گۆڕانكاریە‌كان تا ساڵی 2050\nSunday, 04.12.2020, 21:31\n2020: تا كۆتایی ئە‌م ساڵ ملیۆنەها كە‌س تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا دە‌بێت و بەھە‌زاران كە‌سیش دە‌كوژێت\n2021 :ئامێرێك دروست دە‌كرێت كە بتوانرێ مێشكی مرۆڤ بخوێنێتە‌وە، كە بۆ ڕێگە‌یە‌كی پاراستن بە‌كاری دە‌ھێنن نە‌ك ڕێگای خراپ، ھە‌ر لە ھە‌مان ساڵیش ئامێرێكی دی بە‌رھە‌م دە‌ھێنریت كە‌بە مێشك بتوانێت بنووسێت واتە\nبە بیركردنە‌وە لە‌سە‌ر شوێنێك شت بنووسیت.\n2022 :پێشبینی ناردنی مانگێكی دە‌ستكرد كرا بۆ دە‌رە‌ی زە‌وی لە‌لایە‌ن وڵاتی چینە‌وە بە‌ڵام لە‌م كاتە‌دا ناتوانرێت، كە ڕە‌نگبێ لە‌ساڵی 2023 ئە‌م كارە بە‌ئە‌نجام بگە‌یە‌نن، ھە‌ر لە ھامان ساڵیشدا پێشبینی دروستكردنی گە‌ورە‌ترین تە‌لیسكۆبی جیھان دە‌كرێت لە وڵاتی تشیلی، ھە‌ر لە‌م ساڵدا\nنانۆ تە‌كنە‌لۆژی لە جل و بە‌رگە‌كاندا بە‌كاردە‌ھێنرێت بۆ نموونە بلوسێك دە‌توانم نانۆ تە‌كنە‌لۆجیە‌كی تێدا بە‌كاربھێنم كە خۆی خۆی گە‌رم بكاتە‌وە پێویست بە لە‌بە‌ركردنی جلی دیكە نە‌كات ، یان خۆی خۆی پاك بكاتە‌وە‌و پێویست بە شتن نە‌كات.\n2023 :(Implant)دروست دە‌كرێت بۆ ئە‌و كە‌سانە‌ی كە ھیچیان بیر نە‌ماوە تا بھێنرێتە‌وە ناو مێشكیان، یان مێشكیان زیاتر وە‌ربگرێت وە‌ك لە مێشكی ئاسایی خۆیان، ھە‌ر لە‌م ساڵدا پێشبینی لە‌ناوچوونی گۆریلاكان دە‌كە‌ن.\n2024 :پێشبینی دروستكردنی (ھۆتێل)ێك دە‌كە‌ن لە دە‌رە‌وە‌ی زە‌وی واتە وە‌ك مانگە دە‌ستكردە‌كان بە‌دە‌وری زە‌ویدا بسوڕێتە‌وە، لە‌ھە‌مان كاتدا لە‌گە‌ڵیدا مە‌سعە‌دێك دروست دە‌كرێت كە‌بۆ دە‌رە‌وە‌ی زە‌وی ھاتووچۆی پێبكرێت .\n2025 :چە‌ند كە‌سانێك دە‌نێرنە سە‌ر مە‌ریخ بە مە‌بە‌ستی دروستكردنی ژیان، ھە‌ر لە‌م ساڵە‌دا\nئە‌و عە‌ینە‌كە‌ی كە پێی دە‌وترێت (VR) واتە (Virtual reality) كە لە ئێستایا ھە‌یە وای لێدە‌كرێت كە‌ئە‌وە‌ی لە مێشكتدایە بھێنرێتە بە‌ر چاوت واتە بچیتە جیھانی خە‌یاڵە‌وە.\n2026 :لە گە‌ردوون مادە‌ی ڕە‌ش دە‌ھێنرێت تاقیكردنە‌وە‌ی لە‌سە‌ر دە‌كرێت واتە شیكردنە‌وە لە‌سە‌ر (Black Mather) دە‌كرێت، لە‌ھە‌مان ساڵدا قۆڵی ئە‌لیكترۆنی دروستدە‌كرێت كە بتوانێت ھە‌موو كارە‌كانی قۆڵی مرۆڤی ئاسایی بكات.\n2027 :پێشبینی ٤ وڵات دە‌كرێت كە داھاتیان زۆر زیاتر دە‌بێت لە‌وڵاتە زلھێزە‌كانی ئێستا كە ڕوسیا و چین و ھندستان و بە‌ڕازیلە، لە‌ھە‌مان ساڵدا\nسە‌یارە دروستدە‌كرێت كە لە‌جیاتی ئە‌وە‌ی بە‌نزین و گاز سە‌رفبكات ھایدرۆجین سە‌رفە‌كا.\n2028 :ئە‌و پارچانە‌ی كە‌لە مرۆڤدا لێدە‌بێتە‌وە یان دە‌بڕدرێتە‌وە وە‌ك قۆڵ و دە‌ست و قاچ وھتد... وای لێدە‌كرێت دووبارە دروستبێتە‌وە‌و بێتە‌وە دە‌رە‌وە.\n2029 :زیو كە‌م دە‌بێتە‌وە‌و لە‌ناودە‌چێت، ھە‌ر لە‌م ساڵدا پێشبینی دە‌كرێت نامە لە‌زە‌ویە‌كی ترە‌وە بگاتە زە‌ویە‌كە‌ی ئێمە بە‌ناوی (Gliese 581) كە نیشانە‌ی ژیانی تیابێت.\n2030 :ئە‌مریكا ئە‌و زلھێزییە‌ی ئێستا ھە‌یە‌تی وردە وردە نامێنێت، ھە‌ر لە‌ھە‌مان ساڵدا ئە‌و فڕۆكە گە‌شتیارێە‌كان دە‌كرێت بە‌فڕۆكە‌ی(بێ فڕۆكە‌وان).\n2031 :لە ئینتە‌رنێت گۆڕانكاریە‌كی زۆر گە‌ورە ڕوودە‌دات یە‌كێك لە‌و گۆڕانكاریانە ئیتر بە (تێرابایت terabyte) ئینتە‌رنێتمان دە‌بێت كە ئێستا ئێمە (مێگابیت Megabit)مان ھە‌یە نە‌ك (مێگابایت megabyte)یش.\n2032 :(قاوە) زۆر گران دە‌بێت واتە تە‌نھا دە‌وڵە‌مە‌ندە‌كان دە‌توانن بیكڕن، ھە‌ر لە‌م ساڵدا (nuclear generation)ە‌كان شتێك دروستدەكە‌ن كە ئاڵوگۆڕی وزە بكاتە‌وە بە‌واتای ھیچ وزە‌یە‌ك بە‌فیڕۆ نە‌ڕوات و ئە‌وانە‌ی ئێمە ئێستا بە‌كاری دە‌ھێنین دووبارە بكرێتە‌وە بە‌وزە.\n2033 :تیڤی (Hologram) جێی تیڤیە‌كانی خۆمان دە‌گرێتە‌وە، كە‌ئیتر پێویست بە تیڤیە‌كی گە‌ورە ناكات دایبنێین بە‌ڵكو ئامێرێكی بچووك دادە‌نێین و دە‌بێت بە تیڤی بۆمان، وە‌لە‌م ساڵدا ماددە لە دە‌رە‌وە‌ی زە‌وی دە‌ھێنرێتە ناو زە‌وە‌ی.\n2034 :لە جیاتی نە‌وت ماددە‌یە‌كی دیكە دێت كە‌وا لە ڕۆژھە‌ڵاتی ناوە‌ڕاست واتە ئە‌م ناوچانە‌ی خۆمان دە‌كات لە‌ڕووی ئابووریە‌وە داكە‌وێت.\n2035 :پێشبینی ئە‌وە دە‌كرێت لە‌جە‌مسە‌ری باكوورو باشووردا بە‌فری لێنە‌مێنێت، لە‌ھە‌مان ساڵ ئیتر گۆشت لە موختە‌بە‌رە‌كاندا دروستدە‌كرێت واتە ماددە پێكھێنە‌رە‌كانی گۆشت لە تاقیگە‌كاندا بە‌كاردە‌ھێنرێ و دە‌كرێت بە گۆشت و دە‌فرۆشرێت.\n2036 :چارە‌سە‌ری نە‌خۆشی\n(زە‌ھایمە‌ر Alzheimer) دە‌كرێت كە نە‌خۆشیە‌كە لە بە‌تە‌مە‌نە‌كاندا دە‌ردە‌كە‌وێت كە‌دە‌بێتە ھۆی بیرچوونە‌وە.\n2037 :وا لە فڕۆكە دە‌كرێت ترسی ھیچ مە‌ترسیە‌كی نە‌بێت وە‌ك كە‌وتنە‌خوارە‌وە، ھە‌ر لە‌م ساڵدا لە‌ڕێگە‌ی ئۆتۆبانە‌كانە‌وە\n(ماجارە گە‌ورە‌كان)ە‌وە ئۆتۆمبێل (بێ شۆفێر) دروستدە‌كرێت كە‌ئە‌مە‌ش دە‌بێتە ھۆی كە‌مبوونە‌وە‌ی ڕوداوە ھاتووچۆكان.\n2038 :ئامێری (تە‌لە‌پۆڕت Teleport) دروستدە‌كرێت كە ئامێرێكە بۆ نموونە لە شوێنێكدا بیت بە‌خێرایی ڕووناكی بچێتە شوێنێكی تر.\n2039 :ئە‌و ععە‌ینە‌كە‌ی كە‌لە پێشترا ئاماژە‌م پێكرد (VR) دە‌توانێت بە‌تە‌واوی دە‌چێتە نا‌و ژیانمانە‌وە‌و كۆنتڕۆڵی دە‌كات.\n2040 :پلە‌ی گە‌رمی ئاسایی دوو پلە زیاتردە‌كات وە‌ك لە پلە‌ی گە‌رمی ئێستا، ھە‌ر لە‌م ساڵ ئە‌و مانگە دە‌ستكردانە‌ی كە‌بە دە‌وری زە‌ویدا دە‌خولێتە‌وە دە‌توانن لە‌ڕێگە‌ی ڕووناكی خۆرە‌وە وزە‌مان بۆ بھێننە سە‌ر زە‌وی یان وزە‌مان بۆ\n2041 :ڕێژە‌ی سپی پێست لە ئە‌مریكا كە‌مە‌بێتە‌وە.\n2042 :ئە‌و سە‌ربازە‌ی كە‌بە‌شداری جە‌نگی جیھانی دووە‌می كرد دە‌مرێت و ھیچ شایە‌ت حالێك نامێنێتە‌وە بۆ جە‌نگی جیھانی دووە‌م.\n2043 :ڕێگای ھاتووچۆ زۆر ئاسان دە‌بێت لە وڵاتێكە‌وە بۆ وڵاتێكی تر واتە جادە‌ی ئۆتۆبان و شە‌مە‌ندە‌فە‌ر دروستدە‌كرێت لە وڵاتێكە‌وە بۆ وڵاتێكی تر بە‌ڕێگە‌یە‌كی زۆر ئاسان.\n2044 :تە‌مە‌نی دیاریكراوی مردن بە‌گشتی دە‌بێت بە 82ساڵ، ھە‌ر لە ھە‌مان ساڵ مرۆڤە‌كان و ڕۆبۆتە‌كان تێكە‌ڵ دە‌بن واتە دە‌توانیت قۆڵت یان سە‌رت یان ھە‌ر پارچە‌یە‌كی جە‌ستە‌ت بكە‌ی بە ڕۆبۆت واتە تێكە‌ڵ بوونی مرۆڤ و ڕۆبۆت.\n2045 :دە‌توانرێت وا لە مرۆڤە‌كان بكرێت لە‌ڕێگای بیركردنە‌وە گفتوگۆ لە‌گە‌ڵ یە‌كتری بكە‌ن، واتە كاتێك سە‌یری دە‌كە‌یت بتوانیت قسە‌ی لە‌گە‌ڵ بكە‌ی بە‌بێ جوڵاندنی دە‌م.\n2046 :ماددە‌یە‌ك دروستدە‌كرێت بە‌ناوی (كڵایترۆنیك Claytronic) كە دە‌توانیت بیكە‌یت\nبە‌ھە‌ر شتێك كە بتە‌وێت.\n2047 :ساڕوخێكی بی شۆفێر دە‌گاتە زە‌وی كایرۆ.\n2048 :ئە‌سترۆیدێكی 130 مە‌تری ھێندە لە زە‌وی نزیك دە‌بێتە‌وە وادە‌زانیت بە‌ریدە‌كە‌وێت، ھە‌ر لە ھە‌مان ساڵ دە‌توانرێت جە‌ستە‌ی مرۆڤ ھە‌ڵبگیرێت بە‌ھۆی وە‌ستاندنی مێتابۆڵیزم و خانە‌كانی جە‌ستە‌ی و بھێڵدرێتە‌وە بێ ئە‌وە‌ی ھیچ گۆڕانكاریە‌ك لە جە‌ستە‌یا ڕووبدات.\n2049 :ڕۆبۆتە‌كان ئە‌وە‌ندە بە‌كاردە‌بن كە لە ماڵە‌كانمان و شوێنی ئیشە‌كانیشماندا بە‌كاریدە‌ھێنین.\n2050 :وا لە مرۆڤ دە‌كرێت خۆی خۆی دروست بكاتە‌وە (ئێسقان، خوێن...ھتد) واتە ئە‌گە‌ر لێشبكرێتە‌وە دە‌توانیت دووبارە دروستی بكاتە‌وە.\n"ئە‌مانە پێشبینیە‌كان بوون تا ساڵی 2050 بە‌ڵام بە‌پێی ووتە‌ی زاناكان یە‌كێك لە‌و زانایانە\n(ستیڤن ھۆكینگ Stephen Hawking) كە دە‌ڵێت بە‌ھۆی تە‌كنە‌لۆژیاو ڕۆبۆتە‌كان مرۆڤایە‌تی لە‌ناودە‌چێت.\nبە‌ڵام دڵنیابە مرۆڤایە‌تیش لە‌گە‌ڵیدا پێش دە‌كە‌وێت و تێكە‌ڵبوونێك لە‌نێوان تە‌كنە‌لۆژیاو مرۆڤایە‌تیدا ڕوودە‌دات.\nمێژووە پیرۆزە‌كە‌ی گە‌لی كورد\nفە‌رھە‌نگۆكی چە‌مكە زانستیە‌كان\nچە‌ند زانیاریە‌ك دە‌ربارە‌ی مێژووی گە‌لی كورد


هەڵبژاردنی سەرۆك لەناو پەرلەمان ؟، عەلی مەحمود محەمەد – PMNews\nهەڵبژاردنی سەرۆك لەناو پەرلەمان ؟، عەلی مەحمود محەمەد\nبەڕێز نێچیرڤان بەرزانی بە 82%ی دەنگەكان دەبێتە سەرۆكێك, كە دەسەڵاتی زۆر زیاترە لە سەرۆكەكانی فینلەندا, نەمسا, پورتوگال, زۆرینەی وڵاتانی ئەوروپای رۆژهەڵات كە بە هەڵبژاردنی راستەوخۆ دەگەن بە پۆستەكە,\nتەنانەت لە سەرۆكی باشوری ئەفریقا كە بە سستەمی سەرۆكایەتی ناسراوە, تیایدا سەرۆك لەناو پەرلەمان هەڵدەبژێردرێت, لێ پەرلەمان مافی گۆڕینی هەیە كەی خواستی بێت, وەك چۆن یاكوب زۆمای لە 15ی فیبریوەری 2018 لەسەر كورسیەكەی لادا, كە سەركردایەتی پارتەكەی دوو خول بۆ سەركەوتن كرد, تیایدا توانی ” 69,69% و 65,90% ” دەنگەكان بهێنێتەوە.\n1- هەموو تاكێك دەتواننێت مافی خۆی مومارەسە بكات بۆ خۆ كاندید كردن بۆ ئەو پۆستە, مافی هەمووان بۆ وەرگرتنی پۆستەكە پارێزراوە,.\n3– سستەم هەمە رەنگتر دەبێت , مەرج نییە ئەو لایەنەی حكومەت پێك دەهێنێت سەرۆكی هەرێمیش بباتەوە, لە جیاتی بژاردەیەك دوو بژاردە لەبەردەم گەلدا دەبێت بۆ حیزبی حوكمڕان, دیارە لە ئێستادا لە جیاتی بنەماڵەیەك دەبێتە دوو بنەماڵە.\n4– زۆرجار لە هەڵبژاردنی سەرۆكدا, سەركەوتن لە دەرەوەی موئەسەسەی سیاسی باو رودەدات, بەمەش گۆڕانكاری گرنگ دێنێتە پێشەوە., بەڵام هەڵبژاردنی سەرۆك لە ناو پەرلەمان بە قازانجی پارتە رامیاریەكانە بە تایبەت گەورەكان , بەوەی دەتوانن كاندیدی خۆیان دیاریبكەن بۆ پۆستەكە كە پێشتر مامەڵەیان كردووە, بەمەش پۆستەكە لە نێوان خۆیان پاوان دەكەن , هاوكات لە كاتی هەڵبژاردنی سەرۆك مامەڵە بە ژمارەی كورسیەكانیانەوە دەكەن بۆ هەڵبژاردنی سەرۆك لە پشتیوانی كاندیدێك , بەمەش ئیمتیازاتی زیاتر بە دەست دەهێنن لە بەرامبەر دەنگدانیان بە كاندێك, لێرەدا ئازادی و دیموكراسیەت لە بەرژەوەندی حیزب بە تایبەتیش حیزبی گەورە دەكرێتە قوربانی , وە ئەگەر دەنگدان نهێنی بێت دەنگ فرۆشتنی پەرلەمانتاران, كورسی فرۆشتن و كورسی كڕین دەبێتە دیاردە, ئاشكراش بێت ئازادییان لێ دەسەنرێتەوە, ئەگەر سەرچڵی و یاخیبونێك هەبێت..\n1– سەرۆك لە پارتەكەی دەست لە كار بكێشێتەوە.\n2– سەرۆك بارەگای سەرەكی كارەكەی لە پایتەخت دەبێت و تەنها لە كۆشكی سەرۆكایەتی كە لە پایتەختە پێشوازی لە میوانەكانی دەكات.\n3– سەرۆك ئەجندای كارەكانی رون بێت و سەرۆكی تەواوی گەل بێت و بەشێك لە كاتەكانی بۆ دیداری خەڵك دیاریبكات .\n4– نابێت دوو كەسی نزیكی یەكتر هاوكات دوو پۆستی سیادی وەربگرن.\n5– نابێت كەسە نزیكەكانی سەرۆك كاری بازرگانی و خێرخوازی بكەن و پرۆژە لە حكومەت وەربگرن و كەناڵی راگەیاندنیان هەبێت.\n6– سەرۆك سەروەت و سامانی خۆی و كەسە نزیكەكانی ئاشكرا دەكات و بڵاوی دەكاتەوە بۆ ئاگادار بوونی هاووڵاتیان, چاودێری وردی خەرجی و بەخششەكانی دەكرێت.\n7– لە هیچ بارودۆخێك نابێت لە دوو خول زیاتر بەهیچ بەهانەیەك پۆستەكەی بۆ درێژ بكرێتەوە, یان خۆی كاندید بكاتەوە لە قۆناغەكانی دواتری ژیانیدا بۆ هەمان پۆست.\n8– نابێت هیچ ئیمتازێك زیاتر لە موچەو ئیمتیازاتەكانی سەرۆكایەتی هەبێت.\nئەوەی دەگوزەرێت لە هەڵبژاردنی سەرۆكی هەرێم لەناو پەرلەمان, پاشەكشەی ژیانی سیاسییە لە كوردستان بە روكەشیەكەشی دەردەخات , هاوپەیمانی بۆرژوازی دەسەڵاتدار , لەو كەمە ئازادیەش پەشیمان دەبنەوە بەهۆی فشاری خەڵكەوە سەپێنراوە, حیزبی بۆرژوازی نەتەوەیی بوونە بە حیزبی ئۆلیگارشی , سستەمی سیاسی لە بری دیموكراسی بۆتە بلۆتۆقراتی, هەموو فەزاكانیان داگیر كردووە, سیاسەت, ئابووری, رۆشنبیری و راگەیاندن…. هەمووشی لە خزمەت پاراستنی دەسەڵاتی بنەماڵەكانە ..


"هەموو بەرەیەکى شەڕکردن لەگەڵ ئەمریکا و هاوکارانیدا کراوەیە"\nلەدوای هێرشەکەی شەوی ڕابردووی ئەمریکا بۆ سەر باره‌گاكانیان، حزبوڵای عێراق هەڕەشە لەو وڵاتە دەکات و ڕایگەیاند، هیچ بژاردەیەکى دیکە جگە لەڕووبەڕووبونەوە لەبەردەمیاندا نیە و ترەمپیش تێدەگەیەنن کە باجی ئەو کارە قورس دەبێت.\nلە ڕاگەیەنراوێکدا هەواڵگرى حزبوڵاى عێراقى ڕایگەیاند، لەئێستادا لەکۆبونەوە و ئامادەباشیدان بۆ تاوتوێکردنى ئەو بژاردانەی لەبەردەستیاندان و دیاریکردنى میکانیزمێکى گونجاو بۆ وەڵامدانەوەى هێرشەکەى ئەمریکا بۆ سەر حەشدى شەعبى.\nحزبوڵاى عێراقى هۆشدارى ئەوەشیداوە کە لەمڕۆوە هەموو بەرەیەکى شەڕکردنیان لەگەڵ ئەمریکا و هاوکارانیدا کراوەیە و هەموو ئەگەرێکى لێ چاوەڕوان دەکرێت و هیچ بژاردەیەکى دیکە جگە لەڕووبەڕووبونەوە لەبەردەمیاندا نیە.\nلە ڕاگەیەندراوەیەکەیدا حزبوڵاى عێراقى جەختى لەوە کردووەتەوە، هیچ جۆرە لێکدانەوەیەکى دیکە ساردیان ناکاتەوە لە وەڵامدانەوەى هێرشەکەی ئەمریکا بۆ سەر حەشدى شەعبى و ترەمپیش تێدەگەیەنن کە باجى ئەو کارەیان لەعێراق و وڵاتانى دیکە قورس دەبێت.\nهەڕەشەکانى حزبوڵاى عێراقى دواى ئەوە هات کە، دوێنێ شەو فڕۆکەکانى ئەمریکا هێرشیان کردە سەر چه‌ند بارەگایه‌كى حزبوڵاى عێراقى لەشارۆچکەى قائیمى ئەنبار و بووە هۆى کوژرانى 19 چەکدارى ئەو حزبە و حەشدى شەعبى و برینداربوونی 35ی دیکە، کاردانەوەکانیش لەسەر ڕوداوەکە بەردەوامە.


