پەروێزخان و باشماخ دادەخرێت و حاجی ئۆمەران دەکرێتەوە PUKmedia یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان\nپەروێزخان و باشماخ دادەخرێت و حاجی ئۆمەران دەکرێتەوە\nکوردستان 10:44 PM - 2021-10-07\nوەزارەتی ناوخۆی هەرێم بڕیاری داخستنی خاڵە سنورییەکانی باشماخ و پەروێزخان دەدات کەلە سنوری یەکێتییە بەمەبەستی ئامادەکاری بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن، لەبەرامبەردا خاڵی سنوری حاجی ئۆمەران کەلە سنوری دەسەڵاتی پارتییە بە کراوەیی دەمێنێتەوە.\nڕاگەیاندنی کۆمەڵگای دەروازەی نێودەوڵەتی پەروێزخان لە راگەیەندراوێکدا کە کۆپییەکی دەست PUKmedia کەوتوە رایگەیاند: بەهۆی ئەنجامدانی پرۆسەی هەڵبژاردنی پێشوەختە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، هاوشێوەی دەروازەکانی تر دەروازەی نێودەوڵەتی پەروێزخان بەبڕیاری وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لەسەعات (٩)ی شەوی شەممە لەسەر یەکشەمە ٢٠٢١/١٠/٩ بەڕووی جموجۆڵی بازرگانی و هاتوچۆی گەشتیاریدا دادەخرێت و بەپێی بڕیارەکە، سەعات (٦)ی بەیانی ڕۆژی دووشەمە ٢٠٢١/١٠/١١ هاتوچۆی گەشتیاری و جموجۆڵی بازرگانی لەڕێگەی دەروازەی نێودەوڵەتی پەروێزخانەوە دەستپێدەکاتەوە.\nهاوکات هەر ئەمڕۆ لە راگەیەندراوێکی دەروزەی نیودەوڵەتی باشماخدا کە کۆپیەکی دەست PUKmedia کەوت رایانگەیاند: هاووڵاتیانی خۆشەویست، گەشتیاران و بارزگانان و شۆفێران ئاگادار دەكاتەوە بەهۆی بەڕێوەچوونی هەڵبژاردن بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، لە سەعات 9 ی شەوی شەممە ڕێكەوتی 9-10-2021 تا سەعات 6 ی بەیانی دووشەممە ڕێكەوتی 11-10-2021 هەموو جموجۆڵێكی هاتن و ڕۆیشتنی هاووڵاتیان و ئۆتۆمبێلی بارهەڵگر و گەشتیاران و بازرگانان لەڕێگەی دەروازەی نێودەوڵەتی باشماخ ڕادەوەستێت.\nئەمەش لە کاتێکدایە جموجوڵی گەشتیاری لە خاڵی سنوری حاخی ئۆمەران کەلە سنوری پارتی دیموکراتی کوردستانە کراوەیە و گەشتیاران پەیتا پەیتا روو لە هەرێمی کوردستان دەکەن و هەتا ئێستا هیچ هەواڵێک نییە بۆ راگرتنی گەشتەکانی ئەو خاڵە سنورییە و پیشتریش لە لێدوانێکیدا بۆ PUKmedia محەمەد دارلسەلامی وتەبێژی بازنەی سۆرانی یەکێتی وتی: سەبارەت بەھاتنی بەلێشاوی خەڵکی ئێران لە ڕێگای مەرزی حاجی ئۆمەران بەناوی گەشتیاری بۆ ھەرێمی کوردستان، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو فڕوفێل و چەواشەکاریەی پارتی کەدەیەوێت بەشێوازی جیاجیا لە ھەڵبژاردنەکاندا پەنا بۆ سەختەکاری بەرێت و دەیانەوێت بەو دەنگە زۆرانەی کە دروستیان کردوون لەو وڵاتانی دراوسێ دەنگ بۆخۆیان کۆبکەنەوە.


كارەبای زیاتر و ژەهری زۆرتر؛ 5500 مۆلیدە ژینگەی كوردستان ژەهراوی دەكەن - پەرەگراف\nكارەبای زیاتر و ژەهری زۆرتر؛ 5500 مۆلیدە ژینگەی كوردستان ژەهراوی دەكەن\nهاوسەرەكەی خاوەر شێرپەنجەی سییەكانی هەیە؛ پێویستی زۆری بە كەشوهەوای پاك و شوێنێكی ئارامە، ئەوەش لە ماڵەكەیدا ئەستەم بووە بەهۆی مۆلیدەی گەڕەكەوە.\nماڵی خاوەر تەنیا 50 مەتر لە مۆلیدەكەوە دوورە، جگە لە دەنگی بەرز و بێزاركەر، دوكەڵ و ژەهرەكەیشی هێندەی دیكە ژیانیانی هەراسان كردووە، بۆیە بیری لەوەكردۆتەوە بە ناچاری خانوەكەی بفرۆشێت.\n"ڕاستە مۆلیدەكان دەنگی كەمترە لە چاو مۆلیدەكانی ساڵانی ڕابردوو، بەڵام بێزاركەرن و دوكەڵەكەیشی زیانی هەیە بۆ تەندروستیمان".\nخاوەر بۆ پەرەگراف ئاماژەی بەوەدا، هاوسەرەكەی بەقسەی پزیشك دەبێت هەوای پاك هەڵمژێت، بۆ ئەوەش پێویستە بچنە گەڕەكێكی دیكە و ماڵ بگوازنەوەو دور لە مۆلیدە نیشتەجێ ببن.\nمۆلیدە ئەهلییەكان لە زۆربەی گەڕەكەكانی هەرێمی كوردستاندا هەن؛ بە تایبەت لە وەرزەكانی سەرما و گەرمادا زۆرترین كات كار دەكەن، چونكە كارەبای نیشتمانی كەمترە و ئەو بۆشاییە پڕدەكەنەوە.\nلە هەرێمی كوردستان زیاتر لە پێنج هەزار و 500 مۆلیدەی ئەهلیی هەن، سەرجەمیان بە گاز كاردەكەن و وتەبێژی دەستەی ژینگەی هەرێم دەڵێت: ئەو گازەی موەلیدە ئەهلییەكان بەكاریدەهێنن "كوالێتی زۆر خراپە و مەترسییە بۆ سەر ژینگە و تەندروستی".\nدەستەی ژینگە ئاگادارە ئەو گازوایلەی مۆلیدە ئەهلییەكان بۆ ئیشپێكردن بەكاریدەهێنن لە پاڵاوگە نایاساییەكاندا بەرهەم دەهێنرێن، ڕۆنی پیسی ئۆتۆمبێل، تێزاب، خۆڵ و چەند مادەیەكی دیكەی كیمیایی تێكەڵ دەكەن و ئەو جۆرە گازە خراپەی لێ بەرهەم دەهێنن.\nڕەزاق خەیلانی، وتەبێژی دەستەی ژینگەی هەرێم بۆ پەرەگراف وتی، ئەو گازوایلەی بەشێك لە پاڵاوگە ناوخۆییەكان بەرهەمی دەهێنن چەند ماددەیەكی ژەهراوییەو تەنها ناوی گازوایلە، لەبەرئەوەی نرخەكەشی هەرزانە خاوەن مۆلیدەكان دەیكڕن و بۆ ئیشپێكردن بەكاریدەهێنن.\nڕۆژانە لە پاڵاوگە نایاساییەكاندا لە شارەكانی هەولێر و سلێمانی و دهۆك، چەندین جۆر گازوایل و بەرهەمەكانی تری نەوت بەبێ چاودێریی‌و كوالێتیی بەرهەم دەهێنرێن و دەخرێنە بازاڕەكانەوە، لەبەرئەوەی كوالێتییان زۆر خراپە لە بەنزینخانەكان وەرناگیرێن و بەزۆریی مۆلیدە ئەهلییەكانی گەڕەكەكان بۆ كارپێكردنیان بەكاریدەهێنن.\nلە هەرێمی كوردستان ژمارەیەكی زۆر لە پاڵاوگەی نەوتیی نایاسایی هەن، ئەو پاڵاوگانە جگە لە مەترسیداریی بەرهەمەكانیان، خۆشیان بوونەتەهۆی پیسبونی ژینگە، بەوتەی خودی حكومەتی هەرێمی كوردستان بوونەتە سەرچاوەی "نەخۆشیی مەترسیدار"، سەرباری چەندین بڕیار بۆ داخستنیان هێشتا بەشێكیان هەر لەكاردان.\nشەڕی یاسایی و بڕیاری حكومەت بۆ پاڵاوگەكان نوێ نیە، لە 2010وە چەندینجار دوبارە بووەتەوە، هەرجارەو زنجیرەیەك بڕیارو ڕێوشوێن دەركراوە، بەڵام پاڵاوگەكان لەكاردان و پابەندی بڕیارەكانی حكومەت نابن، ئەوەش بەهۆی ئەوەی كەسانی باڵادەستی حزبیی‌و حكومییان لەپشتەوەیە.\nئەوە لەكاتێكدایە بەدەر لە خراپیی كوالێتیی بەرهەمەكانیان، خاك و ئاو و هەوای هەرێمی كوردستان، لەبەردەم مەترسی مانەوەی پیسیی و ژەهری ئەو پاڵاوگە نایاساییە نەوتییانەدایە بۆ چەندین ساڵی داهاتوو، بەهۆی لەبەرچاونەگرتنی ڕێنماییە ژینگەییەكانەوە، ئەوەش باجەكەی لەسەر تەندروستی خەڵك دەكەوێت.\nبەپێی بەدواداچونەكانی پەرەگراف، كاركردنی ئەو پاڵاوگانەو پاشماوەی كارەكانیان، كاریگەریی ڕو‌ون‌و دیاری هەیە لەسەر ئاو و هەواو خاكی نزیكی ئەو شوێنانەی تێیدا دامەزراون، ئەوەش لای حكومەت‌و فەرمانگە پەیوەندیدارەكانی تایبەت بە ژینگە، شاراوە نییەو چەندینجار باسكراوە.\nعەلی حەمە ساڵح، سەرۆكی لیژنەی وزە و سامانە سروشتییەكان لە پەرلەمانی كوردستان بۆ پەرەگراف وتی، مۆلیدە ئەهلییەكان لە كۆڵانەكاندا ژەهر دەڕێژن، گازوایلی هیچكامیان پشكنینی بۆ ناكرێت و دەرناچن لە پشكنیندا.\nئەو پەرلەمانتارە جەختیكردەوە، بەشێكی زۆری ئەو گازوایلەی لە بازاڕدا هەیە؛ چەند مادەیەكی كیمیایی زیانبەخشن، نرخیان هەرزانە و بەبێ بوونی چاودێریی لە گۆڕەپانە بێ مۆڵەتەكاندا تێكەڵ دەكرێن.\nبەپێی پۆلێنێكی دەستەی ژینگە؛ مۆلیدەی گەڕەكەكان یەكێكە لەو هۆكارانەی كاریگەریی هەیە لەسەر پیسبوونی ژینگە، بە دوكەڵەكەیان، دروستكردنی ژاوەژاو و پاشماوەكەیان واتا بە شێوەیەكی گشتی كاریگەریی سلبیی لەسەر كۆی ڕەگەزەكانی ژینگە؛ هەوا و خاك و ئاوی ژێرزەوی هەیە.\nسەنگەر ساڵح، سەرۆكی بەشی كیمیا لە زانكۆی سەڵاحەدین كە توێژینەوەیان كردووە لەسەر كوالێتیی گازوایلەكان و كاریگەرییان لەسەر ژینگە بۆ پەرەگراف وتی "ئەو گازەی مۆلیدە ئەهلییەكان دەیكەنە هەواوە كارەساتە و ئەو گازوایلەی بۆ ئیشپێكردنی مۆلیدە ئەهلییەكان لەشارەكانی هەرێم بەكاردەهێنرێن سەدا 95ـیان نەك كوالێتی ستاندەردی جیهانی، كوالێتی ستاندەردی عێراقیشیان نییە و لەگەڵ هیچ جۆرە كوالێتییەكدا یەك ناگرنەوە".\nئەو پسپۆڕەی كیمیا وتیشی، هیچكام لە گازوایلە ناوخۆییەكان لە تاقیگە دەرناچن و زۆرخراپن.\nبەپێی ڕاگەیەندراوی ئاژانسی نێودەوڵەتی بۆ توێژینەوەی شێرپەنجە؛ بەنزین و گازوایل ئەگەر كوالێتییەكەی بەپێی ستانداردە جیهانییەكانیش بێت، مادەیەكی هاندەرە بۆ توشبوون بە شێرپەنجە.\nچنار سنجاوی، سەرۆكی بەشی كۆنتڕۆڵی شێرپەنجە لە وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە پەرەگراف-ـی وت، "ئەو ماددە كیمیاییانەی تێكەڵی گازوایل دەكرێن ڕاستەوخۆ كاریگەری نەرێنییان لەسەر تەندروستی مرۆڤ و بەتایبەت منداڵان و هەروەها توشبوون بە شێرپەنجە هەیە".\nبەپێی ئامارەكانی وەزارەتی تەندروستی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە ساڵی ڕابردودا شەش هەزار و 293 توشبوی شێرپەنجە لە هەرێم تۆماركراون كە زیاتر لە نیوەیان ژنانن.\nعەلی حەمە ساڵح، سەرۆكی لیژنەی وزە و سامانە سروشتییەكان ئاشكرای كرد، ئەنجامی چەندین توێژینەوە لەسەر خراپیی و مەترسییەكانی ئەو گازوایلەی مۆلیدە ئەهلییەكان بۆ ئیشپێكردن بەكاریدەهێنن دراونەتە لایەنی بەرپرس، بەڵام تائیستا ئەو دۆخە نەخوازراوە بەردەوامەو هیچ لێپرسینەوە و بەدواداچوونێك لەلایەن حكومەتەوە نەكراوە.\nلە شارەكانی هەرێم ڕۆژانە چەندین جۆر مۆلیدە كار دەكەن مۆلیدەی سیتییەكان، مۆلیدەی ئوتێل و شوێنە بازرگانییەكان و ناوبازاڕ كە ئەمانە تەواو سەربەخۆن و نازانرێت چۆن كاردەكەن و چ جۆرە گازێكیان تێدەكرێت و تەنها ئەگەر سكاڵا هەبێت لەسەریان، ئەوكات لەلایەن لیژنەكانی قائیمقامیەتەوە سەردانیان دەكرێت.\nلەگەڵ ئەوانەدا، مۆلیدەی گەڕەكەكانیش هەن بۆ پێدانی كارەبا بە ماڵان، تەنها ئەمانە بە بەردەوامی لەلایەن لیژنەی تایبەتەوە چاودێریی دەكرێن.\nتاریق سەمین سەرۆكی كۆمەڵەی مۆلیدە ئەهلییەكانی سلێمانی، ڕەتی دەكاتەوە مۆلیدەی گەڕەكەكانی سلێمانی گازی كوالێتی خراپیان تێ بكرێت و دەڵێت "ئەو مۆلیدانەی لە گەڕەكەكانی سلێمانی كار دەكەن هەموویان بە گازی كوالێتی خراپ لەكار دەكەون، بۆیە خاوەن مۆلیدەكان بە ناچاریی گازی كوالێتی بەرزی تێدەكەن".\nسەرۆكی كۆمەڵەی مۆلیدە ئەهلییەكانی سلێمانی وتیشی "گازی كوالیتی خراپ لە مۆلیدەی شارەكانی هەولێر و دهۆك بەكاردەهێنرێت لەبەرئەوەی كوالێتیی مۆلیدەكانیان نزمەو بە هەموو جۆرە گازێك كار دەكەن".\nجگە لە سەوزكردنی شوێنی چواردەوری مۆلیدەكان‌و ساڵانە ڕواندنی چەندین نەمام وەك قەرەبووكردنەوەی پیسكردنی ژینگە، هەروەها دانانی مۆلیدەی كوالێتی بەرز و بێدەنگ ئەو مەرجانەن كە دەبێت هەرخاوەن مۆلیدەیەك پێیانەوە پابەند بێت ئەگەرنا سزا دەدرێت.\nدڵشاد سادق سەرۆكی ئەنجومەنی مۆلیدە ئەهلییەكانی هەولێر، ئەوەدەخاتە ڕوو، مۆلیدە ئەهلییەكانی هەولێر گازی بەرهەمی پاڵاوگە ناوخۆییەكان بەكاردەهێنن بۆ ئیشپێكردن.\n"هەرچەندە بەردەوام بەدواداچون دەكەین بۆ كوالێتی ئەو گازەی خاوەن مۆلیدەكان بەكاریدەهێنن، بەڵام هەندێك خاوەن مۆلیدە هەیە هەست بە بەرپرسیارێتی ناكات بەرامبەر ژینگەو بە بیانووی گرانیی نرخەكەی، گازی كوالیتی نزم بۆ ئیشپێكردن بەكاردەهێنێت، چەندین خاوەن مۆلیدەش لەسەر ئەوە سزادراون" دڵشاد سادق وای وت.\nبەهۆی خراپیی دۆخی كارەبای نیشتمانی، لە ساڵی 2007وە بڕیار درا بە دانانی مۆلیدەی ئەهلیی لە گەڕەكەكان، ئەوكات حكومەت بە 450 دینار بۆ هەر لیترێك گازی دەدا بە خاوەن مۆلیدەكان و بەو شێوەیە هەم ڕێگریی دەكرد لە بەكارهێنانی گازی كوالێتی خراپ هەم نرخی ئەمپێری كارەباش لەسەر هاووڵاتی كەمتر دەكەوت، بەڵام ئەو هاوكارییەی حكومەت چەند ساڵێك بەردەوام بوو، دواتر حكومەت ئەو هاوكارییەی بڕی.\nسەرۆكی ئەنجومەنی مۆلیدە ئەهلییەكانی هەولێر پێیوایە، باشترین چارەسەر بۆ ڕێگریكردن لە بەكارهێنانی گازی كوالێتی خراپ، دابەشكردنی گازە بەسەر خاوەن مۆلیدەكاندا لەلایەن حكومەتەوە، "ئەگەرنا ناتوانرێت كۆنتڕۆڵی بەكارنەهێنانی گازی كوالێتی خراپ بكرێت".\nئەو دوكەڵەی لە كاركردنی مۆلیدەكاندا بەرهەمدێت و هاووڵاتیان هەڵیدەمژن، كاریگەریی ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر توشبوون بە چەندین نەخۆشی.\nسەرباری چاودێریی بەردەوامی دەستەی ژینگە بۆ مۆلیدەكان و سزادانی ئەوانەی سەرپێچی دەكەن؛ بەڵام گرفتەكە هەر وەك خۆیەتی، بۆیە هەنگاوی یەكجاریی لای حكومەتە تا بە یاسا چارەسەری بكات.


