Як зрабіць салёнае цеста для лепкі - Дом 2017 - строгія сукенкі - Мода 2017 - Модны Жаночы Часопіс 2017\nстрогія сукенкі - Мода 2017 - Модны Жаночы Часопіс ⇒ Дом 2017 ⇒ Як зрабіць салёнае цеста для лепкі\nМука, вада і соль знойдзецца ў кожнай хаце. Гэтыя кампаненты дазваляюць зрабіць цеста для лепкі упрыгожванняў, цацак, сувеніраў. Стварэнне вырабаў лёгка ператвараецца ў хобі ці разнавіднасць сямейнага вольнага часу. Прыступім?\nМука выкарыстоўваецца звычайная, пшанічная. Млыновая або з дадаткамі не падыходзiць - фігуры паднімуцца і патрэскаюцца.\nСоль лепш узяць «Экстра», яна дробнага памолу і добра вычышчаная. Ёдаваная або вялікая ўтрымлівае нерастваральныя ўкрапванні, надае вырабу неахайны выгляд.\nВада патрэбна ледзяной тэмпературы або халодная.\nБульбяны крухмал павялічыць пластычнасць. 1 арт. л. для прапорцый 300 на 300 г будзе дастаткова, але рэцэпт падкажа дакладней.\nАбіўны клей або ПВА здольны рабіць фігуры мацней. Яго дадаюць 1-2 ч. Лыжкі, папярэдне размешваючы ў вадзе.\nАсноўныя памочнікі - невялікі нож, качалку і апрацоўчай дошка. Спатрэбіцца гумовы шпатель, лінейка і просты аловак. Не забудзься пра ручнік - рукі ў працэсе прыйдзецца часта мыць.\nНе будуць лішнімі:\nГумовы мат. Вострых прадметаў не баіцца, лёгка мыецца і сушыцца, а салёнае цеста да яе не прыліпае.\nСтэкі пластыкавыя ці драўляныя. Асаблівых рэкамендацый тут няма - альбо зручна рабіць карэкціроўкі ліній, такімі і працуй.\nФальга алюмініевая або пергамент для зборкі вырабы і сушкі.\nФактурныя прадметы. Усё, што можа перайначыць салёнае цеста: гузікі, часнычніцай (для валасоў, галінак дрэў), формачкі для печыва, плоская расческа (паралельныя паласы), сетка, мешкавіны, трубачкі рознага дыяметра, цвікі, шрубы.\nІншых памочнікаў выбірай сама ў залежнасці ад таго, што хочаш атрымаць у выніку.\nЗ чаго і чым ўжо гатова, засталося высветліць, як прыгатаваць салёнае цеста. Пачні з простага, а з вопытам ўжо выбераш больш складаны рэцэпт і будзеш рабіць мудрагелістыя фігуры.\nЎдакладненне: соль і муку розныя па аб’ёме, так адмерай з разліку: адна ёмістасць солі на дзве ёмістасці мукі калі прапорцыі 1 1 па вазе.\nГэты рэцэпт салёнага цеста з’яўляецца стандартным. Падыдзе для вырабаў як пачаткоўцам, так і майстрам з вопытам.\nмукі і солі - па 300 г\nвады - 200 мл\nСалёнага матэрыялу атрымліваецца даволі шмат, таму калі не плануеш буйных вырабаў, лепш выкарыстоўваць палову ці чвэрць ад названых прапорцый.\nГэты рэцэпт спатрэбіцца, калі ты прыдумала рабіць аб’ёмныя, буйныя фігуры. Падвойнае колькасць солі робіць матэрыял трывалым. Вырабы лепш захоўваюць форму і адрозніваюцца падвышанай трываласцю.\nмукі - 200 г;\nвады - 125 мл.\nЗ такім матэрыялам для вырабаў лепш эксперыментаваць пры наяўнасці дастатковага досведу - ён грубаваты і ёсць рызыка кінуць працу на паўдарозе.\nКалі патрэбныя складаныя, якія патрабуюць пластычнасці, часткі для салёнага шэдэўра, выкарыстоўвай гэты рэцэпт.\nмукі - 300 г;\nгліцэрыны - 4 ст. л\nабіўнога клею - 2 ст. л\nвады - 125-150 мл\nГліцэрына прадаецца ў любой аптэцы. З ім лёгка дасягнуць раўнамернай структуры.\nЗамешваць лепш у глыбокай ёмістасці пакуль не сфармуецца камяк, а працягваць на працоўнай паверхні.\nСпачатку высыпаецца соль, затым выліваецца вада. Ваду адразу ўсю выкарыстаць не трэба, дастаткова ў асноўным - мука розная і невядома, колькі яна «возьме».\nКалі соль растварылася, усыпаць просеянную мука.\nКалі сумняваешся ў пластычнасці салёнага матэрыялу, дадавай ваду, калі атрымалася занадта мяккі - глянь ў рэцэпт, дасыпаючы соль і муку ў названых прапорцыях.\nЧым даўжэй месишь, тым больш якаснай становіцца матэрыял для лепкі. У гатовым выглядзе салёнае цеста шчыльнае, мяккае, эластычнае, да рук не ліпне і не крышыцца, а каляровае мае аднастайны адценне.\nФарбуюць як пры замесе, разводзячы фарбу ў вадзе, так і пасля высыхання вырабы. Акрамя харчовых фарбавальнікаў, можна рабіць натуральныя з кавы, какавы, соку морквы або буракоў. Апошнія штрыхі наносяцца гуашшу.\nЗроблена? Загарні ў плёнку і пастаў у халадзільнік на некалькі гадзін. Тэрмін захоўвання салёнага матэрыялу ў такім выглядзе складае не больш за месяц, але для новых вырабаў лепш зрабіць свежую порцыю.\nКалі ты выбрала для лепкі пергамент, смажь яго крыху алеем. Калі фальгу - намочыце вадой паверхню пад ёй.\nАлоўкам на фальзе ці пергаменце намалюй эскіз.\nПрацэс лепкі з салёнага матэрыялу не адрозніваецца ад аналагічных заняткаў з пластылінам. Раскачаць кавалачак патрэбных памераў і выклаў на эскіз адкарэктуе стэкам, зрабі адтуліны пры неабходнасці, дапоўні патрэбнымі дэталямі.\nГатовы выраб падсушыць на паветры або запячыце ў духоўцы.\nСалёнае цеста мякчэй пластыліну і не ліпне да рук, але яно хутка дубянее, таму рэкамендуецца рабіць фігуркі, карыстаючыся часткамі, а асноўны клубок пакідаць пад плёнкай.\nСакрэты дасведчаных майстроў\nЗамест вады з мэтай атрымаць максімальна пластычную масу робяць кісель. Для гэтага крухмал (1 ст. Л.) Раствараюць у халоднай вадзе (1/2 ст.). Асобна шклянку вады даводзяць да кіпення, дадаюць крухмальную сумесь, памешваюць да гушчыні і празрыстасці, выключаюць агонь і остуживают.\nДадатковыя колеру можна зрабіць з дапамогай змешвання. Жоўты і блакітны даюць зялёны, чырвоны і сіні - фіялетавы, чырвоны і зялёны - карычневы, жоўты і чырвоны - аранжавы, белы і сіні - блакітны.\nКалі перад размалёўвання фігурку пакрыць белай эмаллю або лакам для пазногцяў, колеры будуць выглядаць ярчэй.\nПоспехі ў творчасці! Хай ўласнаручна зробленыя шэдэўры ствараюць ўтульнасць і святочны настрой у тваім доме.\nНаступная Артыкул Як прыгатаваць прасяныя кашу з гарбузом: 4 рэцэпту\nЯк адрозніць пікапераў\nФотасесія ў стылі мілітары\nЯк выбіраць футры з каракулю\nСукенкі ў падлогу 2016


З чым насіць спадніцы ў клетку - Мода 2017 - строгія сукенкі - Мода 2017 - Модны Жаночы Часопіс 2017\nстрогія сукенкі - Мода 2017 - Модны Жаночы Часопіс ⇒ Мода 2017 ⇒ З чым насіць спадніцы ў клетку\nПерш за ўсё, варта адзначыць, што спадніцы ў клетку могуць быць самых разнастайных фасонаў, мадэляў і кветак. Цёмная або чорная клетка падыдзе зусім любы жанчыне, нават з пышнымі формамі. Белую і светлую клетку пераважна насіць стройным жанчынам, так як такая расфарбоўка можа глядзельна павялічваць аб'ём сцёгнаў і станы.\nКлецістыя спадніцы могуць быць у выглядзе спадніцы-алоўка, ці спадніцы-футарала альбо расклёшаныя. У залежнасці ад фасону і крою варта падбіраць і верх. Дызайнеры рэкамендуюць аддаваць перавагу аднатонным кофты і Блуза. Так, напрыклад, пад кашулю ў спадніцу-аловак выдатна падыдзе белая або чорная кофта, кашуля ці блузка. Падыдзе да такой спадніцы строгі жакет або да таліі джемпер. Абутак павінна спалучацца з расфарбоўкай клеткі, з торбай небудзь з колерам верху.\nРасклёшаныя клецістыя спадніцы ніжэй калена глядзяцца не проста модна, але і вельмі стыльна. Такая мадэль падыдзе худым жанчынам з вузкімі сцёгнамі. Клетка здольная тварыць сапраўдныя цуды з фігурамі жанчын. Ёсць мадэлі і расфарбоўкі, якія глядзельна памяншаюць фігуру на некалькі памераў, а ёсць і такія фасоны, якія, наадварот, з хударлявага целаскладу могуць зрабіць панадлівае цела. Самае галоўнае правільна падабраць расфарбоўку і фасон.\nКлецістыя спадніцы могуць мець асіметрычнае размяшчэнне клеткі альбо ў выглядзе ромба. У гэтым сезоне на модных паказах у Мілане, спадніцы ў клетку сталі сапраўдным трэндам вясны і лета. Сусветныя дызайнеры настойліва рэкамендуюць кожнай модніцы, можа пра гэта ведаць толк у стыльных рэчах, набыць гэтую папулярную частка гардэроба.\nЗ спадніцамі ў клетку пажадана насіць туфлі або боцікі на абцасе, падыдзе і масіўная платформа, а для надання рамантычнага выгляду можна надзець басаножкі на нізкай платформе. Асабліва эфектна глядзяцца высокія боты. У халодную пару года спадніцу ў клетку можна насіць з шчыльнымі калготкамі або легінсы, а ў цёплы - з лёгкімі капронавымі калготкамі.\nМногія жанчыны мяркуюць, што спадніца ў клетку ў спалучэнні з аднатонным верхам будзе глядзецца сумна. Гэта памылковае меркаванне. Такі вобраз можна смела дапоўніць падыходнымі па колеры аксэсуарамі - каралямі, рамянямі або шырокімі бранзалетамі. Вобраз будзе мець завершаны выгляд і ўразіць стыльным выкананнем і вынаходствам.\nПапярэдні Тэкст Тэхнікі афарбоўвання валасоў 2016\nНаступная Артыкул Шлюбная сукенка для царквы\nЯк пазбегнуць выкідка


1xBet: аб 1xbet, бонусы, мабільныя стаўкі, дэпазіты і выплаты\nБукмекерскі сэрвіс 1xbet быў заснаваны толькі ў 2007 годзе, але гаворка ідзе пра кампанію, якая дастаткова хутка развіваецца. На сённяшні дзень гэта ўжо самы буйны букмекерскі сэрвіс у краінах былога Савецкага Саюза. Яго галоўны офіс знаходзіцца на Гібралтары і ён з’яўляецца ўладальнікам міжнароднай ліцэнзіі, атрыманай ад урада Кюрасаа. У першую чаргу ён займаецца стаўкамі на спорт, акрамя гэтага вядзе тэлевізійныя гульні, казіно ў прамым эфіры, аўтаматы і секцыю гульняў 1x, а таксама бонуснымі гульнямі. Дзякуючы гэтаму яго прапанова ўнікальная ў параўнанні з іншымі сэрвісамі. Тут можна знайсці магчымасці, якіх няма больш нідзе, перш за ўсё дзякуючы таму, што можна рабіць стаўкі ўжывую.\n1xbet pэгістрацыя – бонус 100 €/£/$ »\n1хбет валодае ў параўнанні з канкурэнцыяй сапраўды больш высокімі курсамі дзякуючы першапачаткова больш нізкім нацэнкам. Таму пасля ўнясення адносна нізкіх сум магчымыя даволі высокія выйгрышы, аж да мільёна.\nБяспека ўсіх транзакцый гарантаваная з дапамогай так званай двухступеннай праверцы. Гэта значыць, што Вы заўсёды атрымаеце пацвярджэнне на мабільны тэлефон. Шыфроўка ўсіх дадзеных адбываецца з дапамогай пратаколу SSL. Дзякуючы гэтаму 1xbet належыць да найбольш бяспечных букмекерскіх онлайн сэрвісаў!\nНа што можна рабіць стаўкі\nУ прапанове букмекерскага сэрвісу 1хбет можна знайсці розныя тыпы ставак: простыя, экспрэс, сістэмныя і ланцужкі. Стаўкі можна рабіць у рэжыме 24/7, штодня ў распараджэнні ёсць больш за 1 000 спартыўных падзей. Прапанова ставак вельмі шырокая, ёсць і такія папулярныя спартовыя дысцыпліны як футбол, хакей на лёдзе, тэніс ці гольф, і менш традыцыйныя, як напрыклад крыкет.\nМожна таксама рабіць стаўкі на спецыфічныя падзеі як еўрапейскі гандыкап, дакладны вынік, гульню, вышэй / ніжэй, можна рабіць стаўкі на тое, якая каманда заб’е гол першай і г.д. У рамках індывідуальных відаў спорту, што тычыцца веласпорту, можна рабіць стаўкі таксама на суперніцтва паміж двума ўдзельнікамі спаборніцтваў.\nТаксама live-стаўкі даступныя ў пастаянным рэжыме 24 гадзіны ў суткі. Для спартыўных мерапрыемстваў у распараджэнні прыкладна 30 акцый. Можна рабіць стаўкі на колькасць жоўтых картак, колькасць штрафных удараў і г.д. Live-стаўкі функцыянуюць у прынцыпе гэтак жа як і традыцыйныя стаўкі. Пасля націскання кнопкі LIVE адкрыецца меню з магчымасцю выбару дадзенага віду спорту, а таксама выбару ўласнай стаўкі або некалькіх ставак.\nРэгістрацыя на 1xbet\nСэрвіс 1xbet.com патрабуе падачы персанальных дадзеных, г.зн. прозвішча, ўзросту і г.д. калі вы хочаце гэтага пазбегнуць, неабходна звязаць новую рэгістрацыю з адрасам электроннай пошты e-mail, нумарам тэлефона альбо з профілем ў якой-небудзь сацыяльнай сетцы. Адпаведная рэгістрацыя – простая і працягваецца некалькі хвілін.\nЯк рабіць стаўкі\nАдразу ж пасля рэгістрацыі можна выкарыстоўваць дадзеныя для ўваходу ў сістэму, каб атрымаць доступ да свайго акаўнта ставак 1хбет. Спачатку варта выбраць від спорту, у якім вы хочаце зрабіць стаўкі. Затым варта выбраць адну пэўную стаўку ці ж некалькі. Адначасова выбіраецца тып стаўкі. Затым неабходна правесці аплату і выбар пацвердзіць, націскаючы кнопку.\nКупон можна таксама спампаваць і захаваць, дзякуючы чаму яго можна пазней праверыць і раздрукаваць. Яго можна таксама зрабіць даступным з дапамогай сацыяльных сэрвісаў.