کؤردی پدیا - محەمەد پاشای سفرە تەڵایى (1719 - 1729)\n📊 شؤمارە مەقاڵەل 367,533 | شؤمارە عەسگەل 56,918 | کتاووەل 10,633 | فایل های مرتبط 37,632 | 📼 Video 168 | 🗄 بنچەکەل(سەرکەنی=سرچشمە) 13,331 |\n📖 محەمەد پاشای سفرە تەڵایى (1719 - 1729) | 🏷 ڕزگ(دەسە): مەقاڵەل گؤجەر | زبان مقاله: 🏳 لەکی\nمحەمەد پاشای سفرە تەڵایى (1719 - 1729)\nخانە محەمەد پاشا\nخانە محەمەد پاشا لە سنە وە وەردەەوام لە هەوڵ ئاوەدانکردن زیاتر و جوانتر و فراوانکردن شارەگە بویە، هەر لەوەر ئەوەیش یەکیگ لە زانایەیل پایەبەرز و ناودار ئه و سەردەم ئەردەڵانە وەناو (مەلا عەبدولکەریم) کلکرد ئەرا ئەستەمبوڵ لەوەر رەسانن هەواڵ سەرکەفتنەیلى و ئەنجامداین چەن کار و پرووژەیگ گرنگ و داواى بڕە پویلیگ دیاریکریاگیش لە سوڵتان کردگە.\nدویاى ئەوەگ سوڵتان ئەحمەد فەرمان وە موفتیکردن ئەردەڵان ئەرا مەلا عەبدولکەریم دەرکردگە، دویاى ئەوە پویلیگ دیاریکریاگیش ئەرا خانە محەمەد پاشایش کلکردگە، ئەویش لەساڵ(1725ز)، و مزگفتیگ گەورا وە مەنارەى بەرزیگیشه و وەل خوەندنگایگ ئایینى لە شان باڵەخانەێ(دارولحکمە)ى شارەگە دروسکردگە، وە جووریگ ئه و مزگفت تا سەدەیگ دویاتریش هەر ئاوەدان بویە، وەلێ دویاخر جى داخە لەلایەن (ئەمانوڵڵا خان گەورە 1775-1824ز) والی ئەوساى ئەردەڵانه و رمیاگە ئەرا کوشاننەوەى شوونەوار بابانیەیل له و شارە، ئەویش وە مەهانەى دروسکردن باخ(فردەوس).\nلەلایگ تریشەو، دویاى ئەوەگ وە بوونەىجەنگ و داگیرکارى و ئاژاوه و پشیوێ وەردەوام، میر مەحکمود ئەفغانى تویش نەخوەشى دەروینى بویە، سەرکردەیل ئەفغانى (میر ئەشرەف خان 1725- 1730) ئامووزایان لە ئەفغانستانه و هاوردنه و لە (مانگ 4 لەساڵ 1725 ز) تاج پاشایەتى بەشیگ لە خاک ئیران نانەسە سەرێ، ئەویش یەکەم کارێ کوشتن میر مەحمود بویە، چوینکە له و وەختەیلە نەتویەنریاگە هویچ ریککەفتن و پەیماننامەیگ وەل عوسمانیەیل ئمزا بکریەێد، لە وەرانوەر ئەوەیش دەوڵەت عوسمانى بڕیار دوبارە جەنگکردن دەرکردگە.\nهەر لەوەر ئەوەیش لە پایز ساڵ (1726ز)، ئەحمەد پاشای والی بەغدا وە هیزیگ فریە گەوراى نزیکەى (70)هەزار سەرباز ک پیکهاتوێد لە عەرەب و تورک و کورد لە خوەڕەم ئاواوە چیە وەره و هەمەدان، ئمجا هەناى ئەشرەف خان وە هەواڵ ئه و پەلامارە زانستگە، ئەویش وە سوپایگ (17)هەزار سەربازیى ئەفغانى و دەرگەزێنى و ئێرانیه و وەره و روییان چیە.\nله و وەختەیلیشە هیزەیل کورد لەناو سوپاگەى ئەحمەد پاشاى والى بەغدا نزیگەى(20)هەزار سەرباز بویە ک لەلایەن(20)میر کوردەوە سەرکردایەتى کریاگه و لەوانەیش: هیز خالد بەگ بابان و میر ئەوساى ئامێدى وەل گشت سەرۆک هووز و بەگەیل جوور(ئەحمەد بەگ میر درنە و دەرەتەنگ، عەلی بەگ میر باجەڵان، مستەفا بەگ میر هەریر، عەلی بەگ میر کۆیە، سەفی قولی بەگ میر جاف، حەسەن بەگ میر گەڕووس، سوبحان وێردی خان میری سەعد ئاوا، رەزا قولی بەگ میر کەلهوڕ، محەمەد بەگ میر زەنگەنە، حەسەن بەگ میر سەرتاس، ئەحمەد بەگ میر ئاڵتون کۆپری- پردێ، فەرهاد بەگزادە میر قەڵای قزڵجە، فەرهاد بەگ میر شار باژێڕ، حەسەن بەگ میر قەڵای سرۆچک و میر سەر چنار …)، ئەوانیش گشتیان لەلایەن خانە محەمەد پاشاوە فەرماندەیی کریانە.\nدویای ئەوەگ ئەشرەف خان ئەفغان سەر شا سوڵتان حسێن سەفەوی بڕیە! کەلە سەرەگەی وەک هەڕەشەیگ کلکردگە ئەرا ئەحمەد پاشای والی بەغدا، دوياخر هەردوگ سوپای ئەفغانی و عوسمانی لە دەيشت (ئەنجدان) نناونى هەردوگ شار ئیسفەهان و هەمەدان چەن رووژێگ لە وەرامبەر یەکتری جەنگ کردنە. هەمان وەخت، ئەشرەف خان کەڵک لەو چەن رووژ ئارامییە وەرگرتگە و چەن کەسيگ لە باوەڕ وەپيکرياگەيل خوەى کلکردگە ئەرا ناو سوپاى عوسمانى وەتايبەت ئەرا لاى کوردەيل، ک دوياى ئەوەگ قەوڵ خەڵات و پويل فريەيگ و پلەوپايەێ(خان)ێتى وە ميرەيل کورد داگە! دوياخر لەلايەن ئەحمەد پاشاوە فەرمان پەلامارداين دەرکرياگە.\nله و وەختە ک باڵ لاى راس سوپاگەى ئەحمەد پاشا، هيز ميرەيل کورد بويە، وەسەرکردايەتى خانە محەمەد پاسا، ئه و بڕيارە جيوەجێ نەکردنه و ئەوە دەرخستنە ک ئەوان دژ ئەفغانەيل سنى جەنگ ناکەن، هەر لەوەر ئەوەيش وەرجە دەسوەپيکردن جەنگەگە وە گشت سەربازەيليانه و لە مەيدان جەنگەگە خوەيان کيشانەسەو.\nدەرئەنجام له و جەنگە ئەحمەد پاشاى والى بەغدا تويش شکەستيگ فريە خراو بويە، ئەويش وە جووريگ ک(12)هەزار سەرباز سوپاگەى کوشيانه و گشت بنگه و بارەگاو تووپخانەيلێ وەجێ هيشتگه و گلەوخواردگە ئەرا کرماشان.\nدويای نزیکەی (3) ساڵ لەو روويداگەيلە، ئمجا (نادر قولی خان)ی سەرۆک هۆزی ئەفشاری تورکمان ک دوياتر لە ناونى ساڵەيل (1736-1747ز) وە (نادر شای ئەفشار) لە ئێران ناو دەرکردگە، بويەسە سەر لەشکر سوپای سەفەوی و تويەنستگە ساڵ (1729ز) هەردوگ شار هەمەدان و کرماشان لە ژير دەسەڵات عوسمانیەيل قورتار بکا.\nهەناى ک ئه و هەواڵە رەسيەسە(باب عالى)، فەرمان وە هەردوگ وزير(مستەفا پاشا)ى والى ديار بەکر - ئامەد و (حسێن پاشا)ى والى سيواس و هەر يەک لە مير ميرەيل(ئبراهيم پاشا)ى موتەسەڕف مەرعەش و(سەليم پاشا)ى موتەسەڕف ئەماسيه و (حسێن پاشای جەلیلی) والی موسڵ کردگە وە سەرکردایەتی ئەحمەد پاشای والی بەغدا وەرەو ئێران بکەفنە رێ ئەرا نواگرتن لە پەلامار زياتر سوپاى سەفەويەيل. ئەەويش دوياى ئەوەگ ئەحمەد پاشا دەس کردەسە گردەوکردن سوپايگ لە ناوچەيل جياجياى عراق و هەواڵ ئەرا خانە محەمەد پاشاى بابانيش کلکردگە وە هيزەيل خوەيه و ئامادەى ئه و جەنگە بوون، وەلێ له و وەختەيلە هەواڵ مردن سوڵتان (ئەحمەد سێیەم 1703-1730ز) عوسمانی بڵاو بويەسەو، دويای ئەویش سوڵتان (مەحموودی یەکەم1730-1754ز) شوونی گرتگە. لەوەر ئەوە پيشڕەوێ سوپاى ئەحمەد پاشاى والى بەغدا وە مەرام چەوەڕيکردن فەرمان سوڵتان تازە ئەرا ماوەى(3)مانگ لە شارەزوور وسياگە. دوياى ئەوەگ دوبارە کرماشان داگير کردنەسه و وەره و هەمەدان پيشڕەوێ کردنه و لە دەورگرد ئه و شارە وەل سوپاێ شا(تەهماسبی دووەم1722-1732ز)سەفەوی جەنگ گەورايگ رويداگە.\nئمجا خانە محەمەد پاشا دويای (4) ساڵ فەرمانڕەوایی سنە، ساڵ (1727ز) گلەوخواردگە ئەرا قەڵا چوالان و (عەلی بەگ)ی کوڕی لە شوون خۆی بەجێهێشتگە ئەرا وەڕيەوبردن کاروبار رووژانەى هاووڵاتيەيل و (جوانمێر ئاغا)ی باپیرە گەورای (عەبدولقادر رۆستەم بابانی)يش وەک راوێژکاروەليا هيشتەسەو.\nوەگوورەى سەرچەوەيل مێژوویی، دويای ئەوەگ ساڵ (1732ز) خانە محەمەد پاشا داوا کرياگە ئەرا بەغدا، وە مەهانەى ئەوەگ ساڵ (1726ز) لە جەنگ دژ میر ئەشرەف ئەفغانی خیانەت لە ئەحمەد پاشای والی کردگە، وە فەرمان خودی والی بەغدا و لە شیرینی خەوا لەلایەن چەن کەسيگه و خنکنرياگە! دوياتریش لە رێ وڕەسميگ تایبەت و فراوان تەرمەگەی هاورياسه و ئەرا کوردستان، لەوەر ئەوەگ موريد (شێخ سمایلی عەوداڵان) بويە، هەر وه و خاتريشە لەشان قەورەگەيه و لە ئاوايى (عەوداڵان) ناوچەی چەم رێزان بە خاک سپارياگە.\n 📡 | 🏳 لەکی | عومەر ئیسماعیل مارف: شەفەق نیوز\n➕ اێ ڕکؤردە إژ لآ Nov 29 2019 11:19AM أڕا(جوان عومەر ئەحمەد)\n📷 پەروەندە عەسگ 1.0.1 50 KB Nov 29 2019 11:25AM جوان عومەر ئەحمەد\n| زمان دؤرسکردن وەڵگە(پەڕە): 4,244 ثانیه(اێس)


