پلینۆمی دوای شەهید بوونی د .قاسملوو، بەشی ١، سەید ئەحمەد حوسێنی – PMNews\nیەکەم کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی پاش شەهید کرانی سکرتێری گشتی حیزب دوکتور قاسملوو لە ڕێکەوتی (١١.٩،١٣٦٨)بە بەشداری تێکڕای ئەندامانی ڕێبەری بەسترا .\nتەوەرەکانی کاری ئەو کۆبونەوە بریتی بوون لە ، هەڵبژاردنی سکرتێری حیزب ، هەڵبژاردنی دەفتەری سیاسی، هەڵبژاردنی جێگری سکرتێر، هەروەها ، بەراوردی تێکۆشانی حیزب لە ساڵی ١٣٦٨، هەڵسەنگاندنی وەزعی خۆمان، تەقسیمی کاری تازە\nلە دەسپێک بۆ هەڵبژاردنی سکرتێر، دوکتورشەرەفکەندی وتی ! کێ ئامادەیە بۆ سکرتێری حیزب خۆی کاندید بکات ؟ (بێ تەعاروف دەڵێم) ، دوبارەی کردەوە هەر کەس دەیهەوێ با خۆی کاندید کات ، کەس خۆی کاندید نەکرد ، جەوێکی ناخۆش و تەماوی و غەمناک بە سەر پلۆنۆمی بێ دوکتور قاسملوویی دا زاڵ بوو، دواتر وتی من (سەعید) ئامادەم، بە تێکڕای دەنگی ئەندامانی ئەسڵی کۆمیتەی ناوەندی د.سادقی شەرەفکەندی بوو بە سکرتێری گشتی حیزبی دیموکڕات.\nهەڵبژاردنی ئەندامانی دەفتەری سیاسی بوو، لە کۆی ئەو کەسانەی بۆ دەفتەری سیاسی خۆیان کاندید کردبوو ئەنەفەرانە هەڵبژێردران – ژمارەی دەنگەکانم لایە بەڵام پێویست بە نوسین ناکات .\nباباعەلی مێهر پەروەر\nسەید سەلام عەزیزی\nلە نێو ئەندامانی دەفتەری سیاسیش دا، کاک مستەفا هیجری وەک جێگری سکرتێر هەڵبژێردرا.\nدواتر خەسار ناسی لە سەر شەهید بوونی د. قاسملوو، بوو بە باسێکی گەرمی پلینۆم، هەر کەسە و ڕاو بۆچوونی خۆی لە سەر وتووێژ لە گەڵ ڕژیم و لێکەوتەکانی بیرو ڕای خۆی دەربڕی کە بەشێکیان دەخەمە بەر دیدی خوێنەران.\nمەلا ئەحمەد ڕەحیمی\nکەمتەرخەمی کراوە لە لایەن هەیئەتی حیزبەوە، ئەوە خۆمانین دەبێ زیرەکی نیشان بدەین چۆن دەبێ سکرتێری حیزب لە گەڵ پاسدارێک دانیشێ بۆ موزاکرە؟ جێگای موزاکرە دەبوو لە لایەن حیزبەوە دیاری بکرایە ، لە سەر ماهیەتی کۆماری ئیسلامی نابێ تەوەهوممان هەبێ.\nموشەخەس کردن و ڕوونکردنەوەی دەقیقی خەتی حیزب نیسبەت بە ڕژیم (تەوەهوم هەیە) ئایا ڕژیم دەتوانێ مافی ئێمە بدات؟ بە ئاڵ و گۆڕی مەوجوود لە جیهاندا بە هیچ شێوەیەک ناکرێ، ڕژیم لەم چەند ساڵە دا هەر چی کردوە هەر مانۆر بووە ، بۆ تەسبیتی خۆی بووە، ئیدئۆلۆژی ئیسلامی لە گەڵ دیموکڕاسی یەک ناگرێتەوە، لە داخڵی ڕژیم دا ئاڵ و گٶڕێک پێک نایە، بەرە بەرە وەختی پێکهێنانی ئاڵ و گۆڕی دیموکراتیک هاتووە، وەزعی مەوجوود لە جیهاندا ئەوەی پێک هێناوە کە سازمانە سیاسیەکان لە خەتی ئێمە نزیک ببنەوە، ناتوانین لە نەزەر سیاسیەوە بڵێین قەت نابێ موزاکرە بکەین بەڵام دەبێ تەوەهوم نەمێنێ بۆ ڕوخاندنی ئەو ڕژیمە، دەبێ بەرنامە ڕیزیمان هەبێ، تەرحی مەسەلەی ڕژیم بۆ وتووێژ تەنیا بۆ تیرۆری کاک دوکتور قاسملو بوو، ئێمە نابێ بەشێوەی سڕی و مەخفی موزاکرە بکەین.\nهەر حکومەتێک لە سەر ئیدئۆلۆژی مەزهەبی دامەزرابێ ناتوانێ مافی گەلان بدات، لە گەڵ ئازادی فەرد و گەل دژایەتی هەیە، ئێمە دەبێ ساخ بینەوە و بزانین لە گەڵ ڕژیمێکی ئاوا دەبێ موزاکرە بکرێ؟ قوبوڵی ئەسڵی موزاکرە دەبێ پێی موعتەقید بین، بەڵام موزاکرە لە گەڵ ئەو ڕژیمە بە هیچ جۆر بە مانای گۆڕینی ماهیەتی ئەو ڕژیمە نیە، بەڵکوو شەرایەتی مەوجودە کە وایان لێدەکات کە هێند ێک ئیمتیاز بدات، چۆن لە گەڵ ئەفرادی ڕەدەی خوارێی ڕژیم دەبێ سکرتێر دابنیشێ؟ ئێمە حیزبێکی مۆدێرنین، دەبێ عورف و عادەتی پێشکەوتوانە لە نەزەر بگرین، وتووێژ بکەینە حەربەی تەبلیغاتی بە دژی ڕژیم کەڵکی لێوەرگرین، جێگا و زەمانی وتووێژ ، پاراستنی شوێنی وتووێژ دەبێ لە نەزەر بگیردرێ.\nحەسەن شیوە سەڵی\nباسی فیلمێکی پڕ تراژیدیا دەکەم کە لەو بوارەدا ڕووی داوە، لە چەندین شوێن بۆ لە داو خستنی د.قاسملوو لە کەمین دابوون … دەرسەدێک موتەهەمن ، ناڵێم تاوانبارن . بەڵام ڕەخنەیان لە سەرە کۆماری ئیسلامی ناوەندی تەسمیم گیری زۆرە، بۆیە ئەو ڕژیمە ئەوە نیە، لە گەڵ ڕژیم لە ڕێگەی موسالمەت ئامیز بە هیچ شێوەیەک ناتوانین پێک بێین، هەر کەسە ئیستراتیژی خۆی لە ڕووی ئیستراتیژی دوژمنیەوە دیاری ئەکا؟ تاکتیکی لە ڕووی تاکتیکی دوژمنیەوە؟ سەرەڕای شارەزایی زۆری دوکتور قاسملوو ، بەڵام هێندێک هەڵە هەبوو و نابێ فەرامۆش بکرێ (خود شیرینی بە ڕژیم)م.\nلە شەڕی سێ مانگە تا ئێستا ئەوەندەی ئەو ڕژیمە داوای موزاکرەی کردوە، هەمووی بۆ فێڵ بووە، دەبێ لە داهاتوو دا زۆر وردتر بین، شەرتمان دیاری کردبوو بەڵام بە نهێنی موزاکرەمان کرد، نابێ مەسەلەی موزاکرە بە کوللی ڕەد بکەینەوە ، بەڵام وەک شتێکی نەزەری بمێنێتەوە، دوژمن عەمەلەن نیشانی داوە نایەوێ مەسەلەی کورد چارە سەر بکرێ لە سەتحی جیهانیدا.\nچەکدارانە دژی ڕیژیم موبارزە بکەین لە بەرابەر مەسەلەی کورد دا کۆماری ئیسلامی یەک نەزەری هەیە ئەویش سەرکوتی جووڵانەوەیە.\nئێمە بۆ مەسەلەی موزاکرە پێش قەدەم بووین ، ساڵی ڕابردوو ئێمە زۆر خۆش بین بووین، هێندێک لە هاوڕێیان خۆیان بۆ دەوڵەت داری ئامادە کردبوو، بۆ ئێمە تەوەهوم ساز ببوو، لە سەر باڵەکانی نێوخۆی ڕژیم ڕاگەیەنە گشتیەکان بێ تەئسیر نەبوون.\nکوردستانی عێراق وێران کراوە، ئێران پێ لە سەر پەیمانی ئەلجەزایر دادەگرێ، (ڕاگواستنی کوردەکان)، با زۆر بە هیوای هەوای دیموکڕاسی و ئاڵ و گۆڕی جیهانی نەبین، با ئەوەمان لە بەر چاو بێت ئەگەر هەلێ هەڵکەوت لە دەستی نەدەین، ئیحتماڵی ئەوەی ببینە قوربانی سوڵحی ئەو دوو دەوڵەتە زۆرە.\nنەزەرەکان موتەزاد نەبوون، تەکمیل کونەندە بوون، شتی موتڵەق نیە، هەموو شتێک نسبیە، لە شەرایتی زەعف دا شتێکی عەجیب نیە، موزاکرە ڕەد ناکەینەوە، بەڵام نابێ بە مەعنای ئەوە بێ لە سەر هەموو شتێک بێ، ئێستە هیچ موزاکرەیەک بە کەڵک نایە، نایبینم، دەبێ موبارزەکەمان ئیدامە بدەین، ئەو کەسانەی هاتبوون بۆ موزاکرە مەحرەمی ڕازی ڕەفسنجانی بوون، ئەوانە بۆیە قسەیان لە گەڵ کرا، بۆ پێشەکی باسەکە بوو، دوایی هەیئەت دەهات.\nتێکۆشانی کۆمیتە و مەڵبەند و هێزەکان لە ساڵی١٣٦٨\nوەزعی خەڵکی کوردستان لەم ساڵ دا\nپشتیوانی خەڵک زۆر باش بووە ، خەڵک سەرەخۆشیان لە بنەماڵەی کاک دوکتورقاسملوو و کاک عەوڵا کردوە لە ئێران، ڕژیم لە باری ئیدئۆلۆژی و دژی گەلی بوونەوە فەرقی نەکردوە، تەبلیغی کوردە پەنابەرەکانی عێراقی لە ئێران تەئسیری خراپی داناوە. تەنیا یەک کادر دوای شەهید بوونی دوکتور قسملوو چوەتەوە لای دوژمن، ئەرتەش تا دەستووریان نەدەنێ نایەنە شەڕی پێشمەرگە. سەربازە کوردەکان کاتی شەڕ لە گەڵ پێشمەرگە تەسلیم دەبن، سیاسەتی جاش سازی شکستی خواردوە، ژمارەیان کەم بوەتەوە، پاسداران وەک ساڵانی پێشوو فەعال نین، بەڵام ئێستە فەعال ترین هێزی دژی پێشمەرگەن، ڕادیۆ کوردستان نەخشی باشی هەبووە، ڕادیۆ دەبێ ئەو جەوە لە نێو خەڵک پێکهاتووە ڕابگرێ.\nلە کاری تەشکیلاتی گیرو گرفتەکان دەگەڕێتەوە بۆ کەم ئەزموونی و کەمتەرخەمی، ڕایەڵەی سپای پاسداران لە زۆربەی گوندەکان بۆتە هۆی لەو دانی (لەداو خستن) تیمەکانی تەشکیلاتی، ئەمساڵ بیست(٢٠) کەس لە کادرەکانی تەشکیلاتی شەهید بوون، درەنگ گەڕانەوە بۆ ناوچە، هۆی دیکەی شکستی تیمەکان بووە، سەرەڕای ئەوانە ئەمساڵ چوارسەدو دە (٤١٠) شانە بازسازی کراوە ،چوارسەد و سی وحەوت (٤٣٧) شانەی نوێ پێکهاتووە.\nکاری نیزامی و گیر و گرفتەکانی، درەنگ گەڕانەوە بۆ ناوچە، موافقەت نەکردنی دراوسێکان بۆ تێپەڕ بوون لە سنوور، چاوەڕوان مانەوە لە بەر چوونی سنوور لە شوێنی نزیک، ناردنی چەند تیمی جیاجیا بۆ ناوەوە، ساڵی داهاتوو دەبێ هێزەکان بە تێكڕا بگەڕێنەوە ناوچە.\nدەسکەوتەکان، ئەمساڵ ساڵێکی پڕ دەسکەوت بووە، حەرەکەت بۆ نێوشار و ئازاد کردنی دیلەکان بەرچاو بوون، سەرجەم ٤٣ پێشمەرگە شەهید بوون، ٣٢پێشمەرگە دانیشتوون، سێسەدو بیست (٣٢٠ )کەس بوونەتە پێشمەرگە، حەوت سەد وحەڤدە (٧١٧) کەس لە هێزی دوژمن کوژراون، دووسەد وشەست(٢٦٠) کەس بە دیل گیراون ٦٣ ماشێن تیک شکێندراوە ، سەرەڕای ئەوانە دوژمن بریندارێکی زۆری هەبووە.\nداڵاهۆ ! وەزعی خەڵک لەو ناوچە باش نیە، لەوێ بێری عەشیرەتی زۆر بەهێزە، خەڵک کەمتر هاوکاری پێشمەرگە دەکەن، حیزب وەک پێویست لەو ناوچە نەناسراوە، کادر و پێشمەرگەمان لەو ناوچە کەمە، سەر کەوتنی سیاسی بە دەست نەهاتووە، پێک هێنانی مەڵبەند لەو ناوچە پێویستە، هەر چەند گیروگرفتی هەیە.\nمحەمەد شەهرەوان – تۆپچی\nڕاپۆرتی سیاسی نیزامی تەئید دەکەم ، شێوەکاری تیمی بە شوێن فەرق دەکات، مانەوەی تیمی تەشکیلاتی ئیمکاناتی پێویستە ، سمیناری تەشکیلاتی پێک بێت، کاری تەشکیلاتی ئەگەر بە قیمەتی ئەمساڵ جێبەجێ بکەین نابێ، شەهید بوونی (٢٠ ) کادر زەرەدی تێدا دەکەین، وەزعیەتی شومال تایبەتە بۆ مانەوەی تیم، تیمێکی کۆمەڵە لە ناوچەی بۆکان لە لایەن ڕژیمەوە شەهید و بەدیل گیراون، لە سەر شەهید بوونی تیمەکەی بۆکان پرسیار لە تۆپچی کرا؟ وترا دروست نیە پارەی بنەماڵەی شەهیدان بە تیمەکانی تەشکیلاتی دا ڕەوانە بکرێ .\nسەید ڕەزا دروودگەر\nیارمەتی بنەماڵەی شەهیدان نەدرێتە کادرەکانی تەشکیلاتی، ئەو کەسانەی ژن و منداڵیان هەیە دەبێ بڕیاری وەرنەگرتنیان لەغوو بکرێتەوە، چەند ……… کەوتنە کەمینەوە بەڵام فەرماندەرێکی ی،ن.ک ئەوانی ڕزگار کردوە.\nڕاپۆرتی ک.س.ن. تەئید دەکەم، سڕینەوەی تۆوی نائومێدی لە ناودڵی خەڵکی کوردستان ، هەماهەنگی هێزەکانی حیزبی باش بووە، کادرەکانی تەشکیلاتی پارەی شەهیدانیان پێدا نەنێردرێتەوە با بنەماڵەی شەهیدان خۆیان بێن وەری بگرن.\nکەریم مەهدەوی – سەقزی\nناوچەی بانە و داڵاهۆ فەرقیان زۆرە، نابێ وەک یەک موقایسە بکرێن ، ناوچەی بانە لە کۆنەوە لە گەڵ حیزبن، وەزعیەتی ناوخۆیی ئێمە لە ناوچەی بانە ئەمساڵ تایبەتی بووە.\nبانە وەک داڵاهۆ نیە، بانە پێش مهابادیش سابیقەی فەعالیەتی سیاسی هەبووە، بانە زەعیف بووە بەرەو تەعتیل بوون دەچێ، دەلیلی هەیە، دەبێ بەحس بکرێ، ئیشکالەکانی جێبەجێ بکرێ، نەقشی کۆمیتەکان پاش شەهید بوونی کاک دوکتور قاسملو زۆر موهیم بووە، لەو ماوە دا لە ژێر فشاری رژیم دابووین، بەڵام زۆر چاک مقاومەت کرا، خەڵک چاویان لە پێشمەرگە بووە، پێشمەرگە ڕوحییەی بە خەڵک داوە، زۆر کەس بوونە پێشمەرگە، زۆر کەم کەس چۆتەوە لای دوژمن، ئیعتما د بە نەفس لە نێو خۆماندا بوو بە هۆی ورە بەرزی خەڵک، لەم ساڵ دا (٣٧٠) کەس هاتوونەتە ڕیزی حیزب ، بە تایبەت ئەوانەی نێو شار، دەبێ زۆر کار بکەین، ئەو پێشمەرگانەی ئێمە هەمانە زۆرە، لەم کاتەدا زۆر پێویستمان بە پێشمەرگە نیە، بەڵام پێویستمان بە کادر هەیە، ئێمە جێگای کادرەکانمان درەنگ بۆ پڕ دەبێتەوە، لە ناو شارەکاندا جەوانان هاتوونەتە دەرێ، تەربیەت بکرێن بۆ قەرەبوو کردنەوەی کەمبودی کادر، بۆ نێو شارەکان و فەعالیەتی زیاتر، ئەم چەند مانگە چەند سمینارێک پێک بێت لەو سمینارانەدا باس بکرێ پێشمەرگە زیاتر لە ناوخۆی وڵات بمێنێتەوە و لە سمینار باس بکرێ خائین وجاسوس دەبێ ئیعدام بکرێن، بەڵام لە کوشتنی بێ ڕەویە بەرگری بکرێ.\nبنەماڵەی شەهیدان گەورەترین سەرمایەی حیزبن، هیچ حیزبێک نیە کە حیسابی ئەساسی لە سەر شەهیدان نەکات ، بڕیار بوو ژن و منداڵ کەم بکرێتەوە بە پێچەوانەوە عەمەل کرا، لە سمینار دا باس بکرێ، هەدەفی ئێمە لە کاری تەشکیلاتی چیە؟ تا ئیمکانی تەماس گرتن لە گەڵ ئەندام لە نێو خۆ هەیە وای لێ بکەین کە خۆی ببێتە کادروپێشمەرگە و کار بکات لە غیابی ئیمەدا، نەبێتە فەسڵی، دەکرێ بە تەبلیغ کارێک بکەین، شەرایت ئامادە بێت بۆ زیندوویی خەڵک، واتە (خەڵک ببێتە ئێمە) ( بل قوە هەبێ) ، ( نەک بل فعل) ، ئێمە دەمانەوێ تەشکیلات وا پێک بێنین کە خۆیان ڕژیم بە چۆک دا بێنن\nدرێژەی ئەم باسە لە بەشی دووهەم\nسەرچاوەی ئەم باسانە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو نوسراوانەی لە کاتی کۆبونەوەکاندا نوسیومەتەوە پشت بە هیچ دیکومێنت و بابەتێکی دیکە نابەستێت.


