ئامانجی ١٣: ڕێوشوێنه‌كان بۆ گۆڕانی کەش وهه‌وا | بەرنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدان لە عێراق\nئامانجی ١٣: ڕێوشوێنه‌كان بۆ گۆڕانی کەش وهه‌وا\nئامانجى سێزدەهەمین: ڕێوشوێنه‌كان بۆ گۆڕانی کەش وهه‌وا\nوڵاتێك نەماوە لە جیهاندا کە ڕاستەوخۆ کاریگەریی گۆڕانکاری کەشوهەوای بەرنەکەوتبێت. دەردراوە گازیە گەرمەکان بەردەوامن لە زیادبوون و لە ئێستادا ڕێژەکەی %50 زیاترە وەک لە ساڵی 1990. سەرباری ئەمە، گەرمبوونی زەوی دەبێتە هۆی گۆڕانکاریی هەمیشەیی لە سیستەمی ژینگەی زەویدا، ئەمەش هەڕەشەیە بۆ دروستبوونی دەرەنجامێك نەتوانرێت پێچەوانە بکرێتەوە ئەگەر هەر لە ئێستاوە کاری لەسەر نەکرێت.\nتێكڕای زیانەکانی ساڵانە بەهۆی بومەلەرزە و تسونامی (شەپۆلی بەرز) و گێژەڵوکە خولگەییەکان و لافاوەوە بریتین لە سەدان ملیار دۆلار، کە ئەمە بە تەنها پێویستی بە وەبەرهێنانی بڕی 6 ملیار دۆلار هەیە بۆ بەڕێوەبردنی مەترسیی کارەساتەکان. ئامانج بریتیە لە جوڵاندنی 100 ملیار دۆلار هەموو ساڵێك تا ساڵی 2020 بۆ پڕکردنەوەی پێویستیەکانی وڵاتە تازە گەشەکردوەکان و یارمەتیدان لە کەمکردنەوەی ئەو کارەساتانەدا کە بەهۆی کەشەوە ڕوودەدەن.\nیارمەتیدانی هەرێمە دۆخناسکترەکان، وەکو وڵاتە بێ کەناراوەکان و وڵاتانی دورگەیی تا بتوانن خۆیان بگونجێنن لەگەڵ گۆڕانکاری کەشوهەوادا ئەمەش بۆ ئەوەی هەموو هەوڵەکانی ڕێوشوێنەکانی مەترسی کارەسات بکرێنە ستراتیژیەتی نیشتیمانی. ئەم کارە ئاستەم نیە، بەڵام دەبێت ویستی سیاسی و چەندان لایەنی تەکنۆلۆژی بخرێنە گەڕ بۆ ئەوەی سنورێك دابنرێت بۆ تێكڕای پلەی گەرمیی زەوی تا لە 1.5سیلیزیدا لەسەروو ئاستی پیش پیشەسازیەوە ڕابگیردرێت، ئەمەش پێویستی بە کاری دەستبەجێی هەموو لایەك هەیە.\nلە سالی 2017 دا مرۆڤ بە نزیکەیی بۆتە هۆی یەک پلەی سیلیزی لە گەرمبونی زەویدا لە سەروو ئاستەکانی پێش پیشەسازی.\nئاستەکانی ڕووی دەریا بە ڕێژەی 20 سانتیمەتر (8 ئینچ) لە ساڵی 1880 ەوە بەرزبۆتەوە و دانراوە بگاتە 30 بۆ 122 سانتیمەتر (1 بۆ 4 پێ) تا ساڵی 2100\nبۆ سنوردارکردنی گەرمبوونی گۆی زەوی بە 1.5 پلەی سیلیزی ئەوا دەبێت دەردراوەکانی دوانۆکسیدی جیهانی بە ڕێژەی سەدا 45 دابەزێت لەنێوان 2010 بۆ 2030 و دەردراوەکانی دوانۆکسید لە ساڵی 2050 بگاتە سفر.\nپەیماندانەکان دەربارەی کەشوهەوا لەژێر ڕێکەوتننامەی پاریس تەنها یەك لەسەر سێی کەمکردنەوەی دەردراوەکان ڕووماڵ دەکات کە پێویستە بۆ ئەوەی جیهان لە ژێر 2 پلەی سیلیزیدا بمێنێتەوە.\n26 تریلیۆن دۆلار\nکاری ڕاستەقینەی جیهانی ئەگەری هەیە ببێتە هۆی 26 تریلیۆن دۆلار لە سودی ئابووری تا ساڵی 2030\nبەتەنها کەرتی وزە دەبێتە هۆی دروستکردنی 18 ملیۆن هەلی کاری زیاتر تا ساڵی 2030 و جەخت دەکرێتەوە سەر وزەی بەردەوامیپێدراو.\nبەهێزکردنی توانای هەستانەوە و خۆگونجاندن بۆ مەترسیەکانی پەیوەندیدار بە کەشوهەوا و کارەساتە سروشتیەکان لە هەموو وڵاتاندا.\nیەکخستنی ڕێکاریەکانی گۆڕانکاریی کەشوهەوا بۆ ناو ڕێسا و ستراتیژیەت و پلانە نیشتیمانیەکان.\nباشترکردنی خوێندن و بەرزکردنەوەی هوشیاری و توانستی دامەزراوەیی و مرۆیی و کەمکردنەوەی گۆڕانکاریی کەشوهەوا و خۆگونجاندن و کەمکردنەوەی کاریگەری و ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە.\nجێبەجێکردنی پابەندبوونی ئەنجامدراو لەلایەن لایەنەکانی وڵاتە گەشەکردووەکان بۆ کۆنگرەی چێوەی کاری نەتەوەیەکگرتوەکان لەسەر گۆڕانکاری کەشوهەوا بۆ ئامانجی پێکەوە جوڵاندنی 100 ملیار دۆلار لە ساڵێکدا تا ساڵی 2020 لەلایەن هەموو سەرچاوەکانەوە بۆ خستنەڕووی پێویستیەکانی وڵاتە تازە گەشەکردووەکان لە دۆخی کارەکانی کەمکردنەوەی واتادار و ڕوونێتی لەسەر جێبەجێکردنو بەتەواوەتی کارپێکردنی دەزگای کۆمەکیکردن بۆ کەشی سەوز لەڕیی بەسەرمایەکردن بە زووترین کات.\nبرەودان بە میکانیزمەکانی بەرزکردنەوەی توانست بۆ پلاندانان و بەڕێوەبردنی پەیوەندیدار بە گۆڕانکاری کەشوهەوا بە شێوەیەکی کاریگەر لە ولاتە کەمتر گەشەکردووەکان و وڵاتە دورگەییە بچوکە تازە گەشەکردووەکاندا و بە جەختکردنەوە سەر ئافرەتان و گەنجان و کۆمەڵگە پەراوێزخراوە ناوخۆییەکان.


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: کوردستانی - گروپی ده‌ست پێشخه‌ری ئاشتی ده‌ستگیركران\nگروپی ده‌ست پێشخه‌ری ئاشتی له هه‌رێمی كوردستان به ئاهه‌نگێڕان به‌ره‌و توركیا به‌ڕێكرانه‌وه، كه‌چی له‌ودیو سنوور له‌لایه‌ن پۆلیسی توركیا به ده‌ستیگركردن پێشوازیان لێكرا.\nئاژانسی هه‌واڵی توركی (ئه‌نادۆڵ) بڵاویكردۆته‌وه، كه ئه‌و گرووپه بچووكه نا چه‌كدارییه‌ی به‌رهه‌ڵستكاری توركیا به جلوبه‌رگی سه‌ربازی به ناوی ده‌ست پێشخه‌ری ئاشته‌وایی له خاڵی (خابوور) سنووری هه‌رێمی كوردستان به‌ره‌و باكووری كوردستانیان بڕی، كه‌چی له‌گه‌ڵ په‌ڕینه‌وه‌یان له سنوور راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن هێزه‌كانی پۆلیسی توركیا ده‌ستگیركران و به مه‌به‌ستی لێكۆڵینه‌وه‌كردن له‌گه‌ڵیاندا له‌لایه‌ن چوار داواكاری گشتی راپێچی بنكه‌یه‌كی سه‌ربازی كران.\nئه‌و ئاژانسه ئه‌وه‌شی روونكردۆته‌وه، كه ئه‌و گرووپه‌ی ئه‌مڕۆ له ده‌ست پێشخه‌ری ئاشتی خۆیان راده‌ستی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تی توركیا كردۆته‌وه، له 8 ئه‌ندامی پارتی كرێكارانی كوردستان (PKK) و ئه‌وانه‌ی تریش كه‌سانی مه‌ده‌نی كه‌مپی مه‌خمور بوون، له ئافره‌ت و منداڵ پێكهاتوون. هه‌روه‌ها كه‌ناڵێكی توركیا ئاهه‌نگێڕانی كوردانی هه‌رێمی كوردستانی په‌خش كرد، كه ئه‌و كاته‌ی ئه‌و گرووپه مه‌ده‌نییه‌ی كه‌مپی مه‌خموری بۆ خۆ راده‌ستكردنه‌وه به مه‌راسیمێكی ئاهه‌نگ گێڕان به رێكران، كه‌چی به گه‌یشتنیان بۆ ئه‌و دیو سنوور له‌لایه‌ن پۆلیسی توركیا به مه‌به‌ستی لێپرسینه‌وه بۆ راپێچی سه‌ربازگه‌یه‌ك كراون و له وێدا له‌لایه‌ن چوار داواكاری گشتی لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت.\nجێی ئاماژه‌یه ئه‌وانه‌ی له چوارچێوه‌ی گروپی ده‌ست پێشخه‌ری ئاشتی خۆیان راده‌ستی توركیا كردۆته‌وه له‌و كه‌سانه پێكهاتوون كه هیچ تۆمه‌تێكیان له‌سه‌ر تۆمار نه‌كراوه له به‌رامبه‌ر توركیا دا، به‌ڵام به‌پێی هه‌واڵه‌كه‌ی (ئه‌نادۆڵ) 8 كه‌س له‌و گروپه به بڵاوكردنه‌وه‌ی پڕوپاگه‌نده و ئه‌ندامبوونیان له ریزی چه‌كدارانی پارتی كرێكارانی كوردستان تاوانبارن.\nله‌لایه‌كی دیكه‌وه ئاژانسی (فرانس پرێس) له‌سه‌ر زاری ئه‌ندامی په‌رله‌مانی توركیا (سه‌باح تونجال) بڵاویكردۆته‌وه، كه گروپی دووه‌می ده‌ست پێشخه‌ری ئاشتی له ئه‌وروپاوه به‌ڕێكه‌وتوون و بڕیاره دره‌نگانێكی ئه‌مڕۆ بگه‌نه توركیا.\nجێی ئاماژه‌یه ئه‌و گروپه‌ی له هه‌رێمی كوردستان به‌ره‌و توركیا به‌ڕێكه‌وتن له 34 كه‌س پێكهاتوون، له كاتی ئاودیوبوونیان له خاڵی سنووری خابوور له ناو خاكی باكووری كوردستان به‌ر له ده‌ستگیركرنیان به ئاهه‌نگ گێڕان و دروشتی ئاشتی و ئاڵای كوردستان پێشوازیان لێكرا.\nکوردستانی - مه‌حمود عوسمان: ئه‌گه‌ر نه‌گه‌ینه رێككه‌وتن ناچینه ناو هۆڵی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانه‌وه\nسه‌باح كه‌ركوكی / به‌غدا – ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقی فیدراڵ دكتۆر مه‌حمود عوسمان رایگه‌یاند، ئه‌گه‌ر لایه‌نه‌كان نه‌گه‌یشتنه رێككه‌وتنێك ره‌نگه لایه‌نی كوردی نه‌چنه هۆڵی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانه‌وه.\nبرِیاره كاتژمێر یه‌كی نیوه‌رِۆی ئه‌مرِۆ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقی فیدراڵ بۆ تاوتوێكردن و په‌سندكردنی یاسای هه‌ڵبژاردن كۆببێته‌وه.\nدانوستانی نێوان لایه‌نه‌كان له چه‌ند رۆژی رابردوو تا ئه‌م چركه ساتانه به‌رده‌وامه بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگه چاره‌یه‌ك به مه‌به‌ستی تێپه‌رِاندنی یاسای هه‌ڵبژاردن.\nله لێدوانێكی تایبه‌ت بۆ ئاژانسی هه‌واڵی په‌یامنێر ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقی فیدراڵ له لیستی هاوپه‌یمانی كوردستان دكتۆر مه‌حمود عوسمان رایگه‌یاند، هه‌وڵه‌كان به میانگیری نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان به‌رده‌وامن بۆ دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌رێكی مامناوه‌ندی كه هه‌مووان پێی رازی بن.\nگوتیشی: ئێمه به‌لامانه‌وه گرنگه كه ره‌وشی كه‌ركوك له هیچ روویه‌كه‌وه جیا نه‌كرێته‌وه له شاره‌كانی دیكه‌ی عێراق.\nروونیشیكرده‌وه، هه‌ندێك لایه‌ن داوای پێداچوونه‌وه‌ی تۆماری ده‌نگده‌ران له كه‌ركوك ده‌كه‌ن، لیستی هاوپه‌یمانی كوردستانیش پێداگیری له‌سه‌ر ئه‌وه دات كه نابێت ره‌وشی كه‌ركوك جیابكرێته‌وه و ئه‌گه‌ر پێداچوونه‌وه به تۆماری ده‌نگده‌راندا ده‌كرێت ئه‌وا پێویسته له پارێزگاكانی نه‌ینه‌وا و دیاله و سه‌لاحه‌دین و چه‌ند پارێزگایه‌كی دیكه‌ش ئه‌و پرۆسه‌یه ئه‌نجام بدرێت.\nمه‌حمود عوسمان ئه‌وه‌شی ئاشكرا كرد، ئه‌گه‌ر لایه‌نه‌كان نه‌گه‌نه رێككه‌وتنێك له باره‌ی تێپه‌رِاندنی یاسای هه‌ڵبژاردن ئه‌وا ره‌نگه لیستی هاوپه‌یمانی كوردستان نه‌چێته ناو هۆڵی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانه‌وه.\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۷/۲۷/۱۳۸۸ ۰۲:۳۲:۰۰ بعدازظهر


ئاگادارییەک لە دەفتەری سەرۆکایەتی پارتی ئازادیی کوردستانەوە سەبارەت بە دەس لە کار کێشانەوەی بەرێز عەلی قازی محەمەد لە سەرۆکایەتی پارتی ئازادیی کوردستان\nبە ئاگاداری خەباتگێڕانی ریزەکانی پارتی ئازادیی کوردستان، هێز و لایەنە کوردستانییەکان، نوێنەران و کۆنسولگەریی وڵاتان لە باشووری کوردستان و سەرجەم بیر و رای گشتیی دەگەێنین کە بەڕێز عەلی قازی محەمەد، سەرۆکی پارتی ئازادیی کوردستان، لە سەر بڕیار و داوای خۆی، بە هۆی هەڵکشانی تەمەن، ناساخی و پێویستیی پێڕاگەیشتن بە باری سڵامەتیی؛ …چی دیکە ناتوانێ ئەرکی سەرۆکایەتی بەڕێوە بەرێ و دەست لە ئەرکی سەرۆکایەتی پارتی ئازادیی کوردستان هەڵدەگرێ.\nبۆ پڕ کردنەوەی جێگای سەرۆک و بەڕێوەبردنی ئەرکەکانی ،بە پێی بەندی ٧ لە مادەی پازدەی پێڕەوی ناوخۆی پارتی ئازادیی کوردستان کە دەڵێ :” لە حاڵەتێکدا بە هەر هۆکارێک، سەرۆک توانای بەڕێوەبردنی ئەرکەکانی نەبوو ( جێگری سەرۆک) جێی ئەو دەگرێتەوە”؛ بەرێز حسین یەزدانپەنا جێگری سەرۆک ،جێی سەرۆکی پارتی ئازادیی کوردستان دەگرێتەوە.\nهەر بەم بۆنەیەوە، ئێوارەی ئەمڕۆ لە رێوڕەسمێکدا لە بەرەکانی جەنگ لە ناو ئاپۆرای هێزەکانی پێشمەرگەدا،بەڕێز عەلی قازی محەمەد پاش پێشکەش کردنی وتەیەک و رادەست کردنی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پارتی ئازادیی کوردستان بە بەرێز حسین یەزدانپەنا، ماڵاوایی لە فەرماندە و هێزەکانی پێشمەرگەی پارتی ئازادیی کوردستان خواست و بە رێز و حورمەتەوە، لە لایان فەرماندەی گشتی و ئەندامانی فەرماندەیی و ژمارەیەک لە یەکەکانی هێزەکانی پێشمەرگەوە بەڕێکرا.\n26ی جۆزەردانی 2717\n16ی ژووئەنی 2017


ئاگره‌كه داهاتووی عێراق دیاری ده‌كات\nله كۆتایی شوباتی1933 دا ، ڕایخستاگ( بینای په‌رله‌مانی ئه‌ڵمانی ) ئاگری تێبه‌ردرا. له‌و ئاگره‌وه نازیه‌كان شیوعیه‌كانیان تۆمه‌تباركرد به‌هۆكاره‌كه‌ی له حكومه‌ت و په‌رله‌مان دوریان خستنه‌وه هیتله‌ر حكومه‌تی نازی به ده‌سته‌ڵاتی ڕه‌های خۆیه‌وه پێكهێنا.\nئاگركه‌وتنه‌وه له به‌شێك له گه‌نجینه‌كانی كۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردنه‌كانی عێراق، كه‌مترنی یه له ته‌قینه‌وه‌كه‌ی مه‌رقه‌دی ئیمامه‌ینی عه‌سكه‌ری له سامه‌ڕا، له 2006 دا. كه شه‌ڕی ناوخۆی نێوان شیعه و سونه‌ی تیادا ڕاگه‌یه‌ندرا. هاوكات هه‌مان دیمه‌نی سوتاندنی ڕایخستاگی به‌رلینمان بیرده‌خاته‌وه كه‌حكومه‌تی داهاتووی عێراق دیاری ده‌كات به زه‌بری سوتاندن بێت یان حكومه‌تی ته‌واری.\nئه‌م ڕووداوانه چاوه‌ڕوانكراوبوون به‌پێ ی به‌ریه‌ككه‌وتنه‌كانی ناوچه‌كه و جیهان له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و عێراقدا. پێكهێنانی حكومه‌تی ئایینده‌ی عێراق، زۆر سه‌ختره له ڕێكه‌وتنی ئه‌تۆمی نێوان ئه‌مریكا - ئێران و كۆریای باكور.\nپێشتر باس له هه‌ڵكردنی ڕه‌شه‌بای پاش هه‌ڵبژاردنه‌كانمان كردووه. مه‌ترسیه‌كانی هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان و ئه‌نجامه‌كانیمان دیاری كرد كه له‌سندوقه‌كانه‌وه له‌بری ده‌نگی سیاسی هاوڵاتی عێراقی، ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ی لێده‌كرێت جه‌وله‌یه‌كی تری جه‌نگی نێوخۆی عێراقی لێ بكه‌وه‌ێته‌وه.\nپاڵه‌وانه ڕاسته‌قینه‌كانی پرۆسه‌ی سیاسی له عێراقدا، كاره‌كته‌ره‌كانی نێو پارله‌مان نین، به‌ڵكه كاره‌كته‌ره سه‌ره‌كیه‌كان له تاران و واشینتۆن و ریاز و ئه‌نكه‌ره‌وه ڕه‌سمی ئاینده‌ی عێراق ده‌كێشن. یه‌كه‌م په‌یامی توندی ئێرانیش له به‌رانبه‌ر هێزی پشت ژماردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان به ئه‌نكه‌ره و واشینتۆن ئه‌مڕۆ به‌ئاگره‌وه گه‌یشت.


ململانێی هاوسەرۆکانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و هەڵمەتێکی دیکە لە چەواشەکاری! – hkkurdistan\nHome6ئەرشیفی بابەتەکان6ململانێی هاوسەرۆکانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و هەڵمەتێکی دیکە لە چەواشەکاری!\nپاڤێل تاڵەبانی هاوسەرۆکی یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەبەرواری ٨ ی تەموزی ٢٠٢١ هەڵمەتێكی لابردنی چەند بەرپرسێکی ئەمنی و سەربازی دەستپێکرد و پاش چەند رۆژێکیش بڕیاری ئەوەی دەرکرد کە ئیدی ئەو سەرۆکی یەکێتی نیشتمانی کوردستانە و کۆتایی بە سیستەمی هاوسەرۆکی لە سەرکردایەتی ئەم حزبەدا هێنا، لەبەرامبەردا لاهور شێخ جەنگی ڕایگەیاند کە ئەمە پلانی پارتی و تورکیا و ئەجیندای ناوچەیی لە پشتە و ئامانج لێی تەسلیمکردنی یەکێتی نیشتمانی کوردستانە، میدیاکانی سەر بە باڵی کوڕانی جەلال تاڵەبانی (بافیڵ و قوباد) ئەم هەڵمەتەیان وەک دەستکەوتێکی سیاسی بۆ جەماوەر و خەڵکی کوردستان نیشان دەدەن و دەڵێن بەسەرکەوتنی ئەمان و بەگرتنە دەستی سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانی لەلایەن باڵەکەی ئەمانەوە، ئیدی کاری قاچاخچێتی و کاری یاساشکێنی لە بابەتی سەرانە سەندن و هەڵکوتانە سەرخەڵک نامینێت و یاسا سەروەر دەبێت … و چەند وەعد و بەڵێنێکی دیکەی لەم جۆرە بلاودەکەنەوە. بەڵام ئایا ئەم ئیدعایانە واقعیەتی هەیە؟ ئایا بە بەلابردنی چەند بەرپرسێکی ئەمنی و سەربازی و ئیداری لەنێو دامودەزگاکانی حزبێکی دەسەڵاتدار لە زۆنی ئەم دیوی دێگەڵە ، ئیدی بارودۆخی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی بەرەو باشتر دەچێت و ئارامی و سەقامگیری بەرقەراردەبێت و گوزەرانی خەڵک بەرەو باشتر دەچێت، ئایا هەوڵدان بۆ هێشتنەوەی هاوسەرۆکانی یەکێتی نیشتمانی لە جێگای خۆیان مووچە و دابینکردنی هەلی کار و خزمەتگوزاریەکان باشتر دەکات ؟\nلە ڕاستیدا بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە، چاوخشاندنێکی خێرا بە مێژوویەکی نزیک لە ململانێ و جیابوونەوەکانی نێو بزوتنەوەی کوردایەتی، کە یەکێتی نیشتمانی خۆی یەکێکە لە حزبەکانی نێو ئەم بزوتنەوەیە، ڕاستی و دروستی ئەم مەسەلەیەمان بۆ دەردەکەوێت.\nهەر لەسەرەتاوە دروستبوون و پێکهێنانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان دەرئەنجامی جیابونەوەی باڵی جەلالیەکان بوو لە ڕیزەکانی پارتی دیموکرات، واتە ئەو کەسانەی کە لەگەڵ (جەلال تاڵەبانی) ڕیزەکانی پارتیان بەجێهێشت. ئەوەی ئاگاداری مێژووی سیاسی ئەم حزبە بێت دەزانێت لەو سەردەمەدا چ هاژوهوژێکی گەورە و چ ئیدعایەکیان دەکرد لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی سەر بە یەکێتی نیشتمانی سەبارەت بەکۆتایهێنان بەدەسەڵاتی بنەماڵەیی و عەشیرەتی لە کوردستان، بەتایبەت کە هێرشی سیاسیان دەکردە سەر پارتی دیموکرات و بنەماڵەی بارزانی، سەرئەنجامیش بینیمان کەچۆن کوڕو برازا و مام و هاوسەر ..وتاد بە کوردیەکەی ئەوەی بەقەی تاڵە دەزوویەک بە خزمایەتی دەگەیشتەوە بە ماڵی جەلال تاڵەبانی، بوونە کەسانی یەکەم و دەسەڵاتداری نێو ئەم حزبە و سەرئەنجامیش ئێستا بونەتە خاوەنی ملیۆنەها دۆلار. نمونەیەکی زۆر زیندوو بەرجەستەی دیکە، ململانێ و جیابونەوەی باڵی نەوشیروان مستەفا بوو لە یەکێتی نیشتمانی کوردستان، کاتێک بەشێک لە سەرکرادیەتی یەکێتی نیشتمانی جیابونەوە و بزوتنەوەی گۆڕانیان پێکهێنا، ئەو کات ئیزگە و تەلەفزیۆنەکان و دام و دەزگاکانی سەر بەم بزوتنەوەیە، گوێ ی خەڵکی کورستانیان کەڕ کردبوو، سەبارەت بە کۆتایهێنان بە گەندەڵی و دەسەڵاتی بنەماڵەیی لە کوردستان، سەرئەنجامیش بینیمان چۆن سەروەت و سامانێکی زۆر لە (زەوی و زار و کۆمپانیا) کە بەسەدان ملیۆن دۆلار ئەژماردەکرێت، لەلایەن نەوشیروان مستەفاوە دەستی بەسەردا گیرابوو، بەر لەمردنیشی بەناوی کوڕەکانیانەوە تۆماری کردو، دواتریش هەر ئەم کوڕانە بوونە کەسانی یەکەم و بڕیار بەدەستی نێو بزوتنەوەکە و گۆڕانیش بووە شەریکە بەشی پارتی و بنەماڵەی بارزانی .\nجیابونەوە و ململانێ و باڵباڵێنەکانی نێو ڕیزەکانی سەرکردایەتی حزبە ناسیونالیستەکانی کورد، هیچ کات لە پێناو دیفاعکردن لە بەرژەوەندیەکانی کرێکاران و خەڵکی زەحمەتکێشی کورستاندا، نەبوە و نابێت. ئەم حزبانە لە بنچینەدا، ئەرک و ئامانجیان پاراستنی بەرژەوەندیەکانی چینی سەرمایەدار و بۆرجوازیەکانی کوردستانە. هەر ناکۆکی و ململانێیەک لە نێو ڕیزی سەرکرادیەتی ئەمانە بێتە ئاراوە، ئەوە پەیوەندی بە قەیرانی دەسەڵاتی نێو ڕیزەکانی حاکمیەتی خۆیانەوە هەیە و هەوڵدانێکە بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکانی چینی سەرمایەداران لە کوردستان و دوورخستنەوەی جەماوەرە لە مەسەلەی هاتنەمەیدان و دەستبردن بۆ شۆرشکردن لەبەرامبەر دەسەڵاتەکەیاندا و سەرئەنجامیش کۆتاییهێنان بە حکومەتەکەیان. ئەمانە بەمەبەستی شاردنەوە و پەردەپۆشکردنی ئەم هەقیقەتە، خۆیان لەژێر چەتری کۆمەڵێک ئیدعای پوچ و بێبنەمای سیاسیدا، حەشاردەدەن و جارێک بەناوی (دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بنەماڵەیی) جارێک لە ژێر ناوی ( کۆتاییهێان بەگەندەڵی و چاکسازی) ئێستاش لەژێر ناوی ( سەروەری یاسا و کۆتایهێنان بە کاری قاچاخچێتی،..) دەیانەوێت جەماوەری خەڵکی زەحمەتکێشی کوردستان چەواشەبکەن و خۆیان وەک پارێزەری بەرژەوەندیەکانی خەڵک، نیشان بدەن. لەڕاستیدا هەروەکو چۆن نەوشیروان مستەفا چەندینجار بەدوای جیابونەوەشی لە ڕیزەکانی یەکێتی نێشتمانی، ڕایگەیاندوە کە ئەو شانازی بەو مێژووەی خۆیەوە دەکات لەنێو ڕیزەکانی ئەم حزبەدا و بەرپرسایەتی هەر کارێک دەگرێتە ئەستۆ، ئاوهاش سەرجەم سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان بە( کوڕ و مام و برازا و هاوسەر و.. تاد) بەشدارن لە داسەپاندنی ئەم جۆرە دەسەڵاتە گەندەڵ و نادادپەروەرە، کە بە هاوبەش لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان و بزوتنەوەی گۆڕان و کۆمەڵ و یەکگرتووی ئیسلامی، حکومەتی هەرێمیان پێکهێناوە.