سەروەت تۆفیق 05/08/2020\n- سەرۆک وەزیرانی کابینەی نوێی عێراق (مستەفا کازمی) بەرواری (6-6-2021) بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختە لە عێراق خستە بەردەم ئەنجومەنی نوێنەران. واتە هەڵبژاردن بۆ خولی پێنجەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق. هەرچەندە "داواکارییەکەی لە ڕووی شکڵیەوە دەستوری نییە". بەڵام وەک یەکێک لە جێبەجێکردنی داواکارییەکانی خۆپیشاندەرانی بەردەوامی چەند مانگی ڕابردووی عێراقیەکان و بەڵێنەکەی خودی (کازمی) بۆ دیاریکردنی ڕۆژێک بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختە بردە سەر. ئەمەش وەک یەکەم سەرکردەی عێراقی لە ئێستاوە لە ڕێگەی کارکردنەکانی و هەندێکجاریش شۆکانییەوە هەڵمەتی خۆی دەست پێکردووە. بە نییەتی ئەوەی لەم ماوەیەدا زۆرترین کاربکات تا دەنگدەر بۆ خۆی کۆبکاتەوە. بۆ دوبارە هەڵبژاردنەوەی بە سەرۆک وەزیران. بە تایبەتی کە ئەمریکییەکانیش پشتیوانی دەکەن. واتە کار و کردەوەکانی ئاماژەن بۆ سەر لە نوێ خۆکاندیدکردنەوەی. بەو مانایەی تەنها بۆ دیاریکردنی ڕۆژی هەڵبژاردن نەهاتۆتە سەر سەحنەی شانۆی سیاسی و حکومداریەتی.\n- ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە دۆخێکی موحریجدایە گەر بەهەڵوەشاندنەوەی خۆی رازی نەبێ. ئەوا ئەو کوتلە و کەسایەتییەی کە ناڕەزایەتی دەردەبرێ، ئەوا گومانی تێدا نییە دەبێ چاوەڕوانی تۆڵەی دەنگدەران لە ڕۆژی هەڵبژاردن بکات. گەر ڕازیش بێ ئەوا لەم کاتەدا زەحمەتە هیچ حزب و کوتلەیەکی پەرلەمانی ئارەزووی ئەو تاقیکردنەوە قورسەی هەبێ. لەبەر ئەوەی لە کاتێکدایە کەمترین تاکی عێراقی لە حکومڕانان ڕازین. بەهۆی نەبوون و کەمی خزمەتگوزاری و گەندەڵی، به هەدەردانی سامانی گشتی، ... هتد. جیا لە تێچوونە ماددیەکەی.\n- داواکردنی هەڵبژاردنی پێشوەختە چەندە بۆ دەربازبوونە لە قەیران ئەوەندە بۆ یەکلایکردنەوەی کێشە و دەستێوەردانی دەوڵەتانی ئیقلیمییە. هەرچەندە داواکردنەکەش زۆرتر لە لایەن مەزهەب شیعەکانیشەوەبێ. بەڵام پێ ناچێ چانسی جارانیان لە دەسەڵاتی ڕەها بۆ حکومکردنی عێراق هەبێ، بەهۆی ناکۆکی نێو ماڵی خۆیانە و ئامادەبوونی جدی ئەمریکا لە عێراق، بۆیە وەک دەبیندرێ حاڵیان لە کورد و سوننە باشتر نییە.\n- عێراق بەپێی پڕۆژە یاسای نوێی هەڵبژاردنەکان، کە خوێندنەوەی بۆکراوە و جارێ دەرنەچووە و نەبووە بە یاسا و لە رۆژنامەیەی فەرمی بڵاونەکراوەتەوە. ئەوا ئەم جارە هەڵبژاردنەکان فرە بازنە دەبێ. ئەمەش زیاتر خزمەتی حزبە گەورە و خاوەن نفوسەکان دەکات. تەنها مەگەر حزبە بچووکەکان هانا بۆ کەسایەتی زۆر بەهێز و ناسراو ببەن تا خۆی کاندید بکات. چونکە راستە لە سەر بنەمای تاک دەنگ دەدرێ و لیستی حزبی نامێنێ، بەڵام دواجار زۆرترین تاکی عێراقی بیرکردنەوەی نەگەیشتۆتە ئەو ئاستەی کە هەیمەنی حزبی و مەزهەبی تێبپەڕێنێ. تا کەسێکی تەکنۆکراتی بێ لایەنی خاوەن نفوسی شەهادەداری مێشک کارا و کراوە هەڵبژێرێ و بە دووربێ لە دەمارگیری مەزهەبی و حزبی.\n- یەکێک لە کێشەکانی ئەم هەڵبژاردنە ئەوە دەبێ، لەبەر تەواو نەبوونی ڕێژەی یاسایی کە (9) ئەندامە لە (مەحکەمەی فیدڕاڵی عێراق). ناتوانێ لە ئێستادا ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی عێراق ڕابگەیەنێ و کێشە نادەستوریەکان ببینێ. بۆیە پێویست دەکات پێش هەڵبژاردنەکان ئەو کێشەیە چارە بکرێت، دواتر هەڵبژاردنی پێش وەختە ئەنجامبدرێ.\n- هەڵبژاردنی پێشوەختە بۆ عێراقییەکان کاتێ جێ دەگرێ و دەبێتە دڵخوازی بۆیان، کە دووربێ لە دەستێوەردان و تەزوویرکردن، یان هەوڵ بۆ تەزوویرکردن لە لایەن هێزە سیاسییە عێراقیەکانەوە. ئەمەش کەشێکی دیموکراسی و هێمنی دەوێ. کە لە ئێستای عێراقدا ئەو کەشە نەڕەخساوە و بیرکردنەوەکان دابەشبوون لە ڕووی مەزهەبی و نەتەوەیی و بگرە لە ناو خۆشیاندا کێشەی زۆر هەیە. لەبەر ئەم ناهۆمۆجینیەی کە لە پێکهێنانی عێراقدا هەیە زیاتر تەرکیز لە سەر گونجاندن و تەوافق سازی بۆتە دیفاکتۆ بۆ بەڕێوەبردن. کە هەر یەکە و ڕەنگ و نەتەوە و زمانێکە. بۆیە ئەم مۆدێلی بازنە بچوکانە بۆ وڵاتێکی یەک نەتەوە و یەک مەزهەب و دەوڵەتی سادە و تاک باشتر و گونجاوترە. نەک دەوڵەتێکی پڕ لە کێشە و قەیرانی جیاجیا.\n- لەبەر نەشارەزای و مامەڵە نەکردن لەگەڵ بچوکتر لە فرە بازنەی، بەو مانایەی هەر قەزایەک نوێنەری خۆی دیاری بکات. بەو ڕێژەیەی کە بەری دەکەوێ. واتە هەر (100000) دەنگدەرێک و کاندیکی بەردەکەوێ، ئەمە تەنها بۆ دیارکردنی کورسییەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانە، چونکە دواتر بەپێی دەنگدەری کارا و بەشدار دەنگەکان بۆ هەر کاندیدێکی دەرچوو دیاری دەکرێ. ئەمەش ئاستەنگ و کێشەی زۆرتری لێدەکەوێتەوە و بگرە لە عێراقی پڕ چەک و نامۆبوون بە یەکتری قبوڵکردن و بگرە دیموکراسیش، ئەگەری پێکدادانی نێوان کەسایەتییەکان ئەگەری روودانی دوور نابێ. جیا لەو ناوچانەی کە جێناکۆکی نێوان هەرێم و دەوڵەتی ئیتحادییە. جیا لەوەی کە تائێستا عێراق و هەرێمی کوردستانیش راهاتبوون لەسەر یەک بازنەی، یان بازنەی تاڕادەیەک گەورە کە لەسەر ئاستی پارێزگاکان بووە.\n- بەپێی پڕۆژە یاسای نوێی هەڵبژاردنی عێراق، پێویستە تەمەنی کاندید (25) ساڵ و بۆ سەرەوە بێ، بڕوانامەکەی لە (دبلۆم) کەمتر نەبێ، تاوانێکی ئابوروومەندانەی نەکردبێ وەک (دزی کردن، بازگانیکردن بە تلیاک، کاری تیرۆر، ... ). جیا لەوانە هەر کاندیدێک پێویستە (300) واژۆ کۆبکاتەوە. وەک پشتگیرییەک بۆ جدیەتی داواکەی و ناسراوێتی خۆی بسەلمێنێ. بۆیە ئەم مەرجانە وا دەکات کە زۆرترین کەس بەهۆی ئەوەی لیستی تاک دەبێ نەک لیستی حزبی خۆی کاندید بکا. ئەمەش لەوانەیە هەندێک کاندید دەربچێ کە شارەزایی لە سیاسەت و یاسا و بابەتگەلێکی پێویستی هەنوکەیدا نەبێ. چونکە وەک چاودێران دەڵێن کەمنین ئەوانەی دەنگدەرن، کەچی هێشتا توانای تێگەیشتنیان ماویەتی بۆ دەستنیشان کردنی کاندیدی بەتواناترین لە ناو کاندیدەکاندا. چونکە دواجار کاندیدەکان بە دەنگی دەنگدەر دەچنە ئەنجومەنی نوێنەران. بۆیە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ئاستی تێگەیشتن و پێگەیشتنی دەنگدەرەوە هەیە بۆ دەستنیشانکردنی کام کاندیدە. بۆیە هەندێک وڵات تەمەنی دەنگدەری بە (21) ساڵ دیاری کردووە.\nراستە دەنگدەری عێراقی نائومێد دەبێ، چونکە کوتلەی براوە و گەورەی نێو ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق هەندێک جار ناتوانێ سەرۆک وەزیران دیاری بکات و ڕای بسپێرێ بۆ پێکهێنانی حکومەت، وەک چۆن (مستەفا کازمی) خاوەنی هیچ کوتلەیەک نەبوو، بەڵام دیاریکراو حکومەتی پێکهێنا. بە پشتیوانی ئەمریکا. بەڵام ئەوەش راستە لە بەر ناڕەزایەتی شەقام و خۆپیشاندەران نەبووایە، لەوانەبوو هەر زوو ئەنجومەنی نوێنەران متمانەیان لێ بسەندایەتەوە. بۆیە لەم هەڵبژاردنەدا وەک چاودێران دەڵێن (کازمی) هەوڵی پێکهێنانی کوتلەیەک هەر دەدات. تا دواتر لە نێو ئەنجومەنی نوێنەران بتوانێ لەگەڵ کوتلە براوەکانی تردا هاوپەیمانی ببەستێت. بۆیە دەکرێ کوردیش لە حاڵەتی پێکهێنانی لیستێک لە لایەن (کازمی)یەوە هەوڵبدات بەشداربێ، چونکە گرنگە لەو پارێزگا و قەزایانەی کە کوردنشین نین لیستە کوردییەکان کورسی بهێنن، کە دواجار هیچ نەبێ کورسییەکی کورد زیاد دەکات. وەک چۆن بینیمان کوردێک لەسەر لیستێکی بەدەر لە کورد خۆی کاندید کرد و دەرچوو، بە واقعیش سودی بۆ کورد هەبوو نەک پێچەوانەکەی کە لە کاتی خۆیدا دەوترا. بەهیوای ئەوەی کورد سیاسەت بکات و سود لە دەرفەتەکان بۆ خۆی وەربگرێ.\n- لە بڕگەی (1)ی مادەی (64)ی دەستوری عێراقی ساڵی (2005) هاتووە " ئەنجومەنی نوێنەران بە زۆرینەی رەهای ژمارەی ئەندامەکانی هەڵدەوەشێتەوە. ئەویش لە سەر بنەمای داوای دوو لە سەر سێی ئەندامەکانی، یاخود لە سەر بنەمای داوایەک لە لایەن سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و بە رەزامەندی سەرۆک کۆمار، هەروەها رێگەپێدراو نییە کە ئەنجومەن هەڵبوەشێتەوە لە کاتی لێپرسینەوە کردن لە سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران"\nبڕگەی(2) لە مادەی (64)ی دەستوردا هاتووە "سەرۆک کۆمار لە کاتی هەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نوێنەران داوای ئەنجامدانی هەڵبژاردنی گشتی دەکات لە وڵاتدا لە ماوەیەک کە تێپەڕ نەکات لە (60) ڕۆژ لە بەرواری هەڵوەشاندنەوەکە و ئەنجومەنی وەزیرانیش لەم کاتەدا بە دەست لەکار کێشراوە دادەنرێت و بەردەوام دەبێت لە ڕاپەڕاندنی کاروبارەکانی ڕۆژانەی"\n- لە بڕگەی (2) مادەی (56)ی دەستوردا هاتووە " هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران پێش (45) ڕۆژ لە بەرواری کۆتایی هاتنی خولی پێشوو بەڕێوە دەچێ.


ژن بيجگه كار و ئه‌ركه‌يلشی وه په‌لی يه‌كه‌م پياو پشت وه‌پی ئه‌وه‌سيد له‌وه‌ر خاتر مقه‌يتيكردن له‌ڕوی هووشداری و ده‌روينيه‌و، ك بيگومان يه‌يش له‌يوا كردگه وه‌رپرسيارێتی هاودژ و گه‌ورايگ بكه‌فيده بان شانی.\nوه‌ل ئه‌وه‌يشا بار و گوزران ژيان بووده وه‌ربه‌س له‌وه‌رده‌م ژن، وه‌لی وه‌ل ئه‌و هه‌مگه فشاره‌يله ك ئه‌ياده تويشيه‌و له توێژينه‌وه‌يگ ك بڕيگ له توێژه‌ره‌يل بريتانی ئه‌نجامی دانه ئه‌وه ده‌ركه‌فتگه ك ژن له پياوه‌يل فيشتر هه‌مانه‌و ده‌سپيچگ ئه‌يه‌رنه‌و ئه‌را دويره‌وكه‌فتن له كار.\nتوێژينه‌وه‌گه له هه‌مان وه‌خت ئه‌وه‌يش ده‌رخستگه ك ٥٦% ئه‌و ژنه‌يله ك ئه‌و توێژينه‌وه له‌بانيان ئه‌نجام درياگه دگان وه ئه‌وه نانه ك مووڵه‌ت نه‌خوه‌شی وه‌رگرتنه وه‌بی ئه‌وه‌ك كه‌فتوينه نه‌خوه‌ش، يه‌يش وه‌به‌راورد وه‌ل دو بان سێی پياگه‌يل.\nئمجا له‌يرا پرسياريگ په‌يا ئه‌دێ ك ئه‌ويش ئه‌وه‌سه: ئايا ئه‌وه له‌وه‌رچه‌و گيرياگه ك له هه‌مان وه‌خت ژن هه‌ر ژنيشه يا ئه‌رك خوه‌راك دروسكردن ها بانی و مناڵيش ئمايه‌ت ئه‌كاو له‌وه‌ختيگيش گله‌و ئه‌خوا ئه‌را ماڵ هويچ وزه‌و توانايگ له‌تی نه‌مه‌ندگه‌و بايه‌سه ئه‌رك ماڵيش جيوه‌جی بكا؟\nله‌يرا ئويشيم: چه بوود ئه‌گه‌ر پياو گشت ئه‌و هه‌مگه كاره‌يله بكا؟ ئايا ئيسه ژن بيتاوان ئه‌كريه‌يد؟ يه‌يش وه‌تايبه‌ت دويای ئه‌وه‌ك ره‌سيمنه ئه‌و راسيه ك ژن له هه‌مان وه‌خت له ماڵ و له ده‌يشت گشت ئه‌رك و كاريگ ها بانی.


- 6/13/2019 11:50:00 PM 14102 جار خوێندراوەتەوە\nوابڕیارە ناوەڕاستی هەفتەی داهاتو، مەسرور بارزانى کاندیدى ڕاسپێردراو بۆ پێکهێنانى كابینەی تازەی حکومەتى هەرێمی كوردستان دەست بكاتەوە بەگفتوگۆ و دانوستان بە سەردانى ڕاستەوخۆ بۆ لای لایەنەکان بەمەبەستی ناردنى ناوى کاندیدەکانیان بۆ پۆستە وزارییەکان.\nئەمڕۆ چوارشەممە 12 حوزەیرانى 2019، نێچیرڤان بارزانى سەرۆکى هەرێمى کوردستان، بە مەرسومێكی هەرێمی، مەسرور بارزانى کاندیدى ناوزەندكراو بۆ پێکهێنانى حکومەتى نوێی هەرێم ڕاسپارد، کە پێویستە لەماوەى یەک مانگدا کابینەکەى دروستبکات، مەسرور بارزانى-ش لە ڕاگەیەندراوێکدا دەڵێت، "هەوڵدەدەم لەوادەى دیاریکراوى خۆیدا کابینەکەم بخەمە بەردەم پەرلەمانى کوردستان"\nپارتی دیموکراتی کوردستان چەند جارێک دڵنیایی داوە لەوەی کەمتر لەماوەی دیاریکراوی یاسایی خۆی کابینەی نۆیەم پێکدێنێت، بەڵام یەکێتی پێی وایە بەبێ یەکلاکردنەوەی پۆستی پارێزگاری کەرکوک مەسرور بارزانی سەرکەوتو نابێت.\nپێدەچێت کلیلی کردنەوەی دەرگای سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران بۆ مەسرور بارزانی لە کەرکوک بێت، هەر بەپێی زانیارییەکانی خەندان ئەو دو كاندیدەی دواین جار شاندی یەكێتی پێشكەشی پارتی كردوە بۆ وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری كەركوك یەكلایی كراوەتەوە و خودی مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان رەزامەندی لەسەر یەكێك لە (لیوا جەمال تاهیر، بەڕێوەبەری پێشوی پۆلیسی كەركوك و خالید شوانی، ئەندامی ئەنجومەنی سەركردایەتی یەكێتی) دەربڕیوە.\nخەندان ئەوەشی زانیوە کە پارتی پلانی هەیە تاکو سەرجەم بەربژێرەکانی بۆ حکومەتی نوێ بگۆڕێت و ستافێکی نوێ لە سەرۆکایەتی هەرێم و ئەنجومەنی وەزیران و وەزیر و بەڕێوبەرە گشتیەکان دابنێت، هەرچی گۆڕان و یەکێتیە دەیانەوێت تا ڕادەیەک بەهەمان ستافی کابینەی پێشو بەشداری حکومەتەکەی مەسرور بارزانی بکەن.\nهەرچەندە لەماوەی ڕابردودا لەلایەن چەند سەکردەیەکی ناو حیزبەکەیەوە ڕەخنە و تێبینی زۆری ئاراستەکرا، بەڵام زانیاریەکان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە زۆرینەی سەركردایەتی یەكێتی لەگەڵ ئەوەن كە جارێکی تر قوباد تاڵەبانی ببێتەوە بە كاندیدی یەكێتی بۆ پۆستی جێگری سەرۆکی حکومەت.\n"گۆڕان وەکو بێدەنگێکی سیاسی بە دۆخەکە سەیر دەکرێت"\nلەدانیشتنەکانی پەرلەمان بزوتنەوەی گۆڕان وەکو هاوبەشێکی سیاسی پارتی خۆی نمایش دەکات بەجۆرێک هەر پڕۆژەیەک دێتە پەرلەمان پێکەوە لەگەل پارتی و کەمە ئاینی و نەتەوەکانی تری کوردستان دەنگی لەسەر دەدەن، ئەوەش نیگەرانییەكی قوڵی لای لایەنگرانی گۆڕان دروست كردوە، تەنانەت قادری حاجی عەلی یەكێك لە سەركردەكانی پێشوی گۆڕان لە چاوپێكەوتنێكی رۆژنامەوانیدا وتی، لەم قۆناغەدا پاشەكشێی سیاسی گۆڕان نائومێدیەكی گەورەی دروستكردوە، ئەم قۆناغەی ئێستا تیایدا دەژین نسكۆیەكی سیاسی‌و ئیداری‌و ئەخلاقیشە. لە باشترین حاڵەتدا دەتوانیین بڵێین پاشەكشێیەكی تەواوە لە دیموكراسی، گومان خستنە بۆ سەر خەباتی پەرلەمانی بۆ دامەزراندنی سیستمێكی دیموكراسی، وە سەركێشانێكە بۆ ناو قۆناغی سیستمێكی بنەماڵەیی سوڵتانی. بێئەرزشكردنی گرنگترین دەزگای سیستمی دیموكراسییە كە پەرلەمانە لەڕوی چۆنایەتی و چەندایەتی‌و هەیبەت‌و توانایەوە".\nئۆپۆزسیۆن، کشانەوە و دو ئیدارەیی ئەگەری کراوەن لەبەردەم یەکێتیدا\nلەم خولەدا پەرلەمان نەبوەتە دەزگایەکی سیاسی ئومێد بەخش بۆ یەکێتی بەو پێیەی دەستپێکی کۆبونەوەی پەرلەمان و هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی بەدڵی یەکێتییەکان نەبوە ، هەرچەندە پۆستی سەرۆکی پەرلەمانیش بەپێی بەرکەوتەی هەڵبژاردن مافی ئەوانە، بەڵام دواتر بەڕێوەچونی پڕۆسەی هەڵبژاردنی سەرۆکی هەرێم و سەرۆکی حکومەت بەبێ بەشداری یەکێتی وایکرد کە خوێندنەوەیەکی تری بۆ بکرێت بەوەی کە تاکە کارتی بەهێز لەبەردەم یەکێتی پۆستی پارێزگاری کەرکوکە بۆ فشارخستنەسەر پارتی لە پڕۆسەی پێکهێنانی حکومەت.\nفەرید ئەسەسەرد ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتی لە لێدوانێکیدا ڕایگەیاند: یەکێتی لەسەر پشکی کەرکوک 6 کورسی لە پەرلەمانی عێراق هەیە، بەڵام پارتی هیچ کورسیەکی لەو شارە نیە بۆ ئەنجومەنی نوێنەران لەبەر ئەوە پێویسته پۆستی پارێزگاری كه‌ركوك بۆ زۆرینه بێت، ئه‌مەش ململانێ نیه له نێوان پارتی و یه‌كێتی، بەڵام پارتی به‌داخه‌وه نایه‌وێت بۆ یه‌كێتی بێت كه ئه‌مه كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌یه، وتیشی ؛ بێ ئومێد نه‌بوین له‌وه‌ی كه بگه‌ین به ناوێكی دیاریكراو له‌گه‌ڵ پارتی، ئه‌و ناوانه‌شی کە پێشكه‌شمان كردون هه‌مویان به‌شایسته ده‌زانین، به‌ڵام هه‌وڵمان داوه كه‌سێك هه‌ڵبژێرین كه به‌دڵی هه‌ردولا بێت.\nفه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد دەشڵێت، "هه‌ریه‌كه له خالید شوانی و لیوا جه‌مال ئه‌و دوو ناوه‌ن كه له‌كۆتا جاردا داومانن به پارتی، ئه‌گه‌ر ڕێكیش بكه‌وین له‌سه‌ر یه‌كێك له‌و دو ناوه ڕێك ده‌كه‌وین"\nسەبارەت بە ئەگەری ڕازی نەبونی پارتی بەم دو ناوەی کۆتایی بژاردەی یەکێتی چی دەبێت، ئەسەسەرد وتی: به‌رده‌وامبونی بابه‌تی به‌غدا و كه‌ركوك كاریگه‌ری ده‌بێت له‌سه‌ر كابینه‌ی نۆیه‌م كاریگه‌رییه‌كه‌ش له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی پارتی و یه‌كێتی ده‌بێت له‌ناوخۆی هه‌رێم و كابینه‌ی نۆیه‌م، وتیشی؛ هیوادارم نه‌گاته ئه‌و ڕاده‌یه "به‌ڵام به‌شداری حكومه‌ت ده‌كه‌ین".\nهەرچی پارتی دیموكراتی كوردستانە، لە هەوڵدایە بۆ ئەوەی لەماوەی 15 رۆژدا كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان پێكبهێنێت، كەمال كەركوكی ئەندامی مەكتەبی سیاسی پارتی لە دواین لێدوانی رۆژنامەوانیدا بۆ دەزگایەكی نزیك لە حزبەكەی رایگەیاندوە كە به کەمتر لە ماوەی دياريكراو مەسرور بارزانی دەتوانێت کابینەکەی پێکبھێنێت، وتوشیەتی،"وەك چۆن لە کارەکانی پێشوی سەرکەوتو بوە، لە سەرۆکایەتی حکومەتیش سەرکەوتو دەبێت".\nخەندان سەبارەت بە هەنگاوەكانی یەكێتی و پارتی و گۆڕان، بۆ پێكهێنانی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان، پەیوەندی كرد بە زیاتر لە 15 بەرپرسی باڵای ئەو سێ هێزە سیاسییە، بەڵام بەشێك لە پەیوەندیەكان بەردەست نەبون و بەشێكی دیكەیان بەهۆكاری دروستنەبونی لەمپەر لەبەردەم هەنگاوەكانی پێكهێنانی حكومەت ئامادەنەبون هیچ زانیارییەك بخەنەرو.\nلێرەدا ئەو پرسیارە دێتە ئاراوە، ئایا مەسرور بارزانی دەتوانێت لەماوەی یاسایی خۆیدا، كابینەی نۆیەمی حكومەت بەبەشداری یەكێتی و گۆڕان پێكبهێنێت، یاخود وەك سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان چۆن كورسیەكەی یەكێتی پڕكردۆتەوە تا ئەو كاتەی بەتەواوی دەگەنە رێككەوتن، بە هەمان شێوە لە پێكهێنانی حكومەتیش توشی هەمان سیناریۆ دەبێتەوە و كورسیەكانی یەكێتی پڕدەكاتەوە تا ئەو كاتەی لەگەڵ یەكێتی دەگەنە رێككەوتن؟


ده‌سته‌ى ده‌ستپاکى هه‌رێم: له 2018 دا گه‌نده‌ڵییه‌کان زیادیان کردووه\n"به‌هاى گه‌نده‌ڵى خه‌مڵێندراو له‌مساڵدا٢٧٥ ملیار و ٧٢٠ ملیۆن دینار بووه‌وته‌نها پێنج ملیارو 381 ملیۆن دینار گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه"\nده‌سته‌ى ده‌ستپاکى هه‌رێم راپۆرتى ساڵانه‌ى تایبه‌ت به که‌یسه‌کانى گه‌نده‌ڵى بڵاوکرده‌وه و ئاشکرایکرد، به‌راورد به ساڵى 2017 له ساڵى 2018 دا رێژه‌ى گه‌نده‌ڵى زیادیکردووه.\nئه‌مرۆ دووشه‌ممه 15ى نیسانى 2019، سه‌رخێل هاشم، به‌رپرسى راگه‌یاندنى ده‌سته‌ى ده‌ستپاکى هه‌رێمى کوردستان راپۆرتى ساڵى 2018ى تایبه‌ت به گه‌نده‌ڵى له هه‌رێمى کوردستان بڵاوکرده‌وه و رایگه‌یاند، به‌هاى گه‌نده‌ڵى خه‌مڵێندراو له هه‌رێمى کوردستان له ساڵى 2018 دا بڕه‌که‌ى 275 ملیار و 720 ملیۆن دینار بووه له‌و بڕه پاره‌یه‌ش ته‌نها پێنج ملیار و 381 ملیۆن دینار گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه .\nهه‌روه‌ها سه‌رخێل هاشم روونیکرده‌وه، که نه‌بوونى دادگایه‌کى سه‌ربه‌خۆ تایبه‌ت به ده‌سته‌ى ده‌ستپاکى له هه‌رێمى کوردستان بۆته گرفت له به‌رده‌م یه‌کلاکردنه‌وه‌ى که‌یسه‌کانى گه‌نده‌ڵى، وتیشى" له فه‌رمانگه‌ى دادوه‌رى ده‌ستگیرکردن و ئاماده‌کردنى 140 بڕیار بۆ ئاماده‌بون و ده‌رچوون هه‌بووه، به‌ڵام 82 یان جێبه‌جێکراون و 58 یان جێبه‌جێنه‌کراون، هه‌روه‌ها 57 بڕیارى ده‌ستگیرکردن ده‌رچوو که 29 یان جێبه‌جێکراون و 28 یان جێبه‌جێنه‌کراون".\nئه‌نوه‌ر ئه‌حمه‌د، سه‌رۆکى ده‌سته‌ى ده‌ستپاکى هه‌رێم ئه‌وه‌ى خسته‌روو، که‌یسه‌کانى گه‌نده‌ڵى له هه‌رێمى کوردستان له ساڵى 2018 به‌راورد به ساڵى 2017 زیادى کردووه.\nهاوکات، به پێ ئاماره‌کان له ساڵى 2018 دا 170 که‌یسى گه‌نده‌ڵى ئاراسته‌ى دادگا تایبه‌تمه‌نده‌کانى که‌تن و تاوان کراون، له‌و رێژه‌یه‌ش تا ئێستا ته‌نها 33 که‌یسیان یه‌کلاکراوه‌ته‌وه و 117 که‌یسیان له دادگایه، 30 که‌یسیشیان گه‌ڕێندراوه‌ته‌وه.


