په‌یامی ده‌فته‌ری سیاسیی PDKI به بونه‌ی روژی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان\nیەک شەممە, 18. 12. 2011\tPDKI\nخه‌ڵكی تێكۆشه‌ری كوردستان!\nئه‌ندامان و لایه‌نگرانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران!\nبنه‌ماڵه‌ی به‌ڕێزی شه‌هیدان و زیندانییانی سیاسی!\nبه‌شداربووانی رێوڕه‌سمی 26ی سه‌رماوه‌ز، رۆژی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان!\nسڵاوتان لێ بێ\nپیروز بێ 26ی سه‌رماوه‌ز، روژی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان له هه‌موو خه‌ڵكی كوردستان و به‌تایبه‌ت له كادر و پێشمه‌رگه‌كانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران. ئه‌مڕۆ لێره‌دا له ده‌وری یه‌ك كۆبووینه‌ته‌وه بۆ رێزگرتن له مرۆڤگه‌لێك كه مه‌شعه‌لدار و پێشه‌نگی خه‌باتی گه‌له‌كه‌یانن، فیداكار و كۆڵنه‌ده‌ر و پێشره و پێشه‌نگ و رێپیشانده‌ری رێگای ئازادی و سه‌ربه‌ستی و خه‌باتگێڕانی دژی چه‌وسانه‌وه و گیانبه‌ختكه‌رانی رێگای ئامانجه نه‌ته‌وه‌ییه‌كان، به ئاگاهی و هه‌ست به به‌رپرسایه‌تییه‌وه ئه‌و رێگایه‌یان هه‌ڵبژاردووه و له هه‌موو مێتۆده‌كانی خه‌باتی سه‌رده‌میانه بۆ گه‌یشتن به ئازادی و رزگاریی نه‌ته‌وه‌یی كه‌ڵك وه‌رده‌گرن و به بێ راوه‌ستان تێده‌كۆشن.\nهه‌ر بۆیه كاتێك له كۆر و كۆبونه‌وه‌كان له شوێنه تایبه‌تییه‌كان ناوی پێشمه‌رگه دێته به‌ر باس، قه‌ڵافه‌تێكی شۆڕشگێرانه و ماندوونه‌ناسانه و دوژمنڕووخێن دێته به‌ر چاوی خه‌ڵك.\nبه شوروشه‌وق و خۆشه‌ویستی، به هیوای رزگاری و ئازادی و داهاتویه‌كی گه‌ش ده‌ڕواننه رێچكه و رێبازه‌كه‌یان.\nپێشمه‌رگه وا له نێو كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكدا جێگه‌ی خۆی كردووه‌ته‌وه و ریشه‌ی قایم و موحكه‌م كرددوه كه وه‌ك دارێكی ریشه‌فراوان و به‌هێز، به لق و پۆیه‌كی به‌ربڵاوه‌وه رۆژ به رۆژ ئه‌م ریشه‌یه به‌هێز و جێگیر و لقوپۆپه‌كانی پڕپۆشترو گه‌شاوه‌تر ده‌بێ.\nئه‌م داره به‌نرخه كه له لایه‌ن گه‌له‌كه‌یه‌وه ئاویاری ده‌كرێ، هه‌رده‌م له زیادبوون و گه‌شه‌كردندایه و هه‌ر چوار پارچه‌ی كوردستان له ژێر سێبه‌ری ئه‌م گه‌وره‌داره به‌هره‌مه‌نده‌دا ده‌حه‌سێته‌وه.\nئه‌مه به‌رهه‌می هزر و ئه‌ندیشه‌ی دامه‌زرێنی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان، واته حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێرانه كه هه‌نووكه‌ش ناوی پڕ له شانازی هێزی ڕزگاریده‌ری گه‌لی كورد، واته هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان بۆته هێمای به‌رخۆدان و خۆڕاگری و ئازادی له ئاستی بیروڕای گشتی جیهاندا.\nپێشمه‌رگه ته‌نیا چه‌كدارێكی ئاسایی نیه به‌ڵكوو مامۆستایه‌كی زانكۆ و دیپلۆماتێكی به‌توانایه، رووناكبیرێكی نه‌ته‌وه‌یی سه‌رده‌مه كه توانیویه‌تی ئێش و ئازار و كێشه‌ی گه‌له‌كه‌ی بباته نێو كۆر و كۆمه‌ڵه جیهانییه‌كان و ببێته تریبۆنێك بۆ گه‌یاندنی هاواری مافخوازانه‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌مان به بیروڕای گشتی جیهان.\nئه‌گه‌ر دوژمنانی گه‌لی كورد به چاوێكی دوژمنانه و دور له راستییه‌كان سه‌یری تایبه‌تمه‌ندییه به‌رزه‌كانی پێشمه‌رگه‌یان ده‌كرد و به شێوه‌یه‌كی چه‌واشه‌كارانه له بیروڕای گشتیدا پێشمه‌رگه‌یان پێناسه ده‌كرد، هه‌نووكه خه‌ڵك و ئازادیخوازان به ده‌ركی راستییه‌كان، به شێوه‌یه‌كی پراكتیكی پێشمه‌رگه پێناسه ده‌كه‌ن و پێشمه‌رگه بۆته ره‌مزی ئازادی و سه‌ركه‌وتن.\nباسكردن له‌سه‌ر مرۆڤگه‌لێك كه هه‌موو ژیانی خۆیان له سه‌رده‌می لاویه‌تیدا كه باشترین ده‌ورانی ژیانه پێشكه‌ش به گه‌له‌كه‌یان كردووه، له ماوه‌یه‌كی كورت ناكرێ نرخی خۆی پێ بدرێ، هه‌رچه‌نده له‌سه‌ری بنوسرێ و بدوێی هێشتا بایی دڵۆپێك له به‌رانبه‌ر ده‌ریای بێكه‌رانی جه‌سته‌ی برینداری مرۆڤه بێ‌نان و ئاوه‌كانی چیا سه‌ربه‌رزه‌كانی كوردستاندا نیه كه به شكۆیه‌كی مه‌زنه‌وه پارێزه‌ری كه‌رامه‌ت و شه‌رافه‌تی كوردستان و كورد ده‌كه‌ن.\nله راستیدا چۆن وه‌سفی مرۆڤێك بكه‌ین كه له بن به‌ردێك یا له بن ده‌وه‌نێك و له‌ژێر ره‌هێڵه و ئاگری گولله‌ی بێئه‌مانی دوژمندا، به ئیمانێكی پۆڵایینه‌وه ده‌ژی و هێرش ده‌كاته سه‌ر دوژمن و بیر له‌وه ناكاته‌وه داخۆ ئه‌گه‌ر بریندار بوو، كامه نه‌خۆشخانه و دوكتور چاره‌سه‌ری برینه‌كه‌ی ده‌كا یان پاش كۆتایی شه‌ڕه‌كه له كام شوێن ده‌حه‌سێته‌وه.\nچۆن ده‌كرێ وه‌سفی ئه‌و مرۆڤه بكه‌ین كه له نێو به‌فری زستاندا په‌نجه‌كانی ده‌ستی به هۆی سه‌رما له ده‌ست داوه و ته‌نانه‌ت بۆ یه‌ك چڕكه‌ش له ناوی پڕ له شانازی پێشمه‌رگه په‌شیمان نه‌بۆته‌وه.\nكێ ده‌توانێ هه‌ڵمه‌ت و خۆڕاگری و فیداكاری پێشمه‌رگه بنرخێنێ له كاتێك هێزێكی زۆری پۆشته و په‌رداختی دوژمنی به چۆكدا ده‌هێنا و پاشه‌كشه‌ی پێ ده‌كرد، هه‌رچی له‌سه‌ر گه‌وره‌یی و قاره‌مانیه‌تییه‌كانی پێشمه‌رگه بدوێین نرخی خۆی پێ نه‌دراوه و نادرێ، ئێمه له رۆژی رێزگرتن له پێشمه‌رگه‌ی كوردستاندا جێی خۆیه‌تی ئاماژه به چۆنییه‌تی ناودێركردنی ئه‌م رۆژه پیرۆزه بكه‌ین.\nكومیته‌ی ناوه‌ندی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران له پلینۆمی خۆیدا كه له رۆژانی 15-24ی گه‌لاوێژی 1363ی هه‌تاوی پێك هات، رۆژی 26ی سه‌رماوه‌زی به ناوی رۆژی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ناودێر كرد.\nشانازی ئه‌و رۆژه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ هێرشی رۆڵه قاره‌مانه‌كانی شاری مهاباد كه دڵسۆزانه هێرشیان برده سه‌ر شاره‌وانی ئه‌و شاره و له هێرشێكی له‌خۆبوردووانه‌دا به دانی ته‌نیا شه‌هیدێك شاره‌وانی ئه‌و شاره‌یان گرت و ئاخرین دیارده‌ی چه‌كداریی حكومه‌تی پاشایه‌تییان تێكه‌وه پێچا و به‌و چه‌شنه، ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و ئیداری به‌شێك له كوردستان كه‌وته ده‌ست خه‌ڵك و هه‌ر له‌و رۆژه‌دا به ره‌سمی سوپای میللی بۆ پاراستنی ئه‌منییه‌ت و پارێزگاری له ده‌سكه‌وته‌كانی شۆرش و گه‌لی كورد دامه‌زرا.\nحیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران وه‌ك داهێنه‌ری ناوی پێشمه‌رگه و دامه‌زرێنه‌ری هێزی پێشمه‌رگه و دیاریكه‌ری رۆژی پێشمه‌رگه، شانازی به‌و مێژووه و رابردووی پڕ له سه‌روه‌ری خۆی ده‌كات كه توانیویه‌تی له ماوه‌ی 66 ساڵی ته‌مه‌نی ئه‌م هێزه كوردستانییه‌دا، وه‌ك هێزی پارێزه‌ری كورد و كوردستان، به‌رده‌وام له گۆڕه‌پانی خه‌بات و تێكۆشاندا كۆڵنه‌ده‌رانه له به‌رانبه‌ر نه‌یارانی كوردستان خه‌باتی ئازادیخوازانه‌ی خۆی درێژه پێ بدات، به یه‌ك ئاسۆ و روانینه‌وه چاو له قه‌واره‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان بكات.\nهه‌ر بۆیه له هه‌ر كام له پارچه‌كانی كوردستان و له هه‌ر حیزب و سازمانێك به ناوی پێشمه‌رگه‌وه، كه‌س یان كه‌سانێك له پێناو رزگاری نه‌ته‌وه‌ییدا خه‌بات و تێكۆشانیان كردبێت، وه‌ك پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ده‌ناسرێت و رێز له خه‌بات و تێكۆشانیان ده‌گیرێت.\nحیزبی ئێمه له ماوه‌ی زیاتر له شه‌ش ده‌یه له خه‌بات و تێكۆشانی خۆیدا له‌گه‌ڵ دوو رێژیمی كۆنه‌په‌ره‌ست و دیكتاتۆری پاشایه‌تی و كۆماری ئیسلامی خه‌باتی بێ‌وچانی كردووه و هه‌نووكه‌ش بۆ گه‌یشتن به ئامانجی گه‌له‌كه‌مان به‌رده‌وامه و له‌و رێگایه‌دا هه‌وراز و نشێوی زۆری بڕیوه، به‌ڵام كۆڵی نه‌داوه.\nبۆ ئه‌وه‌ی وه‌ختی زیاتری كۆڕه‌كه‌مان به رابردووه‌وه ته‌رخان نه‌كردبێ، خۆمان له ئاماژه‌كردن به خه‌بات و تێكۆشانی هێزی پێشمه‌رگه له پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ رێژیمی پاشایه‌تی كه حیزبی ئێمه شان به شانی گه‌لانی ئێران له‌و پێوه‌ندییه‌دا به ئامانجی خۆی گه‌یشت و رێژیمی دیكتاتۆری و سه‌ره‌ڕۆی پاشایه‌تییان تێكه‌وه پێچا، ده‌بوێرین و ئاماژه به دۆزی هه‌نووكه‌یی رێژیمی تۆتالیتێرو قڕوون وستایی كۆماری ئیسلامی و خه‌بات و تێكۆشانی گه‌لی كورد و شانازییه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ده‌كه‌ین كه له قۆناغه جۆراوجۆره‌كاندا چۆن توانیویه‌تی له‌گه‌ڵ رێژیمێك كه كۆسپی سه‌ر رێگای ئاشتی و ئازادی و دێموكراسی له ئێران و جیهاندایه، له خه‌بات و تێكوشان به‌رده‌وام بێت.\nخوێناویترین و ئاڵۆزترین هه‌لومه‌رج و قۆناغه‌كانی خه‌باتی هێزی پێشمه‌رگه، به‌ربه‌ره‌كانێ له‌گه‌ڵ رێژیمی كۆنه‌په‌ره‌ستی كۆماری ئیسلامی له ماوه‌ی 32 ساڵی رابردوودا به كورتی له چوار ته‌وه‌ردا پۆلین و شرۆڤه‌ی ده‌كه‌ین:\nسه‌ركه‌وتنی گه‌لانی ئێران به‌سه‌ر رێژیمی پاشایه‌تی و هاتنه‌سه‌ركاری رێژیمی كۆماری ئیسلامی به هۆی نائاگاهی خه‌ڵك له ناوه‌رۆكی ئه‌م سیستمه بوو. حیزبی دامه‌زرێنی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان، واته حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران له رێگای جۆراوجۆره‌وه هه‌وڵی هه‌مه‌لایه‌نی خسته‌گه‌ڕ تا كێشه‌ی نه‌ته‌وه‌یی و ماف و داخوازییه‌كانی گه‌لی كورد له رێگای سیاسی و وتوووێژه‌وه چاره‌سه‌ر بكات، به‌ڵام هه‌ر له سه‌ره‌تاوه ئه‌م رێژیمه دژی گه‌لییه له‌گه‌ڵ ماف و ئازادییه‌كانی هه‌موو نه‌ته‌وه‌كانی ئێران به گشتی و گه‌لی كورد به تایبه‌تی بێگانه بوو، هه‌ر بۆیه هه‌ر رۆژێك و له یه‌كێك له شاره‌كانی كوردستان به بیانووی جۆراوجۆر شه‌ڕ و پیلانی نامرۆڤانه دژی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان رێك ده‌خست.\nرێژیم به داڕشتنی سناریۆی جۆراوجۆر تاوانی ئه‌و شه‌ڕانه‌ی ده‌خسته پاڵ حیزبی دێموكرات تاكوو سه‌ره‌نجام به‌سازكردنی شه‌ڕێك له پاوه، خومه‌ینی له 28ی گه‌لاوێژی ساڵی 1358ی هه‌تاویدا فه‌رمانی جیهادو شه‌ڕی سه‌راسه‌ری به دژی گه‌لی كورد ده‌ركرد و حیزبی ئێمه‌ی به هه‌ڵوه‌شاوه راگه‌یاند.\nهێزی پێشمه‌رگه‌یش بۆ پارێزگاری و به‌رگری له مافی نه‌ته‌وایه‌تی گه‌له‌كه‌مان، په‌لاماری هێزه‌كانی رێژیمی له كوردستان دا و له ماوه‌ی شه‌ڕێكی سێ مانگه‌دا، هه‌موو شار و رێگا و لێره‌واره‌كانی كوردستانی كرده گۆڕستانی داگیركه‌ره‌كان و ماشینی جه‌نگی و ژه‌نگاوی ئه‌وانی له كار خست و به چۆكدا هێنا، كه به شه‌ڕی سێ مانگه ناوبانگی ده‌ركرد، به شێوه‌یه‌ك كه خومه‌ینی رایگه‌یاند كه گۆیا له داخوازییه‌كانی گه‌لی كورد به باشی تێنه‌گه‌یشتووه و فه‌رمانی ئاگربه‌ستی راگه‌یاند و چاره‌سه‌ری مافی گه‌لی كوردی له رێگای وتووێژه‌وه خسته به‌ر باس و به‌و چه‌شنه وتوێژێك له نێوان ده‌وڵه‌ت و هه‌یئه‌تی نوێنه‌رایه‌تی گه‌لی كورد ده‌ستی پێ كرد.\nله‌م سه‌روبه‌نده‌دا كوماری ئیسلامی به‌كه‌ڵكوه‌رگرتن له هه‌ستی ئاشتیخوازانه‌ی كورد و ئاگربه‌س و وتوێژی دوولایه‌نه، هێزه تێكشكاوه‌كانی خۆی بۆ جارێكی دیكه ئاماده‌ی شه‌ڕ كرده‌وه‌وه و له ژێر هه‌موو قه‌ول و به‌ڵێنه‌كانی بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی كورد دا و جارێكی دیكه‌یش هێرشی برده سه‌ر بنكه‌و باره‌گاكانی حیزب و سازمانه كوردستانییه‌كان و شه‌ڕێكی دیكه‌ی سه‌رتاسه‌ری له كوردستان و به ئیمكاناتی باشتر و سازمانده‌ییه‌كی نوێ كه كاریگه‌ری قورستری بۆ هێزی پێشمه‌رگه به‌دواوه بوو ده‌ست پێ كرد . سه‌ره‌ڕای ئه‌ویش له‌م قۆناغه‌دا دوو خاڵی هه‌ره‌گرینگ بوونه هۆی ئه‌وه‌ی كه كۆماری ئیسلامی توانی پاشه‌كشه به هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان بكات، یه‌كه‌م روودانی شه‌ڕی ئێران و عێراق و بزواندنی هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی گه‌لانی ئێران و هێنانه مه‌یدانی چین و توێژه جۆراوجۆره‌كان به بیانووی به‌رگری له خاك و نیشتمان و له هه‌مان كاتدا نێو و ناتۆره دروستكردن بۆ حیزب و سازمانه كوردستانییه‌كان له پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ حكوومه‌تی عێراقدا، له لایه‌كی دیكه‌وه ناته‌بایی هێزه كوردستانییه‌كان له شاره‌كان و روودانی شه‌ڕی ناوخۆیی كوردستان له نێوان حیزبی دێموكرات و كۆمه‌ڵه‌وه كه هێزه‌كانی هه‌ر دوولای به خۆوه سه‌رقاڵ كرد و كۆماری ئیسلامیش له‌و ده‌رفه‌ته كه‌ڵكی وه‌رگرت و توانی سه‌ره‌تا رێگا سه‌ره‌كییه‌كان و پاشان شارو گونده‌كان داگیر بكا و حیزبی دێموكرات و باقی هێزه‌كانی دیكه‌ش ناچار بوون كه به ته‌واوی په‌نا بۆ شاخه‌كان ببه‌ن و قۆناغی شه‌ڕی جبهه‌یی كۆتایی پێ هات.\nپاش داگیركردنی كوردستان له لایه‌ن هێزه‌كانی كوماری ئیسلامی و پاشه‌كشه‌ی هێزی پێشمه‌رگه بۆ شاخ، زۆربه‌ی هه‌ره زۆری حیزب و سازمانه كوردستانی و ئێرانییه‌كان خه‌باتی چه‌كدارییان به جێ هێشت و په‌نایان برده هه‌نده‌ران. به‌ڵام هێزی پێشمه‌رگه‌ی حیزبی دێموكرات له فازی سێهه‌مدا هێزه‌كانی خۆی بۆ شه‌ڕی پارتیزانی به دژی پیلانی نامرۆڤانه‌ی رێژیم ئاماده كرد و هاوكات له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی شه‌ڕی پارتیزانی به كه‌ڵكوه‌رگرتن له مێتۆده‌كانی خه‌باتی سه‌رده‌میانه، په‌ڕه‌ی به خه‌باتی دیپلۆماسی و سیاسی له ده‌ره‌وه‌ی وڵات دا و به پێی هه‌لومه‌رجی سه‌رده‌م به گوڕوتینێكی زۆر باشه‌وه رێكخستنه‌كانی خۆی له ده‌ره‌وه و ژووره‌وه ئۆرگانیزه ده‌كات، هێزی پێشمه‌رگه‌ی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێرانیش به وره‌یه‌كی به‌رزه‌وه به‌رپه‌رچی په‌لاماری هێزه‌كانی كۆماری ئیسلامی ده‌داو هه‌موو شار و گوند و رێگاوبانه‌كانی كوردستان بۆ جارێكی دیكه بوونه مه‌كۆی پێشمه‌رگه قاره‌مانه‌كان و گۆڕستانی هێرشكه‌ران بۆ كوردستان و رۆژانه سه‌دان كه‌س له هێزه بێ‌وره‌و بێ‌باوه‌ڕه‌كانی كۆماری ئیسلامی ده‌بوونه قوربانی سیاسه‌ته نامرۆڤانه‌كانی سه‌رانی رێژیم و یان ئه‌سیری هێزی پێشمه‌رگه ده‌بوون كه له‌گه‌ڵ ره‌فتاری مرۆڤدۆستانه‌ی پێشمه‌رگه به‌ره‌وڕوو ده‌بوون و ده‌پارێزران.\nهه‌روه‌ك له سه‌ره‌تاوه ئاماژه‌مان پێ كرد پێشمه‌رگه خه‌باتی خۆی ته‌نیا له چوارچێوه‌ی خه‌باتی چه‌كداریدا به‌رته‌سك نه‌كردۆته‌وه، به پێی هه‌لومه‌رج و گۆڕانكارییه‌كانی رۆژ له شێوه‌كانی دیكه‌ی خه‌بات كه‌ڵكی وه‌رگرتووه و قۆناغی چواره‌می به له‌به‌رچاوگرتنی بارودۆخی ناوچه‌كه و ئاڵوگۆڕه‌كان به تایبه‌ت له هه‌رێمی كوردستان به قۆناغی سیاسی ــ ته‌شكیلاتی و دیپلۆماسی ده‌ست پێ‌كرد.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش له بواری نیزامیدا هه‌نووكه‌ش هه‌ركات پێویست بێت، پتانسییه‌ڵی به‌هێزترین هێزی سیاسی و نیزامی له كوردستاندا هه‌یه، به‌ڵام له‌م هه‌لومه‌رجه‌دا سه‌ره‌ڕای پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی كه بۆ حیزبی ئێمه له سه‌ره‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندیی حیزبییه، له فازی چواره‌مدا، پێوه‌ندییه ته‌شكیلاتییه‌كانی خۆی له‌گه‌ڵ چین و توێژه‌كانی خه‌ڵكی كوردستان به باشی گرێ داوه و به سیاسه‌ت و تاكتیكێكی سه‌رده‌میانه‌وه هاته گۆڕه‌پانی خه‌بات و به‌و جۆره هێزی پێشمه‌رگه به ئیستراتیژی روون و دیاری‌كراوی خۆی له قۆناغه جۆراوجۆره‌كاندا، به كه‌ڵكوه‌رگرتن له شێوه‌كانی خه‌بات دژی سیسته‌می تۆتالیته‌ری كۆماری ئیسلامی بێ‌پسانه‌وه تا سه‌ركه‌وتن درێژه‌ی پێ ده‌دات.