Кастусь Тарасаў / Проза / "Нячутныя гукі самоты"\n"Нячутныя гукі самоты". - Часопіс "Дзеяслоў", №30\n"Кастусь Тарасаў". - Мінск, Кнігазбор", 2012 (у зборы твораў).\nПрэмІя "Залаты апостраф" (2007, намінацыя "Проза") часопіса "Дзеяслоў" за аповеды "Брыгіткі" і "Нячутныя гукі самоты".\nРускі варыянт аповеда не публікаваўся.\nБыло далёка за поўнач, сон не йшоў, не хацелася чытаць, чуць музыку, наогул рухацца. Сурын сядзеў ля расчыненага акна і зачаравана глядзеў, як высока ў начным небе пераможна ззяе поўня. Цёмныя плямы на бліскуча жоўтым, ваяўніча збарвелым твары поўні бачыліся Сурыну, як вочы адвечнага ўладара чалавечых таямніц. Ніколі Сурын не адчуваў гэтак месячнае святло. Зараз поўня нібыта адуховілася і глядзела жорстка, як следчы на выкрытага злачынцу. Няўмольныя, прарэзлівыя, пакепліва прыжмураныя, тыя вочы цяпер пільна сачылі менавіта за ім. Гэты кплівы позірк, нябёснае самотнае святло неяк містычна адводзілі ад рэальнасці, выклікалі з даўніны паўзабытыя постаці і падзеі, успамін пра якія адбіваўся смуткам. Разам узгадаліся пасляваенная Свіслач з крутым адхонам каля парку Горкага, празрыстая, нібы шкло, пад якім чародамі хадзілі бліскучыя джгіры, і басейн за Домам Чырвонай Арміі, дзе пад ільдом ляжаў тварам да далу забіты чалавек, і парослы палыном, выпалены сонцам курган ля вёскі Рогава, і гулкае куванне зязюлі ў здзічэлым за вайну лесе, і сыржавелыя крыжы на Кальварыйскіх могілках, і возера з чырвонай вадой, і чыісьці празрыстыя сумныя слёзы...\nПраз гэтае трывожнае мільгаценне Сурын убачыў пакой, асветлены свечкай, і, быццам адшукаўшы патрэбны цяпер для сэрца прытулак, пераступіў цераз парог і апынуўся ў гэтым пакоі, дзе ўсё было знаёмае да драбніцы, бо тут праходзіла яго дзяцінства. За вокнамі стаяла зімовая ноч, у шыбу парывамі біў вецер, перад печчу сядзела бабуля, адлучана назіраючы жывую чырвань агню, а ён, зусім яшчэ хлопчык, сядзеў на зэдліку побач і заварожана сачыў за зменай аздобы на вуголлях - гэтак адрадзіўся ў памяці адзін з даўнейшых вечароў. Вечар ціхі, спакойны, можна лічыць шчаслівы, бо ў большасці былі яны тужлівыя... Бо тыдзень сямейнай ідыліі чаргаваўся з месяцам знішчальнага, як атрута, хатняга разбурэння, калі бабуля зачынялася ў пакоі, раптоўна ахопленая тугой і ахвотай адысці на той свет. Яна адмаўлялася есці, нерухома дзень пры дні ляжала ў ложку, углядваючыся ў расколіны на атынкаванай сцяне, засяроджаная нагорасным усведамленні: «Нашто жыць! Абрыдла жыццё!», ці, што было зусім невыносна бачыць, пачынала перабіраць у саламяным куфры свае рэчы, выкладаючы зверху чорную сукенку, белую хустку, пантофлікі на нізкіх абцасах — убранне на апошні шлях. У такія дні ў пакой да бабулі ніхто не смеўся заходзіць, гэта дазвалялася толькі яму, Сурыну, бо ён жыў разам з бабуляй, тут стаяў і ягоны ложак; ён прыносіў дровы, падаваў бабулі ваду, хадзіў па хлеб, калі было за што купіць. Грошы ад дачкі, а тым болей ад «яго», ад зяця, бацькі Сурына, у гэтыя дні бабуля не брала, а сваіх яна не мела. Маці цішком давала Сурыну пяцідзесяцірублёўку; ён, крыху пастаяўшы на вуліцы, прыбягаў да бабулі і, выдаючы радасць, абвяшчаў: «Глядзі, бабуля, што я знайшоў!» Яна, чуючы нейкую крыўду, распытвала пра абставіны нечаканага божага клопату, Сурын, па-анёльску гледзячы ў чыстыя бабуліны вочы, хлусіў, яна верыла, і ўжо ён бег праз вуліцу ў орсаўскую краму па малако і булку. Усе звароты маці да разважнасці бабулі толькі распальвалі ўзаемнае неразуменне і боль. «Матуля, родная, ну чаму ты не п'еш, не ясі, не гаворыш, - прасілася маці, - даруй нам, прабач, але не зачыняйся, не катуй мяне!» - «Ах, дайце мне ціха памерці, - адказвала бабуля. - Я сышла б адсюль, толькі няма куды ісці, прыснула недзе мая смерць!»\nНа стале ляжала недачытаная бабуліна кніга. Сурын ведаў, што на вокладцы чорнымі літарамі напісана «Пётр Первый». А на чыстай старонцы, адгарнуўшы вокладку, Сурын чытаў рукой бабулі занатаваныя радкі: «И грустно и больно И некому руку подать В минуту душевной невзгоды». Сурын адчуваў, што ўсе гэтыя словы сумныя, але не разумеў, што такое «невзгоды». А спытацца ён не асмельваўся. Так ніколі і не запытаўся, пакуль праз пару дзесяцігоддзяў сам не зразумеў горасны сэнс тых радкоў. На нейкім дні адасабленне завяршалася прыступам - бабуля траціла прытомнасць, на скроні жахліва надзімаўся крывяны мяшок. Сурын спалохана імчаў для бацькоў: «Бабуля памірае!» Хутка ля пад'езда вішчалі тармазы белай у чырвоных крыжах карэты, блішчаў шпрыц, бліскаў скальпель, з вены струменілася ў міску цёмная кроў, да шыі і скроняў ставілі вёрткіх, галодных п'явак - яны павольна і застрашліва напухалі. Потым медыцынская сястра, трохі брыдзячыся, здымала крывасмокаў, і да абяскроўленай, знясіленай бабулі вярталася жыццё; бабуля не памятала, як жыла і што рабіла ўвесь папярэдні прыступу час. Дактары "хуткай дапамогі", пакідаючы дом, лянотна тлумачылі бацькам: скляроз, абцяжараны кантузіяй, медыцына бездапаможная...\nЦяпер Сурын разумеў, што належала тлумачыць інакш: няўдача жыцця, абцяжараная гаротнымі стратамі.\nСтрата роднага чалавека і ёсць невылечная кантузія. Упершыню бабулю кантузіла смерць яе малодшай сястры. Потым – гібель мужа. Потым загінуў стрыечны брат, а ў вызвольным паходзе трыццаць дзевятага году страціўся зводны брат, самы ёй дарагі. На трэцім дні апошняй вайны пад абломкамі гасцініцы "Еўропа" знікла найдаўняя сяброўка. А хутка і сама бабуля стала ахвярай бомбы. Апоўдні немцы нечакана наляцелі бамбіць, усе паспелі схавацца ў шчыліну на гародзе, толькі бабуля забавілася на кухні, і раптам – жудаснае, невыноснае для слыха выццё, і ля ганка ўзнялася слупом зямля. Хата скаланулася, павылятала шкло, усе вянцы, дах, падмурак, падлога на нейкі момант сілай выбуху раз'ядналася і зноўку злучылася, але ўжо не так, як былі злучаны раней: усё было перакошана, пакрыўлена, скасабочана, адны дзверы не адчыняліся, іншыя не зачыняліся, на сцены, прадзіраўленыя, пашчапаныя асколкамі, лёг адбітак ледзяной таесветнасці. Бабулю асколкі абмінулі, але імгненне яе душа, памяць, усе нервовыя, мазгавыя клеткі раз'ядналіся, кожная пабыла сама па сабе, а калі спалучыліся, дык шмат што аказалася скажоным. Левае вока выглядала здаровым, але бабуля нічога не бачыла ім апроч нейкага белага ценю – таго прывіда смерці, які не дабіў яе пры выбуху. Памяць не згасла, але працавала нейкімі шугамі. Галава трымалася на плячах роўна, але ўнутры нешта сплясканае, падзёртае ударам выбуховай хвалі безупынна пакутвала болем; магчыма, там стаяла балотцамі незапечаная кроў, якую пакрывалі, нібы раска, абрыўкі нярвовых клетак. Думкі і пачуцці грузлі ў гэтых балотцах, страчвалі пачатковы напрамак і выгляд, з'яўляліся на свет іншымі, чым узнікалі...\nА пасля гэтай бяды давялося адпакутваць тры гады акупацыі, калі неадступна кроіў сэрца жах: забяруць немцы дзяцей ці не забяруць, адправяць у Нямеччыну ці не адправяць, высмакчуць з іх кроў для сваіх салдат ці не зачэпяць, пагоняць у Трасцянец, як людзей з суседняй вуліцы, ці не пагоняць, апынецца іхны дом пры карных расстрэлах дзесятым або пашанцуе. А пры бамбёжках, калі бурыліся камяніцы, гарэлі хаты і жыццё цалкам залежала ад цуду, трэба было скамянеўшы чакаць, адбудзецца гэты цуд ці не адбудзецца. І кожны дзень пачынаўся з пытання: што есці згаладалым дзецям, памруць яны ад голаду ці не памруць? А перад усімі гэтымі пакутамі, адразу пасля той бамбёжкі, калі згарэў дом, пусціліся наўцёкі з Мінска на ўсход, па Магілёўскай шашы, чацвёра, сямігадовая сятра вяла аслеплую бабулю, дзевяцімесячнага Сурына маці несла на руках, а зверху калону ўцекачоў палівалі кулямётным агнём нямецкія самалёты. Вось момант назад бегла побач жанчына з дзіцем, а ўжо яны ляжаць, выплывае з яго і яе кроў на зялёную траву. Дзе іх пахавалі, задумвалася потым бабуля. Відаць, пры дарозе і скінулі ў якую яміну, і ляжаць там усімі забытыя. Зніклыя без весткі ахвяры. Бо тыя, хто ўцякаў, не меліся хаваць забітых. Беглі, спадзяваліся, што хутчэй бягуць, чым немец едзе. Дацягнуліся да Смілавічаў, да бабулінай сястры, але і там не знайшлі ратунку, праз тры дні давялося брысці назад. Сястра сказала бабулі: "Уцякай Эдзя, тут мясцовыя бойлы вас заб'юць і нас не пашкадуюць". І зноў сорак вёрст у горад растаптанымі ў крывавае мяса нагамі...\nІ цягнулася катаванне жыцця, пакуль не вызвалілі Мінск нашы танкі. Са склепаў і сховішчаў павыбіраліся на вуліцы рэшткі трахсоттысячнага гораду – некалькі тысяч гаротных, знядужаных дзетак, жанчыны, састарэлыя ў бабуль, старыя, састарэлыя ў прывіды. Свята! Але столькіх людзей вынішчыла ліхалецце, што бабулі ў гэтым адроджаным жыцці цяжка было прыжыцца. Яна намагалася зразумець выснову чалавечага зверства, якое ў абгон натуральнай смерці люта скрышыла большасць яе родных. Ды і тыя, хто памёр без гвалту, смерцю ўласнай, звычайнай, пражылі да крыўднага малы век. Іх цені нябачныя нікому, апроч яе, набіваліся ўвечары ў пакой. Загасіўшы керасінавую лямпу, бабуля апавядала Сурыну іхную і сваю даўніну.\nЧаста яна прыгадвала стук у шыбу – тры ўдары костачкамі пальцаў. Магчыма, яна і не хацела расказваць пра тое змрочнае здарэнне свайму малому слухачу, а забыўшыся на яго прысутнасць, ўспамінала ўголас, бо хто ж будзе страшыць унука цёмнымі таямніцамі наўмысна? Яна, пэўна, ужо і не адрознівала, што тут страшнае, што звычайнае; гэта былі памятныя вехі ейнага жыцця, у гэтую хвіліну толькі яны паўставалі перад вачыма, і меўся застацца хоць нейкі сведка, нейкі нашчадак мусіў прыняць гэтую спадчыну – ім быў Сурын.\nМожа, конавы стук у шыбу нагадваўся ёй таму, што ночы здараліся такія ж зорныя, і зялёнае святло месяца клалася на падлогу, як у журботны для яе час першага знаёмства з горам. Бабуля апавядала, і плынь сумнага слова пераносіла Сурына ў засценак пад Смілавічы, у старую хату, дзе ў куту туліліся адна да адной чатыры дзяўчынкі, а на ложку канала іх маці. Было ціха, як толькі можа быць ціха ў хаце, калі ўсё наваколле спіць, а тут з жахам прыслухоўваюцца да саслабелага, ледзь чутнага дыхання роднага чалавека. Раптам злосна забрахаў сабака, і праз момант пужліва засліпнуўся і заскуголіў. І ўсе зразумелі, што ён схаваўся. Айчым выйшаў з хаты, нясмела паклікаў "Хто? Хто тут?", вярнуўся і, неяк сам сабе не даючы веры, заспакоіў: "Нікога!" Але толькі прагучала гэтае супакойлівае слова, як пачуліся лёгкія крокі, наблізіліся да хаты, і ў шыбу тройчы стукнула чыясьці рука. Збляднелы айчым сказаў: "Гэта яна!" Гэта смерць вызначыла свой час. А трэцяй гадзіне ночы бабуліна маці сканала.\nАйчым пакінуў пры сабе агульных з маці хлапцоў, а дачок ад першага шлюбу сваёй жонкі раздаў па ейных сваяках. Сёстры разлучыліся, і таму, што ім змалку давялося спазнаць няшчасце, яны шчымліва любілі адна адну, і калі сустракаліся, дык плакалі ад радасці, што сустракаюцца, і ад крыўды на лёс, які пазначыў іх бядой. Яны марылі аднолькавую мару; простая іх мара зводзілася да простага цуду: маці ўваскрэсне, усе яны зноў будуць разам, маці будзе цалаваць іх, яны будуць лашчыцца да маці, і хата стане падобная на рай, дзе анёлы святкуюць шчасце. Але міналі гады, ад мары засталася толькі журба, час вывеў да дарослага клопату, і наканаваныя няшчасці пачалі здзяйсняцца.\nМалодшая з сясцёр – яе звалі Вольга – сама абарвала сабе жыццё. Праз няспраўджанае каханне. Што гэта было за трагічнае каханне, хто быў той чалавек, без якога Вольга не захацела жыць найдалей, бабуля падрабязна не казала. Засталіся ў памяці асобныя выпадковыя словы, з іх цьмяна вынікала, што Вольга закахалася ў маладога ксяндза з ігуменскага касцёла, і гэты ксёндз ці не хацеў ці не насмельваўся пакінуць касцёл дзеля людскага жыцця. Ды што мог разумець у такіх адносінах дарослых людзей малы хлопчык? Ён найбольш шкадаваў бабулю, якая не забывалася на страту сястры. Ён і цяпер, дарослым, не знайшоў бы дакладнага адказу. Разумныя разважанні не маюць перавагі на шугамі пачуццяў. На якіх вагах узважыць чужы боль? Відаць, быў ён нясцерпны, калі вынікам сталася самагубства.\nСурын з бабуліных споведзяў ведаў месца, дзе тая трагедыя адбылася. Каля мінскага тэатральнага сквера стаяў некалі трохпавярховы дом; у тым зніклым у часе вайны будынку бабуля з мужам здымалі кватэру. На другім паверсе. А першы займала кавярня пана Венкжэцкага. З яго жонкай бабуля сябравала, а ў кавярні працавала эканомкай, а ў той горасны вечар яна з мужам пайшла ў сквер да фантана. Струмень вады вылятаў з горла лебядзя і з шумным плёскам падаў з вышыні ў круглы басейн. Лёгкая вільгаць каля фантана прыемна прахалоджвала. Нішто не прадказвала няшчасця. Аднак у гэтай неіснуючай цяпер кватэрцы Вольга ўжо прыняла атруту.\nАдыход Вольгі з жыцця адбіўся вечнай пакутай на сумленні сясцёр – яны дакаралі сябе, што не здолелі зберагчы малодшую, што за сваімі справамі недагледзелі, як гэтакае рашэнне ў яе выспела, як яна рыхтавалася яго здзейсніць, як была засяроджаная на сваіх жудасных думках, як душа яе пакутавала, а розум і воля напружваліся перамагчы жах, а потым, у самую гаротную хвіліну, калі адзінае слова, хоць бы нямая прысутнасць чалавека ў суседнім пакоі зламалі б рашучасць дзеяння, нікога не аказалася ў кватэры – Вольга адзінокая стаяла ў цемры свайго асляплення... А яшчэ, што не давала супакоіцца, дык гэта памяць пра нескарыстаную магчымасьць, ці не галоўную, і неаспрэчна вышняй сілай падказаную. Перад тым як выйсьці на прагулянку ў сквер прыцягнуў увагу бабулі выцягнуты з-пад ложку чамадан Вольгі. Нечым ён зьдзівіў яе, і бабуля падумала, нават, адчула, што трэба раскрыць яго і зазірнуць. І ўжо нейкі рух быў да гэтага, але яна спыніла сябе развагай, што нешляхетна разглядаць без дазволу чужыя рэчы, хоць яны і роднай сястры. А ў тым чамадане ляжала атрута. І калі б бабуля зазірнула, можа, і не было б трагедыі...\nЗ сямейнай спадчыны мела бабуля толькі настольны абразок Маці Божай Вострабрамскай. Гэта была сярэбраная, вялічынёй з медаль, выява, прымацаваная да пласьціны з зялёнага непразрыстага бурштыну, а тая – да бронзавай падстаўкі. Абразок гэты стаяў у бабулі на стале побач з кнігай і павелічальным шклом, якім бабуля карысталася пры чытаньні. Сурын ня памятаў, каб бабуля малілася на абразок ці каб наогул малілася. Магчыма, яна малілася пра сябе ўпотай. З яе словаў вынікала, што пасьля трагічнай сьмерці сястры, яна ў касьцёл не заходзіла, але яе дачка, маці Сурына, была ахрышчаная ў касьцёле Усіх Сьвятых у Коўне, дзе па нейкіх абставінах бабуля сваю дачку нарадзі ла. Наўрад ці мела сэнс дашуквацца дакладнасьці. Нічога не магло гэта зьмяніць у хроніцы даўніх падзеяў. У касьцёл бабуля не хадзіла, але верыла, што там, у вышнім сьвеце, усіх сустрэне. І абразок быў напамінкам аб зьніклым доме, зьніклай маці, сям'і, як тая агульная маёмасьць, на якой засталіся подыхі і шэпт маці, сястры, бацькі, пах роднага дому, адбіткі дзіцячых мрояў і самотных сьлёз, якімі аплакваюць забраных на той сьвет.\nСярод такіх забраных дачасна апынуўся і муж бабулі, дзед Сурына, якога Сурын ня мог сабе ўявіць, бо ўсе старыя здымкі згарэлі ў доме, на які ўпала нямецкая бомба. Ён загінуў у 1915 годзе, жнівеньскім ранкам, недзе на балотах паблізу Ясельды, дзе праходзіў тады фронт. Тым ранкам нікому з салдатаў менскага палка не пашчасьціла даўмецца, што нібыта звычны малочны туман над балотам, які напаўзае на іх акопы ад нямецкага боку, – новы сродак для зьнішчэньня жыцьця. Ніхто ня кінуўся бегчы, усе паспыталі магільны пах гэтага туману, а потым атручаныя лёгкія лопаліся, горлам цякла кроў, і дыхавіца выкошвала людзей больш надзейна, чым кулямёты. Удзень ветрык разьвеяў пякельную завесу, мёртвых сьцягнулі ў яму, закідалі торфам, і ўжо сьлядоў не засталося ад той брацкай магілы...\nТады газеты друкавалі сьпісы палеглых, параненых і ўганараваных баявымі крыжамі. Вось бабуля і знайшла імя мужа ў жалобнай калонцы. Дзеду было трыццаць гадоў, рослы, дужы, неабыякавы да жаночай увагі, што заўжды напаляла бабуліну рэўнасьць, ён зьнік у палескай багне, і бабуля стала ўдавой з асірацелай дачкой, і стала старой... Некалі яна абмовілася, што магла застацца з двума дзецьмі, ды першае немаўлятка – сынок з імем Рамуальд – памерла на трэцім месяцы жыцьця. Засталася аб ім хіба памяць, як насіла і нараджала… А другое дзіця зьведала бацькаву ласку да пяці год, пакуль ён не патупаў у казармы на Старажоўку па форму і трохлінейку, а потым у калоне такіх жа ахвяраў – на Брэсцкі вакзал, адкуль цягнік паімчаў іх у бок Палесься пад музыку духавога аркестра. Модным тады быў марш "Разьвітаньне славянкі". Бабуля не магла яго спакойна чуць да канца свайго веку, сьлёзы цяклі ў яе з вачэй ад гэтых урачыстых гукаў…\nУжо ні тых людзей, ні іх каханьня, але ўсё роўна шчыміць сэрца, што так загасалі пачуцьці, накладаючы нядобры адбітак суму на людзей свайго і наступнага калена.\nБарвовыя промні поўні асьвятлялі дзьве самотныя постаці ў часовай далечыні – у зімовую ноч, у нейкім падвале, прытуленых да буржуйкі, і Сурын упершыню зразумеў, чаго каштавала жыць і выжыць у чарадзе тых наступных жорсткіх гадоў – ваенных, рэвалюцыйных, акупацыйных, аднолькава бязьлітасных, галодных, вынішчальных. Як шчасьлівыя хвіліны сярод застыласьці бедстваў, узгадвала бабуля зьяўленьне ў падвале свайго зводнага брата Антона. Ён заўжды быў вясёлы, прырода так захацела, каб на сумную іхнюю сям'ю быў чалавек іншай натуры. Антон прыносіў з сабой дошку, недзе скрадзеную ці адарваную ад нейкай грамадскай уласнасьці, часам гэта былі дошкі ад драўлянага вулічнага насьцілу. Буржуйка хутка распалялася, на ёй кіпеў вар, Антон сьпяваў, прымушаючы іх падпяваць, і вось гэтае простае шчасьце маляваў Сурыну голас бабулі ў цішыні ночы.\nУ трыццаць сёмым годзе Антон зьведаў дзіўную прыгоду ў НКУСе. Змрочная ўстанова выклікала яго да сябе тэлефонным званком на вуліцу Урыцкага з гатэлю "Еўропа", дзе Антон працаваў шэф-поварам. Ён прыйшоў, у дзяжурнага яго чакаў пропуск, ён падняўся, як было загадана на другі паверх і апынуўся ў неасьветленым, як склеп, калідоры. Ён ткнуўся ў нейкі кабінет, дзе яму жорстка параілі сесьці на калідорную лаўку і чакаць. Праз гадзіну з кабінету ў канцы калідору выйшаў рослы чалавек і ўпэўнена закрочыў да Антона. Хто ён – разабраць у цемры Антон ня мог. Праходзячы міма службовец спрактыкавана заехаў Антону ў вуха, і пакуль у галаве стаяў звон ад нечаканага ўдару, ён зьнік недзе ў адным з кабінетаў. Яшчэ праз гадзіну чаканьня адчыніліся іншыя дзьверы і наколькі Антон мог разьбіраць па кроках, гэта быў іншы чалавек. Аднак і ён, мінаючы Антона, заляпіў яму такой сілы аплявуху, што кроў пырснула з носу. А яшчэ праз гадзіну ў ка лідоры зьявіўся трэці службовец. Гэты, аднак, ня біў, а ветліва запытаў, што грамадзянін тут робіць? Антон адказаў, што выкліканы і чакае. "Не, не, – сказаў ветлівы, – можаце ісьці!" Нашто выклікалі, хто біў па твары, дзеля чаго – гэтак і засталося нераскрытай загадкай.\nА праз два гады Антона мабілізавалі для ўдзелу ў Вызвольным паходзе. 17 верасьня войскі перайшлі мяжу, Заходняя Беларусь далучылася да савецкай, а на пачатку кастрычніка ў Слоніме нейкі невядомы змагар за польскія крэсы здолеў падсыпаць у салдацкі кацёл атруты. Сярод дзясятку ахвяраў учыненага акту апынуўся і Антон, пазначаны, дарэчы, у пашпарце палякам. Паездкі на далучаныя землі не дазваляліся, і нават магілкі свайго брата бабуля не пабачыла. Прынесьлі паведамленьне пра самаадданую сьмерць у вызвольным паходзе, і яно прабіла ў душы яшчэ адну дзірку.\nА потым здарылася кантузія ад нямецкіх бамбавікоў. Адна з бомбаў, прызначаная разбурыць пажарнае дэпо на Старажоўцы, праляцела лішнія сто крокаў. Дэпо на Краснай вуліцы стаіць і па сёньняшні дзень, а хаты той, зьнішчанай агнём, з таго дня ня стала, на месцы двара, дзе спаў у калясцы Сурын, стаіць корпус радыёзаводу "Гарызонт". Няма і бабулі, ніхто і ня ведае, што тут было, і каму тут калісьці не пашанцавала.\nБабулю зламала вайна, але зачэпкі для пакутлівага адасабленьня адшукваліся дома. Зяць не любіў жывёлу ў хаце. Між тым па насьценным дыване, па фіранках, гардзінах мітусьліва насілася вавёрка, пад шафай кватараваў вожык і ўначы згодна з дробнаўласьніцкім інстынктам зацягваў да сваёй гаспадаркі ўсё, што мог, часьцей за ўсё чамусьці бацькавы шкарпэткі. У студзеньскія маразы з павеці перасялялася на кухню каза, а калі ў яе здаралася казьлянятка, дык і яно спрабавала там свой голас. Сабачка шукаў па пакоях вожыка, каб укалоцца лапай і пакрыўджана скуголіць. Зьяўляліся і зьнікалі валацужныя каты. Ім падабалася спаць на кухні на цёплай печы. Варта было бацьку падыйсьці да ўмывальніка, як з печы саскокваў разбуджаны, абураны, ашчэраны кот. Ці ноччу, вяртаючыся з працы, праходзячы на дыбачках сенцы, бацька незнарок наступаў ботам на хвост дрымотнаму кату, і прарэзьлівы, як сірэна, віск падымаў усіх з ложкаў. "Скуралуп!" – стагнала бабуля.\nХоць хата поўнілася дзёрзкімі катамі, не пераводзіліся, а наадварот, нахабнічалі мышы. Нават у сьветлы час яны высоўваліся з дзірак, бясстрашна перабягалі пакой на вачах ката. Кот быў адвучаны бабуляй ад паляваньня, бо як толькі яна прыкмячала яго падрыхтоўку да агрэсіі, адразу ж яго чакала пакараньне. Бацьку злавала, што кот не варушыцца, выдаючы сябе за сьляпога, але ён змоўчваў. Пэўна, разумеў, што за гэтым дзіўным міралюбствам, створаным штодзённай дрэсіроўкай, стаяла ўпартае бабуліна жаданьне жыцьця для ўсіх. Такі сьветапогляд наўрад ці адпавядаў яго мужчынскай натуры; тым большую вартасьць мела ягонае цярпеньне. Казьліныя морды на кухні нагадвалі бацьку змрочнае вясковае дзяцінства, калі ў піліпаўскія маразы пераходзілі ў хату авечкі, памыквала ля печы цяля, павісквалі ў падпеччы парсючкі. З той хаты бацька вырваўся, тут жа з казой, вожыкамі, сабачкамі, бандай катоў прыходзілася лічыцца, як са сваякамі, бо для бабулі сьвет аздобліваўся іхнімі галасамі, гульнямі, пяшчотай, наогул, яна іх ачалавечвала, ва ўсялякім выпадку, адухаўляла.\nДзелячы з бабуляй гаспадарчы клопат – дойка і стрыжка казы, назапашваньне для яе сена – Сурын не разумеў бацькоўскай непрыхільнасьці да істотаў, якія, на яго думку, адрозьніваліся ад людзей толькі абліччам і мовай. Яму падабалася, калі каза ў сваё зімовае кватараваньне з цікаўнасьцю блукала па пакоях, намагалася зьесьці фіранку ці баднуць у вялікім трафейным люстры свайго двайніка. Бацька ж, калі да яго ў пакой зьяўлялася рагатая госьця, застывала каля стала, з прагнасьцю аглядаючы стос папераў – бацькаву кандыдацкую, адчуваў тугу і агіду. Іншым разам, шкадуючы бабулю, ён перамагаў жаданьне штурхнуць казу ў бок, але часам нервы яго не вытрымлівалі, каза наўгалоп вылятала з пакою і плаксіва скардзілася на гвалт. Пакутніца запрашалася ў бабулін пакой, і Сурын частаваў яе хлебам, каб яна не падавала прыкметаў свайго існаваньня, і дом улагоджваўся і заціхаў...\nМожа, моцныя маразы і ня гэтак часта здараліся, тыдзень на год, пэўна, ня болей, а ў астатнія дні каза і казьлянятка месьціліся ў хлеўчуку. Адзін кут яго займаў з вясны да першых маразоў кабанчык. Такіх хлеўчукоў на двары было восемдзесят – па ліку кватэраў у самым вялікім на той час жылым доме гораду. Кабанчыкаў гадавалі ўсе. А вось казу трымала толькі бабуля. Хляўчук стаяў крокаў за сто ад пад'езду. Ранкам і ўвечары Сурын дапамагаў бабулі карміць кабана і даіць казу. Іншым разам, калі бабуля кепска пачувалася, ён і сам даіў. Яшчэ ён трымаў казу за рогі, калі бабуля вычэсвала пух. З гэтага пуху яна вязала цёплыя бярэцікі і шарфікі для знаёмых, а сабе вязала хустку. У той час Сурыну падаравалі фотаапарат "Піянер", і ён зрабіў здымак – бабуля ў гэтай хустцы стаіць на фоне дваровых хлеўчукоў. Шмат гадоў пазьней Сурын пашкадаваў, што зрабіў толькі адзін здымак.\nТак даўно ўсё гэта было, што, здаецца, насамрэч і не было, а склалася з абрыўкаў дзіўных сноў. Жывуць у той кватэры іншыя людзі, разбурана тая печ, каля якой у маразы грэлася каза, са шматлікіх сьведкаў тых дробных падзеяў засталіся адзінкі, і час няўмольна разьвейвае памяць. А зьбіраецца ўсё разам адзін можа раз на дваццаць гадоў, калі пры сьвятле поўні раптам наважацца нагадаць пра сябе забытыя цені і адкрыць даўнія таямніцы сваіх дзён і пачуцьцяў.\nЗ надыходам ночы ў бабулінай памяці абуджаліся карціны мінулага веку, падзеі рознай значнасьці, ці наогул казачныя паданьні з ігуменскага старасьвецкага ўжытку, якія Сурын па дзіцячай веры ў цуд лічыў за дзіўную праўду жыцьця. За большую праўду, чым аповяд пра падставы заіканьня дзядзькі, якога добра ведаў, і таму ня мог асэнсаваць яго моўную загану як драму. Найбольш яго тады ўразіла апавяданьне бабулі пра возера каля Ігумена, якое затапіла стары горад, і калі ў сонечны дзень плыць па возеры на лодцы, дык у глыбінях можна ўбачыць стары касьцёл, старыя дамы, рынак і гарадскія брамы. Сурыну тады здавалася, што і людзі ходзяць там, пад вадой, у касьцёл, на рынак, гуляюць па вуліцах, і сабачкі бегаюць па вуліцах, а ў садах высьпяваюць жоўтыя сьлівы. Так яму потым сьнілася. Магчыма, бабуля, пераказвала яму гісторыі, што сама чула ў дзяцінстве ад сваёй бабулі ці ад цёткі, і паўтарэньне якіх пераносіла яе з адзіноты старасьці ў кола колішніх сябровак і даўно зьніклых сваякоў.\nАдно з гэтых апавяданьняў Сурын запомніў слова ў слова. У ігуменскага пана была малпа, якую ён надта любіў. Аднойчы пан захварэў на ангіну, дактары не маглі даць рады, пан страчваў дыханьне і відавочна канаў. Бачачы блізкую сьмерць гаспадара, слугі пачалі заходзіць у пакой да сьмяротна хворага і кожны браў нешта ўпадабанае з шафы, шуфлядаў, куфраў. Малпа назірала гэты заклапочаны чалавечы рух, і нарэшце, натхнёная прыкладам служак, пачала аглядацца, што б зьнесьці ёй. Але ўжо было вычышчана, і тады малпа выцягнула з-пад панскага ложка начны посуд і рушыла да дзьвярэй. Тут пан ня вытрываў, зарагатаў – гнайнікі палопаліся, ён уздыхнуў на поўныя грудзі і ачуняў. Усё гэта было б падобна на прастадушную казку, калі б ня сумны канчатак гісторыі, які прымушаў сэрца Сурына жахліва сьціскацца.\nТужлівы працяг забаўнай гісторыі быў такі. Пан ачуняў, падняўся, перапужаныя злодзеі павярталі нарабаванае, і ўсьлед за імі малпа паставіла на ранейшае месца гаршок. Зразумела, пан прагнаў з двара ўсю сваю непрыстойную прыслугу. Малпа ж як выратавальніца жыцьця набыла ў хаце правы каралевы. Яе апраналі ў паркалевыя сукенкі і сьпецыяльна заказаны майстру саламяны капялюшык з букецікам кветак аздабляў яе галаву ў падабенства мясцовым паненкам. Ды аднаго дня малпачку знайшлі ў садзе забітую насьмерць – нехта з тых слуг-злодзеяў не ўтрымаўся ад граху забойства. Такую помсту зьведала ад іх бедная істота, апранутая ў белую сукенку, даверлівая, наіўная, з капялюшыкам на галоўцы, у якой было менш злосьці, чым у людзей.\nПраз шмат гадоў Сурыну давялося пабываць у тым Ігумене. Ходзячы па вулках, стоячы каля старой купы дрэваў, дзе некалі мог стаяць панскі дом, уявіў ён постаць безабароннай жывёліны. Можа і не было яе тут ніколі, і гэта толькі забаўка для дзяцей, але ж нехта тут уяўляў сабе тую малпу, яе сукенку, злодзеяў, сьмяяўся, а пасьля спачувальна плакаў, як пазьней сьмяяўся і плакаў ён.\nЧасам у зімовыя вечары гуло ў пакоі верацяно – бабуля з нітак і казінага пуху вырабляла пражу. Козаў на памяці Сурына бабуля ўзгадавала і глядзела дзьвюх. Першая была ангорскай пароды, прывезененая аднекуль з Аўстрыі ў якасьці ваеннага трафею. Сурын дапамагаў бабулі гэтую казу стрыгчы. Аднойчы ноччу гэтую трафейную казу скралі. Міліцыянты з сабакам прайшлі апошнім шляхам ангорскай прыгажуні на суседнюю вуліцу, дзе сабака страціў сьлед. Сьледчы зрабіў выснову, што казу ўзялі на машыну, і што ўкралі яе цыганы. Чаму цыганы – ніхто ня ведаў, але гэта пераконвала, бо крыху раней цыганкі пакралі ў некалькіх кватэрах паліто і шапкі – тое, што пасьпелі схапіць, сту піўшы ў сенцы. Казу, меркавала бабуля, цыганы ўзялі ў табар, каб паіць карысным малаком цыганятаў. І Сурыну доўга ўяўляліся зорныя ночы, табар у полі, вогнішча, цыганы сядзяць і пяюць свае цыганскія песьні, якія ён ведаў з даваенных пласьцінак з запісамі Лялі Чорнай, а каза стаіць наводаль, слухае рамансы задаволеных злодзеяў і сумуе па бабулі і па ім.\nПотым бабуля памерла, і адбылося гэта так, як некалі нагадала ёй цыганка: "Ты памрэш ходзячы". Удзень бабуля ўзялася гатаваць, падышла да печы і раптам з болем выгукнула імя дачкі – гэта быў яе апошні зварот на сьвеце. Голас бабулі перастаў гучаць у хаце, не закалыхвалі больш Сурына таямнічыя апавяданьні, ад чаго доўгі час былі жахлівымі яго сны. Недачытаная кніга "Петр Первый" перайшла на паліцу этажэркі, абразок Маці Вострабрамскай схавалі ў куфэрак. У сьцяну ўбілі цьвік, на ім трымаўся ўзяты ў рамку здымак бабулі ў пуховай хустцы на фоне хлеўчукоў…\nТут бы і наблізіцца Сурыну да бацькі, але на гэты час канчалася яго маленства – ён закахаўся, яго прымала жыцьцё, дзе чужыя людзі бяруць верх над бацькамі. Такім чалавекам, які адрываў яго ад сваякоў, была аднакласьніца па імені Ада. Што бацька мог супрацьпаставіць гэтай малой дзяўчынцы, каб утрымаць сына пры сабе? Ён быў бездапаможны, бо праз гэтую Аду зьдзяйсьняўся покліч да таямніцы каханьня. Сіла таямніцы адразу пасунула бацьку ўбок, толькі кроплі сыноўскай увагі выпалі на ягоную долю... І таму шмат што з бацькавых учынкаў і бацькавых словаў памяць не ўтрымала. І зараз гэта балела…\nПамяталася, як на кургане каля вёскі Рогава бацька, тужліва расьціраючы ў пальцах сьцяблінку палыну, расказваў пра свайго брата Сямёна. Тады бацькоўскі боль не закрануў Сурына, можа, ледзь-ледзь, зьверху сэрца. Ён хвілінку паспачуваў бацькаваму настрою, занатаваў у памяці некаторыя падзеі з жыцьця, увасобленага пад імем "Сямён", і бадай што, адразу на іх забыўся. Яму было дзесяць гадоў, ён ведаў жывых людзей, а тыя, што адышлі даўно, пра якіх гаварылася ў мінулым часе, здаваліся неверагоднымі, як бы наўмысна прыдуманымі, як героі казак. Ён і ня мог зразумець, яшчэ ня ўзьнік пралом у душы, не стварылася гаротная памяць пра тых знаёмых, каго ўжо не дазвацца, не даклікацца, хто прыходзіць у снах, хвалюе сэрца, а калі расплюшчыш вочы, азірнешся – нікога побач, пуста, сум...\nБабуля сканала ў сьнежні, і праз дваццаць гадоў у сьнежні памёр бацька; пылком абсыпаўся іней, бела і чыста было вакол магілы, куды апускалі на вечны спакой яго, які перайшоў жыцьцё насуперак крыўднаму лёсу і перамог сваё калецтва. Стаў ён калекам на пятым годзе, калі, гуляючы з братамі, зваліўся з печы. Маці і бацька палічылі, што ён неўзабаве памрэ, і не павезьлі дзіця да фельчара, нават не запрасілі да яго якую мясцовую шаптуху. На дзіва малы ачуняў і праз некалькі месяцаў выйшаў да сваіх аднагодкаў прыкметна паменшаны ростам, з галавой, асаджанай у пакрыўленыя грудзі. Маці была ладная жанчына і брыдзілася маленькага гарбуна, асабліва на людзях, нібыта тлумачыла ім: вось жа, заслаў чорт да маёй хаты такое няшчасьце. Калі б вёска магла ведаць наперад, што гэты малы выб'ецца ў людзі, да яго ставіліся б лепш, але паколькі ніхто ня ведае будучыні, і мала хто дазваляе сабе думку, што дух калекі можа быць мацнейшы за дух нескалечанага, то ён добра зьведаў зьнявагу, з лішкам пазнаў, як жорстка могуць рыхтаваць чалавека да пакоры, ціхмянага цярпеньня вечнага бедства, калі вызначылі яму статус няўдачніка.\nБылі ў яго сябры. Праўда, няшмат, два. Лепшым сябрам стаў малодшы брат Сямён. Бацька пакінуў вёску ў трыццаць другім годзе, у самы распал калектывізацыі, Сямён – годам пазьней. І сувязь з раднёй браты перарвалі, бацька Сурына наогул не наведваўся ў родную хату, не прасіў там каша бульбы, ды і пра яго быццам забыліся, выкрэсьліўшы з сямейных сьвятцаў: выдужыць студэнцкую галечу – яго шчасьце, зламаецца – дык таго і шукаў. Сямён загінуў за месяц да вызваленьня Віцебшчыны паблізу Езерышчаў у сутычцы з карнікамі... Другі бацькаў прыяцель на вайне ацалеў. Сурын аднойчы бачыў яго, калі бацька вырашыў наведаць радзіму. Той даўні сябра быў у той час брыгадзірам, яны ўзялі коней і конна паехалі гразкім багністым прасёлкам у сваю родную вёску, дзе помнікамі смутку стаялі абмытыя дажджамі, напаўзруйнаваныя коміны. Пасьля, ужо дарослым, Сурын даведаўся, што гэтую бацькоўскую вёску зруйнавалі танкі нямецкай 12-й танкавай дывізіі. Усяго зьнішчылі яны пяцьдзясят вёсак раёну, а называлася гэтая акцыя "Клетка для малпаў". Бацька з сябрам хадзілі па зарослай вуліцы, прыгадваючы, хто дзе жыў, нарэшце, вылічылі свае двары – пустазельле, комін пасярэдзіне, ніякіх рэштак ад пабудоваў, ад хатаў, дзе яны нарадзіліся. Гэтая зруйнаваная немцамі вёска называлася Горкі.\nПобач з вёскай ляжала возера Каць – круглае, як поўня, з нейкай незвычайнай, наскрозь барвянай вадой. Сурын быў малы і зьдзівіўся: "Адкуль тут кроў?" "Зямля плача!" – адказалі яму мужчыны ў лад свайму суму. І Сурына надоўга захаладзіла думка пра затоенае ў лесе схо вішча крывавых сьлёз зямлі.\nТое падарожжа на зруйнаваную радзіму бацькі адбылося летам, а тое лета сталася апошнім у жыцьці бабулі. Па вяртаньні Сурын атрымаў ад яе гасьцінец – цукровыя падушачкі рознага колеру. Хоць бабуля і хавала іх у печы – найменш нагрэтым месцы ў доме за адсутнасьцю ў тыя часы халадзільнікаў, падушачкі зьліпліся ў камяк. З гэтым салодкім набыткам ён пайшоў на двор шукаць сяброў. Бабу ліна каза спала ля хлеўчука, сябры ў цені пад плотам гулялі ў ножыкі, ён пачаставаў іх падушачкамі, яго аддзячылі слівамі, сабранымі з пэўнай рызыкай у нечым садзе на суседняй вуліцы, якая называлася "Льва Талстога". Усё было трывала, як тыдзень таму да паездкі, бяз бачных зрухаў і пераменаў. Як і раней ён хадзіў з бабуляй раз на тыдзень у Пушкінскую біблітэку, якая месьцілася ў падвалах трохпавярховага будынка паблізу Плошчы Свабоды. Былі бібліятэкі і бліжэй да дома. Але бабуля хадзіла туды – па завядзёнцы, бо ўзгадвала, што хадзіла туды ў маладыя гады, калі толькі гэтая публічная бібліятэка была адчынена. Як і раней, бабуля кожны ранак выбіралася рваць траву для казы. Часам яна брала яго з сабой, і ён зьведаў усе яе маршруты, якія пралягалі ў старыя менскія куткі і па старых вуліцах, найменш зруйнаваных вайной, з незацертымі прыкметамі свайго старадаўняга паходжаньня. Тады Сурына крыху дзівіла, нашто хадзіць па траву да Сьвіслачы пад Траецкую гару, ці ў Слабодку на вуліцу Пуліхава, і блукаць па Ніжнім Рынку паблізу Кацярынінскай царквы на Нямізе, калі і побач, на спаленых дварах і кастрышчах былога шклозаводу буяла такая ж трава. Цяпер, маючы ўласны вопыт успамінаў пра людзей, злучанасьць памятных падзеяў з краявідамі, ён разумеў, што ранішні збор травы дапамагаў бабулі падарожнічаць у сваю мінуўшчыну. На старых вулках яна нібыта бачыла свае даўнейшыя сьляды, і памяць вяртала яе гадоў на трыццаць-сорак назад, і пад уплывам уваскрэшаных вобразаў зьнікала ў той часавай далячыні і чакала ўзьнікненьня побач ці недзе паблізу знаёмай постаці – сяброўкі з юнацкіх гадоў, тагачаснага сябра, знаёмага, нейкай добрай душы, з якой яны разам змогуць узгадаць іх лепшыя дні, шчасьлівыя хвіліны і радасную самаўпэўненасьць юнацтва... Ды праімчыць міма грузавік, абдасьць дымам, ці трапіцца на вочы шыльда з новай назвай старой вуліцы – неаспрэчны і жорсткі знак забыцьця, і расьсейваюцца ў паветры карціны чароўных успамінаў, як раней раскрышылася ў пыл спланаванае ў маладосьці шчасьце...\nСурыну прыгадалася яшчэ адна падзея з лёсу бабулі. Магчыма, яна была вырашальная. Толькі аднойчы дакранулася бабуля да яе ў сваіх начных аднаўленьнях мінуўшчыны. Ды, канешне, акрэсьленьне "падзея" ніяк не адпавядала зьместу цьмяна асьветленага бабуляй перыяду свайго жыцьця – найменш дзьве бяды былі сьціснутыя ў памер караценькага ўспаміну. Гэта быў успамін пра другое каханьне, пра спробу пабудаваць новае жыцьцё, увасобіць надзею на асабістае шчасьце. Сурын узгадаў імя чалавека, якое тады прагучала. Бабуля называла яго Франэк. Ён быў дарожны інжынер, ва ўсялякім разе такі быў яго занятак у Валожыне, куды бабуля ўладкавалася на працу. Ягоныя бацькі жылі ў Любліне. Адносіны з Франэкам, як разумеў цяпер Сурын, прыпалі на неспрыяльныя дзевятнаццаты-дваццаты гады. Тады бабуля з дачкой жыла ў падваліне камяніцы на былой Захар'еўскай вуліцы, перайменаванай потым у Савецкую, а потым у прасьпект Сталіна, і перайменаваны яшчэ некалькі разоў на густ чарговай улады. Нічога, зразумела, ад той вуліцы і ад камяніцы цяпер не засталося. Зараз на тым месцы тратуар каля ўваходу ў магазін "Паўлінка". Магчыма, рэшткі таго падвалу засталіся пад асфальтам – адзіныя нямыя сьведкі. Бабуля і Франэк кахалі адзін аднаго, і ў іх нарадзілася дачка, якую бабуля назвала Франкай. І ўсе разам зьбіраліся пераехаць у Люблін. Раптам Франка захварэла, хутка яе ня стала. Менск стаў савецкім, заставацца ў ім Франэк не хацеў, а бабуля не хацела ехаць з ім у Польшчу. І Франэк зьнік у невядомасьці далейшага лёсу за блізкай тады дзяржаўнай мяжой. І шчасьце разьвеялася, як дым. А бабуля засталася з памяцьцю аб каханьні, аб памёрлай дачцы, няйзьдзесьненым апошнім шчасьці, і з нейкай крыўдай на дарослую ўжо дачку, якая нібыта перашкодзіла таму лепшаму жыцьцю адбыцца. Бо гэта і быў канец асабістага жыцьця. І вось тады, яна пасівела, разумеў Сурын. Прайшоў час удачы.\nСкубячы траву для казы, яна пра гэта ўспамінала, пераносячыся праз тры дзесяцігоддзі ў свой лепшы зьніклы час. А ноччу пра гэта апавядала. Сьвятло месяца ўлівалася ў пакой і таямнічыя блакітава-тумановыя прамяні ажыўлялі дарагія яе сэрцу цені. Можа бабуля і не ўсьведамляла, што гаворыць услых, можа агучвала свае сны, ці ёй здавалася, што тое, што яна апавядае, ёй мроіцца. Час які наперадзе, заўжды здаецца доўгім, а той, што мінуў, ушчыльняецца, і тое што было і дзесяць, і трыццаць гадоў таму мае тую ж сьвежасьць, і з той жа аднолькавай сілай шчыміць сэрца. Душа не падпарадкуецца часу. Той боль даўніх пакутаў Сурын адчуваў у голасе бабулі. Інакш яна і не магла яго выказаць. Ды наўрад ці яна скардзілася. Што мог зрабіць унук, слухаючы і размалёўваючы сваім наіўным уяўленьнем бабуліны трагічныя аповеды? Ды і ніхто ня мог тут нічога зрабіць, палепшыць, зьмяніць, вярнуць назад і перайграць памылкавыя рашэньні і вырашальныя ўчынкі. А потым і спачуваць не застаецца каму. Жывыя адыходзяць, застаюцца іхнія цені. Застаецца горыч, што яны былі нешчасьлівыя. Вось яны ў свой час глядзелі на гэтую поўню, і яна азірала іх, дзівячы сваімі таямніцамі, а ўжо няма ні інжынера Франэка, ні бабулі, ні іхняга няўдалага каханьня, ні іхніх сьлёз у гадзіну бяды і ў час разьвітаньня, і няма жывых сьведкаў гэтага. Усе, каму бабуля казала, з кім дзялілася – сёстры і сяброўкі, усе ўжо там, побач з ёй, усе неяк і палеглі з невялікімі перапынкамі ў часе ў могілкі на Кальварыі, і калі стаіш перад іхнімі крыжамі, хочацца верыць, што душа бесьсьмяротная, і яны сустрэліся на небе і супакоеныя пазнаходзілі там свае галоўныя страты – дзяцей, мужоў, каханкаў, і ўсе разам, і ўсе дараваныя...\nКалі бацькі ня стала, Сурын адчуў сябе вінаватым. Гэта была не адзін кавая віна, яна таілася ў сутнасьці іх адносінаў: ён не аддаў бацьку за служанай ім любові, шмат што перашкодзіла ім зблізіцца. Спачатку разлучыла вайна, і чатыры гады Сурын наогул ня ведаў, што азначае слова "тата", а пасьля вайны яшчэ гадоў шэсьць запар ён бачыў бацьку, бадай што па нядзелях, і на ноч слухаў пра бабуліна жыцьцё, а не пра бацькава, і нячастыя бацькавы апавяданьні здаваліся цьмянымі, як штодзённасьць. Уласна, бацька мала што і меў паведаміць са сваёй даўніны. Пра няўдалае дзяцінства, пра смутак на вясковых вячорках, дзе ўсе хлопцы гулялі ці біліся за дзяўчат, а ён змушаны быў цярпець адзіноту. Пра маці, якую злавала яго калецтва і кпіла з ягонай прагі да ведаў. А ў сорак чацьвёртым, паслаўшы на вёску ліст і атрымаўшы адказ з раёну, што ні вёскі, ні ягонай радні няма болей на сьвеце, ён наўзрыд заплакаў, шкадуючы, што не разьвітаўся з маці і стаў грэшны...\nСурыну хацелася ўбачыць такі сон: яны сустрэліся з бацькам, пайшлі лугавінай да возера з чырвонай вадой, прыселі на калоду пры беразе і гавораць толькі пра сваё, пра запаветнае, пра недагаворанае пры жыцьці, бяз сьпеху і змоўчваньня, якімі былі азмрочаны іхнія адносіны тут. Бо тут ім перашкодзілі. У самой сям'і, якую маці зьбівала ў суцэльнасьць, сьцягвала ў адзінства сваім упартым жаданьнем мацунку, радасьці, спакою, не супакойваліся старыя жыцьцёвыя крыўды. Усе жадалі адзін аднаму дабра, але гэтыя жаданьні неяк фатальна не збываліся, і гаркота бясьсільля, паасобнасьць, штучная весялосьць складаліся ў нязьменнасьць непапраўнага, і таму ўтоенага, няшчасьця... І канец быў прасякнуты той жа горыччу. Бацька захварэў, яго адвезьлі ў шпіталь, думалася – хутка выздаравее, як было раней, а раніцай наступнага дня затэлефанаваў дзяжурны доктар – спачуваю... І засталіся непрынятымі апошні позірк, апошняе слова, апошні стук сэрца....\nВісела над зямлёй напаленая поўня, зазірала ў вокны, непакоіла раны, і сумны жаль пра нязьдзейсьненую любоў, пра сардэчную сьлепату, мучыў Сурына. Чаму ж у гэтую хвілю, думаў ён, не прыходзіць выратавальная думка, што і яна, гэтая хвіліна, калі-небудзь уваскрэсьне ў памяці? І калі не аддаў ёй сваю любоў цалкам, дык потым пабачыш сябе грэшнікам, які, не аддорваючы, браў з чужога сэрца. І зьбяруцца гэтыя грахі сьлепаты і чэрствасьці, і пакладуцца на сэрца грузам недаравальнай віны. І ніхто не закліча да адказу, маўчаць цені, але няма сну, працінае самота, і кпліва ўсьміхаецца поўня...\nуваход / біяграфія / проза / артыкулы / фота / кнігі\n© Anna Tarasova 2012-2014


