یوئێن داواى نیشته‌جێكردنى په‌نابه‌رانى دوورگه‌كان ده‌كات\n370 جار بینراوە 13/5/2018 12:13 PM\nماڵپه‌رى هه‌واڵى سوپتنیك نیوز بڵاویكرده‌وه ووته‌بێژى ئۆفیسى كۆمسیۆنى باڵاى په‌نابه‌رانى سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له كانبێراى پایته‌خى ئوسترالیا له لێدوانێكدا بۆ ئه‌و ماڵپه‌ره جارێكى داوا له حكومه‌تى ئوسترالیا ده‌كات په‌نابه‌رانى كه‌مپه‌كانى دوورگه‌ى ناورۆ و پاپانیوگینیا له ئوسترالیا نیشته‌جێ بكات.\nكاسرین ستوبه‌رفیڵد، ووته‌بێژى ئۆفیسى كۆمسیۆنى باڵاى په‌نابه‌رانى سه‌ر به نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له كانبێراى پایته‌خى ئوسترالیا جه‌خت له‌وه ده‌كاته‌وه كه پێویسته ئه‌و په‌نابه‌رانه‌ى ئه‌و كه‌مپانه له ئوسترالیا نیشته‌جێ بكرێت، ئه‌ویش له پاش ئه‌وه‌ى كه چه‌ندین ساڵه له بارودۆخێكى سه‌ختدا له‌و كه‌مپانه ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن.\nووته‌كانى ئه‌و په‌رپرسه‌ى یوئێن له كاتێكدایه كه حكومه‌تى ئوسترالیا به‌به‌رده‌وامى ڕه‌تیده‌كاته‌وه كه ئه‌و په‌نابه‌رانه له ئوسترالیا نیشته‌جێ بكات چونكه پێشتر ویستویانه به‌قاچاخ و به به‌له‌م ڕوو له ئوسترالیا بكه‌ن و به‌پێى دواهه‌مین لێدوانى وه‌زیرى ناوخۆى ئوسترالیاش، پیته‌ر داتن ، ڕه‌نگه سه‌دان له‌و په‌نابه‌رانه‌ى ئه‌و دوو دوورگه‌یه هه‌ر له‌وێ بمێننه‌وه چونكه هیچ ووڵاتێك ئاماده نییه وه‌ریانبگرێت.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا\nهەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا #شێرکۆ بێکەس# سلێمانی 14-03-2003 پێیان بڵێ.. به و نزیکانە هەر لە ڕێگەی ئاسکەکانی دەشتی شێروانەوە هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا و لە قوڵینەی گەواڵەی هەورێکی سپیدا و لە گەڵ خۆیداپێنج هەزار پەپولەیش ئەبا. هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا. وەختێ ئەگا، دیجلە لەبەری هەڵئەسێ و باوەش بەناو قەدیا ئەکا و دەست ئەبات و کڵاوەکەی جەواهیریی لە سەر ئەکا. بە گمەگم دوو جوت کۆترە شینکەی نەجەف دێن و لەسەر شانی ئەنیشنەوە و هەر لەوێدا دار زەیتون و دار چنار و دار خورما ئەیکەن بە سەما. لە دیواری کۆنکرێتی جەوادەوە ئەسپەشێ دێتە دەرەوە و پڕ بە پایتەخت ئەحیلێنێ و خۆر بەر ئەبێ و بارانی پرشنگ دائەکا. هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا. گوڵی هەنار کاڵایەتی و قەڵبەزەیەکی ئەحماوا باڵایەتی و، وەختێ ئەگا. ئەبو نەواس لەسەر سەکۆ دێتە خوارێ و لە گوڵ هەنار و قەڵبەزە بادەی تازە دروست ئەکا، یەکەم پەرداخ حسەین مەردان لێی وەرئەگرێ و هەر بە یەک بین هەڵیئەدا. دوای ئه و ڕوشدی قژی بژە و بۆینباخ خوار، دێتە پێشێ و تا ئەتوانێ باخی عەلی و خۆی مەست ئەکا. هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا. کاتێ ئەگا. حوصەیری وەک جاری جاران بوتڵی مەیه و چاکەتی بەر داکەوتووە و سور بۆتەوە و لە بەردەمی پەیکەرەکەی ڕەصافیدا هەر لەترەداو نیوەلاڵە و بە عەمودیی جنێو بە کوڕەکەی صەبیحە و بە مەدرەسەکەی عەفلەق و بە دوو ژمارەی حەڤدە و سی و جنێو بە عەرش و قورش ئەدا! هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغداو سەرنج ئەدا، حەیدەرخانە گەنج بۆتەوە، نێرگەلەکان، سەماوەر و قۆری و پیاڵەی کەمەر زەڕلی، چایخانەکەی حەسەن عەجمی، لەسەر وەجاغ و ڕەفەوە، دائەبەزن و دێنە سەرجادەی ڕەشید و ئەزرنگێنەوە یەک یەک و هەڵئەپەڕن لە خۆشیاندا، سەرنج ئەدا، هەردوو سدارەکەی گوبانجی و عەلیلوەردی ئەویان بەباڵی مەقام و ئەمیان بە باڵی بیری نوێ، دوو کوکوختی هەڵفڕیون و بەسەر قوببەی پیرۆزی شەناشیلدا ئەخولێنەوە و پێئەکەنن لە ئاسماندا. هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا. بە شۆڕیجەدا ڕەت ئەبێ، لەشی بۆنی حێل و دارچینی و میسک ئەگرێ. ماچی فەیلی، دەورەی ئەدا لە پاش تۆزێ ماچەکان ئەبن بە هەنگ و باڵای هەڵەبجە بە شانە و، ئازادی دێ و، هەنگوین بەسەر هەموواندا دابەش ئەکا. هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا و بەر لە بەغدا لە شارەبان ئەوەستێت و لەناو باخی پرتەقاڵدا، دوا پارچەی جلی گریانی فڕێ ئەدا. ئەوسا ئیتر پرتەقاڵی قژ نارنجیی، لە ناو پەرژینی مۆردەوە، کراسێکی ئاودامانی لە گوڵی خۆی بۆ ئەهێنێ و.. هەڵەبجە جلی هەتاو و، هەڵەبجە جلی کەڕنەڤاڵ لەبەر ئەکا و ئینجا ئەڕوا.. هەڵەبجە ئەچێ بۆ بەغدا! شێرکۆ بێکەس سلێمانی 14-03-2003


رووناكبیری گه‌وره!! ….. نوری بێخاڵی\nWritten on January 20, 2011, by نوری\nبه‌و پێیه‌ی سه‌رچاوه‌ی یه‌كه‌م و هه‌ره ده‌وڵه‌مه‌ندی رۆشنبیری ده‌سته‌بژێری كورد ( تا ساڵانێكیش دوای راپه‌ڕین) عه‌ره‌بی، یان فارسی، یان تركییه، به‌وانه‌یشه‌وه كه به‌هۆی هه‌لومه‌رجێكه‌وه دوای راپه‌ڕین كه‌وتنه رۆژئاوا و له‌وێ Continue Reading »\nComments Off on رووناكبیری گه‌وره!! ….. نوری بێخاڵی\nشارستانییه‌تی ته‌كنه‌لۆژی و به كۆیله‌كردنی مرۆڤ….\nWritten on January 18, 2011, by نوری\nشارستانییه‌تی ته‌كنه‌لۆژی و به كۆیله‌كردنی مرۆڤ له رۆمانی كاتژمێر 25 دا قسه‌ی ئێمه له‌و نووسینه‌دا له‌سه‌ر لایه‌نه هونه‌رییه‌كانی رۆمانه‌كه و زمانی نووسین و ئه‌و ئاسته به‌رزه‌ی گێڕانه‌وه نییه، كه گۆرگیۆ Continue Reading »\nComments Off on شارستانییه‌تی ته‌كنه‌لۆژی و به كۆیله‌كردنی مرۆڤ….\nیاسا و كوشتنی مرۆڤ له رۆمانی كاتژمێر 25دا\nWritten on January 14, 2011, by نوری\nمه‌رج نییه بانگه‌شه كردن بۆ هێنانه ئارای سیسته‌مێكی نوێ و به‌رهه‌مهێنانی نۆرمگه‌لی تر بۆ ژیان، به‌رده‌وام به سوودی گشتی بشكێنه‌وه، به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر ئه‌و سیسته‌مه له‌باریدا نه‌بێت باشتر و جوانتر له Continue Reading »\nComments Off on یاسا و كوشتنی مرۆڤ له رۆمانی كاتژمێر 25دا\nتیرۆژه شیعر …… نوری بێخاڵی\nWritten on January 6, 2011, by نوری\nكۆكردنه‌وه‌ی ورده لمی بیره‌وه‌ری پیاسه‌كانی قه‌راخی ئێواره‌ن! له نیشتنه‌وه‌ی په‌پووله‌یه‌ك ده‌چم من،كه دێمه ناو ژیانته‌وه،بۆیه نیگات هه‌میشه به شوێن سه‌فه‌ر و باڵه فڕێكانمه‌وه‌یه!……………هێنده‌ی دڵۆپێ بارانژیانم تێدایه‌ئه‌ویش ده‌سپێرمه ده‌می تینووی تۆ!………..ئه‌وه‌نده Continue Reading »\nComments Off on تیرۆژه شیعر …… نوری بێخاڵی\nچه‌پكێ سۆز ….. نوری بێخاڵی\nWritten on September 6, 2010, by نوری\n(1)– خورپه‌ی ناخ..! –وا هه‌ست ده‌كه‌م كه‌شتی حه‌زمله‌م ئاقاره ئۆقره ناگرێ وله كه‌ناری خه‌ره‌ندی دامێنت نه‌بێ‌خورپه‌ی ناخم دانامركێ!مادام وایه..ده لێم گه‌ڕێ‌با ماری سه‌ر شێتی هه‌وه‌سی رۆحبه خه‌ره‌ندی خوار پێده‌شتی Continue Reading »\nComments Off on چه‌پكێ سۆز ….. نوری بێخاڵی\nئێواره‌ی ته‌ڕتر له باران!!\nWritten on September 2, 2010, by نوری\nپێشكه‌شه به (شێرزاد حه‌سه‌ن)، به‌و پیاوه‌ی ترسی خود نووسینه‌وه‌ی تێدا كوشتین بیره‌وه‌رییه‌كانم له‌وێنبه بنمیچی ئێواره‌وه‌له ناو جانتایه‌كی نارنجیدا به‌جێماوننه (شێ) زه‌فه‌ری پێبردن ته‌ڕیان بكات و بخوسێننه سیسیش بوون به ده‌م Continue Reading »\nComments Off on ئێواره‌ی ته‌ڕتر له باران!!\nزه‌رده‌په‌ڕێك لوولم ده‌دا.. ئێواره‌یه‌ك ده‌مخواته‌وه!!\nWritten on August 24, 2010, by نوری\n” دڵم بۆ تاقه دێڕیكیش، خه‌ریكه ده‌بێ به خوێن – له نامه‌یه‌كی ئۆلگا كنیپه‌ر بۆ چیخۆف” ئێواره‌ی عه‌ترت باش ئه‌ی یارئێواره‌ی بۆنی مێخه‌ك وره‌یحانه‌ی به‌ر بسكی كچێككه هێشتا به‌ر په‌نجه‌ره‌ی Continue Reading »\nComments Off on زه‌رده‌په‌ڕێك لوولم ده‌دا.. ئێواره‌یه‌ك ده‌مخواته‌وه!!\nئێواره‌یه‌ك خۆم هه‌ڵده‌واسم!!…. نوری بێخاڵی\nWritten on August 20, 2010, by نوری\nهه‌تـا تـۆم ئاشنا بـووی ئاشنا بوومئه‌مێستا موو به موو ئه‌غیاره بێ تۆ – نالی – ئێواران خۆر له چاوم هه‌ڵدێ‌له روخسارم ئێواره قه‌ت ئاوا نابێ وله زاكیره‌مدا زه‌رده‌په‌ڕ، هه‌میشه میوانێكی Continue Reading »\nComments Off on ئێواره‌یه‌ك خۆم هه‌ڵده‌واسم!!…. نوری بێخاڵی\nعه‌تری ئێواره‌یه‌ك كاسی كردووم\nWritten on August 18, 2010, by نوری\nعه‌تری ئێواره‌یه‌ك كاسی كردوومنوری بێخاڵی “جار جار نه‌وره‌سیش په‌ڕاگه‌نده ده‌بن و له قوڵایی ده‌ریادا ون ده‌بن و ناگه‌نه وشكانی – ماركیز، نۆڤلێتی ده‌ریاوانه خنكاوه‌كه” شه‌ڵاڵم به عه‌تری ئێواره‌ئه‌و ده‌مانه‌ی Continue Reading »\nComments Off on عه‌تری ئێواره‌یه‌ك كاسی كردووم\nله داوی كۆیله‌دارێكه‌وه بۆ په‌رستنی بتێكی دی!\nWritten on August 24, 2009, by نوری\nهه‌موو ئه‌وانه‌ی به گیانی كاریزمایی و به گوتارێكی موژده‌به‌خشانه روو ده‌كه‌نه خه‌ڵك به‌وه‌ی بته‌كان تێك ده‌شكێنن، دواجار به‌رهه‌می ئه‌و موژدانه‌یان قووت كردنه‌وه‌ی بتگه‌لێكه به سیما و ده‌مامكی جیاواز له‌وانه‌ی Continue Reading »\nComments Off on له داوی كۆیله‌دارێكه‌وه بۆ په‌رستنی بتێكی دی!\nگۆڕان كێ و چۆن ده‌یكات؟!……نوری بێخاڵی\nWritten on August 20, 2009, by نوری\nروانگه گۆڕان حه‌تمییه‌تێكی مێژوویی و دیالێكتیكی ژیانه، چونكه هیچ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ناتوانێ له حاڵه‌تی جێگیر و مت بوون درێژه به مانه‌وه و به‌رده‌وامی خۆی بدات، واته گۆڕان پێداویستییه‌كی سه‌ره‌كی كۆی كایه Continue Reading »\nComments Off on گۆڕان كێ و چۆن ده‌یكات؟!……نوری بێخاڵی\nراگه‌یاندن و سایكۆلۆژیای زمان\nWritten on August 18, 2009, by نوری\nروانگه زمان وه‌ك چه‌كێكی دوو سه‌ره‌ی ئاخاوتن، ده‌شێ له یه‌ك كاتدا دوو رۆڵی چاك و خراپ بگێڕێ، كه ئه‌مه‌ش په‌یوه‌سته به سایكۆلۆژیا و بیركردنه‌وه‌ی خودی كه‌سی به‌كاربه‌ری زمانه‌كه، به مانایه‌كی Continue Reading »\nComments Off on راگه‌یاندن و سایكۆلۆژیای زمان\nWritten on August 16, 2009, by نوری\nروانگه شتێكی شاراوه نییه، كه به‌شداری سیاسی تاكه‌كه‌س و هاووڵاتییان ئاماژه و پێوه‌ری پێشكه‌وتن و به شارستانی و دیموكراسیببونی هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه، به واتایه‌كی تر له كوێدا به‌رفراوانترین رووبه‌ر و ئازادی Continue Reading »\nComments Off on دیموكراسییه‌ت و به‌شداری سیاسی\nهه‌ڵبژاردن و ئیتیكی رۆژنامه‌نووسی … نوری بێخاڵی\nWritten on August 12, 2009, by نوری\nروانگه له حیكمه‌تێكدا هاتووه ده‌ڵێ " باشتره هه‌ڵه بیت، له‌وه‌ی دوو روو بیت"، بۆیه ئه‌و په‌نده‌م كرده ده‌روازه، تا لێیه‌وه وردتر بچمه سه‌ر مه‌به‌ستی قسه‌كانم، له باره‌ی ئه‌رك و په‌یام Continue Reading »\nComments Off on هه‌ڵبژاردن و ئیتیكی رۆژنامه‌نووسی … نوری بێخاڵی\nله‌ودیوی ئیمانه‌وه ….. نوری بێخاڵی\nWritten on August 10, 2009, by نوری\nروانگه " هه‌وڵدان بۆ خوڵقاندنی به‌هه‌شت له‌سه‌ر زه‌وی، ده‌بێته مایه‌ی خوڵقاندنی دۆزه‌خ – كارل پۆپه‌ر"، ئه‌گه‌ر ئه‌و قسه‌یه‌ی پۆپه‌ر له‌سه‌ر بیركردنه‌وه و دروشم و بانگه‌شه‌ی سیاسی هێزه ئیسلامییه‌كان ورد بكه‌ینه‌وه، Continue Reading »\nComments Off on له‌ودیوی ئیمانه‌وه ….. نوری بێخاڵی\nناڵه‌یه‌ك له عه‌رعه‌ره‌وه دێ\nWritten on May 18, 2009, by نوری\nناڵه‌یه‌ك له عه‌رعه‌ره‌وه دێ‌نوری بێخاڵی كه گه‌رده‌لوولی غه‌زوی بیابان هه‌ڵیكردئێره تازه به‌هارێكی نه‌و شكوفته بووكه تۆفانی ره‌شی لمی سارا هاته ئێره‌هێشتا دره‌خته‌كان خه‌ونیان به رزینی به‌ره‌كانیانه‌وه نه‌بینیبووكه سه‌علوكه‌كانی Continue Reading »\nComments Off on ناڵه‌یه‌ك له عه‌رعه‌ره‌وه دێ\nنامه‌یه‌ك پڕیه‌تی له خورپه……نوری بێخاڵی\nWritten on May 12, 2009, by نوری\nنامه‌یه‌ك پڕیه‌تی له خورپه‌سه‌به‌ته‌یه‌ك پڕیه‌تی له پرته‌قاڵپێشكه‌شه به (دلاوه‌ر)نوری بێخاڵی نامه‌یه‌ك له غوربه‌ت پڕی كردمه‌وه له مه‌راقمه‌راقی ئه‌و رۆژگاره‌ی، په‌پووله‌كانی شیعر و جوانیناچار به كۆچ كردمه‌راقی ئه‌و چركه ساتانه‌ی بێهووده Continue Reading »\nComments Off on نامه‌یه‌ك پڕیه‌تی له خورپه……نوری بێخاڵی\nگۆڕان و كولتوری باو…..نوری بێخاڵی\nWritten on May 8, 2009, by نوری\nگۆڕان و كولتوری باونوری بێخاڵی شتێكی سه‌یر نییه كه مرۆ له رۆژهه‌ڵاتدا و له كوردستانیش وه‌ك به‌شێك له‌و جوگرافیا نه‌ریتگه‌رایه، سه‌ركرده‌یه‌كی سیاسی له راسته‌وه بۆ چه‌پ، له عه‌لمانییه‌وه بۆ ئایینی، Continue Reading »\nComments Off on گۆڕان و كولتوری باو…..نوری بێخاڵی\nگره‌نتی ده‌ده‌ن شه‌فاف بن؟!…..نوری بێخاڵی\nWritten on May 6, 2009, by نوری\nگره‌نتی ده‌ده‌ن شه‌فاف بن؟!نوری بێخاڵی تا ئه‌و چركه ساته‌ش بۆشایی نێوان ده‌سه‌ڵاتی كوردی و شه‌قامه‌كه‌ی له‌وێدایه، كه كایه‌ی سیاسی و سه‌ركرده‌كان له كه‌مترین حاڵه‌تدا له‌گه‌ڵ هاووڵاتیانیان شه‌فاف و كراوه نه‌بوون، Continue Reading »\nComments Off on گره‌نتی ده‌ده‌ن شه‌فاف بن؟!…..نوری بێخاڵی\nنه‌فخی سوور له مله‌سووره و حه‌شریش له عه‌رعه‌ر….نوری بێخاڵی\nWritten on May 2, 2009, by نوری\nنه‌فخی سوور له مله‌سووره و حه‌شریش له عه‌رعه‌رنوری بێخاڵی له‌وه گه‌ڕێن دوای ره‌ت بوونی 21 ساڵ به‌سه‌ر شاڵاوه به‌دناوه‌كانی ئه‌نفال زۆرێك له كه‌وا سووره‌كانی به‌ر له‌شكری به‌عس تا ئه‌و چركه‌یه‌ش Continue Reading »\nComments Off on نه‌فخی سوور له مله‌سووره و حه‌شریش له عه‌رعه‌ر….نوری بێخاڵی\nداری دیموكراسی له‌و خاكه‌دا به‌ر ناگرێ!\nWritten on April 28, 2009, by نوری\nداری دیموكراسی له‌و خاكه‌دا به‌ر ناگرێ!نوری بێخاڵی بیرمه‌ندی ناسراوی كورد (مه‌سعود محه‌مه‌د) له باره‌ی دیموكراسی جیهانی سێیه‌م و ئه‌و كولتوره سیاسی و ستراكتۆره كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی ره‌نگڕێژی بیری مرۆڤه‌كان و دونیابینی سیاسییه‌كان Continue Reading »\nComments Off on داری دیموكراسی له‌و خاكه‌دا به‌ر ناگرێ!\nیاسا و ئازادی، سه‌نگی مه‌حه‌كی میدیای سه‌ركه‌وتوون ….نوری بێخاڵی\nWritten on March 3, 2009, by نوری\nیاسا و ئازادی، سه‌نگی مه‌حه‌كی میدیای سه‌ركه‌وتووننوری بێخاڵی ئه‌گه‌ر به‌باری ئامێر و هۆكاره‌كانی ته‌كنه‌لۆژیای گه‌یاندن و په‌یوه‌ندی وه‌ربگرین، ده‌توانین بڵێین ئێمه‌ی كوردیش، چ وه‌ك كۆمه‌ڵگه (له ئاسته سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌ی)، Continue Reading »\nComments Off on یاسا و ئازادی، سه‌نگی مه‌حه‌كی میدیای سه‌ركه‌وتوون ….نوری بێخاڵی\nرۆژنامەنووسى دانیماركى و ئاسایشى كوردى!!……نورى بێخاڵى\nWritten on January 4, 2009, by نوری\nرۆژنامەنووسى دانیماركى و ئاسایشى كوردى!! نورى بێخاڵى رۆژنامەنووسێكى دانیماركى ئامادەیى نیشان داوە وەك شایەتحاڵى كارەساتى كیمیابارانى هەڵەبجە لە دادگاى باڵاى تاوانەكانى عیراق ئامادە بێت، لەولاش شایەتحاڵ و بكەرێكى پرۆسەى قڕكردنى كورد Continue Reading »\nComments Off on رۆژنامەنووسى دانیماركى و ئاسایشى كوردى!!……نورى بێخاڵى\nلەتێكم نور و ئەوەى تر بەرائەت\nWritten on December 2, 2008, by نوری\nلەتێكم نور و ئەوەى تر بەرائەت نورى بێخاڵى لە خەونى مناڵیما ئەو موژدانەم دەژنەوتن دایكت لە خێڵى لۆكەیە باوكیشت لە نەسلى نور بیرمە دەیانگووت ئەو ئافرەتە بە كەوشەوە دەچێتە بەهەشت ئەو پیاوە بىَ پرس و ترس دەرگاكانى Continue Reading »\nComments Off on لەتێكم نور و ئەوەى تر بەرائەت\nچ كۆمیدیایەكە، نە ژن رازین نە مەلا!!\nWritten on November 30, 2008, by نوری\nچ كۆمیدیایەكە، نە ژن رازین نە مەلا!! نورى بێخاڵى من دڵنیام لە ئێستاى كوردستاندا، لەتەك یاساى بارى كەسى، كە زۆر گرنگە بە پێى بنەما شارستانییەكان و لەبەر رۆشنایى مافەكانى مرۆڤ و ئازادییەكانى Continue Reading »\nComments Off on چ كۆمیدیایەكە، نە ژن رازین نە مەلا!!\nWritten on November 24, 2008, by نوری\nگەندەڵنووسى! نورى بێخاڵى زۆرجار دەگەمە ئەو بڕوایەى ئەگەر دەستبەردارى نووسین بم و واز لە كارى رۆژنامەنووسى بێنم و خۆم خەریكى كەسابەتێكى رۆژانە بكەم، زۆر باشتر و پڕ قازانج و بىَ سەر ئێشەترە، Continue Reading »\nدەمامك و ترسنۆكى و هیتر!!……نورى بێخاڵى\nWritten on November 22, 2008, by نوری\nدەمامك و ترسنۆكى و هیتر!! نورى بێخاڵى (مەحوى) مەزن دەڵىَ: كەى لە كن ئەحمەق دەبىَ حاجەتى دانا رەوا؟! قەت دەكرىَ چەرمەكەر، یا بە عەبا یا كەوا؟! سروشتى مرۆڤى بودەڵە و ترسنۆك وایە، هەرگیز بوێرى Continue Reading »\nComments Off on دەمامك و ترسنۆكى و هیتر!!……نورى بێخاڵى\nرەخنە هوشیارییە و ئازادیش بەرپرسیارێتى\nWritten on November 18, 2008, by نوری\nرەخنە هوشیارییە و ئازادیش بەرپرسیارێتىنورى بێخاڵى لە ژمارەكانى (227 و 228) ى رۆژنامەى رۆژنامە و بە دوو بەش وتارێكم بڵاوكردەوە، دیارە هەر كەسە و بە میزاجى خۆى لێكدانەوەى بۆ ناوەڕۆك Continue Reading »\nComments Off on رەخنە هوشیارییە و ئازادیش بەرپرسیارێتى\nنە ئەو دەڕوا و نە من پێیەكانم رىَ دەگرن\nWritten on November 16, 2008, by نوری\nنە ئەو دەڕوا و نە من پێیەكانم رىَ دەگرن نورى بێخاڵى خەیاڵى تەنهایێك دەمباتەوە تەنهایى پیاسەیەك لە شەوێكى پاییزى شەقامێكى چۆِڵ كە تەنها چراى پەنجەرەى ئەو بە ژوور سەرمەوە بوو پیاسەى شەوێك تێكەڵ بە Continue Reading »\nComments Off on نە ئەو دەڕوا و نە من پێیەكانم رىَ دەگرن\nتەنیایى ئێوارەیەك دەمباتەوە لاى خوا…. نورى بێخاڵى\nWritten on November 10, 2008, by نوری\nتەنیایى ئێوارەیەك دەمباتەوە لاى خوانورى بێخاڵى ئێوارەیەك من و مێزێكى تەنیا سەر بەسەرتەنیاییەكانى خۆماندا دەكەین و قاوەیەك لەگەڵ شیعر دەخۆینەوە ئێوارەیەك لە سوچى تاریكى یانەیەك لە تاڵێتى قاوە و هەنگوینى شیعر شەربەتێك لە بیرەوەرى نۆش دەكەین Continue Reading »\nComments Off on تەنیایى ئێوارەیەك دەمباتەوە لاى خوا…. نورى بێخاڵى\nئەو ئێوارەیەى لە ئێوارەكانى دیكەمان نەدەچوو…..\nWritten on October 28, 2008, by نوری\nئەو ئێوارەیەى لە ئێوارەكانى دیكەمان نەدەچوو….. ئەو ئێوارەیەى پڕبوو لە عەترى جوانى و بۆنى عەشق نورى بێخاڵى ئەو ئێوارەیە لە ئێوارەكانى دیكەى ئەو ناوە نەدەچوو، ئاخر عەیامێكى دوورە لە زەردەواڵەى ژاوەژاو و Continue Reading »\nComments Off on ئەو ئێوارەیەى لە ئێوارەكانى دیكەمان نەدەچوو…..\nWritten on August 7, 2008, by نوری\nشەوێك دىَ و بەدەم وەنەوزەوە دەمرم ئیدى وا دەزانى بە دیار خوێندنەوەى كازانتزاكیسەوە خەوتووم وەك جاران بە ئەسپاییەوە بانگم دەكەى بەڵام ئیتر نە گوێم لێت دەبێت و نە بە چرپەى ماچەكانیشت بێدار دەبمەوە بەیانییەك دىَ و Continue Reading »\nWritten on August 3, 2008, by نوری\nسوتماك! لە ژوانى بارانێكدا چاوەڕوانم تا بۆ دواجار بۆن بە تەڕێتى خاكەوە بكەم چوون بێزار بووم لە سەیرى ئەو تابلۆ سورانەى نیشتمان كە بە دەمى نێزە و لوولەى تفەنگى براكان نەخشێنران رۆحم دەدەمە دەست شنەى بایەك ئێوارەیەك Continue Reading »\nComments Off on سوتماك!\nگفتووگۆ له‌گه‌ڵ چۆمان هه‌ردی…\nWritten on August 1, 2008, by نوری\nچۆمان هەردى: كەسێكی گەشبینمو خوَشبەختانە زوَر دڵم نەشكاوە دیمانە: نورى بێخاڵى ئەو بەرلەوەى كۆرسى فەلسەفە تەواو بكات و بخزێتە نێو لێكۆڵینەوەى سۆسیۆلۆژى، بە شیعر دەستى پێكردووە و لەو دونیا ئەفسوناویەدا زمانى نووسینى Continue Reading »\nComments Off on گفتووگۆ له‌گه‌ڵ چۆمان هه‌ردی…\nدۆزەخى هەژارى لە بەهەشتى دیموكراسیدا\nWritten on July 30, 2008, by نوری\n"گوژاڵكم خوارد، تامى تاڵى دڕكى بیابانیشم چەشت، نەمدى لە هەژارى تاڵتر هەبێت..كوڕم ئەگەر هەژار كەوتیت لاى خەڵك باسى مەكە، با بە كەم سەیرت نەكەن – ئامۆژگارى لوقمانى حەكیم بۆ كوڕەكەى" لە Continue Reading »\nComments Off on دۆزەخى هەژارى لە بەهەشتى دیموكراسیدا\nگوزەرێك بە نێو هەناسە شەرابییەكانى هیوا قادر\nWritten on July 28, 2008, by نوری\nشیلەى ژیان لە شیعر دەتكىَ!! گوزەرێك بە نێو هەناسە شەرابییەكانى هیوا قادر شیعر چ نییە، جگە لە هەنگاونان بەسەر تەنافێك جوانیدا…رۆمانى بەفر – فێرمێن ئەدەبى نامەنووسین ژانرێكە پڕ لە داهێنان و نوێبوونەوە، Continue Reading »\nComments Off on گوزەرێك بە نێو هەناسە شەرابییەكانى هیوا قادر\nراوچى یان رۆژنامەنووس؟!\nWritten on July 24, 2008, by نوری\n"ئەخلاق و ئازادى ئەوەیە، كە ئەو شتەى حەزناكەى بەسەرتدا رووبدات، لەگەڵ خەڵكى و بەرامبەرەكانتدا مەیكە – كۆنفۆشیۆس" (1) پاش نزیك بە چواردە سەدە و لە نیوەى دووەمى سەدەى نۆزدەهەم، واتە دواى Continue Reading »\nComments Off on راوچى یان رۆژنامەنووس؟!\nكورد و مەدەنیەت..خەون و مەحاڵ\nWritten on July 22, 2008, by نوری\nهەدا… كورد و مەدەنیەت..خەون و مەحاڵ "چەند جوانە كە بەرگمان لە بەفر و شەختەیە – ئەسكیمۆییەكان/ لە پەرتوكى چیرۆكى شارستانیەت" نورى بێخاڵى دەینووسێت (1) سەرەتا و سادەترین مافە سروشتییەكانى مرۆڤ دابینكردنى ئاسایشى ژیان و گوزەرانییەتى، Continue Reading »\nComments Off on كورد و مەدەنیەت..خەون و مەحاڵ\nلە ماڵى گۆشەگیریدا*….. نورى بێخاڵى\nWritten on July 14, 2008, by نوری\n-1- تەنها شتێك بە خودا ئاشنامان بكاتەوە گومانە، تاكە پردێكیش بمانبانتەوە ئامێزى ئیمان پرسیاركردنە، ئەو پرۆسەیەش بەندە بە وزە و كرانەوەى عەقڵ و راددەى ئازادیمان، چونكە بەبىَ ئەو توانستە عەقڵى و Continue Reading »\nComments Off on لە ماڵى گۆشەگیریدا*….. نورى بێخاڵى\nرۆژ باش گەریلا..سەركەوتنت پیرۆز….. نورى بێخاڵى\nWritten on March 10, 2008, by نوری\nقەومى كورد ئیسپاتى كرد بۆ عالەمى سەر رووى زەمین میـللـەتـێـكى قـارەمـانـن هـەر ئـەبـىَ سـەربـەسـت بـژیـن چ سەرفرازییەكە بۆ كورد، كە دەبینى دوژمن بەو زەبەلاحییەى خۆیەوە، بەو هەموو توانا ماددى و مرۆییەوە، بەو Continue Reading »\nComments Off on رۆژ باش گەریلا..سەركەوتنت پیرۆز….. نورى بێخاڵى\nوەرزى زیزبوون …. نورى بێخاڵى\nWritten on February 24, 2008, by نوری\nبۆ ئەوێك، نایەڵىَ تەنیابم…. مەستى تا ئەوپەڕى، پڕیەتى لە ژیان و شێتیش لێوانلێو لە حیكمەت لات سەیر نەبىَ ئاسمان دەنوشتێتەوە بۆ زەوى هەور خێرا و بە راكەوە لێوى لە شاخەكان ئەسوىَ باران Continue Reading »\nComments Off on وەرزى زیزبوون …. نورى بێخاڵى\nهاوارى (ئەیوب) لەناو بێدەنگى ویژداندا ….نورى بێخاڵى\nWritten on February 18, 2008, by نوری\nبنوو ئەى ئەو پەپوولەیەى خەزانى رقى باوك و گەردەلوولى دڵڕەشى باوەژن رێگەیان نەدایت تێر بۆن بە چڵە نێرگزەكانى بەهارێكى نوێوە بكەیت..بنوو ئەى بەرائەتى ئەو مناڵەى هێشتا بەو ئازار و تلانەوانەى Continue Reading »\nComments Off on هاوارى (ئەیوب) لەناو بێدەنگى ویژداندا ….نورى بێخاڵى


