خۆمان خۆمان کرد بە کۆیلە. . عەلی عومەر\nڕۆژانێک بوو ئێمە خۆمان بەم بەرپرسانەی ئێستەمان وت :" قوربان فەرموون وەرن ببن بە کاربەدەستمان و ئێوە کاروبارمان بەڕێوە بەرن" وە هەموو سامانی ئەم وڵاتە بە پارە و نەوت و هەموو داهاتەکانی ترەوە خستمانە خزمەتیان.\nئەوانیش کەسانێک بوون کە هیچ نە لە بەڕێوەبردنی وڵاتیان دەزانی نە لە بەرەوپێش بردنی، ڕاستە کەسانێک بوون کە ڕۆژانێک خەریکی خەبات کردن بوون بەڵام ئێمە کردمانن بە سەردار و سەرانی ئەم هەرێمە، ئەوانیش لە خوایان دەویست کە شتێکی وایان بۆ بڕەخسێت و تۆزێک ژیانیان بەرەو باشتر بڕوا، ئیتر هەڵبژاردن هاتە پشەوە و خۆیان کاندید کرد ئێمەش ئەوەندە چەپڵەمان بۆ لێدان و ئەوەندە وتمان "بژی. . بژی" وە ئەوەندە پەڕۆمان بۆ بەرزکردنەوە ئەوانیش هەرکە ئەمیان بینی خۆیان لێ بوو بە فیرعەون وە وا سەیری خۆیان دەکرد کەئەنەما ئەمانە ڕزگارکەری ئەم میلەتە بوون وە ئەگەر ئەمانە نەبوونایە ئەوا ئەم میلەتە تۆزقاڵێک خۆشی بە خۆیەوە نەدەبینی وە ئەو کەسانەشی لە پێناو ئەم وڵاتەدا قوربانیان داوە و شەهیدبوون بەدەستکەوتی خۆیانیان دەزانی و واتێیان دەڕوانی کە ئەمانەبوون کە خزمەتکاری یەکەمی ئەم وڵاتەن.\nهەر ئەونە کە لەهەڵبژاردن خەڵکی دەنگی پێدان و لە هەڵبژاردن دەرچوون یەکسەر سامانی ئەم وڵاتەیان کرد بە دوو بەشەوە، بەشێکی بۆ گیرفانی خۆیان و خۆیان پێ قەڵەو و مل ئەستور کرد و چەندەها موڵک و سامانیان پێ کڕی لە دەرەوەی وڵات وە چەندەها زەوی و زاریان لەم وڵاتە داگیر کرد و کردیانە چەندەها باڵەخانە و کۆشک و تەلاری ڕازاوە بۆ خۆیان و ماڵ و مناڵیان، وە بەشەکەی تری سامانی ئەم وڵاتەیان کرد بە موچە بۆ ئەو کەسانەی کە دەست و پێوەندیان بوو وە ئەو کەسانەی کە لایەن گریان بوون بۆیە ئەوانیش زۆربەیان بوون بە دەوڵەمەد و خانەدانەکانی ئەم وڵاتە وە بوون بە بازرگان و خاوەن کارگەو سەیارەی ئاخر مۆدێل و پسەوانی تایبەت و زۆری تریش (بەڵام مەبەستمان ئەو کەسانە نییە کە بە ئارەقەی ناوچاوی خۆیان خۆیان دروست کردوە لەگەڵ ڕێزێکی زۆر بۆ ئەو جۆرە کەسانە).\nبەبێ ئەوەی کاربەدەستان هیچ سامانێک بۆ خەزێنەی دەوڵەت گل بدەنەوەو یاخوود حوکمەتی پێ بەهێز بکەن یا کەرتەکانی پیشەسازی و کوشتوکاڵی پێ بەرەوپێش بەرن بەڵکو زۆربەی زۆری کارگە کۆنەکان و زەوییە کشتوکاڵیەکانیان کردە شوێنی مۆڵ و تەلار و باخە تەلبەن کراوەکان کە تەنها بۆ خۆیان و هاوشێوەکانیانە.\nئێمەش هەر کە ئەمانەمان بینی بەرپرسانمان لا بوو بە هەنارە شیرینە و وەمان زانی کە کەس بەقەدەر ئەمان ناتوانێت وڵات بەڕێووە ببات یاخود هەر ئەمان ئەزانن چی بۆ ئەم وڵاتە باشە و خراپە، هەر بۆیە دەنگدان لە دوای دەنگدان ئێمە دەنگمان پێ دەدان بەڵام چەند کەسانێکی کەم هەبوون کە وەکو ئێمە چاوبەست نەبووبوون وە ڕەخنەیان لێ دەگرتن بەڵام هەرئەم کەسانە کە بەو فێڵە هەڵنەخەڵەتان هەر زۆر زوو بە تێکدەر و خیانەت کار لە قەڵەم ئەدران و وە چەندانیان ڵێ کوژان و کەسیش هەتاکوو ئێستە نەی زانی کێ بوو.\nهەر بۆیە لە نەزانی خۆمانە کە ئەمڕۆ وامان بەسەر دێت چونکە ئەمەی ئەمڕۆ بەرهەمی چەندان ساڵی پێشووە نەوەک تازە بێت ئەوەتا هەر وڵاتێک کە توشی قەیران دەبێت سامانی خۆی بەکار دەهێنێتەوە بۆ ئەو کاتە هەروەک دەڵێن: "ماڵی سپی بۆ ڕۆژی ڕەش".\nبەڵام تاوان باری یەکەمی خۆمانین کە وامان بەسەر هاتووە، خۆمان وامان لە خۆمان کرد کە خۆمان کردە کۆیلەی ئەم دەسەڵاتە هەر بۆیە ئەبێت ئەمڕۆ باجەکەی هەر خۆمان بیدەین چونکە دەوترێت لەدوای هەموو خۆشیەک ناخۆشی دێت بەڵام ئافەرین بۆ ئەو میەتەی کە خۆی بۆناخۆشیەکە حازر دەکات نەوەکو هەر خۆشی بینی ناخۆشی لەبیر بچێتەوە.


Diplomatic Magazine | نەوتی کەرکوك: چەند ساڵێک بەختەوەری و دەیان ساڵ دەردەسەری\nنەوتی کەرکوك لە پشت هەموو سیاسەتەکانی بریتانیاوە بوو بەرامبەر بە کورد\nزانیارییەکانی مۆرگانیJ. de Morgan فرەنسی، کە ساڵی ١٨٩٥ بڵاوی کردنەوە ڕۆڵێکی گەورەیان لەم بوارەدا بینی. ئەوە مۆرگان بوو سنوری دەریاچەی نەوتیی لە باکوری کەرکوکەوە بۆ خانەقین و قەسری شیرین بە نزیکەی ٣٠٠ کم دیار کرد. هەر کە سەدەی بیستەم دەستی پێ کرد ململانێی سەخت بۆ دەستگرتن بە سەر ئەو سامانەدا لە نێوان ئەڵمانیا، بریتانیا، فرەنسا و ئەمریکا دەستی پێ کرد. ئا لێرەەوە بەدبەختی و دەردەسەری کورد و کەرکوک دەستیان پێ کرد.\nلە وتووێژەکانی سایکس – پیکۆ خاڵێکی سەرەکی، ململانێکان نەوتی ویلایەتی مووسڵ "تۆ بڵێ کەرکوك"بوو.\nلە وتووێژەکانی سایکس – پیکۆ خاڵێکی سەرەکی ململانێکان نەوتی ویلایەتی مووسڵ "تۆ بڵێ کەرکوك"بوو.\nئەوە بوو بەشێکی زۆری ویلایەتی مووسڵ بۆ فرەنسا دانرا و بەشەکەی تری بە کەرکوکەوە بۆ بریتانیا. واتا لە باکوری کەرکوکەوە و تا دەگەیشتە خانەقین و مەندەلی و خوارتر لە ویلایەتی مووسڵ جودا کرایەوە. ئەگەر خاڵەکانی ڕێکەوتننامەی سایکس – پیکۆ وەک خۆیان جێبەجێ بکرابانایە ئەوا هەموو ئەو ناوچانە لە ویلایەتی مووسڵ و باشوری کوردستان دادەبڕێنران.\nبریتانیا ئامادە نەبوو بە هیچ شێوەیەك دەست لە نەوتی کەرکوك هەڵبگرێت. هەر نەوتی کەرکوکیش بوو لە کۆتاییدا چارەنووسی ویلایەتی مووسڵ و هەموو باشوری کوردستانی دیاری کرد.\nبە وتەیەکی دیکە باشوری کوردستان دەکرا بە دوو بەشەوە، بەشێکی لە گەڵ مووسڵدا دەخرایە ژێر مەندەیتی فرەنساوە و بەشەکەی تری بە عیراقەوە دەلکێنرا و لە ژێر مەندەیتی بریتانیا دەبوو. ڕاستە خاڵەکانی سایکس – پێکۆ وەک خۆیان جێبەجێ نەکران، بەڵام ڕوحی ڕێکەوتننامەکە بۆ دابەشکردنی میراتەکانی دەوڵەتی عوسمانی بە شێوەیەک لە شێوەکان جێبەجێ کرا. ئاڵ و گۆڕە گەورەکان لە بەر چاو گیران، وەک شۆڕشی ئوکتۆبەر و دەرچوونی ڕووسیا لە ڕێکەوتننامەکە، سەرهەڵدانی بزووتنەوەی کەمالی، داهێنانی سیستەمی مەندەیت و دەسهەڵگرتنی فرەنسا لە ویلایەتی مووسڵ بە قازانجی بریتانیا.\nلە کۆتاییدا ویلایەتی مووسڵ بە باشوری کوردستانەوە بە دەوڵەتی تازە دروستبووی عیراقەوە لێکنرا.\nئەوەی گرنگە لێرەدا ئاماژەی پێ بکرێت ئەوەیە کە بریتانیا ئامادە نەبوو بە هیچ شێوەیەك دەست لە نەوتی کەرکوك هەڵبگرێت. هەر نەوتی کەرکوکیش بوو لە کۆتاییدا چارەنووسی ویلایەتی مووسڵ و هەموو باشوری کوردستانی دیاری کرد.\nفاکتەری نەوتی کەرکوك لە پشت هەموو سیاسەتەکانی بریتانیاوە بوو بەرامبەر بە کورد لە ماوەی زیاتر لە نیو سەدەدا\nهەرچەندە کۆمپانیا ئەڵمانی و بریتانییەکان بە خوێنی سەر یەک تینوو بوون، لە گەڵ ئەوەشدا بۆ ئەوەی دەستیان لەو نەوتە گیر بێت ساڵی ١٩١١ کۆمپانیاییەکی تایبەتیان دامەزراند بە ناوی "کۆمپانیای ئیمتیازاتی ڕۆژهەڵاتی و ئەفریقی سنووردار" کە ساڵی دواتر (١٩١٢) ناوەکەی گۆڕا بۆ" کۆمپانیای نەوتی تورکی". کۆمپانیاکە بەم ناوە مایەوە تا ساڵی ١٩٢٩ کاتێ ناوەکەی بوو بە "کۆمپانیای نەوتی عیراق".\nفاکتەری نەوتی کەرکوك لە پشت هەموو سیاسەتەکانی بریتانیاوە بوو بەرامبەر بە کورد لە ماوەی زیاتر لە نیو سەدەدا. هەوڵی گەلی باشوری کوردستان بۆ دامەزراندنی دەوڵەت لەو سەردەمەدا کاربەدەستانی ئینگلیزیان زۆر نیگەران کردبوو، بەهەموو شێوەیەک هەوڵیان دەدا ڕێگە لەم پێشهاتە بگرن.\nلەم ڕێگەدا تا بۆیان کرا کوردیان لە عیراق بە گشتی و لە کەرکوك بە تایبەتی پەراوێز خست و کوردستانیان بە پەڕگەیەکی دواکەوتوو و هەژار هێشتەوە.\nهەرچییان لە توانادا بوو کردیان بۆ هێشتنەوەی بونیادی خێڵەکی کۆمەڵگای کوردی.\nبەم هەنگاوانە و گەلی کردەوەی دیکە بریتانییەکان پرۆسەی بە گەلبوون و نەتەوەبوونی خێل و هۆزە و تیرە پرش و بڵاوەکانی باشوری کوردستانیان بە تەواوی پەکخست.\nهەموو حکومەتە بە نێو نیشتمانییەکانی دوای دەسەڵاتی کۆڵۆنیالی بریتانیش لە سەر هەمان سیاسەت بەرامبەر بە کورد بەردەوام بوون و بە دەگمەن لە هێڵە گشتییەکانی لایانداوە. ڕەنگبێ جیاوزییەکە تەنها لە شیوازی جێبەجێ کردنیدا بووبێت، خوا هەڵناگرێ ئەمان زۆر دڕندانەتر ئەو سیاسەتەیان پەیڕەو کردووە و خوێنڕێژی و ماڵوێرانی و کارەساتی زیاتریان بە سەر گەلی کوردا هێناوە.\nسیاسەتە خراپەکانی ئینگلیز و حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عیراق بەرامبەر بەگەلی کورد لە هەڵس و کەوتیاندا لە گەڵ کوردی کەرکوکدا زۆر بە زەقی بەرجەستە بوونە.\nهەر لە دەسپێکەوە کەمترین کورد لە کۆمپانیای نەوت دادەمزرێنران و بەدەگمەن کۆنتراکتەکانی کۆمپانیا بەر کورد دەکەوتن، تەنانەت ئەو کارانەشی کە هیچ زانیاری و شارەزاییەکیان نەدەویست، وەک پاکردنەوەی دەور و بەری بیرەکان لە گژ و گیاو پوش و پەڵاش.\nبەرهەمی ئەم کارەی ئینگلیز و هاتنی خەڵک بە دوای دەرفەتی کار و بژێوی ژیاندا بوونەتە هۆی هەڵکشانی ژمارەی دانیشتوانی کەرکوكی شار و ليواكاني\nبەڵگەی نووسراوم لە بەر دەستدا نیە، بەڵام لە کەسانی بەتەمەنی ئەو سەردەمەم بیستووە، گوایە هەندێ مەلا و شێخی کورد کارکردنیان لە کۆمپانیای نەوت لە خەڵک حەرام کردووە، بۆیە کورد زۆر دڵگەرم نەبووە بۆ کارکردن لە لای "کافرەکان". ئەمەش بۆ ئینگلیز دەرفەتێکی باش بووە بۆ ئەوەی لە لیواکانی دیکەی عیراقەوە، نەک کرێکاری شارەزا و پیشەوەر بێنن، بەڵکو تەنانەت کرێکاری ناشارەزا و بێ ئەزموونیشیان بەلێشاو بۆ کارکردن لە کۆمپانیای نەوت هێناوە بۆ کەرکوک.\nبەرهەمی ئەم کارەی ئینگلیز و هاتنی خەڵک بە دوای دەرفەتی کار و بژێوی ژیاندا بوونەتە هۆی هەڵکشانی ژمارەی دانیشتوانی کەرکوكی شار و ليواكاني. بە پێی شارەزایانی بوارەکانی دیمۆگرافیا ڕێژەی دانیشتوانی کەرکوک لە ماوەی ١٩١٩ – ١٩٥٧ بۆ پێنج ئەوەندە زیادی کردووە.\nژمارەی ئەوانەشی لە لێواکانی دیکەی عیراقەوە هاتوونەتە کەرکوك تا ساڵی ١٩٧٢، کە هێشتا شاڵای بەعەرەبکردن بە شیوەیەکی زۆر توند دەستی پێ نەکردبوو، گەیشتە نزیکەی چل هەزار کەس.\nئەگەر نەوەکانی ئەمانە، کە ئیتر دەبنە خەڵکی کەرکوك و وەک باو و باپیرانیان باسی ئەوە ناکرێت کە لە دەرەوەی لیوا و پاشان پارێزگای کەرکوك هاتوونەتە دونیاوە، حسیب بکەین ئەوا ژمارەکە دەبێت بە دەیان هەزار کەس.\nئەم بارە بەشێک لە وردەکارییەکانی گۆڕینی دیمۆگرافیا و پێکهاتەی دانیشتوانی کەرکوکمان بۆ ڕوون دەکاتەوە.\nئەوەی سەیرێکی سەرژمێرییەکانی ١٩٤٧ و ١٩٥٧ و ١٩٧٧ بکات هەموو ئەم ئامار و ژمارانە بە زەقی دەبینێت.\nدەرکردنی کارمەندانی کورد لە کۆمپانیای نەوت و گواستنەوەی فەرمانبەرانی کوردی کەرکوک بۆ دەرەوەی شار و پارێزگا دوو کردەوەی دیکەی کاربەدەستانی بەغدا بوون بۆ لاوازکردنی پێکەی کورد لەم شارە.\nدواتر بە وردی باسی کردەوەکانی حکومە یەک لە دوای یەکەکانی عیراق دەکەم، بە تایبەتی حکومەتی بەعس وەک وێرانکردنی ئاواییە کوردییەکانی نزیک کۆمپانیای نەوت و ڕاگوێزانی دانیشتوانیان.\nهەموو ئەم هەنگاوانە بە هاوتەریبی لە گەڵ هێنانی عەرەبدا بۆ کەرکوک فاکتەری گرنگ بوون بۆ دابەزینی ژمارە و ڕێژەی کورد و بەرزبوونەوەی ژمارە و ڕێژەی عەرەب.\nدکتۆر کەمال مەزهەر ئەحمەد، کوردستان لە ساڵەکانی شەڕی یەکەمی جیهاندا، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا ١٩٧٥.\nدلشاد عمرد عبدالعزیز، شرکه نفگ العراق المحدوده – دراسه تاریخیه فی نشاگها الإقتصادی والخدمی فی کرکوك ١٩٢٧ – ١٩٧٢، أگروحه دکتوراە غیر منشوره فی التاریخ الحدیپ، جامعه الموصل ٢٠١٤.\nدکتور جبار قادر، قچایا کردیه معاصره – کرکوك. الأنفال. الکرد وترکیا، دار ێراس، أربیل ٢٠٠٦.


هەرێمی سومی باکووری ئۆکرانیا ئامادەکاری دەکات بۆ هێرشێکی نوێی ڕووسیا\nهەرێمی سومی، ئۆکرانیا، تانکە تێکشکێندراوەکانی ڕووسیا\nزیاتر لە هەفتەیەک لەمەوبەر هێزەکانی ڕووسیا لە هەندێک لە ناوچەکانی ئۆکرانیا کشانەوە، بەڵام هێزە بەرگرییەکانی هەرێمی سومی باکووری ئۆکرانیا بەردەوامن لە مەشقەکانیان و ئامادەکاری دەکەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێرشی زیاتری ڕووسیا.\nماوەیەکی کەم دوای دەستپێکردنی داگیرکارییەکەی ڕووسیا لە ئۆکرانیا کە سەرۆکی ڕووسیا ڤلادیمیر پوتن بە " ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی تایبەت " ناوی دەبات، هێزەکانی ڕووسیا چوونە سنووری سومییەوە و شەڕی کۆڵان بە کۆڵانییان کرد و بەرەو کیێڤی پایتەخت پێشڕەوییان کرد.\nسەرۆکی بەڕێوبەرایەتی هەرێمی و سەربازیی سومی دمیترۆ ژیڤیتسکی لەو کاتەدا وتی هیچ هێزێکی سەربازیی لە هەرێمەکەدا نەبوون، ئەوەی هەبووە تەنها هاوڵاتیانی ناوچەکە بوون هەرچی چەکێک لەبەردەستیاندا بووبێت هەڵیانگرتووە و دژی هێزەکانی ڕووسیا بەکارییان هێناون، لەو چەکانەش مۆلۆتۆڤ کۆکتەیڵس.\nڕۆژی پێنجشەممە ژیڤیتسکی لە سومی بە ڕۆیتەرزی وت " بەپێی ڕووسییەکان بێت، پلانییان هەیە لە سێ بۆ پێنج ڕۆژدا سومی بگرن."\nوتی " وادیارە زانیویانە کە لەو کاتەدا لە سومی هیچ هێزێکی سەربازیی بوونی نەبووە و تەنها هاوڵاتیان بەرگرییان کردووە."\nوتیشی لە 8 ی مانگی چواردا هێزەکانی ئۆکرانیا هەرێمەکەیان دووبارە کۆنتڕۆڵ کردەوە.\nئاماژەی بەوەشدا " پێم وایە ئەگەری ڕوودانی هێرشێکی نوێ زۆر زۆرە. ئەوان سوورن لەسەر ئەوە و ئێمەش لەوە تێدەگەین کە ژمارەی هاوڵاتیان لە ڕووسیا نزیکەی 150 ملیۆنن. هەتاوەکو تانک و خەڵکیان هەبێت بەردەوام دەبن لە ناردنییان."


جگە لە دانوستانی ئەتۆمی، ئێران ئامادەیە ئەم هەنگاوەش بەرامبەر ئەمریکا بنێت\n3760 جار خوێندراوەتەوە\nوەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، بەدەر لە دانوستانەکانی ئەتۆمی ڤییەننا، ئامادەی ئاڵوگۆڕی بەندکراوان لەگەڵ ئەمریکا، بەڵام ئەمریکا ئەم پرسەی بەستووەتەوە بە گفتوگۆکانی ئەتۆمییەوە.\nحوسێن ئەمیر عەبدوڵڵاھیان وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، بەدەر لە دانوستانەکانی ئەتۆمی ڤییەننا، ئامادەی ئاڵوگۆڕی بەندکراوانن لەگەڵ ئەمریکا، بەڵام ئەمریکا ئەم پرسەی بەستووەتەوە بە گفتوگۆکانی ئەتۆمییەوە.\nحوسێن ئەمیر عەبدوڵڵاھیان لە ٥٨ ھەمین کۆنفرانسی ئاسایشی نێودەوڵەتی میونخ و لە پانێڵیکدا لە ژێر ناوی "ئێران و داھاتووی پلانی کاری ھاوبەش" گوتارێکی پێشکەش کرد.\nوەزیری دەرەوەی ئێران ئەوی خستەڕوو،لەچوارچێوەی گفتوگۆکانی ئەتۆمی لە ڤییەننا، بەمەرجی دەرکردنی بڕیاری سیاسیی پێویست لەلایەن لایەنی بەرامبەر، ئەوا ئامادەن بۆ ئەنجامدانی رێککەوتنێکی باش لە ماوەیەمی کەمدا.\nوتیشی، "ئەگەر دانوستانەکانی ئەتۆمی لە ڤییەننا لە نێوان ئێران و ھێزەکانی جیھان سەرکەوتوو نەبێت ئەوا ھێزە رۆژئاواییەکان بەرپرس دەبن لەمە، چونکە ئێمە رێکەوتنێکی باشمان دەوێت".\nحوسێن ئەمیر عەبدوڵڵاھیان لەبارەی پرسیاری ئاڵوگۆڕی بەندکراوەکانیان لەگەڵ ئەمریکا ئاشکرای کرد، "پرسی ئاڵوگۆڕی بەندکراوان بە تەواوەتی پرسێکی مرۆییە و ئێمە نامانەوێت ئەمە پەیوەست بێت بە دانوستانەکانی ڤییەننا. لە بەرامبەر ئەمەدا، ئەمریکییەکان ئەمەیان بە دانوستانەکانی ڤییەنناوە بەستووەتەوە. بەپێی ئێران ئەم دوو پرسە ھیچ پەیوەندییەکیان بە یەکەوە نییە و دەتوانین بەدەر لە دانوستانەکانی ئەتۆمی ئەنجامی بدەین".