گەنجانی ئێزدی ڕێپێوانێکیان بۆ ڕەوشی ئۆجالان ئەنجامدا – کوردی – RojNews.News\nگەنجانی ئێزدی ڕێپێوانێکیان بۆ ڕەوشی ئۆجالان ئەنجامدا\n02/03/2020 - 7:29:43 pm\nیەكشەممە, 1 مار 2020 – 19:03 ڕۆژنیوز – شەنگال\nکاردانەوەکان لەدژی ئاگر کەوتنەوە لە دورگەی ئیمرالی بەردەوامە، لەو چوارچێوەیەشدا، ئەمڕۆ یەکێتی گەنجانی ئێزدی و یەکێتی ژنانی گەنجی ئێزدی، لە گوندی بۆرکی سەر بە شارۆچکەی شەنگال ڕێپێوانێکیان ئەنجامدا، داوایانکرد، دەستبەجێ ڕێگا بدرێت پارێزەران سەردانی ئیمرالی بکەن.\nڕێپێوانەکە لەبەردەم بارەگای ئەنجومەی گەلی بۆرک دەستیپێکرد و سەدان کەس بەشدارییان تێداکرد، لە ڕێپێوانەکەدا پۆستەر و وێنەی عەبدوڵا ئۆجالان ڕێبەری گەلی کورد بەرزکرابوونەوە، دروشمەکانی ‘ بێ سەرۆک ژیان نابێت، بژی سەرۆک ئاپۆ’ وترانەوە.\nلەکۆتای خۆپیشاندانەکەدا، بەناوی ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکەوە ڕاگەیەندراوێک خوێندرایەوە کە تێیدا هاتبوو: لە ئیمرالی، ئەو شوێنەی سەرۆکایەتی لێدەمێنێتەوە ئاگر کەوتووەتەوە، هەتا ئێستا هیچ هەواڵێکمان لە بارەی ڕەوشی تەندروستی سەرۆکەوە نییە، ئێمە بڕوامان بە هەواڵی دەرەوە نییە، پێویستە دیدار لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ ئەنجامبدرێت، ئێمە وەک گەنجانی ئاپۆ چی، ئەو شێوازە هەڵسوکەوتکردنە لەگەڵ ڕێبەر ئاپۆ قبوڵ ناکەین، ئەو هەڵسوکەوتانە دەبێتە هۆی دروستبوونی شەڕ و بەرزکردنەوەی تێکۆشان.\nهەر لە ڕاگەیەندراوەکەدا داوا لە تەواوی گەنجان کرابوو، کە هەتا دیدار لەگەڵ ڕێبەر ئۆجالان ئەنجامنەدرێت و هەواڵی باشێ تەندروستی بڵاو نەکرێتەوە، بەردەوامبن لە ئەنجامدانی چالاکی.\nلەسلێمانی چوار حاڵەتی توشبوون بە کۆرۆنا تۆمارکرا


لە بناری قەندیل'یش ڕفاندنی ئۆجالان شەرمەزار کرا | ROJnews\nلە بناری قەندیل'یش ڕفاندنی ئۆجالان شەرمەزار کرا\nهەینی, 14 فبر 2020 - 16:06\nبە ڕێپێوانی هاوڵاتیان، لە گوندی شەروێت'ی بناری قەندیل گەلەکۆمەی سەر ئۆجالان شەرمەزار کرا.\nئەمڕۆ کاتژمێر ٠٢:٣٠، لە گوندی شەروێتی بناری قەندیل، دژی گەلەکۆمەی ۱٥ی شوبات کە کرایە سەر عەبدوڵا ئۆجالان ڕێبەری پەکەکە، ڕێپێوانێک بەڕێوەچوو، تێیدا داوای یەکڕیزی و هەوڵوێستیان لە حزبە سیاسییەکان کرد.\nڕێپێوانەکە لە ناو گوندی شەروێت تا مەزارگەی گوند بە دروشمی "بژی سەرۆک ئاپۆ، بە گیان و بە خوێن لە گەڵ تۆین ئەی سەرۆک، بژی بەرخۆدانی ئیمرالی"، بەردەوام بوو.\nدوای ڕێپێوانەکە لێدوانی کۆمیتەی ئازدی بۆ ئۆجالان لەلایەن کارزان پیرۆت خوێندرایەوە، کە تێیدا هاتبوو: مێژوو شاهیدە دوژمنانی گەلی کورد و کوردستان بەردەوام خەریکی پیلانگێڕیی و داگیرکاری بوون و چاویان بە ئازادی و مافی ڕەوای گەلی کورد هەڵنەهاتووە، هەموو پیلانەکانیان لەم چوارچێوەیەدا بووە.\nلە بەشێکی دیکەی بەیاننامەکەدا هاتووە: هێرشی سەر گەلی کورد چۆن بە درێژایی مێژوو لە سەردەمی شێخ سەعید، سەید ڕەزای دێرسیم، کۆمەلکوژی گەلی زیلان و مەرەش و چەندین نمونەی دیکە بەردەوام بووە، هەر وەها لە سەدەی ۲۱ دا بە بەرچاوی جیهان و بە پاڵپشتی هێزە ئیمپریالیست و سیستمی سەرمایەداری کەوتوونەتە داگیرکردنی عەفرین و سەرێکانی و سوریا و کەرکوک و لە چەندین ناوچەی دیکە و بەردەوامی هەیە.\nلە کۆتایی بەیاننامەکەدا هاتووە: ئێمە وەک گەلی کورد لە بناری قەندیل پیلانگێڕان و دەوڵەتی تورک شەرمەزارو ریسوا دەکەین و داوا لە ڕای گشتی و هەموو حزب و لایەنە سیاسیەکانی کوردستان دەکەین بە تایبەتیش حزبەکانی باشوری کوردستان، کە چیتر لە ئاست پیلانی داگیرکەران بێدەنگ نەبن چونکە چارنووسی کوردان یەکە، تەنیا بە یەکێتی نەتەوەیی دەتوانین کوردستان ئازاد بکەین و سەرکەوتن مسۆگەر بکەین.


Kurdipedia - لە دیاربەکر زمانی کوردیی بۆ سەر تابلۆکانی هاتوچۆ زیاد دەکرێت\n📖 لە دیاربەکر زمانی کوردیی بۆ سەر تابلۆکانی هاتوچۆ زیاد دەکرێت | Grupp: Artiklar | Artiklarna språk: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nلە دیاربەکر زمانی کوردیی بۆ سەر تابلۆکانی هاتوچۆ زیاد دەکرێت\nشارەوانی شاری دیاربەکردیاربەکر لە باشووری خۆرهەڵاتی تورکیاتورکیا(باکووری کوردستانکوردستان)، کارەکانی بۆ خزمەت کردنی زمانی کوردی فراوانتر کرد.\nشارەوانیی دیاربەکر، تابلۆی رێنماییەکانی هاتوچۆ بە زمانی کوردی دەنووسێت و ئەمەش بووەتە جێگەی خۆشحاڵی شوفێران و هاووڵاتییان.\nدیار بەکر یەکێکە لە گەورە شارەکانی باشووری خۆرهەڵاتی تورکیا(باکووری کوردستان) و دەکەوێتە سەر رووباری دیجلەدیجلە و بە کوردیی و سریانی پێی دەوترێت ئامەدئامەد، بە هۆی بوونی شوێنەواری شاری ئامێدئامێدای دێرین لە ناوچەکە. لە سەردەمی معاویەی کوڕی ئەبو سوفیان، عەرەب روویان کردووەتە ئه و شارە و بە ناوی بنەماڵەی بەکری کوڕی وائیل کراوە و لە ئێستاشدا تورکیا هەر به و شێوەیە ناوی دەبات. دوای شەڕی دووەمی جیهان بە گوێرەی پەیمانی لۆزانلۆزان خراوەتە ژێر دەسەڵاتی تورکیا و ناوچەکانی ئەدەنەئەدەنە، مەرسینمەرسین، ماردینماردین، جزیرەیجزیرەی ئیبن عومەر، ئورفەئورفە، مەرعەش و عەنتابعەنتاب لە خۆ دەگرێت.\n#دیاربەکر | #تورکیا | #کوردستان | #دیجلە | #ئامەد | #ئامێد | #لۆزان | #ئەدەنە | #مەرسین | #ماردین | #جزیرەی | #ئورفە | #عەنتاب | #28-06-2019 |\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردستان 24 - 28-06-2019\n➕ Tillagt av ( Jiwan O Ehmed ) på Jun 28 2019 9:48PM\n👌 Den här artikeln har granskats och släppts av (Hawrê Baxewan) på Jul 2 2019 8:56PM\n✍ Denna post nyligen uppdaterats med ( Hawrê Baxewan ) om : Jul 2 2019 8:56PM\n👁 Denna post har tittat 659 gånger\n📊 Statistik Artiklar 382,841\nRelaterade filer 50,529\n🗄 Källor 16,153


