Jier: < · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · >\nGregorioansken Kalänner 2019\nArmeensken Kalänner 1468\nChineesken Kalänner 4715 – 4716\nÄthiopisken Kalänner 2011 –2012\nHebräisken Kalänner 5779 – 5780\n- Shaka Samvat 1941 – 1942\n- Kali Yuga 5120 – 5121\nIroansken Kalänner 1397 –1398\nIslamisken Kalänner 1441 –1441\n1. Januoar: Die gjuchts-populistiske Jair Bolsonaro trät sien Boantje as Stoatspräsident fon Brasilien oun.\n1. Januoar: Ounsleeke in Bottrop, Essen un Oberhausen - Aan düütsken Neonazi fersoacht, mäd een Auto Asyl-Bewierwere dood tou fieren. Tjoon Ljuude, deerfon two Bäidene, wäide ferseerd, man dät rakt neen Doode. Monken do tjoon Ferseerde sunt fieuw syriske Fluchtlinge, two uut Afghanistan, aan Essener mäd turske Wuttele, uur do two uurige lät sik in do Begjuchte niks ruutfiende. Ju Ienoardenge as Terror-Ounsleek is striedich, uumdät die Deeder fon aan Psychiater foar nit ful skäildfäidich heelden wuude.\n21. Januoar: Taliban-Terroristen griepe een militärisk Trainings-Leeger in ju afghaniske Provinz Wardak oun. Jo bruuke een Auto-Bumbe un Skjootwoapen. Dät rakt 126 Doodesoffere, plus do tjo doode Oungriepere, un bit tou 70 ferseerde.\n15. Meerte: Ounsleek ap two Moscheen in Christchurch: Aan australisken Neonazi-Terrorist gript two Moscheen in ju näiseeloundske Stääd Christchurch oun. Hie skjut 51 Moanskene dood un ferseert noch 50 moor.\n15. Meerte: Demokratie-Aktivisten in Honkong beginne, juun een ploand Uutlääwerengs-Gjucht tou protestierjen. Uur do foulgjende Mounde rakt dät moor un moor Protest, fon Juni oun sweere Sträitenslachten twiske Demonstranten un Dreguunere un aal sowät. Do Proteste sunt bit nu tou (Stound: Januoar 2020) noch nit foarbie.\n23. Meerte: In ju Region Mopti in't Noude fon Mali griepe Extremisten uut dät Foulk fon do Dozo Zivilisten uut dät Foulk fon do Fulbe oun. Bie dän Terror-Ounsleek, die in dän Touhoopehong fon dän Konflikt in Noud-Mali (sänt 2012) tou sjoon is, rakt dät 160 Doode un touminst 70 ferseerde.\n2. April: Die algeriske Präsident Abd al-Aziz Bouteflika trät tourääch.\n10. April: In'n Ferloop fon dät Projekt Event Horizon Telescope slumpet dät, een direkte Bielde fon ju Akkretions-Skieuwe fon een Swot Gat (Messier 87) tou moakjen\n11. April: Die sudoanske Stoats-Präsident Umar al-Baschir wäd fon dät Militär fon dät Lound ousät.\nNotre-Dame de Paris in Bround\n15. April: Aan grooten Bround in ju Kathedroale Notre-Dame in Paris moaket grooten Skoade, man dät läipste kon ferhinnerd wäide. Aan Fjuurweermon un twäin Dreguunere wäide licht ferseerd, wichtige Kunst-Objekte un Reliquien wäide rädded, Deele fon dät Gewölft wäide bie dän Bround fon dät Täk truchsloain, man dät maaste fon ju Säärke stoant noch.\n18. April: Ju Journalistinne Lyra McKee wäd in Noud-Irlound truch ju noud-iriske separatistiske Terror-Gruppe "Näie IRA" doodskeeten.\n21. April: Terror-Ounsleeke in Sri-Lanka - Ap dän Paaske-Sundai griepe islamistiske Terroristen in Sri Lanka moorere Säärken un Hotels oun. Dät rakt touminst 253 Doode, 485 moor wäide ferseerd. Die Islamiske Stoat nimt dän Oungriep foar sik in Ounspröäk.\n27. April: Ounsleek ap een Synagoge in Poway - In ju litje Stääd Poway in dän US-Buundesstoat Kalifornien gript aan Neonazi ju Chabad-Synagoge oun. Hie skjut een Persoon dood un ferseert noch tjo moor.\n30. April: Akihito, die Tennō (Kaiser) fon Japan, tonket ou.\n1. Moai: Naruhito foulget sin Foar Akihito ap dän japoansken Troon.\n17. Moai: Stilkens filmde Apnoamen, do do FPÖ-Politikere Heinz-Christian Strache (Vizekanzler fon Aastriek) un Johann Gudenus in't Jier 2017 in een Ferien-Huus ap Ibiza wiese, wäide truch do Online-Medien Süddeutsche.de un Spiegel Online eepentelk moaked. In düsse Film-Apnoamen baale do Politikere mäd een Skauspielerske, ju do bee foarmoaket, ju waas ju Nichte fon aan rusken Oligarch, uur ju Muugelkhaid, ju "Kronenzeitung" tou koopjen un somäd Ienfloud ap ju eepentelke Meenenge tou niemen. Buppedät wiese jo sik as korrupt. Dät fiert tou ju Ibiza-Affäre.\n18. Moai: In ju Ibiza-Affäre ferkloorje do aastriekiske FPÖ-Politikere Heinz-Christian Strache un Johann Gudenus dät jo fon aal hiere Boantjene in Politik un Paatäi touräächtreede wollen. Säiwends kwäd die aastriekiske Buundeskanzler Sebastian Kurz (ÖVP), ätterdät hie mäd Buundespräsident Alexander Van der Bellen boald häd, dät Eende fon ju Koalitsjoon twiske ÖVP un FPÖ.\n24. Moai: Bie aan islamistisken Bumben-Ounsleek in ju frantsööske Stääd Liyon (arpetoansken Noome, frantsöösk: "Lyon") wäide 13 Ljuude ferseerd. Doode rakt dät nit. Die Terrorist häd dän islamisken Stoat ju Tjoue swädden.\n28. Moai: Infoulge fon ju Ibiza-Affäre sät die aastriekiske Buundespräsident Alexander Van der Bellen aal do Liede fon ju Buundesregierenge Kurz I ou, ätterdät ap dän Dai in't Foaren die Nasjonoalräid ju Regierenge dät Wontjouen uutspreeken häd.\nBrigitte Bierlein as Buundeskanzlerske fon Aastriek\n30. Moai: Brigitte Bierlein wäd as eerst Wieuw in ju Geskichte fon ju Republik Aastriek as Buundeskanzlerske designierd. Ju kricht fon Buundespräsident Alexander Van der Bellen dän Apdraach, een Uurgongsregierenge tou bieldjen, ätterdät ju oolde Regierenge infoulge fon ju Ibiza-Affäre ousät wuuden is. Ap dän 3. Juni wäd ju amtelk "angelobt".\n2. Juni: Die CDU-Politiker Walter Lübcke wäd foar sien Huus in Wolfhagen-Istha in't noudelke Hessen doodskeeten. Die Möärender is fermoudelk die Neonazi Stephan Ernst.\n3. Juni: In ju sudoanske Haudstääd Khartum slo do näie Moachthääbere fon dät Transitional Military Council een Demonstratsjoon brutoal deel. Dät rakt 118 Doode un touminst 650 moor wäide ferseerd.\nDät Skip Sea-Watch 3\n29. Juni: Dät in't Middelmeer iensätte Räddengs-Skip Sea-Watch 3 unner ju Kaptainske Carola Rackete lait sunner Ferlof fon do italieenske Behöörden in dän Hoawen fon Lampedusa oun. Ju Kaptainske saach sik twoangen, dät tou dwoon, uum do räddede Fluchtlinge seeker oun Lound tou brangen. Italien aaskede, do skuulen ätter Libyen, man dät is een Burgerkriechslound, deer kon me nit fon n seekeren Hoawen baale. Foar ju Kaptainske häd die Foarfaal juristiske Foulgen.\n30. Juni: US-Präsident Donald Trump mät bie aan Besäik in Suud-Korea spontoan Kim Jong-un bie dät binner-koreoanske Skeed, deerbie beträt hie as eersten amtierjenden US-Präsident noudkoreoansken Boudem.\n28. Juli: Bie een Attentat in ju kaliforniske Stääd Gilroy skjut aan Oungrieper tjo Offere dood un sik sälwen uk. Tweelich uur Ljuude wäide ferseerd.\n3. August: Bie aan Terror-Ounsleek in ju texoanske Stääd El Paso skjut aan rassistisken Terrorist 22 Ljuude dood, buppedät rakt dät 24 ferseerde. Monken do 22 Doode sunt trättien US-amerikoanske, oachte mexikoanske un een düütsk Offer. Die Terrorist kwäd, hie wüül so fuul Mexikoanere as muugelk dood skjoote.\n9. Oktober: In aan Terror-Ounsleek in Halle (Saale) fersoacht aan düütsken Nazi-Terrorist, ap dän Jom Kippur, dän hoochsten juudsken Fierdai, mäd Skjootwoapen in een Synagoge ientoutringen, uum deer do beedjende Ljuude dood tou skjooten. As him dät nit slumpet, uumdät hie ju Doore fon ju Synagoge nit eepen kricht, skjut hie buute een Wieuw dood, dät foarbie gungt. Ätters gungt hie in aan Döner-Loaden un skjut deer aan Kunde dood, buute skjut hie noch aan Passant dood. Noch moor Ljuude wäide ferseerd, man dät blift bie two Doode. Ap dän sälgen Dai wäd hie fäästnuumen.\n26. November: Bie een Äidbieuwjen in Albanien rakt dät 51 Doode, sowät 2000 ferseerde un masse Skoaden oun Bauwierke.\n29. November: Aan islamistisken Terrorist möärent in London two Ljuude mäd een Soaks.\n10. Dezember: Bie aan antisemitisken Oungriep ap aan koscheren Ietelweeren-Winkel in Jersey City (New Jersey, USA) wäide aan Dreguuner, träi juudske Zivilisten un do bee Oungriepere sälwen uum't Lieuwend broacht. Do Oungriepere häbe Sympathien foar ju Sekte fon do sonaamde "Swotte Hebräere".\n10. Januoar: Barbara Wharton Low, britisk-amerikoanske Biochemikerinne un Biophysikerinne\n11. Januoar: Elaine Koppelman, amerikoanske Mathematikerske\n11. Januoar: Charles Soreng, indisken roomsk-kathoolsken Biskop\n11. Januoar: Sue Povey, britiske Genetikerske\n24. Januoar: Fernando Sebastián Aguilar, spoansken roomsk-kathoolsken Kardinoal\n1. Februoar: Ursula Karusseit, düütske Skauspielerske un Regisseurinne\n7. Februoar: Heidi Mohr, düütske Foutbaal-Spielerske\n19. Februoar: Karl Lagerfeld, düütsken Mode-Skäpper\n4. Meerte: Klaus Kinkel, düütsken Politiker (FDP)\n4. April: Marilyn Mason, US-amerikoanske Oargelistinne\n21. April: Hannelore Elsner, düütske Skauspielerske, Synchronbaalerske un Skrieuwerske\n26. April: Ellen Schwiers, düütske Skauspielerske\n1. Moai: Elisabeth Gössmann, düütske roomsk-kathoolske Theologinne\n12. Moai: Nasrallah Boutros Sfeir, libaneesken maronitisken Patriarch un Kardinoal fon ju roomsk-kathoolske Säärke (wier ju maronitiske Säärke tou heert)\n13. Moai: Doris Day, US-amerikoanske Skauspielerske un Sjungerske\n20. Moai: Niki Lauda, aastriekisken Motorsportler\n2. Juni: Walter Lübcke, düütsken CDU-Politiker\n5. Juni: Elio Sgreccia, italieensken roomsk-kathoolsken Kardinoal\n17. Juni: Mohammed Mursi, ousätten ägyptisken Stoatspräsident\n24. Juni: Henriette Cohen, frantsööske Uurlieuwjende fon ju Schoah\n28. Juni: Lisa Martinek, düütske Skauspielerske\n2. Juli: Costa Cordalis, griechisk-düütsken Sloagersjunger\n13. Juli: Paolo Sardi, italieensken roomsk-kathoolsken Kardinoal\n19. Juli: John Adel Elya, libaneesisk-US-amerikoansken melkitisken Biskop fon ju Eparchie Newton (USA)\n20. Juli: Margaretha Grosser, seelterske Skrieuwerske un Uursätterske\n25. August: Ferdinand Piëch, aastriekisken Manager in ju Automobil-Industrie\n3. September: José de Jesús Pimiento Rodriguez, kolumbioansken roomsk-kathoolsken Kardinoal\n4. September: Roger Etchegaray, frantsöösken roomsk-kathoolsken Kardinoal\n22. Oktober: Marieke Vervoort, belgiske Rulstoul-Licht-Atlethinne in dän Behinnerden-Spoart.\n26. of 27. Oktober: Abu Bakr al-Baghdadi, Terrorist un Uppermon fon dän sonaamden Islamisken Stoat, die sik sälwen as Kalif iensät häd.\n6. September: Robert Mugabe, fon 1987 bit 2017 Präsident / Diktoator fon Simbabwe\n2. November: Bogaletch Gebre, äthiopiske Mikrobiologinne un Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude\n7. November: Regine Heinecke, düütske Moalerske\n7. November: Margarita Salas, spoanske Biochemikerinne un Molekuloargenetikerinne\n17. November: Susan Cernyak-Spatz, US-amerikoanske (uurspröängelk aastriekiske) Germanistinne un Holocaust-Uurlieuwende\n2. Dezember: Johann Baptist Metz, düütsken roomsk-kathoolsken Pestoor un Theologe\nZuletzt bearbeitet am 26. Januoar 2020 um 22:57\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 22:57, 26. Januoar 2020.


Rousettus aegyptiacus – Wikipedia\nOard: Rousettus aegyptiacus\nBeskrieuwen fon E. GEOFFROY, 1810\nRousettus aegyptiacus is ne Oard fon do Pteropodidae, do der, as do nai früünde heemske Fläddermuuse uk, tou do Flädderdierte heere. Disse Oard is ju eensige fon do Pteropodidae, ju sik, as dät normoal bloot Fläddermuuse moakje, mäd Echolot orientierje kon. Disse Oard frät bienaist bloot Fruchte, man fon ju Boomoard Ceratonia siliqua ok gans litje Bleede.\nDisse Oard frät Fruchte. Hier in n Zoo in Änglound\nJo lieuwje ap Zypern, gans in dät Suude fon ju Turkäi, in Israel, Jordanien, Iran, Pakistan, Saudi Arabien un in dät Nil-Delta in Ägypten. Ätter SPITZENBERGER, 1979, kuud me do in disse Tied noch in gans groote Gruppen fon bit tou 800 Dierte in Höölen fiende, do der 20 bit 40 Minuten ätter dän Sunnenunnergong uutkoomen. Man wült do Appeltuun-Oainere disse Oard (owwol ju bienaist bloot fuule Fruchte frät) fernäile wollen, kon me der däälich bloot noch litje Gruppen mäd bit tou 20 Dierte fiende.\nRousettus aegyptiacus häd ne keetich griesbruune Faawe, man is an ju Unnersiede un an ju Näkke moor bruunelk jeel. Junge fon disse Oard hääbe äänelke Faawen, man jo hääbe n kuuter Fäl.\nJu Laangte fon Kop un Rump is 138 bit 168 mm. Die Stäit is 16,8 bit 24,5 cm un die Unnerierm (beeter gekweeden: Unnerjuuke) is 89 bit 100 mm loange. Ju Juuken-Sponwiete is sowät 60 cm. N Diert fon disse Oard wächt 135 bit 175 g.\nWillfried Schober un Eckhard Grimmberger: Die Fledermäuse Europas KOSMOS ISBN 3-440-07597-4\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 23:25, 10. Meerte 2013.