سه‌ره‌کی, ٢٤ ی مانگی نۆ ٢٠١٧\nیه‌کشه‌ممه ٢٤ ی مانگی نۆ ٢٠١٧\nمەسعود بارزانی: هاوبەشیمان لەگەڵ عێراق کۆتایی پێهاتووە\nسەرۆکی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند دەنگدانی مشتومڕلەسەر بۆ سەربەخۆیی لە کاتی خۆیدا لە ڕۆژی دووشەممە بەڕێوە دەچێت، سەرەڕای زۆربوونی فشارەکان بۆ دوواخستنی لە ناو هەرێم و لە درەوەش.\nئەنگێلا مێرکڵ بۆ چوارەم جار هەڵبژاردن دەباتەوە\nڕاوێژکاری ئەڵمانیا ئەنگێلا مێرکڵ لە هەڵبژاردنێکی مێژوویدا چوارەم خولی وەک ڕاوێژکار بردەوە. پارتی کرستیان دیموکراتی مێرکڵ دەنگێکی کەمتری لەوەی کە چاوەڕوان دەکرا بەدەستهێنا و پارتی ڕاستڕەوی پاپیلیست دەنگەکانی زیاتر بوو لەوەی کە چاوەڕوان دەکرا.\nمێزگرد : ڕیفراندۆم\nچەند کاتژمێرێک ماوە بۆ دەستپێکردنی دەنگدان لە هەرێمی کوردستانی عێراق بۆ ئەو ڕیفراندۆمەی مشتومڕێکی زۆری سیاسی بە دوای خۆیدا هێناوە.\nئێران مانۆڕی لەشکری لەسەر سنوری هەێمی کوردستان ئەنجام دەدات و گەشتە ئاسمانییەکانی لەگەڵ هەرێم ڕادەگرێت\nسوپای پاسدارانی ئێران ڕۆژی یەکشەممە مانۆڕێکی لەشکردی لە ناوچە کوردیەکانی باکوری ڕۆژئاوای وڵاتەکەی ئەنجام داوە بەر دەنگدانی ڕۆژی 25 ی مانگ بۆ سەربەخۆیی، ئەم مانۆڕەش گوزارشت لە نیگەرانییەکانی تاران دەکات لە سەر ئەو ڕیفراندۆمە.\nباڵیۆزخانەی ئەمەریکا هۆشداری دەدات بە هاووڵاتیانی لە عێراق\nباڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە عێراق هاووڵاتیانی ئەمەریکایی ئاگادار دەکاتەوە کە ڕەنگە نائارامی لە دەمی ڕیفراندۆم بۆ سەربەخۆیی ڕوو بدات کە بڕیارە ڕۆژی 25 مانگ لەلایەن دەسەڵاتدارانی کوردەوە لە باکوری عێراق ئەنجام بدرێت و حکومەتی ناوەندی لە بەغدا دژیەتی.\nوەزیری دەرەوەی کۆریای باکور ڕەخنەی توند لە سەرۆک ترامپ دەگرێت\nوەزیری دەرەوەی کۆریای باکور لە میانەی وتارەکەیدا لە ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕۆژی شەممە بێڕێزیەکی زۆری بە سەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ کرد.


زایینی: ٢٧-١١-٢٠١٦ - هەتاوی: ١٣٩٥/٠٩/٠٧ - ١٣:٢٥ تاران\nحدکا وەك هێزێکی دیارو تێکۆشەری سیاسی و تەشکیلاتی و دێمۆکڕات و ئازادیخوازی کورد هەرلەسەرەتای پێك هاتنییەوە خۆی بە مڵکی گەل و ئەندام و لایەنگرانی خۆی زانیوە و ناکرێت لە ئێستادا لەو ڕێڕەوە مێژوویە بترازێت. کاتێك ڕەخنە دەگرین بۆ ئەوەی خۆمان بۆ داهاتووی سیاسی وڵات بەباشترین شێوەی موومکین سازو ئامادەبکەین. لە پێشتردا زۆرخاڵمان خستەڕوو بۆ ئەوەی لە کۆنگرەدا بکرێن بە میحوەری دیالۆگ و باس لەسەریان. بەڵام بائەوەش بڵێین کە حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران وەك لە ڕابردوودا پێشڕەو پێشەنگی خەبات و بەرخۆدانبووە، لە ئێستایشدا ئەو رەساڵەتەمێژووییەی کەوتۆتەسەرشانی و، زۆر بەباشی هەوڵدەدات هەتا بەرپرسیارانە لە ژێریدا بمێنێتەوە. ئەوجاریش پێمان باشە تیشك بخەینە سەر چەند بابەتێکی نوێ و گرینگ لە پێناو گەشەپێدان و بەرەوپێش بردنی کاری حیزبیدا و هەر لەو پەیوەندیەشدا زۆر لازمە بەهەموو لایەك کار و باری سیاسی و تەشکیلاتی حیزبی ڕێکبخرێتەوە و هەموو بەشەکانی کاراو چالاکتر تێبکۆشین و ئیمکانیش هەیە هەتا هەموو جومگە سەرەکیەکانی تێکۆشانی حیزبی بەربڵاوتر و گشگیرتربکڕێن و هەموو دەنگ و ڕەنگێك تێیدا مەجالی تێکۆشانی پێبدرێ. سەبارەت بە میدیای حیزب وەك پێویست تەشکیلاتی و گشتی نەکراوە و هەموو لایەك بیروباوەڕە سیاسی و تەشکیلاتیەکانیان تێیدا ڕەنگ ناداتەوە و کۆنگرە لازمە ئەو بەشە هەستیارەی حیزب بەربڵاوتر و گشتگیرتر بکات لە رەوتی خەبات و تێکۆشانی حیزبیدا و ناکرێ بە ڕێگای سەلیقە و کرداری شەخسی و کۆنتڕۆڵکردن و پەراوێزخستنی نووسەران و توێژەرانی سیاسی و ئاکادیمیدا بەڕێوەببرێت. حیزبی دێمۆکڕات خەڵکی پێگەیشتوو و بەتوانەی گەلێك زۆری هەیە و لازمە کەڵك لە بیرو هزریان وەربگیرێ. بەداخەوە ئەو بەشەی حیزب پاوانی دەستەیەكی گەلێك پچووك لە پێك هاتەی حیزب کراوە، کە ئەو خاڵەش لە گەڵ روح و گشتگیری حیزبی ناتەبایە. بەروویەکەی تریدا کاتێك دەڵێین حدکا لە رووی کۆمەڵایەتییەوە لە هەموو چین و توێژێکی کۆمەڵایەتی کوردستان پێك هاتووە و لەوەیشدا کە بەوجۆرە حەمەل ناکرێت، جێگای لێوربونەوە و باشترکردنە.\nبەرپرسانی میدیای ئەو کەس و دەستانەیان زۆر تر خستووتە بەرچاو کە لەخۆیان نزیکن یان بەواتایەکیدیکەدا، بەدڵی ئەوان و لە خۆیان نزیکن.\nحیزبی بوون و تێکۆشانی ڕاستگۆیانە یەکێكە لە نەریتە بەرزو دیارەکانی" دکتۆر قاسملوو" کە نابێت لە درێژەی رەوتی خەباتی حیزبیدا لە بیر بکرێ.\nهەربۆیە دەبێت میدیا و سەرجەم بەشەکانی ڕاگەیاندنی حیزبی لە خزمەتی هەمووان و لە پێناوی هەموواندابێ. ڕەنگە ئێستا بگووترێ ئەو مەسەلەیە بەتەواوی لە جێگای خۆیدانیە و لە ڕاستیەوە دوورە، بەڵام بەدڵنیایەوە، بەزیادەوەش خۆمە خۆمە و دۆستایەتی و لێك نزیکبوون دەوری خۆی هەبووە و نابێ بمێنێت. چوونکی زیانی گەورە بەئاستی وشیاری و پێگەی بەرزی تێکۆشانی ئازادیخوازانەی حیزب دەگەیەنێت ، لانیکەم لە نێو تەشکیلاتی خۆیدا. باشترە ئەو بەشەی حیزب لە لایەن کەسانی سەر ڕاست و بەئەزموون و دوور لە دەمارگیری و ناوچەگەرایی و خزمخزمێنێ ئیدارەبکرێ و بدرێتە دەستی کەسانی شارەزا و بێلایەن لە بەڕێوەبەردنی کاری حیزبیدا. نموونەی پەراوێزخستنی تێکۆشەرانی ئەمەگناس و لە خۆبردووی حیزبی زۆر بەرچاو و دیارە و و هەرلەوپەیوەندیەشدا گەورەکردنەوەی هێندێك سیمای لاوەکی، کە بەشێکیان زۆریشیان کەملوتفی بەرانبەر بە حدکا کردوە، وەك دیاردەیەکی نامۆ خۆی دەرخستووە و بەو پێیە دڵی زۆرینەی ئەندامانی تێکۆشەر و لێهاتوو و پێگەیشتووی حیزبی لە نێو تەشکیلاتدا حدکا زوێر دەکرێ .\nکاتێك خەباتی سیاسی و تەشکیلاتی حدکا دەستی پێکردەوە ، بەڕاستی لە هەمووتان دەپرسم ئەو کەس و کەسانە ئامادەبوون بێن و بەشداری ئەو خەباتە بکەن و وێرای کادرو پێشمەرگەکانی حیزب بگەڕێنەوە بۆ نێوخۆی وڵات؟!! بەشێك لەو بەناو چالاکوانە سیاسی و هەڵسوڕانەی ئەمڕۆ دیداریان لە گەڵدا ئەنجام دەدرێت سەبارەت بە ئاڵوگۆڕە سیاسی و دیپلۆماسیەکان لە ئاستی ناوچەی و گیتیدا و، پاشان ئاوێزانی میدیای حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران دەکرێ، بەشێکیان " کەسانێکن کە لە کاتی تەنگانێ و ئەندامەتی رێبەری حدکادا، حیزبیان بە جێشتووە بە هۆکاری بێبنەمای کۆمەڵایەتی و تەشکیلاتی و ئەمڕۆش بۆ دیدار و گفتوگۆی سیاسی دەبێت سڕەیان بۆ ڕێك بخرێ" !! هەربۆیە دەبێت کۆنگرە زۆر سەربەرزانە سنوورێك بۆ ئەو شێوە لە هەڵسوکەتکردنە دابنێت.\nحیزب دەبێت بۆهەمووان بێ و هەموویان وەك یەك و بێ جیاوازی جوگرافیای لە بەڕێوەبردن و ئیدارەدانی حدکادا بەشداری کاری حیزبی بکرێن. حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران پوێستە وەك سەرمایەکی بەنرخ و مەعنەوی چاو لە تێکۆشەرانی خەباتی شار و شاخ بکا و لە داهاتوو و ئێستایشدا هەر ئەوان وەك بڕبڕەی پشتی حیزب دەمێنەوە.\nمانەی ئەو دێرانەش بە هیچ جۆرێك نابێت والێك بدرێتەوە کە پێمان وابێت ئەو کەسانەی تازە دێنە نێو ڕیزی شۆڕش پشتگووێ بخرێن و بایخیان پێنەدرێت. مەنزوری ئەو چەند دێرە ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە بە گوێرەی هەلومەرج و بەرژەوەندی خۆیان هەڵسوکەت دەکەن و لە حیزبایەتیشدا هەڵبەزدابەزی زۆر بەو لاولادادەکن! کاتێك ئەو خاڵ و بابەتانەوەك نەزەرەت و پێشنیاز دەخرێنە بەر چاوی ئەندامان و لایەنگرانی حیزب و دڵسۆزانی بزووتنەوەی سیاسی و شۆڕشگێڕی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بۆ ئەوەیە هەتا هەموولایەك لە کاراترکردنەوە و ئیدارەدانی حیزبیدا بەشداربن و کەس لە رەوتی خەباتی سیاسیدا خۆی پەراوێزنەخات. کە دەڵێین حیزب هی هەمووانە و دەبێت بۆهەمووان و بە هەمووڵایەکیش بەرێوەببرێت.\nمەبەست ئەوەیە کە ژیانی ڕێکخراوەی چڕوپڕتر بکرێ و هەموو لایەك بە خۆشەویستی و هەستی بەرزی کورد پەروەری لە خزمەتی حدکا و جووڵانەوەی ئازادیخوازیدا تێ بکۆشین. کۆنگرە ئەرکێکی تریشی دەکەوێتە سەر شان ئەویش سەرلەنوێ ڕێکسختنەوەی بنەما و میکانیزمەکانی پەیوەندی سیاسی و دیپلۆماسی لە گەڵ حیزب و لایەنەسیاسی و تێکۆشەرەکانی کوردە لە هەر چوار بەشی کوردستاندا. حیزب دەبێت وێڕای پاراستن و لە بەرچاوگرتنی بەرژەوەندی گشتی سیاسی و نیشتیمانی گەلی کورد لەو بوارەدا، لایەنی بڕیاردانی سەربەخۆی ساسی لە بیر نەکرێ ، بەلەبەرچاوگرتنی بارودۆخی سیاسی و تەشکیلاتی و ئەمنی حدکاش. لە کۆتایدا زۆر شانازی بە حیزبە تێکۆشەر و دێمۆمراتەکەمانەوە دەکەین و کاتێك ئەو بابەت و مەسەلانەی پەیوەندیدار لە پەیجی تایبەت بەکۆنگرەیدا بڵاو دەکرێنەوە، نیشانەی وشیاری و پێگەی پتەوی سیاسی و تەشکیلاتی حیزب دەگەیەنێت و بەرویەکەی تریدا مانەی ئەوەیە کە دێمۆکراسی سیاسی و تەشکیلاتی بە شێوەیەکی بەربڵا بە نێو جومگەکانی حدکادا ڕێشەی داکوتاوە و مەبەستی ئێمەیش ئەوەیە کە حیزب هەروەك هەمیشە بەسەربەرزی و بڕیاری نەتەوەی رەوتی خەبات و تێکۆشانی خۆی ببڕێت.


پەڕلە، لەسەر پەڕلەمان\n6/10/2019 8:49:07 PM\nھەر لە کاتی یەکەمین ھەڵبژاردن بۆ خولی یەکەمی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان (پەڕلەمان) لە ١٩ی ئایاری ١٩٩٢دا و پاش تەواوبوونی پرۆسەکە بە کۆمەڵێک کەلێن و کەم و کورتی زۆرو زەوەندەوە، دواتریش دابەشکردنی کورسییەکانی ئەنجومەنەکە پەنجا بە پەنجا لە نێوان پارتی و یەکێتی دا ئیتر پەڕلە و پیلان و کەتنەکان لە سەر پەڕلەمان دەستی پێ کرد، ھەر لەحساب نەکردن بۆ سەرۆکایەتی ئەوکاتەی پەڕلەمان (کە کۆچکردوو بەڕێز جەوھەر نامق سالم سەرۆکی بوو) ھەتا کەنارخستنی یەکجاری خودی دامەزراوەکە لەئانی شەڕی ناوخۆ لە ناوەڕاستی نەوەدەکانی سەدەی رابردوودا.\nدامەزراوەی پەرلەمان ، پێچەوانەی ووڵاتانی خاوەن دامەزراوەی بەرزترین دەسەڵاتی تەشریعی و بنەڕەتی دەوڵەت لێرە و لە ھەرێمی کوردستان ساڵ لە دوای ساڵ رۆڵ و پێگە و بەھاو ھەیبەتی کەم دەکرێتەوە و وەک دامەزراوەیەکی لاوەکی و موزەییەف لە لایەن بڕیاربەدەستانی حزبە دەسەڵاتدارەکانەوە لەقاڵب دەدرێت و جار لە دوای جار قارست دەکرێت!، دەویسترێت ھاوشێوەی سەرجەم سێکتەر و دامەزراوەکانی تری ھەرێم پەرلەمانیش وەک تابلۆیەک بە بێ ھەناو و ڕۆبۆتێکی ئاسایی لێ بکەن و تاڕادەی زۆریش تێیدا سەرکەوتوو بوون، ھەر بۆیەش پاش ئەوەی پەرلەمانی کوردستان لە ١٩ی ئابی ٢٠١٥ دا بەھۆی گرتنەبەری رێکارە یاساییەکانی خۆی بۆ ھەمواری یاسای سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان بە ماوەی دوو ساڵ بە تەعتیل و داخستن سزا درا!، جگە لەوانەیش ھەر پەرلەمانێک بۆ سێ ئەرکی گرنگ دێتە دامەزراندن و ھەڵبژاردن کە یاسادان و چاودێری دەسەڵاتی جێبەجێ کردن و تاوتوێی بودجەی ساڵانەیە، بەڵام ئەم پەرلەمانەی ئێرە بۆ ماوەی شەش ساڵی تەواوە بودجەی نەدیوە و ئەوە بۆ دوو خول دەچێت نە چاودێرییەکی پێویستی کردووە و نە لێپرسینەوەی لەدەسەڵاتدارانی حکومەت کردووە لەسەر گەندەڵی و بڕینی موچە و کەیسی نەوت و غاز وشکستی ریفراندۆم و ١٦ی ئۆکتۆبەر و پێکنەھێنانی حکومەت و کپکردنی ئازادی بیروڕای سیاسی و نارەزایەتیەکانی خەڵکی بەشمەینەت و ستەملێکراو !.\nوێڕای ئەوانەیش خودی پەڕلەمانتارەکانیش کراونەتە سەرە ڕمی شەڕی حزب و مەکتەب سیاسیەکان و شەولە تیڤی و رۆژ لە دیبەیتەکان بەر دەدرێنە وێزەی یەکتر و ململانێی حزبەکانیان پێ گەرم دەکەن!، لەکاتێکدا ئەوانی پارلەمانتار کاری سەرەکی خۆیانیان لە بیر براوەتەوە و مەشغوڵ و ئیجباری کاری تر کراون!.\nلە ھەموو ئەوانەیش مەترسیدارتر بێ بەھاکردنی دەنگی ھاوڵاتیان و پرۆسەی دەنگدانە لە رێگەی تەزویرکردن لە ھەڵبژاردنەکان و پەرتەوازەکردنی فراکسیۆن و کوتلە پەرلەمانیە ئۆپۆزسیۆنەکان و رێگەنەدان و ئەستەنگ دروست کردن بۆ پرۆژە یاساکانیان! .\nیان وەک ئەمرۆ سەرکردەشکستخواردوەکانی مێژووی دەوڵەتداری کوردی بێزییان نایەت تەنانەت لە باڵاخانەکەیشیدا سوێند بخۆن و دەستەی سەرۆکایەتیەکەی لە ھۆڵی تردا رۆڵی عەریف حەفلەیەک دەبینن!، چ جای لەم سستەمە بەناو پارلەمانیەدا بھێنرێنە بەردەم نوێنەرانی گەل و لێپێچینەوەیان لەگەڵدا بکرێت!!؟.\nئەمەیش ئەو پەڕلە( یان : پیلان و موئامەرەیە )یە کە بەسەر پەرلەمان و پەرلەمانتاریان ھێناوە بە بێ ئەوەی بە خۆیان زانی بێت!.


2016 بڕوات و نەیەتەوە....ئاوی ئامون و تونی بابا چێت\nبەبۆنەی هاتنی ساڵی نوێوە، شۆڕش ئیسماعیل ئەندامی مەكتەبی سیاسی و لێپرسراوی دەزگای هەڵبژاردن پەیامێكی ئاراستەی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان كرد، ئەمە دەقەكەیەتی:\nخەڵکی کوردستان ساڵێکی سەخت و پڕ لە ناخۆشی و نەبوونی تێپەڕاند و تاقیکردنەوەیەکی سەختی بێ دەرامەتی و نالەباری بژێوی ژیانیان بەڕێکرد و بۆ دۆست و نەیارانیشیان نیشاندا، کە خەڵکی کوردستان سەرباری ئـەو ھەموو نەبوونیە، پەنا ناباتە بەر توندوتیژی و ئاژاوەگێڕی و شکست پێھێنانی حکومەتەکەیان، کە بەری ڕەنجی سەدان ساڵەی قوربانی میللەتێکی ژێر دەستەیە.\nئـەم سەبر و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتییەی خەڵکی کوردستان دەبێت سەرکردایەتی سیاسی و حکومەتی ھەرێم لە ساڵی نوێدا پاداشتی خەڵک بە چارەسەرکردنی کێشە سیاسییەکان و دۆزینەوەی ڕێگەی ھاوبەش بۆ گەیشتن بە ئـەنجام و کردنەوەی گرێ کوێرەی بێ مووچەیی و بێ کارەبایی و خزمەتگوزارییەکانی تر بداتەوە.\nپێشبینییەکان ئـەوەمان پێ دەڵێن (٢٠١٧) گەر وورد وریا نەبین نزیکە شەڕی کورد و کورد ڕووبدات و خوێنی ڕۆڵەی کورد بچێتە ئـاشی داگیرکەرانی کوردستانەوە و ڕیسی دەیان ساڵەمان ببێتەوە بە خوری و پیلانی گڵاوی دوژمنان و نەیارانی کورد سەرکەوێ.\nمێژوو ئـەوەی سەلماندووە دەسەڵات تەنیا ھێز و پارە نییە بەڵکو پێویستی بە پشتیوانی کۆمەڵانی خەڵکە بۆ ئـەوەی ببنە قەڵایەکی پۆڵاین بۆ پاراستنی.\nلە ئـێستادا لە کوردستان نەبوونی یەکڕیزی و تێکچوونی گەورەترین ھەڕەشەیە لەسەر ئـاییندەی ئـەم ھەرێمە بۆیە ھیچ پاساوێک بۆ چارەسەرنەکردنی کێشە سیاسی و یاسایی و ئـابورییەکان لای تاکی ئـەم ھەرێمە وەرناگیرێ و مانەوەی دۆخی ھەرێم بەم شێوەیە نزیکمان دەکاتەوە بە لە دەستدانی دەستکەوتەکان و لێکترازانی زیاتر و ھەموو ئـەو ئـەگەرانەی تری لە برسێتی و بێ ئـاسایشیدا ڕوودەکەنە ھەرێمێک.\nھەموان دەبێت سەربازی دڵسۆزی چارەسەربین بۆ ئـەوەی بتوانین لە ساڵی داھاتوودا بەشێک لە برینەکانی ڕابردوو چارەسەر بکەین و ھیوا و ئـومێد و متمانە بخەینەوە دڵی گەلەکەمان.\nهیوای تەندروستی باشتر و تەمەن دریژی بۆ ھەڤاڵ مام جەلال دەخوازم.\nخۆشەویستی بێسنوور بۆ سەبر و دان بەخۆداگرتنی بنەماڵەی سەربەرزی شەھیدان و کەم ئـەندامان و خانەنشینان و مووچەخۆران لە بەرامبەر باری سەختی ژیانیاندا.\nسڵاو لە پێشمەرگە قارەمانەکانی کوردستان کە بەوپەڕی لە خۆبوردووییەوە سنوورەکانی کوردستان دەپارێزن.\nسڵاو لە هەموو تێکۆشەرانی کورد لە هەر کوێیەک و لە هەر سەنگەرێکن.\n12/31/2016 12:40:56 AM \nبەپێی ئەنجامە بەراییەكان دەنگی بەڵێ لەگشتپرسیییەكەی\n10/2/2017 9:40:46 AM\nكۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردن و\n10/1/2017 11:52:46 AM\n9/26/2017 11:16:46 AM\nكۆمیسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردن و راپرسی له كوردستان\n9/26/2017 11:06:14 AM\nكاتژمێر7ی سه‌ر له‌به‌یانی ئه‌مرۆ 25 /9 2017 پرۆسه‌ی\n9/25/2017 1:11:59 PM\nتۆڕی شەمس بۆ چاودێری هەڵبژاردن لەراپۆرتی\n9/25/2017 12:56:31 PM\nله په‌ڕه‌ی 1 له 10 ( 381 هه‌واڵ )


