پشتیوان عەبدوڵا : قەیرانی ئینتمای نیشتمانی لە کوردستانی باشور و هۆکارەکانی . – WTARIKURD\nئینتمای نیشتمانی چەمکێکە ، کە کەم تا زۆر لە ناوەندی سیاسی و سۆسیۆلۆجی کوردی و لە لایەن سیاسەتمەداران و ڕۆشنبیران قسەی لەسەر کراوە . دیارە ئەم چەمکە زیاتر پەیوەندی هەیە بە چۆنایەتی تێڕوانینی تاکەکانی کۆمەل بە چۆنیەتی ناساندنی خۆیان بەرامبەر بە وڵات و نیشتمان ونەتەوە هەر لە لەوێشەوە تاکەکانی کۆمەلگا پێناسەکردنی کەسایەتی کەلتوری و فەرهەنگی خۆیان و ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانی بە دەست دێنن .\nئینتمای نیشتمانی وەک چەمکێک بە دڕیژایی میێژوو و بە پێی قۆناغە میژویی یەکان گۆڕانکاری بەسەردا هاتوە بەڵام لەگەل سەرهەڵدانی چەمکی ناسیۆنالیزم وڵاتە مۆدیرن و نەتەوەییەکان وە لەگەڵ گوزەرکردنی کۆمەڵگاکان لە کۆمەلگەی تەقلیدی بۆ کۆمەڵگای مۆدیرن ئەم چەمەکە گۆرانکاری بەسەردا هاتوەو خۆی نوێ کردۆتەوە و مانایەکی کۆنکریتی تری داوە بە دەستەوە . دەتوانین بڵێین کە بەر لەدروست بونی دەوڵەتی مۆدیرن و هاتنە کایەوەی بیرۆکە و ئایدۆلۆژی ناسیونالیستی ، کەسەکان ناسنامە و کەسایەتی خۆیان لە چوارچێوەو لەسەر بنەمای خیڵ و تیرەو مەزهەب و دینەوە بنیات دەنا و پێناسە دەکرد .\nلەگەل شۆرشی پیسەشازی ئینگلترا و شۆرشی فەرەنسا و شەری ناوخۆی ئامریکا ، ئەم چەمکە بە شیوەیەکی فەلسەفی تر و کۆنکریت تر هاتە ناو دونیای سیاسەت و کۆمەڵناسیەوە . وە بە شیوەیەکی زۆر ڕۆشنتر لە لایەن نوسەران و ڕۆشنفکران و فەیلەسوفەکانەوە قسە و باسی لەسەر کراوە.لەگەل نوێبونەوەی کەلتوری ئەوروپا و بنیاتنانی فەرهەنگێکی نوی لە ڕێگای دوو شۆرشی بە دوای یەک دا هاتوی فەرهەنگیەوە ( ڕێنسانس و ڕۆشنفکری) ئەم چەمکەش گۆڕانکاری بەسەر داهاتووە . دوای پێکهینانی دەوڵەتی مۆدیرن و شۆرشی فەرهەنگی ، مرۆڤەکان دەستبەرداری پێناسەی کەسایەتی خۆیان ، لە چوارچێوەی خێڵ و تیرە و مەزهەب و دین و ناوچەوەگەرایی یەوە بوون و پێناسەی کەسەیاتی و ناسنامەی کەسایەتی خۆیان لە چوارچێوەی ئەو ووڵاتە نەتەوەیی یانەی کە تیایدا دەژیان پێناسە دەکرد .\nدیارە لە کاتێک دا کە کۆمەڵگای کوردی تا ئێستاش لە کلاسیک وتەقلیدا دەژیت و ژیان دەکات وە نەیتوانیوە و یاخود باشترە بڵێین ڕێگای پێ نەدراوە کە نوێبونەوەی کەلتوی و فەرهەنگی بە خۆیەوە ببینێت لە چەشنی رێنسانس و ڕۆشنفکری، تێڕوانیینی تاکی کورد تا ئێستاش و تا ڕادەیەکی زۆر بۆ ئەم چەمکە لە چوارچیوەی خێل و تیرە و مەزهەب و دین و ناوچە و ناوچەگەرایی دا خۆی دەبینێتەوە . تەنانەت ئەم ئەقلیەتە لە ناو هەندێک لە ڕۆشنبیران و نوسەران و سیاسەتمەدارانیش باوە ، بۆ نمونە گەر سەیر بکەن هەندێک لە ڕۆشنبیران و نوسەران و ڕۆشنفکران و سیاسەتمەداران پاشگری خێل و عەشیرەت و ناوچە یان با ناوەکانی خۆیان لکاندوە .چەند سەدەیەک بەر لە ئێستا کە کۆمەڵگای ئەوروپی کۆمەڵگایەکی تەقلیدی بوو ، هەر ڕۆشنبیران و نوسەران و فەیلەسوفان بوون کە لە ڕێگای نوسین و دایەلۆگی فکری و فەلسەفی یەوە بوون بە هۆکاری بنجینەیی و داینامۆی سەرەکی گۆرانکاریە گرنگەکانی ئەوسای ئەوروپا و هاتنە کایەوەی شۆرشی نەتەوەیی و پێکهاتنی دەوڵەت و گۆڕانی کۆمەڵگای ئەوروپی لە تەقلیدەوە بۆ مۆدیرن ، کە چی لە کۆمەڵگای کوردی تا ڕادەیەک پێچەوانەکەی دەبینرێت ، دیارە مەبەستم هەموو ڕۆشنبیران و نوسەران و سیاسەتمەداران نی یە . جا.گەر نوخبە نەیتوانیبێت خۆی لەم کیشەیە ڕزگار بکات هەتمەن زۆر سەختترە کە کەسانی ئاسایی کۆمەڵگا توانیبێتیان یان بتوانن خۆیان لەم گیژاوە دواکەوتوە ، کە تا ڕادەیەک ڕیگر بوە بۆ بەهیز بوونی ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانی ، ڕزگار بکەن . ئەمە بەشیکی کێشەکە یە .\nدیارە کورد هەمیشە وەکو نەتەوەیەکی چەوساوە ( ئەگەر گونجاو بێت بۆ باسەکەمان ناوی لێ بنێین نەتەوە ) نەک تەنها دەورو کارگردی کەلتوری و فەرهەنگی نەتەوە سەردەستەکانی لەسەر بوە بەڵکو دەورو کارکردی دەوروبەر و جیهانیشی لەسەر بوە . لە دوو دەیەی ڕابردو دا لە ژیر دەورو کارکردی پرۆسەی جیهانگیری و کرانەوەی کۆمەلگای کوردی بە ڕوی دونیای دەرەوە ئەم دەور و کارکردە جیهانیە زۆر چرتر بۆتەوە . خودی ئەم کرانەوەیە بە ڕوی دونیای دەرەوە دا هەندێک لایەنی پۆزەتیفی هەبووە لەسەر کەلتور و فەرهەنگی کوردی بەلام بە گشتی من پێم وایە لە ڕوی ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانی دەورو کارکردەگانی زیاتر نیگەتیڤ بووەو تاکی کوردی کردوە بە بەشێک لە سیستەمی سودمەندگەرایی لۆکاڵ و جیهانی کە تەنها بە دوای کایە مادی و غەریزیەکان دا بگەڕێت و لە هەمان کاتدا کایە رۆحی و مەعنەویەکان فەرامۆش بکات کە خودی ئەمەش بۆتە هۆی لاوازبون و کاڵبونەوەی ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد . چونکە هەروەک لە ولاتانی پێشکەوتوو دەبینرێت و هەستی پی دەکرێت ، لەگەل دەستپیکردنی پرۆسەی جیهانگیری ، ئینتمای نیشتمانی تاکی ئەوڕوپی ڕووەو کاڵبونەوە و بێ هیزی ڕۆیشتوەو وتەنانەت دەکرێت بە قەیرانی ئینتمای نیشتمانی تاکی ئەروپی و ئەمریکی ناوی ببەین .\nبەلام بارودۆخی خەلکی کورد لە چاو ئەو نەتەوانەی کە خاوەنی نیشتمان و ولاتی خۆیانن بە تەواوی جیایە . لە کاتیکدا کە دەبوایە ئنتیمای نیشتمانی لای تاکی کورد لە کوردستانی باشور بەهێز بوایە بە حوکمی ئەوەی کە تا ئیستا کورد نەگەیشتوە بە ڕزگاری نەتەوەیی و سەربەخۆیی نیشتمانی وبەشێک لە خاکی نیشتمانەکەشی لە ژیر دەستی نەتەوەی سەردەست دایە و مەحکوم کراوە بە مادەی ١٤٠ و لە ژیر رەحمەتی ئەو مادە مردوە دایە ، دەبوایە ئنتمای نیشتمانی لای تاکی کورد وەکو هەر نەتەوەیەکی ژیر دەست بەهێز بوایە .\nبە داخەوە ئیمە دەزگایەکی راپرسیمان لە کوردستانی باشور نی یە بۆ هەڵسەنگاندنی بەبەتە هەنوکایی و گرنگەکانی کۆمەڵگا .جا لەبەر ئەمە قسەکردن لەسەر ئەوەی کە ئایا ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد بە هیزە وەیان بی هیزە ئەوا تەنها دەکرێت لە ڕوانگەی هەندێک دیاردە و ڕووداو وپێوەر و معیارەوە وەلامی پی بدرێتەوە . نەک لە ژیر ڕۆشنایی ڕاپرسیەکی فەرمیەوە کە لە کوردستان ئەنجام درابێت کە تیایدا و بیر و بۆچونی ژمارەیاکی بەرچاو لە خەڵکی کۆمەلگای ئیمە وەرگیرابێت سەبارەت بەم بابەتە .\nبە بیر و بۆچونی منەوە بۆ سەلماندنی ئەوەی کە ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد بە ڕاستی لاوازە یان بەهیزە دەبیت وەڵامی جەند پرسیارێک لە تاکەکانی کۆمەڵگای کوردی لە ڕیگای ڕاپرسیەک وەربگیرێتەوە . هەندێک لەم پرسیارانەش بریتین لە :\n• خۆت بە خەڵکی یان هاولاتی و هاونیشتمانی کوێ دەزانیت ؟\n• گەر بیانیەک لێت بپرسێت خەڵکی کوێیت ،چ وەلامێکی دەدەیتەوە ؟\n• بەختەوەروشادمانیت کە لەم ولاتەی(هەرێم) ـەی خۆت دەژیت ؟\n• گەر دەرفەتت هەبێت ئەم وڵاتەی خۆت جێبهێلیت وڕێگات بۆ بڕەخسێنن بچیت بۆ ولاتێکی تر.ئەم کارە دەکەیت یان نا وە بۆچی ؟\n• گەر لە تەک جنسیەی ولاتەکەی خۆت ، خاوەن جنسیەی ولاتێکی تر بیت و لە ولاتەکەی تر پێیان وتی کە ناتوانی هەلگری ٢ جنسیە بیت و دەبێت دەستبەرداری دانەیەکیان بیت . دەستبەرداری کامە جنسیە دەبیت ؟\n• گەر ولاتەکەت دووچاری هەڕەشەی دەرەکی بوو ، ئامادەی ژیانی خۆت لە پیناودا بەخت بکەیت ؟\nوە جەندەها پرسیاری تری لەم چەشنە .\nئەوا تەنها لە ڕیگای وەرگرتنەوەی وەلامی ئەو پرسیارانە و چەندەها پرسیاری تری لەم چەشنە بۆمان ڕون دەبێتەوە کە ئایا ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد چۆنە.من لەو بڕوایەدام گەر ڕاپرسیەکی لەم چەشنە بکرێت بە تەواوی بۆ هەموو لایەک ڕون و ئاشکرا دەبێت و ڕوون دەبێتەوە کە ئینتمای نیشتمانی لە ئیستادا لای تاکی کورد بێ هێزە .\nگەر بمانەویت بە ووردترکۆنکریت تر قسە و باس بکەین لەسەر ئاستی ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد هەر لە رابردوەوە تاوەکو ئیستا ، دەبێت سەیرێک بۆمان ڕون دەبێتەوە کە ئینتمای نەتەوەیی و نیشتمانی لای تاکی کورد لە هەڵکشان و دابەزین دا بووە . وە دەکرێت لەم ڕوانگەوە کۆمەڵگای کوردی دابەش بکەین بەسەر چەند قۆناخێکەوە .\nبەر لە ڕاپەڕینی ئازاری ١٩٩١\nدیارە کورد لە کوردستانی باشور وەک کوردی بەشەکانی تری کوردستان و هەر نەتەوەیەکی تری چەوساوە لەو ولاتانەی کە کوردستانیان پیوە لکێندراوە هەمیشە لە بەشداریپێکردنی سیاسی و پیکهاتەی سیاسی ئەو ولاتانە دورخراوەتەوە . لە عیراقی عروبەدا ، کورد هەمیشە پەراویز کراوە و هەرگیز بەشیک نەبوە لە بریاری سیاسی وە لە کاتێک دا کورد وەک کەمە نەتەوایەتی سەیر کراوە و مامەڵەی لەگەل کراوە هەتمەن تاکی کوردیش وەک هاوڵاتییەکی پلە خوارتر لە عەرەب سەیر کراوە . چەمکی نەتەوەی زۆرینە و نەتەوەی کەمینە لە هەر کۆمەلگایەک دا پیادە بکریت و شەرعیەتی پی بدرێت دیارە ئەمە ڕێک بە مانای بە دەرکردنی نەتەوەی کەمینە لە دەسەلاتی سیاسی ئەو وڵاتە . وە وەک وەلامێک بۆ ئەم حالەتە وە وەک پەرچەکردارێک بۆ ئەم چەوسانەوەیە ، خەلکی کورد هەمیشە بەردەوام بووە لە هەوڵ و تێکۆشان و خەباتی دژ بەم بارودۆخە . خودی ئەمەش هۆکارێک و هاندەرێک بووە بۆ بەهیزبونی ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد . لێرەشەوە تاکی کورد نە خۆی پی عیراقی بووە وە نە شانازیشیکردوە بە عیراقبونی خۆی ، بەڵکو هەمیشە خۆی پی کورد و کوردستانی بوە و کوردستانی سەربەخۆ بەشێک بوە لە خەون و خەیاڵەکانی . ئەم بەدەرکردنە سیاسی یە و بوونی مامەلەیەک لەگەل تاکی کورد وەک تاکی سەر بە کەمەنەتەوایەتی یەک نەک لەسەر بنەمای هاولاتیبون و نیشتمانی بون ئەم هەستکردنەی بۆ ئینتمای کوردستانی بوون و کورد بوون بەهیزتر کردوە . کاتێک دەسەلات کۆمەڵگا دابەش دەکات لەسەر بنەمای نەتەوەی زۆرینە و نەتەوەی کەمینە ، وە دەسەڵات بە دەستی نەتەوەی زۆرینەیە ،دەسەڵات و نەتەوەی زۆرینە وەکو خیر و خیرات و چاکە کردن هەندیک مافی ڕۆشنبیری و ئیداری بە کەمینە دەدەن ، ئەوە ڕێک بە مانای چەسپاندی بیرۆکەی دابەشکردنی کۆمەڵگایە بۆ هاوڵاتیانی پلە یەک و پلە دوو لەسەر بنەمای ئینتمایان بۆ زۆرینە یان کەمینە ودواتر دەرکردنی کەمینە و تاکەکانی کەمینەیە لە دەسەلات و بریاری سیاسی . هەرئەمەش هۆکاری سەرەکی بووە کە خەڵکی کورد لە کوردستانی باشورهەرگیز وە ڕۆژێک لە ڕۆژان شانازیان بە عیراقبونی خۆیان نەکردوە ، بەڵکو هەمیشە گەر واقعی حاڵیش لە بەرژەوەندیان دا نەبوبێت (هەروەک نەبووە) کە دەربڕین لە کوردستانی خۆیان بکەن ، بەڵام هەمیشە لە هزر و ئەندێشە و خەیالیان کورد و کوردستانی بووین .\nلە راپەرین تاوەکو ٣١ئاب ١٩٩٦\nدیارە راپەرینی خەڵکی کورد لە بەهاری ساڵی ١٩٩١ دژ بە ڕژێمی بەعس و دواتریش هەڵبژاردنی یەکەمی کوردستان و پیکهێنانی پەرلەمان و حکومەت دەورو کارکردێکی زۆر پۆزەتیڤیان لەسەر رۆحیەتی شۆڕشگێرانەی خەڵکی کورد هەبو وە لە هەمان کاتدا تەکانیکی بەرچاوی بە هەستکردنێکی زیاتر بۆ ئینتمای تاکی کورد بۆ کوردستان دا . کۆچرەوەکەش ، کە تاکە ڕوداوو بو لە کوردستانی باشور کە کوردی بە جیهان ناساند ، باشترین بەلگەی ئەم ڕاستیەن . خەڵکی کورد لە ڕێگای کۆچرەوی بەهاری ١٩٩١ بە دەسەلاتی فاشیستی بەغدا و کۆمەڵگای نێودەوڵاتی نیشان دا کە ئیمە کوردین و کوردستانین و جارێکی تر هەرگیز ئامادە نین وەکو هاوڵاتیەکی پلە دوو و کەمە نەتەوایەتی لە چوارچیوەی عیراقی عروبەدا ژیان بکەین .\nلە ٣١ ئابەوە تاوەکو روخانی رژیمی بەغدا لە ٢٠٠٣\nبەڵام لەگەل لیدانی پارتی کریکارانی کوردستان لە لایەن پارتی و یەکێتی و دواتر هەڵگیرسانی شەری ناوخۆو و هینانی جەندرمەی تورک و پاسداری ئیرانی و گاردی کۆماری عیراقی بۆ سەر خاکی نیشتمان لە لایەن دوو حیزبە دەسەلاتدارەکەی کوردستان ، وە بەتایبەتی ڕژێمی بەعس و گاردی کۆماری لە ٣١ ئاب دا ، ئەو ڕژیم و سوپایەی کە بەرپرس بوون لە جینۆسایدی خەڵکی کورد و ئەنفال و کیمیا باران ، ئەو ڕژیمەی کە سالەهای ساڵ خەلکی کورد بە دەستیەوە دەیناڵاند و دەچەوسینرایەوە ، خودی ئەم ڕەفتارانەی حیزبە دەسەلاتدارەکانی کوردستان بوون بە هۆکاری سەرەکی بۆ لاواز بونی ئینتمای نیشتمانی و دابەزینی ئەم ئینتمایە لە لوتکە بۆ نزمترین ئاستی . لێرەوە بۆ زۆربەی تاکی کورد – تەنانەت لەسەرەتاوە بە ئەندامان و لایەنگرانی پارتی دیمۆکراتی کوردستانیشەوە ، کە دیارە دواتر زۆربەیان دەستیان کرد بە پاسا و هێنانەوە بۆ ٣١ ئاب و دواتریش بە بەرگری کردن لەم تاوانەی سەرکردەی پارتی و تەنانەت ئاماژە پی کردنیشی وەک شانازی نەتەوەیی- وخەڵکی کوردستان ڕون بۆوە ، کە ئەوەی لە ڕابردودا لە ژیر ناوی داکۆکی کردن لە کورد و کوردستان دەکرا و کراوە ، شتیکی زیاتر نەبوە لە چەواشە و گەوجاندنی خەڵک وگەیشتنی تاقمێک و دەستەیەکی دیاریکراو بە دەسەڵاتی سیاسی . دیارە دوای ئەمە جەنگی ساردی نیوان دوو حیزبە سەرەکیەکەی کوردستان دەست پی دەکردو و کوردستانیشیان دابەش کرد بەسەر دوو ئیدارە ( هەریمی زەرد و هەرێمی سەوز ) – کە تا ئیستاش بەردەوامی هەیە . ئەلبەتە هەموو ئەو ڕوداوانە وە ئاکامەکانی ئەو ڕوداوانە کە نەهامەتی زیاتری بۆ ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی کوردستان هێنا ئاراوە تاوەکو ساڵی ٢٠٠٣، بوون بە هۆکاری سەرەکی بۆ لاوازبونی هەستی ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد.\nڕوخانی ڕژێمی بەغدا تاوەکو نارەزایەتیەکانی ١٧ شوبات\nئەمەشیان جارێکی تر ووزە و توانەیەکی ڕوو لەسەری دا بە هەست کردن بە ئنتمای نیشتمانی لای تاکی کورد لە کوردستانی باشور. ڕوخانی ڕژیمی بەعس و چەسپاندی فیدراڵی بۆ کوردستان ( کە دیارە من تێڕوانینی خۆم هەیە سەبارەت بەم فیدرالیە ) و مادەی ١٤٠ و بەشداری ڕاستەوخۆی کورد لە دەسەلاتی مەرکەزی و پێدانی ١٧% ی داهاتی حکومەتی مەرکەزی بە هەریمی کوردستان هۆکاری سەرەکی بون بۆ گەشە و نەش و نما کردنی هەستی ئینتمای نیستمانی جارێکی ترلای تاکی کورد .\nبەلام کاتیک دیاردەی گەندەڵی شیوازیکی فراوانتر و بەرچاوتری لە چاو جاران بەخۆیەوە بینی وە نەک هەر لە لایەن دەسەلاتەوە هانگاوی جدی بۆ کەمکردنەوە و نەهیشتنی بۆ نەنرا ، بەڵکو بە شیوەیەکی بەرنامە داڕیژراو و لە پیناو بەرژەوەندی حیزبی و بنەماڵەیی چاوپۆشی لێکرا وە بووە هۆی بێ بەشکردنی کۆمەڵگا لە خزمەتگوزاری و بەردەوامی دیاردەی هەژاری و دابین نەکردنی ژیانێکی شایستە بە تاکی کورد وگەورە بونی بۆشایی نیوان پێکهتەکانی سەرەوە و خوارەوەی کۆمەڵگا و نەچەسپاندنی وە یاخود لانی کەم کارنە کردن بۆ چەسپاندنی پلەیەک لە دادپەروەری کۆمەڵایەتی و ڕیز نەگرتن لە مافی مرۆڤ و بەرتەسک کردنەوەی ئازادی و هەنگاونان بەرەو دەسەلاتیکی تاکڕەوانە و سەرکوتگەرانە و نا سەروەری یاسا و بالا دەست بونی حیزب و ڕیزنەگرتن لە دام و دەزگا شەرعی یەکان و کۆنترۆلکردنی بازار و ئابوری ولات و لەویشەوە کۆنتڕۆل کردنی قوت و گوزەرانی خەڵک لایەن دەسەلات و حیزبەوە، جارێکی تر ئینتمای نیشتمانی و هەست کردن بە ئنتما بون بۆ کوردستان ڕەوەو لاوازی و بی هیزی ڕێڕەوی گرت و وەرچەرخا.\nبون و نەبونی دادپەروەری کۆمەلەیەتی لە هەر کۆمەلگایەک ( دیارە مەبەستم ئەو کۆمەڵگایانایە کە خاوەن دەسەلاتی خۆمالین ) و ڕادە و ئاستی ئەو دادپەروەریە پەیوەندی ڕاستەوخۆی هەیە بە بەهیزبون و بێ هیز بوونی ئینتمای نیشتمانی . بەم شیوەیە لە هەر کۆمەلگایاک جۆریک لە دادپەروەری کۆمەلایەتی بونی هەبێت ، ئینتمای نیستمانی لەو کۆمەڵگایا بەهیز دەبێت وە بە پێجەوانەوە .\nوە هەروەها بە شیوەیەکی گشتی لە هەر کۆمەڵگایەک ئنتمای حیزبی بە هیز بێت ( کە دیارە هۆکارە سەرەکیەکەی لە ولاتانی جیهانی سێهەم و دیکتاتۆری و تۆتالیتاریستیەکان دەگەریتەوە بۆ کۆنترۆل کردنی قوتی خەلک لە لایان حیزب و دەسەڵاتەوە، وە لەم ڕیگایەوە حیزب و دەسەڵات خەڵک ناچار دەکەن کە بۆ ژیان کردن و دابین کردنی بژیوی خۆیان و خانەوادەکەیەن پەیوەست بن بە حیزب و دەسەڵاتەوە) دیارە لەم کۆمەلگایە شتێک بە ناوی دادپەروەری کۆمەڵایەتی بونی نی یە و تاکەکان بۆ دابین کردنی بژێوی ژیانیان ڕوو دەکەنە حیزبی دەسەلات و بەم شیوەیە ئینتمای حیزبی بە‌هیز دەبیت و ئینتمای نیشتمانی لاواز و بی هیز دەبێت.هەر لەبەر ئەوە ئەگەر سەیری ڕێژەی ئینتمای حیزبی تاکەکانی کورد لە کوردستانی باشور بکەین و بەراوردێکی پی بکەین لەگەڵ ولاتانی ئەوروپی و کۆمەڵگا دیمۆکراتیەکان، دڵنیام کە زۆر ئاشکرا و ڕونە ئەم ڕیژەیە لە ولاتانی دیمۆکراسی و ئەوڕوپی زۆر کەمترە .\nنارەزایەتیەکانی ١٧ شوبات ٢٠١١\n١٧شوبات تەقینەوەی ناڕەزایەتی پەنگخواردوی خەڵک و تاکەکانی کۆمەڵگای کوردی بوو بە ڕووی گەندەڵی و نادادپەروەری و نەبونی خزمەتگوزاری و بەرتەسککردنەوەی ئازادی . خودی ئەم ناڕەزایەتیە جاریکی تر جۆریک لە هیوای بە خەلکی کوردستان و بە تایبەتی بە گجان و لاوان بەخشیەوە. ١٧ شوبات دەنگی نارازی ئەو کەسانەی کۆمەڵگا بوو کە هیچیتر نەیانویست ژیان بکەن لە ناو درۆدا و ژیان کردنی ناو ڕاستگۆیی یان هەلبژارد. خودی ئەم ناڕەزایەتیانەش جارێکی تر بو بە هۆکار بۆ بەهیزبونەوەی هەستی ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد.\nلە ئاکامدا دەتوانین بڵێین کە دەسەڵاتی کوردی وەک هۆکاریکی ناوخۆیی ، دەوروکارکردی زۆر نێگەتیڤی لەسەرهەستی ئینتمای نیشتمانی لای تاکی کورد هەبووە . هۆکەشی بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ نەبونی دادپەروەری وە لەهەمان کاتدا گرنگی دان بە ئینتمای حیزبی دەگەڕێتەوە .\nئینتمای نیشتمانی لە کوردستانی باشور وەکو بەلەمێکی بچوک وایە کە لەدەریایەکی گەورەدا ( کە سنوری کەوتۆتە سەر خودی کوردستان و ولاتانی ئەقلیمی و داگیرکەر و نیودەولەتی ) سەوڵ دەدات و دەیەوێت بچیتە پێشەوە و بە شوێنی مەبەست بگات ، بەلام شەپۆلی دەریاکەو تەوژمی بای دەریاکە دژ بە ئاڕاستەی بەلەمەکەیە وزۆر کاریگەرترە لە سەوڵ لێدانەکە و ئەو دیو و ئەو دیو بە بەلەمەکە دەکات ، وە سەول لیدانی بەلەمەکە دژ بە ئاراستەی شەپۆلی دەریاکە و تەوژمی باکەی سودی نابێت و بە شوێنی مەبەستمان ناگەیەنێت . و بەلەمەکە بەرەو دواوە دەگەرینێتەوە.واتە تاوەکو ئەم دوو حیزبە لە کوردستان حوکم بکەن وە کۆمەڵگای کوردی ئاواڵا بکەن بە ڕووی ولاتانی دەورو بەر و تا ڕادەیەکیش پرۆسەی جیهانگیری و میدیا ژەهراوەکانیان ، وە تا دارایی و ئابوری کوردستان لە لایەن پارتی و یەکێتی کۆنترۆل کرابێت – کە ئەمەش هۆکاری سەرەکیە بۆ نەبونی دادپەروەری کۆمەلایەتی وە بونی ئینتمای خەڵک بۆ ئەحزابی دەسەڵات – ئەوا خەڵک بە ناچاری پشت لە نیشتمان دەکات و ئینتمای نێشتمانی بەلاوە گرنگ نابێت .\n1,382 جار بینــراوە لەڕەهێڵپۆست\nشه‌هاب كه‌ریم : یادی هه‌ڵه‌بجه و یادی سه‌ركرده و سه‌رۆك پارته‌كان .


