Trosi Doler Ynysoedd Solomon I Doler yr Unol Daleithiau\nData cyfraddau cyfnewid y Cenhedloedd Unedig ar 10/08/2020 17:10\nDoler Ynysoedd Solomon I Doler yr Unol Daleithiau trosi. Doler Ynysoedd Solomon pris yn Doler yr Unol Daleithiau heddiw ar y farchnad cyfnewid arian cyfred.\n10 Doler Ynysoedd Solomon = 1.22 Doler yr Unol Daleithiau\nMae gwybodaeth am drosi'r Doler Ynysoedd Solomon i Doler yr Unol Daleithiau yn cael ei diweddaru unwaith y dydd. Yn dangos gwerth cyfartalog trosi Doler Ynysoedd Solomon yn Doler yr Unol Daleithiau. Mae banciau'n ymwneud â throsglwyddo Doler Ynysoedd Solomon i Doler yr Unol Daleithiau. Mae 1 Doler Ynysoedd Solomon bellach yn cyfateb i 0.12 Doler yr Unol Daleithiau. Mae Doler Ynysoedd Solomon yn mynd i fyny. Cynyddodd cyfradd Doler Ynysoedd Solomon yn erbyn Doler yr Unol Daleithiau gan 0 canfed pwynt canran.\nCyfradd cyfnewid Doler Ynysoedd Solomon I Doler yr Unol Daleithiau\nWythnos yn ôl, gellid gwerthu Doler Ynysoedd Solomon am 0.12 Doler yr Unol Daleithiau. Fis yn ôl, gellid prynu Doler Ynysoedd Solomon ar gyfer 0.12 Doler yr Unol Daleithiau. Bum mlynedd yn ôl, gellir cyfnewid Doler Ynysoedd Solomon am 0.13 Doler yr Unol Daleithiau. Gellir gweld cyfradd gyfnewid y Doler Ynysoedd Solomon i Doler yr Unol Daleithiau ar y siart. 0.01% yr wythnos - y newid yng nghyfradd cyfnewid Doler Ynysoedd Solomon. 2.06% - newid yng nghyfradd cyfnewid Doler Ynysoedd Solomon i Doler yr Unol Daleithiau y mis.\nCyfradd cyfnewid Doler Ynysoedd Solomon (SBD) I Doler yr Unol Daleithiau (USD) Yn byw ar farchnad cyfnewid Forex\nTrawsnewidydd arian cyfred Doler Ynysoedd Solomon Doler yr Unol Daleithiau\nDoler Ynysoedd Solomon (SBD) I Doler yr Unol Daleithiau (USD)\n10 Doler Ynysoedd Solomon 1.22 Doler yr Unol Daleithiau\n50 Doler Ynysoedd Solomon 6.08 Doler yr Unol Daleithiau\n100 Doler Ynysoedd Solomon 12.16 Doler yr Unol Daleithiau\n250 Doler Ynysoedd Solomon 30.39 Doler yr Unol Daleithiau\n500 Doler Ynysoedd Solomon 60.78 Doler yr Unol Daleithiau\n1 000 Doler Ynysoedd Solomon 121.57 Doler yr Unol Daleithiau\n2 500 Doler Ynysoedd Solomon 303.92 Doler yr Unol Daleithiau\n5 000 Doler Ynysoedd Solomon 607.84 Doler yr Unol Daleithiau\nBellach mae trawsnewidydd arian yn rhoi 1.22 Doler yr Unol Daleithiau ar gyfer 10 Doler Ynysoedd Solomon. Trawsnewidydd arian heddiw ar gyfer 25 Doler Ynysoedd Solomon yn rhoi 3.04 Doler yr Unol Daleithiau. Os oes gennych 6.08 Doler yr Unol Daleithiau, yna yn Ynysoedd Virgin Prydeinig gellir eu gwerthu am 50 Doler Ynysoedd Solomon. Heddiw, gellir cyfnewid 100 Doler Ynysoedd Solomon am 12.16 Doler yr Unol Daleithiau. Heddiw, gellir gwerthu 30.39 Doler yr Unol Daleithiau ar gyfer 250 Doler Ynysoedd Solomon. Os oes gennych 500 Doler Ynysoedd Solomon, yna yn Ynysoedd Virgin Prydeinig gallwch brynu 60.78 Doler yr Unol Daleithiau.\nDoler Ynysoedd Solomon I Doler yr Unol Daleithiau heddiw yn 10 Awst 2020\n10.08.2020 0.121666 -2.51 * 10-5 ↓\n09.08.2020 0.121692 -\n08.08.2020 0.121692 0.000344 ↑\n07.08.2020 0.121348 0.000671 ↑\n06.08.2020 0.120677 -0.000879 ↓\nMae 1 Doler Ynysoedd Solomon i Doler yr Unol Daleithiau bellach ar 10 Awst 2020 - 0.121666 Doler yr Unol Daleithiau. Mae Doler Ynysoedd Solomon i Doler yr Unol Daleithiau ar 9 Awst 2020 yn hafal i 0.121692 Doler yr Unol Daleithiau. Doler Ynysoedd Solomon i Doler yr Unol Daleithiau ar 8 Awst 2020 - 0.121692 Doler yr Unol Daleithiau. 7 Awst 2020, 1 Doler Ynysoedd Solomon costau 0.121348 Doler yr Unol Daleithiau. Roedd y gyfradd gyfnewid leiaf SBD / USD ar gyfer y mis diwethaf ar 06.08.2020.\nDoler Ynysoedd Solomon I Doler yr Unol Daleithiau Hanes y gyfradd gyfnewid\nDoler Ynysoedd Solomon a Doler yr Unol Daleithiau symbolau a gwledydd arian


Ymrwymedig i’n Technegwyr – Bwrdd Gweithredol y Brifysgol - Cardiff University\nYmrwymedig i’n Technegwyr\nMae technegwyr yn rhan hanfodol o bob prifysgol. Maen nhw’n gymuned arloesol gydag amrywiaeth eang o dalentau ar draws ystod eang o ddisgyblaethau. Maen nhw’n darparu arbenigedd technegol sy’n sail hanfodol i addysgu, ymchwil a throsglwyddo gwybodaeth. Rwy’n siŵr y bydd llawer o fyfyrwyr israddedig ac ôl-raddedig, fel fi, yn cofio’r technegydd caredig a’u helpodd nhw drwy sawl problem yn union fel y staff darlithio neu’r goruchwylwyr. Mae diffyg technegwyr ar draws pob diwydiant yn y DU. Dyma un o’r rhesymau pam mae prifysgolion yn cymryd camau nawr i wneud yn siŵr bod rolau technegwyr yn cael eu gwerthfawrogi, eu cydnabod, eu datblygu a’u cynnal.\nRoeddwn yn falch iawn o glywed ein bod yn un o lofnodwyr cyntaf yr Ymrwymiad i Dechnegwyr. Hoffwn ddiolch i’r Gweithgor, a gadeirir gan Carolyn Donoghue, ac yn arbennig, Fiona Gagg, Rhodri Baker a Liese Ganderton sydd wedi gweithio gyda thechnegwyr eraill er mwyn lansio Cynhadledd y Technegwyr ac annog pobl i ymgysylltu â HEaTED. Nhw hefyd wnaeth sefydlu’r grŵp Yammer Technet hefyd. Mae cydweithwyr o Adnoddau Dynol wedi chwarae rôl hanfodol hefyd – gan gynnwys Cath Hancock a Liz Connolly. Rwy’n siŵr y caiff ein cynllun gweithredu ei roi ar waith gyda’u brwdfrydedd a’u gwaith caled.\nYr wythnos hon, roeddwn wrth fy modd yn mynd i dderbyniad gyda’r hwyr yn Nhŵr Llundain i glywed mwy am gyflawniadau’r Ymrwymiad i Dechnegwyr hyd yma yn ogystal â’r dyheadau ar gyfer y blynyddoedd i ddod. Disgrifiodd Is-gangellorion, arweinwyr technegol ac yn hollbwysig, y technegwyr eu hunain yr effaith y cafodd hyn arnynt. Roedd yn arbennig o deimladwy clywed gan y technegwyr yn uniongyrchol am eu profiad gwell ac ymdeimlad o falchder yn sgîl ymrwymiad eu sefydliad i’r fenter. Rydym yn gobeithio y gallwn wneud yr un ymrwymiad yma yng Nghaerdydd. Roeddwn yn falch o dderbyn plac ar ran y Brifysgol ac, fel y gwelwch yn y llun, roedd Beefeater cyfeillgar am gymryd rhan hefyd!


Dadl yr Undeb Ewropeaidd - pam fod pleidlais myfyrywr mor bwysig @ NUS connect\nThursday 19-05-2016 - 17:38\nCynhelwyd dadl ym Mhrifysgol De Cymru neithiwr gan UCM Cymru a Prifysgolion Cymru er mwyn trafod beth fyddai ‘Brexit’, neu adael Ewrop yn golygu i fyfyrwyr a phrifysgolion yng Nghymru.\nMae polau diweddar wedi awgrymu y bydd tua 80% o fyfyrwyr yn pleidleisio er mwyn aros yn yr Undeb Ewropeaidd ar 23 Mehefin, ond nid yw’n hollol glir beth fyddai gadael yn golygu i'r sector addysg yng Nghymru.\nRoedd yna gyfle i'r gynulleidfa wrando ar y dadlau o’r ddau ochr (aros neu adael) ac roedd cymysg o gynrychiolwyr sy’n fyfyrwyr ac academyddion ar y panel. Cadeiriwyd y digwyddiad gan Tom Griffin, Prifysgol De Cymru a dyma oedd y panel;\nBeth Button, Llywydd UCM Cymru\nYr Athro Kent Matthews, Athro Bancio a Chyllid, Prifysgol Caerdydd\nAlex Moscovici – Cadeirydd Myfyrwyr Dros Brydain Caerdydd\nRoedd gan bawb ar y panel bum munud i son am eu barnau nhw tuag at y refferendwm ac wedyn roedd y gynulleidfa yn rhydd i holi cwestiynau. Roedd y cwestiynau ar nifer o feysydd pwnc, megis hawliau fenywod os byddwn yn gadael Ewrop, a fyddai Llywodraeth y DU yn parhau i fuddsoddi yng Nghymru ar yr un lefel â Ewrop ac a fyddai’r effaith amser byr o ‘Brexit’ yn effeithio ar fyfyrwyr a gweithluoedd prifysgolion Cymru am byth.\nJohn Grattan yn dadlau bod angen aros yn yr UE a chreu newid fel aelod, gan bwysleisio buddiannau'r UE i brifysgolion #DadlyrUE\n— UCM Cymru (@UCMCymru) May 18, 2016\nEdrychmlaenat drafodaeth#EUref henoma gyda@Unis_Wales @nuswales\n— DafyddTrystan(@DafyddTrystan) May 18, 2016\n"It's about more than economics, it's about values and principles...What do I want my future to look like?" @BethButton @nuswales #Edudebate\n— Universities Wales (@Unis_Wales) May 18, 2016\n.@Mozkovich 'Does dim ynfwypwysignarheolieintyngeda'n democratiaetheinhun' #DadlyrUE\n— UCM Cymru(@UCMCymru) May 18, 2016\nSoniodd Beth Button, Llywydd UCM Cymru, am bwysigrwydd myfyrwyr yn cofrestru i bleidleisio erbyn 7 Mehefin, ac yn troi allan i bleidleisio ar 23 Mehefin.\nMeddai hi ‘Mae rhaid i fyfyrwyr bleidleisio yn Refferendwm yr Undeb Ewropeaidd. Dim ond un cyfle sydd gennym i sicrhau y bydd Cymru yn gallu parhau i chwarae rôl yn Ewrop. Gallwch gofrestru i bleidleisio mewn mwy nag un lleoliad, felly os nad ydych chi’n gwybod ble fyddwch chi ar 23 Mehefin, mae croeso i chi gofrestru gartref, neu am eich cyfeiriad dros dro (prifysgol).’\nEwch yma er mwyn cofrestru i bleidleisio yn Refferendwm yr Undeb Ewropeaidd.\nOs ydych chi eisiau gweld sut aeth y ddadl ar Twitter, dilynwch yr hashtag #EduDebate, neu ewch i’n Storify yma.\ncenedlaethol beth button sgiliau cymunedol digidol Brexit ewrop undeb addysg Cymru myfyrwyr


Eisteddfod Caerdydd: Edrych nôl ar yr wythnos a fu\nWrth i'r Eisteddfod Genedlaethol ddirwyn i ben mae rhai o'r trefnwyr wedi bod yn edrych yn ôl ar sut wythnos y bu hi ym Mae Caerdydd.\nMwy o straeon o'r Eisteddfod Genedlaethol\nDywedodd trefnydd yr Eisteddfod, Elen Elis wrth Cymru Fyw: "Mae pethau wedi mynd yn dda, tywydd braf, ac mae pobl yn canmol ar y cyfan".\nCafodd ei sylwadau ei ategu gan Gadeirydd y Pwyllgor Gwaith Ashok Ahir wrth iddo ddweud: "Mae'r gwaith mae Elfed a swyddogion yr Eisteddfod wedi'i wneud dros y blynyddoedd diwethaf wedi trawsnewid yr eisteddfod.\n"Doedd hwn ddim yn arbrawf eleni yng Nghaerdydd, roedd yn ddatblygiad."\nMae Elfed Roberts, prif weithredwr yr Eisteddfod ers 25 mlynedd yn gadael ei swydd eleni.\nDywedodd wrth raglen Post Cyntaf BBC Radio Cymru ei fod wedi cael "cyfnod hapus iawn" yn ei rôl a'i bod hi "wedi bod yn brofiad anhygoel ac yn fraint".\nYchwanegodd: "Mae hefyd angen nodi cyfraniad y staff. Mae staff y 'Steddfod wedi gweithio'n galed iawn, nid yn unig ar gyfer hon ond ar gyfer pob Eisteddfod arall."\nOnd yn fwy na dim diolchodd i'r eisteddfodwyr.\nEi neges i Betsan Moses, a fydd yn ei olynu fel prif weithredwr oedd: "Caria 'mlaen, parha i ddatblygu, a pharha i wenu!"\nImage caption 'Un gwahaniaeth eleni oedd ein bod ni'n delio efo lot mwy o bobl', medd Elen Elis\n'Treialu pethau newydd'\nRoedd maes y brifwyl eleni yn wahanol iawn i'r arfer, ac yn ôl Trefnydd yr Eisteddfod, Elen Elis, roedd yn gyfle i arbrofi a threialu pethau newydd.\n"Y gwahaniaeth eleni oedd ein bod ni'n delio efo lot mwy o bobl - dwi'n meddwl bod 'na 25 perchennog tir" meddai.\n"'Da ni wedi treialu pethau newydd o ran cynnwys. Mae 'na dros 1,200 o ddigwyddiadau ar hyd y maes.\n"Fe fuon ni'n treialu Encore - partneriaeth newydd gyda'r tŷ cerdd i ddathlu cerddoriaeth glasurol a jazz ac yn y blaen - ac mae hwnnw wedi bod yn llwyddiannus iawn, felly dwi'n awyddus iawn i ddatblygu hwnnw ymhellach yn y dyfodol."\nImage caption Doedd Eisteddfod y brifddinas ddim yn un arferol\nCadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Caerdydd oedd Ashok Ahir, sydd o'r farn bod gŵyl eleni wedi bod yn "llwyddiant ysgubol".\nYn ôl Mr Ahir roedd yno fwriad eleni i ddenu pobl newydd i "ffeindio mas mwy am yr Eisteddfod", yn enwedig y rhai hynny sydd yn ymweld â'r brifddinas.\n"Roedd cynulleidfa arall wastad yn fy meddwl, rhai sydd wedi bod i'r eisteddfod ond hefyd pobl nad oedd ddim yn meddwl fod eisteddfod ar gyfer nhw - ond mae llwyth ohonyn nhw wedi dweud wrtha i eu bod wedi mwynhau'r eisteddfod yma."\nDywedodd fod y Brifwyl wedi ei thrawsnewid, ond bod "eisteddfod draddodiadol yng nghanol yr eisteddfod yma".\nMae Elfed Roberts yn falch iawn o'i Eisteddfod olaf fel Prif Weithredwr gan ddisgrifio'r ŵyl fel un "bythgofiadwy".\nDywedodd Mr Roberts fod ganddo ffydd yn y syniad o Eisteddfod yn y bae ers y dechrau, ac er bod adegau anodd wedi bod ar y ffordd, mae'r ŵyl "wedi gweithio hyd yn oed yn well nag oedden ni wedi'i ddisgwyl".\nYchwanegodd ei bod hi'n "braf gweld cymaint o bobl ddi-gymraeg yn mwynhau'r ŵyl, a neb â gair negyddol am yr iaith".\n"Gobeithio bydd pobl yn llai ofnus o'r Gymraeg rŵan, ac yn barotach i gefnogi'r iaith."