United Nations Iraq - نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندترین شێوە ئیدانەی کوشتن و بریندارکردنی هاووڵاتیان و کارمەندانی کۆمەکی فریاگوزاری دەکات لە ماوەی دابەشکردنی هاوکاری ڕزگارکردنی ژیان لە ڕۆژهەڵاتی شاری موسڵ\nپێنج شەممە, 22 کانونی یەکەم 2016 03:00\nنەتەوە یەکگرتووەکان بە توندترین شێوە ئیدانەی کوشتن و بریندارکردنی هاووڵاتیان و کارمەندانی کۆمەکی فریاگوزاری دەکات لە ماوەی دابەشکردنی هاوکاری ڕزگارکردنی ژیان لە ڕۆژهەڵاتی شاری موسڵ\n(بەغدا، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦): نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندترین شێوە ئیدانەی کوشتنی هاووڵاتیان و کارمەندانی کۆمەکی فریاگوزاری دەکات لە دوو ڕووداوی جیا لە ڕۆژهەڵاتی شاری موسڵ.\nخاتوو لیز گڕاندێ، ڕێکخەری مرۆیی بۆ عێراق گوتی، "لە ماوەی ٤٨ کاتژمێری ڕابردوو، دوو ڕووداوی جیا ڕوویانداوە. بە گوێرەی ڕاپۆرتە سەرەتاییەکان، چوار کارمەندی فریاگوزاری و بەلایەنی کەمەوە حەوت هاووڵاتی کە نۆرەیان گرتبوو بۆ وەرگرتنی هاوکاری تەنگەتاوی لە ڕۆژهەڵاتی شاری موسڵ کوژراون بەهۆی هاوێشتنی گولە تۆپ بە هەڕەمەکی، لەگەڵ زیاتر لە چل کەسی تریش برینداربوون. ئەم کارە بە هیچ شێوەیەك قبوڵناکرێت و ئێمە بە توندترین شێوە ئیدانەی ئەو کردەوانە دەکەین،"\nخاتوو گڕاندێ گوتی،"ئەو خەڵکانەی کە چاوەڕێ ی کۆمەکی فریاگوزاری دەکەن پێش وەختە زیانیان پێگەیشتووە و پێویستیان بە یارمەتیە. ئەوان دەبێت بپارێزرێن، نەك هێرشیان بکرێتە سەر"."هەموو لایەنەکانی ئەم ململانێیە – هەموو لایەنێك – ناچارن کە دەبێ پابەندبن بە یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی و دڵنیایی بدەن کە هاووڵاتیان ڕزگاریان دەبێت و ئەو هاوکاریەی کە ئەوان دەیانەوێت وەریدەگرن."\nخاتوو گڕاندێ گوتی "کوشتنی هاووڵاتیان و کارمەندانی کۆمەکی فریاگوزاری پێشێلی بنەمای مرۆیی دەکات. ئەوپەڕی پرسە و سەرەخۆشی خۆمان ئاڕاستەی خێزانی قوربانیەکان و هاوپیشە بوێرەکانمان دەکەین و ئێمە بانگەشەی دەسەڵاتداران دەکەین تاکو دڵنیایی بدەن لە ڕادەستکردنی بکەرانی ئەم کردەوەیە بە دادگا و بەرپرسیارێتی بەرەو ڕوویان بکرێتەوە،"\nزیاتر لە 107,000 کەس لە ئێستادا ئاوارەبوون بەهۆی شەڕی نێوان هێزە عێراقیەکان و داعش لە ناوەوە و دەوروبەری شاری موسڵ. لە خراپترین سیناریۆدا، زۆربەی هەرە زۆری یەك ملیۆن کەس لەوانەیە ناچاربکرێن لە شارەکە ڕابکەن.\nزۆرینەی خێزانە ئاوارەکان لە شوێنە تەنگەتاویەکان و کۆمەڵگا خانەخۆییەکان نیشتەجێکراون. ئاژانسە مرۆییەکان و ڕێکخراوەکان هاوکاری ڕزگارکردنی ژیان دابین دەکەن بۆ ئەو کەسانەی کە پێویستیان بە هاوکاریە لە ناو هەموو ئەو ناوچانەی کە دەتواندرێت دەستیان پێبگەێندرێت، لەوانە گەڕەکەکانی ڕۆژهەڵاتی شاری موسڵ. تاکو ئەمڕۆ، زیاتر لە 356,000 کەس کە بەهۆی هەڵمەتی سەربازی بۆ سەر موسڵ زیانیان پێگەیشتووە کۆمەکی فریاگوزاریان وەرگرتووە.\nدامیان ڕانس، بەرپرسی ڕاپۆرت کردن و پەیوەندییەکان، لە نووسینگەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هەماهەنگی کاروباری مرۆیی لە عێراق،\n( ئەم ئیمەیڵە پارێزراوە لە سپام, پێویستە جاڤا سکریپت چالاک بکەیت بۆ بینینی. / +964 (0)751 740 3858)


ئیتلاعاتی مەهاباد بۆ چالاکێکی مه‌ده‌نی: ‘باشتره بڕۆیته ده‌ره‌وه’ – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / سیاسی / ئیتلاعاتی مەهاباد بۆ چالاکێکی مه‌ده‌نی: ‘باشتره بڕۆیته ده‌ره‌وه’\nئیتلاعاتی مەهاباد بۆ چالاکێکی مه‌ده‌نی: ‘باشتره بڕۆیته ده‌ره‌وه’\nسێ شه‌ممه 22 ته‌مموز 2014\tسیاسی, هەواڵ 86 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nئیتلاعاتی مهاباد له ماوه‌ی رابردوودا هه‌ڕه‌شه‌ی بۆ سه‌ر چالاکانی سیاسی‌و مه‌ده‌نیی ئه‌و شاره زیاتر کردووه‌و له تازه‌ترین نموونه‌یدا به چالاکێکی ئه‌و شاره‌ی وتووه ‘باشتره بڕۆیته ده‌ره‌وه’.\nبه گوێره‌ی هه‌واڵی گه‌یشتوو به زاگرۆس پۆست، له درێژه‌ی هه‌ڕه‌شه‌کانی ئیتلاعات بۆ سه‌ر چالاکانی سیاسی‌و مه‌ده‌نیی مهاباد، به‌م دواییانه چالاکێکی خه‌ڵکی ئه‌و شاره به ناوی ‘نه‌جمه فه‌ره‌جیان’ برای ‘فه‌خره‌دین فه‌ره‌جیان’ بۆ ماوه‌ی دوو حه‌فته ده‌سبه‌به‌رو له ێر گوشارو چاودێریدا بووه. به وته‌ی سه‌رچاوه‌یه‌کی ئاگادار ئیتلاعات به‌و چالاکه کورده‌یان وتووه ‘ئه‌گه‌ر ئێران به جێ نه‌هێڵیت دووباره ده‌تگرینه‌وه‌و وازت لێ ناهێنین’.\nسه‌رچاوه‌که به بێ ئاماژ‌ه‌دان به تۆمه‌تی ئه‌و چالاکه کورده رایگه‌یاندووه له ماوه‌ی رابردوودا ئیتلاعات گوشاری بۆ سه‌ر به‌شێکی زۆر له چالاکانی سیاسی‌و مه‌ده‌نیی مهاباد چڕ کردووه‌ته‌وه.\nنەجمە فەرەجی برای زیندانی سیاسی “فەخرەدین فەرەجی” یە کە بە تۆمەتی پەیوەندی لەگەڵ کۆمەڵە ئێستا لە زیندانی شاری تەبەس بەندکراوە.


جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، سەرۆک وەزیرانی عێراق دڵنیایداوە لەناردنی 320 ملیارەکەی هەرێمی کوردستان بەڵام لەو بارەیەوە بەدوای دەرچەیەکی یاسایی دەگەڕێت.\nبەشیر حەداد، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە لێدوانیکی تەلەفزیۆنیدا کە "ناس کورد" بینیویەتی (26ی تشرینی دووەمی 2020) رایگەیاند، ئەمڕۆ (پێنجشەممە)سەردانی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی حکومەتی فیدراڵى کردووە، لەبارەی ناردنی 320 ملیاری مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم پرسیارم ئاڕاستە کردووە و دڵنیاییداوە لەوەی لەگەڵ لایەنە عێراقییەکان لە کۆبوونەوە و گفتوگۆی بەردەوامە تاوەکو ئەو پارەیە رەوانەی هەرێمی کوردستان بکرێت و ئەو رێککەوتنەی پێشتر کراوە جێبەجێ بکرێت، بەڵام ئەوەی وت، کە دەیەوێت دەرچەیەکی یاسایی بدۆزێتەوە تاوەکو لایەنە عێراقییەکان لە ئەنجومەنی نوێنەران نەیکەنە گرفتێک لەدژی.\nحەداد باسی لەوەشکرد، سەرۆک وەزیران رایگەیاندووە، هەوڵەکانی بۆ ئەوەیە 320 ملیارەکەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بۆ ئەم چەند مانگەی ماوە خەرج بکرێت و ئەوەی لە یاسای پڕکردنەوەی کورتھینانی دارایی جێگیرکراوە، بخرێتە پرۆژە یاسای بودجەی 2021.\nبەشیر حەداد، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق باسی لەوادەی ناردنی 320 ملیارەکەکرد و ئەوەشی وت :"سەرۆک وەزیرانی عێراق هیچ وادەیەکی دیاری نەکردووە بۆ ناردنی پارەکە بەڵام دڵنیاییداوە لەوەی ناهێڵن فەرمانبەرانی هەرێم بێ مووچە بن و هەوڵی جدی هەیە بۆ چارەسەرکردنی ئەو کێشەیەو ناردنی پارەکە لەوادەیەکی نزیکدا".\nبەشیر حەداد: عێراق قەرزاری هەرێمە\n2020.11.17 - 18:03


دەرکرانی بڕیاری ئێعدام بۆ کۆمەڵێکی تر لە شارومەندانی ڕۆژھەڵاتی عەرەبستان - SAHAR KURDISH (Sorani)\nدەرکرانی بڕیاری ئێعدام بۆ کۆمەڵێکی تر لە شارومەندانی ڕۆژھەڵاتی عەرەبستان\nڕژێمی ئالی سەعود حوکمی ئێعدامی بۆ دوو شارومەندی دیکە لە ڕۆژھەڵاتی عەرەبستان دەرکرد .\nبە پێی ڕاپۆرتی ڕۆژی سێ شەممەی ھەواڵدەریی فارس، دادگەی کەتنی ڕیاز(پێتەختی عەرەبستان) لە درێژەی سیاسەتەکانی گوشار خستنە سەر جەماوەری شێعەی ڕۆژھەڵاتی عەرەبستان، بۆ دوو کەسی دیکە لە خەڵکی شاری قەتیف بڕیاری ئێعدام و بۆ لاوێکی دیکەش ٢٣ ساڵ زیندانی بڕییەوە.\nبە پێی ئەم ڕاپۆرتە، دادگەی کەتنی عەرەبستان ، ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی لە بارەی تۆمەتەکانی ئەم سێ لاوە نەخستووەتە ڕوو، بەڵام بڕێک لە ڕۆژنامەکانی سەربە ڕژێمی ئالی سەعود بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە گوایە تۆمەتی ئەو شارومەندانە پێکھێنانی بشێوی، زیانگەیاندن بە بەیتوڵماڵ و ھەوڵدان بۆ ئاژاوە نانەوەو بۆشایی دروست کردن لە عەرەبستاندا بووە.\nپارێزگای ڕۆژھەڵاتی عەرەبستان کە شاری قەتیفیشی تیادایە،لە ناوەندە سەرەکییەکانی ھەڵێنجاندنی نەوت و دابینکردنی بوجەی دەوڵەتی سەعودییە، کەچی دانیشتووانەکەی لەژێر تەوژمی توندی سیاسەتی ھەڵاواردنی دەوڵەتی سەعودی دان . ئەم پارێزگایە لە ساڵی ٢٠١١ەوە بۆ ناڕەزامەندی دەربڕین بەرامبەر بە نادادگەری و دابەشکرانی نادادگەرانەی سامانی وڵات، گۆڕەپانی ناڕەزامەندییەکانی دژی ڕژێمی ئالی سەعودە.\nJul 10, 2018 19:07 Asia/Tehran