📅 03-12-1983 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n- کردنەوەی گفتوگۆی ینک لەگەڵ رژێمی ئێڕاق و شەڕیان [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 92% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:42\n📅 15-11-1983 رێکەوت و رووداو (کڕۆنۆلۆژیا)\n👁 ئەم بابەتە 16,027 جار بینراوە\n- لە گوندی بالیسان جەلال تاڵەبانی، نزیکەی 30 کادێر [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 92% ✍ هـ.ب. 30-8-2010 11:20:42


خواردنی شله‌ی لۆبیا چ سوودێكی هه‌یه؟\nشله‌ی لۆبیا به یه‌كێك له‌و شلانه داده‌نرێت كه خه‌ڵكی زۆر حه‌زیان لێیه و داواكارییه‌كی زۆری له‌سه‌ره، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا پزیشكان ده‌ڵێن ئه‌و شله‌یه زۆر به‌سووده بۆ جه‌سته‌ی مرۆڤ.\nبه‌پێی هه‌واڵێك كه له ماڵپه‌ری "wpea" دا بڵاو كراوه‌ته‌وه و باس له سووده‌كانی خواردنی شله‌ی لۆبیا ده‌كات و ده‌ڵێت، به‌گوێره‌ی توێژینه‌وه زانستییه‌كان كه پزیشكانی پسپۆڕ له بواری خۆراكدا ئه‌نجامیان داوه ئه‌وه‌یان بۆ ده‌ركه‌وتووه كه شله‌ی لۆبیا به یه‌كێك له باشترین پێكهاته‌كان داده‌نرێت بۆ جه‌سته، ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی لۆبیا ده‌وڵه‌مه‌نده به ماده خۆراكییه‌كان و ڤیتامینه جۆراوجۆره‌كان كه به‌رپرسن له پاراستنی جه‌سته له نه‌خۆشی، بۆیه لێره‌دا باس له سووده‌كانی خواردنی شله‌ی لۆبیا ده‌كه‌ین:\nیه‌كه‌م – شله‌ی لۆبیا له نه‌خۆشی دڵ ده‌تانپارێزێت: یه‌كێك له سووده‌كانی خواردنی لۆبیا ئه‌وه‌یه كه دڵ ده‌پاریزێت له هه‌ر كێشه‌یه‌ك كه تووشی ده‌بێت، هه‌روه‌ها كۆنترۆڵی به‌رزی په‌ستانی خوێن و ئاستی كۆلسترۆڵی خوێن ده‌كات كه ئه‌م دوو هۆكاره ده‌بنه هۆی تووشكردنی دڵ به جه‌ڵته، بۆیه پزیشكان ئامۆژگاریمان ده‌كه‌ن كه شله‌ی لۆبیا بخۆین بۆ ئه‌وه‌ی له نه‌خۆشی دل به‌دووربین.\nدووه‌م – شله‌ی لۆبیا هاوكاریت ده‌كات له هه‌بوونی خه‌وێكی ئارام: یه‌كێكی تر له سووده‌كانی شله‌ی لۆبیا ئه‌وه‌یه كه یارمه‌تی مێشك ده‌دات بۆ ئارامبوونه‌وه و ئیسراحه‌تدان پێی، هه‌روه‌ها پزیشكان ئامۆژگاریمان ده‌كه‌ن كه زۆربه‌ی كات له ژه‌می ئێواراندا ئه‌م شله‌یه بخۆین، چونكه ماده‌كانی ناو لۆبیا مێشك ئارام ده‌كه‌نه‌وه و هاوكاریت ده‌كه‌ن له هه‌بوونی خه‌وێكی ئارام.


ئێچ تی سی لاسایی ئایفۆن دەكاتەوە\nبڕیارە كۆمپانیای "ئێچ تی سی" ئەمڕۆ پێنجشەم پەردە لەسەر مۆبایلە نوێكەی هەڵبداتەوە، ڕاپۆرتی میدیاكانیش ئاماژە بەوە دەكەن، كە لەو مۆبایلە نوێیەدا گۆڕانكاری گەورە و تایبەتمەندی زۆر خراونەتە بەردەم بەكارهێنەرانی ئێچ تی سییەوە.\nبەگوێرەی كۆمەڵێك وێنەی دزەپێكراو، كۆمپانیای تایوانی "ئێچ تی سی" هەندێ هەنگاوی هاوشێوەی ئایفۆنی گرتووەتەبەر و بەهەمان شێوە دەرچەی شەحنكردنەوە و هێدفۆنی كردووە بە یەك دەرچە لە مۆبایلە نوێكەی بەناوی "HTC Ocean Note".\nئەو هەنگاوەی ئێچ تی سی هاوشێوەی هەنگاوەكەی ئەپڵە كە لە مۆبایلی ئایفۆن7 و ئایفۆن7پلەس یەك دەرچەی بۆ شەحنكردنەوە و هێدفۆن تێدا دروست كراوە، لاساییكردنەوەی ئەو هەنگاوە ناڕەزایی و گفتوگۆی زۆرێك لە هەوادارانی ئێچ تی سی لێ كەوتەوە و هاوكات هەواداری ئایفۆنیش ڕەخنەی توندیان لە مۆبایلەكەی ئێچ تی سی گرت و دەنگۆی سەیری لەبارەوە بڵاو بووەتەوە، كە هێدفۆنی لاسلكی لەگەڵی پێوەست ناكرێ و نرخی هەرزانە و كێشەی زۆری تێدا هەیە.\nلە لایەكی ترەوە ئاماژە بەوە دەكرێ كە پەیكەری مۆبایلەكە ڕووی دەرەوە و دواوەی بە شووشە ڕووپۆش كراوە، شاشەیەكی یەدەگیشی هەیە وەك مۆبایلی LGV20.


ئەردەڵان بەکر کێ بوو؟\n2406 جار خوێندراوەتەوە کات07:52 بەروار10-10-2018\nھونەرمەند ئەردەڵان بەکر لە 25-09-1967 لە هەولێر لە گەرەکی خانەقا لە دایکبووە تا پۆلی 3 ناوەندی خۆیندووە، لە منداڵیدا لە قوناغی سەرەتایی زۆر زیرەک بوو، هەموو ساڵێک بە یەکەم دەرچووە، ئەو وزەیەکی باشی هە بوو، وەرزشکارێکی باش بووە.\nئەردەلان لەخێزانێکی کورد پەروەرو گەورە بووە، هەر لە تەمەنی هەرزەکاری حەزو خولیای هونەری هەبووە هەر زوو لە تەمەنیکی زۆر بچووک هەوڵدەدات پەیوەندی بەڕیزەکانی پیشمەرگەی کوردستانەوە بکات بەڵام لەبەر بچوکی تەمەنی وەرناگیرێت.\nدوای تەمەنی 18 ساڵی ئەردەڵان دەبێتە پێشمەرگەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەتیپی 86 ی بەرانەیەتی.\nلە دوای شاڵاوی بەدناوی ئەنفالییش لە ساڵی 1988 لەناو رێکخستنەکانی یەکێتی، دەست بەخەباتی نهێنی دەکات، لەناوی شاری هەولێر، لە راپەرینیشدا سەرپەرشتی هێزیک دەکات بۆ چەند گەرەکێک لەوانە، گەرەکی خانەقا تاکو دەگاتە، شارع هەولێر.\nلە کۆڕەوی 1991 کوردستان بە جێ دەهێڵێت و دەچێتە وڵاتی سوید، ماوەی 15 ساڵ لە غوربەت ژیا، لێرەدا یەکێک لەوتەکانی دەھێنینەوە یادی خوێنەر کە بەردەوام لەگەڵ لەگەڵ هاوەڵەکانی دەیووت (مرۆڤ هەستە من قەت هەست ناکەم کە لەهەندەرانم هەمیشە وا دەزانم لە کوردستانم) هێندە خۆشەویشتی بۆ خاک و نیشتمانی هەبوو.\nئەردەڵان نمونەی هونەرو هونەر مەندانی کورد بوو، لەساڵی 1986 یەکەم کاسیتی خۆی بلاوکردۆتەوە..لە ساڵی 1993یش لە وڵاتی سوید یەکەم ئەلبوومی بڵاوکردەوە.\nئەردەڵان خاوەنی 5 ئەلبومی گۆرانییە...لەوانە،\nشەم - şem\nئەلبومی 2007 - Elbumî 2007\nوەفای عەشق - Wefay 'Eşq\nهەڵبژاردە – Hellbjarde\nئەردەڵان بەکر – لە یەکێک لە گۆرانیەکیانیدا بەناوی (کچی گاور) دەڵێت:\nکچی گاور دڵی بردم ئەشقی بووم پیری کردم\nتازە دونیایی من وایە من بریندارم ئەو تەبیبم\nوا دەرۆی و جێم دەهێلی\nبرینی کۆنە بە ئێش دێنی\nدەرۆی پێم بڵی بۆ چ لایەک\nهیچ کەس وەک من خۆشتی ناوێ\nئیشقی جوانیت وای لێکردم دونیاو خەیاڵی بردم\nلە تەمەنی نێو گەنجیما رسوای هەردوو دونیات کردم\nجوانەمەرگ نە خۆشی درێژخایەنی هەبوو، خۆی دەیزانی، چونکە پزیشکەکان پێیان گوتبوو، بەڵام ئەو زۆر بەئومێدێکی گەورەوە لەدڵ و خەیاڵی دانابوو چاک ببێتەوە، یاخود بەرەو باشی بڕوات و ئیتر دەست بکات بە وەرزش و ژیانێکی نوێ بۆ خۆی دابین بکات !؟ بەڵم لە هەمان کاتدا نەیدەویست ئازیزانی خۆی دڵ گران بکات بەم هەواڵە ناخۆشەی.. بڕیاری دابوو کە لای کەس باسی نەکات تەنها لەلای براکانی و چەند کەسێکی تر.\nمخابن، مەرگ رێگەی نەدا ئەردەڵان کاری باشترو جوانتر پێشکەش بکات‌و، لەرۆژی 2009-10-10، لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی وڵاتی سوید، بەنەخۆشی کۆچی دوایی کرد‌و. دوای چوار رۆژیش لە ئێوارەی 2009-10-14، تەرمەکەی لەسەر ئەرکی کۆسرەت رەسوڵ جێگری سکرتێری گشتی یەکێتێ گەڕێندرایەەە هەولێرو رۆژی 2009-10-15، لە مەراسیمێکی شایستەدا لە گۆڕستانی شێخ ئەحمەد لە هەولێر بەخاک سپێردرا.\nڕۆژی 06-03-2014 بەئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی و نیاز نوری نەقیبی سەندیکای هونەرمەندان و ژمارەیەکی بەرچاو لە کەسایەتی و رۆشنبیران و بنەماڵەی هونەرمەندی کۆچکردوو ئەردەڵان بەکر، لە پارکی منارە لە هەولێر پەردە لەسەر پەیکەری ئەو هونەرمەندە لادرا.\nپەیکەرەکە لەلایەن پەیکەرساز رێبین سەرکار-ەوە دروستکراوەو پۆرترێتە و قەبارەکەی دوو ئەوەندە و نیوی قەبارەی ئاساییە و لەمادەی فایبەر گڵاس دروستکراوە.


فراکسیۆنی یەکێتی لەبارەى شەڕەکەى دوێنێی پەرلەمانی کوردستان ڕایگەیاند، پەرلەمانتارێکی فراکسیۆنی گۆڕان "پەلاماری ڕابەر و ڕەمزی گەورەی گەلەکەمان سەرۆک مام جەلال دا، ئێمە پێشتر ئاگاداری ئەو هەنگاوەبووین و فراكسیۆنەكەیانمان ئاگاداركردەوە، بەڵام ئەوان هەرسوور بوون لەسەر ئەو چەواشەكاریانە، بۆیە ئێمەش هەوڵی راگرتنی ئەو چەواشەكاریانەمان دا."\nدوێنێ سێشەممە لە دانیشتنى پەرلەمانى کوردستاندا کە تایبەت بوو بە مەرگەساتى هەڵەبجە گرژى و ئاڵۆزى لەنێوان شیرین ئەمین و چەند پەرلەمانتارێکى یەکێتیدا دروستبوو، دواى ئەوەى شیرین ئەمین ئازادکردنى تاریق رەمەزان یەکێک لە فڕۆکەوانەکانى کیمیابارانى هەڵەبجەى خستە ئەستۆى جەلال تاڵەبانى سکرتێرى کۆچکردووى یەکێتى.\nفراکسیۆنى یەکێتى ئەمڕۆ چوارشەممە (17ی ئازاری 2021) لە ڕاگەیەنراوێکدا کە وێنەیەکى دەست "ناس کورد" کەوتووە ئاماژەى بەوەکردووە، ئەو پەرلەمانتارە لە بری پێشنیاز بۆ خزمەتكردنی شارەكە و سەركۆنەی رژێمی بەعس، پەلاماری مام جەلالى داوە.\nباس لەوەشکراوە "ئێمە پێشتر ئاگاداری ئەو هەنگاوەبووین و فراكسیۆنەكەیانمان ئاگاداركردەوە، بەڵام ئەوان هەرسوور بوون لەسەر ئەو چەواشەكاریانە، بۆیە ئێمەش هەوڵی راگرتنی ئەو چەواشەكاریانەماندا".\nفراکسیۆنى یەکێتى دەڵێت، "هەرگیز ئەندامانی فراکسیۆنی سەوز نە پەلاماری پەرلەمانتارەكەیان داوەو نە هێرشیاركردووەتە سەری، گرتە ڤیدیۆکانیش شایەتی وتەکانمانن".\nدەشڵێت، "بۆ راگرتنی پێشویەكان لەناو هۆڵی پەرلەمان سەرۆكی پەرلەمان لە چوارچێوەی پەیرەوی ناوخۆی پەرلەمان رێكاری گرتووتە بەرو بۆ ئەو كاتە رێگری لێكراوە بێتەوە ناو ئەو دانیشتنەی پەرلەمانەوە".\nدوێنێ سێشەممە دواى رووداوەکە، شیرین ئەمین، ئەندامی فراکسیۆنی گۆڕان رایگەیاند، لەلایەن پەرلەمانتارانى یەکێتى یەوە پەلاماردراوە و سەرۆکى پەرلەمانیش وتەکانى لە پرۆتۆکۆڵ سڕیوەتەوە.\nزیاتر بخوێنەوە: ڤیدیۆیەکی نوێی شەڕەکەى پەرلەمانی کوردستان بڵاوکرایەوە


زانکۆی سۆران - وتاری د. موسڵیح مسته‌فا له راگه‌یاندنی پڕۆژه‌ی فێركرای زمانی كوردی بۆ ئاخێوه‌رانی بیانی\nوتاری د. موسڵیح مسته‌فا له راگه‌یاندنی پڕۆژه‌ی فێركرای زمانی كوردی بۆ ئاخێوه‌رانی بیانی\nبڵاوكراوەتەوە لە شەممە, 24 تشرینی دووەم 2018 13:52\nهه‌موولایه‌كتان به‌خێر بێن\nخۆشحاڵین كه ئه‌مڕۆ له‌م كۆبوونه‌وه گرنگه‌دا له‌گه‌ڵمانن. كۆبوونه‌وه‌یه‌ك كه پڕۆژه‌یه‌كی ستراتیژی تێدا راده‌گه‌یه‌ندرێ و په‌یوه‌سته به بابه‌تێكی هه‌ستیار له په‌یوه‌ندی نێوان مرۆڤه‌كان. ئه‌م پڕۆژه‌یه، كه په‌یوه‌سته به فێركاری زمانی كوردی بۆ ئاخێوه‌رانی بیانی و، له لایه‌ن سه‌نته‌ری هه‌ندرێن بۆ زمان و توێژینه‌وه‌ی كولتووری ئاماده‌كراوه، به‌شێكه له ستراتیژێكی فراوانتر، كه له روانگه‌ی زانكۆ سه‌باره‌ت به زمان، وه‌كو به‌هێزترین ئامرازی پێوه‌ندی و لێكگه‌یشتنی نێوان مرۆڤه‌كان، هه‌مانه. هه‌ر له سه‌ره‌تاوه زۆر هه‌ستیار بووین سه‌باره‌ت به‌م بابه‌ته و زۆر كارمان له‌م پێناوه‌دا كردووه. هه‌میشه وامان هه‌ستكردووه، یه‌كێك له باشترین رێگاكان بۆ به‌دیهێنانی گفتوگۆیه‌كی بنیاتنه‌ر و په‌ره‌پێدان به توانای بیركردنه‌وه و فراوانكردنی ئاسۆكانی روانین و به‌دیهێنانی گه‌شه‌یه‌كی ئه‌رێنی به‌رده‌وام، فێربوونی زمانه جیاوازه‌كانه.\nئه‌م پڕۆژه‌یه، جگه له‌و ره‌هه‌نده مرۆییه‌ی كه هه‌یه‌تی، ره‌هه‌ندێكیشی هه‌یه كه په‌یوه‌سته به كۆی كێشه‌ی كورد و هه‌لومه‌رجی ئێستای وڵاته‌كه‌مانه‌وه. ئه‌مه هه‌وڵێكی سیسته‌ماتیك و جه‌وهه‌رییه، تا له‌مه‌ولا ئه‌وانه‌ی دێنه ئه‌م وڵاته، له رێگه‌یه‌كی ئاسان و ئه‌كادیمییه‌وه، بتوانن فیری زمانی كوردی بن و، دواجار راسته‌وخۆ قوڵایی كێشه‌ی كورد و نه‌هامه‌تییه‌كانی سه‌ر ئه‌م میلله‌ته و حه‌قیقه‌ت و راستی بابه‌ته‌كان بزانن، نه‌ك ئه‌وه‌ی كه له ده‌ستی دووه‌م وسێیه‌مه‌وه پێیان بگات. ئێمه باوه‌ڕمان وایه، كه دواجار تێگه‌یشتن له كورد و كوردستان، پێویستی به زانینێكی بنه‌ڕه‌تی زمانی كوردی هه‌یه. ئه‌مه جگه له‌وه‌ی، له‌و هه‌لومه‌رجه‌ی كه ئێستا له كوردستاندا هه‌یه و له‌به‌رده‌م گه‌شه‌یه‌كی به‌رفراوانی گه‌شتیاری، پیشه‌سازی و بازرگارنیدایه، ئه‌م پڕۆژه‌یه هه‌م ده‌توانێ ئاسانكاری بكا بۆ ئه‌و ده‌یان هه‌زار هێزی كاره بیانییه‌ی، كه له كۆمه‌ڵگاكه‌مان هه‌یه، تا دوای ئاوێته‌كردنیان به كۆمه‌ڵگا، راده‌ی به‌رهه‌مهێنان و گه‌شه، ببه‌نه سه‌رێ، هه‌م رێگا بۆ هێزی خۆماڵییش خۆش بكات، كه چیدیكه زمان نه‌بێته رێگر له په‌سه‌ندكردنیان له كۆمپانیا و دامه‌زراوه بیانییه‌كان، چونكه هه‌ندێكجار له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كۆمپانیا بیانییه‌كان شاره‌زایی زمانی كوردیان نییه، بۆیه هێزی كاری خۆماڵی به ئه‌سته‌م ده‌توانێ ببێته به‌شێك لێیان. ئه‌مه جگه له فراوانكردنی مه‌ودای ئاوێته‌بوونی كولتووریش. له لایه‌كی تریشه‌وه، هه‌ر ئه‌م پرۆژه‌یه ده‌توانێ یارمه‌تیده‌رێكی گرنگی ئه‌و قوتابییه بیانییانه بێ، كه له چوارچێوه‌ی پڕۆژه‌ی سكۆڵه‌رشیپی كوردی وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵادا، له كوردستان ده‌خوێنن.\nله كۆتاییدا، وێڕای ده‌ستخۆشی له سه‌نته‌ری هه‌ندرێن و ئاماده‌كارانی ئه‌م پڕۆژه ناوازه‌یه، هیوادارم په‌ره‌ی زیاتری پێ بدرێ، تا به باشترین شێوه بتوانین رێگاكانی فێربوونی زمانی كوردی بۆ ئه‌وانه‌ی كه زمانی كوردی نازانن و دێنه وڵاته‌كه‌مان، هه‌موار بكه‌ین.\nسوپاس بۆ ئاماده‌بوون و گوێگرتنتان\n/ وتاری د. موسڵیح مسته‌فا له راگه‌یاندنی پڕۆژه‌ی فێركرای زمانی كوردی بۆ ئاخێوه‌رانی بیانی