\nئاكامی ئه‌م خه‌باته، هاوكاری و هاوئاهه‌نگی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان له‌گه‌ڵ هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان و ئه‌زموونی 32 ساڵ تێپه‌ڕبوون به‌سه‌ر حكوومه‌تی دیكتاتۆری كۆماری ئیسلامی بۆ گه‌لانی ئێران، بریتییه له دابه‌زینی داهاتی نه‌ته‌وه‌یی، بێكاری و گرانی و فه‌سادی كۆمه‌ڵایه‌تی به هه‌موو لق و پۆكانییه‌وه، سته‌می نه‌ته‌وه‌یی و مه‌زهه‌بی، سیاسی، هه‌رچی زیاتر ئیدئۆلۆژیكردنی حكوومه‌ت، هه‌ڵاواردنی ره‌گه‌زی و جینسی، گرتن، ئێعدام، سه‌ركوتی بزووتنه‌وه ئازادیخوازه‌كان و هه‌تا دوایی ....، له‌گه‌ڵ هه‌موو شێوه بۆچوون و سیاسه‌تێكی دیكتاتۆرانه و ده‌یان كرده‌وه‌ی دژی مرۆیی دیكه، كه ته‌نیا له‌م سیسته‌مه دژی گه‌لییه ده‌وه‌شێته‌وه.\nله پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ وه‌زعی ده‌ره‌كیشدا پشتكردن له هه‌موو یاسا و رێسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، وه‌ك هه‌وڵدان بۆ گه‌یشتن به چه‌كی ناوكی و پێشێلكردنی مافی مرۆڤ، ده‌ستێوه‌ردان له كاروباری وڵاتان و هه‌وڵداندان بۆ تێكدانی بارودۆخ و ته‌ناهی وڵاتانی ئیسلامی به كه‌ڵكوه‌رگرتن له هه‌ستی مه‌زهه‌بی خه‌ڵكه‌كه‌یان، پێكهێنانی تۆڕی تیرۆریستی و پشتیوانی و داڵده‌دانی ئه‌و گرووپانه كه ده‌بنه هۆی كوشتنی به‌كۆمه‌ڵی خه‌ڵكی بێ‌تاوان، له ده‌ستكه‌وته ده‌ره‌كییه‌كانی كۆماری ئیسلامییه، كه بووه به هۆی رۆژ به رۆژ په‌راوێزخستنی ئه‌و وڵاته له ئاستی جیهانی و ناوچه‌ییدا، دیمه‌نی ئێرانی له ناو بیروڕای گشتی جیهاندا ناحه‌ز كردووه و به پێچه‌وانه، ئاكامی به‌ربه‌ره‌كانێی قاره‌مانانه‌ی هێزی به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان له به‌رانبه‌ر دیكتاتۆرانی بیری سه‌ده‌نێوه‌ڕاستی كۆماری ئیسلامیدا، هه‌ڵكشانی ئه‌رێنی بووه‌و هێزی پێشمه‌رگه و حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران له نێو كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكدا خۆشه‌ویسته و پتر له جاران هه‌نگاوه‌كانی به بڕشته‌وه به‌ره‌و سه‌ركه‌وتن هه‌ڵده‌گرێ و له نێو بیروڕای گشتیی جیهاندا به هێزێكی خاوه‌ن پره‌نسیپ و دێموكرات و مودێڕن ناسراوه و كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان به ئاسۆیه‌كی روونه‌وه چاو له خه‌باتی هێزی پێشمه‌رگه ده‌كه‌ن و هێزی پێشمه‌رگه‌یش ڕه‌وایی خۆی له پشتیوانیی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان و بیرو ئه‌ندیشه‌ی ئازادو مرۆڤــته‌وه‌رانه وه‌رده‌گرێت و تا سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر كۆنه‌په‌ره‌ستی و تاریكیدا، به پشتگیریی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان خه‌باتی ئازادیخوازانه‌ی خۆی درێژه‌ی ده‌دات و له ئاكامدا سه‌ركه‌وتن بۆ هێزی پێشمه‌رگه و رووخان و سه‌رشۆڕی بۆ رێژیمی دژی گه‌لی كۆماری ئیسلامی ئێرانه.\nله كۆتاییدا وێڕای پیرۆزبایی دووباره له هه‌موو پێشمه‌رگه قاره‌مانه‌كانی كوردستان، دووپاتی ده‌كه‌ینه‌وه حیزبی تێكۆشه‌ر و خه‌باتگێڕی كۆمه‌ڵانی هه‌راوی كوردستان، حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران شێلگیرانه و ماندوویی نه‌ناسانه تا وه‌دیهێنانی ئامانجه به‌رز و مرۆڤییه‌كانی شه‌هیدانی كوردستان و له سه‌ره‌وه‌ی هه‌مووان رێبه‌رانی گه‌وره‌مان قازی و قاسملوو و شه‌ره‌فكه‌ندی، ده‌ست له خه‌بات و تێكۆشان هه‌ڵناگرێ.\nسه‌ركه‌وێ خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی دێموكراتیكی خه‌ڵكی كوردستان بو وه‌دیهێنانی سیستمێكی دێموكراتیك و فیدراڵ\nبژی هێزی پێشمه‌رگه، باسكی به‌هێزی گه‌ل\nبڕووخێ رێژیمی كونه‌په‌رستی كوماری ئیسلامیی ئێران


ئەمریکا زیانێکی ۷۰۰ ملیار دۆلاریی بە جیهان گەیاندووە - جام کوردی\nئەمریکا زیانێکی ۷۰۰ ملیار دۆلاریی بە جیهان گەیاندووە\nبەڕێوەبەری سندۆقی نێودەوڵەتی دراو ڕایگەیاندووە کە شەڕی بازرگانی ئەمریکا لە گەڵ وڵاتانی دیکەی جیهان زیانی ۷۰۰ ملیار دۆلاریی بە کەرتی ئابوری جیهان گەیاندووە.\nبە پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، کریستالینا جیۆرجیوا بەڕێوەبەری نوێی سندۆقی نێودەوڵەتی دراو ڕایگەیاندووە کە بەشێکی زۆری گۆڕانکارییەکانی کەرتی ئابوری جیهان لە ماوەی دوو ساڵی ڕابردوو زیاتر پەیوەندیی بە شەڕی بازرگانی ئەمریکا و وڵاتانی دیکەوە هەبووە.\nناوبراو وتی: پێشتر سەبارەت بەم شەڕە بازرگانییە هۆشداریمان داوە و ئێستا دەبینین کە کاریگەری خۆیی لە سەر ئابوری جیهان داناوە.\nبڕیارە لە داهاتوویەکی نزیکدا شاندی دانوستانکاری ئەمریکا و چین لە سەر ئەم کێشەیە کۆببنەوە بەڵام بە بۆچوونی شارەزایان لانیکەم لە کورت ماوەدا هیچ ڕێکەوتنێک لە نێوان ئەم دوو زلهێزەدا ناکرێت. لە ئێستادا ئەمریکا باجی بە سەر ۳٦۰ ملیار کاڵای هاوردەکراو لە چین سەپاندووە.\nئابوریناسان بۆچوونێکی یەکگرتوویان سەبارەت بە کاریگەری شەڕی بازرگانی ئەمریکا و چین لە سەر ئابوری جیهان نییە بەڵام بە دڵنیاییەوە کە کاریگەریی لە سەر گەشەی ئابوری لە ئاسیا و ئەورووپا داناوە.\nبانکی جیهانی لە ڕاپۆرتێکیدا پێشبینی نزمترین گەشەی بۆ ئابوری جیهان لە ساڵی ۲۰۱۹ کردبوو. بەڕێوەبەری سندۆقی نێودەوڵەتی دراو ڕایگەیاندووە کە ئەم کێشانە چارەسەر نەکرێت لە ساڵی داهاتووش ئە دۆخە بەردەوام دەبێت.\nجیۆرجیوا ڕایگەیاندووە کە شەڕی بازرگانی ئەمریکا و وڵاتانی دیکەی جیهان لانیکەم ۷۰۰ ملیار دۆلار زیانی بە کەرتی ئابوری جیهان گەیاندووە.\nژمارەی بێکارانی ئەمریکا گەیشتە 50 ملیۆن کەس\nئەڵمانیا: ئەمریکا نایەوێت قەیرانی کارەبای عێراق چارەسەر ببێت


عێراق: دوای كۆبونه‌وه‌ی وه‌فدی هه‌رێم و به‌غداد نوسینگه‌ی عه‌بادی به‌یاننامه‌یه‌كی بڵاوكرده‌وه\nعه‌بادی: ده‌بێت ته‌واوی ده‌سه‌ڵاتی فیدراڵی له هه‌رێم كارابكرێته‌وه\n  حكومه‌تی عێراق داوای راده‌ستكردنه‌وه‌ی نه‌وت و فرۆكه‌خانه و ده‌روازه‌كان ده‌كات وده‌ڵێت ده‌بێت موچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم له‌ژێر چاودێری دیوانی چاودێری دارایدابێت...\nنوسینگه‌ی رۆژنامه‌وانی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا رایگه‌یاند له‌میانی كۆبونه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ نێچیرڤان بارزانی و وه‌فده یاوه‌ره‌كه‌ی عه‌بادی رایگه‌یاندووه فرۆكه‌خانه‌كانی هه‌رێم دوای ئه‌وه ده‌كرێنه‌وه كه ته‌واوه‌تی رێكاره‌كان له‌لایه‌ن لیژنه‌ی تایبه‌تمه‌نده‌وه كۆتایی دێت به‌گه‌ڕانه‌وه‌ی ته‌واوه‌تی ده‌سه‌ڵاتی فیدراڵی بۆیان.\nبه‌یاننامه‌كه ده‌ڵێت سنور ده‌بێته له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی فیدراڵیدا بێت، عه‌بادی جه‌ختی كردۆته‌وه كه پێویسته حكومه‌تی هه‌رێم پابه‌ند بێت به‌و سنوره‌ی له ده‌ستوری عێراقدا هاتووه، و نه‌وتی به‌رهه‌م هاتووی هه‌رێمیش راده‌ستی حكومه‌تی فیدراڵی بكرێت و له‌رێگه‌ی كۆمپانیای سۆمۆوه هه‌نارده بكرێت.\nنوسینگه‌ی عه‌بادی ده‌ڵێت ده‌بێت كاری لیژنه‌ی وردبینی موچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم په‌له‌ی تێدابكرێت، و گره‌نتی ئه‌وه‌ش بدرێت كه ده‌گاته ده‌ست فه‌رمانبه‌ران و موچه‌خۆران و بخرێته ژێر چاودێری دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵی.


پێش هەڵبژاردن، لەکاتی هەڵبژاردن و ئێستا.\nلە1/4/2008، لە وەڵامی یەکێک لە پرسیارەکانی گۆڤاری(نێوەند)کە لە رۆژنامەی(کوردستان راپۆرت)دووبارە بڵاوکرایەوە، وتم:\n(بەداخەوە لە کوردستان، منیش دەبینم جۆرە سستی و خۆدزینەوە لە بەرپرسیاری هەیەو هەر ئەمەشە وای کردووە رەوتگەلی کۆنەپەرەست و ئیکسپایەر جەماوەریان هەبێت: ئەگەر کۆمونیست و چەپەکان بە ئەرکەکانیان هەڵنەستن، ئەوا زیانەکەمان دووبەرابەر دەبێت و دەبین بە عیبرەتی مێژوو!\nبەبەرچاوی هەموومانەوە، لەسەر ئاستی شەقامی کوردستان ناڕەزایەتییەکی بەرفراوان هەیە دژ بە نەهامەتییەکانی بازاڕی ئازادو بەرەڵاو بێویژدانی بەڕێوەبردنی بازرگانی و هەموو جۆرەکانی گەندەڵی و ناعەداڵەتی کۆمەڵایەتی، گرانی، بیروکراسی، بێکاری، گرێبەستی کاتی، وێرانی ژیانی جووتیاران و ناڕەزایەتییەکانی قوتابیان، کەسوکاری ئەنفالکراوەکان، خەڵکی ناوچە بۆردومانکراوەکان لەلایەن ئێران و تورکیا وناڕەزایەتییەکان دژ بە کێشەی کارەبا و ئاوی پیس چەند نموونەیەکن کە چەپەکان دەیانتوانی تێیاندا رۆِڵی کاریگەرو چالاکتر ببینن. هەروا نەبوونی بیمەی کۆمەڵایەتی، بەکاڵاکردنی فێربوون لە زانکۆ ئەهلییەکان یان بوونی چاش و بەعسی و موستەشار لەدامودەزگا حزبی وحکومییەکان، هەوڵی بەرتەسککردنی ئازادی رۆژنامەوانی و حزبی وەک قەدەغەکردنی پارتی چارەسەری دیموکراتی بوارگەلێکن کە دەبێ چەپەکان لەدژیاندا لەپێشی پێشەوە دەنگ هەڵبڕن.\nبەداخەوە چەپ بەگشتی رۆڵی چالاکانە نابینن، بۆیە جەماوەر تا نووسینی ئەم دێڕانە سزامان دەداو وەک کارێکی خۆکوژی روو لە لایەن و بیروڕاکانی وەهم و بازرگانە هەڵپەرستەکانی فکرو خزمەتچییەکانی سەرمایە دەبەن!\nحەقانییەتی بیروباوەڕی کۆمونیزم بەتەنها وەک شتێکی جوان و درەوشاوە لەشوێنی خۆی دەمینێتەوە ئەگەر لەئاستی عەمەلی و رۆژ بەرۆژ خەریکی رێکخستنی ناڕەزایەتییەکان نەبین و خیتابی تر نەگرینە بەر. راستییەکی لەبەرچاوە کە ئیمڕۆ چەپ بەگشتی لەپاشی پاشەوەی گۆڕانکارییەکانەو لەوانەیە بۆ چەند ساڵی داهاتوویش بەم شێوەیە بمێنێتەوە(هیوادارم وانەبێت)و ئەمە نهێنی راستەقینەی برەوی حزب و رۆشنبیری و بیروباوەڕەکانی تاوان و هەڵپەرستی! کاتێ ئێمە لاواز دەبین، بیرمەدەکانی سەرمایە و کۆمەڵکوژی وەک بەڕێز نیتشەو حزب و کتێبە ئاینییەکان و جادوو و سیحرو جنۆکەو وێنەو فیلم و گۆڤاری سێکسی بازاڕیان دەبێت.\nجیهان لەبارودۆخێکی زۆر مەترسیدارەو کۆبوونەوە جیهانییەکانی حکومەتە سەرمایەدارەکان وئەو هەوڵانە کە لەراگەیاندنەکان دەیانبینین و دەیانخوێنین لەبارەی دۆزینەوەی چارەسەر بۆ قەیرانەکە، مادەی بێهۆشکەرن و زۆر لە راستییەوە دوون، بۆ نموونە خەرجکردنی سەدان ملیارد دۆلار بۆ بانقەکان قەیرانەکە قوڵتردەکاتەوە؛ بێکاری، گرانی، جەنگ و پێکدادانی زیاتر بەڕێوەوەیەو کوردستانیش زیاتر لە ئیمڕۆ دەگرێتەوە، بۆیە دەبێ چەپ زیاتر بیر لە ئەرکە مێژوویەکانی بکاتەوە، خۆی ئامادە بکات و ئەرکەکانی لەئەستۆ بگرێت...چەپ بەرپرسیاری یەکەمەو زامنی ئیمڕۆ و دوارۆژی گەشەکردنە بۆ خەڵکی کوردستان...)\nهەڵبژاردنەکەی 25/7/2009بۆچوونەکەمی پشتڕاستکردەوەو خۆزگا بەو شێوەیە نەبوایە.\nلە کاتی هەڵبژاردن: (ما فی الجبە الا الشیوعییە)!\nراستە من ئیلتزامی حزبیم نییە، بەڵام چۆن حەلاج دەڵێ(بێجگە لە خودا، هیچ لەناو جبەکەمدا، نییە)، منیش لەبەر ئەوەی تا ئەم چرکەساتە هیچ فەلسەفەیەک نەیتوانیوە جێی مارکسیزم لەق بکات، دەڵێم(بێجگە لە کارو هیواو ئومید بۆ بەرگری و سەرخستنی شوعییەت، هیچم پێ نییە).\nجەماوەر لەبەر ئەوە دەنگیان بە بەرەی چەپ نەدا، چونکە گەندەڵ، دز، بازرگان و فێلبازو سەختەچین، بەڵکو لەبەر ئەوە بوو، حزب لەناو بارەگاکان دانیشت، لە راگەیاندنەکەیدا، زیاتر خیتابی حکومی بەسەریەوە زاڵ بوو، بەبێ ئەوەی حکومەت بە گوێی بکات و نەبوو بە سەکۆی ناڕەزایەتی و هاوارو رەخنەو گازندەی جەماوەری خەڵک(گوێی لە ترپە ترپی دڵیان نەبوو!)، بۆیە نەک هەر جەماوەر، بگرە ئەندامانی حزبیش وەک چەند بەرپرسێکی حزب لە خانەقین، لە هەڵبژاردنەکەی ئەنجومەنی شارەکانی ئێراق، دەنگیان بە لایەنی تر دا.\nسەیر ئەوە بوو، حکومەت سیاسەتی لیبڕالیزمی نوێ پەیڕەو دەکات، کەچی حزب، بۆ کۆبوونەوەی حزبە چەپەکانی کوردستان، زۆر لە کەسایەتییە چەپەکانی کوردستان، پشتگوێ خست و لەبریاندا مێوانداری سەرۆکی حکومەت و جێگرەکەی، کرد!\nلەراستیدا دەبوو ئەو کۆبوونەوەیە بکرابا بە کۆبوونەوە دیالۆک و ئاڵوگۆڕی بۆچوونەکان و ئاهەنگێکی گەورە بۆ حزب و گروپە چەپەکان! ئەوانەی بەو شێوەیە بیردەکەنەوەو پێیانوایە جەماوەر و شیوعی و چەپەکان ئاگایان نییە لەوەی چی لەپشت پەردەکان دەگوزەرێ و حزب بەرەو چ ئاقارێک دەبەن زۆر بە هەڵەدا چوون. هەوڵدان بۆ سیسکردن، پەراوێزخستن، کپکردن و تەنانەت هەوڵی تێفیەو کوشتنی فکرو ئەرکی شیوعییانە لەئارادا هەیە. راستە من لە ئاواییەکی کناری خانەقین دەژێم، بەڵام تا رادەیەکی زۆر ئاگام لە خیتاب و ئەداو هەواڵ و شێوازی نووسین لە بڵاوکراوەکانی حزب هەیە!\nلەلایەکی تر حزب دەبوو بەبێ چەندو چۆن کاندیدی بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکی هەرێم هەبوایەو لەم پێناوە دەیان کەسایەتی تێکۆشەرو لێهاتوو ودڵسۆز و نێوداری هەیەو هیچ بیانو و پاساوێک لە حزب قبووڵ ناکرێت بۆ کاندید نەکردنی یەکێک لەو کەسایەتییانە. چەپەکان هیچیان لە هیچ کەسایەتییەکی ئەم کوردستانە ئەگەر گەورەتر نەبن، بە هیچ شێوەیەک کەمتر نین و لەدڵەوە دەڵێم ئەم خاڵە بووە هۆی ئازارو توڕەیی و بێزاریکردنێکی زۆر بۆ من. کاندیدکردنی کەسایەتییەکی چەپ بۆ سەرۆکایەتی هەرێم هیچ پەیوەندی بە بێڕێزییەوە نییە بۆ هیچ کاندیدێکی تر. ئێستاش نەمبینی رۆژنامە یان تەلەفزیونی دوو حزبە زلهێزەکە هەواڵ، چالاکی حزبی شیوعی بڵاوبکەنەوە، کەچی راگەیاندنی خۆمان بە بەردەوام هەواڵەکانی سەرانی ئەوانی بڵاودەکردەوە. ئاخر کێ لە کێ گەورەترە؟!\nبە کورتییەکەی: باری حزب بەم شێوەیە بوو(نە بەڕاستی بەشێک لە خاوەن بڕیارو نە دەنگی ناڕەزایەتی خەڵک)، بۆیە دەرئەنجاممان لە هەڵبژاردنەکە بە پشتیوانی6حزب نەگەیشتە1% !\nئێستا چی بڵێین و بکەین؟!\nشوعییەکان لە هەموو کۆمەڵگاکان، تەنانەت لەو کاتانەشدا کە دەسەڵاتیشیان بەدەستەوە بووە، کەمینەیان پێکهێناوەو شکستهێنان لە قۆناغێکی دیاریکراو بۆ هیچ حزب و بزووتنەوەو حکومەتێک عەیبەیەک نییە، بە پێچەوانەوە بەوپەڕی سەرڕاستییەوە دەنگ بەرزدەکەین و دەست بۆ یەک بە یەکی کەمترخەمی، هەڵە، نوقسانی، پشتگوێخستنەکان...هتد درێژدەکەین و لە هەمان کاتدا درێژە بە ئەرکەکانمان دەدەین. ئەوانەی بۆ شکستیمان هەڵدەپڕن، دەتوانن درێژە بە خۆشییەکەیان بدەن، بەڵام دەبێ بزانن کە ئێمەش زیاتر لە جاران هەوڵ بۆ کۆتاییهێنان بەم هەموو رسواییە بەسەر خەڵکی ستەمدیدی کوردستان هاتووە، دەدەین.\nئێمە بەهۆی ئەم شکستییەوە، پەندگەلێکی گەورەمان بەدەستهێنا: 1-قەوارەی خۆمانمان بینی و دەتوانین خۆمان بە بێ رتووش بە روونی بناسین. 2- جارێکی تر نابێ بەشداری لە حکومەت و وەرگرتنی پۆستی وەزارەتێک لەسەر حیسابی سیاسەتی حزب و ئەرکەکانی دالڕێژرێت. ئەم خاڵە یەکێک لە هەڵە کوشندەکان بووەو خەتا دەکەین لەبەرامبەر مێژووی تێکۆشانمان ئەگەر ئەم هەڵەیە دووبارە بکەینەوە.\n3-حزب دەبێ ئەوپەڕی رێزو خزمەت و حورمەت لە تێکۆشەران بگرێت و لەگشت گەورەو بچوکێک راوێژکاریان بکات، بەڵام کاتێ مەسەلەکە دەگاتە پرسیاری ئەوەی کێن دەتوانەی دەتوانن ئەرکە مێژووییە زۆر قورسەکانی سەرشانی کیانێک بەناوی حزبی شوعی لەئەستۆ بگرن، ئەوا دەبێ بەبێ موجامەلە، پێوەری زۆر ورد بەکاربهێنرێت بۆ دیاریکردنی کەسانێک کە لە هەموو بارێکەوە بۆ ئەم ئەرکە گونجاوبن. قوربانیدانی فڵان هاوڕێ بۆ حزب یان فیسارە خێزان یان چەند ساڵ لە ریزەکانی حزب چالاکە یان تەمەن...