پیانۆ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئەم وتارە سەبارەت بە ئامێری پیانۆ نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە پیانۆ (ڕوونکردنەوە).\nپیانۆ ئامێرێکی بیستۆکی ژێدارە کە لە ١٧٠٠کاندا لە ئیتالیا لە لایەن بارتۆلۆمیۆ کریستۆفۆری داھێنراوە. ئەم ئامێرە چەند چەکوشێکی تایبەتی ھەیە کە دەکێشرێت بە تەلەکاندا بۆ دەرکردنی دەنگ؛ چەکوشەکانیش لە ڕێگەی فشار خستنە سەر کلیلەکانی سەر پیانۆکەوە دەخرێنە جووڵە. ئەم کلیلانە لە چەند دەنگێکی سەرەکی پێکھاتوون بە پەردەی جیاواز (بەرز و نزم)؛ لەکاتی ژەنینی پیانۆدا، پیانۆژەن پەنجەکانی دەنێت بە کلیلە دیاریکراوەکاندا بۆ دەرکردنی دەنگ و مۆسیقا. دروستبوونی پەردە و دەنگی گڕ و بەرز بە ھۆی توندکردن و شلکردنەوەی تەلەکانەوە دروست دەبێت، لەگەڵ ھێزی پیاکێشان بە کلیلەکاندا. وشەی پیانۆ کورتکراوە فۆرتپیانۆیە، کە ناوی ڕەسەنی ئامێرەکە بوو بۆ یەکەمین وەشانەکانی لە ١٧٠٠کاندا، کە فۆرتپیانۆیشی لێوە دروست بووە. لە زمانی ئیتالیدا، فۆرت و پیانۆ بە واتای «نەرم» و «بەرز» دێن، کە ئاماژەیەکە بۆ ڤۆلیومی ئامێرەکە. ژمارەیەکی زۆر لە مۆسیقییەکان بۆ فێربوونی ئەم ئامێرە مەشقیان کردووە و یەکێکە لە ناسراوترین ئامێرەکان لە ڕۆژاوا. یەکەمین فۆرتپیانۆکانی ١٧٠٠کان دەنگێکی کزتریان ھەبووە بەراورد بە پیانۆکان لەمڕۆدا.\nپیانۆی مەزن (سەرەوە) لەگەڵ پیانۆی ستوونی (خوارەوە)\n(کۆردۆفۆن بە تەختەکلیلەوە)\nسەرەتاکانی سەدەی ١٨ھەم\nئامێری تەختەکلیل • پەیدانەکانی پیانۆ • پایپ ئۆرگن • ھارپسیکۆرد • سینتسایزەر • ئامێری ژێدار • ئامێری کوتان\nکلیلەکانی پیانۆ پێکھاتوون لە: C (دۆ)، D (ڕێ)، E (می)، F (فائـ)، G (سۆڵ)، A (لا)، B (سی). ئەم نۆتانە لەسەر پەردەی جیاواز دووبارە دەبنەوە. دۆ یان سیی ناوەند بەیس و ترێبڵ لە یەک جیا دەکاتەوە. دەستی چەپ بۆ ژەنینی نۆتەکانی بەیس بەکاردێت و دەستی ڕاستیش بۆ ژەنینی نۆتەکانی ترێبل. کلیلە ڕەشەکان بە «ھەڵکەوتییەکان» یان «دێزەکان» ناسراون، و سپییەکانیش بە «سروشتییەکان.»\nزۆرینەی پیانۆ ھاوچەرخەکان ڕیزێک لە ٨٨ کلیلی ڕەش و سپییان ھەیە، ٥٢ کلیلی سپی سەر بە پێوەری دۆی گەورە (C, D, E, F, G, A و B) و ٣٦ کلیلی کورتی تریش، کە لە سەروو کلیلە سپییەکانەوە دیاری کراون. ئەمە واتای ئەوە دەدات کە پیانۆیەک لە توانایدا ھەیە ٨٨ پەردە یان نۆتەی جیاواز بژەنێت، کە درێژدەبێتەوە لە قووڵترین مەوداوە کە بەیسە، بەرەو بەرزترین کە ترێبلە. کلیلە ڕەشەکان بەکاردەھێنرێن بۆ ژەنینی «ھەڵکەوتییەکان» (F♯/G♭, G♯/A♭, A♯/B♭, C♯/D♭, و D♯/E♭)، کە پێویستن بۆ ئەوەی بتوانرێت لە ھەر دوانزە کلیلەکەدا ئاواز دەربکرێت. لە ھەندێک حاڵەتی دەگمەنیشدا، ھەندێک لە پیانۆکان لەوانەیە کلیلی زیادتریان ھەبێت، کە وا دەکات تەلی زیاتریش دابنرێت. زۆرینەی نۆتەکان ٣ تەلیان ھەیە، جگە لە بەیسەکان کە یەک یان دووانیان ھەیە. ھەرچەندە پیانۆ تەلی ھەیە، زۆرجار بە ئامێرێکی کوتین پۆلێن دەکرێت چونکە تەلەکان لێیان دەدرێت و ڕاناکێشرێن (وەک ھارپسیکۆرد یان سپینێت)؛ لە سیستمی ھۆرنبۆستێل ساخسدا، پیانۆ بە کۆردۆفۆن ژمێردراوە. دوو جۆری سەرەکی پیانۆ ھەن: پیانۆی مەزن و پیانۆی ستوونی. پیانۆی مەزن بە زۆری لە مۆسیقای کلاسیک و چامبەر دا بەکاردێت، زۆرجاریش لە نمایشی جاز و پۆپدا بەکاردێت. پیانۆی ستوونییش، کە بچووکترە، بەناوبانگتر و ھەرزانتریشە. بە ھۆی قەبارەکەیانەوە، خواستی زۆریان لەسەرە لە لایەن ئەو کەسانەی بۆ بەکارھێنانی ماڵەوەی خۆیانیان دەوێت.\nلە ١٨٠٠کاندا، بە ھۆی کاریگەری مۆسیقای ڕۆمانتیکەوە، داھێنانی نوێی وەک چوارچێوەی ئاسنین و تەلی چڕ سەری ھەڵدا بۆ پیانۆکان، کە دەنگێکی بەھێز و دەوڵەمەندتری بەخشی بە پیانۆ مەزنەکان، و ڕاگرتنی نۆتەکانیشی درێژخایەن و باشتر کرد. لە سەدەی ١٩ھەمدا، پیانۆکانی لە ناو ماڵەکاندا ھەبوون، وەک ئەو ڕادیۆ و فۆنۆگرافانە ڕۆڵی دەگێڕا کە لە سەدەی ٢٠ەمدا پەیدابوون. کاتێک خێزانێکی سەدەی ١٩ دەیانویست گوێبیستی پارچەیەک مۆسیقا یان سیمفۆنی نوێ بن، ئەوان لە ڕێگەی پیانۆژەنێکی بە کرێ گیراو یان ئەندامێکی پیانۆژەنی خێزانەکەوە دەیان توانی وا بکەن. ھەر لە سەدەی ١٩دا، بڵاوکەرەوەکانی مۆسیقا زۆرێک لە ئاوازیان دانا بۆ ئامێری پیانۆ و وردە وردە پارچە مۆسیقییەکانی بۆ ئەم ئامێرە دەنووسرانەوە گەورەتر دەبوون. ئەم ئامێرە بە شێوەیەکی زۆرتر لە مۆسیقای کلاسیکی، جاز و سۆلۆدا بەکاردەھێندرێت؛ ھەروەھا بەکاردەھێندرێت بۆ مەشقپێکردنی گۆرانیبێژان و بەشێکی زۆری ئاوازدانەران ئەم ئامێرە بەکاردەھێنن بۆ نووسینەوەی گۆرانی و ئاواز. ھەرچەندە پیانۆ ئامێرێکی گەورە و قورس و گرانە و ناتوانرێت ھەڵبگیرێت وەک ئامێرە سووکەڵەکانی تر، ھێشتا لە زۆربەی قوتابخانە و یانەی کۆنسێرتەکان و ستودیۆکان بەردەستە، ئەمەش بەھۆی توانا بەھێزەکانییەوە لە ژەنینی کۆرد و توانای ھەڵبژاردنی پەردەی زیاتر بەراورد بە ئامێرەکانی تر، و ھەروەھا توانای دەرکردنی نۆتەکان بە نزمی و سافی یاخود بە بەرزی و گڕی، بەپێی خواستی ژەنیار. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی تەکنۆلۆژیادا، ئامێری پیانۆ توانراوە بە چەندەھا شێوە بەردەست بخرێت، وەک: پیانۆی ئەلیکتریک (١٩٢٩)، پیانۆی ئەلیکترۆنی (١٩٧٠کان)، لەگەڵ پیانۆی دیجیتاڵی (١٩٨٠کان). پیانۆی ئەلیکتریک بووە ئامێرێکی بەناوبانگ بۆ بەکارھێنان لە مۆسیقاکانی وەک جاز و ڕۆک و فەنک.\n١.٢ فۆرتپیانۆی کۆن\n١.٣ پیانۆی ھاوچەرخ\n١.٤ شێوە و دیزاین\n٤ تەکنیک و ژەنین\n٥ دەوری ئامێرەکە لە مۆسیقادا\n٨ زیاتر بخوێنەوە\nکۆنترین پیانۆی مەزنی فەڕەنسی کە تاوەکو ئێستا مابێتەوە. دروستکراوی دەستی لوویز باسە لە ساڵی ١٧٦١\nپیانۆ لەگەڵ سەرەتاکانی پێشکەوتنی ئامێرە ژێدارەکان و ئامێرە تەختەکلیلدارەکاندا دۆزرایەوە. تا ماوەیەکی زۆر لە مێژوودا، ئۆرگنی بۆری بەکار دەھات، و پێشکەوتنی ئەم ئامێرە وای لە دروستکەرانی ئامێرە مۆسیقییەکان کرد میکانزمی تەختەکلیلیی بەرھەم بھێنن بۆ دەرکردنی دەنگ و پەردە. یەکەم ئامێری ژێدار کە دەنگی دەردەکرد بە کێشان بە تەلەکانیدا، پێکھاتبوو لە دەلسیمەری چەکوشدار، کە لە سەدەکانی ناویندا لە ئەورووپادا بەکار دەھات. لە سەدەکانی ناویندا، چەند ھەوڵێک درا بۆ دروستکردنی ئامێری تەختەکلیلی ژێدار. لە سەدەی ١٧دا، میکانزمی ئامێرە تەختەکلیلییەکانی وەک کلاڤیکۆرد و ھارپسیکۆرد بە شێوەیەکی زۆر باش پەرەی سەند. لە ئامێری کلاڤیکۆرددا، تەلەکانی پێیان دەکێشرێت، لە کاتێکدا لە ھارپسیکۆرددا تەلەکان ڕادەکێشرێن کتێک ژەنیارێک پەنجە بە کلیلەکاندا دەنێت. چەند سەدەیەک لە کارکردن و باشترکردنی ئامێری ھارپسیکۆرد یارمەتی دروستکەرانی ئامێری دا کە تێبگەن و باشتر فێرببن چۆن پرد و تەختەی دەنگ و پارچەکانی باشتر دروست بکەن و چۆن ئامێرەکان باشتر بکەن، کە سەرەتایەک بوو بۆ داھێنانی پیانۆ.\nئەمانەش ببینە: بارتۆلۆمیۆ کریستۆفۆری\nلاسایییەکی وەشانی کۆنی پیانۆ، دروستکراوە لە لایەن پۆڵ مکنەڵتی\nداھێنانی ئامێری پیانۆ دراوەتە پاڵ بارتۆلۆمیۆ کریستۆفۆری (١٦٥٥–١٧٣١) کە دانیشتووی شاری پادۆڤا بوو لە ئیتالیا. ئەو بۆ فێردیناندۆ دی مێدشی، شای تۆسکانی، کاری دەکرد. کریستۆفۆری شارەزای دروستکردنی ئامێری ھارپسیکۆرد بوو، و ئەو زۆر بە باشی شارەزای چۆنێتی کارکردنی ئامێرە ژێدار و تەختەکلیلییەکان بوو. ئەو زانیارییەکان و ئەزموونەکانی کە لە میکانزمی ھارپسیکۆردەوە فێری ببوو بەکارھێنا بۆ دروستکردنی یەکەمین ئامێرەکانی پیانۆ. ھەرچۆنێک بێت، ڕێکەوتی چەسپاوی داھێنانی ئامێرەکە نەزانراوە، و نازانرێت ڕێک کەی کریستۆفۆری ئامێرەکەی دروست کردووە. بەڵام ئەوەندە ڕوونە کە لە ساڵی ١٧٠٠کاندا ئامێرەکە بەردەست بووە. چەند بەڵگەنامەیەک ھەن، لە یەکێکیاندا ئاماژەی پێ کراوە کە ئامێرەکە لە ساڵی ١٧٠٠دا ھەبووە. لە بەڵگەنامەیەکدا کە بە تەواوی جێی باوەڕ نییە، ھاتووە کە ئامێرەکە لە ساڵی ١٦٩٨دا دروستکراوە. لەمڕۆدا، تەنیا ٣ پیانۆی کریستۆفۆری ماوەتەوە، کە لە ١٧٢٠ەکاندا دروست کراون. کریستۆفۆری ئەم ناوەی لە ئامێرەکە نابوو: «تەختەکلیلێکی سایپرێس بە نەرم و بەرزەوە.» دواتر بە تێپەڕبوونی کات، ئەم ناوە کورت کرایەوە بۆ پیانۆفۆرت، فۆرتپیانۆ، دواتریش ھەر بە سادەیی، پیانۆ.\nھەرچەندە ئامێری کلاڤیکۆرد ڕێگەی بە کۆنترۆڵکردنی ڤۆلیووم و ڕاگرتنی نۆتەکان دەدا، دەنگەکەی کز بوو، بۆیە نەدەتوانرا لە ھۆڵی گەورەدا بەکاربێت لەکاتی نماییشدا. بەھەرحاڵ، ھارپسیکۆرد دەنگێکی زۆر بەرزتری ھەبوو لە چاو کلایڤیکۆرددا، بە تایبەتی کاتێک دووھێندەکەر بەکاردەھێندرا بۆ بەرزکردنەوەی دەنگەکەی؛ بەڵام لە توانایدا نەبوو کە وەک کلاڤیکۆرد کۆنترۆڵی کز و بەرزی و ڕاگرتنی نۆتەکان بکات. پیانۆ توانی کوالێتتییە باشەکەی ئەم دوو ئامێرە لە خۆ بگرێت و ببێت بە جێگرەوەیەکی نایاب. ھەر لەبەر ئەوەی پیانۆکان لە توانایاندا بوو سۆزێکی زیاتر دەرببڕن لەکاتی ژەنین، و دەتوانرا بە باشی کۆنترۆڵ بکرێن، بە خێرایی تەشەنەی کرد و لە کنچێرتۆی پیانۆکاندا و لە ھۆڵە گەورەکاندا بەکار دەھات.\nکریستۆفۆری لە دروستکردنی ئامێرەکەدا سەرکەوتوو بوو، و چارەسەرێکی بۆ ئەو کێشەیە دۆزییەوە کە لەو کاتەدا تووشی دروستکەرانی ئامێرەکان دەبوو کە میکانزمی چەکوش و تەلیان بەکاردەھێان، ئەویش خامۆشکردنی دەنگی ئامێرەکە بوو. دەبوایە بۆ خۆ لادان لە کێشەکە دڵنیا بکرایەتەوە کە چەکوشەکان دەکێشرێن بە تەلەکاندا، بەڵام لەسەر تەلەکان نەمێننەوە و بە خێرایی بگەڕێنەوە شوێنی خۆیان، تاکو تەلەکان لەرەلەر بکەن و دەنگ بگوازنەوە، و چەکوشەکان ڕێگری لە لەرەلەرەکە نەکەن و دەنگەکە خامۆش نەکەن بە مانەوە لەسەر تەلەکان. واتە دەبوایە چەکوشەکان ڕاستەوخۆ بگەڕانایەتەوە شوێنی خۆیان دوای ئەوەی بە تەلەکەیان دەکێشا، و یەکسەر ئامادەبوونایە تاکو جارێکی تریش بەکاربێنەوە تا ژەنیار بتوانێت بە خێرایی چەند نۆتەیەک بەسەر یەکەوە بژەنێت. دیزاین و داھێنانەکەی کریستۆفۆری چارەسەرێکی درێژخایەن بوو بۆ ئەم کێشەیە، و سەدەیەک دواتر، مۆدێلی ئامێرەکە بووبە ڕێگەیەک بۆ بەرھەمھێنانی ئامێری تۆکمەتر و باشتر بە بەکارھێنانی ھەمان میکانزم. یەکەم وەشانەکانی ئەم ئامێرە بە تەلی باریک دروست کرابوون، و زۆر بێدەنگ تر بوون بەراورد بەو پیانۆیانەی ئەمڕۆ ھەمانن، بەڵام زۆریش بەرزتر بوون بەراورد بە کلاڤیکۆردەکان، کە لەو کاتەدا، پێش پیانۆ، تەنیا ئامێر بوو کە ڕێگەی بە ڕاگرتن و بەرزی و نزمی نۆتەکان دەدا.\nوتاری سەرەکی: فۆرتپیانۆ\nفۆرتپیانۆیەک کە لە لایەن یۆھان ئەندریاس ستاینەوە دروست کراوە. پیانۆکە ڕەنگی کلیلەکانی بە پێچەوانەوەیە، ھەڵکەوتییەکان سپین و سروشتییەکانیش ڕەش\nئامێرە نوێکەی کریستۆفۆری بۆ ماوەیەک بە نە ناسراوی مایەوە ھەتاکو نووسەری ئیتالی، فرانچێسکۆ شیپیۆنێ، وتارێکی پوختی لەبارەیەوە نووسی لە ساڵی ١٧١١، کە باسی دایاگرامی میکانزمەکەشی تێدا کرابوو. دواتر ئەم وتارە وەرگێڕدرایە سەر زمانی ئەڵمانی و چەند دانەیەکی زۆری لێ بڵاوکرایەوە. زۆرینەی دروستکەرانی پیانۆی نەوەی دواتر، بە خوێندنەوەی ئەم وتارە دەستیان بە کارەکەیان کرد، یەکێکیش لەو دروستکەرانە گۆتفرید سیلبەرمان بوو، کە باشتر بە دروستکردنی ئۆرگن ناسراوە. پیانۆکانی سیلبەرمان ھەر وەک لەبەرگیراوەیەکی ئەوانەی کریستۆفۆری وابوو، بەڵام زیادەیەکی گرنگیشی لەگەڵ بوو: سیلبەرمان پەیدانی ڕاگرتنی داھێنا، کە ھەموو خامۆشکەرەکان بە یەک جار لە تەلەکان بەرز دەکاتەوە لە کاتی بەکارھێنانیدا. ئەمە ڕێگە بە پیانۆژەنان دەدات ئەو نۆتانە ڕابگرن کە پەنجەیان پیا ناوە دوای ئەوەشی کە پەنجەکانیان لەسەر کلیلەکان لابردووە. ئەم داھێنانە لە زۆر ڕووەوە یارمەتی پیانۆژەنانی دا؛ بۆ نموونە، وای کرد کە پیانۆژەنان بتوانن دوو کۆرد لێ بدەن بە ھەردووک دەستیان و دەنگی ئەو دوو کۆردە ڕابگرن بە پێکانیان لە کاتێکدا دەستیان دەگوازنەوە تا ئاوازێکی تری بەسەردا بژەنن.\nسیلبەرمان یەکێک لە نوێترین ئامێرەکانی پیانۆی کە دروستی کردبوو پیشانی ئاوازدانەری بەناوبانگ یۆھان سباستیان باخ دا لە ١٧٣٠کاندا، بەڵام لەو کاتەدا، باخ ئامێرەکەی بە دڵ نەبوو، بە بیانووی ئەوەی کە نۆتە بەرزترەکان زۆر نەرم بوون. ھەرچەندە سیلبەرمان ڕقی بۆ دروست بوو بەرامبەر باخ بە ھۆی ئەمەوە، بەڵام ئەو ھێشتا گوێی لە ڕەخنەکە گرت و پشتگوێی نەخست. دواتر لە ١٧٤٧دا، باخ یەکێکی تر لە پیانۆکانی سیلبەرمانی چوو بە دڵا، کە باشتر دروست کرابوو. ئەو تەنانەت بوو بە وەکیلیش بۆ فرۆشتنی پیانۆکانی سیلبەرمان. لە کاتی فرۆشتنی پیانۆکاندا، باخ بانگەشەی بۆ توانای ئامێرەکە دەکرد لە ژەنینی نۆتەکان بە کزی و بەرزی، کە یەکێک بوو لە سەرەکی ترین ئەو ھۆکارانەی کە ئامێرەکە دەفرۆشرا.\nدروستکردنی پیانۆ زۆر بەربڵاوبوو لە سەدەی ١٨دا لە قوتابخانەی ڤیەننا، ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرچاویش پەرەی سەندبوو. پیانۆکانی کە لە ڤیەننا دروست دەکران، شێوەیەکی تایبەتتر و جیاوازتریان ھەبوو: ئەوان چوارچێوەی دارییان ھەبوو، ھەر نۆتە و دوو تەلی ھەبوو، و چەکوشەکانیش بە چەرم داپۆشرابوون. ھەندێک لە پیانۆ ڤیەننایییەکان، ڕەنگی کلیلەکانیان بە پێچەوانەوە بوو؛ کلیلە سروشتییەکان ڕەنگیان ڕەش بوو و کلیلە ھەڵکەوتییەکانیش ڕەنگیان سپی. پیانۆژەن و ئاوازدانەری بەناوبانگ ڤۆڵفگانگ ئەمادیوس مۆتسارت لەسەر ئەم جۆرە پیانۆیانە زۆرینەی کنچێرتۆ و سۆناتاکانی نووسیوەتەوە، و لە سەدەی ٢١دا، پیانۆی ھاوشێوە دروست کراوەتەوە بۆ نمایشکردنی ئاوازەکانی ئەو لەسەریان. پیانۆکانی سەردەمی مۆتسارت دەنگێکی نەرم تر و ناسکتریان ھەبوو بەراورد بە پیانۆکانی سەدەی ٢١. لەم دەمەدا، ناوی فۆرتپیانۆ بەکار دەھێندرێت بۆ جیاکردنەوەی ئامێرە کۆنەکان لە ئامێرە ھاوچەرخەکان.\nبەراوردکردنی دەنگی پیانۆیەکی کۆن و دانەیەکی ھاوچەرخ\nدەنگی پیانۆیەکی سەدەی ١٩\nیەکێک لە پارچە مۆسیقییە فرێدریک شۆپان، لەسەر پیانۆیەکەی ١٨٥١ی سباستیان ئێرارد ژەنراوە\nدەنگی ھەمان پارچە لەسەر پیانۆیەکی ھاوچەرخ\nلە ساڵەکانی ١٧٩٠–١٨٦٠، پیانۆکانی دەمی مۆتسارت، گۆڕانکارییەکی زۆریان بەسەر ھات، کە بووە ھۆی دروست بوون و سەرھەڵدانی ئەو پیانۆیەی لەمڕۆدا بەکاری دەبەین، کە بە پیانۆی ھاوچەرخ یان مۆدێرن ناسراوە. ئەم شۆڕشە بە داواکاری پیانۆژەنانی ئەو سەردەمە، کە داوای وەشانێکی باشتر و بەھێزتری ئامێرەکەیان دەکرد، دەستی پێ کرد و، بە ھۆی شۆڕشی پیشەسازی بەردەوامی ئەو کاتەوە، توانرا داواکارییەکان بھێندرێنە ژیان. کاتێک کە پارچەی باشتر وەک تەل و چوارچێوە و جۆری دارەکان بەرھەم ھات، بەرەوپێشچوونی پیانۆش لە ڕووی کوالێتییەوە دەستی پێ کرد. لە سەردەمی مۆتسارتدا، پیانۆکان تەنیا پێنج ئۆکتەیڤیان ھەبوو، ئێستاش بە ھۆی پێشکەوتنەوە، ئامێرەکە ٧ ئۆکتەیڤ، یان لە ھەندێک حاڵەتدا زیاتریان ھەیە.\nپەرەسەندن و بەرەوپێشچوونی تەکنۆلۆژیا لەو دەمەدا، وای کرد کە پیانۆی برادوود دابێت لە درەنگانی ١٧٠٠کاندا. جۆن برادوود تیمێکی پێکھێنا لەگەڵ ڕۆبێرت ستۆدارت و ئەمێریکەز باکەرز بۆ دیزاینکردنی پیانۆیەک لە سەر شێوەی ھارپسیکۆرد؛ مێژووی دەستەواژەی «مەزن» لە «پیانۆی مەزن» دا دەگەڕێتەوە بۆ ئەم دەمە. ئەوان ئەم کارەیان بە سەرکەوتوویی ئەنجام دا لە دەورووبەری ساڵی ١٧٧٧دا. ئەوان توانیان بە خێرایی ناوبانگ دەربکەن لەبەر بەھێزی و توند و تۆڵی ئامێرەکانیان، کە گەورەتر و دەنگ بەرزتر و تۆکمەتر بوون. ئەم گرووپە دروستکەرانە، پیانۆیان دەنارد بۆ یۆسێف ھایدن و لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن، و یەکەمین کەسەکان بوون کە پیانۆ دروست بکەن بە زیاتر لە پێنج ئۆکتەیڤەوە. لە دەورووبەری ١٨٠٠ەکاندا، توانیان پیانۆ بە شەش ئۆکتەیڤەوە دروست بکەن، و تا ساڵی ١٨٢٠یش، توانیان پیانۆ دروست بکەن بە حەوت ئۆکتەیڤەوە. بێتھۆڤن ئەم نۆتە زیادانەی لە کارەکانی دواییدا بەکار دەھێنا. دروستکەرە ڤیەننایییەکانیش دوای کارەکانی ئەوان دەکەوتنەوە، بەڵام ھێشتا جیاوازی لە نێوان جۆری پیانۆکان بەرچاو دەکەوت.\nبەشی ناوەوەی پیانۆیەکی مەزن\nلە ١٨٢٠ەکاند، پاریسی فەڕەنسا بووە سەنتەری داھێنانەکان بۆ ئامێری پیانۆ. ئەو پیانۆیانە فرێدریک شۆپان بە کاری دەھێنان لە لقێکی پیانۆ دروستکردنی فەڕەنساوە بوو بە ناوی پلەیل، و فرانز لیزت پیانۆکانی لقی ئێراردی بەکار دەھێنا. لە ١٨٢١دا، سباستیان ئێرارد جووڵەی کلیلی «جووت دەربازبوون» ی داھێنا، کە پێکھاتبوو لە بالانسەرێک کە ڕێگەی دەدا بەوەی بە خێرایی چەندین جار پەنجە نان بە کلیلێکدا دەنگ دەر بکات، با ئەگەریش چەکوشەکە نەگەڕابێتەوە شوێنی تایبەتی خۆی. کاتێک ئەم داھێنانە بانگەشەی بۆ کرا، ئەم داھێنانە بووە ستانداردێک لە پیانۆ مەزنەکاندا، و تا ئێستاش لە ھەموو پیانۆ مەزنە ھاوچەرخەکاندا کە لە ٢٠٠٠ەکان بەرھەم ھاتوون بە کار دێت. یەکێک لە گۆڕانکارییەکانی تر کە یارمەتی پێشکەوتنی ئامێری پیانۆی دا، بەکارھێنانی جێگرەوەی تر بوو لە جێی چەرم یان لۆکە بۆ ئاڵاندن لە چەکوشەکان، کە یارمەتی بەرزکردنەوەی دەنگی ئامێرەکەی دا. لە ساڵی ١٨٤٤دا، ژۆن لووی بواسلوی فەڕەنسی پەیدانی سۆستێنوتۆی داھێنا، کە دواتر لە لایەن ستاینوەیەوە لەبەری گیرایەوە بۆ بەکارھێنان لە ١٨٧٤، کە ڕاگرتنی نۆتەکانی ئاسانتر کرد.