Ansawdd dŵr ymdrochi - Abertawe\nMae'r safonau'n diogelu iechyd y cyhoedd ond yn cydnabod bod dŵr môr yn amgylchedd amrywiol naturiol. Bydd tywydd gwael yn arwain at fwy o facteria.\nMae traethau Gŵyr yn bodloni safonau'r UE yn hawdd, ond mae Bae Abertawe ychydig yn gymhlethach. Ni fyddai Bae Abertawe'n gwella llawer mwy trwy beirianneg ddrud. Rydym yn defnyddio safonau'r UE i helpu i ragweld ansawdd y dŵr ym Mae Abertawe a hysbysu'r cyhoedd.\nAnsawdd dŵr ymdrochi ym Mae Abertawe\nYr haf hwn, rydym yn dangos gwybodaeth am ansawdd dŵr ar gyfer Bae Abertawe ar arwyddion ger y slipffordd. Mae canlyniadau'n cael eu postio dair gwaith y dydd. Gall yr ansawdd dŵr newid trwy gydol y dydd, gan ddibynnu ar olau'r haul, cyfeiriad gwynt, llif afon a'r llanw.\nRydym hefyd yn cyhoeddi'r canlyniadau hyn ar ein cyfrif Twitter. I gael yr wybodaeth ddiweddaraf, dilynwch ni yn @SwanseaBayWater.\nAnsawdd dŵr ymdrochi ar draethau eraill gan gynnwys Gŵyr\nMae Cyfoeth Naturiol Cymru yn casglu data gwyddonol manwl ar lendid ein dyfroedd ymdrochi (traethau'n bennaf) bob blwyddyn rhwng mis Mai a mis Medi. Mae adroddiadau manwl ar gael ynghylch data ansawdd dŵr ymdrochi ar wefan Cyfoeth Naturiol Cymru..


Ymgyrch Miri Mes - Bute Park\nYmgyrch Miri Mes Cyfoeth Naturiol Cymru 2018\nAnnwyl Reolwr Tir/Gydweithiwr,\nHeddiw rydym yn lansio ein hymgyrch Miri Mes, gan ofyn i grwpiau addysg a dysgu fynd allan i’r awyr agored a chasglu mes. Mae prosiect Miri Mes, sy’n digwydd bob blwyddyn, yn ein helpu ni i blannu mwy o goed sydd wedi tyfu o hadau lleol. Mae hefyd yn rhoi’r cyfle i bobl ifanc ddysgu am a chysylltu â’r amgylchedd naturiol yng Nghymru.\nYn 2017 fe wnaeth 39 grŵp addysg gymryd rhan yn yr ymgyrch, ac fe gasglwyd 1,208.6 kg o fes coesynnog a digoes o 76 lleoliad gwahanol ar draws Cymru. Canlyniad gwych na ellid bod wedi’i gyflawni heb eich cymorth a’ch cefnogaeth chi\nEleni, byddwn yn talu hyd at £4.40 fesul kilogram gan ddibynnu ar ansawdd y mes. Unwaith y byddant wedi’u casglu, bydd y mes yn cael eu danfon i blanhigfa’r Comisiwn Coedwigaeth yn Swydd Gaer i’w tyfu’n goed ifanc. Byddant yn dychwelyd i Gymru ac yn cael eu plannu mewn coetiroedd a choedwigoedd yn agos at le cawsant eu casglu fel mes.\nRydym wedi dyblu ein hymdrechion eleni drwy ddatblygu ystod o weithgareddau addysgol er mwyn helpu i ennyn diddordeb a dysgu plant am yr amgylchedd wrth iddyn nhw gasglu mes. O sut mae coeden yn gweithio i wasgariad hadau, edrychwch ar ein tudalennau gwe am weithgareddau a gemau’n ymwneud â choed a choetiroedd.\nGofynnwn am eich help a’ch cefnogaeth\nI gefnogi’r ymgyrch, gofynnwn i chi, os yw’n bosib:\nRhoi caniatâd i grwpiau addysg a dysgu lleol ymweld â’ch tir i gasglu mes.\nCefnogi’r ymgyrch Miri Mes trwy rannu/hoffi ein negeseuon #mirimes @NatResWales ar gyfryngau cymdeithasol\nRhannwch yr e-bost hwn gydag unrhyw grwpiau addysg yr ydych chi’n gweithio gyda hwy neu cyfeiriwch hwy at dudalen gwe Miri Mes\nPwy sy’n gymwys i gymryd rhan?\nGall grwpiau addysgol ffurfiol ac anffurfiol lle ceir perthynas athro/arweinydd a dysgwr neu grwpiau sy’n codi arian ar gyfer grwpiau addysg gymryd rhan yn ymgyrch Miri Mes. Er ein bod yn croesawu grwpiau cymunedol, elusennau ac unigolion i weithio ar y cyd â grŵp addysgol i gasglu mes, bydd arian ond yn cael ei dalu i i grwpiau addysgol.\nGofynnir i grwpiau sy’n dymuno cymryd rhan e-bostio addysg@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk i gofrestru eu diddordeb a derbyn pecyn cofrestru cyn trefnu casgliad. Rhaid i’r mes gael eu cyflwyno rhwng 1 Hydref a 19 Hydref 2018.\nGobeithiwn y byddwch chi’n gallu cefnogi ymgyrch Miri Mes 2018. Cysylltwch â ni os ydych chi angen gwybodaeth bellach.\nAddysg Dysgu a Sgiliau


HANES WYRCWS PWLHELI\nTalfyriad o ddarlith Geraint Jones, Carchar nid Cartref, sef Darlith Flynyddol Clwb y Bont, Pwllheli, 1992\nHen Dloty’r Undeb, Pwllheli, fel y mae heddiw [Llun Ioan W. Gruffydd]\nYn Llŷn ac Eifionydd, doedd ansawdd bywyd y werin gyffredin ddim gwell nag yn unman arall yng Nghymru. Un o’r disgrifiadau enwocaf o fywyd gwledig tlawd Cymru chwarter olaf y ganrif . . . yw hwnnw o eiddo Robert Thomas (Ap Fychan), Llanuwchllyn, sy’n sôn am safon byw erchyll y werin ac am ddideimladrwydd Goruchwyliwr y Tlodion.\n“Yr wyf yn cofio mai tŷ newydd tlawd iawn oedd ein tŷ newydd ni. Yr oeddym erbyn hyn y deulu lluosog, a swllt y dydd, ar ei fwyd ei hun, oedd cyflog fy nhad yn yr hanner gaeafol o’r flwyddyn, ac yr oedd hanner pecaid o flawd ceirch yn costio i ni ddeg swllt a chwe cheiniog; felly, prin y gallem gael bara, heb sôn am enllyn, gan y drudaniaeth. Buom am un pythefnos heb un tamaid o fara, caws, ymenyn, cig na chloron. Digwyddodd i ni gael ychydig o faip, a berwai ein mam y rhai hynny mewn dwfr, ac a’u rhoddai i ni i’w bwyta gyda y dwfr y berwesid hwynt ynddo, ac nid oedd ganddi ddim oedd well iddi ei hun, er bod un bychan yn sugno ei bron ar y pryd. Yr wyf yn cofio ei bod yn wylo am ei bod yn gorfod rhoddi i ni ymborth mor wael. Gwelais hi yn prynu rhuddion i’w gwneud yn fara i ni. Gwingem ein gorau rhag tlodi, ond y cwbl yn ofer.\n“Yr oedd gan fy rhieni y pryd hwnnw wely-plyf da; ond gan ein bod ar y pryd yn cael cymorth plwyfol, daeth Overseer y plwyf, a’i fab gydag ef, i’n tŷ ni, a thynasant y gwely oddi tan fy nhad, yr hwn oedd i olwg ddynol ar y pryd bron marw, â’r synhwyrau yn drysu yn fawr gan rym tanllyd y clefyd, a gwerthasant y gwely i ddyn o’r ardal oedd ar gychwyn i America, a gosodwyd fy nhad i orwedd ar y gwellt . . . yr wyf yn cofio gweled yr Overseer, gyda pherffaith dideimldrwydd, yn myned â’r gwely ymaith.”\nDoedd achos teulu Ap Fycan ddim mor anghyffredin â hynny . . . Roedd tlodi enbyd yn dilyn cyfres o gynaeafau gwaelion a’r Deddfau Ŷd feltith yn ychwanegu at loes y werin dlawd. Tai bychain, gwaelion, oedd tai gwerinos Llŷn ac Eifionydd, yn brin o ddodrefn, y toeau’n amlach na pheidio yn gollwng, yn fagwraeth parod i bob clefyd a phla.\nTrown yn awr at Ddeddf y Tlodion, 1834, ac at Wyrcws Undeb Pwllheli. Conglfaen y Ddeddf oedd sefydlu Tlotai ac i hyrwyddo hyn, rhanwyd Sir Gaernarfon yn bedwar rhanbarth a elwid yn Undebau – Pwllheli, Conwy, Caernarfon a Bangor / Biwmares. Ymhellach, rhennid pob Undeb yn rhanbarthau o glwstwr o blwyfi – yn achos Undeb Pwllheli yn bedwar rhanbarth sef Cricieth, Denîo, Aberdaron a Nefyn. I weinyddu’r Undeb sefydlwyd Bwrdd Gwarcheidwaid (Board of Guardians) gyda phob plwy yn ethol cynrychiolydd yn flynyddol, a’r plwyfi mwy poblog yn ethol dau gynrychiolydd. Rhaid oedd i bob Gwarcheidwad gael gwerth trethiannol o £25 y flwyddyn neu fwy ar ei eiddo. Afraid dweud mai’r ffermwyr a’r tirfeddianwyr oedd bron y cyfan o aelodau Bwrdd Undeb Pwllheli! Cynhelid yr etholiad cyntaf ar Fehefin 3ydd 1837 ac yna’n flynyddol ar y dydd Iau cyntaf wedi’r 25ain o Fawrth. Awdurdodwyd pob Undeb i godi wyrcws o fewn ei derfynau ond yn ystod deng mlynedd cynta’r Ddeddf, bu Undebau Cymru’n bur hirymarhous i ufuddhau i’r alwad. Saith tloty yn unig a sefydlwyd drwy’r wlad yn ystod y cyfnod hwnnw. Roedd Pwllheli yn un ohonynt.\nCynhaliodd y Bwrdd Gwarcheidwaid ei gyfarfod cyntaf ar yr wythfed o Fehefin, 1837, yng Ngwesty’r Crown ym Mhwllheli. Etholwyd John Lloyd, sgweiar Trallwyn, yn Gadeirydd, a David Williams, cyfreithiwr, a thad Syr Osmond Williams, yn Glerc ar gyflog o £60 y flwyddyn. Eisoes cafwyd rhybudd cyhoeddus ym mhapurau Saesneg y sir y byddid yn cynnal cyfarfod o’r Bwrdd yn y Guild Hall, Pwllheli, ar yr 20fed o Fehefin, i benodi pedwar Swyddog Meddygol a phedwar Swyddog Elusennol, un o bob un ar gyfer pob rhanbarth. Dyledswyddau’r Swyddog Meddygol fyddai affording medical and surgical assistance, medicines and vaccination . . . ac yn achos y llall, y Lifin Offis (Relieving Officer) fel y’i gelwid ar lafar, rhaid oedd iddo fyw yng nghanol ei ranbarth a bod ar gael bob amser, not following any trade or profession whatever. He will also be required to understand the Welsh and English languages, to write a good hand and be a fair accountant. He must give security for £150. Amrywiai cyflogau’r meddygon yn ôl poblogaethau’r rhanbarthau – Pwllheli £70, Cricieth £55, Nefyn £55 ac Aberdaron £50, yr olaf i dderbyn £10 y flwyddyn yn ychwanegol oherwydd it will be deemed necessary that he should keep a horse. Dewiswyd Archwiliwr (Auditor) hefyd, sef William Lloyd, Llwydiarth, ac mae’n ddiddorol sylwi fod Ebenezer Thomas, Clynnog (Eben Fardd) yn un o’r ymgeiswyr aflwyddiannus am y swydd hon.\nGorchwylion cynta’r Bwrdd oedd delio â thlodion y rhanbarthau – yr hyn a elwid yn Examination of Paupers. Cafwyd nifer o achosion nodweddiadol. Er enghraifft, gofynnwyd i William Roberts, ffermwr priod di-blant o Nant Gwrtheyrn, gadw ei fam oedranus. Achosion cynnal a chadw, codi a gostwng cymorthdal, delio â chwynion diddiwedd, ynghyd â materion yn ymwneud â’r Wyrcws a fu prif waith y Bwrdd o’i gychwyn. Bu’n cyfarfod yn achlysurol yng Nghricieth a’r Sarn, ond Pwllheli oedd ei fan cyfarfod rhelaidd. Yn ei gyfarfod ar 20 Mehefin, 1837, daeth i delerau am Ystafell Bwyllgor yn Neuadd y Dref.\nAr 20 Medi, 1837, arwyddwyd caniatâd i godi Wyrcws ym Mhwllheli ar gyfer 200 o bobl, a ar y 13eg o Ragfyr, penderfynwyd prynu Llain Gam gan William Glynne Griffith am y swm o 500 gini. Ymhen deufis derbyniwyd pum cynllun ar gyfer y Wyrcws newydd, a’r un a hoffid fwyaf oedd un William Thomas. Dechrau 1838, anfonwyd y cynllun hwn ymaith i Lundain, at Gomisiynwyr y Ddeddf er cael sêl eu bendith arno. Erbyn diwedd 1938, roedd y gwaith o adeiladu Wyrcws Pwllheli yn mynd rhagddo, am bris cytundeb o £2769.\nSymudodd Bwrdd Gwarcheidwaid Undeb Pwllheli yn hynod o gyflym felly, ond wedi’r elwch a’r gwibio, roedd yn rhaid gofalu a gwarchod pob dimai i dalu am y lle. Tynhawyd y dwrn am yr arian. Daeth cyflog Swyddog Lles Rhanbarth Cricieth i lawr i £40 p.a. pan benodwyd un newydd am 1838. Richard Jones, Pant Glas, oedd hwnnw, gŵr ifanc wyth ar hugain oed . . .\nDywed haneswyr mai Wyrcws Pwllheli oedd yr unig un yn y sir i’w godi heb rhyw helyntion mawr ynghlwm ag ef. Ym Mangor bu ffraeo enbyd a chafwyd gohirio cyson oherwydd yr holl ymryson. Nid agorwyd y Wyrcws yno tan Medi 1845. Yr un oedd y gân yng Nghaernarfon (1846), ac yng Nghonwy (ail hanner y ganrif).\nCyn agor Wyrcws Pwllheli, roedd rhai gorchwylion holl bwysig i’w cyflawni. Nid y lleiaf o’r rhain oedd penodi Meistr a Meistres, Y Governor and Matron, i reoli’r lle o ddydd i ddydd. Gallwn ddychmygu awyrgylch syber cyfarfod y 6ed o Dachwedd 1839 gyda’r Gwarcheidwaid pwysigfawr yn torsythu mewn grym a gallu. Wedi hen ymhél â’r ceisiadau, cafwyd rhestr fer o dri, sef Henry Jones, Pwllheli, David Roberts, Sir Fôn, ac Owen Hughes, Bangor. Gyda mwyafrif o ddwy bleidlais yn unig, er gwaethaf cysylltidau teuluol a chymdeithasol Henry Jones, ac ambell aelod o’r Bwrdd, penodwyd Owen Hughes yn Feistr, a’i wraig yn Fetron Tloty’r Undeb yn nhref Pwllheli. Ei gyflog fyddai £50 p.a. to find their own tea and sugar, beer and any other extras not included in the articles ordinarily furnished to the paupers.\nRoedd popeth wedi ei drefnu felly ar gyfer Teyrnas y Wyrcws â’i gormes a’i gwarth, ac ar ddiwedd Ionawr 1840, cadarnhaodd yr Arolygwr fod yr adeilad yn foddhaol ac yn barod i’w ddefnyddio. Cafodd £141 am ei holl drafferth. Talwyd gweddill y ddyled i’r adeiladydd, rhoed sub o £5 i Owen Hughes, a thalwyd £45 i Ellis Griffith, Cabinet Maker, am welyau o ryw fath. Lluniwyd deubeth arall.\nYn gyntaf, bwydlen y Wyrcws. Fel rheol, yr un peth a geid i frecwast a swper – uwd blawd ceirch (7 owns i’r dynion a 6 owns i’r merched) efo dogn o laeth enwyn. I ginio rhoid 4 owns o gig ar y Sul ac amrywiaeth blaen o datws wedi eu berwi, bara, penwaig, potes, caws neu lobsgows. Câi’r ‘hen bobl’ (dros 60 oed) eu breintio â chig ar ddydd Mercher yn ogystal. Arferai’r Gwarcheidwaid drafod y fwydlen yn aml ac arbrofi o hyd ac o hyd i geisio gwario llai ar fwyd preswylwyr y lle.\nYn ail, lluniwyd rheolau haearnaidd ynglŷn â mynediad, dyledswyddau ac ymddygiad. Ni châi’r Meistr ganiatáu mynediad heb docyn (swnia fel cyngerdd poblogaidd!). Golygai hyn fod y sawl a geisiai le yn y Wyrcws i gael tocyn mynediad gan y Lifin Offis, a’i gyflwyno, yn unol ag egwyddorion aruchelaf y drefn ddarostyngol, wrth ddrws y sefydliad. I ddenu trigolion – ac roedd angen 200 i lenwi’r lle - tynhawyd sgriw’r cymorthdal. Penderfynwyd (a dyfynaf yn iaith y Cwîn Fictoria) that no relief be given to any able bodied male paupers out of the Workhouse unless they have more than 5 children incapable of earning anything and then that the only relief afforded be by receiving some of the extra children if necessary into the Workhouse. That no relief be given to the mothers of bastard children except by receiving them and their children into the Workhouse. Felly, roeddent am lenwi’r lle â mamau dibriod a’u plant ac am hollti teuluoedd tlawd trwy gymryd rhai o’u plant oddi wrthynt i ddihoeni yn y Wyrcws.