قەیرانەكان دەروونی خەڵك ئامادە دەكەن بۆ ئەنجامدانی تاوان | دەزگاى زارى کرمانجى\nقەیرانەكان دەروونی خەڵك ئامادە دەكەن بۆ ئەنجامدانی تاوان\nلە ماوەی هەشت مانگی رابردوو، هەموو هەفتەیەكی لە میدیاكانەوە گوێبیستی تاوانێكی توندوتیژی و دڕندانە دەبین، چەندەها كێشەی كۆمەڵایەتی لە نێو خێزانەكان و بنەمـاڵەو عەشیرەتەجیاوازەكان دروست بوونە، جیا لەو روداوانەی كە هێشتا ئاشكرا نەبوونە یا لە تیڤیەكان بڵاو نەكراونەتەوە، توێژەران هۆكاری ئەم دۆخە دەگەڕێننەوە بۆ قەیرانە ئابووری و ناجێگیری دۆخی سیاسی كۆمەڵگە.\nئا/ رۆژان قیاس\nرێناس علی، تویژەری كۆمەڵایەتیە، دانیشتووی شاری سلێمانییە، ئەم توێژەرە شرۆڤەی دۆخی ئێستای كۆمەڵگەی كوردی دەكات، ئەو پێی وایە دۆخە نا جێگیرەكان پەستان لەسەر دەروونی خەڵك دروست دەكەن ئەمەش دەبێتە هۆی زیاد بوونی تاوانەكان، زیاتر روونیكردەوە" گەر سەیری كۆمەڵگەی خۆمان بكەین، دەبینین كێشە سیاسیەكان و ئابووریەكان، بوونەتە بارگرانیەكی زۆر بەسەر خەڵكەوە، بە تایبەت ئەو قەیرانە ئابووریە و نەبوونی مووچە، راوەستانی كاروباری بازرگانی و كاروكاسبی خەڵك، ئەمانە بونەتە هۆی دروستبونی بارێكی دەروونی زۆر سەخت بۆ هاوڵاتیان، زۆرینەی خەڵك لە رووی دەروونیەوە ئاسوودە نیە، هەتا ئەوانەی باری ئابووریان باشیشە ئاسودە نین، هەروەها ئەو بارودۆخەی كە بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە دروست بووە، ئازادیەكانی خەڵك بە جۆرێك كەمكراونەتەوە، چوونە دەرەوە كەم بووە، گەڕان كەم بووە، تێكەڵ بوون بە سروشت كەم بووە، ئەمانە هەمووی بونەتە پەستانێك بەسەر دەروونی مرۆڤەكان، بچوكترین شت كاریگەری لەسەر مێشكی تاك دروست دەكات، و توڕە دەبێت یا توانای بیركردنەوە پێش رەفتار كردن لەدەست دەدات، بەڵام چۆنیەتی مامەڵە كردنی هەر مرۆڤێك بەرامبەر بارودۆخەكان دەگەڕێتەوە سەر ئاستی هۆشیاری ئەو كەسە، هەر كەسێك بە جۆرێك هەول دەدات لە بارودۆخە سەختەكان خۆی كۆنترۆڵ بكات، ئەمە لە كاتێكدا كە بە درێژای ژیان، كوشتن و تاوان، و خۆ كوشتن هەبووە لە ناو مرۆڤەكان، بەڵام لەم رۆژگارەی ئێستادا قەیرانە ئابووریەكان پاڵنەری سەرەكین بۆ دروست بوونی كێشە كۆمەڵایەتیەكان".\nئەم توێژەرە، پێی وایە بارودۆخە سیاسیەكانی كۆمەڵگە هۆكارێكی تری زیاد بوونی كێشە كۆمەڵایەتیەكانن، ئەو زیاتر گووتی" ئەو كێشمە كێشمی ناو حیزبو لایەنە سیاسیەكان لە بەڕێوەبردنی حكومەتی هەرێم، یەكێكی ترە لە هۆكارەكان، چونكە نەیان توانیوە بەرنامیەكی تۆكمە دابڕێژن بۆ دابین كردنی خۆشگوزەرانی بۆ هاوڵاتی، هەر كاتێك روبەڕووی قەرانێكی ئابووری سیاسی، یا تەندروستی ببیتەوە، بەدیلێكی باشیان نیە بۆ تێپەڕاندنی دۆخە سەختەكان، هەر بۆیەش باجە قورسەكە هاوڵاتیان دەدەن، لە لایەكی تر میدیای كوردی بە گشتی، سۆشیاڵ مێدیا و كەناڵەكانی راگەیاندن بە تایبەتی، رۆڵیكی كاریگەریان هەیە لە زیاد بوونی ئەو پەستانە لەسەر خەڵك، میدیای كوردی بە تێكرا كەوتونەتە بازاری بڵاوكردنەوەی هەواڵ، بەبێ ئەوەی رەچاوی باری دەروونی هەموو چینو توێژەكانی كۆمەڵگە بكەن، بێ ئەوەی رێنمای لە توێژەرانی دەروونی و كۆمەڵایەتی وەربگرن، بۆ بڵاوكردنەوەی ئەو بابەتانەی لە نێو كۆمەڵگە دەوروژێنن، هەموویان بە شێوەیەكی نا بەرپرسانە مەمەڵە دەكەن و بە شێوەیەكی نەرێنی پەستان لەسەر تاكەكانی كۆمەڵگە دروست دەكەن و بونەتە زیاتر سەر لێشێوانی خەڵك، هیچ كەناڵێك نییە بەرپرسانە مامەڵە لەگەل بابەتەكان بكات و هەول بدات ئەو پەستانەی لەسەر خەڵك هەیە كەم بكاتەوە".\nاسماعیل میرۆ، چاڵاكوانی كۆمەڵایەتی قوتابی زانكۆیە، لەبارەی هۆكارەكانی زیاد بوونی كێشە كۆمەڵایەتیەكان گووتی" ئەگەری زیاد بوونی كێشە كۆمەڵایەتیەكان دەگەڕێتەوە بۆ چەند هۆكارێك، گرنگترینیان قەیرانەكانی كۆمەڵگە، ئەوەی دەبینین ئەنجامدانی تاوانەكان و كوشتنی كەسە نزیكەكان بۆتە دیاردەیەكی بەربڵاوی كۆمەڵگەكەمان، و توندوتیژی كۆمەڵایەتی لە نێو تاكەكان رۆژانە بە بەردەوامی دووبارە دەبێتەوە، كۆمەڵێك پاڵنەر هەن كە بوونەتە هۆی دروستبوونی ئەم دۆخە، وەك دراما بیانییەكان و قەیرانی دارای و نا روشەنبیری تاكەكان، و پەروەردەی نا تەندروست لە مال و قوتابخانەكان، بەڵام گرنگترین و كاریگەرترین پاڵنەر، قەیرانی دارای و هەژاری و بێكاریە، ئەگەر مرۆڤ بێكار بوو، لە بێكاریدا هەموو كارێك دەكرێت وەك دزی و توندوتیژی، فرت و فێڵ، دەستدرێژی و تاوانەكانی كوشتن".\n١٦ی ئۆكتۆبەر خیانەتێك لە نەتەوە و نیشتمان\nبەرپرسی بنكەی ئاوی سمیلان: زۆربەی تۆڕەكانی ئاوی خواردنەوە پێویستییان بە نۆژەنكردنەوە هەیە\nبۆ چی گەنجینەكانی ئەسكەندەری رۆمی لە سرێشمە بەدیار ئەكەون


دۆخی کرێکاران پێش وشیاریی چینایەتی | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nHome وتار و بابه‌ت سیاسی دۆخی کرێکاران پێش وشیاریی چینایەتی\nدۆخی کرێکاران پێش وشیاریی چینایەتی\nنووسەر: فوئاد شێربەگی\n“کرێکارانی جیهان یەکگرن”، ناسراوترین دروشمی بزوتنەوەی چەپە و کەمتر کەسێک هەیە بڕوای بە پێویستیی یەکگرتوویی و هاوپشتیی چینی کرێکار نەبێ و هەموو بزووتنەوە چەپەکانی دنیا، کرێکارانیان بۆ ئەو مەبەستە بانگهێشت کردووە و هەموو کرێکارێکێش گرینگیی ئەو یەکگرتووییە دەزانێ. کرێکاران لە ژیانی ڕۆژانەیاندا پێویستیی هەڵسوڕان و خەبات بۆ دەستەبەرکردنی مافەکانیان هەست پێدەکەن و زۆر جاریش هەوڵی بۆ دەدەن، بەڵام ئەگەر هەر ئەو هەست پێکردنە بۆ ڕێکخستن و یەکگرتوویی کرێکاران تەواوکەر بوایە دەبوو لەمێژ بوایە دامەزرانی دەوڵەتە سۆسیالیستەکانمان لەهەموو جیهان جێژن گرتبایە. ڕاستییەکە ئەوەیە لە هەست بە پێویستیی یەکگرتوویی و خەبات بۆ دەستەبەرکردنی مافەکان هەتا وشیاریی چینایەتی و یەکگرتوویی ڕاستەقینەی ئەو هەڵسوڕان و خەباتە، ڕێگایەکی دوور و درێژ و پڕ لە کێشە و گرفت هەیە. بۆ گەیشتن بەو ئامانجانەی بزووتنەوەی کرێکاری داوای دەکا پێویستی بە وشیارییەکی قووڵتر هەیە کە پێویستی بەدامەزراوە بوون و ڕێکخستنی بەردەوامی کرێکاران هەیە و لەویش گرنگتر یەکگرتوو مانەوەی ئەو بزووتنەوەیەیە کە گارانتیی بەرەوپێشچوونی بزوتنەوەکە دەکا. بۆ ئەو مەبەستە پێویستە کرێکاران بەو ڕادەیە لە وشیاری بگەن کە سەرچاوەی دژایەتی بەرژەوەندیی چینایەتیی چینەکانی نێو کۆمەڵگا بناسن و لەوەش تێبگەن تایبەتمەندی ئەو خاوەنکار و ئەم حکوومەت و ئەم سیاسەتمەدارە دەسەڵات بەدەستە، پەیوەندییەکی بە گۆڕینی گشتیی بارودۆخەکەوە نابێ و نابێ دەست لە تێکۆشان هەڵگرن.\nبەو پێیە دەکرێ بگوترێ، ئاستی هەڵسووڕان و تێکۆشانی کرێکاران و خۆڕێکخستنیان و ئەو شیوازانەی بۆ ئەو مەبەستە هەڵیدەبژێرن و هەروەها ئاستی ڕێکخراوەیی بوون و ڕێکخستنی کرێکاران لە هەر وڵاتێک و لەهەر سەردەمێکدا، دەرخەری ڕاستەقینەی بینراوی ئاستی وشیاری و درکی چینایەتیی ئەوانە. ئەو وشیارییە هەنگاو بەهەنگاو و لەنێو ڕێکخستنە کرێکارییەکان و لە خەباتی بەردەوام لەدژی دژبەرانیدا گەشە دەکا و بە شێوازی ڕاپەڕینی کۆمەڵایەتی بۆ گۆڕینی ڕواڵەتی سیاسی و بەدەستەوەگرتنی دەوڵەت خۆی دەردەخا، بەڵام هەروەک باسمان کرد ئەو ڕێگایە زۆر دەخایەنێ و نابێ بەر لە گەیشتن بەو ئاستە بەربڵاوەی وشیاریی چینایەتی و بەدەستەوەگرتنی دەسەڵاتی سیاسیی چینی کرێکار، هیچ هەوڵێک نەدا و تەنیا بەتەمای ئەو ڕاپەڕینە کۆمەڵایەتییە بێ و دەستەوئەژنۆ دانیشێ و بارودۆخی ژیانی ڕۆژ لەدوای ڕۆژ خرابتر بێ و ژیانێکی پڕلەمەینەت، بەشی بێ.\nئەوەی مەبەستی من لەو باسەدایە ئەوەیە کە چینی کرێکار هاوکات لەگەڵ تێکۆشان بۆ خۆڕێکخستن و بەرز کردنەوەی ئاستی وشیاریی چینایەتیی خۆی و خۆسازدان بۆ ڕاپەڕینێکی بەربڵاو و بەدەستەوەگرتنی جڵەوی دەسەڵات، دەبێ بۆ دەستەبەرکردنی ژیانێکی خۆشتر و بارودۆخی کارکردنی باشتریش لە چوارچێوەی سیستەمەکانی دەسەڵاتدارێتی ئەو سەردەمەشدا تێبکۆشێ و هەڵسوڕانی پیشەیی هاوکات لەگەڵ خەباتی سیاسی هەبێ. ئەوەش گرنگە بزانین هەڵسووڕانی پیشەیی تەنیا بۆ دەستەبەرکردنی ئامانجە هەستپێکراوە دیارەکان، بەلاڕێدابردنی بزوتنەوەی کرێکارییە و دەبێ پێشڕەوانی ئەو بزووتنەوەیە بە لەهەڵڵادانی هەموو ستەمکاری و پێشێلکارییەکانی مافی ژیانی خەڵک لەلایەن حکومەتەوە، پێش بەو لادانە بگرن و هاوکات لەگەڵ تێکۆشان بۆ دابینکردنی ژیانێکی باشتر بۆ کرێکاران، بەرەو بەرزکردنەوەی ئاستی وشیاریی چینایەتی و ئامادەکردنیان بۆ ڕووخاندنی دەسەڵات هانیان بدەن. بارودۆخی ژیان و کارکردنی کرێکاران لە شوێنە جیاجیاکانی جیهان زۆریان جیاوازی بەیەکەوە هەیە و سەرەڕای هاوچارەنووسیی چینایەتیی هەموو کرێکاران بە گشتی، چۆنییەتیی بارودۆخی کار و ژیانیان لە وڵاتانێک وەک ئەمریکا، ئێسکاندیناوی، ئێران و کوردستانیش زۆر جیاوازە و ناکرێ وەک یەک هەڵبسەنگێندرێ و هەر بەو هۆیەشەوە دەرفەت و شێوازی جیاوازی هەڵسووڕانیان لەبەردەمدایە.\nلە بەشێک لەو وڵاتانە بەهۆکاری جیاواز چینی کرێکار توانیوێتی بەشێک لە مافە سەرەتاییەکانی خۆی لە سیستەمی حوکمرانی وڵاتەکەدا جێبخا و لەبەشیکی تر لەوڵاتاندا سیستەمی حوکمڕانی بۆخۆی گەورەترین لەمپەری بەردەمی کرێکارانە و بەهەموو توانیەوە دژ بە بەرژەوەندیی ئەوان دەوەستێتەوە. دەستەبەربوونی هەر ئێمتیازێکی (خاڵێکی) پێشکەوتوو بۆ کرێکاران سەرەڕای باشترکردنی ژیانی کرێکاران، دەتوانێ هاندەر بێ بۆ بەرەوپێشجوونێکی کاریگەری بزوتنەوەی کرێکاری و هەروەها دەتوانێ ببێتە هەوێنی یەکگرتوویی و پاڵپشتیی جیهانیی زیاتری چینی کرێکار.\nلە سەردەمێکدا کە ئێستا سیستەمی زاڵی بەرهەمهێنان و دەسەڵاتدارێتی سەرمایەدارییە و ئاستی وشیاریی چینایەتیی کرێکاران نەگەییشتۆتە ئاستی گۆڕینی ئەو سیستەمە، تەنیا سیاسەتێک کە دەتوانێ ئەو ڕەوتە بەرەو ئاسۆیەکی ڕوون بەرێ، سۆسیال دێمۆکراسییە کە لە چوارچێوەی سیستەمی دیموکراسیی سەرمایەداریدا دەتوانێ بە بەدەستەوەگرتنی دەسەڵاتی سیاسی و بەبێ گۆڕینی شێوازی بەرهەمهێنان و خاوەندارێتی بە گۆڕینی شێوازی دابەشکردنەوەی سەروەت و سامانی کەڵەکەبووی کۆمەڵایەتی، ببێتە هۆکاری سەرەکیی کەمبوونەوەی کەلێنی چینایەتی و هەروەها بە سڕینەوەی لەمپەرەکانی بەردەم هەڵسووڕانی ڕێکخراوەیی کڕێکاران، دەورێکی بەرچاوی لە بەرز کردنەوەی ئاستی وشیاریی چینایەتی و هەر وەها بە باشترکردنی ژیانی کرێکاران دەرفەتی گەورە بۆ گۆڕینی بنەڕەتی کۆمەڵگا بخولقێنێ و یان لە خاڵە وەرچەڕخانە مێژووییەکانی داهاتوو، بە باشی کەڵک وەرگرێ.\nئەو بیروباوەڕە لە دوو لایەنەوە دەکەوێتە بەر هێرش و پەلاماری دەدرێ، لایەنی یەکەم سەرمایەدارییە کە بەهۆی کەمبوونەوەی پشکی لە زێدەبایی بەرهەمهێنان بەرەنگاری دەبێتەوە و نایهەوێ هیچ گۆرانکارییەک قەبوول بکا و لایەنی دوهەم باوەرمەندان بە پێگەیشتنی خۆڕسکی مێژوون کە بەهەڵە پێیان وایە باشتربوونی ژیانی کرێکاران ئەو گەشەیە و پێگەیاندنی وشیاری چینایەتی بەدوا دەخا کە بەپێی هەموو پێوەرەکانی مارکسیستی وشیاری سۆسیالیستی کە سەرچاوەی وشیاری چینایەتییە لەدەرەوی چینی کرێکار گەشە دەکا لە پەیوەندی لەگەڵ پێشرەوانی ئەو چینە دەبێتە ئیدئۆلۆژی گشتی چینی کرێکار بۆ ڕاپەرینی کۆمەلایەتی. باشتربوونی بارودۆخی ژیانی کرێکاران و ئاسانکاری لە خۆڕێکخستن و ڕێکخراوەیی بوونی هەڵسووڕانی کرێکاران و پەیوەندی لەگەڵ دەرەوە و ناوەوەی ئەو ڕێکخراوانە دەتوانێ هێز و تینێکی زۆر زیاتر بداتە بزوتنەوەی کرێکاری و ئاواتی گەیشتن بە سۆسیالسم زۆۆتر بەدیبێنێ. گرینگی ڕێکخراوە سەربەخۆ کریکارییەکان بۆ گەشەی بزوتنەوەی کرێکاری شتێکی حەیاتییە و نابێ لەپشتگۆ بخرێ یا کەم بایەخ چاوی لێبکردرێ . پێویستە هەموو هەڵسووڕاوانی کرێکاری و هەموو ڕووناکبیرانی چەپ بە هەموو توانیانەوە پشتیوانی داواکاری دامەزراندنی ڕێکخراوە سەربەخۆ کرێکارییەکان بن و بەتایبەت لە وڵاتی ئێران کە دەوڵەت دەیهەوێ بە نێوی کۆمەڵە ئیسلامییە جۆراوجۆرەکان، دامەزراوە دەستکردەکانی خۆی بە نێوی ڕێکخراوەی کرێکاری بناسێنێ، بۆیە پێویستە لێی لە هەڵڵا دەن و پێشی پێبگرن. لاوازی بزوتنەوەی کرێکاری لە ئێران سەرەڕای مێژووی نزیک بە سەد ساڵەی هۆکاری جۆراوجۆری هەیە کە لە دواکەوتوویی پیشەیی ئێرانەوە هەتا تایبەتمەندی ئابووری و دەسەڵاتدارێتی لە ئێران دەگرێتەوە بەڵام ئەوانە نابێ ببێتە هۆی ئەوەی ئێمە وەکوو تاک یا حیزب دەوری مێژووی خۆمان لەبیر کەین و تەنیا چاوەرێی جەبری مێژوو بین تا بارودۆخەکە لەبار بکا. لەوڵاتێک وەک ئێران کە جیا لە دژایەتی بەرژەوەندی چینایەتیی و چەوسانەوەی چینی کرێکار بەدەیان جۆری کەی چەوسانەوە و هەڵاواردن و ستەم، لەلایەن سیستەمی حکومەتەوە دژ بە کۆمەڵانی خەڵک دەبیندرێ پێویستە هاوکاات هەموو جۆری ستەمەکانی حکومەت لە هەڵڵا درێ و دژی بوەستینەوە و بۆ بەرەنگاربونەوەیان خۆمان و جەماوەر ڕێکبخەین. لێکهەڵپێکانی خەباتی چینایەتی لە گەڵ خەبات لەگەڵ هەموو شێوازەکانی تری ستەمی حکومەت زۆر گرینگە بەتایبەتی لەو سەردەمەدا کە یەکێک لە لەمپەرە سەرەکییەکانی دژ بە هەموو جۆرە پێشکەوتنخوازییەک سیستەمی حکومەتە، تێکۆشان بۆ لەناوبردنی ئەو جۆرە حکومەتە لە ئەرکە سەرەکییەکانی هەموو پێشرەوانی کۆمەڵگایە. لە وڵاتێک وەک ئێران کە هەڵاواردنی نەتەوەیی و ڕەگەزی پتانسییەلێکی بەرچاوی بۆ کۆکردنەوەی هێز دژ بە حکومەت هەیە هەڵسووڕاوانی بزوتنەوەی کرێکاری هاوکات لەگەڵ خەباتی چینایەتی دەبێ ئاڵاهەڵگر و ڕێبەرایەتیی هەردووک بزووتنەوەی نەتەوەیی و ڕەگەزی لە ئەستۆ بگرن و خۆیان لەو ئەرکە مێژوویی نەدزنەوە و لەوە تێبگەن بۆ چارەسەری ئەو ستەمانەش تەنیا ئەوانن بەراستی توانای ڕێبەری شۆرشگێرانە و بەدیهێنانی ئاواتەکانی کۆمەڵگایان هەیە.\nPrevious articleفەرماندەی ئەرتەشی ئێران: ئێمە لەگەڵ هەڕەشەی نوێ ڕووبەڕووین و هەر کەس دەست نیشانیان بکا ٢٠ ملیۆن خەڵات دەکرێ\nNext articleکورد و شۆرشی ١٩٧٩ لە ئێران – بەشی ٣٤