خۆپیشاندەرانی فەرەنسا پاشەکشەیان بە حکومەت کرد | ROJnews\nخۆپیشاندەرانی فەرەنسا پاشەکشەیان بە حکومەت کرد\nپێنجشەممە, 6 ديس 2018 - 10:24\nحکومەتی فەرەنسا ڕایگەیاندووە بەرزکردنەوەی باج لەسەر سووتەمەنی کە بووبەهۆی خۆپێشاندان و توندوتیژیی لێکەوتەوە لە بوودجەی ساڵی داهاتوو دەسڕێتەوە.\nلە دوای خۆپێشاندانەکانی هێلەک زەردەکان لە فەرەنسا چەند ڕۆژ لەمەوبەر ئیدوارد فیلیپ سەرۆک وەزیری فەرەنسا تەنیا بەڵێنی دابوو ئەو باجە ڕابگرێت، بەڵام بە بەردەوامکردنی خۆپێساندانەکان و کوژرانی ٤ کەس لە ناڕازییان، حکومەت پاشەکشەی کرد و ئەو باجەی بەتەواوەتی هەڵگرت.\nلە ١٧ی مانگی ڕابردووەوە، لە فەرەنسا خۆپیشاندان و ناڕەزایی دژی بڕیاری زیادکردنی باج لەسەر سووتەمەنییەکان دەستیپێکردووە، دواتر خۆپیشاندانەکان فراوانتر بوون و خۆپیشاندەرانی "هێلەک زەرد" بە گشتی دژی سیاسەتەکانی حکومەتی فەرەنسا و دابەزینی توانای دارایی خەڵک وەستانەوە، بەهۆی دروستبوونی توندوتیژییشەوە، سەدان خۆپیشاندەر و پۆلیس و هێزی ئەمنی بریندار بوون، ژمارەیەکی زۆریش لە خۆپیشاندەران دەستگیرکراون، چوار خۆپیشاندەریش بەهۆی توندوتیژییەکانی پۆلیسەوە گیانیان لەدەستداوە.\nهەرچەندە بڕیاری هەڵگرتنی باج لەلایەن حکومەتەوە دراوە، ئەو بڕیارەی فەرەنسا بەڵام نەیتوانی بێتە جێی ڕەزامەندی خۆپێشاندەران و ناڕازییانبەڵام خۆپیشاندەران بڕیاریان داوە لە خۆپیشاندان بەردەوام بن تا گەیشتن بە هەموو خواستەکانیان.


دهۆك.. لە ڕووداوێكی هاتووچۆدا 5 كەس بوونە قوربانی – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2021/01/02 - 9:35 PM\nلە ئەنجامی وەرگەڕانی ئوتۆمبێلێك لە سنووری پارێزگای دهۆك، كەسێك گیانی لە دەستدا و چوار كەسی تریش برینداربوون.\nئازاد تەھا وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی دهۆك بە ماڵپەڕی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند: لەسەر ڕێگای بەردەڕەش- دارەتوو، نزیك گوندی “دوگندان” ئوتۆمبێلێك وەرگەڕا.\nوتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی دهۆك ئاماژەی بەوەداوە، لە ئەنجامی وەرگەڕانی ئوتۆمبێلەكەدا كەسێك گیانی لە دەستداوە و چوار كەسی تریش بریندار بوون.\nئازاد تەھابەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی دهۆكڕووداوى هاتووچۆ\nترەمپ بە هەڵوەشاندنەوەی پارتی كۆماری تۆمەتبار دەكرێت\nدهۆك ؛ لە ڕووداوێكی هاتووچۆدا دوو هاووڵاتی بوونە قوربانی\nلە سلێمانی چوار ئۆتۆمبێل بەیەكدا دەدەن


کوردیپێدیا - وەزیری نەوتی عێراق: لە ساڵی نوێوە هەرێمی کوردستان رۆژانە 250 هەزار بەرمیل نەوت رادەستی بەغدا دەکات\n📊 وەزیری نەوتی عێراق: لە ساڵی نوێوە هەرێمی کوردستان رۆژانە 250 هەزار بەرمیل نەوت رادەستی بەغدا دەکات | پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nوەزیری نەوتی عێراق: لە ساڵی نوێوە هەرێمی کوردستان رۆژانە 250 هەزار بەرمیل نەوت رادەستی بەغدا دەکات\nسامر غەزبان، وەزیری نەوتی عێراق لە هەڤ پەیڤینێکی تایبەتیدا رایگەیاند هەڵوێستی من وەک وەزیری نەوت و بەرپرس لەم پرۆسەیە، ئەوەیە کە دەبێت حکومەتی هەرێم پابەندبێت بەپێدانی لانیکەم 250 هەزار بەرمیل نەوت بۆ کۆمپانیای سۆمۆ بۆ ئەوەی ئەویش دەست بکات بەفرۆشتنی لە بەندەری جەیهانی تورکی لە دەریای سپی ناوەڕاست و بەهەمان شێوە داهاتەکانی بەسڕەش لە فرۆشی نەوت دێتە نێو خەزێنەی حکومەت و دەکرێتە بودجە. ئەمە هەڵوێستی فەرمیی ئێمەیە و سازشمان لێی نەکردووە.\nغەزبان لەبارەی ناردنی نەوتی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵی نوێ گوتی ئەوەی گوێم لێبووە دەبێ بۆ بودجەی 2020 ئەم شتە جێبەجێبکرێت. ئەمڕۆش لەگەڵ کارمەندانی سۆمۆ کۆبوومەوە، فەرمانم پێکردن لەمەودوا لە ئامادەباشیدابن بۆ وەرگرتنی رۆژانە 250 هەزار بەرمیل نەوت. ئەمەش لەسەرەتای سەری ساڵی نوێوە دەبێت.\nوەزیری نەوتی عێراق گوتی بەپێی زانیارییەکانم، سەرەتای هەفتەی داهاتوو، شاندێک لە هەرێمی کوردستان سەردانی بەغداد دەکات کە لە ژمارەیەک وەزیر پێکدێن بۆ تاوتوێکردنی بابەتەکانی بودجە. لای ئێمە گرنگە هەرێمی کوردستان پابەندی بڕیار و راسپاردەکان بێت وەک هەموو پارێزگاکانی دیکەی عێراق.\nرۆژی شەممە 23-11-2019 شاندی هەرێمی کوردستان لەسەر پرسی نەوت و بودجە سەردانی بەغدا دەکات و رێبوار تەها، جێگری سەرۆکی لیژنەی نەوت و غاز و سامانە سرووشتییەکان لە پەرلەمانی عێراق دەڵێت، حکومەتی ئیتحادی ئەو دڵنیاییەی داوەتە ئێمە کە جارێکی دیکەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان لە بەغداوە نابڕدرێت.\nپێش دەستپێکردنەوەی خۆپیشاندانەکانی 25-10-2019ی عێراق بڕیاربوو شاندی هەرێمی کوردستان بۆ بابەتی بودجە و کێشە هەڵپەسێراوەکانی نێوان هەولێرهەولێر و بەغدا سەردانی بەغدا بکات و کۆببنەوە، بەڵام بەهۆی خۆپیشاندانەکانەوە حکومەت رەوانەکردنی رەشنووسی یاسای بودجەی 2020ی عێراقی بۆ پەرلەمان دواخست و سەردانی شاندی هەرێمی کوردستانیش بۆ بەغدا دواخرا.\nپێشتر فارس عیسا، نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە بەغدا راگەیاندبوو: هەفتەی داهاتوو شاندی حکومەتی هەرێمی کوردستان سەردانی بەغدا دەکات، کە پێکهاتووە لە وەزیری دارایی و ئابووری، سەرۆکی دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران و وەزیری هەرێم. منیش وەکو سەرۆکی نوێنەرایەتی هەرێمی کوردستان لە بەغدا ئامادە دەبم، لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی عێراق و وەزیری دارایی عێراق کۆدەبینەوە.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (جوان عومەر ئەحمەد)ەوە لە: Nov 22 2019 8:40PM تۆمارکراوە


پارتى بۆچى لە ئازادکردنى ١٧٦ زیندانەکە ترساوە؟ | mamalle.com\nده‌ستپێكهه‌واڵپارتى بۆچى لە ئازادکردنى ١٧٦ زیندانەکە ترساوە؟\nپارتى بۆچى لە ئازادکردنى ١٧٦ زیندانەکە ترساوە؟\nهه‌واڵ 2020-05-23 2020-05-25 mamalle\nبەگوێرەى زانیارییەکان مەسرور بارزانى فەرمانى کردووە، بەچڕى هەڵمەتى ڕاگەیاندن بکرێتە سەر یەکێتى و بەتایبەت لاهور شێخ جەنگى هاوسەرۆکى یەکێتى، مەلەفى ڕادەستکردنەوەى ١٧٦ زیندانییەکە گەورە بکرێت، چونکە تێگەیشتوون لەوەى پەیامى پشت ئەو کارە چیە.\nهیچ کێشەیەکى یاسایى لە پڕۆسەى ڕادەستکردنەوەکە نیە، چونکە ئەوانەى ڕادەستى عێراق کراون، ئازاد نەکراون تەنها شوێنى زیندانەکەیان گۆڕاوە ئەوەش لەسەر داواى هۆزە عەرەبەکان و کەسوکارییان بووە تاوەکو نزیکبن لەکەسوکاریان، بتوانن بەئاسانى سەردانیان بکەن لە زیندان، پڕۆسەکەش لەژێرچاودێرى حکومەتى عێراق بووە.\nئەم کارەى ئێستاى یەکێتى، پارتى ساڵى ٢٠١٨ زۆر بەفروانى لەگەڵ حکومەتى عێراقى ئەنجامیداوە، بەجۆرێک ١٤٠٠ گرتووى داعشى ڕادەستى حکومەتى عێراقى کردەوە، ئەوانەى دیکەش ماون، ئەوانیش دەکرێن.\nمەسرور بارزانى زۆر نیگەرانە لەو پرسە، چونکە یەکەم یەکێتى بەبێ حسابکردن بۆ حکومەتى هەرێم و وەزارەتى ناوخۆ ڕاستەوخۆ لەگەڵ حکومەتى عێراقى ئەو کارەى کردووە، مەسرور بارزانى ئەوەى وەکو پەیامێک وەرگرتووە، کە ئەگەر پارتى و مەسرور بارزانى بەردەوام بێت لەسەر ئەو تاکڕەوى و حساب نەکردنە، ئاسانە مامەڵکردن لەگەڵ بەغداد، بەبێ حسابکردن بۆ حکومەتى هەرێمى کوردستان، ئەمەش واتاى ئەوەى بەڕوونى مەسرور بارزانى لە زینى وەرتێ و دێگەڵەوە هیچ حسابێکى بۆ ناکرێت.\nدووەم، مەسرور بارزانى خۆشى دەیەوێت ئەو دەستپێشخەرییەکى دواى جەژن هەیە بۆ کۆبونەوەى یەکێتى و پارتى سەرنەگرێت، چونکە دەستى مەسرور بارزانى لەناو پەرلەمان زۆر کورت دەکات، بەوپێیەیى یەکێتى مەرجى ئەوەى لەسەر پارتى داناوە هێمن هەورامى جێگرى سەرۆکى پەرلەمان بگۆرێت و پارتیش ناچارە بچێتە ژێر بارى ئەو پرسەوە، بەوپێیەیى لەم دۆخەدا نەک کشانەوە بەڵکو دەستبەردانى یەکێتى لە حکومەت واتاى ڕووخاندنیەتى.\nئەکرەم ساڵح ئەندامى سەرکردایەتى پارتى ئاماژە بۆ ئەوەدەکات گۆڕینەوەى دیلەکانى داعش بە ئیدارەى پارێزگاى کەرکوک، پەیامێکى بۆ پارتى تیابوو، ئەویش ئەوەبوو مل بۆ یەکێتى دەدەن باشە ملى بۆنادەن ئێمە حسابتان بۆ ناکەین، ووتى: “ئەم کارە واتاى ئەوەیە”.\nیەکێتى تەنها لەماوەیەکى کەمدا دواى هەڵبژاردنى سەرکردایەتیە نوێیەکى، کارتى پارێزگارى لە ئیدارەى زۆنى سەوز، کارتى خۆپیشاندان و کشانەوە لەحکومەت، لامەرکەزى پیشانى پارتى داوە، ئەوەش لەزینى وەرتێ ەوە دەستى پێکرد کاتێک هێزێکى پێشمەرگەیان لەبەرامبەر هێزى پارتى وەستاندو نەیانهێشت ئامانجى هێزەکە جێبەجێبکرێت کە هێڵى تەماسى نێوان (یەکێتى و پارتى و پەکەکە)یە.\nپارتى زیاتر لەهەمووشت، لەو قسەیە هەراسان بووە کە ئارێز عەبدوڵا ئەندامى سەرکردایەتى یەکێتى کردوویەتى کە کەسێکى نزیکى هاوسەرۆکانى یەکێتى یە و پەیامى ئەوە لەقسەکانى دا هەبوو، ئەگەر یەکێتى بیەوێت خۆپیشاندان بکات، لەهەولێر دەیکات و حکومەتیش دەڕووخێنێت، بەڕوونى بەکابینەکەى مەسرور بارزانى ووت: “بژاردەى کشانەوە لەحکومەت پشتیوانى لەخۆپیشاندانەکانى داهاتوو، بژاردەیەکى حەرام نیە و دەستى بۆ دەبرێت”.\nپارتى و یەکێتى بەووتەى ئارى هەرسین کادیرى پارتى نزیک لە نێچیرڤان بارزانى، دوو بژاردەیان لەبەردەمدایە، یان دوو ئیدارەیى یان پێکەوە ژیان و کارکردن، ئەگەر پارتى ملنەدات بۆ یەکێتى و نەبێتە هاوبەشى ڕاستەقینە لەحکومەت بەدڵنیایەوە حکومەت بەتەنها بەسەر پارتى جێدەهێلرێت، ئەوەش کەتووتە سەر باڵى مەسرور بارزانى ئەگەر مل بۆ سەرکردایەتى نوێى یەکێتى بدات، ڕەنگە گرژییەکان خاووببنەوە، ئەگەرنا ڕۆژ بەرۆژ ئیهمالکردنى زیاترى بڕیارەکانى حکومەت لە سلێمانى زەق و ڕوونتر دەبنەوە.\nسه‌رچاوه: وڵات میدیا\nئه‌م بابه‌ته گوزارشت له نووسه‌ر و سه‌رچاوه‌كه‌ی ده‌كات، مامه‌ڵه ته‌نیا بڵاوی كردووه‌ته‌وه.\n← چەند زانیاریەکی گرنگ کە ئەوانەی جۆری خوێنیان O یە پێویستە بیزانن\nڕەنگە دەستکردەکان بونەتە شێرپەنجەیەکی لەسەرخۆ بۆ هاوڵاتییانی هەرێمی کوردستان →


https://1baiser.com پارتەكانی ڕۆژهەڵات لەسەر بەشدارییان لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی و پەرلەمانی ئێران ناکۆکن |\nHome ڕاپۆرت پارتەكانی ڕۆژهەڵات لەسەر بەشدارییان لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی و پەرلەمانی ئێران ناکۆکن\nدەیانەوێت تەنیا لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکاندا بەشداری بکەن\nهەردوو هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیی كۆمار و پەرلەمانی ئێران نزیك بووەتەوە و حزبەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان دەیانەوێت بایكۆتی ئەو هەڵبژاردنە بكەن و خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستان هان بدەن بەشداریی هەڵبژاردنەكانی ئێران نەکەن جگە لە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان، بەڵام لەناو حزبەکاندا بۆچوونی جیاواز هەیە.\nبڕیارە ڕۆژی 29/5/2017 خەڵکی ئێران ڕوو بكەنە سندووقەكانی دەنگدان بۆ هەڵبژاردنی سەرۆكی ئێران و شارەوانییەکانی ئەو وڵاتە، بۆ ئەو مەبەستەش كاندیدەكانی سەرۆكایەتی و پەرلەمان هیوایان لەسەر ڕۆژهەڵاتی كوردستان هەڵچنیوە بۆ ئەوەی بە درووشمەكانیان دەنگی كورد بۆ خۆیان مسۆگەر بكەن، بەڵام هەر لە سەرەتای بانگەشەكانی ئێران بۆ ئەم هەڵبژاردنە كورد سستی و خاوییەكی زۆری پێوە دیارە و خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە كۆبوونەوە و بانگەشەكانی بەرپرسانی ئێران كەمترین بەشدارییان هەبووە كە لە شارەكانی سنە و مهاباد و كرماشان و ورمێ بەڕێوە چووە.\nڕۆژی 6/4/2017 نوێنەرانی شەش حزبی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی كوردستان، لە بنكەی ڕێكخراوی حزبی كۆمونیستی ئێران بۆ تاووتوێكردنی هەردوو هەڵبژاردنی سەرۆككۆمار و پەرلەمانی ئێران كۆ بوونەوە و بۆچوونی خۆیان لەسەر بەشداریی كورد لەو هەڵبژاردنە هەڵسەنگاند.\nپارتەكانی ڕۆژهەڵات وێڕای ڕەخنەگرتن لەسەر سیستمی كۆماری ئیسلامی بۆ دابینكردنی هەڵبژاردنی ئازاد و یەكسان و لەناوبردنی كۆسپ و ئاستەنگەكانی بەردەم هەڵبژاردنی ئازاد، هاوكات دۆخی ئێستای ئێرانیان بە شایەنی ئەوە نەزانی كە بەشداریی ئەو هەڵبژاردنانە بكەن، وەك خۆیان دەڵێن ئێران ڕۆژ دوای ڕۆژ زۆرداری و ستەمی زیاتر لە خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستان دەكات.\nڕەحمان نەجات ئەندامی كۆمیتەی كۆمەڵەی ڕێكخراوی كوردستانی حزبی كۆمونیستی ئێران بە ״ئاژانس״ی ڕایگەیاند، وەك شەش پارت و ڕێكخراوی ڕۆژهەڵاتی كوردستان گفتوگۆ و هەڵسەنگاندنیان كرد لەسەر هەڵبژاردنەكانی داهاتووی كۆماری ئێران و كۆكن لەسەر ئەوەی بەشداریی هەڵبژاردنەكانی داهاتووی ئێران نەكەن.\nڕەحمان نەجات وتی: ״ئەم بڕیارەی حزبەكانی ڕۆژهەڵات بە یەكەوە كاریگەریی بەهێزتری دەبێت لەسەر هەڵبژاردنەكان، چونكە ئەم جارە هەموو پارتەكان بە یەكەوە بایكۆتی دەكەن و یەك بۆچوونیان هەیە.״\nهەرچەندە كە نیگەرانی و تووڕەییەك بەرانبەر ئەو پارتانە لە ناوخۆی ڕۆژهەڵاتی كوردستان هەیە بە هۆی جۆری خەبات و یەكنەبوونیانەوە، بەڵام ئەو بەرپرسەی كۆمەڵە تەئیكد لەوە دەكاتەوە كە خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستان بە دەم داواكاریی بانگەوازەكەیانەوە دەچن و كۆدەنگیی حزبەكان وەڵامدانەوەی باشی لە لای خەڵكی كوردستان دەبێت بۆ هەڵبژاردنەكانی داهاتووی ئێران.\nئەو حزبانەی ڕۆژهەڵاتی كوردستان ساڵانێكی زۆرە لە هەرێمی كوردستان نیشتەجێ بوون و چەكەكانیان لە دژی ئێران بێدەنگ كردووە، بەڵام لە ڕووی جەماوەرییەوە لە ناوخۆی ئێراندا بێكاریگەر نین و بانگەواز و بانگەشەكانیان لە لایەن خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستانیشەوە حساب‌بۆكراوە.\nلایەنەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان لە كۆتایی كۆبوونەوەكەدا بەیانێكیان بڵاو كردەوە و تیایدا جەختیان لەوە كردەوە كە دەبێت پارتەكانی ڕۆژهەڵات هاوخەباتی و یەكهەڵوێستی و یەكگرتوویی لەنێو حزب لە بواری جۆراوجۆر و یەكدەنگ بن و ڕووبەڕووی سیناریۆیەكانی هەڵبژاردنی ئێران ببنەوە.\nقادر وریا، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حزبی دیموكراتی كوردستانی ئێران(حدكا) بە ״ئاژانس״ی وت: ״پێویستە هەموو پارتەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان یەكدەنگ بن لەسەر هەڵبژاردنی ئەمجارەی ئێران، بەڵام هێشتا نەگەیشتووینەتە بڕیارێكی كۆتایی كە بایكۆتی هەڵبژاردن بكەین یان نا״.\nئەو بەرپرسەی حدكا ڕوونی دەكاتەوە لە ماوەی داهاتوودا كۆبوونەوەیەكی دیكە دەكەن بۆ ئەوەی كە بڕیاری كۆتایی بدەن لەسەر بەشداریكردن یان بایكۆتكردنی هەڵبژاردن، هەرچەندە خۆشی پێی وایە كە پارتەكانی ڕۆژهەڵات بایكۆتی هەڵبژاردن بكەن.\nبە پێی ئەو زانیاریانەی دەست ״ئاژانس״ كەوتووە لە كۆبوونەوەكەدا پارتەكانی ڕۆژهەڵات بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بایكۆتكردنی هەڵبژاردنەكانی ئێران هەبووە، هەندێكیان لەگەڵ ئەوە بوون كورد بایكۆتی هەڵبژاردنی سەرۆككۆمار بكات و بەشداریی هەڵبژاردنی شارەوانییەکان بكەن، هەندێكیشیان لەگەڵ بایكۆتكردنی هەردوو هەڵبژاردنەكە بوون.\nهۆكاری ڕەتكردنەوە و بایكۆتی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیی ئێران لە لایەن پارتەكانی ڕۆژهەڵاتەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی كە حەسەن ڕۆحانی، كە ئێستا یەكێكە لە كاندیدەكانی سەرۆكایەتی لە خولی یەكەمی سەرۆكایەتیدا هیچ بەڵێنێكی نەبردە سەر لەو بەڵێنانەی بە خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستانی دابوو، هاوكات لە سەردەمی ڕۆحانیدا زۆرترین كورد خراونەتە زیندانەوە و لەسێدارە دراون، هاوكاتیش دۆخی ئابووری و بێكاری لە سەردەمی ڕۆحانیدا گەیشتووەتە لوتكە.\nپەژاك وەكو پارتێكی ڕۆژهەڵاتی كوردستان و جیاوازتر لە حزبەكانی تر بۆچوونێكی تری هەیە و ڕەخنە لە شەش حزبەكەی تری ڕۆژهەڵاتی كوردستان دەگرێت و جەخت دەكاتەوە نەدەبوو ئەو لایەنانە وا زوو بڕیارێكی لەو شێوەیە بدەن بەبێ زانینی ڕای خەڵكی كوردستان.\nئامەد شاهۆ، بەرپرسی پەیوەندییەكانی پارتی ژیانی ئازادی كوردستان (پژاك) بە ״ئاژانس״ی وت: ״ئێستا دەمانەوێت دەرفەتێك بڕەخسێنین لەگەڵ ئەو لایەنانەی دەیانەوێت بە ڕێگای ئاشتییانە كێشەی نەتەوەی کورد چارەسەر بكەن گفتوگۆی زیاتری لەسەر بكرێ، بۆیە لە داهاتوویەكی نزیكدا هەڵوێستی خۆمان دەخەینە ڕوو لەسەر هەڵبژاردنەكانی ئێران״.\nبەرپرسی پەیوەندییەكانی پەژاك بڕیاری بایكۆتكردنی هەڵبژاردن لە لایەن پارتەكانی دیكەی ڕۆژهەڵاتی كوردستانەوە بە بڕیارێكی زوو دەزانێت و پێشی وایە كە بڕیاری بایكۆت زۆر ئاسانە و بەبێ بیركردنەوە و هەڵسەنگاندن داویانە.\nبۆ یەكلاییكردنەوەی هەڵوێستی كۆتاییان لەسەر هەڵبژاردنی شارەوانییەکانی ئێران بڕیارە هەفتەی داهاتوو جارێكی تر پارتەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان كۆ ببنەوە و بڕیاری كۆتایی لەسەر ئەوە بدەن كە هەڵبژاردنی پەرلەمان هاوشێوەی هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیی بایكۆت بكەن یان نا، تاكو خەڵكی ڕۆژهەڵاتی كوردستان هان بدەن بەشداریی هەڵبژاردن نەكەن.