Экалагічныя дрэвы — Экодом | Ecohome\nЗамест маркотных гарадскіх ліхтароў Лонданскі фестываль дызайну і мастацтваў асвятлялі дрэвы. Гэткім незвычайным спосабам сумясціць прыемнае з карысным, і зрабіць гэта тонка, вытанчана і прыгожа, ўзялася група дызайнераў з лонданскай студыі Loop.pH. Яны прадставілі публіцы свой арт-праект SonUmbra, у якія дрэвы свецяцца на вуліцах горада.\nУ адрозненні ад святлодыёдаў і гірляндаў, якія традыцыйна ўпрыгожваюць галіны дрэў, арт-праект SonUmbra Trees арыентуецца на экалагічна чыстую энергію. Клапоцішся пра экалогію — клапоцішся і аб раслінах, у першую чаргу, дрэвах. Хоць дрэвамі творы студыі Loop.pH можна назваць толькі ў пераносным сэнсе. Гэта — скульптуры, вытканыя з адмысловага матэрыялу, святловыпрамяняльнага валакна, якія днём паглынаюць святло, а ноччу яго выпраменьваюць, замяняючы ліхтары, лайтбоксы, гірлянды і лямпачкі разам узятыя. Неверагоднае відовішча, асабліва ўзімку, напярэдадні навагодніх святаў, калі ўсё вакол іскрыцца, пераліваецца, міргае рознакаляровымі агеньчыкамі, і дадае фарбаў настрою, накіроўваючы яго ў святочнае рэчышча.\nСвятловыпрамяняльнае валакно можна выкарыстоўваць не толькі для дэкору жывых дрэў на вуліцах горада. Гэты інавацыйны матэрыял можна выкарыстоўваць і для стварэння асобных светлавых скульптур, інсталяцый, дэкаратыўных элементаў інтэр’еру, як дадатак да ўжо існуючых арт-аб’ектах. Чакаецца, што святловыпрамяняльнае валакно можна будзе ўплесці ў адзіную «тканіну», лёгкую і амаль незаўважную днём. Затое ў вячэрні час такая інсталяцыя займее сапраўды феерычны эфект, калі замільгаціць перапляценнямі, ўзорамі, фігурамі і формамі ў ночы.\nPrevious article Болотный Эко-арт\nNext article «Экопример», или как Я тихонько спасаю планету\nTagged in город, дерево, инсталляция, искусство, творчество, эко-арт