كيشه‌ى راسكانى له خوه‌مانه\nئمجا بايه‌سه ئى هووكاره‌يل كارئاسانيه بدێده هووكاريگ ئه‌را نه‌فوه‌رگرتن ئاكامه‌يل خاس له‌بان ئاست رووشنهويرى و زانستى ئه‌را خوه‌ندكاره‌يل و رووڵه‌يلمان له گشت قوناغه‌يل خوه‌نين، وه‌لێ جى داخه دوينيم له ئاست نزميگ نه‌ف له‌لى وه‌رگيريه‌ێد له زانست و رووشنهويرى گشتيانيش جى خوه‌شاڵى نيه‌و له‌يوا وه‌پيمان ئه‌كا بپرسيم ئايا كيشه‌گه ها له كوورا؟\nراسه‌و ئه‌و بار ناسروشتيه ك هاته‌سه تويش وڵاته‌گه‌مان له‌ڕوى مه‌سه‌له‌ى ئاسايشى و ئابوورى و سياسى و كومه‌ڵايه‌تى كاريگه‌رى گه‌ورياگ هاورده‌سه بان ئه‌ركه‌يل خوه‌ندكار و ده‌روينى و ئاست زانستيه‌گه‌ى، وه‌لێ له هه‌مان وه‌خت جوور ئه‌وه‌گ ئاماژه وه‌پى كرديم بڕ فريه‌يگ له‌ى هووكاره‌يل زانستيه ك ئاسانه ئه‌را گشتلايگ و له‌گشت بواره‌يل ئه‌وه‌سه ك مامۆستاو خوه‌ندكاره‌يل ئه‌تويه‌نن بارنه‌ى كار و نه‌ف له‌ليان وه‌ربگرن وه‌خاتر به‌رزه‌وكردن ئاست زانستى و رووشنهويرى.\nگشتمان زانيم ك هووكاره‌يل سه‌ره‌تايى په‌روه‌رده ك مامۆستايه‌يلمان هاورديانه‌ى كار ئه‌را ده‌رسداين تا ئيسه‌يش له‌ناو مه‌ژگمان مه‌ندگه و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ده‌رسيگ وربگرتيايم گشت خوه‌ندكاره‌يل يه‌ك له شوون يه‌ك خوه‌نستيايمه‌ى و دوباره‌يه‌و كرديايم وه ده‌نگ به‌رز و له‌وانه‌يش له‌سال 1972 شيواز ئه‌و ده‌رسه‌يله هيمان ها هويرمان.\nله‌يرا ئه‌وه‌گ ئه‌خوازم باسى بكه‌م ئه‌وه‌سه ك كيشه راسكانيه‌گه له خوه‌مانه، مه‌ردم ئالشت بوينه‌و داهێنان و ده‌سپيشخه‌رى و ئاست دڵسووزى و كار و هه‌وڵ گشتى داوه‌زيه‌و ئى ئاكام خراوه‌سه ك رووڵه‌يلمان ره‌سانه ئى ئاست كه‌مه له رووشنهويرى گشتى و لاداين له علم و ماريفه‌ت و پيشكه‌فتن راسكانى، ته‌نيا له موبايل و حاسيبات نه‌ود ك له‌تى ته‌ماشاى گشت چشتيگ تازه ئه‌كه‌ن و گشت چشتيگ له‌لى زانن و وه‌كارهاوردنيشى له لايان وه‌شيوه‌ى فراوانيگه‌و ته‌نيا په‌ره‌داين وه رووشنهويرى خوه‌يان و گشتى وه‌پى نازانن.


بەرپرسێكی پەروەردە: خولەكان بۆ بازرگانیەلە پشووی هاویندا خول بۆ خوێندكاران بە پارەیەكی زۆر دەكرێتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەرپرسێكی پەروەردە: خولەكان بۆ بازرگانیە\nلە پشووی هاویندا خول بۆ خوێندكاران بە پارەیەكی زۆر دەكرێتەوە\n2019/07/15 - 7:06 PM\nبەڕێوەبەری پەروەردەی ڕۆژئاوای سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، ئەو خولە هاوینانەی لە پەیمانگە ئەهلیەكان دەكرێتەوە دەسەڵاتی كۆنتڕۆڵكردنی لای ئێمە نیە و وەزارەتی پەروەردە و حكومەت پێویستە ڕێگری لەو پاشاگەردانیە بكات، دەشڵێت: “ساڵی خوێندن تەنها 9 مانگە نەك 12 مانگ”.\nبەكر محەمەد، بەڕێوەبەری پەروەردەی ڕۆژئاوای سلێمانی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، كردنەوەی ئەو هەموو خولە لە هاویندا، كە پشووی خوێندكارە بەو ڕێژە زۆرە زیاتر بۆ بازرگانیە، ئەو مامۆستایەی، كە لە كەرتی گشتی پەیامەكەی بە باشی ناگەیەنێت، دێت لە پەیمانگەكان پەیامەكەی دەگەیەنێتە خوێندكار، كە ئەمە كارەساتە بەڕاستی.\nوتیشی، “كردنەوەی خول بۆ منداڵان ڕێگەپێدراوە بۆ ئەو شتانەی لەگەڵ ژیانی ڕۆژانەیدایە، لە خولی مەلەوانی و مۆسیقا و وێنەكێشان و چەندانی دیكە، بەڵام لەم هاوینە كردنەوەی خولی زمانی ئینگلیزی و وانەكانی خوێندن ئەوە شتێكە دەبێت وەزارەتی پەروەردە ڕێگری لێ بكات”.\nڕاشیگەیاند، بە جۆرێك لە جۆرەكان ئەو خولانەی ئێستا بەو ڕێژە زۆر دەكرێنەوە، مۆڵەتی وەزارەتی پەروەدەیان هەیە، بەڵام زیاتر بۆ بازرگانیە نەك فێركردن، من هەرگیز لەگەڵ ئەوەنیم لەدەرەوەی خوێندنگە خوێندكار فێری وانەكان بكرێت.\nئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، وەزارەتی پەروەردە ڕێگەی بە دوو جۆر خول داوە لە هاوین و زستان، لەكەرتی گشتی لەناو خوێندنگەكان لەبەرئەوەی بڕی پارەكەی زۆر كەمە و كەمترین خوێندنگە خولی تێدا دەكرێتەوە، بەڵام ئەوەی كارەساتە ئەو خولانەیە، كە لە بیا و پەیمانگە بازرگانیەكان دەكرێنەوە، دەبنە بارگرانی بۆ سەر هاووڵاتیان، بەجۆرێك مامۆستایەك ناوبانگەكەی قۆستۆتەوە لەو شوێنانە خولی كردۆتەوە و لای خەڵكی بۆتە لاسایی كردنەوە.\nمامۆستا بەكر محەمەد داواشی لە وەزارەتی پەروەردە كرد كاری جدی لەسەر ئەو هەموو خولی هاوینەیە بكات، كە بەناوی خولی بەهێزكردن و وانەی قۆناغەكانی داهاتوو، كە ئەمە لەداهاتوودا دەبێتە كارەسات بۆ پڕۆسەی پەروەردە.\nلە ماوەی ڕابردوودا پسپۆڕێكی بواری پەروەردە ئاماژەی بەوەكرد، كە پشووی هاوین بۆ پشوودانی خوێندكارانە نەك خوێندن و لەڕووی زانستیشەوە سەلمێنراوە، كە لە پشووی هاویندا خوێندكار توانای وەرگرتنی وانە و فێربوونی نییە.\nبەڕێوەبەری پەروەردەی ڕۆژئاوای سلێمانیپشووی هاوینپەیمانگە ئەهلیەكانخولی خوێندكاران\nبەهۆی خۆپیشاندانەوە سبەینێ لە پارێزگایەكی عیراق پشووە\n“پەیمانگە و خوێندنگە ئەهلیەكان، كار لەسەر بێ بەهاكردنی خوێندنگە حكومییەكان دەكەن”