\nІнтэрфейс карыстальніка можна персаніфікаваць. Букмекерскі сэрвіс 1xbet дзякуючы гэтаму сучаснаму падыходу даволі высока ацэньваецца карыстальнікамі.\nЯкія бонусы прапануе букмекерскі сэрвіс 1xbet\nБонус за дэпазіт. Бонус у 1xbet можна атрымаць ужо ў рамках першага дэпазіту, да памеру 100%, аднак не больш за 100 еўра. Умовай для атрымання бонуса з’яўляецца рэгістрацыя і адкрыццё першага дэпазіту на суму па меншай меры 10 еўра. Затым бонус будзе адразу ж перададзены.\nДля таго каб атрымаць прывітальны бонус варта, аднак, выканаць чарговыя ўмовы. Па-першае, бонус можа атрымаць выключна такі акаўнт на 1хбет, у якога цалкам запоўнены профіль. Другое абмежаванне датычыцца абароту бонуса. Згодна з актуальнымі ўмовамі бонус неабходна па меншай меры 5-кратна выкарыстоўваць у экспрэс стаўках. Кожная стаўка экспрэс павінна ўключаць па меншай меры 3 стаўкі або больш. Па меншай меры 3 стаўкі ў экспрэсе павінны мець курс 1,40 альбо вышэй. Абарот будзе прызнаны 1xbet.com толькі тады, калі ўсе пералічаныя стаўкі ў рамках вышэй названай сумы будуць рэалізаваны.\nБез выканання вышэй апісаных умоў у 1xbet нельга выплаціць якіх-небудзь сродкаў з акаўнта. Бонусы або выйгрышы з бонусных сродкаў будуць лічыцца несапраўднымі.\nБонус 1хбет нельга аб’яднаць з іншымі бонуснымі акцыямі. Дапускаецца толькі адзін бонус на аднаго карыстача. У выпадку спробы абыйсці дадзенае правіла карыстач рызыкуе атрымаць санкцыі. У крайнім выпадку можа нават адбыцца закрыццё акаўнта і страта ўсіх сродкаў. У выпадку адсутнасці зацікаўленасці бонусам існуе магчымасць заўчаснай адмовы ад яго.\nУ дадзены момант букмекерскі сэрвіс 1xbet прадстаўляе шырокі асартымент бонусаў, якія рэгулярна абнаўляюцца. Цікавым, напрыклад, з’яўляецца бонус, які можна атрымаць у выглядзе пэўнай падтрымкі пасля серыі прайграных ставак.\nУмовы атрымання бонуса за серыю некалькіх прайграных запар ставак: прайграных ставак павінна быць па меншай меры 20 запар на працягу 30 дзён. Такі бонус звычайна складае ад 100 да 500 даляраў, у залежнасці ад таго, колькі складаў першапачатковы дэпазіт. У выпадку такога бонуса варта памятаць пра тое, што калі вы выбралі экспрэс-стаўкі, то яны павінны датычыць розных відаў спорту і розных вынікаў. У іншым выпадку вы губляеце права на бонус.\nВарта падкрэсліць, што 1хбет ў цяперашні час не прапануе бонус reload. Нельга таксама ўключыць ні ў адзін reload праграму лаяльнасці.\nБонусныя гульні 1хбет – гэта 1xMemory, 1xLoterry, 1xChest, 1xSafe, Кола фартуны і Штодзённая латарэя. Правілы такой гульні – атрыманне небывалых выйгрышаў, або збор бонусных ачкоў, пры чым дзейнічае правіла, што чым больш гуляецца, тым больш шанцаў іх сабраць.\nТаксама можна атрымаць спецыяльнае праграмнае забеспячэнне для больш лёгкага выканання ставак на нармальным кампутары. Яно называецца 1xWin app і працуе ў аперацыйнай сістэме Windows, a дакладней сказаць у версіях Xp, Vista, 7, 8 і 10.\nКампанія 1xbet ажыццяўляе штодня сотні тысяч дэпазітаў на акаўнты і выплаты з акаўнтаў сваіх карыстальнікаў – бяспечным, хуткім і надзейным спосабам. Плацёжныя транзакцыі ў букмекерскім сэрвісе 1xbet захоўваюцца з дапамогай сертыфікатаў і гэтак жа бяспечныя як і якія-небудзь транзакцыі ў найбуйнейшых сусветных банках. Дык якія ж ёсць магчымасці дэпазіту і выплаты магчымых выйгрышаў?\n– Плацёжныя карты (Імгненны пералік сродкаў, без сэрвіснай аплаты, мінімальны дэпазіт 1 еўра, выключэнні прадстаўленыя ў дужках):\nVisa, MasterCard, Card „Mir“, Maestro, China Union Play, Entropay, ATM Online (50 000 VND), Prepaid card (50 000 VND), Wimo Wallet (50 000 VND)\n– 1хбет выкарыстоўвае для дэпазітаў і выплат таксама электронныя кашалькі, якія вельмі папулярныя сярод гульцоў ва ўсім свеце (Імгненны пералік сродкаў, да таго ж без сэрвіснай аплаты)\nQIWI, WebMoney, YandexMoney, Netteller GO (4, 4 EUR), Skrill,\n– Самы папулярны электронны анлайн кашалёк Skrill акрамя гэтага абслугоўвае з дапамогай свайго інтэрфейсу плацяжы з дапамогай наступных паслуг:\nRapid Transfer, Nordea Solo, Dankort, PostePay, CartaSi, Skrill 1-Tap, Efecty, Pago Fácil, Rapi Pago, Servipag, Red Link, HSBC, Santander Rio, Banco de Chile\nЯк бачыце 1xbet верагодна абслугоўвае найбуйнейшы інтэрфейс плацяжоў для ўсіх карыстальнікаў з усяго свету – гэта сведчыць аб размеры і папулярнасці гэтага букмекерскага сэрвісу.\nВыплаты з акаўнтаў карыстальнікаў у 1хбет адбываюцца звычайна такім жа чынам, які быў абраны для дэпазіту – тым не менш у параўнанні з іншымі букмекерскімі сэрвісамі ў 1xbet можна выплаціць грошы таксама іншым спосабам – і гэта ў свеце анлайн ставак сапраўды ўжо сверхстандартная паслуга.\nАбслугоўваючы персанал 1хбет робіць пералічэнне на працягу 15 хвілін з моманту падачы заяўкі аб выплаце выйгрышу, і гэта самы хуткі час у гэтай галіне. То калі грошы рэальна з’явяцца на нашым рахунку, залежыць ужо ад метаду плацяжа, які быў абраны – у выпадку тэставага намі электроннага кашалька Skrill, мы атрымаем грошы на наш акаўнт Skrill на працягу 5 хвілін! Вось гэта хуткасць!\n1xbet тэхнічная падтрымка\nЯк выглядае тэхнічная падтрымка ў 1xbet? Букмекерскі сэрвіс мае ў цяперашні час інтэрнэт-сайты, якія цалкам перакладзены прыкладна на 35 моў, і дазваляе рабіць стаўкі ў некалькіх дзясятках валют. Разам з тым існуе і тэхнічная падтрымка, якая аказваецца на некалькіх дзясятках моў. Ці ёсць сярод іх ваша мова, можна праверыць у спісе на сайце. Тут таксама знаходзіцца поўная версія гандлёвых умоў, аднак не варта чакаць, што яны будуць пераведзены на ўсе даступныя мовы. Найлепшым рашэннем з’яўляецца веданне англійскай мовы.\nЯкім чынам можна звязацца з тэхнічнай падтрымкай 1хбет?\nПершай магчымасцю з’яўляецца кантакт з тэхнічнай падтрымкай 1xbet ў любы момант з дапамогай электроннай пошты па адрасе info-en@1xbet.com. Гэты адрас прызначаны для агульных пытанняў, аператар таксама робіць даступным кантакт з аддзелам забеспячэння па адрасе security-en@1xbet.com. Іншыя кантакты не прызначаныя для карыстальнікаў, але для патэнцыйных гандлёвых партнёраў, а таксама для прадстаўнікоў СМІ.\n1хбет – тэлефон\nПытанні ў аддзел тэхнічнай падтрымкі 1xbet можна накіроўваць таксама па тэлефоне. Падтрымка даступная пад нумарам тэлефона 8 (800) 555-51-81. Заўвагі кліентаў разглядаюцца кругласутачна.\nФармуляр для кантакту\nНа сайтах 1xbet.com можна знайсці фармуляр, з дапамогай якога можна звязацца з работнікамі букмекерскага сэрвісу. Дастаткова пазначыць свой адрас e-mail, на які на працягу 24 гадзін павінен прыйсці адказ.


“Гараць” самі, “запальваюць” іншых — Поставы. Новости города Поставы. Погода в Поставах. Поставский край. Пастаўскі край. Районная газета.\n09.10.2015 postawy422Комментариев нет\nБез іх удзелу не абыходзіцца ні адно раённае мерапрыемства. Іх ведаюць і любяць не толькі ў сваёй вёсцы і па суседстве, але і ў іншых куточках Пастаўшчыны, а таксама за яе межамі. Пра сябе яны кажуць: “У нас дружны, зладжаны калектыў, мы разумеем адно аднаго з паўслова”. Яны — гэта работнікі Гуцкага сацыяльна-культурнага цэнтра: дырэктар Тамара Валянцінаўна Маслоўская, мастацкі кіраўнік Ганна Васільеўна Вырвіч і акампаніятар Аляксандр Генадзьевіч Пачкоўскі.\nНа ніве культуры Тамара Валянцінаўна шчыруе ўжо 27 гадоў. Закончыла Віцебскае культасветвучылішча. Да замуства паспела папрацаваць метадыстам у Лынтупах, затым перавялі на Мядзельшчыну дырэктарам Латвянскага СДК. Адтуль у 1983 годзе маладая сям’я пераехала ў Гуту, прачытаўшы ў мядзельскай раёнцы аб’яву пра тое, што ў вёсцы прадастаўляюць кватэры работнікам шклозавода. Спачатку, як і муж, працавала на заводзе — была бухгалтарам па транспарце. Праз год прапанавалі пасаду кіраўніка танцавальнага гуртка ў школе, а заадно — выхавальніка групы падоўжанага дня. Калі ж у 1991 годзе вызвалілася месца мастацкага кіраўніка ў клубе, перайшла туды.\nСа сваёй “правай рукой” Ганнай Васільеўнай Вырвіч Т. В. Маслоўская пазнаёмілася яшчэ падчас работы ў школе: Аня танцавала ў яе гуртку. Актыўна ўдзельнічала ва ўсіх святах, якія ладзіліся ў клубе: спявала, дапамагала ў афармленні плакатаў і інш. І хоць у далейшым не атрымала адпаведнай адукацыі, была і застаецца ў душы культработнікам. Таму чатыры гады назад пакінула прадпрымальніцкую дзейнасць і ўладкавалася мастацкім кіраўніком у СКЦ.\nУсё жыццё актыўным удзельнікам мастацкай самадзейнасці быў і Аляксандр Генадзьевіч Пачкоўскі. Спачатку граў на бас-гітары ў вакальна-інструментальным ансамблі, які існаваў на базе клуба, потым стварыў уласны сямейны ансамбль. У 2008 годзе, пасля адкрыцця сацыяльна-культурнага цэнтра, па запрашэнні Т. В. Маслоўскай заняў пасаду акампаніятара.\nЧаго толькі ні арганізуе гэты творчы калектыў! Святочныя праграмы да знамянальных дат, яркія шоу-праграмы, для якіх самі ж шыюць касцюмы, цікавыя святы вёсак, віншаванні дома ветэранаў, маці, пажылых людзей, іншых вяскоўцаў на Новы год, Вялікдзень, Каляды з гульнямі і песнямі пад гармонік, урачыстыя ўшаноўванні сем’яў-юбіляраў, тэматычныя дыскатэкі, канцэрты, выставы… — усё нават цяжка пералічыць. Пры цэнтры працуе ажно 10 клубных фарміраванняў, у якіх займаюцца як дзеці, так і дарослыя. Гэта аматарскае аб’яднанне “Гаспадынька”, фальклорны гурток, па два эстрадныя, танцавальныя і драматычныя гурткі, вакальная група і сямейны ансамбль Пачкоўскіх. Удзельнікамі мастацкай самадзейнасці з’яўляюцца 119 чалавек, 30 з якіх — моладзь.\n— Жадаючых наведваць цэнтр вельмі шмат, часам не хапае нас траіх, каб ахапіць усё і ўсіх, — кажа Тамара Валянцінаўна. — Самыя актыўныя — сем’і Кухальскіх і Болт, Ала Туміла, Вольга Счасная, Рыма Галяш, жонка Аляксандра Генадзьевіча — Ганна Адольфаўна, якая выступае разам з намі на ўсіх кірмашах і Масленіцах. І, вядома ж, дзеці — вучні Гуцкай школы. Яны з задавальненнем займаюцца ў гуртку “Очумелые ручки”, які вядзе Ганна Васільеўна, і ствараюць уласнымі рукамі вырабы з розных матэрыялаў, спяваюць, танцуюць. Цесна супрацоўнічаем таксама з аддзяленнем сацыяльнай адаптацыі і рэабілітацыі інвалідаў ТЦСАН і Віцебскім абласным аддзяленнем Беларускага таварыства інвалідаў па зроку.\nВялікую ўвагу работнікі СКЦ надаюць захаванню фальклорна-этнаграфічнай спадчыны. У цэнтры створаны этнаграфічны пакой, дзе сабраны рэчы, якія раней выкарыстоўваліся ў быце. У фальклорным і танцавальным гуртках развучваюцца беларускія народныя песні і танцы. Гэтым летам фальклорна-танцавальны калектыў з Гуты ўдзельнічаў у фестывалі “Браслаўскія зарніцы” і атрымаў дыплом лаўрэата конкурсу традыцыйных бытавых танцаў. Не раз гутчане станавіліся прызёрамі разнастайных раённых аглядаў-конкурсаў. Нядаўна ў цэнтры рэканструявалі папулярную калісьці сярод моладзі гульню “Яшчур”, якая была запісана на відэа і пададзена ў Міністэрства культуры для ўключэння ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Беларусі. З гэтай жа мэтай культработнікі зрабілі відэазапіс мясцовага традыцыйнага спосабу прыгатавання клёцак “з душой”.\nУвогуле, творчасці, энергіі і жадання працаваць на карысць культуры ўсім тром яе прадстаўнікам не пазычаць. Яны шчыра не разумеюць тых калег, якія скардзяцца, што зараз цяжка выцягнуць людзей з дому і прымусіць удзельнічаць у самадзейнасці, даказваючы адваротнае ўласным прыкладам. Самі “гараць” любімай справай і ўмеюць “запаліць” іншых.\n— Ведаеце, раней я ніколі не брала ў рукі бубен, а зараз неразлучная з ім, — гаварыла Т. В. Маслоўская. — Генадзьевіч навучыў мяне і Ганну Васільеўну ігры на ўсіх шумавых інструментах. Разам мы часта выступаем на святах, віншуем вяскоўцаў дома. А ў мінулую суботу ў складзе раённай дэлегацыі ўдзельнічалі ў абласных “Дажынках” у Талачыне. Ігралі і спявалі так шчыра, што парваліся рамяні на гармоніку…\nШто тут яшчэ можна дадаць?!