З любоўю да людзей і зямлі — Октябрьский. Октябрьский район. Рудобелка. Чырвоны Кастрычнiк. Октябрьская районная газета\nЗ любоўю да людзей і зямлі\n19.09.2019 19.09.2019 Чырвоны Кастрычнiк612Комментарии on З любоўю да людзей і зямлі\nПрыгожая наша зямля. Аднак сапраўдную прыгажосць ёй надаюць працалюбівыя, адданыя свайму краю людзі.\nУ вёсцы Рассвет у свой час быў вядомы Уладзімір Дзмітравіч Стукаў, былы механізатар, спецыяліст, аб якім слава грымела на ўвесь раён.\nНарадзіўся ён ў вёсцы Рэпін у 1942 годзе. Адразу пасля вайны сям’я бацькоў пераехала ў Мінск. У 1947 годзе яго бацьку, кадравага ваеннага, камуніста направілі ўзначаліць калгас «Малады ленінец» у весцы Качай-Балота. Тут, у Рассвеце, прадоўжылася жыццёвая біяграфія Уладзіміра Дмітравіча. Закончыўшы сямігодку, пайшоў у Рэчыцкае ПТВ механізацыі, бо вельмі любіў тэхніку. Праз год пасля заканчэння вярнуўся ў калгас на працу трактарыстам.\nШмат моладзі ў шасцідзясятыя гады ехала па камсамольскіх пуцёўках на цаліну. Сярод іх быў і васемнаццацігадовы Уладзімір. Пасля вяртання з Казахстана яго прызвалі на службу ў рады Савецкай Арміі. Тры гады службы ў ваенным сапёрным батальёне Маскоўскай ваеннай акругі праляцелі хутка. Пасля дэмабілізацыі Уладзімір вярнуўся на радзіму. Працаваў на фермах на падвозцы кармоў, малака на трактары НШ-16, а таксама на Т-40, Т-50, а ў 1970 годзе калгас атрымаў новы МТЗ-50 ПЛ. Якасна і своечасова выконваў усе работы, якія даручалі яму.Араў, сеяў, садзіў, касіў… Любімы час на працы – нарыхтоўка траў на сена раніцай. На клетках трава заўседы была ўраджайная. Зяленай сцяной стаяла цімафееўка. З самага рання, калі сонца яшчэ толькі падымаецца, навокал стаіць цішыня, і толькі птушыны спеў і раўнамерны гул трактара разносяцца па балоце. Пасля касьбы заставаліся роўныя валкі травы, якімі з радасцю любаваўся з кабіны механізатар.\nКіраўніцтва калгаса і раёна ацаніла працу хлебароба. За добрасумленныя адносіны да справы ўзнагароджаны ордэнам “Знак пашаны”, знакамі “Пераможца сацыялістычнага спаборніцтва”, “Ударнік 9 пяцігодкі”, ардэнамі працоўнай Славы II, III ступені, граматамі і грашовымі прэміямі.\nХлопец – зух! За якую справу не браўся, усё спорылася ў яго руках. Таму і самая прыгожая дзяўчына ў вёсцы не доўга думала, калі Уладзімір прапанаваў ёй выйсці за яго замуж. У 1964 годзе Марыя Мікалаеўна Крук і Уладзімір Дзмітравіч Стукаў згулялі вяселле. Амаль уся вёска прымала ўдзел у слаўнай сямейнай падзеі.\nСтукавы вырасцілі і выхавалі траіх дзяцей: сыноў Валянціна і Мікалая, дачку Жанну. Валянцін застаўся жыць на малой радзіме, у весцы Рассвет, працуе ў мясцовай гаспадарцы. Дачка Жанна звязала жыццё з горадам. Сын Мікалай пайшоў па вайсковаму шляху . Уладзімір Дмітравіч прызнаваўся, што ганарыцца сваімі дзецьмі. Ды і дзеці заўсёды былі ўдзячны сваім бацькам. За жыццёвую навуку: як людзей паважаць, як Айчыну берагчы, як працаваць…\nНа жаль, няма ўжо сярод нас Уладзіміра Дзмітравіча, ды і зусім нядаўна заўчасна не стала сына Мікалая …\nЗемлякі з павагай ставіліся да сям’і Стукавых. За іх працавітасць, добрасумленнасць, актыўную жыццёвую пазіцыю, любоў да зямлі і людзей…\nНа такіх моцных, добрасумленных працаўніках, цудоўных людзях і трымаецца наша маці-зямля-карміцелька.\nЛюдміла Вырвіч, метадыст ДУК “ЦКДД” (з краязнаўчых фондаў Рассветаўскай сельскай бібліятэкі).\nМой родны кут (сумесны праект Цэнтра гісторыі і культуры Акцябрскага раёна і рэдакцыі газеты “Чырвоны Кастрычнік”\nМой родны кут (сумесны праект Цэнтра гісторыі і культуры Акцябрскага раёна і рэдакцыі газеты “Чырвоны Кастрычнік”)


