(ڕەوانەکراوە لە پێرستی داھێنەرانەوە)\n١ پێرستی پیتەکان\nGeorge Antheil, (١٩٠٠–١٩٥٩),\nBruno Abakanowicz, (١٨٥٢–١٩٠٠), پۆڵەندا/لیتوانیا/ڕووسیا/فەڕەنسا – Integraph, spirograph\nVitaly Abalakov, (١٩٠٦–١٩٨٦), Russia – camming devices, Abalakov thread (or V-thread) gearless ice climbing anchor\nھوانس ئادامیان, (١٨٧٩–١٩٣٢), ئەرمەنستان/ڕووسیا – بنچینەی سێ ڕەنگی بۆ تەلەڤیزیۆن\nڕۆبێرت ئادلەر, (١٩١٣–٢٠٠٧), نەمسا/ئەمریکا – کۆنتڕۆڵی بێ تەل (لەگەڵ یوجین پۆلەی)\nAnatoly Alexandrov, (١٩٠٣–١٩٩٤), Russia – anti-mine demagnetising of ships, naval nuclear reactors (including one for the first nuclear icebreaker)\nAlexandre Alexeieff, (١٩٠١–١٩٨٢) Russia/France – pinscreen animation (with his wife Claire Parker)\nRostislav Alexeyev, (١٩١٦–١٩٨٠), Russia – ekranoplan\nZhores Alferov, (١٩٣٠), Russia – heterotransistor, continuous-wave-operating diode laser (together with Dmitri Garbuzov)\nGenrich Altshuller, (١٩٢٦–١٩٩٨), Russia – TRIZ ("The Theory of Solving Inventor's Problems")\nHermann Anschütz-Kaempfe, (١٨٧٢–١٩٣١), Germany – Gyrocompass\nMary Anderson, (١٨٦٦–١٩٥٣), United States – windshield wiper blade\nVasily Andreyev, (١٨٦١–١٩١٨), Russia – standard balalaika\nOleg Antonov, (١٩٠٦–١٩٨٤), Russia – An-series aircraft, including A-٤٠ winged tank and An-١٢٤ (the largest serial cargo, later modified to world's largest fixed-wing aircraft An-٢٢٥)\nNicolas Appert, (١٧٤٩–١٨٤١), France – canning (airtight food preservation)\nئارکیمیدز, (٢٨٧-٢١٢ پ.ز), یۆنان – Archimedes' screw\nAmi Argand, (١٧٥٠–١٨٠٣), France – Argand lamp\nEdwin Howard Armstrong, (١٨٩٠–١٩٥٤), U.S. – FM radio\nWilliam George Armstrong, (١٨١٠–١٩٠٠), UK – hydraulic accumulator\nNeil Arnott, (١٧٨٨–١٨٧٤), UK – waterbed\nLev Artsimovich, (١٩٠٩–١٩٧٣), Russia – tokamak\nJoseph Aspdin, (١٧٨٨–١٨٥٥), UK – Portland cement\nJohn Vincent Atanasoff, (١٩٠٣–١٩٩٥), Bulgaria/U.S. – modern digital computer\nCharles Babbage, (1791–1871), UK – analytical engine (semi-automatic)\nRoger Bacon, (1214–1292), UK – magnifying glass\nLeo Baekeland, (1863–1944), Belgian–American – Velox photographic paper and Bakelite\nRalph H. Baer, (1922–), German born American – video game console\nJohn Logie Baird, (1888–1946), Scotland – an electromechanical تەلەڤیزیۆن, electronic color television\nAbi Bakr of Isfahan, (c. 1235), Persia/ئێران – mechanical geared ئیسترلاب with lunisolar calendar analog computer\nDonát Bánki, (1859–1922), Hungary – inventor of the carburetor for the stationary engine\nVladimir Baranov-Rossine, (1888–1944), ئوکراینا/Russia/France – Optophonic Piano, pointillist or dynamic military camouflage\nJohn Barber, (1734–1801), UK – gas turbine\nJohn Bardeen, (1908–1991), U.S. – co-inventor of the transistor\nVladimir Barmin, (1909–1993), Russia – first rocket launch complex (spaceport)\nAnthony R. Barringer, Canada/U.S. – INPUT (Induced Pulse Transient) airborne electromagnetic system\nEarl W. Bascom, (1906–1995), Canada/U.S. – side-delivery rodeo chute, hornless rodeo saddle, rodeo bareback rigging, rodeo chaps\nNikolay Basov, (1922–2001), Russia – co-inventor of laser and maser\nبەتتانی (Albatenius), (853-929), سووریا/تورکیا – observation tube\nEugen Baumann, (1846–1896), Germany – PVC\nTrevor Baylis, (1937–), UK – a wind-up radio\nFrancis Beaufort, (1774–1857), France – Beaufort scale\nErnest Beaux, (1881–1961), Russia/France – Chanel No. 5\nArnold O. Beckman, (1900–2004), U.S. – pH meter\nUlugh Beg, (1394–1449), Persia/ئێران – Fakhri sextant, mural sextant\nVladimir Bekhterev, (1857–1927), Russia – Bekhterev's Mixture\nئەلێکساندەر گراھام بێڵ, (1847–1922), UK, Canada, and U.S. – تەلەفۆن\nKarl Benz, (1844–1929), Germany – the petrol-powered automobile, the carburetor\nAlexander Bereznyak, (1912–1974), Russia – first rocket-powered fighter aircraft, BI-1 (together with Isaev)\nGeorgy Beriev, (1903–1979), Georgia/Russia – Be-series amphibious aircraft\nEmile Berliner, (1851–1929), Germany and U.S. – the disc record gramophone\nNikolay Benardos, (1842–1905), Russia – arc welding (specifically carbon arc welding, the first arc welding method)\nتیم بێرنەرز لی, (1955–), UK – with Robert Cailliau, the تەونی بەربڵاوی جیھانی\nBi Sheng (بە Chinese: 畢昇), (ca. 990–1051), China – clay movable type printing\nGerd Binnig, (1947–), Germany – with Heinrich Rohrer, scanning tunneling microscope\nLaszlo Biro, (1899–1985), Hungary – modern ballpoint pen\nClarence Birdseye, (1886–1956), U.S. – frozen food process\nAbū Rayhān al-Bīrūnī, (973–1048), Persia/ئێران – mechanical geared lunisolar calendar, laboratory and surveying equipment.\nJ. Stuart Blackton, (1875–1941), U.S. – stop-motion film\nFyodor Blinov, (1827–1902), Russia – first tracked vehicle, steam-powered continuous track tractor\nKatharine B. Blodgett, (1898–1979), UK – nonreflective glass\nAlan Blumlein, (1903–1942), UK – stereo\nNils Bohlin, (1920–2002), Sweden – the three-point seat belt\nJoseph-Armand Bombardier, (1907–1964), Canada – snowmobile\nSam Born, Russia/U.S. – lollipop-making machine\nSatyendra Nath Bose, (1894–1974), India – work on gas-like properties of تیشکدانی کارۆموگناتیسی, Boson and providing foundation for Bose-Einstein statistics and Bose-Einstein Condensate\nJagdish Chandra Bose, (1858–1937), India – Crescograph\nGeorge de Bothezat, (1882–1940), Russia/U.S. – quadrotor helicopter, (The Flying Octopus)\nMatthew Piers Watt Boulton, (1820–1894), UK – aileron\nRobert W. Bower, (1936–), U.S. – self-aligned–gate MOSFET\nSeth Boyden, (1788–1870), U.S. – nail-making machine\nWalter Houser Brattain, (1902–1987), U.S. – co-inventor of the transistor\nLouis Braille, (1809–1852), France – the Braille writing system\nJacques E. Brandenberger, (1872–1954), Switzerland – Cellophane\nÉdouard Branly, (1844–1940), France – the coherer, the first widely used detector for ڕادیۆ communication.\nKarl Ferdinand Braun, (1850–1918), Germany – cathode-ray tube oscilloscope\nStanislav Brebera, (1925–2012), Czech Republic – Semtex explosive\nHarry Brearley, (1871–1948), UK – stainless steel\nسێرگی برین, (1973–), Russia/U.S. – with لاری پەیج invented Google web search engine\nMikhail Britnev, (1822–1889), Russia – first metal-hull icebreaker (Pilot)\nRachel Fuller Brown, (1898–1980), U.S. – Nystatin, the world's first antifungal antibiotic\nJohn Moses Browning, (1855–1926), U.S. – Semi-automatic pistol\nMaria Christina Bruhn, (1732–1802), Sweden\nNikolay Brusentsov, (born 1925), Russia – ternary computer (Setun)\nEdwin Beard Budding, (1795–1846), UK – lawnmower\nGersh Budker, (1918–1977), Russia – electron cooling, co-inventor of collider\nCorliss Orville Burandt, U.S. – Variable valve timing\nHenry Burden,(1791–1871) Scotland and U.S. – Horseshoe machine (made 60 horse shoes in a minute), first usable Iron Railed road spike, and builder of the most powerful waterwheel in history "Niagara of Water-Wheels"\nRichard James Burgess, U.K. – Simmons (electronic drum company), co-inventor of SDS5 drum synthesizer\nRobert Cailliau, (1947–), Belgium – with تیم بێرنەرز لی, the تەونی بەربڵاوی جیھانی\nC`ai Lun, 蔡倫 (50–121 AD), China – paper\nMarvin Camras, (1916–1995), U.S. – magnetic recording\nChester Carlson, (1906–1968), U.S. – Xerography\nWallace Carothers, (1896–1937), U.S. – نایلۆن and Neoprene (together with Arnold Collins)\nHezarfen Ahmet Celebi, (fl.1630–1634), Turkey – artificial wings\nJoseph Constantine Carpue, (1764–1846), France – rhinoplastic surgery\nGeorge Cayley, (1773–1857), UK – glider, tension-spoke wheels, Caterpillar track\nRoxey Ann Caplin, (1793–1888), UK – Corsets\nOctave Chanute, (1832–1910), US – Civil Engineer\nDennis Charter, (1952–), Australia – secure electronic payment system for internet PaySafe\nVladimir Chelomey, (1914–1984), Russia – first space station (Salyut), Proton rocket (the most used heavy lift launch system)\nPavel Cherenkov, (1904–1990), Russia – Cherenkov detector\nAdrian Chernoff, (1971–), U.S. – GM Autonomy, GM Hy-wire, Rubber Bandits\nEvgeniy Chertovsky, (1902–), Russia – pressure suit\nAlexander Chizhevsky, (1897–1964), Russia – air ionizer\nAndrey Chokhov, (c. 1545–1629), Russia – Tsar Cannon\nNiels Christensen (1865–1952), U.S. – O-ring\nSamuel Hunter Christie, (1784–1865), UK – Wheatstone bridge\nJuan de la Cierva, (1895–1936), Spain – the autogyro\nAlexandru Ciurcu, (1854–1922), ڕۆمانیا – Reaction engine\nGeorges Claude, (1870–1960), France – neon lamp\nJosephine Cochrane, (1839–1913), U.S. – dishwasher\nChristopher Cockerell, (1910–1999), UK – Hovercraft\nAeneas Coffey, (1780–1852), Ireland – heat exchanger, Coffey still\nSir Henry Cole, (1808–1882), UK – Christmas card\nSamuel Colt, (1814–1862), U.S. – Revolver\nGeorge Constantinescu, (1881–1965), ڕۆمانیا – creator of the theory of sonics, a new branch of continuum mechanics\nLloyd Groff Copeman, (1865–1956), U.S. – Electric stove\nCornelis Corneliszoon, (1550–1607), The Netherlands – sawmill\nJacques Cousteau, (1910–1997), France – co-inventor of the aqualung and the Nikonos underwater camera\nThomas Crapper, (1836–1910), UK – ballcock (toilet valve)\nBartolomeo Cristofori, (1655–1731), Italy – پیانۆ\nJános Csonka, (1852–1939), Hungary – co-inventor of carburetor\nRaul Cuero, (1948-), Buenaventura, کۆلۆمبیا, see Inventions and patents list\nNicolas-Joseph Cugnot, (1725–1804), France – first steam-powered road vehicle\nWilliam Cumberland Cruikshank, (1745–1800), UK – chlorinated water\nWilliam Cullen, (1710–1790), UK – first artificial ساردکەرەوە\nGlenn Curtiss, (1878–1930), U.S. – aeronautical and aeroengine improvements\nJohn Wesley Hyatt, (1837–1920), U.S. – celluloid manufacturing.\nGustaf Dalén, (1869–1937), Sweden – AGA cooker; Dalén light; Agamassan\nSalvino D'Armate, (1258–1312), Italy – credited for inventing eyeglasses in 1284\nلیۆناردۆ دا ڤینچی, (1452–1519), Italy – conceptualized a ھەلیکۆپتەر, a tank, concentrated solar power, the double hull. Relatively few of his designs were constructed during his lifetime. Some that were used are an automated bobbin winder and a machine for testing the tensile strength of wire\nCorradino D'Ascanio, (1891–1981), Italy – D'AT3 ھەلیکۆپتەر; Vespa scooter\nJacob Davis, (1868–1908), U.S. – riveted jeans\nEdmund Davy, (1785–1857), Ireland – acetylene\nHumphry Davy, (1778–1829), UK – Davy miners lamp\nJoseph Day, (1855–1946), UK – the crankcase-compression two-stroke engine\nLee DeForest, (1873–1961), U.S. – triode\nVasily Degtyaryov, (1880–1949), Russia – first self-loading carbine, Degtyaryov-series firearms, co-developer of Fedorov Avtomat\nAkinfiy Demidov, (1678–1745), Russia – co-developer of rebar, cast iron dome, lightning rod (all found in the Leaning Tower of Nevyansk)\nYuri Nikolaevich Denisyuk, (1927–2006), Russia – 3D holography\nJames Dewar, (1842–1923), UK – Thermos flask\nAleksandr Dianin, (1851–1918), Russia – Bisphenol A, Dianin's compound\nWilliam Kennedy Laurie Dickson, (1860–1935), UK – motion picture camera\nPhilip Diehl, (1847–1913), U.S. – Ceiling fan, electric sewing machine\nRudolf Diesel, (1858–1913), Germany – Diesel engine\nAl-Dinawari, (828–896), Persia/ئێران – more than a hundred plant drugs\nWilliam H. Dobelle, (1943–2004), United States – first functioning artificial eye\nRay Dolby, (1933–), U.S. – Dolby noise-reduction system\nMikhail Dolivo-Dobrovolsky, (1862–1919), Poland/Russia – three-phase electric power (first 3-phase hydroelectric power plant, 3-phase electrical generator, 3-phase motor and 3-phase transformer)\nNikolay Dollezhal, (1899–2000), Russia – AM-1 reactor for the 1st nuclear power plant, other RBMK reactors, VVER pressurized water reactors\nBryan Donkin, (1768–1855), UK – print industry composition roller\nHub van Doorne, (1900–1979), Netherlands, Variomatic continuously variable transmission\nAnastase Dragomir, (1896–1966), ڕۆمانیا – Ejection seat\nKarl Drais, (1785–1851), Germany – dandy horse (Draisine)\nCornelius Drebbel, (1572–1633), The Netherlands – first navigable submarine\nRichard Drew, (1899–1980), U.S. – Masking tape\nJohn Boyd Dunlop, (1840–1921), UK – first practical pneumatic tyre\nCyril Duquet, (1841–1922), Canada – Telephone handset\nAlexey Dushkin, (1904–1977), Russia – deep column station\nJames Dyson, (1947–), UK – Dual Cyclone bagless vacuum cleaner, incorporating the principles of cyclonic separation.\nGeorge Eastman, (1854–1932), U.S. – roll film\nJ. Presper Eckert, (1919–1995), U.S. – ENIAC - the first general purpose programmable digital computer\nتۆماس ئێدیسۆن, (1847–1931), U.S. – phonograph, commercially practical light bulb, stock ticker, ticker-tape machine etc.\nWillem Einthoven, (1860–1927), The Netherlands – the electrocardiogram\nRune Elmqvist, (1906–1996), Sweden – implantable pacemaker\nJohn Haven Emerson, (1906–1997), U.S. – iron lung\nدۆگلاس ئینگێلبارت, (1925–2013), U.S. – the ماوس\nJohn Ericsson, (1803–1889), Sweden – the two screw-propeller\nLars Magnus Ericsson, (1846–1926), Sweden – the handheld micro telephone[ژێدەر پێویستە]\nOle Evinrude, (1877–1934), Norway – outboard motor\nSamuel Face, (1923–2001), U.S. – concrete flatness/levelness technology; Lightning Switch\nFederico Faggin, (1941–), Italy – microprocessor\nمایکل فارادای, (1791–1867), UK – electric transformer, electric motor\nPhilo Farnsworth, (1906–1971), U.S. – electronic تەلەڤیزیۆن\nمحەممەد فەزاری, (d. 796/806), Persia/ئێران/عێراق – brass ئیسترلاب\nJames Fergason, (1934–), U.S. – improved liquid crystal display\nئێنریکۆ فێرمی, (1901–1954), Italy – nuclear reactor\nHumberto Fernández Morán, (1924–1999), ڤێنیزوێلا – Diamond scalpel, Ultra microtome\nReginald Fessenden, (1866–1932), Canada – two-way ڕادیۆ\nAdolf Gaston Eugen Fick, (1829–1901), Germany – contact lens\nAbbas Ibn Firnas (Armen Firman), (810–887), ئەندەلوس – artificial wings, fused quartz and silica glass, metronome\nArtur Fischer, (1919–) Germany – fasteners including fischertechnik.\nGerhard Fischer, Germany/U.S. – hand-held metal detector\nNicolas Florine, (1891–1972), Georgia/Russia/Belgium – first tandem rotor ھەلیکۆپتەر to fly freely\nRobert Fulton, (1765–1815), United States – first commercially successful steamboat, first practical submarine\nAlexander Fleming, (1881–1955), Scotland – پێنیسیلین\nJohn Ambrose Fleming, (1848–1945), UK – vacuum diode\nSandford Fleming, (1827–1915), Canada – Universal Standard Time\nTommy Flowers, (1905–1998), UK – Colossus an early electronic computer.