У Вілейцы адкрыта экспазіцыя, прысвечаная Тадэвушу Касцюшку | zviazda.by\nХатняя старонка » Культура » У Вілейцы адкрыта экспазіцыя, прысвечаная Тадэвушу Касцюшку\nНа гэтых выхадных у Вілейцы адкрылася адметная творчая майстэрня калекцыянера, гісторыка Уладзіміра Ліхадзедава. Насамрэч слова «майстэрня» ў гэтай сітуацыі падаецца перамяншэннем — бо па сутнасці мы пабачылі вялікі прыватны музей. Ці ёсць аналагі яму ў нашай краіне, прыгадаць пакуль складана. Першы паверх цалкам займае выстаўка друкарскага абсталявання XVІ—XX стагоддзяў. А вось другі паверх прадстаўляе наведвальнікам жыццё і дзейнасць нашага славутага земляка Тадэвуша Касцюшкі, пра яго мы і хочам расказаць чытачам «Звязды».\n«Усе экспанаты, прысвечаныя Касцюшку, не змясціліся тут — яны маглі б заняць два паверхі памяшкання. Таму я выбраў тое, што палічыў неабходным, — кажа Уладзімір Ліхадзедаў. — У ілюстраваным выглядзе паказаны ўвесь жыццёвы шлях Тадэвуша Касцюшкі і ўвекавечана яго памяць. Мной сабрана вялікая калекцыя паштовак, і ўсе прадстаўленыя тут з'яўляюцца арыгінальнымі. Ёсць паштоўкі, прысвечаныя тым мясцінам, дзе нарадзіўся славуты палкаводзец, і мясцінам яго вучобы — у Любяшове, у Брэсце, у Варшаве, у Парыжы. На паштоўках адлюстраваны помнікі, пастаўленыя ў гонар Касцюшкі. У іншым пакоі сабрана падборка прэсы, якая пісала пра яго, — аб'ём адшуканых публікацый уражвае. Пакояў, што прадстаўляюць нашага славутага земляка, некалькі».\nУладзімір Ліхадзедаў кажа, што ўдалося адшукаць некалькі рэчаў, якія датычацца Касцюшкі, якімі сапраўды можна ганарыцца. Гэта памятны гадзіннік з яго бюстам, з унікальнай чаканкай 1875 года. Таксама вельмі цікавымі ўяўляюцца два кававыя кубачкі, набытыя ў Кракаве ў вядомага калекцыянера. Апошні сцвярджае, што яны з дома, у якім Тадэвуш жыў у Кракаве, — таму вялікая верагоднасць, што і сам палкаводзец да іх дакранаўся.\n— Вельмі рады за Уладзіміра Ліхадзедава, што вянцом яго калекцыйнай працы стала такая выстаўка. Я быў у гэтым будынку некалькі гадоў таму, бачыў суцэльную разруху і, калі шчыра, нават не ўяўляў, што з таго, што было, атрымаецца стварыць такі цудоўны экспазіцыйны дом, — заўважыў першы намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Максім РЫЖАНКОЎ, які прысутнічаў на адкрыцці. — Важна, што Уладзімір Ліхадзедаў вяртае нашай краіне імёны яе сыноў, пэўныя невядомыя выявы, якія захаваліся толькі на паштоўках. І ўсяму гэтаму надае вельмі простую, даступную форму дэманстрацыі — кнігі, паштоўкі, цэлыя экспазіцыі. Ліхадзедаў часта ўдзельнічае ў розных выстаўках, кірмашах, дзе прадстаўляе нашу беларускую зямлю, расказвае і дэманструе звесткі пра яе сыноў. Гэта з'яўляецца сапраўдным патрыятызмам.\nДругая частка экспазіцыі пра Тадэвуша Касцюшку прадстаўлена адноўленым пакоем — дакладна такім жа, у якім Касцюшка жыў у Філадэльфіі. Усё ў ім адпавядае арыгіналу: нават спецыяльна аднаўляліся шпалеры — спачатку іх перамалёўваў мастак, а пасля, па спецыяльнай замове, яны былі надрукаваныя на фабрыцы. Сваімі сіламі была адноўлена карта XVІ стагоддзя. З Англіі прывезлі і адрэстаўравалі крэслы. Сабраны пісьмовыя прылады часоў Касцюшкі. Побач месціцца зграбны шахматны столік. Тут адноўлены ўмывальнік і посуд, падобным карыстаўся Касцюшка. Удалося адшукаць ложак і посцілку даўніх часоў.\nАдрозненне пакоя ў самой Філадэльфіі ў тым, што ўнутр там зазвычай не заходзяць — зрэзана частка сцяны, яна закрыта шклом — наведвальнікі зазіраюць унутр менавіта праз яго. А ў пакоі ў Вілейцы ўсё-такі зроблены дзверы, яны знаходзяцца на месцы каміна.\nМіністр інфармацыі Алесь КАРЛЮКЕВІЧ, які таксама прысутнічаў на адкрыцці, адзначыў:\n— Праект «У пошуках страчанага» пачынаўся амаль 15 гадоў таму на старонках «Советской Белоруссии». Дарэчы, не памятаю ніводнай газетнай рубрыкі (акрамя такіх як «Надзённа», «Актуальна»), якая праіснавала б так доўга! Гэтыя публікацыі ішлі таксама на старонках газеты «Голас Радзімы», у часопісе «Беларусь» на пяці мовах. У гэтым праекце пачалі выходзіць і кнігі. А ўсё разам знайшло ўвасабленне ў выглядзе гэтай творчай майстэрні... Існуе такое вымярэнне як нацыянальны здабытак. Мне здаецца, у дачыненні да гэтай мясціны і самой ініцыятывы, якая, я ўпэўнены, будзе пашырацца, набываць новыя фарматы, можна ўжыць такі тэрмін — «нацыянальны здабытак». Сам Уладзімір Ліхадзедаў — адметны чалавек, ён з'яўляецца рухавіком многіх ідэй і спраў. Ён можа разварушыць астатніх, не даць ім спакою. Такіх асоб, багатых на ідэі, безумоўна, мала ў жыцці.\nУ творчай майстэрні Уладзіміра Ліхадзедава сапраўды ёсць што паглядзець. Аднак маецца ўсяго адно «але». Любы ахвотны трапіць унутр пакуль не зможа. Гісторык адзначае, што для таго, каб яго майстэрня запрацавала як паўнавартасны музей, патрэбна дзяржаўна-прыватнае партнёрства: аформіць уваходныя квіткі, мець магчымасць да кожнага пакоя прыставіць музейнага супрацоўніка. Пакуль жа зрабіць нейкія крокі наперад у гэтай справе ці дасягнуць папярэдніх дамоўленасцяў з вілейскімі ўладамі не ўдалося.\n— Запрашаю ўсіх ахвотных далучацца і дапамагаць фонду «У пошуках страчанага». Бо далей аднаму такую справу мне не пацягнуць. На цяперашні момант я знаходжуся ў пэўным тупіку, — кажа Уладзімір Ліхадзедаў. — Побач маецца яшчэ два будынкі, якія мы пачалі крыху аднаўляць, аднак у сілу некаторых прычын, у тым ліку не атрыманага пакуль дазволу, не можам працягваць гэтым займацца. Аднак хацелася б стварыць у Вілейцы цэлы культурны гістарычна-асветніцкі комплекс, аналагаў якому ў краіне дакладна няма. Зацікаўленыя могуць далучацца да працы — і, безумоўна, штосьці карыснае за гэта атрымаюць... Дарэчы, хачу падзякаваць Міністэрству інфармацыі, газеце «СБ. Беларусь сегодня» і Выдавецкаму дому «Звязда», якія вельмі падтрымліваюць мяне ў папулярызацыі даследаванняў.\nВарта адзначыць, што на другім паверсе абсталяваны таксама і «Пакой пісьменніка» — там сабраны рарытэты сярэдзіны XX стагоддзя. На пытанне, чаму менавіта «пакой пісьменніка», Ліхадзедаў адказвае, «бо я сам пісьменнік!». Цяпер вядзецца работа над адкрыццём пакоя, прысвечанага Адаму Міцкевічу.\nБудзем вельмі спадзявацца, што цікавінкі творчай майстэрні Уладзіміра Ліхадзедава чытачы «Звязды» ў хуткім часе змогуць убачыць на свае вочы — не толькі ў якасці фотаздымкаў, надрукаваных у газеце і размешчаных на сайце.\nЗагаловак у газеце: Прадстаўляючы Беларусь\nТадэвушу Касцюшку прысвячаецца


Музей тэатральнай і музычнай культуры Беларусі запрашае на літаратурна-музычную вечарыну "МЕНЕСТРЭЛІ ІМКЛІВАЙ ЭПОХІ” | Museum.by\nМузей тэатральнай і музычнай культуры Беларусі запрашае на літаратурна-музычную вечарыну "МЕНЕСТРЭЛІ ІМКЛІВАЙ ЭПОХІ”\n7 верасня Музей тэатральнай і музычнай культуры Беларусі (зав. Музычны, 5) пры падтрымцы Польскага Інстытута ў Мінску запрашае на літаратурна-музычную вечарыну “МЕНЕСТРЭЛІ ІМКЛІВАЙ ЭПОХІ”. У праграме: прэзентацыя кнігі Ірыны Шумскай “Музыка ў кантэксце беларуска-польскага міжкультурнага ўзаемадзеяння”, адмысловая канцэртная праграма ад трыа “Вытокі” пад кіраўніцтвам Аляксея Фралова (прагучаць творы М. Агінскага, С. Манюшкі, Ф. Міладоўскага, Я. Тарасевіча і інш.), музычная паэзія Ірыны Хадарэнка і розныя прыемныя сюрпрызы.\nПачатак а 17 гадзіне. Уваход вольны. Колькасць месцаў абмежаваная. Папярэдні запіс па тэлефонах: 6787536 (Вэлком), 7787531 (МТС).\nДаведка: Ірына Шумская – музыказнаўца і літаратар. З’яўляецца кандыдатам культуралогіі, дацэнтам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў. Даследуе праблемы станаўлення творчай асобы, развіцця музычнай культуры і спецыфіку яе ўзаемадзеяння з сацыяльнымі працэсамі, а таксама асаблівасці функцыянавання нацыянальнай культуры ва ўмовах глабалізацыі. Аўтар шматлікіх навуковых прац у азначаным кірунку. Стажыравалася ў Польшчы, Венгрыі, Германіі, Францыі, Бельгіі.\nМузыка ў кантэксце беларуска-польскага міжкультурнага ўзаемадзеяння / Ірына Шумская. – Мінск: Медысонт, 2011. – 160 с.\nКніга распавядае пра творчую спадчыну і жыццёвы лёс шматлікіх прадстаўнікоў беларуска-польскай культурнай прасторы, дзейнасць якіх пераважна адбывалася ў першай палове ХХ стагоддзя. Нягледзячы на тое, што сваім паходжаннем і ідэйнымі памкненнямі гэтыя выдатныя асобы маюць непасрэднае дачыненне да Беларусі, іх імёны для большасці нашых суайчыннікаў па-ранейшаму застаюцца невядомымі.


Гульня МЯЯЯЯУУУ! Анлайн. Гуляць бясплатна\nГуляць у гульню МЯЯЯЯУУУ! онлайн:\nАпісанне гульні МЯЯЯЯУУУ!\nВельмі напружаная гульня. Трэба лавіць маленькіх каткоў матрацам, каб яны не ўпалі і не разбіліся. Вельмі шкада калі вы каго-небудзь прапусціце. . Гуляць у гульню МЯЯЯЯУУУ! онлайн.\nТэхнічныя характарыстыкі гульні МЯЯЯЯУУУ!\nГульня МЯЯЯЯУУУ! дададзеная: 08.04.2012\nГульні, падобныя на гульню МЯЯЯЯУУУ!\nСпампаваць гульню МЯЯЯЯУУУ!\nУставіць гульню МЯЯЯЯУУУ! на свой сайт:\nКаб ўставіць гульню МЯЯЯЯУУУ! на свой сайт, скапіруйце гэты код і вставте ў html код свайго сайта. Таксама калі вам спадабалася гульня МЯЯЯЯУУУ!, скапіруйце і адпраўце спасылку свайму сябру або ўсім сваім сябрам, падзяліцеся гульнёй з усім светам!\nЗ гульнёй МЯЯЯЯУУУ!, таксама гуляюць у гульні:


«Талібан» выправіў тысячы байцоў спецназу ў памежную з Таджыкістанам правінцыю - Хартыя'97 :: Навіны з Беларусі - Беларускія навіны - Рэспубліка Беларусь - Мінск\nХартыя_ 27 лiстапада 2021, Субота, 15:00\n«Талібан» выправіў тысячы байцоў спецназу ў памежную з Таджыкістанам правінцыю\nУлады Таджыкістана таксама не хаваюць сваёй падтрымкі сілаў супраціву ў Панджшэры.\nРух "Талібан", які пасля захопу ўлады ў Афганістане абвясціў пра стварэнне Ісламскага Эмірату Афганістан, накіраваў у апошнія дні вайсковыя падраздзяленні ў правінцыю Тахар "для ліквідацыі пагрозаў бяспекі і іншых патэнцыйных пагрозаў", паведамляе "Радыё Азатык".\nТаджыкскія ўлады мяркуюць, што гэтыя весткі "трохі перабольшаныя", аднак заяўляюць, што яны "кантралююць дзеянні экстрэмісцкіх груповак з таго боку мяжы".\nПрадстаўнік "Талібану" Забіхула Муджахід апублікаваў 25 верасня на сваёй старонцы ў твітары фатаграфіі ваенных машынаў і людзей у ваеннай форме, удакладніўшы, што "дзясяткі тысячаў байцоў спецназу Арміі Мансуры Ісламскага Эмірату былі дыслакаваныя ў Тахары, каб ліквідаваць патэнцыйныя пагрозы бяспекі і іншыя выклікі". Тахар мяжуе з Хатлонскай вобласцю Таджыкістана.\nАрмія Мансуры Ісламскага Эмірату ў асноўным складаецца з тэрарыстаў-смяротнікаў. На мінулым тыдні талібы абвясцілі пра ўвод гэтых войскаў у правінцыю Бадахшан.\nТаджыкістан – адзін з нямногіх суседзяў Афганістана, які адкрыта заявіў, што не прызнае ўрад Талібана, "сфармаваны шляхам прыгнёту". Прэзідэнт Таджыкістана Эмамалі Рахмон неаднаразова крытыкаваў талібаў за іхнія дзеянні і ігнараванне правоў таджыкаў у Афганістане. Улады Таджыкістана таксама не хаваюць сваёй падтрымкі Фронту супраціву, адзінай сілы, якая супрацьстаіць талібам у правінцыі Панджшэр. Таму некаторыя эксперты звязваюць дзеянні талібаў на таджыкскай мяжы з пазіцыяй Таджыкістана.\n26 верасня адзін з прадстаўнікоў таджыкскіх памежных войскаў у ГБАВ на ўмовах ананімнасці сказаў, што паведамленні пра "тысячы вайскоўцаў" выклікаюць непакой, але яны ўважліва сочаць за тым, што адбываецца на другім баку мяжы.\n"Наколькі нам вядома, тысячы не прыбылі, але калі нават дзесяць чалавек збяруцца разам, мы прымем гэта як пагрозу і будзем напагатове. Нашы памежнікі не паддаюцца страху і хлуслівым паведамленням і будуць дзейнічаць у адпаведнасці з рэальнасцю", – сказаў памежнік.\nЯшчэ раней таджыкскія ўлады заяўлялі, што яны атрымалі інфармацыю пра тое, што некаторыя падкантрольныя талібам бандфармаванні, якія складаюцца з таджыкаў і каўказцаў, гатовыя да ўварвання ў Таджыкістан. "Талібан" тады адхіліў гэтыя паведамленні, заявіўшы, што ні адной групе не будзе дадзены дазвол увайсці з тэрыторыі Афганістана на зямлю суседніх дзяржаваў. Аднак у Таджыкістане, падобна, скептычна ставяцца да гэтых запэўніванняў "Талібану" і ўжылі захады для ўзмацнення бяспекі межаў.\nДаўжыня мяжы Таджыкістана з Афганістанам складае больш за 1400 кіламетраў, і ў апошні час Таджыкістан праводзіць супольныя вайсковыя вучэнні з Расеяй і іншымі чальцамі Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бяспецы (АДКБ) уздоўж лініі таджыкска-афганскай мяжы, выкарыстоўваючы іх для ўзмацнення памежнага кантролю.\n"Талібан" практычна без боесутыкненняў захапіў 15 жніўня Кабул і абвясціў Афганістан "Ісламскім Эміратам". Амаль праз два месяцы пакуль яшчэ ні адна краіна не прызнала створаны талібамі ўрад.\n24.11 «Выканкам у загадным парадку патрабуе ад усіх ехаць валанцёрамі да мігрантаў!» 102,110\n24.11 Плохая новость из Берлина для Лукашенко 91,646\n22.11 Як Лукашэнка падставіў Пуціна 88,584