Школьніку ў Гомельскім раёне адарвала палец петардай - БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\n27 снежня ў гомельскую гарадскую клінічную бальніцу № 1 з пасёлка Пуцяводная Зорка Гомельскага раёна быў дастаўлены вучань 7-га класа. Лекары канстатавалі ў яго мінна-выбуховую траўму левай кісці: пералом першага пальца, адрыў другога пальца на ўзроўні асновы фалангі, адкрыты пералом асноўнай фалангі трэцяга пальца са зрушэннем адломкаў. Таксама дыягнаставаныя выцятыя раны спінкі носа і ніжняй траціны левай галёнкі, паведаміў супрацоўнік прэс-службы УУС Гомельскага аблвыканкама Ігар Грышкевіч.\n„Супрацоўнікі міліцыі ўстанавілі, што 13-гадовы хлопец увечары выйшаў на вуліцу, каб сустрэць свайго сябра. Бацькі ў гэты дзень з’ехалі ў Гомель па пакупкі, пакінуўшы сына аднаго. Як тлумачыць сам пацярпелы, пакуль чакаў таварыша, знайшоў у снезе петарду, якая не выбухнула, і вырашыў яе падпаліць. У гэты час здарыўся выбух. Пачуўшы крыкі, прыбег яго таварыш, які тут жа паведаміў пра здарэнне свайму бацьку. Дарослы адразу выклікаў хуткую і паспрабаваў аказаць першую медыцынскую дапамогу”, — расказаў Грышкевіч.\nСупрацоўнік прэс-службы дадаў, што ў Мазыры 25 снежня ў дачыненні да бацькі 12-гадовага школьніка, які падрываў петарды ў школьным двары, складзены адміністрацыйны пратакол за невыкананне абавязкаў па выхаванні дзяцей. Таксама будзе аштрафаваны бацька 12-гадовага падлетка, які падрываў петарды ў вёсцы Убарок Лоеўскага раёна.\nЗ пачатку снежня супрацоўнікі органаў унутраных спраў Гомельскай вобласці выявілі 40 фактаў незаконнага абароту піратэхнічных вырабаў, у выніку чаго з незаконнага абароту выключана больш за 205 тыс. петард, шэсць грамадзян прыцягнутыя да адміністрацыйнай адказнасці.\nЧарговая трагедыя пасля ўвядзення антыбіётыку\nУ Буда-Кашалёўскім раёне на школьным перапынку памёр дзевяцікласнік\nГамяльчук падняў падпаленую петарду і застаўся без пальцаў на руцэ