ئیسماعیل حه‌مه‌ئه‌مین: ناونیشانی رۆمان خۆی خۆی ده‌دۆزێتەوە – Knwe.org\nسەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » ئیسماعیل حه‌مه‌ئه‌مین: ناونیشانی رۆمان خۆی خۆی ده‌دۆزێتەوە\nیه‌كێك له ناوه ئاشناو دیاره‌كانی ناو دونیای نووسینی كوردی، كه ساڵانێكه به به‌شداری له بابه‌ته فكری و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌ده‌بیه‌كاندا، جێده‌ستی دیاره‌و زۆربه‌مان به‌رهه‌مه‌كانی ده‌خوێنینه‌وه، نووسه‌ر و رۆماننووس ئیسماعیل حه‌مه‌ئه‌مین-ه كه خاوه‌نی چه‌ند رۆمانێكه و دیارترینیان رۆمانی -ئه‌ودیوو سنوور، باڵه‌فڕه به‌نێو دارستانه‌كانی مانگدا-یه كه ساڵی (2011) بڵاوكرایه‌وه، له‌م دیداره‌دا نووسه‌ر ده‌رباره‌ی چه‌ن ۆرسێكی تایبه‌ت به‌م رۆمانه ده‌دوێنین.\n*زۆرێك پێیان وایه ناونیشان كلیله بۆ كردنه‌وه‌ی ده‌رگا و چوونه ناو دونیای تێكسته‌وه، هه‌ندێكیش ده‌ڵێن ده‌بێت ناونیشان هه‌ڵگری رۆحی تێكسته‌كه بێت و خوێنه‌ر له ناونیشانه‌وه به تێكسته‌كه ئاشنابێت، هه‌ن ده‌ڵێن ده‌بێت ناونیشان كورت و یه‌ك وشه‌یی بێت و هه‌شن به پێچه‌وانه‌وه دیبینن، ده‌پرسم بۆ ناونیشانی رۆمانه‌كه‌ت تاڕاده‌یه‌ك درێژه؟ ئه‌م ناوه تاچه‌ند به مه‌به‌ست دانراوه؟\n-ناونیشانی رۆمانه‌كه‌م ناونیشانێكه وه‌ك هه‌موو ناونیشانی رۆمانێك له‌دونیادا. هه‌موو رۆمانێك به‌پێی سروشتی رۆمانه‌كه و دونیای رۆمانه‌كه ناونیشانی خۆی وه‌رده‌گرێت. ده‌كرێت په‌یوه‌ندییه‌كی رۆحی گه‌وره هه‌بێت له نێوان ناونیشان و بابه‌ته‌كه و ئه‌مه‌ش نهێنی نووسینه. درۆیه‌كی گه‌وره‌یه گه‌ر هه‌ر نۆڤڵستێك رۆماننووسێك بێت و شرۆڤه‌ی ناونیشانه‌كه‌ت بۆ بكات، خۆ گه‌ر ئه‌وه بكات ئه‌وا جادووی رۆمانه‌كه له‌ده‌ستده‌دات. وه‌ك ئه‌و هونه‌رمه‌نده وایه تابلۆكه‌ی خۆیت بۆ شرۆڤه ده‌كات و ئیدی چێژ و فه‌زای بینه‌ر ده‌كوژێت. به‌ڵام ده‌بێت لێره‌دا ئه‌وه بڵێین كه ناونیشان زیاتر بۆ رۆماننووسه‌كه گرنگه و به‌هایه‌كی رۆحی گه‌وره‌ی هه‌یه، له‌وانه‌یه ره‌خنه‌گره‌كان به‌شێوه‌یه‌كی تر بیبنن، به‌ڵام ئه‌مه په‌یوه‌ندی به رۆماننووسه‌كه‌وه نییه و نابێت رۆماننووس ئاوڕ له‌ڕه‌خنه بداته‌وه و به‌پێی ئه‌وان بنووسێت. خۆ ئه‌گه‌ر رۆمانه‌كان له‌سه‌ر رێنماییه‌كانی ره‌خنه‌گرانی ئه‌ده‌ب و تێوه‌ره‌كانی بنووسرێت، ده‌شێت له رووی تیۆرییه‌وه هه‌موو بنه‌ماكانی رۆمانی سه‌ركه‌وتووی تێدا بێت، به‌ڵام رۆحی تێدا نییه.\nبێگومان ئێستا له جیهاندا ئه‌و رۆماننووسانه كه‌مبوونه‌ته‌وه كه رۆح (گایست – Geist) به‌مانا میتافیزیكا رۆحییه‌كه‌ی تێدا ونن. تۆ ده‌توانیت هونه‌ری رۆماننووسین و ناونیشان بخوێنیت كه سه‌ده‌ها تێوه‌ره‌ی ئه‌ده‌بین و دكتۆرای له‌سه‌ر بێنێت، به‌ڵام ئه‌مه ته‌ئكیدبه ناتكاته رۆماننووس. ناونیشانی رۆمانه‌كان خۆیان خۆیان ده‌دۆزنه‌وه، چۆن نازانم! به‌ڵام ئه‌وه‌نده ده‌زانم كه ئه‌و قولاپه‌ن كه له نێو گۆمه‌كه‌دا ماسی رووداو و پڵۆتی جۆراوجۆر و ده‌نگ و ره‌نگ و ده‌موچاوی نوێت بۆ راوده‌كه‌ن. موزیكی ناوه‌وه‌ی وشه‌كان و هه‌ناسه‌ت بۆ راوده‌كه‌ن زۆریتر. سه‌یریش له‌وه‌دایه كه مانگێك پێش حه‌ڤده‌ی شوبات ئه‌م رۆمانه‌م بڵاوبۆوه (ئه‌ودیوو سنوور، باڵه‌فڕه به‌نێو دارستانه‌كانی مانگدا) و رۆمانێكی دیكه‌ش له‌گه‌ڵیدا بڵاوبۆوه كه ئه‌ویش به‌ڕێكه‌وت ناونیشانه‌كه‌ی درێژ بوو، ئه‌ویش رۆمانه‌كه‌ی به‌ختیار عه‌لی بوو (جه‌مشید خانی مامم، كه هه‌میشه با له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌یبرد) …هه‌ردوو رۆمانه‌كه هه‌ڵگری ناویشانی درێژن و هه‌ردووكیان له یه‌ك فه‌زای كاتییدا بڵاوبوونه‌وه و ناونیشانه‌كه‌یان درێژ بوو. ئاسۆی هاوڕێم له كتێبخانه‌ی سلێمانی كاری ده‌كرد گوتی ئه‌وانه‌ی به‌دووی رۆمانه‌كه‌ی تۆدا ده‌گه‌ڕێن ده‌پرسن رۆمانی باڵه‌فڕه به‌نێو دارستانه‌كانی مانگدا. خوێنه‌ر خۆی بڕیارده‌دا له‌گه‌ڵ كامه به‌شی ناونیشانه درێژه‌كه‌دا خۆی ئاڕاسته ده‌كات (ئه‌ودیوو سنوور) یان (باڵه فڕه به‌نێو دارستانه‌كانی مانگدا). یان له رۆمانه‌كه‌ی به‌ختیار عه‌لیدا (جه‌مشید خانی مامم) یان ( كه هه‌میشه با له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌یبات). لێره‌وه هه‌ندێك رۆمانیش هه‌ن كه ناونیشانه‌كه‌یان نه‌ك كورته، به‌ڵكو ته‌نها ژماره‌یه، بۆنموونه رۆمانه به‌ناوبانگه‌كه‌ی (رۆبێرتۆ بۆلانێو). به‌ناونیشانی (2226)  كه دوای مردنی بڵاوبۆوه. یاخود رۆمانه‌كه‌ی (پۆل ئاسته‌ر) كه ساڵی2017 بڵاوبۆوه له‌ژێر ناونیشانی(4321) …وه‌ك ده‌بینت نه من و نه رۆماننووسه‌كانی دیكه له‌دانانی ناونیشانی رۆمانه‌كانمان، گوێ له رۆحی ده‌قه‌كه ده‌گرین نه‌ك له تێوره‌كانی ره‌خنه.\n*ده‌ستپێكی هه‌ر تێكستێكی ئه‌ده‌بی هونه‌ری نووسه‌ری پێویسته بۆ سه‌رنجڕاكێشانی و به‌ستنه‌وه‌ی خوێنه‌ر به تێكسته‌كه‌وه، سه‌ره‌تای رۆمانه‌كه‌ت به سه‌ره‌تایه‌كی سه‌رنجڕاكێش ده‌سپێده‌كه‌یت، به گێره‌ڕه‌وه‌ی هه‌مووشتزان كه زۆربه‌ی به‌شه‌كانی رۆمانه‌كه ده‌گێڕێته‌وه، ده‌پرسم تاچه‌ند گرنگی به ده‌ستپێك ده‌ده‌یت؟ پاشان فره‌ده‌نگی یان تاك ده‌نگی بۆ گێڕانه‌وه‌ی چیرۆكی رۆمانه‌كه تاچه‌ند به مه‌به‌ست بووه و ئه‌م بابه‌ته‌ت به‌لاوه وه‌ك ته‌كنیك گرنگه؟\n-رۆمانه‌كه له دوو چركه‌ساتی یونڤێرساڵیه‌وه ده‌ستپێده‌كات، له‌دوو چركه سات و دوو شوێنه‌وه‌یه، شوێنێك سه‌ر زه‌وییه و ئه‌ویتر ئاسمان، بێگومان گه‌ر بتوانین به ئاسمان و ناوفڕۆكه بڵێین شوێن! چركه‌ساته‌كه به‌مجۆره هاتووه له رۆمانه‌كه‌دا: (ئه‌و ڕۆژه‌ی خه‌سووم عه‌لادینه ژه‌نگاویه‌كه‌ی له‌به‌رده‌می ماڵی دایكم و براگه‌وره‌كه‌مدا داناو و به‌گریانه‌وه گوتی ئه‌وه دوا شته له‌ماڵه‌كه‌مدا بۆنی ئه‌وانی لێبێت و چیتر نامه‌وێت ماڵه‌كه‌م به‌هه‌ناسه‌ی ئه‌وان بۆگه‌ن بێت. هه‌ر ئه‌و ئێواره‌یه من و نیگار وه‌ك دوو قورینگی دوای لێزمه‌باران له‌سه‌ر كورسیه كۆنینه‌كانی فڕۆكه رووسیه‌كه نیشتینه‌وه و سه‌رسامبووین به‌و هه‌ورانه‌ی وه‌ك زه‌ویه‌كی دیكه‌ی ونبوو له‌نێو ئۆقیانوسێكی زیویندا په‌رشده‌بوونه‌وه، هه‌ر ئه‌و ساته به‌نیگارم گوت قوتار بووین له عه‌لادینه ژه‌نگاوییه‌كانی رۆژهه‌ڵات …)\nله راستیدا ئه‌م ده‌ستپێكه به‌ده‌ستی خۆم نه‌بوو، ئێستا دوای تێپه‌ڕبوونی ئه‌م هه‌موو ساڵه به‌سه‌ر رۆمانه‌كه‌دا و له‌م دیداره‌دا ده‌توانم قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌م. من كه گه‌یشتمه ئه‌ڵمانیا و دوای تێپه‌ڕبوونی نۆ ساڵ و نووسینی رۆمانی (كه‌وتنه‌خواره‌وه‌ی گورگێك) ئه‌و رۆمانه‌ی ده‌زگای سه‌رده‌م سێ فه‌سڵیان شێواند و دوایی به‌سه‌قه‌تی بڵاویانكرده‌وه و ته‌نانه‌ت تا ئه‌مڕۆ داوای لێبووردنیان له‌من نه‌كرد! و دوای چاپكردنی نۆڤێلا یان بڵێین كورته رۆمانی (شتێك له قوڕی خورافه) و چه‌نده‌ها لێكۆڵینه‌وه كاری فیكری. هه‌ستمده‌كرد من راده‌كه‌م له‌و ئه‌زموونه‌ی كه تێداژیاوم له سۆڤیه‌تی كۆن و ته‌نانه‌ت ئه‌زموونی رابردووم وه‌ك كادێرێكی سیاسی له ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران و پاشان كاری ئاشكرا كه دوای راپه‌ڕین له‌چه‌نده‌ها ده‌زگا كارمكردووه. بێگومان ئه‌وسا گه‌نج بووم و دونیام به‌شێوه‌یه‌كی دیكه ده‌دی و هێشتا گه‌نده‌ڵی ئه‌وه‌نده كاڵی نه‌كردبووینه‌وه، به‌ڵام رقی ئه‌ستوورمان له یه‌كتری وه‌ك كورد فاشیزمێكی دیكه‌ی به‌رهه‌مهێنابوو كه له‌شه‌ڕی ناوخۆدا به‌ته‌واوه‌تی ئه‌م فاشیزمه به كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا ته‌قیه‌وه. كه بێگومان من چیتر نه‌مویست به‌شداربم له شه‌ڕی براكوژی و بێ ده‌ره‌تان و به پاره‌یه‌كی كه‌م ملی رێگه‌م گرته به‌ر وه‌ك قورنگێكی سه‌رلێشواو له دونیای ترسناكی سۆڤیه‌تی تازه داڕماو نیشتمه‌وه. ئیدی دووساڵ له بێپاره‌یی و نه‌بوونی و ترسی كوشتنت له‌لایه‌ن مافیا و خولیگانه‌وه و به‌ریه‌كه‌وتن له‌گه‌ڵ كولتورێكی دیكه كه دۆستۆیڤسكی به (ژیانی رووسی) ناویده‌بات له‌وێ سوبێكتێكی دیكه‌ی من له‌دایكبوو، سوبێكتێك به‌ره‌و ناوه‌وه، به‌ره‌و خودی خۆم وه‌ك له‌وه‌ی خه‌می نه‌ته‌وه و میلله‌تێك له‌خۆ بگرێت. پێشتر له شانزه ساڵیمه‌وه من هه‌ڵگری سوبێكتێكی دیكه بووم به‌ره‌و ده‌ره‌وه، به‌ره‌و مه‌سه‌له گه‌وره‌كان، به‌ره‌و رزگاكردنی چینی كرێكار و كوردستان و ئه‌م دروشمانه. بێگومان ئه‌مه‌ش به‌خوێنی خۆمان و گیانبازی كردووه و ئێستا كه چاوم ده‌نوقێنم و ده‌زانم بست به‌بستی ئه‌م سلێمانییه و كوردستانه له‌ژێر كامه به‌رد كوژراوه و كێش له‌ناو كامه سووچی زیندان تا رۆحی ده‌رچووه ئوتوی گه‌رم و كاره‌بایان لێداوه یه‌ك چركه به‌رامبه‌ر فاشیزمی به‌عس چۆكی دانه‌داوه.\nله سێپتمبه‌ری ساڵی1994 به‌دوا كه‌گه‌یشتمه كێیڤ – ئۆكراینا و پاشان له‌كۆی له سۆڤیه‌تی دێرینی رووخاو، وه‌ك هه‌موو بارێكی قورسی ده‌روونی كه به (تراوما) ناویده‌به‌ن، ناخودئاگاییم هه‌وڵیده‌دا كۆی ئه‌م وێنانه‌ی رابوردوو له‌یادبكه‌م، سه‌یر له‌وه‌شدایه تاوه‌كو ئه‌مڕۆ زۆر ورده‌كاریم له‌بیركردووه، ته‌نانه‌ت شێوه‌ی ده‌موچاوم گۆڕا، ئه‌وه گۆڕا كه‌پێده‌ڵێن فیزیۆگنۆمی Physiognomy شێوه‌ی ده‌موچاو كۆمپلێت گۆڕا، ئه‌مه‌ش شته سه‌یره‌كه‌یه. ئیدی چێژم له‌و ئازادییه وه‌رده‌گرت، كه كورده‌كانی دیكه خواخوایان بوو رزگاریان بێت لێی و ده‌رچن بۆ ئه‌وروپا. من له بێپاره‌یی خۆم شلكرد بۆ ئه‌و په‌رستگا دیۆنیزۆسییه‌ی كه‌هه‌بوو، كه فه‌وزای دوای رووخانی سۆڤیه‌ت بوو ڤۆدكا، سێكس ، سه‌ما، مافیا، قاچاخچی، خولیگان سه‌رجاده، شه‌ڕه‌چه‌قۆی كورده‌كان …هتد. ئه‌مه ئه‌و په‌رستگایه بوو كه ناوم نابوو (په‌رستگای دیۆنیزۆسی) و له‌رۆمانه‌كه‌دا كه له‌شه‌ش سه‌د و هه‌شتا لاپه‌ڕه‌دا له‌گه‌شتی پاڵه‌وانه‌كه‌دا كه گێڕه‌وه‌ی یه‌كه‌می هه‌موو شتزانه گوزارشی لێكراوه.\nله یۆنانی كۆندا (ئه‌نتیكا) دوو په‌رستگا هه‌بوون، یه‌كه‌میان ئه‌پۆلۆیی و دووهه‌میان دیۆنیزۆسی، یه‌كه‌میان ئاپۆلۆ خواوه‌ندی ئه‌قڵ و ته‌گبیر و راووشكار و رێكی دونیایه و دووهه‌میان دیۆنیزۆس و ره‌دووكه‌وتووه‌كانی وه‌ك (سیلین)، خواوه‌ندی شه‌راب و پێكه‌نین و خوماری و سێكس و سه‌ما و فه‌وزایه. من دوو ساڵ له‌ناو ئه‌و فه‌وازایه‌دا ژیام وحه‌زكردنم بۆ گۆڕینی سوبێكت به‌ره‌و خۆم وایكرد زۆر زوو فێری ئاخاوتن ببم به زمانی رووسی و تێكه‌ڵی فه‌وزای (ژیانی رووسی) بم. ئه‌مه باسی ئه‌وه ناكه‌م كه به‌قاچاخ له‌و وڵاته‌دا ده‌ژیام و رۆژی وه‌ها هه‌بوو پێنج تا شه‌ش جار پۆلیس ده‌یگرتم و جگه له‌وه سه‌فه‌رم بۆ رووسیای سپی و سه‌ركێشی وه‌ها كه ئێستا سه‌یرم لێ دێت كردوومه، هه‌موووی بۆ لێدان بوو له‌سنووره‌كان. بێگومان ئه‌م سه‌ركێشیانه پابه‌ند بوو به خوماری له‌بیركردنی خودی رابردوو و بێپاره‌یی و ژیان له‌ناو كایه‌كه‌ی دیكه‌دا.\nخۆشم وه‌ك ماركسی -لینینییه‌كی قه‌دیم و ئه‌ندامێكی باڵای پارتێكی ماركسی لینینی (كۆمه‌ڵه) له‌ناو رووخانی بلۆكی سۆسیالیستیدا ده‌ژیام و تاڵایی ئه‌م زه‌مه‌نه‌م ده‌چه‌شت، ئازار ده‌چه‌شت به‌تایبه‌ت مۆدێلێك هه‌ره‌سی هێناوبوو، مۆدێلێك زۆربه‌ی هاوڕێكانمان كه له زیندانه‌كاندا به دروشمه‌كانیه‌وه به‌ره‌و مردن و په‌تی سێداره چوو بوون. مۆدێلێك جگه له‌سه‌رخۆشی سه‌رجاده و مافیا و فه‌وزای كۆمه‌ڵایه‌تی هیچیتری لێ نه‌مابۆوه. ئازاری رووخانی وه‌همی ئه‌و سۆڤێته‌ی لای ئێمه مۆدێلی باڵا بوو، ئیدی ورده ورده له‌به‌رچاوی شۆڕشگێڕێكی ماركسی لینینی رۆژهه‌ڵاتدا ده‌یبینی له ورده‌كاری ژیانی خه‌ڵكدا كه له‌گه‌ڵیاندا ده‌ژیا، ده‌ڕوخا و هه‌پرون به‌هه‌پرون ده‌بوو. خه‌ڵكانێك زۆرم به‌به‌رده‌ماندا تێپه‌ڕین و زۆریش تیاچوون و زۆریش گه‌ڕانه‌وه و ژیانی ئه‌و كاته‌مان سه‌خت بوو. ئاوه‌ها دوای نووسینی رۆمانێك و نۆڤێلایه‌ك، هه‌ستمكرد ده‌بێت خۆم له‌م قه‌ره‌باڵغیه‌ی ناوسه‌رم رزگار بكه‌م، كه ئه‌زموونی خۆم بوو له دووساڵه‌ی سۆڤیه‌تی كۆندا.\nسه‌یره كۆی ئه‌و پانزه ساڵه كه له ساڵی 1996 كه گه‌یشتمه ئه‌ڵمانیا تاوه‌كو 2009 من ئه‌م قه‌ره‌باڵغیه‌م وه‌ك رۆمان له‌نێو سه‌رمدا داڕشتبوو، به‌رده‌وام له‌گه‌ڵمدا بوو، هه‌ستمده‌كرد ته‌واوی رۆمانه‌كه ئاماده‌یه و ته‌نها پێویسته دانیشم و خۆم رزگاربكه‌م له ژاووژاوه‌كه‌ی ناوسه‌رم. به‌ڵام تۆ راستده‌كه‌یت و جوانت پێكاوه، كه رسته‌یه‌ك هه‌یه سه‌ره‌تانی هه‌موو رۆمانه‌كه راده‌كێشێت بۆ خۆی. وه‌ك ئه‌و په‌ته وه‌هایه كه پاڵه‌وانه ئه‌فسانه‌ییه‌كان ده‌یكه‌ینه ملی هه‌ژدیهاكه رایده‌كێشێ ناو گۆڕه‌پانه‌كه‌وه و ئیدی زۆرانبازی و رامكردن ده‌ستپێده‌كات. یان ئه‌وه‌یه رۆماننووس رۆمانه‌كه‌ی رامده‌كات و زاڵده‌بێت به‌سه‌ریدا یان ئه‌وه‌یه رۆمانه‌كه ئه‌و ده‌خوات و به‌خواردنی ئه‌ویش خۆیشی ده‌مرێت و رۆمانه‌كه ناژی. ئه‌و رسته‌یه گرنگه، زۆرجار زۆر درێژه، زۆر جار كورته، به‌ڵام كۆی رۆمانه‌كه‌ی له‌سه‌ر وه‌ستاوه، ته‌واوی رۆمانه‌كه راده‌كێشته ده‌ره‌وه له‌سه‌ری رۆماننووسه‌وه بۆ سه‌ر په‌ڕه‌ی سپی.\nگابرێل گارسیا ماركیز زۆر جه‌خت له رسته‌ی یه‌كه‌م ده‌كاته‌وه بۆ نووسینی رۆمان. بۆنموونه له رۆمانی سه‌د ساڵ ته‌نیایی-دا به چركه‌ساتی په‌یوه‌ندی خۆی و باپیره‌ی ده‌ستپێده‌كات كه له‌رۆمانه‌كه‌دا چركه‌ساتی ژه‌نراڵ (ئۆرلیانۆ بۆیندیا) یه، كه له‌به‌رده‌م فه‌سیلی ره‌میكردنه و پێش گولله‌بارانكردنی ژه‌نراڵ ئه‌و رۆژه‌ی بیرده‌كه‌وێته‌وه كه باوكی بردوویه‌تی بۆ نیشاندانی سه‌هۆڵ. بێگومان بینینی سه‌هۆڵ له‌و دارستانه شێدارو گه‌رمانه‌ی كۆلۆمبیا چركه‌ساته‌كی له‌بیرنه‌كراوه. له راستیدا ماركیز ئه‌م رسته‌یه ده‌گه‌ڕێنێته‌وه بۆ په‌یوه‌ندی نێوان خۆی و باپیری، ماركیزی منداڵ سه‌رسامبوو به ژه‌نراڵ ماركێز كه به‌شداربووه له شه‌ڕی رزگاری و ژه‌نراڵی جه‌نگی ناوخۆی نێوان لیبراله‌كان و موحافزكاره‌كان بووه. چركه‌ساتی ئه‌م رۆمانه چركه‌ساتی منداڵێك و باوكێتی، كه له راستیدا له چركه ساتی ماركێزی منداڵ و ژه‌نراڵی باپیری ئیلهامی وه‌رگرتووه. لێره‌وه رسته‌ی یه‌كه‌م و ده‌ستپێك سه‌ره‌تانییه، جومگه‌ییه، كۆی جه‌سته‌ی رۆمانه‌كه له تاریكییه‌وه ده‌خاته به‌ر رۆشنایی.\nوه‌ك گوتم من كۆی پانزه ساڵ ئه‌م رۆمانه‌م له‌تاریكایی هۆشمه‌ندیمدا هه‌ڵگرتبوو، تاوه‌كو رۆژێك له‌ماڵی خوشكه گه‌وره‌كه‌م بووم له نورنبێرگ و خۆم و خۆی بووین و قسه قسه‌ی هێنا و باسی رابوردوومان كرد. من باسی گرفتی مرۆڤی كوردم كرد به‌ده‌ست عه‌لادینه‌وه كه تاوه‌كو ئێستا عه‌لادینی نه‌وت بۆته چاره‌نووسێك و به قه‌ده‌ری مرۆڤی كورده‌وه نووساوه و گوتم هه‌ر كاتێك عه‌لادینه‌كان ونبوون ئه‌وسا ده‌توانین بڵێین شتێك له‌دونیای كوردیدا گۆڕاوه. خوشكم باسی ئه‌وه‌ی بۆ كردم كاتێك من و خێزانی یه‌كه‌م له 1994 دا هه‌واڵمان نه‌ما ئه‌و عه‌لادینه ژه‌نگاویه‌ی ماڵه بچووكه‌كه‌مان له‌ماڵی خه‌سووم به‌جێمانهێشتبوو، بووه مایه‌ی سه‌رئێشه بۆ خه‌سووم و رۆژێك عه‌لادینه‌كه هه‌ڵده‌گرێت و ده‌چێت ده‌یبات بۆ ماڵی دایكم و ده‌ڵێت نامه‌وێت لام بمێنێته‌وه. كه ئه‌و قسه‌یه‌م گوێ لێ بوو گوتم ئاده‌ی جارێكیتر دووباره‌ی بكه‌ره‌وه. ئیدی دووباره بۆمی گێڕایه‌وه. خوشكه‌كه‌م خێرا گوتی دیاره خه‌سووت بیری كردوون و ئه‌و عه‌لادینه ونبوونی ئێوه‌ی بیرخستۆته‌وه. منیش گوتم من لام گرنگ نییه چی له‌پشت ئه‌وه‌وه وه‌ستاوه، به‌ڵام سوپاس كه‌پێمتگوت. خوشكه‌كه‌م له‌و به‌خته‌وه‌رییه له‌پڕه‌ی من تێنه‌گه‌یشت. به‌ڵام من زانیم ئه‌وه رسته سه‌ره‌تانیه‌كه هاته به‌رده‌مم، شه‌وه‌كه‌ی به‌و دێڕه ده‌ستمپێكرد. ئەو رۆژه‌ی خه‌سووم عه‌لادینه ژه‌نگاویه‌كی له‌به‌رده‌می ماڵی دایكم و براگه‌وره‌كه‌مدا داناو و به‌گریانه‌وه گوتی ئیدی ئه‌مه سه‌ره‌تای جادووی ئه‌م ڕسته‌یه بوو و گه‌شتی دووساڵم بوو له‌گه‌ڵ رۆمانه‌كه.