روژی رابردووله ره‌به‌ته‌وه هه‌واڵمان پێگه‌یشت که یه‌کێک له به‌رپرسانی رێژیمی کوماری ئیسلامی به ناوی ته‌باته‌بایی که ماوه‌ی چه‌ند ساڵه ره‌به‌ت فه‌رمانده‌ی گوردان بوو، له‌م یه‌ک دوو روژه‌ی دو...\nلەو ڕۆدا زۆربەی پیاوان - هەر یەکەو بە گوێرەی بیروباوەڕی خۆی - بە گفتار دان بە یەکسانیی نێوان ژنان و پیاوان دا دەنێن.. بەڵام بێجگە لە کەمایەتییەکی زۆر کەمیان زۆر بەی هەرە زۆر یان لە رەفتار دا پیاو...\nسڵاو و رێز ... پێویستە وەك سەرۆكی وڵات داواجار پەنا بۆ ئێوە بێنین لەوەی رۆژنامەنووسێكی رۆژهەڵاتی كوردستان كە بەهۆی پێشینەی سیاسییەوە پەڕیوەی باشووری وڵات ببوو، نێزیكەی 9 مانگە لەو پارچەیە بێ سەرو...\nمن به عنوان یک کرد اطمینان دارم که آذربایجانی ها همیشه غیور بوده اند و غیورهم خواهند ماند و سید حسن تقی زاده ها وساعد مراغه ای ها و صادق خلخالی ها و ملا حسنی ها و امثال را ننگ تاریخ خود دانسته و م...\nدر آستانه ی نوروز مردم یارسان و بزرگان این قوم از ملت کورد که بیشتر در مناطق جنوبی کردستان ایران ساکن هستند تصمیم گرفته اند که در یک نافرمانی مدنی و به نشانه اعتراض به این فشار اقتصادی و همدردی با...\nشێت. ڕ. پ. چەکۆ\nبازاڕێکی پڕ لە سەوداو ئاڵ و وێر مەقۆ مەقۆی دەست بڕین و مەزات، ڕۆژێکی نەوسنی پاییزی خۆم بە باوەشی سواڵکەرێ داکرد کە بۆ خۆشەویستەکەی سواڵی دەکرد. لە گۆشە نیگای شپرزەی بازار دا پیاوێکی ڕەزا سووک شەد...\nچەند ساڵ لە مەوبەر لە گەڵ کورەکەم سیروان، بریارمان دا بۆ گەشتێکی ٦ رۆژی بچین بۆ وڵاتی میسر. یەکەم جار بو دەمەویست سەردانی ئەو وڵاتە بکەم و زۆر پرسیار لە مێشکمدا دەهاتو و دەچوو. وەک پۆلیسی ئەو وڵات...\nكه‌و. ڕازاو هەمزەپوور\nئه‌م كه‌وه چه‌نده جوانه فێری شاخ و هه‌ردانه دێت و ده‌چێ ده‌خوێنێ شادی بۆ دڵان دێنێ بانگی خۆشن دڵگره خاڵی گه‌ردنی پڕ پڕه دنووك سوور، ده‌ڵێی خۆێنه سه‌ر په‌ڕی وه‌ك ئاوێنه ئه‌و سینگه‌ی س...\nئێواره کۆڕێک بۆ د. فه‌رزاد سه‌نئه‌تی ناوه‌ندی ڕۆشنبیری ڕامان به ئاگاداری گشت کورده‌کانی ئه‌یاله‌تی باشووری ئوسترالیا ڕاده‌گه‌یێنێ که ئێواره‌کۆڕێک بۆ به‌ڕێز د. فه‌رزاد سه‌نئه‌تی، مامۆستا له زانکۆی...\nیەکێتی لاوان بەیەکێک لەو رێکخراوە سنفیانە دادەنرێت کە مێژوویەکی دوور ودرێژی هەیە کە بەستراوەتەوە بە مێژووی رزگاریخوازی نەتەوەی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان. لەگەڵ ئەوەیدا یەکێتی لاوان لە ماوەی ٧٠ ساڵی ر...\nبە داخێکی زۆرەوە ئاگادار کراین کە دایە فاتمە ئەحمەدی، دایکی هاوڕێیانی تێکۆشەر و ئازیزمان کاک مەولوود سوارە و خاتوو خەجێ سوارە، کاتژمێر ٢ی نیوەشەوی شەوی شەممە لە سەر یەکشەممە لە تەمەنی ٨٧ ساڵی دا، ...\nئەوەی لە خواری دەیخوێننەوە کورتکراوەی بابەتێکە کە لە کتێبی "سێبەری نیزامییەکان" دا هاتوە. "سێبەری نیزامییەکان" کتێبێکە کە لایەن ویلهێلم دیتل سەبارەت بە دەزگاکانی جاسووسیی وڵاتانی ئیسلامی نووسراوە....\nخه‌بات وتێکۆشانی گه‌نج و لاوی کورد به هه‌ردووک ڕه‌گه‌زه‌که‌وه بۆ سه‌ربه‌خۆی و ڕزگاریی گه‌لێکی دابڕاو له کۆمه‌ڵی وڵاتان بۆته ئه‌رکی سه‌ر شانی هه‌ر تاکێکی کورد که ئه‌سته‌مه که‌سی کورد به ئاسان...\nچۆمان هه‌ردی ، شاعیر و نیگارکێشی کورد که له‌دایکبووی سلێمانیی ئێراقه١ پێش ڕووکردنه به‌ریتانیا و هه‌ڵاتن له‌ده‌ست دیکتاتۆرییه‌تی سه‌ددام، ساڵانێک وه‌ک په‌نابه‌ر له‌گه‌ڵ بنه‌ماڵه‌که‌ی له ئێراندا...\nچیرۆک بۆ منداڵان. پێنووس و لاستیکی خەتکوژانەوە. گۆڕینی : رەزا شوان\nلە ناو قوتوویەکی پێنووس دا ، لاستیکێکی خەتکوژانەوە و پێنووسێکی جوان لە یەکتریان دەڕوانی . لاستیکی خەتکوژانەوەکە : چۆنی هاوڕێ ی ئازیزم ؟ پێنووسەکە : من هاوڕێ ی تۆ نیم . لاستیکی خەتکوژانەوەکە : بۆ...\nگه‌ر به‌وردی و به گشتیی بڕوانینه نێو کۆمه‌ڵگای مرۆڤایه‌تی دونیا، ده‌بینین كه‌له نێو هه‌ریه‌ك له كۆمه‌ڵگا جیا جیاكانی سه‌ر رووی ئه‌م زه‌ویه دا، چه‌ندان قشر و چین و توێژی جۆراوجۆر هه‌ن كه هه...\nشرق کردستان در ٢٢ بهمن و سال روز انقلاب ملتهای ایران و مصادف با سال روز بە دست گرفتن قدرت جهل و نادانی و استبدادی رژیم، جمهوری اسلامی، کم کم سال ١٣٩١ را پشت سر می گذارد. رژیمی بر مبنای ایدئولوژی ا...\nزۆر جار دەڵێم خۆزگە من کورد نەبام. مستۆ\nزۆر جار دەڵێم خۆزگە من کورد نەبام گوێ بیسی ڕووخانی کۆمار و هەڵواسینی قازی و یارانی نەبام زۆر جار دەڵێم خۆزگە من کورد نەبام شاهیدی سووتانی هەڵەبجە و کۆرەوی خەڵکی بێ تاوان نەبام زۆر جار دەڵیم خۆزگ...\nزۆر که‌سایه‌تی دلسوزی زمانه که‌مانئه‌م رۆژانه ده‌ڵین : زمانی به‌ره‌و فه‌وتان ده‌چێ منیش ده‌ڵێم بۆ مه‌گه‌ر ئێستا نه‌یان فه‌وتاندوه ئه‌م مێدیا وبه‌رپرسه ئه‌نتیکانه چاو لێکه‌نچون ئه‌م زمانه ره...\n"ئەو ئەدەبیاتە کە هەر حزبە خۆی بە ئەسڵ دەزانێت بۆچوونێکی خراپە" چه‌ترپرێس – به‌همه‌ن ژاوه‌رۆیی خالید عه‌زیزیسکرتێری گشتی حزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)، له‌م چاوپێکه‌وتنه‌دا باس له دروستبوونی به‌ر\nماوه‌یه‌که له میدیاکانی تورکیه وکوردی باکوردا باس له دیداروچاوپێکه‌وتنی نێوان به‌رێز ئۆجالان له لایه‌ک ونوینه‌رانی ده‌زگای ئه‌منیه‌تی تورکیه ناسراو به '' میت'' له لایه‌کی دیکه‌وه له ئاراد...\nمتأسفانه باید مکررا گفته شود، تا زمانی که احساسات و تندروی و نا آگاهی بر جهان ما حاکم است، حرف برتری طلبان، ناسیونالیستهای کور و دیکتاتور معابان خریدار دارد. تعجب نباید کرد اگر مردم به دنبال یک مشت...\nدرێژه‌ی ئه‌و ره‌وته‌ی سیاستمه‌داران و زۆرێك له خه‌ڵكی دونیا و زلهێزانی دونیا كه ناویان نا به‌هاری عه‌ره‌بی و گه‌یشته وڵاتی سووریه، خه‌ڵكی تامه‌زرۆی ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی ئه‌و وڵاته‌ش به هیوای ...\nیەکێتی ژنانی دێموکراتی کوردستان، حیزبی دێموکراتی کوردستان و سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران بە هاوکاری کۆمەڵەی کلتوری کوردی لە سویس بە بۆنەی ٨ ی مارس و بۆ پێشوازی لە نەورۆز ئێوارەیەکی پڕ لە شادیتان...\nوڵات. ڕازاو هەمزەپوور\nچه‌ند جوانه ئه‌م وڵاته به‌هه‌شتی خۆر هه‌لاته ره‌نگینه ده‌ر و ده‌شتی سەیرانگه‌ی وه‌ك به‌هه‌شتی له‌به‌ر جوانی ئه‌م خاكه هەڵۆی کوێستان ڕاو ناکا کانیاوی ساردو خۆشە دەرمانی گشت نەخۆشە بەرزە ...\nدیاردەی ئیعتیاد و خووگرتن بە مادە هۆشبەرەکان لە ماوەی دەیان ساڵ دەسەڵاتی ڕەشی حکومەتی ئاخووندی دا، بۆتە گەورەترین کێشەی کۆمەڵگای ئێران. بە ئاوڕدانەوەیەکی خێرا لە مێژووی ئیعتیاد و بڵاو بوونەوەی ماد...\nبۆ رێز گرتن لە رۆژی جیهانیی ژنان، یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان کۆنفرانسێک لە ٩ی مانگی مارس لە شاری ستۆکهۆڵم بەڕێوە دەبا. یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان بە تەمایە لەم کۆنفرانسە دا لایەنە جی...\nلە وڵاتی فینلاند پەناخوازێک مەترسی رادەست کردنەوە بە کۆماری ئیسلامی لەسەرە. کەماڵ رۆستەمیان خەڵکی گوندی وسوەکەلی ناوچەی سەردەشت کە ماوەی نزیک بە 5 ساڵە لە وڵاتی فینلەند خۆی وەک پەناخواز ناساندوە ل...\nڕێزو سوپاسنامەی بنەماڵەی عەزیمی سەبارەت بە کۆچی دوایی کاک مستەفا عەزیمی‌یەوە.\nبەرێزان و خۆشەویستان، هاورێیان و ئاشنایانی رێزدار! بە پێویستی دەزانین و ئەرکی سەرشانمانە کە لە رێگەی ئەو نووسراوەیەوە سوپاس و پێزانینی خۆمان ئاراستەی سەرجەم ئەو بەرێزانە بکەین کە بە بۆنەی کۆچی دو...\nڕۆژنامه‌ی کوردستان ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان که له کۆمه‌ڵێک وتار و بابه‌تی سیاسی و هه‌واڵ و هه‌روه‌ها به‌شی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر پێک هاتووه، له ژێر چاپ هاته ده‌ر. ڕۆژنامەی کوردستان...\nئەنحامەکان 1 - 30 لەکۆى 71


قوباد تاڵه‌بانی جێگری سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم، سه‌ردانی سنووری باسرمه‌ی كرد و به‌ڵێنیدا، كه به‌هه‌موو توانایه‌كیانه‌وه له‌گه‌ڵ له‌ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و وه‌زاره‌ته‌كان داواكاریه‌كانی دانیشتوانی سنووره‌كه جێبه‌جێ بكه‌ن.\nئاسۆس عه‌لی ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی و لێپرسراوی مه‌ڵبه‌ندی 6رێكخستنی سۆران، هاورێ له‌گه‌ڵ جێگرانی مه‌ڵبه‌ند و ژماره‌یه‌ك دیكه له كارگیر و كادرانی سنووره‌كه، له‌باره‌گای كۆمیته‌ی رێكخستنی باسرمه پێشوازیان له قوباد تاڵه‌بانی جێگری سه‌رۆكی حكومه‌ت و وه‌فدی یاوه‌ری كرد، كه پێكهاتبوون له حه‌مه‌ی حه‌مه سه‌عید وه‌زیری رۆشنبیری و لاوانی حكومه‌تی هه‌رێم و د.دارا وه‌زیری پلاندانان و ژماره‌یه‌ك له په‌رله‌مانتارانی فراكسیۆنی سه‌وز له‌په‌رله‌مانی كوردستان.\nلێپرسراوی مه‌ڵبه‌ند له‌راپۆرتێكدا پێویستییه‌كانی سنووری ناحیه‌ی باسرمه‌ی خسته به‌رده‌م قوباد تاڵه‌بانی و یاوه‌رانی و داوایكرد له‌وكابینه‌یه‌دا داواو داخوازی و پڕۆژه پێویسته‌كانی سنووره‌كه له‌به‌رچاو بگرن و قوباد تاڵه‌بانی-یش به‌ڵێنی به‌دانیشتوانی باسرمه‌دا داواكاریه‌كانیان به‌هه‌ند هه‌ڵده‌گرن و به‌هه‌موو توانایه‌كیانه‌وه له‌گه‌ڵ له‌ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و وه‌زاره‌ته‌كان داواكاریه‌كانیان جێبه‌جێده‌كه‌ن.\nPUKmedia عه‌دنان كه‌لهوری


چار تلفریک دێ ل دھۆکێ ھێنە دروستکرن | Evro News\nسه‌ره‌كى Email چار تلفریک دێ ل دھۆکێ ھێنە دروستکرن\nچار تلفریک دێ ل دھۆکێ ھێنە دروستکرن\nرێڤەبەرێ گشتیێ گەشتوگوزارێ ل پارێزگەھا دھۆکێ دیار کر کو چار تلفریک دێ ل دھۆکێ ھێنە چێکرن، ب ئاوایەکی تلفریکا ئێکێ ل گوندێ بابلو ب دووماھی ھاتیە و گۆت “ل دەمەکێ نێزیک دێ کەڤیتە کاری”.\nعوبەیدوللا داوود رێڤەبەرێ گشتیێ گەشتوگوزارێ ل پارێزگەھا دھۆکێ دیار کر ژی تلفریکا سەرێ چیایێ زاوا کو ل سالا ٢٠١٠ێ ژ لایێ رێڤەبەریا ئەندازەیا لوبنانی یا ھاتیە چێکرن و گۆت “پرۆژە پێک دھێت ژ پێنج گوندێن گەشتیاری و ھژمارەکا پارک و تلفریک و ئوتێل و موتێلان و رۆبەرێ وێ دۆرێن ٦٥٠ دونەمێن ئەردینە و ھەموو کێشە ل گەل لایەنێن پەیوەندیدار ھاتینە چارەکرن و مە بەلگەنامە داینە رێڤەبەریا گشتیا وەبەرھێنانێ ل پارێزگەھا دھۆکێ و مەرجێن قانوونی ژی بۆ ھاتینە دانان داکو نەبیتە دەرگەھەک بۆ مفایێن کەسوکی و ل دەستپێکا ئێکێ یا سالا بھێت دێ تلفریک ب دووماھی ھێت و ھندەک کۆمپانیا ژی یا خواستی خزمەتکاری بگەھنە چیایی دا بشێن دەست ب کاری بکەن و پشتی کارەب گەھشتیێ، بریار ئەوە ئاڤ ژی بگەھیتێ”.\nرێڤەبەرێ گشتیێ گەشتوگوزارێ دیار کر ژی کۆمپانیەکا لوبنانی یا داخازکری کو تلفریکەک ژ گەلیێ دھۆکێ دێ چیتە کێلیا شەدایێ و ل سەرێ کێلیێ ھژمارەکا کافی و خارنگەھان دێ ھێنە ئاڤاکرن و گۆت “دۆرێن ٩٠% وەکو دیزاین و رازیبوون ب دووماھی ئیناینە و ل سالا ٢٠١٥ دێ دەست ب کاری ھێتە کرن و بۆ دەمێ دو سالان دێ ب دووماھی ھێت و گۆت “مە ماستەر پلانا ستراتیژی یا گوندێن گەلیێ دھۆکێ یا ھەی کو ژ سێ گۆندێن گەشتیاری پێک دھێت ل گەل ئاکنجیێن سەرەکی ل وێرێ و ئەو گوند ژی ب شێوێ گەشتیاری بھێنە ئاڤاکرن، بەلێ ئاریشا مە ل ڤێرێ ئاریشا قەرەبووکرنا عەردی یە و ٩٥% ژ وی عەردی یێ خەلکی یە و داخازا قەرەبووکرنێ دکەن و نوکە د شیان دا نینە بھێنە قەرەبووکرن و ھیڤیدارم چارەیەکێ ببینین داکو پرۆژە بھێتە بجھئینان”.\nعوبەیدوللا داوود ئەو ژی دیارکر ل ناحیا سەرسنکێ کار دھێتە کرن ئوتێلا بەری یا سەرسنکێ وەکو سالا ١٩٤٦ بھێتە نووژەنکرن و دیسا ھژمارەکا ھەیکەل و ئاڤاھیێن کەڤن ل وێرێ ھەنە و راستی وەبەرھێنانێ کرینە کو دوبارە بھێنە ئاڤاکرن و گۆت “تلفریکەک ژی ل سەرێ کانیێ وەکو قووناغا ئێکێ دێ چیتە گاروکی و ژ قووناغا دویێ دێ چیتە سەرێ گارەی و بۆ قووناغا سیێ وەکو بەرنامە مە دانایە و دپلانا مەدایە ل سەرێ گارەی بچیتە چیایێ مەتینی و پێکڤە بھێنە گرێدان و دۆرێن ٧٠% ژ دیزاینی ب دووماھی ھاتیە”.\nل دووماھیێ ناڤبری گۆت “ل ئاکرێ ژی وەکو جھەکێ گەشتیاری بریار ئەوە تلفریکەک بھێتە دانان کو بچیتە سەرێ کەلھا ئاکرێ و ب رێیا رێڤەبەریا گەشتوگوزارێ ل ئاکرێ بھێتە ئەنجامدان”.


"حكومه‌تى عێراق به‌مه‌به‌ست هاوكارى له كه‌مپه‌كانى كوردستان بڕیوه"\nهەواڵ / کوردستان :: 08/07/2019 :: 331 جار بینراوە\nحکومەتی عێراق نزیکەی ساڵێکە هاوکارییە داراییەکانی لە کەمپی ئاوەرەکانی گەرمیان بڕیوە و ئەو پەنابەرانەی لەوێ نیشتەجێبوون رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان پێداویستییەکانیان دابین دەکەن، بەرپرسێکیش دەڵێت: "حکومەت بەمەبەست ئەو کارە دەکات".\nبێستون ژاڵه‌یی، به‌ڕێوه‌به‌رى كاروباره مرۆییه‌كانى ئیداره‌ى گه‌رمیان به‌دواڕۆژى راگه‌یاند: ماوه‌ى نزیكه‌ى یه‌ك ساڵه وه‌زاره‌تى كۆچ و كۆچبه‌رانی عێراق هاوكارییه‌كانی له كه‌مپى ئاواره‌كان بڕیوه و هیچ یارمه‌تى و پێداویستییه‌كیان بۆ ره‌وانه ناكات.\nوتیشى: "له هه‌ردوو كه‌مپى تازه‌دێ و قۆره‌توو زیاتر له سێ هه‌زار ئاواره ده‌ژین كه زۆربه‌یان عه‌ره‌بی خه‌ڵكى ناوچه جیاوازه‌كانى عێراقن و نزیكه‌ى 200 كه‌سیشیان كوردن و به پاڵپشتى و هاوكارى رێكخراوه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و له ناویاندا یونسێف پێداویستییه‌كانیان بۆ دابین دەکرێت".\nئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو: حكومه‌تى عێراق به‌مه‌به‌ست هاوكارییه‌كانیان له كه‌مپه‌كان راگرتووه بۆئه‌وه‌ى چیتر نه‌وترێت كوردستان ئارامه و ژماره‌یه‌كى زۆر ئاواره‌ی تێیدا ده‌ژی. ده‌یانه‌وێت ئاواره‌كان بگه‌ڕێنه‌وه ناوچه‌كانى خۆیان و كه‌مپه‌كان دابخرێن".\nبێستون ژاڵه‌یی ئاماژەی بەوەشدا: ئه‌گه‌ر رێكخراوه‌كان فشار له‌سه‌ر حكومه‌تى عێراق درووستنه‌كه‌ن بۆ ده‌ستپێكردنه‌وه و ره‌وانه‌كردنه‌وه‌ى هاوكارى و پێداویستییه‌كان، ئه‌وا ره‌وشى ئاواره‌كان له داهاتوودا زۆر خراپ ده‌بێت.


هه‌ڵه‌بجه.. قوربانییه‌ك چاوه‌ڕێی پاداشته | نیقاش\nكات 11.35 خوله‌كی رۆژی 16ی ئازار(مارس)ی 2013یه، شه‌قامه‌كان كش‌و ماتن، هاتوچۆی ئۆتۆمبێل به‌ته‌واوی راگیراوه‌و پیاده‌ڕۆكانیش بۆ…\n22.03.2013 | سلێمانی\nوه‌ستانی پێنج خوله‌ك ماته‌مینی له‌سه‌ره‌تای ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا هاوكات بووه له‌گه‌ڵ كه‌وتنه خواره‌وه‌ی یه‌كه‌م بۆمبی كیمیاوی له‌شاری هه‌ڵه‌بجه، كه پێشنیوه‌ڕۆی رۆژی 16ی ئازار(مارس)ی 1988 فرۆكه‌كانی رژێمی به‌عسی له‌ناوچوو به‌گازی كیمیاویی بۆمبارانی شاری هه‌ڵه‌بجه‌یان كردوو به‌هۆیه‌وه زیاتر له‌پێنج هه‌زار دانیشتوی ئه‌و شاره گیانیان له‌ده‌ستداو نزیكه‌ی 10 هه‌زار كه‌سی تریش بریندار بوون كه له‌نێو قوربانییه‌كاندا زیاتر له 68% ژن‌و منداڵبوون.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی 25 ساڵی ته‌واو به‌سه‌ر ئه‌و رووداوه‌دا تێپه‌ڕ ده‌بێت، به‌ڵام هێشتا برینی دانیشتوانی ئه‌و شاره سارێژ نه‌بووه‌و جگه له‌وه‌ی ژماره‌یه‌ك له‌دانیشتوانه‌كه‌ی به‌ده‌ست چه‌ندین جۆری نه‌خۆشییه‌وه ده‌ناڵێنن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هێشتا مه‌ترسی كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌و چه‌كه له‌سه‌ر شاره‌كه ماوه.\nمانه‌وه‌ی كاریگه‌رییه‌كانی چه‌كی كیمیاوی ته‌نها مقۆمقۆی خه‌ڵكی ناوچه‌كه بوو، تا ئه‌و كاته‌ی سه‌رۆكی كۆمه‌ڵه‌ی قوربانیانی هه‌ڵه‌بجه به‌فه‌رمی رایگه‌یاند به‌پێی چه‌ند توێژینه‌وه‌یه‌ك ده‌ركه‌وتووه هه‌ندێ ناوچه‌ی هه‌ڵه‌بجه كه‌ڵكی ئه‌وه‌ی نییه مرۆڤی تیا بژی.\nلوقمان عه‌بدولقادر سه‌رۆكی كۆمه‌ڵه‌كه، هاوكات خۆیشی یه‌كێكه له‌به‌ركه‌وتوانی چه‌كی كیمیاوی، بۆ ئه‌م قسانه‌ی وه‌ك خۆی ده‌ڵێت پشتی به‌ستووه به‌و زانیاریانه‌ی له‌لایه‌ن چه‌ند تیمێكی به‌ریتانی‌و ئێرانی‌و پسپۆڕانی وه‌زاره‌تی ژینگه‌ی عێراقی به‌ده‌ست هاتوون.\nگومانه‌كه‌ی لوقمان له‌سه‌ر چه‌كی كیمیاوی له‌ژێرزه‌مینی ماڵه‌كه‌ی خۆیانه‌وه ده‌ستی پێكردووه، كاتێك چه‌ند جارێك مریشكی بردووه‌ته ژێرزه‌مینه‌كه‌و پاش یه‌ك رۆژ مریشكه‌كان مردار بوونه‌ته‌وه، بۆیه كه دوو تیمی جیاوازی ئێرانی‌و به‌ریتانی سه‌ردانی شاره‌كه‌یان كردووه، داوای لێكردوون ژێرزه‌مینه‌كه‌ی بپشكنن.\nله‌باره‌ی ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌كانه‌وه لوقمان به"نیقاش"ی راگه‌یاند "هه‌ردوو تیمه‌كه‌و دوای ئه‌وانیش تیمێكی وه‌زاره‌تی ژینگه‌ی عێراقی پێیان راگه‌یاندین كه ئه‌و ژێرزه‌مینه گازی خه‌رده‌لی تێدایه‌و نابێت مرۆڤی تیا بژی".\nلوقمان كه دوای ئه‌و راپۆرتانه ده‌رگای ماڵه‌كه‌ی داخستووه‌و جێی هێشتووه ئاماژه به‌وه ده‌كات كه ئه‌و تیمانه چه‌ند مالێكی تر له‌هه‌ڵه‌بجه گه‌ڕاون‌و بۆیان ده‌ركه‌وتووه كه له‌ژێرزه‌مینی به‌شێكی زۆری ماڵه‌كانی هه‌ڵه‌بجه هێشتا كاریگه‌ری چه‌كی كیمیاوی ماوه.\nسه‌رۆكی كۆمه‌ڵه‌ی قوربانیانی هه‌ڵه‌بجه ده‌ڵێت "تیمه ئێرانییه‌كه بۆیان شیكردینه‌وه ئه‌و شوێنانه‌ی هه‌تاو لێی نه‌دات‌و بارانی به‌رنه‌كه‌وێت‌و ئاڵوگۆڕی هه‌وای تیا نه‌كرێت، تا چه‌ند ساڵێكی تر كاریگه‌ری چه‌كی كیمیاوی له‌سه‌ر ده‌مێنێت، ته‌نانه‌ت رێیان لێگرتین میوه‌ی ماڵه‌كانیشمان بخۆین".\nلوقمان كه ماوه‌ی چه‌ند ساڵێكه خۆی‌و هاوكاره‌كانی له‌كۆمه‌ڵه‌ی قوربانیانی هه‌ڵه‌بجه له‌توێژینه‌وه‌دان له‌سه‌ر كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌و چه‌كه‌و باری ته‌ندروستی به‌ركه‌وتووان، ئه‌وه روونده‌كاته‌وه كه له‌كۆی به‌ركه‌وتووانی ئه‌و چه‌كه ئێستا 254 بریندار له‌باری ته‌ندروستی خراپدان‌و له‌هه‌رێمی كوردستان چاره‌سه‌ریان نییه.\nباس له‌وه‌ش ده‌كات كه زۆربه‌ی به‌ركه‌وتووانی ئه‌و چه‌كه ئێستا كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌و چاویان لاوازه، ته‌نانه‌ت ئه‌و ژنانه‌ش كه دووگیان ده‌بن ده‌بێت له‌ژێر چاودێری وردی پزیشكیدابن، چونكه به‌هۆی لاوازی كۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌یانه‌وه ئه‌گه‌ر له‌بارچوونی منداڵه‌كه‌یان زۆره.\nئه‌و توێژینه‌وانه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی قوربانیانی هه‌ڵه‌بجه به‌ده‌ستی هێناون به‌س نییه بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ریبخات كه هێشتا ئه‌و شاره له‌ژێر مه‌ترسی چه‌كی كیمیاویدایه، به‌ڵكو ناوه ناوه له‌كاتی پرۆژه‌كانی بیناسازیدا بۆمبی نه‌ته‌قیوه‌وه‌ی كیمیاوی ده‌دۆزرێته‌وه.\nله‌مانگی ئه‌یلول (سێپته‌مبه‌ر)ی ساڵی 2011 بۆمێكی نه‌ته‌قیوه‌وه‌ی كیمیاوی له‌هه‌ڵه‌بجه دۆزرایه‌وه، له‌كاتی هه‌ڵدانه‌وه‌یدا پێنج كه‌س برینداربوون‌و ئه‌وكات له‌لایه‌ن تیمێكی سوپای ئه‌مه‌ریكاوه بۆمبه‌كه پوچه‌ڵكرایه‌وه، چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك دوای ئه‌وه‌ش له‌ناحیه‌ی خورماڵی ته‌نیشت هه‌ڵه‌بجه سێ بۆمبی تری كیمیاوی دۆزرانه‌وه كه دوانیان له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌وه پوچه‌ڵكرانه‌وه‌و یه‌كێكی تریشیان به‌هۆی ئه‌وه‌ی له‌ناو كێڵگه‌یه‌كی میندایه نه‌توانراوه ده‌ستكاری بكرێت.\nله‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی هه‌ڵه‌بجه ترسی ئه‌وه‌یان هه‌یه له‌هه‌ر ساتێكدا بۆمبێكی نه‌ته‌قیوه‌وه‌ی كیمیاوی یان كاریگه‌رییه‌كی مه‌ترسیدارتری ئه‌و چه‌كه ده‌ربكه‌وێت، هاوكات گله‌یی ئه‌وه‌شیان هه‌یه كه له‌سه‌ر هه‌ردوو ئاستی حكومه‌تی به‌غداو حكومه‌تی هه‌رێم، به‌ده‌مه‌وه‌چوونی خه‌ڵكی ناوچه‌كه له‌ئاستی پێویسدا نه‌بووه.\nچه‌ند ساڵێكه دانیشتوانی ناوچه‌كه باس له‌وه ده‌كه‌ن كه به‌قه‌د گه‌وره‌یی كاره‌ساته‌كه كار بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌بجه نه‌كراوه‌و وه‌ك شارێكی دووره‌ده‌ستی‌و په‌راوێزخراو مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت، ته‌نانه‌ت ئه‌مساڵیش له‌یادی كیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌دا چه‌ند گورپێك له‌شاره‌كه داوایانكرد یادی ئه‌و رۆژه نه‌كرێته‌وه، وه‌ك ده‌ربڕینی توڕه‌یی به‌رامبه‌ر خزمه‌تنه‌كردنی شاره‌كه.\nره‌نگه هه‌ر ئه‌و فشارانه‌ش بوبێت حكومه‌تی هه‌رێمی ناچار كردبێت به‌ڵێن بدات كه هه‌ڵه‌بجه بكاته پارێزگای چواره‌می هه‌رێمی كوردستان.\nرۆژی 16ی ئه‌م مانگه نێچیره‌ڤان بارزانی سه‌رۆكی حكومه‌ت‌و عیماد ئه‌حمه‌دی جێگری رایانگه‌یاند كاری جدی ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵه‌بجه بكرێته پارێزگا، ئه‌مه‌ش وه‌ك "وه‌فایه‌ك" بۆ قوربانیانی شاره.\nهێشتا به‌شێكی خه‌ڵكی ناوچه‌كه گومانیان له‌م به‌ڵێنه‌ش هه‌یه‌و پێیان وایه زیادكردنی پارێزگایه‌كی تر له‌عێراق گرێدراوه به‌كۆمه‌ڵێك كێشه‌ی یاساییه‌وه‌و ئاسان نییه حكومه‌تی هه‌رێم به‌ته‌نهای ئه‌و كاره‌ی پێبكرێت.\nبه‌ڵام گۆران ئه‌دهه‌م قایمقامی هه‌ڵه‌بجه كه سه‌رۆكی گه‌وره‌ترین یه‌كه‌ی ئیداری شاره‌كه‌یه گه‌شبینه به‌و هه‌نگاوه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم‌و پێی وایه چانسی ئه‌وه‌یان زۆره قه‌زاكه‌یان بكه‌نه پارێزگا.\nگۆران ئه‌دهه‌م به"نیقاش"ی راگه‌یاند ناوه‌ڕاستی ئه‌م هه‌فته‌یه چاوی به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێم كه‌تووه‌و به‌ڵێنیان پێداوه له‌یه‌كه‌مین كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌پاش پشووی نه‌ورۆز، مه‌سه‌له‌ی به‌پارێزگاكردنی هه‌ڵه‌بجه بخه‌نه كارنامه‌ی كۆبوونه‌وه‌كه‌وه‌و لیژنه‌ی بۆ پێكبهێنن.\nئه‌دهه‌م ئه‌وه‌ش روونده‌كاته‌وه كه له‌لایه‌ن حكومه‌ت‌و په‌رله‌مانی كوردستانه‌وه ئه‌و مه‌سه‌له‌یه ده‌نگی ته‌واو به‌ده‌ست ده‌هێنێت، ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه ئه‌وه‌یه په‌رله‌مانی عێراقیش له‌سه‌ر ئه‌و پرسه رازی بێت.\nقایمقامی هه‌ڵه‌بجه ده‌ڵێت "گه‌شبینم به‌وه‌ی به‌غداش رازی ببێت، چونكه ئه‌م مه‌سه‌له‌یه سۆزی هه‌موو عێراقی راكێشاوه، لانی كه‌م ده‌توانن به‌و بڕیاره كه‌مێك له‌برینه‌كانمان ساڕێژ بكه‌ن".