Навіны з таго сьвету\n08 жнівень 2014, 08:01\nМалюнак: П. Татарнікаў (с) 2014\nДаўно вядома, што добры тэлевізар — гэта мёртвы тэлевізар. Але навошта трымаць дома мерцьвякоў?\n«Таму што традыцыя такая» — скажа наш разумны суайчыньнік. Гэткім адказам ён звыкся тлумачыць усё на сьвеце: ад забабонаў да забаронаў, ад забавы да забойства. Ягоная праўда — тэлевізар ёсьць часткай традыцыйнай культуры беларусаў. Ні моцная дзяржава, ні пагатоў моцная сям’я без тэлевізара доўга не працягнуць. Ён — член гэтай сям’і, і ён заўжды на чале: велікадушны, магутны і балбатлівы, як тата пасьля палучкі, пяшчотна-пячорны, як погляды сярэднестатыстычнай маці^; яму ўсе вераць, як дзіцю, і берагуць яго, нібы дзядулю, якога апанаваў маразм. Ён сядзіць на пачэсным месцы, ён кіруе ўсімі, сямейнікі ходзяць вакол яго на дыбачках і нікому — чуеш, нікому! — не дазволена яго перакрыкваць. Адно слова: патрыярх. Па руках, па вачах, па мазгах.\nНапэўна, ёсьць толькі адзін крытэр, паводле якога можна ацэньваць узровень тэлебачаньня. Не, не прафэсіяналізм. Прафэсіяналізм — гэта выдумка прафсаюзаў. Прафэсійнымі могуць быць і забойцы. А тэлебачаньне паўсюль працуе па адным прынцыпе: чым тупей, тым лепей. Чым сапраўды адрозьніваюцца тэлебачаньні розных краін — дык гэта ўзроўнем сваёй галюцынагеннасьці.\nЗаходняе тэлебачаньне — таблетка для сну. Хочаш пі, хочаш — варочайся ўсю ноч, запалоханы падзеямі ў краінах, дзе ты ніколі не пабываеш. Напрыклад, на дзікім Усходзе, куды яшчэ не правялі правы чалавека і не паставілі лічыльнікі дэмакратыі. Бо ў тваёй краіне адбываюцца толькі лёгкая музыка і неабавязковыя тэлешоў. Ну, яшчэ футбол.\nТут у нас таксама футбол: «бэтэ дзеля БАТЭ» магло б зрабіцца дэвізам памяркоўнага беларускага тэлегледача. Таго самага, які на пытаньне «Ці давяраеце вы дзяржаўным мэдыям?» адказвае зазвычай: «Давяраю напалову» — каб нікога не пакрыўдзіць. «А чаму?» — пытаюцца ў памяркоўнага беларуса журналісты варожага тэлеканала. І тут мы вяртаемся да самага пачатку. Таму што традыцыя такая. Не давяраць мерцьвяку нельга — яшчэ пакрыўдзіцца. А давяраць яму — неяк няёмка. Дык хай будзе «напалову»: пяцьдзясят на пяцьдзясят! Была некалі такая перадача. Праўда, не на БТ.\nКалі заходняе тэлебачаньне — снатворнае, БТ (як бы яно само сябе ні называла) — цяжкі наркотык. Які руйнуе сьвядомасьць і выклікае хуткае прывыканьне. Якое тут таксама вельмі любяць называць словам «традыцыя». Наркотык, які легальна раздаецца на кожным рагу. Амаль што бясплатна. Амаль што кожнаму. Амаль што добраахвотна. Ня хочаш — не глядзі. А паглядзеўшы — адказвай за наступствы.\nНаогул, людзі, якія працуюць на бэтэ, маглі б з поўным правам называцца бэтмэнамі. Бо яны ратуюць беларусаў, ратуюць кожны дзень і кожную ноч. Удзень — ад рэальнасьці, уначы — ад саміх сябе.\nНу што, калі падумаць, здарыцца з чалавекам, калі ён будзе рэгулярна глядзець бэтэ? Ну, поўсьць пачне расьці ў непаложаных месцах, на знак пратэсту, ну, скура язвачкамі пакрыецца, бо кожны, хто здольны глядзець на гэтае бясконцае шоў пашлякоў і хлусаў — у пэўным сэнсе сьвяты. Ну, язык пасінее — ад немагчымасьці сказаць, што думаеш. І вочы закоцяцца так, што больш не адшукаеш. Ну, словы «Магутнага божанькі» забудзеш — гэта ж усё дробязі. Але ж галоўная функцыя тэлебачаньня бэтэ выконваецца. Цябе і праінфармавалі, і пазабаўлялі, і напаілі, і спаць улажылі, і задушылі ў сьне. Поўны камплект паслугаў... У чым тут злачынства? Дзе матыў? Дзе доказы? Звычайнае самагубства. Можна закрываць справу. І ўключаць тэлевізар.\nА там... Пойдзе беларус па нацыянальных тэлеканалах паглядзець, што ў сьвеце дзеецца — а патрапіць на які-небудзь славянскі базар і купіць там самавар. Хаця нічога такога рабіць зусім не зьбіраўся. У гэтым сіла і цудоўнасьць беларускага тэлебачаньня. Гербалайф плюс прапаганда. Тэлеглядач — гэта дыягназ. Глядач БТ — вырак. Хаця некаторыя дактары кажуць, што надзея ёсьць. Брэшуць. Проста яны даўно не глядзелі тэлевізар...\nБеларусы даўно жывуць сваім жыцьцём, а беларуская ўлада — сваім. І сустракаюцца яны толькі ў тэлевізары. Ён — тая няісная зона ікс, дзе народ і ўлада без асаблівых намаганьняў робяць выгляд, што яны крочаць поруч, садзяцца ў адзін аўтобус і трымаюцца за адзін поручань. Хаця ўлада едзе ў пекла, а людзі на прыпынку праводзяць гэты катафалк абыякавымі позіркамі. Пачакаем наступнага. Мо пусьцейшы будзе. А тэлевізар паказвае, што на прыпынку нікога няма. Усіх забралі. І ўсе ўсім саступілі месца.\nБэтэ ўжо ня тое, скажа знаўца. Яно мадэрнізуецца, лібэралізуецца і наогул спрабуе апошнім часам неяк сканструяваць Беларусь дзеля сваіх мэтаў. Беларусь-1, 2, 3, 4, 5... Выйшаў зайчык пагуляць. Бэтэ для тых, каму за трыццаць, сорак, пяцьдзясят, каму за «страну абідна», бэтэ для патрыётаў і бэтэ для ідыётаў. Бэтэ для беларускамоўных: і ў гета мусіць быць тэлебачаньне. А праграма застаецца той самай. Добрай раніцы, Беларусь! Добрай раніцы, Беларусь! Ня чуе.


Палітыка прыватнасці - ExoSpecial\nУ ExoSpecial адным з нашых галоўных прыярытэтаў з'яўляецца канфідэнцыяльнасць наведвальнікаў. Гэты дакумент аб палітыцы канфідэнцыяльнасці змяшчае тыпы інфармацыі, якую збірае і запісвае ExoSpecial, і як мы яе выкарыстоўваем. Калі ў вас ёсць пытанні, калі ласка, не саромейцеся звяртацца да нас.\nГэтая Палітыка канфідэнцыяльнасці распаўсюджваецца толькі на нашу дзейнасць у Інтэрнэце і дзейнічае для наведвальнікаў нашага вэб-сайта ў дачыненні да інфармацыі, якой яны падзяліліся і/або сабралі ExoSpecial. Гэта палітыка не распаўсюджваецца на інфармацыю, сабраную ў аўтаномным рэжыме або праз іншыя каналы, акрамя гэтага вэб-сайта.\nМы вельмі рэдка просім у карыстальнікаў якую-небудзь асабістую інфармацыю. Аднак, калі мы гэта зробім, асабістая інфармацыя, якую вас просяць падаць, і прычыны, па якіх вас просяць даць, будуць вам ясна ў той момант, калі мы просім вас падаць вашу асабістую інфармацыю.\nЗвязвацца з вамі напрамую або праз аднаго з нашых партнёраў\nАдпраўляць вам электронную пошту, тэкставыя паведамленні або фізічную пошту\nЗнайсці і прадухіліць махлярства або незаконнае выкарыстанне нашага вэб-сайта\nExoSpecial прытрымліваецца стандартнай працэдуры выкарыстання файлаў журналаў. Гэтыя файлы запісваюць наведвальнікаў, калі яны наведваюць вэб-сайты. Усе хостынгавыя кампаніі робяць гэта і ўваходзіць у аналітыку хостынгавых паслуг. Інфармацыя, якую збіраюць файлы журналаў, уключае адрасы інтэрнэт-пратаколу (IP), тып браўзера, пастаўшчыка паслуг Інтэрнэту (ISP), дату і час, старонкі спасылак/выходаў і, магчыма, колькасць клікаў. Яны не звязаны з інфармацыяй, якая дазваляе ідэнтыфікаваць асобу. Мэта інфармацыі - аналіз тэндэнцый і аптымізацыя сайта.\nЯк і любы іншы вэб-сайт, ExoSpecial выкарыстоўвае файлы cookie. Мы не просім вашай згоды на выкарыстанне файлаў cookie. Гэтыя файлы cookie выкарыстоўваюцца для захоўвання інфармацыі, уключаючы перавагі наведвальнікаў, а таксама старонкі на вэб-сайце, да якіх наведвальнік звяртаўся або наведаў. Інфармацыя выкарыстоўваецца для аптымізацыі працы карыстальнікаў шляхам налады змесціва нашай вэб-старонкі на аснове тыпу браўзера наведвальнікаў і/або іншай інфармацыі.\nМы выкарыстоўваем рэкламу для манетызацыі ExoSpecial. Некаторыя з рэкламадаўцаў на нашым сайце могуць выкарыстоўваць файлы cookie і вэб-маякі. Кожны з нашых рэкламных партнёраў мае сваю палітыку канфідэнцыяльнасці адносна сваіх даных карыстальнікаў.\nЗвярніце ўвагу, што ExoSpecial не мае доступу або кантролю над гэтымі файламі cookie, якія выкарыстоўваюцца староннімі рэкламадаўцамі.\nПалітыка прыватнасці ExoSpecial не распаўсюджваецца на іншых рэкламадаўцаў або вэб-сайтаў. Такім чынам, мы раім вам азнаёміцца з Палітыкай прыватнасці гэтых старонніх вэб-сайтаў для атрымання больш падрабязнай інфармацыі. Гэта можа ўключаць іх практыку і інструкцыі аб тым, як адмовіцца ад некаторых варыянтаў.\nЗапатрабаваць, каб кампанія, якая збірае персанальныя даныя спажыўца, раскрывала катэгорыі і канкрэтныя часткі персанальных даных, якія кампанія сабрала аб спажыўцах. Запытаць, каб кампанія выдаліла любыя асабістыя даныя аб спажыўцы, якія сабраў бізнес. Запытаць, каб кампанія, якая прадае асабістыя даныя спажыўца, не прадавала асабістыя даныя спажыўца.\nЯшчэ адна частка нашага прыярытэту - гэта абарона дзяцей падчас карыстання інтэрнэтам. Мы заклікаем бацькоў і апекуноў назіраць, удзельнічаць і/або кантраляваць і кіраваць іх дзейнасцю ў Інтэрнэце. ExoSpecial свядома не збірае асабістую інфармацыю ад дзяцей ва ўзросце да 13 гадоў. Калі вы лічыце, што ваша дзіця прадставіла такую інфармацыю на нашым сайце, мы настойліва рэкамендуем вам неадкладна звязацца з намі, і мы зробім усё магчымае, каб неадкладна выдаліць такая інфармацыя з нашых запісаў.\nПа любых пытаннях адносна гэтай палітыкі або любой з нашых практык канфідэнцыяльнасці звяртайцеся privacy@exospecial.com у любы час.


Індульф — Вікіпедыя\nшатл. гэл.: Ildulb An Ionsaighthigh,\nангл.: Indulf the Aggressor\nІндульф, кароль Шатландыі\nCullen[d], Cullen[d], Banffshire[d]\nКулен, Эахад, Амлаф\nІндульф Агрэсар (шатл. гэл.: Ildulb An Ionsaighthigh, англ.: Indulf the Aggressor; загінуў у 962) — кароль Альбы (Шатландыі) (954—962), сын караля Канстанціна II. Маці Індульфа была нарвежкай, чым і тлумачыцца яго неўласцівае для гэлаў імя.\nІндульф стаў каралём Шатландыі ў 954 годзе, пасля гібелі Малькальма I. У гады свайго кіравання ён ваяваў з англічанамі і далучыў да сваіх уладанняў урадлівыя землі ў Лотыяне на поўнач ад Пентлендса разам з нейкім замкам «Апідум Эдэн», які гісторыкі звычайна атаясамляюць з Эдынбургам, сучаснай сталіцай Шатландыі. Індульф ваяваў таксама з вікінгамі. Ён адбіў іх буйны набег на Бухан, але пры спробе адбіць іх новы набег у 962 годзе загінуў у бітве пры Баўдсе (каля Інверкулена).\nІндульф, як і яго бацька, збіраўся сысці ў манастыр, але гэтаму перашкодзіла заўчасная гібель.\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Індульф&oldid=4003035"\nАпошняе змяненне старонкі адбылося 13:14, 12 студзеня 2022.


20 жнівень 2019, 13:33\nРабочыя з Расеі на будоўлі Астравецкай АЭС, якім ня выплацілі заробак. 15 жніўня 2019 году\nПа словах аднаго зь іх, цалкам разьлічыцца зь людзьмі працадаўца абяцае да 22 жніўня.\n15 жніўня каля 50 мантажнікаў з Расеі, нанятых кампаніяй «Сезам» на будаўніцтва Астравецкай АЭС, расказалі Свабодзе, што ня могуць атрымаць заробкі за некалькі месяцаў працы. Называлі сумы доўгу памерам 1–2 тысячы даляраў. Па словах рабочых, у большасьці зь іх на момант звароту ў СМІ не заставалася грошай ні на праезд дадому ў Расею, ні на харчаваньне і аплату жыльля.\nПасьля выхаду публікацыі і звароту да прадстаўнікоў кампаній, якія наймалі расейцаў для працы ў Беларусі, рабочым пачалі набываць квіткі ў Расею. Як сказаў Свабодзе адзін з расейскіх мантажнікаў, Аляксандар Лычаў, з 19 жніўня рабочым пачалі выплачваць заробкі.\n«Нам паабяцалі ў панядзелак разьлічыцца (19 жніўня. — РС), — сказаў Лычаў. — Галоўны інжынэр паабяцаў за ліпень разьлічыцца. І зараз за ліпень разьлічваюцца. Але не з усімі, а з тымі, хто застаўся там (у Беларусі. — РС). А іншым, хто вярнуўся дадому, пакуль нічога не пералічылі. Я таксама вярнуўся ў Расею. То бок выплачваюць, але ня ўсё. Бывае, што павінны 70 тысяч выплаціць, а выплацілі 60. Абяцаюць у сераду-чацьвер разьлічыцца цалкам. Пакуль чакаем».\nСвабода накіравала афіцыйны запыт з просьбай патлумачыць сытуацыю ў Дырэкцыю будаўніцтва Астравецкай АЭС. Адказу пакуль няма.