زانست و بیرکاری بە زمانی کوردی - گۆڤاری توێژەر\nزانست و بیرکاری بە زمانی کوردی\nScience and Mathematics in the Kurdish Language\nThere are four stages in the process of language standardization: (1) selection of norm, (2) codification of form, (3) elaboration of function and (4) acceptance by the community.\nElaboration of function means that the language must be developed in terms of coined words (neologism) when writing and translating books in different fields of science. The Kurdish language has, in the past century, developed exponentially; there have been many coined terms, in particular scientific terms in addition, translation of scientific books into Kurdish.\nScientific terminology in Kurdish began in the 1920s when education in Kurdish was taught in the schools in southern Kurdistan. In the beginning some text books were translated from Arabic into Kurdish. This trend of language development continued until the outbreak of the revolution in Iraq on the 14th July 1958; later another phase of language development began as the Kurdish language was given more rights for use. Also many more scientific terms were coined by linguists and writers. After the 11th March 1970, when the Iraqi Government declared an Autonomous Region for Iraqi Kurdistan it resulted in Kurdish becoming an official language in Kurdistan; this event had a great impact on language use, and as a consequence the language expanded its function in the field of science to a great extent. During this period all scientific textbooks had been translated into Kurdish and later used within the schools of the autonomous region.\nAfter the uprising of 1991, when southern Kurdistan was liberated and self-ruled by the Kurdish government, the Kurdish language was developed, particularly in the field of scientific terminology. Consequently, the language became ready for the translation of all kinds of scientific books into Kurdish. The Kurdish language therefore was able to be used in studies not just primary and secondary schools but also in universities.\nThis paper demonstrates that the Kurdish language has, in the past century, developed in the field of science and that the language has the capacity to produce sciences in Kurdish and therefore learning science and mathematics in schools should be in the mother tongue of Kurdish and there is no need to depend on the English language because the Kurdish language has been sufficiently developed for learning in both subjects in Kurdish; however English may still be used as the second language of science in our schools.\nان احدى مراحل تطوير اللغة القياسية هي توسع وظیفتها، بمعنى استخدام هذە اللغة في مختلف مجالات العلوم سواء الطبيعية او البشرية و ترجمة مختلف أنواع الكتب في هذا المجال. اللغة الكردية القیاسية باللهجة الوسطى تطورت خلال القرن الماضي و اتسعت وظيفتها من خلال وضع المصطلحات العلمية بکثرة و تألیف القواميس العلمية في مختلف المجالات العلمية. ان بدايات وضع المصطلحات العلمية في اللغة الكردية تعود الى العشرينات من القرن الماضي بعد ان بدأت عملية التدريس و التعليم باللغة الكردية. وفي البداية تمت ترجمة مجموعة كتب علمية منهجية من اللغة العربية الى الكردية و استمر هذا النهج بشكلها البسيط و المتواضع حتى اندلاع ثورة ١٤ تموز ١٩٥٨، وبعدها ظهرت مرحلة جديدة تماما.\nخلال مرحلة الستينات نمت و تطورت وضع المصطلحات في مجالات العلوم المختلفة بشكل علمي و مدروس. و بعد بيان ١١ اذار١٩٧٠ و بعد ان اعترف باللغة الكردية كلغة رسمية في العراق وأصبحت لغة التعلم و التدريس في جنوب كوردستان واعتمدت في المراحل المتوسطة و الثانوية و كان من دواعيها و نتائجها ترجمة مصطلحات مختلف مجالات العلوم بشكل منظم و علمي و تم تأليف الكتب المدرسية الجديدة باللغة الكردية.\nبعد انتفاضة اذار ١٩٩١، خطت عملية اشتقاق و وضع المصطلحات العلمية في اللغة الكردية خطوة جديدة و بدأت مرحلة جديدة اكثر تطورا أضافة الی تألیف القوامیس العلمية فی مختلف مجالات العلوم، أي اتسعت مهام و وظائف اللغة الكردية بشکل ملفت للنظر بحيث أصبحت اللغة ملائمة تماما في عملية التدريس ليس في المراحل المتوسطة و الثانوية و بل و حتى في المرحلة الجامعية.\nفي هذه الدراسة، حاول الباحث تأكيد ان اللغة الكردية القياسية خلال قرن الماضي قد اثبتت قدرتها على النمو والتطور في مجال العلوم بحيث یوجد في اللغة الکم الهائل من المفردات و المصطلحات العلمية الکافية لترجمة الکتب العلمية المتنوعة و تدریسها في مختلف المراحل الدراسية، و لهذا نستطيع ان نقول ان إمكانات تدريس مادتي الرياضيات و العلوم العامة موجودة بشكل اصيل في اللغة الكردية و لا داع لاعتماد تدريسها باللغة الإنجليزية، و یمکن تدریس الإنجليزية کلغة علمية ثانية و لغة مساعدة في المدارس و في مختلف مراحل الدراسة.\nیەکێک لە قۆناغەکانی بەستانداردکردنی زمان فراوانبوونی ئەرکی زمانەکەیە، واتە زمانەکە لە بواری جیاوازی زانستەکان(سروشتی و مرۆیی) پێی بنووسرێت و کتێبی پێ تەرجەمە بکرێت. زمانی ستانداردی کوردی بە دیالێکتی کوردیی ناوەند لە ماوەی گەشەکردنی لە سەد ساڵی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو ئەرکەکانی فراوان بووە و لە بواری هەمەچەشنی زانستەکان زاراوەسازی بۆ کراوە و فەرهەنگی زاراوەی زۆربەی بوارەکانی زانستی بۆ دانراوە.\nزاراوەسازیی زانستی لە زمانی کوردیدا سەرەتاکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی بیستەکانی سەدەی بیستەم دوای ئەوەی لە باشووری کوردستان خوێندن بە زمانی کوردی دەست پێ دەکات. لە سەرەتادا چەند کتێبێکی پرۆگرامی خوێندنی بابەتە زانستییەکان لە عەرەبییەوە تەرجەمەی کوردی دەکرێت، ک ئەوسا زمانی زانست بە کوردی زمانێک بوو لە سەرەتای ڕێڕەوەکەدابووە. ئەم ڕەوتە سەرەتاییە هەتا بەرپابوونی شۆڕشی چواردەی تەمموزی ١٩٥٨ بەردەوام دەبێت، دوای ئەوە بەتایبەت لە ساڵانی شەست ئەمجارە بە شێوەیەکی زانستی زاراوەسازیی زانستەکان دەست پێ دەکات. دوای بەیانی یازدەی ئاداری ساڵی ١٩٧٠ کە زمانی کوردی دەبێت بە زمانی ڕەسمیی خوێندن لە باشووری کوردستان و لە قۆناغەکانی خوێندنی ناوەندی و ئامادەییش پێی دەخوێندرێت، ئەمجارە بە شێوەیەکی ڕێکخراو و زانستییانە زاراوەی هەموو بوارەکانی زانست تەرجەمەی کوردی دەکرێت و کتێبی قوتابخانەکانی پێ دەردەچێت.\nدوای ڕاپەرینی ١٩٩١ زاراوەسازیی زانستی لە زمانی کوردیدا پێ لە قۆناغێکی پێشکەوتووتر دەنێت و ئەرکەکانی زمانی کوردی بۆ پێویستییەکانی زانست یەکجار فراوان دەبێت و فەرهەنگی گەورەی زانستەکان دەردەچێت، زمانەکە ئەوەندە لە ڕووی زانستەوە پێش دەکەوێت کە دەکرێ نەک هەر بۆ قۆناغەکانی خوێندنی ئامادەیی، بەڵکو لە ئاستی خوێندنی زانکۆش، کتێبەکانی زانستی پێ تەرجەمە بکرێت و لە زانکۆش زانستەکان بە کوردی بخوێندرێت.\nلەم توێژینەوەیە هەوڵ دراوە ئەوە نیشان بدرێت کە زمانی ستانداردی کوردی لە ماوەی گەشەکردنی لە سەد ساڵی ڕابردوودا بە ڕادەیەکی بەرچاو بۆ پێویستییەکانی زانستی سەردەم توانیویەتی خۆی بگونجێنێت و پێش بکەوێت، بۆیە لە باشووری کوردستان زمانی زانست و بیرکاری بە کوردی هەیە و دەکرێ زیاتریش گەشەی پێ بدرێت. هەر لەم ڕووەوە زۆر گرنگە لە هەموو قۆناغەکانی خوێندن زانست و بیرکاری بە زمانی دایکی کوردی بخوێندرێت نەک بە ئینگلیزی، بەڵام ئینگلیزی وەک زمانی سەرچاوە زانستییەکان پێویستە وەک زمانی دووەم لە قۆناغەکانی خوێندن سوودی لێ وەربگیرێت.\n1. دوای سێ ساڵ کارکردن بە پرۆسەی بەئینگلیزیکردنی بابەتەکانی زانست و بیرکاری لە قۆناغی بنەرەتیدا، خۆشبەختانە ئەنجومەنی وەزارەتی پەروەردە لە کابینەی نوێی حکومەتی هەرێمد لە کۆبوونەوەی لە ڕێکەوتی ٢٠/٨/٢٠١٩ بڕیاری دا بە هەڵوەشاندنەوەی ئەم پرۆسەی بەئینگلیزکردنە. ئەمە دوای ئەوەی کە بە شێوەیەکی عەمەلی پرۆسەکە فەشەلی هێنابوو، چونکە وەک پێویست ئامادەکاری بۆ نەکرابوو مامۆستای ئینگلیزیزان نەبوو دەرسەکان بە باشی بڵێتەوە، هەروەها کۆسپی گەورە ئەوە بوو کە خوێندنی ئەم دوو بابەتە لە قۆناغی بنەڕەتی بۆ قوتابی کورد و مامۆستای کورد بە زمانی ئینگلیزی سەخت بوو، بە زمانی دایک ئاسانترە و باشتر دەکرێ بابەتەکە ڕوون بکرێتەوە و لێی تێبگەن. ئەمجارە بەشێوەیەکی عەمەلی سەلمێنرا کە زمانی دایک باشترین زمانێکە لە پەروەردە و پێویستە هەموو بابەتەکانی پێ بخوێندرێت، ئینگلیزیش وەک زمانی دووەم لە قۆناغیکی دواتر بخوێندرێت.\n2. گەشەپێدانی زمان لە بواری زانستدا لایەنێکی گرنگی زمانی ستانداردە و قۆناغێکی گرنگی فراوانکردنی ئەرکی زمانەکەیە، کە قۆناغی سێیەمە لە پرۆسەی بە ستانداردکردنی زماندا بەپێی ئەو قۆناغەبەندییەی کە ئاینار هاوگن Einar Haugen بۆ زمانی ستاندارد دایناوە. واتە لەم قۆناغە ئه‌م زمانه له بواری جیاوازی مەعریفە و زانست وەک بوارەکانی زانستە سروشتییەکان(فیزیا، کیمیا، ئەندازە، جەبر، زیندەزانی، پزیشکی و ..)، یان بواری زانستە مرۆییەکان وەک( ئابووری، سیاسی، دپلۆماسی، فه‌لسه‌فی، جوگرافی، کۆمەڵناسی، دەروونناسی، ..). بەردەوام زاراوەسازی هەموو ئەو زانستانەی بۆ بکرێت بۆ ئەوەی زمانەکە توانای ئەوەی هەبێت کتێبی جیاوازی ئەو بوارانەی پێ بنووسرێت و تەرجەمە بکرێت، تا بتوانێت وەڵامی هەموو پێویستییەکانی زانستی سەردەم بداتەوە و گەشە بکات و لەگەڵ پێشکەوتنەکان هەنگاو هەڵگرێت، بەپێچەوانەوە ئەگەر لەم بوارەدا وەک پێویست هەوڵی بۆ نەدرێت یان وازی لێ بهێنرێت ئەوا زمانەکە پێش ناکەوێت، ئەمجارە پرۆسەی لەستانداردخستن دەست پێ دەکات کە پێی دەگوترێت Destandardization. بڕوانە: Einar Haugen, The Ecology of Language, Stanford University press, 1972, p. 252.\n3. دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئۆکتۆبەر لە ساڵی ١٩١٧ لە ڕووسیا و دوای ئەوەی ناوچەی قەوقاز دەبێت بە بەشێک لە یەکێتیی سۆڤیەت بەتایبەت لە سەرەتادا لە سەردەمی لێنین خوێندن بە زمانی دایک بۆ هەموو نەتەوەکان دەخرێتە گەڕ تەنانەت بۆ ئەو نەتەوانەش کە بە ژمارە کەم بوون. ئەوەبوو کورد لە ئەرمەنستان کە ئەوسا بیست هەزار کەسێک دەبوون لە چوارچێوەی یەکێتیی سۆڤیەت ئەو مافەیان بۆ دابین کرا و قوتابخانە بە زمانی کوردی کرایەوە. ئەو کوردانەی ئەرمەنستان کە بە زمانی کوردی دیالێکتی کوردیی باکوور قسە دەکەن هەر بۆیە کۆمەڵێک کتێبی پرۆگرامی خوێندن لەو سەردەمە بە دیالێکتی کوردیی باکوور لە ساڵانی سییەکانی سەدەی بیستەم لە ئەرمەنستان چاپ و بڵاو بووەوە. خوێندن لە قوتابخانەکان بۆ ماوەی دوازدە ساڵ بۆ هەموو بابەتێک بووە تەنانەت بابەتە زانستییەکانیش وەک کیمیا و فیزیا و جەبر و ئەندازە و زیندەوەرزانی، .. هەر بۆیە کتێبی مەنهەجی ئەم بابەتانە لە ڕووسییەوە بۆ کوردی تەرجەمە دەکرێت بە (ئەلفوبێی لاتینی). ئەم پێشکەوتنەی زمانی کوردی لە بواری زانست بۆ ئەو سەردەمە بەتایبەت ساڵانی سیی سەدەی بیستەم پێشکەوتنێکی یەکجار گەورە بووە، بەڵام بە داخەوە زۆری نەخایاندووە، دە ساڵ دواتر بە تایبەت لە سەردەمی ستالین ئەم مافەیان لێ کەم دەکرێتەوە تەنیا دەبێت بە چەند دەرسێکی کوردی، کە ئەوانیش کتێبی خوێندنەوەی دەقی کوردی و زمان و ئەدەبییاتە، بابەتە زانستییەکان چیدی بە کوردی ناخوێندرێن، ئەم چەند دەرسە لە قوتابخانەکان ئێستاش لە ئەرمەنستان بۆ ناوچە کوردنشینەکان هەیە. لەلایەکی دیکەوە ئەو کتێبە مەنهەجییانەی کە ئەوسا لە ئەرمەنستان دەرچوون نەتوانراوە کورد لە باشووری کوردستان سوودی لێ وەرگرێت، چونکە بە ئەلفوبیی لاتینی بووە، هەروەها بە ژمارە کەم بوون و نەگەیشتوون بە باشووری کورستان و هەر لە ئەرمەنستان بووە، ئەو کتێبانە تەنانەت هیچ کاریگەرییەکی بۆ کوردەکانی باکووریش نەبووە کە بە هەمان دیالێکت قسە دەکەن و هەمان ئەلفوبێش بە کار دێنن.\n4. ڕۆژنامەی پێشکەوتن، ژمارە ١٨، سلێمانی، ١٩٢٠. بڕوانە:ڕەفیق ساڵح و سدیق ساڵح، ڕۆژنامەی پێشکەوتن، یەکەمین ڕۆژنامەی سلێمانی، بڵاوکراوەی بنکەی ژین، چاپخانەی شڤان، سلێمانی، ٢٠١٢.\n5. عبداللە عزیز، درس أشیا، بە زۆر لە تالیف ساطع الحصری وەرگیراوە، ترجمە و ریکخستنی لەسەر پورغرامی مکتبەکانی عراق، لەسەر امری وزارت معارف بو صنف چوارمی مکتبەکانی عراق لە چاپ دراوە، چاپخانەی دار السلام، بغداد، ١٩٢٨.\n6. جعفر خیاط م. ع و تحسین ابراهیم ب. ع، کتیبی أشیا و مبادیء طبیعیات، لە صنف چوارەمی ابتدائی لە لایەن وزارتی معارفەوە پەسند کراوە، تەرجمە: رشید نجیب، چاپخانەی فتاة، ١٩٣٨.\n7. عزیز سامی، سەرەتای جغرافیا، لە لایەنی وزارتی معارفەوە بۆ صنفی – ٣ بە باش زانراوە، مترجم: ح. و. نوری، چاپخانەی سریان، بغداد، ١٩٣٨.\n8. گۆڤاری روناکی، ژمارە ٧ هەولێر، ٢٨ ئادار ١٩٣٦. ل١٦. بڕوانە: د. کوردستان موکریانی، ڕووناکی ٢٤/١٠/١٩٣٥ – ١٦/٥/١٩٣٦، یەکەمین گۆڤاری کوردیی شاری هەولێر، دەزگای چاپ و بڵاوکرنەوەی ئاراس، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠٠١.\n9. سید نوری بەرزنجەیی و سەید فتاحی بەرزنجەیی، دروس التأریخ بە زمانی کوردی،، لەسەر فەرمایشی وزارتی جلیلە حکومتی عراقی بە موجبی پێش رەوی صنفی چوارەمین ترجمە کرا، چاپی یەکەمین، چاپخانەی فرات، بغداد، ١٩٢٨.\n10. قرائت، جزء اول، مترجمەکان: سەید نووری بەرزنجەیی و سەید فەتاح بەرزنجەیی، بە امری وزراتی جلیلەی معارف لە چاپ درا، مطبعة الفرات، بغداد، ١٩٢٧.\n11. سید نوری بەرزنجەیی، سید عبدالفتاح بەرزنجەیی، معلومات دینی، لەسەر مەذهبی امم شافعی، جزئی یەکەمین، چاپی دووەمین، لەسەر فەرمایشی وەزارەتی جەلیەلەی معارف لە چاپ دراوە، چاپخانەی (دنکور)، بغداد، ١٩٣٢.\n12. عەونی، مانگ گیران و سلێمانی، ڕۆژنامەی ژیانەوە، ساڵی یەکەم، ژمارە(٢)، ٢٥ ئۆگستوس ١٩٢٤. ل.١. بڕوانە: عەبدوڵلا زەنگەنە، ژیانەوە و شوێنی لە ڕۆژنامەنووسیی کوردیدا: ١٩٢٤ – ١٩٢٦، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر. ٢٠٠٠.\n13. توفیق وهبی، فەرهەنگی گەلاوێژ، گۆڤاری گەلاوێژ، ژمارە ٧-٨، ساڵی ٣، چاپخانەی (النجاح)، بەغدا، ١٩٤٢. هەروەها ژمارە ٩، ١٠،١١، ١٢، هەمان ساڵ. ئەوجا ژمارە ١، ساڵی٤، کانوونی دووەمی ١٩٤٣.\n14. کۆنگرەی ناوخۆیی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٦٠. ل.٥١.\n15. ناوی ئەو مامۆستایانەی کە بەشدار بوون لە دانانی زاراوەکان ئەمانەن: ابوبکر هەوری، جمال جلال، جمال ابراهیم، أحمد هەردی، عثمان عارف.\n16. جەمال نەبەز، زاراوەکانی لیژنەی (ریاضیات) لە ژێر وردەبینی لێکۆڵێنەوەدا، گۆڤاری ڕۆژی نوێ، ژمارە ٦، ساڵی یەکەم، ئەیلوولی ١٩٦٠. ل١٠٢ – ١٠٩. هەروەها لە ژمارەکانی دواتر ڕەخنەکان بەردەوام دەبن لە ژمارە ٧ و ٨و ١١ ی هەمان گۆڤار بڵاو دەکرێنەوە.\n17. جەمال نەبەز، هەندێک زاراوەی زانستی، جاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٦٠.\n18. جەمال نەبەز، سەرەتای میکانیک و خۆماڵەکانی ماددە، چاپخانەی مەعاریف، بەغدا، ١٩٦٠.\n19. زاراوەکانی (بازنە، بنەتا، لوولەک، هەلهێنان، قووچەک) ئەمانەش لە لیستی زاراوەکانی ڕۆژی نوێدا هاتوون، واتە پێش بڵاوبوونەوەی نامیلکەی فەرهەنگە زانستییەکەی و کتێبە فیزیاییەکەی دکتۆر جەمال نەبەز ئەم زاراوانە هەبوون و ناسراو بوون.\n20. زاراوەی زانستیی کوردی، لە بڵاوکراوەکانی لقی نەقابەی مامۆستایان لە سلێمانی، چاپخانەی ژین، سلێمانی، ١٩٦٠.\n21. کمال جلال غریب، ئەتۆم لە مێژوودا، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٦٨.\n22. کمال جلال غریب، بیست پیشەسازی کیمیاگەری، چاپخانەی کامەران، چاپی یەکەم، سلێمانی، ١٩٦٩.\n23. کمال جلال غریب، یەکەم ئادەمیزاد کە پێی نایە سەر ڕووی مانگ، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٧٠.\n24. رؤوف حسن، گەردوون، چاپخانەی ژین، سلێمانی، ١٩٦٧.\n25. عومەر تۆفیق، نەزەرییەی نیسبی و خڕۆکی گەردوون، چاپخانەی ڕاپەرین، سلێمانی، ١٩٧٣.\n26. عومەر تۆفیق، یەک بوون، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٧٥.\n27. دوکتۆر عبدالرحمن عبداللە، تەندروستی گشتی، چاپخانەی سلمان الأعظمی، بەغدا، ١٩٧٢.\n28. گۆڤاری کۆڕی زانیاری کورد، بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا، ١٩٧٥. ل ٥٠٦ -٥٤٢.\n29. زاراوەی کوردیی زانستەکان (فیزیا و کیمیا)، لیژنەی زاراوە زانستییەکان چاپخانەی کۆڕی زانیاریی عێراق، بەغدا، ١٩٨٩.\n30. گۆڤاری پەروەردە و زانست، ژمارە(٤) ساڵی (٢)، چاپخانەی شەفیق، بەغدا، ١٩٧٢.\n31. گۆڤاری پەروەردە و زانست، ژمارە (٧) و (٨) ساڵی (٤) هاوینی ١٩٧٤، بەغدا، ١٩٧٤.\n32. گۆڤاری پەروەردە و زانست، ژمارە(١٤)، چاپخانەی دار العراق، بەغدا، ١٩٧٨\n33. مەعروف قەرەداغی مەردۆخی، فەرهەنگی کشت و کاڵ، بەرگی یەکەم، چاپخانەی دار السلام، بەغدا، ١٩٧٢. هەروەها بەرگی دووەم لە ساڵی ١٩٧٣ چاپ و بڵاو دەبێتەوە.\n34. کمال جلال غریب، القاموس العلمی، مطبعة کامرانی، السلیمانیة، ١٩٧٤.\n35. کەمال جەلال غەریب، فەرهەنگی زانیاری وێنەدار، چاپخانەی أجیال، بەغدا، ١٩٧٥.\n36. گۆڤاری زانیاری، گۆڤارێکی زانستیی گشتییە، ژمارە (١)، چاپخانەی معارف، بەغدا، ١٩٧٠.\n37. ڕەفیق ساڵح، عەبدوڵلا زەنگەنە، ڕابەری ڕۆژنامەنووسیی کوردی، بەشی چوارەم. ل. ٣٢. چاپ نەکراوە. http://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011092222021262054&lng=1 (24March 2017)\n38. گۆڤاری پەروەردە و زانست، ژمارە (١٤)، چاپخانەی دار العراق، بغداد، ١٩٧٨.\n39. عبدالخالق معروف، ئەنتێنا، چاپخانەی کوردستان، هەولێر، ١٩٧٧.\n40. عبدالخالق معروف، تەکنیکار، دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوی کوردی، بەغدا، ١٩٨٠.\n41. عزیز رشید عقراوی، جسم الأنسان، مطبوعات المجمع العلمی الکردی، بغداد، ١٩٧٨.\n42. لانداو و رومر، تیۆری نیسبی چییە؟، وەرگێڕی کوردی: رەئوف حەسەن، چاپخانەی (المؤسسة العراقية للدعاية و الطباعة)، بەغدا، ١٩٨٤.\n43. د. پەریخان محەمەد ئەوڕەحمان، لەیزرە و بەکارهێنانەکانی، (شوێنی چاپی نییە)، ١٩٨٨.\n44. کمال جلال غریب، القاموس العلمی، مطبعة المیناء، بغداد، ١٩٨٣.\n45. جەمال عەبدول، زیوار: دەستە فەرهەنگێکی زانستییە، هەندێک زانستە زاراوەی کیمیا و زیندەزانی، بیرکاری و فیزیای پێیوستی قۆناغی زانکۆی گرتۆتە خۆی: ئینگلیزی و – عەرەبی – کوردی، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری هەولێر، چاپی یەکەم، هەولێر، ١٩٩٥.\n46. جەمال عەبدول، فەرهەنگی کیمیا، چاپخانەی ئۆفێستی بێسارانی، چاپی یەکەم، سلێمانی، ١٩٩٨.\n47. جەمال عەبدول، ئینسایکلۆپێدیای کیمیا، بەرگی یەکەم، چاپخانە و ئۆفسێتی ڕوون، ١٩٩٩.\n48. نەوزاد عومەر محێدین، فەرهەنگی فیزیا، بڵاوکراوەی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی، ٢٠٠٢.\n49. حەمە ساڵح فەرهادی، خەرمان: فەرهەنگێکی کشتوکاڵی تایبەتمەندە، کوردی – عەرەبی، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر، ١٩٩٧.\n50. نەوزاد عومەر محێدین، فەرهەنگی بیرکاری، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، وردبووە و تۆژاندن: ئەکرەم قەرەداغی، بڵاوکراوەکانی زناستی سەردەم، سلێمانی، ٢٠٠٥.\n51. د. ئەوڕەحمان عەبدوڵلا، فەرهەنگی پەزیشکی، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، چاپی دووەم، هەولێر، ٢٠٠٩.\n52. د. سعید عبدالکريم عبداللطيف، فەرهەنگی پزیشکیی ددان، بڵاوکراوەی چاپ و پەخشێ سەردەم، سلێمانی، ٢٠٠٧.\n53. د. گەیلان ئیسماعیل حەسەن هەریری، فەرهەنگۆکی زاراوەگەلی زانستی بەرهەمی کانزایی، داڕشتنی کانزایی و لکاندن: ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، چاپخانەی هاشم، هەولێر، ٢٠١١.\n54. پەری سابیر ئەحمەد، فەرهەنگی ئەندازیاری، شارستانی و بیناسازی، ئینگلیزی- عەرەبی- کوردی، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، هەولێر، ٢٠١١.\n55. سەوزە سعدی سعید، فەرهەنگی زاراوەکانی ئەندازیاری: ساردکاری و هەواسازی، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێڕ، ٢٠١٦.\n56. زاهیر محەمەد سەعید، فەرهەنگی زیندەزانی، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، بڵاوکراوەی خانەی چاپ و بڵاوکردنەوەی چوارچرا، چاپی دووەم، سلێمانی، ٢٠١٣.\n57. ئەکرەم قەرەداغی، فەرهەنگی بایۆلۆژی بۆ ماوەی خانە، بڵاوکراوەی کتێبخانەی زانیار، سلێمانی، ٢٠١٣.\n58. کەمال جەلال غەریب، فەرهەنگی وێنەداری گیانداران، بڵاوکراوەی دەزگای ئاراس، چاپخانەی ئاراس، چاپی دووەم، ٢٠١٢.\n59. کەمال جەلال غەریب، کەمالنامە، فەرهەنگی زانستی: عەرەبی، ئینگلیزی، کوردی، چاپخانەی ڕێنوێن، سلێمانی، ٢٠٠٣.\n60. کەمال جەلال غەریب، کەمالنامە، فەرهەنگی زانستی: عەرەبی، ئینگلیزی، کوردی، چاپخانەی ڕێنوێن، سلێمانی، ٢٠٠٣.\n61. گۆڤاری زانستی سەردەم، گۆڤارێکی زانستی گشتی وەرزییە، ژمارە ٦٠، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی، ٢٠١٤.\n62. گۆڤاری تەندروستی، ژمارە (٢٨)، چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر، ١٩٩٩.\n63. گۆڤاری بایلۆجی، سەندیکای بایۆلۆجی کورستان دەری دەکات، ژمارە ٤ و ٥، سلێمانی، ٢٠٠٧.\n64. گۆڤاری کیمیای ژیان، ژمارە (٥)، هەولێر، ٢٠٠٨.\n65. گۆڤاری گەردیلە، ژمارە (١)، هەولێر، ٢٠٠٨.\n66. گۆڤاری ئەندازیاری، گۆڤارێکی پیشەیی گشتییە، ژمارە ١٢ ساڵی هەشتەم، ٢٠٠٤. چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر، ٢٠٠٤.\n67. گۆڤاری زانستیی هۆژین، وەرزنامەی زانستیی هۆژین، ساڵی یەکەم، ژمارەی سێیەم، پاییزی ١٣٩٦ ی هەتاوی (٢٠١٧ ی میلادی).\nسەرچاوە بە کوردی\n- جعفر خیاط م. ع و تحسین ابراهیم ب. ع، کتیبی أشیا و مبادیء طبیعیات، لە صنف چوارەمی ابتدائی لە لایەن وزارتی معارفەوە پەسند کراوە، تەرجمە: رشید نجیب، چاپخانەی فتاة، ١٩٣٨.\n- جەمال نەبەز، سەرەتای میکانیک و خۆماڵەکانی ماددە، چاپخانەی مەعاریف، بەغدا، ١٩٦٠.\n- جەمال نەبەز، کوردستان و شۆڕشەکەی، وەگێڕانی لە ئەڵمانییەوە: کوردۆ عەلی، بنکەی چاپەمەنی ئازاد، سوێد، ١٩٨٥.\n- رفیق حلمی، سەرەتای علمی ژمارە، بەرگی دووەم، چاپخانەی فنیە، بغداد، ١٩٣٦.\n- رؤوف حسن، گەردوون، چاپخانەی ژین، سلێمانی، ١٩٦٧.\n- سەید نووری بەرزنجەیی و سەید فەتاح بەرزنجەیی (مترجمەکان)، قرائت، جزء اول بە امری وزارتی جلیلەی معارف لە چاپ درا، مطبعة الفرات، بغداد، ١٩٢٧.\n- سید نوری بەرزنجەیی و سەید فتاحی بەرزنجەیی، دروس التأریخ بە زمانی کوردی، لەسەر فەرمایشی وزارتی جلیلە حکومتی عراقی بە موجبی پێشرەوی صنفی چوارەمین ترجمە کرا، چاپی یەکەمین، چاپخانەی فرات، بغداد، ١٩٢٨.\n- سید نوری بەرزنجەیی، سید عبدالفتاح بەرزنجەیی، معلومات دینی، لەسەر مەذهبی امام شافعی، جزئی یەکەمین، چاپی دووەمین، لەسەر فەرمایشی وەزارەتی جەلیەلەی معارف لە چاپ دراوە، چاپخانەی (دنکور)، بغداد، ١٩٣٢.\n- شاکر فەتاح، فەرهەنگۆک، " سەرجەمی بەرهەمی شاکر فەتاح"، کتێبی دووەم، کۆکردنەوە و ڕێکخستنی: ئەحمەد سەید عەلی بەرزنجی، بڵاوکراوەی ئاراس، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠٠٤.\n- عبدالخالق معروف، تەکنیکار، دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی، بەغدا، ١٩٨٠.\n- عبدالخالق معروف، ئەنتێنا، چاپخانەی کوردستان، هەولێر، ١٩٧٧.\n- دوکتۆر عبدالرحمن عبداللە، تەندروستی گشتی، چاپخانەی سلمان الأعظمی، بەغدا، ١٩٧٢.\n- عبداللە عزیز، درس أشیا، بە زۆر لە تالیف ساطع الحصری وەرگیراوە، ترجمە و ریکخستنی لەسەر پورغرامی مکتبەکانی عراق، لەسەر امری وزارت معارف بو صنف چوارمی مکتبەکانی عراق لە چاپ دراوە، چاپخانەی دار السلام، بغداد، ١٩٢٨.\n- عزیز سامی، سەرەتای جغرافیا، لە لایەنی وزارتی معارفەوە بۆ صنفی – ٣ بە باش زانراوە، مترجم: ح. و. نوری، چاپخانەی سریان، بغداد، ١٩٣٨.\n- عومەر تۆفیق، نەزەرییەی نیسبی و خڕۆکی گەردوون، چاپخانەی ڕاپەرین، سلێمانی، ١٩٧٣.\n- عومەر تۆفیق، یەک بوون، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٧٥.\n- کمال جلال غریب، ئەتۆم لە مێژوودا، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٦٨.\n- کمال جلال غریب، بیست پیشەسازی کیمیاگەری، چاپخانەی کامەران، چاپی یەکەم، سلێمانی، ١٩٦٩.\n- کمال جلال غریب، یەکەم ئادەمیزاد کە پێی نایە سەر ڕووی مانگ، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٧٠.\n- کۆنگرەی ناوخۆیی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە، چاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٦٠.\n- د. کەمال مەزهەر ئەحمەد، تێگەیشتنی ڕاستی شوێنی لە ڕۆژنامەنووسی کوردیدا، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا، ١٩٧٨.\n- گیو موکریانی، فەرهەنگی ڕابەر، چاپخانەی کوردستان، هەولێر، ١٩٥٠.\n- گیو موکریانی، کۆلکە زێڕینە، چاپی یەکەم، چاپخانەی کوردستان، هەولێر، ١٩٥٥.\n- لانداو و رومر، تیۆری نیسبی چییە؟، وەرگێڕی کوردی: رەئوف حەسەن، چاپخانەی (المؤسسة العراقية للدعاية و الطباعة)، بەغدا، ١٩٨٤.\n- م. ر. هاوار، شێخ مەحمودی قارەمان و دەوڵەتەکەی خوارووی کوردستان، بەرگی دووهەم، بلاک ڕۆز، لەندەن، ١٩٩١.\n- د. محەمەد عەبدوڵلا کاکەسوور، گەشەکردنی خوێندنی فەرمی لە لیواکانی کوردستانی عێراقدا (١٩٢١- ١٩٥٣)، لێکۆڵێنەوەیەکی مێژووییە، هەولێر، ٢٠٠٤.\n- مصطفی نەریمان، بیبلیۆگرافیای دوو صەد ساڵی کتێبی کوردی ١٧٨٧ – ١٩٨٦، دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی، بەغدا، ١٩٨٨.\nسەرچاوە بە عەرەبی:\n- عزیز رشید عقراوی، جسم الأنسان، مطبوعات المجمع العلمی الکردی، بغداد، ١٩٧٨.\n- هیوا أحمد شریف، توفیق وهبی، حیاتە و دورە السیاسی و الثقافی، منشورات بنکەی ژین، مطبعة شڤان، السلیمانية، ٢٠٠٦. ص. ١٢٥.\nسەرچاوە بە ئینگلیزی\n- Einar Haugen, The Ecology of Language, Stanford University press, 1972.\nفەرهەنگەکانی زاراوەی زانستی\n- ئەکرەم قەرەداغی، فەرهەنگی بایۆلۆژی بۆ ماوەی خانە، بڵاوکراوەی کتێبخانەی زانیار، سلێمانی، ٢٠١٣.\n- د. ئەوڕەحمان عەبدوڵلا، فەرهەنگی پەزیشکی، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، چاپی دووەم، هەولێر، ٢٠٠٩.\n- پەری سابیر ئەحمەد، فەرهەنگی ئەندازیاری، سارستانی و بیناسازی، ئینگلیزی- عەرەبی- کوردی، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، هەولێر، ٢٠١١.\n- د. پەریخان محەمەد ئەوڕەحمان، لەیزرە و بەکارهێنانەکانی، (شوێنی چاپی نییە)، ١٩٨٨.\n- جەمال عەبدول، ئینسایکلۆپێدیای کیمیا، بەرگی یەکەم، چاپخانە و ئۆفسێتی ڕوون، ١٩٩٩.\n- جەمال عەبدول، زیوار: دەستە فەرهەنگێکی زانستییە، هەندێک زانستە زاراوەی کیمیا و زیندەزانی، بیرکاری و فیزیای پێیوستی قۆناغی زانکۆی گرتووەتە خۆی: ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری هەولێر، چاپی یەکەم، هەولێر، ١٩٩٥.\n- جەمال عەبدول، فەرهەنگی کیمیا، چاپخانەی ئۆفێستی بێسارانی، چاپی یەکەم، سلێمانی، ١٩٩٨.\n- جەمال نەبەز، هەندێک زاراوەی زانستی، جاپخانەی کامەران، سلێمانی، ١٩٦٠.\n- حەمە ساڵح فەرهادی، خەرمان: فەرهەنگێکی کشتوکاڵی تایبەتمەندە، کوردی – عەرەبی، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر، ١٩٩٧.\n- زاهیر محەمەد سەعید، فەرهەنگی زیندەزانی، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، بڵاوکراوەی خانەی چاپ و بڵاوکردنەوەی چوارچرا، چاپی دووەم، سلێمانی، ٢٠١٣.\n- زاراوەی کوردیی زانستەکان (فیزیا و کیمیا)، لیژنەی زاراوە زانستییەکان چاپخانەی کۆڕی زانیاریی عێراق، بەغدا، ١٩٨٩.\n- زاراوەی زانستیی کوردی، لە بڵاوکراوەکانی لقی نەقابەی مامۆستایان لە سلێمانی، چاپخانەی ژین، سلێمانی، ١٩٦٠.\n- د. سعید عبدالکريم عبداللطيف، فەرهەنگی پزیشکیی ددان، بڵاوکراوەی چاپ و پەخشێ سەردەم، سلێمانی، ٢٠٠٧.\n- سەوزە سعدی سعید، فەرهەنگی زاراوەکانی ئەندازیاری: ساردکاری و هەواسازی، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر، ٢٠١٦.\n- کمال جلال غریب، القاموس العلمی، مطبعة کامرانی، السلیمانیة، ١٩٧٤.\n- کمال جلال غریب، القاموس العلمی، مطبعة المیناء، بغداد، ١٩٨٣.\n- کەمال جەلال غەریب، فەرهەنگی زانیاری وێنەدار، چاپخانەی أجیال، بەغدا، ١٩٧٥.\n- کەمال جەلال غەریب، فەرهەنگی وێنەداری گیانداران، بڵاوکراوەی دەزگای ئاراس، چاپخانەی ئاراس، چاپی دووەم، ٢٠١٢.\n- کەمال جەلال غەریب، کەڵەفەرهەنگی ڕووەکە ئابوورییەکان، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، جاپخانەی ئاراس، چاپی دووەم، هەولێر، ٢٠١٢.\n- کەمال جەلال غەریب، کەمالنامە، فەرهەنگی زانستی: عەرەبی، ئینگلیزی، کوردی، چاپخانەی ڕێنوێن، سلێمانی، ٢٠٠٣.\n- د. گەیلان ئیسماعیل حەسەن هەریری، فەرهەنگۆکی زاراوەگەلی زانستی بەرهەمی کانزایی، داڕشتنی کانزایی و لکاندن: ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، چاپخانەی هاشم، هەولێر، ٢٠١١.\n- مەعروف قەرەداغی مەردۆخی، فەرهەنگی کشت و کاڵ، بەرگی یەکەم، چاپخانەی دار السلام، بەغدا، ١٩٧٢.\n- مەعروف قەرەداغی مەردۆخی، فەرهەنگی کشت و کاڵ، بەرگی دووەم، چاپخانەی دار السلام، بەغدا، ١٩٧٣.\n- نەوزاد عومەر محێدین، فەرهەنگی بیرکاری، ئینگلیزی – عەرەبی – کوردی، وردبووە و تۆژاندن: ئەکرەم قەرەداغی، بڵاوکراوەکانی زانستی سەردەم، سلێمانی، ٢٠٠٥.\n- نەوزاد عومەر محێدین، فەرهەنگی فیزیا، بڵاوکراوەی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی، ٢٠٠٢.\n- ڕۆژنامەی پێشکەوتن، ژمارە ١٨، سلێمانی، ١٩٢٠.\n- بڕوانە: ڕەفیق ساڵح و سدیق ساڵح، ڕۆژنامەی پێشکەوتن، یەکەمین ڕۆژنامەی سلێمانی، بڵاوکراوەی بنکەی ژین، چاپخانەی شڤان، سلێمانی، ٢٠١٢.\n- گۆڤاری روناکی، ژمارە(٧)، هەولێر، ٢٨ ئادار ١٩٣٦.\n- بڕوانە: د. کوردستان موکریانی، ڕووناکی ٢٤/١٠/١٩٣٥ – ١٦/٥/١٩٣٦، یەکەمین گۆڤاری کوردیی شاری هەولێر، دەزگای چاپ و بڵاوکرنەوەی ئاراس، چاپی یەکەم، هەولێر، ٢٠٠١.\n- ڕۆژنامەی ژیانەوە، ساڵی یەکەم، ژمارە(٢)، ٢٥ ئۆگستوس ١٩٢٤.\n- بڕوانە: عەبدوڵلا زەنگەنە، ژیانەوە و شوێنی لە ڕۆژنامەنووسیی کوردیدا: ١٩٢٤ – ١٩٢٦، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر. ٢٠٠٠.\n- ژمارە ٧- ٨، ساڵی ٢، تەمموز و ئابی ١٩٤١.\n- ژمارە ٣ – ٤، ساڵی ٣، مارت و نیسانی ١٩٤٢.\n- ژمارە ٧-٨، ساڵی ٣، چاپخانەی (النجاح)، بەغدا، ١٩٤٢.\n- ژمارە ٩، ١٠،١١، ١٢ی هەمان ساڵ.\n- ژمارە ١، ساڵی٤، کانوونی دووەمی ١٩٤٣.\n- ژمارە ١، ساڵی ٦، کانوونی دووەمی ١٩٤٥.\n- ژمارە ١٢، ساڵی ٦، کانوونی یەکەمی ١٩٤٥.\n- ژمارە٣، ساڵی ٧، مارتی ١٩٤٦.\n- ژمارە ٧، ساڵی ٨،، تەمموزی ١٩٤٧.\n- ژمارە ٥، ساڵی ٩، مارس ١٩٤٨.\n- ژمارە ٩ -١٠، ساڵی٩، ئەیلول و تشرینی یەکەمی ١٩٤٨.\n- گۆڤاری هەتاو، ژمارە ٥، ساڵی ١، تەموزی ١٩٥٤.\n- ژمارە(٦٢)، ساڵی سێیەم، ١٩٥٦.\n- ژمارە (٦٣) ساڵی سێیەم، ١٩٥٦.\n- ژمارە (٦٥)، ساڵی سێیەم، ١٩٥٦.\n- ژمارە (٧١) ساڵی سێێەم، ١٩٥٦.\n- ژمارە(٧٣)، ساڵی سێیەم، ١٩٥٦.\n- ژمارە(٩٢) ساڵی سێێەم، ١٩٥٧.\n- ژمارە(٩٣)، ساڵی سێیەم، ١٩٥٧.\n- ژمارە(٩٤)، سڵای سێیەم، ١٩٥٧.\n- ژمارە(٩٥)، ساڵی سێیەم، ١٩٥٧.\n- ژمارە(١٣١)، ساڵی پێنجەم، ١٩٥٨.\n- ژمارە (١)، ساڵی یەکەم، ١٩٥٧.\n- ژمارە (٢)، ساڵی یەکەم، ١٩٥٧.\n- ژمارە (٤)، ساڵی یەکەم، ١٩٥٧.\n- ژمارە (٥)، ساڵی یەکەم، ١٩٥٧.\nگۆڤاری ڕۆژی نوێ\n- ژمارە ٦، ساڵی یەکەم، ئەیلوولی ١٩٦٠.\n- ژمارەکانی دواتر ٧ و ٨ و ١١.\nگۆڤاری کۆڕی زانیاریی کورد\n- بەرگی یەکەم بەشی یەکەم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا، ١٩٧٣. ل. ٤١٩ – ٥٢٥.\n- بەرگی دووەم، بەشی دووەم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا، ١٩٧٤. ل.١٨٥ – ٢١٨.\n- بەرگی سێیەم، بەشی یەکەم، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا، ١٩٧٥. ل ٥٠٦ -٥٤٢.\nگۆڤاری پەروەردە و زانست\n- ژمارە(٤) ساڵی (٢)، چاپخانەی شەفیق، بەغدا، ١٩٧٢.\n- ژمارە (٦) ساڵی سێیەم، ١٩٧٣، چاپخانەی (سلمان الأعظمی)، بەغدا، ١٩٧٣.\n- ژمارە (٧) و (٨) ساڵی (٤) هاوینی ١٩٧٤، بەغدا، ١٩٧٤.\n- ژمارە(١٤)، چاپخانەی دار العراق، بەغدا، ١٩٧٨.\n- ژمارە (١٤)، چاپخانەی دار العراق، بغداد، ١٩٧٨.\n- گۆڤاری زانیاری، گۆڤارێکی زانستیی گشتییە، ژمارە (١)، چاپخانەی معارف، بەغدا، ١٩٧٠.\n- گۆڤاری تەندروستی، ژمارە (٢٨)، چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین، هەولێر، ١٩٩٩.\n- گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ، ژمارە (١١٠)، دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی، بەغدا، ١٩٨٦.\n- گۆڤاری بایۆلۆجی، سەندیکای بایۆلۆجی کوردستان دەری دەکات، ژمارە ٤ و ٥، سلێمانی، ٢٠٠٧.\n- گۆڤاری کیمیا ژیان، ژمارە (٥)، هەولێر، ٢٠٠٨.\n- گۆڤاری گەردیلە، ژمارە (١)، هەولێر، ٢٠٠٨.\n- گۆڤاری ئەندازیاری، گۆڤارێکی پیشەیی گشتییە، ژمارە ١٢ ساڵی هەشتەم، ٢٠٠٤. چاپخانەی حاجی هاشم، هەولێر، ٢٠٠٤.\n- گۆڤاری زانستیی هۆژین، وەرزنامەی زانستیی هۆژین، ساڵی یەکەم، ژمارەی سێیەم، پاییزی ١٣٩٦ ی هەتاوی (٢٠١٧ ی میلادی).\n- گۆڤاری زانستی سەردەم، گۆڤارێکی زانستی گشتی وەرزییە، ژمارە ٦٠، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی، ٢٠١٤.\n- -ڕەفیق ساڵح، عەبدوڵلا زەنگەنە، ڕابەری ڕۆژنامەنووسیی کوردی، بەشی چوارەم. ل. ٣٢. چاپ نەکراوە.\n- http://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011092222021262054&lng=1 (24 March 2017)


