ژنێکی کورد خەڵاتی ژنی ساڵی دانمارکی وەرگرت – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / جیهان / ژنێکی کورد خەڵاتی ژنی ساڵی دانمارکی وەرگرت\nچوار شه‌ممه 27 تشرینی دووه‌م 2019\tجیهان, کوردستان, مافی مرۆڤ, هەواڵ 153 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nسارا عومەر، نوسەرو رۆشنبیرو پارێزەری مافی مرۆڤ لە وڵاتی دانمارک، خەلاتی ژنی ساڵ کە خەڵاتێکی مافی مرۆییە وەرگرت.\nسارا عومەر رایگەیاندووە، ئه‌م خه‌ڵاته‌ی پێداروە، بۆ ئه‌و كارانه‌ی كه تا ئێستا كردوویەتی، هه‌م وه‌ك نووسه و ڕۆشنبیر، هه‌م وه‌ك تێكۆشه‌ر بۆ مافه‌كانی مرۆڤ و هه‌م وه‌ك ژنێك كه ژیانی خۆی بۆ ئه‌و جه‌نگینه كه‌وتۆته مه‌ترسییه‌وه له‌لایه‌ن ئه‌و پیاوسالارانه‌وه، كه ده‌یانه‌وێت ژن هه‌تا هه‌تایه موڵكی خۆیان و بیركردنه‌وه كوشنده‌كانیان و كۆمه‌ڵگه و دین و كولتوره‌كه‌یان بێت.\nئاماژەی بەوەش کردووە کە، خه‌ڵاتی ژنی ساڵ ده‌درێت به‌و ژنانه‌ی كه له‌ناو ژنه‌كانی تردا كاره‌كانیان به شێوازێكی ڕێچكه شكێن دیاره، ده‌یده‌ن به ژنه پایۆنێره‌كان، ئەویش له وڵاتی دانمارك و ئه‌سكه‌نده‌ناڤیا و زۆربه‌ی به‌شه‌كانی تری جیهان كار بۆ مافه‌كانی ژن و منداڵ و مرۆڤ ده‌كات.\nسارا عومەر دەڵێ، كار بۆ شكاندنی تابۆكان ده‌كه‌م، هه‌ر له‌و تابۆیانه‌وه كه دین و پیاوسالاری دروستی كردوون هه‌تا ئه‌و تابۆیانه‌ی كه كراون به كولتور و هه‌ندێك ژن له به‌ر وشه‌ی عه‌یبه به توندی ده‌ستی پێیانه‌وه گرتووه.\nسارا عومەر تەمەنی 32 ساڵە و خەڵکی سلێمانیە و ساڵی 2017 رۆمانی مردوشۆری بڵاو بوەوە و لە جیهاندا دەنگدانەوەی هەبوو.


ناوچەی شیعر، لە »لەنێو ماساییەکان«ی پێشەوا کاکەیی‌دا … دیار لەتیف – Dengekan\nbyDenegkan\tOctober 9, 2019\tGeneral, Literature\nسەفەرێکی مەجازی جوگرافیبڕە، شیکارێکی واڵای شیعریانەی کلتوورخوێنە و لەو ڕێگەوە زەمەنێک بەرباس دەدرێ دوور کیشوەر، دەستبردن بۆ ڕیشەکانی نەریت و سازاندنەوەی مێژوو. قووڵبوونەوە بەناو ژینگە و ژیان و خووڕەوشتە میللییەکان. دەقێکی کوردی ئەفریقینووس، زمانێکی ڕەوان، پەیڤی و لە فەرهەنگێکی دێرین، لە میللەتێکی سادە ژیانکردووی سرووشتخواز.\nلەنێو ماساییەکاندا؛ ئەو گەشتە شیعرییە بان نەتەوەییەیە، کە خۆی دەکاتە هەناوی ڕۆحانییەتدا، پەیڕەو لە شێوازێکی نا لاسایکەرەوە و خوودکاری تازە داهێنراو، جۆرێک لە فۆڕم خۆی بەیان دەکات لە چەشنی پەراوێزی شیعریی، کە ئەمە هاوکات نوێکارییەکی سەربارخراوی وێژەییە.\nئەم دەقە بزێوە درامییە؛ لە تەنیشت ڕۆچوون بە ناوکی ماساییەکانەوە، ڕەخنەیەکی توندە لە سەرمایەداریی و شێوە ژینی ئێستایی و هاوکات کەمینەیەک دێڕ بە زمانێکی گەپ، توانجدەر و قامچی وەشێن!\nدووزەنەی ناونیشان لەم دەقی واڵایـەدا، چینە ڕووداوییە و گێڕانەوەخوازییە، ئەمەش تەرزە مانشێتێکی نوێسازە بەپێی مامەڵەی ڕەخنە.\nلە »منم، دیدەوانی گوڵ دەکەم«ی پێشەوا کاکەیی‌دا.\nئەى گوڵ: تۆ موحیبەتیت،\nچۆن دڵم دێت ڕۆحت بکێشم؛\nسەرت لە لاشە جـیا بکەمەوە و\nبتکەمە قوربانى خۆم… بۆ یارەکەم.\nئیزنم بدە ئەى گوڵ…\nبە خاکەوە بتگوێزمەوە بۆ لاى یارەکەم.\nدەستێکم، بە قەدتەوە بێت و\nدڕکەکانیشت بە پەنجەکانما بچن و خوێناوى بێت.\nدەستێکیشم، لە ژێر ڕەگوڕیشەى نێو خاکتەوە بێت.\nتا تێبگات یارم کە تۆش موحیبەتیت.\nدیدەوانیت بکەم و نەهێڵم کەس لە دژت بجەنگێت،\nتا ئەوساتەى تەمەن یەخەت دەگرێت؛\nتا خودا، پلانى مەرگت بۆ دەکێشێت.\nئەمە کڕۆکی چامەشیعرییەکەی کتێبەکەیە، گۆشە و سێنتەری نیگای هەڵێنجاوی ناوەڕۆک و بیرۆکەی بابەتی چەمکە هزرییەکەی شاعیرە.\nلەم خاڵەوە پشکنینە وێژەییەکە دەست پێ دەکات، واژەی گوڵ وەک گوزارەیەک، ڕەهەندی جوایەز دێنێتە گۆڕێ، لەوێوە کێبڕکێ و تێپەڕاندن و دەستکارییەکان و  دونیابینین دێتەئارا و بۆچوونێکی نوێ سەربار دەخرێت. واتە ئەمە ڕوانگەیەکی ترە بۆ چەمکی گوڵ؛ گوڵ جارێک تەسەووفانە و جارێکیش ژینگەدۆستانە و ئەوجاریش مرۆدۆستانە مژار دەکرێت.\nگوڵ چیتر یار نییە لێرەدا و یاریش چیتر ئەو گوڵە نییە وەک بەرتر لە ئەدەبیاتی کلاسیک و سۆشیالیزم و هتد... ئامادەیە، بەڵکوو یار پاژە تەوەرێک و گوڵیش نا قووربانیکراو؛ بڕیارنییە کەس قووربانیی ئەویتر بکرێ. شاعیر هزرمەندانە تەوەر لەسەر گوڵ دەگرێ، دەلاقەیەکی تر لە ڕوانین سەرخان دەکات.\nئەفسووس دەخوازێت لەوەی ڕۆژێک هەرزانە بووەتە کوشتیاری چڵەنێرگزێک و بۆ ڕەگەزی هەمبەری بردووە، دواتر لە دانپێدانگەی شیعریدا، سروودی لێخۆشبوون و پاقژبوون دەڵێتەوە، تەنانەت داوای پەنجە کرتاندنی خۆی لەهەمبەر تاوانەکەی دەکات!\nدەبێ ئەوەش بوترێ، کە جوانتر و ئابووریتر دەبوو ناونیشانی «منم دیدەوانی گوڵ دەکەم» بە «منم دیدەوانی گوڵ» بهاتبا؛ چونکە ئابووریبوون لە ئەدەبیات و زمانەوانیدا کۆڵەکەن.\nPrevious با یەکێک بێت پێمان بڵێت گوێگرتن لە موزیک وانابێت…. هەتوان یاسین\nNext دیـدار لەگەڵ نووسەری منـداڵان مامۆستا عـەلی حەمەڕەشـید بەرزنـجی … دیدارسـاز: رەزا شـوان\nتوانه‌وه …. شیعری: عه‌بدولڕه‌حمان فه‌رهادی\n٭ڕۆمانی”مای نەیم ئز زە لەیلا” بەریەککەوتن لەگەڵ دوو کلتوردا ن … درەو مهدی.


رۆمانى "مایا" حەقیقەتی دەرکەوتنى دواین وەهمى پشت حەقیقەت - قەڵەم\nرۆمانى (مایا) رۆمانێکە پڕ لە پرسیار، ئەوە وا لەخوێنەر دەکات هەر خۆشى وێڵى وەڵامەکان بێت نەک ئەوانى تر لەبەبرى ئەو وەڵام بدنەوە،. وشەى "مایا"بە زمانى هندى یانى "وەهم" خوێنەریش بەدرێژاى رۆمانەکە بەدوا"مایا" یانى بەدوا ئەو وەهمەدا فکرى سەرقاڵى دۆزینەوەى حەقیقەتە کە لەپشت وەهمەوە خۆى مەڵاسداوە. بگێرەوەى چیرۆکى ناو رۆمانەکە،پیاوێکى تەمەن چڵ ساڵەى نەرویجیە بەناوى "فرانک" کە لەدورگەى "تاڤیونى" سەر بەدورگەکانى "فیجى" لەناوچەى خواروى ئۆقیانوسى ئارامەوە ،نامە بۆ " ڤیڕا" ى هاوسەرى دەنێرێت و پشکنینەزانستەکانى دەربارەى زیندەوەرانى سەر دورگەکەو گەشتەکە ئاگادارى دەکاتەوە.\nزۆرى لاپەڕەکانى ڕۆمانەکە وا لەخوێنەر دەکات بەقەد زۆرى پرسیارى زانستى گەردوونى بەناخى ڕۆمانەکەدا شۆڕبێتەوە نەک وەڕەزى بکات، بەبڕواى من هۆکارى قوتدانى خوێنەر لەناو ڕۆمانەکە، بوونى جۆرێک گفتوگۆیە لەسەر تیورە زانستەکان نەک پرسیارە فەلسەفییەکان، چونکە زۆرترین پرسیار دەربارەى گەردوونە، گەردوونیش ماددەیەکە لەژێر شیکارى زانست، نەک مشتومرى بەرز و نزمى تێزە ئاڵۆزەکانى فەلسەفە. بوونى بۆچونى هەمەلایەنەى کارەکتەرەکان لەسەر "گەردوون" و "وەهم"ە لەمۆخى حەقیقەتدا، یان بوونى "حەقیقەت" لەدیو و لەپشت وەهمدا. بە دیوێکى تر، وتووێژى کارەکتەرەکان شیکارى زانستانەیە. گەردوون دەکەوێتە کوێى وەهمەوە ئەگەر پێمان وابێ گەردوون وەهمە، بۆیە من پێم وایە، گەردوون دەکەوێتە ناخى حەقیقەتەوە، خۆ ئەگەر گومان لە بوونى حەقیقەتى گەردوون بکەین دەپرسم ئەىحەقیقەتى ئەم جیهانە چییە؟\nلەم ڕۆمانەدا خوێنەر خۆشى دەبێتە یەکێک لە کارەکتەرە زیرەکەکان وەک ئەوانى تر پرسیار دەکات و وەڵامیش دەداتەوە، جار جاریش خۆى پرسیار دەکات لەنێو ڕۆمانەکەدا وەڵامەکەى دەست دەکەوێتەوە.\nئەوەى سروشتى ئەم دورگەیەى باراستوە بوونى دانیشتن و گێڕانەوەى رووداوى ڕۆژانە و چیرۆک و حکایەتى ئەفسانەیە. ڕۆمانەکە پێمان دەڵێ تەلەفزیۆن و کارەبا دوو شتتن بۆ لەناو بردنى وشە و دانیشتنى شەوانە،تەلەفزیۆن لەبرى هەمووان قسە دەکات و کارەباش ئارامى شەو دەشێوێنێ.\nچوونى مرۆڤ بۆ دوورگەیەکى لێوانلێو لەسروشت گەڕانەوەى ڕەسەنایەتى مرۆڤە بۆ ناو ناخى خۆى و گەڕانەوەى مرۆڤ و سروشتە بۆ ناو باوەشى یەکتر مرۆڤ بەسەرسوڕمانەکانى، سروشتیش بە دارو ئاو و هەوا پاک و گیاندارەکانى، سروشت لە دوورگەى تاڤیوونى ڕۆحى مرۆڤ پاک دەکاتەوە و هەست دەکات دیسانەوە وەک کەساتیەکى نوێ لەدایک بۆتەوە. فرانک لە نامەکەیدا بۆ ڤیڕا درێژەى دەداتێ و دەنووسێ :" زۆر بەقووڵى و تێڕامانەوە تەماشاى دەریام دەکرد، چێژم لەو سەرچاوە سروشتییە بینى کە نموونەیەکى یەکجار کەمى لەجیهاندا ماوەتەوە. لەویادا بیرم لە بێدەنگى کردەوە ئەوەش شتێکە کە مرۆڤ تا ئەندازەیەک بنەبڕى کردووە."\nئەوەى لەم ڕۆمانەدا گرنگە،باسکردنى ئادەمە، کاتێک خودا دروستى کرد و فووى ژیانى بە کونە لوتیدا کرد،ئادەم بە دروست کراوەکانى خودا سەرسام نەبو،بۆیە پرسیار ئەوەیە ئایا ئادەم بۆ سەرسام نەبوو؟ ئایا بۆ مرۆڤەکانى دواى خۆى،چ بەخۆى چ بە دروستکراوەکان سەرسامە! ئادەم لەبەرئەوەى سەرسام نەبو پرسیاریشى نەبوو، بەڵام مرۆڤەکانى دواى ئەو نەک پرسیار دەربارەى خولقێنراو دەکەن، کە ئایا ئادەم بە گەورەى دروستکرا یان خودا وا دروستى کرد وەک هەر مرۆڤێک قۆناخەکانى تەمەن ببڕێت؟ مرۆڤەکانى دواى ئادەم هەتا لەخودى خولقێنەریش پرسیاریان هەیە کە ئەو ئادەمى دروست کردوە ئەى دروستکراوى ئەو کێیە؟\nئادەم و حەوا لەو بەهەشتە سەرسوڕهێنەرەى خودا کەلە کتێبە ئاسمانیەکانى باسى دەکات بەهیچ شتێک سەرسام نەبوون، کە سەرسام بونایە وەک "ئانا" و "خۆسێ" کە بەبینینى سروشتى دورگەى تاڤیونى سەرسام دەبوون پرسیارێکیان دەبوو.\nخۆسێ دەڵێ"ئەگەر خاڵقێک هەبێت،کەواتە کێیە؟ وە ئەگەر هیچ خاڵقێک نەبێت کەواتە ئەم جیهانە چیە" کەواتە تا ئێستا فەلسەفە لەسەر بوون و نەبوونى خالق نەیتوانیوە بگاتە بڕیارێکى یەک لاکەرەوە.\nئەم ڕۆمانە تێڕامانى خوێنەر بەسەر ئەو پرسیارانەى دەیان کات قوڵتر دەکات و وا لە خوێنەر دەکات ڕا گوزەر کتێبەکە نەخوێنێتەوە و دەڵێ:"ڕاستە خۆر تەنها ئەستێرەیەکە لەنێو سەدان ملیارد ئەستێرەى ئەم گەلە هەسارەیەدا تەنانەت گەورەترین ئەستێرەش نیە" ئەم وتەیە هزرى خوێنەر جوڵە پێدەکات کە بپرسێت" ئەگەر خۆر لەو سەدان ملیارد ئەستێرەیەى گەلە هەسارەیە لەهەمویان بچوکترە،بۆچى ڕووناکى و تینى گرى خۆرەکەى لەئەستێرە زەبەلاحەکانیش زیاترە ؟"\nدەمەو ئێوارەیەکى گەرم پرسیارە گەرمەکان،کارەکتەرە سەرەکییەکان لەسەر مێزى گفتزگۆ کۆدەکاتەوە کارەکتەرێکى ڕۆمانەکە بەناوى "جۆن" پرسیار دەکات "لەوبڕوایەدان وزەى گەردونى هەمیشە هەر بونى هەبوبێت؟ ئەگەر نا،ئایا ئەو وزەیە خۆى لەخۆیەوە سەرى هەڵداوە یان بەهۆى هێزێکى خوڵقێنەرى ناوەکى یان دەرەکیەوە دروست بووە؟" خۆسێ کە پێشتر ناومان هێنا،لەوێ ئامادەیە و پێى وایە " مرۆڤ خەلق نەدەبوو ئەگەر ئەم گەردوونە زۆر بچوکۆلە تر بوایە وەک لەوەى کە ئێستا هەیە.بەلایەنى کەمەوە شتێکى وا لە ماوەى حەوت ڕۆژ ئەنجام نەدراوە. ئێ خۆ پانزە ملیارد ساڵ بەسەر تەقینەوە گەورەکەدا تێپەڕى و ئینجا هاڕەکەى بەرگوێ کەوت"\nکارەکتەرێکى تر بەناوى (لاورا) دەڵێ: "هەموو شتە جۆراو جۆرەکان وەهمن و تەنیا ڕواڵەتەکان دەبینین. کاتێک خەو دەبینین،وادەزانین کۆمەڵێک شتى جۆراو جۆر ئەزموون دەکەین و لەو کاتانەدا لەدەرەوەى حەقیقەت داین،تەنها ئەو ساتە دەزانین خەونە کە خەبەرمان دەبێتەوە،ئەو حەقیقەتە دەردەکەوێتەوە کە هەمیشە هەر هەبووە. واتا دەبینەوە بە خودى ڕاستەقینەى خۆمان. لەبەر ئەوە پێویستیش ناکات لە مردن بترسین. هیچ شتێک نامرێت. تەنها شتێک لەکاتى مردنماندا کە وون دەبێت،خودى ئەو وەهمەیە کە وا دەزانین لەجیهاندا جیا کراوینەتەوە.هەر کتومت وەک ئەوەیە لەکاتى خەوندا وا دەزانین خەونەکانمان شتێکى جیاوازن لە ڕۆحماندا.\nیەکێکى تر لە کارەکتەرەکان بەناوى(ماریۆ) گوتى: "کێ خاوەنى تێڕوانینێکى ساویلکانەیە بۆ جیهان و گەردوون؟ ئایا کەسە ئایینیەکانن یان ئەوانەن تەنها بڕوایان بەشتە بینراو و مەڵموسەکانە. هەموشتێک لە تەقینەوە گەورەکەوە سەرى هەڵداوە" "ئانا"ش دەڵێ: "حەقیقەتێک لەدەرەوەى ئەم حەقیقەتەدا هەیە. من کاتێک کە دەمرم .نامرم. ئەوکاتە هەموتان وا دەزانن کە من مردوم. دیسانەوە پاش ماوەیەکیتر لە شوێنێکى تردا یەکترى دەبینینەوە".


چەپ و ڕاست لەناو هێزێكی چەپدا - ئاگاپرێس | Aga Press\nلەم ماوەیەدا هەوڵی زۆریاندا بە ناوی چارەسەركردنی قەیرانەكان بەڵام هەموو هەوڵەكان بێ ئەنجام مانەوە. هۆكارە سەرەكییەكە پەیوەندی بە كەوتنی ئەو مۆدێلە لە بەرێوەبردنەبو. ئەوان لە جێگای ئەوەی بیر لە گۆرینی سیاسەتی ئابوری بكەنەوە قەیرانیان لە ئاستی دارایدا كورتكردەوە بۆ دەرباز بوون لە بەرپرسیارتی شكستی سیاسەتی پەیرەوكراوی نیولیبرالیزم و ئابوری بەرخۆری .\n” هەندێ كەس لەژێر پەردەی جیاوازی بیرو بۆچووندا دەستەگەری(تكتل)یان لە نێو حزبدا دروست كردووەو لە دەروەی حزبی ناوەندێك(مركز) ێك ئاراستەیان دەكا، لە كاتێكدا دەبێ هەموو ئەندامانی حزب لە ژێر سەركرایەتی یەك (مركز)دابن كە تا ئەمڕۆ لە كۆمیتەی ناوەندی حزب و هەرێم دا بەرجەستە دەبێ ئەم حاڵەتەش واتە بوونی(تكتل) لەنێو حزبدا جیاوازی زۆرە لەگەڵ ململانێی نێو خۆی فیكری.\nهاورێ كەریم لە بارەی رای كەمایەتیەوە دەڵێت : ” ئێمە وای دەبینین كەمایەتی هەڵوێستێكی بەردەوام و نەگۆڕ نییە و دەبێ هەڵوێستی ئەم كەمایەتی یە بەپێی هەر بابەتێك لە گۆڕانكاری دا بێت، بەڵام ئەگەر كەمایەتییەك بنكەیەكی فیكری نەگۆڕ لەهەموو بابەتەكاندا بۆ خۆی دەست نیشان بكات و خۆی لە (كتلە)یەكدا ببینێتەوەو ناوەندێكی سەركردایەتی بۆ خۆی دروست بكات و بەشێوەیەكی عەمەلی رێگا لە جێبەجێ كردنی بڕیاری زۆربە بگرێ و لەژێر پەردەی دیموكراسیدا هیچ ئیلتیزامێكی بە بڕیارەكانی حزبەوە نەمێنێ، ئەوا ئاكامی مەنتیقی مەسەلەكە تێكدانی حزبە. هاورێ كەریم لەوباریشەوە داوادەكات :” ئا لەم حاڵەتەدا پێویستە رێ و رەسمی رێكخراوەیی و بڕیاری دیسپلینی حزبی لە پێناوی پاراستنی یەكێتی حزب وەربگیرێ ” .