ئێستا دۆخی ناوخۆیی و نێودەوڵەتیی لە ھەموو كاتێك لەبارترە بۆ ئه‌نجامدانى ریفراندۆم و سەربەخۆیی\nمه‌سروور بارزانى، راوێژكارى ئه‌نجوومه‌نى ئاسايشى هه‌رێمى كوردستان.\nريفراندۆم به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆيى مه‌سروور بارزانى\nمه‌سروور بارزانی راوێژكاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان، هێزه‌كانی دامه‌زراوه‌كه‌ی له سه‌نگه‌ری یه‌كه‌می رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی مه‌ترسییه ئه‌منییه‌كانی سه‌ر هه‌رێمی كوردستانه و له جه‌نگی 3 ساڵه‌ی داعشدا، رۆڵێكی فراوانیان له پاراستنی ئاسایشی شاره‌كانی هه‌رێمی كوردستان و به‌ره‌كانی جه‌نگیشدا هه‌بووه، به‌رده‌وام نوێنه‌ری ئه‌و ده‌وڵه‌ته بیانیانه‌ش له هه‌موو ئاسته‌كان ده‌بینێ كه سه‌ردانی هه‌رێمی كوردستان ده‌كه‌ن، دوای ره‌وینه‌وه‌ی مه‌ترسییه گه‌وره‌كانی داعش له سنووره‌كانی هه‌رێمی كوردستان، ئه‌و ئێستا زیاتر كار له دۆسێی سه‌ربه‌خۆیی كوردستاندا ده‌كات.بۆ ئه‌و مه‌به‌سته سه‌ردانی ئه‌مریكا ووڵاتانی دیكه‌ی كردووه. له ئاستی ناوخۆییش چه‌ندین كۆڕ و كۆبوونه‌وه و ته‌نانه‌ت كۆنفرانسی تایبه‌تی بۆ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان سازكردووه و له ناوه‌ڕاستی مانگی 12 ی 2016 دا له زانكۆی ئه‌مریكی كوردستان - دهۆك به به‌شداری شاره‌زایان و كه‌سانی پسپۆڕ و به‌رپرسانی ناوخۆیی و عێراقی و پارچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان "كۆنفرانسی سەربەخۆیی كوردستان، رووبه‌ڕووبوونه‌وه و دەرفەت" بۆ گفتوگۆكردن له‌سه‌ر هه‌لومه‌رجی سیاسی و سه‌ربازی و ئابووری و رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌و له‌مپه‌ره‌كان سازكرد.\nئێستاش كه له میدیا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان قسه له‌باره‌ی هه‌لومه‌رجی سیاسی و ئه‌منی و سه‌ربازی ناوچه‌كه ده‌كات، زۆرترین قسه‌كانی بۆ باسكردن له سه‌ربه‌خۆیی كوردستان و ئه‌نجامدانی ریفراندۆم ته‌رخان ده‌كات، هه‌ر بۆیه له‌م دیداره تایبه‌ته‌ی كوردستان 24، ته‌واوی پرس و باسه‌كان له‌گه‌ڵ مه‌سروور بارزانی بۆ ئه‌و پرسه چاره‌نووسسازه ته‌رخانكراوه، كه زۆرینه‌ی لایه‌نه سیاسییه‌كان به سه‌رۆكایه‌تی مه‌سعوود بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان له 7/6/2017 بڕیاریاندا رۆژی 25/9/2017 ریفراندۆم بۆ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ئه‌نجامبدرێت.\nئه‌م دیداره هاوكاتی ده‌ستپێكردنی هه‌وڵه دیپلۆماسییه‌كانی ئه‌نجوومه‌نی باڵای ریفراندۆمی كوردستانیشه، كه له دوایین كۆبوونه‌وه‌دا بڕیاریاندا چه‌ند شاندێك بۆ وتووێژ و سه‌ردانی لایه‌نه سیاسییه‌كانی ناوخۆی كوردستان كه تا ئێستا خۆیان ساغنه‌كردووه‌ته‌وه و عێراق و توركیا و ئیران و وڵاتانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا پێكبهێنن، ئیستاش شاندێك به سه‌رۆكایه‌تی مه‌سعوود بارزانی، سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان گه‌یشتوونه‌ته برۆكسێلی پایته‌ختی به‌لجیكا و ده‌یانه‌وێت له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی ئه‌وروپی گفتوگۆكانیان له‌سه‌ر ئه‌و پرسه ده‌ستپێبكه‌ن.\nراویژكاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان، له میانی وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاره‌كانی كوردستان 24 گه‌شبینه به‌وه‌ی زۆرینه‌ی خه‌ڵكی كوردستان له به‌رژه‌وه‌ندی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان ده‌نگ به (به‌ڵێ) ده‌ده‌ن و بڕیاردانی كورد له‌م قۆناغه‌دا به چاره‌سه‌ری زۆرێك له كێشه و قه‌یرانه‌كان ده‌زانێت كه هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ عێراقدا هه‌یه‌تی.\nمه‌سروور بارزانی پرسی ریفراندۆم له پرسێكی نه‌ته‌وه‌یی گه‌وره‌تریش ده‌بینێت و ده‌ڵێت "ئەم پرسە پرسێكی نیشتمانییە نەك موزایەدە، تەنانەت ناتوانم بڵێم ئەمە پرسێكی نەتەوەییشە چونكە نەتەوەی جیاواز لە كوردستان دەژین و ئاینی جیاواز لە كوردستان ھەیە، ئەمە پرسێكی نیشتمانییە و ھەموو ھاوڵاتییەك مافی ئەوەی ھەیە چارەنووسی خۆی دیاری بكات".\nده‌رباره‌ی كۆده‌نگی و به‌شدارینه‌كردنی هه‌ندێك له لایه‌نه سیاسییه‌كانی كوردستانیش، راوێژكاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان گوتوویه‌تی: "پێمان خۆشە ھەموو لایەنێك بەشدار بێت لەسەر بڕیاری ریفراندۆم و لە پرۆسەكە كۆدەنگییەكی نیشتمانی ھەبێ، چونكە ئەوە گرینگییەكی زیاتر بە پرۆسەكە دەدات، لەبارەی ئەو لایەنانەشەوە كە داوای كۆدەنگی دەكەن یان دەڵێن كاتەكە گونجاو نییە ، گەر تەماشای وڵاتان بكەیت دەبینی زۆر جار كۆدەنگی نەبووە، بەڵكو كەسانێك داكۆكیان كردووە لەو دۆزە، بە ھەر حاڵ پرسی سەربەخۆیی پرسێكی دیموكراسییە و گەر لایەنێك نەیەوێ بەشدار بكات ئەوە بڕیاری خۆیەتی".\nمه‌سروور بارزانی به وردی قسه‌ی له‌باره‌ی هه‌ڵوێستی وڵاتانی جیهان و ئه‌و هۆكارانه كردووه كه بوونه‌ته هۆی ئه‌و بڕیاره له‌م كاته‌دا و پێی وایه جگه له‌وه‌ی ریفراندۆم مافێكی ره‌وای خه‌ڵكی كوردستانه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كاته‌كه گونجاوه‌و له ئاستی ناوخۆیی و نێوده‌وڵه‌تیش هه‌لومه‌رجه‌كه تا راده‌یه‌كی باش له باره‌و پێویسته خه‌ڵكی كوردستان بڕیاری خۆیان بده‌ن كه چییان ده‌وێت، بۆ ئه‌وه‌ی سبه‌ینێ له‌سه‌ر سه‌ربه‌خۆیی هیچ كه‌سێك نه‌ڵێت ئه‌وه بۆچوونی لایه‌نه‌كانه و ببێته خواست و داوكاری خه‌ڵكی كوردستان.\nله به‌رگرنگی گفتوگۆكه كوردستان 24 ده‌قی ته‌واوی گفتوگۆ ته‌له‌ڤیزیۆنییه‌كه‌ی مه‌سروور بارزانی راوێژكاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان و ئه‌ندامى مەکتەبی سیاسی پارتی ديموكراتى كوردستان بڵاوده‌كاته‌وه.\nهەڤپەیڤین : فەرهاد مەلا رەسووڵ\n- ئێوە یەكێكن لەو كارەكتەرانەی بە جددی كار لەسەر پرسی ریفراندۆم دەكەن و لە ھەموو كۆڕو كۆبوونەوەیەكدا كارتان بۆ كردووە ئایا پێتان وایە كە ئێستا كاتێكی گونجاوە بۆ ئەو ھەنگاوە؟\n* پێموایە ھەموو كاتێك پێویستە مرۆڤ وەك مەبدەئێك تەماشای پرسی سەربەخۆیی بكات چونكە ئەوە مافی ھەموو گەلێكە، گەر سەیری پەیماننامەی نەتەوە یەكگرتووەكانیش بكەین دەبینین ئامانج لەو رێكخراوە ڕێزگرتنە لە مافی گەلان و پاراستنی پێكەوە ژیان و مافی چارەنووسە، بۆیە پێموایە ئێستا كاتەكە گونجاوە و رەنگە دواشكەوتبێت.\nپرسی گونجاوی كات پەیوەستە بە بەرژەوەندی لایەنەكان، ئێمە پێمانوایە ئێستا گونجاوترین كاتە بۆ بەرژەوەندی گەلەكەمان و ھەندێك كەسی تریش پێیانوایە ئێستا كاتێكی گونجاو نییە بەپێی بەرژەوەندییەكانی خۆیان، بۆیە پێویستە سوود لەم دەرفەتە ببینین و بڕیار لە چارەنووسی خۆمان بدەین.\n- كەسانێك دەڵێن ئێوە ئەم پرسە بۆ موزایەدەی سیاسی بەكاردەھێنن ئایا ئەم پرسە بۆ موزایەدەیە یان پرسێكی نیشتیمانییە؟\n* ئەم پرسە پرسێكی نیشتمانییە نەك موزایەدە، تەنانەت ناتوانم بڵێم ئەمە پرسێكی نەتەوەییشە چونكە نەتەوەی جیاواز لە كوردستان دەژین و ئاینی جیاواز لە كوردستان ھەیە. ئەمە پرسێكی نیشتمانییە و ھەموو ھاووڵاتییەك مافی ئەوەی ھەیە چارەنووسی خۆی دیاری بكات. گەر لایەنێك نایەوێت بەشداربێت لەم شانازییە كە ریفراندۆم و ھەنگاونانە بەرەو سەربەخۆیی ئەوا بڕیاری خۆیەتی، بەڵام ئەمە نە موزایەدەی سیاسییە نە موزایەدەی حزبییە، بەڵكو پرسێكی نیشتمانییە و پەیوەستە بە مافی ھاووڵاتیان.\n- ھەندێك كەس دەڵێن ریفراندۆم موزایەدەیە، چونكە رەنگە لەم پرسە پاشگەزببنەوە؟\n* بەھیچ شێوەیەك وا نییە، ئەو لایەنانەی كە لە كۆبوونەوەی حەوتی مانگی شەش بەشدار بوون بڕیاریان داوە لە 25 مانگی نۆی ئەمساڵ ریفراندۆم بكرێت و ئەم بڕیارەش پاشگەزبوونەوەی تیادا نییە.\n- ھەندێك لە لایەنەكان لەگەڵ ئەنجامدانی ریفراندۆم نین و پێیانوایە كاتەكەی گونجاو نییە، یان دەڵێن پێویستە كۆدەنگییەك ھەبێ، پێتانوایە دەكرێ بەبێ كۆدەنگی ئەم سەربەخۆییە رابگەیەندرێ؟\n* پێمان خۆشە ھەموو لایەنەکان بەشدار بن لە ریفراندۆم و لە پرۆسەكە كۆدەنگییەكی نیشتمانی ھەبێ، چونكە ئەوە گرینگییەكی زیاتر بە پرۆسەكە دەدات، ئێمە ڤیتۆمان لەسەر ھیچ كەس و لایەنێك نەبووە و ئەوانەی بەشدار نەبوون لە بڕیاری ریفراندۆم بڕیاری خۆیان بووە، ناكرێت ھیچ لایەنێكیش ڕێگری بكات لە بڕیاردانی خەڵك لە چارەنووسی خۆی.\nلەبارەی ئەو لایەنانەشەوە كە داوای كۆدەنگی دەكەن یان دەڵێن كاتەكە گونجاو نییە، گەر تەماشای وڵاتان بكەیت دەبینی زۆر جار كۆدەنگی نەبووە، بەڵكو كەسانێك داكۆكیان كردووە لەو دۆزە، بە ھەر حاڵ پرسی سەربەخۆیی پرسێكی دیموكراسییە و گەر لایەنێك نەیەوێ بەشداری بكات ئەوە بڕیاری خۆیەتی، بەڵام سەربەخۆیی بۆ ئەو كەسانەشە كە دەنگیان پێنەداوە.\n- كەواتە گەر لایەنێك یان چەند لایەنێكیش بەشدار نەبن ئێوە پاشەكشە ناكەن؟\n* بەڵێ، چونكە ریفراندۆم گەڕانەوەیە بۆ رای خەڵك، خەڵك بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆم دەدات یان نا، لای ئێمە ریفراندۆم ئامانج نییە، بەڵكو ریفراندۆم ھۆكارێكە بۆ بیستنی رای خەڵك، ئامانجی ئێمەش جێبەجێكردنی ئەو بڕیارەیە، گەر لایەنێك دەنگ بە سەربەخۆیی نەدات ئارەزووی خۆیەتی، بەڵام ئێمە بڕوامان وایە كە زۆرینەی خەڵكی كوردستان لایەنگری ئەنجامدانی ریفراندۆمن و دەنگ بە سەربەخۆیی دەدەن.\nخەڵكی كوردستان باش دەزانێ كێ لە ماوەی رابردوو بەرگری لە كەرامەت و نیشتمانی خەڵكی كوردستان كرد، پێموایە گەر یەكێك ئامادە نەبووبێ بەرگری لە نیشتمانەكەی بكات چۆن ڕێگە بەخۆی دەدا بڕیار لە چارەنووسی خەڵك بدا، یان چۆن خەڵك رێگە بەوە دەدا كەسانێك بۆ جارێكیش سەنگەرێكی پێشمەرگەیان بەسەر نەكردووەتەوە یان بریندار و شەھیدێكیان بەسەر نەكردووەتەوە دژایەتی ریفراندۆم بكەن یان پروپاگەندەی ئەوە بكەن كە ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی نییە.\n- ئەو بەربەستانە چین كە دێنە بەردەم مەسەلەی سەربەخۆیی ئایا رێگرییەكان ناوخۆیین یان دەرەكی؟\n* بەدرێژایی مێژوو ھەردوو جۆر بەربەست ھەبووە، یان دۆخی نێودەوڵەتی لەبار نەبووە، یان بارودۆخی ناوخۆیی لەبار نەبووە بۆ ئەوەی كورد بە ئامانجی خۆی بگات، بەڵام ئێستا پێمانوایە دۆخەکە لە رووی ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەوە لە ھەموو كاتێك لەبارترە، سەرباری ئەو گرفتانەی ھەمانە.\n- واتە خەڵك دڵنیابێت لەوەی بەربەستەكان بەربەستی گەورە نین؟\n* من پێموایە نەخێر، راستە كار و ھیمەتی دەوێ، بەڵام گەر خەڵكی كوردستان بڕیار بدات كەس ناتوانێ ڕێگری لەو پرسە بكات.\n- ھەندێك دەڵێن بۆ ریفراندۆم پێویستە پەرلەمان كارا بكرێتەوە، كاراكردنەوەی پەرلەمان بەكوێ گەیشت؟\n* پێموانییە تەنیا ئەوە كێشە کە بێت بەڵكو پەیوەندی نێوان لایەنەكان و چەند كێشەیەكی ناوخۆیی ھەمیشە بوونەتە جێگەی فشار و چەندین بیانوو ھەن كە ھەمیشە باس دەكرێن، راستە كێشە و قەیرانی نێوخۆییمان ھەیە، بۆ ئێمەش كاراكردنەوەی پەرلەمان گرینگە، بەڵام مافی یەك لایەن نییە خۆی بە داكۆكیكاری كاراكردنەوەی پەرلەمان بزانێ، بەڵكو ئێمە وەك پارتی بە سیفەتی ئەوەی خاوەنی زۆرترین كورسین لە ھەموو لایەنێك زیاتر داكۆكی لە كاراكردنەوەی پەرلەمان دەكەین و پێمانوایە پێویستە كاراكردنەوەی پەرلەمان لە خزمەتی پرسە نیشتیمانییەكان بێت و ناكرێ وەك بابەتێكی حزبی تەماشای بكەین، لە بارەی قەیرانەكانی دیكە دەمەوێ ھەڵوەستەیەك بكەین و تەماشای جیھان بكەین. بڕوانە زۆر وڵات ھەیە كە سەربەخۆن و تووشی قەیران بوون، قەیران لە ئەنجامی ریفراندۆم و سەربەخۆییەوە درووست نەبووە بەڵكو قەیرانەكان وا دەكەن كە ئێمە ریفراندۆم بكەین، چونكە بەھۆی قەیرانەكانەوە ئێمە بیرمان لە چارەسەرێكی گونجاو كردووەتەوە، ھەرچەندە كاراكردنەوەی پەرلەمان رەنگە زۆر پێویست نەبێ، بەڵام ئێمە پێمانوایە ھەنگاوێكی باشە بۆ كۆكردنەوەی زۆرینەی خەڵك لەدەوری ئەم پرسە.\n- ئێوە یەكێكن لەو كارەكتەرانەی كە گفتوگۆتان لەگەڵ وڵاتان كردووە لەبارەی ریفراندۆم و سەربەخۆیی، ھەڵوێستی ئەوان چی بوو؟\n* پێموایە ئەمە پرسێكە ھی خەڵكی كوردستانە، ناكرێ ئێمە بێبەش بین لە مافێك كە ئەوان چەندین ساڵە مومارەسەی دەكەن، بەڵكو ئێمە دەبێ ئەو مافە پەیڕەو بكەین و گفتوگۆ لەگەڵ وڵاتان بكەین تا قەناعەت دێنن، ئەوەی من ھەستم كردووە ئەوەیە تاك تاكە وڵات ھەبووە دژی سەربەخۆیی بێت . بەتایبەتی لە رۆژئاوا كەس نەیگوتووە من دژی سەربەخۆیی كوردستانم، چونكە ئەمە دژی پرنسیپەكانی خۆیانە، ئەوان دژ نین بەڵكو ھەندێك جار نیگەرانن لە كاتەكە وپێیانوایە كاتەكە گونجاو نییە. لێرەدا هەڵوێستەکان دەبنە سێ بەش .\n- ھەندێك دەڵێن لەوانەیه كاریگەری بۆسەر شەڕی دژ بە داعش ھەبێ.\n- ھەندێك دەڵێن رەنگە ببێتە ناكۆكی لە سەر سنووری ئێمە و دراوسێكانمان.\n- ھەندێك دەڵێن ئەمە كاریگەری بۆسەر ھەڵبژاردنی داھاتووی عێراق دەبێ.\nبۆ ھەرسێ لەمانە وەڵاممان ھەیە، پێمانوایە كە ئیلتیزامی خەڵكی كوردستان بۆ رووبەڕووبوونەوەی داعش پەیوەندی بە پەیوەندییە سیاسییەكانی ئێمە و بەغدا نییە، چونكە هەر ئەم عێراقە بوو كە لە ئەنجامی ھەڵە سیاسییەكان بۆشایی ئەمنی و كۆمەڵایەتی و سیاسی درووست كرد و لە ئەنجامیشدا قاعیدە و دواتر داعش درووستبوو.\nلە ئەنجامی سیاسەتی ھەڵەی بەغدا یەك ملیۆن و 800 ھەزار كەس، ئاوارەی ھەرێمی كوردستان بوون، ئێمە شەڕی داعشمان دەكرد و میوانداریی یەك ملیۆن و 800 ھەزار كەسیشمان دەكرد.\nھەر ئەم عێراقە یەكگرتووەش بوو كە بودجەی ھەرێمی بڕی و خۆی بە خاوەنی ئەو ئاوارانە نەزانی كە ھاتنە ھەرێمی كوردستان.\nئێمە چاوەڕێمان دەكرد عێراق لە كاتی شەڕی داعش یارمەتی پێشمەرگە بدا، بەڵام نەك یارمەتی نەدا، بەڵكو ڕێگری لە پڕچەككردنی پێشمەرگەش دەكرد بە چەكی قورس.\nئێمە پێمانوایە پەیوەندی نێوان ئێمە و بەغدا ھەر چییەك بێت ئەوا ئیلتیزاماتی خەڵك و حكوومەتی كوردستان لە رووبەرووبوونەوەی داعش كەم نابێتەوە.\nلە بارەی خاڵی دووەمەوە كە دەڵێن كاریگەری لە ھەڵبژاردنەكانی عێراق ده‌كات پێمانوایە كە وڵاتانێك ھەن بەرژەوەندیان لەوەدایە كە چۆنییەتی پێكھاتنی حكوومەتی عێراق دیاری بكەن، بەڵام جگە لەوە تا ئێستا نەزاندراوە ئەو ھەڵبژاردنە ئەنجامدەدرێ یان نا، گەر بڕوانیتە ھەڵبژاردنەكان دەبینی كە ئەنجامی ھەڵبژاردنەكان دیارە، چونكە لە سیستەمی ھەڵبژاردندا كورسی زۆر بە پارێزگا شیعییەكان دراوە و كورسی كەمیش بە پارێزگا كوردی و سونییەكان دراوە، كەواتە حكوومەتی عێراق ھەرچۆنێك بێ بریتی دەبێ لە زۆرینەیەكی شیعی بەرامبەر كەمینەیەكی سوننی و كوردی. كەواتە ھەرێمی كوردستان كاریگەرییەكی ئەوتۆی نییە لەسەر پێكھێنانی حكوومەتی عێراق.\nلەبارەی ئەوانەی دەڵێن كە رەنگە گرژی دروستبێت با من شتێك بڵێم،\nحكوومەتی عێراق دەبوو ماددەی 140 جێبەجێ بكات، بەڵام ئەم ھەموو ساڵە دەرباز بوو بۆ جێبەجێی نەكرد؟، كەواتە ھۆكاری جێبەجێنەكردنی ماددەی 140 حكوومەتی عێراقە، جگە لەمە ئەو ناوچانە رووبەڕووی ھەڕەشەی داعش بووه‌وه پێشمەرگە چووە ئەو شوێنانە و بەرگری لەوە كرد تا داعش نەتوانێ كوردستان داگیر بكات، تەنانەت ئەو شوێنانەی كە داگیر كرابوون بۆ ماوەیەك رزگاری كرد، ھەمووشمان دەزانین لایەنە سیاسییەكان كۆكن لەسەر ئەوەی پێشمەرگە لەو ناوچانە پاشەكشە ناكات، واتە كاتێك تەشەنوج درووستدەبێ كە حكوومەتی عێراق بوونی پێشمەرگەی لەو ناوچەیە پێ ھەزم نەكرێت، ئێمە دەمانەوێ ماف بۆ خەڵكی ئەو ناوچانە بگێڕینەوە تا خەڵكی ئەو سنوورەش بڕیار لە چارەسەری خۆیان بدەن. بۆیە پێمان وایە ھەر سێ بیانووەكە بیانووی راست نین و نابێ وامان لێبكا واز لە بەرژەوەندی نیشتمانی خۆمان بھێنین.\n- ئێستا ھەندێك لایەن كە دژی ریفراندۆمن كار لەسەر درووستكردنی دڵەڕاوكێ دەكەن و دەڵێن گەر ریفراندۆم ئەنجامدرا و سەربەخۆیی راگەیه‌ندرا؛ ئەوا خەڵك نەك ھەر رووبەڕووی ئەم قەیرانانە بەڵكو رووبەڕووی برسێتیش دەبنەوە.\n* خەڵك مافی خۆیەتی بۆچوون لە بارەی ریفراندۆمەوە بدات، لەگەڵی بێت یا نا، بەڵام سەیرە كەسێك ھەبێ ھەوڵبدا ترس درووستبكات یان تا ریفراندۆم ئەنجامنەدرێ، پێموایە دەبێ خەڵك خۆی وەڵامیان بداتەوە، بڕوانە كەسانێكی زۆر لایەنگری ریفراندۆمن، بەڵام كەسانێك گرینگیان پێنادەن، بەڵام گەر كەسێك پروپاگەندە دژی ریفراندۆم بكات یان ریفراندۆم بە مەترسی لە قەڵەم بدا ئەوا دەیكەنە سەردێڕی ھەواڵەكانیان.\nپرسیارەكە ئەوەیە ئەو كاتەی ئێمە پەلامارمان درا و زوڵممان لێكرا خۆ پرسی ریفراندۆم لە گۆڕێ نەبوو، بۆیە ریفراندۆم مەترسی درووستناكات بەڵكو دەبێتە ھۆی ئەوەی ئەم مەترسیانە دووبارە نەبنەوە.\nئێمە ئەزموونمان ھەیە بۆ ئەوەی رێگری لە درووستبوونەوەی شەڕ بكەین و وا بكەین نەوەكانی داھاتوو رووبەڕووی مەترسی نەبنەوە، دەبێ بە شێوەیەكی یاسایی نێودەوڵەتی خۆمان بپارێزین. ریفراندۆمیش تەنیا رێوشوێنێكە و بۆ سەربەخۆییە و سەربەخۆییش مەترسی درووستناكات بەڵكو دەیڕەوێنێتەوە.\n- لە كوردستاندا تەنیا كورد ناژی بەڵكو توركمان و عەرەب و پێكھاتەی دیكەش دەژین ئێوە چۆن دڵنیاییان دەدەنێ بەوەی كە مافەكانیان پارێزراوە و چۆن دڵنیایی دەدەنە وڵاتانی دیکەش كە سەربەخۆیی مەترسی درووست ناكات؟\n* پێشتر گوتم ریفراندۆم پرسێكی نیشتمانییە نەك نەتەوەیی، ھەموو پێكھاتەكان ئازادن لەوەی چۆن بڕیار لە چارەنووسی خۆیان دەدەن، پێمانوایە كە كوردستانی سەربەخۆ دەبێتە نموونەیەكی جوانی پێكەوە ژیان، گەر تەماشاش بكەین كوردستان ئێستە جێگەی شانازییە نەك تەنھا بۆ ئێمە بەڵكو بۆ ھەموو جیھان، چونكە لێرە پێكەوەژیان و لێبوردەیی ھەبووە ، ئێمە پێمان وایە ھەموو نەتەوە و ئاینەكان ئازادن لەوەی چۆن بڕیار لە چارەنووسی خۆیان بدەن یان چۆن بژین.\nگەر سەیری چەند ساڵی رابردووش بكەین ژمارەیەكی زۆر كەس كوردستانیان وەك پەناگە بەكارھێناوە و ئاوارەی ئێرە بوون ئەمەش گەورەترین بەڵگەیە لەسەر ئەو قسەیەی ئێمە.\nلەبارەی بەشێكی دیكەی پرسیارەكەتەوە گەر بڕوانینە چەند ساڵی پێشوو، دەبینین كە كوردستان ھەرگیز مەترسی نەبووە بۆسەر كەس، بەڵكو زیاتر فاكتەری سەقامگیری و خێر بووین، پێمان وایە دەكرێ كوردستان ببێتە دورگەیەك بۆ سەقامگیری و پێكەوە ژیان و ھەرگیز نابێتە مەترسی بۆسەر كەس.\n- دوایین پرسیارم ئەوەیە كە ماوەی نێوان ریفراندۆم و سەربەخۆیی چەندە، ئایا چەندمان پێویستە تا بە سەربەخۆیی بگەین؟\n* ئێمە ریفراندۆم دەكەین تا بۆچوونی خەڵكی خۆمان بزانین، گەر ئێستا بچین قسە لەگەڵ ھەر لایەنێك بكەن دەڵێ ئەمە بۆچوونی لایەنە سیاسییەكانە، بەڵام گەر ریفراندۆم ئەنجام بدەین ئەوا بۆچوونی خەڵكە، كێشەی ئێمە و بەغدا تەنھا كێشەی شەڕی داعش و ئەمڕۆ نییە، بەڵكو ریشەیەكی قوڵی ھەیە و دوو جۆر چارەسەر ھەیە، یان ئەوەتا وەك ئەوەی حكوومەتی عێراق كردی توندوتیژی بەكاربھێنین وەك ئەوەی ئەوان دژایەتی كوردیان كردووە، یان بەشێوەی ئاشتیانە چارەسەری بكەین، ئێمە دەمانەوێ كێشەكان بە ئاشتی چارەسەر بكەین و بزانین خەڵكی كوردستان چی دەوێ .\nماوەی نێوان ریفراندۆم وسەربەخۆیی دەگەڕێتەوە سەر ئەنجامی گفتوگۆی ھەرێمی كوردستان و بەغدا، گەر بەغدا ھاتە پێشەوە ئەوا ماوەكە كورت دەبێتەوە، گەر بەغدا قبوڵی نەكرد ئەوا ئێمە دەگەڕێینەوە بۆ بڕیاری گەلی كوردستان و بۆ جارێكیش بێ بیر لە بەرژەوەندی گەلی كوردستان و بەرژەوەندی نیشتیمانی خۆمان دەكەینەوە و چاوەڕوانی ئەوە نابین بزانین خەڵك چی لا پەسەندە.\n- ئەگەر پەیامێکی تایبەتتان هەبێت؟\n* من پەیامێكم ھەیە بۆ ھەموو خوشك و براكانم و داوایەكم ھەیە لێیان، جا ھەر بۆچوونێكیان ھەبێ، بير لە سەدەی رابردوو بكەنەوە كە بە سەدان ھەزار شەھید و قوربانییەكی زۆرمان داوە. با پەیامێكمان ھەبێ و بڵێین خوێنی ئەوان بە فیڕۆ نەچوو، دوای ئەو ھەموو ناخۆشی و قوربانییەی دامان ئێستا كاتی ئەوەیە بگەین بە ئامانجەكانمان، ھیوادارم ھەموو تاكێك لەم وڵاتە ئەم پرسە بە پرسی خۆی بزانێت و بەشداربێت لەوەی بە ئاواتەكانی خۆمان بگەین.\nبا خوێنی شه‌هیدان به‌هه‌ده‌ر نه‌ڕوات و ئێمه با دڵی بنه‌ماڵه‌ی ئه‌و شه‌هیدانه خۆش بكه‌ین و بڵێن خوێنی ئازیزانی ئێوه بۆ سه‌ربه‌خۆیی كوردستان بووه.\n01 حکوومەتی هەرێمی کوردستان چەند بڕیارێکی گرنگی دەرکرد\n02 یه‌كێتی ئه‌وروپا سزای به‌سه‌ر توركیادا سه‌پاند\n03 قومارخانەیەكی ئەلیكترۆنی لە ھەولێر دەستی بەسەردا گیرا\n04 پارێزگاری واست هێرش دەکاتە سەر ئەفسەرێک\n06 حه‌نان فه‌تلاوی ستایشی به‌ویژدانیی كابینه‌ی نۆیه‌م ده‌كات\n03 ئۆتۆمبێل بەشێوەی قیست دەدرێت بە مامۆستایان\n04 دەست بە دابەشکردنی مووچە دەکرێت


Deprecated: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; MagicSlideshowModuleCoreClass has a deprecated constructor in /storage/content/40/1004740/lawan.org/public_html/plugins/system/magicslideshow/magicslideshow_classes/magicslideshow.module.core.class.php on line 26 Deprecated: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; MagicToolboxParamsClass has a deprecated constructor in /storage/content/40/1004740/lawan.org/public_html/plugins/system/magicslideshow/magicslideshow_classes/magictoolbox.params.class.php on line 68 شاندێکی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران سەردانی رێکخراوی ئازادی لاوانی کوردستانی باشووریان کرد\nیەک شەممە١٥ - پوشپەڕ - ١٣٩٩١٠:٤٦\nSunday05 - 07 - 202008:16\nشاندێکی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران سەردانی رێکخراوی ئازادی لاوانی کوردستانی باشووریان کرد\n10 فێورییە 2019\nدواین نوێکردنەوە 10 فێورییە 2019\nلاوان میدیا: شاندێکی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران سەردانی نووسینگەی سەرەکی ڕێکخراوی ئازادی لاوان لە شاری سلێمانییان کرد.\nڕۆژی یک شەممە ۲۱ی ڕێبەندان ۱۳۹۷ی هەتاوی، شاندێکی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئێران، بە سەرپەرەشتی هاوڕێ "عومەرفەخەردین فەر" سکرتێری یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانی ئیران، سەردانی نووسینگەی ئەوە ڕێکخراوی ئازادی لاوان لە شاری سلێمانی کرد، هەروەها لەلایەن شاندێکی لاوانی ئازادی بە سەرپەرشتی هاوڕێ "هێمن عەمید" سکرتێری ڕێکخراوی ئازادی لاوان پێشوازییان لێکرا.\nلە سەرەتای سەردانەکە دا وێڕای بەخێرهاتن لەلایەن "هێمن عەمید" بەرپرسی شاندی لاوانی ئازادی ، خۆشحاڵی خۆیان لەو دیدارە دەبڕی و ئامادەیی خۆیان بۆ کاری هاوبەشی دوو لایەن ڕاگەیاند.\nپاشان هاوڕێ "عومەر فەخردین فەر" باسێکی لە سەر چالاکییەکانی یەکیەتیی لاوان لە ناوخۆیی ڕۆژهەڵات و ڕۆڵی لاوان لە بەرەو پێش بردنی ڕاسانی ڕۆژهەڵات،کرد و وتی: "پاش ڕاگەیاندنی قوناغێکی نوێ لە خەباتی ڕۆژهەڵات لاوان ڕۆڵێکی بەرچاویان لە بەرەو پێش بردنی ئەو خەباتەدا هەیە".\nلە کۆتایی سەردانەکە دا هەردوو لایەن جەختیان لە دیدار و چالاکی هاوبەشی هەردوو ڕێکخراو کردەوە.\nبۆ بینینی سەجەم وێنەکان کلیک لێرە بکە !!