\nیەکێک لەو داھێنانانەی کە وای کرد پیانۆکان دەنگێکی بەرزتریان ھەبێت، بەکارھێنانی چوارچێوەی ئاسنینی مەزن و بەھێز بوو. ئەم چوارچێوە ئاسنینە، کە بە «قاپ» ـیش ناودەبرێت، لە سەروو تەختەی دەنگەکەوە داندراوە و، ڕۆڵی سەنگەرێک دەبینێت دژی ئەو تەنگشەیەی ھێزی تەلەکان دەینێنەوە، کە ٢٠ تەن (١٨٠ کیلۆنیوتن) تێپەڕ دەکات لە پیانۆیەکی ھاوچەرخدا. بیرۆکەی ئەم چوارچێوە مەزنە لە ساڵی ١٨٢٥دا داھێندراوە لە لایەن ئالفییەس بابکاک لە شاری بۆستن، و لە ١٨٢٠–٢١یش خەریکی دروستکردن بوون، مارکەکانی تری وەک برادوود، ئێرارد، و تۆم ئێند ئاڵێنیش بەشداربوون لەم پڕۆسەیەدا. دواتر بابکاک دەستی کرد بە کارکردن بۆ لقی چیکرینگ ئێند ماکەیز، کە یەکەم چوارچێوەی تەواوکراوی بەرھەمھێنا بۆ پیانۆی مەزن لە ساڵی ١٨٤٣. لە ئەورووپادا جۆرێکی تری ئاسنەکان بەکار دەھات، ھەتاکو لە سەدەی بیستەمدا شێوازە ئەمریکییەکە بە تەواوی جێی گرتەوە. بەھێزی و چڕی ئەم چوارچێوەیە وای کرد کە تەلی زیاتر، باشتر، و ئەستوورتر بەکاربێت. لە ١٨٤٠ەکاندا، جۆرە تەلێکی باشتر دروست کرا بۆ پیانۆکان لە ڤیەننا لە لایەن لقی مارتن میڵەر، و دوای ئەمە ماوەیەک لە داھێنان و پێشبڕکێ دەستیپێکرد، کە بووە ھۆی پێشکەوتنی ئامێری پیانۆ و سەرھەڵدانی پیانۆی ھاوچەرخ.\nشێوە و دیزایندەستکاری\nپیانۆیەکی چوارگۆشەی ئەمریکی لە مارکەی «چیکرین»\nھەندێک لە پیانۆ کۆنەکان چەند شێوەیەکی جیاجیایان ھەبوو کە ئێستا چی تر بەکارنایەت. لە ڕابردوودا، پیانۆی چوارگۆشە ھەبوو (کە لە ڕاستیدا لاکێشەیییە، بەڵام بە پیانۆی چوارگۆشە ناودارە). چەکوشەکانی ئەم جۆرە پیانۆیە بە زەحمەتی دەیانکێشا بە تەلەکاندا، و تەختەکلیلەکەش لە لا درێژەکەی ئامێرەکە بوو، کە زۆری کلیلەکان وایان کردووە ئامێرەکە لاکێشەیی دەربکەوێت. سەرھەڵدانی ئەم دیزاینە دەدرێتە پاڵ گۆتفرید سیلبەرمان یان کریستیان ئێرنست فریدریکی، دواتریش بیرۆکەی دیزاینەکە تەشەنەی کرد لە ئینگلتەرا و وڵاتانی تری کیشوەری ئەورووپا. ئەم پیانۆیە سەرەتا بیرۆکەی باشترکردنی بۆ پێشنیارکرا لە لایەن گییووم-لبخیشت پیتزۆل لە فەڕەنسا و ئەلفیوس بابکاک لە ئەمریکا. پیانۆ چوارگۆشەکان بە ڕێژەیەکی زۆر بەرھەم دەھاتن لە نێوان ١٨٤٠کان و ١٨٩٠ەکان لە ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. ئەم پیانۆیە زۆرترین گۆڕانکاری و نۆژەنکردنەوەی بە خۆیەوە بینی لە چاو پیانۆکانی سەردەمی خۆی. ئەم پیانۆیە زۆر بەناوبانگ بوو لەو کاتەدا بە ھۆی کەمی تێچوون و ھەرزانییەکەیەوە، بەڵام لە ڕووی باشیشەوە، باش نەبوو، چونکە تەختەی دەنگەکانیان باریک بوون و بۆشایی نێوان تەلەکان و خاویی چەکووشەکان وایان کردبوو کە دەنگی کز بێت و چەکوشەکان بەر تەکە خوازراوەکان نەکەون؛ ئەم ھۆکارانە وای کرد کە ئەم شێوازەی پیانۆ وردە وردە بمرێت و بەرەو نەمان بچێت.\nپیانۆی ستوونی بە بێ بەرگە دارییەکەی. تەلەکانی بە ستوونی لە سەرەوە بۆ خوارەوە ڕێکخراون.\nپیانۆی «مەزنی ستوونی» پێشەکەی وەک پیانۆیەکی مەزنی ئاسایی وایە، تەختەی دەنگ و پردەکان لە سەروو کلیلەکانەوەن، و تیونەرەکانیش لە خوارییەوەن. دەستەواژەی «مەزنی ستوونی» بەکاردەھێندرا لە لایەن فرۆشیارەکانەوە لە سەرەتاکانی دەرکەوتنی پیانۆکە بۆ مەبەستی ڕێکلامی. ئەم جۆرە دیزاینە ھانی دەرکەوتنی چەند جۆرێکی جیاوازی تری پیانۆی دا، وەک «پیانۆی لیر» و «پیانۆی ھەرەم.» پیانۆی کابینێتیش، کە زۆر بەرز بوو، سەرەتا لە دەورووبەری ١٨٠٥ ناسێندرا و لە ١٨٤٠کان دەست بە دروستکردنی کرا. تەلەکانی ئەم پیانۆیە بە ستوونی ڕێکخرابوون، و بە درێژایی پیانۆکە چوارچێوەی ناوەکی ھەبوو و پردەکانیشی بە نزیکەیی تا بنی پیانۆکە درێژ دەبوونەوە. پیانۆیەکی ستوونی تریش کە زۆر خنجیلە بوو بەراورد بە پیانۆی مەزن، بە پیانینۆش ناودەبرا، و لە دەورووبەری ١٨١٥دا لە لایەن ڕۆبێرت وارنەمەوە بەناوبانگ کرا؛ لە سەدەی ٢٠ەمەوە بەرەو درەنگتر دروست دەکرا. ئەم جۆرە پیانۆیانە بە نافەرمیی بە قەفەزی باڵندەش ناسراوە بە ھۆی میکانزمی خامۆشکەرە بەناوبانگەکانییەوە. پیانۆی بەرز ناسراو بە پیانۆی ستوونی یان «ئەپڕایت» یەکێکە لە بەناوبانگترین جۆری پیانۆکان کە ئێستاش ھەیە. ئەو پیانۆ ستوونییە یان ئەپڕایتەی ئەمڕۆ لە بەر دەستی ئێمەیە، لە لایەن مارکەی ڕۆڵەر ئێند بلانکێتەوە بەناوبانگ کرا لە ١٨٢٠کاندا. چەند جۆرێکی تری سپینێتیش لەسەر ھەمان شێوە دروست دەکران بە درێژایی سەدەی ١٩، کە زۆرترین چاکسازی و گۆڕانکاری بۆ ئەم جۆرە پیانۆیانە دەکرا.\nپیانۆ ھاوچەرخەکان بە گشتی بە دوو شێواز دروست دەکرێن: مەزن (ئاسۆیی) و ستوونی، و لەوانەشە ھەر یەکەیان شێوەی جیاوازیان ھەبێت. ھەروەھا پیانۆی ڕەسەن و تایبەتیش دروست دەکرێن، پیانۆی ئەلیکتریک ھەیە کە لە سەر شێوەی ئەلیکترۆمیکانیک دروست دەکرێت، پیانۆی ئەلیکترۆنی کە دەنگی ھاوشێوەی پیانۆ دەردەکات بە گواستنەوەی کارەبا بۆ دەنگ، لەگەڵ پیانۆی دیجیتاڵیش، کە دەنگی تۆمارکراوی پیانۆ بەکاردەھێنێت کە پێی دەوترێت سامپڵ.\nپیانۆی مەزنی بۆوسندۆرفەر\nلە پیانۆ مەزنەکاندا، چوارچێوە و تەلەکان ئاسۆیین، تەلەکان لە ڕووی کلیلەکانەوە درێژ دەبنەوە. ئەکشنی ئەم پیانۆیە دەکەوێتە ژێر تەلەکانەوە، و بە سەرەکی ھێزی ڕاکێشان بەکاردەبات بۆ گەڕانەوە بۆ حاڵەتی بنچینەیی خۆی. پیانۆ مەزنەکان بە زۆرێک لە قەبارە دەدۆزرێنەوە و قەبارەیەکی جێگیریان نییە. نزیککردنەوەیەکی گشتی جیاوازی دەکات لە نێوان پیانۆی مەزنی کۆنسێرت (نێوان ٢٫٢ و ٣ مەتر [٧ پێ و ٣ ئینچ–٩ پێ و ١٠ ئینچ]) و پیانۆی مەزنی پارلۆر (١٫٧–٢٫٢ مەتر [٥ پێ و ٧ ئینچ–٧ پێ و ٣ ئینچ]) لەگەڵ پیانۆی مناڵی مەزن (دەورووبەری ١٫٥ مەتر [٤ پێ و ١١ ئینچ])\nپیانۆ گەورەترەکان کە تەلی درێژتریان ھەیە، دەنگێکی دەوڵەمەندتریان ھەیە و نایەکسانیی تەلەکان کەمترە. نایەکسانی لە تۆندا ئەوەیە کاتێک فریکوێنسییەک تیژترە لە فریکوێنسییە سەرەکییەکە، و دەنگەکان لە تۆنی دروست دەردەچن. ھۆکاری ئەمە درێژی و کورتی و ڕەقی تەلەکەیە. ئەو پیانۆیانەی تەلەکانیان کورتتر و پانترە (وەک ئەوانەی پیانۆ بچووکەکان) نایەکسانییان زیاترە. ھەتا نایەکسانیی زیاتر بێت، گوێکانی مرۆڤ زیاتر بە دەنگێکی تیژ و ناخۆش دەیبیستێت. ئەو جۆرە پیانۆیانە ستانداردەکانی تیوندانی تەلەکان دەشکێنن و دەبێت لە دەرەوەی ستانداردەکە تیون بدرێت.\nپیانۆیەکی ستوونی ستاینوەی کە لە نیویۆرک بەرھەمھێنراوە.\nپیانۆ ستوونییەکان، کە بە ئەپڕایت ناسراون لە زمانی ئینگلیزیدا، بچووکترن لەبەر ئەوەی چوارچێوە و تەلەکانی بە شێوەیەکی ستوونی داندراون و ڕێکخراون، بۆیە جێگەیەکی کەمتر داگیر دەکەن؛ ھەرچەندە ئەم ئامێرانە بە قەبارە و بەرزی جیا جیاش بەرھەم دەھێندرێن، بەڵام ئەگەر لە ڕوویەکی گشتییەوە سەیر بکرێت، بچووکترن. پیانۆ ستوونییەکان بە گشتی ھەرزانترن لە چاو پیانۆ مەزنەکاندا. ئەم جۆرە پیانۆیە بە فراوانی لە قوتابخانەکان، پەرستگاکان، و زانکۆکان بەکاردێن، بە گشتی بۆ ڕاھێنان و وانەکانی مۆسیقا، ھەروەھا ئەم جۆرەیان بۆ ناو ماڵ و بەکارھێنانی تایبەتی شیاوتر و بەناوبانگتریشە. چەکوشەکانی ناو ئامێرەکە بە شێوەیەکی ئاسۆیی دەجووڵێنەوە و بە بەکارھێنانی ئیسپرنگ دەگەڕێنەوە شوێنی خۆیان، بە پێچەوانەی میکانزمی چەکوشەکانی پیانۆ مەزنەکان کە ھێزی کێشکردن بەکار دەھێنن. ئەو پیانۆ ستوونییانەی کە گەورەتر و درێژترن زۆرجار بە پیانۆی مەزنی ستوونی ناودەبرێن. ئەم جۆرە پیانۆیانە بە دەگمەن لە ھۆڵی نمایشکردندا دەبیندرێن. پیانۆکان کە لەسەر شێوەی پیانۆی ستوونی دروستکراون، بەڵام بچووکترن، بە سپینێت یان کۆنسۆڵ ناودەبرێن. ئەمانە ناسراون بە کەمی ھێز و دەوڵەمەندی دەنگەکانیان بە ھۆی کورتیی تەل و تەختەی دەنگەکانیانەوە. پیانۆ ستوونییەکان بە شێوەیەکی فراوان لە سەدەکانی ١٩ و ٢٠ بەکار دەھاتن. لە دوای ئەم ماوەیەشەوە، ئەم چەشنە پیانۆیە ھەر لە بەرھەمھێنان بەردەوام بوو، بە پێچەوانەی زۆرینەی دیزاینەکانی ترەوە کە زوو مردن.\nتەختەکلیلی پیانۆیەکی ٨٨ کلیلدار. دۆی ناوەند بە ڕەنگی پیرەۆزەیی دیاریکراوە و لا٤٤٠یش بە زەرد؛ ھەردووکیان لە ئۆکتەیڤی چواردان\nلە سەرەتاکانی دروستکردنی ئامێری پیانۆوە، کلیلەکانی بە گشتی لە کاژی شەکر دروست دەکران. لە دەیەی ٢٠١٠کانەوە، کلیلەکان بە سپرووز یان بەیسوود دروست دەکران. سپرووز بە زۆری لە پیانۆی نایابدا بەکاردێ. کلیلە ڕەشەکان سەرەتا بە ئابنووس دروست دەکران.\nتەکنیک و ژەنیندەستکاری\nوەک ھەموو ئامێرە مۆسیقییەکانی تر، پیانۆکان لە ڕێگەی مۆسیقای نووسراو یانیش بە گوێ دەژەنرێت. تەکنیکی پیانۆ لەگەڵ ھاتنە ئارای فۆرتپیانۆوە، کە دوای کلاڤیکۆرد و ھارپسیکۆرد ھات، پێشکەوت؛ ھەتاکو ئێستاش لەم پێشکەوتنە ھەر بەردەوامە. گۆڕانی چەشنەکانی مۆسیقا و حەزی خەڵکیی بۆیان بە درێژایی سەدەی ١٩ و ٢٠، لەگەڵ دەرکەوتنی ژەنیار و ھونەرمەندانی داھێنەر کاریگەریی مەزنیان کردۆتە سەر پێشکەوتن و پەرەسەندنی تەکنیکی پیانۆژەنی. ھەرچەندە زۆرجار تەکنیکی پیانۆژەنێک بۆ دانەیەکی تر جیاوازە و زۆرجار بە ھێنانە ژیانی بیرۆکەیەکی مۆسیقی سەیر دەکرێت، زۆرێک لە ژەنیاران و نماییشکەران ھێزە سۆزی و فیزیکییەکانی مۆسیقاژەنیی دەبەستنەوە بە یەکەوە. تەکنیکی ژەنینی ئامێری پیانۆ لە چەشنێک مۆسیقاوە بۆ دانەیەکی تر جیاوازە. بۆ نموونە، لە مۆسیقای کابەرێیی تاریکدا، پیانۆکان بە خێرایی دەژەنرێن و کەمتر پەیدانی ڕاگرتن بەکاردێت؛ لە کاتێکدا زۆربەی کات لە مۆسیقای وەک سۆڵ یان ھیمندا پیانۆکان خاوتر دەژەنرێن.\nدەوری ئامێرەکە لە مۆسیقادادەستکاری\nلە سەدەی ١٩دا، پیانۆکان ناوەندی سەرنجی ھەموو کۆمەڵگە ڕۆژاوایییەکان بوو. لەم وێنەیەدا فرانز شوبێرت (١٧٩٧–١٨٢٨) دەبیندرێت لەکاتی پیانۆژەنی.\nپیانۆکان ئامێری گرنگن لە مۆسیقا ڕۆژاوایییەکان؛ بۆ نموونە لە مۆسیقای کلاسیک، جاز، بلووز، ڕۆک، کابەرێیی تاریک، و فۆڵک، ڕۆڵێکی گرنگ و سەرەکی دەگێڕێت؛ چەندەھا چەشنی مۆسیقای تریش ھەن کە بە شێوەیەکی سەرەکی ئامێری پیانۆیان تێدا بەکاردێت. بەشێکی زۆری ئاوازدانەران و گۆرانینووسان پیانۆژەنی پێشکەوتوون، لەبەر ئەوەی تەختەکلیکی پیانۆکان ڕێگە بە تاقیکردنەوەی ئاواز و ژەنینی ئاڵۆز دەدەن. پیانۆکان بۆ نووسینەوەی گۆرانی فیلم و زنجیرە دراماکانیش ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن، چونکە زۆری ئۆکتەیڤەکان ڕێگە بە گۆرانینووسەکان دەدات کە لەسەر بەیس و ئاوازەکان تاقیکردنەوە بکەن. زۆرینەی ئەو ئاوازانەی کە ئۆرکێسترا پێشکەشی دەکات سەرەتا با ئامێری پیانۆ نووسراونەتەوە، لودڤیگ ڤان بێتھۆڤن و ڤۆڵفگانگ ئەمادیوس مۆتسارتیش بەو شێوازە ئاوازەکانیان بۆ ئۆرکێستراکان نووسیوەتەوە. بەڕێوەبەرانی گرووپە مۆسیقییەکان زۆرجار خۆشیان پیانۆژەنن، چونکە پیانۆ بە ئامرازێکی ناوازە دادەنرێت بۆ فێربوون و نووسینەوەی ئاوازی نوێ، ئەوان ھەندێکجار خۆشیان لەگەڵ گرووپەکانی خۆیان نماییش دەکەن. لە لایەکی ترەوە، ئامێری مۆسیقا بە ئامێرێکی گرنگ دادەنرێت بۆ کڵاسەکانی مۆسیقا لە قۆناغەکانی خوێندنی سەرەتایی تا زانکۆ و کۆلێژیش. ئەو قوتابخانانەی وانەی مۆسیقا دەخوێننەوە ژووری پیانۆ یان ژووری مۆسیقاشیان ھەیە کە بۆ مەشقکردن و نماییشکردنیش بەکاردەبرێت. لەم قوتابخانە و زانکۆیانەی وانەی مۆسیقا دەخوێندرێت، ئامێرەکە بۆ فێرکردنی تیۆری مۆسیقا و مێژووی مۆسیقا بەکاردەھێنن.\n^ "پێناسەی "پیانۆ فۆرت"". Archived from the original on ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. Retrieved ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ Scholes, Percy A.; John Owen Ward (1970). 0-19-311306-6 The Oxford Companion to Music (10th ed.) Check |url= value (help). Oxford and New York: Oxford University Press. pp. lvi. ٢٥ی شوباتی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ John Kiehl. "Hammer Time". Wolfram Demonstrations Project. Archived from the original on ١٠ی نیسانی ٢٠٠٨. Retrieved ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ ئ ا ب پ ت ج چ ح خ د ر ڕ ز ژ س ش ع بەشداربووانی ویکیپیدیا، «پیانۆ»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٦ی ١٠ی ٢٠١٧.\n^ ئ ا ب Powers, Wendy (2003). "The Piano: The Pianofortes of Bartolomeo Cristofori (1655–1731) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art". New York: The Metropolitan Museum of Art. Archived from the original on ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣. Retrieved 2014-01-27. Check date values in: |archive-date= (help)\n^ "The Viennese Piano". Archived from the original on ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧. Retrieved 2007-10-09. Check date values in: |archivedate= (help) ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ ئ ا Dolge (1911, 124)\n^ "Different Piano Types: Concert Grand". Archived from the original on ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦. Retrieved ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\n^ ئ ا "upright piano | musical instrument". Encyclopedia Britannica. Archived from the original on ١٦ی نیسانی ٢٠١٧. Retrieved ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧. Check date values in: |accessdate=, |archive-date= (help)\n^ Matthay, Tobias (1947). The Visible and Invisible in Pianoforte Technique: Being a Digest of the Author's Technical Teachings Up to Date. London: Oxford University Press. p. 3.\nDolge, Alfred (1911). Pianos and Their Makers: A Comprehensive History of the Development of the Piano from the Monochord to the Concert Grand Player Piano. Covina Publishing Company. More than one of |ناونیشان= and |title= specified (help)\nFine, Larry; Gilbert, Douglas R (2001). 1-929145-01-2 The Piano Book: Buying and Owning a New or Used Piano (4th ed.) Check |url= value (help). Jamaica Plain, MA: Brookside Press. ISBN 1-929145-01-2. ٢٥ی شوباتی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. Gives the basics of how pianos work, and a thorough evaluative survey of current pianos and their manufacturers. It also includes advice on buying and owning pianos.\nGood, Edwin M. (2001). 0-8047-4549-8 Giraffes, black dragons, and other pianos: a technological history from Cristofori to the modern concert grand (2nd ed.) Check |url= value (help). Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 0-8047-4549-8. ٢٥ی شوباتی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. is a standard reference on the history of the piano.\nPollens, Stewart (1995). 978-0-521-11155-3 The Early Pianoforte Check |url= value (help). Cambridge, MA: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-11155-3. ٢٥ی شوباتی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. is an authoritative work covering the ancestry of the piano, its invention by Cristofori, and the early stages of its subsequent evolution.\nSadie, Stanley; John Tyrrell, ed. (2001). 0-19-517067-9 The New Grove Dictionary of Music and Musicians (2nd ed.) Check |url= value (help). London: Macmillan Publishers. ISBN 0-19-517067-9. ٢٥ی شوباتی ٢٠١٧ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. contains a wealth of information. Main article: Edwin M. Ripin, Stewart Pollens, Philip R. Belt, Maribel Meisel, Alfons Huber, Michael Cole, Gert Hecher, Beryl Kenyon de Pascual, Cynthia Adams Hoover, Cyril Ehrlich, Edwin M. Good, Robert Winter, and J. Bradford Robinson. "Pianoforte".\nبانۆوێتز, جۆزێف; ئێڵدەر، دین (1985). ڕێنیشاندەری پیانۆژەن بۆ پەیدان بەکارھێنان. بلوومینگتن: دەزگای چاپمەنی زانکۆی ئیندیانا. ISBN 0-253-34494-8.\nکارھارت, تاد (2002) . دووکانی پیانۆکەی لای چەپی بانکەکەوە. نیویۆرک: ڕاندم ھاوس. ISBN 0-375-75862-3.\nئێرلک, سیریل (1990). پیانۆکە: مێژوویەک. ئۆکسفۆرد، شانشینی یەکگرتوو: دەزگای چاپمەنی زانکۆی ئۆکسفۆرد. ISBN 978-0-19-816171-4.\nگیۆردانۆ, نیکۆلاس جەی. (2010). فیزیکیی پیانۆ. ئۆکسفۆرد، شانشینی یەکگرتوو: دەزگای چاپمەنی زانکۆی ئۆکسفۆرد. ISBN 978-0-19-954602-2.\nلێلی, کریستۆ (1995). Van Piano tot Forte (مێژووت پیانۆی کۆن) (بە ھۆڵەندی). کامپێن: کۆک-لیرا. ڕاگرتنی CS1: زمانی نەناسراو (link)\nلۆیسەر, ئارتر (1991) . پیاو، ژن، و پیانۆکان: مێژوویەکی کۆمەڵایەتی. نیویۆرک: بڵاوکردنەوەکانی دۆڤەر.\nپاراکیلاز, جەیمز (1999). ڕۆڵەکانی پیانۆ: ٣٠٠ ساڵ لە ژیان لەگەڵ پیانۆدا. نیو ھێڤن، کۆنێکتیکەت: دەزگای چاپمەنی زانکۆی یەڵ. ISBN 0-300-08055-7.\nڕێبلیتز, ئارتر ئەی. (1993). سێرڤسکردن، دروستکردن، و تیونکردنی پیانۆ: بۆ شارەزا، قوتابی، و ھیوایەت. ڤێستال، نیویۆرک: دەزگای چاپمەنی ڤێستال. ISBN 1-879511-03-7.\nسکیتمەن, ڕاد (2008). پایەکانی مۆسیقا. ئیسنایکلۆپیدیای پیانۆکە. ISBN 978-987-25216-2-2. Archived from the original on ٣١ی ئابی ٢٠١٨. Retrieved ٢٩ی ئابی ٢٠١٨. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)\nوایت, ویلیام ئەیچ. (1909). تیۆری و تەمرینی دروستکردنی پیانۆفۆرت. نیویۆرک: ئی. ڵایمان بیڵ.\nکۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە پیانۆ تێدایە.\nبڕوانە پیانۆ لە ویکیفەرھەنگدا، فەرھەنگی ئازاد.\nویکیوتە، وتەی پەیوەندیداری بە پیانۆ تێدایە.\nمێژووی پیانۆفۆرت، کۆمەڵەی بلایند پیانۆ تیونەرز، شانشینی یەکگرتوو\nپەردەەکانی سەر پیانۆ، فەرھەنگی سەر ھێڵ\nکۆکراوەی مێژوویی پیانۆی فریدریک\nفۆرتپیانۆی ھونەرمەندان، مۆزەخانەی مێترۆپۆلیتیکی\nپێنج وانەی پیانۆ\nپیانۆ لە کۆکراوەی پۆڵەندیدا (ئامێرە مێژوویییەکان)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پیانۆ&oldid=939585»\nدواجار لە ٠٩:٣٨ی ١ی نیسانی ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٩:٣٨ی ١ی نیسانی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