کوردیپێدیا - ئادگار هاگوب پەترۆس\n📊 بابەت 374,022 | وێنە 58,939 | پەڕتووک PDF 10,963 | فایلی پەیوەندیدار 42,326 | 📼 ڤیدیۆ 167 | 🗄 سەرچاوەکان 14,561 |\n👫 ئادگار هاگوب پەترۆس | 🏷 پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nئادگار هاگوب پەترۆس\nلە ڕۆژی 27-10-1966 لە شارۆچکەی زاخۆزاخۆ لەدایکبووە، قۆناغەکانی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی هەر لەوێ ساڵی 1983 تەواوکردووە.\nساڵی 1987 چووتە دێری کەهنۆتی لە مەترانی ئەرمەنی ئەرسەدۆکسی لە بەغدادبەغداد. ساڵی 1990 بەردەوام بووە لەسەر خوێندنی لاهوتی لە کۆلێژی زانستی مرۆڤایەتی و لاهۆتی لە زانکۆی بابل، ساڵانی 1991-1992 چووەتە دێری کەهنۆتی لەکورسی پەیامبەری مەزن حەزرەتی ئەجیمادزین لە ئەرمینا و چەندین کاری ئاینی تر کردووە.\nلە نیوان ساڵانی 2003-2004 بووە بە سەرپەرشتیاری کەنیسەی ئەرمەنی ئەرسەدۆکسی لە پارێزگای دهۆکدهۆک، هەتا ئیستا خزمەتی کەنیسەی مەترایی دەکات لە ئێڕاق، ساڵی 2003-2004 بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسادا لە زانکۆی دهۆک بەدەست هێناوە. ساڵی 2010 زمانی یۆنانی لە زانکۆی ئەسینا خوێندووە. زمانەکانی کوردی و عەرەبی و ئەرمەنی دەزانێت و تا ئێستا دوو پەرتووکی بە زمانی ئەرمەنی وەرگێراوەتە سەر زمانی عەرەبی بەناوەکانی (جەنڕاڵ ئانترانیک پاشا، پەیوەندی ئەرمەن و کورد و بزاڤی کوردی)\n📅 رۆژی لەدایکبوون: 27-10-1966\n🌐 زمان - شێوەزار: 🇦🇲 ئەرمەنی\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: May 4 2018 10:15PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (سەریاس ئەحمەد)ەوە لە: May 4 2018 11:48PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: May 12 2018 11:12AM باشترکراوە\n👁 ئەم بابەتە 1,965 جار بینراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 11 KB May 4 2018 10:18PM مانو بەرزنجی\n1. 👁 27-10-1966\n1. 👁 زاخۆ\n1. 👁 ئادگار هاگوب بتروس


واقیعی ڕابردوو و ئێستای مرۆڤایەتی بەڵگەو پشتگیری شەریعەتە لەوتێڕوانینەیدا کە بۆ ئافرەت هەیەتی\nئەوەی کە شەریعەتی خوای کاربەجێ ،ئەرکی سەرەکی ئافرەتی بەدایکایەتیی و کابانێتیی و بەخێوکردن و پەروەردەکردنی منداڵ داناوە، هەم مێژووی کۆن و تازەی مرۆڤایەتی و، هەم واقیعی ئێستای کۆمەڵگاکانیش، شایەدو بەڵگەیە لەسەر ڕاستی و بەجێیی.\nچونکە نەک لەناو کۆمەڵگاکانی مسوڵمانان دا بەتایبەتی و دینداردا بەگشتی ، بەڵکو لەناو تێکرای کۆمەڵگاکانی بەشەردا بەهەموو جورە بیروباوەڕەکانیانەوە، تەنانەت بەوانەشی کەبەهەموو توانایانەوە دەهۆڵی بانگەشەی یەکسانی و وەک یەک بونی (ژن و پیاو) دەکوتن و، لەمێژیشە ئافرەتیان لە ماڵەکەی وەدەرناوەو، وازیان پێ لە ئەرکی سروشتی و فیکریی خۆی هێناوە، ئایە چەند ئافرەتی فەیلەسوف و پادشاو سەرۆک و فەرماندەو مێژوو نوس و دۆزەرەوە دەبینی لە بەرامبەر پیاواندا؟!\nبێگومان لەهەندێک بواردا هیچ لەهەندێک بواریشدا زۆر دەگمەن، تەنهانەت لەوڵاتێکی وەکو ئەمریکادا کە ئێستا بەحساب مەشخەڵ هەڵگری مافی مرۆڤ و دیمکراسی و یەکسانی ژن و پیاوو...، نەک هەر لەمێژوی ئەو وڵاتە هیچ ژنێک نەبووەتە سەرۆک ، بگرە هیچ ئافرەتێکیش بۆ ئەو پۆستە کاندید نەکراوە!\nجا بێگومان ئەگەر ئەو دیاردەیە بەتەنها لە جیهانی ئیسلامی و لەنێو کۆمەڵگا مسوڵمان نشینەکان بایە ، دەکرا بڵێین کە ئەوە فیتی ئاراستەو پەروەردەی ئاینییە، کە ئافرەت لەو بوارانەدا لە پیاوان بەجێماوە!\nبەڵام لەحاڵێکدا کە خۆمان لەبەردەم حاڵەتێکی ئاوا گشتگیردا دەبینینەوە، ناچارین و عەقڵ و مەنتق ئەمرمان پێدەکەن کە ئەوجۆرە تەفسیرو پاساودانە وەلا بنێین و بەهەموو ڕاشکاوییەکەوە دانی پێدا بێنین کە هۆکاری پەیدابونی ئەو دیاردەو حاڵەتە مرۆی و جیهانییە، هەردەگەڕێتەوە بۆ جیاوازیی نێوان پێکهاتەی خودی سروشت و کەسایەتی ژن و پیاو،\nکەخوای کاربەجێ سروشت و کەسایەتی هەرکام لە ژن و پیاوای وا دروستکردووە،لە هەرکامێکیاندا جۆرە توانا و ئامادەیی گەلێکی وای داناوە، کە ئەو ئەرکەی بکەوێتە سەرشانی بتوانێ جێبەجێی بکات.\nهەرچی پیاوانن زیاتر توانا و ئامادەییان تێدایە بۆ کارو چالاکی دەرەکی و مادیی، کاروو چالاکی دەرەوەی ماڵ کە بریتییە لە ڕوبەروو بونەوە لەگەڵ سەرماو گەرماو کێشەو کرفتەکانی مەیدانی کاروو کاسبی ، مەیدانی سیاسەت و حکوم ڕانی و بەڕێوەبردنی کۆمەڵگاو، جەنگ و ئاشوب و ئاشتی، بەڵام ئافرەتان زیاتر توانای و ئامادەیی کارو چالاکی مەعنەویی و نێو ماڵیان پێ بەخشراوە، کەبریتیە لە دایکایەتی و پەروەردەکردنی مناڵ و کابانێتی و هەڵسوراندنی کاروباری ماڵ..\nبەڵام لێرەدا نابێ لەچەند ڕاستییەک بێ ئاگابین:\n1-خوای دادگەرو کاربەجێ و شەریعەتە بێ هەڵە و پەڵەکەشی ، لەهیچ دەقێکدا ئاماژەیان بەوە نەکردووە کە ژن و پیاو لە سۆنگەی ئەو جیاوازییەی کە لە خەسڵەت و تایبەت مەندییەکانیان دا هەیەو پاشان لە ئەرک و چالاکییە کانیاندا هەیە، هیچ کامیان ئیمتیازو پلەی بەسەر ئەوی دیکەیاندا هەیە، بەڵکو بەپێچەوانەوە خوای گەورە فەرمویەتی لە هەرکام لە ژن و پیاو پلەو پایەو ئیمتیازیان بەسەر یەکدی دا هەیە بەهۆی تایبەت مەنییە خواڕیسکەکانیانەوە، وەک دەفەرموێ(بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ )(النساء)\n2- خوای کاربەجێ هەبونی ئافرەتی بەهەموو تایبەتمەندییەکانی مێینەتی یەوەو، هەبونی پیاوانی بەهەموو تایبەتمەدییەکانی پیاەتییەوە، بە پێویست زانییوە، بۆیە هەردکیانی بەو جۆرەی کە هەن دروست کردوون، بۆیە،نە،پیاوەتی بە پایە بەرزی بۆ پیاوان و، نە؟مێینەتی بە پلەنزمییە بۆ ئافرەتان، بەڵکو پایە بەرزی و،نزمی پەیوەندی بە بەرهەمی پارێزگاری و خراپەکارین، وەک خوای گەورە دفەرموێ:(وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا ( 7 ) فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ( 8 ) قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا ( 9 ) وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا ( 10 ) )(الشمس)\nهەربۆیەش شەریعەتی خوای مەزن لەسەر هەرکام لە پیاوان و ئافرەتانی قەدەغەکردووە کە لاسای یەکدی بکەنەوە، لە صحیحی البخاری)دا هاتووە:(لعن رسول الله (ص)المتشبیهین من الرجال بالنساء والمتشبهات من النساء بالرجال)(رواه البخاري) ٥۸۸٥\nواتە (پێغەمبەر(ص) لەعنەتی لەوپیاوانە کردوە کە لاسای ئافرەتان دەکەنەوەو، لەو ئافرەتانەش کە لاسای پیاوان دەکەنەوە.)\nبەڵێ لەڕوانگەی شەریعەتەوە مێینەبونی ئافرەت کەمو کوڕی نییە، تا بەبانگەشەی یەکسانی لەگەڵ پیاودا یان لاسی کردنەوەی، ئەو کەم و کوڕییە چارەسەربکات! بەڵکو کامڵبونی کەسایەتی ئافرەت لەوەدایە کە بەبێ هەست بە نوقسانی کردن بەهۆی ژنایەتیی و دایکایەتی و ماڵدارییەوە کەسایەتی خۆی کامڵ و تێرو تەواو بکات، نەک بێ هودە خەریکی خۆ یەکسانی کردن بێ لەگەڵ پیاو یان لاسی کردنەوەی، سەر ئەنجام گیرۆدەی کەسایەتی پڵیشانەوە ببێت و بوون بە پیاوی چنگ نەکەوێت و ئافرەتایەتیشی لە دەست دەربچێ و ، ببێتە ڕەگەزی سێیەم واتە نە (ژن نە پیاو) مەخلقێکی ناتەواو...\n3-وەک گوتراوە ڕیزپەڕ بنچینەی پێهەڵناوەشێتەوە، بۆیە هەبوونی چەند ئافرەتێکی مەیلەو پیاوانە لە هەندێک تایبەتمەندیدا وەک( هێزی جەستە، ئازایەتی ، بیر تیژی...)\nهەبوونی هەندێک پیاوی نزیک لەسروشتی ژنانەوە،وەک(زۆر عاتفی بون، دەنگ و جەستە ناسکی، ...)\nنەک هەرنابێتە بەڵگەی هەڵەیی ئەو بنچینەیەی کە لەبارەی کەسایەتیی و سروشتی پیاوو ئافرەتەوە خستمانە ڕوو، بەڵکو بەپێچەوانەوە ڕاستی ئەو بنچینەیە زیاتر ئیسپات دەکات، بەبەڵگەی ئەوە کە خەڵکی بەو جۆرە ژنانە دەڵێن: فڵان ئافرەتە نێرانە هەڵکەوتوە، وە بەو جۆرە پیاوانەش دەڵێن :فڵانە پیاوە سەر ژنانەیە.\n4-ئەوەی کە پیاوان بەپێی هەڵکەوت و سروشتی نەفسی و جەستەییان ، ئەرک و کاریان زیاتر دەرەکییەو، هی ئافرەتانیش زیاتر لە جوغزی ماڵ وخێزان دایە، ئەوە ناگەیەنێ، کە ئافرەت دەرەوەی ماڵ و خێزانی لێقەدەغەکرابێ، یان پیاو بۆی نەبێ لە ماڵێ کارو چالاکی وەک هاوکاری ماڵ و خێزانی ئەنجام بدات!\nبەڵکو تەنها ئەوەندەیە کە مەیدانی سەرەکی و سروشتی کارو چالاکی ئافرەت ماڵەوەیەو، هی پیاو دەرەوەی ماڵە..\nکتێبی:ئافرەت و خێزان لە سایەی شەریعەتدا


شه‌هلا ده‌باغی: هێزی ژنان هێزێکی یه‌ک لایکه‌ره‌وه بۆ کۆمه‌ڵگایێکی ئازاد و به‌رانبه‌رە\nخۆپێشاندانه‌کان له ئێران پرسیارێکی زۆری به نیسبه‌تی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی ئێران و کاریگه‌ری ناڕه‌زایه‌تی گشتی له سه‌ر کۆماری ئیسلامی درووست کرد. چه‌ند ئه‌م خۆپێشاندانانه ئه‌گه‌ری دووپات بوونه‌وه‌ی هه‌یه و کۆماری ئیسلامی چۆن ده‌توانێت ئه‌و قه‌یران و گرفتانه‌ی که سه‌رچاوه‌ی سه‌رهه‌ڵدانی ناڕه‌زایه‌تی گشتییه‌کانه چاره‌سه‌ر بکات؟\nبزووتنه‌وه‌ی کوردی و چالاکانی کورد چۆن ده‌توانن له ئه‌م هه‌ل و مه‌رجه بۆ بره‌وپێدان به خه‌باتی نه‌ته‌وایه‌تی خۆیان که‌ڵک وه‌ربگرن. به‌ربڵاونه‌بوونی خۆپێشاندانه‌کان له هه‌ندێک له ناوچه کوردنشینه‌کان له ئێران کاردانه‌وه‌ی نیگه‌رانی گه‌لی کورد به نیسبه‌تی ئاکامه‌کانی ئه‌و خۆپێشاندانانه بوو یان تاکتیکێکی گۆنجاو بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی زیانه‌کان له ناوچه کوردنشینه‌کان بوو.\nله‌م پیوه‌ندیه‌دا، کۆمەڵێک لە ژنانی خەباتکاری کورد بانگەوازێکیان له ژێر نێوی هەڵوێستەکانمان پێناسەمان ئەکەن" بڵاو کردوه‌ته‌وه. بە پێی بانگەوازەکە "دۆخی ئاڵۆزی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ساڵانی ڕابردوودا و بێ پەروایی کۆماری ئیسلامی لە پیلانگێڕی لە هەموو ناوچەکەدا و پەیڕەوکردنی سیاسەتی تێکدانی باری ئەمنی هەموو وڵاتانی ناوچە بەو خیاڵە کە خۆیان وەکوو تێکدەر هیچ پریشکێک لەو ئاژاوەگەلەیان بەرناکەوێ، هەموو نیشانەکانی وەزعی ئەمڕۆی ئێرانیان پێ بوو."\nلەم بانگەوازەدا هەروەها وتراوە " ئێمە وەکوو ژنانی خەباتکاری کوردستان، هەموو ڕێکخراوەکانی ژنان و هەموو کەسایەتییە\nچالاکەکانی ژنان کە جێ پەنجەیان لە خەباتی نەتەوایەتی کورد و خەباتی یەکسانی خوازی ژنان دا دیارە، بانگهێشتئەکەین بۆ پێکهێنانی هاودەنگییەکی گشتی کوردستانی بە مەبەستی پشتگیری لە شۆڕشی نەتەوەکانی ئێران بە گشتی و کوردستان بە تایبەتی. پاڵپشتی هەمەلایەنە لە ژنانی ڕاپەڕیو بۆ وەدیهێنانی مافە ڕەواکانی خۆیان و ڕێکخستنی چالاکی میدیایی و سیاسی هاوبەش لە دەرەوەی وڵات\nتایبەت بە دۆخی ژنی کورد لەم ڕاپەڕینەدا، بۆ گەیاندنی دەنگی ژنانی کوردستانی ڕۆژهەڵات بە گوێی دنیا و ڕاکێشانی سرنجی کۆمەڵگای جیهانی بۆ خەباتی ئەوان ئەرکێکی نەتەوەییە."\nبۆ باس سەبارەت بە هۆکارەکانی بڵاوکردنەوەی ئەم بانگه‌وازه، له‌گه‌ڵ خاتوو شه‌هلا ده‌باغی، نوسه‌ر و لێکۆڵه‌ری ئه‌ده‌بی به ڕوانگه‌ی جه‌نده‌ره‌وه، یه‌ک له‌و خانمانه‌ی که‌م ئه‌م به‌یاننامه‌ی واژۆ کردوه وتووێژ ده‌که‌ین.