هتد نابێ رۆڵ لە دیاریکردنی ئەندامانی لیژنەی مەرکەزی و مەکتەبی سیاسی و سکرتێری حزب ببینێ. هەروا بۆ نموونە لەوانەیە هاوڕێک لەبواری کشتوکاڵی زۆر زیرەک و بەتوانا بێت، بەڵام مانای ئەوە نییە لە بواری کیمیا و فیزیاش بلیمەتە!\n4- لەبواری کاری جەماوەری رۆژانە، حزب وەک بڵێی بەجارێک خاوبووەوەو لە بواری کارکردن(خۆپیشاندان، مانگرتن، بەیاننامەنووسین و بڵاوکردنی لەسەر شەقامەکان، رێکخستنی کۆبوونەوەی گشتی...هتد دژ بە بێکاری، موچە، گرانی، دامەزراندنی کاتی، وێرانکردنی گوندەکان، بە پۆلیسکردنی جووتیاران یان داواکردنی یاسای کار، دامەزراندنی قوتابیان، دژ بە توندوتیژی بەرامبەر بە ژنان، داواکاری زیندانییە سیاسییەکان، کێشەی نیشتەجێبوون) و لە دەیان بواری تر، شوێن پەنجەی دیارنەما.\nدوو نموونەی دڵتەزێن: ماوەی دوو مانگ زیاتر هەوڵمدا بۆ ئەوەی داخوازی بەتاپۆکردنی خانوەکانی ئیدارە مەحەلییە لە خانەقین و داواکردنی رەگەزنامە بۆ کوردانی رۆژهەڵات کە30ساڵە لە شارەکە دەژێن و فۆرمی ناو و ئیمزاو ژمارەی تەلەفۆنەکانیان بگاتە فراکسیونی سوور تا بخرێنە بەردەم پەرلەمان، کەچی سوپاسنامەیان بۆ من نارد! ئاخر من سوپاسنامەم بۆ چییە؟ ئێمە چاوەڕوانی ئەم رستەیە بووین: لە رێگای کوردستان بەم شێوەیە بڵاوبکرێنەوە: فراکسیونی سوور داخوازییەکانی خەڵک پێشکەش بە پەرلەمان کرد. لەبارەی ئەم هەوڵە و هەوڵی دامەزراندنی لیژنەیەک بۆ کۆمەککردنی هەژاران)، یەک وەڵامیان هەبوو: ئەم هەوڵانە کاری حکومەتە!\n5= شوعییەکان نموونەی دەستپاکین ودەبێ دارایی حزب بۆ بەرژەوەندی باڵای حزب و چالاکی و گەشەپێدانی تەرخان بکرێت. بەداخەوە لە ریزی ئێمەشدا کەسانێک هەن لەژێر کاریگەری چاوچنۆکی موڵکایەتی تایبەتین. ئایا هۆی ئاشکرا نەکردنی دارایی حزب چییە؟ لەچی دەترسین؟ بۆچی ئەم خاڵە بکەین بە بنێشتە خۆشەی دەمی ئەوانەی بۆ شکاندنی شیوعییەت رەخنە لە حزب دەگرن؟ لەم بارەیەوە ئەگەر هەڵە و کەموکوڕییەک هەیە با راست بکرینەوەو دوژمنانمان لەم بارەیەوە بێمنەت بکەین!\n6- ڕ=راگەیاندنی حزب لەئاستی(هەموو راستییەکان بۆ جەماوەر....تەنها راستی تا سەر شۆڕشگێڕە)نییەو دەکرێ و لەتوانامانیشدا هەیە هەنگاو بەرەو ئەو ئاراستەیە بنێین. ب= لە(رێگای کوردستان) بیروبۆچوون و رۆشنبیری سەرمایەداری رەنگی داوەتەوەو تەنانەت پانتایی بۆ کەسانی دژ بە شوعییەت فەراهەم کراوە، گوایە ئەوانە"رۆشنبیری سەربەخۆن"و بابەتگەلێکی فاشیستیش لە رێگا بڵاوکراوەتەوەو بەئامادەبوونی(ئە. ک)و هاوڕێیەکی تر بەچاوی خۆم بینیم، بۆ نموونە(بابەتێک لەبارەی سلۆدەردایک لەلایەن بەختیار عەلی یان لەبارەی نازییە نەمساوییەکە لەلایەن فەهەد گردەوانی یان وتارێکی کارەسات لەبارەی کرێکارە بیانییەکان). دەبێ رێگای کوردستان هەفتەنامەی کرێکاران و جووتیاران و رۆشنبیرە شیوعییەکان بێت و چالاکی و ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان و هەوڵەکان لە کوردستان، عیراق و جیهان لە یەکەم لاپەڕە شوێنیان بکاتەوەو بەگشتی تەنها رەنگدانەوەی ئەدەب و فکرو چالاکی و رەوشتی شوعی و دیالۆک لەگەل چەپەکان بێت نەک شتێکی تر.\nگرنگی رێکخستنی دژ بە لیبڕالیزمی نوێ.\nلەپەیوەست بەم خاڵە، پێشنیار دەکەم: وەک زەرورەتێکی هەنوکەیی، کار بۆ رێکخستنی بزووتنەوەیەکی جەماوەری دژ بە لیبڕالیزمی نوێ بکەین(واتە گرانی، بێکاری، دامەزارندنی کاتی، بێبەشبوون لە بیمە کۆمەڵایەتییەکان، کەرتی تایبەت...هتد). ناڕەزایەتییەکان لە ئارادایەو پێویستی بە رێکخستنە. ئەمە مەسەلەیەکی نوێ نییەو لە زۆربەی وەڵاتانی جیهان بوونی هەیە و تۆری خۆیان دامەزراندووەو هەموو ساڵێک کۆبوونەوەی جیهانی رێکدەخەن. لەو بڕوایەدام ئەنجامدانی ئەم ئەرکە لەسەر ئاستی جەماوەر تەکانێک بە رۆڵ و پێگەی حزب دەدا.\nشکستیمان لە هەڵبژاردن یەکەم شکستمان نییەو ئەگەر بەهێزو گڕوتین وتوانایەکی نوێ و وەک شوعییەک رەفتارو کرداری رۆژانە ئەنجام نەدەین(چالاکی رۆژانەو لەناو خەڵک)، لەمەش خراپترمان بەسەر دێت، بەڵام شوعییەکان لە هەر لایەنێکی تر زیاتر دەتوانین سوود لە هەڵە و کەمترخەمییەکانیان وەربگرن و با بۆ پێشەوە هەنگاو بنێین.\nتێبینی: لەبری ئەوەی بۆ پێشەوە هەنگاو بنێن، هەنگاوێکی تری بەرەو پاشکەوتنیان دانا:\nلە حکومەت بەشداری دەکات و بەم هەنگاوە مسداقیەتی سیاستی شیوعییانەی لەدەستداو ئەوەندەی تر خۆی لاوازکردو زەحمەتە بتوانێ پێگەگەی لەناو جەماوەر بەهێز بکات. خەتا دەکەم ئەگەر بێدەنگ ببم و گشت راستییەکان نەخەمەڕوو و تاقە مەبەست تەنها بەهێزکردنی خەبات و ئەدەب و رێکخستن شیوعییەتەو گەمژەیە ئەوەی بەشێوەیەکی تر بۆ ئەم بۆچوونە بڕوانێت و داوا لەگشت هاوڕێیان دەکەم بە جورئەتەوە دەست بۆ کارو بۆچوون و سەقەتانە بکەن کە پەیوەندی بە ئەقڵ و فکری شوعییەوە نییە.


گوندی سكتان _خۆشناوەتی – پەڕە 2 – Knwe.org\nسەرەکی » ئاراستە » گوندی سكتان _خۆشناوەتیپەڕە 2\nگوندی سكتان _خۆشناوەتی\nمەملەكەتی مەڵاتیای پێش زایین\nناوچەی خۆشناوەتی و خۆشناوان\nهۆزی گەورەی خۆشناو مێژووەكەیان دەگەڕێتەوە بۆ دە سەدە بەر لەئێستا، لەناوچەیەكی شاخاوی و ناوازە دروست بوون و پایتەختەكەیان شاری شەقڵاوە بووە، شەرەفخانی بەدلیسی لە(شەرەفنامە) نوسیویەتی: شەقڵاوە لەناوی (میر شاقوڵی بەگ)ی میری سۆران سەرچاوەی گرتووە. ناوچەی خۆشناو بریتییە لە»دۆڵی قەڵا سنج»و «دۆڵی كوڕێ»و «دۆڵی مەلەكان»و «دۆڵی سماقوڵی»و «دۆڵی بالیسان»و «دۆڵی عەلیاوا»و «دۆڵی هیران و نازەنین»و زیاتر لە»200» گوندە. مێژووی سێ سەدە بەر لەئێستای ڕونترە، كاتێ میرنشینی ئەردەڵان كە پایتەختەكەیان شاری (سنەدژ_ سنندج_ سنە) بووەو زیاتر لەشەش سەدە حكومڕان بوون، لەسەردەمی سەفەوییە توركە شیعییەكانی ئێران كە چاویان هەڵنەهاتووە بەم میرنشینە مەزنە، بۆیە وێڕای تەفروتوناكردنیان كوردستانی ئەردەڵانیشیان خاپوركردووە، هەندێكیان لەگەڵ «هەڵۆخان و خان ئەحمەد خان و مەستورەی ئەردەڵانی» پەنایان هێناوە بۆ باشووری كوردستان و لەهەورامان لە»زەڵم و ئەحمەد ئاوا» جێگیربوون، بەشێكی دیكەیان كە لەمێژوودا ڕوونە لەگەڵ میرەكەیان (میر ئەمبێزخان)ی ئەردەڵانی پەنای بردووە بۆ خۆشناوان و لەگوندی (هەرمك)و دەوروبەری جێگیربوون لەگەڵ سێ كوڕی (میر مەحمەر)و (میر پشتگەر)و (میر وسوو) دەگەڵ میری خۆشناوان دەبێتە ناكۆكی و دواتر شەڕو (میر شێرك)ی سەرداری ناوچەكە دەكوژرێت و قەڵەمڕەوی حوكمی لەناو دەچێ و میر ئەمبێزخان دەوڵەتەكەی دەبوژێنێتەوەو دەبێتە میر لەخۆشناو.\nبگەڕێینەوە بۆ داگیركاری سوپای عەرەبی ئیسلام، كاتێ پەلاماری وڵاتی خۆشناو دەدەن، دانیشتوانی خۆشناو كە تێكڕایان كورد دەبن ڕوبەڕویان دەبنەوەو جەنگێكی سەخت ڕوودەدات و بەرگری لەئاینەكەیان (زەردەشتی) دەكەن و (عەیازی كوڕی غەنەم) سەركردەی سوپای ئیسلامەكان لەخۆشناو دەكوژن و خوێنێكی زۆر دەڕژێ و لەكۆتایی دا عەرەبی داگیركەر وڵات داگیر دەكەن. ناوچەی خۆشناوەتی یەكێتییەكی نەتەوەیی و ئاینییان بووە، (جولەكە)و (مەسیحی)ی كوردی تیا ژیاوە، بەیەكەوە هەڵیان كردووەو ژیاون، كاتێ توركە بەربەرییەكانی عوسمانلی داگیركەر پەلاماری وڵاتی كورد دەدات، خۆشناوەكان زۆر بەتوندی وەڵامیان دەدەنەوەو زۆرێكیشیان لێدەكوژن، سوپای تورك گەلێ لەگوندەكانی وێران كردووەو تاڵانی كردوون.\nگوندی سكتان _ قەزای كۆیە\nگوندی سكتان یەكێكە لەگوندە مێژووییەكانی ناوچەی خۆشناوەتی و دەكەوێتە دۆڵی هیران و نازەنین، شاری دێرینی كۆیە یەكێكە لەشارە بەناوبانگ و مێژووییەكان، سەرەتای دروستبوونی دەگەڕێتەوە بۆ «2500» ساڵ پ. ز، لەبناری چیای باواجی كە 1260 مەترو چیای هەیبەت سوڵتان كە 1092 مەتر لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، كۆیە 582 مەتر لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزەو 2050 كیلۆمەتر چوارگۆشەیە، شوێنی ئاڵا بەرزكردنەوە بووە پێیانگوتووە (كۆی سنجەق). یەكێك لەناحیەكانی قەزای كۆیە (ناحیەی سكتان)ە لەگوندی سكتان كە بەبڕیاری حكومەتی هەرێم ژمارە (309) لە5 / 6/ 2005 كراوە بەناحیەو 680 مەتر لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە (11) گوند لەسنورەكەیدایەو 5500 كەسن.\n«مامۆستا ئیسماعیل حەمەدەمین مەلازادە» ڕوناكبیرو نوسەری سكتانە ئەو سەبارەت بە مێژووی دێرینی سكتان بە(گوندستانی _ كوردستانی نوێ)ی ڕاگەیاند: دوو چیای سەركەش دەوری گوندی سكتانی داوە «چیای كنێران»و «چیای دارۆ شا» بەر لەهاتنی ئیسلام پاشایەكی كورد لەم ناوچەیە بووە ناوی (ئیسماعیل قولی) بووە كە ئێستا یەكێك لەدۆڵەكانی خۆشناوان بەناوی ئەوەوە كراوە بەناوی (دۆڵی سماقوڵی)و لەم ناوچەیەو لەسەر شاخەكان بەتایبەت (سەفین)و (ئاوەگرد)و (قەڵاتی باساغا)و (شێخ زەرد)و (كەپكی گەرەكونی)و (مام خۆشناو)و (گەری شێخەمیر)و (كەپكە قەل)و (بەنەباوێ) شوێنی قایم كردنی سەربازەكانی بووەو وڵاتیان پاراستووە، لێرەش لەسكتان میرێك بووە ناوچەكەی پاراستووە كیژەكی بووە ناوی «سێكتان» بووە، ناوی ئێرەشی كردووە بەسكتان، وڵاتەكە ناوی (مەراتو) یان (مەڵاتیا) بووە سەرزەمینێكی گەورە بووە، هەر لەگوندی «مام چلكە» هەتا «هیزۆپ» لێرە عەمباری دانەوێڵەو چەك بووە. زیاتر لە 30 گۆڕستانی كۆنی تێدایە، شوێنەواری (جۆگەی بەردین)و ئاشی ئاو و (قەڵای باساغا) كە پێگەیەكی فەرماندەیی ناوەندی سەربازەكانیان بووە، شوێنی كۆكردنەوەی باج و خەراج بووە لەئەشكەوتی سەرگردو ئەشكەوتی سوری میرابێ عەمباریان كردون. ئەوجا مێژوویەكی ڕونتر هەیە لەساڵی 1350 زاینی ئاوەدان بووە، (فەقێ جافری سەی پەتل) بەخۆو پێنج كوڕی (ئۆمەر، خدر، مامەر، مەحمەر، زوبێر) لەگوندی (گۆمەشینی) دەشتی كۆیە هاتون و لەسكتان نیشتەجی بوون. بەشی زۆری سكتان تیرەكانیان سەربەم پێنج برایەن.\nلەسەردەمی میرنشینی سۆران فەقێ رەسوی برای پاشای گەورە (پاشای كۆرە _ بەبڕوای من هەڵەیە، بەڕێنوسی عەرەبی نوسراوە گەورەیان گەورەیان كردووە بە كۆرە) فەرماندەی سوپای سۆران بووە لەسكتان. لەم ناوچانە سەنگەرو سەربازخانەو جبەخانەی زۆریان داناوە، چونكە سكتان سنوری نێوان دەوڵەتی بابان و دەوڵەتی سۆران بووە، (چل) سەربازی ئەم سەربازگەیە خەڵكی سكتان بوون ئازاو شارەزای ناوچەكە بوون، یەكێ لەفەلاماندەكانی فەقێ رەسوی سەركردەی سەربازی میرنشینی سۆران ناوی (حەمەی نسكێ بووە) لەساڵی 1830 لەشەنگال كوژراوە، لە»ئەشكەوتی سوری میناری، بەلەكوون، سەرگردی كە شوێنەواری خانی و ژیانی تیابووە، سەربازگە بووە.\nبەرەبابەكانی گوندی سكتان _ ناحیەی سكتان\n(مام ئەحمەد عەبدوڵڵا حەمەدەمین) یەكێكە لەپیاوە ناودارو خاوەن دیوەخانەكانی گوند، ئەو بەگوندستانی ووت: پێنج_ شەش سەدە بەرلەئێستا دەڵێن قەومێكی لێبووە ناویان هۆزی (سكتی) بووە، ئەمما بەرەبابەكانی ئێستای سكتان كە تێكڕایان خۆشناون یەكێكیان (ئەبابەكری)یە تیرەی منە، دەگێڕنەوە دوو برا (حەمۆ)و (حەمەد) لەگوندی (كانی بەردی) تەنیشت (بالیسان) هاتوون بۆ سكتان و لێرە نیشتەجێ بوون، كوڕی یەكێكیان ئەبابەكری ناوبووە، بۆیە ئێمە لەنەوەی بابەكرین، تیرەی (فەقێ زوبێر) لە(گوندی خدران _ بناری كۆسرەت _بیتوێن) ڕاهاتوون. تیرەی سەیدەكان «سەید حوسێنی» پێنج كوڕی بووە لەدۆڵی خانەقای ڕا هاتوون تیرەكانی (میر مەحمەر بەگیان)و (میر ئۆمەر)و (میر خدر)و (میر مامەی) ئەمانە لەساڵی 1350ی زاینییەوە لێرە وەچە بەوەچە نیشتەجێن، (تیرەی برایم ئاغا)ش هەنە تیرەیەكی دی ڕەوەندان نێوی (چۆرپەرستان) واتە (چۆڵ، دەشت) پەرستن، ئەمانە ڕەوەندن، دەمێ ساڵە لێرە ئێستا نیشتەجێن ئەوجا تیرەی (مەلازادە) هەنە ئەمانە لە(ماویلیان)ی بناری قەندیل هاتوون، تێكڕامان لەكەونە گوند بوین لەدەم گەلی سكتان، هەموو سەرچاوەی ئاوی ئەو وراتە لەوێوەیە، خانومان تێكڕا دووقات بووە، بەبەردان و قوڕان، ژێری خانوو (هۆڵ _ پشتیر _ پەچە)بووە لەبۆ مەڕو گاوگۆلان قاتی سەرێ لەبۆ ژیان و دانیشتن، كۆڵانەكان هەمووی گچكە بوون تەژی بووە، (كوێخا حەسەن) كە لەبەرەبابی (میرۆ مەریان) بووە، یەكێك بووە لەپیاوە ناودارو خاوەن چەكدارو سوار چاك بووە، خاوەن دیوەخان و سەغی تەبیعەت لەوراتی خۆشناوان مەشوور بووە، لەساڵی 1992 گوندە كۆنەكەی بناری (كنێران)و (دارۆشا)و (مام خ‌وشناو)مان جێهێشت و تێكڕا هاتینەسەر شەقامی سەرەكی و هەندێكمان لەگوندی كۆن ماینەتەوە مەرومارات بەخێو دەكەن.\nسكتان و ئاوێژگەیی و خاكێكی بەپیت\n(محەمەد برایم كوێخا مستەفا) ئەنجومەنی گوندی سكتانە بەڵام چوار ئەنجومەنی دیكە لەوێ هەنە، ئەو هاتەسەر باسی گوندەكەیی و بە(گوندستانی) ووت: مام دڵشاد ئەو گوندەی سێ جاران كاول و ڕوخاو و سوتاو و تاڵان كرایەو لەهەمووی ناخۆشتر سەردەمی ئەنفالە بەدناوەكانی عارەبان بوو بەسەر كوردیان ئێنا. وڵاتەكەمان خوێناوی بوو، زیاتر لە37 شەهیدی سەنگەرو ڕێی ڕزگاری كوردستانمان بەخشیوە بەسەربەخۆیی كوردستان. لەشۆڕشی ئەیلول مام (قادر حەمەدەمین) یەكەم چەكی پێشمەرگایەتی لەشان كرد، لەگوند هەرچی تفەنگی هەبوو (بڕنەو_ سەرتۆپی_ سێ تیر) بەخشیان بەشۆڕشی ئەودەمێ لەساڵی 1947 بەخودای گەورە دەبابەكانی حزبی بەعسی عەرەبی فاشیزم بەسەر لاشەی دوو گەنجی گونددا ڕۆیشتن (مەلا زوبێر)و (قادری حاجی ڕەشی) كەس نەیزانی تەرمەكانیان چ بەسەر هاتیە.\nئەوجا شۆڕشی نوێ كە چەخماخەیداو هیوای خستە دڵی كوردستانی تازێبار و ماتەمەوە، زۆرێك لەجوتیاران بوون بەڕێكخستنی نهێنی و تەتەری شۆڕش. لەساڵی 1977 بەعسییە بێناموسەكان پەلاماری گوندیان دا (14) كەسیان لێ گرتین، سێ مانگان لەژێر ئەشكەنجەو ئازار ماینەوەو دواتر هەریەكەی پێنج ساڵ حوكم درا بەتۆمەتی پشتیوانی و ئەندامەتی لەشۆڕشی نوێی (ی. ن. ك)… پێموت: مام شێخ بابێینەسەر خاكی سكتان، كەرتی كشتوكاڵی ژمارە چەندە؟ ئەو بەگوندستانی گوتەوە: سكتان كەرتی كشتوكاڵی ژمارە (74)ە ، برام وەتۆ برێ (58324) دۆنم زەوییە، لەو ژمارەیە (13484) دۆنم زەوی شیاوی چاندنە، (1437) دۆنم زەوی سكتانێ بەراوە، بەئاوی زۆرو سازگاری (كانی سەروكانی)ی گەلی سكتان (789) دۆنم ڕەزە ترێ و ڕەزە هەنارو ڕەزە هەنجیرو گیزمان هەنە، (22124) دۆنم زەویمان شاخەڵان و پاوان و لەوەڕگایە، حەفت كێڵگەی پەلەوەرمان هەنە (32) كانیاومان هەنە ئەوە كانی (گردە شێرێ)و (كانی گەروە كەون)و (كانی خەراپە)و (كانی بەراروك)و (كانییە دەشتی كەلكێ)و (كانی سەروكانی). ئەها مام درشاد با شتەكت پێ برێم لەساڵی 1996 لەشەڕی ناوخۆیی (خوایە قەت قەت نەی دینینەوە) هاووراتی (عومەر ئەحمەد عەبدوڵڵا) بەخودا لەباوەشی (قەدری كاكە حوسێنی) داكی شەهیدیان كرد قەت قەتمان لەبیر ناچێتەوە. ئەوجا سامانی ئاژەڵیشی زیاتر لە(21000) سەر مەڕ و بزن و چێرو گاوگۆلمان هەنە، زەوییەكان بەسەر (215) جوتیار دابەش كرایە لەئێستا «318» ماڵین.