Diplomatic Magazine | شەڕی خێڵەكان لەقۆناغێكی نوێدا\nنیگامان دەخەینە سەر رووداوێكی نوێ، كە لەم ماوەیەدا لەسەر شاشەكان خرایە بەرچاومان.\nپاش كوشتنی كارەكتەرێكی _میت_ی توركی، كە لەبەرگی دیبلۆماتكاردا خۆی ناساندبوو، لە هەڵمەتێكدا كۆمەڵێك كەس دەستگیركران. زۆری نەبرد بەشێكیان هێنرانە سەر شاشەكان و، وەك تاوانباری كردەكە بە ئێمە ناسێنران.\nپێش دروستبوونی حیزب، شەڕی خێڵی _بارزانی_ و كۆمسیۆنی خێڵی _بەڕۆژییەكان_ نەیتوانی لەبەرامبەر خێڵە نەیارەكانی دەسەڵاتی فراوانبكات و، سنووری قەڵەم رەوی خۆی گەشە پێبدات، بەڵام لەم رووداوەوەی هه‌ولێره‌وه رەنگە ئیدی تێگەیشتنی خێڵەكان بۆ دەسەڵاتە حیزبی و حوكومییە چنراو بەخێڵەكە گۆڕانكاری بەسەردا بێت.\nلەناو تاوانباركراوەكاندا، كارەكتەرێكی تێدابوو نەوەی (كەریم خان)، پاش ئەم دیمەنە، سەرۆك خێڵی _هەركی_ هەڕەشەی بەرگری لە مانەوە و شكۆی خێڵەكەی كرد. ئێمە بۆ زیاتر ناساندنی ئەم شەڕە نوێیە، كەمێك دەچینەوە ناو مێژوو، پاشان لەوێوە دەگەڕێینەوە بۆ ئێستا، بۆ ئەوەی وێنەكە بە باشی بێتە بەرچاومان و بزانین ئەم شەڕە نوێیە چییە.\nبۆ زیاتر روناكی خستنە سەر دیوە تاریكەكە، پرسیاری جەوهەری ئەوەیە (كەریم خان) كێیە؟ بۆچی نەوەیەكی وەك تاوانبارێك هێنرایە سەر شاشە؟ شەڕی خێڵەكان لەناوچەی ئیماراتی _بادینان_، كە ئێستا ناوچەی ژێر دەسەڵاتی حیزبی پارتییە، مێژووێكی دورو درێژی هەیە. شەڕەكان لەو ناوچەیە هیچ كات بە سەركەوتنی خێڵێك بەسەر خێڵێكی دیكە كۆتایی نەهاتووە و، هەر خێڵە و لە قەڵەمڕەوی خۆی باڵادەست بووە.\nپێش دروستبوونی حیزب، شەڕی خێڵی _بارزانی_ و كۆمسیۆنی خێڵی _بەڕۆژییەكان_ نەیتوانی لەبەرامبەر خێڵە نەیارەكانی دەسەڵاتی فراوانبكات و، سنووری قەڵەم رەوی خۆی گەشە پێبدات.\nبەڵام دروستبوونی حیزب و گواستنەوەی دەسەڵاتی خێڵ بۆ ناو دامەزراوەی حیزب و پاشان بە خێڵكردنی دامەزراوەی حوكومی، هەم دەسەڵاتی ئەو خێڵەی زۆركرد و هەم خێڵەكانی دیكەش ناچاربوون، لەژێر هەیمەنەی ئەو دەسەڵاتەدا بچنە دۆخی مت بوونەوە، بەڵام لەم رووداوەوە رەنگە ئیدی تێگەیشتنی خێڵەكان بۆ دەسەڵاتە حیزبی و حوكومییە چنراو بەخێڵەكە گۆڕانكاری بەسەردا بێت.\nسنووری دەسەڵاتی خێڵی _برادۆستییەكان_ كەریم خان_ سنوورێكی فراوانە. پشتێنەیەكی ئەمنیان هەیە دەیانبەستێتەوە بە سنووری دەسەڵاتی _پەكەكە_ و پاشان كەوتونەتە ناوچەیەكەوە، بەناوچەی سێگۆشە ناسراوە.\nلە _سیدەكان_ەوە دەست پێدەكات تا _قەبری زاهیر_ ئەو قەبرە كەوتوەتە سەر سێگۆشەكە و هەرسێ وڵاتی _ئێران و عێراق و توركیا_ پێكەوە دەبەستێتەوە و هیچ خێڵێكی دیكە ناتوانێت لەو قەڵەمڕەوەدا دەسەڵاتی هەبێت. ئەم سنوور و پشتێنە ئەمینە، بۆ ئەو خێڵە وایكردوە بە درێژایی شەڕەكانیان لەگەڵ خێڵی_بارزانییەكان_ چ لەسەردەمی كۆن، چ لەسەردەمی دەسەڵاتی حیزب لە _ئەیلول_ چ لە سەردەمی نوێدا، ئامادەنەبن بكەونە ژێر باری هەیمەنەی خێڵی _بارزان_ییەكان.\n(ئێمە ناتوانین بڕوا بەو سیناریۆیە بكەین، نەوەیەكی _كەریم خان_ بەو هەموو سەرمایەیەوە، سەرقاڵی دارشتنی نەخشەی كوشتنی _میت_ێك بێت،ئەمما لە ئێستادا نەوەیەكیان گلێنراوە بە رووداوێكەوە و لەسەر شاشەكان دەركەوتووە، كە تۆمەتبارە بە رووداوەكە، بەبێ ئەوەی هیچ لێدوانێك لەلایەن خێڵەوە لەو بارەیەوە بدرێت.\nئەمما لە ئێستادا نەوەیەكیان گلێنراوە بە رووداوێكەوە و لەسەر شاشەكان دەركەوتووە، كە تۆمەتبارە بە رووداوەكە، بەبێ ئەوەی هیچ لێدوانێك لەلایەن خێڵەوە لەو بارەیەوە بدرێت.\n(ئێمە ناتوانین بڕوا بەو سیناریۆیە بكەین، نەوەیەكی _كەریم خان_ بەو هەموو سەرمایەیەوە، سەرقاڵی دارشتنی نەخشەی كوشتنی _میت_ێك بێت. چونكە ئەم ماڵە سەرمایەدارن و سەرمایەكەشیان هی ئێستانییە و ئەشێت ئێستا زیاتر گەشەی كردبێت.\nكۆمەڵێك كۆمپانیایان هەیە، كە ئەم كۆمپانیایانە بەژرەوەندییەكانیان دەیانبەستێتەوە بە كۆمپانیا زەبەلاحەكانی توركیا و، خۆشیان لە بەریتانیان و ئەمریكا و چەندین شوێنی دونیا، خاوەن سەرمایە و بزنسی گەورەن، هەمان ئەو نەوەیەی _كەریم خان_ لەسەر شاشە بینیمان، خاوەنی چەندین كۆمپانیا و سەرمایەیە و ناچێتە ناو لۆژیكەوە بزنسمانێكی وا سەرقاڵی ئەوەبێت كاری كوشتن بەرامبەر بە سیخورێك ئەنجام بدات. گومانەكە لێرەوە دەست پێدەكات و كەمێكیش كۆمیدییە بزنسمانێكی ئەم كارەبكات.)\nپێدەچێت بە فۆڕمێكی دیكەوە، شەڕە كۆنەكان زیندوكرابنەوە. ئەو شەڕەی باپیر و باوكەكان كردیان و كەسیان نەیتوانی سەركەوێت بەسەر ئەویتردا، ئەمڕۆ نەوەی سێهەمی خێڵ بیكەن و بیانەوێت لەرێگەی دەسەڵاتی حیزبی و دەسەڵاتی حوكومییەوە، بەسەر نەیارەكانیان سەركەون. لێ، ئەمە كۆتایی چیرۆكەكە نییە.\nكاتێك سەرۆك خێڵی_هەركی_ هەڕەشەی پاراستنی شكۆی خێڵ دەكات، ئەم هەڕەشەیە لەخۆوە نییە. پێكهاتەی خێڵەكانی قەڵەمڕەوی ئیمارەتی _بادینان_ كە هەمان قەڵەمڕەوی ئێستای حیزبی پارتییە، جیاوازە لە پێكهاتەی خێڵەكانی قەڵەمڕەوی ئیمارەتی_بابان_ كە هەمان قەڵەمڕەوی ئێستای یەكێتییە.\nلە ئیمارەتی _بادینان_ تا ئەم چركەساتەش خێڵ بە پتەوی و مەركەزی ماوەتەوە. شوێنێك هەمیشە تاكی فەرامۆشكراو بۆیدەگەڕێتەوە تابیكاتە هێزێك لەپشت خۆیەوە، خێڵە. ئەشێت لە سنووری قەڵەمڕەوی _بابان_ خێڵ بەهۆی شارەوە كەمێك لاواز و پەرتەوازەبووبێت، ئەگەرچی هەموو بەهارێك ڤیستیڤاڵی بۆ سازدەكرێت تا سەرلەنوێ گەشە بەخۆی بداتەوە و وزەیەك بخاتەوە بەرخۆی بەرامبەر بە هێزی شار.\nبۆیە كاتێك سەرۆك خێڵی_هەركی_ دەبینێت نەوەی (كەریم خان) لەسەر شاشەیە و وەك تۆمەتبارێك پیشاندەدرێت، ئیدی كۆی خێڵە نەیارەكانی _بارزانی_ییەكان، دەكەونە خۆیان و ترسیان لە شكانی شكۆیان دەبێت، بەڵام لە سنووری _بادینان_، شار نەیتوانیوە خێڵ پەرتەوازە بكات و كاڵی بكاتەوە.\nبەڵام لە سنووری _بادینان_، شار نەیتوانیوە خێڵ پەرتەوازە بكات و كاڵی بكاتەوە، شار بووە بە شوێنێك بۆ كۆكردنەوەی خێڵ و هێزی خێڵ گەورەترە لەو فەرهەنگەی شار دەیەوێت دروستی بكات.\nبۆیە كاتێك سەرۆك خێڵی_هەركی_ دەبینێت نەوەی (كەریم خان) لەسەر شاشەیە و وەك تۆمەتبارێك پیشاندەدرێت، ئیدی كۆی خێڵە نەیارەكانی _بارزانی_ییەكان، دەكەونە خۆیان و ترسیان لە شكانی شكۆیان دەبێت.\nئەو هەڕەشانە، تەنها هەڕەشەی خێڵێك نین، هەڕەشەی كۆی خێڵە كانی تریشە بۆ سەر دەسەڵاتە حیزبییەكەی خێڵی _بارزان_ی. دەزانن ئەگەر لەشوێنێكدا ئەم هەیمەنەیە رانەگرن، چارەنووسی كۆی خێڵەكانی دیكەش، هەمان چارەنووسی نەوەی( كەریم خان)ی دەبێت. جارێكی دیكە و بە فۆڕمێكی دیكە شەڕی خێڵەكان زیندودەبێتەوە.\nئەشێت ئەمڕۆ رووبەرووی _برادۆستییەكان_بووبێت و سبەی خێڵێكی دیكە، بەڵام ئەو پێكهاتە بەهێزەی خێڵ لەو ناوچەیە، بەم رووداوە سەرلەنوێ لەسەر خوانی خێڵ كۆدەبنەوە، بۆ بەرگریكردن لە شكۆی خێڵ.\nخێڵەكانی ئەو ناوچەیە لە دونیابینی خێڵەوە دەزانن، كە شكۆی خێڵ شكا، شكۆی ئەو ژیانەیان دەشكێت مێژووێكی دورو درێژی هەیە. ئەشێت ئەم نەوەی سێهەمە، كە لەدەسەڵاتدان، وا وێنای پێكهاتەی كۆمەڵگە بكەن، دوو شاری بچوك، كە هێشتا شارنین، مرۆڤی نوێ و كۆمەڵگەی نوێی دروستكردوە و خێڵ هێزەكەی جارانی نەماوە، بەڵام لەراستیدا شار نەمرۆڤی نوێی دروستكردوە و نە هێزی خێڵی كەمكردوەتەوە، هێزی خێڵ كاتێك دەردەكەوێت كە ترسی لە شكۆی هەبێت، لەو چركەساتەدا خێڵ هەستی بەترس كرد، كۆدەبێتەوە و هێزەكەی خۆی پیشاندەدات.\nئەو سیناریۆیەی لە شاشەكان بینیمان كەمێك ناشارەزایی تێدایە. وەك رۆژنامەنووسەكانی حیزبی پارتی و، پەرچەكرداری هێزەكەی بڵاوبووییەوە، سیناریۆكە جێگای گومانە پەردەیەك بەسەر حەقیقەتێكدا دراوە و شەڕێكی چەند رەهەند لەپشتییەوەتی.\nشەڕێك ببێتە كەرەستەیەكی ئایدۆلۆژی، بۆ پاڵپشتیكردنی _توركیا_ دژی هێزەكانی _پەكەكە_ پاشان شەڕێك بۆ لێدان لەو خێڵانەی لە رووبەروو بوونەوەی خێڵی _بارزانییەكان_دا، هیچ كات ملیان نەداوە و، بەرگریان كردوە و هەمیشە پێچەوانەی رێگاكانی ئەوان رۆیشتوون. ئەم رووداوە، شەڕێكی ناوخۆی و دەرەكەی پێكەوە گرێدەدا. بەڵام ئەوەی زۆر مەترسییە بۆ حیزبی پارتی، شەڕی خێڵەكانە.\nچونكە دەزانێت، دواجار _پەكەكە_ حیزبێكی ئایدۆلۆژییە و ئەشێت لەگەڵی بكەوێتە گفتوگۆوە، بەڵام خێڵەكان دونیایەكی تایبەتن و بەم شكۆشكاندنەیان، كێشەی گەورەتری بەدوادادێت.\nئەوەی كە زۆر مەترسییە بۆ سەر دەسەڵاتە حیزبی و خێڵەكییەكەی پارتی لەو ناوچانە، نە حیزبەكانی ناوخۆن، نە حیزبەكانی دەرەوە، بەڵكو ئەو خێڵە گەورانەن، كە ئێستا هەست بە لاوازی خۆیان دەكەن و دەكەونە خۆیان بۆ بەرگریكردن لە هێزی خۆیان و دەیانەوێت جارێكی دیكە شكۆی خۆیان دەرخەنەوە.\nبزانین لەم شەڕەنوێیەدا بەرامبەر ئەو خێڵانە چی روودەدات و ئەمجارە كێ سەردەكەوێت بەسەر ئەویتردا.(هەرچەندە بڕوام وایە، لە ئێستاوە پارتی وەك كەرەستەی خێڵی بارزانییەكان، هەوڵی گفتوگۆ دەدەن لەگەڵ ئەو خێڵانە و نایانەوێت بگاتە ئەو وێستگەیەی ترس لەسەر دەسەڵاتەكەیان دروستبكەن.\nئەمما شكاندنی شكۆی خێڵی _برادۆستی_یەكان لە رێگەی پیشاندانی نەوەیەكی _كەریم خان_ەوە وەك تاوانبار، دەبێتە چیرۆكێكی نوێ بۆیان و نازانین كۆتاییەكەی چ پەرچەكردارێكی لەگەڵدا دەبێت.)


"دوای شه‌ش مانگ له‌زیندانی كردن مولازم فه‌رامۆش ئازاد ده‌كرێت"\n-مولازم فه‌رامۆش نه‌جم\nبه‌یان عه‌بدوڵا هاوسه‌ری مولازم فه‌رامۆش نه‌جم به‌ده‌نگی ئه‌مریكای ڕاگه‌یاند"پاش ته‌واوكردنی شه‌ش مانگ له‌حوكمی زیندانی كردنی هاوسه‌ره‌كه‌م مولازم فه‌رامۆش كه‌پێشتر به‌نایاسایی حوكم درابوو بڕیار وایه سبه‌ی شه‌ممه ٣٠-١٢-٢٠١٧ ئازادبكرێت."\nمولازم فه‌رامۆش نه‌جم ساڵی ڕابردوو له‌سه‌روبه‌ندی خۆپیشاندان و مانگرتنی پۆلیسی هاتوچۆی ڕانیه به‌هۆی پێنه‌دانی موچه‌وه،داوای ڕاپه‌ڕین و شۆڕشی دژی حكومه‌تی هه‌رێم كرد،وته‌كانی ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ی هاتوچۆ هه‌رزوو به‌تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تیه كوردییه‌كان بڵاوكرایه‌وه.هه‌ریه‌كه له‌وه‌زاره‌تی ناوخۆی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و داكاری گشتی هه‌رێم سكاڵای یاساییان له‌سه‌ر تۆماركرد."\nهاوسه‌ری مولازم فه‌رامۆش وتیشی"هاوسه‌ره‌كه‌م به‌نایاسایی حوكم درا،به‌ڵام له‌به‌ر هه‌ڵوێسته جوانه‌كانی و له‌به‌ر خه‌می بۆ خه‌ڵ و نرخاندن و پشتگیری كردنی خه‌ڵك بۆ ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ی هه‌ستم به ئاسوده‌یی كردووه و فه‌راغی بێ فه‌رامۆشیان بۆ پڕكردومه‌ته‌وه."\nمولازم فه‌رامۆش و خاتوو به‌یان عه‌بدوڵای هاوسه‌ری\nبه‌یان عه‌بدوڵا،سوپاسی هه‌ڵوێستی خه‌ڵك و به‌رپرسان و پاسه‌وانانی زیندانی كرد كه به‌باشی مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ مولازم فه‌رامۆش كردووه و وتیشی"هه‌روه‌ك پێشوو ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر ئه‌ركه‌كه‌ی خۆی له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هاتوچۆ."


رێگاي ئێوه ئابوري » پرسی کورستانی سوریا زۆرتر ئابووریە\nله كۆربه‌ندی هالیفاكس بۆ ئاسایش كه ژماره‌یه‌كی زۆری گه‌وره به‌رپرسانی وڵاتانی دنیا تێیدا به‌شداربوون، پرسیار له رۆبه‌رت ئۆبراینی ڕاوێژكاری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌مه‌ریكا كرا، بۆچی له 23ی تشرینی دووه‌م/نۆڤێمبه‌ر تره‌مپ بڕیاری دا بگه‌ڕێته‌وه سووریا و هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له كێڵگه نه‌وتییه‌كان بڵاوه پێ بكات، ئه‌و له وه‌ڵامدا گوتی، به‌شێكی نه‌وتی ئه‌و ناوچه‌یه بۆ ڕژێم ده‌ڕوا و به‌شێكیشی بۆ كوردستانی عێراق و ئه‌وه‌ی تریش بۆ توركیا ده‌ڕوات، ئه‌مه‌ریكا ده‌یه‌وێ له نه‌وتی ناوچه‌كه و داهاته‌كه‌ی ئاگادار بێ و به ڕوونی ئه‌وه‌یش بزانێ داهاته‌كه‌ی له چی خه‌رج ده‌كرێت.\nئه‌و قسانه سه‌لمێنه‌ری ئه‌وه‌یه كه پرسی نه‌وت سه‌ره‌كیترین هۆكاری گرژی و كێشه‌كانی ناوچه‌كانی ژێر ده‌ستی هه‌سه‌ده‌ن له باكوری ڕۆژهه‌ڵاتی سووریا، ڕه‌نگه هه‌موومان ئه‌وه‌مان بیستبێ، كه نه‌وتی ئه‌و ناوچه‌یه به ڕژێمی ئه‌سه‌د ده‌درێت، به‌ڵام ئه‌مه زانیارییه‌كی نوێیه كه نه‌وت له‌وێوه بۆ باشووری كوردستان و توركیایش بنێردرێ و بفرۆشرێته‌وه. پرسه‌كه ئاڵۆزه ته‌نیا بیری لێ بكه‌نه‌وه، نه‌وتی ژێر ده‌ستی هه‌سه‌ده به‌شێكی بۆ توركیا ڕه‌وانه ده‌كرێ، كه ئه‌مه له به‌رژه‌وه‌ندی توركیایه، كه‌واته بۆچی ئه‌نكه‌ره هێرش ده‌كاته سه‌ر هه‌سه‌ده و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموكراسی له باكوری ڕۆژهه‌ڵاتی سووریا؟\nله‌و دۆخه ناهه‌مواری له ناوچه‌كه ده‌گوزه‌رێ، هه‌موو ڕاستییه‌كان ون ده‌بن، هه‌رچه‌نده توركیا هێرشه‌كه‌ی به بیانووی پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی هه‌ژمار كرد و هه‌سه‌ده و هێزه‌كانی ناوچه‌كه‌یش به به‌شێك له په‌كه‌كه ناو ده‌بات، به‌ڵام كه‌وایه چۆن نه‌وتیان لێ ده‌كڕێ و مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كات، بۆچی به ملیۆنان دۆلار له ئۆپراسیۆنێكی سه‌ربازی خه‌رج ده‌كات، دژی هێزێك كه مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن و نه‌وتی پێ ده‌فرۆشن، كه توركیا زۆر پێویستیه‌تی.\nئه‌وه‌ی له باكوری ڕۆژهه‌ڵاتی سووریا ده‌گوزه‌رێ ململانێیه له‌سه‌ر نه‌وتی ناوچه‌كه، ئامانجی توركیا له به‌رده‌وامی فشار خستنه سه‌ر هەسەدە لەسووریا بۆ ئه‌وه‌یه كه ڕێ له فرۆشتنی نه‌وتی ناوچه‌كه به ئه‌سه‌د بگرێ و زۆرترینی به توركیا بده‌ن، سه‌ره‌تایش وه‌ك فشارێك ته‌نیا هێرشی كرده سه‌ر عه‌فرین و ئه‌وێی داگیركرد و په‌یامێكی به كوردانی ناوچه‌كه دا، ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌سه‌د مامه‌ڵه بكه‌ن و نه‌وتی پێ بفرۆشن، هێرشه‌كه هه‌موو ناوچه‌كانی ژێرده‌ستی ئه‌وان ده‌گرێته‌وه.\nئیداره‌ی خۆسه‌ری ڕۆژئاوا له ژێر فشاری یه‌كجار زۆر بووه، له‌لایه‌كه‌وه ئه‌سه‌د داوای لێ كردووه نه‌وت به توركیا نه‌فرۆشن، له‌لایه‌كی تره‌وه ئه‌مه‌ریكا زۆرترین فشاری كردووه، له هه‌مان كاتیش توركیا به پێچه‌وانه‌ی ئه‌وانه‌وه فشاری دروست كردووه، ئه‌مه جیا له ڕووسیا كه ویستوویه‌تی كورد هان بدات بۆ ئه‌وه‌ی بچنه‌وه ژێر باڵی ئه‌سه‌د و ته‌واوی نه‌وتی خۆیان بنێرنه دیمه‌شق.\nبه‌رپرسێكی باڵای كورد له عێراق ڕاگه‌یاندووه، به‌شێكی نه‌وتی ڕۆژئاوا له ڕێی فیشخابووره‌وه ده‌چێته توركیا، به‌شێكیشی به قاچاغ ده‌گه‌یه‌نرێته نسێبین و سلۆپی.\nكورده‌كان هیچ بژارده‌یه‌كیان له‌به‌رده‌ست نییه، ئه‌وروپی و ئه‌مه‌ریكییه‌كان ڕه‌تیان كرده‌وه، كۆمه‌كی دارایییان پێ ببه‌خشن و ئه‌سه‌دیش مووچه و بودجه‌یان پێ نادات، كه‌وایه چۆن ئه‌و ناوچانه و ئه‌و ژماره زۆره‌ی هێزه‌كانی ناوخۆ و ئاسایش و هه‌سه‌ده كۆمه‌ك بكه‌ن، هه‌رچه‌نده سعوودیه و ئیماراتیش له ڕێی ئه‌مه‌ریكاوه هاتنه سه‌ر خه‌ت، بۆ ئه‌وه‌ی كۆمه‌كیان پێشكه‌ش بكه‌ن، به‌ڵام ئه‌وه له به‌رانبه‌ر وه‌ستانه‌وه دژی ئه‌سه‌د بوو، هه‌موو هاوكارییه‌كان بۆ ڕۆژئاوا به مه‌رجی قورس و ئاڵۆزبوون، بۆیه ئه‌وان ناچاربوون نه‌وت بفرۆشن و به‌وشێوه‌یه‌یش مانگانه بڕی 200 ملیۆن دۆلاریان ده‌ست ده‌كه‌وت.\nزانیارییه نهێنییه‌كان دووپات له‌وه ده‌كه‌نه‌وه، كه ڕۆژانه شه‌ش تا هه‌شت هه‌زار به‌رمیل نه‌وت له ڕۆژئاواوه هه‌نارده‌ی فیشخابوور كراوه و له‌وێوه‌یش به تانكه‌ر بۆ توركیا گوازراونه‌ته‌وه، ئه‌مه‌یش به ڕێككه‌وتنێكی نهێنی نێوان په‌یه‌ده و توركیا بووه و به ڕه‌زامه‌ندی هه‌ولێریش ئه‌نجام دراوه، ئه‌وان له مه‌به‌ستی ڕۆژئاوا تێگه‌یشتوون كه تووشی ته‌نگژه‌ی قووڵی دارایی ده‌بن، چونكه هیچ بودجه و سه‌رچاوه‌یه‌كیان نییه، بۆیه ئه‌م هاوكارییه‌یان بێ به‌رانبه‌ر پێ به‌خشیون، ئێسته‌یش سه‌رجه‌م گرفته‌كان له‌سه‌ر نه‌وتی ڕۆژئاوایه، نه‌ك هیچ بابه‌تێكی تر.\nبرچسب ها : پرس , تورکیا , دەمشق , رووسیا , کوردستان , نەوت


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | فەرهەنگی زانستی رامیاریی\nفەرهەنگی زانستی رامیاریی، کتێبێکە لە لایەن (هاوکار ڕەفیق و گەیلان عەباس)ەوە ئامادەکراوە، کە هەردووکیان دەرچووی بەشی زانستە رامیارییەکانن، بێجگە لەوەی تەواوی پڕۆژەکە بە سەرپەرشتی (م.محەمەد سابر) مامۆستای زانکۆ لە بەشی زانستە رامیارییەکانی زانکۆی #سلێمانی# ئامادەکراوە. ئەم پەرتوکە فەرهەنگێکی سیاسی زانستی و بابەتی باوەڕپێکراوە، فەرهەنگەکە بۆ جاریی دووەم چاپکراوەتەوه و خوێندنەوە بۆ 600 چەمکی فراوان کراوە، بەجۆرێک سەرجەم چەمکە سیاسی گرنگ و باوەکانی لە خۆگرتووە، ئەمە سەرباری لەخۆگرتنی چەمکە ئابوری، یاسایی، مێژوویی و فەلسەفییەکان بە هۆیی گرێدراویی و پەیوەندی تۆکمەیان بە رووداو و بابەتە رامیارییەکانەوە. لەسەر بەرگی کتێبەکە نوسراوە.... هەتا ئێستا بەشی زانستی رامیاریی لە زانکۆکانی کوردستان، نەیتوانییوە و نەبووەتە خاوەنی چالاکی و پرۆژەی زانستی وەها، کە شیاویی ئەم رشتەیەی خوێندنی ئەکادیمی بێت و چەمکەکان لە گرنگەکانی زانستی رامیارین، لێرەوە ئەم بەرهەمە فەرهەنگی زانستی ڕامیاری، هەوڵێکی ئەکادیمیستیانەی بچوکە بۆ پڕکردنەوەی بۆ پڕکردنەوەی ئه و بۆشاییە زانستیە، کە ئەم هەوڵەش هەر لە سەرەتاکانی ساڵی 2012 ەوە هەنگاوی بۆنراوە، بەجۆرێک دوای ئەوە پلان دانرا بۆ ئەوەی وەک چالاکییەکی زانستی، ساڵانە ئەم پەرتووکە لە پێناو خزمەتکردنی زیاتر بە پێداچوونەوە و زیادکردنی نوێوە چاپبکرێتەوە، بۆ ئەوەی لە ماوەی چەند ساڵی داهاتوودا فەرهەنگێکی رامیاری ئەکادیمیستی شیاو و دەوڵەمەند و بێهاوتا، نەک لەسەر ئاستیزانکۆکانی هەرێمدا، بەڵکو لە ئاست زانکۆ هەرێمیە نزیکەکانماندا لێ بهێنینە بەرهەم. له و بارەیەشەوە هاوکار رەفیق یەکێک لە ئامادەکارەکانی کتێبەکە وتی: هەر لەساڵی 2013ەوە کارکرا بۆ فراوانکردنی ئه و کتێبە، ئەوەبوو بۆ جاری دووەم لەسەرەتای ساڵی 2017 داو لە چاپی دووەمدا بەزیادکردن و ڕاستکردنەوه و پێداچوونەوەی نوێوە توانرا، باشتر و زانستیانە تر ئەم ڕشتەیە دەوڵەمەند بکرێت. وتیشی: فەرهەنگەکە لە ڕابروودا بە نرخێکی زۆر رەمزی (کە تەنیا نرخی چاپی پەرتووکەکەبوو دەفرۆشرا، چونکە پەرتووکەکە لەسەر ئەرکی خۆم وەک ئامادەکار و مامۆستای سەرپەرشتیار بووە) بەهاوکاری بەشێک لە خوێندکارانی بەشی زانستە ڕامیارییەکانی زانکۆی سلێمانی و سەلاحەدیین بووه و ئێستاش بە نرخێکی رەمزیی لەچاپخانەکانی سلێمانی بەردەستن.