Поўны збор твораў. Т. 10 by Васіль Быкаў - Read Online\n986 pages10 hours\nPublisher: kniharnia.byReleased: Sep 21, 2015ISBN: 9789857089598Format: book\nПоўны збор твораў. Т. 10 - Васіль Быкаў\nаўтабіяграфічныя дыялогі з Алесем Адамовічам\nжнівень 2001, Франкфурт-М.\nВасіль Быкаў: Думаеш, гэта вельмі прыемна — успамінаць мінулае? Прыемна ўспамінаць добрае. Я ўжо згадваў некалі: Твардоўскі казаў, што ён не любіць успамінаць сваё юнацтва… А. А.: Твардоўскі не любіў успамінаць юнацтва, а ты — дзяцінства? Мабыць, ты ў гэткім выпадку рэдкі чалавек.\nВ. Б.: Я пачаў сябе помніць, відаць, позна, можа, гадоў з пяці. Мае самыя першыя ўражанні аб свеце звязаныя з возерам.\nВозера было там у нас недалёка, але ўсё-такі на чужым полі.\nА. А.: Прабач, дык у вас азёры, мабыць, неяк называлі — лясное, такое, такое. У нас, як казалі, што ідуць на рэчку, дык гэта проста рэчка, у горад — гэта Бабруйск, горад без усякай назвы. А ў вас назвы…\nВ. Б.: Возера, пра якое кажу, называецца Белякоўскае — па назову бліжняй, дарэчы, уцалелай за вайну вёскі. Але гістарычны назоў ягоны — Гарадзень, паводле памянёнага мной капішча. А другое, пра якое я зараз раскажу, — Камароўскае. Вялікае, з астраўком і побач, бы спарыш, меншае. А паміж імі па мастку праходзіць дарога. І вось памятаю, гэта таксама яшчэ ў дваццатыя гады, калі аднаасобна жылі, прыйшло нейкае свята, магчыма, Сёмуха, паехалі мы сям’ёй у Стайкі на нейкае набажэнства. Казалі, архірэй прыехаў. І вось ехалі з Кубліч па гэтай дарозе, а з гары конь панёс, і мне, малому, здалося, што якраз той кіруе ў самае возера. Дужа спалохаўся. А возера таксама прыгожае, на астраўку менскія археолагі раскапалі стаянку неалітычнага чалавека…\nА. А.: А можа, пра сям’ю раскажаш?\nВ. Б.: Зараз…Трэба б чагось выпіць, прамачыць горла.\nА. А.: Прамачыў? Каб дакладна. Бацька, маці, браты, сёстры… А можа, дзед і бабка?\nВ. Б.: Дзед і бабка?\nА. А.: Што, не памятаеш?\nВ. Б.: Няшмат, але што памятаю. Так, адзін дзед быў патомны рыбак, усё жыццё лавіў рыбу. Тую справу перадаў сыну, брату маёй маці Лявону, які таксама лавіў рыбу. Другі дзед быў селянін-адыходнік, сезонна рабіў на прамысловых прадпрыемствах у Курляндыі, там жа пад канец жыцця выбіўся ва ўпраўляючыя цагельнага завода. Баба жыла ў вёсцы, але рана памерла, вялікіх уражанняў па сабе не пакінула. Бацькі ў мяне…\nА. А.: Усё назаві. Імя бацькі, імя па бацьку.\nВ. Б.: Уладзімір Хведаравіч. Гэта, можа быць, самае нешчаслівае пакаленне, як я цяпер разумею, якое за ўсё сваё жыццё шчасця не знала. Адно бязладдзе, рэвалюцыі, войны. Ды калектывізацыя. Ды барацьба з ворагамі народа… Голад, кроў і пакуты.\nА. А.: Бацька патомны селянін?\nВ. Б.: Так, селянін, але таксама хадзіў на сезонныя заробкі ў Латвію.\nА. А.: Зямлі было мала?\nВ. Б.: Зямлі было мала, казалі тады — два надзелы. У маладосці бацька служыў чатыры гады ў царскай арміі, у Гародні, дарэчы, дзе пасля і мне давялося жыць. Толькі прыйшоў са службы, пачалася Першая сусветная вайна, быў змабілізаваны ў самсонаўскую армію, недзе ў Аўгустоўскіх лясах трапіў у палон і апынуўся ў Нямеччыне. Працаваў у баўэра. У палоне, казалі, было па-рознаму, як дзе і каму. На заводах і ў шахтах дык дужа кепска, а ў прыватных гаспадароў дык, здаралася, і нішто. Канешне, трэба было рабіць, але немцы кармілі, апраналі, неяк клапаціліся аб працаўніках, не тое, што пасля на радзіме, у калгасах. Бацька пасля часта ўспамінаў свой палон добрым словам, што у мяне, вечна галоднага падлетка, выклікала непаразуменне і зайздрасць. Зразумеў надта пасля. Ну, і яшчэ бацька быў на Грамадзянскай вайне, наступаў на Варшаву. А маці паходзіла з вёскі, якая апынулася па той бок мяжы.\nА. А.: Засталася пад Польшчай?\nВ. Б.: Засталася пад Польшчай. Там праз паўтара кіламетра ад мяжы яе родная вёска Завулак…\nА. А.: Маму тваю як звалі?\nВ. Б.: Ганна Рыгораўна. За мяжой застаўся яе брат, той, што лавіў рыбу, яна ўвесь час па ім гаравала, як агітатары распавядалі, што працоўныя ў Польшчы гібеюць без правоў і без хлеба. Для нас, дзяцей, гэта таксама была нейкая драма, спасцігнутая ў надта раннім узросце. Я быў старэйшы. Праўда, была яшчэ старэйшая за мяне сястра Антуніна, але яна памерла ў пятнаццаць гадоў… Пасля мяне нарадзілася сястра Валя, а ў 30-м годзе — брат Мікола (памёр у 2000 г.).\nНу, калі яшчэ казаць пра бацькоў… Бацька быў даволі строгі да нас, дзяцей, увогуле мы яго пабойваліся. Маці ж наадварот — дужа мяккая і жаллівая, я ніколі не чуў ад яе гучнага слова — усё з ласкай і добрасцю. І я лічу, што гэта кепска.\nА. А.: Чаму?\nВ. Б.: Ну, ведаеш, жыццё ўсё ж бязлітасная штука, і да яго патрэбна загартавацца характарам. Я ж засвоіў ад маці занадта мяккага, што мне пасля і перашкаджала — на вайне і пасля вайны. Асабліва ў арміі, дзе найперш цэніцца звераватасць характару. Мабыць, трэба яшчэ зазначыць, што вёска наша была за якіх-небудзь два кіламетры ад мяжы з Польшчай. Канешне, гэтая абставіна накладвала свой адбітак на шмат што — побыт, палітыку, самаадчуванне людзей.\nА. А.: Вы лавілі шпіёнаў і вас лавілі як шпіёнаў?\nВ. Б.: Так. Абсалютна правільна. Вельмі часта, дарэчы. І ў мяне шмат рамантычнага па маладосці, а таксама драматычнага звязана з мяжой. У Кублічах побач са школай была пагранічная камендатура. А каля нашага школьнага двара — канюшня і цір ці стрэльбішча, дзе пагранічнае начальства страляла з рэвальвераў. Апроч таго… Круціцца?\nА. А.: Гавары, гавары…\nВ. Б.: Апроч таго, па дарозе ў школу і са школы можна было бачыць памежнікаў, якія ўсё кудысь ехалі — конна, групамі па два, з вінтоўкамі і шашкамі, у прыгожых скрыпучых сёдлах. Камандзіры жылі ў мястэчку.\nА. А.: З сем’ямі ці?..\nВ. Б.: З сем’ямі, канешне. Далей, памежнікі часам паказвалі кіно — у мястэчку і ў вёсках, ну як бы шэфы. На нейкае свята на местачковай плошчы наладжвалі, памятаю, джыгітоўку на конях, шашкамі секлі лазу. Усё тое было цікава. А ўлетку купалі коней на Камароўскім возеры, мы памагалі. Не абыходзілася, канешне, без сумных падзей. Часам, памятаю, неяк узімку прымчалася пагранічнае начальства і ўсіх мужыкоў выгналі ў засады — пільнаваць парушальнікаў мяжы.\nА. А.: А ўзбройвалі мужыкоў ці не?\nВ. Б.: Не, проста яны сядзелі ў кустоўі і падавалі сігнал, калі заўважаць каго. У канцы 20–х — пачатку 30-х з Польшчы па гэты бок ішло нямала народу, у асноўным моладзь. Як цяпер разумею, пасля разгрому кампартыі і камсамола, хлопцы ішлі вясёлыя, нават з гармонікамі — як жа, яны вырваліся з-пад панскага гнёту ў новы свет.\nА. А.: У новы свет?\nВ. Б.: Так ім здавалася. Мы бачылі, як іх вядуць ранкам з застаў у камендатуру, і яны пасміхаліся. А пасля, як ужо мы ішлі са школы, іх на аўтамашынах везлі далей, і рукі іх былі закладзены назад ці, можа, звязаныя, яны не пасміхаліся. Аднойчы на мяжы нехта забіў пагранічніка, і яго хавалі ўсім раёнам на кірмашовай плошчы ў Кублічах. (Як цяпер разумею, забілі таго не абавязкова палякі ці парушальнікі, а зусім магчыма пасля разгрому кампартыі і камсамола свае ў мэтах прафілактыкі, як гэта яны здаўна рабілі ў нас.) Усё тое афарбоўвала маё дзяцінства ў часам ненатуральныя, звыродлівыя колеры. Асабліва, калі мець на ўвазе некаторыя наступныя падзеі… Школа ў вёсцы арганізавалася на мяжы 30-х гадоў, гэта была пачатковая школка ў сялянскай хаце.\nХата тая і дасюль стаіць, пасля вайны ў ёй жыў мой брат Мікола. А тады гаспадары проста перасяліліся ў трысцен, а большы пакой аддалі пад школу. Там паставілі два даўгія сталы і сабралі чалавек пятнаццаць…\nА. А.: Падшыванцаў?\nВ. Б.: Ну, якія падшыванцы, драбната. Настаўнікам быў Антон Васільевіч Аўласенка з вёскі Дарошкавічы. (Дарэчы, ягоная дачка жыве ў Менску, замужам за старэйшым Машэравым.) Я ўжо казаў, што ўсе мае сябры былі старэйшыя за мяне і пайшлі ў школу раней, а мне толькі шэсць год. Сяджу адзін дома. А ў школе штось адбываецца цікавае, і я таксама хачу туды. Тады аднойчы бацька ўзяў мяне за руку і павёў да настаўніка. Пагаварыў там з ім, і Антон Васільевіч кажа: хай ходзіць. Даў мне сшытак, пяро, а Валодзя Галавач, якога я ўжо згадваў, павёў на замерзлае балота, акуратна зрэзаў ножыкам чарацінку, уставіў туды пяро…\nА. А.: Зрабіў ручку.\nВ. Б.: Так. І пачаў я вучыцца. Відаць, да гэтага часу, а можа, трошкі раней і адносіцца маё знаёмства з мастацкай літаратурай.\nА. А.: Пачакай, ты згадваеш Валодзю Галавача, але ты пра яго не гаварыў да гэтага.\nВ. Б.: Ён мяне на возера вадзіў.\nА. А.: А, гэта той хлопец…\nВ. Б.: Той самы. Дарэчы, цяпер ён жыве ў суседніх Селішчах. (Памёр у 1999 г.) Пачаў я тады вучыцца. Яшчэ чытаць не умеў, і першы мастацкі твор мне прачытаў бацька. Гэта быў знакаміты «Гой» Міхася Лынькова — і плакала Рыва… А ў школе… Прынёс неяк настаўнік некалькі кніжак дзіцячых, пачаў раздаваць для чытання — на табе, на табе… Мне дасталася тоненькая кніжачка, казка «Царэўна-лягушка», а Валодзю — «Канёк-гарбунок». Гэта была мая першая школьная крыўда — не хацеў я чытаць пра «лягушку» — хацеў пра каня-гарбунка, абдзяліў лёс на першым этапе. У другі клас пайшоў ужо ў другую вёску — у Двор Слабодку, гэта трошкі далей, але школа там была лепшая, у былой панскай сядзібе. Пад школу адвялі палову панскага дома з верандай, кафельнымі грубкамі і вялікімі вокнамі. Вучыў нас, малых, малады настаўнік Сцяпан Рыгоравіч Троцкі, а таксама ягоны калега Крацёнак. Першы цяпер на пенсіі, доўга працаваў у Браславе. Быў вясёлы, нязлы, мы яго любілі. Ён вучыў, здаецца, адну зіму. Пасля прыйшоў другі — Сяргей Сцяпанавіч Новікаў, паходжаннем з нашае вёскі. Гэта ўжо быў супрацьлегласць ранейшаму, даволі строгі чалавек, парцеец, ён арганізоўваў калгасы ў нашай акрузе і загінуў у партызанах, у час знакамітага іх разгрому, названага пасля «прарывам». У яго была свая, партыйная сістэма навучання, вельмі ён напіраў не на мову ці арыфметыку, а на грамадазнаўства, ну, на гісторыю таксама. У пакоі, дзе мы вучыліся, было два класы — два рады партаў. Калі ў адным класе вусны ўрок, дык у іншым пісьмовы, значыць, самастойны. Ды бывала так, што я свае задачы хуценька парашаю і сяджу слухаю, пра што ідзе гаворка ў старэйшым класе. Неяк так сталася, што некалькі разоў, калі там ніхто не можа адказаць на нейкае пытанне настаўніка (памятаю, нешта пра Парыжскую камуну), дык я паднімаю руку, і Сяргей Сцяпанавіч мяне выклікае, а пасля сарамаціць старэйшых за тое, што яны не ведаюць. Вось так я паактыўнічаў пару разоў, і настаўнік кажа: няма чаго там табе сядзець, перабірайся сюды. Так сярод зімы ён перавёў мяне ў чацвёрты клас…\nА. А.: А хіба так можна было рабіць без райана?\nВ. Б.: Мабыць, можна, калі ён так зрабіў. Хаця тое мне не пайшло на карысць. Бо скончыў я чатыры класы ў дзесяць год, што далей? Сярэдняя школа ў Кублічах, за тры кіламетры, дык бацька і кажа: «Куды табе, малому, далёка хадзіць? Хадзі ў Слабодку».\nА. А.: Ты малога росту быў?\nВ. Б.: Малога, канешне. Зноў жа — абутак, адзенне… І пайшоў я зноў у чацвёрты клас, абы вучыцца. Значыць, у трэці клас я хадзіў паўгода, а ў чацвёрты два гады. Пасля пайшоў у Кублічы, дзе была сярэдняя школа і куды хадзілі хлопцы і дзяўчаты з усяе акругі. У Кублічах, як у кожным беларускім мястэчку, тады было шмат яўрэйскіх дзяцей, з якімі мы разам і вучыліся, і сябравалі. У нашым класе палова вучняў былі яўрэйскія рабяты. Я сябраваў з братамі Свярдловымі — Мэерам і Лейбам. Мэер быў старэйшы, ішоў на два класы наперадзе, а з Лейбам мы хадзілі ў адзін клас. Загінуў мой Лейба-Лёва ў 41 годзе, расстраляны разам з усімі кубліцкімі яўрэямі ў Вушачы, а Мэер жыве ў Маскве, працаваў на нейкай паштовай скрынцы. Неяк прыязджаў у Менск, і мы разам ездзілі ў мястэчка нашага маленства, дзе не засталося і следу ад хаты Свярдловых. Ды і наогул мала што засталося ад Кубліч — усё пабамбілі, папалілі, панішчылі ў вайну… А колісь гэта было слаўнае старажытнае мястэчка, пазначанае на картах з XVI стагоддзя, з праваслаўнай царквой (былой уніяцкай), у якой мяне хрысцілі і дзе я пазнаў першае прычасце. Была таксама сінагога, школа і нават пажарная побач з царквой, аптэка, кузня. Галоўнае месца, аднак, ля кірмашовай плошчы займаў чырвоны цагляны будынак межавой камендатуры. Спярша ён проста прымыкаў да плошчы, а пасля яго абнеслі высокім дашчатым заборам з колам на рагу — у выглядзе турэлі, на якой мясціўся ручны кулямёт. У 30-я гады пабудавалі новую, неблагую школу, але садралі крыжы з царкоўных купалоў, каб тыя нельга было згледзець з-за мяжы, бо ж — арыенціры для «міравой буржуазіі», якая толькі і марыць, каб разбурыць Кублічы. Але бурыць іх пачалі самі. Усё царкоўнае майно сканфіскавалі або проста расцягалі ваяўнічыя атэісты, якімі абавязаны былі быць усе піянеры, камсамольцы, бальшавікі, настаўнікі і актывісты. І мы, піянеры-актывісты, цягалі з царквы і дралі старажытныя фаліянты, клеілі з царкоўных рукапісных пергаментаў ветраных змеяў, якія запускалі ў ветраныя дні. З царкоўных жа рызаў раённы быткамбінат пашыў цюбецейкі, у якіх шмат год хадзілі ўлетку нашыя хлопцы. У першы год вайны ўсё яўрэйскае насельніцтва акупанты выгналі ў Вушачу і расстралялі ля могілак. Перад вызваленнем Кублічы былі ўшчэнт разбамбаваны і спалены, цяпер гэта захудалая вёска з некалькімі сілікатнымі будынінамі.