\nJean Bernard Léon Foucault, (1819–1868), France – Foucault pendulum, gyroscope, eddy current\nBenoît Fourneyron, (1802–1867), France – water turbine\nJohn Fowler, (1826–1864), UK – steam-driven ploughing engine\nبێنجامین فرانکلین, (1706–1790), U.S. – the pointed lightning rod conductor, bifocal glasses, the Franklin stove, the glass harmonica\nAugustin-Jean Fresnel, (1788–1827), France – Fresnel lens\nWilliam Friese-Greene, (1855–1921), UK – cinematography\nBuckminster Fuller, (1895–1983), U.S. – geodesic dome\nIvan Fyodorov, (c. 1510–1583), Russia/Poland–Lithuania – invented multibarreled mortar, introduced printing in Russia\nSvyatoslav Fyodorov, (1927–2000), Russia – radial keratotomy\nVladimir Fyodorov, (1874–1966), Russia – Fedorov Avtomat (first self-loading battle rifle, arguably the first assault rifle)\nDennis Gabor, (1900–1979), UK – holography\nBoris Borisovich Galitzine, (1862–1916), Russia – electromagnetic seismograph\nDmitri Garbuzov, (1940–2006), Russia/U.S. – continuous-wave-operating diode lasers (together with Zhores Alferov), high-power diode lasers\nElmer R. Gates, (1859–1923), USA – foam fire extinguisher, electric loom mechanisms, magnetic & diamagnetic separators, educational toy ("box & blocks")\nRichard J. Gatling, (1818–1903), U.S. – wheat drill, first successful machine gun\nGeorgy Gause, (1910–1986), Russia – gramicidin S, neomycin, lincomycin and other دژە زیندەیی\nھانس گایگەر, (1882–1945), Germany – Geiger counter\nAndrey Geim, (1958–), Russia/United Kingdom – graphene\nNestor Genko, (1839–1904), Russia – Genko's Forest Belt (the first large-scale windbreak system)\nHenri Giffard, (1825–1882), France – powered airship, injector\nValentyn Glushko, (1908–1989), Russia – hypergolic propellant, electric propulsion, Soviet rocket engines (including world's most powerful liquid-fuel rocket engine RD-170)\nHeinrich Göbel, (1818–1893), Germany – incandescent lamp\nLeonid Gobyato, (1875–1915), Russia – first modern man-portable mortar\nRobert Goddard, (1882–1945), U.S. – liquid fuel rocket\nRobert W. Gore, (1937), United States – Gore-Tex\nIgor Gorynin, (1926–), Russia – weldable تیتانیۆم alloys, high strength فافۆن alloys, radiation-hardened steels\nPeter Carl Goldmark, (1906–1977), Hungary – vinyl record (LP), CBS color television\nCharles Goodyear, (1800–1860), U.S. – vulcanization of rubber\nGordon Gould, (1920–2005), U.S. – co-inventor of laser\nRichard Hall Gower, (1768–1833), UK – ship's hull and rigging\nBoris Grabovsky, (1901–1966), Russia – cathode commutator, an early electronic TV pickup tube\nBette Nesmith Graham, (1924–1980), U.S. – Liquid Paper\nTemple Grandin, (1945–), Inventor of the squeeze machine and humane abattoirs.\nJames Henry Greathead, (1844–1896), South Africa – tunnel boring machine, tunnelling shield technique\nChester Greenwood, (1858–1937), U.S. – thermal earmuffs\nJames Gregory, (1638–1675), Scotland – Gregorian telescope\nWilliam Robert Grove, (1811–1896), Wales – fuel cell\nGustav Guanella, (1909–1982), Switzerland - DSSS, Guanella-Balun\nOtto von Guericke, (1602–1686), Germany – vacuum pump, manometer, dasymeter\nJoseph-Ignace Guillotin, (1738–1814), France – Guillotine, a device for human decapitation\nMikhail Gurevich, (1893–1976), Russia – MiG-series fighter aircraft, including world's most produced jet aircraft MiG-15 and most produced supersonic aircraft MiG-21 (together with Artem Mikoyan)\nیۆھانس گووتنبێرگ, (c. 1390s–1468), Germany – movable type printing press\nSamuel Guthrie, (1782–1848), U.S. – discovered chloroform\nJohn Hadley, (1682–1744), UK – Octant\nWaldemar Haffkine, (1860–1930), Russia/Switzerland – first anti-کۆلێرا and anti-plague vaccines\nTracy Hall, (1919–2008 ), U.S. – synthetic diamond\nJohn Hays Hammond, Jr., (1888–1965), U.S. - radio control\nJames Hargreaves, (1720–1778), UK – spinning jenny\nJohn Harington, (1561–1612), UK – the flush toilet\nJohn Harrison, (1693–1776), UK – marine chronometer\nVictor Hasselblad, (1906–1978), Sweden – invented the 6 x 6 cm single-lens reflex camera\nئیبن ئەلھەیسەم (Alhazen), (965–1039), عێراق – camera obscura, pinhole camera, magnifying glass\nGeorge H. Heilmeier, (1936–), U.S. – liquid crystal display (LCD)\nRobert A. Heinlein, (1907–1988), U.S. – waterbed\nJozef Karol Hell, (1713–1789), سلۆڤاکیا – the water pillar\nRudolf Hell, (1901–2002), Germany – the Hellschreiber\nJoseph Henry, (1797–1878), Scotland/U.S. – electromagnetic relay\nHeron, (c. 10–70), Roman Egypt – usually credited with invention of the aeolipile, although it may have been described a century earlier\nJohn Herschel, (1792–1871), UK – photographic fixer (hypo), actinometer\nWilliam Herschel, (1738–1822), UK – تیشکی ژێر سوور\nHeinrich Hertz, (1857–1894), Germany – radio telegraphy, تیشکدانی کارۆموگناتیسی\nGeorge de Hevesy, (1885–1966), Hungary – radioactive tracer\nRowland Hill, (1795–1879), UK – postage stamp\nMaurice Hilleman, (1919–2005) – vaccines against childhood diseases\nTed Hoff, (1937–), U.S. – microprocessor\nFelix Hoffmann (Bayer), (1868–1949), Germany – ئەسپیرین\nAlbert Hofmann, (1906–2008), Switzerland - LSD\nHerman Hollerith, (1860–1929), U.S. – recording data on a machine readable medium, tabulator, punched cards\nNick Holonyak, (1928–), U.S. – LED (Light Emitting Diode)\nڕۆبێرت ھوک, (1635–1703), UK – balance wheel, iris diaphragm, acoustic telephone\nErna Schneider Hoover, (1926–), U.S. – computerized telephone switching system\nFrank Hornby, (1863–1936), UK – invented Meccano\nCoenraad Johannes van Houten, (1801–1887), Netherlands – cocoa powder, cacao butter, chocolate milk\nElias Howe, (1819–1867), U.S. – sewing machine\nMuhammad Husayn, (fl.17th century), Persia/ئێران – cartographic Qibla indicator with sundial and compass\nChristiaan Huygens, (1629–1695), Netherlands – pendulum clock\nGavriil Ilizarov, (1921–1992), Russia – Ilizarov apparatus, external fixation, distraction osteogenesis\nSergey Ilyushin, (1894–1977), Russia – Il-series aircraft, including Ilyushin Il-2 bomber (the most produced military aircraft in history)\nJános Irinyi, (1817–1895), Hungary – noiseless match\nAleksei Isaev, (1908–1971), Russia – first rocket-powered fighter aircraft, BI-1 (together with Isaev)\nUb Iwerks, (1901–1971), U. S. – Multiplane camera for animation\nJabir ibn Aflah (Geber), (c. 1100–1150), Islamic Spain – portable celestial globe\nJābir ibn Hayyān (Geber), (c. 721–815), Persia/ئێران – pure distillation, liquefaction, purification, retort, mineral acids, nitric and sulfuric acids, hydrochloric acid, aqua regia, alum, alkali, borax, pure sal ammoniac, lead carbonatic, زەڕنیخ, ئەنتیموان, بیزمۆت, pure mercury and گۆگرد, plated mail\nMoritz von Jacobi, (1801–1874), Germany/Russia – electrotyping, electric boat\nKarl Guthe Jansky, (1905–1950), U.S. – radio telescope\nKarl Jatho, (1873–1933), Germany – فڕۆکە\nئەلجەزەری, (1136–1206), عێراق – crank-driven and hydropowered saqiya chain pump, crank-driven screw and screwpump, elephant clock, weight-driven clock, weight-driven pump, reciprocating piston suction pump, geared and hydropowered water supply system, programmable humanoid robots, robotics, hand washing automata, flush mechanism, lamination, static balancing, paper model, sand casting, molding sand, intermittency, linkage\nئەحمەد کوڕی جەزار (Algizar), (c. 898–980), توونس – sexual dysfunction and erectile dysfunction treatment drugs\nستیڤ جۆبز, (1955–2011), U.S. – Apple مەکینتۆش computer, ئایپۆد, ئایفۆن, ئایپاد and countless other devices and software operating systems and applications\nCharles Francis Jenkins, (1867–1934) – تەلەڤیزیۆن and movie projector (Phantoscope)\nCarl Edvard Johansson, (1864–1943), Sweden – Gauge blocks\nJohan Petter Johansson, (1853–1943), Sweden – the pipe wrench and the modern adjustable spanner\nScott A. Jones, (1960–), U.S. – created one of the most successful versions of voicemail as well as ChaCha Search, a human-assisted ئینتەرنێت search engine.\nWhitcomb Judson, (1836–1909), U.S. – zipper\nMikhail Kalashnikov, (1919–), Russia – کەلاشنیکۆڤ and AK-74 assault rifles (the most produced ever)\nKaldi, (fl.9th century), ئیتیۆپیا – coffee\nDean Kamen, (1951–), U.S. – Invented the Segway HT scooter and the IBOT Mobility Device\nHeike Kamerlingh Onnes, (1853–1926), Netherlands – liquid helium\nNikolay Kamov, (1902–1973), Russia – armored battle autogyro, Ka-series coaxial rotor ھەلیکۆپتەرs\nPyotr Kapitsa, (1894–1984), Russia – first ultrastrong کادی مەگنەتیسی creating techniques, basic low-temperature physics inventions\nGeorgii Karpechenko, (1899–1941), Russia – rabbage (the first ever non-sterile hybrid obtained through the crossbreeding)\nJamshīd al-Kāshī, (c. 1380–1429), Persia/ئێران – plate of conjunctions, analog planetary computer\nYevgeny Kaspersky, (1965–), Russia – Kaspersky Anti-Virus, Kaspersky Internet Security, Kaspersky Mobile Security anti-virus products\nAdolphe Kégresse, (1879–1943), France/Russia – Kégresse track (first half-track and first off-road vehicle with continuous track), dual clutch transmission\nMstislav Keldysh, (1911–1978), لاتڤیا/Russia – co-developer of سپوتنیک-١ (the first artificial satellite) together with Korolyov and Tikhonravov\nJohn Harvey Kellogg, (1852–1943), cornflake breakfasts\nJohn George Kemeny, (1926–1992), Hungary – co-inventor of BASIC\nAlexander Kemurdzhian, (1921–2003), Russia – first space exploration rover (Lunokhod)\nKerim Kerimov, (1917–2003), ئازەربایجان and Russia – co-developer of human spaceflight, space dock, space station\nCharles F. Kettering, (1876–1958), U.S. – invented automobile self-starter ignition, Freon ethyl gasoline and more\nFazlur Khan, (1929–1982), بەنگلادێش – structural systems for high-rise skyscrapers\nYulii Khariton, (1904–1996), Russia – chief designer of the Soviet atomic bomb, co-developer of the Tsar Bomb\nAnatoly Kharlampiev, (1906–1979), Russia – Sambo (martial art)\nAl-Khazini, (fl.1115–1130), Persia/ئێران – hydrostatic balance\nKonstantin Khrenov, (1894–1984), Russia – underwater welding\nAbu-Mahmud al-Khujandi, (c. 940–1000), Persia/ئێران – astronomical sextant\nمحەممەد کوڕی مووسا ئەلخوارزمی (Algoritmi), (c. 780-850), Persia/ئێران – modern algebra, mural instrument, horary quadrant, Sine quadrant, shadow square\nErhard Kietz, (1909–1982), Germany & U.S.A. – signal improvements for video transmissions\nJack Kilby, (1923–2005), U.S. – patented the first integrated circuit\nAl-Kindi (Alkindus), (801–873), عێراق/یەمەن – ئێتانۆل, pure distilled alcohol, cryptanalysis, frequency analysis\nFritz Klatte, (1880–1934), Germany – vinyl chloride, forerunner to polyvinyl chloride\nMargaret E. Knight, (1838–1914), U.S. – machine that completely constructs box-bottom brown paper bags\nIvan Knunyants, (1906–1990), ئەرمەنستان/Russia – capron, Nylon 6, polyamide-6\nRobert Koch, (1843–1910), Germany – method for culturing bacteria on solid media\nWillem Johan Kolff, (1911–2009), Netherlands – artificial kidney hemodialysis machine\nRudolf Kompfner, (1909–1977), U.S. – Traveling-wave tube\nKonstantin Konstantinov, (1817 or 1819–1871), Russia – device for measuring flight speed of projectiles, ballistic rocket pendulum, launch pad, rocket-making machine\nSergey Korolyov, (1907–1966), ئوکراینا/Russia – first successful intercontinental ballistic missile (R-7 Semyorka), R-7 rocket family, سپوتنیک-١s (including the first Earth-orbiting artificial satellite), Vostok program (including the first human spaceflight)\nNikolai Korotkov, (1874–1920), Russia – auscultatory technique for ته‌وژمی خوێن measurement\nSemen Korsakov, (1787–1853), Russia – punched card for information storage\nMikhail Koshkin, (1898–1940), Russia – T-34 medium tank, the best and most produced tank of شەڕی جیھانیی دووەم\nOgnjeslav Kostović, (1851–1916), سربیا/Russia – arborite (high-strength plywood, an early plastic)\nGleb Kotelnikov, (1872–1944), Russia – knapsack parachute, drogue parachute\nAlexei Krylov, (1863–1945), Russia – gyroscopic damping of ships\nIvan Kulibin, (1735–1818), Russia – egg-shaped clock, مۆم searchlight, elevator using screw mechanisms, a self-rolling carriage featuring a flywheel, brake, gear box, and bearing, an early optical telegraph\nIgor Kurchatov, (1903–1960), Russia – first nuclear power plant, first nuclear reactors for submarines and surface ships\nRaymond Kurzweil, (1948–), Optical character recognition; flatbed scanner\nStephanie Kwolek, (1923–), U.S. – Kevlar\nDmitry Lachinov, (1842–1902), Russia – mercury pump, economizer for electricity consumption, electrical insulation tester, ئۆپتیک dynamometer, photometer, elecrolyser\nRené Laënnec, (1781–1826), France – stethoscope\nLala Balhumal Lahuri, (c. 1842), Mughal India – seamless globe and celestial globe\nGeorges Lakhovsky, (1869–1942), Russia/U.S. – Multiple Wave Oscillator\nHedy Lamarr, (1913–2000), Austria and U.S. – Spread spectrum ڕادیۆ\nEdwin H. Land, (1909–1991), U.S. – Polaroid polarizing filters and the Land Camera\nSamuel P. Langley, (1834–1906), U.S. – bolometer\nIrving Langmuir, (1851–1957), U.S. – gas filled incandescent light bulb, hydrogen welding\nLewis Latimer, (1848–1928), U.S. – Invented the modern day light bulb\nGustav de Laval, (1845–1913), Sweden – invented the milk separator and the milking machine\nSemyon Lavochkin, (1900–1960), Russia – La-series aircraft, first operational surface-to-air missile S-25 Berkut\nJohn Bennet Lawes, (1814–1900), UK – superphosphate or chemical fertilizer\nSergei Lebedev, (1874–1934), Russia – commercially viable synthetic rubber\nئانتۆنی ڤان لیڤنھووک, (1632–1723), Netherlands – development of the وردبین\nJerome H. Lemelson, (1923–1997), U.S – Inventions in the fields in which he patented make possible, wholly or in part, innovations like automated warehouses, industrial robots, cordless telephones, fax machines, videocassette recorders, camcorders, and the magnetic tape drive used in Sony's Walkman tape players.\nJean-Joseph Etienne Lenoir, (1822–1900), Belgium – بزوێنەری سووتانی ناوەکی, motorboat\nR. G. LeTourneau, (1888–1969), U.S.- electric wheel, motor scraper, mobile oil drilling platform, bulldozer, cable control unit for scrapers\nWillard Frank Libby, (1908–1980), U.S. – radiocarbon dating\nJustus von Liebig, (1803–1873), Germany – نایترۆجین-based fertilizer\nOtto Lilienthal, (1848–1896), Germany – hang glider\nFrans Wilhelm Lindqvist, (1862–1931), Sweden – Kerosene stove operated by compressed air\nHans Lippershey, (1570–1619), Netherlands – تێلیسکۆپ\nWilliam Howard Livens, (1889–1964), UK – chemical warfare – Livens Projector.