ژیان | کوردستان | کەشناسی هەرێم: پێشبینی دەکەین مەترسی وشکەساڵی بڕەوێتەوە\n2021-01-15 | 3769 جار خوێندراوەتەوە\nبەڕێوەبەری کەشناسی هەرێم رایگەیاند، پێشبینی دەکەن چەند شەپۆلێکی تری پاڵەپەستۆی نزم ڕووبکاتەوە هەرێم و ئەوەش وادەکات مەترسی وشکەساڵی بڕەوێتەوە.\nفازڵ ئیبراهیم بەڕێوەبەری گشتی کەشناسی هەرێم بە دەنگی ئەمریکای راگەیاندووە، لە ماوەی 24ڕۆژی ڕابردوو، دوا باران لە ٢٢ی١٢ی٢٠٢٠ەوە له هه‌رێمی كوردستان باریوه و كاریگه‌ری ئه‌م به‌رزه پاڵاپه‌ستۆیه بۆته ڕێگرێك له هاتنی نزمه پاڵه‌په‌ستۆكان، به‌تایبه‌تییش لە هه‌رێمی كوردستان به‌شی هه‌ره‌زۆری بارانه‌كه‌ی ساڵانه كه ده‌بارێت، له‌ئه‌نجامی كاریگه‌ربوونیه‌تی به نزمه پاڵه‌په‌ستۆی ده‌ریای ناوه‌ڕاست.\nئاماژەی بەوەشکردووە، له‌ئه‌نجامی كاریگه‌ری ئه‌م به‌رزه پاڵاپه‌ستۆیه، ئه‌م نزمه پاڵه‌په‌ستۆیه‌ی ده‌ریای ناوه‌ڕاست دابڕانێك دروست بوو و نه‌هات بۆ ناوچه‌كانی ئێمه، ئەوەش وایكرد له‌ماوه‌ی 24 ڕۆژی ڕابردوو بارانبارین له ناوچه‌كانی هه‌رێم تۆمار نه‌كرێت.\nراشیگەیاندووە، وه‌رزی باران بارینی ئه‌مساڵ جیاوازییەكی تری هه‌بوو، له‌سه‌ره‌تای وه‌رزی باران بارین كه له هه‌رێمی كوردستان له 1/10وه ده‌ستپێده‌كات تا كۆتایی مانگی پێنج به‌رده‌وامی ده‌بێت، ئه‌مساڵ له‌سه‌ره‌تاوه بارانبارین دواكه‌وتبوو، دوابه‌دوای ئه‌م دواكه‌وتنه‌ش به‌هۆی ئه‌م دابڕانه‌ی له ماوه‌ی 24 ڕۆژی ڕابردوودا كه باران نه‌باریووه، ئه‌مانه هه‌مووی بوونه هۆكارێك بۆ بوونی ترس و دڵه‌ڕاوكێ به‌تایبه‌تی بۆ جوتیاره‌كان.\nبەڕێوەبەری گشتی کەشناسی هەرێم راشیگەیاندووە، "سەرەڕای دواكه‌وتنی باران بارین، به‌گوێره‌ی ئه‌و پێشبینیانه‌ی كه هه‌ن ده‌توانیین بڵێین، لەدوێنێ پێنجشه‌ممه‌وه هه‌رێمی كوردستان دوباره کەوتۆتە ژێر كاریگه‌ی نزمه پاڵاپه‌ستۆكانی ده‌ریای ناوه‌ڕاست، ئه‌مەش سه‌ره‌تایه‌كی دڵخۆشكه‌ر ده‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی دوباره نزمه پاڵه‌په‌ستۆكان ڕوو له ناوچه‌كەمان بكه‌نه‌وه".\nسه‌باره‌ت به وشكه‌ساڵی فازڵ ئیبراهیم رایگەیاندووە، "بێگومان ئێمه له‌ناو وه‌رزی بارانبارینداین، مانگێك تێپه‌ڕبووه له‌وه‌رزی زستان، له هه‌رێمی كوردستان و عێراق به‌شێوه‌یه‌كی گشتی، ڕاسته بارانبارین دواكه‌وتووه، به‌ڵام ئه‌و ڕێژه بارانانه‌ی كه باریوون و ئه‌و پێشبینیانه‌ی كه هه‌ن، له‌داهاتوودا به‌تایبه‌ت له پانزه ڕۆژی كۆتایی ئه‌م مانگەدا، سێ شه‌پۆلی باران بارین کە پێشبینی ده‌كرێت ناوچه‌كانی هه‌رێم بگرێته‌وه، ئه‌مانه واده‌كه‌ن ئه‌و ترس و دڵه‌ڕاوكێیه‌ی كه هه‌یه و ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی وشكه‌ساڵیش كه باس ده‌كرێت، لاواز بێت و بڕه‌وێته‌وه.\nدووپاتیشیکردەوە، ئه‌م نزمه پاڵه‌په‌ستۆیانه‌ی كه پێشبینی ده‌كرێت له ماوه‌ی داهاتوو ڕوو له ناوچه‌كه بكه‌ن، به‌تایبه‌تی كه وه‌رزی بارانبارینیش ماوه له ناوچه‌كه و له هه‌رێمی كوردستان و له وه‌رزی به‌هاریش بڕێكی باش باران ده‌بارێت، ئه‌مانه هه‌مووی ده‌بنه هۆكارێك بۆ ئه‌وه‌ی هه‌م سه‌رچاوه‌كانی ئاو زیاد ببێته‌وه هه‌م ئه‌و هه‌ڕه‌شه و مه‌ترسیانه‌ی كه له وشكه‌ساڵی ده‌كرێت لاواز بێت.


ڕەتكردنەوە یان جێگرەوەیەكی تر بۆ زورفی گرفتی دووسەری شیعەكانە\n22/03/2020 775 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nعەدنان زورفی سەرۆك وەزیری ڕاسپێردراو، دەزانێت بێ سازنكاری نێوان شیعەكان ناپاڵێورێت، متمانەی پەرلەمان بەدەستناهێنێت و بە دەردی محەمەد تۆفیق عەلاوی دەچێت، بۆیە زورفی نایەوێت یاری "شكاندنی ویستەكان" بكات، چونكە لەوانەیە ئەو پرسە سەربكێشێت بۆ كەلەشەقی و دژە گەلەكۆمەكی لە یەكتری.\nبە هۆی لێكەوتەكانی كۆرۆنا لەسەر كەرتی تەندروستی و دارایی، دابەزینی نرخی نەوت و زیادكردنی فشاری جەماوەری خۆپیشاندەر، پارتە ئاینییە پاشكۆكانی ئێران هەژموونیان لە پاشەكشەدایە.\nسەركەوتنی زورفی، لێدان بوو لە كۆششی یەكخستنەوەی ماڵی شیعی، كە قاسم سلێمانی پێش كوژرانی دەستپێكرد، چونكە لەسەر هەژموون و دەسەڵات، ماڵەكەیان پەرتەوازە ببوو.\nشیعەكانیش كاتێك هەستیان بە گرنگی ڕێكخستنەوەی ڕیزەكانیان كرد، كە بینیان محەمەد تۆفیق عەلاوی بەهۆی ڕەتكردنەوەی سیاسییە سونە و كوردەكانەوە شكستیهێنا.\nشیعەكان سەوداسەری گێڕانەوەی سام و سڵاواتی خۆیان بوون، تا هەر خۆیان تاكلایەنە بڕیار لەسەر پۆستی سەرۆك وەزیرانی ئایندە بدەن، لایەنەكانی دیكەش بەشدارییەكی كەم كاریگەرییان هەبێت، بۆیە لایەنە شیعییەكان لیژنەیەكی حەوت قۆڵییان بۆ لیكتێگەیشتنی نێوانیان و بەربژێركردنی سەرۆك وەزیران پیكهێنا، بەڵام نەگەیشتە هیچ ئەنجامێك، بۆیە هاوپەیمانی سائیرونی سەر بە موقتەدا سەدر، كۆتایی دانوستانەكانی ڕاگەیاند، ئەمەش دیارترین پێنوێنە لەسەر هەرەسهێنانی نزیكبوونەوەی شیعەكان لە یەكتری.\nجا لە بری ئەوەی شیعەكان لەسەر پۆستی سەرۆك وەزیران ڕێككەون، بەرهەم ساڵحی سەرۆك كۆمارییان سەرپشك كرد، كە دەسەڵاتە دەستورییەكانی پیادە بكات و كێی بە گەنجاو زانی ڕایسپێرێت بۆ پێكهێنانی حكومەت.\nئەمەش شیعەكانی لە بەرهەم ساڵح توڕە كرد و هەڕەشەی لەسەركارلابردنیان لێكرد، چونكە پێیان وابوو مافی پێكهاتەكەی ئەوانی داگیركردووە.\nهاوپەیمانە دیارەكانی ئێرانی وەك نوری مالیكی و هادی عامری و هومام حەمودی و قەس خەزعەلی، گردبوونەوەیەكی تازەیان پێكهێنا بۆ ڕەتكردنەوەی ڕاشكاوی زورفی، بە هەموو هێزی خۆشیانەوە كۆشش ئەوەیان كرد ڕەووتی حیكمەی عەمار حەكیم بێننە ڕیزەكاینانەوە.\nئەو لایەنانە دروشمی "مافی پێكهاتەی شیعە"یان بەرزكردەوە، ئەمەش ڕاپەڕینێكی مەز‌هەبییە هەروەك چاودێران دەڵێن.\nهەرچەندە حەكیم ملی بۆ نەدان، بەڵام ناچار بوو پشتیوانییە ڕوون و ئاشكراكەی بۆ زورفی كەم بكاتەوە، پێنوێنەكانیش دەڵێن ئەم كارەی حەكیم بۆ هەڵمژینی توڕەیی ئێرانییەكانە.\nسەرچاوەكان دەڵێن زورفی و حەكیم و لایەنی شیعی دیكە، لەكۆششی ئەوەدان بزانن، لە سایەی كۆرۆنادا، ئێران تا كوێ كاریگەری بەسەر گۆڕەپان سیاسی عێراقەوە ماوە.\nحەكیم و هەندێك لەلایەنی دیكەی شیعی، ناچارنین گوی بۆ ئێرانییەكان شلكەن، حەكیمیش لای سوپای پاسداران، وا وەسف دەكرێت، كە ئامادە نییە خۆی باوێتە باوەشی سیاسی ئێرانەوە.\nچاودێران دەشڵێن: هەڵوێستی حەكیم و سەدر بۆ پشتیوانی زورفی لەچەند ڕۆژی ئایندەدا، لەوانەیە كاریگەری بخاتەسەر هەڵوێستی لایەنە شیعەكانی دیكەی وەك مالیكی.\nهەر چەندە ئێران هێزی جارانیشی نەماوە، بەڵام شیرینییەكانی دەسەڵات لە عێراقدا زۆر و بۆرن و دەكرێت كاریان لەسەر بكرێت، لەوانەشە لەم چەند ڕۆژەی ئایندەدا، وردە وردە، كار لەسەر لەبەریەكهەڵوەشاندنی بەرەی نەیاری زورفی بكرێت.\nسەبارەت بە پەیوەندی لەگەڵ نوێنەری تایەفە و نەتەوەكان، هەردوو بەرەی زورفی و دژە زورفی، كار لەسەر هەمان ئامراز و میكانیزم دەكەن لە بەرەنگاربوونەوەی یەكدیكەدا، هەردوولا گره و لەسەر پەیوەندییەكانیان دەكەن لەگەڵ كورد و سونەكاندا، ئەمەش ئاستی كاری سیاسی شیعەكان لاوازتر دەكات.\nخەریكە هەلەكانی زورفی یەكسان دەبێت بە هەلی نەیارە شیعەكانی لە دەستكەوتنی پشتیوانی سیاسی سونە و كوردەكان، هەڵوێستی ئەو دوولایەنەش لە حكومەتی ئایندەدا، پەیوەستە بە شێوازی هاوبەشبەندیییان لەو حكومەتەدا، بۆ ئەوان زۆر گرنگ نییە كێ حكومەت پێكدێنێت.\nزورفی و نەیارە شیعەكانی دەڵێن: كورد و سونەكان بەولایەدا دەشكێنەوە كە كێ مامەڵەیەكی باشتریان پێشكەش دەكات، ئەمەش سەردەگرێت، ئەگەر ناكۆكی و پەرتەوازەیی نێوان شیعەكان بەردەوام بێت.\nچاوەڕوان دەكرێت هێزە سیاسییە كورد و سونەكان، كە لە ئێستادا بە دوای دەستكەوتی دیكەی سەربارەوەن، ڕۆڵێكی ناڕاستەوخۆ بگێڕن له یەكخستنی ڕێزەكانی شیعەكان بۆ پشتیوانی زورفی.\nچاودێران ئەوەش دەڵێن: قورس نییە بۆ لایەنە سیاسییە شیعەكانی عێراقی پاشكۆی ئێران، بە هۆی دەنگدانەوە لە پەرلەمانی عێراق، پاڵاوتنی زورفی بۆ پێكهێنانی حكومەت هەڵوەشێننەوە، بەڵام گرفتێك دێتە ڕێگەیان: كێ جێگرەوەیە ؟ ، دەڵێن ئەو لایەنانە زۆر ناكۆكن و لەسەر جێگرەوەیەك ڕێكناكەون.\nفاروق یوسفی نووسەری سیاسی عێراق پێی وایە بەردەوامی پشووی فەرمی، لە سایەی دابەزینی نرخی نەوت، لەوانەیە بازنەی خۆپێشاندانەكان فراوانتر بكات، بۆیە پێی وایە ئەو پارتە سیاسییانە بۆ یەكتری داشكێنن و پێكبێن و زورفی بكەنە سەرۆكی حكومەتی بەشبەشێنەی حزبی.\nفاروق یوسف پێیوایە حیزبەكان پێیان وایە زورفی دەموچاوێكە بۆ قۆناغێكی خراپ، كە هەرەسهێنانی كەرتی تەندروستی و دەستەوەستانی دارایی دیارترین خەسڵەتی دەبێت، ئەمەش وا دەكات سەرۆكی حكومەتی ئاینده، نەتوانێت بەڵێنەكانی بەرێتەسەر، سەبارەت بە هێشتنەوەی چەك لە دەستی دەوڵەت و جۆری پەیوەندی بە ئێرانەوە.\nفاروق یوسف پێی وایە هەموو ئەوەی باسكرا، كاریگەری دەبێت بۆ سەر قۆناغی ئایندەی ڕاگوزەری، كە هەموو لایەك گەرەكیانە بە هێمنی تێپەڕێت، تا ئەو كاتەی پرسی كۆرۆنا و دابەزینی داهاتی نەتەوەیی یەكلادەبنەوە، ئەو پێی وایە دەكرێت ئەو دوو پرسە ڕۆڵی گەورەیان هەبێت لە دەستبادانی زورفی- دا، لە كۆتایشدا پارتە شیعەكان چارەسەرێكی مامناوەندن، دەكرێت نەهێڵن تەنگژەگانیان لەوە زیاتر قوڵ ببنەوە.


گۆڕان چی كرد؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف – Denegkan\nگۆڕان چی كرد؟ … عه‌زیز ڕه‌ئووف\nbyعه‌زیز ڕه‌ئووف\tApril 14, 2011\tگشتی\nدوای ده‌ركردنی به‌یاننامه حه‌وت خاڵه‌كه له‌لایه‌ن بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانه‌وه، ئیدی شه‌قامی كوردی جوڵه‌یه‌كی گه‌وره‌ی ناڕه‌زایی تێكه‌وت، ئه‌م جوڵه‌یه‌ش هه‌ڵكشا به‌ره‌و خۆپیشاندان و دواجار له حه‌ڤده‌ی شوباتدا ده‌سه‌ڵات وه‌ك پڵنگێكی بریندار خوێنی له سه‌ر شه‌قام رشت و هێنده‌ی تر دۆخه‌كه‌ی ئاڵۆزتر كرد. لێره‌وه ده‌كرێ بڵێین ئه‌وه بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان بوو كه‌م تا زۆر ڕۆڵی هه‌بوو له جوڵاندنی شه‌قام و به‌م هۆیه‌شه‌وه كۆمه‌ڵ و یه‌كگرتووش وه‌ك دوو هێزی ئیسلامی دوور و نزیك چ له به‌شداریكردنیان و چ له گواستنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كان ڕۆڵی كاریگه‌ریان بینی به‌جۆرێك گۆڕانێك له سیاسیه‌تكردنیاندا به‌دی كرا.\nئه‌وه‌ی له‌م ماوه‌یه‌دا له‌سه‌ر ئاستی سلێمانی و زۆرێك له شار و شارۆچكه‌كان به‌دی ده‌كرا، بێشك ئه‌نجام بوو. ئه‌نجامی ئه‌م هه‌موو كه‌ڵه‌كه‌بوونی توڕه‌ییه بوو له‌به‌رامبه‌ر كه‌ڕی ده‌سه‌ڵاتدا. لێره‌وه ئه‌م دۆخه هه‌ر ده‌بوو دروست بێت و له‌وه‌ها دۆخێكیشدا خۆپیشاندان و ناڕه‌زایی و گرتنی شه‌قامه‌كان ساده‌ترین و مه‌ده‌نیترین وه‌زیفه‌ی خۆپیشانده‌رانه.\nسه‌باره‌ت به هێزه‌كانی ئۆپۆزسیۆن، بۆ یه‌كگرتوو و كۆمه‌ڵ ئه‌م دۆخه تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی گه‌وره بوو. ئه‌م دوو هێزه له‌م ماوه‌یه‌دا ڕادیكاڵتر بوون و باش هاتنه پێشه‌وه و بۆ یه‌كه‌مجار زۆر داواكاری ده‌سه‌ڵاتیان ڕه‌ت كرده‌وه و گرنگترینیشیان ڕه‌تكردنه‌وه‌ی دانیشتن بوو له ئێران له‌گه‌ڵ یه‌كێتی و پارتی. ئه‌مه‌و سه‌رباری ئه‌وه‌ی زۆر سودیان له‌وه بینی كه ئایین بگه‌ڕێته‌وه بۆ شه‌قام و كه‌م تا زۆر دیمه‌نی پیاوانی ئاینی له‌به‌رده‌م خۆپیشانده‌راندا جوانتر بوو.\nبه‌ڵام بۆ بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان به‌جۆرێكی تره. بێشك گۆڕان له‌م دوو هێزه ڕادیكاڵتر بوو. به‌ڵام وه‌ك ئه‌م دوو هێزه ڕێكخسته‌كانی تۆكمه نیه و تا ئێستاش ستراتیژی دوورمه‌ودای گۆڕان دیار نییه. گۆڕان چونكه به‌یاننامه حه‌وت خاڵه‌كه‌ی ده‌ركرد، بۆیه به‌رپرسیارێتی گه‌وره ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆی ئه‌م هێزه. گۆڕان خۆپیشاندانی مسر و تونسی به‌سته‌وه به كوردستانه‌وه، دیاره بێشك لێكچوون له‌نێوان ده‌سه‌ڵات له هه‌رێمی كوردستان و مسر و تونسدا هه‌یه، به‌ڵام له‌و دوو ولاته گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات ڕه‌ت كرایه‌وه، كه‌چی له كوردستان ئۆپۆزسیۆن به گفتوگۆ ڕازی بوو. ئه‌مه ئه‌و هه‌ڵه‌یه بوو كه گۆڕان به‌سه‌ریدا تێپه‌ڕی. به‌بڕوای من گۆڕان و سه‌رۆكه‌كه‌ی، یه‌كێتی و پارتی باش ده‌ناسن كه ئه‌م دوو هێزه سیاسه‌ت ناكه‌ن و گفتوگۆ له‌گه‌ڵیان هیچ سودێكی نیه، ئه‌ی خێره له كه‌ناڵه‌كانته‌وه گه‌نجانی ئه‌م ده‌ڤه‌ره له ده‌سه‌ڵات پڕ ده‌كه‌یت و سه‌رئه‌نجام ده‌چی له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات داده‌نیشیت و مۆز و سێو به‌یه‌كه‌وه ده‌خۆی؟ براده‌ران كه خوێن ڕژا حكومه‌تی ئینتیقالی و بنكه فراوان به كه‌س و كاری شه‌هیده‌كان چی؟ تۆ كه نه‌توانی ته‌قه‌كردن ڕاگری، ده‌سه‌ڵاتێك سه‌رگه‌رمی دسگیركردنی پیاوانی ئاینیه و كه‌رامه‌تی خه‌ڵك له‌م ده‌ڤه‌ره ده‌شكێنێت پێم ناڵێن براده‌ران هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خت مانای چی؟ به‌ڕاستی گۆڕان له‌سه‌ره‌تاوه چ له به‌یاننامه‌كه‌ی و چ له‌سه‌ر ئاستی ڕاگه‌یاندنه‌كه‌یان سه‌رگه‌رمی به‌مسر و تونسكردنی كوردستان بوو، ئه‌مه‌ش لای زۆرێك له خه‌ڵك به بنبه‌ستگه‌یشتن بوو له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات، كه‌چی پاش ماوه‌یه‌ك ڕازیبوون له گفتوگۆ.\nدیاره من له‌گه‌ڵ دیالۆگم و كێشه‌كانی ئه‌م هه‌رێمه‌ش هه‌ر ده‌بێت به دیالۆگی عه‌قڵانی چاره‌سه‌ر بكرێت. به‌ڵام تۆ له‌سه‌ره‌تاوه له ڕاگه‌یاندنه‌كانته‌وه جۆرێك خه‌ڵك هان ده‌ده‌یت دژ به ده‌سه‌ڵات و ده‌شزانی كه ده‌سه‌ڵات ته‌قه ده‌كات، به‌بێ ئه‌وه‌ی به‌خۆت بزانیت ژماره‌ی پیاوكوژه‌كان له‌م هه‌رێمه زیاد ده‌كه‌یت. تۆ ده‌زانی یه‌كێتی و پارتی چه‌كداره‌كانیان له‌نێوان خۆپاندا دابه‌ش كردووه، ده‌بێ ئه‌وه‌ش بزانی كه گه‌ر ئه‌م هێزانه بریندار بكه‌یت ته‌قه‌ت لێده‌كه‌ن. ئه‌و كاته‌ی كه مه‌ترسی ده‌كه‌وێته سه‌ر خۆت وه‌ك بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان، ئاماده‌ی چه‌ك هه‌ڵبگریت و هاوار بۆ خه‌ڵك بكه‌ی له‌ده‌ورت كۆ ببنه‌وه، ئه‌ی چی به‌و خۆپیشانده‌رانه ده‌ڵێی كه ده‌سه‌ڵات وه‌ك نێچیر شوێنیان ده‌كه‌وێت و ده‌ستگیریان ده‌كات و ده‌یانكوژێت و كه‌سیش نیه به‌رگریان لێبكات؟\nده‌بوو بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان بێپرسی كه‌سوكاری شه‌هیدان هیچ دیالۆگێكی له‌گه‌ڵ یه‌كێتی و پارتی نه‌كردایه. چیه براده‌ران ئێوه ده‌تانه‌وێ خوێنی خه‌ڵك بكه‌نه قه‌ڵغان و به‌سه‌ریدا سه‌ركه‌ون و له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات دانیشن و باس له حكومه‌تی بنكه‌فراوان بكه‌ن؟ چ ده‌بوو له كۆبونه‌وه‌كانتاندا چه‌ند ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادیتان له‌گه‌ڵ بوایه، لانی كه‌م بۆ ئه‌وه‌ی بڵێن ئه‌وه نوێنه‌ری خه‌ڵكن و فه‌رموون له‌گه‌ڵ ئه‌وان قسه بكه‌ن.\nئه‌م جۆره له سیاسه‌ت كۆمه‌ك به بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان ناكات و دووباره‌بوونه‌وه‌ی هه‌مان جیهانبینی یه‌كێتی و پارتیه، بۆ ئه‌م دۆخه‌ش ئه‌وه‌ی زه‌ره‌رمه‌ندی یه‌كه‌مه ئه‌و مرۆڤانه‌ن له‌م دۆخه‌دا خه‌مبار بوون و خوێنی دۆسته‌كانیان ڕژا. ئێستا قوربانی له‌سه‌ر شه‌قامه و هێزێكی وه‌كو گۆڕانیش به‌ناوی نوێنه‌ری قوربانیه‌وه سه‌رگه‌رمی مفه‌وه‌زاته. ئه‌مه‌ش ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌یه كه گۆڕان كردی و به‌ناوی شه‌قامه‌وه كه‌وته گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات، ده‌سه‌ڵاتێك كه تا ئێستا پیاوكوژه‌كانی ڕاده‌ستی یاسا ناكات “سه‌رباری گۆمانه‌كانیشمان له‌و یاسایه “.\nPrevious لە یادەوەری كۆمەڵكوژی ئەنفالدا سبەینێ لە گەرمیان‌و هەلەبجە كوشتارناكرێت‌و گۆشتیش نافرۆشرێ\nNext ده‌ربه‌ندیخانیه‌كان بۆپشگیری كردنی له داواكاریه‌كانی ئه‌نجومه‌نی …


