IV Respublika Elmi Qaynaqlar Konfransı keçiriləcək – Dövlət Pedaqoji Universiteti\nIV Respublika Elmi Qaynaqlar Konfransı keçiriləcək\nDövlət Pedaqoji Universiteti - Elanlar - IV Respublika Elmi Qaynaqlar Konfransı keçiriləcək\n30 İyun, 2021-ci il tarixində Azərbaycan Elm Mərkəzi tərəfindən IV Respublika Elmi Qaynaqlar Konfransı keçiriləcək. Konfransa məqalə qəbulu üçün son tarix 18 İyun, 2021-ci il nəzərdə tutulub.\nKonfrans elmin aşağıdakı sahələrini əhatə edir:\n-Humanitar və ictimai elmlər;\nKonfransın işçi dilləri Azərbaycan, İngilis, Türk və Rus dilləridir. Konfrans materialları toplusuna DOİ təyin olunacaq. DOİ: 10.36719\nKonfrans iştirakçılarına “CROSSREF“ təşkilatı tərəfindən BEYNƏLXALQ SERTİFİKAT veriləcək. Materiallar https://aem.az/ saytında və “CROSSREF” təşkilatının https://search.crossref.org/ bazasında onlayn çap olunmaqla bərabər toplu çap olunaraq müəlliflərə təqdim ediləcək.\nMəqalələr aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:\nA4 formatda 14 ölçüdə, 1.5 sətirarası məsafə ilə, Times New Roman şrifti ilə yazılmalı, səhifənin aşağı, yuxarı və yan tərəflərində 2 sm boşluq buraxılmalıdır. Məqalənin həcmi 6-10 səhifə arası olmalıdır.\nMəqalədə müəllifin adı, atasının adı və soyadı /məs.: Əli Məmməd oğlu Vəliyev/, iş yeri /tam şəkildə/, ölkə və şəhər, müəllifin elmi dərəcəsi və elmi adı, şəxsi elektron ünvanı və telefon nömrəsi /məqalənin başlığından əvvəl sağ tərəfdə/ göstərilməlidir. Təhsilini davam etdirən müəllif təhsil pilləsinə uyğun olaraq özü haqqında məlumatda doktorant, magistrant və ya bakalavr olduğunu qeyd etməlidir. Hazırda heç bir yerdə təhsil almayan və elmi dərəcəsi olmayan müəllif bu məlumatı qeyd etmədən /yalnız yaşadığı şəhər və ölkəni qeyd etməklə/ məqalə təqdim edə bilər\nMəqalənin əvvəlində ingilis dilində 7-8 cümlədən ibarət Xülasə və iki dildə /məqalə yazılan dildə və ingilis dilində/ Açar sözlər /5 sözdən az olmayaraq/ yazılmalıdır\nMəqalədə Giriş və Nəticə hissələri yazılmalıdır\nSonunda mənbələrin istinad ardıcıllığına uyğun olaraq Ədəbiyyat siyahısı verilməlidir\nİstinadlar mətnin daxilində mötərizədə verilməlidir. Mətndə fikrin müəllifi göstərilmədikdə bu qaydada /Axundov, 2005: 201/; göstərildikdə isə bu qaydada: A.Axundov… /2017: 98/ qeyd olunmalıdır\nElmi dərəcəsi olmayan müəllif məqalənin sonunda göstərilən ardıcıllıqla rəyçinin elmi dərəcəsini, adını və soyadını qeyd etməlidir


Əhli Sünnənin ən bariz xüsusiyyətləri – Şeyx Saleh əl-Fovzan (VİDEO) | Əbu Bəkr məscidi\nMöhtərəm şeyx əhli sünnənin ən bariz xüsusiyyətləri hansılardır?\nCavab (Şeyx Saleh əl-Fovzan):\nBismilləhi-r-Rahməni-r-Rahim. Həmd olsun aləmlərin rəbbinə. Peyğəmbərimiz Muhəmmədə, onun ailəsinə və bütün əshabələrinə Allahın salavatı və salamı olsun.\nAllaha şükür olsun ki, Əhli Sünnənin xüsusiyyətləri çoxdur. Ən bariz xüsusiyyət Allahın kitabı və Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun) sünnəsinə əməl etmək, bir çox firqələrdən fərqli olaraq etiqadın fikri azğınlıqdan uzaq olmasıdır.\nƏhli sünnə və camaat Quran və sünnə əsası ilə gedən, ilk üç əsrdə yaşamış fəzilətli insanların: səhabələr, tabiinlər və onların yolunu gözəl davam edənlərin yolunu davam etdirənlərdir.\nBurada örnək Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun) bu kəlamıdır: “Mənim sünnəmdən və haqq yolu göstərən raşidi xəlifələrimin sünnəsindən tutunun, ondan “arxa dişlərinizlə” yapışın. Bidətlərdən də uzaq durun. Həqiqətən hər bir yenilik bidət, hər bir bidət isə zəlalətdir.”\nƏhli Sünnə Quran və sünnəyə, ümmətin sələfinin yoluna əməl edir, bidət və dində yeniliklərdən uzaq dururlar. Onlar həmçinin Allahın ad və sifətləri barədə batil yozumlar da yürütmür, Allahın ad və sifətlərini Quran və sünnədə deyildiyi kimi təsdiq edir, nə dəyişmir, nə oxşatmır, nə yozmur, nə də inkar etmirlər. Uca Allahın bu ayəsini örnək tuturlar: “Onun heç bir bənzəri yoxdur. O, Eşidəndir, Görəndir.” (əş-Şura: 11).\nQamət Suleymanov – Mingəçevirdə sual-cavab.(10.04.2017)


İZDİHAM | Afaq Məsudun saytı\n...Yenə atasını gətirirdilər... Atasının cənazəsini uzun-uzun kişilər gətirirdi. Onların ardınca uzun-uzadı dəstələrlə qara geyimli adamlar gəlirdi. Adamların üzü batan günün rəngindən qırmızı idi deyə, hamısı bir-birinə oxşayırdı. Bir az da elə bil keçiyə oxşayırdılar. Bəbəyi görünməyən xırda gözləri günün zəif işığından qıyıla-qıyıla, itələşə-itələşə gəlirdilər...\nArada bir adamların içindən kimsə yeri təpikləyib göyə atılırdı. Lap arxadan, hardasa izdihamın qurtaracağından kişnərti səsləri eşidilirdi...\nAdamlardan sonra cərgə ilə əklillər gətirirdilər. Əklillərin kağız gülləri külək vurduqca, ovulub xırda kəpənəklər kimi izdihamın üstü ilə uçurdu...\nQara geyimli adamlar yaxınlaşdıqca, izdihamın uğultusu eşidilməyə başlayırdı… Külək bərkiyir, saysız-hesabsız qara geyimləri qara bayraqlar kimi möhtəşəm-möhtəşəm yellədirdi...\n...Uğultunun içi ilə hardansa, uzaqdan zəif-zəif sızan tanış səs eşidilirdi...\nAtası idi... tabutda gözüyumulu uzana-uzana, burnunun içində balaca bayquş kimi buppuldayırdı... Harasısa ağrıyırdı, ya ağlayırdı?! Ya bəlkə, oxuyurdu?..\nQəhər boğazını sıxdı:\n- Ana-a-a!.. - deyib qışqırdısa da, səsini eşidən olmadı.\nİzdiham getdikcə gedir, qara duman kimi çəkilib uzaqlaşırdı…\nAna nənəsi hardasa, arxasındaydı, vergül qaşlarını tərpədə-tərpədə:\n- İndi bilərsiz aclıq nədi, yetimlik nədi... - deyib ləzzət içində gülümsəyirdi.\nNənəsi güldükcə ağzından bir-birindən aralı uzunsov, metal dişləri görünürdü. Nənəsi gülümsünüb-gülümsünüb axırda dəmir dişlərini bir-birinə vura-vura:\n- Anan çox qudurmuşdu, - dedi.\n- Elə demə... - dedi və hiss elədi ki, boğazına dolan qəhərdən ağzı büzülür, - anam ölüb axı?!..\n...Nənəsinin dərisini yerə atmaq istədisə də, alınmadı. Dəri yapışqan kimi ovcuna yapışıb qopmaq bilmirdi…\nYerdən daş götürüb dərini daşla sürtdü, ovuntulayıb yerə tökdü. Sonra haradansa bozumtul toyuqlar gəldi və nənəsinin quru dərisini tələm-tələsik dənlədilər.\n...İzdiham gözdən itəndən sonra yerə oturub ayaqlarını uzatdı. Qıçları xeyli uzanmışdı, həm də elə bil, azca əyilmişdi.\nQapının zəngi vuruldu və o düyünlü qıçlarını ardınca sürüyə-sürüyə əlləri üstə iməkləyib qapını açmağa getdi.\n…Gələn anası idi. Anası onu görmədi, üstündən keçib otaqlara girdi, bir müddət onu oralarda axtardı…\n...Ha istədi qışqıra, səsi çıxmadı. Əl çalıb anasını çağırdı. Anası gəlib onu tapdı, əyilib bir müddət mehriban gözlərlə üzünə yaxından baxdı.\n...Atası da buradaydı. Otağın aşağı başında, yazı masasının üstündəki stolüstü lampanın işığında üzü divara oturub bir qıçını əsdirə-əsdirə yenə nə isə yazırdı... Yaza-yaza siqaret çəkirdi, tüstü burnundan, qulaqlarından çıxırdı.\n- Başım yandı, ay Allah!.. - deyib bağıra-bağıra otaqların arasıyla vurnuxdu.\nAnası mətbəxdən balaca suçiləyənlə gəlib atasının başını suladı.\nAtasının başı sudan cızıldayıb tüstülədi.\nAnası tüstünü üzündən yelləyə-yelləyə, gülümsəyə-gülümsəyə gəlib onu qucağına aldı, gətirib çarpayısına uzatdı, üzünə çəhrayı tülə bənzər nə isə çəkib:\n- Yat daha, gecdi, - dedi və ha yanasa getdi.\n...Örtüyün o biri üzündən hər şey çəhrayı görünürdü...\nAtasının başının tüstüsü kəsmişdi. Atası indi çəhrayı vərəqlərin içində acgöz-acgöz eşələnirdi, elə bil onların arasında yeməlisini axtarırdı…\n...Sonra hardansa ərinə oxşayan cavan oğlan gəlib başının üstünü aldı, çəhrayı bığlarıyla üzünə gülümsəyib duvağı üzündən qaldırdı, qoluna girib onu ayağa qaldırdı.\n…Ayağa qalxanda dizinin üstündəki güllər yerə töküldü…\n...Musiqiçilər dəhlizdə dayanmışdı, elə oradan, gülərüz adamların arasından ona baxa-baxa, gözləri bərələ-bərələ nə isə, gülməli hava çalırdılar…\nƏri yerdəki gülləri yığıb onun qucağına basdı. Baxıb gördü qucağındakı dabanı yeyilmiş köhnə ayaqqabılarıdı…\n…Ətəyini bir də, bu dəfə var gücü ilə dartdı... Başında nə isə uzundraz bir şey vardı, tərpəndikcə, təpəsində laxlayıb dingildəyirdi. Ha əlini başına atıb yoxlamaq istədi, əli başına çatmadı. Əli gödəlib enlənmişdi, ağzına güclə çatırdı...\nƏtəyini bir də dartanda, başındakı uzunsov güldana oxşar nə isə yerə düşüb çilik-çilik oldu...\n...Ətəyini dartışdırdıqca, ətürpədən cırıltı səsi mərtəbələrə yayıldı, bu eybəcər cırıltıya hansısa evdə oyanan körpə əti kəsilmiş kimi çığırıb ağladı… bir də baxdı ki, çığırtı səsi ətəyindən gəlir.\nÇığıran, böyük qızı idi, məhəccərin dəmirlərinə keçirdiyi başını çıxara bilmirdi.\nUşağı başıqarışıq necə dartdısa, qızın qulaqları qopub yerə düşdü.\nÜzbəüz qapının ağzında dayanan qalınqaş kişi qaşlarını əsəbi-əsəbi oynada-oynada, nifrət dolu gözlərlə gah ona, gah da qızının düşbərə kimi yerə yapışan qulaqlarına baxıb:\n-Tfu! – dedi və qapını çırpdı.\nUşağın qulaqlarını, xəcalətdən nəfəsi kəsilə-kəsilə yerdən qaldırıb ciblərinə basdı, ağrıdan göyərib özündən gedən uşağı qucağına alıb, ayaqları bir-birinə dolaşa-dolaşa, tələm-tələsik aşağı endi...\n...Endikcə pillələr qurtarmırdı, burula-burula, uzana-uzana harasa, lap aşağı gedirdi...\nBir neçə mərtəbədən sonra qapılar qurtarırdı, pillələrinsə sonu, qurtaracağı görünmürdü...\nMusiqiçilər də hardasa yuxarıda çalırdılar. Sonra əri də, musiqiçilər də danışa-danışa, çala-çala çıxıb harasa getdilər. Hardasa, uzaqda maşınların qapıları çırpıldı, qonşuların qəhər dolu səsləri eşidildi...\n...Qızı qucağında vurnuxub zıqqıldadı, qulaqlarının qanını balaca əlləriylə üz-gözünə yaxdı, sonra qanlı əllərini ağzına soxub sümürə-sümürə yuxuya getdi.\n...Pilləkənin əvvəli-axırı görünmürdü… Pillələrdən sonra həyətlərinə açılan çöl qapısının ha tərəfdə olduğunu yadına salmağa çalışdısa da, pillələrin harda bitib qurtardığı yadına düşmədi... pilləkənin üstünə oturub qızını qucağında yellədə-yellədə:\nQızı başını qoltuğuna soxub yuxuya getdi.\nBir müddət uşağı yellədə-yellədə pilləkənin sakitliyinə qulaq asdı… Çox keçmədi ki, hardasa, lap aşağıda kiminsə qapısı açıldı və aşağıdan, nəyinsə o biri üzündən anasının yorğun səsi eşidildi, pillələr boyu əks-səda verdi…\n-Tez o-o-ol... – deyə bağırırdısa da, səsi hələ də uzaqlardan gəlirdi - …bunlar atamı yandırdılar!..\nUşağı qucağına alıb ayağa qalxdı, ayaqları bir-birinə dolaşa-dolaşa, nəfəsi kəsilə-kəsilə pillələrlə aşağı qaçdı…\n...Evləri uşaqla dolu idi… Uşaqlar dəhlizdə, otaqlarda qaynaşırdı. Beş-altısı velosiped sürürdü, bir az böyükləri pərdələrdən, çilçıraqdan asılıb yellənirdilər, qalanları bir-birinə dəyə-dəyə döşəmə boyu iməkləyirdi… Anasının qucağında tutduğu iki çağa acgöz-acgöz hərəsi bir döşünü əmirdi.\n...Anasının saçları uzanıb çiyinlərinə tökülmüşdü… qucağındakı çağalar döşlərini əmə-əmə, saçlarını xırda-xırda hörürdülər.\n...Uşağı qucağından yerə düşürüb başının tükü qabara-qabara:\n- Səndən soruşmaq lazımdı, - dedi, sonra uşaqlar elə döşündən asıla-asıla əllərini belinə vurub onunla üzbəüz dayandı, nifrət dolu üzü ilə, - bəlkə, deyəcəksən, xəbərim yoxdu?.. - dedi.\n...Anası evin künc-bucağından, şkafların altından, stulların üstündən uşaq yığırdı... yığa-yığa, qəhərli səsiylə:\n- Min kərə dedim, iki uşaq bəsindi. Dedim-demədim? - dedi.\n- Dedin, - deyib başını aşağı saldı.\n...Axırıncı uşağı balışın altından çıxarıb ağzınacan uşaqla dolu çuvalın içinə basdı, bürmələyib ağzını yoğun iplə sarıya-sarıya, bəbəyi irilən xəstəhal gözlərlə üzünə zillənib:\n...Mətbəxə keçib əl-ayağı əsə-əsə kibrit axtardı, kibriti tapıb ayaqları bir-birinə dolaşa-dolaşa gətirib anasına verdi. Anası kibriti əlinə alıb təngnəfəs:\n...Nöyüt anasının yataq otağından, paltar şkafının içindən tapıldı...\nNöyütü anasına verəndən sonra divara qısılıb üzünü qollarıyla bağladı... sonra dözməyib dirsəyinin altından baxdı ki, necə anası, bəbəkləri irilib gözünün ağını örtə-örtə nöyüt şüşəsinin qapağını açır, necə şüşəni içi uşaqla qaynaşan adamboylu çuvalın üstünə əndərir, sonra geriyə çəkilib yanan çöpü çuvalın üstünə atır...\n...Kibrit çöpünün toxunmağıyla çuvalın alışmağı bir oldu… dilsiz-ağızsız, bədheybət pəzəvəngi andıran çuval ətürpədən səslərlə cüyüldəməyə, vığıldayıb nəhəng adam kimi oturub-qalxmağa, alov bədəninə işlədikcə otağın içiylə atılıb düşməyə, tüstüsü təpəsindən çıxa-çıxa özünü divarlara çırpmağa başladı… Sonra nə oldusa, çuval qapqara qaraldı, arxadan zərbə almış kimi, nərə çəkib üzü üstə yerə sərildi... qapqara tüstü otaqlara dolub ətrafı səskeçirməz qaranlıqlara qərq etdi...