قه‌ده‌ری خه‌ونی کورد: له چه‌پڕۆیییه‌وه بۆ راستڕۆیی- کۆنپارێزیی – هەندرێن – Dengekan\nbyHandren\tNovember 23, 2018\tGeneral, Opinion, Slider\nقه‌ده‌ری خه‌ونی کورد: له چه‌پڕۆیییه‌وه بۆ راستڕۆیی- کۆنپارێزیی\nله پنجایه‌کانی سەتەی بیسته‌وه بزاڤی سیاسیی و رۆشنبیریی کوردی، به ئایدیۆلۆژی چه‌پڕۆیی، که له گیان به‌ختکردنێکی ئیدیالی وێنه‌ده‌کرا، له پێناو “خه‌ون”ه‌که‌یدا به خه‌باتی چه‌کداری و رووبه‌ڕووبوونه‌وه سه‌رقاڵ بوو. به‌ڵام هه‌ڵه نییه ئه‌گه‌ر بێژین، پاش هه‌ره‌سی بلۆکی سۆڤیه‌ت و به تایبه‌تیش له‌گه‌ڵ به دمگۆ بوونی رووخاندنی رژێمی سه‌دام و پرۆژه‌ی (به دیمۆکراتیکردنی خۆرهه‌ڵاتی نیوه‌ڕاست) له‌لایه‌ن ئه‌مریکاو سه‌رۆکه‌که‌ی ج. بوش و سه‌رله‌دوونانی تێرۆریستان و چاوزه‌قکردنه‌وه له رژێمی ئیران و سوریا، که ئه‌مڕۆ کوردان له هه‌موو کاته‌کانی تر زێتر له ئاستی هزر و ده‌روونییه‌وه له به‌رده‌م ئه‌م”خه‌ونه”دا سه‌رگه‌ردانتره. بۆیه ره‌نگه بشێ گه‌ر ئه‌م نووسینه به‌م پرسیارگه‌له ده‌ستپێبکات، ئه‌گه‌ر یه‌کێک لێمان بپرسێت: ئه‌وه چییه که کیشه‌ی ئه‌و “خه‌ونه”ی وه‌ها ئاڵۆز کردووه/ده‌کا؟ یان: خه‌ونی کورد/گوتاری نه‌ته‌وایه‌تی چییه و چۆنه؛ چتۆ ئه‌و خه‌ونه ده‌ستنیشان ده‌که‌ی؟ هه‌ڵبه‌ت ره‌نگه هه‌ر یه‌ک له ئێمه له‌گه‌ڵ خۆیدا بتوانێت به چه‌ندان روانگه به‌رسڤی ئه‌و پرسگه‌له بداته‌وه، لێ تا ئێستا نه‌مانتوانیووه پرسی “خه‌ونی کورد” به ته‌رزیکی ته‌واو بۆ خۆمان و ئه‌وانیتری به‌رانبه‌ر به‌رجه‌سته بکه‌ینه‌وه، یان وه‌ڵامێکی راشکاومان نییه بۆ ئه‌وه‌ی له‌و سه‌رگه‌ردانیی و عاسێ بوونه به‌ده‌م ئه‌وخه‌ونه‌وه بێدارمان بکاته‌وه.\nهه‌ر بۆیه ئاخاوتنی کورد له‌سه‌ر خه‌ونه‌که‌یدا هه‌میشه تێدامان و خه‌مینه، یان له زمان-گوتارێکی نادیار و ئاڵۆزکاودا دووباره و داخراودا وێڵ ده‌بێت، خۆی نمایشده‌کا. به واته‌یه‌کی تر، ئاخێوه‌ری کورد، له ته‌واوی گفتوگۆییه‌کاندا، له‌و زمانه و ره‌وانبیژییه داخوازیکراوه لاوازه که بتوانێت کۆی ئاڵۆزیی، هۆکار، به‌ڵگه، ره‌گه‌ز و سه‌رچاوه‌کانی ئه‌و “خه‌ونه”ه له‌و زمانه قه‌تیسماوه‌دا ئازاد و سه‌رفراز بکات. به کورتی گه‌ره‌کمه بڵێم، له زمانی کوردییدا، گوتاری سیاسی کورد گوتارێکه له زمانێکی شپرزه و راڕادا خۆی وێنه ده‌کا. له‌م روانگه‌یه‌وه ده‌بینین گفتوگۆییه‌کانی ئێمه هه‌میشه به بنبه‌ست ده‌گه‌ن و گرژیی و گه‌ڕه‌لاوژه ده‌بیته ئاکامگیریی بۆ پرسی خه‌ونی کورد. نه‌بوونی زمانێکی تۆکمه و ره‌وانبێژییه‌کی به ده‌مار له جه‌م مرۆی کورددا، ره‌نگه بگه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌و هێزه ده‌رکییه‌ی که هه‌میشه، وه‌ک قه‌ده‌رێک بڕیارده‌ر بووه له‌سه‌ر جڵه‌وکردنی ئاگایی کوردیدا. بۆیه من وه‌ک گریمانه‌یه‌ک له‌م نووسینه‌دا، ئه‌و هیزه ده‌رکییه له دوو هێزدا به‌رجه‌سته ده‌که‌مه‌وه: چه‌پڕ‌ۆ -سۆسیالیزم) و (تێکه‌ڵاوییه‌ک له لیبرالیزمی نوێ و راستڕۆ – کۆنپارێزی). ئه‌وه‌ی یه‌که‌میان، دوای شه‌ڕی جیهانی دووه‌م و دابه‌شکردنی نه‌خشه‌کان به‌سه‌ر دوو بلۆکی ئیمپریالزم و سۆسیالیزمدا سه‌ریهه‌ڵدا. ئه‌و رێگه‌یه به هۆی چه‌وسانه‌وه تووندی نه‌ته‌وه‌وایه‌تیی و تانگانه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری …هتد، له جیهانی لای ئێمه‌دا به هه‌ڕمێن ده‌بێت.\nله ئاکامی ئه‌وه‌دا چه‌پڕۆیی بووه هێزێکی رۆحی له ماوه‌ی نیو سه‌ده‌دا ئاوه‌ز و ئاگایی مرۆی کوردی جڵه‌و کرد. ئه‌وه‌ی دووه‌میشیان، به دیاریکردن، له پاش رمانی بلۆکی سۆسیالیزم و قۆناغی دوای راپه‌ڕینی کوردستانی باشوور و دیلبوونی ئۆجه‌لان و سست بوونی شه‌ڕی پیشمه‌رگه‌یی له کوردستانی رۆژهه‌لاتدا. به‌ڵام دوای بڕیاردانی ئه‌مریکا به رماندنی رژێمی سه‌دام ئیتر خه‌ونی کورد به یه‌کجاری له به‌ره‌ی راستڕۆ-کۆناپارێزیدا ماره ده‌کریت. لێره‌دا ده‌بێ ئه‌وه جەختبکەمەوە که “لیبرالیزم” و “کۆنپارێزی”، له زۆر لایه‌نی ئایدیۆلۆژییه‌وه لێکتر جودان، به‌ڵام، لای توێژی سیاسی و رووناکبیری کوردیدا ئه‌و دوو ئایدیلۆژییه، وه‌ک یه‌ک یان ناڕوون ته‌ماشا ده‌کرێن. به گشتیی بۆ ئه‌و توێژه، مانای ئه‌و ئایدیۆلۆژییانه له ئازادی تاکه که‌س و دێمۆکراتی و قسه‌گه‌لێکی وادا ده‌ناسرێنه‌وه. بۆیه له‌م نووسینه‌دا به‌کارهێنانی هه‌ر یه‌ک له‌و ئایدیۆلۆژییانه مه‌به‌ست ئاماژه کردنه به‌و تێگه‌یشتنه‌ی ئه‌و توێژه سیاسی و رووناکبیرییه.\nله‌م روانگه‌یه‌وه به‌نده هه‌وڵده‌دات له درێژه‌ی ئه‌م نووسینه‌دا کاریگه‌ریی و ورده‌کارییه‌کانی ئه‌و دوو هێزه ده‌ره‌کییه له‌سه‌ر “قه‌ده‌ری خه‌ونی کورد” راڤه بکات.\nهه‌ر لێره‌دا ده‌بێ بڵێم به‌ڕاستی ئێمه پێویستمان به ئه‌فراندنی زمانێکه که بتوانێ به ده‌ستاوێژ و به‌ڵگه‌ی فره‌وان کێشه‌کانی ئه‌م خه‌ونه‌مان بۆ بخوێنێته‌وه. چونکه بۆ نموونه کۆی کورد هێشتا ناتوانێ به ئاگاییه‌کی تۆکمه‌وه له په‌یوه‌ندی کورد و ئه‌مریکا تێبگات. دواجار ئه‌مریکا بۆ کورد کراوه‌ته هێزێکی وه‌همی، که گوایه ده‌وڵه‌تی کوردیمان بۆ دروست ده‌کا، یان به پێچه‌وانه‌وه، که پێویستی به کورد نه‌ما خیانه‌ت ده‌کا. هه‌ڵبه‌ت ئه‌م دوو جۆره هه‌سته لێکدژه سه‌باره‌ت به په‌یوه‌ندی کورد و ئه‌مریکا، رۆژانه له راگه‌یاندنه جیاوازه‌کانی کوردییدا هه‌میشه دووپاته ده‌کرێنه‌وه. هه‌ر یه‌ک له‌و دوو روانگانه له یه‌ک زمانی بیر کردنه‌وه سه‌رچاوه هه‌ڵده‌گرن: یان به په‌ڵه‌وانکردنی ئه‌مریکایه، که کورد رزگار ده‌کا، یانیش دژایه‌تیکردنی ئه‌مریکایه، که داگیرکار و سه‌رمایه‌دار و دژی ئیسلامه… گه‌ر سه‌رنج بده‌ین، ته‌واوی ده‌مڕاستی حیزبه به‌ناو ناسیۆنالیسته‌کانی کورد له هه‌ر چوار پارچه‌ی کوردستاندا، هه‌میشه به زمانێکی لاواز و سافیلکانه له به‌رانبه‌ر سه‌رۆکه‌کانی ئه‌مریکا ده‌ئاخڤن. سوپاس و پیرۆزباییه‌کان بۆ ئه‌مریکا هه‌میشه هه‌ستێکی به‌زه‌ییانه و بێهێزانه به‌رجه‌سته ده‌که‌نه‌وه.\nهه‌رده‌ڵێی کورد قه‌رزباری ئه‌مریکایه. نموونه‌ی ئه‌و ته‌رزه ره‌وانبێژییه لاوازه‌ش: هه‌ر له نامه‌که‌ی مام جه‌لال و کاک مه‌سعود بارزانییه‌وه بگره تا به حیزبه‌کانی کوردی ژێر ده‌ستی سوریا تێده‌په‌ڕێ و تا ده‌گاته نامه‌ی پیرۆزبایی سکرتێری حیزبی دێمۆکوراتی کوردستانی ئێران، که کۆی ئه‌مانه‌ش ویستی سیاسه‌تمه‌داری کورد ده‌ستنیشان ده‌کات. هاوکاتیش له پاڵ چه‌ند گروپ و حیزبی جیاوازی مه‌یله و کۆمۆنیستی تازه بابه‌ت و گروپی ئیسلامی کوردی، میراتگرانی سلاحه‌دینی ئه‌یوبی، بڕێک رووناکبیری بێلایه‌ن و ئاکادیمی کوردیمان هه‌ن، له ژێر چه‌تری ئاگایی و ره‌خنه‌گرتن له ئه‌قڵی بوش و رۆژئاوا، تا سه‌ر ئێسقان دژایه‌تی سیاسه‌تی شه‌ڕی رژێمی ئه‌مریکا به دژی ئێراق و تێرۆریزم ده‌کا. یه‌کێک له‌و رووناکبیرانه، کاک فاروق ره‌فیقه، که دژایه‌تی کردنی ئه‌مریکا هانیده‌دا په‌نا بباته به‌ر (چۆمسکی).\n(*) لێره‌دا به هه‌ڵه‌ی ده‌زانم، گه‌ر ئه‌و بۆچوونه‌ی من له‌سه‌ر فاروق ره‌فیق بخرێته بۆته‌ی هه‌مان ئه‌و بۆچوونانه‌ی که پاش کتێبه‌که‌ی، “ماڵێکی وێران و ویژدانێکی زامدار…” خرانه پاڵ ئه‌و، هه‌روا مه‌به‌ستم ئه‌وه نییه که فاروق مافی نییه دژایه‌تی ئه‌مریکا و ئه‌قڵی رژێمه‌که‌ی بوش بکات، به‌ڵکو مه‌به‌ستی من کێشه‌ی لێکچوونی روانگه‌کانه له دژایه‌تی و دۆستایه‌تیدا، کێشه‌ی داوێنگیری ئه‌و په‌نابردنه‌ی کورده بۆ ئیدیۆلی ده‌ره‌کی. ئێمه ده‌زانین چۆمسکی له بواری زانستی زمان و ره‌خنه‌کانی به دژی رژێمی بوش و ئیسرائیل ناسراوه.\nبه‌ڵام ئه‌مڕۆ له رۆژئاوادا ته‌نیا کۆمۆنیست و به‌شێک له چه‌په تووندڕۆیه‌کان، گرینگی به نووسینه‌کانی چۆمسکی ده‌ده‌ن، چونکه ئه‌وان ئه‌مریکا به سه‌رمایه‌دار و دژه سۆسیالیزم ده‌ناسن. بۆ نموونه، له وڵاتی سوێددا له‌و ساڵانه‌ی دوایی چاپخانه‌یه‌کی چه‌پڕۆکان به‌شێک له کتێبه سیاسییه‌کانی چۆمسکیان وه‌رگێڕا و چاپکرد، بۆیه چۆمسکی له‌و ناوه‌نده چه‌په‌ش ده‌خوێنرێته‌وه. گه‌ره‌کمه بڵێم، فاروق ره‌فیق نووسه‌رێکه، له کتێبه‌که‌ی خۆیدا پشتگیری هزر و کولتوری (کۆنسێرڤاتیڤ) ده‌کا، چونکه به‌رهه‌مهێنه‌ری هزر و فه‌لسه‌فه‌ی ره‌سه‌نی رۆژئاوایه…که‌چی له دژایه‌تی کردنی ئه‌مریکادا، په‌نا بۆ چۆمسکی ده‌بات… هتد. ئه‌وه‌ی من ده‌مه‌وێ بڵێم، لاینگیری حیزبی کوردی بۆ ئه‌مریکا و روانگه‌ی فاروق ره‌فیق و کۆمۆنیست و ئیسلامییه‌کانی کوردی، له ئاکامدا به یه‌ک ئاراسته‌دا ده‌ڕۆن.\nئه‌وه‌ی که لێکیان جیاده‌کاته‌وه شێوازه نه‌ک ناوڕۆک و جیهانبینی. به بڕوای من ئه‌مڕۆ کورد پێویستی به‌وه نییه که رووناکبیر و سیاسه‌تمه‌دار پێی بڵێ ئه‌مریکا پاڵه‌وانه یان فاشیل و داگیرکار و ئه‌قڵی سه‌قه‌ته، به‌ڵکو کێشه‌ی کورد ئه‌وه‌یه چۆن زمانێکی تێگه‌یشتن فێر بێت و به‌کار بێنێ له په‌یوه‌ندیکردنی له‌گه‌ڵ ئه‌مریکادا. هه‌روا کێشه‌ی کورد ئه‌وه‌یه که چۆن له‌م وه‌همه رزگار بێت، ئه‌مریکا ئه‌و فریادڕه‌سه نییه که دوا بڕیار له‌سه‌ر خه‌ونی کورد لای ئه‌و ده‌درێت. دواجاریش کێشه‌ی کورد ئه‌وه‌یه چۆن له جیاتی خۆ به قه‌رزبار دانانی له به‌رانبه‌ر ئه‌مریکا، ویستی خۆی و یاده‌وه‌ریی خۆی به یاد بهێنرێته‌وه… هتد.\nله‌م روانگه‌یه‌وه ئه‌م دوو زمانه به ئاواز جودا و به ئاراسته وێکچووه به‌رانبه‌ر به ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مڕۆی ئه‌مریکاوه، ته‌نیا بار قوڕسکردنی زمانی کوردییه، که هیچێکییان ناتوانن وزه و هه‌نگاوێکی چاوه‌ڕکراو به ئاراسته‌کانی هزرکردنی کورد ببه‌خشن. ئه‌نجامی ئه‌و دوو ته‌رزه هزرکردنه لای کۆی کورد له شه‌ڕه قسه و رقهه‌ڵڕشتن ده‌چه‌قێت. به واتایه‌کی تر، ئه‌و ته‌رزه بیرکردنه‌وه قالبگرتووه‌ی کورد، زمانی کوردیی تووشی رێگایه‌ک کردووه ، ته‌نیا بۆ قسه کردنه.\nبۆیه زمان له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌په‌یڤێ نه‌ک گفتوگۆکردن له‌گه‌ڵ ئه‌وانیتردا، که ئه‌مجۆره قسه کردنه‌ش نه کۆتایی هه‌یه و نه سه‌ره‌تا. ئه‌مه‌ش وای له زمانی کوردیی کردووه له گوتنه‌وه‌ی ئه‌زموون و زانیار و روانگه وه‌ستاوه‌کاندا شپرزه بێت. دواجار ئه‌و ته‌رزه زمانه، که له ره‌ش و سپیدا ده‌دوێ، توانایه‌کی نییه بۆ به‌رجه‌سته کردنه‌وه‌ی ئه‌و روانگه و ئه‌لته‌رناتیڤه هزریانه‌ی که بتوانێ ئاسۆیه تازه‌کانمان بۆ ئاوه‌ڵا بکاته‌وه: ئه‌فراندنی پاڵه‌وانی خورافی یان دۆڕاوی نموونه‌ییه. لێره‌دا بونیاتی بیر کردنه‌وه‌ی کوردی ده‌که‌وێته ژێر پرسیاره‌وه: پاڵه‌وانه‌کان پاڵه‌وانی بێکردارن. سه‌رۆک واتای بچووکردنه‌وه‌ی ناسه‌رۆکه. دۆست و دوژمن خاسڵه‌ته‌کانیان بێبنه‌مایه. روونتر بێژم: له لایه‌ک ئه‌مریکا دۆستی کورده و ده‌وڵه‌تی کوردیمان بۆ داده‌مه‌زرێنێت، یان دوژمنی کورده، سه‌رمایه‌دار و به‌رژه‌وه‌ندیخوازه… هتد.\nلێره‌وه له‌به‌رده‌م زمانی کوردییدا بواری ده‌ربڕینێکی تر نییه. دواجار زمانی کوردیی له به‌رجه‌سته کردنه‌وه‌ی خه‌ونی کوردیدا گیری خواردووه\nبه‌هه‌مه‌حاڵ، دوای رونکردنه‌وه‌ی بیرۆکه‌ی ناوی ئه‌م بابه‌ته، هه‌وڵده‌ده‌م چه‌مکه بیرلێکراوه‌کان بخه‌مه روو. چه‌مکی “قه‌ده‌ر” لای کورد به ستراوه‌ته‌وه به کێشه‌ی به‌ده‌ستهێنانی رزگاری کورد له ده‌ست داگیرکاران. بۆیه قه‌ده‌ر له زمانی کوردییدا هه‌میشه ئاماژه به هێزێک ده‌کا که له ده‌ره‌وه‌ی توانای کورده. چه‌مکی “خه‌ون” له ده‌ربڕینی کوردییدا هه‌ر ته‌نیا واته‌ی ئه‌و چاڵاکییه نائاگایه‌ی مرۆڤ نییه له کاتی خه‌وتندا، به‌ڵکو به‌رجه‌سته کردنه‌وه‌ی پایه و پرسیاری هه‌زار ساڵه‌ی کورده. به واته‌یه‌کی تر، کۆستێکه و کوردی سیخناخ کردووه. هاوکاتیش واته‌ی به واقیعیکردنی بوونی کوردییه له بڕیار و دیاریکردنی سه‌روه‌رییه‌که‌یدا.\nده‌سته‌واژه‌ی “چه‌پڕۆ و و راستڕۆ” هێمای ئه‌و هێزه‌یه که بڕیار له‌سه‌ر خه‌ونی کورد ده‌دات. “پێشکه‌وتنخوازی”، “پاشکه‌وتنخوازی” و “کۆنه‌په‌رستی” …هتد، چه‌مکزای ئه‌و چه‌پڕۆ‌یه‌ن و مالی کوردیان پڕ کردۆته‌وه.\nهه‌ڵبه‌ت، به ده‌ست پێوه‌گرتنه‌وه ده‌ڵێم، ناکرێ ئه‌و نووسینه وه‌ک بانگه‌شه‌یه‌ک بۆ پاڵه‌وانخوازی و لێزانی من لێکبدرێته‌وه، یان ورتر بڵێم، هه‌ڵه‌یه ئه‌گه‌ر خوێنه‌ر وا تێبگات که من به روانگه‌یه‌کی ره‌ها به دژی ئه‌و حزب و ئه‌م حزب؛ ئه‌و روانگه یان ئه‌ویتر وه‌ستاوم. هاوکات که له چه‌پ/راستڕۆوه ده‌دوێم، وه‌ک دوو هێزی وه‌همی له هه‌ڵسووڕاندنی خه‌ون و ویستی کوردیدا، مه‌به‌ستم ئه‌وه نییه که ئه‌مه‌یان له ئه‌ویتر به باشتر بزانم. به‌ڵکو هه‌وڵی ئه‌م نووسینه هه‌ڵوه‌سته کردنه له‌سه‌ر ئه‌و جۆره زمانه‌ی کورد که خۆی له دوو زمانی دژی ته‌واوکاری یه‌کتر نمایشده‌کا، دواجاریش هه‌وڵی ئه‌م نووسینه ئاماژه کردنه به‌و پاشخان هۆکار و هانده‌رانه‌ی که چ رۆڵێکیان بینیووه له‌سه‌ر ئه‌و “خه‌ونه به کۆمه‌ڵییه‌ی کورد”.\nبه واتایاکی ساده‌تر، ئه‌م نووسینه به‌دوا گه‌ڕانی سه‌رجه‌می بیرۆکه‌کان و جۆرێک له خوێندنه‌وه‌یانه، نه‌ک لایه‌نگیری یان دژایه‌تی بیرۆکه‌یه‌کان.\nهاوکاتیش ده‌مه‌وێ بێژم، که چۆن “چه‌پڕۆیی” وه‌ک ئایدۆلۆژییه‌کی زاڵ له مێژوویه‌کی دیاریکراودا، توانی ببێته هێزێکی وه‌همی ده‌رکی، روانگه‌یه‌کی سه‌رتاپایی و ئاوه‌زی کوردی جڵه‌و بکا، ئه‌مه‌ش توانی خه‌سڵه‌ت و نیشانه‌ی خۆی له‌سه‌ر وێنه‌ی سیاسی و رووناکبیریی کوردییدا به‌جێبهێڵێت، ئه‌ویش: هه‌ستی خۆ به قوربانی دانان، خود سڕینه‌وه و خووگرتن به راستییه‌کی ره‌هاگه‌راییه. بۆیه رۆحی کوردی هه‌میشه به چاوی ده‌ره‌کی ناسنامه و وێنای خۆی بینیووه. له ئاکامی ئه‌و چه‌پڕۆ‌ییه کوردیه‌وه، بوونی کورد وێنه‌یه‌کی خه‌یاڵی وه‌رده‌گرێت، که زیاتر له جیهانبینی ئایینی نزیک ده‌بێته‌وه تا ئاوه‌وزگریی. له کاتتێکدا ئه‌وه‌مان له یاد بێ، که چه‌پڕۆ‌یی له بنه‌ڕه‌تدا به‌رهه‌می پرۆژه‌ی مۆده‌رنیتێ و ئاوزخوازیی رۆژئاواییه.\nبه‌ڵام دوای هه‌ره‌سی سۆڤیه‌ت و کۆتایی هاتنی شه‌ڕی سارد و به دواهاتنی شه‌پۆڵی جیهانگیریی و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی روانگه ئایدۆلۆژییه باڵاده‌سته‌کانه‌وه، یان به واتای هزرڤانی پۆستمۆدێرنیستی فه‌ره‌نسی، لێوتار “کۆتایی هاتنی داستانه مه‌زنه‌کان” و لێدانی ئاوازه تازه‌کان و دواجاریش باڵاده‌ستی ئه‌مریکا وه‌ک تاکه ده‌سه‌ڵاتێکی سیاسی و راستی…هتد، ئیتر ئاوازی نووسه‌ر و سیاسی کوردی تووشی له‌نگی ده‌بێ. له به‌رده‌وامی ئه‌و پرۆسه‌ی گۆڕانه‌دا، لێدانی رژێمی سه‌دام به‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتداری ئه‌مریکا و به دوا داهاتنی روخانی سه‌دام، دۆخێکی تازه له روانگه‌ی مرۆی ده‌مڕاستی سیاسی و رووناکبیری کورد دێنێته ئاراوه و خه‌ونی کوردیش ده‌که‌وێته ده‌ست قه‌ده‌رێکی تر که ناوی راستڕۆه‌ی/لیبرالیزمی نوێیه. ئیتر له ماوه‌ی ساڵێکدا، که هێشتا ده‌سته‌واژه‌ی “سۆسیالیزم” وه‌ک دوا ئامانج، له په‌یڕه‌و پرۆگرامی حیزبه به‌ناو ناسیۆنالیست و مه‌یله و چه‌پڕۆ‌کاندا نه‌سڕابووه‌وه، که‌چی جۆرج بۆش و ئایدۆلۆژییه راستڕۆه‌که‌ی ده‌بێته سه‌رچاوه و قه‌ده‌ری خه‌ونی کورد.\nجێگه‌ی ئاماژه‌یه، گه‌ر دوێنێ له ژێر بڕه‌وی چه‌پڕۆ‌ییدا چینی کرێکار و رووته‌ڵه، پاڵنه‌ری بیرکردنه‌وه‌ی سیاسی و ئه‌خلاقی کوردی بوو، که‌چی ئه‌مڕۆ حیزبه کۆنپارێزه‌که‌ی بۆش ده‌بێته ئه‌و پاڵنه‌ره، که بۆرژوا و پاره‌دار له پشته‌وه‌ی ئاماده‌نه. له کاتێکدا کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی، دوای ئه‌و وێرانکاریه هێشتا خۆی بۆ ئه‌و ته‌رزه ئایدیۆلۆژییه ئاماده نه‌کردووه.\nبه‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی که‌مێک به وردی له مه‌به‌ستی ئه‌م نووسینه تێبگه‌ین، ده‌بێ به کورتی بیرۆکه‌ی تیۆری “چه‌پڕۆی-سۆسیالیزم” و “راستڕۆی-کۆنپارێزی” نمایش بکرێن.