Minnerhaide | Seelterfräisk un fuul moor\nMinderhaide in Släswiek-Holstein\n3. April 2011 Fräislound, Kultuur, PolitikDänemark, Dänen, Düütsklound, Fräisen, Minnerhaid, Minnerhaide, Minnerhaidepolitik, Noudfräisen, Noudfräislound, Politik, Suudjütenadmin\nDie Oarbaidskring Europa un Minderhaide fon ju SPD-Lounddaifraktion häd Tuunsdai in Släswiek-Holstein sien Masterploan Minderhaide foarstaald. Die Lieder fon dän Oarbaidkring Rolf Fischer un ju minderhaidepolitske Baalerske Birte Pauls ferkloorden dät Konsäpt. Wie wolle deerfoar suurgje, dät Minderhaidepolitik as een nationoale Apgoawe blouked wäd, kwad Fischer. Me ferwachtet moor Engagement fon ju Buundesregierenge.\nWät Roomelse fon Wellington leere kon\n10. Februar 2011 Fräislound, Kultuur, Politik, SeelterloundChristian Wulff, Maori, Maorisk, Minnerhaid, Minnerhaide, Näiseelound, Seeltersk, Te Reo Maori, Toal, Wellington, WulffB1\nSeelter un Maori sätte sik een Foulk juust as dät uur foar dän Ärhoold fon hiere bitrouede Minnerhaide-Toal ien. Man die Skäddeler Karl-Peter Schramm sjucht do Näiseeloundere in n Foardeel: „Do sunt fuul beeter apstaald as wie.“ Uk Christian Wulff wiesde Interesse oun do bitrouede Toale.\nChristian Wulff koant bee do Minnerhaide-Toale: ju fon do Seelter do hie fergeene Suumer as Ministerpräsidänt in Skäddel bisoachte, un ju fon do Maori\nSeelterlound/Wellington – 18 400 Kilometer un alwen Tiedsoonen lääse twiske dät Seelterlound un Näiseelound. Daach sunt jo sik naier, as dät toufäärme skient, as Karl-Peter Schramm, SPD-Räidsheer un Foarsitter fon’t düütske Büro foar Toalminnerhaide, bie Bisäike fääststaald häd. In bee do Regionen reeke sik Ljuude Moite, bitrouede Toale tou rädjen: dät Seelterske in’t Seelterlound un dät Maoriske in Näiseelound. Bee toue uuttoustierwen, uumdät jo aaltied minner Baalere häbe.\n„Minnerhaidetoale hääbe aaltied wät touhoope“, kwä die Skäddeler Schramm. Die Toal-Bimöide waas al twäie in Näiseelound. Dät Bimöien fon do Ienwoonere, hiere litjer wäidende Toal tou rädjen, is him deerbie nit äntgeen. Man do Näiseeloundere sunt do Seelter deerbie uum n poor Jiertjaande foaruut. Eerste iedenst tou niemende Fersäike, dät Maoriske tou rädjen, gunge bit in do 1980er Jiere tourääch. Do fäärme „Immersion Schools“ – Skoulen mäd twotoaligen Unnergjucht – wuden 1981 iengjuchted.\nIn’t Seelterlound deerjuun wude eerste foar kuute Tied dät aal tougjuchte moaked foar twotoalige Bäidenstuune un Litje Skoulen. „Do Maori sunt fuul beeter apstaald as wie“, kwä Schramm: „Do häbe een heel un aal uur Staalenge in’t Lound as wie.“ Die 62-Jierige naamt toun Biespil een wiede Maori-Kultuur un twäin Wiedkiekerkanoale ap Maorisk.\nUurs een Parallele: Bee do Toale häbe juust dän sälgen prominenten Unnerstutser. Buundespräsidänt Christian Wulff boalde as Ministerpräsidänt fon sien Interesse foar bee do Toale, bie Bisäike in’t Seelterlound 2010 un in Näiseelound 2007.\nUn wät kon Roomelse fielicht fon Wellington leere? Schramm: „Wie skuulen oolde Gebruuke wier tou Lieuwend brang, uumdät bie n Toal-Ärhoold fuul uur Kultuur lapt.“ Un fon ju Uutduur un dän Stolt fon do Maori kuuden do Seelter leere, fiendet Schramm. Man sänt ju EU-Charta sjucht die Skäddeler sien litje Toalmeenskup ap n gouden Wai.\nWälle: www.ga-online.de 9.2.2011


Georg Friedrich Händel (in't Deepregister iendrain as Georg Friederich Händel, In Änglound naamd: George Frideric Handel; bädden ap dän 23. Februoar ätter dän julioanske, 5. Meerte 1685 ätter dän gregorioanske Kalänner in Halle an ju Saale; stuurwen ap dän 14. April 1759 in London) waas aan Komponist in dän Barock.\n1.1 Äddere Jiere\n1.2 Beginnende Karriere\n1.3 Hannover un Änglound\nGeorg Friedrich Händel waas die Suun fon Georg Händel, aan Dokter un Lieuw-Chirurg fon dän Heertoach Johann Adolf I. fon Saksen-Weißenfeld. Die wüül sin Suun een seeker Uutkuumen muugelk moakje un ploande deeruum een Jura-Studium in Halle.\nMan die Heertoach heerde dän 8-jierigen Wäänt bie't Musik moakjen un beboalde dän Foar, dät die Wäänt so ful Talent hiede un een goude Uutbieldenge in ju Musik kriege skuul. Also kreech Händel Unnergjucht bie Friedrich Wilhelm Zachow. Fon sien 9. Lieuwendsjier an skreeuw Händel al Kantoaten foar Chor un Orchester un hie skreeuw een Harfenstämme tou Zachow sien Kantoate "Herr, wenn ich dich nur habe".\nIn 1697 stoorf Händel sin Foar. In 1701 koom Georg Philipp Telemann, die fon Magdebuurich ätter Leipzig raisede, in Halle foarbie un räästede deer, uum sik mäd dän junge Händel bekoand tou moakjen. Do bee häbe sik leeter noch loange mädeenuur befoated un uur hiere Wierke boald un Bräiwe skrieuwen.\nHändel kreech in 1702 foar een Prouwejier een Steede as Oargelist in dän Dom fon Halle. Ätters geen hie in Suumerdai 1703 ätter Hambuurich wai. Deer spiedelde Händel in dät Opernorchester fon dät "Opern-Theatrum" un begon een Fjuundskup mäd Johann Mattheson. Do bee raiseden bolde ätter Lübeck, as ju Steede fon Diderik Buxtehude fräi wude. Man düsse Steede wüül naan fon do bee häbe, uumdät ju Bedingenge foar ju Steede waas, Buxtehude sien Dochter tou hilkjen. In 1704 hieden do bee Fjuunde Stried, uumdät Händel in een Oper, ju Mattheson komponierd hiede, ätter Mattheson sien Aptreeden as Sjunger nit wier fon dän Cembalo wächgunge wüül, deerfon uut Mattheson dät Orchester dirigierje wüül. Dät koom tou een Duell, deerbie Mattheson Händel bienaist uumebroachte, man ju sin Däägen wude fon aan breeden Knoop fon Händel stukkenbreeken.\nIn Hambuurich komponierde Händel uk sien fäärme Oper, Almira, ju so ful ärfoulch hiede, dät hie fluks noch een skreeuw, Nero, man ju waas dan nit moor so ärfoulchriek. Däälich is deer uk ju Musik tou nit moor uurlääwerd.\nFon 1706 bit 1710 moakede Händel een Studienfierd ätter Italien. Hie besoachte t.B. Florenz, Room, Neapel un Venedig, wier hie sik mäd Komponisten as Arcangelo Correlli, Agostino Steffani, Allesandro un Domenico Scarlatti bekoand moakede. Dät wäd fertäld, dät Domenico Scarlatti Händel ap dät Cembalo spiedeljen heerde un deertou meende: "Dät is die bekoande Sakse af die Düüwel". Händel komponierde in Italien een Oper un in Room two Oratorien, uumdät die Poapst deer ju Apfierenge fon Opern ferbeeden hiede.\nHannover un ÄngloundBearbeiten\nAs hie uut Italien touräächkoom, kreech hie Ienleedengen fon dän Kurfürst Georg Ludwig uut Hannover un Änglound, man hie hiede uk een Lof-Skrieuwen foar dän Prins Karl von Neuburg in Innsbruck. Deer geen hie dan toufäärme wai, man dät waas wäil niks foar him, uumdät hie fluks wier wäch fon Innsbruck ätter Hannover raisede, wier hie Kapällmääster wude un sik Ferlof reeke liet, mongs foar loangere Tied fon dän Hoaf wäch tou weesen. Eende 1710 moakede hie sien Raise ätter Änglound, wier hie een Jier bleeuw un in 1711 in London sien Oper Rinaldo apfierde. Indäid striedich, waas ju daach aan grooten Ärfoulch.\nIn Suumerdai 1712 koom hie tourääch ätter Hannover, man hie kreech gjucht bolde fon dän Kurfürst Ferlof, wieruume tou fieren, wät hie dan in dän Oktober fon dät sälge Jier noch diede. Ju Bedingenge, ätter een anniemboare Tied wier in Hannover tou weesen, hougede hie nit ientouhoolden: Die Kurfürst wude in 1714 die Keening fon Grootbritannien. In sin Apdraach komponierde Händel ju Woatermusik, man ju wude eerste in 1717 ap ju Themse apfierd.\nHändel roate do Dochtere fon dän Keening Musik-Unnergjucht un raisede in 1716 mäd him wier ätter Düütsklound, wier hie wildääge uk ju Brockes-Passion, aan Passions-Täkst fon dän Dichter Barthold Heinrich Brockes, fertoonde.\nIn 1717 tried Händel in dän Tjoonst fon dän James Brydges, dän "Earl of Carnavon", die leeter uk "Duke of Chandos" wude. In düsse Tied skreeuw hie monken uur do tweelich Chandos Anthems, ju fäärme Foatenge fon Esther un Acis and Galatea.\nIn 1719 geen Händel fon dän Duke of Chandos wäch, uumdät domoals dät Opern-Unnerniemen "Royal Academy of Music" gruunded wäide skuul, un Händel skuul die musikoalske Boas wäide. In 1723 wuden deer two bekoande Primadonnen ienstoald, Francesca Cuzzoni un Faustina Bordoni, do sik nit ferdreege kuuden. In Suumerdai 1727 moakeden do bee, wist jo een Foarstaalenge reeke skuulen, foar't Publikum een Haueräi. Kuut deerätter wude die Bedrieuw be'eended.\nIn 1730 stoorf Händel sien Muur in Halle. Soogen Jiere leeter hiede Händel säärm aan Sleek, man hie uurlieuwde him. In 1741 begon Händel sien Wierk an dän Messias (ängelsk: Messiah), een Oratorium uur ju kristelke Heels-Skichte, dät in 1742 in Dublin, Irlound foar moorere goude Swäkke uurapfierd wude. Dät Stuk häd hie noch moorere Moale feruurd, uum dät unner ferskeedene Bedingengen apfieren tou konnen. Uk leetere Komponisten häbe dät Stuk noch feruurd. So rakt dät dät däälich in ful ferskeedene Foatengen.\nIn 1750 hiede Händel ap een Düütsklound-Raise aan Uunfaal mäd een Post-Kuutske. Uut 1751 rakt dät een Waiwiesenge, dät sien Oogene läpper wäide, wät wildääge mäd dän Uunfal tou dwoon hiede (kloor is dät nit). In do Jiere ätters wuden sien Oogene noch läpper, un hie häd sik wäil in 1758 fon aan Oogen-Dokter behonnelje lät.\nIn 1759 tried hie dät lääste Moal bie een Messias-Apfierenge eepentelk ap un stoorf ap dän 14. April fon dät sälge Jier. Ap dän 20. April wude hie in ju Westminster Abbey begreeuwen.\nZuletzt bearbeitet am 8. Meerte 2013 um 18:36\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 18:36, 8. Meerte 2013.


Jierhunnert: 15. Jierhunnert · 16. Jierhunnert · 17. Jierhunnert\nJier: < · 1518 · 1519 · 1520 · 1521 · 1522 · >\nGregorioansken Kalänner 1520\nArmeensken Kalänner 969\nChineesken Kalänner 4216 – 4217\nÄthiopisken Kalänner 1512 –1513\nHebräisken Kalänner 5280 – 5281\nIroansken Kalänner 898 –899\nIslamisken Kalänner 926 –926\n19. Januoar: In ju Slacht bie Bogesund wäd die sweediske Rieksferwalter Sten Sture die Jungere truch Köönich Christian II. fon Dänemark un Norwegen sloain. Infoulge fon ju Slacht stäärf Sten Sture ap dän 3. Februoar oun sien Seeregaid.\n6. Meerte: Ousoande fon do Deenske un die Sweediske Rieksräid eenigje sik deer ap, dät Christian II. uk Köönich fon Sweeden wäd. Man bloot unner do Bedingengen, dät dät een aalmeene Amnestie rakt un dät die Rieksräid dän Ienfloud kricht, die in dän Rezess fon Kalmar uutmoaked waas. Man do Ounhongere fon dän Dooden Rieksferwalter Sten Sture sunt deer juun un staale in ju Foulgetied een Troppe fon Buuren uut Västmanland un Dalarna juun do Deenske ap.\nMartin Luther sien Skrift\n15. Juni: Leo X. truuet Martin Luther in sien Skrift Exsurge Domine mäd ju Exkommunisierenge, wan hie nit binne säkstich Deege eenunfjautich fon sien 95 Thesen tourächnimt. Luther oantwoudet deerap leeter mäd ju uut trüütich Thesen bestoundende Toankskrift "Von der Freihaitt aines Christenmenschen". Ätter Ouloop fon ju Tied skuul hie dän Bräif fon dän Poabst ferbaadenje.\n30. Juni: In ju Tied fon ju Spoanske Ärooberenge fon Mexiko wäd die fon do Spaniere fangde aztekiske Heersker Moctezuma II. truuch aan smietenen Steen fon uurs n Azteke uumebroacht. In ju Noacht deer ätter („Noche Triste“, ap seeltersk „Truurige Noacht“) ferdrieuwe do Azteken do spoanske Troppen uut hiere Haudstääd Tenochtitlan.\n7. September: Die deenske un norweegiske Köönich Christian II. kon ätter loange Beleegerenge in Stockholm ienluuke, man deerfoar mout hie fuul Juunstriedere so as Christina Gyllenstierna, dät Wiedewieuw fon dän Rieksferwalter Sten Sture dän Jungeren, Amnestie toutälle.\n21. September: Sultoan Selim I. fon't Osmaniske Riek stäärft, sin Ätterfoulger wäd sin Suun Süleyman I..\n4. November: Die deenske un norweegiske Köönich Christian II. lät sik uk toun Köönich fon Sweeden krounje, wiermäd ju heele Kalmarer Union wier unner aan Heersker fereend is.\nIllustratsjoon tou dät Stockholmer Bloudboad\n8. un 9. November: Mäd ju Begruundenge fon Kätseräi wäide sowät hunnert fröiere Juunstriedere fon Köönich Christian II. in Stockholm waigjuchted. Dät gungt as Stockholmer Bloudboad in ju Geskichte ien.\n28. November: Ferdinand Magellan kumt ap sien Waarelduumsailenge truch ju leeter ätter him benaamde Magellansträite, een Äängte twiske dät Fäästlound fon Suudamerikoa un dät Ailound Fjuurlound, in dän fon him so benaamden Pazifisken Ozeoan.\n10. Dezember: Martin Luther ferbaadent dän truujenden Bräif fon dän Poabst (sjuch buppe).\n7. Oktober: Alessandro Farnese, italieensken Kardinoal\n3. Februoar: Sten Sture die Jungere, Sweedisken Rieksferwalter\n6. April: Raffaelo Santi ("Raffael") Moaler in ju Renaissance.\n30. Juni: Moctezuma II., Heersker fon do Azteken\n21. September: Selim I., Sultoan fon dät Osmaniske Riek.\n28. Oktober - Grutte Pier, fräisken Fräidums-Strieder\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 16:53, 18. Oktober 2015.


