གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་གླེང་བ། | ཀྲུང་གོ་བོད་ཀྱི་དྲ་བ།\n2020-11-20 11:29:13 བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་རིག་དེབ། ཀླུ་མ་ཚལ་ཟླ་བ་ཚེ་རིང་། ཀློག་གྲངས།\nགནད་བསྡུས། རྩོམ་ཡིག་འདིར་རྒྱལ་ནང་གི་གསར་འགྱུར་རིག་པའི་ཁྲོད་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་སྐོར་ལ་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་གང་དང་གང་ཡོད་ཚུལ་ཕྱོགས་བསྡུས་ཀྱིས་དཔྱད་བསྡུར་བྱས་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག 《བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》ནང་གི་བོད་ཡིག་ནས་བྲིས་པའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་གཞིར་བཞག་སྟེ། གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ལ་འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར། ཆེད་འདྲིའི་གསར་འགྱུར་བཅས་ནང་གསེས་བཞིར་དབྱེ་དགོས་ཚུལ་གྱི་ལྟ་བ་གླེང་འདུག\nགནད་ཚིག གསར་འགྱུར། རྩོམ་ལུས། དབྱེ་བ།\n[ཀྲུང་གོའི་དཔེ་དེབ་དབྱེ་རྟགས།] G212 [ཡིག་ཚང་མཚོན་བྱང་།] A [རྩོམ་གི་གོ་རིམ་ཨང་སྒྲིག] 1005-5746(2019)02-110-12\nབོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་ལྟར་ན། རྩོམ་ལུས་ཞེས་པ་ནི“ལུས་དང་རྒྱན་དང་སྐྱོན་སེལ་གསུམ། ། སྙན་ངག་གཞུང་གི་བརྗོད་བྱ་ཡིན། །”ཞེས་《སྙན་ངག་མེ་ལོང་མ》ལས་འཕྲོས་ཏེ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པར་བོད་དུ་བསྒྱུར་བའི་སྙན་གཞུང་འདི་བོད་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་སྙན་གཞུང་དུ་གྱུར་པ་ནས་བཟུང་། མི་ལོ་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་ལ་སློབ་གཉེར་བ་སྐྱ་སེར་ཐུན་མོང་ནས་སྙན་ངག་སློབ་པའི་རྟེན་དུ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡང་རྩོམ་ལུས་ཞེས་པ་ནི། 《སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི》སྐབས་ཀྱི་ལུས་ལྟར་འགྲེལ་ན། རྩོམ་རིག་གི་རྣམ་པ་མི་འདྲ་བའི་ལུས་ལ་གོ་བ་སྟེ། སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཉམས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་བརྗོད་བྱའི་རྟེན་གཞི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ཅན་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། དེ་ཡང་། 《སྙན་ངག་མེ་ལོང་མ》ལས། “ལུས་ནི་རེ་ཞིག་འདོད་པ་ཡི། ། དོན་གྱི་རྣམ་བཅད་ཚིག་གི་ཕྲེང་། ། དེ་ཡང་ཚིགས་བཅད་ལྷུག་པ་དང་། ། སྤེལ་མ་རྣམ་གསུམ་ཉིད་དུ་གནས། །” ཞེས་སྙན་ངག་གི་ལུས་ནི་སྨྲ་བ་པོའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དངོས་པོ་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དེ་རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཕྲེང་བར་སྤེལ་བའི་ཚིག་སྦྱོར་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱེ་ན། རྐང་པར་བཅད་པའི་ཚིགས་བཅད་དང་རྐང་པར་མ་བཅད་པའི་ཚིག་ལྷུག བཅད་ལྷུག་འདྲེས་མའི་སྤེལ་མ་བཅས། རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་དུ་གནས་སོ་ཞེས་བཀྲལ་ཡོད་པའང་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་ཙམ་བསྟན་ཡོད་པ་ལས་བྱེ་བྲག་རྩོམ་རིག་གི་རྩོམ་ལུས་གནད་དོན་དཔྱིས་ཕྱིན་པའམ་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་བསྟན་པ་ཞིག་མིན། དེང་གི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་ལྟར་ན་རྩོམ་རིག་གི་ལུས་ཞེས་པ་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་རྗོད་བྱེད་ཚིག་སྦྱོར་དང་། སྒྲིག་བཀོད། མཚོན་སྟངས་ལྟ་བུ་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ཙམ་མིན་པར་བརྩམས་ཆོས་སྤྱིའི་ནང་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་གོ་དོན་བསྟན་པར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེང་རབས་རྩོམ་རིག་གི་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་ཚུལ་ཡང་སྙན་རྩོམ་དང་། བརྩམས་སྒྲུང་། ལྷུག་རྩོམ། འཁྲུབ་གཞུང་རྩོམ་རིག་བཅས་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་བ་འབྱེད་ཀྱི་ཡོད།\nགསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་ལག་ལེན་ངོས་ནས་བཤད་ན། གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་བསྒྲགས་རིག་པ་དེ་ཐོག་མར་རྩོམ་རིག་གི་རིག་ཚན་ཁོངས་སུ་བཞག་པ་དེར་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་ཞིག་སྟེ། གསར་འགོད་པས་གསར་འགྱུར་བཅར་འདྲི་བྱས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་གཙོ་བོ་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་མཚོན་དགོས་པ་དང་། དེའང་ཚིག་སྦྱོར་གནད་དུ་འཁེལ་བ་དང་། བསྡུས་ཤིང་གསལ་བ། གོ་བདེའི་ལམ་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གང་དེའི་སྔ་རྒྱུ་ཕྱི་འབྱུང་གི་ངོས་འཛིན་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་དུ་བརྗོད་པ་དང་། ཡང་ན་གནས་ཚུལ་གང་དེར་འཛིན་པའི་ལྟ་ཚུལ་དང་རིན་ཐང་སོགས་བརྗོད་པ་ཞིག་ཡིན། གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་དང་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་། གསར་འགྱུར་ནི་དུས་ཐོག་ལ་འགོད་སྤེལ་བྱེད་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་དོན་དངོས་ཀྱི་དྲང་བདེན་རང་བཞིན་ལ་བརྩི་སྲུང་ཞུ་དགོས་པ་དེ་གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་བླང་བྱ་ཡིན་པ་དང་། རྩོམ་རིག་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་ལས་སྣོན་གྱི་རྟོག་བཟོ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་འཆར་སྒོར་གཞིགས་ཏེ་ཞིང་ཁམས་གསར་པ་གཞན་ཞིག་བསྐྲུན་ཆོག་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་གི་རྩོམ་ལུས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ཡང་ཐོག་མར་རྩོམ་རིག་གི་གཞུང་ནས་བསྟན་པའི་རྩོམ་ལུས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་གཡར་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན། 《གསར་འགྱུར་རིག་པའི་སྤྱི་བཤད》ལས། “དུས་སྔ་མའི་ཚགས་པར་རྣམས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་གྱི་ནང་དོན་ཕྲན་བུ་ཙམ་ལས་མེད་པ་ནི་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་དང༌། ཚགས་པར་ཐོག་གི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱང་སྟབས་བདེ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྟབས་བདེ་བའི་རྩོམ་ལུས་དེ་དག་ཀྱང་རྩོམ་རིག་གི་འབྲི་སྟངས་དེ་གཡར་ནས་ལད་མོ་བྱས་པ་ཞིག་རེད། དེ་ལྟར་འཛམ་བུ་གླིང་གི་དུས་སྔ་མའི་ཚགས་པར་ཐོག་གི་པར་ངོས་ནང་ད་ལྟའི་འབྲི་ཆོག་ཆོག་ཡིན་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཁག་རྩ་བ་ནས་གྲུབ་མེད། གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཀྲུང་གོ་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཚང་མས་བརྒྱུད་མྱོང་བའི་ལམ་བུ་དེ་གཅིག་པ་ཡིན་པ་སྟེ། མེད་པ་ནས་ཡོད་པ་དང༌་། སྟབས་བདེ་ནས་ཕུན་སུམ་ཇེ་ཚོགས་སུ་གྱུར་པ། ལད་མོའི་རྣམ་པ་ནས་རང་ཚུགས་ཀྱི་ངོ་གདོང་མངོན་ཐུབ་པ་དེ་ཡིན། མདོར་ན། དུས་སྔ་མའི་ཚགས་པར་རྣམས་རྩོམ་རིག་གི་འབྲི་སྟངས་དེ་གཡར་ནས་གསར་འགྱུར་དང་གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་རྣམས་བྲིས་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། དེ་ལྟར་དབྱིན་ཇིའི་ཚགས་པར་གྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་དེ། སྤྱིར་བཏང་གི་ཆ་ནས་བཤད་ན།སྐབས་དེར་དབྱིན་ཇིར་དར་རྒྱུགས་ཆེ་བའི་ལྷུག་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པ་དེ་བེད་སྤྱད་ནས་དོན་བརྗོད་དང་། ཡིད་འགྱུར་མཚོན་པ། དཔྱད་བརྗོད་མཚོན་པ་བཅས་མཉམ་བསྲེས་ཀྱིས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་སྤེལ་ཡོད་པ་དང་། ཧྥ་རན་སེའི་ཚགས་པར་ཐོག་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་ཀྱང་ཧྥ་རན་སེའི་ཕོ་བྲང་གི་རྩོམ་རིག་འབྲི་ཐབས་དེ་སྤྱད་ནས་བྲིས་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་ཨ་མེ་རི་ཁའི་ཚགས་པར་ཡང་དབྱིན་ཇིའི་རྩོམ་རིག་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པའི་འོག་བྲིས་ཡོད་”ཅེས་ཆོད་བསྡོམས་བྱས་ནས་བྲིས་འདུག\nགསར་འགྱུར་བརྒྱུད་བསྒྲགས་རིག་པ་དེ་རྩོམ་གཞུང་རིག་པ་དང་བསྡུར་ན་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་ཆགས་ནས་ད་བར་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ལས་ཕྱིན་མེད་མོད། གསར་འགྱུར་རིག་པ་དེ་རྩོམ་གཞུང་རིག་པའི་མ་ཡུམ་གྱི་པང་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་སྟེ་ད་ཆ་རང་ཚུགས་ཐུབ་པའི་རིག་ཚན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་རྗེས་གསར་འགྱུར་བལྟ་ཀློག་ཉན་གསུམ་དང་གསར་འགྱུར་བརྒྱུད་བསྒྲགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་མཐུན་པའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་དབྱེ་སྲོལ་ཞིག་རང་ཤུགས་སུ་ཆགས་ཡོད། དེ་ལྟར་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ནི་གསར་འགྱུར་སྨྱན་སྦྱོར་ཚན་པས་བརྒྱུད་བསྒྲགས་བྱེད་པའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་གི་ཕྱིའི་རྣམ་པ་ཅན་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་ནང་དོན་དང་རྣམ་པ་མཚོན་སྟངས་ཀྱི་གཅིག་འདུའི་ཕུང་པོ་ཞིག་ཡིན།\nདེ་ཡང་། རྒྱལ་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚན་པ་དང་། སློབ་ཆེན་ཁག་ནང་དུ་དུས་རབས་གོང་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུའི་གཡས་གཡོན་ནས་གསར་འགྱུར་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་འགོ་ཚུགས་ཏེ་རྒྱལ་ནང་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གསར་འགྱུར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་། རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས། བཅར་འདྲི་དང་རྩོམ་འབྲི་སོགས་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག དེ་བཞིན་དམངས་བྱིངས་བརྒྱུད་བསྒྲགས་རིག་པ་བཅས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལས་གསར་འགྱུར་རིག་ཚན་གྱི་དུས་དེབ་ཁག་ནང་དུ་དཔྱད་རྩོམ་མང་པོ་སྤེལ་ཡོད་པ་མ་ཟད། གསར་འགྱུར་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་ཆེད་རྩོམ་དང་བསླབ་གཞི་མང་པོ་ཞིག་ཆར་རྗེས་ཀྱི་སྤང་ལ་ཤ་མོ་བརྡོལ་བ་བཞིན་དུ་རིག་ཚན་དེར་ཞིབ་འཇུག་དང་དོན་གཉེར་བྱེད་མཁན་ཚོའི་མིག་གསོས་སུ་གྱུར་ཡོད། གོང་གི་རྒྱལ་ནང་གི་གསར་འགྱུར་རིག་པར་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་ནང་ནས་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་སྐོར་གྱི་བཞེད་དགོངས་ཁག་སྒྲིལ་གླེང་བྱས་ན། གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ་དབྱེ་བ་དགར་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་འགའ་ཡོད་པ་སྟེ།དབྱེ་བ་གཉིས་དང་། གསུམ། བཞི། ལྔ། དྲུག བདུན། བརྒྱད། དྲུག་ཅུར་དབྱེ་བ་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད། དེ་ཡང་།《འཕྲིན་གསར་དང་རྒྱས་འཕྲིན་གྱི་རྩོམ་འབྲིའི་རྣམ་གཞག》ཅེས་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ། “གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ་འཕྲིན་གསར་དང་རྒྱས་འཕྲིན་གཉིས་ཡོད།”ཅེས་འཁོད། གཞན་ཡང་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་དྲུག་ཅུའི་ནང་དུ་ཀྲུང་གོའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་ལུགས་ཕལ་ཆེ་བ་སྔོན་མའི་སུའུ་ལན་གྱི་གསར་འགྱུར་རིགས་གཞུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་འཕྲིན་གསར་དང་གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ་ཞེས་པ་གཉིས་སུ་དགར་ཡོད། 《གསར་འགྱུར་འགོད་སྤེལ་རིག་པ》ཞེས་པའི་ནང་དུ། “གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ་འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། སྙན་ཞུའི་རྩོམ་རིག་བཅས་གསུམ་ཡོད།”ཅེས་གསལ། དེ་བཞིན་《གསར་འགྱུར་ཆེད་ལས་རིག་པའི་འབྲི་ཕྱོགས་ནས་གསར་འགྱུར་འགོད་སྤེལ་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གླེང་བ》ཞེས་པའི་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་འགོད་སྤེལ་གྱི་དམིགས་ཡུལ་དང་བྱེད་ནུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ།“དངོས་ཡོད་རང་བཞིན་གྱི་གསར་འགྱུར་དང་། དཔྱད་བརྗོད་རང་བཞིན་གྱི་གསར་འགྱུར། དྲིལ་བསྒྲགས་རང་བཞིན་གྱི་གསར་འགྱུར་བཅས་གསུམ་ཡོད།”ཅེས་པ་དང་། ཡང་།《དེང་རབས་གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲི》ཞེས་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ། “འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར། ཟབ་བྲིས་གསར་འགྱུར་བཅས་བཞིར་ཕྱེ་ཡོད།” གཞན་ཡང་། 《གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རིགས་དབྱེའི་ཞིབ་འཇུག》ཅེས་པའི་ནང་དུ། “འཕྲིན་གསར་གྱི་རིགས་དང་། ཆེད་སྒྲིག་རྩོམ་ཡིག་གི་རིགས། སྙན་ཞུའི་རྩོམ་རིག་གི་རིགས། གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ་གྱི་རིགས་བཅས་བཞི་ཡོད།”ཅེས་གསུངས། 《གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་ཐབས་ལམ་གླེང་བ》ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་དུ། “དཔེ་མཚོན་རང་བཞིན་གྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་དང་། བསྡུས་གྲུབ་རང་བཞིན་གྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས། རླུང་འཕྲིན་དང་བརྙན་འཕྲིན་རིགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས། གསར་གཏོད་རང་བཞིན་གྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས། གཞན་པའི་རིགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་བཅས་ལྔ་ཡོད།”ཅེས་འཁོད།《གསར་འགྱུར་འཚོལ་སྒྲིག་གི་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱང་ཚད་གསོ་སྦྱོང་བསླབ་གཞི》ཞེས་པའི་ནང་དུ། “འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ། ཆེད་སྒྲིག་རྩོམ་ཡིག གསར་འགྱུར་བརྟག་དཔྱད། གསར་འགྱུར་བགྲོ་གླེང་བཅས་དྲུག་ཡོད།”ཅེས་གསུངས། དེ་མིན་《བརྙན་འཕྲིན་གསར་འགྱུར་རིག་པ》ཞེས་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ། “མྱུར་འཕྲིན་དང་། འཕྲིན་གསར། གསར་འགྱུར་ཆེད་སྒྲིག་ལེ་ཚན། གསར་འགྱུར་ཆེད་སྒྲིག་པར་གཞི། གསར་འགྱུར་དངོས་མཚོན་པར་གཞི། གསར་འགྱུར་མུ་འབྲེལ་པར་གཞི། གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ་བཅས་དབྱེ་བ་བདུན་ཡོད།”ཅེས་པ་དང་། དེ་བཞིན། 《གསར་འགྱུར་གྱི་དབྱེ་བ་དང་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་བེད་སྤྱོད་སྐོར་གླེང་བ》ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ནང་དུ“འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར། བརྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ། མི་སྣའི་ཆེད་འདྲི། ལས་དོན་ཞིབ་འཇུག གསར་འགོད་པའི་འཕྲིན་ཡིག བཅར་འདྲིའི་ཟིན་ཐོ་བཅས་བརྒྱད་ཡོད།”ཅེས་འཁོད། གཞན་ཡང《གསར་འགྱུར་འགོད་སྤེལ་གྱི་རྣམ་པ་ཕྱོགས་བསྡུས》ཞེས་པའི་དེབ་ཀྱི་མདུན་ཤོག་ཏུ། “མིག་སྔར་རང་རྒྱལ་ལ་གསར་འགྱུར་འགོད་སྤེལ་གྱི་རྣམ་པ་ཁྱོན་བསྡོམས་ཅི་ཙམ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། དྲུག་ཅུ་ལས་མི་ཉུང་།”ཞེས་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ཚུལ་དུ་བྲིས་ཡོད་ལ། རྩོམ་ལུས་དྲུག་ཅུ་ཐམ་པ་སོ་སོའི་གོ་དོན་དང་རྩོམ་འབྲིའི་བླང་བྱ། གཞན་ཡང་ཚད་གཞིའི་དཔེར་བརྗོད་ཀྱང་འོས་སྦྱོར་བྱས་འདུག\nརང་རེ་བོད་ལ་ཆ་མཚོན་ན་དེང་རབས་ཀྱི་ཚགས་པར་དང་། རླུང་འཕྲིན། བརྙན་འཕྲིན་སོགས་ཀྱི་སྨྱན་སྦྱོར་སྔ་རྗེས་སུ་དར་རྗེས། བོད་ཡིག་ནས་བྲིས་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་མང་པོ་སྤེལ་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཡིག་ནས་བྲིས་པའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་ཕྱོགས་བསྡུས་བྱས་ཏེ་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་དཔེ་ཆ་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་ལ། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཡང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཐོན་ཡོད་པ་ལས། སྐབས་འདིའི་བརྗོད་གཞི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་སྐོར་ནས་བཤད་ན། ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་བོད་རིག་པའི་སློབ་གླིང་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་རིག་པའི་འདེམས་སྦྱོང་གི་སློབ་ཚན་དེར་《གསར་འགྱུར་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ》ཞེས་པའི་བསླབ་གཞི་དེ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ། “གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ་ནང་གསེས་གསུམ་ཡོད་དེ། ཆ་འཕྲིན་དང་། གནས་ཚུལ་ཁྱད་རྩོམ་དང་། དཔྱད་བརྗོད་གསར་འགྱུར་རྣམས་སོ། །”ཞེས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ་ནང་གསེས་གསུམ་ཕྱེ་ཡོད་མོད། གཞུང་གི་ནང་དོན་དངོས་ནང་དུ་ཆ་འཕྲིན་དང་། གནས་ཚུལ་ཁྱད་རྩོམ་ཞེས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། དེ་བཞིན།《གསར་འགྱུར་རིག་པའི་སྤྱི་དོན་བློ་གསལ་འཇུག་སྒོ》ཞེས་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ། “གསར་འགྱུར་བསྡུས་རྩོམ་དང་། གསར་འགྱུར་རྒྱས་རྩོམ། བརྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ། གསར་འགྱུར་རྩོམ་རིག་བཅས”ཁག་བཞིར་ཕྱེ་ནས་བཤད་འདུག གཞན་ཡང་《གོམ་སྟབས་དང་ཞབས་རྗེས》ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་དུ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་གི་རྩོམ་ལུས་ནི། “གསར་འགྱུར་འཕྲད་བྲིས་དང་། དཔྱད་གཏམ། ཆེད་བརྗོད། འཕྲིན་གསར། རྒྱས་འཕྲིན་བཅས་”དབྱེ་བ་ལྔར་ཕྱེ་ནས་འདེམས་བཀོད་བྱས་འདུག མདོར་ན། གོང་དུ་གསར་འགྱུར་རིག་པའི་རྨང་གཞིར་གྱུར་པའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་སྲོལ་ཐད་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལྟ་དགོངས་ཤིག་ད་ལྟའི་བར་ཆགས་མེད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། གཅིག དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས་མང་ཉུང་སྣ་ཚོགས་ཡིན་པ། གཉིས། ཁྱབ་བྱེད་དང་ཁྱབ་བྱའི་དབྱེ་བ་གསལ་པོ་མེད་པ། གསུམ། སྨྱན་སྦྱོར་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གཅིག་གྱུར་མེད་པ། བཞི། བརྗོད་བྱ་མཚོན་ཐབས་དང་། མིང་འབོད་བྱ་སྟངས། སྒྲིག་བཀོད་རྣམ་པ་ཙམ་ནས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་བ་སོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་མཐོང་།\nདེ་ཡང་། 1994ལོར་བོད་ལྗོངས་སློབ་ཆེན་གྱི་དེ་སྔའི་བོད་ཡིག་ཚན་ཁག་ནང་དུ་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར་ཆེད་སྦྱོང་གི་སློབ་མ་བསྡུ་བའི་རྨང་ཞིའི་ཐོག་2004ལོར་རིག་གཞུང་སློབ་གླིང་གི་གསར་འགྱུར་ཚན་ཁག་ཅེས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་གསར་འགྱུར་ཆེད་ལས་ཀྱི་དངོས་གཞིའི་སློབ་མ་དངོས་སུ་བསྡུས་པ་དང་། དེ་བཞིན་2015ལོར་རིག་གཞུང་སློབ་གླིང་གི་བོད་སྐད་ཡིག་རྩོམ་རིག་ཆེད་ལས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་འོག་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར་ཆེད་ལས་ཀྱི་ཤེས་རམས་ཞིབ་འཇུག་སློབ་མ་དངོས་སུ་བསྡུས་ཏེ་སློབ་མ་ཚོར་ཆེད་ལས་ཀྱི་སློབ་ཚན་ཁག་ཅིག་རྒྱའི་སྐད་ནས་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་གི་གསར་འགྱུར་བསླབ་གཞི་སྤྱད་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་དང་། ཡང་ཆེད་ལས་ཀྱི་སློབ་ཚན་ཁག་གཅིག་བོད་སྐད་ཐོག་ནས་བོད་ཡིག་ནས་བྲིས་པའི་བསླབ་གཞི་བེད་སྤྱད་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལྟར་བོད་སྐད་ཡིག་གསར་འགྱུར་གྱི་རིག་ཚན་གསར་པ་ཞིག་འཛུགས་སྐྱོང་བྱེད་པར་རིག་ཚན་དེར་མཁོ་བའི་བོད་ཡིག་ནས་ཐད་ཀར་བྲིས་པའི་བསླབ་གཞི་ཞིག་དགོས་པ་ནི་སློབ་ཁྲིད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པར་བརྩི་སྲུང་ཞུས་ཏེ་རིག་གཞུང་སློབ་གླིང་གི་གསར་འགྱུར་ཆེད་ལས་ཀྱི་དངོས་གཞིའི་སློབ་མར་ཁོ་བོས་《གསར་འགྱུར་བཅར་འདྲི་དང་རྩོམ་འབྲི་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད》ཅེས་པའི་བསླབ་གཞི་ཞིག་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཏེ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ད་ནི་བསླབ་གཞིའི་ནང་གི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་རྣམ་གཞག་བསྟན་སྐབས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་སྐོར་སྐབས་བསྟུན་བབ་འོས་ཀྱིས་སྦྱར་ཏེ་རང་ལུགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་ན། 《གསར་འགྱུར་བཅར་འདྲི་དང་རྩོམ་འབྲི་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད》ལས། “གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ལ་སྒྲ་ཡངས་པའི་རིགས་དབྱེའི་རྣམ་གཞག་གི་ཆ་ནས་གསར་འགྱུར་དང་། གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ་བཅས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། སྐབས་འདིར་སྒྲ་དོག་པའི་ཆ་ནས་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བར་འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས། ཆེད་འདྲི་སོགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་རྣམ་གཞག་འཆད་རྒྱུ་” ཞེས་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ལ་སྒྲ་ཡངས་པའི་ཆ་ནས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་དང་། གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཞེས་དབྱེ་བ་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་དགར་ཡོད་པ་ལས། གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཞེས་པའི་གསར་འགྱུར་ནི་ཚགས་པར་སོགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་གྱི་སྨྱན་སྤྱོད་ཁག་གིས་གསར་ཉེར་བྱུང་བའི་དོན་དངོས་འགོད་སྤེལ་བྱེད་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་དོན་དངོས་བརྗོད་པའི་གསར་འགྱུར་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ་ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་གསར་འགྱུར་གྱི་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་དོན་རྐྱེན་དག་ལ་གསར་འགྱུར་འགོད་མཁན་གྱིས་རང་གི་ལྟ་ཚུལ་དང་། གནས་ལུགས་བརྗོད་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཁག་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་ལྟ་ཚུལ་བརྗོད་པའི་གསར་འགྱུར་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་པས་རྩོམ་ལུས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་སུ་གྲུབ་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ནང་གི་སློབ་ཆེན་ཁག་གི་གསར་འགྱུར་ཆེད་ལས་ཀྱི་སློབ་ཚན་བཀོད་སྒྲིག་ཀྱང་གོང་གི་རྩོམ་ལུས་མི་འདྲ་བར་གཞིགས་ཏེ་《གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲི་རིག་པ》དང་། 《གསར་འགྱུར་དཔྱད་གཏམ》ཞེས་སློབ་ཚན་མི་འདྲ་བར་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཡོད།\nདེ་ལྟར་གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ་སྒྲ་དོག་པའི་ཆ་ནས་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བར་འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར། ཆེད་འདྲིའི་གསར་འགྱུར་བཅས་བཞིའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་རྣམ་གཞག་གཙོ་བོར་བསྟན་ཡོད། དེ་ལྟར། གསར་འགྱུར་གྱི་ལག་ལེན་དང་མཐུན་པའི་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་རྒྱུ་ནི་གལ་ཆེ་བར་སྣང་། ཚགས་པར་སོགས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ལ་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་ནི། གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་འཛུགས་སྐྱོང་དང་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་བར་འབྲེལ་བ་ཡོད་ལ། གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་ལག་ལེན་དངོས་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་ལག་ལེན་དངོས་ནི་ཐོག་མར་ཚགས་པར་གྱི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་ནས་འགོ་འཛུགས་དགོས་ཀྱི་ཡོད། 《གསར་འགྱུར་འགོད་སྤེལ་དང་རྩོམ་འབྲི》ལས། “དུས་སྔ་མའི་གསར་འགྱུར་རིག་པའི་གསུང་རྩོམ་ཕལ་ཆེ་བའི་ནང་དོན་ནི་གསར་འགྱུར་ལག་ལེན་གྱི་ལས་སྒོའི་བེད་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བའི་བཅར་འདྲི་དང་། རྩོམ་འབྲི། རྩོམ་སྒྲིག དཔྱད་གཏམ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་ཡིན་པ་དང་། དུས་སྔ་མའི་གསར་འགྱུར་གྱི་སློབ་གསོ་ཡང་རྩ་བའི་ཆ་ནས་ཚགས་པར་ནས་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན།”ཞེས་པ་ལྟར་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྩ་བ་དང་གཞི་མ་ནི་ཚགས་པར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ལ་ཐུག་ཡོད། དེ་ལྟར་འཇར་མན་གྱི་མོ་རེ་བིན་མི་ཤོན་ཞེས་པའི་ཆོས་ཚོགས་ཤིག་གིས་ཡུལ་ལ་དྭགས་ཁུལ་དུ་སྤྱི་ལོ་1904ལོ་ནས་1907ལོ་བར་《ལ་དྭགས་ཀྱི་ཨག་པཱར》ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་ཚགས་པར་ཐོག་མ་དེ་འདོན་སྤེལ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། བོད་སྡོད་ཨམ་བན་མཐའ་མ་ལན་ཡུས་ཀྱིས་མན་ཆིང་གོང་མ་ཀོང་ཤུས་ཀྱི་ཁྲི་ལོ་སོ་གསུམ་པ་སྟེ་སྤྱི་ལོ་1907ལོར་ལྷ་སར་《བོད་ཀྱི་ཕལ་སྐད་གསར་འགྱུར》ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་ཚགས་པར་ཞིག་བཏོད་ཡོད་ལ། ཀྲུང་ཧྭ་མིན་གོའི་དུས་སུ་པེ་ཅིང་དུ་སོག་བོད་དོན་གཅོད་ཅུས་ཀྱིས་སྤྱི་ལོ་1913ལོར་《བོད་ཡིག་ཕལ་སྐད་ཀྱི་གསར་འགྱུར》ཞེས་པའི་རྒྱ་བོད་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཀྱི་ཚགས་པར་ཞིག་ཀྱང་གསར་དུ་སྤེལ་ནས་གཉེར་སྐྱོང་བྱས་འདུག གཞན་ཡང་ཁུ་ནུ་བྷ་བུ་མཐར་ཕྱིན་གྱིས་རྒྱ་གར་ཀ་བློན་སྦུག་ཏུ་སྤྱི་ལོ་1925ལོ་ནས་1963ལོ་བར《གསར་འགྱུར་མེ་ལོང》ཞེས་པའི་བོད་ཡིག་ཚགས་པར་ཞིག་གཉེར་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་ལ། ཚགས་པར་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་མང་པོར་སྤེལ་ཞིང་། པར་སྐྲུན་གྱི་དུས་ཡུན་ཡང་ཧ་ཅང་རིང་བའི་བོད་རིགས་ཤིག་གིས་བོད་ཡིག་ཚགས་པར་ཐོག་མར་གཙོ་སྒྲུབ་དང་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། དུས་སྔ་མའི་ཚགས་པར་ནི་མི་སྒེར་དང་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཚོགས་པས་གཉེར་སྐྱོང་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་བྱས་ཙང་དེ་ལ་ཆེད་ལས་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་དང་གསར་འགོད་པ་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་མང་པོ་ཞིག་སྒྱུར་ཡིག་ཡིན་པ་དང་། གསར་འགྱུར་གྱི་ནང་དོན་ཡང་སྟབས་བདེ་ལ། རྩོམ་ལུས་ཀྱང་སྐད་རིགས་གཞན་གྱི་ཚགས་པར་ནས་འཕོ་སྐྱས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཁར། དེ་ཡང་ཕལ་ཆེ་བ་བསྡུས་འཕྲིན་གྱི་རྣམ་པའི་ཆ་ནས་གསར་འགྱུར་འགོད་སྤེལ་བྱས་ཡོད་པས་སྐབས་དེར་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་མ་ལག་ཆ་ཚང་པོ་ཞིག་གྲུབ་མེད། 《གསར་འགྱུར་མི་སྣའི་འཕྲིན་རྩོམ་འབྲི་ཕྱོགས་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ》ཞེས་པ་ལས།“རང་རེ་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་སྐོར་གྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་མེད་ཀྱང་།གསར་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་རྣམས་རང་བློས་ངེས་ཕྱིན། མ་གཞིའི་གྲུབ་སྟངས་ཐད་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་ལྟ་བུའི་རྩོམ་ཡིག་ནང་བྱུང་བའི་གླེང་གཞི་དང་། གཙོ་དོན་རྒྱས་བཤད། མཇུག་བསྡུ་སོགས་ཀྱི་གོ་རིམ་རྣམས་ཧ་ལམ་གཅིག་མཚུངས་སུ་སྣང་བ་དཔེར་ན།” ཞེས་ལག་ལེན་དངོས་ནང་བོད་རིགས་གསར་འགོད་པ་ཚོས་གསར་འགྱུར་རྩོམ་འབྲིའི་གནས་ལ་ནང་བྱན་ཆུད་པས་སྨྱུག་རྩེའི་ཁ་ལོ་གང་བདེར་བསྒྱུར་ཏེ་ཚགས་པར་ཐོག་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་གང་མང་དང་གང་ལེགས་སྤེལ་ཡོད་ཚུལ་བསྟན་ཡོད།\nདེ་ལྟར་སྤྱི་ཚོགས་ཧྲིལ་པོ་བརྡ་གསར་དང་ཆ་འཕྲིན་གྱི་བསྐལ་པ་གསར་པར་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་བའི་དུས་ད་ལྟ་བོད་ཡིག་ཚགས་པར་དེ་ཡང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྲོས་དང་ཀློག་པ་པོའི་དགོས་མཁོའི་རྗེས་སུ་བསྙེགས་ཏེ་བོད་ཡིག་ནས་ཐད་ཀར་བྲིས་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཁག་ཚགས་པར་གྱི་པར་ངོས་ནང་བྲིས་དང་འབྲི་བཞིན་ཡོད་པ་སྟེ། སྤྱི་ལོ་1956ལོའི་ཟླ་4པའི་ཚེས་22ཉིན་བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་གཉིས་ཅན་གྱི་《བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》ཞེས་པ་དེ་གསར་དུ་འདོན་སྤེལ་བྱས་པ་དང་། ལྷག་དོན། 《བོད་ཡིག་འཕྲིན་སྤེལ་བྱ་གཞག་གི་འཕེལ་རིམ་དང་མིག་སྔའི་གནས་བབ》ཅེས་པ་ལས། “1974ལོར་བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར་གྱི་བོད་ཡིག་འཕྲིན་སྤེལ་མཁན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་དངོས་སུ་ཟུར་གསལ་ཐོ་འགོད་བྱེད་འགོ་བཙུགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཚགས་ལྟར་ན་སྐབས་དེའི་བོད་ཡིག་འཕྲིན་སྤེལ་བའི་ཁྱབ་ཡུལ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ལྔ་ལས་མངའ་རིས་ཕུད་པའི་ས་གནས་དང་ས་ཁུལ་ཁག་གི་འཕྲིན་སྤེལ་བ་160ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་ལོ་གཅིག་ནང་རྩོམ་ཟིན་224ཡོད་པ་ལས་རྩོམ་ཡིག་108ཚགས་པར་ཐོག་བཀོད་ཡོད་པ་རེད་”ཅེས་དུས་དེ་ཙམ་ནས་བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་བོད་ཡིག་དཔར་མའི་ཚགས་པར་ཐོག་བོད་ཡིག་ནས་ཐད་ཀར་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར། བརྟག་དཔྱད་སྙན་ཞུ། བཅར་འདྲིའི་ཟིན་ཐོ། ཀློག་པ་པོའི་འཕྲིན་ཡིག་སོགས་ནས་བྲིས་འདུག དེ་ཡང་། ཚགས་པར་དང་། རླུང་འཕྲིན། བརྙན་འཕྲིན། དྲ་རྒྱ། ལག་ཐོགས་ཁ་པར་སོགས་སྨྱན་བྱེད་ཀྱི་ཡོ་བྱད་གང་རུང་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་ཞིག་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ཐོག་མར་འཕྲད་པའི་གནད་དོན་ནི། གསར་འགྱུར་ཅི་ཞིག་སྤེལ། སྤེལ་བྱའི་ནང་དོན་གྱི་ཚད་གཞི་གང་དུ་འཇོག