مه‌زنترین ده‌رمانخانه لسه‌ر ئاستێ هه‌رێمێ و عیراقێ هاته ڤه‌كرن | DUHOK TV\nHome دەنگ و باس مه‌زنترین ده‌رمانخانه لسه‌ر ئاستێ هه‌رێمێ و عیراقێ هاته ڤه‌كرن\nمه‌زنترین ده‌رمانخانه لسه‌ر ئاستێ هه‌رێمێ و عیراقێ هاته ڤه‌كرن\nب نوینەراتیا علی تەتەر پارێزگه‌رێ دهۆكێ ئەڤرو ئێڤاری ماجد سەید صالح جێگرێ پارێزگه‌رێ دهۆكێ بو كاروبارێن تەكنیكی ب وەكالەت وب ئامادەبونا رێڤەبەرێ گشتی یێ پەروەردێ وچەند نوشدار وكەسایەتیێن باژێرێ دهۆكێ دەرمانخاناهەناسە لسەر جادا گشتی كه‌ى ئار ئو ڤەكر.\nنوینەرێ پارێزگه‌رێ دهۆكێ بناڤێ كارگێریا پارێزگه‌ها دهوكێ پیروزباهیا ل خودانێ دەرمانخانا هەناسە كر وهیڤی خاست كو هەمى جورێن دەرمانان كوالیتیا وان یا باشبیت وبهایەكێ ئەرزان بهێنە فروتن كو هەڤركیێ دگەل دەرمانخانێن دی بكەن كو دبەرژەوندا نەخوشان دابیت.\nهەژی گوتنی یە ل دویڤ گوتنا دكتورمحمد مجید خودانێ دەرمانخانێ دەرمانخانا هەناسە مەزنترین دەرمانخانەیە ل سەر ئاستێ هەرێمێ وعیراقێ وهەشت پشكا بخوڤە دگریت وهەمى جورێن دەرمانا لێ هەنە و دەرمان ژ ماركێن جیهانی یێن بناڤ ودەنگ هاتینە دابینكرن وببهایێن گونجایی دهێنە فروتن.


کوردیپێدیا - ئەبو حەنیفەی دینەوەری\n👫 ئەبو حەنیفەی دینەوەری | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nئەبو حەنیفەی دینەوەری\nناوی ئەحمەد کوڕی داوودە، سەرەتای سەدەی سێیەمی کۆچی لەشاری دینەوەر لەدایک بووە و هەر لەوێ خوێندن و نووسین فێر بووە. پاشان بۆ تەواو کردنی خوێندن چۆتە (بەغدا) و (کوفە) و (بەسرە) و لەبوارەکانی ئەدەب و رەوانبێژی و فەلسەفە و مێژوودا چەند ساڵێک لای مامۆستا ناودارەکانی ئەو سەردەمەخوێندوێتی. دواتر چۆتە شاری مەدینە و هەرێمەکانی ناوچەی کەنداو و شاری (قودس). ساڵی 849 ی زاینی، لە تەمەنی 25 ساڵیدا چۆتە ئەسفەهان و لەوێ (رەسەدخانە)ی داناوە و کەوتۆتە لێکۆڵینەوەی بارودۆخی ئەستێرەکان و سوڕانەوەیان. ئەم زانا بلیمەتە لە (رووەک ناسی)و (گیانەوەرزانی) وجوگرافیاشدا شارەزایی زۆری هەبووە. لە بواری مێژوودا بە دەسەڵات بووە و بەشێکی زۆری کتێبە بەناوبانگەکەی (الاخبار الگوال)ی تەرخان کردووە بۆ باسی بەسەرهاتی پاشایانی کۆن. ئەبو حەنیفەی دینەوەری گەلێک کتێبی بەنرخی داناوە، کە تەنیا کتێبی (تەفسیری قورئانی پیرۆز) (13) بەرگە. مێژوونووسان هەموو لەسەر ئەوە کۆکن کە ئەبو حەنیفە لە بوارە جیاجیاکاندا (25) کتێبی نووسیوە و نزیکەی پەنجا ساڵ بە ئەستێرە ناسییەوە خەریک بووە و لەم مەسەلەیەدا (رکن الدولە)ی بوەیهی پشتگیرییەکی زۆری لێ کردووە.\nکتاب انساب الاکراد\nکتاب اصلاح المنطق\nکتاب لحن العامه\nکتاب حساب الدور والوصایا\nکتاب الجبر والمقابله\nکتاب الرد علی رصدالاصبهانی\nکتاب الشعر و الشعراء\nکتاب فیحساب الخطائین\nکتاب القبلة والزوال\nکتاب البحث فیحساب الهند\nکتاب الجمع والتفریق\n1. 👁 تاریخ مشاهیر کُرد\n2. 👁 كتاب الأنواء\n3. 👁 كتاب النبات\n4. 👁 نگاهی به کتاب تاریخ مشاهیر کُرد 2\n1. 👁 Abu Hanifa Dinawari\n2. 👁 Ebû Henîfe Dînewerî (Dînewerî)\n3. 👁 Абу Ханифа ад-Динавари\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Dec 15 2008 12:02PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (جوان عومەر ئەحمەد)ەوە لە: Feb 2 2020 2:25PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 2,967 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 15 KB Feb 2 2020 2:25PM جوان عومەر ئەحمەد\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 1.656 چرکە!


یاریە ئەلیکترۆنیەکان بەو کاڵا تەکنەلۆجیانە هەژمار دەکرێن کە بازرگانیان پێوەدەکرێت و بەشێکی گرنگی پێشکەوتنی نوێن و بەشێوەی جیاواز کاریگەری لەسەر تاکەکان دادەنێن.\nڕەنگە یاریە ئەلیکترۆنیەکان ببنە هۆی کێشەی گەورە لەکاتی بەکارهێنانیان بەشێوەیەکی زۆر و بەردەوام لەلایەن منداڵ و تازەپێگەیشتوانەوە، بەجۆرێک ئەم یاریانە دەبنە پاڵنەرێک بۆ نابەرپرسیارێتی کەسی، خێزانی، یاخود زانستی و لەکاتی زیادبوونی خۆشەویستی بۆ ئەم یاریە ئەلیکترۆنیانە بەرەو ئالوودەبوون سەردەکێشێت.\nبەهەوڵدان بۆ وەستاندنی گەنج و منداڵ لەبەکارهێنانیان توشی خەمباری و کاردانەوەی توند دەبن، هەروەها ئارەزوو دەکەن زیاتر کات لەم یاریانە بەسەربەرن و گرنگیدانیان نامێنێ بۆ ئەو چالاکیانەی پێشوو ئەنجامی دەدان و هیچ چێژیان لێ نابینن، بەدەر لەوەش هەوڵدەدەن درۆ بکەن لەوەی کاتی یاریکردنیان چەندی خایاندوە . هەروەها لەوانەیە ببێتە هۆی لەدەستدانی پەیوەندی کەسی، لاوازی ئاستی خوێندن، یان تەنانەت ئەنجامنەدانی ئەرکەکانیان.\nکێشەکانی یاریە ئەلیکترۆنیان زۆر بڵاون و سەرەتای سەرژمێریەکان لەسەر ئالودەبوون پێیانەوە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتاکانی ساڵی هەشتاکان. دواتر لەگەڵ زیاتر بڵاوبونەوەی یاریە ئەلیکترۆنیەکان و پەیوەندیان بە ئینتەرنێتەوە سەرژمێریەکان زیادیکرد. کێشەی ئالودەبوون بەم یاریانە بە کێشەیەکی گەورە هەژمار کراوە کە سەردەکێشێ بۆ تێکدانی تەندروستی گشتی لە وڵاتانی باشوری خۆرهەڵاتی ئاسیا، بەجۆرێک حوکومەتەکانی ناچارکردوە بە دانانی ڕێکاری خۆپارێزی بۆ چارەسەری کێشەکانی یاریە ئەلیکترۆنیەکان .\nزیانەکانی یاریە ئەلیکترۆنیەکان\nزیانی بۆ تەندروستی\nئەم یاریانە چەندین زیانی تەندروستیان هەیە وەک (قەڵەوی، تەمەڵی، لاوازی، نەخۆشیە کۆمەڵایەتیەکان)هەروەها کاریگەری هەیە لەسەر تەندروستی جەستەیی و ژیریی کەبەهۆی زۆر بەکارهێنانەوە سەرهەڵدەدەن. لەوانەیە ببنە هۆی ئازاری جومگەکانی ئەو کەسەی یاریەکە دەکات بەهۆی ئەو کاتە زۆرەی کە بەسەری دەبات لەیاری کردندا بەبێ پشوودان، ئەم ئازارانە لە جومگەکانی مل و دەست و مەچەک و قۆڵ دەبن. هەروەها دەبێتە هۆی کەمی ڤیتامی دی بەهۆی ئەوەی یاریکردن وادەکات کەسەکە بەکەمی دەچێتە بەر تیشکی خۆر ئەوەش دەبێتە هۆی ئێسکە نەرمە و لاوازی ئێسک، زیاد لەوەش هۆیەکە بۆ چەمانەوەی ئێسکی پشت و قاچەکان .\nکاریگەری لەسەر ڕەفتاری منداڵ\nلێکۆڵینەوەیەک کراوە لەسەر کۆمەڵێ منداڵ کەتەمەنیان لەنێوان ٨-١٧ ساڵیدایە بۆ ماوەی سێ ساڵ ئەنجامەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە یاریە ئەلیکترۆنیە توندوتیژیەکان ڕەفتاری دوژمنکارانە لەمنداڵدا دروستەکات بەهۆی زۆر بینینی توندوتیژیەوە لەیاریەکاندا، د.دۆگڵاس جێنتڵ (Douglas A. Gentile ) شارەزا لەبواری توندوتیژی لەیاریەکاندا و خاوەنی دکتۆرا لە دەرونناسی گەشەدا لە ویلایەتی ئایوە دەڵێت (یاریە ئەلیکترۆنیەکان کاریگەری لەسەر هەمووان دادەنێ ئەگەر کەسەکان بەسروشتی خۆیان خاوەنی ڕەفتاری دوژمنکارانەبن یاخوود نا، هەروەها کاریگەری لەسەر ڕەگەزی مێینەش هەیە نەک تەنها ڕەگەزی نێر).\nکاریگەری لەسەر نوستن\nلێکۆڵینەوە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن یاریە ئەلیکترۆنیەکان دەبنە هۆی قەلەقی جەستەیی، بەرزی پەستانی خوێن و گۆڕانی ژمارەی لێدانەکانی دڵ . یاریەئەلیکترۆنیەکان ئەگەرچی توندوتیژیش نەبن دەبنە هۆی لاوازی بینین و نزمی ئاستی زانستی کە وادەکات مێشک و جەستە بکەونە باری ناجێگیری و قەلەقی و سەرهەڵدانی کێشەی نوستن . شیاوی ئاماژەپێکردنە خەوتنی منداڵ بۆماوەی ٨-١٠ کاتژمێر مانای ئەوە نیە ناڕێکی خەوتنی نیە بەڵکو یاری ئەلیکترۆنی کاریگەری دادەنێ لەسەر ناوچە سەرەتاییەکانی مێشک، ناردنی هێماکان وا لە جەستەدەکات نائارام بێ تەنانەت لەکاتی نوستنیش و ئەمەش کاریگەری گەورەی لەسەر خەوی منداڵ هەیە.\n⦾ تیشک و ڕوناکی ناسروشتی شاشەکان ڕێگری دەکات لە چالاکبوونی هۆڕمۆنی "میلاتۆنین" کەتەنها لە تاریکیدا چالاک دەبێت، دەتوانین زیانی ئەم تیشکانە لەوەدا کورت بکەینەوە کە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ئارەزووی خەوتن و لەکارخستنی زیندەکاتژمێری جەستە، ئەم ڕوناکیە دەبێتە هۆی بێ جەوی، کەم سەرنجی، کێشەی هۆڕمۆن لە مرۆڤدا.\n⦾ تیشکی کارۆموگناتیسی ڕێگری دەکات لە دەردانی هۆڕمۆنی میلاتۆنین کە دەبێتە هۆی کەمخەوی و پشوونەدان جێی باسە کە تیشکی کارۆموگناتیسی لەهەموو ئامێرە ئەلیکترۆنیەکانەوە دەردەچێ وەک ئامێری چاودێری، ئینترنێت، یاریە گوازراوەکان "ئامێرێک هەڵیبگری" و ئامێرە ئەلیکترۆنیەکانیتر.\nکاریگەری لەسەر تەندروستی دەروونی\nلێکۆڵینەوە لە کۆمەڵێک قوتابی لە پۆلەکانی سێیەم، چوارەم، حەوتەم هەشتەم کرا لە سەنگافورە دەرەنجامی لێکۆڵینەوەکە ئەوەبوو کە ئەو قوتابیانەی ئالودەی یاریە ئەلیکترۆنیەکانن توشی کێشەی دەروونی بوون وەک (خەمۆکی، نیگەرانی، هەڵهاتنی کۆمەڵایەتی) کەدەبێتە هۆی دابەزینی ئاستی خوێندنی ئەو قوتابیانە.\nکاریگەری لەسەر کات\nیاریە جیاوازە ئەلیکترۆنیەکان دەبنە هۆی بەفیڕۆدانی کاتی ئەوانەی یاریەکان دەکەن کە دەکرێ لەبری ئەمە کاتەکان لەچالاکیەکی جەستەیی بەسوود بەسەر ببەن وەک(زیادکردنی کاتی کۆمەڵایەتی وەک بەسەربردنی کاتی زیاتر لەگەڵ ئەندامانی خێزان و هاوڕێ یان بەسەربردنی کات لە چالاکی جۆراوجۆریتر وەک تۆپی پێ و ئەنجامدانی ئەرکەکانی خوێندن و کار، هەروەها دەشتوانن ئەوکاتە لە پەرەپێدانی توانای کەسیدا بەسەربەرن.\nوەرگێڕانی : سومەیە محمد\n5720 جار بینراوە\nچۆن سترێسی منداڵەکەم نەهێڵم؟\nبۆچی منداڵەکەم نینۆکی دەجوێ؟


تورکێک دەبێتە وتەبێژی هەدەپە\n13:20 PM IRAQ\nدووهەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی توێژینەوەی زمان و وێژەی کوردی و فارسی لە زانستگای کوردستان بەڕێوەی دەچێت\nئەمریکا هۆشدار بە کوردەکان دەدات لە ئەگەری هاوکاری کردن لەگەڵ ڕووسیا و سووریا\nبه په‌له |◀ دووهەمین کۆنفرانسی نێودەوڵەتیی توێژینەوەی زمان و وێژەی کوردی و فارسی لە زانستگای کوردستان بەڕێوەی دەچێت\nبەشی تورکیا- پارتی دیموکراتیکی گەلانی تورکیا لە ڕێگای بەیاننامەیێکی فەرمییەوە ڕایگەیاند سارۆهان ئۆڵچۆ بریکاری پارتی دیموکراتیکی گەلان کە هاوکات نوێنەری ئەستەنبۆڵە لە پەڕلەمانی تورکیا وەکوو وتەبێژی نوێی پارتەکە دەستنیشان کراوە.\nپارتی دیموکراتیکی گەلان پاش دانیشتنی ئەنجومەنی ناوەندیی پارتەکە لە بەیاننامەیێکی فەرمیدا ئەو هەواڵەی ڕاگەیاند و لە بەیاننامەکەدا نووسراوە: پاش ئەوەی ئایهان بیلگەن وتەبێژی پێشووی پارتی دیموکراتیکی گەلان وەکوو سەرۆکی فراکسیۆنی پارتەکە لە پەڕلەمانی تورکیا هەڵبژێردرا، بڕیارمان دا سارۆهان ئۆڵچۆ وەکوو وتەبێژی نوێی هەدەپە دەستنیشان بکەین.\nشیاوی ئاماژەیە سارۆهان ئۆڵچۆ نوێنەرێکی بەڕەچەڵەک تورکی پارتی دیموکمراتیکی گەلانە کە ساڵی 1958 لە ئەستەنبۆڵ لە دایک بووە و لە ئەڵمانیا خوێندنی تەواو کردووە. ناوبراو کە لە هەشتاکان و نەوەدەکاندا کاری ڕۆژنامەنووسیی دەکرد بە یاوەریی ژمارەیێک سیاسەتوانی دیکە پارتی ئازادی و بەرخۆدانی دامەزراند و چەندین ساڵ بریکاری ئەو حیزبە بوو. ناوبراو هەروەهاش یەک لە دامەزرێنەرانی پارتی دیموکراتیکی گەلان بوو و بۆ ماوەی چەند ساڵ وەکوو بریکاری ئەو حیزبە کاری دەکرد.\nسەرچاوە: ڕۆژنامەی دیوار


وەزارەتی پەروەردە ژمارەیەك بڕیاری بۆ دەوامی خوێندكاران دەركرد - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزارەتی پەروەردەی حكومەتی هەرێم لەژێر ڕۆشنایی بڕیارەكانی لیژنەی باڵای ڕووبەڕووبوونەوەی كۆرۆنا فەرمانێكی وزاری دەركرد و وردەكاری ڕاگرتنی پڕۆسەی خوێندنی ئاشكراكرد.\nوەزارەتی پەروەردەی هەرێم لە فەرمانە وزارییەكەیدا ئاماژەی بەوەكردووە، پڕۆسەی خوێندن بۆ پۆلی 12ی ئامادەیی و پەیمانگاكانی پەروەردە (حكومی و ناحكومی) بەم شێوازەی ئێستا بەردەوام دەبێت.\nجەختیشی كردۆتەوە، لە پۆلی 1ی بنەڕەتی تاوەكو 11ی ئامادەیی پڕۆسەی خوێندن تێیدا ڕادەگیرێت بۆ ئەوانەی تاقیكردنەوەی نووسینی 20-ەكەیان ئەنجام داوە، ئەوانەشی لە تاقیكردنەوەدان ئەوا تەنها بۆ تاقیكردنەوەكان دەچنەوە و وانە ناخوێنن.\nئاشكراشی كردووە، ئەو پۆلانەی خشتەی تاقیكردنەوەیان بۆ پێش نەورۆز دانەناوە، ئەوا ئەوانیش بۆیان دەبێتە پشوو دوای نەورۆز خشتەی تاقیكردنەوە دادەنێن.\nخەڵك- بەشی هەواڵ وەزارەتی پەروەردەی حكومەتی هەرێم بڕیارێكی بۆ خوێندكارانی 12ی ئامادەیی ئەوانەی بەشێوەی دەرەكی تاقیكردنەوە ئەنجام دەدەن دەركرد…\n10 نیسان 2021 1.00 pm\nخەڵك-تەنیا هەورامی سەرۆكی یەكێتی مامۆستایانی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، پێشنیار كراوە وانەی سەرجەم قۆناغەكانی خوێندن…


ئایا ده‌زانی !! ئیسلام بۆ داوای ده‌ست برین ده‌كات ! گوێ له‌م وتاره بگره - Yeane.Org ماڵپەری یانی\nئایا ده‌زانی !! ئیسلام بۆ داوای ده‌ست برین ده‌كات ! گوێ له‌م وتاره بگره


ئەمریکا باجی دیکە بەسەر چیندا دەسەپێنێت\nدوای ئەوەی سەرۆکی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ ھەڕەشەی سەپاندنی سزای دیکەی بەسەر بە کەلوپەلە ھاورکراوەکانی چین کرد، ئیدارەی ئەمریکا رایگەیاند، ھەر کەلوپەلێکی ھاوردەکراوی چین نرخی ٢٠٠ ملیار دۆلار بێت، ئەوا بە رێژەی ١٠ لەسەدا باجی بەسەردا دەسەپێنێت.\nلە راگەیەنراوێکدا کە کۆشکی سپی بڵاوی کردووەتەوە، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاندووە فەرمانی بە نوێنەری بازرگانی ئەمریکا، رۆبێرت لایتزر داوە کە بەداواداچوونی زیاتر بۆ سەپاندنی باج بەسەر کەلوپەلە ھاوردەکراوەکانی چیندا بکات، ئەویش وەک وڵامێک بۆ بڕیارەکەی چین کە ھەفتەی رابردوو بۆ سەپاندنی باج بەسەر کەلوپەلی ھاوردەکراوی ئەمریکا دەریکردبوو.\nھەفتەی رابردوو چین بڕیایدا ھەر کەلوپەلێکی ھاوردەکراوی ئەمریکا نرخی ٥٠ ملیار دۆلار بێت باجی بەسەردا دەسەپێنێت لەوانە گۆشتی گۆلک، مریشک، ئۆتۆمبێل و تووتن.