22:11 هه‌ینی 16 ئاب 2019\nلە یادی 73 ساڵەی دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستاندا، ئەو حزبە زیاتر لە نۆ ساڵە کۆنگرەی نەبەستووە و ئەندامێکی سەرکردایەتیشی دەڵێت: ” تائێستا ئامادەکارییان نەکردووە بۆ کۆنگرە و ئەو پرسە بودجە و ئامادەکاری دەوێت”.\nهاوکات کۆمسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق هۆشداری داوە بەو حزبانەی کە کۆنگرەیان دواکەوتووە و ئەگەر لەماوەی نزیکەی پێنج مانگی داهاتوودا کۆنگرە نەبەستن ئەوا سزا دەدرێن.\nعەلی عەونی، ئەندامی سەرکردایەتی پارتی بە ناس کوردی ڕاگەیاند: “تائێستا هیچ ئامادەکارییەک بۆ کۆنگرە نەکراوە، ئەگەر فریا بکەوین لە کۆتایی ئەمساڵدا کۆنگرە دەبەستین، ئەگەریش فریا نەکەوین ئەوا دەکەوێتە سەرەتای ساڵی داهاتوو”.\nوتیشی، کۆنگرەش ئەوەندە ئاسان نییە و بودجە و کات و ئامادەکاری دەوێت و پێویستە سەرەتا کۆنفرانسە ناوخۆییەکان ببەسترێت، دواتر کۆنگرە ببەسترێت.\nئەمە لەکاتێکدایە کە کۆمسیۆن هۆشداری داوە بەو حزبانەی کۆنگرەیان دواکەوتووە و ئەو ماوەیەشی بۆیان دیاریکرابوو کە کۆنگرە ببەستن کەمتر لە 50 ڕۆژی ماوە.\nڕزگار حەمە محێدین، جێگری سەرۆکی کۆمسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق بە ناس کوردی ڕاگەیاند: ” لە 4ی مانگی ڕابردوو سەرجەم ئەو حزبانە ئاگادار کرانەوە کە کۆنگرەیان دواکەوتووە، کە پێویستە لە ماوەی 90 ڕۆژدا کۆنگرە ببەستن، ئێستا زیاتر لە 40 ڕۆژی ئەو وادەیە ڕۆشتووە و کەمتر لە 50 ڕۆژی ماوە”.\nوتیشی، هەر حزبێک دوای ئەو ماوەیە کۆنگرە نەبەستێت ئەوا پێویستە داوایەکیان ئاڕاستە بکات و هۆکارێکی هەبێت بۆ نەبەستنی کۆنگرە، ئەوکات سێ مانگی دیکە مۆڵەتیان دەدرێتێ، بەپێچەوانەوە دوای ئەو ماوەیە ئەو حزبانە فەرمی نابن لای ئەوان و سزا دەدرێن.\nپارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی 1946 لەسەر دەستی مەلا مستەفای بارزانی دامەزراوە و تا ساڵی 1979 خۆی سەرۆکی حزبەکە بووە، دوای کۆچی دوایی ئەویش، ماوەی 40 ساڵە مەسعود بارزانیی کوڕی مەلا مستەفا، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستانە.\nسەبارەت بە گۆڕانکاریکردن لە دەموچاوەکانی ناو حزبەکەدا، عەدنان کەرکوکی، ئەندامی سەرکردایەتی پارتی لە کەرکوک بە ناس کوردی ڕاگەیاند: ” پارتی لە هەموو کۆنگرەیەکدا خەڵکی هێناوەتە پێشەوە و خەڵکیشی گۆڕیوە، بەتایبەتی ئەو کەسانەی وەک پێویست کاریان نەکردبێت، دەنگیان پێنادرێتەوە لە کۆنگرەی نوێدا، چونکە ئیمە وەک حزبی دیکە بە دابەشکردنی کورسی ئەندامانی سەرکردایەتی و مەکتەبی سیاسی هەڵنابژێرین”.\nئەو ئەندامەی سەرکردایەتی پارتی ئاماژەی بەوەشکرد، بێگومان لە ئەنجامی بەستنی کۆنگرەدا، سیاسەتی پارتیش نوێدەکرێتەوە لەگەڵ بارودۆخی ئێستادا دەگونجیندرێت.\nلەبارەی ئەوەی ئایا دوای 40 ساڵ لە سەرۆکایەتی حزبەکە، مەسعود بارزانی ئەمجارەش دەکرێتەوە بە سەرۆک؟، عەلی عەونی جەختیکردەوە: ” بێگومان هەروا دەبێت و هیچ شتێک لە ئارادا نییە کە کەسێکی دیکە بۆ ئەو شوێنە هەبێت”.\nلە ماوەی 73 ساڵی تەمەنیدا پارتی دیموکراتی کوردستان 13 کۆنگرەی ئەنجامداوە و کۆتا کۆنگرەی لە مانگی 11ی ساڵی 2010دا بوو، هەرچەندە دەبوو لە کۆتایی ساڵی 2014دا کۆنگرەی چواردەیەم ببەستن، بەڵام ماوەی نزیکەی پێنج ساڵ بەسەر ئەو وادەیەدا تێپەڕیوە و هێشتا کۆنگرەی ئەو حزبە نەبەستراوە.


بارودۆخی بازاره‌کانی کوردستان\nSubject: بارودۆخی بازاره‌کانی کوردستان Fri Mar 11, 2011 3:57 pm\nبابزانین بارودوخی بازاره‌كانی هه‌ریمی كه‌ردستان چونه\nدوای ئازاد کردنی ئێراق له 2003 دا کوردستان کرانه‌وه‌یه‌کی تری به‌خۆوه بینی له رووی زیادبوونی جموجۆڵی ئابوری ،ئه‌مه‌ش به هۆی هاتنی کۆمپانیا بیانییه‌کان بۆ کوردستان هه‌م بۆ بنیات نانه‌وه‌ی کوردستان وه وه‌بۆ دۆزینه‌وه‌ی شوێنک بۆ به‌گه‌ر خستنی سه‌رمایه‌که‌یان وه هه‌ندێک سه‌رمایه‌داری ناوخۆش سه‌رمایه‌کانیان وه‌گه‌رخست له هه‌ندێلایه‌ندا، لێره‌دا ئه‌رکی حکومه‌ت زیاتر بوو بۆ ئاگادار بوون ده‌رباره‌ی گرتنه به‌ری سیاسه‌تی باشتر له‌مڕبنیاتنانه‌وه‌ی ژێرخانی ئابوری کوردستان وه چاودێریه‌کی ورتر پێویسته له‌سه‌ر بازارو وه له سه‌ر ئه‌و وه‌به‌رهێنه‌ی سه‌رمایه‌کی له‌و وڵاته وه‌گه‌رده‌خات یان کاری بنیات نانه‌وه‌ی ئه‌و هه‌رێم ده‌گرێته ئه‌ستۆ ، چونکه پێشتر ئه‌و جموجۆڵه ئابوریه‌ی که هه‌بوو زیاتر له گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ بوو به شێوه‌یه‌کی سنوردار به‌ڵام ئێسا چالاکیه‌که فراوانتر بووه وڵاتانی غیر دراوسێشی گرتۆته‌وه بێگومان پێویسته حکومه‌ت سیاسه‌تی ئه‌وه تۆ بگرێته به‌ر بۆئه‌وه‌ی کۆترۆڵی بازاری ره‌ش بکات تا ڕاده‌یه‌ک وه گاداربوون له ره‌وشی بازار به هه‌موو جۆره‌کانی ، گومانی تێدانییه کوردستان تازه ده‌یه‌وێت پێ بنێته گه‌شه‌کردن، وڵاتی تازه‌گه‌شه‌سه‌ندوش کۆنترۆڵیه‌کی تۆکمه‌تری ده‌وێ تا بتوانرێت رێگه له فه‌وزا ئابوریه‌کان بگرێت.\nلێره‌دا ده‌بینین کوردستان تا ئێستا رێبازێکی ئابوری ئه‌وه‌تۆی نه‌گرتۆته‌به‌ر وه له گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ویستویه‌تی له‌و فه‌وزائابوریه رزگاری بێت به‌ڵام ناتوانین بڵێین به‌ره‌و رێبازێک له رێبازه‌کانی ئابوری هه‌نگاوی ناوه ، ده‌پرسین ئایا شتێک له ئاراده‌هه‌یه به‌ناوی لیبرالیزمی ئابوری له کوردستان ؟ چونکه به‌پێی ئه‌و قسه‌و باسانه‌ی که ده‌کرێت رۆژانه له میدیاکانی کوردستان له باره‌ی بازاری ئازاد جێی ئاماژه‌و باسکرنه که بازار ئازاد بێت که‌واته ئابوری کوردستان به‌ره‌و لیبرالیزمی ئابوری هه‌نگاو ده‌نێت ! چونکه کۆڵه‌گه‌ی لیبرالیزم بازاری ئازاده ، وه ده‌پرسین گه‌ر لیبرالیزمی ئابوری له ئارادابێت ده‌بێت که‌مترین ته‌ده‌خولی حکومه‌ت هه‌بێت له بواری بازارو جموجۆڵی ئابوری ،به‌ڵام ته‌ده‌خولاتی حوکمه‌ت له کوردستان دا زۆره، وه سه‌رمایه‌ی کوردستان به‌ده‌ست چه‌ند که‌سێکی دیاری کراوه‌وه‌یه ، به‌شێکی زۆریش له که‌رته‌کان تا ئێستا له ده‌ست حکومه‌ته له که‌ڵ ئه‌وه‌ی له هه‌ندێک بواردا هه‌نگاو نراوه بۆ به‌تایبه‌ت کردن ، ئه‌وه‌ی ڵێره دا بۆته جێی تێرامانه ئه‌وه‌یه رێچکه‌ی ئابوری کوردستان به چ ئاراسته‌یه‌ک هه‌نگاو ده‌نێت وه حکومه‌ت ده‌یه‌وێت هه‌نگاوه‌کان به چ ئاراسته‌یه‌ک بێت.\nوه ئه‌و تێکه‌ڵیه‌ی که هه‌یه له ئابوری کوردستان له باره‌ی به‌نگه‌شه‌ی بازاری ئازاد له‌لایه‌ک ، وه زۆری ته‌ده‌خولی حکومه‌ت وه له لایه‌ک تر ده‌ستاو ده‌ست کردنی سه‌رمایه له لایه‌ن چه‌ند سه‌رمایه‌دارێکی دیاریکراو ، له به‌رژه‌وه‌نی چ چینێکی کۆمه‌ڵگا دا ده‌شکێته‌وه؟\nهه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته به ده‌ستێوه‌ردانی حکومه‌ت به کارێکی ئیجابی ده‌بینرێت ئه‌گه‌ر به مه‌به‌ستی کۆنترۆڵ کردنی ئه‌و سه‌رمایه‌دارانه بێت که کاری قۆرخکردن ئه‌نجامم ده‌ده‌ن یان هه‌رکارێکی تری دژ به بناماکانی بازاری ئزاد ئه‌نجامی ده‌ده‌ن  له و بارو دۆخه‌ی ئێستای  بازاره‌کانی ئابوری کوردستان به‌تایبه‌ت به‌رزیو نزمی نرخ و هێنانی که‌لو په‌لی به‌سه‌ر چو وه هێنانی ده‌ستی کاری بییانی له‌لایه‌ن هه‌ندێک کۆمپانیای تایبه‌ت به‌و بواره ، که‌واته پێویستی به چاودێریه‌کی زیاتری حوکمه‌ته به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته به‌هێنانی ده‌ست کاری بیانی چونکه ده‌بینرێت له‌و چه‌ند ساڵه‌ی دوای ئازاد کردن ئه‌و کۆمپانیایانه ژماره‌کی زۆری کرێکاری بیانیان هێنا بۆکوردستان ئاشکرایه‌کوردستان به‌بێ بونی کرێکاری بیانی رێژه‌ی بێکاری به‌رزه به‌تایبه‌ت بێکاری شاراوه که‌چی ئێستا ئه‌و رێژه‌یه به‌رزتر بۆته‌وه به هاتنی کرێکاری بیانی که له‌سه‌ر حسابی تاکی کورد به‌کرێیه‌کی که‌م کارده‌که‌ن له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌بینین ڕژه‌یه‌کی زۆر له‌و که‌سانه‌ی له‌ته‌مه‌نیکارکردندا سه‌رگه‌ردان و بێکارن به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی که‌ده‌رچوی زانکۆکان و په‌یمانگه‌کانن .\nهه‌ڵبه‌ت هاتنی ئه‌وکرێکاره بیانیانه به‌دوو شێوه کار له ئابوری کوردستان ده‌کات یه‌که‌میان زۆر بونی بێکاریه که پێشتر ئاماژه‌م پێدا دووه‌میان چونه‌ده‌ره‌وه‌ی دراوی ناو خۆیه له رێگه‌ی ئه‌وکرێکارانه که‌ده‌ینێرنه‌وه بۆ خێزانه‌کانیان چونکه له‌وکاته‌دا کوردستان و عێراق به‌گشتێ له بواری بنیات نانه‌وه‌ی ژێرخانی ئابوریه وه پێوسته پاره‌یه نه‌چێته ده‌ره‌وه له که‌رتی تری ئابوری وه‌گه‌ر بخرێت وه‌له‌لایه‌کی تر چونه‌ده‌ره‌وه‌ی دراو ده‌بێته هۆی لاسه‌نگی له ته‌رازوی پێدان ( میزان المدفوعات ).\nهه‌موو ئه‌وانه‌ی ده‌گئترێت له‌باره‌ی بازاری ئازاد ده‌بێت له ئێستادا هه‌نگاوه‌کان سنور داربێت تا بتوانرێت ڕێگه له بازاری ره‌شبگیرێت وه ڕزگار بون له‌و ته‌نگه‌ژه ئابوریه‌ی که روی له بازاره‌کانی کوردستان کردوه حوکمه‌ت بێ لایه‌نانه چاره‌سه‌ر بۆ که‌رته‌کان و ىازار بدۆزێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی ڕێبازێکی دیاری ئابئری له کوردستان ببینێڕت به


📝 سەبارەت بەتەواوبوونی ماوەی دیاریکراوی کەرەنتینەکردنی سەرۆکی پەرلەمان کوردستان Documents\n📅 Added on Mar 29 2020 10:00AM\n👁 This item has been viewed 423 times\nروونکردنەوەیەک لە نوسینگەی رۆژنامەوانیی سەرۆکی پەر [ More... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ B.J. 29-3-2020 10:00:22\n📝 لقی سلێمانی سەندیکای کرێکاران داوا لە وەزارەتی کار دەکات قەرەبووی ئەو کرێکارانە بکاتەوە کە بەهۆی کەرەنتینەوە بێکار بوون Documents\n📅 Added on May 1 2020 12:57PM\n01-05-2020 [ More... 👁] ✖ ✖ 1 1 ✔ 99% ✍ B.J. 1-5-2020 12:57:28\n📝 لەدوای کەرەنتینە، وەزارەتی ئەوقاف ڕاگەیەندراوێک سەبارەت بە کردنەوەی دەرگای مزگەوتەکان بڵاودەکاتەوە Documents\n📅 Added on May 15 2020 2:22PM\nخەڵکی خۆشەویستی کوردستان مامۆستایانی بەڕێز ی ئایی [ More... 👁] ✖ ✖ 0 4 ✔ 99% ✍ R.F. 15-5-2020 14:22:24\n📊 هەولێر، لە سەرەتای کەرەنتینەوە تائێستا پۆلیسی هاتووچۆ ملیارێک داهاتی بووە (14-03-2020 - 06-04-2020) Statistics and Surveys\n📅 Added on Apr 6 2020 9:56PM\nوتەبێژی پۆلیسی هاتووچۆی هەولێر ئاشکرایدەکات، لە سە [ More... 👁] ✖ ✖ 0 4 ✔ 99% ✍ B.J. 6-4-2020 21:56:47\n📊 کەلار.. توندوتیژی خێزانی لە کاتی کەرەنتینە کەمیکردووە Statistics and Surveys\n📅 Added on Jun 3 2020 9:38PM\n👁 This item has been viewed 328 times\nبەراورد بە مانگەکانی پێش قەدەغەی هاتوچۆ و رێکارەکا [ More... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ B.J. 3-6-2020 21:38:32\n📝 کەمال کەرکوکی دەچێتە کەرەنتینە Documents\n📅 Added on Mar 18 2020 10:14AM\n👁 This item has been viewed 548 times\nسڵاو و رێز بەڕێزان ماوەیەک بوو لە دەرەوەی وڵات بو [ More... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ B.J. 18-3-2020 10:14:52\n| Page generation time: 8,314 second(s)!