ཇི་ལྟར་བྱས་ཏེ་སྤེལ། ཇི་ལྟར་བྱས་ཏེ་སྤེལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་རྩོམ་ལུས་ཇི་འདྲའི་ལམ་ནས་སྤེལ་དགོས་མིན་ཐད་ངེས་པར་དུ་མནོ་བསམ་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན།\nདེར་བརྟེན། ཁོ་བོས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་《གསར་འགྱུར་བཅར་འདྲི་དང་རྩོམ་འབྲི་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད》ཅེས་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རིགས་དབྱེའི་རྣམ་གཞག་གོང་གི་ཚགས་པར་ནང་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་རྩོམ་ལུས་ཁག་ལ་གཞིར་བཞག་སྟེ། དུས་ཐོག་རང་བཞིན་གྱི་གསར་འགྱུར་ཞིག་མགྱོགས་དང་མྱུར་ལ་འཕྲིན་གསར་གྱི་ལམ་ནས་འགོད་སྤེལ་བྱེད་པ་དང་། འཕྲིན་གསར་དེར་ཡང་འབྲི་ཚུལ་མི་འདྲའི་དབང་གིས་བསྡུས་འཕྲིན་དང་། འགུལ་ཕྱོགས་འཕྲིན་གསར། ཕྱོགས་བསྡུས་འཕྲིན་གསར། ཉམས་མྱོང་འཕྲིན་གསར། དཔྱད་བརྗོད་འཕྲིན་གསར། མི་སྣའི་འཕྲིན་གསར། སྤྱི་ཚོགས་གསར་འགྱུར། ཚོགས་འདུའི་གསར་འགྱུར་སོགས་ནང་གསེས་མང་དུ་ཕྱེ་ཡོད། གཞན་ཡང་། གོ་རིམ་ཞིབ་ཕྲ་ཅན་དང་རྣམ་པ་རྒྱ་ཆེ་བའི་གསར་འགྱུར་ཞིག་བཅར་འདྲིའི་དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་ལ་བརྟེན་དགོས་པས་དུས་ཚོད་ཕྱིས་ཙམ་འགོར་རྗེས་རྒྱས་འཕྲིན་གྱི་ལམ་ནས་འགོད་སྤེལ་བྱེད་པ་དང་། རྒྱས་འཕྲིན་དེར་ཡང་ནང་དོན་མི་འདྲའི་དབང་གིས་མི་སྣའི་རྒྱས་འཕྲིན་དང་། དོན་རྐྱེན་གྱི་རྒྱས་འཕྲིན། ལས་དོན་གྱི་རྒྱས་འཕྲིན། རྣམ་པའི་རྒྱས་འཕྲིན་བཅས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཆོག་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། གོང་གི་རྩོམ་ལུས་ཆེན་པོ་གཉིས་ནི་ཚགས་པར་ནང་དུ་རྒྱུན་སྤྱོད་རང་བཞིན་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ཡིན་པས་《བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》གྱི་བོད་ཡིག་དཔར་མའི་པར་ངོས་ནང་དུ་ཇི་ལྟར་འགོད་སྤེལ་བྱས་ཡོད་ཚུལ་དཔེར་བརྗོད་ཐོག་ནས་གསལ་བཤད་བྱ་བའི་དགོས་པ་མ་མཆིས།\nཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར་ནི། གསར་འགྱུར་དོན་དངོས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ཆ་ཤས་ཐོར་བུ་ཞིག་གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གསར་འགྱུར་གྱི་ལུགས་སུ་བྲིས་པའི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ལ་ཟེར་བ་དང་། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར་ནི་གསར་འགྱུར་དོན་དངོས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆ་ཤས་ཐོར་བུ་ཞིག་གམ་དོན་དངོས་ཤིག་གི་ཡུད་ཙམ་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་དེ་གཙོ་བོ་བཀོད་འབྲིའི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཡུལ་དུས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་མི་སྣ་དང་། དོན་རྐྱེན། ཁོར་ཡུག་སོགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཁྱད་པར་ཅན་དེའི་འཕོ་འགྱུར་མངོན་ཐུབ་པ་བྱ་དགོས་པ་སྟེ། དོན་རྐྱེན་ཞིག་གི་མངོན་གསལ་དོད་པའི་ཆ་ཤས་ཐོར་བུ་ཞིག གཞན་ཡང་ཁོར་ཡུག་ཅིག་གི་ཐུན་མིན་གྱི་རྣམ་པ་སོགས་དམ་པོར་བཟུང་སྟེ་གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གསར་འགྱུར་གྱི་ལུགས་སུ་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་གི་ཆ་ནས་བཤད་ན། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར་ནི་ཆེད་སྒྲིག་དང་ཞར་བཀོད་པར་ངོས་ཐོག་ནས་བྲིས་ཏེ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། དཔེར་ན། 《བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》གྱི་བོད་ཡིག་དཔར་མའི་པར་ངོས་ནང་དུ་1993ལོའི་ཟླ་བ་11པའི་ཚེས་27ཉིན་པར་འདོན་བྱས་པའི་ད་ལྟའི་《སྤེན་སྐྱིད་དགའ་ཚལ》ཞེས་པའི་ཆེད་སྒྲིག་པར་ངོས་དེའི་ནང་དུ་གསར་འགྱུར་རང་བཞིན་དང་། ཤེས་བྱའི་རང་བཞིན། ཞབས་ཞུའི་རང་བཞིན། བེད་སྤྱོད་རང་བཞིན། རིག་གནས་རང་བཞིན་སོགས་ནང་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཆ་འཕྲིན་གྱིས་ཀློག་པ་པོའི་བློ་ཡིད་འགུགས་པར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་གཤིས། པར་ངོས་དེའི་གསར་འགྱུར་རང་བཞིན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་མང་པོ་ཞིག་ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར་གྱི་ལམ་ནས་བྲིས་པ་མང་། དཔེར་ན། 1996ལོའི་ཟླ་བ་དང་པོའི་ཚེས་27ཉིན་གྱི་རེས་གཟའ་སྤེན་པའི་དཔར་ངོས་དང་པོར། “﹤སོ་ནམ་ལོ་གསར་སྐྱ་ནམ་སྔར་ལས་བཟང་།―ལོ་གསར་སྐབས་ཀྱི་གཞིས་རྩེའི་ཁྲོམ་རའི་མཐོང་ཐོས།﹥བློ་བཟང་བསྟན་ཕུན་གྱིས།”ཞེས་པ་དང་། ཡང་1998ལོའི་ཟླ་བ་6པའི་ཚེས་13ཉིན་ག་རེས་གཟའ་སྤེན་པའི་པར་ངོས་དང་པོར། “﹤པར་རྒྱག་མཁས་ཅན་དགེ་འདུན་པ་ཉི་མ་ཚེ་རིང་།﹥”ཞེས་པ། དེ་བཞིན་2003ལོའི་ཟླ་བ་9པའི་ཚེས་13ཉིན་གྱི་རེས་གཟའ་སྤེན་པའི་པར་ངོས་དང་པོར། “﹤འཇུར་རྩི་བཏང་བའི་ཡོང་འབབ་ཀྱིས་ཐོ་ཕྲུག་ཉོས﹥བློ་བཟང་དོན་གྲུབ།”ཅེས་པ་སོགས་ཆེད་བྲིས་ཀྱི་ལམ་ནས་བྲིས་པའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་གསར་འགྱུར་གྱི་ནང་དོན་རྐྱང་པས་ཀློག་པ་པོའི་ཡིད་དབང་འགུགས་མི་ཐུབ་པས། སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་ལེགས་པོས་གསར་འགྱུར་གྱི་ནང་དོན་གང་ལེགས་མཚོན་པར་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡང་གནད་ཀྱི་དམ་པ་ཡིན་པ་དང་། རྩོམ་ལུས་འདིའི་ལམ་ནས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་སྐབས་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་གནས་ལ་ཚིག་རྒྱན་རིག་པའི་ལེགས་ཆ་འདོན་ཐུབ་ན་རྩོམ་ལུས་འདིའི་ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བོད་ཡིག་ཚགས་པར་ཐོག་ནས་མངོན་ཐུབ།\nཆེད་འདྲིའི་གསར་འགྱུར་ནི། གསར་འགོད་པས་མི་ཚོས་དོ་ཁུར་བྱེད་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་མི་སྣ་དང་། གནད་དོན། དོན་རྐྱེན་བཅས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་བའི་མི་སྣ་ཞིག་ལ་ཆེད་མངགས་བཅར་འདྲི་བྱས་ཏེ་བྲིས་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ལ་ཟེར། བཅར་འདྲི་ཞུ་ཡུལ་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་ནང་དོན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཆེད་མངགས་དམིགས་བཀར་གྱིས་བཅར་འདྲི་བྱས་ཏེ་གསར་འགྱུར་གྱི་ལམ་ནས་བྲིས་པའི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ལ་དབྱེ་ན། མི་སྣའི་ཆེད་འདྲི་དང་། གནད་དོན་གྱི་ཆེད་འདྲི། དོན་རྐྱེན་གྱི་ཆེད་འདྲི་བཅས་གསུམ་ཡོད། དུས་རབས་20པའི་ལོ་རབས་80ནས་བཟུང་ཆེད་འདྲི་ཞེས་པའི་གསར་འགྱུར་འབྲི་ལུགས་དེ་རྒྱལ་ནང་དུ་དར་རྗེས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། དེ་ཡང་ཚགས་པར་སོགས་ཀྱི་པར་ངོས་ནང་“འདི་ག་ཚགས་པར་ཁང་གི་ཆེད་འདྲི་”ཞེས་དམིགས་བསལ་གྱི་ལེ་ཚན་ཡང་གསར་དུ་བཏོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་འདིའི་ནང་དོན་དང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། རིག་གཞུང་དུས་དེབ་ཁག་གི་ནང་དུ་ཡང་“ཆེད་དོན་བཅར་འདྲི་”དང་“བཅར་འདྲི་”ཞེས་པའི་ལེ་ཚན་ཡང་མང་པོ་བཏོད་ཡོད། དེང་རབས་ཀྱི་གསར་འགྱུར་རིག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཆེད་འདྲི་ཞེས་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་དེ་ཐོག་མར་གསར་འགྱུར་བཅར་འདྲིའི་ཐབས་ལམ་དང་རྣམ་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ཏེ་ཚགས་པར་ལས་ཁུངས་གཞན་སུ་གང་གིས་སྤེལ་མེད་པའི་གསར་འགྱུར་ཞིག་འདི་ག་ཚགས་པར་ཁང་གིས་སྤེལ་ཕྱིར་ཆེད་འདྲི་ཞེས་པའི་བཅར་འདྲིའི་ཐབས་ལམ་དེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་། གསར་འགྱུར་གྱི་བྱ་གཞག་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་བའི་སྟབས་ཀྱིས་ད་ཆ་ཆེད་འདྲི་ཞེས་པ་དེ་རང་ཚུགས་ཐུབ་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ལ། 《གསར་འགྱུར་བཅར་འདྲི་དང་རྩོམ་འབྲི་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད》ཅེས་པའི་བསླབ་གཞིའི་ནང་དུ་ཡང་ཆེད་འདྲི་ནི། འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས་དང་མཚུངས་པར་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་ཆེན་པོ་བཞིའི་གྲས་སུ་བཞག་ཡོད། མ་གཞི། 《བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》སོགས་ཀྱི་བོད་ཡིག་དཔར་མའི་པར་ངོས་ནང་དུ་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ཆེད་འདྲིའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་སྤྱོད་པ་ཉུང་ཡང་། རྒྱ་ཡིག་གི་ཚགས་པར་ཁག་ནང་དུ། དཔེར་ན། 《ཀྲུང་གོའི་གཞོན་ནུའི་ཚགས་པར》དང་། 《ལྷོ་ཕྱོགས་གཟའ་མཇུག་ཚགས་པར》སོགས་ཀྱི་ནང་དུ་སྤྱོད་པ་མང་། དེ་ནི་གོང་དུ་ཞུས་པ་བཞིན་རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ལུས་འདིའི་ནང་དོན་དང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ན། རྒྱ་ཡིག་ཚགས་པར་གཉེར་ཕྱོགས་ཀྱི་ལེགས་ཆ་གང་ཐུབ་ཀྱིས་ལེན་དགོས་པ་དེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡིག་རིགས་ཚགས་པར་དུས་རབས་ཀྱི་གོམ་འགྲོས་དང་མཐུན་པར་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་བའི་ཐབས་ཇུས་ཤིག་ཡིན། ཆེད་འདྲིའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་འབྲི་ཚུལ་ཐད་དྲི་བ་དྲིས་ལན་ལེགས་བསྒྲིགས་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དང་། ངག་བརྗོད་ཀྱི་རྣམ་པ། ལྷུག་རྩོམ་གྱི་རྣམ་པ་བཅས་ཡོད་པ་ལས་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་གསར་འགོད་པས་སྐབས་བབ་ཀྱི་བརྗོད་གཞིའི་ནང་དོན་གྱི་གླེང་བསླངས་རྗེས། ཅུང་ཟད་ཆ་ཚང་ཞིང་གོ་རིམ་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་དྲི་བའི་ནང་དོན་ཁག་ལ་བཅར་འདྲི་ཞུ་ཡུལ་གྱི་དོན་གྱི་གནད་ལ་འཕིགས་པའི་དྲིས་ལན་གོ་སྒྲིག་བྱས་པས་འཐུས་ན། བཀོལ་སྤྱོད་ཧ་ཅང་བདེ་བའི་རྩོམ་ལུས་ཤིག་ཡིན། དཔེར་ན། 《གསར་འགྱུར་ལས་དོན་པའི་བཤེས་གཉེན》ཞེས་པའི་དུས་དེབ་ནང་དུ།“《མང་ཚོགས་ཀྱིས་ཡིད་ཆེས་ཐོབ་པ་བྱེད་དགོས་ན་དང་ཐོག་ང་ཚོས་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱེད་པའི་གསར་འགྱུར་གྱི་ནང་དོན་བདེན་པ་ཡིན་དགོས》དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པས་《བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》ཁང་གི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་སྐུ་གཞོན་དབང་ཕྱུག་ལགས་དང་། 《བོད་ཡིག་ཚགས་པར་འདི་བཞིན་ཀློག་པ་པོའི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཚང་མའི་འབད་བརྩོན་ལ་བརྟེན་དགོས》དུས་དེབ་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པས་ཚགས་པར་དེའི་བོད་ཡིག་རྩོམ་སྒྲིག་པུའི་ཀྲུའུ་རེན་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་གཉིས་ལ་གསར་འགྱུར་དང་ཚགས་པར་གྱི་ལས་དོན་སྤྱི་དང་། མིག་སྔའི་བོད་ཡིག་པར་ངོས་བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར་གྱི་གནས་ཚུལ་དང་འབྱུང་འགྱུར་འཕེལ་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་ཆེད་མངགས་བཅར་འདྲི་ཞུས་པའི་”སྐོར་གྱི་ནང་དོན་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ལམ་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བྱས་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ། །\nགོང་དུ་ཁོ་བོས་《བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》ནང་དུ་ཐོན་པའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཁག་ལ་གཞིར་བཞག་སྟེ་འཕྲིན་གསར་དང་། རྒྱས་འཕྲིན། ཆེད་བྲིས་གསར་འགྱུར། ཆེད་འདྲིའི་གསར་འགྱུར་བཅས་བཞིའི་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གླེང་ཁུལ་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ནི་གསར་འགྱུར་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ནང་དུ་མཚོན་དགོས་པའི་དྲང་བདེན་དང་། དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་གཉིས་མཐུན་དགོས་པའི་གསར་འགྱུར་ཆེད་ལས་རང་བཞིན་གྱི་རྩོམ་འབྲིའི་ལག་ལེན་དང་མཚུངས་པར་སྙམ་མོད། གསར་འགྱུར་གྱི་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་གསར་དར་གྱི་སྨྱན་སྦྱོར་གསར་པས་སྲོལ་རྒྱུན་སྨྱན་སྦྱོར་གྱི་གོ་ས་འཕྲོག་སྟེ་ཚབ་བྱེད་མི་ཐུབ་ལ། སྲོལ་རྒྱུན་སྨྱན་སྦྱོར་གྱིས་སྨྱན་སྦྱོར་གསར་པའི་འགྲོ་ལམ་ཡང་འགོག་པར་མི་བྱེད་པས། གཅིག་ལ་གཅིག་འབྲེལ་གྱི་སྨྱན་སྦྱོར་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་ལམ་བུའི་ཐོག་གསར་འགྱུར་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དགར་ཚུལ་དང་། ཐ་སྙད་འདོགས་ཚུལ། རྩོམ་ལུས་སོ་སོའི་འབྲི་སྟངས་སོགས་ལ་ད་དུང་འགྱུར་ལྡོག་ཡོང་རྒྱུ་ནི་བཟློག་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།\n སློབ་དཔོན་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་བརྩམས། བོད་མཁས་པས་འགྲེལ། སྙན་ངག་རྩ་འགྲེལ།[M] མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་དུ་བསྐྲུན། སྤྱི་ལོ་ 1989ལོའི་པར་ཐེངས་གཉིས་པ། ཤ2\n རྡོ་དཀར་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། གསར་འགྱུར་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ[M] ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། སྤྱི་ལོ་2006ལོར་དཔར། ཤ34\n ཤར་བ་ཐོགས་མེད། གསར་འགྱུར་རིག་པའི་སྤྱི་དོན་བློ་གསལ་འཇུག་སྒོ[M] བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། སྤྱི་ལོ་2004ལོར་དཔར། ཤ3-4\n མཚོ་སྔོན་བོད་ཡིག་གསར་འགྱུར་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། གོམ་སྟབས་དང་ཞབས་རྗེས།[M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། སྤྱི་ལོ་2006ལོར་དཔར། ཤ1-12\n ཟླ་བ་ཚེ་རིང་། གསར་འགྱུར་བཅར་འདྲི་དང་རྩོམ་རིག་འབྲི་བའི་སྒོ་འབྱེད།[M] མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། སྤྱི་ལོ་2017ལོར་དཔར། ཤ256\n(美)梅尔文•门彻 著,展江 主译.新闻报道与写作[M].世界图书出版公司,2013:1.\n བསོད་ནམས། གསར་འགྱུར་མི་སྣའི་འཕྲིན་རྩོམ་འབྲི་ཕྱོགས་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ།[J] བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག སྤྱི་ལོ་2018ལོའི་དེབ་གསུམ་པ། ཤ72\n བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན། བོད་ཡིག་འཕྲིན་སྤེལ་བྱ་གཞག་གི་འཕེལ་རིམ་དང་མིག་སྔའི་གནས་འབབ། གསར་འགྱུར་ལས་དོན་པའི་བཤེས་གཉེན།[J]. བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར་བོད་ཡིག་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། ནང་ཁུལ་གྱི་དཔྱད་གཞི། སྤྱི་ལོ་1994ལོའི་དེབ་དང་པོ། ཤ19-25\n བོད་ལྗོངས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར་བོད་ཡིག་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། གསར་འགྱུར་ལས་དོན་པའི་བཤེས་གཉེན།[J] ནང་ཁུལ་གྱི་དཔྱད་གཞི། སྤྱི་ལོ་1995ལོའི་དེབ་དང་པོ། ཤ6-19


༄༅།།ཉི་མ་ལྷ་ས།། - བོད་རིགས་སློབ་འབྲིང་སློབ་མས་ངེས་པར་དུ་བཀླག་དགོས་པའི་དཔེ་ཆ་བརྒྱ་བ།\nལྷག་པ།, 18 ཟླ་དང་པོ། 2017 23:56\n། རྩོམ་རིག་མེ་ལོང་། གུ་རུ་དོན་གྲུབ།\nདེང་སྐབས་ང་ཚོའི་སློབ་མ་དག་ནི་སྐད་ཡིག་ལས་རྒྱ་ཡིག་དང་ཕྱི་ཡིག་ལ་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོ་ལྡན་ལ།དེ་དག་གི་ཕྱོགས་ལ་ནུས་ཤུགས་ཅི་ཡོད་ཕུད་དང་ཕུད་བཞིན་པས། རང་གི་སྐད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་ལོ་རེ་ནས་ལོ་རེར་ཇེ་ཞན་ནས་ཇེ་ཞན་དུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་སྣང་ཚུལ་ཚབས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། དེ་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་མང་ཡོད་སྲིད་ཀྱང་། ངས་མཐོང་བའི་སློབ་འབྲིང་དག་ལ་མཚོན་ན།སློབ་མའི་ལྟ་ཀློག་གི་རྒྱུ་ཆ་མང་ཆེ་བ་རྒྱ་ཡིག་ཡིན་ཕྱིར།\nའོ་ན།སློབ་གྲྭའི་མགོ་གཙོ་དག་གིས་སློབ་མའི་སྐད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་མཐོར་འདེགས་གཏང་ཆེད་རང་ཡིག་གིས་བྲིས་པའི་དཔེ་ཆ་མང་པོ་བསྡུ་སྒྲིག་མི་བྱེད་དོན་ཅི་ཡིན་ཟེར་ན།དེའི་ལན་ནི་རྒྱ་ཆེའི་བོད་རིགས་ཤེས་ཡོན་ཅན་དག་གིས་གདབ་པར་རེའོ།བདག་གིས་ནི་ནམ་ཡང་འདི་ཉིད་གནད་དོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་བསམ་བཞིན་ཡོད། ཡིན་ཡང་དཔེ་ཆ་མི་སྒྲིག་པ་དེ་སློབ་གྲྭའི་མགོ་ཁྲིད་དང་དགེ་རྒན་ཁོ་ནའི་སྟེང་ལའང་འདེད་རྒྱུ་མེད་དེ།འུ་ཅག་གི་སློབ་མར་མཚོན་ན་དཔེ་ཆ་ཉོ་བ་ལས་ཁ་ཚ་ཉོ་བ་དང་དྲ་ཁང་ཉུལ་བ། གྱོན་གོས་མིང་གྲགས་ཅན་ཉོ་བ་སོགས་ལ་སྤྲོ་ལ།སློབ་མའི་ཁྱིམ་བདག་རྣམས་པས་དབྱར་དགུན་གནང་སྐབས་རང་གི་བྱིས་པས་དཔེ་ཆར་མ་བལྟས་ཀྱང་དགེ་རྒན་གྱི་མདུན་ནས་བལྟས་ཚུལ་བལྟས་རབས་བཤད་ནས་དགེ་རྒན་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་ལ། བྱིས་པར་སློབ་གྲྭ་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་མིན་དང་དགེ་རྒན་གྱིས་ཁྲིད་པ་ལེགས་མིན་སོགས་དྲི་བ་ལས་ཟ་མའི་བཟང་ངན་དང་རོགས་སྐྱོར་ཐོབ་མིན་སོགས་འདྲི་བས།བདག་ལ་རེ་ཞིག་སྐད་ཆ་བཤད་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱང་མེད་པར་གྱུར་འགྲོ།\nདེ་བས་བདག་གིས་སློབ་མའི་སྐད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་མཐོར་འདེགས་གཏང་ཆེད་དང་སློབ་མར་དཔེ་ཆ་ཉོ་བའི་གོམས་སྲོལ་ལེགས་པོ་ཞིག་ཆགས་སུ་འཇུག་ཆེད། སློབ་མ་རེ་རེ་ནས་དཔེ་ཆ་གཉིས་རེ་ཉོ་རུ་བཅུག་སྟེ་སྡོམ་པས་སྐད་ཡིག་གི་དཔེ་ཆ་བརྒྱ་ཐམ་པ་རང་འཛིན་གྲྭའི་དཔེ་སྒྲོམ་དུ་ཉར་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད་ལ། མིང་ལའང་བོད་རིགས་སློབ་འབྲིང་སློབ་མས་ངེས་པར་དུ་བཀླག་དགོས་པའི་དཔེ་ཆ་བརྒྱ་བ་ཞེས་བཏགས་ཡོད།སྤྱིར་དཔེ་ཆ་བརྒྱ་བ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་ནི་ང་ལ་མཚོན་ན་འོལ་ཚོད་ཀྱིས་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་གནས་ལུགས་འདིའོ་ཞེས་ཁ་ཚོན་གཅད་རྒྱུ་མེད། གལ་ཏེ་ངས་བདམས་པའི་དཔེ་ཆ་བརྒྱ་བ་དེ་ནི་ངེས་པ་དོན་གྱིས་བོད་རིགས་སློབ་འབྲིང་སློབ་མས་ངེས་པར་དུ་བཀླག་དགོས་པའི་དཔེ་ཆ་བརྒྱ་བ་རུ་གྱུར་ན་ནི། དེ་ལ་དགོས་པ་དང་དོན་སྙིང་རྒྱ་ཆེན་པོ་མཆིས་པས། སྐབས་དེ་དུས་གླེང་བ་ལས་གནས་སྐབས་འོལ་ཚོད་ཀྱི་སྟེང་ལ་འོལ་ཚོད་བསྣན་པར་མི་བྱའོ།\nང་ཚོའི་སློབ་འབྲིང་སློབ་མར་བསམ་བློའི་དམིགས་གཟུགས་ས་ཞིག་ངེས་པར་དུ་མཁོ་བར་འདོད་དེ།དཔེ་ཆ་བརྒྱ་བ་འདི་བསྒྲིག་པར་རང་ཚོད་ཀྱིས་བསམ་གཞིག་བཏང་ཁུལ་ཙམ་ཡིན་མོད།འདི་ལ་ད་དུང་མང་སྐྱོན་དང་ཉུང་སྐྱོན། དཔེ་ཆ་བདམས་པ་ནོར་སྐྱོན་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཆ་བགྲང་བས་མི་ཚར་བ་ཞིག་ཡོད་པའང་སྨྲ་མི་དགོས་པ་ཡིན། དེ་བས་བདག་གིས་དྲ་ངོས་སུ་འཇོག་དོན་ཡང་རང་རིགས་ཀྱི་མི་རབས་རྗེས་མར་ཤ་ཚ་བའི་བོད་ཀྱི་སློབ་གསོའི་ཆེད་མཁས་པ་དང་ཤེས་ཡོན་ཅན།དགེ་རྒན་ཀུན་གྱི་གསེར་ལྟ་བུའི་བསམ་འཆར་བསྡུ་ལེན་བྱས་ཏེ་ཇེ་རྒྱས་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏང་ཆེད་ཡིན་པས་ཀུན་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་རོགས་ཞུ།\nདཔེ་ཆའི་མིང་། རྩོམ་པ་པོ། ནང་དོན།\n༡. དགེ་ཆོས་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། པོད་ལྔ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།\n༢. དོན་གྲུབ་རྒྱལ་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། པོད་དྲུག