شەبەکی، شێوەزارێکی زمانی کوردییە\nپوختە: شەبەک پێکهاتەیەکی ئینتۆ – دینیی کوردن و بە شێوەزارێکی کوردییش قسە دەکەن کە سەر بە زاری کوردیی گۆران – هەورامییە. هەرچەندە شەبەک بە زۆرینە وەک نەتەوە کوردن بەڵام کۆمەڵگەکەیان هەندێک عەرەب و تورکمانیشی لە خۆی گرتووە، شیعە و سوننەیان هەیە، بە زۆرینە شیعەن. بەپێی توێژینەوە مێژووییەکان ڕوون بووەتەوە کە شەبەکەکان دەچنەوە سەر هۆزێکی کورد بە ناوی (شەنبەک) لە ناوچەی گۆرانەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە نێوان هەورامان و کرماشان نیشتەجێ بوون، ئەو هەرێمە شوێنی سەرهەڵدانی دینی یارسانە و کتێب و نووسراوە دینییەکانی ئەو ئایینە بە زاری گۆرانی نووسراون.\nشەبەکەکان وەک پێکهاتەیەکی کورد بە درێژایی مێژوو هەر بە کورد ناسراون، بەڵام لە ماوەی سەد ساڵی ڕابردوودا بە زۆر شێوە هەوڵ دراوە لە ناسنامەی کوردبوون دایانبڕن و بیانکەن بە تورک یان عەرەب.\nدواتر ئەم هۆزە لە دەوروبەری سەدەی پازدەم بۆ باشووری کوردستان کۆچیان کردووە و لە دەشتێک لە ڕۆژهەڵاتی مووسڵ نیشتەجێ بوون. شەبەکەکان بە هەندێک باوەڕ و ڕێوڕەسمی دینیش دەچنەوە سەر باوەڕی دینی یارسان و هەڵبەت بە زمانیش هەر بەو شێوەزارە کوردییە قسە دەکەن کە لە کۆنەوە لەم ناوچەیە قسەی پێ کراوە. ئەمانەش بەڵگەن کە شەبەک لەم هەرێمەوە هاتوون. لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا لە لایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە هەوڵ دراوە شەبەک لە ناسنامەی کوردبوونیان داماڵرێن و بکرێن بە عەرەب، هەر بۆیە لەلایەن ڕژێمی پێشووی عێراقەوە لەسەر پرسی کوردبوونیان دوچاری چەوسانەوە و ڕاگوێزان هاتوون و گوندەکانیان وێران کراون. دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێراقیش لە ساڵی ٢٠٠٣ ئەو گۆڕانە سیاسییەی بە سەر عێراقدا هات کە بووە هۆی بەهێزبوونی باڵی شیعە لە عێراقدا، جارێکی دی بە هۆکاری سیاسی ناسنامەی شەبەک دوچاری شێوان دەبێتەوە، ئەمجارە لە لایەن هەندێک لە شەبەکە شیعەکان هەوڵ دەدرێت شەبەک بکرێ بە گروپێکی ئەتنیکی سەربەخۆ و شێوەزارەکەشیان وەک زمانێکی سەربەخۆ بناسێندرێ و چیدی شێوەزارێکی کوردی نەبێت. لەم توێژینەوەیەدا لە ڕووی زمانەوانی- کۆمەڵایەتییەوە شێوەزاری شەبەکی شرۆڤە کراوە و ڕوون کراوەتەوە کە شەبەکەکان کوردن و زمانەکەشیان شێوەزارێکی زمانی کوردییە.\nوشه سه‌ره‌کییه‌کان: شەبەک، زاری گۆرانی، یارسان، زمان، پاکسازیی نەتەوەیی، ڕۆژهەڵاتناسی، شیعەگەری\nShabaki is a Variety of the Kurdish Language\nShabak is a Kurdish ethno-religious group. They speak a variety of a Kurdish dialect called Gurani-Hawrami. Although the vast majority of the Shabak community are ethnic Kurds, the community also contains some Turkmen and Arabs. The majority of the Shabak are Shia Muslims; the minority are Sunni. A recent study of the history of the Shabaks disclosed that their origin is from a Kurdish tribe called Shanbak who settled an area located between Kermanshah and Hawraman in eastern Kurdistan (Iran). In this area in the past, Yarsan beliefs emerged using the Gurani dialect for religious books and writings. Later in 15th century the tribe emigrated to southern Kurdistan and settled in the eastern part of the Mosul plain. The Shabaks have several beliefs and religious ceremonies that are related to the religion of Yarsan, moreover, the Shabaks speak a variety of the Kurdish Gurani dialect. This is clear evidence that they are originally come from that area in Kurdistan. Shabaks in the past century were subjected to persecution by Iraqi authorities. The previous Iraqi government tried to Arabize their Kurdish identity, for this reason Shabaks were deported and their villages destroyed. Today, after the fall of the previous regime in 2003 and the strengthening of the Shiite wing in Iraq, for political reasons, once again the Shabak identity is subject to distortion because some Shia Shabaks are trying to change their Kurdish identity into an independent ethnic group and claim that their Kurdish variety is an independent language. This paper will analyze the topic in the sociolinguistic perspective, explaining that Shabaks are Kurds and Shabaki is a variety of the Kurdish Language.\nKey words: Shabak, Gurani dialect, Yarsan, language, ethnic cleansing, Orientalism, Shiism\nلە نێو ئاخێوەری زارە کوردییەکاندا لەم چەند دەیەی دواییدا بەپێی گۆڕانی هەلومەرجی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی، گۆڕان بە سەر ناسنامەی زارەکانیشدا هاتووە. ئەم گۆڕانە وەک دیارە زیاتر سیاسییە و بە ئامانجی ئەوەیە ناسنامەی هەندێک لە زارە کوردییەکان لە ناسنامەیەکی کوردییەوە بەرەو ناسنامەیەکی غەیری کوردی ببرێت، یان هەوڵ دەدرێت وەک زمانێکی سەربەخۆ بناسرێن و چیدی زارێکی زمانی کوردی نەبن.\nبوونی دین و مەزهەبی جیاواز لە نێو کورددا لە هەندێک ڕووەوە کاریگەریی خراپی بۆ سەر یەکێتیی نەتەوە و زمان هەبووە، بەهانەیەکیش بووە بە دەست دەسەڵاتی نەتەوە سەردەستەکانی کوردستان بۆ ئەوەی ئاخێوەرانی چەند زارێکی کوردی کە بە مەزهەب و دین لەگەڵ زۆرینەی کورد کە موسڵمانی سوننین، جیاوازن، لە ناسنامەی کوردی دایانبڕن و بیانکەن بە گروپی ئەتنیکی جیاواز و زارەکانیشیان بە چەند زمانیکی سەربەخۆ.\nلە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە چەند زارێکی کوردی مشتومڕی ئەوەی لەسەر بووە کە کوردی نەبن یان بنچینەیەکی زمانی دیکەیان هەبێت کە ناچێتەوە سەر ڕیشەی زارە کوردییەکانی دی. ئەم باسە لە سەرەتاوە لە لایەن ڕۆژهەڵاتناسانەوە خرایە ڕوو و ئەوجا دواتر دێتە نێو چینی ڕۆشنبیرانی کورد و سیاسەتی زمانیی نەتەوە سەردەستەکان. لە نێو ئەم زارانەدا، زازاکی لە باکووری کوردستاندا لە ماوەی نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمدا باسوخواسی ئەوە کەوتە نێو هەندێک لە زازاکان کە زارەکەیان زارێکی کوردی نییە و زمانێکی سەربەخۆیە، هەروەها بانگەشەی ئەوەش دەکەن کە زازاکان کورد نین. لە ئێرانیش، لە لایەن دەسەڵاتداران و هەندێک لە هەورامییەکان هەمان باسوخواس دێتە گۆڕێ و ئێستاش برەوی پێ دەدرێت کە هەورامی زمانە و زارێکی زمانی کوردی نییە، هەورامییەکانیش کورد نین. هەر لەسەر هەمان ئاراستە لە ئێران ئێستاش هەمان هەوڵ و بەرنامە بۆ لەکەکان لە ئارادایە کە بکرێن بە نەتەوەیەکی سەربەخۆ و زارەکەشیان بە زمانێکی سەربەخۆ. لەمە زۆر کۆنتریش لە ئێران، لە ماوەی سەد ساڵی ڕابردوودا لوڕەکان کە لە لایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە بە چڕی کاریان لەسەر کراوە بۆ ئەوەی ببن بە نەتەوەیەکی سەربەخۆ و زمانەکەشیان کە زارێکی کوردی بووە، وەک زمانێکی سەربەخۆ بناسرێت. هەر لەسەر هەمان بەرنامەی سیاسی، شەبەکەکان کە هەمیشە پێکهاتەیەکی ڕەسەنی کورد بوون، هەمان هەوڵ لە لایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە لە ئارادا بووە بۆ ئەوەی لە کورد جودا بکرێنەوە و بە عەرەب تۆمار بکرێن، ئەمڕۆش هەندێک لە ڕۆشنبیرانی شەبەک دەیانەوێ شەبەک وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ و شێوەزارەکەشیان وەک زمانێکی سەربەخۆ بناسرێت. شەبەک کە بە مەزهەب و هەندێک ڕێورەسمی دینی لەگەڵ کوردی سوننی جیاوازن، بەڵام بە زمان و نەتەوە بە درێژایی مێژوو شەبەکەکان کورد بوون و شێوەزمانەکەشیان شێوەزارێکی زاری کوردیی گۆران – هەورامییە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەو گۆڕانە سیاسییەی کە بەسەر عێراقدا هات کە باڵی شیعە لە عێراقدا بە هێز بوو، شەبەکەکانیش کە نیوەیان زیاتر سەر بە مەزهەبی شیعەن، بەرەو ناسنامەیەکی شیعەگەری دەچن کە سەربەخۆ بێت و لە زۆرینەی کوردی سوننە جودا ببنەوە. وەک دیارە ئەم هەوڵانە ئامانجی سیاسییان لە پشتەوەیە، بەڵام بە مێژوو و زمان شەبەکەکان نەک هەر کوردن، بەڵکو لەسەر کوردبوونیان دوچاری ڕاگواستن و ماڵوێرانی و مەرگەسات هاتوون.\nلەم باسە هەوڵ دەدەین لە ڕووی زمانەوانی - کۆمەڵایەتییەوە شێوەزاری شەبەکی بناسێنین و بەپێی پێوەرە کۆمەڵایەتی و نەتەوەییەکانیش دەستنیشانی شێوەزارەکەیان بکەین کە شێوەزارێکی زمانی کوردییە، لەگەڵ ڕوونکردنەوەی مێژوو و جوگرافیای شەبەک و مێژووی شێوەزارەکە کە لە ڕابردوودا چی پێ نووسراوە و ئێستاش ئەم شێوەزارە کوردییە لە چ دۆخێکی زمانیدایە و پاشەڕۆژی چۆن دەبێت.\nشەبەک، جوگرافیا و مێژوو\nشەبەکەکان گرووپێکی ئەتنیکی – دینی، فرەنەتەوە و فرەمەزهەبن، بەڵام زۆرینەیان بە نەتەوە کوردن و بە شێوەزارێکی کوردی قسە دەکەن کە سەر بە زاری کوردیی گۆران – هەورامییە. هەرچەندە کۆمەڵگەی شەبەک بە زۆرینە کوردن بەڵام هەندێک تورکمان و عەرەبیشیان لە خۆ گرتووە، شیعە و سوننەیان هەیە، بە زۆرینە شیعەن. شەبەکەکان لەم سەردەمە دوچاری شێواندنی ناسنامە بوون و لە لایەن ڕژێمی پێشووی عێراقەوە دوچاری پاکسازیی نەتەوەییش هاتوون، ئەمڕۆش هەر بۆ داماڵینی ناسنامەی کوردی لە شەبەکەکان، هەوڵ دەدرێت شەبەکی بکرێت بە زمانێکی سەربەخۆ و چیدی شێوەزارێکی زمانی کوردی نەبێت. بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم باسە، لەم بەشە هەوڵ دەدەین زۆر بە کورتی ئاوڕێک لە جوگرافیا و مێژووی شەبەکەکان بدەینەوە.\nشەبەکەکان لە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری مووسڵ کۆمەڵە گوندێكیان لە دەشتی نەینەوادا هەیە و لە چەند قەزایەک لە پارێزگای مووسڵ نیشتەجێن، کە ئەمانەن: لە قەزای مووسڵ و ناحیەی بەعشیقە ٢١ گوندیان هەیە، لە قەزای حەمدانییە و ناحیەی نەمروود و کەڵەک و حەمدانییە ٢٤ گوندیان هەیە و لە قەزای تلکێف تەنیا ٢ گوندیان هەیە، واتە سەرجەم ژمارەی گوندەکانیان ٤٧ گوند دەبن. ئەم کۆمەڵە گوندە کەوانەیەک بە دەوری شاری مووسڵ پێک دێنن کە لە ڕووباری خازرەوە لە ڕۆژهەڵات دەست پێ دەکات تا دەگاتە ڕووباری دیجلە. (د. نەجات عەبدوڵلا، ٢٠١٥: ٩) ئەمە بێجگە لەوەی کە لە ناو شاری مووسڵیش لە چەند گەڕەکێک گرووپێکی دانیشتوانی شەبەکی هەیە، کە وەک دیارە هەر لە گوندەکانی خۆیانەوە بۆ کار و بژیوی ژیان ڕوویان لە شاری مووسڵ کردووە. لە دەوروبەری شەبەکەکان، ئیزیدی و کاکەیی و باجۆران و مەسیحی دەژین، کە ئەمانەش درێژبوونەوەیەکی سروشتیی دانیشتوانی کورد و جوگرافیای کوردستانە لە ڕۆژهەڵات و باکووری پارێزگای مووسڵ.\nسەبارەت بە ژمارەی شەبەک تا ئێستا ئامارێکی ڕەسمیی جێگەی باوەڕپێکراو نییە کە ژمارەی تەواوی شەبەک ئاشکرا بکات، ئەوەی هەیە زیاتر خەمڵاندنە. لە ساڵی ١٩٢٠ لە لایەن وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا ژمارەی شەبەک بە ١٠ هەزار دانراوە. لە ساڵی ١٩٦٠ لە لایەن حکومەتی عێراقەوە ژمارەی شەبەک بە ١٥ هەزار دانراوە، دواتریش بەپێی ئامارەکانی عێراق لە ساڵی ١٩٧٧ ژمارەی شەبەک ٨٠ ھەزار کەس بووە. ( د. نەجات عەبدوڵلا، ٢٠١٥: ١٧) لە دوای ئەم ئامارە هیچ ئامارێکی دیکەی ڕەسمیی متمانەپێکراو نییە، بەتایبەت دوای داگیرکاری داعش لە پارێزگای مووسڵ و قەزا و ناحیەکانی، شەبەکەکان بۆ شارەکانی هەرێمی کوردستان ئاوارە بوون و گوندەکانیان چۆڵ کرد، لەم پەرتەوازەبوونە، جارێکی دی ژمارەی ڕاستەقینەی شەبەک ناتوانین بە دەست بێنین. بەڵام بەپێی ڕێژەی زیادبوونی دانیشتوان، دەکرێ خەمڵاندن بۆ دانیشتوانی شەبەک بکرێت، کە ئێستا ژمارەیان زیاتر بووە، ڕەنگە ئێستا خۆی لە ١٠٠ هەزار هەتا ١٥٠ هەزار کەس بدات.\nلە بارەی ئەسڵ و بنەچەی شەبەک و مێژووی هاتنیان بۆ دەشتی مووسڵ، کۆمەڵێک بۆچوونی جیاواز هەیە، کە باسکردنی هەموو بۆچوونەکان لە دەرەوەی چوارچێوەی ئەم باسەیە، بەڵام بۆچوونی زاڵ ئەوەیە کە شەبەکەکان دەگەڕێنەوە بۆ ناوچەی گۆرانەکان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە ناوچەیەکە لە نێوان کرماشان و هەورامان، ئەو هەرێمە کە شوێنی سەرهەڵدانی دینی یارسانە بە زاری گۆرانی، کە ئێستا شەبەکەکان بە شێوەزارێکی ئەم زارە کوردییە قسە دەکەن. ئەوەی ئاشکرایە هەتا کۆتایی سەدەی سیازدەمی میلادی لەو هەرێمەی ئێستای شەبەک لە سەرچاوە مێژوویەکاندا ناوی گرووپێکی ئەتنیکی شەبەک نەهاتووە. ئەمە بەڵگەیە کە شەبەک هەتا ئەو سەردەمە هێشتا نەهاتوون بۆ دەشتی مووسڵ.\nلە توێژینەوەیەکی نوێ لە لایەن دوکتۆر زرار سدیق لەبارەی مێژووی شەبەک، بە شێوەیەکی ڕوونتر و بە بەڵگەی مێژوویی لە سەرچاوە مێژووییەکاندا ڕوونی دەکاتەوە کە لەو ناوچەیە ئاماژە بە ناوی سۆفییەکی پایەبڵند کراوە بە ناوی (ئەبو محەمەدی شەنبەکی) کە لە سەدەی یازدەمی میلادی ژیاوە. هەر لە سەرچاوەکاندا ئاماژە بە ناوی هۆزی شەنبەکیش کراوە (الشنبکیە). واتە هۆزی شەنبەکی لەم سەروبەندە لەو ناوچەیە هەبووە، بەڵام دیار نییە ئەو هۆزە بە تەواوەتی کەی هاتوون بۆ دەشتی مووسڵ. دوو سەدە دواتر لە سەرچاوە مێژووییەکاندا، جارێکی دی ناوی شەنبەک هاوشان لەگەڵ ناوی هۆزی داسنی و دونبوڵی سەر هەڵدەداتەوە، ئەمجارە لە دەڤەرێک لە ڕۆژهەڵاتی مووسڵ لە دەشتێک لە نێوان شاری مووسڵ و ئاکرێ، کە ئەمڕۆ ئەم دەڤەرە زێدی شەبەکەکانە. لە سەدەی شازدەم ناوی هۆزی شەبەک لە بەڵگە ڕەسمییەکانی دەوڵەتی عوسمانیدا بەرچاو دەکەوێت، ئەمجارە بە کرتاندنی دەنگی (ن) و بە شێوەی ئێستای شەبەک ناوی هاتووە. (د. زرار صدیق تۆفیق، ٢٠٢٠: ٩٠- ٩٢)\nئەم ڕوونکردنەوەیە هەتا ڕادەیەکی زۆر پشتیوانی لێ دەکرێت کە شەبەک بە حوکمی زمانەکەیان و هەندێک دابونەریتی دینییان کە لە یارسان(ئەهلی هەق)ەوە نزیکن، بە ئەسڵ بگەڕێنەوە بۆ ئەو ناوچەیە و دواتر لەبەر هەر هۆکارێک بێت لەوێوە کۆچیان کردووە بۆ باشووری کوردستان و هاتوون لە ڕۆژهەڵاتی دەشتی مووسڵ (نەینەوا) گیرساونەتەوە. ئەوەی زیاتر ئەم بۆچوونە پشتڕاست دەکاتەوە، کاکەییەکانیش کە بە زمان و دین لە شەبەک نزیکن، ئەوانیش هەر لە ناوچەی گۆرانەکانەوە بۆ باشووری کوردستان کۆچیان کردووە، ئەوانیش بە شێوەزارێکی گوران – هەورامی دەدوێن کە پێی دەڵین ماچۆ.\nشەبەکەکان وەک بە مێژوو دیارە کە ئەوان هۆزیكی کورد بوون لە ناوچەیەکی کوردستانەوە هاتوون بۆ ناوچەیەکی دی، هەروەها بە زمان و دابونەریتیش هەر بەشێکی دانەبڕاوی کۆمەڵگەی کوردن. لە سەروبەندی هاتنیان بۆ ئەو ناوچەیە ئەوان تەنیا هۆزیک بوون، هێشتا تێکەڵ بە هۆزی دیکەی عەرەبی و تورکمان نەبوون، واتە هێشتا ئەو گرووپە ئەتنیکیە – دینییە لە نێو شەبەک دروست نەبووە، بۆیە لە چەند سەدەی دواتر ئەو گرووپە دینییە لە ناو کۆمەڵگەکەیان پێک دێت.\nلە سەرچاوەکانیش کە لە لایەن ڕۆژهەڵاتناسە ئەوروپییەکانەوە لە سەرەتا و ناوەڕاستی سەدەی بیستەم نووسراون، بە تایبەت ئەوانەی کە سەردانی ناوچەکەیان کردووە، یان سەبارەت بە شەبەک توێژینەوەیان هەبووە وەک هینری لایارد و مارک سایکس و ڤلادیمێر مینۆرسکی و ئەنستاس ماری کەرمەلی و پیوتەر لێرخ،... تاد، هیچ گومانیان لەوە نەبووە کە شەبەک بە زمان و دابونەریت کوردن. لێردەا ڕوون دەبێتەوە کە شەبەک هەمیشە ناسنامەیەکی کوردییان هەبووە، بەڵام دواتر لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم بۆ ئامانجی سیاسی لە لایەن حکومەت و چەند نووسەرێک هەوڵ دراوە ناسنامەیان بشێوێندرێت و لە کورد دابڕێن.\nلە دوای لکاندنی ویلایەتی مووسڵ بە عێراقەوە لە لایەن تورکیا شەبەکەکان بە تورک دانراون بۆ ئەوەی بانگەشەی ئەوەیان پێ بکەن کە زۆرینەی ویلایەتی مووسڵ تورکن. لە عێراقیش لە دوای ئەوەی بەعسییەکان لە ساڵی ١٩٦٣ دێنە سەر حوکم ئەمجارە هەوڵی بەعەرەبکردنیان دەدرێت، کە ئەم بەرنامەیە تەنانەت دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە عێراق، هەتا ئەمڕۆیش هەر بەردەوامە. (د. نەجات عەبدوڵلا، ٢٠١٥: ١٤-١٥ ) وەک دیارە هەردوو حکومەتی تورکیا و عێراق لەم دوو هەوڵە بۆ گۆڕینی ناسنامەی نەتەوەیی شەبەک سەرکەوتوو نەبوون، شەبەکەکان هەر بە کورد مانەوە، بەڵام ئێستا هەوڵ دەدرێت شەبەک بکرێت بە گرووپێکی ئەتنیکی سەربەخۆ و چیدی کورد نەبن.\nشەبەکەکان کە لە سەردەمی ڕژێمی پێشووی عێراق دوچاری ڕاگواستن و دەربەدەری هاتوون، هەر لەبەر ئەوەی بە ئەسڵ کوردن، ڕژێم دەیویست ئەو هەرێمە کە ئەوان لێی نیشتەجێن لە ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژهەڵاتی مووسڵ تەعریب بکات. هەر بۆیە شەبەکەکان بەهۆی کوردبوونیان و نیشتەجێبوونیان لە ڕۆژهەڵاتی شاری مووسڵ لە لایەن ڕژێمی پێشووی عێراقەوە باجی قورسیان داوە. لە ساڵی ١٩٧٧ بە فەرمانی تایبەتی سەرۆکی پێشووی عێراق سەدام حوسێن بڕیار درا شەبەک بە نەتەوە بکرێن بە عەرەب و لە هەموو دامودەزگاکانیش هەر بە عەرەب تۆمار بکرێن. لە ئاماری ساڵی ١٩٨٧ ڕژێمی بەعس داوا لە شەبەکەکان دەکات یان بە عەرەب یان بە کورد خۆیان تۆمار بکەن، شەبەکەکانیش خۆیان بە کورد تۆمار کرد، بۆیە لە دوای ئەوە ڕژێمی بەعس بڕیاری وێرانکردنی گوندەکان و ڕاگوێزانیان دەردەکات و بە درێژایی ساڵانی (١٩٨٨ – ١٩٨٩) زیاتر لە ٢٢ ئاوایی شەبەکەکان بەر شاڵای وێرانکردن دەکەون، زیاتر لە سێ هەزار خێزانیش ڕادەگوێزرێنەوە بۆ ئوردوگا زۆرەملێیەکانی دەشتی هەریر و بازیان و چەمچەماڵ. لەوێ دەمێننەوە تا لە پاپیزی ١٩٩١ ڕێگەیان پێ درا بگەڕێنەوە سەر ماڵ و شوێنی نیشتەجێی خۆیان بە مەرجێک نەتەوەی خۆیان بگۆڕن بۆ عەرەب. دوای ئەوە دیوانی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق لە ڕێکەوتی ٤-١١-١٩٩٠ ڕێگەیان پێ دەدات بگەڕێنەوە سەر زێدی خۆیان. (هەمان سەرچاوەی پێشوو: ٢٢)\nکوردناسی هۆڵەندی مارتن فان برونێسن لە توێژینەوەیەکی لەبارەی شەبەک ئاماژە بە پەیوەندی و نزیکی ڕێوڕەسمی دینیی شەبەک و کاکەیی و عەلەوی دەدات و دەڵێت: شەبەکەکان بە دین موسڵمانن بەشێکیان سوننی شافعین و بەشە زۆرەکەیان شیعەن و هەندێک بیروباوەڕی شیعەی جیاوازیان هەیە، وەک تەریقەتێکی سۆفیی قزڵباشییە و کۆمەڵێک ڕێورەسمی تایبەتی خۆیان هەیە، بە باوەڕی مەزهەبی و هەندێک ڕێورەسمی دینی و پێکهاتە و پلەبەندی پیاوانی دینی، لە کوردە عەلەوییەکانی باکووری کوردستان و کاکەیی و سارلییەکانی باشووری کوردستان و ئێزیدییەکان نزیکن. ( Bruinessen,1998: 185 -196) بەڵام بەم دواییە بە هۆی کاریگەریی شیعەی عێراقی، شەبەکە شیعەکان زیاتر بەرەو شیعەی ئیمامی چوون، هەر بۆیە لە نێو شەبەکەکان ئەوانەی بانگەشەی ئەوە دەکەن کە شەبەک کورد نین و نەتەوەیەکی سەربەخۆن، زیاتر لە لایەن شەبەکە شیعەکانە، کە ئەوەش دیارە بە هۆکاری سیاسییە و زمانەوانی و مێژوویی نییە.(چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەمجەد جومعە، ٢٠٢٠)\nشەبەکی شێوەزارێکی زمانی کوردییە ئەوانەی بانگەشەی نەتەوەیەکی سەربەخۆ بۆ شەبەک دەکەن لە هەمان کاتدا بانگەشەی زمانێکی سەربەخۆش بۆ شەبەکی دەکەن، ئەو پەیوەندییە لەهجەییەی کە شەبەکی لەگەڵ زاری کوردیی گۆران - هەورامی هەیەتی دەیپچڕێنن و وەک زمانێکی سەربەخۆی باکووری ڕۆژئاوای زمانە ئێرانییەکان دەیناسێنن.\nزمان پێکهێنەرێکی سەرەکیی نەتەوەیە و ڕۆلێکی یەکلاکەرەوەش دەگێڕێت لە دەستنیشانکردنی ناسنامەی نەتەوەیی ئەو کەسە و یان ئەو گرووپە کە بە زمانێکی تایبەت قسە دەکەن، بۆیە گرنگە دەستنیشان بکرێ کە لەسەر چ بنەڕەتێک شەبەکی شێوەزارێکی زمانی کوردییە و زمانێکی سەربەخۆ نییە. تەنانەت ئەو ئەوروپییانەش کە شەبەکیان بە کورد داناوە هەر لەسەر هەمان بنەڕەتی ئەو زمانە بووە کە شەبەكەکان قسەیان پێ کردووە. لەم بەشە هەوڵ دەدەین ئەم بابەتە لە ڕووی زمانەوانی – کۆمەڵایەتییەوە شرۆڤە بکەین کە بۆچی شەبەکی شێوەزارێکی زمانی کوردییە و زمان نییە، هەروەها ڕوونی دەکەینەوە کە بۆچی شەبەک کێشەی ناسنامەی بۆ پەیدا بووە.\n-زاری گۆران – زازا لە دیدی ڕۆژهەڵاتناسییەوە\nوەک ئاشکرایە شێوەزاری شەبەکی لە نێو دابەشکردنی زارە کوردییەکاندا لە ڕووی پێکهاتی زمانەوە بنزارێکی زاری کوردیی گۆران – هەورامییە. ئەم زارە کوردییە لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا لای ڕۆژهەڵاتناسان بەردەوام مشتومری لەسەر بووە کە ئەم زارە بە هەموو بنزارەکانییەوە وەک هەورامی و ماچۆ و شەبەکی و زازاکی،.. زار و شێوەزاری زمانی کوردی نین و بەڵکو چەند زمانێکی سەربەخۆن، لە پێشترین ئەو سەرچاوانەش کە ئاماژەیان بەم باسە دابێت لە کاری ڕۆژهەڵاتناساندا بووە، بۆیە هەر لەو ساوە ئەم زارە سەرەکییە کوردییە بە هەموو بنزارەکانییەوە لە ئەدەبییاتی ڕۆژهەڵاتناسیی ئەوروپیدا وەک چەند زمانێکی سەربەخۆ ناسێندران و لە زمانی کوردی جودا کراونەتەوە، بە بەهانەی ئەوەی کە ئەم کۆمەڵە زارە ڕیشەی زمانی لەگەڵ زارە کوردییەکانی دی جیاوازە و دەچێتەوە سەر ئەو کۆمەڵە زمانە کە ئاخێوەرانی لە دەوروبەری دەریای خەزەر لە باکووری ئێران نیشتەجێن.\nلەم ڕووەوە دەکرێ ئاماژە بە توێژینەوەیەکی مینۆرسکی بدرێ کە لە ساڵی ١٩٤٣ بڵاوی کردووەتەوە بە ناوی (گۆران) و پێی وایە گۆرانەکان لە ناوچەی دەریای خەزەرەوە کۆچیان کردووە بۆ ئەو ناوچەیەی ئێستایان لە ڕۆژاوای ئێران، چونکە زمانەکەیان لە زمانەکانی ئەو ناوچەیە نزیکە. ( Minorsky, 1943: 75 -103) دوای ئەوە دەیڤید مەکەنزی توێژینەوەیەکی لەبارەی هەورامی بە کتێب لە ساڵی ١٩٦٦ بڵاو کردەوە و پێی وایە هەورامی لە زارە کوردییەکانی دیکەوە دوورە و وەک جەزیرەیەک وایە لە نێو دەریای زمانی کوردیدا، له ڕووی پرۆسەی گەشەکردنی وشەسازیی زمانەوە لە زۆر ڕووەوە تایبەتمەندیی زارێکی کۆن(ئارکایک)ی ئێرانی ناوەندی تێدایە. ( Mackenzei,1966: 3)\nدواتر لە ژێر کاریگەریی نووسینەکان و بۆچوونەکانی ڕۆژهەڵاتناسی هەمان بانگەشە هاتە نێو ئاخێوەرانی ئەم زارە و بە هەمان پێودانگی ئەوان چەند ڕۆشنبیرێکی ئاخێوەری هەورامی و زازاکی و شەبەکی هەمان بانگەشەیان بۆ بنزارەکانی گۆران – زازا دووبارە کردەوە، کە ئەوانیش پێیان وایە نابێ گۆران - زازا زارێکی کوردی بێت، بەڵکو زمانێکی سەربەخۆیە. لەم باسە تەنیا ئاماژە بە یەکێک لە نووسەرانی شەبەکی دەدەین، عەباس سوڵتان کە لە ساڵی ٢٠١٦ فەرهەنگێکی شەبەکی – ئینگلیزی بڵاو کردووەتەوە، لە پێشەکییەکەیدا لە باسی ئەسڵی شەبەک و زمانەکەیان، ڕەتی دەکاتەوە کە شەبەک کورد بن و هەروەها پێی وایە زمانەکەشیان کوردی نییە، بەڵکو زمانێکی سەربەخۆی زمانە ئێرانییەکانی باکووری ڕۆژاوایە. بۆ ڕێنووسی زمانەکەش ئەلفوبێی لاتینی بە کار هێناوە کە پێی وایە ئەمە باشترین ئەلفوبێیە بۆ زمانی شەبەکی. (Sultan,2016:13-14) بۆ ئەوەی ئەم باسە بە شێوەیەکی زانستی شی بکەینەوە، پێویستە سەرنجێکی ئەو پێوەرانە بدەین کە لە زمانەوانی - کۆمەڵایەتیدا بۆ جوداکردنەوەی زار لە زمان کاری پێ دەکرێت.\n-پێوەرەکانی جوداکردنەوەی زار لە زمان\nبۆ ئەم جوداکردنەوەیە کۆمەڵێک پێوەری زمانەوانی و نازمانەوانی دانراون، کە لێرەدا گرنگترینیان باس دەکەین:\nیەکەم: لەیەکگەیشتن و لەیەکنەگەیشتنی دوو شێوەزمان، واتە ئەگەر ئەو دوو شێوەزمانە لە یەک گەیشتن ئەوە دوو زاری زمانێکە و ئەگەر لە یەکیش نەگەیشتن ئەوا دوو زمانە. زۆربەی ئەوانەی کە بانگەشەی زمان بۆ هەورامی و شەبەکی و زازاکی دەکەن ئەم پێوەرە بە کار دێنن کە ئاخێوەرانی ئەم شێوەزارانەی گۆران- زازا لەگەڵ ئاخێوەری کوردیی ناوەند لە یەک تێ ناگەن، هەر بۆیە دەبێ ئەمانە دوو زمان بن نەک دوو زار. ئەم پێوەرە لە زمانەوانی بۆ جوداکردنەوەی زار لە زمان بە هیچ شێوەیەک پێوەرێکی سەرکەوتوو نەبووە، چونکە هەندێک زمان هەیە کە دوو زمانن و لەیەکگەیشتنیش لە نێوانیاندا هەیە، لە زمانە جەرمەنییەکانی باکوور وەک سوێدی و نەرویجی و دانمارکی یان زمانە هیندییەکان وەک ئوردو و هیندی، یان لە زمانە سلاڤییەکان وەک چیکی و سلۆڤاکی، لە زمانەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا لە نێوان زمانی تای (تایلاند) و لاوی (لاووس)،.. لە نێوان ئەم زمانانە هەتا ڕادەیەک لە یەک گەیشتن هەیە، کە ئەم زمانانە هەموو سەر بە دوو زمان و دوو نەتەوەی جیاوازن، لە بەرانبەر ئەمە زمانی ماندەرین (چینی) کۆمەڵێک زاری هەیە کە زۆر بە زەحمەت لە یەک تێدەگەن و یان هەر لە یەک ناگەن، کەچی ئەمانە هەموو بە چەند زاری زمانێک دادەنرێن، زارە عەرەبییەکانیش وەک مەغریبی لە ڕۆژئاوای نیشتمانی عەرەبی لەگەڵ عەرەبێک لە ڕۆژهەڵات لە یەک تێ ناگەن، بۆیە زمانەوانان هاتوونە سەر ئەو باوەڕە کە نابێ ئەم پێوەرە ڕاست و گونجاو بێت بۆ ئەم مەسەلە زمانییە.\nدووەم: نزیکی یان وەکیەکی پێکهاتەی دوو شێوەزمان لە یەک، واتە ئەو دوو شێوەزمانە لە ڕووی ئاستەکانی زمانەوە وەک ڕستەسازی و ڕێزمان و وشەسازی و دەنگسازی دەچنەوە سەر یەک و لە یەک نزیکن. ئەم پێوەرەش کێشەی هەیە چونکە هەندێک زمان لە ڕووی پێکهاتەی زمان و فەرهەنگۆکی وشەوە تەواوێک لە یەک نزیکن وەک لە نێوان هیندی و ئوردو یان سوێدی و نەرویجی و دانمارکی، یان کوردیی ناوەند لەگەڵ فارسی لە ڕووی ڕێزمان و پێکهاتەی ڕستە تەواوێک وەک یەکن، ... ئەم زمانانە لە ڕووی پێکهاتەی زمانییەوە لە یەک نزیکن و بە زار دانانرێن و زمانن. بۆیە ئەم پێوەرە زمانەوانییانەش پێوەرێکی نەشیاو و نەگونجاوە بۆ جوداکردنەوەی زار و زمان، بۆیە زمانەوانان پێیان وایە جوداکردنەوەی زار لە زمان لە دەرەوەی پێوەرە زمانەوانییەکانە و پرسێکی کۆمەڵایەتی و سیاسی و کولتوورییە (Chambers & Trudgill, 1998: 4-5). بۆیە پێشنیازی ئەوە دەکەن کە بە پێوەرە کۆمەڵایەتییەکان ئەم مەسەلەیە یەکلا بکرێتەوە.\nسێیەم: لەم پێوەرە کۆمەڵایەتییە نازمانەوانییە، دوو شێوەزمان سەر بە کۆمەڵە زمانێکن و لە یەک نزیکن و هاوڕیشەن، بەڵام ئاخێوەرانی کۆمەڵێک پەیوەندیی هاوبەش بە یەکەوەیان گرێ دەدات وەک مێژوو و نەتەوە و کولتوورێکی هاوبەش و مەسەلەیەکی سیاسیی هاوبەش واتە لە ڕووی سیاسییەوە سەر بە یەک مەسەلەی نەتەوەیی و خاک و پێکەوەش یەک چارەنووسی هاوبەشیان هەیە. ئەم پێوەرە ناسنامەی ئەو زارە دەستنیشان دەکات کە سەر بە کام زمانە.\nهەر لەم ڕوانگەوە ئینسکلۆپێدیای زمانناسی که‌مبریج پێناسەیەکی گشتگیرتر بۆ زار دەکات، بەم شێوەیە پێناسەی دەکات: زمان له کۆمه‌ڵه زارێک پێک هاتووه، هیچ زمانێکیش به‌بێ زار نییه. زار، کۆمه‌ڵێک ره‌فتاری زمانی و مه‌عریفه‌یی هاوبه‌شی له‌گه‌ڵ ئه‌و کۆمه‌ڵه خه‌ڵکه هه‌یه کە قسەی پێ دەکەن، بۆ دیارکردنی زار ده‌بێ له پێشدا ئه‌و زمانه دیاری بکرێت که ئه‌و زارە بۆی دەگەڕێتەوە. له‌و زمانه‌دا هه‌ر زارێک بۆی هه‌یه له ڕووی بێژەکردن و وشه‌کانی فه‌رهه‌نگی و ده‌نگسازی و وشه‌سازی و ڕسته‌سازی و ماناناسی و پێکهاتی ڕسته‌وه له‌گه‌ڵ یه‌ک جیاواز بن. ( Hogan, 2011:254)\nئەگەر لەسەر ئەم پێوەرە بڕۆین دەکرێ بە ئاسانی زار و زمان لە یەک جودا بکرێنەوە و پۆلێن بکرێن، هەر بەم پێوەرە دەکرێ بزانین بۆچی سوێدی و نەرویجی و دانمارکی لە یەکیش تێدەگەن، بەڵام سێ زمانن و سێ زار نین، چونکە لە ڕووی مێژوویی و سیاسی و کولتوورییەوە سوێدی و نەرویجی و دانمارکی سێ نەتەوەن و سێ دەوڵەتی نەتەوەیی جیاوازیان هەیە و خەڵکەکەش خۆیان بە سێ نەتەوەی جیاواز و زمانەکانیشیان بە سێ زمانی سەربەخۆی جیاواز دادەنێن. بە نیسبەت زمانی ماندەرینی چینیش کە کۆمەڵێک لەهجەی هەیە کە لە یەک تێ ناگەن و هەر بە زارەکانی یەک زمانیش دادەنرێن، چونکە ئەم زارانە ئاخێوەرانی بە درێژایی هەزاران ساڵ خاوەن مێژوو و کولتوور و چارەنووسێکی هاوبەش بوون لە نێو شارستانیەتی چینیدا، بۆیە ئاخێوەری هەموو زارەکانی خۆیان بە چینی دەزانن و سەر بە یەک زمانی چینین کە زمانی ماندەرینە.\nهەر ئەم پێوەرە کۆمەڵایەتییەش بۆ جوداکردنەوەی زار و زمان بۆ زارە کوردییەکان بە ڕاست دادەنرێت، چونکە هەورامی و شەبەک و کاکەیی و زازا و دملی لەگەڵ ئاخێوەرانی زارە کوردییەکانی دی وەک کوردیی باکوور و کوردیی ناوەند و کوردیی خواروو یەک نەتەوەی هاوبەش کۆیان دەکاتەوە، لە هەمان کاتدا مێژوو و کولتوورێکی هاوبەش و یەک مەسەلەی سیاسی هاوبەشیش کۆیان دەکاتەوە کە ئەویش مەسەلەی کورد و نیشتمانێکی هاوبەشە کە کوردستانە. هەر لەسەر ئەم بنەڕەتە بە ئاسایی دادەنرێت کە هەندێک زاری کوردی لەگەڵ زارێکی دی جیاوازیی لە ڕێزمان و وشەسازی و فەرهەنگۆکی وشەیان هەیە، بەڵام لەم ڕوانگەوە هەر بە چەند زارێکی زمانی کوردی دادەنرێن.\nهیچ گومان لەوەدا نییە کە جیاوازیی لە نێوان زاری کوردیی ناوەند و زاری گۆران - زازا هەیە، ئەم جیاوازییانەش ڕیشەیی نین، چونکە هەردوو کۆمەڵە زار لەپۆلێنکردنی زمانە ئێرانییەکان سەر بە کۆمەڵە زمانی باکووری ڕۆژاوای زمانە ئێرانییەکانن، کە ئەمەش بەڵگەیە کە هەموو زارەکان پێکەوە یەک پێکهاتەی ڕێزمانی و وشەسازی و دەنگسازی نزیک لەیەک کۆیان دەکاتەوە، بەڵام ئەوەندە هەیە زاری گۆران – زازا بە زارێکی ئارکایک (کۆن) دادەنرێت کە نزیکی لەگەڵ زمانە ئێرانییە کۆنەکان هەیە وەک پەهلەوی و ئاڤێستایی، کە ڕیشەیەکی کۆنتری هەیە لەگەڵ زارە کوردییەکانی دی، کە ئەمەش هیچ لە ئەسڵی بابەتەکە ناگۆڕێت کە ئەم زارانە ئەمڕۆ هەموو پێکەوە یەک نەتەوە کۆیان دەکاتەوە کە نەتەوەی کوردە و هەمووش پێکەوە کۆمەڵە زارێکن یەک زمان کۆیان دەکاتەوە کە ئەویش زمانی کوردییە.\nئەگەر لای ڕۆژهەڵاتناسان زاری گۆران – زازا بە کوردی دانەنراوە، ئەمە دیارە ئەوان تەنیا لە ڕوانگەیەکی پەتیی زمانەوانییەوە سەیری ئەو زارانەیان کردووە و هیچ حیسابێکیان بۆ ئاخێوەرانی نەکردووە کە ئەوانە پێکەوە بە درێژایی مێژوو ئەو زارانەیان بە یەک زمان داناوە و هەموو تێکەڵ بە یەک بوون و زارەکان لەیەک نزیک بوونەوە و ڕەنگی یەکدیان وەرگرتووە، لە ماوەی زیاتر لە هەزار ساڵیش ئاخێوەرانی پێکەوە مێژوو و کولتوور و نەتەوەیەکی هاوبەشیان هەبووە، ئێستاش پێکەوە یەک مەسەلەی سیاسی کۆیان دەکاتەوە کە مەسەلەی کوردە.\nئەم کێشەیە لەو کاتەوە دەستی پێ کرد کاتێک لە کۆتایی سەدەی نۆزدەم زمانە هیندۆ– ئەوروپییەکان پۆلێن کران و لە ناو ئەم پۆلێنکردنەش زمانەکانی نزیک لەیەک لە ناو ئێران و دەوروبەری پۆلێن کران، پۆلێنکردنەکانیش لەسەر پێوەرە زمانەوانییەکان بوون و ڕەچاوی پێوەری کۆمەڵایەتی نەکراوە، بۆیە هەر لەم سەروبەندەش بوو لە توێژینەوەی ڕۆژهەڵاتناسی ئەم دابەشکردنە هاتە ئاراوە و بە ناوی دابەشکردنێکی زانستی خرایە گەڕ و زمان و زارەکانی لەیەک دابڕی. هەر لەسەر ئەم بنەڕەتەش لوڕییان لە کوردی جودا کردەوە هەر لەبەر ئەوەی کە لە دابەشکردنی زمانە ئێرانییەکان لەگەڵ فارسی سەر بە باشووری ڕۆژئاوای زمانە ئێرانییەکانە، چونکە چەند دەنگێکی لەگەڵ فارسی نزیکترە تا زارە کوردییەکانی دی کە سەر بە باکووری ڕۆژئاوایە. ئیدی دوا ئەوە لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا، هەرچی کوردناس و ڕۆژهەڵاتناسی ئەوروپی هەیە کە باسی ناسنامەی نەتەوەیی کورد و زارە کوردییەکان کردبێت، لە ژێر ناوی میتۆدی زانستی بەم ئاراستەیە کاریان کردووە و ناسنامەی زارە کوردییەکانیان دەستنیشان کردووە.\nئەگەر بگەڕێینەوە بۆ شەبەکەکان وەک لە مێژووەکەیان نیشان دەدات کە بە درێژایی مێژوو لە زێدی خۆیان و دواتریش لە شوێنی نیشتەجێبوونیان لە دەشتی مووسڵ هەمیشە پێکهاتەیەکی کورد بوون و لەسەردەمی نوێش لەسەر ناسنامەی کوردبوون دوچاری ماڵوێرانی و مەرگەسات بوونەوە، ئەمە بەڵگەیەکی ڕوونە کە ئەوان لەگەڵ کورد خاوەن یەک مەسەلەی سیاسین.\n-ڕەهەندی مەزهەبی و سیاسی لە ناسنامەی شێوەزاری شەبەکیدا\nڕەهەندێکی دی کە شێوەزاری شەبەکی هەوڵ دەدرێ لە ناسنامەی کوردبوون داماڵرێ و بکرێ بە زمانێکی سەربەخۆ، زمانەوانی نییە، بەڵکو هەمان پێوەری کۆمەڵایەتییە کە پاڵنەر و هۆکاری مەزهەبی و سیاسیی هەیە، چونکە زۆرینەی شەبەک کە بە مەزهەب لە شیعە نزیکن لەگەڵ زۆرینەی کورد جیاوازن کە سوننین، ئەم ڕەهەندە بووە بە خاڵێکی لاواز کە بەشێک لە شەبەکە شیعەکان بانگەشەی نەتەوە و زمانێکی سەربەخۆ بکەن و وەک کەمینەیەکی دینی سەربەخۆ جودا لە کورد بناسرێن، بەڵام لە بەرانبەردا شەبەکە سوننییەکان ئەم بانگەشەیە ناکەن، بە تایبەت لە ژینگەیەکی سیاسی وەک ئەمڕۆ لە عێراق کە شیعە و سوننە لە ململانێیەکی سیاسیی تونددان، تەنانەت لە نێوان عەرەبی عێراقیش شیعە و سوننە بوون بە دوو لەتەوە و بەرانبەر بە یەک وەستاون، بۆیە هەمان هۆکار لە چوارچێوەی نەتەوەیەکی وەک کورد کە ناسنامەیەکی نەتەوەیی یەکگرتووی بەهێزی نییە، و زمانێکی یەکگرتووی بەهێزی وەک زمانی عەرەبیشی نییە، هەروەها پەیوەندیی نێوان ئاخێوەری زارەکانیش پەیوەندییەکی پتەو و بە‌هێز نییە، بۆیە لەم ڕەوشە سیاسی و زمانییە، هۆکاری جیاوازیی مەزهەبی لە دیارکردنی ناسنامەی نەتەوە و زماندا کاریگەرییەکی سەلبی دەبێت.\nوەک هەمان بەرنامە بۆ ئێزییەکانیش هەیە، بە هۆی جیاوازیی لە دین لەگەڵ زۆرینەی کورد، هەوڵ دەدرێ وەک گروپێکی ئیتنۆ – دینیی جودا لە کورد خۆیان بناسێنن ئەمە هەرچەندە کە ئێزدییەکان بە زمان بە زاری کوردیی باکوور (کرمانجی) دەدوێن.\nدیارە ئەمانەش کۆمەڵێک ئامانج و ڕەهەندی سیاسییان هەیە، دەسەڵاتدارانی عێراق هەوڵ دەدەن بە هەر شێوەیەک بێت بوونی کورد لە پارێزگای مووسڵ کەم بێتەوە، ڕژێمی پێشووی عێراقیش بە هەمان ئامانجی سیاسی شەبەکەکانی لە ناوچەی خۆیان ڕاگوێزا و دووری خستنەوە بۆ هەریر و چەمەچەماڵ و بازیان بۆ ئەوەی دانیشتوانی کورد و جوگرافیای کوردستان لە شاری مووسڵ بچووک بکاتەوە و ناوچەکە لە کورد چۆڵ بکرێت، دواتریش کە ڕێگەیان پێدرا بگەڕێنەوە سەر زێدی خۆیان بەو مەرجە بوو کە بە عەرەب خۆیان تۆمار بکەن.\nلەبەر تیشکی ئەم ڕوونکردنەوەیە، دەتوانین بڵێین بەپێی پێوەرە کۆمەڵایەتییەکان، شەبەکی و هەموو بنزارەکانی دیکەی گۆران – زازا، سەرەڕای جیاوازییە زمانەوانییەکانیان لەگەڵ زارە کوردییەکانی دی، چەند زار و شێوەزارێکی زمانی کوردین.\nشەبەکی، شوێنی لە نێو زارە کوردییەکاندا\nشەبەکی لە هەموو ئاستەکانی زمانەوە وەک ماچۆ بە بنزارێک یان شێوەزارێکی زاری گۆرانی - هەورامی دادەنرێت، ئەمە هەرچەندە لە دابەشکردنی زارە کوردییەکان، ناوی شەبەکی وەک بنزارێکی گۆرانی نەهاتووە، بەڵکو زیاتر بە باجەڵانی ناوی هاتووە، تەنیا لە دوا دابەشکردنی زارەکان لە کتێبی (زمانی کوردی و دیالێکتەکانی) دوکتۆر فوئاد حەمەخورشیددا، ناوی شەبەکی وەک بنزارێکی زاری گۆران هاتووە. (د. فوئاد حەمەخورشید،٢٠١٨: ٤٠ )\nشەبەکی وەک شێوەزارێکی گۆران - هەورامی تایبەتمەندیی خۆی هەیە و لەگەڵ بنزارەکانی دیکەی گۆران جیاوازە، تێکەڵ بە وشەی عەرەبی و فارسی و تورکی بووە، ئەمەش بە هۆکاری جوگرافی شوێنی نیشتەجێبوونیانە کە شوێنێکی دەشتاییە لە دەشتی مووسڵ(نەینەوا)، بە عەرەب و تورکمان دەورە دراون، بۆیە شێوەزارەکەیان تێکەڵ بە وشە و زاراوەی ئەو زمانانە بووە، ئەمە سەرەڕای ئەوەی کە شەبەکەکان وەک گروپێکی ئەتنیکی - دینیی فرەنەتەوە، هەندێک هۆزی عەرەب و تورکمانیان تێکەڵ بووە، بەڵام زۆرینەیان کوردن، بێگومان بوونی ئەم نەتەوانەش لەناو شەبەک کاریگەریی لەسەر زمانەکەیان بەجێ هێشتووە. ئەم تایبەتمەندییە لەهجەییە، شەبەکی جودا دەکاتەوە لەگەڵ شێوەزاری باجەلانەکانی ناوچەی لوڕستان و خانەقین. بۆیە پێویستە وەک بنزارێکی سەربەخۆی زاری گۆرانی – هەورامی لەگەڵ بنزارەکانی دی ناوی بێت. لەم توێژینەوەیە دابەشکردنێکی نوێ بۆ زارەکان کراوە و شەبەکی وەک بنزارێکی سەربەخۆی زاری گۆران - زازا دانراوە، ئەمە سەرەڕای ئەوەی بە شێوەیەکی وردتر هەموو بنزارەکانی گۆران و زازاکی نیشان دراون:\nزاری کوردیی گۆران – زازا، دوو کۆمەڵ زاری کوردی دەگرێتەوە کە ئەمانەن\n-کوردیی گۆرانی – هەورامی: چەند بنزار و شێوەزارێکی هەیە: هەورامی، ماچۆ، باجەڵانی، شەبەکی.\n-کوردیی زازاکی: چەند بنزار و شێوەزارێکی هەیە: کردکی، کرمانچکی، دملکی.\nبنزارەکانی زاری گۆران – زازا بە هەردوو کۆمەڵە زارەوە، چەند شێوەزارێکی هەمەچەشنیان هەیە کە ئاخێوەرانی بە پەرشوبڵاوی لە باکوور و باشوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان نیشتەجێن. لە باشوور و ڕۆژهەڵات لە لایەن هەورامی و شەبەک و کاکەیی و سارلی و باجەلان و هەندێک عەشیرەتی کورد وەک زەنگنە و ڕۆژبەیانییەکان قسەی پێ دەکەن. لە هەمان کاتدا ئاخێوەرانی سەر بە دین و مەزهەبی جیاوازن. هەورامییەکان کە ئاخێوەری سەرەکیی ئەم زارەن، لە هەر دوو بەشی هەورامانی تەخت و لهۆن لە هەردوو دیوی کوردستانی ڕۆژهەڵات و باشوور نیشتەجێن بە دین موسڵمانی سوننین، گۆرانەکان کە چەند عەشیرەتێکن بە دین یارسان (ئەهلی هەق)ن، هەرچەندە ئێستا بە کوردیی خواروو (کەلهوڕی) دەدوێن، بەڵام لە ڕابردوودا بە گۆرانی قسەیان کردووە ئەمڕۆش چەند گوندێک لە ناوچەی گۆرانەکان بە گۆرانی - هەورامی دەدوێن، یارسانەکانی باشووری کوردستان کە بە کاکەیی ناسراون بە ماچۆ دەدوێن، ئەمە سەرەڕای ئەوەی کە زمانی دینەکەیان و کتێبە پیرۆزەکانی وەک سەرەنجام و زەبووری هەقیقەت و کەلامەکانی هەر بە زاری کوردیی گۆرانی نووسراون. شەبەکەکانیش کە لە باشووری کوردستان نیشتەجێن، سەر بە هەمان زاری گۆرانی - هەورامین بە دین موسڵمانی شیعە و سوننین و کۆمەڵیک تایبەتمەندی و نەریتی دینی تایبەت بە خۆیان هەیە. ئەمە بێجگە لەوەی کۆمەڵێک تیرە و عەشیرەتی کوردی وەک باجەلان و زەنگنە و ڕۆژبەیانی و سیامەنسوری کە ئەوانیش بە پەرشوبڵاوی لە کەرکووک و دەشتی گەرمیان نیشتەجێن و بە شێوەزارێکی گۆرانی دەدوێن کە وەک ماچۆ وایە، بە دین زۆربەیان موسڵمانی سوننین و هەندێکیش یارسانن. بەڵام ئەمڕۆ نەوەی نوێیان لە نێو کوردیی ناوەند لە باشووری کوردستان ئەسمیلە بوون و چیدی بە شێوەزارەکەیان قسە ناکەن. لە باکووری کوردستانیش زازاکان بەو زارە دەدوێن و چەند بنزارێکی جیاوازیان هەیە وەک زازاکی، دملکی، کردکی، کرمانچکی،.. زازاکان کە لە باکووری کوردستان لە بینگۆل و دەرسیم و دیاربەکر و خەرپێت، ئەرزنجان، ڤارتۆ، سیڤەرەک، ئورفا.. نیشتەجێن، زارەکەیان لە ڕووی پێکهاتەی ڕێزمان و وشەسازی سەر بە هەمان زاری گۆرانی - هەورامییە، یەک ڕیشەی زمانی و لەهجەییان هەیە، ئەوانیش بە دین و مەزهەب جیاوازن، نیوەیان زازای موسڵمانی سوننین و نیوەکەی دی عەلەوین، عەلەوییەکان بەپێی نەریتی دینییان لە شەبەک و کاکەییەکان نزیکن، بێگومان بە زمانیش هەر لە یەک نزیکن. ئاخێوەرانی زازاکی لە تورکیا بە هۆی قەدەغەکردنی زمانەکەیان زۆر بە چڕی ئەسمیلە بوون و زۆربەیان بە تورکی قسە دەکەن و خەریکە زارەکەیان لە دەست دەچێت، لە دەرەوە هەوڵێکی زۆر دەدەن بۆ بووژاندنەوەی، بەڵام لە ناوەوە هەر ئەسمیلە دەبن.\nوەک دیارە ئەم زارە کوردییە بە هەموو شێوەزارەکانییەوە لە زۆر شوێن بە پەرشوبڵاوی لە کوردستان ئاخێوەری هەیە، هەرچەندە بە نەتەوە کوردن بەڵام یەک ناسنامەی دینی و مەزهەبی یەکگرتوو کۆیان ناکاتەوە، لە هەمان کاتدا ئەو بارودۆخەی کە ئەمڕۆ گەلی کورد و نیشتمانەکەی ڕووبەڕووی بووەتەوە پارچە بوونی کورد و دابەشبوونی سیاسیی کوردستان کە هەرگیز دەرفەتی ئەوەی بە کورد نەداوە یەک زمانی یەکگرتووی کوردی بە یەک ناسنامەی نەتەوەیی یەکگرتوو لە نێو هەموو ئاخێوەری زارەکان بە دین و مەزهەبی جیاواز پێک بێنێت، وەک ئەو زمانە یەکگرتووە نەتەوەییە کە لە نێو نەتەوەکانی هاوسێیدا هەیە، بۆیە لەم هەلومەرجە جیۆپۆلیتیکی و جوگرافی و کۆمەڵایەتی و سیاسیییەی کوردستان پەیوەندیی نێوان ئاخێوەری زارەکانی زمانی کوردی پەیوەندییەکی بەهێز و پتەو نییە، ئەمڕۆ لە سەردەمی دەوڵەت – نەتەوە ئاخێوەرانی لەبەردەم پچڕان و پەرتەوازەییدان و کەلێن کەوتووەتە نێو ئاخێوەری زارە کوردییەکان و ناسنامەیان، لە هەمان کاتدا ئەم ڕەوشە دینی و مەزهەبی و زمانی و لەهجەییە، بەهانەیەک بووە بۆ داگیرکەرانی کوردستان کە لەم کەلێنەوە بێنە ژوورەوە و زیاتر کورد پەرتەوازە بکەن و زمانەکەشی دابەش بکەن. ئەگەر لەم ڕووەوە سەیری ناسنامەی زاری گۆران – زازا بکەین، دیمەنەکە ڕوون دەبێتەوە کە ئەوەی ئەمرۆ بە سەر ئاخێوەرانی ئەم زارەدا هاتووە کە لە ناسنامەی کوردبوون دوور دەکەونەوە زیاتر هۆکاری دینی و مەزهەبی و ساسییە کەمتر هۆکاری زمانەوانی و هۆکاری جیاوازیی لەهجەیی دەگرێتەوە، بێگومان بۆ شەبەکیش هەمان هۆکارە.\nشەبەکیش وەک زازاکی، شێوەزارەکەیان لەبەردەم مەترسی فەوتان و ونبووندایە، چونکە شەبەکەکان لە ناوچەیەک نیشتەجێن کە سەر بە پاڕێزگای مووسڵە و خوێندنیان هەمیشە بە عەرەبی بووە و هەرگیز بە شێوەزارەکەی خۆیان نەیان خوێندووە، هەروەها لە سەردەمی ڕژێمی پێشووی عێراقیش ناوچەکەیان سەر بە پارێزگای مووسڵ بووە و لە دەرەوەی ناوچەی ئۆتۆنۆمی کوردستان بووە، هەرگیز خوێندنی کوردی لە ناوچەکەیان نەبووە تەنانەت بە زاری کوردیی ناوەندیش نەیان خوێندووە، شێوەزارەکەش زۆر بەچڕی کەوتووەتە ژێر کاریگەریی زمانی عەرەبی، بۆیە ئەم شێوەزارە بچووکە لەم ناوچەیە و بەم ڕەوشە زمانییە، کە هیچ پلەوپایەکی بۆ خوێندن نییە و تەنیا زمانی زارەکییە، هەروەها ژمارەی ئاخێوەرانیشی بەردەوام لە کەمبوونەوەدایە، چونکە جیلی نوێ کەمتر قسەی پێ دەکەن، بۆیە لەم هەلومەرجە زمانییە، شێوەزارەکەیان وردە وردە لاواز دەبێت و ئەگەر هەوڵی بووژاندنەوەی نەدرێت بۆی هەیە لە پاشەڕۆژ لە ناو بچێت.\nکورتەمێژوویەکی شێوەزاری کوردیی شەبەکی\nزاری گۆرانی لە سەردەمێکدا لە ڕۆژهەڵات و ناوەڕاستی کوردستاندا زمانێکی باڵادەستی ئەدەبی بووە، بۆ ماوەی پێنج سەدە ئەو زمانە ئەدەبییە خەرمانێکی گەورەی ئەدەبی کوردی پێ نووسراوەتەوە، سەرەڕای ئەوەی کە زمانی دینی و دەقی دینیی یارسانەکانیش بووە. شەبەکی وەک بنزارێکی ئەو زارە، کە لە دووریی ئەو زمانە ئەدەبییە بووە، بە هۆی دووری شوێنی جوگرافی لە دەشتی مووسڵدا، هیچ شاعیرێک هەڵنەکەوتووە لە نێو شەبەکەکان بە گۆرانی شیعر بنووسێت، تەنانەت وەک بنزارێکی کوردیی گۆرانیش نەبووە بە زمانێکی ئەدەبی لە ناوچەکەی خۆیان، بە دەگمەن نەبێت دەقی ئەدەبی بە شەبەکی بەرچاو ناکەوێت، هەروەها وەک یارسانەکانیش نەبووە بە زمانی دینییان، هیچ دەقێکی دینی یان سروودێکی دینی شەبەکی بە زارەکەی خۆیان نییە. هەرچەندە شەبەکە شیعەکان کتێبێکی دینیی خۆیان هەیە بە ناوی (بویروق: فه‌رمانی حه‌زره‌تی شیخ سه‌فی کتێبی پیرۆزی شه‌به‌ک). بەڵام بە زمانی تورکیی ئازەرییە و کوردی نییە، بەم دواییە بۆ کوردی تەرجەمە کراوە. (ئەمجەدی، ٢٠١١ ) شەبەکی زیاتر ئەدەبی زارەکی هەبووە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هەندێک جار دەقی ئەدەبی و مەولودنامەش بە شەبەکی نووسراوە. لە نێو دەستنووسە دۆزراوەکان، ناوی شاعیرێکی شەبەکی هاتووە کە بە زارەکەی خۆی دیوانی شیعری هەیە و لە سەدەی نۆزدەم ژیاوە، ئەم شاعیرە سەید عەبدوڵلای مەئالییە( له ١٢٨٩ هجری/ ١٨٧٣ میلادی مردووە) یەکێک بووە لە موریدانی تەکیەی شێخانی بریفکان. لە کتێبی (بوژاندنەوەی مێژووی زانایانی کورد) قەسیدەیەکی دە دێریی هاتووە بە شێوەزاری شەبەکی، کە ئەمە دێری دوایی شیعرەکەیە و شاعیر ئاماژە بە زمانەکەی دەدات و دەڵێت، زمانم شەبەکییە:\nگەر هەممە یار و ویرین ئەز دل ئاگاه حەزین بزبان شەبەکی باچە و بە مەئالی غەزەلی (محەمەد عەلی قەرەداغی، ١٩٩٩: ٢٣٠ - ٢٣١) دۆزینەوەی ئەم دیوانە شیعرییە بە شەبەکی سەرەتایەکە بۆ دۆزینەوەی دەقی دیکەی ئەدەبی کە بە شەبەکی نووسراون. بۆ مەولودنامە، شەبەکیش وەک زارەکانی دیکەی کوردی مەولوودنامەی پێ نووسراوە. مەولودنامەیەکی شەبەکی لە لایەن عەباس خەجان (١٨٨٥ – ١٩٧٠ م) لە عەرەبییەوە تەرجەمەی شەبەکی کراوە و بە شیعر هۆنراوەتەوە. (عەباس خەجان، ٢٠١١ ) ئەمەی خوارەوە پارچە دەقێکی ئەم مەولودنامەیە:\nهەر کی خلاسبێش مەگۆ چە ئاوری\nسەلەوات بارۆ ئەلا پێغەمبەری\nباچمێ ئەوەل نامی خودایی جیهان\nفەرزە سەرمان چە گیشتە کارێ هەمان\nکاریکی ئەوەلش بیسمیللا ببۆ\nئو کارە بێشک بزان ئاسان مەبۆ\nتەک و تەینان بێ میسالەن بێ نەزیر\nبێ شەریکەن بێ زەوالەن بێ وەزیر\n(عەباس خەجان، ٢٠١١: ١٦ )\nشەبەکییش وەک هەموو زار و شێوەزارێکی کوردی لە ڕووی ئەدەبی زارەکییەوە دەوڵەمەندە. بەم دواییە کۆمەڵێک پەندی پێشینان و قسەی نەستەقی شەبەکی لە لایەن هەردەوێل کاکەیی کۆ کراونەتەوە و بڵاوکراونەتەوە. (هەردەوێل کاکەیی، ٢٠٠٨ )\nلە بواری فەرهەنگنووسی بۆ شێوەزاری شەبەکی چەند هەوڵێک دراوە، لە لایەن هەردەوێل کاکەیی فەرهەنگی شەبەکی بڵاو کراوەتەوە. (هەردەوێل کاکەیی، ٢٠١١ )ئەم فەرهەنگە هەنگاوێکی گرنگە بۆ کۆکردنەوەی وشەکانی زمانەکە، و پاراستنی، هەر بەم دواییە لە لایەن عەباس سوڵتان فەرهەنگێکی شەبەکی – ئینگلیزی بڵاو کراوەتەوە. ئەم فەرهەنگە بە ئەلفبێی لاتینییە و نووسەر پێی وایە ئەم ئەلفبێیە گونجاوترە بۆ نووسینی شەبەکی، بێگومان ئەم فەرهەنگە هەوڵێکی پێشەنگە بۆ ناساندنی شێوەزاری شەبەکی بۆ لێکۆڵینەوەی کوردناسە ئەوروپییەکان. ( Sultan, 2016:13 -14)\nکوردیی شەبەکی لە کاری ڕۆژهەڵاتناساندا\nشەبەکی سەرەڕای کەمی ژمارەیان و دووری و لاپەڕگەیی شوێنەکەیان، بەڵام لای هەندێک لە ڕۆژهەڵاتناسان جێگەی سەرنج بووە. چەندین کوردناسی ئەوروپی سەردانی شوێنەکەیان کردووە و توێژینەوەیان لەسەر شێوەزارەکەیان نووسیوە.\nلە سەرەتای سەدەی بیستەم ڕۆژهەڵاتناسی ئەڵمانی "ئۆسکار مان" سەردانی ناوچەی شەبەکەکانی کردووە ناوی یازدە گوندی شەبەکی لە لیستێک تۆمار کردووە بە ناوی باجەڵان، کە ئەوانی گەڕاندووەتەوە بۆ باجەڵانەکانی ناوچەی قەسری شیرین و زەهاو.\n( Mackenzie,1956:418). لە ساڵی ١٩٥٥ دەیڤید مەکەنزی سەردانێکی کورتی چەند گوندێکی ناوچەی شەبەکەکانی کردووە، لەوێ چاوی بە چەند کەسێک کەوتووە، بەڵام زانیاریی لەبارەی زمانەکە لە گەنجێک وەرگرتووە بە ناوی قاسم ڕەشید کە خۆبەخشانە یارمەتی داوە، و داتا زمانییەکانی لە ڕێی ئەوەوە تۆمار کردووە. دوای گەڕانەوەی بۆ بەریتانیا، کاری لەسەر ئەم کەرەستە زمانییە کردووە و هەندێک لایەنی ڕێزمانی شەبەکی شی کردووەتەوە، بە وتارێک بەناوی (باجەڵان) لە گۆڤاری سکولی توێژینەوە ڕۆژهەڵاتی و ئەفەریقییەکان بڵاوی کردووەتەوە. ( Mackenzie,1956:419) مەکەنزی لەم توێژینەوەیە و چەندین توێژینەوەی دیکە هەمیشە تەئکید دەکاتەوە کە زاری گۆران بە هەموو بنزارەکانییەوە کوردی نین، بەڵکو ڕیشەی لە زمانە ئێرانییەکانی ناوەندە.\nلە نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا لە لایەن دوو کوردناسی هۆڵەندی میشیل لەیزینبێرگ و مارتن فان برونێسن دوو توێژینەوە لەسەر شەبەکەکان نووسراوە، بەڵام کەمتر لەسەر زارەکەیان بووە، زیاتر لە ڕووی ئەتنۆگرافی و مێژووی شەبەک و ڕەگوڕیشەی دینەکەیان بووە.\nمیشیل لەیزینبێرگ لە ساڵی ١٩٩٤ توێژینەوەیەک لەسەر شەبەک و کاکەیی بڵاو دەکاتەوە، باسی هەردوو گرووپی دینی لە ناو کورددا دەکات، بە درێژی لە ئەسڵی شەبەک و ڕیشەی دینەکەیان دەکۆڵێتەوە. لە بەشێکی توێژینەوەکەی بەراوردی کۆمەڵێک وشە و کەرەستەی ڕێزمانی بنزارەکانی گۆرانی – هەورامی دەکات وەک ماچۆ، شەبەکی، باجەڵانی، هەورامی. لە ئەنجامی بەراوردەکەی گەیشتووە بەو ئەنجامە کە شەبەکی لەگەڵ بنزارەکانی دیکەی ڕیشەیان یەکە و جیاوازییەکان زیاتر لە ڕووی دەنگسازییە، بەڵام لە ڕووی وشەسازییەوە جیاوازییان کەمە.( Leezenberg, 1994:17)\nهەرچی توێژینەوەکەی مارتن فان برونێسنە، کە لە ساڵی١٩٩٨ بڵاو بووەتەوە زیاتر تیشک دەخاتە سەر بنەچەی شەبەکەکان و پێی وایە شەبەک و کاکەیی و ئێزیدی لەگەڵ عەلەوییە قزلباشەکان نزیکیان هەیە و پێی وایە لە ڕووی ڕیشەی دینی و زمانەوە هاوڕیشە بن، ئەمە هەرچەندە ئێزیدی بە زارێکی دیکەی کوردی قسە دەکەن کە سەر بە زاری کوردیی باکوورە (کرمانجی).( Bruinessen, 1998: 185 -196).\nلەیزینبێرگ هەر لە درێژەی توێژینەوەکانی دەربارەی شەبەک لە ساڵی ٢٠١٤ توێژینەوەیەکی دیکە لەبارەی شەبەک بڵاو دەکاتەوە بە ناوی (کۆتایی هێترۆدۆکسی: شەبەک لە عێراقی پاش سەدامدا). لەم توێژینەوەیە ئاماژە بە کۆتایی هیترۆکسی دینی لای شەبەکەکان دەدات کە ئەو جیاوازییە دینییەی هەیان بووە لەگەڵ موسڵمانی سوننە و شیعە لە دوای ڕووخانی سەدام و بەهێزبوونی باڵی شیعە لە عێراقدا، ئەم گروپە ئیتنۆ – دینییە زیاتر بەرەو شیعەی ئیمامی ڕۆیشتوون چیدی ئەو ڕێوڕەسمە دینییە شەبەکییە جێبەجێ ناکەن کە لە ڕابردوودا پێی ناسرابوون. (Leezenberg, 2014)\nشەبەک و شەبەکی بەرەو کوێ؟\nئەو گۆڕانە سیاسییەی کە بەم دواییە بە سەر عێراقدا هات، کاریگەریی لەسەر شەبەکیش هەبووە، بە تایبەت لەم ڕووەوە کە زۆرینەی شەبەک بە مەزهەب شیعەن و باڵی شیعەی ئیمامیش لە عێراقدا بە هێز بووە، لە هەمان کاتدا شیعە لە عێراقدا هەوڵ دەدەن هەر گرووپێک کە لە شیعە نزیک بێت، بەرەو شیعەی ئیمامی کێشیان بکەن، بۆیە شەبەکە شیعەکان ئەو تایبەتمەندییە دینییەی هەیان بووە کاڵ بووەتەوە، زیاتر بەرەو شیعەگەری و شیعەی ئیمامی دەچن و لە ڕێورەسمی شەبەکی دوور دەکەونەوە، کە ئەمەش کاریگەریی هەیە بۆ پارچەبوونی یەکڕیزیی کۆمەڵگەی شەبەکی، و لەناوچوونی باوەڕ و کولتووری شەبەکی و دوور کەوتنەوە لە ناسنامەی نەتەوەیی کوردی، ئەمە بە تایبەت کە هەندێک لە شەبەکە شیعەکان بانگەشەی نەتەوە و زمانێکی سەربەخۆ بۆ شەبەکەکان دەکەن، بۆیە ئەمانە هەموو چەند هێمایەکن کە ئەو یەکێتییە ئیتنۆ- دینییە بە ناسنامەی کوردی کە لە نێو شەبەکەکاندا هەبووە کۆتایی بێت و لە ڕووی ناسنامەی نەتەوەییش شەبەک بەرەو پارچەبوون بچن، یان ڕاستتر بڵێین ببن بە شەبەکی سوننی بە ناسنامەی کوردی و شەبەکی شیعە بە ناسنامەیەکی نەتەوەیی شەبەکی و زمانێکی سەربەخۆی شەبەکی کە کوردی نییە.\nشێوەزاری شەبەکیش، بەهۆی دەسەڵاتی زمانی عەرەبی لە ناوچەکەیان بەردەوام زمانەکەیان بەرەو لاوازی دەچێت، ئەگەر ئەم ڕەوشە زمانییەی ئێستا بەردەوام بێت ئیدی شەبەکیش وەک شێوەزارێک بەرەو ئەسمیلەبوون دەچێت، چونکە لە هیچ سەردەمێک بە شێوەزارەکەی خۆیان لە ناوچەکەیان نەیان خوێندووە، تەنانەت بە زمانی کوردیی ناوەندییش نەیان خوێندووە، بۆیە لە لایەک لە ڕووی زمانەوە هێشتا تەعریب لە ناو شەبەکی بەردەوامە، کە ئەم ڕەوشە زمانییە شێوەزارەکەیان بەرەو لاوازی و توانەوە دەبات، ئەمە لە کاتێکدا هیچ بەرنامەیەکیش لە نێو شەبەکەکاندا نییە بۆ بووژاندنەوەی زمانەکەیان و پاراستنی، بۆیە ئەم جۆرە هەلومەرجە زمانییە لەم دۆخە سیاسییە کە بە سەر ناوچەکەیاندا زاڵە، ئەگەر هەوڵیکی جددی نەدرێت کە شێوەزارەکەیان بە زیندوویی بمێنێتەوە و قسەی پێ بکرێت و پێی بنووسرێت، ئەوا هیچ ئاسۆیەکی گەش بۆ مانەوەی شەبەکی وەک شێوەزارێکی کوردی لە پاشەڕۆژدا نابیندرێت.\nشەبەکەکان وەک پێکهاتەیەکی کورد بە درێژایی مێژوو هەر بە کورد ناسراون، بەڵام لە ماوەی سەد ساڵی ڕابردوودا بە زۆر شێوە هەوڵ دراوە لە ناسنامەی کوردبوون دایانبڕن و بیانکەن بە تورک یان عەرەب. ڕژێمی پێشووی عێراق زۆر هەوڵی داوە ئەوان بکات بە عەرەب، بەڵام سەرکەوتوو نەبووە. لە سەردەمی نوێشدا دوای ڕووخانی سەدام لە عێراقدا، شەبەک ڕووبەڕووی ئالنگاری نوێ بوونەوە بەهۆی ئەو گۆڕانە سیاسییە کە بەسەر عێراقدا هات کە بووە هۆی بەهێزبوونی باڵی شیعە لە عێراقدا، شەبەکە شیعەکانی بەرەو شیعەگەری بردووە و دوور کەوتوونەوە لەو ناسنامە دینییە شەبەکییە کە پێی ناسرابوون، هەر لەم ڕووەوە هەوڵ دەدرێ لە ڕووی ناسنامەی نەتەوەییەوەش بکرێن بە گرووپێکی ئەتنیکی سەربەخۆی غەیری کورد، ئەمە هەرچەندە ئەوان لە ڕابردوودا بە هۆی کوردبوونیان هەمیشە باجی قورسیان داوە و دوچاری ڕاگوێزان و وێرانبوونی ئاواییەکانیان هاتوون. لە لایەکی دیکەوە بەهۆی جیاوازی لە پێکهاتەی دینی و مەزهەبی لەگەڵ زۆرینەی کورد، هەوڵ دراوە شەبەکەکان لە کورد جودا بکرێنەوە، کە ئەمەش بە هۆکاری سیاسییە و زمانەوانی نییە، چونکە وەک دیارە شەبەک بە درێژایی مێژوو کورد بوون و شێوەزارەکەشیان لەگەڵ بنزارەکانی دیکە وەک هەورامی، باجەلانی، ماچۆ، سەر بە زارێکی کوردین کە بە زاری گۆران – زازا ناسراوە. هەرچەندە ئەم شێوەزارە لەگەڵ ئاخێوەرانی کوردیی ناوەند و زارەکانی دیکەی کوردی لە یەکگەیشتنیان نییە، بەڵام بەپێی پێوەری کۆمەڵایەتی و نەتەوەیی و کولتووری کە لەگەڵ کورد هاونەتەوەن، شێوەزارەکەشیان هەر بە کوردی دادەنرێت، چونکە ڕیشەی هاوبەشی لەگەڵ زارە کوردییەکاندا هەیە، بۆیە لەم ڕوانگەوە شەبەکی هەر بە شێوەزارێکی زمانی کوردی دادەنرێت. شێوەزاری شەبەکی وەک زمانێکی زارەکی هیچ بایەخێکی بۆ خوێندن و نووسین نییە، لە پارێزگای مووسڵ هەمیشە بە عەرەبییان خوێندووە، بۆیە ئەمڕۆ زمانەکەیان لەبەردەم مەترسی ونبوون و ئەسمیلەبووندایە، پێویستە هەوڵێک بدرێ ببووژێندرێتەوە، چونکە زمان ناسنامەیەکی گرنگە بۆ شەبەک، بە فەوتانی زمان، بەشێکی گرنگی ناسنامەیان لەبەین دەچێت.\n1-Bruinessen, Martin van (1998), The Shabak, a Kizilbash community in Iraqi Kurdistan, in Les Annales de l'Autre Islam 5.\n2-Chambers, J.K. and Trudgill, Peter (1998), Dialectology, Cambridge University press.\n3-Hogan, Patrick Colm (edited) (2011), The Cambridge Encyclopedia of the language science, Cambridge university press\n4-Leezenberg, Michiel (1994), The Shabak and the Kakais: Dynamics of Ethnicity in Iraqi Kurdistan. Institute for Logic, Language and Computation. University of Amsterdam\n5-Leezenberg, M. (2014), The end of heterodoxy? The Shabak in post-Saddam Iraq. Studies in Oriental Religions, 68.\n6-Mackenzie, D. N. (1966), The dialect of Awroman (Hawraman-i Luhon) Grammatical sketch, texts, and vocabulary, Munksgaard, Kobenhavn.\n7-Mackenzie D. N.(1956), Bāǰalānī, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 18,No. 3.\n8-Minorsky, Vladmir (1943), "The Gûrân," Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 11, Part I.\n9-Sultan, Abbas (2016), Shabaki – English Dictionary, Dar Al-mahaja Al Baydhaa, Beirut.\n١٠- ئاره‌شی ئه‌مجه‌دی(وەرگێڕ) (٢٠١١)، بویروق: فه‌رمانی حه‌زره‌تی شیخ سه‌فی کتیبی پیروزی شه‌به‌ک، بڵاوکراوەی دەزگای ئاراس، هەولێر.\n١١- د. زرار صدیق تۆفیق(٢٠٢٠)، کاکەیی – ئەهلی هەق و شەبەک: لێکۆڵێنەوەیەکی مێژوویی، چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین، بڵاوکراوەی ئەکادیمیای کوردی، هەولێر، ٢٠٢٠.\n١٢- د. فوئاد حەمەخورشید ( ٢٠١٨)، زمانی کوردی و دیالێکتەکانی، توێژینەوەیەکی جوگرافی، وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە بۆ کوردی: سوداد ڕەسووڵ، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.\n١٣- عەباس خەجان ( ٢٠١١)، مەولوودنامەی پێغەمبەر بە زاراوەی شەبەک، ئامادەکردن و لێکدانەوەی: هەردەوێل کاکەیی، ئینستیتیوتی کەلەپووری کورد، چاپی یەکەم، سلێمانی.\n١٤- محەمەد عەلی قەرەداغی (١٩٩٩)، بوژاندنەوەی مێژووی زانایانی کورد لە ڕێگەی دەستخەتەکانیانەوە، بەرگی دووەم، چاپی یەکەم، سلێمانی.\n١٥- د. نەجاتی عەبدوڵلا(٢٠١٥)، شەبەک: مێژوو و زمان و باوەڕیان، گۆڤاری ئەکادیمیانی کوردستان، ژمارە (٤)، چاپخانەی سەردەم، سلێمانی.\n١٦- هەردەوێل کاکەیی (٢٠٠٨)، پەندی پێشینان و قسەی نەستەقی شەبەک، ئینستیتیوتی کەلەپووری کورد، بڵاوکراوەی دەزگای ئاراس، چاپی یەکەم، هەولێر.\n١٧- هەردەوێل کاکەیی (٢٠١١)، فەرهەنگی شەبەک، بڵاوکراوەی ئینستیتوتی کەلەپووری کورد، سلێمانی.\n-چاوپێکەوتن لەگەڵ مامۆستا ئەمجەد جومعە (بە ئەسڵ شەبەک)، ڕێکەوتی ٦-١٠- ٢٠٢٠\nتێبینی: ئەم توێژینەوەیە لە گۆڤاری شنروێ ژمارە (٢) ی ساڵی ٢٠٢٠ بڵاو بووەتەوە.\nله‌کی زارێکی زمانی کوردییه