Sproakannernge – Wikipedia\nSproakannernge (de. Sprachänderung) is je Ärschienenge dät Sproaken sik mäd der Tied annerje. Foar sun Annernge kon dät ferscheedene Uurseeken reeke.\nSpreekere fon ne Sproake strieuwje bolde immer ätter Fereenfachenge; dät is ne Seeke fon Ekonomie. So wäd ap Seeltersk oafte boald fon hä wie un ko wie, insteede foar "hääbe wie, konnen wie.\nIenfloud fon n uur Sproake. So wäd foar Seeltersk tjuude oafte düüdje kweeden, sicher truch Ienfloud fon platdüütsk düden.\nBie Sproakwikselenge wäd ne Sproake uurnuumen truch Spreekere fon n uur Sproake un dät kon wäil moal Ienfloud fon ju Substroatsproake feruurseekje, toun Biespil as doo näie Spreekere sik toufuul Moite reeke mouten uum hiere näie Sproake tou leeren.\nN Biespil deerfon is: wier uur germaniske Sproaken Satse apbaue as Iek gunge ..., boalt dät Ängelske fon I am going .... Dät is ju woudelke Uursättenge fon dät Waliske Rydw i 'n mynd .... Die näie Spreeker hougede dan bloot ju Beegenge fon to be tou leeren un nit ju fon to go un aal do uur Tiedwoude.\nDät rakt noch fuul Aspäkte fon Sproakannernge, wier noch neen Uurseeken foar fuunen wuuden sunt. Wäkke toanke dan uk wäil an spontoane Drift, dät hat: ne Annernge sunner ätterwiesboare sproakkundelke Gesätsmäitegaid. Dät kuud dan fielicht ju Uurseeke weese fon do groote Luudannerngen wier aal do fräiske Sproaken uutnonner woaksen sunt. Man uk Homonymeflucht wäd as Ärkläärenge deerfoard anfierd.\nZuletzt bearbeitet am 7. Meerte 2013 um 21:06\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 21:06, 7. Meerte 2013.


“De jerajchte woaren sikj em HARN freien” (Psalm 64:11)\nLÄS OPP: Adangme Afrikans Aimaraunisch Albaunisch Altaisch Alur Amharisch Ami Arabisch Armeenisch Armeenisch (Wasten) Aserbaidschaunisch Aserbaidschaunisch (kierillischet Aubeetsee) Baschkirisch Bassa (Kamerun) Bengalisch Bergdama Bikol Birmaunisch Bulgarisch Bulu Digorisch Duala Dänisch Edo Efik Enjlisch Esan Estnisch Ewe Fidschi Finnisch Fon Fraunzeesisch Ga Ganda Garifuna Georgisch Griechisch Guarani Gudscharati Gun Haussa Hebräisch Herero Hiligainon Hindi Hiri-Motu Hollendisch Huachdietsch Ibanag Ieslendisch Igbo Iloko Indoneesisch Italieenisch Jaupaunisch Joruba Jula Kabije Kabuverdianu Kaktschikel Kannada Kaonde Katalaunisch Kektschi Ketschua (Ancash) Ketschua (Bolivien) Kiangonde Kikamba Kikuju Kiluba Kinjaruanda Kirgisisch Kiribatisch Kirundi Kisonge Kjneesisch (Kantoneesisch, ooltmoodschet Aubeetsee) Kjneesisch (Kantoneesisch, veeefachtet Aubeetsee) Kjneesisch (Mandarin, ooltmoodschet Aubeetsee) Kjneesisch (Mandarin, veeefachtet Aubeetsee) Kjoosa Kongo Koreaunisch Kreoolisch (Belize) Kreoolisch (Guadelup) Kreoolisch (Haiti) Kroautisch Kurdisch (Kurmandschi) Kurdisch (Kurmandschi, Kaukasus) Kurdisch (Kurmandschi, kierillischet Aubeetsee) Kwangali Kwanjama Lettisch Lingala Litauisch Luena Lunda Luo Maja Makedoonisch Malagasi Malaisch Malajalam Mam Mambwe-Lungu Marati Marschaleesisch Mazatekisch (Huautla) Mbunda Miche Mikstekisch (Guerrero) Mingreelisch Mongoolisch More Motu Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Nuad-Puebla) Nahuatl (Zentral) Ndebele Ndebele (Simbabwe) Ndonga Nepauli Ngabere Norweegisch Nzema Okpe Oromo Osseetisch Pandschabi Pangasinan Papiamento (Kurasao) Persisch Pidschin (Salomon-Inslen) Pidschin (Wast-Afrika) Plautdietsch Ponapeeisch Poolnisch Portugiesisch Portugiesisch (Portugal) Rumänisch Rusch Samoaunisch Sango Schoona Schweedisch Sepedi Sepulana Serbisch Serbisch (latienschet Aubeetsee) Sesoto (Lesoto) Sesoto (Siedafrika) Setswana Sidamo Silozi Singaleesisch Sloowakisch Sloweenisch Soko Spaunisch Sranantongo Swahili Swahili (Kongo) Swazi Tadschikisch Tagalog Tai Tamil Taraskaunisch Tatarisch Telugu Tetela Tetun Dili Tigrinja Tiv Tlapanekisch Tocholabal Tok Pisin Tongaunisch Totonakisch Tschechisch Tschibemba Tschijao Tschiluba Tschinjanja Tschitonga (Malawi) Tschitonga (Sambia) Tschitonga (Simbabwe) Tschitschewa Tschitumbuka Tschol Tschuwaschisch Tseltal Tsonga Tsotsil Turkjsch Turkmeenisch Tuvaluisch Twi Ukrainisch Ungarisch Urhobo Usbekisch Usbekisch (latienschet Aubeetsee) Vietnameesisch Warai-Warai Wenda Wolaita Zande Zapotekisch (Istmo) Zebuano Zulu\nDIANA es aul äwa 80 Joa. Äa Maun haud de Alzheimer-Krankheit un must ver sienen Doot miere Joa em Aultenheim jefläacht. See must uk doamet foadich woaren, daut äare beid Säns storwen, un doatoo haud see noch Brostkjräft. Oba wan de Breeda un Sestren em Vesaumlungshus ooda em Deenst met ar toop sent, dan seenen dee, daut see doawäajen emma Freid haft.\nJohn wia äwa 43 Joa een reisenda Oppsechta. Hee jleicht siene Oppgow sea un kunn sikj nich väastalen sestwaut to doonen. Oba dan must hee doamet opphieren, wiels hee sikj om wäm von sien Frintschoft kjemren must, waut krank wia. Wan de Breeda, waut am von ea kjanen, am opp eenen Kongress seenen, dan späat sikj dee daut soo, daut hee noch krakjt soo es aus ea. Bie am es daut noch emma to seenen, daut hee väl Freid haft.\nWoo kjennen Diana un John Freid haben? Woo kaun eena, waut Schwierichkjeiten haft, Freid haben? Ooda woo kaun eena schaftich sennen, wan eena Oppgowen em Deenst mott tochloten, waut eena väl räakjent? De Schreft lat ons daut weeten. Dee sajcht: “De jerajchte woaren sikj em HARN freien” (Psa. 64:11). Wan wie nu mol seenen, waut eenen Mensch ennalich Freid jeft un waut nich, dan woa wie dise Wieed noch bäta vestonen.\nFREID, WAUT VEGONEN KAUN\nEenje Sachen jäwen de Menschen meist emma Freid, biejlikj wan een Poa sikj befriet, waut sikj sea väl räakjent, ooda wan eene Famielje een Bäbe haft ooda wan wäa eene Oppgow em Deenst fa Gott kjricht. Daut jeft ons Freid, wiels daut aula von Jehova kjemt. Hee haft daut soo jemoakt, daut wie ons befrieen un Kjinja haben kjennen, un hee jeft ons Oppgowen en sien Volkj (1. Mo. 2:18, 22; Psa. 127:3; 1. Tim. 3:1).\nOba eenjemol kaun daut, waut ons Freid brinjt, haustich vegonen. Biejlikj kaun een Ehepoatna ontru woaren ooda stoawen (Hes. 24:18; Hos. 3:1). Un eenje Kjinja sent de Elren un Gott ojjehuarsom ooda woaren mau rajcht utjeschloten. Samuel siene Säns biejlikj jehorchten Jehova nich un David haud väl Trubbels en siene Famielje, wiels hee met Batseba jesindicht haud (1. Sam. 8:1-3; 2. Sam. 12:11). Soont brinjt ons kjeene Freid, oba väl Trua un Sorjen.\nEenjemol mott wie uk Oppgowen tochloten, waut wie en Gott sien Volkj haben, wäajen wie krank woaren ooda ons om onse Famielje kjemren motten ooda wäajen en de Organisazion sikj waut endat. Een deel von dee, waut soont beläft haben, sajen, daut see sikj no de Freid bangen, waut see bie äare Oppgow hauden.\nWie kjennen kloa seenen, daut eenjet, waut ons Freid brinjt, haustich vegonen kaun. Oba jeft daut eene Sort Freid, waut uk en schwoare Tieden blift? Secha, wiels Samuel, David un aundre veluaren äare Freid nich, wan see uk Schwierichkjeiten hauden.\nFREID, WAUT BLIFT\nJesus wist, waut woare Freid wia. De Schreft sajcht, hee “wia aule Dach froo”, aus hee noch met Jehova toop em Himmel wia (Spr. 8:30). Oppe Ieed haud hee dan eenjemol groote Schwierichkjeiten. Oba Jesus haud doawäajen Freid, sienen Voda sienen Wellen to doonen (Joh. 4:34). Waut holp am en de latste schwoare Stunden ver sienen Doot? De Schreft sajcht, daut hee daut Lieden aum Pol uthoolen kunn, wäajen de “Freid dee fer am jestalt wea” (Heb. 12:2, Reimerbibel). Wie kjennen väl von tweeatlei lieren, waut Jesus von de woare Freid säd.\nEemol kjeemen 70 Jinja vom prädjen trigj. Dee freiden sikj, wäajen see soo väl hauden kunt doonen, mau rajcht beese Jeista utdriewen. Oba Jesus säd to an: “June Freid saul nich doaräwa sennen, daut junt de Jeista unjadon sent. Freit junt doatoo, daut june Nomes em Himmel jeschräwen stonen” (Luk. 10:1-9, 17, 20). Daut Jehova eenen Jefaulen aun ons haft es väl mea wieet un brinjt väl mea Freid aus irjenteene besondre Oppgow, waut wie doonen kjennen.\nOpp eene aundre Sauz räd Jesus met eene Häad Menschen. Eene judische Fru jleicht daut sea, woo Jesus lieed, un säd, daut siene Mutta sea jesäajent wia. Oba Jesus säd: “Noch mea jesäajent sent dee, dee Gott sien Wuat hieren, un doonen, waut daut sajcht” (Luk. 11:27-28). Daut brinjt väl Freid, wan eena sikj met siene Kjinja kaun brow doonen, oba noch mea Freid jeft daut, wan eena Jehova jehorcht un met dän Frint sennen kaun.\nDaut brinjt ons väl Freid, wan wie späaren, daut Jehova met ons tofräd es. Daut jeit ons nich scheen, wan wie schwoare Tieden derchgonen, oba wie kjennen onse Freid doawäajen hoolen. Un wan wie dan tru bliewen, woat dee soogoa noch jrata (Reem. 5:3-5). Bowenenn jeft Jehova deejanje sienen Jeist, waut opp am vetruen, un de Freid jehieet je to dän Jeist siene Frucht (Gal. 5:22). Daut halpt ons to vestonen, wuarom Psalm 64:11 sajcht: “De jerajchte woaren sikj em HARN freien”.\nWaut haft John jeholpen, siene Freid to hoolen?\nDoawäajen kunnen Diana un John, wua wie aul ea von räden, äare Freid hoolen, wan dee uk Schwierichkjeiten hauden. Diana sajcht: “Ekj socht bie Jehova Schutz, soo aus een Kjint bie siene Elren.” Woo kaun see daut späaren, daut Gott met ar tofräd es? See sajcht: “Ekj denkj, daut hee mie doamet jesäajent haft, daut ekj noch emma kaun pinkjlich prädjen un doabie noch schaftich sennen.” Waut holp John, siene Freid to hoolen un em Deenst drock to bliewen, nodäm daut hee nich mea kunn reisenda Oppsechta sennen? Hee sajcht: “Aune 1998 wort ekj een Liera von de School toom em Deenstaumt utlieren, un von doa aun studieed ekj mea aus jeemols ea.” Hee sajcht, hee un siene Fru wieren aul emma reed jewast jieda Oppgow to doonen, waut Jehova an jeef, un doawäajen kunnen dee sikj leichta doatoo wanen, daut hee nich mea reisenda Oppsechta wia. John sajcht noch: “Wie beschoden daut nich.”\nEen deel aundre haben daut uk beläft, daut daut soo es, waut Psalm 64:11 sajcht. Doa es biejlikj een Ehepoa, waut äwa 30 Joa em Betel en de Stäts wia, un dan worden dee aus Sondapionieren sestwua hanjeschekjt. Dee säden: “Daut es nuscht waut butajeweeneljet, daut eena truarich es, wan eena eene Oppgow velist, waut eena sea jleicht.” Oba dee säden uk noch: “Eena kaun nich fa emma truarich sennen.” Soo schwind aus dee no de Städ kjeemen, wua dee hanjeschekjt worden, fungen dee aun, doa met de Breeda toop to prädjen. Daut Poa säd uk: “Wie bäden un säden Jehova krakjt, waut ons fäld. Daut jeef ons väl Moot un Freid, aus wie sagen, woo hee onse Jebäda beauntwuad. Nich lang nodäm aus wie doa hantrocken, worden uk aundre von de Vesaumlunk Pionia un wie kjrieejen twee goode Bibelstudiums.”\n“EN EENT WAJCH SCHAFTICH” SENNEN\nSecha es daut nich emma leicht Freid to haben un eenjemol woa wie uk truarich sennen. Oba Jehova treest ons met de Wieed ut Psalm 64:11. Mau rajcht wan wie mol mootloos sent, dan kjenn wie ons secha sennen, daut wie ons “em HARN freien” woaren, wan wie Jehova en aule Omstend tru bliewen. Wie kjennen ons uk to de “niee Himmel un eene niee Ieed” freien, waut Jehova vesproaken haft. Dan woaren aule volkomen sennen un sikj freien un “en eent wajch schaftich” sennen, wäajen aul daut goode, waut Jehova doonen woat (Jes. 65:17-18).\nStal die mol väa, woo scheen daut sennen woat, wan wie aula gaunz jesunt sennen woaren un jieda Dach met väl Krauft un Moot oppstonen. Dan woa wie uk nich mea truarich sennen wäajen daut schlajchte, waut wie ea beläft haben, wiels Jehova vesprakjt ons: “Waut verhäa wia, woat nich mea aun jedocht woaren, un woat nich mea em Jeräd komen.” Wie woaren uk onse leewe Frind un Frintschoft wada seenen, waut vom Doot oppstonen woaren. Dan woa wie krakjt soo schaftich sennen aus de Elren von de 12-joasche Mejal, waut Jesus vom Doot oppwuak. Daut sajcht, dee “wisten sest nuscht, aus doaräwa to staunen” (Mar. 5:42). Tolatst woaren aule oppe Ieed to “de jerajchte” jehieren un sikj fa emma “em HARN freien”.\nWiedaschekjen Wiedaschekjen “De jerajchte woaren sikj em HARN freien”