\nAlexander Lodygin, (1847–1923), Russia – electrical filament, incandescent light bulb with tungsten filament\nMikhail Lomonosov, (1711–1765), Russia – night vision telescope, off-axis reflecting telescope, coaxial rotor, re-invented smalt\nYury Lomonosov, (1876–1952), Russia/United Kingdom – first successful mainline diesel locomotive\nAleksandr Loran, (1849 – after 1911), Russia – fire fighting foam, foam extinguisher\nOleg Losev, (1903–1942), Russia – light-emitting diode, crystadine\nArchibald Low, (1882–1956), Britain – Pioneer of radio guidance systems\nAuguste and Louis Lumière, France – Cinématographe\nGleb Lozino-Lozinskiy, (1909–2001), Russia – Buran (spacecraft), Spiral project\nIgnacy Łukasiewicz, (1822–1882), Poland – modern kerosene lamp\nGiovanni Luppis, (1813–1875), Austrian Empire (ethnical Italian) – self-propelled torpedo\nAli Kashmiri ibn Luqman, (fl.1589–1590), Mughal India – seamless globe and celestial globe\nArkhip Lyulka, (1908–1984), Russia – first double jet turbofan engine, other Soviet aircraft engines\nMa Jun, (c. 200–265), China – South Pointing Chariot (see differential gear), mechanical puppet شانۆ, chain pumps, improved silk looms\nStepan Makarov, (1849–1904), Russia – Icebreaker Yermak, the first true icebreaker able to ride over and crush pack ice\nNestor Makhno, (1888–1934), ئوکراینا/Russia – tachanka\nCharles Macintosh, (1766–1843), Scotland – waterproof raincoat, life vest\nVictor Makeev, (1924–1985), Russia – first submarine-launched ballistic missile\nDmitri Dmitrievich Maksutov, (1896–1964), Russia – Maksutov telescope\nSergey Malyutin, (1859–1937), Russia – designed the first matryoshka doll (together with Vasily Zvyozdochkin)\nAl-Ma'mun, (786–833), عێراق – singing bird automata, terrestrial globe\nBoris Mamyrin, (1919–2007), Russia – reflectron (ion mirror)\nGeorge William Manby, (1765–1854), UK – Fire extinguisher\nGuglielmo Marconi, (1874–1937), Italy – ڕادیۆ telegraphy\nJohn Landis Mason, (1826–1902), U.S. – Mason jars\nJohn W. Mauchly, (1907–1980), U.S. – ENIAC - the first general purpose programmable digital computer\nHenry Maudslay, (1771–1831), UK – screw-cutting lathe, bench micrometer\nHiram Maxim, (1840–1916), USA born, UK – First self-powered machine gun\nجەیمز کلێرک ماکسوێڵ (1831–1879) and Thomas Sutton, Scotland – color photography\nStanley Mazor, (1941–), U.S. – microprocessor\nJohn McAdam, (1756–1836), Scotland – improved "macadam" road surface\nElijah McCoy, (1843–1929), Canada – Displacement lubricator\nIlya Ilyich Mechnikov, (1845–1916), Russia – probiotics\nHippolyte Mège-Mouriés, (1817–1880), France – margarine\nدیمیتری مەندەلیێڤ, (1834–1907), Russia – خشتەی خولی, pycnometer, pyrocollodion, also credited with determining the ideal vodka proof as 38% (later rounded to 40%)\nAntonio Meucci, (1808–1889), Italy – تەلەفۆن (prototype)\nÉdouard Michelin, (1859–1940), France – pneumatic tire\nAnthony Michell, (1870–1959), Australia – tilting pad thrust bearing, crankless engine\nArtem Mikoyan, (1905–1970), ئەرمەنستان/Russia – MiG-series fighter aircraft, including world's most produced jet aircraft MiG-15 and most produced supersonic aircraft MiG-21 (together with Mikhail Gurevich)\nAlexander Mikulin, (1895–1985), Russia – Mikulin AM-34 and other Soviet aircraft engines, co-developer of the Tsar Tank\nMikhail Mil, (1909—1970), Russia – Mi-series ھەلیکۆپتەر aircraft, including Mil Mi-8 (the world's most-produced helicopter) and Mil Mi-12 (the world's largest helicopter)\nPavel Molchanov, (1893–1941), Russia – radiosonde\nJules Montenier, (1895–1962), U.S. – modern anti-perspirant deodorant\nMontgolfier brothers, (1740–1810) and (1745–1799), France – hot air balloon\nJohn J. Montgomery, (1858–1911), U.S. – heavier-than-air gliders\nNarcis Monturiol i Estarriol, (1819–1885), Spain – steam powered submarine\nRobert Moog, (1934–2005), U.S. – the Moog synthesizer\nRoland Moreno, (1945–2012), France – inventor of the smart card\nSamuel Morey, (1762–1843), U.S. – internal combustion engine\nGarrett A. Morgan, (1877–1963), U.S. – inventor of the gas mask, and traffic signal.\nSamuel Morse, (1791–1872), U.S. – telegraph\nAlexander Morozov, (1904–1979), Russia – T-54/55 (the most produced tank in history), co-developer of T-34\nSergei Ivanovich Mosin, (1849–1902), Russia – Mosin–Nagant rifle\nVera Mukhina, (1889–1953), Russia – welded sculpture\nAl-Muqaddasi, (c. 946–1000), فەلەستین – restaurant\nIbn Khalaf al-Muradi, (fl.11th century), Islamic Spain – geared mechanical کاتژمێر, segmental gear, epicyclic gearing\nWilliam Murdoch, (1754–1839), Scotland – Gas lighting\nJozef Murgas, (1864–1929), سلۆڤاکیا – inventor of the wireless telegraph (forerunner of the radio)\nEvgeny Murzin, (1914–1970), Russia – ANS synthesizer\nBanū Mūsā brothers, Muhammad (c. 800-873), Ahmad (803-873), Al-Hasan (810-873), عێراق – mechanical trick devices, hurricane lamp, self-trimming and self-feeding lamp, gas mask, clamshell grab, fail-safe system, mechanical ئامێری مۆسیقا, automatic flute player, programmable machine\nPieter van Musschenbroek, (1692–1761), Netherlands – Leyden jar, pyrometer\nEadweard Muybridge, (1830–1904), UK – فیلم\nFe del Mundo, (1911–2011), The Philippines – medical incubator made out of bamboo for use in rural communities without electrical power\nAlexander Nadiradze, (1914–1987), Georgia/Russia – first mobile ICBM (RT-21 Temp 2S), first reliable mobile ICBM (RT-2PM Topol)\nJohn Napier, (1550–1617), Scotland – logarithms\nJames Naismith, (1861–1939), Canadian born, USA – invented تۆپی باسکە and تۆپی پێی ئەمریکی helmet\nYoshiro Nakamatsu, (1928–), Japan – فلۆپی دیسک, "PyonPyon" spring shoes, digital watch, CinemaScope, armchair "Cerebrex", sauce pump, taxicab meter\nAndrey Nartov, (1683–1756), Russia – first lathe with a mechanic cutting tool-supporting carriage and a set of gears, fast-fire battery on a rotating disc, screw mechanism for changing the artillery fire angle, gauge-boring lathe for cannon-making, early telescopic sight\nJames Nasmyth, (1808–1890), Scotland – steam hammer\nNebuchadrezzar II, (c. 630–562 BC), عێراق (مێزۆپۆتامیا) – screw, screwpump\nTed Nelson, (1937–), USA – سەروودەق, Hypermedia\nSergey Nepobedimiy, (1921–), Russia – first supersonic anti-tank guided missile Sturm, other Soviet rocket weaponry\nJohn von Neumann, (1903–1957), Hungary – Von Neumann computer architecture\nئیساک نیوتۆن,(1642–1727), UK – reflecting telescope (which reduces chromatic aberration)\nJoseph Nicephore Niépce, (1765–1833), France – photography\nNikolai Nikitin, (1907–1973), Russia – prestressed concrete with wire ropes structure (Ostankino Tower), Nikitin-Travush 4000 project (precursor to X-Seed 4000)\nPaul Gottlieb Nipkow, (1860–1940), Germany – Nipkow disk\nJun-Ichi Nishizawa, (1926–), Japan – Optical communication system, SIT/SITh (Static Induction Transistor/Thyristor), Laser diode, PIN diode\nAlfred Nobel, (1833–1896), Sweden – dynamite\nLudvig Nobel, (1831–1888), Sweden/Russia – first successful oil tanker\nJean-Antoine Nollet, (1700–1770), France – Electroscope\nCarl Rickard Nyberg, (1858–1939), Sweden – the blowtorch\nTheophil Wilgodt Odhner, (1845–1903), Sweden/Russia – the Odhner Arithmometer, a mechanical calculator\nRansom Eli Olds, (1864–1950), United States – Assembly line\nLucien Olivier, (1838–1883), Belgium or France / Russia – Russian salad (Olivier salad)\nJ. Robert Oppenheimer, (1904–1967), United States – چەکی ناوەکی\nEdward Otho Cresap Ord, II, (1858–1923) American – weapon sights & mining\nHans Christian Ørsted, (1777–1851), Denmark – کارۆموگناتیسی, فافۆن\nElisha Otis, (1811–1861), U.S. – passenger elevator with safety device\nWilliam Oughtred, (1575–1660), UK – slide rule\nلاری پەیج, (1973–), U.S. – with سێرگی برین invented Google web search engine\nAlexey Pajitnov, (born 1956), Russia/U.S. – Tetris\nJulio Palmaz, (1945–), Argentina – balloon-expandable, stent\nHelge Palmcrantz, (1842–1880), Sweden – the multi-barrel, lever-actuated, machine gun\nDaniel David Palmer, (1845–1913), Canada – chiropractic\nLuigi Palmieri, (1807–1896), Italy – seismometer\nPhilip M. Parker, (1960–), U.S. – computer automated book authoring\nAlexander Parkes, (1831–1890), UK – celluloid\nCharles Algernon Parsons, (1854–1931), British – steam turbine\nSpede Pasanen, (1930–2001), Finland – ski jumping sling\nBlaise Pascal, (1623–1662), France – Pascal's calculator\nGustaf Erik Pasch, (1788–1862), Sweden – safety match\nLes Paul, (1915–2009), U.S. – multitrack recording\nNicolae Paulescu, (1869–1931), ڕۆمانیا – ئەنسۆلین\nIvan Pavlov, (1849–1936), Russia, – classical conditioning\nJohn Pemberton, (1831–1888), U.S. – Coca-Cola\nSlavoljub Eduard Penkala, (1871–1922), کرواتیا – mechanical pencil\nHenry Perky, (1843–1906), U.S. – shredded wheat\nAurel Persu, (1890–1977), Romania – first aerodynamic car, aluminum body with wheels included under the body, 1922\nVladimir Petlyakov, (1891–1942), Russia – heavy bomber\nPeter Petroff, (1919–2004), بولگاریا – digital wrist watch, heart monitor, weather instruments\nFritz Pfleumer, (1881–1945), Germany – magnetic tape\nNikolay Ivanovich Pirogov, (1810–1881), Russia – early use of ether as anaesthetic, first ھۆشبڕی in a field operation, various kinds of surgical operations\nFyodor Pirotsky, (1845–1898), Russia – تڕام\nArthur Pitney, (1871–1933), United States – postage meter\nRoy Plunkett, (1910-1994), United States – Teflon\nJoseph Plateau, (1801–1883), Belgium – phenakistiscope (stroboscope)\nBaltzar von Platen, (1898–1984), Sweden – gas absorption refrigerator\nJames Leonard Plimpton, (1828–1911), U.S. – roller skates\nIvan Plotnikov, (1902–1995), Russia – kirza leather\nPetrache Poenaru, (1799–1875), ڕۆمانیا – fountain pen\nChristopher Polhem, (1661–1751), Sweden – the modern padlock\nNikolai Polikarpov, (1892–1944), Russia – Po-series aircraft, including Polikarpov Po-2 Kukuruznik[ڕوونکردنەوە پێویستە] (world's most produced biplane)\nEugene Polley, (1915–2012), United States – wireless remote control (with ڕۆبێرت ئادلەر)\nIvan Polzunov, (1728–1766), Russia – first two-cylinder steam engine\nMikhail Pomortsev, (1851–1916), Russia – nephoscope\nOlivia Poole, (1889–1975), U.S., – the Jolly Jumper baby harness\nAlexander Popov, (1859–1906), Russia – lightning detector (the first lightning prediction system and radio receiver), co-inventor of ڕادیۆ\nNikolay Popov, (1931–2008), Russia – first fully gas turbine main battle tank (T-80)\nAleksandr Porokhovschikov, (1892–1941), Russia – Vezdekhod (the first prototype tank, or tankette, and the first caterpillar amphibious ATV)\nValdemar Poulsen, (1869–1942), Denmark – magnetic wire recorder, arc converter\nJoseph Priestley, (1733–1804), UK – soda water\nAlexander Procofieff de Seversky, (1894–1974), Russia/United States of America – first gyroscopically stabilized bombsight, ionocraft, also developed air-to-air refueling\nAlexander Prokhorov, (1916–2002), Russia – co-inventor of laser and maser\nPetro Prokopovych, (1775–1850), ئوکراینا/Russia – early beehive frame, queen excluder and other beekeeping novelties\nSergey Prokudin-Gorsky, (1863–1944), Russia/France – early colour photography method based on three colour channels, also colour film slides and colour فیلم\nGeorge Pullman, (1831–1897), U.S. – Pullman sleep wagon\nMichael I. Pupin, (1858–1935), سربیا – pupinization (loading coils), tunable oscillator\nTivadar Puskas, (1844–1893), Hungary – telephone exchange\nHasan al-Rammah, (fl.1270s), سووریا – purified potassium nitrate, explosive gunpowder, torpedo\nھارون ڕەشید, (763-809), Persia/ئێران – public hospital, medical school\nئەبووبەکر ڕازی (Rhazes), (865–965), Persia/ئێران – distillation and extraction methods, sulfuric acid and hydrochloric acid, soap kerosene, kerosene lamp, chemotherapy, sodium hydroxide\nAlec Reeves, (1902–1971), UK – Pulse-code modulation\nKarl von Reichenbach, (1788–1869), paraffin, creosote oil, phenol\nIra Remsen, (1846–1927), U.S. – saccharin\nRalf Reski, (1958–), Germany – Moss bioreactor 1998\nJosef Ressel, (1793–1857), چێکۆسلۆڤاکیا – ship propeller\nCharles Francis Richter, (1900–1985), U.S. – Richter magnitude scale\nAdolph Rickenbacker, (1886–1976), Switzerland – Electric guitar\nHyman George Rickover, (1900–1986), U.S. – Nuclear submarine\nJohn Roebuck, (1718–1794) UK – lead chamber process for sulfuric acid synthesis\nHeinrich Rohrer, (1933–2013), Switzerland – with Gerd Binnig, scanning tunneling microscope\nPeter I the Great (Pyotr Alexeyevich Romanov), Tsar and Emperor of Russia, (1672–1725), Russia – decimal currency, yacht club, sounding line with separating plummet (sounding weight probe)\nڤیلھێڵم ڕۆنتگن, (1845–1923), Germany – the X-ray machine\nIda Rosenthal, (1886–1973), بیلاڕووس/Russia/United States – modern brassiere (Maidenform), the standard of cup sizes, nursing bra, full-figured bra, the first seamed uplift bra (all with her husband William)\nBoris Rosing, (1869–1933), Russia – CRT television (first TV system using CRT on the receiving side)\nEugene Roshal, (1972–), Russia – FAR file manager, RAR file format, WinRAR file archiver\nErnő Rubik, (1944–), Hungary – Rubik's Cube, Rubik's Magic and Rubik's Clock\nErnst Ruska, (1906–1988), Germany – electron microscope\nAlexander Sablukov, (1783–1857), Russia – centrifugal fan\nŞerafeddin Sabuncuoğlu, (1385–1468), تورکیا – illustrated surgical atlas\nGilles Saint-Hilaire, (1948–), کەنەدا – Quasiturbine Qurbine\nAndrei Sakharov, (1921–1989), Russia – invented explosively pumped flux compression generator, co-developed the Tsar Bomb and tokamak\nIbn Samh, (c. 1020), Middle East – mechanical geared ئیسترلاب\nFranz San Galli, (1824–1908), Poland/Russia (Italian and German descent) – radiator, modern central heating\nAlberto Santos-Dumont, (1873–1932), بەڕازیل – non-rigid airship and فڕۆکە\nArthur William Savage, (1857–1938) – radial tires, gun magazines, Savage Model 99 lever action rifle\nThomas Savery, (1650–1715), UK – steam engine\nAdolphe Sax, (1814–1894), Belgium – saxophone\nBela Schick, (1877–1967), Hungary – diphtheria test\nPavel Schilling, (1786–1837), ئەستۆنیا/Russia – first electromagnetic telegraph, mine with an electric fuse\nMasatoshi Shima, (1943–), Japan – microprocessor\nAugust Schrader, (1820–?), U.S. – Schrader valve for Pneumatic tire\nDavid Schwarz, (1852–1897), کرواتیا, – rigid ship, later called Zeppelin\nMarc Seguin, (1786–1875), France – wire-cable suspension bridge\nSennacherib, (705–681 BC), عێراق (مێزۆپۆتامیا) – screw pump\nIwan Serrurier, (active 1920s), Netherlands/U.S. – inventor of the Moviola for film editing\nMark Serrurier, (190?