بە تۆمەتی بەشداریكردن لە ریفراندۆم49 ئەفسەری كورد لە كەركوك رەوانەی دادگای سەربازیی موسڵ دەكرێن\nكەركوك/ 2021/ هێزێكی پۆلیسی كەركوك لەكاتی راییكردنی ئەركەكانیاندا لەناو شار فۆتۆ: كەركوك ناو\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی پۆلیسی كەركوك دۆسییەی 49 ئەفسەری كورد بە مەبەستی دادگاییكردن رەوانەی دادگای سەربازیی موسڵ كرد و تۆمەتباریان دەكەن بە بەشداریكردنیان لە ریفراندۆمی هەرێمی كوردستان و ناوچەكانی جێناكۆك ئەیلولی 2017، ئەوەش لەسەر داوای وەزارەتی ناوخۆی عیراق.\nمێژوی كردنەوەی ئەو دۆسییەیە لەسەر ئەفسەرانی كورد لە كەركوك بۆ 26ی تشرینی یەكەمی 2017 (مانگێك دوای ریفراندۆم) دەگەڕێتەوە، بەڵام دۆسییەكە بە بڕیاری سیاسیی و بەشێوەی كاتی راگیرا، تا لە 17ی ئاداری ئەمساڵ جارێكی تر بە رەزامەندی وەزیری ناوخۆی عیراق دۆسییەكە جوڵێنرایەوە.\nبەپێی ئەو بەڵگە نوسراوانەی كە دەست (كەركوك ناو) كەوتون، ئەو 49 ئەفسەرە لە عەمید، عەقید، مقەدەم، رائید، نەقیب، ملازم و ملازی یەكەم پێكدێن و ناوەكانیان لای (كەركوك ناو) پارێزراوە، لە ئێستادا لە هۆبە و یەكە جیاوازەكانی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی گشتی پۆلیسی كەركوك لەئەركدان.\nیەکێک لەو 49 ئەفسەرە، لە لێدوانێكی تایبەتدا بۆ (كەركوك ناو)، وتی "ئاگادارین جارێكی تر دۆسییەكانمان جوڵێنراوەتەوە و لە 4ی نیسانی 2021 دوای نوسراوی وەزارەتی ناوخۆی عیراق، رەوانەی دادگای سەربازیی موسڵ كراوین بۆ لێكۆڵینەوە و دادگاییكردنمان".\nئەو ئەفسەرە سەرسوڕمانی خۆی نیشاندا لە جوڵانەوەی جارێكی تری دۆسییەكان و وتی "پێشتر بەكاتی ئەو بابەتە داخرا، ئێمە گومانمان هەیە لە جارێكی تر جوڵاندنەوەیان، کەسانێک هەن لە نێو نەتەوەکانی دیکەی كەركوك ئەم پرسەیان جوڵاندۆتەوە و ئامانجیان ئەوەیە ئەو پۆستانەی لەئێستادا بەدەست ئەفسەرانی كوردەوەیە لێمان وەربگیرێتەوە و كەسانی نزیك لە خۆیان دابنێن".\nوەزارەتی ناوخۆی عیراق لە 17ی ئادار لە نوسراوێكیدا بۆ بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی كەركوك، كە تیایدا ئاماژە بە رەزامەندی وەزیر كراوە، داوای كردووە ئەو ئەفسەرانە بە یاسای سزادانی عیراقی ژمارە (111) دادگایی بكرێن، بەهۆی تۆمەتباركردنیان لە بەشداریكردنیان لە ریفراندۆمی هەرێمی كوردستان و تیایدا بە جوداخواز (انفصالیین) ناویان دەبات.\nئەو ئەفسەرەی كە ناوی لەنێو ئەو 49 ئەفسەرەدایە بۆ دادگاییكردن، وتی "دەسەڵات تەنیا توانای بەگژداچونەوەی هەژارانی هەیە، ئەگەر وانییە دەبێت بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆماری عیراق و فوئاد حسێن، وەزیری دەرەوەش دادگایی بكرێن، خۆ ئەوانیش بەشداری ریفراندۆمیان كردووە".\n"چۆن یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستانیش ئەم كارەیان بە ئێمە كرد، دەبێت ئاواش پاڵپشتیمان بكەن، نەك بێدەنگی لێبكەن"، ئەو ئەفسەرە وای وت.\nچۆن یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستانیش ئەم كارەیان بە ئێمە كرد، دەبێت ئاواش پاڵپشتیمان بكەن، نەك بێدەنگی لێبكەن\nئەفسەرێکی تری كورد لە كەركوك، لەبەرئەوەی لێدوانەكەی كاریگەری نەبێت لەسەر دۆسییەكەیان نەیویست ناوی بڵاوبكرێتەوە، وتی "ئەم دۆسییەیە جارێكی تر لە ساڵی 2020 جوڵێنرایەوە، ئێستاش جارێكی تر وەزارەتی ناوخۆ لە 17ی ئادار داوادەكات لێكۆڵینەوەمان لەگەڵدا بكرێت".\nسلێمانی، 20ی ئه‌یلولی 2017، ئاهه‌نگی بانگه‌شه‌ی به‌ڵێ بۆ ریفراندۆم به به‌شداری لێپرسراوانی باڵای یه‌كێتی فۆتۆ: راگه‌یاندنی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم\nئەو وتی "لە 4ی نیسان بەڕێوەبەرایەتی گشتی پۆلیسی کەرکوک وەڵامی نوسراوی وەزارەتی ناوخۆی داوەتەوە و دۆسییەکەی رەوانەی دادگای سەربازیی کردووە لە موسڵ".\n(كەركوك ناو)، زانیویەتی لەئێستادا یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان بەبێدەنگی لە هەوڵدایە لەڕێی وەزیری دادی عیراق – كوردە و لەسەر پشكی یەكێتی پۆستەكەی وەرگرتووە- جوڵاندنەوەی دۆسییەی ئەو 49 ئەفسەرە رابگرێت، بەڵام تائێستا هەوڵەكانی سەركەوتوو نەبووە.\nلەنێو ئەو 49 ئەفسەرەدا بەپێی نوسراوەكە، سیانیان لە دوای ریفراندۆمەوە لەئەركدا نەماون، یەكێك لەوان عەمید سەرحەد قادر، بەڕێوەبەری پێشوی پۆلیسی قەزاو ناحییەكانە و وەزارەتی ناوخۆ داوا دەكات ئەوانە بە غیابی دادگاییبكرێن.\nریفراندۆمی هه‌رێمی كوردستان و ناوچه‌كانی جێناكۆك لە 25ی ئەیلولی 2017، له‌سه‌دای 92ی ده‌نگی به‌ڵێی به‌ده‌ستهێنا؛ بەڵام دوای 21 رۆژ و له 16ی ئۆكتۆبه‌ری هەمان ساڵ، هێزه عیراقییه‌كان بۆ كەركوك و ته‌واوی ناوچه‌كانی جێناكۆك گه‌ڕانه‌وه و هێزەكانی سەر بە حكومەتی هەرێمی كوردستان دوای سێ ساڵ لەو ناوچانە كشانەوە، ئەنجامی ریفراندۆم-یش له‌ژێر فشاری به‌غدادا سڕكرا.