\nروانگه بنه‌ڕه‌تییه‌کانی چه‌پڕۆیی\nواته‌ی چه‌پڕۆیی له‌م نووسینه‌دا باسکردنی مێژووی دیده جودایه‌کانی نییه، به‌ڵکو مه‌به‌ست له‌و ئایدیۆلۆژیه‌یه که وه‌ک بڕوایه‌کی مێتافیزیکی بۆ ماوه‌ی نیو سه‌ده به‌سه‌ر ئاوه‌زی کورد، زۆرینه‌ی هێزی سیاسی و نووسه‌ری کوردییه‌وه باڵاده‌ست بوو. داستانی ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه له جه‌م ئه‌و هێزه‌ی کورد گرینگیه‌کی نه‌بووه. به‌ڵام ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه له سه‌روبه‌ندی شۆڕشی فه‌ره‌نسییه‌وه سه‌ریهه‌ڵدا و دواجاریش له کارل مارکسه‌وه تا لێنین روانگه‌یه‌کی تری وه‌رگرت.\nله کاتی شۆڕشی فه‌ڕه‌نسسیدا به‌و که‌سانه ده‌گووترا که له پارله‌ماندا له ده‌سته چه‌پ دادانیسشتن و لایه‌نگیری په‌رله‌مه‌نتاری بوون. به‌ڵام له ئاستی تێوریی و به‌لای چه‌پڕۆ‌یی سه‌ر به مارکسیزم، سه‌رچاوه ئابووری ده‌بێ بچێته گیرفانی ده‌وڵه‌ت و دواجار ده‌وڵه‌ت خۆی ئه‌و سه‌رچاوه ئابوورییه به‌سه‌ر هاووڵاتیاندا دابه‌شده‌کا، که ئه‌مه‌ش بنه‌مای ئابووری –سیاسی مارکسیزمه. له روانگه‌ی سیاسییه‌وه ده‌بێ هه‌موو خه‌ڵک یه‌کسان بن و له مافه‌کاندا یه‌ک پایه و نرخییان هه‌بێت. له‌م روانگه کۆلێکتیڤه‌وه تاکه‌که‌س ئازاد و یه‌کسان ده‌بێت. مولکداری تاکه‌که‌سی جێگه‌ی له رژێمێکی چه‌پڕۆ‌یی نابێته‌وه.\nسۆشیال دێمۆکراته‌کان یان سۆشیال لیبرالییه‌کان وه‌ک نموونه‌یه‌ک له چه‌پڕۆیی توانیان دیدی ئابووری لیبرالییانه تێکه‌ڵاوی تێزی ئابووری-سیاسی مارکسیزم بکه‌ن. له‌و روانگه‌یه‌وه که ده‌بێ هه‌موو کۆمه‌ڵ باجبدات به ده‌وڵه‌ت. به‌ڵام سۆشیال دێمۆکراته‌کان ئه‌و سه‌رچاوه ئابوورییه به‌سه‌ر ئۆرگان و فابریکه جیاوازه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت ده‌به‌شده‌که‌ن. له‌و سیسته‌مه‌دا ئه‌رکی ده‌وڵه‌ت جێبه‌جێ کردنی پێداویستییه بنه‌ڕه‌تییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌یه ، به‌ڵام له ئاست بوژانه‌وه‌ی ئابوورییدا بیرۆکه‌ی لیبرالیزم پیاده ده‌که‌ن. له‌وێدا تاکه‌که‌س ده‌توانێ له کێبه‌رکێ و کاری ئابوورییدا ئازاد بێت. واتا جیاوازی توانای تاکه‌که‌سه‌کان نابێته کێشه‌ی کۆلێکتیڤ. به‌لای سۆشیال دێمۆکراته‌کانه‌وه تاکه‌که‌س له رووی گه‌شه‌ی ئابوورییه‌وه ده‌توانێ له ده‌ره‌وه‌ی کۆلێکتیڤدا گه‌شه بکا، که ئه‌مه‌ش زیاتر دیدێکی لیبرالییه تا مارکسیزم.\nبه‌ڵام چه‌پڕۆی کوردی به ده‌ربڕینێکی ساده، به حیزب و تاکه‌که‌سی رووناکبیره‌وه، هه‌ڵگری ستالینزمه. بۆیه به گشتیی به روانگه‌ی حیزب و رووناکبیری کوردیی سه‌ر به چه‌پ گه‌ر لاینگیری نه‌بیت، ئه‌وه ده‌بیه دوژمنی، ئه‌مه‌ش دیدێکی سه‌رکوتکه‌رانه‌یه و نیو سه‌ده پانتایی سیاسی و رۆشنبیریی کوردی گۆشکرد. بۆیه له جیهانی سیاسی و رۆشنبیریی کوردییدا هه‌موو جیاوازییه‌ک مانای دژ وه‌رده‌گرێت. وێڕای ئه‌مه‌ش دوای هه‌ره‌سی بلۆکی سۆڤیه‌ت چه‌پڕۆیی کوردی، له جیاتی چاکسازی خۆی، زیاتر به‌ره‌و گروپێکی داخراوی فۆندمێنتال رۆیشت.\nروانگه بنه‌ڕه‌تییه‌کانی راستڕۆیی-کۆنپارێزی\nکۆنسێرڤاتیزم یان کۆنپارێزی واتای پاراستن یان هێشتنه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت. ئه‌دمۆن بورکی ئینگلیز بوو که ناسراوترین هه‌ڵگری ئه‌و بیرۆکه‌یه. ئه‌و پیاوه دژی روانگه‌کانی شۆڕشی فه‌ره‌نسی بوو. له ساڵی 1790 بۆرک پێی له‌سه‌ر دابونه‌ریتی کۆنی فه‌ره‌نسی داگرت. بورک پێی وابوو خوا و پاشا بڕیاریان داواه که مرۆڤه‌کان ده‌بێ ببنه خاوه‌نی ده‌وڵه‌ت.\nله روانگه‌ی کۆنپارێزه‌کانه‌وه ئه‌رکی سه‌ره‌کی مرۆڤ نواندنی دڵسۆزیه به‌رانبه‌ر به ده‌وڵه‌ت، ده‌بێ ده‌وڵه‌ت به هی خۆی بزانێت. بۆیه ئه‌وان ده‌وڵه‌ت به خودی جه‌سته‌ی مرۆڤ ده‌چووێنن. چونکه له‌و ده‌وڵه‌ته‌دا هه‌ر که‌سه و ئه‌رکێکی تایبه‌تی خۆی هه‌یه. له رژێمێکی کۆنپارێزدا هه‌بوونی هه‌رارکیه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی، گرینگی خۆی هه‌یه. له‌وێدا توێژێک له کۆمه‌ڵ ده‌بێ باڵاده‌ست بێت. هاوکاتیش کڵێسه رۆڵێکی گرینگ ده‌بینێ له فێرکردنی چاکه‌دا. بۆیه له سیسته‌می کۆنپارێزدا، هه‌روه‌ک ده‌بینین که کڵێسه له ئه‌مریکادا رۆڵی پشتیوانی ده‌وڵه‌ت و حیزبی کۆماری ده‌گێڕێت.\nبه شێوه‌یه‌کی گشتیی دیدی کۆنپارێزی نوێ، له پرۆسه‌ی حوکمدا: جه‌خت له‌سه‌ر به‌رده‌وامی، نه‌گۆڕی دابونه‌ریت، سیسته‌می دادوه‌ری، مولکایه‌تی، تاکایه‌تی و گروپ له به‌رانبه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا ده‌کاته‌وه.\nبه ڕای ئه‌و کۆنپارێزه نوێیه‌وه که حوکمڕانی سیاسی ده‌بێت به باشی پابه‌ند بێ به دادوه‌ری گشتیییه‌وه، وه‌ک ئه‌وه‌ی که وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا په‌یڕه‌و ده‌کرێ. له‌و سیسته‌مه‌دا دادگای باڵا ده‌توانێت بڕیاری سیاسی هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه، له‌وێدا گه‌ر دادگای باڵا بزانێت ئه‌و بڕیاره له‌گه‌ڵ دادوه‌ری ناکۆکه ده‌توانێت ره‌تیبکاته‌وه. بۆیه له ئه‌مریکادا دادگای باڵا به جێگرییه‌کی له‌باری پاشایه‌تی داده‌نرێت. زۆرێک پێیان وایه ئه‌و جۆره دادگایه، وه‌ک هێمایه‌ک له جێگه‌ی پاشا رۆڵی یه‌کگرتنی نه‌ته‌وه ده‌گێڕێت. هاوکاتیش خێزان به‌لای کۆنپارێزه‌کانه‌وه پێکهێنه‌ری بنه‌مای کۆمه‌ڵگایه. بازاری ئابووری له سیسته‌می کۆنپارێزیدا به‌ربه‌ره‌کانێی ده‌ستێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت ده‌کات، که ئه‌مه‌ش بوژانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت. دواجار له روانگه‌ی کۆنپارێزه‌کانه‌وه له کۆمه‌ڵگادا هیچ هاوئاهه‌نگیه‌کی نموونه‌یی یان دادپه‌روه‌رانه‌ی ره‌ها له گۆڕێدا نییه. ئامانجی سیاسی کۆنپارێزه‌کان زه‌مینه خۆشکردنی ژیانی هاووڵاتییانه، نه‌ک بێگه‌رد کردنی ژیان.\nبۆیه ئه‌وان یه‌کاسانی و پاکی به مه‌حاڵ ده‌بینن. به‌ڵام لای کۆنپارێز، نه‌ته‌وه کاکڵه‌ی کۆمه‌ڵه. لێره‌وه به‌رگری کردن له نه‌ته‌وه ده‌که‌وێته پێش هه‌موو شتێک، هه‌روه‌ک ئه‌و دیده له ئاخاوتنه‌کانی جۆرج بوش و حیزبه‌ی به راشکاوی به‌رجه‌سته ده‌کرێته‌وه. بۆیه ته‌واوی کۆنپارێز-راستڕۆیه‌کان له‌سه‌ر ئه‌وه سوورن که ده‌بێ به‌رگرییه‌کی سه‌ربازی تۆکمه و گه‌وره هه‌بێت تا بتوانێت کۆمه‌ڵگه یان ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی بپارێزێت. ئه‌مه‌ش له ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مریکای ئه‌مڕۆدا به‌رچاوه.\nچه‌پڕۆیی و قه‌ده‌ری خه‌ونی کورد\nهه‌ر له ناوه‌ڕاستی سەتەی بیسته‌وه، یان زیاتر له حه‌فتایه‌کانه‌وه، چه‌پڕۆیی یان سۆسیالیزم ده‌بێته ئاینێک کورد به خۆیه‌وه سه‌رمه‌ست ده‌کا. سۆسیالیزم وه‌ک سه‌رچاوه‌ی هێزێکی باڵاده‌ست، که گوایه رزگاریکاری گه‌لانی بنده‌سته و به گشتییش کێشه‌ی چه‌وساندنه‌وه‌ی چینی هه‌ژار و کرێکار جه‌غتده‌کاته‌وه، ده‌بێته بزوێنه‌ری روحی کورد. دواجار ئه‌و ئایدۆلۆژییه وه‌ک هێزێکی مێتافیزیکی سڕکار، توانی ویستی ناوه‌کی کورد فه‌رامۆشبکا و خه‌ونی خۆی بداته ده‌ست قه‌ده‌رێکی ده‌ره‌کی. ئه‌مه‌ش هه‌ر ته‌نیا کێشه‌یه‌ک نه‌بوو که کورد ده‌رگیری بێت، به‌ڵکو زۆرینه‌ی بزاڤی سیاسی و رۆشنبیریی وڵاتانی ئه‌فریکا و لاتین ئه‌مریکا و دونیای ئیسلامی بوون به وابه‌سته‌ی بلۆکی سۆسیالیزم. به‌ڵام ره‌نگه ئه‌و ئایدۆلۆژییه چه‌پڕۆییه له هه‌ر ناوچه‌یه‌ک، به گوێره‌ی پێکهاتی کولتووری و کۆمه‌ڵایه‌تی ناوچه‌کان، ره‌نگی خۆی وه‌رگرتبێت. به‌ڵام له رۆژهه‌ڵات به گشتیی و له کوردستاندا به تایبه‌تی، جێگه‌ی بڕوا و ئایینی ئیسلامی گرته‌وه، یان له‌سه‌ر ئه‌و روانگه‌یه‌کی خورافی قاڵبڕێژ بوو.\nچونکه دۆخی هه‌ژاری و رێژه‌ی زۆری نه‌خوێنده‌واری له جیهانی ئیسلامی و کوردیدا به تایبه‌تی، زه‌مینه خۆشکه‌ری ئه‌و ئایدۆلۆژیه بوو. قسه‌گه‌لێکی وه‌ک: یه‌کسانی، برایه‌تی و په‌سندانی چینی هه‌ژار، زیاتر له ئاوازی خوتبه‌ی ئایینی نزیکه تا واقیعیه‌تی ژیان و چاره‌سه‌رییه کۆنکرێته‌کان. به کورتی پێکهات و بونیاتی ئابووری و ئاگایی سیاسی کۆمه‌ڵگه‌ی کورد له هه‌موو به‌شه‌کانی جه‌سته‌ی کوردستاندا، جێگه‌ی ئیسلامی گرته‌وه، که وه‌ک هێزێکی قه‌ده‌رهه‌ڵگر،خه‌ونه‌کانی خۆی بۆ مه‌یسه‌ر ده‌کا.\nهه‌ر بۆیه سه‌رچاوه‌ی سۆسیالیزم بۆ ته‌واوی بزاڤی کورد بوو به ئامانجی کۆتایی. ره‌نگه جێگه‌ی ئاماژه بێ، که له ژێر کایه‌ی ئه‌و ئایدۆلۆژییه ئۆتۆپیه‌دا، مرۆی سیاسی و رووناکبیریی کوردی ده‌بوو گیانفیداکار بێت. واتا خاسڵه‌تی خۆبه‌ختکردن و فه‌رامۆشکردنی خود و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆی…هتد، بوو به وێنای ئیدیالی مرۆی سیاسه‌تمه‌دار و رووناکبیریی به‌ڕاستی.\nله سه‌رمه‌ستی ئه‌و ئایدیۆلۆژییەدا نه‌وه‌ی حه‌فتا و نیوه‌ی هه‌شتایه‌کانی کورد، به پێچه‌وانه‌ی نه‌وه‌ی دوای هه‌ره‌سی بلۆکی چه‌پڕۆیی، هه‌موو خه‌ونه تایبه‌تییه‌کانی کرد به قوربانی خه‌باتی چه‌کداری و ونبوون له چاوه‌ڕوانییه خه‌یاڵییه‌کان. هاوکاتیش له هه‌ر چوار له‌تی کوردستاندا، کوردی کۆمۆنیست له عه‌ره‌ب و فارس و تورک زێده‌تر سه‌رگه‌م بوو به برایه‌تی و نێونه‌ته‌وه‌یی و پاراستنی چوارچێوه‌ی ئه‌و وڵاته داگیرکه‌رانه‌وه، بێ ئه‌وه‌ی له ره‌هه‌نده‌کانی ئه‌و بانگه‌شانه به ئاگا بێت. هه‌ر بۆیه به‌شێکی فره‌ی کورد له‌به‌ر ئه‌و سه‌رمه‌ستییه، تا ئه‌مڕۆش بێبه‌رییه له زمان و مێژوو و کولتووری کوردی، گوایه ئه‌وه پاشکه‌وتنخوازی و نه‌ته‌وه‌په‌رستییه، که‌چی نه‌ته‌وه‌ی باڵاده‌ست ئه‌و روحه سافیله‌که‌یه‌ی پڕ کرد له روحی شۆڤینییه‌یه‌تی خۆیه‌وه.\nبۆ نموونه تا ئه‌مڕۆش حیزبی شیوعی سوریا، که له‌وێدا له هه‌موو مافێک بێبه‌شه، که‌چی کورد چاڵاکترین توێژی هێزی ئه‌و حیزبه‌یه. بۆیه تا ئێستاش ئه‌و حیزبه به‌رانبه‌ر به کورد یه‌کێکه له شۆڤینترین حیزبه چه‌پڕه‌وه‌کانی ئه‌و ناوچه‌یه. هه‌ڵوێستی ئه‌و حیزبه له سه‌رهه‌ڵدانی کوردی ئه‌و به‌شه، ته‌نانه‌ت له حیزبی به‌عسی ده‌سه‌ڵاتدار شۆڤینتر بوو. قه‌ده‌ری باکووری کوردستان هه‌مان وێنه‌ی له‌ته‌کانی کوردستانی به خۆیه‌وه بینییه‌وه.\nوێڕای ئه‌مه‌ش، له ئێراندا، ته‌واوی چه‌پڕۆکان، تا ئه‌مڕۆش، به ئایدیۆلۆژی شۆڤینینانه‌ی ئێرانی جڵه‌وی کوردی گرتووه.\nجێگه‌ی سه‌رنجه، له روانگه‌ی وێنای کۆمۆنیستی خۆبه‌ختکار، له برادارێکی کۆمه‌ڵه‌ی ئێرانم بیست، کاتێ مانسوور حیکمه‌ت له ده‌ره‌وه چوو بوو بۆ کوردستان، پۆتینه کرێکاری و شێوه‌ی جل و به‌رگه‌که‌ی، ئه‌ندامانی کوردی حیزبی کۆمه‌ڵه‌ی شاگه‌شکه و بووراند بۆوه. به‌لای ئه‌وانه‌وه مه‌سنوور وه‌ک فارسێک که له ئه‌وروپا ژیانوه، چۆن وا ساده و ساکاره! واتا مه‌نسوور وه‌ک ئه‌کته‌رێکی خه‌باتگێڕ و کۆمۆنیست ده‌بێته باوکێکی روحی مرۆی کورد.\nلێره‌وه ده‌بینین، خه‌ونی کورد له قۆناغی چه‌پڕۆییدا، قه‌ده‌رێکی ده‌ره‌کی، به‌ناوی نێونه‌ته‌وه‌یی و برایه‌تی و له خۆ بووردوویی ئاوه‌ز و گیانی سافیلکه‌ی گۆشده‌کا. ئه‌مه‌ش بوو به فه‌رامۆشکردنی ویستی کورد، دواجار ئه‌و ته‌رزه ئایدیۆلۆژییه به گۆشه‌یه‌ک له‌و به‌هه‌شته میوانداری کوردی نه‌کرد، تاوه‌کو له چاوه‌ڕوانی ئه‌و خه‌ونه شه‌که‌ته‌یدا سه‌رفرازی بکا. بۆیه وێنای ئه‌و به‌هه‌شته، پاش کاڵبوونه‌وه و رمانی سۆڤیه‌ت و هاتنی ئه‌مریکا، که لای زۆرینه‌ی هێزی سیاسی و رووناکبیری کورد، به ئیمپریالیزم داده‌نرا، بوو به ئه‌و به‌هه‌شته به‌ڕاداندراوه‌ی، که ئێستا سه‌رگه‌رمی کردووین.\nلێره‌وه ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێ که بزاڤی سیاسی کورد هه‌میشه ده‌قی به‌وه گرتووه، هه‌روه‌ک به‌خت ئه‌وه‌ی کردبێت، که قه‌ده‌ری خه‌ونه‌که‌ی، نووشست و تێکشکانه‌کانی له هێزه ده‌ره‌کییه‌کان ماره بکات. هه‌ر بۆیه له ئاخافتن، یان زمان-گوتاری کوردیدا ته‌واوی کێشه‌کان ده‌خرێته سه‌ر شانی هۆکاره ده‌ره‌کییه‌کان. به واته‌یه‌کی تر، هه‌ر له پاش په‌یمانی سیڤه‌ر و لۆزانه‌وه، که دوو په‌یماننامه‌ی دوای هه‌ردوو شه‌ڕی جیهانی بوو، بزاڤی کوردی بۆ ده‌ستنیشانکردنی مافه‌کانی بێبه‌ری بووه له ویستی بڕیاری ناوه‌کی خۆی. هۆی خۆیه‌تی ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ بنه‌مای ئه‌و بڕوادارییه‌ی که کورد که به شێوه‌یه‌کی خۆشباوه‌ڕ، ئایدیۆلۆژی چه‌پڕۆیی و ویستی ده‌رکی پیاده ده‌کات، بێ ئه‌وه‌ی بۆ هێزه ناوه‌کییاکانی خۆی وه‌فادار بێت. له ئاکامی ئه‌مه‌دا، که ئێستاش چه‌پڕۆیی له کن کورده لیبرالیسته تازه بابه‌ته‌کانه‌وه وێنه‌ی ئه‌زموونێکی دزێوی وه‌رگرتووه، له جێگه‌ی ئه‌وه‌دا، لیبرالیزم شوێنی ئه‌و پیرۆزییه‌ی گرته‌وه.\nهه‌ر بۆیه ئێستا بزاڤی کوردیی و ده‌مڕاسته رووناکبیره‌که‌ی له هه‌موو له‌ته‌کانی کوردستاندا به هه‌مان روانگه‌ی چه‌پڕۆییه‌که‌ی پێشوویه‌وه، قه‌ده‌ری خه‌ونی کوردیان ده قه‌به‌ر لیبرالیزم و راستڕۆی ئه‌مریکای بۆش کردووه.\nخه‌ونی کورد له چاوه‌ڕوانی راستڕۆییدا\nئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ئاوازی ئه‌و گوته‌یه‌ی نیتشه: “خودا مرد”، ئێمه‌ش بڵێین، چه‌پڕۆیی کوردی مرد. به‌ڵام راستڕۆی جێگه‌ی ئه‌و خوایه چه‌پڕۆیه‌ی کوردی گرته‌وه که خه‌ونی کوردی به‌دینه‌هێنا. له‌م روانگه‌یه‌وه ئیتر هه‌ر له دوای مردنی خوای قه‌ده‌ری کۆنینه‌ی کورد: چه‌پڕییه‌وه، به جۆرێک له جۆره‌کان، کۆی بزاڤی کوردی له چاوه‌ڕوانی ئه‌و خوایه به‌ناو کۆنپارێزی یان راستڕۆیه دایه، که ئه‌مڕۆ بێ یان سبه‌ی ئه‌مریکا ئه‌و خه‌ونه سیاسیه‌ی کوردمان بۆ دابین ده‌کات. هه‌ڵبه‌ت له رووی ئایدیۆلۆژییه‌وه “راستڕۆیی” و “چه‌پڕۆیی” زۆر جیاوازیان له‌گه‌ڵ یه‌کتردا هه‌یه، به‌ڵام له کن توێژی سیاسی و رووناکبیری ئه‌مڕۆی کوردیدا، ئه‌وه‌ندی من بزانم، یه‌ک واته‌ی وه‌رگرتوو.\nوه‌ک گوتمان بۆ نیو سه‌ده سۆڤیه‌تی گۆرین بۆی مه‌یسه‌ر نه‌کردین. که‌واته کورد ته‌نیا خودایه‌کانی گۆڕیه‌وه. ئه‌گه‌ر له دیدی نیتشه “خوا مراندن”، مه‌به‌ست له گه‌ڕانه‌وه‌ی مرۆڤ بێ بۆ ویستی خۆی و پیاده‌کردنی هێز، که‌چی بۆ کورد گه‌ڕانه به دوای هێز یان ئایدیۆلۆژییه‌کی تر که له ده‌ره‌وه‌ی ویستی خۆی و هێزی ناوه‌کی خۆیه‌تی. دواجار ئیشی کورد خۆ فڕێدانه له باوه‌شی خوایه‌کی مردووه‌وه بۆ باوه‌شی خوایه‌کی تازه؛ به پاڵه‌وانکردنی هێزی راستڕۆی ئه‌مریکا و فه‌رامۆشکردنی ئه‌زموونی تێکشکاوی چه‌پڕۆییه.\nکێشه‌ی کورد له هه‌ڵبژاردنی هێزه ده‌ره‌کییه‌کاندا هه‌میشه که‌ژو هه‌وایه‌کی جیهانی له پشته‌وه بووه. گه‌ر له سه‌رده‌می چه‌پڕۆییدا سۆسیالیزم و سۆڤیه‌ت وێنای پشتیوانی گه‌لانی زۆرلێکراو و کۆله‌واران بوو، ئێستا به فره‌بوونی بازاڕ و کاڵا و خودپه‌رستی و تاکگه‌رایی مرۆڤه‌کا،ن وێنه‌ی مرۆڤی سه‌رکه‌وتووه…هتد.\nئه‌مڕۆ مادده و به سێنته‌ر بوونی خۆویستی مرۆڤ و هه‌ودا بوون به دوای که‌ل و په‌ل، دوا ئامانجی ژیانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کانه. ئه‌و ماشێنه‌ی که به ناوی به جیهانیببوون-گۆلوبالیزم ژیان و روانگه‌کانی مرۆڤ داده‌هێنێت، ئیتر نه بیرۆکه‌کان و نه خودی مرۆڤیش له توانای نه‌ماوه خاوه‌ن بنه‌مایه‌کی دیاریکراو بن. ئاکامی ئه‌و دیارده‌یه‌ش شپرزه بوونی بونیاتی مرۆڤ و ژیانه، که به مه‌رجه‌کانی ئه‌و هه‌موو گۆڕانه راناگات. گه‌رچی ره‌نگه هێشتا ئه‌و ماشێنه به ناو گۆلوبالیزمه به تۆڕه لێکچڕژاوه‌کانی ناخی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی داگیر نه‌کرد بێت، به‌ڵام له باری ده‌روونی، ئاگایی و خواستی په‌یوه‌ندییه‌کان توانیوویه‌تی مرۆی کوردیش به مۆده‌کانی و مه‌رجه‌کانی سه‌وداسه‌ر بکات. له ئاکامی ئه‌مه‌شدا تۆوی بونیاتێکی خودویستانه‌ی له کۆمه‌ڵگای کوردیدا چاندووه، که له مه‌یلی که‌ره‌سه و مۆده‌و فۆرم په‌رستی …هتد، ده‌سکه‌وتی ئابووریدا زه‌قده‌بێته‌وه. ئه‌و پرۆسه تازه‌یه‌ش نه‌ک هه‌ر بڕیار له‌سه‌ر تاکی کوردی ده‌دات، به‌ڵکو به کاریگه‌رییه‌کانی پێکهاتی کوردی کردووه به خولیایه‌ک بۆ بوونه ئامراز له پێناوی تێر کردنی خود.