–1988), U.S. – Serrurier truss for Optical telescopes\nGerhard Sessler, (1931–), Germany – foil electret microphone, silicon microphone\nGuy Severin, (1926–2008), Russia – extra-vehicular activity supporting system\nLeonty Shamshurenkov, (1687–1758), Russia – first self-propelling carriage (a precursor to both پاسکیل and automobile), projects of an original odometer and self-propelling sledge\nIbn al-Shatir, (1304–1375), سووریا – "jewel box" device which combined a compass with a universal sundial\nShen Kuo, (1031–1095), China – improved gnomon, armillary sphere, clepsydra, and sighting tube\nMurasaki Shikibu, (c. 973–1025), Japan – ڕۆمان, psychological novel\nPyotr Shilovsky, (1871 – after 1924), Russia/United Kingdom – gyrocar\nFathullah Shirazi, (c. 1582), Mughal India – early volley gun\nWilliam Bradford Shockley, (1910–1989), U.S. – co-inventor of transistor\nHenry Shrapnel, (1761–1842), UK – Shrapnel shell ammunition\nVladimir Shukhov, (1853–1939), Russia – thermal cracking (Shukhov cracking process), thin-shell structure, tensile structure, hyperboloid structure, gridshell, modern oil pipeline, cylindric oil depot\nSheikh Muszaphar Shukor, (1972–), مالیزیا – cell growth in outer space, crystallization of پرۆتینs and وردەئۆرگانیزمs in space\nAugustus Siebe, (1788–1872), Germany/UK – Inventor of the standard diving dress\nSir William Siemens, (1823–1883), Germany – regenerative furnace\nWerner von Siemens, (1816–1892), Germany – an electromechanical "dynamic"\nAl-Sijzi, (c. 945–1020), Persia/ئێران – heliocentric ئیسترلاب\nIgor Sikorsky, (1889–1972), Russia/U.S. – first four-engine fixed-wing aircraft (Russky Vityaz), first airliner and purpose-designed bomber (Ilya Muromets), modern ھەلیکۆپتەر, Sikorsky-series helicopters\nKia Silverbrook, (1958–), Australia – Memjet printer, world's most prolific inventor\nVladimir Simonov, (1935–), Russia – APS Underwater Assault Rifle, SPP-1 underwater pistol\nCharles Simonyi, (1948–), Hungary – Hungarian notation\nIbn Sina (Avicenna), (973–1037), Persia/ئێران – steam distillation, essential oil, pharmacopoeia, clinical pharmacology, clinical trial, randomized controlled trial, quarantine, شێرپەنجە surgery, cancer therapy, pharmacotherapy, phytotherapy, Hindiba, Taxus baccata L, calcium channel blocker\nIsaac Singer, (1811–1875), U.S. – sewing machine\nB. F. Skinner, (1904–1990), U.S. -- Operant conditioning chamber\nNikolay Slavyanov, (1854–1897), Russia – shielded metal arc welding\nAlexander Smakula, (1900–1983), ئوکراینا/Russia/U.S. – anti-reflective coating\nIgor Spassky, (1926–), Russia – Sea Launch platform\nPercy Spencer, (1894–1970), U.S. – microwave oven\nElmer Ambrose Sperry, (1860–1930), U.S. – gyroscope-guided automatic pilot\nLadislas Starevich, (1882–1965), Russia/France – puppet animation, live-action/animated film\nGary Starkweather, (1938–), U.S. – laser printer, color management\nBoris Stechkin, (1891–1969), Russia – co-developer of Sikorsky Ilya Muromets and Tsar Tank, developer of Soviet heat and aircraft engines\nGeorge Stephenson, (1781–1848), UK – steam railway\nSimon Stevin, (1548–1620), Netherlands – land yacht\nAurel Stodola, (1859–1942), سلۆڤاکیا – gas turbines\nAleksandr Stoletov, (1839–1896), Russia – first solar cell based on the outer دیاردەی کاریگەری کارۆڕووناکی\nLevi Strauss, (1829–1902), U.S. – blue jeans\nJohn Stringfellow, (1799–1883), UK – aerial steam carriage\nAlmon Strowger, (1839–1902), U.S. – automatic telephone exchange\nSu Song, (1020–1101), China – first chain drive\nPavel Sukhoi, (1895–1975), Russia – Su-series fighter aircraft\nSimon Sunatori, (1959–), Canada – inventor of MagneScribe and Magic Spicer\nSushruta, (600 BC), Vedic India – inventor of Plastic Surgery, Cataract Surgery, Rhinoplasty\nAbd al-Rahman al-Sufi (Azophi), (903–986), Persia/ئێران – timekeeping ئیسترلاب, navigational astrolabe, ڕووپێوی astrolabe\nJoseph Swan, (1828–1914), UK – Incandescent light bulb\nRobert Swanson, (1905–1994), Canada – Invented and developed the first multi-chime air horn for use with diesel locomotives\nAndrei Sychra, (1773-76 – 1850), لیتوانیا/Russia, Czech descent – Russian seven-string guitar\nVladimir Syromyatnikov, (1933–2006), Russia – Androgynous Peripheral Attach System and other spacecraft docking mechanisms\nLeó Szilárd, (1898–1964), Hungary/U.S. – Co-developed the چەکی ناوەکی, patented the nuclear reactor, catalyst of the Manhattan Project\nSalih Tahtawi, (fl.1659–1660), Mughal India – seamless globe and celestial globe\nIgor Tamm, (1895–1971), Russia – co-developer of tokamak\nTaqi al-Din, (1526–1585), سووریا/میسر/تورکیا – steam turbine, six-cylinder 'Monobloc' suction pump, framed sextant\nMardi bin Ali al-Tarsusi, (c. 1187), Middle East – counterweight trebuchet, mangonel\nBernard Tellegen, (1900–1990), Netherlands – pentode\nEdward Teller, (1908–2003), Hungary – hydrogen bomb\nنیکۆلا تێسلا, (1856–1943), Serbia – Tesla Coil, induction motor, wireless communication\nLéon Theremin, (1896–1993), Russia – theremin, interlace, burglar alarm, terpsitone, Rhythmicon (first drum machine), The Thing (listening device)\nCharles Xavier Thomas de Colmar, (1785–1870), France – Arithmometer\nElihu Thomson, (1853–1937), UK, U.S. – Prolific inventor, Arc lamp and many others\nEric Tigerstedt, (1887–1925), Finland – triode vacuum tube\nKalman Tihanyi, (1897–1947), Hungary – co-inventor of cathode ray tube and iconoscope\nMikhail Tikhonravov, (1900–1974), Russia – co-developer of سپوتنیک-١ (the first artificial satellite) together with Korolyov and Keldysh, designer of further سپوتنیک-١s\nGavriil Adrianovich Tikhov, (1875–1960), Russia – feathering spectrograph\nBenjamin Chew Tilghman, (1821–1897), U.S. – sandblasting\nFedor Tokarev, (1871–1968), Russia – TT-33 semiautomatic handgun and SVT-40 self-loading rifle\nEvangelista Torricelli, (1608–1647), Italy – بارۆمەتر\nAlfred Traeger, (1895–1980), Australia – the pedal radio\nRichard Trevithick, (1771–1833), UK – high-pressure steam engine, first full-scale steam locomotive\nFranc Trkman, (1903–1978), سلۆڤێنیا – electrical switches, accessories for opening windows\nYuri Trutnev, (1927–), Russia – co-developer of the Tsar Bomb\nKonstantin Tsiolkovsky, (1857–1935), Russia – spaceflight\nMikhail Tsvet, (1872–1919), Russia – chromatography (specifically adsorption chromatography, the first chromatography method)\nAlexei Tupolev, (1925–2001), Russia – the Tupolev Tu-144 (first supersonic passenger jet)\nAndrei Tupolev, (1888–1972), Russia – turboprop powered long-range airliner (Tupolev Tu-114), turboprop strategic bomber (Tupolev Tu-95)\nNasīr al-Dīn al-Tūsī, (1201–1274), Persia/ئێران – observatory, Tusi-couple\nSharaf al-Dīn al-Tūsī, (1135–1213), Persia/ئێران – linear ئیسترلاب\nLewis Urry, (1927–2004), Canada – long-lasting alkaline battery\nVladimir Utkin, (1923–2000), Russia – railcar-launched ICBM (RT-23 Molodets)\nVladimir Sergeyevich Vakhmistrov, (1897–1972), Russia – first bomber with a parasite aircraft (Zveno project)\nTheophilus Van Kannel, (1841–1919), United States – revolving door (1888)\nViktor Vasnetsov, (1848–1926), Russia – budenovka military hat\nVladimir Veksler, (1907–1966), Russia – synchrophasotron, co-inventor of synchrotron\nJohn Venn, (1834–1923), UK – Venn diagram (1881)\nPierre Vernier, (1580–1637), France – vernier scale (1631)\nDmitry Vinogradov, (c.1720/25 – 1758), Russia – original Russian hard-paste porcelain (together with Mikhail Lomonosov)\nLouis R. Vitullo, (1924?–2006), United States – developed the first sexual assault evidence kit\nAlessandro Volta, (1745–1827), Italy – battery\nFaust Vrančić, (1551–1617), Croatia – parachute\nTraian Vuia, (1872–1950), Romania – designed, built, tested the first aircraft able to take off/land independently on its own wheels in 1906. Vuia reportedly flew to a height of 1 Meter and was able to stay aloft for 20 Meters.\nIvan Vyrodkov, (1488–1563-64), Russia – battery tower\nPaul Walden, (1863–1957), لاتڤیا/Russia/Germany – Walden inversion, Ethylammonium nitrate (the first room temperature ionic liquid)\nBarnes Wallis, (1887–1979), UK – bouncing bomb\nRobert Watson-Watt, (1892–1973), Scotland – microwave radar\nجەیمز وات, (1736–1819), Scotland – improved Steam engine\nThomas Wedgwood, (1771–1805), UK – first (not permanent) photograph\nJonas Wenström, (1855–1893), Sweden – three-phase electrical power\nGeorge Westinghouse, (1846–1914), U.S. – Air brake (rail)\nCharles Wheatstone, (1802–1875), UK – concertina, stereoscope, microphone, Playfair cipher\nEli Whitney, (1765–1825), U.S. – the cotton gin\nFrank Whittle, (1907–1996), UK – co-inventor of the jet engine\nOtto Wichterle, (1913–1989), چێکۆسلۆڤاکیا – invented modern contact lenses\nPaul Winchell, (1922–2005), U.S. – the artificial heart\nA. Baldwin Wood, (1879–1956), U.S. – high volume pump\nGranville Woods, (1856–1910), U.S. – the Synchronous Multiplex Railway Telegraph\nArthur Wynne, (1862–1945), UK – creator of crossword puzzle\nPavel Yablochkov, (1847–1894), Russia – Yablochkov candle (first commercially viable electric carbon arc lamp)\nHidetsugu Yagi, (1886–1976), Japan – Yagi antenna\nAlexander Yakovlev, (1906–1989), Russia – Yak-series aircraft, including Yakovlev Yak-40 (the first regional jet)\nKhalid ibn Yazid, (635–704), سووریا/میسر – potassium nitrate\nYi Xing, (683–727), China – astronomical clock\nGazi Yasargil, (1925–), Turkey – Microneurosurgery\nArthur M. Young, (1905–1995), U.S. – the Bell Helicopter\nVladimir Yourkevitch, (1885–1964), Russia/France/U.S. – modern ship hull design\nSergei Yudin, (1891–1954), Russia – cadaveric blood transfusion and other medical operations\nMuhammad Yunus, (1940–), بەنگلادێش – microcredit, microfinance\nAbu Yaqub Yusuf, (c. 1274), مەغریب/Spain – siege cannon\nLinus Yale, Jr., (1821–1868), U.S. – cylinder lock\nLinus Yale, Sr., (1797–1858), U.S. – pin tumbler lock\nAbu al-Qasim al-Zahrawi (Abulcasis), (936–1013), Islamic Spain – catgut surgical suture, various surgical instruments and dental devices\nAlexander Zalmanov, (1875–1965), Russia – turpentine bath\nLudwik Łazarz Zamenhof, (1859–1917) Russia/Poland – ئێسپێرانتۆ\nAbū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī (Arzachel), (1028–1087), Islamic Spain – almanac, equatorium, universal ئیسترلاب\nYevgeny Zavoisky, (1907–1976), Russia – EPR spectroscopy, co-developer of NMR spectroscopy\nNikolay Zelinsky, (1861–1953), Russia – the first effective filtering coal gas mask in the world\nZhang Heng, (78–139), China – invented the first hydraulic-powered armillary sphere\nچینگ خا, (1371–1433), China – Chinese treasure ship\nNikolai Zhukovsky, (1847–1921), Russia – an early wind tunnel, co-developer of the Tsar Tank\nKonrad Zuse, (1910–1995), Germany – invented the first Computer (Z1, Z2, Z3, Z4)\nVasily Zvyozdochkin, (1876–1956), Russia – matryoshka doll (together with Sergey Malyutin)\nVladimir Zworykin, (1889–1982), Russia/U.S. – Iconoscope, kinescope.\n^ Rigden، John S.؛ Stuewer، Roger H. (2009). The Physical Tourist: A Science Guide for the Traveler. Birkhauser.\n^ Inventors and Inventions - Google Books. Books.google.ro. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٤ی شوباتی ٢٠١٤. لە ڕێکەوتی 2012-10-22 ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ Concept ProADVO: Invent More - Christopher Brown - Google Books. Books.google.ro. 1985-06-25. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٤ی شوباتی ٢٠١٤. لە ڕێکەوتی 2012-10-22 ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پێڕستی_داھێنەران&oldid=659531»\nArticles with links needing disambiguation لە June 2011ەوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٣:١٨ی ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


👫 ئاکۆ مەحموود ئەحمەد (ئاکۆ سەنگاوی) کەسایەتی\n📅 دەمێ تومارکرنێ Jul 28 2014 1:53AM\nئاکۆ سەنگاوی لە رێکەوتی 21-03-1984 لە گوندی هەنارە [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 9 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 28-7-2014 1:53:38\n👫 ئیدریس سەنگاوی کەسایەتی\n📅 دەمێ تومارکرنێ May 19 2011 2:07PM\n👁 ئەڤ بابەتە 4,764 جار هاتیە دیتن\nئیدریس ئەبوبەکر حسێن ناسراو بەئیدریس سەنگاوی ساڵی [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 88% ✍ هـ.ب. 19-5-2011 14:07:56\n👫 ئەحمەد محەمەد فەتاح (ئەحمەد سەنگاوی) کەسایەتی\n📅 دەمێ تومارکرنێ Feb 10 2016 11:06PM\nساڵی 1982 لە ناحییەی سەنگاوی سەر بە قەزای چەمچەماڵ [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 92% ✍ س.ئـ. 10-2-2016 23:06:36\n👫 ئەنوەر سەنگاوی کەسایەتی\n📅 دەمێ تومارکرنێ Nov 19 2008 1:37PM\n👁 ئەڤ بابەتە 5,769 جار هاتیە دیتن\nئەنوەر فەرەج سەعدون ناسراو بەئەنوەر سەنگاوی، ساڵی [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 92% ✍ هـ.ب. 19-11-2008 13:37:42\n📅 دەمێ تومارکرنێ Mar 9 2019 10:53AM\nمەحمود سەنگاوی چاپی دووەم سلێمانی 2015 [ زێدە... 👁] 📕 ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ ز.س. 9-3-2019 10:53:23\n📅 دەمێ تومارکرنێ Jul 15 2019 9:15PM\nپشتیوان محەمەد محەمەد 2019 [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 86% ✍ ز.س. 15-7-2019 21:15:38\n📝 بەیاننامەی مەکتەبی سیاسی یەکێتی سەبارەت بەچوونی مەحمود سەنگاوی بۆ دادگا بەلگەنامە\n📅 دەمێ تومارکرنێ Jan 8 2014 4:50PM\n👁 ئەڤ بابەتە 7,634 جار هاتیە دیتن\nمەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، وێڕای ئی [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 76% ✍ هـ.ب. 8-1-2014 16:50:20\n👫 بەیرون سەنگاوی کەسایەتی\n📅 دەمێ تومارکرنێ Apr 24 2015 12:59PM\n... [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✖ 58% ✍ هـ.ب. 24-4-2015 12:59:27\n📝 دەبێ دەستبەجێ مەحمود سەنگاوی دەستگیر بکرێ بەلگەنامە\n📅 دەمێ تومارکرنێ Dec 28 2013 4:51PM\n👁 ئەڤ بابەتە 9,903 جار هاتیە دیتن\nئەمرۆ 10 ڕۆژ بەسەر بریاری دادگای کەلاردا بۆ دەستگی [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 28-12-2013 16:51:52\n📝 راگەیاندراوێک لە مەحمود سەنگاویەوە دەربارەی تیرۆرکردنی کاوە گەرمیانی بەلگەنامە\n📅 دەمێ تومارکرنێ Dec 23 2013 9:11AM\n👁 ئەڤ بابەتە 10,608 جار هاتیە دیتن\nجەماوەری خۆشەویستی کوردستان... هەموو خەڵکی کوردست [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 81% ✍ هـ.ب. 23-12-2013 9:11:55


رۆژی پێنجشەممە ١٢ / ١٢، لە گۆڕەپانی وەسبە لەبەغدا، دوای كوشتنی جەستەی تەقەكەرێك بە ستونی ترافیك لایتێكدا هەڵواسرا. خۆپیشاندەرانی بەغدا ئیدانەی كردەوەكە دەكەن و دەڵێن؛ رێگەنادەین بە شێواندنی وێنەی خۆپیشاندانە ئاشتیخوازانەكانمان.\nخۆپیشاندەرانی گۆڕەپانی تەحریر، ئەمڕۆ پێنجشەممە لەبەیاننامەیەكدا ئیدانەی روداوی كوشتن و هەڵواسینی جەستەی ئەو تەقەكەرەیان كردو بێبەریبونی خۆیان لە هەر كردەوەیەك لە "چوارچێوەی ئاشتییەكان" بچێتە دەرەوە، راگەیاند.\nبەیاننامەكە سەبارەت بە روداوەكەی گۆڕەپانی وەسبە رایگەیاندوە، بەپێی شایەتحاڵەكان لە كەسانی مەدەنی و هێزە ئەمنییەكان، كەسێك لە دانیشتونای ناوچەی وەسبە، لەژێر كاریگەری ماددە هۆشبەرەكاندا هەڵساوە بە تەقەكردن لە خۆپیشاندەرانی ئاشتیخواز و چەند خۆپیشاندەرێكی كوشتوە، بەبێ ئەوەی هێزە ئەمنییەكان هیچ دەستوەردانێك بكەن، ئەوەش وای لە هەندێك كردوە هەڵبكوتنە سەر ماڵەكەی و ئەوەی رویدا روبدات كە ئەو كردەوانەش لەلایەن سەرجەم خۆپیشاندەرانی ئاشتیخوازەوە بەتەواوی رەتدەكرێنەوە.\nبەیاننامەكەی خۆپیشاندەرانی گۆڕەپانی تەحریر داوای لە لایەنە پەیوەندیدارەكان لەهێزە ئەمنییەكان و دادگا كردوە لێپێچینەوە لە تاوانكاران بكرێت و جەختیشی كردۆتەوە كە "رێگەنادەین وێنەی شۆڕشە سپییەكەمان بشێوێنرێت. بۆیە ئێمەی خۆپیشاندەرانی ئاشتیخواز بێبەریبونی خۆمان رادەگەیەنین لەوەی كە سەرلەبەیانی ئەمڕۆ لە گۆڕەپانی وەسبە رویدا."\nچەند گرتەیەكی ڤیدیۆیی كە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بڵاوكراونەتەوە جەستەی كەسێك نیشاندەدەن كە بە سوتنێكی ترافیكلایتەوە لە گۆڕەپانی وەسبە هەڵواسراوە، دەوترێت ئەوە جەستەی كەسێكە كە ئەمڕۆ تەقەی لە خۆپیشاندەران كردوە.\nبەڵام گێڕانەوە رەسمییەكە سەبارەت بە روداوەكەی وەسبە جیاوازە. عەبدولكەریم خەڵەف، وتەبێژی فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عێراق رایگەیاندوە، خۆپیشاندەران هەڵساون بە كوشتنی كەسێكی 16 ساڵان دوای ئەوەی دەمەقاڵێ لەنێوان ئەو كەسەو خۆپیشاندەراندا دروست بوە كاتێك لەنزیك ماڵەكەی گردبونەتەوەو ئەویش داوای لێكردون شوێنەكە جێبهێڵن بەڵام ئەوانەی خۆیان بە خۆپیشاندەر ناساندوە رەتیان كردۆتەوە ئەو شوێنە بەجێبهێڵن.\nبەپێی قسەی عەبدولكەریم خەڵەف ئەو دەمەقاڵێیە گۆڕاوە بۆ شەڕو گەنجەكە بە دەمانچەكەی تەقەی بە ئاسماندا كردوە، بەڵام ئەو كۆمەڵە خەڵكەی لە نزیك ماڵەكەی كۆبونەتەوە بەرپەرچیان داوەتەوەو ماڵەكەیان بە بۆمبی مۆلۆتۆف سوتاندوەو چونەتە ناو ماڵەكەی و كوشتویانەو پاشان بەو ستونەدا هەڵیانواسیوە.\nوتوشیەتی"هێزە ئەمنییەكان تا ئێستا تەدەخولیان نەكردوەو چاوەڕێی بڕیاری لایەنە تایبەتمەندەكانن ئەوەش لە ترسی بەریەككەوتن و پێكداهەڵپژان لەگەڵ كەسانی ناكۆنترۆڵكراوی نێو ئەو كۆمەڵە خەڵكەدا."\nروداوەكەی گۆڕەپانی وەسبەی بەغدا كاردانەوەی توندی بەدوای خۆیدا هێنا و موقتەدا سەدر، رابەری رەوتی سەدر هەڕەشەی كشاندنەوەی لایەنگرانی خۆی لە گۆڕەپانی ناڕەزایەتییەكان و بەرگریكردن لە خۆپیشاندەران كرد ئەگەر لەماوەی 24 سەعاتدا بكوژانی ئەو كەسە رادەست نەكرێن، ئەوەش بەگوێرەی قسەی ساڵح محەمەد عێراقی، كەساتی نزیك لە موقتەدا سەدر.