ئەندامێکی ڕەوتی حیکمەی سەر بە عەمارحەکیم ڕایگەیاند، چەند هێزێکی سیاسی ڕێگریی لە لێپرسینەوەی پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق دەکەن لە پەرلەمان، دەشڵێت، ڕێکارەکانی بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار بەرانبەر بە دینار هیچ کاریگەرییەکی نەبووە لەسەر ئابوریی وڵات، بەڵکو ڕێژەی هەڵئاوسان و هەژاری بەراورد بە پێشتر زیادیان کردووە.\nفادی شەممەری، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی ڕەوتی حیکمە ( 24ی نیسانی 2021) لە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، " ژمارەیەک لایەنی سیاسی چەندین جار ڕێگرییان لە بانگهێشتنی پارێزگاریی بانکی ناوەندی کردووە و ژمارەی یاسایی دەنگدانیان لەسەر بانگهێشتکردنەکە شکاندووە".\nشەممەری ئەوەشی وتووە، " حکومەت و وەزیری دارایی دەڵێن ئەوان کۆتاییان بەهەدەردانی سامانی گشتی و بەقاچاخبردنی دۆلار هێناوە و مەزادی دراوەکانیان هەڵوەشاندووەتەوە، بەڵام ئەوەی ڕاستی بێت بانکی ناوەندیی عێراق لەجاران زیاتر دۆلار دەفرۆشێت کە ڕۆژانە زیاتر لە 200 ملیۆن دۆلارە و نرخی ئاڵۆگۆڕیش لە ئێستادا 1480ی بۆ هەر دینارێک تێپەڕاندووە".\nئەندامەکەی مەکتەبی سیاسیی ڕەوتی حیکمە، دەشڵێت، " لە ئێستادا ڕێژەی هەژاریی زۆر بەرزبووەتەوە، پەرلەمان لەکوێی ئەم هاوکێشەدایە و بۆ لێپێچینەوە لەو بڕیارە کەمەرشکێنانە ناکات".\nشەممەری پرسیاری ئەوەشی کردووە، " سەرۆکایەتی پەرلەمان کەی وادەیەک بۆ لێپرسینەوەی پارێزگاریی بانکی ناوەندیی عێراق دیاری دەکات کەچەند جارێکە بەهۆی فشاری چەند هێزێکی سیاسییەوە ئەو پرۆسەیە دوادەخرێت".\nفشارى دۆلار پاشەکشەى گەورە بەزێڕ دەکات\n2021.05.04 - 15:36


ژمارەیەک چەکدار لە کەرکووک تەقە لە بارەگایەکی داگیرکراوی پارتی دەکەن - باسنیوز\nژمارەیەک چەکدار لە کەرکووک تەقە لە بارەگایەکی داگیرکراوی پارتی دەکەن\nبەرپرسێکی پارتی: هێزە عێراقییەکان زیندانێکی نهێنییان لەنێو بارەگاکە کردووەتەوە\nژمارەیەک چەکداری نەناسراو لە شاری کەرکووک، هێرش دەکەنە سەر بارەگایەکی داگیرکراوی پارتی دیموکراتی کوردستان کە ئێستا لەلایەن هێزەکانی عێراقەوە زیندانێکی نهێنی تێدا دروست کراوە.\nعەدنان کەرکووکی، گوتەبێژی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پارێزگای کەرکوک- گەرمیان بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند، درەنگانی شەوی ڕابردوو، ژمارەیەک چەکداری نەناسراو بە گوللەی (ئاڕ پی جی) ھێرشیان کردووەتە سەر بارەگا داگیرکراوەکەی سەرکردایەتیی پارتی لە کەرکووک، بەڵام لەناو بارەگاکەدا ھیچ زیانێکی گیانی بەر کەس نەکەوتووە.\nئەوەشی ڕوون کردەوە، لە نزیک بارەگای ئەنجومەنی سەرکردایەتیی پارتی، ھامەرێکی ھێزە عێراقییەکانی لێ بووە، کاتێک بە ئاڕاستەی بارەگاکە تەقە کراوە، گوللە (ئاڕ پی جی)یەکە بەر ئەو ھەمەرە کەوتووە و بەو ھۆیەشەوە دوو کەس بریندار بوون".\nعەدنان کەرکووکی ئاماژەی بەوەش دا: "پاسەوانانی ئەو بارەگایە کە سەر بە هێزەکانی عێراقن، وەڵامی ئەو چەکدارانەیان داوەتەوە و بەرەو ئاسمان تەقەیان کردووە".\nڕوونیشی کردەوە: “دوای 16ی ئۆکتۆبەر، هێزەکانی دژە تیرۆری عێراق بارەگاکەیان داگیر کرد، بەڵام دواتر مەعەن سەعدی وەک فەرماندەیەکی سەربازی بارەگاکەی کردووە بە شوێنی هێزەکەی خۆی”. گوتیشی: “زیندانێکی نهێنییان لە نێو ئەو بارەگایە دروست کردووە و خەڵکی تێیدا زیندانی کراون”.


کوردیش بوو بە خاوەنی دومێنی خۆی - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nهیوا ئەفەندی سەرۆکی فەرمانگەی تەکنۆلۆژیی زانیاریی حوکوومەتی هەرێمی کوردستان\nکوردیش بوو بە خاوەنی دومێنی خۆی\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 15 januari 2015 kl 13.45\nلەم دواییانەدا بە هەوڵ و هیممەتی فەرمانگەی تەکنۆلۆجیای زانیاریی حوکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ یەکەمجار "دومەین"ێک لە سەر ناوی کورد تۆمارکرا.\nدومەینەکە لە سەر ناوی کوردستانەوە و لە سی پیتی "krd" پێکهاتووە. ئەمە بەو مانایەیە کە کوردیش لەمەولا خاوەنی دومەینی خۆی دەبێ و دەتوانێ وەک دومەینەکانی دیکەی وەک دات کام، دات ئۆرگ، دات ئێس‌ئێ و سەدان دومەینی تر کە لە سەر ناوی ولاتانەوە وەرگیراون بەکاری بێنێ.\nفه‌رما‌نگه‌ی ته‌کنه‌لۆجیای زانیاری باڵاترین دامەزراوەی تەکنەلۆجیای زانیارییە لەناو حکومەتی هەرێمی کوردستاندا کە لەسەر ڕاسپاردەی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی، له ساڵی ٢٠٠٧ دامه‌زرا. لەسەرەتای دامەزراندنیدا، فه‌رمانگه‌کە به یه‌ک کارمه‌ند ده‌ستی پێکرد و ئێستا نزیکه‌ی ١٨٠ کارمه‌ندی هه‌یه.\nبەرپرسی ئەم ناوەندە هیوا ئەفەندی یە کە خۆی دەرچووی ماستەری تەکنۆلۆجیایە لە زانکۆی بەرزی تەکنۆلۆجیا لە ستۆکهۆڵم "KTH".\nکارێکی دیکەی بەرچاوی ئەم فەرمانگەیە ئەوە بوو کە توانی تەختەکلیل و ستانداری جیهانیی یونیکۆد لە ڕێگەی بڕیاریکی حوکوومەتییەوە بە سەر دامودەزگا و بێگومان وەک ئەنجامیش لە گشت هەرێمی کوردستاندا بکاتە گشتی و لەم بشێوییەی ئێستا ـ کە هەر کەس بە فۆنت و تەختەکلیلی سازکراوی ناستانداردەوە کار دەکات ـ ڕزگار بکات.\nوەک دوایین پرسیار، ئایا دەکرێ ئەم مزگێنییە بدەیتە کوردەکانیش کە کەنگێ تەختەکلیلی ستانداردی کوردی، بە فەرمی دەکەوێتە ناو سیستەمە کۆمپیوتێریی ویندۆز و ئەپڵ و پلاتفۆرمەکانی دیکەشەوە؟ تا خەڵکی کوردیش وەک نەتەوەکانی دیکە ڕاستەوخۆ زمانی نووسینی خۆی هەڵبژێرێ و مەجبوور نەبێ بە شێوەی جودا و لە ڕێی دابەزاندان و ئینستالکردنی بەرنامەیەکی سازکراوەوە، تەختەکلیل دابنێ و بە کوردی بنووسێ؟


مەسرور بارزانی: حکومەت هەموو هەوڵێک بۆ خزمەتی مامۆستایان دەدات – رۆژنامه‌ی خه‌بات\nمەسرور بارزانی: حکومەت هەموو هەوڵێک بۆ خزمەتی مامۆستایان دەدات\nمەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەبۆنەی 58هەمین ساڵیادی دامەزراندنی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان، پەیامێکی ئاراستەی یەکێتییەکە کرد و تیایدا پاڵپشتی حکومەت بۆ مامۆستایان دووپات دەکاتەوە.\nبەبۆنەی پەنجا و هەشتەمین ساڵیادی دامەزراندنی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان، پیرۆزبایی لە سەرۆک و ئەندامانی سکرتاریەت و گشت ئەندامانی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان دەکەم و هیوای سەرکەوتنیان بۆ دەخوازم .\nبابه‌تی پێشوو یانه‌ی دۆرتمۆند به‌های هالاند دیاری ده‌كات\nبابه‌تی دواتر پێنج کەسی دیکە لە سلێمانی تووشی کۆرۆنا بوون


وه‌زیری ته‌ندروستی داوایی هاوكاری له به‌غدا ده‌كات\nوه‌زیری ته‌ندروستیی هه‌رێمی كوردستان رایگه‌یاندوه كه ئاستی پابه‌ندبوونی هاوڵاتیان به رێككاره‌كانی خۆپارێزی له ڤایرۆسی كۆرۆنا به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو كه‌میكردووه و داوایه‌كی به‌په‌له‌شی ئاراسته‌ی حكومه‌تی فیدڕاڵیی به‌غدا كرد بۆ هاوكاریكردنی وه‌زاره‌ته‌كه‌ی.\nئاوێنه: سایتی به‌غداد ئه‌لیه‌وم بڵاویكرده‌وه كه سامان به‌رزنجی، وه‌زیری ته‌ندروستیی هه‌رێم پێی راگه‌یاندووه ده‌ركه‌وتنی حاڵه‌تی نوێی تووشبوون به كۆرۆنا، جێگه‌ی نیگه‌رانییه و هه‌رچه‌نده ره‌چاوی خراپیی گوزه‌رانی هاوڵاتیانیش ده‌كه‌ن، به‌ڵام به‌نیازن رێوشوێنه‌كانی خۆپارێزی توندتر بكه‌نه‌وه تا بارودۆخه‌كه هه‌ڵبسه‌نگێنن.\nسامان به‌رزنجی راشیگه‌یاندوه كه له‌ئێستادا قه‌ده‌فه‌ی ناوچه‌یی جێبه‌جێ ده‌كه‌ن و نایانه‌وێت له‌به‌ر بژێویی هاوڵاتیان، قه‌ده‌غه‌ی سه‌رتاسه‌ری رابگه‌یه‌نن.\nهه‌ر له‌و لێدوانه‌یدا، وه‌زیری ته‌ندروستیی هه‌رێم داوایه‌كی به‌په‌له‌شی له حكومه‌تی فیدڕاڵیی عێراق كردووه به‌هۆی زیادبوونی ژماره‌ی تووشبووان به كۆرۆنا هاوكاریی وه‌زاره‌ته‌كه‌ی له به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌دا بكات.


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: ئیمرۆی باشووری کوردستان، ئەزموونێک بۆ دوارۆژی رۆژهەلات رویا تلووعی\nئیمرۆی باشووری کوردستان، ئەزموونێک بۆ دوارۆژی رۆژهەلات رویا تلووعی\nلەبیرمە کاتێک سەدام رووخا وباشووری کوردستان "ئازاد" بوو لە خۆشیدا دەگریام. هەرچی بە قاچاخ لە سنوورەوە تێدەپەریم، بەو هەموو مەترسیەوە، دیسان وەمدەزانی لە خاکێکی خۆلەمێشاوی داگیرکراوەوە روو لە خاک و هەوایەکی پاک و ئازاد دەکەم.دوای ئەو هەموو ئێش و ئازار و ئاوارەیی و حەلەبچە و ئەنفال و هەزاران بەڵای دیکە، بۆ یەکەم جاردوای کۆماری کورتخایەنی کوردستان، پارچەیەکی ولات دەکەوتە دەست خودی کورد بۆ دەسەلاتداری و حوکمرانی.چی لەوە خۆشتر بوو؟ بە درێژایی ساڵهای ساڵ کورد داوای "ئازادی" و "دیمۆکراسی" کردبوو. لە ژێرچەپۆکی و گەندەلی و هەلاواردنی نەتەوەی بالادەست ماندوو بوو ، خوازیار و تینووی دەسەلاتی خۆمالی بوو کە ئاواتەکانی وەدی بێنێت. لەبیرمە لەگەل "رووناک فەرەج" چالاکڤانی ژنان بە بۆنەی ئەنفالەوە وتووێژم دەکرد. رستەیەکی زۆر جوانی وت کە قەت لەبیرم ناچێ. وتی دیارە ئێمە بەدەست سەدامەوە نەجاتمان بوو بەلام سەدان و هەزاران سەدامی بچووک هیشتا لەناو کۆمەلگای ئێمەدا ماوە! راست وابوو. سەدامە بچووکەکانی دوروونی مرۆڤەکان دیسان "گەندەلی" و " هەلاواردن" و "ژێرچەپۆک "گرتنی خەلکیان دووبارە کردەوە. لەلایەکەوە قیری رەش سپی بوو تا دوو حیزبی بالادەستی کوردی پێکەوە سازان و دەسەلاتیان ناو خۆیان دابەش کرد( بە قیمەتی خوێنی چیها مرۆڤ کە لە شەری براکوژیدا رژا) . دوای ئەوە بە روالەت نیمچە دیمۆکراسیەتێک دامەزرا کە هەلبەت لە چاو ئێران و ولاتانی عەرەبیدا زۆر جێگای شانازی بوو. دلمان بە ئازادی چاپەمەنی و ئازادی رادەربرین خۆش کردبوو و هەولێکی زۆر درا لەو رێگایەوە "گەندەلی" چارەسەر بکرێ، بەلام گوێچکەی گەندەلان لە ئاست خەلکدا کەڕ و کاس بوو. هەربەرووکەش وترا باش و بە کردەوە خراپتر بوو، چاکتر نەبوو.کار کێشایە ئەوەی کە بەداخەوە تەنانەت "دکتۆر بەرهەم سالح"ی تێکنۆکراتیش دەرەقەتی گەندەلی نەهاتوە. هەر ئەو بەستێنی گەندەلی و نارازی بوونە وای کرد کە شەپۆلی تازەی دیمۆکراسیخوازی رۆژهەلاتی ناوین، پێش ئەوەی گشت ولاتانی نادیمۆکراتیکی عەرەبی بگرێتەوە، کوردستانی نیوە دیمۆکراتی گرتەوە. لێرەدا نامەوێ بچمە ناو باسی هۆکارە دەرەکییەکان و دەستێوەردانی ولاتانی دراوسێ، چونکە گومانم لەوەدا نیە ئەوەی دژ بە کورد بتوانن دەیکەن.من خۆم بەردەوام رەخنەم لە حکومەتی کوردی بوە کە تەواو سەری دانواندوە بۆ ئێران و تورکیا و دەستی ئەوانی لە کوردستاندا ئاوەلا کردوە، بە چەشنێک کە ئیمرۆ گیری خواردوە بەدەستیانەوە و بۆی کۆ ناکرێتەوە. بەلام ئەم پرسی سەرهەلدانی خەلکی باشوور تەنیا ناکرێ لە دەستێوەردانی ولاتانی دراوسیدا راڤە بکرێت و بەستێنی سەرەکی گەندەلی و وەرەزی خەلک رەچاو نەکرێ. ئەگەر حکومەتی کوردی بەس "بە روالەت دیمۆکراتیک و لە ناوەرۆکدا دیکتاتۆر" نەبوایە و ئەگەر پرسی گەندەلی بە جیدی چارەسەر بکرایە، ئیمرۆ وەرێزبوونی خەلک و خۆپیشاندان و دەستێوەردانی دراوسێکان و لە هەمووی ناشرینتر کوشتن و بریندار کردنی خەلکمان نەدەدی.هێشتا خوێنی گەرمیان مندالی ۱۱ سالەی بێتاوان وشک نەبۆتەوە کە دیسان تەقە لە خەلک دەکرێ. کار کێشاویەتی بەوەی کە لە رۆژی رووناکدا نووسەر و چالاکوان و رۆشنبیری بە ناوبانگی کورد"رێبین هەردی" نەک دەستبەسەر دەکرێ بەلکوو بە درندانەترین شێوە لێی دەدرێ و ئەشکەنجە دەکرێ. باشە ئەمە چۆن دیمۆکراسیەکە کە وەک ولاتانی دیکتاتۆری دراوسێ، خەلک بەر گوللە دەدرێن، دەکوژرێن و بریندار دەکرێن، دەرفێندرێن و ئەشکەنجە دەکرێن؟ ئەمە چۆن دیمۆکراسیەکە کە کاتێک خەلک دوو مانگە هاواری گۆرینی دەسەلات دەکەن، ئەم قودرەت و دەسەلاتە ئەوەندە خۆشەویستە کە ئێوە دەسبەرداری نابن؟ مەگەر بریای نیە حکوومەت لە خزمەتی خەلکدا بێ؟ دەبا خەلک هەلبژاردنی خۆیان بکەن و ئەگەر پێتان وایە هەلبژاردنەکەیان هەلەیە با دەرفەتیان بێ خۆیان بەو ئاکامە بگەن. دەبا دەسەلات هەر قرۆخی دارو دەستەی ئێوە نەبێ مەگەر دیمۆکراسی مانای وەرگرتنەوەی دەسەلات بێ توندوتیژی نیە؟ ئێوە پێتان وایە کەس لە ئێوە باشتر نیە؟ دەرفەت بدەن با خەلک خۆیان مەمنوونتان بنەوە\nبەلام بۆ منی رۆژهەلاتی ئەوەی ئیمرۆ لە باشوور روودەدا سەرتا پێ ئەزموونە بۆ دوارۆژم. لە لایەکەوە حیزبەکانی ئێمە ۳٠ سالە لەو فەزایەدا ژیاون کە سەدان سەدامە بچکۆلەی تێدا بەدی هاتوە. من دەترسم لە کاریگەری ئەو داب و نەریت و کولتوورە بەسەر حیزبەکانی خۆشماندا. لە لایەکی ترەوە ویرای ئەو هەموو داخوازیە و پێویستیە بۆ یەکگرتن و یەک هەلوێست بوون، حیزبەکانی ئێمە یەک ناگرن کە هیچ، لەت و پەت و پرژ و بلاوتریش دەبن. فارس وتەنی "مرغ همشون هم یک پا دارە" . هەمووی بە قسە باسی پێویستی یەکریزی دەکەن و بە کردەوە بەپێچوانەی دەجوولێن. باسی خەباتی مەدەنی دەکەن بەلام هیچ پێناسە و بەستێنێکی دیاریکراویان بۆی نیە. باسی راوەستاندنی خەباتی چەکداری دەکەن وهاوکاتیش پێشمەرگە رادەهێنن و لە ناو کەمپەکاندا دەیانپرووکێنن. تەنانەت سکرتێری حیزبێک لە وەلامی رۆژنامەوانێکی فارسدا راگرتنی هێزی پێشمەرگە وەک "مسئول حفظ جان اعضای حزب!! واتە بادیگارد" ناوزەد دەکا(۱). یانی بەراستی ئاستی پێشمەرگایەتی کە لەناو کورددا ئەوەندە پیرۆزە ، تا ئەو رادە دابەزیوە کە ئەو گەنجەی لە گیانی خۆی بۆ کوردستان مایە دادەنیت ، بادیگاردێکە و بەس؟!!!! باسی چاکسازی دەکەن و ئەوەی چاکسازیخواز بێ وەدەری دەنین یان ناچاری دەکەن خۆی بروات. لە برێک حیزبدا باسی "دیمۆکراسی" دەکەن بەلام سکرتری "مادام العمر" یان هەیە کە هەمیشه "تاکە کاندیدایە" و زۆرترین دەنگیش دەهێنێتەوە ( وەک سەروک کۆمارە دایمیەکانی ولاتانی عەرەبی کە هەلبژاردنیان هەیە بە روالەت و هەمیشەش ۹۵٪ ی دەنگەکان دەهێننەوە!) و ئەوانی دیکە کە ناتوانن!! کێبەرکێی لەگەل بکەن دەبنە لادەر و جیا دەبنەوە! باسی پێویستی ئازادی ژنان و بەشداریان لە خەباتدا دەکەن بەلام تەنانەت ژنەکەی خۆشیان کە سالهای سالە کۆمیتە مەرکەزیانە ئیجازەی نیە بۆ یەکجاریش بوە ببێتە سکرتر! ژنان و چارەسەری کێشەکانیان دەبەستنەوە بە رێکخراوەیەکی حیزبی ناسەربەخۆ و گوێرایەلی پیاوان.بە پێی گوزارشی رێکخراوەی مافی مرۆڤی کوردستان لە ناو خۆیاندا زیندانیان هەیە و دیار نیە زیندانی بە کام پێوەری زانستی یاسایی و بە کام قازی و وەکیلەوە حوکم دەدرێ. تا هەر کەسێک رەخنەیان لێ دەگرێ بە شەوێک دەبێتە جاشی کۆماری ئیسلامی و دەنگی رەخنە بە تۆمەت و ناو و نوتکە دەخنکێندرێ!\nداخۆچارەنووسی گەندەلی باشووریش چاوەروانی ئێمەیە؟ هیوادارم نا. هیوادارم ئێمە بەردی بناغەی ئازادی و دیمۆکراسی بۆ کوردستان لە پایەوە وا دابنێین کە کەس حوکمرانی خەلک و پلە و پایە و پۆست بە مولکی خۆی نەزانیت . بەو هیوایەی لە داهاتوودا "رێبین هەردیەکانی" رۆژهەلات ئازار و ئەشکەنجە نەدرێن. گەرمیانە ۱۱سالانەکانمان بەر گوللەی سەرکوتی رێپێوان نەکەون. هیچ کەس بۆی نەبێ بە کورسی دەسەلاتەوە بچەسپێ و لێی نەبێتەوە وووو.\nراگه یاندنی گروپی ژنانی چالاکی کوردستان له فیس بووک به بونه ی 19ی گولان روژی له سیداره دانی ماموستا فه رزاد که مانگه ر و هاورییانی\nهەر شەو ئەستێرەیەک لە ئاسمان دادەگرن و ئەم ئاسمانە خەمبارە\nهێشتا لێوانرێژە لە ئەستێرە\nیەک ساڵ بە سەر ئیعدامی مامۆستای کورد فەرزاد کەمانگەر، شیرین عەلەم هۆلی، عەلی حەیدەریان، فەرهاد وەکیلی و مێهدی ئیسلامیان تێدەپەڕێت. بە درێژایی مێژووی بزوتنەوەی رزگاریخوازانەی گەلی کورد سەدان وهەزاران رۆڵەی قارەمانی کورد لە زیندانەکانی کۆماری ئیسلامی تەنیا بە تاوانی کورد بوون لە سێدارە دراون. فەرزاد کەمانگەر وەک مامۆستایەکی لێهاتوو و خۆنەویست لە نێو زیندانیش وانەی خۆراگری و بەرخۆدانی بۆ قوتابیەکانی دەوتەوە. شیرین عەلەم هۆلی کە سەر بە نەوەی نوێ ژنانی تێکۆشەری کوردستان بوو قارەمانانە بە خوێندنەوەی سرودی رزگاری چووە پێی داری سێدارە. خەڵکی کوردستان لە وەڵامدانەوە بە ئیعدامی ئەم چالاکە سیاسیانە لە 23ی گۆڵان یەکگرتوو و یەکدەنگ مانگرتنێکی سەرتاسەریان بەرێوە برد و ئەمەش بوو بە هێمای یەکگرتوویی گەلی کورد.\nئەمرۆ لە ساڵیادی لە سێدارەدانی ئەم 5 ئەستێرە گەشە و لە کاتێکدا کە فەرزاد وەک نمونەی مامۆستایەکی خۆراگر لە هەموو جیهان ناوبانگی دەرکردووە، داوا لە سەرجەم خەڵکی کوردستان دەکەین کە پشتگیری لە کەمپەینی 19ی گۆڵان وەک رۆژی مامۆستای کورد بکەن تا یاد و بیرەوەری مامۆستا فەرزاد کەمانگەر و هاورێیانی بۆ هەمیشە زیندوو بمێنیتەوە.\nگروپی ژنانی چالاکی کوردستان لە فیس بووک\n19ی مانگی گوڵان\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۲/۱۹/۱۳۹۰ ۰۹:۲۱:۰۰ بعدازظهر