Stiekelboars – Wikipedia\nDissen Artikkel is uur dän gewöönelken Stiekelboars (Gasterosteus aculeatus - düütsk: Dreistachliger Stichling). Ieuwenske disse Oard kon me uk uur Oarde uut juu Familie Gasterosteidae "Stiekelboarse" naame.\nN Stiekelboars-Montje (Gasterosteus aculeatus)\nFamilie: Stiekelboarse (Gasterosteidae)\nOard: Stiekelboars (Gasterosteus aculeatus)\nDie Stiekelboars (Gasterosteus aculeatus - düütsk: Dreistachliger Stichling) is ne Oard fon doo Bunkenfiske. Die Stiekelboars frät foarallen Äisen, litje Krääpse un Moaden fon Insekten un mongs uk litjere Fiske.\nWiefken (buppe) un Montje fon dän Stiekelboars ap ne färöiske Bräifmäärk\nDie Stiekelboars is normoal 4 bit 8 cm, säilden uk bit tou 11 cm groot. Sien Häid is glääd un ap sin Rääch häd hie normoal träi Stiekele, man in dän noudwäästelken Deel fon Schottlound rakt dät uk Stiekelboarse sunner Stiekele. Wan doo Stiekelboarse meerje, häd dät Montje ne blaugräine Bupperkaante un n rooden Buuk, wiertruch him dät Wiefken as Montje ärkanne kon.\nCommons: Gasterosteus aculeatus – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie\nZuletzt bearbeitet am 8. Meerte 2013 um 20:52\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 20:52, 8. Meerte 2013.


De Markus Breef, Numma 47 - Andrew & Deanna Friesen\nDe Markus Breef, Numma 47\nToom Läsen: Markus 9:38-41\n“Dan auntwuad Johanes am un säd: Meista, wie sagen wäm en dienen Nomen beese Jeista utdriewen, un wie vebooden am daut, wiels hee nich eena von ons wia.\nOba Jesus säd: Daut sull jie däm nich vebeeden. Wäa en mienem Nomen Wunda deit, kaun nich soo boolt doaropp schlajchtet von mie räden. Wäa nich jäajen ons es, es opp onse Sied.\nEkj saj junt de Woarheit: Wäa junt en mienen Nomen, un doawäajen wiels jie Christus aunjehieren, eenen Drunk Wota jeft, däm woat daut nich onbeloont bliewen.“\nVondoag see wie noch eemol daut de Jinja wieren uk blooss jeweenelje Menschen, krakjt soo aus wie aula sennen. See, krakjt soo aus wie aula, hauden eene schwoare Tiet Menschen aunnämen waut nich poat von äare Grupp wieren. Wie haben uk dis Trubbel. Wie seenen dit äwa de gaunze Welt, daut Menschen strieden sikj un zanken eena met däm aundren blooss wiels see von veschiedne Städa sent. Wan wie wudden een kjlienet bät wieda un deepa doa nenn kjikjen, wudd wie seenen daut wie sent nich soo veschieden aus wie jleewen. Waut Jesus de Jinja hia sajcht, es daut doa sent mau twee sieden. Wie jehieren Jesus Christus, ooda wie jehieren am nich. Doa sent kjeene aundre Sieden aus dee beid.\nJohanes vetalt Jesus hee daut see sagen eenen aundren waut en Jesus sienen Nomen deed beese Jeista utdriewen, un blooss wiels hee nich too de Jinja äare Grupp jehieed, vebooden see am daut to doonen. Jesus oba sajcht daut hauden see nich sult doonen, wiels kjeena waut met an steit es dan jäajen an. Hee sajcht, “Wäa nich jäajen ons es, es opp onse Sied,“ en Varsch 40. Wan wie doaraun denkjen, enne Eewichkjeit, sent doa blooss twee städen: de Himmel, un de Hall. Doa es kjeene aundre Städ wua Menschen kjennen sennen. Ekj jleew dit es eene Uasoak wuarom Jesus dit säd.\nDaut es vondoag uk noch soo. Wan Menschen fa Jesus läwen, un aun am jleewen, dan sent see opp onse Sied. Wie brucken ons nich emma strieden met aundre Menschen bloos wiels see een Poa Dinja aundasch haben aus wie; well wie leewa daut finjen waut ons toop binjt, un dan toop schaufen aus Gott siene Kjoakj toom de Menschen rieekjen waut veloaren no de Hall gonen. Dit es de Kjoakj äare Roop! Wie haben eene Veauntwuatlichkjeit toom Menschen von Jesus vetalen. Well wie leewa daut doonen aus met aundre Kjristen strieden. Well wie doaraun denkjen, waut Jesus säd, daut dee wäa nich jäajen ons es, es opp onse Sied.\nJesus nemt dit uk noch wieda. Hee sajcht, daut wan irjentwäm eena ut halpt, wiels see Kjristen sent, woat janem Mensch nich onbeloont bliewen. Daut kaun mol rajcht soon kjlienet sennen, aus een Kuffel Wota aunbeeden, oba daut es jenuach toom een Loon kjrieen. Wie kjenn nich weeten waut en een Mensch sien Hoat es, oba Gott weet, un fa jieda Woakj woat hee een Loon jäwen. Well wie uk doaraun denkjen fa ons selfst.\nEkj well noch een kjlienet bät mea sajen äwa de twee Sieden. Wie sullen doa nich aun denkjen, daut Menschen aula onse Fienden sennen, wan see uk jäajen ons sennen. Jesus sajcht en Matäus 5:44-45 soo aus dit: “Oba ekj saj junt: Siet june Fiend goot, un säajent dee, dee junt flieekjen; doot goots fa dee, dee schlajcht to junt sent; bät fa dee, dee junt beleidjen un vefoljen, soo daut jie jun Voda em Himmel siene Kjinja kjennen sennen, wiels hee lat siene Sonn oppgonen äwa de goode un de schlajchte, un lat daut räajnen äwa jerajchte un ojjerajchte.“ Jo, doa sent mau twee Sieden, oba onse Oppgow es toom Menschen von Jesus vetalen, soo daut see kjennen vom Diestren rut komen un en Jesus sien Licht nenn komen. Wie sent beroopen toom äwa de gaunze Welt daut Evangelium vekjindjen. Wie kjennen dan nich schlajchtet doonen to onse Fiend soo aus de Welt deit. Wie motten aundasch sennen. Wan daut Kjristen sent, dan sell wie an oppbuen, un wan daut nich Kjristen sent, sell wie an proowen to rieekjen met daut Evangelium. En jieda Loag doo wie noch emma goodet. Wan wie Kjristen sent, dan hab wie nich de Frieheit toom Menschen schlajcht behaundlen, eendoont auf daut Fiend sent ooda Frind.\nKjikjt emol no waut Jesus deed fa ons. Reema 5:10 sajcht, “Aus wie noch Gott siene Fiend wieren, word wie derch sienen Sän sien Doot met am veseent. Un nu daut wie jerat sent, wooväl sechra kjenn wie ons de Radunk doch sennen, wiels hee en ons läft!“ Jesus jeef sien Läwen han fa ons, aus wie noch siene Fiend wieren. Nu daut wie jerat sent, woo kjenn wie dan aundre Menschen schlajcht behaundlen, wan Jesus ons soo goot es? Wan Jesus en ons läft, dan sull wie aundre uk soo behaundlen, aus hee ons deit. Well wie dan en Leew gonen un buen onse Breeda un Sestren em Harn opp, un well wie toop schaufen, toom daut Evangelium vekjindjen un Menschen Gott sien Wuat brinjen, daut see uk kjennen Poat von Gott sien Rikj sennen.


Uurknal – Wikipedia\nGeskichte fon dät Al - Gravitationswällen sunt ounnuumen tou äntstounden truch kosmiske Inflation, ne Uutdienenge juust ätter dän Uurknal.\nUurknal af big bang is ne populäre Benaamenge fon ju kosmologiske Theorie ju der ap Gruunde fon ju algemeene Relativitätstheorie annimt dät 13,8 Milliarden Jiere häär dät Al äntstuud uut n enorm heeten Punkt (uum 1028 K), mäd n uuneendelk groote Tichtegaid, afwäil ne Singularität. Tou glieke Tied mäd dän Uurknal skulen Ruumte un Tied äntsteen weese. Dät is mathematisk tou formulierjen wo tjo-dimensionoale Ruumte äntstoant uut n Punkt, man nit visuel foarstaalboar. Ju Bielde fon ne analoge 2-dimensionoale Ruumte hälpt oawers: ju Uurfläche fon n Baal die der answält fon aan Punkt häär. Ju Uurfläche is kruumbeeged, ju häd neen Raante un ju is eendelk, Oainskuppe do ne 3-dimensionoale Ruumte uk hääbe kon. An ju Bielde fon n Ballon die der apbloased wäd is dän Uutdruk äntloand.\nJu Theorie is unner moor gruunded ap ju Woarniemenge fon dät anduurjend answällende Al, as besunners tou sjoon an ju Roodferskuuwenge fon do Spektroallienjen in dät Lucht fon fiere Stiernsysteme, die Dopplereffekt. Ju algemeene Relativitätstheorie is in dissen Punkt oawers noch nit fulboodich, deeruum dät ju Idee fon ne uuneendelk groote Tichtegaid striedich is mäd do gruundlääsende Gesätse fon ju Physik.\nGruundlääser fon ju Uurknaltheorie is die Löwenske Professor Georges Lemaître. Die Utdruk 'big bang' wuud toun eersten Moal benutsed fon Fred Hoyle in 1950 as ne sarkastiske Beteekenge uum sien Ounaigenge fon ju Theorie toun Uutdruk tou brangen. Hoyle waas sälwen Fertreeder fon ju konkurrierjende man nu ferlätte Steady-statetheorie.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 18:27, 27. September 2014.


Fräiske Soang - Fräisk Muziek-Projekt bruukt Stöän\nDie Kop fon dät Duo, die aastfräiske Spíelmon un Skrieuwer Stefan Carl em Huisken uut Norden is al siet Jíere iennúmen fon ju fräiske Seke. Do in Aast-Fräislound fóar moor as twintig Jíere dät Friesische Forum e.V. stifted wuud as een Búund foar die Fräiske Bigeer, wier hie deer al mee bie. Ju Aastfräiske (platdüütske) Toal häd hie uut sik säärm leerd, dan hie is nit mäd dusse Toal apkemen. Siet two Jíere skrieuwt hie ok Täksten ap Seeltersk. Bie sien eerste Läid kuud him Gretchen Grosser (†) – ju wier een groot Stöänpeel fon dät Seeltersk – noch hälpe. Die Täkst häd hier goud gefalen, skreeuw ju him.\n« Fräiske Soang – friesisches Musik-Projekt braucht Unterstützung\nFräiske Soang – freesk Musik-Projekt bruukt Stöhn »


Jeel – Wikipedia\nJeel is ne primäre Faawe bie ju subtraktive Faawenmiskenge. Bie ju additive Faawenmiskenge is dät ne sekundäre Faawe, ju der kriegen wäd truch Moangen fon rood un gräin. Spektroal bekieked sit ju Faawe jeel twiske orange un gräin. Jeel is ju komplementäre Faawe fon blau in technisken Sin, wäkker blau uureenstimt mäd dän allere techniske Uutdruk (spektroal) violet. In dät Spektrum fint sik jeel Lucht bie Stroalenge mäd Woogenlaangte twiske 565 un 590 Nanometer.\n2 Soarten fon jeel\n3 Benutsenge un Geföilswäid\nFon jeel ätter swot (groote Bielde):\nFon jeel ätter wiet (groote Bielde):\nJeel in varioabele Mäite fon Säädengenge (horizontoal) un Intensität (vertikoal)\nSoarten fon jeelBearbeiten\nBenutsenge un GeföilswäidBearbeiten\nJeel is ne sunnige un lustige Faawe, wan hie toumindest wät woorm faawed is un ätter orange lät. Dät schäärpe koolde Näitroaljeel hier buppe is oawers eer ju Faawe fon Haatenskup. Die negative Kloang fon jeel kumt uk foar in dän Uutdruk: Gräin un jeel foar Äärger wäide.\nFuul Bloumen, do der in uus Geegend foarkuumen dwo, sunt jeel. Dät kumt woanschienelk deerhäär, dät Iemen ju Faawe ap ljooste hääbe, un deer jädden ap toukuume. Dät rakt jeele Bloumen n evolutionär Foardeel buppe uurs faawede Bloumen.\nIn fuul Lounde is jeel Symbol fon dät Paaskefäst, jierhunnerteloang dät Christelke Hoochfäst, mäd t.B. poabstelke Foonen. Ju Ferbiendenge mäd jeele Suukene is eer toufälllich. Jeel waas uk dät Symbool foar dän Kaiser fon China un fon ju chinesiske Monarchie.\nJu Pakkenge fon orientaliske Ietensweeren is oafte jeel fon Faawe.\nJeel gungt goud touhoope mäd bolde aal uur Faawen. Ju Kombination jeel mäd blau rakt oawers n billigen Iendruk. Dän Effekt wäd oafte uutnused fon Koopljuude, wan jo dän Iendruk reeke wollen, billich tou weesen. N Biespil is ju Geschäftskätte Zeeman.\nJu Kombination jeel mäd swot stoant foar Gefoor. Disse Kombination rakt et sogoar in ju Natuur, toun Biepsil bie ju Ieme un ju Häspe. Uk wäkke Giftslangen hääbe ju Faawenkombination.\nIn die elektroniske Faawencode stoant jeel foar dän Ziffer 4.\nJeel wäd as Faawe in ju Heraldik beteekend mäd Gould. Gould is uk ne liturgiske Faawe, ju der ap älke bliede Fier bruukt wäide duur insteede foar wiet.\nJeel is ju eepentelke Faawe fon Vatikanstääd.\nJeel is uk bekoand as “floamske” Faawe, dan die Floamske Lööwe is swot ap n jeelen (gouldenen) Bäätergruund.\nBruce MacEvoy: Handprint. Watercolors. Color vision. Online-Dokument ap: www.handprint.com – Uumfangriek Kompendium uur Faawe, Faawetheorie un Moaleräi: (ängelsk)\nThomas Seilnacht: Die Farbe Gelb. Online-Dokument ap: www.seilnacht.com\nToun Deel uursät ätter Geel un toun Deel ätter Gelb\nZuletzt bearbeitet am 8. April 2020 um 11:53\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 11:53, 8. April 2020.