དོན་གྲུབ་རྒྱལ། གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།\n༣. དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།\n༤. བོད་ཀྱི་དུས་རབས་རིམ་བྱུང་གི་རྩོམ་ཡིག་གཅེས་བསྡུས། རིན་ཆེན་རྡོས་བསྒྲིགས། གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།\n༥ ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ཀྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས། གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།\n༦.ནམ་མཁའི་ནོར་བུའི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ནམ་མཁའི་ནོར་བུ། གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།\n༧.མི་དབང་རྟོགས་བརྗོད། མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་བ་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། རྟོགས་བརྗོད།\n༡༠.མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་ཐར། གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀ རྣམ་ཐར།\n༡༡ ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་བརྒྱད། རྣམ་ཐར།\n༡༢ འཛམ་གླིང་སྐད་ཡིག་གི་སྐྱེ་འཆི་ལུག་རྫི་རྒན་པོའི་ཀི་སྒྲ། ཚུལ་ཁྲིམས་བློ་གྲོས། སྐད་ཡིག་ལོ་རྒྱུས།\n༡༣ བྱ་སྤྲེལ་གཏམ་རྒྱུད། རྡོ་རིང་བསྟན་འཛིན་དཔལ་འབྱོར། གཏམ་རྒྱུད།\n༡༤ གཞོན་ནུ་ཟླ་མེད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད། མདོ་མཁར་ཞབས་དྲུང་བ་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། གཏམ་རྒྱུད།\n༡༥ དབྱི་སུའོ་ཡིས་བརྩམས་པའི་གཏམ་རྒྱུད། དབྱི་སོ། གཏམ་རྒྱུད།\n༡༦ ནང་བསྟན་སློབ་དེབ་སྐལ་བཟང་འཇུག་ངོགས། ཤེས་རབ་བསྟན་དར（རྒྱ་གྲོལ） ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད།\n༡༧ ཉི་ཆོས་བཟང་པོའི་སྒྲུང་། སྒྲུང་།\n༡༨ ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་མགུར་གླུ། ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ། མགུར་གླུ།\n༡༩ ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་གྱི་མགུར་གླུ། ཞབས་དཀར་ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ། མགུར་གླུ།\n༢༠ ཁ་ཆེ་ཕ་ལུ། པཎ་ཆེན་བསྟན་པའི་ཉི་མ། ལེགས་བཤད།\n༢༡ ས་སྐྱ་ལེགས་བཤད། ས་སྐྱ་པཎ་ཊི་ཏ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན། ལེགས་བཤད།\n༢༢ དགེ་ལྡན་ལེགས་བཤད། པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པ། ལེགས་བཤད།\n༢༣ ཆུ་ཤིང་གི་བསྟན་བཅོས། གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ། ལེགས་བཤད།\n༢༤ ཤེས་རབ་རྒན་པོའི་འབེལ་གཏམ། སྦྲང་ཆར་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གིས་བསྒྲིགས། འབེལ་གཏམ།\n༢༥ བོད་མི་བུ་གདོང་དྲུག་གི་རུས་མཛོད་མེ་ཏོག་སྐྱེད་ཚལ། གྱི་ལུང་བཀྲ་ཤིས་རྒྱ་མཚོ་དང་གྱི་ལུང་ཐུགས་མཆོག་རྡོ་རྗེ། རུས་མཛོད\n༢༦ མདའ་དང་འཕང་ ། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན། དཔྱད་བརྗོད\n༢༧ བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་སྐོར་བཤད་པ། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། དཔྱད་བརྗོད\n༢༨ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གླེང་བའི་གཏམ། རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པ། ལོ་རྒྱུས\n༢༩ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་དོན་པད་མ་རཱ་གའི་ལྡེ་མིག ཐུབ་བསྟན་ཕུན་ཚོགས། ལོ་རྒྱུས\n༣༠ རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་། ས་སྐྱ་བསོད་ནམས་རྩེ་མོ། ལོ་རྒྱུས\n༣༡ རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། ལོ་རྒྱུས\n༣༢ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང་། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། ལོ་རྒྱུས\n༣༣ དགེ་ཆོས་ཞིབ་འཇུག མེ་ལྕེས་བསྒྲིགས། ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་རྩོམ\n༣༤ རང་གྲོལ་ཞིབ་འཇུག （དེབ་བཞི） དགུ་རོང་སྤུན་གྲོལ་གྱིས་བསྒྲིགས། ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་རྩོམ\n༣༥ དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ། རྡོ་རྗེ་རྒྱལ། ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་རྩོམ\n༣༦ དྲང་བདེན་གྱིས་བསླུས་པའི་སློང་མོ་བ། ཧོར་གཙང་འཇིགས་མེད། ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་རྩོམ\n༣༧ ཕ་མས་བདག་ལ་འདི་སྐད་གསུངས། མོག་ཆུང་ཕུར་ཁོ། རིག་གཞུང་དཔྱད་རྩོམ\n༣༨ བོད་རྩོམ་གསར་བ་བདམས་བཀོད་དང་དེ་དག་གི་དཔྱད་པ། བདུད་ལྷ་རྒྱལ། རྩོམ་རིག་དཔྱད་བརྗོད\n༣༩ སོ་ལྟ་དང་གཟབ་ཉན། ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ། རྩོམ་རིག་དཔྱད་བརྗོད\n༤༠ སློབ་གསོའི་ཐབས་ལམ་རྣམ་བཤད། གཅན་རོང་བསྟན་འཛིན། སློབ་གསོ་དཔྱད་བརྗོད\n༤༡ སློབ་གསོའི་ལག་ལེན་རྣམ་བཤད། གཅན་རོང་བསྟན་འཛིན། སློབ་གསོ་དཔྱད་བརྗོད\n༤༢ རྩོམ་ཉམས་དཔེ་ཁྲིད། བྱ་མདོ་དོན་གྲུབ་ཚེ་རིང་། རྩོམ་ཡིག་འབྲི་ཐབས།\n༤༣ སྐྱ་བོའི་སློབ་གསོ། དོ་རྒྱ་བསོད་ནམས་ཚེ་རིང་། སློབ་གསོའི་མྱོང་བཤད།\n༤༤ ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་། ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་། སུམ་རྟགས་མཐའ་དཔྱོད\n༤༥ བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་དགའ་སྟོན། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། བརྡ་སྤྲོད།\n༤༦ བརྡ་སྤྲོད་བློ་གསལ་འཇུག་ངོགས དམུ་དགེ་བསམ་གཏན། བརྡ་སྤྲོད།\n༤༧ བརྡ་སྤྲོད་གསལ་བཤད་ངག་སྒྲོན། དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། བརྡ་སྤྲོད།\n༤༨ བརྡ་སྤྲོད་སྦྱོར་བ་རྣམ་བཞི། དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། བརྡ་སྤྲོད།\n༤༩ དག་ཡིག་རིག་པའི་གབ་པ་མངོན་ཕྱུང་། དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། དག་ཡིག\n༥༠ དཔེ་ཆོས་རྣ་བའི་བདུད་རྩི། དཔའ་རིས་སངས་རྒྱས། དཔེ་ཆོས།\n༥༡ སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་དོན་གསར་བཤད། ཁུ་བྱུག ནང་ཆོས་གསར་བཤད།\n༥༢ ན་གཞོན་རབ་བྱེད། བདུད་ལྷ་རྒྱལ་དང་མེ་ལྕེ་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བསྒྲིགས་བྱས། བསྒྱུར་རྩོམ\n༥༣ གཞོན་ནུའི་རབ་བྱེད། ཉི་གཞོན་གྱིས་བསྒྱུར་བསྒྲིགས་བྱས། བསྒྱུར་རྩོམ\n༥༤ གན་དྷིའི་རྣམ་ཐར་དང་གསུང་རྩོམ་བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས། བསྒྱུར་རྩོམ\n༥༥ མདོ་མཛངས་བླུན། འགོས་ཆོས་གྲུབ་ཀྱིས་བསྒྱུར། བསྒྱུར་རྩོམ\n༥༦ ཕེ་གིན་ནས་མི་ཚེ་གླེང་བ། བདུད་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་བསྒྱུར། བསྒྱུར་རྩོམ\n༥༧ སྙན་ངག་གི་མཆོད་པ། ཐེ་ཀེར་གྱིས་བརྩམས། ཆབ་བྲག་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར། བསྒྱུར་རྩོམ\n༥༨ བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སྐལ་བཟང་མིག་སྒྲོན། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ་སོགས། རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས\n༥༩ བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་བྱུང་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་དེ་དག་གི་དཔྱད་པ། དཔའ་རྩེ་དང་ལྷ་རྒྱལ་ཚེ་རིང་། རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས\n༦༠ དམངས་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག གཅན་བཀྲ་བྷོ། དམངས་སྲོལ།\n༦༡ དམངས་སྲོལ་ཞིབ་འཇུག རྒྱང་འཁོར་ཚེ་ཕུན། དམངས་སྲོལ།\n༦༢ དོགས་སློང་སྙིང་སྟོབས། ཞོགས་དུང་། འབོལ་རྩོམ\n༦༣ དགག་སྒྲུབ་སྙིང་སྟོབས། འགྱན་སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། འབོལ་རྩོམ\n༦༤ འཚོལ་རྟོགས་སྙིང་སྟོབས། བདུད་ལྷ་རྒྱལ། འབོལ་རྩོམ\n༦༥ མི་གཞིའི་སྙིང་སྟོབས། མེ་ལྕེ། འབོལ་རྩོམ\n༦༦ བདེན་འཚོལ་སྙིང་སྟོབས། བྱང་སྐར། འབོལ་རྩོམ\n༦༧ རིག་གནས་སྙིང་སྟོབས། ཉི་གཞོན། འབོལ་རྩོམ\n༦༨ ཟ་མ་མོའི་སྐྱིད་སྡུག་གངས་མ་ཆར། འཇམ་དབྱངས་སྐྱིད། འབོལ་རྩོམ\n༦༩ རིག་གནས་དང་མི་གཤིས། འགྱན་སངས་རྒྱས་དོན་གྲུབ། འབོལ་རྩོམ\n༧༠ རྩོམ་རིག་དང་མི། བྱ་གཞུང་དབྱངས་བྷ། འབོལ་རྩོམ\n༧༡ བསམ་གཞིག་གི་ཁ་དོག ཁྲི་སེམས་དཔའ། འབོལ་རྩོམ\n༧༢ དཔྱོད་ཤེས་རྒྱང་འབོད། ཞོགས་དུང་། འབོལ་རྩོམ\n༧༣ ང་ཚོ་སད་རན། སྒོ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། འབོལ་རྩོམ\n༧༤ རྒྱུན་ཤེས་དང་ལམ། སྒོ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། འབོལ་རྩོམ\n༧༥ ན་གཞོན་གསར་བ། ནུབ་བྱང་ཚང་གིས་བསྒྲིགས། འབོལ་རྩོམ\n༧༦ དམྱལ་ཟགས་ནང་ན་ཀུ་རེ་མེད། ནག་པོ་སྐལ་བཟང་། བརྩམས་སྒྲུང\n༧༧ གཙུག་གཡུ། གླང་འདུན་དཔལ་འབྱོར། བརྩམས་སྒྲུང\n༧༨ མེས་པོ། ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ། བརྩམས་སྒྲུང\n༧༩ རླུང་དམར་འུར་འུར། ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ། བརྩམས་སྒྲུང\n༨༠ ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སྒྲུང་འབྲིང་བདམས་བསྒྲིགས། ཚེ་རིང་དོན་གྲུབ། བརྩམས་སྒྲུང\n༨༡ ལྷིང་འཇགས་ཀྱི་རྩྭ་ཐང་། སྟག་འབུམ་རྒྱལ། བརྩམས་སྒྲུང\n༨༢ རྡུལ་འཚུབ་དྭངས་སོང་། ཨ་ལེ། བརྩམས་སྒྲུང\n༨༣ བཀྲས་ཟུར་ཚང་གི་གསང་བའི་གཏམ་རྒྱུད། བྲག་གདོང་བཀྲས་གླིང་དབང་རྡོར། བརྩམས་སྒྲུང\n༨༤ ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་བོ། ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ། ལོ་རྒྱུས་བརྩམས་སྒྲུང\n༨༥ གངས་ཅན་བོད་ཡུལ་དུ་སྤྲིངས་བའི་འཕྲིན་ཡིག འབྲོང་བུ་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན། ལོ་རྒྱུས་བརྩམས་སྒྲུང\n༨༦ སྒྲུང་གཏམ་རླབས་ཀྱི་ཟེགས་མ། སྟོད་སྨད། སྦྲང་ཆར་ལོ་འཁོར་༢༷དཔེ་ཚོགས། བརྩམས་སྒྲུང\n༨༧ སྙན་རྩོམ་ཅོ་ཀའི་དྲུག་འགྱུར། སྟོད་སྨད། སྦྲང་ཆར་ལོ་འཁོར་༢༷དཔེ་ཚོགས། སྙན་ངག\n༨༨ ལྷུག་རྩོམ་པད་མའི་ཟེའུ་འབྲུ། སྦྲང་ཆར་ལོ་འཁོར་༢༷དཔེ་ཚོགས། ལྷུག་རྩོམ\n༨༩ སེམས་ཀྱི་བཞུར་རྒྱུན། གང་རྒྱན་མེ་ཏོག་གི་ལེགས་རྩོམ་གཅེས་བསྡུས། སྙན་ངག\n༩༠ དུས་རབས་ཀྱི་འགྱུར་ཁུགས། དེང་རབས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོའི་སྙན་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། སྙན་ངག\n༩༡ ལག་རྩལ། གཉན། སྙན་ངག\n༩༢ གངས་གྲོང་གི་རླུང་བུ། འཇུ་སྐལ་བཟང་། སྙན་ངག\n༩༣ སྐད་ཆ་བསོར་མོ་རེ་བཤད་ན། མདའ་བཙན་པོ། སྙན་ངག\n༩༤ མང་ཚོགས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དཔེ་ཚོགས། མང་ཚོགས་སྒྱུ་རྩལ་ཁང་གིས་བསྐྲུན སྣ་ཚོགས།\n༩༥ ལྷ་གླིང་གབ་ཙེ་དགུ་སྐོར། སྒྲུང་བ་གྲགས་པས་བཤད་པ། གླིང་སྒྲུང་།\n༩༦ ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད། གླིང་སྒྲུང་ །\n༩༧ བདུད་གླིང་གཡུལ་འགྱེད། གླིང་སྒྲུང་ །\n༩༨ འཇང་གླིང་གཡུལ་འགྱེད། གླིང་སྒྲུང་ །\n༩༩ མོན་གླིང་གཡུལ་འགྱེད། གླིང་སྒྲུང་ །\n༡༠༠ ཤར་དུང་རི། ནུབ་བྱང་ཚང་གིས་བསྒྲིགས།


Terdzo-LI-011 - Rinchen Terdzö\nmaN+Dal 'bul ba'i cho ga tshogs gnyis sprin tshogs\nVolume 56 (ལི) / Pages 345-355 / Folios 1a1 to 6a4\nRinchen Terdzö Volumes List > Volume 56 > Text #11 (Scroll to Bottom)\nKlong chen pa. maN+Dal 'bul ba'i cho ga tshogs gnyis sprin tshogs. In Rin chen gter mdzod chen mo pod nga drug pa (The Great Treasury of Rediscovered Teachings Volume 56) by 'jam mgon kong sprul, 345-355. New Delhi: Shechen Publications, 2007-2016.\n"Written by All-Knowing (Longchenpa) and extracted from the Lama Yangtig."\nམཎྜལ་འབུལ་བའི་ཆོ་ག་ཚོགས་གཉིས་སྤྲིན་ཚོགས་བཞུགས་སོ། །དཔལ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །སྐུ་གསུམ་གྱི་ཞིང་ཁམས་མཎྜལ་དུ་འབུལ་བའི་རིམ་པ་ལ་གསུམ་ལས། དང་པོ་སྤྲུལ་སྐུའི་ཞིང་ཁམས་མཎྜལ་དུ་འབུལ་བ་ནི། རྒྱས་པར་བྱེད་ན་ཚོམ་བུ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཅིག །འབྲིང་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ། བསྡུས་པ་ལ་དབུས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་བརྒྱད་དེ་དགུ་བཀོད་ལ། ནམ་མཁར་བླ་མ་དང་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོ་དམ་ཅན་སྲུང་མ་ཐམས་ཅད་བསམ་ལ། གདངས་སྙན་པོས་མགྲིན་གཅིག་ཏུ། ཨཱོྃ་ཨཱཿཧཱུྃ། དབང་ཆེན་གསེར་གྱི་ས་གཞི། རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ། ཤར་ལུས་འཕགས་པོ། ལྷོ་འཛམ་བུ་གླིང་། ནུབ་བ་གླང་སྤྱོད། བྱང་སྒྲ་མི་སྙན། ལུས་དང་ལུས་འཕགས། རྔ་ཡབ་དང་རྔ་ཡབ་གཞན། གཡོ་ལྡན་དང་ལམ་མཆོག་འགྲོ། སྒྲ་མི་སྙན་དང་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་ཟླ། གསེར་གྱི་རི་བདུན། རོལ་པའི་མཚོ་བདུན། རྒྱལ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན། བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རྫས་བརྒྱད། གཏེར་གྱི་བུམ་པ། དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་། མ་རྨོས་པའི་ལོ་ཏོག །ཡིད་དུ་འོང་བའི་འདོད་ཡོན། ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་ལྷ་མོ། ཉི་མ་ཟླ་བ། དབུས་སུ་ལྷ་དང་མིའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་མ་ཚང་བ་མེད་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྒྱ་མཚོ་ལེགས་པར་བཀོད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་ཕྱོགས་བཅུའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིགས་ལྔ་གང་ཆེན་མཚོའི་སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་མི་ཟད་པ་རྒྱན་གྱི་འཁོར་ལོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཞིང་ཁམས་འབྱམ་ཀླས་པ། ཚངས་ཆེན་གྱི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ། ལེགས་པར་བརྒྱན་པ་འདི་ཉིད་བླ་མ་དང་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་ཆེན་པོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་དམིགས་ཏེ་འབུལ་ལོ། །ཕྱོགས་བཅུའི་ཞིང་ཁམས་རྒྱ་མཚོའི་རྡུལ་སྙེད་རི་རབ་གླིང་བཞིའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས། །ལྷ་དང་མི་ཡི་འདོད་ཡོན་ཕུན་ཚོགས་བདེ་གཤེགས་མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་ཅན། །ཚངས་ཆེན་བསྐལ་པས་ལེགས་པར་བརྒྱན་ཏེ་དགེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོའི་བསོད་ནམས་ཞིང་། །བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་འབུལ། །རིན་ཆེན་མཎྜལ་ཡིད་འོང་མཆོད་པའི་སྤྲིན། །རྒྱལ་བའི་འབྱོར་ཚོགས་དཔག་མེད་དང་ལྡན་པ། །དཔག་ཡས་ནམ་མཁའི་རྒྱན་གྱུར་འདི་ཕུལ་བས། །རང་བཞིན་སྤྲུལ་སྐུའི་ཞིང་ལ་སྤྱོད་པར་ཤོག །ཅེས་པ་ལན་གསུམ་བརྗོད་དོ།། ༈ །།གཉིས་པ་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་ཁམས་མཎྜལ་དུ་འབུལ་བ་ནི། རྒྱས་པ་ལ་ཚོམ་བུ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི། འབྲིང་ལ་བཅུ་གསུམ། བསྡུས་པ་ལ་བདུན་བཀོད་དེ། འོག་མིན་སྟུག་པོ་བཀོད་པའི་ཞིང་ཁམས་སུ་དམིགས་ལ། བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་སྲུང་མ་དང་བཅས་པ་བསམ་སྟེ་མགྲིན་གཅིག་ཏུ། ཨཱོྃ་ཨཱཿཧཱུྃ། འོག་མིན་གྱི་གནས་རྣམ་དག་སྟུག་པོ་བཀོད་པ་བདེ་བའི་ཞིང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྣང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཞིང་ཁམས་ན། ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ་སྒོ་བཞི་གྲུ་བཞི་རྟ་བབས་བཞི་དང་ལྡན་པ་ལ། རིན་པོ་ཆེའི་གདུགས། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་རི་དྭགས། ལྷའི་གོས། རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་མཚན། ཡིད་དུ་འོང་བའི་འཕན། ཟླ་བ་རླུང་གིས་བསྐྱོད་པ། རྔ་ཡབ་ནོར་བུའི་ཡུ་བ་ཅན། གསེར་གྱི་དྲིལ་བུ་གཡེར་ཁའི་ཕྲེང་བ། རྡོ་རྗེ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་ཏོག །རྩིག་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སྟེང་ན། རིན་པོ་ཆེའི་ཕ་གུ། ནོར་བུ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དྲྭ་ཕྱེད། རྡོ་ཀརྨ་ཤིརྵའི་མདའ་ཡབ། རིན་པོ་ཆེའི་དྲྭ་མིག །སེང་མའི་པུ་ཤུ། རབ་ཏུ་མཐོ་བའི་ཕྱུར་བུ། འདོད་ཡོན་གྱི་སྣམ་བུ། སྒེག་མོ་མ། ཕྲེང་བ་མ། གླུ་མ། གར་མ། མེ་ཏོག་མ། བདུག་སྤོས་མ། སྣང་གསལ་མ། དྲི་ཆབ་མ། ཞལ་ཟས་མ། སིལ་སྙན་མ། མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་ཆེན་པོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པས། ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་ཡང་ལེགས་པར་བཀོད་པའི་གནས། ཚངས་པ་རྔ་སྒྲའི་ཞིང་ཁམས་ཆེན་པོ། ཡེ་ཤེས་རིན་པོ་ཆེའི་སྤྲིན་གྱི་དྲ་བས་བརྒྱན་པ་འདི་ཉིད། བླ་མ་དང་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཇི་སྲིད་འཁོར་བ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་དུ་རྟག་པ་རྒྱུན་གྱི་འཁོར་ལོར་འབུལ་ལོ། །བདེ་ཆེན་གནས་ནི་ཤིན་ཏུ་མཐའ་ཡས་བཀོད་པའི་སྤྲིན་གྱི་འོད་ཟེར་ཅན། །སྒོ་བཞི་གྲུ་བཞི་རྟ་བབས་བཞི་ལྡན་ཡེ་ཤེས་རྣམ་ལྔའི་རྩིག་པས་བརྒྱན། །སྒེག་མོ་ཕྲེང་ཐོག་རིན་ཆེན་གླུ་གར་མཆོད་པའི་སྤྲིན་གྱི་འོད་འཕྲོ་བ། །བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་འབུལ། །འོག་མིན་བདེ་ཆེན་རིན་ཆེན་གཞལ་ཡས་ཁང་། །སྣ་ཚོགས་མཆོད་པའི་སྤྲིན་གྱི་བླ་བྲེ་ཅན། །ནམ་མཁའ་གང་བར་དམིགས་ཏེ་ཕུལ་བ་ཡིས། །ལྷུན་གྲུབ་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་ལ་སྤྱོད་པར་ཤོག །ཅེས་པ་གསུམ་གྱིས་དབུལ་ལོ།། ༈ །།གསུམ་པ་ཆོས་སྐུའི་ཞིང་ཁམས་མཎྜལ་དུ་འབུལ་བ་ནི། རྒྱས་པ་ལ་ཚོམ་བུ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ། འབྲིང་ལ་ལྔ། བསྡུས་པ་ལ་གསུམ་བཀོད་ནས། རང་སྣང་འོད་གསལ་གྱི་ཞིང་ཁམས་ཡེ་ཤེས་གསལ་བཏབ་ལ། བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་སྲུང་མའི་ཚོགས་ལ་ཆོས་ཉིད་དོན་དམ་གྱི་མཎྜལ་འབུལ་བ་ནི། མགྲིན་གཅིག་ཏུ། ཨཱོྃ་ཨཱཿཧཱུྃ། ཆོས་ཉིད་འོད་གསལ་གྱི་ཞིང་ཁམས་གདོད་མ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅིང་། ནམ་མཁའ་ལྟར་སྟོང་ལ་མཐའ་དབུས་མེད་པ། ཉི་ཟླ་ལྟར་བཀྲ་ཞིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་དུའང་མ་ཕྱེ་མི་འབྱེད་འབྱེད་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དང་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་འབྱུང་གནས་ཆེན་པོ། ལྷུན་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེའི་སྦུབས། སྐུ་གསུམ་འདུ་འབྲལ་མེད་པའི་ཀློང་། དུས་བཞི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས། གཞོན་ནུ་བུམ་པ་སྐུའི་ཞིང་ཁམས། ཕྱི་དང་ནང་མེད་པ་ཀུན་ཏུ་ཡང་ནང་དུ་གྱུར་པ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། ལྗང་གུའི་འོད་ཟེར་ཕྱོགས་བཅུར་འཕྲོ་ཞིང་། ནམ་མཁའི་མཐའ་ཀླས་པར་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོས་ལེགས་པར་བརྒྱན་པའི་བཀོད་པ་ཚད་མེད་པའི་མངའ་ཐང་ཆེན་པོ་ལ་དབང་འབྱོར་པ། འོད་གསལ་རྡོ་རྗེའི་སྙིང་པོའི་ཞིང་ཁམས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་འདི་ཉིད། བླ་མ་དང་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། དགོངས་ཀློང་རྣམ་པར་དག་པའི་ངང་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཆོད་པ་དམ་པར་འབུལ་ལོ། །གདོད་ནས་རྣམ་དག་འོད་གསལ་ཞིང་ནི་མ་སྐྱེས་ལྷུན་རྫོགས་འདུས་མ་བྱས། སྣ་ཚོགས་མི་དམིགས་སྤྲོས་ཀུན་ཉེར་ཞི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་ལྔའི་གཞལ་ཡས་ཁང་། །སྐུ་གསུམ་མཛད་པའི་འོད་ཟེར་དང་བཅས་རང་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གནས། །བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་འབུལ། །འོད་གསལ་ལྷུན་གྲུབ་ཡེ་ཤེས་རིགས་ལྔའི་ཞིང་། །སྐུ་དང་ཐིག་ལེས་ཡེ་ནས་བརྒྱན་པ་འདི། །རང་སྣང་དག་པས་ལེགས་པར་ཕུལ་བ་ཡིས། །ཀུན་བཟང་ཆོས་སྐུའི་ཞིང་ལ་སྤྱོད་པར་ཤོག །ཅེས་པ་གསུམ་བརྗོད་དོ། །ཚུལ་འདི་གངས་རི་ཐོད་དཀར་དུ། །སྒོ་གསུམ་གུས་པས་གསོལ་བཏབ་ནས། །བླ་མ་མཁའ་འགྲོའི་བྱིན་རླབས་ལས། །དྲི་མེད་འོད་ཟེར་ཞེས་བྱས་བཀོད། །དགེ་བས་འགྲོ་ཀུན་གདོད་མའི་གནས། །བྱང་ཆུབ་སྙིང་པོ་ཐོབ་པར་ཤོག །མཎྜལ་འབུལ་བའི་ཆོ་ག་ཚོགས་གཉིས་སྤྲིན་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ། ཐེག་པ་མཆོག་གི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱིས་སྦྱར་བ་རྫོགས་སོ།། །། ༄༅། །སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་མཎྜལ་བཞུགས་སོ། །ཧོ་ཆོས་དབྱིངས་རྣམ་དག་ལྷུན་གྲུབ་ཆེན་པོ་ནས། །དཔག་ཡས་ཐུགས་རྗེའི་རྣམ་འཕྲུལ་འགྱེད་པའི་ལྷ། །ཀུན་བཟང་རིགས་ལྔ་རིག་འཛིན་མཁའ་འགྲོར་བཅས། །འདིར་གཤེགས་བདག་ལ་དགོངས་ཤིང་བཞུགས་སུ་གསོལ། །གདོད་ནས་བྱང་ཆུབ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་གདུང་། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་དངོས་དམ་ཆོས་རིན་ཆེན་མཛོད། །དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཕྲིན་ལས་གཅིག་བསྡུས་པ། །ད་ལྟ་མངོན་བཞུགས་བླ་མས་བྱིན་གྱིས་རློབས། །ཨཱོྃ་བཛྲ་ས་མ་ཡ་ཛ་ཛཿ བཛྲ་ས་མ་ཡ་སཏྭཾ། རོལ་མོ་དབྱངས་སྙན་ཡིད་འོང་བདུད་རྩིའི་ཆུ། །ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་ཁྲུས་གསོལ་ཞིང་། །ན་བཟའ་རིན་ཆེན་རྒྱན་མཆོག་འདི་ཕུལ་བས། །འགྲོ་ཀུན་སྐྱོན་བྲལ་ཡོན་ཏན་རྫོགས་པར་ཤོག །ཨཱོྃ་སརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཨ་བྷི་ཥེ་ཀ་ཏེ་ས་མ་ཡེ་ཤྲཱི་ཧཱུྃ། ཨཱོྃ་ཧཱུྃ་ཏྲཱཾ་ཧྲཱི་ཨཱ། ཀ་ཡ་བྷི་ཤོ་དྷ་ན་ཡེ་ཧཱུྃ། བཛྲ་ཝསཏྲ་ཡ་ཨ་ལཾ་ཀཱ་རཿཡེ་སྭཱ་ཧཱ། སྣང་སྲིད་རྣམ་དག་སངས་རྒྱས་ཞིང་ཁམས་འདིར། །ཀུན་བཟང་མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་འདི་ཕུལ་བས། །ནམ་མཁའི་མཐའ་ཀླས་གྱུར་པའི་འགྲོ་བ་ཀུན། །བསོད་ནམས་ཡེ་ཤེས་ཚོགས་ཆེན་རྫོགས་པར་ཤོག །ཨཱོྃ་སརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བཛྲ་པུཥྤེ། དྷཱུ་པེ། ཨཱ་ལོ་ཀེ །གནྡྷེ། ནཻ་བིདྱཱ། ཤབྡ་པཱུ་ཛ་མེ་ག་ས་མུ་དྲ་སྥ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ་ཧཱུྃ། མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་ཆོས་སྐུ་དག་པ་ལས། །མཛད་པའི་རྣམ་འཕྲུལ་སྒྱུ་མའི་སྐུར་བཞེངས་པ། །བླ་མ་ཡི་དམ་མཁའ་འགྲོའི་ཚོགས་རྣམས་དང་། །དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་གུས་ཕྱག་འཚལ། །རྡོ་རྗེའི་གདུང་འཚོབ་རྣལ་འབྱོར་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི། །འགལ་འཁྲུལ་ཉམས་ཆག་དུས་འདིར་བསྐང་གྱུར་ཅིག །ས་མ་ཡེ་ཧཱུྃ། མཆོག་དང་ཐུན་མོང་དངོས་གྲུབ་སྩོལ་བ་དང་། །བླ་མེད་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་དུ་གསོལ། །ཨཱོྃ་སརྦ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ཙཀྲ་རཏྣ་པཱུ་ཙ་མེ་ག་ས་མུ་དྲ་སྥ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ་ཧཱུྃ། སིདྡྷི་ཕ་ལ་ཧོ། དེ་ནས་སྐུ་གསུམ་གྱི་ཞིང་ཁམས་སོ་སོར་གསལ་བཏབ་ནས། མཎྜལ་དང་པོ་ལ་ཚོམ་བུ་བཅོ་ལྔ་སྟེ། བར་པ་ལ་དགུ། ཐ་མ་ལ་ལྔ་བཀོད་ལ། དམིགས་པས་འབུལ་བ་ནི། ཨཱོྃ་ཨཱཿཧཱུྃ། དབང་ཆེན་གསེར་གྱི་ས་གཞི། རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ། ཤར་ལུས་འཕགས་པོ། ལྷོ་འཛམ་བུ་གླིང་། ནུབ་བ་གླང་སྤྱོད། བྱང་སྒྲ་མི་སྙན། ལུས་དང་ལུས་འཕགས། རྔ་ཡབ་དང་རྔ་ཡབ་གཞན། གཡོ་ལྡན་དང་ལམ་མཆོག་འགྲོ། སྒྲ་མི་སྙན་དང་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་ཟླ། གསེར་གྱི་རི་བདུན། རོལ་པའི་མཚོ་བདུན། རྒྱ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན། བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རྫས་བརྒྱད། གཏེར་གྱི་བུམ་པ། དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་། མ་རྨོས་པའི་ལོ་ཏོག །ཡིད་དུ་འོང་བའི་འདོད་ཡོན། ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་ལྷ་མོ། ཉི་མ། ཟླ་བ། དབུས་སུ་ལྷ་དང་མིའི་འདོད་ཡོན་མ་ཚང་བ་མེད་པ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་རྒྱ་མཚོ་ལེགས་པར་བཀོད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔལ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་ཕྱོགས་བཅུའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིགས་ལྔ་གངས་ཆེན་མཚོའི། སྐུ་དང་གསུང་དང་ཐུགས་མི་ཟད་པ་རྒྱན་གྱི་འཁོར་ལོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཞིང་ཁམས་རབ་འབྱམས་མཐའ་ཀླས་པ་ཚངས་ཆེན་གྱི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོས་ལེགས་པར་བརྒྱན་པ་འདི་ཉིད། བླ་མ་དང་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་ཆེན་པོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་དམིགས་ཏེ་འབུལ་ལོ། །ཕྱོགས་བཅུའི་ཞིང་ཁམས་རྒྱ་མཚོའི་རྡུལ་སྙེད་རི་རབ་གླིང་བཞིའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས། །ལྷ་དང་མི་ཡི་འདོད་ཡོན་ཕུན་ཚོགས་བདེ་གཤེགས་མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་ཅན། །ཚངས་ཆེན་བསྐལ་པས་ལེགས་པར་བརྒྱན་ཏེ་དགེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོའི་བསོད་ནམས་ཞིང་། །བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་འབུལ། །རིན་ཆེན་མཎྜལ་ཡིད་འོང་མཆོད་པའི་སྤྲིན། །རྒྱལ་བའི་འབྱོར་ཚོགས་དཔག་མེད་དང་ལྡན་པ། །དཔག་ཡས་ནམ་མཁའི་རྒྱན་གྱུར་འདི་ཕུལ་བས། །རང་བཞིན་སྤྲུལ་སྐུའི་ཞིང་ལ་སྤྱོད་པར་ཤོག །ཅེས་པ་ལན་གསུམ་བརྗོད་དོ།། །།གཉིས་པ་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་ཁམས་མཎྜལ་དུ་འབུལ་བ་ནི། ཨཱོྃ་ཨཱཿཧཱུྃ། འོག་མིན་གྱི་གནས་རྣམ་དག་སྟུག་པོ་བཀོད་པ་བདེ་བའི་ཞིང་། ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྣང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཞིང་ཁམས་ན། ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཆེན་པོ། སྒོ་བཞི་གྲུ་བཞི་རྟ་བབས་བཞི་དང་ལྡན་པ་ལ། རིན་པོ་ཆེའི་གདུགས། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པའི་རི་དྭགས། ལྷའི་གོས། རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་མཚན། ཡིད་དུ་འོང་བའི་འཕན། ཟླ་བ་རླུང་གིས་བསྐྱོད་པ། རྔ་ཡབ་ནོར་བུའི་ཡུ་བ་ཅན། གསེར་གྱི་དྲིལ་བུ་གཡེར་ཁའི་ཕྲེང་བ། རྡོ་རྗེ་དང་ནོར་བུ། རིན་པོ་ཆེའི་ཏོག །རྩིག་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སྟེང་ན། རིན་པོ་ཆེའི་ཕ་གུ། ནོར་བུ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དྲ་ཕྱེད། རྡོ་ཀརྨ་ཤིརྵའི་མདའ་ཡབ། རིན་པོ་ཆེའི་དྲ་མིག །སེང་མའི་པུ་ཤུ། རབ་ཏུ་མཐོ་བའི་ཕྱུར་བུ། འདོད་ཡོན་གྱི་སྣམ་བུ། སྒེག་མོ་མ། ཕྲེང་བ་མ། གླུ་མ། གར་མ། མེ་ཏོག་མ། བདུད་སྤོས་མ། སྣང་གསལ་མ། དྲི་ཆབ་མ། ཞལ་ཟས་མ། སིལ་སྙན་མ། མཆོད་པའི་སྤྲིན་ཕུང་ཆེན་པོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པས་ཕྱི་ནང་ཀུན་ཏུ་ཡང་ལེགས་པར་བརྒྱན་ཏེ་བཀོད་པའི་གནས་ཚངས་པ་རྔ་སྒྲའི་ཞིང་ཁམས་ཆེན་པོ། ཡེ་ཤེས་རིན་པོ་ཆེ་སྤྲིན་གྱི་དྲྭ་བས་ལེགས་པར་བརྒྱན་པ་འདི་ཉིད་ནི། བླ་མ་དང་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས། དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཇི་སྲིད་འཁོར་བ་མ་སྟོངས་ཀྱི་བར་དུ། རྟག་པར་རྒྱུན་གྱི་འཁོར་ལོར་འབུལ་ལོ། །བདེ་ཆེན་གནས་ནི་ཤིན་ཏུ་མཐའ་ཡས་བཀོད་པའི་སྤྲིན་གྱི་འོད་ཟེར་ཅན། །སྒོ་བཞི་གྲུ་བཞི་རྟ་བབས་བཞི་ལྡན་ཡེ་ཤེས་རྣམ་ལྔའི་རྩིག་པས་བརྒྱན། །སྒེག་མོ་ཕྲེང་ཐོགས་རིན་ཆེན་གླུ་གར་མཆོད་པའི་སྤྲིན་གྱི་འོད་འཕྲོ་བ། །བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་འབུལ། །འོག་མིན་བདེ་ཆེན་རིན་ཆེན་གཞལ་ཡང་ཁང་། །སྣ་ཚོགས་མཆོད་པའི་སྤྲིན་གྱི་བླ་བྲེ་ཅན། །ནམ་མཁའ་གང་བར་དམིགས་ཏེ་ཕུལ་བ་ཡིས། །ལྷུན་གྲུབ་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་ལ་སྤྱོད་པར་ཤོག །ཅེས་པ་ལན་གསུམ་གྱིས་དབུལ་ལོ།། །།གསུམ་པ་ཆོས་སྐུའི་ཞིང་ཁམས་མཎྜལ་དུ་འབུལ་བ་ནི། ཨཱོྃ་ཨཱཿཧཱུྃ། ཆོས་ཉིད་འོད་གསལ་གྱི་ཞིང་ཁམས་གདོད་མ་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་ཅིང་། ནམ་མཁའ་ལྟར་སྟོང་ལ་མཐའ་དབུས་མེད་པ། ཉི་ཟླ་ལྟར་བཀྲ་ཞིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ། འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་དུ་ཡང་མ་ཕྱེ་མི་འབྱེད་འབྱེད་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དང་འགྲོ་བ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་འབྱུང་གནས་ཆེན་པོ། ལྷུན་གྲུབ་རིན་པོ་ཆེའི་སྦུབས། སྐུ་གསུམ་འདུ་འབྲལ་མེད་པའི་ཀློང་། དུས་བཞི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས། གཞོན་ནུ་བུམ་པ་སྐུའི་ཞིང་ཁམས་ཕྱི་དང་ནང་མེད་པ་ཀུན་ཏུ་ཡང་ནང་དུ་གྱུར་པ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། ལྗང་གུའི་འོད་ཟེར་ཕྱོགས་བཅུར་འཕྲོ་ཞིང་། ནམ་མཁའི་མཐའ་ཀླས་པར་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་ཆེན་པོས་ལེགས་པར་བརྒྱན་པའི་བཀོད་པ་ཚད་མེད་པའི་མངའ་ཐང་ཆེན་པོ་ལ་དབང་འབྱོར་པ། འོད་གསལ་རྡོ་རྗེ་སྙིང་པོའི་ཞིང་ཁམས། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་ཅིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་འདི་ཉིད། བླ་མ་དང་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། དགོངས་ཀློང་རྣམ་པར་དག་པའི་ངང་དུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཆོད་པ་དམ་པར་འབུལ་ལོ། །གདོད་ནས་རྣམ་དག་འོད་གསལ་ཞིང་ནི་མ་སྐྱེས་ལྷུན་རྫོགས་འདུས་མ་བྱས། །སྣ་ཚོགས་མི་དམིགས་སྤྲོས་ཀུན་ཉེར་ཞི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་ལྔའི་གཞལ་ཡས་ཁང་། །སྐུ་གསུམ་མཛད་པའི་འོད་ཟེར་དང་བཅས་རང་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གནས། །བླ་མ་ཡི་དམ་དཀྱིལ་འཁོར་ལྷ་ཚོགས་དམ་ཅན་རྒྱ་མཚོའི་ཚོགས་ལ་འབུལ། །འོད་གསལ་ལྷུན་གྲུབ་ཡེ་ཤེས་རིགས་ལྔའི་ཞིང་། །སྐུ་དང་ཐིག་ལེས་ཡེ་ནས་བརྒྱན་པ་འདི། །རང་སྣང་དག་པས་ལེགས་པར་ཕུལ་བ་ཡིས། །ཀུན་བཟང་ཆོས་སྐུའི་ཞིང་ལ་སྤྱོད་པར་ཤོག །ཅེས་པ་ལན་གསུམ་བརྗོད་དོ། །ཞེས་སྐུ་གསུམ་གྱི་ཞིང་ཁམས་མཎྜལ་དུ་དམིགས་ནས་ལན་གསུམ་འབུལ་ལོ། །དགེའོ། །དགེའོ། །དགེའོ།། །།་་་་ཀུན་མཁྱེན་གསུང་བླ་མ་ཡང་ཏིག་ལས་སོ།། ༈ དཔེ་ཚན་འདི་སྔོན་ཆད་གཏེར་མཛོད་དཀྱུས་སུ་མེད་ཅིང་། བལ་ཡུལ་ཞེ་དགོན་གྱི་པར་གསར་འདིར་གསར་བཞག་བྱས་པས་ལུང་རྒྱུན་ལ་ཞིབ་རྟོག་དགོས་པ་ཡིན་ནོ།།\nRetrieved from "https://rtz.tsadra.org/index.php?title=Terdzo-LI-011&oldid=118194"


རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གྲོས་ཚོགས་ལ་བསྐྱོད་པའི་རེག་ཟིག ཁྲི་གཡུང་དྲུང་། – བཙན་པོ་དྲ་བ།\nསྔོན་མོལ། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྒྱུད་རིམ་སྐོར་ཞིག་ཁོ་བོས་སྔ་ལོར་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་པའི་<<གནའ་བོའི་བོན་ལུགས་ལྟར་བརྡ་སྤྲོད་པའི་བྱུང་བ་དང་དེའི་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པ་གཟི་མིག་དགུ་པ་>>ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་སྔོན་གླེང་དང་འབྲེལ་ནས་བྲིས་ཡོད་པས་བསྐྱར་བཤད་ཞུ་རྒྱུ་མིན། འདིར་ཕྲན་རང་ཉིད་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་འདུར་སྔ་ཕྱིར་དོ་སྣང་བྱུང་བ་དང་དངོས་སུ་གྲོས་ཚོགས་སུ་ཞུགས་སྐོར་དང་དམིགས་བསལ་ད་ལན་སྐབས་བཅུ་བཞི་པའི་སྐབས་ཀྱི་རེག་ཟིག་ཙམ་འགོད་འདོད་བྱུང་།\nཐོག་མར་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་བཅུ་གཉིས་པ་ཕྱི་ལོ་(༢༠༠༩)ལོར་ཁེ་ན་ཊ་(British Columbia Canada)ལ་འཚོགས་སྐབས་ཁོ་བོས་<<གནའ་བོའི་བོན་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་ཀྱི་ལབ་ཙེ་ཡི་སྐོར་ལ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་དེའི་སྙིང་བསྡུས་བསྐུར་ནས་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བ་ཡིན། གོ་སྒྲིག་ཚོགས་པས་རྩོམ་ཡིག་ངོས་ལེན་གྱི་བརྡ་སྦྱོར་དང་ཐོངས་མཆན་ཞུ་ཆོག་པའི་མགྲོན་ཤོག་སོགས་འབྱོར་ནས་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་མོད། ཡིན་ན་ཡང་དེ་ལོར་ལྡི་ལིར་བཅའ་སྡོད་ཁེ་ན་ཊ་གཞུང་ཚབ་ཀྱིས་ཁོ་བོར་ཐོངས་མཆན་གནང་མ་སོང་བས་ཚོགས་འདུར་དངོས་སུ་ཞུགས་ནས་དཔྱད་རྩོམ་སྒྲོག་སྦྱོང་ཞུ་ཐུབ་མེད། དེ་སྐབས་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་གཙོ་མཁས་དབང་ཚེ་རིང་ཤཀྱ་ལགས་རེད་འདུག ཡིན་ན་ཡང་ལབ་ཙེའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་དེ་ཕྱི་ལོ་(༢༠༡༢)ལོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པ་གཞོན་ནུ་འདུ་ཚོགས་ཐེངས་གསུམ་པ་(3rd International Seminar of Young Tibetologists)ཉི་ཧོང་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་འཚོགས་སྐབས་ཀོ་པེའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་སྒྲོག་སྦྱོང་ཞུས་ཐུབ་པ་བྱུང་། ཕྱི་ལོ་(༢༠༡༣)ལོར་སོག་པོའི་ཚན་རིག་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་(Mongolian Academy of Sciences)ཀྱིས་སོག་པོའི་རྒྱལ་ཡོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་(Mongolian National University)དང་ལྷན་དུ། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་པ་སོག་པོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཨོ་ལན་པཱ་ཐུར་ལ་(Ulaanbaatar Mongolia)ལ་གོ་སྒྲིག་ཞུས་སྐབས་ཁོ་བོས་<<ཁྱུང་མོ་དགོན་པའི་སྔར་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ད་ལྟའི་གནས་བབ་སྐོར་གླེང་བ་>>ཞེས་པའི་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་སྙིང་བསྡུས་བསྐུར་ནས་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བ་ཡིན། དགའ་འོས་པ་ཞིག་ལ་ངོས་ལེན་གྱི་བརྡ་སྦྱོར་དང་མགྲོན་ཤོག་སོགས་འབྱོར་ནས་ཐོངས་མཆན་ཡང་ཐོབ། དེ་དུས་བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་མཁས་དབང་རྒན་གཞོན་མང་པོ་ཞིག་ལ་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་མ་ཟད་མཁས་པ་སྐོར་ཞིག་ལ་ཁ་བརྡ་དང་དྭོགས་འདྲི་སོགས་ཞུས་པར་ཁོང་རྣམས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་མྱུར་བ་དང་རིག་ལམ་ཞིབ་ཕྲ་ལྡན་པ་སོགས་ལ་ཡི་རངས་དང་སྤྲོ་བ་ཟད་མེད་འཕེལ། ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་ལ་དེ་སྐབས་ཁོ་བོ་ཆེས་མཇལ་འདོད་པ་བོད་རིག་པའི་ཡབ་ཆེན་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་ལགས་དང་ཨ་ལགས་བོན་བརྒྱ་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཁས་དབང་ཁང་དཀར་སྐལ་བཟང་སོགས་ཕེབས་མི་འདུག (དེ་སྐབས་ཀྱི་ཟིན་བྲིས་ཤིག་ཁོ་བོས་སྔར་༢༠༡༣ལོར་སྤེལ་ཟིན་པས་ད་ལན་འདིར་བསྐྱར་བཤད་མེད།) ཕྱི་ལོ་(༢༠༡༦)ལོ་སྟེ་ད་ལོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བཅུ་བཞི་པ་ནོར་ཝེ་བྷར་ཀན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་(University of Bergen, Norway)འཚོགས་སྐབས་ཁོ་བོའི་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་ཁ་བྱང་ལ་<<བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་མཛོད་སྒྲ་འགྲེལ་ལ་དཔྱད་པ་ཐོག་མའི་སྙན་ཞུ་>>ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དེང་ཐོག་བརྗོད་གཞི་འདི་བཞིན་བདམས་དོན་ཡང་སྔ་ཕྱིར་ཁོ་བོར་ཞིབ་འཇུག་གི་སློབ་སྟོན་གནང་མཁན་བཀའ་དྲིན་གཞལ་མེད་ཀྱི་རྒན་རིན་པོ་ཆེ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་དང་སློབ་སྟོན་གོ་བསྡུར་ཞུས་པར་ཁོང་གིས་“ངའི་བསམ་པར་ད་ལན་ཁྱེད་ཀྱིས་IATSལ་<<མཛོད་སྒྲ་འགྲེལ་>>སྐོར་ཕྱག་ལས་གནང་ན་ཡག་ག གང་ཡིན་ཟེར་ན་<<མཛོད་ཕུགས་>>ནི་ཌན་མར་ཊིན་(Dan Martin)གིས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་རེད། ཡིན་ན་ཡང་<<སྒྲ་འགྲེལ་>>སྐོར་ད་བར་སུ་གང་གིས་ཀྱང་ལག་པ་འཆང་ཡོད་པ་མ་རེད། བྱས་ཙང་དེ་བརྗོད་གཞི་གསར་པ་དང་དཔེ་ཆ་རྙིང་པ་ཡིན་པར་བརྟེན་IATSལ་འཚམས་པ་འདུག ཡིན་ན་ཡང་ཁྱེད་ལ་དེའི་སྐོར་དོ་སྣང་མེད་ན་ངས་དེ་ངེས་པར་དུ་བྱེད་དགོས་ཟེར་ན་མི་འགྲིག ཁྱེད་རང་གིས་ཐག་གཅོད་དགོས་”ཞེས་བཀའ་སློབ་ལམ་སྟོན་ཕེབས་གནང་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཁོང་གིས་མཛོད་སྒྲ་འགྲེལ་གྱི་དཔེ་རྙིང་ད་བར་གཅིག་ལས་མེད་པ་དེ་སྨན་རིའི་བླ་བྲང་ན་ཡོད་སྐོར་ཡང་གསུངས་པར་བརྟེན། ཁོ་བོ་ཡང་འཕྲལ་དུ་རྩ་བའི་བླ་མ་བཀའ་དྲིན་གཞལ་མཐའ་མེད་པ་༧སྐྱབས་རྗེ་རྒྱལ་བ་སྨན་རིའི་ཁྲི་འཛིན་སོ་གསུམ་པ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ལ་ཆེད་དུ་མཇལ་བཅར་གྱིས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར་ཁོང་གིས་ཀྱང་ཐུགས་དགྱེས་ཚོར་ཆེན་པོས་<<སྒྲ་འགྲེལ་>>གྱི་མ་དཔེ་རྙིང་པ་དཔེ་གཟུགས་ཅན་དེ་སྨན་རིའི་བླ་བྲང་དཔེ་མཛོད་ཁང་ནས་གཡར་པོ་གནང་བའི་བཀའ་འཁྲོལ་ཐོབ་པ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན། ཕྲན་གྱིས་ཀྱང་མཛོད་སྒྲ་འགྲེལ་གྱི་དཔེ་རྙིང་དེའི་སྐོར་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་ཐག་བཅད་ནས་ཟླ་ངོ་གཅིག་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་དཔེ་རྙིང་<<སྒྲ་འགྲེལ་>>གྱི་གནད་བསྡུས་ཙམ་དེ་བྲིས་ནས་སྐབས་བཅུ་བཞི་པའི་བོད་རིག་པའི་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་ལ་བསྐུར་བ་ཡིན། དེ་བཞིན་བོད་རིག་པའི་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་པ་ནས་ཀྱང་ངོས་ལེན་གྱི་བརྡ་སྦྱོར་དང་མགྲོན་ཤོག་སོགས་འབྱོར་བ་མ་ཟད་ཁོ་བོར་ནོར་ཝེ་དང་ཡོ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་བསྐྱོད་ཆོག་པའི་ཐོངས་མཆན་ཡང་ཚེགས་མེད་ངང་ཐོབ་བྱུང་། སྤྱིར་ཁོ་བོ་གནས་སྡོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནས་བོད་རིགས་རྣམས་ཕྱི་བསྐྱོད་བྱ་སྐབས་ཐོངས་མཆན་རེག་པ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡོད་རྐྱེན། སུ་ཞིག་ལ་ཐོངས་མཆན་རེག་སོང་ན་དེ་ནི་འཇོན་ཐང་ལྡན་པ་ཞིག་ལ་བརྩི་སྲོལ་ལྟར་གྱུར་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་ཕྱི་བསྐྱོད་སྐབས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དེ་ནི་བོད་པ་སྐྱབས་བཅོལ་པ་ཐུན་མོང་གི་དཀའ་ཁག་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་ཡང་གྱུར་ཡོད་པ་ལྟར་རེད།  དཔྱད་རྩོམ་འདི་ལ་ཕྱིས་སུ་ཁ་སྣོན་དང་མཆན་བུ་སོགས་བཀོད་ནས་<<ཁྱུང་མོ་དགོན་པའི་སྔར་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ད་ལྟའི་གནས་བབ།>>ཅེས་པ་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༤ལོར་ཨ་རིའི་རོ་ཝེལ་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་དེབ་གཟུགས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་ཡོད། ཤོག་ངོས་༢༨༠ཡོད། དབྱིན་མིང་ཁ་བྱང་The History of Khyungmo Monastery and its Present Position.\nདེ་ལྟར་ཟླ་ཤས་རིང་ལ་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་བརྗོད་གཞི་དང་གཏམ་བཤད་འཆར་འགོད་(Power Point)གྲ་སྒྲིག་ཞུས་དགོས་པ་མ་ཟད་ཕྱི་བསྐྱོད་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་ཡིག་ཆ་རྣམས་ཚགས་ཚུད་ནས་ཕྱི་ལོ་(༢༠༡༦)ཟླ་བ་དྲུག་ཚེས་(༡༨)ཉིན་གྱི་ཞོགས་པར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིའི་གནམ་ཐང་ནས་མཁའ་ལམ་བརྒྱུད་ཧོ་ལན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་(Amsterdam)གནམ་ཐང་དུ་ཆུ་ཚོད་དྲུག་ལ་བསྡད་རྗེས་དགོང་མོའི་ཆུ་ཚོད་ལྔ་པ་ཙམ་ལ་ནོར་ཝེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བྷར་ཀན་(Bergen, Norway)གནམ་ཐང་ལ་འབྱོར་ནས་ཐད་ཀར་མགྲོན་ཁང་(Montana Family and Youth Hostel)ཞེས་པར་སོང་ནས་བསྡད་པ་ཡིན། མགྲོན་ཁང་དེར་ཚོགས་བཅར་པ་མང་པོ་ཕེབས་འདུག མཚན་མོ་ཆུ་ཚོད་བཅུ་གཅིག་ཙམ་ལ་ཕ་ཡུལ་ནས་པེ་ཅིང་བརྒྱུད་དེ་མཁར་ནག་སྤྲུལ་སྐུ་སྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ལགས་དང་ཁྲི་བསོད་བསྟན་གཉིས་ཕེབས་སོང་། ང་ཚོ་ཉལ་ཁང་གཅིག་པ་བྱས་ནས་སྡོད་རྒྱུར་བྱས། ཁོང་གཉིས་ནི་ཁོ་བོའི་ཕ་ཡུལ་ནས་ཕེབས་ཡོང་བ་ཡིན་པས་མཇལ་བས་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་། མཁར་ནག་སྤྲུལ་སྐུ་ནི་ཆུང་དུས་ནས་ངོ་ཤེས་ཡིན་པ་མ་ཟད་ཁོ་བོ་དང་དགོན་པ་ཡང་གཅིག་པ་ཡིན་པས་ཆུང་དུས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང་ཕ་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དང་ཁ་བརྡ་ཡང་མང་པོ་བྱས་པ་ཡིན། ཁྲི་བསོད་བསྟན་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་(༡༩༩༦)ལོར་ཁོ་བོས་རེབ་གོང་དུ་སློབ་གཉེར་བྱེད་སྐབས་ནས་ངོ་ཤེས་པའི་གྲོགས་པོ་རྙིང་པ་ཡིན། གང་ལྟར་དགོང་མོ་དེར་ནམ་སྨད་ཆུ་ཚོད་གསུམ་པ་ཙམ་དུ་ཁ་བརྡ་སྣ་ཚོགས་བྱས་ནས་བསྡད་པས་སྐྱིད་པོ་བྱུང་། ཕྱི་ཉིན་ཚེས་(༡༩)ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་བཅུ་པ་ནས་ཐོ་འགོད་ཡིན་པར་བཤད་སོང་། ས་གནས་བྷར་ཀན་གཙུག་སློབ་ཆེན་(University of Bergen)དུ་སོང་ནས་(Student Center)ལ་འབྱོར་ཐོ་བརྒྱབ་ནས་ལས་རིམ་སྒྲུབ་པ་ཡིན། ཉིན་དེར་བོད་གཞིས་བྱེས་གཉིས་དང་ཤར་ནུབ་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མིན་ནས་ཕེབས་པའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་བཅར་པ་མཁས་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་ཀྱང་མང་པོར་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་། བོད་ནང་ནས་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་རྒྱུན་ལས་ཚོགས་མི་མཁས་དབང་སྟོང་སྐོར་ཚེ་རིང་ཐར་ལགས་དང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་གཞོན་སྐྱེས་མཁས་པ་གྲགས་ཅན་རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར། བོད་ཀྱི་གཟི་ལམ་གསར་བཏོད་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་རི་མོ་བ་གྲགས་ཅན་ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། ཧི་མ་ལ་ཡའི་ཡིག་གཟུགས་གསར་གཏོད་གནང་མཁན་རྒྱལ་ཐང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། ལོ་རྒྱུས་རིག་པ་སྨྲ་བ་མཁས་དབང་རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པ། བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བྱང་ངོས་པ་ཚེ་གཡང་ལགས་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་སྐ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་པོ། དབྲ་ཁྱུང་དགེ་བཤེས་སྐལ་བཟང་ནོར་བུ། སུམ་པ་བསོད་ནམས་དོན་འགྲུབ། མཁར་ནག་སྤྲུལ་སྐུ་སྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ། འབུམ་རམས་པ་ལྕགས་མོ་མཚོ། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བོན་གྱི་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཁྲི་བསོད་བསྟན་སོགས་ཕེབས་གནང་ཡོད་པ་དང་།\nབོད་ཕྱི་སྡོད་མཁས་པ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་“བོད་རིག་པའི་ཡབ་ཆེན་དུ་གྲགས་པ་”མཁས་དབང་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་དང་། ཨ་མྱེ་རྨ་ཆེན་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་མཁས་དབང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས། ཨ་རིའི་ལ་རྩེའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་མཁས་དབང་པད་མ་འབུམ། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་གཙོ་ལས་ཐོགས་པ་མཁས་དབང་ཚེ་རིང་ཤཀྱ་ལགས། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པ་གཞོན་ནུ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་འབུམ་རམས་པ་སྐལ་བཟང་ནོར་བུ་ལགས། ཧྥ་རིན་སིར་གནས་བཞུགས་སྙན་ངག་པ་གྲགས་ཅན་ལྗང་བུ་ལྕེ་ནག་ཚང་། ཨོ་ཁི་སི་ཧྥོར་ཌི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་འབུམ་རམས་པ་གཞོན་སྐྱེས་རྩོམ་རིག་སྨྲ་བ་གྲགས་ཅན་མདའ་ཚན་བླ་མ་སྐྱབས། སྨོན་ལམ་བརྡ་འཕྲིན་ཞིབ་འཇུག་ཁང་གི་འགན་འཛིན་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་སྨོན་ལམ་ལགས། ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡར་གནས་བཞུགས་ལོ་ཙཱ་བ་གྲགས་ཅན་ཆུང་ཚེ་རིང་ལགས། བོན་སྒོ་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཆོས་འཁོར་ཚང་དགེ་བཤེས་ཉི་མ་འོད་ཟེར་ལགས། ཝར་ཎཱ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་ནས་བེ་རི་དགེ་བཤེས་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ་ལགས་སོགས་ཕེབས་གནང་ཡོད་པ་དང་།\nདེ་བཞིན་ནུབ་ཕྱོགས་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཁྲོད་ནས་ཕྱི་ལོ་(༡༩༧༧)ལོར་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་མར་གསར་འཛུགས་གནང་མཁན་གྱི་བོད་རིག་པའི་མཁས་དབང་ཆེན་མོ་ཕེར་ཁ་ཝེར་ནེ་(Per Kverne)མཆོག་དང་། བོད་མངའ་རིས་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་རོ་སྦེར་བི་ཊ་ལི་(Roberto Vitali)ལགས་དང་། བན་བོན་གཉིས་ཀའི་མཛོད་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་ཌན་མར་ཊིན་(Dan Martin)ལགས་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་ཆལ་སི་རམ་བྷོ་(Charles Ramble)ལགས་དང་། གནའ་བོའི་ཞང་ཞུང་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་ཇོན་བྷེ་ལེ་ཛ་(John V. Bellezza)ལགས། དགེ་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་བདེ་སྦྱིན་བཟང་མོ་ཧེ་རྡེར་(Heather Stoddard)ལགས། ཧོ་ལན་ལ་ཌན་མཐོ་སློབ་ཀྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧན་ཀེ་སྦུ་ལེ་ཛར་(Henk Blezer)ལགས། ཉི་ཧོང་གི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཨོ་ཐ་ཎི་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་(Shinichiro Miyake)དང་། ཁྱོ་ཐོ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གསས་ཇེ་(Seiji Kumagai)ལགས་དང་དཀོན་མཆོག་ལྷ་དགའ་(Kengo Konishi)དང་། དེ་མིན་ཉི་ཧོང་གི་ནང་དོན་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་པོ་སོགས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་བོད་ཕྱི་ནང་གི་རྩོམ་པ་པོ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་མི་གྲངས་ལྔ་བརྒྱ་མ་ཟིན་ཙམ་ཞིག་རྒྱས་འཛོམས་བྱུང་ཡོད་འདུག\nཉིན་དེའི་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་གསུམ་པའི་ཐོག་སློབ་གྲྭའི་ཚོགས་ཁང་ཆེན་མོ་(University