چنار نامیق: میدیا دەبێت بەوپەڕی بەرپرسیارانە مامەڵە لەگەڵ دۆخەکە بکات\n2020-03-23 [02:43 AM]\nمامۆستایەکی بەشی راگەیاندنی کۆلێژی ئەدەبیات رایگەیاند، گرنگە میدیا بەرپرسیارانە ھەنگاو بنێت و ناکرێت بابەتەکە بکرێتە کەرەسەیەک لەبەردەست ھەمووکەسدا، بۆھەواڵێک لەبارەی دیاردەیەکەوە لەم دۆخەدا بەدەیان جۆر ھەواڵەکە بڵاو دەبێتەوە، ئەمە ناسەقامگیری و شڵەژانی دەرونی لای وەرگر دروست دەکات، گرنگە لە سۆنگەی ھەستکردن بە بارودۆخی نەخوازراودا گوتارێکی یەکگرتوو پێشکەش بکرێت.\nچنار نامق، مامۆستا لە بەشی راگەیاندنی کۆلێژی ئەدەبیاتی زانکۆی سەلاحەدین ، بە ئاژانسی ھەواڵی زاگرۆسی راگەیاند: لەبارودۆخێکی وادا ئەرکی میدیا ھیچی لە ئەرکی لایەنە پەیوەندارەکانی روبەڕوبوونەوەی ئەم پەتایە کەمترنییە، میدیا دەبێت بەوپەڕی لێپرسراویەتییەوە مامەڵە لەگەڵ دۆخەکەدا بکات لەچوارچێوەی ئیتیکی کاری میدیادا، دەبێت راستیەکە چۆنە ئاوا مامەڵەی لەگەڵدا بکات، خۆی دوربگرن لە وروژاندنی بابەتێک کە دەبێتە ھۆی ناسەقامگیری و دڵەڕاوکێ لای جەماوەر، خاڵێکی زۆر گرنگ ئەوەیە میدیا بەرپرسیارانە ھەنگاو بنێت و ناکرێت بابەتەکە بکرێتە کەرەسەیەک لەبەردەست ھەمووکەسدا، دەمەوێت بڵێم نابێت میدیا زەمینە خۆشبکات لەسەر بابەتێکی وەک کۆڕۆنا ھەمووکەس قسە بکات، ئەم بابەتە تایبەتە بە پسپۆڕییەتی ھەندێک پزیشکەوە، نەک ھەموو پزیشکێکیش، ئینجا بێن لەسەر ئەم بابەتە قسە لەگەڵ مەلا، نووسەر، قەشە، کاسبکار، لێپرسراوانی حزبی و حکومی، دەبێت کەسی تایبەتمەند لەم بوارەدا قسە بکات، رێنمایی بدات بەداخەوە ئەم حاڵەتە لە میدیای کوردیدا زۆر کەمڕەنگە.\nمامۆستای بەشی راگەیاندنی کۆلێژی ئەدەبیاتی زانکۆی سەلاحەدین گووتی: ئێستا لەئەنجومەنی وەزیران فەرمانگەی میدیا و زانیاری ھەیە، بەبڕوای من دەبێت ھەموو ئەوشتانەی پێویستە لە کەناڵەکانی راگەیاندنەوە بڵاوببنەوە لەوێوە بدرێتە میدیاکان تا رێگە لەو بێسەروبەرییە بگیرێت، بۆھەواڵێک لەبارەی دیاردەیەکەوە لەم دۆخەدا بەدەیان جۆر ھەواڵەکە بڵاو دەبێتەوە، ئەمە ناسەقامگیری و شڵەژانی دەرونی لای وەرگر دروست دەکات ودواجار نازانێت کام ھەواڵەیان دروستە، بارودۆخێک کە ئێستا پێشھاتووە بەشێوەیەک لەشێوەکان پەیوەستە بە ئاسایشی تەندروستییەوە، ئەمەش واتە پەیوەستە بە ئاسایشیی نەتەوەییەوە، ناکرێت لەم بارودۆخەدا ئەو حاڵەتە فەرامۆش بکرێت، چونکە تابوری پێنجەم لەرێگەی دەنگۆ و واتەواتەوە لەم کاتانەدا دەتوانێت زەفەر بەشکۆی نیشتیمانێک بگەیەنێت، بۆیە گرنگە لە سۆنگەی ھەستکردن بە بارودۆخی نەخوازراودا گوتارێکی یەکگرتوو پێشکەش بکرێت، کە ببێتە مایەی بڵاوکردنەوەی ئیرادە وھێز بۆخەڵک لە پێناو پاراستنی ئاسایشی تەندروستی و نەتەوەیی.\nچنار نامق، مامۆستای لە بەشی راگەیاندن گووتیشی: وەک ئاماژەم پێدا لەسەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران فەرمانگەی میدی و زانیاری ھەیە، دەکرێت ئەمە بەرفراوان بکرێت و نوێنەرایەتی دەزگاکانی راگەیاندنی تێدا زیادبکرێت لەم دۆخەدا، وێرای ئەوەی لیژنەیەکی راوێژکارییان ھەبێت لەپسپۆڕانی بواری راگەیاندن تا پێکەوە نەخشەڕێگەی پلانی میدیای کوردی بۆ روبەڕوبوونەوەی ئەم قۆناغە دابڕێژرێت و دەکرێت ببێتە ژێدەرێکی فەرمیش بۆ پێدانی زانیاری و بڵاوکردنەوەی ھەواڵەگەرمەکانی کۆرۆنا لەھەرێمی کوردستاندا بۆ ناوەند ومیدیا جیھانییەکانیش.


كچە قوتابییەك خۆی سووتاند\nدرەنگانی شەوی ڕابردوو كچە قوتابییەك لە شارۆكەی ڕانییە خۆی سووتاند، پۆلیسی ڕانییەیش دووپات لەوە دەكاتەوە، تەرمەكەی دوای توێكاری ڕادەستی كەسوكاری كراوەتەوە و دۆسیەی لێكۆلێنەیشی لەسەر دروست كراوە، بۆ دەرخستنی ڕاستی ڕووداوەكە\nئەمڕۆ پێنجشەم 12ـی تەمووز/ یۆلیۆ، بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی ڕاپەڕین بڵاوی كردووەتەوە سەعات 11ـی شەوی ڕابردوو تەرمی كچە قوتابییەكی تەمەن 15 ساڵ بەناوی "ڕ.ز.ق" دانیشتووی شارەدێی چوارقوڕنە سەربە شارۆكەی ڕانیە، بە سووتاوی گەیەنرایە نەخۆشخانەی گشتیی ڕانیە.\nلە ڕاگەیەنراوەكەی پۆلیس هاتووە، دەستبەجێ ئەفسەری ئێشكگری بەشی پۆلیسی ڕانیە و تیمەكانی بەڵگەی تاوان و بنكەی پۆلیس گەیشتنە شوێنی ڕووداوەكە و ڕێكاری یاسایی گیرایەبەر و دۆسیەی لێكۆڵینەوە بۆ ڕووداوەكە كرایەوە.\nبەگوتەی دایكی كچەكە ڕووداوەكە لە كاتێكدا بووە كە كچەكەیان بە ناوی ئیشكردنی ناو ماڵ چووەتە سەربان، بەڵام لەوكاتەدا لە تانكی نەوتەوە نەوتی كردووە بەخۆیدا و گڕی لە خۆی بەرداوە، بەوهۆیەشەوە گیانی لە دەست داوە. پۆلیسی ڕاپەڕین وا دەڵێت.\nلە كۆتایی ڕاگەیەنراوەكە هاتووە، تەرمی كچەكە ڕەوانەی پزیشكی دادوەری ڕانیە كراوە و بەگوێرەی ڕاپۆرتی پزیشكی، ڕێژەی سووتانەكەی %100 بووە، دوای ئەنجامدانی توێكاری تەرمەكەی ڕادەستی كەسوكاری كرایەوە.\nساڵانە لە كوردستان ژنان بەهۆی كێشەی كۆمەڵایەتییەوە و نەریتی خێڵەكییەوە پەنا بۆ خۆسوتاندن دەبەن، هەرچەندە ساڵ دوای ساڵ ئەم دیاردەیە ڕووی لەكەمبوون كردووە، بەڵام تا ئێستەیش بنەبڕ نەكراوە، سەرەڕای ئەوەی حكوومەت هەوڵی زۆر دەدا و دەیان شەلتەری حەواندنەوەی ئافرەتان و ڕێكخراوی تایبەت بە پاراستنی مافی ژنان بوونیان هەیە.\nئه‌م بابه‌ته 1325 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nبەهۆی كاری نەشیاو 20 ژن لە سلێمانی گیران\nڤیدیۆ.. پیاوێك هاوسه‌ره‌كه‌ی له بالكۆن فڕێ ده‌داته خواره‌وه\nرێكخراوێك: دەستوەردانی كەسانی تر لە خێزان هۆكاری سەرەكی تەڵاقە\nشیلان پیاوەكەی لەگەڵ ژنێكی تر دەگرێ.. چیرۆكی خۆی بۆ "وشە" باس دەكات\nشه‌وی ڤالانتاین له كافترایه‌یه‌ك ئه‌م كاره به كچان ده‌كرا\nپه‌رده‌ی كچێنی شایانی ئه‌وه نییه ژیانی كچ بخاته مه‌ترسییه‌وه\nئه‌فسانه‌ی خۆشه‌ویستی نێوان كورێكی هه‌ژار و كچێكی ده‌وڵه‌مه‌ند بڵاو ده‌كرێته‌وه\nبه‌ڵگه‌ی نوێ له‌سه‌ر كه‌یسی سێوان دۆزرایه‌وه\nوێنەی نوێ لەسەر تاوانی سووتانی سێوان قادر بڵاو كرایەوە\nیەكێتی زانایان سه‌باره‌ت به سایتە سێكسییەكان بڕیاریان دا\nژاكاو و براژنه‌كه‌ى پیاوان هه‌ڵده‌خه‌ڵه‌تێنن.. چیرۆكی خۆیان بۆ "وشە" باس دەكەن