👁 ئەم بابەتە 16,468 جار بینراوە\n- لە گوندی چاغات لە نزیک دەریاچەی حەمرین بۆمبێکی چ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 4 32 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 8/2/2017 8:44:09 AM\nکچێکی ئێزدی رزگاربوو لە دەستی داعش چیرۆکی ئه و نەه [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ هـ.ب. 8/2/2017 8:56:23 AM\nدواڕۆژ، رەڤەند گوهەرزی ئەمڕۆ چوارشەممە 2ی ئاب بە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 93% ✍ هـ.ب. 8/3/2017 8:45:49 AM\nدواڕۆژ، هانا چۆمانی بەبۆنەی تێپەڕبوونی سێ ساڵ بەس [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 82% ✍ هـ.ب. 8/2/2017 9:02:53 AM\nدواڕۆژ، زریان محەمەد باسوخواسی ریفراندۆم بازاڕی ئ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 8/2/2017 2:16:31 PM\nدواڕۆژ، عیسا عەبدولقەهار دەستەی دەسپاکی هەرێم ئاش [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 8/3/2017 10:28:41 AM\nوتەبێژی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان رایدەگەیەنێت، ت [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 8/2/2017 1:20:11 PM\nدواڕۆژ، هانا چۆمانی بەهۆی ململانێ سیاسییەکان و قە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 8/2/2017 1:16:23 PM\nدواڕۆژ، زریان محەمەد یەکێتی هاوردە و ناردنکاران ڕ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 8/3/2017 8:55:26 AM


ريه‌يل سه‌ره‌كى له باشوور عراق بڕياو خوه‌ندكاره‌يل گله‌وخواردن ئه‌را ماڵه‌يليان - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nريه‌يل سه‌ره‌كى له باشوور عراق بڕياو خوه‌ندكاره‌يل گله‌وخواردن ئه‌را ماڵه‌يليان\nهــــه‌واڵ عــیراق ريه‌يل سه‌ره‌كى له باشوور عراق بڕيا\nشه‌فه‌ق نيوز/ سه‌رچه‌وه‌يگ له پاريزگاى به‌سره ئه‌وه ده‌رخست ك خوه‌ينيشانده‌ره‌يل تويڕه ريه‌يل سه‌ره‌كى له پاريزگاگه بڕينه‌و خوه‌ندكاره‌يليش گله‌وخواردنه ئه‌را ماڵه‌يليان له‌ئه‌نجام بڕين ئه‌و ريه‌يله.\nئه‌و سه‌رچه‌وه ئه‌را شه‌فه‌ق نيوز وت: خوه‌ينيشانده‌ره‌يل ريه‌يل وه‌ره‌و قه‌زاى زوبير و وه‌ره‌و ناوچه‌ى به‌رجه‌سيه و نه‌فتپاڵوو به‌سره و دوڕيان شوعێبه بڕينه و خوه‌ندكاره‌يليش ناچار بوينه گله‌و بخوه‌ن ئه‌را ماڵه‌يليان.\nجى باسه، به‌غداى پايته‌خت و شماره‌يگ له پاريزگايه‌يل تر عراقى شيعه‌نشين هه‌ر له سه‌ره‌تاى مانگ ئوكتۆبه‌ر گوزه‌يشت ده‌سكردنه‌سه خوه‌ينيشانداين وه‌بوونه‌ى خراوى و نه‌وين خزمه‌تگوزارى و بيكارى و وسيان له‌دژ گه‌نده‌ڵى دارايى و ئدارى له دام و ده‌زگايه‌يل ده‌وڵه‌ت.\nلە بیاوان روتبە.. وەیجوورە داعش هاووڵاتییگ ئەرا مردن برد\nعراق خاسەوبوینیگ لە داهات فروشتن نه‌فت راگەینێد\nله به‌غدا ژنيگ وه‌ساڵاچگ له كۆرۆنا خاسه‌و بوێ


ئارشیوی روانگە - قەڵەم\nما 375 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم\nبەجیهانیبوون و بەنێونەتەوەیی بوون 10 شهریور 1396\t 354\nجەماوەرێک لە هێزی ئەمنی 05 شهریور 1396\t 335\nرۆمان، تاک و گشتی 25 مرداد 1396\t 380\nمانا جادووییەکان بەرەو مانا ئەقڵییەکان 19 مرداد 1396\t 358\nماڵئاوا کاروان عومەر کاکە سوور! 14 مرداد 1396\t 437\nرێبەرە شەڕنەدیتووەکان 07 مرداد 1396\t 361\nهەست بە نامۆییکردنی خەباتگێڕ 29 تیر 1396\t 369\nمیتولوژیا و پرسیار 21 تیر 1396\t 348\nئایدیۆلۆژیا و پراکتیک 18 تیر 1396\t 582\nهونەر و ناشیرینی 11 تیر 1396\t 434\nجورئەتی رادەربڕین 06 تیر 1396\t 387\nهاوڕێ جوێن فرۆشەکان 25 خرداد 1396\t 500\nلیبراڵەکان و هەژاری 16 خرداد 1396\t 421\nبیری بێ هێزی دەروون 08 خرداد 1396\t 449\nموراڵ و ئازادی 05 خرداد 1396\t 399\nهیگڵ و کێشەی سەربەخۆبوون 30 ارديبهشت 1396\t 444\nسەردەمی ئارگیومێنت 27 ارديبهشت 1396\t 403\nرۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەلمێنەری رای پۆستمودێڕنەکان! 26 ارديبهشت 1396\t 419\nفێربوون لە رەقیب 26 ارديبهشت 1396\t 382\nبیر و لەلایخۆمانەوە 20 ارديبهشت 1396\t 380\nهەشتی مارس پیرۆز!\nسەیرە! رۆژێک بۆ بوونەوەرێک دیاری کراوە کە مرۆڤ سەرەتا لە سکی ئەودا پێ دەنێتە ژیانەوە و، لەوێدایە کە یەکەمین چرۆکانی ژیانی دەپشکوێ. سەیرە لە بەر ئەوەی کە دیاریکردنی ئەم رۆژە نەک لە بەر رێزگرتن لە شوێن و پێگەی، بەڵکو بۆ ئەوەیە کە بیرمان بێتەوە کە ئەویش مافی یەکسانی هەیە لە گەڵ ئەو پیاوانەی وا لەو بەردەبنەوە!


دۆخی ئێزدییەکان لە پاش حەوت ساڵ لە هێرشەکانی داعش\nی مانگی هه‌شـت ٠٣, ٢٠٢١\nکاتێک لەمیا حاجی بەشاری تەمەن 23 ساڵان هەوڵی دەدا لەدەستی ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) خۆی ڕزگار بکات، لە تەقینەوەی مینێکدا بینایی لەدەستدا و دەموچاویشی شێوا.\nلەمیا تەمەنی 16 ساڵان بوو کاتێک چەکدارانی داعش لە ساڵی 2014 دایان بەسەر ناوچەی شەنگالدا، بە هەزاران پیاوی ئێزدییان کوشت و ژنەکانیشیان ڕفاند و بە زۆرەملێ کردیانن بە کۆیلەی سێکسی. نەتەوە یەکگرتووەکان ئەو هێرشە دڕندانەیەی بە هەڵمەتی جینۆسایدی دژ بە ئێزدییەکان ناودێر کرد.\nلەمیا حاجی بەشار کە ئێستا لە ئەڵمانیایە و لەوێ کارلەسەر هاتنەوە سەرخۆی دەکات بووە بە چالاکوانێکی بەهێزی ژنان و کچانی ئێزدی.\nئەو لە لێدوانێکیدا بۆ بەشی کوردی دەنگی ئەمەریکا گوتی " حەوت ساڵ تێپەڕ بوو، بەڵام هێشتا داواکارییەکانمان جێبەجێ نەکراون، شەنگال ئاوەدان نەکراوەتەوە تا خەڵکی بتوانن بگەڕێنەوە. خەڵکی ماندووبوون ئەوەندە لە ژێر چادرەکاندا بژین. بەشێکی زۆری کچ، ژن و منداڵمان هێشتا لە دەستی داعش ڕزگار نەکراون."\nلەمیا حاجی بەشار یەکێک لە ڕزگاربوانی دەستی داعش\nلە ساڵی 2016 لەمیا بەشار خەڵاتی سەخارۆڤی وەرگرت. ئەم خەڵاتە لەلایەن پەرلەمانی ئەوروپاوە بەو کەس و گروپانە دەبەخشرێت کە کار بۆ مافەکانی مرۆڤ دەکەن.\nلە چەپەوە، نادیە موراد و لەمیا حاجی بەشار، پاش وەرگرتنی خەڵاتی سازارۆڤی پەرلەمانی ئەوروپا بۆ مافەکانی مرۆڤ، 13ی مانگی 12 ی 2016\nهەرچەندە لە ئێستادا خەلافەتەکەی داعش تێکشکاوە، گروپەکانی مافەکانی مرۆڤ دەڵێن نزیکەی 2 هەزارو 600 ژن و کچی ئێزیدی هێشتا بێسەروشوێنن.\nفایزە کەمال سولەیمان تەنها تەمەنی 12 ساڵ بوو کاتێک لە ساڵی 2014 کەوتە ژێر دەستی داعش. ئەو لە مانگی 9 ی ساڵی 2019 بە هاوکاری هێزەکانی سوریای دیموکرات بە پشتیوانی هێزەکانی ئەمەریکا، لە سوریا لە دەستی داعش ڕزگار کرا.\nسولەیمان بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند " لە ژێر دەسەڵاتی داعشدا مەینەتی زۆرم بینی." ئەو خانمەی کە ئێستا لە کەمپێکی پەنابەرانی نزیک شاری دهۆک دژێت گوتیشی " وەکو کۆیلەی سێکسی چەند جارێک فرۆشرام." گوتیشێ حەوت ئەندامی خێزانەکەی لە ناویاندا خوشکە بچووکەکەشی هێشتا بێسەوشوێنن.\nمەڕاسیمی بەخاکسپاردنی پاشماوەکانی 104 ئێزیدی کە شەش ساڵ پێشتر بە دەستی داعش کوژرابوون. گوندی کۆچۆ 6 ی مانگی دووی 2021\nهێشتا نزیکەی 200 هەزار ئێزدی لە سەرانسەری باکوری عێراق ئاوارەن، کە بەشێکی زۆریان لە کامپە قەرەباڵغەکاندا دەژێن.\nناکس تامیس کە پێشتر وەک ڕاوێژکاری تایبەتی کەمینە ئایینیەکان لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریکا کاری کردووە دەڵێت " حەوت ساڵ زۆر بۆ ئەم خەڵکەی کە کرانە ئامانجی جینۆساید هێشتا لە ژێر چادرەکاندا ژیان بەسەر بەرن."\nتامیس بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند " دەبێت کاری باشتر بکەین و پێویستە هەموو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هاوبەش بن لەگەڵ حکومەتی عێراق بۆ ئەوەی گۆڕانکارییەکان ببینین."\nتامیس، کە ئێستا لە ئینستتوتی ئاشتی ئەمەریکایە، گوتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا و حکومەتانی ئەوروپا پێویستە هانی دەسەڵاتی عێراقی و کوردی بدەن " تا ئەو هەنگاوانە بنێن کە پێویستن بۆ هێنانە دی دادپەروەری ، دابین کردنی ئاسایش، بۆ ئەوەی خەڵک بچنە ماڵەوە و یارمەتی بدرێن لە بنیاتنانەوەی ژیانیان ".\nلە ساڵی ڕابردوو حکومەتی نێوەندی عێڕاق لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستاندا گەیشتنە ڕێککەوتنێک لەسەر ئاسایشی شەنگال. بەڵام چاودێران دەڵێن هەتا ئێستا ئەو ڕێککەوتنە جێبەجێ نەکراوە.\nلەوەتای شکستی داعش زۆر لە لایەنەکان هەواڵیانداوە ئەو ناوچەیەی ئێزدییەکان کۆنترۆڵ بکەن، لەوانەدا هێزەکانی عێراق، هێزی پێشمەرگە، میلیشیا شیعییەکان و گروپە چەکدارەکانی سەر پەکەکە.\nلە هەوڵێکدا بۆ کەمکردنەوەی ئازاری ئێزدییەکان، پەرلەمانی عێراق ئەمساڵ یاسای بەجینۆساید ناساندنی هەڵمەتی داعشی دژ بە ئێزدییەکان دەرکرد.یاسای ژنانی ڕزگاربووی ئێزدی داوا لە حکومەت دەکات، کە قەرەبووی ئەو ژنە ئێزدیانە بکاتەوە، لە کە دەستی دڕندایەتی داعشدا ڕزگاریان بووە.\nهەرچەندە بەشێکی زۆری ڕزگاربوان دەڵێن کارێکی زۆر کەم کراوە بۆ چارەسەرکردنی نیگەرانییەکانیان.\nهالە سافیلی تەمەن 23 ساڵ لە ساڵی 2017 لە دەستی داعش ڕزگارکرا، دەڵێت " هەمو ساڵێک گوێمان لە هەمان ئەو بەڵێنانە دەبێتەوە، بەڵام بۆ ئێمە هیچ ناگۆڕێت."\nهالە سافیل یەکێک لە ڕزگاربوانی دەستی داعش\nهالە سافیل لە وتووێژێکدا بە دەنگی ئەمەریکای ڕاگەیاند " ئەوان دەڵێن داعش نەماوە. ئەگەر وایە، ئەی کوا بێسەروشوێنەکانمان؟ پەرلەمان یاسایەکی بۆ ڕزگاربووە ئێزدییەکان پەسەند کرد، بەڵام کوا جێبەجێکردنەکەی؟ ئێمە کردارمان دەوێت."\nسافیل گوتیشی " کۆمەڵکوژی ئێزدییەکان بەردەوامە چونکە ئێمە هێشتا زۆرمان بێسەروشوێنن، زۆربەمان هێشتا لە کەمپەکاندا دەژین."\nشارەزایان دەڵێن پێویستە بەرپرسیارکردنی ئەنجامدەرانی ئەم تاوانەی دژ بە ئێزدییەکان هەنگاوی یەکەم بێت بۆ هێنانەدی دادپەروەری بۆ قوربانیانی ئێزدی.\nجێرمی پی بارکەر بەڕێوەبەری تیمی کرداری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئینستتوتی ئازادی ئاینی دەڵێت " لە ناوخۆی عێراقدا میکانیزمی دادگایییەکی بەمانا کە بە کۆمەڵگەی ئێزدی و ڕزگاربووانی دیکەی ئەو کردارە دڕندانانە بڵێت 'ئێمە دەزانین چی لە ئێوە و کۆمەڵگەکەتان کراوە و ئەو کەسانە بەرپرسیار دەکەین'ئەمە شتێکی گرنگە کە تا ئێستا چارەسەرنەکراوە."\nئەو بە دەنگی ئەمەریکای ڕاشگەیاند " گرنگیشە میکانیزمێکی گونجاو و هەنگاوێکی ڕوون بگیرێتەبەر بۆ کارکردن لەسەر ئەو بەڵگە و گەواهیدانانەی کە کۆکراونەتەوە و بخرێتە بەردەوام دادگایەکی مانادار."\nیادی حەوتەمین ساڵی کۆمەڵکوژی ئێزدییەکان لەبیری پیاوێکی بە تەمەندا\nحەوت ساڵ بەسەر کۆمەڵکوژی ئێزدیەکان لەلایەن داعشەوە تێپەڕ دەبێت\nدوای تێپەڕبوونی حەوت ساڵ بەسەر کارەساتی شەنگالدا هێشتا برینی ئێزدییەکان ساڕێژ نەبووە