پشتقایمیی دەوڵەتانی کلیپتۆکراسیی بەرۆژئاوا\n١.ئایا کلیپتۆکراسیی کەلتوورێکی وڵاتە دواکەوتووەکانە؟\nبە باش زانرا, ئەم پرسیارە دەرگا بکاتەوە بۆ چوونە ناو پەیوەندیی نێوان دەوڵەتانی کلیپتۆکراسیی و دەوڵەتە رۆژئاواییە سەرمایەدارییەکانەوە. گرەنگییەکەی لەوەدایە, لێکدانەوەیەک هەیە لەسەر گەندەڵیی بەربڵاو لە وڵاتە دواکەوتووەکان دا, کە بگەڕێتەوە بۆ کەلتووری ئەو گەلانە و, رەگی قووڵی سایکۆلۆجیی هەبێت, بەڵام رۆژئاوا بێگەردن لەم خواستە سایکۆلۆجییە و تێ,ەکلاون لەو ئاڵوگۆڕە ناشەرعییەدا. سارا چاییز, لە یەکێک لە ناواخنی قسەکردنی لەسەر گەندەڵیی, لە چاوپێکەوتنێکیی دا لە تەک ستیفانی باندۆک(١), ئەم بابەتەی رووبەڕووبۆتەوە لە کۆڕ و چاوپێکەوتنەکان دا, کە هەندێکییان کتوپڕیی بوون بۆی و, پێشتر بە بییری ئەودا نەهاتوون. یەکێکیان ئەوەیە, تۆ بڵێی گەندەڵیی هەر ئەوە بێت کە "بەشێکە لە کەلتوور" لە خەڵکی ئەو وڵاتانەدا کە تیاژیاوە یان سەردانی کردوون؟ ئایا چاییز, زۆر لە قەبارەی خۆی گەورەتری نەکردووە لەو وڵاتانە و لە دنیاشدا, بەوەی کە هەستیارییەکەی بۆ ئەوە بێت لایەنداریی و کەلتوورێکی رۆژئاوایی هەیە؟ بێگومان, ئەم پرسیارانە,دیسان تەنها لە ناو کەسە رۆژئاواییەکانەوە سەرهەڵدەدەن, نەک لە میسرییەک یان نەیجیریاییەک, یان هەر رۆژهەڵاتییەک بە گشتیی. ئایا کەس هەیە بڵێت: "گەندەڵیی کەلتووری خۆمانە, گوێی نادەمێ". چاییز, بە جەختەوە, وەڵامی ئەم پرسیارانەی داوەتەوە و, پێی وایە زۆر بە پێچەوانەوە, لە هەر وڵاتێک لەوانەی لێکۆڵیینەوەی لەسەر کردوون, زۆریینەی خەڵکەکەی پێداگیریی ئەکەن لەسەر ئەوەی کە گەندەڵیی, یەکێکە لەو کێشە سەرەکییانەی کە وڵاتەکەیان بەرەو دواووە بردووە و, مایەی بەیەکدادانی توندوتییژی و پەشێوییە لە ولاتەکەدا.\nچاییز, وردتر ئەچێتە سەر وەڵامی پرسیارێکی تر , ئایا ئەو گەندەڵییەی باسی لێوە ئەکات, ئەکرێت بە قۆناغێکی سروشتیی دابنرێـت, لە گەشەسەندنی ئەو وڵاتانە دواکەوتووانەدا؟ بە پاساوی مێژوو, رۆژئاواش لە سەدەکانی شازدە و حەڤدە دا بەو قۆناغەدا تێپەریووە, بۆیە رەنگە سرووشتیی بێت بۆ ئەم وڵاتانەش, لە ئێستادابەهەمان قۆناغدا تێپەرببن. چاییز پێی وایە, ئەم بۆچوونە, کێشەی گەورەی تێدایە, ئەم کەسانەی گفتۆگۆی لەتەکدا کردوون, هەمیشە رایان وایە, ئەم گەندەڵییە سەرڕێژەی کە ئێستا هەیە, نەمان و تێکچوونی ئەو توندیی و لێپێچیینەوانەی پێشووە کە لەسەر یاسا و دابەشکردنی دادپەروەرانەی شمەکەکان هەبووە. لە ئەمەریکاش, تەنگیی و قوڵپی گەندەڵیی گشتیی تێپەربووە, سەردەمی زێریین ی ئابووریی لە خۆیدا, رۆژگارێکی خراپ بوو بۆ تەشەنەســـەندنی گەندەڵیی, بەڵام ڕێیخۆشــکرد بۆ گەشـــانەوەی جوڵانەوەیەکی پێشکەوتنخوازی چاکسازیی. بۆیە پێی وایە, رەنگە ئێستا رۆژگارێکی تری خراپ هاتبێتەوە ئاراوە و پێویست بە جوڵانەوەیەکی هاوشێوە بکات.\nگایڵز فۆدن, لە پێداچوونەوەی کتێبی دزەکانی دەوڵەت دا(٢), ئەڵێت: یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکان کە ئەمەریکا و هاوپەیمانەکانی, خەباتیان کرد لە پێناوییدا, بۆ دامەزراندنی دیموکراسییەتێکی بەردەوامی خۆژێنە لە ئەفغانستان و عێراق, ئەوەیە کە حوکوومەتەکانی ئەم وڵاتانە نوقمی دەستکەوتی حەرام و نایاسایی بوون, رەوشێکە لە سیستەم کە رێک بە مافیا ئەچێت, کە لێوەی پارە قوڵپ ئەیات بۆ سەرووتر و سەرووترەوە. هەمان شت بۆ بەشێکی زۆری ئەفەریقا و ئاسیا و, زۆربەی یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوو. ماوەی دەسەڵاتی سەرۆکی چیین (شی جین پینگ) لەو کاتەوەیە کە جەنگی دژی گەندەڵیی بەرپا کرد, حەسەن رۆحانیش لە دژی گەندەڵیی قسەی کردووە.\nبەم پێییە, هەر چەند و چوونێک بکرێـت لە بارەی ئەوەی کە کام دەوڵەتە کلیپتۆکراسییە و کامەیان نا, بە کەلتووریی بێـت یان بە خوایشت بێت, هییچ مانایەکی نییە. کرۆکی کلیپتۆکراسیی ئەوەیە کە جیهانگیرییە, لە سنووری هییچ دەوڵەتێکی نیشتمانیی گڕ ناخوات. ئەم کێشەیە تەنها لە باربۆکردنی دەرەکییدا کورت ناکرێتەوە, کە دەوڵەتە بچووکەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست, یان ئەو کۆڵۆنیایانەی لە ناوچەی کاریبی ماونەتەوە: بەڵکو لە هەموو شوێنێکەوەیە, بە ئەمەریکاشەوە. بن جۆدە و نەیت سیبڵیی لە نووسیینی "رۆژئاوا دەرگای کراوەیە بۆ بزنسی سپیی"(٣) لە توێژیینەوەیەکدا لەم بابەتە وردبۆتەوە, پێی وایە خەمڵاندنەکان وا ئاماژە ئەدەن, کە وڵاتە تازەگەشەندووەکان, لە ژێرخانی ئابوورییاندا, ساڵانە زیاتر لە یەک ترلیۆن دۆلار, لە باربووکردنی ناشەرعییدا زیان ئەکەن, دواتریش لە جموجووڵەکانی سیستەمی دارایی ئەمەریکاییدا خۆی ئەگرێتەوە, کە پرۆسەیەک بەڕیوەی ئەبات, ڕێک وەک تۆڕی پەیوەندییەکانی گەندەڵیی جیهانی خۆی نمایش ئەکات. وەزارەتی دارایی ئەمەریکایی مەزەنەی زیاتر لە ٣٠٠ ملیار دۆلاری سپییکردنەوەی پارە کردووە لە ئەمەریکادا, لە هەموو ساڵێکدا, کە نزیکەی لە ٢%ی کۆ بەرهەمی ناوخۆیی نیشتمانییە - سەرباری ئەوەی کە ژمارە راستەقیینەکە رەنگە لەمە گەورەتریش بێت-. باربۆکردنی نادیاریش خزمەتکارێکی تری کلیپتۆکراسییە.ئەم سیستەمە لە ئاستی یەکەمدا, لەرێی تۆرە جیهانییەکانی کۆمپانیاکانی (شێڵ)ەوە کار ئەکات, کە دامەزراندن و جڵەوگیرییکردنیان بە تەواویی زۆر نهێنییانەیە. ئەمەش وا ئەکات, کە بوبێتە باشترین جۆگە (کەناڵ) بۆ سپییکردنەوەی پارە. ئەمەریکاش ئەو وڵاتەیە, کە گەورەتریین بەرهەمهێنی ئەم چەکە کۆمەڵکوژییەیە.\nبۆیە, پێویست ناکات بپرسیین, ئایا رووسیا وڵاتێکی پاکە؟ باشتریین توێژیینەوە ئەوەیە, کە لەسەر تێوەهەڵچوونی بژاردە رووسیاییەکانە لە سیستەمەی کلیپتۆکراسییەوە, لە پێوەندبوونیان بە دزیینی بودجەی گشتییەوە, لە رێی کۆمپانیا ئۆسکۆتلەندییەکان و بانکەکانی مۆڵدۆڤیا و لاتڤیاوە, بۆ بزنسی خانووبەرەکانی لەندەن.\nبەڵام, ئۆلیڤەر بۆڵۆ, پێی وایە کلیپتۆکراسیی چەند دەسەڵاتێکی دادوەریی لەپشتەوەیە. ئەوە ئەو هۆکارەیە کە ڕێسا و یاسا هەبێت بۆ جڵەوگیرکردنی سەرمایە. ئەگەر نموونە وەریگریین, نەک مەبەستمان بێت بەدیارییکراویی, بەپرسیێک لە نەیجیریا ئەتوانێت پارەی گشتی بدزێت و, لە بانکەکانی سویسرا بیشارێتەوە و, لە لەندن خەرجی بکات. بە هەمان شێوە, لە غینیای ئیستیوائیی بیدزێت و, لە دوورگەکانی باهاما سەرەونگوونی بکات و لە پاریس دەری بخات. هەروەها, لە ئەفغانستان بیدزێـت و لە دوبەیی پەردەپۆشی بکات و لە لوبنان خەرجی بکات. بەم شێوەیە..\nستراتیجدارەکان, ئەم نیگەرانییەیان لەوەوە دەستپێکردووە, کە ئاماژەی تۆمەتبارکردنەکان بۆ وڵاتانی دەری سەرمایەدارییەو, بۆیە بە شێوەیەکی زیاد لە پێویست پێداگیریی ئەکەن, لەسەر ئەو هەڕەشانەی کە تیایدا زۆرێک لە چەپەکان بوونەتە قوربانیی, لە دژایەتییکردنی گێلانەی ئێمپرالیستدا, کە هێشتا روانینیان ئەوەیە بۆ دەسەڵاتدارە کلیپتۆکراتە پارەدارەکان کە دژوارترین کەسانی سەر زەوین. لە راستیشەوە, ئایدۆلۆجیاکان وایان کرد, کە سەربەستی بۆ هاتوچۆی سەرمایە هەبێت, کە بووە مایەی نابییناکردنی خەڵک و پارتە پارێزگارەکان, لە بینیینی مەترسیی قوڵپدانی دارایی نایاسایی لەم وڵاتانەوە بۆ دەرەوە. تەنها لەم چەند ساڵەی دواییدا, پێزانینێکی بەرەبەرەیی دەرکەوتووە, کە چۆن چۆنی پارەی نایاسایی پڕچەک ئەکرێت, بۆ باربووکردنی کار و چالاکیی نایاسایی, کە بووەتە بەشێک لە جەنگێکی ناچییزە لە جیهاندا.\nئەم دیاردەیە, زیاتر لەو تاریکییەی دەوری رووسیای داوە, لە خراپترین حاڵەتییدایە. چەند دەیەیەکە, تۆڕی کلیپتۆکراتەکانی رووسیا, گەیشتنە دەریای بەڵتیک و وڵاتانی رۆژهەلاتی ئەوروپا, هەر لە دەستکێشانەوەی سەرۆک وەزیرانی لیتوانیا لە ٢٠٠٣دا, بەهۆی پەیوەندیی لەتەک مافیا رووسیاییەکانەوە, هەتا ئەگاتە ئەو پەیوەندییە بەردەوامانەی, لە نێوان هێزە یاریکەرەکانی مۆڵدیڤییا و ئۆکرانیا و کەرەملیین دان.\nتوانای یاساداڕیژە رۆژئاواییەکان بۆ پێزانیینی ئەم هەڕەشەیە, بەهۆی هەڵوێستە کۆنەکانیان لەگەڵ هاوشێوە ستەمکارەکانیانەوە, لاواز ئەبینرێتت. کەمێکیان هەن, کە ئەزموونی راستەوخۆیان هەبێت بەو ژیانەی لە دەرەوەی دیموکراسییەتی رۆژئاواییدا هەیە. لە رۆژئاوا, جیاوازیی روون و ئاشکرا هەیە لە نێوان دەسەڵاتی سیاسیی و, پارەی کەسێکی فەرمانبەر بە ئاسایی و کەسێکی پێگەدارەوە, کە بەدرێژایی چەند سەدەیەکە لە رۆژئاوادا رێکخراوە بە یاسا. لایان وایە لە وڵاتە ستەمکارییەکانیشدا, کە رۆاڵەتی دیموکراسیی پۆشییوە, هەمان سیستەم بەو وردەکارییەوە پیادە ئەکرێت. بەڵام لە رووسیا و چیین دا, یاسای گەورەی یارییەکە, لە لایەن دامەزراوەی حزبیی و ئارەزووی ستەماکارانەوە دارێژراوە, ئەم جیاوازیە گەورەیە روون نییە لای یاسا دارێژە رۆژئاواییەکان..\nلە هەمان کاتدا, زەبوونیی لە سیستەمی دارایی رۆژئاواییدا, تەنها ڕێپێدان نەبوو بە ئاسانکاریی بۆ ئەو هەڕەشەکردنەی لە ئەنجامی قوڵپدانی پارەی نایاساییەوە روویدا, بەڵکو بووە مایەی بەهەژموونکردنی دەستەبژێرە دەسەڵاتدارە گەندەڵەکانی سیستەمە حوکمڕەوەکان کە هیچ هێڵێکیان نیە لە نێوان رژێمەکانیان و دەسەڵاتی کۆمپانیاکاندا.\n٢.بێدەنگییکردنی رۆژئاوا لە گەندەڵیی و پاسا وهێنانەوە بۆ کلیپتۆکراتەکان\nئەزموونەکانی چاییز لە ئەفغانستاندا, هەندێک راوەستانی ئەوێت بۆ تێگەیشتن لە بەکاریی (فعالیه) ئەو ئامڕازانەی کە گرتبوونییە بەر لە بەرامبەر حوکوومەتەکەی کارەزای و سیستەمە کلیپتۆکراسییەکەی . رەنگە, کاریگەریی چالاکی دژە گەندەڵیی لەسەر سەرکردەی ئەو وڵاتانە زیاتربێت, کە سەروەریی خۆیان هەیە و لە دوو توێی ئەو وڵاتانەدا بێـت کە ئەمەریکا لە لیستی سپییکردنەوەدا داینابن. بەڵام لە ئەفغانستان, کە ئەمەریکا هەزاران سەربازی تیادا بڵاوکردبووەوە و, پشتیوانیی حکومەتە شەق و شڕەکەی ئەکرد بە ملیارەها دۆلار. چاییز پێی وابووە کە ئەمەریکا ئەو دەسەڵاتە بووە, کە لێپرسیینەوە لە رەفتار و هەڵسوکەوت و دزیینی ئەو کۆمەکییانە بکات, کە لە لایەن کارەزای و تاقمەکەیەوە بە ئاشکرا ئەگوزەرێن. بەڵام ئەمە,هەرگیز رووی نەدا.\nچاییز, هەموو هەوڵەکانی خۆی بۆ قەڵاچۆکردنی گەندەڵی, لە نشێوێکدا بە نائومێدیی ئەبیینیەوە, نەک تەنها لەلایەن کەرەزای و تاقمەکەیەوە, بەڵکو ئەو کاتەی دەستپێشخەریی قەڵاچۆکردنی گەندەڵیی بوو بە مایەی بێزاربوونی دەسەڵاتدارێکی ئیقلیمیی, جەنەراڵ ماکریستاڵ لە هەوڵەکانی چاییز, کە ئاشکرایانە وتی نامانەوێـت پەشێویی بخەینە ئەو پەیوەندییە گرنگەی هەمانە لە تەک کارەزای دا. چاییز, ئەڵێت, سەیرم لێهاتووە, ئاژانسی هەواڵگیریی ناوەندیی ئەمەریکایی لە هەموو کۆبوونەوەکانی قەڵاچۆکردنی گەندەڵییدا دانیشتن, بەڵام هیچییان نە ئەوت, لەوکاتەی کە مقۆمقۆ هەبوو بۆ پاراستنی رەگ و ریشەکانی گەندەڵیی. لە کاتێکی دواتردا, چاییز پێ زانیی کە ئاژانسی هەواڵگیریی ناوەندیی مەلایین دۆڵار ئەدات بە کەرەزای(٤). ئەمە بۆ خۆی چاوبزکردنەوەیەکی سەرەکیی بوو لە قەڵاچۆکردنی گەندەڵیی. لە گەرمەی شەڕ و کوشتاردا, سیاسەتداڕێژە سەرەکییەکان پێویستیان بە حکومەتی ئەفغانیی پەسەند کراو هەبوو, بە بیانووی ئەوەی بەردەوامییدان بە هەوڵەکانی قەڵاچۆکردنی گەندەڵیی ئەبێتە مایەی خستنەسەرپشتی دەرگای جەنگ لە دوو بەرەوە.\nسێ پەیامنێری رۆژنامەنووسیی فلکنس و مازێتیی و رایزن, مازێـتیی پەیامنێری ئاسایشی نەتەوەیی ئەمەریکایە, راپۆرتێکیان لە رۆژنامەی نیۆیۆرک تایمزدا (٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩)(٥) بڵاویانکردەوە, کە ئەحمەدی برای کەرەزای لە لیستی مووچەدانی (CIA) بەشێوەیەکی بچربچڕمووچەی هەبووە, بە درێژایی هەشت ساڵ هەر لە هێرش بۆ سەر ئەفعانستان لە ٢٠٠١ دا. هەروەها لە راپۆرتەکەیان دا, ئەڵێن, کەسێکی ناودار بووە لە باشووری وڵات دا و, خەڵکەکە بە مییری باشوور ناویان بردووە و, وتوویانە: هەر شتێک بویسترایە ئەبووایە لە رێی ئەوەوە پەسەند بکرێـت. بۆیە, ئەمەریکاش بەرژەوەندی لەوەدا بووە کە پشتیوویانی بکات. راپۆرتەکەیان, بە مەبەستەوە باس لە باشووری ئەفغانستان ئەکەن, کە مەڵبەندی کشتووکاڵی خاشخاش بووە و برایکەی کەرەزای گەورە بازرگانی تلیاک بووە.\n٣. رۆژئاوا پەیوەندیی لەتەک رژێمە تاوانکارییەکان دا توندوتۆڵە:\nریچارد بیسترۆنگ, راوێژکار و دامەزرێنەری نووسیینگەی راوێژکاری رێکخراوی (هێڵی پێشەوەی بەرەنگاربوونەوەی بەرتییلخۆریی - A Front-Line Perspective on FCPA, Anti-Bribery and Compliance )(٦), چاوپێکەوتنی لەتەک سارا چاییز دا کردووە و, بە دیارییکراوی لێی پرسییوە : بۆچیی ئەمەریکییەکان پەیوەندیییان باش بووە لەتەک بەرپرسە ئەفغانییەکان دا, سەرباری ئەو تێبیینیانەی تۆ و کەسانی تر هەیانە لەسەر ئەفغانستان؟ وەڵامی چاییز ئەوەبووە: بێگومان, کۆمەڵێکی ئەفغانی هەبوون کە ۆزربەی ئەمەریکاییەکان مامەڵەیان لە تەکدا کردوون – بەپرسە حکوومیی و بزنسمانەکان بوون-. بۆیە بەرژەوەندیان لەوەدا بوو کە نەرمیی بنێوێن لەتەک بیانییەکاندا بەو بیرۆکەیەی "ئەی کاروبارەکان لەم دەوروبەرەدا چۆن بچێت بە ڕێوە؟"\nچاییز, رای لەسەر ئەمەریکا نەرێنییە, کە بە مەبەستانە خەمساردبووە لە بایەخدانی بە کاروبار و ژیاریی خەڵکی ئەو وڵاتانەی بە هۆی ناکۆکیی و شڵەژانە چەکدارییەکانەوە چووەتە وێزەیان. سەرنجەکانی لەبارەی نەیجیریاشەوە بۆ ریچارد بیسترۆنگ دەڵێت لە پرسیارێک دا:\nریچارد: سارا, پێم خۆشە ئاماژە بۆ دەربڕینێکت بدەم, کاتێک ئاماژە بە ناوەڕۆکی ئەفغانستان ئەدرێت, هێشتا سەدای هەیە لە لای من. وتووتە "هەمیشە لە دۆشدامانێکدا بووم, پڕ لە داخێکە, کە نەئەبوایە وا بووایە و, گوڕ و جۆشێکی راست لە خەڵک دایە, کە زۆرێک باوەشیان بە پەککەوتەییدا کردووە, وەک هۆکارێکی لۆجیکی بۆ ئیش نەکردن "ئایا هێشتا هەمان هەستت هەیە, ئەگەر وایە, بۆچی؟\nسارا: بەڵی وایە. با نموونەی نەیجیریا بهێنینەوە, کە لەم دواییەدا جەنجاڵی کردم. بەپێی یاداشتێکی دۆکیومێنتاریی متماندار, کە پارێزگاری بانکیی ناوەندیی ئەو کاتە, پێشکەشی ئەنجوومەنی پییرانی نەیجیریای کردبوو لە شوباتی ٢٠١٤ دا. ئەو یاداشتە ئەڵێت: لە نێوان دە بۆ بیست ملیار دۆڵار لە داهاتی نەوت, لە ماوەی ١٨ مانگدا, کە لە تەمووزی ٢٠١٣دا تەواو بوو, لە پڕ دیارنەما! بۆ زانین, پارێزگاری بانکی ناوەندیی ناوی (لاویدۆ سانووسی) بوو, کە ئەو تەنها کەسە بوو لە جیهاندا, کە نەک هەر بانکەکانی پاراست لە رۆژگاری تەنگژەی داراییدا و بەس, بەڵکو, هەڵسا بە لێپرسیینەوەی فەرمانبەرەکانی بانکیش. شانزە سەری گەورە, لە بەڕێوبەرەکان دەرکران, حەوتیان دادگایی کران. ئەو چاکەیەشی هەبوو, بە تەنیا, هەستا بە رزگارکردنی دارایی پیشەسازیی نەیجیریا, خەڵاتی باشتریین بانکداری ئەو ساڵەیشی پێدرا لە لایەن The Banker Magazine .\nبۆیە, (سانووسی), بانگی بەڕێوبەرە گەورەکانی بانکەکانی کرد, ئەوانەی دەسەڵاتی جێبەجێکاریان هەبوو و, پێی وتن: کە پێویستە لەسەریان تۆمار و دۆسییەکانیان, بۆ پشکنەرەکان واڵا بکەن, هەتا بتوانن بەدواداچوون بۆ ئەو ملیاران دۆلارە ونبووانە بکەن.\nلە ماوەی چەند رۆژێکدا, ( سانووسی) خۆی دەرکرا.\nچەند مانگێک دواتر, توندڕەوەکانی (بۆکۆ حەرام) کۆمەڵە کچێکیان فڕاند, فەرمانبەرە ئەمەریکاییەکان, زیاد لە پێویست لە وتەکانیاندا, پشتیوانیی خۆیان بۆ سەرۆکی نەیجیریا دەرئەبڕیی – هەر ئەو کەسەش بوو, کە دەستی گرتبوو بە سەر ملیاران دۆلارەکەشدا. چەند کەس مردن بەهۆی ئەوەی ئەم ملیاران دۆڵارە خەرج نەکرا لە تەندرووستی گشتییدا, ڕێگەوبانی سەلامەت و شیاو, ئاو و ئاوەڕۆکان, شتی تریش؟ چەند هاوڵاتیی نایجیریایی خۆیان کوشت, لە بینیین و رووبەڕووبوونەوەی مەحسوبیەت و بەرتییل دان, بۆ هەر شتێک کە پێداویستییەکانی ژیان بوو و, بۆ ئەمان بەردەست نەبوو؟\nسەرباری ئەو خۆ پێچانەوەیە لە ئیشکردنی سوپادا, کە ناسراوە بە دەستدرێژیی کردنە سەر مافی مرۆڤ, بەلام, ئەمەریکا زۆر خێرایانە, بۆ پڕچەککردنی سەربازیی, بە مەبەستی رووبەرووبوونەوەی ( بۆکۆ حەرام) دا, هەتا ئێستاش, هەڵنەسان بە شتێک , وەک هەولدان بۆ دۆزینەوەی ئەو پارە زەبەلاحە گەورەیەی کە دیار نەما, یان سزا بسەپێنن بەسەر ئەو بەرپرسانەی کە باڵێکن لەو پرۆسەی دزییە, یان سەختییەک بخەنە بەردەم ئەو پارە نامەشرووع و, نایاساییانە کە لە ئەمەریکادا جرت و فرتیانە لە سپییکردنەوەدا. باڵوێزی ئەمەریکا, ئەم رێ وشوێن و تەگبییرانەی بە دڵ نەبوو, نییگەران بوو, کە پەیوەندییەکان لەتەک (حوکوومەتی ئەبووجا) تێک بچێت.\nبەڵام, لە کۆتایی چاوپێکەوتنەکەدا, چاییز خۆی پرسیارێکی زۆر گرنگ ئەوروژێنێت , بۆچی ئێمە ئەوەندە لە خەمی پەیوەندییەکانمان دا بین لە تەک هەر رژێمێکی تاوانکاریی دا؟ بەڵام بێ وەڵام!\n٤. لێکەوتەکانی دوای جەنگی دووەمی جیهانیی\nجەنگی سارد, هۆکارێکی سەرەکیی بوو, لە کۆکردنەوەی بەرژەوەندیی رۆژئاوا و ئەمەریکا بە وڵاتە کلیپۆتکراتەکانەوە. ئەمەش بەهۆی گۆڕانی بارودۆخی جیهانیی بووە مایەی داخورانی ئەو جوگرافیا سیاسییەی (جیۆپۆلەتیکە) دوای جەنگی دووەم. بەدرێژایی جەنگی سارد, زۆرینەی بڕیاردەرە سیاسییە دەرەکییەکان رێککەوتن لەسەر ئەوەی لە ترسی گۆرانکاریی لە جیوپۆلەتیکی هەر وڵاتێک, سیستەمە حوکمرانییانەی لە وڵاتە مەبەستەکاندا بەریوە ئەچێت و, بەمەش گوێ نەدرێ بەو دەستدرێژیانەی کە لەناوخۆییدا ئەگوزەرێـت بۆ سەر هاوڵاتییەکانی, هەر لە پێشێلکاریەکانی مافی مرۆڤ و تاوانەکانی تری گەندەڵیی. بۆیە خەمێکی گەورە هەیە بۆ مسۆگەرکردنی سەقامگییریی هەر وڵاتێک, بۆ ئەمەش وڵاتانی رۆژئاوا, زۆرجار هاوکارییە گەشپێدانەکان لە رێی کەناڵی جیاجیاوە ئەگەیەنن بە کلیپتۆکراتەکان لە رێی دامەزراوە داراییەکانیانەوە وەک سندوقی نەختینەی نێودەوڵەتیی و بانکی نێودەوڵەتیی. هەروەکو سەرۆکی ئەمەریکایی رۆناڵد ریگان لە سالی ١٩٨٦ دا بە ئاشکرا لە ساڵی ١٩٨٦ دا, لەو بارەیەوە وتی: ئایا پێویستە لەسەر ئەمەریکا رێگە بدات بەو سیاسەتە چەکپۆکەسەرییە رێپێنەدراونەی مارکۆس؟, هەرخۆی وڵامی دایەوە و وتی: "جگە لە بنکە سەربازییەکانی فلیپیین هیچ شتێکی تر بە گرنگ نازانم"\nلە دوای کۆتاییپێهێنانی داگیرکاریی فەرەنسایی فەرمیی لە ئەفەریقای فەرەنساییدا لەساڵی ١٩٦٠دا, بۆ پاراستنی کۆمپانیا فەرەنساییەکان و بەرژەوەندیی ستراتیجیی وڵاتەکەیان, نوخبە فەرەنساییەکان سیستەمێکی ووردی کارامەیان دامەزراند بۆ توندوتۆڵکردنی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ وڵاتانی ئەفەریقادا و ناویان نا " فەرەنسا – ئەفەریقا ". ئەم مشتومڕانە, بەردەوام بوون بەدرێژایی سێ دەیە, ئەوەی مسۆگەر کرد کە ئۆتۆکراتە ستەمکارە ئەفەریقاییەکان هەڵسان بە پاراستنی بەرژەوەندییە فەرەنساییەکان لە وڵاتەکانیاندا, لە بەرامبەریشدا پاریس ڕێگەی دان ئەو بڕە پارە زەبەلاحانەی کە لە رێگەی نایاساییەوە بەدەستیان ئەهێنا لە رێی بانکە فەرەنساییەکان و کۆمپانیای وزە و کۆمپانیای کانزاکردنەوە بگوێزنەوە ناو فەرەنسا بۆ ئەژماری بانکیی خۆیان.(٧)\nلە چاوپێکەوتنێکی (n.p.r) لە لایەن کانۆن سازدراوە(٨), لە بارەی ئەفغانستانەوە لە مازێـتیی پەیامنێری ئاسایشی نەتەوەیی ئەمەریکا ئەپرسێـت, ئێمە ئەزانیین حوکوومەتی ئەمەریکایی سوورە لەسەر قەڵاچۆکردنی مادەی هۆشبەر و گەندەڵیی, بەڵام بەپێی نووسیینەکەت لە نیۆیۆرک تایمز لە ٢٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٠٩, ئەحمەد کەرەزای گەورە بازرگانی مادە هۆشبەرەکان بووە و ئەمەریکاش پشتییوانی تەواوی بووە, ئەمە چۆنە بەلاتەوە؟\nمازێتیی ئەڵێت: ئەو پرسیارەمان کردووە لە سەروو خۆمانەوە و وەڵامەکەیان ئەوە بووە, لە ئەفغانستان کەسی خاوێنی تیا نییە, هییچ نەبێـت ئەم کەسە یارمەتی زۆری داویین دژ بە تالیبان و رێکخراوی قاعیدە. ئەگەر بە دوای دایە ترێزا (Mother Teresa) ئەگەڕێیت, ئەوا ئەو لە ئەفغانستان ناژیی.\nبۆیە, چاییز ئەڵێت: ئەم جۆرە وەڵام و رەفتارانە وا لە هەرکەس ئەکات کە پرسیاری نەمێنێت و سەری سوورنەمێنێت,بەرامبەر سیناتۆر "جۆن کێریی" کە لە کۆبوونەوەیەک دا وتی "پێویستە سەرکۆنەی ئەحمەد کەرەزای نەکەین, یان پەیوەندیی مۆلەقمان لەتەک خوشکی کەرەزای نەپچڕێنین, لەسەر قسەو باسی وتاری رۆژنامە یەک یان تۆمەتێکی هەڵبەستراو" (٩)\n٥. ئایا رۆژئاوا بەشدارە لەو گەندەڵییەی لە وڵاتانی دنیادا هەیە؟\nدانێڵا پترۆڤا رۆژنامەنووسی سیاسیی لە دامەزراوەی گۆرنیکا, لە چاوپێکەوتنی سارا چاییز دا(١٠)؛ وەک شارەزای سیاسەتەی دەرەوەی ئەمەریکا لە گەندەڵیی جیهانی و پەڕگییریی و توندوتییژیی, بەلایەوە گرنگە لێی بپرسێت: لەو بڕوایەدایت کە رۆژئاوا بەشدارە لەو گەندەڵییەی لە وڵاتانی دنیادا هەیە؟\nچاییز: بە دڵنییاییەوە. یەکێک لە رێگاکان ئەوەیە کاتێک مامەڵە لەتەک یەکێک لەم ولاتانەدا ئەکەین, تەنانەت لێکۆڵیینەوەمان لە ئابووریی سیاسییان نەکردووە. ئێمە سوورین لەسەر ئەو گریمانەی, کە کەرتی تایبەت ئەوەیە کە ئێمە پێناسەمان کردووە وەک کەرتی تایبەت و, حکوومەتیش هەر حکوومەتە, ئەگەرچی لەوێ گەندەڵییش هەبێت.\nئێمە ئەبێت ئەم پەیکەرە بگۆڕیین. بۆ ئەوەی لە هەندێ وڵاتدا ئەوە تێبەگەیین, کە حکوومەتەکەی ئەو حکوومەتە نییە کە رەنگە شکست بهێنێێت. بەڵکو حکوومەتێکی تاوانکاریی سەرکەوتووە. ئەو سیستەمە لە تۆڕێکی کلیپتۆکرات یان زیاتر پێک دێت, کە بەرپرسی حوکوومیی و, لایەنی چالاکی کەرتی تایبەت و, تاوانکاریی رێکخراوی تێدایە. هەموو ئەم تاقمانە لە یەک تۆڕی تەواوکاردان. ئەوەی لەسەرمانە, یەکەم ئیشێک بیکەین, نەخشەی ئەو تۆڕە بکێشین. پێویستە بزانین کێ چی ئەکات لەو تۆڕەدا, کێ پەیوەندیی بە کێوە هەیە, چ قوڵپێکی داهاتی چنگ ئەکەوێت, کام ئێشە لە وەزیفەی دەوڵەت جێبەجێ ئەکات و, کامشیان بە ئەنقەست فەرامۆش ئەکات.\nبە بێ زانیی ئەم زانیاریانە, ئەو وڵاتە, لە بارییدایە هەر دەست تێوەردانێکی نێودەوڵەتیی هەبێت بەلای خۆیدا بیشکێنێتەوە. ئەمەش ئەوە ئەگەیەنێت, کە هاوکاریی سەربازیی یان تۆکمەکردنێک وەک باڵێک کە ئەو تۆڕە رزگار بکات, یاخود تاڵانی ئەکات. هاوکاریی گەشەپێدان, ئەبێتە مایەی داهاتێکی بەخوڕ بۆ تۆڕەکە. کارلێکردن لە ئاستی بەرزدا لەگەڵ بەرپرسە حکوومییەکاندا, کە ئەو سیستەمە ئەبەن بەڕێوە, پێگەیان بڵند ئەکات و شەرعیەتیان ئەداتێ.\nرێگەیەکی تریش هەیە لە لای خۆمانەوە کە هاندانێکە بۆیان, لە رێی بەردەستکردنی خزمەتگوزارییەکانی گەندەڵییەوە, بە نموونە, کلیپتۆکراتە رووسیایی و نایجیرییەکان لە کوێ پارەکانیان هەڵدەگرن؟ لە کوێ خانووبەرە ئەکڕن؟ لە کوێ دەستیان ئەگات بە خزمەتگوزارییە بانکیی و یاساییەکان؟ مناڵەکانیان لە کوێ ئەخوێنن؟ شمەکە گرانبەهاکان لە کوێ ئەکڕن؟ و هی تری زۆریش, هەمووی لە وڵاتە رۆژئاواییەکان دا جێبەجێ ئەکرێن. ئێمەین, کە هەڵدەستین بە سپییکردنەوەی پارەکانیان, ئێمەین کە هەڵدەستین بە سپییکردنەوەی ئابڕوویان بە مانایەکی تر, خەڵکی ئاسایی لەم وڵاتانەدا, تەنها رووبەڕووی کلیپتۆکراتەکان نابنەوە, بەڵکو رووبەڕووی هەموو رۆژئاوا ئەبنەوە, کە بوونەتە قەڵغانێک بۆ پاراستنی کلیپتۆکراتەکانی وڵاتەکانیان.\nدواتریش, ئەوەی لە ئایۆلۆجیای ئێمەی رۆژئاواییدا هەیە, مەزنکردنی پارەیە, بیرۆکەی ئەوەی کە کەڵەکەبوونی سامان بەجۆرێک لە جۆرەکان نیشانەی بەتوانایی و لێهاتووییە و, لێرەوە دەست پێدەکات.ئەمە روویداوە, ئەم جارەیان, لە لای رۆناڵد رییگان و مارگرێـت تاتشەر, ئەو گیانی زاڵبوونی راستەوخۆیە هەبووە لە ماوەی تەنگژەی دارایی ٢٠٠٨ دا, تەنانەت دوای ئەوەش. لە زۆر لایەنی تریشەوە, ئەو گەندەڵییەی کە لە شوێنەکانی وەک نایجیریا و ئۆزبەکستان لێکۆڵیینەوەم لەسەر کرد, هییچ پەیوەندیی بەو بەزاندنانەوە نەبوو, کە بوو بووە مایەی نانەوەی تەنگژە داراییەکەی ئەو رۆژگارە. هیچ پەیوەندیشی نەبوو بە سەرلێشێوانێک لە تێگەیشتن لە مانای گەندەڵیی و, کەمبوونەوەی رۆڵی گۆنجاوی پارە لە سیاسەتدا, لە ئەمریکادا.\n1. S. Bandyk, Corruption Q&A with Sarah Chayes, Anti-Corruption & Governance\nCenter, July. 20. 2015.\n2. G. Foden, ‘Thieves of State, by Sarah Chayes, The New york Times, Feb. 20, 2015\nگایڵز فۆودن لە ۆرکشایە لە بەریتانیا, لە دایک بووە, کوڕی کابرایەکی جووتیار بووە, لە کەیمبرج خوێندوویەتی و, سەرەتا بە رۆژنامەنووسیی لە گۆڤاری (Media Week) دەستی پێکردووە. پاشان بووە بە یاریدەدەری سەرنووسەری پاشکۆی تایمزی ئەدەبیی. ئێستا هاوڕێی هونەرە ئەفراندنەکان و ئەدای هونەرییە لە (Royal Holloway), لە زانکۆی لەندەن. پرۆفیسۆری نووسیینی شاکارەکانە, لە زانکۆی ئیست ئەنگڵیا, لە گاردیان و رۆژنامەی تریش نووسیین بڵاوئەکاتەوە. خاوەنی گەلێک رۆمانە؛ لەوانە, دوایین پاشای ئۆسکتڵەند (The Last King of Scotland) لە ١٩٩٨, لەسەر سەردەمی (عیدیی ئەمیین) ی سەرۆکی ئۆگەندا نووسیییویەتی و, چەندیین خەڵاتی وەرگرتووە بە هۆیەوە. هەروەها رۆمانی (Ladysmith) لە ١٩٩٩ نووسییووە.\n3. B. Judah and N. Sibley, “The West Is Open for Dirty Business”, Hudston Institute,\nForeign Policy, Oct. 7, 2019.\n4. A. Mannes”Grand Theft Autocracy ”, Workd on Rock, April, 27, 2015.\n5. D. Filkins, M. Mazzetti and J. Risen,“Brother of Afghan Leader Said to\nbe Paid by C.I.A” The New york Times,Oct. 27 2009.\n6. R. Bistrong, “Corruption, Compliance & Criminal Regimes: An Interview with\nSarah Chayes”, A Front-Line Perspective on FCPA, Anti-Bribery and Compliance\n7.A.Cooley, J. Heathershaw, and J. Sharman " The Rise of Kleptocracy: Laundering\nCash, Whitewashing Reputations". Journal of Democracy, 29 (1), 2018. Pp 39-5\n8. N. Conan, N.P.R, “Presidents Brother on CIAs Payroll”, The New york Times\n10. D. Petrova, “ Sarah Chayes: Global Kleptocracy: how the West has lost the balance\nbetween rectitude and liberty?”, Guernica, July 15, 2015.