Aula)ཞེས་པ་རུ་སྔོན་འགྲོ་མཛད་སྒོའི་ཚོགས་འདུ་དབུ་འཛུགས་གནང་སོང་། ཐེངས་འདིའི་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་གཙོ་ཨོ་སི་ལོ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་(University of Oslo)གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ལྕམ་ཧ་ན་(Hana Havnevic)ལགས་ཀྱིས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ལས་རིམ་ཁག་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་གཏམ་བཤད་རྒྱས་པ་གནང་རྗེས། བྷར་ཀན་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་(University of Bergen)དང་ཨོ་སི་ལོ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་(University of Oslo)གྱི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་དང་ཚོགས་གཙོ་ཚེ་རིང་ཤཀྱ་ལགས་བཅས་ཀྱིས་དགའ་བསུའི་གཏམ་བཤད་གནང་།\nཚོགས་གཙོ་ཚེ་རིང་ཤཀྱ་ལགས་ཀྱིས་གཏམ་བཤད་གནང་དོན་“ད་ལན་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་ཆེན་ནོར་ཝེ་ནང་ཚོགས་པ་ཐེངས་གཉིས་པ་དེ་ཆགས་ཡོད་ལ། ནོར་ཝེ་ཡི་བོད་རིག་པ་བ་ཚོས་ཡུལ་དེའི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་ཁག་དང་བོད་ནང་གི་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་ཁག་གི་བར་འབྲེལ་མཐུད་ཀྱི་ནུས་པ་གལ་ཆེན་ཐོན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་རིག་པ་བ་མང་པོ་སྐྱེད་སྲིང་བྱས་ནས་བོད་ནང་གི་རིམ་པ་འདྲ་མིན་གྱི་ཤེས་ཡོན་ལྟེ་གནས་མང་པོའི་ནང་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད་པ་དེར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུས་ཡོད་པ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་བོད་རིག་པ་བ་ཚོར་གོ་རྟོགས་གོང་འཕེལ་དང་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་ཀྱི་གོ་སྐབས་བསྐྲུན་གྱི་ཡོད་ལ། ཚོགས་ཆེན་བརྒྱུད་ཚོགས་ཞུགས་པ་ཚང་མས་རྒྱུས་མངའ་བསྐྱར་གསོ་དང་འབྲེལ་ལམ་གསར་པ་འཛུགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་རིག་གནས་བརྗེ་ལེན་བཅས་གནང་དགོས་”ཞེས་སོགས་བརྗོད་བྱུང་། དེ་རྗེས་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་ལྕམ་ས་ར་(Sarah jacoby)ལགས་ཀྱིས་<<བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་དང་གླེང་མོལ་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་>>ཞེས་པའི་ཐོག་གཏམ་བཤད་གནང་བ་དང་། དེ་ནས་ཨོ་ཁི་སི་ཧྥོར་ཌི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་(University of Oxford)གྱི་འབུམ་རམས་པ་སྐུ་ཞབས་མདའ་ཚན་བླ་མ་སྐྱབས་ལགས་ཀྱིས་<<སྐད་ཡིག་སྲོག་སྙིང་དུ་བཟུང་ནས་ཤེས་བྱས་མ་བཤད་པ་དག་བཤད་པ་>>ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། སྐུ་ཞབས་བླ་མ་སྐྱབས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་དབྱིན་སྐད་ཐོག་གནང་སོང་མོད། ཁོང་ནི་སྨྲ་སྐད་དག་ཅིང་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པ་མ་ཟད་རིག་ལམ་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་དང་གཏམ་བཤད་ཀྱི་འཆར་འགོད་རིམ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པ་བྱས་སོང་། ཁོང་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཤེས་ཡོན་པའི་གྲས་ནས་འབུར་དུ་ཐོན་འདུག་པ་ལྟར་སེམས་པས་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་ཡང་བྱུང་། ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་དྲུག་པ་ཙམ་ནས་(The Student Center)ཕེབས་བསུའི་གསོལ་སྟོན་གནང་སོང་། ཡོ་རོབ་ཀྱི་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་རྒུན་ཆང་དང་སིལ་ཁུ་ཞོར་ཟས་སྣ་ཚོགས་གང་འདོད་ལྟར་བཤམས་འདུག་པས་རང་རང་འདོད་མོས་ལྟར་རོལ་ཞིང་རང་རང་སར་སྐོར་ཚོགས་བྱས་ནས་ཁ་བརྡ་སྣ་ཚོགས་བྱས་ནས་བསྡད་པ་ཡིན།\nཕྱི་ཚེས་ཉི་ཤུ་ཐམ་པའི་ཞོགས་ཚོད་དགུ་པ་ནས་གཏམ་བཤད་ཁག་དབུ་འཛུགས་གནང་སོང་། བརྗོད་གཞི་སྡེ་ཚན་(Panel)ལྔ་བཅུ་ང་གསུམ་དང་ཚོགས་ཆུང་(Session)ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ལ་ཆ་བགོས་བྱས་ཡོད་པ་ལས་རང་རང་གི་འདོད་མོས་ལྟར་ཉན་དུ་སོང་ཆོག ཉིན་དང་པོ་ལ་ཕལ་ཆེར་མཁས་པ་བརྒྱ་ཙམ་གྱིས་གཏམ་བཤད་གནང་ཡོད་པ་ལས་ཁོ་བོ་ཐོག་མར་ཉི་ཧོང་པ་དཀོན་མཆོག་ལྷ་དགའ་(Kengo Konishi)ལགས་ཀྱིས་“ཨ་མདོ་ཤར་ཁོག་གི་བོན་པོའི་གྲྭ་པའི་གནས་སྟངས་སྐོར་”(Living as Bonpo monks in Amdo Sharkhog: discipline,livelihood and monastic community on social changes.)ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་དེར་ཉན་དུ་སོང་བ་ཡིན། དེ་རྗེས་ཉི་ཧོང་གི་ཨོ་ཐ་ཎི་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཤི་ནི་ཆི་རོའམ་གཡུང་དྲུང་ཕུན་ཚོགས་(Shinichiro Miyake)ལགས་ཀྱིས་<<སྐྱང་སྤྲུལ་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་མཚན་(1770-1832)གྱིས་ཨ་མདོ་ཤར་ཁོག་ལ་བཞག་པའི་མཛད་རྗེས་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་བོད་སྐད་ཐོག་གནང་སོང་། ཕྱི་རྒྱལ་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་ཞིག་གི་བོད་སྐད་ཐོག་གཏམ་བཤད་ཉན་པ་ཐེངས་དང་པོ་ཡིན་པས་ཧ་ལས་པ་ལྟར་བྱུང་། དེ་རྗེས་ཁོ་བོའི་ཕ་ཡུལ་གཅིག་པ་སྐུ་ཞབས་ཚེ་རིང་བསམ་འགྲུབ་ལགས་ཀྱིས་<<འཕྲུལ་གྱི་ཐེ་གུ་བརྒུ་སྐོར་ཞེས་པའི་དཔེ་རྙིང་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་དབྱིན་སྐད་ཐོག་གནང་། བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་ལ་ཞིབ་འཇུག་དོན་གནད་དང་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་པར་མཐོང་སོང་། དེ་རྗེས་མཁས་དབང་ཆེན་མོ་ཇོ་སྲས་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས་<<རོལ་མོའི་བསྟན་བཅོས་བློ་གསལ་མགུལ་རྒྱན་དང་། དབྱངས་ཀྱི་བཀའ་ཆབ་ཅེས་པ་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཙནྡྲ་གོ་མི་ཞུ་བ་སུ་རེད་དམ།>>ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་ལ་ཉན་དུ་སོང་པ་ཡིན། ཁོང་གི་གཏམ་བཤད་ནི་གནད་དུ་སྨིན་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་རིག་ལམ་དང་དྲི་བ་ཁག་ལ་ཡང་བཀའ་ལན་ཚ་ནན་བཏབས་གནང་བ་བཅས་ཀྱིས་བློ་བསྐྱེད་དང་ཧ་ཅང་སྤྲོ་པོ་ལྟ་བུ་བྱུང་། དེ་རྗེས་དགེ་བཤེས་ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་ལགས་ཀྱིས་<<ཡང་སྟོན་ཆེན་པོ་>>ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་དང་། བྲག་མགོ་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་<<འཇུའི་རུས་ལ་དཔྱད་པ་>>དང་། སྐ་བ་ཤེས་རབ་བཟང་པོ་ལགས་ཀྱིས་<<ཕུ་རིའི་ཡིག་ཚངས་ཀྱི་དཔེ་དབྱིབས་དཔྱད་ཞིབ།>> ཝར་ཎ་ཧིན་ངྷིའི་མཐོ་སློབ་ནས་ཕེབས་པའི་འབུམ་རམས་པ་ལྷ་མོ་མཚོས་<<མདོ་སྨད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་གྱི་བུད་མེད་ཀྱི་རྒྱན་ཆ་དབཱ་རེ་ཞེས་པའི་སྐོར་ལ་རོབ་ཙམ་དཔྱད་པ་>>དང་། ས་རཱ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་དགེ་རྒན་ངག་དབང་བརྩོན་འགྲུས་ལགས་ཀྱིས་<<བོད་ཀྱི་གཡུ་རྩིའི་རྫ་བཟོའི་ལག་རྩལ་ལ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པའི་གཏམ་བཤད་བཅས་ལ་ཡང་ཉན་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་།\nཕྱི་ཚེས་ཉེར་གཅིག་ཉིན་བོན་གྱི་སྡེ་ཚན་དུ་སོང་བ་ཡིན། དེར་ཉིན་གང་བོར་བོན་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་ཡོད་པས་དེ་ལ་བསྡད་པ་ཡིན། བོན་སྡེ་ཚན་གྱི་གཙོ་སྐྱོང་པ་མཁས་དབང་ཆེན་མོ་ཕེར་ཁ་ཝེར་ནེ་(Per Kverne)ལགས་རེད་འདུག ཞོགས་ཚོད་དགུ་དང་སྐར་མ་བཅོ་ལྔ་ཙམ་ནས་གཏམ་བཤད་དབུ་འཛུགས་གནང་སོང་། གཏམ་བཤད་དང་པོ་གནང་མཁན་ཞིབ་འཇུག་པ་སྐུ་ཞབས་(Ulrike Roesler)ལགས་རེད་འདུག ཁོང་གིས་བོན་གྱི་འདུལ་བའི་སྐོར་(Between scriptures and commentaries: the Bon Vinaya and its exegesis.)ཞེས་པའི་སྐོར་དང་། དེ་རྗེས་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་འབུམ་རམས་པ་ལྕགས་མོ་མཚོ་ལགས་ནས་<<བོན་པོའི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོ་ག་བྱ་རྡང་ལ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པ་དང་། དེ་ནས་སྐུ་ཞབས་(Uwe Niebuhr)ལགས་ཀྱིས་བོན་གྱི་ཆོ་ག་བྱེད་ཚུལ་གཏོར་མའི་སྐོར་(Ephemeral art in Bon ritual.)ལ་གཏམ་བཤད་གནང་བ་དང་། དེ་རྗེས་ཐེ་ཝན་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་འབུམ་རམས་པ་ལིག་ཡུ་ཞན་(Liu Yushan)ལགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་བོན་པོའི་ཚོགས་པ་(The marginal within the marginalised: The Tibetan Bonpo community in North India.)ཞེས་པའི་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་བ་བཅས་ལ་རིམ་བཞིན་ཉན་པ་ཡིན། ཁོང་ཚོ་རེ་རེའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་དང་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རིག་ལམ་ཐ་ན་སྐད་ཆའི་ཉམས་འགྱུར་སོགས་ལས་ཀྱང་བློ་བསྐྱེད་མི་དམན་པ་ཐོབ་པས་དགའ་ཚོར་ཟད་མེད་བྱུང་། དེ་ལས་ཀྱང་སྐུ་ཞབས་(Uwe Niebuhr)ཀྱིས་ཡི་དམ་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་གཏོར་མའི་བཅའ་བཟོ་དང་གཏོར་མ་རེ་རེ་ལྷ་ཚོགས་དང་སྦྱར་ནས་བཤད་སྟངས་དེ་ནི་ཁྱད་ཆོས་དམིགས་བསལ་ལྡན་པས་ཡ་མཚན་དང་ངོ་མཚར་ཆེན་པོ་བྱུང་།\nདེ་ནས་འཚིག་ཇའི་བར་གསེང་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཀ་དེ་ཟིན་ནས་སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་༡༡དང་སྐར་མ་༤༥ནས་ཁོ་བོས་གཏམ་བཤད་ཀྱི་དབུ་འཛུགས་ཞུས་པ་ཡིན། ཁོ་བོའི་གཏམ་བཤད་ཀྱི་ཁ་བྱང་གོང་དུ་ཞུས་ཟིན་པ་ལྟར་<<བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་མཛོད་སྒྲ་འགྲེལ་ལ་དཔྱད་པ་ཐོག་མའི་སྙན་ཞུ་>>ཞེས་པ་དེ་ཡིན། གཏམ་བཤད་ལ་ཉན་མཁན་ཡང་མི་གྲངས་བཞི་བཅུ་བརྒལ་ཙམ་ཕེབས་འདུག་པ་ལས་མི་སྣ་གཙོ་བོ་ཁོ་བོའི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལམ་སྟོན་པ་རྒན་རིན་པོ་ཆེ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་དང་། བོད་རིག་པའི་ཚོགས་གཙོ་མཁས་དབང་ཚེ་རིང་ཤཀྱ་ལགས་དང་། མཁས་དབང་ཆེན་མོ་རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་ལགས། དེ་མིན་བན་བོན་གཉིས་ཀའི་མཛོད་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་ཌན་མར་ཊིན་(Dan Martin)ལགས་དང་། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཧན་ཀེ་སྦུ་ལེ་ཛར་(Henk Blezer)ལགས་བཅས་ཕེབས་གནང་འདུག་པས་སེམས་གཏིང་ནས་ཅུང་དངང་འཚུབ་ལྟ་བུ་ཡང་བྱུང་མོད་སྤོབས་པ་བསྐྱེད་ནས་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་ལ་ནན་ཏན་གྱིས་གཏམ་བཤད་ཞུས་པ་ཡིན། ཁོ་བོས་ཐོག་མར་མཛོད་སྒྲ་འགྲེལ་གྱི་མཛད་པ་པོ་དང་ཁོང་གི་ལོ་ཚིགས་སྐོར། ༢༽སྒྲ་འགྲེལ་གཏེར་དུ་སྦས་ཚུལ་དང་གཏེར་ནས་དྲངས་ཚུལ་སྐོར། ༣༽སྒྲ་འགྲེལ་གྱི་ལེའུ་ཁག་དང་དེ་དག་གི་ནང་དོན་གནད་བསྡུས། ༤༽སྒྲ་འགྲེལ་དེ་བོན་ཐེག་པ་རིམ་དགུ་གང་དུ་གཏོགས་ཚུལ་སྐོར། ༥༽སྒྲ་འགྲེལ་ལས་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཀྱི་གནད་དོན་སྐོར། ༦༽མཛོད་སྒྲ་འགྲེལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཁག་བརྗོད་པ་བཅས་ས་བཅད་དྲུག་ལ་ཆ་བགོས་ནས་ཞུས་པ་ཡིན། དང་ཐོག་སྐར་མ་གཉིས་ཙམ་ལ་སྒྲ་འགྲེལ་གྱི་རྩ་བ་སྲིད་པའི་མཛོད་ཕུགས་ཀྱི་སྤྱི་བཤད་དང་དེ་ནས་ས་བཅད་རེ་རེ་ལ་སྐར་མ་གསུམ་རེ་ཆ་བགོས་ནས་ཞུས་པ་ཡིན། གཏམ་བཤད་གྲུབ་ནས་ལན་འདེབས་འབུལ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་དྲི་བ་གསུམ་ལས་བྱུང་མ་སོང་། དྲི་བ་གནད་འགག་ཅན་གཅིག་ནི་མཁས་དབང་ཆེན་མོ་རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་ལགས་ཀྱིས་སྒྲ་འགྲེལ་མཛད་པ་པོ་དྲན་པ་ནམ་མཁའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་དཔེ་རྙིང་གལ་ཆེ་ཤོས་དང་རྙིང་ཤོས་དེ་གང་རེད་ཅེས་དྲིས་གནང་བ་དེ་རེད།\nདེ་ནས་ཁོ་བོའི་གཏམ་བཤད་གྲུབ་མ་ཐག་མཁས་དབང་ཆེན་མོ་མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱིས་ཞང་ཞུང་གི་མཚོ་མ་པང་དང་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡི་ཐོག་མའི་འགྲེལ་བཤད་(The earliest description of the lake Mapang and the four rivers in Zhangzhung.)ཞེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་བ་རེད། ཁོང་གི་གཏམ་བཤད་སྐབས་ཚོགས་ཁང་དུ་མི་ཚོགས་འཚང་ཁ་བརྒྱབ་ནས་ཕེབས་བྱུང་། མང་པོ་ཞིག་བཞུགས་སྟེགས་མ་རེག་ནས་ལངས་ནས་བསྡད་པ་རེད། ཁོང་གིས་ཞི་དུལ་བག་ལྷོད་དང་ངག་འཇམ་གཟི་མདངས་ལྡན་པའི་ངང་ནས་གཏམ་བཤད་དབུ་འཛུགས་གནང་སོང་། ཐོག་མར་ཚང་མ་ལ་ཁམས་བདེའི་འཚམས་འདྲི་ཞུས་ནས་དེ་ནས་བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་ལ་གསུང་བསྒྱུར་གནང་སྟེ་མདོ་གཟེར་མིག་དང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་བཅས་ལས་ལུང་ཚིག་དྲངས་ཏེ་ཞང་ཞུང་གི་བླ་མཚོ་“མ་པང་།” “མ་ཕམ།” “མ་དྲོས་པ་”བཅས་ཀྱི་ཐོག་མའི་གོ་དོན་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱིས་གསུང་གནང་སོང་། དེ་ནས་“མ་དྲོས་པ་ནི་འཛམ་བུ་གླིང་གི་མཐའ་མ་”ཞེས་པ་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་གོ་དོན་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་ལུང་ཞིག་ཡིན་པ་དང། དེ་བཞིན་“ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་ཆུ་”དང་“བོད་ཀྱི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་”བཅས་ཀྱི་སྐོར་ལ་གལ་པོ་དང་ནན་ཏན་གྱིས་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཁོང་གི་གཏམ་བཤད་ཀྱི་སྤྱི་དོན་ངོ་སྤྲོད་དང་གལ་གནད་ཅན་ཟུར་འདོན་བྱས་ནས་ངོ་སྤྲོད་གནང་སྟངས་ཀྱི་རིག་ལམ་སོགས་ལ་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པ་ལྟར་བྱུང་།\nཉིན་གུང་གསོལ་ཚིགས་གྲུབ་ནས་ཆུ་ཚོད་༡༣དང་སྐར་མ་༤༥ནས་རྒན་ཚེ་རིང་ཐར་གྱིས་ཨ་མདོའི་གནའ་བོའི་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་(Historical traces of early Bon religion in Amdo.)ཞེས་པར་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཁོང་གིས་དབྱིན་སྐད་ཐོག་བསྐྱོན་གནང་སོང་མོད། ཕ་ཡུལ་གྱི་བོན་པོ་སྔགས་པས་ཆོ་ག་བྱེད་སྟངས་དང་དེས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྤྱི་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་སོགས་ཞིབ་ཚགས་ལྡན་པར་གསུངས་གནང་སོང་། དེ་ནས་ཅེག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཁས་པ་ཆེན་མོ་སྐུ་ཞབས་ཌན་ནེལ་(Daniel Berounsky)ལགས་ཀྱིས་བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་གཉན་འབུམ་ལས་དམར་ཚན་སྐོར་(Animal offerings in the old Bon text of Gnyan ’bum.)