ئه‌سڵ و نالۆژیكی دروستبوونه‌كان له‌ئیسلامدا، به‌شی سێیه‌م\nئه‌سڵ و نالۆژیكی دروستبوونه‌كان له‌ئیسلامدا،به‌شی سێیه‌م\nسه‌رچاوه‌ی چیرۆكه‌كانی قورئان میتۆلۆژیاكانی سه‌رده‌می نێرسالارین\nبۆئه‌وه‌ی ڕیشه‌ی ئه‌م ناوه(حه‌ووا) و داڕشتنی چیرۆكی دروستبوون له ئیسلامدا بخه‌ینه‌ڕوو، ده‌بێت بگه‌ڕێینه‌وه به ئه‌سڵی خوداپه‌رستیدا، چونكه خودی حه‌وا دایكی مه‌زن یان هه‌ره خودای یه‌كه‌مینی مرۆڤایه‌تییه و دواتر به‌هۆی سه‌رهه‌ڵدانی قۆناخی پیاوسالارییه‌وه وێنه و باسی نێر خزێنراوه‌ته نێو باسی خودایانه‌وه كه، دواتر وه‌ك هاوشانی ژنه خودا وێنه‌ی باوكه خوداش كێشراوه، به‌ڵام به ماوه‌ی هه‌زاران ساڵ ئه‌م بیرۆكه‌یه وه‌ها گۆڕانێكی به‌سه‌ردا هاتووه، هه‌م له‌به‌ر هاتنه‌كایه‌ی پیاوسالاری و له‌لایه‌كی تره‌وه سه‌رهه‌ڵدانی یه‌ك له‌دوای یه‌كی قۆناخه‌كانی ڕاو و شوانكاره‌یی و كشتوكاڵ، به‌ده‌یان ڕه‌مز بۆ خودا دروست ده‌كرێت به‌پێی تێگه‌یشتنی مرۆڤ له قۆناخه‌كه‌دا، كه دوای ماوه‌یه‌ك ئه‌و ڕه‌مزانه‌ش ده‌بنه‌وه به‌خودایه‌كی سه‌ربه‌ست، بۆ نمونه عه‌شتار نازناوی ڤینۆسی هه‌بووه، له‌به‌ر ڕۆشنای و تریفه‌ی مانگ، به‌ڵام دواتر به‌هۆی ئه‌و گۆڕانانه‌ی وتمان ئه‌م ڤینۆسه كه هێمای ئاگر بووه بۆ مێخواوه‌ندی ڕه‌ها، ده‌گۆڕێت بۆ خودایه‌كی تایبه‌ت و له‌نازناوی ئه‌سڵه‌كه‌ی داده‌بڕێت، دوای ئه‌مه‌ش نێرسالاری كاریگه‌ری زۆرتری كردۆته سه‌ر مێخواوه‌ندی یه‌كه‌م و ته‌نانه‌ت نه‌ك له پله‌ی یه‌كه‌م دای ماڵیوه به‌ڵك و له‌پله‌ی دوشدا نه‌وه‌ستاوه گه‌یشتوه‌ته ئه‌وه‌ی مێخواوه‌ندی وێناكردووه به زوهره، جا وه‌ك وتم ئه‌مه ده‌بێت زۆر به‌ووردی بخرێته ڕوو لێره‌شدا ماوه كه‌مه، ته‌نها ئه‌وه‌نده پێویسته بڵێین، ئه‌وكاته‌ی مێخواوه‌ند مانگه و دایكی سه‌رجه‌م بوونه‌وه‌رانه، له‌دواتردا نێخواوه‌ندی خۆر ده‌خرێته به‌رامبه‌ری، له دواتردا گه‌وره‌ی خۆر ده‌خرێته‌سه‌ر مانگ و به‌مه‌ش پله‌وپایه‌ی دایك كه‌مده‌كاته‌وه، به‌ڵام له هه‌نگاوی سێیه‌مدا بۆ باسه‌كه‌ی ئێمه، ئه‌م مانگه‌ش بۆ ژن به‌ڕه‌وا نازانرێت، چونكه نێرسالاری تا ده‌هات خۆی زیاتر قایم ده‌كرد، ئه‌وه بوو كرا به سێیه‌مین ڕووناكی ئاسمان و كرا به زوهره، ئه‌و عوزایه‌ی نیمچه‌دورگه‌ی عه‌ره‌بی هه‌مان زوهره‌یه. كه‌واته هه‌مان زوهره ئه‌و عه‌شتاره‌یه كه هه‌زاران ساڵ وه‌ك خودای یه‌كه‌مین و به‌ده‌یان ڕه‌مزه‌وه په‌رستراوه، ئینجا تێبینی بكه كه حه‌واش هه‌ر خۆی عه‌شتاره، به‌ڵام به‌هۆی دووركه‌وتنه‌وه‌ی زیاتری ئه‌و چاخه‌ی مێخواوه‌ندی تێدا پیرۆزكراوه تا ده‌گاته ئایینه‌كانی نێرسالاری و له‌سه‌روبه‌ندی دواهه‌مینیدا ته‌ورات وای داده‌ڕێژێت كه قورئانیش به‌هه‌مان شێوه دوباره‌ی بكاته‌وه.\nبه‌عه‌ره‌بی (حواء) و به یۆنانی (Eva) له لاتینیدا به (Heva) هاتوه و به (Eve )چووه‌ته ناو زمانه ڕۆژئاواییه‌كانه‌وه، له عیبریدا ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ (حیاه) و له عه‌ره‌بیدا (حَىَّ) واتا به ژیان یان زیندوو(1) هاتووه كه، دیسانه‌وه ئه‌مه ده‌لاله‌ته له ئه‌سڵی ناوی خودای مه‌زنی دایك، چونكه ئه‌و به سه‌ره‌تای ژیان و یه‌كه‌م بوون له‌قه‌ڵه‌م دراوه له‌سه‌ره‌تادا، ئه‌م خه‌سڵته‌ی دایكی مه‌زن ته‌نانه‌ت تا ئیسلامیش ئاینانی نێرسالاری نه‌یانتوانیوه به‌شێوه‌یه‌كی دروست به‌رگی ڕه‌سه‌نی دایكی مه‌زن به‌بێ كاریگه‌ری لاببه‌ن، ئه‌مه‌ش له‌زۆرێك میتۆلۆژیاكاندا هه‌یه، بۆنمونه دوای هه‌ره‌سی مێسالاری هێشتا لای ڕۆمییه‌كان ئیسیزIsis مێخواوه‌ندی ژیانه و ئۆسیریز Osiris نێخواوه‌ندی ڕۆژی دواییه، هه‌ربه‌هۆی خه‌سڵه‌تی دروستكردن و ژیانه‌وه، له