\nTüstünün qarasndan boğulub öskürə-öskürə evin içi ilə dörd dolanıb:\n- Ana!.. - deyib çağırdısa da, səsinə səs verən olmadı… odu ki, tüstünün qaranlığı ilə uzun-uzadı yol getməli oldu.\nEvin divarları, dəhlizi tüstünün qaralığında əriyib itmişdi... qaranlığın içiylə bircə dümbədüz, uzun-uzadı yol uzanırdı… o yolla da getdi… çox keçmədi ki, göz-gözü görməyən boğanağın içində kiminləsə alın-alına toqquşdu… qaxsımış tər iyi ilə şirin ətir iyinin qarşıq qoxusundan tanındı...\nMəktəb direktoru Sürəyya müəllimə idi. Dərin qırışlarla dolu uzun sifəti tüstünün içiylə ağır, qəzəbli bayraq kimi aramla dalğalanırdı...\nSürəyya müəllimə ona dəyib dayandı, sağ gözünün üstünə enən qırışı qaldırıb bir gözüylə üzünə baxdı, qalın kişi səsiylə:\n- Əllərini göstər, - dedi.\n…Əlləri yanan çuvalın hisindən qapqara qaralmışdı, cütləyib qabağa uzatdı, Sürəyya müəlliməyə göstərib başını aşağı saldı.\nSürəyya müəllimə o biri gözünün qırışını da aralayıb onun əllərinə diqqətlə baxdı, sonra başını qaldırıb hələ də bayraq kimi dalğalanan üzü ilə bu dəfə diqqətlə onun gözlərinin içinə baxdı, qalın səsiylə:\n- Get, valideynin gəlsin, - dedi, gözlərinin qırışını yerinə buraxıb ayaqlarını tüstünün içi ilə sürüyə-sürüyə yoluna davam elədi… Bir qədərdən sonra hardansa arxadan, tüstünün ən qatı yerindən Sürəyya müəllimənin səsi eşidildi.\nSürəyya müəllimə arxada kiminləsə toqquşub:\n- Əllərini göstər... - dedi, - get, valideynin gəlsin... - dedi.\nSürəyya müəllimə uzağa getmədi… bir qədər yeriyib orda, arxada kiminləsə rastlaşıb ayaq saxladı, geriyə çönüb qara tüstünü əyri bədəni ilə yara-yara, ayağını sürüyə-sürüyə ona sarı yeridi… Geri çönməsə də, ürəyi əsə-əsə hiss elədi ki, Sürəyya müəllimə ardınca tək gəlmir...\nTüstü seyrəldikcə, baxıb gördü sən demə, bu, tüstü yox, həmin qara geyimli izdihamdı ki, içiylə yeriyir… Qapqara, sopsoyuq geyimlər çiyinlərinə toxuna-toxuna, ayağı dəqiqədə bir nəyəsə ilişib onu yerində laxlada-laxlada...\nYenə arxada kimsə paltarının ətəyini tapdalayırdı… sonra kimsə atılıb ətəyi arxada yerlə sürünən gəlinlik paltarının ətəyinə oturdu, həzdən civildəyə-civildəyə arxasınca süründü…\nÇönüb baxdısa da, tanımadı. Girdəsifət, arıq bir arvad idi… ətəyinin üstündə bardaş qurub oturmuşdu, başı, qulaqları əsə-əsə civildəyib gülürdü.\nArvadın üzü tanış gəlirdi. Hardasa şəkildə, ya kinoda görmüşdü, yadına sala bilmədi…\nAtasının cənazəsi hardasa, irəlidə üzürdü. Atası yenə burnunun içində balaca bayquş kimi ulayırdı, bu səsə qara tüstünün hansı ucqarlarındansa qara bayquşlar səs verirdi...\n...Başının tükləri qabardı… yaxası mədəsinəcən açıq paltarının boyun-boğazını ha dartışdırdısa da, sinəsini bağlaya bilmədi… Bir qədər sonra bayquş səsləri lap yaxından eşidildi… Elə bil izdihamın içindən kimlərsə uladı, sonra xısın-xısın gülüşdülər…\n...Oğrun-oğrun o yan-bu yanına baxıb aradan çıxmağa yer axtardı... ...Arxadan kimsə kürəyini çubuqlayıb quru səslə:\n- Yeri-yeri, - dedi.\nGeri çönməsə də, səsindən tanıdı. Suğra müəllimə idi... Allah bilə, yenə çəp gözlərinin xırda, qara gilələri hikkədən bir az da çəpləşmişdi, tüpürcəyi, həmişəki kimi göyərmiş dodaqlarının künclərində qurumuşdu, ucu daim yazı taxtasından asılan köhnə xəritələrin deşiklərinə ilişən göstəricisini havada yellədə-yellədə gəlirdi…\nSonra kim idisə, lap qulağının dibində uladı, bayquş başını ona sarı çevirib gözlərini bərəltdi, tüklü buxağını əsdirib vahiməli-vahiməli quqquldadı…\n- Ağla bala, ağla, ağlamalı günlərin çatıb daha.\nYenə metaldiş nənəsi idi. Qabaq cərgələrin arasıyla addımlayırdı… qocalıqdan sümüyü əyilmiş qıçlarını arxasınca sürüyə-sürüyə, nazik üzünü qoz belinin arxasından çıxarıb ona sarı boylana-boylana, nəfəsi həzdən itə-itə:\n-Hələ çox ağlayacaqsan. Hamınız ağlayacaqsız. Ağlaya-ağlaya öləcəksiz, ölə-ölə ağlayacaqsız... - deyə fışıldayırdı.\nNənəsinin boz sərçəsi də yenə çiynində idi, yenə qara, tum gözlərini dinməz-söyləməz üzünə dikmişdi. Çəhrayı soxulcan da öz yerində idi, nənəsinin boynunda sulu boyunbağı kimi qıvrılıb balaca başını quyruğunun ucuna bəndləmişdi.\nBayaqdan bura Suğra müəllimənin cərgəsində milçəkləri qova-qova gedən uzun, qarabuğdayı adam əlindəki iri milçəköldürənlə arxadan necə vurdusa, nənəsi milçək kimi vızıldayıb susdu. Asfaltda nənəsindən nöqtə boyda nəm ləkə qaldı...\n...Kimsə qolundan tutub kənara çəkdi, ətəyi arxadakıların ayağı altında qalıb cırıldı.\nFatma idi… ağ məktəbli önlüyü də, bir ucu başından çiyninə asılan lenti də mürəkkəb ləkələri ilə dolu idi... Gözlərini qıyıb başıyla hansısa uzaqları göstərirdi, nəyəsə işarə ilə dinib-danışmadan, «gedək» deyirdi…\n…Fatmayla bir sivişib aradan çıxdılar, yüyürüb qara izdihamdan uzaqlaşdıqca, arxadan Suğra müəllimənin nazik çubuğunun vıyıltısını eşidirdilər...\nSuğra müəllimənin çubuğu arxada vıyıldaya-vıyıldaya, bədənləri gizildəyə-gizildəyə qaçıb özlərini məktəbin arxa həyətinə yetirdilər, orda idman zalının girişində küncə dirənmiş iri, qara çəlləyin qapağını açıb içinə girdilər, sonra köməkləşib qapağını bağladılar.\n- Burda bizi tapa bilməyəcəklər, – Fatma gözlərindən çəlləyin qaranlığına qığılcım saça-saça dedi, sonra yerini rahatladı.\nÇəlləyin dibi dəmir-dümürlə, bir də əhəngə oxşar narın qumla dolu idi. Fatma altından çömçəyə oxşar uzunsov dəmiri sivirib qaranlığın içində yelləyə-yelləyə:\n- Ölsələr də, ağıllarına gəlməyəcək, - dedi, - ikinci zəngdən sonra çıxarıq...\n...Çəlləkdə vaxt tez ötdü, çox keçmədi ki, uzun-uzadı ikinci zəng çalındı və uşaqlar həyətə dağıldılar… çəlləyin üstündə atılıb dəmir qapağı at ayaqlarıyla döyə-döyə o yan-bu yana qaçdılar. Sonra sakitlik çökdü və kimsə çəlləyin qapağını qapını döyən kimi döydü.\nNəfəsini içinə qısıb çəlləyin aralı çatından çölə zilləndi... Çələyin aralı çatını Suğra müəllimənin yaşımtıl qulağı bağlamışdı... nə isə axtaran yekə əl kimi yuxarı-aşağı gəzişirdi… Çox keçmədi ki, çat cırıldayıb bir az da aralandı və Suğra müəllimənin havanı iyləməkdən uzanmış çəkic kimi iti burnu içəri soxuldu... səliqəli ardıcıllıqla çəlləyin hər küncünü iyləyib gizli əmr almış kimi duruxdu və çəlləyin aralı çatından içəri Suğra müəllimənin çəngələ oxşar əli soxuldu... Əl bir müddət çəlləyin içi boyu kor əqrəb kimi o yan-bu yana yeriyib onları axtardı… gah başlarına, gah dizlərinə qonub, elə bil, kor gözləriylə gah Fatmanın, gah da onun üzünə baxdı... bir müddət beləcə barmaqları üstə yeriyib-yeriyib, axır ki, Fatmanın topuğunu tapdı...\nFatma topuğu Suğra müəllimənin əlində, kədərli gözlərlə qaranlığın içindən ona son dəfə baxdı, balaca, girdə gözləri yaşla dolub şüşə qırığı kimi par-par parıldadı...\nSuğra müəllimənin caynağı Fatmanın topuğundan yapışıb bir müddət onu çəlləyin içində başıaşağı saxladı, sonra harasa yuxarıya qaldırdı, üz-gözünü sivirib cıza-cıza, pal-paltarını cırıb tökə-tökə çəlləyin çatından çölə çıxardı...\nBir müddət bədəni qorxudan titrəyə-titrəyə, Fatmanın çəlləyin o biri üzündən eşidilən səsinə qulaq kəsildi... Fatma əvvəl pişik kimi miyoldadı, sonra toyuq kimi qaqqıldadı, axırda nəfəsi kəsilə-kəsilə, uzun-uzadı kişnədi və götürüldü...\n...Dizləri əsə-əsə çəlləyin çatından baxıb gördü Suğra müəllimə Fatmanın belində ucu sınıq göstəricisini havada oynada-oynada Fatmanın dalını döyəcləyə-döyəcləyə "ehe-he-hey!.." - deyə-deyə məktəbin sarımtıl binasına sarı qaçmaqdadı...\nFatma kişnəyə-kişnəyə uzaqlaşdıqca, çəlləyin içinə qaranlıq çökdü... Yoxsa hava qaraldı?!.. Axır, nə oldusa, çəlləyin içi getdikcə isinməyə və daralmağa başladı...\n...Ürəyi sıxıldı. Çiynini çəlləyin qapağına dirəyib qaldırmaq istədisə də, gücü çatmadı. Çəlləyin qapağı elə ağır idi, elə bil, üstündə kimsə oturmuşdu.\nOdu ki, büzüşüb çəlləyin küncünə qısıldı... Sonra, deyəsən, yuxuya getdi...\n...Yuxuda, gözlərini qıyıb bədəninə soyuq tər gələ-gələ, dizləri boşala-boşala, hansı möcüzəyləsə yuxuya getmiş Suğra müəllimənin qulağına civə tökürdü...\n...Civə istilikölçənin sınıq ucunun çatından gümüşü mürəbbə kimi ağır damlalarla səliqə ilə Suğra müəllimənin yekə qulağına uyğun olmayan xırda dəliyindən içəri süzülürdü… süzüldükcə, Suğra müəllimə ləzzətlə zarıyırdı.\nİstilikölçənin civəsi qurtarırdı, Suğra müəllimənin zarıltısı kəsmək bilmirdi...\nİçi boşalmış istilikölçəni gizləməyə yer yox idi. Oğrun-oğrun o yan-bu yanına baxıb heç kimin görmədiyindən arxayın olduqdan sonra istilikölçəni Suğra müəllimənin qulağının deşiyindən içəri buraxdı… və Suğra müəllimənin qulağının içi ilə bir müddət vıyıltı ilə uçub hardasa dərində şarappıltıyla yerə dəyən nəyinsə səsi eşidildi… Onda Suğra müəllimə gözlərini iri-iri açıb üzünü ona çevirdi, civənin parıltısından gümüşüyə çalan üzü əyilə-əyilə:\n- Bunu sən elədi-i-in???.. - deyib vahiməli səslə bağırdı...\nSuğra müəllimənin bağırtısına qaçıb gələn ağ xalatlı qadınlar onu döşəküzünə bənzər ağlara bürmələyib harasa apardılar… dörd bir yanı dərman iyi qoxuyan ağ otağın yuxarı başında ağ geyimdə ağ yataqda yatan anasını yanına gətirib topuqlarından başıaşağı salladılar… Odu ki, ilk dəfə anasını tərsi-mayallaq gördü…\nBelədə anası çarpayını kürəyində saxlayan uzun saçlı, ağ böcəyə oxşayırdı...\nSonra soyuq suyun altında yaxşı-yaxşı yuyub bələdilər, aparıb ayrı bələklərlə dolu yarıqaranlıq otağın bir küncünə qoydular və çıxıb getdilər.\n...Otağın yuxarı başı bələklərlə dolu idi. Həkimlər gedən kimi bələklər cərgə ilə sıraya düzülüb oxumağa başladılar. Xorun içindən kim idisə cır səslə oxuyurdu... Baxıb gördü, kiçik qızıdı. Bələklərin ən balacasında əl-qolu sarınmış vəziyyətdə... balaca ağzını göyə açıb civiltili səsi ilə oxuyurdu. Oxuduqca ağzı quş dimdiyi kimi açılıb yumulurdu.\nSonra kimsə otağın işığını yandırdı.\nİşığın yanmağıyla, bələklərin dağılışıb döşəmə boyu ilbiz kimi, yırğalana-yırğalana sürünməyə başlamağı bir oldu...\nAğ geyimli həkimlər ha o yan-bu yana qaçdılar, bələklərin hamısını tuta bilmədilər. Bələklər sürünə-sürünə divar boyu qalxdılar, bir-ikisi tavana qalxıb çilçırağın buynuzlarından başıaşağı asıldı…\n...O da qarnını soyuq döşəməyə sürtə-sürtə bir xeyli bələklərin süründüyü səmtə sürünüb tərlədi.\nBələklər divarın yuxarı hissəsindəki dəliyə çatıb bir-bir ora soxuldular.\nHəkimlər əllərinə keçən bələkləri odun kimi üst-üstə arabalara yığdılar, tələsik addımlarla başıalovlu halda harasa daşıdılar.\n...Divarın küncü ilə irəlidə sürünən bələk o birilərdən çəlimsiz idi deyə, dəlikdən daha rahat keçdi. Keçib ordan geriyə boylandı, göz vurub xırıltılı səsi ilə:\n- Gəl-gəl, ey dili-qafil, - deyib gözdən itdi.\nBaxıb gördü bələkdəki bığlı, çalsaç kişidi. Kişinin nəfəsindən acı tənbəki iyi gəlirdi.\n...Başını dəliyə salıb sonu, dibi görünməyən qaranlığa baxdı…\n...Dəlikdən nəmiş və kif iyi gəlirdi... bir də ha tərəfindənsə qəribə səslər eşidilirdi...\nElə bil, hardasa lap dərinlikdə kimisə çimdirirdilər, başına vedrə ilə su tökürdülər...\n...Əvvəl başını, sonra bütün bədənini dəliyə saldı, sürünüb üz-gözünü divarın cod səthinə sürtə-sürtə, bələklərin ondan əvvəl qazıb açdığı havasız yollarla bir xeyli süründü...\n...Yol çox uzun idi, süründükcə qurtarmırdı. Bir qədərdən sonra divar qurtarırdı, yumşaq nəm torpaq başlayırdı…\nTorpaq azca isti idi. Elə bil kimsə indicə yatıb-durmuşdu. Torpağın içi elə sakit idi, süründükcə, az qalırdı öz xışıltısından qulaqları bata.\n...Atasını torpağın ən ilıq yerində basdırmışdılar…. Sürünüb atasının üzü ilə gəzdi, yanağına, ordan çənəsinə keçdi.\nAtasının üzü azca dəyişmişdi, gözləri, burun dəlikləri torpaqla dolu idi... Burnu nazilib uzanmış, qaşları yuxarı dartılmış, bığları məftil kimi qabarıb dən-dən durmuşdu.\n...Əlini bələkdən çıxarıb çeçələ barmağı ilə bığın bir telinə toxundu...\nBarmağını atasının bığları boyu gəzdirdi… və torpağın içi ilə nə vaxtsa, lap çoxdan eşitdiyi tanış, kədərli musiqi gəzdi…\nMusiqinin səsinə ətrafda nə qurd-quş vardısa sürünüb, yeriyib gəldilər, dövrə vurub muncuq gözlərini üzünə zillədilər.\n...Bələkdən o biri əlini də çıxarıb atasının bığlarında ikiəlli çaldı... Çaldıqca, sarımtıl ilbizlərin, qəhvəyi böcəklərin gözləri böyüdü… Baxıb gördü böcəklərin ən xırdası kiçik qızıdı, yanlara uzanan nazik bığlarını tərpədə-tərpədə nöqtə başı ilə ona baxır...\nAtasının bığları quru idi deyə, çaldıqca, kökündən qırılıb yerə töküldülər.\nMusiqi kəsildisə də, ilbizlər yerlərindən tərpənmədilər, gözləri böyüyə-böyüyə üzünə zillənib qaldılar…\nTorpağa balaca oxlar kimi sancılan bığları yığıb gətirdi, nə qədər çalışdı əvvəlki yerinə taxa bilmədi. Odu ki, onları bir kənara qoydu, utana-utana sürünüb atasının cibinə girdi.