\nحەمەشینی خەنجەرو پلە زوڵەیخای كیژی\nمامۆ حەمەشین لەدایك بووی ساڵی 1909 من كە ئێستا دەیدوێنم «10/1/2020»ە، پیاوێكی جوان و ڕێك پۆش خەنجەر لەبەر پشدێن، بەئاوەزو بیرتیژ (111) ساڵ تەمەنیەتی، مێژوویەكە پڕ لەوەنەوشە، هەموو ڕوداوەكانی سەردەمی منداڵی لەبیرە، ئەو بەگوندستانی گوت: ئەمن لەبنەماڵەی (ئەبوبەكری)ێمە. لێرە پێنج پشتمان بڕایتەوە، لەبیرمە ژاندرمە بێناموسەكانی تورك دەهاتنە گوند شیشەكیان پێ بوو، دەیان گوتێ (موبایەعە) لە بۆ (چاڵە گەنم) لێرەو لەو گوندانە دەگەڕان، تاڵانیان دەكردین، مەڕوماڵات و خەرمانیاندەبردین بۆ شەڕێ، ئەوی دەمێ عوسمانلی لەرزۆك بووبوو، لەسەروبەندی ڕوخان و تێكشكاندا بوون لەسەفەر بەلكێ هاتن بڕێ زەلامی گەنجیان برد بۆ شەڕی ئینگلیز، هەر وەك ئێستا چۆن وەك گەلەگورگ پەلاماری كوردان دەدات.پ پێموت مامۆ حەمەشین ئاگاداری ڕووداوەكانی ئێستای؟ گوتی: پەهوووو!، ئاگام لێیە دڕندەكانی تورك چۆن (محەمەد)ە مێرد منداڵەكەی كوردی بەدەرمانی فسفۆڕات لەكوردستانی شام سوتاند، وەڵاهێ چاوم پڕ بوو لەئاو، لەخوا پاڕامەوە ئەو زاڵمە خوێنمژەی توركان كە بەناوی ئیسلامەوە شمشێری لەكورد هەڵگرتووە لەناوی بەرێ, تۆڵەی كورد لەتوركان و عارەبان بكاتەوە، ئەوجا پێت بڵێم: كە چەندرمەی تورك دەهاتن جوجەڵەو هێلكەو هیزەی پڕ ڕۆنیان دەدزی، هەروەك عارەبەكان بەناوی سورەتی ئەنفالەوە تاڵانیان كرد من مێرد منداڵ بووم، بارم دەبرد بۆ كەركوك، بەتایبەت توتن، ئەوی دەمێ قەدەغە بوو و یاساغ بوو، دەچوومە كەركوك بەخودا جگە لەكوردو بڕێ توركمان هیچ عارەبم نەدەدی، لەباشوری كەركوك حوشتریان پێ بوو، بارە خوێیان دەینا، ئەوانە داگیر كەرن، زەوی كوردیان داگیركردووە، نوێژیان لەسەر ئەو خاكە حەرامە، هەمیشە نەخۆش و بێ حورمەتن، قەت قەت نە عارەب نە فارس نە تورك لەسەر ئەرزی كورد ناحەوێنەوە، خوای گەورە هەتا هەتایە نەفرەتی لێ كردوون.\n(زوڵەیخا حەمەد برایم) كیژی مامۆ حەمە شینە ئەمساڵ (2020) دەبێتە (68) ساڵ، ئەو بەگوندستانی گوت:كاكە درشاد لە(دەشتی كەلكێ) ئاوی سازگاری كانیاوەكان دەهاتنێ، (جۆوان_ گۆخڵ) یان مەرەزەوانم دەگرت «گۆل»یان لێ دەدا، ئەو دەشتە گۆلاو بوو، هەموومان بەزبارە (هەرەوەز _ دەستەوایی) مەرەزەمان دەكرد، بەڵام هەر خێزانێك لەحاڵی خۆی واتە لە(قەدەر سەعاتاوێ) هەر ماڵێك چەن سەعات ئاوی بەربكەوتایە، بەقەدەر وی مەرەزەی دەكرد، چەڵتوك پێ دەگەیی، بەداسان درون دەكرا، ئێمەش بە(پشتی _ بەكۆڵ) سوارەمان دەبردەسەر (جوخێن)، ئەوی دەمێ (گاگێرە) بوو، بەگایان گێرە دەكرا، «گوگرە» هەبوو كە گا گێرەی دەكرد وەكی قاپ وابوو، كە «گا»كە ڕیخی دەكرد نەماندەهێشت بكەوێتەناو چەڵتوكەكەوە، ئەوجا بە(گڕگڕ) (دەستاڕی دار) كە لەداری گوێز دروست دەكرا، چەڵتوكەكەمان كڕە پێ دەكرد لەكەنووی قوڕمان دەنا، (كوندە)و (دێمكە)و (لولكە) هەبوو لەبۆ ئاوی ساردێ، دەمانبردنە كن وەرزێر، زەبارە سەپان و شوان، نان بەتیری و نان بەسێران، نانی بەربە سێریشی هەبوو (شلكینە)، جا (هێوارێ لاڵە)مان دادەگیرسان لەمارێ ئاگردان هەبوو، چا و پیرە ساوار و بڕووش، یان چەن سوتەكەمان دەخواردو هەرزوو خەومان لێ دەكەوت تاكو سبیانێ زوو زوو بەخەبەر بێین بۆ كارو فرمانێی گوندی، یەكدیمان خۆشدەویست، حورمەت و ڕێز هەبوو، ژیان پڕ لەجوانی و بەزەیی و زبارەو هاریكاری یەكدی بوو، حەیف سەد حەیف لە بۆ ئەوی وەختێ.\n767 جار بینراوە


دیداری هەیئەتێکی حدک لەگەڵ حیزبی سوسیالسی سویس\nناوەندی هەواڵ- سویس: رۆژی پێنجشه‌ممه رێکه‌وتی ١٥ی مارس له پارڵمانی سوئیس له بێرن، هەیئەتێکی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان کە پێکهابوو لە بەڕێزان خاتوو گوڵاڵە شەرەفکەندی، ئەندامی ڕێبەری حدک و ڕەحمان ئیبراهیم زادە، جەبار ئەحمەدوەندی، هەژار داوودی و یاسین مەولوودی، له‌گه‌ڵ به‌رێزان پیتێر هۆگ به‌رپرسی پێوه‌ندییه نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کانی حیزبی سۆسیالیستی سوئیس و کارلۆ ساماراگۆ هاوسه‌رۆکی گروپی کاری پارڵمانی سوئیس و کوردستان له دوو دانیشتنی جیاوازدا، دیدار و گفتگۆیان هه‌بوو.\nهەیئەتی حیزبی دێموکراتی کوردستان له سه‌ر گرینگی پێوه‌ندی نێوان دوو حیزبی دۆست پێداگری کرد و هیوای خواست بۆ به‌رده‌وام بوونی ئه‌و پێوه‌ندیانه به شێوه‌یه‌کی به‌رینتر.\nبه له به‌ر چاو گرتنی ئه‌و ڕاستیه که وڵاتی سویس، خانه‌خوێی کۆبوونه‌وهکانی شۆڕای مافی مرۆڤی نه‌ته‌وەیه‌کگرتووه‌کانه، داوا کرا که حیزبی سۆسیالیستی سویس، ده‌ور و رۆڵی خۆی بگێڕێ سه‌باره‌ت به له قاودانی پێشێلکاری به‌رچاوی مافی مرۆڤی کورد له ئێران دا و هه‌روه‌ها ڕێگا نه‌دا مه‌سه‌له‌ی مافی مرۆڤ له ئێراندا ببێتە قوربانی سات و سەودای کێشەی ناوەکی نێوان زلهێزەکانی جیهان و ڕژیمی دژ بە ئازادی ئیسلامی ئێران. له‌حالێک دا که کۆمه‌ڵگای نێونه‌ته‌وه‌یی گرینگی تایبه‌ت به مه‌سه ئابووری ده‌دا، چاوه‌روانی ده‌کرێ حیزبی سۆسیالیستی سویس، هه‌وڵ بدا بۆ گواستنه‌وه‌ی هاواری خه‌ڵکی کوردستان و ببێته ده‌نگی ناڕه‌زایی ئه‌وان بۆ هێنانه ژێر پرسیاری به‌رپرسانی ئێران.\nجێگای باسە کە هه‌یئه‌تی حیزبی دێموکراتی کوردستان توانی سه‌رنجی هه‌یئه‌تی خانه‌خوێ بۆ جیاوازیه‌کان له نێوان هه‌ڵسووکه‌وتی رێژیم ده‌رحه‌ق به کورده‌کان لەگه‌ڵ باقی به‌شه‌کانی ئێران ڕابکێشێ .\nله بڕگەیەکی دیکەی ئەو دیدارە دا باس لە چۆنیه‌تی هاوکاری نێوان هەردووک حیزب له وڵاتی سویس کراو حیزبی سۆسیالیست به‌ڵێنی دا بۆ ته‌رخان کردنی ٢ کۆنفرانس بۆ باس له سه‌ر مه‌سه‌له‌ی دیاسپۆرای کوردی و دۆزینه‌وه‌ی ئامرازێک بۆ هاندانی به‌شداری زۆرتر کورده‌کان له ژیانی سیاسی کۆمه‌ڵگای سویسدا و له به‌رنامه‌رێژی بۆ یه‌کێک له‌و کۆنفرانسانه داوای هاوکاری له حیزب کرا.\nهه‌ر له‌و دیدارانه‌دا هێندێک مه‌سه‌له‌ی دیکه هاتنه به‌رباس که بوونە جێگای په‌سه‌ندی هه‌یئه‌تی خانه‌خوێ.\nحیزبی دیموکراتی کوردستان- سویس\nبگه‌رێوه|ئەم بابەتە 4128 جار بینراوە| بینێره| چاپ


لە حکومەتی مەلیک مەحموددا موچە دراوە بە بێوەژننان و هەتیوان - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەڵگەنامەیەک دەری دەخات کە لە بوونیادی حوکمی مەلیک مەحموددا سیستێمی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی هەبووە. ئەم سیستێمەش بریتییە لە دەستگرتنی لاوازان و لێقەوماوان لە کۆمەڵگادا کە بە هۆی مسۆگەرکردنی هەلومەرجی ژیانیانەوە بتوانن سەربەست بن و لە کۆمەڵگا دا نەبڕێن. هەبوونی ئەم سیستێمە یەکێکە لە خەسڵەتەکانی حوکمی شارستانیی و ئامانجی دیموکراتییە کە بێدەستەڵاترین ئەندامی کۆمەڵگا ماف و هەلومەرجی مرۆڤبوون بیگرێتەوە. ئەمە یەکەم جارە کە ئەم بەڵگەنامەیە بڵاو دەکرێتەوە.\nبەڵگەنامەکە بریتییە لە بەرگێکی رەق کە چەند پەڕەیەکی تیادایە بۆ تۆمارکردن، پێی دەوترێت “جزدان”. لە دوبەرگی جنسییەی کۆن دەچێت کە چەند پەڕەیەکی تیادا بێت. لە سەر لاپەڕەی یەکەم (بە زمانی ئێستا دەیاننوسمەوە) ئەمانە چاپ کراون:\nجزدانی بژێوی خانەنشین، هەتیوان و بێوەژنان.\nسەربازیی و مەدەنیی\nبە ژمارە بە نوسین\nناو و ناسناو\nهەروەها بە زمانی ئەو کاتە چاپ کراوە:\nمەبدەئی تەخسیس سورەتی تەخسیس شەرتی تەخسیس سورەتی قەتع\nتەئریخ و ژمارەی ئەمرو موعامەلە.\nلە سەر لاپەڕەکانی دی خشتەیەک چاپ کراوە لە ژێر ئەم سەردێڕانەدا: ناوی مانگ، پارە بە عانەو روپیە، رۆژی پارەدان و شوێنی ئیمزا (١).\nبە گوێرەی خشتەی سەر لاپەڕەی ئەو جزدانە ساڵ لە مانگی مارتەوە کە مانگی نەورۆزە، دەست پێ دەکات و لە مانگی شوباتدا کۆتایی دێت.\nئەم جزدانەی ماوەتەوە هی خانەنشینیی رەعناخانی کچی زانا “شێخ ئەحمەدی فایز”ە. شێخ محەمەدی هاوسەری رەعناخان قازی بووە لە سلێمانی. دوای داگیرکردنی سلێمانی لە لایەن ئینگلیزەوە لە مانگی شەشی ساڵی (١٩١٩)دا، شێخ محەمەد رو دەکاتە رۆژهەڵات و پێش ساڵی ١٩٢٢ لە گوندی بێتوش کۆچی دوایی دەکات، بێوەژنێک و سێ منداڵی لە دوا جێ دەمێنێت.\nبە گوێرەی ئەم جزدانە رۆژی ٢١/١١/١٩٢٢ بە ئیمزای سەرۆکی دارایی، رەعنا شێخ ئەحمەد فایز بڕیاری ٢٠٠ روپیەی مانگانە خانەنشینیی بۆ دراوە کە پەیوەندیی بە موچەی مێردەکەیەوە بووە. فەرمانەکە لە سەر بڕیاری دیوانی وەزیران دراوەو مەلیکیش ئاگادار کراوە. بڕیارەکە لە رۆژی (١٩/١١/١٩٢٢)دا لە لایەن کاتبی مەسرەف، ژمێریاری دارایی و سەرۆکی دارایی کوردستانەوە ئیمزا کراوە. ئەو کات عەبدولکەریم عەلەکە وەزیریی دارایی بووە.\nلە مانگی یانزەدا کە بڕیارەکەی تیادا دراوە، ئیمزای ٦٠ روپیە لە سەر کارتەکە کراوە.\nمانگی ١٢ هەتا مانگی دو ٢٠٠ روپیە هەموو مانگێک دو ئیمزایان لەسەر کراوە. ئیمزایەکیان لەوە دەچێت ئیمزای ژمێریاری دارایی بێت.\nلە مانگی سێدا ساڵی تازە دەستی پێ کردووە ١٣٣٩ کە دەکاتە ساڵی ١٩٢٣.\nلە مانگی سێی (١٩٢٣)دا ٢٠٠ روپیە وەر گیراوە. لە تەنیشت پارەکەوە نوسراوە کە بە فەرمان و رەزامەندیی سەرۆکی دارایی لە ئەشکەوت وەر گیراوە.\nمانگی چوار لە تەنیشت بڕە پارەکەوە نوسراوە لە شارباژێڕ وەر گیراوە.\nمانگی پێنج و شەش بە سپێتیی ماونەتەوە.\nمانگی حەوت و هەشت لەوە دەچێت بە یەکەوە لە (٢٥)ی مانگی هەشتا دو دوسەتیی درابێت. لە سەر کارتەکە نوسراوە بە سەنەد لە خەزێنە دراوە.\nلە مانگی نۆدا لە جزدانەکە نوسراوە بە فەرمانی سەرۆکی دارایی ٥٠ روپیەیان لە خانەنشینییەکە دا شکاندووە.\nمانگی نۆ ١٥٠ روپیە لە لایەن کاتبی مالییەوە ئیمزا کراوە.\nمانگی دەش ١٥٠ روپیە بۆ دوا جار دراوە.\nمەلیک مەحمود رۆژی ٢٢/٠٩/١٩٢٢ لە هندستانەوە پاش بەربوونی دەگاتەوە سلێمانی. دوای هەژدە رۆژ، کە ماوەیەکی کەمە، بۆ جاری دووەم حکومەتی کوردستانی دامەزراندەوە. رۆژی ١٥/١٠/١٩٢٢ فەرمان دەر دەکات کە وەزیران ئاسایی دەبێت هەفتەی دو جار دوشەمەو پێنج شەمە کۆ ببنەوە. هەموو کاتێکیش بۆ کاری پێویست و پەلە دەتوانن حوکمدار ببینن. هەروەها ئامۆژگاریی وەزیران دەکات بۆ دروستکردنی بوجە و میلاکی سوپایی و موڵکیی (مەدەنیی). چاودێری گشتیش ئاگادار دەکرێتەوە بۆ پشکنین و رێکخستن (٢). شایانی باسە ئەنجومەتی وەزیران بڕیار دەدات دە هەزار روپیە مانگانە خەرج بکرێت بۆ بەرێوەچونی دیوانی حوکمدار. بەڵام حوکمدار ئەو بڕە پارەیە دەگێڕێتەوە بۆ گەنجینەی حکومەت بۆ ئەوەی بۆ پێویستیی نیشتیمان خەرج بکرێت (٣).\nبە پێی ئەو سیاسەتەی کە باسم کرد، دوای یەک مانگ و شەش رۆژ بڕیاری خانەنشینیی رەعنا شێخ ئەحمەد فایز دراوە. پێش رەعنا لە ئەو ماوەیەدا داوانامەی ٢٣٢ کەسی تر بە رێ کراوە. بەڵام نازانرێت لە دوای جزدانی ژمارەی (٢٣٣)ەوە چەند جزدانی دی دەر چووە؟ چونکە جزدانەکەی رەعنا شێخ ئەحمەد فایز ژمارە ٢٣٣ مەرج نییە کە دوا جزدان بووبێت. لەبەر ئەوەی بڕیارەکە رۆژی (٢١)ی مانگی یانزە بۆ رەعنا دەر چووە، ئەو مانگە رەعنا پارەی نۆ رۆژی دراوەتێ کە کردوویەتە ٦٠ روپیە. لە دوای مانگی یانزەوە هەتا مانگی شوبات کە مانگی دووە، لە سلێمانی ئاسایی ٢٠٠ روپیە دراوە. بەڵام حکومەتەکەی مەلیک مەحمود ئەم جارەش زۆری نە خایاند. وەکو مەلیک مەحمود خۆی دەڵێت: “ئینگلیز بۆ مەرامی خۆی منی دەوێت. منیش بۆ مەرامی گەلەکەم دەژیم.” ئینگلیزەکان بۆیان دەر کەوت مەلیک بۆ پارەو بەرژەوەندیی شەخسیی پشت ناکاتە خاک و خەڵک، نابێت بە داردەستیان، هەر سورە لەسەر پرسی کوردو لە مانگی یانزەی هەر ئەو ساڵە ١٩٢٢ بەیانی مەلیکیی کرد بەرانبەر بە مەلیکیی عێراق. بەڵام ئینگلیزەکان دایان نابوو باشوری کوردستان بخرێتە سەر عێراقی عەرەبیی. لەبەر ئەوە رۆژی ٠٩/٠٢/١٩٢٣ فڕۆکەی بەریتانیا سلێمانی بۆمباران کرد. ماڵی کەریم بەگی خانزادەجوان نزیک سەرای حکومەت، بەر بۆمبا دەکەوێت. دو ژن و سێ منداڵ بە کوژراویی لە ژێر داروپەردودا دەر دەهێنرێنەوە (٢/١٠٩). لەبەر پاراستنی خەڵکی شار، مەلیک و حکومەت رۆژی ٠٢/٠٣/١٩٢٣ سلێمانی چۆڵ دەکەن و بارەگا دەبەنە ئەشکەوتی جاسەنە. لە ئەشکەوت لە ژێر بۆمبارانی لە پەستای بەریتانییە دڕندەکاندا، سەیرەکە لە ئەوەدایە کە کاروبار بە رێکخراویی رۆشتووە. لە ئەو ماوە کورتەدا کە مانگێک و بیست رۆژ بووە، جگە لە دەرکردنی رۆژنامەی “بانگی هەق” و کاروباری سەربازیی و سیاسیی، دەبینرێت بە رەزامەندیی و فەرمانی مدیری مالیە پارەی مانگی سێی بێوەژن و هەتیوو لە ئەشکەوت دراوە. لە دوای ناپاکیی حەوت ئەفسەری کورد، بە بردنەوەی چەک و تفاقی زۆر بۆ ناو ئینگلیزو هەروەها بۆمبارانی زۆری ئەشکەوتی جاسەنە، لەشکری کورد رو دەکەنە شارباژێڕ. لە شارباژێڕیش پارەی مانگی چوار لە بابکراوا دراوە. لە رۆژی (٢٣)ی مانگی چوارەوە ئیتر لەشکری کورد رو دەکەنە دزڵی و ناوچەکانی سنورو خۆیان بۆ شەڕی پارتیزانیی رێک دەخەنەوە. شەڕو بۆمبارانی فڕۆکەی ئینگلیز، خەڵک و حکومەتی کورد لە یەک دا دەبڕن. مانگی پێنج و شەش جزدانەکە بە سپێتیی ماوەتەوە. بەڵام رۆژی ١٦/٠٦/١٩٢٣ مەلیک لە نامەیەکدا بۆ وڵاتپارێز ئەحمەد خواجە دەنوسێت:\n“نووری چاوم، کوڕم ئەحمەد! زۆر زەحمەتم دایت. پاش رۆشتنت مەقبوزەکان (وەسڵ) هات، لێم ببورە! ئیمڕۆ رۆژی (١٦)ی حوزەیران ١٩٢٣ ئینگلیز سلێمانی تەخلییە (چۆڵ) کرد. تۆش وەرەوە بۆ سلێمانی. چاوەڕێت دەکەم، کوڕی خۆم (٢/١٤٢).”\nبەم پێیە مەلیک و حکومەتەکەی لە ناوەڕاستی مانگی شەشدا دەگەڕێنەوە بۆ شار. لەسەر جزدانەکە پارەی مانگی حەوت و هەشت، هەر مانگەو ٢٠٠ روپیە، نوسراوە کە دراون. لەوە دەچێت پارەی هەر دو مانگەکە لە (٢٥)ی مانگی هەشتدا درابێت. لە تەنیشت ئیمزاکەوە نوسراوە بە سەنەد لە خەزێنە دراوە. لەسەر جزدانەکە نوسراوە کە لە مانگی نۆدا بە فەرمانی سەرۆکی دارایی پەنجا روپیە لە دوسەدەکە کەم کراوەتەوە. بۆیە مانگی نۆو مانگی دە ئیمزای ١٥٠ روپیە لەسەر جزدانەکە کراوە. بەڵام رۆژی ٢٦/٠٦/١٩٢٤ پێش هەتاوکەوتن، بۆمبارانی فڕۆکەکانی ئینگلیز دەست پێ دەکاتەوە. هەتا رۆژی ( ٢٨)ی مانگ بە خەستیی شار کوێرانە بۆمباران دەکرێت. کۆڵانەکان پڕ دەبن لە لاشەی کوژراو (٢/١٥٢).\nرۆژی ١٣/٠٧/١٩٢٤ مەلیک کە لەو کاتەدا لە سەنگاو بووە، لە نامەیەکی دیدا بۆ ئەحمەد خواجە دەنوسێت: “ئەوا ئەم جارەش کەوتینەوە ژێر بۆمبا. زوڵمی ئینگلیز گەیشتە ئەو پەڕی بێ ویژدانیی. دەچمەوە بۆ شارە وێران و لێقەوماوەکەمان. سبەینێ ئێوارە وەرەوە بمبینە (٢/١٥٤).”\nرۆژی ١٦/٠٧/١٩٢٤ مەلیک سلێمانی چۆڵ دەکات. دوای دو رۆژ (١٨)ی مانگ پاشنیوەڕۆ، ئینگلیز شار داگیر دەکاتەوەو مێژووی جزدان و سیستێمی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی کۆتاییان پێ دێت.\nبەڵگەنامەکە دەری دەخات کە حکومی مەلیک مەحمود نەک بە قسە بەڵکو بە رێکخستن و بە کردەوە ئاوەڕوی لە لاوازترین کەسانی کۆمەڵگا داوەتەوە کە خانەنشینان، بێوەژن و هەتیوون. هەرچەندە ماوەی هەردوو حوکمدارییەکەی یەکی لە شەش مانگ تێ نە پەڕیووە، لەگەڵ ئەوەشدا سیستێم و ئامانجی حوکمەکانی لە هی وڵاتانی پێشکەوتووی ئێستا کەمتر نەبوون. بۆ نمونە لە وڵاتێکی وەکو سوید بۆ یەکەم جار ساڵی ١٩١٣ (واتە نۆ ساڵ پێش تەمەنی جزدانەکە) یاسای خانەنشینیی گشتیی دەر چووە کە پارەیەکی کەم و ژمارەیەکی دیاری کراوی گرتۆتەوە. ئەویش لە سویدێکی ئارام و لەگەڵ پێشکەوتنی پیشەسازییدا. لە ساڵی (١٩١٨)دا: ئافرەت لە فەرەنسا بووە بە خاوەنخود (مالیکە نەفسی خۆی). لە دانیمارک دەرگای وردە ئیشی یاسایی بۆ ئافرەتانیش واڵا کراوەو ئافرەت بۆی هەبووە لە بەردەمی دادگادا شایەتیی بدات. لە ساڵی (١٩٢١) دا: لە دانیمارک ئافرەت مافی ئیشی حکومیی وەر گرتووە. لە سوید ئافرەتی شوکردوو بووە بە خاوەنخود و لە ساڵی (١٩٢٢)دا ئیشی یاسایی دەکرێتەوە بۆیان. لە سوید یارمەتیی سۆسیال لە ساڵانی سییەکاندا پیادە کراوە.