ANF | کۆچبەری، تونێلی مەرگی گەنجانی رۆژهەڵاتی کوردستان\nدووشه‌ممه, 7 Dec 2020, 10:26\nئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان ئەو جۆگرافیا پڕ پیت و رەنگاو ڕەنگەیە کە خاوەن ئاو و هەوای کوێستانی، دارستانی فراوان، کانی جۆراوجۆر و فێنک، کە دەرفەتی گەشەدانی کشتوکاڵ، ئاژەڵداری، باخەوانی وێڕای کانگەی دەوڵەمەند و ماتەوزەی فراوانی مرۆیی، سەرچاوەی ژێر زەوینی و سەر زەوینییە دەڕەخسێنێت کە هیوای ژیانی دادپەروەر و ئازادی، لەسەر هەڵدەچنرێت. بەڵام بۆچی جۆگرافیایەک کە نازناوی بەهەشتی سەرزەوی لێنراوە، ئەمڕۆ بووەتە دۆزەخی تاک و کۆمەڵانی خەڵک؟! جۆگرافیایەکی پڕپیت و بەرەکەت، بۆچی بووەتە جۆگرافیایەکی بایەر کە بێ هیوایی لێبچۆڕێت؟ بۆچی هاوڵاتیان لەو جۆگرافیایەدا هەست بە ئاسایش و ئارامی ناکەن و دەرفەتی بژێوی ژیان و گوزەرانیان لێ حەرام کراوە؟ جۆگرافیایەک کە دەریای دەوڵەمەندی و سروەت و سامانی بێ کۆتایە، بۆچی بۆ هاوڵاتیان بووەتە بیابانێکی چۆڵ و هۆڵ و بێ دەرەتان؟ کێ بەرپرسیاری کاوڵکاری و تێکدانی ئەو جۆگرافیا دەوڵەمەند و رازاوەیە؟ کێ ژیانی لەهاوڵاتیان تاڵ و حەرام کردووە و سفرەی رەنگینی گەل و کۆمەڵی چەپاوە و بە تاڵانی بردووە؟ کێ هۆکاری سەرهەڵدانەوەی کۆچبەری بە لێشاوی گەنجان لە ئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان بەرەو هەندەرانە؟ کێ ئاسانکاری بۆ هەڵهاتنی گەنجان بەرەو هەندەران دەکاو بازرگانی بە خوێنی پاک و بێگەردی گەنجان دەکات؟\nکۆچبەری لەسەر بنج و بناوانی دیاردەکانی؛ هەژاری، بێکاری، گرانی، خۆکوژی، بڵاوکردنەوەی ماددەی هۆشبەر، بە سەربازگەکردنی کۆمەڵگا، نادادپەروەری، پەرەپێدانی شەڕ، گرتن، ئەشکەنجە، لە سێدارەدان و هتد، خۆنچە دەکات. کۆی ئەمانەش ئاوێنەی کردەوەکانی رژێمی داگیرکەری ئێرانە. واتا کۆڵەکەی راگرتنی بەرژەوەندیەکانی رژێم، لەسەر پشتی تاک و کۆمەڵگا پێکدێنێت. ئەو دیاردەیە سەلمێنەری ئەوەیە کە رژێم شیرازەی بنەڕەتی کۆمەڵگا تێکدەدات و لەدژی بە کۆمەڵگابوونی تاکە. تاکەکان لە کۆمەڵگا دادەبڕێنێت. بۆیە گەوهەری رژێمی داگیرکەری ئێران، کۆچبەرکردنی مرۆڤەکانە. لەبەر ئەوەی رژێم هیچ پلان و بەرنامەیەکی بۆ داهاتووی گەلان، بەتایبەت گەنجان بەدەستەوە نییە، هەرەسی کۆچبەری تێدا فڕکە فڕک دەکات.\nتۆڕەکانی دەسەڵات لە چ شوێنێک بە زۆرەملێ خۆیان بە رێکخستن و بەربڵاو کردبێ، لەو شوێنە لافاوی کۆچبەری هەڵدەستێت. نمونەی بەرچاوی ئەوە لە شاری سەردەشتی رۆژهەڵاتی کوردستانە کە بە پێی دانپێدانانی بەرپرسانی رژێم، لەماوەی ٥ مانگی دوایی ساڵی ٢٠٢٠ی زاینی، زیاتر لە ١٠٠٠ گەنجی ئەو شارە روویان لەهەندەران کردووە. ئەم ئامارە بۆ شارێکی وەک سەردەشت کارەساتە و مەرگەساتبارە. ئەوەش زەنگی مەترسی کۆمەڵکوژی سپی لە سەر گەل و کۆمەڵگا دەخاتەڕوو. واتا سوپای پاسداران و دەستە و تاقمەکەی لەبەر ئەوەی شارەکەیانی بە سەربازگە کردووە و بە دیواری گەندەڵی تەنیوە و لەژێر ناوی بەرقەراری ئاشتی و ئارامی، گڵۆپی ژیانیان لەم شارە و شارەکانی تری کوردستان خامۆش کردووە، گەنجان لەسەر خاکیان لە گۆڕ دەنرێن و دەربەدەر دەکرێن. بە زۆرەملێ گوندەکان بە خەڵک چۆڵ دەکەن، لەژێر ناوی ریشەکێش کردنی قاچاقچێتی، سەرچاوەی داهات و بژێوی ژیانی خەڵک چەپاو و بە تاڵان دەبەن. لەئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان دەرفەتی بەردەوامی ژیان و دابینکردنی پێداویستی بژێوی ژیانی گەل و پەیداکردنی پاروویەک نان بۆ هاوڵاتیان ئەوەندە سەخڵەت و دژوار کراوە، کە بە بێ قوربانی دان هیچ شتێک دەستەبەر ناکرێت. بۆیە کۆچبەری لە کوردستان، دەرئەنجام و بەرهەمی پڕۆژەکانی سوپای پاسدارانە. رژێم بەو پیلانە، دەرفەتی چاندنی نەمامی جاشایەتی و سیخوڕی لە کوردستان زیاتر خۆش دەکات. ئەو هێزە تەنگی بە ژیانی تاکەکانی کۆمەڵگا هەڵچنیوە و باڵی بە سەر گشتی جومگەکانی کۆمەڵگادا گرتووە. بژاردەیەکی دەرەوەی ژیان لەناو تۆڕەکانی دەسەڵاتی بۆ گەنجان نەهێشتوەتەوە و بە ژەهری داگیرکەری، قات و قڕی لە کوردستان بەرپا کردووە.\nرژێمی داگیرکەری ئێران بە بیانووی سەپاندنی تۆمەتی ناڕەوا، بوختان هەڵبەستن و تێکدانی ئاسایش و ئارامی هاوڵاتیان، ماف و ئازادییەکانی گەلانی زەوت کردووە. دەرفەتی سیاسەتی دیمۆکراتیکی لەئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان لەبار بردووە، ناسنامە و بۆنە جیاوازەکانی داپڵۆساندووە. گەنجان و ژنانی لەگۆڕەپانی سیاسەت، پەراوێز و وەدەرنراون. دەرفەتی دەربڕینی راو بۆچوونی ئازادی ریشەکێش کردووە. بە بیانووی تێکدانی ئاسایشی نەتەوەیی، بانگەشە دژی رژێم و لایەنگری هێز و لایەنە دژبەرەکانی رژێم؛ گۆڕەپانی خەباتی مەدەنی بۆ چالاکانی سیاسی، مەدەنی، ژنان، ژینگەپارێزان، مامۆستایان و کرێکارانی، کۆمەڵگای کردوەتە قەسابخانە و ئیرادەی ئازادی تاکەکانی تێدا هەنجن هەنجن و پێشێل کردووە و کێ بە پێی درۆ و دەلەسەی رژێم ژەنیاری نەکات، قۆڵبەست و رەوانەی بەندیخانە دەکرێت. ئەمەش دڵۆپێک لەو تاوانانەی رژێمە کە بووەتە هۆکار، گەنجان دڵیان بە وڵات و نیشتمان نەبەستنەوەو دۆزەخێک بە دۆزەخێکی تر بگۆڕنەوە. بە کورتی نەبوونی متمانە و دڵنیایی گەنجانی ئێران و بە تایبەت گەنجی کورد، سەبارەت بە رژێمی داگیرکەری ئێران، هیوای مانەوەی گەنجانی لە وڵات، لەبار بردووە. کاتێک رژێم لە لایەن هاوڵاتیانەوە رەوایەتی خۆی لەدەست بدات و رژێم بە زۆرەملێ دەسەڵاتی خۆی بە سەر کۆمەڵگادا بسەپێنێ، هەڵهاتن لەناو بازنەی دەسەڵات بە باشترین رێکار لە قەڵەم دەدرێت.\nبە پێچەوانەی پڕۆژە داگیرکەریەکانی سوپای پاسداران، رەخساندنی دەرفەتی کار لەئێران و رۆژهەڵاتی کوردستان، ئۆمێد و هیوا بۆ گەنجان درووست دەکات. بەس رژێم بۆ ئەوەی ماتەوزەی شۆڕش و هێزی ناڕەزایەتی لە کۆمەڵگا بچۆڕێنێت، رۆژ لە دوای رۆژ دەرفەتی کاری ئازاد و دیمۆکراتیک بن بڕ دەکات و دەرفەت بۆ بێگاری و کۆیلەتی خۆش دەکا. لە ناوچە سنووریەکان لەبەر لۆژیکی دەسەڵاتداری و هۆکاری ئاسایشی، سەرمایەگوزاری و خزمەتگوزاریان لە تاق ناوە. پیشەی کشت و کاڵ و ئاژەڵدارییان لاواز و بێ بایەخ کردووە. رژێم سیاسەتێکی وا بەڕێوە دەبات کە گەل هیچ داهاتێک و قازانجێک لەو کارە بە دەست نەهێنن. لە ناوچە سنووریەکان تەقە لە کۆڵبەر و کاسبکارانی کورد دەکەن و بە پاساوی دەستدرێژکارانی سنوور، گەنجانێک کە بەدوای پاروویەکی نان وەیلانن، تیر باران دەکرێن. ناوچە سنووریەکان بەرەوڕووی هاوڵاتیان دادەخەن. خوێندکارانی خاوەن بڕوانامە، لە ناو سوپای بێکاران دادەمەزرێنن. بە زۆرەملێ گەنجان پەیوەستی بەسیج و سوپای پاسداران دەکەن. وزەی گەنجان بە تەنووری بێ رەوشتی، ماددەی هۆشبەر و فەحشاگەرایی دەپڕوزێنن. لە لایەکی تریشەوە نرخی پێداویستیەکانی گەل بەرز دەکەنەوە و نێعمەت و بەرەکەتی سەر سفرەی خەڵک تاڵان دەکەن. بەو شێوەیە لێگەڕینی هاوڵاتیان و بە تایبەت گەنجان بۆ شوێنی جیاوازتر دەست پێ دەکات و بە بانگەشەی بوونی ئازادی، دیمۆکراسی و دادپەروەری ناوبەتاڵ، گەنجان بەرەو ئەوروپا خلۆر دەکاتەوە. بە خەیاڵی کۆشکی شیشەیی، گەنجان لەکۆشکی گڵی دادەبڕن و تا گەنجان دەگەیەنە ئاستێک کە بە زهنیەتی رۆژهەڵات ناسی، وڵاتی خۆ چکۆلە و پاشداماو و هەندەرانیش مەزن، پیرۆز و پێشکەوتوو لەقەڵەم بدات و بە ئەوینەوە ئامێز بۆ دۆزەخێکی ترسناک تر بکاتەوە.\nبە پێی راپۆرتی رێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان، بێکاری لە ڕادەبەدەر، گەنجان ناچاری کۆچبەر کردن دەکات. بە پێی دوایین ئاماری ساڵی ٢٠٢٠ی زاینی هەمان رێکخراو، حەشیمەتی کۆچبەرانی جیهان لە ساڵی ٢٠١٩ی زاینی، نزیکەی ٢٧٢ میلیۆن کەس راگەیاندووە. بە پێی ئامارەکان لە ساڵی ٢٠١٩ی زاینی، پشکی ئێران لە دیاردەی کۆچبەری زیاتر لە ٩ میلیۆن کەسە، کە ٢٩.٢ دەرسەد لە حەشیمەتی ئێران پێکدێنێت. واتا ئێران لە نێوان ٢٣٣ وڵاتی جیهان دا لە ریزبەندی ٣٣هەمین، جێ دەگرێت. ئەوە لە کاتێکدایە کە حەشیمەتی کۆچبەرانی ئێران لە ساڵی ١٩٩٠، نزیکەی ٨٢٠ هەزار کەس بووە کە ئەو ژمارەیە لەساڵی ٢٠١٩ی زاینی، دەگاتە زیاتر لە ٩ میلیۆن کەس، واتا لەماوەی ٣٠ی ساڵ، رژێم کۆمەڵگای لە ناو زەلکاوی کۆچبەری چەقاندووە کە زۆر دڵتەزێن و ناخ هەژێنە.


عەبدولکەریم شێخانی: كاری لەپێشینەو لە پێشینەتر, ئەرێ وێرگول چییە ؟ بەشی دووەم. – WTARIKURD\nمن لەجیاتی ئەوەی پێشەکی بۆ ئەو زنجیرە نووسینە بنووسم, بڕیارم کۆتایی بۆ بنووسم.\nگومان لەوەدا نییە کە مامۆستا شکور مستەفاى خوا لێ خۆشبوو پیاوێکی بە توانا و زمانزانێکی هەرە لێهاتوو بوو و جگە لە کوردی ,عەڕەبی و تورکی و فارسیشی باش دەزانی و ئەمەش لە و کتێبانەی وەریگێڕاون بە ئاشکرا دیارە . بەڵام مامۆستا وەک هەموو کەسێکی دیکەى وەک من و تۆ و خەڵکێکی دیکە هەست و سۆزی هەیە دەشێ هەندێک شتی پێ خۆش بێ و هەندێکی دیکەى بەدڵ نەبێ . بۆ ڕوون کردنەوەی زیاتری قسەکانم, ناچارم کەمێک بگەڕێمەوە بۆ دواوە , بۆ چەند ساڵیک لەمەوبەر و دەڵێم لە مرۆڤایەتی و دۆستایەتیی ئێوە بێ بەری بم ئەگەر لە گێڕانەوەی ئەو ڕووداوانە درۆم کردبـێ یان لە ڕاسـتی و دروستی لام دابێ . مامۆستای شکوری خوا لێ خۆشبوو بە قسەی من لە مامۆستایەتی ناکەوێ , بەڵام دەلێم ئەوەی دەیگێڕمەوە و لەگەڵ من ڕووی داوە هیچ گلەییم نییە بە تایبەتی کە ئەو ئێستا چووەتە جێی حەقی خۆی و هەزار ڕەحمەتی لێ بێ و گەردەنی هەزار جار خۆش وئازاد بێ .\nواتێ بگەم ساڵێ یەکەم و دووەمی حەفتاکانی سەدەی ڕابووردوو بوو , کتێبێکی تازەی ( قواعیدى عەڕەبی ) بۆ قوتابخانەکانی کوردستان دانرا کە جیابوو لەوەى قوتابییانی عەڕەب دەیانخوێند و مامۆستا شکور ئەندامی لیژنەی دانانی ئەو کتێبە بوو. من ئەو سەردەمە ( 1973ـــ 1969) لە بەڕیوەبەرایەتیی پەروەردەی سلێمانی دانرابووم بە ( تنسیب) لە هۆبەیەک کە تازە کرابووەوە بە ناوى ( المناهج والکتب ـــ بەرنامەو کتێب) و هەر شتێک پەیوەندیی بە بەرنامەی خوێندنەوە بایە , ئەوا دەهات بۆ لای ئێمە . ئەو ماوەیە من و مامۆستا ( صدیق شێخ محمود ) کە لەسایەى خواوە ئێستا لەژیاندا ماوە و نێوانمان زۆر برایانەیە, لەو هۆبەیە کارمان دەکرد و زۆریش بەیەکەوە سازا بووین.\nمامۆستایانی سەرەتایی , کە ئێستا بۆتە بنەڕەتی, لێکدا لێکدا نووسراویان دەنووسی لەبارەی گرانیی بابەتەکانی ئەو کتێبە کە بۆ منداڵی کورد زۆر قورسە. مامۆستا سامی بەڕێوەبەری پەروەردە لیژنەیەکی پێک هێنا لە ( شێخ رۆوف قەرەداغی کە دەرچووى بەشی عەڕەبی بوو و ست سعدیة چەلەبی کە ئەویش هەر دەرچووى زمانی عەڕەبی بوو و نجاح توفیق مامۆستاى سەرەتایی بوو ومنیش . دواى تاوتوێ کردنی ئەو ڕەخنە و پێشنیازانەی مامۆستایان کە هاتبوون , کاری لیژنەکە لە چەند خاڵێک چڕ بووەوە . شێخ رۆوفی خوا لێ خۆشبوو بەمنی گوت : تۆ ڕاپۆڕتی کۆتایی لێژنەکە بنووسە . منیش پیکەنیم و گوتم: یاشێخ تۆ و سعدیەخان هەردووکتان تایبەتمەندی زمانی عەڕەبین و کاک نجاحیش هیچی لە ئێوە کەمتر نییە . گوتی : حەز دەکەم تۆ ڕاپۆڕتەکە بنووسی . پاش ئەوەی ڕاپۆرتەکەم نووسی خستمە بەردەمیان و هەموویان بەدڵیان بوو . لە بەشێکی ڕاپۆڕتەکە نووسیبووم : ( و یبدو من کل هذا أن أی تربوی کوردی لم یستشر فی هذا الموضوع و خاصة معلمو المدارس الإبتدائیة لأنهم أولی بغیرهم من الإستشارة والإستئناس برأیهم کونهم یعانون من تدریس لغة غریبة عن التلامیذ ) .\nمن نەمزانی بەشداریم لەو لیژنەیە و نووسینی ئەو ڕاپۆڕتە قوڕم بۆ دەگرێتەوە , چونکە دواى ماوەیەک مامۆستا شکور هات بۆ بەڕێوەبەرایەتیی پەروەردەی سلێمانی و لە ژووری جێگری بەڕێوەبەری پەروەردە ( خوا لێ خۆشبوو فۆاد عزة ) , بەڕووی دادامەوە کە نووسیومە ( أى تربوی کوردی لم یستشر فی هذا الموضوع ) گوتی باشە ئەى من ( تربوی کوردی ) نیم و قسەیەکی دیکەشی کرد من نایڵێم . نازانم چۆن ئەوەی پێ گەییبووەوە , گوتم مامۆستای بەڕێز تۆ ( تربوی کوردی ) , بەڵام ئەوەی دێتە بەر دەستی مامۆستای سەرەتایی منداڵێکە کوردی بە تەواوی نازانێ و مامۆستای سەرەتایی گیانی دەردەچێ هەتا فێری پیتە عەڕەبییەکانی دەکات .\nمن وامزانێ شتەکە لێرە کۆتایی دێ , بەڵام وا دەرنەچوو . دواى ماوەیەک جارێکی دیکە سەری لە سلێمانی دایەوەو هاتە ژوورەکەی ئێمە بەو پێیەی مامۆستا شێخ صدیقی هاوڕێمی دەناسی , تەواوێک دانیشت و دوای ئەوە لەگەڵ کاک صدیق ڕۆیشتن . بۆ بەیانی کاک صدیق گوتی مامۆستا شکور داوای لێ کردووم ناوی چەند کەسێکی بدەمێ لەوانەی دەسەڵاتیان بەسەر وەرگێڕاندا دەشکێ و من خۆم و خۆت و چەند کەسێکم نووسیوە و ئەگەر تۆش کەسێکی دیکە دەناسی ناوەکانیانم بدەیە و با بیکەم بە لیستێک . منیش هەندێک ناوم دایە . مامۆستا گەڕایەوە بەغدا , دوای ماوەیەک ناوی چەند لێژنەیەک هات کە دانرابوون بۆ وەرگێڕان و ناوی هەموو ئەوانەی تێدا بوو کە من دەستنیشانم کردبوون , بەڵام ناوی من لە هیچ لیژنەیەکدا نەبوو و هەتا مامۆستا لە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی خوێندنی کوردی بوو من پەڕاوێز خرابووم , بەڵام کە مامۆستا گوێزرایەوە بۆ کۆڕی زانیاری کوردی , بە هەوڵی هەندێک دۆست ئەو تارمایی قەدەغە کردنەم لەسەر لاچوو و ئیدی کتێبی زۆرم بەسەردا باری . دووبارەی دەکەمەوە و دەڵێم لەمرۆڤایەتی بێ بەری بم دۆستایەتیی ئێوەم لێ حەرام بێ ئەگەر درۆم کردبێ و ئەوەی دەینووسم کاردانەوەیەکی نەرێیانە نییە بەرانبەر مامۆستای خوا لێ خۆشبوو , بەڵکو منیش ڕاو بۆچوونی خۆم دەربڕیوە و ئاماژە بۆ ڕای ئەو دەکەم و منیش قسەی خۆم هەیە و ئێوە سەر پشک بن و ڕای خۆتان دەربڕن .\nکە مامۆستا شکوری خوا لێ خۆشبوو هاتە هەولێر , پێشوازییەکی گەرمی لێ کرا کە شایانی بوو و ڕیزە گۆشەیەکی لە ڕۆژنامەی برایەتیی بەڕێز نووسی بە ناوى\nبا بە سەبکی کوردی بنووسین کە هەموویانم لای خۆم پاراستبوو و ئێستا بۆم نادۆزرێنەوە . من ڕەنگە لەگەڵ هەندێکیان بووبم , بەڵام تێ بینیشم لەسەر هەندێکیان هەبووبێ و منیش ئەو ئازادییەم هەیە کە ڕای خۆم دەربڕم با مامۆستاش نەبم , بەڵام خۆ منیش وەک ئەو و هەموو خەڵکی دیکە مرۆڤم . جارێکیش بەبۆنەی یادی دامەزرانی یەکێتیی نووسەرانی کورد , پێم وایە شوباتی ساڵی 1996 بوو , هەندێک قسەى کرد و گوتی نانبدە لە ناندەر ڕاستترە . ناندەر لە ( نان) و ( دەر ) کەناوی بکەر( اسم فاعل ) نانە و لە یەکێک لە گوتارەکانی پێشووم ئاماژەم بەوە کردووە کە ناوێکی لێکدراوە . لە زمانی عەڕەبی ( مشتقات ) هەیە کە لە ( فعل ) وەردەگیرێ وەک ( اسم فاعل , اسم مفعول , صفة مشبهة , صیغة مبالغة و گەلێکی دیکە) کەنامەوێ سەرێ ئێوەى پێ بێشێنم . بۆ نموونە ( رازق ) کە ناوی بکەرە(اسم فاعل) واتە ناندەر , بەڵام ( رزاق ) ( صغة مبالغة) یە واتە زۆر ناندەرە. ڕەنگە مەبەستى مامۆستا ئەوە بووبێ و کاریگەری زمانە عەڕەبییەکەى بەسەرەوە بێ . دوای ئەوە ئێمە وشەی دیکەمان هەیە وەکو ( ڕەنجدەر , هەوڵدەر , پیشاندەر ) , ئایا دەکرێ ئەوانیش وەکو ناندەر مامەڵەیان لەگەڵ بکرێ ؟ ئینجا , بە داوای لێ بوردنەوە گاندەر و قووندەر چ لێ بکەین ؟ هەروەها لەسەر پێش خستنی ئاوەڵناو , ئەو دێرزەمانی بە نموونە هێنابووەوە , واتە زەمانی کۆن و گوتبووى ئەمە هەڵەیە و دەبێ بگوترێ لە زەمانی زوویەوە , یان زووەوە و ئاماژەى بەوە کردبوو کە ئەم جۆرە داڕشتنە تورکییە فەرمایشتەکانی مامۆستا شکور لەبەر ئەوەى تورکییەکی باش دەزانێت و شارەزاییەکی باشى لەو زمانەدا هەیە کە چاوی بەو لێک چوونە کەوتووە پێی وایە کە کوردی کەوتۆتە بەر کاریگەریی زمانی تورکی . من پێم وایە ئەو ڕایە ڕاست نییە , چونکە کورد لەم ناوچەیە لە تورک کۆنترە , بۆیە ئەو ڕایەم پێ ڕاست نییە و دواى ئەوە بۆنەڵێین کوردیی کاریگەریی لەسەر زمانی تورکی هەبووە ؟ پێش کەوتنی ئاوەڵناو و دواکەوتنی ناو و دروست بوونی وشەی ڵێکدراو لە زمانی کوردی زۆر ئاساییە و تورکیش لەم ڕووەوە چاوى لە ئێمە کردووە , یان ئەوانیش وەکو ئێمەیان کردووە . بۆ نموونە تورک دەڵێت : گویزاڵ قز ( جوانە کچ ) . بەیوگ قارداش ( گەورە برا , یان برا گەورە ) .\nئەمە سەبارەت بە ناو و ئاوەڵناو , سەبارەت بە ( مضاف و مضاف الیە ) یش ئەوان هەر ئەو جێگۆڕکێیە دەکەن , وەکو ( کرکوک کبابی, واتە کەبابی کەرکوک , مال مدیری , واتە مدیر مال ) .\nئینجا دەڵێم ئەگەر ئێمە لەم ڕووە چاومان لە تورکان کردبێ , دەبێ ئینگلیزیش چاویان لە تورکان کردبێ چونکە ئەوانیش زۆر جار ئاوەڵناو پێش ناو دەخەن و دەڵێن ( goldenapple ,redstar . bluesky ). بەرپرسێکی گەورەی وەزاڕەتی دەرەوەی ئەمریکا ناوى ( redman ) بوو . هەروەها یەکێک لە دیپلوماتکارەکانی ئینگلیز ناوى ( whitehead ) بوو , و حاکمى قوبروس پێش ئەوەى سەربەخۆیی خۆی وەدەست بێنێ ناوى میستەر ( hugefoot ) بوو . وەکو دەبینی ئەمانە هەموو ئاوەڵناون پێش ناو کەوتوون . من ئەم تێ بینییانەم خۆم نووسى و بە ڕێکەوت تووشی کاک زاهیر ڕۆژبەیانی بووم و گوتم وەڵامی مامۆستا شکورم داوەتەوە . گوتی زۆر باشە بۆمانی بنێرە و منیش ناردم و گوتارەکە تایپیش کرا , بەڵام لەبەر هەر هۆیەک بێ بڵاو نەکرایەوە و تەنانەت کاک زاهیر گوتی لە لوولەی شووشەکە قورگیت گرتووە . سەرەتا زۆرم پێ ناخۆش بوو , بەڵام دوایی زۆر سوپاسم کردن کە بۆیان بڵاو نەکردمەوە , چونکە ئەوسا کەمێک پەلەم کردبوو , بەڵام دوایی , گوتارەکە هەندێک پەلی دیکەی لێ بووە وە کە زووتر باسم نەکردبوون و ئێستا لێرە لێیان دەدوێم و هیوام وایە کە لەم نووسینەدا شتێکی بە سوودم باس کردبێ و لە هەردوو حاڵەتەکەدا , بەدڵتان بێ , یان بەدڵتان نەبێ , ئەگەر بەریشمى دابەنەوە هەر سوپاستان دەکەم . تکایە چاوەڕوانی بابەتی دیکە بن . لە کۆتاییدا دەڵێم ئەم گوتارەم لە ساڵی 1998 نووسیوە و بڵاوم نەکردۆتەوە و لێم یزر بوو بوو و بەم دواییانە دۆزیمەوە و بەزنجیرە لێرە بڵاوم کردەوە . بۆ ئینگلیزییەکانیش لەبەر ئەوەى شارەزایی تەواوم نییە نەمتوانی یەکەم پیتى ناوەکان بە ( کەپیتەڵ ) بنووسم داواى لێ بوردن دەکەم .\nدڵشاد خۆشناو: ئێوەن مەترسی بۆ سەر سیادەی خاک و وڵات.


