྙིང་སོགས་གནའ་ཤུལ་གྱི་རྗེས་སོར་ཙམ་ལས་རྙེད་དཀའ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་འདུག་པ་དེའོ།།\nཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བ་སྟེ་གཙོ་བོ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་རིང་ལུགས་བོན་གྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེས་རྗེས་སུ་འཛིན་པའམ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གདུལ་བྱར་གྱུར་ཚད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་ལ་ངོས་བཟུང་ན་འགྲིག་སྟེ། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས་》ལས། ⒇ “འཛམ་གླིང་ནས་སྐད་རིགས་མི་མཐུན་པ་སྟོང་མཆིས་སྟེ། གཡུང་དྲུང་གི་བོན་ཐོས་པ་གསུམ་བརྒྱ་དྲུག་བཅུ་ཡོད་ཅེས་སྟེ། དེའི་ནང་ནས་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག ཁྲོམ་སྟག་གཟིག་བོད་དང་ཞང་ཞུང་དང་དྲུག་ནི་ཡུལ་དབུས་སྙིང་པོ་དྲུག་གོ་”ཞེས་པ་དང་། 《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས་》ལས། （21） “འཛམ་བུ་གླིང་དུ་སྐད་རིགས་མི་མཐུན་པ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་བཅུའི་ཡུལ་དུ་བོན་རང་འགྱུར་གྱི་བསྟན་པ་རེ་རེ་བཞག་པ་ནི། ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་དུ་ཞང་ཞུང་བོན་པོ་ཤ་རི་དབུ་ཆེན་ལ། ཕྱིའི་བཙོ་མུ་མར་གསེར་བཙོ་བསྟན་ནས་བསྟན་པ་སྲུང་བ་དང་། ནང་དོན་འབྲས་བུ་ཆུད་མི་ཟ་བ་གཡུང་དྲུང་གི་བོན་གཏན་ལ་ཕབ། སྟག་གཟིག་གི་ཡུལ་དུ་ཟ་རང་མེ་འབར་ལ་ཕྱི་དོན་དང་ནང་དོན་གཉིས་ཀ་བསྟན། དེ་བཞིན་ཁྲོམ་གྱི་ཡུལ་དུ་ཁྲོམ་བོན་མཐུ་ཅན་ལ་བསྟན། རྒྱ་གར་ཡུལ་དུ་རྒྱ་གར་ལྷ་དག་སྔགས་གྲོལ་ལ་བསྟན། རྒྱ་ནག་ཡུལ་དུ་ལེགས་སྟོན་རྨང་པོ་ལ་བསྟན། ཁ་ཆའི་(ཆེ)ཡུལ་དུ་ཁ་ཆེའི་བོན་པོ་སེང་གུང་སྟོང་དང་ལ་བསྟན། ཟ་ཧོར་ཡུལ་དུ་ཟ་ཧོར་གྱི་བོན་པོ་ལྷ་བོ་ལྷ་སྙན་ལ་བསྟན། ཨུ་རྒྱན་ཡུལ་དུ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་བོན་པོ་མཚེ་ལྷ་དང་ལྷ་ལ་བསྟན། བལ་ཡུལ་དུ་བལ་བོན་ལང་ཐང་ལ་ཕྱི་དོན་བལ་པོའི་ཐུན་སྔགས་དང་ནང་དོན་བསྟན། སུམ་པའི་ཡུལ་དུ་སུམ་པའི་བོན་པོ་དུང་མོ་ཆོ་ལ་བསྟན། སེ་འ་ཞའི་ཡུལ་དུ་སེ་བོན་གནམ་ལྕགས་ལ་བསྟན་པ་བཞག དེ་ནས་འཇང་གི་ཡུལ་དུ་འཇང་ཚ་འཕེན་སྣང་ལ་བསྟན་པ་བཞག”ཅེས་དང་།《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོ་》ལས། （22）“འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་ཡུལ་དེ་དག་རྣམས་ལས་སྟོན་པ་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་ཞབས་བཅག་པའི་ཡུལ་ནི། ཉི་སྒྲོན་ལྟར་ན་རྒྱ་ནག མེ་ཉག རྒྱ་གར། བལ་བོ། ཨོ་རྒྱན། ཟ་ཧོར། ཁ་ཆེ།ཐོད་ཀར། ལི་ཡུལ། སྟག་གཟིག ཞང་ཞུང་། མོན་ཡུལ། ཁྱི་ཐན་ཡུལ། ཁྲོམ་གེ་སར། བྲུ་ཤ གར་ལོག གྲུ་གུ། བོད་ཀྱི་ཡུལ་རྣམས་སུ་བྱོན་ཏེ་བཀའ་རྟགས་ཞབས་རྗེས་སོགས་ད་ལྟར་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བཞུགས་པས་ཀུན་གྱིས་ཡིད་ཆེས་རུང་ངོ་”ཞེས་པ། ཉི་མ་གྲགས་པས་མཛད་པའི་སྟག་གཟིག་ཞིང་བཀོད་ལ་བཞེངས་སྲོལ་གཉིས་ཡོད་དེ། གཅིག་ནི་ཐང་ཀའི་རྣམ་པ་ལྟར་བཞེངས་ཡོད་པ་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་ཞང་ཞུང་ཡུལ་གྱི་ས་བཀྲ་རྣམ་པ་ལྟར་བྲིས་ཡོད། རྗེས་སུ་ཨུ་རུ་སུའི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་L.N Gumilevདང་B.I Kuznetsovགཉིས་ཀྱིས་ས་བཀྲ་རྣམ་པའི་ལྟར་བྲིས་ཡོད་པའི་སྟག་གཟིག་ཞིང་བཀོད་དེར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་རྗེས། གནའ་སྔ་མོའི་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ངོས་འཛིན་དང་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད་དེ། ཁོང་གཉིས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་དུ་ （23）“བར་བོ་སོ་བརྒྱད་དེ་Pasargadae ཞེས་པ་སྟེ་པར་སིག་གི་རྒྱལ་སར་ངོས་བཟུང་ཡོད་པ་དང་། དགེ་རྒྱས་ཡོན་ཏན་ནི་Hyrcania ལ་ངོས་བཟུང་བ། སེང་གེ་རྒྱབ་གནོལ་ཞེས་པ་དེ་པེ་ཏེ་ཡ་ན་ ( 孛代雅纳 )ངོས་བཟུང་བ། མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་གླིང་ནི་Felix བཅས་ལ་ངོས་བཟུང་ཡོད་པ་”སོགས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་དེ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེས་དབང་དུ་བསྡུས་པའི་ཡུལ་ཁམས་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་གོ་རུང་བ་དོན་དངོས་ཡིན་པ་ལས་བོན་རྣམས་ཀྱིས་རྟོག་བཟོ་བྱས་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན་པ་བདེན་དཔང་བྱ་ནུས་སོ།།\nཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡུལ་ཁམས་བགོ་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཞང་ཞུང་ཕུག་པ་དང་བར་བ། སྒོ་བ་བཅས་གསུམ་དུ་འདོད་ཀྱིན་ཡོད། ཡིན་ཡང་ཡུལ་ངོས་འཛིན་སྲོལ་ཀྱི་ཐད་ལ་ད་ལྟའི་བར་དུ་ལྟ་བ་དེ་འདྲའི་གཅིག་མཐུན་བྱུང་མེད་མོད། བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་འགངས་ཆེན་དང་མཁས་ཆེན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཀློང་བརྡོལ་བ་དག་གི་བཞེད་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་སྟེ་བརྗོད་ན་ནོར་འཁྲུལ་འབྱུང་མི་སྲིད་དེ། 《མ་རྒྱུད་སངས་རྒྱས་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་གྱི་དབུ་འཆད་》ལས། （24） “སྤྱིར་བསྟན་པ་འདི་དར་བའི་གནས་ཆེན་གསུམ་ལ་དེ་ལྟར་ཡོད་དེ། སྟག་གཟིག་ན་ཤམ་པོ་ལྷ་རྩེ། ཞང་ཞུང་བར་བ་ན་རྒྱལ་མཁར་བ་ཆོད། སྒོ་བ་ན་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་”ཞེས་པ་དང་། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་ཁུངས་ཉུང་བསྡུས་》ལས། （25）“དང་བོ་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དུ་བཞག་པའི་སྒོ་ཕུག་མ་འོལ་གླིང་བར་མ་རྒྱལ་མཁར་བ་ཆོད། ཐ་མ་གངས་ཏི་སེ་ལ་བཤད་ཅིང་”ཞེས་པ། 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ལེགས་བཤད་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན་》ལས། （26） “ཡུལ་ནི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་སྟེ། ཕུག་པ་རྟག་གཟིག་བར་པ་ཨོ་རྒྱན་ཏེ། བོན་ཁུངས་ཕྱིར་ན་གསུང་རབ་དགོངས་པ་འགལ། ཞང་ཞུང་ཕུག་བར་ཞེས་བཟུང་དེ་ལྟར་དང་། ཞང་ཞུང་སྒོ་པ་ཞང་ཞུང་དངོས་ཀྱི་ཡུལ། སྟོད་ན་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ཡུལ་མཚམས་སིང་གི་ཕྱིན། བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་གྱི་གང་རྒྱུན་ཚུན་དང་སྨད། སུམ་པ་གླིང་གི་གྱིམ་ཤོད་ཡན་ཆད་དང་། ལྷོ་རྒྱུད་རྒྱ་གར་ཡུལ་ཁམས་ཚུན་”ཞེས་པ་ཡིས། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་མཆོག་གི་གདུལ་ཞིང་དུ་གྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་འདི་ཁ་ཇེ་གསལ་དུ་བཏང་ནས་བརྗོད་ན། ཞང་ཞུང་ཕུག་པ་ནི་པར་སིག་དེ་དེང་སང་གི་དབྱི་ལིང་བྱ་བ་དེ་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཨ་རུབ་དང་དུར་གྱིས། དབྱི་རག་སོགས་ཡུལ་ཁམས་མང་བོ་དང་། ཞང་ཞུང་བར་བ་ནི་དེང་སང་གི་ཨུ་རྒྱན་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་ཁ་ཆེ་དང་ཕར་ཁིས་སི་ཐན་སོགས་རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་རིང་མོས་ཆོད་པའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཡུལ་ཁམས་མང་བོ་ཞིག་ལ་གོ་ན་འགྲིག་སྙམ། ཞང་ཞུང་སྒོ་བ་ནི་རི་བོ་ཧི་མ་ཡའི་རི་རྒྱུད་རིང་མོས་བར་ཆོད་པའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱིས་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་སྟོད་ན་ཁ་ཆེ་འབྲེལ་མཚམས་དང་བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་གྱི་གང་རྒྱུན་ཚུན། སྨད་ནས་སུམ་པ་གླིང་གི་གྱིམ་ཤོད་ཡན་ཆད། ལྷོ་རྒྱུད་རྒྱ་གར་ཡུལ་ཁམས་ཚུན་གྱི་ （27） “གངས་ཅན་བོན་གྱི་ཡུལ་ཁམས་”ཀུན་ལ་ངོས་བཟུང་ན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་དང་མི་འགལ་སྙམ་མོ།།\nའདིར་གསལ་བཤད་བྱེད་རྒྱུ་ཞིག་ནི་ཞང་ཞུང་བར་བའི་ཡུལ་དེ་བོན་གྱི་ཡིག་ཆ་མང་ཤས་སུ་སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོའི་གདུལ་ཞིང་དུ་གྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཡུལ་ཁམས་ལས། ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོའི་ཆབ་ཁོངས་སུ་མི་འདུ་བ་ལྟར་སྣང་མོད། 《མ་རྒྱུད་སངས་རྒྱས་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་གྱི་དབུ་འཆད་》ལས། （28） “ཞང་ཞུང་བར་བའི་ཡུལ། སྲིད་པའི་ཞིང་ཁམས་རྣམ་པར་དག་པ། འཛམ་གླིང་པའི་སྙིང་པོ། ཞང་ཞུང་བོན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་ཞིང་ཁམས་ན། ཡབ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་རྒྱལ་པོ། གྱེར་ཝེར་ཐ་ཚན་ཧི་པང་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བ། འཛམ་བུ་གླིང་གིས་རྒྱལ་ཁམས་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ་”ཞེས་པར་གཞིགས་ན། སྔ་མོའི་དུས་སུ་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་རེ་གཉིས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་བར་བའི་ཡུལ་ཏེ་ཨུ་རྒྱན་གྱི་ཡུལ་ལ་མངའ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་ཁས་མི་ལེན་ཐབས་མེད་ཀྱི་ལུང་ངོ་།།\nབོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་མང་པོར་“ཕྱི་བ་སྒོ་བ་ཞང་ཞུང་དངོས་ཀྱི་ཡུལ་”ཞེས་འཁོད་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཡུལ་དེར་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་གཙོས་པའི་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱིས་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་གསུམ་གའི་ཐད་ནས་མངའ་བསྒྱུར་ཞིང་ཞང་ཞུང་གི་མི་སྡེ་གནས་དེར་འཁོད་པ་དང་། ཞང་ཞུང་རིག་གནས་ཀྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ཁུངས་ཀྱང་གནས་དེ་ཡིན་པ་ངམ་གྱིས་རྟོགས་ཐུབ། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡུལ་ཁམས་བགོ་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ནས་མིང་དེ་ལྟར་ཐོགས་པ་ལྟར་སྣང་མོད། མིང་འདི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་ཐོག་མར་བྱུང་བ་བརྗོད་དཀའ་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་མོའི་ཁྲོད་དུ་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་སྲིད་ཤུགས་འཕེལ་འགྲིབ་བྱུང་བ་དང་བསྟུན། མིང་འདི་གསུམ་ཀའི་འཁོབ་མཐའི་ཐད་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ཅི་རིགས་འབྱུང་ཡོད་པ་ཚོམ་མེད་རེད། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པའི་འཁོབ་ཏུ་ཆེས་ཐོག་མར་བོད་མདོ་ཁམས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ཀུན་འདུ་བར་སྣང་སྟེ། 《གངས་དཀར་ཏི་སེའི་དཀར་ཆག་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག་》ལས། （29） “ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ།སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ། བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། སྨད་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་དང་”ཞེས་པ་དང་། 《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས་》ལས། （30） “ཡུལ་ནི་གབ་འགྲེལ་སོགས་ནས་མཐོ་ཞང་ཞུང་ཁ་ཡུག་གི་རུ་མཚམས་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་མན་ཆད། དམའ་སུམ་པ་གླིང་གི་གྱིམ་ཤོས་ཡན་ཆད། ལྷོ་དོམ་སྒྲོ་ནག་པོ་སྙུག་མ་མདའ་ཁུར་ཚུན་ཆད། བྱང་ལི་བྱ་སྒང་རིང་འཇག་མ་གླུ་ལེན་ཚུན་ཆད་དུ་དར་བར་བཤད་ཅིང་། རྒྱལ་ཁམས་ནི་རུ་བཞི་བོན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་བྱས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་ལུང་མང་པོར་གཞིགས་ཚེ་ཆེས་ཐོག་མའི་དུས་སུ། བོད་མདོ་ཁམས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་ཚང་མ་ཞང་ཞུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཡོངས་ལ་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱོན་གྱི་མངའ་ཁོངས་ཏེ་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་འཁོབ་མཐའ་རུ་གཏོགས་པ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པའི་བློ་བསྐྱེད་འབྱུང་ནུས་སོ།།\nསྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བཞི་བར་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ཏུ་བསྒྲུན་པའི་ཚུགས་བྲལ་བའི་ཞང་ཞུང་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་མཇུག་སྒྲིལ་ཞིང་། རྗེ་བོ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་ཡར་ཀླུང་བཙན་པོར་མངའ་གསོལ་ཏེ་ཡར་ཀླུང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཞང་ཞུང་གི་ཁོངས་ལས་ལོགས་སུ་གྱེས་པའི་དབུ་ཚུགས་པ་དང་བསྟུན། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པའི་འཁོབ་མཐའ་འང་པགས་རློན་ཉི་མར་བརྡལ་བ་བཞིན་རིམ་གྱིས་གཉེར་སྐུམ་གྱི་གནས་སུ་གྱུར་བ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་མཐུན། ད་ལྟ་ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་བཞིན་པའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་འདི་ནི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་ཞང་རྒྱལ་ལིག་མི་རྐྱ་གཉིས་ཀྱི་དུས་སུ་ཞང་ཞུང་དང་བོད་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་བགོས་པ་ལྟར་ངོས་འཛིན་གྱི་ཡོད་པ་ལྟར་སྣང་སྟེ། 《སྐྱབས་སྟོན་ཁྲོ་འགྲེལ་》ལས། （31）“སྤྱིར་ཞང་ཞུང་དང་བོད་གཉིས་དང་པོ་ས་བགོས་ལ། གཙང་ཁ་རག་ཡན་ཆད་ཡིན་ལ། ལིག་མི་རྐྱ་ཡི་དུས་ཞང་ཞུང་ལ་དམག་སྟོང་སྡེ་དགུ་ཁྲི་དགུ་འབུམ། སུམ་པའི་སྟོང་བུ་ཆུང་ཡར་དེའི་མངའ་རིས་”ཞེས་པ་ཡིས་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྨ་མེད་པའི་གསལ་ཁ་བྱིན་ཡོད། དེ་ན་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་འཁོབ་མཐའི་ངོས་འཛིན་ཐད་ལ་ད་སྔ་དེ་འདྲའི་བཤད་ཚུལ་ཁ་ཚོན་གཅོད་ཆོག་པ་ཞིག་མེད་ལ། ལྷག་པར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་གི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་བ་ནི་ལག་མཐིལ་ལ་འབུ་ཨ་རུ་ར་བཞག་པ་ལྟ་བུའི་གསལ་བོ་ཞིག་བཤད་དཀའ་མོད། ཡིག་ཆ་རྙིང་གྲས་ཁུངས་བཙུན་པ་དང་ཕྱིས་འབྱུང་གི་མཁས་པ་དག་གི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཀློང་ལས་གྲོལ་བའི་གསུང་རྩོམ་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་ཏེ་སྤྲོས་ན། 