Kjinja motten lieren – De wieetvolla Rot von groote Menschen\nWAUT ES BIE DÄN ROT VON GROOTE MENSCHEN AULES MET EN?\nKjinja brucken dän Rot un de Aunleidunk von groote Menschen. Aus Elren kjenn jie june Kjinja daut baste doamet halpen – jie sent daut mau rajcht schuldich. Oba aundre groote Menschen kjennen june Kjinja uk lieren.\nWUAROM ES DE ROT VON GROOTE MENSCHEN WICHTICH?\nEn väl Lenda haben Jugentliche sea weinich met groote Menschen to doonen. Wuarom es daut soo?\nKjinja sent väl Tiet em Dach enne School, wua väl mea Schoolkjinja sent aus Liera un aundre groote Menschen.\nNo de School komen eenje Kjinja no Hus, wan de Elren noch oppe Oabeit sent.\nMenschen haben rutjefungen, daut enne Stäts Kjinja von 8 bat 12 Joa em Derchschnett jieda Dach soo bie sas Stund Tietvedrief haben, soo aus Tellewizhen kjikjen, Musikj horchen ooda Gäms spälen. *\nDaut Buak Hold On to Your Kids sajcht: “De junge Menschen sieekjen sikj nich Rot un Aunleidunk bie de Elren, Lierasch ooda bie aundre groote Menschen, oba bie . . . äare Poatna, un nämen sikj dee toom Väabilt.”\nWOO EENA ROT JÄWEN KAUN\nNämt junt Tiet fa june Kjinja.\nBIBLISCHA GRUNTSAUZ: “Lia een Kjint dän rajchten Wajch gonen; dan woat dee uk doabie bliewen wan dee oolt woat” (Spricha 22:6).\nKjinja wellen jeweenlich, daut äare Elren an aunleiden un halpen. Jelieede sajen, daut mau rajcht Jugentliche leewa dän Rot von äare Elren wellen, aus dän von aundre Jugentliche. En daut Buak You and Your Adolescent schrift Dr. Laurence Steinberg: “Elren kjennen noch emma daut mieeschte aun de Kjinja äare Enstalunk un Benämen doonen, wan dee oppwaussen”. Hee sajcht noch: “Jugentliche wellen weeten, waut jie denkjen un waut jie to sajen haben, mau rajcht dan, wan dee daut uk nich toostonen ooda met aules envestonen sent, waut jie sajen.”\nNuzt de Jeläajenheit ut, nu daut june Kjinja sikj von junt wellen aunleiden loten. Nämt junt Tiet fa dee un sajcht dee, woo jie äwa veschiednet denkjen, waut fa junt wichtich es un waut jie jelieet haben.\nSieekjt junt wäm, dee june Kjinja halpen kaun.\nBIBLISCHA GRUNTSAUZ: “Wäa daut met weise Menschen helt, woat weis” (Spricha 13:20).\nKjan jie eenen grooten Mensch, waut fa june Kjinja kunn een Väabilt sennen? Wudd jie kjennen met dän ooda dee Tiet vebrinjen? Daut bediet nu nich, daut dee de Veauntwuatunk äwa june Kjinja haft. Oba een groota Mensch, waut jie vetruen un june Kjinja nich schoden woat, kaun dee em Läwen sea halpen. Dän jungen Timotäus von de Bibel deed daut sea toom gooden, daut hee met dän Apostel Paulus toop wia, un Paulus haud uk eenen Nutzen doavon, daut see Frind wieren (Filippa 2:20, 22).\nVondoag dän Dach läwen väl Famieljes nich mea aula toop ooda en deeselwje Jäajent, un foaken nich mol en dautselwje Launt. Wan daut bie junt soo es, dan moakt daut fa june Kjinja doawäajen mäajlich, daut dee von Menschen lieren kjennen, waut soone Ieejenschoften haben, aus jie junt wudden fa dee wenschen.\n^ Varsch 9 Dee haben uk jeseenen, daut Jugentliche em Derchschnett meist näajen Stund dän Dach soonen Tietvedrief haben. Doa es nich de Tiet met enjetalt, wua de Kjinja un Jugentliche enne School ooda fa äare Schooloabeit em Internet sent.\nBie Kjinja, waut von groote Menschen lieren, es daut ea mäajlich, daut et von dee weise un riepe Menschen jeft\nSie ekj fa onse Kjinja een goodet Väabilt?\nWies ekj onse Kjinja, daut ekj mie aundre uk toom Väabilt näm, waut mea Erfoarunk haben aus ekj?\nWies ekj onse Kjinja, daut ekj dee väl räakjen, wäajen ekj mie Tiet fa dee näm?\n“Eenjemol wan ekj met waut jroz sea drock sie, kjemt onse Dochta un well vetalen. Ekj näm mie emma Tiet toom ar toohorchen, wan ekj ar uk noch mol sajen mott, daut see een poa Minuten wachten saul, bat ekj gaunz kaun bie de Sach sennen. Ekj un miene Fru proowen uk een goodet Väabilt to sennen, daut see seenen kaun, daut wie daut nokomen, waut wie ar lieren” (David).\n“Aus onse Dochta to Welt kjeem, beräden ekj un mien Maun ons daut, daut bloos hee wudd opp Oabeit gonen, soo daut ekj kunn tus bliewen un mie om ar kjemren. Ekj beschod dee Entscheidunk nich. Daut es sea wichtich, soo väl aus mäajlich met daut Kjint toop to sennen, soo daut et de rajchte Aunleidunk un Belierunk kjricht. Waut noch wichtja es: Bie daut Kjint to sennen wiest, daut eena om daut bekjemmat es” (Lisa).\nSIKJ TIET NÄMEN FA DE KJINJA\n“Miene Kjinja wossen mank groote Menschen opp, waut een veschiednet Ella hauden un sikj fa veschiednet intressieeden. Dit holp dee, derch de Erfoarungen von aundre to seenen, woo daut Läwen es. Dee wieren biejlikj gaunz vewundat, aus miene Groosmame an vetald, daut äare Famielje de ieeschte wieren, waut Bolbenlicht hauden, aus see noch een kjlienet Mejalkje wia. See vetald de Kjinja, daut de Menschen von doa rom no an kjeemen un en de Kjäakj stunden un kjikjten, wan se daut Licht en- un utswitschten. Dit lieed miene Kjinja, woo aundasch daut Läwen don wia. Sikj de Jeschichten von äare Uagroosmame auntohorchen, holp dee, ar un uk aundre elre Menschen to achten. Wan Kjinja sikj uk met groote Menschen aufjäwen un nich bloos met soone en äa Ella, dan kjennen dee väl mea lieren” (Maranda).\nWiedaschekjen Wiedaschekjen De wieetvolla Rot von groote Menschen\nFeine Frind sieekjen


Europa is n eurasisken Subkontinent, die in dät eeuwendloundiske Toanken daach moor as n Kontinent beteekend wäd. Dät is in dät Wääste kulturäl un historisk feronkerd is. Europa häd ne Fläche fon 10,5 Mio. km² un is deermäd ätter Australien die twäidlitste Kontinent. Mäd uungefeer 680 Mio. Ljuude, do deer lieuwje, häd et oawers moor Ienwoonere as Australien, Noud- of Suudamerikoa.\nSatellitbielde fon Europa\nLounde in Europa\nEuropa gränset in dät Suude an dät Middelmeer, in dät Wääste an dän Atlantik, in dät Noude an ju Arktis un dät Skeed in dät Aaste is nit gans fäästlaid, deer rakt dät Diskussione, man maastens wäide dät Gebierge Ural mäd glieknoomigen Flus Ural, as Kaspisk Meer, dän Kaukasus un ju Swotte See as natüürelk Skeed juun Asien nuumen.\n5 Sproaken fon Europa in 1990\nEuropa bestoant däälich politisk uut 46 souveräne Stoate:\nEuropa häd mäd 680 Mio. Ienwoonere ätter Asien un Afrikoa die träädgrootste Befoulkengstaal fon aal Kontinente un heert tou do ticht besiedelde Deele fon de Waareld. Ju Befoulkengstichte is in n Truchsleek 65 Ienwoonere/km². Ap hoochste is ju in Wääst-, Middel- un Suudeuropa, in Gjuchte Noude un Aaste wäd ju läiger.\nFuul europäiske Lounde oarbaidje nu touhoope in ju Europäiske Union.\nMoor as 90 Prozent fon do Ienwoonere baale indogermaniske Sproaken. Ap maaste ferbrat sunt slawiske, germaniske un romaniske Sproaken. Uk Griechisk, Albanisk, do baltiske un keltiske Sproaken un Romani heere tou do indogermaniske Sproaken.\nNit indogermanisk sunt: Baskisk; Ungarisk, Estnisk, Finnisk, Samisk, Samojedisk; Kalmukisk, Tursk un wäkke Kaukasus-Sproaken.\nSproaken fon Europa in 1990Bearbeiten\nZuletzt bearbeitet am 11. Moai 2020 um 10:22\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 10:22, 11. Moai 2020.


Periodiske Tabelle – Wikipedia\nJu periodiske Tabelle fon do chemiske Elemente is ne Deerstaalenge fon do bekoande chemiske Elemente, oardend ätter Elektronestruktuur sodät fuul chemiske Oainskuppe sik truch ju Tabelle annerje ap ne räägelmäitige Wiese.\nJu periodiske Tabelle fon do Elemente[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nJu foulgjende Bielde wiest ju apstuunse Tabelle fon bekoande Elemente. Älk Element is apliested ätter sien Atomtaal un chemisk Symbol. Wan me dän Wieser buppe n Symbol haalt, sjucht me dän Noome fon dät Element un wan me deerap klikt, kricht me dän deerbie heerende Artikkel.\nJu periodiske Tabelle is n Biespil fon n Klassifikationssystem: Elemente in jusälge Spalte of jusälge periodiske Tabellengruppe - also hierunner jusälge Faawe - hääbe äänelke chemiske Oainskuppe.\nGruppe 1 2\nChemiske Riege fon ju Periodiske Tabelle\nAlkalimetalle Äidalkalimetalle Lanthanide Aktinide Uurgongsmetalle\nSwäkke metalle Metalloïde Nit-metalle Halogeen Edelgase\nAtomtaale in rood tjuude ap Elemente do der nit natüürelk ap ju Äide foarkuumen dwo. Do Elemente Technetium (Tc) un Promethium (Pm) un tiedwiese do transuroan Elemente (93 un haager) konnen truch Käädenreaktione kunstelk moaked wäide. Do Nummere 112 un haager sunt bit nu bloot theoretisk.\nUursproangelk waas dät System betoacht sunner Kunde fon dän innere Bau fon dät Atom. Do Elemente sunt oardend ätter hiere Atommasse. Die Düütske Johann Wolfgang Döberreiner waas die Eerste, die der bemäärkt häd, dät der dan ne Woogenfoarm in do Oainskuppe koom. Hie unnerskatte ‘Tjotaale’ fon uureenstimmende Elemente. Die Änglounder John Alexander Reina Newlands äntdäkte, dät deer n Räägelmäitegaid fon älke 8 Elemente bestuude, man jo hääbe him uutlaached, wan hie kwad, dät me dät fielicht ferglieke kon mäd do Oktoawen in ju Musik. Ap Eende hääbe die Düütske Lothar Meyer un die Russe Dmitry Mendeleyev 1879 ju eerste periodiske Tabelle publizierd. Deerbie hääbe do foar Tellur un Jod ju Massenfoulge uumetroald. Deertruch is ju Uureenstimmenge in do Oainskuppe ferbeeterd. Ätter dät Apkuumen fon ju Woogenmechanik is düütelk wuuden, wo dät koom. Dät is nit toufällich, dät do Perioden fon disse Tabelle stimme mäd ju Taal fon do Elektrone in do Skille fon Atome.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 11:21, 26. Februoar 2022.


Evangeelsk-Lutherske Säärken – Wikipedia\n(Fäärelaited fon Lutterske)\nJu Luther-Rouse, een Symbool fon do Lutherske Kristen\nDo Evangeelsk-Lutherske Säärken gruundje sik ap ju Bibel, in Deele ap ju Dogmen-Bieldenge fon ju oolde Säärke un ap do Bekantnisskrifte fon ju evangeelsk-lutherske Säärke, do in dän Ferloop fon ju Wittenberger Reformatsjoon truch Martin Luther un uur lutherske Theologen, biespilswiese Philipp Melanchthon, ferfoated wuuden sunt. Tou ju lutherske Konfessions-Familie heere sowät 74 Millionen Kristen. Lutherske Kristen beteekent me uk as Lutheroaner.\n1.1 Sola gratia, sola fide, sola scriptura, solus Christus\n1.2 Dät lutherske Äiwendmäils-Ferstoundnis\n2 Unnerskeede un Ferbiendengen tou do Reformierde\nTheologie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nJu Bibel jält in do lutherske Säärken as norma normans, also een "normierjende Norm". Dät hat, ju Bibel häd ju upperste Autorität, ju is die Gruundsleek, wier die Gloowe sik ap beropt.\nDo Bekantnis-Skrifte, do Luther un sien Meestriedere ferfoated hääbe sunt deerjuun een "norma normata", also een "normierde Norm". Dät hat, jo sunt uk wichtich, man jo hääbe hiere Autorität nit uut sik säärm, sunnern deerfon, dät jo sik ap ju Bibel beroupe un mäd bibliske Ienhoolde argumentierje. Tou do Bekantnisskrifte heere:\nDo Gloowens-Bekantnisse (Credo) fon ju oolde Säärke:\nDät Bekantnis fon Nicäa / Konstantinopel (325 / 381 n. Chr.)\ndät Augsburger Bekantnis (CA – Confessio Augustana)\nJu Ferdäägengsskrift fon dät Augsburger Bekantnis (Apologie fon ju Confessio Augustana)\nDie litje Katechismus fon Martin Luther\nDie groote Katechismus fon Martin Luther\nDo Schmalkaldiske Artikkele fon Martin Luther\nju Konkordienformel (FC – Formula Concordiae)\nSola gratia, sola fide, sola scriptura, solus Christus[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nIn fjauer latienske Formele läite sik do Gruund-Toachte fon ju lutherske Theologie een bitje touhoopefoatje:\n„sola gratia“: Ju Räddenge hääbe wie aleenich ju Gnoade un Goudegaid fon God tou fertonkjen. Neen moanskelk Honneljen un Strieuwjen un neen goude Wierke konnen as Fertjoonst foar God jäildend moaked wäide (uk wan goude Wierke een Plicht sunt). Dät Heel blift in aal do Phasen fon dät Kristenlieuwend aaltied een Geskoank.\n„sola fide“: aleenich die Gloowe as Fertjouen nit ap sik säärm, man ap Jesus Kristus lät aan Moanske foar God as gjuchtfäidich jäilde.\n„sola scriptura“: ju Bibel is die eenpelde Gruundsleek foar dät theologiske Uurdeeljen un Feruurdeeljen. Ju woant sik nit deerjuun, ju Fernul tou bruuken, man ju blift Mäite un Norm. Oun ju Bibel is älke Preetenje un säärkelke Leere tou meeten.\n„solus Christus“: aleenich ju Person Jesu Christi, sien Wierkjen un sien Leere jält dät Fertjouen foar ju Ärräddenge.\nLuther häd, besunners wät „sola gratia“ un „sola fide“ oungungt, fuul fon dät, wät Paulus biespilswiese in dän Roomerbräif skrieuwen häd, wier apgriepen.\nDät lutherske Äiwendmäils-Ferstoundnis[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDie Lutherske Gloowe kwäd, dät Christus in't Äiwendmäil reoal-präsent is. Dät Äiwendmäil is Teeken un Tjuuchnis fon dän goddelken Wille, wiertruch die Gloowe apwoaked un stäärked wäd. Man ju kathoolske Transsubstantiations-Leere wäd ouliend, uumdät ju ätter lutherske Leere rien philosophisk is un neen Begruundenge in ju Bibel häd. Fääre wäd dät katoolske Mis-Offer ouliend, dät aan katoolsken Pestoor wilst ju Homisse deerbrangt, uumdät ätter lutherske Meenenge Christi Offer an't Kjuus een foar allemoal nouch is. Aan trääden Unnerskeed tou do katoolske is, dät bie do Lutherske aal do Meente-Liede dän Kälk tou drinken kriege konnen.\nWilst ätter lutherske Apfoatenge älken deepeden Krist tou dät Äiwendmäil kuume duur, ferbjudt ju katoolske Säärke hiere Liede, oun een luthersk Äiwendmäil deeltouniemen. Dät kumt deerfon, dät ätter kathoolske Apfoatenge een luthersk Äiwendmäil neen wuddelke Eucharistie is, uumdät aan luthersken Pestoor nit ju Priester-Wäie in't Kathoolske Ferstoundnis häd.\nUnnerskeede un Ferbiendengen tou do Reformierde[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDo Reformierde sunt uurs ne Stroomenge binne dän Protestantismus, jo sunt niep nuumen neen lutherske, uumdät jo sik moor ap uurse Reformatoren, foaraaln do be Swaitsere Ulrich Zwingli un Johannes Calvin beroupe. Dät rakt oaber uk Ferstoundigenge twiske do Lutherske un do Reformierde, in wäkke Loundes-Säärken hääbe do sik sogoar touhoopedäin (unierd). Suk een unierde Loundessäärke is biespilswiese ju Evangeelske Säärke fon ju Palts, wier do lutherske un do reformierde Kristen sik in't Jier 1818 fereenigeden. Ju Evangeelske Säärke in Düütsklound is so tou tällen aan Ferbuund fon lutherske juust so as reformierde Loundes-Säärken.\nAan luthersken Goddestjoonst stoant in sin Apbau gewöönelk noch tichter bie ju oolde Homisse-Foarm as aan reformierden Goddestjoonst, dät hat, bie do lutherske rakt dät noch fuul moor liturgiske Soange so as Kyrie, Gloria, Sanctus un aal sowät - man, dät waas aan wichtigen Aspekt in ju Reformation, in een Sproake, ju do Ljuude ferstounde un nit moor ap Latiensk.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 14:22, 17. Moai 2018.