☂ پارتی ژیانی ئازادی کوردستان - پژاک | 🏷 ڕزگ(دەسە): اهزاب و سازمانەل | زبان مقاله: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\n➕ اێ ڕکؤردە إژ لآ Dec 21 2008 6:58PM أڕا(هاوڕێ باخەوان)\n✍ اێ بەخشە گل دؤمائن(آخرین گل) إژ لآ(هاوڕێ باخەوان): أڕاMay 26 2017 1:33PM نووآ بی(بروز بی)\n👁 اێ بەخشە 19,591 گل سئرکریائە(دێینە)\n📷 پەروەندە عەسگ 1.0.1 47 KB Oct 29 2009 12:00AM هاوڕێ باخەوان\n🖇 آیتم های مرتبط: 32\n3. 👁 پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) لە بەیاننامەیەکدا هەڕەشەی توند، ئاراستەی هەردوو حزبی دیموکراتی کوردستان (حدکا و حدک) دەکات\n4. 👁 پژاک پشتگیری لە بەرخۆدانی گەل لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کرد\n5. 👁 پژاک در بیانیه‌ای دمکرات‌ها را تهدید کرد\n6. 👁 پژاک لەبارەی دۆخی زیندانیانی سیاسی لە ئێران ڕاگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە\n7. 👁 پژاک و کۆدار نەخشەڕێگای چارەسەری دیموکراتییان بڵاوکردەوە\n8. 👁 پژاک یادی سەرهەڵدانی 3ی ڕەشەمێ دەکاتەوە\n9. 👁 پژاک: پێویستی ئەم قۆناغە بە یەکیەتی هاوبەشی هێزە کوردستانیەکان هەیە\n10. 👁 پژاک: پێویستە تا ڕوونبوونەوەی ڕەوشی ئێمڕالی گەل لەسەر شەقامەکان بێت\n11. 👁 پژاک: شەهید رەنگین درێژەپێدەری رێگای سەدان ژنە تێکۆشەر بوو\n12. 👁 پژاک: گەلی ڕۆژهەڵات خاوەنداریی لە بڕیاری بایکۆت کرد\n13. 👁 پژاک: لە وەڵامی شەهیدبوونی هەڤاڵانمان خەونەکانیان بەدیدێنین\n14. 👁 پژاک: لەدژی پیلانگیڕی و گۆشەگیری بەرخۆدان گەش بکەن\n15. 👁 پژاک: مانگی گوڵان دەکەینە هەوێنی ئازادی گەلەکەمان\n16. 👁 پژاک: هەموو لایەن و پارتەکان دژی داگیرکاری هەڵوێست بگرن\n17. 👁 پژاک: هەڵەبجە کۆتایی کۆمەڵکوژییەکان لە دژی گەلی کورد نییە\n18. 👁 پژاک: یەکی گوڵان خوێندنەوەیەکی نوێی تێکۆشان لە دژی سیستەمی سەرمایەدارییە\n19. 👁 پژاک؛ نەورۆز، سەرهەڵدانی گەلانە\n20. 👁 پەژاک بۆ لەیلا گیوڤەن: تەجرید تێکدەشکێنن و دەرسێکی مێژویی دەدەنە هەموو دیکتاتۆران\n21. 👁 پەژاک لەسێدارەدانی مستەفا سەلیمی و ڕادەستکردنەوەی بە ئێران شەرمەزار دەکات\n22. 👁 پەژاک: نەورۆزی ئەمساڵ بە تێکشکاندنی فاشیزم و گۆشەگیری پیرۆز دەکەین\n23. 👁 دەوڵەتی ئێران هەرگیز بە نکۆڵیکردن لە زیندانیانی سیاسی و لەسێدارەدانیان ناتوانێت کێشەکان چارەسەر بکات\n24. 👁 راپۆرتی کۆنفرانسی راوێژی گەل تایبەت بە کار و خەباتی پژاک لە ستۆکهۆڵم بڵاو کرایەوە\n25. 👁 هاوسەرۆکایەتیی پەژاک: هیوادارین نمونەی کاک مستەفا زۆر و رێگای پڕ رێبوار بێت\n26. 👁 هەڵسەنگاندنی دۆخی ژیانی کورد و ڕۆژهەلاتی کوردستان لە زانکۆی ئۆسلۆ\n27. 👁 یەرەکە ناسنامەی گەریلایەکی شەهیدی راگەیاند\n📝 پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک) لە بەیاننامەیەکدا هەڕەشەی توند، ئاراستەی هەردوو حزبی دیموکراتی کوردستان (حدکا و حدک) دەکات | 🏷 ڕزگ(دەسە): وەڵگەنۆمەل | زبان مقاله: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\n➕ اێ ڕکؤردە إژ لآ Jun 20 2015 12:35PM أڕا(هاوڕێ باخەوان)\n✍ اێ بەخشە گل دؤمائن(آخرین گل) إژ لآ(هاوڕێ باخەوان): أڕاJun 20 2015 12:36PM نووآ بی(بروز بی)\n👁 اێ بەخشە 9,118 گل سئرکریائە(دێینە)\n📕 پەیڕەوپرۆگرامی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان پژاک | 🏷 ڕزگ(دەسە): کتاووخانە | زبان مقاله: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\n🔗 دانلود کتاب: پەیڕەوپرۆگرامی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان پژاک\n📥 تعداد دانلود: 467 بار\n➕ اێ ڕکؤردە إژ لآ Oct 12 2016 6:23PM أڕا(مانو بەرزنجی)\n✍ اێ بەخشە گل دؤمائن(آخرین گل) إژ لآ(هاوڕێ باخەوان): أڕاOct 12 2016 11:52PM نووآ بی(بروز بی)\n👁 اێ بەخشە 4,712 گل سئرکریائە(دێینە)\n📷 پەروەندە عەسگ 1.0.1 14 KB Oct 12 2016 6:23PM مانو بەرزنجی\n📕 فایل pdf 1.0.1 776 KB 74 Oct 12 2016 6:23PM مانو بەرزنجی\n| زمان دؤرسکردن وەڵگە(پەڕە): 8,69 ثانیه(اێس)


بەڵێندەری پرۆژەی ڕێگای كه‌لار – كفری گەندەڵییەک ئاشکرادەکات – لڤین پرێس\nبەڵێندەری پرۆژەی ڕێگای كه‌لار – كفری گەندەڵییەک ئاشکرادەکات\nبەڵێندەری پرۆژەی ڕێگای كه‌لار – كفری گەندەڵییەک ئاشکرادەکات و ڕایدەگەیەنیت کە دەستوەردراوەتە کارەکەی و لە کوالێتی پرۆژەکەی و قیری ڕێگاکە کەمکراوەتەوە بۆ بەرژەوەندی چەند کەسێک.\nلەو بارەیەوە هێمن هادی، بەڵێندەری پرۆژەی رێگای كه‌لار – كفری له راپۆرتی یه‌كه‌ی چاودێری حكومه‌تی خۆجێی گه‌رمیان کە “ڕادیۆی دەنگ” بڵاویکردوەتەوە ئاماژه‌ی به‌وه‌كردووە لە ستەیشنی وێستگەی 8 و 100 تا 23 و 400 سێ قیری ڕێگاکەیان بە سێ چین کردووە، بەڵام لەدوای ئەوەوە کراوە بە دوو چین، ئەوەش کاریگەری لەسەر باشی کوالێتی ڕێگاکە هەیە.\nئەو بەڵێندەرە ئاماژەی بەوەش کردووە کە “ئەمە یەکێکە لەهەڵەکانی حکومەت هاتووە چینێک لە قیرەکەی بە ئێمە لابردوە لەبەر ئەوەی کە فڵان کەس لە جڤاتی گۆڕانە یان لە مەڵبەندی یەکێتیە خەڵکی فڵان دێی گەرمیانە زەخت دەکات لە وەزیر یان لە ئیدارەی گەرمیان بێن رێگای گوندەکەی چاکبکەن ئەوانیش ناچار دێن سێ چینەکەی ئێمە دەکەن بە دوو چین و پارەی پڕۆژەکە دادەبەزێنن شوێنی دیکەی پێ چاک دەکەن ئەمە پێی دەڵێن لاتبازی”.\nهەروەها له راپۆرتەکەی یه‌كه‌ی چاودێری حكومه‌تی خۆجێی گه‌رمیان، بەڕێوبەری ریگاوبانی گەرمیان، ئەوە روندەکاتەوە بە پێی پێویستی رێگاکە چینەکانی قیر دیاری دەکەن، ئەوەشی دووچین قیردەکرێت لەبری چینی سێیەم بەردی شکاو و هاڕاو بە 20 سم بەکاردەهێنن کە هەمان تۆکمەیی قیری هەیە.\nبە وێنە...لە هه‌ولێر بە هۆی کەوتنەوەی ئاگر ده‌یان دوكان سووتاون\nبەهۆی ئاگر کەوتنەوە 18 کەس گیانیان لەدەستدا


یەکێتی نەیتوانی لە نێوان رێواس و بێگەرد یەکێکیان ھەلبژێرێت – ئاژانسی ھەواڵی پەیامنێر\nنوێكراوه‌ته‌وه له Mar 16, 2019\nمەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی كوردستان شكستیهێنا لەرازیكردنی رێواس فایەق‌و بێگەرد تاڵەبانی، بۆ ئەوەی یەكێكیان لەكاندیدبوون بۆ سەرۆكی پەرلەمان پاشەكشە بكات.\nمەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی ئەمڕۆ شەممە كۆبووەوە، كە كۆبوونەوەكە لەسەر داوای پارتی بووە، كە بەفەرمی داوای لەیەكێتی كردووە بەشداری كۆبوونەوەی سبەینێی پەرلەمانی كوردستان بكات‌و كاندیدی خۆی بۆ سەرۆكی پەرلەمان یەكلابكاتەوە.\nبەپێی ئەو زانیارییانەی لەسەرچاوەیەكی ئاگاداری مەكتەبی سیاسی یەكێتی دراوە بەپەیسەرپرێس، هۆكاری بەشداریكردنی رێواس فایەق‌و بێگەرد تاڵەبانی لەكۆبوونەوەی مەكتەبی سیاسی پەیوەندی بەو داواكارییەوە هەبووە.\nهەر بەپێی زانیارییەكان، لەپێش كۆبوونەوەكەو لەناو كۆبوونەوەكەش ئەندامانی مەكتەبی سیاسی یەكێتی داوایان لەرێواس فایەق‌و بێگەرد تاڵەبانی كردووە، كە یەكێكیان لەكاندیدبوون بكشێنەوە، بەڵام داواكارییەكەیان رەتكردووەتەوەو سووربوونی خۆیان راگەیاندووە، بەوەی دەبێت كاندید بكرێن بۆ سەرۆكی پەرلەمان.\nرێواس فایەق‌و بێگەرد تاڵەبانی ئەندامی سەركردایەتی یەكێتین‌و لەوەتەی پۆستی سەرۆكی پەرلەمان بۆ حیزبەكەیان یەكلابووەوە، لەكێبڕكێدان بۆ ئەوەی ئەو پۆستە وەربگرن، كە ئەوەش كێشەی لەناو حیزبەكە دروست كردووە.\nپێشتر یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بەهۆی ئەوەی لە دانیشتنی 18ی مانگی رابردوو ڤالا فەریدیان وەك سەرۆكی پەرلەمان دیاریكرد، یەكێتی بایكۆتی دانیشتنەكانی پەرلەمانی كردووە و تا ئێستا بەشداری هیچ دانیشتنێكی پەرلەمانی نەكردووە.\nپارتی دیموكراتی كوردستانیش بۆ هەمواری یاسای سەرۆكایەتی هەرێم و هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم مەبەستییەتی یەكێتی بەشداری دانیشتنەكەی سبەینێی پەرلەمان بكات، بەڵام بەهۆی ئەوەی نەگەیشتوون بەدیاریكردنی كاندیدێك، ئەستەمە فراكسیۆنی یەكێتی بەشداری كۆبوونەوەكەی پەرلەمان بكات.