\nА за лесам (параснікамі) знаходзілася яшчэ адно мястэчка Селішчы, то ўжо быў каталіцкі цэнтр рэгіёна з вялікім касцёлам, кляштарам, крытым бліскучай белай бляхай, якая была відаць аж з нашага поля. Там былі каталіцкія могілкі з дужа файнымі мармуровымі помнікамі і надпісамі лацінкай. А ў сярэдзіне могілак між хвояў высілася белая мармуровая скульптура ангела-дзяўчыны — вядома ж, на магіле памерлай. Мы дужа баяліся таго помніка, не ведаю чаму. Цяпер Селішчы — таксама захудалая вёска з пабураным касцёлам і бязладнымі могілкамі.\nКублічы да вайны былі сельсавецкім цэнтрам, а Вушача раённым. У маім тагачасным уяўленні то была ўжо горадам, далёкім і нават зманлівым — з клубам, сталоўкамі і нават кнігарняй. У кнігарні вісела знакамітая карціна Зайцава (рэпрадукцыя, вядома) — «Чапаеў на кані» — у бурцы, з апушчанай бліскучай шабляй. Захаплялі натуральна выпісанае неба (тады яшчэ гэтак умелі) з прыгожымі аблокамі, і я, часам бываючы ў Вушачы, заўсёды заходзіў у кнігарню палюбавацца на Чапаева.\nАле Кублічы… Як я ўжо сказаў, тут была новая, драўляная школа са светлымі класамі, фізкультурнай пляцоўкай побач.\nІ канешне, з новымі настаўнікамі. Рускую мову і літаратуру выкладала Клаўдзя Якаўлеўна Пашута, маладзенькая дзяўчына, толькі што з Полацкага педтэхнікума. Мы любілі яе проста за маладосць, хоць і настаўніца яна была неблагая. І ўсё ж беларускім дзецям руская мова давалася няпроста, асабліва дыктанты, усялякія сачыненні. Я ж пад той час дужа захапляўся кніжкамі, абы-якімі — рускімі ці беларускімі, — таму і руская мова ў мяне ішла без асаблівых праблемаў.\nА. А.: Што чытаў?\nВ. Б.: Зараз скажу. Але спярша пра настаўнікаў. Беларускую мову выкладаў Андрэй Дзям’янавіч Курчанка, гэта быў змрачнаваты чалавек, даволі строгі настаўнік. Трэба сказаць, выдатна ведаў сваю справу, і, паколькі быў строгі, усе мусілі сур’ёзна вучыць беларускую мову. Ну, а мне яна давалася проста, можа, таксама дзякуючы таму, што і я пабойваўся Андрэя Дзям’янавіча. Хаця ён выклікаў мяне рэдка і ніколі не даваў адказаць да канца. Толькі я пачынаў, як ён казаў: сядай! І ставіў пяць. Ці — «выдатна», я ўжо і забыўся, якія адзнакі тады былі. Сістэма ж адукацыі перманентна рэфармуецца.\nА. А.: Мянялі некалькі разоў. Па-рознаму было.\nВ. Б.: Як бы там ні было, беларускую граматыку я надоўга засвоіў (ведама ж, наркамаўку) і, можа, толькі цяпер пачынаю забываць. А яшчэ быў настаўнік Красінцаў, які выкладаў фізіку, гісторык і географ Жырноў. Гэта таксама былі слаўныя настаўнікі, светлая ім памяць. Дык вось у тыя гады я ўжо захапіўся чытаннем. Але дзе браць кнігі? Канешне, найперш у школьнай бібліятэцы, якая была не дужа багатая, ды ўсё ж класіка ў ёй знаходзілася, і беларуская, і руская, і што-нішто з сусветнай. Найперш прыгодніцкая літаратура — ад Жуля Верна да нашага Янкі Маўра, кнігі якога я вельмі любіў. Дужа папулярную на той час «Як гартавалася сталь» чыталі па чарзе ўсёй школай. Аднойчы я захварэў і доўга не хадзіў у школу, затое чытаў. Перачытаў усё, што было ў Слабодскай школе, а гэта пераважна руская класіка. Тады я адолеў «Вайну і мір», тры тамы «Ціхага Дону», шмат што з Ганчарова, Тургенева, а таксама Зарэцкага, Гартнага, Галавача. Доўга нідзе не мог дастаць коласаўскую «Дрыгву», пра якую дазнаўся са школьнай граматыкі. Дык падпільнаваў, як яна паявілася ў нарыхтоўчай краме ў Селішчах. Але ж дзе было ўзяць грошы? Звычайна летняй парой дзеці дралі лыка лазы, крушыны, усё тое сушылася на сонцы, і здавалі ў нарыхтоўчыя канторы. Чарговы раз занёсшы ладны бярэмак лазы у Гушчынскую Слабодку, я займеў магчымасць купіць «Дрыгву». Як усё тое было прачытана, ішло паляванне на кніжкі па сябрах і знаёмых. Скажам, дачуўся, што ў кагосьці ёсць якія незнаёмыя кніжкі, я прасіў даць пачытаць. На два дні, на адну ноч. Памятаю, з намі ў школе вучыўся Казлоўскі, здаецца, з вёскі Чамярычына. Ягоны бацька ці дзед былі настаўнікамі яшчэ за царскім часам, і пасля іх застаўся сундук з кніжкамі. Во гэта быў скарб! Казлоўскі прыносіў мне кніжкі ў школу, я да яго бегаў па кніжкі і ўлетку. Чытаў пераважна выданні ХІХ стагоддзя — МамінаСібірака, Караленку, Станюковіча, Памялоўскага, некалькі раманаў Шэлер-Міхайлава ды іншых. У яго ж неяк знайшоў рэдкую па тым часе кнігу Жуля Верна «Из пушки на Луну», якая мне дужа спадабалася. Дазнаўшыся, што на беларускай мове яе няма, я сам пераклаў яе з расейскай, паслаў у Менск у газету «Піянер Беларусі», каб там надрукавалі і пазнаёмілі беларускіх дзяцей з гэтым творам. Канешне, тое было наіўна, але кніжны свет ужо звыкла стаў для мяне не меней значны за рэальны. У дзіцячыя гады там адбывалася нейкае душэўнае фармаванне, можа, болей важнае за ўплывы рэальнага свету…\nА. А.: А паэзію любіў, чытаў?\nВ. Б.: Не надта. Апроч хіба «Новай зямлі» Я. Коласа, якую часам перачытваў, калі не было чаго іншага.\nВ. Б.: Мала краналі. Трохі пазней, у юнацтве, пачаў падабацца Лермантаў, і я зразумеў, чаму, калі пасля вайны ўжо прачытаў у Буніна, што Лермантаў, а зусім не Пушкін — першы паэт Расеі.\nА. А.: Значыць, і сам не пісаў вершаў?\nВ. Б.: Можна сказаць, не пісаў. Хаця было некалькі спробаў, але яны не запомніліся. Некалькі год у школе я сядзеў за адной партай з Шуркам Андрэйчыкам. То быў ціхманы, задуменны хлапец, добра вучыўся па матэматыцы. Лепш за мяне. Але я лепей пісаў дыктоўкі і сачыненні. Тады мы стварылі пэўную кааперацыю і памагалі адзін аднаму: ён мне па матэматыцы, а я яму па мовах. З цягам часу я зусім знахабнічаў і на ўроках матэматыкі чытаў пад партаю кніжкі. Так доўжылася аж пакуль дырэктар Слімборскі, ён жа выкладчык матэматыкі, мяне не злавіў і не паставіў двойку. Мусіў выпраўляцца. Было сорамна, бо па астатніх прадметах меў адны пяцёркі.\nТут, можа, трэба сказаць яшчэ пра адно школьнае захапленне — маляванне. Маляваць пачаў рана, можа, з трэцяга ці чацвёртага класа — як звычайна, алоўкам ці акварэльнымі фарбамі для насценнай газеты, розныя школьныя дапаможнікі — карты, схемы…Але якое выяўленчае мастацтва ў вёсцы? Ды ўсё ж знайшлося. У суседняй вёсцы жыў селянін Бобрык, бедны — бяднейшы, можа, за ўсіх. Але ў часы Грамадзянскай вайны ён быў слугою ў якогась заможнага двараніна недзе ў Сібіры, казалі, нават у губернатара. Дык ён прывёз на радзіму некалькі карцін алеем, маленькіх такіх эцюдзікаў. Яшчэ ён прывёз гадавыя пераплёты часопісаў «Нивы», «Огонька» за некалькі год. А «Огонька» нават з пачатку стагоддзя аж да 1916 года. Там было шмат рэпрадукцый — чорна-белых і каляровых таксама. Я браў у яго тыя пераплёты-падшыўкі, чытаў, разглядаў малюнкі тагачасных мастакоў. Ну, і, канешне, сам маляваў. Пасылаў некуды на конкурс свае малюнкі, перапісваўся, здаецца, з Менскім ці Віцебскім домам піянераў. Там былі метадычныя кабінеты, адкуль мне прысылалі заданні…\nА. А.: Табе было 13 ці 14 гадоў?\nВ. Б.: Недзе, відаць, пачынаючы з пятага класа. Ну вось, гэта так прадаўжалася, я скончыў сёмы і восьмы клас, пачаў вучыцца ў дзявятым. Летняй парой — праца ў калгасе. Адно лета пасвіў коней, другое — пільнаваў калгасны сад. Там ужо пачытаў кніжак уволю, быў час, ды мала было кніжок. Памятаю, змушаны быў чытаць Салтыкова-Шчадрына, які мне зусім не падабаўся. Мусіць, рана я за яго ўзяўся. Зрэшты, кніжкі таксама маюць сваю пару, кожную трэба чытаць у пэўным узросце. Цяпер дык шкадую, што рана перачытаў якраз самыя значныя кнігі, з якіх у дзіцячым узросце ўзяў далёка не ўсё, што трэба было ўзяць. Але, можа, і памыляюся. Можа, менавіта ў раннім узросце яны і маглі закрануць штосьці ў душы, а пасля ўжо было позна. Пасля кранала-камячыла жыццё, а не літаратура.\nНа нейкім часе ў школе паявіўся новы піянерважаты, малады хлопец Віктар Кандрацкі, які ажаніўся з нашай Клаўдзяй Якаўлеўнай. Працаваў ён не шмат і раптам знік, аказваецца, паступіў у Віцебскае мастацкае вучылішча. Аднойчы ўлетку мы сустрэліся ў Кублічах, і ён мне расказаў пра вучобу, паказаў свае студэнцкія малюнкі. Сказаў, што даюць інтэрнат і нават плоцяць стыпендыю — аж 60 рублёў. Заахвочаны ім, я пайшоў да дырэктара па свой класны табель. Дырэктар спярша не пагаджаўся, усё ж я быў выдатнікам у школе. Але мусіў аддаць табель.\nА. А.: З якога класа?\nВ. Б.: З дзявятага. Паслаў табель у Віцебск.\nА. А.: Гэта які год ужо быў?\nВ. Б.: Трыццаць дзявяты.\nА. А.: Трыццаць дзявяты. Пачакай, пакуль ісці далей… Твой тэзіс не спраўджваецца, што ты не любіш успамінаць дзяцінства, бо яно было цяжкое.\nВ. Б.: Не спраўджваецца. Ну, ведаеш… Мабыць, во такая ўласцівасць чалавечай памяці. Найперш разумовай, калі праз час шмат што з мінулага здаецца прыгожым ці нават забаўным. Але яшчэ ёсць памяць эмацыянальная, дзе даўжэй захоўваюцца даўнія боль і скруха. Паспрабуем патрывожыць яе.\nА. А.: А што ты маеш на ўвазе?\nВ. Б.: Дагэтуль, распавядаючы, я ішоў, так бы мовіць, па дзіцячай лініі. Але ж паралельна ішло дарослае жыццё, якое не магло не кранаць і маё, падлеткавае адчуванне. Вось, памятаю, ці не ў 32-м годзе тое было, вясной. Па краіне ішла калектывізацыя, па сутнасці гвалтоўная ліквідацыя сялянства як класа. У сялянскай краіне ліквідоўваўся сялянскі клас — той самы генацыд хіба паводле класавай прыналежнасці. Сялян агітавалі, што ў калгасе будзе лепш, а яны, «дурні», не верылі і тым стваралі канфлікт з дзяржавай. Але тое ў сферы палітыкі, а як было ў жыцці? Быў малы, але ж памятаю, як у вёсцы ішоў сход — некалькі дзён запар сялянаў усё ўламвалі ўступаць у калгас. Тыя ўпіраліся, думалі нешта залежыць ад іхняе волі. Ды марна. Неяк я прачынаюся дужа рана, устрывожаны тым, што плача маці. Я ўжо казаў, што ў дзяцінстве я дужа адчуваў мамін настрой і звычайна адпаведна рэагаваў на яго. Я ніколі не бачыў, каб мама плакала. А тут проста галосіць, бы па нябожчыку. Побач, у куце, унурыўшыся, сядзіць бацька. Я падскочыў да маці і пытаюся: чаго яна? А бацька кажа: не чапай яе — арганізаваўся калгас. Ну, хай бы арганізоўваўся, але чаму плача маці? Аказваецца, таму, што прыехала брыгада на золаку і выграбла ўсё з кублаў, з мяхоў і засекаў.\nА. А.: Насенне?\nВ. Б.: Так, насенне. Для веснавой сяўбы на калгасных палетках.\nА. А.: І жыві…\nВ. Б.: І кармі дзяцей. Во маці і плача. Бацька маўчыць, што ён можа сказаць? Вось з тае пары і пачалося. Вядома ж, як у калгасах было — голад, прыгонная праца, рэпрэсіі…\nА. А.: Так, з гэтага і пачалося…. Вось ты гаварыў пра калектывізацыю, а пра раскулачванне? За што аднаго раскулачылі, бо ў яго было дзве цялушкі?\nВ. Б.: Ва ўсіх было па адной карове, а ў таго яшчэ і цялушка гадавалася. Значыць, ён і падпадаў пад раскулачванне. Далей. Яшчэ адна сям’я была раскулачана за тое, што ўлетку пляменніца памагала жаць жыта. Значыць — наёмная сіла. І трэцяя сям’я… Ведаеш, ужо забыўся, за што. Зараз успомню…\nА. А.: А ў цябе ў «Знаку бяды» адтуль сітуацыя?\nВ. Б.: Так, амаль тая ж. Трошкі папраўленая. Яшчэ быў адзін чалавек, які не хацеў ісці ў калгас. Дык яго, як сабатажніка…\nА. А.: Вывезлі з сям’ёй? Так?\nВ. Б.: Так. Гэткіх вывозілі сем’ямі. Памятаю хлопца, з якім вучыўся. Раскулачванне было ўвосень, хаця не памятаю ці да арганізацыі калгаса, ці пасля… І вось ён не пайшоў у школу, і я пабег яго праведаць. Гляджу, там ужо грузяць скарб на фурманкі, а мой сябра хваліцца: мы цягніком паедзем, ага! І мне стала зайздросна…\nА. А.: Зайздросна?\nВ. Б.: Ну. Бо чаму майго бацьку не раскулачылі, і я б таксама цягніком паехаў. А так цягніка і не бачыў… Ну дык вось, арганізавалі калгас, прыйшла вясна, даелі бульбачку, што засталася ад абагульнення. Есці не стала чаго. Елі мякіну з травой, крапіву. І так доўжылася шмат гадоў.\nА. А.: Многа гадоў?\nВ. Б.: Так, усе гады, бо з калгасаў жа нічога не давалі.\nА. А.: У вас і да вайны нічога не атрымлівалі?\nВ. Б.: Нічога.\nА. А.: А ў нас дык нешта яшчэ давалі.\nВ. Б.: У нас амаль нічога, Ураджаі кожны год дрэнныя, усё, што вырасце, ішло на дзяржхлебаздачу ды насенне. Памятаю такія моманты… Бацька пойдзе ўвосень на канчатковае размеркаванне і прынясе гадавы заробак — паўторбы жыта. Вось і усё, што мы зарабілі за год.\nА. А.: Разам з маці?\nВ. Б.: Так, разам з маці. Ды яшчэ мае летнія працадні. Паўторбы азаддзя, як у нас казалі. Такі заробак. Але ж яшчэ з нас — і пастаўкі…\nА. А.: З прысядзібнага ўчастка?\nВ. Б.: З агарода. Мяса, воўну, яйкі, малако, масла, грашовы падатак, страхоўка, яшчэ пазыка і рознае іншае, не пералічыць.\nДзе ўзяць грошы? Што прадаць, каб сплаціць? Не кажучы ўжо, каб нешта купіць. Хоць бы штаны хлопцам хадзіць у школу. Пры аднаасобніцтве выручаў лён, які сеялі, апрацоўвалі і апраналіся. А цяпер наконт лёну стала дужа строга — таксама наклалі падатак.\nА. А.: Сеяў, не сеяў — здавай.\nВ. Б.: Так, спаганялі страшэнна. Памятаю (але гэта яшчэ да калгасаў было), бацька ўвечары развівае конскія путы, раскручвае, каб здаць за лён. А то ходзяць сельсавецкія актывісты, робяць вобыскі, каб знайсці, калі хто схаваў якую-небудзь кудзелю.\nА. А.: Якую кудзелю?