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ལེགས་བཤད་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན་》ལས། （32） “ ཞང་ཞུང་སྒོ་བ་ཞང་ཞུང་དངོས་ཀྱི་ཡུལ། སྟོད་ན་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་མཚམས་སིང་གི་ཕྱིན། བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་གྱི་གང་རྒྱུན་ཚུན་དང་སྨད། སུམ་པ་གླིང་གི་གྱིམ་ཤོད་ཡན་ཆད་དང་། ལྷོ་རྒྱུད་རྒྱ་གར་ཡུལ་ཁམས་ཚུན་”ཞེས་པ་དང་། རྒྱའི་དེབ་ཐེར་《ཡིག་ཚང་རུས་སྦལ་མ་》རུ། （33） “ཞང་ཞུང་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁམས་ནི། ཤར་ཕྱོགས་བོད་དང་། ནུབ་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ། བྱང་ལི་ཡུལ་དང་འབྲེལ་ཞིང་། ཤར་ནུབ་ཏུ་ལེ་བར་སྟོང་ཕྲག་ལྷག་དང་། ཧྲག་དམག་ཁྲི་བརྒྱད་དགུ་ཡོད།” ལུང་འདིར་ཞང་ཞུང་ཆེ་བ་ལས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ （34） ཞང་ཞུང་ཆུང་བ་དང་བྲུ་ཤ་ཆེ་ཆུང་དག་མེད་ཀྱང་། སྐབས་དེ་ཞང་ཞུང་ཆུང་བ་དང་བྲུ་ཤ་ཆེ་ཆུང་དག་ཞང་ཞུང་གི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ཀུན་ཁ་གཅིག་མཐུན་ཏུ་གསལ་བས། གོང་གི་ལུང་འདི་དག་གཞིར་བཟུང་བའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་གི་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱ་དང་བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཁ་བར་ལ། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་འཁོབ་མཐའ་དེ། 《གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་》ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཏུ་ （35） “ཞང་ཞུང་གི་ནུབ་མཐའ་བྲུ་ཤ་ཆེ་ཆུང་སྟེ་( 吉尔吉特 )དེང་གི་ཀ་རྨིར་( 克什米尔 )ལ་འབྲེལ་བ་དང་། བྲུ་ཤ་ནས་ཤར་ནུབ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་སྲིང་བའི་དེང་གི་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་( 印度和尼泊尔 )གྱི་ཡུལ་ཁམས་ཉུང་ཤས་རེ་ཆོད་པ་དང་། བྱང་ཕྱོགས་ཕ་སྨིར་དང་ལི་ཡུལ་གྱི་སའི་ཆ་ཉུང་ཙམ་དང་བྱང་ཐང་སོགས་བརྒྱུད་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བསྲིངས། ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་གསལ་བོ་ཞིག་མི་ཤེས་མོད། བན་དེའི་ཡིག་ཆ་གཞིར་བཟུང་ན། ཤར་མཚམས་བོད་དང་སུམ་པ་འབྲེལ་མཚམས་ཀྱིས་ཆོད། འདིར་བརྗོད་པའི་ཞང་ཞུང་གི་འཁོབ་མཐའི་ཁོངས་སུ་མདོ་ཁམས་འདུས་མེད་”ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་བཞིན་ངོས་འཛིན་བྱས་ན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་དང་ཧ་ཅང་མཐུན་ཞིང་ཁ་གསལ་བོ་འདུག་སྙམ། གོང་གི་ལུང་འདིའི་ནང་དུ་“འདིར་བརྗོད་པའི་ཞང་ཞུང་གི་འཁོབ་མཐའི་ཁོངས་སུ་མདོ་ཁམས་འདུས་མེད་”ཅེས་བརྗོད་པར་གཞིགས་ན། སྐབས་དེ་དུས་མདོ་ཁམས་ཀྱི་ས་སྐོར་རེ་ཡང་ཞང་ཞུང་གི་ཁོངས་སུ་འདུ་བ་ངང་གིས་རྟོགས་ཐུབ།\n《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ་》ལས། ཞང་ཞུང་དང་བོད་ཀྱི་འཁོབ་མཐའ་དེ་ལས་ཀྱང་ཁ་གསལ་བ་ཞིག་འཁོད་ཡོད་དེ། （36）“མཚོ་མ་པང་ནས་ཤར་དུ་ཞག་བཅུ་ཙམ་ན་དགྲ་བླ་མོའི་རྟེན་གནས་སྟག་རི་ཁྲ་བོ་ཡོད་”ཅེས་དང་། ཡང་“དེའི་བྱང་དུ་གྲྭ་ས་འོག་མ་ར་ལག་གཡུང་དྲུང་གླིང་ཡོད་། དེའི་ཉེ་བར་རྨེའུ་ཚང་གི་གདན་ས་ཟངས་རི་མཁར་དམར། གནམ་མཚོ། གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་རྣམས་ཡོད། དེ་དག་ཞང་བོད་གཉིས་ཀྱི་བར་མཚམས་ཡིན་པས་ཞང་བོད་གང་དུ་འདྲེན་རུང་ངོ་”ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་ཡིས། སྐབས་དེ་དུས་ཞང་བོད་གཉིས་ཀྱི་ས་མཚམས་དེ་བོད་རུ་བཞིའི་ནུབ་བྱང་གི་མཚམས་སྟག་རི་ཁྲ་བོ་གཞི་བྱས་པ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་ལྷོ་མཚམས་དང་ལྷ་ས་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་བོད་རུ་བཞིའི་བྱང་མཚམས་དེ་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་རིང་མོས་ཆོད་པའི་བྱང་ཕྱོགས་ཞང་ཞུང་གི་ཆབ་ཁོངས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་བོད་ཀྱི་ཆབ་ཁོངས་ཡིན་པ་གསལ་ལོ།།\nདེ་ལྟར་ན་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་སོ་སོའི་ཡུལ་ཁམས་དང་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ངོས་འཛིན་ཐད་ལ་གནའ་དེང་གི་མཁས་པ་མང་བོའི་དགོངས་བཞེད་ཕལ་ཆེར་མདོ་རྩ་གཅིག་ལ་བབས་ཡོད་དེ། 《གངས་ཏི་སེའི་དཀར་ཆག་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག་》ལས། （37） “ཕུག་པ་ཁྱུང་ཆེན་སྤུངས་རི་དང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར། བར་བ་ལྷ་རི་གྱང་དོ་དང་རྒྱ་མཁར་འཕན་གླིང་། ཤེ་ལེ་རྒྱ་སྐར་དང་ཁྱུང་པོ་གཏིང་རྫོང་།” ཞེས་དང་། 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་ཁུངས་ཉུང་བསྡུས་》ལས། （38） “སྒོ་ཕྱི་མ་དེ་ལའང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དུ་ཕྱེས་པའི་ཕུག་མ་གངས་ཏི་སེ། བར་མ་རྟ་སྒོ་དྭང་ར། ཕྱི་མ་གྱིམ་ཤོད་ཤེ་ལེ་རྒྱ་དཀར་དུ་བཤད་”ཅེས་པ།《འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་པོ་》ལས། （39）“ཞང་ཞུང་སྒོ་བ་འདི་ལ་ཡང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དུ་ཡོད་དེ། ཕུག་པ་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱི་སྐོར་དང་། བར་པ་དྭང་ར་རྟ་སྒོའི་སྒོར། ཕྱི་མ་གྱིམ་ཤོད་ཤེ་ལེ་རྫོང་དྲུག་གི་སྐོར་ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་”ཅེས་པ། 《གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ་》ལས། （40） “ད་ལྟའི་སྟོད་མངའ་རིས་ལ་དྭགས་དང་བཅས་པ་དེ་ཚོ་ལ་ཞང་ཞུང་ཕུག་དང་། དབུས་གཙང་ཕྱོགས་ལ་ཞང་ཞུང་བར་དང་། མདོ་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལ་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཞེས་གྲགས་ཀྱི་ཡོག་རེད་”ཅེས་དང་། 《དྭང་ར་ཁྱུང་རྫོང་གི་དཀར་ཆག་》ལས།（41）“ཞང་ཞུང་གནས་མཆོག་སྒོ་མོ་བར་བའི་ཡུལ། ངོ་མཚར་བཀའ་རྟགས་དང་ར་གཡུ་མཚོ་རུ་”ཞེས་པ་སོགས་དང་། ད་རུང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་གསུང་རབ་མང་པོར་གོང་དང་གཅིག་ལྕོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་འཁོད་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། ང་ཚོའི་ལྟ་བ་གཅིག་ཐོག་ཏུ་དབབ་དགོས་པ་ནི། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་པ་དང་བར་མ། ཕྱི་མ་གསུམ་དུ་བགོས་པའི་ཕུག་པའི་ལྟེ་བ་ནི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཡིན་པ་དང་། བར་བའི་ལྟེ་བ་ནི་དྭང་ར་ཁྱུང་རྫོང་། ཕྱི་མའི་ལྟེ་བ་ནི་སུམ་པ་གླིང་གི་གྱིམ་ཤོད་དམ་ （42） ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་ཡིན་པ་གསལ་བོར་ཤེས་ཐུབ། དེ་བཞིན་《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》གཞིར་བཟུང་ནས། （43） ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་གྱི་དབྱེ་མཚམས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ན། “ཞང་ཞུང་ཕུག་པ་ནི་སྟོད་དང་ར་ཡན་ཆད་དེ། དྭང་ར་ཁྱུང་རྫོང་ཕུག་པའི་སྒོ་བ་ཡིན་”ཞེས་འཁོད་ཡོད་པས། ཞང་སྒོ་བའི་ཕུག་པའི་ཡུལ་དེ་ （44） ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱིས་ལྟེ་བ་བྱེད་པའི་ནུབ་མཐའ་བྲུ་ཤ་ཆེ་ཆུང་(吉尔吉特 )སྟེ་དེང་གི་ཀ་རྨིར་( 克什米尔 )ལ་འབྲེལ་བ་དང་། བྲུ་ཤ་ནས་ཤར་ནུབ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་རི་བོ་ཧི་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་སྲིང་བའི་དེང་གི་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་( 印度和尼泊尔 )གྱི་ཟངས་དཀར་སོགས་ཡུལ་ཁམས་ཉུང་ཤས་རེས་ཆོད་པ། ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སྟག་རི་ཁྲ་བོ་ནས་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་ཀྱིས་ཆོད་པ། ཤར་ཕྱོགས་དང་ར་གཡུ་མཚོ་དང་འབྲེལ་བ། བྱང་ཕྱོགས་ཕ་སྨིར་དང་ལི་ཡུལ་གྱི་སའི་ཆ་ཉུང་ཙམ་གྱིས་ཆོད་པའི་དཀྱིལ་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཕུག་པའི་ཡུལ་ཁམས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་ན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་དང་མཐུན་སྙམ།\nཞང་ཞུང་བར་བའི་ཡུལ་ཁམས་ནི། 《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》རུ། （45） “དྭང་ར་ཁྱུང་རྫོང་ནས་སྨད་ཀྱི་ཤེ་ལེ་རྒྱ་མཁར་ཡན་ཆད་ཅེས། དེ་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་ཡིན་པར་གསལ་”ཞེས་འཁོད་ཚུལ་དང་བསྟུན་ཏེ་བཀྲལ་ན། （46） དྭང་ར་ཁྱུང་རྫོང་གིས་ལྟེ་བ་བྱེད་པའི་ནུབ་མཚམས་དྭང་ར་གཡུ་མཚོའི་ཉེ་འཁོར་དང་། ལྷོ་མཚམས་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་ （47）རི་རྒྱུད་ཀྱིས་ཆོད་པ། ཤར་ཕྱོགས་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་དང་འབྲེལ་བ། བྱང་ཕྱོགས་ཚ་འདམ་གཤོང་ས་ཆེན་མོའི་བྱང་མཐའི་ནུབ་ཁུལ་ལ་གཏུགས་པའི་དཀྱིལ་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་བར་མའི་ཡུལ་ཁམས་ལ་ངོས་བཟུང་ན་གོང་གི་ལུང་དག་དང་མི་འགལ་བར་སྣང་།\nཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཡུལ་ཁམས་ནི། 《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》རུ་ （48） “ཞང་ཞུང་སྨད་ལ་བོད་ཆེན་པོའམ། སྨད་ཀྱི་མདོ་ཁམས་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་ཅེས། དེ་ནི་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་མན་ཆད་དེ། ཆབ་མདོའི་ལྷོ་བྱང་གཉིས་ཀྱི་སུམ་བྷ་གླང་དཀར་སྟོད་དང་། ལྷོ་ཡི་ཁ་རུབ་ཞེས་པ་སོགས་ནས་བཟུང་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་བརྩི་”ཞེས་པ་དང་། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ་》ལས། （49） “ཁྱུང་པོའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཆབ་མདོ་ནས་རིམ་པར་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་པདྨ་བཀོད། ཚ་བ་རོང་། འབྲུག་ཡུལ་གྱི་ཤར་དུ་འཇང་ས་ཐམ་གྱི་ཡུལ་རྣམས་སུ་བོན་པོ་རྙིང་མ་བཀའ་རྒྱུད་ཅི་རིགས་ཡོད་”ཅེས་དང་། ཡང་ （50） “ལྷ་སའི་ཤར་སྨད་ལྟ་བུར་ཉང་དག་རྐོང་གསུམ་དང་བོན་རི་ཆེན་པོ་རྣམས་བཞུགས་སོ་”ཞེས་པ། ཡང་ （51）“ཁྱུང་པོ་དང་བོན་རིའི་བར་ན་སྤུ་བོའི་ཡུལ་”ཞེས་པ།《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བཀྲ་ཤིས་གཏེར་བུམ》་ལས། （52）“ལི་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་ཡིག་ཁྲོད་ཀྱི་( 于阗 )ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེང་སྐབས་ཞིན་ཅང་དང་ཀན་སུའུ་ （53） “ཏུན་ཧོང་” གི་རྒྱུད་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་”ཞེས་བྲིས་ཡོད། གོང་གི་ལུང་དེ་དག་ལས་བདེན་དཔང་བྱེད་ཆོག་པ་ནི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཡུལ་དེ་ （54）ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་གིས་ལྟེ་བ་བྱེད་པའི་ནུབ་མཚམས་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་གི་ཉེ་འཁོར་དང་། ལྷོ་ནུབ་གོང་པོ་བྱང་སྟོད་ནས་སྤུ་བོའི་ཡུལ་གྱིས་ཆོད་པའི་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་དང་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ནུབ་ཁུལ་དེད་ཅིང་། ལྷོ་མཐའ་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ་དང་རྫ་ཆུ། འབྲི་ཆུ་གསུམ་གྱི་རྒྱུད་དེད་པའི་ས་དམ་( 维西 )གྱི་ཉེ་མཚམས་དང་འབྲེལ། ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ས་དམ་ནས་འབྲི་ཆུའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་འབའ་ཐང་དང་ལི་ཐང་གཉིས་ཀྱི་བར་ནས་དྲང་ཤར་སེ་དར་རྩེ་མདོ་ལ་ཆོད་པ། དར་རྩེ་མདོ་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་དེད་པའི་རྔ་སྨད་འབར་ཁམས་ལ་གཏུགས་པ། འབར་ཁམས་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་འཕྲེད་ཀྱིས་བཅད་དེ་རྔ་སྟོད་རྔ་ཁུལ་ལ་གཏུགས་པ། དེ་ནས་མུ་མཐུད་དུ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་དེད་དེ་རྨ་ཆུར་ཐུག་ཚེ་རྨ་འགྲམ་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་བརྒྱུད་དེ་རྨ་སྟོད་ལ་གཏུགས་པ། རྨ་སྟོད་ནས་ཚ་འདམ་གཤོང་ས་ཆེན་པོའི་ཤར་མཐའ་བརྒྱུད་དེ་ཚ་འདམ་གཤོང་ས་ཆེན་མོའི་བྱང་མཐའ་ལ་གཏུགས་པ། བྱང་མཚམས་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་དང་ལི་ཡུལ་གཉིས་འདྲེས་མཚམས་ཀྱི་ཏུན་ཧོང་(འདུ་ཁང་)གི་རྒྱུད་ཀྱིས་ཆོད་པའི་ནང་ཁུལ་ཐམས་ཅད་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཡུལ་ཁམས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པར་སྣང་། དེར་བརྟེན། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ་》ལས། （55） “ཁྱུང་པོའི་ཁོག་ཏུ་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་དང་གྱི་གདན་ས་དང་། བློ་ལྡན་གྱི་གདན་ས་བྱ་ཟེར་བ་སོགས་ན་ཁྱུང་པོ་སེང་ཆེན་སོགས་དགོན་སྡེ་མང་། ནང་གསེས་ཚོ་པ་སོ་དགུ་དང་། བྱང་ཕྱོགས་རྒྱ་སྡེ་ཉེར་ལྔ་སོགས་ཕལ་ཆེར་བོན་སྡེ་ཡིན་”ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི། ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་གི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཆབ་མདོ་དང་སྡེ་དགེ་སྟོད་སྨད། ཚ་བ་རོང་། སྨར་ཁམས། མཇོ་མདའ། མགར་ཐང་། དར་རྩེ་མདོ། ཡུལ་ཤུལ་སོགས་གཙོ་བོ་ （56） ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་གི་རྒྱུད་དུ་མཆིས་པའི་ཚོ་ཁག་དག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་པར་སྣང་ངོ་།།\nདཔྱད་རྩོམ་འདི་རུ་བདག་གིས་“ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་”དང་།“ཞང་ཞུང་གི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་”བཅས་ཀྱི་མིང་གསར་སྤྱད་དེ་དཔྱད་བརྗོད་སྤེལ་ཡོད་ལ། སྟོན་པ་གཤེན་རབ་མི་བོ་མཆོག་གི་བསྟན་པའི་གདུལ་བྱའི་ཞིང་ཁམས་དུ་གྱུར་ཚད་ཀྱི་ཆ་དང་ཞང་རྒྱལ་རིམ་བྱུང་གིས་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཆབ་ཁོངས་སུ་གྱུར་ཚད་ཀྱི་ཆ་བཅས་གཉིས་ཀྱི་ཐད་ནས་མིང་དེ་ལྟར་དུ་བཏགས། དེར་ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ལས་ཕུག་པ་ནི་པར་སིག་སྟེ་དེང་སང་གི་དབྱི་ལིང་བྱ་བ་དེ་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་དེའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཨ་རུབ་དང་དུར་གྱིས། དབྱི་རག་སོགས་ཡུལ་ཁམས་མང་པོ་དང་། ཞང་ཞུང་བར་བ་ནི་དེང་སང་གི་ཨུ་རྒྱན་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་ཁ་ཆེ་དང་ཕར་ཁིས་སི་ཐན་སོགས་རི་བོ་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་རིང་མོས་ཆོད་པའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཡུལ་ཁམས་མང་པོ་ཞིག་ལ་གོ་ན་འགྲིག་སྙམ། ཞང་ཞུང་སྒོ་བ་ནི་རི་བོ་ཧི་མ་ཡའི་རི་རྒྱུད་རིང་མོས་བར་ཆོད་པའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་གྱིས་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་སྟོད་ན་ཁ་ཆེ་འབྲེལ་མཚམས་དང་བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་གྱི་གང་རྒྱུན་ཚུན། སྨད་ནས་སུམ་པ་གླིང་གི་གྱིམ་ཤོད་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་གི་ཡུལ་ཁམས་ཀྱི་ཆའི་སྟོད། ལྷོ་རྒྱུད་རྒྱ་གར་ཡུལ་ཁམས་ཚུན་གྱི་གངས་ཅན་བོན་གྱི་ཡུལ་ཁམས་ཀུན་ལ་ངོས་བཟུང་ན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་དང་མཐུན་པའི་གཏམ་དུ་རེ།\nཞང་ཞུང་རྒྱལ་རབས་རིམ་བྱུང་གིས་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གྱི་ཆབ་ཁོངས་ནི་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཁོད་ཡངས་ཏེ། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཕུག་པའི་ཡུལ་ནི་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ལྟེ་བ་བྱས་པའི་ནུབ་མཐའ་བྲུ་ཤ་ཆེ་ཆུང་( 吉尔吉特 )སྟེ་དེང་གི་ཀ་རྨིར་( 克什米尔 )ལ་འབྲེལ་བ་དང་། བྲུ་ཤ་ནས་ཤར་ནུབ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་རི་བོ་ཧི་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་སྲིང་བའི་དེང་གི་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་( 印度和尼泊尔 )གྱི་ཟངས་དཀར་སོགས་ཡུལ་ཁམས་ཉུང་ཤས་རེས་ཆོད་པ། ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སྟག་རི་ཁྲ་བོ་ནས་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་ཀྱིས་ཆོད་པ། ཤར་ཕྱོགས་དྭང་ར་གཡུ་མཚོ་དང་འབྲེལ་བ། བྱང་ཕྱོགས་ཕ་སྨིར་དང་ལི་ཡུལ་གྱི་སའི་ཆ་ཉུང་ཙམ་གྱིས་ཆོད་པའི་དཀྱིལ་ཁམས་ཐམས་ཅད་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཕུག་པའི་ཡུལ་ཁམས་སུ་འདོད་པ། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་བར་མའི་ཡུལ་ཁམས་ནི་དྭང་ར་ཁྱུང་རྫོང་གིས་ལྟེ་བྱས་པའི་ནུབ་མཚམས་དྭང་ར་གཡུ་མཚོའི་ཉེ་འཁོར་དང་། ལྷོ་མཚམས་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་ཀྱིས་ཆོད་པ། ཤར་ཕྱོགས་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་དང་འབྲེལ་བ། བྱང་ཕྱོགས་ཚ་འདམ་གཤོང་ས་ཆེན་མོའི་བྱང་མཐའི་ནུབ་ཁུལ་ལ་གཏུག་པའི་དཀྱིལ་ཁམས་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད། ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་བའི་ཡུལ་དེ་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་གིས་ལྟེ་བ་བྱེད་པའི་ནུབ་མཚམས་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་གི་ཉེ་འཁོར་དང་། ལྷོ་ནུབ་གོང་པོ་བྱང་སྟོད་ནས་སྤུ་བོའི་ཡུལ་གྱིས་ཆོད་པའི་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་ཤར་ཕྱོགས་དང་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ནུབ་ཁུལ་དེད་ཅིང་། ལྷོ་མཐའ་རྒྱ་མོ་རྔུལ་ཆུ་དང་རྫ་ཆུ། འབྲི་ཆུ་གསུམ་གྱི་བར་རྒྱུད་དེད་པའི་ས་དམ་( 维西 )གྱི་ཉེ་མཚམས་དང་འབྲེལ། ཤར་ལྷོའི་མཚམས་ས་དམ་ནས་འབྲི་ཆའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་འབའ་ཐང་དང་ལི་ཐང་གཉིས་ཀྱི་བར་ནས་དྲང་ཤར་སེ་དར་རྩེ་མདོ་ལ་ཆོད་པ། དར་རྩེ་མདོ་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་དེད་པའི་རྔ་སྨད་འབར་ཁམས་ལ་གཏུག་པ། འབར་ཁམས་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་འཕྲེད་ཀྱིས་བཅད་དེ་རྔ་སྟོད་རྔ་ཁུལ་ལ་གཏུག་པ། དེ་ནས་མུ་མཐུད་དུ་བྱང་ཕྱོགས་སུ་དེད་དེ་རྨ་ཆུར་ཐུག་ཚེ་རྨ་འགྲམ་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་བརྒྱུད་དེ་རྨ་སྟོད་ལ་གཏུག་པ། རྨ་སྟོད་ནས་ཚ་འདམ་གཤོང་ས་ཆེན་པོའི་ཤར་མཐའ་བརྒྱུད་དེ་ཚ་འདམ་གཤོང་ས་ཆེན་མོའི་བྱང་མཐའ་ལ་གཏུག་པ། བྱང་མཚམས་ད་ལྟའི་ཀན་སུའུ་དང་ལི་ཡུལ་གཉིས་འདྲེས་མཚམས་ཀྱི་“ཏུན་ཧོང་” (འདུ་ཁང་)གི་རྒྱུད་ཀྱིས་ཆོད་པའི་ནང་ཁུལ་ཐམས་ཅད་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་ཡུལ་ཁམས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དགོས་པར་སྣང་། ཁྱུང་པོའི་ཁོག་ཏུ་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་གསུམ་གྱི་གདན་ས་དང་། ནང་གསེས་ཚོ་པ་སོ་དགུ་དང་། བྱང་ཕྱོགས་རྒྱ་སྡེ་ཉེར་ལྔ་སོགས་ཕལ་ཆེར་བོན་སྡེ་ཡིན་པའི་གཏམ་དེ་ནི། ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་གི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཆབ་མདོ་དང་སྡེ་དགེ་སྟོད་སྨད། ཚ་བ་རོང་། སྨར་ཁམས།མཇོ་མདའ། མགར་ཐང་། དར་རྩེ་མདོ། ཡུལ་ཤུལ་སོགས་གཙོ་བོ་ཆུ་བཞི་སྒང་དྲུག་གི་རྒྱུད་དུ་མཆིས་བའི་ཚོ་ཁག་དག་ལ་ངོས་འཛིན་དགོས་པར་སྣང་ངོ་།།\n དྲང་རྗེ་བཙུན་པ་རྐང་མིག་གི་གཏེར་མ། 《མདོ་གཟེར་མིག》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་མདོ་འདུས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱུད་གཟེར་མིག་ཟེར། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1991ལོ།\n བླ་ཆེན་དྲན་པ། 《སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་སྲིད་པ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁ་བྱང་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ་ཟེར། ཁོད་པོ་བློ་གྲོས་ཐོགས་མེད་དམ་གྱེར་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་1310ལོར་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བའི་ནང་གི་དབུ་མེད་ལག་བྲིས་དཔར་མ།\n གྲགས་པ་རིན་ཆེན། 《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་བོན་ཆོས་དར་ནུབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས་ཞེས་བྱ་བ་རྨོངས་པའི་བློའི་གསལ་བྱེད་ཟེར། ཐོབ་གསར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་མ།\n གྲུབ་དབང་བསྟན་འཛིན་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན། 《ཏི་སེའི་དཀར་ཆགས་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་འཛམ་གླིང་གངས་རྒྱལ་ཏི་སེའི་དཀར་ཆགས་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག་ཟེར། ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དར་རྒྱས་ཚོགས་པས་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་2003ལོའི་《ཞང་ཞུང་རིག་གནས་》དུས་དེབ་སྟེང་དུ་གསལ།\n ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《ལེགས་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད་དཔྱོད་ལྡན་དགའ་བའི་ཆར་ཟེར། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1985ལོའི་ཟླ་9པ།\n རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ། 