پەروەردە و فێرکاریی گەورەساڵان لە حکومەتی داهاتووی کوردستانی ڕۆژهەڵاتـدا، هەڵمەت مەعرووفی – PMNews\nفێر بوون چیە؟ ئەو پرسیارە لەوانەیە یەکێک لە ساکارترین پرسیارگەلی جیهان بێ کە وڵامێکی دژواری هەیە، لەوانەشە باشتر بێ بێژین، هیچ وڵامێکی پڕبەپێست و بەپێزی بۆ نیە.\nهەر زانا و قوتابخانەیەکی هزری، پێناسەیەکی بۆ کردووە کە هەتا نهاژی ئەو پێناسەیە، نەیتوانیوە ڕەزامەندیی هەموو لایەک پێک بهێنێ. تەنانەت ئەگەر چاو لە فەرهەنگە دەروونناسیەکانیش بکەیت، دەبینی کە لانیکەم شەش وڵامی بۆ هەیە.\nلە ڕوانگەی ئیفلاتوونەوە (پلاتۆ)، “فێر بوون بریتیە لە وەبیرهێنانەوە”، چونکوو لە ڕوانگەی ئیفلاتوونەوە، مرۆڤ بەر لە لەدایک بوون هەموو ئەو زانستەی هەبووە کە هەیە بەڵام بە هۆی گوشارێک کە کاتی لە دایک بوون بۆ مێشکی دێت و ئەو زەربەیە کە لەدایک بوون سازی دەکات لە بیری چووەتەوە و بۆیەش ئەرکی مامۆستا و فێرکار، وەبیرهێنانەوەیە کە ئەم ڕوانگەیە لەتەک هەندێک لە ئایینەکانیش دەیخوێنێتەوە. وەک لە قورئانی مسوڵمانەکاندا دەڵێ: “هەموو ناوەکانمان فێری ئادەم کرد”.\nلە ڕوانگەی کورت لێڤین، دەروونناسی کۆمەڵایەتی (1949- 1880)، فێر بوون بریتیە لە “فێر بین تا شتێک یان کارێک باشتر لەوەی کە پێشووتر دەمانزانی بکەین.”\nلە ڕوانگەی نۆرمان کرۆڤدێر، دەروونناسی ئەمریکیەوە، “فێر بوون بریتیە لە پێکهاتنی گۆڕانکاری لە کرداردا”.\nبورهوس سکینێری دەروونناس ـیش لای وابوو کە، “کاتێک دەتوانین بێژین کە کردارێک فێر بووە کە بەرهەم بێتەوە و بەهێز بکرێت”، واتا ئەگەر تاکێک، کردارێک فێر بوو بەڵام نەیتوانی لە دۆخی تردا دووپاتی بکاتەوە و دواتر بەهێزی نەکات، ئەوا ناتوانین بێژین ئەو کردارە فێر بووە یان فێربوونێک لە ئارا دایە.\nڕه‌وشتیه‌کان فێربوون به : پێک هاتنی گۆڕانکاری له کرده‌وه به‌رچاو و شیاوی هه‌ڵسه‌نگادنه‌کاندا پێناسه ده‌که‌ن.به‌ڵام لایه‌نگرانی ڕوانگه و مه‌کته‌بی گشتالت لایان وایه: فێربوون بریتیه له: وه‌رگرتنی ڕوانگه‌ی نوێ یان پێکهێنانی گۆڕوانکاری له تێڕوانینه کۆنه‌کاندا. وه‌ک ده‌بینین، چۆنی پێناسه له فێربوون پێوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆی  به ڕوانگه‌ی فه‌لسه‌فی په‌روه‌رده و بارهێنان و ده‌روونزانی په‌روه‌رده‌وه هه‌یه. له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ر ڕوانگه‌یه‌که‌وه که فێربوون پێناسه بکرێت، بنه‌مای ڕه‌وشتی مرۆڤ پێک دێنێت و تایبه‌تمه‌ندی سه‌ره‌کی و به‌رچاویشی بریتیه له گۆڕان. گۆڕانێکی ئه‌وتۆ که به هێوری پێک دێت و تا ڕاده‌یه‌ک جێگیره و له ڕێی ئه‌زموونه‌وه پێکهاتوه. له ڕێی فێربوونه‌وه، تاک ژینگه‌ی خۆی ده‌ناسێت، زۆر جار هه‌مبه‌ری ده‌وه‌ستێت و بڕیاری گۆڕینی ده‌دات، هه‌ندێ جاریش ژینگه شوێنی له‌سه‌ر داده‌نێت و هه‌ندێجاریش خۆی له‌گه‌ڵ دا ئه‌گونجێنێت.\nکه واته فێربوون پرۆسه‌یه‌که که له‌ودا ڕه‌وشتی بوونه‌وه‌ره‌کان، له ژێر کارتێکه‌ری ئه‌زمووندا، ئه‌گۆڕدرێت.\nیه‌کێک له چڕوپڕترین پێناسه‌کان که له فێربوون هاتۆته ئاراوه، پێناسه‌ی هیلگارد و مارکویزه که به‌م شێوه‌یه: فێربوون بریتیه له پرۆسه‌یی گۆڕانکاری تا ڕاده‌یه‌ک به‌رده‌وام له ڕه‌وشتی شاراوه‌ی تاک دا، له‌ڕێگای ئه‌زموونه‌وه. ئه‌م پناسه‌یه هه‌ڵگری چه‌ند چه‌مک و واتای نوێیه له فێربوون وه‌ک: ڕه‌وت یان پرۆسه‌ی گۆڕانکاری، تاڕاده‌یه‌ک به‌رده‌وام ، ڕه‌وشتی شاراوه، ئه‌زموون.\nپرسیارێکی تر ئەوەیە کە “ئایا فێر بوون تەنیا مافی منداڵانە؟”، وڵام ڕوونە: “نەخێر فێر بوون مافی هەموو تاکێکی کۆمەڵگایە”، فێر بوونیش نابێ سنووردار بکرێ بە تەمەن، شوێن یان تەنانەت بابەت و …هتد. کەواتە فێربوون و فێرکاری مافی هەموو تاکێکی کۆمەڵگایە و بەتایبەتی کۆمەڵگای کوردی کە لە ژێردەستی داگیرکەردا، مافی فێربوونی بەتەواوی یان بە جۆرەی پێویست و وەک ئەوەی کە خودی سرووشتی فێر بوون و ئامانجی فێرکاریە نەبووە، پێویستە لە یەکەم هەنگاوی دوای پێکهێنانی حکومەت و سازبوونی سەروەریی نیشتمانی، بیر لە پەروەردە و سیستەمی پەروەردە بکرێتەوە. خودی ئەو باسە گەلێک ڕەهەندی جیای هەن کە دەبێ باسیان لێوە بکرێ، لێ لەم بابەتەدا باس لە پەروەردەی گەورەساڵان دەکەین و باس لە ڕەهەند و بەش و لایەنە جیاکانی سیستەمی پەروەردەی نەتەوەیی کوردستانی ڕۆژهەڵات ڕادەگرین ئەڕا باسێکی ترەک.\nلە زانستی پەروەردە و پلاندارێژی و فەلسەفەی پەروەردەدا، لە تەنیشت پەروەردەی گشتی Pedagogy، جۆرێکی تر لە پەروەردە هەیە کە بە پەروەردەی گەورەساڵان Andragogy ناسراوە کە باسی ئەو بابەتەیە و هەڵبەت خوێنەر نابێ چاوەڕوان بێ کە کۆی بابەتەکەی لێرەدا بۆ شی کرابێتەوە، چون بابەتێکی زەوەند و قووڵە و هەڵگری ئەوەی کە دەیان پەرتووکی لەسەر بنووسرێ و مێژوویەکی کورت بەڵام پڕشنگدار دیری.\nئەگەر لە کۆی پێناسەکانی فێربوون، ئەو بەشە جیا بکەینەوە کە پێکهێنان یان پێکهاتنی گۆڕانکاریە”، ئەوا پێویستیی پەروەردەی گەورەساڵانمان لە تەنیشت پەروەردەی گشتی بۆ دەردەکەوێ. بۆ باشتر تێگەیشتن لە جۆری فێر بوون و چەندێتیی پێویستیی فێرکاریی گەورەساڵان، لێرەدا جۆرەکانی فێرکاری باس دەکەین کە خۆیان لە چوار بەش و جۆردا دەبیننەوە:\nفێربوونی زەینی Cognitive Learning : ئەو شێوەیە لە فێربوون بە فێربوونی واتادار یان فێربوونی هۆشمەندانەش بەناوبانگە و تێیدا مرۆڤی فێربوونی ئاڵۆز، کۆگاکردنی زانیاری لە ناو مێشکیدا بۆ هەمیشە دەبێ تا بۆ چارەسەریی کێشەکانی لە ژیانیدا بەکاریان بێنێ و واتا لە مێشکی تاکدا شکڵ دەگرێ. ئەو شێوەیە لە فێر بوون بۆ تێگەیشتن لە ئاڵۆزێکیانی بەستێنی ڕاستەقینەی ژیان پێویستیەکی حاشاهەڵنەگرە. شێواز یان شێوازەکانی چارەسەرکردنی کێشەکان کە بەشێکە لە فێربوونی زەینی یان مێشکی، بەشێکە لەو فێربوونە و فێربوون بۆ چۆن ژیان.\nفێربوونی هەستی-جووڵەیی (Psychomotor Learning: ئەو جۆرە لە فێربوون ئاماژەیە بە وەدەستهێنانی لێزانیی جەستەیی و چالایگەلی دەروونی. واتا لەم شێوە لە فێربووندا فێر دەبین کە چلۆن ماسوولکەکانی لەش و دەمارەکانی مرۆڤ هەیە. بۆ نموونە هەندێک جووڵەی کاری وەک کاری ئەو کەسانەی کە کەرستە و بەرهەمێک بۆ فرۆشتن دەخەنە ڕوو یان ڕێکلامی بۆ دەکەن، ئەم چەشنە جووڵانە و هاواهەنگیەیان پێویستە.\nفێرکاریی کۆمەڵایەتی: ئەم شێوە لە ڕەوتی فێرکردن بەتایبەتی بەو ئامانجەوە دەکرێ کە ستراتژیگەلی کرداری لەمەڕ پێویستیەکانی ژینگەی کۆمەڵایەتی دەستەبەر بێت و هەروەها شێوازی پێکەوە جووڵانەوە لە پەیوەندیە تاکەکەسیەکان گۆڕانکاری بەسەر دابێ.\nفێربوونی هەستی و ڕوانگە: ئەو شێوەیە لە فێربوون کە پێی دەگوترێ فێربوونی کارامە، فێرخواز فێر دەبێ تا ڕوانگە و هەست و ئاوەزەکانی بگۆڕێ، ئامانجی ئەم چەشنە لە فێربوونیش هەر ئەمەیە و پەیوەندیەکی قووڵی لەگەڵ هاندەرەکانی کردنی کارەوە هەیە. واتا تاک جیا لەوەی کە ماسوولکەکانی جەستەی دەخاتە کار و کەڵکیان لێوەردەگرێ، دەبێ تێڕوانین و ڕوانگەشی بگۆردرێ. ئەوەی کە تاک بەرەو ئاقارێکی دیاریکراو دەبات، ڕوانگەیەتی و شکڵ دانی ڕوانگە، سەرەکیترین ئەرکی سیستەمی پەروەردەیە.\nهەڵبەت هەر کام لەو شێوە جیایانەی فێربوون، قۆناخی جیایان هەیە کە باسی ئەم بابەتە نیە و گەرەکە بە جیا و لە بابەتی تردا ئاوڕیان لێ بدرێتەوە. لێ خاڵی گرنگ ئەوەیە کە دەبێ لە بیرمان بێ کە مەبەست لە پەروەردە و سیستەمی پەروەردە بە گشتی و پەروەردەی گەورەساڵان بەتایبەتی، پێکهێنانی گۆڕانکاریە لە توانایی (ability) و لێزانی (Skill) و جیا لەوەش، پێکهێنانی توانایی لە ڕوانگە و تێڕوانین (Attitude). بێ پێکهێنانی گۆڕانکاری لە تێڕوانی تاکی کورد بە کار، کار کردن، کۆمەڵگا، نەتەوە، قازانجی گشتی و قازانجی تاکەکەسی و ….هتد، هیچ ئامانجێک ناپێکرێ. هۆکاری سەرەکیی پێشکەوتنی گەلێک کۆمەڵگای مینا چین، دەگەڕێتەوە بۆ ڕوانگەی تاکەکان. ڕوانگە و تێڕوانینێک کە لە سەر بەرژەوەندیی گشتی و کاری هەرەوەزی بینا کرابێ، لێکەوتەکانی فرە جیاوازن وەگەری ڕوانینێک کە لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی تاک و کاری تاکەکەسی ڕۆندرابێ.\nبەشەکانی پەرەوەردەی گەورەساڵان لە دەوڵەتی کوردستانی ڕۆژهەڵات:\nلە زۆربەی وڵاتانی جیهان و بەتایبەتی وڵاتانی پێشکەوتوو، نها بەشی فێرکاریی خوێندن و خوێندنەوە کۆتایی پێهاتووە. زۆربەی هەرە زۆری ئەم وڵاتەیلە، نها تاکەکانیان لانیکەم بەشی خوێندن و خوێندنەوە و ڕاپەڕاندنی کارە تاکەکەسیەکانیان، هەلی فێربوونیان بۆ ڕەخساوە و لە زۆربەشیان ئاستی ئەو پەروەردەیە بەرزترە و بۆ نموونە، فێربوونی کامپیۆتێر و ناسیاری لەسەر جیهانی دیجیتاڵ، بە پەروەردەی گشتی پێناسە کراوە، لێ لە ناو کورددا بەو هۆکارە کە کورد دەوڵەتی نەتەوەیی خۆی نەبووە و زمانی خوێندن، زمانی نەتەوەیی خۆی نەبووە و زمانی داگیرکەر بووە و نەیتوانیوە هیچ کەڵکێکی بۆ تاکی کورد لە ژیانی ڕۆژانەیدا هەبووبێ و هاوکاتیش سیستەمی پەروەردە لە ئێران، ئەگەر بە مێژوویەکەیدا بچینەوە، سیستەمێکی نوێیە، بەشێکی هەرە زۆر لە تاکی بەساڵاداچووی کورد و مامناوەند کە بەشی سەرەکیی بازاڕ لە کوردستان پێکدەهێنێت، ئاستی خوێندنی یان سیفرە یان نزمە. بۆیە لە دەوڵەتی کوردستانی ڕۆژهەڵاتدا، دەبێ بەر لە هەر قۆناخێک بیر لە پەروەردەی گشتی بۆ بەساڵاداچووان بکردرێتەوە کە خۆی دوو بەشە:\nیەک: بەشی خوێندەوار و فەرمانبەر و بەتایبەتی مامۆستایانی قوتابخانە کە دەبێ بەر لە هەر کارێک، خولی فێرکاریی زمانی کوردیان لۆ بڕەخسێندرێت.\nدوو: بەشی خەڵکی ئاسایی کە دەبێ لەپەنا ژیانی ئاسایی و لە وانە و پۆلی ئێواران و شەوان ـدا، دەرفەتی فێرکاریی نووسین و خوێندنی کوردیان بۆ بڕەخسێندرێت.\nجیا لە بەشی پەروەردەی گشتی، پەروەردەی گەورەساڵان بەشێکی تری هەیە بە ناوی “پەروەردەی پیشەیی”، کە تێیدا تاک لەمەڕ پیشەکەی خۆی، بەردەوام و لە ڕێگای جیاجیا، زانیاریەکانی نوێ دەکرێتەوە. کەسێکی دروومانچی، نابێ هەتا دونیا بە دونیایە بە یەک شێواز بدوورێ، کەسێکی جووتیار بە هەمان شێوە دەبێ لەگەڵ تەکنیکی نوێی چاندن و دوورینەوە ئاشنا بێ و شێوە نوێیەکانی ئاوداشتن، ژارپاشین و …تاد، فێر ببێ و زانیاریەکانی بە ڕۆژ بکرێتەوە.\nلە زۆربەی وڵاتانی جیهان، هەر تاکێک کە بە نیاز بێ کارێک بکات، سەرەتا خولێکی شەش مانگ تا یەک ساڵی بۆ دەبینێ، دواتر لە ڕێگای گۆڤاری تایبەت کە خۆی ئابوونە کردووە، زانیاریی نوێی پێدەگا کە ئەو قۆناخە لە دوای دەرباز کردنی قۆناخی گشتیەوە دێت.\nئەو بەشە لە پەروەردە کە بە پەروەردەی پیشەیی ناسراوە، هیچ چەشنە دژایەتیەکی لەتەک پەروەردەی گشتی نیە و بگرە تەواوکەرێتی. کەسانێک کە لە دوای خوێندنی گشتی (کە دەبێ زۆرەملی بێ و بەخۆڕاییش بێ)، دەچنە ناو بازاڕ، دەبێ بەردەوام زانیاریەکانیان بەڕۆژ بکرێتەوە تا هەم پەروەردەی گشتیان وەک کورد دەڵێ. “ژەنگ نەهێنێ” و هەمیش بتوانن لە بازاڕەکانی کوردستاندا وەها چالاک بن کە شان بە شانی جیهانی هاوچەرخ و وڵاتانی پێشکەوتوو بچنە پێش. دەوڵەتی کوردستان لە ڕۆژهەڵات دەبێ ئەوەی لە بیر بێ کە ئەگەر نەوت و ئاو، دوو سامانی سەرەکیی جیهانن، وزەی مرۆیی، ئەمڕۆ لە سەرەکیترین سامانەکانی وڵاتانی جیهانە و وڵاتگەلێکی وەک چین بە کەڵک وەرگرتن لەو دەرفەتە، گەلێک هەڕەشەیان رەتاندووەتەوە. دەوڵەتی کوردستان ئەگەر لە داهاتوودا، نەتوانێ بە گوێرەی پێویست کەڵک لە نەوت وەربگرێ یان نەوت بایەخی ئەمڕۆی نەمێنێ و نەتوانێ داهات بخوڵقێنێ یان وەک هەندێک لە دژبەرانی کورد بۆ دڵسارد کردنەوەی کورد ئویشن، “کورد رێگای بەرەو زەریا نیە”، سامانێکی مرۆڤیی گەنج و بەتوانای هەیە کە ئەمڕۆ لە باشوور لە سایەی مووچەی بەلاش و سەردەمانێک بە هۆی، “نەوت لە هەمبەر خۆراک” ـدا خەسێندراوە و تەوەزەل بووە و لە هەمان کاتیشدا چاوەنواڕیەکانی هەڵکشاوە و ئەمڕۆ بووە بە بەڵایەک بە بەرۆکی حکومەتی هەرێمی باشووری کوردستانەوە لە ئێرانیش لە خزمەت دەوڵەتی داگیرکەر دایە و لەلایەکی تریشەوە بە هۆی نەبوونی دەرفەت و توانایی گونجاو یان بووە بە کۆڵبەر یان وازی لە خوێندن هێناوە و یان بێکاری تووشی دەیان دەردی تری کردووە و خۆکوژیش یەکێک لە دەرەنجامەکانیەتی بەڵام ئەو وزە مرۆڤیە بەتوانا و داهێنەرە کە دەتوانێ دەیان کۆچەر بیرکار و داهێنەری تری تێدا بێ، بێ گومان، دەتوانێ دەوڵەتی کوردی بەرەو پێشکەوتنێکی خێرا ببات کە چاوەڕواننەکراوە لێ هەمووی بەندە بە چۆنیەتیی بەڕێوەبردن و پێشخستنی.\nشێوەکانی ڕاپەڕاندنی ئەو ئەرکە و جێ بە جێ کردنی پەروەردەی پیشەیی زۆرن و هەوڵ دەدەم لە بابەتێکی تردا، بە چڕی ئاوڕیان لێبدەمەوە تا ببن بە بەرچاوڕوونیەک بۆ سیستەمی دەوڵەتی داهاتووی کوردستانی ڕۆژهەڵات و کە ئەو ڕۆژە هات و نووسەریش نەما، نووسراوەکانی بتوانن بەرچاوڕوونیەک بن بۆ بەرپرسان.\nنووسینی: هەڵمەت مەعرووفی، ماستەر لە بواری بەرێوەبەری و پلاندانان


وێستگە نیوز ـ هێڤار هیوا\nئامادەکارییە سیاسی و رێکارە ئەمنییەکان بۆ دادگایی کردنی ترەمپ بەردەوامە و سەرۆکی ئەنجومەنی پیران هەوڵەکانی چڕ کردوه‌تەوە بۆ کۆکردنەوەی بەڵگەی تەواوەتی سەبارەت بە هێرشکردنە سەر کۆنگرێس و پێشێلکردنی دەستوور.\nبەپێی هەواڵی میدیا جیهانییەکان، ئەنجومەنی پیران و کۆنگرێسی ئەمریکا لە ئامادەکارییەکان بەردەوامە بە مەبەستی کۆکردنەوەی بەڵگەی پێویست سەبارەت بە هێرشکردنە سەر کۆنگرێس و هەوڵدان بۆ ئاژاوە نانەوە.\nلە پاش کۆتایی هاتنی دەسەڵاتی ترەمپ و تۆمەتبار کردنی بە هەوڵدان بۆ ئاژاوە نانەوە لە پایتەخت دا، هەروەها تۆمەتبار کردنی بە هاندانی لایەنگرانی لە هێرشەکەی سەر کۆنگرێس کە بووە هۆی کوژرانی پێنج کەش.\nهەروەها چاک شۆمەر، بەرپرسی دیموکراتەکان لە ئەنجومەنی پیران رایگەیاندووە، دادگایی کردنی ترەمپ بە زووترین کات ئەنجام دەدرێت و هەموو هەوڵەکانیش دەدەین بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی دادپەروەرانە بێت.\nوەک رێکارێکی ئەمنی، رێژەیەکی زۆر هێزی پۆلیس و گاردی نیشتیمانی لە ئامادە باشیدان بە مەبەستی ترس لە روودانی هێرشی چەکداری لە لایەن لایەنگرانی ترەمپەوە.\nلە بەرامبەردا. مارکۆ رۆبیۆ، سیناتۆری کۆمارییەکان دەڵێت، پێم وایە دادگایی کردنی ترەمپ بارودۆخەکە تێک دەدات و خەڵکی دەکات بە دوو بەرەوە، ئەم کارە مەترسیدارە و وەک وایە بەنزین بکەی با ئاگرێکی گەورەدا و زیانەکەی بۆ هەموومان دەبێت.\nبەم دادگایی کردنە، ترەمپ دەبێتە یەکەم سەرۆک لە مێژووی ئەمریکادا کە دوو جار لە ئەنجومەنی پیران دادگایی بکرێت، هەروەها یەکەم سەرۆکیشە لە دوای کۆتایی هاتنی دەسەڵاتەکەی دادگایی بکرێت بە تۆمەتی هەوڵدان بۆ پەلاماردانی کۆنگرێس و پێشێلکردنی دەستوور.\nئەمەش دوای ئەوە دێت، 6ی کانوونی دووەمی 2020، کۆنگرێسی ئەمریکا بریاری پەسەندکردنی ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی دا و لە کاتی کۆبوونەوەکەدا لایەنگرانی ترەمپ هێرشیان کردە سەر کۆنگرێس و لە ئەنجامدا پێنج کەس کوژران.\nلە پاش رووداوەکەش ئەنجومەنی پیران و کۆنگرێس بەردەوامیان بە کۆبوونەوەکە دا و جۆ بایدن وەک سەرۆکی نوێ هەڵبژێردرا، لە ئێستاشدا هەوڵەکان بەردەوامن بۆ دادگایی کردنی ترەمپ و سزادانی بە مەبەستی گێرەشێوێنی و هەوڵدان بۆ پێشێلکردنی دەستووری ئەمریکا.


کامەران وریا قانع: گۆڕان بوون. – WTARIKURD\nخه‌وتن له‌گه‌ڵ لینین و به‌كارهێنانى هه‌مان ئاوده‌ست، وات لێناكات له ماركسیه‌ت و لینیزم تێبگه‌ى. ئه‌مه قسه‌ى ستالین بوو كه به توڕه‌یه‌وه به خێزانى لینینى وت: كاتێك لینین له‌سه‌ره مه‌رگ بوو، خێزانه‌كه‌ى له بێمانایی ستالین گه‌یشت بوو كه بۆ سه‌ركرده ده‌ست نادات. ئه‌م نموونه‌یه‌م بۆ ئه‌وه هێنانه‌یەوه. مه‌رج نیه ئه‌وه‌ى وێنه‌یه‌كى له‌گه‌ڵ كاك نه‌وشیروان بگرێت، یان له‌سه‌ر لیستى گۆڕان پۆستێك یان ببێته ئه‌ندام په‌رله‌مان واته ئه‌و كه‌سه گۆرانخوازه. گۆڕان بوون پێشه‌وه‌ى پرۆسه‌یه‌كى سیاسى بێت، پڕۆسه‌یه‌كى ئه‌خلاقیه. ئه‌خلاقى به ماناى بێده‌نگ نه‌بوون به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌موو ئه‌تكردنه‌ى یاسا و ئه‌و هه‌موو تاڵانیه‌ى له‌م وڵاته ئه‌كرێت. زۆر كه‌س هه‌یه تا ئێستا سه‌رى نه‌كردوه به هیچ ده‌زگایه‌كى بزووتنه‌وه‌ى گۆڕان، به‌ڵام له‌ناو دنیا بینى خۆی و له‌ناو ژیانى تاكه كه‌سى جوانترین په‌یامى گۆرانى هه‌ڵگرتوه، زۆر كه‌سیش هه‌یه به‌رده‌وام له ده‌زگاكانى گۆرانه، به‌ڵام هه‌ر زوو ئه‌خلاقى گۆرانى دۆراندوه.\nسه‌دان كادرى پارتى و یه‌كیه‌تى هه‌یه گۆرانخوازن له ته‌ماشاكردنى ژیان و سیاسه‌ت، سه‌دان كادرى گۆرانیش هه‌یه پارتى و یه‌كیه‌تى عه‌یار 24ن به‌رامبه‌ر چۆنیه‌تى ته‌ماشا كردنى سیاسه‌ت كردن له‌م هه‌رێمه.\nگۆران بوون پرۆسه‌یه‌كى به‌رده‌وامه، به‌وه نابێت یه‌كجار ده‌نگت بۆدا، ئیتر وا هه‌ست بكه‌یت كارى خۆت ته‌واو كردوه. گۆڕان بوون بریتیه له‌وه‌ى نه‌یه‌ڵیت روحى ره‌خنه گرتنت بمرێت، گۆران بوون پرۆسه‌یه‌كى ئاسان نیه له‌م هه‌رێمه ،دنیایه‌ك ته‌ڵه‌و به‌ربه‌ستى له پێشه، هه‌ر له ته‌ڵه‌ى ژیانى كه‌سیه‌تیه‌وه بۆ به‌ربه‌ستى سرینه‌وه‌ى فیزیكى.\nهه‌موو ئه‌ركى سیاسى گۆڕان ئه‌وه‌یه، به خه‌ڵكى كوردستان و ده‌ره‌وه‌ى بڵێت: ده‌كرێت سیاسه‌ت بكه‌یت و كوڕى بنه‌ماڵه نه‌بیت، ده‌كرێت به‌رپرسى گه‌وره‌ترین ده‌زگاى وڵات بیت، خه‌باتێكى درۆینه‌ى رابردووت نه‌بێت، ده‌كرێت گروپى فشار دروست بكه‌یت و په‌یوه‌ندیت به هیچ حزبێكه‌وه نه‌بێت، ده‌كرێت به دژ گه‌نده‌ڵى بچینه‌وه‌و مه‌رامى كه‌سێیه‌تى له پشت نه‌بێت، به‌گشتى ده‌كرێت ژیانێكى زۆر شایسته‌تر له ئێستا دروست بكرێت هه‌ر به تواناكانى كۆمه‌ڵگاى كوردى خۆیى.\nسیاسه‌ت كردن به‌شێكى بریتیه له خه‌ونى كه‌سیه‌تى، كه‌سانێك دروست ده‌بن حه‌ز ده‌كه‌ن ببن به یه‌كێك له ئه‌ستێره‌كانى كۆمه‌ڵگا، ئه‌مه‌ش خه‌ونێكى زۆر ڕه‌وایه، به‌ڵام ئه‌م حه‌ز تا ئه‌و كاته ڕه‌وایه كه حه‌زى گشتى نه‌كه‌یت به قوربانى. كه‌م نین ئه‌و ئه‌ستێره گه‌نج و ئازایانه‌ى ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه پێشكه‌شى كۆمه‌ڵگاى كردوه له شه‌وه تاریك و بێهواكاندا.\nله كۆتایدا ئه‌وه‌ى ماڵئاواى له گۆڕان ده‌كات ئه‌هریمه‌ن نیه و ئه‌وه‌ى له ناوى ده‌مێنێته‌وه فریشته نیه، هیچ حزبێكى سیاسى له كوردستان به بارته‌قاى گۆران مێژووى نه‌بردۆته‌وه، ره‌نگه تاقه شتێك نه‌وه‌كانى دوارۆژ سه‌ربه‌رزبن پێی ئه‌وه‌یه كاتێك مێژوو ده‌خوێنه‌وه، چاویان و دنیابینیان به‌ر ئه‌م ده‌نگه ئازاو زولاڵه ده‌كه‌وێت كه به بێ هیچ چه‌ك و پاره‌یه‌ك گه‌وره‌ترین كابوس بوو بۆ ده‌سه‌ڵاتدارانى بێویژانى كورد.\nجەزا ئەحمەد فارس: مافیاکانى نەوت لەهەرێمى کوردستان.


وجوود هيزه‌يل ئه‌مريكى له عراق ناكووكێ خسته‌سه ناونى لايه‌نه‌يل سياسى - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nشه‌فه‌ق نيوز/ جاريگتر له‌نوو ناكووكى كه‌فته‌سه ناونى لايه‌نه‌يل سياسى عراقى له‌باره‌ى وجوود ئه‌مريكى له‌ناو خاكه‌يل عراق وه‌تايبه‌ت له‌چوارچێوه‌ى وه‌خت و ياسا ك په‌يوه‌سه وه مندنه‌وه‌ى ئى هيزه‌يله يا ده‌رچگنيان له وڵاته‌گه.\nله‌ى باوه‌ته‌و، عادل عه‌بدولمه‌هدى سه‌رۆك وه‌زيره‌يل عراقى له دويا هه‌ڵويست فه‌رمى وت: وجوود ئه‌مريكى ته‌نيا له چوارچێوه‌ى روێ وه‌ڕوێ بوينه‌وه‌ى ريكخرياگ تيرۆريستى داعش و مه‌شقداين هيزه‌يل عراقى و راوێژكاريه له عراق.\nجى باسه، هه‌رچه‌نى زوورم فراكسيرنه‌يل و كه‌سايه‌تيه‌يل سياسى ئاشكراى كردن ك هه‌وه‌جه وه مه‌ندنه‌وه‌ى ئه‌و هيزه‌يله ئه‌كه‌فێده لاى حكومه‌ت عراقى، وه‌لێ له‌هه‌مان وه‌خت لايه‌نه‌يل تر هه‌ڵويس جياواز ديرن و وجوود هيزه‌يل ئه‌مريكى له عراق وه نه‌خوازرياێ تاريف ئه‌كه‌ن.