\nهه‌ڵبه‌ت له روانگه‌ی تێورییه‌وه له نوان به‌جیهانیببوون و جیهانگیریدا جیاوازییه‌ک هه‌یه، که ده‌بێ بیری لێبکه‌یه‌نه‌وه: له‌م نووسینه‌دا به‌جیهانیبوون، دیارده‌ی باڵاده‌ستی بازاڕ و لێکدانه‌وه نێگه‌تیڤه‌کان ده‌گرێته‌وه. چونکه جیهانگیری-گۆلوبالتێت له ئاستی تێوریدا روانگه هزری کۆمه‌ڵایه‌تی کولتورییه‌کان به گشتیی ده‌گرێته‌وه، لێره‌وه گه‌ر دوێنێ، له ژێر کاریگه‌ری چه‌پڕۆییدا کورد دوور له ویستی خود و خولیای که‌ره‌سه خۆی به گیانێکی به کۆمه‌ڵی مرۆی ئیدیالی په‌ره‌وه‌رده ده‌کرد، که‌چی ئه‌مڕۆ به پێچه‌وانه‌وه، خود و به‌رژه‌وه‌ندی، بگره له کاری سیاسیشدا، بۆته ئایدیال و پا‌ڵه‌وانی مرۆی کورد. به واتایه‌کی تر، گه‌ر دوێنێ کورد سه‌رقاڵ بووبێ به چاڵاکی سیاسی و رۆشنبیریی، وه‌ک ئه‌رکێکی نه‌ته‌وه‌یی و ئه‌خلاقی…هتد، که‌چی ئه‌مڕۆ توێژی سیاسی و رووناکبیریی کوردی، له پێناو به سێنته‌ر کردنی خود و خواسته ده‌سه‌ڵاتخوازه‌که‌ی، حه‌وداڵه به دوای خۆ گونجاندن له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی خاوه‌ن مادده و هێزی باودا.\nدواجار خه‌می ئه‌مڕۆی توێژه‌کان، به سیاسی، رووناکبیره‌وه، به ده‌راوێته‌کردنی ده‌گمه‌نێک له‌و توێژانه ، بۆ نموونه، بۆ لاوی کوردی تازه بابه‌ت، “په‌ڵه‌وان”ی له‌وه‌دا ده‌بینێته‌وه که ببێته گۆرانبێژێکی مه‌یله و ئه‌وروپی و له “کلیپ”ێکدا، وه‌ک گۆرانیبێژه رۆژئاواییه‌کان، به وێنه‌ی ئۆتۆمبیل و کیژێکی قژکاڵه‌وه، یان به ئاوازی له‌نجه و لاری کچه گۆرانینێژه pop و Rock ه‌کان له شاشه‌ی ته‌له‌ڤیزیۆن پیشانبدرێ، تاکو کیژ و کوڕی کورد له ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌دا به خۆیه‌وه سه‌ر سام بکات. هاوکاتیش له ئاستی کۆمه‌ڵدا، ئۆتۆمبیل و ته‌له‌فۆن مۆبایل و خانوو؛ ده‌سکه‌وته فۆرمالیتێیه‌کان، ئاواتی سه‌ره‌کی مرۆی کوردی پێکده‌هێنێت. به کورتی، به واته‌ی مرۆی کورد، گه‌ر دوا مۆدێلی ماشێنت له ژێر نه‌بێ که‌س به “پیاو”ت دانانێت.\nئه‌مڕۆ که‌سێکی رووناکبیر و لێزان له کن کورددا، پایه‌ی تێگه‌یشتن نییه له ئاستی زانین و ئاوه‌ز؛ چاڵاک بوون له بوارێکی سیاسی کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی و رۆشنبیریی، وێنای که‌سی سه‌رکه‌توو نییه، به‌ڵکو ده‌وڵه‌مه‌ندی و ئامانجی خود کردنه نێوه‌ند و موڵکداریی تایبه‌تی، یان خه‌می رووناکبیری زار قه‌ڵه‌باڵعی ئه‌مڕۆی کورد، ده‌رکه‌وتن و جێگه خۆشکردنه له که‌ناڵ و نێوه‌نده گه‌وره‌کانی ده‌سه‌ڵات…هتد. به واته‌یه‌کی تر، له روانگه‌ی ئه‌و پشتینه جیهانگیریی و “بوش”گه‌راییه‌ی که پێشتر ئاماژه‌م بۆ کرد، زاراوه سیلاک بووه‌کانی وه‌ک ئازادی تاکه‌که‌س، دێمۆکراتی، کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی، فێمێنیزم و قسه‌گه‌لێکی له‌م ته‌ررزانه بۆته رێگه‌خۆشکه‌ر بۆ هه‌موو مه‌یل و کرده‌یه‌کی ناڕه‌وا.\nئه‌مه‌ش سه‌ره‌تای کولتوور و نه‌ریتێکه که بووده‌ڵه‌یی و کولتوری جه‌ڵه‌بی، یان گه‌ڕه‌لاوژه‌ی خودویستی له پشته‌وه‌یه، نه‌ک وه‌رچه‌رخان و گه‌شه‌ی ئاوه‌ز و مه‌عریفه. به‌رهه‌می ئه‌و مۆده به جیهانیببوونه و “لیبرالیزم”گرییه نوێباوه‌ی کورد، به‌های فه‌رامۆشکردنی ویستی سه‌ربه‌خۆیی و به په‌ڕاوێزکردن، یان به که‌ره‌سه و فۆرمکردنی “خه‌ونی کورد” ه، نه‌ک گۆڕانێکی بونیادی له ئه‌زموونی تاڵی کوردیدا. ئه‌و دیارده نوێباوه‌ی کورد به بیانۆی ئه‌وه‌ی که دونیا گۆڕاوه، یان گوایه “سه‌رده‌می گۆلوبال، تاکگه‌رایی، نه‌مانی خه‌ونی ده‌وڵه‌تی کوردی و… هتد، بۆیه ده‌بێ کوردیش واز له داوای خه‌بات بۆ خه‌ونی کورد بێنێت و خه‌ریکی گووتنه‌وه‌ی ئه‌و ده‌سته‌واژه و قسه‌گه‌له بێت که ماشێنی به‌جیهانیبوون و بازاڕی سه‌رمایه‌داری و لیبرالیزمی نوێ به ره‌واجی کردووه. به‌هه‌مه‌حاڵ.\nبه‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌و روانگه‌یه به‌رهه‌می لیبرالیزم و کۆنسێرڤه‌تیڤی نوێ بێت؛ پۆستمۆدێرنیزم وه‌ک بنه‌مایه‌کی هزر له پشته‌وه‌ی بێت، که به‌رهه‌می کۆنتێکستی ئه‌و قۆناغه هه‌مه‌جۆرانه‌ی رۆژئاوان. که‌چی ئه‌و روانگه له‌گه‌ڵ ئاماده بوونی به‌ژن و باڵای سه‌ربازه‌کانی ئه‌مریکا له عێراقدا، له هیکڕا په‌نگده‌داته‌وه و روحی کورد له‌گه‌ل خۆیدا راده‌پێچێت، بێ ئه‌وه‌ی بوونی کورد لۆژیکێکی بۆ ئه‌و روانگه تازه‌یه هه‌بێت. له کاتێکدا، ئه‌گه‌ر ئه‌و روانگه تازانه‌ی ئاماژه‌یان پێکرا، له ئه‌وروپا به لۆژیکی لیبرالیزمی نوێدا بناسرێن، که‌چی جۆرج بۆش له سه‌رچاوه‌یه‌کی مه‌سیحگه‌راییه‌وه پیاده‌ی ئه‌و روانگه تازانه و سیاسه‌تی ده‌ره‌کیه ده‌کا. جێگه‌ی سه‌رنجه، ئه‌و روانگه و مانایانه لای ئێمه ده‌بنه باو و مۆده‌ی ده‌ڤۆکی، بێ ئه‌وه‌ی پرسیار بکه‌ین، ئێمه له کوێن و به‌چی و چۆن له‌گه‌ڵ ئه‌و دیاردانه مامه‌ڵه بکه‌ین!\nوێڕای ئه‌مانه‌ش، له بیرمان نه‌چێت پاش هاتنی هێزی ئه‌مریکا بۆ عێراق، هه‌موو به‌هایه ئه‌خلاقی و ئایدۆلۆگی کۆنپارێزی بۆش، که بۆرژوا و سه‌رمایه‌داره‌کانی ئه‌مریکا به خۆیه‌وه ده‌گرێته‌وه، ئه‌مه‌ش، بێ ئه‌وه‌ی ئێمه ئاگامان لێ بێت، ئه‌خلاقی خۆویستی به‌خشی به توێژی سیاسی و رووناکبیری کورد.\nکه‌چی چه‌پڕۆیی پێشووی کورد، چونکه روانگه‌ی دژه مولکداری تاکه‌که‌سی ئایدیالی بوو، ئه‌مه‌ش روحێکی قوربانی و خود فه‌رامۆشکردن و وه‌همی مرۆی ئایدیالی گۆشکرد. بۆیه کاری به کۆمه‌ڵی و گیانفیداکاریی و خۆبه‌ختکردن له پێناو کۆمه‌ڵ…هتد، جێگه‌ی پایه‌داری و نموونه‌ی مرۆی چاکه بوو بۆ کورد. ئه‌مه‌ش بوو به وێنه‌یه‌ک بۆ مرۆی سیاسی و رووناکبیر، که پڕ بوو له دووانه‌یی؛ به رووکه‌ش ئازادیخواز و خه‌باتگێڕ بوو، به ناوه‌ڕۆکیش هه‌ڵپه‌رست و ساخته بوو. به‌ڵام دواجار ئه‌و رووکه‌شیه وێنای ئایدیالی بوو بۆ نموونه‌ی مرۆی رووناکبیر و سیاسی. که‌واته خه‌ونی کورد له گیانی مه‌یله‌و ئایدیالی و ئایینی به‌رجه‌سته ده‌کرایه‌وه.\nلێره‌وه ئه‌رکی رووناکبیری جیاوازی کورد، گه‌ڕانه‌وه‌یه بۆ ماڵی رۆشنبیریی کوردی بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت سه‌رچاوه‌یه‌کی رۆشنبیریی کوردی ده‌سته‌به‌ر بکا بۆ خوێندنه‌وه‌ی روانگه رۆشنبیرییه‌کانی “ئه‌ویتر”. ده‌گمه‌نی ئه‌و زمانه جیاوازه له پانتایی رووناکبیری کوردی ئه‌مڕۆدا، یه‌کێکه له‌و کێشه رۆشنبیرییه خه‌مهێنه‌ره‌ی ژیانی کورد. هه‌ڵبه‌ت هیچ کۆمه‌ڵ و کولتوورێک بێ بوونی گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ک بۆ سه‌رچاوه‌کانی خۆی ناتوانێ خاوه‌ن گوتار و روانگه‌یه‌کی رۆشنبیریی، تونێکی تایبه‌تمه‌ندی کوردی، خۆی بێت. له ئاکامی فه‌رامۆشکردنی ئه‌و سه‌رچاوه رۆشنبیرییه‌ی ئه‌مڕۆی کورد، پانتایی رۆشنبیریی کورد هه‌ڵگری مێتود و روانگه‌یه‌کی نییه که بتوانێ زمانی خوێندنه‌وه و هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌یه‌ک بۆ خودی خۆی به‌رهه‌م بێنێت. له پانتای بڵاو کراوه پان و پۆڕه‌کانی کوردیدا ،ده‌سته‌واژه و تیۆرییه‌کان له شێوازێکی بێ ئاراسته و بێ پرۆژه و بێ ئاکامگیری، ئاپۆڕه ده‌کرێن.\nئاکام و رامانێک بۆ گه‌ڕان به‌دوای سه‌رچاوه‌کانی کوردییه‌وه\nهه‌ڵبه‌ت چه‌پڕۆیی له نیو سه‌ده‌دا، نه‌ک هه‌ر خه‌ونی کوردی رۆشن نه‌کرده‌وه، به‌ڵکو هه‌ستی خۆ به قوربانیدان و تاوانبار کردنی هێزی ده‌رکی کرد به روانگه‌یه‌ک بۆ کورد، بۆ ئه‌وه‌ی سه‌بووری دۆڕانه‌کانی بداته‌وه. ئاکامی ئه‌مه‌ش بوو به بنه‌مایه‌ک که ئه‌مڕۆ هێزی ده‌مڕاستی سیاسی و رووناکبیری کورد وێنای راستڕۆه‌ی و “بوش”گه‌رایی بکات به ئه‌و هێزه رزگارکه‌ره‌ی خه‌ونی کورد. لێره‌وه ئه‌و گۆڕانه له روانگه‌ی کورد، گۆڕانێکی بونیاتیانه‌ی نییه، به‌ڵکو گۆڕانێکه له ئاستی فۆرم و ناوه‌کان؛ کۆنپارێزی و “بوش”گه‌رایی، جێگه‌ی چه‌پڕه‌وه‌ی و سۆڤیتگه‌رایی ده‌گرێته‌وه؛ خودگه‌رایی و به‌رژه‌وه‌ندی تاکه ده‌سه‌ڵاتداره‌کان و ئامانجی ئابووری، له جیاتی روانگه‌ی به کۆمه‌ڵی و خۆ به فیدا کردن و خود فه‌رامۆشکردن، ده‌بێته ئایدیالی مرۆی کورد…هتد.\nله کاتێکدا گه‌ر بیرۆکه‌ی کۆنسێرڤه‌تیڤی، له دوای کاڵبوونه‌وه‌ی چه‌پڕۆیی کوردی هاتنی ئه‌مریکا، وه‌ک روانگه‌ی تازه ده‌بێته مۆده‌ی کورد، که‌چی ئه‌و کۆنسێرڤێتیڤه له بیسته‌کانی سەتەی بیسته‌م، به تایبه‌تی له رۆژگاری ده‌سه‌ڵاتی ئینگلیزه‌کان له عێراقدا، وه‌ک بیرۆکه‌یه‌کی خۆماڵی له ئاستی رووناکبیریی و سیاسیدا چاڵاک بوو. لێره‌وه ده‌کرێ ئاماژه به توێژێک له رووناکبیری کوردی بکه‌ین، که نه‌ک هه‌ر له ئاستی چاڵاکی رۆشنبیریدا خه‌مخۆر، یان هه‌ڵگری پرۆژه‌یه‌کی رۆشنبیریی سیاسی گۆڕانی بونیاتی کوردی بوون، به‌ڵکو له ئاستی سیاسی و کۆمه‌ڵاتیش ئاماده بوون. بیرۆکه‌ی ئه‌و پانتاییه رۆشنبیریی و سیاسییه له ره‌وتی “کۆمه‌ڵه‌ی سه‌ربه‌خۆی کوردستان” به‌رجه‌سته ده‌بێته‌وه.\nله‌وێدا کۆمه‌ڵێ رووناکبیری ره‌سه‌نی کوردی وه‌ک: “حه‌مدی به‌گ، جه‌میل سائیب، موسته‌فا به‌گی ساحێبقڕان، ره‌فیق حیلمی و چه‌ندان رووناکبیری تر وێنای ئاگایی کورد بوون، یان ده‌کرێ به میراتگری ده‌نگی خۆڕسکی شاعیری رۆح به‌رزی حاجی قادری کویی بناسین. هاوکاتیش شۆڕشی شێخ سه‌عید و شێخ مه‌حموود و شێخ نه‌هری و بگره سه‌رۆکی کۆماری مه‌هاباد، قازی موحه‌مه‌دی نه‌مر، دواجاریش بزاڤی “ژێکاف” له‌م روانگه راستڕۆیه‌دا به‌رجه‌سته‌ده‌بنه‌وه.\nئامانجی ئه‌و رووناکبیر و بزاڤه کوردیانه، له روانگه‌ی وشیار کردنه‌وه و دامه‌زراندنی رۆحیه‌تی کوردی ره‌سه‌ن بوو، نه‌ک وابه‌سته بوون به روانگه‌یه‌کی ده‌ره‌کی و لاسیکردنه‌وه، که ئێستا له ئاردایه. به بڕوای من، بۆ ئه‌وه‌ی یاده‌وه‌ری کوردی خاوه‌ن ئاگاییه‌کی خۆی بێت، ئه‌رکی زمانی تازه‌ی رووناکبیری کوردی ئه‌مڕۆ، خوێندنه‌وه و به‌رهه‌مهێنانه‌وه و به‌رده‌وامی ئه‌و سه‌رچاوه رۆشنبیرییه و سیاسیه‌ی کوردیه. ئه‌مه‌ش مانای ده‌رگا له‌سه‌ر خود داخستنی کورد نییه، به‌ڵکو ئاماده کردنی زمانی کوردی، ئاگاییه‌کی کوردیه له جیهانی رۆشنبیرییدا. به واتایه‌کی تر، به‌شدار بوونی کوردیه به گفتوگۆکردنی خودی خۆی له‌گه‌ڵ “ئه‌ویتر”دا.\nله پانتایی رۆشنبیریی کوردیدا، ئه‌و دیارده‌یه ئاماده‌یی هه‌یه. ئه‌مه‌ش له توێژێک له رووناکبیری شه‌سته‌کان و حه‌فتایه‌کاندا راشکاوتر به‌رجه‌سته ده‌بێته‌وه، که ده‌کرێ وه‌ک به‌رده‌وامیه‌ک راڤه‌ی بکه‌ین. لێره‌دا به یادهێنانه‌وه‌ی، ئه‌مین زه‌کی به‌گ، مه‌سعوود محه‌مه‌د،عه‌لائه‌دین سجادی، شاکر فه‌تاح، دوا به‌رهه‌مه‌کانی که‌مال مه‌زهه‌ر و چه‌ندان نموونه‌ی تر، ده‌کرێ به سه‌رچاوه‌ی ره‌سه‌نیتری جیهانبینی روانگه رۆشنبیریی و هزرییه‌کانی کورد بخوێنرێنه‌وه.\nله به‌رهه‌مه رۆشنبیرییه هزرییه‌کانی ئه‌و رووناکبیرانه‌دا، مێژووی کورد و تایبه‌تمه‌ندیی و جیاوازی و کێشه‌کانی بوونی کورد ئاماده‌ییان هه‌یه، که ئه‌مه‌ش یه‌کێکه له ئه‌رک و پرسیاره‌کانی ته‌واوی رووناکبیره جیهانییه‌کان. لێره‌دا ده‌بێ بزانین، ته‌واوی گفتوگۆیه‌کانی هزرڤان و فه‌یله‌سوفی رۆژئاوا، خوێندنه‌وه و دامه‌زاراندنه‌وه‌ی مێژووی پانتاییه هزریی و رۆشنبیرییه‌کانی سه‌رچاوه‌کانی خۆیه‌تی. که‌واته به واته‌ی نیتشه، گه‌ر ئه‌رکی فه‌یله‌سوفی تازه هاوێژانی ئه‌و رمه بێت که فه‌یله‌سوفانی پێشتر ئه‌نجامیان دابێت، ئه‌وه ئه‌رکی رووناکبیری تازه‌باوی جودا، ئه‌فراندن و دامه‌زراندنه‌وه‌ی ئه‌و ئاراسته رۆشنبیرییه ره‌سه‌نه‌ی کوردیه، که به‌رهه‌می تێڕاماندنی ماڵی کوردیه. به‌ڵام ئه‌و روانینه ره‌سه‌نه له جه‌م رووناکبیری باڵاده‌ستی ئه‌مڕۆ و دوێنی کورد، یان به واتای مه‌سعوود محه‌مه‌د، بۆ ئه‌و “رووناکبیره زار قه‌ڵه‌بالغه”ی ئێستای کورد، سه‌رچاوه‌کانی رۆشنبیریی کوردی له مه‌عریفه به‌ده‌ره و ده‌بێ فه‌رامۆشبکرێن.\nبه‌هه‌مه‌حاڵ، جێگه‌ی سه‌رنجه، هه‌ر له‌گه‌ڵ زاڵبوونی بیرۆکه‌ی چه‌پڕه‌ه‌ی و سۆسیالیزم، ئه‌و دیارده رۆشنبیرییه ره‌سه‌نه، یان کۆنسێرڤه‌تیڤه‌ی کورد، که ئاماژه‌م پێکرد، به مۆری “کۆنه‌په‌رستی” و “نامۆدێرن”ی گۆشه‌گیرکران له پانتایی رۆشنبیریی کوردیدا. ئه‌وه‌نده به‌سه، بۆ نموونه ئاماژه به به‌رهه‌مه‌کانی مه‌سعوود محه‌مه‌د بکه‌ین، که پڕ بایه‌خترین سه‌رچاوه‌ی کوردین، که‌چی ئه‌مڕۆ ئه‌و رووناکبیره زار قه‌ڵه‌بالغه‌ی کوردی، نه‌ک هه‌ر نایناسێت، به‌ڵکو ئه‌و رووناکبیر ده‌سه‌ڵاته سیاسییه‌ی ئه‌مڕۆ، وێڕای ئه‌و هه‌موو ” بۆنه” ، “فیستیڤاڵ” و “خه‌ڵات” به‌خشینه، که بۆ مه‌به‌ست و ملکه‌چکردنی رووناکبیره زار قه‌ڵه‌باڵغه‌کان و پرسیارێکی بێ نموودی رۆشنبیریی و کولتووری ته‌رخانی ده‌که‌ن، به یادی نییه بوارێک بۆ به‌رهه‌مه رێزداره‌کانی ئه‌و ته‌رزه رووناکبیره‌ی کورد بڕه‌خسێنێ. لێره‌وه هۆکاری ئه‌و فه‌رامۆشکارییه رۆشنبیریه‌ی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته سیاسی و رۆشنبیرییه‌ی ئه‌مڕۆی کورد، به تایبه‌تی له باشووری کوردستاندا ده‌رده‌که‌وێت، که به نیازی گه‌وره‌کردنی حیزبه‌کانییان رووناکبیر و کولتووری رووکه‌ش قوتده‌که‌نه‌وه.\nلێره‌وه ده‌بێ بگه‌ڕێینه‌وه لای ره‌فیق حیلمی، که وه‌ک نموونه‌ی رووناکبیری وریا، له یادداشتنامه‌که‌یدا جه‌خت له‌سه‌ر خودویستی و ساویلکه‌یی کورد ده‌کاته‌وه. به‌ڵام ره‌فیق حیلمی له پێناوی خه‌ونه کوردیه‌که‌ی له کاره‌که‌ی ده‌رده‌کرێ و بۆ به‌سه‌ر بردنی ژیان “زێڕ و زیوی ژنه‌که‌ی ده‌فرۆشێت”.\nکه‌واته ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ ده‌مڕاستی سیاسی و رۆشنبیریی کورد، به هه‌موو خۆ به جودا دانانه‌کانییه‌وه، به به‌رژه‌وه‌ندخواز و گه‌نده‌ل بناسرێنه‌وه، که‌چی ئه‌و ته‌رزه رووناکبیره‌ی که ناومان بردن، له نموونه‌ی ئیدیالی واقیعیدا به‌رجه‌سته ده‌بنه‌وه.\nدواجار بۆ ئه‌وه‌ی ئاره‌سته مێژوویه‌کانی کورد له‌و زمان و ره‌وانبێژی شپرزه باڵاده‌سته‌ی کورد سه‌ره‌تای دابڕانێک بگرێته‌به‌ر، ئه‌رکی رووناکبیر و سیاسه‌تمه‌داری کورد،راڤه کردن و پرسیارکرنه له بونیاتی ئاوه‌زی کوردی و دامه‌زراندنه‌وه‌ی سه‌رچاوه کۆنینه‌کانی ماڵی کوردیه.\n# بۆ زیاتر زانین سه‌باره‌ت به چه‌پڕۆیی راستڕۆی-کۆنپارێزی، کتێبی: ره‌یدار لاشۆن، گه‌له ئایدیۆلۆژیای سیاسی هاوچه‌رخ، وه‌رگێڕانی بۆ کوردی، ئاسۆس که‌مال، یارمه‌تیده‌ر بوو.\n(*) ئه‌و وتاره‌ی کاک فاروق ره‌فیق له یه‌کێک له ژماره‌کانی مانگی 11ی 20044، له هاووڵاتی بڵاو کراوه‌ته‌وه. له‌وێدا چۆمسکی وێنای هزرڤانێکی ئه‌مریکی زێده له پێویست وه‌رده‌گرێت. هه‌ڵبه‌ت من نیازم نییه ئاستی لایه‌نی زانستی زمانی چۆمسکی ره‌تبکه‌مه‌وه، به‌ڵام پێم وایه ئه‌و شێوازه به ئه‌فسانه‌کردنه، جێگه‌ی پرسیاره.\n# بۆ زیاتر زانیاری سه‌باره‌ت به رووناکبیر و بیرۆکه‌ی کۆنپارێزی خۆماڵی کوردی، کتێبی: ره‌فیق حیلمی، یادداشت هه‌رسێ به‌رگ.\n# بۆ زیاتر ئاگاداری ره‌سنییه‌تی روانگه هزرییه‌کانی مه‌سعودد محه‌مه‌د بڕوانه: کتێبی، مرۆڤ و ده‌وروبه‌ر، دوو به‌رگ، کتێبی، له په‌رۆشییه‌کانی ژیان، حاجی قادری کۆیی، گه‌شتی ژیانم، چه‌پکێک له گوڵزاری نالی و کتێبگه‌لی دیکه‌ی وی.\nبۆ خوێندنەوەی ئەم بابەتە بە پیدیئێف کلیکی ئێرەبکەن …..\nPrevious پێشه‌نگی شانۆی نامۆو ئه‌فسوونی رۆژهه‌ڵات … نووسینی : د. محه‌مه‌د جه‌لال — ئاماده‌كردنی : ڕێباز محه‌مه‌د جه‌زا\nNext له باڵندایی خود … جه‌لال به‌رزنجی


ئێران بەنیسبەت ئازادیی ئێنتێرنێتەوە لە خوارترین ئاستی جیهاندایە\n10:36 - 23 رەزبەر 2720\n"ماڵی ئازادی" یان "فریدۆم هاوس" کە ڕێکخراوەیەکی جیهانییە لە ڕاپۆرتی ساڵانەی خۆیدا بەنیسبەت ئازادیی ئینتێرنێتەوە، ئێرانی وەک یەکێک لە خراپترین وڵاتەکانی جیهان بە کەمترین ئازادیی ئێنتێرنێتەوە ناو لێ بردووە.\nڕۆژی دووشەممە ٢٣ی ڕەزبەر "ماڵی ئازادی" ڕاپۆرتی خۆی بەنیسبەت ئازادیی ئینتێرنێت بڵاو کردووەتەوە و لەودا هاتووە کە ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران بۆ سەرکوتی خۆپیشاندانەکان هێڵی ئینتێرنێت دەپچڕێنێت و ئێرانی لەو ڕوانگەوە وەک خراپترین وڵات لە ئاستی جیهاندا ناو لێ بردووە.\n"ماڵی ئازادی" بڵاوی کردووەتەوە: "ڕێژیمی ئێران بە بیانووی تەشەنەسەندنی کۆرۆنا، زیاتر لە جاران ئێنتێرنێت سانسۆر و کۆنترۆڵ دەکات".\nلەو ڕاپۆرتەدا باس لە مانگی پووشپەڕ کراوە کە کاتێک ملیۆنان کەس لە ئێران بە هەشتەگی "ئێعدام مەکەن" خوازیار بوون کە سێ کەس لە خۆپیشاندەران ئێعدام نەکەن لەو کاتەدا ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران هێڵی ئینتێرنێتی پچڕاند.