موعتەزیلە، لوتكەی عەقڵانیەتی ئیسلامیی (خودا، عەقڵ، ئازادی)\nموعتەزیلەكان لە بەر رۆشنایی پێنج بنەما سەرەكیەكەی باوەڕی خۆیان (یەكتاپەرستی، داد، پەیمان و هەڕەشە، پلەی نێوان دوو دژیەكەكە و فەرمان بە چاكە و رێگری لە خراپە) بە گشتی و بنەمای یەكتاپەرستی و دادی خواییەوە بە تایبەتی، هەڵوێست و وردەكاریی بۆچوونەكانیان سەبارەت بە: خودا، گەردون، مرۆڤ، عەقڵ، ئازادی، بوون، لێپرسراویەتی، لێپرسینەوە و چەندین بابەتی تری فەلسەفی و كەلامی خستۆتە روو، هەوڵدەدەین ئاماژە بەهەندێكیان بدەین:\n1ـ رەتكردنەوەی سیفاتی زیادە لەسەر زاتی خودا: لە سەربنەمای باوەڕبوونیان بە یەكتاپەرستی و پاك و بێگەرد راگرتنی خوای پەروەردگار لەهەر شتێك كە شایانی نەبێت، موعتەزیلەكان سیفاتی هەربوویی (أزلی) و زیادە بەسەر زاتی خودایان رەتكردۆتەوە، چونكە چەسپاندنی ئەو سیفاتانە دەبێتە مایەی هێنانەكایەی فرە هەربوویی (تعدد القدما‌ء) كە ئەمەش هاوبەشی پەیداكردن بۆ خودای لێدەكەوێتەوە(1).\nئەوان باوەڕیان وایە كە سیفاتی هەربوویی تایبەتمەندترین سیفەتی زاتی خودایە، نابێت هاوبەشی لەم سیفەتەدا هەبێت، تۆ كە دەڵێیت: خودا زانایە و سیفەتی زانین جیایە لە زاتی خودا، خودا بەتوانایە و سیفەتی توانین جیایە لە زاتی خودا، ئەمە هەڵەیە، بەڵكو كە دەڵێین زاتی خودا، ئیتر سەرجەم ئەو سیفەتانە لەخۆدەگرێت، واتە زاتی خودا و ئەو سیفەتانە یەكێكن نابێت جیابكرێنەوە(2).\nواسڵی كوڕی عەتا-لە (131ك مردووە)-، بۆ یەكەمجار ئەم بیرۆكەی جیانەبوونەوەی سیفات لە زاتی خودای داڕشت و رەتی هەر سیفەتێكی كردەوە كە جیا بێت لە زاتی خودا، مەبەست لەمەش بەرگریكردن بوو لە بنەمای یەكتاپەرستی و چەسپاندنی زاتێكی تاك و تەنها و بەدوور لە هەر دابەشبوون و كەرتبوون و چواندنێك، رەتدانەوەی دوالیزمی فارسەكان و سیانەی مەسیحیەكان، چواندنی موشەبیهەكان، بەجەستەكردنی موجەسیمەكان بوو، كە هەركام لەمانە بە شێوازێكی نەشیاو وێنای خوایان كردووە(3).\nلە دوای واسڵ، زانایانی موعتەزیلە برەویاندا بەم بیرۆكەی جیانەبوونەوەی سیفات لە زاتی خوا، راڤەی جۆربەجۆریان بۆ كردووە، ئەبو هوزەیلی عەلاف-لە (235ك مردووە)- دەڵێت: زاتی خودا یەك زاتە و فرەیی لەخۆناگرێت، كاتێك لە روانگەی توانراوەكانەوە لێیدەڕوانی، خودا توانایە، كاتێكیش لە روانگەی زانراوەكانەوە لێیدەڕوانی، خودا زانایە، واتە سیفاتەكانی زانین و توانا و ئەوانی دی لە دەرەوەی زاتی خوا هیچ واتا و بوونێكی سەربەخۆیان نییە(4).\nئیبراهیمی نەزام-لە (221ك مردووە)- دێت بەجۆرێكی تر راڤەی مەسەلەی ناوبراو دەكات، ئەو پێیوایە كاتێك سیفەتێك دەدرێتە پاڵ خودا، مەبەست لێی چەسپاندنی زاتی خودایە و رەتكردنەوەی سیفەتێكی نەشیاوە، بۆ نموونە كە دەگوترێت: خودا زانایە، مەبەست لێی چەسپاندنی زاتی خودایە و لە هەمانكاتدا رەتكردنەوەی سیفەتی نەزانینە لێی، یان: خودا بیسەرە، بینەرە، بەتوانایە، زیندووە، هەموو ئەمانە زاتی خودا دەچەسپێنن و سیفەتەكانی نەبیستن، نەبینین، بێتوانایی، مردنی لێ دوور دەخەنەوە(5).\nدواتر ئەبو هاشمی جوبائی- لە (321ك مردووە)- دێت دەڵێت: ئەو سیفەتانە چەند چەمك یاخود حاڵەتێكن، لێوەیان زاتی خودا دەناسرێت و لە زاتەكانی تر جیا دەكرێتەوە، بەڵام ئەو چەمك و حاڵەتانە بەبێ زاتی خوا ناناسرێن و نازانرێت چین(6).\nزۆرینەی زانایانی موعتەزیلە سیفاتە زاتیەكانیان لە دوو سیفەتدا كۆكردۆتەوە كە سیفەتی: زانین و توانینە ( العلم والقدرة) ، یان ئەبوحسەینی بەسری-لە (436ك مردووە)- لەیەك سیفەتدا كۆیكردوونەتەوە، ك ەسیفەتی زانایەتیە ( العالمیة)(7).\nكەواتە موعتەزیلەكان بەجدی و دڵسۆزی و راستگۆییەوە بەرگریان لە بنەمای یەكتاپەرستی كردووە، هەوڵیانداوە ئایەتی (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) سورة الشوری الایة 11. وەك خۆی جێبەجێ بكەن، زاتێكی تاك و تەنها و هەربووییان چەسپاندووە، بەدووریانگرتووە لە هەر دابەشبوون و هاوبەشیداری و چواندن و بەجەستەكردنێك.\nهەروەك گەورە بیریاری كورد عیرفان عەبدولحەمید- لە (2007ز مردووە)- ئاماژەی پێداوە گەورەترین هەڵەی پسپۆڕانی گروپ و مەزهەبە ئیسلامیەكان سەبارەت بە موعتەزیلە لەوەدایە هاتوون بە رەتكەرەوەی سیفاتی ئیلاهی ( المعطلة، نفاە الصفاة) ناوزەدیان كردوون، بە پێچەوانەوە ئەوان گوتوویانە خودا چەند سیفاتێكی هەیە خودی زاتە، بوونی سەربەخۆیان نییە لە دەرەوەی زاتی ئیلاهی، كەواتە موعتەزیلەكان سیفاتێك رەتدەكەنەوە كەجیا بێت لە زاتی خودا و بوونی سەربەخۆی هەبێت(8).\n2ـ دروستكراویی قورئان: موعتەزیلەكان بەرگریان لە تاك و تەنهایی خودا دەكرد، هەر بۆچوونێكیش ناتەبا بوایە لەگەڵ ئەم بنەمایەدا رەتیاندەكردەوە، لەم سەربەندەوە وتوویانە قورئان دروستكراوی خوایە، لە پێشدا نەبووە، دواتر هاتۆتە بوون، خودا دایبەزاندووە بۆ پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێت) وەكو بەڵگەیەكی بەهێزی پێغەمبەرایەتی، هاوكات بۆ روونكردنەوەی یاسا و رێسا و حوكمە شەرعیەكان(9).\nكەواتە ناتوانرێت بگوترێت وتەی خودا (قورئان) سیفەتێكی هەربووییە، چونكە ئەو وتە خواییە لە سورەت و ئایەت پێكهاتووە، هەندێكی لەپێش هەندێكیەوەیەتی، چەندین داواكاری و هەواڵ لە خۆ دەگرێت و پێویستی بە هەبوونی كەسانێكە تا ئەو داواكاریانە روویان تێبكات، ئەگەر بگوترێت قورئان هەربوویی (أزلی)ە، ئەمە سەردەكێشێت بۆ هەربووییبوونی كەسەكانیش، لەلایەكی ترەوە قورئان لە وشە و پیت و دەنگ پێكهاتووە، هەربووییبوونی قورئان واتە هەربووییبوونی وشە و پیت و دەنگەكانیش، هەموو ئەمانە دەبنە مایەی چەسپاندنی فرە هەربوویی(10).\nلەگەڵ سەلماندنی دروستكراویی قورئان بە بەڵگەی عەقڵی، موعتەزیلەكان هەوڵیانداوە پشتئەستووربن بە بەڵگەی قورئانیش، بۆ نموونە لە قورئانی پیرۆزدا هاتووە (إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًاعَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ) سورە الزخرف الایة 3. ئەوان دەڵێن: وشەی (جعل)ەو موشتەقاتەكانی لە قورئاندا بە واتای دروستكردن هاتووە، كەواتە قورئانیش دروستكراوە، یاخود لە ئایەتێكی تردا هاتووە: (إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ) سورة الحجر الایة 9. لێرەدا خوای گەورە وەسفی قورئان دەكات بەوەی دابەزێندراوە، هەرچیش دابەزێندرێت ئەزەلی نییە و دروستكراوە، هەر لە ئایەتی ناوبراودا خوای پەروەردگار پەیماندەدات بە پاراستنی قورئان، كەواتە ئەگەر قورئان ئەزەلی بێت پاراستنی بۆچییە؟، یان راشكاوانە لە قورئاندا هاتووە: (مَا يَأْتِيهِم مِّن ذِكْرٍ مِّن رَّبِّهِم مُّحْدَثٍ إِلَّا اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ) سورة الانبیا‌ء الایة 2. ئەمانە و چەندین بەڵگەی تری قورئانی لەسەر دروستكراویی قورئان قازی عەبدولجەبار بە وردی هێناونی و شیكردوونەتەوە(11).\n3ـ راڤەكردنی مەجازی: لە هەندێك دەقی قورئان و سونەتدا چەند سیفاتێك دراوەتە پاڵ خودا، ئەگەر بە پێی واتای دەرەكی لێكبدرێنەوە، چواندن و بەرجەستەكردنی خوای پەروەردگاری لێدەكەوێتەوە، لێرەدا موعتەزیلەكان بۆ نەهێشتن و بنبڕكردنی بیرۆكەی چواندنی خودا بە دروستكراوەكانی، وازیان لە واتای دەرەكی هێناوە و لە پشت ئەو واتا دەرەكیانەوە ئاماژەیان بە واتای ترداوە، ئەمەش ئەوە نەبێت لەخۆوە و بە ئارەزوو كردبێتیان، بەڵكو لەو سەربەنەوە كە قورئان بە زمانی عەرەبی دابەزیوە، بۆ تێگەیشتنیشی دەبێت پەنا ببرێتە بەر یاسا و رێساكانی زمانی عەرەبی، لەسەرو ئەمەشەوە ئەوان هاتوون لە روانگەی ئایەتی (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ) راڤەی سەرجەم ئەو ئایەت و فەرموودانەیان كردووە كە سیفاتی جەستەیی لەخۆدەگرێت(12).\nبۆ نموونە لە قورئانی پیرۆزدا هاتووە: (وَجَاءَ رَبُّكَ) سورة الفجر الایة 22. بەپێی واتای حەقیقی یان رووكەش باس لە هاتنی خودا كراوە، هاتنیش سیفەتی بوونەوەرە، نابێت بدرێتە پاڵ خودا، هەربۆیە موعتەزیلەكان دەڵێن: لێرەدا مەبەست هاتنی خودا نییە، بەڵكو هاتنی فەرمانی خودایە، كە ئەمەش لەزمانی عەرەبیدا دروستە و بەكارهاتووە(13).\nیان ئایەتی (وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ) سورة البقرة الایة 255. موعتەزیلەكان دەڵێن لێرەدا وشەی (كرسی) بەواتای زانین ( علم) هاتووە نەك كورسی دانیشتن. یان (كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ) سورة القصص الایة 88. واتای حەقیقی و رووكەش: هەموو شتێك لەناو دەچێت دەموچاوی خودا نەبێت، كە ئەمە هەڵەیە و چواندنی خودایە بە دروستكراوەكان، كەواتە واتای دروست ئەمەیە: هەموو شتێك لە ناو دەچێت زاتی خودا نەبێت. ئەمانە و چەندین نموونەی تر كە بە وردی زانایانی موعتەزیلە راڤە و شیكردنەوەیان بۆكردووە(14).\n4ـ رەتكردنەوەی بینینی خودا: موعتەزیلەكان زۆر بە توندی بیرۆكەی بینینی خودا لەلایەن بەندەكانەوە رەتدەكەنەوە، دەڵێن: بینین پەیوەندیەكی تیشكیە لە نێوان بینەر و بینراودا، تیشكی چاو تەنها مادە یاخود شتی سنووردار دەبینێت، ئەمەش سەبارەت بە خودا مەحاڵە، هەروەها دەڵێن: خودای پەروەردگار فەرموویەتی: (لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ) سورە الانعام الایة 103. واتە چاوەكان پەی بەخودا نابەن(15).\nهەروەها لە بەرامبەر ئەو ئایەتەی كراوەتە بەڵگە بۆ بینینی خودا (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ . إِلَى رَبـِّهَا نَاظِرَةٌ) سورة القیامة الایة 22-23. واتە: لە رۆژی دواییدا چەندین دەموچاو پرشنگدارن لە خوای پەروەردگار دەڕوانن. لێرەدا موعتەزیلەكان ئەم راڤەیە بە هەڵە دەزانن و دەڵێن: وشەی (نَاظِرَة) بەواتای چاوەڕوانی هاتووە نەك روانین، واتە ئەو دەم‌وچاوانە چاوەڕوانی رەحمەت یان پاداشتی خوان، هەروەها دەڵێن: ئەگەر (نَاظِرَة) بەواتای بینین و روانینیش بێت، مانای ئایەتەكە بەمجۆرەی لێدێت: دەموچاوانێك پرشنگدارن لە گەورەیی و دادی خودا دەڕوانن نەك زاتی خودا. هاوكات موعتەزیلەكان تێكڕای ئەو فەرموودانەیان رەتكردۆتەوە كە ئاماژە بە بینینی خودا دەدەن(16).\n5ـ سەرپشكایەتی بەندەكان، یان ئازادیی هەڵبژاردن: زانایانی موعتەزیلە كۆدەنگن لەسەر ئەوەی كە بەندەكان ئازاد و سەرپشكن، خۆیان دروستكەر و بەدیهێنەری كارەكانیانن، ئەگەر نا، بنەمای پاداشت و سزا هیچ واتایەكی نامێنێت، لەگەڵ ئەمەشدا ئینكاری ئەوە ناكەن كە خودا زانایە بە هەموو رووداو و كاروبار و هەڵس‌وكەوتەكانی رابردو و ئێستا و داهاتووی بەندەكان(17).\nلای موعتەزیلە مرۆڤەكان سەرپشك و ئازادن لەوەی دەیكەن و هەڵیدەبژێرن، ئەمەش لە رێگەی ئەو توانایەی خودا پێیبەخشیون، كە گونجاوە بۆ كردن و نەكردن، واتە مرۆڤەكان ئازادانە و بە دوور لە هەر جەبریەتێكی خوایی رێگەی باش یان خراپ هەڵدەبژێرن، ئەمەش لەخۆیدا بەڵگەیەكی بەهێزی دادی خواییە(18).\nئەوان دەڵێن: فەرمان و ویستی خودا گرێدراون بەیەكەوە، خودا فەرمان بە هەر شتێك بكات، ئەوشتەی دەوێت، نەهی لە هەر شتێكیش بكات، ئەو شتەی ناوێت، خوای گەورە دەیەوێت بەندەكانی نوێژبكەن، رۆژووبگرن، زەكات بدەن، حەج بكەن،... تاد، فەرمانیشی داوە بە كردنی ئەمانە، هاوكات خودا نایەوێت بێباوەڕی، شەرواڵپیسی، دزیكردن، درۆكردن، ... تاد رووبدەن، نەهیشی لەمانە كردووە، كەواتە خوای گەورە خراپەی ناوێت و نەهی لێكردووە، ئەوەشی روودەدات لە خراپەكاری، مرۆڤەكان خۆیان بەدیهێنەر و خوڵقێنەرین(19).\nواسڵی كوڕی عەتا دەڵێت: خوای گەورە دادپەروەر و كاربەجێیە، نابێت داوای شتێك لە بەندەكانی بكات كە خۆی نەیەوێت، یان شتێك بسەپێنێت بەسەریاندا و دواتر لێپێچینەوەیان لە گەڵدا بكات، بەندەكان خۆیان دروستكەر و بكەری چاكە و خراپەن، لە ئیمان، بێباوەڕی، لاساری و گوێڕایەڵی، لەكۆتاییدا لەسەر كاروكردەوەكانیان پاداشتدەكرێن یان سزادەدرێن(20).\nدەتوانین هۆكاری دەستگرتنی موعتەزیلەكان بە بنەمای ئازادی و سەرپشكایەتی مرۆڤەوە بگێڕینەوە بۆ چەند خاڵێك:\nأ ـ راڤەكردنی دروستی پاداشت و سزا: موعتەزیلەكان دەڵێن: ئەگەر خودا دروستكەر و سەپێنەری كاری بەندەكان بێت، ئەوكات بنەمای پاداشت و سزا هیچ واتایەكی نابێت، چونكە وەك دەڵێن: ئەگەر لە چارەی فڵان نوسرابێت كافرە، ئیتر ئەم كەسە كافرە تاوانی چییە كە لە ئەزەلەوە نوسرابێت لە چارەیدا كە دەبێت كافربێت؟ بۆچی خودا سزای دەدات؟(21).\nب- واتاداریی داوا شەرعیەكان: ئەگەر مرۆڤەكان ئازاد نەبن و هیچ رۆڵێكیان نەبێت لە بەدیهێنانی كار و كردەوەكانیاندا، ئەوكات هیچ واتایەك بۆ بنەمای داوالێكرنی شەرعی نامێنێت، كەواتە بۆ ئەوەی داوا شەرعیەكان بەجێ و واتاداربن، كەسی باش پاداشت بكرێت، خراپەكارانیش بەسزا بگەن، دەبێت مرۆڤەكان ئازاد و سەرپشك بن لە كار و هەڵسوكەوتەكانیاندا و بەدووربن لە هەر جەبریەت و سەپێنراویەك(22).\nج ـ بیانووی ناردنی پێغەمبەران: موعتەزیلەكان دەڵێن: ئەگەر خودا سەپێنەری كارەكان بێت و بەندەكان رۆڵیان نەبێت، ئیتر سوودی ناردنی پەیامبەران لە چیدایە؟ كە خوا خۆی دیاریكردووە و بڕیاریداوە كێ دەبێتە باوەڕدار و كێ بێباوەڕ دەبێت، ئیتر پەیامبەران بۆ دەنێرێت؟ كەواتە بۆ ئەوەی ناردنی پەیامبەران بەسوود بێت و ئامانج لە ناردنیان روون بێت، دەبێت دانبنرێت بە بنەمای سەرپشكایەتی مرۆڤەكاندا(23).\nد. ستەم نەدانە پاڵ خودا: بەرای موعتەزیلەكان لە نێو كار و هەڵسوكەوتەكانی مرۆڤدا چەندین كاری چەوت و نەشیاو و قێزەونی وەك بێباوەڕی، درۆ، دزی، بەدڕەوشتی و ستەم بەدیدەكرێت، ئەگەر بوترێت خودا دروستكەر و بەدیهێنەری كارەكانە، ئەوكات كارە قێزەون و نەشیاوەكانیش پاڵدەدرێن دەدرێن بۆلای خودا، كە ئەمە مەحاڵە(24).\nهـ- واتاداریی بنەمای فەرمان بە چاكە و رێگری لە خراپە: ئەگەر مرۆڤەكان ئەوەی دەیكەن پێشتر لەچارەیاندا نووسرابێت، ئیتر هیچ واتایەك نامێنێتەوە بۆ فەرمان بە چاكە و رێگری لە خراپە(25).\n6ـ پەیبردنی عەقڵ بەباشی و خراپیەكان: وروژاندنی ئەم مەسەلەیە بە یەكەمین هەوڵی نزیككردنەوەی عەقڵ و دەق دادەنرێت، زانایانی كەلام و ئوسوڵی فیقهـ گرنگیەكی زۆریان بەم بابەتە داوە، لە پێشیانەوە موعتەزیلەكان كە خۆیان داڕێژەری بیرۆكەكە بوون و چەندین مەسەلەی تریان لەسەر بنیاتناوە.\nئەوان وتوویانە: خوای پەروەردگار عەقڵی بەخشیوەتە مرۆڤەكان تا جیاوازی لە نێوان باشی و خراپیەكاندا بكەن، عەقڵیش توانای ئەم پەیبردنەی هەبووە لەپێش هاتنی شەرعدا، هاوكات ئەم پەیبردنە وردەكاریی مەسەلە پەرستشی و شەرعیەكان ناگرێتەوە، كە لە دەرەوەی چوارچێوەی عەقڵدان، بەڵكو رەچەڵەكی باشی و خراپیەكان، حەقیقەتە سەرەتایی و سەرەكیەكان،، بنەما مرۆیی و ئاكاریەكانی وەك: ناسینی خودا، راستی و درۆ، داد و ستەم، ئازادی و چەوساندنەوە، ئازار و خۆشی و هاوشێوەی ئەمانە دەگرێتەوە، دواتر كە شەریعەت دێت لەلایەكەوە جەختدەكاتەوە لەسەر ئەو باشی و خراپیانەی پێشتر عەقڵ پەی پێبردوون و دەركی كردوون، لەلایەكی ترەوە یاریدەرە لەو مەسەلانەی عەقڵ بە باشی پەی پێنەبردووە، بەمەش شەریعەت شوێنكەوتە و تەواوكەری عەقڵە(26).\nبەلای موعتەزیلەوە پێش گەیشتنی شەریعەت بە مرۆڤەكان، ئەوان بەهۆی عەقڵیانەوە لێپرسراوێتیان لەسەرشانە، دەبێت بەوكارانە هەستن كە عەقڵ بە باشی دەزانێت، لەوكارانەش دووربكەونەوە كە عەقڵ بەخراپی دادەنێت، سەرەنجام بە ئەندازەی گوێڕایەڵی و سەرپێچیكردنیان بۆحوكمی عەقڵ پاداشت و سزا وەردەگرن لەلای خودا\n7ـ رێسای شیاو و شیاوترین (باشترین): پوختەی ئەم رێسایە ئەوەیە: هەركارێك خوا دەیكات كاری باش و شیاوە، بەهیچ جۆرێك كاری نەشیاو و خراپ لە خوا ناوەشێتەوە، یان هەروەك هەندێك لە موعتەزیلەكان دەڵێن خوای گەورە ناتوانێت كاری خراپ و نەشیاو بكات، یان دەتوانێت بەڵام نایكات(27).\nهەروەها خوای گەورە هەرچی سەبارەت بە مرۆڤەكان و لەپێناویاندا ئەنجامیداوە، ئەوە باشترینە كە ئەنجامیداوە، ئەگەر لەوەی بەخشیویەتی و ئەنجامیداوە باشتری لەلابێت و نەیدات، ئەوە بە جۆرێك لە چرووكی و ستەم دەژمێردرێت، كە بۆ زاتی خوا مەحاڵە(28).\nموعتەزیلەكان ئەم رێسا و بیرۆكەی شیاوی و باشترینەیان بەسەر هەركام لە بنەماكانی (دروستكردن، داوالێكردن، گەڕاندنەوە و لێپرسینەوە)دا جێبەجێكردووە:\nأ ـ جێبەجێكردنی رێسای ناوبراو بەسەر بنەمای دروستكردندا: موعتەزیلەكان رێسای ناوبراو جێبەجێدەكەن بەسەر بنەمای دروستكردنی مرۆڤ و گەردووندا بەمشێوەیە:\nیەكەم: واجبە لەسەر خودا مرۆڤەكان دروستبكات، چونكە سوودی ئەم دروستبوونە بۆ مرۆڤەكان خۆیانە، دەتوانن بەهۆی بوونیانەوە خودا بناسن و بیپەرستن و سوپاسگوزاری ببن، بەمەش پاداشتی بەهەشت و ژیانی هەتاهەتایی بەدەستدەهێنن(29).\nدووەم: خودای پەروەردگار كاربەجێیە، بە هەوانتە و بەبێ مەبەست و هۆكارێك هیچ كارێك ناكات، كەواتە هەرچی لەم دنیایەدا روودەدات و دەگوزەرێت، یان بۆ سوودی مرۆڤەكانە، یان بۆ پەندوەرگرتن و بەخۆداچوونەوەیانە، لێرەوە، دروست نییە خودا شتێك بخوڵقێنێت بێسوودبێت، یان لە دەرەوەی هەست و زانینی مرۆڤەكان بێت، كاتێكیش خودا جۆرێك لە ئازار و ناڕەحەتی دووچاری منداڵان دەكاتەوە بە هۆی مردنی دایك و باوكیان، یان بە كەمئەندامبوونی خۆیان، یان مردنیان، یان كەسێك شێت و بێئەقڵە، یان كوێرە، یان بەردەوام لە ئازاردایە، سەرجەمی ئەمانە بۆ پەندوەرگرتنی گەورەكانە، هاوكات واجبە خودا بژاردە (تعویض)ی ئەم ئازارانەیان بكاتەوە، هەرلەم سەربەنەوە هەندێك لە زانایانی موعتەزیلە ئاژەڵانیشیان لكاندوە بەم كۆمەڵەوە، واتە لەسەر ئەوەی لە دنیادا سەردەبڕدرێن و ئازار دەچێژن خودا واجبە بژاردەی ئازارەكانیان بكات(30).\nسێیەم: ئەوەی خودا لە دنیادا دەیدات باشترینە، هەتا كاتێك چاوساغێك كوێردەكات، لەشساغێك نەخۆشدەخات، دەوڵەمەندێك هەژار و نابوت دەكات، كەسێك بە گەنجی دەمرێنێت، هەموو ئەمانە باشترینە كە لە خواوە دەرچووە سەبارەت بەو كەسانە، كەواتە هەرچی تووشی مرۆڤەكان دەبێت لە دنیادا لە ئازار و مەینەتی و خۆشی و ناخۆشی هەمووی بۆ سوودی مرۆڤەكان خۆیانە، لەمبارەوە ئەبوعەلی جوبائی – لە (303ك مردووە)- دەڵێت: مەبەست لە شیاوترین یان باشترین، خۆشترین نییە، بەڵكو مەبەست لێی كۆتاباشیە، هەروەك چۆن كەڵەشاخگرتنەوە، خوێن لێدەرهێنان و خواردنەوەی دەرمانی تفتوتاڵ ئازاردەرن، بەڵام ئەمانە باشترینن بۆ مرۆڤەكە چونكە كۆتاییەكەیان باشە و چارەسەرن(31).\nچوارەم: دوای ئەوەی خودا ئەم گەردوونەی خوڵقاند، ناتوانێت لەسەر ئەو شێوەیەی كە هەیە نەلێی زیادبكات، یان لێی كەمبكات، چونكە بەو شێوەیەی دروستی كردووە باشترینە(32).\nب ـ جێبەجێكردنی رێسای ناوبراو بەسەر بنەمای داوالێكردن ( التكلیف) دا:\nـ موعتەزیلەكان دەڵێن: خودای گەورە مرۆڤەكانی خوڵقاندووە بۆ بەرژەوەندی خۆیان، كە لە رێگەی ناسینی خوداوە دەگەن بە ژیانی هەمیشەیی، لەبەرئەمە واجبە لەسەر خودا داوای گوێڕایەڵیان لێبكات و واجبات بدات بەسەریاندا، بۆ ئەم مەبەستەش پەیامبەریان بۆ رەوانەدەكات(33).\nـ خوای گەورە داوایەك لە بەندەكان ناكات كە لە توانایان بەدەربێت، چونكە ئەگەر مەبەست لە داواكاری، چاكبوونی مرۆڤەكان بێت، چۆن واجبێك دەدات بەسەریاندا توانای جێبەجێكردنیان نەبێت(34).\nـ لەلایەكی ترەوە كاتێك خودا داواكاری دەخاتە سەر شانی بەندەكان، واجبە لەسەری هەرچی گرێ و قۆرت و بەربەستێك لەبەردەم داواكاریەكەدا هەیە نەیهێڵێت، ئەمەش بە پێدانی عەقڵی تەواو، بەتواناكردنیان لەسەر جێبەجێكردن، واتە ئازادبن لە هەڵبژاردنی چاك یان خراپ، گوێڕایەڵی یان لاساری، دەمێنێتەوە ئەوانەی كە خوا عەقڵی پێنەداون وەك شێت و گێل‌و هاوشێوەیان، خوای گەورە هیچ داواكاریەكی لەمانە نییە، بەڵكو بۆ پەند و عیبرەتی ساغەكان دروستی كردوون(35).\nج ـ جێبەجێكردنی رێسای ناوبراو بەسەر بنەمای گەڕانەوە و لێپرسینەوەدا: موعتەزیلەكان دەڵێن:\nـ بەندەكان لە رێی عەقڵەوە درك بە زەرورەتی زیندووكردنەوە و لێپرسینەوەی خوایی دەكەن، چونكە كەسێك هەتا مردنی خەریكی خراپەكاری و ستەم و خوێنڕشتن و لاساریە، بە پێچەوانەشەوە كەسێكی تر تا مردنی كەسێكی خواپەرست و حەقبێژ و رەوشتبەرز و ئاشتیخوازە، لێرەدا ئەگەر ئەو لێپێچینەوە خواییە نەبێت و مردن كۆتا قۆناغ بێت، ئیتر چەمكەكانی چاكە و باشە و دینداری و دنیانەویستی و عەدالەت هیچ واتایەك نادەن بەدەستەوە، هەموو قسەی پڕوپووچن(36).\nـ مانەوەی هەمیشەیی بەهەشتی و دۆزەخیەكان دەرەنجامی كاری خۆیانە و باشترینە بۆیان(37).\nـ خودا ناتوانێت كەسێك لە بەهەشت دەربكات، یان كەسێك بخاتە بەهەشت، یان كەسێك بە دۆزەخ سزابدات، یان لە دۆزەخی دەربهێنێت، ئەگەر شیاوی ئەو شوێنانەی خۆیان بن(38).\n8- تیۆری شاراوەیی و دەركەوتن (الكمون والظهور): مەبەست لەم تیۆرە ئەوەیە خودای پەروەردگار ئەم گەردوونەی بە سەرجەم پێكهاتەكانیەوە، لە یەك كاتدا و بەیەك جار دروستكردووە، بۆ نموونە خودا ئادەم و نەوەكانی لە یەك كاتدا و بەیەكجار دروستكردووە، دروستكردنی ئادەم لە پێش نەوەكانیەوە نییە، دروستكردنی دایكان لە پێش منداڵەكانیانەوە نییە، بەڵكو خودا دەركەوتنی هەندێكیانی لەناو هەندێكدا شاردۆتەوە، واتە پێشكەوتن و دواكەوتن لە دەركەوتندایە نەك لە دروستكردن، گەورە فەیلەسوفی موعتەزیلە ئیبراهیمی نەزام باسی لەم تیۆرە كردوە و ئاماژەشی بەوەداوە كە گەردوون لە جوڵەی بەردەوامدایە(39). ئەم بۆچوونەی نەزام لەسەر دروستكردنی گەردوون، یەكدەگرێتەوە لەگەڵ تیۆری (تەقینەوەی گەورە) كە زانا فیزیاییەكان ئاماژەیان پێداوە.\n9- ئیعجازی قورئان: زانا موسڵمانەكان بە گشتی و زۆرینەی موعتەزیلەكانیش هاوڕان لەسەر ئیعجازی قورئان لەلایەنی رێكحستن و رەوانبێژی و جوانسازیەوە، هاوكات ئیبراهیمی نەزام لایوایە لایەنی رەوانبێژی و جوانسازی و رێكخستنی زمانەوانی نابێتە بەڵگە لەسەر ئیعجازی قورئان، چونكە دەتوانرا لەملایەنەوە هاوشێوەی قورئان بنووسرێت، بەڵام خودا مرۆڤەكانی لەو توانا و خەیاڵاتە لادا و دووری خستنەوە، هەربۆیە ئەوەی موعجیزەی قورئانە و دەكرێتە بەڵگە لەسەر راستێتی بریتیە لە باسكردنی هەواڵ و رووداوەكانی رابردو و داهاتوو(40).\n10- یاسای میهرەبانیی (اللطف): مەبەست لە میهرەبانی یان لوتفی خودا ئەوەیە، داوا لێكراو بەهۆیەوە نزیكبێتەوە لە گوێڕایەڵی و دووركەوێتەوە لە لاساری‌وبێگوێییكردن، یاخود بریتیە لە رەخساندنی ئامراز و هۆكار و مەرجە پێویستەكان بۆ داوالێكراو، تا لە رێیانەوە بە باشترین شێوە واجباتە شەرعیەكان جێبەجێ بكات، لە نموونەی ئەو میهرەبانیە: ناردنی پێغەمبەران، پێدانی عەقڵ، بەڵگەخستنەبەردەم، لێرەوە زۆرێك لە زانایانی موعتەزیلە وتوویانە: واجبە لەسەر خودا تا ئەوپەڕی میهرەبانی و لوتفی هەبێت لەگەڵ مرۆڤەكاندا، تا بگەن بە گوێڕایەڵی(41). ئەم یاسایە پەیوەندیەكی توندوتۆڵی بە بنەمای شیاو و شیاوترینەوە هەیە، كە لە ئەنجامدا هەردووكیان لە بنەمای سەرەكی دادی خواییەوە سەرچاوەیان گرتووە.\n11- یاسای هۆیەتی (قانون السببیة): موعتەزیلەكان لایانوایە ساز و تەبایی رەها هەیە لە نێوان عەقڵ و بووندا، بەجۆرێك عەقڵ دەتوانێت دركی بوون بكات بەوشێوەی هەیە، لێرەوە وتوویانە خودای باڵادەست گەردوونی لەسەر بنەمای هۆیەتی بنیاتناوە، ئەو پەیوەندیەشی لە نێوان هۆ و بەرهۆ (السبب والمسبب)دا هەیە پەیوەندیەكی زەروری و حەتمیە(42).\nلەم سەربەنەوە موعتەزیلەكان زۆر بەتوندی دژی چەندین دیاردە و بیرۆكە وەستاونەتەوە، لەوانە:\nأ- رەتكردنەوەی جادو و باوەڕنەبوون بە كاریگەریەكانی لەسەر مرۆڤ.\nب- رەتكردنەوەی كاریگەری ئەستێرەكان و تەلەسم و نووسینە بێواتاكان لەسەر مرۆڤ.\nج- رەتكردنەوەی دەركەوتنی كاری لەئاسابەدەر لەسەردەستی پیاوچاكان (كرامات اڵاولیا‌ء).\nد- رەتكردنەوەی هەر پەیوەندی و بەریەككەوتنێكی جنۆكە و مرۆڤ(43).\nلەگەڵ ئەوەی موعتەزیلەكان باوەڕیانوایە پەیوەندی نێوان هۆ و بەرهۆ پەیوەندیەكی زەروری و حەتمیە، هاوكات ئەوەشیان خستۆتەڕوو كە هەندێجار خودا ئەو پەیوەندیە تێكدەشكێنێت لەسەر دەستی پێغەمبەراندا وەكو بەڵگەیەكی راستی پەیامەكەیان.\n12- هەڵسەنگاندنی فەرموودە و رەخنەگرتن لە هاوەڵانی پێغەمبەر: لای موعتەزیلە سەرچاوەی سەرەكی شەریعەت بریتیە لە عەقڵ، قورئان، سوننەت، كۆدەنگیی زانایان، عەقڵ یەكەم سەرچاوەیە چونكە لە رێگەی عەقڵەوە دەزانرێت كە قورئان و سوننەت و كۆدەنگیی بەڵگەن(44).\nسەبارەت بە قورئان و سوننەتی موتەواتیر، ئەوان زۆر قسەیان نییە، دەمێنێتەوە سوننەتی ئاحاد كە زۆربەی فەرموودەكانی پێغەمبەر لەم جۆرەن، موعتەزیلەكان چەندین بۆچوونیان هەیە سەبارەت بە بەڵگەدانانی و مەرجەكانی و بواری كارپێكردنی.\nشێوە كۆدەنگیەك لای زانایانی موعتەزیلە هەیە كە لە بواری بیروباوەڕدا كار بە فەرموودەی ئاحاد ناكرێت، هەندێكیان بوارەكانی پەرستش (العبادات) و تاوان و سزا (الجرائم والعقوبات)یشیان خستۆتە پاڵ و وتوویانە: تەنها لە مامەڵە و كاروبارە دنیاییەكاندا كاربە فەرموودەی ئاحاد دەكرێت، هاوكات زۆرینەیان كاریان پێكردووە لە تێكڕای مەسەلە و بابەتەكاندا جگە لە مەسەلەكانی بیروباوەڕ، بەڵام چەندین مەرجیان داناوە بۆ كارپێكردنی، هاوشێوەی حەنەفیەكان، لەوانە:\nنابێت فەرموودەكە پێچەوانەی عەقڵ و دەقی قورئان بێت، نابێت پێچەوانەی فەرموودەی بەهێزتر بێت، نابێت لە بابەتێكدا هاتبێت كە وابخوازێت دەیان كەس گێڕەرەوەی بن، دەبێت فەرموودەی تر هەبێت پشتگیری بكات، دەبێت لە هەر چین و پلەیەكدا دووكەس گێڕەرەوەی بن، هەندێكیان دەڵێن سێ یان چوار كەس، دەبێت كەسی گێڕەرەوە راستگۆ بێت، شارەزا بێت لەو بابەتەی فەرموودەكەی تێدا هاتووە(45).\nهەرلەم سەربەنەوە زۆرێك لە موعتەزیلەكان فەرموودەكانی: سزای ناوگۆڕ، بینینی جنۆكە، موعجیزەی لەتبوونی مانگ، موعجیزەی هەڵقوڵانی ئاو لەناو دەستی پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێت)، جادوكردن لە پێغەمبەر (دروودی خوای لەسەر بێت)، شەفاعەت، بینینی خودا و چەندینی تریان رەتكردۆتەوە.\nسەبارەت بە بۆچوونیان لەسەر هاوەڵانی پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر بێت) موعتەزیلەكان وەكو مرۆڤ مامەڵەیان لەگەڵ كردوون، ئەو تەلیسمەیان شكاندووە كە هاوەڵان هەموویان راستگۆ و بەمتمانەن، نابێت قسەیان لەسەر بكرێت، ئەوان رەخنەیان لە زۆر هەڵوێست و بۆچوون‌و گێڕانەوەی هاوەڵان گرتووە(46).\nموعتەزیلەكان لە روانگەی یەكتاپەرستی و پاكوبێگەردیی و دادی خواییەوە چەندین بابەتی تری هەستیاری فەلسەفی و كەلامی و شەرعیان وروژاندوە و قسەیان لەسەر كردووە، لەوانە، بابەتەكانی: بوون، نەبوون، بەشی دابەشنەبوو یان جەوهەری تاك، جووڵە، وەستان، تایبەتمەندیی تەنەكان، گیان، هەستەكان، چێژ، ئازار، جنۆكە، شەیتان، فریشتە، پێغەمبەرایەتیی، تۆبەكردن، پێشەوایەتی، بنچینەی زمان، وردەكاریەكانی رۆژی دوایی، وەك: سزای ناوگۆڕ، پردی سیرات، شەفاعەت، تەرازووی كارەكان، بەردەوامیی بەهەشت و دۆزەخ، ... تاد.\nقوتابخانەی بەسریەكان و بەغدادیەكان\nهەندێك لە مێژوونووسان و بیریاران موعتەزیلەیان بەپێی چین و سەردەمەكان دابەشكردووە، وەك: قازی عەبدولجەبار و ئیبنولمورتەزا- لە (840ك مردووە)-، بەناوبانگترینی ئەو چینانەش چینی شەشەمە، بە لوتكەی قۆناغە مێژووییەكانی موعتەزیلە دادەنرێت، دیارترینی زانایانی ئەم قۆناغەش: ئەبوهوزەیلی عەلاف، ئیبراهیمی نەزام، بیشری كوڕی موعتەمەر-لە (210ك مردووە)-، ئەبوبەكری ئەسەم- لە (225ك مردووە)-، هیشامی فوەتی- لە (211ك مردووە)- و چەندانی تربوون، كە هەستان بە فراوانكردن و قوڵكرنەوەی تیۆرە كەلامیەكان و راڤەكردنی پێنج بنەماكە.\nزۆرێك لە پسپۆڕانی گروپ و مەزهەبەكانی وەك: ئەشعەری- لە (324ك مردووە)- شەهرستانی و بەغدادی- لە (429ك مردووە)- بە پێی قوتابخانەی پاڵدراو بۆلای كەسایەتیەكان دابەشیان كردوون، وەك: واسڵیەكان، هوزەیلیەكان، نەزامیەكان، جوبائیەكان، بیشریەكان، جاحزیەكان، هیشامیەكان، جەعفەریەكان و ... تاد، زۆرتر مەبەست لەم دابەشكردنە ئەوەبووە، موعتەزیلەكان بەجۆرێك وێنابكرێن، كە لە چەندین ئاڕاستە و قوتابخانەی ناكۆك و دژیەك پێكهاتوون.\nهاوكات هەندێكی تر بە پێی ئەوەی لە واقیعدا بووە موعتەزیلەیان دابەشكردووە بۆ دوو قوتابخانەی گەورە: بەسریەكان و بەغدادیەكان، كە هەردوولایان برەویان بە بیر و هزری ئیعتیزالی داوە، لەگەڵ هەبوونی چەند جیاوازیەك لە ئامراز و شێوازی كاركردنیاندا، لەوانە:\nقوتابخانەی بەسرە لە پێشتردا هەبووە و هەر ئەوان بنیاتنەری مەزهەبی موعتەزیلە بوون لە كۆتایی سەدەی یەكەمی كۆچیدا، بەڵام قوتابخانەی بەغداد دواتر و لە كۆتایی سەدەی دووەمی كۆچیدا دەركەوت لەسەر دەستی بیشری كوڕی موعتەمەر، هەربۆیە بەغدادیەكان لە واقعدا جێبەجێكەری بیرۆكە و تیۆری بەسریەكان بوون، بە تایبەت لە مەسەلەی یەكتاپەرستیدا، هەوڵیاندەدا بەهەر ئامرازێك بووە قەناعەت بە خەڵك بكەن بۆ وەرگرتنی بیرۆكەی دروستكراویی قورئان و رەتكردنەوەی سیفاتە زیادەكان بەسەر زاتی خواوە(47).\nلەلایەكی ترەوە، بەغدادیەكان توانیان باسەكانی بنەمای دادی خوایی فراوانبكەن و چەندین بیرۆكەی لەسەربنیاتبنێن، كە پێشتر بنەمای ناوبراو لەلایەن بەسریەكانەوە بنیاتنرابوو، بۆ نموونە: بیشری كوڕی موعتەمەر بیرۆكەی لێبوونەوە (التولد)ی وروژاند بە مەبەستی راڤەكردنی یاسای هۆیەتی (قانون السببیة) و بەدوورگرتنی خودا لەهەر كارێكی نەشیاو و خراپ، هاوكات هەستا بە راڤەكردنێكی تایبەتی بیرۆكەی (لوتفی ئیلاهی) بە مەبەستی زیاتر چەسپاندنی بنەمای دادی خوایی(48).\nهەروەها بەغدادیەكان بەهۆی زیاتر تێكەڵبوونیان بە فەلسەفەی یۆنانی، چەندین مەسەلەی كەلامی ورد و ئاڵۆزیان خستە بەر باس و لێكۆڵینەوە، لەگەڵ ئەمەشدا لەلایەنی هزریەوە یەكگرتووتربوون لە بەسریەكان(49).\nدەمێنێتەوە ئەوەی، موعتەزیلەكان بە گشتی و بەغدادیەكان بە تایبەتی، بە خواپەرستی و دوورەپەرێزی و پشتكردنە خۆشیەكان ناسرابوون، زۆر بە سادەیی و هەژارانە ژیانیان دەگوزەراند، لەكاتێكدا دەرگای كۆشكی خەلیفە هەمیشە كراوە بوو بۆیان، بۆ نموونە: عیبادەت و دنیانەویستی جەعفەری كوڕی حەرب- لە (236ك مردووە)- جەعفەری كوڕی موبەشیر- لە (234ك مردووە)-، ئەبو موسای موڕدار‌و، ئەبو جەعفەری ئیسكافی- لە (240ك مردووە)- ببوە باسی رۆژانەی خەڵكی لەو دەمەدا. چەندینجار لەلایەن خەلیفەوە داوایان لێدەكرا ببنە دادوەر و قازی، رەتیاندەكردەوە، بەڵام نابێت ئەوەشمان لەبیر بچێت یەك لە كەسایەتییە دیارەكانی موعتەزیلە بەناوی ئەحمەدی كوڕی ئەبی دوئاد- لە (240ك مردووە)- توانی خۆی لە خەلیفە مەئمونی عەباسی نزیك بكاتەوە و ببێتە وەزیر و دەمڕاستی، دواتر بووە جێبەجێكەری بیرۆكەی تاقیكردنەوەی زانایان لەسەر مەسەلەی دروستكراویی قورئان، كە بە هۆیەوە چەندین زانای وەك ئەحمەدی كوڕی حەنبەل- لە (241ك مردووە)- ئازاردرا(50)\nگرنگی و رۆڵی موعتەزیلە لە مێژووی هزری ئیسلامیدا\nموعتەزیلە یەكەمین قوتابخانەی كەلامیە لە ئیسلامدا، رۆڵی بەرچاوی هەبووە لە برەوپێدانی هزری ئاینی و فەلسەفیدا، بنیاتنەری بنەما عەقڵیەكانی عەقیدەی ئیسلامییە، لە رێگەی قوتابخانەی ناوبراوەوە بزافی عەقڵگەرایی هاتە ئاراوە و توانی لە هەیمەنەی چەقبەستوویی بێمانا و پەیوەستبوونی رەها بە دەقەوە كەمبكاتەوە.\nپێشەوایان و قوتابیانی ئەم قوتابخانە، عەقڵیان كردبووە پێوەر بۆ هەڵسەنگاندنی زۆرێك لە كێشە ئاینیەكان و دۆزینەوەی چارەسەری گونجاو بۆیان.\nموعتەزیلە وەكو تەوژمێكی هزری و رێبازێكی عەقڵانی دەركەوتنیان حەتمی بوو، دەبوا هەر ببوونایە بۆ چوونە نێو ئەو مەیدانخوازی و ململانێ فكریەی ئیسلام و موسڵمانان دووچاری ببوون لەلایەن هەواداران و هاوبیرانی جولەكە، مەسیحی، بەراهیمە، مانەوی، مەزدەكی، سابیئە، سومەنی و دەهریەكان لەلایەك، بۆ رووبەڕوبوونەوەی گروپە لادەرە شیعی و سوونیەكان لەلایەكی ترەوە.\nلەمبارەوە خاوەنی كتێبـی (الانتصار) دەڵێت: "بێجگە لە موعتەزیلەكان كەس هەبوو بەرپەرچی دەهریەكان بداتەوە؟ كەسێك هەبوو بنەمای یەكتاپەرستی روونبكاتەوە، بەرگری لێبكات و بەڵگەی بۆ بهێنێتەوە، كتێبـی لەسەر دابنێت، بە چەندین شێواز بەرپەرچی گروپە دژ بە ئاینەكان بداتەوە، بێجگە لە موعتەزیلە؟"(51).\nگەورەیی موعتەزیلە لەوەدابوو هەوڵیاندەدا گرنگیبدەن بەبیر‌و بۆچوونی نەیاران‌و دژەكانیان‌و ئاشنا بن بە میتۆد‌و بەڵگە‌و رەخنەو وردەكاریەكانیان، تا بتوانن بەهەمان شێواز‌و رێبازی خۆیان وتووێژیان لە گەڵدا بكەن‌و رەتیانبدەنەوە‌و، لە رێگەی بەڵگە عەقڵیە حاشاهەڵنەگرەكانەوە بەرگری لە ئیسلام بكەن.\nلەلایەكی ترەوە یەكەمین هەوڵ كە درا بۆ نزیككردنەوەی دەقە ئاینیەكان لە عەقڵەوە و سەلماندنی نەبوونی نەسازی‌و ناڕێكی لە نێوان عەقڵ‌و نەقڵ‌و، فەلسەفە و ئایندا لەلایەن موعتەزیلەكانەوە بوو.\nبەهەمان شێوە موعتەزیلەكان رۆڵی بەرچاو و كارایان گێڕا لە بە عەقڵانیكردن و فراوانكردنی باسەكانی زانستی ئوسوڵی فیقهدا، ئەم زانستە بە بڕبڕەی پشتی زانستە شەرعیەكان دادەنرێت و هۆكاری مانەوەی حوكمە شەرعیەكان و گونجاندنیانە لەگەڵ كات و شوێن و سەردەمە جیاوازەكاندا، لەمبارەوە كتێبـی (المعتمد في أصول الفقه)ی ئەبوحسەینی بەسری كە راڤە و درێژكراوەی كتێبـی (العمد) و بەرگی حەڤدەیەمی كتێبـی (المغني في أبواب التوحید والعدل)ی قازی عەبدولجەبارە، بە گرنگترین و كاریگەرترین كتێبـی ئوسوڵی فیقهـ دادەنرێت لە دوای (الرسالە)ی ئیمامی شافیعی، زۆربەی كتێبە ئوسوڵیەكانی دواتر كەوتوونەتە ژێر كاریگەریەوە.\nلەلایەكی ترەوە كێ دەتوانێت لە كاریگەری و داهێنانەكانی: ئەبوعەلی قوتروب- لە (206ك مردووە)-، ئەخفەشی ناوەند- لە (215ك مردووە)-، ئەبو زەیدی ئەنساری- لە (215ك مردووە)-، ئەبو عوسمانی مازنی- لە (247ك مردووە)-، ئەبو حاتەمی سیجستانی- لە 250ك مردووە)- ئەبو عوسمانی جاحز- لە (255ك مردووە)-، ئیبن كەیسانی بەغدادی- لە (299ك مردووە)-، ئەبو سەعیدی سیرافی- لە (368ك مردووە)-، ئەبوعەلی فارسی- لە (377ك مردووە)-، ئەبوحەسەنی رومانی- لە (384ك مردووە)-، ئیبن جینی- لە (392ك مردووە)-، ، ئیسماعیلی كوڕی حەمادی جەوهەری- لە (393ك مردووە)-، ئەبوهیلالی عەسكەری- لە (395ك مردووە)-، ئەبوقاسمی زەمەخشەری- لە (538ك مردووە)-، كەمبكاتەوە لە بوارەكانی ئەدەب، فەلسفەی زمان، یاسا و رێساكانی زمانی عەرەبی، فەرهەنگناسی، بەدەگمەن سەرچاوەیەكی نەحو سەرف دەبینیت ناو و بۆچوون و گریمانە و لێكدانەوەی ئەو زانایانەی تێدا نەبێت.\nهەر لە هەمان باسدا دەبینین زۆربەی نووسراوەكان لە ئیعجاز و رەوانبێژیی قورئاندا، كاریگەرن بە نووسینەكانی ئەبوحەسەنی رومانی و قازی عەبدولجەبار و زەمەخشەری.\nیان كاتێك لە (كتاب الحیوان) و (البیان والتبیین)ی جاحز و (الخصائص)ی ئیبن جینی و (المغني في أبواب التوحید والعدل)ی قازی عەبدولجەبار و (الكشاف عن حقائق غوامض التنزیل)ی زەمەخشەری و (الصحاح)ی جەوهەری ورد دەبیتەوە ئەوكات دەزانیت ئەو زانایانە چی رۆڵێكیان هەبووە لە شارستانیەتی ئیسلامیدا، خاوەنی چ جۆرە عەقڵێكی داهێنەر و مەوسوعی بوون.\nیاخود دەبینین ئیمامی زەهەبی –لە (748ك مردووە)- خاوەنی (سیر أعلام النبلا‌و) و (میزان الاعتدال) كە یەكێكە لە نەیارانی موعتەزیلە، بەڵام راستگۆیانە باسی لە دینداری و زانایەتی زۆربەی موعتەزیلەكان كردووە، ژیاننامەی حەفتاودوو كەسایەتی موعتەزیلە و قەدەریەی هێناوە كە بوخاری- لە (258ك مردووە)- و موسلیم- لە (261ك مردووە)- گێڕانەوەیان لێوەرگرتون(52).\nلە سەروو هەموو ئەمانەوە تێڕوانینی موعتەزیلە بۆ بنەمای یەكتاپەرستی تێڕوانینێكی زۆر بەهێزبووە، بە جوانترین شێواز ئایەتی (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ) لە بۆچوونەكانیاندا رەنگیداوەتەوە.\nهەروەها لە رەتكردنەوەیان بۆ قەدەر و پاڵدانی كارەكان بۆ بەندەكان دوو مەبەستی گەورەیان پێكابوو:\nیەكەم: پاكوبێگەرد راگرتنی خودا لە هەر ستەمێك و بەرگریكردن لە بنەمای دادی خوایی .\nدووەم: بەرگریكردن لە ئازادی مرۆڤەكان و شیاوێتیان بۆ هەڵگرتنی لێپرسراوێتی.\nئەوە ماوە بڵێین لەوانەیە موعتەزیلەكان لە هەندێك مەسەلەدا كەوتبنە هەڵەوە، لە هەندێك باسیشدا هەست بە زیادەڕۆیی یان كەموكورتیان بكرێت و نەیان پێكابێت، بەڵام ئەوەی بۆ ئێمە گرنگە و سەرسامماندەكات رۆحی موعتەزیلەیە، ئەو رۆحەی دەیویست رەخنەگر بێت، ئازادیخوازبێت، داهێنەر بێت، تازەگەر و ریفۆرمخوازبێت، خۆگونجێنەربێت لەگەڵ سەردەمدا، عەقڵانی بێت، ئاین و ئاینداری لە خورافیات پاكبكاتەوە، هەوڵیدەدا بنەمای یەكتاپەرستی بپارێزێت لە چڵك و چەپەڵیەكانی چواندن، بەجەستەكردن، دوالیزم و سیانەیی.\n1- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، تحقيق: سمير مصطفى رباب، دار إحياء التراث العربي، بيروت، ط1، 2001، ص131.\n2- الشهرستاني: الملل والنحل، تحقيق: أحمد فهمي محـمد، دار الكتب العلمية، بيروت، ط3، 1992 1/38.\n3- نادر، ألبير نصري: فلسفة المعتزلة، مطبعة دار نشر الثقافة، الإسكندرية، د.ت 1/37. عبدالحميد، عرفان:دراسات في الفرق والعقائد الإسلامية، مطبعة الإرشاد، بغداد، ط1، 1967، ل223.\n4- الأشعري: مقالات الإسلاميين، تحقيق: محمد محيي الدين عبدالحميد، المكتبة العصرية، بيروت، 1990، 1/245. الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو،1/44.\n5- بدوي، عبدالرحمن: مذاهب الإسلاميين، دار العلم للملايين، بيروت، 1997، ص208. النشار:سەرچاوەی پێشوو،1/558.\n6- الشهرستاني: الملل والنحل1/69. بدوي، عبدالرحمن: سەرچاوەی پێشوو،ص343. عبدالحميد، عرفان: سەرچاوەی پێشوو،ل230.\n7- الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو،1/69. عبدالحميد، عرفان: سەرچاوەی پێشوو،ل235.\n8- دراسات في الفرق والعقائد الإسلامية، ص235.\n9- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص357. المغني في أبواب التوحيد والعدل ، تحقيق: إبراهيم الأبياري، دار الكتب المصرية، القاهرة، د.ت 7/3. بدوي، عبدالرحمن: سەرچاوەی پێشوو، ص473.\n10- الهمداني، القاضي عبدالجبار: المغني في أبواب التوحيد والعدل 7/86. الجشمي، الحاكم: تحكيم العقول في تصحيح الأصول، تحقيق: عبدالسلام بن عباس الوجيه، مؤسسة الإمام زيد بن علي الثقافية، صنعاء، ط2، 2008،ص170. نادر، ألبير نصري:سەرچاوەی پێشوو،1/103.\n11- شرح الأصول الخمسة، ص360. المغني في أبواب التوحيد والعدل 7/87.\n12- الجشمي، الحاكم:سەرچاوەی پێشوو،ل92.\n13 الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص153.\n14- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص151. الجشمي، الحاكم: سەرچاوەی پێشوو، ل92.\n15- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص156.\n16- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص164. الجشمي، الحاكم: سەرچاوەی پێشوو، ل113.\n17- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص522. عبدالحميد، عرفان: سەرچاوەی پێشوو،ل261.\n18- عبدالحميد، عرفان:سەرچاوەی پێشوو، ل262.\n19- عبدالحميد، عرفان:سەرچاوەی پێشوو، ل262.\n20- الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو،1/41.\n21- جار الله، زهدي: المعتزلة، الأهلية للنشر والتوزيع، بيروت،د.ط،1974،ص96.. عبدالحميد، عرفان: سەرچاوەی پێشوو، ل262.\n22- جار الله، زهدي:سەرچاوەی پێشوو، ل96. عبدالحميد، عرفانسەرچاوەی پێشوو، ل262.\n23- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص224. جار الله، زهدي: سەرچاوەی پێشوو، ل96. عبدالحميد، عرفانسەرچاوەی پێشوو، ل262.\n24- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص231. جار الله، زهدي: سەرچاوەی پێشوو، ل97\n25- الهمداني، القاضي عبدالجبار: شرح الأصول الخمسة، ص225.\n26- الهمداني، القاضي عبدالجبار: فضل الاعتزال وطبقات المعتزلة ومباينتهم لسائر المخالفين،ص232. البصري، أبوالحسين: المعتمد في أصول الفقه، تحقيق: محمـد حميدالله، دمشق، 1965، 2/868. السمرقندي، شمس الدين: الصحائف الإلهية، تحقيق: أحمد عبدالرحمن الشريف، دار الكتب العلمية، بيروت، 2007 ص464. الشهرستاني: الملل والنحل1/39. نادر، ألبير نصري: سەرچاوەی پێشوو،2/39.\n27- الشهرستاني: الملل والنحل 1/39. الجشمي، الحاكم: سەرچاوەی پێشوو، ل115. جار الله، زهدي:سەرچاوەی پێشوو، ل102.\n28- جار الله، زهدي:سەرچاوەی پێشوو، ل102.\n29- سەرچاوەی پێشوو، ل103.\n30- الجشمي، الحاكم:سەرچاوەی پێشوو، ل180. جار الله، زهدي:سەرچاوەی پێشوو، ل103.\n31- الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو، 1/68. جار الله، زهدي: سەرچاوەی پێشوو، ل104.\n32- جار الله، زهدي:سەرچاوەی پێشوو، ل104.\n33- سەرچاوەی پێشوو، ل104.\n34- سەرچاوەی پێشوو، ل105.\n35- سەرچاوەی پێشوو، ل105.\n36- سەرچاوەی پێشوو، ل105.\n37- سەرچاوەی پێشوو، ل106.\n38- سەرچاوەی پێشوو، ل106.\n39- الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو، 1/50. نادر، ألبير نصري: سەرچاوەی پێشوو، 1/150.\n40- الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو، 1/50. نادر، ألبير نصري: سەرچاوەی پێشوو، 1/109.\n41- الهمداني، القاضي عبدالجبار: المغني في أبواب التوحيد والعدل، تحقيق: أبوالعلا عفيفي،13/9. الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو، 1/68.\n42- الأشعري: سەرچاوەی پێشوو، 2/97. النشار: نشأة الفكر الفلسفي في الإسلام، دار السلام، القاهرة، ط1، 2008،1/551. نادر، ألبير نصري: سەرچاوەی پێشوو، 1/220. تركي، إبراهيم محمـد: السببية عند اقاضي عبدالجبار، دار الوفاء، الإسكندرية، ط1، 2004، ص46.\n43- الأشعري: سەرچاوەی پێشوو، 2/122، 125، 128. الهمداني، القاضي عبدالجبار: المغني في أبواب التوحيد والعدل، تحقيق: محمود محـمد قاسم، 15/226. الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو، 1/52، 71. تركي، إبراهيم محـمد: سەرچاوەی پێشوو، ل73.\n44- الهمداني، القاضي عبدالجبار: فضل الاعتزال وطبقات المعتزلة ومباينتهم لسائر المخالفين، مطبوع مع رسالتين للبلخي والحاكم الجشمي باسم (فضل الاعتزال وطبقات المعتزلة) تحقيق : فؤاد سيد، الدار التونسية، ص139.\n45- الهمداني، القاضي عبدالجبار: المغني في أبواب التوحيد والعدل، 17/280. البصري، أبوالحسين: سەرچاوەی پێشوو، 2/570...\n46- الأشعري: سەرچاوەی پێشوو، 2/142. الهمداني، القاضي عبدالجبار: فضل الاعتزال، ص142. الشهرستاني: سەرچاوەی پێشوو،1/50.\n47- الراوي، عبدالستار: ثورةالعقل دراسة فلسفية في فكر معتزلة بغداد، دار الشؤون الثقافية العامة، بغداد، ط2، 1986،ص83، 95.\n48- سەرچاوەی پێشوو، ل95.\n49- سەرچاوەی پێشوو، ل95.\n50- سەرچاوەی پێشوو، ل95...\n51- الخياط: الانتصار والرد على ابن الراوندي الملحد، تحقيق: نيبرج، الدار العربية للكتاب، القاهرة، ط1، 1344ه،ص17.\n52- جارالله، زهدي:سەرچاوەی پێشوو، ل244.\nبیـروڕا و دونیابینی سیاسیی موعتەزیلە