نەوەیەکی توڕە دەر ئەنجامێکی پڕ ئافات..\n807 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nنه‌وه‌كان ده‌شێت له‌نێو جه‌سته‌ی كۆمه‌ڵگاو له‌ناو جوگرافیای هێزه‌كان ركابه‌ر بن، به‌ڵام ئه‌وده‌مه‌ی ركابه‌رییه‌كان وه‌رده‌گۆڕێن بۆ جیاكاریی‌و چه‌شنێك له خۆسه‌پاندنی نه‌وه كۆنه‌كه ده‌بێته دیفاكتۆ، ئیدی هیچ مانایه‌ك بۆ ده‌رفه‌تی یه‌كسان له‌به‌رده‌م ململانێ راسته‌قینه‌كانی نێوان نه‌وه‌كان نامێنێ، ئیدی ئه‌وه‌ش ئه‌و دیارده نه‌خوازراوه‌یه كه كوردستان و هێزه سیاسییه‌كانی تێیكه‌وتوون، ئاخر خۆ ئه‌وه‌ی له‌كوردستان‌و له‌نێو حزب‌و پارته سیاسییه‌كان ده‌گوزه‌رێت، هیچ نییه جگه له دوپاتكردنه‌وه‌ی چه‌شنێكی دیكه‌ی سته‌مكاری‌و خۆسه‌پاندنی نه‌وه كۆنه‌كه، هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ش به پشت به‌ستن به شه‌رعیه‌تی رابردوو، نه‌ك به شایسته‌یی ئێستا‌و تێفكرین‌و له‌داهاتوو.\nنه‌وه‌ی ئێمه، نه‌وه‌یه‌كی سته‌ملێكراوه، نه‌وه‌یه‌كه هه‌موو چه‌شنه‌كانی دڵڕه‌قی بژاره‌ی سیاسی دێرینی له‌سه‌ر تاقیكراوه‌ته‌وه، هه‌موو ئاسته‌كانی جیاكاریی له‌سه‌ر په‌یڕه‌و ده‌كرێ‌و رێناده‌ن، بارته‌قای ماندبوونی، به ئه‌ندازه‌ی هۆشیاریی‌و، به قه‌د دڵسۆزییه‌كه‌ی رۆڵ ببینێ، پاساوه‌كانی پشت ئه‌و ستراتیژه دڵڕه‌قه‌ی نه‌وه‌ی دێرین له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه پشت به ئه‌زموون ده‌به‌ستێت، له‌كاتێكدا ئه‌وه‌ی بونیادی ئه‌و شۆڕشه‌ی ناوه، ئه‌وه‌ی شۆڕشی نوێی له نه‌بوونه‌وه به‌پشت به ستن به دیدگاكانی مام جه‌لال سه‌رله‌نوێ دروستكردۆته‌وه، نه‌وه‌یه‌ك بوون بۆ ئه‌وساته وه‌خته مێژووییه سه‌ر به نه‌وه نوێیه‌كه بوون، ئیدی لێره‌وه ده‌بینین ئه‌و نه‌وه نوێیه‌ی كه خۆیان جڵه‌وی شۆڕشێكیان كردووه، ، ئێستا به‌پێچه‌وانه‌ی مێژووی خۆیان له‌به‌رده‌م قه‌ڵه‌مڕه‌وییه‌كانی نه‌وه‌ی نوێی ناو یه‌كێتی‌و كوردستان بوونه به‌ربه‌ست‌و به‌پێچه‌وانه‌ی دوێنێی خۆیان له‌به‌رده‌م خواست‌و خه‌ونه‌كانی ئێمه وه‌ستاون.\nتوڕه‌یی نه‌وه‌ی ئێمه ته‌نێ په‌یوه‌ست نییه به‌وه‌ی له كایه‌ی حزب‌و ئۆرگانه سیاسییه‌كانی ناوخۆ فه‌رامۆش ده‌كرێین‌و پشت له تواناكانی ئێمه ده‌كرێت، به‌ڵكو په‌یوه‌سته به‌وه‌ی كه جومگه بنه‌ڕه‌تییه‌كانی كۆمه‌ڵگاش جارێكی تر راده‌ستی نه‌وه دێرینه‌كه ده‌كرێته‌وه، ئه‌وه‌ش ئه‌و خه‌مه قوڵه‌یه، كه ئیدی له‌په‌نای باڵاده‌ستی ئه‌و فۆڕمه له ئه‌زموونداره سیاسیه‌كان رێگانادرێت كه جریوه‌ی نوێ له‌ناو گۆڕه‌پانی حوكمڕانی‌و دروستكردنی بڕیاری سیاسی رۆڵ ببینن، ئاخر خۆ له چه‌ند ساڵی رابردوو، ئه‌وانه‌ی ترۆپكی حوكمڕانیان له‌ده‌ست بووه، ئه‌وانه‌ی جڵه‌وی ده‌سه‌ڵات‌و بڕیاری سیاسیان كه‌وتۆته ده‌ست، شكست له‌دوای شكست‌و نشوستی له‌دوای نشوستیان تۆماركردووه‌و له‌پای ئه‌و فۆڕمه شكستخواردووه‌ش نه‌ك هه‌ر ده‌رفه‌تیان به گه‌نجان‌و نه‌وه نوێیه‌كه نه‌داوه، به‌ڵكو له‌رێگه‌ی داتاشینی پاساوی دۆخ‌و فاكته‌ره بابه‌تییه‌كان خۆیان له پرسه سه‌ره‌كییه‌كه دزیوه‌ته‌وه، ئه‌وه‌ش ئه‌و خه‌م‌و خه‌وشه‌یه كه ده‌بێت نه‌وه دێرینه‌كه پێیدا بچنه‌وه.\nله‌راستیدا ئێستا له‌سه‌ر ئاسته‌كانی حزبی‌و حكومی، جۆرێك له جۆره‌كانی جیاكاریی په‌یڕه‌و ده‌كرێت، ئه‌زموونكردنی ئه‌و فۆڕمه له دڵڕه‌قیه له‌به‌رامبه‌ر نه‌وه‌ی ئێمه، خه‌وشه‌و ئه‌گه‌ر چاره‌سه‌ر نه‌كرێت، به‌دڵنیاییه‌وه، نه‌وه‌ی نوێ به‌پێچه‌وانه‌ی چاوه‌ڕوانییه‌كانه‌وه چیتر نایانه‌وێت‌و به‌رگه‌ی ئه‌و سیاسه‌ته قۆرخكاری‌و پاوانخوازییه‌ش ناگرن، به‌دڵنیاییشه‌وه ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت‌و حزب له‌سایه‌ی ئه‌و توڕه‌بوون‌و ته‌كینه‌وه بمێنێته‌وه، چیتر هێزه‌كان‌و له‌ناویشیاندا یه‌كێتی، به‌رگه‌ی مانه‌وه ناگرن، له‌به‌رئه‌وه‌شه تكایه، له‌به‌ر نه‌وه‌كه‌ی ئێمه نا، به‌ڵكو له‌پێناو خۆتان، هه‌مووی بۆ خۆتان قۆرغ مه‌كه‌ن‌و ده‌رفه‌تێكیش بده‌نه ئێمه، تا له‌گه‌ڵ مێژووی خۆتان راست بڵێن.


پەیامی یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان بەبۆنەی ۲٤ی ڕەشەمە – KDPmedia\nHomeراگەیەندراوەکانپەیامی یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان بەبۆنەی ۲٤ی ڕەشەمە\nپەیامی یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان بەبۆنەی ۲٤ی ڕەشەمە\n15/03/2022 راگەیەندراوەکان, هەواڵ\nدامەزرانی ڕێکخراوەی یەکیەتیی ژنان ٧٦ ساڵ بەر لە ئێستا بەرهەمی هەلومەرجێکی دێموکراتیک و سەرۆککۆمارێکی لێهاتووە، کە لە قۆناغێکدا دەرکی بە پێویست بوونی ڕێکخراوێکی تایبەت بە ژنان کردووە. کە لەو کاتەدا کۆمەڵگەی کوردەواری تەواو فیۆداڵی و سوننەتی بووە و مافی ژنان تەنانەت لە وڵاتانی دەوروبەریش گرینگی پێ نەدەدرا. بەڵام لە حکوومەتە تازە بەدەسەڵات گەیشتووەکەی کۆماری کوردستان و بە دامەزراندنی ئەو رێکخراوەیە بایەخدان بەو پرسە بە ڕوونی دەردەکەوێ. ئەوە لە حاڵێکدایە کە دەبینین لە سایەی حکوومەتە دیکتاتۆرەکان چ لە سەردەمی پاشایەتی و چ لە سەردەمی کۆماری ئیسلامی دا ئەو ڕیکخراوە لە مافی چالاکیی خۆی بێبەش کراوە ولە زۆربەی قۆناغەکان تەنیا ئەو بەشە لە ژنان کە لە دەرەوەی ئێران بوون توانیویانە تێیدا چالاکی بکەن و کار و چالاکیی یەکیەتیی ژنان لە چوارچێوەی جوگرافیایەکی بەرتەسکدا بووە.\nبەخۆشییەوە لە ئێستادا بەهۆی بوونی ئیمکاناتی زیاتر و هەروەها هەست بە بەرپرسایەتی کردنی زیاتری ژنان لەو پێوەندییەدا ژنانێکی زۆر زیاتر تەنانەت لە نێوخۆی وڵاتیش توانیویانە لە دەوری ئەو ڕیکخراوە پێکەوە تێبکۆشن وڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ خەتی کاری سیاسی ئەو یەکیەتییە دابڕێژن، ئەوەش گەرانەوە بۆ ئەو پاشخانەیە کە لە شوێنی لە دایک بوونی دا هەیەتی.\nدوای ٧٦ساڵ لە دامەزرانی یەکیەتیی ژنان و هەوڵەکانی ژنان بۆ گەیشتن بە مافەکانیان، ئێستاش بەشی کەمی مافەکانیان دەستەبەر بووە، هۆکاری سەرەکیی ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ نەبوونی دەسەڵاتێکی دێموکراتیک و بوونی یاسایەکی دژە ژن. کۆماری ئیسلامیی ئێران هەر لەگەڵ هاتنەسەرکاری قۆڵی لە ئەستاندنەوەی مافەکانی ژنان هەڵماڵی و ژنانی ناچار بە پەیڕەوکردنی ئەویاسایانە کرد کە زۆر بەبێ بنەماو دژە ژن دایڕشتبوون.\nهەر بەوەش نەوەستاو ئەو دەسکەوتانەی کە لە سەردەمی پاشایەتیش بەدەستیان هێنابوو لێیان بێبەش کران و ئەرکی ژنانیان لە چوارچێوەی ماڵ و بەخێوکردنی منداڵ پێناسە کرد. پاش چوار دەیە لە ستەم و چەوساندنەوەی ژنان، تا ئێستاش لە ئێران ژنان لەنێوان شەڕی سوننەت و مۆدێرنیتە دەبنە قوربانی و دەسەڵاتی ئایینیی شەرعییەت بەو پێشێلکارییانە دەدا.\nلە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ژنان وێڕای ئەوەی لەژێر باری ستەمی دەسەڵاتدارانی دیکتاتۆر دەناڵێنن، لەژێر تەوژمی پیاوسالاریشدان. سەڕەڕای ئەوەش ژنان هیچ کات لە تێکۆشان نەوەستاون و لە بەرامبەر ئەو زوڵم و زۆرانە ڕاوەستاون و چۆنی بۆیان لوابێ ئەو خەباتەیان بەرەو پێش بردووە. مەیدانداری و تێکۆشانی ژنان لە بوارە جیاوازەکاندا بزووتنەوەی ژنانی بردۆتە قۆناغیکی دیکە و لە ئێران هەر بزووتنەوەیەکی سیاسی-کۆمەڵایەتی لە ئارادابێ ناتوانێ ژنان پشتگوێ بخات و بەشداریان نەکا چون هێزی ژنان ئێستا چارەنوسسازە.\nدیاربوون و زیندووبوونی بزووتنەوەی ژنان ئەرکی زیاتر دەخاتە سەر ڕێکخراوەکانی ژنان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و پێمان وایە پێویستە کە ناوەندی ژنانی ڕۆژهەڵات زیاتر لە پێشوو هاوئاهەنگ و لەسەر خەت بێ بۆ بابەتەکانی پێوەندیدار بە پرسی ژنان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.\nیەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان لە ٢٤ی ڕەشەمە جارێکی دیکە پەیمان لەگەڵ ڕێبوارانی ئەو ڕێگایە بە تایبەت دوو سکرتێری ڕیکخراوەکە، شەهید سوهەیلا قادری و نەسرین حەداد تا گەیشتن بە ئامانجەکانیان نوێ دەکاتەوە.\nدەستەی بەڕێوەبەریی یەکیەتیی ژنانی دێموکراتی کوردستان\n۲٤ی ڕشەمەی ۱٤۰۰ی هەتاوی\nبڵاوکردنەوەی درووشم و پۆستێرەکانی تایبەت بە نەورۆز لە شاری سنە\nلە یادی کیمیا بارانی هەڵەبجە و گوڵاڵە سوورە خنکاوەکانی دەشتی شارەزووردا


An Anarchist FAQ in Kurdish | پرسیار و وەڵام لەبارەی ئەنارکیزم\nپرسیار و وەڵام لەبارەی ئەنارکیزم\nPosted by Anarchistan ئەنارکیستان\nتشرینی یەکەم ·17\nکانونی یەکەم ·04\n“ئه‌نارکی” چی ده‌گه‌یێنێت؟\nله کاتیكدا که ئێمه له به‌شی یه‌که‌مدا له‌مه‌ڕ واتای ئه‌نارکی ده‌کۆڵێنه‌وه، نائوم چامسکی Noam Chomsky هه‌ندێك له لایه‌نه سه‌ره‌کییه‌کانی به‌م جۆره کورت ده‌کاته‌وه، کاتێك که له‌باره‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی ئازادی راستینه‌وه ده‌دوێت “هه‌ر جۆره په‌یوه‌ندییه‌ك له نێوان مرۆڤه‌کاندا که واوه‌تر له په‌یوه‌ندییه‌کی تایبه‌تیی بێت – به‌و واتایه‌ی که شێوه‌یه‌کی ده‌زگه‌یی یا جۆریکی تر به‌خۆوه بگرێت – له کۆمه‌ڵگه‌دا یا له شوێنی کار، له خێزاندا، له کۆمه‌ڵگه‌ی گه‌وره‌تردا یا هه‌ر شتیکی تر، ده‌بێت له‌ژێر کۆنترۆڵی راسته‌وخۆی به‌شداراندا ده‌بێت. به‌م جۆره واته کرێکاران له ئه‌نجومه‌نه پیشه‌سازییه‌کاندا، له دیموکراتی گه‌لیی له کۆمونیتییه‌کاندا، له کارلێککردنی نێوانیاندا، کۆمه‌ڵه ئازاده‌کان له کۆمه‌ڵگه گه‌وره‌کاندا، تا ده‌گاته ڕێکخستنی کۆمه‌ڵگه‌ی نیونه‌ته‌وه‌یی. “ [Anarchism Interview] کۆمه‌ڵگه به هیچ شێوه‌یه‌ك به‌سه‌ر پێکهاته‌یه‌کی سه‌ره‌وخواری وه‌ك خاوه‌نکار و کرێکار یا میری و فه‌رمانبه‌راندا دابه‌ش نابێت. له به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌دا، کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ئه‌نارکیستی له‌سه‌ر بنه‌مای په‌یوه‌ندی ئازادانه له به‌شداری له ڕێکخراوه هه‌ره‌وه‌زییه‌کاندا پشتئه‌ستوور ده‌بێت و له خواره‌وه‌ڕا بۆ سه‌ره‌وه به‌ڕێوه ده‌برێت. شایانی باسه، که ئه‌نارکیسته‌کان له هه‌وڵی ئه‌وه‌دان تا ئه‌و ئاسته‌ی بۆیان ده‌لوێت، ئه‌وڕۆکه وه‌ها کۆمه‌ڵگه‌گه‌لێك، له ڕێکخراوه‌کانیاندا، له خه‌باتیاندا و له چالاکییاندا، به‌و راده‌ی که ده‌توانن، بئافرێنن.\nئه‌نارکیزم چی ده‌گه‌یێنێت؟\n(له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا ده‌بێت ئێمه سه‌رنجه ڕۆژانه‌ییه‌کانمان بخه‌ینه سه‌ر گه‌شه‌نه‌کردووی رامیاریی که هێشتاکه به‌سه‌ر فه‌رهه‌نگه‌کاندا زاڵه. ئێمه ئه‌م پێناسانه ته‌نیا بۆ نیشاندانی ئه‌وه‌ی که “ئازادیخوازی” ناکاته “بازار ئازاد“ی سه‌رمایه‌داری و “سۆشیالیزم“یش ناکاته خاوه‌ندارێتی ده‌وڵه‌تی. ئاشکرایه، که فه‌رهه‌نگه‌کانی تر پێناسه‌ی جیاوازیان هه‌یه – به‌تایبه‌ت بۆ سۆشیالیزم . ئه‌و ئاره‌زوومه‌ندییه بۆ لێدوان له‌سه‌ر پێناسه‌ی فه‌رهه‌نگه‌کان بۆ به دواچوونی بێکۆتایی و هۆگریی بێسوودی رامیاریی کراوه‌یه، به‌ڵام ئێمه نامانه‌وێت).\nبه‌ڵام، به سه‌رنجدان له پێكهێنانی پارتی ئازادیخواز Libertarian Party له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مه‌ریکا، زۆرێك له خه‌ڵكی پێیان وایه که “سۆشیالیزمی ئازادیخواز” واتایه‌کی دژه چه‌مكی هه‌یه. له‌ڕاستیدا زۆرێك له “ئازادیخوازان“پێیان وایه که ئه‌نارکیسته‌کان هه‌وڵی ئه‌وه ده‌ده‌ن تاکو بۆچوونگه‌لی “دژه ئازادیخوازی“ی “سۆشیالیزم“ ( به‌و جۆره‌ی که ئه‌وان وێنای ده‌که‌ن) له‌ته‌ك ئایدیۆلۆژی پارتی ئازادیخواز، ئامێته بکه‌ن و به‌و جۆره بۆچوونگه‌لی “سۆشیالیزم” “په‌سه‌ندتر” بکه‌ن – به واتایه‌کی تر، هه‌وڵ ده‌ده‌ن تاوه‌کو سیمبولی ئازادیخوازی له هه‌ڵگرانی راستینه‌ی بدزن!\nبه‌و جۆره‌ی که له به‌شی I دا ڕوونی ده‌که‌ینه‌وه، ته‌نیا سیستمی خاوه‌نداریتی ئازادیخوازانه‌ی سۆشیالیستی Libertarian – Socialist ده‌توانێت ئازادییه تاکه‌که‌سییه‌کان په‌ڕه پێبدات. پێویست ئه‌وه‌ش بوترێت، که خاوه‌نداریتی ده‌وڵه‌تی – ئه‌وه‌ی که “سۆشیالیزم” ناو ده‌برێت – بۆ ئه‌نارکیسته‌کان به‌هیچ شیوه‌یه‌ك سۆشیالیزم نییه. وه‌ك ئه‌وه‌ی که له به‌شی H دا تێی ده‌گه‌ین، “سۆشیالیزم“ی ده‌وڵه‌تی، ته‌نیا جۆرێکه له سه‌رمایه‌داری و هیچ ناوه‌ڕۆکێکی سۆشیالیستی نییه. هه‌روا که ڕۆدۆلف ڕۆکه‌ر Rudolf Rocker تێبینی کردووه، سۆشیالیزم بۆ ئه‌نارکیسته‌کان “ته‌نیا پرسی زگتێری نییه، به‌ڵکو پرسی هێنانه ئارای که‌ڵچه‌ڕێکه که شوناسی تاکه‌که‌سی و داهێنانی ئازادی که‌سه‌کان دابین ده‌کات؛ به‌بێ ئازادی، به‌ره‌و سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تی خه‌سێنه‌ر مل ده‌نێت و ته‌واوی بیرکردنه‌وه و هه‌ستی که‌سه‌کان ده‌کاته قوربانی به‌رژه‌وه‌ندی خه‌یاڵی گشتی .“ [quoted by Colin Ward, “Introduction”, Rudolf Rocker, The London Years, p. 1]\nله‌به‌ر ئه‌وه هه‌موو ئه‌نارکیسته‌کان دژه–سه‌رمایه‌دارین ( “ ئه‌گه‌ر کرێکاران ئه‌وه‌ی به‌رهه‌می ده‌هێنن، هی خۆیان بووایه، ئه‌وا سه‌رمایه‌داری له ئارادا نه‌ده‌بوو”[Alexander Berkman, What is Anarchism?, p. 44]). به نموونه، به‌نیامین توکه‌ر – ئه‌نارکیستێك که زۆرترین کارایی له لیبراڵیزمه‌وه وه‌رگرتبوو (وه‌ك دواتر له‌سه‌ری ده‌دوێین) — بۆچوونه‌کانی خۆی ناونا “سۆشیالیزمی ئه‌نارکیستی Anarchistic-Socialism” و سه‌رمایه‌داری به سیستمێکی پایه‌دار له‌سه‌ر “قازانخۆری و چه‌پاوڵگه‌ری له‌سه‌ر سوود و کرێ و به‌رژه‌وه‌ندی “ ناوبرد. توکه‌ر له‌سه‌ر ئه‌وه سوور بوو له کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی بازار–ئازادی، ئه‌نارکیستی و نا–سه‌رمایه‌داریدا، سه‌رمایه‌داران زیاده‌ن، به‌هره‌کێشی هێزی کرێکاران له‌لایه‌ن سه‌رمایه‌وه ڕاده‌وه‌ستێت. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی “کرێکار … کرێی سروشتی خۆی و ته‌واوی به‌رهه‌مه‌که‌ی دابین ده‌کات [The Individualist Anarchists, p. 82 and p. 85] وه‌ها ئابوورییه‌ك پشت به بنه‌مای بانکداری سروشتیی و گۆڕینه‌وه‌ی ئازادانه‌ی کاڵا له‌نێوان هه‌ره‌وه‌زییه‌کان، پێشه‌وه‌ران و جوتیاراندا ده‌به‌ستێت. لای توکه‌ر و ئه‌نارکیسته تاکگه‌راکانی تر، سه‌رمایه‌داری، بازارئازادی ڕاسته‌قینه نییه، چونکه بازار به‌هۆی یاساگه‌لی زۆروزه‌به‌ند و چه‌پاوڵگه‌رانه‌وه ئه‌وه بۆ سه‌رمایه‌داران مسۆگه‌ر ده‌کات، تاوه‌کو به‌رته‌رییان به‌سه‌ر کرێکاراندا هه‌بێت، به‌وجۆره له ڕێگه‌ی به‌هره‌کێشیه‌وه سوود، به‌رژه‌وه‌ندی و کرێی دواتریان مسۆگه‌ر ده‌که‌ن. (بۆ لێدوانی زیاتر سه‌رنجی به‌شی G بده‌ن). هه‌روه‌ها ماکس شتاینه‌ر Max Stirner ی ئه‌نارکۆ–خودگه‌را arch-egoist ش, بێجگه له گاڵته‌کردن به کۆمه‌ڵگه‌ی سه‌رمایه‌داریی و “تارمایی“ه جۆراوجۆره‌کانی، هیچ شتێکی دی بۆیان نه‌بوو، ئه‌وانه‌ی که بۆ وی، به واتای بۆچوونگه‌لێكی پیرۆز یا ئایینی ده‌هاتن، له‌وانه خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی، کێبڕکێ و دابه‌شکردنی کار … تد.