سه‌روه‌ر پێنجوێنی - : مانیفێستۆی ئیسلامی بۆ كۆیلایەتی و بارزگانیی كۆیلە\nدەقی رێنمایینامەكەی داعش لەبارەی كەنیز و كۆیلەكانەوە\nتکامان وایە لە مەلاکان ـ و بەتایبەتی (یەکێتیی زانایان) و (لیژنەی فەتوا) ـ پێمان بڵێن ئەم فەتوایانە لەگەڵ ئیسلام و فیقهـ و یاسای ئیسلامی گونجاون یان نەگونجاون\nهەڵسەنگاندنێکی فیقهیی ورد و ڕاشکاومان لێیان دەوێت\nئەگەر خۆیشیان نازانن؛ ئێمە بۆیان باس دەکەین!\nئەگەر دەیشارنەوە؛ ئێمە ئاشکرای دەکەین(١)\n(دیوانی توێژینەوە و فەتوادان) ("ديوان البحوث و الإفتاء")، لە (دەوڵەتی ئیسلامی) ی داعش، بڵاوکراوەیەکی ڕەسمیی لە شێوەی پۆستەرێکی گەورەی نوشتاوەدا ـ کە عەرەب "مطویة" |مەطوییە| ی پێ دەڵێن ـ بڵاو کردوەتەوە، بە ناوی "سؤال و جواب، في السبي و الرقاب"، واته: "پرسیار و وەڵام، دەربارەی 'سەبی' و کۆیلەکان". لە بنەڕەتدا "سەبی" ("سَبْي") بە واتای پرۆسەی بەتاڵانی‌بردنی ژن و منداڵی پیاوە نا-موسوڵمانەکانە کە لەگەڵ هێزی سەربازیی دەوڵەتێکی ئیسلامی بەشەڕ دێن و خۆیان دەکوژرێن یان هەڵ‌دێن یان دەگیرێن و ئیتر ژن و منداڵیان لەلایەن هێزە ئیسلامیەکەوە بەتاڵانی دەبرێن و دەکرێنە کۆیلە و کەنیز، ئیتر وشەی "سَبْي" ـ کە خۆی چاوگە و بە واتای پرۆسەکەیە ـ بە ژن و منداڵە بەتاڵانی‌براوەکانیش دەوترێت، بۆیە ناونیشانەکە "سؤال و جواب، في السبي و الرقاب" بەم واتایەیە: "پرسیار و وەڵام، دەربارەی ژن و منداڵی بەتاڵانی‌براو و بەکۆیلەکراو، و دەربارەی کۆیلەکان بەگشتی".\nبڵاوکراوەکە مێژوی مانگی (موحەڕڕەم) ی ساڵی (١٤٣٦ هـ.) ی پێوەیە، کە ئەمە دەکاتە مانگی (١١) ی (٢٠١٤)، و ئیتر لە دەزگای بڵاوکاری (کتێبخانەی هیممەت) ("مکتبة الهمة") ی سەر بە دەوڵەتی ئیسلامی، ئامادە کراوە، و ڕۆژی ٣ ی مانگی ١٢، دابەش کراوە (لە ڕێگەی تویتەرەوە) بەسەر "موجاهید"ەکاندا، ئەمەش بەپێی زانیاریەکانی یەکەی "چاودێری هەڕەشەکانی جیهاد و تێرۆریزم" لە دەزگای "مێمری" MEMRI Jihad and Terrorism Threat Monitor (JTTM)، کە بۆ ڕۆژی دوایی (٤ / ١٢) ڕاپۆرتێکی تەواوی لەسەر داوە و دەقەکەیشی وەرگێڕاوە بۆ ئینگلیزی (ئەم دەزگایە لە تێرۆر و توندڕەویی ئیسلامی لە سەرتاسەری جیهاندا دەکۆڵێتەوە، بەتایبەتی ئەوەی لە وڵاتانی عەرەبی و پاکستان و ئەفغانستان و ئێران سەرهەڵ‌دەدات).\nبڵاوکراوەکە پێک‌دێت لە کتێبۆچکەیەک، کە ٣٢ فەتوای شەرعی لەخۆ دەگرێت، کە وەکو وەڵام هاتون لەسەر ٣٢ پرسیار، دەربارەی کۆیلە و کەنیز و حوکمە شەرعیەکانیان و چۆنێتیی مامەڵەکردن لەگەڵیان، لە ئیسلامدا. فەتوا/وەڵامەکان لە دەقە ئیسلامیەکان (قورئان و حەدیث) و فیقهـ و یاسادانانی ئیسلامی، هەڵ‌گۆزراون، و ـ بەکورتی ـ شەرعیەتی ئیسلامی دەدات بە بەتاڵانی‌بردنی ژن و منداڵی پیاوانی نا-موسوڵمانی جەنگاو لەگەڵ هێزەکانی دەوڵەتی ئیسلامی، بەتایبەتی ئەوانەی کە ئایینیان جیاوازە و بە نا-موسوڵمان "کافر" دادەنرێن، وەکو ئێزدیەکان و مەسیحیەکان. و حوکمەکانی ئەو ژن و منداڵانە ڕون دەکاتەوە کە بەتاڵانی دەبرێن و دەکرێنە کۆیلە، و چۆنێتیی مامەڵەکردن لەگەڵیان، و چوارچێوەی فیقهیی کردنیان بە کۆیلەی سێکس، و بازرگانی‌پێوەکردنیان. ئیتر ـ بەکورتی ـ مانیفێستۆیەکی ئیسلامیە بۆ کۆیلایەتی و بارزگانیی کۆیلە، لەسەر بنەمای دەقە ئیسلامیەکان و یاسای ئیسلامی. لە کۆتایی بڵاوکراوەکەدا هاتوە کە ئەم باسە ـ باسی حوکمەکانی ئافرەتی کەنیز ـ "عیلم" ێکی نیمچە ون‌کراوە کە لە بابەتەکانی فیقهی ئیسلامیی هاوچەرخدا پشت‌گوێ خراوە!\n* چەند خاڵێک لەم بڵاوکراوەیەدا بۆ من جێی تێبینی بون یان سەرنج‌ڕاکێش بون:\n١. ئەو بیروڕایەی زۆرینەی زانا ئایینیەکانی ئیسلامیان بەڕاستتر و پشت‌پێ‌بەسراو داناوە کە دەڵێت ئافرەتی ئەو "نا-موسوڵمان" ("کافر")انەی کە پێشتر موسوڵمان بوە و هەڵ‌گەڕاوەتەوە؛ "سەبی" ناکرێن، واتە بەتاڵانی نابرێن و ناکرێنە کۆیلە. ئیتر ئەو بیروڕا فیقهیەی ڕێبازی حەنەفییان هەڵ‌نەبژاردوە ـ کە پێشتر (ئیبن تەیمییە) هەڵی‌بژاردوە ـ کە دەڵێت ئافرەتی پیاوی موسوڵمانی هەڵ‌گەڕاوەیش دەکرێنە کۆیلە. ئەمە لە خۆیدا نیشانەیەکی باشە ئەگەر جێبەجێی بکەن، یانی هیچ نەبێت بەپێی ئەم هەڵ‌بژاردنە داعش ئامادە نیە ژنی جەنگاوەرانی (کورد) و (عەلەویەکان) و (ئیسماعیلیەکان) و (دەڕەزیەکان) بکەن بە تاڵانی و کۆیلە، لە کاتێکدا ئەمانە بە موسوڵمانی هەڵ‌گەڕاوە دەزانن، وەکو لە فەتواکانی ئیبن تەیمییەدا هاتوە دەربارەی عەلەویەکان "النصیریة" و ئیسماعیلیەکان "الإسماعیلیة" و دەڕەزیەکان "الدروز"، و شتێكی ئاشکرایشە کە ڕاگەیاندنی داعش هەمیشە جەنگاوەرانی کوردی ـ بەتایبەتی لە (ی‌پ‌گ) و (ی‌پ‌ژ) ـ بە "هەڵگەڕاوەکان" ("المرتدون") ناو بردوە. کەواتە لەم لایەنەوە دەوڵەتەکەی "خەلیفە" (ئەبو بەکری بەغدادی) نەرمترە لە دەوڵەتەکەی خەلیفە (ئەبو بەکری صیددیق) کە ژن و منداڵی خێڵە عەرەبی (بەنو حەنیفە) ی کردە کۆیلە و کەنیز دوای ئەوەی هەڵ‌گەڕانەوە لە ئیسلام! کە ئەم کارەی ئەبو بەکری صیددیق هەمو "صەحابی"ـەکانی تر پەسەندیان کردوە! ئەمە لە لایەنی بەتاڵانی‌بردن و بەکۆیلەکردنی ژنەوە، بەڵام سەبارەت بە منداڵ؛ دەوڵەتەکەی "خەلیفە" (ئەبو بەکری بەغدادی) و دەوڵەتەکەی خەلیفە (ئەبو بەکری صیددیق) وەکو یەک وان: هەردوکیان منداڵی پیاوانی ناموسوڵمانی جەنگاو بەتاڵانی دەبەن و دەیانکەن بە کۆیلە! ئەمەش بەپێی ڕێبازی زۆرینەی هەرەزۆری زانایانی ئایینیی ئیسلام کە ڕەنگە لە سەردەمی ئەبو بەکری صیددیقدا کۆدەنگی "ئیجماع" ی "صەحابە" ی لەسەر بوبێت.\n٢. هەوڵێکی جوانکاری و پاساوهێنانەوە و نەرم‌کردنەوە لە بڵاوکراوەکەدا هەست پێ دەکرێت، چونکە لە کۆتایی بڵاوکراوەکەدا تیشک دەخرێتە سەر ئەو بوارانەی لە ئیسلامدا هەن بۆ ئازادکردنی کۆیلە، و ئەو دەقە ئیسلامیانەی ئازادکردنی کۆیلە بە چاکەیەکی گەورە دادەنێن. ئەمە هەوڵێکە بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی، بۆ ئەوەی خەڵک وا تێ‌بگەن کە کاتێک ئیسلام دەرگایەکی گەورە بۆ بەکۆیلەکردن دەکاتەوە؛ دەلاقەیەکی بچوکیش بۆ ئازادکردنی کۆیلە دەکاتەوە. بۆیە بڵاوکراوەکە باسی ئەوە دەکات کە ئازادکردنی کۆیلە چاکەیەکە لە ئیسلامدا، و لە هەندێک حاڵەتدا دەبێتە ئیجباری، وەکو حاڵەتی کەففارەت‌دانی (کوشتنی بەهەڵە)، و حاڵەتی کەففارەت‌دانی (شکاندنی سوێند) و (ظیهار) و (جوت‌بون لە ڕۆژی ڕەمەزاندا). هەرچەند لە ڕاستیدا ئەمە شتێک نیە دڵی پێ خۆش بکرێت یان کاریگەرییەکی واقیعیی هەبێت بۆ کەم‌کردنەوەی کۆیلە، چونکە ئەم کەففارەتە کە ئازادکردنی یەک کۆیلەیە؛ لەو حاڵەتانەدا یەکێکە لە چەند "ئیختیار" ێکی تر، کە ئیختیارەکانی تر بریتین لە ـ (ڕۆژوی دو مانگ بەبەردەوامی)، یان (نان‌دان بە دە هەژار)، یان (دابین‌کردنی پۆشاکی دە هەژار)، یان (نان‌دانی شەست هەژار)، کە ئەم سەرپشکی و ئیختیارانە هەبون؛ موسوڵمان دەتوانێت کۆیلەیەکیش ئازاد نەکات! ئیتر کۆیلەی داماو دەبێت چاوەڕێ بێت هەتا موسوڵمانێک ئارەزوی خێرکردنی هەڵ‌دەستێت یان قەتڵێکی نائەنقەست دەکات یان سوێندێکی دەکەوێت یان "ظیهار" ێکی لێ دەقەومێت یان لە ڕۆژی ڕەمەزاندا لەگەڵ ژنی "لە پیلکەی ئەتسێ"! لەگەڵ هەمو ئەمانەشدا؛ بەپێی ڕێبازی زۆرینەی زانا ئایینیەکانی ئیسلام ـ کە بڵاوکراوەکەی داعشیش ئەم ڕێبازی بە ڕاستتر داناوە ـ؛ ئەم ئازادکردنە تەنها کۆیلەی موسوڵمان دەگرێتەوە، ئیتر کۆیلەی نا-موسوڵمان؛ فت!\n٣. لەگەڵ ئەوەی دەزگایەکی "دەوڵەتی ئیسلامی" کە گوایە پسپۆڕە لە توێژینەوەی شەرعی و فەتواداندا، ئەم فەتوایانەی ئامادە کردوە، و لەگەڵ ئەوەشدا کە خاڵە سەرەکیەکانی بڵاوکراوەکە زانیاریی زۆر سەرەتایی و زانراوی فیقهـ و یاسای ئیسلامین؛ بەڵام هەستم بە شارەزاییەکی زۆر نەکرد، بەڵکو هەستم بە سادەیی و هەندێک جار هەڵە و تێکەڵیی زاراوە ئیسلامیەکان دەکرد لە بڵاوکراوەکەدا، وەکو:\nـ ئەوەی کاتێک بەڵگە بۆ حەڵاڵیی جوت‌بون لەگەڵ ژنی "سەبی"کراو دەهێنێتەوە؛ بەڵگە بە دەقی قورئانیی (المؤمنون: ٥-٧) دەهێنێتەوە ـ کە ئەم دەقە گشتیە و حەڵاڵیی جوت‌بون لەگەڵ هەمو ژنێکی کۆیلەدا دەگەیەنێت نەک بەتایبەتی ژنی "سەبی"کراو واتە بەتاڵانی‌براوی جەنگ، ئینجا بۆ ئەوەی دەقەکە بکاتە بەڵگە؛ دەڵێت: (ئیتر "ما ملکت أیمانکم" هەر بەشێکن لە ژنە سەبی‌کراوەکان "السبایا")! لە کاتێکدا دەبێت بەپێچەوانەوە بڵێت: (ئیتر ژنە سەبی‌کراوەکان "السبایا" هەر بەشێکن لە "ما ملکت أیمانکم")! ئەمە لە کاتێکدا لە قورئاندا دەقی تر هەیە کە زۆر بەڕونی و ڕاشکاویی باسی حەڵاڵیی جوت‌بون دەکات لەگەڵ ژنی "سەبی"کراو دەکات، وەکو دەقی قورئانیی "يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ! إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ، وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللهُ عَلَيْكَ.." (الأحزاب: ٥٠)، لەبریی ئەمە دەقێکیان هێناوەتەوە کە گشتیە و بەتایبەت باسی "سەبی" ناکات. ئەمەش چونکە ئەم دەقەی ئەوان هێناویانەتەوە؛ زیاتر لەسەر زمانی خەڵکە.\nـ بۆ باسی ڕادەی خۆداپۆشینی کەنیز، زاراوەی "حیجاب" بەکار دەهێنێت وەکو ناوی پۆشاکی ژنی موسوڵمان. لە کاتێکدا وشەی "حیجاب" بەم واتایە قسەی ڕەشەخەڵکە ئەگەر بە جل‌وبەرگی ژنی موسوڵمان بوترێت، کە ئیسلامیەکان هەمویان لە بابەتی ئەم ڕەشەخەڵکەن کاتێک زاراوەکە بەو واتایە بەکاردەهێنن، لە کاتێکدا "حیجاب" خۆی بە واتای "پەردە" یە نەک جل‌بەرگ، و لە بنەڕەتدا مەبەست ئەو پەردەیە بوە کە ژور/ماڵەکانی ژنەکانی پێغەمبەری دادەپۆشی، و ئیتر حوکمێک بوە تایبەت بوە بە ژنەکانی ئەوەوە.\n٤. ئەوەی کە بەلای منەوە زۆر پێکەنیناوی و عەنتیکە بو؛ ئەوەیە لە خاڵی (٦) دا کە تایبەتە بە باسی "فرۆشتنی ئافرەتی سەبی‌کراو"، دەڵێت: "دەکرێت ئاڵ‌وگۆڕیان پێوە بکرێت ـ بە مەرجێك بۆ مەبەستێک نەبێت کە خراپەکاری یان زیان‌گەیاندنی تێدا بێت ـ"!!! جا خراپەکاری و زیان‌گەیاندن لەوە گەورەتر چیە کە بازرگانی و کڕین و فرۆشتن بە مرۆڤەوە بکرێت؟!\nدەقی بڵاوکراوەی "سؤال و جواب، في السبي و الرقاب"\nواته: "پرسیار و وەڵام، دەربارەی ژن و منداڵی بەتاڵانی‌براو و بەکۆیلەکراو، و دەربارەی کۆیلەکان بەگشتی".\n١. "سەبی" چیە؟ وەڵام: "سەبی"، ئەو ژنانەی پیاوە ناموسوڵمانە جەنگاوەکانە، کە موسوڵمانان دەیانبەن.\n٢. هۆکاری حەڵاڵ‌بونی ئەو ژنانە چیە؟ وەڵام: هۆکاری حەڵاڵبونیان ناموسوڵمانێتی "کفر" ە، ئیتر ئەو ژنە ناموسوڵمانانە بۆمان حەڵاڵ دەبن، بەوەی کە "ئیمام" ی موسوڵمانان دابەشیان دەکات، دوای ئەوەی دەستیان بەسەردا دەگیرێت و دەهێنرێن بۆ ناو دەوڵەتی ئیسلام "دار الإسلام".\n٣. ئایا سەبی‌کردنی هەمو ژنێکی ناموسوڵمان دروستە؟ وەڵام: هیچ ناکۆکییەک لەنێوان زانایانی ئیسلامدا نیە لەوەدا کە سەبی‌کردنی هەمو ئەو ژنانه دروستە کە هەر لە بنەڕەتەوە ناموسوڵمان "کافر" ن، وەکو ئەوانەی لە ئەهلی کیتابن (وەکو مەسیحی و یەهودی) و ئەوانەی بتپەرستن. بەڵام دەربارەی سەبی‌کردنی ئەو ژنانەی پێشتر موسوڵمان بون و دوایی هەڵ‌گەڕاونەتەوە؛ زانایانی ئیسلام ناکۆک بون: زۆرینە "جمهور" پێیان وا بوە کە دروست نیە، و هەندێکیان پێیان وابوە کە سەبی‌کردنی ئەوانەش دروستە. و ئەوەی بەلای ئێمەوە بەهێزترە؛ قسەی زۆرینەیە کە وتویانە دروست نیە.\n٤. سواربون "وطء"(٢) ی ژنی سەبی‌کراو دروستە؟ وەڵام: بەڵێ دروستە، ئەوەتا خوا دەفەرموێت: (وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ، إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ، فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ) (المؤمنون: ٥- ٧)، (المعارج: ٢٩-٣١). ئیتر "ما ملکت أیمانکم" هەر بەشێکن لە ژنە سەبی‌کراوەکان "السبایا".\n٥. ئایا ژنی سەبی‌کراو ڕاستەوخۆ دوای ئەوەی دەبێتە موڵکی موسوڵمانێک؛ دروستە سواری ببێت؟ وەڵام: ئەگەر کچ بێت؛ بۆی هەیە هەر کە بو بە موڵکی؛ سواری ببێت، بەڵام ئەگەر مێرددار بوبێت؛ دەبێت لە حەیزێک پاک ببێتەوە، وەکو لە فەرموەدا هاتوە کە ئەبو داوود لە ئەبو سەعیدی خودریەوە ریوایەتی کردوە کە پێغەمبەر دەربارەی ژنە سەبی‌کراوەکانی هەڵمەتی سەر دۆڵی "ئەوطاس" وتویەتی: "بەسەر ژنێکی سک‌پڕدا مەکەون هەتا سکەکەی دادەنێت، و ئەوەشی کە سکی نیە؛ هەر بەسەریدا مەکەون هەتا حەیزێک دەشوا" (لا تَوطَأ حَامِلٌ حتى تَضَعَ، ولا غيرُ ذاتِ حَملٍ حتَّى تحيضَ حَيْضةً).\n٦. فرۆشتنی ئافرەتی سەبی‌کراو دروستە؟ وەڵام: فرۆشتن و کڕین و بەخشینی ئافرەتانی سەبی‌کراو "سبایا" و کەنیزەکان "إماء" بەگشتی، دروستە، چونکە ئەوانە سامان و مڵکی ڕوتن، دەکرێت ئاڵ‌وگۆڕیان پێوە بکرێت ـ بە مەرجێك بۆ مەبەستێک نەبێت کە خراپەکاری یان زیان‌گەیاندنی تێدا بێت ـ.(!!)\n٧. لە کڕین و فرۆشتنیاندا؛ جیاکردنەوەی دایک و منداڵەکانی دروستە؟ وەڵام: دروست نیە لە فرۆشتن و کڕین و بەخشیندا دایک و منداڵەکانی کە هێشتا باڵغ نین جیا بکرێنەوە، بەڵام ئەگەر گەورە و باڵغ بوبێتن؛ دروستە لە دایکیان جیا بکرێنەوە.\n٨. ئەگەر دو موسوڵمان لە کڕینی ئافرەتێكی سەبی‌کراودا شەریک بن؛ ئایا بۆ هەردوکیان دروستە [سێکسی لەگەڵ بکەن]؟ وەڵام: سواربونی ئافرەتی سەبی‌کراو تەنها بۆ ئەو پیاوە موسوڵمانە دروستە کە هەر خۆی بەتەواوی خاوەنیەتی. ئەوەی خاوەندارێتیەکەی ناتەواو بێت وەکو ئەوەی شەریکی هەبێت؛ بۆی دروست نیە سواری ببێت هەتا بەشی ئەوانی تر دەکڕێتەوە یان ئەوانی تر دەست لە بەشی خۆیان هەڵگرن بە بەخشین.\n٩. ئەگەر ژنی سەبی‌کراو سکی پڕ بو لە خاوەنەکەی؛ بۆی هەیە بیفرۆشێت؟ وەڵام: نەخێر ئەو کاتە دروست نیە بیفرۆشێت، چونکە دەبێتە "أم ولد" واتە دایکی منداڵەکەی [منداڵەکە بە ئازاد حسابە، هەرچەند ژنەکە بە کەنیزی دەمێنێتەوە]، هەر کاتێکیش پیاوەکە [=خاوەنەکە = باوکی منداڵەکە]؛ مرد؛ ژنەکە ئازاد دەبێت.\n١٠. ئەگەر کابرا بمرێت و چەند ئافرەتێکی سەبی‌کراو لە ماڵ و سامانەکەی بەجێ‌مان؛ حوکمیان چۆنە؟ وەڵام: وەکو بەشێک لە میراتەکەی دابەش دەکرێن، بەڵام ئەو کاتە تەنها بۆ خزمەتن نەک سواربون، ئەگەر پێشتر کابرا [= (باوک، ئەگەر میراتبەرەکان نەوەی ئەو بون) = (کوڕ، ئەگەر میراتبەر باوکی ئەو بو] خۆی سواری ببو پێش مردنی، یان کاتێک چەند میراتبەرێک بە یەکەوە (بە شەراکەت) بونە خاوەنی.\n١١. پیاوی موسوڵمان بۆی دروستە سواری کەنیزی ژنەکەی ببێت؟ وەڵام: نەخێر، چونکە موڵکی خۆی نیە و موڵکی کەسێکی ترە.\n١٢. پیاوی موسوڵمان بۆی دروستە کەنیزی کەسێكی تر ماچ بکات ئەگەر خاوەنەکەی ڕازی بێت؟ وەڵام: نەخێر بۆی دروست نیە، چونکە ماچ‌کردن هەر بەشێکە لە ڕابواردن، ئەم ڕابواردن "استمتاع" ـەش هەر بە موڵکایەتی (خاوەنێتی) ی ڕاستەقینە دروستە.\n١٣. ئەو ئافرەتە کەنیزەی کە هێشتا باڵغ نەبوە؛ سواربونی دروستە؟ وەڵام: بەڵێ دروستە ئەگەر بە کەڵکی ئەوە بێت [=بەرگەی بگرێت]، بەڵام ئەگەر بە کەڵكی ئەوە نەیەت؛ ئەوە دەکرێت بە شێوازی تر ڕابواردنی لەگەڵ بکرێت جگە لە سواربون.\n١٤. عەورەت [شەرمگا] ی کەنیز لە نوێژدا چیە؟ وەڵام: عەورەتی کەنیز لە نوێژدا هەر هەمان عەورەتی کەنیزە لە دەرەوەی نوێژ: کە بریتیە لەو ئەندامانەی لەش غەیری سەر و مل و دەستەکان و پێیەکان(٣).\n١٥. دروستە ئافرەتی کەنیز بێتە دەرەوە بۆ بەر چاوی پیاوانی نامەحرەم بەبێ "حیجاب"؟ وەڵام: بەڵێ دروستە کەنیز سەر و مل و دەست و پێ لەبەرامبەر پیاوانی نامەحرەم دەربخات، بەو مەرجەی ترسی لەخشتەبردن لە گۆڕێدا نەبێت، بەڵام ئەگەر ببێتە هۆی لەخشتەبردن یان مەترسیی ئەوەی لێ بکرێت؛ بەوە قەدەغە دەبێت.\n١٦. ئایا دروستە پیاوی موسوڵمان لە یەک کاتدا خاوەنی دو ئافرەتی کۆیلە کە خوشکی یەک بن؟ وەڵام: بەڵێ دروستە، دو خوشک، یان ئافرەتێک و پورەکەی، موڵکی پیاوێک بن، بەڵام ئەمە سواربون ناگرێتەوە، ئیتر ئەو پیاوەی کە خاوەنیانە؛ کاتێک سواری یەکێکیان دەبێت؛ ئەوی تری لێ حەرام دەبێت، چونکە قەدەغەکردنی "کۆکردنەوەی دو خوشک" [قورئان کە دەڵێت: "وأن تجمعوا بین الأختین" (النساء: ٢٤)] کە لە دەقدا هاتوە؛ گشتیە و ئەو حاڵەتانەش دەگرێتەوە.\n١٧. "عەزل" چیە؟ وەڵام: "عەزل" بریتیە لەوەی "ئاوەکەی تێ نەکات".\n١٨. ئایا دروستە بۆ پیاوی موسوڵمان لەگەڵ کەنیزەکەی وا بکات: ئاوەکەی تێ نەکات؟ وەڵام: بەڵێ دروستە پیاو کاتێک لەگەڵ کەنیزی خۆی جوت دەبێت؛ "عەزل" بکات: ئاوەکەی تێ نەکات، جا ئیتر کەنیزەکە ڕێی پێ بدات بەوە یان نا.\n١٩. لێدانی کەنیز دروستە؟ وەڵام: بەڵێ بۆ مەبەستی "تەمێ‌کردن" ("تأدیب") دروستە، بەڵام بە مەبەستی شکاندنەوە، یان تۆڵەلێ‌کردنە و دامرکاندنەوەی ڕق، یان ئەشکەنجەدان؛ دروست نیە. هەروەکو لێدانی دەم‌وچاویش دروست نیە.\n٢٠. حوکمی ڕاکردنی ئافرەتی کەنیز لە دەستی خاوەنەکەی چیە؟ وەڵام: لە گوناهە گەورەکانە، لە (مەنصوری کوڕی عەبدوڕڕەحمان) ـەوە هاتوە، لە (شەعبی) ـەوە، ئەمیش لە (جەریر) ەوە [مەبەستی "جەریری کوڕی عەبدوڵڵا" یە کە یەکێک بوە لە هاوەڵان "صحابة" ی پێغەمبەری ئیسلام]، کە شەعبی گوێی لە جەریر بوە وتویەتی: "هەر کۆیلەیەک لە دەستی گەورەکەی ڕا بکات؛ لە باوەڕ دەرچوە [= "کافر" بوە]، هەتا دەگەڕێتەوە بۆلای" ("أَيُّمَا عَبْدٍ أَبَقَ مِنْ مَوَالِيهِ فَقَدْ كَفَرَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْهِمْ")، ئینجا (مەنصوری کوڕی عەبدوڕڕەحمان) ی ناوبراو وتویەتی: "سوێند بە خوا! ئەمە لە پێغەمبەرەوە گێڕراوەتەوە، بەڵام من پێم خۆش نیە لێرە، لە بەصڕە، ئەوەم لێوە بگێڕرێتەوە" (قَدْ ـ وَاللهِ ـ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ ـ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ـ وَلَكِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يُرْوَى عَنِّي هَاهُنَا بِالْبَصْرَةِ) (موسلیم ریوایەتی کردوە)(٤).\n٢١. سزای دنیایی ئافرەتی کەنیز کە ڕای کردبێت لە گەورەکەی، چیە؟ وەڵام: لە شەرعی خوادا سزایەکی دیاری‌کراوی نیە، بەڵام بە شێوەیەک تەمێ دەکرێت کە ببێتە پەند بۆ هاوشێوەکانی و وایان لێ بکات بیر لە هەڵاتن نەکەنەوە.\n٢٢. مارەکردنی ئافرەتی کەنیزی موسوڵمان یان کیتابی [=مەسیحی، یان یەهودی] دروستە؟ وەڵام: نەخێر دروست نیە، مەگەر بۆ کەسێک بترسێت توشی "زینا" ببێت [یانی: توانای هێنانی ژنی ئازادی نەبێت، و لە خۆی بترسێت "زینا" بکات]، ئەوەتا خوا دەفەرموێت: "وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ... ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ" (النساء: ٢٥).\n٢٣. ئەگەر پیاوێکی موسوڵمان کەنیزی خۆیی کرد بە ژنی خۆی؛ ئایا لەسەریەتی نۆرە و شەویی خۆیی بۆ دانێت؟ وەڵام: لەم بارەیەوە (ئیبن قودامەی مەقدیسی) ی حەنبەلی (١٢٢٣ ز. مردوە)، لە کتێبی "المغني" دا وتویەتی: ("قەسم" ـ واتە شەومانەوە لەلای ژن ـ لەسەر پیاو پێویست نیە بۆ ئەو ژنەی کە کەنیزیەتی... بەڵام کاتێک کەنیزەکەی پێویستیی بە سێکس بو؛ دەبێت لە ڕێگەیەکی داوێن‌پاکانەوە بۆی دابین بکات، یان بەوەی خۆی سواری ببێت، یان بیدات بە شو، یان بیفرۆشێت) ("وَلَا قَسْمَ عَلَى الرَّجُلِ فِي مِلْكِ يَمِينِهِ... لَكِنْ إنْ احْتَاجَتْ إلَى النِّكَاحِ، فَعَلَيْهِ إعْفَافُهَا، إمَّا بِوَطْئِهَا، أَوْ تَزْوِيجِهَا، أَوْ بَيْعِهَا")(٥).\n٢٤. ئەگەر پیاوێكی موسوڵمان کەنیزێک بهێنێت کە موڵکی پیاوێکی ترە؛ بۆی دروستە سواری ببێت؟ وەڵام: خاوەنەکەی بۆی نیە سواری ببێت چونکە شوی بە کەسێکی تر کردوە، ئیتر خاوەنەکەی تەنها خزمەتی کەنیزەکەی بۆ دەمێنێتەوە، و مێردەکەی بۆی هەیە لەگەڵی ڕابوێرێت.\n٢٥. سزا شەرعیەکان "الحدود" بەسەر کەنیزەکاندا جێبەجێ دەکرێن؟ وەڵام: بەڵێ کاتێک کەنیز تاوانێک دەکات کە سزای شەرعیی هەیە؛ سزاکەی بەسەردا جێبەجێ دەکرێت، بەڵام سزاکەی بۆ نیوە دەکرێت لەو سزا شەرعیانەدا کە نیوەکردن هەڵدەگرن، وەکو خوا فەرمویەتی: "فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ" (النساء: ٢٥).\n٢٦. ئایا دروستە کەنیز [ئازادیی] خۆی لە خاوەنەکەی بکڕێتەوە؟ وەڵام: بەڵێ دروستە، و ئەم مامەڵەیەش پێی دەوترێت "موکاتەبە" ("المکاتبة").\n٢٧. پاداشتی ئازادکردنی کەنیز چیە؟ وەڵام: خوا فەرمویەتی: "وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ، فَكُّ رَقَبَةٍ" (البلد: ١٢، ١٣)، پێغەمبەریش فەرمویەتی: "مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُؤْمِنَةً، أَعْتَقَ اللهُ بِكُلِّ إِرْبٍ مِنْهَا إِرْبًا مِنْهُ مِنَ النَّارِ"، واتە: "ئەوەی کۆیلەیەکی باوەڕدار [=موسوڵمان] ئازاد بکات؛ خوا بەرامبەر هەر ئەندامێکی کۆیلەکە؛ ئەندامێكی خاوەنەکەی لە ئاگر ئازاد دەکات" (موسلیم ریوایەتی کردوە)، ئیمامی (نەواوی) یش بۆ ڕاڤەی ئەم "حەدیث" ـە وتویەتی: "لەم حەدیثەدا ڕونکردنەوە هەیە بۆ گەورەیی کاری ئازادکردنی کۆیلە و ئەوەی کە ئەو کارە لە باشترینی کارەکانە و لەو کارانەیە کە ڕزگاربون لە ئاگر و چونە بەهەشتیان پێ دێتە جێ" ("وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ بَيَانُ فَضْلِ الْعِتْقِ وَأَنَّهُ مِنْ أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ وَمِمَّا يَحْصُلُ بِهِ الْعِتْقُ مِنَ النَّارِ وَدُخُولُ الْجَنَّةِ")(٦).\n٢٨. کەففارەتی کوشتنی بەهەڵە چیە؟ وەڵام: کەففارەکەی: ئازادکردنی کۆیلەیەکی باوەڕدار [=موسوڵمان] ـە، بۆ کەسێکیش ئەوە نەتوانێت؛ ڕۆژوی دو مانگ بەبەردەوامی، ئەوەتا خوا فەرمویەتی: "وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا" (النساء: ٩٢).\n٢٩. کەففارەتی شکاندنی سوێند چیە؟ وەڵام: کەففارەتەکەی بریتیە لە: نان‌دان بە دە هەژار، یان دابین‌کردنی پۆشاکیان، یان ئازادکردنی کۆیلەیەکی باوەڕدار [موسوڵمان]، وەکو بەلای زۆرینەی زانایانی ئیسلامەوە ئەم مەرجە [=مەرجی موسوڵمانێتیی کۆیلەکە] هەیە. ئیتر دەتوانێت یەکێک لەم سێ کەففارەتە بکات، جا ئەگەر هیچ لەمانەی نەتوانی؛ دەبێت سێ ڕۆژ بەڕۆژو بێت. خوا فەرمویەتی: "لَا يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ مِنْ أَوْسَطِ مَا تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ" (المائدة: ٨٩).\n٣٠. کەففارەتی "ظیهار" [ئەوەی پیاوێک بە ژنەکەی بڵێت "تۆ بۆ من وەکو پشت "ظهر" [=دواوە] ی دایکم وایت بۆ من"، واتە "تۆ وەکو مەحرەمی خۆم لێم حەرام بیت"] چیە؟ وەڵام: کەففارەتی ظیهار بریتیە لە ئازادکردنی کۆیلەیەکی باوەڕدار [=موسوڵمان] ـ کە بەلای زۆرینەی زانایانی ئیسلامەوە ئەم مەرجەی هەیە کە کۆیلەکە موسوڵمان بێت. جا ئەگەر کەسێک ئەوەی نەتوانی؛ دەبێت دو مانگ لەسەر یەک و بەبەردەوامی بەڕۆژو بێت، ئەگەر کەسێک ئەمەیشی نەتوانی؛ دەبێت شەست هەژار نان بدات. بەم شێوە و تەرتیبە: کاتێک یەکەمی نەتوانی؛ ئینجا دەتوانێت دوەم بکات، ئەگەر دوەمیشی نەتوانی؛ ئینجا دەتوانێت سێیەم بکات. خوا دەفەرموێت: "وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ. فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ" (المجادلة: ٣-٤).\n٣١. کەففارەتی جوت‌بون لەگەڵ ژن یان کەنیز لە ڕۆژی ڕەمەزاندا، چیە؟ وەڵام: کەففارەتی ئەوە ئازادکردنی کۆیلەیەکە، جا ئەگەر ئەوەی نەبو؛ بەڕۆژوبونی دو مانگ بەبەردەوامی و بەبێ پچڕان، ئەگەر ئەوەیشی نەتوانی؛ ناندانی شەست هەژار ـ بەم تەرتیبە. ئەوەتە لە ئەبو هوڕەیڕەوە هاتوە کە گێڕاوێتیەوە: پیاوێک لە ڕۆژی ڕەمەزاندا بەسەر ژنەکەیدا کەوتوە، ئیتر حوکمی ئەوەی لە پێغەمبەر پرسی، پێغەمبەریش پێی وت: "کۆیلەت هەیە؟"، وتی: "نەخێر"، وتی: "ئەی دەتوانیت دو مانگ بەڕۆژو بیت؟"، وتی: "نەخێر"، وتی: "دە نانی شەست هەژار بدە" (بوخاری و موسلیم ریوایەتیان کردوە).\n٣٢. ئایا مەرجە ئەو کۆیلەیەی بۆ کەففارەت ئازاد دەکرێت؛ باوەڕدار [=موسوڵمان] بێت؟ وەڵام: فیقزانەکان یەک‌دەنگن لەسەر ئەوەی کە مەرجە بۆ ئەو کۆیلەیەی بۆ پاکردنەوەی تاوانی کوشتن [ی بەهەڵە، نائەنقەست] ئازاد دەکرێت؛ باوەڕدار [=موسوڵمان] بێت، بەڵام بۆ کەففارەتی سوێند و "ظیهار" و جوت‌بون لە ڕۆژی ڕەمەزاندا، ناکۆکییان هەیە: زۆرینەیان ڕێبازیان وایە کە هەر دەبێت ئەو کۆیلەیە باوەڕدار [=موسوڵمان] بێت ئینجا بە ئازادکردنی ئەو کەففارەتە بەجێ دەگات، بەڵام حەنەفیەکان پێیان وایە کە ئەگەر کۆیلەکە باوەڕدار [=موسوڵمان] یش نەبێت؛ بە ئازادکردنی کەففارەتەکە بەجێ دەگات، تەنها لە حاڵەتی کەففارەتی کوشتن [ی بەهەڵە] ـدا نەبێت. کە لەنێوان ئەو دو قسەیەدا قسەی زۆرینە زاڵترە و زیاتر لە ڕاست دەچێت.\n[لە کۆتاییدا، دەڵێت:] ئەمە کورتەیەکە، لە "عیلم" ێکی نیمچە ون‌کراو، کە لە بابەتەکانی فیقهی ئیسلامیی هاوچەرخدا پشت‌گوێ خراوە، خوایش زاناتر و کاربەجێ‌ترە. دیوان البحوث والإفتاء موحەڕڕەمی ١٤٣٦ ک.\n(١) زۆر جار ئێمە ناچار دەبین ئەم بابەتانەی فیقهی ئیسلامی بۆ مەلاکان و ئیسلامیەکان باس بکەین! ئەوەش چونکە کاتێک مەلاکان ڕوبەڕوی ئەم بابەتە دەکرێنەوە؛ قسەکانیان زۆر نەزانانە و نەشارەزایانەن دەربارەی بابەتەکە، بە شێوەیەک خەریکە نکولی لە ئەسڵی بابەتەکە دەکەن و نکولی دەکەن لەوەی لە ئیسلامدا بە کۆیلەکردنی ژن لە دەسکەوتی جەنگ هەبێت! جا ئیتر یان لێی نازانن و پێویستییان بە فێرکردنە، یان ئیحراج بون و خۆیانی لێ بێ‌ئاگا دەکەن و بابەتەکە پێویستیی بە ئاشکراکردنە.. هەر بۆیە بۆ ئاشکراکردنی ئەو باسە؛ پێشتر لێکۆڵینەوەیەکی تێروتەسەلم لەسەر بابەتەکە نوسیوە، بە ناوی: "بەتاڵانی‌بردن و بەکۆیلەکردنی ژن و منداڵی ناموسوڵمان لە ئیسلامدا".\n(٢) لە سەرتاپای ئەم دەقەدا کە وەری‌دەگێڕین بۆ کوردی؛ وشەی "سواربون" ـم بەکار هێناوە، چونکە دەقەکە بۆ خۆی هەر وشەی "وطء" بەکار دەهێنێت، کە دەستەواژەی سەرەکیە لە کەلەپوری فیقهیی ئیسلامیدا بە واتای جوت‌بونی ژن و مێرد، وشەکەش دەقاودەق بە واتای پێ‌لێنان و بەسەرداڕۆشتنە، بۆیە لە کوردیدا دەبێتە "سواربون" یان "بەسەداکەوتن".\n(٣) لەم بابەتەدا "عەورەت" ی کەنیز بە شێوەیەک دیاری کراوە کە لە هیچ ڕێبازێکی فیقهیی ئیسلامی ناچێت بەتەواوی، چونکە ڕێبازی زۆرینە (مالیکیەکان و زۆربەی حەنبەلیەکان و بیروڕای پشت‌پێ‌بەسراوی لای شافیعەکان) ئەوەیە کە "عەورەت" ی کەنیز تەنها نێوانی ناوک و ئەژنۆیەتی. بەپێی ڕێبازی حەنەفییش "عەورەت" ی کەنیز بریتیە لەو شوێنانەی جەستە کە لە جەستەی ئافرەتی ئازاددا بۆ مەحرەمیشی نیە سەیریان بکات، کە ئەمەش هەمو قەدی جەستە دەگرێتەوە، لە ئەژنۆوە هەتا سک و پشتیش، واتە نێوانی ناوک و ئەژنۆ لەگەڵ سک و پشت. ئیتر سنگ لای هیچیان بۆ کەنیز بە "عەورەت" دانانرێت. بەڵام لای بەشێک لە حەنبەلیەکان "عەورەت" ی کەنیز وەکو "عەورەت" ی ژنی ئازاد وایە و جیاوازیی نیە.. لەم بابەتە یان نزیک لەمە؛ بیروڕای (ئیبن تەیمییە) ی حەنبەلی و (ئیبن حەزم) ی ظاهیری، ئەوەیە کە تەنها بۆی هەیە سەر و دەم‌وچاوی و دەستەکانی و پێیەکانی دەربخات، ئیتر بۆی نیە سنگیشی دەربخات.. ئیتر ئەمەی لە بڵاوکراوەکەدا هاتوە؛ لەم ڕێبازەی ئیبن تەیمییە و ئیبن حەزم دەچێت یان تێگەیشتنێکە لەم ڕێبازە، کە ملیشیان لەگەڵ سەر حساب کردوە. لە فیقهی ئیسلامدا پەشێوی و ناکۆکییەکی زۆر هەیە لەم باسەدا، و وا دەردەکەوێت ئەو بڕەی هەمویان لەسەری یەک‌دەنگن هەر نێوانی ناوک و ئەژنۆیە، هەرچەند لەمە کەمتریش وتراوە!\n(٤) ئەم "حەدیث" ـە لە سەرچاوەکانی تردا بەڕونی هاتوە کە دراوەتە پاڵ پێغەمبەر، بۆ نمونه: لە "موسنەد" ی (ئەحمەد) دا، هاتوە کە جەریر وتویەتی: پێغەمبەر وتویەتی: "أَيُّمَا عَبْدٍ أَبَقَ مِنْ مَوَالِيهِ فَقَدْ كَفَرَ"، و ئەمەش ـ لای شوعەیبی ئەڕنائوط ـ حەدیثێکی صەحیحە. بە هەمان شێوە لە کتێبی "السنة" ی ئیمام (ئەبو بەکری خەللال) ـدا هاتوە. ئەم گێڕانەوەیەی موسلیم، کە لە هەندێک سەرچاوەی تریشدا بەم شێوەیە هاتوە (وەکو: لای (طەبەڕانی) لە "المعجم الکبیر" دا، لای (ئیبن مەندە) لە "الإیمان" دا، دەڵێت کە جەریر قسەکەی داوەتە پاڵ پێغەمبەر، بەڵام مەنصور کە ئەوەی لە شەعبیەوە گێڕاوەتەوە؛ وتویەتی پێم خۆش نیە ئەمە ـ واتە بەرزکردنەوەی قسەکە بۆ پێغەمبەر ـ لە منەوە ـ لە بەصرە ـ بگێڕرێتەوە. هەروەها لە سەرچاوەکانی تریشدا ـ وەکو "صەحیح" ی ئیبن خوزەیمە، و "سونەن" ی ئەبو داوود، و "سونەنی کوبڕا" ی نەسائی ـ قسەکە هاتوە لە جەریرەوە و دەیداتە پاڵ پێغەمبەر، بەڵام دەقەکە لەم سەرچاوانەدا ناڵێت "کافر دەبێت"، بەڵکو دەڵێت "نوێژی لای خوا قبوڵ ناکرێت". شایەنی ئاماژەیە لە گێڕانەوەیەکی (ئەبو داوود) دا لە کتێبی "سونەن"، دەقەکە بەم شێوەیەیە: "إذا أَبقَ العبد إلى الشِّركِ، فقد حلِّ دَمُه"، واتە: "ئەگەر کۆیلە ڕا بکات و ببێتە موشریک [واتە: بۆناو موشریکەکان]؛ ئەوە خوێنی حەڵاڵ بوە"، بەم شێوەیە لەم گێڕانەوەوە وا دەردەکەوێت کە مەبەست لە دەرچونی لە باوەڕ؛ حاڵەتێک بوە کە کۆیلە ڕا بکات و ببێت بە "موشریک" یش، واتە بچێتە ڕیزی موشریکەکان. هەر بەم واتایە لە هەندێک سەرچاوەی تردا ـ وەکو "موسنەد" ی ئەحمەد، "موستەخڕەج" ی ئەبو عوانە، "موعجەمی کەبیر" ی طەبەڕانی، بەم شێوەیە هاتوە: "إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ، فَلَحِقَ بِالْعَدُوِّ، فَمَاتَ، فَهُوَ كَافِرٌ"، واتە: "ئەگەر کۆیلە ڕای کرد، و ئیتر چوە پاڵ دوژمن، و لەسەر ئەوە مرد؛ ئەوە 'کافر' ە". ئیتر ئایا شێوەی ڕاستەقینەی قسەکە ـ ئەگەر قسەی وا کرابێت ـ چۆن بوە؛ ڕون نیە. گرنگ ئەوەیە ڕاکردنی کۆیلە لە دەستی خاوەنەکەی بە گوناهێکی گەورە دانراوە، و کاتێک دەقەکە دەڵێت "کفر"، واتە "کافر بوە"؛ ئەمە بە گوناهێکی گەورە لێک‌دراوەتەوە کە لە "کوفر" نزیک دەبێتەوە نەک مەبەستی لە ئیسلام دەرچون بێت، یان مەبەست ئەوەیە ئەو ڕاکردنە کاری "کافر" ەکانە و بۆ موسوڵمان نابێت! و هەندێک بە "کوفری نیعمەت" لێکیان داوەتەوە.\n(٦) ئەم قسەیەی (نەواوی) لە کتێبی "شرح صحیح مسلم" ـدایە کە ناودارە بە "المنهاج شرح صحيح مسلم بن الحجاج"، نەک لە کتێبی "المنهاج" ـدا یانی "منهاج الطالبین". بڕوانه: النووي، المنهاج شرح صحيح مسلم بن الحجاج. بيروت: دار إحياء التراث العربي. الطبعة الثانية، 1392 هـ. جـ. 10، ص. 151.\nـ بڵاوکراوەکەی دەوڵەتی ئیسلامی، بە شێوەی فایلیPDF ، لێرەوە داببەزێنە.\nـ بۆ بینینی بانگەشەی سایتێکی ڕاگەیاندنی داعش، کە سایتی (المنبر الإعلامي الجهادي) ـە، بۆ بڵاوکراوەکەیان، و خوێندنەوەی بە وێنە و دابەزاندنی بە فایلیPDF؛ بڕوانە:\n"ديوان البحث و الإفتاء في الدولة الإسلامية، يقدم: سؤال و جواب في السبي و الرقاب". (المنبر الإعلامي الجهادي).\nـ لە لاپەڕەیەکی تری خۆیانەوە: "ديوان البحث و الإفتاء في الدولة الإسلامية، يقدم: سؤال و جواب في السبي و الرقاب".\nـ لە پەیجی (الغرباء للإعلام) ەوە کە پەیجێکی خۆیانە لە (تویتەر): "الدولة الإسلامية ـ مكتبة الهمة ـ مطوية سؤالوجواب في السبي والرقاب"\nـ بۆ ڕاپۆرتەکەی یەکەی JTTM ی دەزگای MEMRI بڕوانه:\nIslamic State (ISIS) Releases Pamphlet OnFemale Slaves. MEMRI's Jihad and Terrorism Threat Monitor (JTTM). December 4, 2014.\nـ ڕاپۆرتی (دەیلی‌مەیل):\nHall, John, "ISIS's 'Slavery for Dummies': Jihadists compile chilling checklist of how to treat thousands ofkidnapped sex slaves". (Daily Mail Online), 9 December 2014.\nـ ڕاپۆرتێکی سادە و ناڕۆشنی (ڕوداو):\nبێستون عوسمان، "یاساکانی سێکس لەنێو داعش". (ڕوداو)، ١١ / ١٢ / ٢٠١٤.