ཞེས་པའི་སྐོར་དང་། དེ་རྗེས་སྨན་རིའི་གླིང་གི་ཁྲི་བདེ་མཆོག་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས་<<བོན་གྱི་ཀླུ་འབུམ་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་གྱི་མ་དཔེ་ཁག་མི་འདྲ་བ་ལྔ་ལ་དཔྱད་བསྡུར་>>ཞེས་པ་དང་། ལྡི་ལི་བོད་ཁང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་སྐུ་ཞབས་པད་མ་ཆོས་གྲགས་ལགས་ཀྱིས་<<བོན་དང་བནྡེའི་གནས་བརྟན་བཅུ་དྲུག་གི་ཁྱད་པར་དང་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་དང་། དེ་ནས་མཁར་ནག་སྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ལགས་ཀྱིས་<<བོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་གྱི་རྒྱན་དྲུག་སྐོར་གླེང་བ་>>ཞེས་པའི་སྐོར་གཏམ་བཤད་བཅས་ལ་རིམ་བཞིན་ཉན་པའི་གོ་སྐབས་བླངས་པ་ཡིན། འདི་ཉིན་བོན་པོ་སྡེ་ཚན་ལས་སྡེ་ཚན་གཞན་ལ་འགྲོ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་མེད། ཡིད་ཕངས་པ་ཞིག་ལ་ལྕེ་ནག་ཚང་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རིང་(ལྗང་བུ་)ལགས་དང་རླངས་ཚངས་བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེ། དགེ་འདུན་རབ་གསལ། ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་སྨོན་ལམ་བཅས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་ཉན་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་མ་སོང་བ་དེ་ཡིན། ཉིན་འདིར་ཕྱི་དྲོར་ནོར་ཝེ་བོད་རིགས་ཚོགས་པས་མགྲོན་འབོད་ཀྱིས་གསོལ་སྟོན་བཤམས་གནང་སོང་།\nཕྱི་ཚེས་ཉེར་གཉིས་ཉིན་རེབ་གོང་མཆོད་རྟེན་སྐྱབས་ཀྱིས་<<རེབ་གོང་ཐོ་ཀྱཱ་བོད་སྐོར་སྡེ་བའི་རིགས་རུས་མཆེད་ཁུངས་ཀྱི་སྐོར་ལ་ཅུང་ཙམ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། གཙོ་བོ་ཁོང་གིས་ཐོ་ཀྱཱ་“དོར་སྡེ་”དང་“དོ་དོ་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལས་འཕྲོས་ཏེ་ཐོ་ཀྱཱ་དོར་རྡོ་རྣམས་བོད་རིགས་ངོ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཁུངས་བསྐྱེལ་གནང་སོང་། མཇུག་མཐར་ཁོ་བོས་“ཐོ་ཀྱཱ་”ཞེས་པའི་སྐབས་བསྟན་གྱི་“ཀྱཱ་”ཡི་གོ་དོན་ཅི་ཡིན་སྐོར་ལ་དོགས་དྲི་ཞུས་པ་ཡིན་མོད། དྲིས་ལན་བློ་ཡིད་ཚིམ་པོ་ཞིག་བྱུང་མ་སོང་། ཁོ་བོའི་དྲན་ཡུལ་དུ་ཁོ་བོར་སྔར་རེབ་གོང་དུ་ཨ་ལགས་བོན་བརྒྱ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་སློབ་གཉེར་བྱེད་སྐབས་ཐོ་ཀྱཱ་སྨན་པ་ཟེར་བ་མང་པོ་གོ་མྱོང་ཡོད། དེ་སྐབས་“ཐོ་ཀྱཱ་བོད་སྐོར་”ལ་“ཐོ་ཀྱཱ་བོན་སྐོར་”ཞེས་ཟེར་གྱི་འདུག་སེམས་སོང་མོད། དྲི་བ་གཉིས་པ་འདྲི་བའི་གོ་སྐབས་རེག་མ་སོང་།\nདེ་ནས་གཞོན་སྐྱེས་མཁས་པ་མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་འབུམ་རམས་པ་རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར་ལགས་ཀྱིས་<<མདོ་ཁམས་བོད་མིའི་བྱུང་བའི་ཐད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བསྐྱར་ཞིབ་>>ཅེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་རེད། རྣ་བ་ཅོར་ཅོར་གྱིས་བསམ་བློ་རྣལ་དུ་ཕབ་ནས་ཉན་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཕ་ཡུལ་གྱི་འབྲོག་སྐད་ཐོག་ནས་གཏམ་བཤད་དབུ་འཛུགས་གནང་སོང་། བརྗོད་གཞིའི་ཐོག་ལ་སྤོབས་པ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གསུང་གི་འདུག བརྗོད་གཞིའི་ནང་དོན་ས་བཅད་ཁག་ལྔ་ལ་བགོས་འདུག་པ་ནི། དང་པོ་མདོ་ཁམས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བརྡ་དོན་སྐོར་དང་། གཉིས་པ་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་གི་གནའ་དཔྱོད་ཤུལ་རྫས་ལས་འཕྲོས་ཏེ་མདོ་ཁམས་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་གནས་སྟངས་སྐོར་དང་། གསུམ་པ་སྡེ་སྤྱང་མ་ལག་གི་རིགས་རྒྱུད་དང་གནའ་བོའི་བོད་མི། བཞི་པ་ལྡོང་གི་རུས་ཚོ་དང་མདོ་ཁམས་བོད་མིའི་མེས་པོ། ལྔ་པ་མདོ་ཁམས་ས་ཁུལ་གྱི་གནའ་མི་དང་དབུས་པའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་ས་བཅད་རེ་རེ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་གསུངས་གནང་སོང་། གཏམ་བཤད་སྐར་མ་༢༠ལས་མེད་པས་མཇུག་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པོ་ཞིག་གསུངས་ཐུབ་མེད་པ་འདྲ། ཡིན་ན་ཡང་ཁོང་གི་ཞིབ་འཇུག་གི་ལྟ་བ་དང་དགག་བཞག་གི་རིག་ལམ་དང་གཏམ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་སོགས་ལ་ཧ་ལས་པ་བྱུང་། དེ་མིན་ཁོང་གི་གཏམ་བཤད་ཀྱི་བརྗོད་སྙིང་ལ་ལྟོས་ཏེ་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་ཁ་བྱང་གི་ཟུར་དུ་“བྱུང་བའི་ཐད་ཀྱི་”ཞེས་པ་དེ་ལ་ཡང་གོ་རྒྱུ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པའི་ཚོར་སྣང་སྤྲད། མཇུག་ཏུ་ཕྲན་གྱིས་དོགས་དྲི་གཅིག་ཞུས་པ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་རུས་ཕྱ་ལ་ཐུག་པར་གསུངས་པ་དེ་ཁྱོད་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་མཐའ་དཔྱོད་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་པར། ཁོང་གིས་ཧ་ཅང་ཀུ་ཡངས་པོས་ཐོག་ནས་དེ་ནི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དང་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་རྙིང་པ་ཁག་གི་དགོངས་དོན་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་ཁས་ལེན་གྱི་ཡོད་པར་གསུངས་གནང་སོང་།\nདེའི་རྗེས་ཧི་བོན་རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཁྲི་བསོད་བསྟན་ལགས་ཀྱིས་<<མདོ་གམས་སྨད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཁྱུང་གི་རུས་མཚན་དར་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པའི་སྐོར་དང་། སྐུ་ཞབས་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་ལགས་ཀྱིས<<ཏྲེ་ཡི་མི་རྒྱུད་དང་ས་ཁུལ་ཞིབ་འཇུག་>>ཅེས་པའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་ཅེས་ལ་ཉན་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་། ཕྱི་དྲོ་ཆུ་ཚོད་དྲུག་པའི་ཐོག་མི་རེ་ནས་ནོར་སྒོར་བརྒྱ་རེ་བསྡུས་ནས་རྒྱ་མཚོའི་ཐོག་ལ་སྤྲོ་འཆམ་དུ་འཁྲིད་གནང་སོང་། ཆུ་ཚོད་བཞི་ཙམ་གྱི་རིང་ལ་མཚོ་ཐོག་ཏུ་གྲུ་གཟེངས་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་བསྡད་ནས་སོང་བ་རེད། མཚོ་རླབས་ཀྱིས་ཡིན་ནམ་ཧ་ཅང་གྲང་ནས་སྐྱིད་པོ་ཞེ་དྲག་ཅིག་བྱུང་མ་སོང་།\nཕྱི་ཚེས་ཉེར་གསུམ་ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོར་ས་རཱ་མཐོ་སློབ་ནས་ཕེབས་པ་སྐུ་ཞབས་སྐལ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལགས་ཀྱིས་<<བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པར་ངེས་པར་དུ་གསར་བརྗེ་ཞིག་བྱ་དགོས་>>ཞེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཁོང་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་སྐོར་ལ་དགག་པ་བྱས་པས། རྒན་རེ་མདོ་སེང་གེ་དང་རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པ་སོགས་རྒན་པ་རེ་གཉིས་ཀྱིས་ཁོ་ལ་བཀའ་བཀྱོན་འདྲ་ཞིག་ཀྱང་གནང་སོང་། དེ་ནས་རེབ་གོང་རྒན་པོ་ཀླུ་བྱམས་ལགས་ཀྱིས་<<ཨམ་སྐད་ཁྲོད་ཐྲ་ཡིག་གི་འཇུག་ཚུལ་གཞན་ཡོད་པར་དཔྱད་པ>>ཞེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཁོང་གི་བརྗོད་གཞི་གསར་པ་དང་བརྗོད་སྟངས་སོགས་ལ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་བསྟོད་བསྔགས་གནང་སོང་། དེ་ནས་ལོ་ཙཱ་པ་རྒན་ཆུང་ཚེ་རིང་ལགས་ཀྱིས་<<བོད་ཡིག་ནང་བཀོལ་བའི་ཆེ་རྟགས་“༧”ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་དང་། བེད་སྤྱོད། འཕོ་འགྱུར་སྐོར་དཔྱད་ཞིབ་>>ཅེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཁོང་གི་གཏམ་བཤད་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཚགས་ལྡན་པ་རེད། ཡིག་རྙིང་ཁག་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ནས་གསུངས་ཀྱི་འདུག ཡིག་རྙིང་གི་མ་དཔེ་དཔར་རིས་དཔངས་རྟགས་ལྟ་བུ་ཡང་མང་པོ་བསྟན་གནང་སོང་། ཡིན་ན་ཡང་ཞང་ཞུང་གི་སྨར་ཆེ་ཆུང་གི་དབུ་ཁྱུད་སྐོར་ནས་གང་ཡང་གསུངས་གནང་མ་སོང་། དེའི་སྐོར་ལ་ཁོང་གིས་ཧ་ཅང་ཞིབ་རྩད་གནང་མི་འདུག་སེམས་སོང་།\nདེ་ནས་པེ་ཅིང་ནས་ཕེབས་པའི་མཁས་དབང་རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པ་ལགས་ཀྱིས་<<གནའ་བོའི་བོད་མིའི་མིང་རུས་ལས་ས་མིང་དང་ཆུ་མིང་ཐོགས་ཚུལ་སྐོར་བཤད་པ་>>ཞེས་པའི་སྐོར་ལ་གཏམ་བཤད་གནང་སོང་། ཁོང་གིས་གཏམ་བཤད་ཡིག་ཐོག་ནས་རེད་འདུག དཔྱད་རྩོམ་སྒྲོག་སྦྱོང་རང་རེད། ཞིབ་ཏུ་ཉན་ཁུལ་བྱས་པ་ཡིན། ཁོང་གི་དཔྱད་རྩོམ་དེར་ཚིག་གསལ་ཇི་བཞིན་དུ་ངེས་མ་སོང་མོད་“ཞང་ཞུང་དང་ཞང་ཞུང་གི་རུས་སྐོར་རྫུན་བཟོ་དང་ཐལ་དྲག་པ་”ཅེས་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཀྱང་གསུངས་གནང་སོང་། ཁོང་ནི་ཕྱོགས་སུ་མ་ལྷུང་བའི་མཁས་པ་གཟུར་གནས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གྲགས་མོད། དེ་རིང་ཁོང་གི་གཏམ་དཔྱད་དེར་ཉན་བཞིན་སྔར་གྱི་གདེངས་དེ་ཅུང་ཉམས་པ་ལྟར་གྱུར་སོང་། མཇུག་ཏུ་ཕྲན་གྱིས་དོགས་དྲི་གཅིག་ཞུས་པ་ནི། རྒན་ལགས་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་དེར་ད་ལྟ་“ཞང་ཞུང་དང་ཞང་ཞུང་གི་རུས་སྐོར་རྫུན་བཟོ་དང་ཐལ་དྲག་པ་”ཅེས་པ་འདྲ་ཞིག་གསུངས་གནང་སོང་། དེ་ལ་ལན་གསལ་པོ་ཞིག་གནང་རོགས་ཞུས་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ང་ནི་བོན་པོ་གྲོགས་པོ་མང་པོ་ཡོད་རབས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་རབས་ཙམ་ལས་ངའི་དྲི་བ་དེར་ལན་གསལ་པོ་ཞིག་གནང་མ་སོང་། མཇུག་ཏུ་ཁོང་གིས་རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཞང་ཞུང་གི་སྐོར་ཐལ་ཆེ་བ་དེ་འདྲ་མང་པོ་ཡོད་རེད་ཟེར། ཁོང་གི་བཀའ་ལན་དེས་བློ་ཅུང་ཕམ་པོ་འདྲ་ཞིག་བཟོས་སོང་།\nདེ་ནས་ཀིརྟིའི་མཁས་པ་སྐུ་ཞབས་སོག་རུ་དར་རྒྱས་ལགས་ཀྱིས་<<དུས་རབས་བརྒྱད་པ་དང་དགུ་པའི་ནང་གི་བཀའ་གཙིགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཕྲད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པའི་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་དང་། དགེ་བཤེས་ཉི་མ་རྒྱལ་མཚན་ལགས་ཀྱིས་<<དུས་རབས་བདུན་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་བོད་རང་ས་ནས་དར་བའི་བོད་ཀྱི་ཚད་མ་རིག་པའི་རྣམ་བཞག་གམ་མཚན་ཉིད་པའི་རིག་ལམ་སྐོར་གྱི་གལ་གནད་རེ་ཞིག་ལ་དཔྱད་པའི་གཏམ་བདེན་པའི་དྲང་ཤིང་>>ཞེས་པའི་སྐོར་དང་། སྐུ་ཞབས་གྲྭ་ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་<<དངོས་གཙོ་དང་སེམས་གཙོའི་མཚན་ཉིད་རིག་པའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གླེང་>>ཞེས་པ་བཅས་ལ་ཡང་ཉན་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་། ཉིན་རྒྱབ་ཆུ་ཚོད་གསུམ་པའི་ཐོག་ནས་སློབ་གྲྭའི་ཚོགས་ཁང་ཆེན་མོ་(University Aula)ལ་རྒྱུན་ལས་བརྗེ་སྤོར་བཅས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་འཚོགས་གནང་སོང་། རྒྱུན་ལས་བཅུ་གཉིས་བདམས་ཐོན་བྱུང་ཡོད་པ་ལས་བོད་རིགས་མཁས་དབང་ཆེན་མོ་སྟོང་སྐོར་ཚེ་རིང་ཐར་ལགས་དང་། མཁས་དབང་ཇོ་སྲས་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ལགས་དང་། མདའ་ཚན་བླ་མ་སྐྱབས། རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་བཅས་ཚུད་འདུག དགོང་མོར་ཟོན་ཐར་རྒྱལ་གྱི་གློག་བརྙན་གྲགས་ཅན་“གཙང་པོ་”ཞེས་པ་བསྟན་གནང་སོང་།\nཕྱི་ཚེས་ཉེར་བཞི་ཉིན་དབྲ་ཁྱུང་དགེ་བཤེས་སྐལ་བཟང་ནོར་བུ་ལགས་ཀྱིས་<<སུམ་པ་འམ་སུམ་བྷའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་གཏམ་>>ཞེས་པ་དང་། དགེ་ཆོས་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་བདེ་སྦྱིན་བཟང་མོ་ཧེ་རྡེར་(Heather Stoddard)ལགས་ཀྱིས་༡༩༣༧ལོར་ཨ་མདོ་དགེ་ཆོས་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་བཞུགས་སྐོར་(Amdo Gedun Chopel. Dinner in Calcutta, 1937.)ཞེས་པ་དང་། ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་གཡང་སྒྲོན་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཚབ་སྐོར་གྱི་གཏམ་བཤད་(The Different Types of Regents in Tibetan History: A Study on the Typical Features of the Traditional Tibetan Administrative System.)ཞེས་པ་དང་། སྐུ་ཞབས་(Yanick Laurent)ལགས་ཀྱིས་ལ་དྭགས་དང་སྦི་ཏི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་(‘A Vague Affair’: Ladakh’s control over Spiti.)ཞེས་པ་དང་། དེ་ནས་བོད་མངའ་རིས་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་གྲགས་ཅན་རོ་སྦེར་བི་ཊ་ལི་(Roberto Vitali)ལགས་ཀྱིས་ཁམས་སྟོད་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་སྐྱ་པའི་སྐོར་(The outset of the Sa skya pa presence in Upper Khams (mid-12th century).)ཞེས་དང་། ཕུར་བུ་རྡོ་རྗེ་ལགས་ཀྱིས་<<མགར་ཐར་ཞེས་པའི་མིང་གི་བྱུང་ཚུལ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་>>ཞེས་པ་དང་། བེ་རི་དགེ་བཤེས་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་<<པཎྜིཏ་སྨྲྀ་ཏིའི་འཁྲུངས་འདས་སྐོར་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ་>>ཞེས་པ་བཅས་ལ་ཉན་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཁོང་ཚོའི་གཏམ་བཤད་ལས་རིག་ལམ་ཚ་བོ་དང་བློ་བསྐྱེད་གལ་གནད་ཅན་ཡང་གང་མང་འཐོབ་པས་ཧ་ཅང་སྤྲོ་པོ་ལྟ་བུ་བྱུང་། ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་དྲུག་པའི་ཐོག་མཇུག་སྡོམ་གནང་སོང་།\nརྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་གྲོས་ཚོགས་ནི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་སློབ་གཉེར་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་འདྲིས་དང་རིག་གཞུང་བརྗེ་རེས། ཡང་ན་བསམ་བློ་ཀུ་ཡངས་གནང་སའི་སྤྲོ་འཆམ་དང་སྤྲོ་གསེང་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། དེ་ལ་ཡང་ཉི་ཧོང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བོད་རིག་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་“ཞིབ་འཇུག་པའི་ཐུགས་སྤྲོ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་གསུངས་སྲོལ་འདུག གང་ལྟར་ཉིན་འདི་དག་གི་རིང་ལ་རྒྱལ་ཕྱི་ནང་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པ་དང་སློབ་གཉེར་པ་མཁས་དབང་མང་པོ་ཞིག་གསར་དུ་ངོ་ཤེས་ཤིང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མཇལ་འདོད་པའི་གྲགས་ཅན་མཁས་དབང་ཁག་གཅིག་གི་ཞལ་མཇལ་གསུང་ཐོས་པ་མ་ཟད། བརྗོད་གཞི་ཡང་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་གོ་ཐོས་བྱུང་། ཁོང་རྣམས་པ་རེ་རེས་ཞིབ་འཇུག་གནང་སྟངས་ལ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་དམིགས་བསལ་རེ་ལྡན་པ་སོགས་ཀྱིས་ཞིབ་འཇུག་གི་རིག་ལམ་དང་བློ་བསྐྱེད་ཀྱང་གྱ་ནོམ་པ་བྱུང་།\nཕྱི་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་(༢༥)ཉིན་ནས་གནས་མཐུན་གྱི་མགྲོན་པོ་ཕྱོགས་སུ་འཐོར་བ་ལྟར་རང་སར་གྱེས་སོང་། ཉིན་དེར་ཁོ་བོ་སོགས་བྷར་ཀན་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རི་རྩེ་དང་གླིང་ག་སོགས་ལ་སྤྲོ་འཆམ་དུ་ཕྱིན་པ་ཡིན། ཕྱི་ཚེས་(༢༦)ཉིན་ཨོ་སི་ལོའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནམ་ཐང་བརྒྱུད་ནས་སྟོབས་འབྱོར་གཉིས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་མོ་ཧྥ་རིན་སི་ལ་(France)བསྐྱོད་པ་ཡིན།\nཕྱི་ཟླ་དྲུག་པའི་ཚེས་(༢༩)ཉིན་ནས་ཧྥ་རིན་སིའི་རྒྱལ་ས་པ་རི་སིའི་(Paris)ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྟེན་གཞིར་བྱས་ཡོད་པའི་གཡུང་དྲུང་བོན་ཚོགས་ཆེན་མོ་གཤེན་བསྟན་དར་རྒྱས་གླིང་དུ་“རྒྱལ་སྤྱིའི་བོན་གྱི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བཞི་པར་”(4th International Conference on the Bon)དངོས་སུ་ཞུགས་ནས་དཔྱད་རྩོམ་གྱི་ཁ་བྱང་ལ་“སྙ་ཆེན་ལི་ཤུ་སྟག་རིང་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་”ཞེས་པ་སྒྲོག་སྦྱོང་ཞུས་པ་ཡིན། ཚོགས་འདུ་འདིའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱས་པ་ཞིག་གཡུང་དྲུང་བོན་གྱི་དྲ་ཚིགས་སུ་(www. theyungdrungbon.com)བཀོད་ཡོད་པས་འདིར་ཞུས་མེད། དེ་ནས་ཉིན་ཤས་ལ་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ས་པ་རི་སིའི་(Paris)ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་ཚོགས་དང་སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་རིག་གནས་ཁག་ལ་དངོས་སུ་བལྟ་སྐོར་དང་རོལ་མྱོང་ཡིད་ཚིམ་པ་བྱས་པ་ཡིན།\n2016 ལོའི་ཟླ 11 ཚེས 23 ཉིན།\n2016 ལོའི་ཟླ 11 ཚེས 23 ཉིན། 16:23\nམཆེད་གྲོགས་སྐུ་གཞོགས་ཁྲི་གཡུང་དྲུང་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཚོགས་ཆེན་དུ་བཅར་བའི་ཡུལ་དངོས་ཟིན་ཐོ་ཡག་པོ་བཀོད་འདུག བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ། ཕྲན་ད་ལོའི་ཚོགས་འདུར་བཅར་མ་ཐུབ་པར་བློ་འགྱོད་བྱུང་།\nརྒྭ་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་དང་། ཁམས་པ་སྒ་ལོ། རོང་པ་རྒྭ་ལོ་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟིན་བྲིས། (184,858℃)\nདཔེ་འཕྲིན། 《དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་སྐོར་གྱི་བཅར་འདྲི》ཞེས་པའི་དེབ་མཆོག་ཅིག་མི་ཡུལ་དུ་བལྟམས་པ། (156,970℃)\nལྷ་མཐོང་ལོ་ཙཱ་བའི་«བལ་པོའི་ལམ་ཡིག»བཀླགས་པའི་བརྗེད་བྱང་། ཚངས་དབང་དགེ་འདུན་བསྟན་པ། (153,698℃)