ئه‌نفالستان – له یادی ٣٠ ساڵه‌یدا ئه‌نفال، ئه‌و حیكایه‌تەی تائێستاش هه‌ر بۆ خۆمانی ده‌گێڕینه‌وه  . . محه‌مه‌د حه‌مه ساڵح تۆفیق\nله یادی ٣٠ ساڵه‌یدا ئه‌نفال، ئه‌و حیكایه‌تەی تائێستاش هه‌ر بۆ خۆمانی ده‌گێڕینه‌وه  . . محه‌مه‌د حه‌مه ساڵح تۆفیق\nنیسان 13, 2018 Omer ئه‌رشیف, ئه‌نفال, وتار لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە له یادی ٣٠ ساڵه‌یدا ئه‌نفال، ئه‌و حیكایه‌تەی تائێستاش هه‌ر بۆ خۆمانی ده‌گێڕینه‌وه  . . محه‌مه‌د حه‌مه ساڵح تۆفیق\nله یادی ٣٠ ساڵه‌یدا\nئه‌نفال، ئه‌و حیكایه‌تەی تائێستاش هه‌ر بۆ خۆمانی ده‌گێڕینه‌وه\n نووسینی: محه‌مه‌د حه‌مه ساڵح تۆفیق\nتێبینی: خوێنەری بەڕێز، رەنگە ئەم نووسینە بۆ یادی ١٠ ساڵە و ٢٠ ساڵەش هەر راست بێت و ئەگەر هەر لە سەر ئەم رێچکە و داروبارەی ئێستا بین پێدەچێت ئەم نووسینە بۆ یادی چل ساڵە و ئەولاتریش هەر راست بێت.\nراسته لای گه‌لانی جینۆسایدزه‌ده‌ی چه‌شنی ئێمه‌ی كورد، جینۆساید كۆن نه‌بووه‌و له مێژووی ئه‌نجامدان‌و به‌رپابوونیه‌وه لای ئه‌و میلله‌تانه هه‌ر رۆژه‌و هه‌ر جاره‌و كه‌ره‌سته‌یه‌كی له‌سه‌ر به‌رهه‌م دێنن بۆ ناساندن‌و ئاشناكردنی له پێشدا به نه‌وه‌و وه‌چه‌كانی خۆیانۆ‌و پاشانیش به دنیای ده‌ره‌وه‌ی خۆیان‌و هه‌ر هه‌موو ئه‌م كارانه‌ش بۆ ئامانجێكی سه‌ره‌كییه كه جارێكی تر تاوانی جینۆساید ده‌رهه‌قیان دووباره نه‌بێته‌وه‌و كوردی لێ بترازێت هه‌ر هه‌موو ئه‌و گه‌لانه تا ئێستا له‌م ئامانجه‌دا سه‌ركه‌وتوو بوون‌و نه‌یانهێشتووه لێیان دووباره بێته‌وه‌و له‌هه‌مان كاتیشدا كردوویانه به هۆكار‌و چه‌كێكی كاریگه‌ر بۆ به‌دیهێنان‌و به‌رجه‌سته‌كردنی ئامانجه نه‌ته‌وه‌یی‌و نیشتمانییه‌كانی تریان‌و به هه‌ماهه‌نگیی له‌گه‌ڵ ئه‌و یاسا نێوده‌وڵه‌تیانه‌ی كۆن نه‌بوونی كرده‌ی جینۆسایدیان چه‌سپاندووه كاری گه‌وره‌یان ئه‌نجامداوه‌و هه‌نگاوی زۆر كاریگه‌ریان بڕیوه‌و شكست‌و غه‌درێك كه له سه‌روه‌ختێكی مێژوودا به‌سه‌ریاندا هاتووه پێچه‌وانه‌یان كردووه‌ته‌وه به چه‌شنێك له سه‌ركه‌وتن‌و سوودی گه‌وره‌شیان لێوه‌رگرتووه بۆ پێشخستنی كۆمه‌ڵگاكانیان له بواری جۆراوجۆردا. ئه‌وان به‌م رێچكه‌یه‌ی گرتوویانه‌ته به‌ر رێز‌و قه‌درگرتنی جیهانی ده‌ره‌وه‌ی خۆشیان ده‌سته‌به‌ر كردووه‌و ئێستا به‌هه‌مان جۆش‌و خرۆشیی ئه‌و میلله‌تانه دنیا هاوسۆزیانه‌و وه‌ك خۆشیان ته‌واوی داواكارییان ده‌سه‌لمێنن‌و بگره له ره‌وتی خه‌باتی به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی چه‌وساندنه‌وه‌و ده‌سته‌به‌ركردنی مافی مرۆڤ‌و پرۆسه‌ی دیموكراتیزه‌كردندا تا دێت زیاتر‌و زیاتر پشتیوانییان لێده‌كرێت.\nئه‌ڵبه‌ته هه‌موو ئه‌مانه له خۆڕا نه‌هاتووه‌و بێگومان ئه‌قڵ‌و پلانی تۆكمه له پشت كاری ئه‌و میلله‌تانه‌وه‌یه كه كه رێنماییان ده‌كات وا به سه‌ركه‌وتوویی ره‌فتار بكه‌ن له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ی قڕكردن‌و جینۆسایده‌كانیاندا تا توانیویانە ئاوها به‌رگێكی رێز‌و پیرۆزییان به باڵادا ببڕن‌و كه‌س نه‌توانێت ئه‌و به‌ها‌و پیرۆزییه نیشتمانی‌و نه‌ته‌وه‌ییه‌یان بڕووشێنێت‌و پێشێلی بكات.\nله‌م رووه‌وه با نموونه‌ی جووله‌كه بهێنینه‌وه، هه‌رچه‌نده جیاوازیمان ئاسان‌و رێسمانه. ئه‌وان كه‌لێن‌و قوژبنی ئه‌م جیهانه پان‌و به‌رینه نه‌ماوه به تراجیدیای جینۆسایده‌كه‌ی خۆیان، واته هۆڵۆكۆست، ئاشنای نه‌كه‌ن‌و هه‌ست وسۆز‌و پشتیوانی گه‌لانی دنیا‌و بڕیار به‌ده‌ستانی بۆ لای خۆیان رانه‌كێشن‌و كارێكیان كردووه كه ته‌نانه‌ت له ئاستی تاكه‌كه‌سیشدا ئه‌گه‌ر كه‌سێك گومان بخاته سه‌ر مه‌رگه‌ساتیان په‌لكێشی دادگا ده‌كرێت‌و حوكمی یاسایی ئه‌و وڵاته وه‌رده‌گرێت. ئه‌وان تائێستاش قه‌ربووی مادی و مه‌عنه‌وی وه‌رده‌گرن له ده‌وڵه‌تی ئه‌ڵمانیای ئه‌م رۆژگاره كه به میراتگری حكوومه‌تی ئه‌ڵمانیای نازیی داده‌نێن و تا ئێستاش به‌نكه‌كانی سویسرا قه‌ره‌بووی میراتگرانی قوربانیانیان ده‌كه‌نه‌وه. له ئێستادا زیاد له دوو سه‌د مۆزه‌خانه‌و مۆنۆمێنت‌و شوێنی یاده‌وه‌ریی هۆڵۆكۆست له سه‌رانسه‌ری دنیادا هه‌ن‌و بێجگه له ئاشناكردن سه‌رچاوه‌یه‌كی زۆر باشیشن بۆ هاوكاری‌و پاره په‌یداكردن بۆ جووله‌كه. تائێستاش كه‌مپ‌و سه‌نته‌ره‌كانی گرت‌و له‌ناوبردنی جووله‌كه له ئه‌ڵمانیا‌و پۆڵه‌ندا‌و نه‌مسا‌و چه‌ندین وڵاتی دیكه‌ی ئه‌وروپادا جووله‌كه‌و غه‌یره جووله‌كه‌ی تێدا به‌ند كراوه‌و قه‌تڵوعام كراوه وه‌ك مۆرزه‌خانه ساڵانه ملیۆنان كه‌س سه‌ردانیان ده‌كه‌ن‌و هه‌ڵوێستی هاوسۆزی‌و پشتیوانی وه‌رده‌گرن له ئاست قوربانیانی جووله‌كه‌دا‌و هه‌ر كه‌سێ له ئێمه سه‌ردانی كه‌مپه‌كانی ئاوشڤیتز و ساكسنهاوزن‌و بۆخنڤاڵد‌و داخاو و مۆزه‌خانه‌كانی تری یاده‌وه‌ریی هۆڵۆكۆستی كردبێت ناتوانی له هه‌ستی مرۆڤایه‌تی خۆی داماڵێت‌و فرمێسكی سۆز‌و پشتیوانیی هه‌ڵنه‌ڕێژێت بۆ قوربانییه غه‌در لێكراوه‌كانی ئه‌و جینۆسایده. وا باسی ده‌كرێت كه هه‌ر سه‌رۆك وڵات یان وه‌فدێك یان ته‌نانه‌ت گه‌شتیاریش كه سه‌ردانی ئیسرائیل ده‌كات ده‌یبه‌نه مۆزه‌خانه‌ی «یاد ڤاشیم» كه مۆزه‌خانه‌یه‌كی گه‌وره‌ی زیندوو راگرتنی یاده‌وه‌ریی هۆڵۆكۆسته له‌وێ و هه‌موو كه‌س له ئینته‌رنێته‌وه ده‌توانێت زانیاریی له‌سه‌ر به‌ده‌ستبێنێت، كه هۆڵۆكۆست به ورده‌كارییه‌كانیه‌وه به‌رجه‌سته ده‌كات‌و به زۆربه‌ی زمانه زیندووه‌كانی دنیا ده‌یگه‌یه‌نێته ئه‌و كه‌سه‌ی سه‌ردانی ده‌كات. بێجگه له‌وه‌ش ئه‌م ده‌زگایه سه‌دان‌و بگره هه‌زاران سه‌رچاوه‌ی تێدایه له‌سه‌ر جینۆساید به‌گشتی‌و هۆڵۆكۆستی جووله‌كه به‌تایبه‌تی له كتێب‌و گۆڤار‌و فیلم‌و به‌ڵگه‌نامه‌ی جۆراوجۆر ئه‌م ده‌زگایه ساڵانه نزیكه‌ی په‌نجا هه‌زار كه‌س تێیدا مێژووی هۆڵۆكۆست ده‌خوێنێت، به خولی جۆراوجۆر و ئه‌مانه بریتین له سه‌ربازی ئیسرائیل‌و خوێندكاری زانكۆكان‌و جووله‌كه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیسرائیل. له‌م ده‌زگایه‌دا ئینستیتوتی توێژینه‌وه ساڵانه به‌رهه‌می زانستیی جۆراوجۆر له‌سه‌ر هۆڵۆكۆست ئه‌نجام ده‌دا‌و كۆنفرانس‌و سیمیناری بواره‌كانی جینۆساید‌و ده‌رهاوێشته‌كانی رێكده‌خات.\nهه‌ر له‌م ده‌زگایه‌وه تا ئێستا زیاد له بیست‌و پێنج هه‌زار كه‌سی غه‌یره جووله‌كه رێزلێنانیان بۆ كراوه، له‌وانه‌ی كه له سه‌رده‌می هۆڵۆكۆست‌و قڕكردنی جوله‌كه‌دا فریایان كه‌وتوون‌و ژیانی خۆیانیان خستووه‌ته مه‌ترسییه‌وه بۆ رزگاركردنی خێزانێكی جووله‌كه یان زیاتر له ده‌ستی نازییه‌كان و ئێستا به‌مانه ده‌وترێت چاكه‌كارانی میلله‌تانی تر‌و له باخچه مۆزه‌خانه‌ی یاد ڤاشیمدا دارێكیان به ناوه‌وه ده‌ڕوێنرێت‌و بێجگه له رێزی مه‌عنه‌وی له ڕووی مادییه‌وه بۆیان هه‌یه ره‌گه‌زنامه‌ی ئیسرائیل وه‌ربگرن بێجگه له ئیمتیازاتی تر‌و ئه‌م مافانه بۆ نه‌وه‌كانیشیان ده‌سته‌به‌ره.\nمن به‌ش به‌حاڵی خۆم كۆمه‌ڵێك مۆرزه‌خانه‌و یاده‌وه‌ریی هۆڵۆكۆستم له چه‌ند وڵاتێكی ئه‌وروپا بینیوه‌و سه‌ردانی وردی دوو كه‌مپی گرتن‌و قڕكردنی جووله‌كه‌م كردووه كه كه‌مپی ساكسنهاوزن له ئه‌ڵمانیا‌و ئاوشڤتیز له پۆڵه‌ندان‌و تا شوێنگه‌لێكی له‌و جۆره نه‌بینیت درك به سامناكیی ئه‌و تاوانه ناكه‌یت كه ده‌رهه‌ق به‌و قوربانییه بێتاوانانه‌ی جووله‌كه‌و خه‌ڵكانی تری وڵاتانی ئه‌وروپا ناكه‌یت كه چییان به‌سه‌رهاتووه له‌سه‌رده‌ستی نازییه‌كاندا.\nبه‌ڵام جووله‌كه به چاكی ئه‌م غه‌در‌و تاوانه‌یان قۆستووه‌ته‌وه‌و به زیره‌كی‌و پلانی تۆكمه‌و لێبوورده‌یی خه‌ڵكانی خاوه‌ن سامان‌و ده‌سه‌ڵاتیان له ده‌زگا‌و دامه‌زراوه‌كانی رۆژئاوا‌و ئه‌مریكادا ده‌وڵه‌تی ئیسرائیلیان دروستكرد و وه‌ك هێزێكی گه‌وره‌ش پێی خۆیان قایم كردووه‌و كه‌س ده‌ره‌قه‌تیان نایه‌ت، ئه‌گه‌رچی ده‌رپه‌راندن‌و سته‌می زۆریشیان له عه‌ره‌بی فه‌له‌ستین پاساوێكی نیه.\nنموونه‌ی دووه‌م ئه‌رمه‌ن‌و مامه‌ڵه‌كردنیانە له‌گه‌ڵ قه‌تڵ‌و عام‌و جینۆسایده‌كه‌یاندا له‌سه‌ر ده‌ستی ده‌وڵه‌تی عوسمانی كه له ساڵی 1915 دا گه‌یشته ترۆپك و نزیكه‌ی ملیۆن‌و نیوێكیان لێ كوژراو ده‌ربه‌ده‌ر كرا. ئه‌مانیش به پله‌ی دووه‌م له دوای جووله‌كه دێن بۆ ناساندن‌و ئاشناكردنی دنیا به جینۆسایده‌كه‌یان‌و توانیویانه زۆرێك له په‌رله‌مان‌و دام‌و ده‌زگاكانی دیموكراتی‌و مافی مرۆڤ دۆست له جیهاندا به‌لای خۆیاندا رابكێشن‌و پاڵپشتی مه‌سه‌له‌كه‌یان بن‌و ئه‌مڕۆ بێجگه له مۆزه‌خانه‌و یاده‌وه‌ریی جینۆسایدی ئه‌رمه‌ن له شاری یه‌ریڤانی پایته‌ختی ئه‌رمه‌نستان چه‌ندین مۆزه‌خانه‌و شوێنی یاده‌وه‌ریی دیكه‌ی ئه‌رمه‌ن له ئه‌وروپا‌و ئه‌مریكادا هه‌ن‌و جیهانیان پێ ئاشنایه‌و سه‌دان فیلم‌و به‌ڵگه‌نامه‌و كتێب‌و توێژینه‌وه له خزمه‌تی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا له كاردایه‌و به‌رده‌وام نه‌وه له دوای نه‌وه‌ی ئه‌رمه‌نی پێ ئاشنا ده‌كرێت‌و ملیۆنان کەس له جیهاندا هاوسۆز‌و پشتیوانیانه، سه‌رباری ئه‌وه‌ی كه توركیای ئه‌مڕۆ به‌ره‌نگاری دنیا بووه‌ته‌وه له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا جینۆسایدی ئه‌رمه‌ن ناسه‌لمێنێت‌و ئاماده نیه هیچ قه‌ره‌بوویه‌كی مادی‌و مه‌عنه‌ویی ئه‌رمه‌ن بكاته‌وه‌و تا بێت له ئاستی نێوده‌وڵه‌تیدا ناشیرین‌و دزێوتر ده‌بێت.\nئه‌ڵبه‌ته جینۆسایده‌كانی كه‌مبۆدیا‌و رواندا‌و دارفور‌و باشووری سوودان‌و میانمار‌و كۆسۆڤۆ و پێشتریش قڕكردن‌و راگواستنی دانیشتووانی ره‌سه‌نی كیشوه‌ری ئه‌مریكا، كه به هندییه سووره‌كان ناوزه‌د كراون‌و كیشوه‌ری ئوسترالیا‌و گه‌لێ شوێنی هه‌موو كه‌م تا زۆر جێی خۆیان كردووه‌ته‌وه له ویژدانی مرۆڤایه‌تی و ده‌زگا جۆراوجۆره‌كانی مافی مرۆڤ‌و بزوتنه‌وه رزگاریخوازه‌كانی میلله‌تان‌و دام‌و ده‌زگاكانی ئاشتیخوازی جیهان‌و نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كاندا‌و له ئێستا په‌ڵە‌ی ره‌شن له مێژووی مرۆڤایه‌تیدا به‌سه‌ر هه‌ڵپه‌و په‌لاماری سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی جیهان‌و ده‌رهاویشته‌كانی له كۆڵۆنی كردنی جیهانی سێیه‌م‌و دابین كردنی بازاڕی زیاتر بۆ كاڵا‌و چه‌ك فرۆشتن‌و قۆرخ كردنی نه‌وت‌و ئه‌ڵماس‌و ئاڵتون‌و كانزا‌و سامانه سروشتیه‌كانی تری سه‌ر زه‌وی‌و به‌رهه‌مهێنانی ناعه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و حكوومه‌تی سته‌مكار‌و تاكی فه‌رمانڕه‌وای دكتاتۆر‌و ره‌خساندنی زه‌مینه‌ی ناكۆكی‌و جه‌نگ‌و ئاشوب‌و ده‌ره‌نجامیش گه‌یشتن به لووتكه‌ی قڕكردنی به كۆمه‌ڵی گرووپی ئیتنی‌و ئاینی‌و ره‌گه‌زی كه به‌پێی یاسای نێوده‌وڵه‌تی پێناسه‌ی «جینۆساید» ی بۆ به‌كارهاتووه.\nله رۆژگاری ئه‌مڕۆدا جینۆساید و ناساندنی دنیایه‌ك ته‌م‌ومژ و به‌رژه‌وه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تی زلهێزه بڕیاربه‌ده‌سته‌كانی جیهانی لێئاڵاوه و به‌پێی چه‌مكی ململانێ‌و قازانج‌و زیان مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت له ئاستی زلهێزه ركابه‌ره‌كانی جیهان‌و به‌تایبه‌تی ئه‌مریكادا، كه به ئاشكرا سیاسه‌تێكی دووفاق و دژه مرۆڤایه‌تی پیاده ده‌كات له‌م بواره‌دا. له‌م رووه‌وه ناساندن‌و سه‌پاندنی مافی مادی‌و مه‌عنه‌ویی گه‌لانی گرفتاری ده‌ستی جینۆساید په‌یوه‌سته به ئاستی هۆشیاریی ئه‌و گه‌له‌وه كه تا چه‌ند په‌ی به مه‌ترسی‌و كاریگه‌ریی ئه‌و زامه ده‌بات كه‌وا كراوه‌ته جه‌سته‌و میكانیزم‌و پلانی سیاسی -ئابووریی – كۆمه‌ڵایه‌تی-فه‌رهه‌نگی چیه بۆ ساڕێژكردنی ئه‌و زامه‌و ره‌واندنه‌وه‌ی ئه‌و باره ترسناكه‌ی پرۆسه‌ی جینۆساید به‌سه‌ریدا هێناوه‌و كاریگه‌ریی ئه‌و میكانیزم‌و پلانه له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆی میلله‌ته‌كه‌و ده‌ره‌وه‌ی خۆی چیه و چۆن مامه‌ڵه بكات. ئه‌مه‌یان له حاڵه‌تی كورددا، به به‌راورد له‌گه‌ڵ میلله‌تانی تری هاوشێوه‌یدا، له ئاستێكی زۆر نزمدایه، چ له‌سه‌ر ئاستی میللی‌و په‌یوه‌ستبوون به نۆرم‌و به‌ها‌و پیرۆزییه‌كانی میلله‌ته‌وه‌و چ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌و حیزبانه‌وه كه لافی پێشه‌نگی‌و رابه‌رایه‌تیی لێده‌ده‌ن‌و له واقیعدا نوقمی بازرگانییه‌كی بێئامان بوون به خوێنی خه‌ڵكه‌وه.\nراسته ئێمه تا ئێستا، له عێراقدا، مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ رژێمێكی سیاسیی وادا ده‌كه‌ین كه له ناوه‌رۆكدا جیاوازییه‌كی ئه‌وتۆی نیه له‌گه‌ڵ رژێمی پێشوودا ته‌نها ئه‌وه‌یه كه به هۆكاری لاوازی‌و بێده‌سه‌ڵاتی هه‌مان ره‌فتاری پێشووی خۆی دووباره ناكاته‌وه. بێگومان گرووپه سیاسیی- ئاینی شیعه‌كان‌و به‌تایبه‌تی ده‌عوه هه‌ڵگری هه‌مان ئایدیای ناسیۆنالیستی عه‌ره‌بن‌و هه‌مان ره‌فتاری شۆڤێنیی نه‌ته‌وه‌ی سه‌رده‌ستیان هه‌یه، به‌ڵام له به‌رگێكی دینیی- مه‌زهه‌بیدا، كه پابه‌ندی‌و په‌یوه‌ستبوونیان به ئه‌جێندای ئیقلیمییه‌وه له هه‌موو ئیراده‌و خواستێكی نیشتمانی دایبڕیون. ئه‌ڵبه‌ته لایه‌نه سوننه ناسیۆنالیسته داخراوه‌كانیش له‌مان باشتر نین له دید‌وبۆچوون‌و ته‌نانه‌ت ره‌فتاریشیاندا‌و به‌رجه‌سته‌كاری هه‌مان ئایدیای به‌عسن. ئه‌م دوولایه‌نه به‌رده‌وام له مه‌ڵاسدان بۆ په‌لاماردانی كورد‌و سه‌ندنه‌وه‌ی ئه‌و چه‌رده مافه‌شی كه به هه‌وڵ‌و خه‌باتی خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌لایه‌ك‌و گۆڕانی بارودۆخی سیاسیی عێراق‌و ناوچه‌كه ده‌سته‌به‌ر بووه‌و مه‌سه‌له‌ی به‌شداریی هێزی سیاسیی كوردیش له حوكمی عێراقدا، كارێكه زیاتر ده‌چێته خانه‌ی خۆفریودانه‌وه.\nوه‌ك له هه‌ر شتێكی تر‌و ململانێكه‌شی له‌گه‌ڵ هێزه سیاسی‌و مه‌زهه‌بییه‌كانی تری عێراقدا زیاتر له شه‌ڕی ده‌سكه‌وت‌و تاڵانی ده‌چێت وه‌ك له‌وه‌ی شه‌ڕ‌و ناكۆكی بێت له‌سه‌ر مافی ره‌وای خه‌ڵك‌و ئه‌ڵبه‌ته هێزه به‌ناو سیاسییه‌كانی عێراقیش هه‌مان ئاكار‌و كرداریان هه‌یه‌و هیچ ره‌فتارێكیان له به‌رژه‌وه‌ندیی خه‌ڵكی عێراقدا نیه.