\nDoes ryfedd, felly, fod yr atgasedd tuag at y lle yn fawr. Arswyd a braw a lanwai galonnau’r werin. Roedd colli annibyniaeth a’r rhyddid i symud bellach yn real a diymwad, ac yn bethau i’w hosgoi. Daeth y gair “Wyrcws” yn gyfystyr â charchar, ac nid heb reswm. Gwahanwyd y gwrywod a’r benywod trwy adeiladu mur cadarn rhwng dwy adran yr adeilad. Chwalwyd teuluoedd cyfain a gorfodwyd aml i dad i dreulio wythnosau heb weld ei briod na’i blant. Gallai hynafgwr farw heb i’w wraig wybod am ei waeledd hyd yn oed.\nLlafur caled, yn union fel llafur carchar, oedd llafur y Wyrcws . . . Trwy weithio’n galed gellid concro popeth! Ym Mhwllheli, fel ym mhob wyrcws, gyda mur uchel yn amgylchynu’r lle, llygaid barcud y Meistr a’r Matron yn eich gwylio’n ddibaid, a’r bwriad diderfyn i ladd unrhyw duedd wrthryfelgar, roedd y lle yn wirioneddol erchyll. Lle hollol ddienaid, i ladd yr enaid a darostwng pobl dlawd i fod yn feddyliol swrth a gwasaidd . . . – dyna oedd bwriad y drefn undonnog ddisgybledig, yn fwyd a gwaith. Yn sicr, nid ymgais i greu ethos ddwyreiniol ecsotig oedd y newid brecwast am gyfnod o uwd i reis a dwy owns o driog.\nGorfodid y merched i sgrwbio a golchi dillad, i sgwrio’r lloriau a’r parwydydd fwy nag unwaith y dydd. Gorfodid y plant a’r dynion i dorri coed tân a chario dŵr, o ddydd i ddydd, gan greu peiriannau ufudd o fodau dynol. Yn y gweithdai, y prif galetwaith oedd pigo carth (oakum), sef yr union waith a wneid yng ngharchardai’r cyfnod, gwaith hynod o flin ac undonnog. Yn Awst 1841, gorchmynnwyd Clerc y Bwrdd i ysgrifennu at rywun yn Lerpwl i geisio cael hanner tunnell o hen raffau i’w trawsnewid yn garth. Bum mis yn ddiweddarach, wele’r Clerc, ynghyd â Hugh Davies, Moelfra Mawr (aelod plwyf Llanaelhaearn o’r Bwrdd), yn ymweld â Charchar Caernarfon i gael golwg ar y dulliau a ddefnyddid yno i bigo carth o hen raffau! Yr enw “Wyrcws,” nid Tloty, a lynodd ar wefusau’r werin, ac nid heb reswm chwaith.\nYm Mai 1843, penderfynod y Bwrdd fel a ganlyn: That all the able-bodied Paupers residing within the Workhouse of this Union be required to pick 5 lbs of oakum per day, females 3 lbs per day. Oedd yn wir, roedd cynddrwg bob tamaid â charchar gyda chaletwaith undonnog yn ganolog ac anhebgorol, y rheolau a’r amodau byw yn gaeth dros ben, y bwyd yn ddi-faeth a diflas, mur uchel (4 troedfedd) o gerrig yn amgylchynu’r lle, gwahanu gwŷr a gwragedd a phlant, gorseddu gormes a chosb, ac, wrth gwrs, ffrewyll ddidostur Llywodraethwr angharedig . . .\nDodrefnid yr ystafelloedd mor debyg ag y byddai modd i gelloedd carchar. Cysgid ar ddau blanc heb fatres, gyda’r rhai ffodus yn cael dwy blanced efallai, a rhaid oedd bwyta oddi ar fyrddau coed tlodaidd ac eistedd ar feinciau anghyfforddus. A’r cyfan, wrth gwrs, dan arolygaeth gĩaidd Owen Hughes ac arolygaeth astaidd ei wraig. Ond daeth eu teyrnasiad i ben yn dra sydyn. Roedd meistr ar Mister Mostyn.\nAr 24ain o Fai, 1843, ymchwiliodd y Bwrdd i ymddygiad gwarthus y Meistr a’r Metron. Daeth cwynion lawer i law yn sôn am eu creulondeb diddiwedd, ac am gamdrin rhai o breswylwyr diniwed y Wyrcws. Roedd yna un achos arbennig – achos merch ifanc o’r enw Mary Roberts. Cyhuddid Owen Hughes o greulondeb sylweddol. Roedd wedi dod â Mary druan i mewn i un o stafelloedd y Wyrcws, a chyflawni gweithredoedd nas disgrifir yng nghofnodion y Bwrdd. Yn gynulleidfa i’w drythyllwch anfad roedd ei wraig, y Metron. Fe’i cafwyd ef yn gwbl euog yng ngolwg y Bwrdd, a rhowd y sac iddo yn gwbl ddiseremoni. Plediai’r Metron ddiniweidrwydd, ond fe’i diswyddwyd hithau hefyd, am iddi fod yn bresennol ddydd y drosedd with the door closed upon them when Mary Roberts was illtreated and that . . . she had often abused and illtreated several of the pauper inmates herself. Cadarnhaodd y Comisiynwyr yn Llundain benderfyniad y Bwrdd, a dyna ben disymwth ar deyrnasiad gormesol Meistr a Metron cyntaf Wyrcws Pwllheli.\nYm Mehefin 1843, penodwyd olynydd Owen Hughes, a dyma ddod at un o’m cysylltiadau teuluol i â Wyrcws Pwllheli. Cafwyd rhestr o saith o ymgeiswyr – William Hughes, William Turner a John Rowlands, y tri o Bwllheli, Hugh Ellis o Langian, William Davies o Gricieth, James Griffith o Aberdaron, a Robert Jones, Gwningar. Dilëwyd cais Robert Jones druan heb ymdroi – rejected as unfit – a phenodwyd James Griffith, Blawty, Aberdaron (27 oed) yn Feistr gyda’i wraig yn Fetron. Roedd James yn frawd i Rachel, oedd yn fam i Ellen a briododd William Pugh Williams, cariwr a physgotwr o Bwllheli (Bosun Puw Baled Largo, Cynan). Eu merch nhw oedd Ellen, mam fy nhad a fy nain innau, a briododd Griffith Jones ac a fu byw weddill ei hir oes yn Rhydygwystl a phentref Y Ffôr. Fe’i magwyd yn Nhroedyrallt a Sgifftan yn un o deuluoedd tlota’r dref. Mewn gair, roedd Meistr newydd Wyrcws Pwllheli yn frawd i fy hen, hen nain o ochr fy nhad. Erbyn hyn hefyd roedd y Clerc, David Williams, wedi mudo i rywle, a phenodwyd William Roberts yn ei le ar gyflog o £30 y flwyddyn.\nYn y Wyrcws, cafwyd gwell trefn ar bethau, ond nid felly yn y rhanbarthau. Cyhuddid y Bwrdd o fod yn ddiog a difeind, ac yn Awst 1843, cafodd gerydd llym o du’r Comisiynwyr yn Llundain. Yn ddiymdroi tynnwyd yr ewinedd o’r blew.\nYn rhagluniaethol megis, ac i osgoi creu embaras teuluol i awdur hyn o hanes, nid oes cofnodion ar gael am y cyfnod o 26 Mehefin, 1844, hyd 22 Rhagfyr, 1847. Wyddom ni fawr ddim am hynt a helynt y Wyrcws, na’i Meistr na’i Metron chwaith, am y tair blynedd a hanner hyn. Pa bryd y bu i James Griffith ymadael? Pam yr ymadawodd? A fu farw yn ei swydd, tybed?\nY Meistr erbyn hyn oedd un Griffith Jones, a Grace, ei ferch, yn Fetron. Ni chyfleai enw’r ferch hon nodweddion ei chymeriad . . . Roedd drwg digamsyniol yn y caws a daethpwyd â chyhuddiad o anfoesoldeb yn erbyn Griffith a Grasi, a bu iddynt hwythau yn eu tro ymddiswyddo. Gwrthododd y Bwrdd dderbyn yr ymddiswyddiad, nid oherwydd unrhyw gydymdeimlad â’r anfoesol ddau, ond i’r gwrthwyneb yn wir – er mwyn cael y pleser o’u diswyddo!! Penodwyd Dafydd Wiliam, Cwnstabl y dref, yn Feistr dros dro ar gyflog o £1 yr wythnos. Yn y cyfamser, gwrthododd Griffith Jones roi’r arian a oedd ganddo mewn llaw, nac allweddau’r Wyrcws, i’r Cwnstabl, a bu’n helynt o’r mwyaf. Yn y diwedd, bu’n rhaid mynd â’r achos i’r Llys Chwarter cyn y llwyddwyd i roi caead ar biser styfnig Griffith a Grasi.\nPenderfynasant ystyried addysg plant y Wyrcws. Y gwir amdani, mae’n debyg, ydi fod rhai o bobl neis y dref yn anfodlon gweld eu plant yn rhannu ysgol a dosbarth â gwehilion y Wyrcws, ac yn hytrach nag amddifadu’r tlodion o ryw fath o ddysg, ’doedd ond un ateb i’r broblem. Yr ateb hwnnw oedd cael ysgol yn y Wyrcws. A dyna a gafwyd.\nMeistr a Metron newydd Y Wyrcws er Awst 1848, oedd David Hughes, gynt o ysgol Llaniestyn, a’i wraig. Yn Hydref y flwyddyn honno, agorwyd Ysgol Wyrcws Pwllheli. Roedd iddi ysgolfeistr, William Hughes, gŵr a ddechreuodd ei yrfa yn dda trwy gael rhodd o bâr o esgidiau gan y Bwrdd Gwarcheidwaid haelfrydig. Hysbyswyd am athrawes gynorthwyol gyda’r hysbyseb diddorol, os nad camarweiniol: that it is desireable that the candidates be conversant with the Welsh and English languages and be able to teach the children sewing, in addition to their elimentary education. Mae’n anodd llyncu’r honiad mai desireable yn unig oedd y cymhwyster ieithyddol Saesneg! Penodwyd un Mary Appolonia Ralphs i’r swydd, ar gyflog o £25 p.a., a’i bwyd, ond ymadawodd wedi pum mis yn unig. Yn ei lle, daeth Caroline Edwards, ond cafodd honno y sac o fewn llai na blwyddyn. Yn ei lle hithau, penodwyd Margaret Dorothy Jones, a bu un Alice Gray yno’n athrawes hefyd.\nDwy flynedd yn unig fu oes ysgol y Wyrcws. Ar argymhelliad Arolygwr Ysgolion ym 1851, penderfynwyd talu £8 y flwyddyn i brifathro y National School yn y dref i ddysgu plant y Wyrcws, yn ogystaL â dim mwy nag ugain o blant tlodion y dref. Gwrthododd y Comisiynwyr gadarnhau y cymal olaf.\nYng nghyfnod David Hughes fel Meistr, cafwyd rhai newidiadau diddorol eraill. Cynigodd y Parchgedig George Armstrong Williams ddod i’r Wyrcws i bregethu i’r tlodion er hyrwyddo moesoldeb a chynnydd ysbrydol yn eu plith. Yn unol ag ysbryd eciwmeniaeth gorau’r oes, caniatawyd i weinidogion pob enwad Protestannaidd ryddid i draethu yng Nghapel bychan y Wyrcws a agorwyd yn un o ystafelloedd y tŷ. Cafwyd rhodd o bwlpud gan warcheidwaid Denio.\nEr gwaetha’r gofal ysbrydol ac addysgol a geid o du’r awdurdodau, parhâi y drefn ormesol a chreulon i greu arswyd ac ofn yng nghalonnau’r trigolion. Parhau i geisio dianc neu ddymuno marw a wnai llawer ohonynt. Ym 1849, cafwyd cŵyn swyddogol fod y waliau pedair troedfedd yn llawer rhy isel ac aneffeithiol i atal dihangwyr anniolchgar a phenderfynodd y Bwrdd Gwarcheidwaid warchod o ddifrif ac ymdebygu fwyfwy i Fwrdd Llywodraethu Carchar trwy roi gorchymyn fod y muriau i’w dyrchafu i uchder o 7 i 8 troedfedd to prevent the pauper inmates climbing over them. Penodwyd saer maen, William Jones, i wneud y gwaith, ac wedi iddo’i orffen ym Mai 1850, aeth Robert Jones, Tyddyn Meilir, reit rownd y waliau i fesur y cyfan cyn talu. Roedd y sefydliad elusennol hwn bellach yn garchar effeithiol a diogel! Aeth ambell un o gymdogion y Wyrcws mor bryderus am ddiogelwch ei eiddo a’i deulu rhag y giwed a breswyliai gerllaw fel ag i godi ei wal ei hun rhyngddo â’r Wyrcws felltith. Un o’r rhain oedd Capt. Adoniah Evans, a gafodd ganiatâd ar yr amod y codid y wal i o leiaf uchder o wyth troedfedd, ac y byddai o leiaf yn ddwy droedfedd o drwch!!\nAr y pymthegfed o Fehafin, 1851, penderfynwyd adeiladu cytiau moch y tu allan i furiau’r Wyrcws a chadw moch for the augmentation of the Union funds. Bythefnos yn ddiweddarach, rhoddwyd gorchymyn i’r Meistr i werthu tatws cynnar yr ardd a dod â chownt am y cyfryw gerbron y Bwrdd. I warchod y cyfoeth diwddaraf yma roedd y Bwrdd eisoes wedi gwario £5.10.0 am Iron Fireproof Chest gan Gwmni Chubb i gadw’r arian a chofrestrau’r Wyrcws.Yng Ngorffennaf, 1853, dilewyd swydd porter y Wyrcws, bu hyn yn achos i’r Meistr a’r Feistres, David ac Elizabeth Hughes, ddweud “Digon!” ac ymddiswyddo.\nPedwar cais a gafwyd am eu swyddi, a phleidleisiodd y Bwrdd fel a ganlyn arnynt:\nMr. a Mrs. Ellis Hughes, Portinllaen\nMr. a Mrs. Griffith Williams, Pig Street\nMr. a Mrs. William Jones, Sarn\nMr. a Mrs. John Roberts, Hull\nJohn Roberts a’i wraig a benodwyd ar bleidlais fwrw’r Cadeirydd.. Dwy flynedd yn unig fu hyd eu teyrnasiad, ac yn ystod y cyfnod hwn, bu digwyddiad diddorol dros ben. Cafodd Pwllheli rodd o injan dân, y gyntaf erioed yn y dref, gan Richard Lloyd Edwards, sgweiar Nanhoron. Yng Ngorffennaf 1854, caniatawyd cais am gael addasu un o siediau iard y dynion yn y Wyrcws yn gartef i’r peiriant rhyfeddol hwn. Dyma felly ychwanegu at ddelwedd ddyngarol gymdogol gymdeithasol y Bwrdd Gwarcheidwaid.\nPetaech, fodd bynnag, yn holi preswylwyr y Wyrcws am ddyngarwch a charedigrwydd a haelioni’r Bwrdd, fe gaech ateb pur wahanol, rwy’n siwr! Nodweddion penna’r Bwrdd oedd ei amddifadrwydd o drugaredd, ei awdurdod haearnaidd a’i dra-arglwyddiaeth drahaus. Gorfodid y Meistr i deyrnasu â dwrn dur. Pa ryfedd, felly, fod arswyd y Wyrcws yn fwy nag arswyd y bedd? Uffern oedd y naill, dihangfa oedd y llall. A phe digwydd i’r Bwrdd a’r Meistr fethu, byddai’r Fainc Ynadon wrth law, yn fwy na pharod i sathru unrhyw droseddwr. Cyd-ddigwyddiad yn unig, cofiwch, oedd y ffaith mai Broom Hall a’i debyg oedd aelodau’r Bwrdd a’r Fainc! Yn Ionawr 1863, rhoddwyd gwarant gan y Llys i ddal un George Hughes, a jockey from Nefyn, for having deserted his wife and family.\nNid bod angen cymorth na heddlu na neb ar Feistr y Wyrcws cofiwch . . . Mewn difrif calon, meddyliwch am (John Roberts) yn llusgo cyn belled â Lerpwl i ddal un William Ellis, llongwr oedd wedi gadael gwraig a phlant yng Nghruicieth. O groen Ellis druan, llwyddodd yr ymlidiwr digyfaddawd i gael y swm o £7.2.6, a hynny, nid o unrhyw gydymdeimlad â’r teulu diymgeledd, ond er mwyn arbed gwario arian cronfa treth y tlodion! Ceir sôn am y Jehu chwimwth hwn hefyd yn ymlid dau o breswylwyr y Wyrcws, Catherine Williams a Robert Owen. Bai mwya’r ddau oedd, nid yn gymaint dianc o grafangau Roberts, ond dianc yn lifrai drudfawr y Wyrcws!\nDdiwedd 1855, penderfynodd John Roberts a’i wraig symud yn ôl i Loegr bell, a derbyn swyddi yn Wyrcws Wortley. Cafwyd cyfarfod o’r Bwrdd ar yr ugeinfed o Chwefror 1856, i ethol Meistr a Metron newydd. Y tro hwn, fel o’r blaen, pedwar pâr priod a ymgeisiodd, sef:\nMr. a Mrs. Philip Watkins\nMr. a Mrs. E.Ll. Powell, Pwllheli\nMr. a Mrs. Griffith Jones, Crugeran\nMr. a Mrs. John Jones, Llanarmon\nDewis bobl aelodau’r Bwrdd oedd Philip a Catherine Watkins. Yn ddiweddarach, penodwyd eu merch, Catherine, yn Nyrs y Wyrcws, ar gyflog o £1 y flwyddyn, a’i chadw. Cyflog y Meistr oedd £30 a’r Metron £15.