زایینی: ٢٢-١٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/١٠/٠١ - ١٣:٤٢ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: ئەندامێکی دڵسۆزی حیزب و کەسایەتی خۆشناوی ناوچەی بۆکان، کاک ئەبووبەکر ئۆستاد قادری کۆچی دوایی کرد.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە مالپەڕی کوردستان میدیا؛ ڕۆژی چوارشەممە ڕێکەوتی ۲۹ی سەرماوەز، کاک ئەبووبەکر ئۆستاد قادری، ئەندامی دڵسۆز و کەسایەتی خۆشناوی ناوچەی ئەحمەدی کۆر، لە گوندی عەبدوڵڵا تەپەسی، بەهۆی نەخۆشییەکی کوت‌وپڕ کۆچی دوایی کرد.\nکاک ئەبووبەکر کەسێکی هەڵسووڕ و نیشتمانپەروەر بوو؛ ناوبراو لە هیچ هاوکارییەک بۆ پێشمەرگەکانی حیزب درێغی نەدەکرد و بەردەوام ماڵەکەی شوێنی حەسانەوەی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکرات بوو.\nجێی ئاماژەیە برایەکی ناوبراو بە ناوی خالید، ماوەی ١٤ ساڵ بە تۆمەتی پێشمەرگایەتی و بەشداری لە بزووتنەوەی ڕزگارییخوازانەی کوردستان، لە ڕەشچاڵەکانی ڕێژیمدا بوو.\nتەرمی ناوبراو، ڕۆژی پێنج شەممە، لە نێو ئاپۆڕای خەڵکی ناوچە، لە گۆرستانی مەڵالەر بە خاک سپێردرا.\nحیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بەداخ بونی خۆی بۆ کۆچی دوای کاک ئەبوبەکر رادەگەیەنێت و وێڕای سەرەخۆشی لە بنەماڵە و کەسوکاری ناوبراو خۆی بەشەریکی خەمیان دەزانێت.