فاشیزم چیە؟ – بڵۆگی لائق\nPosted on كانونی یه‌كه‌م 24, 2013 كانونی یه‌كه‌م 9, 2014 by Layik\nجۆرج ئۆروێڵ – ویکیمیدیا\nفاشیزم چیە؟ (جۆرج ئۆروێڵ) ۱۹٤٤\nلەوانەیە پرسیارێک گرنگتر لە هەموو پرسیارە وەڵام نەدراوەکانی تر ئەمە بێت: “فاشیزم چیە؟”\nیەکێ لە دامەزراوەکانی ڕاپرسی لە ئەمەریکا بەم دواییە (۱۹٤٤) ئەو پرسیارەی لە ۱٠٠ کەس کردبوو، وەڵامەکان پانتاییەکەیان لە “دیموکراسیەتی موتڵەق”ەوە بۆ “وەحشیەتی موتڵەق” بوو. لەم وڵاتەدا ئەگەر لە خەڵکێک پرسیار بکەیت کە ئاستی بیرکردنەوەی ناوەنجی بێت فاشیزم پێناسە بکات. ئەوا ئاسایی هێما ئەکات بۆ ڕژێمی ئەڵمانی و ئیتالی. بەڵام ئەمە زۆر ناقایلکەرانەیە، لەبەر ئەوەی خودی ڕژێمە گەورە فاشیستەکانیش لە یەکێکەوە بۆ یەکێکی تر تەواو جیاوازە لە پێکهاتە و ئایدۆلۆجیادا.\nئاسان نیە، بۆ نمونە، فاشیزم بە سروشت شەڕەنگێزە، وە ژینگەی فاشیزم بریتیە لە هەل و مەرجی هیستریای شەڕ وە تەنها کێشە ئابووریەکانی بە ڕێگای خۆ ئامادەکردنی شەڕ یان داگیرکاری وڵاتان چارەسەر بکات. بەڵام ئاشکرایە ئەمە ڕاست نیە بۆ پورتوگال یان دیکتاتۆریەتەکانی ئەمەریکای باشور. یان دژایەتی جوو گوایە یەکێکە لە هێما جیاکەرەوەکانی فاشیزم، بەڵام هەندێ بزاوتی فاشیست دژی جولەکە نین. مشتومڕە زانراوەکان، کە چەندین ساڵە دەنگ ئەدەنەوە لە گۆڤارە ئەمەریکیەکاندا، هێشتا نەیان توانیوە لانی کەم بڵێن ئایا فاشیزم جۆرێکە لە کەپیتاڵیزم یان نا. بەڵام، کاتێک فاشیزم لەسەر ئەڵمانیا، یابان یان ئیتالیای مۆسۆلۆنی تەتبیق ئەکەین ئەزانین بە گشتی یانی چی. سیاسەتی ناوخۆ وای کردوە ئەم وشەیە دوا جێپێی دۆزینەوەی ماناکەی وون کردوە. لەبەر ئەوەی ئەگەر تەماشآی میدیا بکەیت هیچ گروپێکی خەڵک نادۆزیتەوە – بە دڵنیایەوە هیچ پارتێکی سیاسی یان ڕێکخراوێکی هەر جۆرێک نادۆزیتەوە کە ئیدانە نەکرابێت بە فاشیست لە ۱٠ ساڵی ڕابردوودا. لێرەدا باسی بە زاردا هاتنی زاراوەی “فاشیست” ناکەم. باسی ئەوە ئەکەم کە لە میدیای چاپکراودا بینومە. باسی ئەوە ئەکەم کەوا زاراوەی وەک “لایەنگری فاشیست”، “مایل بە فاشیزم” یان بە تەنها “فاشیست” بەکار هاتوە و بە جدی بۆ ئەم گروپە خەڵکانە:\nپارێزگاران: هەموو پارێزگاران، ئەوەی دڵی پێی خۆشە و ئەوەی دژی دڵ پێخۆشبوونیەتی، ئەمانە بە لایەنگری-فاشیست ناوهێنراون. بە لایانەوە حوکمی بەریتانی لە هیندستان وە موستەعمەرەکانی تری هیچ جیاوازیەکی نیە لە نازیەت. ڕێکخراوانێک کە ئەکرێ بە نیشتیمانپەروەر یان تەقلیدی ناویان بهێنین زەمقی “ئەقڵ فاشی”یان لێدراوە. بۆ نمونە جوڵانەوەی “بۆی سکاوت”، پۆلیسی لەندەن، دەزگای سیخوڕی بەریتانی وە سوپای بەریتانی. تەنها دەستەواژەیەک بۆ ئەمە “قوتابخانەکانی دەوڵەت کێڵگەی بەرهەمهێنانی فاشیزمن”\nسۆشیالیستەکان: بەرگریکاران لە شێوازی کۆنی سەرمایەداری، (نمونە ئێرنێست بێن) باوەڕی نەگۆڕیوە کە سۆشیالیزم و فاشیزم یەک شتن. هەندێ ڕۆژنامەنوسی کاتۆلیکیش ڕا ناگۆڕین کە سۆشیالیزم بنەمای هاریکاریکردنی وڵاتانی داگیرکراوی نازیەت بوو. هەمان تۆمەت ئەکرێ لە گۆشەیەکی جیاوازە لەلایەن حیزبی کۆمۆنیستەوە لە دۆخی ئەوپەڕی چەپێتیدا. لە نێوان ساڵانی ۱۹۳٠-۱۹۳۵دا ڕۆژنامەی “دەیلی وێرکەر” باسی پارتی کرێکران (حزب العمال) بە “فاشیستی کرێکران” ئەکرد. ئەمە دەنگی ئەدایەوە لەلایەن توندڕەوە چەپەکانەوە وەک ئەنارشیستەکانەوە (فوضوی). هەندێ لە نیشتمانپەروەرە هیندیەکانیش ڕێکخراوە بەریتانیە بازرگانیەکیان بە ڕێکخراوی فاشیستی ناوزەد ئەکرد.\nترۆتسکیەکان: کۆمۆنیستەکان ترۆتسکیەکان (خودی ڕێکخراوەکەی ترۆتسکی) بە پەیوەندی شاراوەیان بە ڕێکخراوی فاشیستی نازیەوە هەبوبێت و مەعاشخۆریان بن. ئەمە زۆر باو قەبوڵکرابوو لە لایەن “پۆپیولار فرۆنت” (بەرەی باو)ەوە. لە دۆخی ئەوپەڕی ڕاست بوونیاندا کۆمۆنیستەکان خۆیان هەمان تۆمەت دژی هەموو دابەش بوونێکی چەپی خۆشیان ئەکەن بۆ نمونە “کۆمۆن وێڵس” یان ئای ئێڵ پێ (وشەی کۆمۆن واتە گشتی)\nکاسۆلیکەکان: لە دەرەوەی بازنەکانی خۆیان، کەنیسەی کاسۆلۆیکیش بە کۆدەنگی بە لایەنگری فاشیزم دا ئەنرێن، هەم بابەتیانە و بە ڕای تاکەکەسیش\nبەرهەڵستکارانی-جەنگ: ئاشتیخوازان و ئەوانەش دژی جەنگن زۆرجار نەک بە لایەنگری فاشیزم دا ئەنرێن بەڵکوو گوایە ئاسانکاریش ئەکەن بۆ جەمسەرەکان (جەمسەرەکانی ئەوکاتەی دنیا)، بەڵکوو هەتا گوایە حەزیان لە ئیحساسی لایەنگرێتی فاشیزمە.\nپشتیوانانی-جەنگ: ئەوانەی دژی جەنگن زۆرجار بانگەشەکەی خۆیان کە ئیستیعماریەتی بەریتانی خراپترە لە نازیەت، وە وادیارە زاراوەی “فاشیزم” ئەسەپێنن بەسەر هەموو ئەوانەی کە خوازیارن سەرکەوتن لە ڕێی سەربازیەوە بە دەست بێت. وە لایەنگرانی ڕێکخراوی “پیپڵز کۆنڤێنشن – کۆبوونەوەی خەڵک (بزوتنەوەیەکی کۆمۆنیستی ۱۹٤۱ بوو لەبەریتانیا)” وایان لێ هاتبوو خەریک بوو بڵێن بەرگری کردنیش لە داگیرکاری نازیەت خۆی لایەنگرێتی فاشیزمە. لەگەڵ دەرکەوتنی “هۆم گارد”دا یەکسەر بە فاشیست ناسێنران. جیا لەوەش تەواوی بزوتنەوەی چەپ مایلە بەلای ئەوەی کە عەسکەرتاریەت یەکسان بکات بە فاشیزم. ئەو جندی مکلف”انەی تۆزێک هەستی “ڕاستڕەوی سیاسی”یان تێدایە زۆربەی زۆری کات ئەفسەرەکانی سەرەوەی خۆیان بە “مێشک فاشی” یان “سروشت فاشی” دا ئەنێن. قوتابخانەکانی شەڕ، بە تف بریەقدارکردنی پۆستاڵ، تەحیە کردن بۆ ئەفسەرەکانیان هەموو بە هەڵێنجێنراوی فاشیزم دا ئەنێن. پێش جەنگ، پەیوەندی کردن بە تێریتۆریاڵز (سوپای خۆبەخشی یەدەکی بەریتانی) بە نیشانەی مایل بوون بە لای فاشیزمدا دا ئەنرا. هەردوو جۆری سوپای زۆرەملێ و خۆویست (ئیجباری و ئیختیاری)یان بە ڕوداوی فاشیستی ڕەخنەدار ئەکرد.\nنیشتیمانپەروەران: بۆخۆی نیشتیمان پەروەری لە هەموو دنیا بە سروشت بە فاشیست دا ئەنرێت، بەڵام ئەمە تەنها تەتبیق ئەکرێ لەسەر ئەو بزاوتە نیشتیمانیانەی کە قسەکەرەکانیان وا ڕێ ئەکەوێت دژی نیشتیمانپەروەری عەرەبی، نیشتیمانپەروەری پۆڵەندی، نیشتیمانپەروەری فنلەندی، پارتی کۆنگرێسی هیندی، عصبەی موسوڵمانان، زایۆنیزم، وە ئای ئار ئەی بێت، ئەمانە هەموو بە فاشیست ناو ئەنرێن بەڵام نەک لەلایەن هەمان خەڵکەوە.\nوا دەر ئەکەوێت، وەک بەکارهێنرا، وشەی فاشیزم تەقریبەن هیچ مانایەکی نیە. لە ئاخاوتندا، بە دڵنیایەوە، تەواو بێ سەرو بەرتر بەکاردێت لە چاپکراودا. بیستومە کە بەکارهاتوە بۆ جوتیاران، دوکانداران، قەرزپێدەری کۆمەڵایەتی، لەسێدارەدان، ڕاوی ڕێوی، شەڕەگابڵح، لیژنەکەی ۱۹۲۲، لیژنەکەی ۱۹٤٤، کیپلینگ، غاندی، چیان کای شێک، هاوجنسبازی، بڵاوکراوەکانی پریستلی، داخلیەکانی گەنجە بێ خاوەنەکان، ئەستێرەناسی، ژنان، سەگ وە نازانم چی تریش.\nکەچی لەژێر ئەم هەموو تێکەڵ وپێکەڵیەدا جۆرێک مانا ئەڵێی شاراوەیە. پێش هەموو شت، جیاوازیەکی یەکجار گەورە هەیە لە بەکارهێنانەکانیدا، هەندێکیان ئاسانن دیاری بکرێن بەڵام ئاسان نین دور بخرێنەوە، لە ڕژێمێک بە فاشیست ناونرابێت تا ئەوانەی بە رژێمی دیموکراتی ناو ئەبرێن. دوەم شت، ئەگەر فاشیزم مانای “لایەنگرێتی لەگەڵ هیتلەر” بێت، ئەوا ئاشکرایە کە هەندێ لەو تۆمەتانەی لەسەرەوە لیستم کردوون بە ئاسانی ساغ ئەکرێنەوە تا ئەوانی تریان. سێیەم شت، هەتا ئەوانەش بێ ئاگا وشەی فاشیست دا ڕا ئەوەشێنن بە هەموو لایەکدا، زۆر تا کەم بڕێک لە گرنگی عاتیفی پێوە ئەبەستن. بە “فاشیزم” مەبەستیانە بڵێن، بە گشتی قسە ئەکەم، شتێکی دڕندە، بێ ویژدان، خۆبەزلزان، کۆنەپەرست، دژە-لیبراڵ وە دژی خەڵکی ئاسایی (چینی کرێکار). جگە لەو ژمارە کەمەی خۆیان لایەنگری فاشیزمن، تەواوی ئینگلیز زمانان قایلن کە وشەی فاشیست بۆ کەسی خۆسەپێنەر (بە ئینگلیزی bully، بلطجە بە عەرەبی بەداخەوە کوردیەکەم تەواو نیە) بەکاربێت. ئەوە نزیکترین پێناسەیە بۆ وشەی یەکجار خراپ-بەکارهاتوی “فاشیست”.\nبەڵام، فاشیزم خۆشی سیستمێکی ئابوری سیاسیە. بۆچی، کەواتە، ناتوانین پێناسیەکی گشتی و ڕوونمان هەبێت بۆی؟ حەیف! پێناسەیەکمان نابێت بۆی – جارێ نا، هەرچۆنێک بێت. بۆچی وایە خۆی دیسان زۆر درێژە ئەکێشێت بەڵام بە کورتی لەبەر ئەوەیە کەوا مەحاڵە فاشیزم پێناسەیەکی قایلکەرانەی بۆ بکرێت بەبێ دانپیانانێک کە هیچ یەک لە خودی فاشیستەکان، پارێزگاران، سۆشیالیستەکانی هەر ڕەنگی پێستێک، ئامادە نین بیکەن. ئەوەی ئەتوانرێ بکرێ لەم کاتەدا ئەوەیە کە وشەکە بەکاربهێنیت بە بڕێک لە وریاییەوە نەوەک وای لێ بکەیت بیهێنیتە ئاستی وشەیەک لەبری جنێو.\n* ڕاستڕەوی سیاسی = political correctness\nPosted in ڕامیاری، ئۆروێڵ\n← تاقی کردنەوە\nکۆنەپەرست کێیە؟ →


زیندان قەڵای خۆڕاگری و بەرخۆدان – خۆڕاگری\nHomeهەواڵزیندان قەڵای خۆڕاگری و بەرخۆدان\nزیندان قەڵای خۆڕاگری و بەرخۆدان\n۱۳۹۸/۰۸/۱۰ هەواڵ, وتووێژ\nئەمن سەعید باختە کوڕی وەستا ئەحمەد ناسراو بە ئەحمەد مەنگوڕە ساڵی ١٣٤٧ لە گەڕەکی سێ ئاشان لەدایک بووم و فامم کردەوە و گەورە بووم و تێکەڵ بە سێڵاوی خرۆشانی خەڵک لە ساڵی ١٣٥٧ بووم.\nسەرەتای شۆڕش لە مەدرەسەی جامی دەمخوێند لە گەڕەکی باغی سیسە یەکێک لە مامۆستاکانمان کاک عەلی حەسەنپوور ناسراو بە کاک شوان بوو،پاشان بوو بە فەرماندە لک و بەداخەوە زوو شەهید بوو. کاک شوان زۆری هاندەداین کە تێکەڵ بە خۆپێشاندانەکان بین و خۆمان نیشان بدەین، بەسەرێکی زۆرمان پێ خۆشبوو کە لە مەدرەسەی دوور دەکەوینەوە و بە سەرێکیش نەماندەزانی بۆ وادەکەین و وەدوای چی کەوتووین ، چاومان لە خەڵکی دەکرد و جنیومان بە شای دەداو پەنجەرانمان دەشکاند.\nوردە وردە خەلک چەکدار بوون و بابیشم بە پوڵی خۆی کەڵاشێنکۆف و دەمانچە و مەخزەنی کڕین و لە پێش چاوی ئێمە لە شانی دەکرد و وێڕای کوڕە جوانەکانی دەورووبەرمان وەک گوشوارەکان و سازوارێکان و دەیان کوڕی بە جەرگی دیکەی گەڕەکی سێ ئاشان کە بەراستی مەکۆی قارەمانێتی و پێشمەرگە پەروەر بوو ،منیش هەستم زیاتر دەبزووت و زیاتر تێکەڵ بەو جۆش و خرۆشە بووم و لە دەورەی دووی هێزی بەرگری دا ناونووسیم کرد و دەورەی هێزی بەرگریمان تەواو کرد و وردە وردە زیاتر هەستم بە خۆشی و غرور دەکرد لە نێو رەفیقەکانم دا .هیندەی پێ نەچوو سازمانی جەوانان دامەزرا و لە وێ نێو نووسیم کرد و پاشان بە هۆی زاڵبوونی هێژموونی حیزبی تودە بە سەر ئەو سازمانەدا بڕیار درا مونحەل بکرێ و یەکیتی لاوان دامەزرێنن من و ئەندامانی ئەو سازمانە ئوتوماتیک بوونە ئەندامی یەکیتی لاوان و یەکەم بەرپرسی ئەو کاتیش کاک کەریم ئەڵڵاوەیسی بوو .\nدەگەل قادر قارەمانی ناوراو بە قادری زارا هەڵووچەکە پاشان بوو بە جاش و بە دەستی پێشمەرگە کوژرا و کوڕیکی دیکە بە نێوی ئەمیر عەینالوو کە بە رەچەڵەک عەرەبی شێعەی عێراق بوو کە ساڵی ٥٤ سەددام وەدەری نابوون و لە مهاباد گیرسابوونەوە ، ببووینە رەفیق و وامان لێهات بەشی زۆری ژیانمان دەگەڵ یەک و بە هاوکاری یەک و وەک یەک ژیانمان تێپەڕ کرد. چەند کەسی دیکەشمان دەگەڵ بوو وەک رەحمان سۆهرابی و سمایلە چکۆل و چەند کەسی دیکە کە ئێستا لە نێوخۆن و نێویان پارێزراوە. ئەمن بە رۆژ دەمخوێند و بە شەو کاری تەبلیغی و کۆکردنەوەی یارمەتی و داو و دەرمان و رێنیشاندەری پێشمەرگەکان بووین کە شەوانە دەهاتنەوە نێو شاری. جار و بارەش کۆبوونەوەی ئەندامانی یەکێتی لاوان دەبوو کە بەرپرسی ئەوکاتی نیو شاری کاک خوسرەو خوسرەوی بوو بە نێوی مستەعاری سەربەست کە بەراستی کوڕێکی رێک و پێک و بە ئیمان و بە باوەڕ بوو بەداخەوە دەگیرێ و بە هۆی مقاومەت و بەربەرەکانی لە زیندان دا لە بەندیخانەی ئەوین لە تاران لە حەوشەی زیندان بە نارنجۆک دەیتەقێننەوە و شەهیدی دەکەن. رۆژێک کاک عەزیم ئەفسەر کە ئەوکاتی بەرپرسی یەکێتی لاوان بوو رایسپاردبوو کە پێویستیان بە دەزگای چاپ و تەکسیرە و پەکیان کەوتووە و تیمەکانی دیکە هەوڵیان دابوو بەڵام نەیان توانیبوو پەیدای بکەن . ئێمەش کە ئەوەمان بیست غرور گرتینی و هەروگیفمان لە خۆمان دا و دەگەڵ ئەمیر و کەسێکی دیکە کە ئێستا لە نیوخۆیە مەدرەسەیەکمان دەست نیشان کرد و تەڕحەکەمان داڕشت و شەوێ بۆی چووین و بەهەزار زەحمەت توانیمان دوو دەزگای چاپ و تەکسیر بێنینە دەر و بە هاوکاری ژنێکی تێکۆشەر لە پشتی سێتەگەری دانێین و گڵمان بەسەر داداو بە غیرەتی ئەو ژنە بە بازگەکانی بازرەسی سپای پاسداران دا رەتمان کرد. و گەیاندمانە بنکەی یەکێتی لاوان کە ئەوکات لە گیادروان بوو ،کاک عەزیم کە چاوی پێی کەوت زۆر خۆشحاڵ بوو و گوتی خزمەتێکی گەورەتان بە یەکێتی لاوان کرد و ئەو کارەی ئیوەمان لە بیر ناچێتەوە و وەک تەشویق تفەنگێکی تامسۆنی ئالمانیان داینێ کە پێمان وابوو دونیایان داوینێ بێخەبەر لەوەی کە ئەو تفەنگە دەبێتە هۆی گۆڕانی ژیانمان لە داهاتوو دا.\nئێمە یەکەم هەستەی چەکداری یەکێتی لاوان لە نێو شاری بووین. کەیفمان ساز بوو غرورێکی تایبەتیمان هەبوو ، پێشتر بۆ خۆمان لە ئاسنی تفەنگمان ساز کردبوو شەوانە فەقەت سێبەرەکەمان پێشانی خەڵکی دەدا بۆ وەی ئاشکرا نەبین بەڵام ئەو تفەنگە لەخۆبایی کردین و کەمتر نهێنی پارێزیمان دەکرد و زیاتر ئاشکرا بووین و کەمتر مەجالی هەڵسوڕانمان مابۆوە. رژیم رۆژ نەبوو لاوانی مهاباد ئیعدام نەکا و تەرمەکانیان لە قەبرستانی مهاباد فڕێ نەدا . جەوێکی ناخۆش بەسەر مهاباد دا زاڵ ببوو ، ناخۆشتر لەوانەش بۆ وەرگرتنەوەی جەنازەی ئیعدام کراوەکان داوای قدویەک شیرنی و پوڵی فیشەکەکانی لە بنەماڵەکانیان دەکرد. رۆژێک خەبەرمان پێگەیشت کە چەند جەنازە لە قەبرستان فڕێ دراون و ئێمەش چووین و دیتمان کە هەموو گیانیان شکاوە و یەکیانم ناسی کە شەهابی سازواری بوو دیار بوو لەژێر شکەنجە دا شەهیدیان کردبوو نێوچاوانیان بە نیشانی ئەستێرە داغ کردبوو ، دیمەنێکی یەکجار جەرگبڕ بوو، ئەو کردەوانەی رژیم ئێمەی لەسەر تێکۆشانمان زیاتر سوور کرد و زیاتر لەو رژیمە بێزار بووین . رۆژێک دوو کادری یەکێتی لاوان بە نێوی خالید شاتری و رەزا کەریمی لە مهاباد ئیعدام دەکرێن و کاک عەزیم رایسپاردبوو کە بچین بۆ دیتنی ، من و ئەمیریش چووین و داوای لێکردین کە لە هەموو گەڕەکەکان وێنەی ئەو دوو شەهیدەی یەکێتی لاوان لە دار و دیوار بدەین. ئێمەش تەلیسێکی پڕمان ئیعلامیە بە هاوکاری ژنێکی تێکۆشەر لە بازرەسی “مهدی کودک” رەت کرد و هەتا شەوێ تاقەتمان کرد ، شەوی ئەوەڵ زۆرمان بڵاوکردەوە و لە کەمینێکیش نەجاتیمان بوو ، بۆ شەوی دوایە دایکم زۆری ئیسرار کرد کە نەچین و هەتا ماوەیەک هیچ نەکەین و خۆمان نیشان نەدەین بەڵام بە قسەمان نەکرد و بەو قسەیەی کە گوتمان ئاخرین شەوە قەناعەتمان پێهێنا. خۆمان ساز کرد و وەڕێ کەوتین چەکەکە بە من بوو ئیعلامیەکانیش بە عەڕەب و وان بوو ،لەسەری کووچەی کەژاڵ(نێوی مستەعار) کوتی راوەستە با کەوشەکانم توند بکەم منیش لەسەری راوەستام و عەڕەب رانەوەستا و رۆیشت ، ویستم بچمە خوارێ نەفەرێکم دیت و دەنگم دا و کوتم کێی کوڕە ؟ لەو عەینەی دا عەڕەب گەیشتە سەر کوچەی و پشتملی ویان گرت و منیشیان بە رەگبار داگرت ،یەکەم گوللە وەلاقم کەوت و لە نێو رەگباران دا گوللەی دووهەمم بە شانی کەوت و لە پشتم هاتەوە دەر و خوێن بە زارم دا هاتە دەر و ئیحساسم کرد کە جەرگم بڕاوە و لەختەی خوین دەهاتە نێو زارم و خۆش خۆش خوێنەکەم قوت دەداوە بەو خیاڵەی کە خوێنم تەواو نەبێ نەشمدەزانی کە دەچێتە نێو زگم و هیچ فایدەی نیە . دوای تەقەکە گوێم لێ بوو کە پاسدارەکە گوتی بچۆ تفەنگەکەی هەڵگرەوە و گوللەی خڵاسی لێدە ، منیش کە ئەوەم بیست خۆم مراند و خوێن بەزارم دا دەهاتە خوار و هەستم لەخۆم بڕی چوون دەمزانی ئەگەر زیندوو بم گوللەی خڵاسم لێدەدا. پاسدارەکە هاتە سەرم و ژێ سێ کەی لە گوێم نا و یەک دوو نووک پۆتینی لە کەلەکەم دا بەڵام تەکانم نەخوارد چاوم زەق کردو خوێنیش بە زارم دا دەهات هەر کەس با دەیگوت مردووم ، بە خۆشێیوە لێی نەدام و تفەنگەکەی هەڵگرت و رۆیشتن،منیش بۆ ئیحتیاد ماوەیەک هەر وا مامەوە بۆوەی دڵنیا بم رۆیشتوون ،پاشان کە هەستم بە دەنگە دەنگ نەکرد بە قوونە خشکە خۆم گەیاندە ماڵیکی کە لێی نیزیک بووم بە لاقی لەدەرکەم دا و دەرکەیان کردەوە و گوتیان ئەوە بۆوات لێهاتوە ؟ گوتم نازانم گوتیان چکارەی ؟