\nGanwyd Philip Watkins yn Nhyrpaig Llanaelhaearn, a bu’n athro am rai blynyddoedd yn Llanystumdwy, lle’r oedd yn Ysgrifennydd y “Gymdeithas Gymreigyddol.” Yn ôl un hanesydd lleol, roedd “yn feddyliwr eang, yn ymresymydd gwych, yn ysgrifennydd medrus, ac yn fanwl pan yn ymdrin â phob pwnc.” Ceir cywydd o fawl iddo yn Seren Gomer, 1819, gan neb llai na Robert ap Gwilym Ddu, - ‘Cywydd Anerch Philip Watcyn, athraw Ysgol Llanystumdwy yn y flwyddyn 1815, yr hwn ydoedd ddyn ieuanc dysgedig, a hoffwr mawr ar farddoniaeth.’ Ei briod, a Metron newydd y Wyrcws, oedd Catherine, merch Morys Elis ac Elizabeth Jones, Tyddyn Sianel. Bu farw Catherine ym 1865, a Philip ym 1869, ac fe’u claddwyd ym mynwent Llaniestyn. Cyn ei benodi’n Feistr y Wyrcws, bu’n arolygwr yng ngyflogeth un o wŷr mawr Llŷn, Syr Love o Fadrun. Ar farwolaeth ei briod, penodwyd ei ferch, Eleanor, yn Fetron, ac ar ei farwolaeth yntau, penodwyd ei fab, John, yn Feistr.\nRoedd cyfnod gwell, o rywfaint, yn cychwyn yn hanes Wyrcws Pwllheli, gyda Meistres, Matron a Nyrs, a ymddangosai’n fwy cydymdeimladol ag adfyd y trueiniaid o’i fewn. Rhoddwyd mwy o bwyslais ar lanweithdra ac ar iechyd, gyda bwydlen a ddangosai rywfaint o faeth. Ym 1857, lloriwyd dwy ystafell â choed to enable the better classification of the inmates, y naill yn ystafell waith mamau dibriod, a’r llall yn dŷ golchi i’r plant. Gofalwyd fod Walter Jones, a rentai ardd y Wyrcws ym 1856, yn cael ar ddeall nad oedd i ladd anifeiliaid ar y tir. Yr un flwyddyn, trefnwyd fod ystafell arbennig yn cael ei chlustnodi ar gyfer achosion heintus, a bod yr holl dŷ yn cael ei galcholchi. Cafwyd polisi yswiriant newydd, gyda chwmni newydd – y Royal Exchange – a hynny am bremiwm rhatach. Ym 1858, gwthododd y Bwrdd gydsynio â’r cynnig i dalu £64 am gael rhan o fynwent Denïo yn arbennig ar gyfer claddu meirwon y Wyrcws.\nYm 1872, penderfynwyd ehangu’r Wyrcws a’i atgyweirio’n helaeth. Cafwyd benthyg arian i’r perwyl gan gwmni Yswiriant Atlas . . . Bu’n rhai symud rhai o’r trigolion i Dlotai Caernarfon a Ffestiniog dros y cyfnod hwn, the removal of the Imbeciles and Idiots was left to the discretion of the Workhouse Medical Officer.\nGofalwyd am eneidiau’r tlodion hefyd a chafwyd pregethu cyson . . . o bwlpud y capel eciwmenaidd. Gyda boddhad unfrydol . . . y derbyniodd y Bwrdd ddeiseb gan bobl Pwllheli ym Mai 1864, yn galw’n groch am wahardd y Pabyddion rhag ceisio troedle ym mhwlpud capel y Wyrcws.\nNid pawb, fodd bynnasg, oedd yn awyddus i wrando pregeth. Rhwng tri a phedwar o’r gloch bawn Iau y 22ain o Chwefror, 1866, pregethai’r Parchedig Ellis Osborne Williams, Ficer Pwllheli, yn ystafell fwyta’r Wyrcws i gynulleidfa bur rynllyd. Ar goll o’r oedfa honno, roedd llanc dwy ar bymtheg oed, brodor o Lanaelhaearn, ac un a labelid fel, ‘Tlotyn Gwallgo’ (yn y Saesneg gwreiddiol, Lunatic Pauper). Nid yn hawdd y caech eich esgusodi o foddion gras yn y Wyrcws, felly ymaith â’r Meistr Philip a’i Nyrs Catherine, i chwilio am y troseddwr, a’i gael yn cuddio. Honnodd y llanc, un John Jones, ei fod yn sâl, ac ar fin chwydu. Llyncodd y Meistr hygoelus y stori, a gadawodd ef John lle yr oedd, yn hytrach na’i hebrwng i’r oedfa, ac efallai faeddu llawr cysegredig y restaurant, neu hyd yn oed siwt gysegredicach y Parchedig Ellis Osborne Williams.\nYn y cyfamser, cafodd John afael ar ddwy fainc o’r Gweithdy a’u gosod yn erbyn wal fawr y Wyrcws. Dingodd i ben y to a llithrodd i lawr coeden gan ddianc am ei fywyd. Yn fuan, canfuwyd y drosedd, a chlywodd pobl Pwllheli gnul y gloch argyfwng. Yn unol â thraddodiad ei ragflaenydd, aeth y Meistr Philip i brif orsaf y dref, ger Gwesty’r Crown, llogi car a cheffyl, ac ymlid y ffoadur. Am fro ei febyd yr anelai John Jones druan, a gwyddai’r Meistr hynny’n burion. Fe’i goddiweddwyd bum milltir o’r dref, ar Bont y Gydrhos, ac fe’i hebryngwyd yn ôl mewn cywilydd i’w gartref dedwydd cyfreithlon ym Mhwllheli.. Beth oedd y gosb, wyddom ni ddim, ond o leiaf, fe geisiodd y Meistr weinyddu rhyw fath o therapi ar y tlotyn ffôl ac annuwiol trwy ei anfon ar brawf i weithio mewn siop yn Sarn Meyllteyrn. Dridiau’n ddiweddarach, ceir y cofnod trist hwn yng nghofrestr y Wyrcws: John Jones admitted back to Workhouse. Roedd tynged trueiniaid fel John wedi ei selio o’r crud.\nFe’u disgrifir yn y Cofrestrau ag un gair – Lunatics! Ym 1874, aed mor bell â phrynu straight-jacket at ddefnydd y sefydliad i ddelio ag unrhyw wrthryfel o du’n rhain. . . Yn (y Cofrestrau) ceir enwau’r holl dlodion hynny a gyfrifid yn lloerig, yn lunatics, llawer ohonynt yn bobl ieuainc. Wir i chi, ym 1865, gwelir enw un Charles Jones, nad oedd ond teirblwydd oed, a’r gair lunatic wedi ei serio ar ei dalcen weddill ei oes fer. Bu farw, afraid dweud, yn y Wyrcws, a hynny bum diwrnod wedi ei wythfed penblwydd.\nSicrheid y teitl o lunatic drwy dystysgrif rwysgfawr dan law y Swyddog Meddygol hollwybodol. Fel enghraifft, dangosir yma dystysgrif drist y plentyn bychan hwnnw y bu marwolaeth gynnar yn y Wyrcws yn ddihangfa iddo rhag gwarth ac oes o ddioddef.\nTo be given by the Medical Officer of the Workhouse,\nUnder Section 20 of the 25 and 26 Vict. C. 111.\nI, the undersigned being the Medical Officer o the Pwllheli Union Workhouse, do hereby certify, pursuant to the Provisions of the 25 & 26 Vict. C. 111, S 20, that in my opinion, Charles Jones, admitted 13th July 1865 aged 3 years, a Pauper Lunatic, is a proper person to be detained in a Workhouse, and that the accommodation of the said Union Workhouse is sufficient for his Reception\nDated this 13th day of July, 1865.\nH. Hunter Hughes, Medical Officer.\nMewn ambell achos, penderfynid rhoi elusen i’r lunatic yn ei gartref – yr Outdoor Relief. Dro arall, mewn achosion a gyfrifid yn waeth, anfonid y truan i’r Asylum yn Ninbych. Un achos nodweddiadol oedd achos Annie Williams, 41 oed, a anfonwyd o Wyrcws Pwllheli ym 1885 i Denbigh Asylum . . . the said Annie Williams is dangerous to the other inmates. Cofnodion moel a hollol ddideimlad ydi’r cofnodion hyn . . . fel holl gofnodion y Wyrcws. Cymerwch Jane Williams, 34 oed, druan.\nOctober 7th 1866: Roving lunatic, found in a field bare naked except an old bedgown.\nShe threwed (sic) off her petticoat, had a child with her whom she tighed (sic) an handkerchief round his neck, said she would hang him. William Hughes the policeman and another man brought her here\nOctober 9th, 1866: Sent her to the Asylum, Robert Williams, Police Officer taking care of her.\nPa mor beryglus oedd y trueiniaid hyn, Duw a ŵyr. Efallai fod angen pinsiad go dda o halen ar ddisgrifiadau graffig Meistr y Wyrcws.\nDisgrifir Thomas Hughes (o Edern, Llŷn) yn swta-swyddogol fel Idiot, ond coeliwch fi, roedd yn ddigon hir ei ben i ganfod ffyrdd ymwared o fagl y fall dro ar ôl tro. Dyma, heb os, Goch Bach y Bala Pen Llŷn!!\nAr y pedwerydd o Ionawr 1866, penderfynodd gymryd y goes drwy dorri twll yn nho’r ceudy a dianc trwyddo a thros y wal. Yn wir, hwn oedd y trydydd tro iddo ddianc o Wyrcws Pwllheli. Gofynnai Philip Watkins yn syn y ei gofnodion: What is to be done with him? Fe’i daliwyd cyn diwedd y mis, mae’n wir, ond ymhen yr wythnos, wele Thomas yn cynllunio ei bedwaredd ffoedigaeth!\nFebruary 9th 1866: Thomas Hughes knocked the staple out of the door of the dung hole of the privy and absconded.\nYn marn y Meistr, doedd dim ond un ffordd i’w rwystro rhag dianc, sef trwy godi’r wal yn y rhan hon o’r Wyrcws i uchder anghyraeddadwy. Yn y cyfamser, mwynhaodd y ffoadur fis arall o ryddid yn crwydro glennydd tawel Llŷn, ond erbyn y 12fed o Fawrth, mae yn ei ôl yng nghaethiwed y Wyrcws.\nYn nhawelwch a thywyllwch y nos ar yr 20fed o Fawrth, llwybreiddia Thomas o’i wely, a thorri twll anferth yn nho’r ceudy unwaith yn rhagor, a dianc dros y wal. Daw ias o anobaith dros Feistr y Wyrcws – there is no way to prevent him but by rising the wall at that place. I beg the Visiting Committee to go and see what is to be done. Er i Thomas Hughes gael ei ddal, a’i ddwyn yn ôl i’r gorlan ar y 7fed o Ebrill, ymhen pythefnos, ail-edrydd yr un weithred heriol o dorri twll mawr yn nho’r ceudy a dianc dros y wal. Cŵyn fawr Watkins y tro hwn yw fod Thomas wedi bod yn llawer mwy pechadurus gan i’r twll a dorrodd yn y to fod yn afresymol o fawr! Maint y twll, ac nid y twll ei hun, oedd consýrn y Meistr.\nDychwelwyd yr adradlon ar y trydydd o Fai, mewn sachlian a lludw, gan na fu iddo geisio dianc wedi hyn – dim am saith mis, beth bynnag! Cafodd ddigon o amser i gynllwynio, a chafodd yr Awdurdodau ddigon o amser i gryfhau’r ceyrydd. Ar yr 17eg o Dachwedd, dihangodd y dyn drachefn. Dull newydd? Ffordd newydd? Sgersli bilif! Broke the roof of the Privy and absconded. A chafodd fwynhau ei bwdin Dolig ymysg pobl dirion gwlad Llŷn, cyn ei lusgo’n ôl i’r Wyrcws ar y 29ain o Ragfyr. Treuliodd gyfnod y Calan yn cynllunio a threfnu ei wythfed dihangfa, gan geisio peth amrywiaeth yn ei ddulliau y tro hwn. Mae’r cofnod, ar y 6ed o Ionawr 1867, ynglŷn â digwyddiadau’r Saboth hwnnw yn swnio fel rhan o gerdd epig am ragoriaethau’r ffoadur:\nGot over the roof of the Rope-house –\nBroke the eaves and went away.\nWythnos arall a’i draed yn rhydd, ac yna’n ôl i’r Wyrcws. Yr un hen stori. Ond, yn fuan iawn, cymerodd y goes drachefn mewn dull cyffelyb i un 6ed o Ionawr. Ar ei ddycweliad i’r Wyrcws yn Ionawr 1868, cymer ein harwr naw mis i gynllunio’i antur nesaf.\nHydref 3ydd, 1868: Thomas Hughes asconded by breaking the lock on the Privy Dunghole and got over the wall in the night.\nRhyw fymryn o amrywiaeth y tro hwn felly. Fodd bynnag, fe’i daliwyd o fewn pedwar diwrnod. Ymddengys ei fod erbyn hyn yn dechrau blino, ac am ymostwng i ddisgyblaeth y Wyrcws, a rhyw ymfodloni i blygu i’r drefn. Ond wele! Bendith arno!\nMehefin 28ain, 1869: Thomas Hughes absconded at night, went through the Ash-pit and got over the wall.\nMwynhaodd gwta fis o ryddid, a dyna’r tro olaf iddo ddianc Ond nid dyna ddiwedd yr hanes am Thomas Hughes chwaith. Ar y 13eg o Fehefin 1870, penderfynodd Bwrdd y Gwarcheiudwaid ei ollwng o’r Wyrcws, er fod Thomas erbyn hyn wedi dechrau dygymod â’r lle ac yn ei ystyried bellach fel ei unig gartref. Gadawodd y Tloty, y lle a gasaodd gymaint ac yr ymlafniodd gymaint i ddianc o‘i grafangau melltigedig, a chyfeiriodd ei gamrau am Benrhyn Llŷn i ddechrau o’r newydd ar fywyd gwell. Ac yna, cawn un o ddarluniau tristaf holl hanes Wyrcws Pwllheli wythnos yn ddiweddarach gyda Thomas Hughes, yr Houdini digyfaddawd o Edern, yn curo wrth ddrws y Wyrcws yn gofyn am le i roi ei ben i lawr. Yno y treuliodd weddill ei ddyddiau, ac yno y bu farw, yn 64 mlwydd oed, ar yr 11eg o Awst 1880. Mor wir eiriau dwys Trebor Mai:\nWedi brwydro trigain mlynedd\nYno mae’r hynafgwr gwan\nWelodd ddyddiau buasai’n rhyfedd\nGanddo feddwl am y fan;\nDrysau hawddfyd gaeodd rhagddo,\nRhyddid siglodd ffarwel law;\nRhosydd Moab bywyd iddo\nYw Tyloty’r Undeb draw.\nEithriad prin iawn fyddai unrhyw ddiweddglo hapus i fywyd un o drigolion y Wyrcws. Stori drist yn ei hanfod ydi stori pob un ohonynt, a thu ôl i bob cofnod oer, swyddogol, gollyngwyd dagrau fyrdd a thorrwyd calonnau lawer. Prif eiriau hanesydd pob wyrcws ydi tlodi, caledi, poen, caethiwed, argyfwng, chwalfa, methiant, afiechyd, ing, iselder, anobaith, cosb, dioddefaint, marwolaeth. Ymrithiodd y gelyn diwethaf i lawer fel angel gwarcheidiol, a diolchwyd am ddihangfa’r bedd.\nCrynhoir y cyfan, greda i, yng nghofnodion moel a swta, ond llwythog, Meistr Wyrcws Pwllheli, am garictor a gweithredoedd henwr tlawd o’m plwyf fy hun, Owen Salmon, a orfodwyd gan henaint a thlodi i ymofyn lle ym mhlas anobaith. Doedd ganddo neb i’w arddel a neb i’w chwennych. Ac roedd yn gas, yn wirioneddol gas, ganddo’r Wyrcws.\n12 April 1855:\nOwen Solomon (84) absconded – dirty, insubordinate and unmanageable,\n14 April 1855:\nOwen Solomon admitted.\n4 June 1855:\nOwen Solomon absconded,\n15 June 1855:\nOwen Solomon admitted,\n19 January 1856:\nOwen Solomon discharged. Dead.\nYmddangosai mai gan y Wyrcws, bron bob tro, yr oedd y gair olaf..Gobeithio’r nefoedd na welwn y fath sefydliad yn bwrw’i gysgod a’i gasineb ar froydd Cymru byth eto.\nTalfyriad o ddarlith Geraint Jones, Carchar Nid Cartref, Darlith Flynyddol Clwb y Bont, Pwllheli, 1992, sef Hanes cynnar Wyrcws Pwllheli 1840 – 1890, gyda diolch i’r darlithydd am gael cynnwys yma’r talfyriad hwn o’i ddarlith.\nDaeth Wyrcws Pwllheli i ben ei rawd tua chanol pumdegau'r ganrif ddiwethaf. Yn raddol, aeth y gair 'wyrcws' i ddifncoll, a daeth y lle i gael i alw a'i adnabod fel Cartref. Wedi hynny, defnyddid yr adeiladau'n ganolfan i gynnal clinigau gwahanol, cyn ei ddod bellach yn gyrchfan i wasanaethau ffisiotharapi. Pe gallai'r muriau siarad, fodd bynnag, byddai ganddynt lawer iawn i'w adrodd.\nMae cyfeiriad diddorol am hanes Wyrcws Pwllheli, a'r hyn a ddigwyddodd yno, ar y Wefan hon yn hanes y Tad Hughes, a fu ar Ynys Tudwal, yn hanes yr Eglwys Babyddol.