گفتوگۆی بۆپێشەوە لەگەڵ ئیبراهیم محەمەد یەکێک لە هەڵسوڕاوانی بزوتنەوەی شورایی لە یادی ٢٩ ساڵ تێپەڕین بەسەر راپەڕینی خەڵکی کوردستاندا … – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 گفتوگۆی بۆپێشەوە لەگەڵ ئیبراهیم محەمەد یەکێک لە هەڵسوڕاوانی بزوتنەوەی شورایی لە یادی ٢٩ ساڵ تێپەڕین بەسەر راپەڕینی خەڵکی کوردستاندا …\nپەرلەمان کاریکاتۆرێكە کە لای هەموو خەڵك ئاشکرایە کە بڕیارە ئەسڵییەکان و ڕێککەوتنەکان لە پشتەوە و لە ژووری تاریکدا ڕێکدەخرێن و ئەندامانی پەرلەمانیش بێجگە لە لێبووکێك و مفتەخۆرانێك هیچی تر نین، بە دەسەڵات و بەناو ئۆپۆزسیۆنەوە.\n١-بۆپێشەوە: چۆن دەڕواننە کورستانی دوای ٢٩ ساڵ ڕاپەڕین، لەدژی ڕژێمی فاشیستی بەعس؟\nابراهیم محمد: کوردستان لەدوای ٢٩ ساڵ بەسەر ڕاپەڕیندا، لەژێر سایەی دەسەڵاتی میلیشیایی ئەحزابی ناسیونالیستی کوردیدا، وەك هەموو سیستەمێکی بۆرژوازی تر، دابەش بووە بەسەر دوو بەشی ئەسڵی کۆمەڵگادا. بەشێك کە دەستی بەسەر هەموو سەروەت و سامانی سەرزەوی و ژێر زەویدا گرتووە و بەشێوەیەکی هەمەجی خەریکی کەڵەکەی سەرمایە و توندکردنی ملیۆنەها و بگرە ملیارەها دۆلارە لە بانکە نێودەوڵەتیەکاندا. ئەم چینە لە کەمینەیەکی کۆمەڵگا پێکهاتوون کە بە جۆرەها دەزگای سەرکوت و چەکدار دەستی بەسەر بەشەکەی تری کۆمەڵگادا گرتووە.\nلەولاشەوە بەشەکەی تری کۆمەڵگا کە لە زۆرینە پێکهاتووە و شەو و ڕۆژ دەنێتە سەریەك بۆ دابینکردنی پارووە نانێك و هەمیشە لە هەوڵی سەخت و دژواردایە بۆ بە زیندوو مانەوە. ئەم دوو بەشە، ئەم دوو چینە، هەمیشە لە پێکداداندان و ململانێدان کە هەر کاتەی بە شێوەی بەرز یان نزم خۆی نمایش دەکات.\nلەم نێوەدا شتێك کە ناوی نراوە پەرلەمان و نوێنەرایەتی خەڵك، شتێك نیە جگە لە کاریکاتۆرێك کە لای هەموو خەڵك ئاشکرایە کە بڕیارە ئەسڵییەکان و ڕێککەوتنەکان لە پشتەوە و لە ژووری تاریکدا ڕێکدەخرێن و ئەندامانی پەرلەمانیش بێجگە لە لێبووکێك و مفتەخۆرانێك هیچی تر نین (جا بە دەسەڵات و بەناو ئۆپۆزسیۆنەوە)\n٢- بۆپێشەوە: خەڵکی کوردستان ٢٩ ساڵ بەر لەئێستا بە ئومێدی ئازادی و ڕزگاربوون لەستەم و چەوساندنەوە و بێمافی لەدژی ڕژێمی بەعس ڕاپەرین، بەداخەوە خەونەکانیان وەدی نەهات، هۆکاری ئەوە بۆچی دەگەڕێتەوە؟\nابراهیم محمد: خەڵکی کوردستان، هاوکات لەگەڵ هەموو خەڵکی عێراق، ٣٥ ساڵ لەژێرسایەی دیکتاتۆرییەتی بێ پەردەی رژێمی بەعسی سەرکوتگەردا ناڵاندی، بە سەدان و هەزاران قوربانی دا و جۆرەها ماڵوێرانی بینی. لە فرسەتێکدا کە لەململانێی ئەمریکا و حکومەتی عێراقی ئەو کاتە، و بەسوودوەرگرتن لە لاوازیی ڕژێمی بەعس و بەدوای ڕاپەڕینی شارەکانی خوارووی عێراق بەتایبەتی بەسرە و بەغداد، خەڵکی کوردستانیش فرسەتی هێنا و هەموو دەزگا سەرکوتگەرەکانی ئەم ڕژێمەی لەناو برد. لە قارەمانییەکی بێوێنەدا و لەماوەیەکی کورتی چەند ڕۆژیدا شارەکانی کوردستان لە ڕژێمی بەعس پاککرانەوە. خەڵك بە سنگی ڕووتەوە توانی یەکێك لە ڕژێمە هەرە هارو سەرکوتگەرەکانی ناوچەکە و دەزگاکانی لە شارەکان وەدەرنێت. بەڵام بەداخەوە، لەلایەك بەهۆی بەندوبەستی هەمیشەیی ئەحزابی ناسیونالیستی یەکێتی و پارتی، هەم لەگەڵ وڵاتانی جیاجیای جیهان و ناوچەکە و هەم لەگەڵ خودی ڕژێمی بەعس، وە لەلایەکی ترەوە بەهۆی خۆشخەیاڵی بە ناسیونالیزمی کوردەوە نەیتوانی ڕاپەڕینەکەی بەدوامەنزڵی شۆڕش بگەیەنێت و جارێکی تر هیوا و ئومێدی ئازادی تەسلیم بەم ئەحزابانە کردەوە و خەونەکانیان وەدی نەهات.\nجیا نەکردنەوەی ڕیزی سەربەخۆی کرێکاران و زەحمەتکێشان بە ئاسۆی ئینسانی و ڕزگاری خۆی و لە دەوری سیاسەتی سۆسیالیستی، لە ئاسۆ و بەرنامەی ناسیونالیستیی کورد وای کرد کە هیوا و ئامانجەکانی ڕاپەڕین هەر زوو بکەونە زەوی و ناڕەزایەتییەکان لێرە و لەوێ و بە شێوەی جیاجیا دەستی پێکردەوە. تەوەهومی گشتی خەڵك بە ئەحزابی ناسیۆنالیستی بەوەی کە ئازادی بۆ دابین دەکات و ژیانێکی ئاسوودەی بێ چەوسانەوەی بۆ بەدیدەهێنێت تەنها بوو بە سەرابێك و بە ئاسماندا ڕۆشت. بەداخەوە تا ئەمڕۆش، هەرچەندە باوەڕ بەوەی حزبەکانی بزووتنەوەی کوردایەتی دەتوانێت داخوازییەکانی خەڵك دەستەبەر بکات ڕەویوەتەوە و خەڵك بڕوای بە بەرنامەی حزبەکان نەماوە، بەڵام هێشتا تەوەهوم بە ناسیۆنالیزم وەك بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی سایەی قورسی لەسەر بیر و زهنی ئینسانەکانی ئەم کۆمەڵگایە زۆرەو هێشتا شوێنی خۆی نەداوە بە بیری جیاکردنەوەی ڕیزی سەربەخۆ، و ئاسۆی ناڕەزایەتییەکان هێشتا نەیتوانیوە شکافێکی قووڵ لە نێوان خەڵك و ئاسۆی بۆرژوازیی ناسیۆنالیزمدا دروست بکات و لێکی داببڕێت.\n٤- بۆپێشەوە: خەڵکی کوردستان لە ساڵی ١٩٩١ دا، بەدژی بەعس ڕاپەرین و لە پێناو دەست ڕاگەیشتن بە ئازادیدا، بەعسیان وەدەرنا، خەڵکی کوردستان تاچەندە ئازادییان وەدەست هێنا؟\nابراهیم محمد: ئەوەی خەڵکی تا چەندە ئازادییان بەدەست هێناوە، بە بڕوای من کەمێك ئاڵۆز و هەمەگیرە؛ بێگومان سەرەتا و دوای تێکشکانی هێزە سەرکوتگەرەکانی ڕژێم لەلایەن جەماوەری ڕاپەڕیوەوە، فەزایەکی ئازاد و کراوە بەدیهات، بەڵام دوای ئاوارەیی و زنجیرە ی ڕاپەڕینەکانی دواتر و دوای کشانەوەی ڕژێم لە کوردستان و دیاریکردنی “ناوچەی ئارام” وردە وردە دەسەڵاتی کوردی بەناوی “بەرەی کوردستانی” و دواتر هەڵبژاردن و “حکومەتی هەرێم” و دابەشکردنی پەنجا پەنجای پارتی و یەکێتی…هتد، هێرش بۆسەر ئازادییەکان دەستی پێکرد و ئەم دەسەڵاتە لە هیچ شت سڵی نەکردۆتەوەو تا بۆی کرابێت، پێشێلی ئەم ئازادییەی کردووە و تاهاتووە بەرتەسکی کردۆتەوە. لەبەرامبەریشدا هەمیشە ناڕەزایەتییەکانی خەڵك بەربەست بووە لەبەردەمیدا و ئەم ململانێیە بە جۆرەها هەڵبەزو دابەزدا تێپەڕیوە، بۆیە جۆری ئەو ئازادییە و ڕادەی ئەو ئازادییەی کە خەڵکی کوردستان بەدەستی هێناوە، جیاوازییەکی زۆری هەیە لەو سەردەمەی کە خەڵك لەژێر دیکتاتۆرییەتی ڕژێمی بەعسدا دەیناڵاند، هاوکات جیاوازیشی زۆرە لەگەڵ مانای فراوانی ئازادی. لەیاد دەرچوونی سەرکوت و پێشێلکردنی سەرەتایی ترین مانای ئازادی لەسەردەمی بەعسداو خنکاندنی هەر نووزەیەك کە لە گەروو دەربچوایە زۆر ئاستەمە، من هەرگیز لەگەڵ ئەو عیبارەیەدا نیم کە هەندێ جار دەوترێت “سەردەمی حکومەتی بەعس باشتر بوو”، خەڵکی هەموو عێراق بە کوردستانیشەوە لەژێر سایەی دێوەزمەی بەعسدا تەنانەت هەناسەدانێکی ئارامیش بۆی سەخت بوو. ئەمە لە هەمانکاتدا ناتوانێت لەوە کەم بکاتەوە کە دەسەڵاتی ناسیۆنالیزمی کوردیش هەتا بۆی کرابێت و بکرێت درێغی نەکردووە و نایکات لە پێشێلی ئازادییەکان، بەڵام هەروەك وتم زۆر جیاوازن. ئەوەش لەولاوە بوەستێت کە بەسترانەوەی دنیا بەیەکەوەو بوونی دنیا بە شارێکی گەورە دەوری زۆری دیوە لە چاوکرانەوەی جەماوەری خەڵك و جۆشدانی خەباتیان و وەستانەوەیان لە بەرامبەر پێشێلکارییەکان.\n٥- بۆپێشەوە: دوای ٢٩ ساڵ لە وەدەرنانی بەعس لە کوردستان، جیاوازیی سەرەکی نێوان دەسەڵاتی بەعس و دوای بەعس چیە؟ حزبە بۆرژوازییەکانی کوردستان، بەدوای ڕاپەرینی خەڵکی کوردستاندا، بەڵێنی کردنی کوردستان بە بەهەشتیان دەدا، بنەمای ئەو بەڵێنانە چی بوو؟ بۆچی نەیانتوانی ویستەکانی خەڵکی کوردستان وەدی بێنن؟\nابراهیم محمد: ئەگەر لە یەك وشەدا بڵێم جیاوازی سەرەکی نێوان دەسەڵاتی بەعس و دوای بەعس، تەنها نەمانی دیکتاتۆرییەتی ڕەهایە، کە لەلایەن ڕژێمی دڕندەی بەعسەوە پیادە دەکرا. بەڵام ئەمەش مانای ئەوە نیە کە دەسەڵاتی کوردی نەیویستووە و نایەوێ وابکات، بەڵکو لەزۆر توندپێچدا هەوڵی جدیشی داوە کە لاسایی بەعس بکاتەوە، کە هەندێ جار توانیویەتی بەشێکی پیادە بکات و زۆرجاریش بەهۆی ناڕەزایەتی و قەبوڵ نەکردنی لەلایەن جەماوەرەوە پاشەکشەی پێ کراوە.\nحزبە بۆرژوازییەکانی کوردستان بەدوای ڕاپەڕینی خەڵکی کوردستاندا، بۆ کۆنترۆڵ کردنی جۆش و خرۆشی خەڵك هەمیشە بەڵێنی بەبەهەشتکردنی داوەتە خەڵك تابتوانێ بەر بە چوونەپێشەوەی خەباتیان بگرێت، بەڵام لە کرداردا تاکە شتێك کە بیری لێ دەکردەوە، هەڵلوشینی بەرهەم و خێراتی ئەم کۆمەڵگایە بوو. ژیانی خەڵك و خۆشگوزەرانی و خزمەتگوزاری و ئازادی و ئاسوودەیی لە فەرهەنگی ئەم هێزە کۆنەپەرستەدا بوونی نەبووە و نیە، بۆیە بنەمای ئەو بەڵێنانە تەنها سەرمایەگوزاری و پارێزگاریی چینی باڵادەست و دەسەڵاتی خۆی بوو و هیچی تر.\nبەدیهێنانی ویستەکانی خەڵکی کوردستان دوورو نزیك پەیوەندیی بە ئامانجەکانی ئەحزابی بۆرژوا ناسیۆنالیستی کوردەوە نەبووە و نیە. پارێزگاری لە کۆنە بەعسی و مستەشارەکان و هاندان و پەرەپێدانی کۆنەپەرستی و دواکەوتوویی و وەستانەوە بەرامبەر بە مافەکانی ژنان و پەرەدان بە کوشتن و تیرۆری وەحشیانەیان لەژێر ناوی کۆنەبەعسی و بەبیانووی پیس و پیاوسالارانەی ناموسپەرستییەوە جینۆسایدێك بوو دەرهەق بە ژنان کە تائێستاش درێژەی هەیە، ئەمانەو خەرمانێك لە تاوان و پێشێلکاری تر کە لەدژی ژیان و گوزەرانی کرێکاران و زەحمەتکێشانی ئەم جوگرافیایەی کەوتە دەست ئەم دەسەڵاتە تاسەر مۆخ دواکەوتوو و شۆراوە لە ئینسانییەت، تەنها گۆشەیەکی ئامانج و سیاسەتی ئەحزابی ناسیۆنالیسیتی دەسەڵاتدار بووە لە کوردستاندا کە بێجگە لە لەگۆڕنانی خواست و ئارەزووەکانی تاك و کۆی خەڵك هیچی تر نەبووە.


״پێكهێنانی حكومەتێكی شەراكەتی راستەقینە״ – پەڕە 2 – Knwe.org\nسەرەکی » مانشێت » ״پێكهێنانی حكومەتێكی شەراكەتی راستەقینە״پەڕە 2\nدوێنێ لەسلێمانی، كۆسرەت رەسوڵ عەلی جێگری سكرتێری گشتیی (ی.ن.ك) بەئامادەبوونی عومەر فەتاح و حاكم قادر حەمەجان كارگێڕانی مەكتەبی سیاسی‌و عەدنان حەمەی مینا ئەندامی سەركردایەتی، پێشوازییكرد لە هاكان كەرەجای كونسوڵی گشتیی توركیا لەهەرێمی كوردستان‌و وەفدی هاوڕێی.\nلەدیدارەكەدا، گفتوگۆكرا لەبارەی پەیوەندییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان‌و وڵاتی توركیا‌و جەخت لەپەرەپێدانی پەیوەندییەكان كرایەوە، هەروەك دەستپێكردنەوەی گەشتە ئاسمانییەكانی نێوان توركیا‌و فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی، بەهەنگاوێكی گرنگ وەسفكرا.\nلەبەشێكی دیكەی دیدارەكەدا، گفتوگۆی چڕكرا لەبارەی پێكهێنانی كابینەی نوێی حكومەتی هەرێمی كوردستان‌و دیدگاو تێڕوانینی فەرمیی یەكێتی گەنگەشە كرا‌و هەردوولا كۆكبوون لەسەر پێكهێنانی حكومەتێكی شەراكەتی راستەقینە، كە بتوانێت گۆڕانكاریی جددی لەژیانی خەڵكدا بكات‌و خزمەتگوزاریی شایستە پێشكەشی هاووڵاتیان بكات.\nهەروەها، پەیوەندییەكانی نێوان هەرێم‌و بەغدا‌و نێوانی لایەنە سیاسییەكانیش، دوو تەوەری تری دیدارەكە بوون‌و گفتوگۆی جددییان لەبارەوە كرا.


2018-10-16 [09:12 AM]\nشازدەی ئۆكتۆبەر ڕۆژێكی تاریكە لە مێژووی میللەتەكەمان. لەو ڕۆژەدا بوو كە خیانەتی نامەردانە، لە ئومێد و ئاواتەكانی گەلێكی مەزڵووم كرا. بەهۆی دەستێكی ناوخۆییەوە یارییەكی بێویژدانانە بە چارەنووسی گەلەكەمان كرا و ئەو خاكەی بە خوێنی هەزاران ڕۆڵەی ئەم نیشتیمانە پارێزرا بوو، لە چوارچێوەی پیلانێكدا كەوتە ژێر داگیركاری و كاولكاری و سووكایەتیكردن بە پیرۆزییەكانی گەلی كوردستان.\nئەو پیلانە نەگریسە، سووكایەتی بوو بە سەت ساڵ خەبات و قوربانیدانی گەلەكەمان. سووكایەتیكردن بوو بە خوێنی شەهیدان و ئەو پێشمەرگە قارەمانانەی لە شەڕی تیرۆریستانی داعشدا كەركووك و ناوچە كوردستانییەكانی تری دەرەوەی ئیدارەی هەرێمیان پاراست و لە جیاتی هەموو مرۆڤایەتی شەڕی تیرۆریان دەكرد. هەروەها سووكایەتی بوو بە دەنگی ڕەوا و ئاشتییانەی گەلی كوردستان كە تەنیا تاوانی ئەوە بوو دەنگی ڕاستەقینەی خۆی بە گوێی جیهانییان گەیاند.\nئێمە پێشبینیی هەموو ئەگەرێكمان كردبوو، بەڵام هەرگیز چاوەڕوانی ئەوە نەبووین دەستێكی ناوخۆیی بەمشێوەیە خەنجەر لە پشتی گەلی كوردستان بدات.\nئەوان ویستیان بە ناپاكی و داگیركاری و زەبروزەنگ، ئیرادەی گەلەكەمان بشكێنن كە ئازادیخوازی و پەیامی ئاشتی و پێكەوەژیانە، بەڵام ئیرادەی گەلەكەمان بە زیندوویی ماوەتەوە و بە دڵنیاییشەوە ئازادیخوازی و پەیامی ئاشتی، سەربەرزییە و ناپاكی و داگیركاریش سەرشۆڕی و شوورەییە.\nئامانجی شازدەی ئۆكتۆبەر، نەهێشتنی كیانی هەرێمی كوردستان و بێماناكردنی مافەكانی گەلی كوردستان بوو. ئەگەرچی بە هاوكاری و چاوساغیی دەستێكی ناپاكی ناوخۆیی، پیلانێكی زۆر گەورە لەدژی گەلەكەمان لە ئارادا بوو، بەڵام كە پێشمەرگە بڕیاری بەرگری و كۆڵنەدانی دا، هاوكێشەكان گۆڕان و سەربەرزی بۆ گەلی كوردستان مایەوە.\nلەو یادە تاڵەدا، داوا لە هەموو لایەك دەكەم ڕێز لە مێژوو و مافەكانی گەلی كوردستان بگرن، سیاسەتی شۆڤینی و ئینكاركردن هیچ ئەنجامێكی نییە و تەنیا شەڕ و دواكەوتوویی لێ دەكەوێتەوە. هەمیشەیش داوامان كردووە كە كەركووك ببێتە نموونەی پێكەوەژیان، بەڵام مساوەمە لەسەر ناسنامەی كوردستانیبوونی كەركووك ناكرێت. داوایش لە هاووڵاتیانی كوردستان دەكەم بە ئومێد و هێزەوە بڕواننە داهاتوو، دۆزی گەلی ئێمە ڕەوایە و بە شەڕ و پیلان و ناپاكی، كۆتایی نایەت.\nشازدەی ئۆكتۆبەر ئەو ڕۆژە تاریكەیە لە مێژووی گەلەكەماندا كە هەرگیز لە یاد ناكرێت و دەبێ ببێتە وانە بۆ تاك تاكی گەلی كوردستان.\nسڵاو بۆ شەهیدانی كورد و كوردستان و هەموو شەهیدانی ڕێگەی ئازادی.\nسڵاو بۆ پێشمەرگە قارەمانەكان.\nسڵاو بۆ تێكۆشەران و نیشتیمانپەروەران.\n16ـی 10ـی 2018


دانەگاز ئاستی بەرهەمهێنانی گاز لە هەرێمی كوردستان زیاد دەكات\nکۆمپانیای دانەگاز رێککەوتنێکی بۆ وەرگرتنی 250 ملیۆن دۆلار لەگەڵ دەزگای دارایی پەرەپێدانی نێودەوڵەتیی ئەمریکا (DFC) واژۆکرد بۆ ئەوەی وەبەرهێنانەکانی لە کێڵگەی گازیی کۆرمۆر فراوان بکات و ئاستی بەرهەمهێنانی گاز لە کێڵگەکە تاوەکو ساڵی 2023 بگەیێنێتە 630 ملیۆن پێ سێجا لە لە رۆژێکدا.\nبەگوێرەی راگەیێندراوێکی کۆمپانیای دانەگازی ئیماراتی، دەزگای دارایی پەرەپێدانی نێودەوڵەتیی ئەمریکا بۆ ماوەی حەوت ساڵ پاڵپشتی لە پڕۆژەی فراوانکردنی کێڵگەی کۆرمۆر دەکات و کۆی تێچووی پڕۆژەکەش 630 ملیۆن دۆلارە، کە ئامانجی پڕۆژەکە زیادکردنی ئاستی بەرهەمهێنانی گازە بەڕێژەی 50٪ بۆ 690 ملیۆن پێ سێجا لە رۆژێکدا.\nمەجید جەعفەر، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای کرێستن پێترۆڵیەم و سەرۆکی بۆردی دانەگاز رایگەیاند: "ئەو گرێبەستەی لەگەڵ دەزگای دارایی پەرەپێدانی نێودەوڵەتیی ئەمریکا واژۆمان کردووە جەخت لە گرنگی پەرەپێدانی سەرچاوەکانی گازی سرووشتى لە هەرێمی کوردستان دەکاتەوە، ئەوەش لەپێناو پشتگیریکردنى گەشەى ئابووریی هەرێمی کوردستان".\nمەجید جەعفەر راشیگەیاند، سەرەڕای ئەو ئاڵنگارییانەی کە کۆرۆنا بەدوای خۆیدا هێناونی، ئەوان لە وەبەرهێنانەکانیان بەردەوام بوون و رێککەوتنەکەشیان لەگەڵ دەزگای دارایی پەرەپێدانی نێودەوڵەتیی ئەمریکا سەرکەوتنێکی گەورەیە بۆ پەرەدان بە سەرچاوە سرووشتییەکانی هەرێمی کوردستان.\nهاوکات دێڤ جاگەدێسان، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای دەزگای دارایی پەرەپێدانی نێودەوڵەتیی ئەمریکا رایگەیاند، "وەبەرهێنانەکانی DFC لە کێڵگەی کۆرمۆر دەستگەیشتنی خەڵکی هەرێمی کوردستان بە وزە زیاتر دەکات، ئەو پڕۆژەیەش دەرخەری وەبەرهێنانی بەردەوامی ئەمریکایە لە هەرێمی کوردستان".