زانستی – ماڵپەڕی ئازاد سەڵواتی\nHome / زانستی\nadmin 14/05/2017\tئاڵمان, زانستی, ڕەوانناسی, سایکۆلۆژی, فیلم, کۆمەڵناسی لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە ئەزموون\n”ئەزموون” (بە ئاڵمانی : Das Experiment ) ناوی فیلمێکی ئاڵمانیە کە لە ساڵی ٢٠٠١ دا لە لایەن ئۆلیڤیە هێرشبیگێلی دەرهێنەری ئاڵمانیەوە بەرهەم هێنراوە. ئەو فیلمە چیرۆکێکی راستەقینەیە کە لە کتێبێک بە ناوی ” ئەزموون – جەعبەی ڕەش” ەوە وەرگیراوە. ئەو کتێبە لە ساڵی ١٩٩٩ دا لە لایەن ”ماریۆ گیۆردانۆ” ەوە نووسراوە، …


کوردیپێدیا - ئاکرێ\n🏰 ئاکرێ | پۆل: شوێنەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nشارێکی باشووری کوردستانە. لەنێوان سێ چیادایە٬ خانووەکانی لەسەریەک بەداوێنی شاخەکاندا هەڵچوون. ئەمە دیمەنێکی جوان و سەرنجڕاکێشی بە شارەکە بەخشیوە. ناوی ئاکرێئاکرێ لە ئاگرەوە هاتووە کە لە پێش زاییندا موغێکی زەردەشتی لەوێ جێگیر بووە و ئاگری تێدا کردۆتەوە٬ ئیدی ناوی ئاگری - ئاکرێی بەسەردا بڕاوە. بە عەرەبی کردوویانە بە (عقرە). دانیشتوانی نێزیکەی 10000 کەس دەبێت. ئەم شارە مەڵبەندی کوردە حەمیدییەکان بووە. ماوەیەکیش لەژێر دەسەڵاتی میرنشینی بادینان و پاشان میرنشینی سۆرانسۆراندا بووە. شارێکی کۆن و مێژووییە و دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئیمپراتۆرێتیی مادەکان - میدیا. ئاکرێ بەناوبانگە بە سروشتی جوان و رازاوە و گەلێ درەختی میوە و باخ و باخاتی پڕ بەرهەمی هەیە. ئاکرێ سەر بە پارێزگای موسڵە و 95 کم دوورە لێوەی. ئەم دەڤەرە سێ ناوچەی هەیە کە (سورچی٬ عەشایەری ئەلسەبعە و بیرە) ن. دانیشتوانی هەموو دەڤەرەکە نێزیکەی 50000 هەزار کەس دەبێت.\n#ئاکرێ | #سۆران |\n🖇 بابەتە پەیوەستکراوەکان: 102\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jan 19 2009 8:53PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jan 5 2021 12:02PM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 19,481 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 42 KB Jan 19 2009 8:53PM هاوڕێ باخەوان


گەورەیی و پاداشتی ڕۆژی عەرەفە بۆ موسڵمانان چییە؟ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nڕۆژی دوو شەمە 9ی زیلحجە (19ی تەمموز) ڕۆژی عەرەفەیە، كە تێیدا حاجیان دەچنە كێوی عەرەفە بەو پێیەی ڕوكنێكی سەرەكیە لە فەریزەی حەج، لەهەمان كاتدا موسڵمانانی جیهان لەم ڕۆژەدا بەڕۆژوو دەبن.\nملا ئەحمەدی قامیشی، مامۆستای ئایینی لە سلێمانی بۆ (خەڵك) ڕایگەیاند، ڕۆژی دوو شەممە عەرەفەیە، بۆیە هەر كەسێك بەڕۆژوو بێیت تاوانی دوو ساڵی ڕەش دەبێتەوە و خێر و پاداشتی زۆری بۆ دەنووسرێت.\nڕۆژی عەرەفە، كە دەكاتە ڕۆژی (٩)ی زیلحجەی كۆچی ڕۆژێكی گەورەیە و چەندین فەزڵ و تایبەتمەندی لەخۆ دەگرێت و چەندین فەرموودەی پێغەمبەری ئیسلامی (د.خ) لەبارەوە هاتووە:\n1- پێغەمبەری خوا (د.خ) فەرمویەتی: (ما من يوم أكثر من أن يعتق الله فيه عبدا من النار من يوم عرفة). رواه مسلم.\nواته: هیچ ڕۆژێك نیە ئەوەندەی ڕۆژی عەرەفە خوای گەورە بەندەی تیادا ئازاد بكات لە ئاگری دۆزەخ.\n٢- فەزڵ و گەورەیی بەڕۆژوو بوونی ڕۆژی عەرەفە :\nپێغەمبەری خوا (د.خ) فەرمویەتی: (صِيَامُ يَوْمِ عَرَفَةَ: أَحْتَسِبُ عَلَي اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ ؤالسَّنَةَ الَّتِي بَعْدَهُ). رواه مسلم.\nواتە : ڕۆژی عەرەفە ئومێدم وایە بەخوا كەببێت بەكە فارەتی (تاوانی) ساڵی ڕابردوو ساڵی داهاتووش.\n٣- خێرترین دوعا، دوعای ڕۆژی عەرەفەیە :\nپێغەمبەری خوا (د.خ) فەرمویەتی: (خير الدعا‌ء دعا‌ء يوم عرفة ). السلسلە الصحیحە.\nواته: خێرترین دوعا، دوعای رۆژی عەرەفەیە.\n٤- ڕۆژی عەرەفە جەژنی موسڵمانانە :\nپێغەمبەری خوا (د.خ) فەرمویەتی: (یوم عرفة ويوم النحر وأيام مني عيدنا أهل الإسلام) رواه أبو داود و صححه الألبانی.\nواته: رۆژی عەرەفە و ڕۆژی قوربان و ڕۆژانی منی جەژنی ئێمەی موسڵمانن.\nبەرگی كەعبەی پیرۆز دەگۆڕدرێت\nخەڵك- سەرۆكایەتی گشتی بۆ كاروباری مزگەوتی حەرام و مزگەوتی پێغەمبەر (د.خ) ئاشكرای دەكات، كە ڕۆژی دوو شەممەی داهاتوو، كە ڕۆژی عەرەفەیە بەرگی كەعبەی…\nخەڵك- دوابەدوای بڕیارەكەی سعودیە دەربارەی فەریزەی حەجی ئەمساڵ، دەستەی حەج و عومرەی عێراقی ئاگاداری هاووڵاتیانی هەڵگری پاسپۆرتی عێراقی دەكاتەوە،…\nسعودیە بۆ حەجی ئەمساڵ بڕیاری كۆتایی دا\nخەڵك- وەزارەتی حەج و عومرەی سعودیە بڕیاریدا بە ڕاگرتنی مەڕاسیمی فەریزەی حەجی ئەمساڵ بۆ وڵاتان و جەختی كردەوە، كە ئەمساڵ تەنها 60 هەزار حاجی ناوخۆی…\n18 تەموز 2021 12.38 pm\nخەڵك- هەموو ساڵێك لە جەژنی پیرۆزی قورباندا وەرزی ئەنجامدانی مەراسیمی حەج ئەنجام دەدرێت، بە ئەم بۆنەیە هاووڵاتیانی…\n12 حوزەیران 2021 1.58 pm\nخەڵك- وەزارەتی حەج و عومرەی سعودیە بڕیاریدا بە ڕاگرتنی مەڕاسیمی فەریزەی حەجی ئەمساڵ بۆ وڵاتان و جەختی كردەوە،…


كاتی بانگی یەكریزی نەتەوەییه..\n2019-10-14 [09:11 AM]\nھەموو ئەو ڕووداوانەی بەسەرکوردستاندا ھاتووە لەماوەی ڕابردوودا ھەرچۆن لێکی بدەیتەوە دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی دەوڵەت، بەڵێ ھەموو ئەو باجانەی تاکی کورد لەم ماوەیەدا داویەتی باجی نەبوونی دەوڵەتێکی سەربەخۆیە،سەرۆك بارزانی، كاتێ باسی یەكریزی نەتەوەیی دەكات ، پێشبینی رووداوەكانی ئێستا وو داهاتوویی ناوچەكەی لە بەرچاو گرتبوو .گۆرانكارییەكانی ناوەچە لە ماوەی چەند ساڵی رابردوو و هەڵوەشانەوەی سایكس پیكۆ كە لە ئەنجامیی ئەو پەیمانە شوومە خاكی كوردستان بە سەر چوار وڵاتی داگیركەران دابەشكرا ، دەرفەتێكی باش و گونجاو هاتە پێش بۆ ئەوەی لەو چوارچێوەیەدا گەلی كوردیش هاوشێوەی نەتەوەكانی تر بریار لە سەر چارەنووسی خۆی بدات و لە ژێر دەستی و زوڵم و زۆرداری رزگاری بێت .\nبوونی سیاسەتی داگیركاری لە پاش ڕووخانی ئیمپراتۆری عوسمانی وای كرد كوردستان دابەش بكرێت، دابەشكردنەكەش لە ڕوانگەی بەرچاوگرتنی ڕاستییە مێژوویییەكان و پێكهاتە نەتەوەیییەكان نەبوو، بەڵكو لە ڕوانگەی بەرژەوەندی هێزە داگیركەرە دەرەكییەكان بوو كە بە داخەوە ئەو كاتە تێگەیشتنی زلهیزەكان لەگەڵ هەبوونی دەوڵەتێكی سەربەخۆی كوردی نەبووە. خیانەت و نادڵسۆزی تاكی كورد بەرانبەر بە كۆمەڵگا و پرسی نەتەوەیی و تێكەڵكردنی بەرژەوەندی تاكەكەسی و تۆڵەسەندنەوەی كەسی و پەراوێزخستنی پرسە نەتەوەیییەكان، وای كردووە بە ئێستەیشەوە كورد لە بەدیهێنانی ئەو ئامانجە سەرەكییەكەی دوور بكەوێتەوە. پێشهاتێكی چاوەڕواننەكراو نییە كە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی لە بەشێك لە ناوچەكانی رۆژئاوای كوردستان دا، لەگەڵ ئەوەشدا ئاسان نییە بڕوا بەوە بكەین كشانەوەكە كۆتایی رۆڵی ئەمەریكایە لەو ناوچەیە ئەویش بەهۆی بوونی چەندین پێدراو كە رۆڵی ئەمەریكا لە سوریا و ناوچەكە لاواز دەكەن.گرفتی سەرەكی لەوەدایە هاوشێوەی عەرەب بەردەوام لە سەروەختی كارەساتەكاندا دەستی تۆمەت بۆ ئیسرائیل و وڵاتانی رۆژئاوا درێژدەكەین، بێ ئەوەی پرسیاری ئەوەش لە خۆمان بكەین ئەی كورد چۆن خۆی بۆ ئەگەری لەو شێوەیە كە بوونی دەخاتە مەترسییەوە ئامادەكردووە؟ئەمەریكا بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانی هاتە سوریا، دەشچێتە هەر شوێنێكی دیكە بە پێویستی بزانێت، ئێستا كە كشانەوەی بەشێك لە هێزەكانی بەرژەوەندی زۆری لەگەڵ هاوپەیمانەكەیدا “توركیا” بۆ دابین بكات، بۆچی دەتەوێ هەروەكو پێشوو خۆی بە پاراستنی كوردەوە سةرقالَ بكات؟ هێزەكانی رۆژئاوای كوردستان هەروەكو هێزەكانی پارەچەكانی دیكەی كوردستان نایەكگرتوو و بێ ستراتیژیی بیناكراون لەسەر پایەی راستەقینە “ئابووری سەربەخۆ، هێزی سەربازیی تۆكمە، یەكگرتوویی و یەك گوتاری، خۆدوورگرتن لە دروشمی قەبە و زۆر شتی دیكەیش”، ئەو دیمەنە بەردەوام دەرفەت دەداتە كارەكتەرە نێودەوڵەتییەكان بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانیان كارەكتەرە لۆكاڵییەكان بكەنە قوربانی، ئێ خۆ كشانەوەی هێزەكانی ئەمەریكاش هەر لەو چوارچێوەیەدایە.\nئەو كارەش پێوستیی بە كەسایەتییەكی كارێزما هەبوو تا بریار لە سەر ئایندەی خۆی بدات . لە سەرەٍتای ئەو رووداو و پێشهاتانە سەرۆك بارزانی وەك دلسۆز و خەمخۆری كورد ، گشت تواناكانی خستە گەر تا كۆنگرەی نەتەوەیی راستەقینە ببەسترێت و تێیدا بە یەكریرزییەوە بەرەو ئایندە هەنگاو بنێین . بەڵام جێی داخبوو كە هەندێك كە هێزو لایەن كە لە ئێستادا بوونەتە داردەست و هاوپەیمانی داگیركەران بە پاساویی جۆراوجۆر خۆیان لە یەكریزی و تەبایی دەشاردەوە و تا ئەو یەكدەنگی و یەكریزییە دروست نەبێ و كورد نەتوانێ بە پیر ئەو گۆرانكارییانەوە بچێ.سەرۆك بارزانی ، هەر لە باكوور تا رۆژئاوا بە هەموو توانایەكەوە كاری لە سەر یەكریزی كرد، بەڵام خۆ دزینەوە و كاڵفامی سەركردایەتی هەندێك لەو هێز ولایانە تا بە ئەمروٍ وایكرد كە داگیركەران یەكبگرن و زڵهێزانیش لە پێناو بەرژوەندییەكانیان خۆیان لە پرسی كورد بدزنەوە و پشتیوانی لێنەكەن كە سووریش دەزانن كە كورد خاوەن مافە .دەکرێ بڵێین بێ دەوڵەتی لەم ساڵانەدا زیانی ھێندەی شەڕی داعش و ئابڵوقەی ئابووری زیاتر بوو، ئەگەر خولیای دەوڵەت لە ناخی ھەموو تاکێکی کورددا نەڕوێنین ئەوە ھەرگیز پێی ناگەین.\nبۆیە ، هەر گەل و نەتەوەیەك سەرە رۆ بێت و نەگەرێتەوە بۆ سەرویی خۆیی ، چارەنووسی لەوەی ئێستا نابێ كە لە رۆژئاوا و باكووری كوردستان و باشووری كوردستان روویاندا . دەبێ یەكریز بین و پشتیوانیی سەرۆك بارزانی بین بۆ دەرچوون لەو كێشە و ئاڵۆزییانەی ناوچەكە كە پەیوەستە بە چارەنووس و ئایندەی كورد.