بزوتنەوەی گۆڕان نامەی پەشیمانی‌و هەڵوەشاندنەوەی ئاڵای شۆڕش له‌لایه‌ن مەلا بەختیاره‌وه بڵاودەکاتەوە\nبزوتنەوەی گۆڕان نامەی پەشیمانی‌و هەڵوەشاندنەوەی ئاڵای شۆڕش له‌لایه‌ن مەلا بەختیاره‌وه بڵاودەکاتەوە کە ناوبراو 34 ساڵ لەزیندانی یەکێتی نوسیویەتی‌و تێیدا هەڵوەشاندنەوەی رەوتی "ئاڵای شۆڕش"ی راگەیاندووەو دروستکردنی رەوتەکەی بەکارێکی هەڵە ناوبردووە.\nئاوێنه: بڵاوکردنەوەی ئەم نامانە کە بەتەنیا لای نەشیروان مستەفا رێکخەری کۆچکردووی گۆڕان هەبووە، هاوکاتە لەگەڵ نزیکبونەوەی وادەی بڵاوکردنەوەی کتێبە نوێیەکەی مەلا بەختیار "لەبری یادەوەریی" کە تێیدا رەخنەی توندی لەنەوشیروان مستەفا گرتووەو بەرپرسیارێتی زۆرێک لەروداوەکانی شۆڕشی نوێی کوردی لەباشوری کوردستان خستوەتە ئەستۆی ئەو.\nبەپێی دەستنوسەكەی مه‌لا به‌ختیار كە دو هاوڕێی دیكەشی لەساڵی 1986دا ئیمزایپان كردووە دان بەوەدا دەنێت دو لایەنە بەشێوەی (تسلل) لەدو رێخراوی سیاسیدا لەیەككاتدا كاریكردووەو خۆشی زانیویەتی تاوانێكی سیاسی‌و تەنزیمییە.\nهەر لەو تەنازولنامەیەدا مەلا بەختیار نوسیویەتی كە هیچ كەسێك فشاری لێنەكردووە بۆ نوسینی ئەمەو بەشێوەیەكی دیموكراسییانە مامەڵەی لەگەڵدا كراوە لەزیندان‌و بەڵێنیشیداوە كە كوردستانی عێراق بەجێبهێڵێت‌و بەهیچ شێوەیەك جارێكی دیكە كاری سیاسی ئەنجام نەدات.\nدەقی چاپكراوی تەنازولنامەكە:\nج- خۆتان دەزانن هەڵوێستمان بەرامبەر نوسراوەكانی كاك سالار و م.جەعفەر بە توندی ڕەتكردنەوەیان بووە چوونكە بە گیانێكی دوژمنكارانەو ناڕاست بەرامبەر كۆمەڵەو یەكێتی نوسراوون، ئێستاش هەمان هەلوێستی ئیدانە كردنمان هەیە، سەبارەت بە هاندانی لایەن و دەوڵەتەكانی ناوچەكە بۆ دوور كەوتنەوە لە یەكێتی و دژایەتی كردنیان هەر لە لایەن ئەو برادەرانەوە بەتاوان و خیانەت لە قەڵەم دەدەین، لە كاتێكدا پێویستی بوو.


پرۆژەی کاری دەستی خانمانی کردەوە\n9/7/2018 03:56 PM\nبەختیار سعید/ بەڕێوەبەری ناوەندی ٧ ڕەنگەوسەرپەرشتیاری ئەم پرۆژەیە بەخاکی وت:ناوەندی ٧لەڕەنگە بەردەوام کاری هەمەچەشنی هونەری ئەنجامداوە ئەم پرۆژەیەش یەکەمین کارە کە بە بەشداری هەریەکە لە ژنانی باشوروڕۆژهەڵات بەڕێوە دەچێت ، ئەم پرۆژەیە بەردەوامی دەبێت و دەمانەوێت فراوانتری بکەین بەبەشداری خانمانی ناوچەکانی تری کوردستان\nکارەکانی ئەم پرۆژەیە لە کەرەستەی فۆلکلۆری کوردی وەک جاجم و موروو ئەو پارچە قوماشانەی لە کۆندا بەکارهاتوون بەڵام بەشێوازێکی نوێ لە دیزاینێکی تازەدا\nشەرمن مهدی نەقشبەندی : دیزاینەرو خاوەنی پێشانگای تایبەتی شنگل بانەو بەشداربووی چەندین کاری هونەری سەبارەت بە بەشداربونی لەم پرۆژەیەدا وتی:\nئەم کارەی ناوەندی ٧ڕەنگە هەنگاوێکی سەرکەوتوانەیە بەتایبەت کەبۆهەریەکە لەژنانی باشوروڕۆژهەڵات بووە یەکەم جارە بەشداری کارێکی وەها بکەم بەڵام گومانم لەوەدانیە ئەم پرۆژەیە کارێکی زۆر باش و هەنگاوێکی سەرکەوتوانەیە.لەگەڵ ئەم ناوەندەدا هەوڵ دەدەین کارەکان فراوان بکەین تاببێتە هیوایەک بۆ سەرجەم ئەو خانمانەی کارەکانیان لەماڵەوە ماوەتەوە یا شوێنێک نییە نمایشی بکەن.\nئامادەبوانی ئەم پرۆژەیە ئاماژەیان بەوە دا کە دەبێت هاوکاری ئەم ناوەندانە بکرێت تا پرۆژە هونەریەکان بەردەوامیان هەبێت. مهابات جمال / شێوەکار و ئامادەبوو لەم پرۆژەیەدا ئاماژەی بەوەدائەم کارەی ناوەندی ٧ڕەنگە جێگەی دەستخۆشی زۆرە بەتایبەت کەبۆ خانمانی دوو ناوچەی جیاوازە، کارەکانیان وای کردووە دوو شێوازی نوێ دووکاری جیاواز ببینین


ماددەیەکی نوێ بۆ بەرهەمهێنانی گڵۆپی هەرزانتر و ژینگەدۆستتر | گروپی ٢٤\nبۆیە زاناكان چەند ماددەیەكى ترى نرخ هەرزانتریان هێناوەتەوە ئاراوە بۆ دروست كردنى گڵۆپ كە دەڵێن زیاتر لەگەڵ كەش و هەوادا دەگونجێت و پێویستە نرخى گڵۆپیش كەم بكاتەوە .\nلە گڵۆپى (LED)ـی ئاساییدا، چەند ماددەیەكى فسفۆرى دەگمەن كە لە زەویدا هەیە بەكاردەهێنرێت بۆ ئەوەى ڕەنگى گڵۆپى (LED) نزیك بكرێتەوە لە ڕەنگى شین ، جا لەبەرئەوەیە زانكۆى واشنتۆن كۆمپانیاى (LumiSands) ى ڕاسپاردووە بە چەند ماددەیەك كە دەوترێت هەمان كاردەكات ، بەڵام ڕووناكى دەگۆڕێت بۆ پلەى گەرمیەكى نزیكە لە ڕووناكى ئاسایى خۆر ، وە لەوەش زیاتر ئەوەیە كە ماددەیەكە تێچوونى كەمە كە ئەویش سلیكۆنە.\nكۆمپانیاكە ماددەكان بەیارمەتى بیرێكى نانۆیى لە وردەى سلیكۆن دروست دەكات و پاشان كۆیان دەكاتەوە لە چینێكى زۆر تەنكدا كە لە دواتردا كاتێك بەر سەرچاوەى ڕووناكى (LED) دەكەوێت، توخمە نانۆییەكان بە ڕەنگى سوور دەدرەوشێتەوە و تێكەڵەى ڕەنگى شینى ڕووناكى (LED) و ڕەنگى سوورى دەرئەنجامى سلیكۆنى نەرم، ڕووناكیەكى گەرمى وەكو ڕووناكى خۆر دروست دەكات .\nبەگوێرەی وتەی چانگ-چینگ تو، هاودانەرو بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای (LumiSands)، سەراپای پرۆسەکە دەتوانرێ لە تاقیگەدا جێبەجێبکرێت، وە دەشبێ بەهەمان شێوە ئاسان بێ کاتێک بویسترێ بەبڕی زۆر بۆ بازار بەرهەمبهێنرێت.\nكۆمپانیاكە لە هەوڵدایە بۆ دۆزینەوەى ڕێگایەك بۆ بەدەستهێنانى توخمى نانۆیى تر كە ڕەنگى ترى وەكو زەرد و سەوز دروست بكات، بۆ ئەوەى لە كۆتاییدا گڵۆپێك دروست بكرێت كە ڕووناكى سپى سروشتى هەبێت، هەروەها لە كردارى گەڕاندایە بە دواى هاوكارى بەرهەم هێندا و بە هیواى ئەوەن كە بەرهەم هێنانى لە ماوەى كەمتر لە ساڵێكدا دەست پێبكات.


هاووڵاتییەکی ئیلامی بە هۆکاری نادیار کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا\n12:44 - 23 خەرمانان 2720\nڕۆژی هەینی٢٠ی خەرمانان، هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی "حوسێن خۆرشیدی" تەمەن ٣٠ ساڵ و خەڵکی ئیلام، کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا.\nئەو هاووڵاتییە کوردە لە ڕێگای خۆهەڵواسینەوە کۆتایی بە ژیانی خۆی هێناوە.\n"حوسێن خۆرشیدی" خێزاندارە و هەتا ئێستا هۆکاری خۆکوژییەکەی ڕوون نەبووەتەوە.\nبەپێی ئاماری تۆمارکراو لە ناوەندی ئاماری کوردپا، لە سەرەتای ساڵی ٩٩ـەوە زیاتر لە ١٠٥ حاڵەتی خۆکوژی لە کوردستان ڕوویداوە کە لەو ڕێژەیە ٥٠ پیاو هەوڵیان داوە خۆیان بکوژن کە ٤٨ کەسیان گیانیان لەدەست داوە.


گەریلاکان لە شەمزینان و وان چالاکیان ئەنجامدا – کوردی – RojNews.News\n02/03/2020 - 6:50:20 pm\nدووشەممە, 28 أغس 2017 – 16:02\nناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی پاراستنی گەل- هەپەگە، ڕاگەیەندراوێکی سەبارەت بە چالاکی گەریلاکان لە وان و شەمزینان بڵاوکردەوە.\nناوەندی ڕاگەیاندنی هەپەگە, ئەمڕۆ لە سەر ماڵپەڕی فەرمییدا سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنی سوپای تورک و تۆپبارانەکانی لە هاتای و هەروەها چالاکی گەریلاکان لە وان و شەمزینان، زانیاری بڵاوکردەوە.\nهەپەگە ڕایگەیاند:”لە هەنگاوی شۆڕشگێڕانەی شەهید بەدران گوندیکرامۆ و شەهید نالین مووشدا، گەریلاکانمان لە شەمزینانی سەربە جولەمێرگ چالاکیان ئەنجامدا، ڕۆژی ٢٦ی ئاب کاتژمێر ٠٢:٥٠ خولەکی پاشنیوەڕۆ، هێزەکانمان لە گردی چەتەکانی سەربە شەمزینان چالاکیان ئەنجامدا دژی سوپای تورک، هێزەکانمان لە پێنج قۆڵەوە دژی دوژمن ئەو چالاکییەیان ئەنجامدا، ژمارەی کوژراو و بریندارەکانی سوپا لەو چالاکییەدا نەزاندراوە”.\nڕاشیگەیاند:”دوێنێ کاتژمێر ١١:٠٠ی نیوەڕۆ سوپای تورک هەشت ئۆتۆمبێلکی زرێپۆشیان ڕەوانەی گردی کۆریجیی سەربە شەمزینان کرد، هێزە داگیرکەرەکان دەستیانکرد بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆن و دەستڕێژی گولـلەیان لە هاوڵاتیانی گوندەکان کرد، پاشان هەوڵیاندا کە بەرەو گردی شەهید شەڤگەر بەرێبکەون، هێزەکانمان کاتژمێر ١٠:٣٠ خولەک دژی سوپا چالاکیان ئەنجامدا لەو چالاکییەشدا گورزی کوشندە لە سوپای تورک درا، ژمارەی کوژراو و بریندارەکانی سوپا لە ئەنجامی ئەو چالاکییەدا نەزانرا”.\nلە بەردەوامیدا هەپەگە ڕایگەیاندووە:”هێزەکانمان لە هەنگاوی شۆڕشگێڕانەی شەهید سەردەم و شەهید نودەم لە پاییزاوای شاری وان دژی سوپای تورک چالاکیان ئەنجامدا، ڕۆژی ٢٦ی مانگ کاتژمێر ٠٥:٠٠ی پاشنیوەڕۆ لە سەر ڕێگای پاییزاوا بۆ وان دژی یەکینەیەکی سوپای تورک چالاکییەکیان ئەنجامدا، لە ئەنجامی ئەو چالاکییەدا سێ سەربازی تورک کوژران و ژمارەی بریندارەکان نەزانرا، سوپای تورک بریندارەکانی گواستەوە بۆ نەخۆشخانەی پاییزاوا”.\nهەپەگە بەم شێوەیە سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای تورک زانیاری بڵاوکردووەتەوە:”سوپای تورک ڕۆژی ٢٥ی مانگ لە دەوروبەری هاتای ئۆپەراسیۆنێکی دەستپێکرد، هەر لە ڕۆژەدا لە نێوان هێزەکانمان و یەکینەیەکی ئۆپەراسیۆنی سوپای تورک شەڕ ڕوویدا و لە ئەنجامدا سەربازێک کوژرا”.\nلە کۆتاییدا هەپەگە ڕایگەیاند:”سوپای تورک ڕۆژی ٢٦ی مانگ گوندەکانی دەوروبەری کانی ماسیی باشوری کوردستانی تۆپباران کرد، دوێنێش ناوچەی دەرار تۆپباران کرا، هەر دوێنێ فڕۆکە بێ سەرنشینەکانی سوپای تورک بە سەر ئاسمانی دۆڵی شەهید دەهمەتی سەربڤە ئەرزنجاندا سووڕانەوە”.\nعەدنان موفتی: داواکارییەکانی گۆڕان داواکاریی خەڵکن\nله چه‌مچه‌ماڵ ته‌قه له پۆلیسى هاتوچۆ ده‌کرێت... نوێکراوەتەوە