سوێند بێت به خوا ئێمه بێگومان نیشانه‌و ئایه‌تی ڕوونمان بۆ تۆ ناردووه (ئه‌ی محمد (صلی الله علیه وسلم) كه‌س باوه‌ڕی پێی له‌ق نابێت، جگه له ده‌روون نه‌خۆش و یاخی بووه‌كان.\n(به‌ڵام ئه‌وانه) هه‌رگیز به‌هۆی ڕه‌فتاری نادروست و ده‌ست پێشخه‌ری ناپه‌سه‌ندیانه‌وه ئاواتی مه‌رگ ناخوازن، خوایش چاك ئاگاداره له حاڵی سته‌مكاران.\nئه‌و كه‌سه‌ی دوژمن بێت به خواو فریشته‌كانی و پێغه‌مبه‌ره‌كانی، به‌تایبه‌ت جوبره‌ئیل و میكائیل، ئه‌وه با بزانێت و دڵنیا بێت كه خوای گه‌وره دوژمنی كافرو بێباوه‌ڕانه.\n(ئه‌ی محمد (صلی الله علیه وسلم) پێیان) بڵێ: ئه‌گه‌ر ڕاست ده‌كه‌ن و باوه‌ڕتان وایه كه ماڵی ئه‌و دنیا (به‌هه‌شت) لای خوا تایبه‌تمه‌نده به ئێوه نه‌ك خه‌ڵكی تر، ده ئاواتی مردن بخوازن ئه‌گه‌ر ڕاست ده‌كه‌ن (تا زوو بچنه ناو به‌هه‌شت)!!\nسوێند بێت ئه‌و جووله‌كانه ده‌بینیت كه له هه‌موو خه‌ڵك به په‌رۆشترن له‌سه‌ر دنیاو ژیانی دنیا به‌هه‌ر جۆرێك بێت، هه‌تا بگره له هاوه‌ڵپه‌رست و موشریكه‌كانیش، هه‌ریه‌ك له‌وانه ئاوات ده‌خوازێت كه: هه‌زار ساڵ ته‌مه‌نی ببێت، هه‌ر چه‌نده وه‌نه‌بێت ته‌مه‌نی درێژیان له سزا ڕزگاریان بكات، خوایش زۆر بینایه به‌و كرده‌وانه‌ی كه ئه‌نجامی ده‌ده‌ن.\n(ئه‌ی محمد (صلی الله علیه وسلم) پێیان بڵێ: هه‌ر كه‌سێك دوژمنی جوبره‌ئیله، (با بزانێت) كه هه‌ر ئه‌و جوبره‌ئیله به فه‌رمانی خوا ئه‌و قورئانه‌ی دابه‌زاندۆته سه‌ر دڵت كه كتێبه پێشووه‌كان به‌ڕاست داده‌نێت و ڕێنموویی (بۆ چاكه) ده‌كات و مژده به‌خشیشه به ئیمانداران.\nئه‌وه بۆ هه‌ر جارێك په‌یمانێكیان به‌ستبێت (له‌گه‌ڵ خواو پێغه‌مبه‌رو موسوڵماناندا) خێرا ده‌سته‌یه‌كیان په‌یمانه‌كه‌یان شكاندووه، به‌ڵكو زۆربه‌ی زۆریان باوه‌ڕ ناهێنن (ڕێزو قه‌دری په‌یمان و ئیمان ناگرن).\nكاتێكیش كه پێغه‌مبه‌رێكیان له لایه‌ن خواوه بۆ هات (مه‌به‌ست حه‌زره‌تی محمد (صلی الله علیه وسلم) له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه پشتگیری له ڕاستی ته‌ورات ده‌كات، ده‌سته‌یه‌ك له خاوه‌ن كتێبه‌كان (جووه‌كان) كتێبی خوایان پشتگوێ خست و خۆیان لێ گێل كرد، هه‌روه‌ك هه‌واڵی وا نه‌زانن و (نه‌یان بیستبێت).