2018 يناير 18 : Hekar.net\nسەرۆك بارزانی: هەموو ڕێگەیەك دەگرینەبەر بۆ ئەوەی پڕۆسەی نامرۆڤانەی تەعریب له كه‌ركووك ڕابوەستێت “ده‌بێت بارودۆخ بۆ حاڵەتی سرووشتیی خۆی بگەڕێتەوە”\nالكاتب admin on 18 يناير, 2018 · شاركنا الرأي\nBasnews 18/01/2018 – 17:23 هەواڵ/كوردستان ئه‌مڕۆ پێنجشەممە 18/ 1/ 2018 لە سەلاحەددین سەرۆك مەسعود بارزانی پێشوازی لە كەسایەتی و پیاوماقووڵانی ناوچەی سەرگەڕان كرد و لەگەڵیاندا كۆبۆوە. به‌پێی ڕاگه‌یاندراوێك، لە دیدارەكەدا كەسایەتییەكانی ناوچەی سەرگەڕان نیگەرانی و تێبنییەكانی خۆیان و خەڵكی ناوچەكەیان لەمەڕ دەستپێكردنەوەی پڕۆسەی تەعریب بە سەرۆك بارزانی گەیاند و باسیان لە وردەكاریی بارودۆخی ناوچەكە و شێوازەكانی تەعریب لە ڕابردوو و ئێستادا كرد. هەروەها وێڕای دەربڕینی پشتیوانیی خۆیان بۆ هێزی پێشمەرگەی كوردستان داواشیان كرد كە سەرۆك بارزانی سنوورێك بۆ هەڵمەتی نوێی تەعریب كردن دابنێت كە ئێستا لە ناوچەی سەرگەڕان و چەندین ناوچەی تر دەستی پێكردووە. لە بەرانبەردا سەرۆك بارزانی وێڕای ئاماژەدان بە تەعریب لە سەردەمی ڕژێمەكانی پێشوو ڕایگەیاند كە تەعریب زوڵم و ناحەقییەكی گەورەیە و جیاوازە…\nیەكگرتوو لە رەش و سپی كامەی هەڵبژارد؟ سەنار شێرۆكی\nدوابەدوای هەڵوێستی كۆمەڵ و بزوتنەوەی گۆران یەكگرتووی ئیسلامی سێیەم حیزب بوو كە كشانەوەی خۆی لە حكومەتی هەرێم راگەیاند هەرچەندە كە هەموو بریارەك لە لایەن هەر حیزبێكەوە دەر بچیت ئەوە ئیرادەی ئەو حیزبە لە بارەی پێشهاتەكان نیشان دەدات بەڵام ئەو هەڵوێستەی ئەو جارەی یەكگرتوی ئیسلامی لە نێوان كۆمەڵە ئاڵۆزی و لە ژێر كەش و هەوایەكی قورسی ئیرهابی فیكری رویدا. هەرچەندە كە هەر رووداوەك كە لە گۆرەپانی سیاسی كوردستان روودەدات كە داخهێنەر بیت هەردوو حیزبی بزوتنەوەی گۆران و كۆمەڵی ئیسلامی هەڵەكان دەقۆزنەوە بۆ ئەوەی سوود لەو دەرفەتە وەربگرن بەلًكوو وەكوو هەموو جارەك لە ئاوی لیل ماسی بگرن و هەموو جارەك دژی حكومەتی هەرێم بۆ رازی كردنی شەقام هەڵوێست وەردەگرن هەرچەندە ئەو هەڵوێستانە لایەنی نەرێنی هەبیت بەڵام سەركەوتن…\nبەغداهیچ كات مافە دەستورییەكان كورد جێبەجێی ناكات و چارەسەری كۆتایی جیابوونەوە .. رێبوار حەمەلاو شوانی خەڵكی كوردستان پشوو درێژییەكی زۆری لە هەمبەر دەسەڵاتدارانی بەغدا ئەنجامداوە ، ئەوان بە درێژایی 13 ساڵی رابردوو ساڵ بە ساڵ كاریان لەسەر پەراوێزخستنی كورد و پێشێڵكردنی مافە دەستوورییەكانی كردووە و تا بە ئەمرٍۆ خۆیان دەشارنەوە لە جێبەجێی كردنی مافە دەستوورییەكان . بە پێچەوانەوە خەڵكی كوردستان و سەركردایەتیی سیاسی كورد، هەموو كات لە رۆژە سەختەكاندا هاوكاری گەلی عێراق بوونەوە لە رووی سیاسی و سەربازی و مرۆڤایەتییەوە .هەرێمی كوردستان تاكە شوێنی نموونەییە، لەم ڕوانگەوە بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە دا چونكە لە نێو ئەم دەوڵەتانەدا پرەنسیبی یەكتر قەبووڵكردن و لێبوردەیی بوونی نییە، واتە غیابی كولتووری دیموكراسی و زاڵبوونی بیری ڕەگەزپەرستی لەنێو ئەم…\nبه 149 ده‌نگ بڕیار له‌سه‌ر ده‌نگدانى نهێنى بۆ دیارى كردنى واده‌ى هه‌ڵبژاردنه‌كانى عێراق درا / زریان حاجی\n18/01/2018 – 15:57 عێراق بڕیارده‌رى فراكسیۆنى پارتى له‌په‌رله‌مانى عێراق ڕای ده‌گه‌یه‌نێت، له كۆبوونه‌وه‌ى په‌رله‌ماندا به 149 ده‌نگ بڕیار له‌سه‌ر ده‌نگدانى نهێنى بۆ دیارى كردنى واده‌ى هه‌ڵبژاردنه‌كانى عێراق درا، به‌ڵام هێشتا گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته به‌رده‌وامه و به‌ته‌واوى جێگیر نه‌كراوه. نه‌دا مێرگه‌سۆرى، بڕیارده‌رى فراكسیۆنى پارتى له په‌رله‌مانى عێراق به (باسنیوز)ى ڕاگه‌یاند: “له كۆبوونه‌وه‌ى ئه‌مڕۆی په‌رله‌ماندا له كۆی 260 په‌رله‌مانتار 149 په‌رله‌مانتاریان ده‌نگیدا بۆ ئه‌وه‌ى ده‌نگدان به‌شێوه‌یه‌كى نهێنى بێت بۆ دیاریكردنى واده‌ى هه‌ڵبژاردن هه‌روه‌ها بڕیاریشى له‌سه‌ر درا، به‌ڵام هه‌ندێک له كوتله شیعییه‌كان ناڕازین و له‌گه‌ڵ ده‌نگدانى ئاشكرادان”. ئه‌و په‌رله‌مانتاره ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو، كورد و سوننه له‌گه‌ڵ ده‌نگدانى نهێنیدان، هه‌روه‌ها بۆ دیاریكردن یا دیارى نه‌كردنى ڕۆژی 1/12/2018 بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانیش فراكسیۆنه كوردستانییه‌كان ئازادن، به‌ڵام ئێمه وه‌ك فراكسیۆنى پارتى ڕێز له…