Amdanom Ni - Baoding Lekai International Ltd.\nAr Ragfyr 24, 1953, gwnaeth 199fed cyfarfod llywodraeth y Cyngor Gwladol "Benderfyniad ar sefydlu rhwydwaith taflunio ffilm a diwydiant ffilm" a phenderfynwyd adeiladu ffatri ffilm yn Tsieina.\nAr Orffennaf 1, cynhyrchwyd Gweithdy 101 ffatri i gynhyrchu a gweithgynhyrchu'r swp cyntaf o ffilm pethau du a gwyn yn Tsieina, gyda 427,000 metr wedi'i gynhyrchu y flwyddyn honno. Cynhyrchwyd ffilm ffotograffig arbrofol yn llwyddiannus ym mis Awst a 135 ffilm ym mis Hydref.\nYm 1969, dechreuwyd allforio ffilm positif du a gwyn, negatifau cyflymder canolig du a gwyn, a negatifau recordio ffilm\nYm 1972, dechreuwyd allforio ffilm gwrthdroi du a gwyn a ffilm gyflym du a gwyn (HD-5).\nYm 1974, dechreuwyd allforio ffilmiau positif du a gwyn a ffilmiau o'r awyr.\nYm 1977, dechreuwyd allforio tapiau ffilm a ffilmiau dyfrllyd positif.\nYn 1981, dechreuwyd allforio ffilmiau positif o liw toddyddion.\nYn 1985, dechreuwyd allforio ffilmiau lliw negyddol.\nYm 1986, dechreuwyd allforio 120,135 o ffilmiau negyddol du a gwyn.\nYn 1993, awdurdodwyd China Lucky Film Group Corporation i hawliau rheoli mewnforio ac allforio gan Weinyddiaethau'r llywodraeth, yn y cyfamser sefydlwyd y Gangen Mewnforio ac Allforio.\nAr Ionawr 22, 1998, rhestrwyd Lucky Film yn swyddogol ar Gyfnewidfa Stoc Shanghai. Mae Lucky Film Co, Ltd, is-gwmni China Lucky Film Corporation wedi'i sefydlu.\nEbrill 1, 2011, Baoding Lekai International Ltd.established ar ôl trawsnewid Cwmni Cangen Mewnforio ac Allforio China Lucky Film Corporation. Mae'n gwmni atebolrwydd cyfyngedig gyda hawliau masnachu mewnforio ac allforio annibynnol a phersonoliaeth gyfreithiol annibynnol a ddelir gan China Lucky Film Corporation.\nHyd yn hyn, mae dosbarthwyr tramor Lucky wedi'u lleoli yn Asia, America, Ewrop, Affrica, ac maent wedi sefydlu canghennau yn Ne Asia, Affrica a'r Dwyrain Canol, De America a rhanbarthau allweddol eraill. Mae cynhyrchion ffotograffig lwcus, cynhyrchion meddygol, cynhyrchion ynni newydd, a deunyddiau ffilm swyddogaethol arbennig wedi'u gwerthu i fwy nag 80 o wledydd a rhanbarthau yn y byd. O ran busnes mewnforio, rydym yn cynnal cysylltiadau busnes da â mwy nag 20 o gyflenwyr mewn mwy na 10 gwlad.\nRydym yn edrych ymlaen at gydweithredu â chi.


Sefydlwyr ein Cymdeithas – Cymdeithas Hanes Ceredigion\nCymdeithas Hanes Ceredigion > Blog Swyddi > Hanes > Darlith > Sefydlwyr ein Cymdeithas\nSefydlwyr ein Cymdeithas\nTudalen 2 o gyfeiriad y Canmlwyddiant a gyflwynwyd yng Nghyfarfod Cyffredinol Blynyddol y Gymdeithas, a gynhaliwyd yng Ngwesty’r Belle Vue, Aberystwyth, ar 18 Ebrill 2009.\nGyda chwilfrydedd rhyfedd o ffawd, ni chafodd yr un o’r rhai yr wyf yn eu hystyried yn dri phrif sylfaenydd ein Cymdeithas eu geni yng Nghymru, heb sôn am yng Ngheredigion. Ganwyd un yn Nyfnaint, un arall yn San Steffan, a’r trydydd yn Nova Scotia. Fodd bynnag, mae pob un ohonynt yn sefydlu gwreiddiau yn y sir ac yn dangos ymrwymiad diflino wrth fynd i’r afael â’r dasg o ddiogelu ei threftadaeth ar adeg o newid cyflym. Yn ddiamau, y prif sylfaenydd oedd y Parchg George Eyre Evans, mab hynaf Ophelia Catherine Powell (merch y Capten George Eyre Powell RN, yr oedd ei dad wedi gwasanaethu ar flaenllaw Nelson) a’r Parchg David Lewis Evans, brodor o Lanybydder, y ddau ohonynt Roedden nhw’n byw yn Colyton, Dyfnaint, pan gafodd George ei eni (fel y cofnododd yn ddiweddarach mewn manylder mewn un o’i albymau hunangofiannol) ddydd Mawrth, 8 Medi 1857, am 4.25 am. Pan benodwyd ei dad yn Athro Hebraeg a Mathemateg yn y Coleg Presbyteraidd, Caerfyrddin, yn 1864, cafodd y teulu cyfan ei ddistrywio i Gymru. Bu farw ei fam o pyaemia ym 1866, ond roedd George yn blentyn gwydn a enillodd hyder a gwybodaeth trwy fynychu academi enwog Gwilym Marles yn Llandysul. Dechreuodd ddarllen yn ddiflino a datblygu diddordebau eang a aeth ag ef o Gymru. Daeth yn glerc gyda chwmni o froceriaid cotwm yn Bootle ac yna gwasanaethodd am wyth mlynedd fel gweinidog eglwys Undodaidd yr Eglwys Newydd yn Sir Amwythig cyn dychwelyd i Gymru a setlo yn Aberystwyth ar droad y ganrif, gan fyw gyntaf yn Binswood yn Ffordd Llanbadarn ac yna yn Nhŷ Tringad yn Piercefield Lane, Penparcau.\nRoedd Evans yn freuddwyd cartwnydd: gyda’i wallt gwyn, barf pigfain, siaced Norfolk un-braf a ffon bawd, roedd yn ffigwr a gydnabyddir yn syth. Er ei fod yn edrych fel gŵr bonheddig ecsentrig yn Lloegr, roedd ei galon yng Nghymru yn fawr iawn ac roedd ei feddwl yn llawn o gynlluniau blaengar. Fel y dywedodd Syr Mortimer Wheeler braidd yn syfrdanol: ‘Roedd syniadau bob amser yn digwydd i George; nid oedd ei ymennydd bach erioed wedi llithro ar ei gwrs troellog. ’Fe wnaeth Evans grwydro strydoedd Aberystwyth i chwilio am bobl i holi a siarad â dynion, i gywilydd, ac achosion da i gefnogi a hyrwyddo. Nid oedd pawb wrth gwrs yn ymateb yn frwdfrydig i’r teclyn hwn, a byddai cynghorwyr di-hid yn aml yn sgwrio i lawr y lonydd bob tro yr oedd yn eu galw o bell. Gwrthododd blu trinitariaid yn y dref trwy sefydlu achos Undodaidd, a gyfarfu yn y Stryd Newydd o 1906 ymlaen ac yr oedd yn weinidog digyflog iddo am chwe blynedd ar hugain. Gyda rhywfaint o or-ddweud, roedd Goronwy Rees unwaith yn honni bod Aberystwyth yn society gymdeithas theocratic, a reolir gan offeiriaid a henuriaid ’, a thrwy fethu â bwa i’r mwyafrif Calfinaidd roedd Evans yn ddewis amgen deniadol i warediad mwy rhyddfrydol a goddefgar. Cododd piwritaniaid yn y dref aeliau beirniadol pan ddechreuodd gynnal dosbarthiadau ffitrwydd corfforol (ynghyd â chlybiau, toriadau a chlychau mud) ar gyfer dynion ifanc ac fe’u sgandalwyd pan drosglwyddodd ei brotégé mwyaf dawnus, David Ivon Jones, o Fethodistiaeth Galfinaidd i Gomiwnyddiaeth. Yn ddibynnol ar sylwadau arswydus, dymunodd Evans yn dda i’w ddisgybl wrth iddo gychwyn ar rywbeth rhyfeddol a aeth ag ef i Seland Newydd, De Affrica a Rwsia:\nDilynwch y bachgen llym, dewch beth allai\nBeth bynnag y byd a gall pobl ddweud.\nYn rhyfeddol o ecsentrig ac anrhagweladwy, safodd George Eyre Evans allan o’r dorf. Roedd yn hoff iawn o gael tynnu ei lun a’i gawod â sylw. Roedd y cofnodion yn ei ddyddiaduron wedi’u hysgrifennu mewn inc gwyrdd ac roedd ei berfformiadau yn y pulpud a chyfarfodydd cyhoeddus yn huawdl iawn yn huawdl. Gan fyw oddi ar ei incwm preifat, cafodd amser ar ei law i godi arian at achosion llesiannol, ar gyfer llyfrgell tref newydd, ac ar gyfer nifer o ystafelloedd darllen, gan gynnwys ‘Y Darllenfa’ ym Mhenparcau. Rhwng 1899 a 1905 ysgrifennodd golofn wythnosol o dan yr enw ‘Philip Sidney ’ar gyfer y Welsh Gazette. Yr enw ar nifer o golofnau oedd ‘On Tramp Again’, ar gyfer prif ddiddordeb Evans oedd ymchwilio i hynafiaethau Ceredigion ac ymgyfarwyddo â threftadaeth ei gymunedau gwledig a threfol. Yn aml iawn, cychwynnodd ar deithiau cerdded blodeuog yn y sir, pan grybwyllodd yn ddigywilydd ym mhob twll a chornel mewn eglwysi plwyf a chapeli Anghydffurfiol yn ei ymgais i anghofio neu esgeuluso arteffactau, llawysgrifau, llyfrau ac unrhyw beth o werth llenyddol a hanesyddol a ddaliodd ei lygad. Ar y llwybr roedd yn aml yn arfer holi bugeiliaid ar Bumlumon, rhannu straeon gyda hen halwynau yn harbwr Aberteifi, a chwerw ar hiwmor crochenwyr beddau bedd Llanbadarn. Pryd bynnag yr ymwelodd â chartref yr hynafiaethydd hunan-ddysgu David Davies (Dafydd y Gof) yn Llanbedr Pont Steffan, byddai ei lygaid yn llawen wrth iddo ymdrin â darnau o wrnau cynnar, bwledi o amserau Cromwell, trawsgrifiadau o gerddi, a màs o chwilfrydedd a phethau cofiadwy. Cafodd manylion popeth a welodd neu a ddarganfu ar ei deithiau eu cofnodi’n fanwl gan Evans a’i gartref wedi’u tecstio â deunydd hynafiaethol, trawsgrifiadau a ffotograffau o bwysigrwydd sylweddol. Yr oedd mor ymroddedig i’r gorffennol a’i hynafiaethau yr oedd David Ivon Jones yn eu hystyried mai dim ond cromlech i dirio ar ei ben oedd yr unig ddirywiad addas i’w fentor.\nCyn dod i Aberystwyth roedd George Eyre Evans eisoes wedi gwneud enw iddo’i hun fel awdur toreithiog o weithiau’n ymwneud â hanes Protestannaidd Dissent, ond wedi hynny rhoddodd y rhan fwyaf o’i amser i gofnodi hanes hynafiaethau Ceredigion. Roedd dod â thrysorau archeolegol a hanesyddol anhysbys neu anghofiedig i’r ymwybyddiaeth gyhoeddus yn rhoi boddhad mawr iddo. Roedd mor gyffrous pan ddaeth o hyd i fwndel llychlyd o ddogfennau yn y swyddfeydd sir, ‘wedi’u clymu mewn croen gyda les leshern’, a ddaeth i fod yn gyflwyniadau i lys llys Aberystwyth am y cyfnod rhwng 1690 a 1900, roedd yn debyg i’r profiad o ddarganfod Excalibur. Gyda chymorth ariannol 309 o danysgrifwyr brwd, pob un ohonynt wedi gwahanu â swllt, cyhoeddodd Aberystwyth a’i Lys Llys yn 1902. Ni wnaeth ychwaith esgeuluso traddodiadau hanesyddol yn ymwneud â de’r sir. Cefnogwyd ei gyfrol o’r enw Lampeter, a gyhoeddwyd yn 1905, gan gefnogwyr da yr oedd eu henwau yn ymestyn i ddeuddeg tudalen o destun. Cofnododd Evans ei ddyled annirnadwy i’r rhai a oedd wedi rhoi data amhrisiadwy iddo, gan gynnwys ‘esgob ac argraffydd, penaethiaid colegau a phobl bwthyn oed gan eu tanau mawn, arglwydd maenor a maer y fwrdeistref, gweithwyr ochr y ffordd ac un gwraig wedi’i wisgo â gwlân ac nad yw hi weithiau’n cerdded arni ‘. Roedd yn amlwg yn ddyn o swyn fawr ac ychydig a allai ddod â nhw i’w droi i ffwrdd.\nFodd bynnag, ei daith de force oedd Sir Aberteifi: Arolwg Personol o rai o’i Hynafiaethau, Capeli, Eglwysi, Fonts, Plate, a Registers (1903), cyfaint trwchus a oedd yn rhedeg i 316 o dudalennau ac a ariannwyd yn bennaf gan 320 o danysgrifwyr a gyfansoddodd pwy yw pwy yw’r sir. Gadawodd Evans ddim carreg yn ei ymgais i danysgrifwyr, y gallai rhai ohonynt fod wedi synnu i ddarganfod bod yr awdur, heb eu gwybodaeth flaenorol, wedi manteisio ar y cyfle i bigo eu cydwybod neu eu hudo am eu hanfodlonrwydd. Cyfeiriwyd at y Parchg Daniel Harries Davies, ficer Mwnt ac Y Ferwig, fel un ‘y mae llygaid Sir Aberteifi yn cael ei droi yn ddisgwyliedig am hanes ei ddau blwyf. Efallai y daw hyn yn gyflym ’, tra bod Thomas Davies o Compton House, Aberaeron, wedi ei enwi fel y dyn delfrydol i roi‘ stori Tyglyn a Monachty ’i ni. Rhagair rhagarweiniol Evans, lle roedd yn adrodd (yn ysgrifennu yn y trydydd person) ei deithiau epig drwy’r sir, nad oedd unrhyw olion o wyredd ffug:\nMae wedi teithio’n systematig drwyddo ar droed, – yr unig ffordd i weld y tir yn iawn – o’r gogledd i’r de, o’r dwyrain i’r gorllewin; ei fod wedi gweld pob cofrestr plwyf a llyfr festri yn ôl pob tebyg; ei fod wedi ymweld â’r holl eglwysi, a’r capeli cynharaf ynddo; y mae wedi ymdrin yn dda â phob un o’r plât sacramentaidd yn yr eglwysi, fel yr hynaf yn y capeli hefyd; ac nad yw wedi colli cyfle a gyflwynodd iddo ef ei hun gyfweld â phobl oedrannus.