هاوڵاتیانى ده‌ربه‌ندیخان چاوساغیکردن بۆ تورکیا به خیانه‌ت ناودەبەن – کوردی – RojNews.News\n29/02/2020 - 7:40:08 pm\nهەینی, 6 أبر 2018 – 10:04\nهاوڵاتیانى شارۆچکه‌ى ده‌ربه‌ندیخان سه‌ر پارێزگاى سلێمانى، ڕه‌خنه له پارتى دیموکراتى کوردستان ده‌گرن، که هاوکارى تورکیا ده‌کات و ده‌ڵێن، ئه‌وه خیانه‌ته و جێگه‌ى شه‌رمه‌زاییه.\nماوه‌یه‌که داگیرکارییه‌کانى ده‌وڵه‌تى تورک بۆ سه‌ر باشورى کوردستان له سنورى پارتییه‌وه فراوان بووه و ئه‌و حزبه‌ش هیچ هه‌ڵوێستێکى نییه، له‌و باره‌یه‌وه هاوڵاتیانى ده‌ربه‌ندیخان بۆ ڕۆژنیوز ده‌دوێن.\nحه‌یده‌ر عه‌بدوڵا، هاوڵاتى ده‌ڵێت: هێرش و داگیرکارییه‌کانی ده‌وڵه‌تی تورک بۆ سه‌ر خاکی ڕۆژئاوا و بۆردومانکردن و به‌زاندنی خاکی باشووری کوردستان به پیلانێکی نێوده‌وڵه‌تی ده‌زانم.\nده‌شڵێت: جێگه‌ی داخه که لایه‌نێکی سیاسی وه‌ک پارتی کارئاسانی زۆر بۆ ده‌وڵه‌تی تورک ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی بێته ناو خاکی باشووری کوردستان، به‌ڵام پارتی له‌وه بێ ئاگایه که داگیرکه‌ران تا ئه‌و کاته‌ی ئیشیان پێیه‌تی، که پیلانه‌کانیان جێبه‌جێ بکه‌ن، دواتر ئه‌وه‌ی پێیان داوه لێی ده‌ستێننه‌وه و هیچ حسابێکیشی بۆناکه‌ن.\nئه‌و هاوڵاتیه ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت: بۆیه له‌م قۆناغه‌دا زۆر گرنگه هێز و لایه‌نه سیاسییه‌کان به وریایی مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ڕووداوه‌کاندا بکه‌ن و واز له خزمه‌تکردنی داگیرکه‌ران بهێنن و بگه‌ڕێنه‌وه سه‌ر ڕێگای کوردایه‌تی و خزمه‌تکردنی به‌خاک و گه‌لی خۆمان.\nهه‌روه‌ها به‌یان حه‌مه‌عه‌لی، هاوڵاتیه‌کى دیکه‌ى ده‌ربه‌ندیخان باس له‌وه‌ش ده‌کات: گه‌لی کورد به هه‌زاران قوربانی داوه بۆ ئه‌وه‌ی به‌شێک له خاکه‌که‌ی له‌ژێرده‌ستی داگیرکه‌ران ڕزگار بکات، به‌ڵام ئێستا به به‌رچاوی هه‌موومانه‌وه پارتی دیموکراتی کوردستان، بووه‌ته چاوساغی هێزه‌کانی ده‌وڵه‌تی تورک بۆ ئه‌وه‌ی بێنه ناو باشووری کوردستان و بنکه و بارگای سه‌ربازی دروستده‌که‌ن، که ئه‌مه ئه‌وپه‌ڕی خیانه‌ته و جێگه‌ی شه‌رمه‌زاریشه بۆ پارتی.\nبه‌یان ده‌ڵێت: جێگه‌ی خۆیه‌تی که هاوڵاتیان و حکومه‌ت و هێز و لایه‌نه سیاسیه‌کانی باشووری کوردستان له‌م ده‌ستدرێژیانه‌ی ده‌وڵه‌تی تورک بێده‌نگ نه‌بن و هه‌ڵوێستی جدییان هه‌بێت، چونکه ده‌وڵه‌تی تورک له‌م هێرش و داگیرکاریانه‌ی ده‌ستی داوه‌تێ پیلانی داگیرکردنی خاکی باشووری کوردستانی هه‌یه.


گه‌شتێك به‌نێو تۆماره‌كانى یه‌كێتى دا\nیه‌كێتى ئه‌و هێزه‌ى هه‌ر له ساته وه‌ختى له دایك بوونیه‌وه هه‌تا چركه‌ساته‌كانى ئێستاى ته‌مه‌نى له دۆزینه‌وه‌ى رێگاچاره‌یه‌ك دابووه به مه‌سه‌له‌ى نه‌ته‌وایه‌تى كورد و عه‌ره‌ب، نه‌وت و بودجه و موچه و هه‌لى كار.\nلاپه‌ره‌كانى مێژووى كوردایه‌تى ئاوێنه‌یه‌كى دیارن كه یه‌كێتى به‌درێژایى 46 ساڵه‌ى ته‌مه‌نى پڕ له‌خه‌بات و تێكۆشان شان به‌شانى مام یه‌ك به‌یه‌كى ئه‌و داستان و دیمه‌نانه‌ى له مێژوودا تۆماركردووه، وه‌ك داستانى هه‌كارى و شۆرش و دیمه‌نى خه‌مناكى پاش كۆتایى ئه‌و شه‌ڕو نه‌هامه‌تیانه‌ى له‌لایه‌ن رژێم و ناحه‌زانیه‌وه ڕووبه‌ڕووى كراوه، دیمه‌نى دڵته‌زێنى شه‌هیدانى رێ ى كاروانى خه‌باتى كوردایه‌تى و جه‌رگ سوتانى دایكان و باوكان له‌ده‌ست دانى براو هاوسه‌رو باوك و خوشك و دایك و خێزان به‌شێك بووه له‌و مێژووه‌ى یه‌كێتى به ئه‌مرۆ گه‌یاندووه.\nسه‌روه‌رییه بۆ یه‌كێتى كه خاوه‌نى ده‌یان داستانى رزگاریی و سه‌ركه‌وتنه تۆماركراوه‌كانه، هه‌ر له گۆرانى چه‌رخى رۆژگار له شاخه‌وه بۆ شار دواجاریش بۆ په‌رله‌مان بۆ چركه‌یه‌كیش بێت نابێت ئه‌و تۆماره مێژوویه له یادبكرێت چونكه هۆكارى بنیادنانى یه‌كێتى نیشتمانى كوردستانن ئه‌وانه زێده‌ى له‌دایك بونى كۆن و نوێن بۆ یه‌كێتى بنه‌ماڵه‌ى شه‌هیدان و قوربانیان به‌سه‌ركه‌وتنه‌كانى یه‌كێتى پاراستنى ده‌سكه‌وته‌كان ئاسوده‌و ئاسوده‌ترده‌بن .\nجیاوازییه‌كى ترى ئه‌م یاده دواى ئه‌و گۆرانكارییه دێت كه له‌پاش كۆنگره‌ى چواره‌م هاتۆته‌دى له كاتێكدا كۆنگره‌ى چواره‌مى یه‌كێتى كه ئومێدى زۆرینه‌مان بوو ده‌ستكه‌وتوو و مێژوو و شانازى بوو بۆ تاك به‌تاكى هه‌ڵگرانى فكرو ئایدیاى یه‌كێتى نیشتمانى كوردستان ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌شى به‌ده‌رن له ئایدیاى یه‌كێتى، وه‌رچه‌رخانێكى زه‌مه‌نى نوێبونه‌وه‌یه‌كى پێویست بوو هه‌رچه‌ند كات لاى دابوو شۆك بوون بوو بۆ ئه‌وانه‌ى جادوویان بۆ په‌رته‌وازه‌بوونى یه‌كێتى ده‌كرد و گره‌ویان له‌سه‌ر ده‌كرد هه‌رچه‌ند ئه‌وانه جگه له مه‌زاده‌یه‌كى سیاسى و ساردكردنه‌وه‌ى ئینتماى یه‌كێتیه‌كان هیچى ترنه‌بوو بگره چه‌ند میللێكیشى نه‌بڕى كه به خه‌یاڵى پلاوى خۆیان ئه‌مه دوا وێستگه‌ى بوونى یه‌كێتى یه و له‌بارچوونى ئه‌و قۆناغه مێژوویه‌یه كه مام رابه‌رى كردووه، مام ئه‌و پیاوه‌ى له‌سه‌ر ئاستى نێوده‌وڵه‌تى شه‌ره‌فى پیاوه مه‌زنه‌كه‌ى پێ به‌خشراوه، تاكه میراتیه‌كیش له مام مابێته‌وه و بۆ یه‌كێتیه‌كان جێگاى شانازى بێت و به‌هاداربێت بوونى هه‌ردوو هاوسه‌رۆك ( جه‌نابى شێخ لاهورو كاك باڤێلن ) كه یه‌كێتیه‌كان ئومێدییان له‌سه‌ر هه‌ڵچنیون بۆ چنینه‌وه‌ى دانه به‌دانه‌ى ویست و داواكارییه جه‌ماوه‌رییه‌كان له‌سه‌ر ئاستى هه‌رێمى كوردستان و گه‌یشتن به چاره‌سه‌رى گونجاو له‌مه‌سه‌له چاره‌نوسسازه‌كان تایبه‌ت به بژێوى و ئابورى و سیاسى كه له‌ئه‌نجامى هه‌ڵه‌یه‌كى سیاسى به‌رژه‌وه‌ند خواز بینیمان چ لێدانێكى ئابورى زه‌ره‌رمه‌ند به‌ر ژیان و گوزه‌رانى خه‌ڵكى كه‌وت چه‌ندین هه‌ڵه‌ى تر له ڕابردوو و ئێستا دا كه ئێمه بۆ سیاسیه‌كانى به جێده‌هێلین به‌و ئومێده‌ى له داهاتوودا ئه‌و هه‌ڵانه دووباره نه‌بێته‌وه به‌رژه‌وه‌ندى گه‌ل و ئیراده‌ى گه‌ل بخه‌ینه پێش هه‌ركارێكى سیاسى كه بمانه‌وێت، دواجاریش ماڵه گه‌وره‌كه‌ى یه‌كێتى و مام وه‌ك هه‌میشه به كراوه‌یى بمێنێته‌وه و بۆ چاره‌سه‌ركردنى گشت ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ى په‌یوه‌ندى به ژیان و گوزه‌رانى خه‌ڵك هه‌یه وه چاندنى په‌یامى ئاشته‌وایى سیاسى بێت بۆ پێكه‌وه ژیانێكى شه‌ره‌فمه‌ندانه و ده‌سته‌به‌ركردنى ژیانێكى له‌بارتر بۆ كۆمه‌ڵانى خه‌ڵكى و گه‌نجان به‌تایبه‌تى به‌هه‌ده‌رنه‌دانى سه‌رمایه‌ى یه‌كێتى كه مه‌به‌ستم گه‌نجانه.


عێراق لە داخوازی خزمەتگوزارییەوە بۆ شۆڕش\n11/10/2019 6:05:59 PM\nئەگەرچی لە عێراقی نوێ دا ئەمە یەکەم جار نیە خۆپیشاندان و ناڕەزایی لەلایەن کۆمەڵانی بەرینی خەڵکەوە بە شێوازی جیا جیا دەرببڕێت، بەڵکو ئەوە مافێکی دەستوورییەو دەستووری عێراق ئەو مافەی بۆ گەلی عێراق فەراھەم کردووە، ھەر بۆیەش پێشتریش سوونەکان و دانیشتوانی ھەرێمی کوردستانیش پەنایان بۆ بردووە لە کاتی پێویستدا تەنانەت قوربانیشی لێ کەوتۆتەوە.\nئەوەی ئەمڕۆ لە شارە کانی ناوەڕاست و باشووری عێراق دەگوزەرێت سەرەتا داخوازییەکانیان لە چاکسازی و دابینکردنی خزمەتگوزاریدا کورت کردبووەوە، بەڵام ئێستا دوای ئەوەی خۆپیشاندانەکان درێژەی کێشا تا ئەم ساتەوەختەی من ئەم وتارە دەنووسم ھەواڵەکانی باس لە کوژرانی ٢٧٥ کەس و برینداربوونی ١٢ ھەزار کەس دەکەن، داخوازییەکانی خۆپیشاندەران گۆڕانکاری بنەڕەتی و گەورەی بە سەردا ھاتووە، باسی گۆڕینی دەستوور و دادگاییکردنی ھەموو گەندەڵکاران و دوورخستنەوەی ئەم تاقم و دەستانەی کە ئێستا لە سەر شانۆی سیاسەت لە عێراقدا ڕۆڵی کارایان ھەیە و تا بینا قاقایان نوقم گەندەڵی و بێ دەربەسییە بەرامبەر بە ئایندەی گەل و وڵات.\nلە لایەکی ترەوە خوازیاری کۆتایی ھێنان بە دەستوەردانی دەرەکین لە عێراق و بە تایبەتی ڕۆڵی ئێران کە بە ئاشکرا لە دروشم و ھوتافی خۆپیشاندەراندا بە ئاشکراو بە دەنگی بەرز و بە بێ سڵەمینەوە دەبینرێت.\nئەگەر شانازی عێراقی نوێ، دیموکراسی و مافی ئازادی ڕادەربڕین و خۆپیشاندان و مانگرتن بوو بێت، ئەوا ئێستا کە لوولەی چەکەکان ڕوو لە سینگی کچ و کوڕانی خێر لە خۆ نەدیووی عێراق بێت، ئەنجومەنی نوێنەران کە بنەمای سیستمی دیموکراسی پەرلەمانی عێراق بێت، ئەو ژمارەی قوربانیەکان بێت کە لە سەرەوە ئاماژەم پێداوە، ئێستا ئیتر ئەمەی دەگوزەرێت ناکرێت ناوی لێ بنێین دیموکراسی، بەڵکو بارودۆخێکی فشۆڵ و لاوازو بێ ھیچ بنەمایەک و پێگەیەکی جەماوەرییە، بەڵکو ئەوە کۆمەڵە ھێزو تاقمێکی ناکۆک و وابەستەی وڵاتانی ئیقلیمی و نێو دەوڵەتین.\nئەو کابینەی عادل عەبدولمەھدی سەرۆکایەتی دەکات و ساڵێک و چەند ڕۆژێک بە سەر تەمەنیدا تێ پەڕیووە، بە خراپترین کابینەکان دێتە ئەژماردن چونکە کەموکورتی و کێشەی چوار کابینەی پێش خۆی کۆبووەتەوەو بەسەر ئەمدا شکاوەتەوە و ئەمیش ھیچ پشتیوان و ھێزێکی گەورەی لە پشت نیە تا بتوانێت ئەو بەرنامانەی کە دایناوە جێبەجێیان بکات، بەڵکو دەستی بەستراوەتەوە لە لایەن ھەموو قەوارەکانەوە ھەرچەندە بەڵێنی ئەوەیان پێدا کە دەستی واڵا بکەن، بەڵام نەیانکرد و تەنانەت بۆ دانانی وەزێرێک ھەشت مانگ دەنگیان لە سەر نەدەدا.\nئایندەی لایەنە تائیفیەکان و ناسنامەی خۆپیشاندەران\nکاتێک عەبدولمھدی کرا بە سەرۆک وەزیران وەکو کاندیدی ڕێککەوتن و سازان بۆ ڕێگرتن لە بەریەککەوتنی لایەنە شیعیەکان کە دانیان بە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکاندا نەدەناو بە تایبەتی گومانیان لە سەر دەنگدانی ئەلکترۆنی ھەبوو کە ساختەی گەورەی تێداکرابوو، پرسیارێک لێرەدا خۆی قووت دەکاتەوە کە زۆر لۆجیکیە کە ئایا ھێزگەلێک بڕوای بە دۆڕان لە ھەڵبژاردندا نەبێت و بڕوای بە گۆڕانکاری و دەستاودەستکردنی ئاشتییانەی دەستەڵات نەبێت، چۆن ھەڵسووکەوت و گوێ ڕایەڵی داخوازییەکانی خەڵکی بێ کارو برسی دەبێت؟\nلە کۆتاییدا ئەوەی تێبینی کراوەو ئامارەکانی چالاکوانان لە گۆڕەپانەکانی خۆپیشاندان ئەنجامدراوە ٧٥% ئەوانە بێ لایەنن و سەربە ھیچ حزبێکی سیاسی نین و ٢٥% دەرچووی زانکۆو پەیمانگاکان و ھەڵگری بڕوانامەی بەرزن، ئەوانەن کە بەشداری ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨ یان نەکرد، ھەموومان ئاگادارین کە ڕێژەی بەشداریکردن لەو ھەڵبژاردنەدا زۆر لاواز بوو. ئەم خەڵکە ئێستا ھاتوون داوای مافەکانیان دەکەن، بەڵام باشترە بە ئاشتیانەو دوور لە توندو تیژی بەردەوام بن و ڕێ نەدەن ئاژاوە گێڕو دەستی دەرەکی بەلاڕێیدا بەرن.