سینەمەخمور دەبێتە دەنگ و ڕەنگی کۆمەڵگای مەخمور - RojNews\nسینەمەخمور دەبێتە دەنگ و ڕەنگی کۆمەڵگای مەخمور\nڕۆژنیوز - حەسرەت و زنارین\nسەدیق کاپار، مامۆستا و ئەندامی ناوەندی چاند و هونەری مەخمور و هەروەها یەکێک لە ئەندامانی سینەمەخمور دەڵێت، کە سینەمەخمور دەکەنە دەنگ و ڕەنگی کۆمەڵگای مەخمور.\nکامپی شەهید ڕوستەم جودی لە مەخمور لە هەموو بوارەکاندا خۆی ڕێکدەخات و پێش دەکەوێت، ئەندامانی ناوەندی چاند و هونەری مەخمور لە بواری سینەمادا هەنگاویان نا و سینەمایەکیان کردەوە بەناوی سینەمەخمور، لەبارەی ئەو سینەمایەوە سەدیق کاپار قسەی بۆ ئاژانسەکەمان کردووە.\nسەدیق کاپار بەم شێوەیە قسەکانی دەستپێکرد:"سینەما بۆخۆی کارێکی هونەرییە، دەبینین کە لە جیهاندا سینەما چەند کاریگەرە، ئێمە لە منداڵییەوە سینەمامان خۆشدەویست، بەڵام نەماندەزانی سینەما چییە و چی دەکات، ئێستا گروپی سینەمەخمورمان دامەزراندووە و پێموایە دەتوانین تێبکۆشین بۆ قەرەبوو کردنەوەی کەموکوڕییەکانی ڕابردوو و بە سەرکەوتووییەوە سینەمەخمور بەڕێوەببەین، ئەگەرچی ئەو گروپەمان تازە دامەزراندووە، بەڵام دەتوانین لە سەرەتاوە بە پەروەردەوە دەستپێبکەین و تێکۆشان لەم بوارەدا پێش بخەین، پێشموایە بتوانین بەم زووانە بەرهەمی وەکو کورتە فیلم بڵاوبکەینەوە، ئامانجی سەرەکی ئەوەیە کە ببینە دەنگ و ڕەنگی کۆمەڵگاکەمان".\nمامۆستا سەدیق کاپار وتیشی: پێشتریش لە کامپەکەدا لە بواری سینەمادا کار دەکرا، بەڵام ئەو هەوڵدانانە لە ساڵی ٢٠١٣دا وەستێندران، لەم دوواییانەدا بە نمایشکردنی فیلمی کۆبانێ یەکەم هەنگاوی پراتیکمان نا بۆ دەستپێکردنەوەی تێکۆشانی سینەمایی، دوواتریش وەکو سینەمەخمور و وەکو لقێک لە ناوەندی چاند و هونەری مەخمور خۆمان ڕاگەیاند.\nلە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا وتی، کە پێویستە یادی هەڤاڵانی سینەماکاری پێشوومان بکەینەوە، ئێمەش وەکو سینەمەخمور دەڵێین کە درێژەپێدەری ڕێگای دەیان هەڤاڵمانین کە شۆڕشگێڕ و فیلمساز بوون و شەهیدبوون، بۆیە یادی شەهید خەلیل داغ، نوژیان ئەرهان، یڵماز گونەی و دەیان فیلمساز و سینەماکاری دیکە دەکەینەوە.\nمامۆستا کاپار بەم شێوەیە کۆتایی بە قسەکانی هێنا: لێرەوە ڕایدەگەیەنم کە پێویستمان بە هاوکاری و یارمەتیی پیشەیی هەیە، بۆیەش بانگەوازی هەموو هەڤاڵان لە ڕۆژئاوا و باکوری کوردستان دەکەین دەستی هەڤاڵتی و برایەتیان بەرەوڕوومان درێژبکەن.