\nYn wir, mae’r gyfrol gyfan yn dyst parhaol i frwdfrydedd a chwilfrydedd digamsyniol, bron yn fachgen, ei allu digyffelyb i gael gwybodaeth gan bobl o bob cefndir, a’i stamina wrth ymdrin â phellteroedd hir ar droed. Yn amlwg, roedd ef ei hun yn cael pleser personol mawr o ymweld, er enghraifft, â’r adfail eglwys yn Llanfairtrefhelygen gan ei fod yn rhoi cyfle iddo dreulio amser yn y plwyf lleiaf yn y sir a’r un, yn ei farn ef, gyda’r enw mwyaf prydferth. Yn Llangeitho, roedd yn flasus ar y foment pan gynhaliodd y cwpan arian yr oedd Daniel Rowland wedi ei ddefnyddio mewn gwasanaethau cymun, ac roedd yn hoffi’r profiad o weld y lleuad yn codi beauty mewn harddwch tawel o fordeithiau twr eglwys Tregaron ’ Yn ddyn teimladwy, trugarog, yn fyw yn gyson i bleserau natur yn ogystal â hudoliaeth y cofnod hanesyddol, dysgodd George Eyre Evans i bobl y sir hon ymchwilio i’r gorffennol gyda balchder a thrachywiredd, a pharchu’r holl ddeunydd archeolegol a hynafiaethol a ddaeth i’r amlwg. Yn bennaf oll, dysgodd nhw i chwilio am ffyrdd a dulliau o warchod eu treftadaeth a deall na ellid cyflawni hyn ond trwy ddulliau sefydliadol.\nMor gynnar â 1901 roedd George Eyre Evans wedi bwrw ati i sefydlu cymdeithas hanesyddol i ddiogelu trysorau’r sir a hyrwyddo ymwybyddiaeth ehangach o’i hannodau. Ar 1 Ebrill y flwyddyn honno treuliodd y rhan orau o ddiwrnod gyda L J M Bebb, Pennaeth Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan, yn edmygu’r blodau gwyllt ar Ben Dinas a’r golygfeydd panoramig o’r copa. Roedd rhan o’r sgwrs yn ymwneud â materion cadwraeth ac yn ei ddyddiadur y noson honno ysgrifennodd Evans: ‘Siaradodd am bosibiliadau bywyd tebygol etc. Cymdeithas Hanes Sir Aberteifi’. ‘Wedi hynny, yn ystod ei dramiau tanbaid drwy’r sir, fe ddaeth yn argyhoeddedig mai dim ond cymdeithas hanesyddol gyfansoddiadol a allai gadw arteffactau a thraddodiadau diflannu yn gyflym, a hefyd hyrwyddo gwybodaeth leol trwy gyhoeddi cyfnodolyn. Dywedodd ‘Pam na ddylai Aberteifi’, yn 1903, ‘y sir gyntaf i fod yn berchen ar ei Chymdeithas Hanesyddol?’ Fel y digwyddodd, daeth chwe blynedd heibio cyn i’r cyfle i gynnig cynnig i gyfarfod ad hoc o foneddigion a chlerigion, a gynhaliwyd. ar 26 Gorffennaf 1909, bod yr amser yn aeddfed i sefydlu Cymdeithas Hynafiaethwyr Sir Aberteifi. Ar ôl gwneud hyn, gwasanaethodd Evans y Gymdeithas yn arbennig o dda, yn enwedig yn y blynyddoedd ar ôl y rhyfel pan oedd ei enw da fel Prif Swyddog Arolygu Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru ar ei anterth. Pan ymddeolodd, symudodd i Gaerfyrddin yn 1928, lle y daeth yn Ddirprwy Gomisiynydd Sgowtiaid i Gymru erioed, a dywedodd ei fod yn ‘Sing Songs’. Cafodd dyled ein Cymdeithas iddo ei gyfoethogi ymhellach gan yr hunanddisgyblaeth a alluogodd iddo gofnodi llawer o weithgareddau’r Gymdeithas yn ei ddyddiaduron, yn ogystal ag mewn sawl albwm o ffotograffau a thrawsgrifiadau, y rhoddwyd y rhan fwyaf ohonynt i’r Llyfrgell Genedlaethol. yn dilyn ei farwolaeth yn 1938. Yn nodweddiadol, cymerodd gamau i sicrhau bod pob blaendal yn cynnwys y gwaharddiad canlynol: ‘Wedi’i adneuo ynddo gan y Parch George Eyre Evans, gyda’r weddi y gall Duw Hollalluog ymdrin ag ef fel yr ymddengys iddo fod yn addas gydag unrhyw berson , pwyllgor, neu lywodraeth, a fydd yn tynnu’r llyfr hwn o Aberystwyth. Gadewch i ddarllen o’r fath am eu cysur Mathew xxiii.33 [‘Serfiaid, epil defaid! Sut allwch chi ddianc rhag condemniad uffern? ’. Mae’r holl dystiolaeth yn awgrymu bod y baglor lliwgar, mwy na bywyd hwn wedi gadael argraff annileadwy ar Cardis ei ddydd. Roedd ei gariad at y gorffennol, athrylith am gyfeillgarwch, gweithgareddau di-baid ac ysbryd y cyhoedd yn ei wneud, heb unrhyw amheuaeth, yn bensaer ein Cymdeithas.\nTagged as:\tCymdeithas Hanes Ceredigion Sefydlwyr ein Cymdeithas\nPrevious Cofnod Ein Tadau a Mamau Sylfaen: Yr Hynafiaethwyr Sir Aberteifi\nNext Cofnod George Eyre Evans


Pam ffwdanu dysgu am ein hanes lleol? – Bro360\nPam ffwdanu dysgu am ein hanes lleol?\nErthyglau a fideos hanes bro gan bobol leol yn profi’n rhyfeddol o boblogaidd\nMae yna alw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod hanes Cymru yn cael lle blaenllaw yn y Cwricwlwm newydd.\nOnd sut fyddech chi’n dewis pa ddarnau o hanes i’w hastudio? Mae cymaint o arwyr, trasiedïau a llwyddiannau proffil uchel gan Gymru yn ei hanes, byddai’n hawdd anghofio am yr hanesion lleol.\nMae gwefannau lleol Bro360 yn cynnig cyfle i rannu’r straeon hynny’n sy’n berthnasol i’n pentref, plwy neu fro. Yr hanesion na fyddai fel rheol yn cael sylw ar gwricwlwm neu mewn cyhoeddiad cenedlaethol. Ond sy’n hanesion pwysig sydd wedi siapio’r gymdeithas rydym yn byw ynddi.\nCyflwyno hanes lleol trwy fideo i gyrraedd cynulleidfa newydd\nErs i’r 6 gwefan fro yn ardaloedd Arfon a Cheredigion fynd yn fyw, mae pobol leol wedi cymryd at y cyfle i rannu straeon am hanesion bro sy’n bwysig iddyn nhw: Hanes milwr o Aberystwyth a oroesodd y rhyfel dim ond i farw o Ffliw Sbaen; fideos am sut mae tirwedd a diwydiant wedi plethu i greu dyffrynnoedd Arfon fel maen nhw heddiw; atgofion o gymuned a ddiflannodd; hanes enwau llefydd Cymraeg… a llawer mwy.\nAc mae’r fideos hanes lleol, a grëwyd yn arbennig ar gyfer lansiadau digidol y gwefannau ym mis Mehefin, wedi cael eu gwylio filoedd o weithiau, ac yn rhyfeddol o boblogaidd. Mae ceisiadau wedi cyrraedd eisoes i gael mwy o fideo am fwy o hanesion… felly ein nod yw eich helpu chi i’w creu!\nDyma grynhoi ambell un o’r hanesion bro sydd wedi’u cyhoeddi’n ddiweddar:\n3 fideo hanes bro\nHanes sychu Dyffryn Nantlle, gan John Dilwyn\nHanes llechi cerfiedig Dyffryn Ogwen – gan Deri Tomos\nHanes tirwedd Dyffryn Ogwen – gan Ieuan Wyn\n6 o straeon hanes bro, o Arfon a Cheredigion\nAberystwyth a Ffliw Sbaen 1918/9\nAled Morgan Hughes sy’n olrhain ymateb Aberystwyth i her Ffliw Sbaen 1918/9\nTafarn y Black Boy – ddylai’r enw newid?\nMae rhai pobol wedi gofyn am ailenwi un o dafarndai enwoca’ Cymru.\nCofio ymweliad y Cyn-Arlywydd â Thafarn y Ram\nJimmy Carter yn galw am ginio gyda Wynne a Mary 25 mlynedd yn ôl.\nElin Mair Mabbutt\nOes ’na hanes difyr i’ch cartre neu’ch pentre chi? Pwy oedd yr arwyr lleol sy’n haeddu sylw?\nCrëwch stori, fideo neu flog heddiw, i rannu’r hanes â phobol eich bro!\n[Sut? Mewngofnodi neu Ymuno i greu cyfrif, a phwyso’r botwm Creu.]


Rysáit ar gyfer Budae Chigae neu Core Stew Army Stew\nRyseitiau Llysiau Bwyd Coreaidd Coginio Gyda Ffa Stews Prif Gyffiniau Corea\nMae hon yn rysáit clasurol Corea ar gyfer dysgl sydd ddim mor draddodiadol - budae chigae. Defnyddiwch y cyfarwyddiadau hyn nid yn unig i wneud y pryd arloesol hwn ond hefyd i ddysgu'r hanes diddorol y tu ôl iddo. Felly, beth yw budae chigae a sut y daeth?\nMae'r bwyd yn ddyfais ddiweddar. Yn bennaf mae'n gymysgedd gwefusau o gig y Gorllewin, nwdls ramen , llysiau a sbeisys. Mae'n hawdd ei customizable, fel y gwelir gan y ffaith bod mil amrywiadau o'r dysgl yn bodoli ac yna rhai. Daeth Budae chigae yn gyntaf yn ystod blynyddoedd newyn y Rhyfel Corea a'r cyfnod ar ôl y rhyfel. Pan nad oedd prydau traddodiadol bob amser ar gael yn hawdd, llwyddodd Coreans i ddefnyddio cig sydd ar ôl yn cael ei ddileu neu ei roi allan o ganolfannau'r fyddin yr Unol Daleithiau i wneud y dysgl hon gydag enw llythrennol iawn.\nYstyr "Budae" yw sylfaen milwrol, a "chigae" yw stew yn Corea. Oherwydd nad yw'n bryd traddodiadol, nid oes union rysáit ar gyfer budae chigae. Fodd bynnag, y cigoedd mwyaf poblogaidd a ddefnyddir i wneud y stwff yw Sbam, cŵn poeth, cig eidion a selsig daear, felly nid dyma'r union rysáit mwyaf iach. Ar y llaw arall, mae'r llysiau poblogaidd a ddefnyddir i wneud y stwff yn cynnwys chwistrellau, criben, winwns a sookat (dail chrysanthemum). Os nad ydych chi'n hoffi unrhyw un o'r cigoedd neu'r llysiau hyn, cyfnewidwch hwy am y rhai sydd orau gennych.\n1 1/2 cwpan o gig (mewn darnau bach; sbam, cŵn poeth, ham, badiau cig bach, neu gyfuniad)\n1 1/2 cwpan llysiau (wedi'u sleisio; cyfuniad o unrhyw: madarch, brwynau ffa, dail chrysanthemum).\n1/2 nionyn (wedi'i sleisio)\n3 llwy fwrdd kochujang (past pupur poeth Corea)\n1 pecyn nwdls ramen (dim ond nwdls, nid pecynnau sbeis)\nDewisol: cacennau reis wedi'u sleisio\nDewisol: ffa pobi mewn tun\nDewisol: caws Americanaidd wedi'i sleisio\nI ddechrau gwneud budae chigae, rhowch yr holl gynhwysion i mewn i bot mawr. Unwaith eto, mae'r pryd hwn yn bell o bryd bwyd traddodiadol o Corea, felly croeso i chi ei addasu fel y gwelwch yn dda. Os nad ydych chi'n hoffi eich bwyd yn sydyn iawn, fel llawer o Americanwyr, defnyddiwch llai o sbeis. Os na fyddwch chi'n bwyta cigydd wedi'u prosesu, fel cŵn poeth, ceisiwch wneud eich cig bach eich hun o'r dechrau ar gyfer y pryd, er y bydd hyn yn ychwanegu mwy o gamau ac amser i'r broses.\nUnwaith y byddwch chi wedi ychwanegu pob un o'ch cynhwysion dewisol mewn pot, gorchuddiwch nhw ddigon o ddŵr i'w symleiddio.\nNesaf dwyn y cynnwys i ferwi cyflym. Fe welwch chi swigod bach yn dechrau ffurfio.\nYna, cwtogwch y gwres ar y cymysgedd a mowliwch y cynnwys am 20 munud.\nMwynhewch â reis gwyn . Os oes gennych bryderon iechyd, fel diabetes sy'n gofyn i chi fonitro'ch siwgr gwaed, efallai y byddwch am roi rhis yn lle hynny gyda reis brown. Bydd hyn yn effeithio ar flas y dysgl ond nid mewn ffasiwn mawr.\nSodiwm 338 mg\nCriw Pysgod Masala\nRysáit Kayree Panha - Diod Mango Melys, Sbeislyd, Tangy Raw\nCynghorion Cig Eidion Hawdd Tonya Gyda Rice, Crock Pot neu Stovetop\nSgonau Bacon a Cheddar\nRysáit Oxtail Braised\nSpinach Haenog Hawdd\nCrefftau Egg Brecwast Dan Bing Taiwan\nOlewau Coginio 101: Rhan 1\nSut mae Parau Cwrw Yn Perffaith Gyda Siocled\nRysáit Tatin Apple Tarte am ddim glwten\nRysáit Pwdin Starch Corn Vanilla Groeg (Krema Vanilia)\nGwisgo Salad Hufen Tarragon\nCyfarwyddiadau a Chyngor Sylfaenol Gingerbread House\nBlas Rysáit Ajwain Ka Paratha gyda Carom Seed\nSut i Wneud Crullers Pwyleg\nRack o Oen Gyda Saws Gwin Coch


Baróc - Wicipedia\n(Ailgyfeiriad oddi wrth Baroc)\nArddull arbennig mewn pensaernïaeth, cerddoriaeth a'r celfyddydau a fu'n boblogaidd rhwng diwedd yr 17g a chanol y 18g, yn enwedig yng ngwledydd Catholig Ewrop, yw Baróc (benthyciad o'r gair Saesneg Baroque sydd yn ei dro yn fenthyciad o'r gair Ffrangeg baroque o'r gair Sbaeneg barrueco). Mae'r term yn cael ei ddefnyddio weithiau i ddisgrifio unrhyw arddull anghyffredin yn y celfyddydau. Gellid ystyried yr arddull Baróc fel adwaith yn erbyn Clasuriaeth y Dadeni. Dechreuodd yn yr Eidal.\ncultural movement, arddull pensaernïol, symudiad celf, arddull, cyfnod o hanes\nBaroque literature, celf Faróc, High Baroque, Late Baroque, Early Baroque\nAbaty Melk, Awstria: enghraifft enwog o bensaernïaeth faróc\nFe'i nodweddir mewn pensaernïaeth ac arlunio gan ddefnydd llinellau ystwyth neu doredig, arddurnwaith blodeuog a goreuraidd (a arweiniodd at yr arddull Rococo) ac effeithiau gofodol dramatig. Ymhlith yr artistiaid baroc pwysicaf gellid crybwyll Bernini, Borromini, Caravaggio a Rubens.\nMewn cerddoriaeth gelwir cyfansoddiadau gan gyfansoddwyr fel Johann Sebastian Bach a Monteverdi yn gerddoriaeth faróc. Dyma'r cyfnod a welodd ddatblygiad yr opera, yr oratorio, y trio sonata a'r concerto grosso (gweler Arcangelo Corelli, er enghraifft).\nMewn llenyddiaeth mae Baróc yn derm llai pendant a diffiniedig. Gellid ystyried nofelau picaresg y cyfnod yn enghraifft. Roedd yn ddylanwad pwysig ar lenyddiaeth y cyfnod yn ogystal, yn enwedig yn Ffrainc, yr Eidal, de'r Almaen a Sbaen.\nRhai cyfansoddwyr BarócGolygu\nHenry Purcell (1659–1695) Dido and Aeneas (1687)\nAntonio Vivaldi (1678–1741), Il Quattri Stagioni)\nJohann Sebastian Bach (1685–1750), Brandenburg concertos (1721)\nWedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Baróc&oldid=10970903"\nLast edited on 16 Awst 2021, at 18:30\nNewidiwyd y dudalen hon ddiwethaf ar 16 Awst 2021, am 18:30.