Saturday, 07.13.2019, 22:36\nفەیلەسوف و زانای ناوداری هاوچەرخ، نۆام چۆمسکی: پێشکە‌وتنی زانستیی هە‌ر گەلێک بە‌ندە بە تێگەیشتنیان لە چەمکی پە‌رە‌سە‌ندن.\nزانست پێناسە دەکرێ بە، کۆمەڵە زانیارییەکی سازشت و بەیەکەوە گونجاوی پوختە و تۆکمە، لە بارەی سروشت و بوونەوەرەکانەوە. هەموو ئەم زانیارییانە مرۆڤ لە ئاکامی بیرکردنەوە، تێوەڕامان و پشکنینەوە پێیان دەگات، بۆ ئەو مەبەستەش ئەزموون و ئەو بەڵگانەی هەن، دەکاتە ئامرازێک بۆ لێکۆڵینەوە و تۆژینەوەکانی، پاشان بۆ ڕاڤەکردن و ناساندنیان چەند گریمانە، تیۆر و یاسایەکی دیارکراویان بۆ دادەڕێژێت.\nڕێبازی ئەزموونگەری باشترین ڕێبازە لە تۆژینەوە زانستییەکاندا، لەبەرئەوەی ئەمەیان لە بنچینەوە پشت دەبەستێت بەو ئەزموونە زانستییانەی بواری تەواومان پێ دەدەن، بۆ دڵنیابوون لە ڕاستیەتی ئەو دەرەنجامانەی دەستمان دەکەون، بەمەش بتوانین لەڕێی ئەو زانیارییانە چەند ڕێسایەکی زانستیی باوەڕپێکراو داڕێژین. فێربوون بەهۆی ئەزموونەوە مرۆڤی بەرەو ئەو هەموو پێشکەوتنە برد، مێژووەکەشی هەمان مێژووی پەیدابوونی مرۆڤە، بەڵام گۆڕانی تێڕوانین و ئەزموونەکان بۆ ڕێبازێکی زانستیی، بۆ دوا ساڵەکانی سەدەی ناوەڕاست دەگەڕێتەوە. بۆیە دەتوانین بڵێین، ڕێبازی ئەزموونگەری گرینگترین شێوازەکانی تۆژینەوە زانستییەکانە کە وایان لە مرۆڤ کرد، بتوانێت ئەو شارستانییەتە مەزنە پێکەوە بنێت، لەڕێی ئەو لێکۆڵینەوانەوە بگاتە دەرەنجامێکی ڕاست و ڕەوان، بۆ زانینی چییەتی و ڕاڤەکردنی ئەو دیاردانەی ماوەیەکی زۆر بوو وەک مەتەڵێکی هەرگیز هەڵنەهێنراوی دەهاتە بەرچاو.\nئە‌مڕۆ زانست بە‌خێرایییە‌کی سە‌رسڕمان بە‌رە‌و لوتکە لە گشت بوارەکانی ژیاندا هە‌ڵدە‌کشێت، پێشکەوتنیشی بەرەو گۆڕانکارییە نوێیەکان، بەری ڕەنج و تێکۆشانی کەڵەکەبووی سەدان زانای چەندان ژیار و شارستانییەتیی هەمەجۆرە. زاناکان سامانێکی بەهادارن، هە‌ر بە‌وانە‌وە کۆمەڵگەکان بەرەو پێشەوە هەنگاو دەنێن، بۆیە پێویستە ڕێز لە ماندووبوونیان بگرین، گە‌رچی هەندێ خەوش و کە‌موکوڕییان هە‌بێت. نابێت چیتر بە‌چاوی گومان و بانگەشەی نابەجێ بڕوانینە زاناکان، وەک ئەوەی بڵێین، ئە‌مە پیلانگێڕ و بەدنیازە، ئە‌مە‌شیان سەربە خۆراوای خوانەناسە. گەلێک هەن هۆکاری گشت کێشیەک دەخەنە ئەستۆی خەڵکانی دیکە و هێزە دەرەکییەکان، پێیان وایە زاناکانی جیهان هەموویان پیلانگێڕن و پێکەوە لەسەر ئەوە ڕێک کەوتوون زیانمان پێ بگەینن، لە ئاین و دابونەریتی کۆمەڵایەتیمان دوور بخەنەوە. بەڵام زۆر ئاشکرایە زاناکان لە زۆربەی چین و توێژەکانی دیکەی کۆمەڵگە پاکتر و ڕاستگۆترن، تاکە مەبەستیشیان سوود گەیاندنە، نەک تەنیا بە کۆمەڵگەکەی خۆیان، بگرە بەگشت مرۆڤەکان.\nجوانییەکەی زانست لەوەدایە بۆ هەمووانە و نهێنی نییە، بەڵام بێنیشتمان و بێئاینە، چونکە هیچ زانستێک نییە، هی تاکە وڵاتێک، یاخۆ تاکە ئاینێک بێت، هەرگیز زانستێک نەبووە، بە نموونەی ئەوەی بە ئە‌ستێرە‌ناسیی ئە‌مەریکی، یان زیندە‌وە‌رزانیی ئە‌ڵمانی ناو بنرێت. زانست تە‌نیا پشت بە بە‌ڵگە و بینین و ئە‌زموونی سە‌لمێندراو دە‌بە‌ستێت، بۆیە هە‌ر چەمکێک لە‌سە‌ر بنچینە‌ی بڕوایەکی پێشینە و ئایدیۆلۆژیایەک دامە‌زرا بێت، ئە‌وا لە زانست دادەبڕێت. نابێت باوەڕ بەشتێک بکەین کە خۆمان دەمانەوێت، یان پێمان باشە، چونکە تەنیا باوەڕهێنان هەرگیز ئەو شتە ناکاتە ڕاستییەکی گومان لێنەکراو. پێویستە بە بەڵگە و ئەزموونە سەلمێندراوەکان لە بۆچوون و بیروراکان بکۆڵینەوە، کاتێ ئەزموونێک سەرکەوتنی بەدەست نەهێنا، هەرچەندە بە باشیش ئەنجام درابێ، دەبێ دان بەچەوتییەتی بهێنین و سەرسەختی تێدا نەکەین. مەبەستمان ئەوەیە زانست هە‌وڵ دە‌دات، هە‌موو دیاردە‌یە‌ک ڕاڤە بکا بە‌و شێوە‌یە‌ی هە‌یە، نە‌ک بە‌وە‌ی خە‌ڵکی دەیانە‌وێ، یان بە باشی دە‌زانن. لێرەدا ئەو گوتەیە ناسراوەمان بیر دەکەوێتەوە کە دەڵێت: هەر کاتێک زانایەک دەچێتە ئەزموونگەکەی، دەبێ هەوڵ بدا وەک بێئاینێک هەڵسوکەوت بکات. بێگومان مەبەستیش ئەوەیە لە تۆژینەوە و شیکردنەوەکانیدا بگاتە هەر دەرەنجامێک، ئەوا بەڕاستگۆیی ڕای بگەینێت، گەرچی ئەو زانیارییانە لەگەڵ بیروباوەڕە باوەکانیش یەک نەگرنەوە. پێویستە زۆر بەڕاشکاوییەوە دان بەوەدا بنێین کە ئەوانەی زانست بە بەڵگەوە دیسەلمێنێت و دەیخاتە بەردەستمان، بواری ئەوەمان پێ نادات، بێین و بە ئارەزووی خۆمان تەنیا ئەوانە هەڵبژێرین لەگەڵ بیروڕاکانماندا دەگونجێن. زانست گوتی، زەوی خڕە و بەدەوری خۆردا دەخوولێتەوە، کەس ناتوانێت بڵێ وا نییە، یاخۆ باوەڕ بەوە ناکەم، چونکە من وای نابینم.\nتێگەیشتن لەو چەند دێڕە زۆر گرینگە بۆ کۆمەڵگەی ئێمە، چونکە پێویستییەکی تە‌واومان هە‌یە بە زانست و تۆژینە‌وە‌کانی، بۆ ڕزگاربوون لە هە‌موو ئە‌و باوەڕە چە‌وت و شێواوانەی کۆسپ و تەگەرە دە‌خە‌نە بە‌ردە‌م ڕەوتی پێشەوەچوون و دانانی بنچینەیەکی پتەو بۆ فێرکردنێکی زانستیی هاوچەرخ. بەداخەوە لە لای ئێمەدا گرینگی زانست لە بوارەکانی پە‌روە‌ردە و فێرکردندا لە ئاستێکی نزمی ترسناکە، بۆیە دەبێت چاکسازی بکەین لە پڕۆسەی خوێندن و فێرکردندا، بیروباوەڕە ئاینیی و بۆچوونە کۆمەڵایەتییەکان، هەریەکەیان بخرێنە چوارچێوەی بوارە تایبەتییەکانی خۆیانەوە، لە زانستیش جیا بکرێنەوە. چونکە لە مێژووی کۆمەڵگە پێشکەوتووەکاندا هەر بەم شێوەیە بووە، بنەماکانی زانست بەرەبەرە لە چەمکەکانی دیکە جیا بوونەتەوە.\nزانای گەردوونناسیی ناودار، کارل سێیگن (١٩٣٤ - ١٩٩٦)، دەبێژێت: "لە زانستدا ڕاستییە ڕەهاکان نین، زانست تەنیا ئامرازێکە بۆ گەیشتن بە زانیارییەکان، بەڵام لە گشت ئەو ئامرازانەی لە بەردەستن باشترە، بەردەوام لە خۆڕاستکردنەوەیە و لەسەر هەموو لایەن و کایە جۆراوجۆرەکانی ژیاندا پیادە دەکرێت. دوو یاسای بنەڕەتی هەن، هەرگیز نابێت زانست لە سنووریان دەرچێت، یەکەم: دەبێ گشت گریمانەکانی بەرئەزموون بن، زانست ڕاستییە پیرۆزەکان ناناسێت، ناشبێت ملکەچی ویست و ئارەزووی دەسەڵاتداران ببێت. دووەم: هەر شتێک لەگەڵ ڕاستییەکان و پێشبینیکردنە زانستییەکان نەگونجێ، پێویستە فەرامۆشی بکەین، یانیش دەبێت جارێکی دیکە پێیدا بێینەوە، چونکە بەڵگەنەویستەکان هەندێ جار دەبنە شتە هەڵەکان، ئەوانەی ئەستەم و چاوەڕوان نەکراویشن، ڕەنگە ببنە ڕاستییە گومان لێ نەکراوەکان."\nپێشکەوتنی زانست هەموو کاتێک لە تیۆرەوە دەست پێ دەکات، پاشان هەوڵ دەدرێ لەڕێی ئەزموونە یەک لەدوای یەکەکانەوە، ڕاستی ئەو تیۆرە بسەلمێنرێ، بەمەش چەندە بەڵگەی زێتر دەست بکەون، ئەوا ئەو تیۆرە پتر ڕەگ دادەکوتێت. بەو واتایەی پێشکەوتن هەمیشە لە ئاکامی زۆری بەڵگە و کەڵەکەبوونی زانیارییەکان دێتە کایەوە، ئەمەشە مەزنایەتییەکەی زانست کە هەردەم سەرەتاکەی لەو جێیەدا دەبێت کە ئەوانی دیکە تێدا بە کۆتا گەیشتوون. لێرەدا نیوتن گوتەیەکی بەناوبانگی هەیە کە دەڵێت: "هەرگیز نەمدەتوانی لە خەڵکی دیکە دوورتر ببینم، گەر سەرنەکەوتبامە سەرشانی ئەوانەی لەپێش مندا هەبوون."\nڕاستگۆیانە دەبێژین، لەگەڵ دەرخستنی هەموو ئەوانە و ڕیزکردنی گشت لایەنە چاکەکانی زانست، نابێ لایەنە خراپەکانیشی لەبیر بکەین، وەک ئەوەی بێین و زانست، یاخۆ تیۆری پەرەسەندن بکەینە ئایدیۆلۆژیا و داردەستێک بۆ سەپاندنی هێز، یاخۆ بەکاری بهێنین بۆ سوودی چینێکی تایبەتی، بە مەبەستی زۆرداریی و خراپەکاریی.\nکاتی خۆی بیکۆن، تێزێکی فەلسەفی داهێنا، دەکرێ بڵێین بە شێوەیەک بوو، هەموو بۆچوونە فەلسەفییەکانی لەو بوارەدا هەڵگێڕایەوە، بەمە زانست بەرەو پێشەوە چوو، واشی لە مرۆڤ کرد بتوانێت لە زۆر لایەنەوە سروشت بخاتە ژێر ڕکێفی خۆی. چونکە پێش بیکۆن، فەلسەفە زانستی لە ڕاژەی ڕاستییەکان دادەنا، نەک لە بەرژەوەندیی هێز و دەسەڵات. فەلسەفەی کۆن بە هەستێکی پاکەوە مرۆڤی هان دەدا ڕوو لە زانست بکات، بۆ ئەوەشی بوو مرۆڤ لە ڕاستیەتی نزیک بکەوێتەوە، جا ئەو ڕاستییانە هەر چییەک بن، بۆیەش زانست ئەو کاتە پایەیەکی بەرزی هەبوو، دوور لە هەموو دەستکەوت و قازانجێک. بەڵام بیکۆن هات و زانستی لە خزمەتی ژیان دانا، بە ڕای ئەو باشترین زانست ئەوەیە قازانجی بۆ مرۆڤ هەبێت، تەنیا ئەو زانستەش چاکە کە هێز بە مرۆڤ ببەخشت و وای لێ بکات بەسەر سروشتدا زاڵ ببێت. لە ئاکامدا مرۆڤ بەم زانستانە بە یاساکانی سروشت ئاشنا بوو، هەموو ئەمانەش سوودیان بۆ گشت مرۆڤەکان بەدەست هێنا. بەڵام بیکۆن تا ئەو ئاستە نەوەستا، بگرە زانستی لە خزمەت هێز دانا، بە شێوەیەکی وا کە یاساکانی سروشت لە پێناو بەرەو پێشەوەچوونی شارستانییەتیدا بێت. کەچی ئەوەی ڕووی دا، هەموو شتێک بووە قوربانی هێز، هێزیش مرۆڤی بەرەو چەوساندنەوە و تاوانکاری برد. بۆیە ئەمڕۆکە دەبینین، ئەوەی جیهان بەڕێوە دەبات هێزە، دەسەڵاتدارەکان زانستیان کردووەتە داردەستی خۆیان، زۆربەی دەسکەوت و قازانجەکانیش بۆ هێزدارانە.\nبەشێکی یەکجار زۆری دۆزەوە زانستییەکانی ئەم سەردەمە، بەتایبەتی تەکنەلۆژیای هاوچەرخ بۆ دەوڵەمەندەکانە، زۆر جاریش بۆ دروستکردن و بەبەرهەم هێنانی چەک و ئامێرە جەنگییەکانە، بێگومان دەرەنجامەکانیشی پتربوونی سامانەکانی ئەوانە و بێبەشبوون و چەوساندنەوەی زیاتری هەژارانە. مەبەست ئەوەیە ڕاستە بیکۆن زانستی کردە خزمەتکاری مرۆڤ، کەچی زانست بەدەستی هێزدارانەوە بووە پاڵپشتێک بۆ وتەکانی نیچە و بانگەشەکانی میکیاڤیللی کە دەڵێت، هێزداران بە هەر ئامرازێک بێت و چییان بوێ ڕەوایە بیکەن، مانەوەش تەنیا بۆ بەهێزەکانە. بەڵام ئەوەی جێی داخە ئەو گوتانە گەلێک جار بەناڕەوایی دەدرێنە پاڵ داروین.\nگوتەی داروین هەمیشە لەبارەی مانەوە بۆ چاکترین، یاخۆ گونجاوترین بوو، بەڵام هەندێ وایان لێ کرد، مەبەستی مانەوە بۆ بەهێزترین بەدەستەوە بدات کە پێوەندی هەیە بە چەند بوارێکی وەک، فەلسەفە، ئابووری و ڕامیاری، ئەمەش دەرەنجام بووە هۆی ئەوەی گەلێک هەڵسوکەوتی مرۆیی بخرێتە چوارچێوەی ململانەیەکی دڕندەی ئاژەڵیی. داروین لەڕێی تیۆرەکەیەوە هەردەم لە هەوڵی ئەوەدا بوو بگاتە مرۆڤێکی نموونەیی چاک و مەزن، کەچی بەداخەوە تیۆرەکەیان لە هەموو بەهایەکی بەرزی مرۆیی سڕییەوە و کردیانە بنچینە بۆ مرۆڤی نیچە، ئەو مرۆڤە لەئاسابەدەری (سوپەرمان)، جگە لە هێز هیچ هەست و سۆزێکی مرۆیی تێدا نییە، بەمەش ئەو تێزە بووە مانەوە بۆ بەهێزترین، لەبری بۆ چاکترین، یان گونجاوترین. نیچە ئەوەی دووپات دەکردەوە هێز بنچینەی زۆرانبازی و کێبڕکێی مرۆڤانە بۆ مانەوەیان لە ژیاندا، واتە مرۆڤ تەنیا لەڕێی هێزەوە دەتوانێت هەموو شتێک بەدەست بهێنیت و بەسەر ئەوانی دیکەدا زاڵ بێت. مرۆڤی نیچە بوونەوەرێکی دڕندەیە و داماڵراوە لە گشت بەزەیی و ڕەوشتێک، چونکە بە ڕای نیچە بەرزەڕەوشتی و چاکەکاری، وایان لە مرۆڤ کردووە نەبێتە مرۆڤێکی مەزن و باڵا. بە بۆچوونی نیچە ئەو ڕەوشت و ئاکارانە خاڵە بێهێزەکانی مرۆڤن، هەر بۆیەش نیچە، سوکرات و عیسا، دەکاتە نموونەی ئەو مرۆڤانەی بەربەستن لەڕێی پێشکەوتندا.\nپێویستە جەخت لەسەر ئەوە بکەینەوە کە تێگەیشتن و باوەڕهێنان بە تیۆری پەرەسەندن، دەبێ تەنیا وەک بابەتێکی زانستی لێی بڕوانین، واتە هیچ کاتێک بۆ ئەوە نییە، ئێمە بێین و گشت بنەما و میکانیزمەکانی پەرەسەندن لەسەر مرۆڤدا پێڕەو بکەین، ڕەفتار و ململانە بۆ گەیشتن بە خۆراک، یان شەڕی ئاژەڵەکان، بکەینە بنچینە بۆ کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی. ئەگەر پێشینەکانمان چەند زیندەوەرێکی دڕندە بووبن، ئەوە ناگەینێت کە ئێمەش وەک ئەوان بین، یان بنەماکانی تیۆری داروین بکەینە تاکە شێوازی ژیانمان. مرۆڤ هەموو ئەو قۆناغانەی بڕیوە، ئێستەش خاوەنی مێشکێکی مەزنی وایە لە هیچ بوونەوەرێکدا هاوتای نەبێت. دەبێ مرۆڤ لەو ئاستەدا بێت بزانێت ماف و ئەرکەکانی لە کۆمەڵگەدا چین؟ هەمیشە ئەوەشی لەبەرچاو بێت، هیچ تاکێک نابێت وەک ئاژەڵ بژیت و هەموو شتێکی تەنیا بۆ مانەوەی خۆی بەکار بهێنێت، ئەوانەی دیکەش لەبرسان بمرن، یان لەپێناو بەدەستهێنانی ئەوەی خۆی دەیەوێت، مرۆڤانی دی لەناو ببات!\nئەگەر بمانەوێت لە پێوەندی نێوان زانست و پەرەسەندن بگەین، پێویستە بزانین چە‌مکی پە‌رە‌سە‌ندن تەنیا لکێک نییە، لە لکە زانستییەکان، بگرە بایەخێکی مە‌زنی هە‌یە لە تە‌واوی سروشت و ژیانی زیندەوەراندا. هە‌موو زانستە‌کانی بوونە‌وە‌ری زیندوو لێک گرێ دەدات، بە‌زە‌قیش لە دەرەتانەکانی ژیانی وەک، کۆمە‌ڵایە‌تیی، ئابووریی، کشتوکاڵیی، پیشە‌سازیی و هی دیکەدا دە‌بینرێ، لە هە‌موو چاخ و سە‌ردە‌مێکدا هە‌ست بە گرینگییەکانی دە‌کرێت. ئەم زانستە تەواو بەندە بە چارەنووسی مرۆڤەوە، لەبەرئەوەی کە‌س نییە، لە ژیانیدا ڕووبەڕووی پەرەسەندن نە‌بێتە‌وە، کێ هەیە تووشی نە‌خۆشییە‌ک نەبووبێ لەڕێی جۆرە ڤایرۆسێک، یا بەکتریایەک، یان پێویستی بە چارەسەری و دە‌رمان نەبێت؟ چۆن دەتوانین بەرەنگاری پە‌تایەکی کوشندە‌ی لە شێوەی، ئینفلوە‌نزای بە‌راز و باڵندە و جۆرە‌کانی دی ببینەوە، گە‌ر بە‌چاکی لە یەکە بۆماوەیییەکان و پێکهاتە ناوە‌کییەکان، هەروەها پە‌رە‌سە‌ندنی بە‌کتریا و ڤایرۆس تێ نەگەین کە هەموویان لە‌سە‌ر بنچینەی ئەم تیۆرە دامە‌زراون. لە لایەکی دییەوە ژمارەیەکی یەکجار زۆر پرسیار هەن، دەربارەی ڕەفتار و هەست و نەستەکان، جا چ لەمرۆڤدا بن، یان لە زیندەوەرانی دیکە، لە تیۆری پەرەسەندن بەولاوە، هیچ بوارێکی زانستی وەڵامی ڕاست و گونجاوی بۆیان نییە. جگە لە هەموو ئەو بوارانەی زیندەوەرزانیش، زۆربەی زانا و شارەزایان پێیان وایە، پەرەسەندن پێوەندی بەتینی هەیە بە چەندان زانستی دیکە، بۆیە زانای هەرە ناسراوی فیزیازانیی ئەم سەردەمە، ستیفن هۆکینگ، گوتویەتی: "تێگەیشتن لە فیزیازانیی هاوچەرخ دوور لە تیۆری پەرەسەندن، کارێکی ئەستەمە."\nلەبەر بوونی ئەو بایەخە فرەمەزنەی پەرەسەندن، پێویستە گشت کۆمەڵگەیەک لە هەموو قۆناغەکانی خوێندندا، گرینگییەکی تەواو بدات بە تێگەیشتن لە بنەماکانی ئەو تیۆرە، چونکە پەرەسەندن شێوازی بیرکردنەوەی مرۆڤ دەگۆڕێت بەرانبەر بە گەلێک بواری ژیان، ئەوەشە لێرەدا مەبەستی گوتەکەی سەرەوەی فەیلەسوف چۆمسکی. لە ڕاستییدا زۆر جار هەمان پێوەر بەکار دەهێندرێت بۆ بڕیاردان لەسەر ئاستی زیرەکیی و ژیری مرۆڤەکانیش، بەوەی هەر کەسێک گوتی، پەرەسەندن تەنیا ئەوەیە کە ڕەچەڵەکی مرۆڤ دەباتەوە بۆ مەیموونەکان، دەبێ بزاندرێ ئەو کەسە چەندە کەم زانیارییە لە بابەتگەلە زانستییەکان.\nیەکێک لە مەرجە بنەڕەتییەکانی تیۆری زانستی ئەوەیە، بنەما سەرەکییەکەی پێناسەیەکی کورت و ڕاڤەیەکی ڕوون و ئاشکرای هەبێت، بۆ تێگەیشتنیش سادە و ساکار بێت، مەبەست ئەوەیە زێدەترین چین و توێژەکانی کۆمەڵگە بتوانن تێی بگەن. بەڵام بەرانبەر بەمەش دەکرێت لە وردەکاری بابەت و تۆژینەوەکانیدا بەو شێوەیە نەبێت، یان شارەزا و پسپۆڕی بوێت. دەکارین بڵێین تیۆری پەرەسەندن لە گەلێک لایەنیەوە بە تیۆرێکی ئاسان دادەنرێت، بەبەراوردکردنی لەگەڵ چەند تیۆرە زانستییەکی دیکە کە پڕن لە هاوکێشەی ماتماتیکیی ئاڵۆز و دژوار، سەرباری ئەمە دەبێ بەچاکی لە هۆکار و میکانیزمەکانی پەرەسەندن بگەین و تێکەڵ بەیەکدیان نەکەین. هەر بۆیە زانای زیندەوەرزانیی فەڕەنسی خاوەن خەڵاتی نۆبڵ، جاک مۆنۆ، دەبێژێ: "سە‌یر لە‌وە‌یە هە‌موو کە‌سێک وا دە‌زانێ لە تیۆری پەرەسەندن شارەزایە و باش تێی دە‌گات." هە‌ریە‌کێک بە شێوەیەک لێکی دە‌داتە‌وە، زۆر پێناسە‌ی هە‌ڵە‌ی دراوەتە پاڵ، گەلێک دژایەتی کراوە، زۆر جاریش ڕە‌خنە لە‌م تیۆرە لەلایەن کە‌سانێکە‌وە گیراوە کە یە‌ک دێڕی زانستییان لەبارەی نە‌خوێندۆ‌تەوە. نابێت هە‌وڵی چە‌ند لایە‌نێکیش لە بیر بکە‌ین، ئەوانەی لە‌پە‌نای چە‌ند نیازێکە‌وە، بە شێوەیەکی چەوت ئە‌م تیۆرە بە خە‌ڵکی دە‌ناسێنن.\nڕە‌خنە‌ی بابەتەکی و زانستییانە پێویستە لەڕێی بڵاوکراوە و کۆنگرە زانستییە باوە‌ڕپێکراوەکان، یاخۆ ڕێوشوێنە تایبەتییەکانی خۆیەوە ئەنجام بدرێن، نە‌ک لە دە‌زگە‌کانی ڕاگە‌یاندن و کۆبوونە‌وە گشتییە‌کان. هە‌ر ڕە‌خنە‌گرێک وشە‌ی هە‌رە‌سهێنان و ڕوخان و داڕمانی بۆ تیۆرێک بە‌کار هێنا، بە‌ئاسانی هە‌ست دە‌کرێ ئەو کەسە نیازێکی هەیە، ڕەخنەکانیشی دوورن لە بنە‌ما زانستییەکان. هەندێک هەوڵ دەدەن وا لە خەڵکی بگەیێنن کە تیۆری پەرەسەندن بەتەواوی فەرامۆش کراوە، هەتا لە ناوەندە زانستییەکانیشدا، بە بیانووی ئەوەی لەگەڵ بنەماکانی زانستدا ناگونجێت. لە وەڵامی ئەو تێڕوانین و بۆچوونانەدا دەشێ بپرسین، ئایە زاناکان هێندە ساویلکە و دەبەنگن، ڕێ بدەن بە تیۆرێکی فیزیایی ناکۆک بە فیزیازانی، یان تیۆرێک لەسەر زیندەوەران بڵاو ببێتەوە، لە کاتێکدا لەگەڵ زیندەوەرزانیدا یەک نەگرێتەوە؟ بێگومان ئەم تیۆرە لە ڕۆژگارێکدا کێشە و گرفتێکی زۆری دەهاتە بەردەم، بە‌ڵام ئە‌مڕۆ بە‌بوونی چە‌ندان بە‌ڵگە‌ی زانستیی سە‌لمێندراو، بەتەواوی ڕەگی داکوتاوە. ئێستە تیۆری پەرەسەندن لە زۆربەی هەر زۆری خوێندنگە و زانستگە‌کانی جیهاندا دە‌خوێنرێت، هیچ زانایەکیش ناتوانێ بە سووک و سانایی ڕە‌تی بکاتە‌وە، بەبێ ئە‌وە‌ی پلە و پایە زانستییەکەی نە‌خاتە ژێر پرسیارە‌وە.\nبۆ بڕیاردان لەسەر ڕاستییەتی و چەسپانی هەر تیۆرێک، دەبێت بنۆڕینە نێوەندە زانستییەکان، نەک بیروڕای کەسانێک کە کەس نازانێت دژایەتیکردنەکەیان لەپێناو چییە و بەچ مەبەستێک دەکرێت. هەر لەم ڕووانگەیەوە بە گشت دژکارانی پەرەسەندن دەڵێین، ئەم دانپیانانەی ئەو ڕێکخراوە زانستییە جیهانییانە لای ئێوە چی دەگەینێت؟ بۆ نموونە، کۆمەڵەی زانایانی ئەمریکا بۆ پێشکەوتنی زانستەکان (AAAS)، بە گەورەترین و گرینگترین دامەزراوەی زانستی دادەنرێت لە سەرتاسەری جیهاندا، ٢٧٥ دامەزراوەی زانستیی وڵاتانی جیهان لەخۆ دەگرێت، زانا و لێتۆژە زانستییەکانی تێدا ئەندامن، ژمارەیان خۆی لە یەک ملیۆن دەدات، گۆڤاری (Science)، لە لایەن ئەم ڕێکخراوەیە بڵاو دەبێتەوە کە مەزنترین و ناسراوترین گۆڤاری زاستییە لە جیهاندا. ئەم ڕێکخراوەیە دەربارەی تیۆرەکە دەڵێت: "پەرەسەندن یەکێکە لە گرینگترین و بەهێزترین بنەمای باوەڕپێکراو لە زانستی هاوچەرخدا، هەروەها بنچینەیە بۆ ژمارەیەکی گەلێک زۆر تۆژینەوە لە چەندین بوارگەلی زانستیدا، لەبەرئەوەشە بووە بە یەکەیەکی بنەڕەتیی بۆ خوێندنی زانستەکان. هیچ مشتومڕییەک لەسەر ڕاستییەتی تیۆری پەرەسەندن، لە نێوەندە زانستییەکاندا نییە، ئەو کێشە و گرفتەی هەشە، لە دەرەوەی ڕێکخراوە زانستییەکانە و بابەتگەلێکی ئەکادیمییانە نین، چونکە کۆمەڵگەی زانستیی کۆک و هاوڕان لەسەر ڕاستبوونی پەرەسەندن."\nگەلێک جار لەلایەن ئەوانەی دژایەتی تیۆری پەرەسەندن دەکەن، گوێبیستی ئەوە دەبین کە لە خودی خۆراوادا، چەند زانایەک بە بەڵگەوە تیۆرەکەیان پووچەڵ کردۆتەوە، کەسی واش نەماوە باوەڕ بەو تیۆرە بکات. لێرەشدا دیسانەوە دەڵێین، ئەگەر ڕێژەیەکی یەکجار کەمیش هەبێت لەو زانایانەی کە لەبەر پاشخانی ئاینییان دژی پەرەسەندنن، هیچ بەڵگەیەکیان نییە، بۆ بەرپەچدانەوە و سەلماندنی ناڕاستی ئەم تیۆرە، چونکە گەر وا بووایە، هەرگیز ئەو هەموو کۆڕبەند و بەرنامە زانستییە بەڵگەنامەدارەمان لە کەناڵە ناودارەکان، هەروەها وتار و تۆژینەوە لە گۆڤارە زانستییە هەرە بەناوبانگەکانی جیهاندا نەدەبینی. گومانیشی تێدا نییە، ئەو زانایەی بەڵگەیەکی تەواو لەسەر پووچەڵکردنەوەی تیۆری پەرەسەندن بخاتە بەردەست، هەر دەبێ پلە و پایەیەکی زانستی و خەڵاتێکی گەورەی وەک (نۆبڵ)ی پێ بدرێت، لەبەرئەوەی دۆزەوەکەی دەبێتە هۆی گۆڕانی سەرلەبەری ڕەوتی زانستێکی گرینگ کە زیندەوەرزانییە. جگە لەوانە دەزگەکانی ڕاگەیاندنیش لەم ڕووداوە مەزنە بێدەنگ نابن، کاتێک دەبینن بەڵگەیەک وای لە تیۆرێک پڕبایەخ کرد هەرەس بهێنێت و فەرامۆش بکرێت، ئەوەی ساڵانێکی دوورودرێژە پشتی پێ بەستراوە و جێی متمانەی زۆربەی زاناکان بووە.\nنکوڵی لە‌وە ناکرێ چەمکەکانی پەرەسەندن چە‌ندان جار لەلایەن هەندێک لە زاناکانەوە ڕە‌خنە‌یان لێ گیراوە، بەڵام ئە‌مە نابێتە بە‌ڵگە بۆ لە‌دە‌ستدانی ئە‌و پلە زانستییە‌ی هە‌یە‌تی، چونکە دیاردە‌ی لێدوان و لێکۆڵینە‌وە و گە‌ڕان، لە هە‌موو زانستێکدا هە‌ر هە‌بووە و هە‌ر دە‌بێت. هیچ زانیەک نییە، شتێک بخاتە بەردەست و بڵێت، بیروڕاکانم سەد لە سەد تەواون، چونکە هیچ تیۆرێک ناتوانێ وە‌ڵامی هە‌موو پرسیارێک بداتە‌وە، یان بگاتە ڕاستییەکی وا بۆ ڕە‌خنە لێ گرتن و لێدوان نەشێت، هاوکات دۆزینە‌وە‌ی خاڵێکی لاوازیش ناکرێ ببێتە هۆی بە‌لاوە‌نان و هە‌رە‌سهێنانی بابەتێکی زانستیی. کاتێک ئە‌نیشتاین پە‌رە بە تیۆرە‌کانی نیوتن دە‌دات و تیۆرێکی هەمەلایەن و پوختەتر دێنێتە کایەوە، مەبەست ئە‌وە نییە، کردەوە مەزنەکانی نیوتن دەبێ لە‌بیر بکر‌ێن. تیۆرەکان ڕاڤەکردنێکن بۆ ڕاستییەکان، لێرەدا پەرەسەندنیش تیۆرێکە لەو ڕاستییە دەکۆڵێتەوە بۆ ئەو بابەتەی کە پێوەندی بەو بوارەی زیندەوەرانەوە هەیە. بە دەربڕینێکی دی، ئەگەر لە ئایندەدا شتێک دۆزرایەوە دژ بە تیۆری پەرەسەندن، ئەوا ڕاسەوخۆ ئەوە ناگەینێ پەرەسەندن لەبنەڕەتدا هەڵەیە، بگرە ئەو تیۆرە ناتەواوە و دەبێ چاکسازیی تێدا بکرێ، یاخۆ تیۆرێکی دیکە دابنرێ کە بتوانێت ڕاستییەتی بوونی پەرەسەندن ڕاڤە بکات.\nدەرکەوتنی تیۆری پەرەسەندن بووە هۆی هەژاندنی سەرتاپای کۆمەڵگەی ئەو دەمەی داروین، هێرشێکی تووندی کرایە سەر، نەک تەنیا لە لایەنگرانی ئاینی و خەڵکانی ئاسایییەوە، بگرە لەلایەن ژمارەیەکی زۆریش لە شارەزایانی بوارە زانستییەکان. ئەم تیۆرە بە سە‌رە‌تای وە‌رچە‌رخانێک دادەنرێت لە بیروبڕوای ئە‌فسانە‌یییەوە بە‌رە‌و هۆشەکی زانستی، چونکە لە سە‌ردە‌می دارویندا شتێکی ناوازە نەبووە، کە‌سێکی پسپۆڕ لە بوارێکی گرینگدا هەبێت، هاوکات خاوە‌نی چە‌ند بیرو‌بڕوایە‌کی پوچە‌ڵ و نازانستی بێت، بە‌داخە‌وە نموونەی ئەم جۆرە کەسانە، ئێستەش لە کۆمە‌ڵگە‌ی ئێمە و هاوشێوەی ئێمەدا هەن. گەلێک زانا و ڕووناکبیر هەن هاتنی ئەم تیۆرە بە سەرەتای شۆڕشێکی مەزنی زانستی دەزانن، تا ئەو ڕادەیەی دەڵێن، جیهان پاش ئەم تیۆرە بوو بە جیهانێکی دیکە. لەسەر بنچینەی ئەوەی پەرەسەندن گۆڕانێکی مەزنە لە بیر و هزری مرۆڤایەتی، بۆیە هەرگیز ناشێ ئێمە بە گاڵتەپێکردنەوە بڵێین، پەرەسەندن تەنیا تیۆرێکە ڕەچەڵەکی مرۆڤ دەباتەوە بۆ مەیموون و تەواو، چونکە گەر ئەم تیۆرە هەر هێندە بووایە، نەدەکرا ئەو هەموو کاریگەرییەی هەبێت لەسەر زاناکان و مێژووی زانستدا.\nئاشکرایە ناتوانین بەوەی زانست خستیە بەردەستمان لەبارەی ئەم تیۆرەوە، بێین و بەتەواوی کاتی سەرهەڵدانی ژیان دەستنیشان بکەین. هەروەها سەرلەبەری ئەو بەڵگە یەکلایی کەرەوەمانەمان لەدەستدا نییە، بۆ چۆنەتی پەرەسەندنی ژیان، هەر لە یەکەم پەیدابوونیەوە تا دەگاتە مرۆڤ، هاوکات هەڵکۆڵدراوی تەواوی پێشینەکانیشمان نەدۆزیوەتەوە، بۆیە ئەوەی داوای چیرۆکی پەرەسەندنی گشت زیندەوەرێک لەو تیۆرە دەکات، بێگومان بێت وەڵامی دەست ناکەوێ. زانست چەند بیروڕا و بۆچوونێک، بەبوونی کۆمەڵێک بەڵگەی گونجاو لەڕێی تیۆرێکی زانستی دەخاتە بەردەست، پاشان هەریەکێک لە ئێمە بۆی هەیە لەو بەڵگانە بکۆڵێتەوە، بۆ ئەوەی بزانێت تا چ ڕادەیەک باوەڕی پێیان هەیە و جێی متمانەن بۆی. هیچ زانستێکیش نییە، داوای ئەوەمان لێ بکات دەبێت هەر هەموومان باوەڕی پێ بکەین و بەڕاستی دابنێین، بەبێ بیرکردنەوە و لێکۆڵینەوە لە چەمک و بنەماکانییەوە. بەڵام هاوکات ناشبێت کەس ئەو مافە بەخۆی بدات، بەبێ بەڵگە هێرشی تووند و نابەجێ بکاتە سەر بیروڕا و زانیارییە زانستییەکان. چونکە کاتێک من لە تیۆرێک تێنەگەیشتم، یاخۆ بە هەڵەم دانا، ئەمە هەرگیز ئەوە ناگەینێت کە ئەو تیۆرە ناڕاستە، زاناکانیش بەهەڵەیان خستۆتەوە. لە بەرانبەر ئەوەشدا، نابێ تیۆر‌ی پە‌رە‌سە‌ندن لە ڕێڕەوی خۆی لاببرێت و بکرێتە چەند بیروڕایەکی وشک کە هیچ ڕەخنەیەک هەڵنەگرێ، چونکە زۆربە‌ی تیۆرە مە‌زنە‌کان لە مێژوودا لەبەر بوونی چەند مەبەستێک، بەو شێوەیە بە خەڵکی نیشان دراون.\nپەرسەندن یەکێکە لەو تیۆرانەی خاوەنی کۆمەڵێک بەڵگەی ئاشکرایە لەسەر ئەو هەمەجۆرییەی ئەمڕۆکە لە زیندەوەراندا دەبینرێت، بەوەی هەموویان لە یەک سەرچاوەوە هاتوون و بەرەنجامی پەرەسەندنێکی دوورودرێژن، بەڵگەکانیشی ئەو هەڵکۆڵدراوانەن کە لە چینگەلەکانی زەویدا جێگر بوونە. وەک گوتمان زانست ناتوانێت چۆنەتی و چییەتی گشت پەرەسەندنەکان بەپڕاوپڕی دیار بکات، کەسیش یەکە بەیەکەی هەنگاوەکانی ئەم پەرەسەندنانەی تۆمار نەکردووە وەک بینینێکی ڕاستەوخۆ، بگرە زاناکان بە کۆمەڵێک پشکنین، لێکۆڵینەوە، بەراوردکردنی پێکهاتە و تایبەتمەندی بوونەوەرەکان بە یەکدییەوە پێیان گەیشتوون، لەڕێی چەندان زانستی وەک، شوێنەوارزانی، زەویکۆڵزانی، ژیانناسی، کیمیازانی و هی دیکە. بەڵام ئەگەر ئەوانەشی نەبووایە لەبەر بوونی چەندان بەڵگەی دیکە نابێ بڵێین، کەواتە تیۆرێکی هەڵەیە، چونکە ونبوون، یا دەست نەکەوتن، یان کەمی بەڵگە لە هەر بوارێکیدا، هەرگیز ئەو واتایە ناگەینێت کە ئەو بەڵگانە لە بنەڕەتدا بوونیان نییە.\nلەگەڵ هەموو ئەوانەش هەندێک لەو پەرەسەندنانە ئاشکران و ناکرێ نکوڵیان لێ بکرێت، هەروەها ئەو لێکچوونانەی زیندەوەران بە یەکدییەوە لای هەمووان گەلێک بەڕوونی دەبینرێن. ژمارەیەکی زۆر لە زیندەوەران بەتایبەتی ڕوەکەکان، ئامەدەیی باشیان هەیە بۆ گۆڕان و پەرەسەندن، گەلێکیشیان هەر لە کۆنەوە جێی سەرنج بوونە و مرۆڤ خۆی لە نێزیکەوە هەستی پێیان کردووە. جگە لە شیکردنەوە جینەکییەکان و ترشی ناوەکی کە بەڵگەی یەکلاییکەرەوەن بۆ بوونی پەرەسەندن، ئەگەر لە خودی مرۆڤ بڕوانین، دەبینین گۆڕانێکی زۆری بەخۆوە بینیووە، کاتێک بمانەوێت بەراوردێک بکەین لە نێوان کۆمەڵەی مرۆییە سەرەتاکان و مرۆڤی هاوچەرخدا. ئەگەر سەرنجێکی ئاسایی بدەینە مرۆڤ دەبینین، هاوشێوەی زۆربەی شیردەرەکانە، چونکە چاوەکانی وەک هی نەهەنگ وان، منداڵدانی وەک پزدانی مانگایە، دڵیشی وەک دڵی پڵنگە، هەروەها چەندان لێکچوونی دیکەی هەیە لەگەڵ زیندەوەراندا، هەموو ئەمانەش بەڵگەی پەیدابوونیان لە یەک بنچینەوە دەسەلمێنێت. ئەوەی شایەنی گوتنە، بیرۆکەی گشتی پەرەسەندن زۆر ڕوون و ئاشکرایە، بە جۆرێک هەندێک پێیان ئاسایی نییە، ناشزانن هۆکارەکەی چییە کە هەتا سەدەی نۆزدەیەم، مرۆڤ پێی نەزانیووە و بە بنەماکانی ئاشنا نەبووە؟\nئەوەی پێویستە جەختی لەسەر بکەینەوە تیۆری پەرەسەندن، خاوەنی ڕاڤینێکی یەکجار ڕوونە بۆ بوونی ئەو ئاڵۆزی و هەمەجۆرییەی لە زیندەوەراندا هەیە، بۆیە بە یەکێک لە گرینگترین تیۆرە‌کان دادە‌نرێت لە مێژوودا، کاریگەریشی لەسەر هزری هاوچەرخ لە هەموو دۆزەوە زانستییەکان زێدەترە. لەبەرئەوەشە زۆربەی زاناکان پێیان سەیرە چۆن دەبێ تیۆرێکی وا فرەبایەخ، لەم سەدەیەی مرۆڤایەتی لە لوتکەی شارستانییەت و پێشکەوتنی زانستییە، دژایەتی بکرێت!\nئەمەی سەرەوە کورتکراوەی بابەتێکە لە کتێبی (دەروازەیەک بەرەو تیۆری پەرەسەندن)، بۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکان، چاوەڕێی دەرچوونی کتێبەکە بکەن بە (pdf) بڵاوی دەکەینەوە، دەتوانن لە کتێبخانەی کوردستانپۆست بیخوێننەوە.\nدارا سلێمان https://www.facebook.com/dara.sulaiman.127