گوتم محەسیلم و بێرە دا دەرۆیشتم و تەقەیان لێکردووم. بردیانمە ژوورێ و گوتم دوکتورێک لە کوچەی مزگەوتی سەعدیە بانگی بکەن گوتیان ناوێرین،گوتم بە دایکم بڵێن ، گوتیان ناوێرین ، خولاسە هەتا بەیانی ئەوە وەزعم بوو خوێنیشم هەر لەبەر دەرۆیشت و بێ هۆشێش هەر نەبووم و برینەکەشم هیند زۆر بوو ئەو خەڵکەی دەورووبەر هەر خۆیان دەڕنیوە و بە منیشیان نەدەگوت. هەتا بەیانی ئەوە وەزعم بوو بەیانی زوو دایکم هات و بە گریان و بەخۆدادان گوتی ئەوە بۆوات لێهاتووە منیش گوتم نازانم . بەراستیش نەمدەزانی چوون کەس فکری وەی نەدەکرد پاسدار شەوانە بێنە گەڕەکی سێ ئاشان ، ئەو شەوەش پێش وەی دەرگیر بین پێشمەرگە دوو گەرەک لە خوارەوەی ئێمە بوون هەر بۆیە شکی هەموو کەسم کردبا شکی پاسدارانم نەدەکرد. خەڵکەکە بە دایکمیان گوت مادام پاسدار نەبوون جێی خەتەر نیە و بیبە بیمارستان دەنا دەمرێ و خوێنی زۆر لەبەر رۆیشتووە ، دایکم پێی خۆش بوو بمباتە سەیداوا بەڵام کەس هاوکاری نەکرد و رێگاش هەموو گیرابوون و دەرچوونم محاڵ بوو، ناعیلاج بۆوەی نەمرم بردیانمە بیمارستان و دوکتور حەبیبزادە و دوکتور ئەبریشەمچی چاویان پێمکەوت و فەوری عەمەلیان کردم چوون دەیانزانی ئەگەر دەست بەکار نەبن ئیحتیمالی مردنم سەد دەر سەدە .منیش ئەوە ئاگام لێی نیە کە پاسدارەکانیش هەر بەیانی زوو چووبوونەوە شوێنی دەرگیرێکەی و بە شوێن خوێنەکەم دا رۆیشتبوون و ماڵەکەیان دیتبۆوە و لێیان پرسیبوون کوا ئەو کوڕە ئەوانیش گوتبوویان بردوویانەتە بیمارستان. دوای عەمەلەکەم وەهۆش هاتمەوە دیتم پاسدارێکی ناحەز و خێچ و خوار لە سەر سەرم راوەستاوە و خەریکە دەستم کەلەپچە دەکا ئەو کات بەتەواوی هەستم بە ئەسیری کرد و زانیم کە کارم تەواوە و گیراوم. دایکمیان وەدەر نا و نەیانهێشت تەنانەت دوکتورەکانیش بم بینن ،پەرەستارێک هاتە لام و گوتی نیگەران مەبە ئەوشۆ پێشمەرگەکان دێن دەتبەنەوە دەرێ ، منیش زۆرم پێخۆش بوو و هیوای مانەوەم ئەو قسەیە بوو، هیندەی پێنەچوو ژنێکی دیکە چوو سرتەیەکی دەگەڵ پاسدارەکان کرد و ئەوانیش بە بێ لەبەر چاو گرتنی وەزعی من و داوای دوکتورەکان پێچایانمەوە و سواری ماشێنیان کردم بردیانم بۆ زیندانی مهاباد و چارەرەشی و ئەزیەت و ئازار و بێ هیوایی من لەو کاتە را دەستی پێکرد.\nلاقم عەرزی نەدەگرت گوللەکە وەچۆکم کەوتبوو ، پشتیشم ١٨ تەقەڵی پیوە بوو برینێکی زۆر بوو نەمدەتوانی تەکانێ بخۆم بەو حاڵەش بردیانمە ئینفرادی و خودا نەبێ کەس نازانێ چۆنم تەحەمول کرد ئەو هەموو ئازارە ، چەند جاران بەهۆی ژانی زۆر بێهۆش دەبووم و دەیان بردمە بێهداری ئیتلاعات ناعیلاج وا ساغ بوونە کە هەتا بڕێک خۆدەگرم و چاک دەبمەوە هەر لە وێ رامگرن و بازجوویم بکەن. بە پێی وەیکە من و عەرەب پێکەوە گیرابووین جورمەکەشمان هەر یەک بوو ،ئەمن ئاگام لەوی نەبوو کە چی بەسەر هاتوە بەڵام دڵنیا بووم کە ئیعتراف لەسەر کەس ناکا و شتەکە هەر لە بەینی خۆمان دا دەبێ ، هەر لە رۆژی یەکەم کە بردیانم بۆ ئیتلاعات بازجوویی دەستی پێکرد و لێیان پرسیم چکارەی ؟ منیش گوتم محەسیلم و شەوێ بە کووچەی دا دەڕۆیشتم و تەقەیان لێکردووم ، گوتیان کێ تەقەی لێکردووی ؟ گوتم پیم وایە پێشمەرگە تەقەیان کردووە و لێم مەشکووک بوون ، گوتی راستی بڵێ ئەو قسانە کۆمەک بە پەروەندەکەت ناکا رەفیقەکەت هەموو شتی باس کردوە بۆخۆمان دەزانین کە چ کارەی و خەریکی چی ، ئێمە چەند جاران کەمینمان بۆ دانابوونەوە بەڵام هەر نەجەتیتان دەبوو راستێکەی بڵێ و خۆت خڵاس بکە، منیش هەر دەمگوت پێشمەرگە لێیان داوم ئەوانیش بەو قسەیەی من تیر پێدەکەنین و مەسخەرەیان دەکردم و ئەو کات کە ئەمن گیرام تەمەنم ١٥ ساڵ بوو ، دەیان گوت ئێستا زارت بۆنی شیری لێدێ بۆ تفەنگت هەڵگرتوە و دەگەڵ ئەو دەوڵەتە زەلامەی بەشەڕ دێی ؟ منیش هەر حاشام لێدەکرد و بازجوویەکە نێوی سبزواری بوو گوتی پێتخۆشە بابت ببینی ؟ منیش گوتم بەڵێ گوتی دەزانێ ئەتۆ چکارەی ؟ گوتم بەڵی دەزانێ محەسیلم گوتی بابی بانگ بکەن ،هیندەی پێ نەچوو بابم وەژوور کەوت و ردێنێکی زۆری هەبوو دیار بوو زۆریان نارەحەت کردبوو زۆر کز ببوو کە چاومان بە یەک کەوت هەردووکمان چاومان پڕبوو لە ئاو و یەکترمان لەباوەش کرد و یەکترمان ماچکرد و لەبن گوێم گوتی هیچ نیە ناڕەحەت مەبە و هیچ لەسەر خەڵکی مەڵێ ،پاشان نەیان هێشت زۆر لە لام بمێنێتەوە و بردیانەوە سللوولی خۆی و بازجوویەکە گوتی ئەگەر ئێستا قسان نەکەی بابت ئیعدام دەکەم منیش زۆر نیگەران بووم و هیچم نەگوت پاشان گوتی ئەگەر ئەو کەسەی تەقەی لێکردووی و هاتە سەرت و تفەنگەکەی هەڵگرتەوە و ویستی گوللەی خلاست لیدا بەڵام مردبووی بێت و بڵی ئەمن لێمداوی دەڵێی چی ؟ گوتم بیهێنن ، وەمزانی درۆیان دەکەن و هەر دەیان هەوێ بمترسێنن ، گوتی ئەوەتا دا بۆی باس بکە، خولاسە پاسدارەکە نێوی سەمەد بوو ، دوایە نێوانیشمان خۆش بوو دەیگوت بچمەوە بە دایکم دەڵێم ئەو زیددی ئینقلابە چکۆلەم گرتووە ، لە ئەوەڵەوە هەمووی گێڕاوە و گوتی با لەو قسانە گەڕێین ئەتۆ مردبووی چۆنە ئێستا زیندووی ؟ منیش کە تازە عیلاجم نەبوو نەمدەتوانی هەر وا درۆیان بکەم داستانەکەم بۆ گێڕانەوە و گوتم بە قەستی خۆم لە مردن دابوو ئەگەر وام نەکردبا دەت کوشتم ، گوتی ” خدا شاهدە راست میگی” بەڵام مادام نەمردووی هەر نامری. من و عەرەب ئیعترافمان هەر لەسەر خۆمان کرد و کەس بە هۆی ئێمەوە نەگیرا و جورمەکەشمان کێشا. ئەو رەفیقانەش کە کاریان دەگەڵ ئێمە دەکرد وەک رەحمان سۆهرابی و سمایلە چکۆل لە ترسی وەیکە نەگیرێن چوونە دەرێ و بوون بە پێشمەرگەیەکی نموونە و قارەمان .\nئەوکات گروهی زەربەتی سپا هەموویان خەڵکی “خمین شهر” بوون شەوانە دەچوونە مەئمورییەت و بە بێ تەلەفات نەدەهاتنەوە و بە رۆژیش دەهاتنە لای من ئەزیەتیان دەکردم و مەسخەرەیان دەکردم رۆژێک فەرماندەکەیان کوژرابوو و زۆر تووڕە و نارەحەت بوون و هاتن بانگیان کردم و منیش شەقەم لەبن هەنگەڵی نا و دەگەڵیان چووم کوتم بۆ کوێم دەبەن کوتیان ئیعدامت دەکەین منیش کوتم ئیستا دادگایی نەکراوم ئیعدامی چی ؟کوتیان فەرماندەکەمان کوژراوە و دەبێ تۆڵەی لەتۆ بکەینەوە منیش بەڕاستی زۆر ترسام چوون پێشتر دیتبووم لە حەساری زیندان کوڕێکیان ئیعدام کرد وەک بزانم نێوی سمایل ئەحمەدزادە بوو کە کاری نیزامی دەکرد لە نێو شاری و کوتم حەتمەن منیش هەر بەو شێوەیە ئیعدام دەکەن. لە بن دیواری رایان گرتم و چاویان بەستم و گێلان گێدانی تفەنگیان کێشاو و چاوەڕوانی تەقە بووم کە لە پڕ چاویان کردمەوە و گوتیان ئەوجارەش ناتکوژین بەڵام ئەوەندەت ئەزیەت دەکەین” مرغان آسمان بە حالت گریە کنند” و بردیانمەوە بێهداری . لە دوای وەیکە لە بیمارستان را بردیانم بۆ زیندان دایکم ئاگای لە من نەما و بۆشی مەعلووم نەبوو ماوم یان ئیعدامیان کردووم ، هەموو رۆژێک لە بەیانی را دەهاتە بەردەرکی زیندان و ئیتلاعات بۆوەی خەبەرێکی من بزانێ و هیچی دەست نەدەکەوت رۆژێک بردیانم بۆ بێهداری دەرەوەی زیندان بۆ پانسمان لە ماشێنەکەی هاتمە خوار دایکم لە دوور را منی دیت و بانگی کردم و چاومان بە یەکتر کەوت و نەیانهێشت یەکتر ماچ بکەین و لێکیش دوور بووین بەڵام هەر ئەوەندە منی دیت و بۆی مەعلووم بوو ماوم زۆری پێخۆش بوو . دوای تەداوی برینەکانم بردیانمەوە بۆ زیندان و لە تەنیشت من شوێنێکی لێ بوو بە نێوی قەرەنتینە کە برایم سوڵتانی ناسراو بە برایمە سوور کوڕی کاک سمایل لە وێدا بوو ئەوەندەیان شکەنجە کردبوو هەموو گیانیان شکاندبوو ئیعترافی هەر نەکردبوو بەداخەوە لە ژێر شکەنجەدا بە بێ دادگایی لە قەرەنتینە دا شەهید بوو . بەو وەزعە خراپەی کە هەمبوو ماوەی مانگێک لە ئینفرادی دابووم و نەئاگام لەکەس بوو نە کەسیش ئاگای لەمن بوو ، پاشان چوون ئەو کات خەڵک زۆر دەگیران و دەبوو ئینفرادێکان چۆل بکەن بردیانم بۆ دیوێکی دیکە کە چووار کەسی تێدابوو یەک لە یەک کوڕی باشتر و رێک و پێکتر وەک کەماڵ مەنسووری عەزیز رەنجبەر و محێدین عەلیپور و عەلی توبی کە بەراستی خزمەتێکی گەورەیان پێکردم و رێزی تایبەتیم هەیە بۆ هەموویان بەداخەوە کاک عەلی نەماوە و تەمەن درێژیش بۆ ئەوانی دیکە ئاواتمە. باسی جەماعەتێکیان دەکرد کە پێش من لێرە بوون و ئیعدام کراون وەک کەریم بلووری و حامید شاریکەندی و مستەفا دیبووکری و عەلی جانگیری و ناسر بلالی کە هەموویان بە سروودی ئەی رەقیبەوە چوون بەرەو ئیعدام و تەنانەت باسی وەشیان دەکرد کە بازجوویەکە لە ناسر بلالی و عەلی جانگیری پرسیبوو ئەگەر ئازاد بن چ دەکەن ؟ گوتبوویان تفەنگەکەمان لە مەقەڕی سەیداوا چاوەڕێی ئێمەیە و دەبینەوە پێشمەرگە و پاشان باسی شەهامەتی حامید شاریکەندیان دەکرد کە لە بازجوویەکەشی داوە و ئەو جۆرە قسانە تەئسیری موسبەتیان لە سەر رووحییەی من دادەنا . ئەمن ماوەی ٣ مانگ لە مهاباد بووم و ملاقاتیشم نەبوو پێش من بابمیان برد بۆ زیندانی دەریا لە ورمێ و دوای تەکمیلی پەروەندەی منیش دەگەڵ جەمعێک لەو پێشمەرگانەی لە قازیاوایە گیرابوون وەک حوسێن چاوشێنی و شەهریار باهووش و یۆنس بەیتاسی و محەممەد قارەمانی چاویان بەستین و سواری ماشێنیان کردین و بردیانین بۆ زیندانی دەریا لە ورمێ ، کە گەیشتینە بەردەرگایە بابم لە وێ راوەستابوو یەکترمان لەباوەش کرد و بردمی بۆ کوپەکەی خۆیان و کەمێک حەسامەوە و پاشان لە تەختی بەتاڵ دەگەڕاین و دیتمان کەسێک دەبەن بۆ ئیعدام و تەختەکەی بەتاڵ دەبێ ، چوومە کوپەکەیان و جەوانێکی فارس بو، بۆ یەکەمین جار گۆرانی “مرا ببوس”م لە وی بیست و دوای تەواو بوونی گۆرانیەکەی کۆتەکەی بەسەر شانی دا داو بردیان و نەهاتەوە و تەختەکەی وەبەر من کەوت . دوای نیزیک بە ٤ مانگ یەکەم ملاقاتیان دا بە من و بابم لە لایەک و دایکم و منداڵەکانیش لە لایەکی دیکە ، هیچ کاممان توانای قسەکردنمان نەبوو بەس گریان و چاولێککردن بوو ،دیمەنێکی زۆر ناخۆش بوو بە تایبەت بۆ دایکم و بابم کە رەنگە فکریان لە زۆر شت کردباوە کە ئێمە ئاقڵمان پێی نەدەشکا وەک بێسەرپەرەستی منداڵان ،بێدەرەتانی و فەقیری و دەستکورتی و… خولاسە رۆژێکی ناخۆش بوو بەڵام بەوحاڵەش چوون چاومان بە یەکتر کەوت دیسان هەر خۆش بوو.بابم بۆ بژیوی منداڵان لە زیندان دا پاک و خاوێنی دەکرد و پوڵێکی پەیدا دەکرد و دەینارد بۆ ماڵەوە .\nدوای چەند مانگ مانەوە لە بازداشتگایە بەیانیەکی بابم هات هەڵیستاندم و گوتی هەستە نێوت خوێندراوەتەوە دەتبەن بۆ دادگایە ، خۆم سازکرد و چوومە بەر دەرگایە دیتم حوسێن و وانیش لەبەر دەرگایە چاوەڕێن گوتم ناکا ئیوەش بانگ کرابن ؟ گوتیان ئەرێ وەڵڵا . من و حوسێن چاوشینی و شەهریار باهوش و یۆنس بەیتاسی و محەممەد قارەمانی و چەند کەسی دیکە بەداخەوە نیوەکانیانم لەبیر نەماوە چاویان بەستین و بردیانین بۆ دادگایە کە بەراستی نەمان زانی لە کوێیە و بۆ کوێیان بردین ، لە پێشدا حوسێن چوو ژوورێ و ٥ دەقیقەی پێنەچوو بە پێکەنینەوە هاتەوە و گوتمان چ بوو؟ گوتی ئێعدام و بزەیەکی هات ئەوانی دیکەش هەر بەو شێوەیە بە حوکمی ئیعدام هاتنەوە و کردیان بە فشە ،نۆبەی من هات و ویستم بچمە ژوور پاسدارێک لەبەر دەرگای بوو دەستی گرتم و گوتی پێت خۆشە ئیعدام نەکرێی ؟ گوتم بەڵێ ، گوتی راستیم پێبڵێ چەند نەفەرت کوشتووە بە حاجی ئاغای دەڵێم تەخفیفت بداتێ ،گوتم کەسم نەکوشتوە ، گوتی “خر خودتی ” بڕۆ ژوورێ. چوومە ژوور و گوتی لە وێ دانیشە ، حاکمی شەرع و دادستان و بازجوو لەوێ بوون ، گوتی کەیفەر خواستەکەت بۆ دەخوێنمەوە وحەقی قسان و ئیعترازت نیە ! گووتم باشە ، گوتی بە حوکمی وەیکە مسەلەح بووی و بەدژی نیزام قیامت کردووە و زیددی ئینقلابی ” محارب با خدا و رسول خدا” دەناسرێی و مەحکووم بە ئیعدامی ! گوتی وەرە ئیمزای بکە منیش بێ وەی قسان بکەم ئیمزام کرد وچوومەوە خوار و گوتیان چبوو ؟ گوتم منیش وەک ئێوە ئیعدامم . هەموو فشەمان پێدەهات و بردیانینەوە بۆ زیندان و بابم لەبەر دەرگای هەر چاوەڕوانی من بوو کە بچمەوە و نیگەرانیش بوو چوون زۆر کەسیان دەبرد بۆ دادگایە و نەدەهاتەوە ، هەر کە چاوی بە من کەوت زۆر خۆشحاڵ بوو لە باوەشی کردم و گوتی چبوو ؟ گوتم هەموومان حوکمی ئیعدامیان داینێ ، گوتی هیچ نیە هەر دەتان ترسێنن نیگەران مەبن . ئێمەش هەر لە ژێر حوکمی ئیعدامدا چاوەڕێ بووین کەنگێ حوکمەکەی ئیجرا دەکەن.\nهیندەی پێنەچوو بڵیندگۆی زیندان هاواری کرد کە هیندێک پەروەندە هاتوونەوە وەرنە بەر دەرگای زیندان من و بابیشم چووین و پەروەندەی بن بنەوە هی من بوو گوتی سەعید باختە بە دەرەجەیەک تەخفیف بە حەبسی ئەبەد مەحکووم کراوی . منیش کە ئەوەم بیست لەخۆشیان قاقایەکم لێدا و خەڵکەکە پێیان سەیر بوو کابرایەک لە وێ دەگریا سمیڵی بەقەرا من بوو کە یەک ساڵیان دابوویە و پێیان گوت خەجاڵەتێ لەو منداڵەی بکێشە ئەبەدیان داوەتێ وەک تۆ ناگری و پێدەکەنێ ،کابرا هەستا و لەباوەشی کردم و خەڵکەکەش زۆریان پێخۆش بوو بابم ماچی کردم و گوتی نیگەران مەبە مادام ئیعدام ناکرێی ئازاد هەر دەبی. ئەو ماوەیەی لە بازداشتگایە بووم بەداخەوە زۆر کەسیان برد بۆ ئیعدام و جەوێکی زۆرناخۆش و ترسینەر بە تایبەت ئێواران بەسەر زیندان دا زاڵ ببوو ،چوون ئیعدامەکان لە سەعات ٤ی ئیواران را دەیانبردن و ئەو کاتانە کەس بە تەمای خۆی نەبوو ،زۆر کەسمان هەبوو کە پیاوانە بە بێ ترس دەچوو بەرەو ئیعدام وەک برایم باشوو خەڵکی شنۆیە بوو وەک بزانم فەرماندە لک بوو گیرابوو حوکمی ئیعدامی هەبوو مەئمورەکان هاتن کە بیبەن زۆر پیاوانە نەیهێشت دەستی بگرن و گوتی پێویست ناکا دەستم بگرن بۆخۆم وەپێشتان دەکەوم و پەشیمانیش نیم لەوەیکە کردوومە و قەتیش ناتوانن تۆڵەی خۆتان لەمن بکەنەوە . بەراستی لەو جۆرە کەسانە لە زینداندا زۆر بوون کە مایەی شانازی و فەخربوون بۆ ئێمە. حوسێن و شەهریار و وانیان کە برد بۆ ئێعدام نوقڵیان بڵاوکردەوە و سروودیان دەخوێند و ورەیان دەدا بە ئێمە ، خولاسە زیندانی بوون دەگەڵ ئەو کەسانە ،بازداشتگای کردبوو بە مەکتەبێک کە فێری مقاومەت و خۆراگری و کۆڵنەدانی دەکردی و هانی دەدای کە زیاتر سوور بی لەسەر ئەو رێبازەی کە بۆی گیراوی. پیاو مەجبوور بوو کە مقاوم بێ دەنا هەستت بە شەرمەزاری دەکرد.\nبە پێی وەیکە حوکمەکەم هاتبۆوە لەبابمیان جودا کردمەوە و بردیانم بۆ بەندی سیاسی کە بەندی ٧و٨ بوو ،ئەوکات لە ژێر کۆنترۆلی شارەبانی دابوو و ئیمکاناتیش وەک دوربینی ئەکاسی و کتێب و تەلێزوون هەبوون ، لە بەندی تازە چاوم بە عەڕەبی کەوتەوە کە پێشتر حوکمی ١٥ ساڵیان دابوویە و زۆر خۆشحاڵ بووم و پاشان جەماعەتێکی دیکەم ناسی کە شوێنەواری زۆرباشیان لە سەر من هەبوو لە ماوەی ٦ساڵ زیندانی مندا وەک سولەیمان حەسەنپور کە پێم دەگوت مامە،سولەیمان و جەعفەر عەولاکوردە کە پێم دەگوتن خاڵە،سولەیمان گوشوارە،رەحمان مەعرووفی،سەلیم دیبۆکری،مستەفا مزەفەری،سیاوەش بابامیری،وەستا رەحمان خالیدنژاد، سۆفی ئەحمەد ،عومەر شاداب، سەلاح کاکەسووری و کەماڵ رەبیعی و…. کەبردیانم بۆ ئەو بەندە بەشێک لەو کوڕانە کە لەوێ بوون و بەشێکیش کە دوایە دێن بۆلای ئێمە نەیانهێشت دووری بابم هەست پێبکەم و زوو دەگەڵیان بوومە رەفیق و ئیحساسی غەریبیم نەدەکرد.\nوردە وردە برینەکانم چاک دەبوونەوە و بە وەرزش و کتێب خوێندنەوە زیندانمان تێدەپەڕاند .ساڵەکانی دەهەی ٦٠ دەهەی ئیعدام و بێ سەروشوێنی و بلاتەکلیفی زیندانیان بوو رۆژ نەبوو چەند کەسێک ئیعدام نەکرێن هۆیەکەشی ئەوە بوو کە هەموو رۆژێ پێشمەرگە عەمەلیاتی دەکرد و پاسداران بە لێشاو دەکوژران و ئەوانیش تۆڵەی خۆیان لە زیندانێکان دەکردەوە جارێک ٣٠ کەسیان پێکەوە ئیعدام کرد و جارێک ٢٤ کەسیان ئیعدام کرد و جارێک دوازدە کەسیان ئیعدام کرد و کار گەیشتە ٥٩ نەفەرەکەی مهاباد کە زۆربەیانم دەناسی و لە زیندان دیبوومن و کەم تەمەنەکەیان ١٤ ساڵانە دەبوو بەتەمەنەکەشیان ٣٠ ساڵانە دەبوو ، پێشوەی بیان بەن بۆ تەورێز هەموویان هێنانە ئەو بێهداریەی کە منیش دەچووم بۆ دەرمان کردنی برینەکانم دەگەڵ عەباسی کاک غولام حوسێن کە جیرانمان بوو قسەمکرد و گوتم بۆ لێرەن ؟گوتی قەرارە بمان بەنە شوێنێکی دیکە نازنین دەمان بەن بۆ کوێ ! بەراستی هێندێکیان نەیاندەزانی لەسەر چیش گیراون ، مێرمنداڵی وای تێدابوو فکری هەموو شتێکت دەکرد بەڵام فکری ئیعدامی وانت نەدەکرد .