《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་ཞེས་བྱ་བའི་དབུ་ཕྱོགས་ཟེར། ཁྲོ་ཆེན་རྒྱལ་བོའི་ཡིག་ཚང་ནས་ཚེ་དབང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཉར་ཚགས་བྱས་ཤིང་རྗེས་སུ་ལི་ཤུ་སྤྲུལ་སྐུ་གཤེན་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་བསྒྲིགས་ཏེ་དཔར་ལ་བཀོད་པའི་འགོ་བཙེམ་མ། དཔར་སའི་ལས་ཁུངས་དང་དུས་སོགས་མི་གསལ།\n སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《འབེལ་ལུང་།》[M]མིང་ཆ་ཚང་ལ་སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་བོ་ཟེར། ཁྲི་བརྟན་ནོར་བུ་རྩེའི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌།2005ལོ།\n སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོ།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ་ཟེར། ཤིང་དཔར་དབུ་ཅན་སྣ་རིང་མ།\n དཔལ་ཚུལ། 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ལེགས་བཤད་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན།》[M]མིང་ཆ་ཚང་ལ་སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ལེགས་བཤད་སྐལ་པ་བཟང་པོའི་འགྲིན་རྒྱན་རབ་གསལ་ཆུ་ཤེལ་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་ཟེར། བོད་ལྗོངས་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1988ལོ།\n བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང་ཉུང་བསྡུས།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་ཁུངས་ཉུང་བསྡུས་ཟེར། སྤྱི་ལོ་1974 ལོར་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་ཐོབ་རྒྱལ་གསར་པ་ནས་དཔར་དུ་བཏབ་པའི་དབུ་ཅན་སྣ་རིང་མ།\n ཀུན་བཟང་བློ་གྲོས། 《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ།》[M]མིང་ཆ་ཚང་ལ་ཞང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་འབྱུང་ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ མ་བཅོས་གསེར་གྱི་ཡང་ཞུན་ཟེར། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོ། ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། 《གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་བོད་རིགས་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལ་གྲོས་སུ་འདེབས་པ་གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ་ཟེར། ཟི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1894ལོ།\n རྒྱལ་གཤེན་མི་ལུས་བསམ་ལེགས། 《མ་རྒྱུད་སངས་རྒྱས་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་བའི་དབུ་འཆད།》 [M] དབུ་མེད་ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་མ།\n ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《གླིང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས།》[M] དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བའི་ནང་གི་དབུ་མེད་ལག་བྲིས་སྣ་རིང་དཔར་མ།\n ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས།》[M] དུས་རབས་བཅུ་བཞི་བའི་ནང་མཛད། རྗེས་སུ་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་ལག་བྲིས་མཛད་པའི་དབུ་ཅན་དཔར་མ་སྣ་རིང་མ།\n རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ། 《གངས་རི་མཚོ་གསུམ་གྱི་གནས་ཡིག་དཀར་ཆག་ཡིད་ཆེས་གསལ་སྒྲོན།》[M] དབུ་མེད་ལག་བྲིས་སྣ་རིང་དཔར་མ།\n སྣང་ཞིག་འདུལ་བ་རྒྱལ་མཚན། 《དང་ར་ཁྱུང་རྫོང་གི་དཀར་ཆག་གསལ་བའི་མེ་ལོང་།》[M] ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དར་རྒྱས་ཚོགས་པའི་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་2003ལོའི་《ཞང་ཞུང་རིག་གནས་》དུས་དེབ་སྟེང་གསལ།\n ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། 《ཞང་བོད་ལོ་རྒྱུས་ཏི་སེའི་འོད།》[M] ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1996ལོ།\n གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ། 《མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་།》[M]མིང་ཆ་ཚང་ལ་མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་གངས་ལྗོངས་མཛེས་རྒྱན་ཟེར། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006ལོ།\n ཏའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན། 《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་རྒྱས་པ་ཟེ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 1986ལོ།\n དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། 《ཆོས་འབྱུང་མཁས་དགའ།》[M] མིང་ཆ་ཚང་ལ་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ནམ་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ཟེར། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌། 2006ལོ།\n དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། 《དེབ་ཐེར་དཀར་པོ།》[M]མིང་ཆ་ཚང་ལ་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེར་ཐེར་དཀར་པོ་ཟེར། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང༌།1988ལོ།\n ཚེ་རིང་ཐར། 《ཞང་ཞུང་གི་ཤེས་རིག》[J] བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག 1985ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n ཀྲང་ཁོང་། 《ཞང་ཞུང་གླེང་བ།》[J] བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག 1982ལོའི་དེབ་གཉིས་པ།\n གཡུང་དྲུང་སྐྱབས། 《ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལྀག་མྱྀ་རྷའི(ལིག་མི་རྐྱ)སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།》[J] 《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ》2008ལོའི་དེབ་གསུམ་པ།\n①རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ། 《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ཞེས་པར་གསལ། [M] p.36 དེབ་འདི་ནི་ཁྲོ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་ཡིག་ཚང་ནས་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ་དུ་འབོད་པས་ཉར་ཚགས་བྱས་པའི་ཡིག་རྙིང་ཞིག་ཡིན། རྗེས་སུ་ལི་ཤི་སྤྲུལ་སྐུ་གཤེན་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་པེ་ཅིན་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་ནས་བསྒྲིགས་ཏེ་དཔར།\n②རྩོམ་པ་པོ་མི་གསལ། 《ཁྱུང་རབས་གཡུ་མགོ་མ》 [M] p.3 དབུ་མེད་ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་མ་ཞིག་ཡིན།\n③Samten G•Karmay A Lexicon of Zhangzhung and Bonpo Terms p.217 “ཞང་། 1.གདུང་དང་རུས་ཤིགaclan or lineage 2.