نوێژی تۆ و سەمای من\nبۆ ئەوە نا بە تەنهایی كاتێك ببڕێنمەوە، یان لەگەڵ كەسێك كات بەشكەم، گوێ لە مۆسیقا دەگرم، بۆ ئەوەش نا كارێكی هونەریە و ستایشی هونەرمەندەكە بكەم. گوێگرتن لە مۆسیقا پێویستیە، چۆن گەدەم كە بەتاڵ دەبێتەوە خۆراكی تێدەكەم، هەرواش هەموو حەواسم لە مۆسیقا پڕدەكەم.. هەندێجاریش بە هێندەی زیكر جەستە پێویستی بە سەما دەبێت، بەڵام چ سەمایەك؟ ئەو سەمایەی رۆح تێردەكات و لە ناو سروشتێكی ئیلاهیدا نوقمی دەكات..\nسەما، بە مانا باڵا و فەلسەفیەكەی وەك ئەوەی سۆفیەكان، مەبەست لێی بێدەنگكردنی شەهوەت و ویستە تایبەتەكانە، بە گوێگرتن لە خودا و مۆسیقا و بیركردنەوە و خولانەوە بە دەوری خۆتدا كە ماناكەی لە خولانەوەی هەسارەكان بەدەوری خۆردا وەرگرتوە، و پێش و پاش سەمای سۆفیانیش مرۆڤایەتی بە سەماكردن ئاشانبوە و پەرەی پێداوە..\nنیتشە دەڵێت "بەبێ مۆسیقا، ژیان دەبێتە هەڵەیەكی گەورە.".. سیحری مۆسیقا لەوەدایە، هەروەك چۆن مەلەوان خاوەن قەوامێكی رەشیق و جوانە، ئاواش ئەوەی مۆسیقا دەژی خاوەن كەسایەتیەكی رەشیق وجوانە. هەروەك خوداپەرستێكی نوورانیی بێ خەوش كە لەسەر بەرماڵ یان لەناو ماڵی خودادا تەنها سەرقاڵی پتەوكردنی ئەو پەیوەندیە ئەفسوناویەیە لەگەڵ خودادا، سەماكەریش بە مانا باڵا و بێ خەوشەكەی هەوڵدانە بۆ بەرزكردنەوەی رۆح بۆ جیهانێكی باڵا مرۆڤ تیایدا دەگاتە پلەی خوداوەند..\nئاخر ئێمە لە هەموو ئەوەی لە ژیانماندا دەیكەین رێگایەك بەرەو لای خودایەك رادەخەین، ئیتر بە مۆسیقاژەنین یان نوێژكردن یان سەماكردن بێت، لە كۆتاییدا خۆراك بە رۆحمان دەدەین. چۆن نوێژكردن رۆحی عیبادەت و خوداپەرستیە، مۆسیقا رۆحی گەردوونە، ئەو دوو باڵەیە كە پێی دەفڕین و ژیان لە شتە مردوەكانیشدا دەدۆزینەوە..\nچجای كە هەموو جەستەت گوێ لە مۆسیقا بگرێ، ئاخر ئەوەی دەزانێ مۆسیقا چیە تەنها بە گوێچكەكانی گوێی لێناگرێ، هەموو حەواسی بەشداری پێدەكات لە چێژبینین لە سیحرەكەی. ئیتر كە گوێ لە هەندێ مۆسیقا دەگری ناتوانی جەستەت نەجوڵێنی، ناتوانی نەچیتە جیهانێكەوە لە جیهانی سوفیان دەچێت.\nئەحلام مستەغانمی لە یەكێك لە رۆمانەكانیدا دەڵێ: "نەكەی سەكۆی سەما جێهێڵی، بۆ ئەوەی ژیان جێت نەهێڵێ". "سەكۆ" وشەیەكی مەجازیە، هەر شوێنێك و هەر كاتێك كە تەنها خۆشت بوویت جەستەت بجوڵێنە، مۆسیقا بەردەوامی بە زیندوویی جەستە و رۆحمان دەدات، رۆح و بیركردنەوەمان تازەدەكاتەوە.. وایدانێ مۆسیقا لە دونیادا نەبێت، ژیان لەسەر ئەم زەویە چەند بێزاركەر دەبوو. دەنگی بەریەككەوتنی گەڵاكانی درەختەكان و ئەو بایەی ئەو گەڵایانە دەجوڵێنێ و جریوەی چۆلەكە و قاسپەی كەو، خوڕەی ئاوی روبارەكان و تەنانەت هاڕەی ئۆتمبیلەكانیش كە بەلاماندا تێدەپەڕن و دەنگی هەنگاوی پیادەكانیش هەمووی مۆسیقان. ئەگەر ئەم دەنگانە نەبوونایە ژیان چ دۆزەخێك دەبوو..\nجەلالەدینی رومی خۆشەویستی و سەماكردن و مۆسیقا لە وتەیەكیدا زۆر جوان بەیەكەوە دەبەستێتەوە دەڵێ: بەبێ خۆشەویستی هەموو مۆسیقاكان تەنها خشەخشن و هەموو سەماكردنێكیش شێتیە و هەموو خواپەرستیەكان بێگاریە.". ئاخر ئەگەر خۆشەویستی خودا نەبێت چی وا لەو دەروێشانە دەكات بەو جۆرە سەما بكەن و هەموو جەستەیان لە جێگەیەك و رۆحیان لە جێگەیەكی تر زیكر دەكەن؟. رومی كە باوەڕی بە مۆسیقا و شیعر و سەما هەبوو بۆ گەیشتن بە خودا دەڵێ: "ئەو كەسە نامرێ كە چێژ لە سەما دەبینێ." هەروەها دەڵێ: گوێ لە شمشاڵ بگرە چیرۆكی خۆی دەگێڕێتەوە، و شكایەتی ئازارەكانی لێكدابڕان دەكات،\nخۆ ئەگەر ئێمە تەنها بۆ خۆمان نوێژ بكەین و سەمابكەین، یان نوێژ و سەما هەریەك لە جێگەی شیاو و لایەق بە خۆیان كران ئیتر نە نوێژی تۆ بۆ تووڕەكردنی من دەبێت و نە سەمای منیش بۆ بێزاركردنی تۆ دەبێت.


بۆ ئەوەی میللەتێک لەناو بەریت، بە ناوی ئاینەوە، خائین و سیخوڕی وەکو نەهرۆ کەسنەزانی بۆ دروست بکە\nبێناز زەنگەنە: سمایل عەزیز ئاغاو ئەنفال...\nلە سەردانەكەی هاپو سمایل عەزیز ئاغای زەنگەنە كە چوو لای جلال تاڵەبانی بەیعەتی عەشیرەتە زەنگەنەی دا بە لیستی كوردستانی . جا جەلال تاڵەبانی گەر تۆ كەسی وەكو سمایلت هەبیت كەس پێت ناڵیت كیلوت بە چەندە. ئیدی خاڵكی گەرمیان و كفری و چەمچەمال وناوچەی زەنگەنە بوون بە خاوەن ئەقلێكی گەورە و هۆشیار بۆ ڕاپەرین...\nچاودێرێک: زۆرینەی بەڕێوەبەرو کارمەندەکانی لقی کۆمیسۆنی هەڵبژاردنەکان سەر بەخۆنین بەڵکو پیاوی یەکێتی و پارتین\nبەپێی بە دواچونێکمان بەدڵنیاییەوە سەرۆکی لقی کۆمیسۆنی هەڵبژاردنەکان بە ناوی تاهیر محمەد ئەمین کەخزمی نزیکی عومەر فەتاح دزە موحتەریفەکەی جەلال و هێرۆ ناسراوە. کەچی ئیدعای بێلایەنی و سەربەخۆبون دەکات . هەمو کارمەندەکانی تری کۆمیسۆنیش لە هەولێرو لە سلێمانی و لە شارەکانی تریشدا ئه‌گه‌ر هه‌ر هه‌مویان پیاوی...\nكاروان جەلال: سەركردەكانی لیستی چاكسازی و خزمەتگوزاری كوڕ و برا و ئامۆزاكانی خۆیان كاندیدكردوە\nلیستی خزمەتگوزاری و چاكسازی كەیەكێكە لە لیستە بەشداربووەكانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان و لەچەند حزبێكی ناتەبا و دژ بەیەك لەڕووی ئایدۆلۆژی پێكهاتوە هەریەك لە یەكگرتوو و كۆمەڵی ئیسلامی وەك دوو حزبی فەندەمینتال و ئیسلامی و باڵی قادر عەزیزی حزبی زەحمەتكێشان وەك حزبێكی چەپ و ماركسی و حزبی سوشالیست پێكهاتوە....\nدانیشتوانی گوندی سەرقزڵ: نامەیەكی گڕكانی بۆ علی شامار نوێنەری تالەبانی\nلەدووتوێی ئەم نامەدا گركانی قین و توڕەیی عەشیرەتی بێویانی دەتەقَێنمەوە بە ڕووی ئەو بەرپرسە نامەسوولانەی كە بوونە هۆ ی گیان لە دەستدانی پێنج گوندنشینی بێ گوناه تەنها گوناحیان ئەوەبوو دەنگیان بە ئێوە داوە . چونكە باوەڕیان بە ئێوە كردووە كە نەهامەتیەكانی رابردوویان دەسڕنەوە بەلام وا دەر نەچوو .سادەترین...\nكوردۆساید: ڕونكردنەوەیەك بۆڕاى گشتى ئەگەر ئەنفال چیەكان دادگاى ناكەن , بۆچى بەفریشتە دەیان ناسێنن\nرۆژى 22-6-2009 , سكرتێر یەكێتى نیشتمانى كوردستان (جەلال تاڵەبانى) وەك سەرۆك عەشیرەتى زەنگەنەوە پێشوازى لە كەسێك كرد بەناوى (سمایل عەزیز ئاغا) كە پێشتر موستەشاربوەو ناوى لەو لیستەدا وەك داواكارێك هاتوە كە لەلایەن دادگاى باڵاى تاوانەكانى عێراقەوە دەرچوە . جێى سەرەنجە ئەو تاوانبارە ناوى لە لیستى داواكراوانى...\nڕه‌حمان غه‌ریب: هەندێ دیمەنی پروپاگەندەی هەڵبژاردن لە سلێمانی\nدیمەنى یەكەم كات نیوەشەوی سێشەمەیە ، شوێن بەردەم بارەگای مەڵبەندی سلێمانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، كۆمەڵێ ئۆتۆمبیل ئەو وێنانەی سەرۆكی لیستی گۆڕانیان بەرز كردۆتەوە كە كاك نەوشیروان "بێئاگایە چۆن دابەشدەكرێن" رێگا دەگرن، هاتوچۆ پەك دەخەن، دەنگی بەرزو حەماسی فەرهاد سەنگاوی لە پەنجەرەكانەوە دێنە دەرێ، ناو...\nستیڤان شه‌مزینانی: لەپێناوی كام گۆڕاندا دەنگدەدەین بەلیستی گۆڕان؟\nفەیلەسووفی مەزن "كارل ماركس" لەیەكێك لەوتەكانیدا كە دەكرێت بەكرۆكی بیرە سیاسییەكەی ناوزدەی بكەین، دەڵێت "فەیلەسووفەكان بەشێوەی جیاجیا تائێستا دنیایان تەفسیر كردووە بەڵام گرنگ گۆڕینێتی". ئەم وتەزا بەربڵاوەی ماركس هەندێك لەشرۆڤەكارانی گەیاندۆتە بڕوایەك ماركس هەموو شیكردنەوەكانی لەبواری فەلسەفەو ئابووری...\nزیندانێكى سیاسى: پەنا بۆ كێ بەرین ؟\nمن لێرەدا وەك زیندانێكى سیاسى پێشنیاردەكەم با ((لیستى گۆڕان)) بكەین بە پەناى خۆمانو لە رێگەى ئەو لیستەوە دڵنیام داواكانمان جێبەجێ دەكرێت زیندانیانى سیاسى لە هەرێمى كوردستاندا زۆر بێ پەنانو كەس خۆى ناكات بە ساحێبیان وەك ئەوەى بۆ گەلى كوردو كوردستان زیندانى نەكرابن , بە راستى حكومەتێكى بێ وەفایە سەربارى...\nچاودێرێك: شاناز بۆ ته‌زویرکردن گه‌ڕاوه‌ته‌وه له‌نده‌ن\nله‌م ڕۆژانه‌دا شاناز گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ له‌نده‌ن و کۆمه‌ڵێك لاوی به‌گیر هێناوه که بڕۆنه‌وه بۆ کوردستان و ده‌نگ بده‌ن به لیستی کوردستانی و بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش پێی ووتون که بلیتی ته‌یاره‌ی ئه‌م سه‌ریان بۆ ده‌بڕێت و یه‌کی مۆبایلێکیان پێده‌به‌خشێ بۆ ئه‌وه‌ی که ده‌نگیاندا به لیسته‌که وێنه‌ی ئیستماره‌کانیان...\nهه‌ڵۆ شارباژێڕی: لیستی کوردستانی یان لیستی گه‌نده‌ڵستانی..\nبێ گومان هه‌ر تاکێکی کورد بگریت له کوردستان بێزاری و ماندووبونی پێوه دیاره به ده‌ست ئه‌م دوو ده‌سه ڵاته گه‌نده‌ڵه‌ی کوردستانه‌وه، جا ڕێژه‌ی بێزاری یه‌که له که‌سێکه‌وه بۆ که‌سێکی تر جیاوازه چگه له‌و که‌سانه‌ی نه‌بێت که به‌رژه‌وه‌ندیان هه‌یه له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو ده‌سه‌ڵاته داهات دزه‌ی میلله‌تی...\nشێوه گه‌رمیانی: چوار حیزبەكە ئەى ئێوە بۆ؟!\nدواى قسەو باسێكى زۆر لەناو شەقامى كوردیدا لە سەر تێنەپەڕاندنى دەستور لە لایەن پەرلەمانى كوردستانەوە بەوەى كەوا پەسەند كردنى دەستور لەم كاتەدا زیانێكى زۆر لە خەڵكى كوردستان دەدات، دواجار ڕۆژى 24/6/2009 پەرلەمانى ماوە بەسەر چووى كوردستان بە زۆرینەى دەنگى ئەندامە بەشدارەكانى دەستورى كوردستانى پەسەند كرد....\nهاوڵاتیه‌ک: قبوڵ كردنى ئەنجامى هەڵبژاردن\nئایا كوردستان دواى دەرچونى ئەنجامى هەڵبژاردن ئەبێتە ئەمریكا یان ئێران؟ لەنێوان ئەو دوو ئیختیارەدا یەكێكیان بێ گومان ئەبێتە واقیعى كوردستان. هەربۆیە هۆشیاركردنەوەى خلك بۆ قبوڵ كردنى ئەنجامى هەڵبژاردن لە چوون بەرەو سندوقەكانى دەنگدان زۆر گرنگترە بۆ ئەوەى ئەو ئەزمونە تاڵ و خوێناویەى ئێران لە كوردستان دووبارە...\nكوڕه شه‌هیدێك...: كاك كۆسره‌ت تكایه ئه‌م نامه‌یه بخوێنه‌وه\nهه‌ڤاڵی به‌ڕێز كاك كۆسره‌ت رسول علی من وه‌كو كوڕه شه‌هیدێك به ناوی خۆم و خانه‌واده‌كه‌م و چه‌ند هاوڕێیه‌كمه‌وه له‌به‌ر ڕۆشنایی هه‌ست كردنمان به به‌رپرسیاریه‌كی مێژویی و ئه‌خلاقی تكایه‌كی بێ سنور و داواكاریه‌كی هه‌نوكه‌ییمان هه‌یه و داوا له به‌ڕێزت ده‌كه‌ین: جه‌نابت كاریگه‌ریه‌كی زۆرت هه‌یه...\nکۆمه‌لێک....*: نامه‌یه‌کی زۆر به‌په‌له بۆ به‌رێز کاک نه‌وشێروان مسته‌فا\nوه‌ک هه‌مه‌مان له‌لامان ڕوون و ئاشکرایه ماوه‌یه‌کی زۆر دوور و درێژه یاری به هه‌موو موقه‌ده‌ساتێکی گه‌له‌که‌مان ده‌کرێت به بێ گوێدان به هیچ بنه‌مایه‌کی ئه‌خلاقی نیشتیمانی و مرۆڤایه‌تی و به‌رپرسیاره‌تی به‌رامبه‌ر پیرۆزیه‌کانی گه‌له‌که‌مان ،وه‌ک ئه‌و هه‌مو کاره‌سات و ناخۆشی و نه‌هامه‌تیه‌ی که توشی...\nگۆران هەولێرى: نامەیەكى تایبەت بۆ نەوشێروان مستەفا\nكاك نۆشیروان سەرەتاو تا ئێستاش هەندێك كەس كە نایانەوێ واقیعى بن بڕوایان وا بوو كەوا ئەوەى بەڕێزتان دەیكەن تەكتیكە من فشەم بەو قسانە دەهات دەموت بۆ تەكتیكە چما 100 ساڵی دیكەش ئەوانە حوكم بكەن یەك كەس لەو كوردستانە فزەیەكى لێوە نایێت دەموت نۆشێروانیش دەتوانى خۆى لەو بەرپرسیارەتییە بباتە دەرەوەو پارەیەكى...\nلاپەڕە 1824/1882: « :: ... 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 ... :: »