\nCibin içi kif bağlamışdı… yuxarı küncündə anası oturmuşdu… bardaş qurub başını aşağı salıb nə iləsə məşğul idi…\nSürünə-sürünə anasının yanına getdi. Anası iynə-sapla cibin yırtıq küncünü tikirdi… Onu görüb:\n- Odu ki, pul üzünə həsrətik, - dedi, - bu boyda yırtıqnan cibdə pul qalar?!.\n...Başını yırtığa salıb çölə baxdı.\nYırtığın o biri üzü gözqamaşdıran işıqla, adamla dolu idi. Adamlar əsəbi üzlərlə işıqlı vestibüldə gəzişə-gəzişə lift gözləyirdilər. Adamların arasından tanış üz ona əl eləyib yanına çağırırdı.\n...Ayağa qalxıb yeridi, gəlib liftin qabağında dayandı.\nLiftin qapısı açılıb-bağlandı və o tanımadığı əsəbi adamlarla, dörd divarı güzgülü, havasız liftin içində qaldı, üzü divara dirənə-dirənə, nəfəsi kəsilə-kəsilə uzun müddət harasa yuxarı qalxdı...\nDarısqallıqdan və havasızlıqdan liftin güzgüləri buğ tutub bulandı. Bir qədər sonra liftin buğu adamların üzünü də tutdu və o üzsüz adamlarla bir xeyli beləcə boğula-boğula harasa yuxarıya qalxdı…\nLiftin qapıları, axır ki, açıldı və o hamıyla bir güzgülü döşəməli geniş zala çıxdılar.\nZal təmtəraqlı geyimli adamlarla dolu idi. Qadınlar başlarından fəvvarə vuran lələkvari sancaqlarla, kişilər əyinlərindəki zərli pencəklərlə zalın gur işığı altında bərq vurub işım-işım işaldayırdılar...\nBurdan adamların üzləri də geyimləri kimi bərq vururdu.\nOnu görüb əl çaldılar, əllərindəki gülləri:\n- Afərin!.. Afərin!.. - deyə-deyə ona atdılar.\nGülləri havadaca tutub ehtiramla baş əydi, sonra qabağındakı mikrofonu tıqqıldadıb bir addım geriyə çəkildi, uzun, qara zurnasını ağzına tutub ovurdları şişə-şişə çalmağa başladı…\nÇaldıqca ovurdları ilə bir qulaqları, sonra bütün bədəni üfürlənib şişdi, ayaqları yerdən ayrılıb onu havaya qaldırırdı… və o, zurna çala-çala, hələ də həyəcanlı üzlərlə ona "Afərin!.." deyib çığırışan adamların başları üstündən uçub ha yanasa getdi…\n...Zurnanı getdikcə daha təsirli çala-çala bir xeyli də şəhərin üstü ilə uçdu…\nZurnanın səsinə yuxudan oyananlar pəncərələrdən, eyvanlardan yuxarı boylana-boylana içlərini çəkdilər:\n- Bu uşağın tumanı hanı? - dedilər.\nSonra kim idisə tanıya bilmədi, ətəyindən dartıb onu səhnədən yerə düşürtdü, qara zurnanı əlindən dartıb aldı:\n- Ayıbdır... – dedi, - heç olmasa qəmli hava çal.\n...Baxıb gördü yenə atasını gətirirlər. Atasını indi, elə bil, bayaq gətirdikləri səmtin əksinə aparırdılar.\n…İrəlidə gülləri yoluq əklillər, ardınca qara geyimli adamlar, lap axırda atasının qara cənazəsi gəlirdi... Cənazəni aparmaqdan yorulub əyri-üyrü çarxlı arabanın üstünə qoymuşdular, getdikcə arxalarıyca sürüyürdülər… Sürüdükcə atasının üzü dəyişirdi… burnu bığlarının üstünə asılır, qulaqları boynuna enirdi…\n…Zurnanın düymələrini basıb ovurdlarını şişirdə-şişirdə qəmli hava çaldı… Çaldıqca, gözündən axan yaş boyun boğazını islatdı, ağlamaqdan gözləri çəpləşdi...\n...Atasının cənazəsini babası sürüyürdü. Tabutun iplərini iki tərəfdən çiyninə aşırıb uzun boynuyla irəliyə dartına-dartına, nəfəsi kəsilə-kəsilə addımlayırdı... Arada bir qoltuğundakı uzun dürməkdən dişləyib qəhərli səsiylə:\n- Yazıq balam... - deyib hıçqırırdı…\n...Babasının ardınca nə qədər qaçdısa da, çata bilmədi. Babasının uzun boyu qara izdihamın içində bir müddət də görünüb yox oldu.\nZurnanı bir kənara atıb ürəyi, az qala, ağzına gələ-gələ:\n- Ana-a-a!.. - deyib hönkürdü.\n- Can ana!..\n...Anası kökəlmişdi... qarnı yırğalana-yırğalana gəlib başının üstə dayanmışdı, əyilib üzünə baxırdı… Bir müddət beləcə baxıb-baxıb, əl-ayağını yığışdırıb onu qucağına aldı, döşünü ağzına basıb yelləyə-yelləyə:\n- A-a-a-a... – deyə yatırtmağa çalışdı.\nAnasının döşünün giləsi düymə kimi hamar və bərk idi deyə, heç cür ağzına girmirdi...\nAnası onu əvvəl yavaş-yavaş, get-gedə sürətlə yellədi… sonra sürəti artırıb özü də yanaşı uzandı… və bir müddət beləcə, anasıyla birgə yelləndilər...\n...Yelləncəyin sürəti get-gedə artırdı...\nYellənə-yellənə, yanında uzanan anasına baxdı.\n...Anası yellənə-yellənə yatırdı... Yarıaçıq ağzından yuxudan keyiyib ağaran, yelləndikcə, xırda-xırda titrəyən dili görünürdü...\nYelləncəyin sürəti artdıqca, anasının xorultusu bərkiyirdi... Anası bir qədər belə xoruldadıqdan sonra pələng kimi nərildəməyə başladı...\nNəriltidən bədəni titrədi, başını anasının qoltuğuna soxub ürəyi əsə-əsə gözlədi...\nAnasının qoltuğunun içi yumşaq və isti idi… lap dərinliyində aramla bapbalaca girdə saat çıqqıldayırdı…\nAnası nərildədikcə, saatın çıqqıltıları sürətlənirdi, onunsa başının tükləri qabarırdı…\ngünəşin üzü boz ləkələrlə tutulurdu… yelləncəyin yoğun kəndirləri cırıldaya-cırıldaya üzülürdü...\nSonra nə oldusa, anası birdən-birə elə bir nərə çəkdi ki, yelləncək kökündən qopub harasa geriyə uçdu…\n...Beləcə, başı anasının qoltuğunda, balaca saatın çıqqıltılarına qulaq asa-asa uzun müddət geriyə uçdular, sonra harasa dəyib gurultu ilə yerə düşdülər.\n...Ayağa qalxıb axsaya-axsaya əvvəli-axırı bilinməyən dümdüz divarın dibi ilə gəzib anasını axtardı…\nAnasının xorultusu hardansa, divarın o biri üzündən gəlirdi...\n...Divarın qurtaracağındakı kəfgirli saatın altında isə ata babası oturmuşdu… Gözündə eynək, əynində zolaqlı pijama, qaşları yuxarı dartıla-dartıla, bir qıçını əsdirə-əsdirə əsəbi üzüylə qəzet oxuyurdu. Onu görüb ayağının əsməsini saxladı, qaşlarını bir az da yuxarı dartıb:\n- Bı-ı-ıy?.. - dedi və daha heç nə demədi.\nAxsaya-axsaya yaxına gəlib əzilmiş dizini babasına göstərdi.\n- Qıçım sınıb, - dedi.\nBabası bir müddət təəccübdən irilən gözləri ilə onun üzünə baxıb elə bil daha nə isə deyəcəyini gözlədi.\nAxsayıb bir addım da yaxına gəldi, əzilən qıçını göstərib:\n- Bu qıçımdı, - dedi.\nBabası bir müddət də onun əzik qıçına baxıb başını yellədi, buxağını əsdirib:\n- Qonşun pisdi, köç qurtar, qıçın ağrıyır, kəs qurtar, - dedi.\nYerə oturub dizinin qapağını açdı. Dizinin içində çıqqaçıqla saat işləyirdi, dizinin qapağını qaldıranda dingildəyib zəng çaldı…\nBabası zəngin səsinə qaşlarını bir az da yuxarı qaldırdı, boynunu irəliyə uzadıb əsəbi halda:\n- Bı-ı-ıy? – dedi və əyilib nəhəng başmağını ayağından çıxartdı, başının üstə hərləyib ona tolazladı.\nBaşmaq başının üstündən vıyıltıyla keçib arxasında dayanan əlizənbilli yekəburun kişinin sifətinə dəydi.\nKişi dizi üstə idi deyə, babasının üstünə diz-dizi sürünə-sürünə getdi… böyründən vıyıltı ilə ötüb kreslonun qabağında dayandı, iniltili səslə anlaşılmayan dildə nə isə dedisə də, babası üz-gözünü turşudub buxağını əsdirə-əsdirə:\n- Xeyr!.. - dedi.\nYekəburun kişilərdən bir neçəsi də gəldi… onlar da babasının kreslosuna sarı diz-dizi sürünə-sürünə getdilər… arxaları ona, üzləri babasına durub nə isə inildədilər...\nOnlar inildədikcə, babası içini çəkib:\n- Bı-ıy!?.. – dedi... sonra ayağa qalxıb kreslosunun yanındakı iri suçiləyəni əlinə aldı və dizi üstə dayananları gülləri sulayan tək, suladı…\n…Baxıb gördü, kişilərdən biri yarpaqladı... gözlərini qıyıb bir az da diqqətlə baxdı və anladı ki, kişi sən demə, yarpaqlamayıb, eləcə oturduğu yerdə kirpi kimi tikan çıxarıb.\nSonra nə oldusa, «kirpi-kişi» başını aramla geriyə çevirdi, kirpi üzüylə ona zilləndi, burnunun ucundakı qara, yumru xalını sıxıb maşın siqnalına bənzər qəribə səslər çıxartdı…\n...Babası oturub əsnəyə-əsnəyə ona baxırdı... Sonra hardansa babasının, noxud boyda arvadı gəldi, atılıb babasının çiynində oturdu, balaca qollarını havada yelləyib civildəyə-civilədyə, hələ də dizi üstə dayananlara nə isə başa salmağa başladı…\nNənəsi sözünü bitirib babasının qolu boyu yeridi boynuna, ordan başına çıxdı, qulağına girib yox oldu.\nNənəsinin yoxa çıxmağıyla, «kirpilərin» geriyə qanrılıb, balaca, qara ayaqlarını xırda-xırda işlədə-işlədə üstünə yeriməsi bir oldu.\n...Qabaqda yekəburun kirpi gəlirdi… bədənini yumaq kimi yığıb kürəyindəki oxlardan ona sıçrada-sıçrada irəliləyirdi...\nOxlar başının, çiyninin üstündən vıyıltıyla uçub keçdikcə, qaçırdı… biri uzun, o birisi gödək ayaqlarının üstə ördək kimi ləngə vura-vura, canını götürüb oralardan uzaqlaşırdı...\nArxadan babasının hirsli səsi eşidilirdi. Babası içini çəkib:\n- Bı-ıy?!. – deyirdi və getdikcə «bıy»ı daha ucadan bağırırdı...\n…Arxadakılar, axır ki, gəlib çatdılar, onu yerə yıxıb çığırda-çığırda, tüklərini yolmağa başladılar...\nTükləri yolunduqca, çığırıb qaqqıldadı, sonra tüksüz, çılpaq bədəniylə, yalın yanlarını basa-basa qaçdısa da, acıqlı kirpilərin əlindən qurtula bilmədi…\nOnu yerə yıxıb ayaqlarını iplə sarıdılar, qollarını geriyə qarıb dilini çıxartdılar… və o, bədəni qorxudan yığılıb açıla-açıla, iti bıçağın soyuq tiyəsinin xirtdəyinə yeridiyini hiss elədi... Bıçaq damarları boyu sürüşdükcə, noxud nənəsinin həyəcanlı civiltisini eşitdi...\n- Başını üstündə qoy... - nənəsi incə səslə arxadan dedi, -…elədə gözəl olur...\nNənəsi danışa-danışa, deyəsən, onu bişirmək üçün ocaq qalayırdı… hardasa lap yaxınlıqda çırtaçırtla yanan çırpının iyi gəlirdi...\n...Kişilərin əlindən bir təhər sivişib çıxdı, boğazından fəvvarə vuran qan lehməsində sürüşə-sürüşə, yarıkəsik başı çiynində laxlaya-laxlaya anasının yanına qaçdı…\n...Anası yuxudan oyanıb uzanan yerdə gərnəşirdi… onun çiyninə düşən başına baxıb əsnəyə-əsnəyə:\n- Gəl, yıxıl yat... – deyirdi, - sabah tezdən durmalıyıq...\nBir müddət beləcə, bircə damarından asılı başı anasının ayaqlarında, buludlu göyə baxa-baxa xırıldadı... Sonra meh əsdi... əsib-əsib gücləndi... küləyin səsinin içi ilə hardansa, uzaqdan adda-budda bayquş səsləri eşidilməyə başladı…\nİzdiham hardasa yaxında idi...\n...Qışqırmaq istədisə də, səsi çıxmadı… səsin əvəzinə, boğazından eybəcər xırıltı çıxdı. Xırıldaya-xırıldaya:\n- Getmə, Hektor, getmə qanlı meydana!.. - deyib huşunu itirdi...\n…Onu da tabuta qoyub atası ilə yanaşı aparırdılar...\n...Ana nənəsi belini əyə-əyə, arıq, sümüklü qollarını yellədə-yellədə hamıdan qabaqda gedirdi:\n- Balam əldən gedir e...e... - deyib ağlayırdı, ya gülürdü, başa düşmək olmurdu.\n...Sonra kimsə arxadan nənəsini itələyib üzü üstə yerə sərdi və izdiham ağır ayaqlarını sürüyə-sürüyə nənəsinin üstündən keçib getdi.\n…Dikəlib oturdu, onunla yanaşı izdihamın üstü ilə üzən atasının nəhəng üzünə zillənib qaldı…\nAtasının üzü ağır-ağır nəfəs alırdı… dərisi qalxıb-enir, alnının qırışları açılıb-yığılırdı… qırışlar qarmon səsinə bənzər cırıltılarla açılıb-yığıldıqca, yumulu gözlərinin kənarlarıyla iri damlalarla yaş axırdı…\n...Dizi üstə dikəlib atasının cənazəsinə keçdi, üzünə yaxından baxdı…\nHardansa yaxınlıqdan zirzəmi qoxusunu andıran nəmiş qoxulu soyuq hava dəydi yanağına…\nHava atasının qulağından axırdı…\nBaşını qulağın dəliyinə salıb:\n- U...u!!!. – deyə uladı.\nSəsi qulağın qaranlıq dərinliklərində əks-səda verdi… sonra kimsə qulağın lap dərinliyindən səsini uzada-uzada:\n- Uhu-hu-hu!.. - eləyib susdu. Yoxsa öz səsi idi, geriyə belə qayıdırdı?!..\nBir müddət gözlərini gərə-gərə qulağın döşəmə cığırlarla harasa üzüaşağı aparan qaranlıqlarına baxa-baxa oturub qaldı...\nHardansa, qaranlığın qurtaracağından uğultu səsi gəlirdi… Elə bil külək əsirdi… əsib haranınsa qapısını cırıldadırdı...\nƏvvəl bir ayağını, sonra bütün bədənini qulağın içinə salıb dayandı. Gözü qaranlığa öyrəşdikcə, əyri-üyrü pillələrlə qaranlığın dibinə aparan ensiz cığırlardan biri ilə səs gələn tərəfə yollandı…\n...Qulağın içi isti və yumşaq idi… elə bil, döşəyin üstü ilə yeriyirdi…\nCığır bir qədərdən sonra burulub üstü sürüşkən pillələrlə harasa, yuxarı qalxırdı...\nPillələri dəqiqədə bir sürüşüb büdrəyə-büdrəyə, bir təhər çıxdı…\n...Köhnə, rəngi getmiş qapı idi, küək vurduqca cırıldaya-cırıldaya açılıb-bağlanırdı...\nQapıdan içəri keçib dayandı.\n...Cavan ata babası, babasının atası və atasının cavan anası, əlləri dizlərinin üstündə yuxarı başda yanaşı oturub mərhəmət dolu gözlərlə ona baxırdılar...\nAtası da burda idi… ağ-qara uşaqlıq şəklindəki həmin girdə sifəti, səliqəylə yana daranmış qəhvəyi saçlarıyla babasının qucağında oturub, deyəsən, şəkil çəkdirməyə hazırlaşırdı…\nOnların başı üstündən qalın çərçivədə iri şəkil asılmışdı. Şəkildə də həmin adamlar idi. Həmin geyimdə, həmin üzlərlə cərgə ilə oturmuşdular. Atası orda da həmin bu nimdaş gödəkçədəydi… onu görüb babasının qucağından yerə düşdü, yaxınına gəlib aşağıdan-yuxarı üzünə zilləndi, yerə oturub hıqqana-hıqqana altı yeyilmiş balaca çəkmələrini ayağından çıxartdı və onları bir-bir onun ayağına geyindirməyə başladi, iplərini dişi ilə çəkib bağladı, sonra iməkləyib yerinə qayıtdı, dırmaşıb yenə babasının qucağında oturdu.