فەڕەنسا لەسەر بڵاوكردنەوەی هەواڵ گوگڵ غەرامە دەكات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nحكومەتی فەڕەنسا گوگڵ غەرامە دەكات بە بڕی نیو ملیار یۆرۆ بەهۆی پێشێلكردنی مافی خاوەندارێتیی بیرۆكە لە بڵاوكردنەوەی هەواڵ.\nبڕیارەكە لەلایەن دەستەی ڕووبەڕووبوونەوەی قۆرخكاریی فەڕەنساوە دراوە لە دژی گوگڵ لەسەر پابەندبوونی ناتەواو بە فەرمانە كاتییەكانی كە ئاڕاستەیان كراوە لەسەر ململانێی بڵاوكردنەوەی هەواڵ لە فەڕەنسا.\nئەم بڕیارەش وای كردووە كۆمپانیاكە هەست بە بێهییواییەكی زۆر بكات .\nئەو، بڕە پارەیەی كە دەستەی ڕووبەڕووبوونەوەی قۆرخكاریی فەڕەنسایی داوا دەكات گوگڵ بیدات بڕەكەی ٥٠٠ ملیۆن یۆرۆیە، چونكە شكستیهێناوە لە پابەند بوون لەسەر ڕێنماییە كاتییەكان كە ڕووبەڕووی بووەتەوە لەگەڵ بڵاوكردنەوەی هەواڵییەكان لەفەڕەنسا.\nقوباد تاڵەبانی: دەستوەردان لە بازاڕ قەدەغە دەكەین


ریفراندۆمی كوردستان.. پروپاگەندە‌و هەواڵی درۆ تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دەتەنن\n23/09/2017 3686 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nچەند رۆژێكە عێراقییەكان سەرقاڵی قەیرانێكی سیاسی نێوان هەرێم‌و بەغدان لەبارەی ریفراندۆمەوە، ئەمەش لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا رەنگی داوەتەوە لەڕێگەی پروپاگەندە‌و هەواڵ‌و وێنەی هەڵبەستراوەوە.\nبڕیاری هەرێمی كوردستان سەبارەت بە رێكخستنی ریفراندۆمی سەربەخۆیی كوردانی هەرێمی كوردستان كە بڕیارە هەفتەی داهاتوو ئەنجام برێت، قەیرانێكی سیاسی نوێی بۆ وڵات هێنایەئارا‌و بووە جێبایەخی عێراقییەكان كە پێشتر جەنگی دژ بەرێكخراوی داعش بەپلەی یەكەم بایەخی بردبوون.\nقەیرانە سیاسییەكەی نێوان بەغدا‌و هەولێر لەچەند رۆژی رابردوودا بەشێوەیەكی تێبینیكراو ئاڵۆزبوو، هەموو هێز‌و حزبە سیاسییەكانیش لەڕێی یەكترتۆمەتباركردن‌و لێدوانی توندەوە بەشداریان تێداكرد كە رەنگدانەوەی لەسەر هاووڵاتیان هەبوو، تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانیش بوونە گۆڕەپانێك بۆ ململانێ‌و ئاڵوگۆڕكردنی جنێو‌و پڕوپاگەندە‌و هەواڵ‌و وێنەی درۆ كە زۆرێك لەعێراقییەكان بەبێ لێكۆڵینەوە لە راستییەكەیان باوەڕەیان پێكردن.\nدراو و پاسپۆرتی دەوڵەتی كوردستان\nیەكێك لەو پروپاگەندانەی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بڵاوبووەوە ئەوە بوو كە هەرێمی كوردستان دەستیكردووە بە لەچاپدانی دراوێكی تایبەت بەدەوڵەتی نوێی كوردی، هەواڵەكەش لەگەڵ وێنەی دراوێك بەبەهای 100 دینار بڵاوبووەوە كە رووكاری پێشەوەی وێنەی مەلا مستەفای بارزانی سەركردەی دیاری مێژوویی ناسراو‌و باوكی مەسعود بارزانی سەرۆكی ئێستای هەرێمی كوردستانی لەسەر بوو، بەڵام لە رووكاری پشتەوەی وێنەیەكی قەڵای مێژوویی بەناوبانگی ناوەڕاستی شاری هەولێری تێدابوو.\nدەیان پەیج وێنەكانیان گواستەوە بەبێ ئەوەی لە راستییەكەی بكۆڵنەوە‌و وێنەی دراوە نوێیەكە لەماوەی چەند سەعاتێكدا لەنێو عێراقییەكان‌و لەپەیجە تایبەتەكانیان لەگەڵ كۆمێنتی ئیستیفزازی لەدژی كورد‌و هەرێمی كوردستان بڵاوبوونەوە، هەرچی ئەو پەیجە گشتیانەشە كە وێنەكانیان بڵاوكردەوە ئەوا كۆمێنتەكانیان گۆڕا بۆ شەڕەقسەیەك كە جنێو‌و هەڕەشەی تێدا بەكارهات.\nلەراستیشدا ئەو وێنانە درۆ بوون، چونكە دەسەڵاتدارانی هەرێمی كوردستان لە چاپدانی داراوێكی تایبەت بە خۆیان رانەگەیاندووە‌و سەرچاوەی ئەو وێنانەش دەگەڕێتەوە بۆ دە ساڵ لەمەوبەر كاتێك هونەرمەندێكی كورد وێنەی چەند دراوێكی كوردی كێشابوو.\nپروپاگەندەیەكی دیكە لەشێوەی دراوەكە گفتوگۆی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانی داگیر كرد، چونكە چەند وێنەیەك بڵاوبوونەوە كە گوایە پاسپۆرتی دەوڵەتە كوردییە نوێیەكەن‌و وێنەكانیش لە گرتەیەكی ڤیدیۆیی وەرگیراون كە كەسێكی تێدا دەردەكەوێت پاسپۆرتەكە پیشاندەدات كە ئارمی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە رووكاری پێشەوەیەتی.\nچەند پەیجێكی عەرەبی‌و كوردی لە فەیسبووك وێنەكان‌و گرتە ڤیدیۆییەكەیان وا بڵاوكردەوە كە راستەقینەیە‌و رایانگەیاند پاسپۆرتەكە لەلایەنە رەسمییەكانی هەرێمی كوردستانەوە دەرچووە.\nتەنانەت كەناڵە ناوخۆییەكانی راگەیاندنیش پەنایان بۆ ئەو وێنانەن‌و گرتە ڤیدیۆییەكە برد‌و هەواڵەكەیان وا داڕشت كە ئەوە پاسپۆرتی رەسمییە‌و لە حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە دەرچووە، بەڵام دواتر دەركەوت ئەو هەواڵانە درۆن، ئەویش دوای ئەوەی چەند بەرپرسێكی كورد رەتیان كردەوە‌و بە هەوڵێك بۆ دروستكردنی كێشە‌و ئاژاوە لە نێوان بەغدا‌و هەولێریان دانا.\nلەوبارەیەوە لیوا دلێر ئەحمەد بەرێوەبەری گشتی رەگەزنامە‌و پاسپۆرت لە هەرێمی كوردستان لەلێدوانێكدا بۆ كەناڵە ناوخۆییەكانی راگەیاندن ئەوەی رەتكردەوە پاسپۆرتی تایبەت بە هەرێم دەركرابێت، وتیشی: "ئەو وێنانەی لەوبارەیەوە بڵاوكراونەتەوە بۆ دروستكردنی كێشە‌و ئاژاوە بوون لەنێوان بەغدا‌و هەرێمدا".\nدواتریش دەركەوت ئەو گرتە ڤیدیۆییەی بڵاوبووەتەوە هی كرێكارێكی گەنجی كوردە كە لە چاپخانەیەكی شاری سلێمانی كاردەكات‌و خۆی نموونەیەكی پاسپۆرتی دەوڵەتی كوردستانی لە شوێنی كارەكەی دیزاین كردووە‌و كەناڵەكانی راگەیاندنی ناوخۆش چەند چاوپێكەوتنێكیان لەگەڵ كردووە‌و دەڵێت ئەو نموونەیەی دیزاین كردووە‌و هیوادارە لە ئایندەدا ببێتە راستەقینە.\nباری نائاسایی‌و لەشكركێشی\nهەواڵێكی درۆ لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بڵاوبووەوە كە باسی لەوە دەكرد حكومەتی عێراق باری نائاسایی لەپارێزگای كەركوك راگەیاندووە‌و حاكمێكی سەربازی بۆ بەڕێوەبردنی كاروباری شارەكە داناوە ئەویش دوای ئەوەی پەرلەمان بڕیاری لابردنی نەجمەدین كەریمی پارێزگاری لە پۆستەكەی پەسەندكرد.\nبەدەیان پەیجی نەناسراو ئەو هەواڵە درۆیەیان بڵاوكردەوە ئەویش دوای شێواندنی ئەو رووداو‌و لێدوانە سیاسیانەی لە هەفتەی رابردوودا وڵات بەخۆوەی بینین.\nلە 14ی ئەم مانگەدا (ئەیلول) پەرلەمانی عێراق لەسەر داوای حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیران دەنگیدا لەسەر لابردنی نەجمەدین كەریم پارێزگاری كەركوك لەپۆستەكەی بەهۆی هەڵوێستەكانی سەبارەت بە بەشداریكردنی كەركوك لە ریفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی كوردستاندا.\nدوای دوو رۆژ نیازی ئۆغڵۆ پەرلەمانتاری توركمان لە پەرلەمانی عێراق لە راگەیەندراوێكی رەسمیدا كۆكردنەوەی ئیمزای لەنێو پەرلەمانتاراندا راگەیاند بەمەبەستی هەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك‌و دانانی حاكمێكی سەربازی بۆ پارێزگاكە، واتە ئەو بابەتە تەنیا پێشنیارێك بوو، بەڵام چەند پەیجێك لە تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان‌و چەند كەناڵێكی راگەیاندن ئەو رووداوانەیان شێواند‌و وتیان حكومەت بە كردەوە بڕیار سەپاندنی باری نائاسایی‌و دەستنیشانكردنی ناسر غانم لیوا لە سوپای عێراقی داوە وەك حاكمێكی سەربازی.\nگەیشتنی هێزی سەربازی سوپای عێراق بۆ سنووری هەرێمی كوردستان لەنێو هەواڵە درۆكانی دیكەدا بوو كە لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكان‌و كەناڵە ناوخۆییەكانی راگەیاندن بڵاوبوونەوە، هەواڵەكەش ئەوەی تێدا هاتبوو كە هێزەكانی سوپای عێراق لەسەر سنووری هەرێمی كوردستان لە ناوچەی دەشتی نەینەوا بڵاوبوونەتەوە‌و سوپای عێراقیش چووەتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە بۆ هەر پێشهاتێك.\nبەڵام بەرپرسە عێراقییەكان لە بەغدا‌و هەولێر ئەو هەواڵەیان رەتكردەوە، هەروەها هیچ راگەیەندرا‌و یاخود لێدوانێكی رەسمی سەبارەت بە جوڵاندنی هێزی سەربازی بۆ ناوچەكە بڵاونەكراوەتەوە، دەریشكەوت كە هەواڵەكە درۆیە‌و سەرچاوەكەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانە.\nلە بەرامبەریشدا هەواڵی هاوشێوە سەبارەت بە جووڵەكردنی هێزێكی سەربازی گەورەی پێشمەرگە بەرەو پارێزگای كەركوك بڵاوبووەوە، لەگەڵ هەواڵەكەشدا گرتەیەكی ڤیدیۆیی هێزەكانی پێشمەرگە بڵاوكرایەوە لەگەڵ كۆمێنتێكدا كە دەڵێت: "چەند كاروانێكی بێ كۆتایی پێشمەرگە لە هەولێرەوە بەڕێوەن‌و لە دەوروبەری كەركوك جێگیر دەكرێن كە زیاتر لە 51 هەزار جەنگاوەری پڕچەك بە نوێترین چەكی ئەڵمانی لەخۆدەگرن".\nبەڵام دوای پشكنینی گرتە ڤیدیۆییەكە دەركەوت كۆنە‌و مێژووەكەی بۆ ساڵی 2016 دەگەڕێتەوە كاتێك هێزی سەربازی پێشمەرگە بەرەو قەزای شنگال لە خۆرئاوای موسڵ بەڕێكەوت.\nرق‌و كینە نوكتەیان لێدەكەوێتەوە\nزۆرجار عێراقییەكان لەتۆڕە كۆمەڵایەتییەكان نوكتە‌و وێنەی كاریكاتێری بەكاردەهێنن بۆ رەخنەگرتن لە قەیرانە سیاسی یاخود ئەمنی‌و كۆمەڵایەتییەكان، تەنانەت پێش ئەوەی ئینتەرنێتیش بگاتە عێراق‌و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان پەیدا ببن، عێراقییەكان نوكتەی سیاسییان بەكاردەهێنا‌و زۆر جاریش وەرز‌و جۆری ئەو نوكتانە گرێدراون بە رووداوە سیاسییەكانەوە.\nلەهەشتاكانی سەدەی رابردوودا عێراقییەكان نوكتەیان لەسەر كورد دەوت وەك ئەنجامێكی ئەو ململانێ چەكدارییەی لە نێوان سوپای عێراق‌و شۆڕشگێڕانی كورددا لەئارادابوو، لە ناوەڕاستی نەوەدەكانی سەدەی رابردووشدا ئاڕاستەی نوكتەكان گۆڕا بۆ عەشیرەتی دلیم لە ئەنبار، هۆكاری ئەوەش بۆ ئەو هەوڵی كودەتا شكستخواردووە دەگەڕێتەوە كە لیوا محەمەد مەزڵوم دلێمی لەگەڵ عەشیرەتەكەی رێبەرایەتی كرد لەدژی سەدام حسێن.\nدوای ئەوەش كە سەدام حسێن توانی شكست بە كودەتاكە بهێنێت‌و لیوا محەمەد لەسێدارە درا، بەشێوەیەكی بەرفراوان نوكتە لەدژی ئەندامانی عەشیرەتەكە بڵاوبووەوە لەبری كورد، كەسیش نازانێت ئەوە چۆن روویدا‌و كێ ئەو نوكتانەی لەدژیان دادەنا، بەڵام عێراقییەكان دەڵێن ئەو ئەندامانەی موخابەرات كە لەنێوان دانیشتوواندا بڵاوببوونەوە لە چوارچێوەی بەرنامەیەكی دیراسەكراودا لەسەر داوای دەسەڵاتدارانی باڵا بانگەشیان بۆ نوكتەكان دەكرد تا بڵاوببنەوە.\nهەموو ساڵێكیش لە یادی داگیركردنی كوەیت لەلایەن عێراقەوە لە ئابی 1991 بەدەیان نوكتە لەدژی كوەیتییەكان بڵاودەبنەوە، ئەو نوكتانە خاڵی نین لە جنێو‌و سوكایەتیپێكردن بە بەرامبەر، لەم قەیرانەی دوایی نێوان بەغدا‌و هەولێرشدا سەرلەنوێ نوكتە لەدژی كورد پەیدابوونەوە.\nئێستاش لەگەڵ سەرهەڵدانی قەیرانی نێوان بەغدا‌و هەولێر سەبارەت بە ریفراندۆمی سەربەخۆیی، بەدەیان پەیجی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دەستیان كردووە بە بڵاوكردنەوەی نوكتە لەدژی كورد ئەوەش لە ئەنجامی ئەو رق‌و كینەیەی بەهۆی گفتوگۆی توندی نێو تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان لەماوەی چەند هەفتەی رابردوودا لە نێوان كورد‌و عەرەبدا بڵاوبووەتەوە.