ANF | ”ژەنۍ هەورامانی“\nسەردەمەینە جە فرەو وەڵاتانە ژەنی کریێنە بە کەرەستێوە جنسی و حەرەمسەرەکانە چەمەڕوانێ بیێنێ شەوێ بلان لاو شای، یان زیننەچاڵێ کریەینێ، ژەنی هەورامانی کۆڵەکێ ژیوای کۆمەڵگای و دەسەڵاتدارە و خاوەن قسێ بیێنێ.\nپێنجشه‌ممه, 4 Feb 2021, 13:32\nجە ڕۆیوە بەشەر ئامان دنیا ناچار بیەن پەی ژیوایش مل ملانێ کەرۆ،ژەن و پیاشان بە شانوو یۆی هەنگامەشا هۆرە گێرتێنە. ئێلیزابت بادێنترە ماچۆنە: شۆنەو تاوتووکاری و هۆرسەنگنیاوە فرەی سەروو کۆمەڵگای پەیرێ بەشەری،بەرکەوتەن چا سەردەمەنە سیستم نە سیستمی ئەڎاسەروەری بیەن نە تاتەسەروەری.بەڵکوو هەرکام بە پاو تەوان و چەنە ئامایشا ئەرک و هەرمانەشا بەردێنە ڕاوە و ئێژایی هەردوی یەکسان بیەن. شۆنەو ئانەی بەشەر فێر مبۆ بە کشتوکاڵی، ڕۆڵوو ژەنێ ڕۆ بە ڕۆ ڕەنگدارتەر و پاگە و یاگێ ژەنێ سەرتەر ملۆ.ژەنی شنیۆنە کشت و کاڵی و پیا شۆنەو حەیوانداری. ژەنی بە هۆ پیشەو هەرمانەکێش کە کشت و کاڵەن پێسەو سەروەروو سروشتی مژناسیۆ .ئێ شێوازە درێژەش بیەن تا سەردەموو مەفرەغی.وەختێ بەشەر میاوۆ پاگەیە جە فلزی کەڵک گێرۆ و گاوەسن وەش کەرۆ و ئاژەڵێ دەسەمۆکەرۆ، هازەی فرەتەرەو پیای و هەرمانکەردەیش چەنی گاوەسن و گاوێ ڕۆڵۆ ژەنێ کەم کەرۆوە.هەرمانە چەنی گاوەسنی و هێش کەردەی دلێ هازەو ماساولەو پیاینە دەس گنێ و هەر پی بۆنەوە هەرمانەو کشت و کاڵینە نەخشوو پیای ڕەنگش داوە.ماوێوە کەمتەر جە هەزار ساڵێ، برەهم، یەهۆوە، زئووس و ژووپیتر، پلەو پایەو خۆدایی و سەروەری مگێرا و ژەنی جە تەختوو پاشایەنە موەزنارە بە جۆرەی کە پاسە هەست کریۆ پیای خوداشان خۆلقنان تا بسلەمنان تاتە بیەی وێشان پەی خودایی شیاوتەرەن. خودا-تاتەیی یاگێ خودا-ئەڎایی مگێرۆ.\nیوونانەنە وەرەتاو کە وەڵتەر بە مای ئەژناسیابێ مکریۆ بە نێر و ئاستوو مای تا مانگ و هەسارەی مەی وارۆ.عەرەبستانەنە وەڵێ ئێسلامی لاتە و مەناتەو و عۆزا کە بە کناچێ “اللە” ی ئەژناسیێنێ و پریسێنێشا ،بە ئامای ئێسلامی یەکسەرە پریساو ژەنێ منریۆلاوە.نە تەنیا ژەنی جە ئاستوو پریساینە نمەمانۆ بەڵکوو مبۆ بە نەمادوو مەکر و فێڵێ.\nدێرینە ژناسەکێ بە پاو ئاسەوار و شۆنەوارە کۆنەکان پاسە ماچان: ڕۆڵوو ژەنێ دەورەو پارینە سنگینە ڕٶڵەی بنەمایی و دلێڕاسەیی کۆمەڵگای بیەن و نەخشوو پیای پەراوێزەنە بیەن.ئینەی چاگەوە مزانا کە نەمادە ژەنانەکێ دلێ مەڕەکانە ئیزیەینێوە و نەمادە پیانەکێ بەروو مەڕەکانە. عیلامیچەنە پێسەو فرەتەروو یاگان وەڵتەر خودای و ئێزەدێ مایێ بێنێ و شۆنیەرە تاتە-خودا مگنۆ بەرۆ.\nژەنی هەورامانەنە هەورامان هەم بە بۆنەو کوێسانی بیەی و سەختی ئاماولوایش و هەم وەروو تەرسەو دژمنان، ناچارێ بیێنێ ناوچەکەنە فرە نەزیانێرە و هەر ئی ئەرەنەزیایە بیەن بایس بتاوا سەروو پاو وێشا بمدران و کەمتەر ئەوەجەشا بگنۆیاگانەی تەری. ژەنی هەورامیە فرەو هەرمانەکاش وستێبێنێ سەروو شانەو وێش .هەم باخداری کەرێ هەم حەیوانداری.هەم یاوێ یانەو سامانشەرە هەم زاوڕۆی وەی کەرێ.پاڵوو ئینیشانە،چنگڵەو سەوەتە چنێ،گڵێم و مەوج و مازڵۆخ کەرێ،کڵاش و پوزوانێ\nچنێ و فرەو ئاچێوا کە پەی ژیوای پەنەوازێ بێنێ بە دەسوو ژەنێ کریێنێ.سواخدای و یانە و بان ناوای هەرمانەو ژەنێ بێ و فرەو ئا هەرمانا کە گردێما کەم و زیا دٚ د مزانمێشا.هەر پی بۆنەوە یاگەوپاگێوە پتەوش پەی وێش وەش کەردەبێ جە باری ئابووری و دەخڵ و خەرجوو یانەی.\nژەنەو هەورامانی نە تەنیا چی بوارەنە سەرکەوتێ بێ،وەختوو تەنگامەیچ شان بە شانوو پیاینە بەرگنێ.جەنگوو دەربەند دزڵی و تەخت و ڕەزاو چەنی فەرهاد میرزای ژەنی پاڵوو پیاینە گژیاینێ.یا پاسە کە ماچان: وەختوو ئەسکەننەری ژەنی بە وەنەو گۆرانیێ پیاکێشا دڵگەرم کەردێنێ و هانشا دەینی بە تین و گۆڕەی فرەتەر وەروو سپاو دژمەنی بمدران،بەجۆرێوە کە ئەسکەننەر نەتاوانش هەورامانی گێرۆ.\nسەردەمەینە کە جە فرەو وەڵاتانە ژەنی پێسەو کەرەسێوە جنسیە تەماشا کریەینە و حەرەمسەراکانە گلێرێ کریەینێ و چەمەڕوانێ ئانەی بیێنێ شەوەی بلان لاو شای یان وەختەی بۆنەو کناچە بیەیشا زیننەچاڵێ کریەینێ، یان یاگێ پێسەو بریتانیای وەختوو عازەویشا ۵ ساڵێ زیننانی کریەینێ تا کەس چەمش نەگنۆ پەنەشا هەتا وەختێ شووکەرا،چا سەردەمەنە ژەنی هەورامانەنە پێسەو کۆڵەکێ ژیواو کۆمەڵگای ئەژناسیەینە،نە تەنیا پێسەو بەشەرەی ئازادی هۆرزەوئەرەنیشتش چەنی\nکریان، بەڵکوو جە بارودۆخوو کۆمەڵگایچەنە کاریگەرەبیێنە .ژەنی چا سەردەمەنە نەتەنیا مافوو دەنگدایش بیەن تەنانەت مافوو ئانەیچشە بیەن پێسەو شەورای هۆربچنیۆ و پاڵوو پیاینە هەرمانێ کۆمەڵگای بەرۆڕاوە.ئەپیسنە ویەردێوە پەی هەورامانی یاگێ شانازیش هەنە.شانازیەکەش وەختێ فرەتەرەن موینمێ ئیسەیچ بڕەی وەڵاتێنە هێشتای ژەنی مافوودەنگدایش نیەن.\nژەنی هەورامانی جە ئۆمووراتی حکوومەتی پێسەو مۆشاوری هەرمانەش کەردێنە.ڕاکار و ڕاوێنێش بیێنێ و نیشانش دان فرە ژیرانە و ئاوەزمەندە بیێنە.پەی نموونەی: ئەمنە خانە کناچێ ئەفراسیاو ە بگی و ژەنەو حەمەمین سانی کە ژەنی داد و دادوازشا لاو ئاذێ بەرێنێ و هەرمانێ ژەنا بەدەسوو ئاذێوە بێ.یان ئافتاو خانە ژەنەو عیزەت بەگی.\nئی ژەنێ وەختەی قهامسەرەکێشا کەوتێنێ زیننان ،ئاذێ ئۆمووراتشا گێرتەن دەسۆ و بەردەنشا ڕاوە. خاتوو منیرە سانە یۆ چا ژەنانە کە جیاو قادربەگی مبۆ بە سانوو هەورامانی.خاتوومیناو ڕۆسەم سانی کە مشاورەو جافرسانی بیێنە و چن ها ژەنی تەرێ کە نمەکریۆ یۆ یۆ نامێشا بەرمێ. ژەنی هەورامانەنە ڕێز و حورمەتەی تایوەتش بیەن.فرەوجارا بۆنەو ئازابیەو ژەنا،زاوڕۆیشا بە نامێ ئەذای چڕیەینێ،پێسەو مۆسەفا بەگوو پاڵنگانی کە مۆسەفاو زەریفێشا واتەن.\nگێڵمێوە دماتەر تا سەردەموو ئەشکانیەکا.بەپاو واتەو ئەرداویرافنامەی، چا سەردەمەنە فەسادی ئەخلاقی و تەن وەرشی ئەوپەڕوو ڕەواجیەنە بیەن.ژەنی لاو شواشاوە نەنیشتێنێ.دەس ئاستەی جە زاوڕۆی و وەردایش،بە ئەنقەس لەم وستەیشا و شۆت نەدای بە شۆتەوەرەی و لاسایی کەردەی جە ژەنە ئەسیرە ڕوومیەکێ پەی وێڕازنای و ئارایشی،پلەو پایەو ژەنیش ئاردەبێ ئاستێوە فرە نزم.ئەچا وەختەنە گۆشە چەمەی بووزمێ هەورامانی فرەو چێواما پەی ڕۆشن کەرۆوە.سیستموو ئەشکانیا سیستمەی فێدراڵی بێ و ئێران کریابێ چن ساتراپێ.هەورامانەنە بە پاو ئا سکا کە بێسارانەنە بە دەسی مڵا قەحتانی ئیزیەینێوە،حاکموو هەورامانی ژەنێوەبیێنە بە نامێ ئەدادێ.ڕۆوێوە سکەکێ وێنەو ژەنێوەن و ئەو ڕۆوەکێش نامێ ئەدادێ نویسیەینە کە متاوۆ نامێ وێنەکەی بۆ.یان پێسەو ئەدای پەی مەردمی نامێ بریایبۆ کە چا وەختەنە پەنەشا واتێبۆ ئە دٚ د ا پەی هەورامانی.ئەداد متاوۆ جە ڕێخەو”دا”ی پەیرەیوە بە ماناو خۆلقنای یان بەخشای بۆ.هەرپاسە کە ئە دٚ د ا هەورامیەنە هەم ماناو\nخۆلقنای مدۆ هەم ماناو بەخشای.هەرچی ڕێخەنە: دادێ-دێدێ-د دٚ د ێێ مەی کە گرد پێسەو ڕێزگێرتەی کەڵکشا چۆوە گیریۆ.\nخاتوو هوریزادە ژەنێوەتەرە بێ کە شۆنەو کۆشیاو ئەسکەننەر سولتانی بیە بە سانەو مەرەوڕەزاو و شامیانی.فەرمانڕەوایی ژەنێ هەورامانەنە بە درێژایی مێژووی سلەمنانش کە تاوانشا ئازایەتی و ئاوەزو چەنەئامای وێشا نیشانە بدان و ئا ڕێزو ئێحترامە کە شیاوەن هۆرش گێڵناوە پەی وێشان. نە تەنیا جە باروو سیاسی و کومەڵایەتی تاوانشا سەرکەوتێ بان،جە باروو ئەدەب و هۆنەیچەنە وێشا وستەن بەرۆ و پێسە شاعێرانەی گەورێ ئەژناسیەینێ.کێ هەن جەهان ئارای نەژناسۆ و نەزانۆ\nکە ئاستوو ئەدەب و شێعرێش چن بەرز بیەن.\nژەنی هەورامانی و ئایین ئانە نا یەک مەزهەب بژناسۆ هیچ مەزهەبێوەش نەژناسان .ماکس موولر ئی ڕێسەشە دلێ کتێبەکەیش بە نامێ: وەڵینێوە پەی ئەژناساو مەزهەبی” ئاردەن.بنەماو قسەکێش گێڵۆوە پەی واتەکەو گوتەی ئاڵمانی کە واتش: هەرکەس یەک زوان بزانۆ هیچ زوانەی نمەزانۆ.دیارەن موولر مەبەسش ئانەبیەنە دنیاوینی دلێ مەزهەب و ئای ن یەکان ئاننە جیاوازەن کە بە ئەژناسایشا متاوی بیاوینە هەرکام چن بەها و بایخشا بە بابەتە جیاوازان.مەسەلێوە مەزهەبەینە بایخی فرەش هەن بەڵام ئایینەی تەرەنە چێوەی بێ بەهان.فرەو ئایینەکان وەختێ باسوو باوەڕ و تەکلیفیەن ژەن و پیای پێسەو یۆی وەردەنگێنێ ، بەڵام وەختەی باسوو ماف و حەقی مەی وەرۆ،جیاوازیەکێ گناوەروو چەمی.ئەوستانە تەکلیف پێسەو یۆی باس کریۆ بەڵام ئەحکامەنە دیارەن لاشاوە ژەنی فرە بێ بایخەنە،تەماشاو ئا حۆکمانە کەرمێ کە پەی ژەنێ دریاینێ ،ئاستوو ژەنی ڕۆشن مکەرۆوە.پێسەو: حۆکموو ژەنەی کە زاوڕۆش کەوتە بۆ،ئایینێ “تطهیری”پەی ژەنێ،یان واسەی ژەنێ پێسەو هامسەری\nجە کتێبەکەو پیرشالیار و آیین باستانی کاک ڕەئووف مۆحەمەد پووری ئامان: ژەنی جەمەراسموو پیری هیچ ڕەنگێوەش نیەنە.هەرمانەکێ گرد بە دەسوو پیای ملاڕاوە ئاڕادێوە کە ژەنی مافوو ئانەیچشە نیەن دوورۆ تەماشا کەرۆ.تەنیا ئاخروو بەرنامەکەی ئا دٚ د یچ پەی تەمیسی و پۆختە کەردەو کاسەوکۆچەڵەکەی نەبۆ.\nهەرپاسە ئایینی مێهرینە، ژەنی پەیش نەویەن پابنیۆ دلێ پەرسگاکا، ژەنی مافوو ئانەیشە نەوێ بیاوۆ پلەو پایەو پیری. پێرێ هەورامانی چەنی بەرکەوتەو ژەنێ کۆمەڵگانە کۆکێ نەویێنێ.بابا ا نوس خەڵکوو دەگاو سەرگەتێ ماچۆ: من بابا ناوس خەڵکوو سەرگەتێ حەرامم کەردەن دیەی ئافرەتێ بەڵام وینمێ جە یارسانەنە ژەنی متاوۆ تا سەرتەرین پلەی ڕەوحانی بلۆ. لیباس و جل و بەرگوو ژەنەو هەورامانی بە پاو شانامەی هەر جە زەمانوو جەمشێد و فەرەیدوونی ژەنی پۆشتێ بیێنێ.نەخشوو قاڵیێوە کە تەپەو پازیریکوو ئالتابی مۆغۆلستانیەنە ئیزیەینۆ بە ڕاوێنەو دوێ وەرهورزناسێ بە نامێ بارێنت و داتسۆن ئی نەخشە دوێ کەیوانووێنێ کە سەرپۆششا ئینا سەرەوە دوێ کەسێ تەریچ کە ئینای پلەی وارتەرۆ وەرانوەروو ئایرگاینەمەراسمی ئایینی بەرا ڕاوە.ئی جۆرە نەخشێ سەروو مۆرەکاو هەخامەنشیانە فرە مگنۆ وەرووچەمی.\nپۆشش هەمیشە بەشێوە گەورەو ئەوەجەو بەشەری بیەن پەی ژیوایش.ئی نیازە فرەو وەختا نیشاندەروو باوەڕیچ بیەن.دنیاوینی و فەرهەنگوو هەرکۆمەڵگایوە جە پۆششەنە وێش نیشانە دان. جل و لیباسی کوردی بە واتەو ئا سەفەرنامانە کە نویسیەینێ یۆ جە زەریفتەرین،نەخشین تەرین و پۆشتە تەرین لیباسوو دنیای بیەن.ژەن و کناچە بە لیباس جیاکریەینێوە ،تەنانەت تڵا و زێڕ و زێوەئاڵاتشا جیا بیەن.\nپۆششوو ژەنەو هەورامانی هەم پەی کەش و هەواو هەورامانی شیاو بیەن هەم جەبارووزەریفی و نەخشی. بیەو سۆخمەی،سەلتە و کوا دیارەن بە پاو وەرزەکان دیاری کریەینێ و ویرش چۆوەکریان چەنی هەواو وەزی شیاو بۆ. چەتفە،لەچەک،هەوری،مشکی و چن ها پۆششێ تەرێ نیشانە م دٚ د ۆ ژەنەو هەورامانی چن وردە بیێنۆ سەروو پۆششی و پەی هەر مۆناسەبێوە یا هەر تەمەنەی جە چێوەی تایوەتی کەڵکش گێرتەن.دمایین قسێ ژەنی ڕەمزوو سروشتیەنە و وینگەو کۆمەڵگای و چەنی دیایشا پەی ژەنێ نیشانێ چەنی تەماشاکەردەو ئا کۆمەڵگاینە ئەو دنیای و ئەژناساو سروشتی.هەرچن بە بۆنەو نەبیەو تاریخی نویسیای جە هەورامانەنە چێوەی فرە نمەزانمێ جە و ە یردەو ژەنەو هەورامانی،بەڵام ئا دەمواچێ یا چێوانەی کە نویسیەینەی ئینەی مسلەمنان ئەگەر م دٚ د ێان دریۆ ژەنەو هەورامانی م دٚ د ێاندارێوە ئازانە.بەداخەوە چی سەردەمەنە ژەنی تووشوو قەیرانوو وێ بە کەم زانی ئاماینێ ئا دٚ د ێچ بۆنەو ئا باوەڕانەنە کە جەلاو کۆمەڵگای و بە تایوەت جەلای پیانۆ بیەن فەرهەنگ کە ژەنی پەی دلێ یانەی وەشە بیێنە نە پەی هەرمانێ کومەڵایەتیێ و کاری جەمعی. بڕواکەردەی بە وێشا مشیۆ جە یانەوە دەس پەنە بکەرۆ و پەرە بسانۆ دلێ کۆمەڵگاینە.\nدنیا ڕۆ بەڕۆ ڕووبە وەر ملۆ و ئی پێش لوایەنە مشیۆ ژەن و پیا بەشدارێ با.سەردەموو ا ئنەی ویەردەن کە ژەنی دلێ یانەینە بەسیاوە،وینگای جنسیەتی مشۆم لابشۆ و بەشەرەکێ بە پاو ئاوەز و تەوان و ئازاییشا بگنان بەرۆ.\nپەنەوازەن هەم جەلاو پیانۆ هەم جەلاو ژەنانۆ ئی هەوڵە بدریۆ کە کۆمەڵگایوە سەرکەوتەن کە ژەنی دلێشەنە رۆڵ و نەخشش بۆ.ئا ئاست و پاگە کە شیاوەن پەی ژەنەو هەورامانی وەرچەم گیریۆ .باوەڕەکانمان هەرێز کەرمەی و باخ وبوێسانوو کۆمەڵگاو هەورامانی گەشەش بدەیمەی پەنە.\nنویسەرە: نەرمین گیوەچی\n٣ – سعیدی،صالح. آداب و رسوم مردم ژاوەرود،اورامان و اویەنگ\n۴ – غفاری،علی.زن درادیان بزرگ جهان\n۵ – محمودپور،رئوف.پیرشالیار و آیین جشن باستانی در هورامان\n۶ – ویل دورانت.تاریخ تمدن جهان\nسەرچەمە/ سەلام پاوە