\nئه‌ڵبه‌ته ناكرێ چاو له‌و راستییه‌ش بپۆشین كه هێزی دیموكراتخواز‌و نیشتمانپه‌روه‌ری راسته‌قینه له عێراق‌و كوردستاندا له ئاستێكی لاوازدایه‌و كاریگه‌رییه ئه‌وتۆی نیه تا دڵی پێخۆش بكرێت‌و رۆڵی كاریگه‌ری هه‌بێت له بنیاتنانی ده‌وڵه‌ت‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی مه‌ده‌نیدا كه یاسا‌و ده‌ستوور تێیدا سه‌روه‌ری بێت‌و به‌رجه‌سته‌كردنی مافی خه‌ڵك به قوربانیانی كۆمه‌ڵكوژی‌و جینۆسایده‌وه ئامانجی هێزه سیاسیه‌كان بێت‌و ئه‌وی كه هه‌ڵبژاردنی به‌ناو نوێنه‌رانی خه‌ڵكیشه له گه‌مه‌یه‌كی سیاسیی بێتام‌و شانۆییه‌كی كرچ‌و كاڵ وسێرك ئامێز به‌ولاوه هیچی تر نیه‌و ره‌وایی دانه به تاڵان‌و بڕۆی زیاتر‌و به پێچه‌وانه‌وه كۆمه‌ڵگه‌ی عێراقی‌و كوردستانیش به‌ره‌و هه‌ڵدێری زیاتر‌و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی زیاتر بردووه‌و كار به راده‌یه‌ك كه‌وتووه كه به‌هاكانی خه‌بات‌و قوربانیدان تا ئاستێكی ترسناك كاڵبووه‌ته‌وه‌و كاریگه‌رییان له ناخ‌و ویژدانی خه‌ڵكدا كه‌مبووه‌ته‌وه، له‌كاتێكدا كه ئه‌مه‌یان له مێژووی تێكۆشانی خه‌ڵكدا پیرۆزییه‌كی گه‌وره‌ی هه‌بوو له پێوه‌ری نیشتمانپه‌روه‌ریدا، كه‌چی ئێستا به ده‌ردێك چووه هیچ كه‌س خۆزگه‌ی پێناخوازێت‌و بێگومان سووچ‌و گوناهی گه‌وره‌ی ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆی ئه‌و حیزب‌و هێزانه‌ی وڵاتیان به‌م ده‌رده بردووه. به‌ش به حاڵی ئه‌م «هه‌رێمه جوانه‌شمان» له ساڵی 1991 وه هێزه باڵاده‌سته‌كانی كه‌مترین پلانیان له هه‌گبه‌دا نه‌بووه بۆ بنیاتنانه‌وه‌ی كوردستان پاش ئه‌و هه‌موو ماڵوێرانی‌و سووتماكییه‌ی رژێمه‌كانی پێشووی عێراق به‌سه‌ردا هێنای، به پێچه‌وانه‌وه‌و له ئه‌نجامی بێلایه‌نی‌و ململانێیه‌كی ناڕه‌وا‌و دزێودا و دواجاریش گه‌نده‌ڵییه‌كی بێئاماندا ته‌واوی پردی خه‌ڵكیان دا به ده‌م ئاوه‌وه‌و له جیاتی بنیاتنانی پێگه‌و زه‌مینه‌ی قه‌واره‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی تۆكمه، كه چه‌ندین نه‌وه‌ی میلله‌ت به‌رخوودانی بۆ كرد‌و قوربانی زۆری دا، تا گه‌یشته لووتكه‌ی قڕكردن‌و جینۆساید كه‌چی تا هات پایه‌كانیان له‌رزۆك‌و لاواز كرد‌و خه‌ڵكیان نائومێد‌و هه‌ناسه سارد كرد تا ئه‌و ئاسته‌ی ئێستا خه‌ڵكی كورد به‌گشتی زۆر به‌گومانه‌وه ته‌ماشای ئه‌م پرۆژه ناسیۆنالیستیه‌ی خۆی بكات بۆ به‌رجه‌سته‌كردن و ده‌سته‌به‌ركردنی لانی كه‌می هیوا‌و ئاواته نه‌ته‌وه‌یی‌و نیشتمانییه‌كانی‌و ئه‌وه‌ی كه حیزبی كوردیش وه‌ك دروشمی سیاسی به‌رده‌وام جاڕی بۆ ده‌دا خه‌ڵكه‌كه پێی وایه له پرۆژه‌ی ناسیۆنالیزمی عه‌ره‌بی زیاتری پێ نیه له‌مه‌ڕ یه‌كخستنی ریزه‌كانی عه‌ره‌ب‌و سه‌ندنه‌وه‌ی مافی فه‌له‌ستین‌و «فڕێدانی ئیسرائیل بۆ ناو ده‌ریا» ئێستا له سایه‌ی ئه‌م پرۆژه نه‌ته‌وه‌ییه‌ی حیزبه عرووبییه‌كانی سه‌روه‌ختێكی به‌ناو بووژانه‌وه‌و گێڕانه‌وه شكۆمه‌ندیی مێژووی فتوحاتی عه‌ره‌ب، له‌هه‌ر ساتێكی مێژوویان زیاتر په‌ڕاگه‌نده‌و لاوازن‌و له هه‌ر ساتێكی مێژوویان زیاتر نائومێد‌و پشووسوار‌و وابه‌سته‌ی ئه‌ملا‌و ئه‌ولان‌و له بری ئه‌وه ئیسلامی سیاسی بووژایه‌وه و به»به‌هاری عه‌ره‌بی» زیاتر بنكۆڵی كردن. تۆ بڵێی پرۆژه‌ی ناسیۆنالیستی ئێمه‌ی كورد له‌وه‌ی عه‌ره‌ب زیاتر پێبێت!\nكورد ده‌ڵێ مانگه‌شه‌و سه‌ر له ئێواره دیاره‌و كاری ئێمه‌ش له‌م په‌نده‌ی تێپه‌ڕاندووه‌و هه‌ر بوارێك ده‌ستی بۆ ده‌به‌یت وێرانه‌یه، له ئه‌نجامی بێپلانی‌و كاری سه‌رپێی‌و ئه‌مڕۆ با وابێت خوا كه‌ریمه بۆ سبه‌ی.سه‌باره‌ت به كه‌یسی جینۆسایده‌كه‌شمان هه‌روا مامه‌ڵه‌مان له‌گه‌ڵ كردووه. راسته وه‌ك پێشتر باسم كرد ئه‌و ئه‌قڵ‌و ره‌فتاره‌ی ئێستا حوكمی عێراق ده‌كات شتێكی ئه‌وتۆی جیاوازی نیه له‌گه‌ڵ رژێمی پێشوو و له بواری ناساندنی ئه‌نفالدا و هه‌روه‌ها جینۆسایده‌كانی تریش، نه‌هاتووه‌ته ژێرباری قه‌ره‌بووی مادی‌و مه‌عنه‌ویی قوربانیان‌و به‌جێماوان له ئۆپه‌راسیۆنی تاوانه‌كان، سه‌رباری بڕیاری به‌جینۆساید ناساندنی له دادگای باڵای تاوانه‌كانی عێراق‌و په‌رله‌مان‌و حكومه‌تی عێراق، ئه‌و حكومه‌ته‌ی به‌پێی یاسای نێوده‌وڵه‌تی‌و به‌پێی عورفی دیپلۆماتێكی جیهانی میراتگری حكومه‌ته‌كانی پێش خۆیه‌تی، كه‌چی ئاماده نیه پۆزش بۆ گه‌لی كورد بێنێته‌وه له‌پای تاوانه گه‌وره‌كانی كه ده‌رهه‌قی كراوه، له‌كاتێكدا سه‌رۆكی ئه‌ڵمانیای دوای سه‌رده‌می نازییه‌كان به‌پێی خۆی ده‌چێته ئیسرائیل‌و له په‌رستگای سه‌ره‌كیی جووله‌كه‌دا (سیناگۆگ) به‌ناوی گه‌لی ئه‌ڵمانیا پۆزش بۆ گه‌لی جووله‌كه ده‌هێنێته‌وه له پای ئه‌و تاوانه‌ی نازییه‌كان كاتی خۆی ئه‌نجامیان داوه. به‌هه‌مان شێوه‌ش پۆزش هێنانه‌وه‌ی ژاپۆن بۆ ئه‌و قێزه‌ونه‌ی له جه‌نگی جیهانی دووه‌مدا سوپای ئیمپراتۆریه‌تی ژاپۆن له‌كاتی داگیركردنی كۆریا‌و به‌شێك له چین‌و باشووری رۆژهه‌ڵاتی ئاسیا كاتێ كه زیاد له دووسه‌د هه‌زار ژنی گه‌نجی ده‌سبه‌سه‌ر كرد‌و به‌كاری ده‌هێنان بۆ ئاره‌زووی سێكسی سه‌ربازه‌كانی و ئه‌مه‌ش ناونرا «جینۆسایدی رابواردن» ژاپۆن ئه‌م پۆزشه‌ی له‌م ساڵانه‌دا هێنایه‌وه بۆ ئه‌و وڵاتانه‌و كه‌س‌و كاری ژنه قوربانیه‌كان، له‌كاتێكدا كه حكوومه‌تی ئێستای چ په‌یوه‌ندییه‌كی نیه به‌و حكومه‌ته میلیتاریسته‌ی له‌و سه‌رده‌مه‌دا ئه‌و تاوانه‌ی ئه‌نجامداوه ته‌نها ئه‌وه نه‌بێت كه حكومه‌تی ئێستا میراتگره.\nباشه با وایدانێین كه عێراق هیچی ئه‌مانه ناكات، كه وڵاتان‌و میلله‌تانی شارستانی كردوویانه‌و ئه‌ڵبه‌ته ئه‌وانیش ئه‌گه‌ر فشار نه‌بووبێت له‌خۆوه نه‌یانكردووه، ئه‌ی ده‌بوو خۆمان وه‌ك خه‌ڵك‌و وه‌ك هێزی سیاسی و وه‌ك حكوومه‌ت‌و وه‌ك دام‌و ده‌زگا جۆراوجۆره‌كانی زانكۆ و په‌روه‌رده‌و وه‌زاره‌تی په‌یوه‌ندیدار (كه پێموایه هه‌مووی هه‌ر په‌یوه‌ندیداره)و رێكخراوی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی‌و مافی مرۆڤ‌و چی چیتر چیمان بكردایه‌و بیكه‌ین؟ ئه‌ی نه‌ده‌بوو له‌و چه‌ند بینا ره‌ق‌و ته‌ق‌و بێناوه‌رۆكه‌ی كاتی پاره زۆرییه‌كه بێ پرس‌و ڕا به شاره‌زا‌و پسپۆرێكی ده‌ره‌كی‌و ناوخۆی قوتمان كردنه‌وه به حیساب مۆنۆمێنت‌و یاده‌وه‌ریی ئه‌نفال‌و كه‌یسه‌كانی تر جینۆسایدمانن كه‌چی هیچ شتێكی ئه‌وتۆ به‌ده‌سته‌وه ناده‌ن‌و نه مۆزه‌و نه یاده‌وه‌ری‌و نه مێژووی دوێنێی قوربانی‌و نه پانوراما و نه سه‌رچاوه‌و به‌ڵگه گه‌لێكی ئه‌وتۆ ئه‌گه‌ر كه‌سێكی غه‌یره خۆمان رووی تێكردن شتێك له مێژووی دوێنێی تاوانه وه‌ده‌ست بێنێت. باشه خۆ ئه‌مه كارێكی ئاسان بوو، ته‌نها تۆزێك وردبوونایه‌ته‌وه له‌و مۆزه‌و مۆنۆمێنت‌و كارانه‌ی خه‌ڵكانی تری هاوشێوه‌ی ئێمه بۆ جینۆسایده‌كانیان كردوویانه‌و به‌پێی توانا یه‌ك له چلانتان وه‌ربگرتایه‌و هیچیتر. یان ئه‌وه‌تا هه‌ندێك خه‌ڵكی به‌ناو بڕیار به‌ده‌ست ئه‌و شوێنانه‌شیان بینیوه‌و به‌ڵام هێنده‌ی بایه‌خ به ئیفاد‌و گه‌شت‌و سه‌یرانه‌كه‌ی داوه نیو هێنده له خۆی نه‌پرسیوه با شتێكی له‌م چه‌شنه ئه‌نجام بده‌م‌و هه‌ر سه‌رپێیانه‌و به‌پێی میزاجی شه‌خسی له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌كه‌دا مامه‌ڵه‌ی كردووه، یان ئه‌وه‌تا نه گۆشت به قه‌ساب‌و نه نان به‌نانه‌وا سپێردرا و ته‌واوی مه‌سه‌له‌كانمان بوون به قوربانی خاترانه‌و ململانێی پڕ سه‌یر‌و سه‌مه‌ره. ئاخۆ تا ئێستا كه بیست‌و نۆ ساڵ تێپه‌ڕیوه ئێمه له خۆمان پرسیوه ئه‌وه بۆ كه‌یسی ئه‌نفال‌و بێگومان جینۆسایده‌كانی تریش به‌م ره‌نگه‌یه‌و له 14/4 بترازێت یان 16/3 بۆ هه‌ڵه‌بجه ئیتر باسێكی ئه‌وتۆیان له‌سه‌ر نیه‌و ئه‌و رۆژه‌ش ته‌نها گریان‌و ڕۆڕۆی رووكه‌ش‌و وتاردانی بێناوه‌رۆك، كه هه‌موو ساڵێك وه‌ك خۆیان دووباره ده‌بنه‌وه‌و هه‌ندێك گور‌و هووڕی میدیا‌و ته‌له‌فزیۆنه ناوخۆییه‌كان‌و نمایشێكی رووكه‌شانه‌ی ئه‌م په‌رله‌مانتار له‌ولا‌و ئه‌و وه‌زیر له‌ملا، كه له موزایه‌ده‌ی سیاسی تێپه‌ڕ ناكات له‌كاتێكدا كه به‌جێماوی قوربانی هه‌ر به خه‌م‌و ده‌ردی خۆیه‌وه ده‌تلێته‌وه‌و ساڵ به ساڵ چه‌ندانیان به نائومێدی‌و كۆمه‌ڵێك زام‌و نه‌خۆشیی ده‌روونییه‌وه سه‌رده‌نێنه‌وه. لای ئێمه قوربانی هه‌ر به‌شی كوڕووزانه‌وه‌یه‌و ته‌نها بووه به مه‌خلووقێكی پاسیڤ‌و چاو له ڕێ و كه‌س به هاناوه نه‌هاتوو، كه‌چی هه‌موو قوربانیان هۆڵۆكۆست لای جووله‌كه به «قاره‌مان» له قه‌ڵه‌م ده‌درێن‌و به كرده‌وه‌ش هه‌ر به‌و چه‌شنه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ كه‌سوكار‌و نه‌وه‌ی به‌جێماویاندا ده‌كرێت. ئه‌مڕۆ له پاش بیست‌و نۆ ساڵ سه‌رۆك خێڵێكی «موقاتیل»و كه‌وڵ سووری به‌ر له‌شكری ئه‌وی رۆژێی سوپا كوردكوژه‌كه‌ی به‌عس پاش سه‌نگه‌ر گۆڕینێكی ساده‌ی ته‌نها له كورد چوو، ئیمیتیازه‌كه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی زیادی كردووه‌و بڕیار به ده‌ستیشه‌و كه‌سیش بۆی نیه له ئاستیدا سه‌ربه‌رز بكاته‌وه، له‌كاتێكدا قوربانییه‌كه و كه‌س‌و كاری به‌جێماوی هه‌ر به سه‌ركزی خۆی ده‌خواته‌وه‌و كه‌سیش لای لێناكاته‌وه‌و وتاردان‌و سمڕسمڕی بابای خوتبه‌چی هیچ له باره گرانه‌كه‌ی ده‌روونی ئه‌م كه‌م ناكاته‌وه.\nئه‌مڕۆ له جیاتی ئه‌وه‌ی خه‌ڵكه قوربانیه‌كه له‌سه‌ر ئه‌رز‌و ئاوی خۆی له گونده‌كاندا بڕوێنرێته‌وه‌و بكرێنه‌وه به‌خه‌ڵكه به‌رهه‌مهێنه كشتوكاڵییه‌كه‌ی جاران و هاوكاریی ئه‌م بواره بكرێن، ئه‌و وه‌چانه‌یان كه به‌جێماون‌و پێگه‌یشتن كرانه پۆلیس‌و پاسه‌وان‌و پشت به‌ستوو به ئابووریی به‌رخۆر و له ئوردوگا به‌دناوه‌كانی زه‌مانی رژێمی پێشوودا جێگیر كرانه‌وه‌و خرانه پاڵ سوپا به‌رخۆره بێ به‌رهه‌مه‌كه.\nئه‌مڕۆ نه‌وه‌ی نوێ له دام‌و ده‌زگای په‌روه‌رده‌و زانكۆكاندا هیچ شتێك له‌سه‌ر مێژووی دوێنێ فێر ناكرێت‌و ته‌نها له دروشمه‌كانی میدیا‌و گێڕانه‌وه‌ی حیكایه‌ته‌كانی دوێنێ شتێكی كاڵ‌و كرچ له‌باره‌ی ئه‌نفال و جینۆسایده‌وه ده‌درێت به گوێیدا‌و هیچ هۆكارێك نیه له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا قووڵ بێته‌وه‌و زۆرێكیشی ئه‌وه‌نده وشه‌ی جینۆسایدی بۆ وتراوه‌ته‌وه هه‌ر له توێكڵه‌كه‌ی تێگه‌یشتووه‌و خه‌ریكه وه‌ك وشه‌گه‌لی جاش‌و گه‌نده‌ڵی له مانای راسته‌قینه‌ی خۆی داده‌نرێت‌و كاڵ ده‌بێته‌وه.\nئه‌مڕۆ ئه‌نفال‌و جینۆساید كراوه‌ته ئه‌و حه‌كایه‌تی گورگانه شه‌وێیه‌ی كه‌سی پێ ژیر نابێت‌و واش له خه‌ڵك كرا دڵی به‌وه‌ش خۆیش نه‌بێت هیچ نه‌بێت بۆ ساتێكی ئارامبه‌خش به ده‌روونی خۆی بچێته سه‌ر مه‌زاری ره‌مزیی ئازیزیانی.\nئه‌م حیكایه‌ته ئێستا فرمێسكی له چاوی چژنه كوڵۆڵه‌كانیشدا وشك كرد‌و چیتر به‌كوڵ نالاوێنن و توانیان نه‌ما‌و پشتیان له‌ژێر باری خه‌م چه‌می.\nئه‌مڕۆ ئێمه ئه‌م حیكایه‌ته به‌م دۆخه‌ش هه‌ر بۆ خۆمانی ده‌كه‌ین‌و كه‌سی ده‌ره‌وه‌ی خۆشمان زۆر گوێ ناگرن‌و زۆرێكیشیان هێشتا هه‌ر به‌گومانن و راستی‌و دروستیی تاوانه‌كه به ته‌واوی ناسه‌لمێنن چونكه خۆمان لێی بێباكین‌و بایه‌خدانمان به ئاقاری تردا رۆیشتووه ئێمه هێشتا ئه‌نفالمان له پشتی خۆمانه‌وه به جێنه‌هێشتووه‌و تائێستاش له ناوجه‌رگه‌ی ئه‌و مێژوودا ده‌چین‌و هێشتا نه‌بووین به هۆكاری به‌ربه‌ست‌و دووباره نه‌بوونه‌وه‌ی ئه‌وه‌تا دوێنێ ئێزیدی‌و خه‌ڵكانی ترمان داعشی تاوانكار په‌لكێشی ئه‌نفالێكی تری كردن‌و له سه‌رده‌می ئه‌نفالی به‌عس خراپتری پێكردن. ئه‌ڵبه‌ته داعشی تریش به‌ڕێویه‌و كێ ده‌ڵێ خراپ‌و خراپتر نابینین‌و ئه‌گه‌ریش له خۆمان بپرسین بۆ ئه‌وه وه‌ڵام حازر به‌ده‌سته‌و كه‌مته‌رخه‌می‌و بایه‌خ نه‌دان به مێژوومان و ده‌رس وه‌رنه‌گرتن لێیه‌وه باشترین به‌ڵگه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ترسی ئه‌نفال‌و ئه‌نفالی تریشمان لێ بنیشێت‌و ئه‌گه‌ر له مه‌ترسیی دۆخی سه‌ختی خۆمان وه‌ئاگا نه‌یه‌ینه‌وه هه‌ر زوو به گورگان خواردوو چووین.\nئه‌مڕۆ ره‌نگه هاوشێوه‌مان له‌سه‌ره ئه‌م زه‌وییه ته‌نها ده‌وڵه‌تی باشووری سوودان بێت، كه پێش چه‌ند ساڵێك ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی خۆیان راگه‌یاند‌و سه‌رۆكی سوودانیش كه ێی جیابوونه‌وه، پیرۆزیایی لێكردن‌و لاریی له‌و سه‌ربه‌خۆییه نه‌بوو، ئێمه‌ش كۆڵێك دڵمان به‌وه خۆش بوو و ده‌مانه‌وێ رێچكه‌ی ئه‌و بگرین كه‌وا گه‌لێك ئێمه ئاسا له خه‌باتی رزگاریخوازیدا ده‌یان هه‌زار قوربانی به‌خشی‌و جینۆسایدیشیان به‌رانبه‌ر ئه‌نجامدرا. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌هه‌ر وه‌ك خێڵ مانه‌وه‌و نه‌بوون به نه‌ته‌وه‌و له‌سه‌ر نه‌وتی پارێزگای ئابیە و كانزای تر دوو خێڵی سه‌ره‌كییان نیشتنه سكی یه‌كتر، خێڵی سه‌رۆك و خێڵی جێگری سه‌رۆك، كه پێشتر هه‌ردوكیان ره‌مزی رابه‌رایه‌تی‌و قوربانیدانی گه‌له رزگاریخواز‌و ره‌شوڕووته ئه‌فریقییه‌كه‌ی باشووری سوودان بوون. ئێستا ئه‌وانیش گه‌نده‌ڵی‌و بازرگانیی نه‌وت و ململانێی نێوانیان له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌و پرزه‌ی لێبڕیون‌و جاڕدانی ده‌وڵه‌ت و ئه‌و فرمێسكانه‌ی له‌سه‌ر گۆڕی جۆن گارانگی رابه‌ریان هه‌ڵیانرشت له كاتی جاڕدانی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌دا دادی نه‌دان‌و خه‌ڵكه‌كه‌ی ئێستا له جاران برسی تر‌و ماڵوێرانترن‌و شاخی په‌شیمانییان لێڕواوه.\nمن لێره‌دا ده‌پرسم ئاخۆ ئێمه به‌م دار‌وباره‌مانه‌وه له كێ ده‌چین، له قه‌ومی جووله‌كه، ئه‌رمه‌ن، رواندا، كه‌مبۆیا، ڤێتنام، كۆسۆڤۆ یان له باشووری سوودان ده‌چین. ئاخۆ ئه‌گه‌ر فریای خۆمان نه‌كه‌وین، كه لاموایه هێشتا نه‌چووه بچێت، له باشووری سوودان‌و سۆماڵ‌و یه‌مه‌ن‌و سوریا، كه زۆر هاوشێوه‌ی ئێمەن خراپترمان به‌سه‌ر نایه‌ت‌و كورده له‌گه‌ڵ تۆمه!