سایکس بیکۆ،ئەو ڕێکەوتنەی 100ساڵە کوردی توشی وەهمکردوە. – History Of Kurdistan\nHome / بەشی مێژووی كورد / سایکس بیکۆ،ئەو ڕێکەوتنەی 100ساڵە کوردی توشی وەهمکردوە.\nزريان احمد 2016-05-08\tبەشی مێژووی كورد, مێژووی نوێ و هاوچه‌رخی كورد لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە سایکس بیکۆ،ئەو ڕێکەوتنەی 100ساڵە کوردی توشی وەهمکردوە. 6,293 Views\nلە(٢٠١٦/٥/١٦) رێککەوتننامەی (سایکس-بیکۆ)ی نێوان بەریتانیاو فرەنسا؛ یەک سەدە (١٠٠ ساڵ) تەواو دەکات، ئەو رێککەوتنە لە (١٩١٦/٤/١٥) بۆ (١٩١٦/٥/١٦)و بە شێوەیەکی نهێنی لەنێوان دوو وڵاتی داگیرکەری ئەوسا نوسرایەوەو ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان دابەش کرد.\nسەرەتاکەی چۆن بوو؟\nئەم رێککەوتنەی نێوان بەریتانیای مەزن‌و فرەنسا بەشێوەیەکی نهێنی‌و بە رەزامەندی ئیمپراتۆریەتی روسی بۆ دابەشکردنی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڕێوەچوو، ئامانجیش لەم رێککەوتنە دابەشکردنی ناوچەی هەژموونی نێوان ئەو دوو وڵاتە داگیرکەرە بوو دوای ئەوەی کە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی هەرەسی هێنا کە تاکە هەژموون بوو باڵی بەسەر ئەو ناوچەیەدا کێشابوو لەمیانی جەنگی جیهانی یەکەم‌و تەنانەت پێش جەنگیش، بەشێوەیەک ئەو ناوچانە وەک ویلایەت لەژێر دەسەڵاتی سوڵتانی عوسمانیدا بوون، بۆ نمونە:ویلایەتی بەغدا، ویلایەتی موسڵ، ویلایەتی بەسرە، ویلایەتی رەققەو چەندان ویلایەتی تر کە لە ناوچەکەدا بوون.\nگفوگۆی ئەم رێککەوتنە لە مانگی (١١)ی (١٩١٥) بەشێوەیەکی نهێنی لەنێوان دیپلۆماتکاری فرەنسی (فرانسوا جۆرج بیکۆ)و دیپلۆماتکاری بەریتانی (مارک سایکس) دەستی پێکرد. لە ماوەی مانگێک، واتە لە (١٩١٦/٤/١٥) بۆ (١٩١٦/٥/١٦) دوا داڕشتەی رێککەوتنەکە ئامادەکراو بەئاگاداری روسیای قەیسەری واژۆی لەسەرکرا.\nهاتنی کۆمۆنیستەکان لە روسیا\nئەم رێککەوتنە هەر بە نهێنی مایەوە تا بەلشەفییە شیوعییەکان لە ساڵی (١٩١٧) دەسەڵاتی قەیسەریان لە روسیا روخاندو خۆیان هاتنە سەر حوکم، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی کە کۆمۆنیستەکان لە رێککەوتنەکە بکشێنەوەو ناوەرکەکەی بۆ عەرەب‌و تورک‌و کوردو گەلانی دیکەی ناوچەکە ئاشکرا بکەن، بەهۆیەوە حکومەتی بەریتانیاو فرەنسا بەرامبەر بە زنجیرە شۆرشێکی گەلانی ناوچەکە شەرمەزار بوون.\nلە رێککەوتنەکەدا، فرەنسا بەشی هەرە زۆری ناوچەی رۆژئاوای بەرکەوت، وەک سوریاو لوبنان‌و ناوچەی موسڵ لە عیراق، بەڵام بەریتانیا ناوچەی نفوزی لە بەشی باشوری وڵاتی شامەوە دەستپێکرد تا رۆژهەڵات کە هەردوو ویلایەتی بەغداو بەسرای گرتەوە، وێرای سەرجەم ئەو ناوچانەی کە دەکەوتنە سەر کەنداوی فارس.\nدەربارەی فەلەستینیش، بڕیار درا بخرێتە ژیر چاودێری نێودەوڵەتی بە راوێژی هەرسێ وڵاتی بەریتانیاو فرەنساو روسیا. بەڵام رێککەوتنەکە باس لەوە دەکات کە بەنداوی حەیفاو عەککا لەلایەن بەریتانیاوە بدرێتە فرەنسییەکان، واتە دەسەڵاتی بەکارهێنانیان هەبێت، لە بەرامبەریشدا فرەنسییەکان دەسەلاتی بەکارهێنانی بەنداوی ئەسکەندەرۆنە بدەنە بەریتانییەکان.\nهەڵوەشانەوەی خەونی قەوارەی سەربەخۆی کوردی\nساڵی (١٩٢٠) جارێکی تر، فرەنسی‌و بەریتانییەکان لە کۆنگرەی (سان ریمۆ) پێداگیریان لەسەر ئەو دابەشبوونە کردەوە، دوای ئەوە، کۆمەڵەی نەتەوەکان‌و بۆ رازیکردنی تورکەکان لە (١٩٢٢/٦/٢٤) ناوچەکانی ژێر ئیتدابیان خستە سەر تورکیا، دوای ئەوەش رێککەوتنی (لۆزان) بۆ هەموارکردنەوەی سنورەکانی رێککەوتنی پەیماننامەی (سیڤەر) کرا، بەهۆی رێککەوتنی لۆزانیشەوە، ناوچە کوردستانییەکان لە باکوری سوریا خرانە سەر دەسەڵاتی ئەتاتورک وێرای هەندێ ناوچەی دیکە لە یۆنان.\nواتە، رۆڵی کورد لە گەیشتن بە دیاریکردنی چارەنووسی خۆی کرایە قوربانی رازیکردنی ئەتاتورک‌و وەک دیارییەک درایە تورکەکان‌و خەونی کورد کە لە رێکەوتنی سیڤەر تا ئەندازەیەک بەدی هاتبوو، هەروەک دەسەڵاتی دەنگدانیان پێدرابوو بۆ مانەوە لەچوارچێوەی ئەو ئیتدابە، یاخود راگەیاندنی قەوارەیەکی سەربەخۆ، بەهۆی تورک‌و وەک سازشێکی گەورەی بەریتانی‌و فرەنسییەکان درایە تورکەکان‌و ئیتر کورد کەوتە وەهمی ژێردەستبوون‌و وەک نەتەوەیەکی ژێردەستی تورک‌و عەرەب تا ئێستا مایەوە.\nدەستبەرداربوونی کوردو زاڵبوونی وەهمی سایکس-بیکۆ\nکورد بە درێژایی مێژوو لەناو وەهمێکی گەورە ژیاوە، ئەو وەهمە وایکردووە ئازایەتییەکانی لێ زەوت بکات، نەهێڵێ دوای مافی خۆی بکەوێ، لە لایەکیان وەهمی پابەندبوون بە خەلیفەی ئیسلامی کە سوڵتان سلێمان بوو، دواتریش وەهمی (سایکس-بیکۆ)، سەرباری ئەوەش بێ ویستبوونی کورد لە دروستکردنی قەوارەیەکی سەربەخۆ لە کۆتاییەکانی جەنگی جیهانی یەکەم‌و بە تایبەتیش دوای ئەوەی کە کۆمۆنیستەکان لە روسیا دەسەڵاتیان گرتە دەست‌و ناەرۆکی رێککەوتنەکەیان ئاشكرا کرد.\nتورکەکان هەرزوو فریا خۆیان کەوتن‌و هەوڵیاندا رێککەوتنی (سیڤەر) هەڵوەشێننەوە، بۆ ئەم مەبەستەش لە رێی کۆمەڵەی نەتەوەکان لە رێککەوتنی (لۆزان) توانیان کوردستان بخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیان‌و خەونی کوردیش بۆ پێکهێنانی قەوارەکی سەربەخۆ تا ئەم ساتە مێژووییە بخەنە ژیر گڵ‌و مۆمیای بکەن.\nخۆخۆری کورد لەوکاتدا ببووە هۆکارێکی یەکجار گەورە، میرو ئاغاو بەگ‌و چەندان بەکرێگیراوی دیکەی عوسمانییەکان ببونە هۆکارێک بۆ خنکاندنی گیان‌و هۆشیاری نەتەوەیی، ئەوانە گەلی کوردستانیان کردە دیارییەک‌و لەسەر خوانچەیەکی زێڕین‌و لەبەردەم سوڵتانەکانی دوێنێ‌و ئەتاتورکەکانی دوای جەنگی جیهانی دووەم‌و دواتریش لە رێی ئینگلیزەکانەوە لەبەردەم نەتەوەی عەرەبیان دانا.\nچینێکی کەمژمارەی کورد هەبوو کە هەوڵی جێگیرکردنی مافەکانی کوردیان دا، بەڵام بەهۆی ئەوە کورد وەک نەتەوە لە وەهم‌و خەواندنێکی گەورەی سیاسیدا بوو، بۆیە نەیانتوانی ئەوسا گەلەکەیان بگەیەننە سەر سەکۆی ئازادبوونی نەتەوەیی‌و بەدەستهێنانی قەوارەیەکی سەربەخۆ.\nدەقی پەیماننامەی سایکس-بیکۆ، نیسان-ئایار ١٩١٦، بەشی تایبەتی بریتانیا‌و فرەنسا\nفرەنساو بەریتانیای مەزن ئامادەن دان بە هەر دەوڵەتێکی عەرەبی سەربەخۆدا بنێن‌و بیپارێزن، یاخود دان بە هەر هاوپەیمانیەتێکی عەرەبی سەربەخۆ، یان، هاوپەیمانیەتی عەرەبی کە لە ژێر سەرۆکایەتی عەرەبدا بن لە ناوچەکانی: (أ)- (ناوخۆی سوریا)، (ب)- (ناوخۆی عیراق)، کە لە نەخشەی هاوپیچدا دیارن‌و فرەنسا لە ناوچەی (أ)و بەریتانیا لە ناوچەی (ب) مافی بەرایی هەیە لە پڕۆژەکان‌و قەرزە ناوخۆییەکان‌و فرەنسا تاکلایەن (یەکلایەنع دەبێت لە ناوچەی (أ)و بریتانیاش لە ناوچەی (ب) بە پێشکەشکردنی راوێژکاران‌و کارمەندانی بیانی بەپێی داواکاری عەرەبی، یاخود، هاوپەیمانی حکومەتە عەرەبییەکان.\nفرەنسا رێپێدانی هەیە لە ناوچەی شین (بەشی کەنارەکانی سوریا)و بریتانیاش ناوچەی سوور (بەشی کەنارەکانی عیراق لە بەغدا تاوەکو کەنداوی فارس) بۆ دامەزراندنی هەر جۆرە فەرمانڕەواییەک کە ئارەزوویان لێ بێت، بەشێوەیەکی راستەوخۆ، یاخود لەرێی، یان بەهۆی چاودێریکردنەوە، ئەوەش دوای ئەوە دەبێت کە رێککەوتن لەگەڵ حکومەت، یاخود، هاوپەیمانییەتییە عەرەبییەکان، دەکرێ.\nئیدارەیەکی نێودەوڵەتی لە ناوچەی رەش (فەلەستین) پێکدەهێندرێ، شێوەکەشی، دوای راوێژی روسیاو بە رێککەوتن لەگەڵ هاوپەیمانان‌و نوێنەری شەریفی مەککە، دیاریدەکرێ.\nبەریتانیا ئەمەی خوارەوە بەدەست دێنێ:\nبەنداوەکانی حەیفاو عەککا.\nبەشێکی دیاریکراو لە ئاوەکانی دیجلەو فورات لە ناوچەی (أ) بۆ ناوچەی (ب) مسۆگەر دەکرێ‌و لە لایەن خۆشیەوە حکومەتی خاوەنشکۆ بەڵێن دەدات نەچێتە هیچ دانوستانێک لەگەڵ دەوڵەتێکی دیکە، بە مەبەستی دەستبەردان لە قوبرس، تەنیا لەو کاتەی نەبێت کە پێشوەخت حکومەتی فرەنسی پەسندبوونی خۆی نیشان دابێت.\nبەنداوی ئەسکەندەرۆنە بۆ بازرگانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانی ئازاد دەبێت‌و هیچ مامەڵەیەکی جیاواز لە باجەکانی بەنداوی ناکەوێتە سەرو هیچ ئاسانکارییەکی تایبەتیش بۆ کەشتیوانی‌و کەلوپەلەکانی بەریتانی رەتناکرێنەوەو رێپێدانی ئازادی گواستنەوەی کەلوپەلەکانی بریتانیا لەرێگای ئەسکەندەرۆنەو هێڵە شەمەندەفەرە نوێیەکان لە ناوچەی شین دەبێت، جا چ لە ناوچەی سوور یاخود هەردوو ناوچەی (أ)و (ب)دا هەبن یان لێیوە دەربچن‌و هیچ مامەڵەیەکی جیاوازیش “راستەوخۆ یان ناراستەوخۆ” لە هەر هێڵێکی شەمەندەفەر یان هەر بەنداوێک لە بەنداوەکانی ئاماژەبۆرکراوی ناوچەکانەوە جێبەجێناکرێ کە پەیگیری کەلوپەل‌و کەشتییەکانی بەریتانی بێت.\nبەنداوی حەیفا-ش بۆ بازرگانی فرەنساو ناوچەکانی ژێرپارێزو دابڕگەکانی ئەو ئازاد دەبێت‌و هیچ جیاوازیەک ناکرێ لە مامەڵەکان‌و ئاسانکارییەکانی کەشتیوانی‌و کەلوپەلە فرەنسییەکان رەتناکرێنەوەو گواستنەوەی کەلوپەلە فرەنسییەکان لە رێگای حەیفاو هێڵە ئاسنینەکانی بریتانیا لە ناوچەی رەش، ئازاد دەبێت، جا ئەو کەلوپەلانە هەناردەکراو بن لە ناوچەی شین یاخود سوور یان ناوچەکانی (أ)و (ب) یاخود هاوردەکراو بن. نابێ هیچ جۆرە جیاوازیەکیش بکرێ لە مامەڵەکردن کە پەیوەست بن بە کەشتییەکانی فرەنسا لە هەر هێڵێک لە هێڵەکانی ئاسنین‌و هەر بەنداوێک لە بەنداوە ئاماژەبۆکراوەکان.\nهێڵی ئاسنینی بەغدا لە ناوچەی (أ) ناگەڕێتەوە ئەودیو موسڵ لە باشوور، بەهەمانشێوە ناگەڕێتەوە ناوچەی (ب) بۆ ئەودیو سامەرا لە بەشی باکور تا ئەوکاتەی هێڵێکی ئاسنین بۆ بەغدا دروست دەکرێ کە بە حەلەبەوە تێپەڕێ‌و لە دۆڵی فوراتیش گوزەر بکات، ئەمەش دەبێت بەهاوکاری هەردوو حکومەت بێت.\nبەریتانیای مەزن مافی هەیە، هێڵێکی ئاسنین دروست بکات‌و بەڕیوەی ببات‌و تاکە خاوەنی بێت کە حەیفا بە ناوچەی (ب) بگەیەنێ، جگە لەوەش، مافی بەردەواممی هەیە بۆ گواستنەوەی سەربازەکانی لەهەر کاتێک بێت‌و بەدێژایی ئەم هێڵە. هەروەک دەبێت لای هەردوو حکومەت ئەوە بزاندرێ کە ئەو هێڵە پێویستە ئاسانکاری گەیاندنی حەیفا بە بەغدا بکات، ئەگەریش واهاتەپێش کە هێڵی گەیاندن لە ناوچەی رەش نەهاتەپێش بەهۆی بەربەستی هونەری‌و تێچوونی زۆری هەڵسوڕاندنییەوە کە ببێتە هۆی رێگرتن لەبەردەم دروستکردنییەوە، ئەوا حکومەتی فرەنسی ئامادەیە رێ بە تێپەڕین بدات بە رێگای بربورە، ئوم قەیس، ئیدار، غەستا، مەغایر، پێش ئەوەی بگاتە ناوچەی (ب).\nباجی گومرگی تورکی تا بیست ساڵ بەردەوام دەبێت لە هەموو بەشەکانی هەردوو ناوچەی شین‌و سوورو هەردوو ناوچەی (أ)و (ب)، هیچ رێژەیەکیش ناخرێتە سەر باجەکان‌و رێسای نرخاندنیش لە باجەکان بە رێسای هەمانشێوە وەرناگیرێ، مەگەر بە رێککەوتنی نێوان هەردوو حکومەت بێت‌و نابێ گومرگی ناوخۆیی لە نێوان ناوچەیەک‌و ناوچە ئاماژە بۆکراوەکانی سەرەوە دابمەزرێ، سەپاندنی هەر باجێکی گومرگیشلەسەر کەلوپەلە نێردراوەکانی ناوخۆ لەناو بەنداو دەبێت‌و دەدرێتە بەشی کارگێڕی ئەو ناوچەیەی کەلوپەلەکانی بۆ دەنێردرێ.\nبەپێی رێککەوتن، حکومەتی فرەنسی هیچ دانوستانێک ناکات، لەهەر کاتێکدا بێت، بۆ دەستبەردان لە مافەکانی خۆی‌و بەبێ رەزامەندی پێشوەختی حکومەتی خاووەنشکۆ هیچ مافێکی لە ناوچەی شین ناداتە دەوڵەتێکی تر جگە لەو دەوڵەتە یاخود هاوپەیمانی دەوڵەتانی عەرەبی نەبێت، حکومەتی بەریتانیاش بەڵێن بە حکومەتی فرەنسی دەدات کە هەمانشێوە لە ناوچەی سوور جێبەجێ بکات.\nبەهۆی ئەوەی هەردووکیان پارێزەری دەوڵەتی عەرەبین، هەردوو حکومەتی بەریتانیا‌و فرەنسا رێکدەکەون بۆ ئەوەی دەوڵەتی سێیەم رێی پێنەدرێ‌و نەبێتە خاوەنی وڵات لە نیمچە دورگەی عەرەبی، هەروەک رێنادرێ هیچ بنکەیەکی دەریایی لە جەزائیر لەسەر کەنارەکانی دەریای سپی بەشی رۆژهەڵات دروست بکەن، بەڵام ئەوە نابێتە رێگرێک بۆ هەموار کردنەوەی سنورەکانی عەدەن کە لەوانەیە گرنگی خۆی هەبێت بەهۆی دوژمنایەتی ئەم دواییەی تورک.\nدانوستانەکان لەگەڵ عەرەب، بەناوی هەردوو حکومەت‌و بەرێگای گونجاو بەردەوام دەبن بۆ دەستنیشانکردنی سنوری دەوڵەت یاخود هاوپەیمانی دەوڵەتی عەرەبی.\nجگە لەوەی ئاماژەی بۆکراوە، رێککەوتن کرا لەسەر ئەوەی کە هەردوو حکومەت چاوخشاندن بکەن بە هۆکارە پێویستییەکانی چاودێریکردنی هێنانی چەک بۆ وڵاتانی عەرەبی.\nNext ئەنفالی بارزانییەکان لە بەڵگەنامەکانی بەعسدا :سەدام حسێن: بارزانییەکانمان رەوانەی دۆزەخ کرد\nناوی كتێب : دۆزی كورد (لە چەند باسێكی مێژووییدا )