ཡུལ་ལམ་ལུང་བ། the valley oraplace, or residence ofaperson” འཇར་པན་གྱི་རྒྱལ་སྐྱོང་མི་རིགས་རིགས་པ་དངོས་མང་བཤམས་སྟོན་ཁང་།\n④སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《འབེལ་གཏམ་ལུང་གི་སྙིང་བོ》 [M] ཁྲི་བརྟན་ནོར་བུ་རྩེའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། 2005ལོ། p.26\n⑤ཞང་ཞང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དང་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་བཤད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལས། ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་གིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་དང་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་གྱིས་མངའ་བསྒྱུར་བའི་ཞང་ཞུང་སྒོ་བའི་སྒོ་ཕུག་བར་གསུམ་ཞེས་པ་ཅིག་ད་སྔའི་བར་དུ་བཤད་སྲོལ་བྱུང་མེད་མོད། འདི་ནི་བདག་གིས་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་དེབ་སྐོར་ཞིག་ལ་བལྟས་རྗེས་ཀྱི་རང་ཉིད་ཀྱི་མྱོང་ཚོར་རམ་ལྟ་བ་གསར་བའི་ཆ་ཙམ་ཡིན་པས་དཔྱད་པར་འཚལ།\n⑥ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས》 [M] དུས་རབས་14 བའི་ནང་གི་དབུ་མེད་ལག་བྲིས་མ། p.9\n⑦ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས》 [M] རྩོམ་པ་པོས་དུས་རབས་14 བའི་ནང་དུ་མཛད་ཅིང་། རྗེས་སུ་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་ལག་བྲིས་བྱས་པའི་དབུ་ཅན་དཔར་མ། p.10\n⑧ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན། 《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད》[M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1985ལོའི་ཟླ་9པ། p.41\n⑨ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས》 [M] དུས་རབས་14 བའི་ནང་གི་དབུ་མེད་ལག་བྲིས་མ། p.9\n⑩གྲགས་པ་རིན་ཆེན། 《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས》[M] ཐོབ་གསར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དབུ་ཅན་ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་མ། p.61\n⑾དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། 《དེབ་དཀར》 [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2004ལོའི་ཟླ་3པའི་པེ་ཅིན་གྱི་དཔར་ཐེངས་གཉིས་པ། p7\n⑿ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། 《གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ》 [M] ཟི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1894ལོའི་ཟླ་4པ། p.45\n⒀ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས། 《བོད་རིག་པ་སྤྱི་བཤད》 [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོའི་ཟླ་9པ། p.193\n⒁ཀུན་བཟང་བློ་གྲོས། 《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ》 [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོའི་ཟླ་6པ། p.68\n⒂《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》ཡི་ཤོག་ངོས་68 ལྟར་ན། (རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་ནི། 1.ཡུལ་འཆིམས་ཡུལ་གྲུ་ཤུལ་ན། འཆིམས་རྗེ་ནི་གུ་ཡོད། བློན་པོ་སྣང་དང་དེང་། 2. ཞུང་ཞུང་ཡུལ་ན་ནི། རྒྱལ་པོ་ལིག་སྙ་ཤུར། རྨ་དང་ར་སངས་བློན། 3. མྱང་རོ་ཕྱོང་དཀར་ན། གཙང་རྗེ་ཐོང་དཀར། བློན་པོ་གནང་བན། 4.གནུབས་ཡུལ་གླིང་དགུ་ན། གནུབས་རྗེ་དམིགས་པ། བློན་པོ་རྨེའུ་དང་འབྲོ། 5. ཡུལ་མྱང་རོ་ཤམ་པོར་ན། ལོ་ངམ་རྗེ་འབྲེལ་བློན་པོ་ཤེ་པུང་གཉིས། 6.ཡུལ་གྱི་ལྗོན་སྔོན་ན། རྗེ་རྨང་པོ། བློན་པོ་ངམ་དང་འབྲོ། 7. ཡུལ་ངས་སོ་ཁྲ་སྣར་ཟིངས་རྗེ་ཁྲི་འཕྲང་གསུམ་བློན། མགར་དང་གཉན། 8. ཡུལ་འོལ་ཕུ་སྤང་མཁར་དུ། ཟིང་རྗེ་ཐོན་ཕྲེང་། བློན་རྔོག་དང་སྦས། 9.སྲིབ་ཡུལ་གྱི་རལ་གོང་དུ། བྲང་རྗེ་གུང་རྣམ། བློན་པོ་སྤྲད་དང་ཞུགས། 10. ཡུལ་རྐོང་ཡུལ་བྲེལ་སྣར་ན་ལྷ་རྗེ་རྐོང་རྗེའི་དཀར་པོ། བློན་པོ་མཁར་བ་དང་ཕ་དྲུག་གཉིས། 11.ཡུལ་ཉང་ཡུལ་རྣམ་གསུམ་ན་ཉང་བཙུན་གླང་རྒྱལ། བློན་པོ་ཕུག་དང་ངོ་རྗེ། 12. དྭགས་ཡུལ་གྲུ་བཞི་ན་རྒྱལ་དྭགས་རྗེ་མང་པོ། བློན་རླངས་དང་གམ་གཉིས།)\n⒃ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས》 [M] རྩོམ་པ་པོས་དུས་རབས་14བའི་ནང་དུ་མཛད་ཅིང་། རྗེས་སུ་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་ལག་བྲིས་བྱས་པའི་དབུ་ཅན་དཔར་མ། p.85\n⒄得荣•泽仁邓珠:《藏族历史•吉祥宝瓶》[M]，西藏民族出版社，2001年。(བོད་དཔེ་དེབ་འདིའི་ཤོག་ངོས་22པ་ལྟར་ན། བོད་དབུས་གཙང་རུ་བཞིན་ནི་དེང་དུས་ཀྱི་ལྷ་ས་དང་ནག་ཆུ། ལྷོ་ཁ། ཉིང་ཁྲི། གཞིས་ཀ་རྩེ་བཅས་དང་། དེང་དུས་ཀྱི་འབྲུག་ཡུལ་དང་འབྲས་ལྗོངས། བལ་ཡུལ་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་རེ་ཡང་ཁོངས་སུ་གཏོགས།)\n⒅⒆གུ་གེ་ཚེ་རིང་རྒྱལ་པོ། 《མངའ་རིས་ཆོས་འབྱུང་》[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2006ལོའི་ཟླ་12པ། p.19 p.1\n⒇ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《གླེང་གཞི་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས》[M] དུས་རབས་14བའི་ནང་གི་དབུ་མེད་ལག་བྲིས་མ། p.11\n（21）གྲགས་པ་རིན་ཆེན། 《བསྒྲགས་པ་རིན་ཆེན་གླིང་གྲགས》 [M] ཐོབ་གསར་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་དབུ་ཅན་ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་མ། p.31\n（22）སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ》 [M] ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་། p.35\n（24）རྒྱལ་གཤེན་མི་ལུས་བསམ་ལེགས། 《མ་རྒྱུད་སངས་རྒྱས་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་གྱི་དབུ་འཆད》 [M] ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་མ། p.308\n（25）སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་ཁུངས་ཉུང་བསྡུས》 [M] དབུ་ཅན་ལག་བྲིས་སྣ་རིང་མ། p.569\n（26）དཔལ་ཚུལ། 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ལེགས་བཤད་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན》[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1988ལོའི་ཟླ་11པ། p.34\n（28） རྒྱལ་གཤེན་མི་ལུས་བསམ་ལེགས། 《མ་རྒྱུད་སངས་རྒྱས་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་གྱི་དབུ་འཆད》[M] ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་མ། p.323\n（29）གྲུབ་དབང་བསྟན་འཛིན་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན། 《ཏི་སེའི་དཀར་ཆགས་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག》 [M] ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དར་རྒྱས་ཚོགས་པའི་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་2003ལོའི་《ཞང་ཞུང་རིག་གནས་》དུས་དེབ་སྟེང་གསལ། p.24\n（30）ཁྱུང་པོ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན། 《རྒྱལ་རབས་བོན་གྱི་འབྱུང་གནས》 [M] རྩོམ་པ་པོས་དུས་རབས་14བའི་ནང་དུ་མཛད་ཅིང་། རྗེས་སུ་སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག་གིས་ལག་བྲིས་བྱས་པའི་དབུ་ཅན་དཔར་མ། p.98\n（32）དཔལ་ཚུལ། 《སངས་རྒྱས་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་ལེགས་བཤད་སྐལ་བཟང་མགྲིན་རྒྱན》 [M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1988ལོའི་ཟླ་11པ། p.34\n（36）སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ》 [M] ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་། p.15\n（37）གྲུབ་དབང་བསྟན་འཛིན་རིན་ཆེན་རྒྱལ་མཚན། 《ཏི་སེའི་དཀར་ཆགས་ཚངས་དབྱངས་ཡིད་འཕྲོག》[M] ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དར་རྒྱས་ཚོགས་པའི་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་《ཞང་ཞུང་རིག་གནས་》2003ལོའི་དུས་དེབ་སྟེང་གསལ། p.32\n（38）སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་བསྟན་པའི་བྱུང་ཁུངས་ཉུང་བསྡུས》 [M] ལག་བྲིས་སྣ་རིང་མ། p.569\n（39）སློབ་དཔོན་བསྟན་འཛིན་རྣམ་དག 《འབེལ་ལུང》 [M] ཁྲི་བརྟན་ནོར་བུ་རྩེའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། 2005ལོའི་ཟླ་1པ། p.29\n（40）ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། 《གཟི་ཡི་ཕྲེང་བ》 [M] སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 1989ལོའི་ཟླ་4པ། p.38\n（41）སྣང་ཞིག་འདུལ་བ་རྒྱལ་མཚན། 《དྭང་ར་ཁྱུང་རྫོང་གི་དཀར་ཆགས》 [M] ཞང་ཞུང་རིག་གནས་དར་རྒྱས་ཚོགས་པའི་གཙོ་གཉེར་བྱས་པའི་《ཞང་ཞུང་རིག་གནས་》2003ལོའི་དུས་དེབ་སྟེང་གསལ། p.122\n（42）ཡུལ་འདི་ལ་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་ཟེར་དོན་《ཁྱུང་ཕོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》ཤོག་ངོས་48ན་གསལ་ཏེ། “དེར་ལུང་པ་དེ་ལ་ཁྱུང་པོ་རྩེ་དྲུག་ཏུ་བཏག་”ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་བཞིན་གཙོ་བོ་ཁྱུང་འཕག་ཁྲ་བོ་སྟོད་ནས་སྨད་ལ་བསྟན་པ་སྤེལ་དུ་ཡོང་དུས་ཆེས་ཐོག་མར་བབས་པའི་གནས་དེར་མིང་དེ་ལྟར་ཁྱུང་པོ་རི་རྩེ་དྲུག་ཏུ་ཐོགས་པ་གསལ། གོང་གི་ཁྱུང་འཕག་ཁྲ་བོ་ཡུལ་དེ་བྱོན་པའི་དུས་ཚོད་ཞང་ཞུང་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱའི་རྗེས་ཀྱི་མི་རབས་གསུམ་ཙམ་གྱི་འཕྲོ་ཡིན་པས་ཕལ་ཆེར་དུས་རབས་བརྒྱད་པའམ་དགུ་བའི་ནང་ཡིན་ཤས་ཆེའོ།།\n（43）（45）（48）ཀུན་བཟང་བློ་གྲོས། 《ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ》 [M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2003ལོའི་ཟླ་6པ། p.53 p.53 p.55\n（44）（46）（54）顿珠拉加：《西藏苯教简史》［M],西藏人民出版社，2007年5月。(དེབ་འདི་ཤོག་ངོས་1རུ་གསལ་པ་ལྟར་ན། ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ནི་དེ་དུས་ཀྱི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་གྱི་གར་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་གངས་ཏི་སེའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ལམ་སུམ་བཅུ་ཙམ་གྱི་སར་ཡོད་ཅེས་འཁོད་འདུག) བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། 2007ལོའི་ཟླ་5པ།\n（47）རི་རྒྱུད་དང་ཆུ་བོ། གྲོག་རོང་ཆེན་པོ་དང་ལུང་ཤུར། བྲག་རི་དང་ནགས་ཚལ་སོགས་ཀྱིས་ས་རྟགས་བྱེད་པ་དེ་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་འབྱེད་སྟངས་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་རེད།\n（49）（50）（51）སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ》 [M] ལག་བྲིས་སྣ་རིང་མ། p.18 p.17 p.18\n（53）李文实：《西陲古地与羌藏文化》［M］,青海人民出版社，2006年，第116页。( དེབ་འདི་རུ་“ཏུན་ཧོང་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་བདག་གིས་སྔོན་ཆད་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་བྱང་ཆ་ཆེ་བའི་མཁས་པ་མང་བོར་དྲིས། ཁོ་ཚོས་བདག་གིས་དྲན་སློང་དང་ཚོད་བགམ་བྱས་པ་ནང་བཞིན། མཇུག་མཐར་བློ་མཐུན་བསོད་ནམས་རྒྱལ་གྱིས་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་“འདུ་ཁང་”དང་གཅིག་ལ། དོན་ཆོས་འདོན་སའི་དོན་རེད་ཟེར། བདག་གིས་འདོད་ཚུལ་ལའང་དེ་ཧ་ཅང་དོན་དང་མཐུན་པ་ཞིག་རེད་སྙམ།)\n（55）སྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན། 《འཛམ་གླིང་མཐའ་དབུས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་ཉེར་མཁོའི་སྣང་བ》 [M] ཤིང་དཔར་སྣ་རིང་། p.16\n（56）ཀུན་བཟང་བློ་གྲོས། 《ཞང་བོད་ཀྱི་བསྟན་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྷ་རྒྱུད་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》ཡི་ཤོག་ངོས་55བར་གསལ་པ་ལྟར། ( ཆུ་བཞི་ནི། འབྲི་ཆུ། རྫ་ཆུ། རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ། རྨ་ཆུ་བཞི་དང་། འབྲི་ཆུ་དང་རྫ་ཆུའི་བར་གྱི་འབྲི་རྫ་ཟལ་མི་སྒང་དེ་ལ་སྡེ་དགེ་སྟོད་སྨད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་ཆགས་ཡོད། ཆབ་མདོའི་རྫ་ཆུ་དང་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་བར་ཚ་བ་སྒང་དེ་ལ་རོང་སྟོད་སྨད་དང་བོན་གྱི་གནས་རི་རོང་བཙན་ཁ་དཀར་པོ་ཞེས་རིག་འཛིན་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་ཞིང་གི་གནས་རི་ཡིན་པར་གསལ། འབྲི་ཆུའི་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་སྨད་དུ། དམར་རྫ་སྒང་ནི་རྫ་ཆུ་ཁ་སྟོད་སྨད་རྨ་སྟོད་ལྷོ་རྒྱུད་སོགས་ལ་ཡོད་པར་གསལ། རྔུལ་ཆུའི་བྱང་རྒྱུད་དང་རྨ་ཆུའི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་སྨར་ཁམས་སྒང་དེ་ལ་རྔ་སྨད་འབར་ཁམས་རྒྱལ་མོ་རོང་རྔ་སྟོད་མགོ་ལོག་བར་ཡོད་པར་གསལ། མི་ཉག་རབ་སྒང་ནི། མགར་ཐར་(ཐང)མན་ཆད་དང་དར་རྩེ་མདོ་ཡན་ཆད་ཡིན་པར་གསལ། སྤོ་འབོར་སྒང་ཞེས་པ་རྨ་ཆེན་སྤོམ་རའི་རི་རྒྱུད་ཡིན་པ་གྲགས་པ་ལྟར་ན། ཆབ་མདོའི་བྱང་ཤར་གྱི་སུམ་པ་གླང་དཀར་སྟོད་ནས་རྨ་ཆུའི་གཡས་གཡོན་མགོ་ལོག་དང་ཁྲོམ་གེ་སར་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་སོགས་ལ་བཤད་པར་མངོན།)


Wylie: phyag tsha\nThe Chaktsa incarnations wereaNyingma line based at Getse Tralek Monastery. Beginning with the Second Chaktsa, Kunzang Tenpai Nyinje, the lamas were enthroned at Katok Dorjeden Monastery and resided at their seat monastery of Getse Tralek. The line dates from the middle of the eightenth century in the person of Kunzang Ngedon Wangpo.\nName Variants: Chaktsa 01 Kunzang Ngedon Wangpo ; Katokpa Kunzang Ngedon Wangpo\nb.early 19th cent. - d.mid 19th cent.\nཕྱག་ཚ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་ཀུན་བཟང་བསྟན་པའི་ཉིན་བྱེད་ནི་ཀཿཐོག་དགོན་དུ་སྤྱི་ལོ ༡༨༢༡ ལོར་ཁྲི་སར་བཀོད་ཅིང་། ཁོང་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་ཡོངས་འཛིན་ནི་དགེ་རྩེ་པཎ་ཆེན་འགྱུར་མེད་ཚེ་དབང་མཆོག་གྲུབ་ཡིན། ཐོས་བསམ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་ཁོང་གི་ཡོངས་འཛིན་གྱི་གདན་ས་དགེ་རྩེ་བཀྲ་ལེགས་སུ་བཞུགས་པ་རེད།\nName Variants: Chaktsa 02 Kunzang Tenpai Nyinje\nThe Third Chaktsa Tulku, Kunzang Jampa Sengge\nb.mid 19th cent. - d.late 19th cent.\nb.late 19th cent. - d.mid 20th cent.\nཕྱག་ཚ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་ཀུན་བཟང་པདྨ་འཕྲིན་ལས་ནི་ཀཿཐོག་དགོན་དུ་ཁྲི་སར་བཀོད་ནའང་། སྐུ་ཕྲེང་གོང་མ་རྣམས་དགེ་རྩེ་བཀྲ་ལེགས་དགོན་དུ་བཞུགས་པ་ལྟར། དེ་རུ་ཁོས་གྲྭ་ཚང་གཅིག་དང་སྒྲུབ་སྡེ་གཅིག་བཙུགས་ནས་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་རེད།\nName Variants: Chaktsa 04 Kunzang Pema Trinle ; Kunzang Pema Trinle Gyatso\nThe Fifth Chaktsa Tulku, Tubten Lodro Chokyi Gyeltsen\nb.mid 20th cent. - d.late 20th cent.\nName Variants: Chaktsa 05 Tubten Lodro Chokyi Gyeltsen ; Tubten Tsultrim Lodro Chokyi Gyeltsen