مێژووی مانگرتن و زیندانیانی باکوور و بێدەنگیی باشوور.\nمانگرتنی زیندانیانی سیاسی لە کۆنەوە بەشێک بووە لە کاروانی درێژخایەنی تێکۆشانی زیندانیانی سیاسی ناو گرتووخانەکان لەدژی سیسەتەمی داپڵۆسێنەری دەسەڵاتە دیکتاتۆریەکان.\nلە عیڕاق(حەمید عوسمان) کە خەڵکی شاری هەولێر بوو بە تۆمەتی سکرتێری پارتی کۆمۆنیستی عیراق لەسەردەمی شا فەیسەڵی دووەم زیندانیکرابوو، چواردە شاهێدی لەسەر بوو وێڕای دژوارترین ئەشکەنجە ئیعتڕافی نەبوو لە ژووری ژمارە(یەک) قورسترین زنجیریان لە پێی کردبوو، ناوبراو لەو سەردەمەدا ماوەی نۆزدە ڕۆژ مانیگرت لە خواردن.\nلە زیندانی ئامەدی باکووری کوردستان چوار زیندانی سیاسی کورد کەمال پیر، محەمەد خەیری دوورمووش، عەلی چیچەک، عاکیف یەلماز لە بەرواری چواردەی تەمووزی ساڵی(١٩٨٢) لە دژی ستەم و ئەشکەنجەی فاشیزمی دەوڵەت تورک لە گرتووخانەدا دەستیانکرد بە(چالاکی مانگرتن تا مردن) لە کۆتاییداهەر چواریان گەیشتنە کاروانی شەهیدان.\nزیندانی سیاسی کورد(سەبری ئۆک) کە نزیکەی بیست و دوو ساڵ لە زیندانەکانی تورکیا مایەوە، لەو ماوەیەدا لە کاتی جیاجیادا دەیان جار مانیگرت، جاری واهەبووە چەندین ڕۆژ یا چەندین هەفتە بەردەوامبووە لە مانگرتن لە خواردن، ئەگەر سەرجەم ڕۆژانی کاتە جیاوازەکانی مانگرتنی ناوبراو لەو بیست و دوو ساڵەدا کۆبکرێتەوە دەکاتە نزیکەی پێنچ سەد ڕۆژ، سەبری ئۆک ئێستا لە ڕیزەکانی(کەجەکە)بەردەوامە لە خەبات. نووسەر(فوئاد کاف) یەکێکی ترە لەو زیندانیە سیاسیانەی کە ماوەی(٦٤) ڕۆژ لە زیندانی ئامەد ساڵی(١٩٨٢) مانیگرت ناوبراو بیست ساڵ لە زیندان مایەوە.\nزۆر جار زیندانیانی سیاسی لە گرتووخانەکانی تورکیا مانیانگرتووە لە خواردن، بەڵام ئەوە جاری یەکەمە دژ بە گۆشەگیری سەر(عەبدوڵا ئۆجەلان) ڕێبەری پەکەکە، حەوت هەزار زیندانی سیاسی کورد پێکەوە مانگرتن لە خواردن ڕابگەیەنن. مانگرتنی ئەم جارە بە پێشەنگایەتی(لەیلا گیوڤەن) پەرلەمانتاری پارتی دیموکراتی گەلان(هەدەپە) لە زیندان لە(١٨) ی مانگی یازدەی ساڵی ڕابردوو دەستیپێکردووە و دوای ئازادبوونیشی تا ئێستاش بەردەوامە لە مانگرتن. لە شاری هەولێر ئەندامێکی هەدەپە(ناسر یاگز) زیاتر لە پێنچ مانگە بەردەوامە لە مانگرتن، هەروەها(هەرێم مەحمود) لە شاری کەلار ماوەی زیاتر لە دوو مانگە مانیگرتووە. لە شاری ستراسبۆرگی فەڕەنسا بەهەمانشێوە چواردە کەس کە زۆربەیان ڕۆژنامەنوووسن چوار مانگ زیاترە تا ئێستاش لە مانگرتندان. چالاکی مانگرتن لە چەندین ووڵاتی تر بەردەوامە. لەپێناو کۆتاییهێنان بە گۆشەگیری سەر ئۆجەلان مانگرتووان بەردەوامی دەدەن بە مانگرتنەکەیان.\nلەسەرەتای مانگرتنەکەوە تا ئەمڕۆ ژمارەیەک لە زیندانیانی سیاسی مانگرتوو لە هەردوو ڕەگەزی نێر و مێ کە بریتین لە(زولکوف گەزەن، سیراج یوکسەک، مەعسوم پامای، ئایتەن بەچەت، زەهرا ساغڵەم، مەدیا چنار، یونجا ئاکجی) لە ناو زیندانەکان شەهیدبوون، هەروەها ئەغور شاکار لە ئەڵمانیا لەدژی گۆشەگیری سەر ئۆجەلان لەبەردەم دادگای شاری کریفێڵد خۆی سوتاند بەوهۆیەوە شەهیدبوو.\nڕاگەیاندنەکانی باشووری کوردستان بێهەڵوێستن ڕۆماڵی ئەو خەباتە مەزنەی مانگرتووانی ناو زیندانەکان ناکەن، تیشک ناخەنە سەر شەهید بوونی مانگرتووان ، باسی مانگرتنی چواردە ڕۆژنامەنووسی کوردی باکووری هاوپیشەکانیان ناکەن، بەڵام باسی ئەوە دەکەن عومەر حەسەن بەشیر لە سودان لە ناو ژووری زیندانەکەیدا فێنککەرەوەی بۆ داندراوە، ڕۆماڵی مانگرتنی ناسر یاگز لەهەولێر و هەرێم مەحمود لە گەرمیان ناکەن، ئاماددەن ڕۆماڵی هەموو پرسێکی جۆراوجۆر بکەن، تەنیا ڕۆماڵی بارودۆخی حەوت هەزار زیندانی سیاسی مانگرتووی کوردی باکووری کوردستان ناکەن!\nلە هەرێمێکدا ئەو هەموو دەزگای ڕاگەیاندنەی دەسەڵات، سێبەر، ئەهلیی، سەربەخۆ هەبێت تیشک نەخاتە سەر پرسیێکی گرنگی نەتەوەیی و مرۆڤدۆستی وەک پرسی هەزاران زیندانی سیاسی مانگرتووی کورد، کەواتە ناتوانین بڵێین ڕاگەیاندنەکانی باشووری کوردستان لە ئاست بەرپرسیاریەتی مرۆڤدۆستی و نەتەوەییدان، ڕاگەیاندنە حیزبیەکانیش ئاڕاستەکراون، حیزب کێشەی بیستن و دیتنی پرسە نەتەوەیی و مرۆڤدۆستیەکانی هەیە! بێ هەڵوێستی ڕاگەیاندنە حیزبیەکان ڕەنگدانەوەی بێهەڵوێستی حیزبەکانیانە. جێگەی داخە بەهەمانشێوە ئەو بێدەنگیە سەرجەم ڕێکخراوە مەدەنییەکانی هەرێمی کوردستانی گرتۆتەوە! ژیان هەڵوێستە نەبوون باشترە لە بێهەڵوێستی.


فراکسۆنی زەرد : کات لەبارە بو گەڕانەوە بۆ ڕای گەل و ڕاپرسی لەسەر مافی چارەنووس\nفراکسیۆنی زەرد: راگەیەندراوێك بڵاودەکاتەوە\nفراکسۆنی زەرد ڕایدەگەیێنێ کە، کات لەبارە بو گەڕانەوە بۆ ڕای گەل و ڕاپرسی لەسەر مافی چارەنووس\nئەمڕۆ ٢١ شوباتی ٢٠١٦ فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە مەڕ هەڵسەنگاندی دۆخی هەرێمی کوردستان و پێشهاتەکان کۆ بووە.\nلە کۆبوونەوەکەدا جەخت کرایەوە لە سەر ئەوەی کە، هەرێمی کوردستان بە قۆناغێکی زور هەستیار تێپەر دەبێت و قەیرانێکی قووڵی دارایی هەرێمەکەمانی گرتووەتەوە، لەسەر ئەو بنەمایە ئەنجامدانی پرۆسەی چاکسازی ئەمڕۆ لە هەموو کات زیاتر پێویستە و دەبێ هەموو هەوڵەکانمان یەک خەین لە پێناو گەلی کوردستان و دەرچوون لەم قەیرانە.\nئێمە وەك فراکسیونی پارتی دیموکراتی کوردستان پاڵپشتی تەواوی خومان بۆ تەواوی بەرنامەی چاکسازی جەنابی سەرۆك بارزانی دەدەبڕین، هەروەها پشتیوانی هەنگاوەکانی چاکسازیی حکوومەتی هەرێم دەکەین و هیواخوازین هەموو لایەك دوور لە ململانێی سیاسی و حزبی شان بدەینە بەر بەرپرسیاریەتیی ئەم دۆخە سەختە و، بە یەکەوە نەخشەڕێگای دەرچوون و گەیشتن بە کەناری ئارام دابڕێژینەوە، هەر لێرەوەش داواکارین لە پرۆسەی چاکسازی و بەڕێوەبردنی قەیرانی دارایی و پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی کوردستان ئەم خاڵانەی خوارەوە لە بەرچاو بگیرێت.\n• پرۆسەی چاکسازی پێویستی بە زەمینەیەکی گونجاوی سیاسی هەیە، بۆیە هیواخوازین هێز و لایەنە سیاسیەکان پەلە بکەن لە ئاساییکردنەوەی دۆخی سیاسی هەرێمی کوردستان.\n• پرۆسەی چێکسازی گشتگیر بێت و هێچ سەکتەر و مەلەفێك وەلاوە نەنرێت.\n• گۆرانکاریەکانی ناوچەکە و ئەگەر و پێشهاتەکان پێمان دەڵێ دەرفەتی زێڕین سەرەڕای بارگرانی و گوزەرانی خەڵکی کوردستان لە بەردەمانە و پێویست دەکات هەموو هێز و لایەنە سیاسیەکان لە پێناو تەحقیقکردنی ئامانجە نیشتمانییەکانمان و چارەسەری قەیرانی دارایی و سەرکەوتنی پێشمەرگەی کوردستان بە سەر تێرۆریستانی داعش و بەرژەوەندییە باڵاکانی گەل، ڕێزەکانمان ڕێك بخەین و بە تێڕوانینەکی نیشتمانی و نەتەوەییانە لەمەڕ پرسەکان هەنگاو بهاوێژین.\n• نانەوەی تەگەرە و گرفت بۆ هەرێمی کوردستان لە لایەن حکوومەتی عێراق بەردەوامە، پێویست دەکات هەمومان لە پێناو پارێزگاری لە دەستکەوتەکان و دەستهینانی دەستکەوتی گەورەتر بو ئایندە، پێمان وایە کات لە بارە بو گەڕانەوە بۆ ڕای گەل و ڕاپرسی لەسەر مافی چارەنووس، ئەمەش پرۆسەیەکی نیشتمانی یە و دەخوازێت کۆکەرەوەمان بێت و، دوور بیت لە بەرژەوەندیی حزبی و بە حزبیکردنی.\n• لە هەر هەنگاوەکی چاکسازی و کەمکردنەوەی خەرجی و زیادکردنی داهات پێویستە ژیانێ خەڵکی هەژار و کەمدەرامەت و مووچەخۆری کوردستان ئامانجی سەرەکی بێت و هەموو هەوڵێك بخرێتە گەڕ بۆ باشکردنی گوزەرانی هاووڵاتیان.\nلە کۆتاییدا ڕێز و سوپاسی فراکسیونی پارتی بو خۆڕاگری خەڵکی کوردستان دەردەبڕین و دڵنیاین ئەم قۆناغە سەختەش بە سەرکەوتوویی تێدەپەڕێنین.\nسڵاو لە پێشمەرگە خۆڕاگر و قارەمانەکانمان، سەری ڕێز و نەوازش بۆ شەهیدانی کوردستان دادەنەوێنین.


حەشدی شەعبی لەناوچە دابرێنراوەكان نەكشاوەتەوە\nئا: ئەیاد موحەمەد\nدەنگۆی کشانەوەی هێزەکانی حەشدی شەعبی لەهەندێک ناوچەی جێناکۆک لەپارێزگای دیالە دورە لەڕاستیەوە‌و حەشدی شەعبی لەناوچە دابرێنراوەكان نەكشاوەتەوە، سەرچاوەیەک بەئاوێنەی راگەیاند تائێستا بەشێوەیەکی فەرمی هیچ شتێکی نوێ نیە ئەوهێزانە خۆیان مەترسییان لادروست بوە، هێزی ئەمریکیش سەردانی چەند جێگایەکیان کردوە بەڵام جێگیر نەبون لەو جێگایانە.\nبەپێی زانیاریەکانی ئاوێنە کە لەسەرچاوەیەکی پارێزگای دیالەوە دەستی کەوتوە هێزەکانی ئەمریکا بەشەش ئۆتومبێلی هەمەرەوە چونەتە مەنزریە، جەلەولا و سەعدیە و قائدەی کەرکوشی نزیک بەڵام تێیدا جێگیر نەبون، ئێستا هێزەکانی حەشد ، بەدر و عصائب لەجەلەولاو سەعدیە خۆیان کەم پیشان دەدەن و لەهەندێک لەزاڵگەکان کەمبونەتەوە بەهۆی ئەوەی ترسێکیان لادروست بوە.\nسەرچاوەکە ئەوەشی بۆ ئاوێنە ئاشکراکرد هەمو هێزەکانی شیعە ئەوانەی لەچوارچێوەی لیستی سائیرون و فتح و هاوپەیمانی دیالەی وەتەنی کۆنن، هەمویان کۆکن لەسەر ئەوەی پێشمەرگە نەگەڕێتەوە تاوەکو خۆیان كۆنترۆڵی ناوچەكان بكەن بەتایبەت ناوچە کوردستانییەکان تا لەهەڵبژاردنی داهاتو دەنگەکانی کورد و عەرەبی سوننە بۆ خۆیان مسۆگەر بكەن.\nلای خۆشیەوە عارف عادل، بەڕێوەبەری ناحیەی جەبارە بەئاوێنەی وت "بەشێوەیەکی فەرمی هیچ شتێک نیە لەبارەی کشانەوەی حەشدی شەعبی، لەجەبارە نوسنگەی بەدر هەروەک خۆی ماوەتەوە‌و نەكشاوەتەوە، بارەگای بەدرهەیە ئەوانەی کەلەوێن پاسەوانی بارەگاکە دەکەن، ، ئێمەش بەوردی چاودێری دۆخەکەدەکەین".\nهاوکات بەرپرسی کۆمیتەی یەکێتی لەقەرەتە، موحەمەد عومەر بەئاوێنەی وت "لەقەرەتەپە هێزەکانی بەدر و سەرایاسەلام و هەروەها عصائب و مجلس اعلاهەیە و بارەگاو هێزیشیان هەیە، حەشدی شەعبی لەهەندێک بازگە نەماون وەک بازگەی نزیک گوندی گاخۆر و بازگەی چوار ڕیانی جەلەولا قەرەتەپە کفری، چونەتە ناوبارەگاکان بەڵام وەکو پاشەکشە هیچ پاشەکشەیەکیان نەکردوە".\nهەربەپێی زانیاریەکانی ئاوێنە، لەنێوان وەزارەتی پێشمەرگە و عێراقدا لەئاستێکی باڵادا کۆبونەوە کراوە بۆدروستکردنی هێزی هاوبەش بۆناوچەکان ولیژنە پێک هێنراوە بەڵام لەوبارەیەوە لیژنەکان دەستیان بەکارکرد نەکردوە.\nکشانەوەی هێزەکانی پێشمەرگە دوای شانزەی ئۆکتۆبەر لە خانەقین و جەلەولاو جەبارەو قەرەتە وایکرد هێزەکانی حەشدی شەعبی و هێزە ئەمنیەیکانی تر لەوناوچانەدا جێگیر بکرێن، هەرچەندە لە ئێستادا باسی کشانەوەی هێزەکانی حەشدی شەعبی دەکرێت لەژێر فشاری ئەمریکادا، بەڵام ئەوهێزانەی ئەمریکا بەپێی زانیاریەکانی ئاوێنە ڕۆشتونەتە چەند جێگایەک و جێگیر نەبون، تائێستا بەشێوەیەکی فەرمی هێزەکانی حەشدی شەعبی هیچ پاشەکشەیەکیان پێنەکراوە.