\nÇox keçmədi ki, babaları da onu gördülər, əl eləyib yanlarına çağırdılar, aralarında oturdub şəkil çəkdirdilər…\nŞəkilçəkən təzə şəkli divardan, bayaqkı şəklin altından asdı və o, ürəyi sıxıla-sıxıla, baba-nənəsinin arasında özünün əvəzinə, əyriburun, qoca qarını gördü, barmağını qarıya tuşlayıb:\n- Bu mənəm?.. - dedi.\n- Yox, bəs mənəm?!.. - dedi.\nÜzünü tutub qəhərdən boğula-boğula ağladı... Balaca atası babasının qucağından düşüb əlindən tutdu və bayaq gəldiyi əyri-üyrü, sürüşkən cığırlarla onu işıq gələn tərəfə apardı…\nÇıxışa çatıb ayaq saxladılar. Atası balaca əlini uzadıb dörd bir yanlarını bürüyən qapqara izdihamı göstərə-göstərə, gözlərini ova-ova, südəmər körpə səsiylə ağladı…\nAtasını hey ovutmağa çalışdısa da, atası kirimək bilmədi...\n...Əlacı kəsilib atasını qucağına aldı, izdihamın içinə atılıb adamları yara-yara harasa irəliyə qaçmağa başladı...\nQaçdıqca, hava qaraldı, axşam düşdü, küləklər əsdi, yağışlar yağdı, izdihamın son ucu, qurtaracağı görünmədi... qara geyimli adamların cod paltarları boyun-boğazını, qollarını siyirib qanatdı, yalın ayaqları ucuiti dikdabanların tapdağı altında əzildi… Sonra yenə hardasa lap yaxında bayquş uladı... və o, ayaq saxlayıb tövşüyə-tövşüyə yan-yörəsinə baxdı...\n...Hər tərəf qalın yarpaqlı sıx meşəlik idi... Nəhəng ağaclar külək vurduqca, çiyin-çiyinə dəyir, qara yarpaqlarını oynada-oynada yellənib bayquş kimi ulayırdılar...\n...Atasını hardasa əlindən salıb itirmişdi...\n...Özünü, vahimədən, az qala, ürəyi dayana-dayana nəhəng palıdın dibinə saldı, üzünü ağacın quru gövdəsinə sürtüb:\n- Qorxuram... – deyə-deyə ağladı…\nQoca palıdın içindən səs gəlmirdi… Arada bir lap dərinliyində xırçıltıyla əzilib iki bölünən nəyinsə səsi eşidilirdi...\nBaşını qaldırıb yuxarı - palıdın budaqlarına baxdı…\n...Palıd çoxdan qurumuşdu... Yarpaqsız budaqları məftil kimi burulub hərəsi bir yana əyilmişdi... Budaqların arasından göyün bir parçası, bir də yarısından da azı qalan əyri ay görünürdü… Bir də göyün lap dərinliyindən saysız-hesabsız adam səsləri gəlirdi...\n…Göy adamla dolu idi... Adamlar uğuldaya-uğuldaya nə isə danışır, danışa-danışa elə bil, ona baxırdılar... Hamısı da acıqlı idi… deyinib uğuldaya-uğuldaya aşağı enir, üstünə yeriyirdilər…\nAdamlar irəlilədikcə, göyün özü ağırlaşıb pillə-pillə aşağı enirdi…\n...Palıdın quru qabığını dırnaqlarıyla kərtənkələ kimi qaşıya-qaşıya, gövdəsi boyu yuxarı dırmaşdı, özünü gövdənin yuxarı hissəsindəki oyuğa salıb nəfəsini saxladı, meşənin səsinə diqqət kəsildi...\nGöyün qəzəbli uğultusu burda eşidilmirdi…\n…Oyuğun içi soyuq və nəm idi, göbələk iyi gəlirdi. Sonra oyuğun içində nə isə şıqqıldadı… kimsə alışqan yandırıb girdə gözləri ilə üzünə zilləndi, sonra həmin alışqanla nəyinsə üstünə bərkidilmiş balaca, əyri şamı yandırdı…\n...Cırtdana oxşayan balacaboy, çalsaç bir adam idi… bir-birinin yanından bitmiş girdə, qonur gözləri ilə ona baxırdı… dişsiz ağzının üstündə qıvrılan burnunu tez-tez çəkə-çəkə:\n- Səni də gördülər?.. – deyə pıçıldadı.\nCırtdanın gözləri hədsiz doğma gəldi ona, odu ki, onunla üzbəüz oturub onun kimi astadan:\n- Kim?.. – dedi.\nCırtdan kibrit çöpünə oxşar xırda barmağını harasa yuxarı tuşlayıb:\n- Onlar, - dedi.\n- Bura gələ bilmirlər, - kişi dedi, - qorxma.\nSonra nə oldusa, cırtdanın donu açıldı, gözlərinin içində sevinc dolu işartılar oynadı, balaca əllərini bir-birinə vurub:\n- Acsan?.. - dedi.\n- Hə, – cavab verdi və başını aşağı saldı.\nCırtdan oyuğun qaranlıq küncünə çəkilib bir müddət orda səssiz-səssiz vurnuxdu və çox keçmədi ki, oyuğun içinə qəribə bişmiş iyi yayıldı, sonra odda qızaran nəyinsə çırtıltısı eşidildi və cırtdan-kişi əlində, az qala, özü boyda ağır tavanı tarazlığını zorla saxlaya-saxlaya gətirib kətilin üstünə qoydu, gözləri ilə gülüb:\n- Ye, - dedi.\nBişmişin qəribə dadı vardı, yedikcə ağlamağı gəlirdi...\n...Cırtdan-kişi keçib onunla üzbəüz oturdu, əlini çənəsinə vurub girdə gözlərini üzünə zillədi, sonra, slini uzadıb başını sığallaya-sığallaya:\n- Ata-anan hardadı?.. - dedi.\nTikə boğazında qaldı, gözü doldu:\n- Atam da, anam da ölüb, - dedi.\nCırtdan-kişinin də gözü doldu, qəhərdən dodaqları büzülə-büzülə:\n- Qurba-a-an olum... – dedi, - ağlama, ye.\nHiss elədi, necə qaşlarının altı göz yaşıyla dolub ağırlaşır… yaş gözlərinə dolub tavanın içinə tökülür...\nBalaca kişinin də gözü dolub boşaldı, ağlayıb dodağı büzülə-büzülə:\n- Qurba-a-an olum... – dedi, oyuğun qaranlıq küncünə gedib ordan rəngi solub bir-birinə qarışmış həsirvari nə isə gətirdi, onun çiyninə salıb başını sığalladı, ağlamaqdan sulanıb bir az da möhkəm qıvrılmış burnunu qolunun arxasıyla silib göz vurdu:\n- Yat, - dedi, - balaca qız, yat. Sabah günəş çıxacaq, güllər açacaq, çoxlu göbələk bitəcək...\nHəsirin istisinə qızına-qızına, şamın yanar diliminə baxa-baxa yuxuya getdi...\nYuxuda yenə adamla dolu göy aşağı enirdi... Adamlar yenə narazı uğultularla üstünə yeriyirdilər...\n...Yuxudan dik atıldı...\n...Səhər açılmışdı. Oyuğun içi bomboş idi. Nə cırtdan-kişidən, nə tavadan əlamət yox idi...\nBaşını oyuqdan çıxarıb meşəyə baxdı.\nMeşə duman içindəydi... Ara-sıra quş səsləri eşidilirdi.\nÇoxlu göbələk bitmişdi... Bir istədi qışqırıb cırtdan-kişini çağıra, yadına düşdü ki, adını bilmir. Odu ki, əlini ağzına qoyub səsini uzada-uzada:\n- Qurba-a-an olum!.. - deyib çağırdı.\nSəsi meşənin içində əks-səda verib ağacların arasıyla dolaşdı. Ağaclar yellənib yarpaqlarını tərpədə-tərpədə:\n- Qurba-a-an olum... – deyə-deyə meşəyə səs saldılar…\nMeşənin soyuğu canına doldu… üşüyüb oyuğun küncünə sıxıldı, başını dizlərinə qoyub sakitcə ağladı.\nAğaclar bir müddət də yellənə-yellənə:\n- Qurba-a-an olum... - deyə-deyə pıçıldadılar…\nSonra külək qalxdı. Hansısa uzaqlıqlardan tanış uğultu səsini qovub gətirdi...\nBaşını oyuqdan çıxarmadan gözünün ucuyla aşağı baxdı.\n...Qara izdiham palıdın altından keçib gedirdi… quru xəzəli tapdaya-tapdaya, meşəyə xışıltı sala-sala gün batan tərəfə irəliləyirdi… külək əsdikcə, cənazədə qara kostyumda yatan atasının saçları dalğalanırdı...\nSonra izdihamın içindən kimsə onu gördü aşağıdan-yuxarı ona:\n- Ayıbdı!.. Aşağı düş!.. – deyə qışqırdı.\nOnun ardınca o birilər də qışqırmağa, «Ar olsun!..», Ayıb olsun!..» - deyə bağırmağa baladılar…\n...Paltarı palıdın məftil budaqlarına ilişib cırıla-cırıla aşağı düşdü.\nOnu boynunun ardından itələyib izdihamın içinə saldılar:\n- Allah biabır eləsin!.. – deyə itələşə-itələşə özləri ilə apardılar.\nBir müddət bayquşlar ulaya-ulaya, qara geyimli adamların arasıyla atasının cənazəsinin ardınca getdi...\n…Getdikcə hava qaraldı, quşların civiltisi eşidilməz oldu… sonra tam qaranlıq və sakitlik çökdü… izdihamın ayaq səsləri də yoxa çıxdı… və qaranlığın hansı tərəfindənsə çağa səsi eşidilməy başladı…\n...Anası idi, ağzında əmzik, girdə gözləriylə dinməz-söyləməz ona baxırdı... dinmədiyini görüb əmziyi yerə tüpürdü və göyərə-göyərə ağlayıb özündən getdi...\nAnasını qucağına alıb əmziyi ağzına basdı:\n- A-a-a… - deyə-deyə yellədisə də, anası sakitləşmədi, əmziyi yenidən tüpürüb nəfəsi itə-itə vığıldadı...\nTələm-tələsik köynəyinin düymələrini açıb döşünü anasının ağzına saldı. Anasının ağzı ağlamaqdan soyumuşdu… döşünü acgöz-acgöz əmdikcə gözü qaraldı, başı hərləndi...\nSonra baxıb gördü anasının balaca dodaqlarının altından qan sızır...\nDöşünü anasının ağzından çəkib çıxartmaq istədisə də, anası əl çəkmədi, balaca əlləriylə bərk-bərk döşündən yapışıb buraxmadı.\n...Anasıyla bir müddət nəfəsi kəsilə-kəsilə, bir-birinin üz-gözünü cıra-cıra əlləşdilərsə də, anasına gücü çatmadı… döşü anasının ağzında, bədəninin qanı azala-azala gözü qaraldı... yuxuya getdi…\n...Anasının zarıltısına oyandı.\nAnası belini əyib arxası ona oturmuşdu, "Vay canım..." - deyib zarıyırdı.\nBədəni zəiflikdən əsə-əsə iməkləyib anasıyla üzbəüz dayandı.\nAnası sarı əlləriylə üfürlənib tarıma çəkilmiş qarnını qucaqlayıb oturmuşdu.\n...Əlini anasının qarnına toxundurdu. Anasının qarnı düyün-düyün daş bağlamışdı.\nDizi üstə oturub anasının qarnını ovuşdurdu, içindəki daşları əli ilə yumşaltdı. Daşlar əriyib yumşaldıqca, anası gözünü yumub:\n- Oxxay... - dedi.\nSonra xalası gəldi. Kök bədənini yırğalayıb bardaş qurdu, onunla bir anasının qarnını ovuşdurdu, xəmir kimi yoğurdu… arada bir yanındakı ləyəndən un götürüb anasının qarnına səpdi, yoğurub girdə-girdə kündələr kəsdi, sonra kündələri ətəyinə yığıb ayağa qalxdı, anasının bir nöqtəyə dikilən hərəkətsiz gözlərini bağlayıb üzünə ağ çəkdi, sakit səslə:\n- Öldü, - dedi.\nSonra boynuna dağılan saçlarını unlu əlləriylə səliqəylə başına bərkidib onun əlindən tutdu:\nAnasını göstərib dəhşətdən keyimiş dilini ağzının içində zorla hərləyə-hərləyə:\n- Bəs o?.. - dedi.\n- O ölüb, - xalası bir də, bu dəfə coğrafiya müəlliməsi kimi dedi.\nƏli xalasının əlində anasının çarpayısından uzaqlaşdıqca, gördü, necə anası üzünə çəkilən ağın ucunu qaldırıb onların ardınca baxır...\nXalasıgilin həyəti evləri ilə üzbəüz idi, təndir həyətin ortasında idi.\nXalası onu təndirin qırağına oturdub kündələrdən birini əlinə verdi:\n- Al, oynat, - dedi, sonra özünü təndirin böyründə yerə yıxıb yaymağa başladı.\n...Kündə yupyumşaq idi, əlini tərpətməyi ilə əyilib-üyülürdü.\nXəmirdən balaca adamlar düzəldib təndirin yanında üzbəüz düzdü…\nXəmir adamlar üzü üstə yerə yapışıb qaldılar… Odu ki, hamısını təndirə atdı, təndirin içinə əyilib baxdı.\nXəmir adamlar alovun hisindən qarala-qarala yanıb külə dönürdülər...\nKündələrdən bir-ikisini də çırpışdırıb bir az iri adamlar düzəltdi. Üzlərini çimdikləyib hamısına ağız-burun düzəltdi, sonra başlarını əzib, qol-qıçlarını qopardıb onları da təndirə atdı, özü təndirin qırağına çıxıb atılıb düşə-düşə rəqs elədi...\n...Bir azdan kündələr qurtarmışdı... təndirin qırağında bircə kündəyə oxşayan xalası qalmışdı… arxası ona oturub hələ də nə isə yayırdı deyə, onu görmürdü.\nBarmaqlarının ucunda asta-asta yeriyib arxadan xalasına yaxınlaşdı.\nXalası təndirin içinə asılıb çörək yapırdı deyə, başı təndirdə, arxası yuxarıda idi.\n...Çiyni ilə itləyib xalasını təndirə saldı...\nXalası təndirə başı üstə düşüb, orda səssiz-səmirsiz yanıb qaraldı…\nXalasını yandırandan sonra hiss elədi ki, gözlərinə qan doldu, bəbəkləri də şıqqıldayıb böyüdü və o, bədəninə yığılıb gözlərinə dolan qanın içindən ətrafına baxdı… yandırmaq üçün yenə nə isə axtardı…\n...Həyətdə bircə xalasının kündəyə oxşar gipgirdə, ağ pişiyi qalmışdı...\nPişiyin quyruğundan tutub bir-iki dəfə havada hərlədi və aparıb təndirə atdı, sonra dırnağını çeynəyə-çeynəyə yanmağına baxdı.\n...Bu məqam hardansa əri gəlib çıxdı, sinəsinə zillənib gözləri böyüyə-böyüyə:\n- Bəs döşlərin hanı?.. - dedi.\n...Sinəsinə baxıb qızardı.\nDöşlərinin əvəzinə sinəsindən büzüşmüş əlcəklər asılmışdı.\nƏri nifrətlə əlcəklərə baxıb:\n- Gör daha nə hoqqa çıxara bilərsən?!.. - dedi, sonra iri addımlarla həyətdən çıxdı.\nƏrinin arxasınca küçəyə qaçdı.\nƏri maşınların arasıla gedirdi...\n- Qayı-ı-ıt!!.. – deyə bağırdısa da, əri qayıtmadı...\nÖzünü maşınların arasına atıb ağlaya-ağlaya ərini axtardı… Ərinin əvəzinə, maşınların arasında qalıb, az qala, yerə yıxılan atasını tapdı…\nAtası bir əli cibində, o biri əlini başının üstə yelləyə-yelləyə:\n- Rəngidir bu dünyada hər şey!.. - deyə-deyə yolun düz ortasyla gedirdi…\nAvtobuslar, maşınlar hərəkətlərini dayandırıb ona siqnal verirdi...\nAtasının belini qucaqlayıb yoldan çıxardı, bir təhər sürüyüb həyətə gətirdi, nəfəsi kəsilə-kəsilə yuxarı çıxarıb qapılarının zəngini vurdu.\n...Qapını anası açdı, onları əsəbi üzüylə süzüb təzədən bağladı, üstəlik arxadan iki dəfə qıfılladı.\nQapını nə qədər döydüsə də, anası açmadı.\nÇox keçmədi ki, içəridən pianinonun səsi eşidilməyə başladı...\nAnası pianinoda çalıb-oxuyurdu.\nAtası pianinonun səsinə ayağa qalxıb qapını təpiklədi.\nQapı, axır ki, açıldı. Atası dəhlizə girib üzü üstə yerə yıxıldı, çiyinləri titrəyə-titrəyə hönkür-hönkür ağladı…\nAnası gəlib əllərini belinə vurdu, bir müddət beləcə, əlləri belində dayana-dayana yuxarıdan-aşağı atasına baxdı. Sonra nə fikirləşdisə, atasını xalça kimi bürmələyib ortadan iplə bağladı, aparıb divar şkafına soxdu, açarla iki-üç dəfə açarlayıb açarı cibinə qoydu.