\nله‌به‌ر ئه‌وه، ئه‌نارکیسته‌کان خۆیان به سۆشیالیست ناو ده‌به‌ن، به‌ڵام جۆرێکی دیاریکراو له سۆشیالیزم – سۆشیالیزمی ئازدیخوازانه (Libertarian Socialism). هه‌روه‌ك ئه‌نارکیستی تاکگه‌را جۆزیف ئانتۆن لابادیی Joseph A. Labadie ( توکه‌ر و باکونین هه‌ردووك دووباره‌ی ده‌که‌نه‌وه) ده‌ڵێت : “ده‌ڵێن ئه‌نارکیزم سۆشیالیزم نییه. ئه‌مه هه‌ڵه‌یه. ئه‌نارکیزم، سۆشیالیزمی خۆبه‌شانه‌یه. دوو جۆر له سۆشیالیزم هه‌ن: ئارکیستی و ئه‌نارکیستی (archistic and anarchistic )، ده‌سه‌ڵاتخواز و ئازادیخواز، ده‌وڵه‌تی و ئازاد. له ڕاسیدا هه‌ر پێشنیارێك بۆ باشترکردنی کۆمه‌ڵگه، یا بۆ فراوانکردنی راده‌ی ده‌سه‌ڵات و ویستی ده‌ره‌کییه به‌سه‌ر که‌سه‌کاندا یا بۆ که‌مکردنه‌وه‌یه‌تی. ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات و ویستی ده‌ره‌کی فراوان بوون … ده‌سه‌ڵاتخوازانه‌یه و ئه‌گه‌ر به‌پێچه‌وانه‌وه که‌م بوونه‌وه، ئه‌نارکیستانه‌یه. “ [Anarchism: What It Is and What It Is Not]\nلابادیی، له زۆر بۆنه‌دا باسی له‌وه کردووه، که “هه‌موو ئه‌نارکیسته‌کان سۆشیالیستن، به‌ڵام هه‌موو سۆشیایسته‌کان ئه‌نارکیست نین.“ له‌به‌ر ئه‌وه‌یه، دانیێڵ گرین Daniel Guerin ئه‌و سه‌رنجه ده‌دا “ئه‌نارکیزم له راسیتدا هاوواتای سۆشیالیزمه. ئه‌نارکیست له بنه‌ڕه‌تدا سۆشیالیستێکه که هه‌وڵ ده‌دات به‌هره‌کێشی مرۆڤ له مرۆڤ له‌نێو ببات.“ ئه‌مه له سه‌راپای مێژووی بزاڤی ئه‌نارکیستیدا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه، کۆمه‌ڵگه‌را بووبێت یا تاکگه‌را “ [Anarchism, p. 12] له راستیدا، گیانبه‌ختکردووی ڕووداوی هایمارکێت Haymarket* ئادۆڵف فیشه‌ر Adolph Fischerیش هه‌مان قسه‌کانی لابادیی بۆ نیشاندانی هه‌مان که‌توار به‌کار برد – “هه‌موو ئه‌نارکیستێك سۆشیالیسته، به‌ڵام هه‌موو سۆشیالیستێك به‌پێی پێویست ئه‌نارکیست نییه.“ — به داننان به‌وه‌دا که “بزاڤه‌که بووبوو دوو به‌شه‌وه؛ ئه‌نارکیستانی کۆمونیست و ئه‌نارکیستانی لایه‌نگری پرۆدۆن و چینی ناوه‌نجی.“ [The Autobiographies of the Haymarket Martyrs, p. 81]\nبه‌م جۆره هاوکات، ئه‌نارکیسته کۆمه‌ڵگه‌را و تاکگه‌راکان له تێڕوانینیاندا له‌سه‌ر هه‌ندێك پرس جیاوازییان هه‌یه – بۆ نموونه، ئایا بازارئازادێکی ڕاستینه و ناسه‌رمایه‌داری باشترین ڕێگه‌ی فراوانکردنی ئازادییه یا نا– به‌ڵام له‌سه‌ر ئه‌م پرسه که ده‌بێت سه‌رمایه‌داری وه‌ك سیستمێکی به‌هره‌کێشیی و چه‌وساندنه‌وه دژایه‌تی بکرێت و ئه‌وه‌ی که کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ئه‌نارکیست ده‌بێت له‌سه‌ر بنه‌مای گه‌لکاری (associated labour) پێك بێت، نه‌ك له‌سه‌ر کرێگرته‌یی کرێکار هاوتێڕوانین. ته‌نیا کرێکاری یه‌کگرتووه ده‌توانێت “ده‌سه‌لاتی ویسته ده‌ره‌کی و سه‌پێنراوه‌کانی سه‌ر تاکه‌کان بهێنێته خواره‌وه.“ له ڕێگه‌ی کاتژێره‌کانی کار و خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی کار له لایه‌ن که‌سانێکه‌وه که ده‌یکه‌ن، ئه‌مه نموونه‌ی ناوه‌ڕۆکی سۆشیالیزمی که‌توارییه. له‌م ڕووه‌وه، ده‌توانرێت به ڕوونی ئه‌م ڕوانگه‌یه به‌دی بکرێت، کاتێك جۆزیف لابادیی ئه‌وه ده‌خاته ڕوو که یه‌کێتی پیشه‌یی “ نموونه‌یه‌ك له ده‌ربڕینی ئازادی ڕاستینه له یه‌کگرتندایه ” و ئه‌وه‌ی که “به‌بێ ئه‌م یه‌کێتییه‌که‌ی، کرێکار فره‌تر کۆیله‌یه‌كه بۆ خاوه‌نکاره‌که‌ی له‌وه‌ی به‌خۆی بێت.“ [Different Phases of the Labour Question]\nله‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، ئه‌نارکیسته‌کان له هه‌ندێ پرسدا له‌ته‌ك هه‌ندێ له مارکسیسته‌کاندا هاوبیرن ( ئه‌گه‌رچی هیچ هاوبیرییه‌کیان له‌ته‌ك لێنینیسته‌کان نییه). هه‌م باکونین و هه‌م توکه‌ر شیکردنه‌وه و توێژینه‌وه‌کانی مارکس له‌مه‌ڕ سه‌رمایه‌داری و تیئۆری نرخی کار (labout theory ofvalue) ئه‌ویان پێ دروسته (سه‌رنجی به‌شی C بده‌ن). مارکس به‌خۆی به توندی له‌ژێر کارایی په‌رتووکی خود و خودبوون (The Ego and Its Own) نووسینی (ماکس شتاینه‌ر)دا بوو. په‌رتووکێك که ڕه‌خنه‌گه‌لی دیاری له‌وه‌ی که مارکس ناوی ده‌نێت کۆمونیزمی پوچگه‌را (vulgar communism) و هه‌روه‌ها له سۆشیالیزمی ده‌وڵه‌تی ده‌گرێت. هه‌روه‌ها که‌سانیك له بزاڤی مارکسیستیدا هه‌بوون، که باوه‌ڕ و تێڕوانینه‌کانیان زۆر هاوشێوه ئه‌نارکیسته کۆمه‌ڵگه‌راکان (به‌تایبه‌ت ئه‌نارکۆ–سه‌ندیکالیسته‌کان وه‌ك به‌شێك له ئه‌نارکیزمی کۆمه‌ڵگه‌را) بوون– بۆ نموونه، ئانتۆن پانه‌کۆك (Anton Pannekoek )، پاوڵ ماتیك (Paul Mattick)، ڕۆزا لوکسۆمبۆرگ (Rosa Luxembourg)، و هیتر، تێڕوانینیان له‌ته‌ك لێنین دا زۆر جیاوازه. کارڵ کۆرش Karl Korsch و هه‌ندێكی تریش له‌مه‌ڕ شۆڕشی ئه‌نارکیستی ئه‌سپانیا به هاوسۆزییه‌وه نووسیویانه. کۆمه‌لێك په‌یوه‌سته و به‌رده‌وامی له (مارکس)ه‌وه بۆ لێنین هه‌ن، به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ردا، په‌یوه‌سته و به‌رده‌وامی فره‌تر له (مارکس)ه‌وه بۆ مارکسیته ئازادیخوازه‌کان (libertarian Marxists) هه‌ن، که ڕه‌خنه‌گری سه‌رسه‌ختی لێنین و بۆلشه‌ڤیزم بوون و بۆچوونه‌کانیان له ئاراسته‌ی ئه‌نارکیزمه‌وه بۆ په‌یوه‌ندییه ئازاده‌کانی یه‌کسانی نزیکتر بوون.\n“ ململانێی چینایه‌تی به‌هۆی کۆیله‌تی و چه‌وسانه‌وه‌ی کرێکارانه‌وه سه‌رهه‌ڵده‌دات و ئاره‌زوومه‌ندی و حه‌زیان بۆ ئازادی بووه‌ته هۆی ئافراندنی بۆچوونه‌کانی ئه‌نارکیزم؛ بۆچوونگه‌لێك که دژی هه‌موو جۆره سیستمێکی کۆمه‌ڵایه‌تی پشتبه‌ستوو به چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و ده‌وڵه‌تن و خوازیاری جێگرتنه‌وه‌یانن به کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ناده‌وڵه‌تی له‌سه‌ر بنه‌مای خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کرێکاران.“\n“ ئه‌ندیشمه‌نده ده‌رکه‌وتووه ئه‌نارکیسته‌کان له‌وانه باکونین و کرۆپۆتکین و ئه‌وانی تر هیچ کات داهێنه‌ری بۆچوونه‌کانی ئه‌نارکیزم نین، به‌ڵکو به په‌یپێبردنیان له‌ناو خه‌ڵك و هه‌روا به زانین و سه‌رنجی خۆیان هه‌وڵیان داوه تا ڕوونتر و فراوانتریان بکه‌ن.“[pp. 15-16]\nهه‌روه‌ك بزاڤه ئه‌نارکیسته‌کان به‌گشتی، ماخنۆڤیستیش بزاڤێکی جه‌ماوه‌ری چینی کرێکار و به‌رهه‌ڵستی گه‌ل بوو له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر دووك ده‌سه‌ڵاتی سوور (کۆمونیست) و سپی (تزاریست و سه‌رمایه‌داری) له‌نیوان ساڵه‌کانی 1917 تا 1921 له ئۆکرانیا به‌ره‌نگاریی کرد. به‌و جۆره‌ی که پیته‌ر مارشاڵ Peter Marshall تێبینی کرد: “ ئه‌نارکیزم … به‌زۆری پارێزه‌ران و پشتیوانیگه‌رانی خۆی له‌نێو کرێکاران و جوتیاراندا په‌یدا کردووه.“ [Demanding the Impossible, p. 652]\nئه‌نارکیزم له‌ناو خه‌باتی چه‌وساوان و به‌هۆی ئه‌وانه‌وه بۆ ئازادی سه‌ری هه‌ڵداوه. له لای کرۆپۆتکین، “ ئه‌نارکیزم… له خه‌باتی ڕۆژانه‌دا ڕێکخراو ده‌بێت” و “بزاڤی ئه‌نارکیستی نوێ بووه‌ته‌وه هه‌ر کات که وانه‌ی له ئه‌زموونه گرنگه کرده‌ییکانه‌وه وه‌رگرتبێت؛ ئه‌نارکیزم له فێرکارییه‌کانی ژیانه‌وه هه‌ڵقوڵاوه.” [Evolution and Environment, p. 58 and p. 57] لای پرۆدۆن، “ به‌ڵگه” بۆ ئاڵوێرییبوونی (mutualist ) بۆچوونه‌کانی له‌نێو “کرده‌ی هه‌نووکه‌یی، کرده شۆڕشگێڕییه‌کان”ی کۆمه‌ڵه کرێکارییه‌کاندایه … ئه‌وانه‌ی که خۆبه‌خۆ … له پاریس Paris و لیۆنLyon پێكهاتن… [ئه‌وه نیشان ده‌ده] ڕێکخراوی دانپێدانراو و ڕێکخراوی کرێکاری هه‌ر یه‌کن و هاوتان. ” [No Gods, No Masters, vol. 1, pp. 59-60] له‌ڕاستیدا، وه‌ك چۆن مێژوونوسێك مشتومڕی له‌سه‌ر ده‌کات، بوونی “په‌یوه‌ندییه‌کی پته‌و و وێكچوو له نێوان ئه‌و نموونه باڵایه‌ی پرۆدۆن… و به‌رنامه‌ی ئاڵوێریی لیئۆن” و “ نزیکایه‌تییه‌کی به‌رچاو (له نێوان بۆچوونه‌کاندا) هه‌بوو، پێده‌چێت که پرۆدۆن باشتر توانیبێتی به‌رنامه‌که‌ی به‌هۆی هۆگریی بۆ نموونه‌ی کریکارانی ئاوریشمی لیئۆن ده‌ربڕیت. سۆشیالیزمێکی نموونه‌یی که وی پێی له‌سه‌ر داده‌گرت، به کرده‌وه له‌لایه‌ن کرێکارانه‌وه که‌تواری ده‌کرایه‌وه و ده‌رک ده‌کرا.” [K. Steven Vincent, Pierre-Joseph Proudhon and the Rise of French Republican Socialism, p. 164] *\n“ ئه‌نارکیزم هه‌رگیز به‌ره‌نجامی بیری تیئۆریدارێژان نه‌بووه، به‌ڵام به‌خۆی تیئۆریداڕێژه‌رانی به‌رهه‌م هێناوه، که لایه‌نه جۆراوجۆره‌کانی فیلۆسۆفی وییان خستووه‌ته به‌ر توێژینه‌وه. ئه‌نارکیزم وه‌ك باوه‌ڕێك که له کرداره‌وه سه‌ری هه‌ڵداوه و کاری کردووه، نه‌ك کرده‌ییکردنی بۆچوونی ڕۆشنبیران. زۆر جار، بۆرژوا نووسه‌رێك به ته‌نیا دێت و ئه‌وه‌ی که تا هه‌نووکه له‌لایه‌ن کرێکاران و جوتیارانه‌وه کرده‌یی کراوه‌ته‌وه و وه‌ڵام دراوه‌ته‌وه، ده‌ینووسێته‌وه؛ دواتر به به‌رده‌وامی ئه‌و نووسه‌ره له‌لایه‌ن مێژوونووسانی بۆرژوازییه‌وه وه‌ك ڕابه‌ر خراوه‌ته‌ڕوو و ئه‌و کرده‌ییه‌کردنه وه‌ك به‌ره‌نجامی بۆچوونی نووسه‌ره بۆرژوازییه‌کان یاد ده‌کرێته‌وه (به گێڕانه‌وه له مێژوونووسانی بۆرژوازییه‌وه)، به‌ردوام هه‌وڵ دراوه ئه‌وه بنوێنرێت که چینی کرێکار پێویستی به رابه‌ری بۆرژوازی هه‌یه.”[Anarchism: Arguments for and against, p. 18]\nله ڕوانگه‌ی کرۆپۆتکین دا، “ ئه‌نارکیزم ڕیشه‌ی له‌و چالاکییه داهێنه‌ر و سازێنه‌رانه‌ی جه‌ماوه‌ردا هه‌یه، که له ته‌واوی په‌یمانگه (دامه‌زراوه) کۆمه‌ڵایه‌تییه مرۆڤکرده‌کان و له شۆڕشه‌کاندا … دژی نوێنه‌رانی زۆرداری، ئه‌وانه‌ی له ده‌ره‌ی په‌یمانگه کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌دا، ده‌ستیان به‌سه‌ر په‌یمانگه‌کاندا گرتووه و له به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان به‌کاریان بردوون.“ دواتر “ ئه‌نارکی له‌ناو هه‌مان ڕه‌خنه و ناڕه‌زایه‌تییه شۆڕشگێرانانه‌یه‌وه هاتۆته بوون، که بووه هۆی له‌دایکبوونی سۆشیالیزم به گشتی.” ئه‌نارکیزم به پێچه‌وانه‌ی شێوه‌کانی تری سۆشیالیزمه‌وه “نه‌ك ته‌نیا مستی گرمۆڵه‌ی به‌رامبه‌ر سه‌رمایه‌داری، به‌لكو له دژی پایه‌کانی سه‌رمایه‌داری : یاسا، ئۆتوریته و ده‌وله‌تیش به‌رز کرده‌وه. ” گشت نووسه‌ره ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌وه‌ی ئه‌نجامیان داوه “ ئاماده‌کردنی ده‌ربڕێنێکی گشتی بووه له‌مه‌ڕ پرنسیپله‌کانی [ئه‌نارکیزم] و بنچینه‌ی زانستی و تیئۆری فێرکارییه‌کانی. “ که له ئه‌زموونی خه‌باتی خه‌ڵکانی چینی کرێکار و هه‌روا له شیکردنه‌وه‌ی ئاراسته‌کانی گه‌شه‌کردنی کۆمه‌ڵگه‌وه به‌گشتیی، سه‌رچاوه‌یان گرتووه.[Op. Cit., p. 19 and p. 57]\n“ هه‌ر له کۆنه‌وه، له سه‌رده‌می چاخی به‌ردیندا، مرۆڤه‌کان په‌یان به‌وه بردووه، که به‌کرێگرتنی که‌سانێك لێیان له‌لایه‌ن هیندێکه‌وه، ده‌بێته هۆی ده‌رکه‌وتنی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و هێنده… ئیتر لێره‌وه، له نێو خێله سه‌ره‌تاییه‌کان، گوندنشینه‌کان، سه‌ده‌کانی ناوه‌ڕاست… و دواجار له نێو ئازادشاره‌کانی سه‌ده‌کانی ناوه‌ڕاست، له‌وانه په‌یمانگه‌لێك که توانای به‌ره‌نگاری دژی ئه‌وانه‌ی ده‌ستیان به‌سه‌ر ژیانیان و سامانیاندا ده‌گرت، هه‌ر دووك چ ئه‌و نامۆیانه‌ی که ده‌ستیان به‌سه‌ر ئه‌ماندا ده‌گرت، چ پیاوانی ناو خێڵه‌که‌ی خۆیان که هه‌وڵی سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان ده‌دا، هه‌بوون.” [Anarchism, pp. 158-9]\nکرۆپۆتکین خه‌باتی خه‌ڵکانی چینی کرێکار (ئه‌وه‌ی که ئه‌نارکیزمی هاوچه‌رخ لێوه‌ی هه‌ڵقووڵاوه)، له ئاستی خه‌باتی ڕێکخراوه گه‌لییه‌کانی سه‌رده‌می کۆنی دانا. هه‌روا وتی “په‌یوه‌ندییه کرێکارییه‌کان … به‌ره‌نجامی هه‌مان به‌ره‌نگاری و دژایه‌تی گشتیی به‌رامبه‌ر فراوانتربوونی ده‌سه‌ڵاتی که‌مایه‌تی بوون – لێره‌دا مه‌به‌ست له سه‌رمایه‌داره‌کانه“ هه‌روه‌ها وه‌ك به‌ره‌نجامی به‌ره‌نگاری له‌ناو خێڵه‌کان، گوندنشینه‌کان و هه‌روا “مانگرتنه ئازاده‌کان، چالاکییه فێدراتیڤییه‌کانی چه‌ند به‌شێکی پاریس و گشت شاره گه‌وره‌کان و هه‌روا ‘شاره‌وانییه‘ بچووکه‌کان له سه‌رده‌می شۆرشی فه‌ره‌نسه” له ساڵی 1793دا، بوون. [Op. Cit., p. 159]\nبه‌م جۆره، له کاتێکدا که ئه‌نارکیزم تیئۆرییه‌کی ڕامیارییه بۆ ده‌ربڕینی خه‌باتی چینی کرێکار و چالاکی–خۆیی له دژی سه‌رمایه‌داری و ده‌وڵه‌تی هاوچه‌رخ، بۆچوونه‌کانی ئه‌نارکیزم به به‌رده‌وامی له هه‌ر کوێیه‌ك مرۆڤایه‌تی هه‌بووبێت، خۆیان نیشان داوه و ده‌رکه‌وتوون. بۆ نموونه، زۆرێك له گه‌لانی بومی (indigenous) ئه‌مه‌ریکای باکووری و ناوچه‌کانی تری سه‌ر زه‌وی به‌ر له‌وه‌ی ئه‌نارکیزم وه‌ك تیئۆرییه‌کی رامیاری دیاریکراو ده‌ربکه‌وێت، بۆ هه‌زاران ساڵ به‌کاریان بردووه. هه‌روا، ئاراسته و ڕێکخراوه ئه‌نارکیستییه‌کان له شۆرشه گه‌وره‌کاندا ئاماده‌ییان هه‌بووه – کۆبوونه‌وه‌کانی شاری نیو ئینگلاند له ڕه‌وتی شۆڕشی ئه‌مه‌ریکادا، به‌شه‌کانی پاریس له ڕه‌وتی شۆڕشی فه‌ره‌نسه‌دا، هه‌روه‌ها ئه‌نجومه‌نه‌کان و کۆمیته‌ی کرێکارییه‌کان له ڕه‌وتی شۆرشی ڕوسیه‌دا نموونه‌گه‌لێكن له ئاراسته ئه‌نارکیستییه‌کان ( بۆ زنیاری زیاتر سه‌رنجیThe Third Revolution، Murray Bookchin بده‌ن). که‌واته ئه‌گه‌ر ئه‌نارکیزم، به‌و جۆره‌ی که ئێمه مشتومڕی له‌سه‌ر ده‌که‌ین، به‌رهه‌می به‌ره‌نگارییه له به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتداره‌کان له هه‌ر کۆمه‌ڵگه‌یه‌کدا هه‌روا له به‌رامبه‌ر سوکایه‌تی ده‌سه‌ڵاتداراندا، به‌ره‌نگاری و بزاڤگه‌لیك له‌دایك ده‌بن، که ئاراسته‌ی ئه‌نارکیستیان ده‌بێت (بێگومان، هیچ کۆمه‌ڵگه‌یه‌ك به‌بێ ده‌سه‌ڵاتداری ناتوانێت کۆمه‌ك بکات، مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌نارکیستی بێت).\nهه‌روه‌ك دێره‌کانی شیلی ده‌ستنیشانی ده‌که‌ن، ئه‌نارکیسته‌کان ئازادی له به‌رزترین و سه‌ره‌کیترین پله‌دا داده‌نێن و هه‌م بۆ خۆیان ده‌یخوازن و هه‌م بۆ که‌سانی تریش. ئه‌وان ئاوا ده‌ڕواننه تاکگه‌رای – که‌سه‌کان ده‌کاته تاكی پوخت و بێوێنه – ، که به گرنگترین لایه‌نی جۆری مرۆیی ده‌زانن. له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، دان به‌وه‌دا ده‌نێنن، که تاکایه‌تی ناتوانێت له بۆشاییدا بوونی هه‌بێت، چونکه تاکایه‌تی دیارده‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تییه. له‌وێدا که مرۆڤ بۆ گه‌شه، په‌ره‌سه‌ندن و پێشکه‌وتن پێویستی به که‌سانی تره، تاکایه‌تی له ده‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵ بوونی نابێت.\nئه‌گه‌ر ئازادی بۆ گه‌شه و په‌ره‌سه‌ندی ته‌واوه‌تی تاكایه‌تی شتێکی بنچینه‌یی بێت، که‌واته یه‌کسانیش بۆ بوونی ئازادی ڕاسته‌قینه بنچینه‌ییه. ئازادی راسته‌قینه ناتوانرێت له کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی چینایه‌تی و قوچکه‌ییدا، که له‌ژێر باری سه‌نگینی نایه‌کسانییه‌کانی ده‌سه‌ڵات، سامان و به‌رته‌ریدا گیرۆده‌یه، بوونی هه‌بێت. له وه‌ها کۆمه‌ڵگه‌یه‌کدا ته‌نیا هه‌ژمارێکی که‌م – ئه‌وانه‌ی که له لووتکه‌ی قوچکه‌یی ده‌سه‌ڵاتدان– به‌ڕاده‌یه‌ك ئازادن، له کاتێکدا که ئه‌وانی تر شێوه–کۆیله‌ن. دواجار، ئازادی له نه‌بوونی یه‌کسانیدا ده‌بێت به گاڵته‌جاری – له باشترین باردا، هه‌روه‌ك له سه‌رمایه‌داریدا تاك هێنده “ئازاد“ه، که خاوه‌نێك (سه‌رۆکێك) بۆ خۆی هه‌ڵبژێرێت. سه‌ره‌ررای ئه‌وه، ته‌نانه‌ت ده‌سته‌بژێریش له وه‌ها بارودۆخێکدا به ڕاستی ئازاد نییه، چونکه ئه‌ویش ناچار ده‌بێت له کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی دواکه‌وتووی بێکه‌ڵك و ناپه‌سه‌نددا، له‌پاڵ سه‌رکوت و ئه‌شکه‌نجه‌ی زۆرینه‌دا بژی. هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که گه‌شه و په‌ره‌سه‌ندنی تاکایه‌تی، ته‌نیا له سایه‌ی په‌یوه‌ندی بیسنوور له‌ته‌ك که‌سانی ئازاد تردا، به لوتکه ده‌گات، ئه‌ندامانی ده‌سته‌بژێر له‌به‌ر نه‌بوونی که‌سانی ئازاد بۆ په‌یوه‌ندیگرتن و کارلێكکردن له‌ته‌کیان، توانای په‌ره‌دان به‌خۆ و خۆپێگه‌یاندنیان به‌ربه‌سته. (سه‌رنجی به‌شی Why are anarchists in favour of equality? A.2.5 بده‌ن)\nCreate a free website or blog at WordPress.com. بەرگ: Reddle.