Водар вільготнага травеня.\nЛеанід Дранько-Майсюк, Менск\nСамалёт нізка пралятае над Лісабонам, і ў адным з дамоў у адчыненым акне пасьпяваю заўважыць суламітную жанчыну. Жанчына тут жа зьнікла.\nКалі сказаў, што жанчына больш прывабная, калі зьнікае, то на гэта швэдзкая пісьменьніца Інга-Ліна Ліндквіст прамовіла: "Паэт больш прывабны, калі зьнікае". Акцэнт быў зроблены на слове "паэт". Атрымалася ня проста ўдакладненьне маёй сьвядомай прыметнай думкі, але прыемная мне заўвага і відавочная прапанова — гаварыць не пра жанчын, а пра паэтаў.\nАле гаварыць пра паэтаў у Лісабоне — усё адно што за астраномію беларускіх "зайчыкаў" купляць дзёньнік Хрыстафора Калюмба — занятак яркі і безвыніковы, бо Лісабон — не Парыж. У каравэльным Лісабоне і ў 2000 годзе льга хіба што паважна гутарыць пра паэзію каталіцкай экспансіі. Чаму? Ды мусіць таму, што ў каравэльным Лісабоне будынкі нагадваюць папскі флёт — перад адплыцьцём у невядомы, і таму больш новы, чым усім вядомы Новы Сьвет.\nІ ўсё ж мы пачалі сваю лісабонскую сустрэчу з гаворкі пра паэтаў. Нават пайшлі ў заклад на сымбалічную жменьку эўра. Дзеля жарту ўмовіліся, што тут, у Лісабоне, Інга раскажа пра Фэрнанду Пэсоа, а там, у Парыжы, куды мы прыбудзем заўтра, я распавяду пра Гіёма Апалінэра. Выйграе той, хто ў сваёй вуснай аповесьці будзе найбольш банальны.\nМенавіта банальны — такая абавязковая струна зьвінела ў нашай дзівацкай умове. Словам, Інга павінна была расказваць пра тое, пра што ведаю я, а я — пра што ведае Інга.\nІ вось я слухаю пра Фэрнанду Пэсоа. Пра сьціплага, ветлівага, маўклівага няўдачніка, які любіў акультызм, ня ведаў жаночай пяшчоты, і, здаецца, ня прагнуў яе. Баяўся звар'яцець, апантана вывучаў праблему славы, любіў павучаць сяброў: "Новы дзень тады новы, калі прыносіць новыя думкі". Быў шчыра ўпэўнены, што хрысьціянства паспрыяла заняпаду заходняй культуры. Доўга і пакутліва ішоў з ангельскай мовы ў родную, партугальскую.\nА яшчэ, паводле Інгі, вялікі партугалец неверагодна мала за 47 гадоў свайго жыцьця друкаваўся. У выніку пакінуў па сабе вялізную гурбу рукапісаў. Зь нейкай асаблівай музычнай цеплынёю Інга паведаміла пра схільнасьць Пэсоа да гетэраніміі — то бок пра хваравітае імкненьне паэта да бясконцых псэўданімаў. Нібыта ён не любіў уласнага імя, нібыта ўся мэта вершаванай творчасьці яму бачылася ў тым, каб адно падпісваць свае тэксты выдуманымі прозьвішчамі.\nЯ таксама даведаўся пра абулію Пэсоа, пра ягоную, так і хочацца сказаць — беларускую — нерашучасьць. Дазнаўся пра тое, што віно для яго было адзінай магчымасьцю разгаварыцца, што ён гэтак жа ўпарта абжываў новыя імёны-псэўданімы, як некалі Партугалія абжывала новыя заакіянскія землі.\nПэсоа, мусіць, так і ня выпусьціў бы ніводнае кнігі, каб аднойчы зусім выпадкова, маючы адно клопат схавацца ад спорнага дажджу, не зайшоў у кінатэатар, дзе ўбачыў карціну Алівэйры "Дору, цяжкая праца на рацэ". Фільм уразіў. Аднак жа ня зьместам — уразіў як завершаны адрасаваны публіцы прадукт мастацтва. І Пэсоа захацелася ўбачыць, адчуць сваю публіку, адрасаваць ёй кнігу, завершаны знак уласнага мастацтва.\nАбулія прыглушылася, і колькі тыдняў запар зь неабдымнай рукапіснай блытаніны паэт вызваляў раней створаныя вершы, якія і склалі ягоны адзіны прыжыцьцёвы зборнік.\nСваю банальную аповесьць Інга завяршыла гэтак: "Пэсоа марыў пра незвычайнага генія, чакаў зьяўленьня звыш Камоэньша. Датклівы і празьмерна рамантычны, ён зайздросьціў Луішу Камоэньшу — салдату, дуэлянту, выгнаньніку. Зайздросьціў творцу, які ня ведаў, што такое абулія".\nІнга змоўкла, а я ўбачыў пэўную блізкасьць Фэрнанду Пэсоа з Максімам Багдановічам. У Багдановіча таксама ж — пакутлівы шлях да роднае мовы і таксама — адзіная прыжыцьцёвая кніга. Ёсьць агульнае і з Францішкам Багушэвічам — усё тая ж любоў да псэўданімаў.\nПартугальская сьвечка нашага падарожжа задаволена патухла, і мы апынуліся ў Парыжы. Я ня мог надыхацца апэльсінавым паветрам вакзала Монпарнас, на які мы прыехалі, і ўсё ніяк ня мог наталіцца бясконцым дзіцячым адчуваньнем — нарэшце зноў убачу тое, што бачыў і што неаднойчы за апошнія восем гадоў зноў хацеў убачыць.\nЗ бульвара Ва-Жырар я патэлефанаваў у Менск Васілю і Вользе, пасьля пазваніў у Гельсынкі Някляеву.\nА тымчасам дапытлівая Інга маўкліва патрабавала маёй вуснай аповесьці пра Апалінэра. Інга прагнула пачуць пра тое, пра што ведала сама. Яна хацела казку пра караля, які змайстраваў сабе карону з эмігранцкай гаркоты і аддаў на гэта болей сіл, чым на саму творчасьць.\nІнга спадзявалася, што я назаву Апалінэра жартаўніком, імправізатарам, штукаром, дон жуанам, рамэа, рыцарам, жаўнерам, акопнікам, пакутнікам, мэтэкам, італаславянінам, непраўдзівым французам, вязьнем, выдумлякам, завадатарам, весялуном, багемнікам, таўстуном, урэшце — містыфікатарам.\nІнга жадала празрыстага, як тонкі лёд і крыху цынічнага ў сваёй дакладнасьці адкрыцьця , якое, ёй так уяўлялася, было асноўным у сутарэньні Апалінэравага жыцьцяпісу.\nЯ ведаў, што зьмест гэтага адкрыцьця любы францускі і ня толькі францускі літаратурны пачатковец здолеў бы імгненна напісаць чорнай крэйдай (мусіць, і такая ёсьць) на чорнай дошцы. Спытаеце: чаму чорным па чорным? А каб ня кожны прачытаў.\nІншы раз трэба шанаваць генія, які шмат навыдумляў чароўных глупстваў і ап'янены гульнёй у нечаканае, часам парушаў этычную мяжу, строячы кепікі са сваёй маці — маўляў, яна пабывала ў ватыканскіх альковах, у выніку чаго і зьявіўся на сьвет Божы ён, Гіём, сын папы Рымскага.\nДык вось, Інга чакала, але я не жадаў гаварыць пра тое, пра што яна ведала, і ўвогуле не хацеў быць пераможна банальным. Я хацеў прайграць Інзе, бо я той, хто жанчынам прайграе. Я наогул люблю, калі жанчыны мяне перамагаюць.\nКаб не маўчаць, вырашыў абысьціся жартам. У першы свой парыскі прыезд, вядома ж, думаючы і пра Апалінэра, кінуў у Сену 15 капеек. Перад тым, як назаўсёды зьнікнуць у вадзе, манэта па-зімоваму скупа бліснула і навяла на раптоўную думку: Парыжу пагражае нашэсьце базарнай славяншчыны. Інга разгадала мой выкрут і настояла на выкананьні нашай умовы.\nІ тады я запрасіў Інгу ў сквэр адваката Ларана Праша, у той самы завушнічна-маленькі зацішак, што каля абацтва Сэн-Жэрмэн дэ Прэ, куды я кожны дзень на працягу двух тыдняў хадзіў у 1992 годзе, каб глядзець на бронзавы бюст Апалінэра работы Пікасо і пісаць сваю "Стомленасьць Парыжам". Па дарозе пераказваў асобныя эпізоды гэтай прозы.\nІнга маёй прозы ня ведала, і выходзіла так, што я парушаў нашу ўмову, бо апавядаў пра невядомае. Болей таго — спрабаваў угадаць непакладзеныя на паперу запісы Апалінэра. Напрыклад: "Жанчына стварае водар вільготнага травеня". Угадваць незанатаванае значна цікавей, чым распавядаць пра ляноту паэта або ягоную сялянскую працавітасьць, баязьлівасьць або няхай сабе і рыцарскую мужнасьць.\nПадыходзячы да сквэра сказаў і пра тое, як тады, дзевяць гадоў назад, у самы дзень ад'езду, чыста літаратурна ўявіў, а пасьля й напісаў пра гэта, што аднойчы бронзавы Апалінэр прападзе, зьнікне. Інга засьмяялася: "Ты прыдумаў вельмі дакладную ілюстрацыю да аповесьці "Сьмерць паэта". "Магчыма", — адказаў я, пазнаючы абацтва Сэн-Жэрмэн дэ Прэ.\nМы абышлі сьвяты мур, вось ён, і завушнічны сквэрык. Я зірнуў, і на мяне абрынуўся нязвыклы, невядомы дагэтуль холад. Нібыта маю душу прыціснула вялізным ледзяным каменем. Бронзавага Апалінэра не было. Бюст сапраўды зьнік. Застаўся адно пастамэнт.\nУ сваёй парыскай прозе я напрарочыў: скульптуры ня будзе. І вось яе няма. Я адчуў сябе задаволеным, маё прароцтва спраўдзілася. І разам з тым адчуў сябе і вінаватым. Можа ўсё ж ня варта было гуляцца ў прадказаньні — і гэты сквэрык па-ранейшаму быў бы аздоблены плястычнай прысутнасьцю паэта.\nЗьдзіўленьне, скутае раптоўнаю трывогаю, апанавала мяне. Каб хоць як супакоіцца, пакінуў Інгу ля пустога пастамэнта, а сам прайшоўся па вуліцы Апалінэра — яна ж зусім побач. Па той самай вулічцы, якую ў свой час назваў манумэнтальнай мініятурай. У даўжыню (дакладна памятаю, бо мераў) яна ўсяго 38 крокаў. І тады гэта ўбачылася архітэктурным выяўленьнем 38 гадоў, якія паэт пражыў.\nЯ зноў прамераў яе ўсю, ад пачатку да канца, але гэтым разам налічыў адно 30 крокаў. Вуліца нібыта паменела, сьціснулася, нібыта ладная частка яе зьнікла разам зь бюстам. І ўсё ж — дзе ён, гэты бюст?\nУ абацтве нам паведамілі, што скульптуру ўкралі. І здарылася гэта летась. Мусіць, адначасова паквапіліся на ўсё — і на тое, што гэта работа Пікасо, і на тое, што гэта выява Апалінэра, і магчыма на тое, што яна ня з гіпсу, а ўсё ж зь медзі.\nМне пашанцавала. Я не хацеў быць пераможна-банальным, і ня стаў ім. Невядомыя злодзеі дапамаглі. І таму фінал майго вуснага апавяданьня атрымаўся па-сапраўднаму нязвыклым.\nШвэдзкая пісьменьніца Інга-Ліна Ліндквіст выйграла заклад. Аднак жа яна не хацела карыстацца выйграным. Калі мы ішлі па Мосьце Мастацтваў, Інга зірнула на Луўр і кінула свой выйгрыш у Сену. Кінуць эўра ў Сену, зірнуўшы на Луўр, — хіба што гэтак можна стварыць водар вільготнага травеня.


СБУ завяла крымінальную справу за публікацыю імёнаў «ахвяраў» па справе Бабчанкі\nФоты: REUTERS / Valentyn Ogirenko / FORUM\nДадзеныя 47 асобаў з’явіліся на старонцы інтэрнэт-выдання «Cтрана.ua». СБУ паведамляе, што інфармацыя пра гэтых людзей зʼяўляецца часткай раней заведзенай крымінальнай справы.\n«У публікацыі пазначаныя прозвішчы грамадзянаў Украіны і замежных дзяржаў, якіх планавалася фізічна знішчыць у выніку тэрарыстычных актаў на тэрыторыі нашай краіны», – зазначае Служба бяспекі Украіны.\nУ той жа час СБУ запэўнівае, што гэтыя дадзеныя нікому не перадавалі і дазволу на публікацыю ад органаў дасудовага расследавання інтэрнэт-рэсурс не атрымліваў.\nЦяпер ідзе следства па ч. 1 арт. 387 Крымінальнага кодэксу Украіны. Гэты артыкул прадугледжвае штраф або папраўчыя працы тэрмінам да двух гадоў.\nНагадаем, што 29 траўня зʼявілася інфармацыя пра забойства журналіста Аркадзя Бабчанкі. Паліцыя Украіны афіцыйна пацвердзіла гэта. На наступны дзень высветлілася, што Бабчанка жывы, а ягонае «забойства» было часткай спецаперацыі СБУ. Генеральны пракурор Украіны Юрый Луцэнка паведаміў, што дзякуючы такім дзеяням следчыя атрымалі спіс з 47 асобаў, якіх планавалася забіць пасля Аркадзя Бабчанкі. 5 чэрвеня «Страна.ua» выклала імёны «ахвяраў» ва ўсеагульны доступ. Сярод «замоўленых» вядомыя журналісты і блогеры.\nТры памылкі СБУ падчас інсцэнізацыі забойства Бабчанкі\nТэгі: Аркадзь Бабчанка, ахвяры, крымінальная справа, СБУ, следчыя


“Галерэя Свабоды”. 27 красавіка\nБеларускія фатографы вярнуліся днямі з выправы па Заходнім Палесьсі. Там іх напаткала расчараваньне – тыя драўляныя цэрквы, што яны меліся фатаграфаваць, маюць цяпер іншы выгляд. Гэтым храмам цяпер пагражае зьнішчэньне. У перадачы бяруць удзел фатографы Анатоль Кляшчук, Дзяніс Раманюк і вядомая дасьледчыца дойлідзтва Тамара Габрусь. Аўтар і вядучы перадачы Сяргей Харэўскі.\n“Вольная студыя”. 28 красавіка\n“Вострая Брама”. 28 красавіка


Будзьма беларусамі! » Падчас вясенніх вакацый беларускія старшакласнікі стануць студэнтамі Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Вільні\n01.02.2017 | Замежжа Адукацыя\nШтогод ЕГУ запрашае беларускіх старшакласнікаў правесці вясеннія вакацыі з карысцю ў Вільні. Падчас вясенніх вакацый усе зацікаўленыя і матываваныя вучні старэйшых класаў беларускіх школаў, гімназіяў і ліцэяў, а таксама навучэнцы каледжаў змогуць бясплатна адчуць сапраўдную атмасферу навучання ў адпаведнасці з еўрапейскімі ўніверсітэцкімі традыцыямі. Пры рэгістрацыі да 5 лютага беларускія старшакласнікі атрымаюць бясплатную візавую падтрымку для ўдзела ў Днях адкрытых дзвярэй у ЕГУ.\nЖадаеце даведацца аб вучобе ўва ЕГУ?\nСкарыстайцеся ўнікальнай магчымасцю – з 27 па 31 сакавіка (на цэлы тыдзень) станьце студэнтам бакалаўрыята ЕГУ. Вы зможаце вольна наведваць лекцыі і семінары па абраных курсах, пабачыць як студэнты ЕГУ жывуць, вучацца і бавяць вольны час у Вільні, наведаць экскурсію па Старым горадзе Вільні ды прыняць удзел у адмысловай культурнай праграме.\nБясплатная адначасовая Шэнгенская віза прадстаўляецца толькі для абітурыентаў, якія з’яўляюцца на дадзены момант вучнямі школаў і каледжаў.


«Людзей забіваюць,а ты ўсё глядзіш». Новы спэктакль Свабоднага тэатру пра самае таямнічае забойства ў Ісьляндыі\n08 люты 2020, 10:21\nСпэктакль Свабоднага тэатра «Рэйк’явік-74»\n«Калі ты глядзіш, што ў іх былі допыты, катаваньні, то разумееш, што ты проста матылёк, які лётае па гэтым сьвеце», — рэжысэр Юры Дзівакоў паставіў у Свабодным тэатры п’есу пра крымінальную справу, якая ўзрушыла ўсю Ісьляндыю.\nУ 1974 годзе ў Рэйк’явіку зьніклі двое мужчын. У іх забойстве абвінавацілі шэсьць маладзёнаў. Справа была настолькі гучная, што для малалюднай Ісьляндыі гэтая кампанія ўяўлялася чымсьці кшталту банды Чарлі Мэнсана.\nПадчас сьледзтва абвінавачаным давалі транквілізатары, пазбаўлялі іх сну і катавалі вадой. Яны доўгі час сядзелі ў адзіночных камэрах, адзін з хлапцоў правёў так амаль два гады. Усіх іх прызналі вінаватымі і асудзілі, хоць целаў зьніклых і фактычных доказаў так і не знайшлі.\nГледачы на спэктаклі Свабоднага тэатра «Рэйк’явік-74»\nУ 1998 годзе прэм’ер-міністар Ісьляндыі жорстка скрытыкаваў сьледзтва і суд. Выявілася, што паказаньні сфальсыфікаваныя. Адзін з абвінавачаных — Сайвар Цесельскі (Sævar Ciesielski) — прысьвяціў жыцьцё таму, каб давесьці сваю невінаватасьць. Праз 44 гады пяцёх з шасьці абвінавачаных апраўдалі. Засталася неапраўданай толькі сяброўка Сайвара Цесельскі — Эрля Батлятоўхтыр (Erla Bolladóttir), з начнога кашмару якой сьледчыя выбудавалі схему забойства.\nЦяпер усю гэтую гісторыю можна пабачыць у Свабодным тэатры. Рэжысэр Юры Дзівакоў паставіў там п’есу Марты Сакалоўскай «Рэйк’явік-74».\n«Чаму я гэта зрабіў? Ну проста таму, што я жыву цяпер у гэтай краіне, — кажа Юры Дзівакоў. — Сумна, што падобныя рэчы адбываюцца паўсюль, людзі губляюцца, па шмат год іх ніхто не знаходзіць — і пасьля высьвятляецца, што іх даўным-даўно забілі. Але як папрацаваць з тэкстам так, каб гэта ўсё зьнікла, каб не атрымалася прапаганда, а штосьці касьмічнае?».\nРэжысэр Юры Дзівакоў\nУ пастаноўцы Дзівакова дакумэнтальная гісторыя ператварылася ў травэсьці-шоў. Акторы-мужчыны граюць сваіх герояў у скураных майтках, панчохах, на абцасах і з чырвонай памадай на вуснах.\n«Можа мне прысьнілася, што трэба менавіта так зрабіць, — кажа Юры Дзівакоў. — Каб прыцягнуць увагу да важных рэчаў, якія адбываюцца ў гэтай гісторыі, трэба было трапіць у шокавы стан, а потым адысьці ад яго і забыцца, ува што акторы ўбраныя, і пачаць думаць пра тое, што і пра што кажуць гэтыя людзі. Там шмат пабудавана на тэксьце».\nПадчас спэктаклю адчуваеш сябе аб’ектам экспэрымэнту: мусіш штораз гвалтам вырываць сябе з умоўнасьці травэсьці-шоў і прадзірацца да жорсткага зьместу п’есы. Некаторыя гледачы не вытрымліваюць, і ў момантах, калі акторы кажуць пра боль і катаваньні, пачынаюцца сьмяяцца. Калі мужчына ў панчохах і на абцасах штосьці расказвае, гэта ж павінна быць сьмешна.\n«Калі ты доўга назіраеш за дакумэнталістыкай, ты прызвычайваесься. Людзей забіваюць,а ты ўсё глядзіш далей. Рэакцыя кшталту сьмеху — гэта больш абарона. Глядач сам сябе абараняе, каб не акунуцца замоцна ў гэтую гісторыю, бо яна цяжкая. Такая рэакцыя патрэбная, яна дадае момант абароны і моцы».\nАле нічога такога адмыслова не плянавалася, — папярэджвае рэжысэр. Вось сцэна суду вырашаная ілюстрацыямі з Камасутры: актор-пракурор і актор-адвакат размаўляюць паміж сабой, тэхнічна паўтараючы позы ў сэксе.\n«Мяне вельмі цікавіць мастацтва такога кшталту, парнаграфічны тэатар, калі цела чалавека адкрываецца на агляд усіх, — тлумачыць Дзівакоў. — Гэта ўсё даступна ў інтэрнэце, „Камасутру“ можна набыць у любой кнігарні. Але справа нават не ў Камасутры, а ў сэксуальнасьці. Тое, што яны робяць гэта — гэта проста факт, проста розныя позы — „69“, „місіянэрская“, „крабік“. Але больш цікава, што адбываецца з тымі людзьмі, якія кажуць, як адбываўся допыт. Гэта конкурс мастурбацыі словаў паміж пракурорам і абаронцам».\nРэакцыі на спэктакль сам Дзівакоў параўноўвае з клявіятурай раялю, настолькі яны палярныя: ад «вельмі моцна» да «гістэрычна».\n«Можна было б вельмі проста паставіць гэты спэктакль, — кажа пра сваё мастацкае рашэньне Дзівакоў. — Процьма дакумэнтальных матэрыялаў, дакладна ў ім былі б архіўныя фатаздымкі. Але як паказаць, што ў гэтых людзей крыўды няма? Яны не закапаліся, яны працягвалі жыць, і гэта вельмі захапляе. Мне самому цяжка выходзіць з дэпрэсіі, але калі ты глядзіш, што ў іх былі допыты, катаваньні, то ты разумееш, што ты проста матылёк, які лётае па гэтым сьвеце, і ты робіш рэчы, якія табе вельмі падабаюцца. Займаесься тэатрам ці не займаесься тэатрам».\nПра што гэтая гісторыя? «Пра тое, што мы вельмі жывыя людзі ў кожны момант, нават тады, калі мы кажам праўду ці ня кажам праўду, калі мы забіваем ці ня хочам забіваць, але ў нас няма іншай магчымасьці, — кажа Юры Дзівакоў. — Гэта эгаістычна-прыватная гісторыя пра тое, што ты застаесься адзін».