نوسینگه‌ی مافه‌كانی مرۆڤی یونامی گەشتێکی فێرکاری بۆ رێكخراوه ناحكومییه‌كانی عیراق و هه‌رێمی كوردستان ڕێکخست گرنگ\nبه‌شی یه‌كه‌می گەشتە فێرکارییەکە (١٢-١٣ی تشرینی دووه‌م) له عه‌مانی پایته‌ختی ئه‌رده‌ن ئه‌نجامدرا كه تێیدا نوسینگه‌ی مافی مرۆڤی یونامی به هاوكاریی "بنكه‌ی نیشتمانی بۆ مافه‌كانی مرۆڤی ئه‌رده‌ن" و "په‌یمانگای مافی مرۆڤی ژنێڤ"، راهێنانێكی ٣ رۆژ‌ییان ئه‌نجامدا به مه‌به‌ستی تازه‌كردنه‌وه‌ی زانیاریی به‌شداربووان سه‌باره‌ت به شێوازه نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی پاراستنی مافه‌كانی مرۆڤ و رۆڵی رێكخراوه ناحكومییه‌كان له گه‌شه‌دان به مافه‌كانی مرۆڤ و گرنگیی به‌ده‌ستهێنانی ره‌وشی راوێژپێدان له‌لایه‌ن "ئه‌نجومه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان"ه‌وه.\nبه‌شی دووه‌می گەشتە فێرکارییەکەش له ٢٧ی تشرینی دووه‌م له ژنێڤ ئه‌نجامدرا به مه‌به‌ستی پشكنینی هه‌ماهه‌نگی و راوێژكاری له‌نێوان سیسته‌می مافه‌كانی مرۆڤی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا له‌گه‌ڵ رێكاره‌كانی كاركردن له‌گه‌ڵ "ئه‌نجومه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان"دا. به‌درێژایی ئه‌و چوار رۆژه‌ش شاره‌زایانی كۆمیساری باڵای مافی مرۆڤی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان و په‌یمانگای ژنێڤ بۆ مافه‌كانی مرۆڤ نمایشیان خسته‌ڕوو. به‌شدرابووانیش ئاماده‌ی تاوتوێكردنه‌كانی "راپۆرتی نیشتمانیی ئوستڕالیا بۆ قه‌ڵاچۆكردنی جیاكاری ره‌گه‌زی" بوون. ئاماده‌بوون له‌م تاوتوێیانه‌دا یارمه‌تی به‌شدرابووان ده‌دات بۆ تێگه‌یشتن له‌وه‌ی كه چۆن رێكخراوه ناحكومییه‌كان و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی له عیراق بتوانن له پابه‌ندییه‌كنی راپۆرتدان له‌سه‌ر مافه‌كانی مرۆڤ بۆ نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به‌شداربن .\nیه‌ك له به‌شداربووان به‌ناوی ئیبراهیم ئیسماعیل كه سه‌رۆكی رێكخراوی ناحكومیی ئه‌لمه‌سه‌له بوو وتی "رێكخراوه ناحكومییه‌كان له عیراق به شێوه‌یه‌كی ناوخۆییانه كاریان له‌سه‌ر مافه‌كانی مرۆڤ كردووه بێ ئه‌وه‌ی بتوانن هه‌وڵ و چاودێرییه‌كان و چالاكییه‌كانیان بۆ ئاستی جیهانی به‌رز بكه‌نه‌وه به‌تایبه‌تی سه‌باره‌ت به شێوازه‌كانی په‌یماننامه‌كانی مافه‌كانی مرۆڤ. یونامی له‌رێگه‌ی ئه‌م گەشتە فێرکارییە توانی یه‌كه‌م هه‌لمان بۆ بڕه‌خسێنێت بۆ ئاشنابوون به شێوازه‌كانی پاراستنی مافه‌كانی مرۆڤ .


ڕێككەوتنی ئەتۆمی ئێرانییەكانی لە هەژاری ڕزگار نەكرد\nئێرانییەكان دوای واژووكردنی ڕێككەوتنی ئەتۆمی ئامانجیان ئەوەبوو پاش هەڵگرتنی سزاكان ڕەوشی ژیانیان باشتر دەبێ، بەڵام ئێستە بە تەواوی بێهیوان و بۆیان ڕوون بووەتەوە كە كۆماری ئیسلامیی ئێران و سیاسەتی دەرەوەی، هۆكاری سەرەكییە بۆ باش نەبوونی دۆخی ئابووری وڵاتەكەیان و خەڵكەكەی.\nدۆخی ئابووری وڵاتەكە زۆر خراپە، ڕۆژ دوای ڕۆژ ڕێژەی بێكاری و هەڵئاوسان و هەژاری بەرزتر دەبێتەوە و زیاتر لەو ڕێژەیەی بەر لە ڕێككەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ وڵاتانی پێنج كۆ یەك ئەنجام درا، لە ساڵی 2015. خەڵكی ئێران دووپات لەوە دەكەنەوە كە دوای واژووكردنی ڕێككەوتنامەكە ئەوان بە هیوابوون كە دۆخی ئابووری وڵاتەكەیان ببووژێتەوە، دوای ئەوەی سزاكانیان لەسەر هەڵدەگیرێ، بەڵام هەموو پێشبینی و ئومێدەكانیان پێچەوانە دەرچوو.\nبەگوێرەی ڕاپۆرتەكان دۆخی هەژاری و بێكاری دوای ڕێككەوتنی ئەتۆمی زۆر زیاتر بووە و نرخی كاڵا و كەلوپەلەكان لە ئێران زیادی كردووە و داهاتی تاكیش ڕۆژ دوای ڕۆژ ڕوو لە كەمبوونەوەی زیاترە.\nئەوان لەمیانەی خۆپێشاندانەكان داوایان دەكرد، ئێران دەست لە سیاسەتی پارەداركردنی میلیشیاكانی دەرەوەی سنووری وڵاتەكە بەربدات و چیتر دۆخی ناوچەكە تێكنەدات و بیر لە ناوخۆیی وڵاتەكە و دۆخی هەژاری و بێكاری بكاتەوە.\nبەگوێرەی زانیارییەكان لە كۆی 80 ملیۆن هاووڵاتیی ئێران، لە سەرووی 30 ملیۆن كەسیان بە تەواوی لە ژێر هێڵی هەژاریدان و دۆخی ژیانیان لەو پەڕی خراپیدایە.\nلە ڕۆژی 28ی مانگی ڕابردوو خەڵكی دژی خراپی بار و گوزەرانی ژیانیان لە شاری مەشهەد دەستیان بە خۆپێشاندان كرد و تا ئێستەیش گرژی و ناڕەزایەتییەكان بە گرووپی جیاجیا و لە ناوچەی جیاجیا بەردەوامیان هەیە و داوای باشكردنی دۆخی ئابووری وڵاتەكەیان دەكرد و پاشان دروشمەكانیان بۆ ڕووخانی كۆماری ئیسلامیی ئێران گۆڕا.\nئامارى هه‌ژاریى هه‌رێمى كوردستان و عێراق بڵاو ده‌بێته‌وه


ANF | مەلازگرد: دەوڵەتی تورک بە گەریلا ناوێرێت، بۆیە گازی کیمیایی بەکاردەهێنێت\nمەلازگرد: دەوڵەتی تورک بە گەریلا ناوێرێت، بۆیە گازی کیمیایی بەکاردەهێنێت\nئامەد مەلازگرد یەکێک لە فەرماندەکانی بڕیارگەى نەپەگە ڕایگەیاند، دەوڵەتی تورک دەرەقەتی بەرخودانی گەریلا نایەت، بۆیە گازی کیمیایی بەکاردەهێنێت و وتی:"ئەو هەڤاڵانەی لە هێرشەکانی دەوڵەتی تورکدا شەهید بوون، ڕۆحی بەرخۆدانی پەکەکەیان نیشانی دۆست و دوژمن دا".\nچوارشه‌ممه, 13 Oct 2021, 11:27\nئامەد مەلازگرد، یەکێک لە فەرماندەکانی بڕیارگەی ناوەندی پاراستنی گەل (نەپەگە / NPG) بەشداری بەرنامەی تایبەتی ستێرک تیڤی بوو و هەڵسەنگاندنی بۆ هێرشەکانی دەوڵەتی تورک، بەرخۆدانی گەریلا و هەڵوێستەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) کرد.\nمەلازگرد ڕایگەیاند، دەوڵەتی تورک هەمیشە هەوڵ دەدات بە شێوازی شەڕی چەپەڵ رۆژەڤ بگۆڕێت. مەلازگرد لەبارەی بانگەشەکانی بەرپرسانی دەوڵەتی تورک، کە دەڵێن، 'پەکەکە لە باکور کۆتایی هاتووە' وتی، "ئەگەر پەکەکە کۆتایی هاتووە ئەی لەگەڵ کێ شەڕ دەکەن؟ بۆ نموونە؛ لە سەرحەد، لە ئامەد، لە دێرسیم، لە بۆتان گەریلا چالاکیی کاریگەر ئەنجام دەدەن. پڕوپاگەندەی دەوڵەتی تورک بۆ 'بێکاریگەرکردنی گەریلا لە باکور' بە تەواوی درۆیە. با گەلەکەمان باش بزانێت، کە دەوڵەتی تورک لەلایەن گەریلاکانەوە تەنگاو بووە، بۆیە پێویستی بە پڕوپاگەندەی ڕەش کردن هەیە. ئەگەر بەو شێوەیە بووایە، ئایا دەوڵەتی تورک بە پێویستی دەزانی، کە چەند کوردێکی خائین و نۆکەر لە دژی ئێمە بەکاربهێنێت؟".\nئامەد مەلازگرد راشیگەیاند، ڕۆژانە لە ناوچەکانی ئامەد، دێرسیم، بۆتان و چەندین ناوچەی باکوری کوردستان ئۆپەراسیۆن ئەنجام دەدرێت و وتی: "ئەگەر گەریلا نەبێت ئەو هێرشانە دژی کێن؟ ڕاستییەکە بەو شێوەیەیە؛ گەریلاکان بە چالاکییە کاریگەرەکانیان گورزی گەورە لە دەوڵەتی تورک دەدەن".\nئامەد مەلازگرد فەرماندەیی نەپەگە هێرشە داگیرکارییەکانی بۆ سەر باشووری کوردستان هەڵسەنگاند و وتی، دەوڵەتی تورک بە پشتیوانیی ناتۆ و بە رێککەوتن لەگەڵ چەند بریکار و نۆکەرێکی ناوچەکە دەیخواست لە ماوەیەکی کورت دا ئەنجام بە دەست بهێنێت.\nمەلازگرد وتیشی، "بەڵام تیۆری و پراکتیکیان یەکی نەگرتەوە. بۆ نموونە کاتێک شەڕ دەستیپێکرد، لە زەندورا بەرخۆدانێکی زۆر گەورە ڕوویدا. هەرچەندە دوژمن لە هەموو شوێنێکەوە گەمارۆی دابوو، بەڵام هەڤاڵان بە فیداکارییەکی گەورەوە تێکۆشان و شەڕیان کرد. ئەو پەیامەیان بە دەوڵەتی تورک دا و وتیان: "لەوانەیە هەموو جۆرە تەکنیکێکت هەبێت، بەڵام ناتوانیت بە ئاسانی هەموو شوێنێک داگیر بکەیت". دەوڵەتی تورک ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانی بۆ سەر ئاڤاشین، زاپ و مەتینا دەستپێکرد. هەڤاڵان لە ناوچەی مام رەشۆ بە ڕۆحی پەکەکە لە دژی دوژمن شەڕیان کرد. دوژمن زۆرجار دەیویست بچێتە ناو تونێلەکانی جەنگەوە، بەڵام هەڤاڵان نەیانهێشت. دوژمن سەرەڕای هەموو جۆرە هێرشێک نەیتوانی بەرخۆدانی گەریلا تێکبشکێنێت، بۆیە دواجار بە گازی کیمیایی هەڤاڵانی شەهید کرد. هەڤاڵان لەوێ بە پێشەنگایەتیی هەڤاڵ سەرحەد و هەڤاڵ ساریا فیداکاری و بەرخۆدانێکی زۆر گەورەیان کرد. گورزی قورسیان لە دوژمن دا. بەڵێ ٧ هەڤاڵ قارەمانانە شەهید بوون، بەڵام ڕۆحی بەرخۆدانی پەکەکەیان بە دۆست و دوژمن نیشان دا.\nهەروەها لە ٧ی حوزەیرانەوە لە ناوچەی وەرخەل بەرخۆدانێکی زۆر گەورە هەیە. دەوڵەتی تورک بە هەموو توانا و هێزی خۆی و شێوەیەک هێرش دەکات، چەکی کیمیایی بەکاردەهێنێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەڤاڵان ڕێگە بە دوژمن نادەن. هەروەها لە شاخە سووردا بە پێشەنگایەتیی هەڤاڵان بۆتان و زنارین بەرخۆدانێکی زۆر گەورە ڕوویدا، هەڤاڵان ڕێگەیان نەدا دەوڵەتی تورک لە تونێلەکان نزیک بێتەوە. دوای چەند مانگێک لە بەرخۆدانی هەڤاڵان، لە ئەنجامی بەکارهێنانی گازی کیمیایی لەلایەن دەوڵەتی تورکەوە دەستەیەک لە هەڤاڵان شەهید بوون، بەڵام بەرخۆدانی هەڤاڵانمان لە شاخە سوور بەردەوامە و بە قورسی شەڕ لە دژی دوژمن دەکەن. هەروەها لە مام رەشۆ-یش هەڤاڵان بە هەمان شێوە شەڕ دەکەن. لەو ناوچانەدا دوژمنیش هەیە و هەڤاڵانیش هەن. ڕەنگە شەڕ لەو ناوچانە قورستر و دژوارتر بێت و لەوانەیە ئەو شەڕە لە ناوچەکانی تریشدا پەرە بستێنێت. هەڤاڵان ئامادەکارییەکانیان بەو شێوەیە و بۆ ئەوەش ئامادەن".\nفەرماندە ئامەد مەلازگرد لە بەردەوامیی وتەکانیدا باسی هاوکارییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) بۆ سوپای تورک، ڕێگری و گەمارۆی هێزەکانی گەریلا و هێرشی هێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) لە دژی گەریلاکان کرد.\nمەلازگرد وتی: "بڕیارگەی ناوەندیمان لەو بارەیەوە چەندین لێدوان و ڕاگەیاندراوی بڵاوکردووەتەوە. ئێمە هەرگیز ڕێگەمان نەدا بارودۆخێکی نەرێنی لەناو هێزە کوردییەکاندا رووبدات، کە دەوڵەتی تورک پێی دڵخۆش بێت. سەرەڕای هەموو ئەمانە دەبینین، کە هێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) هەوڵ دەدەن ناوچەکەمان بەر تەسکتر بکەنەوە و رێگریش لە هاتوچۆی هەڤاڵانمان دەکەن. ئەگەر ئەو هەوڵە نیاز خراپانە بەردەوام بن، لەوانەیە هەندێک ڕووداوی نەرێنی ڕوو بدات. با گەلی کورد و ڕای گشتی بزانن؛ ئەگەر بەڕاستی دەڵێن، ئێمە هێرشێکی پلان بۆ داڕێژراومان لە دژیان هەیە، ئەگەر بتوانن ئەوە بسەلمێنن، ئێمە ئامادەین بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ بگرین، بەڵام ئەگەر ئێوە ڕێگری لە هەڤاڵانمان بکەن و هێرش بکەنە سەر هەڤاڵانمان، ئەوە یانی پلانتان بۆ ئەو کارانەتان داناوە، کە لە ئەنجامدا هەڤاڵانمان شەهید دەبن، ئیدی ئەو دۆخە دوای ماوەیەک دەبێتە هۆی جەنگ.\nئەم بابەتە هەستیارە. ئێمە بە دان بە خۆداگرتن و بەرپرسیارانە هەڵسوکەوت دەکەین، بەڵام ئەگەر ئەوان سوور بن لەسەر هەوڵەکانیان بۆ بێزارکردنی ئێمە و بەردەوام بن لە گەمارۆکانیان، ئەوا ئێمەش دەزانین چۆن ناوچەکە بۆ خۆمان فراوان بکەین. ئەگەر ئەو دۆخە بەردەوام بێت، بمانەوێت و نەمانەوێت ئێمە ئەوە دەکەین. لە جیاتیی ئەو رەفتار و ڕێبازانە، پێویستە زەمینەیەک بڕەخسێنن، کە ئێمە بتوانین بە ئاسانی جموجوڵ بکەین. جگە لەوە ئێمە هیچ شتێکی ترمان لە پارتی دیموکراتی کوردستان (پەدەکە) ناوێت. ئەگەر کێشەی سیاسییان هەیە، ئەو کێشانە، کە ئەوان بە شیاوی نازانن، ئەوا لەو کاتەدا هێزە سیاسییەکان و بەردەنگ و لایەنەکان ڕوونن. لەناو خۆیاندا دەتوانن گفتوگۆ بکەن و ئەو کێشەیە چارەسەر بکەن، بەڵام با لە رووی سەربازییەوە هەوڵ نەدەن ڕێگە لە هەڤاڵانمان بگرن. ئەگەر ئەو گەمارۆ و رێگرییانە بەو شێوەیە بەردەوام بێت گەلی کورد بەتەواوی تیادەچێت، بەتایبەتی باشووری کوردستان.\nمەلازگرد لە بەردەوامیی وتەکانیدا وتی: "ئەوانەی دەڵێن 'دەوڵەتی تورک دژی پەکەکە شەڕ دەکات، پەکەکە تەنگەتاوبووە، هەرچی بڵێین ناچارە قبوڵی بکات و سازش دەکات'، ئەوە خۆیان دەخەڵەتێنن، بەوە کەوتونەتە ناو هەڵەیەکی گەورەوە، ئێمە دەزانین شەڕی براکوژی دەوڵەتی تورک چەند پێی دڵخۆش دەبێت و چەندیش زیان بە گەلی کورد دەگەیەنێت. بۆیە ئێمە زۆر بە هەستیارییەوە نزیک دەبینەوە. ئەوانەی ئەو هەستیارییەی ئێمە بە لاوازی دەزانن لە هەڵەیەکی زۆر گەورەدان".\nئامەد مەلازگرد لە کۆتایی قسەکانیدا ڕایگەیاند، ئەوان لە قۆناغ و پرۆسەیەکی زۆر هەستیاردان و داوای لە گەنجانی کورد کرد، کە بچنە ڕیزی گەریلا و بۆ کوردستانێکی ئازاد تێبکۆشن و شەڕ بکەن.