منیان بردەوە بەندی ٧و٨ و ئاگام لەوان نەما هەتا خەبەرمان بۆهات کە ٥٩ نەفەریان لە تەورێز ئیعدام کردوە .پێشتر ئیعدامەکان وابوون کە دوای ئیعدام کردنیان بە بنەماڵەکانیان دەگوت قدویەک شیرنی و دەگەڵ پووڵی ئەو گوللانە بێنن کە لێمان داون پاشان جەنازەکان بەرنەوە بەڵام بۆ ئەو ٥٩ نەفەرەی ئەوەیان نەکرد و دەنگۆیەک کە هەتا ئێستاش هەیە ساز بوو کە ئیعدام نەکراون و لە شوێنێک بە نهێنی راگیراون و هێندێکیش دەڵێن ئیعدام کراون. بەهەر حاڵ ئێمە لە زیندان کە ئەو خەبەرەمان بیست زۆری پێ تێک چووین و کۆبووینەوە کە چ بکەین بۆ وەی هاودەردی بنەماڵەکانیان بین و ئیعترازێکیش بێ بۆ ئەو ئیعدامانە . هەموو زیندانیەکانمان کۆ کردەوە بە بێ جیاوازی بیر و بۆچوون و چووینە حەساری زیندان و تەحەسوونێکی “سکوت”مان کرد و یەکڕا لاقمان لە حەرزی دەدا بە جۆرێک کە کوللی زیندان دەنگی دەداوە و مەئمورەکان هاتن و هیچیان بۆنەدەکرا و تەنیا هەڕەشەیان لێدەکردین و ئەوانیش دەیانزانی کە نارەحەتین زۆریان فشار بۆ نەدەهێناین ،خولاسە جەوێکی ناخۆش دوای ئەو ئیعدامە بەسەر زیندان دا زاڵبوو. کەس بە تەمای خۆی نەبوو هیچ بەربەستێکیش بۆ ئیعدام نەبوو فەرقی نەدەکرد کە حوکم درابای ،پیر بای،منداڵ بای،بێ گوناح بای ، هەموو خۆمان وەک “مردووی متحرک” ئیحساس دەکرد .ئێمە زیندانی و بێ دەسەڵات بووین و تەنیا دەمانتوانی خۆمان دەگەڵ ئەو وەزعەی رابێنین و عیلاج نەبوو وامان لێهات بوو ئێعدامکردنی هاوڕێیانمان بۆ ببوو شتێکی رۆژانە و عاددی.\nئەو ماوەیەی کە لە بابمیان جودا کردبوومەوە هەفتانە یەکترمان لە حەساری زیندان دەدیت کە دەهات بۆ نەفت وەرگرتن چوون پاک و خاوێنی زیندانی دەکرد و پوڵەکەی دەناردەوە بۆ دایکم و منداڵان و هەموو جارێش ١٥٠ تمەنی دەدا بە منیش ،ئاخرین جار کە یەکترمان دیت زۆری لە باوەش کردم و زۆریشی ماچ کردم و منیش پێم سەیر بوو فکری هەموو شتێکم کردبا فکری وەم نەدەکرد کە ئیعدامی بکەن زۆری دڵخۆشی دامەوە و زۆری نەسیحەتکردم و لە کۆتاییدا گوتی رەنگە نەتوانین یەکتر ببینینەوە و ئەگەر ئازاد بووی تۆڵەی خۆت بکەوە و ئاگات لە دایکت و وان بێ . منیش حەبەسابووم و هیچم نەدەگوت ١٥٠ تمەنی دامێ و گوتم نامهەوێ بیدە بە دایکم و منداڵەکان گوتی با پێت بێ و موحتاجی کەس نەبی. خولاسە بە گریانەوە خوداحافیزیمان لێککرد و ئەو دەیزانی چ خەبەرە بەڵام ئەمن هەر وەک رۆژانی پێشوو خودا حافیزیم لێکرد.\nدوای حەفتەیەک نەفەرێک کە هاتووچۆی دەرەوە و زیندانی دەکرد و دوکانێکی چکۆلەی لە زیندان دا هەبوو پێی کوتم ،دەزانی ئەوە بابت دەبەن بۆ ئیعدام ! منیش حەبەسام و دڵەخورپە گرتمی و گوتم لە کوێیە؟ کوتی ئەو لە پاش قفڵەیە و دەیبەن ،منیش بە هەڵاتن چوومە بەردەرکی بەندەکەی خۆمان و بە نیگهبانەکەم گوت بابم دەبەن بۆ ئیعدام تکایە ئیجازەم بدە بچم بیبینم گوتی نابێ بۆ من خەتەرە بە گریانەوە دەپاڕامەوە و زگی پێمسووتا و گوتی بڕۆ بەڵام مەڵێ ئەمن ئیجازەم داوی و بڵێ دەرگا کرابۆوە . بە هەڵآتن چوومە پاش قفڵە و دیتم دەستی بابمیان گرتوە و دەیبەن و هاوارم کرد کە راوەستن و ئەوانیش کە چاویان بە من کەوت گوتیان بۆ هاتووی ؟ گوتم دەمهەوێ بابم ببینم گوتیان گوتخوارد و برۆوە بەندی خۆت هەم ئەمن هەم بابم دەپاڕاینەوە کە ئیجازەمان بدەن یەکتر لە باوەش کەین و خودا حافیزی بکەین بەڵام نەیانهێشت و بە جنێو و مست و پێلاقان نەیان هێشت بۆ ئاخرین جار یەکتر لەباوەش بگرین و بابم هاواری کرد و گوتی بێ دینانە لە بنەماڵەکەم هەر ئەو کوڕەم لێرەیە لێمگەڕێن با ماچی بکەم ، پاسدارەکانیش زۆربێ بەزێیانە جنێوێکیان پیدا و گوتیان ئەگەر بێدەنگ نەبی کوڕەکەشت دێنینە لای تۆ . ئەمیش ئەوە هەر دەگریم و دەپاڕێمەوە بەڵام فایدەی نەبوو بابمیان برد و منیشیان بە گریانەوە بردەوە بەندەکەی خۆم.\nچووارشەممەی وەختی ملاقات هاتوو نێویان خوێندمەوە و چوومە ژووری ملاقات و چاوم بە دایکم کەوت و دەستم کرد بە گریان و گوتی بۆ دەگری چ بووە ؟ زوو زانیم کە نەیزانیوە و منیش هیچم نەگوت و دڵم نەهات بەڵام هەستی کرد کە شتێک بووە ، رۆژی جومعەش ملاقاتی بابم بوو کە هەموو حەفتان دایکم دووجاران لە مهاباد را دەهاتە ورمێ بۆ ملاقات ئەو ٦ ساڵەی کە ئەمن لە زینداندا بووم و ئیجازەی ملاقاتم هەبوو بۆ یەک حەفتەش بێ ملاقات نەبووم و گەرما و سەرما و شەڕ و خەتەری رێگاوبان نەبوونە بەربەست بۆ وەی دایکم نەیەتە ملاقات ،بەراستی دایکێکی نموونە و کۆڵنەدەر و قارەمانە و هەتا ماوم قوربانی ئەوجێگایە بم کە پێی لێ دەنێ.\nدوای ئیعدام کردنی بابم ئەخباری ئوستانی کە هەواڵەکانی کوردستان و عەمەلیاتەکانی باس دەکرد لە هەواڵەکاندا گوتی کە دۆنێ ئەحمەد باختە مەحکوم بە ئیعدام بووە و حوکمەکەی جێ بە جێ کراوە .\nمنیش کە ئەوەم بیست و دڵنیا بووم کە ئیعدام کراوە زۆر تێکچووم و بێ ئیختیار دەستم بە گریان کرد و خەڵکەکە هاتن دڵخۆشیان دامەوە و سەرەخۆشیمان بۆ دانا خەمیکی قورس دایگرتم و فکرم لە دایکم و منداڵەکان دەکردەوە و نیگەرانی وەی بووم کە لە ملاقاتدا چییان پێ بڵێم.\nرۆژی چووارشەممە ملاقاتم هات و چوومە دیوی ملاقات دایکم و باجە روقیا خوشکی کاک عوسمان ئەفشین و منداڵەکان هاتبوون بێ وەیکە هیچ کەس قسان بکا هەموومان دەگریاین و زانیم کە خەبەرەکەیان بیستوە . دایکم چوو بوو تەرمەکەی وەرگرێتەوە و نەیاندابۆوە کە بیبا لە مهاباد بینێژێ بەڵام نیشانیان دابوو کە لە قەبرستانی ئەرمەنیەکان لە قوڵکەیەکیان هاویشتوە و گڵیان بەسەر دادابوو ،دایکم شەڕێکی چاکی دەگەڵ کردبوون و زۆری جنێو بە دادستان و مەئمورەکاندابوو لە کۆتایی دا ئیجازەیان دابوو هەر لە وێ بە جوانی بینێژێ و نێوی لەسەر بنووسێ.\nمنیش لە زیندان دا فکری بنەماڵە و ئازاری نیو زیندان و بێدەسەڵاتی ئۆقرەیان لێ هەڵگرتبووم ،ئەگەر ئەو کوڕە باشانەی زیندان نەبان بەراستی لە جیاتی من ئەگەر پۆڵاش با دەچەمێوە بەڵام بەخۆشێوە زۆر زوو توانیمان بەسەریاندا زاڵ بین. لە زینداندا هەموومان بۆ یەک بووین و غەمی یەکترمان دەخوارد ،هیندەی پێ نەچوو کاناڵی ئوستانی هەواڵێکیان بڵاو کردەوە کە یۆسف و جەعفەر گوشوارە لەگەڵ چەند پێشمەرگەی دیکە لە عەمەلیاتێکدا کوژراون! زۆرمان حەولدا سولەیمان ئەو خەبەرەی گوێ لێ نەبێ و شکیشی کردبوو کە شتێک رووی داوە ناعیلاج پێمانگوت کە براکانت شەهید بوون . ئەویش وەک پیاوان بێوەیکە لە کن خەڵک خۆی ناڕەحەت بکا و مەئمورەکان هەستی پێبکەن گوتی هیچ نیە پیاوانە شەهید بوون و سەرەخۆشیمان بۆ دانان و ئاگام لێ بوو شەوێ کە خامووشی لێدرا لەبن پەتۆکەی بە کوڵ دەگریا و نارەحەت بوو بەڵام هیچ نەدەکرا و دەبوو هەموومان ئەو ئازارانە تەحەمول بکەین.\nوردە وردە ئێمە لە زینداندا خۆمان سازمان دا و وەک تەشکیلاتێکی غەیری رەسمی کۆبوونەوەمان دەگرت و هەواڵەکانمان بە یەکتر دەگەیاند و پەیوەندی باشمان دەگەڵ مجاهدینەکان ساز کرد چوون ئەو کات حیزبیش لە شوڕا دابوو هاوکاری ئێمەش لە زینداندا زۆر باش بوو . ئەوانیش تەشکیلاتێکی مونسجیم تر لە ئێمەیان هەبوو .مجاهدینەکان عادەتێکیان هەبوو ئەگەر سەردەمی مقاومەت با پیاوانە دەیان کرد و تەنانەت ٤ کەسیان ئیعدام کرا چوون حازر نەبوون نێوی خۆیان بڵێن و دەیان گوت نێومان میلیشیای ١و٢و٣وچووارە . ئەگەریش سەردەمی تۆبەکردن با کەس تۆزی نەدەشکاندن و لە پاسدارەکانیش زیاتر بەدئەخلاقتر دەبوون. ئەگەر لێشمان دەپرسین بۆ ئاوان ؟ دەیانگوت رێنوێنی سازمانە و جێ بە جێی دەکەین.\nساڵەکانی ٦٣ و ٦٤ و٦٥ ساڵی خۆتەحویلدانەوەی پێشمەرگەکان بوو ،بۆ ئێمە لە نێو زینداندا زۆر ناخۆش بوو بە تایبەتی ئەگەر فەرماندەیەک خۆی تەحویل دەداوە دەیان هێنا بۆ زیندان و قسەی بۆ ئێمە دەکرد .رۆژێک گوتیان دیموکراتەکان هەموو وەرنە مزگەوت کۆبوونەوەیە ئێمەش هەموو چووین و نەماندەزانی چ خەبەرە رەئیسی زیندان گوتی دەزانم ئێستا هیندێک لە ئیوە هەر لەسەر مەوزع هەن و پێتانوایە دیموکرات فیبلەی ئێوەیە بەڵام لە ئیشتیبا دان و گوێ لە فەرماندەکانتان بگرن کە چیتان بۆ باس دەکەن ، ئەگەر وای گوت زۆرمان پێ سەیر بوو گوتمان دەبێ کێ بێ خۆی تەحویل دابێتەوە لە پێشدا کەماڵی ئیسماعیلزادە هات و زۆری قسە کرد پاشان رۆژێکی دیکە عوسمان مەجنون ناسراو بە شەکرە هات و زۆر بەسەر و گوێلاکی حیزبدا چوونە خوار و پاشان هەر حەفتەی نەفەرێکیان دێنا . مەبەستیان ئەوە بوو کە رووحیەمان تێک بشکێنن و واز لە حیزب بێنین بەڵام ئەو پیلانەیان هیچ سودێکی نەبوو چوون دەمانزانی هیچیان بە دڵەوە قسان ناکەن و رەنگە لە ژێر شکەنجە دا مەجبوریان کردبن. چوون شتی وامان لە زیندان دا دیبوو . زۆر کەسی دیکەشمان هەبوو تەنانەت لە ژێر شکەنجەشدا حازر نەبوو قسان بکا وەک کاک عومەر قازی و کاک کەماڵ دەبباغی کە بەداخەوە کاک کەماڵ ئیعدام کرا و کاک عومەریشیان فەلەج کرد . هەر لەو سەروبەندەش دا بوو کە سەید خالید عینایەتی لاوێکی ١٧ ساڵانە بردیان بۆ ئیعدام و بەزەردەخەنە و دڵخۆشی دانی ئێمە بەرەو پیری مەرگ رۆیشت و قوماری بە مەئمورەکانی ئیعدام دەکرد .\nبەهۆی وەیکە خەڵک زۆر گیرابوون و شوێنی راگرتنیان کەم بوو چەند بەندی دیکەشیان بە بەندی سیاسی زیاد کرد وەک بەندی ١٢و١٣و١٤و١٥ . ئەمن هەموو بەندەکانم دیبوو جاری وابوو تەبعید دەکراین بۆ بەندی ١٣ کە نە هەواخۆری هەبوو نە دەفتەر نە قەڵەم و نە دانیشتنی دوو نەفەری . زۆرتر لە بەندی ١٥ بووم ،بە فوتباڵ و والیباڵ و کتێب خوێندنەوە خۆمان دەخافڵاند و خەریکی خۆپێگەیاندن بووین و ئەو رێبازەی کە لەسەری گیرابووین و نەماندەزانی چیە لە زینداندا گەشەی کرد و ئازار و کویرەوەری و ئیعدامی هاوبەندێکانمان بوونە هەوێنی بیرو باوەڕێک کە هەتا مردن هاندەرمانن بۆ خەبات و تێکۆشان بە دژی ئەو جەللادانەی کە بە ناحەق خوێنی بەندییە سیاسیەکانیان رشت .\nتەشکیلاتی مجاهدینەکان زۆر بەر بڵاو بوو هەرکەس تازە دەهات فەورەن دەچوونە بنی و تەبلیغیان بۆدەکرد و دەیانخستە نێو تەشکیلاتی خۆیان ، رۆژێک نەفەرێکیان هێنا ئەوەندەیان لێدابوو هەموو گیانی هەڵمسابوو نەیدەتوانی لەسەر قوون دانیشێ مجاهدینەکان فەورەن چوونە بن هەنگڵی و بردیانە کوپەکەی خۆیان و دەرمانیان دەکرد و چاکی پێڕادەگەیشتن و ئەویش خۆش خۆش دەیگوت “زندە باد میلیشیا” رۆژهات و شەو رابرد هەتا ئەو کورە چاک بۆوە و هەست و نیستی تەشکیلاتی مجاهدینەکانی ناسی و بەجۆرێک خۆی نیشاندابوو کە ببوو موعتمدی بەند و فکری هەموو شتێکت کردبا فکری وەت نەدەکرد کە مۆرەی ئیتیلاعات بێ . دوای ٦ مانگ ئەو کوڕە ماوەیەک ون بوو بەو بەهانەی کە بەندەکەی دەگۆڕن بردیان. رۆژێک گوتیان هەمووتان وەرنە قەراغ تەختەکانتان و بەسەف بن ئێمەش هەموو راوەستاین و نەشمان دەزانی چ باسە و کێ بەتەمایە بازدیدی زیندان بکا. دیتمان چووار نەفەر وەژوور کەوتن و رەئیسی زیندان و دوو ئیتلاعاتی و ئەو کوڕەی کە خۆی خزاندبووە نێو تەشکیلاتی مجاهدین بە لیباسی رەسمی سپا وە وەژوور کەوت ، هەر کە چاومان پێی کەوت هەموو زراومان چوو بە تایبەتی مجاهدینەکان وەک گێچ سپی هەڵگەڕان ئێمەش لەوان باشتر نەبووین بە پێشمان دا رەد دەبوو جار و بار رادەوەستا و سڵاوێکی دەکرد و دەیگوت فڵان کەس چۆنی خەبەری تازە نیە ؟ بێدەنگێکی بەسام بەسەر زیندان دا زاڵ ببوو بە جۆرێک ترپەی دڵی یەکترمان گوێ لێدەبوو . ئەو رۆژە هیچیان نەکرد و رۆیشتن بەڵام هەموومان لە وەزعێک کەوتین کە هەموو ئیعدامی خۆمان لەپێش چاومان بوو ،کەس شەوێ خەوی لێنەکەوت و هیندێک لە مجاهدینەکان ئەوەندە ترسابوون بە بێ وەیکە بانگیان بکەن چوو بوون ئیعترافیان کرد . وردە وردە خەڵکیان بانگ کرد بۆ بازجوویی و شکەنجە و ئینفرادی و تەنانەت ئیعدامیش کران بەجۆرێک کە تەشکیلاتەکەیان تەفروتونا بوو وایان لێکردن کە جاسووسی لەسەر یەکتر بکەن و جەوێکی ناخۆش و دوور لە متمانە و ترس لە یەکتریان لە زینداندا خوڵقاند کە تەئسیری خراپیشی لەسەر ئێمە هەبوو ، وامان لێهاتبوو کە دەگەڵ یەکتر قسان نەکەین و خۆمان ئاشکرا نەکەین . ماوەیەکی پێچوو کاریان بە ئێمە نەبوو .ئێمەش مەغروور بووین و پێمان وابوو هیچ شتێکیان لەسەر ئێمە نیە و ناغافڵ لەوەیکە بە نهێنی و لەتەریق جاشەکانی نێو زیندان خەریکی ئاشکرا کردنی ئێمەشن، کوڕێکی ئێمە بە نێوی چیا رادیۆیەکی پەیدا کردبوو کە هەواڵەکانی رادیۆ حیزبی دەگرت و بە ئێمەی دەگووت و ئێمەش لە نێو بەندەکە دا بڵاومان دەکردەوە ،رەئیسی زیندان زۆری هەوڵدا زەربەیەکیش لە ئێمە بدا بەڵام بۆی هەڵنەدەکەوت هەتا رۆژێکی کەسێک بە نێوی ” ئە – ت ” و ” ش – ب ” کە نیویان لە حیزب پارێزراوە راپۆرتیان دا کە لە فڵان ساعەت و لەسەر فڵان تەخت دیموکراتەکان رادیۆی دەگرن. هەر ئەوەندە دیتمان مەئمورەکان بە نێو بەندەوە وەر بوون یەکراست هاتنە کووپەی ئێمە و چیاش لەسەر تەختی من درێژ ببوو کە گوێی دا بوو بە رادیۆ پەتۆیان لەسەر سەری هەڵداوە و رادیۆکەیان هێنا دەرێ و هەر لە وێڕا هەتا بردیانە خوارێ بە شەپ و مست و پێلاقان شل و کوتیان کرد . ئەوجار نۆبەی ئێمە بوو کە ترسمان رێنیشتبوو بەڵام بەخۆشیوە چیا ئەوەندە پیاوانە مقاومەتی کردبوو کە نە ١٤ مانگ ئینفرادی نە شکەنجە و نە ئیعدامی قوللابی و نە ئازاری بنەماڵە بە چۆکیان دانەهێنا و ئیعترافی لەسەر کەس نەکرد و گوتبووی رادیۆی خۆمە و هەر بۆخۆمم گرتووە . ئەو ماوەیەی کە ئەو لە ئینفرادی بوو و ئێمەش ئاگامان لە هیچ نەبوو مەئمورەکان دەهاتن دەیان گوت دیموکراتەکان کۆ ببنەوە کارمان پێیانە ئێمەش دەچووین و بە هەڕەشە و ئولتیمات وەختیان دەداینێ کە ئیعتراف بکەین و دەیان گوت چیا هەموو شتێکی گوتوە و بۆ سووک کردنی پەروەندەی خۆتان وەرن ئیعتراف بکەن با وەک مجاهدینەکان ئیعدام نەکرێن. ماوەیەکی زۆر ئێمەیان ئاوا شکەنجە دەکرد و تاق و لۆق یەک یەک و دوو دوو دەیان بردین بۆ بازجوویی . رۆژێک یەکێک لە کوڕەکان کە بونیەی مقاومەتی کەم بوو بەداخەوە ئیعترافی کرد و هەموو شتێکی باس کرد و ئەو جار بە خڕی بردیانین بۆ بازجوویی و شکەنجە و تەنانەت دادگایی کردنەوەش بە خۆشیوە کەسمان ئیعدام نەکرا بەڵام زۆربەمان تەجدیدی حوکم کراینەوە و لێکیان بڵاو کردین و بەسەر بەندەکانی دیکە دا دابەشیان کردین ، بەڵام خۆڕاگری و مقاومەتی چیا بۆ ئێمە لە زینداندا جێگای رێز و ئەمەگناسی بوو و هەتا ماوم مەدیونی چیا و چیاکانم.\nدوای ئەو کارەساتانە کە بەسەرمان هات وەزعی زیندان زۆرناخۆش بوو هەموو شتێکیان لێ کەم کردبووینەوە تەنانەت ملاقات و دانیشتنی دەستەجەمعی و تەنانەت چەندنەفەریشیان مەمنوعلقسە کردبوو . نەفەریشیان لەسەر کردبووینە جاسووس کە ئەگەر لاقمان خوار دانێین راپۆرتمان لێبدەن.\nدوای ئەو هەموو ئازار و ئەشکەنجە و ئیعدامە نایاسایانە کە کران بنەماڵەکانیش وەزاڵە هاتبوون و سکاڵایان لە شورای عالی قەزایی کردبوو ، ئەوانیش نوێنەریان نارد بۆ زیندانەکان کە لێکۆڵینەوە بکا ،هەر لەو سەروو بەندە دا بەرپرسانی زیندانیان گۆڕی و ئاڵووگۆڕ بەسەر زینداندا هات و تۆزێکیش فشار لەسەر ئێمە کەمبۆوە و هاتینەوە بەرەخۆ و مەجال رەخسا کە درێژە بە خوێندن بدەین ، ئەمن لەوێ بە هاوکاری ئەو کەسانەی کە لە زیندان دا بوون و خۆش نێوبوون و جێگای متمانەی خەڵک بوون وەک سەعدە و لوقمان و موحسینی قازی و ئاغای شیخانی و سەلیم دیبۆکری و برایم مهاجری و چەند کەسی دیکە بەداخەوە نێوەکانیانم لەبیر نەماوە دەرسمان خوێند و لە زینداندا ئیمتحانیان لێوەرگرتین و توانیم ئەوەڵ و دووهەمی نەزەری لە زینداندا وەرگرم . وردە وردە عفووات زۆر بوو خەڵک بە لێشاو بەردەبوون ، ئێمەش کە قەدیمی بووین هیچ باس نەبوو ، تەنانەت کارشکەنیش دەکرا بۆوەی عەفوومان وەبەر نەکەوێ ، چەند کەسمان عەفوویان وەرگرتبوو بەڵام پێیان نەگوتبوون خولاسە هەرچی بۆخۆیان پێیان خۆشبا ئەوەیان دەکرد.\nلە دوایین ملاقاتەکانم دا دایکم گوتی ئەوە ٦ مانگە لوقمانیش گیراوە و قەرارە بیهێنن بۆ زیندانی ورمێ ، زۆرم پیناخۆش بوو ، هۆی گیرانەکەیم لێپرسی و ئەویش گوتی ئەتۆ و بابت چۆن خۆتان بەدبەخت کرد ئەویش هەرئاوا ، زۆری پێ تێکچووم و چاوەڕێ بووم بێهێنن بۆلای من لە زیندانی دەریا هیندەی پێنەچوو خەبەری هێنانی لوقمان و ئازادی من لە یەک رۆژدا روویدا . بە منیان گوت وەسائیلەکانت خڕکەوە ئازادی منیش بە هاوکووپەکانم کە ئەو کات کاک عومەر قازی و رەفیقەکانم لەوێ بوون گوت کە دەست لە تەختەکەم نەدەن و قەرارە لوقمانی برام بێنن بۆ ئێرە ئەگەر هات شتەکانی من و تەختەکەمی بدەنێ با بێ جێگا نەبێ ، ئەوانیش لەباوەشیان گرتم و کاک عومەر گوتی وادیارە زیندان بێ باختەکان نابێ. ماڵئاواییم لە هاوبەندێکانم کرد و گەلێکیان بۆ ناڕەحەت بووم و ئەمن بە دەرکەیەکی دا چوومە دەر و ئازاد بووم و لوقمانیش بە دەرگایەکی دیکە دا هاتە زیندان و بردیان بۆسەر تەختەکەی من .\nدەرگای دەرەوەی زیندان کە کراوە دونیایەکی گەورەم لەپێش چاوی خۆمدا دیت و تا ماوەیەک گێژ ببووم بە دیتنی دایکم و وان گەشامەوە و یەکترمان ماچ کرد و یەکم کاریشم ئەوە بوو کە داوام کرد بچینە سەر گۆڕی بابم و فاتیحایەک دا بدەین و پاشان بەرەو ماڵ وەڕێ کەوین. ئەو کارەمان کرد و وەک کەسێکی سەربڵیند و رازی بە چارەنووسی خۆم درێژەم بە ژیاندا و بە گوڕتر لە جاران و بە بیرو باوەڕتر لە پێشوو هەنگاوەکانم بەرەو داهاتوو هەڵێنا.\nدوای ٦ ساڵ زیندان و تەحەموول کردنی ئەو هەموو بەدبەختی و بێدەرەتانی و نائومێدی و ئازار و ئەشکەنجەی جیسمی و رووحی و رەوانی بە بۆنەی ٢٢ی رێبەندان عەفوومان وەبەر کەوت و دەگەڵ ئەمیر عەینالوو (عەرەب) بە تەفاوەتی رۆژێک ساڵی ١٣٦٦ ئازاد بووین . ئەو کات توانیمان هیندێک وێنە بگرین کە ئێستا بوونە بەڵگەیەک بۆ مێژووی پڕلە کارەساتی نیو زیندانەکانی کۆماری ئیسلامی کە بەو تەمەنە کەمەی هەمان بوو توانیمان وەک بەردێکی خاراو لە کڵ بێینە دەر.چەند نموونە لەو وێنانەتان پێشکەش دەکەم\nدەستبەسەر کرانی ٨٧ هاووڵاتیی کورد لە ماوەی مانگی ئۆکتۆبری ٢٠١٩ دا