Сайт Змитрока Бядули - Творчество - Ножыкi i пiсталеты\nЖыў-быў адзін лютьг пан. Прыгонныя працавалі на яго круглыя суткі. Кожны дзень пан загадваў склікаць мужыкоў на стайню і біць. Гэта за тое, што яны кепска працавалі. На паншчыну выганялі і старых і малых. Дома пакідалі толькі грудных малютак. Яны вечна плакалі ад голаду. Прыганятыя адпускалі матак да маленькіх дзяцей толькі раз на дзень.\nАднаго разу загарэлася вёска. Пакуль сяляне прыйшлі дамоў з паншчыны, ад хат засталіся галавешкі і печы. Згарэлі і малыя дзеці. Так думалі бацькі. Але дзеці не згарэлі. Яны перакінуліся ў птушак і ўзвіліся ў сіняе неба.\nЛюдзі ўзбунтаваліся. Напалі на маёнтак. Забілі паноў і спалілі палац. Прываліла тады царскае войска, перабіла людзей да апошняга чалавека і кінула іх у лес ваўкам на пачастунак. 3 таго часу іхнія малюткі, што перакінуліся ў птушак, шукаюць па лясах і балотах сваіх забітых бацькоў. Яны жаласліва плачуць, стогнуць, моляць:\n— Баць-кі-і-і... Баць-кі-і-і... Баць-кі-і-і...\nЧым жа яшчэ, апрача ножыкаў, узрадаваць маіх новых сяброў?\nПабачыўшы аднаго разу ў хлопчыка, сына карчмара, дзіцчы «пугач», я задумаў новую, вельмі цікавую справу — пісталеты. Матэрыялу для такой вытворчасці было ў дзедавай кузні нямала: тонкія жалезныя трубкі для рулек, сталёвы дрот са старых парасонаў для спружын і кавалкі металу для розных дэталей. Я распрацаваў праект пісталеціка і зрабіў адзін для спробы. Я набіваў у рульку порах і страляў дзіцячым папяровым патронам. Ручку зрабіў з дубовага сука.\nПастухі былі ў захапленні ад работы.\nУ дзедавай кузні, употайку ад дзеда, я адкрыў фабрыку пісталетаў. Пастушкі даставалі дубовыя сукі для ручак. Агульнымі сродкамі мы здабывалі порах, папяровыя пістоны. Я парэзаў дзедавыя трубкі на рулькі, прыварваў да рулек жалезныя донцы, прасвідроўваў у іх дзірачкі для праходу агню ад пістона ў парахавы набой, выпільваў усе металічныя часткі, з дроту рабіў маленькія шомпалкі, драўляныя ручкі фарбаваў і аздабляў медзю — і пастушкі дзіву даваліся майму майстэрству.\nПісталеты стралялі, як сапраўдныя стрэльбы. У гэтым быў галоўны эфект. Мы наладжвалі ў лесе стрэльбішчы. Скончылася гэта даволі сумна. У аднаго пастушка разарвалася рулька, і ўвесь порах папаў яму ў твар. Ён ледзь не аслеп. Яго павезлі к доктару.\nАд вялікага страху я ўцёк у вёску Дунаі да дзядзькі Мордха-Лейбы і цёткі Бейлі. Дзядзька пасадзіў мяне за стол і загадаў чытаць Псалтыр. Я быў на гэты раз паслухмяны і набожны. Абяцаўся Богу, што калі ён выратуе мяне ад пакарання за пісталеты, дык з першага скарбу, што я знайду, кіну рубель у святую скарбонку рэбэ Меера-цудадзея. Такая скарбонка вісела ў дзедавай хаце над дзвярмі.\nАдным махам я прачытаў ледзь не паў-Псалтыра. Потым я ўспомніў адну цікавую гісторыю пра дзядзьку, але колькі я ні прасіў яго расказаць, ён аднекваўся. Ціхенька на вуха мне гэтую гісторыю расказала цётка, калі дзядзька лёг спаць.


Лукашэнка: Раней мы выкідалі валюту, «палілі» золатавалютныя рэзервы\nУ Беларусі забяспечана кіраваная і спакойная сітуацыя на ўнутраным валютным рынку і з коштамі.\nПра гэта сёння паведаміў Аляксандру Лукашэнку прэм'ер-міністр Андрэй Кабякоў.\nЛукашэнку цікавіла бягучая сітуацыя ў эканоміцы, у якой намеціліся пазітыўныя тэндэнцыі. «Калі раней мы выкідалі валюту, «палілі» золатавалютныя рэзервы, то сёння папаўняем іх. Юрыдычныя і фізічныя асобы прадаюць валюту. Гэта працэс добры», — канстатаваў кіраўнік дзяржавы.\nЛукашэнка падкрэсліў, што манетарная, валютная палітыка павінны забяспечваць развіццё эканомікі. «Але гэта не значыць, што мы павінны адысці ад жорсткай палітыкі», — сказаў кіраўнік дзяржавы. Крэдытавацца павінны такія праекты, каб вырабленая прадукцыя магла быць гарантавана рэалізаваная. «Калі гэтага няма — грошай няма», — адзначыў кіраўнік дзяржавы.\nПрадпрыемствы, у якіх заключаны кантракты, змогуць узяць крэдыты нават пад абаротныя сродкі, хоць і на невялікі тэрмін. «Тут выдумляць нічога не трэба. Мы ад гэтага адыходзіць не павінны», — дадаў кіраўнік дзяржавы.\nЁн нагадаў, што ў свой час папярэджваў урад, кіраўнікоў пра тое, што часу на разварушванне няма.\n«Нават, я б сказаў, не на разварушванне, а на тое, каб «зарадзіць» і потым «стрэліць» у канцы жніўня — пачатку верасня. Засталося ўсяго два месяцы. Мы не можам людзей пакінуць без працы. У адваротным выпадку людзям і дзяржава такая не трэба», — заўважыў Аляксандр Лукашэнка.\nКіраўнік дзяржавы канстатаваў, што з-за абвалу расійскіх рынкаў, санкцый, эмбарга, беларуская эканоміка страціла амаль $3 млрд.\nАляксандр Лукашэнка звярнуў увагу, што Расія аказвае Беларусі сістэматычную падтрымку, бакі дамовіліся сумесна шукаць выйсце з сітуацыі. Прэм'ер-міністр паведаміў, як ідзе праца ў гэтым кірунку.\nАкрамя таго, Андрэй Кабякоў праінфармаваў Лукашэнку аб ходзе нарыхтоўкі кармоў.\n«Вясна вельмі добрая. Мы не павінны спазніцца з нарыхтоўкай кармоў. Як раней казалі, адзін дзень год корміць. Сёння пачалася такая пара», — падкрэсліў Аляксандр Лукашэнка.\nКіраўнік дзяржавы запатрабаваў, што ўрад і профільнае міністэрства надалі гэтаму пытанню асаблівую ўвагу, каб сёлетні ўраджай кармоў быў нарыхтаваны ў поўным аб'ёме.\nЛукашэнка дадаў, што ў бліжэйшы час асабіста праінспектуе ход кормаўборачнай кампаніі ў краіне.\nПрэм'ер-міністр падчас дакладу нагадаў, што ў снежні мінулага года былі рэалізаваны вымушана жорсткія меры, якія дазволілі адаптаваць эканоміку да існавання ў новых умовах.\nПрадугледжаныя прагнозам сацыяльна-эканамічнага развіцця цана на нафту і курс расійскага рубля да даляра прыкметна адрозніваліся ад фактычных паказчыкаў у I квартале. Прынятыя меры не маглі не адбіцца на валавых паказчыках эканомікі, перш за ўсё на ВУП, але яны далі свой вынік, забяспечыўшы спакойную, кіраваную, прадказальную сітуацыю на ўнутраным валютным рынку і з цэнамі.


Размова пра «Першацвет». Віктар Шніп: «Пісаць і не здавацца!» | Созвучие\nВыдавецтва «Мастацкая літаратура» заўжды думае пра будучыню і маладых аўтараў. Ад самага пачатку ў нашым выдавецтве існавала серыя «Дэбют» — першая кніга паэта, празаіка. Быў час, калі такіх кніг выходзіла шмат. Розныя па афармленні і канцэпцыі, усе яны для сваіх аўтараў станавіліся першай сур’ёзнай заяўкай у літаратуры, а часта і «білетам» у Саюз пісьменнікаў: у маёй маладосці рукапіс падаваўся ў Саюз, там на адпаведнай секцыі кнігу ўважліва разглядалі і выносілі вердыкт.\nЧас, аднак, ідзе, усё мяняецца. Штосьці губляецца, штосьці ўдасканальваецца. Так і з «Дэбютам». Справа вось у чым: каб проста выпусціць кнігу, праблемы няма. Але кніга — наш прадукт, яе яшчэ трэба прадаць. Не сакрэт, што кнігі больш вядомых, запатрабаваных аўтараў разбіраюцца значна хутчэй, і камерцыйны поспех сёння — істотны паказчык.\nАле мы па-ранейшаму хочам падтрымліваць аўтараў-пачаткоўцаў. У выніку шэрагу фактараў рабіць гэта прасцей пры дапамозе калектыўных зборнікаў паэзіі і прозы. Так, у 2015 годзе, калі яшчэ не было конкурсу «Першацвет», выйшла кніга «Мой дзень пачынаецца» — зборнік прозы і паэзіі маладых. Пад адной вокладкай былі сабраны творы каля пяцідзесяці аўтараў, прычым мы рабілі абмежаванне па ўзросце — да трыццаці пяці гадоў. Кніжка атрымалася досыць саліднай, разышлася добра. А калі такая кніга трапляе ў бібліятэкі, тамтэйшыя супрацоўнікі звяртаюць увагу на тых, хто ў ёй друкуецца.\nЯ заўсёды кажу маладым: актыўней друкуйцеся ў перыёдыцы! Ёсць для гэтага «Маладосць», «Літаратура і мастацтва». Дзякуючы публікацыям вас заўважаць, і потым, калі будзем рассылаць запыты ў бібліятэкі, вашы кнігі падтрымаюць.\nПершая спроба і першыя ўражанні\nПабачыўшы поспех зборніка «Мой дзень пачынаецца», Міністэрства інфармацыі, выдавецкі дом «Звязда» і мы распрацавалі праект конкурсу «Першацвет», які стартаваў у 2016 годзе. Умовы, думаю, добра вядомыя тым, хто зацікаўлены: яны апублікаваны на сайце Міністэрства інфармацыі і знаходзяцца ў свабодным доступе. Наша выдавецтва стала своеасаблівым цэнтрам, дзе збіраліся ўсе заяўкі, і я асабіста меў прыемнасць чытаць усе творы, часам ужо з пазнакамі ад калег.\nАгулам назбіралі каля 160 заявак ад маладых паэтаў і празаікаў. Прыемна, што наша творчая моладзь, спрабуючы свае сілы ў такіх конкурсах, шукае выхад да чытача.\nУвогуле, пісьменнік заўсёды павінен памятаць: як бы добра ты не пісаў, не чакай, што нехта будзе канкрэтна цябе шукаць. У першую чаргу друкуюцца і маюць поспех тыя, хто сам праяўляе ініцыятыву, сам ідзе, сам спрабуе. Жывеш, скажам, у раёне — паглядзі раёнку, што ў ёй друкуецца, ці ёсць літстаронка, даведайся, ці ёсць на месцы якое літаб’яднанне. Калі мне было дваццаць гадоў, я ў сваім раёне, у Валожыне, прапанаваў такое літаб’яднанне арганізаваць. Няма нічога немагчымага.\nКалі я чытаў творы, атрыманыя на конкурс, трохі шкадаваў паэтаў. Разумееце, там ва ўмовах прапісана: адзін верш ад аўтара. Вядома, сапраўдны талент заўважны і па адным вершы. Але малады творца яшчэ не зусім разумее, чаго ад яго хочуць, чаго чакаюць. Ну і прапануе журы верш, скажам, пра Радзіму. Гэта — цудоўна, тэма добрая. Але на гэтую тэму добрых вершаў напісаны сотні, многія з іх на сёння ўжо класіка. І лепш за геніяльных папярэднікаў напісаць цяжка, калі цуд не здарыцца. Таксама часта дасылалі вершы пра каханне. Гэта такая тэндэнцыя: хлопцы часта пішуць пра Радзіму, а дзяўчаты — пра каханне. І па адным вершы — паспрабуй тут разабрацца, каторы з іх лепшы. Бо, здаецца, напісана добра, прыдрацца няма як, але — агульныя словы.\nТаму я, нават адзін цудоўны аўтарскі радок знайшоўшы ў вершы, тэлефанаваў аўтару і прасіў, каб даслаў хоць твораў дзесяць-пятнаццаць. Некаторыя, праўда, нягледзячы на ўмовы, адразу дасылалі падборкі, па якіх можна сапраўды пабачыць аўтара, разгледзець талент.\nЦікава яшчэ, што моладзь — розная. Ва ўсіх розныя прафесіі, розная адукацыя. Хтосьці з Мінска, хтосьці з рэгіёнаў, з абласных цэнтраў. Гэта гаворыць пра тое, што тая ранейшая традыцыя — калі ўсе былі «з хат», як пісаў Янка Сіпакоў, — сёння памянялася. Шмат маладых паэтаў і празаікаў нарадзілася ў гарадах, гэта моладзь адукаваная, з глыбокім веданнем і беларускай мовы, і замежных, з валоданнем стылем. Гэта не можа не радаваць. Яўна слабых твораў з усіх дасланых было не больш за дзясятак — і тое з тых, што дасылаліся па адным вершы. То, можа, выбралі не самы ўдалы твор.\nНе абышлося і без складанасцей. Справа ў тым, што колькі ні гаворыш, колькі ні паўтараеш маладым, каб абавязкова падавалі ў файле з творамі імя ды кантакты, усё роўна бываюць выпадкі, калі пра гэта забываюць. І не ведаеш, дзе шукаць чалавека: электронны адрас няправільны, тэлефон не той, у прэсе яшчэ не выступаў. А творы добрыя. Дробязі, здавалася б, але, магчыма, для таго маладога аўтара гэта праблема, ускладненне ўласнага творчага шляху. Бо падумае яшчэ, што не спадабаўся, ды кіне пісаць. Лёс ёсць лёс.\nУ гэтым годзе заявак было атрымана больш за 200. Прычым заўважу, многія з удзельнікаў мінулага года на гэты раз не ўдзельнічаюць (апроч, можа, 20-30 чалавек). Ёсць досыць юныя аўтары — 18-19 гадоў, ёсць і больш сталыя — трыццацігадовыя. Многія друкаваліся ў «Маладосці» і «Ліме», нават у «Полымі». Таму і ўзровень ёсць.\nІмёны фіналістаў мы даведаемся на кніжнай выставе ў лютым. Да фіналу дайшлі 13 паэтаў і 14 празаікаў. З іх, як і ў мінулым годзе, пераможцамі стануць па дзесяць чалавек у кожнай намінацыі.\nСпачатку ўсе творы сыходзіліся ў адну папку на маім працоўным камп’ютары. Цяпер яна пустая, але ўтварыліся цягам працы яшчэ тры: «Слабы Першацвет», «Нармальны Першацвет» і «Моцны Першацвет». Разбіраючы творы, я, вядома, не ўчытваўся ў спісы ды заўвагі сваіх калег, якія знаёміліся з працамі канкурсантаў раней. Тым больш паказальна, што адносна многіх аўтараў меркаванні ў нас сышліся.\nКалі ж даць агульныя звесткі: болей прыйшло заявак ад паэтаў, чым ад празаікаў. Болей дзяўчат, чым хлопцаў. На фотаздымках, дасланых нам разам з заяўкамі, — маладыя, прыгожыя, арыгінальныя людзі, сапраўдныя творцы. Будучыя твары нашай літаратуры.\nСамае важнае тое, што моладзь ініцыятыўная, што мае за плячыма багаж ведаў і творчы вопыт. І спадзяецца не на кагосьці, а на сябе.\nЗ мовамі твораў цікавы факт: тыя паэты, хто спрабаваў сябе і ў рускай, і ў беларускай мовах (былі такія падборкі), значна больш арганічна гучаць па-беларуску. Усё-такі беларускасць жыве ў душах, словы кладуцца так, як трэба, паэтычна ўдала. Такі вось парадокс.\nПразаікі ў гэтым годзе часцей выбіралі жыццёвыя, вострыя для сучаснай моладзі тэмы. Чытаеш — і разумееш, што, мабыць, сучасных маладых людзей не так добра і ведаеш. Адрозненні ў стылі, мысленні, творчай манеры. Сёння папулярная кароткая форма і так званы нон-фікшн. Здаецца, толькі старонка тэксту, а глыбіня ў ім такая, што нельга не задумацца. Пра вёску твораў амаль не з’яўляецца — і, думаю, малаверагодна, што яны з’явяцца. Калі там не жывеш і таго не ведаеш, то не напішаш. Самае важнае, што ў тэкстах няма неапраўданай апісальнасці. Аўтары ствараюць цэлыя светы, якія засяляюць уласнымі героямі. Чытаеш — і ўцягваешся.\nАдзначу дадаткова, што ў нас з’яўляецца новая серыя кніг — «Час ХХІ». І пераможцы конкурсу «Першацвет», вядома ж, першыя кандыдаты для ўдзелу ў гэтай серыі.\nА ўзнагароджанне пераможцаў традыцыйна адбудзецца разам з выступленнямі аўтараў. Некаторыя, ведаю, могуць свае вершы і праспяваць — таму будзе досыць цікава. Мы, безумоўна, пастараемся сабраць на ўрачыстасці ўсіх пераможцаў, але нават калі хтосьці не зможа прысутнічаць асабіста — гэта ніяк не адмяняе факт яго перамогі.\nУвогуле, плануем і далей ладзіць конкурс «Першацвет» і далей. І, апроч таго, знаходзіць новыя шляхі і спосабы падтрымкі таленавітай моладзі.\nПарады і пажаданні\nКалі сёння не атрымалася, калі вас не надрукавалі, дык не здавайцеся — працуйце. Я дасюль памятаю, як рыхтаваў сваю першую публікацыю ў «Маладосці». Да Міколы Аўрамчыка, тагачаснага рэдактара аддзела паэзіі, я, дзевятнаццацігадовы, хадзіў, напэўна, год-паўтара. Прынёс яму спачатку дзесяць вершаў у сшытачку, ад рукі напісаных. Ён, вядома, мог бы сказаць: ідзі надрукуй на машынцы, а пасля толькі буду чытаць. Але ён уважліва паглядзеў, што пахваліў, а што — не. Вось так па прыступках, па сваіх лепшых вершах я падымаўся далей і далей. Трэба заўсёды рухацца наперад. Не трымаць зла, не шукаць ворагаў і ніколі не здавацца. І не забываць, што ёсць «Маладосць» — для маладых.\nДругие материалы в этой категории: « Уладзімір Высоцкі: беларускія карані Даяна Лазаравіч пра... »