یه‌كێك له میتۆلۆژیاكانیاندا هاتووه كه، دوای ئه‌وه‌ی سیت ی شه‌یتان كه خوای وشكی و مردنبوو، ئۆسیریزی نێرخوا ده‌كوژێت، ژنه‌خواوه‌ندی ژیان هاوسه‌ره‌كه‌ی زیندوو ده‌كاته‌وه، چونكه خاوه‌نی ژیانه، ئه‌مه‌ش له‌ئه‌نجامی تێنه‌گه‌یشتنی ئه‌وكاتی خه‌ڵكی بۆ هاتووچونی وه‌رزه‌كان بوو، بۆیه ئه‌سڵی ئه‌م مێخواوه‌نده هه‌ر هه‌مان ئه‌و دایكه مه‌زنه‌ی عه‌شتاره كه له‌هه‌ره‌سه‌رتاییترین دروستكردنه‌كانی خودادا بوونی هه‌بووه، په‌رستنی ئه‌م دوخودایه و نیشاندانی خه‌سڵه‌ته‌كانیان تا كۆتایی ئیمپراتۆریه‌تی ڕۆم زیندوو مایه‌وه.\nبۆیه ئه‌گه‌ر له‌بنه‌چه‌وه ڕاسته‌وخۆ بچینه سه‌ر واتای حه‌وا له‌لای ئایینه یه‌كتا په‌رسته‌كان، ئه‌وا ناڕێكه، چونكه له‌و ئایینانه‌دا یه‌كه‌مین دایك ته‌نها دایكی مرۆڤه نه‌ك دایكی ژیانی سه‌رجه‌م بوونه‌وه‌ران كه، له بنه‌چه‌دا بنه‌مای گه‌ردوون و ژیانه نه‌ك ته‌نها بۆمرۆڤ و ئه‌مه‌ش سه‌رده‌می نێرسالاری بۆ خواستی نێرایه‌تی وای ئاراسته كردووه، ته‌نانه‌ت دایكایه‌تییه‌كه‌ی نێرسالاری له‌په‌راوێزی پیاودا نیشاندراوه و ته‌نانه‌ت خودی ژنیشی له پیاوه‌وه به‌رهه‌م هێناوه.\nله‌ناو چیرۆكی دروستبوونی مرۆڤدا مار یه‌كێكه له كاره‌كته‌ره‌كان و ڕۆلێكی سه‌ره‌كی هه‌یه له تاوانی یه‌كه‌می مرۆڤایه‌تی و هه‌روه‌ها هۆكاری نیشاندان و چاوكردنه‌وه‌ی مرۆڤه بۆ ئه‌ندامه‌كانی زاوزێی یه‌كتری، له قورئاندا هاتووه: فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَىٰ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَىٰ (طه: ١٢١)\nئینجا هه‌ردووکیان له‌و (به‌روبوومی دره‌خته) یان خوارد به‌و هۆیه‌وه (جل و به‌رگیان داماڵدراو) ده‌رکه‌وت عه‌یب و عه‌وره‌تیان وه ده‌ستیان کرد به داپۆشینی له‌شیان به گه‌ڵای (دره‌خته‌کانی) به‌هه‌شت وه ئاده‌م سه‌رپێچی فه‌رمانی په‌روه‌ردگاری کرد ئیتر له‌ڕێگای ڕاست لای دا.\nهۆكاری فریودانی مرۆڤ به‌پێی ڕاڤه‌كارانی قورئان، ئه‌وه‌یه‌كه ئیبلیس له‌شێوه‌ی مارێكدا، یان به‌هاوكاری مارێك چوته به‌هه‌شت و فریوی داون، هه‌ندێك له‌میتۆلۆژیاكان ئه‌سڵ و هۆكاری بوون(نه‌ك خودی بوون) ده‌گه‌ڕێننه‌وه بۆ مار، ئوستوره‌یه‌كی غانایی وا باسده‌كات كه، ژن و پیاوێك له‌ئاسمانه‌وه دابه‌زیوون و ژن و پێاوێكیش له زه‌وییه‌وه ده‌رهاتوون، سه‌ره‌تا ژن و پیاو به‌یه‌كه‌وه ده‌ژیان به‌بێ كاری سێكس، بۆیه هیچ جۆره بیرۆكه‌یه‌كیان لا گه‌ڵاڵه نه‌بوو سه‌باره‌ت به سێكس و منداڵ بوون، دوتر خودا مارێكی گه‌وره ده‌نێرێت تا له ڕووباردا ماڵێك سازبكات، ڕۆژێك ئه‌و ماره پێیان ده‌ڵێت كه ده‌توانێت فێری ئه‌وه‌یان بكات چۆن مناڵیان هه‌بێت، دوای ئه‌وه‌ی ئاو ده‌كات به‌سه‌رسكیاندا، ئینجا پییان ده‌لێت بچنه‌وه ماڵه‌وه و سێكس له‌گه‌ڵ یه‌كتردا بكه‌ن، به‌مجۆره نه‌وه‌كانی مرۆڤ دروستبوون، بۆیه ماری گه‌وره‌ی بێ ژه‌هر پیرۆزكراوه و په‌رستگای باپیره هه‌ره‌گه‌وره‌ی ماره‌كان له‌و ناوچه‌یه‌دا تا سه‌ده‌ی هه‌ژده جێگای ڕێز و به‌رزترین پیرۆزی بووه.(2)\nكه‌واته جگه‌له‌وه‌ی ئه‌م میتۆلۆژیایه ده‌مانگه‌ڕێنێته‌وه بۆ ئاده‌م و حه‌وا، هه‌روه‌ها تێیدا مار یه‌كێكه له‌هۆكاره‌كانی بوونی مرۆڤ، ئه‌مه‌ش ڕیشه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ دایكی مه‌زن، كه جگه‌له‌وه‌ی خۆی وه‌ك خوایه‌ك له شێوه‌ی ژنێكدا ده‌رخستووه، هاوكات چه‌ند ڕه‌مزێكیشی پێوه گرێدراوه، له‌وانه (مار- كۆتر- گا) ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه بۆ كاره هونه‌رێكانی به‌رتر، ئه‌وه به‌ڕوونی ده‌بینین كه، مار چۆن له‌پشته‌وه‌ی دایكی مه‌زندا ئاماده‌یه، زۆربه‌ی ئه‌و دارانه‌ی وه‌ك ڕه‌مزی دایكی پیرۆز دروستكراون هاوكات ماریشی تێدا ده‌رده‌كه‌وێت.