شاری سنەو بەردەوامی دوژمنکارییەکانی کۆماری ئیسلامی\nساڵانێکە پسپۆڕانی بواری تەندرووستی و چالاکانی بواری ژینگە بە پەرۆشییەوە باسی کاریگەری پیس بوونی ئاو لە سەر تەندروستی مرۆڤ و ژینگە دەکەن. مەبەست لە پیس بوون، پیس بوونە شیمیاییەکان، میکرۆبی و تێکەڵ کردنی ئاوی رووبار، گۆلەکان، دەربەندەکان و ئۆقیانوسەکانە کە بە هۆی گەشەی پیشە جیاوزەکان لە وڵاتانی لە حاڵی گەشەو پێشکەوتوودا بەرەو زیادبوون هەنگاو دەنێت.\nکاتێک کە مادە پیسەکان بە شێوەی راستەوخۆ یا ناراستەوخۆ بە بێ پاڵاوتن تێکەڵ بە ئاو دەبن، پیسایی ئاوەکان زیاتر دەبێت و بوونەوەرە زیندووەکان چ روەکەکان و چ زیندەوەران و گیانلەبەران تووشی ئەو ڤایرۆسانە دەبن کە لەو رێگایەوە تووشی دەبن. هەر ئەمەیش وایکردووە کە قەیرانی ئاوو ژێنگە هاوتەریب لەگەڵ یەک کە پێوەندییەکی راستەوخۆیان هەیە ببێتە قەیرانی سەرەکی جیهانی.\nهۆکارەکانی پیس بوونی سەرچاوە ئاوییەکان لە چەند بەشدا دابەش دەکرێن. یەکەم پاشەڕۆمرۆیییەکان، دوهەم، لە وشکایی و ئاوی زەریاکان. دوهەم: پاشەڕۆ پیشەییەکان. سێهەم: پاشماوەکانی رادیۆئەکتیڤ. چوارەم: پاشەڕۆ نەوتییەکانن کە راستەوخۆ مرۆڤ خۆی هۆکاری بەرهەم هێنانیانەو لە پاش هەنگاو نان بەرەو جیهانی گەشە سەندووی پیشەیی رۆژ لەدوای رۆژ زیاتر بووە.\nئێمەی کوردیش بە هۆی نادڵسۆزی دەسەڵاتی زاڵ بە سەر وڵاتەکەماندا زیاتر لە هەر شوێنێکی دیکە تووشی قەیران و دەتوانین وەک پڕۆسەی مەرگی بێدەنگی کۆمەڵگا ناودێری بکەین، کە ئێستا شاری سنە لەوەها دۆخێکدا بەسەر دەبات.\nبە پێی لێکۆڵینەوەو توێژینەوە مەیدانییەکان پاشماوەی ١٠ گوندی گەورەو بچووکی دەوروبەری قشڵاقی تێ دەڕژێت و ئەمەیش بووەتە هۆکاری هەرچی زیاتر پیس بوونی ئاوەکەی کە ئێستا وەک سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی شاری سنە کە بە هۆی هەبوونی زۆری ڤایرۆس و میکرۆبە کوشەندەکان مەترسی تووش بوونی دانیشتوانی شاری سنە بە هەموو جۆرە نەخۆشییەکی مەترسیدار لە کورت ماوەو درێژماوەدا چاوەڕوان دەکرێت.\nلە ساڵانی رابردوودا بە هۆی کەوتنە خوارەوەی تانکرە نەوت هەڵگرو تانکرەکانی گواستنەوەی مادە شیمیاییەکان کە بە تانکرەکانی مەرگ ناودێر کراوون چەند جارێک وەک کارەساتی ژینگەیی هاتوونەتە ئاراوەو بەرپرسانی رژیمیش تا هەنووکە هیچ چەشنە هەنگاوێکیان بۆ گواستنەوەی ئەو جادانەی کە لە نزیک لێوارەکانی قشڵاقەوە تێپەڕ دەبن هیچ نەداوە.\nبەڵام لە سوریە، لۆبنان، عێراق و یەمەن میلیاردها دۆلار داهاتی نەتەوەیی خەڵک سەرفی پڕۆژەکانی تایبەت بە هەناردەکردنی شۆڕش دەکات کە بەدرێژایی دەسەڵاتی رژیم وەک ئەسڵ و بنەمایەکی انەگۆڕ ئێستاشی لە گەڵ بێت پێڕەو کردووە.\nکاریگەری رژانی پاشماوەکان بە سەرچاوە ئاوییەکان رێژەی نیترات بە شێوەی بەرچاو لە ناو ئاودا زیاد دەکات و بە پاڵاوتنیش چارەسەرو کەم نابێتەوە. زۆر بوونی دەبێتە هۆکاری لاوازی جەستەو لە زۆرێک لە نەخۆشینەکان تێپەڕ دەبێت و لە ئاکامدا جەستەی مرۆڤ تووشی چەندین جۆر شێرپەنجە دەکات.\nلە ماوەی مانگەکانی رابردوودا رێکخراوی ئاوو پاشماوەکانی شاری سنە کۆبوونەوەیەکی داخراوی لە گەڵ بەرپرسانی ئۆستانداری و لایەنە پێوەندیدارەکان بۆ کەم کردنەوەی رێژەی نیترات لە ئاوی قشڵاق گرت کە هیچ ئاکامێکی ئەوتۆی چاوەڕوانکراو کە تێیدا چارەسەرێکی بۆ بدۆزنەوە نەبووە.\nچوون بۆ پاڵاوتن و خاوێنکردنەوەی ئاوی قشڵاق پێویست بە ئامێرو شێوازی پێشکەوتوو هەیە کە دەبێ بوودجەو ئیمکاناتێکی بۆ دابین بکرێت کە رژیم ئەو تێچووەی بۆ ناکات.\nحەراسەتی رێکخراوی ئاوو پاشەرۆی شاری سنە بۆ پێشگرتن لە بڵاو بوونەوەی هەواڵ و زانیاری پێوەندیدار بە پیس بوونی ئاوی خواردنەوەی شاری سنە بێجگە لە ئەستاندنەوەی بەرپرسایەتییە هەستیارەکان لە کەسانی نابەسیجی و سپاردنیان بە کەسانی بە ناو حیزبوڵاهی و خۆیی بە تایبەت لە بەشەکانی پاڵاوتن و تاقیگەکان ئەوەیشیان راگەیاندووە کە هیچ کەس بۆی نییە زانیاری پێوەندیدار بە پیس بوونی ئاوی سنە تەنانەت لەگەڵ هاوکارانی خۆیان بڵاو بکاتەوە.\nئەگەر دەرکەوێت کەسێک ئەو زانیارییانەی درکاندووە بە بێ هیچ پاساوێک لەسەر کارەکەی دەردەکرێت و مافی کارکردنی لێ دەستێندرێتەوە.ئاوی شاری سنە لە مەترسیدایەو دەبێت کۆمەڵگای مەدەنی و دڵسۆزانی تەندرووستی کوردستان بە تایبەت شاری سنە لەو بارەوە دەبێت هەڵوێستیان بێت و ناڕەزایەتی خۆیان بەرامبەر بە سیاسەتی هەمیشەیی دۆژمنکارانەیان دەر ببڕن.\nکۆمەڵای تەندرووست مرۆڤی خەباتکار و بوێر پەروەردە دەکات ئەگەر کۆمەڵگا نەخۆش و لاواز بێت نەوەکانیشی لاواز و لە ئاکامدا خەسار لە شۆڕش و شۆڕشگێڕانی شارێک دەدات کە بە درێژایی مێژوو هەمیشە پێشەنگی خەباتی چینایەتی و نەتەوەیی کورد لە کوردستانی رۆژهەڵات بووە.\nسەردەمێک بە ناوی ئەنفالی سپی لە لایەن رەحیمی پارێزگاری پێشوی سنە و بەرپرسانی ئەمنیەوە ڕەچاو دەکرا دژکردەوە بنوێنن تا چیدیکە نەبینە قوربانی هەوڵە نا ئینسانییەکانی کۆماری ئیسلامی.