Luukende Fuugele – Wikipedia\nIt rakt Luukende Fuugele, do in ferskeedene Jierstiede ferskeedene Lieuwendsruume häbe, twiske do do aaltied wai un wier fljooge. Do sunt maasttieds sosjoal, läite wuuriche Fuugele bääte sik in hieren Wiendskaad fljooge, un wan do dan wier uutroued sunt, kuume jo ätter foare un läite do uur bäätienfljooge. Perfektionierd is düsse Seeke in een Kielfoarm, as me hier toun Biespil bie Kroaniche sjucht.\nUnnerskeed twiske luukende un nit luukende Fuugele in ju natüürelke UutköärBearbeiten\nJu Foulge deerfon is, dät ju natüürelke Uutköär deer uurswain oungript as bie Fuugele, do nit luuke: N Fuugel, die nit lukt, mout in n koolden Lieuwendsruum groot weese, in n woormen nit so groot: N litjen Fuugel in n koolden Lieuwendsruum ferfjust bolde un kon deeruum sien Äärwgoud nit fäärereeke, af touminst nit oun fuul Suukene. Deeruum uurlieuwje deer bloot do grattere. Un foar n Fuugel, skuul me toanke, is dät aaltied goud, wan hie groote Juuken häd. Man wan die Fuugel n koolden Lieuwendsruum häd, ferfjoose him sukke loange Lide gau - it uurlieuwje also in n koolden Lieuwendsruum bloot do Groote mäd do litje Juuken (Wät goud tou sjoon is an do Pinguine, wierfon dät in ju Antarktis gjucht groote Piguine mäd ferhooldnismäitich litje Juuken rakt).\nWan aan Fuugel groot is, un litje Juuken häd, dan ferfjust hie nit so gau, man sien Problem is, dät hie nit besunners bewäägelk is. Besunners äärfoulchriek konnen also sukke Fuugele hier Äärwgoud fäärereeke, do dät klimoatiske Problem uumgunge konnene, un dät konnen do luukende Fuugele. Do konnen groot af littik weese - Ju Haudseeke is, dät jo sosjoal sunt, Uutduur häbe un sik dän Wai goud määrkje konnene.\nKroaniche (Me sjucht ju Kielfoarm)\nZuletzt bearbeitet am 3. Oktober 2017 um 11:32\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 11:32, 3. Oktober 2017.


Wo man truch Foulksglove ap Ienfale kumt – Foundation Operation X for languages, cultures and perspectives\n1 May 2019 7 May 2019 Operation X\nWo man truch Foulksglove ap Ienfale kumt\nIn oolde Tieden waas Foulksglove die eentsigste Glove. Aleer leeuwde man, dät et n Fulligaid fon Gode rakt. Do Gode, do Nome fon Herene un Jeestere sunt, sunt Määrkmoalen fon dät Líeuwen. Man koom deeruum truch de Gode ap fúle Ienfale. Do Gode wieren do Uurseken fon Ienfale un Fóarstelengen.\nPrevious Elfdalian or Övdalsk: A Language of the Trees\nNext Confusion Caused by Swedish Suffixes


Waut es “daut groote Babel” von de Openboarunk? | Waut de Schreft lieet\nWaut es “daut groote Babel”?\nEN DE Openboarunk es väl en Jlikjnisen jeschräwen. Daut rät doa biejlikj von eene Fru, waut eene Hua es. Opp dee äa Stiern steit jeschräwen: “Daut groote Babel”. Dee sett aun väle Wotasch, waut Maussen von Menschen un Velkja bedieden (Openboarunk 17:1, 5, 15). Soo aus daut hia beschräwen es, kaun daut groote Babel nich opp iernst eene Fru sennen. Daut es gaunz kloa een Jlikjnis. Waut stalt dise Hua dan väa?\nEn Openboarunk 17:18 woat jesajcht, daut dise Fru “de groote Staut [es], dee äwa aule Kjennichs opp de Ieed harscht.” Daut Wuat “Staut” diet doano han, daut sikj daut om eene Grupp Menschen haundelt, waut toopschaufen. Dise groote Staut haft Jewault äwa de “Kjennichs opp de Ieed”; dee mott aulsoo eene stoakje Macht väastalen, waut äwa de gaunze Welt waut to sajen haft. Eena wudd kjennen sajen, dee Staut es soo aus een Rikj, waut de Welt beharscht. De Openboarunk jeft auntovestonen, daut sikj daut doabie om de Relijionen haundelt. See wie ons daut mol no.\nDaut jeft dree Sachen, waut Macht uteewen enne Welt: de Rejierungen, de Haundel un de Relijionen. Daut groote Babel kaun nich eene polietische Macht ooda Rejierunk väastalen, wiels de Schreft sajcht, daut “de Kjennichs opp de Ieed”, aulsoo de Rejierungen, met dee “jehuat haben”. Daut dee toop jehuat haben, bediet, daut dise Fru met de polietische Harscha foaken eenen Bunt jemoakt haft. Un see haft uk sest aules jedonen, daut see dee en äare Macht kjrieech. Doawäajen woat see uk “de groote Hua” jenant (Openboarunk 17:1-2; Jakobus 4:4).\nDise Fru kaun uk nich de Haundelswelt väastalen, wäajen de “Haundelslied opp de Ieed” woaren roaren, wan de Fru ieescht venicht woat. Doa steit jeschräwen, daut de Kjennichs un de Haundelslied dan woaren “wiet auf stonen” un opptoo no daut groote Babel kjikjen (Openboarunk 18:3, 9-10, 15-17). Daut wiest, daut daut groote Babel nich de Rejierungen uk nich de Haundelswelt väastalt, oba de Relijionen.\nDaut jeft noch mea Bewies doafäa, daut met daut groote Babel de Relijionen jemeent sent. De Schreft sajcht, daut daut aule Velkja derch “Zaubarie” veleit (Openboarunk 18:23). Zaubarie haft emma met Relijion un met de beese Jeista to doonen un doawäajen es daut nich toom wundren, daut daut groote Babel en de Schreft “eene Behusunk fa de beese Jeista” jenant woat (Openboarunk 18:2; 5. Mose 18:10-12). Daut groote Babel vefolcht “Profeeten un heilje” un schauft soo jäajen dän woaren Gloowen (Openboarunk 18:24). Daut es soo vehaust jäajen de woare Relijion, daut daut Menschen om Jesus sient haulwen grausom vefolcht un soogoa dootmoakt (Openboarunk 17:6). De Fru, waut daut groote Babel jenant woat, mott aulsoo aule faulsche Gloowes toop väastalen, un doa sent aule Relijionen met en, waut sikj jäajen Jehova Gott stalen.


Seeltersk Blog: Is Düütsklound noch riek un modärn?\nIs Düütsklound noch riek un modärn?\nWan iek TV kiekje, heer iek altied wier: “ein hochmodernes Land wie Deutschland” of “ein reiches Land wie Deutschland”. Ap Facebook hiede n Bekoande fon mie uur do 200.000 Obdachlosen in Düütsklound skreeuwen: “Muss das sein, in einer reichen Gesellschaft, die wir sind?” Is dät so? Is Düütsklound noch so riek un modärn?\nDät is juust n bitje moor\nUum tou beuurdeeljen of n Lound riek is, konnen wie uus dät Brutoinloundsprodukt (BIP) pro Kop ankiekje. In do fergene Jiere liech dät düütske BIP sowät uum ju 40.000 Euro pro Kop. Dät is juust n bitje moor as Grootbritannien un Belgien, man minner as ju Swaits, Aastriek, Niederlounde, Luxemburich, Irlound un aal do skandinaviske Lounde. Sunner Bayern un Baden-Würtembierich skuul Düütsklound sogoar dät äärmste Lound fon gans Noudwäästeuropa wese...\nUn nit bloot do aastdüütske Buundeslounde sunt dälich ‘relativ äärm’. Dät BIP pro Kop fon Släswiek-Holsten, Läichsaksen, Noudrhien-Westfoalen, Rhienlound-Pfalz un Saarlound is nargends hagger as dät fon Belgien.\nDät is interessant\nUn is Düütsklound noch modärn? Ju Digitalisierenge is noch altied n groot Probleem. Fon alle noudwäästeuropäiske Lounde läse wie bäätap. Sogoar in Polen, Rumänien un Tschechien is ju Ferbiendengsqualität un Gauegaid beter. Dät wie ousäin fon SAP neen Big Tech in Düütsklound häbe is neen Wunder.\nUn wo sjucht dät mä uus Jungfoulk uut? Dät is interessant uum tou kiekjen wo fuul junge Moanskene anne Fäkhoochskoule of Universität studierd häbe. Bloot 35,5 % fon do Ljude twiske 30 un 34 Jiere häbe so n Studium tou Eende moaked. Deermä lait Düütsklound unner dän EU-Middelsleek, sogoar bäte Noudmazedonien un ju Slowakäi.\nEt rakt allerwegense sukke europäiske ‘Rankings’. Dät Resultoat is maast so as hierbuppe beskreeuwen. Of Düütsklound dan noch so riek un modärn is? Iek toanke, in Fergliek tou Ungarn un Burkina Faso is Düütsklound noch altied gjucht riek un supermodärn.\nPublisierd in'n General-Anzeiger fon'n 31. Dezember 2021\nBIP pro Kop 2020 (Quelle: Statista)


Hoochskruuwer – Wikipedia\nAan Hoochskruuwer of Helikopter (düütsk: Hubschrauber) is n Luchtfoartjuch, dät in't Lood stoundend wächfljooge un loundje kon, uumdät sik ju Motorkrit ap aan of moorere Rotoren foar Apdrift un Foardrift uurdrächt. Die Rotor of do Rotoren oarbaidje so tou tällen as sik traalende Juuken.\nDät Wort Helikopter, kuut uk Heli, sät sik touhoope uut ne deklinierde Foarm fon ooldgriechisk ἕλιξ hélix „Windenge, Spiroale“ un πτερόν pterón „Juuke“.\nNit tou do Hoochskruuwere täld wäide Miskfoarmen uut Fljoogere un Hoochskruuwere, t.B. Dreegeskruuwere (dt: Tragschrauber)\nHistooriske Äntwikkelenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nWilst ju Idee foar n Hoochskruuwer wuddelk oold is (al Leonardo da Vinci häd deer ne Teekenge fon moaked) is dät ätter masse ferskeedene Fersäike un Foarskengen eerste in dät twintichste Jierhunnert slumped, funktsjoonierjende Hoochskruuwere tou bauen. Die eerste dokumentierde fräifljoogende Hoochskruuwer, die foar n poor Sekunden fon dän Boudem uumehoochkoom, waas in't Jier 1907 dät sonaamde fljoogende Flitsepee fon Paul Cornu (dät hiede oaber uk al n Motor). Fon 1910 oun äntwikkelde Boris Nikolajewitsch Jurjew dät Konzept fääre un äärfoont ju foar ju Stjuurenge wichtige Tuumelskieuwe. In ju Armee fon Aastriek-Ungarn hieden se juun Eende fon dän eerste Waareldkriech n Hoochskruuwer, wier se bit tou füüftich Meetere mäd hooch koomen. Ju Äntwikkelenge geen oaber ätter't Kriechseende deer nit fääre.\nIn 1922 hiede Étienne Œhmichen sin Œhmichen N°2 baud, dät waas die eerste wuddelk bruukbeere Hoochskruuwer, wier hie uk moal n Kilometer mäd fljooge un oun ju sälge Steede wier loundje kuude. Deerfoar won hie uk n Pries.\nIn ju Foulgetied wuuden do Hoochskruuwere immer beeter.\nDie düütske Focke-Achgelis Fa 223, die Eende fon do trüütiger Jiere äntwikkeld wuude, waas fon 1941 oun die eerste Hoochskruuwer, die in Serie baud wude, un fermoudelk uk die eerste, die in n Kriech as Räddengs-Hoochskruuwer bruukt wude (n eersten Räddengs-Iensät ap n 6. Meerte 1945).\nFoar Räddengs-Iensätte häbe Hoochskruuwere bit däälich ne wichtige Betjuudenge, uumdät jo in'e Lucht stounde blieuwe un in't Lood stoundend loundje un wächfljooge konnen. Jo konnen also bolde allerweegense loundje un wächfljooge, wät foar gewöönelke Fljoogere nit foartoustaalen is, man juust so as düsse konnen jo in'e Luchtlinie uur'e Loundskup fljooge un sunt unner wäkke Ferhooldnisse deeruum gauer in't Kroankenhuus as n Auto.\nUurs n wichtigen Hoochskruuwer, die al tou Begin fon do njugentieunhunnertfjautiger Jiere in Serie häärstoald wuude, waas ju Flettner Fl 282, ju mäd two uurnunnersittende juunloopende Rotoren oarbaidede. Säilden rakt dät düsse Funktsjoonswiese noch däälich.\nDa Vinci sien Teekenge fon uum 1490\nÄtterbau fon't sonaamde fljoogende Flitsepee fon Paul Cornu fon 1907\nŒhmichen N°2 fon 1922\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 06:08, 6. April 2020.