Ymchwil gyda grwpiau goroeswyr Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV) heb gynrychiolaeth ddigonol i lywio'r Fframwaith Ymgysylltu â Goroeswyr: cam 1 (crynodeb) | LLYW.CYMRU\nTrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol: ymchwil gyda goroeswyr\nYmchwil gyda grwpiau goroeswyr Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV) heb gynrychiolaeth ddigonol i lywio'r Fframwaith Ymgysylltu â Goroeswyr: cam 1 (crynodeb) [HTML]\nYmchwil gyda grwpiau goroeswyr Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV) heb gynrychiolaeth ddigonol i lywio'r Fframwaith Ymgysylltu â Goroeswyr: cam 1 (crynodeb)\nMae’r adroddiad hwn yn ymchwilio i safbwyntiau goroeswyr fel rhan o’r gwaith o ymgysylltu â Llywodraeth Cymru wrth greu ei pholisi ynghylch Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol.\nCyhoeddwyd gyntaf: 8 Medi 2021\nDiweddarwyd ddiwethaf: 8 Medi 2021\nLawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 147 KB.\nMaint Ffeil 147 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.\nCanfyddiadau ar ôl cyfuno'r dystiolaeth\nDeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 (‘y Ddeddf’) oedd ymrwymiad ffurfiol Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol (VAWDASV) drwy ddiogelu, atal a chefnogi'r rhai yr effeithiwyd arnynt gan y mathau hyn o drais a cham-drin.\nCydnabu'r Ddeddf, er bod menywod yn fwy tebygol yn ystadegol o gael profiad o VAWDASV, y gall effeithio ar unrhyw un, gan gynnwys:\npobl o gefndiroedd duon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig\npobl o'r gymuned LHDTC+\nAtegir y Ddeddf gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, sy'n nodi bod rhyddid rhag cam-drin a thrais yn un o elfennau allweddol llesiant. Mae'r ymrwymiadau hyn wedi arwain at ffocws ar sicrhau ymgysylltu ystyrlon a pharhaus â goroeswyr VAWDASV.\nComisiynwyd Rhaglen Ymchwil Fewnol Llywodraeth Cymru gan y tîm polisi ar gyfer VAWDASV (Llywodraeth Cymru) ym mis Hydref 2018 i ymgymryd â phrosiect ymchwil ar raddfa fach i helpu i greu Fframwaith Ymgysylltu â Goroeswyr ar gyfer VAWDASV.\nRoedd dau gam i'r ymchwil, a gafodd eu cynnal ar yr un pryd. Canolbwyntiodd Cam 1 ar y ffordd orau i Lywodraeth Cymru ymgysylltu â goroeswyr VAWDASV o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol. Canolbwyntiodd Cam 2 ar werthuso Panel Ymgysylltu â Goroeswyr peilot. Mae'r crynodeb gweithredol hwn yn manylu ar Gam 1 o'r ymchwil.\nNod Cam 1 oedd casglu data ansoddol manwl oddi wrth boblogaethau penodol o oroeswyr nad yw eu safbwyntiau yn cael eu cynrychioli ar hyn o bryd o fewn ymgynghoriad Llywodraeth Cymru ar ddatblygu Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Ymgysylltu â Goroeswyr. Mae’r rhain yn cynnwys: dynion, pobl o'r gymuned LHDTC+, pobl anabl, pobl iau a phobl hŷn a phobl o gymunedau Duon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig.\nAmcanion Cam 1 oedd:\ndeall safbwyntiau, galluoedd a chymhellion y poblogaethau targed i gyfranogi mewn Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Ymgysylltu â Goroeswyr\ndeall y rhwystrau a'r ffactorau sy'n galluogi unigolion i gyfranogi\nystyried safbwyntiau a phrofiadau'r poblogaethau targed mewn perthynas â chyfranogi yn y gorffennol a modelau cyfranogi effeithiol\ndeall natur, ffocws a'r cymorth sydd ei angen i hwyluso cyfranogiad y poblogaethau targed\nRoedd methodoleg ymchwil Cam 1 yn cynnwys dadansoddiad o'r ymatebion i ymgynghoriad blaenorol ar y cynigion ar gyfer Fframwaith Cenedlaethol ar gyfer Ymgysylltu â Goroeswyr, gweithdai theori newid gyda goroeswyr, rhanddeiliaid a swyddogion y llywodraeth ac arolwg ar-lein. Casglodd yr arolwg ddata demograffig a safbwyntiau ynglŷn ag ymgysylltu â Llywodraeth Cymru. Cafodd ei dargedu'n bennaf at unigolion o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol, ond roedd croeso i bob goroeswr gymryd rhan.\nDaw'r canfyddiadau canlynol o'r arolwg ar-lein, a oedd yn anelu at gyrraedd grŵp amrywiol o oroeswyr VAWDASV â nodweddion gwahanol ac sydd fel arfer ‘heb gynrychiolaeth ddigonol’ ymhlith y goroeswyr hynny sy'n ymgysylltu â pholisi Llywodraeth Cymru. At hynny, gofynnodd yr arolwg a hoffai goroeswyr ymgysylltu â Llywodraeth Cymru yn y dyfodol, a sut.\nAmrywiaeth ymhlith ymatebwyr i'r arolwg\nCafodd yr arolwg hwn ei gynllunio i gasglu safbwyntiau amrywiaeth eang o oroeswyr VAWDASV. Ymatebodd cyfanswm o 101 o bobl i'r arolwg. Roedd pob nodwedd warchodedig wedi cael ei chynrychioli i ryw raddau ymhlith yr ymatebion hyn, ac eithrio'r rhai sy'n uniaethu'n drawsrywiol neu'n rhyngrywiol.\nMathau o gam-drin a brofwyd gan ymatebwyr i'r arolwg\nCytunodd 90 o ymatebwyr i'r arolwg i ateb cwestiynau ar eu profiad o VAWDASV, ond nid atebodd pob un bob cwestiwn. O'r ymatebion hyn:\nroedd 14 wedi cael profiad o gam-drin domestig\nroedd 10 wedi cael profiad o drais rhywiol yn erbyn plentyn, gan gynnwys cam-drin plentyn\nroedd chwech wedi cael profiad o drais rhywiol, gan gynnwys trais\ndywedodd naw eu bod wedi cael profiad o fath arall o gam-drin nas rhestrwyd\nnid oedd yr un ymatebydd wedi nodi profiad o drais ‘ar sail anrhydedd’, anffurfio organau cenhedlu benywod neu briodas dan orfod\nMynediad at wasanaethau cymorth\nNododd 39 o bobl eu bod wedi defnyddio gwasanaethau cymorth ar ôl eu profiad o VAWDASV. O'r rhain:\nroedd 26 wedi defnyddio gwasanaethau cam-drin domestig\nroedd 13 wedi defnyddio gwasanaethau a oedd wedi'u hanelu at ddioddefwyr a goroeswyr trais rhywiol, gan gynnwys gwasanaethau trais ac ymosod rhywiol arbenigol\nroedd chwech wedi cael gafael ar gymorth gwasanaethau trais rhywiol yn erbyn plant\nroedd un wedi defnyddio gwasanaethau ar gyfer goroeswyr trais sy'n ddynion\nYmgysylltu â Llywodraeth Cymru\nYn ôl yr ymatebion i'r arolwg, roedd 11 o bobl wedi ymgysylltu â gwaith Llywodraeth Cymru ynglŷn â VAWDASV neu wedi cyfrannu tuag at ei gwaith yn y gorffennol. Ymhlith y mathau o weithgarwch roedd ymatebwyr wedi cymryd rhan ynddo roedd gwirfoddoli neu weithio i sefydliadau sy'n cefnogi goroeswyr, fel Cymorth i Ferched Cymru, y GIG, tai a chael gafael ar gwnsela.\nCafwyd 89 o ymatebion i gwestiynau'r arolwg ynglŷn ag ymgysylltu â Llywodraeth Cymru yn y dyfodol, lle y gallai ymatebwyr ddewis sawl opsiwn. O ran y dull o ymgysylltu:\nbyddai'n well gan 58 o bobl ymgysylltu drwy'r rhyngrwyd\nbydda'n well gan 39 ymgysylltu wyneb yn wyneb\nbyddai'n well gan 26 ymgysylltu ar bapur\nbyddai 25 yn dewis ymgysylltu dros y ffôn fel y dewis a ffefrir ganddynt\nymhlith y dulliau amgen a awgrymwyd gan ymatebwyr roedd e-bost a thrwy sefydliadau trydydd parti\nO ran adnoddau ymgysylltu ar-lein penodol, o blith 57 o ymatebion:\nbyddai'n well gan 19 gael mynediad at wefan lle mae opsiwn i gyflwyno sylwadau neu awgrymiadau\nbyddai'n well gan 15 ddefnyddio e-bost\nbyddai 11 yn dewis fforwm/bwrdd negeseuon ar-lein fel eu dewis cyntaf\nroedd yn well gan chwech roi manylion cyswllt drwy wefan y llywodraeth\nawgrymodd dau y dylid defnyddio nodwedd sgwrsio ar-lein yn ddienw\nroedd pedwar yn barod i ddefnyddio unrhyw rai o'r adnoddau a restrwyd yn yr arolwg (gwefan; e-bost; fforwm; rhoi manylion cyswllt)\nGofynnwyd i'r ymatebwyr a hoffent ymgysylltu fel unigolion neu grŵp. O'r 89 o ymatebion:\nnid oedd 49 wedi mynegi dymuniad o ran ymgysylltu â Llywodraeth Cymru yn unigol neu mewn grŵp\nbyddai'n well gan 26 ymgysylltu'n unigol\nbyddai 14 yn dewis ymgysylltu mewn grŵp\nPan holwyd ynglŷn â chyfansoddiad ffisegol y rhai a fyddai'n bresennol mewn grŵp, o'r 61 o ymatebwyr:\nnid oedd gwahaniaeth gan y mwyafrif ynglŷn â phwy fyddai yn y grŵp (n=43)\nbyddai'n well gan 12 fod mewn grŵp gyda phobl a oedd yn debyg iddynt (o ran oedran, rhyw, math o brofiad)\ndim ond un a nododd y byddai'n dewis bod mewn grŵp gyda phobl a oedd yn wahanol\nbyddai pump yn dewis ‘rhywbeth arall’. Nododd tri o'r ymatebwyr hyn y byddent ond yn dymuno bod mewn grwpiau o'r un rhyw; roedd pob un o'r ymatebwyr hyn yn fenywod ac ni fyddent am fod mewn grŵp gyda dynion na chyfranogwyr â chorff dynol. Grŵp llawn parch oedd unig ddymuniad ymatebydd arall; teimlai un nad oedd y cwestiwn yn berthnasol iddynt\nAtebodd 38 o bobl y cwestiwn ynglŷn â pha mor aml roeddent am ymgysylltu â Llywodraeth Cymru, ac o'r rhain:\nyr opsiynau mwyaf poblogaidd oedd unwaith bob ychydig o fisoedd (n=12), unwaith y mis (n=9) ac ychydig o weithiau'r flwyddyn (n=7)\nbyddai'n well gan chwech o bobl ymgysylltu'n amlach nag unwaith y mis\nbyddai tri am ymgysylltu ychydig o weithiau y flwyddyn a byddai un am ymgysylltu lai nag unwaith y flwyddyn\nRhwystrau i ymgysylltu\nGofynnwyd i ymatebwyr i'r arolwg roi atebion agored pan gawsant eu holi am rwystrau i ymgysylltu â Llywodraeth Cymru ynglŷn â pholisi VAWDASV. Nodwyd llawer o rwystrau gwahanol gan ymatebwyr. Y pum rheswm a godwyd amlaf dros nodi neu deimlo na allant fod yn rhan o waith Llywodraeth Cymru ar gam-drin oedd:\ndiffyg ymwybyddiaeth ynglŷn â'r gwaith y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud\nsalwch meddwl neu anabledd\ncyfyngiadau o ran amser\ngwybod sut i ddod yn rhan o waith Llywodraeth Cymru ar gam-drin\nofn canlyniadau cymryd rhan\nYmhlith y rhwystrau eraill a godwyd roedd: diffyg hyder yng ngwerth eu profiad eu hunain, ofn y byddai cyfranogi yn ysgogi teimladau annymunol, y dymuniad i symud ymlaen, materion hygyrchedd megis deall iaith a chysyniadau, rhwystrau a oedd yn ymwneud â rhywedd, cam-drin hanesyddol, rhwystrau a oedd yn ymwneud ag oedran, lleoliad, amgylchiadau personol, ofn na fyddai neb yn eu credu, diffyg ymddiriedaeth yn y llywodraeth, teimladau o gywilydd, salwch corfforol neu anabledd, achosion cyfreithiol agored, y cam-drin yn parhau a'r dymuniad i barhau i fod yn anhysbys. Nid oedd gan rai unrhyw ddiddordeb mewn ymgysylltu.\nAr ôl dadansoddi'r rhwystrau hyn a nodwyd, cawsant eu trefnu'n bum thema fwy cyffredinol:\nymwybyddiaeth a dealltwriaeth\nAnnog unigolion i gymryd rhan\nGofynnwyd i'r ymatebwyr ddisgrifio'r hyn y gallai Llywodraeth Cymru ei wneud yn eu barn nhw i annog unigolion i gymryd rhan. Awgrymwyd amrywiaeth eang o gamau, ond yr ateb mwyaf cyffredin oedd ‘ddim yn siŵr’ (n=10). Cafodd rhai awgrymiadau eu gwneud gan sawl ymatebydd, eraill gan un neu ddau. Yr awgrymiadau mwyaf cyffredin (a wnaed gan bump neu fwy o ymatebwyr) oedd:\ndarparu adnoddau ar gyfer gwasanaethau arbenigol, gan gynnwys gwasanaethau ar gyfer yr un rhyw\nhyrwyddo ffyrdd o gynnwys goroeswyr\nmynd ati i chwilio am gyfranogwyr a chysylltu â nhw\ngwrando o ddifrif ar brofiadau goroeswyr\ngalluogi cyfranogwyr i barhau i fod yn anhysbys a chadw cyfrinachedd\ndarparu mwy o gyllid/adnoddau ar gyfer gwasanaethau lleol\nhysbysu cyfranogwyr yn llawn o'r hyn y mae ymgysylltu yn ei olygu\nsicrhau y caiff profiadau cyfranogwyr eu defnyddio i lywio gwaith Llywodraeth Cymru\nYmhlith y ffyrdd eraill y gallai Llywodraeth Cymru annog unigolion i ymgysylltu, fel y'u hawgrymwyd gan ymatebwyr, roedd: drwy godi ymwybyddiaeth o VAWDASV a gwaith y llywodraeth, cydnabod ‘rhyw’ yn hytrach na ‘rhywedd’, cydnabod pob math o gam-drin, darparu mannau diogel i oroeswyr rannu profiadau, cynnig ôl-gymorth i gyfranogwyr, sicrhau bod profiadau yn cael eu cymryd o ddifrif, talu cyfranogwyr a thrwy fynd i'r afael â diwylliant beio'r dioddefwr.\nByddai rhai o'r awgrymiadau gan gyfranogwyr yn gymharol syml i Lywodraeth Cymru weithredu arnynt, megis codi ymwybyddiaeth o'i gwaith neu symleiddio iaith. Byddai eraill yn gofyn am fwy o waith cynllunio ac adnoddau arbenigol, megis darparu ôl-gymorth i gyfranogwyr er enghraifft drwy gwnsela.\nCafodd tystiolaeth a gasglwyd drwy holl weithgareddau ymchwil Cam 1 – yr ymgynghoriad ar y Fframwaith ar gyfer Ymgysylltu â Goroeswyr, yr arolwg a'r tri gweithdy theori newid – ei chyfuno, gyda chanfyddiadau allweddol i ystyried sut y dylai Llywodraeth Cymru sefydlu'r Panel Ymgysylltu â Goroeswyr.\nRhwystrau o ran amser\nO'r rhwystrau a godwyd o ran cyfranogi mewn panel o dan arweiniad goroeswyr, nodwyd amser yn aml – yn enwedig yn y gweithdai theori newid. Awgrymodd rhanddeiliaid nad oes gan oroeswyr ddigon o amser yn aml i gymryd rhan yng ngweithgareddau Llywodraeth Cymru megis gweithdai neu sesiynau panel. Cafodd hyn ei ategu yn yr arolwg. Ymhlith y rhesymau dros ddiffyg amser roedd cyfrifoldebau gofalu a gwaith.\nTeimlai'r goroeswyr a gymerodd ran yn y gweithdai theori newid nad oedd digon o amser i ateb cwestiynau nac ystyried pynciau mor drylwyr ag yr hoffent. Mae'r adborth yn awgrymu bod gormod i'w drafod mewn sesiynau byr ac y byddai cael deunyddiau paratoi cyn y sesiwn wedi gwneud defnydd gwell o'u hamser.\nRoedd yr amser a dreuliwyd yn teithio i'r gweithdai hefyd yn broblem i rai o'r cyfranogwyr. Cynhaliwyd pob un o'r gweithdai yng Nghaerdydd, a oedd yn golygu bod llawer yn gorfod teithio pellteroedd mawr i gymryd rhan neu na allent ddod o gwbl.\nTrafodwyd a ddylid talu cyfranogwyr ymhob un o'r gweithdai ac fe'i hawgrymwyd gan ddau ymatebydd i'r arolwg er mwyn dangos bod cyfraniad goroeswyr yn cael ei werthfawrogi gan y llywodraeth. Roedd rhanddeiliaid a goroeswyr yn teimlo bod talu goroeswyr i gymryd rhan yn bwysig, yn enwedig os oedd grwpiau arbenigol eraill yn cael eu talu gan Lywodraeth Cymru.\nMynegwyd pryder ynghylch o ble y byddai'r adnoddau i dalu cyfranogwyr yn dod, gyda rhanddeiliaid yn nodi na ddylai gwasanaethau rheng flaen golli cyllid. Awgrymodd goroeswyr daliadau anariannol, megis cymorth sefydliadol, a fyddai'n dangos gwerth eu cyfraniadau o hyd.