\nجگە لە سیستێمی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی، لە حوکمی یەکەمی مەلیک مەحموددا یەکسەر سێ قوتابخانە لە سلێمانی و یەکێکیش لە چەمچەماڵ کراوەتەوە. بە گشتیی لە هەردوو حوکمەکەدا رۆژنامەی “رۆژی کوردستان”، “ئومێدی ئیستیقلال” و “بانگی هەق” دەر کراون. بڕیار بە گفتوگۆ دراوەو لە کاتە چارەنوسییەکاندا خەڵکی فراوان بەشدارییان تیادا کردوون. مەلیک لای وابووە کە هەموو کارێک بە بیری سێ کەس تەواو بکرێت، پەشیمانیی لە دوا نابێت (٢/١٨٩).\nبەڵام بەریتانییەکان دڕندانە، وەکو دیبلۆمات و نوسەری سویدیی ئینگمار کارڵسۆن دەیخاتە رو، بە بێ گوێدانە جوگرافیا، کولتور، نەژادو مێژوو ناوچەکەیان بە گوێرەی نەوت و سیاسەتی بەرژەوەندیی خۆیان لەت و پەت کرد (٣). ئینگلیزەکان بە بێ دەست پاراستن لە ژن، منداڵ و ئاژەڵ بە بۆمبای ناپاڵم و کیمیاویی کوشتاری کوردیان کرد. مەلیک مەحمود داوای لێ کردن کە دەوڵەتێکیش بۆ کورد دروست بکەن و وەکو عێراق لە ژێر چاودێریی (ئینتیداب) خۆیاندا بێت. بەڵام بەرژەوەندیی ئینگلیزەکان دەوڵەتی بۆ کورد تیادا نەبوو. وەکو مێژوونوسی ئەمەریکیی “دەیڤید فرۆمکین” کاتی خۆی دەربارەی کۆنگرەی فێرسای بۆ ئاشتی، وتوویەتی: “ئەو ئاشتییەی کە کۆتایی بە هەموو ئاشتییەک هێنا (٤/١٢١).” ئینگلیزو فەرەنسا بناغەی ناکۆکیی و ئاژاوەیان دا مەزراند لە ئەو وڵاتانەدا کە نا سروشتییانە دروستیان کردن. کورد بو بە گەلێک کە هەتا ئێستا لە ئەو دۆزەخەدا لە خاکی خۆیدا دەچەوسێتەوە، کوشتارو کۆیلە دەکرێت. ئینگلیزەکان بە سوپا، پیلان و جاش بە سەر وڵاتپارێزانی کورددا سەر کەوتن و باشوریان خستە سەر عێراق. زۆر لەو ئەفسەرە کوردانەی کە لە سوپای عوسمانیدا خزمەتی تورکیان کرد، دوایی بون بە مڵۆزم بۆ هەوڵەکانی مەلیک مەحمودو داهاتووی کورد. بە پێچەوانەی ئەفسەرە ئینگلیزەکانەوە کە لە پێناوی بەرژەوەندیی داگیرکاریی بەریتانیادا گەشتوبوونە کوردستان، ئەمان بۆ بەرژەوەندیی خۆیان دوای تورک ئنجا بون بە داردەستی ئینگلیز، لە نمونەی ئەمین زەکی بەگ و تۆفیق وەهبی لە دامەزرێنەرانی سوپای عێراقیش بوون بۆ گیانی کورد.\nکوشتاری کورد لە لایەن ئینگلیزەکانەوە شوێنەواری نەما. بەڵام ئەو گەلە شکاوەی کە لە دوای کوشتارەکانەوە بەجێیان هێشت لە رێگای خوێندەوارانی کوردی ناپاکەوە چەواشە کرا. دوای سەد ساڵ لەو مێژووەوە کەسانێک لە نوسەرو خەڵکانی دی هەن کە هێشتا کەرێتیی بەری نە داون. لەسەر کێشی ئەوەی کە حەوا بۆیە لە بە‌هەشت دەر کرا چونکە لە سێوەکەی خوارد، دەهزرن شێخ مەحمودیش بۆیە ئینگلیز دەوڵەتی کوردیی بۆ دروست نە کرد چونکە ئامادە نە بوو دەست بخاتە دەستی ئینگلیزەوەو نامەی بۆ تورکەکان نوسی. وەکو ئەوەی کە ئەوانەی جاش و داردەستی ئینگلیز بوون هەر یەکە لە ماڵەکەیدا دەوڵەتێکی لە پاداشدا بۆ دروست کردبن و ئینگلیز خۆشی لەگەڵ تورک رێک نە کەوتبێت.\nلە راستییدا مێشک هێندە خراپ نییە مرۆڤ بتوانێت ئەوەندە پێی گەوج ببێت. نهێنییەکە لە شتێکی دیدایە کە مرۆڤەکە نایەوێت بیزانێت. گەلێکی شکاو ئەو شوێنەی بە خۆی رەوا بینی کە داگیرکەرەکەی بۆی دا نا. بەو چاوە نزمەش تەماشای خۆی دەکات کە داگیرکەرەکەی ئەمی پێ دەبینێت. وەکو وتراوە مێژوو لایەنی سەرکەوتوو دەینوسێتەوە. ئەو ئەقڵەی ئەمڕۆی باشوری کوردستانیش ئەقڵێکە کە ئینگلیزەکان و داردەستەکانیان بۆ گەلێکی ژێردەستیان دا رشت پێی زەلیل و نەگبەت بێت. ئەگینا چ میللەتێکی ئاسایی هەیە کەسانێکی بە روناکبیرو تاجی سەر زانیبێت کە سوپایان بۆ داگیرکەری وڵاتەکەیان دروست کردبێت یان پەیکەری بۆ کەسانێک دروست کردبێت کە داگیرکەری نیشتیمان خەڵاتی کردبێت لەبەر ئەوەی خزمەتی لەشکری داگیرکەرەکەی کردووە لە کوشتاری گەلەکەی خۆیدا ؟ ئەقڵێکی ئاوا گەلێک هەر دەتوانێت پێی ژێردەست و بێ موچە بێت.\nتێبینی و سەرچاوە:\n١. یەک روپیە، ٧٥ فلس بووە.\n٢. ئەحمەد خواجە، چیم دی، شۆڕشەکانی شێخ مەحمودی مەزن.\n٣. Ingmar Karlsson, Roten till det onda\n٤. Ingmar Karlsson, Inga vänner utom bergen


تاڵەبانی: واماندەزانی ئەوەی لە سۆڤیەتەوە دیت دەقی قورئانە\n02:40 - 10/08/2019\nتاڵەبانی: واماندەزانی ئەوەی لە سۆڤیەتەوە دیت دەقی قورئانە\nیەكیك لەو وڵاتە دەستڕۆشتوانەی كەلە كوردستانداو هەمیشە كاریگەریی هەبووەو لەزۆرینەی گۆڕانكارییەكاندا ڕاستەوخۆ ڕۆڵی هەبووە لە دانان و لابردنی دەسەڵاتدارو سیستەمەكاندا، یەكێتی سۆڤیەتی جاران و ڕوسیای ئەمڕۆ بووە، ڕوسیا بەردەوام هەژمونەكانی خۆی( تا ئەو شوێنەی توانیبێتی) سەلماندووەو بەرنامەیان هەبووە بۆ هەموو گۆڕانكارییەكان، سۆڤیەت لە ڕێگەی نوێنەرەكانیان، یان ئەو كەسانەی داینابوون بۆ دروستكردنی پەیوەندی لەگەڵ لایەنەكان دەیانڕوانییە دۆسیەكان و لەو رێگەیەشەوە ڕێنمایی یان بەرنامەكانی خۆیان دەناردو هەندێكجاریش لەناوخۆی ئەو وڵاتانەوە بوونەتە دەمڕاستی (نانەسكێ) و دواجاریش هەر لەلایەن ئەوانەوە كڵاویان كراوەتە سەرو وەك كوردەواریی دەڵێت (سمێڵیان تاشیون و ئاوێنەكەیان داوە بە دەستیانەوە).\nیەكێتی سۆڤیەتی جاران ، بە فەرمی ناوی یەکێتی کۆمارە سۆشیالیستەکانی سۆڤیەت و دەوڵەتێکی سۆشیالیستی زلھێز بوو لە ئۆڕاسیا، کە لە 17ی ئۆکتۆبەر ساڵی 1917 بە بە بڕیارو پلانێکی نەخشە بۆداڕێژراوی پێشوەختی ڤلادیمیر لێنین دامەزرا تاکوو 25ی کانوونی یەکەمی 1991 ھەڵوەشا و کۆتایی بە حکوومەتی کۆمۆنیستی ھات. یەکێتی سۆڤیەت دەوڵەتێکی تاک حیزبی بوو لەلایەن حیزبی کۆمۆنیستەوە حوکم دەکرا لە دامەزراندیەوە ھەتا ھەڵوەشانی لە کۆتاییەکانی 1991 و ڕێگە بە هیچ حیزبێكی دیكە نەدەدرا دابمەزرێت یان كارو چالاكی ئەنجام بدات.\nلە ساڵی 1991 کە ئەوکات یەکێتیی سۆڤییەت گەورەترین ڕووبەری هەبووە لەمێژووی وڵاتەکە ئەوا ئەوکات ڕووبەرەکەی زۆرتر بووە لە 22 ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشە کە گەورترین وڵاتی ئەوکات بووە لەڕووی ڕووبەرەوە وە شەشەمین وڵاتیش بووە لەڕووی ژمارەی دانیشتوانەوە ، سۆڤیەت لە چەند کۆمارێك پێکھاتبوو کەلەدوای 1991 زۆرینەیان لەم یەک دەوڵەتییە جیابوونەوەو سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند. (ڕووسیا، بیلاڕووس، ئۆکرانیا، مۆلدۆڤا، گورجستان، ئەرمەنستان، ئازەربایجان، کازاخستان، ئوزبەکستان، تورکمانستان، قرغیزستان، تاجیکستان، ئەستۆنیا، لیتوانیا، لاتڤیا).\nلەو سەردەمانەدا(یەكێتی سۆڤیەت و ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمەریكا) جیهانیان دابەشی دوو جەمسەر كردبوو، ئەم دوو زلهێز هەریەكەیان ترسی لەوی تر هەبوو، بۆیە بە بێ ئەوەی بچنە جەنگێكی گەرم و ماڵوێرانكەرەوە كە هیچیان باوەڕیان پێی نەبوو، جۆرە جەنگێكی دیكەیان بەڕێوە برد كە پێی دەگوترا جەنگی سارد، هەرچەندە زۆربەی وڵاتانی جیھان ھەوڵیان دا خۆیان بەدوور بگرن لەم دەرگیریە بەڵان بۆ ھیچ وڵاتێک نەلوا کە بەتەواوی خۆی لە کاریگەریەکانی جەنگی سارد بپارێزێت.\nجەنگی سارد ھۆکاری زۆری ھەبوو بەڵام ئەگەر وا بڕیار بێت کە تەنھا یەکێکیان ھەڵبژیرین، دەتوانین بڵێن ھۆکارەکەی «ترس» بوو. ڕوسیا لە ئەمریکا دەترسا و ئەمریکاش لە ڕوسیا دەترسا. ڕەوشی بەڕێوەبردنی وڵاتی ڕوسیە جیاواز بوو دەگەڵ ئەمریکا و ھەر کام لەوان دەترسان کە ئەوی دی شێوازی ژیان لە وڵاتەکەی لەناوبەرێت. ھەر کام لەوان باوەڕ و فیكری جیاوازیان ھەبوو لەمەڕ پێشکەوتنەکانی داھاتوی جیھان.\nڕێبەرانی ڕوسیا کومونیست بوون، ڕێبەرانی ئەمریکا خۆشیان لە کومونیستی نەدەھات. ھەوەڵ ئەوەی ئەوان پێیان وا نەبوو کە ئەم سیستەمە شتێکی بە سوود بێت لەبەرئەوەی بە بڕوای ئەوان لە سیستەمی سەرمایەداری (یان کێبڕکی کردن لە سەرمایەداری) خۆیان، خەڵکەی خۆشگوزەرانترن.\nدووھەم ئەوەی ئەوان وا بیریان دەکردەوە کە کومونیزم واتـە لەدەستدانی ئازادی؛ ئەوان وڵاتە کومونیستەکانیان وەکوو گرتووخانەی گەورە دەبینی کە پۆلیس فەرمانڕەوای بەسەر خەڵکەوە دەکات. ھەروەھا پێیان وابوو کە یەکێتی سۆڤیەت بەم پشتیوانی وستایش کردنەی بۆ شۆڕشەکان دەیھەوێ ھەموو وڵاتەکان قوت بدات. ئەمریکیەکان ھەوڵ و تەقەلای زۆریان دا بۆ ئەوەی ڕێگر بن لەوەی وڵاتانی دیکە ببنە سیستەمی کۆمونیستی. ھەم ڕوسیە و ھەم ئەمریکاش زلھێزانێک بوون کە چەکی پێشکەوتوو و مەترسیداریان ھەبوو؛ لەبەرئەوە ھەردولایان ترسیان لە ھێرشی لایەکەی دیکە ھەبوو..\nلەبەر ئەوە هەردوو زلهێزەكە لە هەوڵی تۆكمەكردنی دەسەڵاتی خۆیاندا بوون و تا بیانتوانیایە هەژموونی خۆیان دەسەلماند، هەریەكەیان بە شێوازی خۆی، سۆڤیەت زۆر باوەڕیان بە كودەتای سەربازی و هەڵگەڕانەوەو شۆڕش هەبوو، هەربۆیە لەو بوارەدا دەبینین زۆرینەی ئەو وڵاتانەی سۆڤیەت هەژموونی هەبووە بەسەریەوە تا ئێستەش بیر لەو شێوازی گۆڕینەی حوكمڕانی دەكەنەوەو پێیان وایە بژاردەیەكی باش و گونجاوە، بە پێچەوانەشەوە ئەوانەی شوێنكەوتەی ئەمەریكیەكان بوون پێیان وایە هەڵبژاردن و قرە حیزبی و هەندێكجاریش دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی سەربازی و دۆسیە ئابوریەكان باشترین ڕێگەیە بۆ گۆڕانكاریی.\nئەمە ئەجێندای هەردوو زلهێزی ئەو سەردەمە بوون، هەربۆیە لەم توێژینەوەیەدا با بەكورتیش بێت دەچینەوە سەر بابەتێك كە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە مێژووی خەباتی نەتەوەكەمانەوە هەیە، بەتایبەتی لە دوو بەشی سەرەكی دا كە بریتیین لە رۆژهەڵات و باشووری كوردستان.\nیەكێك لەو كەسانەی كە لە پەنجاكانی سەدەی ڕابوردوودا نوێنەری سۆڤیەت بووە بۆ تێگەیشتن و هەڵوێست وەرگرتن لە شۆڕشی كورد پرۆفیسۆرێك بووە بەناوی (ڤێلچێفسكی) گوایە شارەزای بواری مەسەلەی كوردی بووەو لەو بوارەشدا شارەزایی باشی هەبووە، پرسیار ئەوەیە : ئەگەر ئەو كەسایەتییە ئەوەندە شارەزای كێشەی كورد بووە، بۆچی بەردەوام باڵانسی ڕووسەكان لەناوچەكەدا ڕووی لە هەورازبووەو كارەكانیان وەك پێویست بەڕێوە نەچووەو كۆتاییەكانی بە خراپ شكاوەتەوە، مام جەلال لە كتێبی دیداری تەمەندا قسەو باسی لەبارەی ئەو كەسایەتییەوە كردووەو پێی وایە ئەو كەسایەتیە نەك هەر نەیتوانیوە بەباشی لەكۆمەڵگەی كوردی تێبگات بەڵكو روسەكانیشی خستۆتە هەڵەوە، لەبەر ئەوەی بۆچوونی هەڵەی لەبارەی كوردو چارەسەرەكانی كێشەكەیەوە هەبووە، كە دیارترینیان ئەوەیە كۆمەڵگەی كوردی بە (كۆمەڵگەی عەشایەریی)تێگەیشتووەو هەموو بەڵگەكەشی ئەوەبووە كە سیستەمی دەرەبەگایەتی بەڕێوەی دەبات، بۆ چارەسەری ئەو دۆخەش ئەوەیە پێشنیاری كردووە كە لەڕێگەی عەشایەری ترەوە عەشایەرەكان ڕابكێشن و بەو شێوەیە بەكاریان بهێنن كەخۆیان دەیانەوێت و گۆڕانكاریی لە كۆمەڵگەی كوردستان و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كوردستاندا بكەن. لە هەمان كاتدا كە ئازەرییەكان هەنگاوێك زیاتر لە كورد لە سۆڤیەتیەكانەوە نزیكتر بوون، كەچی ئەوانیش ڕای شۆڤێنییان هەبووە لەبارەی كوردەكانەوەو زۆر باكیان نەبووە بە شۆڕشی كوردی، یەكێك لەوانەی كە ڕۆڵی خراپی هەبوو (جەعفەر بافرۆڤ)بووە ، لە بری ئەوەی هاوكاریی شۆڕشی كورد بكەن هەموو هەوڵێكیان دەدا بۆ تێكدانی كۆمەڵەی (ژ.ك)... تاڵەبانی لەو بارەیەوە بۆچوونی ڕوونی خۆی خستۆتە ڕوو هەربۆیە لە لاپەڕەی (68) دیداری تەمەن دا دەڵیت: بە بۆچوونی من یەكەم هەڵەی سۆڤیەت دەربارەی بزووتنەوەی كورد لەوێوە دەستپێدەكات كە هاتن (ژ.ك)یان تێكدا و حیزبی دیموكراتی كوردستانیان دروستكرد.\nبەكارهێنانی دەستەواژەی (دروستكرد) لێرەدا هەرچۆنیك بێت كە تاڵەبانی بۆ (حیزبی دیموكرات)ی بەكارهێناوە كاری ئەم ڕاپۆرتە نیە ڕوونی بكاتەوە، هەر بۆیە لە كاتێكی دیكەدا دەچینەوە سەر ئەو بابەتە، تاڵەبانی لەدوای خستنەڕووی ئەو زانیارییەی كە سۆڤیەت كۆمەڵەی ژیانەوەی كوردستان (ژ.ك)ی هەڵوەشاندووەتەوە، دەڵێت: (دانانی حیزبی دیموكرات زۆر باش بوو) بەڵام ئەو هەڵەكە لەوەدا دەبینێتەوە كە( نەدەبوو كۆمەڵەكە هەڵبوەشێتەوە بەڵكو ئەبوایە بكرایە بە حیزبی دیموكرات، واتە بەشێوەیەكی ئاسایی (ژ.ك) خۆی ناوەكەی خۆی بگۆڕایە و بەرنامەی دابنایە و هەڵبژاردنی خۆی بكردایەو سەركردایەتیەكی بۆخۆی هەڵبژاردایە، بەڵام ئەوان وایان نەكرد، هاتن قازی محەمەدیان هێناو گوتیان بڕۆ حیزبی دیموكراتی كوردستان دانێ و بەرنامەی بۆ دانێ)...\nكۆمەڵەی (ژ.ك) كە كورتكراوەی (ژیانەوەی كوردستان)بوو، كە لە 16 ئابی 1942 لە مەهاباد وەك ڕێكخراوێكی سیاسی خۆی ڕاگەیاندووە، ئەو ڕێكخراوە زۆربەی ڕۆشنبیرانی كوردستانی رۆژهەڵاتی لەخۆی كۆكردبوویەوە و بەشداربوون لە دروستكردنیدا، لەوانەش: عەبدولڕەحمانی زەبیحی كەڕۆڵی سەرەكی هەبووە لە دروستكردنیدا، ئەم ڕیكخراوە بەئاشكرا دژی دەرەبەگایەتی بوو، لە زۆربەی شارو گوندەكان ئەندام و لایەنگری هەبوون، بەڵام زۆرتر خەڵكی رۆشنبیرو بڕوانامەدارەكان شوێنی دەكەوتن، دامەزرێنەرانی ئەم ڕێكخراوە بریتی بوون لە ( حوسەینی فرووھەر، عەبدولڕەحمان زەبیحی، عەبدولڕەحمان ئیمامی، عەبدولقادر مودەریسی، نەجمەدین تەوحیدی، محەمەد نانەوازادە، عەلی مەحموودی، محەمەد ئەسحابی، عەبدولڕەحمان کیانی، سدیق حەیدەری، قاسم قادری). کۆمەڵەی ژ-ک یان پێکھێنا کە ئامانجەکەی ڕزگاری نەتەوەی کورد بوو.\nکۆمەڵە ڕیكخراوێکی نھێنی بوو ھەر لە سەرەتای دامەزراندنیەوە کوردانی باشوور تێیدا بەشدار بوون و نوێنەری باشوریەكان كە سێك بووە بەناوی «میرحاج ئەحمەد» لە لایەن حیزبی ھیواوە لە یەکەم کۆبوونەوەی کۆمەڵەی ژ-ک ئامادە بووە، ئیبراهیم ئەحمەد و ئیسماعیل حەقی شاوەیس و فایەق بێكەس رۆڵی سەركردایەتیان تێدا دیوە، هەربۆیە لە شارەكانی (سلێمانی – كەركووك و كفری) لقیان كردوەتەوە.\nلە مانگی ئایاری ساڵی 1943دا، کۆبوونەوەیەکی گشتی كرا كە وەک کۆنگرەی کۆمەڵە دادەنرا. لەم کۆنگرەیەدا کە لە شاخی (خوداپەرەست) بەئەنجام گەیشت، نزیکەی سەد کەسێك بەشداربوون، بڕیار درا کە کۆمەڵە بیروڕای خۆی لە گۆڤارێکدا بڵاو بکاتەوە. لەبەر ئەوەی کۆمەڵە ئەگەرچی رێکخراوێکی ناسیۆنالیستی و نیشتمانپەروەر بوو و دەبوا لەگەل توێژەکانی خەڵکی بێت، بەڵام لەبەر نھێنی بوونی، کەمتر بەئامانجەكانی دەگەشت. ئەوە بوو کە دەست کرا بەبڵاوکردنەوەی گۆڤاری(نیشتمان) لە ماوەی چەن ساڵدا، بەبڵاو بوونەوەی بیروڕاکانی کۆمەڵە لەناو چین وتوێژەکانی جەماوەری خەڵکی کوردستان، زانیاریی سەبارەت بە بار و دۆخ پێشکەوت و( ژ-ک ) تا ڕادەیەک بوو بە ھێزێکی سیاسی و ھیوا بە داھاتوو بەھێزبوو. لەو بار و دۆخە گرینگەدا كە دونیا گۆڕانكاریی بەسەردا هاتبوو، کۆمەڵەی (ژ.ك) نەیدەتوانی چالاکییەکان بەڕێکوپێکی بەرەو پێش ببات، بۆیە دۆخەكە پێویستی بەڕێکخراوێ نوێ و یەکگرتوو خاوەن پیلان هەبوو، دامەزرێنەران و بەڕێوبەرانی کۆمەڵە لەوە ئاگادار بوون، بۆیە ھەوڵێکی نوێیان دا بۆ بنیاتنانی حیزبێکی نوێ، رۆژی 16 ی ئابی 1945 حیزبی دێموکراتی کوردستان ﻟﻪ ﺷﺎری ﻣﻪھﺎﺑﺎد، ﻟﻪﺳﻪر ﺑﻨﺎغەی کۆمەڵەی ژ. ک داﻣﻪزراﻧﯽ خۆی ڕاگەیاند و لە 23 ی ﺋﯚﮐﺘﯚﺑەﺮی 1945 بێکھێنانی ﮐﯚﻧﮕﺮەی ﯾﻪﮐﻪﻣﯽ حیزبی دێموکراتی کوردستان ﺑـﻪ ﺑﻪﺷـﺪاری ﻧﻮێنەراﻧﯽ زۆرﺑـﻪی ﻧﺎوﭼـﻪﮐﺎﻧﯽ ﮐﻮردﺳـﺘﺎن ﻟـﻪ ﺷـﺎری ﻣـﻪھﺎﺑﺎد.) پێشەوا قازی ﻣﺤﻪﻣﻤﻪد پێشەوای ﺣﯿﺰب دیاریكرد. ئەگەرچی ئەو حیزبە نوێیە لە ئەزموونەکانی کۆمەڵە سوودی وەر دەگرتبوو، بەڵام لە بەرنامەو پلان و چالاکییەکانیاندا بە تەواوی جیاواز بوون.