\n...Atası divar şkafından hansı heyvanın səsi iləsə böyürməyə başladı...\nAnası böyürtüyə əhəmiyyət vermədi, o biri otağa keçib orda yenə pianinoda çala-çala əsəbi səslə oxudu.\nGəlib anasıyla üzbəüz dayandı, əlini uzadıb:\n- Açarları ver, – dedisə də, anası ona məhəl qoymadı, əlini saxlayıb nifrət dolu gözlərlə ona zilləndi, sonra cibində gizlədiyi açarı çıxarıb ağzına atdı və deyəsən, uddu.\nAnasının ayaqlarından yapışıb nə qədər başıaşağı çalxaladısa da, açar düşmədi.\nAçarın əvəzinə anasının ağzından çeynənib əzilmiş məktub düşdü...\nMəktubu əlinə alıb oxudu.\nAtasının xətti idi. Məktub bircə sözdən ibarət idi: "Sevirəm..."\n...Şkafın qapısını dişi ilə açdı.\nAtası bağlama kimi bağlanıb xırıldayırdı…\nBağlamanı ha o üz-bu üzə çevirdisə də, düyününü tapa bilmədi.\nAtası - başı qarnının üstə, ayaqları qulaqlarının altında xırıldaya-xırıldaya:\n- Dəymə, - dedi, - belə yaxşıdı.\nOnda bükülü atasını qoltuğuna vurub həyətə düşdü. Uşaqlar onu görüb atıla-atıla gəldilər, başına yığılıb bükülüyə tamaşa eləməyə başladılar.\n- Gəlin "topaldı-qaç" oynayaq, – dedi və cavabı gözləmədən, bağlamanı qoltuğundan sivirib top kimi çiləyə-çiləyə həyətin aşağı başına apardı. Uşaqlar da onun ardınca götürüldü…\nUşaqların dalınca ha qaçdı, çata bilmədi.\nUşaqlar bükülü atasını bir-birinə ata-ata bir xeyli qaçdılar. Ha qaçdı, atasını uşaqların əlindən ala bilmədi... özünü yerə vurub ağlamağa başladı.\nAğlamağına məhəl qoyan olmadı. Uşaqlar çığırışa-çığırışa, arada bir onun başına, burnuna çırtma vura-vura, bükülü atasını bir-birinə ata-ata qaçıb getdilər.\nUşaqlar qaçanda atasının bağlamasından nə isə yerə düşüb həyət boyu diyirləndi.\nƏl atıb tutdu, ovcunu açanda ürəyi qırıldı...\n…Atasının bəbəyi idi, gün dəydikcə buz qırığı kimi əriyib sulanırdı, barmaqlarının arasından yerə damcılayırdı...\n...Bir müddət həyətin ortasında gün başına döyə-döyə oturub ağladı… sonra oturmaqdan yorulub üzü üstə uzandı…\nAnası eyvana çıxıb yuxarıdan nə qədər çağırdısa da, başını qaldırıb baxmadı.\nAnası bir müddət yuxarıdan yalvarıb onu yeməyə çağırdı, sonra çağırmaqdan yorulub içəri girdi və daha çıxmadı...\nHava get-gedə qaralırdı... Binanın pəncərələrində bir-bir işıqlar yanmağa başlayırdı...\nBircə onların pəncərələrində işıq yanmırdı…\nDizlərini qucaqlayıb meynəliyin arasında - nəm torpağın üstündə oturub qaldı… bir-bir yanan pəncərələrə baxdı... qəfildən yan-yörəsindən, kimsəsiz həyətin qaranlığında köz kimi işaran pişik gözlərindən vahimələndi… Bir istədi qalxıb evə gedə, ayağını torpaqdan çəkə bilmədi...\n...Ayağı torpağın dibinə kök atmışdı… orda nəm meynə köklərinə hörülüb düyünləmişdi, dartdıqca, belini ağırdırdı...\nBir qədərdən sonra binanın bütün pəncərələrində işıq söndü… həyətin qaranlığına ay işığı düşdü… Ayın işığından oldu, ya nə baş verdisə, meynələr şaxələnib ilan kimi süründülər... uzanıb ətrafda nə vardısa hər şeyin boyun-boğazına sarıldılar... maşınların üstünə qalxıb, ağacların budaqlarına dolandılar, pişiklərin boğazında qıvrılıb binaya sarı dartındılar...\nBir də onu gördü ki, o da ha yanasa dartılır… dərisi, sümükləri gicişə-gicişə böyüyür… ayaqları, qolları, barmaqları uzanır..\nMeynələrlə bir uzana-uzana binaya sarmandı, mərtəbə-mərtəbə qıvrılıb eyvanlarına çatdı, məhəccərlə üzüyuxarı sürünüb meynə budaqlarının arasından asıldı... üzünü pəncərələrinə söykəyib içəri baxdı.\n...İçəri otağın işığı yanırdı... Evləri adamla dolu idi.\nTavandan çilçıraq əvəzinə atası asılmışdı… adamlar o yan-bu yana keçdikcə, çiyinləri ilə atasına toxunub onu yellədirdilər...\nAnası otağın ortasında oturub, deyəsən, düyü arıtlayırdı.\n...Atası bir müddət beləcə tavandan asıla-asıla yellənə-yellənə qaldı… Atasının cansız bədəninin ağırlığına tab gətirməyən asılqan kökündən qopub əyildi… atası döşəməyə dəyib inildədi...\nAnası gəlib atasını yerdən qaldırdı, stulun üstünə çıxıb onu əvvəlki yerindən asdı, asılqanın möhkəmliyini yoxlayıb aşağı düşdü, əllərini döşlüyünə silib yenə düyü arıtlamağına davam elədi.\n...Atası bir müddət əlləri cibində, tavandan asılıb yellənə-yellənə yuxarıdan aşağı anasıyla nə haqdasa əsəbi-əsəbi mübahisə elədi. Anası nə dedisə, hirslənib eləcə tavandan asıla-asıla əl-qol atmağa başladı.\nOnda anası qayışaoxşar nəyisə gətirib atasının ayaqlarını, qollarını, bərk-bərk bağladı, ağzına da nə isə tıxayıb təzədən yerinə qayıtdı və düyü arıtlamağına davam elədi.\nBir qədərdən sonra o biri otaqlarda gəzişən adamlar gəlib atasını asılqandan açdılar, qollarının arasında çabalayıb, inildəməyinə məhəl qoymadan, aparıb tabuta qoydular, tabutu gətirib onun çiyninə qoydular və sinəsi hələ də həyəcanla qalxıb-enən atası tabutqarışıq qollarının üstü ilə soyuq sürüşkən sabun kimi üzüaşağı – həyətə sürüşdü…\n- Ana-a-a... - deyib ağladı.\n...İçəri otaqda hələ də düyü təmizləyən anası onun pəncərəyə dirənən üzünü, axır gördü, gəlib pəncərəni açdı, onu qucağına aldı, atıb tuta-tuta:\n- Balam ağlamasın... - dedi, sonra o biri otağa aparıb orda yerə döşənmiş xalçanın üstündə oturtdu, oyuncaqlarını qabağına töküb, - balam oynasın, – dedi və yenə düyü arıtlamağa getdi.\n...Atasını aparmamışdılar... Atası burda - başının üstündə idi… tavandan asılmış vəziyyətdə ölü gözlərlə üzünə zillənmişdi...\n...Əlini uzadıb atasının ayağına toxundurdu…\nAtası tavanın asılqanını cırıldada-cırıldada yelləndi.\nAtasının cansız üzünə baxıb ağladı.\nAnası ağladığını görüb kətil gətirdi, üstünə çıxıb atasını tavandan açdı, aparıb o biri otaqdan asdı və atasının cırıltısı bir müddət də o biri otaqdan eşidildi...\n...Ac idi deyə, yerdən tapdığı qəzet parçasını ağzına basıb yedi.\nSonra böyük qardaşı gəldi. Qoltuğunda çoxlu qəzet gətirdi. Qəzetləri onun qabağına töküb burnuna çırtma vurdu:\n- Ye, - dedi, - təzə qəzetlərdi.\nSonra gülə-gülə əri gəldi, əlinə milçəköldürən verib gülə-gülə:\n- Qır milçəkləri, - dedi və getdi.\n...Bir neçə gün, ya bir neçə ay gün çıxıb bata-bata, küləklər əsə-əsə, yağış damı döyəcləyə-döyəcləyə əlində milçəköldürən evi dörd dolanıb milçəkləri qırdısa da, qırıb qurtara bilmədi… Milçəklərdən sonra bütün ev vızıldadı… evdə nə qədər çəngəl-bıçaq, iynə-sap vardısa, hamısı havaya qalxıb vızhavızla uçuşdular...\nOnları xəkəndazla, sonra dişini qıcıya-qıcıya baltayla qırıb tökdü.\nÇəngəl-bıçaqdan sonra döşəklər qalxdı, balışlarla ötüşə-ötüşə evin ortasıyla uçub uğuldadılar... Döşəklərlə bacara bilmədi, gücü çatmadı… Odu ki, atılıb çilçırağa mindi, çilçırağı yellədib özünü uçan döşəklərdən birinin üstünə saldı, evin ortasıyla dövrə vura-vura:\n- Can, ay can!.. - deyib səsi gəldikcə qışqırdı…\nSonra kimsə aşağıdan sakit səslə onu çağırdı…\nAşağı baxıb qayınanasıyla qayınatasını gördü. Evin ortasında, əllərində zənbil dayanıb aşağıdan-yuxarı ona baxırdılar, sakit səslə:\n- Düş aşağı, bala... - deyirdilər.\nAşağı düşüb xəcalətdən qarala-qarala qayınatasıyla, qayınanasıyla üzbəüz oturdu. Qayınatası qırışlı üzüylə:\n- Ayıbdı, bala, - dedi, - döşəkdə yatarlar.\nQayınatasıyla, qayınanasıyla uzun müddət beləcə, hava qarala-qarala, külək pəncərələri döyəcləyə-döyəcləyə dinməz-söyləməz üzbəüz oturub qaldı… Otura-otura beli büküldü, dizlərinin üstünə qoyduğu əlləri qırış bağladı, gözləri dumanlandı…\nSonra qayınatasına baxıb-baxıb qəfildən öskürdü… sinəsi xışıldaya-xışıldaya öskürüb, az qala boğuldu...\nQayınatası-qayınanası da ona baxıb öskürüşdülər. Sonra üçü də bir yerdə öskürə-öskürə bir-birinə baxdılar. Sonra qayınatasıyla qayınanası köməkləşib onu stuldan qaldırdılar, öskürə-öskürə gətirib çarpayıya uzatdılar, yanında oturub ona qaşıq-qaşıq şorba içirdə-içirdə öskürdülər… Sonra şorbanı qaşıqla içirtməkdən bezib şorba dolu qazanı boğazına əndərdilər, nəfəsini kəsdilər…\nBu vaxt əri gəldi, aşağı əyilib cavan üzüylə ona yaxından baxdı, əlini uzadıb gülümsəyə-gülümsəyə gözlərini bağladı...\nMusiqiçilər də gəldi, başının üstündə dayanıb zurnanı cüyüldədə-cüyüldədə qəmli hava çaldılar… Qayınanası ayağa qalxıb isti dodaqlarıyla onun soyuq alnından öpdü, barmaqlarının ucunda yastı-yastı süzdü…\nOnu çarpayıqarışıq apardılar...\nMusiqiçilər çarpayının ardınca gəldi, pillələri endikcə zurnanın səsi zilə qalxdı, mərtəbələrdə qapılar taybatay açıldı, qonşular ağlaşıb:\n- Can bala-a-a!.. – dedilər, - anan öləydi, bu gününü görməyəydi!..\n...Heysiz başını yastıqdan zorla qaldırıb yazıq-yazıq:\n- Atam da, anam da ölüb... yetiməm, - dedi.\nOnda mərtəbələr bir-birinə qarışıb ağlaşdı, binadan göylərə göynərtili inilti qalxdı... Ağlaşma səsi pillələr boyu əks-səda verib bütün şəhərə yayıldı...\n...Üstü güllərlə dolu idi… onu izdihamlı küçələrlə apardıqca, bütün şəhər ağlaşdı... uzun-uzun binaların pəncərələrindən üstünə uzun-uzun güllər atdılar...\nÜstündəki gül dağı ağırlaşdığından onu çiyinlərdə aparmağa gücləri çatmadı, yerə qoyub sürüdülər, gətirib ağ tavanlı, ağ divarlı böyük otağa saldılar, yuxarıdan-aşağı ağzıbağlı üzlərlə ona baxdılar, üzünə işıq salıb:\n- Qorxma daha, hər şey geridə qaldı, – dedilər, ağ bələyin içindən qara sakit gözləriylə üzünə zillənən çağanı göstərib:\n- Qızın oldu, – dedilər, uşağı yanına qoyub getdilər.\n…Uşaq qaramtıl göy rəngdə idi… dərindən nəfəs dərib gözlərini qırpmadan, indi də tavana baxırdı... qəfildən üzünü ona çevirib xırıltılı, tanış səslə:\n- Necəsən?.. - dedi, dikəlib elə bələkdəcə üzbəüz oturdu, əllərini bələkdən çıxarıb çənəsinə vurdu, diqqətlə üzünə baxdı:\n- Görürəm, sənə pisdi, – dedi.\nSonra gözü yol çəkə-çəkə:\n- Mənə də pisdi, - dedi, sonra gözlərini qıyıb harasa uzaqlara baxa-baxa, – mənə lap pisdi, – dedi, sonra bələyi açıb balaca əlləriylə yarıq qarnını, sinəsini göstərdi...\nBapbalaca, qıpqırmızı ürəyinin bir tərəfi qapqara idi...\nQızı bir müddət beləcə - yarıq qarnıyla oturub qaldı, sonra xırda, ucuiti barmaqlarını içalatına ilişdirib qanatdı, ürəyinin qırmızı tərəfini deşib olan-qalan qanını axıtdı, mirvari bağırsaqlarını qırıb muncuq kimi yerə səpdi… sonra barmağını qana batırıb onun alnına iki zolaq çəkdi... sonra qanlı zolağın birini də öz alnına çəkib batıq səsiylə:\n- Deyəsən, düz olmadı, - dedi.\nBu məqam hardansa gözləri bərələ qalan həkimlər gəldi, uşağı qanlı bələyinə büküb uyuldaya-uyuldaya ha yanasa apardılar... və çox keçmədi ki, qızının xırıltılı səsi o biri otaqlardan eşidilməyə başladı... Qızı batıq səslə:\n- Mənə pisdi... lap pisdi... - deyib ağlayırdı...\nUşağın səsindən oldu, ya nə oldusa, gözləri qaraldı… elə bil ürəyi getdi… Yoxsa öldü?..\nAxır nə oldusa, bir müddət qaranlıq, havasız torun içində çabalaya-çabalaya qaldı…\n...Sonra başını qaldırıb yuxarı baxdı.\nNəhəng alma ağacı idi... Ağacın alma dolu budaqları külək vurduqca, əsib yırğalanırdı… yırğalandıqca, almalarını yerə atırdı...\nAğacın ən uca budağında atası dayanmışdı… budaqları silkələyə-silkələyə, ona gülümsəyirdi... əlini yelləyib:\n- Bura gəl!.. – deyirdi...\nAğacın gövdəsini, pilləkəni çıxan kimi, birnəfəsə dırmaşdı…\nAtası tələbəlik şəkillərində geydiyi həmin dama-dama köynəyindəydi… Başı ülgüclə qırxılmışdı, boynu niyəsə nazilmişdi...\nAtası almanın birini çəhrayı ovuclarında sıxa-sıxa iki yerə böldü, yarısını ona uzadıb:\n- Al, ye, - dedi.\nAlmadan dişləyib yedikcə, gözləri doldu… atası ağlamağını görməsin deyə, üzünü yana çevirdi.\n...Alma tikəsi atasının boğazında qaldı, gözləri çuxura düşdü, dərdli-dərdli içini çəkib…\n- Burda sənə pisdi, – dedi, - görürəm, çox pisdi...\nBu məqam atasını çağırdılar… hardansa yuxarılardan:\n- Bu sizin vəzifə borcunuzdur!.. – deyən qəzəbli səs eşidildi və atası onunla xudahafizləşmədən, ağacın bir ucu buludların arasında itən gövdəsiylə üzüyuxarı dırmaşdı...\n- Ata!.. - deyib qışqırdısa da, atası onu eşitmədi, bir qədərdən sonra buludların ağlığında gözdən itdi və hardansa, lap yuxarılardan atasının həyəcanlı səsi eşidildi:\n- Həmişə belədi… pisdi, ya yaxşıdı, bunu heç vaxt bilmək olmur…\nƏlindəki yarımçıq almanı yerə atıb, iti budaqlar qollarını, dizlərini cıza-cıza yuxarı dırmaşdı… Ağacın gövdəsinə sarılıb ha yuxarı baxdısa da, atasını görmədi…\nAtası buludların o üzündə idi, orda kimlərləsə o üz-bu üzə gəzişirdi deyə, uzun ayaqlarının kölgəsi ağacın üstünə düşürdü…\nYerə yıxılmasın deyə, gövdəyə bərk-bərk sarılıb aşağı baxdı.\nKülək qalxırdı... Burdan baxanda, həyətləri görünmürdü...