\nCododd swyddogion y llywodraeth oblygiadau moesegol talu goroeswyr i gymryd rhan yng ngwaith Llywodraeth Cymru. Dylai cyfranogi fod yn wirfoddol, ddim yn gamfanteisiol, ac mae talu cyfranogwyr yn peryglu enw da Llywodraeth Cymru. Gall taliadau hefyd ddenu pobl sydd am gael budd ariannol, yn hytrach na helpu i lywio polisi VAWDASV yng Nghymru. Yn y gweithdy i randdeiliaid, codwyd y pwynt y gallai talu goroeswyr newid dynameg grym rhwng y llywodraeth a chyfranogwyr. Felly, roeddent yn teimlo ei bod yn bwysig i raglen VAWDASV gyfan Llywodraeth Cymru fod yn seiliedig ar yr un agenda, sef Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol 2015.\nRoedd y goblygiadau o ran cost hefyd yn achos pryder i swyddogion y llywodraeth, oherwydd pe baent yn talu un grŵp, byddai'n rhaid iddynt dalu pob grŵp a byddai hyn yn draul ar arian cyhoeddus. Roedd goroeswyr yn beirniadu'r pwynt hwn, gan ddadlau bod ymgynghorwyr goroeswyr ar yr Ymchwiliad Annibynnol i Gam-drin Plant yn Rhywiol yn cael eu talu drwy ddefnyddio arian cyhoeddus.\nDulliau o ymgysylltu\nPa ddulliau ymgysylltu bynnag a gaiff eu defnyddio rhwng grwpiau o oroeswyr a Llywodraeth Cymru, bydd angen amrywiaeth ddigonol o ran hygyrchedd, gan gynnwys Braille, deunydd hawdd ei ddarllen a fersiynau mewn sawl iaith.\nRoedd y rhai a gymerodd ran yn y gweithdai i oroeswyr yn glir iawn wrth nodi y byddai angen i'r dulliau fod yn barhaus a strwythuredig er mwyn cael effaith.\nUn syniad ar gyfer ymgysylltu oedd sefydlu gwefan ganolog lle y byddai'r holl weithgareddau yn cael eu hysbysebu; gallai hyn fod yn addas i lawer o bobl gan mai'r rhyngrwyd oedd y dull ymgysylltu a ffefrir yn gyson ym mhob grŵp demograffig yn yr arolwg.\nAwgrymwyd ‘grŵp ffocws’ fel dull ymgysylltu dro ar ôl tro yn y gweithdai. Teimlid y gall cyfranogi mewn grwpiau ffocws fod yn brofiad cadarnhaol i oroeswyr VAWDASV gan eu bod yn cael cyfle i gyfarfod ag eraill sydd wedi bod drwy sefyllfaoedd tebyg, gan leihau teimladau o ynysigrwydd.\nRoedd y dulliau o hwyluso grwpiau ffocws a ffafriwyd yn cynnwys: neilltuo digon o amser i drafod materion, gan roi cyfle i gyfranogwyr osod yr agenda, a sicrhau bod strwythur yn cael ei ddilyn a bod cyfranogwyr yn cael cyfle i rwydweithio cyn y gweithdy. Awgrymwyd y byddai'r ffactorau hyn yn helpu cyfranogwyr i deimlo'n fwy cyfforddus drwy gydol y profiad o ymgysylltu.\nNodi grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol\nNododd tîm polisi VAWDASV Llywodraeth Cymru nifer o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol drwy'r ymgynghoriad. Roedd y grwpiau hyn yn cynnwys dynion, pobl LHDTC+, pobl o gefndiroedd Duon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig, pobl anabl, pobl hŷn a phobl iau. Nododd rhanddeiliaid yn y gweithdy ddau grŵp arall sy'n llai tebygol o ddefnyddio gwasanaethau rheng flaen: y gymuned teithwyr a gweithwyr rhyw.\nMynd i'r afael â phroblemau o ran hygyrchedd\nYstyrid bod darparu deunyddiau mewn fformatau gwahanol yn bwysig o ran sicrhau bod y broses ymgysylltu mor gynhwysol â phosibl.\nAwgrymwyd y defnydd o borthgeidwaid gweithwyr gwasanaethau rheng flaen, er enghraifft, gan randdeiliaid fel ffordd o godi ymwybyddiaeth ymhlith grwpiau goroeswyr heb gynrychiolaeth ddigonol o'r gwaith sy'n mynd rhagddo yn Llywodraeth Cymru a'r cyfleoedd i gymryd rhan.\nTeimlai cyfranogwyr yn y gweithdai y dylai fod cytundebau rhannu data ar waith cyn bod unrhyw ymgysylltu yn dechrau. Roedd hyn yn golygu, pe bai cyfranogwyr yn y panel goroeswyr yn cytuno i'w data gael eu rhannu, y gellir rhybuddio gwasanaethau rheng flaen pe bai risg uniongyrchol o gam-drin, er enghraifft.\nByddai diogelu manylion personol pobl drwy ddiogelwch data yn annog unigolion o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol i gymryd rhan, yn ôl un ymatebydd i'r arolwg.\nEr bod mwy yn ffafrio dulliau ar-lein o ymgysylltu yn ôl yr arolwg, canfu ymchwil i randdeiliaid mai'r cyfryngau cymdeithasol oedd y ffordd o ymgysylltu a ffafriwyd leiaf. Credid mai ofn cael eich cysylltu â gwasanaeth, neu ddatgelu pwy oedd unigolyn, oedd y rheswm dros hyn.\nCafodd cyfranogwyr yn y gweithdy i oroeswyr drafodaeth am ddefnyddio'r cyfryngau cymdeithasol fel adnodd i gyrraedd pobl na fyddent yn ymgysylltu drwy ddulliau mwy traddodiadol o bosibl.\nRoedd sicrhau bod iaith yn gyson yn gyffredinol yn bwysig i gyfranogwyr ym mhob un o'r tri gweithdy. Mae hyn yn golygu peidio â defnyddio jargon, defnyddio iaith a arweinir gan oroeswyr ac iaith sy'n gyfarwydd i gymdeithas, nid dim ond swyddogion y llywodraeth a rhanddeiliaid.\nNododd swyddogion y llywodraeth pa mor hir oedd y broses o ddatblygu'r byrfodd VAWDASV a'i fod wedi cael ei drafod drwy gydol y broses. Felly, er y byddai'r term yn cael ei ddefnyddio o hyd, byddai lle i fod yn hyblyg o ran iaith yn y maes hwn.\nDadleuwyd bod angen i'r Fframwaith Ymgysylltu â Goroeswyr fod yn gynaliadwy yn yr hirdymor ac er mwyn sicrhau hyn, fod angen iddo fod yn hyfyw yn ariannol ac yn ymarferol.\nTeimlid hefyd fod angen i'r Fframwaith nid yn unig crisialu panel amrywiol o oroeswyr o ran gwybodaeth ddemograffig, ond y dylai hefyd gynrychioli mathau gwahanol o gam-drin er mwyn bod yn wirioneddol gynrychioliadol.\nO ran cynnal y Fframwaith, mae adborth o safon ar ganlyniadau'r gwaith y mae goroeswyr wedi cyfrannu tuag ato yn hanfodol yn ogystal ag ymgysylltu parhaus.\nSoniodd y rhai a fu'n bresennol yn y gweithdai sut mae terminoleg a'r ffordd y caiff ei defnyddio yn hollbwysig o ran hyrwyddo cynhwysiant a pharch. Trafodwyd y defnydd o'r gair ‘goroeswr’; roedd llawer yn teimlo bod y gair ‘arbenigwr’ neu'r ymadrodd ‘gweithiwr proffesiynol’ yn fwy priodol. Drwy wahaniaethu rhwng arbenigwyr a goroeswyr, teimlid y byddai llai o werth yn cael ei roi ar gyfraniad cyfranogwyr.\nHefyd, heriwyd y ffordd y cyfeirir at brofiadau goroeswyr gan ymchwilwyr. Credid bod defnyddio'r gair ‘stori’ i ddisgrifio profiadau cam-drin yn dangos diffyg parch a hyd yn oed dirmyg. Ar yr un pryd, defnyddir y gair ‘straeon’ mewn llenyddiaeth brif ffrwd, y cyfryngau a'r byd academaidd ar y pwnc. Mae'r tensiwn hwn yn tynnu sylw at y sensitifrwydd sydd ei angen wrth drafod pynciau fel VAWDASV o safbwynt terminoleg.\nGall terminoleg hefyd allgáu pobl. Efallai y bydd y rhai nad ydynt yn ystyried eu bod yn ‘oroeswr’ neu'n ‘ddioddefwr’ VAWDASV yn credu nad ydynt yn gymwys i gymryd rhan mewn gweithgareddau cysylltiedig, er eu bod wedi wynebu rhyw fath o gam-drin. Gall y defnydd o'r gair ‘goroeswr’ hefyd fethu â chwmpasu grwpiau penodol â phrofiad uniongyrchol o gam-drin; er enghraifft, plant, aelodau o deulu pobl sydd wedi cael eu cam-drin neu sydd ar gam cynnar iawn yn y broses o ddianc rhag sefyllfaoedd camdriniol.\nAwgrymodd rhanddeiliaid dermau amgen yn lle ‘goroeswr’. Roedd y rhain yn cynnwys ‘cleient’, ‘dioddefwr trosedd’, ‘pobl yr effeithiwyd arnynt’ ac ‘arbenigwyr drwy brofiad’.\nMae'r angen i barchu pobl yn unigol ac ar y cyd yn sail i gymaint o'r hyn a ddywedodd y cyfranogwyr wrth yr ymchwilwyr yn ystod y gweithdai. Mae neilltuo digon o amser, sylw ac adnoddau tuag at bwnc VAWDASV oll yn helpu i ddangos parch am yr hyn y mae goroeswyr wedi bod drwyddo a'r hyn sydd ganddynt i'w ddweud.\nSoniodd llawer o gyfranogwyr am ddiffyg parch ac ymwneud symbolaidd yn unig wrth ddisgrifio eu profiad blaenorol gyda gweinidogion. Roeddent yn teimlo nad oedd gweinidogion yn neilltuo amser priodol i oroeswyr VAWDASV, a oedd yn aml yn cael rhyw ychydig o amser mewn amserlen brysur dros ginio, er enghraifft.\nMae ffyrdd o ddangos parch yn cynnwys amser dyladwy, dulliau ymgysylltu hygyrch, digolledu ariannol a buddsoddiad. Dylai ymgysylltu hefyd fod yn broses gilyddol, diffuant a pharhaus er mwyn ennyn teimladau dwysach o ymddiriedaeth a pharch rhwng cyfranogwyr a Llywodraeth Cymru.\nO ran ymgysylltu â goroeswyr, mae perygl y gwrandewir yn fwy ar y bobl fwyaf pendant ac ymroddedig wrth lunio polisi. Fodd bynnag, ni fydd hyn o anghenraid, yn cynrychioli profiadau pob goroeswr a mynegwyd pryder gan gyfranogwyr yn y gweithdai ynglŷn â chlywed amrywiaeth o safbwyntiau. Teimlid y gall llais cyfun fod yn bwerus o ran gweithredu.\nGalwodd cyfranogwyr yn y gweithdy i oroeswyr am bolisi llesiant i bawb a oedd yn cymryd rhan yn ymchwil Llywodraeth Cymru. Gallai gwasanaeth o'r fath helpu pobl na fyddent fel arall yn gallu cymryd rhan mewn ymchwil, er enghraifft oherwydd anabledd.\nTrafododd swyddogion rôl cyfrifoldeb personol o ran gofalu am lesiant. Teimlid bod ysgwyddo'r cyfrifoldeb am lesiant cyfranogwyr y tu hwnt i gylch gwaith y tîm polisi. Wrth ddisgwyl i gyfranogwyr ofalu am eu llesiant eu hunain, mae'r syniad bod goroeswyr yn gadarn ac yn alluog yn parhau.\nRoedd y rhai a fu'n bresennol yn y gweithdai yn teimlo bod cyfrifoldeb ar Lywodraeth Cymru i reoli disgwyliadau cyfranogwyr yn yr ymchwil. Roedd cyfranogwyr yn y gweithdy i randdeiliaid yn tueddu i weld ‘darlun mawr’ rheoli disgwyliadau o ran pa ganlyniadau y gellir eu cyflawni'n realistig wrth gymryd rhan yn yr ymchwil.\nEr mwyn rheoli disgwyliadau drwy gydol y broses, awgrymwyd bod adborth yn cael ei roi o hyd ynglŷn â sut y defnyddir eu data a'u cyfraniad. Dylid hefyd fod yn glir o'r cychwyn beth yn union mae cymryd rhan yn yr ymchwil yn ei olygu.\nMae'r data a gasglwyd drwy'r gweithdai yn dangos mai ffenomenon sydd wedi'i wreiddio mewn cymdeithas yw VAWDASV. Mae siarad am gam-drin yn dal i gael ei ystyried yn rhywbeth ‘tabŵ’, ac mae angen gwella ymwybyddiaeth y cyhoedd er mwyn sicrhau bod trafod VAWDASV yn dod yn rhywbeth mwy arferol. Cydnabu swyddogion y llywodraeth, er na all y Fframwaith Ymgysylltu â Goroeswyr ar ei ben ei hun fynd i'r afael â VAWDASV yng Nghymru, y gall gyfrannu at fudiad ehangach lle mae goroeswyr camdriniaeth yn cael eu credu a'u cynnwys mewn cymdeithas brif ffrwd.\nTrafododd y cyfranogwyr y rôl y mae'r batriarchaeth yn ei chwarae o ran galluogi VAWDASV i ddigwydd. Roedd ymdeimlad bod dynion yn cael ‘eu hesgusodi’ am eu hymddygiad camdriniol am mai dynion ydynt. Er bod yr ystadegau yn dangos mai dynion yw'r mwyafrif o'r unigolion sy'n cam-drin, mae menywod hefyd yn cam-drin a dylent gael eu dwyn i gyfrif hefyd. At hynny, mae'r mwyafrif o ddioddefwyr VAWDASV yn fenywod, yn ôl data SYG. Fodd bynnag, dylid nodi na roddir gwybod am gryn nifer o achosion o gam-drin yn erbyn bechgyn a dynion o bosibl. Mae ymchwil yn dangos bod dynion yn cyfrif am leiafrif mawr o ddefnyddwyr gwasanaethau cam-drin rhywiol.\nAr yr un pryd, gall strwythurau patriarchaidd effeithio ar ganlyniadau i ddynion hefyd. Nododd un o'r ymatebwyr i'r arolwg nad yw'n cael ei gymryd o ddifrif fel goroeswr camdriniaeth am mai dyn gwyn, heterorywiol ydyw. Dywedodd dynion eraill a ymatebodd eu bod yn teimlo cywilydd, ofn a diffyg ymddiriedaeth wrth sôn am eu profiadau.\nDadleuodd rhanddeiliaid nad oedd yr adnoddau ymgysylltu presennol yn gweithio i ddynion. Mae dull gweithredu addas i bawb sy'n seiliedig ar y cysyniad mai menywod yw dioddefwyr camdriniaeth yn allgáu cynifer o bobl ac felly nid yw'n gynrychioliadol o amrywiaeth y bobl sy'n cael eu cam-drin.\nMae mater lleoedd i fenywod yn unig yn fater pwysig a dilys iawn i rai ymatebwyr. Mae'n amlwg bod cyfran o'r ymatebwyr yn teimlo bod caniatáu i'r rhai sy'n hunaniaethu'n fenywod traws ddefnyddio gwasanaethau i fenywod yn unig yn achosi risgiau i ddiogelwch menywod sy'n fenywaidd yn ôl eu rhyw biolegol. Mae adborth o'r arolwg yn awgrymu bod y mater yn ymwneud â phryderon ynglŷn â diogelwch a gwanhau gwasanaethau i fenywod yn unig; bod gan fenywod cisryweddol yr hawl i le sy'n rhydd rhag pobl y maent yn canfod eu bod yn bobl â chorff dynol, p'un a ydynt yn bobl draws ai peidio. Roedd rhai yn pryderu y gall camdrinwyr gwrywaidd geisio esgus bod yn fenywod er mwyn cael mynediad i grwpiau goroeswyr a/neu unigolion wedi'u targedu.\nMae trawsffobia mewn grwpiau goroeswyr VAWDASV yn bwnc hynod sensitif y bydd angen i swyddogion polisi ei ystyried. Mae risg y bydd pobl draws sy'n datgelu eu hunaniaeth rhywedd mewn cyfarfodydd grŵp yn wynebu trawsffobia gan gyfranogwyr eraill. Gallai hyn beri iddynt gael eu hallgáu rhag cyfranogi'n llawn yng ngwaith Llywodraeth Cymru ar VAWDASV, a pharhau i fod yn grŵp cymdeithasol heb gynrychiolaeth ddigonol.\nGwneir yr argymhellion canlynol ar gyfer recriwtio a hwyluso'r Panel Ymgysylltu â Goroeswyr.\nYmgymryd â gweithgarwch ymgysylltu wedi'i dargedu gyda grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol drwy ddefnyddio sefydliadau cymorth priodol.\nSicrhau bod cylch gwaith y panel yn eglur i gyfranogwyr a bod eu disgwyliadau yn briodol.\nCynnig amrywiaeth o opsiynau i oroeswyr ymgysylltu â Llywodraeth Cymru.\nYstyried digolledu cyfranogwyr.\nLlunio strategaeth glir ar gyfer recriwtio er mwyn sicrhau lleisiau amrywiol ar y panel peilot.\nSicrhau bod gweithgarwch ymgysylltu yn parchu dymuniad goroeswyr i barhau i fod yn anhysbys a'u diogelwch.\nCydnabod y materion ynglŷn â lleoedd i ‘fenywod yn unig’ a thrawsffobia a mynd i'r afael â nhw'n uniongyrchol.\nYmgynghori â chyfranogwyr ynglŷn â'r termau i'w defnyddio am oroeswyr a'r rhesymau dros ddefnyddio'r termau hynny.\nBod yn ymwybodol o anawsterau ychwanegol i oroeswyr o gefndiroedd penodol, yn enwedig grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol.\nCafodd yr ymchwil o dan Gam 1 ei chynnal ar yr un pryd â Cham 2, a gyhoeddir mewn adroddiad ar wahân. Mae Cam 2 yn gwerthuso Panel Ymgysylltu â Goroeswyr peilot ac yn gwneud argymhellion ar gyfer ei roi ar waith yn barhaol.\nAwduron yr adroddiad: H Smith, L Entwistle and J Coates\nBarn yr ymchwilwyr a fynegir yn yr adroddiad hwn ac nid barn Llywodraeth Cymru o reidrwydd.\nAm ragor o wybodaeth, cysylltwch â'r canlynol:\nRhif ymchwil gymdeithasol: 57/2021\nISBN digidol: 978-1-80195-817-2