\nدەستێوەردانی سۆڤیەت لە كوردستان لە ڕوانگەی ئەو ڕاپۆرتانەوە بووە كە لەلایەن پرۆفیسەرەكەیەوە دەستی دەكەوت و لەسەر هەمان بنەما پلانەكانی خۆی دادەڕشت، هەربۆیە بۆچوونی تاڵەبانی لەو بارەیەوە هیچ پاساوێك هەڵناگرێت ك دەڵێت: قازی محەمەد بە هاوكاریی و یارمەتی سۆڤیەت باڵی عەشایەری گەڕاندەوە بۆ ناو بزووتنەوەی كوردی لە ئێران، كە لە سەردەمی (ژ.ك)دا بێ هیزو لازواز مابوونەوە.\nجگە لەو نوێنەرەی سۆڤیەت لەناوخۆی كوردستانیشەوە چەندین چاوی تر هەبوون كەڕێنمایی و بەرچاوڕوونییان دەدایە سۆڤیەت و ئەوانیش دواتر بڕیارو بۆچونەكانیان لەسەر دادەنا، بە پێی سەرچاوە ئاگادارەكان یەكێك لەو كەسانە كەڕۆڵی هەبووە (هەمزە عەبدوڵا)ی سكرتێری یەكەمی پارتی دیموكراتی كوردستان بووە، هەرچەندە ژیانی سیاسی ناوبراو بەچەندین هەورازو نشێودا ڕۆشتووە بەڵام دواجار بووەتە ناوێكی پرشنگدارو بە بێ ناوی هەمزە عەبدوڵا چەندین بازنەی ناو مێژووی خەباتی سیاسی باشوورو بگرە رۆژهەڵاتیش دیار نامێنێت، ئەو تا ئەو كاتەی كە بەفەرمانی بارزانی لە پارتی دەركراو دواتر چووە بەغداد و ئیتر بەشداریی لە بواری سیاسیدا نەكردەوە هەر بە باڵی چەپڕەوەكانی ناو پارتی بەناوبانگ بوون و وەك سەرچاوەكان باسی دەكەن بە بێ ئاگاداری سۆڤیەتیەكان دەستی بەئاودا نەكردووەو سۆڤیەتی بە بابی كوردان ناوبردووە.\nسدیق صاڵح لە بابەتێكدا كە بەناونیشانی (سەرپۆتێكی ژیاننامەی هەمزە عەبدوڵا) دا كە لە بنەڕەتدا چاوپێكەوتنێكی چەند كاتژمێرییەو پێكەوە لەگەڵ (عەبدولڕەقیب یوسف) لە گەڵ خودی هەمزە عەبدوڵادا ئەنجامدراوە دەنوسێت: هەمزە كوڕی عەبدوڵڵا عومەر كوردۆیەو بنەماڵەكەیان بە (كوردۆ)و (عاشوور) ناسراوەو لەخێڵی (شەرەفان)ی هۆزی (ئەرتووشی)یە. ساڵی 1915 لەگوندی (ڕاژان)ی ناوچەی مەرگەوەڕی كوردستانی خۆرهەڵات لەدایكبووە. دایكی ناوی (ئامینە)ی كچی شێخ سولەیمانی بەرزنجی-یە، لە سوپای عوسمانیدا باوكی ئەفسەری سوارەی حەمیدیە بووە، پاشان بووەتە ئەفسەری نیزامی لە سوپای عوسمانیداو سەروبەندی یەكەمین جەنگی جیهانی لەشەڕی ڕووسدا لە (مەرگەوەڕ) شەهید بووە.\nهەمزە عەبدوڵا لە زاخۆ خوێندنی سەرەتایی خوێندوەو پاشان ئامادەیی لە موسڵ و دواجاریش ساڵی 1932 چووەتە كۆلێجی ماف (حقوق) لە بەغدا. لەوێ شاكیر فەتاح‌و مامۆستا برایم ئەحمەدی ناسیوەو بووەتە ئەندامێكی (كۆمەڵی لاوان) كە قوتابیانی كورد لە بەغدا پێكیانهێنابوو.\nساڵی 1934 پێوەندی بە (یوسف مەتتی)یەوە هەبووە كە لەگەڵ (زەكی خەیری‌و عاسم فلەیح)دا سێ قۆڵی شانەیەكی شیوعی-یان پێكهێناوەو بووە بە ئەندامێكی ئەو شانەیە كە دوو كرێكاری هێڵی ئاسن‌و بیناكاریشی تێدا بووە. بەڕاسپاردەی ئەوان چووەتە نێو كۆمەڵەی (الاصلاح الشعبی) كە 1934 دامەزراو (عەبدولفەتاح ئیبراهیم) بەرنامەداڕێژو (كامل چادرچی) سەرۆكی بووە. بەهۆی (عەبدولقادر ئیسماعیل)ی پارێزەرو بەرپرسی رۆژنامەی (الاهالی)یەوە بە ئەندامی كۆمەڵەكە قبووڵ كراوەو لە ڕێگەی ئەو ڕۆژنامەیەشەوە بیروڕاكانی خۆی خستوەتە ڕوو. ساڵی 1936 كۆلیجی مافی تەواو كردووەو بووە بەپارێزەرو گەڕاوەتەوە بۆ (زاخۆ)و هەردوو مانگێك پارێزەریی كردووە. لەوێ دوو كەسی مامۆستای (جەمال حسێن زاخۆیی)و (خالید بامەڕنی) ناوی رێكخستووەو هێناونیە نێو حزبی شیوعی عیراق (حشع).\nهەمزە پەیوەندی بە شیوعیە كوردەكانی (كۆیە)وە هەبووە، لەوانە عەلی عەبدوڵڵا. ساڵی 1943 لەسەر داواو كۆمەكی ئەوان چووەتە مەهاباد. لەوێ (دڵشادی رەسوڵی)و (سدیق حەیدەریی) دیون كە دوو سەركردەی كۆمەڵەی (ژ.ك) بوون.\nسدیق صاڵح دەنوسێت: حوزەیرانی 1944یش دیسان بەداوای ئەوان چووەتەوە مەهاباد. لەوێ میرحاج‌و مستەفا خۆشناوی دیون. ئەو سەروبەندە بیری لەوە كردووەتەوە رێكخراوێكی سیاسیی تایبەت بۆ رێبەریی بزووتنەوەی رزگاریی نیشتمانیی كورد لە كوردستانی باشوور پێك بهێنێ. دواجار بەرنامەیەكی نەتەوەیی پێشكەوتووی لەبەر رۆشنایی پێڕەو و پرۆگرامی كۆمەڵەی (الاصلاح الشعبی)دا داڕشتووەو خستوویەتیە بەرچاوی ئەو جووتە هاوڕێیەی‌و پەسندیان كردووە. كانوونی یەكەمی ئەو ساڵە هەرسێ پێكەوە چوونەتە (ورمێ)و چاویان بە پرۆفیسۆر (ڤیلچیڤسكی)ی نوێنەری شەخسیی (ستالین) بۆ كاروباری سیاسیی ئازربایجان‌و كوردستانی خۆرهەڵات كەوتووە. پرۆژەی بەرنامەی ئەو حزبە پێشنیاركراوەی پێشكەش كردووەو پێی پەسندبووەو بەڕاسپاردەی ئەو نامەیەكی بۆ ستالین نووسیوەو داوای یارمەتی بۆ كوردستانی باشوور لێكردووە. ئەویش رەوانەی كردووە بۆ (مۆسكۆ). پاش دیتنی ژەنەڕاڵ (لووبۆف)ی سەرۆكی دەستەی ئەركانی جەنگی سۆڤێتی‌و ژەنەڕاڵ (ئەتەكشیۆف)ی خەڵكی ئازربایجانی سۆڤێتی لە تەورێز، هەرسێكیان چوونەتە (شنۆ).\nهەر لەدرێژەی ئەو بابەتەدا كە چاوپێكەوتنی تایبەتی هەمزە عەبدوڵایە هاتووە: ئەو ماوەیە 20 كاغەزی ئیمزاكراوی مەلا مستەفای بارزانی-یان بۆ هاتووە تا ئەمان ببنە نوێنەری ئەو و بەناوی شۆڕشی بارزانەوە پەیوەندی بە بەرپرسانی سۆڤێتیەوە بكەن.\nلە تشرینی یەكەمی 1945 بارزانیەكان هێنراونە (مەهاباد)و چەكداركراون‌و پلەی عەسكەری بۆ سەركردەو ئەفسەرەكانیان دیاریكراوە، (مەلا مستەفاو میرحاج) داوایان لە هەمزە عەبدوڵا كردووە پلەی ئەفسەریی وەربگرێت، قبووڵی نەكردووە هەتا قازی محەمەدیش داوای لێكردووە وەزیفەیەكی حكوومەتی لە كۆماری مەهاباددا وەربگرێ، نەیكردووە. لیژنەیەكی دروستكردووە تا حیزبێك بۆ باشووری كوردستان دروست بكات، لیژنەكە سێ جار كۆبووەتەوەو لەپرۆژەی دامەزراندنی ئەو حزبە دوواوەو كە هەمزە یەكەم كەس بووە بیرۆكەیەكی خستۆتەڕو و بەرنامەی بۆ داناوەو كاری بۆ كردووە. هەمزە هەر لە كەڵكەڵەی دروستكردنی حیزبێكدا بووە كوردستانی باشوورو خەریكی دامەزراندنی ئەو حزبە بێ كە خۆی ناوی (پارتی دیمكراتی كورد- عیراق)ی لێ ناوە. مەلا مستەفا بە تكای ئەو قایل بووە ببێتە سەرۆكی پارتی‌و بەیاننامەیەكی بۆ خەڵكی كورد لە عیراق نووسیوە بێنە نێو پارتی. هەمزەیش بەیاننامەی راگەیاندنی دامەزراندنی پارتیی بە عەرەبی نووسیوەو شەهید محەمەد قودسی كردوویە بە كوردی. هەردوو بەیاننامەكە لە (چاپخانەی كوردستان) لە مەهاباد چاپكراون. هەمزە هەردوو بەیاننامەكەی لەگەڵ خۆدا هێناوەتەوە، پێش سازدرانی كۆنگرەی دامەزراندنی پارتی بڵاوكراونەوە.\nهەمزە 12ی ئابی 1946 لەگەڵ( برایم ئەحمەد)و (تەها محێدین مەعروف )دا چووەتە بەغدا ، ئیبراهیم ئەحمەد كەسێكی دیارەو هەرچی تەها محێدین مەعروفیشە وەك لە سایتی (كوردپیدیا)دا هاتووە: ساڵی 1924 لە شاری سلێمانی لەدایکبووە، ناوبراو لەنێوان ساڵانی 1975- 2003 جێگری سەدام حسین بووە و پێشتریش ئەندامی مەجلیسی قیادەی سەورە بووە، لەرابردوودا فەرماندەیەکی باڵا بووە لە پارتی دیموکراتی کوردستاندا، لە 1975 و لەمیانەی دانوستانی شۆرشی کورد و بەعسدا بۆتە جێگری سەدام و پاش تێکچونی دانوستانیش پۆستەکەی خۆی بەجێ نەهێشتوە.و بوەتە ئەندامی حیزبی بەعس و متمانەی تەواوەتی ئەوانی وەرگرتووە، لە كارەكەی بەردەوام بووە تا لەساڵی 2003 دا لەلایەن ئەمەریکاییەکانەوە دەستگیرکرا، بەڵام سەیر لەوەدا بوو ئەمەریكەیەكان ڕایانگەیاند: لەبەرئەوەی هیچی لەسەرنەبوو ئازادکراوە، دواتر لەشارۆچکەی دوکان لە لایەن حكومەتی هەرێمی كوردستان – زۆنی سەوز- خانویەکی بۆ تەرخانکرا لەگەڵ چەند پاسەوان و بەردەستێک و ساڵی 2008 لەهەلومەرجێکی تەمومژاویدا دیارنەما .لەتەمەنی 80 ساڵی و لەیەکێک لەنەخۆشخانەکانی عەممانی پایتەختی ئوردن لە مانگی 8ی 2009 کۆچی دواییکرد و هۆکاری مردنەکەشی نەخۆشی شێرپەنجە بووە. تەرمی تەها محێدین لە ئەردەنەوە گوازراوەتەوە بۆ شاری هەولێر بۆ ئەوەی لەوێ بەخاک بسپێردرێت ).\nمەبەست لەو سەردانە سێ كەسییە ئەوە بووە، رەشید باجەڵان بەڕاسپێری، خانووی (سەعید فەهیم)ی لای (قهوە شكر)ی نزیك بە (حەیدەرخانە)ی بۆ ماوەی هەفتەیەك بۆ سازدانی كۆنگرەی دامەزراندنی پارتی بەكرێ گرتووە. 28 نێردراوی پاشماوەی (رزگاری)و (شۆڕش)و (هیوا) بەشداربوون. كۆنگرە هەریەك رۆژی خایاندووەو مشتومڕێكی ئەوتۆی تێدا لەسەر پێڕەو و بەرنامەی پارتی نەكراوە. دواجار هەمزە بە سكرتێری پارتی هەڵبژێردراوەو لە بەغدا ماوەتەوەو خەریكی كاری رێكخستن‌و بڵاوكردنەوە بووەو یەكەم ژمارەی رۆژنامەی (رزگاری)ی ئۆرگانی حزبی لە ئەیلولی 1946دا دەركردووە. هەمزە ساڵی 1947 (نەعیمە خان)ی خوشكی برایم ئەحمەدی هێناوە ، سەرباری هەموو گوشارێك، وازی لە سیاسەت هێناوەو لە ماڵی خۆی دانیشتووە. و لەو میانەیەشدا هەمزە عەبدوڵا كە لەناو پارتیدا بووەتە قوربانی بیری چەپ، لە یەككاتدا هەریەكە لەبرایم ئەحمەدو مەلا مستەفاش نەیاری بوون، لەو دواییانەشدا كە لە مەهاباد رەتی وەرگرتنی بەرپرسیارێتی كردوە لە كۆماری كوردستاندا و هەر خەریكی دروستكردنی حیزبێك بوو بۆ باشووری كوردستان، قازی محەمەدیش لێی نیگەران بوە، رەنگە ئەوە هۆكاری سەرەكی بووبێت بۆ ئەوەی بەئاسانی لەبەرانبەر نەیارەكانیدا شكست بێنێت‌و لەدامەزرێنەری پارتییەوە ببێتە ئەوكەسەی كە حیزبەكەی لێحەرام بكرێت و چەند جارێك دەربكرێت و بهێنرێتەوە.\nئیتر خەبات و كۆششی هەمزە دەوەستێت و وەك هەر هاوڵاتیەكی ئاسایی ژیان دەباتە سەر تا لەبەرەبەیانی 13ی كانوونی یەكەمی 1998دا كۆچی دوایی دەكات و لەسەر وەسیەتی خۆی لە سلیمانی بەخاك دەسپێردرێت، گەرچی هەمزە عەبدوڵا كەسایەتیەكی دیارو بەرچاوی ناو پارتی دیموكراتی كوردستان بوو بەڵام هەموو جار چەبوونی خراوەتە پاڵ و لەو پێناوەشدا زیانی گەروەی بەركەوتووە.\nبەهادین نوری باس لەوە دەكات كە پەنا بردنی برایم ئەحمەدو چەند سەركردەیەكی تر بۆ لای بارزانی، بەمەبەستی دوورخستنەوەی هەمزە عەبدوڵا، بە ڕێكخستنی چالاكییەكی نیمچە كودەتاییەو ئاماژە بەوە دەكات كە مەلا مستەفا بە پاڵپشتیكردنی برایم ئەحمەدو هاوڕێكانی بۆ دوورخستنەوەی هەمزە عەبدوڵا، بنەما دیموكراسییەكانی لەناو حیزبدا لەكەدارو پێشێلكردووە. لە هەمان كاتدا تاڵەبانی لە دیداری تەمەندا بەوردی باسی هەمز عەبدوڵا دەكات و دەڵێت: لە كوردستانی عێراقدا هەمزە عەبدوڵا كە بە فیكر شیوعی بوو، زۆرتر لەژێر كاریگەریی سۆڤیەتدا بوو، وای بیردەكردەوە هەرچی سۆڤیەت بیڵێت پیرۆزە، هەتا بەرنامەی (پارتی) كە خۆمان دامان نابوو، دەیگوت پێویستە سۆڤیەتیەكان بیبینن، ئەوەبوو (مستەفا خۆشناو و میرحاجی) نارد بۆ تەورێز كە بەرنامەكە ببەن و نیشانی ڕوسەكانی بدەن، ئەوانیش بە هەوەسی خۆیان دەستكارییان كردبوو.\nتاڵەبانی ڕاشكاوانە لە دیداری تەمەن دا دەڵێت: هەركاتێك ئێمە بمانویستایە شتێك لەو دەستكاریكردنەی ڕوسەكان بگۆڕین هەمزە دەهاتەوە بە گژماندا و ئەیگوت ئەو بەرنامەیە دەستی لێنادرێت و توڕە دوەبوو، لەو كاتەدا دەمانزانی بەرنامەكە هەندێ مەسەلەی تێدایە پێویستی بە دەستكاریی هەیە، باسی ئیصڵاحی زەراعی تێدا نەبوو، ئەمانگوت مەرج نیە سۆڤیەت بزانێت وەزعی ئێمە بە چی باش دەبێت، هەمزە زۆربەی كات بە سۆڤیەتی دەگوت (بابی كوردان) ... مام جەلال لە درێژەی باسەكەیدا دەڵێت: خراپیەكی تری ئێمە كلكایەتیمان بوو بۆ سۆڤیەت، وامان دەزانی هەرچی لەوێوە بێت وەك قورئان وایە، بەڵام دواجار ئەو بۆچوونەمان ڕاست كردەوە.\nلە 26ی ئازاری 1947 بەھۆی فشاری ھێزە رۆژئاواییەکان بەتایبەتی ئەمریکا، یەكێتی سۆڤیه‌ت پەیمانی بە حکومەتی ئێرانی دا کە لە باکووری ئێران ئەکشێتەوە كە پێشتر ناوچەی ئازەربایجانی رۆژهەڵات –تەورێز-ی داگیركردبوو، لەوێش كۆماری ئازەربایجان دامەزرابوو. لە مانگی حوزەیران دا، ئێران دەستی گرتەوە لەسەر ئازربایجاندا. ئەمە بووە ھۆی دابڕانی کۆماری مەھاباد لە سۆڤیه‌ت و دواجار بووە ھۆی داڕمانی.\nبەهۆی هاتنە پێشەوەی ئاڵوگۆڕی گەورە لەناوچەكەوە دابڕانی دەسەڵاتی سۆڤیەت لە كۆماری كوردستان پشتگیرییەکان بۆ قازی محەمەد لە کەمبوونەوەدا بوون، كاتێكیش خێڵە كوردیەكان ئەو دۆخەیان بینی كە لە سەرەتادا پشتگیرییان لێدەکرد پەیوەندی و هاوكارییەكانیان بچڕی و هەندێكیشیان كەوتنە ناردنی زانیاری و نوێكردنەوەی پشتیوانی بۆ سوپای ئێران. بەم شێویە بەرھەم‌و سەرچاوەی داراییان نەما‌و شێوازی ژیانیان بەھۆی دابڕانەکەوە بەرەو سەختی چوو. یارمەتی دارایی و سەربازی لە سۆڤێتەوە نەما‌و خێڵەکان هیچ ھۆکارێکیان بۆ پشتگیریکردنی قازی محەمەد نەئەبینییەوە. زۆرێک لە خێڵەکان قازی‌یان بەجێھێشت.\nلە 5 ی کانوونی یەکەمی 1947 ، ئەنجومەنی شەڕ بە قازی محەمەدیان راگەیاند کە ڕێگە لەھەر پەلامارێکی سوپای ئێران دەگرن کە بکرێتە سەر ناوچەکەیان و بەتەواوی خۆیان فیدا دەكەن و ئەویش باوەڕی پێكردن. دوای تەنها 10 رۆژ لەو بەڵێنە لە 15ی کانوونی یەکەمدا، سوپای ئێران ھاتە ناوچەکە و دەستی بەسەر مەھاباد دا گرتەوە. لەگەڵ ھاتنیان، چاپخانەی کوردی‌یان داخست، فێرکردنیان بە زمانی کوردی قەدەغە کرد، ھەر کتێبێکی کورد‌ییان بدۆزیایەتەوە دەیانسوتاند. دواجار لە 31ی ئازاری 1947 قازی محەمەد و تەنها (دوو لە هاوڕێكانی) بە تۆمەتی خیانەت لە دەوڵەتی ئێران و چەند تاوانێكی دیكەی داتاشراو، لە چوار چرای مەھاباد لە سێدارە درا.\nسایتی ویكیپیدیا دەنوسێت: (ئارچیبالد بولۆچ رۆزڤڵت- کوڕەزای سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، تیۆدۆر رۆزڤڵت) لە کتێبەکەیدا (کۆماری کوردیی مھاباد) دەڵێت کێشەی سەرەکی کۆماری کوردستان ئەوەبوو کە کوردەکان پێویستیان بە سۆڤێت بوو، تەنھا چانسیان، ھێزی سوپای سوور بوو. بەڵام ئەم پەیوەندییە نزیکەیان لەگەڵ ستالین و سۆڤیه‌ت وایکرد زوربەی ھێزە رۆژئاواییەکان پشتی ئێران بگرن. قازی محەمەد، ھەرچەندە نكۆڵیی لەو راستییە نەئەکرد کە لە رووی داراییەوە پشتیان بە سۆڤیه‌ت بەستووە، ئەوەی رەتئەکردەوە کە حیزبی دێموکراتی کوردستان پارتێکی کۆمۆنیستی بێت، رایگەیاند ئەوە درۆیەکە کە دەسەڵاتدارانی سوپای ئێران دروستیان کردووە، جگە لەوەی ئامانجەکانی خۆی بە زۆر جیاواز لەوانەی سۆڤیه‌ت لەقەڵەمدا. ھەروەھا، کۆمارەکە بەدەست چەند کێشەیەکی ناوخۆییەوە ئەیناڵاند. جیاوازییەکی گەورە لەنێوان خەڵکی شار‌و خێڵەکییەکاندا ھەبوو، و ھاوپەیمانێتییەکەیان بۆ مھاباد لە داڕماندا بوو. وەک چۆن پێشتریش رایگەیاندبوو، خێڵەکان و سەرۆکەکانیان تەنیا لەبەر ئەو ھاوکاریی دارایی و سەربازییانە پشتی قازی محەمەدیان ئەگرت کە لە یەکێتی سۆڤیه‌تەوە وەریدەگرت. ھەندێکی تر لە خێڵەکان دڵیان بە بارزانییەکان نەئەکرایەوە لەبەر ئەوەی نەیانئەویست سەرچاوە و داھاتەکانیان لەگەڵ بەش بکەن.لە رووی داراییەوە مھاباد نشوستی ھێنا ولە هەمان كاتیشدا ئەوە وەک مەحاڵ وابوو کە مھاباد لە رووی داراییەوە ھاوتابێتەوە لەگەڵ ئێراندا بەراورد بكرێت.\nهەربۆیە پشت بەستن بە (بابی كوردان) تا ئەو كاتە جێگەی خۆی گرتبوو كە بەرژەوەندیەكانی خۆیان دەچوویە پێشێ و كوردوتەنانەت ئازەریەكانی ئازەربایجانیشیان بەكار هێنا، جیاوازییەكەش هەر ئەوەبوو سەرۆك كۆماری ئازەربایجان ڕایكردوو سەرۆك كۆمارەكەی كوردستانیش لە بری ڕاكردن چوونە ژێر پەتی سێدارەی هەڵبژارد.