\nÜzünü buludlara tutub səsi gəldikcə:\n- Ata!.. - deyib qışqırdısa da, külək səsini qovub uzaqlara apardı, sonra ağacı gövdəsiqarışıq yırğalayıb vahiməli-vahiməli cırıldatdı... Sonra bir də, bu dəfə lap bərk əsdi və onu gövdədən qoparıb aşağı saldısa da, yerə dəymədi... paltarının kürəkliyi hansı budağasa ilişib onu havadan asılı saxladı…\nBaşı hərlənməsin deyə, gözlərini yumdu…\nÇığırtısına anası gəldi, dizlərini çırpıb:\n- Belə də müsibət olar, ay camaat?!.. Bu uşağın günahı nəydi axı?!.. - deyib ağladısa da, səsinə səs verən olmadı… Anası ağlayıb-ağlayıb axırda həlim səslə ona:\n- Düş aşağı, qızım, yıxılarsan, – dedi, – sən ki, ağıllısan?!.. Düş aşağı.\nƏri də gəldi. Əri üççarxlı velosipeddə, yerə səpilən almaları yara-yara gəldi… Gəlib anasıyla yanaşı dayandı, əllərini belinə vurub aşağıdan yuxarı:\n- Bu nə hərəkətdi, eləyirsən?!.. – dedi, - özünü gicliyə vurmusan, nədi?..\nBudaqdan asıla-asıla çiyinlərini çəkib:\n- Gicliyə niyə?.. - dedi.\n- Düş aşağı, dedilər sənə!.. - əri çığırdı.\nHa o yan-bu yana vurnuxub qurcalandısa da, özünü budaqdan qopara bilmədi...\nƏl atıb paltarını budağa ilişən yerdən çıxarmaq istədi… baxıb gördü, paltarının budağa ilişən hissəsi yarpaqlayıb...\nOdu ki, əllərini arxasında çarpazlayıb başını aşağı saldı...\nƏri şalvarının balaqlarını çırmalayıb onun ardınca ağaca dırmaşdı… ağacın gövdəsinə sarılıb ha yuxarı dartındısa da, gövdənin quru qabığını ovub tökməkdən savayı əlindən bir iş gəlmədi… odu ki, yerə düşüb aşağıdan-yuxarı pərt səslə:\n- Adam ol!.. - dedi.\nAnası da ərinə qoşulub ağlamsına-ağlamsına:\n- Düz deyir bala, adam ol. Sən Allah, adam ol, - dedi.\nSonra hər ikisi bir-birinə qoşulub biri o birinin sözünü kəsə-kəsə:\n- Adam ol… adam ol… adam ol… – deyib ağladılarsa da, o paltarını budaqdan qopara bilmədi…\nƏri mişar gətirib ağacı mişarlamağa başladı.\nMişarın xırda, paslı dişləri ağacın gövdəsinə yeridikcə qolları ağrıdı, ayaqları tutuldu... budaqdan qopub yerə - yaşıl almaların arasına düşdü, dığırlanıb durdu.\nƏri mişarı bir kənara atıb yaxına gəldi, anasıyla bir aşağı əyilib boyunlarını uzada-uzada, gözlərini qıya-qıya onu almaların arasında bir xeyli axtardılar...\nƏri əvvəl ona, sonra yanındakı almalara baxıb:\n- İndi nə bilək bu hansıdı?.. - dedi.\nAnası çiyinlərini çəkdi, gözünü qıyıb onu ayrı almaların içində axtarırdı...\nƏri lap üstündə dayanmışdı, ağlamaqdan qızarıb qan çəkmiş gözlərini tez-tez qırpa-qırpa:\n- İnsansan, adamsan, bizi niyə bu qədər incidib əldən salırsan?.. - deyirdi.\nAnası dizi üstə düşüb almaları bir-bir əlinə götürürdü, sığallayıb sinəsinə basa-basa məlahətli səsiylə:\n- Düz deyir bala, yorma bizi, adam ol... - deyirdi.\n…Nəfəsini içinə qısıb burnunu yerə söykəyib hərəkətsiz qaldı.\nƏri dikəlib əsəbi-əsəbi:\n- Dəliylə bir quyuya düşmədik?.. - dedi və iri addımlarla velosipedinə minib siqnal verə-verə, almaları dığırladıb bir-birinə vura-vura çıxıb getdi.\nAnası çöməlib iki addım aralıda oturdu, gözü almalarda yazıq-yazıq:\n- Bala, heç olmasa anana yazığın gəlsin... - dedi.\nAnası bir müddət beləcə oturub qaldı, sonra almalardan qucağına yığıb ayağa qalxdı, birinin tozunu üstünə silib dişlədi və yeyə-yeyə uzaqlaşdı...\n...Bir müddət beləcə, bir yığın almanın arasında, külək başındakı cüt yarpağı yellədib əsdirə-əsdirə dayanıb qaldı...\nSonra hardansa bağça uşaqları qaçıb gəldi… almaları ciblərinə, qucaqlarına yığdılar, hərəsindən bir-iki dişdəm qopardıb qartopu kimi bir-birinə atdılar...\nOnu yerdən girdəbaş oğlan götürdü… balaca, yumşaq ovcunda o üz-bu üzə çevirib şabalıdı gözlərini döydü, burnuna tutub iylədi, yanağına sürtüb üzünü sığalladı... cibinə qoyub özü ilə bağçaya apardı...\nOrda onu nahardan sonra da dişləmədi, eləcə ovcunun içində o üz-bu üzünə çevirə-çevirə baxdı, iylədi, yanağına sürtdü...\nGünorta uşaqlar soyunub yataqlarına girdilər, özləri ilə gətirdib gəldikləri almaları yorğanın altında xırçaxırçla yedilər.\nGirdəbaş oğlan isə yatağına uzanıb onu balışının yanına qoydu, barmağını alnında, burnunda gəzdirib heyran gözləriylə düz gözünün içinə baxdı… eləcə baxa-baxa xumarlanıb yuxuya getdi...\nOtağın sakitliyindən onu da yuxu apardı...\n...Yuxuda yenə ağacdaydı... budaqdan asılmışdı... ağacı mişarlayırdılar, gövdəsindən tutub bərk-bərk silkələyirdilər...\n...Gözünü açanda, Zərqələm müəllimənin təndir çörəyinə bənzər uzunsov sifətinə tuş gəldi… Zərqələm müəllimə onu çiyinlərindən tutub silkələyirdi.\nUşaqlar çoxdan oyanmışdılar, paltarlarını geyinib daranmışdılar, indi barmaqlarını ona uzadıb:\n- Ölü!.. Ölü!.. – deyə-deyə hırıldaşırdılar.\nGirdəbaş oğlan da uşaqların arasındaydı, barmağı ağzında, təəccübdən irilmiş gözlərlə ona baxırdı...\n...Dama-dama şal paltarını dəmir çarpayının başından çıxarıb geyindi, yaxasını düymələyə-düymələyə:\n- Ölü özünüzsüz, - dedi, sonra döşəyin altında gizlədiyi corablarını da çıxarıb geyindi.\nZərqələm müəllimə onun geyinib qurtarmağını gözləmədi, kətilin üstünə çıxıb əl çala-çala uşaqlara:\n- Sıraya düzülün!.. - dedi, sonra əllərini belinə vurub, - idmana başladıq!.. - deyib kətilin üstündə tullanmağa başladı. - Bir-iki! Bir-iki!..\nMüəllimə tullandıqca, qarnı atılıb-düşürdü, döşləri ağır toplar kimi bir-birinə dəyib çalxalanırdı, balaca, taxta kətil kök ayaqları altında laxlayıb elə cırıldayırdı, elə bil, bu dəqiqə ortadan iki bölünəcəkdi...\nUşaqlar da əllərini belinə vurub Zərqələm müəllimə kimi yerlərində atılmağa başladılar... Zərqələm müəllimə isə daha hündürə tullanmağa başladı… saçları tullanmaqdan pırpızlaşıb bir baş yuxarı qalxdı, gözlərinin qarası irildi və başı, az qala, tavana dəyə-dəyə hoppanıb:\n- Yuxarı, bir az da yuxarı!.. - deyib dəli kimi gülməyə başladı…\nUşaqlar da Zərqələm müəlliməyə baxıb get-gedə daha hündürə tullana-tullana dəli kimi güldülər...\nBircə girdəbaş oğlan hündürə hoppana bilmirdi, əllərini belinə vurub, aradabir çiynindən sürüşüb düşən aşırmasını yerinə qaytara-qaytara sərçə kimi atılıb düşürdü…\nZərqələm müəllimənin gözü girdəbaş oğlana sataşdı, qaşları çatıldı, üzü əyilə-əyilə ayağa qalxıb nəhəng addımlarla uşağın üstünə yeridi:\n- Bu nə hərəkətdi?.. – deyib qulağından yapışdı.\nGirdəbaş oğlan gözü müəllimədə, var gücü ilə ha yuxarı atıldısa da, əvvəlkindən hündürə tullana bilmədi.\nOnda Zərqələm müəllimə dişini qıcıyıb uşağın qulağını, açarı buran kimi, üç dəfə burub yerindən qopartdı, hamının gözü qarşısında aparıb küncdəki dördkünc zibil qutusuna tulladı.\nOğlan küçük kimi zingildəyib susdu, dizi üstə düşüb qulağının qanı döşəməyə damcılaya-damcılaya, iməkləyə-iməkləyə çarpayının altına girdi, dizlərini qucaqlayıb qulağının qanını silə-silə ağladı...\n...Atılıb Zərqələm müəllimənin xirtdəyindən yapışdı, dişlərini qulağına keçirib gücü gəldikcə sıxdı…\nZərqələm müəllimə ha çığırıb, vurnuxub onu qulağından qopartmaq istədisə də, dişlərini qulağının ətindən çıxara bilmədi...\n...Onu Zərqələm müəllimənin qulağından kəlbətinlə çəkib çıxartdılar. Sonra da həmin kəlbətinlə müəllimənin qulağını ehmalca onun ağzından çəkib çıxartdılar.\nSonra kim idisə tanımadı, gülümsər üzüylə ona yaxınlaşıb əlindən tutdu, ayağa qaldırıb başını sığallaya-sığallaya dəhlizə çıxartdı, əlinə narıncı-yaşıl kağızlı konfet verib çöl qapısını açdı və həmin gülümsər üzüylə onu həyətə ötürdü.\nƏlində konfet həyətə çıxıb dayandı...\nBağça qapıları, o həyətə çıxan kimi arxadan bağlandı, üç-dörd dəfə açarlanıb, deyəsən, o üzdən qıfıl da asıldı, xırda gözlüklü pəncərələri adam üzləri ilə doldu…\nMüəllimlər, uşaqlar rəngləri avazıya-avazıya pəncərə şüşələrinin arxasından ona zilləndilər...\nGirdəbaş oğlan da uşaqların arasındaydı, ona baxa-baxa səssiz-səssiz ağlayırdı...\n...Qapını əvvəl yumruqladı ki, açsınlar, sonra təpiklə döyəclədi.\nOnda pəncərənin məhəccərinə dırmaşıb üzünü şüşəyə dirəyib içəri baxdı.\nPəncərənin o üzündəkilər hürküb geriyə çəkildilər.\nYerə düşüb ayaqlarını hikkəylə yerə vura-vura bağçanın ucu-bucağı görünməyən nəhəng həyəti ilə tək-tənha getdi...\n...Getdikcə, həyət qurtarmırdı... Bağçanın balaca binası arxada qalsa da, onu qarabaqara izləyənlərin üzləri şüşənin arxasından çəkilmirdi...\n...Yeridikcə hava qaralırdı, yenə axşam düşürdü… Hava qaraldıqca ucu-sonu görünməyən həyət heyvanabənzər ağaclarla dolurdu…\nAğaclardan bəzisi itə, o birisi filə oxşayırdı... Çoxlu dəvə ağaclar da vardı, boyunlarını uzadıb zəncirvari ardıcıllıqla yırğalana-yırğalana yan-yörəsində dalğalanırdılar...\n...Arxada nə isə xırçıldadı… Elə bil kimsə ayağını quru budağın üstünə qoydu...\nGeriyə baxmadan götürüldü… nəfəsi qarala-qarala qaçdı... Qaçdıqca ağacların quru budaqları üzünü, çiyinlərini sivirib cızıq-cızıq elədi.\nSonra elə qaçdığı yerdə ağaclardan ən uzununun budağı qoluna sarılıb onu yerində laxlatdı...\nBaşını qaldırıb gördü babasıdı…\nBabası qolundan yapışıb buxağını yellədə-yellədə:\n- Xeyr!.. - deyirdi.\n...Babası tək deyildi. Uzun sifətli, qara geyimli adamların arasındaydı… Adamlar atasının boş cənazəsini nəyinsə üstünə qoyub arxalarınca sürüyürdülər.\n- Atam hanı?.. - dedi.\nBabası əyilib ona gözünü ağartdı, barmağını sol bəbəyinə tuşlayıb:\n- Gözümün içində!.. - dedi.\nBarmaqlarının ucuna qalxıb babasının sol bəbəyinə baxdı və bəbəyin dərinliyində qəhvəyi gödəkçəsində oturub qəmli-qəmli ona zillənən balaca atasını gördü…\n...Atasının boş cənazəsini yolun ortasına qoydular. Qara geyimli adamlar cənazənin ətrafında dövrə vurub ona yol açdılar, hüznlə üzünə zillənib qaldılar.\nO, cənazəylə üzbəüzdə qoyulan hündür stulun üstünə çıxıb əllərini arxasında çarpazladı…\nGur işıqlı projektorları yandırdılar.\nProjektorların işığından üzü yığıla-yığıla, dili ağzında böyüyə-böyüyə:\n- Afrika Yer kürəsinin ekvatorunda yerləşir... - dedi və dediyi sözdən pörtüb qaraldı.\nAtası haqqında deyəcəyi bütün sözlər yadından çıxmışdı... Yadında qalan bircə şey vardısa, o da mavi xəritənin aşağı hissəsində payız armudu kimi saralan Afrikaydı...\n- Afrikada ucsuz-bucaqsız savannalar, Cunqli meşəsi var...\nO, danışdıqca camaat əl çaldı, sonra atasının qara çərçivədə böyüdülən şəklini qucağına verib:\n- Danış, - dedilər.\nŞəkli əlinə alıb, o biri əlindəki göstəricini atasının burnuna qoyub:\n- Bu, atamın burnudu, - dedi.\n- Bu qulaqlarıdı…\nSonra onu əlində atasının şəkli yerə düşürüb cənazənin qabağınca apardılar və o, adamla dolu küçələrlə gedə-gedə:\n- Bu, atamın gözüdü... Bu, bığlarıdı... - dedi.\nO danışdıqca, hamı içini çəkib bir ağızdan:\n- Can-can... – dedilər, sonra şəkli ondan alıb bir-birinə göstərə-göstərə:\n- Bu, burnudu... bu qulaqlarıdı... – deyə-deyə, əlbəəl bir-birinə ötürdülər.\nŞəkil əldən-ələ gəzməkdən əzilib-üzüldü, atasının üzü çirklənib qaraldı, burnu əyildi...\nŞəkli adamların əlindən alıb evə qaçdı.\nAnası telefonla kiməsə:\n- Evdə yoxdu. Ölüb... - dedi və dəstəyi asdı.\nHamama keçib orda şəkli iri ləyəndə, sabunlu suda yuyub çəngələdi, sıxıb zivəyə sərdi. Ütünü tələm-tələsik qızdırıb şəkli ehtiyatla ütülədi, sonra aparıb divardan asdı.\nAtası, şəkil yuyulandan sonra əlini çənəsinə vurmuşdu… Qara kostyumunun altından görünən qolçağı yuyulub-ütülənəndən sonra ağappaq ağarmışldı...\nKətili qoyub üstünə qalxdı, atasının ağappaq qolçağını iylədi.\nQolçaqdan qar iyi gəlirdi...\nSonra öz şəklini də gətirib atasının şəklinin yanından asdı. Sonra babasının, nənəsinin, xalasının, bibilərinin, dayılarının, ulu baba-nənələrinin də şəkillərini tapıb yan-yana, alt-üst asıb bütün divarları şəkillə doldurdu. Qalanlarını döşəməyə düzə-düzə dəhlizə çıxdı, çöl qapısını açıb şəkilləri pillələrə düzə-düzə, divarlara vura-vura aşağı düşdü, həyətin ortasınacan gedib çıxdı...\nAnası pəncərədən boylanıb əsəbi-əsəbi:\n- Bu nə gündü evi qoydun?! Gəl, necə töküşdürmüsən, elə də yığışdır!.. – deyə üstünə qışqırdı.\nŞəkillərdən yerə sərə bilmədikləri çantasında bir ayağı üstə atıla-atıla məktəbə qaçdı.\nSinfə girib onları yazı taxtasından asdı, göstəricini əlinə alıb müəllim təbiri ilə danışmağa başladı.\n- Bu, mənim nənəmdi... bu, nənəmin bacısıdı... bu, onun bibisi oğludu... bu, bibisi oğlunun qızıdıı...\nO danışdıqca, botanika müəllimi Zəhra əllərini arxasında çarpazlayıb partaların arasıyla gəzişə-gəzişə, acıqlı gözlərlə:\n- Bibisi uşağı yox, bibisinin nəvəsi!.. - dedi.\n- Bu mənim babamdı... bu, babamın atasıdı... bu, babamın babasıdı, bu da onun o biri oğludu...\nSonra nə oldusa, Zəhra müəllimə getdiyi yerdə qəfildən geriyə qanrıldı, cibindən çıxardığı kal armudu yuxarı qaldırıb qaşlarını əsəbi-əsəbi oynada-oynada:\n- Uşaqlar kim deyər, bəs bu kimdi? - dedi.