دیمانه له‌گه‌ڵ ئه‌یوب ره‌زا….دیمانە: ئاسۆعوسمان – Denegkan\nدیمانه له‌گه‌ڵ ئه‌یوب ره‌زا….دیمانە: ئاسۆعوسمان\nئەیوب رەزا – بەڕێوەبەری هەرێمیی كەناڵی "ئەلعالەم" لەكوردستان:\nكەكەناڵە كوردییە ئاسمانییەكان تەنیا پەخشەكانیان ئاسمانییە\nئەیوب رەزا یەكێكە لەدەنگە جیدییەكانی بواری نووسین ورۆژنامەگەریی،ماوەی دە ساڵە لەو بوارەدا كاردەكات، هەر لەرادیۆی هەرێمەوە بۆ كەناڵی كوردسات، هەر لەگۆڤاری "تێكست"ەوە تادەگات بەكەناڵی ئەلعالەم. ئەو چەندان جار بەهۆی پیشەكەیەوە تووشی گرتن وئازاردان بۆتەوە، هەروەك لەو پێناوەدا باجی زۆریداوە تاسنووری نانبڕین ودژایەتیكردن. جیا لەوەش نووسەرێكی دیارو شاعیرێكی هەست ناسكەو بەهەردوو زمانی كوردیی وعەرەبیی نووسینەكانی بڵاودەكاتەوە. لەئێوارەیەكی باراناوییدا، لەگەڵ هاوڕێم "ستیڤان شەمزینانی" لەژێر سایەی پیرە درەختێكی باخی گشتیی سلێمانیدا بەمشێوەیە هێنامانە دواندن.\nئاسوَ:گەرچى پرسیارێكى تەقلیدییە بەڵام پێمان خۆشە كورتەیەكى كورت لەژیانىخوَت باسبكەیت؟.\nئەیوب رەزا:لەدایكبووى ساڵى(1975)م لەشارى وەركاى باشوورى عێراق، بەهۆى سیاسەتى رژێمى پێشووى عێراقەوە بنەماڵەكەم ئاوارەى ئێران ببوون، ئەوسەردەمە شاى دەسەڵاتدارى ئێران خێزانەكەمى رادەستى رژێمىعێراق كردەوە لەساڵى(1977)لەئۆردووگاى باوەنوور لەگەرمیان نیشتەجێبووین. لەساڵى(1988)بەداخەوە دایك وباوكم كوَچى دواییانكردو ئێمەش هاتینە شارى سلێمانى. لەساڵى(1998)وەك بێژەرى زمانىعەرەبى لەرادیۆى هەرێمى كوردستان كارمكردووە پاشان لەساڵى(2000)لەكەناڵى ئاسمانى كوردسات ئامادەكارو پێشكەشكاربووم، لەساڵى (2004) سەرنوسەرى گۆڤارى تێكست بووم. لەساڵى(2003) بوَكارى رۆژنامەوانى كەناڵى كوردسات چوومە بەغدا ولەناوەڕاستى ساڵى(2006) دەستم لەكاركێشایەوە، تائێستا خاوەنى چەندین بابەتى سیاسى وئەدەبیم لەروَژنامەو گۆڤارەكانىخۆمان وروَژنامە سوریى و لوبنانییەكان دوو نامیلەكەى شیعریشم بڵاوبۆتەوە. ئێستاش بەڕێوەبەرى هەرێمیى كەناڵى(ئەلعالەم)م لەهەرێمى كوردستان.\nئاسوَ:یەكێك لەسادەترین پرسیار كەرووبەڕووت دەبێتەوەو منیش وەك خەڵكى پێم خوَشە ئەو پرسیارەبكەم بۆچى ئەیوب رەزا كەناڵە كوردییەكانى بەجێهێشت ورووى لەكەناڵى ئەلعالەم كرد؟.\nئەیوب رەزا:دەتوانم سەد هۆكارت پێبڵێم،یەكەم دەرچوون لەوقاوغە بەرتەسكەى میدیاى كوردیى. دووەم لێتناشارمەوە كەناڵە بیانییەكان مووچەیان زۆر باشترەو من وەك خۆم سێ بەرابەرى مانگانەى كارمەندانى ئەوكەناڵانەى خۆمان موچەكەم باشترە.\nئاسوَ:ئازادیى رادەڕبرین یەكێكە لەوهۆكارانەى پاڵى بەتۆوە نا كەناڵە كوردییەكان بەجێبێڵیت؟\nئەیوب رەزا:بەدڵنیاییەوە تۆ ئەگەر لەكەناڵە كوردییەكاندا كارێك بكەیت ئەگەر كارەكەشت زۆر باشبێت، بەڵام بەدڵى كەناڵەكە نەبێت یەكسەر دەرەدەكرێیت، خۆ ئەگەریش دەرتنەكەن دەبێت باجەكەى بدەیت، وەك چۆن من رەخنەیەكم گرت دواى دووساڵ لەسەر ئەو رەخنەیە نانبڕاو كرام. بەداخەوە لەوڵاتى ئێمەدا هەزاران هەزار راپۆرتنووس هەن، بۆ خیانەت ونیفاق ولەناوبردن هەزاران دەروون رەش هەزاران نەفس رەش هەن كەئامادەن بۆ ئافەرینێكى بەلاش تۆ لەناوبەرن. یەكێك لەهۆكارەكان ئەوەیە لەگەڵ رێزو حورمەتم بۆ كەناڵەكانى خۆمان، ناڵێم كەناڵ نین وئیشى باشیان نەكردووە، بەڵام لەچوارچێوەى ئەو سنوورەدان: هیلاكییەكى زۆر بەرامبەر بێ رێزییەكى زۆر، بەرامبەر بەئیهانەیەكى زۆر. من لەگەڵ ئەوەى لەكەناڵی كوردساتەوە درووستبووم هەتا ئێستاش خەونى ئەوەم هەیە بچمەوە ئەوكەناڵە، بەڵام بەم ئیدارەو سیاسەتى كاركردنەى ئێستای نا، سەرەتاى دروستبوونى كوردسات ئێمە لەكەناڵى خاك میوان بووین لەنێو تەوالێت وساردی\nحەمامدا كارەكانمان دەكرد، لەوكاتەدا كوردسات (55) بەرنامەى هەبوو من دەمەوێت بگەڕێمەوە ئەوكوردساتەى كە لەوساردى حەمامەدا كارمان دەكرد بەڵام( 55 )بەرنامەى هەبوو هەموو ستافى هەواڵى كوردیى وعەرەبى وئینگلیزیى لەوساردى حەمامەدا ئیشمان دەكرد، لەسەرمێزێكى ئاسن و دوو كورسى شكاو، بەشی مۆنتاجی هەواڵیش هەر لەو ساریى حەمامەدا بوو بەڵام ئەوكاتە لەئێستا باشتربوو.\nئاسوَ:پەخشی ئاسمانى وسیاسەت وكاركردنى لۆكاڵى،یەكێكە لەو رەخنانەى كەرووبەڕووى كەناڵە ئاسمانییە كوردییەكانى هەرێمى كوردستان دەبێتەوە، راى تۆ وەك روَژنامەوانێك چییە لەسەر ئەم رەخنانە؟ ئایائەو رەخنانە دروستن؟.\nئەیوب رەزا:من ئەو رەخنەیەم پێش سێ ساڵ گرتووە، كەكەناڵە كوردییە ئاسمانییەكان تەنیا پەخشەكانیان ئاسمانییە، وابزانم هەر سێ ساڵ بەر لەئێستا لەگەڵ خۆتدا ئەم بۆچوونەم باسكردووە، بەكردەوەش ئەو بۆچوونە زۆر تەواوەو ئەوبرادەرانەشى ئەم بۆچوونەیان هەیە زۆر راستن، بەڵام نابێت ئەوەشمان بیربچێت ئێستا لەجیهاندا بەهێزترین كەناڵ، كەناڵە لۆكالییەكانى ئەمریكایە كەبەیەك ریپۆرت دەتوانن گەورەترین گۆڕان لەسیاسەتى ئەو وڵاتەدا بكەن. رەخنەكانى ئێمە ماناى ئەوە نییە كەناڵە لوَكاڵییەكان بێبایەخ بكەین، خۆزگە لەكوردستاندا دوو كەناڵى لۆكاڵیى باشمان هەبوایە ، لەبرى ئەم بارودۆخەى ئێستا لەمیدیاى بینراودا هەیە.\nئاسوَ:یەكێك لەو رەخنانەى لەشەقامى كوردیدا رووبەڕووى كەناڵەعەرەبییەكان دەبێتەوە ئەوەیە لەهەواڵ و راپوَرتەكانیاندا لایەنگریى لەدەسەڵاتى ناوەندیى عێراق دەكەن، لەبەرامبەر هەرێمى كوردستاندا، تۆ وەك روَژنامەوانێكى كەناڵى ئەلعالەم تاچەند لەگەڵ ئەم رەخنانەدایت؟.\nئەیوب رەزا:كاك ئاسۆ ئەم پرسیارەى من ئێستا لەجەنابتى دەبیستم، وادیارە ئەم شتانە هەیە بۆیە تۆ لەمنى دەپرسیت. بەندە ئەوە سێ ساڵە لەگەڵ كەناڵى ئەلعالەم كاردەكەم هەڵسوكەوت و كارەكانى ئەم كەناڵە زۆر میهەنییە. ئەوان هەڵسوكەوت لەگەڵ هەواڵ و رووداودا دەكەن، ئەو هەواڵانەى لەكوردستانەوە دەگوازرێتەوە من دەیگوازمەوە. كەناڵى ئەلعالەمیش بەكەناڵێكى میهەنى دادەنێم. من لەم سێ ساڵەدا چەندین هەواڵى باشم كردووە بەریپوَرت وزۆرترین پڕۆگرامم لەسەر بابەتە چارەنووسسازەكانى گەلى كورد كردووەو دابەزیوەو كێشەشمان نەبووە، ئێستاش وەك بەرپرسیارێكى هەرێمیى ئەم كەناڵە لەهەرێمى كوردستاندا كاردەكەم روَژێك لەروَژان داوا لەمن نەكراوە بابەتێك بكەم لەدژى هەرێمى كوردستان.\nئاسوَ:بێجگە لەكەناڵى ئاسمانى كوردسات كەناڵى ئاسمانى ترمان هەیە ئەم كەناڵانەش كادرى پڕۆفیشناڵیان كەمە، ئایا تائێستا چۆنە لەلایەن ئەوكەناڵانەوە پێشنیارى ئەوەت نەخراوەتە بەردەم بۆئەوەى كاریان لەگەڵ بكەیت؟.\nئەیوب رەزا:تائێستا حیزبایەتى هەیە، من دەپرسم تائێستا بینیووتانە كارمەندێكى كوردستان تیڤى بێتە كوردسات، یاخود بەپێچەوانەوە. لەمانگىچوار موقابەلەكرام لەلایەن تەلەفزیۆنى گەلى كوردستانەوە رێكەوتین بۆئەوەى بەندە ببێتە بەڕێوەبەرى نووسینگەى بەغدادى تەلەفزیوَنى گەلى كوردستان. روَژى 1 /6 /2008 كەهاوكات بوو لەگەڵ یادى یەكێتى نیشتمانى كوردستان و ئەو رۆژەش تەلەفزیوَنى گەلى كوردستان لەلایەن بەڕێز مام جەلالەوە كرایەوەو وتەیەكى پێشكەشكرد و وتى ئێمە باوەڕمان بەئازادیى رادەربڕین هەیە، ئەوكاتە من لەشارى بەغداد خۆم ئامادەكردبوو نوقڵ وشیرینى ببەخشمەوە بەسەر پێشمەرگە كوردەكاندا. لەلایەن كاك دڵزارەوە تەلەفۆنێكم پێگەیشت، پێیوتم لەسەر فەرمانى كاك ئازاد جوندیانى بەبڕیارى مەكتەبى سیاسى دەست لەتۆ دەكێشینەوە!، هەرچەندە من بڕوام بەوەنییە لەسەر بڕیارى مەكتەبىسیاسى ئەم كارە كرابێت لەبەرئەوەى خوَم پەیوەندییم بەشەش ئەندامى مەكتەبى سیاسییەوە كردو ئەوان بێئاگایى خوَیان لەو بڕیارە راگەیاند، دواتر ئاگاداربووم لەسەر رەخنەیەك بووە كەمن ساڵى (2006) لەبەڕێز "مام جەلال"م گرتووە. من بەنووسین رەخنەم لێنەگرتووە ئێوە هەمووتان ئەوعادەتەى بەڕێز سەرۆك كوَمارتان بینیوە كەپرسیارى نەدەدا بەروَژنامەنووسە كوردەكان، ئێمەش تەریق دەبووینەوە، بەڵىَ راستە لەكوردسات كارماندەكرد، بەڵام خوَمان بەروَژنامەنووس زانیووە منیش پێموت بەڕێز سەرۆك كۆمار بۆ رێگەمان پێنادەى پرسیار بكەین؟. دوایى پرسیارى دامىَ وچوار جاریش دەعوەتى كردم ولەسەر سفرەى پڕخێرو پڕسۆزى سەرۆك تاڵەبانى نانم خواردو دواى دووساڵ و نیو تێپەڕین بەسەر ئەو رەخنەیە دەركرام. كەئێوەو هەمووخەڵكیش بەمنتان دەوت جەلالى.\nئاسوَ:بێجگە لەكەناڵە بینراوەكان ئێستا لەهەرێمى كوردستاندا چەندین روَژنامەو گۆڤارى سەربەخۆ وئازاد هەن، پەیوەندییت لەگەڵ ئەمە كەناڵانە چۆنەو پێتوایە روَژنامەگەریى كوردیى لەهەرێمى كوردستاندا توانیوویەتى راى گشتى دروستبكات؟.\nئەیوب رەزا:رۆژنامە پەیوەندو بەستراوە بەژیانى رۆژانەى خەڵكەوە. بەڵىَ ئەزموونە روَژنامەى هاوڵاتى زۆرجوان بوو، بەڵام ئێستا هاوڵاتى ئەو درەوشانەوەى جارانىنەماوە، بەڵام ئێستا ئاوێنە لەدرەوشانەوەدایە. گوَڤارى لڤین درەوشاوەیە. حەزیش دەكەم "نێوەند" بچێتە ئەو ئاستە. بەڵام دەشزانم بارى "نێوەند" چۆنە، دەزانم تووشى چ مەرگەسات وچەرمەسەرییەك دەبن تا ژمارەیەك دەردەكەن، تائێستاش بارەگایەكتان نییە وبۆ ئەم دیدارەى منیش لەژێر رەحمەتى ئەم باران ودارو تەختە تۆزاوییانەى باخى گشتى دانیشتوین، من ئەم ئەزموونە بەجوان دەزانم. كاتێك رۆژنامەنووس پرسگەى هەبوو، مێزو كورسییەكەى پێش خۆى بۆ پاككرایەوە، بەموعەتەر بۆنى ژوورەكەى خۆشكرا، ئیتر ئەو روَژنامەنووسەو روَژنامەكەشى دەمرێت.\nئاسوَ:كەناڵە بیانییەكان كەدێنە كوردستان لەلایەن دەسەڵاتەوە موجامەلەى زۆر دەكرێن، بەپێچەوانەشەوە روَژنامەو گۆڤارەكانى ناوخۆ پەڕاوێز دەخرێن، زۆرجار تووشى لێدان وتەنانەت تیرۆرى جەستەییش دەبنەوە ئەم ئیزدواجیەتە چۆن دەبینى؟.\nئەیوب رەزا:پێموایە دەسەڵاتى كوردیى دەسەڵاتێك بووە هەر لەسەرەتاوە نەیتوانیوە مامەڵەیەكى راستگۆیانە تەنانەت لەگەڵ روَژنامەنووسانى خوَشیاندا بكەن. روَژنامەوانەكانى خۆشیان ئەگەر كارێك بكەن وبەدڵى ئەوان نەبێت تووشى سەرزەنشت دەبن، بەڵام ئەوەى كەزۆر خەتەرە ئەوەیە ئێستا هاتۆتە ئاراوە كوشتنى رۆژنامەنووسە. بەڵام دەبێت روَژنامەنووسیش خۆى بپارێزێت لەوڵاتى قەزاوقەدەردا، لەوڵاتى میلیشیاو مافیادا. لەلایەكى ترەوە شتێك كەدڵخوَشكەرەیە ئەوەیە پەسەندكردنى یاساى رۆژنامەنووسانە لەلایەن پەڕلەمانەوە كەخۆشبەختانە جارى یەكەم بەهیمەتى سەرۆك بارزانى رەتكرایەوە، تائەم یاسایەى ئێستا دەرچوو ئەگینا وانەبووایە ئێستا رۆژنامەنووس تێیهەڵدەدراو لەسەر شەقامەكاندا بەقژ رادەكێشرا، هەرچەندە ئێستاش لەرۆژنامەنووس دەدرێت، ئێستاش چەندین دەزگاى ئەمنیى هەن كە ئەوەتاخەریكى خەڵك كوشتنن، كەسیش نازانێت كێن وكێیان لەپشتە؟.\nئاسوَ:باس لەوەدەكرێت هەولێرو سلێمانى لەبەڕێوەبردندا جیاوازییان هەیە، هەولێر بەرەو پێشەوە هەنگاو دەنێت وسلێمانیش پێشبڕكێیەكى بۆدواوە دەستپێكردوە، وەك روَژنامەوانێك كە ئێستا لەهەولێر دەژیت، ئەم قسەوباسانە تاچەند راستن؟.\nئەیوب رەزا:كاكە گیان من بێلایەنم قوڕ مەكە بەسەرمدا، دەتەوێت بڵێم كامە باشترە! من كوڕى ئەم شارەم، یەعنى پیاوێكى گەرمیانیم لەساڵى (1988)ەوە لەسلێمانى دەژیم خوا بەوە رەحمیكرد لەدواى ئەنافالەكانەوە هاتینەئەم شارە، تۆزێك داروناسكى وخەڵكى جوانى وەك ئێوەمان ناسى، ئەم شارە ئەگەر بڵێین مەڵبەندى كوردایەتییە بەڵىَمەڵبەندى كوردایەتییە، ئەگەر بڵێین مەڵبەندى شوَڕش بووە، بەڵىَ مەڵبەندى شوَڕش بووە، بەڵام پاش ئەوە چى ئێستا بووە بەمەڵبەندى فەسادو گەندەڵى، بووە بەمەڵبەندى تەمبەڵى، بەداخەوە ئێستا من دەبیستم دەڵێن قەزاى سلێمانى، لەكاتێكدا لەسەردەمى سەددامى دیكتاتۆردا ئەم شارە لەساڵى(1987) بەپاكترین وجوانترین شارى عێراق دەرچوو، ئێستا كەكورد لەهەڕەمى دەسەڵاتدایە سلێمانى بۆتە قەزا. كاكە سلێمانى بەهیچ شێوەیەك بەراوورد ناكرێت لەگەڵ هەولێر. هەولێر لەرووى پێشكەوتن و خزمەتگوزارییەوە زۆر گۆڕاوە، لەهەولێر ئاو هەیە، دووشەوە من لەسلێمانیم ئەمشەو لەماڵى كاكم بووم، بەیانى براژنم پێیوتم كەدەم وچاو دەشۆیت ئاو كەم بەكاربێنە، لەبەرئەوەى پێنج رۆژە ئاو نییە. من كەسێكى بێلایەنم، بەڵام هەولێر گۆڕانكاریى باشى بۆكراوە، قسەى راستیش دەبێت بكرێت، تۆ دواپرسیارت بوو، منیش دواین قسەم ئەوەیە: دەبێت بگەڕێینەوە بۆ ئەو حاڵەتە سووننەتییەى كە لەمروَڤىكورددا هەیە، بگەڕێینەوە بۆ لاى ئیشەڵاو ماشەڵاكە وبڵێین خوایە بۆ خاترى قورئان ئەقڵ بگێڕیتەوە بۆ بەرپرسان لەم شارەداو سلێمانى فەرامۆش نەكرێت وخزمەتى بكەن.\nPrevious حیكایەتی پیاوێكی بێ سەرەتا\nNext نوره‌دین زازا… ئاماده‌کردنی:ژێوار فازل