ئابووریی سیاسی و پووکانەوەی دامەزراوەکان و گەندەڵیی فەرمی: دۆسێی عێراق | CFS Center\nHome / بڵاوکراوەکان / توێژینەوە / ئابووریی سیاسی و پووکانەوەی دامەزراوەکان و گەندەڵیی...\nنووسینی: پڕۆفیسۆر عەلی عەلاوی\nوەرگێڕانی: پێشەوا جلال محەمەد\nسەرچاوە: تۆڕی ئابووریناسانی عێراق/ http://iraqieconomists.net\nعەلی عەبدول ئەمیر عەلاوی، لە ساڵی ١٩٤٧ لە شاری بەغدا لەدایک بووە، لە زانکۆی هارڤاردی ئەمەریکی، ماستەری زانستی ئابووریی خوێندووە و کاری بۆ بانکی جیهانی کردووە. پێشتر وەزیری گواستنەوە و هەروەها وەزیری بەرگری بووە لە حکومەتی کاتیی عێراق لە ٢٠٠٣-٢٠٠٤، پاشان وەزیری دارایی بووە لە حکومەتی ڕاگوزەر لە ساڵی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠٠٦. لە ئێستادا و لە كابینەی مستەفا كازمی، وەك وەزیری دارایی عێراق سەرقاڵی كاركردنە.\nپێکەوەبەستنی بنەما کارگێڕییەکان، ڕێکخراوەکان، یاساکان، نەریتەکان و ئایدیاکان؛ دڵی مامەڵە ئابوورییەکانن. ئەمانە ڕاستەوخۆ کار دەکەنە سەر تێچووی مامەڵە داراییەکان و کاریگەرگەریی خراپیان دەبێت لەسەر چالاکیی بازاڕ. یاسا فەرمییەکانی کۆمەڵگا (یاسا و ڕێنماییەکان) و ڕێسا نافەرمییەکان (ڕێککەوتنەکان و یاسا ئەخلاقییەکان)، ئەو سنوورانەن کە مرۆڤ لەگەڵیاندا بەرکەوتەی هەیە.\nئەوانەی گوزارشت لە بنەما کارگێڕییەکان و یاسا فەرمییەکان دەکەن، ئەمانەن: لایەنە سیاسییەکان، یەکە ئابوورییەکان، لایەنە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان و دەزگا پەروەردەییەکان.\nبە بۆچوونی من و ئەزموونم لە دەزگای جۆراوجۆری حکومی و تایبەت، ئەم پێکهاتانە کلیلی گەشەی ئابووری و پێشکەوتنن. لەوانەیە بۆ ئەو کۆمەڵگا و ئابوورییانەی کە زادەی ململانێی و توندوتیژیی ماوەدرێژن، گرنگترین بن. پلاندانان و ڕێکخستنی گۆڕانکاریی دەزگایی، پێشکەوتنی ئابووریی کۆمەڵگا خێرا دەکات هەروەکوو ئەو گۆڕانکارییە خێرایانەی دوای جەنگ لە ئەڵمانیا، یابان، کۆریا، تایوان و لە ئێستاشا لە چین هاتنە ئاراوە.\nگۆڕینی یاسا فەرمییەکان، بەشە ئاسانەکەیە. دەستوورەکان لە ماوەیەکی زۆر کەمدا دەتوانرێت بگۆڕدرێن و یاسا و ڕێنماییەکان چاکسازییان تیا بکرێت، بەڵام ئەو نۆرمانەی کە ڕەوایەتی دەدەن بەو یاسایانە؛ کاتێکی زۆر زیاتری دەوێت بۆ گۆڕانکاری. هەموو کاتێک گواستنەوەی یاسا فەرمییەکانی کۆمەڵگا سەرکەوتووەکان بۆ کۆمەڵگایەکی تر، نابێتە ئەزموونێکی دڵخۆشکەر و سەرکەوتوو.\nگۆڕانکاریی ئەرێنی دامەزراوەیی کە بتوانێت توانای ئابووری گەشە پێ بدات، ڕاستەوخۆ گرێ دراوە بە پێکهاتە سیاسییەکانەوە کە پێناسە و سەپاندنی یاسا ئابوورییەکانی گەمەکە ئەنجام دەدات، هەروەها جێگیریی دەزگا سیاسییەکان، گونجاویی سیاسەتەکان، کوالێتیی یاسادانان و توانای ڕاپەراندنی ڕێکەوتننامەکان و گرێبەستەکان؛ بنەمای گرنگن بۆ باشترکردنی چالاکیی ئابووری.\nڕاستگۆیی لێپرسراوانی کەرتی گشتی و دانانی فەزڵی کەرتی گشتی بەسەر کەرتی تایبەتدا لەناو چینی سیاسییەکان؛ زۆر گرنگن بۆ گۆڕانکاریی دامەزراوەیی سەرکەوتوو، لەو شوێنەوەیە گەندەڵی دێتە ژوورەوە. بەپێی شەفافیەتی نێودەوڵەتی، “گەندەڵی سیاسی بریتییە لە دەستبەسەراگرتنی سیاسەتەکان، دەزگاکان و یاساکان لە کۆکردنەوەی سەرچاوە و داراییەکان لەلایەن سیاسەتمەدارانەوە کە پێگەکەیان خراپ بەکار دەهێنن بۆ بەدەستهێنانی هێز و پێگە و سامان”.\n“گەندەڵی؛ سوودمەندیی ژمارەیەکی کەمە لەسەر حسابی ژمارەیەکی زۆر، ئابووری دەشێوێنێ و دوای دەخات، ڕێگری لە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان دەکات، سەرچاوەکانی وەکوو خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، هاوکاریی نێودەوڵەتی و هەموو ئابووری تەخشان دەکات و بەفیڕۆی دەدات. زۆربەی کات کە دەزگاکانی دەوڵەت لاوازن، پەیوەندیدارە بە توندوتیژییەوە، وە بەشێکی بە هۆی گەندەڵییەوەیە. بەلای ملیۆنان کەسیش دیموکراسی واتە نەبوونی ئاسایش و “بازاڕی ئازاد”، کە تێیدا دەوڵەمەندەکان زیاتر دەوڵەمەند دەبن لەسەر حسابی هەمووان.\nنیشانەکانی گەندەڵی لای میشێل جۆنستۆن\nگەندەڵی؛ گەشەی ئابووری کەم دەکاتەوە، بە هۆی دابەشکردنی سەرچاوەکانەوە. چەندین لێکۆڵینەوە کاریگەریی نەرێنیی گەندەڵیمان نیشان دەدەن لەسەر گەشەی ئابووری و وەبەرهێنان.\nدوو جۆری گەندەڵی هەیە: یەخسیرکردن کە ڕەشووە و کاریگەریی دەکاتە سەر ئاڕاستەکردنی کاری بەرپرسان، بۆ نموونە “بردنەوەی کۆنتراکت” و بەزۆر وەرگرتن، لێرەدا بەرپرسانی کەرتی گشتی دەبێت ڕەشووەیان بدرێتێ تا ئەرکەکانیان جێبەجێ بکەن، بۆ نموونە “پارەدان بۆ کۆکردنەوەی خاشاک”.\n– زاڵبوون بەسەر جۆری یەکەم، زۆر قورسترە لە جۆری دووەم. لە وڵاتانی پێشکەوتوو بەدەگمەن جۆری دووەم دەبینرێت، بەڵام جۆری یەکەم دەردەکەوێت. لە وڵاتانی تازەگەشەکردوو، هەردوو جۆرەکە بەربڵاوە و دەبینرێت. مەسەلەی پێوانەکردنی گەندەڵی کێشەدارە، بەڵام شەفافیەتی نێودەوڵەتی پێوانەیەکی داناوە لەسەر بنەمای تێگەیشتن لە ئاستی گەندەڵی.\n– لە پێوانەی شەفافیەتی نێودەوڵەتی، عێراق بەبەردەوامی لە بەشی خوارەوە بووە، واتە لە گەندەڵترین وڵاتان بووە. لە گریمانەی ١٠ پلە (بۆ نیشاندانی نەبوونی گەندەڵی)، عێراق خاڵەکانی لەنێوان ١,٥ و ١,٨ بووە لە ساڵانی ٢٠٠٧ تا ٢٠١٩.\n– لە ساڵی ٢٠١٧، لە پێوانەی شەفافیەتی نێودەوڵەتی؛ خراپترین پێوانەی تۆمار کرد کە (١٦٨)ەمین وڵات بوو لە کۆی ١٨٠ وڵات.\nجۆنستۆن چوار شێوەی گەندەڵی دەستنیشان دەکات، بەم شێوەیە:\n١. کاریگەری خستنە سەر بازاڕ: لێرەدا گەندەڵی بەدەوری بەکارهێنانی سامانەوە دەخولێتەوە تا کاریگەری دروست بکات لەناو دامودەزگا سیاسی و ئیدارییەکاندا، زۆر جار سیاسییەکان گەیشتن پێیان؛ دەخەنە کرێوە.\n٢. یەکگرتنی نوخبە: لێرەدا تێکەڵاوبوونی کۆمەڵێک سیاسی، بازرگان، سەرکردەی سەربازی و نەتەوەییە، کە قازانجی گەندەڵییەکانیان لەنێوان خۆیاندا دابەش دەکەن. دەتوانن هاوپەیمانی و تۆڕ دروست بکەن بۆ بەهێزکردنی خۆیان و ڕووبەڕووبوونەوەی ئەوانەی دژیانن. گەندەڵیی لەم جۆرە، لەوانەیە سەرمایەی زۆریان بۆ بەدەست بخات و ستراتیجێکیشە بۆ ڕێگەگرتن لە گۆڕانکاریی سیاسی.\n٣. بنەماڵە و خێزان: لەم بارەدا تا ڕادەیەک ژمارەیەکی کەمی خەڵک؛ سامان، هێزی سیاسی یان توندوتیژی بەکار دەهێنن بۆ وەستانەوە دژی هەر نەیارێک و خەڵاتکردنی شوێنکەوتووانیان، لە وەها ژینگەیەکدا ڕۆڵ و پشکنینی دەزگاکان و گەرەنتی یاسایی؛ مانایەکی ئەوتۆی نامێنێت.\n٤. دەسەڵاتداری فەرمی: کاتێک نوخبەکانی ناو حکومەت کار دەکەن لەناو دامودەزگای لاوازی وەهادا کە زۆر بەکەمی پێشبڕکێی سیاسی و فراوان بوونی هەلە ئابوورییەکان دەبینرێت، لە بارودۆخی لەو شێوەیەدا بارەکە گونجاوە بۆ گەندەڵی و مانەوەشی. دەسەڵاتداری فەرمی یان فیگەری سیاسیی بەهێز و بەرژەوەندییەکانیان، هەموو کارتەکان دەگرنە دەست.\n٥. لە عێراقدا هەموو جۆرەکانی گەندەڵی بوونیان هەیە، بەڵام زیاتر بە ئاڕاستەی جۆری بنەماڵە و خێزان و دەسەڵاتداری فەرمییە.\n٦. لە عێراقدا هێڵێکی جیاکەرەوە نییە لەنێوان سیاسی و بازرگاندا، زۆربەی سیاسییەکانی عێراق باوەڕیان وایە کە ئۆفیسەکانیان هەلی دەوڵەمەندبوونیان دەداتێ لەسەر حسابی گشتی.\n“دەسەڵاتداریی فەرمی” دوو مانای هەیە: یەکەم ئەو بەرپرس و سیاسییانەی کە کەم و زۆر خۆیان دەوڵەمەند دەکەن لە ڕێگەی گەندەڵییەوە، خۆیان دەخزێننە ناو ئابوورییەوە بە گۆڕینی هەموو دەزگاکانی حکومەت بۆ پڕۆژەی بەرژەوەندییەکان. دووەمیان ئەو بازرگانە تەماحکارانەن کە بە هاوکاری و پارێزگاریی کەسانی فەرمی، پێگەیەکی نیمچەفەرمی بۆ خۆیان دروست دەکەن و ئیمپڕاتۆریەتی خۆیان بنیات دەنێن. هەر کامیان بێت، جێگایان لە حکومەتدا نابێتەوە ئەگەر لە ڕێگەی بەرپرسانی حکومییەوە نەبێت کە هێزی سیاسیی خۆیان بەکار دەهێنن بۆ پچڕینی سامان.\nلە عێراقدا گەندەڵی بەم شێوازە لە بەرفراوانبووندایە، بە جۆرێک بوونەتە کارەکتەری شێوە حکومی کە هەندێ سێکتەری ئابوورییان پێ دراوە و قۆرخیان کردووە بۆ بەرژەوەندیی تایبەتیی خۆیان. ئەمە بەشێکی پەیوەستە بە هێزە میلیشیاکانەوە کە بەئاشکرا دەسەڵاتیان بەسەر قاچاغچێتی و بازرگانیی نایاسایی پەیوەست بە پیشەسازیی نەوت و بەرگری هەیە.\nلە ساڵی ١٩٩٢دا بانکی جیهان ڕاپۆرتێکی بڵاو کردوەوە لەژێر ناوی “حوکمڕانی و گەشەکردن”، کە تیایدا حوکمڕانیی پێناسە کردبوو وەک شێوازی بەکارهێنانی هێز بۆ ڕێکخستنی ئابووریی وڵاتێک و سەرچاوە مرۆییەکانی لە پێناو پێشکەوتنی. ئەوە یەکەم جار بوو کە بانکی جیهانی لە سنووری شێوازی کارکردنی لەسەر مەرجەکانی قەرزپێدان لا بدات و بچێتە ناو بازنە ناسیاسییەکانەوە.\nلە ساڵی ١٩٩٦دا، بانکی جیهانی پێوەرە جیهانییەکانی حوکمڕانیی بڵاو کردەوە کە بوونەتە ستانداردێک بۆ پێوانەکردنی کێشەکانی حوکمڕانی لە وڵاتانی تازەگەشەکردوودا. ئەو پێوەرانەش لە شەش پێوەر پێک هاتوون، کە بوونەتە پێوانە لە ساڵی (١٩٩٦)ەوە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ وڵات، ئەوانیش: دەنگ و لێپرسراوێتی، جێگیریی سیاسی، نەبوونی توندوتیژی/تیرۆریزم، لێهاتوویی حکومەت، چۆنایەتیی ڕێکخستن، حوکمی یاسا، کۆنترۆڵی گەندەڵی.\nدەنگ و لێپرسراوێتی: ئەو مەودایەیە کە هاوڵاتیانی وڵاتێک بتوانن بەشدار بن لە هەڵبژاردنی حکومەتەکەیان، هەروەها ئازادیی ڕادەربڕین، ئازادیی ڕێکخراوەیی، ئازادیی میدیا. ئەمە باشترین پێوەری بەدەستهاتوو بوو بۆ عێراق. لەوانەیە ڕەنگدانەوەی ئەو ئازادی و مافە بێت کە لە دەستوور و پڕۆسەی هەڵبژاردندا گەرەنتی کراوە. لەگەڵ ئەوانەشدا عێراق لە نزمترین پۆلێنی سەدیدا بوو کە ٢٢ بوو، بەپێی پۆلێنی ٢٠١٨.\nجێگیریی سیاسی و نەبوونی توندوتیژی: ئەم پێوەرە بریتییە لە ئەگەری ئەوەی حکومەتێک ناجێگیر بێت و هۆکارەکانی توندوتیژی و نادەستووری بەسەریدا زاڵ بێت، وەکوو توندوتیژیی ناوخۆ و تیرۆریزم. لەمەدا عێراق نزمترین پۆلێنی سەدیی هەبوو کە ١,٤ بوو، بەپێی پۆلێنی ٢٠١٨.\nلێهاتوویی حکومەت: کوالێتیی خزمەتگوزاریی گشتی و خزمەتگوزاریی مەدەنی و ڕادەی سەربەخۆیی لە فشاری سیاسی، کوالێتیی جێبەجێکردنی سیاسەت و دروستکردنی، هەروەها پابەندبوونی حکومەت بەو سیاسەتانەوە. لەمەشدا عێراق لە نزمترین پلەدا بوو لە پۆلێنی سەدیدا کە ٩ بوو.\nچۆنایەتیی ڕێکخستن: توانای حکومەتە بۆ جێبەجێکردنی ئەو سیاسەت و ڕێنماییانەی کە توانا دەدەن بە کەرتی تایبەت و گەشەی پێ دەدەن. لەمەشدا عێراق پلەیەکی زۆر خراپی هەبوو، لە پۆلێنی سەدیدا ٩ بوو، بەپێی پۆلێنی ٢٠١٨.\nحوکمی یاسا: لەگەڵ یاساکانی کۆمەڵگا، لە ناویشیاندا چۆنایەتیی پابەندبوون بە کۆنتراکتەکان و مافی خاوەندارێتی، پۆلیس، دادگاکان، ئەگەری تاوان و توندوتیژی. عێراق لەمەدا تەنانەت خراپتر بوو بە پلەی ٣ لە پۆلێنی سەدی، بەپێی ٢٠١٨.\nکۆنترۆڵی گەندەڵی: ئەمەش بەکارهێنانی هێزی گشتییە لە پێناو دەستکەوتی کەسی، کە گەندەڵیی بچووک و گەورە دەگرێتەوە. لەمەدا عێراق لە نزمترین پلەدا بوو لە پۆلێنی سەدیدا کە ٧ بوو، بەپێی پۆلی ٢٠١٨.\nچۆن گەیشتینە ئێرە؟\nگوزەرێکی کورت بە مێژووی عێراقدا\nلە دامەزراندنی دەوڵەتەوە لە ١٩٢١ بۆ ٢٠٠٣\nلە کاتی دامەزراندنیەوە لە ساڵی (١٩٢١)ەوە هەتا (١٩٨٠)کان ، عێراق بە وڵاتێکی گەندەڵ دانەدەنرا، هەندێ لەو هۆکارانەی عێراقیان بەرەو گەندەڵی برد، بریتی بوون لە:\nپەرەپێدانی نەریت و باوەڕەکان لەسەر بنەمای ئایینی و بەها ئەخلاقییەکان بۆ بەڕێوەبردنی مامەڵە ئابوورییەکان، ئەمانە بە درێژایی چەند سەدەیەک پەرە پێ دران.\nبەهێزکردنی پشکنین و کۆنترۆڵ بەسەر ڕێکارە بیرۆکراتییەکانی بڕیاردان و کارگێڕی، ئەمەش زیاتر بە‌هێز کرا لە سەردەمی ئینتیداب (ژێرفەرمانی) لە ١٩٢١ بۆ ١٩٣٢ و بەردەوامیی پێ درا تا (١٩٧٠)کان.\nسەپاندنی سزای ئابووری بەسەر ئەوانەی لە یاسا دەرچوون لە ڕێگەی یاساوە.\nزیهنیەتی بەرژەوەندیی گشتی بە ڕێژەیەکی کەم گەشەی کرد لەنێو چینی سیاسییەکاندا، بە دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆنەوە.\nهەندێ سەکردە لە دەسەڵاتی بەرزدا (لایەنگری پاشایەتی بێت یان کۆماری لەدوای ١٩٥٨)، سەرقاڵی کۆکردنەوەی سەرمایەی کەسی بوون.\nداهاتی کەرتی حکومی تا ڕادەیەک مامناوەند بوو (تا سەرەتای ١٩٧٠)، بۆیە هەلی سەرهەڵدان و گەندەڵیکردن سنووردار بوو.\nلە ١٩٧٠ بەدواوە، کێشە بنەڕەتییەکان دەستیان پێ کرد\nبەرفراوانبوونی کەرتی حکومی لە ڕێگەی خۆماڵیکردنەکانەوە و لەسەرووی هەمووشی تەقینەوە لە داهاتی نەوتدا.\nبەرزبوونەوەی داهات، کە وای کرد نەهێشتنی گەندەڵی لە جۆری “بەزۆر وەرگرتن”ی کردە حەتمی.\nدەرکەوتنی چوارچێوەی ئایدۆلۆجیی توند لە وڵاتدا، کە جەختی دەکردەوە لەسەر بنیاتنانی نەتەوە و بەئەمەکی بۆ تاکە حیزبێک. بەم شێوەیە حکومەت بوو بە دەستەیەک باوەڕدار بۆ لایەنێک.\nیاسای زۆر توند دژی لەیاسادەرچووان، لە ناویشیاندا لەسێدارەدانی سیاسی و بازرگانی گەندەڵ لەناو جەماوەردا.\nئەم گۆڕانکارییانە بوون بە ماسکێک بۆ داپۆشینی هەرەسەکان لەناو نۆرم و باوەڕە دامەزراوەییەکان کە مامەڵە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانیان بەڕێوە دەبرد، لە هەمان کاتدا خەڵکی بوونە ئامرازی کەمپینی بەمۆدێرنکردن کە جەختی لەوە دەکردەوە خەڵکی لە ڕابردووی خۆی داببڕێت.\n“فاکتەری ترس” و حەماسی ئایدۆلۆجی؛ جێی نەریت و باوەڕە دینی و ئەخلاقییەکانی گرتەوە، وەکو ئامرازێکی سەپاندن بۆ ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی گەندەڵی. جەنگی عێراق-ئێران (١٩٨٠-١٩٨٨)، پەستانی خستە سەر سیستمی ئیداری، بەڵام نەیتوانی جێگرەوەیەک بۆ پانتایی گەندەڵی دابنێت لە وڵاتدا. هۆکاری سەرەکیی ئەمەش ئەوە بوو کە حکومەت ڕێژەی تێچووەکانی جەنگی بەردەوام زیاد دەکرد لە ڕێگەی قەرزی بیانییەوە (نزیکەی ١٤٠ بلیۆن دۆلار کە بەردەوام دانەوەی دوا دەکەوت)، ئەمە کاریگەریی ئەوتۆی نەخستە سەر ستانداردەکانی ژیان و داهات بەتایبەتی لە گەرتی گشتیدا.\nسەرەتای داڕمان لە یاساکانی دامەزراوە فەرمییەکان، دەگەڕێتەوە بۆ ١٩٧٠ و دواتر\nتاک حیزب دەستی کرد بە ئیمتیازدان بە ئەندامانی خۆی لە ڕووی ئیداری و پلە بەرزکردنەوەوە و یاسا و ڕێنماییەکان بەلاستیکی کران یان پشتگوێ خران.\nسیستمی دادوەری بوو بە شوێنی سازان و ئامرازێک بۆ دەستوەردان لە کاروبارەکان لەلایەن کەسانی پلە بەرزەوە.\nمافی موڵکداری بووە جێگەی نادڵنیایی، بە هۆی زەوتکردنی نایاسایی بە شێوەی بەربڵاو و دەستبەسەراگرتنی موڵکی قەرزاران بەتایبەتی ئەوانەی بە “دوژمنی دەوڵەت” دادەنران.\nدەستبەسەراگرتنی نایاسایی زۆر جار سەری دەکێشا بۆ پشتگوێخستنی بەهاکان لەلایەن گرووپی سەردەستەوە و لێرەشەوە کاریگەریی خراپی کردە سەر چەمکی متمانە و دادوەری و گوازرایەوە بۆ مامەڵە داراییەکان. چینێک دەرکەوتن کە ڕاستەوخۆ سوودیان لەو دەستبەسەراگرتنانە وەردەگرت.\nکولتوورێکی نوێ دەرکەوت کە ڕێگریی دەکرد لە مامەڵە و گواستنەوە داراییەکان و سەرمایە کەسی و گشتییەکانی بەکار دەهێنا لە شێوەی خەڵات و ڕەشووە و میراتی هێزە سیاسییەکان.\nلە کۆتایی جەنگی یەکەمی کەنداوەوە لە ساڵی ١٩٩١، عێراق ڕووبەڕووی کارەساتی کۆمەڵایەتی، ئابووری و داڕمانی کارگێڕی بوویەوە.\nسزا نێودەوڵەتییەکان زۆر بەخراپی داهاتی حکومەت و بازرگانیی عێراقیان کەم کردەوە، هەڵاوسانی ئابووری بەرز بووەوە و داڕمان لە داهاتدا ڕووی دا.\nلەگەڵ کەمبوونەوەی داهات و لاوازبوونی شێوازی داپڵۆسین و چەوسانەوەی حکومەت، بەرتیل (گەندەڵیی بەزۆر وەرگرتن) بڵاو بووەوە لەناو بەرپرسە حکومییەکاندا.\nمامۆستایان بەرتیلیان وەردەگرت تا نمرە بدەن بە خوێندکاران و دەریانبچێنن، دکتۆرەکان ڕەتیان دەکردەوە نەخۆش چارەسەر بکەن تا پارەیان پێ نەدرێت لەژێر مێزەکانەوە، ڕۆتیناتی مامەڵەکان تێکەڵی بەرتیل بوو.\nئابووری لەژێر ئابڵووقەدا تۆڕی قاچاغچیی دروست کرد کە مامەڵەیان لەگەڵ بەرتیل و گەندەڵی دەکرد. حکومەت مامەڵەی لەگەڵ دەکردن بۆ زیادکردنی داهات (بۆ نموونە نەوتی قاچاغ)، بۆ دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ ئابڵوقەکان.\nبە هەمان شێوە ئابڵوقە ئابوورییەکان وای کرد کە دەوڵەت ناچار میکانیزمێک دابنێت بۆ دابینکردن و دابەشکردنی پێداویستییە بنەڕەتییەکانی خەڵک.\nسیستمی دابەشکردنی گشتی (بایەع) بۆ کڕین و دابەشکردنی بەشەخۆراک و پێداویستییە بنەڕەتییەکان بۆ هەموو دانیشتووان، ئەم پڕۆگرامە بەشێکی بۆ یارمەتی و بەشێکی بۆ مانەوەی “فاکتەری ترس” بوو.\nلە (٢٠٠٣)ەوە بۆ ئێستا\nلەدوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، ئاستی گەندەڵی لە عێراق بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز بووەوە و دارمانی دامەزراوەیی لە هەموو شوێنێک دەرکەوت:\nبیرۆکراسیی هەڵتۆقیو و کارمەندی مەدەنی بە پارەیەکی کەم و بڵاوبوونەوەی گەندەڵی لە جۆری بەزۆر وەرگرتن دەرکەوت.\nدادوەرییەکی لاواز کە دەکرا بەئاسانی بە لاڕێدا ببرێت، لەلایەن بەرپرسە باڵاکانەوە.\nدەوڵەتێکی تاک حزبی کە ئایدۆلۆجیاکەی قەدەغە کرابوو.\nئابوورییەکی قەیراناوی کە چەند پڕۆگرامێکی بەسەردا زاڵ کرابوو، بە شێوەیەک نەخشەڕێژی کرابوو کە بتوانێ پێداویستییە بنەڕەتییەکانی مانەوە دابین بکات.\nدەرکەوتنی چینێک لە بازرگانی تاوانکار کە درێژەپێدەری بەرنامەی ئابڵوقە بوون، پەیوەندییان هەبوو بە چالاکییەکانی ئاسایشی دەوڵەتەوە. ئەم گرووپانە دەستیان گرت بەسەر بازرگانیی نایاسایی هەناردەی نەوت و قاچاغچێتیی جگەرە.\nتێکچوونی یاسای دامەزراوەکان، سنوورەکان، بیروباوەڕەکان؛ کە مامەڵە ئابوورییەکانیان بەڕێوە دەبرد.\nئەو چاکسازییە ناڕێک و هەڕەمەکییانەی کە هیچ گوێی نەدا بەو فاکتەرانە و دواتریش هەوڵەکانیان ڕاگرت، دۆخێکی فەوزا و پشێویی هێنایە کایەوە کە عێراقی پەلکێش کرد بەرەو بوون بە یەکێک لە گەندەڵترین وڵاتەکان.\nئەم بارودۆخانە خراپتر بوو کاتێک حکومەتی عێراقی وای نیشان دا زاڵ بووە بەسەر ناڕێکیی کارگێڕیدا لە ٢٠٠٤دا.\nدوورخستنەوەی ئەو بیرۆکراتانەی کە پەیوەندییان بە بەعسەوە هەبوو؛ بۆشاییەکی دروست کرد کە بە کەسانی ئاست نزم و بێ ئەزموون پڕ کرانەوە، کە هەندێکیان بە هۆی شکستیان یان کاری هەڵەیانەوە دوور خرابوونەوە لە سەردەمی ڕژێمی پێشوودا.\nنووسینگەکانی حکومەت بووە جێی کەڵەکەبوونی هاوڕێیانی یەکتر و ئەوانەی خۆیان هەڵواسیبوو بە چینی تازەی سیاسییەکانەوە، ئەمەش چینێکی بیرۆکراتیی دروست کرد کە هیچ یان کەمێک مەشقیان بینیبوو لە بارەی ئیدارەدانی مۆدێرن، ئەرکەکان و سنووردانانەکان.\nدەیان هەزار لەو کەسانەی کە لە دەرەوەی وڵاتەوە بەدوای کاردا وێڵ بوون، گەڕانەوە بەو هیوایەی پۆستێکی حکومی بە مووچەی باش و ئەرکی کەم وەربگرن. ئەمانە سایکۆلۆجیای مافی هەبوونی سامانیان لای حکومەت لە ماوەی مەنفادا بۆ دروست بوو.\nپشێوی، ناڕێکی، ناچالاکی، کاری کەسی، نەزانیی ئاشکرا؛ تایبەتمەندییەکانی سیاسەت داڕشتنی ئابووری بوون. ئەوەی دۆخەکەی خراپتر کرد، حکومەتێکی سەرلێشواو هەلێکی باشی بەخشی بە کەسانی بێ مۆراڵ و گەندەڵ تا سوود وەربگرن لەو نانیزامییە. گەڕان بەدوای قازانج بەبێ بەرهەمهێنان لای بازرگانەکان، بەرپرسانی حکومی، وەزیرەکان و بیانییەکان، بووە ڕێگای خۆدەوڵەمەندکردن. پاڵنەری سەرەکی بۆ بڕیارە ئابوورییەکان، بە لایەنی کەمەوە لە کەرتی گشتی بۆ قازانجکردنی ئەو کەسانە بوو. تێچووی گەشەی ئابووری زۆر بەرز بووەوە. چینی سیاسیی نوێ ساڵانێکی زۆریان بەهەژاری لە مەنفا و لە ژینگەیەکی بە کەم سەیرکراو بەسەر بردبوو، ئەمە وای کرد بە یارمەتیی سەرکردەکان؛ خۆیان ڕێک بخەنەوە و سامانی کەسی کۆ بکەنەوە لە ڕێگەی دەستبەسەراگرتنی وەزارەتە گرنگەکان و نووسینگەکانی حکومەت. هەر شتێک کۆنترۆڵی هەبوو بەسەر گەندەڵییەوە، لە ڕێگەی بیرۆکراسیەتی ترسێنراو و شێواو لاوازیان کرد. تاوانکارە قۆرخکارەکان و تۆڕە بازرگانییەکان خۆیان ڕێک خستەوە لە ڕێگەی هاوکاریی سیاسییە نوێیەکان و لەوێوە بەردەوامییان دا بە “قەیرانی” ئابووری لە عێراق. زیادکردنی گەندەڵی بۆ ئاستی هەرە مەترسیدار، لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٩ بوو. سەرەڕای تاڵانیی زۆر، هیچ بەرپرسێکی گەورە تاوانبار نەکرا و نەخرایە زیندانەوە. تەنها کەسێک کە نزیک بوو لەوەی لێپێچینەوەی لێ بکرێ، وەزیری پێشووی کارەبا بوو کە چەند ڕۆژێک دەستگیر کرا و دواتر لەلایەن کۆمپانیای ئاوی ڕەشی ئەمەریکاوە لە زیندان دەرهێنرا. وەزیری پێشووی بازرگانی لە ماڵەکەیدا خرایە زیندانەوە، دوای ئەوەی یاسای ئیداریی شکاندبوو.\nنموونەکانی مومارەسەکردنی گەندەڵی لە (٢٠٠٣)ەوە تا ئێستا\nدەستەی دەستپاکی (نەزاهە): دەزگایەکە بۆ چاودێریکردن و سەلماندنی گەندەڵی، بەڵام خۆی تۆمەتبارە بە گەندەڵی لە شێوەی بەزۆروەرگرتن و هەڕەشەکردن لە تۆمەتبارانی بەئامانجگیراو. سەرەڕای ئەمانە، سەرۆکی دەستەکە ناڕەزایەتیی ئەوە دەردەبڕێ کە ناتوانن دوای ئەو کەسانە بکەون کە لە یاسا دەرچوون بە هۆی پارێزگاریی سیاسییەوە. دەستەکە هەزاران کەیسی گەندەڵیی سەلمێنراوی لایە، بەبێ ئەوەی کاری یاساییان بەرامبەر ئەنجام بدرێت.\n٢٠٠٤-٢٠٠٩: زیانی هاوردەنیی بەرهەمە نەوتییەکان نزیکەی ١ بۆ ١,٥ملیۆن دۆلار بووە، بە هۆی دانانی نرخی زیاد و کەموکوڕی لە کەلوپەلەکان.\n٢٠١٤-ئێستا: زیانی گەندەڵی لە دابینکردن و بازرگانیی سووتەمەنیی قورسی نەوت، نزیکەی ٤٠٠ ملیۆن دۆلار بووە.\n٢٠٠٦-٢٠١٠: زیانی گەندەڵیی وەزارەتی بەرگری لە کڕینی کەلوپەلی سەربازی لە هاوپەیمانی وارشۆ، نزیکەی ٣٠٠ ملیۆن دۆلار بووە.\n٢٠٠٩: زیانی گەندەڵی لە وەزارەتی ناوخۆ لە دابینکردنی ئامێری دۆزینەوەی بۆمب، نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن دۆلار بووە بە هۆی زیادکردنی نرخەوە (کەلوپەلی بێکەڵک نرخی هەر پارچەیەکی ٦٠ دۆلار بووە، بە ١٦٠٠ دۆلار ئەژمار کراوە. سەرچاوە: نیویۆرک تایمز).\n٢٠٠٨-٢٠١٤: گەندەڵی لە وەزارەتی گواستنەوە: کڕینی فڕۆکەی بۆمباردی: بەڵگەنامە و کۆنتراکتی گواستنەوەی نادیارە. زیانەکەی بە نزیکەی ٥٠٠ ملیۆنە.\n٢٠٠٤-٢٠١٩: شارەوانی بەغدا: کۆنتراکتی ئاو و ئاوەڕۆ، گواستنەوەی موڵک و فرۆشتنی: زیانەکانی بە نزیکەی ٢,٥٠٠ ملیۆن دادەنرێت.\n٢٠٠٤-ئێستا: کارمەندی شاراوە (بندیوار) لە وەزارەتەکانی حکومەت، بەتایبەت وەزارەتی بەرگری و ناوخۆ: زیانەکانی بە ٢٥٠ ملیۆن دۆلار دادەنرێت بۆ هەر ساڵێک.\n٢٠٠٤-٢٠١٠: دەوترێ کە گەندەڵی کراوە لە بنیاتنانی گۆڕەپاندا.\n٢٠٠٤-٢٠١٦: نووسینگەی حەج و عومرە: دەوترێت گەندەڵی کراوە لە فرۆشتنی گەشت و خزمەتگوزارییەکان بۆ حاجییان.\n٢٠٠٤-ئێستا: گەندەڵیکردن لە دابینکردنی پەیین و تۆو لەلایەن وەزارەتی کشتوکاڵەوە.\n٢٠٠٤-ئێستا: گەندەڵی کراوە لە دەزگای کڕینی دەرمانی وەزارەتی تەندروستی: زیانەکان دەگەنە ٢٠٠ ملیۆن دۆلار بۆ هەر ساڵێک.\n٢٠١٠-ئێستا: گەندەڵیکردن لە پڕۆژەی دروستکردنی نەخۆشخانەکان.\nگەندەڵی هەیە لە دابینکردنی قەرزەکان و گەرەنتییەکان لەو دەزگا داراییانەی کە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن دەوڵەتەوە وەکوو: بانکی ڕافیدەین، بانکی ڕەشید و تی بی ئای (TBI).\nگەندەڵی کراوە لە مامەڵەکردن بە موڵکی ئەوقافەوە و گواستنەوە و فرۆشتنی موڵکی دەوڵەت دەستی بەسەردا گیراوە لەلایەن وەزارەتی داراییەوە.\nناشەفافی لە کۆنتراکتی بەرهەمهێنانە هاوبەشەکان لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە لەگەڵ کۆمپانیا بیانییەکانی نەوت، کە پەردەی داوە بەسەر بەرژوەندییەکانی سەرکردە سیاسییەکانی حکومەتی هەرێم و ئەگەر داتاکان بخرێنە بەر دەست؛ بە بلیۆنان مەزەندە دەکرێت.\nیەکێک لە کارە خراپەکان بە ئاڕاستەی بازرگانیی شەخسی، داپۆشینی یاسایی ئەو بودجە زۆرەیە کە ساڵانە تەرخان دەکرێت بۆ چینی سیاسی (پەرلەمانتاران، ئۆفیسی سەرۆکوەزیران، ئۆفیسی سەرۆککۆمار)کە خەڵاتی خۆیانی پێ دەکەن.\nخەرجیی پاڵپشتیی سەرۆکوەزیران، یەکێکە لە بەرزترین خەرجییەکان لە جیهاندا (٥٠٠ ملیۆن ساڵانە). بودجەی سەرۆکوەزیران دەگاتە ٩٠٠ ملیۆن دۆلار، کە زۆربەی لە حیساباتدا دەردەکرێ. بۆ سەرۆکایەتیی کۆمار، بودجەکە دەگاتە ٤٠٠ ملیۆن. بەگشتی ٤٠٠ ئەندامی چینی سیاسیی عێراق خۆیان خەڵات کردووە بە نزیکەی ٢ بلیۆن دۆلار ساڵانە. ئەو ڕیفۆرمانەی گیرانە بەر بەم دواییە، لە ساڵی ٢٠١٤ و ٢٠١٥ دەکرێ ئەو ژمارانە کەم بکەنەوە.\nگومانێکی وا نییە لەسەر باجی داڕمانی دامەزراوەیی و زیادبوونی گەندەڵی لە ئابووریی عێراقدا. ئەرکی بنیاتنانەوەی چوارچێوەی دامەزراوەیی لە کۆمەڵگای عێراقی لە هەردوو دەزگای فەرمی و نافەرمی، جێبەجێکردنی یاسا و ڕێنماییەکانە بە شێوەیەکی جددی ئەگەر زیادکردنی سامانی نەوت نەبێتە نەفرەتی نەوت.\nئەنجام و پێشنیار\nئەمەی خوارەوە لیستێکی درێژە لەو کارانەی کە پێویستە ئەنجام بدرێت، هەریەکەیان گرنگیی خۆی هەیە. هەریەکەیان بایەخی ئەرکی داهاتوومان بۆ دیاری دەکات، ئەم ئەرکانە زۆر ماندووکەر نین، بەڵام بەتەواوی پێویستن.\n١. چاکسازی لە شێوازی دامەزراندنی کارمەندی مەدەنی.\n٢. دامەزراندنی دەزگای کارگێڕیی نەتەوەیی بۆ مەشقپێکردنی کارمەندە مەدەنییەکان و ئەوانەی کە لە داهاتوودا لە پلەی سەرکردایەتیدا دەبن لە بواری کارگێڕیدا (هەروەکوو قوتابخانەی کارگێڕیی ئیکۆل لە فەرەنسا).\n٣. لابردنی ئەو پڕۆژە و پڕۆگرامانەی کە لەژێر ڕکێفی وەزیرەکانن.\n٤. دامەزراندنی بۆردێکی سەربەخۆ و تایبەت بە بنیاتنان بۆ دیزاینکردن و جێبەجێکردنی پڕۆژە ستراتیجییەکان.\n٥. ڕێژەیەکی سەدی تەرخان بکرێ لە سامانی نەوت بۆ بنیاتنانی بۆردەکە.\n٦. گۆڕینی کاری وەزیرە کۆمەڵایەتییەکان (شارەوانی، نیشتەجێبوون، کاروباری کۆمەڵایەتی، گواستنەوە، تەندروستی، پەروەردە) بدرێتە پارێزگاکان بۆ ماوەی ٣ بۆ ٥ ساڵ.\n٧. زیادکردنی داهات بۆ پارێزگاکان بەو ڕادەیەی بێتەوە لەگەڵ خەرجی و لێپرسراوێتییان.\n٨. دانانی بەرنامەی چڕوپڕ بۆ بنیاتنانی بەڕێوەبردنی پارێزگاکان.\n٩. چاکسازی لە دەزگای دادوەری و پێدانی توانای تەواو و پێوانەی بێ پێچوپەنا.\n١٠. چاکسازی بە داماڵینی سیاسەت لە سیستمی پشکنینی گشتی و دەستەی دەستپاکیی نەتەوەیی.\n١١. دروستکردنی پۆلیسی دارایی بە دەسەڵاتێکی بەرفراوانی لێپێچینەوە و دەستگیرکردنەوە، هەروەها دادگای تایبەتی دژەگەندەڵی.\n١٢. دروستکردنی دەسەڵاتێک بۆ هێنانەوەی سامانە دزراوەکان و ئەو سامانەی بە گەندەڵی بەدەست هاتوون، ڕاوەدوونان و ڕووبەڕووکردنەوەی بەرپرسە گەندەڵەکان و ڕاکردووەکان بە دادگا.\n١٣. پێشنیارکردنی کێشەی زەروریەتی حکومەتی ئەلیکترۆنی لەناو سیستمی حکومەتی عێراقیدا.\n١٤. دووبارە ڕێکخستنەوە و سەرمایەپێدانی بانکە حکومییەکان وەکوو مەسەلەیەکی بەپەلەی نیشتمانی.\n١٥. دانانی بانکی گەشەی هەرێمەکان بۆ یارمەتیی پڕۆسەی سەرمایەگوزاری لە ئاستی پارێزگادا.\n١٦. دامەزراندنی بۆردی سیاسەتی ئابووریی نەتەوەیی لەگەڵ شارەزا و ئەکادیمییە عێراقییەکان، بە پاڵپشتیی ڕاوێژکارانی بیانی. بۆردەکە تاوتوێ و پێشنیار و هەڵسەنگاندن بکات بۆ سیاسەت و ستراتیجە ئابوورییەکان.\n١٧. دامەزراندنی بۆردی سیاسەتی نەتەوەیی نەوت، کە ئاڕاستە و ستراتیجی سیاسەتی نەوت دیاری بکات.\n١٨. دامەزراندنی بۆردی سیاسەتی کۆمەڵایەتیی نەتەوەیی بۆ دانانی ئامانجی کۆمەڵایەتیی بەرفراوان، لەوانەش ئاڵوگۆڕی داهات.\n١٩. دامەزراندنی بۆردی ناوەندی بۆ کڕین، کە بەرپرسیار بێت لەو کۆنتراکتانەی لەسەرووی ٢٠ ملیۆن دۆلارەوەن.\n٢٠. چاکسازی و ئاسانکردنی سیاسەتی باج و ڕێکارەکانی کۆکردنەوەی باج.\n٢١. توندوتۆڵکردنەوەی یاساکانی دروستکردنی کۆمپانیاکان و گۆڕینی لێپرسراوێتیی ڕێگەپێدان لە وەزارەتی گواستنەوەوە بۆ کەسانی شارەزای تۆمارکراو وەکوو پارێزەر یان ژمێریار.\n٢٢. بەلامەرکەزیکردنی نامەی حساب لە بانکی بازرگانیی عێراق بۆ بانکە تایبەتەکان بەپێی یاسا و ڕێنمایی گونجاو.\n٢٣. دامەزراندنی ئەنجوومەنی پیران لە پەرلەمانی عێراق بۆ پێداویستییە دەستوورییەکان.\nیاسای چاکسازیی هەرێم، ئاستەنگ و پێشهاتەکان