\nUşaqlar barmaqlarını ona tuşlayıb bir ağızdan:\n- Bu, odu!.. - dedilər.\n- Düzdü! - Zəhra müəllimə deyib armudu taqqıltıyla stolun üstünə qoydu, – odu ki, neynəmək lazımdır?..\n- Günə qoyub yetişdirmək!\n- Düzdü!.. - Zəhra müəllimə deyib məmnun halda yerinə əyləşdi, nəhəng döşlərini növbə ilə qaldırıb stolun üstünə yan-yana qoydu, sonra əllərini döşlərinin üstünə qoydu, sonra döşlərinin üstünə fincan-nəlbəki qoyub çay süzdü, buğlana-buğlana içə-içə:\n- Di aparın, - dedi.\nUşaqlar üstünə cumub əl-qolunu burdular, onu qucaqlarına alıb qışqırışa-qışqırışa məktəbin dəhlizləri boyu qaçdılar. Gətirib quru meyvələrlə, cücülərlə dolu botanika kabinetinə - pəncərənin qabağında günün altına qoyub getdilər və o, uzun müddət gün başına dəyə-dəyə, şişib sulana-sulana pəncərənin qabağında qaldı...\n...Sonra hava qaraldı, dəhlizdən uşaqların səs-küyü kəsildi və o, çənəsi qarnına dirənə-dirənə əsnəyib böyrü üstə uzandı.\n...Qaranlıq düşdükcə, pəncərənin şüşələri əsib cingildədi... Sonra külək şəffaf üzü ilə, dağınıq saçlarıyla pəncərəyə dirənib bir müddət bozumtul gözlərlə ona baxdı, sonra gözü onda, saçları yerə-göyə çırpıla-çırpıla ulayıb ağladı.\nYa yağış yağdı?!.. Pəncərəni döyə-döyə yağıb yuxusunu qaçırtdı və o, başını qaldırıb pəncərənin o üzündən çox-çox uzaqda, şəhərin dağüstü məhəllələrində, minlərlə köhnə qəbirlərin arasında qaralan təzə, qara qəbirdən sızan tanış səsi eşitdi...\n...Anası idi, zəif xəstə səsiylə həzin-həzin oxuyurdu... Arada səsi tükənirdi, kəsilirdi, sonra yenə qırıq-qırıq eşidilirdi...\nBir qədərdən sonra anası oxumağını kəsdi… havasızlıqdan boğula-boğula vurnuxmağa, qəbrin divarlarını dırnaqlarıyla qaşıyıb tökməyə, ağır bədəniylə çırpınıb yeri-göyü titrətməyə başladı...\nPəncərədən düşüb əvvəl sürünə-sürünə, sonra iməkləyə-iməkləyə anasının yanına getdi...\n...Ayaqları bir-birinə dolaşa-dolaşa, yağış keçəl başını döyə-döyə uzun-uzadı yol getdi... Fəvvarələr dolu xiyabanların yanından ötüb üzüyuxarı dırmaşdı…\n...Anasının səsi getdikcə, aydın eşidilməyə başlayırdı...\nAnası daha oxumurdu, nəfəsi təngiyə-təngiyə, dırnaqlarıyla qəbrini sökürdü…\n...Qəbiristanlığa çatıb ayaq saxladı.\nAnasının başdaşıya həkk olunmuş üzünü yağış yuyub aparmışdı… Odu ki, başdaşıdan ona üzsüz qadın baxırdı…\n- Mənə burda pisdi... - anası hardansa aşağıdan, torpağın dərinliyindən xırıldadı, - lap pisdi-i-i...\nQəbri yan tərəfdən eşməyə başladı… Bel yox idi deyə, torpağı əli ilə qazdı… sonra dizi üstə düşüb iki əli və ayaqlarıyla qazdı…\nQazdıqca torpağın içindən anasının əşyaları çıxmağa başladı…\nƏvvəl bir şüşəsi çatlaq eynəyi çıxdı… onun ardınca, belinə sarıdığı dama-dama yun şalı… sırğasının bir tayı, sonra ət maşını, bir neçə düymə, anasının güllü qulaqbalışı, çəkmə tayları, yun corab, iki kəfgir və qol saatı çıxdı və daha heç nə çıxmadı...\nQəbri adam boyunda qazıb içinə girdi, bir əlində kəfgir, yağış başına döyə-döyə oturub qaldı…\n...Anasının səsi hardansa lap dərindən, elə bil, Yerin o üzündən gəlirdi...\nAnası son nəfəsiylə zarıyıb susdu... sonra nəfəsi kəsilə-kəsilə nə isə pıçıldadı…\nYerə uzanıb qulağını torpağa dirədi…\nTorpaq isti və yumşaq idi… anasının səsi lap qulağının dibində pıçıldayırdı:\n- Səni çox istəyirəm... lap çox...\nÜzünü torpağa sürtüb ağlaya-ağlaya:\n- Sənsiz darıxıram... - dedi.\nAnası səsini kəsmişdi, nəfəsini saxlayıb ona diqqət kəsilmişdi...\n...Dizi üstə qalxıb yenə dırnaqlarının altı torpaqla dola-dola qazdı.\n...Yağış kəsmək bilmirdi... Qəbirin sonu, dibi görünmürdü…\n...Başını qaldırıb yuxarı baxdı.\nHava açılırdı... Yuxarıdan, kimlər idisə, tanıya bilmədi, dövrə vurub nifrət dolu gözlərlə ona zillənmişdilər...\n…Yerin o üzündən hələ də anasının pıçıltısı eşidilirdi...\n- Səni istəyirəm... – anası deyib yanıqlı-yanıqlı içini çəkirdi...\nQollarının heyi tükənirdi… anasının səsi getdikcə, yaxınlaşırdı...\n- Səni istəyirəm... - anası pıçıldadı, - çox istəyirəm, lap çox. Bilirəm, incidirəm səni. Amma söz verirəm, daha eləmərəm...\n...Anasının bu sözündən sonra göy guruldadı, sonra şimşək çaxdı...\nYuxarıdan baxanlar çəkilib getdilər... Onların palçığın içi ilə şappıldayan addım səslərini də eşitdi..\nŞimşək bir də çaxdı… Bu dəfə, elə bil, onun beynində çaxdı... və o başa düşdü bayaqdan bəri qulağının dibində pıçıldayan kimdi...\n...Çönüb nifrətlə yanında uzanan ərinə baxdı.\nƏri əlini onun boynuna dolamışdı… ac pişik gözləriylə:\n- Gəl yanıma... – deyə pıçıldayırdı...\nGöy guruldadı… ərinin gözlərinin xəstə parıltısı bu gurultudan, elə bil, bir az da artdı, yanıb söndü...\nSonra ərinin gözləri bir də yandı və daha sönmədi… həmin o parıldayan gözlər sürünüb yaxınına gəldi... və o, anası hardasa aşağıda qəbri eşib onları yırğalaya-yırğalaya, külək şəffaf üzü ilə ona baxıb ağlaya-ağlaya kimlərisə köməyə çağırdı…\n...Sonra işıq yandı.\nQabaq cərgədə oturanlar geriyə qanrılıb saralmış bənizlərlə üzünə zilləndilər, bir-birinə baxıb başlarını yellədilər.\n…Ayağa qalxıb qızara-qızara başını aşağı saldı, dırnaqlarını didişdirib altına dolan torpağı çıxartdı…\n- Bu tərbiyəsiz səhnələrlə nə demək istəyirsiniz?..\nBunu qalın kəkili alnının üstündə çəpəki dayanan girdəsifət qadın dedi.\n- Özünüz də guya qadınsınız!..\n- Buyurun səhnəyə!.. - dedilər.\nCərgələrin arasından keçib səhnəyə qalxdı.\n- Buyurun, izah eləyin görək, bütün bunlarla nə demək istəyirsiz!.. – həmin qadın başını əsdirə-əsdirə dedi və onu nifrət dolu gözlərlə başdan-ayağa süzdü.\n- Doğurdan, biabırçılıqdır.\nBunu qabaq cərgədə oturan eynəkli adam dedi.\nSəhnəyə qalxıb bədəni həyəcandan soyuq tər basa-basa köynəyini soyundu.\nAşağıda əyləşənlər içlərini çəkib başlarını yellədilər:\n- Biabırçılıqdı, - dedilər.\n- Siz bir bunun boynuna baxın. Bu nə boyundu?!..\n- Bu uzunluqda da qıç olar?..\nÇəpəki kəkilli qadın ayağa qalxıb üzü zala dayandı, qəzəbli hakim hökmü ilə:\n- Belələrini tonqalda yandırmaq lazımdır ki, gələcək nəsillərə dərs olsun!.. - dedi və dabanlarını döşəməyə vurub daş-divarı əsdirə-əsdirə zaldan çıxdı.\nO birilər də ayağa qalxıb başlarını narazı-narazı yellədə-yellədə, "ayıb olsun!", "yandırmaq lazımdı!.." - deyə-deyə zaldan çıxdılar.\nSəhnədə yarıçılpaq vəziyyətdə dayanıb dura-dura, gedənlərin ardınca baxıb gördü, hamısının qıçı gödəkdi.\nƏyilib öz uzun ayaqlarına baxanda boğazını qəhər tutdu… ayaqqabısının bir tayını çıxarıb gedənlərə atdı…\nAyaqqabı hamıdan arxada gedən arıq kişiyə dəyib onu böyrü üstə yıxdı…\nKişi yıxılıb yanındakına, yanındakı o birinə, o biri bu birinə dəydi… və gödəkqıç adamlar domino daşları kimi sırayla yerə sərildilər...\nSonra hardansa qalın bığlı, qoca qarovulçu gəlib çıxdı, onları bir-bir səliqəylə domino qutusuna yığıb cibinə basdı, ona baxıb öskürə-öskürə:\n- Anan zəng eləmişdi, uşaqların ağlayır... - deyib çıxdı...\n…və bir müddət dəhlizdən, qarovulçunun köhnə ayaqqabılarının səsi eşidildi və itdi.


2022-ci ildə keçiriləcək dünya çempionatının Cənubi Amerika üzrə seçmə mərhələsinin sentyabrda keçirilməsi planlaşdırılan startı təxirə salınıb.\nOffsideplus.az xəbər verir ki, təqvimdə yaranan sıxlıq səbəbindən bu addım atılıb. FİFA Cənubi Amerika Futbol Federasiyası (KONMEBOL) və üzv olan assosiasiyalarla aparılan müzakirələrdən sonra bu qərarı verib.\nQeyd edək ki, DÇ-2022-nin final mərhələsi 21 noyabr-18 dekabr 2022-ci il tarixində Qətərdə keçiriləcək.\n2022-ci ildə Qətərdə keçiriləcək futbol üzrə dünya çempionatının təqvimi açıqlanıb.\nFIFA DÇ-2022-nin loqotipini təqdim etdi\nFIFA Qətərdə keçiriləcək DÇ-2022-nin loqotipini təqdim edib.\nDÇ-2022 ilə bağlı gözlənilməz yenilik - İnfantino açıqladı\nFİFA yenilik – qrupda penaltilər seriyası\nXavi DÇ-2022-nin səfiri oldu\n11.08.2020 16:47 8\n11.08.2020 14:25 32\n11.08.2020 12:49 437\n10.08.2020 16:32 181\n10.08.2020 12:45 5800\n"Real" Dibala üçün 2 ulduz futbolçusunu gözdən...\n09.08.2020 16:22 4255\n08.08.2020 11:01 5723\n07.08.2020 21:46 382


Maraqlı, qəribə, gülməli - Hər evə lazım! » 3w.LeGenD.Az | Əfsanə olmaq istəyən bizimlədi... | Eurovision 2013, Geyimler, sac duzumleri, mentiq, aforizmler, animasiyalar, sekiller, avatarlar, menali sozler, maraqli, dadli tortlar, mp3, video\nMaraqlı, qəribə, gülməli - Hər evə lazım!\nYalnız bəzək məqsədi ilə deyil, eyni zamanda həyatınızı sadələşdirmək istəyirsinizsə təqdim etdiymiz şəkillərə diqqətlə baxın. Bu məhsullar praktik və rahat həyatı sevən insanlar üçün əsl möcüzədir desək, yanılmarıq.\nMağazalarda tez-tez dizaynerlərin fərqli tərzdə hazırlanmış məhsullarının şahidi oluruq. Lakin bunlar çox zaman dekor üçün nəzərdə tutulur. İnsanların müasir dövrdə praktik həyat şəraiti isə çox da nəzəri alınmır. Hər bir dizaynerin birici vəzifəsi ondan ibarətdir ki, onun hazırladığı məhsullar öz əlverişliyi və rahat istifadə qayası ilə seçilsin. Daha sonra isə onun keyfiyyəti və gözəlliyi nəzərə alınmalıdır.\nSizə mətbəx üçün hazırlanmış əlverişli məhsulları təqdim edirik. Baxın və heyran olun. Belə məhsullardan heç kim imtina etməz: zibili tullamaq üçün əlverişli mətbəx rəfi, fenli tapança, əti əzmək üçün “5 barmaq”, diş ləvazimatlarını saxlamaq üçün maraqlı alətlər, aynalı çəpər, bilyardlı divan, telefonu saxlamaq üçün çəngəl-bıçaqlı dəstək, velosipedli uşaq arabası, danadiş əmziklər və.s\nƏn maraqlı mətbəx vəsaitləri\nBu məhsulları soyuducuda saxlamayın!\nAmxma Simple One – Həm Bazarlıq Zənbili, Həm Də İkiyə Qatlanan Vilosiped\nAdi həyat üçün qeyri-adi telefon\nQidaların həzm müddəti\n21 sentyabr 2012 21:43\n18 sentyabr 2012 20:36\n18 sentyabr 2012 17:39\n18 sentyabr 2012 00:55\n17 sentyabr 2012 23:10\nmaraqli xebere gore sag ol....\n17 sentyabr 2012 21:48\ntsk edirem xebere gore\n17 sentyabr 2012 19:39\nMaraqli melumat imis...Cox sag ol...\n17 sentyabr 2012 17:00\nCOX SAQ OLUN...........\n17 sentyabr 2012 16:59\n17 sentyabr 2012 16:30\ntapsaq mirta alariq:D\n17 sentyabr 2012 16:24\n17 sentyabr 2012 16:20\nYalnız bəzək məqsədi ilə deyil, eyni zamanda həyatınızı sadələşdirmək istəyirsinizsə təqdim etdiymiz şəkillərə diqqətlə baxın.\n-bes wekiller hani????..men hecbir wekil gormurem nese men oxudum bawdan sonacan ama hecne anlamadim...\n17 sentyabr 2012 16:06\nyeri var haaa :D\n17 sentyabr 2012 15:56\nTerk edilmemis bir tek AYRILIK kaldi...\n17 sentyabr 2012 15:22\n17 sentyabr 2012 15:05\ncoooooooox maraqlidir tewekkur\n17 sentyabr 2012 14:53\nmlumata gore sagol\n17 sentyabr 2012 13:52\nI <3 School\n17 sentyabr 2012 13:39\nMaraqlidi cox sagol melumata gore


🥇 ▷ Twitter SMS göndərməyinizə imkan vermir » ✅\nTwitter SMS göndərməyinizə imkan vermir\nMəşhur insanların hesabları, habelə öz icra başçıları da hack edildiyi xəbərlərindən sonra Twitter indi SMS funksiyası vasitəsilə tvitlərini müvəqqəti olaraq dayandırırlar. Rəsmi açıqlama, əlbəttə ki, bunun bir həlli üzərində çalışdıqlarını, lakin hələ də olmadığından istifadəçilərinizi bu şəkildə qorumağınız yaxşı olar. Sonradan mesajları qaytaracaqlarını söyləməkdən başqa, baş verənləri ətraflı izah etmədi Twitter ehtiyacı olan ərazilərdə.\nTwitter CEO Cek Dorsey, insanların nömrəsi vasitəsilə SMS-lərlə tvitlər göndərməyə imkan verən "təhlükəsizlik nəzarəti" nin qurbanlarından biridir. Twitter Bu SMS qaçırma və ya phishing cəhdləri və ya digər məsələlər halında olub olmadığı hələ izah edilmir. Aktrisa Chloe Moretz başqa bir tanınmış şəxsiyyətdir ki, Dorsey-in hücumuna qarışan və ya ola bilməyən bir qrup haker qrupunun qurbanıdır.\nBuna görə tətbiqetmədə olan zəifliyi aşkarlamaq üçün hələ də çalışarkən uğursuzluq kimi, tvitləri SMS ilə müvəqqəti dayandırmaq qərarına gəldilər. Bu olduqca cəsarətli bir addımdır, çünki bir "mərkəz" oldu, xüsusən insanlar mobil tətbiqetmədən və ya veb saytdan bir tvit göndərməkdən daha çox qərar verdikləri zaman. İndi SMS-lərlə tvit yazmağa vərdiş edənlər köhnə məktəb tərzinə qayıtmalıdırlar.\nBu kimi problemlər üçün sürətli bir düzəliş yoxdur və ən azı SMS-lərlə tvitləri gecikdirmək onlara bir həll üzərində işləməyə imkan verir. Həm də operatorları öz sistemlərindəki zəiflikləri aradan qaldırmağa çalışarkən "iki faktorlu identifikasiyaya bağlı olan telefon nömrələrinə güvənmə" məsələsini həll edəcəklər.\nTwitter Sonda xüsusiyyəti "etibarlı bir dəyişiklik" üçün asılı olan bölgəyə geri gətirəcəklərini söylədilər, ancaq hansı bölgə olduğunu göstərmədilər. Ümid edək ki, onların uzunmüddətli həlli və SMS əsaslı tvitlər yenidən etibarlı olarsa.