فراکسیۆنە کوردستانییەکان: پرۆژە یاسای بودجەی عێراق نادەستوورییە - باسنیوز\nفراکسیۆنە کوردستانییەکان: پرۆژە یاسای بودجەی عێراق نادەستوورییە\n"بۆ لەبەرچاوگرتنی پێشنیارەکانی کورد، داوا لەھەر سێ سەرۆکایەتییەکە دەکرێت کۆببنەوە"\n13/02/2018 - 16:01\nفراکسیۆنە کوردستانییەکان، پرۆژە یاسای بودجەی عێراق بە نادەستوری لە قەڵەم دەدەن.\nئەمڕۆ سێشەممە 13/2/2018، فراکسیۆنە کوردستانییەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، پرێس کۆنفرانسێکیان ساز کرد و تێیدا ئارێز عەبدولڵا، سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ڕای گەیاند: "وەکو فراکسیۆنە کوردستانییەکان داوامان لە ھەر سێ سەرۆکایەتییەکەی عێراق کردووە، بۆ چارەسەرکردنی ئەو تێبینییانەی کە لەسەر پرۆژە یاسای بودجەی عێراق ھەمانە، کۆببنەوە".\nسەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی، لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ئەوەشی خستە روو، کە وەک فراکسیۆنە کوردستانییەکان دوو کۆبوونەوەیان لەگەڵ حەیدەر عەبادی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق کردووە و چەندین ھەوڵیان لەگەڵی داوە بۆ ئەوەی تێبینی و پێشنیارەکانیان سەبارەت بە پرۆژە یاسای بودجە لەبەر چاو بگرێت، بەڵام عەبادی ئامادە نەبووە گۆڕانکاری لە پڕۆژە یاسای بودجەی عێراق بکات و دەیەوێت بەو شێوەیەی کە ئێستا ھەیە تێپەڕێنێت.\nجەختی لەوەش کردەوە، کە دڵنیایی خەڵکی ھەرێمی کوردستان دەکەنەوە، ئەوان وەک سەرجەم فراکسیۆنە کوردستانییەکان پێکەوە لەبەرگریکردن لەبەرژەوەندییەکانیان و لەمافە دەستوورییەکانیان بەدرەوام دەبن، ھەرگیز پشتیوانی لە پڕۆژە یاسای بودجەیەک ناکەن کە مافی ھاووڵاتییانی کوردستانی تێدا پێشێل کرا بێت.\nپێشتر بەبێ ئامادەبوونی فراکسیۆنە کوردستانییەکان ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، خوێندنەوەی یەکەمیان بۆ پڕۆژە یاسای بودجەی عێراق کرد، بەڵام بەھۆی بایکۆتی فراکسیۆنە کوردستانییەکان و بەشێک لە پەرلەمانتارانی عەرەبی سوننە، تائێستا نەتوانراوە کۆبوونەوەیەکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق پێکبێت بۆ ئەوەی خوێندنەوەی دووەم بۆ پرۆژە یاسای بودجە بکرێت.\nپێشتر ئەردەڵان نورەدین، ئەندامی کورد لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق فێڵێکی دەستەی سەرۆکایەتی سەبارەت بەتێپەڕاندنی پڕۆژە یاسای بدجەی عێراق ئاشکرا کرد و ڕای گەیاند: "بە نیازن فراکسیۆنە کوردستانییەکان و بەشێک لە پەرلەمانتارە عەرەبە سوننەکان رازی بکەن بەوەی بچنە ناو ھۆڵی پەرلەمان و دەست بە دانیشتنەکە بکەن، دواتر لە ناو کۆبوونەوەکە، پڕۆژە یاساکە بخەنەوە ناو کارنامەی دانیشتنەکە".\nلە ساڵی 2014ەوە حکوومەتی عێراق، بڕە بودجەی ھەرێمی کوردستان بڕیوە.\nجه‌زا سه‌ید مه‌جید: پۆستی سكرێتری گشتی نامێنێ و كۆنگره‌ش نه‌كه‌ین جه‌ماوه‌ر ره‌حممان پێ ناكات\nپرۆژه یاسای بودجه‌ی عێراق له به‌رژه‌وه‌ندیی كورددا نییه\nكه‌ركووك.. له نه‌خۆشخانه‌یه‌ك هه‌وڵی كوشتنی چوار تیرۆریست به‌ر له دادگاییكردنیان دراوه\nله چه‌مچه‌ماڵ بازاڕێكی تایبه‌ت به خانمان كرایه‌وه\nكۆمیسیۆن: نزیکەی حەوت هەزار كەس خۆیان بۆ پەرلەمانی عێراق كاندید كردووە\nپه‌رله‌مانی كوردستان پڕۆژه یاسای خانه‌نشینی و مووچه تاوتوێ ده‌كات\nعه‌دنان كه‌ركووكی: له كه‌ركووك هیچ هێزێك نییه به‌رگری له هاووڵاتییان بكات\nئێران رۆژانه 300 هه‌زار به‌رمیل نه‌وتی عێراق ده‌بات\nمامۆستایەك لە خورماتوو دوای سێ رۆژ لە رفاندنی ئازاد كرا\nبەرپرسێكی پارتی: جێگری سەرۆكی پەرلەمانی عێراق بۆ خۆدەرخستن سەردانی خورماتووی کردووە


ئەحمەدی حاجی ڕەشید: یاسای بودجه دیوانی چاودێری دارایی عێراق دێنێته هه‌رێمه‌وه | ئاژانس\nHome چاوپێکەوتن ئەحمەدی حاجی ڕەشید: یاسای بودجه دیوانی چاودێری دارایی عێراق دێنێته هه‌رێمه‌وه\non: تشرینی دووه‌م 15, 2017 In: چاوپێکەوتن, سەرەکیNo Comments\nپەرلەمان دەسەڵاتی گۆڕانکاریی لە بودجەدا نییە\nئەحمەدی حاجی ڕەشید، بڕیاردەری لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق، سەبارەت بە بودجەی ٢٠١٨ی عێراق ئاشکرای دەکات ئەگەر بودجەکە بەو جۆرەی هەیە بێتە پەرلەمان، ئەوا گۆڕانکاریی تێدا ناکرێت و دەڵێت: ״پەرلەمانی عێراق توانای دەستکاریکردنی پشکی بودجەی هەرێمی نییە.״\nلە پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی ٢٠١٨ی عێراقدا، بەشەبودجەی هەرێم لە ١٧%وە کراوە بە ١٢% و لە جیاتی هەرێمی کوردستانیش پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان بەکار هاتووە.\nئەحمەدی حاجی ڕەشید، لە چاوپێكەوتنێكی ״ئاژانس״دا ڕایدەگەیەنێت، یاسای بودجە دەسەڵاتی دیوانی چاودێری دارایی عێراق دەهێنێتە هەرێمەوە.\nئاژانس: سەرەتا لەوەوە دەست پێ دەكەین، وردەكاریی پڕۆژەیاسای بودجەی عێراق سەبارەت بە هەرێم چۆنە؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2018 تا ئێستا لەبەر دەست ئەنجوومەنی وەزیراندایە و واژۆ نەكراوە و نەگەیشتووەتە پەرلەمان، لە كاتێكدا دەبوو سەرەتای مانگی ڕابردوو بگەیشتایە، ئەمەش بە هۆی ئەوەی كێشەی زۆر لەنێو پڕۆژەیاسای بودجەدا هەیە و خراپترین بودجەیە لە دوای 2003، پشكی هەرێم كراوە بە 12% هەروەها كۆمەڵێك دەستەواژە بەكار هاتووە كە پەشیمانبوونەوەی حكومەتی ناوەندیی پێوە دیارە بەو سنوورە دیاریكراوە ئیدارییەی هەرێمدا، سەرپشككردنی دیوانی ڕەقابەی مالی بۆ پارێزگاكانی هەرێم یەكێكی ترە لە خاڵەكانی دژ بە هەرێم.\nئاژانس: جیاوازی لەگەڵ بودجەی ساڵانی تری هەرێم لە چیدایە؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: پشكی هەرێم كەم كراوەتەوە و مامەڵەی عێراق لەگەڵ هەرێمدا گۆڕاوە بۆ پارێزگا، لەگەڵ ئەوەشدا دیوانی ڕەقابەی مالی دەتوانێت بەبێ تەنسیق لەگەڵ دیوانی ڕەقابەی هەرێم لێكۆڵینەوە لە پارێزگاكانی هەرێمدا بكات.\nئاژانس: لە پڕۆژەیاسای بودجەدا ناوی هەرێم چۆن هاتووە؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: لە هەر شوێنێك پێشتر ناوی هەرێم هاتبێت كەلیمەی پارێزگایان خستووەتە پێشییەوە، واتا پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان، ئەگەر ناوی حكومەتی هەرێم هاتبێت ئێستا كراوە بە حكومەتی پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان، كە لە ڕووی ئیدارییاتەوە هەڵەیەکی زۆر ئاشكرایە و نابێت بە سەریدا ڕابوورین و دەبێت موستەڵەحە دەستوورییەكان بەكار بهێنرێت.\nئاژانس: ئایا كورد دەتوانێت بەربەست بۆ تێپەڕاندنی لە پەرلەمان درووست بكات؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: ئەگەر بودجەكە لە ئەنجوومەنی وەزیران بەو شێوەیەی كە هەیە بێت زەحمەتە لە پەرلەمان هیچ گۆڕانكارییەكی ئەوتۆی تێدا بكەین، بەڵام بە شێوەیەكی مەتاتی بێت و باس لە پشكی هەرێم نەكات پێ دەچێت ئەوكاتە كاریگەریمان هەبێت لەسەر گۆڕانكارییەكان.\nئاژانس: پێتان وایە كورد ئەو هێزەی مابێت كاریگەری لەسەر بودجەكە درووست بكات؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: پەیوەندیی بە هێزەوە نییە، سەڵاحیاتی پەرلەمان سنووردارە و ناتوانێت گۆڕانكاری لە پشكدا بكات، دەسەڵاتی پەرلەمان بریتییە لە گۆڕانكاری لە نەفەقاتدا.\nئاژانس: ئەگەر ئەو بودجەیە لە پەرلەمان پەسەند كرا كورد هیچی پێ دەكرێت؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: ئێمە هۆشداریی خۆمان داوە ئەگەر بەو شێوەیە بێت بەشداریی گفتوگۆ و دەنگدان لەسەر ئەو پڕۆژەیاسایە ناكەین، دوور نییە لە عەمەلییەی سیاسی بكشێینەوە ئەگەر بەو شێوە زاڵمانە سوور بن لەسەر تێپەڕاندنی.\nئاژانس: بە بڕوای تۆ دەبێت ئێستا سەركردایەتیی سیاسیی كورد چی بكات بۆ ئەوەی نەهێڵێت ئەو بودجەیە تێپەڕێت؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: سەركردایەتیی سیاسی پێویستە یەكەمجار نێوماڵی خۆی یەك بخات بۆ ئەوەی كاریگەریی هەبێت لەسەر دەسەڵاتی عێراق، هەروەها وا دەكات هێزە نێودەوڵەتییەكان بێنە سەر خەت لەبەر ئەوەی حكومەتی عێراق بەبێ فشاری نێودەوڵەتی بە هیچ شێوەیەک وەڵامی داخوازییەكانی كورد نادەنەوە.\nئاژانس: ئایا چارەسەری پڕۆژەكە كەوتووەتە سەر تەنازولی هەرێم یان چی تر؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: ئەمە تەفسیرات هەڵدەگرێت ئایا تا چەند دەتوانین مافە داراییەكانی خۆمان لە ڕێگەی دەستوورەوە بچەسپێنین، ئەوەش پەیوەندیی بەوەوە هەیە تا چەند هەرێم پابەند دەبێت بە دەستوورەوە.\nئاژانس: پێشتر وتبووتان هەرێم 200 هەزار خانەنشینی نایاسایی هەیە، ئەوە چۆنە؟\nئەحمەدی حاجی ڕەشید: حكومەتی هەرێم خانەنشینێكی زۆری نایاسایی هەیە، حكومەت ئەوەی ڕەت كردووەتەوە و لیژنەیەكیان پێك هێناوە، بەڵام بەدەر لە ڕێنماییەكان خانەنشینێكی زۆر هەیە، كۆمەڵێك دیكۆمێنتم لایە خەڵكانێكی زۆر خانەنشینن كە پێشتر پلەی وەزیفییان نەبووە.\nپەکەکە: لەگەڵ سوپای عێراقدا شەڕی داعشمان کردووە\nله هه‌ڵبژاردنی ئوردن، به‌ڵێنی رزگاركردنی قودس و ئه‌نده‌لوس ده‌درێت


حكومەت پێشنیاری كردووە بڕە پارەیەكی مانگانەیان بۆ خەرج بكرێت\nنزیكەی هەفتەیەكە مامۆستایانی وانەبێژ لەچەند ناوچەیەكی هەرێمی كوردستاندا بایكۆتی دەوامیان كردووەو گردبوونەوە دەكەن و سوورن لەسەر بەردەوامیدان بەبایكۆتی دەوام تا فەرمانی دامەزراندنیان بۆ دەردەچێت.\nلەهەرێمی كوردستاندا 21 هەزار مامۆستای وانەبێژ لەخوێندنگاكاندا خزمەت دەكەن و وەزارەتی پەروەردەش بۆ پڕكردنەوەی كەمی میلاكاتی بەكاریاندەهێنێت.\nعەلی رەئووف ، نوێنەری گشتی مامۆستایانی هەرێمی كوردستان لە پارێزگای دهۆك لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: " چەندین ساڵە داوا لەحكومەتی هەرێمی كوردستان دەكەین چارەنووسی وانەبێژان یەكلایی بكاتەوە، لەكۆبوونەوەی وەزارەتی دارایی و دیوانی ئەنجومەنی وەزیران و پەروەردە بڕیاریان داوە كە كێشەی مامۆستایانی وانەبێژ چارەسەر بكەن، بەڵام تائێستا هیچ بڕیارێك دەرنەچووە ، ئێمە تەنها بەدامەزراندن بایكۆت دەشكێنین".\nهەروەها عەلی رەئووف باسی لەوەشكرد، لەهەفتەی ئاییندە بڕیارە دوایین كۆبوونەوە لەنێوان هەرسێ نوێنەرانی وانەبێژان لەسەرتاسەری كوردستان ئەنجامبدرێت، ئەگەر لەو كۆبوونەوەیە بڕیاری كۆتایی كەدامەزراندنیانە دەرنەچێت ئەوا لەبەردەم بینای حكومەتی هەرێم لەهەولێر خێوەت هەڵدەدەن، وتیشی:" لەوێش دەبین تا چارەنووسی وانەبێژان یەكلایی دەكرێتەوە ، داواش لەهەموو پەروەردەكانی هەرێمی كوردستان دەكەین كە هەر پەروەردەیەك خێوەتی تایبەت بەخۆی هەبێت ، هەموو لایەك دڵنیا دەكەینەوە كە ئێمە بەهیچ شێوەیەك دەستبەرداری مافی خۆمان نابین".\nهاوكات، كاروخ عەبدوڵا، نوێنەری مامۆستایانی پارێزگای سلێمانی و كەركوك لەلێدوانێكدا بۆ هاوڵاتی، ئاماژەی بەوەكرد كە " رۆژانە مامۆستایانی وانەبێژ تووشی سوكایەتی و هەڕەشە دەبن، لەچەند رۆژی رابردوو لەیەكێك لەخوێندنگاكانی سلێمانی بەڕێوەبەرێك شەقێكی لەمامۆستایەكی ژن داوە كە هاوكات ئەو مامۆستایە دایكیشە، تەنها لەسەر ئەوەی كە مامۆستاكە وتوویەتی بۆچی جیاوازی لەنێوان مامۆستای وانەبێژ و مامۆستای دامەزراو دەكەی ، لەسەر ئەم كەیسە قسە لەگەڵ بەڕێوەبەری پەروەردەی سلێمانی و وەزیری پەروەردە دەكەم ئەگەر هیچ هەڵوێستیان نەبێت كەیسەكەی دەدەم بەدەزگا راگەیاندنەكان ".\nكاروخ عەبدوڵڵا پێشیوابوو كە بایكۆتكردنی هۆڵەكانی خوێندن ، سەرپەرشتیاران و بەڕێوەبەرانی خوێندنگاكان" هەڕەشە لەمامۆستایانی وانەبێژ دەكەن"، بەڵام خۆشبەختانە هەڕەشەكانیان هیچ كاریگەری لەسەر مامۆستایانی وانەبێژ نەكردووە.\nنوێنەری مامۆستایانی وانەبێژی سلێمانی و كەركوك دەشڵێت كە لەكۆبوونەوەی هەرسێ لایەنی حكومەت پێشنیاركراوە بۆ هەر وانەبێژێكی بڕوانامەی دبلوم مانگانە 300 بۆ 350 هەزار خەرج بكرێت ، بۆ بەكالۆریۆس 400 بۆ 450 دینار خەرجبكرێت، بەڵام تا ئێستا هیچ بڕیارێكی فەرمی بۆ دەرنەچووە.\nدژوار شەماڵ، ناوی وانەبێژێكە لەسنوری پارێزگای دهۆك لەلێدوانێكدا بەهاوڵاتی وت: " بەرپرسانی پەروەردە لەسنوری پارێزگای دهۆك هەڕەشەی فەسڵكردن لەدەوام لەئێمە دەكەن ، بۆیە ئێمە ناتوانین بایكۆتی دەوام بكەین یان بەشداربین لەخۆپیشاندان، بەدواداچوونی ورد لەسەر مامۆستایانی وانەبێژ دەكەن ئەگەر نیازی خوپێشاندانیان هەبێت یان بایكۆتی دەوام بكەن رێگا نادەن كەمافی خۆمانە دامانبمەزرێنن".\n"داواكاری خۆمان ئاراستەی نوێنەری مامۆستایانی وانەبێژ كردووە ، ئەوان لەگەڵ بەرپرسانی پەروەردە كۆدەبنەوە ، هیوادارین ئەمە دواینجار بێت و حكومەتی هەرێم چارەسەرێكی ریشەیی و لەبەرژەوەندی وانەبێژان بڕیار بدات تا ئێمەش لەم سەرئێشەیە رزگاربین"، دژوار شەماڵ وای وت.\nمەهدی خەلیل ، بەڕێوەبەری پەروەردەی بەردەڕەش بە( هاوڵاتی )ی وت " ئێمە هەزار و 650 مامۆستای وانەبێژمان هەیە، پەروەردەی ئاكرێش زیاتر لە 2 هەزار وانەبێژی هەیە ، پشكی شێری وانەبێژان سنوری پارێزگای دهۆك دكەونە سنوری پەروەردەی بەردەڕەش و ئاكرێ ، لەچەند رۆژی رابوردوو كۆمەڵێك مامۆستای وانەبێژ بایكۆتی دەوامیان كردبوو ، ئێمە هەڕەشەو فشارمان لەهیچ وانەبێژێك نەكردوە، تەنها لەڕێگای ئەنجومەنی باوكان و موختارەكان وتوومانە حەزدەكەین ئەو مامۆستایانە بگەڕێنەوە سەر دەوامی خۆیان ، ئەگەر هەر نەگەڕێنەوە ئێمە ئەوكات ناچاردەبین وانەبێژێكی تر بێنین، ناكرێت خوێندكاران بەبێ مامۆستابن ".\nمەهدی خەلیل وتیشی: " هەموو پەروەردەكانی سنوری پارێزگای دهۆك سێ بژاردەیان داوەتە بەڕێوەبەرایەتی گشتی پەروەردەی پارێزگای دهۆك كەئەوانیش ، یەكەم ئەگەر لەتوانای حكومەتدا بێت وانەبێژان بكرێن بەهەمیشەیی، دووەم كرێی وانەبێژیان زیاد بكرێت ، سێ‌یەم مانگانە بڕە پارەیەكیان بۆ دابین بكرێت بەشێوەی مەقتوعە، ئەو سێ بژاردەیە ئاراستەی وەزیری پەروەردە كراون، وەزیری پەروەردەش لەگەڵ وەزیری دارایی و ئەنجومەنی وەزیران تاووتوێی ئەو بژاردانە دەكەن ".\n"تائێستا هیچ بڕیارێكی فەرمی بۆ وانەبێژان دەرنەچووە ، بەڵام هەموو دەزگا پەیوەندیدارەكان لەسەر خەتن تا ئەم كێشەیە چارەسەربكرێت ، ئێمە لەپێش هەموو كەسێك حەزدەكەین كێشەی وانەبێژان چارەسەربكرێت چونكە لەبەرژەوەندی هەموو لایەكدایە".\nرۆژی 17ی تشرینی یەكەم وەزارەتی دارایی و ئابوری راگەیەندراوێكیان لەسەر چارەسەركردنی مامۆستایانی وانەبێژ بڵاوكردەوە، تێدا هاتووە بەمەبەستی چارەسەركردنی كێشەی مامۆستایانی وانەبێژ لەگەڵ هەریەك لەوەزیری پەروەردە و سەرۆكی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران كۆبووە، هەرسێ لەسەر ئەوە رێككەوتن ، كێشەی مامۆستایانی وانەبێژ چارەسەری كۆتایی بۆ بدۆزنەوە، سووربوون لەسەر ئەوەی كێشەكە بەمیكانیزمێكی نوێ چارەسەربكرێت "