چاوخشانەوەیەکی تر بە ڕیڤیژینیزم: ئێرنست نۆڵتە و دۆمینیکۆ لۆسۆردۆ لەسەر سەردەمی توندڕەوی – كولتور مه‌گه‌زین\nچاوخشانەوەیەکی تر بە ڕیڤیژینیزم: ئێرنست نۆڵتە و دۆمینیکۆ لۆسۆردۆ لەسەر سەردەمی توندڕەوی\nسەنتەری توێژینەوەی چارنێڵ هاوس\nلە ئینگلیزییەوە: محەمەد کامەران\nBy كولتور مه‌گه‌زین\t Last updated ئاب 14, 2019\nهیتله‌ر و ستالین\nڕیڤیژنیزم تاڕادەیەک چەمكێکی تازەیە. زۆربەی وشەناسەکان ڕەگ و ڕیشەی بۆ دەوروبەری ساڵی ١٩٠٣ دەگەڕێننەوە؛ ئەو دەمەی ناکۆکی ڕیڤیژنستەکان بوونە هەوێنی لەدایکبوونی سۆشیال دیموکراسی ئەڵمان. کەم تا زۆر، ماناکەی تا ئێستاش نەگۆڕە: ڕیڤیژینیزم گوزارشت لە هەوڵێک دەکات بۆ تێهەڵچوونەوە بە -یان دووبارە خەمڵاندنی- بڕواگەلێک یان سازانێکی زانستی. سەرەڕای تەمەنە کورتەکەی، ڕیڤیژینیزم، توانیویەتی ببێتە قوتابخانەی لێکدانەوەی چەندین دیاردەی مێژوویی. ئەگەر بێتو ئەو دیاردانەی ئەم چەمکە لێکدانەوەیان بۆ دەکات دەربخرێن و پۆلێنبکرێن، ئەوا پێویستە چەمکەکە لە خاسیەتە فرە-واتاییەکەی دابماڵرێت و پوخت بکرێتەوە.\nمردنی ئێرنست نۆلتە لە تەمەنی ٩٣ ساڵی، لە هەفتەی پێشوو، دەرفەتێکی گوجاو بۆ ئەم پرسە دەستەبەر دەکات.[i] ئەم مێژووناسە ناوازەیە لە ناوەڕاستی هەشتاکاندا هەڕمێنێکی دنیایی پەیداکرد؛ ئەم ناوبانگەشی لە ڕاستیدا ناوی زڕاند، ئەمیش لەهەمبەر “بەگژیەکداچوونی مێژووناسەکان”.[ii] سەرەتا بە وتارێک دەستیپیکرد لە مانگی شەشی ١٩٨٠ لە میونیخ، بە ناونیشانی “لە نێوان ئەفسانەی مێژوویی و ڕیڤیژینیزمدا؟”. لەوێدا، نۆڵتە دەیویست جینۆسایدی نازییەکان بخزێنێتە نێو چێوەی شەڕێکی ناوەخۆی جیهانی کە لە شۆڕشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ەوە دەستپێدەکات تا ڕووخانی بەرلین لە مانگی پێنجی ١٩٤٥.[iii] ئەم وتی کە ڕووداوێکی نەویستە، (بەڵام دەکرێ لێێ تێبگەین) وەک کاردانەوەیەک بۆ ئەم توندوتیژییە تۆقێنەرەی لەسەر دەستی بۆلشەفیکەکان ڕوویدا لە ڕووسیا:\n“ئاوشوێتز [کەمپی کۆکردنەوەی جووەکان] بەتەواوی ناخرێتە پاڵ ڕەمەکێکی نەریتی دژە-سامییەکان، تەنانەت ناتوانین بڵێین کە کەیسێکی “جینۆساید”ە. ئەو ترسێکە وەک کاردانەوەیەک بۆ وێرانکارییەکانی سەردەمی شۆڕشی ڕووسی هاتۆتەکایەوە. لەگەڵ ئەوەی کە زۆر نائەقڵانەتر و سامناکتر و بێزراوترە لەو گوتارەی [سۆڤیەت] بانگەشەی بۆ دەکات، هیچ یەک لەمانە ئەم ڕاستییە ناگۆڕن کە لەناوبردنی جووەکان لەلایەن ڕایخی سێیەمەوە تەنیا کاردانەوەیەک یان کۆپیەکی تەڵخکراو بوو، نەوەک چالاکییەکی تازە و ڕەسەن.”\nنۆڵتە دوای ٦ ساڵ ئەم پرسیارەی کردەوە: “ئایە هیتلەر- یان ناشیناڵ سۆشیالیستەکان[iv] ئەم کردەوە “ئاسیاویەیان” ئەنجامدا تەنیا لەبەر ئەوەی خۆیان وەک قوربانی دواتری ئەوان سەیر دەکرد؟” بۆ نۆڵتە، “کوشتنی چینێکی تەواو بەدەستی بۆلشەفیکەکانەوە [کولاکەکان یان جووتیارە دەوڵەمەندەکان]، هۆکارە ڕاستەقینەکە و لۆجیکاڵەکەی پشت ‘کوشتارە ڕەگەزییەکەی’ ناشناڵ سۆشیالیزم بوو…” سەرەڕای ئەم هاوکێشە ئاڵۆزانە، بە تەنیا ئەڵمانیا تۆمەتبارکرا و لە “ڕابردوویەک کە هەرگیز بەسەرناچێ” قەتیسکرا. لەمەش سەیرتر، ئەو دەڵێت ” قسەکردن لەسەر تاوانبارکردنی ئەڵمانەکان لەم ڕووەوە، وەک ئەوە وایە بڵێیت جووەکانیش تاوانبارن؛ کە ئەمەش بەرسڤی ناشناڵ سۆشیالیستەکان بوو.” هەروەک چاوەڕێدەکرا، لێدوانە هەژێنەرەکانی نۆڵتە هەرای لێکەوتەوە. ئەمەش لە نامە پڕ لە ڕەخنەکانی ناو گۆڤاری فاز[v] ڕەنگیدابۆوە.\nیورگن هابەرماس، یەک لەوانە بوو کە وەڵامەکەی بۆ بەرسڤی نۆڵتە لە هاوینی ساڵی ١٩٨٦ گەیاندبوو. ئەم نامەیەش ڕاستەخۆ سەنگ و قورسایی دا بە دیبەیتەکە. ئەو دەم، هابەرماس گەیشتبووە ترۆپکی بڕست و ناسراوی؛ بە ناوبانگترین ڕۆشنبیری وڵاتەکەی بوو. دەتوانین بڵێین جێگرەوەی تیۆدۆر ئەدۆرنۆ بوو. لەم بۆتەیەوە، نوێنەرایەتی “نەوەی دووەم”ی قوتابخانەی فرانکفۆرتی ڕەخنەیی[vi] دەکرد. نۆڵتە شوێنکەوتووی مارتین هایدێگەر بوو؛ ئەم فەیلەسوفە بەدناوە نازییەی کە ئەدۆڕنۆ بەردەوام مشتومڕی بوو لەگەڵی. هەر لە سەرەتاوە ڕوون بوو کە هابەرماس بەتوندی هێرش دەکاتە سەر مەیلە پۆزشخوازەکانی قوتابیەکەی هایدێگەر؛ کە تیۆریەکەی ناونابوو “نووسراوێکی فەلسەفەی سەبارەت بە مێژوو”. هەرچەندە لێدوانەکان دەیان ویست ڕۆڵی ئەم کەتە ڕۆشەنبیرانە کەمکەنەوە، بەڵام پێچەوانەکەی ڕوویدا. بۆ نموونە، هابەرماس ڕایگەیاند کە “ئەمە ئەنتاگۆنیزمێک نییە پۆپەر و ئەدۆرنۆ کۆبکاتەوە، تەنانەت ڕایەکی جیاوازی ئەکادیمیش نییە. ڕاستییەکەی، وابەستەی ئەو پرسیارانەش نییە کە لە دەربازبوون لە دەست هەڵسەنگاندنە کەسییەکان دەکۆڵنەوە.” هەر لە نامەکەیدا، چەند لاپەڕەیەک خوارتر، دووپاتی کردەوە: ” لە ١٩٤٥ بەولاوە…. ئێمە دەبێت مارتین هایدێگەر، کارل شمیت، هانس فریەر، و تەنانەت ئێرنست یونگەریش، جیاوازتر لەوە بخوێنینەوە کە لە پێش ١٩٣٣ دەمان کرد.”\nئێستا کە لە دوای ٣٠ ساڵ سەیری ئەم دیبەیتە دەکەین، ئەو پرسیارە دێتەکایەوە کە ئایا بەڕاستی ئەم مشتومڕە لەسەر ئەم بابەتانە کراوە؟ ئایا ڕووداوێک دەکرێ بە مێژووی بکرێت بێ ئەوەی نامۆیی و جیاوازییەکەی لەدەست بدات؟ یانیش بە کۆنتێکستکردنی ئەم ڕووداوە لە چێوەی جیهانی بوون ڕووداوەکە ئاسایی دەکاتەوە؟ دەکرێ ئەرگومێنتەکە لە یەک کاتدا “ئیدانە بکرێ و وەریشبگیرێ،” هەر وەک کریستیان مایەر لە تایتڵی گوتارەکەی خۆی لە دیبەیتەکە پێشنیار دەکات؟ ئەگەر دوو بابەت بەراوردبکرێن، ئەوا بێگومان هەوڵێک هەیە بۆ بەیەکتربەستنەوەیان، ئەوا ئەگەر یەکسەر لە شوێنی خۆیانەوە بە ڕێژەیی نەکرێن. هانس مۆسین، نۆڵتە و سەگە هارەکەی-جۆواکیم فیست-ی خستە بەر ڕەخنە لەسەر بنەمانی ئەوەی دەیانەوێ نازیزم “بە ڕێژەیی بکەن” [لە ڕۆڵە دڕندەییەکەی کەمکەنەوە]، کاتێک بەراوردی دەکەن بە بۆڵشەفیزم. بە جەختکردنەوە لەسەر بەراوردکارییەکە، یان “ڕێگەدان بە چەند بەراوردکردنێک” (وەک نۆڵتە دەڵێت)، هەموو باسەکانی نامۆیی دەسڕێتەوە. فرانسێس فورێت، مێژووناسی ڕیڤیژینیستی شۆڕشی فەڕەنسی، دەڵێت” یەک لە تایبەتمەندیە ناوازەکانی نۆڵتە ئەوەبوو چاپووکانە ڕووبەڕووی یاساغکردنی هاوتابوونی نازیزم و بۆڵشەڤیزم بۆوە.” پۆل ڕیکپیر لە کتێبی (بیرەوەری، مێژوو،لەبیرچوون)، ساڵێک پێش مردنی، دەنووسێ “ئەم بەکارهێنانە پەڕگیریەی بەراوردکردن خاسیەتی نامۆیی یان ناوازەیی دەکوژێت، چونکە هەر ئەمەیە ڕێگە بە دیاریکردنی جیاوازیەکان دەدات… هەر کە دیبەیتە ڕەخنەگرانەکە بەم چەشنە گەشەی کرد، نۆڵتە پێشبینی دەکات کە ڕابردوو [هۆلۆکۆست] وەک هەر دیاردەیەکی تر ‘تێپەڕبێت’ و ونبێت.\nنزیکەی دە ساڵ دوای “بەگژیەکداچوونی مێژووناسەکان” فەیلەسوفی ئیتاڵی ستالینیستی، دۆمینیکۆ لۆسۆردۆ، کرۆکی ڕیڤیژینیزمی لە توێی دوو گوتار خستەبەر لێکۆڵینەوە. یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا[vii] هاودەمبوو لەگەڵ ئەم توێژینەوەیە. لەگەڵ ئەوەشی کە ناشیۆنالیزمێکی دزێو دژ بە بێگانە لە سەرەتای نەوەدەکان ئەڵمانیای تەنییەوە، پرسی تایبەت بە شوناس گرنگی خۆی وەک بابەتێکی گەرم لەدەستدا. هەروەها، ئەرشیڤەکانی سۆڤیەت ئاوەڵابوون و پانتایی فراوانی ئاشووبەکانی کەوتە بەر تیشکی خۆر.[viii] لۆسۆردۆش دەبوو وێنە هەڵەکە لەبەر چاوان بسرێتەوە. بە پێچەوانەی مۆمسین و هابەرماس، لۆسۆردۆ هەڵپەی بۆ ئەم جۆرە لە میتۆدە بەراوردکاریە نەبوو، کە ئەمان وابەستەی بوون. ڕێک بە پێچەوانەوە: ڕەخنەی لۆسۆردۆ لە نۆڵتە ئەوە بوو کە ئەم لە لێکۆڵینەوەکانی بە تاو و گوڕ نەبووە. “بە نسبیکردنی کردارە تۆقێنەرەکانی ڕایخی سێیەم[ix]، لە ڕێی زنجیرەیەک لە بەراوردکاری دەکرێ لەگەڵ کردارە تۆقێنەرەکانی ڕووسیای ستالینیستی.[x] هەرچۆنێک بێت، شیکاری ڕیڤیژینیستانەی میژووی، هاوتاکردنی ئەڵمانیای هیتلەر لەگەڵ ئەو وڵاتەی کە لێکەوتەی شۆڕشی بەلشەڤیە بە زەحمەت دەزانێت.” لە جیاتی ئەمە، لۆسۆردۆ پەنای بۆ شتێکی تر بردووە: بەراوردکردنی تاوانی فاشیستەکان بە کۆمەڵێک دیاردەی تر. لۆسۆردۆ لەسەر ئەمە بەرسڤی ڕکابەرەکەی نۆڵتە دەداتەوە: “دژواریەکەی هابەرماس لەگەڵ ڕیڤیژینیزمی مێژووی، شانبەشانی هوتافکێشانی دەڕوا بۆ ‘فۆرمەکانی ژیانی ئەوروپایی’. لێرەدا، هابەرماس خۆنەویستانە لەگەڵ نۆڵتە هاوڕا دەبێت. ئەو زۆر پەرۆشە بۆ دەرخستنی خاسیەتە ئاسیاوی و ڕۆژهەڵاتیەکانی نازیسم. لە دیدی هەردووکیشیانەوە، کاریگەریەکانی نەریتی کۆلۆنیالی ڕۆژئاوایی-بەتایبەتی دیوە بەڕیتانی و ئەمریکیەکەی- لەسەر پلانە ئیمپریالیستەکانی هیتلەر و قڕکردنی ڕۆژهەڵاتیەکان، کپکراون.”\nکەواتە، بۆ لۆسۆردۆ، ئەوەی بوو بە سروشێک بۆ دارشتنی پلانی جینۆساید لەلایەن نازییەکانەوە توندوتیژی کۆلۆنیالانەبوو، نەک توندنووتیژی کۆمەنیستی. ئەم تێزە چەند جارێک بەرەوپێش براوە، بە تایبەتی لەلایەن هانا ئارێنت لە کتێبی بنەڕەتەکانی تۆتالیتاریانیزم (١٩٥١). ئەو لەوێدا هۆشداریدا لەسەر ئەم “هێڵە تەڵخەی نێوان میتۆدە کۆلۆنیاڵەکان و سیاسەتە ئاساییەکانی ناوەخۆ، وەک ‘کاریگەری بازرەیەک’ی ئیمپریالیزم کە لەوانەیە بۆ نیشتیمان بگەڕێتەوە.”[xi] ئەم وتارە، وەک مەجازێکی هاوبەشی وابەستە بە شرۆڤەکردن لە هەردوو بەرسڤدا دەبینرێ؛ دەتوانین بڵێین نمایشکردنێکی ئاسانڕەوی دوو شتی پێچەوانەیە کە “دوو ڕووی یەک دراون”. نۆڵتە، وەک نوێ-کۆنسێرڤەتیڤێکی لیبرال، پشتی بەو مەجازە بەستووە [مەجازەکەی ئارێنت] بۆ ساغکردنەوەی هێڵی هاوبەش لە نێوان فاشیزم و کۆمەنیزم. لۆسۆردۆش، ستالینیستە کارامەکە، هەمان شتی کردووە بەڵام بۆ فاشیزم و لیبرالیزم. فاشیستەکان و دژە-سامییەکان بەگشتی، کاپیتالیزم و کۆمەنیزمیان وەک باڵی ڕاست و چەپی پلانگێڕی نێودەوڵەتی جوولەکە بیناکردووە. تەنانەت ئەنارکیستێکی وەک باکونین پێ لەسەر ئەوە دادەگرێ کە “جیهان ئێستا لەلایەک لەژێر چەپۆکی مارکس دایە، و لەلایەکی تریشەوە لەژێر چەپۆکی ڕوەیشاڵدەکان”.\nلە کۆتاییدا، لۆسۆردۆ دەیویست کەیسێکی تری ڕیڤیژینیزم هەڵپەسێری-ئەو کەیسەی کە لە ساڵی ١٩٥٦ەوە توێژاڵێک گومانی خستبووە سەر ستالینیزم.[xii] لە ڕاستیدا، مەیلە دژە-ڕیڤیژینیزمەکەی لۆسۆردۆ (پەیوەست بە ستالین)، لێکچوونێکی سەیری لەگەڵ ڕیڤیژینیزمەکەی نۆڵتەدا هەیە (پەیوەست بە هیتلەر). بەڵام ئەم تەریببوونە تەنیا لە گۆشەی سترایژییەکانیان بۆ مێژوو نووسینەوە [هیستیریۆگرافی]دا دەبینرێت؛ چونکە نۆڵتە و لۆسۆردۆ تەنیا لە پۆزش هێنانەوەدا هاوشێوەن.\nهەرچۆنێک بێت، نۆڵتە لەناو ڕیڤیژینیستەکاندا ڕیزپەربوو. زۆرجار چەمکی مەبەست مانای ڕەتکردنەوە بەدەستەوەدات کاتێک بۆ هۆلۆکۆست بەکاردێت. بەڵام نۆڵتە چەند جارێک ڕوونیکردەوە کە ئەم هاوڕا نییە لەگەڵ ئەوانەی [ڕاستڕەوەکانی تر] کە ئەم دیاردەیە لەگەڵ خۆیان ڕادەدەن؛ لەناو ئەمانەش هاوڕێیەکەی، ڕۆبێرت فاوریسۆن، کە نۆڵتە دەرکی بە کینەکەی دژی ئیسرائیل و هاوسۆزییەکەی بۆ فەڵەستین کردبوو. “باشە ئەمیان هەمیشە مۆتیڤێکی ناشایستەیە؟” نۆڵتە لە نامەیەکیدا لە دیسیمبەری ،١٩٨٦ بەسەرسامییەوە لە دۆڤ کۆلکای مێژووناسی ئیسڕائیلی دەپرسێت. نۆڵتە هەرگیز “کۆتا چارەسەر”[xiii]ی وەک کارەساتێکی جەرگبڕ نەفی نەکردووە. هەروەها، حاشای لە بوونی ژووری گاز و فڕنەکان نەکردووە، یانیش گومانی لە ژمارەی زۆری قوربانییەکان کردبێت. بەگشتی، جینۆسایدەکەی بە نالۆژیکی و بێپاساو ناوزەند دەکرد، گەرچی لە نەوەدەکان نۆڵتە زمانێکی توندی بەکاردێنا (بۆ نموونە: لە چاوپێکەوتنەکانی دەیوت “هۆکاری تەواو بەجێ” هەبوون بۆ بە دوژمن ناساندنی جووەکان و “گرتنەبەری ڕێوشوێنی پێویست”، ئەمەش لەبەر نوێنەرایەتییە زەقەکەیان لە بازنە کۆمەنیستەکان). گەرچی شتێکی نامۆیە بەڵام، سەرباری ئاماژەدان بە “هەڵەکان” و “زێدەڕۆییەکان”، نۆڵتە پتر ڕۆیشت. ئەو دەمەی هایدێگەر لەلایەن زۆرینەی بیرمەندەکانەوە بە ساویلکە ناوبرا لە هەشتا و نەوەدەکان، نۆڵتە دەیویست پاکانە بۆ مامۆستا کۆنەکەی بکات: “تا ئەو پنتەی هایدێگەر چارەسەری [کۆمەنیستی] ڕەتدەکاتەوە، ئەو وەک زۆرینەی بیرمەندان، لە بۆتە مێژوویییەکەیەوە ڕاست دەبێژێت… ڕەنگە بەهۆی ئاوێتەبوونی بە چارەسەری [ناشناڵ سۆشیالیستەکان] وەک فاشیست بەدیارکەوتبێ، بەڵام ئەمە ئەوە ناگیەنێت کە لە مێژووگێڕانەوەکە هەڵەبوو بێت.”\nهێڵی لۆسۆردۆی ستالینیستی و دژە-ڕیڤیژینیزمی ڕوانینێکی هاوشێوەی [نۆڵتەی] هەبووە. بەپێچەوانەی گرۆڤەر فور، هاودەم و هاوپەیمانە جارجارەکەی و خاوەنی کتێبی خرۆشچۆڤ درۆی کرد، لۆسۆردۆ زۆرجار پەنجەی بۆ هەڵەکانی ستالین درێژکردووە. بۆ جارێکیش نەیوتووە سیستمی کولاکی زێدەڕۆیی تێداکراوە، یانیش چاوپۆشی لە قوربانیانی پاکتاوکردنە خوێناوییەکان و دادگا ڕووکەشەکان کردبێت لە سییەکان. بەڵام، لۆسۆردۆ هەڵستاوە بە پێوانەکردنی تاوانەکانی ستالین بە هەڕەشەی فاشیزم، وەک ئەوەی ویستبێتی پۆزش بۆ ستالین بێنێتەوە. ئێنزۆ تڕاڤێرسۆی چەپی ئیتاڵی کە کەمتر [لە لۆسۆردۆ] حەز بە بەرگری لە بەرسڤە نەریتیەکە دەکات، بێگومان لۆسۆردۆ لە یاد بوو کە وتی: “بیرمەندە مارکسیستەکان هەندێ جار بە هەڵەداچوون و پلانبەندییەکانی نۆڵتەیان ئاوەژووکردووە، ئەویش لە ڕێی پیشاندانی ستالینیزم وەک کاردانەوەیەک بۆ ئەم هەڕەشە گەورەیەی لەسەر یەکێتی سۆڤیەتی- ئاوێتەبوو بە نازیزم هەبوو؛ ئەم بەرسڤەشیان بە پشتبەستن بە داگیرکاری بڵیتزکرێگ[xiv] لە ساڵی ١٩٤١ لە هەسان دابوو، کە پرۆژەیەکی قڕکردنی ئەم ڕژێمە بوو. تاوانەکانی ستالینیزم دەبوو بەرەو پەژیوانبوونەوە بڕۆن، بەڵام وەک لێکەوتەی ئەم کارە دزێوە و لە ڕاستیدا، ڕوودانیان مسۆگەربوو. بێگومان ئەم کاردانەوەیە تەواو ناهاوتابوو [لەگەڵ تاوانەکانی ستالین]، بەڵام هێشتا سیاسەتێکی هەڵێنجدراو و هاوردەکراوبوو.” تڕاڤێرسۆ هاوسۆزانە وتی “ئەم بۆچوونە ڤێرژنێکی مارکسی چوونییەکە لەگەڵ ڕیڤیژینیزمی مێژووی نۆڵتە.” لەوەش زێتر، تراڤێرسۆ ئاڵەنگاری لەگەڵ تێزی “کاریگەری بازرەیەک”ی کۆڵۆنیالی ئەوروپایی دەکات:\n“دۆمینیکۆ لۆسۆردۆ جینۆساید و کوشتاری ژێر هەژموونی نازییەکان لە جەنگی جیهانی دووەمدا وەک سەرەتایەک لە کارنامەی ئەوروپا [لێکدەداتەوە]، ئەمە لە کاتێکدا میتۆدی جۆراوجۆری قڕکردن پێشتر لە شەڕە کلاسیکییە کۆلۆنیاڵەکانی سەدەی نۆزدەم بەکارهاتووە. [لۆسۆردۆ] لیبینسڕاوم لە ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا یان ئەفریقای وەک دواین وێستگەی فراوانخوازی ڕایخی سێیەم دەبینی، بە ڕابەرایەتی ناشناڵ سۆشیالیزم.[xv] بەڵام لۆسۆردۆ دەرئەنجامەکانی ئەم ڕوانینە شیناکاتەوە. یەکەم، شەڕێکی کۆڵۆنیاڵی لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەم لەنێو جەرگەی ئەوروپا ڕوویدا. ئەم شەڕە گشت ئامرازە مۆدێرنەکانی وێرانکاری کۆمەڵگای پیشەسازی پێگەیشتووی تێدا بەکارهات، کە ئەمەش ڕەهەندێکی تری توندوتیژی بەڕووی جیهاندا کردەوە: بە دەیان ملیۆن قوربانی، و جینۆسایدێک کە لەجیاتی سەدەیەک یان چەند دەیەیەک، لە چەند ساڵێک چڕکراوە. دووەم، بەپێچەوانەی ئەفریقی و ئەمریکییە ڕەسەنەکان، جووەکان عەوامێکی ژێڕ چەپۆکی کۆلۆنیالیزم نەبوون، بەڵکو خەڵکانێک بوون هاوبەشیان لە بنیاتنانی شارستانی ڕۆژئاوا کردبوو؛ هەروەها، لە ڕۆشنگەرییەوە، ئەوان بەشێک بوون لە کولتوری ئەڵمانی و وەک هاووڵاتی ئەڵمانی ناساندرابوون. وەک ڕوونە، ئەم ڕاستییە پێوانەیەکی هەڕەمی ناخاتە نێو دیرۆکی جینۆساید، بەڵام ئاستێکی تری توندوتیژی کەپیتاڵیزم پیشاندەدا: سەردەمی فراوانخوازی ئەم ئیمپریالیزمە کۆتایی هات کە قەڵەمڕەوی شارستانی ڕۆژئاوای لەودیو ئەوروپا دەسەپاند، و ئێستا ئان و ساتی کەوتنی خودی ئەم شارستانییەتەیە. دەتوانین وەک ئەدۆرنۆ و هۆرکهایمەر ناوی بنێین “خۆلەناوبردنی عەقڵ”.\nسەرەڕای کینە ئاشکراکەی لە “بەراوردکردنە ئایدۆلۆژیایە خاوڕێکردووەکەی” نۆڵتە بۆ کۆمەنیزم و فاشیزم، کە وەک هەوڵێک بۆ “ئاساییکردنەوەی ڕابردووی ئەڵمان، یانیش دووبارە نۆژەنکردنەوەی” دایبوو، تڕاڤێرسۆ لە ناساندنی مەودای نێوان ١٩١٧ و ١٩٤٥ وەک شەڕی ناوەخۆی ئەوروپا، زیاتر لە ڕاستییەکی سادەی بەدی کرد. لە ڕاستیدا، تڕاڤێرسۆ دڵشاد بوو کە کتێبێکی بۆ ئەم بابەتە تەرخانکرد، بە ناوی ئاگر و خوێن: شەڕی ناوەخۆی ئەوروپا ١٩١٤- ١٩٤٥. وەک لۆسۆردۆ، ئاماژەی بەوەدا کە نۆڵتە ئۆکتۆبەری ١٩١٧ی وەک سەرەتا ئەم شەڕە دیاریکردووە، نەک ئۆگەستی ١٩١٤[xvi]: ” شەڕە ناوەخۆییە ئەوروپییەکەی نۆڵتە، لە ساڵی ١٩١٤ لەگەڵ داڕمانی پلەبەندییە ئیمپڕیالیستییەکە و هەڵگیرسانی یەکەم جەنگی جیهانی دەستپێناکات، بەڵکو لەگەڵ چرۆکردنی شۆڕشی ئۆکتۆبەر لە ١٩١٧ دەستپێدەکات. ئەم ڕوانینە ئۆشوێتز بۆ بەرهەمێکی لاوەکی دەپووکێنێتەوە؛ وەک ئەوەی لە ئەنجامی لاساییکردنەوەیەکی نەشارەزای ئەشکەنجە ‘ئاسیایییەکان’ی سەردەستی پۆلیسی نهێنی[xvii] لەدایکبووبێت.” لە کۆتاییدا، لە دوای چاوخشاندنەوە بە هێڵە زەمەنییەکە، تڕاڤێرسۆش هاوڕابوو لەگەڵ نۆڵتە بەوەی کە ئەم ماوەیە لە میژووی ئەوروپا “شەڕی ناوەخۆبوو”.\n“شەڕی ناوەخۆ” لێرە زۆر بەشێوەیەکی کارامەیی و هونەری بەکارهاتووە. جارێکیان کارڵ مارکس “شۆڕشی مانگی شەشی” شەقامەکانی پاریس لە ساڵی ١٨٤٨، بە “شەڕی ناوەخۆ لەوپەڕی سامناکی، شەڕی کار دژی سەرمایە،” وەسفکرد. “ئەو مەبەستی ئەوەبوو کە ئەم شەڕە لەناو هەناوی کۆمەڵگای مەدەنیدا چەکەرەی کردووە، واتە ململانێی چینایەتییە لە نێوان پرۆلیتاریا و بۆرژوا. هەروەها، مارکس و ئەنگلس باسی “شەڕێکی جیهانی” چاوەڕوانکراویان هێناگۆڕێ.”: “ئەوروپا جۆرە سیمایەکی هەڵگرتووە کە هەر پرۆلیتاریایەکی تازە ئامادەگی هەڵچوونی هەیە لە دژی…. کە ئەمەش هاوکات جەنگێکی جیهانی لێدەکەوێتەوە، کە ئیدی لە خاکی نەتەوەییەوە پەلداوێ تا زورگی ئەوروپا تەی دەکات– ئەو تاقە مەزرایەی کە شۆڕشی کۆمەڵایەتی سەدەی نۆزدەمی تێدا لەدایکدەبێت.”[xviii] بۆیە ئەنگلس لە ساڵی ١٨٨٧ دەڵێت “شەڕێک ماوە… کە هەڵگیرسا دەبێتە جەنگێکی جیهانی-جەنگێکی جیهانی کە تا ئێستا زادەی هیچ خەیاڵێک نەبووە، جەنگێک کە گەردوون دەخاتە لێڕەواری بارباریزم.” کەمبوون ئەوانەی پێشبینی یەکتربڕینی جەنگی جیهانی و شەڕی ناوەخۆیان کرد لە سەرەتای ساڵی ١٩١٤. هەروەک کریس کورتۆن لەم دواییەدا ڕوونیکردەوە:\n“ڤلادیمیر لینین، رۆسا لوکسەمبێرگ، و لیۆن ترۆتسکی،[xix] ئەم چەرخەیان بە دووڕیانی هەڵبژاردن لە نێوان “سۆشیالیزم و بەربەریزم” ناوبرد. یانیش، وردتر بڵێین، بە شەڕی ناوەخۆی [هەڵگیرساو لەسەر دەستی] کرێکاران دژی سەرمایەدارەکان [سۆشیالیزم]، پێچەوانەی جەنگی جیهانی نێوان دەوڵەتە ئیمپریالیستییەکان [بەربەریزم]. ئەمە پێشبینییەک بوو. هەردوو پێشبینییەکەش -شەڕی ناوەخۆ و جەنگی جیهانی- ڕاستدەرچوون. تا ئەودەمیش، مارکسیستەکان بڕوایان وابوو کە یەکیان بەدیلی ئەویتریانە. بەڵام مەودای نێوان ١٩١٤ بۆ ١٩١٩ هەردوو جەنگی جیهانی و شەڕی ناوەخۆی بەخۆیەوە بینی، کە تێیدا ئینتەرناشیۆنالی دووەم[xx] بەهۆی جەنگی جیهانی ئیمپریالیستییەوە ڕووخاو، و شەڕی ناوەخۆی لێوانلێو بە ململانێی چینایەتی بەدوای خۆیدا هێنا. کەواتە قەیرانی مارکسیزم تەنیا پەیوەست نەبوو بە جەنگی جیهانی، بەڵکو شەڕی ناوەخۆشی لەخۆگرتبوو.”\nدروشمەکەی لینین دەربارەی ئەرکی مارکسیستەکان بۆ “گۆڕینی جەنگی جیهانی بۆ شەڕی ناوەخۆ”، جگە لەم پێویستییە دایەلەکتیکییە هیچی تری دەرنەخستبوو. هەر بۆیەش لێرەوە لۆسۆردۆ ئەرکەکەی نۆڵتەی لە ئەستۆگرت: “گۆڕینی جەنگێکی ئیمپریالیستانە بۆ شەڕێکی ناوەخۆ، خولیایەکی دروستکراوی دەستی ڕابەرە بەلشەفییەکە نەبوو، بەڵام ئەم توانی فۆرمێکی ڕێکخراو و عەقڵانی پێببەخشێت. نۆڵتە، کە بانگەشە بۆ چڕکردنەوەی لێکدانەوەی ئەم سەدە ئاڵۆز و پڕ لە دەژبێژیە دەکات لە قاڵبی شەڕی ناوەخۆ، ناچار دەبێت ئەو دەمەی پێویستە بەکاریبهێنێت، بەرسڤەکەی لەبیرکات یان کپی بکات.” فاشیزم تەنیا لێکەوتەیەکی دزێوی ئەم ململانێیە بوو لەناو جەرگەی کەپیتالیزمدا. ماکس هۆرکهایمەر لە ساڵی ١٩٣٩دا دەنووسێت “ئەو کەسەی ئامادەگی تێدانییە بۆ باسکردنی کەپیتالیزم، ئەوا دەبێت بۆ فاشیزمیش قڕوقەپ بێت.” بەڵام ئەم لەبیری کرد ئەوە زیادکات کە سیاسەتی فاشیزم تەنیا وەک دەرهاوێشتەیەکی کەپیتالیزم نەشونمای نەکردووە، بەڵکۆ وەک هەوڵدانێکی بێئاکامی زاڵبوون بەسەر کەپیتالیزم لەدایکبووە. ئا لێرەدا وتە سەرەکییەکەی ڤاڵتەر بێنجامێن دێت بە خەیاڵدا: “هەموو فاشیزمێک ڕێبەری شۆڕشێکی شکستخواردووە.” یانیش هەروەک هێنریک هەین پێش ئەم وتی “شۆڕش بەدبەختییە، بەڵام شۆڕشێکی شکستخواردوو بەدبەختییەکی گەورەترە.” بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت هەرگا مەترسییەکە گەورەتر بوو، شۆڕش بەلاوە بنرێت.\nهەنووکە، شیکاری ئێمە بۆ ‘ڕیڤیژینیزم دووبارە دەبەسترێتەوە بە بەکار‌هێنانە سەرەتاییەکەی چەمکەکە، کە لەلایەن ئێدوارد بێرنشتاین و شوێنکەوتووانی لە سەرەتای سەدەی ڕابردوو بەکارهاتبوو. تەنانەت دەنگۆی ئەوە هەیە کە بێرنشتاین ئەم چەمکەی داهێنابێت بۆ ئاماژەدان بە جیهانبینییەکەی. ئەو شۆڕشی بە باورگەیەکی زۆر کۆن، و ئەستەم یان نەخوازراو ناساند، بەتایبەتی کە ڕەوشی ژیانی زۆرێک لە پرۆلیتاریا لە ڕێی ڕیفۆرمەوە بەرەوپێشدەچوو. کارل کاوتسکی و مارکسیستەکانی تر تۆمەتگەلێکیان ئاڕاستەی بێرنشتاین کرد، و لە کۆتاییدا لێکدانەوە شۆڕشگێڕییەکە- لێکدانەوە باوەکە- سەرکەوت. گەرچی لە لایەنە تیۆرییەکەوە ڕیڤیژینیزم شکستی خوارد، بەڵام لە لایەنی کردەییەوە سەرفراز بوو. “ڕاستە لە کۆنگرە حیزبیەکان [ی کۆمەنیزم] بەفەرمی ئیدانەدەکرا، بەڵام یەکێتییە بازرگانییەکان لە کۆتاییدا ڕیڤیژنیزمیان بەهەند وەرگرت،” دایەلەکتیکییەک وا دەنووسێت. لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە، چەرخێکی نوێ لە پەرەسەندن، شۆڕشی کۆمەڵایەتی-وەک پرسێکی واقعبین و زەمینی بە هەموو ڕەهەندە گرنگەکانییەوە- خستەوە نێو ئەجێندایەکەی خۆیەوە. مارکسیزمی باوی پەتی- کە تا هەڵگیرسانی جەنگی جیهانی ڤێرژنە سەنگینەکەی مارکسیزم بوو لە ئینتەرناشیۆناڵی دووەم- بەتەواوی داڕما و پەرتەوازە بوو.” کەمێک پاشی جەنگەکە، جۆرج لۆکاکس بە توندی لێدوانی لەسەر ئاشتبوونەوەی کاوتسکی دا لەگەڵ بێرنشتاین: “ئەو پیاوەی قسە و کرداری یەکنەبوو، ئەو پیاوەی کە وەعزی لەسەر نەدا بەڵام چاپووکانە ئەم ڤێرژنەی مارکسیزمی کارپێکرد، ئەوەی کە دایەلەکتیکی شۆڕشگێڕانەی گۆڕی بۆ فۆرمێکی ئاشتیخوازانەی پەرەسەندن،[xxi] تەنیا و تەنیا کارل کاوتسکی بوو… گەرچی کاوتسکی بە ڕووکەش زیاتر ساتە شۆڕشخوازەکانی دنیای ئەمرۆ دەناسێت، بەڵام ئەم بارێکی قورسی تیۆری دەخاتە سەر شانی ئەم ناساندنە کەوا دەکات لە پراکتیزدا بگاتە هەمان دەرئەنجامی میتۆدەکەی بێرنشتاین.”\nکەواتە ڕیڤیژینیزم لەم چێوەدا، دەکرێ ڕۆڵی لە شکستی یەکجارەکی شۆڕشی جیهانیدا گێڕابێت لە ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٩١٩. شەڕی ناوەخۆ تەنیا تا سنوورێکی دیاریکراو پەلیکێشا، و لە گەیشتن بە وڵاتانی پێگەیشتووی پیشەسازی تووشی نوشوست بوو. [شۆڕش] لە شیکردنەوەی کۆتایی ئابلۆقەدراو و نەفەسی لێبڕا، بەڵام دژە-شۆڕش تا ئەو کات تۆوی خۆی لە وڵاتانی وەک ئەڵمانیا، ئیتاڵیا، و فەڕەنسا چاندبوو.[xxii] ئەڕنۆ مایەر ئەمەی بە چڕی لە ڕاپڕسییە ناوازەکەی بۆچی بەهەشتەکان تاریکنەبوون؟ “کۆتا چارەسەر” لە مێژوودا (١٩٨٨)، دۆکیومێنت کردبوو؛ کە تەنیا دوای ساڵێک لە ناکۆکییەکەی نۆڵتە و هابەرماس بڵاوبۆوە. مایەر سەرهەڵدانی فاشیزمی وەک بزووتنەوەیەکی جەماوەری دەبینی، کە ڕاستەوخۆ پەیوەست بوو بە شکستی مارکسیزم وەک بزووتنەوەیەکی جەماوەری. تەنانەت تڕاڤێرسۆش وتی کە ڕیڤیژینیستە ئەڵمانییەکە [نۆڵتە] بێئاگایانە گەیشتبوە ڕاستییەکە. “نۆڵتە خۆڕسکانە خاسیەتێک لە خاسیەتەکانی نازیزم دەدۆزێتەوە: سروشتە دژە-شۆڕشەکەی، کە تایبەتە بە جووڵانەوەیەک کە وەک کاردانەوەیەک دژی شۆڕشی ڕووسی و سپارتاسیزمی ئەڵمانی لەدایکبووە ئەمیش وەک شەڕکەرێکی دژە-مارکسی و دژە-کۆمەنیستی. ئەمە ڕاستە بۆ فاشیزمەکەی هیتلەر و مۆسۆلۆنیش… [شۆڕشی] ئۆکتۆبەری ١٩١٧ ڕاتەکانێکی دەروونی بوو بۆ بۆرژوای ئەوروپا، کە لە زۆر لایەنەوە وەک ئەم ڕاتەکانە بوو کە ئەریستۆکراتی [ئەوروپی] لە ساڵی ١٧٨٩ [لە شٶڕشی فەڕەنسی] چاوساغییان کرد… دیکتاتۆری پرۆلیتاریا، بەهاوبەشی لەگەڵ کۆمارە تەمەن کورتە سۆڤیەتەکانی باڤاریا و هەنگاریا کە لە ١٩١٩-١٩٢٠ سەریانهەڵدا، ترسی خزاندە نێو هەناوی چینە دەسەڵاتدارەکان.”\nسلاڤۆک ژیژەکی تیۆریستی سلۆڤینی، ئەم تێڕوانینانەی لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ڕادەی پێگەیشتن برد لە کتێبە گەورەکەی لە بەرگری ئامانجە ونبووەکان، کە زۆرجار وەک کارێکی بێهاوتا سەیردەکرێ. بە چاوخشاندنەوە بە “بەگژیەکداچوونی مێژووناسەکان”، ژیژک تێبینی کرد کە ” کاردانەوە ستانداردەکەی چەپی لیبراڵ بریتیبوو لە هاوارێکی مۆڕالی کە ئەم نازیزمی پێ ڕێژەیی دەکات، و دەیکات بە سەدایەکی لاساری کۆمەنیستی. بەڵام چۆن کەسێک کۆمەنیزم- کە وەک ڕێبوارێکی گیرۆدەی ئازادی خۆی دەناسێنی- لەگەڵ دێوەزمەیەکی ڕادیکاڵی وەک نازیزم بەروارد دەکات؟ بەپێچەوانەی ئەم نەشازییە، دەبێت دان بە خاڵە جەوهەرییەکەی نۆڵتەدا بنرێت: بەڵێ، نازیزم خۆی بەرپەرچدانەوەیەک بوو بۆ مەترسی کۆمەنیزم، و لە ڕاستیدا تەنها ململانێی چینایەتی تێپەرکرد و ململانێی ئاریایی و جوولەکەکانی لەخۆگرت. هەرچۆنێک بێت، کێشەکە لەم ‘تەنها’یەدایە، کە بەپێچەوانەی ئەوەی کە دەردەکەوێ، بەهیچ جۆرێك بێتاوان نییە. ئێمە لێرە سەروکارمان لەگەڵ جێگۆرکێیە بە چەمکە فرۆیدیەکەی. نازیسم جێگۆڕکێ بە ململانێی چینایەتی و ململانێی ڕەگەزی دەکات، بەمەش تێڕوانینە ڕاستییەکەی دەشێوێنیت. کەواتە نۆڵتە لەسەر حەق بوو: نازیزم دووبارەبوونەوە بوو، لەبەرگرتنەوەیەکی بۆلشەڤیزم بوو، دیاردەیەکی دووبارە-چالاککراوەی هەژێنەر بوو.”\n[i] نۆڵتە نووسەرێکی ئەڵمانی بوو. لە مانگی هەشتی ٢٠١٦ کۆچی دوایی کرد (وەرگێڕ).\n[ii] دیبەیتێکی زانستییانە بوو لە نێوان مێژووناسانی ئەڵمانیای ڕٶژئاوا؛ لە ناوەڕاست تا کۆتایی هەشتاکان درێژەیکێشا. بابەتە سەرەکییەکە چۆنیەتی ڕێکۆردکردنی دیاردەی نازیزم و جینۆسایدی جووەکان بوو لە مێژووی ئەڵمانیا. بێگومان ناکۆکی باڵی چەپ و باڵی ڕاستی لێکەوتەوە. نۆڵتە ڕابەرایەتی باڵە ڕاستڕەوەکە- ناشینالیستەکە-ی دەکرد. ئەو بڕوای وابوو کە هۆلۆکۆست نابێت بە ئەڵمانەکانەوە بلکێندرێ؛ ئەوان جووەکانیان کۆمەڵکوژ کرد چونکە خۆیان هەمان مەترسییان لەسەر بوو لەلایەن سۆڤیەتەوە. گوتارەکە بە تێروتەسەلی ئەم بەرسڤە دەخاتەڕوو و هەڵیدەسەنگێنیی (و).\n[iii] شۆڕشی ئۆکتۆبەر ئاماژەیە بۆ شۆڕشی کۆمەنیزمی لە ڕووسیا، و بەروارەکەی تریش کەوتنی نازییەکانە لە دووەم جەنگی جیهانی.\n[iv] ناشناڵ سۆشیالیزم ئایدۆلۆژیا بنەڕەتییەکەی فاشیزم و نازیزم بوو. بەکورتی، ئایدۆلۆژیاکە جەخت لە ئابوورییەکی تاڕادەیەک یەکسان (سۆشیالیزم) دەکات، لەگەڵ سەرخستنی بەرژەوەندی دەوڵەت لەسەر تاک (ناشنالیزم) (و).\n[v] Frankfurter Allgemeine Zeitung\n[vi] قوتابخانەیەکی هزری ئەڵمانی بوو، کە بە شێوەیەکی سەرەکی ڕەخنەی لە خەوشەکانی کەپیتالیزم و مارکسیزمی لینیی (کلاسیکی) دەگرت. زۆرجاریش بە مارکسیزمی فەلسەفی ناودەبرا. بیرمەندانی ئەم قوتابخانەیە دەیان ویست دیوە ماتیریالەکەی مارکسیزم تەنک بکەنەوە و بگەڕێنەوە بۆ بنچینە هیگڵییەکەی. زێتر، بۆ وەچەرخانی کۆمەڵایەتی، ئەوان دەیان وت دەبێت پرۆلیتاریا –بە پشتیوانی ڕۆشنبیرەکان- گۆڕان لە ‘سەرخان’ بکات بۆ ئەوەی ڕەوشی ژیانی باشتربێت، نەک لە ‘ژێرخان’. خوێنەر گەر حەزبکات پتر لەسەر بیرۆکە بنچینەییەکان باشتر بزانێت، ئەوا وا باشە گەڕان بۆ ‘دایەلێکتیکی ئایدیالیزمی هێگلی’ و جیاوازی لەگەڵ ‘دایەلێکتیکی ماتریالیزمی مارکسی’، و چەمکەکانی ‘سەرخان و ژێرخان’ بکات؛ کە هەردوو لایەنەکە بەردی بناغەی تێگەیشتنن لە مارکسیزم (و).\n[vii] ساڵی ١٩٩٠-١٩٩١ ئەڵمانیا یەکیگرتەوە و دیواری بەرلین ڕووخا؛ تا ئەو دەمیش، لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە، ئەڵمانیا لە نێوان بلۆکی کۆمەنیستی و بلۆکی کەپیتالیستی (فەڕەنسا، بەڕیتانیا، ئەمریکا، و کەمێکیش بۆ هۆڵەندا) بەشکرابوو (و).\n[viii] بێگومان پێشتریش لە هەشتاکان یەکێتی سۆڤیەت بۆ لێواری هەڵوەشانەوە برابوو، هەر ئەوەش وایکرد ئەڵمانیا یەکبگرێتەوە.\n[ix] ئیمپڕاتۆریەتی ئەڵمانی سێیەم بە سەرکردایەتی هیتلەر. یەکێتی ئەو خەڵکانەی بە ئەڵمانی دەدوێن پێی دەوترێت ڕایخ (و).\n[x] ستالین لە “تیۆریی شۆڕشی بەردەوام” کە بە پێویستی دەزانی کەڕەنای شۆڕش لە هەموو دنیا لێبدرێ دوورکەوتەوە، و ڕووی لە “سۆشیالیزم لە یەک وڵات” کرد. واتە پشتگیری شۆڕشەکانی تری دنیای نەکرد، هەروەک لە کۆماری مەهاباد ئێمەی کورد بینیمان. ئەو بڕوای وابوو بە ‘ڕیفۆرم’ی ناوەخۆ -ناو یەکێتی سۆڤیەت- بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وڵاتانی تر بە چاکسازییەکان سەرسامدەبن و دەبنە کۆمەنیست. ئەم بیروڕایەش دەچێتەوە سەر سیستەمی سەرمایەداری؛ بۆیە دوای مردنی کۆمەنیستێکی زۆر ڕەخنەیان لێگرت. بێگومان چاکسازییەکان کوشتاری ملیۆنی لێکەوتەوە، بەتایبەتی لە قڕکردنی جوتیارە خاوەن موڵکەکان (کولاکەکان) بە پاساوی ڕادەستنەکردنەوەی زەوی و زارەکانیان (و).\n[xi] بازرە وشەیەکی کوردییە، واتە هەڵبەزانەوەی گوللە لە شوێنێک دوای دەرچوونی. ئارێنت لێرە مەبەستی ئەمەیە کە ئەم کردارە نابەجێیانەی دەوڵەتە داگیرکەرەکان دەیکەن لە وڵاتانی تر، لە کۆتاییدا دەبێتە میکرۆبێک لەناو نیشتیمانی خۆیاندا گەرا دەخات. مارکس بەرسڤێکی هاوشێوەی هەیە (و).\n[xii] نیکیتا خرۆشچۆڤ، دوای چەند پلانگێڕییەک لەناو حزب هاتە سەر دەسەڵات و بنەماکانی ستالینیزمی ئاوەژووکرد. لە گرینگترین گۆڕانکارییەکانیشی بریتیبوو لە گرتنەبەری شێوازێکی میانڕەوتر لە مامەڵەکردن لەگەڵ خەڵکی سۆڤیەت، و هەروەها یارمەتیدانی شۆڕشی نەتەوەیی و کۆمەنیستی وڵاتان دژ بە ئەمریکا؛ بۆ نموونە یارمەتیدانی مسڕ لە دژی ئیسڕائیل…. ئەمەش بۆ زۆران دەرخەری ئەوەبوو کە ستالین بە هەڵە کۆمەنیزمی پراکتیزە دەکرد (و).\n[xiii] ‘Final Solution’. کۆدی نهێنی کوشتنی سیستەماتیکی جووەکان بوو لە ئەوروپا و دەرەوەی ئەوروپا، کە لە جینۆسایدە حەوت ملیۆنییەکەی هۆلۆکۆست چڕبۆوە. لە ساڵی ١٩٤١ خسترایە بواری جێبەجێکردن و جووەکان پەیتا پەیتا ڕادەگوێزران، ئەمیش دوای ئەوەی فەرماندە نازییەکان دەرکیان بەوەکرد کە کوشتنی بە گوللە کاریگەری لەسەر سایکۆلۆژی سەربازەکانیان هەیە. لەو ساڵەوە، قڕکردنی جووەکان کەوتە سەرشانی زانا و دکتۆرە نازییەکان، کە لە ژوورە گازییەکان و تاقیگە و فڕنە گشتییەکان ئەنجامدرا (و).\n[xiv] تاکتیکێکی نازییەکان بوو بۆ خوڵقاندنی شێواوی لە ڕیزەکانی دوژمن لە ڕێی جووڵەپێکردنی هێزی بچووک لە سەرەتا، و دوایش چڕکردنەوەی هێرشەکە و بەکارهێنانی تۆپهاوێژ. ئەم تەکنیکە لە داگیرکاری زۆر وڵات بەکارهاتووە، بەڵام لێرە مەبەستیان هێرشەکەی سەر لەندەنە (و).\n[xv] نازییەکان بڕوایان وابوو کە دەوڵەتەکەیان-ڕایخ- دەبێت ئەوەندە فراوانبێت کە شوێنی هەموو ئارییەکانی لێبێتەوە؛ ئەمەشیان بەدەستهێنا کاتێک تا ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا فراوانخوازیان کرد. ئەم دەوڵەتەیان ناونا Lebensraum یان ‘بۆشایی ژیان’. بەڵام بیرۆکەکە پتر دەڕوا و بانگەشە بۆ تاڵانکردنی سامان و بەروبومی وڵاتانی ڕۆژهەڵات دەکات لە ڕێی داگیرکردنیان و کردنیان بە کۆیلە (و).\n[xvi] سەرەتای هەڵگیرسانی یەکەم جەنگی جیهانی (و).\n[xvii] پۆلیسی نهێنی سۆڤیەتی کە لە سەردەمی ستالین لەلایەن بێریەوە بەڕێوەدەبردرا. ئەم دەزگایە بە دزێوییەکەی لە کوشتار و ئەشکەنجە و دەستدرێژی سێکسی ناسرابوو (و).\n[xviii] مارکس و ئەنگلس بڕوایان وابوو کە ئەوڕوپا “خاکە بەپیتەکەیە” بۆ شۆڕشی پرۆلیتاریا؛ بەتایبەتیش بەڕیتانیا و فەڕەنسا. ئەمە لەوانەیە وەک بەرسڤێکی سەیر بەدیارکەوێ، بەڵام پۆزشی زانستی خۆی هەیە. هەرچۆنێک بێت پەیوەندی بە بابەتەکەوە نییە و لەبەر درێژییەکەی ناتوانین لێرە باسیکەین. (و).\n[xix] هەرسێکیان لە قوتابخانەی مارکسیزمی کلاسیک بوون (و).\n[xx] ڕێکخراوێک بوو کە یەکێتییە بازرگانییەکان، پارتە مارکسی و سۆشیالیستییە چەپەکان، و ئەنارکیستەکانی لەخۆگرتبوو و لە ١٨٨٩ەوە تا ١٩١٦ بەردەوامی بەکارەکانی دەدا لە چێوەی دروستکردنی بەرەیەکی کۆمەنیزمی جیهانی پتەو دژی کەپیتالیزم و یەکگرتنی کرێکاران و باشترکردنی بارودۆخیان. ئینتەرناشیۆنالی یەکەم و سێیەمیش هەیە. بێگومان، وتاری ئەوەی سێیەم لەوانی تر ئازایەنەتر بوو و داوای شۆڕشی جیهانیان دەکرد چونکە لە ١٩١٩ دروستبوو- ئەو دەمەی کۆمەنیستەکان جڵەوی دەوڵەتیان لەدەستگرتبوو- تا لە تاوی ستالینیزم لە ١٩٤٣هەڵوەشاوە. شەڕی ناوەخۆش مەبەستیان بە جەنگە جیهانییەکانە لە ئەوروپا، نەک جەنگی ناوەخۆی ڕووسیا (١٩١٧-١٩٢١) (و).\n[xxi] مارکس خۆی و مارکسیزمی کلاسیک، بڕوایان وابوو کە مێژوو لەڕێی ململانێێ توندی چینایەتییەوە بەرەوپێش دەچێت.. بۆ نموونە کەپیتالیزم دەبێت بە شۆڕش لە کاتی خۆیدا ئاوەژووبکرێت تا کۆمەنیزم بەرجەستە بێت. ئەم میتۆدەش پێی دەوترێت ماتریالیزمی دایەلەکتیکی. بەڵام باسکردنی بۆشاییەکی ئێجگار زۆری دەوێ و پەیوەندیدار نییە بە بابەتەکەمان، بۆیە لێرە باسیناکەین. (و).\n[xxii] تێزی “شۆڕشی بەردەوام و دژە شۆڕش” لەلایەن ترۆتسکییەوە هەڵێنجدرا و دواتریش لەلایەن ستالینەوە پشتگوێخرا. نووسەرەکان مەبەستیان ئەوەیە کە سۆشیالیستەکانی ئەم وڵاتانە ئەوکات بڕوایان بە شۆڕش نەمابوو بۆ وەچەرخان بۆ کۆمەنیزم؛ بەڵکو خزابوونە ناو پەرلەمان و ستراکتۆری بیۆکراسی کەپیتالیستی بۆ ‘ریفۆرم’ بە مەبەستی گەیشتن بە کۆمەنیزم… ئەمەش شتێک بوو کە سۆشیال دیموکراتەکان و ستالینیستەکان ئارەزوویان دەکرد.