ژیان | کوردستان | ژووری ئۆپەراسیۆنی ڕاپەرین ژمارەیەك بڕیاری نوێى دەركرد\n2020-07-29 | 238 جار خوێندراوەتەوە\nژوری ئۆپەراسیۆنی ئیدارەی راپەرین بۆ روبەروبوونەوەی پەتای كۆرۆنا ژمارەیەك بڕیاری نوێی خۆپارێزی لە ڤایرۆسی كۆرۆنا دەركرد و رایگەیاند، لە هەوڵى بەردەوامدا دەبن بۆ دابەشکردنى ئاوى خواردنەوە لەرۆژە پشووەکاندا و میكانیزمی گونجاو بۆ خەفارەتی رۆژانی جەژن و پشو دادەنێن بۆ بەردەوامیی خزمەتگوزارییەكانیان.\nبەگوێرەی نوسراوێكی ژوری ئۆپەراسیۆنی ئیدارەی ڕاپەرین بۆ روبەروبوونەوەی پەتای كۆڕۆنا كە واژۆی هیوا قەرەنی عەبدوڵا سەرپەرشتیاری ئیدارەی راپەرینی لەسەرە، ئەمڕۆ چوارشەممە لە دیوانی ئیدارەی راپەرین ئەندامانی ژوری ئۆپەراسیۆن بۆ روبەروبونەوەی پەتای كۆڕۆنا كۆبونەوەیەكی تایبەتی سەبارەت بە رێكار و ئامادەكاریی رۆژانی جەژنی قوربان و میكانیزمی جێبەجێكردنی بەیانی ژمارە 44ی وەزارەتی ناوخۆ ساز كرد .\nبڕیارەكانی ژوری ئۆپراسیۆنی ئیدارەی گەرمیان :\nیەكەم: سەرجەم بڕگە و خاڵەكانی بەیانی ژمارە 44 ی وەزارەتی ناوخۆ تایبەت بە داخستن و قەدەغەی كرانەوەی شوێن و محەلەكان جێبەجێبكرێن\nدوەم: داوا لە مامۆستایانی ئایینیی دەكەین هەروەك رابردو ئیسپاتیان كرد كە هاوكارێكی بێدرێغی ئیداراتی ناوچەكەن لە جێبەجێ كردنی رێنمایی و بڕیارەكانی پەیوەست بە بەرژەوەندیی گشتی هاوڵاتیان و تەندروستی خەڵكەوە , بە هەمان گیانی دڵسۆزی و بەرپرسیارێتییەوە هاوكارمان بن لە رێنوێنی و هوشیاركردنەوەی هاوڵاتیان بۆ پابەندبونیان بە رێكارەكانی خۆپارێزی و تەندروستییەوە لە رۆژانی جەژندا و خۆدورگرتن لە هەمو چەشنەكۆڕ و كۆبونەوەیەك كە ببێتە هۆی قەرەباڵغی و جەنجاڵیی و بەریەك كەوتنی ناپێویست وەك مەراسیمەكانی پرسە و سەرقەبران و نوێژی جەژن\nسێیەم: بەڕێوەبەرایەتی ئاوی راپەرین ئەوپەڕی هەوڵ و تەقەلاكانی خۆیان چڕدەكەنەوە تا لە رۆژانی جەژن و پشودا ئاوی خواردنەوە بۆ سەرجەم شاروشارۆچكەكان دابین بكەن و بۆ ئەمەش میكانیزمی گونجا و و كاری پێویست ئەنجام دەدەن .\nچوارەم: بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی راپەرین و بەڕێوەبەرایەتی كارەبای راپەرین میكانیزمی گونجاو بۆ خەفارەتی رۆژانی جەژن و پشو دادەنێن بۆ بەردەوامیی خزمەتگوزارییەكانیان .\nپێنجەم: بەڕێوەبەرایەتی شارەوانیەكان و كۆمپانیای پاككردنەوە بۆ پاك راگرتنی شار و شارۆچكەكان و پاككردنەوەی پاشماوەی ( قوربانی ) كاری خۆیان ئەنجام دەدەن .\nشەشەم: بەڕێوەبەرایەتییەكانی پۆلیس و ئاسایش و هاتوچۆ و سەرجەم دامودەزگا ئەمنییەكان خشتەی ئەرك و پلانی كاری رۆژانی جەژنیان بە تۆكمەیی جێبەجێ دەكەن .\nحەوتەم: بەڕێوەبەرایەتی بەرگری شارستانی راپەرین تیمەكانی غەواص و دەربازكردن ساز و ئامادە دەكەن لە بەنداوی سەروچاوە و دەربەند .\nهەشتەم: داوا لە سەرجەم هاوڵاتیانی خۆشەویست دەكەین بۆ پاراستنی تەندروستی خۆیان و خزم و كەس و كار و ئازیزانیان بە هەمو شێوەیەك خۆیان لەسەردان و هاتوچۆ و هەرچەشنە بەریەك كەوتن و قەرەباڵغییەك بەدور بگرن .\nنۆیەم: سەرجەم یەكە كارگێڕی و بەڕێوەبەرایەتی و فەرمانگەكانی سنوری ئیدارەمان ئاگادار دەكەینەوە كە لە دوای پشوی جەژن ئەو لیژنەیەی لە بەیانی ژمارە ( 44 ) ی وەزارەتی ناوخۆدا ئاماژەی پێدراوە كارا دەكرێت بەمەبەستی چاودێریی رەوشی جێبەجێ كردنی رێنماییە تەندروستییەكان لە فەرمانگەكاندا و پێویستە ئامادەكاریی تەواو بكەن لەم بابەتەوە .\nسه‌باره‌ت به‌پڕكردنه‌وه‌ی فۆرمی كه‌مده‌رامه‌تی له په‌ڕاوگه‌و شوێنه جیاجیاكانی كه‌لار و گه‌رمیان كه گوایه ناوی خێزانه هه‌ژاره‌كان تۆمارده‌كریت بۆ وه‌رگرتنی پاره\nده‌رون عومه‌ر به‌ڕیوه‌به‌ری گشتی چاودیری گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵایه‌تی گه‌رمیان ڕایگه‌یاند: به‌ڕیوه‌به‌رایه‌تییه‌كه‌یان هیچ جۆره فۆرمیكیان له‌هیچ په‌ڕاوگه‌و شونێكی دیكه دانه‌ناوه تا هاووڵاتیان پڕیبكه‌نه‌وه، به‌ڵكو تیمه‌كانی سه‌ر به‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه كه ژماره‌یان 22 تیمه و له‌سه‌ر ئاستی ئیداره‌ی گه‌رمیان پێكهێنراون به شێوه‌یه‌كی مه‌یدانی پرۆسه‌ی تۆماركردنی ناوی خێزانه هه‌ژار و كه‌مده‌رامه‌ته‌كان تۆمارده‌كه‌ن بۆ وه‌رگرتنی ئه‌و هاوكارییه‌ی كه بۆیان هاتووه .\nبه‌ڕیوه‌به‌ری گشتی چاودێری و گه‌شه‌پیدانی كۆمه‌ڵایه‌تی گه‌رمیان ووتیشی"ئێمه خۆمان ناوی خێزانه‌كان تۆمارده‌كه‌ین و به‌وردیش كارده‌كه‌ین بۆ دۆزینه‌وه‌ی هه‌ژار و كه‌مده‌رامه‌ته‌كانی سنووره‌كه‌مان".\nووتیشی: له‌م پرۆسه‌یه‌دا7200 خێزان تۆمارده‌كرین كه‌بڕی 720 ملیۆن دینار پشكی گه‌رمیانه‌و له‌ڕیگه‌ی بانكی كه‌لاره‌وه پاره‌كه دابه‌شده‌كریت به‌سه‌ر ئه‌و خێزانانه‌ی ناویان تۆمارده‌كریت .


سیمۆلۆژیای پێرس بە نموونەی دەقەكانی سوارەی ئیلخانی زادە – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب و هونەر » سیمۆلۆژیای پێرس بە نموونەی دەقەكانی سوارەی ئیلخانی زادە\nسێهەم/هێما: هێما لەسیمۆڵۆژیادا،بریتیە لەمانایەك كەڕێكەوتن وڕەزامەندی هەمووانی لەسەرە.ئەم هێمایەش خۆی لەدوو جۆردا دەبینێتەوە.یەكەمیان،مانایەكی سروشتی ناوەكی كەتێكڕای خەڵكی كاری لەسەر دەكات وەك ئەوەی بڵێین»پێشەوا»،كەئەمە هێمایەكە كورد بەخشیوێتی بەقازی بەهۆی نەریتێكی سیاسی وسۆشیاڵییەوە.دوهەمیان،هەر وەك پێرس ئاماژەی پێداوە،مانایەكی تایبەتی دەرەكیكەدواتر، ئەمیش بەهۆی یاسایەكی نەریتییەوە،دەبێتە سەرچاوەیەك بۆ هەمووان (سیزا قاسم: 142) بەجیاوازی زمان وجێگە وفیكر وسیاسەتەوە وەك ئەوەی بڵێین «كۆتر هێمای ئاشتییە».سوارە لەدەقەكانیدا هەر دوو جۆر هێمای بەكارهێناوە:\n-جۆری یەكەم.بەهۆی ئەوەی سوارە كەسێكی ڕووناكبیر وخاوەن هەڵوێستەیەكی فیكری وسیاسی بوو ،لەهەمان كاتدا،ئاگاداری دەوروبەری كۆمەڵگەكەی خۆی ودەرەوەی خۆشی بوو،دەیزانی لەچ كاتێكدا بابەتەكان بكات بەهێما كەپێشتر مانای ئەو هێمانایە ڕەزامەندی هەمووانی لەسەر بووە.بۆ نموونە،كەس نكۆڵی لەوە ناكات كەگۆران شاعیری جوانی سروشت وئافرەت بووە.ئەمەش هاوشێوەی هەندێك نازناوە كەعەرەبەكان بەخشیویانەتەوە بەسەر شاعیراندا ودواتر بوونەتە هێما بۆ ئەو شاعیرانە بەنموونەی «أمیر الشعرا‌و»كەپەیوەندی بەاحمد شوقییەوە هەیە،یان «شاعر النیل»كەپەیوەندی بەحافڤ ابراهیم ەوە هەیە.بەمەبەستی بەرجەستەكردنی دەربڕینە هێماییەكانی جوانی سروشت وئافرەتی گۆران،سوارە لەدەقی»بۆ مەرگی گۆران» ئاماژەی داوە بەو مانایانەی كەبەدەوری ئەم هێمایەدا دەسووڕێنەوە كەپارێزگاری لەسروشتی كەسێتی هێماكان دەكات.لەكاتێكدا سوارە دەڵێت:\n– ئیتر «مانگەشەو» بەناخی دڵا نالكێ\n– لەجێی «جریوە دارستان» ناڵەی دڵی كۆست كەوتووە\n– ئیتر بە»ئەستێرەی بەیان»بە»نەغمەی فریشتەی ئەلحان»\n– ناتوانێ جەرگی هەڵقرچاو پڕ كا لە»هەستی سپی وجوان»\n– نەڕەوتی بیر بزوێنی كەو نە»كەروێشكی گورج وقەڵەو»\n-ئێستا لەبن «توتڕكی» سۆور وەنەوشە بۆ تۆ پەرۆشە\n– تۆ عاشقی جوانییەك بووی كەشاردراوە ونادیاری بێ\n– دڵم پڕە لەدەرد وكوڵ\n– لەشارەكەت كەڕەمزی ئاسن ومنارەیە\n– ئەوەی كەدارە تیلە مەزهەری قەنارەیە\n– لەشارەكەت كەمەندی دووكەڵە\n– كێ لەشاری تۆ،لەشاری قاتڵی هەژار\nلێرەدا گەر بڕوانینە ووشەكانی ئاسن وقەنارە ودووكەڵ وقاتڵ دەبینین ئەمانە تەنها هەڵقوڵاوی ژینگەی كوردەواری نیە بەڵكۆ لەسەرانسەری جیهانی گرتۆتەوە بەبێ جیاوازی بەوپێیەی ناوەڕۆكی ئەم ووشانە، كەبوونەتە هێما بۆ سەرجەم مرۆڤایەتی وبەشێوەیەك لەشێوەكان بەرگی دیستۆپیایان لەبەر كردووە،ڕەزامەندی هەمووانی لەسەرە.لەزۆرێك لەشیعرەكانی ئیلیۆت وئیدیپ سیتوێڵ وستیڤن سبندەر ولۆركا والسیاب والبیاتی بەهەمان پێوەر ومانا بەكار هاتوون.بۆ نموونەدەقەكانی «مدینە بلا مگر» و»جیكور والمدینە» و»انشودە المگر»السیاب ئاماژەی بەوێرانە وپیسی شار كردووە:\nمدینتنا تورق لیلها نار بلا لهب\nحبالا من الطین یمضغن قلبی ویعطین عن جمرە فیه طینە\n– كەرەستە سیمۆڵۆژییەكان پەیوەستە بەفینۆمینیای فیكر وسیاسەت ودۆخە سۆسیۆڵۆژی وسایكۆڵۆژییەكان.ئەمەش لەڕێگەی جەختكردن لەسەر توخمەكانی پەیوەندییە ماناییەكانە،بەنموونەی ئایكۆن وئاماژە وهێما.بەمەش پەیوەندییەكان دەرئەنجامی یاسا ولۆژیكە نەریتییەكان دروست دەبێت كەمرۆڤایەتی بەدرێژایی زەمەن كاری لەسەر دەكات وتەنها پەیوەند نییە بەزەمەنی هاوچەرخەوە.لەلایەكی تریشەوە،ڕۆشنبیریەتی تاك وكۆمەڵگا وزەمەنەكان توانای خوڵقاندنی ماناكانیان هەیە،ئەویش لەڕێگەی ئەزموون وتێگەیشتن بۆ شتەكان وڕاڤەكردنیان.بۆ هەر زەمەنێكیش چەند كەسێكی هەستیار،بەنموونەی سوارەی ئیلخانی زادە،بەكاری گواستنەوەی ماناكان هەڵدەستن لەدۆخێكی دیاریكراو بۆ دۆخێكی كاریگەرتر.ئەمەش بەو مانایە دێت كەمەسەلە ودۆخە سۆسیۆڵۆژی وسایكۆڵۆژی وفیكری وسیاسییەكان گوشارەكان لەسەر كەسە هەستیارەكان دروست دەكەن ولەوێشەوە دەستەواژە پێویستەكان بەشێوەك لەشێوەكان دەگوێزرێتەوە بۆ وەرگر وخوێنەر،بەوپێیەی كۆدی پەیوەندییەكان بەكەسە سروشتییەكان ناكرێنەوە وپێویستی بەخوێنەرە نموونەییەكانە.\n– پەیوەندییە سیمۆڵوژییەكان لەنێو دەقە ئەدەبی وشیعرییەكاندا پێدەنێتە قۆناغی چەمكە تەكنیكی وهونەری وبابەتییەكانەوە وخاوەنەكانیان نایانەوێت ڕاستەوخۆ نامەی دەقەكانیان بدەن بەبەرامبەرەكان تەنانەت بەخوێنەرە نموونەییەكانیشەوە. هەر لەبەر ئەمەشە،دەقەكانی سوارەی ئیلخانی زادە بریتیە لەنەخشەیەكی فیكری وسیاسی وسۆشیاڵی وگەر خوێنەر بەچاوی ڕەخنەی نوێوە كاری لەسەر نەكات ئەوا كردنەوەی تۆڕی پەیوەندییەكان كارێكی مەحاڵە.هەر لەبەر ئەمەش بووە،لێكۆڵینەوەكەمان پشتی بەبۆچوونەكانی زانای ئەمریكی پێرس بەستووە چونكە بۆچوونەكانی ئەم زانایە،بەلای ئێمەوە،كار ئاسانییەكی باش دەكات بۆ كردنەوەی تۆڕی پەیوەندییەكان.كەواتە بنەمای كاردنمان لەسەر بۆچوونەكانی سۆسێر دانەمەزراوە بەوپێیەی بەرنامەی سۆسێر خۆی لەدۆزینەوەی مانا گرامەری وڕستەییەكاندا دەبینێتەوە نەك ڕەهەندە پراگماتییەكان كەبنەمایەكی سەرەكی كاركردنی بۆچوونەكانی پێرس ە.ڕەهەندە پراگماتیكییەكانیش تەواو دەچێتە نێو قوڵایی ماناكانەوە بەتایبەتی ئەو مانایانەی كەپەیوەندی ڕاستەوخۆی بەژیان وئایندەی تاكەكانەوە هەیە ودواتریش چاوەڕوانی ئەنجامەكانیشە بەنێگەتیڤی یان پۆزەتیڤی.\n-امبرتو ایكو،القاری‌و فی الحكایە،ترجمە انطوان ابو زید،المركز الثقافی العربی،بیروت،الدار البیضا‌ء، الطبعة الاولی،1996.\n– انور المرتجی، سیمائیة النص الادبی،افریقا الشرق،الدار البیضا‌ء،1994.\n– جیرار لودال، بیرس أو سوسیر، ترجمة عبدالرحمن بو علی، مجلة العرب والفكر العالمی، العدد 3، 1988.\n– حامد خلیل،المنطق البراجماتی عند تشارلز بیرس، دار الینابیع، دمشق، سوریا،1996.\n– سعید بنكراد (أ)،السیمیائیات مفاهیمها وتطبیقاتها، دار الحوار، سوریا، الطبعة الثالثة،2012.\n-سعید بنكراد (ب)،السیمیائیات النشاە والموضوع، عالم المعرفە، العدد 3، مجلد 53، 2007.\n-السیاب، دیوان انشودە المطر، مٶسسة مهداوی، القاهرة،2014.\n– سیزا قاسم والاخرون، مدخل الی السیمیوطیقا، انظمة العلاقات فی اللغة والادب والثقافة، منشورات عیون المقالات، الدار البیضا‌ء،المغرب،1987.\n– عبدالله ابراهیم والاخرون، معرفە الاخر، مدخل الی المناهج النقدیة الحدیثة، المركز الثقافی العربی، بیروت، الطبع الثانیة،1996.\n– گۆران،دیوان، بڵاوكراوەی پانییز، چاپخانەی دالاهو،چاپی یەكەم،تهران،2005.\n– لوقمان ڕەئوف،جەللاد، دیوانی هاوار(عەلی حەسەنیانی)، چاپخانەی دێكان، سلێمانی،2014.\nتێبینی: دەقەكانی سوارە ئیلخانی زادە،كەلەم لێكۆڵینەوەیەدا بەكارهاتوون،لەڕێگەی فەیس بووك وبەیارمەتی دكتۆر لقمان ڕەئوفەوە بەدەستمان گەیشتووە.


NRT TV | جۆراوجۆر | وێنە.. پێڵاوێک بۆ پاراستنی دووری نێوان کەسەکان دروستدەکرێت\nوێنە.. پێڵاوێک بۆ پاراستنی دووری نێوان کەسەکان دروستدەکرێت\n9879 جار خوێندراوەتەوە\nپیاوێک بۆ روبەروبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و زیادکردنی دوری نێوان کەسەکان تا لە ئەگەری گواستنەوەی ڤایرۆسەکە بۆیان بەدوربن، جۆرە پێڵاوێکی جیاوازی دروستکردووە کە دەتوانرێت لە چێشتخانە و شوێنە گشتییەکان سوودی لێوەربگیرێت.\nمیدیا جیهانییەکان بڵاویانکردەوە، گریگۆر لوپ دروستکەری پێڵاو لە رۆمانیا ڕێگەیەکی نوێی بۆ زیادکردنی دووری نێوان کەسەکان لە کۆبوونەوە و شوێنە گشتییەندا خستووەتەڕوو، کە بیرۆکەی دروستکردنی پێڵاوێکی چەرمە، بە جۆرێک بەشی پێشەوەی پێڵاوەکە زۆر درێژە کە نزیکبوونەوەی کەسەکان لە یەکتری کەمدەکاتەوە.\nگریگۆر ئاماژەی بەوەکردووە، بیرۆکەی ئەو جۆرە پێڵاوەی لە ئەکتەران و سەماکارانی سەر شانۆ لە جیهاندا وەرگرتووە، بڕی تێچووەکەی ١١٥ دۆلاری ئەمریکییە و دوو ڕۆژی دەوێت بۆ دروستکردنی.\nگریگۆر کە ماوەی ٣٩ ساڵە لەو بوارەدا کاردەکات دەڵێت، کۆمەڵە کەسانێکی بینیوە لە تەنیشت یەکترەوە بوون و ڕێزی ڕێکارە یاساییەکانی تەندروستییان نەگرتووە کە پێویستە ماوە لە نێوان کەسەکاندا هەبێت، هەر بۆیە بیرۆکەی ئەم جۆرە پێڵاوەی بۆ دروستبوو، کە درێژییەکەی ٧٥ سانتیمەترە، بەو جۆرە کەسەکان پارێزراو دەبن لە گواستنەوەی ڤایرۆسەکە بۆیان.\nماوەی چەند مانگێکە جیهان دەرگیری ڤایرۆسی کۆرۆنا بووە و یەکێک لە رێنماییەکانی شارەزایانیش بریتییە لەوەی، کە هاوڵاتیان دووری نێوان خۆیان و کەسێکی دیکە بپارێزن و لە یەکتری نزیک نەکەونەوە.


ناپاكەكان واژووی ئەندامێكی سەركردایەتی یەكێتی ساختە دەكەن\nئەندامێكی سەركردایەتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان ئاشكرای دەكات كە هیچ واژوویەكی نەكردووە لەسەر هیچ رێككەوتن و نووسراوێك ئەوەیشی بڵاو كراوەتەوە واژووی ئەو نییە و ساختە كراوە.\nئەمڕۆ دووشەم 23ـی تشرینی یەكەم، جەمیل هەورامی ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی لە ڕوونكردنەوەیەكدا ڕای گەیاند، لە پێناو هیچ شتێكیدا ئامادە نەبووە سازش بكات و دەڵێ" لە پێناو هیچ شتێكیدا ئامادە نەبووم سازش بكەم چجای ئەوەی كە سازش لە نیشتمانێك بكەم كە هەموو تەمەنی خۆم لە پێناو پاراستنیدا داناوە ئەوە مێژوو شاهیدی ئەم راستییە و خەباتی من دەدات".\nهەورامی لە ڕوونكردنەوەكەی دەڵێت، واژووم لەسەر هیچ رێككەوتن و نووسراوێك نەكردووە و كەس بەندەی ئاگەدار نەكردووەتەوە لە بابەتێكی لەم شێوەیە، هەروەها لەسەرەتای شەڕی داعشەوە "وەك پێشمەرگە لە سەنگەرەكانی پێشەوە بووم و ئێستەش تەمەن رێگە بدات هەر پێشمەرگەی پاراستنی خاك و نەتەوەكەمم".\nدوای رووداوەكانی شاری كەركووك باڵێكی یەكێتی كە بە ناپاكەكان ناسراون نووسراوێكیان بڵاو كردەوە كە لە كۆی 50 ئەندامی سەركردایەتی یەكێتی 38ییان ڕازی بوون بە بڕیاری كشانەوە و ڕێككەوتن لەگەڵ چەكدارانی حەشدی شەعبی، بەڵام هەورامی ڕەتی كردووە كە واژووی لە بابەتی وا كردبێت بۆیە پێ دەچێت ئەو واژووانەی كرابێت ساختە بێت بە مەبەستی شاردنەوەی ڕێككەوتنی بە دەستەوەدانی شاری كەركووك لەلایەن بافڵ تاڵەبانی و لاهور شێخ جەنگی و چەند كەسێكی تری یەكێتی.\nئه‌م بابه‌ته 37978 جار خوێنراوه‌ته‌وه


مه‌ترسی روسیا و داعش له‌یه‌ك تای ته‌رازوی - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nمه‌ترسی روسیا و داعش له‌یه‌ك تای ته‌رازوی\nكارته‌ر له يه‌كه‌م ويستگه‌ی گه‌شته‌گه‌ی له‌يوا دياره داوا له ئه‌ڵمانيا بكا له مه‌يدان ئاسايشی ناوده‌وڵه‌تی نه‌خش فيشتر نيشان بيه‌يد،ك بيجگه وه‌سه‌رچگن ٧٠ ساڵ له‌بان جه‌نگ جه‌هانی دويه‌م، وه‌لی تائيسه ئه‌ڵمانيا ئاماده نيه سه‌ربازه‌يل خوه‌ی ئه‌را ئه‌رك جياجيا ره‌وانه‌ی ده‌يشت وڵاته‌گه‌ی بكا.\nوه‌رپرسيگ باڵای وزاره‌ت وه‌رگری ئه‌مريكا باس له‌وه كرد ك ئه‌ڵمانيا له‌ژير فه‌رمانده‌يی وه‌زيری وه‌رگری هان ئه‌دريه‌يد ئه‌را ئه‌وه‌گ چوارچيوه‌ی نه‌خش خوه‌ی له بوار ئاسايشی جه‌هانی فراوانتر بكا، ئه‌ويش وه‌شيوه‌يگ ك بگونجيه‌يد وه‌ل قورسايی سياسی و ئابووری.\nپه‌يوه‌نديه‌يل روسياو خوه‌رئاوا له‌ی ماوه وه‌جووريگ شيوياگه ك هاوشيوه‌س وه‌ل ئه‌و گرژيه‌يله ك له‌ماوه‌ی جه‌نگ سه‌رد له‌ناونيان وجوود داشت، وه‌تايبه‌ت له‌و وه‌خته‌و ك روسيا وه زوور هيز نيمچه دويرگه‌ی كريمای ئۆكرانيا لكانه خاكه‌يل خوه‌يه‌و.\nئمجا وه قسه‌ی ناتۆ، روسيا وه‌رده‌وامه له دابينكردن هاوكاری سه‌ربازی ئه‌را جياخوازه‌يل له خوه‌رهه‌ڵات ئۆكرانيا، وه‌لی روسيا ئه‌و تومه‌ته‌يله ره‌ته‌و ئه‌كا.\nوه‌رپرسه‌يل ئه‌مريكا باوه‌ڕيان ئه‌وه‌سه ك قه‌يران ئۆكرانيا بايه‌خ روی وه‌ڕوی بوينه‌وه‌ی نه‌زه‌ريه‌ی Hybrid War ده‌رخست ك پشت وه وه‌كارهاوردن سه‌رباز گوم و مادده‌ی دعايه‌و فشار ئابووری ئه‌وه‌سيد، ك خوه‌رئاوا وه‌پی له‌يواسه روسيا له ئۆكرانيا ئه‌و نه‌زه‌ريه جيوه‌جی ئه‌كا.\nوه‌رپرسه‌يل وزاره‌ت وه‌رگری ئه‌مريكا باس له‌وه‌يش ئه‌كه‌ن ك كارته‌ر وه‌شيوه‌يگ راسكانی فشار ئه‌خاده بان ناتۆ تا هويره‌و بكا له مه‌ترسيه‌يل و ميگكانيزمه‌يل تازه‌و داوايش له ناتۆ ئه‌كا ده‌س هه‌ڵبگريد له بنه‌مايه‌يل جه‌نگ سه‌رد و له‌وه‌رانوه‌ر ئه‌وه‌يش هويره‌و بكا له پلانه‌يل تازه ئه‌را روی وه‌ڕوی بوينه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌يل تازه.\nوه‌ل ئه‌وه‌يشا بڕياره كارته‌ر هويرده‌كاری بڵاوكردنه‌وه‌ی كاڵای قورس سه‌ربازی له ئۆرپا بخاده ڕوی، له‌وه‌رانوه‌ر ئه‌وه‌يش روسيا له‌ی كاره‌يله وه ته‌مامی نگه‌رانه، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش له‌ماوه‌ی ئمساڵ ٤٠ مووشه‌ك كشوه‌ربڕ باليستی ئه‌را جبه‌خانه‌ی مووشه‌كه‌يلی زيای كرد.\nله هه‌مان وه‌خت چه‌وه‌ڕی ئه‌وه‌يش ئه‌كريه‌يد ك وه‌زيره‌يل وه‌رگری ناتۆ له رووژه‌يل ئاينده له شار برۆكسل نه‌خشيگ فيشتر هاوپه‌يمانيه‌تيه‌گه له‌عراق تاوتوی بكه‌ن و له‌ی باوه‌تيشه‌و وه‌پرسه‌يل ئه‌مريكی باس له‌وه ئه‌كه‌ن ك چه‌وه‌ڕی ئه‌كريه‌يد له مانگ ئاينده ريككه‌فتن له‌بان ئه‌و پلانه بكريه‌يد.