زانکۆی سۆران - وه‌زیری خوێندنی باڵا: هیوادارم له داهاتوودا شوێنێكم هەبێ و له زانكۆی سۆران وانه بڵێمه‌وه.\nبڵاوكراوەتەوە لە چوار شەممە, 23 تشرینی یەکەم 2019 15:13\nرۆژی سێ شه‌ممه رێكه‌وتی ٢٢/١٠/٢٠١٩، به‌ڕێز "د. ئارام محه‌ممه‌د" وه‌زیری خوێندنی باڵا و توێژینه‌وه‌ی زانستی، سه‌ردانی زانكۆی سۆرانی كرد و به گه‌رمی له لایه‌ن به‌ڕێزان "د. موسڵح مسته‌فا" سه‌رۆكی زانكۆی سۆران و ئه‌ندامانی ئه‌نجوومه‌نی زانكۆ، به گه‌رمی پێشوازی لێكرا.\nدوای گه‌یشتنی به‌ڕێزیان، به‌شداری كرد له كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ئه‌نجوومه‌نی زانكۆی سۆران. سه‌ره‌تای كۆبوونه‌وه‌كه، به‌ڕێز "د. موسڵح مسته‌فا" سه‌رۆكی زانكۆ، زۆر به گه‌رمی به‌خێرهاتنی جه‌نابیان و شانده یاوه‌ره‌كه‌ی كرد و خۆشحاڵی بۆ ئه‌م سه‌ردانه ده‌ربڕی. له لایه‌ن خۆشیانه‌وه، به‌ڕێز وه‌زیری خوێندنی باڵا، به هه‌مان شێوه سوپاسی پێشوازی گه‌رمی سه‌رۆكایه‌تی زانكۆی سۆرانی كرد و خۆشحاڵی بۆ ئه‌م چاوپێكه‌وتن و سه‌ردانه ده‌ربڕی.\nدواتر به‌ڕێز "د. روشدی سه‌مه‌د" یاریده‌ده‌ری سه‌رۆكی زانكۆ بۆ كارووباری كارگێڕی و دارایی، پرێزنته‌یشنێكی پێشكه‌شكرد. له پرێزنته‌یشنه‌كه‌دا، زۆر به وردی تیشكی خسته سه‌ر زانكۆی سۆران، هه‌ر له سه‌ره‌تای دامه‌زراندنییه‌وه تا ئێستا و ئاماژه‌ی به هه‌موو ئه‌و پێشكه‌وتن و ده‌سكه‌وتانه كرد، كه زانكۆی سۆران له ئاستی ناوخۆیی و نێوده‌وڵه‌تی، به‌ده‌ستیهێناون.\nدوای ته‌واوبوونی پرێزنته‌یشنه‌كه، به‌ڕێز "د. ئارام محه‌ممه‌د" وته‌یه‌كی پێشكه‌شكرد. له سه‌ره‌تادا به‌ڕێزیان دووباره سوپاسی سه‌رۆكایه‌تی زانكۆ كرد بۆ ئه‌و پێشوازییه گه‌رمه و خۆشحاڵی خۆی بۆ سه‌ردانه‌كه ده‌ربڕی.\nبه‌ڕێزیان له به‌شێك له وته‌كه‌یاندا، گوتی، سه‌رسام و خۆشحاڵ بووم به‌و پێشكه‌وتنه‌ی كه زانكۆی سۆران له ماوه‌ی كه‌می ته‌مه‌نیدا به‌ده‌ستیهێناوه. هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی به‌وه‌دا كه زانكۆی سۆران زانگۆی پێگه‌یاندنی كه‌سی ئه‌كادیمی و رۆڵه‌ی كورده.\nله درێژه‌ی قسه‌كانیدا، جه‌نابیان تیشكی خسته سه‌ر ئه‌وه‌ی، كه زانكۆی سۆران به‌ڕاستی زانكۆی ئیراده‌شه و به‌ش به حاڵی خۆم چێژ و وزه‌م وه‌رگرت له بیستن و ئاگادرابوون له‌وه‌ی كه كردووتانه و به‌ده‌ستتان هێناوه. تێگه‌یشتم و زانیم كه ئه‌گه‌ر ئیراده‌مان هه‌بێ، هه‌ر سه‌رده‌كه‌وین.\nبه‌رێزیان له به‌شێكی دیكه له قسه‌كانیدا، تیشكی خسته سه‌ر ئه‌وه‌ی، كه من زۆرم سه‌باره‌ت به زانكۆی سۆران بیستبوو، به‌ڵام ئه‌مڕۆ زۆر زیاترم بینی و ئه‌مه‌ش خۆشحاڵی كردم. هه‌ر له‌مباره‌وه گوتی، ئێوه ناوێكتان بۆ زانكۆی سۆران داناوه كه زانكۆ بچووكه مه‌زنه‌كه‌یە، به‌ڵام راستییه‌كه‌ی زانكۆی ئێوه زانكۆ ساوا مه‌زنه گه‌وره‌كه‌یه.\nله بڕگه‌یه‌كی دیكه‌ی قسه‌كانیدا، به‌رێزیان ئاماژه‌ی به‌وه‌دا، ئه‌گه‌رچی كردنه‌وه‌ی زانكۆیه‌ك بۆ ئه‌م ده‌ڤه‌ره قوربانیبه‌خشه به بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كوردستان، لانیکەمی خزمەتە، به‌ڵام سوپاسی ئێوه ده‌كه‌م، كه گه‌وره سه‌یری ده‌كه‌ن و شتی گه‌وره‌تان لێ درووستكردووه.\nله به‌شێكی دیكه‌دا، به‌ڕێز وه‌زیری خوێندنی باڵا گوتی، هیوادارم له داهاتوودا و دوای ته‌واوبوونی كاری وه‌زاره‌تم، شوێنێكم بۆ دابینبكه‌ن و بتوانم له زانكۆی سۆران وانه بڵێمه‌وه.\nهه‌ر سه‌باره‌ت به زانكۆی سۆران، به‌ڕێزیان گوتی، ئه‌وه‌ی من بینیم، ئه‌م زانكۆیه پڕه له خه‌ون و خولیا و سوپاسی سه‌رۆكی زانكۆ ده‌كه‌م بۆ هه‌وڵه به‌رده‌وامه‌كانی و، گوتیشی ده‌سكه‌وته‌كانتان كارێكی وایان كردووه، كه شایسته‌ی پێشه‌نگین. هه‌روه‌ها گوتی، خۆشحاڵم له‌و ماوه‌یه كه له وه‌زاره‌تدا بووم و تیمی زانكۆی سۆرانم بینیوه له نزیكه‌وه، هه‌میشه یه‌ك خه‌می سه‌ره‌كییان هه‌بووه، ئه‌ویش ئه‌وه‌بووه كه زانكۆكه و ره‌وتی خوێندن هه‌ر له پێشه‌نگی و به‌رزیدا بمێنێته‌وه.\nله به‌شێكی دیكه‌ی گوته‌كانیدا، جه‌نابیان گوتی: ئه‌و ئومێده لێره ده‌بینم كه پێكه‌وه بتوانین شه‌مه‌نده‌فه‌ری ره‌وتی گه‌شه‌سه‌ندنی ئه‌كادیمی بخه‌ینه سه‌ر رێی راستی خۆی و، ئه‌وه‌ی كه ئه‌مڕۆ بینیم روئیای منی بۆ خوێندنی باڵا فراوانتر كرد.\nله كۆتاییشدا، به‌ڕێزیان گوتی من به‌شێكم له تیمه‌كه‌تان و هیوادارم له ماوه‌ی ئه‌م خوله‌ی وه‌زاره‌تدا، پێكه‌وه بتوانین كاری گه‌وره بكه‌ین، چونكه ئه‌و وزه و توانایه لێره‌دا ده‌بینم.\nدواتر به‌ڕێز وه‌زیری خوێندنی باڵا سه‌ردانی تاقیگه و هۆڵه‌كانی خوێندنی كرد و له نزیكه‌وه له‌گه‌ڵ توێژه‌ران و قوتابییانی زانكۆ دوا. به‌رێزیان روو به قوتابییان گوتی، مرۆڤ دڵی خۆش ده‌بێ كه دێته زانكۆی سۆران و، ئیره‌ییتا پێ ده‌به‌م كه قوتابین له‌م زانكۆیه.\nپێویسته بگوترێ كه دوای نیوه‌ڕۆ هه‌مان رۆژ، جه‌نابیان به‌شداری له رێوڕه‌سمی ده‌یه‌مین خولی ده‌رچوونی قوتابییانی زانكۆی سۆران كرد و، وتارێكی پێشكه‌ش كرد.\n/ پڕۆژه‌یه‌كی ته‌كنه‌لۆجی قوتابییانی زانكۆی سۆران له سه‌ر ئاستی عێراق و كوردستان بووه یه‌كه‌م


حزبی بێ مواسەفات!\nبەرهەم عەلی 04/10/2021\nئەوە دە دوازدە رۆژێكە، لای یارانی كەسكی یەكێتییەوە، هەرچی دەم دەكاتەوە بە پارتیدا دەڕشێتەوە. زۆر سەیرە! وەزیر و گزیر، مەسئوول و مودیر، پەرلەمانتار و عەسكەرتار، گەندەڵ و پاتاڵ، قاچاخچی و تەزویرچی، لێخراو و سەرخراو، كاندید و ماندید، شاناز و بێناز، سێبەر و بێبەر، پیرە و میرە، لەنێو یەكێتیدا كە دەئاخڤن، كەسیان لە بانگەشەی هیچ هەڵبژاردنێكدا، ئاوازێكی تازەیان بۆ ئەم میللەتە پێ نیە، جگە لە دەهۆڵە دڕاوەكەی كە ساڵانێكە دژی پارتی دەیكوتن و گوێی ئەندامانی خۆیانیان پێ كاس كردووە.\nوەك ئەوەی هەموو ئەو خەبات و شۆڕشەی كە یەكێتی ساڵانێكە ئیدیعای دەكات، هەموو ئەو هەزاران شەهیدەی لە ریزی ئەو حزبەدا خۆیان بەخت كردووە، هەموو ئەو شەریكایەتیەی یەكێتی لە كابینەكانی حكوومەتی لەگەڵ پارتی كردووێتی، هەر هەمووی بۆ كۆتاییهێنان بە پارتی ئەمەیان كردبێت! وەك ئەوەی هەموو ئەو دژایەتی و شەڕەی دەسەڵاتدارانی عێراق بە درێژایی سەد ساڵ دژی كورد و كوردستان كردوویانە، پارتی هان و دنەی بەغدای دابێت!\nلەوەش سەیرتر ئەوەیە، كە ئەو ئاوەی یەكێتی دەیڕژێنێت، هەرچی حزب و حزبۆكەیەك لە سلێمانی سەر هەڵدەدات، پێی لێ دەخشێنێت! تەنانەت لە هەموو كۆنگرەی ئەو حزبانەدا بە یەكێتییشەوە، ئەوەی زۆرترین قسە دژی پارتی بكات، ئەوە زۆرترین دەنگ دەهێنێت بۆ سەركردایەتیی حزبەكەی! ئەرێ پێم بڵێن ئێوە حزب بۆ خزمەتكردنی خەڵكی كوردستان و گەیاندنی ئەم میللەتە بە كەناری ئارام، دادەمەزرێنن، یان بۆ دژایەتیی پارتی؟ ئەرێ ئێوە كاتێ كاندید سەر دەخەن بۆ پەرلەمانی بەغدا، دەتانەوێ شەڕی وەدەستهێنانی مافە دەستوورییەكانی خەڵكی كوردستان بكەن، یان شەڕی پارتی بكەن؟ تووخوا عەیب نیە، لە سەدەی ٢١دا و پاش ئەو هەموو هەڵبژاردنە، خۆت هیچ پرۆژەیەكت نەبێ و هەوڵ بدەیت لەسەر حسابی دژایەتیی حزبێكی تر دەنگ كۆ بكەیتەوە!\nلە پرۆسەی هەڵبژاردن بۆ پەرلەمانی عێراق، كە هەگبەت بەتاڵ بوو، كە خۆت گومانت لە مێژوو و ئێستا و ئایندەی حزبەكەی خۆت هەبوو، كە پێت وابوو هیچی باشت پێشكەش بە خەڵكی كوردستان نەكردووە، كە حزبەكەت لەناوەوە سەدان كێشە و تەكەتول و بەربەرەكانێی تێدابوو، كە خەڵكی كوردستان و دەنگدەرانت بە گێل و نەفام و نەزان زانی، كە یادگەی خەڵكت بە لاواز و بەتاڵ زانی، كە حزبی بێ مواسەفات بوویت، دەبێ رێك وەكوو ئەم چەند رۆژەی سەركردەكانی یەكێتی قسە بۆ هەوادارانت بكەیت، ئەوەش عیللەتە گەورەكەیە كە خەریكە ئەو حزبە و زۆنی سەوزیش لە هەموو ڕوویێكەوە دادەڕزێنێت.\nئێوە سەیری ئەم پەروەردەیە بكەن، كە لەنێو یەكێتیدا بەردەوام پەرە و گەشەی پێدەدرێت! لە رۆژانی پاش رووداوەكانی هەشتی تەمووزی ئەمساڵی سلێمانیدا، بەعزە شەوێك خەڵكانێكی یەكێتی، بە هەڵپە دەچوونە گردەكەی سەرچنار و لای هۆتێلی لالەزار، لەوێ وەلا و لایەنگریی خۆیان بۆ هاوسەرۆكی لێخراو پیشان دەدا، ئەوەندەی لە سۆشیال میدیاوە گوێم لە قسەی ئەو خەڵكە دەگرت، هەموویان دەیانگوت: ”ئێمە پشتیوان و لایەنگری هاوسەرۆكی لێخراوین، چونكە هاوسەرۆكی لێخراو، باشترین دژایەتیی پارتی دەكات!“، وەك ئەوەی شاری سلێمانی و زۆنی سەوز، هیچ كێشەیەكی بێخەدەماتی و تاوان و تیرۆر و گەندەڵی و دزی و قاچاخچێتی و تلیاكچێتی و تەزویرچێتی و داگیركاری و هەڵكوتانە سەر بازرگانان و كامێرای نهێنی و ڤیدیۆی ئابڕووبەری نەبێت و تەنیا كێشەی ئەو شارە و ئەو زۆنە، هەبوونی پارتی بێت.\nئەو قسانەی لایەنگرانی هاوسەرۆكی لێخراو كە لە گردەكەی سەرچنارەوە دەیكەن، مانایەكی تریشی هەیە، ئەویش ئەوەیە كە هاوسەرۆكی لێخراو، هیچ مواسەفات و خەسڵەتێكی باشی تێدا نیە، هیچ شتێكی باشی نە بۆ كورد و نە بۆ كوردستان و نە بۆ یەكێتی و نە بۆ سلێمانی و نە بۆ زۆنی سەوز نەكردووە، تاكە فەزڵ و سیفەتی باشی ئەوەیە كە دژایەتیی پارتی دەكات! واوووو... ئەمە چ پەروەردەیەكی حزبیە؟\nئەگەر كەسێك شارەزای بارودۆخی بیست سی ساڵی رابردووی هەرێمی كوردستان نەبێت، كاتێ ئەم قسانەی سەركردەكانی یەكێتی دەبیستێت، رەنگە پێی وابێت، یەكێتی یان گۆڕان یاخود ئیسلامیەكان، بە دووركەوتنەوە لە پارتی، ژمارەی كورسییەكانیان دوو هێندە زیادی كردووە و كۆتایی بە تەكەتولاتی نێوخۆییان هاتووە و ئیتر گشەیان كردووە! لە كاتێكدا رێك پێچەوانەكەی تەواو و دروستە.\nلە كۆتاییدا، دێمە سەر بابەتێكی هەستیارتر و هەوڵ دەدەم پرسیارێكی ماقووڵیش بكەم؛ بێگومان مەعلوومە ئەوەی كە هاوسەرۆكی گردەكەی سەرچناری لە كار و لە هەموو دەسەڵاتەكان خست، كاك باڤڵ و كاك قوباد تاڵەبانیی كوڕانی مام جەلال بوون، ئەوە ئەوان بوون گوتیان: ”هاوسەرۆكی لێخراو و براكانی، ژەهرخواردیان كردووین، جاسووسیان لە ماڵی مام جەلال داناوە، سەرانەیان لە بازرگانانی شار سەندووە، هەزاران ناسنامەی بێبنەمای دژەتیرۆر و دەزگای زانیارییان بە خەڵكی خراپ داوە، قاچاخچێتیی شمەكی قەدەغە و خۆراكی ماوەبەسەرچوویان كردووە، دەستیان بەسەر ماڵ و موڵكی خەڵكدا گرتووە، لە فڕۆكەخانەی سلێمانیەوە زێڕی قاچاخیان بردووە بۆ وڵاتان، سەدان پەیجی بێ دایكوباوكی فەیسبووكیان دروست كردووە بۆ هێرشكردنە سەر سەركردەكانی یەكێتی و حزبەكانی تری كوردستان و... هتد“ ئێ ئەگەر وایە دەستتان خۆش بێت كە لەكارتان خست، بەڵام من تێناگەم بۆچی لە بانگەشەی هەڵبژاردندا و كە دێنە سەر باسی پارتی، قوباد تاڵەبانی و سەركردەكانی ئێستای یەكێتی، هەموویان رێك وەكوو هاوسەرۆكی لێخراو و بەو ئاستە نزمە قسە و بانگەشە دەكەن؟