\nВ. Б.: Ну, апрацаваны лён. Памятаю, у вёсцы ва ўсіх рабілі суцэльны вобыск, прыйшлі і да нас. А ў нас была істопка старая, з прадранай столлю, трохі затуленай саломай. Шукалі, шукалі, нічога не знайшлі і ў мяне пытаюцца: мальчык, где отец прячет лён? А я кажу: на істопцы. Ну, гэтыя: Іваноў, давай туда! А я… ну, чаму я гэтак сказаў?\nА. А.: Не ведаеш нават, чаму?\nВ. Б.: Мабыць, з непрыязні. У мяне папыталіся, ну, я і сказаў, маючы на ўвазе тую замаскаваную дзіру ў столі. І праўда, гэты Іваноў такі ўваліўся туды, пачаў лаяцца. А я ўцёк у роў. Пасля бацька лаяў мяне: ну дзе ты бачыў там лён? Лён у нас у другім месцы схаваны, век не знойдуць… Так, лён. Але ж трэба было яшчэ здаць і збожжа.\nА. А.: Гэта да калгасаў?\nВ. Б.: Гэта да калгасаў яшчэ. Каб збожжа не малолі на муку, а везлі на млын, дзе яго маглі спалавініць, зрэквізаваць, а то і проста абрабаваць. Але ж у сялян былі свае млыны — жорны. Амаль у кожнага стаялі у сенцах ці у варыўні-істопцы гэтыя несамавітыя прылады з двух плоскіх камянёў. Ды, мабыць, ты ведаеш?\nА. А.: А як жа! У вайну мы на гэтым толькі і жылі.\nВ. Б.: Ну дык вось. Але што там было куды везці, якіх пару мяшкоў жыта. Бацька малоў сам. Дык вось аднойчы прыйшлі гэтыя камбедаўцы, сельсавецкія актывісты і знялі верхні камень. На рагу ў падмурку ляжаў вялікі камень, дык яны гэты кокнулі аб яго і разбілі на тры кавалкі. Ну і вось жывём са збожжам, але без хлеба. А гэтыя ходзяць, рэгулярна правяраюць, ці ляжаць у крапіве тыя камяні. Тады бацька неяк уначы ўзяў тыя камяні і змацаваў іх у адно…\nА. А.: Скрапіў іх жалезам?\nВ. Б.: Не жалезам — драўляным абручом такім. Набіў, падраўняў і неяк паціху малоў. Ноччу змеле, а потым абруч зніме і зноў гэтыя камяні — у крапіву, бы і не чапаў. А пасля ўжо, за калгасам, ніякага збожжа не было, не сталі патрэбны і жорны. Настала поўная галеча. З вясны галадуха, есці няма чаго. Чакаем бульбы. А бульба… Гэта цяпер скараспелка ды іншыя гатункі, дзякуючы інстытуту бульбаводства. А тады была бульба толькі аднаго гатунку, які выспяваў аж пад восень. А так усё лета напаўгалодныя. Канешне, ратавала малако, але ж моладзі і мужчынам хацелася хлеба. Апроч таго, вечныя праблемы з вопраткай і абуткам. Па гразі, па снезе кожны дзень за тры кіламетры ў школу. Тры туды, тры назад. У магазінах жа нічога не купіш, дый за што купіць? Памятаю, калі ў сельпо прывязуць мануфактуру, дык за ёй душыліся чорт ведае як. Кірасіну давалі па літру ці паўлітра на месяц і толькі па пайскіх кніжках. Прыйдзеш зімой са школы, у хаце цёмна, перад печчу лучына, так вось трэба рыхтаваць урокі. Праўда, сярод гэтай нэндзы выпадалі светлыя хвіліны. Неяк увосень кліча мяне дырэктар, паглядзеў на мае растаптаныя ў гразі башмакі і кажа: ідзі ў сельмаг, памерай гамашы. Скажы, дырэктар прыслаў. Пайшоў я, памераў, а пасля дырэктар мне іх купіў. Усё ж я быў выдатнік, і, мабыць, тое штось значыла. Ужо я бярог-ашчаджаў тыя гамашкі…\nВось цяпер я ўспамінаю і хачу сказаць, што ўсё ж такі дзеці — дужа жорсткі народ. І нават у нечым па-жывёльнаму люты. Ну, натуральна, тое залежыць ад сацыяльнага размежавання, гэта само сабой. Як і ў дарослых. Але дарослы чалавек мае нейкае права на годнасць, хоць бы на асабістую. А малы? Ён жа не мае ніякіх правоў, а то і ўяўлення пра тыя правы. Ён прывык думаць, што ўсё вырашае сіла — улады, дарослых, старэйшых сяброў…\nА. А.: Дзіцячы фашызм.\nВ. Б.: Можа быць. І заўсёды знойдзецца нехта старэйшы ці дужэйшы, а то і з садысцкімі схільнасцямі, які дыктуе свае законы. І часта меншы не зразумее, што тое няправільна, што павінна быць іначай. І не паскардзіцца, бо ведае, што яго не абароняць. І ведае таксама, што скардзіцца кепска — тое яму унушылі рана, асяроддзе, а то і бацькі. Настаўнікі таксама.\nА. А.: Ты ростам быў маленькі, мабыць?\nВ. Б.: Не надта і маленькі. Але худы і слабы, і з тае прычыны не мог адчуваць свае перавагі. Перавага была за іншымі — болей дужымі, а галоўнае — болей нахабнымі. У мяне не было нахабства. Во тут я і прыпамінаў мяккі матчын характар, які я ўнаследаваў і які мне нямала шкодзіў. Асабліва пасля, у войску. Зноў жа і ў дзяцінстве я дужа перажываў свае ды і чужыя няшчасці. Асабліва, як пачасціліся рэпрэсіі, сялянскі хапун…\nА. А.: Мала таго, дык яшчэ…\nВ. Б.: Мала таго… Уяві сабе. У нас вёска двароў дванаццаць, праўда, хутары яшчэ пасля падсялілі, трошкі павялічылася.\nДык вось з гэтай вёскі шасцярых мужыкоў узялі.\nА. А.: Глядзі ты! А я думаў, што мужыкоў мала бралі. Аказваецца, таксама моцна бралі.\nВ. Б.: Бралі звычайных цёмных калгаснікаў. Узялі гэтага Бобрыка. Мабыць, яму тая «Нива» з царамі ды графінямі бокам вылезла. Быў яшчэ Дзям’ян Азевіч, інвалід Першай сусветнай вайны з сухой паралізаванай рукой. Дарэчы, правай, якую ён насіў у чорнай пальчатцы. Дык ён зарабляў на хлеб рамонтам гадзіннікаў, якія неслі яму з усёй акругі. І ён усе іх рамантаваў — насценныя, кішэнныя, будзільнікі і г. д.\nА. А.: Адной левай рукой?\nВ. Б.: Адной левай. І болей за тое — шкло ставіў. А шкло дзе возьмеш? Дык ён купляў шкло для лямпы, з выпуклай часткі выразаў самы пятачок і ставіў. Я, калі вучыўся, колькі год насіў яму гадзіннікі з мястэчка, пераважна ад настаўнікаў. Пакладу ў карабок ад запалак і прынясу. Ён шкельца ўставіць, аднясу назад. А тады нясу рубель за працу. І ён заўсёды дасць 20 капеек.\nА. А.: Пасярэднікам быў?\nВ. Б.: Так. Вось і гэтага інваліда ўзялі. А ягоны сын у гэты час, таксама Дзёмка, служыў на Далёкім Усходзе, а пасля, у вайну, пайшоў у партызаны і ваяваў да канца. Ваяваў за савецкую уладу, якая панішчыла ягонага бацьку. Але — не пакрыўдзіўся, за што, як ведаеш, дужа хвалілі бальшавікі. Вёска наша ў асноўным была праваслаўная, але з хутароў падсялілі некаторых каталікоў. Прозвішчы такія — Лявіцкі, Блажэвіч, іх у першую чаргу пабралі.\nА. А.: Канешне, як агентаў дэфензівы?\nВ. Б.: Забралі таксама нашага суседа Барыса. Браў звычайна раённы ўпаўнаважаны НКВД Перацяцькін. Ён потым прыязджаў пасля вайны — мабыць, пацягнула на месца злачынства. Ну і памежнікі стараліся — не так пільнавалі мяжу, як хапалі сонных мужыкоў з гэтага боку. Хоць і вартавыя мяжы, але ж адна сістэма НКВД. Ніхто з рэпрэсаваных не вярнуўся, хоць і ўсе рэабілітаваныя. Узялі тады таксама некалькі настаўнікаў, у тым ліку і нашага дырэктара Карчэўскага, які мне гамашы купіў. Але і саміх памежнікаў, камандзіраў, таксама арыштоўвалі. Напрыклад, капітана Акулава, мужа нашай настаўніцы. Цікава, што замест сексотаў-стукачоў выкарыстоўвалі старэйшых вучняў. Як судзілі дырэктара, дык наша адна вучаніца была на судзе сведкай супраць яго. Гэта гадоў у 15. Мабыць, як і ўсюды. А пры мяжы асабліва.\nА. А.: Пры мяжы асабліва.\nВ. Б.: І ў кожнай вёсцы былі ў іх сексоты. Дзе лепшыя, дзе горшыя, актыўныя і не вельмі. Нам у гэтым сэнсе, мабыць, не пашэнціла. У вясковую абшчыну зацясаўся чужынец, прышлы чалавек — пасля Грамадзянскай прыстаў да мясцовай кабеты. Не ведаю, адкуль ён быў родам, але НКВД наладзіў з ім вельмі цесны кантакт. І ён нават не надта таіўся, яшчэ пахваляўся, што ён памагае чэкістам. Недзе ў пяцідзесятых гадах, як я прыязджаў да бацькі, ён прыходзіў таксама і за чаркай гаварыў, што хацеў пасадзіць бацьку, была прычына, ды пашкадаваў. І бацька яму быў удзячны. Не ведаю, што ён меў на ўвазе. Можа, мамін кантрабандны пераход?\n(Важна ўспомніць гэты «крымінальна-палітычны выпадак». Як я ўжо казаў, мама паходзіла з таго боку мяжы, і ўсе тыя гады не мела ніякай сувязі з братам. Нават не ведала, ці жывы ён. У трыццаць дзявятым годзе пасля ўз’яднання паявілася нейкая надзея хоць атрымаць вестку. Новую мяжу адсунулі за Беласток, але старую не ліквідоўвалі. Ахоўвалі ўсё так пільна, каб ніхто ні адтуль, ні туды. Мы чакалі. Але неяк галоднай парой маці наважылася і пайшла — цераз лес, балота, каля возера, ужо дарогу яна памятала з дзяцінства. І прайшла. І вярнулася. І прынесла галодным гасцінцы — мяшэчак мукі і баранову лытку. Аказалася, што брат пад панскім прыгнётам усё ж жыве лепей, чым сястра-калгасніца. У якой на стале даўно няма хлеба. Пасля мама баялася, што хтось данясе і яе пасадзяць.)\nА. А.: Але вернемся… Ты, значыць, узяў дакументы і паехаў у Віцебск?\nВ. Б.: Мабыць, дарэчы будзе зазначыць, што тое маё рашэнне не было спантанным, па ўсёй верагоднасці, так вымагаў лёс. Жыць у калгасе рабілася неяк, голад і рэпрэсіі гналі людзей прэч. Але дарослыя ўцячы з калгаса нікуды не маглі, хіба што моладзь, падлеткі. Калі каторы паступіць вучыцца. Во бацька і кажа: едзь куды-небудзь, бо тут ад галадухі зачахнеш. А там, у Віцебску, будзеш хоць стыпендыю мець. 60 рублёў — гэта ж грошы. Праўда, бацька меў розум сялянскі, і яму не дужа падабаўся мой мастакоўскі выбар. Ён усё казаў: лепей бы вывучыўся на настаўніка ды паступіў у партыю, як наш Новікаў. Начальнікам стаў. На бацькаў жаль, таго мне не было суджана… Зрэшты, як і стаць мастаком…\nА. А.: А якое у Віцебску было вучылішча?\nВ. Б.: Мастацкае.\nА. А.: Там яно адно было?\nВ. Б.: Так, адно.\nА. А.: У ім мой сусед вучыўся. Віктар Сушчэня.\nВ. Б.: Ну, я там мала вучыўся. Не памятаю.\nА. А.: Ну і ты паступіў?\nВ. Б.: Так паступіў. Здаў усе экзамены і па жывапісу таксама.\nА. А.: На якое аддзяленне? Былі там аддзяленні?\nВ. Б.: Спярша на жывапісным вучыўся, а пасля на скульптурнае перавялі.\nА. А.: Перавялі ці сам?\nВ. Б.: Прапанавалі, і я пагадзіўся. Была наша групка невялічкая, можа, чалавек дванаццаць. Вучылішча месцілася ў добрым старым дамку, цяпер там музычная школа. Будынак захаваўся, не пабурылі ў вайну.\nА. А.: Стыпендыю плацілі?\nВ. Б.: Так, 60 рублёў. На яе і жыў. Сцюдзёнай парой часам бацькі прысылалі якую скароміну. Жылі мы нейкі час у інтэрнаце на Магілёўскай плошчы, цяпер яе няма — перайменавалі ў Савецкую. Ці, можа, Цэнтральную. А потым, забыўся з якой прычыны, нас чатырох пасялілі ў прыватным доме на Смаленскім базары. Здаецца, раней тая плошча называлася Краснаю. Скульптурныя класы мясціліся ў бакавым перавулку перад былой ратушай і мастацкім музеем. Вучыла нас скульптар Бяляева, родам, здаецца, з Кіева. Пасля вайны нідзе не чуў пра яе, мабыць, прапала. Жывапіс выкладаў стары Лейтман, а дырэктарам быў Ахрэмчык. Там жа знаходзілася ягоная майстэрня, на першым паверсе з вокнамі, якія выходзілі на вуліцу.\nА. А.: Гэта наш Ахрэмчык?\nВ. Б.: Так. Іван Восіпавіч. І ён там працаваў. А вокны вялізныя, як пачынае цямнець, уключае святло, а шторы не зашморгвае, і мы глядзім, што ён робіць. Помніцца, вялікая, на ўсю сцяну, халсціна, на якой недамаляваныя Ленін і Сталін на нейкім з’ездзе. Тады гэтая тэма была неабходная. А маёй курсавой работай стала фігура пагранічніка ў шынялі, з вінтоўкай і біноклем каля вачэй. Выкладчыца хваліла…\n(Віцебск тады, канешне, быў дужа мастацкі горад, меў музей, на вуліцы Гогаля, недалёка ад плошчы, быў музей славутага Пэна, якога незадоўга перад тым загадкава забілі. У невялікім пакоі і на драўлянай лесвіцы віселі яго карціны, выкананыя ў стылі дабротнага рэалізму — шаўцы, старыя яўрэі, коні, выявы маляўнічага Віцебска. Пра ягонага славутага вучня Марка Шагала, які тады жыў у Парыжы, у яго родным горадзе нічога не было вядома. Бы ён і не меў ніякага дачынення да гэтага горада. Але час мяняецца, і праз шмат год я ўжо быў у ліку тых, хто на Пескаваціку адкрываў скульптурны помнік славутаму земляку.)\nВ. Б.: Ну во, я там правучыўся год, Прыехаў пасля на другі, павучыўся, відаць, месяцы два, і тут аб’явілі «радасную» навіну: пастановай урада стыпендыі адмяняюцца.\nА. А.: Наадварот. Плаціць трэба было.\nВ. Б.: Гэта быў, канешне, магутны ўдар, таму што…\nА. А.: Гэта ў саракавым годзе?\nВ. Б.: У саракавым. Грошай мне з дому ніколі не прысылалі, ды я і не прасіў. Аднойчы бацька, як ехаў у горад, заехаў да дзядзькі, пазычыў тры чырвонцы, якія я расцягваў, як мог. Найбольш — на хлеб, якім звычайна мы харчаваліся. Устанеш раненька, гадзін у 6, і да хлебнай крамы ў чаргу. Чарга вялізная, усе чакаюць. Гадзін у восем прывозяць хлеб, пачынаецца штурханіна. Карткі пад гэты час ужо адмянілі, дык па хлеб рынуліся з навакольных вёсак, з іншых раёнаў. На хлеб выдаткоўваўся не больш за рубель, бо трэба ж было яшчэ купіць фарбы. Ды і з брызентавых гамашаў вылезлі пальцы… Спрабавалі мы з хлопцамі прабівацца такімі-сякімі работамі — на грузавой станцыі, шчотачнай фабрыцы. А ў Віцебску, як ні дзіўна, да самай вайны захаваўся дробны прыватны сектар, Недзе на вуліцы, што вяла да аэрапорта, убачылі маленькую такую крамку, над дзвярыма было няўмела напісана «Головные уборы шью» — стары Абрам шыў там шапкі. І вось, памятаю, мы удвух з хлопцам з Палесся пайшлі туды. (Хлопец той пасля таксама кінуў вучобу — не было як вучыцца. Не меў абутку, дык ён асенняй парой, па гразі хадзіў у растаптаных бурках.) Дамовіліся з гаспадаром зрабіць яму прыгожую шыльду, ён паабяцаў за тое 15 рублёў. Знайшлі нейкую здатную…\nА. А.: Бляху…\nВ. Б.: Не, фанерыну. Загрунтавалі, напісалі «Галаўныя ўборы», і на адным канцы дошкі намалявалі кепку, а на другім капялюш. Прынеслі заказ. Гаспадар паглядзеў, паглядзеў і кажа: а чаму капялюш? Што, я капелюшы раблю для буржуяў? І не ўзяў шыльду, спалохаўся. Відаць, быў напалоханы з часоў нэпа. Ці яшчэ што.