کوردیپێدیا - 16-03-2019\n📅 16-03-2019 ℹ | 🏷 پۆل: رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا) | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\n- جارێکی دیکە داواکاریی خانەوادەی عەبدوڵڵا ئۆجەلانعەبدوڵڵا ئۆجەلان و خانەوادەی زیندانییانی دیکەی ئیمڕاڵی بەمەبەستی سەردانی ئیمڕاڵی، ڕەتکرایەوە.\n- بەرێوەبەری گشتیی وەرزش و لاوانی شاری کرماشانکرماشان، ڕایگەیاند: وەزرشوانانی شاری کرماشان لە کێبڕکێیە ئاسیایی و نێونەتەوەییەکانی، توانییان، سەرجەم 32 میداڵ بە دەست بهێنن. بە وتەی سابیر ڕەحیمی، وەرزشوانانی کرماشانی لە ئاستی جیهاندا، ئەمساڵ توانیان 5 میداڵی زێڕ، 8 میداڵی زێو و 3 میداڵی بڕونزیان، کە سەرجەم دەگاتە 16 میداڵ، بۆ خۆیان مسۆگەر کردووە.\n- کۆڵبەرکۆڵبەرێکی کورد بە ناوی مەسعوود تەیمووری خەڵکی گوندی کڵاش سەر بە شاری جوانڕۆجوانڕۆ، بە هۆی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە نیزامییەکان، لە سنووری شاری نەوسوود، بە سەختی بریندار بوو.\n- له ساڵیادی کیمیابارانی هەڵەبجەهەڵەبجەدا ژمارەیەک چالاکیی هونەری ئەنجامدرا و پێشانگایەکی کاری دەستیش بۆ ژنان کرایەوە.\n- ئەمڕۆ لە دەڤەری برادۆست-ی سنووری پارێزگای هەولێرهەولێر، لەنێوان گەریلاکانی هەپەگەهەپەگە و سوپای تورکدا شەڕ ڕوویداوە. سەرچاوە هەرێمییەکان باس لەوە دەکەن، کە سوپای تورک کوژراو و برینداریی هەبووە و بەهێلیکۆپتەر لە مەیدانی شەڕەکە دووری خستووە.\n- تەرمی هاونیشتمانییەک لە گوندی سینای نزیک کۆمەڵگەی شاریا لە پارێزگای دهۆکدهۆک بە سووتاوی دۆزرایەوە. هاونیشتمانییەکە ناوی قاسم متۆ بووە و کوردی ئێزدی بووە و تەرمەکەی لەناو ئۆتۆمبێلەکەیدا بە سووتاوی دۆزراوەتەوە. ''قاسم متۆ کادیری لقی 17ی پارتی بوو، سەرۆک هۆزی قەیرانی بوو و خەڵکی ناوچەی شنگالشنگال بوو''.\n- فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورکی داگیرکەر چەندین شوێنیان لە هەرێمی سیدەکانسیدەکان بۆردومان کرد.\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 16-03-2019\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری رووداو - 16-03-2019\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری رۆژنیوز - 16-03-2019\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردپا - 16-03-2019\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Mar 19 2019 2:51PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.2 45 KB Mar 14 2019 7:43PM هاوڕێ باخەوان\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 66 KB Mar 7 2019 10:10PM هاوڕێ باخەوان\n1. 👁 بەشێک لە هۆتێلەکانی کوردستان شوێنی مانەوەیان بۆ نەورۆز نەماوە\n2. 👁 هەرێم لەبواری نەوت و غازدا خاوەنی 52 گرێبەستە\n1. 👁 بەیاننامەی تەڤگەری ئازادی بەبۆنەی 31 مین ساڵی کیمابارانی هەڵەبجەی شەهید\n2. 👁 پژاک: هەڵەبجە کۆتایی کۆمەڵکوژییەکان لە دژی گەلی کورد نییە\n1. 👁 ئایینی تیرۆر


خزمه‌تگوزاری Xbox Live بۆ به‌کارهێنه‌رانی Nintendo Switch و iOS و Android بڵاوده‌کرێته‌وه – کەی ئای تی ئێن\nمایکرۆسۆفت 8, شوبات 2019\nکۆمپانیای Microsoft، كه خاوه‌نی خزمه‌تگوزاری Xbox Liveـە، ڕایگه‌یاند پلانی داهاتوویان بریتییه له بەردەستکردنی خزمەتگوزاری Xbox Live بۆ Nintendo Switch و مۆبایلە زیر‌ه‌کەکان. مایکڕۆسۆفت دەڵێت بەردەستکردنی ئه‌م خزمه‌تگوزاریه بۆ سه‌كۆكانی تر هۆکارێکە بۆ پێدانی دەسەڵات بە په‌ره‌پێده‌رانی یاری تا بتوانن یاریکەران لەسەر سەکۆ جیاوازەکانی وەکو ئای ئۆ ئێس و ئەندرۆید و سویچ بەیەکەوە ببەستنەوە، ئەمە سەرباری ئێکسبۆکس و هەر یاریەکی تر لە کۆگای مایکڕۆسۆفت Microsoft Store بۆ کۆمپیوتەرەکان.\nته‌واوی ئه‌م پلانه‌ی کۆمپانیای ناوبراو له کۆنفڕانسی GDC بڵاوده‌كرێته‌وه له ڕێکەوتی ١٨\_٣\_٢٠١٩ بۆ ٢٢\_٣\_٢٠١٩ به ناونیشانی (خزمه‌تگوزاری Xbox Live: له گه‌وره‌كردن و تێکه‌ڵکردنی کۆمه‌ڵگای یاری له‌گه‌ڵ هه‌موو سه‌کۆکانی تری وه‌کو Nintendo Switch و iOS و Android). له کۆنفڕانسه‌که‌دا کۆمپانیای مایكرۆسۆفت ئه‌وه ڕاده‌گه‌یه‌نێت کە پێشبینی ئه‌وه ده‌که‌ن دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م خزمه‌تگوزاریه ژماره‌ی به‌كارهێنه‌ران بەرزبکەنەوە بۆ ٢ ملیار ئامێری پەیوەست بوو بەم خزمەتگوزارییە.\nجێی باسه، کۆمپانیای ناوبراو ئه‌وه‌ی ڕاگه‌یاند که به‌کارهێنه‌رانی خزمه‌تگوزاریه‌که به‌شێوه‌یه‌کی به‌رده‌وام چالاکیان هه‌یه له‌سه‌ر سه‌كۆی Xbox و PC، به‌ڵام ئێستا کاتی ئه‌وه هاتووه که ئه‌م خزمه‌تگوزاریه زیاتر په‌ره‌ی پێ بده‌ین وه‌ک زیادکردنی چالاكی و زیاتر کردنی هاوڕێ و کۆمه‌ڵێک شتی تر.\nتاگەکان ئای ئۆ ئێس ئەندرۆید microsoft Nintendo Switch Xbox XboxLive


پۆلیس لەسەر روداوەكەی گەڕەكی توی مەلیك دەدوێت\nبەرێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی رایدەگەیەنێت سەرلەبانی ئەمڕۆ لەگیان لەدەستدانی ئیشپێكەرێكی یەكێك لەمۆلیدە ئەهلییەكانی گەڕەكی توی مەلیكی شاری سلێمانی ئاگاداركراونەتەوە و بەرێوەبەری ڕاگەیاندن و پەیوەندییەكانی پۆلیس دەڵێت"جەستەی كەسەكە بە پەت هەڵواسراوە، لەئێستادا نازانرێت خۆی خنكاندوە یان خنكێندراوە".\nسەركەوت ئەحمەد بەرێوەبەری ڕاگەیاندن و پەیوەندییەكانی بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی، لەلێدوانێكدا بەSNNی راگەیاند: سەرلەبانی ئەمڕۆ 5ی11ی2018 لەرووداوێك ئاگاداركراینەوە كە كەسێك لەناو ژوورێكدا خۆی هەڵواسیوە، دوای گەیشتنی تیمەكانی پۆلیس دەركەوت كە جەستەی كەسەكە بە پەت هەڵواسراوە، بەڵام لەئێستادا نازانرێت خۆی خنكاندوە یان خنكێندراوە.\nئاماژەی بەوەشدا بەپێی لێكۆڵینەوە سەرەتاییەكان كەسەكە ئیشپێكەری یەكێك لەمۆلیدە ئەهلییەكانی گەڕەكی توی مەلیكی شاری سلێمانی بووە و ئەمشەو لەلای مۆلیدەكە بووە، هەر لەناو ژووری مۆلیدەكەشدا تەرمەكەی دۆزراوەتەوە، لێكۆڵینەوەش لەسەر وردەكاری روداوەكە بەردەوامە.\n5 مانگ پێشتر - Nov 5 2018 9:21AM


داهێنانێكی تری نۆكیا\nداهێنانێكی تری نۆكیا   17/7/2017\nبەمەبەستی بەرزكردنەوەی كوالێتی وێنەگرتن، نۆكیا ئەزموونی سیستمی وێنەگرتنی ڤیدیۆیی دەخاتە بەر دەستی بەكارهێنەرانی مۆبایلی زیرەك.\nكۆمپانیای ئێچ.ئێم.جی گلۆباڵ دروستكەری موبایل و خاوەنی مافی بەكارهێنانی براندی نۆكیا لەگەڵ كۆمپانیای زیس، بەمەبەستی بەرزكردنەوەی كوالێتی وێنەگرتن، رێككەوتنێكی هاوبەشیان ئیمزا كرد.\nهەردوو كۆمپانیای ناوبراو خواستیانە چاكسازی بنەڕەتی لە كوالێتی وێنەگرتنی مۆبایلی زیرەكدا بكەن بە شێوەیەك لە رووی بەرنامە و خزمەتگوزاری و كوالێتی شاشە و دیزاینی هاوێنەوە بتوانرێ ركابەری سیستمی ژینگە بكات.\nلەو بارەیەوە ئارتۆ نۆمیلا سەرۆكی جێبەجێكردنی كۆمپانیای ئێچ.ئێم.دی گلۆباڵ رایگەیاند، رێككەوتنی هاوپەیمانی لەگەڵ كۆمپانیای زیس لە چوارچێوەی پابەندبوونمانە بە دابینكردنی باشترین خزمەتگوزاری بۆ كڕیارەكانمان، كە دەیانەوێت كامێرایەكی زۆر نایاب بە دەستبهێنن، بۆ ئەوەی ئەزموونی وێنەگرتنێكی مەزن و بێ كەموكورتی تاقیبكەنەوە.\nوتیشی، هاوپەیمانیمان لەگەڵ كۆمپانیای زیس، ئاستی وێنەگرتنی مۆبایل دەگەیەنێتە ئاستێكی نایاب.\nلای خۆیشیەوە ماتیاس میتز ئەندامی ئەنجومەنی ئیدارەی گروپی كۆمپانیاكانی زیس دەڵێت، بڕوامان هەیە ئەم رێككەوتنە ئاستی وێنەگرتنی مۆبایلی نۆكیا بەرز بكاتەوە، بە هۆی ئەو پێشكەوتنەی لە دروستكردنیدا رەچاو دەكرێت.\nئاماژەی بەوەشكرد، ئامانج لە هاوپەیمانێتییەكەیان بۆ گەیشتنە بە قۆناغێكی نمونەی لەبارەی هەموو ئەو كارانەی پەیوەندی بە مۆبایلەوە هەیە لە دیزاین و دروستكردنیدا.


(ڕەوانەکراوە لە بێیتھۆڤنەوە)\nئەمە وەشانی جێگرتووە، لە ٤ی شوباتی ٢٠٢١دا تاوتوێ کراوە.\n(١٧٧٠-١٢-١٧) ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٧٧٠\nبۆن، کۆلن، ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز\n٢٦ی ئازاری ١٨٢٧(١٨٢٧-0٣-٢٦) (بە ٥٦ ساڵی)\nڤیەننا، ئیمپراتۆرییەتی نەمسا\nگۆڕستانی ناوەندی ڤیەننا\nسۆناتای ڕووناکی مانگ\nیۆھان ڤان بێتھۆڤن\nماریا ماگدەلینا کیفریچ\nبێتھۆڤن لەشاری بۆن لەدایک بووە، کە پایتەختی کۆلنە و بەشێکە لە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز، ئەو لە تەمەنێکی لاوێتیدا نمایشی توانا مۆسیقییەکانی کردووە و لەلایەن باوکییەوە، یۆھان ڤان بێتھۆڤن، و ئاوازدانەر و مایسترۆی مۆسیقیی کریستیان گادلۆب نییفەوە فێرکراوە و مەشقی پێ کراوە. لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا ئەو ڕۆیشت بۆ ڤیەننا و لەوێ دەستی کرد بە خوێندنی ئاوازدانان لەگەڵ یووسف ھایدن، دواتریش بە «پیانۆژەنی ڤێرتوسۆ» ناوی دەرکرد. ئەو لە ڤیەننا مایەوە تاکو کۆتایی تەمەنی. لە کۆتاییەکانی ٢٠ ساڵیدا و لەکاتی پێ نانە ناو ٣٠ ساڵییەوە، توانای بیستنی دەستی کرد بە کەمبوونەوە، لە کۆتا دەیەی ژیانیدا ئەو بەتەواوی بیستنی لەدەست دابوو. لە ساڵی ١٨١١ وازی لە مایسترۆایەتیکردن ھێنا، بەڵام ھێشتا بەردەوام بوو لەسەر ئاوازدانان. زۆرێک لە کارە ھەرە کاریگەرەکانی لە کۆتا ١٥ ساڵی ژیانیدا بەرھەمھێنراون.\nبێتھۆڤنی کوڕەزا لە ئەنجامی ئەم ھاوسەرگیرییەوە ھاتۆتە ژیان لە بۆن. بەڵام بێتھۆڤن ھیچ بەڵگەنامەیەکی فەرمی نەبووە کە ڕێکەوتی لەدایکبوونی تێدا دیاریکرابێت، بەڵام ئەو تۆماری ڕێکەوتی باپتیزمی (بە مەسیحیکردن) ی ھەیە، کە لە کڵێسایەکی کاتۆلیکی تۆمارکراوە لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٧٧٠. مناڵەکانی ئەو ناوچەیە بە شێوەیەکی نەریتی ڕۆژێک دوای لەدایکبوونیان باپتایز دەکران، ھەروەھا شتێکی زانراوە کە مامۆستاکەی لودڤیگ، یۆھان ئایبخیستسبێگەر و لەگەڵ خێزانەکەی لە ڕۆژی ١٦ی کانوونی یەکەمدا یادی لەدایکبوونیان دەکردەوە، بۆیە زۆربەی زاناکان ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٧٧٠یان وەک ڕێکەوتی لەدایکبوونی بێتھۆڤن پەسەند کردووە. لەو حەوت مناڵەی کە لە یۆھان ڤان بێتھۆڤن بوون، تەنھا بێتھۆڤن و دوو برا گەنجترەکەی توانیان بە زیندووێتی بمێننەوە و بە مناڵی نەمرن.\nیەکەم مامۆستای مۆسیقیی لودڤیگ باوکی بوو. ئەو دواتر مامۆستای ناوخۆیی تر وانەی پێ وتۆتەوە: ئۆرگنژەنی ناوخۆ گیڵس ڤان دێن ئیدن، تۆبیاس فریدیرش فایفەر (ھاوڕێیەکی خێزانەکە بوو کە وانەی کیبۆردی پێ دەوتنەوە)، لەگەڵ فرانز ڕۆڤانتینی (خزمێکی خێزانەکە بوو کە وانەی کەمان و ڤیۆلای پێ دەوتەوە. دەستپێکردنی وانە مۆسیقییەکانی لە تەمەنی پێنج ساڵیدا دەستی پێکرد و وانەکانیش سەخت و قورس بوون بۆ بێتھۆڤن و زۆرجار ئەوی دەخستە گریان. فایفەر ئەو مامۆستایە بوو کە کێشەی بێخەوی ھەبوو، بەھۆی ئەمەشەوە مەشقکردنی درەنگانی-شەو ھەبوون، شەوان بێتھۆڤن لە خەو ھەڵدەستێندراو و دەبرایە دەرەوە لە جێگەی خەوەکەی بۆ مەشقکردن. یۆھانی باوکی بێتھۆڤن ئاگاداری سەرکەوتن و ناوبانگییەکەی لیۆپۆرد مۆتسارت و ھەردوو مناڵەکانی (ڤۆڵڤگانگ لەگەڵ نانێرل) بوو لەو ناوچەیە و ئەویش ھەوڵی دا بەخێرایی بێتھۆڤن ناودار بکات، لەسەر ئەو پۆستەرە ڕێکلامیانەی کە بڵاوی کردنەوە بۆ یەکەم نمایشی بێتھۆڤن لە ئازاری ١٧٧٨، بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە بێتھۆڤن ٦ ساڵە، لەکاتێکدا کە ئەو لەڕاستیدا ٧ ساڵ بوو.\nلە ئازاری ١٧٨٧دا، بێتھۆڤن بۆ یەکەم جار کۆچی کرد بۆ ڤیەننا، دەوترێت کە ئەم کۆچکردنەی بێتھۆڤن بۆ ئەوە بووە کە لەگەڵ مۆتسارتدا بخوێنێت. پەیوەندییەکەی ئەم دووانە نەزانراون، کەسیش دڵنیای نەکردۆتەوە کە بەڕاستی یەکیان بینیبێت. ھەر دوو ھەفتە دوای ئەوەی کە گەیشتە ڤیەننا، بیستی کە دایکی نەخۆش کەوتووە و ناچاربوو کە بگەڕێتەوە. ھەر کەمێک دوای ئەمە دایکی ماڵاوایی لە ژیان کرد و باوکیشی وا دیارە بەھۆی ئەم ڕووداوەوە خوی زیاتری داوەتە خواردنەوە و ئەلکحول. لە ئەنجامی ھەموو ئەمانەش، بێتھۆڤن ناچاربوو کە بەرپرس بێت لە ھەردوو برا بچووکەکەی و ٥ ساڵی دواتری لە بۆن بەسەر برد.\nتابلۆیەک کە بێتھۆڤن لە کاتی لاوێتیدا بیشان دەدات، کێشراوە لەلایەن کارل ترۆگۆل ریدێل (١٧٦٩–١٨٣٢)\nبێتھۆڤن یەکسەر پلانی خۆ-دامەزراندنی نەبوو وەک ئاوازدانەرێک، بەڵکو ئەو بۆ خوێندن و باشترکردنی تواناکانی ھەوڵی دەدا. ئەو ھەوڵی ماستەرکردنی کاونتەرپۆینتی دەدا لەژێر چاودێری ھایدن. ئەو لە ھەمان کاتیشدا وانەی کەمانی پێ دەوترایەوە لەلایەن مامۆستایەکی جیاوە. لەم ماوەیەشدا بێتھۆڤن ڕێنمایی شێوازی گۆرانیبێژی ئیتاڵی پێ دەدرا لەلایەن ئەنتۆنیۆ ساڵێری، پیوەندییەکەی ئەم دووانە تاکو ١٨٠٢–١٨٠٩ بەردەوام بووە. لە ساڵی ١٧٩٤ ھایدن ڤیەننای بەجێھێشت و ڕۆیشت بۆ ئینگلتەرا. لەم کاتەدا پێشبینی لە بێتھۆڤن کرا کە بگەڕێتەوە بۆ بۆن، بەڵام ئەو بڕیاری دا کە لە ڤیەننا بمێنێتەوە و درێژە بە وانەکانی بدات بۆ ماستەرکردنی کاونتەرپۆینت لەژێر یۆھان ئالبرێختسبێرگەر و چەند مامۆستایەکی تریش. لەم کاتەدا چیتر لە ڕووی داراییەوە یارمەتی نەدەدرا لە بۆنەوە، بەڵام چەند پیاوێکی ڤیەننی تواناکانی بێتھۆڤنیان ناسایبوو بەھۆی ئەمەشەوە بڕیاریاندا یارمەتی بدەن لەم ڕووەوە.\nلە ١٧٩٣ ھاوڕێکەی نیکۆلاس سیمڕۆک دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی پارچە مۆسیقییەکانی، ھەر لە ھەمان ساڵیشدا بە پیانۆژەنێکی ڤیرتوسۆ ناوی دەرکرد لە ڤیەننا. وا دیارە ئەو بڵاکردنەوەی ھەندێک لە کارەکانی لەو ساڵەدا ڕەتکردۆتەوە تاکو کاریگەری و داھاتی زیاتریان ھەبێت لە ١٧٩٥. یەکەم نمایشی ڕاستەوخۆی بێتھۆڤن لە ڤیەننا لە ئازاری ١٧٩٥ ڕوویدا، کۆنسێرتێک بوو کە یەکەمجار یەکێک لە کنچێرتۆی پیانۆکانی تێدا پەخشکرد، بەڵام ڕوون نییە کە کنچێرتۆی یەک بووە یان دوو و ھیچ بەڵگەیەکی نووسراویش ناتوانێت ئەمە دڵنیا بکاتەوە. ھەردوو کنچێرتۆکە نزیکی تەواوبوون بوون، بەڵام ھیچیان تەواو نەکراوە تا چەند ساڵێک دواتر. بە کورتی دوای ئەم نماییشە پلانی دانا بۆ بڵاوکردنەوەی یەکەمین پارچە مۆسیقییەکانی. فرۆشەکانی ئەم پارچە مۆسیقیانە سەرکەوتووبوو بێتھۆڤن بەشی ئەوەی دەستکەوت کە بۆ ساڵێک خۆ پێ بژیێنێت.