Globoale Woormenge – Wikipedia\n(Fäärelaited fon Globoale Ärwoormenge)\nAs Globoale Woormenge beteekent me dät Ounstiegen fon ju Middelsleek-Temperatuur in dän unneren Deel fon ju Atmosphäre un in ju See sänt ju Industrioalisierenge. Düsse Klima-Feruurenge gungt fuul gauer, as me dät uut ju Äidgeskichte koant.\nGloboale Temperatuur-Feruurenge twiske do Jiere 1880 un 2015\nJu skäl tou moor as 50 Prosänt fon do Moanskene feruurseeked weese. Dät is apgruunde fon dän kunstelk ferstäärkeden Glääshuus-Effekt: Dät rakt Gase in ju Atmosphäre, so as CO2, do dät Sunnenljoacht, dät uurs fon ju Äide tourääch in't Aal oustroald wäd, wier tourääch appe Äide reflektierje, sodät ju woorm wäd. Dän Glääshuus-Effekt rakt dät uk fon Natuur uut, uurs waas ju Äide fuuls tou koold foar Lieuwend. Truch ju moudäärne Technik fon do Moanskene wät oaber fuul moor CO2 inne Atmosphäre broacht as fon Natuur uut oane weese skuul, deeruum wäd ju Äide woormer un woormer.\nJu Foulge is dät Ousmilten fon Pol-Kappen un Glitskere, wiertruch die Speegel fon ju See waareldwied sticht. Masse litje Ailounde un Kustenrebätte, uk in Fräislound, wäide deer truch in Gefoar broacht. In uur Deele fon ju Waareld rakt dät uur Probleme: Wöisten diene sik uut. Dät wäd fermouded, dät binne dät 21. Jierhunnert masse Ljuude uut klimoatiske Gruunde uut hiere Heemat fluchtje moutene.\nZuletzt bearbeitet am 28. Februoar 2017 um 14:00


2011 toukokuu - Loukkomotors / maatalousliike J&J Loukko Oy\n27 toukokuun, 2011 LoukkoMotors Artikkeli.\n24 toukokuun, 2011 LoukkoMotors Artikkeli.\n21 toukokuun, 2011 LoukkoMotors Artikkeli.\n13 toukokuun, 2011 LoukkoMotors Artikkeli.\n7 toukokuun, 2011 LoukkoMotors Artikkeli.\n5 toukokuun, 2011 LoukkoMotors Artikkeli.\n3 toukokuun, 2011 LoukkoMotors Artikkeli.


Doarne – Wikipedia\nDoarne (Vespa crabro)\nFamilie: Häspen-Äänelke (Vespidae)\nUnnerfamilie: Häspen (Vespinae)\nOard: Doarne (Vespa crabro)\nJu Doarne af Doddene (Vespa crabro) is een groote Oard fon Häspe un heert also tou do Insekte. Dät rakt moorere Unneroarden in disse Oard. Ju Doarne is in fuul Loundskuppe aiske säilden un stoant deer unner Natuurskuul.\nN Kop (Caput) fon ne Doarne.\nDie Stiekel fon ju Doarne.\nJu Doarne sjucht bolde so uut as een heel woanelke Häspe uk, man mäd ne Loangte fon 18-35 mm is ju besunners groot. Ju monnelke Doarne is mäd bit tou 23 mm litjer as dät Wieuwke mäd bit tou 35 mm. Dät Kop-Skild fon ju Doarne (n Skild ap dän Kop (Caput), unner juu Stierne) is jeel. Die Räst fon dän Kop un uk fon dän Thorax (Brustousnied fon n Insekt) is swot un rood. Uk dät Abdomen (Bääterdeel fon n Insekt) häd n litjen rooden Deel, die Räst derfon is swott un jeel strieped. Gjuchts un links sjucht me do groote Facettenoogene, ap ju Stierne tjo Punktoogene, in ju Midde sunt do Fäilere anwoaksen un deerunner is dät jeele Kopskild. Ju Doarne häd, as die Nome (fergliek him mäd dät Düütske Woud "Dorn" foar "Stiekel", wät woarschienelk etymologisk früünd is), n Stiekel. 500 bit 1000 Stääke sunt freeselk foar normoale Moanskene. Een Doarne stat uk nit fluks, man ju moaket aan Fluchtfersäik, bloot, wan ju nit fluchtje kon af wan me dät Nääst fernäile wol, is dät heel normoal, dät ju stat.\nStoat fon do Doarnen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDoarnen lieuwje, as Iemen uk, in een Meenskup, aan sonaamden Stoat. Niep so as bie do Iemen wäd dissen Stoat fon een Muur, ju aal do Oaiere lait, gruundet. Do Moaden groie uk in Moarten, man do sunt bie Doarnen nit uut Woaks, man uut ne Oard "Papier" moaked sunt. Huunich kon me nit fon Doarnen winne, uumdät jo hiere Moaden nit mäd Huunich, man mäd litje Insekte un Spinnen fodderje.\nDoo Moarten fon ne Doarne\nEen litje Doarne kumt uut een Moarte\nHeiko Bellmann: Welches Insekt ist das? Franckh-Kosmos, Stuttgart 2005, ISBN 3-440-09874-5\nGerd Ohnesorge un Bernd Scheiba: Tierspuren & Fährten in Feld und Wald Bassermann-Ferlaach ISBN 978-3-8094-2071-2\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 11:31, 17. Oktober 2017.


Dät Ooldenhuus - Wikisource\nUut Dät Ooldenhuus fon Pyt Kramer un Hermann Janssen, 1964\n1 Do lääste Holloundsgungere\n1.1 Ju Raise\n1.2 Dät lääste Moal\n1.3 Ne Wädde\n1.4 Die Ooldehou-Touden\nDo lääste Holloundsgungere\nOolde Bernd Lau fertälde uus fon sien lääste Raisen ätter Wäästfräislound. Dän Wai hääbe wie so oafte moaked tou Fout, mäd de Saise ap de Näkke, Hondstok un Ransel. Wie geenen mäd n Koppel uur Groningen alle Jiere dän sälge Wai ätter Ljouwert in Wäästfräislound. Wie koanden dän Wai un so hougeden sik do Mäddere us bloot antousluuten. Uk jo foonten Oarbaid as Mädder bie do Buuren un fertjoonden goud Jäild. Däälich wunnerje sik do Ljuude, dät wie sun loangen Marsk tou Fout moakje kuuden. Domoals waas di Foutmarsk eenfach Moude. Wan die Dai tou Eende waas, sliepen wie in bekoande Gaasthuuse un smäidens geen dät wier fääre.\nIn Ljouwert ap dän Määrkedplats waas die Träfpunkt foar do Mäddere. In Ljouwert waas ne Oarbaidsfermiddeleng iengjucht. Deer hoalden uus do Buuren mäd de Woain ou, un älk wiste fluks wier hie wai koom. Do uur Holloundsgungere bleeuwen deels foare (also bie Groningen?) as Eedgreeuwere, do uut dät Hannöverske un Ooldenbuurgske koomen. Man wie Seelter geenen al sieläärge ätter Wäästfräislound tou Gäärs mjoon, wan wie uus oaine Eed al greeuwen hieden ap uus oaine Foane.\nWan wie in Ljouwert ankoomen, steegen wie eerste wier ap dän oolde scheeuwsakkede Uutsichtstouden "Ooldehou", uum uus de Stääd tou bekiekjen. Do lääste Jieren waas ik bie n Buur bie Achlum. Dät wieren gjucht goude Ljuude un ik doarste uk mee in de bääste Stoowe wan de Oarbaid däin waas. Iek moaste dan Geschichten un Putsen fertälle ut Seelterlound. Ls349.\nBernd Lau waas Hermann Janssen sin Swiegerfoar. Hie woonde in Roomelse, is gebooren uum 1850 un stuurwen uum 1918. Hie is is ätter Wäästfräislound weesen in do Jiere 1870 bit 1890. Dät lääste Jier mout 1890 weesen hääbe, fielicht 1895, ouhongich deerfon wan do Maimaskinen ap t Määrked koomen.\nDo Noomen wäide oafte uumekierd, as Lau Bernd un Heese Bernd: deerbie sunt Lau un Heese do Skrieuwnoomen.\nDät lääste Moal\nDät waas ap n heeten Dai un Wiendstilte, as Korls Gert so drok oungungen koom un uus fertälde, dät Heese Bernd, wier hie mäd touhoope waas, stuurwen waas. Hie hiede sik uurhitsed bie dät Mjoon. Hie moaste wäil n Sunnenstäk af Hattesleek kriegen hääbe. Dät waas uk n heeten Dai mäd trüütich Groad in t Schaad. Bernd waas tou iewerg ap de Oarbaid; hie iewerde sik immer sälwen ap. Apaate nu ju Oarbaid bolde däin waas, häd hie wäil meend, dät hie nit ädder nouch kloor wuude mäd do uur. Ängele hier Buur (Wilh. Block) un iek, wie mäinden fon smäidens fjauer bit tjoon Uure, un Ättermiddeeges fon fieuw bit alwen. Dan waas dät Gäärs fuchtich un et waas nit so heet.\nDät waas wäil dät lääste Moal, dät wie in Wäästfräislound Gäärs mäinden. Uuse Noaber hiede n Mjoomaschine mäd twäin Hoangste deerfoar, dan geen dät so gau, deer kuuden wie mäd de Saise nit meekuume. Uuse Buur hiede uk een bestoald. Man dät geen nit so gau, ju moaste al loange foaruut bestoald wäide. Älk wüül ne Maschine hääbe, deer kuud nit juun moaked wäide. Un wan ju Maschine nit tiedich nouch schuul lääwerd wäide, so moasten wie noch eenmoal wierkuume tou mjoon. Hie wüül uus Ättergjucht seende. Dät roate ne groote Ferannerenge mäd do Gäärsmaschinen. Do Maschinen hieden nu uuse Oarbaid uurnuumen. Uk in Seelterlound hieden al eenige Buuren so eene Maschine bestoald.\nAs wie mäd dät Mjoon kloor wieren, koppelden wie us wier toun läästen Moal in Ljouwert ap dän Määrkedsplats un sunt nit wier keemen dät uur Jier. Jee, wie wierene do lääste Holloundsgungere. Unnerwains soangen wie uus Läid: ,,Seelter läited uus hier blieuwe, hier an de Äi in Seelterlound. Hier ko wie goud lieuwje, hier hääbe wie Woater, Foan un Sound." Fon de Sunne bruun baadend koomen wie in Seelterlound an. Uusen hieden sik al Suurgen uum uus moaked, as jo heerd hieden, dät Heese Bernd stuurwen waas. Jo wieren bliede, dät wie wier tou Huus wieren, un iek moaste alle Äiwende un Sundeeges fon Wäästfräislound fertälle. Man wät waas deer fuul fon tou fertällen, af fon do fuule Molkbäiste, ju fatte Gruunde un dät Weeder. Do fuule Binnenseen mäd do Sailboote un do schräiwende un krietskjende Mööwen. Do Kanoale mäd de Schipfoart as in Seelterlound. Dät fluchste waas ja, dät me mäd do Ljuude seeltersk baale kuude. Mäd do Hollounder kuuden wie uus am bäästen ap Platdüütsk ferstounde. Ls351.\nDisse oolde Seelter sunt dan ätter Fräislound geen tou Gäärs mjoon. Un dan hääbe do goud mjoo kuud un dan häd die fräiske Buur ne Wädde ousleeten mäd do seelterske Mäddere.Un dät häd er so ousleeten, dän moasten jo so un sofuul derou hääbe in so un sun Tied. Ju Wädde sunt do Seelter iengeen. Un do is dät n hoolwen Dai weesen, doo saach die Buur ien, dät er sien Wädde ferspielde. Un dan moat hie sien Wädde uk betoalje. Do koom er ap n koomisk Idee. Hie roat do Seelter Mäddere wät in t Mìddai-ieten. Un dän moasten jo allundan man .. bääte Busk. Un do kuuden jo je nit moor mjo un hiere Wierk nit moor truchhoolde. Un do toulääst, do hääbe se toacht: "Dät wollen wie die leere". Do hääbe se Bukse uutleeken un do bääte t Hoamd hoochstikked. Un do häd me man lustich fääre gemäind, nit. Kiek, of do Bäiste ätters dät Hoo un Gäärs freete wüülene, dät weet iek nit. Oawers trotsdeem hääbe jo hiere Wädde gewonnen. B94.\nÄtter B15 spielt disse Geschichte oawers in Wäästfräislound, wäd uk unnerhonneld in Gulden, man wäd die Buur Plat baalend apfierd. Do Seelter schällen deerätter Rainers un Hämken fon Seeidelsbierich weesen hääbe.\nWan wie in Ljouwert ankoomen, steegen wie eerste wier ap dän oolde skeeuwsakkede Uutsichtstouden ,,Ooldehou", uum uus de Stääd tou bekiekjen. Wo die Touden bie dän Noome keemen is? Fertäld wäd, dät die breede stumpe Touden skäl ap n Stuk Äide fon de See häär andrieuwen weese. Do siet deer an dät Ouger n oold Wieuw tou spinnen. Truch dän tjukke Dook sjucht dät Moanske ap eenmoal dän Touden hääran kuumen. Ju rapt mäd luuder Stämme ,,Hou, oolde, hou!" Die Touden heert dät un blift stounden, man do bee groote Fäildsteene gjuchts un links an de Doore kuume an t glieden ap dän wäite Leem. Deertruch wäd dät Stuk Äide n bitjen deeltaid un die Touden geen skeeu. Nu hat die skeeuwe Touden ,,Ooldehou". Ls349\nDät Dööntjen fon dän Ooldehou is so fertäld wuuden fon Wilhelm Block uut Roomelse, dän sin Suun dät wier an Hermann Janssen fertäld häd.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Dät_Ooldenhuus&oldid=329961"\nThis page was last edited on 23 March 2012, at 18:22.