پۆلیسی سلێمانی ئاماری شه‌ش مانگی رابردوو ئاشكرا ده‌كات\nبه‌رێوبه‌رایه‌تی پۆلیسی سلێمانی ئاماری قەزای چەمچەماڵ ئاشكرای ده‌كات و رایده‌گه‌ینێت روداوه‌كان به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ ساڵی رابردوو كه‌می كردوه، دووپاتی ده‌كاته‌وه ساڵی رابردوو (1173) روداوی جۆراور جۆر ریودابوو " به‌ڵام ئه‌مساڵ (765) روداو رویداوه .\nسەركەوت ئەحمەد، بەرپرسی راگەیاندنی پۆلیسی سلێمانی لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا ئاماری رووداوە جۆراوجۆرەكانی قەزای چەمچەماڵی ئاشكرا كرد"بە پێی ئامارەكە لە ساڵی رابردوودا (6 )حاڵەتی كوشتن و (112) روداوی تەقەكردن و (185) حاڵەتی دزیكردن تۆماركراوە، هەر لە ساڵی رابردوودا (30 )حاڵەتی خراپ بەكارهێنانی ئامێرەكانی پەیوەندیكردن و (3 )حاڵەتی خۆكوشتن تۆماركراوە، وه (87) رووداوی شەركردنیش هەبووە، كۆی گشتی رووداوە جۆراوجۆرەكانیش لەو ساڵەدا( 1173) رووداو بووە، به‌ڵام لە ماوەی (6 )مانگی رابردووی ساڵی (2018) دا ئاماری رووداوەكان لە چاو ساڵی رابردوودا دابەزیوە بە جۆرێك (8 )حاڵەتی كوشتن ( 71 )حاڵەتی شەڕكردن ( 44) رووداوی تەقەكردن تۆماركراوە".\nراگه‌یاندنی پۆلیسی سلێمانی ئه‌وه‌شی ئاشكرا كردوه"هەر لە ماوەی ئەو( 6) مانگەدا (188) رووداوی دزیكردن (18) حاڵەتی خراپ بەكارهێنانی ئامێرەكانی پیوەندیكردن تۆماركراوە، كۆی گشتی رووداوە جۆراوجۆرەكانیش (765) رووداو بووە".\nسه‌ركه‌وت ئه‌حمه‌د، ئه‌وه‌شی ئاشكرا كردوه"ژمارەیەک تۆمەتبار هەن کە لەلایەن حزب و بەرپرس و عەشیرەتەکانەوە داڵدەدراون و تا ئێستا دەستگیر نەکراون".\nهه‌ر له كۆنگره رۆژناه‌وانیه‌كه‌دا به‌ر پرسه‌كه‌ی پۆلیسی سلێمانی ئاماژه‌ی به‌وه دا"لەو ماوەیەدا دەستگیراوە بەسەر حەوت ئۆتۆمبێل و شەش ماتۆڕسکیل کە بێ بنەما و بێ سەرەتا بوون و پێچەوانەی ڕێنماییەکانی پۆلیسی هاتوچۆ سوڕاونەتەوە".


هیچ داخوازییەک بۆ دانوستان لە گەڵ ئەمریکا لە ئارادانییە - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٨ Ordibehesht ٧ ٢١:١٨\nNews Code 26244\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، سەید عەباس مووسەوی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوە لە وەڵامی ئیدعای هندێک لە میایە دەرەکییەکان سەبارەت بە داخوازیی ئێران بۆ دانوستان لە گەڵ ئەمریکا و دەسپێکی دانوستانەکانی ئێران و عەرەبستانی سعوودی، ئەو جۆرە ئیدعاگەلەی بێ بنەما و هەڵە زانی و ڕایگەیاند: هیچ داخوازییەک بۆ دانوستان لە گەڵ ئەمریکا لە ئارادانییە و سەبارەت بە عەرەبستان جگە لە پرسی هاوپەیوەند بە حەجەوە کە بە پێی ڕێککەوتنەکان لە پرسی و پەیوەندیی سیاسی جودا کراوەتەوە، هیچ جۆرە دانوستانێکمان نییە.\nمووسەوی ڕاشیگەیاند: سیاسەتی ڕاگەیێندراو و کردەیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لەبارەی دراوسێکان تەواو ڕوون و داڕێژراو لە سەر بنەمای ڕێزگرتنی بەرامبەر، دراوسێتی شیاو، ئاشتیانە و هاوڕێ لە گەڵ هاوکاری و گفتوگۆی بەرامبەرە و هەموو ئەو دراوسێیانەی ئێران کە واقع بینانە، ڕاستییەکان و گۆڕانکارییە ناوچەیی و جیهانییەکان لە بەرچاو دەگرن، لە یەکەمایەتیی پەیوەندیی سازێنەری وێرای ڕێزگرتنی بەرامبەرن.\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە درێژەدا وتی: عەرەبستانی سعوودی وڵاتێکی گرینگ لە ناوچەدا کە لە ساڵانی ڕابردوودا کەوتە ئاراستەیەکی نەشیاو بە ڕەوتێکی نەگونجاو و هەر ئەوەش قەیران و کێشە و گرفتی زۆری لە ناوچەدا دروست کرد.\nناوبراو هیوایشی خواست، عەرەبستان بگەڕێتەوە ئاراستەی خێرخوازیی ڕاستبێژانە بۆ گەلانی ناوچە و لەو بارودۆخەدا کۆماری ئیسلامیی ئێران وەک هەمیشە لە چوارچێوەی هاوکارییە ناوچەیی و دوو قۆڵییەکان ئامادەی هاوکاری لە گەڵ ئەو وڵاتەیە.


گومانم هه‌یه ئه‌وانه‌ی نه‌زارخه‌زره‌جیان به‌بێتاوان له‌قه‌ڵه‌م داو…..ئه‌میر قادر – Denegkan\nگومانم هه‌یه ئه‌وانه‌ی نه‌زارخه‌زره‌جیان به‌بێتاوان له‌قه‌ڵه‌م داو…..ئه‌میر قادر\nbyئه‌میر\tDecember 23, 2008\tجینۆساید\nگومانم هه‌یه ئه‌وانه‌ی نه‌زارخه‌زره‌جیان به‌بێتاوان له‌قه‌ڵه‌م داو ئه‌وانه‌ی وه‌فیق سامه‌ڕاییان کرده موسته‌شاری خۆیان، ئه‌وانه‌ی سوڵتان هاشمیان کرده ئه‌فسه‌ری نایاب،هه‌رئه‌وانه‌ش فرۆکه‌وانه‌که‌یان له‌سلێمانی له‌ده‌ستی دادگا ڕزگار کردبێت !.\nدوێنێ دادگای باڵا له‌سه‌ردۆزی هه‌ڵه‌بجه ده‌ستی به‌کاره‌کانی کرد،هه‌موو شته‌کان خه‌ریکبوون ڕاڕه‌وی نۆرماڵی خۆیان ده‌گرت، ته‌نها ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به ئاماده‌یی کوردیه‌وه هه‌بوو وه‌ک پینه‌یه‌کی زۆر ناقۆڵا و ده‌لاقه‌یه‌ک به‌دۆزه‌که‌وه دیاربوو،کێشه‌ی وه‌رگێره‌کان و هێنانی که‌سانێک بۆکاری وه‌رگێران که ناتوانن ئه‌وکاره‌بکه‌ن و دۆزه‌که زه‌ره‌رمه‌ند ده‌که‌ن،شتێک که‌له‌که‌س شاراوه‌نیه‌و هه‌موو ئه‌زانن ئه‌ویش ئه‌وه‌یه که بۆدۆزی جینۆسایدو ئه‌نفال که‌مترین کارده‌کرێت و ده‌سه‌ڵاتی کوردی که پێچکه‌ی کورسیه‌کانی له‌سه‌ر ئێسک و پروسکی ئه‌نفاله‌کان و خه‌ڵکی زوڵم لێکراوی کوردستان داناوه،باڵام به‌رانبه‌ر به‌م دۆزه‌و به‌م خه‌ڵکه وه‌ک منداڵانی ئه‌ستێره‌یه‌کی نه‌فره‌ت لێکراو هه‌ڵس و که‌وت ئه‌کات،ئه‌نفال ده‌خیله‌یه‌ک بۆ حیزب و ده‌سه‌ڵات،مه‌جبوورئاواو کاولاواو له‌برساکوشتن و هه‌ژارکردنی ئه‌وانه‌یه که ئه‌نفال پێی نه‌کوژران..\nده‌لاقه‌ی دووه‌م ئه‌وه بوو که ئه‌وفڕۆکه‌وانه‌ی که به‌شداری کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه بووه‌و له‌ئاسایشی سلێمانی زیندان بووه و ده‌بوو له‌دادگا ئاماده‌بێت و شایه‌دی له‌سه‌ر ئه‌وه‌بدات که‌به‌ڵی عێراق هه‌ڵه‌بجه‌ی کیمیاباران کرد و باڵۆنه‌که‌ی عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جیدی بته‌قاندایا که‌ده‌ڵێت ئێمه نه‌بووین،به‌پێی نامه‌یه‌کی ئاسایشی سلێمانی که‌دادوه‌ر محه‌مه‌د عرێبی باسی کرد گوایه فڕۆکه‌وانه‌که که‌ناوی تارق موحه‌مه‌د ڕه‌مه‌زانه‌و له ئاسایشی شاری سلێمانی ده‌ستبه‌سه‌ر بووه له ئوكتۆبه‌ری 2008 دا له‌خه‌سته‌خانه یان ڕێگای خه‌سته‌خانه ڕایکردووه.\nله‌سه‌ر یه‌که‌میان که‌مه‌سه‌له‌ی وه‌رگێڕه زۆر به‌ند نابم،ده‌زانم عه‌قڵی جامد بووی حیزب و ڕۆژهه‌ڵاتی هه‌میشه بۆهه‌رکارێکی دیاریکراو له‌ناو دیزه‌و گۆزه‌ڵه‌کانی حیزبدا ده‌گه‌ڕێ و عه‌نتیکه‌ترین گۆزه ئه‌دۆزێته‌وه،هه‌موو شت له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م عه‌نتیکه خانه‌یه‌و مۆزه‌خانه‌یه‌ی حیزب مردووه هه‌تا بۆ وه‌رگێڕێکێش ده‌بێت مه‌حسوبیه‌ت و حیزبایه‌تی ده‌وری هه‌بێت ئه‌گه‌ر که‌س نه‌بوو زمان نه‌زانێکی حیزبی و یان خزمێک له‌سه‌دان که‌س که بواریان ته‌رجومه‌یه‌و زمان‌زانن و به‌ڵام سه‌ربه‌م ده‌سه‌ڵاتو حیزبه نین باشتره،نموونه‌ی بێکارخانه‌کانی سه‌فاره‌ته‌کانی عێراق که‌به‌کورد پڕکراونه‌ته‌وه له‌ده‌ره‌وه‌و په‌یوه‌ندی حیزبه‌کان،ڕاگه‌یاندنی حیزبه‌کان،کامێره‌مانی حیزبه‌کان که‌زۆریان فه‌رقی کامێره‌و كڵاشینکۆف ناکه‌ن نـموونه‌ی زۆرساده‌ن .\nبه‌ڵام ده‌لاقه‌ی دووه‌م له‌سه‌ر وه‌ستانی زیاتری ئه‌وێت،وون بوونی فڕۆکه‌وانێکی ده‌ستبه‌سه‌ری عه‌ره‌بزمان له ناو ئاسایشی سلێمانیدا یان له‌ڕیگای نه‌خۆشخانه له 25 ئۆکتۆبه‌ردا که‌ده‌کاته نزیکه‌ی 2 مانگ له‌مه‌و به‌ر که‌شایه‌دێکی زۆرگرنگه‌و ده‌وری کارای ده‌بوو بۆ بڕاندنه‌وه ی هه‌ندێک شت به‌تایبه‌تی ساغ کردنه‌وه‌و وه‌ڵامدانه‌وه به عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جیدو ڕوونبوونه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی که ئه‌مه ئێران نه‌بوو هه‌ڵه‌بجه‌ی کیمیاباران کرد به‌ڵکو به‌فرامانی ئه‌وان و به فڕۆکه‌ی عێراقی و عێراق ئه‌م کاره‌ی کردووه ئه‌گه‌ر چی تاوانی ئێران و خودی به‌ره‌ی کوردستانیش له‌مه‌دا دیاره‌و به‌ڵام ئه‌مه شوێنی باسه‌که‌ی من نیه لێره‌دا.\nمن که ئه‌م قسانه‌م بیست داچڵه‌کیم،زۆر خراپه‌کاریم له‌ده‌سه‌ڵات و حیزبی کوردی دیووه،ئه‌زانم نه‌ک هه‌رحیزب به‌ڵکو تاکی کورد بۆ جوانکردنی خۆی یان هه‌ندێک جار بۆ کردنه‌وه‌ی گڕێیه‌کی خۆی ئاماده‌یه و ڕووشیداوه له‌گه‌ڵ خراپترین هێزدا گۆڕی بۆ هاونیشتیمانی یان هاوڕێکه‌ی خۆی هه‌ڵکه‌ندووه به‌ڵام سیناریۆی هه‌ڵاتنی شایه‌دێکی واگرنگ و به‌زیندانیش له‌شاری سلێمانیدا هێشتا له‌سه‌روه‌ستان و شۆك بوونێک هه‌ڵده‌گرێت،ته‌نانه‌ت بۆکه‌سێکی وه‌ک منیش که نه‌باوه‌ڕم به‌م حیزبانه بووه‌و نه له‌ژیانیشمدا ده‌نگم پێداون هه‌رگیزیش پێیان خۆش خه‌یاڵ نه‌بووم!\nمن له 6 ساڵی سه‌روکارم له‌سه‌ر دۆزی جینۆسایدی خه‌ڵکی کوردستان زۆر شتم بینی،به‌تایبه‌تی له‌په‌یوه‌ند به‌تاوانباران و بکه‌رانی ئه‌م تاوانه‌وه،ئه‌م ده‌سه‌ڵاته به‌تایبه‌ت یه‌کێتی و پارتیی ئیسلامیه‌کانیش هه‌رخه‌ریکی شه‌فاعه‌ت وکاری ژێربه‌ژێرن له‌گه‌ڵ ئه‌م تاوانبارانه‌دا،نامه‌ی ته‌نزیمی بوونی خه‌زره‌جی به ئیمزای به‌رپرسانی یه‌کێتی و پارتی و ئیسلامیه‌کان بۆ داگای دانیمارک هێشتا له‌بیر نه‌چووته‌وه،وه‌فیق سامه‌ڕایی ئه‌ندازیاری ئه‌نفال موسته‌شاری تاڵه‌بانی بوو بۆکارو باری سه‌ربازی که دادگاو ناڕه‌زایه‌تی ئێمه‌و خه‌ڵک و بێپه‌رده‌بوونی تاوانه‌که‌ی جێگه‌ی پێته‌سک کورده‌وه له‌عێراقدا ملیان له قه‌فه‌سی دادگا ڕزگارکردوو ده‌ستیان وه‌ردایه کاره‌کانی دادگاو وه‌فیق سامه‌ڕاییان ڕه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه کردو له‌به‌ر چاوی میدیاو دادگا شاردیانه‌وه،سوڵتان هاشم و جه‌نه‌ڕاڵه تاوانباره‌کانی سوپای عێراقی له‌سه‌ر زمانی سه‌رانی کورده‌وه کران به ئه‌فسه‌ری نایاب!،هه‌موو هه‌وڵیکاین داو به‌نامه‌ی ڕه‌سمی داوایان له‌به‌رپرسانی دادگای باڵای عێراق و لۆبیه‌کانیان کرد که‌هه‌وڵبده‌ن ناوی موسته‌شاره‌کان و مه‌فره‌زه‌خاسه‌کان و ته‌واریه‌کان که گه‌وره‌ترین ده‌وریان بوو له‌ئه‌نفالدا له‌لیستی تاوانباران ده‌ربێنن له‌داگادا،ئه‌وه‌شیان بۆ چووه سه‌ر،نه‌ک هه‌ر ئه‌وه به‌ڵکو ئه‌م حیزبانه مۆڵگه‌و په‌نای ئه‌م جاش و تاونبارانه‌ن وخه‌رج و پۆست و داهاتی ئه‌وان و سه‌ڵاحیه‌تیان له‌ده‌سه‌لات و ئیمکانیاتدا سه‌د به‌رابه‌ری هه‌موو ناوچه ئه‌نفالکراه‌وکان و داهات و تێچوون و توانای هه‌ڵه‌بجه‌یی و که‌سو کاری قوربانیه‌کانه،ئه‌وانه‌ی هاوڕێ پێشمه‌رگه‌کانی خۆیان تیئێنتی ڕێژکردو سه‌ری شوانه‌کانیان کرد به قوربانی و پاسدار بۆ به‌عس، به‌عس ته‌نها پیکابێک و ده‌سته جلێکی ته‌واری و چه‌ند چه‌کێک و ماڵه‌وێڕانه‌یه‌کی موساده‌ره‌کراوی سیاسیه‌کی ئێعدام کراوی پێده‌دان و به‌رهه‌می ڕاپه‌ڕینی خه‌ڵکی کوردستان ئه‌م که‌سانه‌ی له حه‌ره‌سی به‌رده‌می ئه‌منه‌سوره‌که‌وه کرد به ئامر لیواو فه‌وج له‌ناو پارتی و یه‌کێتیدا،موسته‌شارێک که‌ته‌نها کاری وێرانکردن و که‌مین دانان و پێش له‌شکری بوو له‌به‌رده‌م ئه‌منێکی به‌عسدا ئه‌له‌رزی ئێستا به پشتیوانی پارتی و یه‌کێتی گاڵته‌ی به‌دادگای کوردستان و شکاتی قوربانیه‌کان و داگای باڵاش دێت..\nبه‌وورد بوونه‌وه‌ی ئێمه له‌م کارنامه‌ی ئه‌م هێزانه ڕه‌نگه شۆکه‌که‌مان که‌مێک بڕه‌وێته‌وه‌و له‌وه حاڵی ببین و یان گومانێکی واقعیمان لادروست ببێت ! که‌فرۆکه وانه‌که به‌ڕاست خۆیشاردۆته‌وه و له‌ده‌ست دادگاو ئاسایش رایکردووه یان ده‌ستێکی به‌ده‌سه‌ڵات و گیرفان پڕ چۆن ڕیگاو ته‌ته‌ری بۆ سامرایی کرد که‌له‌به‌غداوه هێنایانه هه‌ولێرو سلیمانی و دواتر ده‌ره‌وه‌ی وڵات، یان هه‌مان ده‌ست که شێخ جه‌عفه‌ری تاوانباری به‌هونه‌رمه‌ندانه ترین شێوه شارده‌وه‌و ڕه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی کرد ئه‌میشی ڕه‌وانه کردووه،ئه‌م سینارۆیه ده‌کرێت ڕاستی زۆری تێدابێت،ئه‌وه‌ی پرسیارێکی زۆر گرانترو توندتر دێنێته ئاراوه،په‌یوه‌ندی سه‌رانی ئه‌م هێزانه چیه به‌م تاوانبارانه‌وه؟ هۆی چیه ئه‌م هه‌موو قایمکاریه ئه‌که‌ن؟ئه‌گه‌ر له‌سیاسه‌تدا مۆراڵ هه‌بێت ئه‌م هه‌موو دیزه به‌ده‌رخۆنه کردنه له‌پای چی؟ ئه‌گه‌ر سیاسه‌ت به‌دواداچوونی به‌رژه‌وه‌ندی بێت کام به‌رژه‌وه‌ندی به‌هێزه که ده‌سه‌ڵاتدارانی کورد به‌عه‌لی حه‌سه‌ن مه‌جیدو سوڵتان هاشم و خێزانی سه‌دامه‌وه گڕیده‌دات و ده‌شیانکات به‌دوژمنی که‌سوکاری ئه‌نفالکروه‌کان و له‌کاتی ناڕه‌زایه‌تی و ده‌نگ هه‌ڵبڕینان هێزه‌تایبه‌ته‌کان و لیواکانی تایبه‌ت و پێشمه‌رگه ئه‌نێرێت بۆ سه‌رکووتکردنیان، ده‌نگه ئازاده‌کان و خه‌ڵكی و ناڕزیش ئه‌بن به‌وسه‌گانه‌ی که‌له‌برساندا یان به‌سێبه‌ره‌کانی مانگ ده‌وه‌ڕن ؟\nPrevious تیرۆر كردنى نەهلە حسێن شاڵی……\nNext هه‌ره‌شه بایۆلۆجی و کیمیاییه‌کان


👁 ئەم بابەتە 44,203 جار بینراوە\n👫 پینار ئاکدەمیر کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 29 2020 7:53AM\nرۆژی 23-02-2020، لە 4ەمین کۆنگرەی هەدەپە لە ئەنکەڕ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 2 ✔ 86% ✍ س.ئـ. 29-2-2020 7:53:36\n👫 گولسەرەن پوساتلیئۆغلۆ کاچارئۆغلۆ کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 29 2020 7:39AM\nرۆژی 23-02-2020، لە 4ەمین کۆنگرەی هەدەپە لە ئەنکەڕ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 2 ✔ 86% ✍ س.ئـ. 29-2-2020 7:39:31\n📝 گەریلاکان لە خواکورک چالاکییەکیان ئەنجامدا، 2 سەرباز کوژران بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 29 2020 2:57PM\nناوەندی راگەیاندن و چاپەمەنی هەپەگە لە بارەی چالاک [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ ب.ج. 29-2-2020 14:57:15\n📝 کەژەکە: ئاکەپە یاری بە ئاگر دەکات بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 29 2020 3:00PM\nکۆردیناسیۆنی کۆما ژنێن کوردستانێ راگەیەنراوێکی بڵا [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 2 ✔ 99% ✍ ب.ج. 29-2-2020 15:00:01