\nА. А.: Першы заробак ляснуў?\nВ. Б.: Так, ляснуў наш заробак. Ну вось. Яшчэ пашвэндаўшыся па горадзе і нічога нідзе не здабыўшы, я зразумеў, што болей не ўтрымаюся, з мастацтвам прыйдзецца канчаць. Пайшоў у канцылярыю па дакументы. Там наш выкладчык беларускай мовы Леванёнак кажа: шкада, Быкаў, — мог бы вучыцца…\nМне таксама было шкада, але як вучыцца? Аднёс у камісіёнку апошнюю сарочку, атрымаў грошы — якраз на білет да Полацка і яшчэ на дзве булкі, якія тут жа і з’еў. Прыехаў у вёску, пайшоў у сваю школу, у дзясяты клас. Але з вучобай тут здорава адстаў. Ды і новыя парадкі і ў школе. Падручнікі цяпер аказаліся платныя, трэба купіць. Але і купіць няма дзе, не хапае падручнікаў. Дома ранейшая галеча, калгаснае бязладдзе. Ні хлеба, ні дроваў. Якраз у гэты час пачынаецца набор у новаарганізаваныя школы прафесійнага навучання (ФЗН), і я хутка зноў апынуўся у Віцебску. Што ў Віцебску — мяне радавала. Знаёмы горад, любыя музеі. І ўспаміны. Невясёлыя, аднак, успаміны… У школе вучылі на будаўнікоў: муляры, бетоншчыкі, арматуршчыкі — усё дужа далёкае ад мастацтва. Мастацтва рабілася ўсё больш недаступным. Трэба было працаваць — на сцюжы, з растворамі. Але тут кармілі, давалі прытулак у інтэрнаце, а пасля яшчэ пачалі і апранаць. У вучылішча я не хадзіў, хіба калі ўвечары падыходзіў пад вокны, бачыў паверх фіранак захінутыя анучамі скульптуры на станках. Было сорамна і балюча…\nНа пачатку чэрвеня — выпуск, нам аб’явілі, што паедзем працаваць ва Украіну, у горад Шостку. Пакуль былі зборы, я адпрасіўся з’ездіць на радзіму. Справа ў тым, што якраз у Шостцы жыў мой дзядзька… Гэта таксама гісторыя, гісторыя лёсу. Дзядзька колісь быў актывістам, зрабіў нейкую партыйную кар’еру, працаваў нават рэдактарам газеты дзесь на Палессі. Але, пакуль ён служыў Савецкай уладзе, тая раскулачыла дома бацьку, брата — саслала ў Сібір. Мабыць, нясоладка стала сыну, і ён дзеля паратунку апынуўся ва Украіне, у Шостцы. Гэта быў такі непрыкметны гарадок на Чарнігаўшчыне, але там працавала аж тры вайсковыя заводы і фабрыка кінаплёнкі, якая і цяпер існуе.\nА. А.: Шосткінская фабрыка.\nВ. Б.: Так. Ну дык вось, прыехаў я дамоў і пайшоў да дырэктара школы, распавёў пра сваё становішча. Дырэктар\nСлімборскі паспачуваў не надта ўдалай кар’еры свайго колішняга выдатніка і даў мне не атэстат, а табель за дзясяты клас, дзе сам праставіў патрэбныя адзнакі. Мой план быў такі: у Шостцы я здам экстэрнам экзамены за дзясяты клас і паступлю ў тамашні індустрыяльны інстытут, да якога мае нейкае дачыненне мой дзядзька, з якім ён і Слімборскі былі знаёмыя… І вось пагодным чэрвеньскім ранкам мы прыязджаем ва Украіну. Белыя мазанкі, таполі, нечуваная мова на станцыях, гогалеўскія асацыяцыі пераносяць нас у іншы свет, рамантычны і казачны. Не думалася тады, што гэтак шмат для мяне драматычнага і трагічнага будзе звязана з гэтай краінай.\nНе паспеў я агледзецца, як след пазнаць горад і нават адшукаць дзядзьку, як выбухнула вайна. Прызнацца, тое мяне спярша і не надта спалохала, была ж толькі нядаўна Фінская вайна, перад тым — вызвольны паход у Заходнюю Беларусь, усё сканчалася бліскучымі перамогамі. Пераможам і тут. Тым болей, калі намі кіруе ўсепераможны таварыш Сталін. Але пакрысе рабілася сумна, а затым і страшнавата. Хацелася дамоў, бліжэй да родных мясцін. Ды не было як. Як нямецкі вермахт захапіў Менск і Гомель, падступіў пад Кіеў, нас змабілізавалі цераз ваенкамат. Спярша на абаронныя работы. Можа, месяц мы капалі даўжэзны і глыбокі супрацьтанкавы роў, здаецца пад Пірагоўкай, які затым кінулі, бо немцы ўжо замыкалі сваё акружэнне Кіеўскага катла…\nА. А.: Так, адразалі Кіеўскі раён.\nВ. Б.: І вось пачынаецца эвакуацыя. Усё рушыць на ўсход.\nМы калонай пад камандай запасных падпалкоўнікаў колькі дзён тупаем у бок Харкава. У небе вісяць нямецкія самалёты, бамбяць станцыі і чыгунку. Харчуемся чым дзе прыйдзецца. Болей самапасам. Быў вялікі ўраджай яблыкаў, гародніны. Забягаем у прыдарожныя крамы, у якіх, аднак, амаль пуста. Усё расхапалі. У Белгарадзе я спрабаваў купіць фруктовага чаю, які можна было есці, ды не мог прабіцца праз натоўп да прылаўка. Затое адстаў ад калоны, а затым і згубіў яе.\nПакуль бегаў па забітых войскамі вуліцах, настала ноч, стомлены зайшоў у паўразбураную хаціну і заснуў. Пабудзілі каменданцкія патрулі. Адвялі ў камендатуру. Там уранку допыт — хто такі, чаму адстаў, з якой мэтай? Абшукалі і знайшлі у маёй валізцы карту — выдраны з падручніка аркушык, на якім я, грамацей, адзначаў як рухаецца фронт. Той аркушык мяне ледзь не пагубіў. Хацелі расстраляць. Іншых, што сядзелі са мной у склепе, пастралялі. А мяне пашкадаваў нейкі дзядзька з вінтоўкай. Сказаў на гародзе пад плотам, куды мяне вывеў: бяжы! І я пабег, а ён стрэліў у паветра…\nАдзін чыгуначнік паказаў, куды ідуць цяпер войскі, і я пайшоў па пуцях. Маёй мэтаю быў Валчанск, гарадок пад Харкавам, дзе фарміраваліся запасныя часці. Увогуле мне пашэнціла: як я прыйшоў і знайшоў сваю каманду, тая ўжо строілася для фарміроўкі. Але ж у мяне не было ніводнага дакумента, усё засталося ў Белгарадскай камендатуры. Добра, што камандзіры не надта прыдзіраліся, не было часу, ды й хлопцы пацвердзілі: то наш. І я ці не ўпершыню адчуў радасную еднасць калектыву, ягоную шчаслівую перавагу перад адзінкай. Добра быць у грамадзе! Так нас сфармавалі ў новую каманду, далі нейкую (БУ) абмундзіроўку, але замест зброі — рыдлёўкі. Абвясцілі, што з гэтага дня мы — у складзе армейскага інжынернага батальёна. Прыбыло нейкае начальства, і зноў павялі нас капаць траншэі на поўнач ад Харкава. Праз колькі дзён выдалі вінтоўкі — адну на дзесяць чалавек, і мы адчулі сябе байцамі непераможнай Чырвонай Арміі. Неўзабаве пачалася катавасія. Падышоў фронт, пачаліся бамбёжкі. Прарывы нямецкіх групаў, паветраныя дэсанты, якія належала адбіваць. Аднойчы нас кінулі на прыкрыццё нашай кавалерыйскай контратакі. Там я упершыню адчуў увесь жах гэтай вайны. Што там немцы зрабілі з будзёнаўскай кавалерыяй!..\nА. А.: Што, корпус цэлы паклалі?\nВ. Б.: Можа, і корпус, не ведаю. На ўскрайку кукурузнага поля мы выкапалі акопчыкі, наперадзе бураковая ніва, а далей сяло вялікае. Ноччу мы адтуль прыйшлі. А затым ішла кавалерыя, шмат кавалерыі, дагэтуль бачу запыленыя, стомленыя коні і людзі, вакол пыл, пыл… Ты ж ведаеш, які ўлетку на Украіне пыл на дарогах. Яны, відаць, ішлі здалёку, удзень вісела нямецкая авіяцыя, увесь час іх бамбіла. Наваколле ўсё гарыць… А яны ўзброеныя так: вінтоўка за спіной, шашка, процівагаз, перакідныя сумкі ля сёдлаў…\nА. А.: А пік не было?\nВ. Б.: Пік не было. Мне запомніліся конскія процівагазы. На сядле такая сумка вялікая і ад яе ідзе тоўстая гафрыраваная трубка, бы кішка, і маска — надзяваецца каню, калі газавая атака, якіх, дарэчы, нідзе не было. Дык вось на світанні яны кінуліся на сяло ў атаку, на нямецкія танкі. Немцы падпусцілі іх даволі блізка, пасля… З кулямётаў яны наладзілі ім такое, што\nБожа мой! Праз якіх дзесяць хвілін усе адхлынулі назад. І вось бяжыць конь у пене, без седака, а то сядок вісіць уніз галавой у стрэмі. Конь падае, б’ецца, з ягонага бруха вывальваюцца вантробы, ды яшчэ кішка гэтая процівагазная цягнецца. Усё навакол пашкуматана кулямётнымі чэргамі. Карацей кажучы, хуценька мы адтуль драпанулі — усе, пешыя і коннікі, — у лясок, атака захліпнулася і болей яе не паўтаралі. Танкі пайшлі далей. Потым яшчэ было нямала такога ж бязладнага і дурнога. Мы будавалі для камандуючага маршала Будзённага камандны пункт, на якім Сямён Міхайлавіч ледзьве не трапіў у палон. Адыходзілі на Стары і Новы Аскол… Недзе ўвосень, здаецца, у кастрычніку, армію вывелі пад Варонеж, яна ўжо была небаяздольная, так, адны рэшткі.\nАпынуліся на станцыі Гразі, там усчалася перафарміроўка. І тут аказалася, што па тылавых законах 23 год нараджэння прызываецца, а 24 — яшчэ не. І вось нас усіх, хто быў з 24 года, сабралі разам. А трэба сказаць, што такіх набралася няшмат, бо ўкраінцы не дурні, яны далёка ад дому не адыходзілі, звычайна вярталіся. Ну, а мне куды было вяртацца? Беларусь засталася за тысячу кіламетраў, не дойдзеш. І я змушаны быў цягнуцца з усімі. Дык, значыць, сфармавалі з маіх аднагодкаў калону, выдалі па тры буханкі хлеба і, як былі, у зашмальцаваных ватоўках, пілотках выправілі ў тыл. Але зноў пад камандай падпалкоўнікаў — каб не разбегліся. Ішлі ў Саратаўскую вобласць…\nА. А.: Пехатой перлі?\nВ. Б.: Пехатой усю дарогу.\nА. А.: Нічога сабе — пехатой! А карміліся самапасам?\nВ. Б.: Ведама ж. Ну, сяляне часам кармілі, усё ж то быў тыл, і шмат у каго мужчыны былі на фронце, людзі спачувалі ваенным. Тым больш такім жаўтаротым, як мы. Хаця гледзячы дзе. На станцыях, дзе ўсё было абабрана, нічога нам не надаралася, а ў сёлах трохі інакш. Пакуль дайшлі да Саратаўшчыны, абнасіліся і абязножылі. Чаравікі мае сталі такія, што і парцянкі вылезлі. А тут пачаліся халады. Цёплага ж на нас не было нічога. Памятаю, нейкая цётка дала мне вязаны шалік і ўсё. Нарэшце дабрылі да станцыі Салтыкоўкі, гэта ў самым канцы 41-га года. Там нас размеркавалі па калгасах. Мы з адным хлопцам Лёшкам Арловым (дарэчы, таксама ўшацкім) трапілі ў недалёкі калгас, здаецца, імя Камінтэрна. Там мы праседзелі ў калгаснікаў амаль усю зіму 42 года.\nА. А.: А што рабілі? Як калгаснікі працавалі?\nВ. Б.: У калгасе нічога не рабілі, бо што мы маглі рабіць босыя? Усё ж там маразы, дай Божа!\nА. А.: А хто карміў?\nВ. Б.: Калгас выдзяляў проса па кілаграму на тыдзень. Гэтае проса трэба было абадраць на цёрцы. Атрымаць пшано. У сям’і, дзе я жыў, былі гаспадар-камбайнер, які меў бронь, гаспадыня, малая дзяўчынка і бабка. Бабуля гэтая, светлая ёй памяць, і варыла для мяне кашу. Сям’я, натуральна, харчавалася асобна.\nА. А.: А ты — адным просам?\nВ. Б.: Не просам — пшаном. Харчаваўся пшоннаю кашай, што па тым часе зусім няблага. У нас да вайны то быў амаль далікатэс. Памятаю, у Віцебску талерачка такой кашы з чайнай лыжачкай масла зверху каштавала 60 капеек. Тут масла не было… Увогуле было галаднавата, заўсёды хацелася есці… Малады ж быў. Трудная была тая зіма, сцюдзёная, а галоўнае — даймала адзінота, адарванасць ад звыклых мясцін, ад радзімы, што апынуліся пад акупацыяй. Бывала… Нашаю з Лёшкам задачай было забяспечыць гаспадароў палівам — бадыллём сланечніку, што застаўся пад снегам у стэпе. Для таго мелася пара гаспадарскіх бурак на двух. І вось часцяком (разы два-тры на тыдні) едзеш з санкамі ў стэп, пералазіш яр і наломваеш там мёрзлага бадылля, вязеш яго ў сяло. З цяжкім возам перабрацца цераз крутыя схілы было няпроста, добра нарвеш кішкі. А як вылезеш мокры ад поту, успомніш свой роў ля роднае вёскі, паглядзіш на чырвоны марозны захад, дзе далёка-далёка засталася радзімая старонка, і ўжо не стрымаеш слёз. Тым болей, што вакол расхінуўся марозны стэп, ніхто тут цябе не бачыць, можна не саромецца. Адзінота, закінутасць, адчуванне поўнага сіроцтва — балючыя самотныя пачуцці, якіх да таго перажываць не даводзілася. Першы, але не апошні раз было тое…\nА. А.: Так, цікава, цікава…\nВ. Б.: Не сказаць, што да нас там адносіліся кепска — як і да ўсіх. Але на нейкім часе стала нам нязмогла, і мы з Лёшкам вырашылі рушыць на захад. Беларусь была пад акупацыяй, але ж там былі партызаны. Зноў жа фронт, жахі якога памалу сталі забывацца, і захацелася туды. Аднойчы і рванулі. Ды недалёка. Наіўных уцекачоў на захад затрымалі на першым жа чыгуначным мосце, вярнулі ў раённы НКВД у Рцішчаве. Як мы выбавіліся адтуль — асобная гісторыя, можа, раскажу калі-небудзь. Не цяпер…\nДажылі там да вясны, а затым, здаецца ў красавіку, у калгас прыйшла разнарадка на моладзь — зноў у ФЗН. Вядома ж, мясцовым сваіх шкада, прызначылі нас, а нам толькі таго і трэба. І вось мы з Лёшкам зноў апынуліся у ФЗН, на гэты раз недалёка, у Аткарску… Дарэчы, нялішне зазначыць, што шмат каму з перадпрызыўнай моладзі тыя ФЗН далі часовы, але неабходны хлеб і прытулак, сталіся, так бы мовіць, прафесійнай акадэміяй, нярэдка апошняй у жыцці. Бо хутка затым — прызыў, фронт і канец усяму. Толькі і ўспамін з цывільнага жыцця — невялічкая групка равеснікаў, самотных фэзэушнікаў…\nА. А.: Ну, дык паехалі далей…\nВ. Б.: То была чыгуначная школа, вучыўся я там на пуцейца: рамонт пуці, падбіўка шпалаў, разводка… І гэта першую палову лета 42-га года. Надта спякотнага, дарэчы, здаецца ў нас такой