۸ی مارس : لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ئێران مافی ژنان ڕۆژ لە ڕۆژ زیاتر پێشێل دەکرێ - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\n08.03.2019 Kurdistan Human Rights Association\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان وێڕای بەرز ڕاگرتنی ۸ی ماڕس، ڕۆژی جیهانی ژن، ئەم ڕۆژە لەهەموو ژنان بەتایبەتی ژنانی کوردستان پیرۆز دەکات و لەسەر دابین کردن وبەفەرمی ناساندنی هەموو مافەکانیان بەشێوەی هاوسان وهاوتەریب جەخت دەکاتەوە.\nدۆخی ژیان، ماف وچالاکی ژنان سەرەڕای هەبوونی بەرخۆدان وخەباتی بێ وچان بەوحاڵەشەوە دژوار وئاستەم تر بووە و نکۆڵی وستەمی داسەپاو بەسەریاندا چەند ئەوەندە بووەتەوە.ژنان لە کوردستان و ئێران لەگەڵ دژواترین دۆخی هەنووکەیی دەستەو یەخەن ،تا ئەو ئاستەی کۆماری ئیسلامی ئێران تەنانەت لە شێوای بیرکردنەوە، جل وبەرگ وپێوەندییە تاکەکەسییەکانیان دەستێوەردان دەکات.\nلە گۆشەنیگایەکی کورتدا بە یاساکانی کۆماری ئیسلامی ئێران دەتوانرێ قوڵایی دەسدرێژی وستەم لەسەر کۆمەڵگای ژنان ببینرێ، هەڵاواردنی ئاشکرا و قڕێژ لەبەرانبەر یاسا، ماف و … فۆڕمێکی یاسایی لەخۆ گرتووە وحکوومەتی ئێران بە پشتبەستن بەوە ژنی لە پێگەیەکی زۆر خوار لەبەرانبەر پیاوان داناوە.\nیاساکانی ئێران بەشێوەی ئاشکرا ناهاوسانی ژن وپیاوی لەهەموو پانتاکان دەربڕیوە،ژنان لە هیچ پێگەیەکی بانی حکوومی، لە ڕێبەرایەتییەوە بگرە ،سەرۆک کۆماری، هێزی قەزایی، پێگەی لەشکەری و…جێ ناگرن\nبۆ وێن، ماددەی بنەچەی سێیەمی یاسای بنەڕەتی ئێران بە ئاشکرا باسی ناهاوسان ژن وپیاو لە دادڕەسی دەکات و ماف دەدات بە پیاوان. ماددەی ۱۰٤۳ یاسای مەدەنی “مارەبڕینی کچی بە ژن نەکراو گەرچی بەتەمەنی باڵق بوون نەگەیشتبێ بەستراوە بە ئیزنی باوک یان باوەگەورەی”، پاش زەماوەند مافی درێژەدان بە خوێندن لەسەر ئیزنی هاوژینەکەیەتی. ماددە ۱۳۳ و ۱۱۰۸ی یاسای مەدەنی، مافی باڵادەستی پیاو بەرانبەر بە ژن ڕاگەیانووە و دەڵێ : ” پیاو دەتوانێ ژن لەهەر کردەوەیەکی پێویست نەبوو و کردەیی کە ئەرکی شەرعی ئەو نییە ولەگەڵ ویست وچێژە ئایاییەکانی ئەو یەکانگیر نییە ڕێگری بکات، وەکوو چوونە دەرەوە لە ماڵ،درێژەدان بە خوێندن، مافی کارکردن،مافی خاوەن پیشە بوون و … مافی جوێ بوونەوە، کەفاڵەت وبڕیاردان لەئەستۆی پیاودایە و ژنان هیچ مافێکیان لەسەر خۆیان نییە. ئەم نادادپەروەری و ناهاوسانییە لە خاوەندارێتی (مالکیت) میرات و قەرەبوو(قصاص) ودیکەی بابەتەکان دەبینرێ.\nپێشێلکاری سیستەمانەی مافی ژنان بووە بەهۆی ئەوەی کە خۆکوژی و کوشتنی ژنان ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ ڕوو لە گەشەیە وڕۆژانە شایەتحاڵی خۆکوژی ویان کوژرانی ژنانین.\nئازادی ژن بە واتای ئازادی لەهەموو کەند وکۆسب و ناهاوسانی، نادادپەروەریەکان. دەسڕاگەیشتن بە هەلومەرج و بەرپرسایەتی هاوسان و هەمە چەشن لە بواری مافەکان، سیاسی، کۆمڵایەتی، ئابووری و کەلتووری، ئازادی بیروباوەڕ، هەڵبژاردنی جۆری جل وبەرگ، مافی هاوسان لەگەڵ پیاو لەهەموو بوارەکان، مافی زەماوەند، جوێ بوونەوە، میرات، کەفاڵەتی منداڵان مافی ژنان لەسەر جەستەی خۆیان، سڕینەوەی ناهاوسانی یاسایی یان سیستەماتیک لەمەر ژنان و دەسڕاگەیشتنیان بە هەندێ پلە وپێگەی سیاسیو کاروپیشەی گشتی و… لە داواکاری ڕاوە وسەرەتاییە کە ژنان لە کوردستان و ئێران بۆ دەستەبەرکردنی خەبات دەکەن.\nژنان لە کوردستان توانیویانە پشکی گرنگ وگەورە لە خەبات بۆ مافی مرۆیی هاوسانن،بەدەر لەوە بە ئامادەبوونی چالاک لە خەبات بۆ ئازادی خوازانەی گەلی کوردستان، توانیویانە ڕەنگ وبۆنی یەکسان خوازانە لە بزوتنەوەی کوردستان جێ بکەنەوە.\nکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان سەرەڕای پیرۆزبایی سەرلە نوێی ۸ی ماڕس لەژنان، داوا لە کۆمەڵگای کوردستان لە ژن وپیاو دەکات، بە ئامادە بوونی چالاکانەتری خۆیان لە خەباتی کۆمەڵایەتی، سیاسی و هەروەها لە بواری مسۆگەرکردنی مافی یەکسان، بواری پێکهێنانی کۆمەڵگایەکی پێگەیشتوو، یەکسانی خواز کە لەودا جیاوازیەک لەناوبەری ژن وپیاو نەبێت دابین بکەن.\n← گیان لە دەست دانی دوو کرێکاری خەڵکی شاری سنە\nئێران و چەند وڵاتێکی دیکەی ئیسلامی خراپترین وەڵاتن بۆ مافەکانی ژنان →


دوێنێ نەوت لە بازاڕەكانی جیھان بە ڕێژەیەكی بەرچاو رووی لە دابەزین كرد و نرخی یەك بەرمیل نەوتی برێنت گەیشتە ٣٢ دۆلار، پسپۆڕێكی كەرتی نەوتیش پێی وایە، دابەزینەكە كاتییە و نرخی نەوت دەگاتەوە سەرووی پەنجا دۆلار.\nدكتۆر سیروان عارەب، پسپۆڕی كەرتی نەوت، بە ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموكراتی كوردستانی راگەیاند: "دابەزینی نەوت زیانی بۆ ئەو وڵاتانە هەیە كە بەرھەمھێنەری نەوتن، بە تایبەتی ھەندێ وڵاتی وەك عێراق زیاتر لە ٨٥%ی داھاتی لە كەرتی نەوتە، ئەوەش دەبێتە ھۆی پەیدابوونی قەیرانێكی ئابووریی لەناكاو، كە پێشتر خۆی بۆ ئامادە نەكردووە، ئەوەی ئێستاش دەبیندرێت دوو ناوچەی بەكاربەری نەوت لە جیھان بە ھۆی كۆرۆناوە كارگەكانیان داخستووە، كە ئەوانیش چین و رۆژئاوای ئەورووپان، لەبەر ئەوە سوودی بۆ وڵاتانی بەكاربەریش نابێت".\nئەو پسپۆڕەی كەرتی نەوت گوتیشی: "دابەزینی نرخی نەوت لە ئێستادا بۆ چەند ھۆكارێك دەگەڕێتەوە، ئەویش شەڕی ئابووریی نێوان سعوودیە و رووسیا و وڵاتانی ئەندام و دەرەوەی ئۆپێك، ھەروەھا بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆناش كاریگەری لەسەر كەرتی نەوت ھەبووە.\nدكتۆر سیروان روونیشی كردەوە: "بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا گرفتێكی كاتییە و تێدەپەڕێت، وڵاتانی بەكاربەری نەوتیش جارێكی دیكە پێویستیان بە نەوت دەبێتەوە و پێشبینی دەكرێت لە چەند مانگی داھاتوودا نرخی نەوت بەرز ببێتەوە و لە سەرووی پەنجا دۆلار جێگیر دەبێت.


شاندێكی مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایان سەردانی دەڤەری ئاکرێ دەکات\nئەمڕۆ دووشەمە ڕێکەوتی 5 ـ 4 ـ 2021 شاندێکی مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایان بە سەرۆکایەتی بەڕێز دکتۆر ملا عبداللە مەلا سعید ویسی سەرۆکی یەکێتی زانایانی ئاینی ئیسلامی کوردستان سەردانی (لقی ئاکرێ ـ یەکێتی زانایان)یان کردو لە لایەن کارگێڕانی لق و بەرپرسی ناوچەکانی پێشوازیان لێ کرا .\nمەبەست لەم سەردانەی بەڕێزیان بریتی بوو کە لە نزیکەوە هاوخەمی و سەرەخۆشی خۆیان و مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایان و سەرجەم لقەکانی یەکێتی زانایان لە کوردستان بە خانەوادی خوا لێخۆشبوو (د. ملا عبدالله ئاکرەیی ) و ستافی لقی ئاکرێ ـ یەکێتی زانایان و مامۆستایانی ئایینی دەڤەرەکە بگەیێنن.\nبەڕێزیان وتەیەکی پێشکەش کرد سەرتا بە خوێندنی سوڕەتی فاتیحە بۆ گیانی خواڵێخۆشبوو د. عبداللە ئاکرەیی و گشت مامۆستایانی ئایینی و شەهیدان و موسلمانان .\nپاشان باسی لە کەسایەتی خوالێخۆشبوو ( د. ملا عبداللە ئاکریی ) کرد و ئەو ڕۆلە بەرز و کاریگەریەی هەیبووە لە ساڵانی ڕابردوو بۆ خزمەتی ئایین و گەڵ و نشتیمان ، جەختی کردەوە کە کۆچکردنی خواڵێخۆشبوو خەسارەتێکی زۆر گەورەبوو بۆ هەمووان و ئەستەمە بتوانرێت ئەو بۆشایەی درووست بووە بەکۆچکردنی خواڵێخۆشبوو پڕبکرێتەوە ،\nپاشان لە لایەن بەڕێزیان وبە ئامەدەبوونی سەیدا ملا عبدالمعید ئاکریی و بە ڕەزامەندی کارگێڕانی لق و ناوچەکانی تەکلیف لە بەڕێز سەیدا (مەلا شاکر ئاکریی ) کە بە شێوەیەکی کاتی کاروباری لق بەڕێوەببات .\nڕاگەیانی لقی ئاکرێ یەکێتی زانایان


گالیسکەی پارکەری ناسا گەیشتۆتە نزیکترین خاڵ لەخۆرەوە\n04/05/2021 150 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nئاژانسی بۆشاییگەری ئه‌مریكی ناسا دەڵێت، "گالیسکەی "پارکەر" کە لەئابی ساڵی 2018وه بەمەبەستی لێکۆڵینەوە لەچینی دەرەوەی خۆر ڕەوانەکراوە، توانیویەتی خۆی بگەیەنێتە نزیکترین خاڵ لەخۆرەوەو دوو ژمارەی پێوانەیی نوێ بشکێنێت".\nئاژانسە ئه‌مریكییەکە باسی لەوەکردووە، گالیسکەی پارکەر خێراترین تەنە تائێستا درووستکرابێت، بەشێوەیەک خێراییەکەی دەگاتە 532 هەزار کیلۆمەتر لەکاتژمێرێکدا، بەوەش ئەو ژمارە پێوانەییەکەی پێشووتری شکاند کە هەمان گالیسکە تۆماری کردبوو خێراییەکەی گەیشتبووە 393 هه‌زارو 44 كیلۆمه‌تر بوو لەکاتژمێرێکدا.\nگالیسکەی پارکەر توانیوتی تا مەودای 10.4 ملیۆن کیلۆمەتر لەخۆرەوە نزیک ببێتەوە کە پێشتر هیچ گالیسکەیەکی تر بەو ئەندازەیە نزیکنەبۆتەوە، بەوەش ژمارەی پێوانەیی پێشووتری شکاند کە پێشتر خۆی تۆماریکردبوو گەیشتبووە مەودای 18.6 ملیۆن کیلۆمەتر نزیک لەخۆرەوە.\nئاژانسەکە باسی لەوەکردووە، هیچ تەنێکی تری دەستکردی مرۆڤ نەگەیشتۆتە خێرایی گالسیکەی پارکەری سەر بەئاژانسەکەیان، کە گالیسکەیەکی بچووکەو ئەوەندەی ئۆتۆمبێلێکی بچووک دەبێت‌و دەتوانێت بەرگەی سووتان بگرێت.\nبەپێی داتاکان ئاژانسی ناسای ئه‌مریكی، لەکۆتایی مانگی نیسانی رابردوودا گالیسکەی پارکەر دوو ژمارەی پێوانەیی نوێی تۆمارکردووە.\nباس لەوەشکراوە، تاوەکو کۆتایی ساڵی 2025، گالیسکەکە تا مەودای شه‌ش ملیۆن کیلۆمەتر لەخۆرەوە نزیکدەبێتەوەو ئامانج لەڕەوانەکردنی لێکۆڵینەوە لەچینی دەرەوەی خۆر، واتە خەرمانەکەیەتی.


15:28 - 30 سەرماوەز 2714\nلە سەرەتادا دەسەڵاتبەدەستانی ئێران بە تایبەت مەحموود ئەحمەدینژاد سەركۆماری پێشوو باوەڕیان وابوو یان وایان دەنواند كە ئەو گەمارۆیە شوێندانەر نابێ و لەو پێوەندییەدا دەستیان دایە دروشم دان و هێنانە ئارای هێندێك گەڵاڵە وەكوو ئابووریی بەرگری(اقتصاد مقاومتی)، بەڵام بە پێچەوانەی ئەو دروشمانە، گەمارۆكان شوێندانەریی وێرانكارانەی قووڵیان لەسەر هەموو جومگەكانی رێژیم دانا‌و ئابووریی ئێرانیان بە تەواوی شێواند، بە شێوەیەك كە شوێندا نەرییەكە تەنانەت لە نێوخۆی ئێرانیش ئاشكرا بوو، ئەو كاتە بوو كە هەر ئەو دەسەڵاتبەدەستانە‌و یەك لەوان ئەحمەدی‌نژاد دانیان بەو شوێندانەرییەیش نا و لە ساڵی ٢٠١٣ ( پێشتریش بە وتوووێژی نهێنی لەگەڵ ئامریكا) بە سەرشۆڕی گەڕانەوە سەر مێزی وتووێژ لە ژنێڤ.\nئێمە لەو كاتەدا‌و پێش دەستپێكردنەوەی وتووێژەكان لە وتارێكدا لە ژێر سەردێڕی گەلۆ رێژیمی كۆماری ئیسلامی‌بەرە‌و گۆڕان هەنگاو هەڵدەگرێ؟ و بە لێكدانەوەی ئابووریی تێكڕووخاوی ئێران، ئەو راستییەمان خستە روو كە رێژیم لە رووی ناچارییەوە مڵ رادەكێشێ‌بۆ مەرجەكانی كۆمەڵگای نێونەتەوەیی‌و دەست لە پیتاندنی یۆرانیۆم بە مەبەستی دەست وێڕاگەیشتن بە چەكی ناوكی هەڵ دەگرێ.\nلە رەوتی وتووێژەكاندا ژمارەیەك لە لایەنەكانی رادیكاڵ لە دەسەڵاتدارانی ئێران، لەو باوەڕدا بوون كە رەوتی وتووێژەكان بە قازانجی خۆرئاوا بە تایبەت ئەمریكا دەچێتە پێشێ، بۆیە جارناجارێك دەنگی ناڕەزایەتیی خۆیان بەرز دەكردەوە، بەڵام كاتێك خامنەیی رازی بوو یان بێلایەنیی خۆی لە درێژەدانی وتووێژ دەربڕی، ئەوانیش یان بێ‌دەنگ بوون یان هەركام بە شێوەی خۆی قسەی خامنەیی‌یان دووپات كردوەوە كەوابوو وەك لە رابردوودا زۆرجار گوتوومانە خامنەیی وەك هەموو پرسە گشتییەكانی پێوەندیدار بە ئێران، لە پرسی ناوكیشدا قسەی یەكەم دەكا و دەربڕینی ناڕەزایەتیی ئەو تاقمە لە دەسەڵاتدارانە، ئەگەر دابەش كردنی دەور نەبێ،١`\tلانیكەم ناشاراەزایییە لە ئاسەواری رووخێنەری گەمارۆكان لەسەر ئێران، بەڵام خامنەیی كە بە باشی لە هەل‌ومەرجی وێرانی ئابووریی ئێران تێ‌گەیشتووە و دەیەوێ بە دەستهەڵگرتن لە بەرزەفڕییەكانی سەبارەت بە بەدەستهێنانی چەكی ناوكی‌و سازان لەگەڵ ئامریكا بە هەر نرخێك بێ مۆتەكەی گەمارۆ ئابوورییەكان لەسەر وڵاتەكەی لابەرێ، بەڵام زۆر سرۆشتییە كە پێداگری بكا ، بەڵكوو دەستكەوتێكیشی دەست بكەوێ.\nــ لە ئەگەری سەرنەكەوتنی وتووێژەكانی ناوكیی نێوان ئێران‌و گرووپی ناسراو بە ١+٥، ئابووریی ئێران دەگاتە هەل‌ومەرجێكی كارەساتبار. لەكاتی دەستپێكردنەوەی دەوری نوێی وتووێژەكان بە مەبەستی بەرتەسككردنەوەی بەرنامە ناوكییەكەی ئێراندا، بارستایی ئابووریی ئێران ٨،٦% دابەزیوە. لە حاڵێكدا كە ٣٥% ی داهاتی ئێران لە فرۆشتنی نەوت دەست دەكەوێ، دابەزینی بایی نەوت لە بازاڕەكانی جیهانی و درێژەی گەمارۆكان بووەتە هۆی كەمیی بودجەی وڵات‌و درێژەی گەمارۆكان لە ماوەی دوو ساڵی دیكەدا ئابووری ئێران بە چۆكدا دێنێ .... (١)\nـ وەزیری كاری ئێران ، عەلی رەبیعی دەڵێ: تا ئێستا ١٢ ملیون كەس هەژارمان لە ئێراندا هاتووەتە بەرچاو كە لە هەژارییەكی توند ( شدید) دا دەژین. (٢)\nبا ئەوەشمان لە بیر نەچێ كە ئەو ئامارانەی كە لە لایەن ناوەندەكان یان بەرپرسانی پێوەندیدار بە خراپیی پرسەكانی ناوخۆ رادەگەیەندرێن زۆر كەمتر لە ئامارە راستەكانن، وەك نموونەیەك لە ساڵی ٢٠٠٥ ( ١٣٨٥ خورشیدی) بڵاوكراوەی لێكۆڵینەوەی ئابووریی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست (نشریه تحقیقات اقتصادی خاورمیانه) میس رادەی بێكاری لە ئێرانی ٤٠% راگەیاندبوو، بەڵام هەر ئەو ساڵە دەوڵەت رادەی بێكاریی نزیك بە ١٢% راگەیاند. ئەوە گۆشەیەك لە وەزعی خراپی نێوخۆی ئێرانە.


زاناكان: كونەكەی چینی ئۆزۆن فراوانتر بووە – Knwe.org\nسەرەکی » زانست » زاناكان: كونەكەی چینی ئۆزۆن فراوانتر بووە\nزانایان و توێژەرەوانی پسپۆڕی چاودێریی كونەكەی چینی ئۆزۆن كە پارێزەری گۆی زەوییە و لەسەر نیوە گۆی باشور دەردەكەوێت ئاشكرایانكردووە، ئەمساڵ ئەو كونە فراوانتر بووە و ئێستا لە سەر كیشوەری جەمسەری باشوور گەورەتر دەردەكەوێت.\nئەم چینە كە پارێزەرەی زەوییە بەهۆی كارلێكە كیمیاییەكانەوە لە ناو دەچێت كە وزەی خۆر دەیانجوڵێنێت و خۆی لە بەرهەمە كیمیاییە ناوەندەكاندا دەبینێتەوە كە بەهۆی چالاكی مرۆڤەوە دروست دەبن و لە ناو بەرگە هەوای زەویدا دەمێننەوە.\nهەموو ساڵێك ئەو پێكهاتنە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئەو كونە لە چینی ئۆزندا و لە مانگەكانی ئاب و تشرینی یەكەمدا دەردەكەوێ كە لەو كاتەدا لەسەر جەمسەری باشوور هاوینە و لە مانگی تشرینی یەكەمیشدا دەگاتە ترۆپك.\nلەمبارەیەوە خزمەتگوزاری (Copernicus) كە خزمەتگوزارییەكی یەكێتی ئەوروپایە بۆ چاودێریی بەرگە هەوای زەوی ئاماژەی بەوە داوە لە ناوەراستی ئەمساڵەوە ئەو كونە زۆر بە خێرایی فراوان بووە.\nئەو زانایانە دەلێن» لەو ساڵانەی دۆخی كەشوهەوا ئاسایی بێت، لانی كەمی پانتایی كونی ئۆزۆن دەگاتە هەشت ملیۆن میل چوارگۆشە، واتە (20.7) ملیۆن كیلۆمەتر چوارگۆشە».\nئەوان دەڵێن» سەرەرای ئەو ناهەموارییەی كەشوهەوا لەمساڵدا هەبوو چاوەڕوان دەكرێت تا ساڵی 2050 ئەو كونە بە تەواوی داخرێت، ئەویش ئەگەر وڵاتان وەڵامدانەوەی جدیان هەبێت و ئەو كۆت و بەندانە پەیرەو بكەن كە لە ساڵی 1987ەوە دانراوە بۆ كەمكردنەوە و نەهێشتنی بەرهەمهێنانی ئەو ماددە كیمیاییانەی دەبنە هۆی لەناوچونی كونی ئۆزۆن».\nلە راستیدا ئەو پێوانانەی لە سەتەلایتی (Copernicus Sentinel-5P)ەوە وەرگیراوە دەریدەخەن كە كونەكەی چینی ئۆزۆن لەم ساڵانەی دواییدا زۆر گەورە و قوڵ بووە كە گەیشتووەتە (9.7) ملیۆن میلی چوارگۆشە.\nبەپێی ئاژانسی فەزایی ئەوروپاش لە ساڵی رابردوودا كونەكە گێژەڵووكەیەكی جەمسەری بە هێز و جێگری ساردی لەگەڵ بووە كە بووەتە هۆی بەردەوام نزمبوونەوەی پلەی گەرمای چینی ئۆزۆن لەسەر جەمسەری باشوور .\nئەمانە لە كاتێكدایە كە ئەمساڵ ئەو كونە بە بەراوورد بە ساڵی 1979 بە رێژەی 75%) گەورەتر بووە.\nچینی ئۆزۆن وەك قەڵغانی گۆی زەوی وایە و تیشكی سەروو بنەوشەیی خۆر هەڵدەمژێت، نەمانی ئەم چینەش مانای گەیشتنی بڕێكی زیاتری ئەو تیشكەیە بۆ سەر زەوی كە زیانی زۆر لە خانە زیندووەكان دەدات.\nبۆیەكەمینجار لە ناوەراستی ساڵی حەفتاكانی سەدەی رابردوودا زانایان سەرنجی كونبوونی چینی ئۆزۆنیان دا و سەرەتا هۆكارەكەیان بۆ هەندێك فاكتەری سروشتیی وەك پلەی گەرما و كەشوهەوا و تەقینەوەی گڕكانەكان گەڕاندەوە، دواتر دەركەوت هەندێك چالاكیی مرۆڤیش كاریگەریی هەیە لە زیاتر فراوانبوونی ئەو كونە، لەوانەش ساردكەرەوە هالۆكاربۆنییەكان و ئاوێتە كاربۆنییە فلۆرییەكانی كە بە (CFCs) ناسراون.