دهۆك و ئاكرێ له ده‌ربه‌ندیخان یاریی كۆتایی ئه‌نجام ده‌ده‌ن\nئه‌مڕۆ په‌رده له‌سه‌ر خولێكی تری كوردستان داده‌رێته‌وه، كه ئه‌ویش خولی یانه پله یه‌كه‌كانه، ئه‌م ساڵ خوله‌كه به به‌شداری 13 یانه كه به‌سه‌ر دوو كۆمه‌ڵه دابه‌شكرا بوون، به‌ڕیوه‌چوو، یانه‌كان به شێوه‌ی ناوچه‌ی جوگرافی به‌سه‌ر هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌دا دابه‌ش كرابوون، یانه‌كانی (پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی، ده‌ربه‌ندیخان، ئاكرێ، دهۆك) گه‌ییشتنه چوار گۆشه‌ی زێڕین و دواتر به بڕیارێك هه‌رچوار یانه سه‌رخران بۆ ڕیزی یانه پله نایابەكان، یانه‌ی شه‌هیدانیش له قۆناخی دووه‌م له خوله‌كه دوور خرایه‌وه و دابه‌زی بۆ ڕیزی یانه پله دووه‌كان.\nدهۆك و ئاكرێ یاریی كۆتایی ده‌كه‌ن\nدوای گه‌یشتنی هه‌ر چوار یانه‌ی(پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی، ده‌ربه‌ندیخان، ئاكرێ، دهۆك) یه‌كیه‌تی تۆپی پێی كوردستان له‌سه‌ر ڕه‌زامه‌ندی یانه‌كان بڕیاری دا یاریی كۆتایی لە ده‌ربه‌ندیخان به‌ڕێوه بچێت، ئه‌مه‌یش دوای ئه‌وه‌ی له یارییه‌كانی ئه‌م وه‌رزه‌دا هانده‌رانی ئه‌و یانه‌یه له هه‌موو یارییه‌كاندا سیمایه‌كی جوانیان به‌خشی بوو به یاریگه و به‌شێوه‌یه‌كی جوان هانی یانه‌كه‌یان ده‌دا، ئه‌مساڵیش جیاواز له ساڵانی ڕابردوو هانده‌رانی ئافره‌تیش ڕوویان له‌و یاریگه‌یه كردبوو، دواتر تیروپشكی یارییه‌كانی چوارگۆشه‌ی زێڕین ئه‌نجام دراو هه‌ر دوو یانه‌ی ئاكرێ و پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی له ئاكرێ به‌یه‌ك گه‌یشتن و ئاكرێ به گۆڵێكی بێ به‌رانبه‌ر یارییه‌كه‌ی برده‌وه و هاوشانی دهۆك گه‌یشته یاریی كۆتایی كه ئه‌ویش له یاریی دووه‌می چوارگۆشه‌ی زێڕیندا، به گۆڵێكی بێ به‌رانبه‌ر له ده‌ربه‌ندیخانی برده‌وه.\nئه‌مڕۆیش هه‌ردوو یانه‌كه‌ی ده‌ڤه‌ری بادینان بۆ دیاریكردنی پاڵه‌وانی ئه‌م وه‌رزه‌ی خولی یانه پله یه‌كه‌كانی كوردستان ڕووبه‌ڕوی یه‌ك ده‌بنه‌وه، ئه‌مه‌یش یاریی سێیه‌می نێوانیانه كه به‌یه‌كه‌وه ئه‌نجامی ده‌ده‌ن، دوای ئه‌وه‌ی له قۆناخی یه‌كه‌میش هه‌ردوولا دوو جار یارییان كرد، ئاكرێ له یارییه‌كدا براوه بوو، له یارییه‌كه‌یشدا هه‌ردوو یانه یه‌كسان بوون.\nچاوه‌ڕوانیش ده‌كرێت یارییه‌كی به‌هێز بێت و ژماره‌یه‌كی زۆر له هانده‌ران له‌سه‌رجه‌م شاروشارۆچكه‌كانی كوردستان له مه‌ڕاسیمی یاریی كۆتاییدا ئاماده بن.\nباشترینه‌كانیش خه‌ڵات ده‌كرێن\nدوای ته‌واوبوونی یاریی كۆتاییش، یه‌كیه‌تی تۆپی پێی كوردستان ئاماده‌كاری كردووه، بۆ ئه‌وه‌ی له مه‌ڕاسیمێكدا جام و میدالیای پاڵه‌وانیه‌تییه‌كه به‌سه‌ر یاریزانانی سه‌ركه‌وتوودا دابه‌ش بكات، دواتر باشترینه‌كانی ئه‌م وه‌رزه‌ی خولی یانه پله یه‌كه‌كانیش خه‌ڵات ده‌كرێن، كه بریتییه له باشترین یاریزانی ئه‌م وه‌رزه و باشترین گۆڵپارێز و هه‌روه‌ها گۆڵكاری خولی پله یه‌ك.\nده‌ستنیشانكردنی باشترینه‌كانیش له‌سه‌ر پێوه‌ری فۆڕمی هه‌ڵسه‌نگاندنی یارییه‌كان ده‌بێت، كه له‌لایه‌ن سه‌رپه‌رشتی ڕاگه‌یاندنی یارییه‌كان ده‌ستنیشان كراون و چه‌ند یاریزانێك كه زۆرترین ده‌نگیان هێناوه گه‌یشتوونه‌ته قۆناخی كۆتایی، دوای ده‌نگدانی هه‌ر 12 كاپتن و ڕاهێنه‌ری یانه‌كانی به‌شداربووی خوله‌كه، ناسنامه‌ی باشترینه‌كان ئاشكرا ده‌بێت، گۆڵكەری خوله‌كه‌یش تاكوو ئێستە یاریزانی پێشمه‌رگه‌ی سلێمانی (دیار عه‌لی) ـیه كه 7 گۆڵی هه‌یه و نزیكترین ڕكه‌به‌ری یاریزانی یانه‌ی ئاكرێ (عه‌بدوڵڵا كه‌یفی)ـیه به تۆماركردنی 6 گۆڵ كه له یاریی كۆتایی به‌شداره و دوای یاریی كۆتایی، گۆڵكه‌ری خوله‌كه ئاشكرا ده‌بێت.


شاندێكی وەزارەتی پێشمەرگە گەیشتە بەغدا\nسەركردەیەكی ئیخوان لەناو زیندان كۆچی دواییكرد تەقینەوەیەك لەم شارەی كوردستان ڕویدا له پارێزگایه‌كی هه‌رێم لیژنەیەکی ٢٤ کاتژمێری پکهێنرا بۆ هاوکاریکردنی توشبوانی كۆرۆنا نه‌خۆشخانه‌یه‌ك له سلێمانی داوا ده‌كات هاوڵاتیان سه‌ردانیان نه‌كه‌ن ژمارەی تووشبووانی كۆرۆنا لە جیهان لە (21) ملیۆن كەس نزیك دەبێتەوە\nkurdiu 7 02/07/2020 - 11:22 هەواڵ/كوردستانی\nئەمڕۆ پێنج شەممە شاندێكی وەزارەتی پێشمەرگە گەیشتە بەغدا و لەگەڵ شاندی وەزارەتی بەرگری عێراق كۆدەبنەوە و گفتوگۆ لەسەر چەند پرسێك دەكەن.\nبەپێی زانیارییەكان، بەیانی ئەمڕۆ پێنج شەممە 2-7-2020، شاندێكی باڵای وەزارەتی پێشمەرگەی هەرێمی كوردستان سەردانی بەغدای كردوەو بڕیارە لەگەڵ بەرپرسانی وەزارەتی بەرگریی عیراق كۆببنەوەو چەند پرسێك تاوتوێ دەكرێت.\nجێگەی باسە وەزارەتی پێشمەرگەی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە مەبەستی هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی بەرگریی عیراق، لیژنەیەكی هەماهەنگی دروستكردوە كە تا ئێستا دووجار كۆبونەوەیان لەگەڵ بەرپرسانی وەزارەتی بەرگریی عیراق كردووە.\nتەقینەوەیەك لەم شارەی كوردستان ڕویدا


عێراق بەهۆی بەنداوی دوکانەوە قسە لەگەڵ ئێران دەکات\n2021.05.28 - 20:15\nبەهۆی کەمبوونەوەى ئاوی بەنداوی دۆکان بە ڕێژەی 70% بەراورد بە ساڵی ڕابردوو، مەهدی ڕەشید حەمدانی، وەزیری سەرچاوەکانی ئاوی حکومەتی عێراق ڕایگەیاند، لەوبارەوە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا دانوستان لەگەڵ ئێران دەستپێ دەکەن.\nئەمڕۆ مەهدی ڕەشید حەمدانی، وەزیری سەرچاوە ئاوییەکانی عێراق لەگەڵ ژمارەیەک لە بەڕێوەبەرانی گشتیی وەزارەتەکە سەردانی بەنداوی دوکانیان کرد بە مەبەستی ئاگاداربوون لە ئاو و دخۆی بەنداوەکە و چاودێریکردنی کاری نۆژەنکردنەوەى بەنداوەکە.\nڕەشید حەمدانی وتی، "سەردانەکەمان لەسەر ڕاسپاردەى بەڕێز مستەفا کازمی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران بووە بۆ چاودێریکردن و ئاگاداربوون لەو کێشە و ئاستەنگانەی کە ڕووبەڕووی پڕۆژەکان دەبنەوە لە پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان."\nوتیشی، "لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی بەنداوەکە و ئەو ستافەی لەوێ کار دەکەن کۆبووینەوە و گوێمان لە گرنگترین کێشە و ئاستەنگەکانی کارکردن و بڕی داهاتەکان و سیاسەتی بەکارخستنی ئێستا لە بەنداوەکە گرت".\nجەختی کردەوە کە کە دەبێت چارەسەری خێرا و کاریگەر و کۆتایی بدۆزنەوە بۆ ئەو کێشە و ئاستەنگانە چونکە "سەلامەتی بەنداوەکان یەکێکە لە کارە لەپێشینەکانی وەزارەتەکەمان."\nئەمریکا ’’خەڵاتێکى گەورەى’’ راگەیاند بۆ ئاشکراکردنى هێرشبەرانى سەر دامەزراوەکانی لەعێراق\n2021.06.10 - 19:18\nگیان لەدەستدان بە کۆرۆنا لە عێراق و هەرێم بەرزبووەوە.. زۆرترینیان لە سلێمانیین\n2021.06.10 - 17:29\nڕوونکردنەوەیەک لەباری لابردنی ڤیزای نێوان عێراق و ئێران\n2021.06.10 - 17:11\nدەستەی راگەیاندنی عێراق کۆمپانیاى کۆڕەک تیلیکۆمى سزادا و خزمەتگوزارییەکى راگرت\n2021.06.10 - 15:14\nپیاوێکی پیر ژنەکەى سەربڕی بەهۆی ئەوەى ’’زۆر قسەى کردووە’’\n2021.06.01 - 17:42\nبەهۆی ئامادەنەبوونی وەزیری دارایی دانیشتنی پەرلەمانی کوردستان دواخرا\n2021.05.31 - 17:40


هاوپه‌یمانی فه‌تح: دوو ئاسته‌نگ له‌به‌رده‌م یه‌كلاكردنه‌وه‌ى پاڵێوراوى سه‌رۆكایه‌تى حكومه‌تدایه\nالسبت 25 كانون ثاني 2020 - 21:40\nهاوپه‌یمانى فه‌تح دوو ئاسته‌نگى دیاریكرد كه‌ڕێگرن له‌یه‌كلاكردنه‌وه‌ى پاڵێوراوى سه‌رۆكایه‌تى نوێ حكومه‌ت.\nمحه‌مه‌د غه‌بان سه‌رۆكى فراكسیۆنى فه‌تح ،ئه‌مڕۆ شه‌ممه،به‌ئاژانسى هه‌واڵى عێراقیه(اه‌ع)ڕایگه‌یاند"ئه‌رك وهه‌وڵه‌كان به‌رده‌وامه بۆ دیاریكردنى ئه‌و كاندیده‌ى كه ڕاده‌سپێردرێت بۆ پێكهێنانى حكومه‌تى نوێ"به‌پێ پێوه‌ر ومیكانزمه‌كان كه‌خواسته‌كانى گه‌ل به‌دیده‌هێنێت.\nوتیشى هاوپه‌یمانى فه‌تح به‌هه‌موو توانایه‌كه‌وه له‌گه‌ڵ هاوبه‌شه‌كانى دیكه كارده‌كات بۆ نه‌هێشتنى ئه‌و ئاسته‌نگییانه‌ى له‌م ڕێره‌وه دان له‌میان دووركه‌وتنه‌وه له‌سیاسه‌تى براوه وسه‌پاندنى دیده‌كان به‌سه‌ر ئه‌وه‌ى دیكه بۆ به‌جێ گه‌یاندنى به‌رژه‌وه‌ندى پێكهاته‌یی وتاكه كه‌سى وه‌كو له‌ڕاسپارده‌كانى مه‌رجعیه‌تى باڵاى ئاینى هاتووه.\nمه‌رجعیه‌تى باڵاى ئاینى دووپاتیكرده‌وه پێكهێنانى حكومه‌تى نوێ له‌واده‌ى دیاریكراوى ده‌ستوورى دواكه‌وتووه وپێویسته لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كان هاوكاربن بۆ كۆتایهێنان به‌م قه‌یرانه چونكه هه‌نگاوێكى گرنگه بۆ چاره‌سه‌ركردنى قه‌یرانى ئێستا.


ئەمارەتی ئیسلامی 250 دەزگەی مێدیایی داخست - تۆڕی میدیایی خەڵک\nئەمارەتی ئیسلامی 250 دەزگەی مێدیایی داخست\nبە پێی راپۆرتێكی رۆژنامەی گاردیانی بەریتانیایی لە ماوەی 100 رۆژی دەسەڵاتی ئەمارەتی ئیسلامییدا كە گرووپە چەكدارە توندڕۆكان بۆ حكومەتی ئەفغانستان پێكیان هێناوە، زیاد لە 250 كەناڵ و دەزگەی راگەیاندن داخراون و 70%ی هەلی كار لە بوار مێدیادا نەماوە بەپێی ئامارەكانی دەستەی چاودێریی رۆژنامەوانیی ئەفغانستان.\nوێنەگری رۆژنامەوانیی حەبیبوڵڵا ئێستا هەوڵی ئەوە دەدات دەست بكات بە كاری شۆفێری تاكسی دوای كۆتاییهاتنی بواری مێدیا لە ئەفغانستان.\nئەم وێنەگرە دەڵێت كاركردن وەك وێنەگری رۆژنامەوانیی لە بن دەستی ئەمارەتی ئیسلامیی مەحاڵە، هەر رووداوێك روو دەدات دەبێت راستەوخۆ رەزامەندیی ئەمارەتی ئیسلامیی وەربگیردرێت، ئەمەش چوار بۆ پێنج كاتژمێری پێویستە.\nئەمارەتی ئیسلامیی كە خوازیاری كرانەوەیە بە رووی دنیای دەرەوەدا زیاتر بواری كاركردنی بۆ پەیامنێرانی بیانیی رەخساندووە بە پێچەوانەی نێوخۆییەكانەوە.


پەڕلەمانتارێكی خولی پێشوو دەدرێتە دادگا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/08/23 - 9:54 AM\nبەتۆمەتی “ناوزڕاندنی كچانی پارێزگاكە”، پارێزگاری زیقار سكاڵا لەسەر پەڕلەمانتارێكی خولی پێشووی پەڕلەمانی عیراق تۆمار دەكات و دەڵێت: “قسەكانی نەشیاو بوون”.\nعادل دخیلی، پارێزگاری زیقار لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، كە بەشی یاسایی دیوانی پارێزگای ڕاسپاردووە بە تۆماركردنی سكاڵای یاسایی لەسەر مشعان جبوری، پەڕلەمانتاری پێشوو لەسەر قسە وتن و ناوزڕاندنی كشان و ڕۆڵەكانی پارێزگاكە.\nئاماژەی بەوەشكردووە، كە بەپێی مادەی 433 لە یاسای سزادانی عیراقی سكاڵا لەسەر مشعان جبوری تۆمار دەكەین.\nڕاشیگەیاندووە، كە قسەكانی جبوری نەشیاو بوون و متمانەشمان بە دادوەری عیراقی هەیە ڕێگە بگرێت لەوانەی سوكایەتی بە خەڵكی دیكە دەكەن و بەتایبەتیش ئەو جۆرە هەڵسوكەوتە نابەرپرسانەیەی جبوری.\nپارێزگاری زیقارپەڕلەمانتارپەڕلەمانی عیراقدادگا\nڕۆژنامەیەكی ئەمریكی: ئیسڕائیل جبەخانەكانی حەشدی شەعبی بۆردومان كردووە


نوسەری گەمەکار ھەمیشە لە ئاوی لێڵ دا مەلە دەکات و لە رووت بوونەوە ئەترسێت ، چونکە وەزن قیاس و ھەگبەی خۆی دەناسێت کە ئەگەر ژینگەی سیاسی لە بار نەبێت بۆ دەمشڕی و ھۆنینەوە و ھەلبەستی تۆمەتی سیاسی خۆری تەمەنی لە ئاوابووندا دەبێت .\nدەشێ نوسەرو رۆژنامەنووسی مراوغەکار سیاسییەکی درۆزن بێت ، دەشێ سیخورێک بێت لە بەرگی سواڵکەردا یان لە پۆشاکی خێرخوازێک کە ھەر جارەو بە رەنگێک خۆی نمایش بکات ، دەشێ فالچییەک بە سیمای نورانی بێت ،دەشێ خۆی بە بە سەربەخۆو ئازاد لە بیر کردنەوەو تێرامان بشوبھێنیت ،بەڵام لە کرۆکدا کۆیلەیەکی ملکەچپێکراوی حزب بێت !\nحزب لە کوردستاندا بووتە دیوەخانی کۆنەجاش و شۆڕشگێڕە فایلدارەکان ، ئەمە نەک ئاسایی و سروشتی نییە ، بەڵکو مەترسیدارە بۆ سەرھوشیاری خەڵک ، دەرکەوتنی ڕووی ڕاستەقینەی ئەم گەمەکارانەو ھەڵدانەوەی دەمامکەکانیان ڕنگە لە کوردستاندا زەحمەت و ئەستەم نەبێت ، بەڵام ئەوەی کە مەترسیدارە شێواندنی ھوشیاری کۆمەڵگاو ناشیرینکردنی پەیامی نوسیینە ، ئاخر ئەو نوسەرە گەمەکارو گاڵتەجارە زیرەکانە کار لەسەر ھەست و نەست و سۆزی ھاونیشتیمانیان دەکات .\nفاکتەری سەرەکی بۆ دروستبوونی ئەم جۆرە نوسەرە گەمەکارە کە ناوی دەنێم (گاڵتەجار ) خودی حزبە ، چونکە حزب زەمینەسازی و کارگەی بەرھەمھێنانی ئەم جۆرە لە نوسەری گاڵتەجارە ، ناسینەوەی ئەو جۆرە نوسەرە گەمەکارو گاڵتەجارەی کە ئێستا بووەتە سۆپەر ڕیفۆرمخوازو سۆپەر دیموکراتخواز، ئەگەر بە چاوێکی دیقەت و ووریاییەوە لە خۆیان باکگراوەندو نوسین و ژێرخانە فکرییەکانیان وورد بیتەوە ، باش تێدەگەیت کە لە پشتی نوسینەکانیان لۆژیکێکی کوشندەو دەرونێکی نەخۆش ھەیە ، بە چاوپۆشین لە ناشارەزایی و ھەژاری و دەستکورتی و موفلیسی مەعریفی کە لە پاشخانی فکری و سیاسییان ھەیانە ، ھاوکات لەگەڵ کاڵفامیان لە تەوزیف و تەئویلکردنی چەمک و کرۆکی نوسین لە ڕووی چۆنایەتیەوە .\nھەمیشە ئەمجۆرە نوسەرە گاڵتەجارانە لە بری ئینتیما بۆ بەھاو قییەمی ئینسانبوون ، حەزیان بە کۆیلایەتی و ملکەچبوون ھەیە ، ھەمیشە لە بری ئینتیما بۆ نەتەوەونیشتیمان ، لەخەمی کلتوری خێڵ و ھۆزو بنەماڵەیەکدان ، لەکاتێکدا پێویستە چەمکەکانی خێڵ و عەشیرەت و ھۆزو بنەماڵەو مێگەل و رەعیەت تێپەڕێنین .\nئەم جۆرە نوسەرانە بەیت و بالۆرە بۆ ئاگری شەڕی براکوژی خۆشدەکەن ، دەبێتە پارێزەری خۆی و حاکمی حزب ، وەلێ کە ئاگری شەڕەکە کڵپەی بڵێسەی کرد ، لە بێدەنگییەکی شەرمنانەدا بێ ھیچ روونکردنەوەیەک لە نێو تارمایدا و لە پڕێکا بۆ جوگرافیایەکی تر ھەڵدێت ، ئیدی نە لێدوان و نەپاساوی نییە !\nئەمە نمونەیەکی ئەو جۆرە لە فۆڕمی نوسەرە گاڵتەجارانەیە کە ڕۆژانە لە سەکۆی سیمینارو ماس میدیا و ۆرک شۆپەکاندا دەیانبینین .