Meyvələri necə dondurmaq olar » wWw.Qadinlar.Biz ~ Qadınlar Bir Incidir! Populyar Qadın Saytı\nSəs ver: Meyvənin dondurulması heç də onun vitaminlərinin ölməsi demək deyil. Yalnız C vitamini cüzi miqdarda azalır. Əgər meyvələri doğru mövsümdə dondursanız, qışda supermarketlərdən dərmanlı meyvənləri almalı olmayacaqsınız.\nGiləmeyvələri yaxşıca yuyun və təmizləyin. Kağızın üstündə qurudun və iri tasa yığıb şəkər tozunu səpin. Sonra isə artıq onları paketlərə və ya plastik qablara yığıb 2-3 saatlıq soyuducuya qoyun. Meyvələrin suyunun çıxmağını gözləyin. Sonra onları çıxardın, giləmeyvələri öz şirəsi ilə birlikdə plastik qablara yığın və buzxanaya üstü açıq şəkildə qoyun. 1 gündən sonra yenidən çıxardıb, sıx şəkildə qablaşdırın və artıq qışa qədər buzxanaya yerləşdirin. Bestoş\n# 7 Mən bilirəm səndən necə qisas alacağımı!Sənə ərə gələcəm çürüdəcəm səni! SEVGI DENIZIM\n# 4 SENI SEVDIM DIYE KIZDIYSAN..SENDE BENI SEV DE INTIKAMINI AL..:) xeyalperest


Qazaxda Səməd Vurğunun abidəsi, 2 may 2006\nQazax rayonunun yeddi kəndi - Xeyrimli, Barxudarlı, Sofulu, Qızılhacılı, Bağanıs-Ayrım, Yuxarı Əskipara və Aşağı Əskipara Ermənistan silahlı qüvvələrinin əlindədir. Həm minlərlə hektar ərazinin itirilməsi, həm də yeddi mindən çox insanın öz ev-eşiyindən didərgin düşməsi bu rayonunun sosial-iqtisadi həyatına mənfi təsir göstərib. Çünki itirilən ərazilər bir yana, üstəlik cəbhə xəttinə yaxın kəndlərdə əkin-biçin işləri dayandırılıb. Əslində, Azərbaycan, nəzarətindən çıxan Dağlıq Qarabağ və digər yeddi rayonun yaratdığı problemlərlə necə baş-başa qalıbsa, Qazax rayonu da bir qədər əvvəl sadaladığım həmin yeddi kəndin ağrı-acılarını yaşayır. Ancaq Qazax rayonunda da, bütün ölkədə olduğu kimi, müharibənin dağıntıları qurtarmamış, dinc dövrün quruculuq işləri başlayır. Bir sözlə, Qazax ayrılıqda götürsək, balaca bir Azərbaycandı. Ona görə də bu rayonda baş verənləri öyrənmək bütünlükdə ölkəni daha yaxından tanımaq üçün çox gözəl fürsətdi.\n...Qazax şəhərində taksi sürücüləri sərhədyanı kəndlərə müştəri aparmağa meylli deyillər. Onlar bunu qiymət qaldırmaqla yox, həyatlarını təhlükəyə atmaq istəməmələri ilə izah edirlər. Ancaq atəşkəsdən əvvəl orduda xidmət edən, indi isə kirayə götürdüyü maşını taksi kimi işlədən bir sürücü ilə razılaşıb Ermənistanla sərhəddəki Məzəm kəndinə yollanırıq…\nSürücü: «Bu, satılmış dağdır. 1985-ci ildə Ermənistana verilib. Elə o vaxtdan da qazaxlılar o dağın adını «Satılmış» qoyublar. Qazax rayonunun təhlükəsi bu satılmış dağdandır…»\nTaksi sürücüsünün sözlərinə görə, həmin dağdan nəinki Qazax-Məzəm yolunu, hətta Qazaxın özünü də vurmaq mümkündür. Ancaq bu təhlükəyə baxmayaraq, yolboyu, mal-qoyun sürülərinə də rast gəlirdik.\nÇoban: - Nədən qorxacağıq. İndi atmırlar. Ancaq ara-sıra atırlar. Ötən il payızda isə bir polismizi vurub öldürdülər…\nSürücünün deməsinə görə, Məzəm kəndi nisbətən dərədə olduğundan oranı qarşı tərəfdən atılan güllə bir qədər az tutur.\nEvlərin ətrafına çəpər kimi içi qumla doldurulmuş kisələr yığılır, 2 may 2006\nAncaq evlərin ətrafında bəzi yerlərə çəpər kimi içi qumla doldurulmuş kisələr yığılıb. Kənd əhalisi qarşı tərəfdən daha açıq görünən həyət-bacaları atəşdən bu kisələrlə qorumağa çalışır. Məzəmdə əvvəllər 60-a yaxın ev olub, indi orada vur-tut 20-30 ailə yaşayır. «Yaxşıya pis deyənin ağzı əyilsin, pisə də yaxşı deyənin. Əkin yerlərimizi atəşə tuturlar. Onsuz da heç maddi imkanımız da yoxdu ki, əkin-biçinlə məğul olaq» - bunu kənd ağsaqqalı Novruz Süleymanov deyir. Novruz kişinin sözlərinə görə, 5-10 mal-qoyun saxlamaqla dolanırlar. Ancaq bəzən örüşdə mal-qoyunları da qəfil güllələrə tuş olur. İndi də Novruz Süleymanovun ailə üzvlərini eşidək:\n«Evin içi sudur. Dam örtüyü uçub. Dəfələrlə müraciət etsək də, dam örtüyünü dəyişmirlər…»\nMəzəmdə tək evlər yox, həyətlərdəki təndirlər də uçulub-dağılır. Qadınlar danışırlar ki, qəfil atılan gülləyə tuş gələ biləcəklərindən qorxub təndirdə çörək bişirmir, bəzən hətta yuduqları paltarları da evin içində qurutmalı olurlar. Ancaq indi qadınlar bir növ evdarlığı unutsalar da, hər cür silahları tanıyırlar. Belələrindən biri də 60 yaşlı Əsli Nəsibovadır: «Gör, bir «TŞK», «PK»-a, «5-45» evləri nə kökə salıb. Elə mənə də «5-45»dən atəş açdılar. Yanımdaca hinduşqalar öldü. Prezident bütün dünyanı gəzir, Qarabağı geri qaytara bilmir. Bəs bu kəndlər getsə Azərbaycanın taleyi necə olacaq? Quşçu-Ayrım, Fərəhli, Məzəm Azərbaycanın qalalarıdır…»\nQazaxın Ermənistanın nəzarətinə keçən yaşayış məntəqələrindən və yarımboşalan sərhəd kəndlərindən köçən insanlar əsasən taxtadan tikilmiş şəhərcikdə məskunlaşıblar. Son həftələr tez-tez yağan yağışa görə rayon mərkəzinə bitişik bu şəhərcikdə uzunboğaz çəkmə olmadan gəzmək müşkülə çevrilib: «Burada insan öləndə, cənazəni yola çıxarırlar. Çünki palçıqdan maşın şəhərciyin məhəllələrinə daxil ola bilmir…»\nŞəhərciyin sakinləri daha çox isə işsizlikdən gileylənirlər. İş yerləri olsa, daha dövlətdən asılı olmayacaqlarını deyirlər: «Ancaq yardımlarla dolanırıq. Hökumət işıq, qaz pulumuzu verir. Bir də adambaşına 30 min manat çörək pulu verirlər. Bundan başqa, neft şirkəti adambaşına 5 kiloqram un, 1 kiloqram yağ, 1 kiloqram şəkər tozu, 1 kiloqram da düyü verir…»\nMəzəm kəndindən sonra, bu taxta şəhərciyə gələndə adamı ilk düşündürən belə bir sual olur. Görəsən, sərhəd kəndlərində yaşamaq yaxşıdır, yoxsa bu taxta şəhərcikdə? Cavabı taxta şəhərciyin sakinlərinin öz dilindən eşidək: «Ordakı orda, burdakı da burda zülmünü çəkir. Bizi kəndimizə qaytaran olsa, burada qızıldan evim olsa da, qalmaram. Bir şərtlə ki, kəndimizdə atışma olmasın…»\nTaxtadan tikilmiş şəhərcik, 2 may 2006\nQazax şəhərində mehmanxanada, internat məktəbində və başqa bir sıra inzibati binada da köçkünlər yaşayır. Rayon Təhsil Şöbəsinin birmərtəbəli keçmiş binasında da 8 köçkün ailəsi məskunlaşıb. Şəraiti isə orada yaşayan Şəhmən Musayev öz başına gələn bir hadisə ilə izah edir: «Yatırdım, siçovul qulağmı, boğazımı dişlədi. Qoca anamı da dişlədi…»\nŞəhmən Musayevin qardaşı Oruc Musayev deyir ki, şəraitlərinin dözülməzliyini izah etmək üçün dəfələrlə Qazax Rayon İcra Hakimiyyətinə getsə də, icra başçısı Rauf Hüseynovla görüşə bilməyib. Onun sözlərinə görə, başçının birinci müavini Fərman Nağdəliyevə isə nə qədər desə də, dərdlərini anlada bilmir.\nQazax Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının birinci müavini Fərman Nağdəliyev isə Oruc Musayevi tanımadığını bildirdi. Onun sözlərinə görə, Qazax şəhərində məskunlaşan bütün köçkünlərə imkan daxilində qayğı göstərməyə çalışırlar. O cümlədən də sərhəd kəndlərinə: «İcra başçısı Rauf Hüseynovun təşəbbüsü ilə Məzəmdə bir neçə ev təmir edilib. Orada ibtidai məktəb tikilib. Quşçu-Ayrım kəndində də 7 sinif əsaslı şəkildə təmir edilib».\nFərman Nağdəliyev deyir ki, sərhəddə yerləşən Cəfərli və Balacəfərli kəndlərində də xeyli quruculuq işləri aparıblar. Onun sözlərinə görə, həmin kəndlərdə artezian quyuları qazılıb və yeni məktəb inşa edilib.\nQazaxın mərkəzi park və meydanlarında da təmir gedir. Şəhərin mərkəzi parkında, iki cərgə sıra ilə Qazax rayonunda doğulan elm və incəsənət xadimlərinin abidələri qoyulub. Qazax Azərbaycanın bəlkə də yeganə bölgələrindəndir ki, orada əsasən bu rayonda boya-başa çatmış, sonradan isə ölkənin tanınmış şəxsiyyətləri olan insanlara abidələr qoyulur, onların adına küçələr verilir.\nRayonun mərkəzindəki abadlıqdan narazı qalanlar da çoxdur. Park və meydanlarda köhnə iaşə obyektləri sökülüb, yeniləri ilə əvəz olunur. Amma köhnə obyekti sökülənlər yeni tikilənlərdən onlara verilmədiyindən gileylənirlər.\nVaxtı ilə Qazax Şəhər Mərkəzi Xəstəxanasının qarşısında mağaza işlədən Mədət Qasımov deyir ki, həmin yerdə tikilən köşkü onlara vermək istəyirlər: «Mənim yerim 8 kvadratmetr idi. İndi isə köşklər 4 kvadratmetrdir. O yerləri 1300 dollara satırlar. 8 kvadratmetr yer isə 2500 dollaradır».\nSakinlər danışırlar ki, paytaxt Bakıda olduğu kimi, son illər Qazaxda da həmin ticarət obyektləri, həm də yaşayış binaları üçün nəzərdə tutulan torpaq sahələri xeyli bahalaşıb.\n"İsrafil Ağanın hamamı", 3 may 2006\nQazax Rayon İcra Hakimiyyətində isə Mədət Qasımovun dediklərini təkzib etdilər. İcra başçısının birinci müavini Fərman Nağdəliyev dedi ki, yeni tikilən köşklər əvvəlki sahiblərinə təmənnasız olaraq təklif edilir: «Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, ilk növbədə, şəhid ailələri və müharibə veteranlarına üstünlük veriləcək».\nFərman Nağdəliyevin sözlərinə görə, son illərin inkişafının göstəricisidir ki, icra hakimiyyətinin binası, qonaq evi, rəsm qalareyası və Səməd Vurğunun ev muzeyi təmir edilib.\nAncaq Qazax şəhərində bütün bu yenidənqurma işləri bir çox tarixi abidələrdən yan keçib. Əhalinin «İsrafil Ağanın hamamı» adlandırdığı, 18-ci əsrdən qalma tarixi abidənin hücrələri baxımsızlıqdan dağılır. Düzdür, tarixi abidə yenə hamam kimi istifadə edilir, ancaq müştərilər heç gözə dəymirlər. «Gün ərzində 3-4 nəfərdən çox müştəri olmur» - bunu hamamın ocaqçısı Mübariz Rzayev deyir…\nQazaxda danışırlar ki, varlı adamlar indi «İsrafil Ağanın hamamı»nı bəyənmir, yarı-açıq, yarı-gizli işləyən «sauna»lara üstünlük verirlər.\nQazax, həm də Azərbaycanda sərbəst güləşin vətənlərindən sayılır. Mən ayaqüstü olsa da, «Göyəzən» İdman Kompleksinə baş çəkdim. Məşqçi Cəlal Allahverdiyev də deyir ki, Qazaxda gənclərin sərbəst güləşə marağı böyükdür. Onun sözlərinə görə, tələbələrindən bəziləri respublika səviyyəsində bir sıra uğurlara imza atsalar da, beynəlxalq yarışlara qatıla bilmirlər: «Ramil Alcanov Azərbaycan çempionudur. Ancaq maddi imkansızlıq üzündən onu beynəlxalq yarışlara göndərə bilmədik».\nQazaxda Yeni Azərbaycan Partiyası istisna olmaqla, heç bir partiyanın mənzil-qərərgahı yoxdur. AXCP Qazax təşkilatının fəallarından Saqif Axundlu bunu icra hakimiyyətinin partiyalara ayrı-seçkilik qoyması ilə izah edir: «İcra başçısı Rauf Hüseynov Qazaxa yeni gələndə demişdi ki, bütün partiyalara qərərgah veriləcək. Ancaq bu söz olaraq qalır».\nÜstəlik Saqif Axundlu deyir ki, rayonda 300-ə yaxın cəbhəçidən biri də dövlət idarələrində çalışmır.\nAncaq Qazaxda hər hansı müxalifətçinin tutulması, təqib edilməsi kimi hallara da rast gəlmək mümkün deyil. Yerli cəbhəçilər zarafatla deyirlər ki, 2003-cü il prezident seçkisindən sonra hakimiyyət orqanları ilə onların arasında atəşkəsə tam əməl edilir…


AVRO-2020: A qrupunun oyunları Bakıda keçiriləcək\n2020-ci il Avropa çempionatının açılış oyunu İtaliyanın paytaxtı Romadakı "Olimpiko" stadionunda keçiriləcək. Bu barədə UEFA prezidenti Aleksander Çeferin İcraiyyə Komitəsinin iclasından sonra mətbuat konfransında açıqlama verib.\nQitə futbol qurumunun rəhbəri qeyd edib ki, A qrupunun oyunlarını Roma ilə yanaşı, Bakı da qəbul edəcək. Sankt-Peterburq (Rusiya) və Kopenhagendə (Danimarka) B, Amsterdam (Hollandiya) və Buxarestdə (Rumıniya) C, London (İngiltərə) və Qlazqoda (Şotlandiya) D, Bilbao (İspaniya) və Dublində (İrlandiya) E, Münhen (Almaniya) və Budapeştdə (Macarıstan) isə F qrupunun oyunları təşkil olunacaq.\nAvropa çempionatı 2020-ci ilin iyun-iyul aylarında keçiriləcək. Hələlik dəqiq tarix müəyyənləşməyib.