زیانەكانی سیستەمی مەركەزی\nئەگەر سەیری پرۆژە حكومیەكان بكەین لە هەرێمی كوردستاندا، ئەوا دەبینین كە نەك هەر ژمارەی پرۆژە حكومیەكان لە هەولێری پایتەخت زۆر زیاترە لە پارێزگاكانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی گەرمیان و ڕاپەڕین، بەڵكو كوالیتیشیان لە هەولێری پایتەخت زۆر بەرزترە لە چاو شارەكانی تردا. چونكە كە نیزامی سیاسی و ئابوری مەركەزی بوو، هەتا لە پایتەخت دوركەویتەوە، حكومەت لاواز دەبێت، و چاودێری و لێپرسینەوە كاڵ دەبێتەوە، وە لە ئەنجامدا ژمارە و كوالیتی پرۆژە گشتییەكانی دهرهوهی پایتهخت دادەبەزن.\nسیستەمی سیاسی و هەروەها پرۆسەی بڕیاردان لە كوردستاندا تهواو مەركەزیە، كە ئەمەش كاری دامودەزگاكانی لە پارێزگاكان پەكخستووە و ناعەدالەتی جوگرافی زیاد كردووە. پۆلێنكردن و هەڵبژاردنی كات و شوێنی هەر پرۆژەیەكی خزمەتگوزاری كارێكی گرانە و پەیوەستە بە چەندەها فاكتەری ناوخۆییهوه، كە تەنها حكومەتی خۆجێی دەتوانێت بڕیاری لێبدات، لەبەر ئەوەی زانیاری لەسەر ناوچەكەی خۆی زیاترە وەك لە حكومەتی ناوەندی. لە وڵاتە پێشكەوتوەكاندا، حكومەتی خۆجێیی بڕیاردهدات لە پرۆژەی خزمەتگوزاری جیاواز لە شوێن و كاتی جیاوازدا، هەروەها پارهیان بۆ دابیندهكات. لە كوردستاندا لە جیاتی حكومەتی خۆجێی، حكومەتی ناوەندی و وهزارهتهكان لە هەولێر بڕیاردەدهن چ پرۆژەیەك و كەی و لە كوێ جێبەجێ دەكرێن و چۆن بودجەیان بۆ تەرخان دەكرێت. ئەم جۆرە سیاسەتە مەركەزیە كاری دام و دەزگا خۆجێیەكانی پەك خستووە لە دەرەوەی پایتەخت.\nسەرباری قەیرانی ئابوری لە هەرێمی كوردستاندا، لە هەولێری پایتەخت نەك هەر شەقامی ١٠٠ مەتری، بەڵكو شەقامی 120 مەتریش تەواوكراوه و وا خەریكە شەقامی ١٥٠ مەتریش ئەكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە، لە سلێمانی هێشا شەقامی 100 مەتری جێبەجێ نەكراوە و بە بیانوی جیاجیاوە دەخرێتە پەراوێزەوە. ئەمە زوڵمێكی ئاشكرای پارتیە لەم سنورەی دەكات، كە بۆ سنوری خۆی بودجە هەیە و بۆ ئەم سنورە نیە. بەڵام پارتی بۆ ئەوەی گلەیی نەیەتە سەر و نەڵێن بۆچی بۆ هەولێر بودجە هەیە و بۆ سلێمانی نیە، ناچار سەرۆكی حكومەت لێدوانێكی ساختەی بۆ میدیاكاندا و وتی گوایە كۆمپانیایەكی خۆماڵی لەسەر بودجەی خۆی و بە قەرز ئەو پرۆژەیەی جێبهجێكردوه.\nئەمە گاڵتەكردنە بە عەقڵ و هەستی هاوڵاتیانی ئەم سنورە. بۆچی؟ چونكە لە كاتێكدا زۆرینهی هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستان ئەزانن كە جادەی ١٢٠ مەتری كە درێژیهكهی ٣٨ كیلۆمهتره و دەیەها پرد و تونێلی تیایە و٤٥٠ ملیۆن دۆلاری تێچوە، لە دەسەڵاتی هیچ كۆمپانیایەكی خۆماڵیدا نیە لهسهر حسابی خۆی پرۆژەیەكی وا زەبەلاح بە قەرز جێبەجێ بكات، بە تایبەتی كە زۆرینەی كۆمپانیاكان توشی قیران و كەم پارەیی بونەتەوە،. ئەگەر پارەشیان هەبێت، متمانەیان بە حكومەت ئەوەندە پتەو نیە تا پارەكانی خۆیان بخەنە پرۆژەیەكی حكومیەوە لە كاتێكدا بە بەرچاویانەوە حكومەت چهندین بەڵێندەری مایهپوچكردوه.\nبۆیه ڕاستیەكەی ئەوەیە كە پارتی لە بودجەی گشتی و داهاتی نەوت به ملیارهها دۆلار دهبات؛ بهشێكی بۆ بنهماڵه و بهشێكیشی ژێربەژێر دەدهن بەو كۆمپانیایانەی كەرتی تایبەت كە سەر بەخۆیانن، بۆ ئەوەی پرۆژەكانی هەولێر و سنوری زەردی پێجێبەجێبكەن و له بهرامبهردا له سنوری سهوز و نیلیدا زۆرینهی پرۆژهكان وهستاون و تهنانهت ١ ملیۆن دۆلاریش نیه پردێكی پێتهواوبكرێت.\nدەسەڵات و حكومەتێك كە كورد بەڕێوەی دەبات، سەیرە دڵی دێت وا لە سلێمانی و سنوری سهوز و نیلی بكات. بەڕاستی ئەوەی ئەمانە بە سلێمانی و ئەم سنورەیان كردوە لە ڕوی سزای ئابوریەوە حكومەتی بەعسیش نەیكردوە. سلێمانی كۆمەڵێك شاڕێی تێدایە كە بە داخەوە هەمووی لە زەمەنی ڕژێمی دیكتاتۆری بەعسدا دروستكراون، وەك شاڕێی سالم، توی مەلیك، شەقامی بازنەیی مەلیك مەحمود (شەقامی شەست مەتری)، و چەند شاڕێیەكی تر. چ لۆجیكێك دەتوانێت ئەوە ڕونبكاتەوە كە حكومەتی بەعسی دژە كورد ئەو هەموو شەقام و شاڕێیەی بۆ سلێمانی دروست كردبێت، بەڵام دەسەڵاتی خۆبەخۆی كورد نەتوانێت هەر هیچ نەبێت شەقامی 100 مەتری دروست بكات، یان لانی كەم چەند شاڕێیەك دروست بكات كە شەقامی شەست مەتری ببەستێتەوە بەو گەڕەكانەی تازە دروست بوون. به ههمان شێوه، پڕۆژە ستراتیژیەكانی رێگای (رانیە - دوكان)، (دەربەندیخان – سلێمانی)، (هەڵەبجه - سەیدسادق)، (پێنجوێن - سەیدسادق) كاركردن تیایاندا وەستاوه بە بیانوی ئەوەی حكومەت پارەی نیە.\nحكومەتی هەرێم لە جیاتی ئەوەی شاڕێیەكی ئابوری گرنگی وەك سلێمانی – دەربەندیخان تا ئهگات به پهروێزخان لهسهر سنوری ئێران چاك بكات و فراوانی بكات، كه ههم كارهساتی هاتوچۆ كهمدهكاتهوه و بازرگانی و ئابوری ئەم سنورەش زیاتردهبوژێنێتهوە و هەلی كار دروستدهكات، كە ئەمیش جێگیری سیاسی لێدهكهوێتهوه. بەپێچەوانەوه حكومەتی هەرێم كە زەلیلی دەستی پارتیە، ئەیەوێت لە ڕێی ڕێگریكردن لە چەندەها پرۆژەی ستراتیژی لەم جۆرەوە، ئەم سنورە و خەلكەكەی بەرەو برسێتی وهەژاری زیاتر بەرێت و سەرەنجام ناجێگیری سیاسی و خۆپیشاندانی زیاتر ڕوبكاتە ئەم سنورە و لەو ڕێیەوە گۆڕان و یهكێتی و حزبەكانی ئەم سنورە لاوازبكات و دواجار خۆی دەست بەسەر ئەم سنورەدا بگرێت.\nئەبێت ئەم سنورە فریای خۆی بكەوێت تا زیاتر كار لە كار نەترازاوە و ئابوریەكەی زیاتر بەرەو داڕوخان نەچوە. ئەوەش بەوە ئەكرێت كە هەرێمی كوردستان پەیڕەوی سیستەمی لامەركەزی و فیدرالی بكات؛ واتە هەر پارێزگایەك داهاتی و بودجەی خۆی جیابێت و دەسەڵاتی ئیداری تەواوی هەبێت بۆ جێبەجێكردنی چەندەها پرۆژەی ستراتیژی. ئەگەر دیقەت بدەین لە ڕۆژئاوای كوردستان كە پەیڕەوی سیستەمی لامەركەزی و كانتۆنەكان ئەكەن، لە هەندێك لە كانتۆنەكاندا كە هەموی چەند ساڵێكی كەمە دروستبون و بەردەوام ڕوبەڕوی شەڕ و هێرش بونەتەوە، كەچی توانیویانە ٢٤ كاتژمێر كارەبا دابینبكەن، بەڵام لە هەرێمی كوردستاندا پاش ٢٧ ساڵ حكومڕانی مهركهزی هێشتا ڕۆژی ٧ كاتژمێر كارەبا هەیە.\nبێگومان هەمومان پێمانخۆشە كە هەولێری پایتەخت زۆر لەوەش پێشكەوتوتر بێت، بەڵام بە مەرجێك لەسەر حسابی دواكەوتنی شار و ناوچەكانی تری هەرێمی كوردستان نەبێت، چونكە ئەم زوڵمە لێكەوتەی سیاسی و نیشتیمانی قوڵی ئەبێت و دور نیە لێكترازانی هەرێمی كوردستانیشی لێبكەوێتەوە، چونكە لە دنیادا یەكێك لە پایە هەرە گرنگەكانی دروستكردن و مانەوەی دەوڵەت ئەوەیە كە هیچ شار و شارۆچكەیەك زوڵمیان لێنەكرێت و هەمویان بە یەك چاو سەیربكرێن و هەمو هاوڵاتیەك لەهەر شوێنێكی كوردستانە خۆی بە بەشێك لەم نیشتیمانە بزانێت و ئامادەبێت خاكەكەی و كیانهكهی بپارێزێت. ئەمەش بە دروشم و قسهی قهبه دروستنابێت؛ حكومەتێك زوڵم لە پارێزگاكانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەكانی ڕاپەڕین و گەرمیان بكات و پاشان داوای وەلائ و دلسۆزیان لێبكات و پێی وابێت كە بە كۆمەڵێك دروشمی نیشتیمانی بەتاڵ ئەتوانێت فریویان بدات، ئەوە خهیاڵخاویه.\nبەڵام ئەگەر سیستەمی لامەركەزی و فیدراڵی پەیڕەوبكرێت، و هەر شار و شارۆچكەیەك گرنگی پێبدرێت و جۆرێك لە گەشەی ئابوری یەكسان لە هەمو كوردستاندا پەیڕەوبكرێت و هەر هاوڵاتیەك لە هەر شوێنێكی كوردستانە هەست بكات بودجەی كوردستان بەشی ئەو و ناوچەكەی ئەوی تیایه و سنورەكەی بوژاوەتەوە و هەلی كاری دەستئەكەوێت و زوڵم لە خۆی و سنورەكەی نەكراوە، ئیتر ئەو هاوڵاتیە بەبێ ئەوەی پێویستی بە دروشمی قەبە و شتی لەو بابەتە بێت، وڵاتەكە و حكومەتەكەی خۆش ئەوێت و ئامادە ئەبێت خۆی لەپێناویدا بەخت بكات.


با عەقڵمان بڕیار بدات نەک دڵمان\nهۆشیاری تاک کۆمەڵگایەکی هۆشیار دەدات بەدەستەوە. مرۆڤ لەو کاتەوە مافەکانی بەدەست دێنێ و دەگات بە ژیانی شایستە کە لە (ئەرک و ماف) دەستی بە پرسەکانی کرد. هۆشیاری تاک لەوساتەوە دەستپێدەکات سەرەتای پرسکردنی ئەوە بێت ئەرکی منی هاوڵاتی چیەو مافم چیە؟ لە بەرامبەردا ئەرکی بەرامبەر یا دەسەڵات چیە؟\nکۆمەڵگای هۆشیار خۆشگوزەرانی و ژیانی شایستە پەخشدەکات, وەک چۆن سیستەم و حوکمڕانی مەدەنیانە و پێشکەوتو و دیموکراسی و سەردەمیانە لە کۆمەڵگایەکی هۆشیار جێگای دەبێتەوە نەک بیرو فەرمانڕەوایی دیکتاتۆریانە و خێڵەکی و بنەماڵەیی و تاک حزبی و شمولی.\nبیری باش و بیرکردنەوەی باش کردار و جوڵەی بەرهەمدار دێنێتە کایەوە، بەڵام بیرکردنەوە لە رابردو بێ سود وەرگرتن لە هەڵە و کەموکوڕییەکان، جگە لە مانەوە لە گێژاوی دواکەوتویی لە رابردو هیچ ئەنجامێکی نابێت بۆ داهاتو.\nبەداخەوە هۆشیاری لای بەشێکی ئێمەی کورد تا ئەو ئەندازەیە بڕی کردوە کە بیر تەنها لە رابردو بکەینەوە نەک پێشبینی و کارکردن بۆ داهاتو. گۆڕانکاریە کۆمەڵایەتیەکان تەنها لەڕوی جلوبەرگ و ئامێر و پێداویستیە رۆژانەییەکان و کەمالیەکان وەرگیراون. نەک لە بواری شێوازی حوکمڕانی و ئازادی بیروڕاو دیموکراسی راستەقینەو ئەرک و ماف. بێ بیرکردنەوە لەوەی هۆشیاری زادەی عەقڵەو ناهۆشیاری بەرهەمی سۆز و عەتفە .کەواتە چۆن دەتوانین ئەم دۆخە تێپەڕێنین گرنگی ئەرکی تاک چیە؟\nلە هەڵبژارنەکانی داهاتو گرنگ و کاریگەرە بەشداربین لە پرۆسەی هەڵبژاردن کە هەم ئەرک و هەم مافیش لەخۆ دەگرێت، ساردبونەوەو بەشداری نەکردن هیچ سودێک بە تاکی ناڕازی کورد ناکات جگە لە خزمەتکردن بە مانەوەو درێژەپێدانی ئەو سیاسەت و شێوازی حوکمڕانیەی چەندین ساڵە بەرهەمەکەی جگە لەم دۆخە خراپەی ئێستا لەڕوی سیاسی و ئابوری و دارایی و کۆمەڵایەتی و خزمەتگوزاری و ماف و ئازادییەکان تێیدا گوزەر دەکەین. وازهێنان لە عەتف و سۆزو بڕیاردان لەسەر ئەوەی دەنگدان بۆ داهاتوە نەک گەڕانەوە بۆ رابردو، دەنگدان لەسەر بنەمای کاری چاک و بەرنامەی باش و هەڵوێستی نیشتمانی و نەتەوەیی بدرێت، نەک لەسەر بنەمای بۆ ماوەیی و بیری شاخ و ساڵانی هەبون.\nئیتر کاتی ئەوە هاتوە دەنگدەری ئێمە دەنگدان بە مێژو بگۆڕێت بۆ دەنگدان بە بەرهەم و روداو و هەڵوێست و دەسکەوتەکانی مێژو. هێزگەلێک مێژویەکی دورودرێژی هەیە بەس نەبێت بۆ ئەوەی ئیتر دەبێت لە قۆناغی داهاتوش بەم عەقڵیەتەوە حوکمڕانی بکات. تاکی هۆشیار بیر لە رابردو دەکاتەوە بۆ داهاتو.\nفرۆشیارانی خەباتی رابردو تا ئێرە و تا ئەندازەیەک سەرکەوتوبون لە بە بازاڕ کردنی کەلوپەلی دەنگ کۆکردنەوەیان و گەیاندنی بە دەنگدەر، لە رێگەی کارکردن و جوڵاندنی عەتفی خەباتی کوردایەتی و هەست و سۆزمان، ئیتر لێرەوە با بەس بێت و ببین بە کڕیاری ئاوێنەی روداوەکان و بەدیار مێژوی پڕ نەهامەتیان بڕیار بدەین. هەمبو هەمبوی شاخ نەکڕین و هەمە هەمەی شاریان سەیر بکەین. ئەگەر تا دوێنێ لەسەر جوڵاندنی هەستمان بە بیانوی درێژەدان بە کاروانی رێگای شەهیدەکان یاریان بە عەتف و سۆزو بەزەییمان دەکرد، با ئیتر عەقڵمان بکەین بە پێوەر لەسەر ژیان و گوزەران و رێزو پاداشتی منداڵ و خانەوادەی شەهیدەکانمان، ئیتر بەدەنگدان بەراورد کاری بکەین لە نێوان قسەو کردار، بە دەنگێک بەراوردکاری بکەین لە نێوان جیاوازی ژیان لای نەوەیەکی شەهید و نەوەیەکی دەسەڵات بەدەستی کوردستان.\nئیتر عەتف و سۆزو بەزەیی بخەینە لاوە پرۆسەی سیاسی و دەوڵەتداری و حوکمداری راستەقینە بە عەتف و سۆز، بەرهەمی نابێت، وەک چۆن قسەی بریقەدار و خۆ بە پێشمەرگە زانین و گەڕانەوە بۆ خانوە قوڕەکان، کردار و هاوتاکردنی ژیان و نەهێشتنی جیاوازی چینایەتی دەوێت نەک ژیانێکی پڕ لە ڕەفاهیەت لە لوتکەی هەڕەم بۆ خۆت و بنەماڵە و نزیکەکانت و بنکەی هەڕەمیش بۆ دەنگدەرانت و زۆر بەی زۆری هاوڵاتیان. ئیتر دەبێت دەنگبدەین بۆ باشکردنی ژیانمان و بۆ دادی کۆمەڵایەتی و سەروەری یاسا، نەک دابەشبونی چینایەتی.\nکۆمەڵگای کوردی مێژویەکی دورودرێژی لە داگیرکاری داگیرکەران و قۆناغی پڕ نەهامەتی و کارەساتباری بەڕێکردوە، پێچەوانەی هەر نەتەوەو کۆمەڵگایەکی تر، غەدرو کوشت و کوشتاری داگیر کەران و دوژمنانی کورد، نەبوە بە مایەی دروستبونی رق و قینە لای تاکی کورد هەم بەرامبەر دوژمنان و هەم بەرامبەر دۆستان . بەڵکو بوین بە کۆمەڵگایەک سۆزو بەزەیی پەخش بکەین لە بری ڕق و تۆڵە . ناخۆشی و ئازار و مەینەتی زۆری ڕابردو بەدەستی دوژمنان و داگیرکەرانی کورد، بوە بە هۆکارێک تاکی کورد دەسەڵاتدارێتی و حوکمڕانی خراپی کورد بە باشتر بزانێت لە حوکمێکی دابینکەری خۆشگوزەرانی بێگانە . ئەگەر ئەمە بۆ دوێنێ بو، ئەگەر ئەمە لە ڕابردو بۆ دو هێز بو، ئەوا ئەمڕۆ دەبێت تاکی کورد و دەنگدەری کورد دور لە سۆزو عەتفی رابردو درک بەوە بکات هێزی کورد و هێزی ناوخۆیی بەدیل بۆ حوکمڕانی هەن و بونیان هەیە.\nئیتر تاکی ئێمە دەبێت دور لە سۆزو عەتفی رابردو بیر لەو بەدیلە بکاتەوە کە هێزی نیشتمانین و هێزی سەردەم و قۆناغەکەن. ئیتر کاتی ئەوە هاتوە تاکی کورد سۆزی نەجوڵێت بۆ ئەوانەی رابردو دەفرۆشنەوە بە دەنگدەر و هاوڵاتیان. مێژوی خەبات هیچ کات نافرۆشرێتەوە بۆ کڕینی داهاتویەکی پڕ لە ستەم و برسیکردن و مافخوراوی و نەبونی ژیانی شایستەو سەرەتایترین خزمەت گوزاری.\nهەروەک مێژونوس و سیاسەتمەداری گەورەی کورد (نەوشیروان مستەفا) دەڵێت “گەنج رابردوی ناوێت بەڵکو داهاتوی دەوێت”. بەو مانایەی هاوڵاتی ئەوەی دەوێت لە داهاتو بۆی بکەیت، نەک لە رابردو چیت کردوە، ئیتر ئەو هێزانەی لە 26ساڵ حوکمڕانی کە دەرفەتی ئەوەیان هەبو داهاتویەک دروستبکەن نەیانکرد، ئیتر بۆ دەبێت تاکی کورد لەوە هۆشیارتر نەبێت ئەوان چیتر ناکەن جگە لەوەی لەساڵانی حوکمداریان بۆخۆیان کردویانە، نەک بۆ نەتەوە و نیشتمان و خەڵک.\nسەردەمانێک لە رێگای جوڵاندنی هەستی کوردایەتی و نیشتمانی و نەتەوایەتی هەر جارەو بە ئاوازێک سۆزی خەڵک بەکارهێنراوە، رۆژێک عەرەبی سوننە دوژمن و رۆژێک بوە بەدۆست، رۆژێکی تر عەرەبی شیعە پشت و پەناو رۆژێک داگیرکەری خاکە، رۆژێک تورک پشتیوان و رۆژێک داگیرکەر و زاڵم، رۆژێک فارس بوە بە دوژمن ، رۆژێکی تر بون بە هاوسێ و پشت و پەنا. ئیتر هەر رۆژەو بە ئاوازێک پەیوەندیەکان دروستبون و تێکدراون، لە کۆتایشدا جگە لەدەسکەوتی کەسی و بنەماڵەیی و حزبی و زیانی نەتەوەیی و نیشتمانی شتێکی تر نەبوە و بەرهەمێکی نەبوە، هەمو ئەمانەش یەک لەو هۆکارە گرنگانەی بە کارهێنراوە سۆزو عەتفی تاکی کورد و ئەو مێژوە پڕ نەهامەتیەی کورد بوە بە سود و قازانجی خۆیان.\nئێستا کاتی ئەوە هاتوە گەلی ئێمە هۆشیارانە تر خوێندنەوە بکات و شیکردنەوە و تێڕامانی بۆ دۆخەکە بە شادەماری عەقڵی بپشکنێ نەک بە شادەماری دڵ و هەست و سۆزی .ئیتر کاتی ئەوە هاتوە پاڵنەری عەقڵ ببێ بە بڕیاردەری بڕیارەکانمان بۆ دابینکردنی ژیانی شایستە بۆ خۆمان و نەوەکانمان، نەک پاڵنەری سۆزو عەتف ببێ بە مایەی خولانەوە لە دەوری بازنەیەکی چەقبەستوی بەردەوام دوبارە.