کورد لەم قۆناغەدا لەنێوان کۆنفیدڕاڵی و سەربەخۆییدا کامیان ھەڵببژێرێت ؟ – Standard Kurd\nکورد لەم قۆناغەدا لەنێوان کۆنفیدڕاڵی و سەربەخۆییدا کامیان ھەڵببژێرێت ؟\nلەلایەن ستاندار Posted on تشرینی یه‌كه‌م 18, 2017 1116 جار بینراوە 0 سەرنج\n• ئاشکرایە کە مافی چارەی خۆنوسنیی گەلان مافێکی یاسایی و دەستوری و سەرەتایی ھەموو گەلێکە کە سیفاتەکانی گەل یان نەتەوەی تیادا بێت لە بوونی بنەما ھاوبەشەکان لە خاک و دانیشتوان و کەلتور و ئابوری وزمانێکی ھاوبەش کە بنەمای پێکەوە نانی دەوڵەتی سەربەخۆشن، ئەم مافە لەلایەن ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکانەوە دانیپیادانراوە و یاسا نێودەوڵەتیەکان و دونیای دیموکراسیش ڕێز لە ئیڕادە و ویستی سەربەخۆی گەلان دەگرن. ئاشکرایە مافی چارەی خۆنوسین لە لامەرکەزیەتی ئیداریەوە دەستپێدەکات بۆ ئۆتۆنۆمی و دواتر فیدڕاڵی و دواتریش کۆنفیدڕاڵی و لە کۆتا ئاستیشدا بریتیە لە ڕاگەیاندن و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ.جا دیاریکردن وھەڵبژاردن و پیادەکردنی ھەر شێوازێک لەو شێوازی خۆبەڕێوەبردنانە دەوەستێتە سەر ھەلومەرجە نێوخۆی و ھەرێمایەتی و نێودەوڵەتیەکان و ئامادەسازی ئەو گەلانە بۆ مقاوەمەتکردن و توانای خۆبەڕێوەبردنیان و بەردەوامیدان بەگەشە و پێشکەوتنی ئەزمون و دەسەڵاتی حوکمڕانیەکانیان.\n• ئەوەی لێرەدا مەبەستمانە کە کورد لەم قۆناغەدا و دوای ١٠٠ ساڵ لە خەبات و ڕاپەڕین و شۆڕشی چەکداری لەھەر چوار بەشەکەی کوردستانی داگیر و دابەشکراودا و بەتایبەتیش لەم بەشەی کوردستانی باشووردا، کە شێوازەکانی لامەرکەزیەت و ئۆتۆنومی و فیدڕاڵیەتی تاقیکردۆتەوە لە چوارچێوەی دەوڵەتی عێراقی دروستکراودا لەساڵی ١٩٢٠وە و بەدرێژایی دەسەڵاتی پادشایی و کۆماریەکانەوە، بەداخەوە لەھیچ کام لەو سیستەمانەدا کورد نەگەیشتۆتە ماف و داواکاریە ڕەواکانی و ھەستی بە پاراستنی ئەمنیەت و بوون و گەشە و پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی نەکردوە لەسایەی عەقڵیەتی خێڵەکی و دواکەوتویی و دۆگما و شۆڤێنیەتی عەرەبیەوە،بگرە ڕووبەڕووی توندترین و ترسناکترین سیاسەتی قڕکردن و لەناوبردنیش بۆتەوە بەمەبەستی سڕینەوەی مێژوو و جوگرافیا و زمان و کەلتور و بوونیشی لەسەر زەوی. ھەربۆیە لە ئێستادا و دوای تێپەڕبوونی نزیکەی ١٤ ساڵ بەسەر ڕووخاندنی ڕژێمی بەعسی ێدامیدا لەساڵی ٢٠٠٣وە و ھەستکردنی کورد بە تەریککردن و پەراوێزخستن و پێشێلکردنی مافەکانی و تێڕوانینی وەک غەریب و نامۆ نەک وەک شەریک و دامەزرێنەری ئەم عێراقە نوێیە، بۆیە بڕیاری چارەنوسسازی خۆیدا بە چێکردنی پڕۆسەی ڕیفراندۆم لە ٢٥ی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٧دا بەمەبەستی وەرگرتنی ڕای جەماوەری میلەتەکەمان بۆ پێکھێنانی دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ لەگەڵ ناوچە دابڕێنراوەکان یان مانەوە لەچوارچێوەی عێراقی فیدڕاڵدا بەو شێوەیەی کە ھەیە، ئەنجامیش خۆشبەختانە ٩٢%ی جەماوەری کوردستان لەگەڵ سەربەخۆیدابوون.\n• لەئێستاداو دوای ئەنجامەکانی ڕیفراندۆم و دەستپێکردنی داگیرکارانی کوردستان لە عێراق و تورکیا و ئێرانەوە بەھەڕەشە و گەمارۆی سیاسی و ئابوری و سەربازی و لەباربردنی ئەم قۆناغە بەمەبەستی پاشەکشەکردنی کورد لەداخوازی سەربەخۆیی، بیرۆکەی ئەوە ھاتۆتە پێشەوە کە کورد بەشێوەی یەکێتیەکی کۆنفیدڕاڵی لەگەڵ دەوڵەتی عێراقی ناوەندیدا پێکەوە بمێننەوە و درێژە بە ژیان و مانی ئەم دەوڵەتی عێراقە بدەن، جا لە ئێستادا پرسیار ئەوەیە ،کە کورد لەنێوان کۆنفیدڕاڵی و سەربەخۆییدا کامیان ھەڵببژیرێت؟ و کامیان قازانج و سوودی گەورەی پێدەگەیەنێت ؟\n• بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە ،گەرەکە کەمێک باس لە جۆری سیستەمی فیدڕاڵی و کۆنفیدڕاڵی بکەین و ھەریەکەیان بناسین و کەموکوڕی و باشیەکانی ھەریەکەشیان دەربخەین و جیاوزای نێوانیشیان پیشان بدەین، ئەوکات بڕیار لەسەر ھەڵبژاردن و دیاریکردنی باشترینیان بدەین.\n١. سیستەمی فیدڕاڵی\nفیدڕاڵی بریتیە لە یەکێتیەکی ئارەزوومەندانە لە نێوان چەند ولایەت یان ھەرێمێکدا،کە جیاوازبن لە ڕووی نەتەوەیی،ڕەگەزی،ئاینی،مەزھەبی،کەلتوریەوە. بۆئەوەی ببنە یەک کەسایەتی یاسایی یان یەک سیستەمی سیاسی،لەگەڵ پاراستنی بەشێک لەو کەسایەتیە یەکگرتوە بۆ تایبەتمەندی و شوناسی ھەرێمەکان خۆیان،دەسەڵاتێکی پێدروا ھەیە بۆ دەوڵەتی ناوەندی یەکێتیەکە کە لەدەسەڵاتە ھاوبەشەکانەوە ھەڵھێنجراوە، لەگەڵ ھێشتنەوەی ھەندێک دەسەڵات بۆ ولایەت یان ھەرێمەکان کە جۆرێک لە سەربەخۆیی دەستەبەر دەکات بۆ ھەرێم و لایەنەکانی ناو یەکێتیەکە.کە ئەمەش بۆخۆی خاڵێکی جیاکەرەوەی سیستەمە فیدڕاڵیەکانە.\n• دەسەڵاتەکانی یەکێتی فیدڕاڵی:\n١. ھەبوونی دەستور یان یاسای بنەڕەتی کە بەدەستوری فیدڕاڵی ناودەبرێت.کە بنەماو پایە سەرەکیەکان دیاریدەکات کە لەلایەن ھەرێم یان ولایەتەکانەوە کە ئەم یەکێتییەیان پێکھێناوە.\n٢. پێکھێنانی قەوارەیەکی سیاسی و دیموکراسی لەھەرێمەکاندا، بەشێوەیەک کە ڕەنگ بداتەوە لە یەکێتیە فیدڕاڵیەکەدا بە تەواوەتی.\n٣. دیاریکردنی دەسەڵات و پسپۆڕییەکانی حکومەتی ناوەندی سەرەڕای دیاریکردنی دەسەڵاتی ئابوری و ئیداریەکان بۆ ھەرێمەکان.\n٤. دەسەڵاتەکان نابێت زیاد لە جێبەجێکردنی ئەرکە یاسایی و یاسادانانەکانیان ببەزێنێت لە چوارچێوەی دەستوری فیدڕاڵیدا.\n٥. حکومەتی ھەرێمەکان لەسەرۆکی ھەرێم و سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و پەڕلەمانێکی بچوککراوە پێکدێت.\n٦. پەڕلەمانی ھەرێمی ھەڵدەستێت بە چاودێری و سەرپەرشتی ئیشوکارەکانی حکومەتی ھەرێم لەگەڵ سەرۆکی یەکە ئیداریەکان.\n٧. ھەر ھەرێمێک پایتەختی خۆی دەبێت.\n٨. ھەر ھەرێمێک دەبێتە خاوەنی سامانە مرۆیی و ئابوری و بەرھەمەکانی ناوخۆی خۆی.\n٩. ھێزێکی سەربازی دەبێت لە پۆلیس و سوپایەکی چەکداریش بۆ پاراستنی سنوری ھەرێمەکان.\n١٠. حکومەت و پەڕلەمانی ھەرێمەکان بەشێوەیەکی دیموکراسی و ئازاد ھەڵدەبژێردرێن.\n١١. ھەرێمەکان مافیان نیە کە نوێنەرایەتی دیپلۆماسی بگۆڕێتەوە لەگەڵ دەرەوەدا یان دانانی سەفارەت یان لیژنەی بەرژەوەندی ھاوبەش لەگەڵ وڵاتانی تردا بەبێ ڕەزامەندی حکومەتی ناوەندی.\n• نمونەی وڵاتانی فیدڕاڵی\nلەدونیادا ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتان ھەن کە پەیڕەوی سیستەمی فیدڕاڵی دەکەن،وەک ئەمریکا و کەنەدا و سویسرا و بەریتانیا و ئەڵمانیا و ھند و ئەرجەنتین و ئوستوڕالیا و فەنزەوێلا و مالیزیا و مەکسیک و ..ھتد.\nلەوڵاتە عەرەبیەکانیشدا یەکەم وڵات بریتیە لە ئیماراتی عەرەبی یەکگرتوو و لە ئێستاشدا عێراق یەکەم وڵاتی خۆرھەڵاتی ناوەڕاستە کە سیستەمی فیدڕاڵی پیادە دەکات بە پێی ھەڵبژاردنی دیموکراسی و ئازاد بە پێی دەستوری نوێ.\n٢. سیستەمی کۆنفیدڕاڵی\nبریتیە لە کۆبونەوەیەک لە نێوان دوو وڵات یان زیاتر(( نەک ھەرێم )) لە چوارچێوەی ڕێکەوتنێکی دیاریکراودا.یان ڕێکەوتنێکی گرێبەستیە کە ئامانج لێی دامەزراندنی دەستەیەک یان کوتلەیەکی سیاسی،ئابوری ،سەربازی ھاوبەشە. کە ھەندێ تایبتەمەندی سیاسی و ئابوری یان ئاینی کۆیان دەکاتەوە و لەگەڵ پاراستنی تایبەتمەندی ھەر وڵاتێک بە سیاسەتە تایبەتەکان بە خۆیدا بۆ ئامانجێکی ئابوری وەک ئەوەی لە یەکێتی ئەوروپادا ھەیە ،یان ئەوەی لە ھاوپەیمانێتی ناتۆدا ھەیە بۆ ئامانجێکی سەربازی. و ھەوڵێکیشە بەرەو یەکگرتن یان بەواتای ڕێکەوتن و پێکگەیشتنە لەسەر سیاسەتی لانی کەم. بەھەمان شێوە بۆ وەدیھێنانی ئامانجەکانیانە کە ناتوانن بەتەنھا وەدەستی بێنن.\nدەوڵەتی کۆنفیدڕاڵی پێکدێت لە یەکگرتنێک کە ئەندامەکانی وڵاتانی سەربەخۆن و خاوەن سەروەرین کە بە پێی ڕێکەوتنی پێش وەختە ھەندێک لەدەسەڵاتەکان دەدرێتە دەستە یان لیژنە ھاوبەشەکان بۆ ھەمئاھەنگیکردنی سیاسەتەکان لەھەندێک بواردا،ئەمە بەبێ ئەوەی ئەم کۆبونەوەیە ببێتە ھۆی پێکھێنانی دەوڵەتێک یان قەوارەیەکی نوێ،ئەگەر ئەوە ڕوویدا ئەوا دەگۆڕێت بۆ شێوازێکی تری حوکمڕانی کە پێی دەوترێت سیستەمی فیدڕاڵی.\n• دەسەڵاتەکانی دەوڵەتی کۆنفیدڕاڵی\n١. یەکێتی کۆنفیدڕاڵی پێکدێت لە ژمارەیەکی ھەمیشەیی لە وڵاتانی خاوەن سەروەری بۆ کاری ھاوبەش پەیوەست بە وڵاتانی ترەوە.\n٢. یەکێتی کۆنفیدڕاڵی سەرەتا بە ھاوپەیمانێتیەک دەستپێدەکات و دواتر پشت دەبەستێتە سەر دەستورێکی ھاوبەش.\n٣. یەکێتی کۆنفدیراڵی ڕێز لە سەروەری نێودەوڵەتی ئەندامەکانی دەگرێت، بەپێی یاسا نێودەوڵەتیەکانیش دروست دەبێت لە ڕێگەی ڕێکەوتنامەیەکەوە کە ھەموارناکرێت بەبێ کۆ دەنگی ئەندامەکانی.\n٤. سیستەمە کۆنفیدڕاڵیەکان پێکدێن بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ مەسەلە ھەستیارەکاندا،وەک بەرگری ھاوبەش و کاروباری دەرەوە یان دراوی ھاوبەش.\n٥. ئەرکی حکومەتی کۆنفیدڕاڵی بریتیە لە دابینکردنی پشتیوانی بۆ ھەموو ئەندامەکانی.\n٦. سروشتی پەیوەندی لەنێوان وڵاتانی ئەندام لە سیستەمی کۆنفیدڕاڵی جیاواز دەبێت لەگەڵ ئەنجومەنی ھاوبەشدا دەربارەی دابەشکردنی دەسەڵاتەکان لە نێوانیاندا.\n• نمونەی وڵاتانی کۆنفیدڕاڵی\n١. لە وڵاتانی کۆنفیدڕاڵی نوێ یەکێتی ئەوروپایە.\n٢. لە نمونەی وڵاتانی کۆنفیدڕاڵی لە مێژوودا:\n• ئیرۆکواس،کۆمەڵێک لە ئەمریکیە کۆنەکان، لەناوچەی دەریاچە مەزنەکان،لەسەدەی دوانزھەمدا یەکیان گرت و کۆنفیدڕاڵیەکیان پێکھێنا.\n• شانشینی ئاراگۆن ١١٣٧-١٧١٦\n• وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا پێش ھاوپەیمانیە کۆنفیدڕاڵیەکان ١٧٨١-١٧٨٩\n• سویسرا کاتی خۆی کۆنفیدڕاڵی بوە لە نێوان ١٢٩١ و ١٨٤٨ تاگۆڕانی بۆ سیستەمی فیدڕاڵی بەڵام ناوەکەی ھەروەکو خۆی مایەوە بە کۆنفیدڕاڵیەتی سویسرا.\n• ئەڵمانیا دوای دروستبوونی ئیمپراتۆریەتی پیرۆز و یەکخستنی لە ١٨٠٦ و ١٨٤٨.\n• کۆنفیدڕاڵی ڕاین(١٨٠٦-١٨١٣) کە نەسەرۆکی دەوڵەت و نە سەرۆکی حکومەتی نەبوو.\n• یەکێتی وڵاتانی ئەمریکای ناوەڕاست وەک سلڤادۆر و پەناما و کۆستاریکا و نیکاراگوا و ھندۆراس و جامایکا و ھایتی و دۆمەنیکان و گرینادا لەساڵی ١٨٢٥دا.\n• یەکێتی سۆڤێتی جاران کەلە ساڵی ١٩١٧دا دامەزرا.\n• یەکێتی دەوڵەتانی ھندی ڕۆژئاوایی وەک دۆمەنیکان و گریناداو…ھتد. کەلە ساڵی ١٩٦٧دا دامەزرا.\n• کۆنفیدڕاڵی سنیگال و گامبیا ١٩٨٢-١٩٨٩\n• یۆگۆسلافیا کە لە یەکێتی کۆمارەکانی ێربیا و کرواتیا و سلۆڤینیا و مەکدۆنیا و جەبەل ئەسوەد و بۆسنە و ھەرسک و کۆسۆڤۆ پێکھاتبوو.\n• یەکێتی ێربیا و جەبەل ئەسوەد لە نێوان ساڵانی ١٩٨٢-٢٠٠٦.\n• کۆماری عەرەبی یەکگرتوو لە نێوان میسر و سوریادا لەنێوان ساڵانی ١٩٥٨-١٩٦١.\n• کەموکوڕیەکانی سیستەمی کۆنفیدڕاڵی\n١.نەبوونی میکمانیزمێک لەلایەن ئەنجومەنی ھاوبەشەوە بۆ وەدیھێنانی پابەندبوونی ئەندامەکان بە ئەرکەکانیانەوە.لەم سیستەمەدا لەکاتێکدا ئەندامێک پابەند نابێت بە جێبەجێکردنی ئەرکەکانیەوە.کە لەزۆرێک لە حکومەتە کۆنفیدڕاڵیەکاندا ڕوویانداوە و بەناوبانگترینیان لە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمریکادا بو لە ساڵانی ١٧٧٦-١٧٧٨داکاتێک کە وڵاتەکان دژی پێدانی باجەکان بوون بە حکومەتی ناوەندەوە.کە ھەرئەمەش بوە ھۆی شکستی حکومەتە کۆنفیدڕاڵیەکە.\n٢.لەکاتی شکستھێنانی حکومەتی ناوەندیدا،ئەو حکومەتە دەبێتە ڕێگر لەبەردەم یەکگرتنی ئەندامەکانیدا و تێکەڵبونیان وەک کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی.\n٣.لە حکومەتی کۆنفیدراڵیدا ،ئەنجومەنی ھاوبەش ناتوانێت ھیچ کارێک بکات بەبێ رەِزامەندی ھەموو ئەندامەکانی.\n٤.لە سیستەمی کۆنفیدڕاڵیدا ھەر وڵاتێک دەتوانێت پاشەکشە بکات لەو کۆبونەوەیەدا ھەرکاتێک ویستی،بە پێچەوانەی یەکێتی فیدڕاڵی کە ئەندامەکان یان ھەرێمەکان ناتوانن لە یەکێتیەکە دەربچن ھەرکاتێک ویستیان.\n• جیاوازیەکانی نێوان سیستەمی فیدڕاڵی وکۆنفیدڕاڵی\n١.لە یەکێتی کۆنفیدڕاڵیدا ،ھەر وڵاتێک کاروباری سیاسەتی دەرەوە و نوێنەرایەتی دیپلۆماسی فعلی خۆی پیادە دەکات.بەڵام لە فیدڕاڵیدا،ھەرێمەکان مافی بەڕێوەبردنی سیاسەتی دەرەوەیان نیە و تەنھا لەدەسەڵاتی حکومەتی ناوەندیدایە.\n٢.وڵاتانی ئەندام لە سیستەمی کۆنفیدڕاڵیدا مافی ڕاگەیاندنی جەنگیان ھەیە،بەڵام لە فیدڕاڵیدا ھەرێمەکان ئەو مافەیان نیە و تەنھا لەدەسەڵاتی حکومەتی ناوەندیدایە.\n٣. ئەو جەنگانەی لە نێوان وڵاتانی ئەندامی کۆنفیدڕاڵیدا دروست دەبێت بە جەنگی نێودەوڵەتی دادەنرێن،بەڵام جەنگی نێوان ھەرێمەکان لە سیستەمی فیدڕاڵیدا بەجەنگی ناوخۆیی ناو دەبرێن.\n٤. ھەر سەرپێچیەک لەلایەن وڵاتانی ئەندامی یەکێتی کۆنفیدڕاڵی بۆ یاسا نێودەوڵەتیەکان ڕووبدات ئەوا بەتەنھا خۆی بەرپرسیار دەبێت، نەک ئەندامەکانی تر،بەڵام لە یەکێتی فیدڕاڵیدا بە پێچەوانەوەیە و ھەموو ھەرێمەکان وەکو یەک بەرپرسیار دەبن لەئاکامەکانی.\n٥.لەیەکێتی کۆنفیدڕاڵیدا دەستەی ھاوبەش یان ئەنجومەنێکی ھاوبەش سەرپەرشتی وڵاتانی ئەندام دەکات،بەڵام لە فیدڕاڵیدا حکومەتی ناوەند ئیدارەی دەوڵەت و ڕابەرایەتی سەرۆکایەتیەکانی دەکات.\n٦.لەیەکێتی کۆنفیدڕاڵیدا مافی ھەر ئەندام و وڵاتێکە کە ھەرکات ویستی دەتوانێت پاشەکشە بکات چونکە خاوەنی سەروەری و وڵاتی سەربەخۆیە، بەڵام لە وڵاتی فیدڕاڵیدا ھەرێمەکان ئەو مافەیان نیە، چونکە بەشێکی دانەبڕاوی ئەو وڵاتەن.(( بەڵام ئەم حاڵەتە بۆ کورد و کوردستان ناشێت،چونکە دوو گەلی جیاواز و دوو کەلتور و زمان و خاکی جیاوازن،نەک وەک ھەرێمێکی عەرەبی لە باشوور یان ناوەڕاستی عێراقی عەرەبیدا کە ھەموو سیفاتەکانیان ھاوبەشن)).\n٧.ھاوڵاتیانی دەوڵەتی کۆنفیدڕاڵی ھەریەکەیان خاوەنی ڕەگەزنامەی وڵاتەکانی خۆیانن نەک دەوڵەتە کۆنفیدڕاڵیەکە.بەڵام ھاوڵاتیانی دەوڵەتی فیدڕاڵی ھەموانیان خاوەنی تەنھا یەک ڕەگەزنامەی وڵاتە فیدڕاڵیەکەن.\n٨.لە کۆبونەوەی کۆنفیدڕاڵیدا ژمارەی سەرۆکی وڵاتەکان بەھێندەی ژمارەی وڵاتە ئەندامەکانن،چونکە ھەر وڵاتە سەرۆکی خۆی ھەیە،بەڵام دەوڵەتی فیدڕاڵی تەنھا یەک سەرۆکی ھەیە،ھەربۆیە دەوڵەتی کۆنفیدڕاڵی بە وڵاتێکی یەکگرتوو دانانرێت،چونکە لە ژمارەیەک وڵاتی سەربەخۆ پێک ھاتوە. بەڵام دەوڵەتی فیدڕاڵی لەسەر ئاستی ناوخۆو دەرەوەشدا حسابی یەک دەوڵەتی یەکگرتووی بۆ دەکرێت.\n• بەم شێوەیە دەبینین کە یەکێتی فیدڕاڵی بریتیە لە وڵاتێکی توندوتۆڵ و یەک و یەکگرتوو ،کە بە ئاسانی ئەندامەکانی یان ھەرێمەکانی ناتوانن لێی دەربچن،بەڵام دەوڵەتی کۆنفیدڕاڵی بریتیە لە کۆبونەوەی چەند وڵاتێکی سەربەخۆ و خاوەن سەروەری و کەسایەتی نێودەوڵەتی و ھەرکات ویستیان دەتوانن لەو یەکێتیە ئارەزومەندانە بێنە دەرەوە.\n• بۆیە لێرەدا ئەو ڕاستیە دەردەکەوێت کە وڵاتێکی ئەندام لە دەوڵەتێکی کۆنفیدڕاڵیدا،بریتیە لە وڵاتێکی تەواو سەربەخۆ و دانپیادانراو لەلایەن وڵاتانی ناوچەیی و نێودەوڵەتی و ئەندامی نەتەوە یەکگرتوەکانە و ھەموو ڕێکخراوەکانی تریشە وخاوەنی سنوری نێودەوڵەتی و ئاڵاو کەسایەتی سەربەخۆی خۆیەتی.کەواتە ھیچ جیاوازیەک نیە لە نێوان وڵاتێکی سەربەخۆدا یان وڵاتێک کە ئەندام بێت لە کۆمکارێکی کۆنفیدڕاڵیدا.\n• ھەربۆیە کورد لەدوای سەرخستنی پڕۆسەی ڕیفراندۆم و وەدەستھێنانی دەنگی ((بەڵێ ))ی زۆرینە بۆ سەربەخۆبوون، دەتوانێت لەژێر دروشمی یان سایەی کۆنفیدڕاڵیدا وەک قۆناغێکی مافی چارەی خۆنوسین ببێتە خاوەنی وڵاتێکی سەربەخۆی خۆی بەبێ ئەوەی دروشمی سەربەخۆبوون بەرزبکاتەوە و ببێتە مایەی نانەوەی گرژی و ئاڵۆزی و تێکچوونی پەیوەندیەکانی لەگەڵ وڵاتانی دەرودراوسێشیدا.\n• بەڕای بەندە لەم قۆناغەدا بەرزکردنەوەی دروشمی کۆنفیدڕاڵی چارەسەرێکی گونجاوە و دەمانگەیەنێتە مەبەست و ئامانجە ڕەواکەی کورد کە بریتیە لەسەربەخۆ بوون، و لەلایەکی تریشەوە مانەوەمان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی کۆنفیدڕاڵیدا لە گەڵ وڵاتی عێراقی عەرەبیدا دەبێتە مایەی پاراستنمان لەھەڕەشە و گوڕەشەی سیاسی و ئابوری و سەربازی وڵاتانی ناوچەکە.و دەتوانین بەردەوام بین وەک وڵاتێکی سەربەخۆ و گەشە و پێشکەوتنی گەورەش وەدیبێنین،چونکە لەسیستەمی کۆنفیدڕاڵیدا دەوڵەتە فیدڕاڵیەکە دەبێتە ھاوبەش لەگەڵماندا لەھەموو ڕووە سیاسی و ئابوری و سەربازیەکانەوە و لەکاتی ڕوودانی جەنگ و ناکۆکیدا لەگەڵ دەرودراسێکاندا ئەرکێتی کە پشتیوانیمان لێبکات، بەڵام لەکاتێکدا کە دەربچین لەو کۆبونەوە کۆنفیدڕاڵیەدا و سەربەخۆیی خۆمان ڕابگەیەنین ئەوا لەبەرامبەر عێراقی عەرەبی و ھەریەکە لەتورکیا و ئێراندا وڵاتێکی بێھێز و بێپشت وپەنا دەبین و ھێرش و پەلامار و گەمارۆی سەربازی و سیاسی و ئابوری زوو کاریگەری دەخاتە سەرمان و ناتوانین بەرگەیان بگرین.\n• ھەربۆیە لەم قۆناغی دوای ریفراندۆمەدا،سەرکردایەتی سیاسی کورد لەھەموو کات زیاتر پێویستی بە یەک و یەکگرتوویی نێوماڵی کوردی ھەیە و ھاوکاری و کاری ھاوبەش و پێکەوەیی دەبێت ببێتە دروشمی مەرکەزی و بەھێزکردنی ئۆرگانەکانی حوکمڕانیش گەلێک گرنگە و تەبایی و کۆدەنگی سیاسی و نیشتمانیش گەلێک پێویستەو متمانەی جەماوەریش بەسەرکردایەتیەکەی خاڵێکی گەلێک کاریگەرە . ھەربۆیە سەرکردایەتی سیاسی کورد دەبێت بەھێمنی و بێدەنگی و دوورکەوتنەوە بەکارھێنانی زمانی زبر ولە بەرزکردنەوەی دروشمی گەورەی بێناوەڕۆک و ئیستیفزازکردنی وڵاتانی دەرودرواسێ بگرێتە بەر و ھەوڵی ھێورکردنەوەی ئاڵۆزیەکان بدات و بەنەرمیش کاری خۆی و ھەنگاو بەرەو ئامانجەکانی ڕیفراندۆم بنێت و ھیچ پاشگەزبونەوەیەک لەھەڵویسَت و گوتاریدا وێنا نەکات،چونکە کورد توانی بڕیاری گرنگ و چارەنوسسازی خۆی بدات و بەھەموانی سەلماند کە کاتی سەربەخۆبوون و جیابونەوە ھاتوە و دەبێت ھەموانیش بێنێتە سەر ئەو بۆچونەی کە کورد مافی پێکەوەنانی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی ھەیە،جا مەرج نیە کە لە شەووڕۆژێکدا ئەو دەوڵەتە لەدایک ببێتـ بەڵکو کاری جدی و بەردەوامی دەوێت بەئیڕادە و ئیدارەیەکی ژیر و پۆڵایین و لەسەر خۆوە.\nبڵاوکراوەی پێشووھەڵەی سەرکردە یەک بە ھەزارە\nبڵاوکراوەی نوێترریسەکەتان کردەوە بەخوری


تەواو… پاریس سانجێرمان کارێکی ئەنجامدا و بەمەش نزیکە هەموو شتێک کۆتایی بێت – یاریگا سپۆرت\nHome/بازاری گواستنەوە/تەواو… پاریس سانجێرمان کارێکی ئەنجامدا و بەمەش نزیکە هەموو شتێک کۆتایی بێت\nتەواو… پاریس سانجێرمان کارێکی ئەنجامدا و بەمەش نزیکە هەموو شتێک کۆتایی بێت\nدوای نیوەڕۆی ئەمڕۆ سەرچاوە رۆژنامەوانیەکانی ئەوروپا و جیهان چەندین هەواڵیان دەربارەی نێیمار جۆنیۆر داسێلڤا بڵاوکردووەتەوە، لە دواین هەواڵ دوای نیوەڕۆ ئەمڕۆ پارێزەری نێیمار لەگەڵ جۆسێب ماریا مارتۆمیۆی سەرۆکی بارسێلۆنا کۆبووەتەوە و ئێل چرینگیتۆش دەڵێت: “نزیکە هەموو شتێک کۆتایی بێت و نێیمار بگەڕێتەوە بارسێلۆنا”، دوای ئەمەش پاریس کارێکی گوماناوی ئەنجامدا.\nمارسێلۆ بلێچێری رۆژنامەنووس، کەمێک پێش ئێستا هەواڵێکی بڵاوکردەوە بە ڤیدیۆوە، کە پاریس سانجێرمان وێنەی نێیمار لە سەر دیوارەکانی لاداوە، ئەمەش راستەوخۆ ئەوە دەردەخات کە نێیمار نزیکە یانەکە جێبهێڵێت.\nرۆیشتنی نێیمار رۆژ دوای رۆژ لە پاریس سانجێرمان تادێت هەواڵی زیاتری لە بارەوە بڵاودەکرێتەوە، دوای ئەوەی ئەو یاریزانە داوای رۆشتنی کرد و دوێنێ لە یەکەم یاریی پاریس سانجێرمان لە لیگ وەن، هاندەران دروشمی جیاوازیان بەرووی نێیمار دا دەگوت و دوای رۆشتنی ئەو یاریزانەیان کرد.