\nته‌نانه‌ت لای یۆنانیه‌كان پێویستبوو هه‌ر خودایه‌كی ئۆلیمپ به‌ره‌نگاری (زه‌به‌لاح)ێكی زه‌وی ببێته‌وه، كه سه‌ركه‌وتنی پله‌وپایه‌ی به‌رزده‌كرده‌وه، زه‌به‌لاح كه له ناوی (Giant)ه‌وه هاتووه كه به‌مانای(گییا) واته دایك دێت، جا ئه‌و ئه‌ژدیهایانه‌ی به‌ده‌ستی نێرخواكان ده‌كوژرێن هه‌ر هه‌مان شته و به‌م هۆیه‌وه داویانه‌ته پاڵ ژن.(3)\nوه‌ك زۆربه‌ی ئایینه‌كانی تر چیرۆكی دروستبوونی ژن لای محمد به‌م شێوه تێده‌په‌ڕێت(له‌به‌شه‌كانی پێشتردا باسمان كردووه)، بێئه‌وه‌ی محمد وه‌بیر ئه‌وه بكه‌وێته‌وه كه، سه‌ره‌تا خودا وتویه‌تی ئاده‌م بۆ سه‌رزه‌وی دروستده‌كات، ئاده‌مێك به‌ته‌نیا له‌سه‌رزه‌وی چ واتایه‌كی هه‌یه، ئه‌ی باسنه‌كردنی ژن چ واتایه‌كی هه‌یه؟ بێگومان ته‌نها كاریگه‌ری چیرۆكی ئایینه‌كانی پێشخۆی و به‌تایبه‌ت جوله‌كه‌كان به‌سه‌ر په‌یامبه‌ری ئیسلامدا زاڵ بووه و ئه‌م هه‌ڵه هه‌رچه‌ند به‌ده‌ستكارییه‌وه ده‌گوازێته‌وه، به‌ڵام ناتوانێت به‌رگێكی گونجاوی بۆ بپۆشێت! چونكه ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ی محمد كردویه‌تی به‌سه‌رچاوه‌ی چیرۆكه‌كه‌ی ئه‌گه‌ر به بنه‌چه‌یدا بگه‌ڕێینه‌وه ڕێك پێچه‌وانه‌كه‌یه‌تی، چونكه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ میتۆلۆژیاكانی به‌رله پیاوسالاری، ئه‌و دروستكردنه‌ی ژن له په‌راسوش، ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ میتۆلۆژیایه‌كی سۆمه‌ری و شوێنه‌وارناس سامۆئیل نوح كریمه‌ر، باس له و ده‌قه‌ده‌كات كه، چیرۆكی دروستبوون ده‌گێڕێته‌وه، (نینهورساگ)ی نیخواوه‌ند له‌به‌هه‌شتدا ئه‌وه‌ی به‌خوای زه‌وی به‌خشی كه هه‌شت داربوون، پاش ماندووبونێكی زۆر ئه‌م دارانه به‌رده‌گرن، دواتر ئانكی مێخواوه‌ند ئاره‌زووی به‌ری ئه‌م دارانه ده‌كات، به‌ڵام نینهورساگ نه‌فره‌تی كردووه و خواردنی قه‌ده‌خه‌كردووه، به‌هۆی خواردنیانه‌وه ئانكی ته‌ندروستی تێكده‌چێت و هه‌شت ئه‌ندامی له‌شی له‌كار ده‌كه‌ون، به‌م هۆیه‌وه نێخودا خۆی ون ده‌كات تا مێخودا نه‌به‌خشێت، به‌ڵام ڕێوی له‌هه‌موو ئاژه‌ڵان فێڵبازتر ده‌بێت و ده‌ینێرن بیدۆزێته‌وه، چاره‌سه‌ری ئانكیش ئه‌وه‌یه له‌هه‌ر ژانێكی ئه‌ندامی لاشه‌ی بوونه‌وه‌رێك بخوڵقێنێت، بۆیه له‌ژانی په‌راسوی نینتی دروستده‌بێت.\nڕۆڵی مار له ته‌وراتدا گۆڕینه‌وه‌ی ڕۆڵی ڕێوییه له چیرۆكه سۆمه‌رێكه‌دا، كریمه‌ر ده‌ڵێت: بیرۆكه‌ی ته‌ورات له‌ئه‌سڵی سۆمه‌رییه‌وه وه‌رگیراوه، چونكه به‌هه‌شتی ته‌ورات هه‌مان به‌هه‌شتی سۆمه‌رییه و له‌یه‌ك شوێنیشدان، ته‌نانه‌ت هه‌ڵبژاردنی په‌راسوی ئاده‌م كه حه‌وای لێ دروستده‌كرێت و بۆ ئه‌ندامێكی تری هه‌ڵنه‌بژاردووه، دیسانه‌وه ده‌مان باته‌وه بۆ ناوی په‌راسو لای سۆمه‌رییه‌كان، چونكه له‌په‌راسوی ئانكی (نن تی) دروستده‌كرێت، (تی) واته په‌راسو، پێكه‌وه‌ش ناوه‌كه پێی ده‌وترێت (خانمی په‌راسو یان زیندوو یان زینده‌وران) (4) ئه‌م ده‌قه‌ی سۆمه‌ری ده‌گه‌ڕێته‌وه  بۆ نزیكه‌ی دووهه‌زارساڵ به‌رله ته‌ورات.\nئه‌مه‌ش یه‌كێك بووه له هۆكار و كاریگه‌ری كۆمه‌ڵگای پیاوسالاری كه چۆن ده‌ڕوانێته ژن له له‌دیدگای ئه‌و‌كاتیدا، هه‌ربه‌و شێوه‌یه‌ش ڕوانینی هه‌بووه بۆ كارو باره‌كانی خودا و په‌راوێزخستنی مێینه، ئه‌م تێڕوانینه سه‌رده‌مییه له‌زۆر شوێنی قورئاندا ده‌ركه‌وتووه و نه‌یانتوانیوه وێنه‌ی مرۆڤێك له خودا دورخه‌نه‌وه، هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ی له‌قورئاندا باس له دانیشتنی خودا له‌سه‌ر عه‌رش ده‌كرێت و ململانێی له‌گه‌ڵ ده‌سته‌كه‌یه‌دا هه‌یه و جنێو ده‌دات و توڕه‌ده‌بێت و بیرده‌كاته‌وه و.. تا ده‌گاته ئه‌وه‌ی كه، له‌و كاته‌ی كڕنوش بۆ ئاده‌م نابات به ئیبلیس ده‌ڵێت: أستكبرت أم كنت من العالين واته: ئایا خۆت لاگه‌وره بوو، یا له‌پله به‌رزان بوویت؟ ئه‌م پله‌و پایه و چینایه‌تییه‌ی كه له‌ڕۆژگاری ئینسانه‌كانداو له‌قۆناخێكی مێژووی مرۆڤایه‌تیدا سه‌ری هه‌ڵداوه، له‌سه‌رده‌می محمد بوونی زه‌قی هه‌یه و پێشبینی كراوه بۆ خودا و داروده‌سته‌كه‌یشی! له‌كاتێكدا ئه‌م پله‌و پایه‌دارییه لای خودایانی ئوستوره جیاوازه‌كانی به‌رتر به‌ئاسانی ده‌بینرێت، چونكه خوداكانیان له‌چه‌ند چینێكی جیاوازدا ڕێكخست بوو وه دووبه‌ركی هه‌میشه‌یی و ته‌ماحی ده‌سه‌ڵات لای خوداكان به‌ردوام هه‌یه، به‌ڵام له‌گه‌ڵ به‌ره‌وپێشچوونی ژیانی مرۆڤ ئه‌و ده‌قانه‌ی وێنای خودایان به‌رجه‌سته‌كردووه به مرۆڤ، به‌ره‌و كاڵبوونه‌وه ڕۆشتووه، بۆ نموونه له‌و كاته‌ی (جوپیتێر و هێرا)ی خودا، ده‌كه‌ونه ده‌مه‌قاڵه‌وه (ڤۆلكان)ی كوڕ ده‌ڵێت: ئه‌مجۆره ده‌مه‌قاڵێیانه جێگه‌ی نیگه‌رانین، ئه‌مانه ته‌نها مرۆڤ پییه‌وه ڕاهاتوون، له ئیمه‌ومانان كه خوداین ناوه‌شیته‌وه، پێویسته ئه‌م جۆره ئاخاوتنه جێبهێڵین بۆ ئه‌و مرۆڤه گه‌وجانه‌ی كه، هه‌موو ڕۆژێكی خۆیان به‌خه‌باتكردنێكی بێ ئه‌نجام به‌سه‌رده‌به‌ن و هیچ واتایه‌كی تێدانییه. ده‌بێت ئێمه ته‌نها خۆش ڕابوێرین، تۆیش ئه‌ی دایكه، به‌گوێی مێرده‌كه‌ت(باوكم)بكه، ئه‌و گه‌وره‌ی هه‌موومانه، ده‌رفه‌ت مه‌ده به‌وه‌یش كه یه‌كێتییه پیرۆزه‌كه‌ی ئاسمان هه‌ڵبوه‌شێته‌وه، ملكه‌چ به بۆ باوكم، ئارام بگره. (5)\nبێگومان یۆنانییه‌كان خوداگه‌لێكیان هه‌بووه، ئه‌م خودایانه جگه‌له خۆشه‌ویستی و ڕق و بێزاری و دووبه‌ره‌كی و فێڵ و پلانگێڕی، ته‌نانه‌ت ده‌كه‌وتنه شه‌ڕیشه‌وه و تێیدا برینداریش ده‌بوون، واته هه‌موو سیفاتێكی مرۆڤیان هه‌بووه، ته‌نها ئه‌وه‌نده هه‌بوو خوداكان نه‌ده‌مردن، جا له‌و شوێنه‌دا ڤۆڵكان به‌م چه‌شنه ده‌دوێت، ئه‌وه ده‌كرێت ئه‌و سه‌روه‌خته بووبێت كه، پێویستبوو خوداكان له‌و ڕه‌فتاره به‌شه‌ریانه دوربخه‌نه‌وه، چونكه له‌گه‌ڵ ده‌ركه‌وتنی ئایینه‌كانی تردا، بیرۆكه‌ی گونجاوتر داده‌هێنرا بۆ وێناكردنی خودا، ئه‌گه‌ر بڕوانیته ئه‌م به‌یته ده‌توانی ئه‌وه‌ش به‌دی بكه‌یت، كه‌چۆن خواوه‌ندێتی ژن بچوكده‌كرێته‌وه له‌گه‌ڵ پێگه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌یدا، سه‌ره‌تا كوڕ داوا ده‌كات له دایك و باوكی، له‌كاتێكدا پێشتر و به‌رله ده‌سه‌ڵاتدارێتی نێر، ژن و كچه‌كه‌ی ده‌رده‌كه‌وتن وه‌ك دیمیتری و بریفسۆنی، بۆیه‌كه‌مجار كوڕ له‌گه‌ڵ دایكی مه‌زندا وێنه‌ی كێشرابێت ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ هه‌زاره‌ی شه‌شه‌می به‌رله زاین، هه‌روه‌ها له‌م به‌یته‌ی هۆمیرۆسدا كوڕ به‌دایكی ده‌لێت گوێڕایه‌ڵی باوكم به، ئه‌مه هه‌ر ئه‌و پێگه‌ی ژن بووه له‌وكاتی ناوچه‌كه‌دا كه ده‌بوو ملكه‌چی پیاوه‌كه‌ی بێت، ته‌نانه‌ت هه‌موو ئه‌ندامانی خێزان پێویست بوو ئه‌م ملكه‌چییه نیشانبده‌ن بۆ باوك و پێشیه‌وه پابه‌ندبن، ئه‌مه‌ش هه‌ر هه‌مان ئه‌و كۆمه‌ڵگایه ئایینی ئیسلام بۆ موسوڵمانانی دروستكردووه.\nئیستا موسوڵمانان هیچ به‌ڵگه‌یه‌كیان پێنییه ته‌نانه‌ت تائه‌وه‌ی خۆشیان باوه‌ڕی پێبكه‌ن، بۆ دروستبوونی ژن له ئیسلامدا، چونكه خۆشاردنه‌وه‌ی محمد له‌باسی دروستبوونی ژن له ئیسلامدا یه‌كێكه له ئابڕووچونه‌كانی تری قورئان و هه‌ڵه‌یه‌كی زۆر ساویلكانه‌ی بێ پاساوه، كه گۆڕینی ئه‌م چیرۆكه له‌لایه‌ن ئایینه‌ش نێرسالاریه‌كانه‌وه هه‌زاران ساڵی پێچووه و ته‌نانه‌ت محمدیش لێی ئاگادار نه‌بووه و دوای بیر و بۆچۆنی جوله‌كه‌كان كه‌تووه، بۆیه ده‌گه‌ڕێینه‌وه سه‌ر چیرۆكه‌كه.