\nبێتھۆڤن ئەو شەش پارچە مۆسیقییەی کە بۆ ئامێرە ژێدارەکان نووسیەوە لە بەینی ١٧٩٨ و ١٨٠٠دا بوو (تایبەت کرابوو بە شا لۆبکۆویتز)، ئەم مۆسیقایانە لە ساڵی ١٨٠١دا بڵاوکرانەوە. بەھۆی نمایشکردنی سیمفۆنیای یەکەم و دووەمییەوە لە ١٨٠٠ و ١٨٠٣دا، بێتھۆڤن وەک یەکێک لە ھەرە باشترین و گرنگترین ئاوازدانەری ئەو نەوەیە دوای ھایدن و مۆتسارت مامەڵەی لەگەڵ دەکرا. ئەو بە شێوەی جیاواز ئاوازی دەنووسییەوە و دایدەڕشت، ئەمەش بووە ھۆی بەدەستھێنانی سۆناتای پیانۆ «پێتێتیک» لە ئەنجامدا، کووپەر لەسەر ئەم پارچە مۆسیقایە وتی: «پێشی ھەموو نووسینەکانی پێشووی دەداتەوە لە بەھێزی، قووڵی ھەست، ڕەسەنی و بەھرەمەندیی مۆتیڤیک.» ئەو «سێپتێت» ەکەشی تەواو کرد لە ساڵی ١٧٩٩ و یەکێک بوو لە ھەرە گرنگترین کارەکانی ژیانی.\nمۆتسارت و ھایدن بە بێگومانی کاریگەریان لەسەر بێتھۆڤن ھەبووە. بۆ نموونە پارچەی «کوینتێت بۆ پیانۆ و ھەواکان» وا لێکدراوەتەوە کە لێکچوونێکی بەھێزی ھەیە لەگەڵ پارچەکەی مۆتسارت لەژێر ھەمان ناودا. بەڵام بێتھۆڤن کەسایەتییەکی ڕەسەن بووە، بەھۆی ئەمەشەوە زۆرێک لە گۆڕانکارییەکان دەبیندرا کە بێتھۆڤن لە مۆسیقاکانیا ئەنجامی دابوو کە ھیچ ژەنیارێکی تری ئەو کاتە نەیانکردبوو. مێلۆدییەکان و کەرەستە ھەستییەکانی بێتھۆڤن لە مۆسیقانیدا بەکاری دەھێنا بە تەواوی جیاوازبوون بەراورد بەو کەسانەی کە کاریگەریان ھەبووە لەسەری، ئەمەش ئەو خەسڵەتەیە کە بێتھۆڤنی لەوان جیاکردبۆوە و بەھۆی ئەمەشەوە کاریگەری سەر ئاوازەکانی لەسەر خەڵکی بەرزتر بۆوە. لە کۆتاییەکانی ١٨٠٠ەکاندا، بێتھۆڤن و ئاوازەکانی خواستێکی زۆریان لەسەر ھەبوو لەلایەن خەڵکی و بڵاوکەرانەوە.\nکارەکانی بێتھۆڤن لە ١٨٠٠ بۆ ١٨٠٢ پێکھاتبوون لە دوو ئۆرکێسترای دووروودرێژ و زیاتر گوێی بەو دوانە دەدا، بەڵام ئەو لە ھەمان کاتیشدا ھەر بەردەوام بوو لە نووسینەوەی کاری گرنگی تر وەک سۆناتای پیانۆکانی. یەکێک لە ھەرە بەناوبانگترین سۆناتای پیانۆکانی کە لەم ماوەیەدا نووسیوێتی پێکھاتووە لە «سۆناتای ڕووناکی مانگ.» لە بەھاری ١٨٠١دا ئەو بالێتی بوونەوەرەکانی پرۆمیتییەس تەواوکرد. ئەم کارە نماییشێکی زۆری بۆ کرا لە بەینی ١٨٠١ و ١٨٠٢ دا. لە بەھاری ١٨٠٢شدا سیمفۆنیای دووەمی تەواوکرد، بەتەمابوو لە کۆنسێرتێک پەخشی بکات، بەڵام کۆنسێرتەکە ھەڵوەشێندرایەوە. سیمفۆنیاکە دواتر بۆ یەکەمجار پەخشکرا لە کۆنسێرتێکدا لە شانۆی ئان دێر وین. لە پاڵ سیمفۆنیای دووەم، کۆنسێرتەکە سیمفۆنیای یەکەمیشی لە خۆ گرتبوو، لەپاڵ کنچێرتۆی پیانۆی سێیەم و پارچەیەکی مۆسیقی تریش. ڕای تێکەڵ ھەبوو لەسەر کۆنسێرتەکە، بەڵام بە گشتی بۆ بێتھۆڤن لە ڕووی داراییەوە زۆر سەرکەوتووبوو. ئەو توانی بۆ ھەر بلیتە و سێ-جار زیاتر پارە وەربگرێت.\nلەدوای ئەوەی دکتۆرەکەی ڕێنمایی کرد کە بڕواتە دێیەکەوە بژی، بێتھۆڤن لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٠٢دا خۆی لە شارۆچکەی ھایلەگنشتاد جێگیر کرد کە لە دەرەوەی ڤیەننا بوو بۆ ئەوەی کە بە ئەنجامێک بگات لەگەڵ ئەو کێشەیەی کە ھەیبوو. لەوێ بێتھۆڤن وەسێتنامەی ھایلەگنشتادی نووسیەوە، پەیامێک بوو بۆ براکانی کە باسی لە کۆتا ھێنان بە ژیانی خۆی بۆ دەکردن تێیدا، بەھۆی ئەو کەڕییەی کە تووشی دەبوو و ڕۆژ بە ڕۆژ خراپتر دەبوو. ئەو ئاماژەی بەوە کردبوو کە ئەو بەردەوام دەبێت لە ژیان لە ڕێگەی ھونەرەکەوەی. ئەو کۆتایی بە ژیانی خۆی نەھێنا بەھەرحاڵ. بە تێپەڕبوونی کات، بەتەواوی کەڕ بوو. لەکاتی نمایشکردنی سیمفۆنیای نۆیەمدا لە ساڵی ١٨٢٤، یارمەتی بێتھۆڤنیان دا کە ئاوەڕ بداتەوە و جەماوەرە شادەکە ببینێت کە چەپڵەڕێزانیان دەکرد و ھاواریان بۆی دەکرد، چونکە خۆی گوێی لە ھیچ شتێک نەبوو. بە درێژایی نمایشەکەش بێتھۆڤن گوێی لە ئۆرکێستراکە نەبوو. کڕییەکەی بێتھۆڤن نەبووە کۆسپ لە بەردەمی بۆ نووسینەوەی ئاواز و مۆسیقای زیاتر، بەڵام ئەو کێشەیە نمایشکردنی لە شانۆکان (کە ھۆکارێکی سەرەکی داھاتی بێتھۆڤن بوو) زۆر سەختتر کردبوو. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٨١١ شکستی ھێنا لە پێشکەشکردنی کنچێرتۆی پیانۆی ژمارە پێنج، ئەو ھەرگیز دووبارە لە کۆنێرتدا نمایشێکی تری نەکردەوە، تا ساڵی ١٨٢٤ کە نمایشی سیمفۆنیای نۆیەمی تێدا کرد.\nپشتگیری بێتھۆڤن، ئەرکدوک رەدۆلف\nلەوانەیە گرنگترین پشتگیری بێتھۆڤن ئەرکدوک رەدۆلف بووبێت، گەنجترین کوڕی ئیمپراتۆر لیۆپۆلدی دووەم. ئەم لە ١٨٠٣ یان ١٨٠٤ دەستی کرد بە خوێندنی وانەی پیانۆ و ئاوازدانان لەگەڵ بێتھۆڤن. بێتھۆڤن چواردە ئاوازی پێشکەش بە رەدۆلف کردووە، لەوانە ئەرکدوک تریۆ (١٨١١) لەگەڵ میسا سۆلمنیس (١٨٢٣). لە وەڵامدا بۆ بێتھۆڤن، رەدۆلف یەکێک لە ئاوازەکانی خۆی پێشکەشی بێتھۆڤن کردووە. ئەو نامانەی کە بێتھۆڤن ناردوویەتی بۆ رەدۆلف ئێستاش لە کۆمەڵگەی ھاوڕێیانی مۆسیقا (Gesellschaft der Musikfreunde) ماونەتەوە لە ڤیەننا.\nلە پایزی ١٨٠٨ دوای ئەوەی بێتھۆڤن ڕەتکرایەوە لە پیشەیەک لە شانۆی ڕۆیاڵ، ئەو ئۆفەرێکی لە براکەی ناپۆلیۆن بۆناپارت، جێرۆم پۆناپارت پێگەیشت، دواتریش دانەیەکی تری پێگەیشت دووبارە لەلایەن سەرۆکی ڤێستڤالیا بۆ ئەوەی بە بڕە پارەیەکی گونجاو وەک کێپلێمیستەر (چاودێری بەرھەمھێنانی مۆسیقا) لە دەست و پێوەندی شای گازێل کار بکات. بۆ ئەوەی وای لێ بکەن کە لە ڤیەننا بمێنێتەوە، ئەرکدوک رەدۆلف و شا کینسکی و شا لۆبکۆویتز بڕیاریان دا کە ساڵی جارێک ٤٠٠٠ فلۆرینی بەنێ. تەنھا ئەرکدوک رەدۆلف ئەو پارەیەی کە پەیمانی دابوو بیدا دای لە ڕێکەوتی دیاریکراودا. کینسکی بانگ کرا بۆ کارێکی سەربازی و نەیتوانی ئەو پارەیەی کە پەیمانی دابوو بیدات و دواتریش لەسەر ئەسپەکەیەوە کەوتبووە خوارەوە و مردبوو. لۆبکۆویتز وەستا لە پارەدان لە ئەیلوولی ١٨١١. ھیچ کەسێکی تر نەمابوو کە درێژە بە پشتگیرییەکە بدات و بێتھۆڤنیش بەزۆری پشتی بە فرۆشتنی مافەکانی ئاوازدانانی کردەوە بۆ دەستکەوتنی بڕە داھاتێکی کەم لە ساڵی ١٨١٥ەوە.\nھەندێک لە کارەکانی ماوەی ناوەڕاستی بێتھۆڤن ئەو زمانە مۆسیقییە ڕوونتر دێنێتە بەرچاو کە بێتھۆڤن لە مۆتسارت و ھایدنەوە وەریگرتوون. کارەکانی ماوەی ناوەڕاست پێکھاتوون لە سیمفۆنیای سێیەم تا ھەشتەم، کوارترێتی ئامێرە ژێدارەکان، ھەردوو سۆناتای پیانۆ واڵدستاین و ئەپاسیۆناتا، ئۆپێرای فیدیلیۆ، کنچێرتۆی کەمان و چەندەھا کاری ناسراوی تریش. لەم ماوەیەدا بێتھۆڤن بە بڵاوکردنەوەی کارەکانی، نمایشکردنیان و لەلایەن پشتگیرانەوە داھاتی دەست دەکەوت. ئەو چیتر کاری نەما لە شانۆی ئان دێر ڤین کاتێک کە بەڕێوەبەڕایەتی شانۆکە گۆڕا لە زووەکانی ١٨٠٤، ئەمەش بووە ھۆکاری ئەوەی کە نووسینەوەی ئۆپێرای فیدیلیۆ سەختتر بێت و دوا بکەوێت. ئەم کارە دووبارە دواخرایەوە لەلایەن سانسۆرشیپی نەمسی، تا ساڵی ١٨٠٥، لەو ساڵەدا کارەکە پەخشکرا بە ڕووی ماڵەکاندا، ھەرچەندە زۆربەشیان خاڵی بوون و کەسی لێ نەمابوو بەھۆی داگیرکردنی شارەکەوە لەلایەن فەڕەنسییەکانەوە. لە پاڵ ئەوەی کە لە ڕووی داراییەوە شکستی ھێنا، ڕەخنەشی زۆر لێ گیرا. بێتھۆڤن دووبارە بیری لە گۆڕانکاری کردن کردەوە تێیدا.\nپەیوەندییەکەی لەگەڵ جۆزفین برەنسڤیک قووڵتر و بەھێزتر بوو دوای ئەوەی کە ھاوسەرە خانەدانەکەی ئەم خانمە، یۆسێف دیم، لەناکاو مرد. بێتھۆڤن ١٥ نامەی خۆشەویستی قووڵی بۆ جۆزفین نووسیبوو لە دەورووبەری ١٨٠٤ بۆ ١٠/١٨٠٩. لە کاتێکدا کە جۆزفینیش ھەمان ھەستی ھەبووە بەرامبەر بە بێتھۆڤن، خێزانەکەی ناچاریان کرد کە واز لە بێتھۆڤن بھێنێت و لێیان دوورخستەوە لە ساڵی ١٨٠٧. جۆزفین وتی کە نەیتوانیوە کە ھاوسەرگیری لەگەڵ کەسێکی ئاسایی بکات لەبەر ئەوەی ئەو مافانەی مناڵە ئەرستۆکراتەکانی ھەیان بوو لێیان دەسەندرایەوە. دواتر جۆزفین لە ساڵی ١٨١٠ ھاوسەرگیری لەگەڵ بارۆن ڤۆن ستاکلبێرگ کرد، بێتھۆڤنیش لەم کاتەدا خەریکبوو ھاوسەرگیری لەگەڵ تێریز ماڵفاتی بکات، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لەبەرئەوەی کێشەی چینایەتی دووبارە بووبە ڕێگر لەبەردەمی. زانایان پێیان وایە کە مۆسیقای فور ئیلیزی بێتھۆڤن پێشکەش کراوە بە تێریز ماڵفاتی.\nلە بەھاری ١٨١١ بێتھۆڤن زۆر نەخۆش کەوت، تووشی سەرئێشەی بەردەوام و تای بەرز ھات. لەدوای گوێگرتن لە ڕێنماییەکی دکتۆرەکەی، ئەو بۆ ماوەی شەش ھەفتە ڕۆیشتە دەرەوە بۆ تێبلیز. زستانی بەدواداھاتوو، کە بەتەواوەتی بێتھۆڤنی سەرقاڵ کردبوو بە سیمفۆنیای حەوتەمەوە، ئەو دووبارە نەخۆشکەوتەوە و دکتۆرەکەی دووبارە ڕێنمایی کردەوە کە ھاوینی ١٨١٢ لە تێبلیز بەسەربەرێت. دڵنیا کراوەتەوە کە بێتھۆڤن لە تێبلیز بووە لەکاتی نووسینەوەی نامەی خۆشەویستی «نەمریی خۆشەویست» بەڵام ئەو کەسەی کە بۆی نووسراوە جێگەی پرسیارکردنە و، زاناکانی کە لە ژیانی بێتھۆڤن دەکۆڵنەوە پێیان وایە ئەم نامەیە نووسراوەتەوە بۆ یەکێک لە نێوان ئەم چەند کەسایەتییە: جوڵی گیچارد، تێریز ماڵفاتی، جۆزفین برەنسڤیک و ئەنتۆنی برێنتانۆ.\nبێتھۆڤن سەردانی یۆھانی برای کرد لە کۆتاییەکانی تشرینی یەکەمی ١٨١٢، بە ھیوای ئەوەی کە وا لە براکەی بکات کە پەیوەندییەکەی کۆتایی بھێنێت لەگەڵ تێریز ئۆبرمەیەر، چونکە ئەو مناڵێکی نایاسایی ھەبوو. ئەو نەیتوانی سەرکەوتووبێت لەم کارە و، بەھۆی ئەمەوە پەنای برد بۆ کەسایەتییە دینییەکان. دوای ئەوەی بێتھۆڤن ھیچی پێ نەکرا، یۆھان ھاوسەرگیری کرد لەگەڵ تێریز لە ٩ی تشرینی دووەم، ھەرچۆنێک بێت.\nوادایارە کە لە زووەکانی ساڵی ١٨١٣ بێتھۆڤن لە ڕووی دەروونی و ھەستییەوە پەشۆکاوە و بە ماوەیەکی سەختدا تێپەڕیوە و ڕێژەی نووسینەوەکانی کەمتر بۆتەوە. ئەو کەمتر گوێی بە خۆی داوە لەم ماوەیەدا و شێوەی گۆڕاوە، پێش ئەو ماوەیە زۆر چالاکتر و پاکتر دیاربووە لە دەرەوەدا، بەتایبەتی لەو کاتانەی کە ژەمی ئێوارانی لە دەرەوە خواردووە. بێتھۆڤن خێزانەکەی بەخێو دەکرد و خزمەتی براکەی دەکرد کە نەخۆش بوو، ئەمەش ببووە ھۆی ئەوەی وەک بێتھۆڤن خۆی بانگەشەی کردووە، بێ پارە و پوول بێت.\nبێتھۆڤن دووبارە ھان دراوەتەوە کە دەست بکاتەوە بە ئاوازدانان و نووسینەوە لە حوزەیرانی ١٨١٣، کاتێک ھەواڵی شکاندنی یەکێک لە ھێزەکانی ناپۆلیۆن لە ئیسپانیا گەیشت. ئەم ھەواڵە وای لێکرد کە سیمفۆنیای شەڕ ناسراو بە بردنەوەی ویڵینگتن بنووسێتەوە. بۆ یەکەم جار لە ٨ی کانوونی یەکەم پەخش کرا لە پاڵ سیمفۆنیای حەوتەمی لە کۆنسێرتێکی خێرخوازی بۆ قوربانیانی شەڕەکە. کارەکە سەرکەوتوو بەناوبانگ بوو، لەوانەیە لەبەر ئەوە بووبێت کە ئاسانترە بۆ تێگەیشتن لێی. لە چەند کۆنسێرتێکی تردا دووبارە پێشکەشکراوەتەوە لە کانوونی دووەم و شوباتی ١٨١٤. دووبارە بەرزبوونەوەی ناوبانگی بێتھۆڤن بووە ھۆکاری زۆربوونی خواست بۆ زیندووکردنەوەی ئۆپێرای فیدیلیۆ، بۆ جاری سێھەم ئەم کارە نوێکرایەوە و لە تەمووزی ئەو ساڵەدا پەخشکرا و ڕای باشی لەسەر ھەبوو. ئەو ھاوینە ئەو سۆناتایەکی پیانۆی نووسییەوە بۆ یەکەم جار لە پێنج ساڵدا، ئەم کارەیانی بە شێوازێکی ڕۆمانتیکیتر نووسراوەتەوە بەراورد بە کارەکانی پێشووی. ئەو یەکێک بوو لەو کۆمەڵە ئاوازدانەرانەی کە مۆسیقایان پێشکەش کرد بە چەندەھا سەری ویلایەتەکان لە کۆنگرەی ڤیەننا کە لە تشرینی دووەمی ١٨١٤ دەستی پێکرد.\nلە نێوان ساڵەکانی ١٨١٥–١٨١٧، دەرکەوتن و چالاکی بێتھۆڤن دووبارە کەم بۆوە. بێتھۆڤن ھۆکاری ئەمەی دایە پاڵ نەخۆشییەک کە ھەی بوو (ئەو ناوی دەبرد بە «تای ئاگراوی») بۆ ماوەی ساڵێک، ئەم نەخۆشییە لە تشرینی یەکەمی ١٨١٦دا تووشی بوو. ژیاننامەناسەکان ھۆکاری ئەم ناچالاکییە لەپڕەی بیتھۆڤنیان داوەتە پاڵ چەند شتێکی تریش، وەک ئەو گرفتانەی کە بۆی دروستببوو بەھۆی سانسۆرشیپی حکومەتی نەمساوە و، ئەو کێشانەی کە بۆ تەندروستی دروستببوون و، لەوانەشە مردنی براکەی، کارل، بەھۆی دەردەباریکەوە ڕۆڵێکی گێڕابێت.\nکارل بۆ ماوەیەک نەخۆش بوو، بێتھۆڤنیش کەمینەیەکی سامانەکەی لەوا خەرج کرد لە ١٨١٥. دوای ئەوەی کارل مرد لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٨١٥، بێتھۆڤن ڕووبەری و ھاوسەرەکەی، یۆھانا، بە یاسایی بووبە شەڕیان لەسەر مناڵە نۆ ساڵانەکەی، بێتھۆڤن دەیویست کە لای ئەو بمێنێتەوە، لەبەر ئەوەی کە بێتھۆڤن یۆھانای بە دایکێکی باش نەدەزانی بە ھۆی ڕەوشتە چەوتەکانییەوە (پێشووتر کوڕێکی نایاسایی لە پیاوێکی تر ھەبووە و تاوانبار کراوە بە دزی) و پێی وابوو لە ڕووی داراییەوە ئەو دایکێکی باش نابێت، بۆیە ھەوڵی دا کە بە یاسایی ببێت بە چاودێری مناڵەکە و لای خۆی بیھێڵێتەوە. بێتھۆڤن توانی بە سەرکەوتووانە مافی چاودێری کردنی برازاکەی بەدەست بھێنێت لە ١٨١٦، بەڵام کەیسەکە بە تەواوەتی دانەخرا تاکو ساڵی ١٨٢٠، لەم ماوەیەشدا بێتھۆڤن زوو زوو بانگ دەکرا بۆ دادگا بۆ لێکۆڵینەوە لێی و زانینی تەندروستی مناڵەکە، کە بێتھۆڤن بۆ یەکەم جار لە قوتابخانەیەکی تایبەتی داینا.\nبێتھۆڤن دەیویست کە برازاکەی، کە بە ناوی باوکییەوە، کارل، ناونرابوو، ژیانێکی ئاست بەرز بژی و بەرزترین ڕەوشتی ھەبێت. بەھۆی ئەمەوە بێتھۆڤن یاسای بە-زۆری دەسەپاند بەسەر کارلدا و زوو زوو دەچووە نێو ژیانییەوە. بەھۆی ئەمەشەوە کارل لە ٣١ی تەمووزی ١٨٢٦ ھەوڵی خۆ کوشتنی دا بە دەمانچە، لە ڕێگەی تەقەکردن لە سەری خۆی. ئەو سەرکەوتوو نەبوو لە ھەوڵەکەی، بەڵام بریندار بوو، دواتر برا بۆ ماڵی دایکی و لەوێ کارل چاک بۆوە. دوای چەکبوونەوەی، پەیوەندییەکەی ئەو و بێتھۆڤن ئاسایی بۆوە، بەڵام ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە بچێتە نێو سەربازییەوە و کۆتا جار بێتھۆڤنی لە کانوونی دووەمی ١٨٢٧ بینی.\nبۆ چەند ساڵێکی داھاتوو، بێتھۆڤن بەردەوام بوو لە پەرەپێدان و کارکردن لەسەر میسا سۆلێمنیس، چەند کورتە سۆناتایەکی پیانۆشی نووسیەوە وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ ئەو خواستانەی کە لەسەر کارەکەی ھەبوون و ھەروەھا بۆ دەستکەوتنی داھات و بووژانەوەش لە ڕووی داراییەوە ئەم کارەی ئەنجامدا. ئەو دووبارە بۆ ماوەیەکی درێژخایەن نەخۆش کەوتەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە تەواوکردنی میسا سۆلێمنیس دوابکەوێت و لە ساڵی ١٨٢٣دا تەواو ببێت، سێ ساڵ دوای ڕێکەوتە دیاریکراوەکەی. یۆھانی برای بێتھۆڤن دەستی کرد بە دەست-تێوەردان لە کارەکانی براکەی ھەر وەک کارل پێشووتر دەیکرد، ئەویش بە دۆزینەوە و دیاریکردنی کارە بڵاونەکراوەکانی پێشووی بێتھۆڤنەوە و پیشاندانیان بە بڵاوکەرەوەکان بۆ بڵاوکردنەوەیان. ئەو لەو کاتەشدا میسا سۆلێمنیسی پیشانی چەند بڵاوکەرەوەیەک دا تاکو داھاتی زیاتری ھەبێت لەکاتی بڵاوبوونەوەی.\nدوو داواکاری کە لە بێتھۆڤن کران لە ساڵی ١٨٢٢ ئەوی لە ڕووی داراییەوە بووژاندەوە. کۆمەڵگەی فیلھارمۆنیکی لەندەن داواکاری پێشکەشکارییەکی سیمفۆنییان کرد، شا نیکۆلاس گۆلیتزنیش پەیمانی بە بێتھۆڤن دا کە بە نرخێکی باش سێ پێشکەشکاری کوارترێتی ئامێرە ژێدارەکانی لێ بکڕێتەوە. وەرگرتنی یەکەم ئۆفریان بێتھۆڤنی بەشی ئەوە بووژاندەوە کە توانای تەواوکردنی سیمفۆنیای نۆیەمی ھەبێت، کە بۆ یەکەم جار پەخشکرا لە پاڵ میسا سۆلێمنیس لە ٧ی ئایاری ١٨٢٤دا. کارل چێرنی لەسەر سیمفۆنیاکەی بێتھۆڤن نووسی: «بە دڵنیاییەوە گیانێکی فرێش و جوان و گەنج ھەناسە دەدات. زۆرێک لە ھێز، داھێنان، جوانی کە ھەرگیز لە سەری ئەم پیاوە ڕەسەنەوە ھاتبێت.» بە پێچەوانەی زۆرینەی کۆنسێرتەکانی پێشووتری بێتھۆڤنەوە، ئەمیان پارەیەکی زۆری بۆ نەکرد، چونکە ڕێژەی ئەو پارەیەی کە پێویستبوو بۆ ڕێکخستنی گەورەتر بوو. کۆنسێرتێکی دووەم کە لە ٢٤ی ئایاردا کرا، بەھۆی ئەوەی کە دەرھێنەرەکە پەیمانی پڕە پارەیەکی بە بێتھۆڤن دابوو لە پێناویدا، ھەژار بوو. برازاکەی ئاماژەی پێدابوو کە زۆر کەس ڕۆیشتبوونە دەرەوەی شار و کەسی واش لە کۆنسێرتەکەدا نەبووە. ئەمە کۆتا کۆنسێرتی بێتھۆڤن بوو.\nپرسەکەی بێتھۆڤن لە ٢٩ی ئازاری ١٨٢٧دا ئەنجام درا و، نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ لە دانیشتوانی ڤیەننا ئامادەی پرسەکە بوون. فرانز شوبێرت یەکێک بوو لەو کەسانەی کە گڕەکەی ھەڵگرتبوو، ئەویش ساڵێک دواتر مرد و لە تەنیشت بێتھۆڤنەوە نێژرا. بێتھۆڤن لە گۆڕێکی تایبەتییە نێژرا لە باکووری-ڕۆژئاوای ڤیەننا لە گۆڕستانی واھرینگ. پاشماوەکانی دەرھێندرانەوە لە ساڵی ١٨٦٢ بۆ لێکۆڵینەوە، دواتر گوازرانەوە بۆ گۆڕاتانی ناوەندی ڤیەننا.