ناعورەکانی عێراق خرانە ناو لیستی کەلەپوری یونسکۆوە\n425 جار خوێندراوەتەوە\nوەزارەتی دەرەوەی عێراق ڕایگەیاند، ناعورەکانی تایبەت بە بواری ئاودێری، خرانە ناو لیستی کەلەپوری ڕێکخراوی پەروەردە و فێرکردنی (یونسکۆ)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.\nئەحمەد سەحاف وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لە شەشەمین کۆبوونەوەی لیژنەی حکومەت بۆ پاراستنی کلتور و شوێنەوارەکان، کە بە شێوەی ئۆن لاین لە یونسکۆ بەڕێوەچوو، بڕیاردرا ناعورە مێژووییەکانی عێراق بخرێنە لیستی کەلەپورە مێژووییەکانی سەر بە ڕێکخراوی پەروەردە و فێرکردنی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە.\nناعورەکانی شارۆچکەی ھیتی سەر بە پارێزگای ئەنبار، بەشێکە لە ناسنامەی ناوچەکە و ھەرچەندە لە ئێستادا بەھۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای کشتوکاڵ و ئاودانەوە سودی لێ نابینرێت، بەڵام دانیشتوانەکەی سورن لەسەر پاراستنی وەک بەشێک لە کەلەپوری ناوچەکەیان، کە بە درێژایی ھەردوو بەرەی ڕووباری فوڕات ماونەتەوە.\nناعورەکانی تایبەت بە ئاودێری لە عێراق بە زۆری دەکەونە پارێزگای ئەنبار و لە شارۆچکەکانی حەدیسە و ھیت و بەغدادی و ڕاوە و عانە قائیم ھەیە، بەڵام لە ئێستادا بەھۆی کشانەوەی ئاوی ڕووباری فوڕات بەشێکی زۆریان دووچاری داخوران و لەناوچوون بوونەتەوە.\nبەھای پشکەکانی کۆمپانیای ئەپڵ ٣ ترلیۆن دۆلاری تێپەڕاند\nحاکمی دوبەی دەبێت ٧٣٣ ملیۆن دۆلاری بدات بە ھاوسەری پێشووی\nلە ھندستان مەیموونەکان تۆڵە لە سەگەکان دەکەنەوە\nدوبەی بەکارھێنانی کاغەزی کۆتایی پێھێنا\nزانایانی شوێنەوارناسی شێوازی کوشتنی مرۆڤ لە ١٩٠٠ ساڵ لەمەوبەر ئاشکرا دەکەن


دووشەممە, 06. 4. 2015\tلوقمان ئه‌حمه‌دی - VOA\nبه‌رنامه‌ی ناوکی ئێران کێشه‌یه‌کی سه‌ره‌کی بوو بۆ ئه‌مه‌ریکا‌و وڵاتانی رۆژئاوا، به‌ڵام ئایا ئه‌وکێشه ئه‌وه‌نده بۆ لایه‌نه کوردیه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی کوردستان گرینگ بوو؟\nلوقمان ئه‌حمه‌دی ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران و به‌رپرسی په‌ێوه‌ندیه‌کانی ده‌روه‌ی ئه‌و حیزبه له هه‌ڤپه‌یڤینێکدا له‌گه‌ڵ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا ده‌ڵێت"دیاره ئه‌و راگه‌یانده له لایه‌ن ئێران‌و P5+1 له‌م رۆژانه‌دا راگه‌یندرا رێکه‌وتن نییه به‌ڵکۆ چوارچێوه‌یه‌که بۆ رێکه‌وتنێکی داهاتوو. کاک لوقمان هه‌ر وه‌ها ده‌ڵێت هه‌رچه‌ند هێشتا واژوو نه‌کراوه هه‌ندێ نا روونیش به‌و چوارچێوه‌یه دیاره. کاک لوقمان ده‌شڵێت راستیه‌که‌ی ئه‌وه‌یه که کۆمه‌ڵگاێ نێونه‌ته‌وه‌یی له‌گه‌ڵ کۆماری ئیسلامی رێک بکه‌وێ له‌سه‌ر کێشه‌یه‌کی ئه‌وها کاریگه‌ریه‌کی ئه‌وتۆێ له‌سه‌ر بزوتنه‌وه‌ی رزگاری خوازی گه‌لی کورد له رۆژهه‌ڵاتی کوردستان نابێ، ئێمه خه‌باتی خۆمان هه‌ر درێژه‌ێ پێ ده‌ده‌ین، کاک لوقمان هه‌ر وه‌ها ئاماژه‌ش به‌وه ده‌کات لایه‌نه‌کان که له حاڵه‌تی وتو وێژدا بوونه له‌گه‌ڵ کۆماری ئیسلامی بۆ ئه‌وه‌ی که گرژی وئاڵۆزی درووست نه‌بێ بۆ ئه‌و پرۆسه‌ی وتو وێژانه چاو پۆشیان له هه‌ندێ پرسی مافی مرۆڤ‌و هه‌ندێ له کردار‌و کاری دیکه‌ی کۆماری ئیسلامی کردووه".\nده‌توانن گوێبیستی ده‌قی وتووێژه‌كه بن له رێگای كلیك كردنی ئه‌و فایله ده‌نگیه‌ی خواره‌وه كه ماوه‌كه‌ی 5 خوله‌ك‌و 55 چركه‌یه:\nloqman ahmadi - voa- rekawtni iran


میرانەی نەخۆش لە هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاندا - 1177 Vårdguiden\nمیرانەی نەخۆش لە هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاندا\nPatientavgifter i Västra GötalandInnehållet gäller Västra Götaland\nتۆ ڕوو بکەیتە هەر بنکەیەکی چاودێری تەندروستی لە ڤێسترا یۆتەلاندا بێ گوێدانە ئەوەی بنکەکە لە لایەن چاودێری تەندروستی هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاندەوە بەڕێوە برێت یان سەر بە چاودێریی تەندروستیی کەرتی تایبەت بێت و لەگەڵ هەرێمەکەدا گرێبەستی هەبێت، ئەوا هەمان میرانەت لێدەسێنرێت.\nبەلای ئێمەوە باشترین شێوەی پارەدانی میرانەی نەخۆش ئەوەیە کە بە کارت بیدەیت. گەر نەتوانی بە کارت بیدەیت، دەتوانیت بەڕێگای فاتوورە یان بە نەخت پارەکە بدەیت.\nچوونە لای پزیشک لە بنکەکانی چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی لە هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاند VG\nسەردانی بنکەی تەندروستی – 24 کاژێر\n100 کرۆن (لە بنکەی تەندروستی خۆت)\n300 کرۆن (لە بنکەی تەندروستی تر)\n200 کرۆن (لە بنکەی تەندروستی خۆت)\nچوون بۆ لای پزیشک لە بنکەکانی تری پێشوازی تەندروستیدا\nچوونە لای پزیشکی تایبەتمەندی گشتی لە میانی چالاکیە / پێسپاردە هاوبەشەکانی هەرێمەکەدا\nچوونە لای پزیشکی تایبەتمەندی گشتی تر هەروەها\nچوونە لای پزیشکی ژنانە\nچوونە لای پزیشکی تایبەتمەندی تر\nیەکەمین چوونە لای پزیشکی تایبەتمەندی تر پاش حەواڵەکردن لە لایەن پزیشکی تایبەتمەندی گشتیەوە یان پزیشکێک کە چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاند VG دەیگرێتەوە.\nچارەسەری تەندروستی کە چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاند VG دەیگرێتەوە\nچوونە لای پەرستاری ناوچە، پەرستار، لێتوێژەری کۆمەڵایەتی (کوراتۆر)، دەروونناس، هتد، تەنانەت سەردان بۆ پروڤوەرگرتن کە پێی دەگووترێت (mellanliggande provtagning)\n50 کرۆن (لە بنکەی تەندروستی خۆت)\n100 کرۆن (لە بنکەی تەندروستی تر)\nچارەسەری تەندروستی لە بنکەکانی تر\nچوونە لای کوراتۆر لە بنکەی تەندروستی لاوان\nچوونە لای مەشقپێکەری جووڵە و چارەسەری سروشتی\nسەردانی ماڵەوە چارەسەری سروشتی\nبنکەکانی ئێشکگرتن – چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی ( لە دەری چاودێری تەندروستی سەرەتایی VG)\nلە نێوان کاتژمێر 07.00 - 22.00 هەمووڕۆژێک\nچوونە لای پزیشک و پێدانی چارەسەری تەندروستی\nچاودێری لەشساغی، کوتان و بەڵگەنامەی پزیشکی\nبە پێی لیستەیەک لە نرخی تایبەتی\nسەردان/ چارەسەر بە گرووپ\nنوسینی ڕەچەتە بە تەلەفۆن، نامە، ئیمەیل و هتد\nمیرانە بۆ هەر ڕۆژێکی مانەوە لە نەخۆشخانە\nگواستنەوە بە ئەمبولانس، سەفەری یەکسەرە (تەنانەت منداڵانیش)\nکۆنتڕۆڵی پروڤی خانەی مناڵدان لای پزیشکی ژنانە\nپشکنینی شادەماری زگ\nسەردان بۆ ڕادەستکردن، تێست کردن/گونجاندن یان ڕاهێنان بۆ بەکارهێنانی ئامڕازی یارمەتی\nسەردانی ئەو بنکە پێشوازیانەی کە لە ئاکامیدا نەخۆش لە نەخۆشخانە دەخرێت\n*) دەکەوێتە سەر ئەوەی سەردانی بنکەیەکی چاودێری تەندروستی دەکەیت\nمنداڵان و لاوان\nهەموو چاودێریەکی تەندروستی بۆ منداڵان و لاوان تا تەمەنی 19 ساڵیش بەخۆڕایی یە.\nچاودێریی تەندروستی بێ میرانە (بە خۆڕایی)\nسەردانی ئەم جۆرە بنکانەی خوارەوە بێ میرانەیە:\nسەردانی بنکەی لەشساغی دایکان/بنکەکانی پێشوازی مامان (MVC)\nسەردانی بنکەکانی چاودێریی لەشساغی منداڵان (MVC)\nسەردانی بنکەکانی پزیشکیی دەروونیی منداڵان و لاوان(BUP)\nسەردان بە مەبەستی ئامۆژگاریپێدان لەسەر ئامڕازەکانی ڕێگرتن لە دووگیانی و پرسەکانی منداڵ لەباربردن\nسەردان بەپێی یاسای پاراستن لە نەخۆشیە درمەکان\nسەردان بۆ کەسانی گیراو/ دەستگیرکراو و کەسانێ کە لە بەندیخانەکانی چاکسازی تاوانکاراندان\nسەردان بۆ کەسانێ کە مەشقی سەربازی بنچینەیی و ڕاهێنانی سەربازیی تەواوکەر لە لای دەسەڵاتدارێتی بەرگریکردن لە ووڵات ئەنجام دەدەن\nسەردانی کوراتۆر بە مەبەستی یارمەتیدانی کۆمەڵایەتی\nهەموو جۆرە چاودێریەکی تەندروستی بۆ منداڵان و لاوان تا تەمەنی 19 ساڵیش\nئامۆژگاری وەرگرتن بە تەلەفۆن\nگەر تۆ زیاتر لە 30 خولەک چاوەڕوانکەیت پارەکەت وەردەگریتەوە\nگەر تۆ کاتێکت وەرگرتیت بۆ سەردانی بنکەیەکی چاودێریی تەندروستی کە لەلایەن ناوچەی ڤێسترا یۆتەلاندەوە بەڕێوە برێت، پێویست ناکات زیاتر لە 30 خولەک پاش وادەی دیاریکراو چاوەڕوانی بکەیت. خۆ ئەگەر زیاتر چاوەڕوانیت کرد، ئەوا مافی ئەوەت هەیە ئەو پارەیە وەرگریتەوە کە وەک میرانەی نەخۆش داوتە. لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا هەر دەبێ ئەو چاودێری و چارەسەریەی کاتت بۆ وەرگرتووە، پێشکەشت بکەن. ئەم ڕێسایە سەردانی فریاگوزاری کتوپڕ (ئەکیوت) - یان بنکەکانی ئێشکگرتن ناگرێتەوە. وەرگرتنەوەی پارەی میرانەی نەخۆش تەنها یەکسەر لەوێ بۆ ئەو کاتە دەکرێت کە لەئارادایە و ناکرێت پاش وەخت داواکرێت.\nمیرانەی ئامادە نەبوون لە وادەی دیاریکراودا\nئەگەر لە کاتی سەردانێکی دیاریکراودا لە بنکەکە ئامادە نەبیت و پێشتر کاتەکەت ڕەتنەکردبێتەوە، دەبێت هەمان میرانە بدەیت کە دەبوایە لە حاڵەتی ئامادەبووندا بتدایە. پێویستە ڕەتکردنەوەی کاتی گیراو 24 کاژێر بەر لە کاتی دیاریکراو بۆ سەردان ئەنجامدرێت. ئەگەر تۆ لە وادەیەکی دیاریکراو بۆ سەردان کە پێویستی بە میرانەدان نییە ئامادە نەبیت، دەشێت 100 کرۆن بدەیت. ناتوانرێت ئەم میرانەیە بکرێت بە بنەما بۆ حسابکردنی پاراستن لە زیادە مەسرەفی (Högkostnadsskydd). ناتوانرێت بە کارتی خۆڕایی پارەی ئامادەنەبوون لە وادەی دیاریکراو بدرێت.\nپارەدان بە ڕێگەی فاتوورە\nئەگەر تۆ پارەی نەختت پێ نەبێت یان بە کارت پارە نەدەیت، دەکرێت فاتوورەیەکی میرانەی نەخۆشت پێ بدرێت.\nسەردانی بنکەکانی پزیشکیی دەروونیی منداڵان و لاوان (BUP)\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی لە بواری چاودێریی تەندروستی ئاوەڵادا 1100 کرۆنە\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی لە بواری چاودێری تەندروستی ئاوەڵادا بە واتای ئەوە دێت کە پێویست نەکات لە ماوەی یەک ساڵ دا زیاتر لە بڕە پارەیەکی دیاریکراو وەک میرانەی نەخۆش بدەیت. دەشێت تۆ هەموو ئەو پارانە پێکەوە کۆبکەیتەوە کە لە کاتی سەردانی بنکەکانی تەندروستی لە سنووری هەرێمەکەدا داوتن، یان داوتن بە هەرێمەکانی تر یان داوتن بە بنکەکانی چاودێریی تەندروستی کەرتی تایبەت کە لەگەڵ هەرێمەکەی تۆدا گرێبەستیان هەیە. کاتێ تۆ دەگەیتە سنووری پاراستن لە زیادەمەسرەفی کە 1100 کڕۆنە، ئیدی دەتوانرێت کارتێکی خۆڕاییت بۆ دەربهێنرێت.\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی چی دەگرێتەوە؟\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی کاتێک دەخوات کە سەردانی بنکەیەکی پێشوازی پزیشکی دەکەیت و چارەسەری تەندروستی لە لایەن بۆ نموونە پەرستاری ناوچە، چارەسەری سروشتی یان دەروونانسەوە وەردەگریت. ئەگەر بە هۆی چارەسەرکردنی نەخۆشیەک یان بە هۆی نەخۆشیەکی درێژخایەن یان دابەزینی تواناوە مافی ددان چاککردنی پێویستت، ددانچاکردن وەک چارەسەریەک بۆ نەخۆشیەکە بێتە ئاراوە، بۆت هەیە تەنانەت میرانەی ئەوانەشی لەگەڵدا حساب بکەیت.\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی هەموو شتێک ناگرێتەوە. بۆ نموونە ئەم شتانە ناگرێتەوە:\nچاودێریی پێشگرانە، وەکوو کۆنتڕۆڵی مامۆگرافی و کۆنتڕۆڵی لەشساغی نەخۆشی ژنانە\nخەرجی ئەو سەردانانەی کە ئامادە نەبوویت\nخەرجی دەرکردنی بەڵگەنامە\nخەرجی کۆپیکردنی یاداشتەکانی نێو دۆسیەکەت\nگواستنەوە بە ئەمبولانس\nکارتی خۆڕایی (Frikort)\nئەگەر تۆ سەردانی بنکەکانی (چاودێری تەندروستی ئاوەڵادا)ت کردبێت و تێکڕا لە ماوەی ساڵێکدا 1100 کرۆنت دابێت بە چاودێریی تەندروستی و چارەسەرکردن، دەتوانیت کارتێکی خۆڕایی وەرگریت. کارتی خۆڕایی مافی ئەوەت پێدەبەخشێت کە باقی 12 مانگی ساڵەکە بە خۆڕایی چاودێری تەندروستی وەرگریت، هەڵبەتە لە یەکەمین ڕۆژەوە کە بۆتە بنەمایەک بۆ دەرکردنی کارتی خۆڕاییەکە، واتە کۆنترین پارە کە دابێتت بۆ پاراستن لە زیادە مەسرەفی. کارتی ئازادی لە سەرتاسەری سویددا دەخوات.\nتۆ دەبێ ئەم کارە بکەیت\nلە هەر سەردانێک دا، پسووڵەی سەردانەکە بلکێنە بە کارتی زیادە مەسرەفیەکەتەوە ، یان داوا لە کارمەندان بکە ئەو بڕەپارەیی وەک میرانە داوتە لەسەر کارتەکە بۆ بنووسن. کارتەکە لە بنکەکانی پێشوازی دەست دەکەون. گرنگە هەموو جارێک کارتی زیادە مەسرەفی لەگەڵ خۆتدا بەریت.\nئەگەر تۆ پارەکەت بە فاتوورە دابێت، 4- 5 ڕۆژ پاش ئەوەی پارەکە دەدەیت پەیوەندی بە نوسینگەی فاتوورەکردنی نەخۆشەوە بکە. ئیدی ئەوان پسووڵەی فاتوورە دراوەکەت بۆ دەنێرن. بۆ جاری ئایندە کاتێک سەردانی یەکێک لە بنکە ئاوەڵاکانی چاودێری تەندرووستی دەکەیت یان دەچیت بۆ نزیکترین بنکەی تەندروستی پسووڵەکە لەگەڵ خۆت بەرە، جا کارمەندانی پرسگەکە بڕە پارەکە لەسەر کارتی زیادە مەسرەفیەکەت تۆمار دەکەن.\nگرنگە کە خۆت وەک نەخۆش ئاگات لەوە بێت بزانیت تێکڕا چەند پارەی میرانەی نەخۆشیت داوە و ئایا کاتی ئەوە هاتووە کارتێکی خۆراییت بۆ دەربهێنن.\nئەو منداڵ و لاوانەی لە ژێر 18 ساڵەوەن و هەموویان ئەندامی خێزانێکن، پێکەوە کارتێکی زیادە مەسرەفی هاوبەشیان دەبێت. میرانەی منداڵەکان پێکەوە کۆدەکرێنەوە و دەخرێتە سەر هەمان کارتی هاوبەش.\nئەگەر تۆ کارتە خۆڕاییەکەت ونبکەیت\nکارتی زیادە مەسرەفیەکەت جوان هەڵگرە، بە یاداشت و میرانە دراوەکانیشەوە، یان پسووڵەکانیشی تەنانەت پاش ئەوەی کارتی خۆڕاییش وەردەگریت. لەو حاڵەتەدا بە ئاسانی دەتوانیت کارتێکی نوێی خۆڕایی وەرگریتەوە ( بە هەمان ماوەی بەکارییەوە وەک ئەو کارتەی یەکەمین جار وەرتگرتووە) گەر بە ڕێکەوت کارتی خۆڕاییەکەت لێکەوێت یان بە شێوەیەکی تر وونی کەیت. بۆ ئەمە دەتوانێت لە یەکێک لە بنکەکان یارمەتی وەرگریت.\nتەنانەت ئەگەر تۆ بنەمای دەرهێنانی کارتە خۆڕاییەکەشت نەمابێت، هێشتا هەر دەتوانیت کارتێکی نوێ وەرگریتەوە. ئەوا دەبێت پەیوەندی بەو بنکەیەوە بکەیت کە کارتە خۆڕاییەکەی بۆ دەرهێناویت یان بە بنکەیەکی ترەوە کە سەردانت کردوون و کارتە خۆڕاییەکەت لا بەکارهێناون کە لای ئەوان ماوەی بەکاری کارتەکە تۆمارکراوە.\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی بۆ گواستنەوەی نەخۆش، 1500 کرۆنە\nبۆ گواستنەوەی نەخۆش، پێویستە تۆ ساڵی 1500 کرۆنت دابێت بۆ ئەوەی پاراستن لە زیادە مەسرەفی بکەوێتە کار.\nمیرانە لە کاتی مانەوەی تۆ لە نەخۆشخانە\nمیرانەی نەخۆش بۆ ئەو کەسەی لە نەخۆشخانە دەکەوێت بۆ هەر ڕۆژێکی مانەوە 100 کرۆنە.\nئەگەر تۆ لە کاتی چارەسەرێکی نەخشە بۆدانراو بۆ کەوتن لە نەخۆشخانە ئامادە نەبیت بێ ئەوەی کاتەکەت ڕەتکردبێتەوە دەشێت میرانەیەکی دیاریکراوی بە بڕی 300 کرۆن بدەیت. پێویستە کاتڕەتکردنەوە پێش 24 کاژێر بەر لە کاتی دیاریکراو ئەنجام درابێت.\nئەو نەخۆشانەی کە قەرەبووی چالاکیی تەواو یان قەرەبووی نەخۆشی وەردەگرن و تەمەنیان لە 40 ساڵ کەمترە ، دەبێت لە ماوەی 30 ڕۆژی یەکەمی کاتی چاودێری تەندروستیەکەدا نیوەی میرانەکە بدەن. پاش تێپەڕبوونی 30 ڕۆژەکە دەشێت نەخۆشەکان ڕۆژی 100 کرۆن بدەن.\nئەگەر نەخۆش کۆچی دوایی کرد، دەشێت میرانەی نەخۆشی چاودێریکردنەکەی لە میراتی مردووەکە وەرگیرێت.\nچاودێریی تەندروستی بە خۆڕایی\nهەندێ چاودێریی تەندروستی داخراو بە خۆڕاییە. بۆ نموونە، ئەمانە لەخۆ دەگرێت:\nمنداڵان و لاوان تا تەمەنی 19 ساڵیش\nئەو کەسەی بەپێی یاسای نەخۆشیە درمەکان چاودێری تەندروستیی بۆ دەکرێت\nکەسانی بەندکراو، کەسانی دەستگیرکراو و کەسانێ کە لە بەندیخانەکانی چاکسازی تاوانکاراندان\nئەو کەسانەی کە مەشقی سەربازی بنچینەیی و ڕاهێنانی سەربازیی تەواوکەر لە لای دەسەڵاتدارێتی بەرگریکردن لە ووڵات ئەنجام دەدەن\nئەو نەخۆشانەی کە مۆڵەتیان پێدەدرێت و بۆ ماوەی لانی کەم 12 کاژێر لە دەرەوەی نەخۆشخانە دەمێننەوە لە نێوان کاتژمێر 06.00 و 24.00دا\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی بۆ میرانەی نەخۆشی بۆ کەوتن لە نەخۆشخانە\nئەو نەخۆشەی لە نەخۆشخانە دەکەوێت نابێت زیاتر لە 1500 کرۆنی لێ بسێنریت بۆ 30 ڕۆژێ بەردەوام. پاراستن لە زیادە مەسرەفی ئەو نەخۆشانە دەگرێتەوە کە لە لە مەڵبەندێکی چاودێریی تەندروستی لە سنووری هەرێمەکەدا کەوتوون، یان لە بنکەیەکی چاودێریی تەندروستی کەرتی تایبەت کەوتوون کە لەگەڵ هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاندا گرێبەستی هەیە.\nپاراستن لە زیادە مەسرەفی بۆ کەوتن لە نەخۆشخانە تەنها ئەوانە دەگرێتەوە کە دانیشتوانی هەرێمی ڤێسترا یۆتەلاندن. پاراستنەکە تاکەکەسیە و ناتوانرێت لەگەڵ میرانەی نەخۆشی ئەندامانی دیکەی خێزاندا لێکدرێت.\nچاودێریی دوای چارەسەرکردن و بەگوڕهێنانەوە، خانەی چارەسەرکردن\nمیرانەی نەخۆش بۆ چاودێریی دوای چارەسەرکردن، بەگوڕهێنانەوە و لە خانەی چارەسەرکردندا هەر هەمان بڕە میرانەی تێدەچێت وەک ئەوەی لەو نەخۆشخانە دەسەندرێ کە بۆ چاودێریکردن لە نەخۆشخانە دەخرێن. ئەمەش واتای ئەوە دەگەیەنێت کە پاش ئەوەی نەخۆشەکە بەرنامەیەکی چاودێری لە لەیەن ئەنجومەنی هەرێمەکەی خۆیەوەوە لە خانەیەکی چارەسەریدا بۆ پەسەند دەکرێت ، ڕۆژانە 100 کرۆن دەدات.\nئەو کەسانەی لە میرانەداندا چاوپۆشیان لێدەکرێ هەر هەمان جۆرن لە نەخۆش وەک ئەوانەی لە نەخۆشخانە دەکەون و چارەسەر دەکرێن، بڕوانە سەرەوە.\nپاراستن لە زیادەمەسرەفی چاودێریەکانی دوای چارەسەرکردن، بەگوڕهێنانەوە و خانەی چارەسەرکردن ناگرێتەوە.