\nوه‌ك وتمان ئه‌و ئاده‌مه‌ی بۆ زه‌وی دروستكرابوو خرایه به‌هه‌شت به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ گرنگییه‌ك له چوونه به‌هه‌شتیدا هه‌بێت جگه‌له هه‌ڵه‌یه‌كی وه‌رگیراو نه‌بێت له‌ئایینه‌كانی تره‌وه، جا دوای ئه‌وه‌ی ئاده‌م و خێزانه‌كه‌ی ده‌چنه به‌هه‌شت، مه‌رجی ته‌نها نه‌خواردنی ڕووه‌كێكه! دواتر له‌قورئاندا هاتووه: فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ...(البقره، 36)ئینجا شه‌یتان له‌خشته‌ی بردن و له(به‌هه‌شت) به‌ده‌ركردنیدان بۆ سه‌رزه‌وی...هه‌رچه‌ند قورئان تاوانه‌كه به‌ته‌نها ناداته پاڵ ژن وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ته‌ورات و ئینجیلدا ده‌خرێته ئه‌ستۆی حه‌وا، فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ قَالَ يَا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَىٰ شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَىٰ (طه: ١٢٠) ئینجا شه‌یتان نیازی خراپی خسته دڵیه‌وه وتی ئه‌ی ئاده‌م ئایا نیشانت بده‌م دره‌ختی نه‌مری و موڵك و ده‌سه‌ڵاتێك هه‌ر دوایی نه‌یه‌ت. به‌ڵام په‌یامبه‌ری ئیسلام وه‌ك بڵێی له‌ڕاڕاییدا ئه‌مه‌ی وتبێت، له‌وته‌كانیدا(حدیث) ئه‌م تاوانه ده‌خاته‌وه ئه‌ستۆی حه‌ووا، عن أبي هريرة: قال لولا حواء لم تخن أنثى زوجها الدهر، پەیامبەر دەڵێت: ئەگەر دایكە حەوا نەبوایە، بەدرێژای ڕۆژگار هیچ ئافرەتێك خیانەتی لە مێردەكەی نەدەكرد.(6)\nئه‌گه‌ر كه‌مێك بگه‌ڕێیته‌وه به چیرۆكه‌كه‌دا ده‌بینیت له‌و ئایه‌تانه‌ی باس له كڕنوش نه‌بردنی ئیبلیس ده‌كات و به‌تایبه‌ت له (ص:77) خودا دوری ده‌خاته‌وه له‌به‌هه‌شت، هه‌ریه‌ك له ته‌فسیره‌كانی (الجلالین و المیسر و ئاسان و پوخته‌ی ته‌فسیری قورئان) و گێڕانه‌وه‌كان له ابن عباس و ابن مسعود و ده‌سته‌یه‌ك له هاوه‌ڵانی په‌یامبه‌ر، كه‌له ته‌واوی مێژووی ابن اثیر و مێژووی ته‌به‌ری دا هاتووه) ده‌ڵێن ئیبلیس له به‌هه‌شت ده‌ركراوه و بۆ زه‌وی دوورخراوه‌ته‌وه.(7) ئه‌مه‌ش ڕایه‌كی په‌سه‌نده، چونكه به‌هه‌شت جێگه‌ی ڕه‌جم كراوان نییه، كه‌واته ئه‌گه‌ر ده‌ركردنه‌كه له‌به‌هه‌شتیش نه‌بووبێت، له‌ئاسمان یان هه‌رجێگه‌یه‌كی تربووبێت، ئه‌وا هه‌ر ئیبلیس ناتوانێت بچێته‌وه به‌هه‌شت.\nچۆنه ئێستا ده‌چێته به‌هه‌شت و مرۆڤ فریو ده‌دات؟ بێگومان ئه‌گه‌ر نه‌ڕوات و مرۆڤ نه‌نیرێته سه‌رزه‌وی چیرۆكه‌كه به‌چی ده‌گات؟ مه‌گه‌ر الله خۆی ناڵێت جێنشینێك بۆسه‌رزه‌وی دروستده‌كه‌م؟ ببینه تا كۆتای چیرۆكه‌كه چۆن ئیبلیس ده‌بێته گرفتێك كه نالۆژیكی و ناڕێكییه‌كی زۆر له گێڕانه‌وه‌كه‌دا دروست ده‌كات و ئه‌گه‌ر ئه‌م ناڕێكیه‌ش نه‌بێت چیرۆكه‌كه به‌هیچ ناگات، ئه‌مه هه‌ر ئه‌و گرفته‌یه كه پێشتر ئاماژه‌مان بۆ كرد له‌وه‌ی یه‌كتاپه‌رسته‌كان ویستویانه خودای خراپ بگۆڕن به بوونه‌وه‌رێكی تر كه هه‌مان سیفاتی ئه‌و خودایه‌ی هه‌بێت، له‌كاتێكدا ئه‌مه بۆ مێژووی درێژ و له‌سه‌رخۆی مرۆڤایه‌تی نزیكه‌ی ده‌هه‌زاره‌یه‌ك پێش زاین ده‌گه‌ڕێته‌وه، به‌ڵام ئیسلام ده‌یه‌وێت به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ بیبه‌ستێته‌وه به خوداكه‌ی خۆیه‌وه، بۆیه جگه‌له‌و ناڕێكیانه‌ی باسمان كرد، ئه‌م پرسه‌ش دێته ڕێی كه، ئه‌سڵی ئیبلیس چییه له میتۆلۆژیای ئیسلامدا؟ له‌به‌شی دواتردا دێینه سه‌رباسی.