\nبێتھۆڤن بە یەکێک لە گەورەکانی مۆسیقای کلاسیک ناسراوە. ئەو بە یەکێک لە «سێ بییەکە» ناودەبرێت لە پاڵ باخ و برامز. ئەو ھەروەھا یەکێک بوو لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی نێوان دەمەی کلاسیزم (سەدەی ھەژدەھەم) و ڕۆمانتیزم (سەدەی نۆزدەھەم) و ئەو کاریگەری کردۆتە سەر چەندەھا ئاوازدانەرانی جیھان لە چەندین نەوەی جیاواز و تا ئێستاش ناوبانگەکەی خۆی ھێشتۆتەوە و میراتێکی لە دوای خۆی بەجێھێشتووە بۆ ژەنیاران و ئاوازدانەرانی دوای خۆی کە زۆربەیان ئێستاش دوای کەوتوون. مۆسیقاکەی ئەو دووجار لەسەر تۆمارە زێڕینەکەی ڤۆیگەر داندراوە کە نێردراوە بۆ ناو بۆشایی ئاسمان.\nبێتھۆڤن کەسێک بووە کە ھەستی کردووە کە ئەو شایستەی دەسەڵات و ناوبانگی ناو کۆمەڵگە نەبووە. لەکاتی ژەنینی پیانۆدا لە کۆنسێرتەکانیدا ئەو سەرنجی جەماوەرەکەی دەدا و ئەگەر ئەوان لەناو خۆیاندا قسەیان بکردایە یان سەرنجیان لە ھونەرەکەی بێتھۆڤن نەدایە ئەو لە ژەنین دەوەستا. لەکاتی پێشکەشکاری ئێواراندا، ئەو بانگھێشتی نمایشکردنی ڕەت دەکردەوە ئەگەر لەپڕ بانگ بکرایە. کاتێک کە بێتھۆڤن بۆ پاشا کاری دەکرد وەک ژەنیار، دوای زۆرێک لە ڕووبەڕووبوونەوەی، ئەرکەدووک ڕەدۆلف لە کۆتاییدا دانی پێدا نا کە یاسا ئاساییەکانی ئەوان لەگەڵ بێتھۆڤندا ناگونجێت.\nمۆنیومێنتی بێتھۆڤن دەرخرا و تەواوکرا لە بۆن، ئەڵمانیا لە ئابی ١٨٤٥، وەک شانازییەک لە بۆنەی ٧٥ھەمین ساڵەی. ئەمە یەکەم پەیکەری ئاوازدانەرێک بوو کە دروست کرابێت لە ئەڵمانیا. ئەو فێستیڤاڵی مۆسیقایەش کە ڕاستەوخۆ دوای نمایشکردنی پەیکەرەکە ھات ھەمان بوو کە لەکاتی بنیاتنان و تەواوکردنی بێتھۆڤنھاڵ ئەنجامدرا، ھۆڵێکی مۆسیقا کە بە ناوی بێتھۆڤنەوە ناونراوە. ھاڵەکە دیزاین کراوە و بنیاد نراوە لە کەمتر لە مانگێک. پەیکەرێکی مۆتسارت لە سالزبێرگی نەمسا لە ساڵی ١٨٢٤ دروست کرا، ڤیەننا ھیچ پەیکەرێکی بۆ بێتھۆڤن دروست نەکرد تا ١٨٨٠.\n^ بەشداربووانی ویکیپیدیا، ««Ludwig van Beethoven»»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٣٠ ئازار، ٢٠١٧.\n^ ی ا ب پ ت ج کێرمان، جۆزێف؛ تایسن، ئالان؛ بەرنھام، سکات جی. "لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن". لە ئێڵ ڕووت، دینەوە. مۆسیقای گرۆڤ ئۆنڵاین. مۆسیقای ئۆکسفۆرد ئۆنلاین. پرێسی زانکۆی ئۆکسفۆرد. (خۆتۆمارکردن پێویستە)\n^ ی ا ب گرووڤ ئۆنڵاین، بەشی ١\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٤٠٧.\n^ سوافۆرد ٢٠١٥، پ. ١٢–١٧.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ٤٩.\n^ ترۆن جەی ئۆ؛ کۆلکۆت، T.C., دەستکاریکەران (١٩٨٦). فەرھەنگی ژیاننامەییچابەرز. ئیدنبەرگ: دەبڵیو ئێند ئاڕ چامبەرز ئێڵ ئێڵ سی. پەڕە ١١٤. ISBN 0-550-18022-2. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ٥٣.\n^ سۆلۆمن ٢٠٠٠, بەشی یەکەم.\n^ ی ا ستانڵێی، پ. ٧\n^ سوافرد ٢٠١٥، پ. ٢٢، ٣٢.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ٥٩.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ٦٧.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ٧١–٧٤.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٢٣.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٢٤.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٦.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ١٠٢.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ١٠٤.\n^ تەێەر ١٩٢١، پ. ١٠٥–١٠٩.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ١٢٤.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ١٤٨.\n^ ی ا کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٤٢.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٤٣.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٤٧٬٥٤.\n^ تەیەر ١٩٢١، پ. ١٦١.\n^ ی ا ب کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٥٣.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٤٦.\n^ ی ا کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٥٩.\n^ لۆکوود ٢٠٠٥، پ. ١٤٤.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٥٦.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٨٢.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٩٠.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٦٦.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٩٧.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٨٠.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٩٨–١٠٣.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١١٢–١٢٧.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١١٢–١١٥.\n^ سوافرد ٢٠١٥، پ. ٢٢٣–٢٤.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٠٨.\n^ ی ا بێتھۆڤن: لەدەستدانی بیستن Archived ١٢ی ئابی ٢٠١٧, لە وەیبەک مەشین.. بێتھۆڤن. وەرگیراوە لە ٢٦ی ئازاری ٢٠١٧.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٢٠.\n^ "سیمفۆنی ژ. ٩ لە دی ماینەردا، ئۆ-پی. ١٢٥". ئینسایکلۆپەیدیا بریتانیکا. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە ٣١ی تەممووزی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ سۆلۆمن ٢٠٠٠.\n^ ئیلای، جیۆرج تۆماس (بەھاری ١٩٩٤). "کەرەستەکانی گوێ لێبوونی بێتھۆڤن و زانیاری لەسەر بیستنی". مۆسیقای سەدەی ١٩ھەم. ١٧ (٣): ٢٦٢–٧٣. JSTOR 746569. doi:10.1525/ncm.1994.17.3.02a00050. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٧٨–٧٩.\n^ دۆمەنیک پریڤۆت. "Beethoven's Pupils Archived ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین., ماڵپەڕی لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن. ترانس. ھانا ساڵتەر. وەرگیرایوە لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٩٥.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٣١.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٤٨.\n^ سۆلمۆن، مەینارد (١٩٩٠). داڕشتەکانی بێتھۆڤن. پرێسی زانکۆی ھارڤارد. پەڕە ١٢٤. ISBN 978-0-674-06379-2. لە ڕێکەوتی ٤ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date= (یارمەتی)\n^ ستەینبێرگ، مایکڵ P. (٢٠٠٦). گوێگرتن لە ھۆکار: کەلتور، سەبجێکتیڤیتی، و مۆسیقای سەدەی ١٩ھەم. پرێسی زانکۆی پرینستن. پەڕەکان ٥٩–٦٠. ISBN 978-0-691-12616-6. لە ڕێکەوتی ٤ی ئاب ٢٠١١ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date= (یارمەتی)\n^ بەرنھام، سکات G.؛ ستەینبێرگ، مایکڵ P. (٢٠٠٠). بێتھۆڤن و جیھانەکەی. زانکۆی پرینستن پرێس. پەڕەکان ٣٩–٤٠. ISBN 978-0-691-07073-5. لە ڕێکەوتی ٤ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date= (یارمەتی)\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٥٠.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ١٨٥.\n^ ستێبلین ٢٠٠٩.\n^ لۆرێنز ٢٠١١.\n^ ستێبلین ٢٠١٤.\n^ ی ا براندنبێرگ ١٩٩٦، پ. ٥٨٢.\n^ لۆکوود ٢٠٠٥، پ. ٢٧٨.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٢٥٤.\n^ جان سەچێت. "کارل ڤان بێتھۆڤن (١٨٠٦–٥٨) برازاکەی بێتھۆڤن". کلاسیک ئێف ئێم. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی دووەم، ٢٠١٦ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٢٦٠.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٣١٧.\n^ کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٣١٨.\n^ مۆریس، ئیمەند (٢٠١٠). بێتھۆڤن: ئاوازدانەرە جیھانییەکە. ھارپەر کۆڵینس. پەڕە ٢١٣. ISBN 978-0-06-075975-9. لە ڕێکەوتی ٣ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date= (یارمەتی)\n^ ی ا کووپەر ٢٠٠٨، پ. ٣١٨، ٣٤٩.\n^ ساکسێنتی، ئێدواردۆ؛ سمایڵد، ئەیج K؛ ساریس، ویم ئێچ ئێم (٢٠١١). "کەڕیی بێتھۆڤن و سێ شێوازەکەی". بی ئێم جەی. ٣٤٣: d7589. PMID 22187391. doi:10.1136/bmj.d7589. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی) ھەروەھا ببینە: "کەڕیی بێتھۆڤن و سێ شێوازەکەی". بی ئێم جەی. ٣٤٤: ٥١٢. ٢٠١٢. doi:10.1136/bmj.e512. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\n^ مەی، ئێف ئێم (٢٠٠٦). "نەخۆشییەکەی بێتھۆڤن و مردنەکەی". جۆرناڵی ڕۆیاڵی کۆلێژی فیزیکزانانی ئیدینبەرگ. ٣٦ (٣): ٢٥٨–٦٣. PMID 17214130. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\n^ جان، جیۆرج (٢٨ی ئابی ٢٠٠٨). "پاتۆلۆجیست: دکتۆر بێتھۆڤنی کوشت". زە واشینتن پۆست. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢. لە ڕێکەوتی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ ئیسینگەر، جۆزێف (٢٠٠٨). "زانیارییەکانی قژی بێتھۆڤن". کیمیازانی تۆکسیکی و ژینگەیی. ٩٠: ١–٥. doi:10.1080/02772240701630588. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\n^ لۆرێنز، مایکڵ (زستانی ٢٠٠٧). "لێدوان لەسەر ڕاپۆرتەکەی واوراچ: ژیاننامەکانی ئەندریاس واورەچ و یۆھان سیبێرت، وەڵامەکانی شایندلەر بۆ ڕاپۆرتەکەیان و تەندروستی بێتھۆڤن و خواردنەوەی ئەلکھوول". جۆرناڵی بێتھۆڤن. سان جۆز: سەنتەرە گەورەکە بۆ لێکۆڵینەوە لە بێتھۆڤن. ٢٢ (٢): ٩٢–١٠٠. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢ی ئایاری ٢٠١٣. لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە. پارامەترەکە |ڕێکەوتی بەدەستھێنان= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەترەکە |ناونیشانی ئەرشیڤ= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەترەکە |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەترەکە |بەستەری شکاو= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەتری |archive-url= و |ناونیشانی ئەرشیڤ= زیاتر لە یەک جار دووبارە بۆتەوە (یارمەتی); پارامەتری |archive-date= و |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= زیاتر لە یەک جار دووبارە بۆتەوە (یارمەتی); پارامەتری |access-date= و |ڕێکەوتی بەدەستھێنان= زیاتر لە یەک جار دووبارە بۆتەوە (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ "مۆسیقای تۆماری زێڕین List". ناسا. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣. لە ڕێکەوتی ٢٦ی تەمووز، ٢٠١٢ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ دی جابڵۆ ھێرشمان؛ جوڵیان ڵیب (١٩٨٨). "کلیل بۆ زیرەکی: خەمۆکی شێتیی و ژیانی داھێنەریی". کتێبەکانی پرۆمیتییەس. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\n^ ئەلێساندرا کۆمینی، گۆڕانی بێتھۆڤن: لێکۆڵینەوەیەک. پەرتووکەکانی گووگڵ. ٣٠ ئایار، ٢٠٠٨. ISBN 978-0-86534-661-1. لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوول، ٢٠١٢ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date= (یارمەتی)\nبراندنبێرگ، سێیکارد, دەستکاریکەر (١٩٩٦). لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن: کورتەڕاپۆرت. جەسامتۆسجەیب. مەنیچ: ھێنل. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nکلایڤ، ئێچ پی (٢٠٠١). بێتھۆڤن و جیھانی: فەرھەنگێکی ژیاننامەیی. پرێسی زانکۆی ئۆکسفۆرد. ISBN 978-0-19-816672-6. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nکووپەر، بێری (٢٠٠٨). بێتھۆڤن. پرێسی زانکۆی ئۆکسفۆرد. ISBN 978-0-19-531331-4. لە ڕێکەوتی ١٥ی نیسانی ٢٠١٢ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date= (یارمەتی)\nڕۆبینز لاندۆن، ھاوارد چاندلەر (١٩٧٥). بێتھۆڤن: لێکۆڵینەوەیەکی بەڵگەنامەیی. گاردن سیتی، نیو جێرزی: ماکمیلان. ISBN 978-0-02-567830-9. OCLC 17791083. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nکێرمان، جۆزێف؛ تایسن، ئالان؛ بەرنھام، سکات جی. "لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن". لە ئێڵ ڕووت، دینەوە. مۆسیقای گرۆڤ ئۆنڵاین. مۆسیقای ئۆکسفۆرد ئۆنلاین. پرێسی زانکۆی ئۆکسفۆرد. (خۆتۆمارکردن پێویستە)\nڵاندۆن، ھاوەر چاندڵەر ڕۆبینز؛ گۆلریچ، ئاب (١٩٧٥). بێتھۆڤن: لێکۆڵینەوەیەکی بەڵگەنامەیی. ماکمیلان. ISBN 978-0-02-567830-9. OCLC 87180. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nلۆکوود، لویس (١٧ی کانوونی دووەم، ٢٠١٥). بێتھۆڤن: مۆسیقا و ژیان. دەبڵیو دەبڵیو نۆرتن. ISBN 978-0-393-32638-3. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nلۆرێنز، مایکڵ (٢٠١١). "ئێلیزە دابڕاوەکە: ئێلیزابێت ڕۆکێل و بێتھۆڤن". بۆنەر بێتھۆڤن (بە زمانی ئەڵمانی). ٩: ١٦٩–١٩٠. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٩ی نیسانی ٢٠١٧. لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |date=, |archive-date= (یارمەتی)\nسۆلۆمن، مەینارد (تشرینی دووەمی ٢٠٠٠). بێتھۆڤن (وەشانی دووەم وەشان). نیو یۆرک: خزمەتگوزارییەکانی ئینگرام پەب. ISBN 978-0-8256-7163-0. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nستەینڵی، گڵێن, دەستکاریکەر (٢٠٠٠). یاوەری کامبریج بۆ بێتھۆڤن. یاوەری کامبریج بۆ مۆسیقا. کامپریج: پرێسی زانکۆی کامپریج. ISBN 0-521-58074-9. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nستێبڵین، ڕیتا (٢٠٠٩). "'کچێکی ئازیز کە من خۆشم دەوێت و ئەویش منی خۆش دەوێت': ڕاستی نوێ دەربارەی قوتابییە خۆشەویستەکەی بێتھۆڤن جووڵی گیچاردی". بۆنەر بێتھۆڤن. ٨: ٨٩–١٥٢. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nستێبڵین، ڕیتا (٢٠١٤). "'ئێلیس'ی بێتھۆڤن کێبوو؟ شیکارێکی نوێ بۆ شاردراوەکە" (١٥٥). کاتە مۆسیقییەکان. پەڕەکان ٣–٣٩. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nسوافۆرد، جان (٢٠١٤). بێتھۆڤن: پەژارە و سەرکەوتن. لەندەن: فێبەر و فەیبەر. ISBN 978-0-571-31255-9. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nتەیەر، ئەی دەبڵیو (١٩٢١). دەستکاریکەر: کرێبییڵ، ھێنری ئێدوارد. ژیانی لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن، بەرگی یەکەم. لێکۆڵینەوەی بێتھۆڤن. OCLC 422583. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nتەیەر، ئەلێکساندەر ویلۆک (١٩٦٧). ژیانی بیتھۆڤن. پرینستن: پرێسی زانکۆی پرینستن. ISBN 978-0-691-02702-9. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nتیۆدۆر ئالبرێخت، و ئێلین سڤێنشن، "زیاتر: بەڵگە بۆ ١٦ی&nbsp؛ کانوونی یەکەم بۆ ڕۆژی لەدایکبوونی بێتھۆڤن". ڕۆژنامەی بێتھۆڤن ٣ (١٩٨٨) ٤٩، ٦٠–٦٣.\nھاتن، ڕۆبێرت ئێس. (١٩٩٤). واتای مۆسیقیی لە بێتھۆڤندا. بلوومینگتن: پرێسی زانکۆی ئیندیانا. ISBN 0-253-32742-3. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nمێریدیت، ویلیام (٢٠٠٥). "مێژووی شکاوییەکانی کەللە سەری بێتھۆڤن". جۆرناڵی بێتھۆڤن. ٢٠: ٣–٤٦. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nچارلز ڕۆسن. شێوازە کلاسیکییەکە: ھایدن، مۆتسارت، بێتھۆڤن. درێژخایەن. نیویۆرک: دەبڵیو. دەبڵیو. نۆرتن، ١٩٩٨. ISBN 0-393-04020-8 (hc); ISBN 0-393-31712-9 (پ).\nساخس، ھارڤێی (٢٠١٠). نۆیەم: بێتھۆڤن و جیھانی ١٨٢٤. لەندەن: فەیبەر. ISBN 978-0-571-22145-5. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |date= (یارمەتی)\nخانووی بێتھۆڤن لە بۆن Archived ١٢ی نیسانی ٢٠١٧, لە وەیبەک مەشین.\nسەنتەری مەزن بۆ لێکۆڵینەوەی بێتھۆڤن، ڕێگەیگەیتی بێتھۆڤن (زانکۆی ویلایەتی سان جۆزێ)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=لودڤیگ_ڤان_بێتھۆڤن&oldid=748868»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٣:١٨ی ٤ی شوباتی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.