بڕیاری پەرلەمانی عێراق و بژاردەکانی ئەمەریکا\nلەم کاتەدا ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە کۆمەڵێک کێشەی سیاسی و عەسکەریدا تێدەپەڕێت دەرئەنجامی ململانێی نێوان ئەمەریکا و ئێران. وە ئەوەی شایانی باسە لەو دوادواییەدا عێراق بۆتە شانۆیەک بۆ ئەو ململانێیانە، و چەند مانگێکە سەرقاڵی خۆپیشاندانە بەناوبانگانە ئاشتیخوازانەکەیە کە لە بەغدا و پارێزگاکانی تری باشوور بەڕێوە دەچێت دژ بە حوکمڕانەکانی عێراق لە دەستەڵات و حیزبە سیاسیەکان کە تاوانبار دەکرێن بە گەندەڵی و تائیفیەت و داواکاری مافە ڕەواکانی خۆیان دەکەن. تا ئێستا کوژرانی زیاتر لە ٦٠٠ شەهید و ٢٣٠٠٠هەزار برینداری لێکەوتۆتەوە و حکومەتیش نەیتوانیوە پارێزگاری خۆپیشاندان بکات لەوانەی ناوبراون بە (لایەنی سێهەم).\nلەم کەشە ناسکەدا حەشدی شەعبی و میلیشیاکان ئەم هەلەیان قۆستۆتەوە بە دەستوەشاندن لە بەرژەوەندیەکانی عێراق بە پێی ڕاپۆرتی ئەمەریکیەکان. دواهەمینیان ئەو هێڕشە موشەکیانە بوو لە ٢٧/١٢/٢٠١٩ بۆ سەر سەربازگەی K1 ی هێزەکانی هاوپەیمانان لە پارێزگای کەرکوک و بوو هۆی کوژرانی ئەمەریکیەکی مەدەنی. ئەمە وەکو یەکەم کڵپەی ئاگری نێوان ئەم دوو بەرەیەدا بوو. حکومەتی ئەمەریکی وەڵامی ئەم هێرشەی لە ٢٩/١٢/٢٠١٩دا دایەوە بە هێرشکردنە سەر بنکەکانی حەشدی شەعبی و میلیشیاکان لە قائم کە ژمارەیەک قوربانیانی لێکەوەتەوە. ئەمجارە حەشدی شەعبی و میلیشیاکان لە ٢/١/٢٠٢٠دا هێرشەکەیان وەڵامدایەوە بە هەڵکوتانە سەر باڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە ناوچەی سەوز کە بە پارێزراوترین ناوچەی عێراق هەژماردەکرێت، دەرگایەکیان سوتاند و ئاڵای حەشدی شەعبی و میلیشیاکانیان لەسەر دیواری باڵیۆزخانەکە بڵندکرد. پاشان ئەمەریکا وەڵامی ئەم هەیبەت شکاندنەی بە کوشتنی هەردوو مەزنترین فەرماندەی فەیلەقی حەرەسی سەوری- قاسم سلێمانی و جێگری فەرماندەی حەشدی شەعبی ابو مهندس لە ٣/١/٢٠٢٠دا دایەوە لەبەرئەوەی ئەمەریکا ئەم دوو فەرماندەیەی بە پلانگێڕ و جێبەجێکاری سەرەکی هێڕشەکەی سەر باڵیۆزخانەکەی خۆی دادەنا. وە ئێرانیش وەڵامێکی شەرمنانەی دایەوە وێڕای چاوەڕوانی خەڵکی بۆ وەڵامێکی توندو کاریگەرانە لە بەرامبەر ئەم کارەدا.\nدوابەدوای ئەمە و لەژێر فشاری حیزبە شیعیەکان و ئێران، ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق داواکاری دانیشتنێکی نائاسایی کرد بۆ دەنگدان لەسەر دەرکردنی هێزە هاوپەیمانەکان و لەسەروو هەموشیانەوە هێزە ئەمەریکیەکان.\nئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دانیشتنە نائاساییەکەی خۆی لە ٥/١/٢٠٢٠دا گرت، بە ئامادەبوونی سەرۆک وەزیرانی دەستلەکار کێشاوە د.عادل عبدالمهدی بۆ گفتوگۆکردن لەسەر بڕیاری دەرکردنی هێزە بیانیەکان لە عێراق. زۆرینەی سوننە و فراکسیۆنە کوردیەکان و هەندێک لە شیعەکانیش بایکۆتی ئەم دانیشتنەیان کرد بەهۆی ڕەچاونەکردنی بیروڕای ئەوان لەسەر مەترسیە ئاسایشی و ئابوریەکان کە لەوانەیە ڕوبدات لە دەرئەنجامی دەرکردنی ئەم هێزانە.\nئەوەی شایانی باسە، ئەنجومەنی نوێنەران لیستەیەکی ١٧٠ ئەندامی پێشکەشکرد بۆ ئەم بەیاننامەیە، کە لەڕوی یاساییەوە ژمارەیەکی تەواوە بۆ گرتنی هەر دانیشتنێک بەڵام وێنە ڤیدیۆییەکان نیشانی دەدەن کە ژمارەی ئامادەبووان لەو کاتەدا ناگاتە ١٤٥ لە کۆی ٣٢٩ ئەندام، بەمەش نیصابی یاسایی تەواو نەکراوە لەبەرئەوەی دەبوایە ١٦٥ بێت!\nوە لەپێش دەستپێکردنی دەنگدان، سەرۆکی ئەنجومەن گوتی "ئەم بڕیارە بڕیارێکی شیعیە نەک بڕیارێکی عێراقی و (ئێوە، ئەی ئەندامانی شیعە زۆرینەن لە پەرلەمان) و دەبێت بەرپرسیارێتی ئەنجامی هەر بڕیارێک وەرگرن کە لەسەر ئەم بابەتە دەدرێت.....!" کەواتە بۆچی سوننە و کورد بەرپرسیارێتی دەرئەنجامی بڕیارێک بکەوێتە ئەستۆیان کە لەژێر پاڵەپەستۆی ئێران و حیزبە سیاسیە شیعەکاندا وەرگیراوە؟!\nپوختەی بڕیارەکە بریتیە لە:\nپێویستە حکومەتی عێراق کۆتایی بهێنێت بە بوونی هێزە بیانیەکان لەسەر زەوی عێراق و ڕێگر بێت لەبەکارهێنانی زەوی و ئاوو ئاسمانی عێراق بۆ هەر مەبەستێک لە ماوەی ( ) دا، وە دەبێت ئەو دەوڵەتانەی هێزیان هەیە لەناو عێراقدا بەڵێننامەیەک پێشکەش بکەن و تێیدا بەڵین بدەن کە نابێت بە هیچ شێوەیەک ناوچە عێراقیەکان بەکاربهێنن بۆ لێدانی هیچ دەوڵەتێکی تر.\nدەبێت حکومەتی عێراق ئەم بڕیارە جێبەجێبکات لە کاتی ئاگادارکردنەوەی ئەو دەوڵەتانەوە.\nئەم بڕیارە داواکاریە نەک فەرمانی دەرکردنی هێزەبیانیەکان لە عێراق. لە هەمان کاتیشدا خۆپیشاندەرەکان لە بەغدا و پارێزگاکانی تری باشور ئەم بڕیارەیان ڕەتکردەوە و بەڵێنیاندا بە بەردەوامی ئەم شۆڕشە جەماوەرییە ئاشتیخوازانە تا ڕزگاریان دەبێت لە بوونی ئێران لەناو عێراق و دامەزراندنی حکومەتێکی نیشتیمانی بۆ پارێزگاریکردن لە بەرژەوەندیە نەتەوەییەکانی عێراق. وە هەروەها هەرێمی کوردستانیش ئەم بڕیارەی هەژمار نەکرد بە بڕیارێکی دەستەجەمعی نێوان لایەنە سیاسیەکان کە پێویست بوو هەبوایە بۆ ئەم جۆرە حاڵەتانە.\nلێکەوتەکانی ئەم بڕیارە:\nئەمە بریتیە لە بڕیارێک نەک یاسایەک و حکومەت پابەند نیە لە جێبەجێکردنیدا.\nحکومەتی ئێستای عێراق دەست لە کارکێشراوەیە و ناتوانێت ڕێکەوتنێکی نێودەوڵەتی واژۆ بکات یان ڕێکەوتنێک هەڵبوەشێنێتەوە.\nهێزە بیانیەکان پێک دێن لە هێزە هاوپەیمانەکان لە نێویدا تورکیا و ئێرانیش، ناکرێت ئەم بڕیارە بەتەنها بەسەر ئەمەریکادا بسەپێنرێت و ئەوانەی تر جیابکرێنەوە.\nئەگەر بڕیارەکە وەکو خۆی جێبەجێبکرێت ئەوا ماوەی جێبیجێکردنی لە ساڵێک کەمتر نابێت.\nئەم بڕیارە لێکەوتە ئابووریەکان ڕەچاوناکات و ئەمەش دەبێتە هۆی داڕمانی ئابووری عێراق.\nئەم بڕیارە ڕەچاوی کێشەی تیرۆر ناکات کە هێشتا بەردەوامە و هێزە سەربازی و پاسەوانە ئیتیحادیەکان ناتوانن بەرەوڕوی بوەستن بەبێ هاریکاری هێزە هاوپەیمانەکان. وە بە ئاسانی دەتوانین پێشبینی زۆربوونی چالاکیە تیرۆریستیەکان بکەین لەم ساڵەدا و ئەمەش لە توانای عێراقدا نیە بەرەنگاری بێتەوە.\nلە بەرامبەری ئەم بڕیارە، ووڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا ئەم بژاردانەیان دەبێت:\nدەتوانێت بچێتە ووڵاتە یەکگرتوەکان و داوای بەندی حەوتەم بکات بەو پێیەی کە عێراق ناتوانێت پارێزگاری لە هاوڵاتیانی خۆی بکات، وە ئەمەش دەمانگێڕێتەوە بۆ چوارگۆشەی یەکەم کە هەرسێ سەرۆکایەتیەکان هەڵدەوەشێنرێنەوە و حاکمێکی عەسکەری دادەنرێت هەتا ئەو کاتەی ئاسایش بەرقەرار دەبێت و چەک لە چەکدارەکان دادەماڵرێت و دەستەڵات دەدرێتەوە بە حکومەت و سوپا.\nئەگەر نەیتوانی عێراق بخاتە ژێر بەندی حەوتەم، ئەوا گەمارۆیەکی ئابوری قورس دەخاتە سەر ووڵاتەکە. هەروەها ئەو ڕێگاپێدراوانەش لادەدرێن کە عێراق وەریگرتوە بەهۆی سزاکانی ئەمەریکا بۆ سەر ئێران و تایبەتن بە کڕینی کارەبا و غاز لە ئێران. قەبارەی مامەڵەکردنی ئابووری عێراق لەگەڵ ئێران دەگاتە ١٠-١٥ بلیۆن دۆلاری ئەمەریکی، و ئەم بڕیارە وادەکات کە سزا ئابووریەکانی سەر ئێران بەهێزتر بکرێن و ببنە هۆی داڕمانی تەواوی ئابووری ئێران.\nهەتا ئێستا ئێران سوودێکی باشی وەرگرتوە لە دۆلار بەهۆی ئەم ڕێگاپێدراوانەی عێراق وێڕای گەمارۆکانی ئەمەریکا لە سەری.\nهەموو پارەکانی عێراق لە بانکە ئەمەریکیەکان دەستیان بەسەردا دەگیرێت ئەم بڕەش نزیکە لە ٣٥ ملیار دۆلار. بەهەمان شێوە لە بانکە بیانیەکان و مامەڵەکردن لەگەڵ بانکە عێراقیەکانیش ڕادەگیرێت و ئەمەش دەبێتە هۆی داڕمانی نەقدی عێراقی. وە دەستدەگیرێت بەسەر پارەی هەموو سیاسیە گەندەڵەکان لە دەرەوە و ناوەوە و گەڕاندنەوەی ئەم پارانە بۆ حکومەتی نوێ لەپاش دادگاییکردنیان.\nئەمەریکا داوای قەرەبووکردنەوەی تێچوی هەموو بنکە و دامەزراوە سەربازیەکانی خۆی دەکات کە لە عێراق بینایکردون، هەرچەندە لە ڕێکەوتنامەکەیدا هاتوە ئەمانە بۆ عێراق جێدەهێڵدرێت لە پاش ڕۆشتنیان بەڵام ئەمان خۆیان نەڕۆشتون بەلکو دەرکراون و ئەمەش پێچەوانەی ڕێکەوتنەکەیە.\nبژاردەیەکی تری ئەمەریکا ئەوەیە کە دەتوانێت سێ حکومەتی کۆفیدراڵی شیعە و سوننە و کوردی لە عێراقدا دروستبکات و بەغدا بکاتە پایتەخت بۆیان، بە یەکسانی حکومڕانی بکەن و سەرۆکایەتیەکەشی بە تەداول بێت.\nئەگەر بژاردەکانی پێشوو سەرنەکەوت و ئەمەریکا بیەوێت لە ناوچەکەدا بمێنێتەوە بۆ پارێزگاری بەرژەوەدندیەکانی خۆی، دەبێت ئەنجامی ڕیفراندۆمەکەی کوردستان تەفعیل بکات لە ووڵاتە یەکگرتوەکان، وە هەروەها دانبنێ بە دەوڵەتی کوردستان و پاڵپشتی جیهانیش بۆ ئەم دانپێدانانە کۆبکاتەوە. بەمەش دەتوانێت لە کوردستاندا بمێنێتەوە بە ڕەزامەندی دەوڵەتی کوردستان و ڕێکەوتنامەیەکی ئاسایشی دوورمەودا واژۆ بکات.\nبێگومان هەموو لایەنەکان لە مەرجەعیەت و حکومەتی هەرێمی کوردستان و دەوڵەتانی جیهان داواکارن لە ئەمەریکا و ئێران دانبەخۆیاندا بگرن و ڕێگا دیبلۆماسیەکان بگرنە بەر لە پێناو دوورخستنەوەی ناوچەکە لە جەنگێکی تێکدەری تر. کەنداو ناتوانێت جەنگێکی تر بەخۆیەوە ببینێت وهەروەها عێراقیش لە شەستەکانەوە ئاشتیەکی تەواوی بە خۆیەوە نەبینیوە!\nئەمڕۆ عێراق دوو بژاردەی لە پێشدایە. یان لەگەڵ بەرژەوەندیەکانی میللەتە خۆپیشاندەرەکەی خۆیدا دەوەستێ بە دانانی سەرۆک حکومەتێکی ئینتیقالی بە سەرۆکایەتی سەربازێکی بێلایەن کە بەرژەوەندی عێراق و عێراقیەکان لەبان هەموو بەرژەوەندیە سیاسی و حیزبی و نەتەوەیی ئایینی و تائیفیەکانەوە دابنێ. وە ئەرکە سەرەکیەکەی کۆکردنەوەی چەک بێت بەدەستی سوپای فەرمی بەتەنها لەگەڵ ئامادەسازی بۆ هەڵبژاردنێکی پێشوەختەی شەفاف کە لەژێر چاودێری تەواوی ووڵاتە یەکگرتوەکاندا بۆ دەستەبەرکردنی شەرعیەت. وە یاخود، بەردەوامبوون لەسەر ئەو سیاسەتە هەڵەیەی کە تا ئێستا پەیڕەوی کردوە و ئەمەش دەبێتە هۆی ڕوخاندنی ووڵات و بەرژەوەندیەکانی میللەت.\nچارەسەری ئاشتیخوازانە و دیموکراسیانە چاکترینە بۆ ئەم ناوچەیە و بەتایبەتیش بۆ عێراق کە ماوەیەکی زۆرە شەڕ و پێکدادانەکان ماندوی کردوە، دەبێت زۆر هەوڵبدرێت بۆ گەڕاندنەوەی متمانە لەنێوان ڕۆڵەکانی ئەم میللەتە لە لایەکەوە و لەگەڵ حکومەتیش لەلایەکی تر، ئەمەش بە پابەندبوونی تەواو بە دەستوور، ئەگینا عێراق دابەشدەبێت بۆ سێ دەوڵەتی بچوک.


نه‌دانى شایسته‌ى داراییه‌كان به یاریزانان گرفتى سه‌ره‌كییه\nگوڵان میدیا January 13, 2022 وەرزش\nپه‌یمان زه‌ینه‌دین ئه‌ندامى ده‌سته‌ى كارگێڕى یانه‌ى سیروان\nله هه‌ڵبژاردنى ئه‌مساڵى یانه وه‌رزشییه‌كانى هه‌رێمى كوردستان كۆمه‌لێك گه‌نج و لاوى خوێن گه‌رم هاتنه نێو ریزى یانه‌كان كه پێشووتر وه‌كو یاریزان خزمه‌تى وه‌رزشییان كردوه، یانه‌ى سیروانى هه‌ڵه‌بجه‌ش یه‌كێك له‌و یانانه بووه كه ژماره‌یه‌ك یاریزانى خۆیان بوونه‌ته ئه‌ندامى ده‌سته‌ى كارگێڕى یانه‌كه. یه‌كێك له‌و كچه یاریزانانه‌ى كه پێشووتر بۆ ماوه‌ى زیاتر له 11 ساڵ وه‌كو یاریزانى تۆپى باله‌ى كچانى سیروان یارى كردوه، ئه‌مساڵ بۆته ئه‌ندامى ده‌سته‌ى كارگێڕى یانه‌كه ئه‌ویش په‌یمان زه‌ینه‌دین-ه ده‌یه‌وێت وه‌كو كارگێڕى تیپه‌كه خزمه‌ت بكات، پێشووتر بۆ هه‌ریه‌ك له یانه‌كانى هه‌ڵه‌بجه و كۆیه و سه‌رچنار دواتریش سیروانى هه‌ڵه‌بجه یارى كردوه، ناوبراو له دایك بووى ساڵى 1989ى پارێزگاى هه‌ڵه‌بجه‌یه گۆڤاری گوڵانیش له نزیكه‌وه چه‌ندپرسیارێكى ئاراسته كرد، ئه‌ویش وه‌ڵامى پرسیاره‌كانى دایه‌وه.\nدیمانه: كارزان كانه‌بی\n*چۆن بوو بڕیارت دا بێته نێو كاری كارگێڕی یانه‌كان؟\n-كه وازم له یارى كردن هێنا، سه‌رۆكى یانه‌ى سیروانى هه‌ڵه‌بجه پێخۆشبووم كه خۆم هه‌ڵبژێرم، منیش بڕیارم دا بچمه ناو كارگێڕى یانه‌كه‌م و ئه‌وه‌ى له‌توانام بێت بۆ وه‌رزش له‌م سنوره ئه‌نجامى بده‌م، جگه له‌وه‌ش هه‌وڵى به‌ره‌ووپێشچوونى یانه‌كه به‌ده‌م و كه‌م و كوڕییه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین.\n* به‌رنامه‌ت چییه بۆ پێشختسنى یانه‌كه‌تان؟\n-به‌رنامه‌م زۆره، به‌َم پێویستى به داراییه‌كى باش هه‌یه، پێش هه‌موو شتێك دروستكردنى تیپێكى باشى كچان بۆ یانه‌كه‌م و خزمه‌ت كردنى ئاره‌تان له بوارى وه‌رزش و ده‌ست گرتنى ئه‌و كچانه‌ى كه حه‌زیان به وه‌رزش هه‌یه، زیندوو كردنه‌وه‌ى یارى باله له‌م ناوچه زۆر به‌رنامه‌ى تریش ده‌مه‌وێ سه‌ركه‌وتووبم تێدا.\n* بۆچى یانه‌كان به گشتى ئافره‌تى كه‌مه له ده‌سته‌ى كارگێڕى؟\n-ده‌سته‌ى كارگێڕى یانه زۆر قورسه تا نه‌چیته ناو ئه‌و بواره نازانى كه چۆنه ئافره‌تانیش ته‌نها حه‌زیان به یارى كردنه له یانه‌كانیش هۆكارن، بۆ ئه‌م بابه‌ته‌ش ده‌توانین ئه‌و یاریزانانه‌ى خزمه‌تێكى باشى یانه‌كانیان كردوه كاتێك واز ده‌هێنن ته‌مه‌نیان گه‌وره ده‌بێ ده‌توانن له ئیداره‌ى یانه‌كان كاربكه‌ن، بۆ هه‌موو یانه‌كان كارێكى زۆر باشه ئافره‌تێك یان زیاتر له كارگێڕى تیپه‌كانیان هه‌بێ.\n*ئاستى یارى تۆپى باله چۆن ده‌بینى به شێوه‌یه‌كى گشتى ؟\n-زۆر خراپه له‌م سنوره‌ى كه ئێمه‌ى تێدایه به هه‌مان شێوه‌یه، له كوردستان تیپى كچان زۆر كه‌م بۆته‌وه له چاو جاران، زۆره‌ى ئه‌و كچانه‌ى كه پێده‌كه‌نن له تۆره كۆمه‌لایه‌تیه‌كان تاقه‌تى وه‌رزش كردن و یارى كردنیان نییه، حه‌زی یارى كردن زیاتر له یاریزانه كۆنه‌كانه.\n*ئه‌نجامدانى پاڵه‌وانێتى كه‌م تا چه‌ند ده‌بێته هۆكار بۆ ئه‌وه‌ى ئاستى ئه‌م یارییه به‌ره‌ووپێش نه‌چێت؟\n-ساڵانه خولى په‌روه‌رده‌كان هه‌بوو یاریزانى باشى لێ دروست ده‌بوو، ئێستا ساڵانه یه‌ك خول ده‌كرێته‌وه یاریزان بێ تاقه‌ت ده‌كات پشتگیری یاریزانان زۆر كه‌مه و ناكرێت له هیچ روویه‌ك خزمه‌تگوزاری نییه بۆ یاریزانى باله به تایبه‌ت كچان.\n* پێت باشه چێ بكرێت بۆ ئه‌وه‌ى ئاستى یارى تۆپى باله‌ی كچان به‌ره‌ووپێش بچێت له كوردستان؟\n- ساڵانه خولى تایبه‌ت به په‌روه‌رده و زانكۆكان بكرێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ى یاریزانى باش لێ هه‌ڵبژێردرێت، خزمه‌تى زیاتر له‌لایه‌ن یانه‌كان بۆ یاریزانان راهێنه‌رى باش و دڵسۆز، جگه له‌وه‌ش وه‌رزشى باله له كوردستان پشتگوێ خراوه ، گه‌ڕانه‌وه‌ى بودجه بۆ یانه‌كان كارێكى باش ده‌بێت.\n*گرفتى یارى تۆپى باله له چى ده‌بینى؟\n-نه‌دانى شایسته‌ى داراییه‌كان به یاریزانان گرفتى سه‌ره‌كییه وا له یاریزان ده‌كات ساردبێته‌وه له یارى كردن و تیپه‌كانیش.\n*بڕیارت نه‌داوه بێته نێو كارى راهێنه‌رى؟\n-به‌لێ پێم خۆشه و پێشنیاریشم كردوه كه قوتابخانه‌ى تۆپى باله به‌كه‌ینه‌وه، خۆشم چه‌ند جارێك پێم وگوتراوه كه ببه‌م به‌راهێنه‌ر بۆ ئه‌وه‌ى یاریزانى لاو پێ بگه‌ینین، چونكه خزمه‌تى 19 ساڵم هه‌یه.\n*له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى یانه‌كانى كوردستان پشت به راهێنه‌ر و یاریزانى بیانى ببه‌ستن؟\n-تا یاریزانى ناوخۆى هه‌بێت نه‌خێر، به‌ڵام كه ئه‌و یاریزانانه‌مان نه‌بوو ئه‌وكات شتێكى تره ئه‌وكات كێبڕكێش ده‌بێ ئه‌زموون له‌گه‌ڵ یه‌كترى وه‌رده‌گرن بۆئه‌وه‌ى یاری باله زیندوو بكرێته‌وه.\n*داواكاری و پێشنیارت بۆ لایه‌نى به‌رپرسى وه‌رزشیی؟\n-با ده‌ستى یاریزان بگرن هه‌وڵى بۆ بده‌ن بێ هیوایان مه‌كه‌ن، یاریزانه كۆنه‌كانیش رێزیان لێ بگیرێت، هه‌ر چى نه‌بێت ده‌رونیان ئارام بكه‌نه‌وه له رووى داراییه‌وه به‌شێكی كه‌میش بێت هاوكاریان بكرێت.\n*خه‌ونى وه‌رزشیت چیه وه‌كو وه‌رزشوانێك؟\n-خه‌ونم زۆر بوو نه‌هاته دی و ژیانى وه‌رزشیم كۆتایی هات، خه‌ونم هه‌بوو خوله‌كانى كوردستان و ێراق بۆ یه‌كجاریش بێ له هه‌ڵه‌بجه به‌رێوه‌بچێت، دروست كردنى تیپێكى به‌هێز له یانه‌ى سیروان.\n-زۆر سوپاس بۆ گۆڤاری گوڵان بۆ ئه‌و خزمه‌ته به‌رده‌وامه‌ى له شاره‌كانى كوردستان ئه‌نجامى ده‌دات به خزمه‌تى وه‌رزشیی ناوه‌خۆ.\nگواردیۆلا داواى یاریزانێكى مه‌درید ده‌كات\nلێڤاندۆڤێسكی به باشترین یاریزانى جیهان ده‌ستنیشانكرا\nدێمبێلی له خوله‌كانى ئینگلته‌را و ئیتالیا و فه‌ره‌نسا داوا كراوه\nئه‌نچلۆتى دواى به‌ده‌ستهێنانى نازناوى جامى سوپه‌رى پلانى تر جێ به‌جێ ده‌كات\nسه‌یدسادق گرفتى كه‌مى یاریزانى هه‌یه\nتێنسزانانى پێشمه‌رگه‌ى سلێمانى نوێ بوونه‌وه\nدێمبێلی له خوله‌كانى ئینگلته‌را و ئیتالیا و فه‌ره‌نسا داوا...\nئه‌نچلۆتى دواى به‌ده‌ستهێنانى نازناوى جامى سوپه‌رى پلانى تر...