یەکەم کاروانی هاوکاریی ئەمریکا بۆ پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان گەیشتە هەولێر\nیەکەمین کاروانی هاوکاری مرۆیی بۆ پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان لە هەرێمی کوردستان لەلایەن رێکخراوێکی ئەمریکییەوە لەڕێگەی فڕۆکەیەکی تایبەتەوە گەیێندرایە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر.\nبەگوتەی بەرپرسی دەزگای خێرخوازیی بارزانی، بڕیارە کاروانی دیکەش لەلایەن هەمان رێکخراوەوە بگاتە شاری هەولێر و دەشڵێت، هاوکارییەکان بەردەوام دەبن.\nپەیامنێری رووداو لە هەولێر رایگەیاند، دوێنێ، فڕۆکەیەکی تایبەتی رێکخراوی سەمیرتان پرێس کە رێکخراوێکی ئەمریکیە بۆ گەیاندنی هاوکاری مرۆیی بۆ پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان گەیشتە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر.\nرێکخراوی سەمیرتان پرێس ساڵانێکی زۆرە لە هەرێمی کوردستان کاردەکات و هاوئاهەنگییەکی باشی لەگەڵ دەزگای خێرخوازیی بارزانیدا هەیە، گەیاندنی ئەو هاوکارییەش لەدوای هاتنی ئەو ژمارە زۆرەی پەنابەران دێت کە لە ئەنجامی هێرشی تورکیا بۆسەر رۆژئاوای کوردستان روویان لە باشووری کوردستان کردووە.\nمووسا ئەحمەد، بەرپرسی دەزگای خێرخوازیی بارزانی سەبارەت بە گەیاندنی ئەو هاوکارییە مرۆییانە بۆ پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان راگەیاند "سوپاسی رێکخراوی سەمیرتان پرێس دەکەین کە یەکێکە لەو رێکخراوانەی بە درێژایی ئەو ماوەیە ئەو رەوشەی لە هەرێمی کوردستان دروستبووە، هاوکارییەکی زۆریان کردووین، هەم لەگەڵ ئاوارەکان و هەم لەگەڵ پەنابەران و هەمیش لەگەڵ خەڵکی هەژار و کەمدەرامەت".\nبەگوتەی مووسا ئەحمەد ئەو کەلوپەلانەی ئێستا هاتوون، "بە تایبەت بۆ ئەو ئاوارانەیە کە تازە هاتوونە کاریگەرییەکی زۆر باشی دەبێت، کەلوپەلەکانیش بریتین لە پێڵاو، جلوبەرگی زستانە، پارچەی سەر خێمەکان، هەموویان ئەو پێویستیانەن کە ئێستا لەنێو کەمپەکاندا زۆر پێویستن بە تایبەتی بۆ کەمپی بەردەڕەش و ئەو شوێنانەی کە پەنابەران تازە روویان لێکردووە و نیشتەجێکراون".\nبەرپرسی دەزگای خێرخوازیی بارزانی دەشڵێت "ئەمە کاروانی یەکەمە، کاروانی دیکەشی بەدوادادێت و گەیاندنی هاوکارییەکان بەردەوامی دەبێت".\nهاوکات خالید جەمال، بەرپرسی کاروباری مەسیحییەکان لە وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی خۆشحاڵی خۆی بە گەیشتنی ئەو هاوکارییە مرۆییە بۆ پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان دەربڕی و رایگەیاند: "خۆشحاڵین بە گەیشتنی یەکەمین فڕۆکە کە هاوکاری مرۆیی لەگەڵ خۆی هەڵگرتووە بۆ پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان، کە لەلایەن رێکخراوی سەمیرتان پرێس بە هاوئاهەنگی لەگەڵ وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی گەیێندراوەتە شاری هەولێر، هاوکارییەکانیش بریتین لە جلوبەرگی زستانە، پێڵاو و فلتەری ئاو".\nخالید جەمال گوتیشی: "ئەمە یەکەم فڕۆکەش نابێت، ئێستا سەرقاڵی ئامادەکردنی فڕۆکەیەکی دیکەن بۆ گەیاندنی هاوکاریی مرۆیی بۆ پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دەزگای خێرخوازیی بارزانی ئەو هاوکاریانە دەگەێیندرێتە پەنابەرانی رۆژئاوای کوردستان".\nلەدوای هێرشەکانی تورکیا و ئۆپۆزیسیۆنی سووریا بۆ سەر رۆژئاوای کوردستان، پەنابەرانی ناوچە کوردنشینەکان بەلێشاو روو لە هەرێمی کوردستان دەکەن، بەگوتەی بەڕێوەبەری گشتی ناوەندی هاوبەشی هەماهەنگی قەیرانەكان لە هەرێمی كوردستان رۆژانە هاتنی پەنابەران لە زیادبووندایە و تاوەكو ئێستا زیاتر لە 15 هەزار و 200 پەنابەری نوێ هاتووە.


دوای ٣٠ نیسان\nرۆژی ٣٠-٤ هاوڵاتیان لە سەرتاسەری عێراق دەنگدەدەن بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنێکی نوێنەرانی نوێ، بێشک سەنگ و قورسایی هێزەکان گۆڕانکاری بەسەردا دێت، رەنگە کۆمەڵێک هاوپەیمانی نوێ بێتە کایەوە بۆ کەنارخستنی مالیکی کە کێشمەکێشمی پێکهێنانی کابینەی نوێ لە ٢٠١٠ زەحمەتر بێت، رەنگە پێچەوانەکەشی روبدات، بەڵام سەبارەت بە عێراق جگە لە دەنگی دەنگدەران دەوڵەتانی دراوسێ و هێزە نیودەوڵەتییەکان رۆڵی یەکلاکەرەوە ئەبینن، دوای هەڵبژاردن ئەوە یەکلا ئەبێتەوە کێ براوەی ململانێکەیە، پێناچێت ئەم هەڵبژاردنەش هیچ لە بارودۆخی عێراقییەکان لە باشور و ناوەڕاست بگۆڕێت، سەنگ و قورسایی کوردیش لە بەغدا وەکخۆی هەندێ کەمتر یان زیاتری بێ کاریگەری ئەمێنێتەوە، بەڵام گۆڕانە گەورەکە لە هەرێمی کوردستان رودەدات.\nلە هەرێمی کوردستان نزیکەی ٧ مانگ لەمەوبەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ئەنجامدرا، دەرئەنجامەکانی هەڵبژاردن هاوکێشەی سیاسی گۆڕی و بزوتنەوەی گۆڕان بوە هێزی دوەمی هەرێم، گفتۆگۆکانی حکومەت گەیشتە دوا وێستگە و دەسەڵات لە کابینەی نوێدا لە فیفتی بە فیفتییەوە گۆڕا بۆ فرەیی لەنێوان هێزە براوەکان، هێزێکی وەک گۆڕان کە بە چاوی دوژمنکاری سەیر ئەکرا ئێستا ٢٤% دەسەڵات وەردەگرێت، تەنها گۆڕانکارییەکە لە بەشداریکردنی دەسەڵاتدا نییە لەلایەن گۆڕانەوە، بەڵکو بەشێکی پەیوەندی بە ئاوابون و بچوکبونەوەی هەندێک هێز و بەشێکیشی پەیوەندی بە ئەدا و بەرنامە چاکسازییە ئامادەکراوەکەی گۆڕانە بۆ چوار ساڵی داهاتو، ئەم نوسینە کوتە خوێندنەوەیەکی خێرایە بۆ پێگە و رۆڵی سێ هێزی سیاسی سەرەکی هەرێم (گۆڕان، یەکێتی، پارتی) لەدوای ٣٠-٤وە.\nهێزێکی جەماوەری دانبەخۆداگرتو و پڕ بەرنامە و بێ چەک و دراو لە چوار ساڵی رابردودا، هەرچۆن توانی پێگەی خۆی بچەسپێنێت، ئاواش بەستەڵەکی قۆرخکاری سیاسی شکاند و هاوکێشە نەگۆڕە بێزراوەکەی گۆڕی، هەمو ئەوانەی قوماریان ئەکرد لەسەر کەفوکوڵی گۆڕان ئێستا دڵنیان لەوەی کە دۆڕاوی یەکەمین ئەوانن، هەمو ئەوانەشی بە سیاسەتی گفتوگەف مامەڵەیان لەگەڵ گۆڕانەکان ئەکرد ئێستا نەعامە ئاسا هەڵسوکەوت ئەکەن، هەربۆیە چانسی گەورە لەدوای ٣٠-٤وە بۆ گۆڕانە.\nلە چوار ساڵی رابردودا سزای سیاسی و نانبڕین و لێدان و گرتن و دەرکردن و پەراوێزخستن و تۆمەتبارکردن، هێمابو بۆ گۆڕان و گۆڕانخوازی، سەرباری ئەمەش بەهێزتر بو، لەدوای ٣٠-٤وە گۆڕان ئەو هێزە ئەبێت کە بەشدارێکی ئەکتیڤی ئەبێت لە بەڕێوەبردنی کۆی جومگەکانی دەسەڵات بەم شێوەیە؛\nسەرۆکی پەرلەمان گۆڕانە\nوەزیری پێشمەرگە گۆڕانە\nوەزیری دارایی گۆڕانە\nوەزیری بازرگانی گۆڕانە\nوەزیری ئەوقاف گۆڕانە\nسەرۆکی دەستەی وەبەرهێنان گۆڕانە\nبریکاری وەزارەتی ناوخۆ گۆڕانە\n٢٤%ی پۆستەکانی حکومەت گۆڕانە\nپارێزگاری سلێمانی و زۆرینەی ئەندامانی ئەنجومەی پارێزگاکە گۆڕانە\nگۆڕان بەشدار ئەبێت لە دەسەڵاتی ئەنجومەنی پارێزگاکانی هەولێر و دهۆک، لانی کەم ژمارەیەک نوێنەری ئەبێت بۆ جێبەجێکردنی بەرنامەکانی و بەرگریکردن لە مافەکانی خەڵک.\nگۆڕان لە چوار ساڵی داهاتودا بە جێبەجێکردنی بەرنامە و پاکێجەکانی چاکسازی لە کۆی جومگەکانی حوکمڕانی هەرێمدا چانسێکی باشی هەیە بۆ داهاتویەکی باشتر، هاوکات رکابەرەکانیشی ئەو راستییە باش ئەزانن و کە گۆڕان هێزێکە شەراکەتی سیاسی لەگەڵیدا واتە ملدان بۆ گۆڕانکاری و چاکسازی و جێبەجکردنی لانی کەم بەشێک لە بەرنامە چاکسازییەکانی لە سیستمی سیاسی و بەڕێوەبردن و حوکمڕانیدا، کورد وتەنی کورت و پوخت؛ هێز و دراو ئەو دو ئامرازەی کە سزای گۆڕانیان پێدەدا نیوەی زیاتر ئەکەوێتە دەست گۆڕان، گٶڕانیش هێز ئەکاتە نیشتمانی و دراویش ئەکاتە ئامرازی خزمەتکردن و باشکردنی ژیانی خەڵکی، هەربۆیە چوار ساڵی داهاتو چوار ساڵی گەشەی سیاسی گۆڕانە.\nیەکێتی نیشتمانی کوردستان:\nئەو هێزەی کە زۆرترین کاریگەری گۆڕانی هاوکێشەکەی بەسەرەوەیە، بەڵام بە سەیرکردن لە بارودۆخی سیاسی ئەو حیزبە و سەرنجدان لە گوتار و مامەڵەکردنی ئایندەیەکی باش پێشبینی ناکرێت بۆ یەکێتی، لەم چوار ساڵەی رابردودا یەکێتی زۆر هەڵەی ستراتیژی کردوە، هەر لە سڵنەکردنەوە لە پاشکۆیەتی پارتی و چونە ناو گەمەی ئیقلمی لە هاوکێشەی سیاسی عێراقدا، تا فراوانکردنی مەودای گەندەڵی و پشتکردنە داوای خەڵک و پیادەکردنی حوکمی پۆلیسی و گەورەترکردنی ئەو دەموچاوانەی بێزراوی ناو خەڵکن... جگەلەمانەش یەکێتی دو هەڵەی کوشندەی هەیە و تائێستاش بەردەوامە لەسەری:\nیەکەم؛ لە ٢٥-٧-٢٠٠٩وە کە دوچاری شکستبوە لە هەڵبژاردندا تا دوبارەبونەوە و گەورەتربونی شکستەکە لە ٢١-٩-٢٠١٣دا، لەباتی بەخۆداچونەوە هەر بە غروری دەسەڵاتدارییەوە مامەڵە ئەکات، کە ئەمە بۆ حیزبی سیاسی کارێکی هەڵە و نەشیاوە و دوچاری شکستی گەورەتریشی ئەکات، دەرئەنجامەکەشی لە ٣٠-٤دا دەردەکەوێت.\nدوەم؛ ئەو ماوە درێژەی بەڕێز تاڵەبانی سکتێری یەکێتی بەهۆی نەخۆشییەوە دیار نییە، گروپێکی ناو یەکێتی زۆر هەڵە مامەڵەیان لەگەڵ ئەو کەیسە کردوە، سەرەڕای ئەوەی چەند کەسێک کە لە پەنجەی دەستێک تێناپەڕن ئەزانن تاڵەبانی لەکوێیەو لە چ دۆخێکدایە، یەکێتی ئەو خەیاڵەی داوە بە کادر و ئەندامەکانی کە ئەمڕۆ نا سبەی تاڵەبانی دێتەوە کوردستان و جارێکی تر رابەرایەتی یەکێتی ئەکات، ئەو بە مەسیح کردنەی تاڵەبانی لە داهاتودا هاڕە بە یەکێتی ئەکات.\nسەبارەت بە ناوخۆی یەکێتیش ئێستا ئەو حیزبە لە خراپترین بارودۆخدایە، سێ باڵ هەریەک ستراتیژێک و ئەجندایەکی هەیە، ناکۆکییەکان لە ئاستی لێکترازاندایە ئەوەی رایگرتوە ئەم هەڵمەتی هەڵبژاردنەیە، ئەگەر هەڵبژاردن چەند مانگێک دوا بکەوتایە بەدڵنیاییەوە ئێستا یەکێتییەکی بچوکتر و قەوارەی نوێش لە گۆڕەپانەکەدا ئەبو، ئەوەی ئەبینرێت باڵی بنەماڵەی تاڵەبانی تاڕادەیەک کۆنتڕۆڵی جومگە حەساسەکانی یەکێتییان کردوە، سەرەڕای کەنارخستنی هەندێک کەس و باڵی تر لەناو یەکێتیدا ئێستا هێزێکی نوێ لەناو یەکێتیدا خۆی رێکدەخاتەوە، ئەم هێزە نوێیە لە غیابی تاڵەبانی و لاوازبونی کارەکتەرەکانی تری یەکێتی، گەڕاونەتەوە بۆ خولیا مێژوییەکەیان کە لە هەشتاکانی سەدەی رابردو بەناوی ئاڵای شۆڕشەوە کاریان بۆدەکرد، بەڵام ئەمجارە بە تاکتیکی نوێوە زۆرێک لە کەسە دیارەکانی ئەو رەوتە لەناو حیزبی تر و لە بێلایەنییەوە چونەتەوە ناو یەکێتی و هەندێکیشیان هەر لەناو یەکێتین و پشتیوانی بنەماڵەی تاڵەبانی ئەکەن، شەڕەکەی ئەوان بۆ دوەمییە لەژێر چەتری ئەو بنەماڵەیەدا، لەداهاتودا دەگەڕێنەوە بۆ خەونە میژوییەکەیان و هێندەی تر ئەو حیزبە ناسەقامگیر ئەکات.\nسەبارەت بە پێگەی حوکمڕانی یەکێتیش تائێستا جگە لە پۆستەکانی بەغدا ٥٠%ی دەسەڵاتەکانی هەرێمی بەدەستەوە بوە، لە ٣٠-٤ بەدواوە یەکێتی هێزێکە ١٨% دەسەڵاتی لە دەستدا ئەمێنێت، ٣٢%ی دەسەڵات لە دەست ئەدات، هاوکات دەسەڵاتی ئیدارەی جارانی سلیمانیش لەدەست ئەدات، بۆیە قورسە بۆ یەکێتی بەم فرە کوێخایی و لێکترازاوییەوە و بە کەمبونەوەی دەسەڵاتەوە بتوانێت ئەو لەشکرە دەنگدەرەی رازی بکات کە بە بەرژەوەندی و دەستکەوتەوە بە خۆیەوە بەستبونەوە ئەو بەلێشاو جێهێشتنەی کادر و کاندیدەکانیسی لەم هەڵمەتی هەڵبژاردنەدا سەرەتای گەمەکەیە.\nپارتی دیموکراتی کوردستان:\nپارتی وەک هێزێکی کۆنسێرڤاتیڤ کە بنەماڵەی بارزانی رێبەرایەتی ئەکات، بەهۆی هەڵە ستراتیژییەکانی یەکێتی و مەرکەزیەت لە بەڕێوەبردنیدا تائێستا بەرکەوتەی زیانەکانی فەشەلی حوکمڕانی لە یەکێتی کەمتر کاریگەری لەسەری هەبوە، بەڵام ئەو واقیعەشی قبوڵکردوە کە دەسەڵاتی ٥٠%وە بوە بە ٣٨% و مامەڵەکردنی نوێی لەگەڵ هێزێکدایە کە پرۆژە و بەرنامەی چاکسازیی پێیە بۆ کۆی جومگەکانی سیستمی سیاسی و حوکمڕانی هەرێم، چیدی شەریکێکی لاوازی نییە کە وەک پاشکۆ مامەڵەی لەگەڵدا بکات، هاوکات لەناو پارێزگای هەولێر و دهۆکیش شەریکی لە بەڕێوەبردنی دەسەڵات بۆ دروست ئەبێت.\nرەنگە پارتی لە چەند ساڵی رابردودا ئەو جۆرەی لە سیاسەت پەیڕەوی کردوە بەرامبەر یەکێتی سەرکەوتو بوبێت، بەڵام ئایندەی پارتی لە شەراکەت لە حوکمڕانیدا لەگەڵ گۆڕان ئەوەی رابردو دادی نادات، چونکە لە ٣٠-٤ بەدواوە هێزێک پاشکۆی نییە ببێتە قەڵغان بۆی، گۆڕان رکابەرێتی کە کاردەکات بۆ بونە هێزی یەکەم و گۆڕینی ئەو سیستمەی کە پارتی تائێستا بەرگریکاری یەکەمێتی، دواجار ئەوەی لە چوار ساڵی داهاتودا ئایندەی نادیارە پارتییە، کە ئایا خۆی لەگەڵ باردۆخی نوێ ئەگونجێت یان بەردەوام ئەبێت لەسەر ئەو سیاسەتەی کە ئایندەی خۆی و هەرێمیش ئەخاتە مەترسییەوە؟


لە سێ رووداوی هاتوچۆ لە دهۆك شەش كەس بوونە قوربانی\nلە سێ رووداوی هاتوچۆ لە سنووری شارۆكەی بەردەڕەش سەر بە پارێزگای دهۆك، شەش كەس بوونە قوربانی و زیانی زۆری مادیش بەر ئۆتۆمبێلەكانیان دەكەوێت، لە رووداوێكی ئاگركەوتنەوەشدا دۆنمێك زەوی بە گەنم چێندراو دەسووتێت.\nئازاد تەها بەرپرسی راگەیاندنی بەڕێوەبەڕایەتی گشتیی هاتوچۆی دهۆك بە "وشە"ی راگەیاند، لە سنووری شارۆكەی بەردەڕەش رووداوی ناخوشی هاتوچو هەیە بە شێوەیەك رۆژانە لەو سنوورەدا رووداوێك یان دوو رووداوی هاتوچۆ هەیە و چەندان هاووڵاتی دەبنە قوربانی و زیانێكی زۆری مادیش بەر ئۆتۆمبێلەكان دەكەوێت.\nزیاتر گوتی، ئەمڕۆ پێنجشەم لە سێ رووداوی هاتوچۆدا سێ كەس بوونە قوربانی و زیانێكی زۆری مادیش بەر ئۆتۆمبێلەكانیان كەوتووە و یەكێك لەو زیانانە گڕگڕتنی ئۆتۆمبێلێكی بارهەڵگر بوو.\nتەها ئاماژەی كرد، رووداوی یەكەم وەرگەڕانی ئۆتۆمبێلێكی بارهەڵگر بوو لە نزیك گوندی گرباویل لە سنووری شارەدیێ روڤیا كە لەكاتی وەرگەڕانیدا ئۆتۆمبێلەكە گڕ دەگرێت و بە تەواوەتی سووتا، بەڵام تیمەكانی بەرگری شارستانی توانیان شوفێری بارهەڵگرەكە رزگار بكەن، ئەمە جگە لەوەی بەهۆی گڕگڕتنی ئەو ئۆتۆمبێلە بەشێك لە گەنمی جووتیارانیش سووتاوە.\nبەرپرسی راگەیاندنی بەڕێوەبەڕایەتی گشتیی هاتوچۆی دهۆك زیاتر گوتی، رووداوی دووەم لە رێگەی گشتی نێوان شارەدیێ روڤیا و شارەدیێ كەلەكچكی لە نزیك پردی حوسەینە بووە كە دوو ئۆتۆمبێل خویان پێكدادا و لە ئەنجامدا دوو كەس برینداربوون و زیانی زۆری مادیش بەر ئۆتۆمبێلەكان كەوت، هاوكات رووداوی سێیەم بە هەمان شێوە و لە هەمان شوێن رووی دا و لە ئەنجامدا سێ كەس بریندار بوون.\nلەلایەكی تر فیراس یاسین بەرپرسی بنكەی بەرگری شارستانی ئاكرێ بە "وشە"ی راگەیاند، دوای نیوەڕۆی ئەمڕۆ لە رووداوێكی ئاگركەوتنەوە لە پاشماوەكانی نێوماڵانی گوندی پیرچاوەش لە سنووری شارۆكەی بەردەرەش زیاتر لە دۆنمێك زەوی بەگەنمچێندراوی جووتیاران سووتا، بەڵام تیمەكانمان توانیان ئاگرەكە كۆنتڕۆڵ بكەن، ئەگینا تەواوی گەنمی جووتیارانی ناوچەكە دەسووتا كە زیاتر لە 100 دۆنم گەنم و جۆ بوو.\nبەپێی داتاكانی بەڕێوەبەرایەتی گشتیی هاتوچۆی دهۆك لە رێككەوتی یەكی كانوونی دووەمی ئەمساڵ تا ئێستە لە سنووری پارێزگای دهۆك، زیاتر لە هەزار كەس بوونەتە قوربانی رووداوەكانی هاتوچۆ، بێجگە لە لەكاركەوتنی سەتان ئۆتۆمبێل.