ئه‌ردۆگان هه‌ڕه‌شه‌ی هێرشكردنه سه‌ر رۆژئاوای كوردستان ده‌كات\nسه‌رۆككۆماری توركیا جارێكی تر هه‌ڕه‌شه‌ی هێرشكردنه سه‌ر ڕۆژئاوای كوردستانی كرد و ڕایگه‌یاند: ئه‌گه‌ر بێت و له ماوه‌ی چه‌ند هه‌فته‌یه‌كی دیكه‌دا چه‌كدرتنی یه‌په‌گه له مه‌نبه‌ج ده‌رنه‌كرێن، ماوه‌ی چاوه‌ڕوانییان كۆتایی دێت، به‌هه‌مان شێوه ئه‌گه‌ر بێت و له چه‌ند مانگێكدا به پشتیوانی توركیا ده‌رفه‌تی ئه‌وه نه‌ڕه‌خسێت كه خه‌ڵكی ناوچه‌كه ئیداره‌ی خۆیان له خۆرهه‌ڵاتی فورات دروست بكه‌ن و خۆیان به‌ڕێوه‌به‌رن ماوه‌ی چاوه‌ڕوانییان دیسانه‌وه كۆتایی دێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی توركیا ئه‌و به‌ڵێنه‌كانی خۆی به‌جێهێناوه به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ردا هیچی وه‌رنه‌گرتووه.\nره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان سه‌رۆككۆماری توركیا و سه‌رۆكی گشتیی ئاك پارتی، له میانی كۆبوونه‌وه‌ی فراكسیۆنی حیزبه‌كه‌ی له په‌رله‌مان، وتارێكی پێشكه‌شكرد و ڕایگه‌یاند: هیچ ناوچه‌یه‌كی ئارام كه به‌ناو له لایه‌ن هێزه نێوده‌وڵه‌تیه‌كانه‌وه دروستكرابێت سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه و خۆشگوزه‌رانی هه‌میشه‌یی تیادانه‌بووه، له‌به‌رئه‌وه جگه له شیوازی ناوچه‌یه‌كی ئارام كه له‌ژێر كۆنترۆڵی توركیادا بێت و وڵاتانی دیكه‌ش ته‌نها پشتیوانی لۆجستی بكه‌ن ناتوانن هیچ پێشنیازێكی دیكه په‌سه‌ند بكه‌ن.\nئه‌ردۆغان جه‌ختی له‌وه‌كرده‌وه كه توركیا رێز له یه‌كپارچه‌یی خاكی سووریا و یه‌كڕیزیی سیاسی و مافی چاره‌ی خۆنووسینی گه‌لی سووریا ده‌گرێت و سه‌رڕاستانه پشتیوانیی له قۆناغی ده‌ستووری نوێ و هه‌ڵبژاردنی ئازاد ده‌كه‌ن و ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد: ئه‌و شوێنانه‌ی كه له‌ژێر كۆنترۆڵی توركیادایه سوورییه‌كان به ئارامیی و له دڵنیاییدا ده‌ژین.\nسه‌ركۆماری توركیا ئاماژه‌ی به‌وه كرد كه له‌ئێستادا توركیا چاوه‌ڕوانی جێبه‌جێكردنی ئه‌و به‌ڵێنانه‌یه كه ئه‌مریكا داوێتی، ئه‌وه‌شی وه‌بیرهێنایه‌وه ساڵانێكه گفتوگۆ له باره‌ی ده‌رچوونی یه‌په‌گه له منبج ده‌كرێت، به‌ڵام هیچ به‌ره‌وپێشچونێكی به‌خۆوه نه‌بینیوه.


پێشمەرگە و سوپای عێراق لە ڕێککەوتن نزیکن\nسەرباز قازی 08/07/2020 - 01:08 كوردستان\nبۆ ته‌واوكردنى گفتوگۆكانیان لەگەڵ بەرپرسانی وەزارەتی پێشمەرگە، بڕیاره ئه‌م هه‌فته‌یه شاندێكى وه‌زاره‌تى به‌رگرى عێراق سه‌ردانى هه‌رێمى كوردستان بكات و كۆبوونه‌وه‌یه‌كى دیكه‌ى شاندى باڵاى هه‌ردوولا به‌ڕێوه بچێت به ئامانجى گه‌یشتن به رێكکه‌وتنێكى تازه.\nلیوا بابه‌كر فه‌قێ ئه‌حمه‌د، به‌رپرسى رۆشنبیرى و هۆشیارى نیشتیمانى وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه به(باسنیوز)ى راگه‌یاند: "دواى ئه‌وه‌ى هه‌فته‌ى رابردوو شاندێكى وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه سه‌ردانى به‌غداى كرد، بڕیاره ئه‌م هه‌فته‌یه شاندێكى وه‌زاره‌تى به‌رگرى عێراق سه‌ردانى هه‌رێمى كوردستان بكه‌ن، به ئامانجى ئه‌نجامدانى كۆبوونه‌وه‌یه‌كى دیكه‌ى لێژنه‌ى باڵاى نێوان هه‌ردوولا بۆ گه‌یشتن به رێككه‌وتنێكى تازه‌ى هاوبه‌ش".\nراشیگه‌یاند: " كۆبوونه‌وه‌كانى نێوان وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه و به‌رگرى عێراق دواى ساڵێك له وه‌ستان ده‌ستیان پێكردووەته‌وه، ئه‌مه‌ش قازانجى هه‌ردوو لاى تێدایه چونكه هه‌ڕه‌شه‌كانى تیرۆریستانى داعش رۆژ له دواى رۆژ زیاتر ده‌بن و حكوومه‌تى عێراقیش لاى گرنگه له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه بگه‌نه رێككه‌وتن بۆ به‌ڕێوه‌بردنى ناوچه كوردستانییه‌كان".\nئاماژه‌ى به ئه‌وه‌ش كرد"هه‌ماهه‌نگى نێوان پێشمه‌رگه و سوپاى عێراق و گه‌ڕانه‌وه‌ى پێشمه‌رگه بۆ ناوچه جێناكۆكه‌كان و دانانى بازگه‌ى هاوبه‌ش و بودجه و مووچه‌ى پێشمەرگە جگه له‌مانه‌ش ئه‌نجامدانى ئۆپه‌راسیۆنى هاوبه‌ش و پڕكردنه‌وه‌ى بۆشایى ئه‌منیى نێوان پێشمه‌رگه و سوپاى عێراق، ته‌وه‌ره‌كانى گفتوگۆى نێوان هه‌ردوولان".\nئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو" ره‌نگه به‌هۆى تیرۆركردنى چاودێرى و سیاسى هیشام هاشمى هاتنى شانده باڵاكه‌ى وه‌زاره‌تى به‌گرى عێراق، دواكه‌وتبێت به‌ڵام هیوادارین كۆبوونه‌وه‌كه ئه‌م هه‌فته‌یه له‌كات و ساتى خۆیدا ئه‌نجام بدرێت، چونكه دۆخى ناوچه كوردستانییه‌كان له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌ى به‌رده‌وامى چه‌كدارانى رێكخراوى تیرۆریستى داعشدایه".


لەسەر ئاستی باڵا یەکێتی زانایان و وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی لەسەر چەند پرسێکی گرنگ کۆدەبنەوە\nبه‌رواری دابه‌زاندن: 23/05/2022 : 14:05:28\nئەمرۆ 23ی5ی2022 شاندێکی باڵای یەکێتی زانایان بەسەرپەرشتی بەرێز د. عبدالله مەلا وەیسی سەرۆکی یەکێتی زانایان و یاوەری بەرێز مامۆستا مەلا جەلال خەیلانی جێگری سەرۆک و د. حسن موفتی سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای فەتواو ژمارەیەک لە ئەندامانی مەکتەبی تەنفیزی و ئەنجومەنی باڵای فەتوا سەردانی وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینیان کردو بەگەرمیەوە لە لایەن بەرێز د. پشتیوان سادق وەزری ئەوقاف و کاروباری ئایین و بەرێوەبەری گشتی و راوێژکارو ستافی دیوانی وەزارەت پێشوازی کران.\nئامانج لەم دانیشتە گەنگەشەو تاوتوێی چەند پرسێکی گرنگ و پێویست و هەنوکەیی پەیوەست بە رەوشی ئایینی و کاروباری مزگەوتەکان و زانایانی ئایینی و بابەتی وەقف و یەکخستن و باشکردنی بەرێوەبردن و سەرپەرشتی کردنی مزگەوتەکان و چەند بابەتێکی تری پەیوەست بوو، کە هەردوولا هاوکارو هەماهەنگ و هاوڕا بوون لەسەر کار بۆ کردن و جێبەجێ کردنی.\nلەلایەن خۆیەوە بەرێز د. عبدالله مەلا وەیسی سەرۆکی یەکێتی زانایان ئاماژە بەوە کرد، کە یەکێتی زانایان هەوڵی جددی داوە بۆ دانانی نەخشە رێ و پرۆژە پێشنیارێک کە خزمەت بە دۆخی ئایینی و نیشتمانی کوردستان دەکات و هۆکارە بۆ چارەسەری زۆرێک لە گرفت و ئاریشەکان و پاڵپشت و هەنگاوێکی باش دەبێت بۆ سەقامگیری کۆمەڵگە، هەروەها گوتیشی: یەکێتی زانایان و وەزارەتی ئەوقاف یەک ئامانجیان هەیە کە خۆی لە خزمەتی مامۆستایانی ئایینی و بەرەو پێشبردنی رەوشی مزگەوتەکان دەبینێتەوە، لەم پێناوەش یەکێتی زانایان پاڵپشت و هەماهەنگی تەواوی دەبێت لەگەڵ وەزراەتی ئەوقاف بۆ جێبەجێ کردنی هەنگاوەکان.\nدواتر رێزدار د.پشتیوان سادق وەزیری ئەوقاف و کاروباری ئایینی سوپاسی یەکێتی زانایانی کردو رایگەیاند: مەبەستی ئێمە خزمەتکردنی هەردوو ئاستی ئایینی و نەتەوەییەو ئەرکە هەمووان لە ئاستی بەرپرسیارێتی و بەرێوەبردنی هەنگاوەکان هەماهەنگ بین و بەرژەوەندی گشتی لەبەرچاو بگرین، هەروەها چەند بابەتێکی تری گرنگی وروژاندو دوا پێشهات و هەنگاوەکانی وەزارەتی ئەوقافی لەبەرەو پێشبردنی رەوشی ئایینی و بواری مزگەوتەکان و پرسی وەقف لەهەرێمی کوردستان خستە ڕوو.\nشایەنی باسە دواتر بەشێک لە بەشداربووان تایبەت بە ناوەرۆکی کۆبوونەوە تەوەری کۆبوونەوەکەیان فراوان کردو گفتوگۆی تێرو تەسەل لەبارەی پرسەکانەوە کراو، هەر لەو سۆنگەوە چەند هەنگاوێکی هاوبەش و پەیوەست بە ناوەرۆکی تەوەری کۆبوونەوەکە بڕیاری لەسەر درا.\nژماره‌ی سه‌ردان : 10207385