دانی ئەلڤێز: کاتی ئەوە هاتووە پاریس خولی پاڵەوانەکان بەرزبکاتەوە – یاریگانێت\nدەستپێك/چامپیۆنزلیگ-یۆرۆپالیگ/دانی ئەلڤێز: کاتی ئەوە هاتووە پاریس خولی پاڵەوانەکان بەرزبکاتەوە\nدانی ئەلڤێز: کاتی ئەوە هاتووە پاریس خولی پاڵەوانەکان بەرزبکاتەوە\nهێرش جەعفەر 2019/02/13\nدانی ئەلڤێز بەرگریکاری بە ئەزموون و یاریزانی ئێستای پاریس سان جێرمان دەڵێت ئیتر کاتی ئەوەیە یانەکەی خولی پاڵەوانەکان بەرزبکاتەوە.\nساڵانێکی زۆرە پاریس بەدوای ناسناوی ئەم خولەوە وێڵە و سەرەڕای خەرجکردنی پارەیەکی خەیاڵی بەهۆی نەبوونی ئەزموون نەیتوانیوە بەو ئامانجەی بگات، بەڵام پاش بردنەوەکەی شەوی رابردوو بەرامبەر مان یونایتد، ئەلڤێز وتی\nئامانجی ئێمە بردنەوەی هەموو ناسناوەکانە، هەموو رۆژێکیش بۆ ئەو ئامانجە کار دەکەین. کاتی ئەوە هاتووە وەکو یانەیەکی بوخچە نەکراوە لەم پاڵەوانێتییە نەمێنینەوە و چامپیۆنزلیگ ببەینەوە، زۆر بە باشی کاری بۆ ئەوە دەکەین.\nشکستەکەی یونایتد پاش ١١ یاری هات بێ دۆڕان و بردنەوەکەی پاریسیش بە بێ هەردوو ئەستێرە نێیمار داسیلڤا و ئێدینسن کاڤانی بوو.


هەڵەبجەییەکان پشتیوانیی خۆیان بۆ مریەم هەڵەبجەیی دەربڕی – کوردی – RojNews.News\nهەڵەبجەییەکان پشتیوانیی خۆیان بۆ مریەم هەڵەبجەیی دەربڕی\n28/02/2020 - 9:51:24 pm\nشەممە, 18 أغس 2018 – 19:52 ڕۆژنیوز- هەڵەبجە\nئێوارەی ئەمڕۆ، لە سێیەمین ساڵیادی بەخشینی ناوی (هاوناز) بۆ مریەم هەڵەبجەیی، یەکێک لە منداڵە دۆزراوەکانی هەڵەبجە، لە باخچەی سەنتەری گەشەپێدانی چالاكی لاوان لە شاری هەڵەبجە، كۆمەڵەی قوربانیان و تۆڕی ڕێكخراوەكانی هەڵەبجە مەراسیمێكیان بۆ دەربڕینی پشتیوانی بۆ مریەم هەڵەبجەیی ناسراو بە (ژیان كامەران) بەرێوەچوو.\nلە مەراسیمەكەدا، هۆشمەند موراد، بەرپرسی بەشی ڕاگەیاندنی كۆمەڵەی قوربانیانی کیمیابارانی هەڵەبجە، وتارێکی پێشکەشکرد و وتیایدا وتی: ئەو منداڵانەی كە دەدۆزرێنەوە، وەك پێویست کار لەسەر کەیسەکانیان ناکرێت، لەبری ئەوەی دەستبكەنەوە بە ژیانێكی نوێ، دووبارە ژیانیان لێ ئاڵۆزتر دەبێت هاوشێوەی مریەم هەڵەبجەیی.\nهەر لە مەراسیمەکەدا، مریەم هەڵەبجەیی كە ئێستا ناوی خۆی کردووە بە ژیان كامەران، وتەیەكی پێشكەشكرد و تیایدا باسی لە دڵسۆزیی خەڵكی هەڵەبجە كرد بۆ بەدواداچوونی دۆسیەكەی و هەروەها هاوكاریكردنی لە یەكەم ساتی گەڕانەوەی لە ئێرانەوە تا ئەمڕۆ، لە هەمان كاتیشدا داوایکرد، کە ئەو پشتیوانییەی خەڵكی هەڵەبجە بەردەوامی هەبێت، تا ئەوكاتەی بە كەسوكارە ڕاشاستەقینەكەی شاد دەبێتەوە و ژیانێكی نوێ دەستپێدەكاتەوە.\nهەر لەو مەراسیمەدا چەند خەڵاتێكی ڕێزلێنان لە لایەن دامودەزگا حكومی و ڕێكخرا و كەسایەتییەكانی هەڵەبجەوە پێشكەشی مریەم هەڵەبجەیی کرا.\nمەریەم باتروجان کە ناوی خۆی کردووە بە ژیان کامەران، بوو لە ساڵی ٢٠١٥ وەك یەكێك لە منداڵە دۆزراوەكانی هەڵەبجە گەڕایەوە هەرێمی كوردستان، دواتر لە ساڵی ٢٠١٦ لە ئەنجامی پشكنینێك دەركەوت كە مریەم باروتجیان ناوی تەواوی (هاوناز ئەحمەد)ە، بەڵام دوای كەمتر لە ساڵێك گومان لەسەر دروستی ئەو ئەنجامانە بڵاوبوونەوە و دواتر دۆسیەكەی ڕەوانەی دادگا كرا.\nلە دوای ١٢ دانیشتنی دادگای بەرایی سلێمانی لەسەر یەكلاكردنەوەی ناسنامەی مریەم باروتجیان، دواجار لە ڕۆژی ١٠ی نیسانی ٢٠١٨ دادگای بەرایی سلێمانی بڕیاریدا كە مریەم (هاوناز) نییە و سەرجەم ئەو بەڵگانەشی كە بەناوی (هاوناز)ەوە بۆ دروستكرابوون لێی وەرگیراوە، مریەمیش بڕیاریدا كە ناوی خۆی بگۆڕیت بۆ (ژیان كامەران) تا ئەوكاتەی بەیەكجاری بە خێزانە ڕاستە قینەكەی شاد دەبێتەوە.\nڕێگرییەکانی عێراق هاوڵاتیانی باکوری سوریای ناچار بە گەڕانەوە کرد


حەشدی شەعبی لە خاڵی یەكبوونی شیعەوە دەبێتە خاڵی ترازانیان؟\nحەشدی شەعبی لە 2014 بە فەتوایەكی عەلی سیستانی مەرجەعیەتی باڵای شیعە هاتە دامەزراندن و ئەركی رووبەڕووبوونەوەی داعش و پارێزگاریكردن بوو لە مەزار و شارە شیعەكان، ئەوەش دوای شكانی سوپای عێراق لە پارێزگا سوننەكان، دواتر بەشی زۆری ئەو هێزانە لەلایەن ئێرانەوە كۆنترۆڵ كران.\nئێستەش دوای نزیكبوونەوەی كۆتاهاتنی داعش، خەریكە ململانێ لە نێوان هێزە شیعەكان زیاد دەكات بۆ سوودوەرگرتن لەو هێزانەی ناو حەشد بۆ مەبەستی دەستكەوتی سیاسی و هەڵبژاردن، ئەوەش وای كردووە میلیشیاكان لە هێزی پارێزەری شیعەوە ببێت بە خاڵێكی ترازانیان.\nكەریم نووری یەكێك لە سەركردەكانی حەشدی شەعبی لە هێزی بەدر، بە"وشە"ی راگەیاند، پرسی مانەوەی حەشدی شەعبی مانای یەكخستنی لەگەڵ سوپای عێراق نییە، بەڵكو مانەوەی ئێستە زیاتر تەناهییە و پێویستتریشە لە پێشوو، چونكە كۆتاهاتنی داعش مانای كۆتاهاتنی تیرۆر نییە، دواتر كۆنترۆڵكردنی ناوچە سنوورییەكانی رۆژئاوای عێراق كە پێشتر لە 2003ەوە بەدەستی تیرۆریستانەوە بووە، پێویست بە بوونی هێزێك دەكات توانای جووڵانەوەی هەبێت وەك حەشدی شەعبی.\nبەگوتەی ئەو بەرپرسە، مانەوەی حەشدی شەعبی پێویستە، چونكە سەرچاوەی هێزە بە دەستی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكان و بوونی ئەو هێزە پێویستییە بۆ ئەوەی هەمان ئەزموونی 2014 دووبارە نەبێتەوە كە پێشبینی خراپتر دەكرێت، ئایا ماقووڵە دوای هەر دەركەوتنێكی تیرۆر و هێرشێكی تری داعشییانە حەشدێكی نوێ دابمەزرێت.\n"دژەتیرۆری عێراق هێزێكی سەربەخۆیە لە سوپا و ئێستە رۆڵێكی باشی هەیە و بەیاسا رێك خراوە، ئێمەش وەك حەشد پێویستمان بە رێكخستنەوە هەیە، ئەوەش شتێكی قبووڵكراوە لەلایەن فەرماندەكانی كە بەو رێگەیە و بەیاسایی بكرێ، حەشدی شەعبی لە پارتە سیاسییەكان و ململانێی نێوانیان بەدوور دەكەونەوە و سەربە دەوڵەتی عێراق دەبن نەك پارتەكان" كەریم نووری وای گوت.\nئاماژەی دا "رۆڵی حەشد سیاسی نییە، چونكە ئەگەر وابێت ئەوە خۆی لە جەنگ و لایەنی تەناهی دادەماڵی و دەچووە ریزی پارتە سیاسییەكان، دواتر یاسای عێراق رەتی دەكاتەوە پارتە سیاسییەكانی عێراق باڵی سەربازییان هەبێ، قەدەغەیان دەكات لە كاری سیاسی و هەڵبژاردن، بۆیە راستە پارتە سیاسییەكان ئەندامی خۆبەخشیان هەیە لەناو حەشدی شەعبی، بەڵام ئەو كاریگەرییەیان نییە".\nلای خۆیەوە سەید عەلی حوسێنی گوتەبێژی فەرمی فەرماندەیی میحوەری باكوری حەشدی شەعبی، بە"وشە"ی راگەیاند كە حەشدی شەعی لەلایەن هیچ حزب و لایەن و مەزەوێكەوە دانەمەزراوە، بەڵكو لەسەر فەتوایەك دامەزراوە، بۆیە پێوەستییەكەی مەرجەعییە و باوەڕ ناكەم بچێتە ناو ململانێ سیاسییەكان.\nئەو بەرپرسەی حەشدی شەعبی نەیشاردەوە كە لەمێژە و لە سەرەتای دامەزراندنییەوە هەوڵ هەیە بە سیاسیی بكرێ. بەڵام لەبارەی دواڕۆژی سیاسییانەی حەشد، حوسێنی گوتی "بۆ هەر رووداوێك قسەی خۆمان دەبێت".\nلە بەرامبەردا شاخەوان عەبدوڵا ئەندامی كوردی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە پەرلەمانی عێراق، بە"وشە"ی راگەیاند، لە پەرلەمانی عێراق حەشدی شەعبی یاسای بۆ دەرچووە، بەڵام هەر خۆیان رێگرن لەوەی بكرێتە دامەزراوەیەكی یاسایی، چونكە حەیدەر عەبادی سەرۆك وەزیرانی عێراق داوای كردووە فەسیڵەكان نەمێنن و بكرێن بە لیوا و حزبەكان دەستبەرداری بن، لەو حاڵەتەدا حزبەكان زیانمەند دەبن كە ئێستە لە چوارچێوەی فەسیڵەكان ژمارەیان زیاترە، بۆ نموونە هێزەكانی بەدر ئەگەر ئێستە 50 هەزاریان تۆمار كرابێت، رەنگە ژمارەی راستەقینەی ئەوان 20 هەزار بێت، ئەوە ئەو كاتەی دەچنە ریزی دەوڵەتەوە، ئەو مووچەی 30 هەزارەكەی پێشوو وەریاندەگرت، نامێنێت.\n"لەلایەكر تریش پارتەكان، ئەو هێزانەی حەشدی شەعبی لە بەردەستیاندایە بۆ حاڵەتی لەناكاو، بەڵام ئەو كاتەی تێكەڵ دەكرێنەوە، ناتوانن هەر كاتێك بیانەوێ وەك هێزێكی حزبی بەكاریان بێنن بۆ بابەتی سیاسی و هەڵبژاردن، عەبادی تا ئەوان دەستبەرداری نەبن، یەكیان ناخاتەوە لەگەڵ سوپا، بەڵكو لە چوارچێوەی دامەزراوەیەكی جیادا رێكیان دەخات، بۆیە مانەوەیان لەو شێوە لە قازانجی حزبەكانیانە" عەبدوڵا وای گوت.\nحەشدی شەعبی لە 140 هەزار چەكداری زۆرینەی شیعە و سوننەكانی نزیك لەوان پێك هاتوون كە لە 13ی حوزەیرانی 2014 لەسەر بنەمای فەتوایەكی مەرجەعی باڵا (عەلی سیستانی)ی لە دژی داعش چەكیان هەڵگرت، پارساڵ لە پەرلەمانی عێراق بە یاسایی كران، ئەوان دەبنە بەشێك لە سوپای عێراق و هەموو ماف و ئیمتیازات و پارێزبەندییەكیان هاوشێوەی سوپا بۆ فەراهەم دەكرێت.