КРОПЛІ АД БЛОХ ДЛЯ САБАК - БЛЫХІ - 2019\nАгульная характарыстыка праблемы\nКроплі ад блох\nАсаблівасці ўжывання шампуняў\nВідэа: СМЕШНОЙ КОТ МАЛЫШ И КОШКА МУРКА НЕ УЗНАЛИ ПУПСЮ! КРОЛИК БАФФИ ПОДДЕРЖАЛА НОВУЮ ПРИЧЕСКУ ЙОРКА ПУПСИ (Чэрвень 2019).\nЛюбы клапатлівы гаспадар павінен ведаць, як вывесці блох у сабакі. Гэта трэба не толькі для абароны жывёлы, але і для таго, каб засцерагчы сваю сям'ю ад укусаў паразітаў. Сёння існуе мноства сродкаў для гэтай мэты, і кроплі ад блох для сабак з'яўляюцца аднымі з самых эфектыўных.\n1 Агульная характарыстыка праблемы\n1. 1 Прыкметы з'яўлення блох у сабак\n2 Кроплі ад блох\n3 Ужыванне спрэяў\n4 Выкарыстанне аброжкаў\n5 Асаблівасці ўжывання шампуняў\n7 Блыхі у кошкі або сабакі - 5 памылак гаспадароў пры апрацоўцы любімца прэпаратам ад кляшчоў і блох: Відэа\nПерад тым як пачынаць барацьбу з блыхамі, трэба азнаёміцца, што ж уяўляюць сабой гэтыя дробныя казуркі. Бо чым больш ведаеш аб суперніку, тым лягчэй з ім справіцца. Блыхі - гэта прадстаўнікі насякомых-паразітаў, якія з'яўляюцца пераносчыкамі інфекцый многіх хвароб.\nНа сённяшні дзень налічваецца больш за 2000 відаў блох. Дзякуючы своеасабліваму будынку цела, якое злёгку пляскаты з бакоў і прыкрыта знізу і зверху дастаткова трывалым панцырам, гэта казурка вельмі складана раздушыць. Таму лепшым метадам барацьбы ўсё ж лічыцца хімічная атака.\nНасякомые адрозніваюцца вельмі высокай пладавітасцю. Так, самка ўсяго толькі за суткі адкладае прыблізна 40 яек, якія могуць быць шэрага ці белага колеру.Прычым гэтыя яйкі могуць знаходзіцца як у поўсці жывёл, так і проста ў якім-небудзь зацішным месцы. З яйка выходзіць лічынка, якая затым акукляецца, пасля чаго куколка ператвараецца ў дарослае асобіна.\nПрыкметы з'яўлення блох у сабак\nЗдагадацца аб тым, што кудлаты гадаванец пакутуе ад нашэсця паразітаў, даволі проста. Любы гаспадар заўважыць неспакой пса, які рэгулярна чухаецца і нават кусае сябе. Скура скусала блыхамі жывёльнага пакрываецца высыпаннямі.\nТаксама, даследаваўшы подсціл, на якой любіць адпачываць сабака, можна выявіць памёт блох у выглядзе вельмі маленькіх цвёрдых i цёмных макулінак. Пры дбайным аглядзе жывёльнага можна выявіць і саміх паразітаў, якія нядрэнна ўладкаваліся ў поўсці. Спрабаваць знішчыць насякомых механічным спосабам нават не варта - гэта дарэмна выдаткаваны час.\nНа сённяшні дзень вельмі папулярным сродкам ад блох для сабак з'яўляецца спецыяльная вадкасць, якую наносяць заражанай сабаку на карак. Дадзены прэпарат эфектыўны, нават калі выпадак вельмі запушчаны. Прынцып яго дзеяння заснаваны на пранікненні актыўных рэчываў прама ў крывацёк жывёльнага, што не дае паразітам шанцаў на выжыванне.\nАднак кроплі ад блох для шчанюкоў і сабак маюць істотны мінус. Іх ужыванне можа нанесці шкоду сабаку, у асаблівасці, калі ў яе са здароўем не ўсё ў парадку. Таму кроплі трэба іх выкарыстоўваць, выразна выконваючы дазоўку. Менавіта гэта дазволіць пазбегнуць шкоднага ўздзеяння прэпарата або звесці яго да мінімальнага.\nЗ найбольш папулярных і дзейсных прэпаратаў можна вылучыць "Фронтлайн", "Барс", "Стронгхолд", "Sentery".Перад іх выкарыстаннем трэба абавязкова вывучыць інструкцыю. Калі ўзнікаюць цяжкасці з выбарам, лепш за ўсё параіцца з ветэрынарам з спецыялізаванай клінікі, які раскажа пра плюсы і мінусы розных прэпаратаў.\nСпрэй ад блох для сабак - таксама даволі папулярнае інсектыцыдным сродак. Уладальнікі сабак аддаюць перавагу на сённяшні дзень для барацьбы з блыхамі "Барс", "Фронтлайн", "Hartz" і іншыя прэпараты ў аэразольных балончыках.\nПры іх выкарыстанні неабходна выконваць цэлы шэраг правіл:\nСпрэй павінен наносіцца супраць росту воўны такім чынам, каб можна было раўнамерна намачыць скуру і ваўнянай покрыва.\nЦела сабакі павінна быць апрацавана цалкам.\nбалончыкам трэба ўтрымліваць вертыкальна.\nДоза распылення павінна складаць 5-6 мл на 1 кг вагі жывёлы - гэта прыкладна 3-5 націскаў на галоўку балона.\nМыць сабаку можна толькі праз 2 сутак пасля працэдуры.\nПаколькі спрэі з'яўляюцца даволі таксічнымі сродкамі, уладальнікі сабак павінны памятаць, што па заканчэнні апрацоўкі самаадчуванне жывёльнага на некаторы перыяд можа пагоршыцца.\nМногія ўладальнікі сабак аддаюць перавагу менавіта противоблошиные нашыйнікі. Бо такое прыстасаванне з'яўляецца вельмі зручным - трэба проста набыць яго і павесіць на шыю свайго гадаванца. Пасля гэтага пару месяцаў можна не турбавацца аб тым, што ў хатняга ўлюбёнца завядуцца блыхі або кляшчы. Аднак калі колькасць паразітаў, якія знайшлі сабе прытулак у воўны сабакі, занадта вялікая, патрабуецца ўсё ж спачатку правесці апрацоўку якім-небудзь эфектыўным прэпаратам.\nВыканаўшы гэтую працэдуру, можна выкарыстоўваць противоблошиный аброжак.Трэба адзначыць, што ў некаторых жывёл можа паўстаць алергічная рэакцыя на дадзенае прыстасаванне: у такім выпадку яго выкарыстанне трэба адразу ж спыніць. Таксама спецыялісты не рэкамендуюць апранаць нашыйнікі для адпужвання блох на цяжарных і хворых сабак.\nШампунь для сабак ад блох з'яўляецца адным з найбольш распаўсюджаных сродкаў. Шампуні, у адрозненне ад противоблошиных аброжкаў, менш небяспечныя для жывёл. Аднак яны і не здольныя знішчаць блох: сродкі для купання аказваюць толькі паралітычную дзеянне на насякомых, таму пасля працэдуры патрабуецца вычэсваць шэрсць, вызваляючы яе ад блох.\nТаксама мінусам лічыцца тое, што ў большасці такіх шампуняў ўтрымліваюцца дастаткова моцныя атрутныя рэчывы. Калі пры купанні пена апынецца ў страўніку сабакі, гэта можа выклікаць у яе ваніты. Пад пагрозай аказваюцца і вочы жывёльнага - трапіць у іх шампуня можа выклікаць моцнае раздражненне.\nІснуе яшчэ раслінны мяккі шампунь ад блох для сабак. Яго ўжываюць для апрацоўкі шчанюкоў, цяжарных і хворых жывёл. Аднак і тут патрабуецца сапраўды выконваць дазоўку. Як правіла, да сродку прыкладаецца інструкцыя, дзе паказана колькасць каўпачкоў, якое спатрэбіцца на 1 кг вагі гадаванца. І вельмі важна пасля купання добра змываць пену.\nВывядзенне блох у сабак - працэдура даволі клапотная. Таму, каб пазбегнуць заражэння казуркамі хатніх улюбёнцаў трэба мінімізаваць іх кантакты з вулічнымі жывёламі. Дарэчы, бяздомныя жывёлы могуць быць не толькі пераносчыкамі блох - ад іх можна заразіцца якой-небудзь больш сур'ёзнай хваробай.\nпухнатыя і густую поўсць каханай сабакі трэба перыядычна вычэсваць пры дапамозе частай шчоткі. Месца, дзе сабака звычайна адпачывае, заўсёды павінна быць чыстым. Як правіла, актывізацыя блох адбываецца ў вяснова-восеньскі перыяд, таму ў гэты час трэба вельмі ўважліва сачыць за паводзінамі свайго сабаку. Час ад часу можна апрацоўваць яго кроплямі ці перыядычна выкарыстоўваць аброжак супраць блох.


Нейрапластычнасць: 8 змяненняў у чалавеку, якія сфармаваліся пад уздзеяннем тэхналогій\n20.03.2014 / 19:23\nНейрапластычнасць: 8 змяненняў у чалавеку, якія сфармаваліся пад уздзеяннем тэхналогій 2\nТэхналогіі змянілі чалавечую фізіялогію. Яны прымусілі нас па-іншаму думаць, адчуваць, нават бачыць сны. Яны ўплываюць на нашую памяць, увагу і цыклы сну. Гэта звязана са з'явай, вядомай у навуцы як нейрапластычнасць — здольнасць мозгу змяняць звыклыя паводзіны на аснове новых ведаў і вопыту. У дадзеным выпадку — гэта велізарны аб'ём інфармацыі з інтэрнэту і інтэрактыўныя тэхналогіі.\nАдны эксперты лічаць, што сучасныя тэхналогіі маюць станоўчы ўплыў: арганізоўваюць нашае жыццё і вызваляюць галаву для разважання над больш важнымі рэчамі. Іншыя сцвярджаюць, што тэхналогіі скалечылі нашую канцэнтрацыю ўвагі, пазбавілі нас творчага працэсу і зрабілі нецярплівымі.\nКожнае даследаванне па гэтым пытанні выклікае жорсткія дыскусіі, але і ў той жа час мы кожны раз становімся на крок бліжэй да разумення таго, у якой ступені тэхналогіі здольныя на нас паўплываць. Ніжэй пералічаныя некалькі асноўных змяненняў у чалавечым мозгу, выкліканых сучаснымі тэхналогіямі.\n1. Мы бачым каляровыя сны\nТэлебачанне ўплывае на псіхіку настолькі моцна, што гэта адбіваецца нават на сне. У 2008 годзе даследаванне, праведзенае ва Універсітэце Дандзі ў Шатландыі, паказала, што людзі, старэйшыя за 55 год, якія выраслі ў эпоху чорна-белага кіно, часцей бачаць чорна-белыя сны. Маладзейшыя ж удзельнікі даследавання, якія выраслі ў эпоху «тэхніколара», амаль заўсёды бачаць сны ў колеры. Амерыканская Асацыяцыя псіхалогіі паўторна пацвердзіла вынікі дадзенага даследавання ў 2011 годзе.\nПапярэднія даследаванні сноў, што праводзіліся ў перыяд з 1900 па 1950, паказалі на прамую карэляцыю паміж уздзеяннем чорна-белага тэлебачання і чорна-белымі снамі. У 1960-х сны вярнуліся ў «тэхніколар» са з'яўленнем каляровай плёнкі і тэлебачання.\n2. Мы адчуваем FOMO…\nFOMO (страх, што нешта прапускаеш, ад «fear of missing out»), вызначаецца як «сумесь трывогі, неадэкватнасці і раздражнення, якая можа апанаваць чалавека падчас прагляду сацыяльных медыяў».\nДа з'яўлення Instagram і Facebook людзі, якія вырашалі правесці ціхі суботні вечар дома з келіхам віна пад любімы фільм, таксама маглі шкадаваць, што нікуды не выбраліся і, магчыма, нешта прапусцілі. Але дзякуючы сацсеткам гэтае пачуццё значна ўзмацнілася, бо ў бясконцых стужках мы ўвесь час бачым допісы з фотаздымкамі размаітых вар'яцкіх імпрэз, шыкоўных абедаў і сяброў, якія жлукцяць піва. Нават калі вам такі адпачынак абсалютна не цікавы, вы ўсё роўна задумваецеся: «Можа, мне варта было б зараз рабіць нешта іншае?» Гэта і ёсць FOMO.\n3. …і «сіндром фантомнай вібрацыі»\nМы пастаянна знаходзімся ў стане падвышанай адчувальнасці да нашых мабільных тэлефонаў — настолькі, што часта блытаем, калі ён сапраўды звоніць, а калі не. У 2012 годзе даследаванне, апублікаванае ў часопісе Computers and Human Behavior, выявіла, што 89% з 290 студэнтаў, якія ўдзельнічалі ў эксперыменце, перажываюць «сіндром фантомнай вібрацыі» (фізічнае адчуванне, што тэлефон вібрыраваў, нават калі гэта не так), раз на два тыдні.\n4. Мы не можам спаць\nНеўролагі мяркуюць, што святло экранаў ноўтбукаў, планшэтаў і смартфонаў выклікае збоі ў нашым арганізме — у прыватнасці, уплывае на выпрацоўку снатворных гармонаў. Уздзеянне яркага святла падманвае мозг, прымушаючы яго думаць, што на дварэ ўсё яшчэ дзень. Гэта можа мець доўгатэрміновыя наступствы для цыркадных рытмаў арганізма (унутраных гадзін сну). Нашыя вочы асабліва адчувальныя да блакітнага святла, што выпраменьваюць экраны. Гэта істотна ўскладняе засынанне і нават можа стаць прычынай бяссоння.\n5. Нашая памяць і канцэнтрацыя істотна пагоршыліся\nУ старажытныя часы чытанне напамяць было вельмі каштоўным навыкам — ад студэнтаў часта патрабавалася цытаваць з памяці цэлыя кнігі. У нашую эпоху, калі практычна любы кавалак інфармацыі можа стаць імгненна даступным, мы абсалютна не турбуемся пра захаванне або запамінанне нейкіх фактаў. Навошта запамінаць сталіцу Мазамбіка, калі яе можна проста «загугліць»?\nУ 2007 годзе вучоны-неўролаг апытаў 3000 чалавек і выявіў, што маладыя рэспандэнты былі менш схільныя памятаць стандартную асабістую інфармацыю, напрыклад, дзень нараджэння сваяка або нават уласны нумар тэлефона. Даследаванні таксама паказалі, што калькулятары могуць знізіць простыя матэматычныя навыкі. Некаторыя людзі не могуць перамяшчацца ў сваіх гарадах без дапамогі GPS.\nСацыяльныя медыя і інтэрнэт у цэлым таксама скарацілі канцэнтрацыю ўвагі. Людзям цяжка чытаць кнігі на працягу доўгага часу, часцяком яны проста прабягаюць вачыма па старонцы, а не чытаюць кожнае слова.\n6. У нас палепшыліся візуальныя навыкі…\nДаследаванне 2013 года паказала, што некаторыя камп'ютэрныя гульні павышаюць навыкі прыняцця рашэнняў, заснаваныя на візуальных сігналах, а таксама здольнасць аналізаваць інфармацыю пра фізічнае асяроддзе. А комплексныя стратэгіі могуць палепшыць «кагнітыўную гнуткасць» мозгу — магчымасць пераключацца паміж задачамі, тым самым павялічваючы здольнасць чалавека працаваць у шматзадачным рэжыме.\n7. …але пагоршыўся кантроль над імпульсіўнасцю\nТое ж даследаванне відэагульняў паказала наяўнасць праблем у геймераў з тым, каб утаймаваць імпульсіўныя або агрэсіўныя паводзіны — яны больш схільныя да імгненнай агрэсіі ў рэальным жыцці.\n8. Мы сталі больш крэатыўнымі\nТэхналогіі сталі больш даступнымі для творчых людзей. Аўтар Клей Шыркі сцвярджае, што інтэрнэт ўзмацняе «кагнітыўны лішак» — залішнія магчымасці мозгу, якія мы можам вылучыць на дасягненне мэтаў, што прыносяць нам задавальненне. Сацыяльныя медыя прапануюць карыстальнікам узаемадзейнічаць з тэкстамі, малюнкамі і відэа ў той ступені, у якой гэта немагчыма з тэлебачаннем. Сацсеткі спрыяюць таму, каб чымсьці дзяліцца, карыстальнікі становяцца больш схільнымі да стварэння і сумеснага выкарыстанні інфармацыі — ці гэта альбом Flickr, ці агляд папулярных кніг, ці дапаўненне ў Вікіпедыі альбо праект з серыі «зрабі сам».\nЮлія Бальцэвіч, па матэрыялах mashable.com\n20.03.2014 / 19:39\nЯкое дачыненне сны маюць да физиялогии? (хутчэй імецылізм у каментах і артыкулах). Вось пуза, климакс у 30 гадоў і дупа у 23, як у мамак у 60. Скаліоз, кароткі фалас. Дзявочасць у 25-29 - клімакс-30.\n20.03.2014 / 20:48\nЯк жа цяжка стала размаўляць з "пітэкантрапамі", якія не ў стане атрымліваць інфармацыю з Інтэрнету ...