WED, 26 JUN 2019 09:19 Erbil, GMT +3\nقوباد تاڵەبانی لەدیداری شاندێكی ئەمریكیدا: چاکسازییەکان بەردەوام بن و زیاتر پەرەیان پێ بدرێت\nلەمیانەی كۆبوونەوەیەكدا كە ڕۆژی دووشەممە 24 حوزەیرانی 2019 لەهەولێر بەڕێوەچوو، به‌ڕێز قوباد تاڵەبانی جێگری سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان لەگەڵ ئاندرۆ پیك، جێگری یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا بۆ كاروباری عێراق و ئێران و شاندی هاوڕێی، جەختی لەسەر ڕەخساندنی زەمینەی گونجاو بۆ پەرەپێدانی وەبەرهێنانی ناوخۆیی و بیانی بەتایبەتی وەبەرهێنانی ئەمەریكی كرده‌وه بە مەبەستی بەرەوپێشچوونی زیاتری وەبەرھێنان لە كوردستان.\nکێشەی کارەبای دھۆک چارەسەر دەکرێت\n6/11/2019 9:01:41 PM\nبڕیاردرا رێژەی گازوایل بۆ بەكارخستنی وێستگەی كارەبا لە پارێزگای دهۆك زیاد بكرێت بۆ 1200000 لیتر /رۆژانە (یەك ملیۆن ودووسەد هەزار لیتر)\n6/10/2019 6:46:57 PM\nبەئا‌مادەبوونی جەنابی سەرۆك بارزانی، بەڕێزان د. بەرهەم ساڵح سەركۆماری عێراقی فیدرال و سەركردەو سیاسەتمەدار و لایەنەسیاسییەكانی هەرێمی كوردستان و عێراق و دەرەوه، دانیشتنی پەرلەمانی كوردستان بۆ سوێندخواردنی فەرمیی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان بەڕێوەچوو.\nپەیامی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان بە بۆنەی هاتنی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆزەوە\n6/3/2019 10:01:55 PM\nبەبۆنەی هاتنی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆزەوە، گەرمترین پیرۆزبایی ئاڕاستەی سەرجەم موسڵمانانی کوردستان و عێراق و جیهان دەکەین، پیرۆزبایی تایبەتمان بۆ خانەوادەی سەربەرزی شەهیدان و پێشمەرگە قارەمانەکانمان.


كۆد بۆ دوكان و شوێنه بازرگانییه‌كانى سلێمانى داده‌نرێت\nهەواڵ / کوردستان :: 12/04/2019 :: 963 جار بینراوە\nله سلێمانى كۆد بۆ سه‌رجه‌م دوكان و شوێنه بازرگانییه‌كان داده‌نرێت، جێگرى سه‌رۆكى شاره‌وانیش ده‌ڵێت: دانانى ئه‌و كۆده بۆ كۆكردنه‌وه‌ى زانیارى و وه‌رگرتنى پاره‌ى ژینگه‌یه كه له‌به‌رامبه‌ر فڕێدانى خۆڵ و خاشاك وه‌رده‌گیرێت.\nئاكۆ عه‌لى، جێگرى سه‌رۆكى شاره‌وانى سلێمانى (ئه‌مڕۆ هه‌ینى 12ى نیسانى 2019) به دواڕۆژى راگه‌یاند: له سلێمانى ده‌ست به دانانى كۆد كراوه بۆ سه‌رجه‌م دوكان و ئۆفیسه بازرگانییه‌كان، دانانه‌كه به‌سه‌رپه‌رشتى شاره‌وانى سلێمانییه، به‌ڵام له‌لایه‌ن كۆمپانیایه‌كى كه‌رتى تایبه‌ته‌وه جێبه‌جێ ده‌كرێت.\nوتیشى: "له‌ڕێى كۆده‌كه‌وه ده‌مانه‌وێت بزانین دوكان و شوێنه بازرگانییه‌كان ژماره‌یان چه‌نده، مه‌به‌ستیش له‌مه بۆ كۆكردنه‌وه‌ى ئه‌و پاره‌یه كه له‌به‌رامبه‌ر فڕێدانى خۆڵ و خاشاك له‌و شوێنانه وه‌رده‌گیرێت" ئه‌وه‌شى وت: ئه‌مه‌ش جگه له وه‌رگرتنى كۆمه‌ڵێك زانیارى له‌سه‌ر كارى كۆمپانیاكه و شوێنه‌كه‌ى.\nجێگرى سه‌رۆكى شاره‌وانى باسى له‌وه‌شكرد: بۆ ئه‌و مه‌به‌سته شارى سلێمانى كراوه به شه‌ش زۆنه‌وه، له‌ئێستادا دانانى كۆده‌كه ته‌نیا له زۆنى یه‌كى سلێمانى كارى له‌سه‌ر ده‌كرێت.\nلە بەرامبەر فڕێدانى خاشاکى دوکان و شوێنە بازرگانییەکان لە نێوان 5 تا 15 هەزار وەردەگیرێت بەپێی جۆرى شوێنە بازرگانییەکە. بڕه‌كه بۆ ماڵان مانگانه نزیكه‌ى سێ هه‌زار دیناره.


مه‌سرور بارزانی په‌یوه‌ندییه‌كانى له‌گه‌ڵ ماڵى تاڵه‌بانى ئاسایى ده‌كاته‌وه\n04:15 - 12/02/2020\nمه‌سرور بارزانی په‌یوه‌ندییه‌كانى له‌گه‌ڵ ماڵى تاڵه‌بانى ئاسایى ده‌كاته‌وه\nمه‌سرور بارزانى سه‌رۆكى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران، چاوه‌ڕێى یه‌كلابوونه‌وه‌ى چاره‌نووسى یه‌كێتى ده‌كات، خواستى هه‌یه په‌یوه‌ندییه‌كانى له‌گه‌ڵ ماڵى تاڵه‌بانى په‌ره‌پێبدات و رێككه‌وتنیان له‌گه‌ڵ بكات.\nبه‌پێی ئه‌و زانیاریانه‌ی په‌یسه‌رپرێس له سه‌رچاوه‌یه‌كی ئاگاداره‌وه ده‌ستی كه‌وتووه، مه‌سرور بارزانی چاوه‌رێ ده‌كات چاره‌نوسی یه‌كێتی به‌ته‌واوه‌تی یه‌كلایی بێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانی له‌گه‌ڵ ماڵی تاڵه‌بانی ئاسایی بكاته‌وه و لێكتێگه‌یشتن دروست بكات.\nبه‌پێى زانیارییه‌كانى په‌یسه‌ر، مه‌سرور بارزانى پێى وایه، قۆناغى ده‌سه‌ڵاتى كۆسره‌ت ره‌سوڵ و به‌رهه‌م ساڵح له‌نێو یه‌كێتى كۆتایى هاتووه، بۆیه ده‌یه‌وێت په‌یوه‌ندى له‌گه‌ڵ ماڵى تاڵه‌بانى دروست بكات، هاوكات مه‌به‌ستیه‌تى په‌یوه‌ندی نێچیرڤان بارزانی و ماڵی تاڵه‌بانی لاواز بكات.\nپێشتر مه‌سعود بارزانی و مه‌سرور بارزانى، په‌یوه‌ندیه‌كی به‌هێزیان له‌گه‌ڵ كۆسره‌ت ره‌سوڵ و به‌رهه‌م ساڵح هه‌بوو تا ئێستاش ئه‌و په‌یوه‌ندییه نه‌پچڕاوه‌و به‌رده‌وامه، به‌شێك له‌سه‌ركرده‌كانی نزیك له‌ماڵی تاڵه‌بانیشیان به گروپی ١٦ی ئۆكتۆبه‌ر وه‌سف ده‌كرد، به‌ڵام ئێستا ده‌یانه‌وێت ئه‌و هاوكێشه‌یه پێچه‌وانه بكه‌نه‌وه‌و مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ واقیع بكه‌ن. نێچیرڤان بارزانى به‌رده‌وام په‌یوه‌ندى باشى له‌گه‌ڵ ماڵى تاڵه‌بانى هه‌بووه.


سێ هاوڵاتی ئوستڕاڵی لە ئێران ده‌ستگیركران\n11/09/2019 356 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nحکومەتی ئوستراڵیا رایگه‌یاند، سێ هاوڵاتی ئوستڕاڵی لە ئێران دەستگیرکراون، ده‌شڵێت، یارمەتی خێزانەکانیان دەدەن، بەڵام هیچ وردەکارییەکی دیکەی نەدا.\nوەزارەتی کاروباری دەرەوە و بازرگانی ئوستڕاڵیا له راگه‌یه‌ندراوێكدا رایگه‌یاند، سێ هاوڵاتی ئوستڕاڵی لە ئێران دەستگیرکراون.\nئه‌و راگه‌یه‌ندراوه دوای ئەوە هات رۆژنامەی تایمزی بەڕیتانیا هەواڵێکی بڵاوکردەوە تیایدا ئاماژەی بەوە دەدا دوو ئافرەت کە ڕەگەزنامەی بەڕیتانی و ئوستڕاڵیان هەیە لەگەڵ هاوڕێیەکیاندا لە ئێران دەستگیرکراون.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئوستڕاڵیا رایگه‌یاند، "وەزارەتی کاروباری دەرەو و بازرگانی یارمەتی پێشکەشی خێزانی ئەو سێ ئوستڕاڵیە دەدات کە لە ئێران دەستگیرکراون. بەهۆی هۆکاری تایبەتییەوە هیچ وردەکارییەکی دیکە نادەین".\nپێنچ رێڤه‌به‌رێن نوی یێن ناوچه‌داریێن پارێزگه‌ها دهۆكێ دەستبکاربوون\nتوشبوانى كۆرۆنا له‌هه‌رێم زیادیكردو گیانله‌ده‌ستدانیش كه‌میكرد\nلەڕوسیاو چینەوە هەواڵێکی جەرگبڕ بۆ ئەمریکاو ئەوروپا\nكوردێكى ڕۆژهه‌ڵات له‌شارى هه‌ولێر له‌به‌رده‌م باره‌گاى UN ئاگرى له‌جه‌سته‌ى خۆى به‌ردا\nکازمی داوای ڕاگرتنی کارکردن بە هەندێک بڕگەی یاسای بودجە دەکات\nئاگاتان لێیه چى بۆ جوله‌كه كردوه..گۆزه‌كه‌ى فه‌ڵه‌ستین له‌سه‌رى ئه‌ردۆغاندا ده‌شكێت؟\nئەمریکا بەبەهای سەدان ملیۆن دۆلار بۆمبی پێشکەوتوو بەئیسرائیل دەفرۆشێت\nئیسرائیل هێرشى زه‌مینى ده‌كاته سه‌ر فه‌ڵه‌ستین؟\nدەوڵەتی یاسا: هەڵبژاردنەکان دوادەخرێن\nناوی خۆت تۆمار بکە.. هەڵمەتێکی فراوان لەدژى لەشکرکێشییەکانى تورکیا رادەگەیەنرێت\nفراكسیۆنى یه‌كێتى چه‌ند پرسێك ده‌وروژێنێت‌و هۆشداریده‌درێت لەفەشەلی هەڵبژاردن\nمه‌ترسیه گه‌وره‌كه ڕوو له‌عێراق ده‌كات\nتورکیا، عێراق بەتەواوەتیی بێ ئاو دەکات\nیارانی ئەشکەوت لە ئاوایی ڕەقیمەوە بۆ ئاڤاشین.. یارانی ئەشکەوت چییان کردو تورکیا چی لێکردن؟\nکاریگەریەکانی سنووردارکردنی خۆیی (ئیندیڤیدوالی) لەسەر سۆسیالیزەکردنی مندڵ\nچەند پەیڤێک بۆ ساڵیادی نەوشیروان مستەفا\nلەبارەی دەستگیرکردن و یٔازادکردنمان بە کەفالەتی چوار ملیۆن دینار\nپارتی قه‌رزاری هه‌موو كورده


ورمێ؛ مه‌ترسیی له‌سێداره‌دانی به‌په‌له‌ی ئه‌رسه‌لان خودكام به‌ندكراوی سیاسیی كورد | KHRN\nماڵ هه‌واڵه‌کانبه‌ندكراوان\tورمێ؛ مه‌ترسیی له‌سێداره‌دانی به‌په‌له‌ی ئه‌رسه‌لان خودكام به‌ندكراوی سیاسیی كورد\nله چه‌ند ڕۆژی ڕابردوودا هه‌واڵی ئەگەری له‌سێداره‌دانی ئه‌رسه‌لان خودكام له به‌ندیخانه‌ی شاری ورمێدا بڵاو بۆته‌وه، دایكی ئه‌م به‌ندكراوه سیاسیه كورده له کورتەڤیدیۆیه‌كدا داوا له خه‌ڵك و ڕێكخراوه نێوده‌وڵه‌تی و مافه مرۆییه‌كان ده‌كات بۆ وه‌ستانی سزای لەسێداردانی كوڕه‌كه‌ی گوشار بخه‌نه سه‌ر دەوڵەتی ئێران.\nمه‌نسوور سۆهرابی، توێژه‌ری ژینگه و ئامۆزای ئه‌م به‌ندكراوه سیاسییه له وتووێژێكدا لەگه‌ڵ تۆڕی مافه‌كانی مروڤی كوردستان ڕایگه‌یاند کە داوای دادگاییكردنەدوەی دووباره‌یان كردووه و هاوكاتیش وتی بڕیاری كۆتایی له‌سه‌ر ئه‌م سزایه دراوه، هه‌روه‌ها باسی ئه‌وه‌یشی كرد كه له‌م چه‌ند ساڵه‌دا هه‌وڵه‌كانی بنه‌ماڵهی ناوبراو بۆ دیاریکردنی پارێزه‌رێكی هه‌ڵبژێردراوی خۆیان لە سەر دۆسیەکە بێئاكام بووه. دادگای سه‌ربازیی ورمێ به بنه‌ماڵه‌ی ئه‌رسه‌لانی ڕاگه‌یاندووه كه له لایه‌ن ڕێكخراوی ئیتڵاعاتی سپای پاسدارانەوە له ژێر گوشاردایه بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئەو سزایە.\nئه‌رسه‌لان خودكام ته‌مه‌ن ٤٧ ساڵ، هاووڵاتیی شاری مه‌هاباد، پێشتر ئه‌ندامی حیزبی دیمۆكراتی كوردستانی ئێران بووە و دوای ئه‌وه‌ی له‌م حیزبه جیا بووه‌ته‌وه به وه‌رگرتنی ئه‌ماننامه توانیویه‌تی بگه‌ڕێته‌وه بۆ ئێران. پاشان له ساڵی ١٣٨١دا بووه به ئه‌ندامی سپای پاسداران و ساڵانێكی زۆر له‌وێ چالاك بووه، ناوبراو له ڕێكه‌وتی ٢ی مانگی گوڵانی ١٣٩٧دا (٢٢/٤/٢٠١٨) به تۆمه‌تی سیخوڕی بۆ حیزبی دیمۆكراتی كوردستانی ئێران له لایه‌ن هێزه‌كانی ئێتڵاعاتی سپای پاسدارانەوە ده‌ستبه‌سه‌ر کراوە و بۆ ماوه‌ی ٣٦ رۆژ له به‌یخانه‌ی ٨١ی ڕه‌مه‌زان له پادگانی (المهدی)ی ورمێ كه تایبه‌تە به سپای پاسدارن، لە ژێر لێكۆڵینه‌وه و لێپرسینەوەدا بووە.\nئه‌م دامه‌زراوه ئه‌منیه‌تییه بە مەبەستی به‌ده‌ستهێنانی زانیاریی زیاتر و بۆ گوشارخستنه سه‌ر ناوبراو، نه‌شمیل قویتاسیی هاوسه‌ریشیان ده‌ستبه‌سه‌ر كردووه، ناوبراو له ئاكامی ئه‌شكه‌نجه‌ی ده‌روونی و جه‌سته‌ییدا بە ناچاری دانی بە هه‌موو ئه‌و تاوانانه‌دا ناوە کە له لایه‌ن ئیتڵاعاتی سپاوه ڕووبه‌ڕووی كرابویەوە و قه‌بووڵی كردوون.\nله ڕێكه‌وتی ٢٢ی پووشپه‌ڕی ١٣٩٧دا (١٣/٧/٢٠١٨) به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی دیاریکردنی پارێزه‌ری هەبێ، له لایه‌ن “لقی ١ی دادگای سه‌ربازیی ورمێ”وه ددگایی کرا و هه‌ر له‌و ڕۆژه‌دا به تاوانی شه‌ڕ لەگه‌ڵ خودا و سیخوڕی بۆ یه‌كێک له حیزبه‌كانی كوردستان، سزای ئێعدامیان به‌سه‌ردا سه‌پاند.\nپاش تۆمارکردنی ناره‌زایه‌تی له لایه‌ن ئه‌م به‌ندكراوه سیاسییه‌وه، دۆسیه‌كه‌ی نێردرایه لقی ٣٢ی دیوانی باڵای ئێران و له ڕێكه‌وتی ٢٦ی گه‌لاوێژی هه‌مان ساڵدا سزاكه وه‌ك خۆی په‌سه‌ند كرا.\nارومیه؛ خطر قریب الوقوع اجرای حکم اعدام ارسلان خودکام، زندانی سیاسی کرد\nدر روزهای اخیر اخباری مبنی بر احتمال اجرای حکم اعدام ارسلان خودکام در زندان ارومیه منتشر شده است. مادر این زندانی سیاسی کرد نیز در یک ویدیوی کوتاه خطاب به افکار عمومی و نهادهای بین‌المللی مدافع حقوق بشر خواستار فشار جهت توقف اعدام فرزندش شده است.\nGeplaatst door Kurdistan Human Rights Network op Zondag 17 mei 2020