\n1- ئینسایكلۆپیدیای ئیسلام: www.encyclopaediaislamica.com\n2- سێكس له‌ئایینه‌كانی جیهاندا، ن، جیفری بارنده‌ر، و. سه‌عید به‌شیر، لا 199\n3- نهێنی عه‌شتار، ن. فیراس سه‌واح، و. ئیبراهیم فه‌تاح، لا112\n4- توندوتیژی و پیرۆزی و سێكس له میتۆلۆژیای ئیسلامدا، ن. تركی عه‌لی ئه‌لره‌بیعۆ، و. ئاوات محمد، لا209\n5- ئه‌لیاده و ئۆدیسه، ن. هۆمیرۆس، و. شاكر فه‌تاح، لا16\n6- صحيح مسلم ، كتاب الرضاع، باب لولا حواء... ، رقم: (1470)\n7- (مێژووی ته‌به‌ری، ن.محمد بن جریر، و.زانه‌ر، ب1،چ1، لا69) و (ته‌واوی مێژوو، ن.عزالدین ابن اثیر، و. زاهیر محمد ڕه‌شید، ب1، چ1، لا44)\nڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-02-13 17:31:00\nدوای, ماوه‌یه‌ك, ئه‌و, ڕه‌مزانه‌ش, ده‌بنه‌وه, به‌خودایه‌كی, سه‌ربه‌ست, بۆ, نمونه, عه‌شتار, نازناوی, ڤینۆسی, هه‌بووه, له‌به‌ر, ڕۆشنای, و, �خوداکانئه‌سڵ, و, نالۆژیكی, دروستبوونه‌كان, له‌ئیسلامدا, به‌شی, سێیه‌م Tags


01/07/2020 349 جار خوێنراوەتەوە\nفابیۆ پاراچی بەڕێوبەری وەرزشی یانەی یۆڤانتۆسی ئیتاڵی ئاشکرای دەکات، تەمەنی ئارسەر میلۆ بەراورد بە میرالیم پیانیچ کەمتر بووە و لەبەر ئەوەش ئاڵوگۆڕەکەیان پێ باش بووە.\nلە لێدوانێکیدا بۆ تۆڕی هەواڵی سکای سپۆڕتی ئیتاڵی سەبارەت بە گرێبەستەکەیان لەگەڵ یانەی بەرشەلۆنە پاراچی وتی: بازاڕی گواستنەوەی یاریزانان بە شێکە لە پلاندانان و بەشێکیشی دەرفەتی واژۆکردنی گرێبەستەکەیە، ئێمەش بۆ گواستنەوەی ئارسەر هەم پلان و هەمیش دەرفەتمان هەبوو.\nلە درێژەی قسەکانیدا بەڕێوبەرەکەی یۆڤانتۆس ئاماژەی بەوە کرد، پیانیچ بۆ ئەوان یاریزانێکی گرنگ بووە، کاتێک سەبارەت بەو گرێبەستە ئاڵوگۆڕە گفتوگۆمان لەگەڵ کردووە سەرەتا وتی، من لەگەڵ ئێوە دڵخۆشم، بەڵام تاکە یانەیەک ئامادە بم یۆڤانتۆسی بۆ بەجێبهێڵم ئەو یانەیە بەرشەلۆنەیە.\nلە کۆتاییدا پاراچی ئاشکرای دەکات، ئەوان ماوەیەکی زۆر چاودێری ئارسەریان کردووە و دواجار ئەو یاریزانەیان ڕازی کردووە، لەگەڵ ئەوەشدا تەمەنی ئارسەر لە پیانیچ کەمتر بوو ئەمەش هۆکارێک بووە بۆ ئاڵوگۆڕەکە.


عیراقێ لژنه بۆ به‌رهه‌ڤكرنا پێدڤیێن هه‌لبژارتنان پێك ئینا | Evro News\nسه‌ره‌كى Facebook عیراقێ لژنه بۆ به‌رهه‌ڤكرنا پێدڤیێن هه‌لبژارتنان پێك ئینا\nجڤاتا كۆمسیارا كۆمسیونا بلندا سه‌ربه‌خویا هه‌لبژارتنێن عیراقێ راگه‌هاند: ب هه‌ماهه‌نگی ل گه‌ل جڤاتا وه‌زیرێن عیراقێ لژنه بۆ به‌رهه‌ڤكرنا پێدڤیێن هه‌لبژارتنان پێك ئینان و ره‌تكر تانوكه چ رێكه‌تن ل گه‌ل كۆمپانیێن گرێدای ئه‌ڤی بیاڤی دا كر بن.\nجڤاتا كۆمسیارا كۆمسیونا بلندا سه‌ربه‌خو یا هه‌لبژارتنان د راگه‌هاندنه‌كێ دا به‌لاڤكریه، ئه‌و لژنه‌یه هاتینه پێك ئینان بۆ پێداچوون ل گرێبه‌ستێن به‌رێ دا بكه‌ت تایبه‌ت بوون ب دابینكرنا ئامیرێن رۆژا هه‌لبژارتنان، پرۆسه‌یا ده‌نگدان و جوداكرنا ده‌نگان و راپۆرته‌ك ژی ده‌ربارێ پێدڤیێن لوجستی و ته‌كنیكی ئاراسته‌ی حكومه‌تا عیراقی دكه‌ت.\nجڤاتا كۆمسیارا كۆمسیونا بلندا سه‌ربه‌خو یا هه‌لبژارتنان د راگه‌هاندنه‌كێ دا به‌لاڤكریه و تێدا هاتیه كۆ ئامیرێن جوداكرنا ده‌نگان كۆ ژلایێ كۆمپانیه‌كا كوری ڤه هاتینه دروستكرن ب هه‌ڤبه‌شی نوونه‌راتیا نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتی و ئاژانسا ئه‌مریكا بۆ پێشڤه‌برنا نێڤ ده‌وله‌تی USAID، به‌حسی پێشخستنا ئه‌وان ئامێران نه‌هاته‌كرن كۆ كۆمپانیا به‌رهه‌م ئینانا ئامیری به‌رهه‌ڤیا خو ده‌ربریه بۆ گه‌شه‌پێدان و نووكرنا ئاماران ده‌ربریه.\nبه‌رهه‌ڤكاری بۆ هه‌لبژارتنێن پێش وه‌خت ئێكه ژ سوزێن مسته‌فا كازمی سه‌رۆك وه‌زیرێ عیراقێ یه كۆ د كارنامه‌یا حكومه‌تێ دا جهگرتیه، بۆ ئه‌ڤێ مه‌به‌ستێ ژی جڤاته‌كا نوو بۆ برێڤه‌برنا كۆمسیونا بلندا هه‌لبژارتنان دیاریكر.