لەمیدیاكانەوە.. ئەنجوومەنی پارێزگاری بەسرە دەست بۆ كارتی بەرهەرێمبوون دەبات\n03/07/2019 353 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nدوای دوو ڕۆژ لە ناڕەزاییەكانی خەڵكی بەسڕە و گەمارۆدانی ماڵی "سەباح بەزونی" سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای بەسڕە ، ئەنجومەنی پارێزگای بەسڕە كارتی "بە هەرێمبوون" ی خۆی دووبارە بەرزدەكاتەوە، چالاكوانانیش پێیان وایە ئەم كارە بۆ خۆدزینەوەیە لە بەدەنگەوەهاتنی شەقام بەسڕە. ئەنجومەنەكە یەكەمجار لە بەهاری ڕابردوو، دەنگی خۆی خستەپاڵ ئەو دەنگانەی داوای هەرێمی فیدڕاڵی بەسڕە دەكەن، واش بڕیارە بە ڕاسپاردەیی حكومەت هادی عامری سەرپەرشتی بەسڕە بكات. سێ ڕۆژیش پێش ئێستا سەرۆكی ئەنجومەنەكە لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند كە داوای ئەنجومەنەكە (بە هەرێمبوونی بەسڕە) یان حەواڵەی ئەنجومەنی وەزیران كردووە.\nئەحمەد ستار، كە یەكێكە لە ناڕازییەكانی بەسڕە بۆ "مەدا" وتی ڕاگەیاندنەكەی بەزونی هەڵاتنە لە ڕووبەڕووبوونەوە "هەڵاتنە بۆ پێشەوە"، تاوەكو ڕووبەڕووی گرفتەكانی پارێزگاكە نەبنەوە. جەماوەری ناڕازیش پێشتر دەوری ماڵی بەزونی- یان دابوو لە بەسڕە، دواتر خزمەكانی تەقەیان كرد و دەربازیان كرد.\nلە پارێزگای بەسڕە ململانێ لە نێوان لایەنە سیساییەكان گەرمە لەسەر پۆست و پلە باڵاكان، ئەنجومەنی پارێزگاكەش لە كۆتایی مانگی ئازاری ڕابردوو، سۆزداری هەندێك لە خەڵكانی ناڕازییان بەدەستهێناوە لە بانگەشە بۆ بەهەرێمبوونی بەسڕە، بەو پێیەی بەدوا چارەسەری گرفتەكانی دەزانن، 20 لە ئەندامانی ئەنجومەنەكەش دەنگیان بۆ ئەو پێشنیارە داوە، هەماهەنگكاری ناڕەزاییەكانیش دەڵێت دۆخە سیاسییەكەی وڵات لەبار نییە بۆ پێشنیارێكی لەو جۆرە و بەربەستی یاسایشی لەبەردەمدان، واش چاوەڕێ دەكرێت لە ڕاپرسییەكی گشتیدا، نیوەی دەنگدەرانی بەسڕە كە یەك ملیۆنن، دەنگ بۆ پڕۆژەی بەهەرێمبوونی شارەكەیان بدەن، ڕەنگە ئەمەش سەخت و دژوار بێت بە هۆی پەرتبوونی دەنگی شەقامی شارەكە سەبارەت بە پرسەكە.\nئێران یاری بەئاگر دەكات\nڕادیۆی سوا بڵاویكردەوە، دۆناڵد ترامپی سەرۆكی ئەمریكا ئێران یاری بە ئاگر دەكات، ئەمەش دوای ئەوەی تاران ڕایگەیاند بڕی ئەو ڕێژە پلاتینیۆمە پیتێنراوە تێپەراندوو كە لە ڕێككەوتننامە ئەتۆمییەكەی ساڵی 2015 بۆ دیاریكراوە.\nئەم هۆشدارییەی تڕەمپ، دوای ئەوە هات كە كۆشكی سپی لەسەر زاری "ستیڤانی غریشام" ی ووتەبیژی فەرمییەوە ڕایگەیاند كە لەگەڵ هاوپەیمانەكانیان ڕێگە بە ئێران نادەن چەكی ئەتۆمی پەرەپێ بدات و تا ئەوپەڕی ڕادەش فشار دەخەنە سەر تاران بۆ ناچاركردنی بە دەستبەرداربوون لە پرۆگرامە ئەتۆمییەكەی. وتیشی كارێكی هەڵە بوو كە ڕێگە بە ئێران درا یۆرانیۆم بپیتێنێت، دەبێت ڕێسا كۆنەكانیش لەو بارەوە زیندوو بكەینەوە بۆ بەرگرتن لەوەی ئێران ببێتە خاوەن چەكی ئەتۆمی.\nلە ئاكامی بارگرژی نێوان تاران و واشنتۆن، ئیدارەكەی تڕەمپ سزای قورسی بەسەر كەرتی نەوتی و دارایی ئێراندا سەپاند. ئێرانیش ئەوەی دووپاتكردەوە كە لە چوارچێوەی ڕێككەوتننامەكەدا دەجوڵێتەوە كە دوو بەندی تێدان و ڕێگەی ئەوەی پێ دەدەن لە هەندێك لە پابەندییەكانی دەرچێت، بەو هۆیەی لایەنی بەرامبەر پابەندی وابەستەكانی نەبووە.\nبە گوێرەی ڕێككەوتننامەكە نابێت ئێران زیاتر لە 130 تەن ئاوی قورس و 300 كیلۆگرام یۆرانیۆمی كەمپیتێنراوی هەبێت، تاران لە دەستپێكی بەرواری 7 یۆلیۆوە، هەڕەشەی زیادكردنی ئەو بڕە دەكات بۆ 3.6% و دووبارە دەستكردنەوە بە پڕۆژی كورەی ئەتۆمی ئاوی قورس لە ئاراك ، ئەگەر دەوڵەتانی دیكەی (بەریتانیا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا، چین ، ڕوسیا) ئەندامانی ڕێككەوتننامەكە یارمەتی نەدەن و سزا ئابوورییەكانی لەسەر سوك نەكەن.\nڕۆژنامەی "شەڕقلئەوسەت" نووسیوویەتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی ڕایگەیاندووە ئێران هەڕەشەكەی جێبەجێ كردووە و ئەو بڕە یۆرانیۆمە كەمپیتێنراوەی تێپەڕاندووە كە لە ڕێككەوتننامەكەدا هاتووە. ئاژانسی هەواڵی فارس- ی نیمچە فەرمیش ڕاستی ئەم هەواڵەی دووپات كردۆتەوە، وەزیری دەرەوەی ئێرانیش هەمان شتی بۆ ئاژانسی هەواڵی ئیسنا دووپات كردۆتەوە.\nقسەكەرێكیش بە ناوی تیریزا مەی سەرۆك وەزیری بەریتانیاوە ڕایگەیاند كە لەندەن لەگەڵ هاوبەشەكانیدا بە دوای چارەسەرێكدا دەگەڕێن بۆ دەربازكردنی ڕێككەوتننامە ئەتۆمییەكە لە هەرەسهێنان،"جێرمی هانت" ی وەزیری دەرەوەی بەریتانیاش دڵەڕاوكێی حۆی لەوبارەوە دەربڕی كە ئێران ڕێككەوتننامەكەی پێشێلكردووە، ووتیشی شانشینی یەكگرتووە هەموو ڕێگە دبلۆماسییەكان دەگرێتەبەر بۆ چارەسەركردنی تەنگژەكە و پابەندبوون بە ڕێككەوتننامەكەوە.\nڕوسیاش لەسەر زاری "سێرگی ڕیابكۆڤ" ی جێگری وەزیری دەرەوەی نیگەرانی خۆی لەو هەنگاوەی ئێران دەربڕی، بەڵام ئۆباڵەكەی خستە ملی كار و كردەوە و ڕەفتارەكانی واشنتۆن، داواشی لە ئێران كرد بەرپرسانە ڕەفتار بكات.\n"بنیامین نەتەنیاهۆ" ی سەرۆك وەزیرانی ئیسڕائیلیش لە ڕێگەی بەیاننامەیەكەوە هانی دەوڵەتە ئەوروپیەكانیدا سزا بەسەر ئێراندا بسەپێنن\nقودسی عەرەبی نووسیوویەتی كە "جێرمی هانت" ی وەزیری دەرەوەی بەریتانیا ووتوویەتی ئەگەر ئێران دەستبەرداری ڕێككەوتننامە ئەتۆمییەكە بێت، ئەوانیش لەو ڕێككەوتننامەیە دەكشێنەوە، ئەوان ئارەزوویانە ڕێككەوتننامەكە بەردەوام بێت و تاران نەبێتە خاوەن چەكی ئەتۆمی.\nوەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیاش دڵەڕاوكێی توندی خۆی نیشاندا سەبارەت بە ڕاگەیاندنەكەی ئێران بە پابەندنەبوونی بە بەندەكانی ڕێككەوتننامەكە. داواشی لە تاران كرد لەو هەنگاوە پاشگەز بێتەوە، ووتیشی ووڵاتەكەی لەگەڵ لایەنەكانی دیكە بە ووردی ئەو پرسە تاوتوێ دەكات.\nفەرماندەی گشتی فرمانێك بۆ حەشدی شەعبی دەردەكات\nڕۆژنامەی مەدا بڵاویكردەوە، عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیران و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكان، فرمانێكی بە ژمارە 237 ی تایبەت بە حەشدی شەعبی دەركردووە، نووسینگەی عەبدولمەهدی لە بەیاننامەیەكدا ئەوەی ڕوونكردۆتەوە مەبەستی ئەو فرمانە دەستەبەر و پاراستنی مافەكانی ئەو هێزانەیە تاوەكو باشتر كارەكانیان ڕایی بكەن. بە گوێرەی بەیاننامەكە ئەو هێزانە بەشێكن لە هێزە چەكدارەكانی عێراق و هەمان یاسا و ڕێساشیان بەسەردا دەسەپێت و دەبێت بە فرمانی سەرۆك وەزیران جوڵە بكەن.\nفرمانە دیوانییەكە دەڵێت هەموو ناولێنانەكانی لایەنی حەشدی شەعبی دەگوڕدرێن و ناوەكانی (لەشكر،لیوا‌و، فەوج، هتد..) یان لێدەنرێت. ئەو هێزانەش كە ئارەزوو ناكەن بێنە ناو سوپاوە، دەتوانن ببنە ڕێكخراوی سیاسی لەژێر چەتری یاسادا، هەموو بارەگا و بنكە سەربازییەكانیشیان دادەخرێن.\nتوركومانەكان مەرجیان هەیە\nشەفەق نیوز نووسیوویەتی ڕۆژی 2 شەممەی ڕابردوو دەستەی هەماهەنگكاری باڵای توركومانەكان هەڵوێستی خۆیان سەبارت بە پێكهێنانی دامەزراوە ئەمنییەكانی پارێزگاری كەركوك دەربڕی ، بەو مەرجەی جێگرەوە نەبن بۆ هێزەكانی حكومەتی ئیتحادی و حەشدی شەعبی.\nدەستەكە لە بەیاننامەیەكدا لە 30 /6/ 2019 ڕایگەیاند، زۆرینەی ئەندامەكانی لە بەغدا كۆبوونەوە بۆ تاوتوێكردنی پرسی كەركوك و پلە تایبەتەكان. دەستەكە سەرسامی خۆشی دەربڕی بەوەی كوردەكان داوای گۆڕینی دامەزراوە ئەمنییەكانی حكومەتی فیدڕاڵی شارەكە دەكەن.\nئەوەشیان ڕەتكردەوە پێشمەرگە و ئاسایش بگەڕێنەوە شارەكە. داواشیان لە پەرلەمانی عێراق كرد تایبەتمەندێتی كەركوك بپارێزن، بەر بە ساختەكاری بگرن، لیستی تۆماری دەنگدەران ووربینی بكرێتەوە و بە سازان پۆستە ئیدارییەكانی شارەكە دابەش بكرێن و بە تەنها لایەنێك قۆرغیان نەكات.\nشەڕقلئەوسەت بڵاویكردەوە جەماوەری ناڕازی سودانی، ئۆباڵی شەپۆلی توندوتیژییەكان و قوربانییەكانی سەر شەقام دەخاتە ئەستۆی ئەنجومەنی سەربازی، ناڕەزاییەكانی خەڵكیش لەو ووڵاتە بەرەبەرە توندتر و توندتر دەبن، لەم دوایەش لاشەی 3 كەسی مردوو لە ئوم دەرمان دۆزراونەوە، بە گوێرەی ئاژانسی هەواڵی سودانی حكومی (سونا) ، ڕۆژی یەكشەممەی ڕابردوو لە ئاكامی خۆپێشاندانە جەماوەرییەكان 7 كەس كوژران و 180 كەسیش برینداربوون. سەرباری توندی هێزە ئەمنییەكان و بڕینی ئەنتەرنێت و هێڵی تەلەفۆن و بڵاوەپێكردنی هێزە ئەمنییەكان، هێشتاش جەماوەری ناڕازی براوەی گرەوەكەیە.\nعێراق پێویستی بە 3 ملیۆن و نیو یەكەی نیشتەجێبوون هەیە\nتەریق ئەلشەعب نووسیوویەتی"باسم ئەنتوان" شارەزای ئابووری ڕایگەیاندوو كە ئەو چارەسەرانەی ساڵانە بۆ تەنگژەی نیشتەجێبوون دەخرێنەڕوو بە دەست ئاستەنگی زۆرەوە دەناڵێنن، ئەمەش بە هۆی كرچوكاڵی بڕیارە بێسەرەوبەرەكان كە لە ماوەی حكومەتەكانی پێشوودا دراون.\nئەنتوان وتی عێراق پێویستی بە 3 ملیۆن و نیو یەكەی نیشتەجێبوون هەیە، بە ڕێژەی 200 هەزار یەكەی ساڵانە، ئەمەش بۆ كۆنتڕۆڵكردنی نەشونماكردنی دانیشتوان كە ساڵانە زیاتر لە یەك ملیۆن زیاد دەكەن، واتە بەڕێژەی 2.6 ، ئەمەش بە بەراورد بە دەوڵەتانی دیكەی جیهان ڕێژەیەكی بەزرزە.\nناوبراو وتیشی حكومەتەكانی عێراقی پێشوو لە باشترین دۆخی خۆیاندا، ساڵانە تەنها 50-60 هەزار یەكەی نیشتەجێبوونیان بنیاتناوە، شاری بەغدا گەورەترین كەموكوڕی هەیە لەم ڕووەوە، ئەمەش بە هۆی زۆری كۆچكردن لە لادی و بۆ شارەكان.\nئەنتوان هەروەها وتی لە دوای ڕوخانی رژێمی پێشوو، حكومەتەكانی دواتر گرفتی نیشتەجێبوونیان پێ چارەسەر نەكراوە، بەڵكو هەر خەریكی بەرژەوەندی كەسی خۆیان بوون، ئەمەش بێسەرەوبەرەیی لە نیشتەجێبوون لێكەوتۆتەوە و ژمارەی كۆچبەرانی لادێنشینیش بۆ شار زیادی كردووە، بە ڕادەیەك ئێستا نیوەی دانیشتوانی عێراق كە ژمارەیان گەیشتۆتە 40 ملیۆن كەس، شوێنی شیاوی نیشتەجێبوونیان نییە، گەندەڵیش بڕستی لە حكومەت بڕیووە و دەرامەت و سامانەكانی ووڵاتیش بەفیڕۆدەچن.\nناوبراو وەك چارەسەر دەڵێت پێویستە حكومەتی عێراق پڕۆژەكانی بنیاتنانی ستونی پەیڕەو بكات كە لێكۆڵەرەوە ئابورییەكان پەسەندیان كردووە، بەمەش دەتوانی زۆر تەنگژە چارەسەر بكات و دەستی كاری زۆریش بخاتەكار.