لە سلێمانی هاوڵاتییەک کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا\nبەیانی ئەمڕۆ پیاوێکی بە تەمەن لە گەڕەکی چوارچرای شاری سلێمانی لە بەردەم کەنیسەکەی سلێمانی کۆتایی بەژیانی خۆی هێنا.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا بەرێوبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی بڵاویکردەوە، ئه‌مڕۆ له بوونی ته‌رمێكی هاوڵاتیه‌كی له‌دایكبووی ١٩٦٨ له گه‌ڕه‌كی چوارچرای شاری سلێمانی ئاگاداركراینه‌وه، پاش گه‌یشتنی هێزەکانی پۆلیس به شوێنی رووداوه‌كه ته‌رمه‌كه‌یان هه‌ڵگرتوه‌ته‌وه و ره‌وانه‌ی پزیشكی دادیان كردوه.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا پۆلیسی سلێمانی دەشڵێت" به‌گوێره‌ی لێكۆڵینه‌وه سه‌ره‌تاییه‌كان له‌به‌رده‌م كه‌نیسه‌كه‌ی چوارچرا، ئه‌و هاوڵاتیه كه خاوه‌نی نوسینگه‌یه‌كی خانوبه‌ره‌بووه، له رێگه‌ی چه‌كی جۆری كڵاشینكۆفه‌وه كۆتایی به‌ژیانی خۆی هێناوه".\nھەروەھا بەرێوبەرایەتی پۆلیسی سلێمانی ئەوەشی ئەوەشی خستەروو: کە تا ئێستا هۆکاری خۆکوشتنی ئەو کەسە نەزاندراوە، دوای رووداوەکە تەرمی ئەو کەسە نێردراوە بۆ پەیمانگەی دادپزیشکیی سلێمانی، لێکۆڵینەوەی پۆلیسیش لەبارەی رووداوەکە دەستیپێکردووە.


کوردیپێدیا - 📅 کڕۆنۆلۆژیای رووداوەکان - 14-10\n01020304050607080910111213141516171819202122232425262728293031 - 010203040506070809101112 - 20212020201920182017201620152014201320122010200920042003199719961995198919881987198419761974197119511927\n📂 14 October ▾\nلە چالاکییەکانی ئەمڕۆ: 14-10-2021\nمێردمنداڵێكی عه‌فرینی له‌سه‌ر سنووری نێوان باکوور و رۆژاوا لەلایەن تورکەوە كوژرا\n- بە مەبەستی لێسەندنەوەی مافی پارێزبەندی 6 پەرلەمانتار کە 5 پەرلەمانتاری هەدەپەهەدەپەن، 10 دۆسیە بۆ پەرلەمانی تورکیا رەوانەکران. ناوی ئەو پەرلەمانتارانەی کە دۆسیەیان لەدژی ئامادەکراوە ئەمانەن: فاتیمە کورتولان پەرلەمانتاری مەرسین، تولای هاتەمئۆغوللاری پەرلەمانتاری ئەدەنە، رەمزیە توسون پەرلەمانتاری ئامەدئامەد، عەبدوڵلا کۆچ پەرلەمانتاری ئاگری و حەسەن ئوزگونەش پەرلەمانتاری شڕنەخ.\n- تەرمی 8 گەریلای پەکەکەپەکەکە کە لە شاخەکانی جودی و گابار و هەرێمی بەستای شرنەخ لە کاتە جیاوازەکاندا شەهید بوون، ماوەی 20 رۆژە لە پزیشکی دادوەری راگیراون و رادەستی خانەوادەکانیان ناکرێنەوە.\n- مستەفا هیجری، لێپرسراوی گشتی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا) رایدەگەیەنێت، پرۆسەی یەکگرتنەوەی حزبی دیموکرات بە جیدی دەسیپێکردووەتەوە و لەسەر ئاستی باڵا گفتوگۆ لەنێوان حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران (حدکا) و حزبی دیموکراتی کوردستان (حدک) هەیە و لەسەر زۆر بابەت کۆکن بۆ بەستنی کۆنگرەی هاوبەش و یەکگرتنەوە.\n- لە یەک هەفتەی رابردوودا جیا لەوەی نان بە دژواری لە نانەواخانەکانی چەند شارێکی رۆژهەڵاتی کوردستان دەست دەکەوێت، لە هەمانکاتیشدا ئارد کەمە و نرخەکەشی دوو بەرانبەر بەرزتر بووەتەوە و ئەمەش خەڵکی نیگەران کردووە.\n- لە ماوەی ڕۆژانی ڕابردوودا، سێ هاووڵاتیی مەریوانمەریوانی بە ناوەکانی حامید دادستان تەمەن 50 ساڵ، سۆرانسۆران دادستان تەمەن 22 ساڵ و حەمدی دەبستانی تەمەن 40 ساڵ خەڵکی گوندی دەگای شێخان سەر بە مەریوان، لەلایەن هێزە ئەمنییەتییەکانەوە دەسبەسەر کران و بۆ شوێنیکی نادیار ڕاگوێزراون.\n- لە ئەنجامی ڕادوونانی هێزە نیزامییەکان حکوومەتی ئێران، کاسبکارێکی سەقزسەقزی بە ناوی هیوا وەکیلی کوڕی کەریم، گیانی لەدەست دا.\n- عەرەبی هاوردە ئەمڕۆ بۆ رووپێویکردنی زەویی جووتیارانی کورد هاتنە گوندی پەڵکانە، بەڵام رووبەڕووبوونەوە لەنێوان ئەوان و جووتیارانی کوردی گوندەکە روویدا.\nپێکدادان لەنێوان عەرەبی هاوردە و جووتیارانی کوردی گوندی پەڵکانە روویدا\n- بەپێی راگەیێندراوی وەزارەتی تەندروستیی هەرێمی کوردستان، لە 24 کاژێری رابردوودا 912 تووشبووی ڤایرۆسی کۆرۆنا دەستنیشانکراون و 20 تووشبووش گیانیان لەدەستداوە؛ هاوکات 194 تووشبووی پێشووی ڤایرۆسەکەش چاکبوونەتەوە.\n- لیژنەی باڵای بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆناکۆرۆنا لە هەرێمی کوردستان کۆبووەوە و چەند بڕیارێکی دەرکرد، گوتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستانیش رایگەیاند، ناوەندەکانی خوێندن بەردەوام دەبن لە دەوامکردن تاوەکو کۆبوونەوەی داهاتووی لیژنەی باڵای کۆرۆنا.\n- هاوسەرۆکی یەکێتی، لاهور شێخ جەنگیلاهور شێخ جەنگی رایگەیاند: ئەم شێوازەی ئێستای حکومڕانی قبوڵ نییەو دەبێت چاکسازی لە بۆرییەکانی نەوتدا بکرێت، زیاتر لە 200 ملیۆن دۆلار بەناوی کرێی کۆمپانیاکانەوە ناگەڕێتەوە بۆ خەزێنەی حکومەت، نەک حکومەت مووچەی فەرمانبەرێک کە 300 هەزار وەردەگرێت کەمبکاتەوە و بڵێت چاکسازیم کردووە.\n- ئاژانسی فەرمیی تورکیا بڵاویکردەوە، تیمی ئۆپەراسیۆنەکانی دەزگای هەواڵگریی نیشتمانیی تورکیا میت بەرپرسێکی باڵای پەکەکەیان کردووەتە ئامانج و (کوشتوویانە)، کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی پەکەکە لە شنگالشنگال. بەگوێرەی ئاژانسەکە، فوئاد زەنگین به نازناوی سەرهات پاتنۆس بەرپرسێکی باڵای پەکەکە و یەکێک لە فەرماندەکانی هەپەگەهەپەگە بووە لە شنگال، ماوەیەک بوو لەلایەن میتەوە چاودێریی جموجۆڵەکانی دەکرا و لەڕێگەی تیمی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانیانەوە لە بۆسەیەکدا لە شنگال (کوشتوویانە).\n- یەکێتی مامۆستایانی کوردستان - لقی سلێمانیسلێمانی لەڕاگەیاندراویکدا جەغت لەوە دەکات کە بایکۆت بەردەوام دەبێت.(بڕوانە فایلی پەیوەندیدار)\n- مێردمنداڵێکی تەمەن 16 ساڵەی عەفرینعەفرینی لەسەر سنووری نێوان باکوور و رۆژئاوای کوردستان، کوژرا. مێردمنداڵەکە ناوی حەسەن جومعە حەمەد، تەمەن 16 ساڵ و خەڵکی شارەدێی جندرێسی سەر بە عەفرینە لەکاتێکدا لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکەی ویستوویانە سنوور ببڕن و باکووری سووریاوە بچنە ناو خاکی تورکیا، لەلایەن پاسەوانانی سنووری تورکیا تەقەیان لێکراوە، لە ئاکامیشدا ئه و مێردمنداڵە کوژراوە.\n- لەسەر قسەکانی هۆشیار زێباریهۆشیار زێباری، کە رایگەیاندبوو، هۆکاری هێرشکردنە سەر هەولێرهەولێر بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە گروپە چەکدارەکان، پێیانوایە هەرێمی کوردستان لە ئەمریکا نزیکە و بەشێکە لە پرۆژەی ئەمریکا، هەروەها بنکەی ئەمریکی لێیە، ئەو گرووپانە وەک داعشداعش وان، چۆن داعش هێرشی کردە سەر بەغدا و دواتر هێرشی کردە هەولێر، ئەوانیش هەمان کاریان کرد، ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانپارتی دیموکراتی کوردستان لەبارەی حەشدی شەعبیحەشدی شەعبیەوە، لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی پەرلەمانی عێراقدا گرژیی لەنێوان بەشێک لە پەرلەمانتارانی شیعە و پەرلەمانتارانی پارتی دیموکراتی کوردستان دروستبوو.\n- چەند سەرچاوەیەک لە ئۆپۆزسیۆنی سووریا رایانگەیاند، کاروانێکی دیکەی چەکدارانی گروپە میلیشیاکانی سووریا کە فەرمان لە ئەنقەرە وەردەگرن، ئامادە دەکرێن بۆ ئەوەی لە رێگەی تورکیاوە رەوانەی هەرێمی ناگۆڕنۆ قەرەباغ بکرێن، بەبێ ئەوەی ئه و سەرچاوانە ئاماژە بە وادەی گواستنەوەیان بکەن.\n- وەزیری دەرەوەی رووسیا، سێرگی لاڤرۆڤ جەختیکردەوە، وڵاتەکەی تورکیای بە هاوپەیمانی ستراتیجی دانەناوە، وێڕای کە هاوبەشییەکی توندوتۆڵ لە نێوان هەردوو وڵاتدا لە پرسە جیاوازەکاندا کارێکی گرنگە.\n- وەزیری دەرەوەی فەرەنسا، جان ئێف لۆدریان جەختیکردەوە، وڵاتەکەی هۆکارەکانی خۆی هەیە بۆ باسکردنی پابەندییەکانی خۆی بە بەڵینەکانی لە سایەی ئەوەی لە قەرەباخ روودەدات، تورکیاشی بەگڕدانی ململانێ لە ناوچەکەدا تاوانبارکرد.\n- حکومەتی عێراق رایگەیاند، نامەیەکی دەستنووس لە رەجەب تەیب ئەردۆغانرەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیاوە بە دەست مستەفا کازمیمستەفا کازمی، سەرۆک وەزیرانی عێراق گەیشتووە و تێیدا کازمیی بانگهێشتی تورکیای کردووە.\nکۆنفرانسی گشتی 17 ەمینی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان\n- لە زیندانی ناوەندی ورمێورمێی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، پێنج ژنی زیندانیی بەهۆی پێشێلکارییەکانی بەڕێوەبەران و پاسەوانەکانی ئەو زیندانە بەرامبەر بە زیندانیانی بەندی ژنان، مانیان لە خواردن گرت.\n- رەوشی خورماتووخورماتوو و باشووری کەرکوککەرکوک هەر ئاڵۆزە و ئەگەری پێکدادان لەنێوان هێزی پێشمەرگە و حەشدی شەعبیحەشدی شەعبیدا هەیە.\n- دوای دروستبونی ئاڵۆزییەکان شەوی رابردووی نێوان پێشمەرگەو حەشدی شەعبی، بەپێی رێکەوتنێکی نێوانیان بۆ ماوەی 24 کاتژمێر شەڕ لە شاری دووزخورماتوو راگیرا.\n- چەند چەکدارێکی نەناسراو هەڵیانکوتایە سەر بارەگای سەرەکی کۆمپانیای کۆڕەک تیلیکۆمکۆڕەک تیلیکۆم لە شاری حیللە و کۆمەڵێک کارمەندیان رفاند، پاشان بارەگاکەیان تەقاندەوە.\n- سوپای عێراقسوپای عێراق لە سنووری کەرکووک پێشمەرگە ئاگاداردەکاتەوە و داوایان لێدەکات تاوەکو کاژێر 12:00 پاشەکشە بکەن. فەرماندەیەکی پێشمەرگەش دەڵێت هەر جوڵەیەک بکەن بەتووندی وەڵامیان دەدەنەوە.\n- بەرپرسی راگەیاندن و چاپەمەنی هێزەکانی پاراستنی گەل - هەپەگەهەپەگە رایدەگەیەنێت، لە ئەگەری روودانی هەر حاڵەتێکی نەخوازراو، هێزەکانیان ئامادەن بەرگری لە خاک و خەڵکی کەرکوک بکەن.\n- سەرۆک وەزیرانی عێراق جەخت لەوەدەکاتەوە هەڵوێستی حکومەتی عێراقی بەرامبەر هەڵوەشاندنەوەی ئەنجامەکانی ڕیفراندۆمڕیفراندۆم نەگۆڕاوە، دەشڵێت حکومەت بەردەوامدەبێت له و بڕیارانەی کە له و بارەیەوە داویەتی.\n- شەرڤانانی هێزەکانی سوریای دیموکرات گەڕەکی نەهزەی ناوەندی ڕەقەیان لە چنگی چەتەکانی داعشداعش ڕزگارکرد، لە ئەنجامی شەڕی شەوی ڕابردوو بۆ ئێستا لە گەڕەکی نەهزەدا 23 چەتەی داعش کوژران.