سه‌رچاوه‌كانی ئیمامی ته‌به‌ری له‌سه‌ر فیتنه‌ی نێوان هاوه‌ڵان – History Of Kurdistan\nHome / مێژووی ئیسلام / سه‌رچاوه‌كانی ئیمامی ته‌به‌ری له‌سه‌ر فیتنه‌ی نێوان هاوه‌ڵان\ndidar othman 2016-06-28\tمێژووی ئیسلام, مێژووی سه‌رده‌می پیغه‌مبه‌ر و ڕاشدین لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە سه‌رچاوه‌كانی ئیمامی ته‌به‌ری له‌سه‌ر فیتنه‌ی نێوان هاوه‌ڵان 5,400 Views\nپرۆفیسۆر دكتۆر موحه‌مه‌د ئه‌مه‌حزۆن\nمصادر الگبری فی الفتنە بین الصحابە\n« باللغە الكردیە »\nالدكتور محمد أمحزون\nترجمە: نهاد جلال حبیب الله\nمراجعە: بشتیوان صابر عزیز\nلە ماوەیەكی سەرەتاوە نووسین لە بواری میژوودا لای موسڵمانان دەركەوت و لە كۆتاییەكانی سەدەی یەكەمی كۆچیدا یەكەمین ئەو كتێبە مێژووییانە دركەوتن كە گرنگیان دەدا بە ژیاننامەی پێغەمبەر()، دواتر دانراوە مێژووییەكانی سەدەی دووەمی كۆچی چارەسەری ڕووداوە گرنگەكانی مێژووی ئیسلامییان دەخستە ڕوو وەك ڕووداوەكانی هەڵگەڕانەوە لە ئیسلام و فتوحاتی ئیسلامی و فیتنەی نێوان موسڵمانان و ئەو شەڕو ڕووداوانەی پەیوەستن بەوانەوە وەك شەڕی جەمەل و صفین و مەسەلەی دادوەری و شتی لەوشێوە. ئەو نووسینانە بە نووسینە هەواڵیەكان و دانەرەكانیشیان بە(الاخباری)ناسران.\nكاتێ گەشەسەندنێ لە نووسینی مێژوویی لە سەدەی سێیەمی كۆچیدا ڕوویدا، ئەو گەورە مێژوونووسانە دەركەوتن كە شتێكی زۆریان لەو نووسینانەی پێشوو وەرگرت و سەرلەنوێ دایانڕشتەوەو لە چەند دانراوێكی گەورەدا پەیوەستی یەكتریان كردن و نووسینەكانیان بە كتێبەكانی مێژوو ناسران. لەسەروو هەموو ئەوانەشەوە ئیمامی تەبەری دەبێت كە لە پێش خۆیەوە ژمارەیەكی زۆری سەرچاوە هەواڵگێڕەوەییەكانی بەدیكرد و شتی لێوەرگرتن تا مێژووە گەورەكە‌ی پێكبێنێ.\nلەو كتێبەیدا لە كۆكردنەوەی سەرچاوەكان و شارەزابوون لە دانراوەكانی پێش خۆی و هەڵبژاردن و وەرگرتنی گێڕانەوەكاندا توانایەكی زۆری نیشاندا.\nلە نوسینەكەیدا پشتی بە دوو ڕەوتی سەرچاوەیی بەستووە، زارەكی كە بە بیستن لە مامۆستاكانی وەریگرتووە.بۆ ئەمەش دەربڕینی(حدپنی)یان(اخبرنی) ، چەند دانراوێكیش كە لە گێڕانەوەكانی وەرگرتووە و لێی هێناون وەك لە نوسینەكانی واقدی و ئەبووموخەنەف، بۆ ئەمەش دەقی(ژكر)یان(قال) یان(زعم)دێنێ.\nلەبەرئەوەی گێڕانەوە ڕێڕەوی جێ حەزی خودی ئیمامی تەبەریە و گێڕانەوەش لە ڕێی سەنەدەوە پێویستی هێنانی ناوی كتێبەكان ناخوازێ، بۆیە ناوی گێڕەرەوەكە لەبری كتێبەكەی دێنێ. تێبینی ئەوە دەكەین ئیمامی تەبەری دەستبەردار بووە لە هێنانی ناوی ئەو سەرچاوە و كتێبانەی كە پشتی پێبەستون. تەنها لەچەند شوێنێكی دیاریكراو و كەمیشدا لەو بنەمایە لایداوە، وەك ئەم دەقەی(حدپنی عمر – ابن شبە- مرە اخری فی كتابه الژی سماه كتاب(اهل البصرە)فقال…) (عومەری كوڕی شوببەه جارێكی دی لەو كتێبەیدا كە ناوی ناوە(اهل البصرە)بۆی گێڕامەوە و وتی)\nدیارە ئەو ڕێ و شوێنانەشی سەختی و بەربەست دێننە بەردەم لێكۆڵەران سەبارەت بە ناسینی سەرچاوەكانی، چونكە زانایان یان ئەو مامۆستایانەی كە ئیمامی تەبەری شتی لە كتێبەكانیانەوە هێناوە و تەنها لە سەنەدەكەیدا ناوی هێناون هەریەكەیان چەندین نووسینیان هەیە و ناتوانرێ بزانرێ كام سەرچاوەی پێ مەبەستە.\nئەوەی جێی ئاماژەپێكردنە ئیمامی تەبەری لە كاتی نووسینی لەسەر مەسەلەی فیتنە پشتی بە چوار سەرچاوەی سەرەكی بەستووە، ئەوانیش كتێب یان گێڕانەوەكانی ئەم كەسانەن: سەیفی كوڕی عومەری تەمیمی، موحەممەدی كوڕی عومەری واقدی، عومەری كوڕی شوببەهی نومەیری، ئەبو موخنەف لووگی كوڕی یەحیا.\nسەبارەت بە فیتنەكانی سەردەمی عوسمان()و كوژرانیپشتی بەستووە بە سەیفی كوڕی عومەر كە گێڕانەوەی ئەو پێشدەخات و دواتر چەند گێرانەوەیەكی دیكە لە واقیدیەوە دێنێ.