11.06.2015 11:07 "Настаўніцкай газеце" — 70\n…Май 1946 года, усяго год, як закончылася Вялікая Айчынная вайна. А ў маладым выданні беларускіх педагогаў — “Настаўніцкай газеце”, першы нумар якой убачыў свет 20 снежня 1945 года, журналісты пішуць пра адпачынак, лета, усесаюзныя здраўніцы. Адпачываць нашым педагогам тады дапамагалі прафсаюзы. Робяць яны гэта і сёння, толькі ўжо ў крыху іншым фармаце і іншых аб’ёмах. Пра арганізацыю летняга адпачынку беларускіх настаўнікаў-2015 мы папрасілі расказаць прадстаўнікоў двух прафсаюзных камітэтаў работнікаў адукацыі і навукі — Мінскага гарадскога і Гомельскага абласнога.\nПуцёўкі для ветэранаў\nЗагадчык аддзела арганізацыйнай работы Мінскага гаркама Беларускага прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі Ірына Антонаўна Каленчык нагадала, што ўжо даволі доўгі час прафсаюзы не размяркоўваюць пуцёўкі ў дамы адпачынку, санаторыі і дзіцячыя лагеры, як гэта было раней. Такой работай займаюцца камісіі па аздараўленні пры ўпраўленнях адукацыі, спорту і турызму райвыканкамаў. Прафсаюзы ж выконваюць місію па матэрыяльнай падтрымцы тых, хто або сам вырашыў аздаравіцца, або жадае адправіць на аздараўленне дзіця.\n— Зараз мы ўдзельнічаем у аздараўленні педагогаў, але ўжо яго не арганізоўваем, — заўважае Ірына Антонаўна. У сістэму ўнітарнага прадпрыемства “Белпрафсаюзкурорт” уваходзяць 13 аздараўленчых устаноў, куды могуць паехаць члены любога прафсаюза, у тым ліку нашага. Пры гэтым чалавек, дзякуючы прафсаюзнай дапамозе, атрымлівае добрую скідку — 25%. І нашы педагогі такой магчымасцю актыўна карыстаюцца. Канечне, нашы арганізацыі на месцах стараюцца аказаць людзям і іншую пасільную дапамогу. Напрыклад, можна напісаць заяву і атрымаць матэрыяльную дапамогу на аздараўленне. Стараемся як мага больш кампенсаваць выдаткі членаў нашай прафсаюзнай арганізацыі на гэтыя мэты.\nІ.А.Каленчык таксама ўдакладніла, што, згодна з пастановай Прэзідыума Савета федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, на 25-працэнтную скідку на пуцёўкі ў санаторыі “Белпрафсаюзкурорта” маюць права ўсе члены прафсаюза, якія ўваходзяць у склад Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі, што набываюць пуцёўкі за ўласныя сродкі ці за сродкі пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі або вышэйстаячых прафсаюзных арганізацый. Падставай для скідкі, такім чынам, з’яўляецца даведка, якую выдае старшыня пярвічнай прафарганізацыі або вышэйстаячай прафарганізацыі. Каштаваць жа пуцёўкі могуць па-рознаму. Так, сёлета санаторый “Крыніца”, што ў Ждановічах, на беразе вадасховішча пад Мінскам, прапанаваў пуцёўкі на 13 дзён за больш чым 5 млн рублёў (без уліку прафсаюзнай скідкі).\nСкідку таксама можна атрымаць на пуцёўкі для дзяцей членаў прафсаюза да 14 гадоў, якія выязджаюць на аздараўленне разам з бацькамі, і дзяцей, якія едуць у санаторыі і аздараўленчыя арганізацыі без бацькоў.\n— Калі ж дзіця едзе ў аздараўленчы лагер, то мы можам аказаць яго бацькам адпаведную матэрыяльную дапамогу, — працягвае спецыяліст. — Так, за 2014 год Мінскі гарадскі камітэт выдзеліў на гэтыя мэты 149 млн 32 тысячы рублёў, аздаравіліся з такой дапамогай 956 дзяцей. Гэта прыкладна на 50 млн больш, чым было пазалетась. А сёлета, думаю, сума на патанненне пуцёвак у аздараўленчыя лагеры яшчэ павялічыцца. У першую чаргу, безумоўна, стараемся падтрымаць мнагадзетныя і няпоўныя сем’і.\nУ асноўным, як расказала Ірына Антонаўна, дзеці сталічных педагогаў едуць адпачываць у лагеры, размешчаныя пад Мінскам, што цалкам зразумела. Што да санаторыяў, дзе могуць аздаравіцца іх бацькі-педагогі, то гэта ўстановы, размешчаныя па ўсёй Беларусі, якія маюць розныя лячэбныя профілі. Ёсць тыя, дзе можна падлячыць органы дыхання, нервовую сістэму, органы стрававання і г.д.\nАкрамя таго, гарадская прафсаюзная арганізацыя набывае пуцёўкі для ветэранаў педагагічнай працы. Летась іх бясплатна атрымалі 11 чалавек, сёлета пакуль 3, але ж і сезон толькі пачаўся.\n— Летам і вясной прафсаюзныя “пярвічкі” арганізоўваюць дні здароўя, — дадае мая суразмоўніца. — Калектывы школ, іншых устаноў выязджаюць на прыроду. Арганізатары такіх паездак — прафсаюзныя камітэты. Канечне, мы арганізоўваем і экскурсіі для членаў прафсаюза. А яшчэ ўсе члены нашай гарадской прафсаюзнай арганізацыі могуць займацца спортам. Згодна з гарадскім галіновым пагадненнем, члены прафсаюза могуць бясплатна наведваць 76 трэнажорных залаў, 14 басейнаў, 8 тэнісных кортаў, карыстацца некалькімі лыжнымі базамі — зімой жа таксама можна і трэба аздараўлівацца. Я ўжо не гавару пра галіновыя спаборніцтвы і спаборніцтвы турыстаў, якія праходзяць пастаянна.\nАкрамя ўсяго, у педагогаў сталіцы вялікай папулярнасцю карыстаецца аздараўленне ў Рэспубліканскім цэнтры медыцынскай рэабілітацыі і бальнеалячэння. На аздараўленне ў гэтай установе таксама можна атрымаць матэрыяльную дапамогу, звярнуўшыся ў прафкам.\nПуцёўкі ў цэнтр выдзяляе і Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва праз камісіі па аздараўленні, выдае фонд частку пуцёвак у санаторыі “Белпрафсаюзкурорта” і ў некаторыя іншыя. Такая пуцёўка абыходзіцца педагогу ў 30—40% ад яе кошту. Памер дапамогі залежыць ад памеру зарплаты настаўніка ці іншага работніка. Але ў гэтым выпадку 25-працэнтная прафсаюзная скідка на кошт пуцёўкі не распаўсюджваецца.\nЗалежыць ад рэгіёна\n— Аздараўленне педагогаў — адзін з найбольш важных кірункаў работы нашых пярвічных і раённых арганізацый, — гаворыць Наталля Якаўлеўна Давыдзенка, намеснік старшыні Гомельскага абласнога камітэта Беларускага прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі. Формы работы залежаць, напрыклад, ад памераў прафсаюзных арганізацый на месцах. Так, скажам, у Жлобінскім раёне ў нас каля 5 тысяч членаў прафсаюза, а ў Нараўлянскім і Лоеўскім — па 700—800. Усяго ж у вобласці членамі галіновага прафсаюза з’яўляюцца больш за 86 тысяч чалавек, дзейнічае каля 1300 пярвічак.\nНа Гомельшчыне, як і ўсюды ў Беларусі, члены прафсаюза атрымліваюць 25-працэнтныя скідкі на пуцёўкі ў санаторыі “Белпрафсаюзкурорта”. Але ў дадатак да гэтага ўсе супрацоўнікі сістэмы адукацыі вобласці, якія з’яўляюцца членамі прафсаюза, маюць дадатковую скідку на пуцёўкі. У розных раёнах вобласці ў залежнасці ад іх магчымасцей яна можа быць рознай — ад 10% да 25%. Найбольшую скідку, напрыклад, могуць атрымаць педагогі, якія працуюць у Цэнтральным і Чыгуначным раёнах Гомеля. Такім чынам, ім пуцёўка абыходзіцца ўсяго ў палову яе кошту. У Рэчыцкім раёне, між іншым, у 2014 годзе прафсаюз выдаткаваў 34 млн рублёў на патанненне пуцёвак педагогам, якія скарысталіся паслугамі санаторыяў “Белпрафсаюзкурорта”. А ў Чыгуначным раёне абласнога цэнтра ўжо ў 2015 годзе 12 членаў прафсаюза скарысталіся льготай па 25-працэнтным дадатковым патанненні пуцёвак. На гэта выдаткавана 11 млн 250 тысяч рублёў.\nДарэчы, падобныя скідкі прадугледжаны і на пуцёўкі ў аздараўленчыя лагеры дзецям педагогаў. Грошы ў памеры скідкі чалавек атрымлівае пасля таго, як вернецца з санаторыя ці прывязе сваё дзіця з летніка і пацвердзіць выдаткі дакументальна. Хаця кожны год абласная прафсаюзная арганізацыя выдаткоўвае грошы на патанненне пуцёвак у лагеры не толькі для дзяцей педагогаў. Так, сёлета па запыце чатырох раёнаў вобласці на гэтыя мэты накіравана 47 млн рублёў.\nЁсць і асобныя цікавыя прыклады па ўдзеле прафсаюзных арганізацый у аздараўленні педагогаў. Так, у Веткаўскім раёне мясцовы прафсаюз цесна супрацоўнічае ў гэтым кірунку са сваім сацыяльным партнёрам — аддзелам адукацыі, спорту і турызму. У індывідуальным парадку аддзел дапамагае пакрыць частку выдаткаў на аздараўленне тым педагогам, якія едуць адпачыць у санаторыі, што не адносяцца да сістэмы “Белпрафсаюзкурорта”, — сярод гэтых санаторыяў няма ўстаноў неабходнага ім профілю. Ужо ў маі бягучага года два педагогі з Веткаўскага раёна атрымалі 3 і 2,5 млн рублёў на такое аздараўленне.\n— Яшчэ зусім нядаўна, — расказвае Н.Я.Давыдзенка, — прафсаюзныя арганізацыі са Жлобінскага і Рагачоўскага раёнаў арганізоўвалі паездкі на курорты Украіны. Цалкам бралі на сябе арганізацыйныя пытанні і аплачвалі палову праезду. На жаль, у сувязі з вядомымі падзеямі, апошнія такія паездкі адбыліся два гады назад. Хаця людзі да іх прывыклі і да гэтага часу пытаюцца, ці будзе падобны адпачынак прадоўжаны. І прапановы з украінскага боку ёсць, але, канечне, адказаць жадаючым штосьці канкрэтнае пакуль немагчыма.\nПа словах Наталлі Якаўлеўны, паездкі на Чорнае мора доўгі час арганізоўваў і прафкам Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны. Арганізацыю такіх паездак брала на сябе намеснік старшыні пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі ўніверсітэта Таццяна Аляксееўна Валчкова. Цяпер і тут паездкі пакуль адмянілі.\nЗразумела, што ў забруджаных пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС раёнах Гомельшчыны і дарослыя, і дзеці маюць права на дадатковае аздараўленне. Праўда, гэта ўжо задача не прафсаюзаў. А вось у чым многія пярвічкі дапамагаюць супрацоўнікам сваіх устаноў, дык гэта ў аплаце абанементаў у басейны. У Гомельскім дзяржаўным тэхнічным універсітэце імя П.В.Сухога ў мінулым годзе прафкам выдаткаваў 48 млн рублёў на гэтыя мэты. А ў Рэчыцы мясцовы прафсаюз дамовіўся з адміністрацыяй басейна “Алімп” аб 50-працэнтнай скідцы для кожнага члена прафсаюза.\n— Канечне, мы стараемся падняць настрой і ўмацаваць дух і здароўе нашых педагогаў экскурсійнымі паездкамі, спартыўнымі спаборніцтвамі, — заўважае мая суразмоўніца. — Дзякуючы прафсаюзам, нашы людзі многа ездзяць па Беларусі, бываюць за яе межамі — у Санкт-Пецярбургу, Маскве, Пскове, Чарнігаве, да якога ад нас, дарэчы, менш чым 100 кіламетраў.\nФота з архіва Мінскага гаркама Беларускага прафсаюза работнікаў адукацыі і навукі.\n70-гадовы юбілейлетні адпачынакНастаўніцкая газетапедагогработнікі адукацыі\nКанікулы з армейскім каларытам...