رۆناڵدۆ: میسی بەهێزترین ركابەرە\nرۆناڵدۆ رایگەیاند ناخۆشترین ساڵ ساڵی 2018 بووە، ئەوەش ئاشكرا دەكات هەولچ دەدات بۆ بەدەستهێنانی 7 بۆ 8 تۆپی ئاڵتونی و بۆ ئەوەی پێش میسی بكەوێتەوە.\nكریستیانۆ رۆناڵدۆ لە چاوپێكەوتنێكدا رایگەیاند: دوای ژمارەی پێوانەیی ناكەوم، بەڵكو ژمارەی پێوانەیی دوامەكەوێت، بەهرەش هیچ شتێك نیە ئەگەر كار نەكەیت.\nناوبراو وتیشی: ناوبانگ دوو لایەنەیە، هەمیشە لاپەرەی یەكەمی رۆژنامەكانیت، بەڵام ئەمە تایبەتمەندیت لێ زەوت ئەكات، لە 10 ساڵی رابردودا نەمتوانیوە لەگەڵ منداڵەكانم بچم بۆ گەران و ناتوانم كەسێكی ئاسایی بم.\nئەو رونیدەكاتەوە ئەمەوێت جۆنیۆری كوڕم كەمێك بچێژێت بۆ ئەوەی هەوڵ بدات بۆ شتەكان تا دەستی بكەوێت، ئەو شوێنانەم پیشاندا كە تیا ژیاوم، بڕوای پێ نەكردم. باسی جۆرجینای كچە هاوڕێیدەكات و دەڵێت "باشترین خۆشەویستی ژیانمە، رۆژێك لە رۆژان لەگەڵیدا هاوسەرگیری ئەكەم".\nلە باسی خیزانەكەیدا رۆناڵدۆ باسی لەوە كرد "دایكم هەست بە قەلەقی زۆردەكات پێش ئەوەی یاریی بكەم، ناهێڵم زۆربەی یارییەكانم ببینێت، زۆرجار كە ئەهاتە یاریگاوە سەرقاڵی دەبوم بەهۆی دودڵییەكەیەوە، پێموت كە ناتوانێت لەوە زیاتر سەیری یاریی بكات".\nرۆناڵدۆ بەداخە بۆ ئەوەی كە باوكی نەیبینیوە كە ژمارە یەكە، لە بارەی تۆمەتەكانی دەستدرێی لە ساڵی رابردوو دەڵێت: 2018 قورسترین ساڵ بوو دوور لە تۆپی پێ، دڵتەنگیان كردم چونكە یارییان بە كەرامەتم كرد، قورسە بۆ من كە خۆشەویست و خێزان و منداڵم هەیە، بە دایكمم وت لەسەر خۆ بێ تۆ كوڕەكەی خۆت دەناسیت.\nكریستیانۆ دەشڵێت "جوانترین گۆڵم ئەوەبو كە لە یۆڤانتۆس كردم، زۆر جاری تر هەوڵمداوە بەڵام سەركەوتوو نەبوم، بڕوا ناكەم كەسێكی تر بتوانێت گۆڵێكی لەو شێوەیەی من بكاتەوە كە لە یوڤیم كرد".\nئەو لەبارەی لیۆنێل میسی دەڵێت بەهێزترین ركابەر بووە روبەروی بومەتەوە، ئەمەوێ زۆرترین تۆپی ئاڵتون بەدەست بهێنم لە مێژودا، پێموایە دەبێت بگەمە شەش بۆ حەوت تا میسی بەتەواوی تێپەڕێنم، پەیوەندیم باشە لەگەڵ ئەو یاریزانە بەڵام هەردوكمان یەكتر باش دەكەین.\n1168 جار بینراوە\nپەرلەمانێکی بێ شکۆ لە ژێر هەژموونی پارتیدا...\nچیرۆكێك لە جەلەوە (٣)\nبەغدا یەك موچە نانێرێت، هەرێم داوای چوار دەكات\nخالید شوانی پەرلەمانتارێكی پارتی بەدرۆ دەخاتەوە\nبزوتنەوەی گۆڕان خۆی لە هەڵوێستی پەرلەمانتارەكانی بێبەری دەكات\nیەپەشە سبەینێ دەکشێتەوە و ئاسایشی ئێزدخان ئامادە نیە شەنگال چۆڵ بكات


زیاتر لە دوو ھەزار لە ھەڵگرانی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا توانیویانە بڕوانامەی ستانداردی زمانی ئینگلیزی بەدەست بێنن\n2018-01-23 [04:39 AM]\n"یوسف گۆران" وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕایگەیاند: لەماوەی ئەم دوو ساڵەدا زیاتر لە ٢ھەزار لە ھەڵگرانی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا لە زانکۆکانی کوردستان توانیویانە بڕوانامە ستانداردەکانی توانستی زمانی ئینگلیزی بەدەست بھێنن، ئەوەش دەسکەوتێکی زانستی گرنگە بۆ زانکۆکانی کوردستان.\nئەو ڕاگەیاندنەی وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ئەمڕۆ لە میانەی پێشکەشکردنی وتارێکیدا ھات، کە بەبۆنەی ئاھەنگی دەرچوانی خولی چوارەمی ئەنجوومەنی کوردستان بۆ پسپۆرییە پزیشکیەکان بڕوانامەی بۆردی پزیشکی کوردستانی پێشکەشیکرد.\nلەو ئاھەنگەدا، کە بەچاودێری د. یوسف گۆران وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی و، ئامادەبونی ڕاوێژکاران و بەڕێوەبەرە گشتیەکانی وەزارەت و، مامۆستایانی زانکۆ لە ھۆڵی ھۆتێل ڕۆتانا لە شاری ھەولێر بەڕێوەچو، تێدا بڕوانامەی بۆردی پزیشکی بەخشرایە (٧٣) دەرچو لە (٥)پسپۆڕی جیا، ھەر بەو بۆنەیەوە چەند وتەیەکی تیادا پێشکەش کرا.\nبەر لە پێشکەشکردنی وتارەکان، ئاھەنگەکە بەھاتنەناوەوەی دەرچوان و مامۆستایان دەستپێکرد، پاشان ئامادەبوان بەوتنەوەی سرودی نیشتیمانی (ئەی ڕەقیب) ڕێزیان لە شەھیدانی ڕێگەی ڕزگاری گەلەکەمان نا.\nھەر بەو بۆنەیەوە چەند وتارێک پێشکەشکرا، د.یوسف گۆران وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە وتارێکدا دوای ئەوەی خۆشحاڵی خۆی بۆ بەشداریکردن لە ئاھەنگی دەرچوانی خولی چوارەمی ئەنجوومەنی کوردستان بۆ پسپۆرییە پزیشکیەکان دەربڕی، پیرۆزبایی لە دەرچوانیش کرد کە بڕوانامەی بۆردی پزیشکی کوردستانیان پێ بەخشرا.\nوەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە وتارەکەیدا باسی لە گرنگی بواری پزیشکی کرد و وتی: "گومان لەوە دا نیبیە کە ئاستی پزیشکی وخزمەتگوزاری تەندروستی، لە ھەر وڵاتیک یان ھەرێمێیک پێوەرێکی گرنگە بۆ خزمەتی ھاوڵاتی، چونکە ئاستی ئەو خزمەتگوزاریانە و کار و بوارەکانی پزیشکی پەیوەندیدارە بەژیانی ھەمو تاکەکانی ئەو کومەڵگە و ژیانی دانیشتوانەکەی، بۆیە وەک وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لەماوەی کارکردنماندا گرنگیەکی زۆرمان بەم لایەنە داوە و دەدەین".\nلە بەشێکی دیکەی وتارەکەیدا د.یوسف گۆران باسی لەو پێشکەوتنانە کرد کە لە بواری پزیشکی لە کوردستان بەدیھاتوە، بۆ ئەوەش وتی: "وەک ئەزانین لە دوای ڕاپەرینی ساڵی (١٩٩١) تەنھا یەک کۆلێژی پزیشکی گشتی لە ھەولێر ھەبو، بەڵام ئەوەتا لە ئێستادا (٤) کۆلێژی پزیشکی و، (٤) کۆلێژی پزیشکی ددان و (٣) کۆلێژی دەرمانسازی و (٤) کولێژی پەرستاری لە زانکۆکانی ھەرێمی کوردستاندا بوینان ھەیە"، وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانشتی ئەوەشی ڕاگەیاند: "وەزارەت ڕەزامەندی نیشانداوە لەسەر کردنەوەی دوو کۆلێژی دیکەی پزیشکی بۆ ساڵی خوێندنی داھاتو لە زانکۆکانی (گەرمیان و زاخۆ) داوە"، رونیشی کردەوە جگە لەو کۆلێژ و بەشانە چەندین بەشی تەندروستی و پزیشکی لە زانکۆ و پەیمانگە حکومی و تایبەتەکانی ھەریمی کوردستان ھەیە.\nوەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بەشێکی دیکەی وتارەکەی تەرخانکرد بۆ گرنگی و تایبەتەمەندی خوێندنی باڵا لە کۆمەڵگە، بۆ ئەوەش وتی: "تایبەتمەندی خوێندنی باڵا ئەوەیە کە ھیچ بواریکی ژیان و ھیچ کەرتیک لە کۆمەڵگە لە بیر ناکات و پەرەی پێدەدات، چونکە کۆمەڵگەی پێشکەوتو و تەندروست پێویستی بەپەرەپێدانی سەرجەم لایەن و سێکتەرەکان ھەیە، بۆ نمونە پەرەپێدانی کەرتی تەندروستی پێویستی بە پسپۆڕ و شارەزا و زانایانی لێھاتووی زانکۆکان و خوێندنی باڵا ھەیە، بەھەمان شێوە پەرەپێدانی پەروەردە و ئەندازیاری و کشتوکاڵ و ڕۆشنبیری و یاسا و ھونەر و ئاوەدانکردنەوە و پیشەسازی، ھەمویان پێویستیان بە پسپۆڕ و مامۆستایانی زانکۆکانە"، وتیشی لە وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ئەرکیکی قورسمان لەسەر شانە، کە بەشداری فراوان لە ھەمو سێکتەرەکانی تر بکەین، ئەوەش بەدو ڕێگە دەکرێ، یەکەمیان بریتیە لە ئامادەکردنی پسپۆڕی لیھاتو لە بوارە جیاکانی خوێندن، ھەروەک دوەمیشیان بریتیە لە ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی رەسەن و ئاست بەرزە، کە ڕێگە چارە بۆ کێشەکانی کومەڵگەکەمان دەدوزنەوە، جگە لە ئەرکی ڕاوێژکاری و بەشداریکردن لە بوارەکانی تر، بەخۆشحاڵیەوە وەزارەتەکەشمان سەرجەم ئەو ڕێوشوێنانەی گرتۆتەبەر بۆ پێشکەوتنی لایەنە جیاکانی خوێندن لە کوردستان.\nد.یوسف گۆران باسی لە گرنگی و بایەخدان بەزمانی ئینگلیزی کرد و لەو بارەیەوە وتی: یەکێک لە پڕۆژە گرنگەکانی وەزارەتەکەمان بایەخدانە بەزمانی ئینگلیزی وەک زمانی زانست، بۆیە لە چوارچێوەی پڕۆژەکانمدان تا ئێستا لەماوەی ئەم دوو ساڵەدا زیاتر لە (٢٠٠٠) دوو ھەزار لە ھەڵگرانی بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرا لە زانکۆکانی کوردستان توانیویانە بڕوانامە ستاندارەدەکانی زمانی ئینگلیزی بەدەست بھێینن، ئەوە جگە لە گەڕانەوەی نزیکەی (٢٠٠٠) دوو ھەزار لە دەرچوانی تواناسازی، کە بێگومان ھەموان بونە بەسەرچاوەیەکی مرۆیی گرنگ لە ناوەندەکانی خوێندن، ھەربۆیە بایەخدانەکانمان لەو چوارچێوەیەدا بەردەوام دەبێ.\nلە کۆتایی وتارەکەشیدا وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕوو لە دەرچوان وتی: ئێوە ئەی پزیشکانی دەرچوانی ھەڵگری بڕوانامەی بۆردی کوردستانی پێوستە ھەردەم لە ھەوڵ و کوشش و بە دواداچونی زانستی پزیشکی بن، چونکە ھەمو زانستیک گەر گەشەی پێنەدریت ئەوا لە قوناخیکدا دەوەستیت، بەڵام بۆ بوارە پزیشکیەکان ئەم دیاردەیە زۆر زەق ترە وەک لە بوارە زانستیەکانی تر، بۆ ئەوەش سوپاسی پزیشکانی وەزارەتی تەندروستی و، سەرجەم کۆلێژە پزیشکیەکانی کرد، کە ھاوکار و ھەماھەنگ بون لە پێگەیاندن و پەروەردەکردن و ڕاھێنانی زانستی بەو پۆلە لە دەرچوانی خولی چوارەمی ئەنجومەنی کوردستانی بۆ پسپۆڕییە پزیشکیەکان، کە دەرچوان لە پسپۆڕییەکانی (ھەناو، نەشتەرگەری، ددان، پاسۆلۆجی، تیشک) بڕوانامەی بۆردی پزیشکیان پێ بەخشرا، ھیواشی خواست دەرچوان شوێن دەستیان لە خزمەتکردن بە بواری پزیشکی لە کوردستان بەدەربخەن، ھەروەک پاڵپشتی و پشتیوانی وەزارەتیشی وەک ھەمیشە بۆ کارو پڕۆژەکانی ئەنجومەنی کوردستانی بۆ پسپۆڕییە پزیشکیەکان دوپات کردەوە.\nھەر لەو بۆنەیەدا وتاری بەخێرھێنان لەلایەن (دکتۆرسەلیم سەعید) سەرۆکی ئەنجومەنی کوردستانی بۆ پسپۆڕییە پزیشکیەکان پێشکەشکرا, لەوتارەکەیدا دوای بەخێرھێنانی ئامادەبووان, ئاماژەی بەوەدا کە لە خولی چوارەمدا پاش تەواوکردنی ڕاھێنان و دەرچونیان بەسەرکەوتویی لە تاقیکردنەوەکان (٧٣) پزیشک لە (٥) پسپۆڕی جیاواز بڕوانامەی بۆردی پزیشکی کوردستانیان پێ دەبەخشرێ، وتیشی ئەم خولەی دەرچوان سامانێکی زۆر گرنگ و پڕ بەھان بۆ وڵاتەکەمان و، ئامادەی پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری تەندروستین لە سەرجەم دەزگاو دامەزراوە تەندروستیەکانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان .\nھەر لە ڕێوەڕەسمی ئاھەنگەکەدا دوای سوێند خواردنی دەرچوان، لەلایەن سەرۆکی ئەنجومەنی کوردستانی بۆ پسپۆڕییە پزیشکیەکان بڕوانامەی بۆردی پزیشکی کوردستانی بەخشرایە دەرچوان، کە ژمارەیان (٧٣) دەرچو بو.\nبەپێشکەشکردنی خەڵات و دیاری لەلایەن د.یوسف گۆران وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی و لایەنە پەیوەندارەکان بە یەکەمی خولەکە، کۆتایی بەئاھەنگەکە ھات.\nئەم هەواڵە 1189جار خوێندراوەتەوە


بۆچی هەندێک وڵات سفری سەر دراوەکانیان لادەبەن؟\n10:42 - 10/05/2021\nبۆچی هەندێک وڵات سفری سەر دراوەکانیان لادەبەن؟\nبەشێک لە وڵاتانی جیهان سفری سەر دراوەکانیان لادەبەن، ئەم رێگایەش وەک یەکێک لە چارەسەرە گرنگەکانی رزگاربوون لە دابەزینی بەهای ئەو دراوە بەکاردەهێنرێت. چەندین وڵات لە جیهاندا پەیڕەوی ئەم رێگایەیان کردووە و یەکێک لەو وڵاتانەش کۆماری ئیسلامی ئێرانە.\nرزگاربوون لە سفر\nکاتێک قەیرانی دارایی روو لە وڵاتێک دەکات و بەهای دراوەکەی دێتە خوارەوە، چەند رێگایەک دەگرێتەبەر بۆ رزگارکردنی دۆخی دارایی و ئابووری و بەهای دراوەکەی، یەکێک لە رێگا تاقیکراوەکانیش، لابردنی سفرەکانی سەر دراوەکەیەتی.\nلەم رێگایەدا هەوڵ دەدرێت پڕۆسەکە بەجۆرێک ئەنجامبدرێت کە دوای لابردنی سفرەکان، نرخی دراوەکە بەهاکەی بەرزببێتەوە یان دابەزینی بەهاکەی رابگرێت و بیپارێزێت لە دابەزینی زیاتر. بۆ نموونە کاتێک شەش سفر لە دراوێک دەکرێتەوە (دراوی یەک ملیۆنی)، دەبێت دراوی نوێ کە دەبێتە (یەکی) و هیچ سفرێکی نامێنێتەوە، لانی کەم هەمان نرخی پێشووی هەبێت.\nهۆکارەکانی لابردنی سفرەکان\nلابردنی سفرەکانی سەر دراو، هەنگاوێکی قورسە و تەنها کاتێک پەنای بۆ دەبرێت کە مەترسی گەورە لەسەر بەهای دراوەکە هەبێت. واتە پڕۆسەیەکی درێژ و بیرلێکراوەیە و بە وریاییەکی زۆرەوە جێبەجێدەکرێت، چونکە ئەگەر هەیە بەهای دراوکە بە تەواوی بهێنێتەخوارەوە.\nیەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی لابردنی سفری سەر دراو، بەدەستهێنانی دڵنیایی نێودەوڵەتییە بۆ ئەو وڵاتە و گەڕاندنەوەی متمانەی خەڵکەکەی خۆیەتی بە دراوەکە.\nکۆنترۆڵکردنی بازاڕی دراوی وڵات، رێگریکردن لە زیادبوونی بەردەوامی فشاری هەڵاوسان و گۆڕینەی دراوی ناوخۆ بە دراوە بیانییەکان، چەند هۆکارێکی دیکەن، کە وڵاتێک ناچاردەکەن پەنا بباتە بەر لابردنی سفرەکانی سەر دراوەکەی.\nبوونی سفری زۆر لەسەر دراوێک، مامەڵەپێوەکردنی لە بازاڕ و بانکەکاندا قورستر دەکات و گواستنەوەشی گرانتر دەبێت، ئەمانەش ئەو هۆکارە لاوەکیی بەڵام گرنگانەن کە لابردنی سفرەکانی سەر دراوێک پێویستر دەکەن.