Faander-Rhien – Wikipedia\nDie Faander-Rhien (ap Sursilvan, dän heemske Rätoromaniske Dialekt: Rein Anteriur, düütsk: Vorderrhein) is een fon do bee groote Wäl-Äien fon dän Rhien in do Alpen. Hie fljut truch ju Surselva, bit hie bie Reichenau GR mäd dän Bääter-Rhien touhoopefljut.\nGlogn un Faanderrhien fljoote touhoope\nBeskrieuwenge fon 'n FerloopBearbeiten\nFon ju Mundenge bit ätter do Wällen mät is ju loangste Wäl-Äi fon dän Faander-Rhien un uk fon dän Rhien as heel Stroom-System is die Reno di Medel (italieensken Noome, Rätoromanisk: Rein da Medel, düütsk: Medelser Rhein). Hie häd sien Wälle in dän Swaitser Kanton Tessin. Niep nuumen skuul düsse Wälle as Wäl-Äi fon dän Faanderrhien un uk dän heele Rhien jäilde. Man normoalerwiese sjucht me uurs een Äi as wichtichste Wäl-Äi fon dän Faander-Rhien oun:\nAp dät Rebät fon ju Meente Tujetsch in dän Swaitser Kanton Graubünden fljut een litje Siepe, die Rein da Tuma, in dän Tomasee (rätoromanisk: Lai da Tuma), un wier ruut. Buppe dät Täärp Tschamut, dät uk noch tou'e Meente Tujetsch heert, fljut die Rein mäd een noomenloose Siepe touhoope. Fon deer oun beteekent me dän Woaterloop as Faander-Rhien. Hie fljut, maast ätter Aast-Noudaast orientierd, truch een Alpen-Doal, ju Surselva. Wilst ju Noudsiede fon dät Doal lieker apsticht un somäd fon't Noude uk bloot kuutere Siedendoale ätter dän Faander-Rhien touloope, rakt dät fon't Suude häär, wier dät nit so liekap gungt, langere Siedendoale, do fuul Woater in ju Äi brange. Do tjo wichtichste sunt die Rein da Sumvitg, die Glogn (düütsk: Glenner) un ju Rabiusa.\nUnner Ilanz/Glion, wier die Glogn in dän Faanderrhien fljut, lopt die Faanderrhien truch ju Slucht Ruinaulta.\nJu Ruinaulta äntstuude foar bolde tjoonduusend Jiere truch dän Flimser Bierichstät. Domoals brieken do uumreekende Bierge in sik touhoope, sodät die Faanderrhien foar een Wiele mäd n Dom apstaud waas. Ju Äi friet sik oaber truch dän Dom truch, so äntstuude ju Ruinaulta-Slucht. Die Gruund, wääruume do Bierge touhoopebreeken sunt, lait wildääge in dät apdaien fon dän Permafrost, ätterdät sik een poor Jierhunnerde toufoarne die prähistoriske Faanderrhien-Glitsker smolten waas.\nJuust in düsse Ruinaulta-Slucht fljut uk ju Rabiusa. Ju Ruinaulta gungt bit ätter Reichenau GR, wier die Faander-Rhien mäd dän Bääter-Rhien touhoopefljut tou dän Rhien.\nHier een niepere Apstaalenge fon loangste Wäl-Äien, ounroat mäd'e Loangte fon ju Wälle bit ätter dät Touhoopefljooten fon Faander- un Bääterrhien bie Reichenau:\nRein da Medel, in'n Tessiner Bupperloop Reno di Medel, ätters uk Froda naamd (sowät 76 Kilomeetere)\nRein da Maighels (sowät 75 Kilomeetere) (Ieuwen-Äi fon dän Rein da Curnera)\nRein da Curnera (sowät 74 Kilomeetere)\nRein da Nalps (sowät 71 Kilomeetere)\nRein da Tuma, iensluutend dän Lai da Tuma/Tomasee un ju wichtichste Siepe deer buppe (sowät 71 Kilomeetere)\nTwo Siepen do fon do Rebätte Puozas un Milez ap'e Naite fon dän Bupperalp-Pass deelkuume (bee sowät 70 Kilomeetere)\nJu Wäl-Takke Aua da Val uut dät Val Val (sowät 70 Kilomeetere)\nZuletzt bearbeitet am 23. November 2018 um 13:15\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 13:15, 23. November 2018.


literariske Wierke in ju seelterfräiske Sproake\n1 Foar 1950\n3 Naitied (ätter 1990)\nFoar 1550 wuude dät Ooldfräiske bruukt foar dät Apskrieuwen fon Gjuchtstäkste. Et rakt neen spetsifiske Gjuchtstäkste uut dät Seelterlound. Uut ju Tied fon 1550 bit 1800 rakt et een poor Täkste uut Aast-Fräislound, man deer sunt neen Täkste uurlääwerd wuuden uut dät Seelterlound. 1632 wuude in Upgant een Hoochtiedsgedicht skreeuwen. Dät Upganter Fräisk heerde, juust as dät Seelterske, tou dät Oamsfräiske.\nIn't Jier 1977 ärskien Ju Seelter Kroune fon Gesina Lechte-Siemer, ne Sammelenge fon Dichtwierke. Twiske 1977 un 1990 publisierde Theo Deddens (*1933) seelter Fertälstere in ju Münsterländische Tageszeitung, touhoope häd hie deerfoar ungefeer 300 Saitensstukke skreeuwen. Die amerikoanske Sproakwietenskupper Marron Fort (*1938) publisierde do Täkstsammelengen Saterfriesisches Volksleben (1985) un Saterfriesische Stimmen (1990). Do Täkstsammelengen in disse Bouke weeren Fertälstere, fertäld fon ferskeedene Seelter.\nNaitied (ätter 1990)Bearbeiten\nMargaretha Grosser (*1934) häd gjucht fuul seelterfräiske Bouke skrieuwen, ju Dööntjen un Fertälstere uut Seelterlound Serie (1992-1994) is gjucht bekoand wuuden. Ätter 2000 skreeuw Grosser uk Margeriten uut min Tuun (2001) un Mien Tuunschiere (2005). In 2009 häd Gretchen (Margaretha) Grosser Die litje Prins ätter dät Seelterfräiske uursät. Deerätter keemen moor seelter Uursättenge fon klassiske Bäidensbouke. So häd Grosser uk Tuusterpäiter (2010), Fon dän Fisker un sien Wieuw (2012) un Die fljoogende Klassenruum (2013) uursät. Ieuwenske Grosser häd uk Johanna Evers (*1953) Bäidensbouke uursät, fon hier ärskiende 2012 dät Bouk Middewinter in’n Staal. 2000 hiede Marron Fort sien Uursättenge fon dät Näie Tästamänt un do Psoolme kloor. 2015 publisierde hie een näi Woudebouk fon't Seelterfräisk.\nZuletzt bearbeitet am 22. August 2017 um 07:02\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 07:02, 22. August 2017.


Domínikos Theotokópoulos – Wikipedia\nDomínikos Theotokópoulos (In griechiske Skrift "Δομήνικος Θεοτοκόπουλος", uk bekoand as "El Greco"; bädden uum 1541 ap Kreta, stuurwen 1614 in Toledo, Spanien), waas aan Moaler. Hie moalde toufäärme in dän Stil fon ju Skoule fon Kreta, ju dän oolde Ikonen-Stil mäd ju Renaissance fermiskede, leeter, as hie in Venedig un Rom waas, moalde hie in ju Renaissance, in Spanien moalde hie in dän Manierismus un ap't lääste is hie gjucht oainwillich wuden.\nLieuwend[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nToufäärme waas hie Ikonen-Moaler ap Kreta. Kreta waas in düsse Tied unner ju Heerskup fon ju Republik Venedig, man ju Kultuur fon dät unnergeene byzantienske Riek wierkede noch ätter. Theotokópoulos heerde tou ju Skoule fon Kreta ju do Stile fon ju Renaissance un fon ju oolde Ikonen-Moaleräi ferboont.\nDan geen wonnerde hie uut sien Heemoat uut un look truch do wäästelke Middelmeer-Lounde. Uut düsse Tied kumt uk sin Öökelnoome "El Greco", die hoolich spoansk un hoolich italieensk is:\nUum 1565 begon hie, in ju Wierksteede fon Tiziano Vecellio ("Tizian") in Venedig tou wierkjen un stuude uk unner dän Ienfloud fon Jacopo Bassano un Jacopo Tintoretto. In 1570 geen hie ätter Rom wai, deer in düsse Tied ju Kunst fon Michelangelo in Moude waas. Dät wüül Theotokópoulos nit un look in 1577 toufäärme ätter Madrid, fon deer uut fääre ätter Toledo wai, deer hie bit tou sin Dood tou wierkede.\nFoar aal'n dät leete Wierk fon Theotokópoulos is untypisk foar ju Tied. Wan me wäkke fon düsse Bielden sjucht, kon me licht toanke, dät do uut dät twintichste Jierhunnert wieren. Dät kumt deerfon, dät sik in dät 20. Jierhunnert fuul Kunstlere ätter dät leete Wierk fon Theotokópoulos gjuchted häbe.\nBiespil-Wierke[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nIkone fon ju Äntsläipenge fon Maria, moald foar 1567\nJu Ounkändigenge - moald fon 1570 - 1575\nDät Deelbjoor fon dän Greeuwe fon Orgaz, moald 1586 - 1588 tou.\nJu Eepenenge fon dät füüfte Siegel (Uut ju Eepenbeerenge); moald twiske 1608 un 1614, bloot noch aan Deel fon ju Bielde is ärheelden, dät wichtichste is deer nit moor ap.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 19:21, 14. September 2020.


Río Napo – Wikipedia\nDie Río Napo\nDie Río Napo is een 1480 Kilomeetere loange Äi mäd een Woaterfierenge fon 4600 m³/s of sogoar 6.300 m³/s. Hie äntstoant an do wäästelke Honge fon do Vulkoane Antisana, Sincholagua un Cotopaxi, fon wier hie truch dän ecuadorioansken un peruoansken Deel fon dät Amazonas-Bäkken fljut un sowät 65 km noudaastelk fon Iquitos in dän Amazonas lopt.\nEer die Napo dät läige Lound rakt, fljoote him masse Äien tou, do in do Páramos fon do Anden äntstounde un Woater fon do Glitskere kriege, do me ap do Vulkoane findt. Die buppere Napo hat in düssen Beriek uk Jatunyacu (dät is dät Quechua-Woud foar groot Woater). Al in't Amazonas-Bäkken fljut die buppere Napo bie Puerto Napo mäd ju Äi Anzuni touhoope un hat fon junner oun Napo (of: unneren Napo).\nÄtters fljut die Napo ätter't Noudaaste, bit deer fon links die Coca oanefljut. Kjunner lait Puerto Francisco de Orellana (uk El Coca naamd), ju Haudstääd fon ju ecuadorioanske Provinz Orellana. Fon hier uut fljut die Napo ätter't Aaste, ap't Skeed twiske Ecuador un Peru fljut deer fon links die Auarico oane, die sien Wälle in do Foolden fon dän Vulkoan Cayambe häd. Die Napo fljut in Peru fääre ätter't Suudaaste. Fon gjuchts fljut him fääre bie Cucuray die Curaray tou. Bie ju Siedelenge Francisco de Orellana in ju Provinz Maynas mundet die Napo läiweloa in dän Amazonas.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 13:27, 16. November 2018.


Woogeplattentableau ätter ne Bielde fon Escher an dät Keramikmuseum Princessehof in Ljouwert.\nMaurits Cornelis Escher (Ljouwert 17. Juni, 1898 - 27. Meerte, 1972) waas n Niederloundsken Kunstmoaler, berüümd weegen sien Holtsnit- en lithografisk Wierk. Themas, do me in sien Wierk oafte mät, sunt:\nskienboar uuneendelke Mustere;\nfon Foarm annerjende innunner paasjende geometriske Mustere.\nBiographie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nMaurits Cornelis Escher is ap n 17. Juni 1898 gebooren in Ljouwert in dät Huus wier däälich dät Keramikmuseum Princessehof is. Hie waas die jungste Suun fon Ingeniör George Arnold Escher un dän sien twäide Moanske Sarah Gleichman. Hie waas n kroankelk Bäiden. In dät Jier 1903 ferlook ju Huushollenge ätter Arnhem, wier Escher bit sien trettiende Jier Läksen in Holtbeoarbaidenge un Klawierspieljen kreech.\nFon 1912 bit 1918 geen er ätter ju Buppeskoule: wan hie sik deer uk al uutteekende in dät Teekenjen, so kreech er deer fääre man middelmäitige Ziffere. Hie moast ju twäide Klasse uurmoakje un fäl truch foar sien Abituur. Deeruum dät ju Familie do ätter Oosterbeek ferlook, koom Escher deerap in Delft ap ju Haagere Techniske Skoule, wier hie ap Anreegenge fon R. N. Roland Holst ounfäng mäd Holtsnitkjen. As Escher 1919 ätter ju Haachske Skoule foar Architektuur un dekorative Kunst koom foar ne Architektuurstudie, skaltede hie fluks uur ap dekorative Kunst. Hie studierde unner Samuel Jesserun de Mesquita, n Kunstler wier hie Kontakt mäd heelt, bit De Mesquita in n Ounfang 1944 meenuumen wuud fon do Nazis. As Escher 1922 ju nöödige Ärfoarenge wonnen hied in Teekenjen un foarallen in dät Moakjen fon Holtsnitte, do ferliet er ju Skoule.\nIn do Jiere deerätter geen Escher räägelmäitich ätter Suud-Europa, ätter Spanien un foarallen ätter Italien, wier hie Jetta Umiker kannen leerde. Do bee hilkeden 1924. Do junge Ljuude sätten sik deel in Room un bleeuwen deer bit 1935. Do wuud dät politiske Klimoa unner Mussolini so uunangeneem, dät jo ferlooken ätter Château-d'Oex in de Swaits.\nEscher, die der fon de italieenske Londskup beiendrukt waas un deeerfon uk gjucht inspirierd wuude, moate in de Swaits nit jädden weese. Deeruum ferlooken jo two Jiere leeter 1937 ätter Ukkel, n litje Täärp in de Naite fon Brussel. Dan 1940 wieren et do Kriechsuumstände, do him twoangen, fonnäien tou ferluuken, ditmoal ätter Hollound. Dän 20. Februoar 1941 sätte ju Famylje sik deel in Baarn, wier Escher dan bit 1970 woond häd.\nSien Jiere in Baarn wieren do maast produktive: hie moakede deer sien bekoandste Wierke. Bloot 1962, as er sik operierje läite moaste, häd er nit oarbaided. Dan 1970 koom Escher in dät Rosa Spierhuus in Laren, n Heem foar allere Kunstlere. Deer stoorf er dän 27. Meerte 1972.\nEscher skaffede mädnunner 448 grafiske Oarbaide un uur 2000 Teekengen un Skizzen. Sien Oarbais wäd gewöönelk apdeeld in ju Italieenske Periode, wieroun Realismus mäd Londskuppe uurhound hiede, un ju Mathematiske Periode wieroun Wierhoalenge, räägelmäitige Flächenferdeelenge, Metamorfose un biesunnere perspektiviske Effekte foarhärskeden.\nBeträfs ju räägelmäitige Flächenferdeelenge liet Escher sik inspirierje truch dät Mosaik uut ju Mauriske Tied in dät Alhambra.\nEscher in de Palast\nEenige gjucht bekoande Stukke fon Escher sunt:\nTekenen (Teekenje), ne Bielde mäd two Houde, do der enunner teekenje;\nLucht en water (Luft un Woater), two Stukke (I un II) mäd dätsälge Thema: in n Spil fon Lucht un Skoad annerje Fiske in dät Woater sik tou Fuugele in de Luft;\nOmhoog en omlaag (Ap un Deel), wierap ne Riege Ljuude ne Trappe beklift, wilst in juunsätte Gjuchte ne Riege Ljuude do Trappen deel gungt, bee sunner haager of läiger tou kuumen, deeruum dät ju Trappe rund gungt. Uunmuugeik tou bauen un bloot tou teekenjen truch ju Perspektive tou bedrjoogen.\nIn dän Palast an dät Lange Voorhout in Den Haag is siet dän 16. November 2002 ne permanente Uutstaalenge fon ju Oarbaid fon Escher.\nM.C. Escher, eepentelke Websiede