2021.12.30 - 19:10\nلە ئاگادارییەکدا بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی سلێمانی داوا لە گشت چێشتخانە و خواردنگە خێراکان - فاست فوود- لەگەڵ ئاپارتمان و شوێنی نیشتەجێی سیتییەکان دەکات شۆفێری ئەو ماتۆڕسکیلانەی لە لایان کار دەکەن پابەند بکەن بە چەند ڕێنماییەکەوە.\nدەقی ئاگادارییەکەی هاتوچۆی سلێمانی:\nلە پێناو بەرژەوەندی گشتی و سەلامەتی لە رووداوەکانی هاتووچۆ و پاراستنی سیمای شار. داواکارین لە بەڕێزتان شۆفێری ئەو ماتۆڕسکیلانەی لەلاتان کار دەکەن پابەند بن بەم خاڵانەی لای خوارەوە:\n١ - پێویستە ئەو شۆفێرانەی لەلاتان کار دەکەن وەک ( شۆفێری ماتۆڕسکیل) مۆڵەتی لێخوڕینیان هەبێت و ئەوانەی بەدەستیان نەهێناوە، بەڕێوەبەرایەتیمان لە چوارچێوەی یاسا هاوکاریان دەبێت لە بەدەستهێنانی ئەو مۆڵەتە یاساییە وە تاکو بەرواری 1/2/2022 ماوە ھەیە کە بێن بەرەو پیری ئەم بانگەوازەوە ومۆڵەتی لێخورینی ماتۆرسکیل بەرێکارە یاساییەکان بەدەست بێنن.\n٢ - پێویستە شۆفێرەکان هۆکارەکانی سەلامەتی پەیڕەو و بەکار بهێنن وەک کڵاوی سەرپارێز و دەستکێش و پارێزگاری کردن لە ئەنیشک و کڵاوەی ئەژنۆ.وە تاکو بەرواری 3/1/2022 کاتیان لەبەردەستە بۆ دابین کردنی ئەم کەرەستانە کە سەلامەتی ئەو شۆفێرانەی پێوە بەندە.بەڵام بەردەوام ولەوماوەیشدا ھەرسەرپێچیێکی ھاتوچۆییان لێ بەدی بکرێت وەک پابەند نەبوون بەترافیکلایت یاخود رۆیشتن بەپێچەوانەی ئاراستەی شەقام یان لێخورینی ماتۆرسکیل لەلایەن مێردمنداڵ ولەخوار تەمەنی یاسایی وسەرپێچییەکانی دیکەی یاسای ھاتوچۆ ئەوا لێپرسینەوە بەپێی یاسا ودەستگرتن بەسەر ئەو ماتۆرسکیلە لەلایەن مەفرەزەکانی ھاتوچۆ پەیرەو دەکرێت .\n٣ - پێویستە ماتۆڕەکان سەرجەم مەرجەکانی توندوتۆڵیان تیادابێت وەک ڕووناکییەکانی پێش و دواوەو فلاشەرەکان و ئیستۆپ و نابێت بەهیچ شێوەیەک دەنگی صالنصاکانیان بەرزو بێزارکەر بێت واتە ئاسایی بێت. ھەروەھا پێویستە ماتۆرسکیلەکانیان کۆدێکی روون وخوێندراوی پێوە بێت بەمەبەستی ناسینەوەیان .\n٤ - لای خۆتانەوە شۆفێرەکانتان هان بدەن و ڕێنماییان بکەن بە پابەندبوون بە یاساکانی هاتووچۆ و لەوانەش پابەندبوون بە گڵۆپی ترافیک لایت و ئاماژە دەستییەکانی کارمەندانی هاتووچۆ و دوورکەوتنەوە لە ڕۆیشتن بە پێچەوانەی شەقام و پێشبڕکێ لەسەر شەقامەکان و هەر کارێکی مەترسیدار و سەرپێچی دیکە.\n٥ - ھەرەوھا سەبارەت بە ئەپارتمان و جێگا سیتی یەکانی نیشتە جێ بوون داوا لەئیدارە وبەشی سیکێورەتییەکانیان دەکەین کەھاوکارمان بن لەسەرخستنی ھەڵمەتی رێکخستنی کاری ماتۆرسکیلەکان کەرێگا نەدەن بەو شۆفێرانەی ماتۆرسکیلی دیلیڤەرییان پێیە وھۆکارەکانی سەلامەتی بەکارناھێنن وەک کڵاوی سەرپارێز وپارێزگاری لەئەنیشک وکڵاوەی ئەژنۆ بێنە ناو سنووری ئەپارتمان وستییەکانیان.\n٦ - بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی سلێمانی جەخت لەوە دەکات ئامانجمان دروستکردنی گرفت و ئاستەنگ نییە بۆ بژێوی هاوڵاتییان یاخود دەست بەسەرداگرتنی ماتۆڕسکیلەکانیان ،بەڵکو ئامانجمان فەراهەمکردنی رەوشێکی ئارام و لەبار لەسەر شەقامەکان و نەهێشتنی دیاردە نەشیاوەکان و سەرپێچی و بێزارکردنی هاوڵاتییان بە ژاوەژاوی ئەو ماتۆڕسکیلانەو پاراستنی ژیانی هاوڵاتییان بە گشتی و بەتایبەتیش خودی شۆفێری ماتۆڕسکیلەکانە لە ڕووداو و کارەساتەکانی هاتووچۆ.\nهیوادارین هەمووان هەماهەنگ و هاوکارمان بن لە پێناو ئەو ئامانجە پیرۆزە و دڵنیاتان دەکەینەوە کە بژاردەی سزادان و دەست بەسەرداگرتن بەسەر ماتۆڕسکیلەکان دوایەمین بژاردەیە لامان کە بەناچاری دەیگرینە بەر ، ھاوکاریتان مایەیی رێزوپێزانینمانە.\nتێبینی: ژمارەی هێڵی گەرمی بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی سلێمانی ١٨٨ کۆنترۆڵی هاتووچۆی سلێمانی و ژمارە ١٠٠ سەنتەری ڕێکخستنی پەیوەندییەکان JCC\nئاگادارییەک لە وەزارەتی کارەباوە لەبارەی پێوەری زیرەک\n2022.01.15 - 17:42\nئاگادارییەک لە پەروەردەوە لەبارەی دواخستنی تاقیکردنەوەکانی سبەینێ\n2022.01.14 - 22:51\nئاگادارییەک لە وەزارەتی کارەباوە؛ کێشە دروست بووە و کارەبا کەم دەبێتەوە\n2022.01.14 - 17:19\nئاگادارییەک لەبارەى دەسپێکردنەوەی ڤیزای گەشتیاری بۆ ئێران\n2022.01.12 - 13:35\nدەوامی بەشێک لە فەرمانبەران ڕاگیرا\n2022.01.16 - 13:34