خه‌ونامه یان حه‌قیقه‌تنامه؟ … چنوور نامیق – Denegkan\nخه‌ونامه یان حه‌قیقه‌تنامه؟ … چنوور نامیق\nbydengekan\tNovember 2, 2011\tچیرۆک\nرۆژی عارفه بوو له‌ئارایشگه‌كه دانیشتبووم چاوه‌ڕێی نۆره‌ی خۆمم ئه‌كرد له‌ناو غه‌ڵبه‌غه‌ڵبی ئافره‌ته‌كانی تر و هه‌ڵمی ژووره‌كه‌و بۆنی بۆیاغ ته‌واو بێتاقه‌ت بووبووم.كتێبه گه‌وره‌كه‌ی ده‌ستم به‌ته‌واوی ته‌ماشامی تاپۆ كردبوو،ئه‌وه تاقه خه‌مڕه‌وێنم بوو ئاسووده‌ییه‌كی شیرین و تاڵی له تامی عه‌شق پێ ئه‌به‌خشیم،كه هه‌ر جاره‌و له‌خه‌می دوا چاره‌نووسی كه‌سایه‌تییه‌كدا نوقم ئه‌بووم ماتییه‌كی به ئاژاوه رووی ئه‌پۆشیم.بیرم شوێن خه‌یاڵوانه‌كانی ناو ئه‌و كتێبه كه‌وتبوو و له خه‌یاڵی باخه نه‌بینراوه‌كاندا ئه‌ستێره‌یه‌كی گوناهبار بووم،تاو نا تاوێ غه‌ڵبه‌غه‌ڵبه‌كه خوێندنه‌وه‌كه‌ی پێ ئه‌بڕیم:ئافره‌تێك هاته ژوورێ و به شڵه‌ژاوییه‌وه سه‌رپۆشه‌كه‌ی رێك خسته‌وه وئاره‌قه‌ی نێوچه‌وانی سڕییه‌وه،وه‌ك ئه‌وه‌ی له شه‌ڕێكی براه‌وه‌وه گه‌ڕابێته‌وه هاته ته‌نیشت منه‌وه و دانیشت.پاش ئیستێك وتی ده‌بێ كه‌ی نۆره‌م بێ ؟خۆ هه‌تا مێرده‌كه‌مم رازی كرد بێم بۆ ئێره رۆحم ده‌رچوو….\nیه‌كێكی تر هه‌ڵیدایه و وتی : ئێ بۆ ؟.\n-وه‌ڵامی دایه‌وه :ئه‌ڵێ برۆ چاككردن حه‌رامه..\nمنیش پۆله په‌پووله‌ی سه‌رسامی نیگام رژانه سه‌ر كتێبه‌كه‌ی ده‌ستم،ئه‌و كتێبه‌ی ده‌یان جار به كێشی قورسی خۆی عاشقی ئه‌كردمه‌وه.یه‌كێكی تر وتی ئه‌ی هاوار ده‌بێ له‌و دنیا چیمان لێ بكه‌ن ؟\nئافره‌تێكی تر وتی:هاوار به حاڵمان ،به‌خوا به‌هه‌شت به چاو نابینین.ئافره‌ته‌كه‌ی ته‌نیشت من به پێكه‌نینه‌وه وتی وه‌ڵا مێرده‌كه‌م راست ئه‌كا حه‌رامه،مه‌لاكانیش وا ئه‌ڵێن منیش وتم :ئێ كه ئه زانی حه‌رامه بۆ چاكی ئه‌كه‌ی؟؟\nوتی چی بكه‌م حه‌زم لێیه جوانه.\nژنێكی تر وتی ئا له‌ڕێی خوا نۆره‌ی خۆتانی بده‌نێ ،زوو به‌ڕێی بكه‌ن تا مێرده‌كه‌ی په‌شیمان نه‌بووه‌ته‌وه و نه‌هاتووه‌ته‌وه شوێنی.\nئه‌ویش وتی نا تازه نایه‌ته شوێنم ،وتوویه‌تی هه‌ر ئه‌مجاره چاكی بكه.خه‌یاڵم له‌گه‌ڵ تریفه یابه‌حری ئاوێته بوو و كچه مافوورچنه‌كانی ناو كتێبه‌كه ده‌ستیان كرد به چنینی خه‌یاڵم لێ نه ئه‌گه‌ڕان ترس و گومانی ئه‌و ژنانه ئارامیی رۆحم بشێوێنێ .په‌یتا په‌یتا كه‌سایه‌تیی تریفه یابه‌حریم ده‌دی كه چۆن له پێناو ئازادیی فكر و سه‌لماندنی خود رووبه‌ڕووی مه‌رگ ئه‌بێته‌وه و سینگی ئه‌كاته قه‌ڵغانی رمی ژه‌هراویی داوونه‌ریتی ده‌سكردی كۆمه‌ڵگه و چۆن رووبه‌ڕووی ده‌سه‌ڵاتی پیاوانه و حزبه كڕیاره‌كان ده‌بێته‌وه كه‌بازرگانی ته‌نانه‌ت به خه‌یاڵاتی مرۆڤه‌كانیشه‌وه ئه‌كه‌ن.منیش شانبه‌شانی كچه بێده‌ره‌تانه‌كانی ناو ئه‌و كتێبه ده‌ستم كرده‌وه به خه‌م چنین و خۆم له بیر كرد.ده‌مێ بوو له خه‌یاڵاتی خۆمدا نوقم بووم،كه به ده‌ستپێوه‌دانی ئافره‌ته‌كه‌ی ته‌نیشتم وه‌خۆ هاتمه‌وه لێ پرسیم :ئه‌و كتێبه چییه ؟خه‌ونامه‌یه؟\nمنیش زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كی سوور لێوی نه‌خشاندم ئه‌وه‌نده‌ی تر ئافره‌ته‌كه‌م سه‌رسام كرد و وتم:\nئاخر توخوا ره‌مه‌زان ومكیاج و خه‌ونامه‌یان وتووه،زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كم كرد و وتم نا ئه‌وه رۆمانه.\nقسه‌ی كه‌سێكی تر ئێمه‌ی بێده‌نگ كرد: له‌كاتێكدا رووی كرده خانمی خاوه‌ن ئارایشگه‌كه و وتی ئا به ساقه زوو به‌ڕێم كه‌ن بۆیاغ ومێش وبڕین ئه‌كه‌م ،هه‌رچه‌نده سه‌رپۆشیش له سه‌ر ئه‌كه‌م ، ،ئه‌بێ خێرا به‌ڕێم بخه‌ی.كۆمه‌ڵێ ئافره‌ت پێكه‌وه هاتنه وه‌ڵام:تۆ ئێستا هاتووی بۆ وا به په‌له‌ی ته‌نیا من و یه‌كێكی تر حیجاب نه‌بووین هه‌ردوو پێكه‌وه وتمان كه سه‌رپۆش ئه‌ده‌ی به‌سه‌رتا بۆ ئه‌و هه‌موو مه‌سره‌فه‌ی تیا ئه‌كه‌ی ؟\nوتی بۆ مێرده‌كه‌می ئه‌كه‌م ،مه‌لا ئه‌ڵێ هه‌رچی بۆ مێردی خۆت بكه‌ی حه‌ڵاڵه.ئیتر بێده‌نگی دایگرتم وكه‌وتمه ناو كۆمه‌ڵێ هاوكێشه‌ی ماتماتیكانه‌ی بێ ئه‌نجامه‌وه،كه ئه‌مانه هه‌ندێكیانن\nحه‌ز + هێڵی سوور=؟؟؟\nمنێكی كراوه و ئازاد +غه‌زه‌لنووس وباخه‌كانی خه‌یاڵ= ؟؟؟\nژنی خاوه‌ن پۆست و رێژه‌ی دیاریكراوی دڵخۆشكه‌ر +كوشتن وپارچه پارچه‌كردنی هه‌ندێكی تر به ساتۆر و چه‌قۆی تیژ= ؟؟؟؟\nئه‌نجامدانی ئه‌و هه‌موو كۆڕ و سیمینارانه‌ی له باره‌ی خۆكوشتنی ئافره‌ته‌وه ده‌كرێ له كاتێكدا كوشتوبڕی ئافره‌ت به‌ده‌ستی ژنانی تری ناو خێزان(دایك و خوشكی گه‌وره‌تر) به‌تۆمه‌تی حه‌یاچوون =؟؟؟؟.\nئه‌و هاوكێشانه‌م زۆر له‌یه‌ك دایه‌وه كه‌چی ئه‌نجامی هیچیانم ده‌سنه‌كه‌وت، بۆیه بۆ ئه‌وه‌ی له‌و چه‌واشه‌كارییه قوتار بم سه‌رم به‌ردایه‌وه سه‌ر كتێبه‌كه ورۆحم هه‌ڵفڕییه ناو باخه‌كه‌ی مه‌هناز و به‌ته‌نیا ئه‌سوڕامه‌وه هیچ یه‌ك له‌وانه‌ی ناو ئارایشگه‌كه لێم نه‌گه‌یشتن ،هه‌موو به‌سه‌رپۆش و كۆمه‌ڵێ وه‌عزه‌وه وه‌كو ئه‌وه‌ی بۆ نوێژی جه‌ماعه‌ت هاتوون یه‌كێكیان له‌كاتی راخستنی به‌رماڵه‌كه‌ی ده‌ستی خوێندنه‌وه‌كه‌ی پێ بڕیم:تۆ بڵێی ساڵۆن به‌نوێژ بێ؟؟\nمنیش له‌و كرداری كۆكردنه‌وه‌یه‌ی خه‌یاڵمدا سفر و هیچم به‌ده‌ست هێنا و به‌ته‌نیا له ناو باخه‌كانی خه‌یاڵ ئه‌سوڕامه‌وه.ژنه‌كانیش به گومانه‌وه تێیان ئه‌ڕوانیم و وایان ئه‌زانی به لێوی ره‌نگكراوه‌وه خه‌ونامه ئه‌خوێنمه‌وه.\nPrevious ماڵ …. هاوكار ئیبراهیم\nNext چه‌ند جار وتم ! … ته‌یب جه‌بار


ئازادیی دوو بەندکراوی سیاسی کورد لە سنە و مەریوان\n12:57 - 15 July 2020\nهەنگاو: لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا شێرکۆ جەمشیدی ماوەی حوکمەکەی بەخشراوە و کەژوان ئازادیانیش دوای تەواو بوونی ماوەی حوکمی بەندکرانەکەی ئازاد کراوە.\nبەپێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا، چوار مانگ لە ماوەی بەندکرانی شێرکۆ جەمشیدی خەڵکی ناوچەی ژاوەرۆی سنە بەخشراوە و لە بەندیخانەی ناوەندیی سنە ئازاد بووە.\nشێرکۆ جەمشیدی، ڕێکەوتی ١ی بەفرانباری ٢٧١٨ (٢٢ی دێسامبری ٢٠١٨) لەلایەن هێزەکانی ئیدارەی ئیتلاعاتی سنە دەستبەسەر و پاش دوو مانگ بە دانانی بامرتەی ١٥٠ میلیۆن تمەنی ئازاد کرا.\nناوبراو دواجار لەلایەن دادگای شۆڕشی سنە بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران حوکمی یەک ساڵ بەندکرانی بە سەردا سەپا و پاییزی ڕابردوو بە مەبەستی تێپەڕاندنی ماوەی حوکمەکەی ڕەوانەی بەندیخانەی ناوەندیی سنە کرا.\nهەروەها، کەژوان ئازادیان، خوێندکاری مەریوانی لە ٧ی جۆزەردانی ئەمساڵ بە مەبەستی تێپەڕاندنی ماوەی دوو مانگ حوکمی بەندکران دەستبەسەر و ڕەوانەی بەندیخانەی ناوەندیی مەریوان کرابوو، دوای تەواوبوونی ماوەی حوکمەکەی ئازاد کراوە.\nکەژوان ئازادیان خەڵکی گوندی یەنگیجە، ڕۆژی شەممە ٢٨ی بانەمەڕی ٢٧١٩ (١٨ی مەی ٢٠٢٠) لەلایەن هێزەکانی ئیدارەی ئیتلاحات دەستبەسەر و دوای پێنج رۆژ بە دانانی بارمتە و بە شێوەی کاتی ئازاد کرابوو.\nناوبراو دواجار ساڵی ڕابردوو لەلایەن دادگای شۆڕشی مەریوان بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حیزبە کوردستانییەکانی دژبەری حکوومەت حوکمی یەک ساڵ بەندکرانی بە سەردا سەپا کە ئەو حوکمە لەلایەن دادگای پێداچوونەوەوە بۆ دوو مانگ بەندکران کەم کرایەوە.


هونه‌ر له رووژنامه‌گه‌رى چه‌س؟\nكه‌سیگ ئاسایى هاوشیوه‌س، یه‌یش وه‌و مانا ك هونه‌رمه‌ند رووژنامه‌گه‌رى چشته‌یل سه‌خت ئه‌را زووان واقعى و زینگ ئاڵشت ئه‌كا. ماناى ئه‌وه‌سه هونه‌ر رووژنامه‌گه‌رى هونه‌ر داناین یا ئبداعه.\nئه‌و پرسیاریشه ك هه‌میشه هونه‌رمه‌ند رووژنامه‌وانى ئاراسته‌ى ئه‌كا ئه‌وه‌سه: ك چوین ئه‌و زانیاریه‌یله وه‌شیوه‌یگ رووشن و ئاسان ره‌سیه‌یده مه‌ردم؟ هه‌ڵبه‌ته فره‌یگ له خوندنگایه‌یل هونه‌رى و فه‌لسه‌فى و زانستیه‌یل تازه نموونه‌ى لۆژیكى یا مه‌نتق خاسگه‌رى و ریژه‌یى له‌ناو مه‌ردم بڵاوه‌و كردنه‌و دیاره تایبه‌تمه‌ندو شاره‌زایه‌یل جیاوازى كه‌ن له‌ناونى رووژنامه‌گه‌رى و هونه‌ر رووژنامه‌نویسى.\nبیجگه وه‌كارهاوردن هونه‌ر رووژنامه‌گه‌رى، وه‌ل ئه‌وه‌یشا رووژنامه‌گه‌رى بڵاوه‌و كردنیگه له‌ڕى هووكاره‌یل چاپكریاگ وه‌رزى یا مه‌وسمیه‌و. ئنجا تویه‌نیم بویشیم رووژنامه‌یلیگ هه‌ن هونه‌ر رووژنامه‌گه‌رى له‌تیان نیه.\nیه‌یش له‌وه‌ختیگه شایه‌ت كتاوه‌یلیگ وجوود داشتوون ك بنه‌ماى هونه‌ر رووژنامه‌گه‌رى له‌تیان بوود، وه‌تایبه‌ت ئه‌و كتاوه‌یل وه‌رزانه ك ده‌زگایه‌یل بڵاوكردن له‌وه‌ر خاتر ئاسانكردن زانسته‌یل تازه ده‌ریانكه‌ن و خه‌نه‌ى وه‌رده‌س، یا له‌وه‌ر خاتر پیشكه‌شكردن هونه‌ر و خوه‌ندنگایه‌یل فه‌لسه‌فى تازه.\nوه‌ل ئه‌وه‌یشا بگر خود هونه‌ر رووژنامه‌گه‌رى كاریگه‌رى له‌بان ئه‌و توێژه‌ر یا باحسه‌یل و شاره‌زایه‌یل له‌یه‌كه‌وده‌ر و شیه‌وكه‌ره‌یله داشتگه ك وه‌ى دویاخره وه‌شیوازیگ تازه به‌رهه‌مه‌یل فكرى خوه‌یان وه شیوه‌ى هونه‌ر رووژنامه‌گه‌رى ئه‌را نیشانداین و ئاشكراكردن پیشكه‌ش كردنه، ك یه‌یش بیجگه په‌نابردن ئه‌را مه‌سه‌له‌ى وه‌كارهاوردن وشه‌ى كاریگه‌ر و فه‌ن و فیڵ ره‌وان وتن تازه ك له‌ریالیزم و زینگى و به‌شداریكردنه‌وه په‌ره سه‌ندگه.\nبه‌حسه‌یل ئه‌كادیمى و زانستیه‌یل جددى و زاراوه‌یل زانستى و شیواز شیه‌وكردن ئه‌كادیمیانه و ساقه‌وبوین مه‌نتقیه‌یل وه‌هویچ شیوه‌یگ وه هونه‌ر رووژنامه‌گه‌رى نیه‌درینه قه‌ڵه‌م ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌رووژنامه‌یگ خاسیگیش بڵاوه‌و بكریه‌ید، وه‌لى وه‌ختیگ هونه‌رمه‌ند رووژنامه‌نویسى تیه‌یده وجوود دى ئه‌و به‌حسه‌یل ئه‌كادیمیه وه شیوه‌یگ تازه‌و ساده چاره‌سه‌ر ئه‌كاو له واقعه‌و نزیكیه‌و ئه‌كاو له‌تى پشت وه هورنه‌ر دراوردن رووژنامه‌نویسى به‌سید.\nله‌گشت ئه‌یانه‌یش گرینگتر وه‌كارهاوردن زووانیگ واقعیه بى دروو ده‌له‌سه ك وه جووریگ دویر بوود له گرژى و سه‌ختى، ك یه‌یش وه سه‌ره‌تاى هونه‌ر رووژنامه‌نویسى دریه‌یده قه‌ڵه‌م.


دارا مەحمود: تورکیا گەورەچەتەی ناوچەکەیەو پارتیش داردەستێکی ڕەزیل...!\nئەم ئاگرە گەورەی لەخۆرهەڵاتی ناوەڕاست بەربووە، هێشتا گەورەو گەورەتر دەبێت و پتر خاک و مرۆڤ لەناو کڵپەی خۆیدا دەسووتێنێت و لاپەڕەیەکی...\nدارا مەحمود: خۆڕاگریی کوبانێ و سەرەتای ئایندەیەکی پرشنگدار!\nلەگەڵ ئەوەدا کە ئابڵووقەدانی کوبانێ، و ئەو زیانە گیانییە گەورانەی ڕۆژانە پێشکەشدەکرێن هەرکوردێک خەمبار دەکات و لە ناخەوە دەیهەژێنێ،...\nدارا مەحمود: کوبانێ، پێویستیی بە کردارە نەک گوفتار\nپارتی لەڕێگای کەناڵەکانی ڕاگەیاندنییەوە، خۆشحاڵانە دەخوازێت وێکچواندنێک لەنێوان کارەساتەکەی شەنگال و کۆبانیدا بکات و بەجۆرێک خۆڵ لەچاوی خەڵکی بکات، کە هاوڕێ و هاوشێوە بۆخۆی درووست بکات و بڵێت ئێمە...\nدارا مەحمود: ئیسلام و داعش لەژێر مەندیلەکەی خەلیفەدا...!\nلەوەتەی ئایینی ئیسلام لەئارادایە، ٢٣ساڵی ماوەی پەیامبەرێتیی لەژیانی محەمەد لێ لابەین هیچ لەحزەیەک لەدیرۆکی چواردە سەدەی ئەم ئایینە نامێنێتەوە کەکێشەی نێوان ئیسلامی ڕاستەقینەو ئیسلامی ساختەی تێدا...\nدارا مەحمود: فێرمان بکەن!\nبۆشەرڤانانی یەپەگە سنگی ئێوە نەقەڵغانە، نە ئاسنە، نە چیایە سنگی ئێوە سنگی شەروانانی کوردە ئەوینی خاکی تیایە دڵی ئێوە، وەک دڵی بەرخێکی ساوا پارچەگۆشتێکی بچوک و چەند دڵۆپە خوێنی گەرمە. کەچی لەوەرزی خوڵقاندا نە لە مەرگ دەترسێت، و نەڕەوە کەمتیاری موجاهید دەیلەرزێنێ! نە موعجیزە پێی دەوێرێ! **** شەهید...\nدارا مەحمود: هێرشەكانى داعش چ شتێكیان ئاشكرا كرد؟\nبەر لەهێرشەكانى داعش بۆسەر كوردستان و بەشێوەیەكى دیارییكراویش بەر لەداگیركردنى شەنگال لەلایەن تێرۆریستانەوە، زۆر شت نادیار و نەزانراو بوون لاى زۆربەى هەرە زۆرى خەڵك، وەك: تواناكانى هێزى پێشمەرگە، ئاستى هەڤاڵبەندییەكانى هەرێمى باشوورى كوردستان لەگەڵ وڵاتانى دەرەوە، تواناى دەسەڵاتى سیاسیى هەرێمى باشوورى...\nدارا مەحمود: داعش و ململانێی نێوان دوو پڕۆژە\nلەدەستدانی گوندێک، شارێک، ناوچەیەک... بە پێوەری سەربازیی کارەساتێکی گەورە نییەو هەرهێزێکی سەربازیی لەجیهاندا دەکرێ لەقۆناغێکدا بەشێک لەخاک لەدەستبدات و لەقۆناغێکی تردا بەدەستی...\nدارا مەحمود: کۆنگرەی نەتەوەیی: ئەو منداڵەی بە مردوویی لەدایک دەبێت..!\nهەروەک ڕاگەیەنراوە، بڕیارە ڕۆژی ٢٤ی ئەم مانگە کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان، بەڕێوەوبچێت. و ئەم هەواڵەش هەر لە گەڵ دەستپێکردنی هەنگاوەکانی ئامادەکارییدا، هیواو گەشبینییەکی لەڕادەبەدەری لای خەڵکی کوردستان درووست کردووە. گەشبینییەکەش لەمەوە سەرچاوەی گرتووە کە بۆیەکەمینجار لەدیرۆکی خەڵکی کوردستاندا نزیک بەتەواوی...\nدارا مەحمود: ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەبەردەم شەڕی نێوان شیعەو سووننەدا..\nئەگەر بۆ دیرۆکی یەک سەدەی ڕابردووی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگەڕێینەوە، بەچەندان قۆناغ لە ململانێی نێوان هێزەکان، کە هەمیشە بەسەر دوو بەرەی سەرەکیدا دابەشبوون، تێدەپەڕین: چەپ و ڕاست،...\nدارا مەحمود: عێراق، لە خراپەوە بەرەو خراپتر...!\nبارودۆخی ئاڵۆزو قەیراناوی ئەمڕۆی عیراق، ئاکامێکی سروشتیی و چاوەڕوانکراوی ئەو دیرۆکە سیاسیە ساختەو ناسروشتیەی ئەم وڵاتەیە کە هەر لە سەرەتای درووستبوونییەوە تا ئەمڕۆ بەردەوامە. و عیراق کە هەر لە بناغەوە بە پێی پلان و بەرژەوەندی...\nدارا مەحمود: لە قلابانەوە، تورکیا دەبێتە ئەو دووپشکەی سەرئەنجام بەخۆیەوە بدات١\nساڵی١٨٢٦ لەسەردەستی سوڵتان مەحموودی دووەم ئیمپراتۆری تورکی عوسمانی ،و لەژێر ئاڵای سەوزی پەیامبەری ئیسلامدا ٢٠ هەزار کەس لە یەنیچیرییەکان کۆمەڵکوژ کران. ساڵی ١٨٧٦ و بەفەرمانی سوڵتان عەبدولعەزیز ١٢ هەزار بوڵغاری قەتڵوقعام...