\n- بەستنی کۆنفرانسی گشتی 17 ەمینی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستانکۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان لە شاری ئایندهۆڤن، هۆڵەندا\n1. 👁 بەشێک لە سەرکردایەتی یەکێتی لە رونکردنەوەیەکدا باسی پێش روداوەکانی کەرکوک دەکەن\n2. 👁 لێدوانی سەرۆکایەتی هەرێم لەسەر نامەکەی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا\n3. 👁 نداء الی أهالي كركوك... مدينة التأخي\n4. 👁 هەپەگە کوژرانی 10 سەربازی لە بارزان و دەرسیم و گەڤەر ڕاگەیاند\n5. 👁 یاداشتی پێشێلکاریی هەنگاوەکانی هەڵبژاردن ئاڕاستەی پەرلەمان و کۆمسیۆن دەکرێت\n- مامۆستایان و فەرمانبەرانی سلێمانی و هەڵەبجە و ناوچەکانی تری پارێزگای سلێمانی بەردەوامن لە مانگرتن.\n- وەفدێکی یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەگەڵ نوێنەرانی 27 وڵات کۆبووەوە، سەعدی ئەحمەد پیرە رایگەیاند، نوێنەری ئەو وڵاتانە ئاماژەیان بەوەکرد کە هەرێمی کوردستان لای ئەوان ناوبانگێکی باشی پەیدا کردووە، بەڵام رووداوەکانی ئەم دواییە کاریگەریی نێگەتیڤیا لەسەر ئەو ناوبانگە دروست دەکات.\n- مەسعود بارزانی پێشوازی لە وەفدێکی هاوبەشی کۆماریخوازەکانی هەر دوو ئەنجومەنی پیران و نوێنەرانی ئەمریکا کرد و بارودۆخی هەرێمی کوردستان و شەڕی داعشیان تاوتۆێ کرد و رایگەیاند، کێشەی سیاسی هەرێمی کوردستان چارەسەر دەبێت و کاریگەری لەسەر ئاسایش و سەقامگیری هەرێمی کوردستان نابێت.\n- ساڵح موسلیم و نوێنەری لایەنەکانی رۆژئاوا لەگەل مەسعود بارزانی لە دهۆک کۆبوونەوە.\n- بۆ یەکەم لە دوای دەستپێکردنی قۆناغی چارەسەری لە نێوان پارتی کرێکارانی کوردستان و حکومەتی تورکیا، فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا لە جۆرەکانی F-16 و F-4، شەوی رابرادوو چەند بارەگایەکی پارتی کرێکارێ کوردستانیان لە داهلیجا بۆردوومان کرد.\n- یەکینەکانی پاراستنی گەل و یەکینەکانی پاراستنی ژنان توانیان گوندێک و دوو ناوچەی ستراتیژی کوبانێ لە دەستی داعش دەربهێننەوە و زیانی زۆریش بەو گرووپە بگەیەنن.\n- سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیرایی حکومەتی هەرێمی باشووری کوردستان ئەمڕۆ سێشەممەی بەبۆنەی کارە تیرۆریستییەکەی قەرەتەپەوە وەکو رۆژی ماتەمینی لە هەرێمی باشووری کوردستاندا راگەیاند.\n1. 👁 وەزیری دارایی: داهاتی هەرێمی کوردستان %70 کەمیکردووە\n1. 👁 چەکدار موسلیم (پێشەنگ کوردستان)\n2. 👁 حەسەن ئیبراهیم (خوێنڕێژ کۆبانی)\n- بومەلەرزەیەک ناوچەکانی هەڵەبجەهەڵەبجە و سیروانی هەژاند.\n1. 👁 دەریایەک لەنەوت لەهەرێمی کوردستان دەدۆزرێتەوە\n2. 👁 ساڵی 2008 بەرزترین رێژەی گەشەکردنی گەشتیارانی تیا تۆمارکراوە\n3. 👁 گەشت و گوزاری سلێمانی ئاماری 7 ساڵی گەشتیارانی راگەیاند\n1. 👁 فەرهاد هوژەبری - ئەنوەر هۆژەبری\n1. 👁 چیرۆکە عاشقانەکەی شێخ فەرخ و خاتوون ئەستی\n- پاش ئەوەی رۆژی 12-10 و لە کاتژمێر شەشی بەیانیدا عیماد سەلیم هەرکی کە ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە و دوکانی ئاسنفرۆشیی هەبوو لە موسڵ، لەلایەن چەند چەکدارێکی نەناسراوەوە رفێندرا، ئەمڕۆ تەرمی نێوبراو بە سەربڕدراوی فڕێدرابووە بەر دەرگای ماڵەکەی.\n- بە پێی هەواڵی ئاژانسی دەنگوباسی میزۆپۆتامیا لە بەغداوە، ئەمڕۆ کچە رۆژنامەنووسی کورد بەناوی (دینە محەمەدحەسەن) لە گەڕەکی ئەعزەمییەی بەغدا بەهۆی پەلامارێکی تیرۆریستییەوە گیانی لەدەستدا.\n- بەرپرسێکی یەکێتی لە بەغدا جارێکی دیکە ئەو هەڵوێستەی دووپات کردەوە کە کورد ئامادەیە بچێتە ململانێیەکی چەکدارییەوە ئەگەر لایەنی عەرەبی سوور بێت لەسەر رەتکردنەوەی ناسنامەی کوردیی شاری کەرکوک.\n- لەیلا زانا لە سەردانێکیدا بۆ بەلژیک رایگەیاند کە پێویستە مافەکانی کورد بەپێی دەستوور دابین بکرێت.\n- پارێزەر ئەنوەر ئەلبوننی کە هەڵسوڕاوێکی چالاکی بواری مافەکانی مرۆڤە لە سوریا، بە ئاژانسی فرانس پرێسی راگەیاند کە دەسەڵاتدارانی سوریا سێ هاووڵاتی کوردیان لە ناوچەی ئاموودای سەر بە پارێزگای حەسەکە دەستگیر کردووە. ئەلبوننی روونی کردەوە کە ئەو هاووڵاتیانە لەلایەن هێزەکانی ئاسایشی دەوڵەتەوە دەستگیرکراون. هەروەها دووپاتیشی کردەوە کە دەستگیرکردنی ئەو سێ کەسە پەیوەندیی بە رووداوەکانی مانگی مارتی رابردووی قامشلۆوە هەیە.\n- تا 15-10: بەستنی کۆنگرەی دووەمی حیزبی رزگاریی کوردستان.\n- روودانی تەقینەوەیەک لە باڵوێزخانەی تورک لە بەغداد و بووە هۆی کوژران و برینداربوونی چەند تورکێک.\n- ئەمڕۆ فڕۆکەکانی تورک 3 جار هێزەکانی هاوپەیمانی دیموکراتی کوردستانی لە باشووردا بۆمباران کرد.\n- یەکێتی رایگەیاند کە لە ئەنجامی هێرشەکەی دوێنێدا نزیکەی 57 کەسیان لە هێزەکانی پارتی کوشتووە.\n1. 👁 عەبدوڵڵا نوری سەباح - کەنداڵ\n2. 👁 هیوا جەبار وەلی - چەکدار\n1. 👁 سەیوان عەلی - سەردەم\n- گیرانی کۆیە و دێگەڵە، لەلایەن ینک.\n- ئامریکا هەڕەشەی لە ئێڕاق و ئێران کرد، تاوەکو دەست نەخەنە نێو کاروباری باشووری کوردستانەوە.\n1. 👁 جەمیل عەباس فەقێ رەشید\n- تا 15-10، لە بڕۆکسلی پێتەختی بەلژیک، کۆبوونەوەیەک بە ئامادەبوونی نوێنەرانی 13 پارت و رێکخراو و 21 کەسایەتیی نیشتمانی و رۆشنبیر پێکهات. ئەم کۆبوونەوەیە لەسەر داوای کۆمیتەی پەیوەندی سازدرا، کە پێک هاتبوون لە: شێخ عێزەدین حوسەینی، ئیبراهیم ئەحمەد، پڕۆفیسۆر عیسمەت شەریف وانلی، زوبەیر ئایدار، عەلی سەپان، د. جەبار قادر، شەرەفەدین کایا و د. حەسەن حیسامی. کۆبوونەوەکە بەستنی کۆنگرەی نیشتمانی کوردستانیان بە ئەرکێکی گرنگ زانی و شەڕی براکوژییان تاوانبار کرد و هەروەها دڵشادیی خۆیانیان بەرامبەر هەوڵەکانی یەکگرتنەوەی هەردوو باڵی حدکا دەربڕی. پاشان کۆمیتەکەیان فراوانتر کرد، کە ئەمانەش بوونە ئەندامی: کازم بابە، نەبی قادری - حدکا، ئەمیری قازی - پارتی سەربەخۆیی کوردستان، بەڵێن عەبدوڵڵا - حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان، خەلیل جوندی - پارتی کاری سەربەخۆیی کوردستان، مەلا محەمەد جوانڕۆیی - پارتی کۆمۆنیستی کوردستانی ئێڕاق، جەواد مەلا - کۆنگرەی نیشتمانی کوردستان، د. شەفیق قەزاز - کۆنگرەی گەلی کوردستان، رەهبەر مامەش - کۆنگرەی نیشتمانی کوردستان.\n- گیرانی محەمەد شوکر، لەلایەن ئاسایشەوە، بە تاوانی ئەوەی ئەندامی رێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی ئێڕاقە، نێوبراو پاش 4 رۆژ ئەشکەنجەدان، نامەیەکی پێ پڕدەکەنەوە، کە چیدی بڵاوکراوەی پارتەکەی لە ماڵیدا نەبێت، ئەگینا دەیکوژن، پاشان بەڕەڵڵای دەکەن.\n- سەرۆکی پکک عەبدوڵڵا ئوجەلان نامەیەکی ئاڕاستەی سەرۆکی ئامریکی جۆرج بوش کرد، کە تێیدا دەڵێت، ئێمە دەوڵەتی کوردیمان لە تورکیادا ناوێت.\n- بەستنی کۆنگرەیەکی جیهانی لە پاریس، بۆ بەرگریکردن لە کورد کە نزیکەی 200 نوێنەر بەشدارییان تێدا کرد.\n1. 👁 جەعفەر ئەمین محەمەد\n1. 👁 عەبدولرەحمان سێوەیسی\n1. 👁 محەمەد ساڵح عومەر ئیسماعیل\n1. 👁 ئەبوبە‌کر شێخ نوری قە‌رەداغی ناسراو بە ئاشتی\n1. 👁 جابير سابير سادق\n- دۆزینەوەی یەکەم بیری نەوتی کوردستان لە باباگوڕگوڕ، لەلایەن ئینگلیزەکانەوە.


به‌رهه‌م ساڵح چه‌ندین دیدار و کۆبوونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی کوه‌یت ئه‌نجام دا\n13:25 PM IRAQ\nMONDAY, 12 NOVEMBER 2018 - 11:47\nبه‌شی عێراق و هه‌رێمی کوردستان- سه‌رۆک کۆماری عێراق له چوار دیداری جیاوازدا له‌گه‌ڵ هه‌ریه‌ک له میری کوه‌یت، سه‌رۆکی په‌رله‌مان و جێگری سه‌رۆک وه‌زیران و وه‌زیری بازرگانیی کوه‌یت کۆ بوووه‌وه و باسیان له گه‌شه‌پێدانی په‌یوه‌ندییه‌کانی هه‌ر دوو وڵات کرد.\nبه‌پێی هه‌واڵی کوردپرێس، نووسینگه‌ی ڕاگه‌یاندنی سه‌رۆک کۆماری عێراق بڵاوی کرده‌وه که ڕۆژی یه‌کشه‌ممه 11ی تشرینی دووهه‌می 2018 شێخ سه‌باح ئه‌لئه‌حمه‌د ئه‌لسه‌باح میری كوه‌یت پێشوازی له به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆک كۆماری عێراق كردوووه و پاڵپشتیی وڵاته‌كه‌ی بۆ عێراق دووپات كردوووه‌ته‌وه.\nهه‌ر له کۆبوونه‌وه‌که‌دا میری كوه‌یت ئه‌وه‌ی ڕوون کرده‌وه كه وڵاته‌كه‌ی به‌رده‌وام ده‌بێت له یارمه‌تیدانی عێراق و پاڵپشتیكردنی قۆناغی سه‌رله‌نوێ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی عێراق دوای له‌ناوبردنی داعش.\nهاوكات به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆک كۆماری عێراق كه كوه‌یتی كردوووه‌ته وێستگه‌ی یه‌كه‌می گه‌شته‌كه‌ی بۆ ناوچه‌ی كه‌نداو، ئه‌و په‌یوه‌ندییه قووڵه‌ی نێوان هه‌ردوو وڵاتی خسته‌ڕوو كه هه‌ردوو وڵات پێكه‌وه كۆ ده‌كاته‌وه.\nبه‌رهه‌م ساڵح ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد که دانانی ده‌وڵه‌تی كوه‌یت به ده‌ستپێكی سه‌ردانه‌كه‌ی بۆ ناوچه‌ی كه‌نداو په‌یامێكی ڕوونه بۆ سه‌لماندنی بایه‌خی ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ی نێوان هه‌ردوو وڵات.\nبه‌رهه‌م ساڵح گوتیشی: گه‌لانی ناوچه‌كه مه‌ینه‌تیی زۆریان چه‌شتوووه به ده‌ست ئاسه‌واره‌كانی ناكۆكی و گرژییه‌كان بۆیه ده‌بێت بیر له ئاینده‌یێكی باشتر بكرێته‌وه و كاری له‌سه‌ر بكرێت و داواشی كرد كار بكرێت بۆ دانان و كردنه‌وه‌ی ڕێگاوبانی گواستنه‌وه‌ی نوێ و هێڵی ئاسن و پته‌وكردنی په‌یوه‌ندییه ئابووریی و كلتوورییه‌كانی نێوان هه‌ردوو گه‌ل و وڵات.\nهه‌روه‌ها ئێواره‌ی ڕۆژی یه‌کشه‌ممه د. به‌رهه‌م ساڵح سه‌رۆک کۆماری عێراق له شوێنی مانه‌وه‌ی خۆی له کوه‌یت پێشوازی کرد له مه‌رزوق ئه‌لغانم سه‌رۆکی په‌رله‌مانی کوه‌یت.\nله دیداره‌که‌دا به‌رهه‌م ساڵح خواستی عێراقی دووپات کردوووه‌ته‌وه بۆ گه‌شه‌پێدانی په‌یوه‌ندییه‌کانی له‌گه‌ڵ کوه‌یتدا و کۆتایی هێنان به مه‌سه‌له هه‌ڵپه‌سێراوه‌کان له نێوان هه‌ر دوو وڵات و هه‌نگاونان به‌ره‌و هاریکاریی زیاتر و کاری هاوبه‌ش به‌و جۆره‌ی خزمه‌تی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی هه‌ر دوو وڵات بکات.\nهاوکات سه‌رۆکی په‌رله‌مانی کوه‌یت لای خۆیه‌وه خۆشحاڵیی خۆی ده‌ربڕیوه به سه‌ردانی به‌رهه‌م ساڵح و شاندی هاوڕێی و ئه‌وه‌شی ڕوون کردۆ‌ته‌وه که په‌یوه‌ندیی کوه‌یت و عێراق به‌هێز و برایانه‌یه و ڕه‌گ و ڕیشه‌ی داکوتیوه.\nله دیدارێکی دیکه‌دا به‌رهه‌م ساڵح پێشوازی کرد له شێخ سه‌باح خالید ئه‌لحه‌مه‌د ئه‌لسه‌باح جێگری سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی کوه‌یت.\nهه‌ر له‌و دیداره‌دا به‌رهه‌م ساڵح خواست و نیازی عێراقی ده‌ربڕیوه بۆ بنیاتنانی په‌یوه‌ندییێکی گه‌شه‌کردوو له نێوان هه‌ر دوو وڵات و به‌رزکردنه‌وه‌ی ئاستی ئابووری و بازرگانی نێوانیان.\nله دیدارێکی دیکه‌دا به‌رهه‌م ساڵح پێشوازی کرد له خالید ڕه‌زوان وه‌زیری بازرگانیی کوه‌یت و داوای کردوووه که په‌ره بدرێت به به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی بازرگانی له ڕێی كاراکردنی ڕێککه‌وتننامه‌ی بازرگانی له نێوان عێراق و ده‌وڵه‌تی کوه‌یت.