ڕێژەی ھەوا بە سووتەمەنی\nپرۆژەی پایۆنیری ئەستێرەی بەیان\nپڕۆژەی ڕوونکردنەوە لەسەر شانشینەکانی سیا-شانگ-ژۆو\nداون تاونی ھەولێر\nدیبیت کارت (کارتی قەرز)\nپەرەسەندنی ئاست بەرز\nمۆدێلی ئەندازەیی فیشەر\nنوێترین بنەچەی ھاوبەش\nناوە پلازمە تۆڕ\nئەشق و خەیاڵ\nڕۆژی جیھانیی ژنان\nکاتژمێر یان سەعات ئامێرێکە بۆ دیاریکردن و زانینی کات. کاتژمێر یەکێکە لە ھەرە داھێنانە کۆنەکانی مرۆڤ، لە بەناوبانگترین کاتژمێرەکانی جیھان کاتژمێرەکەی بیگ بێنە لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا.\nوردبین یان میتەدۆز یاخود مایکرۆسکۆپ ، ئامێرێکە تەنە ورد و بچووکەکان گەورە دەکات، تاوەکوو لێکۆڵینەوە لەسەری ئاسانتر بێت، ھەیانە سادە و ھەیانە گەورە و ئاڵۆز. سادە پێک دێت لە ھاوێنەیەکی گەورەکەر کە بەھۆیەوە وێنەی گەورەکراوی تەنەکان دەبینرێت. بەڵام ئ ...\nسترادیان یان گۆشەی نیوەتیرەییی دووجا یەکەی تەنەگۆشە لە سیستمی نێونەتەوەیی. لە ئەندازەی سێ-دووری بەکارھێنراوە، و ھاوشێوەی ڕادیان یە کە گۆشەی پلەینە دەپێوێت. ناوەکەی داڕێژراوە لە ئامێری دووبڵندگۆ ی یۆنانی بۆ "ڕەق" و نیوەتیرەی بازنەی لاتین بۆ "تیشک، ...\nبار یەکەیەکی پێوانەکردنی پەستانە لە سیستەمی مەتریک، بەڵام لەلایەن سیستمی نێودەوڵەتیی یەکەکان پەسەند نەکراوە. بەوە پێناسە دەکرێت کە دەکاتە ١٠٠٬٠٠٠ پاسکال، کە بڕەکەی لەگەڵ ئەتمۆسفێریکی پەستانی ھەوا لەسەر دەریا کەمترە. بار و میلی بار لەلایەن زانای ن ...\nخولانەوە بۆ ھەر خولەکێک ، کە بە RPM ھێما دەکرێت، یەکەی پێوانەکردنی خێراییی خولانەوەیە، کە بریتییە لە ژمارەی خولانەوە بە دەوری تەوەرەیەکدا لە ماوەی یەک خولەکدا. ئەگەر سەرنج لە وێنەکە بدەین، خولانەوە بۆ ھەر خولەکێک بریتییە لە ژمارەی خولانەوانەی خاڵ ...\nلیتر قەبارەی شەشپاڵووێکە، کە درێژایی ھەر لایێکی ١٠ سانتیمەترە و یەکسانە بە ھەزار سانتیمەتری سێجا، یان یەک ھەزارەمی مەتری سێجا.\nخولەک یان دەقە یەکەیەکی پێوانی کاتە، یەکسانە بە یەک لە شەستی 1 ⁄ 60 سەعاتێک یان شەست چرکە. لە سیستەمی یوو تی سی، خولەک لە ھەندێک حاڵەتی دەگمەن ٦١ چرکەی ھەیە. خولەک یەکێک نییە لە یەکەکانی سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکان ، بەڵام بەکارھێنانی پەسەندکراو ...\nساڵ ئەو کاتەیە کە زەوی پێیدەچێت لە خولانەوە بە دەوری خۆردا، کە چوار وەرزی ساڵی پێ درووست دەبێت و ماوەکەش لە ڕۆژژمێری زایینیدا بریتییە لە ٣٦٥ ڕۆژ و ١٢ کاژێر، کە بۆ ڕێکخستنی ڕۆژژمێرەکان سێ ساڵ دەکەن بە ٣٦٥ و ساڵی چوارەم دەکەن بە ٣٦٦، یاسای زانینی ئ ...\nساڵی پڕ بریتییە لەو ساڵانەی کە ڕۆژێکیان زیاترە لە ساڵەکانی تر. ئەو ساڵانەی کە ٣٦٦ ڕۆژن پێیان دەوترێت: "ساڵی پڕ" کبیسە leap year. لە ڕۆژژمێری ھەتاویدا دەکرێ بوترێت لە ھەر ٣٣ ساڵ، ٨ ساڵی، ساڵی پڕە. ساڵی پڕ ئەو ساڵانەن کە کاتێ دابەش کرێن بەسەر ٣٣د ...\nسەعات یەکەیەکی کاتە کە بەپێی ڕێککەوتننامەی نێونەتەوی، وەک ١ بەش لە ٢٤ بەشی ڕۆژ ھەژمار کراوە و بە شێوازی زانستی وەک ٣،٥٩٩-٣،٦٠١ چرکە ناسێنراوە. بەپێی بارودۆخ سەعاتی وەرزی، جەستەیی و نایەکسان وەک یەک لە دوانزەی شەو یان ڕۆژ لە ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆندا ...\nمانگەکانی ساڵ بە پێی ڕۆژمێری زایینی بریتیین لە ٣٠ یان ٣١ ڕۆژ و مانگی شوبات ٢٨ ڕۆژە و لە ساڵی پڕدا ٢٩ ڕۆژە، و ١٢ مانگ ھەیە لە ساڵدا، و مانگەکانی ساڵ لە ڕۆژژمێری کۆچیی ھەیڤیدا دەست پێدەکات لەگەڵ دەرکەوتنی مانگ لە ئاسمان و تەواو دەبێت لە ڕۆژی پێش دە ...\nھەفتە وەکوو یەکەیەک بۆ کات دانراوە، واتە ژمارەیەک ڕۆژ، کە لێرەدا بە ٧ ڕۆژ جێگیر کراوە. ھەفتەی ٤ ھەتا ٢٠ ڕۆژی لە مێژوودا لە ھەندێ شوێن بەکارھێنراوە. دەتوانین بڵێین ھەفتە واتە حەوت شەو و حەوت ڕۆژ بەسەریەکەوە. گەر شەووڕۆژێک ٢٤ کاتژمێر بێت ئەوا ھەفتە ...\nکیلۆگرام یەکەی پێوانی بارستایییە. کیلۆگرامێک بریتیە لە بارستایی تۆپەڵێک کە ناسراوە بە "پرۆتۆتایپی نێونەتەوەیی کیلۆگرام" کە لە سەنت کلاود لە فەڕەنسا لە تاقیقەگەیەکی تایبەتیدا لە دامەزراوەی نێونەتەوەیی کێشانە و پێوانەدا ھەڵگیراوە. لە ٢٠١٩دا زاناکان ...\nگووگۆل ژمارەیەکی گەورەیە بەرابەری ۱۰ ۱۰۰ ، یانی ڕەقەمی ١ و ١٠٠ سفر لە پەنای. .١٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠ ئەم زاراوەیە لە ساڵی ١٩٨٣دا لە لا ...\nسانتیمەتر بە cm کورتدەکرێتەوە، یەکەی پێوانی درێژایییە و یەکسانە بە ٠٫٠١ مەتر یان بە نزیکەیی ٠٫٣٩٣٧ ئینچ. یەک سانتیمەتر یەکسانە بە ١٠ میلیمەتر.\nکیلۆمەتر یان کیلۆمیتر ، بۆ پێوانی درێژایی یان پانایی شتێک کە ماوەی زۆر بێت بەکار دێت. بریتیە لە ١٠٠٠ مەتر و ٠٫٦٢١٣٧١ مایل. کورتکراوەکەی: km\nمەتر لە سیستەمی نێونەتەوەییی یەکەکاندا یەکەی پێوانی دوورییە. ئەگەر مەتر دووجابکرێتەوە واتە دوو جار لە خۆیدا لێکبدرێتەوە، یەکەی ستانداردی پێواندنی ڕووبەر بەدەستدێت کە پێی دەوترێت مەتری دووجا یان مەتری چوارگۆشە ؛ و ئەگەر سێجابکرێتەوە یەکەی ستاندارد ...\nمیلیمەتر کورتدەکرێتەوە بە: mm ، یەکەی پێوانی درێژایییە یەکسانە بە یەک ھەزارەمی مەتر. ھەر ١٠ میلیمەتر یەکسانە بە ١ سانتیمەتر. ھەر سەد سانتیمەتر دەکاتە یەک مەتر و ھەر ھەزار مەتر یەکسانە بە یەک کیلۆمەتر.\nیارد کورتدەکرێتەوە بە: yd ، یەکەی پێوانی درێژایییە و یەکسانە بە ٩١٤٫٤ میلیمەتر یان ٣ پێ؛ یەک پێ یەکسانە بە ١٢ ئینچ و ھەر ئینچ یەکسانە بە ٢٥٫٤ میلیمەتر.\nبیت یەکەی بناغەییی زانیارییە لە پێژمێری و دوورڕاگەیێنی دا؛ ھەر بیت تەنیا دوو باری ھەیە. لە زانستی کۆمپیوتەردا بە یەکێک لەو بارانە دەوترێت ١ و بە ئەوی تر دەوترێت ٠ ، یاخود کوژاوە و داگیرساو، یاخود ڕاست و ھەڵە. زاراوەکە تێکەڵکردنێکی زمانەوانیە لە د ...\nمەتری چوارگۆشە ، یەکێک لە گرنگترین یەکەکانی پێوانە، بەم ھێمایە ھێما دەکرێت، یەک مەتری چوارگۆشە یەکسانە بە: ١ مەتری چوارگۆشە = ٠،٠٠٠٠٠١ کیلۆمەتری چوارگۆشە = ٠،٠٠٠١ ھێکتار\nبازووی جوڵەکەر لە بواری بزوێنەری سووتانی ناوەکیدا بۆ دەسکێکی لەرۆکە کە جوڵەی خولی کامەوە دەگۆرێ بۆ جوڵەی ھێڵی بۆ کردنەوەی دەمەوانەی پۆپێت. یەکێک لە سەرەکانی بەرز و نزم دەبێتەوە بەھۆی خولانەوە لە کامشەفتەوە جا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان بەھۆی چوکلەی ...\nبزوێنەری دوو ھەنگاوی\nبزوێنەری دوو گێمی یان دوو ھەنگاوی جۆرێکە لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی کە دەتوانێت تەنھا لە دوو ھەگاودا سووریڕێکی توانا تەواو بکات یان لە یەک خولی کرەنکشەفت یەک سوڕی توانا تەواو بکات، ئەمەش بە پێچەوانەی بزوێنەری چوار ھەنگاو کە لە چوار ھەنگاو یان لە ...\nبزوێنەری شێوە بازنەی بێ پستن\nبزوێنەری شێوە بازنەی بێ پستن یەکێکە لە بزوێنەرە سووتانە ناوەکییەکان کە پستنی بۆ بەکار ناھێنن لە جوڵەی سەر و بنی بزوێنەرەکان بەڵام لە جیاتی ئەو یەک یان زیاتر پەروانە بەکاردەھێنرێت کە پێی دەگوترێت بزوێنەری شێوە بازنەی بێ پستن بۆ نموونە بزوێنەری شێو ...\nبەڕووڵە مەچەک لە زمانی ئینگلیزیدا بە زاراوەی بەریتانی پێی دەڵێن بەڵام بەزاراوەی ئەمریکی پێی دەڵێن لە بزوێنەری سوتانی ناوەکییدا، بەڕووڵە مەچەک پستن دەبەستێتەوە بە قوڵە بەگن، و پەیوەندییەک بۆ قوڵە بەگن دروست دەکات بۆ ئەوەی بخولێتەوە ئەو کاتەی پستنە ...\nبەکارھێنانەوەی گازی سوتاو\nلە مەکینەی تەقینەوەی ناوەکیدا سیستەمی بەکار دەھێنرێت بەواتای exhaust gas recirculation دووبارە بەکار ھێنانی گازی سوتاو. کاردەکات بۆ کەم کردنەوەی گازی ئۆکسیدی نایترۆجین و دووبارە بەکاری دەھێنێتەوە بۆ کرداری تەقینەوە، بۆ ھەردوو بزوێنەری گازو بەنزین ...\nپستن پارچەیەکی جوڵەی سەرو خواری بزوێنەرە و جوڵەی سەرو خواری تڕۆمپا و گاز پەستێوە و سلندەرە ھەوایەکانە ئەمانە لە نێوان چەندین میکانیزمە لێکچووەکانی تردایە. پستن پارچەیەکی جولاوە لە ناو سلندەردا، وە بەھۆی پستن رینگەکانەوە توندی گازی لێ بەرھەم دەھێن ...\nتێکرای پەستانی گۆڕاو\nداگيرساندنى دووانە سيستەمێكە بۆ بزوێنەرى داگيرساندنى-پڕيشكدار بەکار دێت، بەهۆيەوە پێكهاتەى داگيرساندنى گرنگ، وەكو پلاكى پڕيشك و موگناتيسى، دووبارە دەكرێنەوە. بەشێوەيەكى گشتى داگيرساندنى دووانە بە زۆری لە بزوێنەری ھەوایی بەكار هێنراوە، و هەندێ جار ...\nوشەی مانیفۆڵد وەرگیراوە لە وشەیەکی کۆنی ئینگلیزی کە مانیگ فیڵدە. کە ئاماژەیە بۆ چەند جارە کردنی بۆڕیێک. ئێکزۆست مانیفۆڵد گازە خەوشەکان کۆ دەکاتەوە لە چەند سلندەرێک بۆ ژمارەیەکی کەم بۆڕییەکان بە زۆری بۆ بۆڕیێک. پێچەوانەوە دەکشنی دەرچوون گازە دەرچو ...\nلە بزوێنەری سووتاندا، ڕێژە پەستانی جێگیر ھەژمار دەکرێت بەھۆی قەبارە ڕژێەیەکانی لە ناو ژووری سووتان و سلندەرەکە. کە ئەمە بنچینەیەکی دیاریکراوە بۆ بزوێنەرەکانی سووتان. ڕێژە پەستانی جووڵەدار ھەژمارکارییەکەی زیاتر تۆکمەیە، کە ئەمەش حسابی ئەو گازانەی ...\nژووری سووتان لە تۆرباینەکانی گاز و بزوێنەرەکانی جێت پێی دەوترێت سووتێنەر. سووتینەر کاردەکات بە پەستانێکی زۆر بەرزی ھەوا لەلایەن سیستمی سووتان یان سووتاندنی تێکەلەی ھەواو سووتەمەنی کە دەبێتە ھۆی پلەی گەرمی بەرز یان بەستانی بەرزی گازی دووکەڵ، کە بۆ ...\nدەمۆچکەی گاز کردارێکە لە ڕێکخستنی ڕژانی شلە یان گاز دا بەکاردێت لە ڕێی ڕێگری کردنی یا ڕێگە پێدانی. توانای بزوێنەرێک دەتوانرێت بەرز یا نزم بکرێت بە ڕێگە گرتن لە گازەکان بۆ ناوەوە ، بەڵام زۆربەی کات بۆ نزم کردنە. وشەی دەمۆچکە واتا دەدات بە ھەر شتێک ...\nسوپەرچارج ، ھەواپەستێنەرێکە کە بە پەستانێکی زیاتر ھەوای زیاتر دەنێرێتە ژووری سووتاندن لەناو بزوێنەردا، بەمەش سووتەمەنی زیاتر دەسووتێت و ھێزی زیاتر دروست دەبێت لە بزوێنەرەکەدا. سوپەرجارج پێویستی بە ھێزێکی میکانیکیی دەرەکی ھەیە بۆ کارکردنی بۆیە بە ...\nلە بزوێنەری سووتانی ناوەکیدا سەری سلندەر لە بەشی سەرەوەی سلندەر دادەنیشێ لە و بەشی سەرەوەی سلندەر دادەخات و ژووری سووتان پێکدەهێنێت. ئەم جۆرە پێکبەستنە دژەدزەکردنە بە هۆی سەری کاسکێتەوە. لە زۆربەی بزوێنەرەکان، سەری سلندەر بۆشاییەک دەستەبەر دەکات ...\nلە سیستەمی ئەندازیاری ئۆتۆمۆتیڤ گازەکان لە چەندەھا سلندەر کۆدەکاتەوە و بەیەک بۆڕی دەریدەداتە دەرەوە، وشەی مانیفۆڵد لە وشەیەکی کۆنی ئینگلیزییەوە وەرگیراوە "مانیگفیڵد کە "مانیگ" بە مانای دێت و بە مانای "گرێدان یان پێکەوەبەستن "دێت. ھەروەھا وشەی مان ...\nقۆڵە بەگن بەشێکە لە پستنی مەکینە. پستن بە کرەنک شەفت دەبەستەوە. ئالوگۆری جولەی ھاتن و جون لە پستن بۆ جولەی خولانەوە لە کرەنک شەفت دەکات. قۆلە بەگن پێویستە بۆ گوەستنەوەی جولەی پاڵنانو ڕاکێشانی پستن. قۆلە بەگن بەستەرەکی میکەنیکییە لە ئاشە ئاوییەکان ...\nکرانک پن (چەرخی کرانک)\nچەرخی کرانک پارچەیەکی میکانیکییە کە ھەلدەستێت بە بەستنەوەی کرانک شەفت بە قۆڵەبەگن بۆ ھەر سلندەرێک، چەرخی کرانک شوێنێکی لولەکی ھەیە بۆ ئەوەی تێیدا بخولێتەوە بۆ ئەوەی چەرخی کرانک بخولیتەوە بە گوێرەی بەگن. لە زۆربەی جۆری بزوێنەرەکان ھەر چەرخێکی کران ...\nکرانکەیس شوێنێکی نیشتەجێکردنە بۆ کرانشەفت لە بزوێنەری سووتانی ناوەکی. لەزۆربەی بزوێنەرە نوێیەکان کرانکەیس یەک خراوە بۆ بلۆکی بزوێنەر. بزوێنەری دوو ھەنگاو ئاسایی دیزاینێکی پەستان-کرانکەیس بەکاردەھێنن، سووتەمەنی ھەوایی تێکەڵ تێدەپەڕن بەناو کرانکەیس ...\nلوولە كى خولانەوە\nلوولەکی خولانەوە لوولەکی خولانەوە شەفتێکی خولانەوەیە کە لەگەڵ قۆلەی بەگن جوولەی ئاڵوگۆڕی پستنەکان دەگۆڕێت بۆ جوولەی خولانەوەی. لوولەکی خولانەوە بەشێوەیەکی گشتی بەکاردەھێنرێ لە مەکینەی سووتانی ناوخۆیی و وپێکدێت لە زنجیرەیێک لەبازووی ئۆتۆمۆمبیل لەگ ...\nمۆتۆر مەکینەیەکە داڕێژراو بۆ گۆڕینی وزە بە جووڵەی میکانیکی. مۆتۆرە گەرمایییەکان کە بریتین لە مۆتۆرەکانی سووتانی ناوەکی و مۆتۆرەکانی سووتانی دەرەکی بۆ دروستکردنی گەرما و پاشان دروستکردنی جووڵە لەو گەرمایە، سووتەمەنی بەکار دەبەن. مۆتۆرە کارەبایییەک ...\nناوەندی بێجولە لە ئەندازیاری\nلە بزوێنەری ئاڵوگۆڕکار، خاڵی بێجووڵەی پستۆنی یەک ئەو خاڵەیە کە لە وێوە پێوانەکانی سیستەمی داگیرساندن دروستکراون و فرمانی داگیرساندن دیاریکراوە. بۆ نموونە داگیرساندنی کاتدانراو ئاساییانە دیاریکراوە وەک گۆشەکانی خولانەوەی کڕانک شەفت پێش بەرزترین خا ...\nدراوە یان داتا ئاماژە بەو تایبەتمەندییانە دەکات کە پێوەندییان بە چەندایەتی یان چۆنایەتیی گۆڕەکێکەوە ھەیە. دراوەکان زیاتر بەرھەمی لێڕوانین و پێوانەکارین و وەکوو خوارترین ئاستی دەرھەستکاری چاویان لێ دەکرێ کە زانیاری و دواتر زانایییان لێ بەدەست دێ. ...\nپرۆپاگەندە یان بانگەشەی سیاسی شێوازێک لە پێوەندییە کە تێیدا زانیاری بە شێوازێکی ھاوھەنگاو و لە جەھەتێکی تایبەتدا بۆ شکڵدانی بیرۆکەی کۆمەڵگا بۆ لایەنیکی تایبەتی سیاسی و گۆڕان و کەڵک گرتن لە بیرۆکەی خەڵک بڵاو دەبێتەوە. ئەم بانگەشەیە تایبەتە بۆ چوون ...\nتویتەر تۆڕێکی کۆمەڵایەتییە. لە ٢١ی ئازاری ٢٠٠٦ لەلایەن دامەزرا، لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٦ بڵاوکرایەوە و خرایە بەردەست. ئێستا یەکێکە لەو ١٠ ماڵپەڕانەی کە زۆرترین سەردانکەریان لە ھەموو جیھاندا ھەیە. کۆمپانیاکە دوو تەلاری ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ...\nلاناس تۆڕێکی کۆمەڵایەتیە بە زمانی عەرەبی لە ساڵی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە، لاناس ڕێگا بە بەکارھێنەرانی دەدات بە بڵاوکردنەوەی نووسین و وێنە و ڤیدیۆ و کتێب وتە و ڕووداو، بەکارھێنەران لە لاناس دەتوانن شوێنی بەکارھێنەرانی تر بکەون و بابەتەکانیان ببین وەک ف ...\nپڕۆژەی ڕوونکردنەوە لەسەر شانشینەکانی ..