\nترس لە دۆڕانی متمانە\nلەگەڵ ئەوەی هەڵاوسان، دابەزینی بەهای دراو و ناسەقامگیرییەکەی بەرامبەر دراوە بیانییەکان، لە هۆکارە سەرەکیی و بەرچاوەکانی لابردنی سفرەکانی سەر دراوێکن، بەڵام چەند هۆکارێکی دیکە هەن کە نادیار و ئاماژەپێنەدراون، لە کاتێکدا ئەم هۆکارانە نەک هەر سەرەکین بەڵکو ترسی هەرە گەورەن بۆ ئەوەی وا لە وڵاتێک بکەن بۆ رزگاربوون پەنا بۆ لابردنی ئەو سفرانە ببات.\nترسی لەدەستدانی متمانەی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی، ئەو ترسە گەورە و شاراوەیە کە دەوڵەتان ناچار دەکات خۆیان لە سفرەکانی سەر دراوەکانیان رزگار بکەن.\nلەدەستدانی متمانەی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و هاوڵاتیانی وڵات، دەوڵەتێک ناچار دەکەن چەند رێوشوێنێکی پێویست بۆ رێگرتن لە دابەزینی بەهای دراوەکەی بگرێتەبەر، چونکە تاکو بەهای دراوی وڵات زیاتر دابەزێت، متمانەی هاوڵاتیان بە هێز و تواناکانی دام و دەزگا ئابورییەکانی وڵاتیش دێتەخوارەوە و لە ئاستی نێودەوڵەتیشدا متمانەی زیاتر لەدەستدەدات. ئەوە جگە لەوەی دابەزینی بەهای دراو کاریگەری دەبێت لەسەر ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانی وڵاتێک و دەوڵەت ناچارە بە زووترین کات ئەم مەترسییە نەهێڵێت.\nکۆمەڵەی ئەمریکیی بۆ زانستە سیاسییەکان (APSA) لە کۆبوونەوەی ساڵانەی خۆیدا لە 2005، باس لە چەند هۆکارێکی دیکەی پەنابردنی دەوڵەتانی جیهان بۆ لابردنی سفرەکانی سەر دراوەکەی دەکات.\nکۆمەڵەکە ئاماژە بەوە دەکات، ئەو وڵاتانەی کە پێکەوەهەڵکردنی ئیتنیکییان بەرزە، کەمتر دەکەونە بەردەم مەترسی لەدەستدانی بەهای دراوەکەیان و گۆڕینیان و رووبەڕووی ئەم مەترسییە دەبنەوە، بەڵام ئەو وڵاتانەی فرە ئیتنیکن و تووشی هەڵاوسانی ئابورییش دەبنەوە، ئەگەر زیاتر بکەونە بەردەم ئەم پڕۆسەیە.\nململانێ ناوخۆییەکانی ناو وڵاتێک راستەوخۆ کاریگەرییان دەبێت لەسەر بەهای دراوی وڵات و پەنابردنەبەر دەستکاریکردنی.\nسودەکانی لابردنی سفرەکانی سەر دراو\nیەکێک لە هۆکارەکانی سەرکەوتنی وڵاتێک لە کاتی لابردنی سفرەکانی سەر دراوەکەی، هەڵبژاردنی کاتی ئەم پڕۆسەیە. بەشێک لە شارەزایان پێیان وایە کاتێک تورکیا پەنای بۆ لابردنی سفرەکانی سەر لیرە برد لە سەرەتای هەزارەی نوێدا، کاتەکەی گونجاو بوو لەگەڵ ئەو سەقامگیرییە ئابوورییە گشتییەی بەدەستیهێنابوو، سەرەڕای ئەوەی کە بەم کارە خەڵکی وڵاتەکەی لە هەستێکی سەخت رزگار کرد بەوەی کە بەهای دراوەکەیان بەرامبەر دراوە بیانییەکان بە تەواوی دابەزیبوو.\nیەکێک لە سودەکانی لابردنی سفرەکانی سەر دراوێک بەدەستهێنانی هێزی یاساییە بۆ دراوەکە، جگە لەوەی کە سودی دەبێت بۆ بەرزکردنەوەی توانای دراوەکە لە ماماڵەی راکێشانیدا لە بانکەکان و ئامێرەکانی مامەڵەی دراو (ATM).\nگۆڕینی دراو و لێکردنەوی سفرەکان، لەکاتی پڕۆسەی چاکسازییشدا دەتوانێت هاوکارێکی گرنگ بێت، وەک ئەوەی لە ساڵی 2002 لە ئەفغانستان روویدا، ئەوەش کاتێک دراوکەی بەشێوەیەکی بەرچاو بەهاکەی لەدەستدا.\nئەو وڵاتانەی لە سفرەکانی دراوەکەیان هەڵهاتن\nلە ئاستی جیهاندا چەند وڵاتێک پەنایان بۆ لابردنی سفرەکانی سەر دراوەکەیان برد، بەتایبەت ئەو وڵاتانەی لەسەرەتای گەشەکردن و هەستانەوەی دوای قەیرانەکانیان بوون.\nلە دوای جەنگی دووەمی جیهانیی، ئەڵمانیا یەکەم وڵات بوو سفرەکانی سەر دراوەکەی لابرد (مارک)، ئەوەش بەهۆی ئەو گوشارە ئابوورییە زۆرەوە کە بەهۆی هەڵاوسانەوە سەریهەڵدابوو.\nبەشێک لە وڵاتان دوای لابردنی سفرەکان و گۆڕینی دراوەکانیان، هێشتا سەرکەوتوو نەبوون لە سەقامگیرکردنی بەهاکەی، بۆیە چەند بارەیان کردەوە.\nبۆلیڤیا دوو جار، رووسیا، پۆڵەندا و بەلجیکا سێ جار، ئۆکرانیا چوار جار، یوگسلاڤیای پێشوو پێنج جار، ئەرجەنتین شەش جار و بەڕازیلیش حەوت جار ئەم پڕۆسەیان لەسەریەک دووبارە کردووەتەوە.\nسودان لە 2007، جەزائیر لە 2016 و تورکیاش لە سەرەتای 2005 سفری سەر دراوەکانیان لابرد و گۆڕییان.\nئێرانیش بۆ رزگاربوون لەو قیرانە داراییە سەختەی تێیکەوتبوو بەهۆی فشار و سزا ئابورییەکانەوە، بەهای دراوەکەی بەشێوەیەکی بەرچاو دابەزی، بەتایبەت لە بەهاری ساڵی 2018ەوە، ئەوەش کاتێک ئیدارەی ترەمپ لە رێککەوتنی ئەتۆمی کشایەوە، بۆیە ئێران بریاریدا بە لابردنی سفرەکانی سەر ریاڵ.\nپەرلەمانی ئێران لەسەر پێسنیاری بانکی ناوەندی ئیران بریاری لابردنی سفرەکانی سەر ریاڵی پەسەندکرد و لە ئێستادا چاوەڕوانی پەسەندکردنی بریارەکەن لەلایەن ئەنجومەنی پاسەوانی دەستور تاکو ببێت بە یاسا.\nگۆڕینی ناوی دراو\nبەشێک لە وڵاتان جگە لە لابردنی سفری سەر دراوەکانیان، لەگەڵیشیدا ناوی دراوەکانیان گۆڕی.\nبەڕازیل لە ساڵی 1994 سفری سەر دراوەکەی لابرد و ناوەکەی لە رۆبڵەوە بۆ ىڕازیلیا گۆڕی. رووسیا لە ساڵی 1198 لە رۆبڵی رووسییەوە کردی بە رۆبڵ، ئەڵمانیا لە ساڵی 2002 لە مارکەوە کردی بە یۆرۆ.\nبڕیار وایە دوای پەسەندکردنی بڕیاری لابردنی سفرەکانی سەر ریاڵ لەلایەن ئەنجومەنی پاسەوانی دەستور، ناوی ریاڵ بۆ تمەن بگۆڕدرێت.\nلابردنی سفری سەر دراو بڕیارێکی خێرا و بیرلێنەکراوە نییە، ئەگەر بە باشی بیری لێنکرابێتەوە، بە پڕۆسەیەکی ورد و گەورەدا تێپەڕنەبووبێت و یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانیش کە چارەسەرکردنی هەڵاوسانە بەدینەهێنێت، لەبری سود وڵات دەخاتە ناو قەیرانێکی قوڵترەوە و سفرەکان بە زیانێکی زۆرترەوە دەگەڕێنەوە.\nگۆڕینی دراو و لابردنی سفرەکانی سەر دراو لە کاتی بوونی گەندەڵی ئیداریی و داراییدا، لەبری سود بەهای دراوەکە زیاتر تووشی مەترسی لەدەستدان دەکاتەوە.\nلابردنی سفری سەر دراو ئەگەر بە شێوەیەکی ورد و بەرنامە بۆ داڕێژراو نەبێت، رەنگە بۆ ماوەیەکی کاتیی هەستێکی باش لەناو خەڵکدا دروست بکات بەوەی دراوەکەیان بەهێز بووە، بەڵام لە دوور مەودادا زیانەکان دەردەکەون و بەهای دراوەکە تووشی مەترسی زیاتر دەبێتەوە.


نەخۆشخانەیەكی هەڵەبجە بەبێ پزیشك داخراوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی ھەڵەبجە ڕایدەگەیەنێت، كە بەهۆی نەبوونی پزیشكەوە كلینیكی ڕاوێژكاری ئێواران داخراوە و داوا لە پزیشكانی پسپۆڕ دەكات ڕاژەكەیان بگوازنەوە بۆ سەر میلامی تەندروستی و زانكۆی شارەكە.\n بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی ھەڵەبجە لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، “لە ئێستادا لەبەر نەبوونی پزیشك لە كلینیكی ڕاوێژكاری ئێوارانی ھەڵەبجە، ڕاوێژكاری ئێواران بە ناچاری داخراوە و وەك پێشوو ناتوانین خزمەتەكانمان لە كەرتی گشتی پێشكەش بە هاوشاریانمان بكەین و ھاووڵاتیان بێبەش بوون لە خزمەتگوزاری تەندرووستی لەو سێكتەرەدا.\nڕاشیگەیاندووە، بۆیە لە چێوارچێوەی هەوڵەكانمان بۆ باشتركردنی كەرتی گشتی و هەوڵدان بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی ئەو سێكتەرە گرنگە، داوا لە پزیشكە پسپۆڕەكان دەكەین، ڕاژەكانیان بگوازنەوە لەسەر میلاكی بەڕێوەبەرایەتیەكەمان یاخود بەڕێوبەرایەتی گشتی تەندرووستی سلێمانی بۆ سەر میلاكی خوێندنی باڵا و زانكۆی هەڵەبجە بە مەرجی كاركردن و ھاوكاری كردنی بەڕێوەبەرایەتیمان لە كەرتی گشتیدا.\nئاماژەی بەوەشكردووە، “دەتوانن داواكارییەكانیان پێشكەش بە بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی ھەڵەبجە بكەن”.\nكلینیكی ڕاوێژكاری ئێواران\nخەڵك – بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی هەڵەبجە ڕایدەگەیەنێت ، لە ئەنجامی گەران و پشكینی یەكەی پشكنئ خۆراك لە مەرزی پشتە دەست گیرا بەسەر بڕێكی ماددەی…\nخەڵک - بەڕێووبەرایەتی گشتی تەندروستی هەڵەبجە ڕایدەگەیەنێت ، لەماوەی ١٢ کاتژمێری یەکەمی ساڵی نوێدا ٧ منداڵ لەدایکبوون. بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی…\n07 مارس 2022 4.00 pm\nخەڵك – بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی هەڵەبجە ڕایدەگەیەنێت ، لە ئەنجامی گەران و پشكینی یەكەی پشكنئ خۆراك لە مەرزی…


لە هەرێمی کوردستان وەک کۆیلە مامەڵە لەگەڵ کرێکاردا دەکرێت – کوردی – RojNews.News\n22/06/2020 - 6:19:44 pm\nپێنجشەممە, 4 يون 2020 – 07:23 ڕۆژنیوز – هونەر فارس\nژمارەیەکی زۆر کرێکار لە هەرێمی کوردستان کاردەکەن، بەشێکیان بەگرێبەست و بەشێکی زۆریان بەبێ گرێبەست کاردەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا هەتا ئێستا بەیاسای کار مامەڵە لەگەڵ کرێکاردا ناکرێت، ئەمەش وایکردووە کەهەندێک لەکۆمپانیاکان ئەوە بەهەل بزانن و کاری زۆر و مووچەی کەم بەکرێکارەکانیان بدەن، لێرەدا لێدوانی کاسبکاران، سەندیکا و مافپەروەران لە سنووری گەرمیان لەم بارەیەوە دەخەینەڕوو.\nچۆمان سەباح دەرچووی بەشی یاسایە و بەهۆی دانەمەزراندنەوە و سەرقاڵی کارکردنی سەربەخۆیە و دەڵێت: بەهۆی بێ پلانی حکومەت و دروستبوونی قەیرانی داراییەوە کارکردن ئەستەم بووە، دەبێت بەهەر شێوەیەک بێت پەنا بۆ ئیشێک ببەیت کە لەگەڵ کەسایەتی و شەهادەکەت ناگونجێت، لەکاتێکدا کە چەندین هەزار موچەخۆری بندیوار لە کوردستاندا هەیە کەچی ئاوڕ لەکەسانی ئەکادیمی نادرێتەوە و دانامەزرێنن.\nخاوەنکارێک بە ناوی ئارام مەلا نوری، وتی: نەبوونی پلانی حکومەت و کەڵەکەبوونی ڕێژەیەکی زۆر لە دەرچووانی زانکۆ و پەیمانگاکان هۆکارن بۆ کەم بوونەوەی دەستی کار لە هەرێمی کوردستاندا، بۆیە گەنجان ناچاردەبن لەپێناو پەیداکردنی بژێوی ڕۆژانەیاندا بە مووچەیەکی کەم کار بکەن، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی زۆرکات لەلایەن خاوەن کارەکانیانەوە بەچاوێکی کەمەوە سەیر بکرێن و بشکێندرێنەوە.\nئارام وتیشی: بەدەر لە هەموو ڕێسایەکی کارکردن، پێویستە خاوەنکار بە گیانێکی مرۆڤ دۆستانەوە لەگەڵ کرێکارەکانیدا هەڵسوکەوت بکات، بۆ ئەوەی لانیکەم بتوانێت ببێتە خاوەنی ویژدانێکی ئاسوودە، من لەگەڵ هەموو کارمەندەکانم وەک هاوڕێ مامەڵەدەکەم و بەگیانێکی برایانەوە ئەم چایخانەیە بەڕێوە دەبەین.\nسەرکەوت جەلیل’ی مافناسیش وتی: مافی کرێکاران پەیوەستە بە مافەکانی مرۆڤەوە، هەموو مرۆڤێکیش شایەنی ئەوەیە کە بەچاوی ڕێزەوە سەیر بکرێت و سەرجەم مافە دارایی و کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی بۆ دەستەبەر بکرێت کە لە جاڕنامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤدا هاتووە، بەڵام بەداخەوە لە هەرێمی کوردستان تائێستاش کرێکار وەک کۆیلە سەیردەکرێت و خاوەنی هیچ ماف و دەستوورێکی خۆی نییە، ئەو پەیڕەو و یاسایانەشی کەلە پەرلەماندا بوونیان هەیە بەشێوەی کرداری کاریان پێناکرێت.\nئەم مانفناسە ئەوەش بە زهنییەت دەزانێت و بەپێویستیشی زانی، کە “ئەو زیهنیەتە بگۆڕدرێت کە گەورە منداڵ بە کۆیلە دەزانێت یاخود ژن لەلای پیاو وەک کۆیلە دەبینرێت و خاوەنکار وەک کۆیلە لەکرێکار دەڕوانێت، هەروەها دەبێت فشاری توند لەخاوەن کاران بکرێت بۆ ئەوەی چیتر بەو چاوە لەکرێکارەکانیان نەڕوانن”.\nلە ڕۆژانی ڕابردوودا کۆمپانیایەک بە ناوی چیاو کە کاری بەرهەمهێنانی بەرهەمە شیرمەنییەکان و ساردەمەنییەکان دەکات، گرێبەستێکی بڵاوبوویەوە کە چەند خاڵێکی نیگەرانیی و کاردانەوەی چالاکوانانی گەرمیان و هەرێمی کودستانی لێکەوتەوە، کە مافی کرێکاری تێدا پێشێل کراوە، لە گرنگترین خاڵەکان کارکردن بۆ ١٠ کاتژمێر و ١٢ کاتژمێری هەن، لەگەڵ سزای ماددی چەند هێندە بۆ ئەوانەی ڕۆژێک ئامادەی کارن ابن.\nدوای بڵاوبوونەوەی وێنەی گرێبەستەکە، کۆمپانیاکە لە ڕوونکردنەوەیەکدا ڕەتیکردەوە کە گرێبەستی ئەوان بێت، بەڵام ئامادەش نەبوو وێنەی گرێبەستی ڕاستەقینە بۆ هاوڵاتیان بڵاوبکاتەوە، بانگەشەی ئەوەشیان کرد، کە گرێبەستەکانیان بە ئاگاداریی سەندیکای کرێکارانەوە، بەڵام سەندیکاش ڕەتیدەکاتەوە ئەوان ئاگاداربووبن.\nلەم بارەیەوە عومەر محەمەد سەرۆکی لقی سەندیکای کرێکارانی گەرمیان باس لەوە دەکات، کە سەرجەم کۆمپانیاکان بەکاتی زیادە کار بە کرێکار دەکەن و کرێکار ماندوو دەکەن، ئێمە وەک سەندیکا چەند جارێک داوامانکردووە کە کۆمپانیاکان بەگوێرەی یاسای کار، کار بەکرێکار بکەن، بەڵام بەداخەوە بەپێچەوانەوەیە.\nدەربارەی ئاگاداربوونیان لە گرێبەستی کۆمپانیایەک بە ناوی چیاو، عومەر محەمەد وتی: تۆمەتی ئاگاداربوونمان لە گرێبەستی کۆمپانیای چیاو و واژۆکردنی ئەو گرێبەستە لەلایەن ئێمەوە دوورە لە ڕاستییەوە، ئەوان بە نووسراو ڕێگرییان لە کرێکار کردووە کە بۆی نییە چلوورەیەک بخوات!.\nئاماژەی بەوە شکرد، کە کرێکار وەک کۆیلە مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت، داواشیکرد، کە هەر کرێکارێک مافەکانی پێشێل کرا ئەوان ئاگادار بکەنەوە، کە بەپێی یاسا ئەرکی ئەوانە داکۆکیان لێبکەن.


موحەمەد بن سەلمان، سەددام حوسێنی داهاتووە\nڕاین کۆستێلۆ و سینا تووسی*\nموحەمەد بن سەلمان، شازادەی سعوودیا، شۆکبوونی خۆی ڕاگەیاندووە بە کوشتن و پارچەپارچەکردنی "جەمال خاشقچی"، ستووننووسی ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست. ڕۆژنامەی وۆڵ ستریت بڵاوی کردۆتەوە، کە موحەمەد بن سەلمان لە دوا پەیوەندیی تەلەفۆنیدا لەگەڵ "جارید کوشنەر"، زاوا و ڕاوێژکاری "دۆناڵد ترامپ"ی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تووشی سەرلێشێوان و تووڕەیی بووە لەبارەی کاردانەوەکانی ئەمریکا لەمەڕ دیارنەمانی خاشقچی و، ئەو هەڵوێستەیشی بە خیانەتکردنی ڕۆژاوا لە بەرامبەر سعوودیادا ناو بردووە و هەڕەشەی ئەوەیشی کردووە کە بە دوای هاوبەشی تردا دەگەڕێن لە جیهاندا.\nتووڕەبوونی سعوودیا لە بەرامبەر ئەمریکادا یەکەم جار و یەکەم حاڵەت نییە، بەتایبەت کە هاوپەیمانێکی دەسەڵاتخوازی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هاوکات دەسەڵاتخواز بووبێت و ئەمریکایش چاوپۆشی لە ڕەفتار و کردەوەکانی کردبێت تەنیا بە ئامانجی ئەوەی ئەو دەوڵەتە دەسەڵاتخوازە بەگژ ئێراندا بهێنێت. لە ڕاستیدا، شازادەی سعوودیا زۆر بەخێرایی دەسەڵاتی گرتە دەست و، ئەمەیش لێکچوونێکی زۆر لەگەڵ سەددام حوسێن/ سەرۆکی پێشووی عێراق و هاوپەیمانی پێشووی ئەمریکا پیشان دەدات، کە دواتر بوو بە دوژمنی و بە هێزێکی دڕندە و وەحشیگەرانە لە لایەن ئەمریکاوە سەیر دەکرا.\nچەند ساڵێک بەر لەوەی سەددام حوسێن ببێت بە نەیاری سەرەکیی واشنتۆن، لە لایەن ئەمریکا و وڵاتانی تری ڕۆژاوا پاڵپشتییەکی گەورەی لێ دەکرا. لە دوای داگیرکردنی کوێت لە لایەن عێراقەوە لە ساڵی ١٩٩٠دا، ئەو پاڵپشتییە وەستا. هەرچەندە بەرزبوونەوەی ململانێکانی نێوان ئەمریکا و عێراق و تێکەولێکەی نێوان ئەو دوو وڵاتە لە ڕابردوو و سیاسەتی ئێستای ئەمریکا و دۆسیەی خاشقچی، دەکرێت وانەیەکی باش بێت بۆ سعوودیا.\nگەیشتنی پلە بە پلەی موحەمەد بن سەلمان بە دەسەڵات و تاوانبارکردن و ئازاردانی نەیارە ناوخۆیییەکانی، وەک تاوانبارکردنی ئەو کەسانە وایە کە حزبی فەرمانڕەوای ساڵی ١٩٧٩ی عێراق بە سەرۆکایەتیی سەرۆکی گەنجی ئەوکاتی عێراق، سەددام حوسێن، ئەنجامی دا. "تۆبی دۆگ"، توێژەری پێشکەوتووی تایبەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئینستیتیۆتی نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوەی ستراتیژی، پار بە ماڵپەڕی بلومبێرگی ڕای گەیاندووە: "کۆکردنەوەی دەسەڵات لە دەست گەنجێکدا جێگەی نیگەرانیی ئێستا و داهاتووە." ئەوەیشی ڕاگەیاند کە "پاڵپشتیی زۆری واشنتۆن بۆ سەددام حوسێن لە ساڵانی ١٩٨٠دا نەک زیانی بە گەلی عێراق و وڵاتانی دراوسێ گەیاند، بەڵکوو دواجار بوو بە هەڕەشەیەکی گەورەیش بۆ سەر بەرژەوەندی و ئاسایشی ئەمریکا." پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و سەددام حوسێن، لە ١٩٦٣وە دەستی پێ کرد و بەگوێرەی لێدوانەکانی "ڕۆجێر مۆریس، بەرپرسی پێشووی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەییی ئەمریکا، دەزگه‌ی هەواڵگریی ئەمریکا/ سیا لەژێر فەرمانی "جۆن کەنێدی" هاریکاریی سەددام حوسێنی کردووە بۆ لەنابردنی جەنەڕاڵ عەبدولکەریم قاسم لە ڕێگەی کودەتاوە، بە هۆی ئەوەی قاسم لە پێنج ساڵی سەرەتای حکومڕانیدا دژایەتیی ئەمریکای دەکرد.\nهەرچەند پەیوەندیی ڕاستەقینەی نێوان ئەمریکا و سەددام حوسێن لە مانگی شوباتی ١٩٨٢دا دەستی پێ کرد، کاتێک ئیدارەی ڕێیگان عێراقی لە لیستی تیرۆری وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا دەرهێنا؛ ئەمەیش ڕێگه‌ی بۆ یارمەتیدانی سەربازیی عێراق لە لایەن ئەمریکاوە خۆش کرد. ئەم هەڵوێستەی ئەمریکا لە بەرامبەر عێراقدا دوای ١٧ مانگ لە داگیرکردنی بەشێکی خاکی ئێران هات لە لایەن عێراقەوە، بەتایبەت کاتێک هێزە عێراقییەکان چوونە ناو پارێزگه‌ی خوزستانی باشووری ڕۆژاوای بە نەوت دەوڵەمەندی ئێران و دەیانویست بە عێراقی بلکێنن و بیکەن بە پاشکۆی عێراق. لە مانگی دێسه‌مبەری ١٩٨٣دا "ڕۆناڵد ڕێیگان"، "دۆناڵد ڕامسفێڵد"ی بە نوێنەری خۆی بۆ لای سەددام حوسێن دەنێرێت بۆ دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێ و ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و عێراق. بەگوێرەی ڕاپۆرتەکەی واشنتۆن پۆست پاڵپشتییەکانی ئەوکاتی ئەمریکا بۆ عێراق بەشێکی زۆری هەواڵگری و فرۆشتنی بۆمب بووە لە ڕێگەی کۆمپانیای چیلییەن و، ئاسانکاریکردن بووە بۆ عێراق بۆ بەدەستهێنانی چەکی کیمیایی و بایەلۆژی.\nبەکارهێنانی چەکە کیمیایییە وێرانکەرەکانی سەددام حوسێن لە ماوەی جەنگی ئێران-عێراق لە بەرامبەر هەر یەک لە هێزە ئێرانییەکان و خەڵکی سڤیل و گەلەکەی خۆیدا، نەبووە هۆی ڕاگرتنی یارمەتییەکان لە لایەن ئەمریکاوە. کۆبوونەوەی ڕامسفێڵد لەگەڵ سەددامدا لە کاتێکدا بوو کە واشنتۆن بەڵگەی لەسەر چەکە کیمیایییەکانی عێراق هەبوو کە لە سەرەتای ١٩٨٣دا بەکاری هێنابوو. بەر لە سەردانەکەی ڕامسفێڵدیش، لە یەکی تشرینی یەکەمی ١٩٨٣دا "جۆنسۆن هۆوی"، بەرپرس لە وەزارەتی دەرەوە لە ڕێگەی ڕاپۆرتێکی هەواڵگرییەوە بە "جۆرج شوڵتز"ی وەزیری دەرەوەی ئەوکاتی ئەمریکای ڕاگەیاندبوو کە عێراق زۆربەی ڕۆژ چەکی کیمیایی لە بەرامبەر ئێرانییەکاندا بەکار دێنێت. هەرچەند دواتر سکانداڵ [ڕیسوایی]ی ئیدارەکەی ڕێیگان ئاشکرا بوو، بەوەی کە بەنهێنی یارمەتیی سەربازیی ئێرانیشی داوە، لەگەڵ ئەوەیشدا واشنتۆن زیاتر یارمەتیی سەددامی دەدا و ئەوی زیاتر لا پەسەندتر بوو. کاتێک ڕاپۆرتە هەواڵگرییەکانی ئەمریکا دەریان خست کە ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٨دا پێشڕەوی و هێرشێکی گەورەی کردووە بۆ سەر عێراق و، ئەمەیش بۆتە هەڕەشە بۆ تێکشکاندنی بەرەی عێراق و بەپێی وتارێکی فۆرین پۆلیسی کە لە ٢٠١٣دا بڵاو بۆتەوە، ڕێیگان نامەیەک بۆ وەزیری بەرگری دەنووسێت و دەڵێت: "سەرکەوتنی ئێرانییەکان جێگەی قبووڵکردن نییە." لە کۆتاییی جەنگەکەدا، "هەواڵگریی ئەمریکا دەرفەتی زیاتری بە هێزە سەربازییەکەی سەددام دا بۆ بەکارهێنانی چەکە کیمیایییەکانی" سەرەڕای ئەوەی بەرپرسانی ئەمریکا پێشتر بەتەواوی ئاگاداری ئەو هێرشە کیمیایییانەی سەددام بوون.\nبەگوێرەی هەندێک بەڵگەنامەی ڕەشکراوە/ لابراوی دەزگه‌ی هەواڵگریی ئەمریکا، دوو لەسەر سێی چەکە کیمیایییەکانی عێراق لە کاتی جەنگدا جووڵەی پێ کراوە و لە ماوی ١٨ مانگی کۆتاییی جەنگەکەدا بەکار هێنراوە؛ ئەو کاتەی کە هاریکاریی نێوان ئەمریکا و عێراق لە لووتکەدا بووە. ئەمەیش هێرشە کیمیایییە کۆمەڵکوژییەکەی عێراق بۆ سەر شارۆچکەی هەڵەبجەی کوردنشین لەخۆ دەگرێت، کە بووە هۆی مردنی ٥ هەزار خەڵکی مەدەنیی بێتاوان، کە دواتر بە شێوەیەکی کۆمیدی جۆرج دەبلیو بۆش ئەم ڕووداوەی کردە پاساو بۆ داگیرکردنی عێراق و لابردنی ڕژێمەکەی سەددام حوسێن؛ سەرەنجامیش دەرکەوت عێراق هیچ چەکێکی کۆمەڵکوژ و کیمیاییی نەبووە.\nچەند مانگێک دوای هێرشەکەی هەڵەبجە لە ئەیلوولی ١٩٨٨دا یاریدەدەری وەزیری دەرەوە، "ڕیچارد مۆرفی" یاداشتێکی لەسەر پرسی چەکی کیمیایی نووسی بەم شێوەیە: "پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و عێراق بۆ ئامانجە درێژخایەنە سیاسی و ئابوورییەکانمان گرنگە." ئەمڕۆ ئیدارەی دۆناڵد ترامپ بە هەمان ئاواز و زمان قسە لەبارەی پەیوەندیی نێوان ئەمریکا و سعوودیادا دەکات، سەرەڕای کوشتنی خاشقچی لە لایەن سعوودیا و وێرانکارییەکانی سعوودیا لە یەمەن. مایک پۆمپیۆی وەزیری دەرەوە لەم دوایییەدا ئەوەی ئاشكرا کرد کە: "سعوودیا هاوپەیمانێکی ستراتیژی و گرنگی ئەمریکایە و سعوودییەکان هاوبەشێکی گرنگ بوونە لە کارکردن و، لەگەڵ ئێمەدا هاوشان بوونە."\nجێگەی سەرسووڕمان نەبوو کاتێک لە سەرەتای داگیرکردنی کوێت لە لایەن عێراقەوە، سەددام هەستی کردبوو کە پاڵپشتیی بێمەرجی ئەمریکای هەیە! ئەم تێڕوانینەی سەددام، لە کۆبوونەوەی لەگەڵ باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق "ئەیپرێڵ گڵاسپای" لە ٢٥ی تەمووزی ١٩٩٠دا هەفتەیەک بەر لە داگیرکردنی کوێت، پاڵپشتی کرابوو. بەگوێرەی سەرچاوەیەکی دیپلۆماسی کە کۆی گفتوگۆکانی کۆبوونەوەکەی پوخت کردووە، "گلاسپای" ئەوەی بە سەددام ڕاگەیاندووە کە :"جۆرج دەبلیو بۆش خواستی دۆستایەتیی هەیە لەگەڵ عێراقدا و، سەرۆک بۆشی باوک پێی ڕاگەیاندووە کە دەبێت پەیوەندییەکانمان لەگەڵ عێراق فراوان و قووڵتر بێت"، بەڵام کاتێک سەددام کوێتی داگیر کردووە و بۆتە سەرچاوەی هەڕەشەیەکی بێچەندوچۆن بۆ ناوچەکە، گڵاسپای بە سەددامی گوتووە کە ئەمریکا دەست لە کاروباری وڵاتانی عەرەبی وەرنادات.\nلە ئێستادا، شارەزا و ئه‌كادیمیستانی وەکوو ستیڤن ئێم واڵت کە پڕۆفیسۆری زانکۆی هارڤارد و ستووننووسی گۆڤاری "فۆرن پۆلیسی"یە پێی وایە کە: "ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەبێ مەبەست گڵۆپی سەوزی بۆ سەددام هەڵکرد بۆ داگیرکردنی کوێت، بەڵام بۆ ئێران بابەتەکە پێچەوانە بوو و ئەمریکا هیچ وەڵامێکی بەهێز و ئەوتۆی نەبوو بۆ جەنگەکە (عێراق-ئێران). واڵت پێچەوانەی ئەو ڕێنمایییانەی کە بە گڵاسپای درابوو، پێی وابوو کە گڵاسپای بڕیارەکانی ئیدارەی بۆشی جێبەجێ دەکرد و ئەو بابەتانەی لە کۆبوونەوەکاندا باس دەکرد کە بۆش دەیویست. سەرچاوەیەکی دیپلۆماسیی سەردەمی گلاسپای ئەوەیشی ڕاگەیاند کە بەگوێرەی ڕۆژنامەی دیر شپیگڵی ئەڵمانی، گڵاسپای و جێگرەوەکەی دوای خۆی ڕێگه‌یان خۆش کردووە کە تاوانەکانی ڕژێمەکەی سەددام بە جیهان بناسێنن و هەوڵی لاوازکردنی ڕژێمەکەی بدەن لە بەرامبەر نەیارە ڕکابەرەکەیدا کە ئێران بوو.\nویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەڵەی کرد کە پاڵپشتیی سەددامی کرد تەنیا لەبەر ئەوەی دژی ئێران دەوەستایەوە؛ هەڵەیەک کە کاریگەریی بۆ چەند دەیەیەک بەجێ هێشت نەک تەنیا لەبەر ئەوەی کە ٥٠٠٠٠٠ سەربازی ئەمریکی پێویست بوو بۆ دەرکردنی سەددام لە کوێت کە ٣٨٢ سەربازی ئەمریکی تێیدا بوونە قوربانی، بەڵکوو لەبەر ئەوەی کە حکوومەتی ئەمریکا ناچار بوو لە ٢٠٠٣ ڕژێمی سەددام بڕووخێنێت و دواتریش باج و تێچووە دارایی و مرۆیییەکەی بدات و خەڵکی ئەمریکایش ناڕه‌زایی دەرببڕن لە بەرامبەر گرووپە تیرۆریستییەکانی وەک داعش کە بووە گۆڕانی هاوسەنگیی هێز بە لای ئێران و دواتریش لە ڕێگەی هەڵبژاردنێکی دیموکراسییەوە لە بەغدا شیعەکانی نزیک لە ئێران دەسەڵات بگرنە دەست.\nئەمڕۆ بەرپەرچدانەوەکەی ئیدارەی ترامپ لە بەرامبەر موحەمەد بن سەلماندا، بە هەمان ئاڕاستەی پاڵپشتییە بەختڕەشەکەی واشنتۆنە بۆ سەددام حوسێن. تەنانەت پشتگیریکردنی ئەمڕۆی واشنتۆن لە ڕیاز، هەمان پاساوە کە خۆی لە بەرەنگاربوونەوەی ئێراندا دەبینێتەوە. ترامپ پاڵپشتیی لە شازادە موحەمەد کردووە و ئاسانکاریی بۆ کردووە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی نەیارە ناوخۆیییەکانی و، دەسەڵاتی بێسنووری پێ بەخشیوە و پەردەپۆشیی بۆ کردووە لە بەرامبەر قڕکردنی خەڵک و لەناوبردنی حووسییەکان لە یەمەن و؛ قەتەڕی فەرامۆش کردووە و سەرۆکوەزیرانی لوبنانی لە دەسەڵات دوور خستۆتەوە و کەنەدای سزا داوە لەسەر گلەیییەکانی لەبارەی مافی مرۆڤ لە سعوودیا. بڕیاری کوشتنی خاشقچی، دوایین بڕیاری سەرەڕۆیییانەی موحەمەد بن سەلمانە کە ئەمریکا شکستی تێدا هێناوە لەوەی کە هێز وەک کاردانەوە لە بەرامبەریدا بەکار بهێنێت.\nلە سەرەتای کوشتنی خاشقچیدا بەرپرسانی ئیدارەی ترامپ بێشەرمانە هۆشیارییان دا کە سزادانی سعوودیا لاوازبوونی گوشارەکانی بلۆکی سوننەیە بۆ سەر ئێران. خواست و بەرنامەی بریندارکردنی ئێران، پێویستی بەوەیە سعوودیا بەهێز بێت و سزا نەدرێت؛ ئەگەرچی شازادەکەی سعوودیا ڕابەرایەتیی وێرانکردنی یەمەن و پارچەپارچەکردنی ڕۆژنامەنووسێکی بەناوبانگی کردووە و ئەمەیش گوزارشتە لە دەسەڵاتێکی ڕەهای ئەم شازادەیە.\nموحەمەد بن سەلمان ئەگەر زیاتر ڕێگەی پێ بدرێت عەرشی دەسەڵاتی بەهێزتر بکات، بەبێ ئەوەی بە هۆی ئەو کردارە قێزەونەیەوە لە لایەن واشنتۆنەوە ڕووبەڕووی بەربەست و سزا ببێتەوە، ئەوا ڕەنگە لە دوو دەیەی داهاتوودا هەرێمەکە بەتەواوی تیرۆر بکات، هەروەک ئەوەی سەددام ئەنجامی دا! ئەگەر سەربڕینی بێشەرمانەی خاشقچی پێشێلکارییەکی تەواوی یاسا و ڕێسا نێودەوڵەتییەکان و بنەماکانی هاوپەیمانی بێت، ئەوا سعوودیا وەک هێزێکی نوێ دێتە مەیدانەکە و لەوانەیە جیهان ڕووبەڕووی هەڕەشەیەکی زۆر گەورەتر لە سەددام ببێتەوە، نەک تەنیا لەبەر ئەوەی شازادەی سعوودیا بەئاشكرا خواستی بەکارهێنانی هێزی لە بەرامبەر وڵاتانی دراوسێی دەربڕیوە، بەڵکوو لەبەر ئەوەی سعوودیا خاوەن نەوتێکی زۆرە و ئەمەیش وای کردووە سعوودیا کاریگەریی لەسەر ئابووریی جیهان هەبێت و قازانجی زیاتر بە کۆمپانیا ڕۆژاوایییەکانی بواری چەک بدات؛ بەمەیش سعوودیا بووە بە سێیەمین وڵاتی چەکدار و سەربازی لە دوای ئەمریکا و چینەوە.\nئیدارەی ترامپ دەبێت هەڵوێستی ڕوونی لە بەرامبەر بنەماڵەی پاشای سعوودیا هەبێت و، دەبێت سزای توندی هەبێ بۆ کارێکی نەگریسی لەم شێوەیە (کوشتنی خاشقچی) و کۆتایی بە پاڵپشتییەکانی بۆ کەسێکی نەشیاوی سعوودیا بهێنێت. بە لایەنی کەمەوە، دەبێت کۆتایی بە بەشداریی ئەمریکا بێت لە جەنگی یەمەن و، فرۆشتنی چەک بە سعوودیا ڕابگرێت و سزای یاسای ماگنستیکی لە بەرامبەر هەموو ئەو بەرپرسە سعوودیانەدا جێبەجێ بکات کە دەستیان لە کوشتنی خاشقچیدا هەیە.\n* ڕاین کۆستێلۆ، بەڕێوەبەری سیاسیی ئەنجومەنی نیشتمانیی ئێرانی-ئەمریکییە.\n* سینا تووسی، توێژەری پێشكەوتووە لە ئەنجومەنی نیشتمانیی ئێرانی-ئەمریکی.\n« جه‌نگێکی نوێى سارد؟ كشانه‌وه‌ى ترامپ له ڕێككه‌وتننامه‌ى نوكليارى، ئه‌وروپاى پێ نيگه‌ران ده‌بێ ئایينده‌ى ده‌وڵه‌تى ئيسلامى له ئه‌فغانستاندا- به‌شى يه‌كه‌م »


هاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 22 گولان 2019 - 12:19pm\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 17 گولان 2017 - 1:40pm\nنه‌خوشخانا ئافره ت و زاروكبونى\nژمارا زاروكێن نوی په‌یدابوین:75\nنه‌خوشێن سه‌ره‌دانا نه‌خوشخانێ كرين:310\nژمارا نه‌ساخێن هاتینه نڤاندن:96\nهاتیه بلاڤکرن روژا سێ شه‌مبێ, 28 نيسان 2015 - 11:52am\nپشكا (IT)ل رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهوكێ بریار دایه چه‌ند خولێن كومپیوته‌ری ڤه‌كه‌ت دبوارێن(Windows7,Excel,Word,Internet)ل ناڤه‌ندا رێڤه‌به‌ریێ\nژبو پێخه‌مه‌ت پاراستنا زاروكێن وه ژ نه‌خوشیا (فالنجا زاروكان)\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 25 ئه‌یلول 2013 - 1:55pm\nرێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهوكێ ل رۆژێن 29/9 هه‌تا 3/10/2013 دێ رابیت بهه‌وه‌كا ڤاكسیندانێ دژی نه‌خوشیا فالنجا زاروكان .\nئاگه‌هداریا وه‌لاتیئن خوشتیڤی دكه‌ین كو سه‌نته ری نه‌خوشیئن سینگی و ئیشازراڤ\nهاتیه بلاڤکرن روژا پێنج شه‌مبێ, 27 خزیران 2013 - 12:08pm\nئاگه‌هداریا وه‌لاتیئن خوشتیڤی دكه‌ین كو سه‌نته ری نه‌خوشیئن سینگی و ئیشازراڤ ئی دهیته نووژه‌نكرن, له‌ورا هاتیه ڤه‌گوهاستن بو بنگه‌هئ زانین یئ ساخله‌میا قوتابخانا هه‌تا كارئین نووژه‌نكرنئ ب دووماهی دهئین\nكه‌م كردنه‌وه‌ی نهێنی / ژماره (1)\nهاتیه بلاڤکرن روژا پێنج شه‌مبێ, 6 خزیران 2013 - 8:52am\nدابین كردنی ده‌رمان پێداویستی پزیشكی بۆ سه‌نته‌ره‌كانی نه‌شته‌رگه‌ری و چاره‌سه‌ركردنی نه‌خوشیه‌كانی دڵ له هه‌ولێر/سلێمانی/دهۆك\nئاگه هداریا وه لاتییَن خوشتفی دكه ین\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 1 گولان 2013 - 1:13pm\nئاگه هداریا وه لاتییَن خوشتفی دكه ین كو ژ بو پارستنا نه خوشان و داكو نوژدار و ستافی ساخله مییَ پتر كاریَ خو بكه ن, سه ره دانیَن نه خوشان له هه می نه خوشخانییَن دهوكی َب تنیَ دیَ ل ده مژمیَر 2:30 _6:30 ی ئیَفاری بن , هیفی یه پیكری پیَ بهیَته كرن.\nدژی نه‌خوشین فالنجا زارۆكان دی ل رۆژا 2013/5/5\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 1 گولان 2013 - 12:46pm\nئاگه هداریا وه لاتیین خوشتفی دكه‌ین كو گه‌را دویَ یا هه وا ڤاكسیندانی دژی نه‌خوشین فالنجا زارۆكان دی ل رۆژا 2013/5/5 بو زاروكین ئیك روژی هه‌تا بیَنج سالیَ ده ست بیكه‌ت , هیفیه هاریكاربن دگه‌ل تتیمین ڤاكسیندانی ژبو سه‌ركه‌فتنا هه‌ویَ.\nكونفرانسێ شه‌شێ (6) یێ رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ هاته گێران\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 20 کانونا مه‌زن 2010 - 8:11am\nژ بۆ به‌رچاڤكرنا كار و چالاكیێن خو یێن سالا 2009ێ و ل ژێر درووشمێ( ئه‌ركێ مه خزمه‌تكرنا وه‌لاتیانه)، ل رۆژا 4/2/2010 و ل ده‌مژمێر 9,30 سپێدێ و ل هولا رێڤه‌به‌ریێ، رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ رابو ب ئه‌نجامدانا كونفرانسێ خۆ یێ شه&zwn\nهاتیه بلاڤکرن روژا دوو شه‌مبێ, 26 چریا ئيكى 2009 - 1:18pm\nژ بو پێشڤه‌برنا خزمه‌تێن ساخله‌میا گشتی و ب تایبه‌ت ساخله‌میا ددانان، رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ رادگه‌هینیت كو رابوویه ب ڤه‌كرنا پشكا چاندنا ددانا ل كومه‌لگه‌ها نوژداریا ددانا یا تایبه‌تمه‌ند ل پارێزگه‌ها دهوكێ و ئه‌ڤ پشكه ل دویڤ سسته‌مێ كومپانیا B&B یا ئیتالی، دێ خزمه‌تێن چاندنا ددانان ب به‌هایێن گونجای بو وه‌لاتیێن پارێزگه‌ها دهوكێ دابین كه‌ت.\nچه‌ند گوهورین ل ساخله‌میا زاخو په‌یدابوون\nهاتیه بلاڤکرن روژا جارشه‌مبێ, 7 چریا ئيكى 2009 - 4:18pm\nپشتی رازه‌مه‌ندیا پارێزگه‌ها دهۆكێ هاتیه وه‌رگرتن، رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ رابو ب ئه‌نجامدانا چه‌ند گورانكاریان ل رێڤه‌به‌ریا ساخله‌میا قه‌زا زاخو ژبو خزمه‌تا گشتی.د.عه‌بدولعه‌زیز ئیبراهیم محمد، تایبه‌تمه‌ندێ نشته‌رگه‌ریا میزدانك و جوبارێن میزێ ل رێڤه‌به‌ریا زاخو یا گشتی هاته دانان وه‌ك رێڤه‌به‌رێ ساخله‌میا زاخو ل شوونا د.نوری ره‌مه‌زان .هه‌روه‌هان ژبه‌ر وه‌رگرتنا (د\nئاگه‌هداری بۆ نوژدارێن نیشته‌جێ خولاو\nهاتیه بلاڤکرن روژا سێ شه‌مبێ, 1 ئه‌یلول 2009 - 4:18pm\nبریار ئه‌وه ل رۆژا 28/9/2009 و ل ده‌مژمێر 11ێ سپێدێ لیژنا شیره‌تكاری یا به‌لاڤكرنا نوژدارێن نشته‌جێ خولاو ل دیوانا رێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهۆكێ كوم ببیت. داخوازێ ژ هه‌موو نوژداران دكه‌ین بۆ ته‌ڤاڤكرنا ماوێ نیشته‌جێبوونێ ل ده‌زگه‌هێن ساخله‌میێ یێن ناحی و گوندێن سه‌ر ب پارێزگه‌ها دهوكێ دكه‌ین، ل ده‌م و جهێ دیاركری ئاماده‌ببن.\nخوله‌كا مه‌شقكرنێ بو نوژدارێن پله‌به‌ند ل پارێزگه‌ها دهوكێ\nهاتیه بلاڤکرن روژا ئێک شه‌مبێ, 30 ته‌باخ 2009 - 4:18pm\nرێڤه‌به‌ریا گشتی یا ساخله‌میا پارێزگه‌ها دهوكێ دێ رابێت ب گێرانا خوله‌كا مه‌شقكرنێ(Work Shop) بو نوژدارێن پله‌به‌ند ئه‌وێن دهێنه به‌لافكرن لسه‌ر بنگه‌هێن ساخله‌میێ سه‌رانسه‌ری پارێزگه‌ها دهوكێ ژ بو وه‌رگتنا پێزانینین گرنك ل دۆر ئه‌رگ و په‌رپرساتیی دكاریدا بو خزمه‌تێن باشتر بو نه‌خوشان , بابه‌تێن خۆلێ دهێنه شروڤه‌كرن ژلایێ چه‌ندێن پسپور و شاره‌زاێن د وارێ ساخله‌مێدا و بو ماوێ 5 رۆژا هه‌ر