\nبۆ شەڕی جەمەل و ڕووداوەكانی پێشتری وەك بەیعەتدان بە عەلی كوڕی ئەبوتالیب()و دەرچوونی تەلحە و زوبەیر و عائشە()بۆ بەسرە پشتی بەستووە بە گێرانەوەكانی عومەری كوڕی شوببەه و دواتر گێڕانەوەكانی سەیفی كوڕی عومەری لەسەر دێنێ.\nسەبارەت بە شەڕی(صفین)و ڕووداوەكانی دواتری وەك ڕووداوی دادوەری و جەنگی عەلی()لەگەڵا خەواریج و ڕووداوگەلێكی دی ئەوا پشت دەبەستێت بە ئەبووموخنەف و گێرانەوەی ئەو پێشدەخات.\nئەمە سەرەڕای چەند سەرچاوەیەكی دی كە بە پلەی دووەم دێن و خۆیان دەبیننەوە لە گێڕانەوەكانی چەند مامۆستایەكی كە جارجارە نێوان دەخەنە نێو ئەو سەرچاوە باسكراوانە.\nیه‌كه‌م: سه‌یفی كوڕی عومه‌ری ته‌میمی\nسەرەتا سەرچاوەی یەكەم دێنین كە سەیفی كوڕی عومەری تەمیمی چببی ئەسەدیە كە لە ساڵی 180ك/ 796ز. مردووە. ئەم كەسایەتییە بەوە ناسراوە كە شارەزایی بەرفراوانی هەیە لەسەر مێژووی ئیسلامی. نووسینەكانی لای مێژوونووسان ناوبانگێكی بەرفراوانیان هەیە، بەتایبەت ئەو نووسینانەی لەسەر شەڕی هەڵگەڕانەوە و فتوحاتەكان و ڕووداوەكانی فیتنە دایناون.\nسەیف زانستی خۆی لە كەسە ئیخباریەكانەوە هێناوە وەك هیشامی كوڕی عروەی كوڕی زوبەیر و مووسای كوڕی عوقبە و موحەممەدی كوڕی سائیبی كەلبی و موحەممەدی كوڕی ئیسحاق و هاوشێوەكانی.\nهەروەهاهەواڵەكانی سەبارەت بە فیتنە لە مامۆستاكانیانەوە دێنێ كە بریتین لە: موحەممەدی كوڕی نوەیرە و تەلحەی كوڕی ئەعلەم و عەتییەی كوڕی حارپ ئەبوڕقی و هەمەدانی .\nئەوانە ئەو باسەیان بە شێوەیەكی لەیەكچوو هێناوە، ئەویش دوای ئەوە ناویان دێنێ دەڵێت: ئەوانە دەڵێن، دواتر ڕووداوەكە دەگێڕێتەوە. وەك ئەوەی تا ئاستێكی بەرچاو لەسەر ڕووداو و وەردەكاریەكانی فیتنەكە یەكدەنگ بن و ئەوە دەگەیەنێت سەرچاوەكانیان یەك شت بێ.\nلە مامۆستاكانی ئەوانیش بریتین لە: یەزیدی فەقعەسی تەمیمی ئەسەدی كە چینەكەی ئەوە دەگەیەنێت لە كۆتاییەكانی سەدەی یەكەمدا ژیابێت، چیرۆكی عەبدوڵڵای كوڕی سەبەئو بزووتنەوە و هاتوچۆ و پەیوەندیەكانی لەگەڵا ناوچەكان لەوەوە دێنێ، ئەمەش ئەگەر واتایەك ببەخشێ ئەوە دەگەیەنێت كە گێڕانەوەكەی سەیف زۆر لەپێشترە بەوەی لە سەدەی یەكەمی كۆچیدا.\nپاش ئەوەی زانای فەرموودەناس ئیبن كەپیر گێڕانەوەكانی سەیف لەسەر ڕووداوی جەمەل پوختی دەكاتەوە بە گێڕانەوەی سەیف و مامۆستاكانی لەسەر فیتنە و دەڵێت(ئەمە پوختەی ئەوەیە كە ئەبو جەعفەری كوڕی جەریر()لە پێشەواكانی ئەوبارەوە- سەیف و مامۆستاكانی- دەیهێنێ)\nلە نووسینەكانی سەیف بریتیبوون لە: كتێبی(الفتوح الكبیر و الردە) كە ناوبانگی دەركرد تا سەیفی پێ ناسرا. ئیمامی گبری لە باسی هەڵگەڕانەوەی لە ئیسلامدا پشتی بەستووە بەو كتێبە و گێڕانەوەكانی پێش هەموو ئەو گێڕانەوانەی دیكە دەخات كە لەسەر هەڵگەڕانەوە هاتوون. ئیبن نەدیمیش نووسینێكی دیكەی باس دەكات و ناوی ناوە(كتاب الجمل و مسیر عائشە و علی) ئەوەش ئەو كتێبەیە كە ئیمامی تەبەری گێڕانەوەكانی سەیفی لەسەر شەڕی جەمەل لێوە هێناوە.\nتایبەتمەندی ئەم دانراوە ئەوەیە كە سەیف لە چەند سەرچاوەیەكی نزیكی ڕووداوەكانەوەهەواڵەكانی ئەو شەڕەی هێناوە، ئیمامی تەبەری لە سەنەدەكانیدا ناویان دێنێ. بەوەش چەند وێنەیەكی بنەڕەتی و ڕیشەیی هەواڵی ئەو شەڕە دڵگرانكەرەمان بۆ دەپارێزێ كە سەبەئیەت پشكێكی گەورەی هەبوو لە هەڵگیرساندنی ئاگرەكەیدا. ئیمامی تەبەری لەبارەی هەواڵی ئەو فیتنەی دژ بە عوسمان()بەرپا بوو پشتی بەستووە بە سەیف، لەوانەش هەواڵی ئەو فیتنەی كە ئیبن سەبە‌و لە بەسرە و كوفە لە ساڵی 33ك/ 653ز. بەرپا یكرد. سەیف ئەو هەواڵانەی لە عەتیەی كوڕی حارپ لە گەورە گێڕەرەوانی كووفەوە وەرگرتووە.\nڕێگەیەكی دیكەش هەیە كە ئیمامی تەبەری بۆ زانیاری وەرگرتن لە نووسینەكانی سەیفی كوڕی عەمر گرتوویەتیەبەر كە ئەویش ڕێگەی عەبدوڵڵای كوڕی سەعدی زوهری بەغدادیە كە لەشاری(سر من رای)دانیشتووە.\nلە باوكی و یونسی كوڕی موحەممەدەوە گێڕانەوەی وەرگرتووە، چینێكی گەورە جێ متمانەكانی وەك بوخاری و ئەبو داود و ترمزی و نەسائی و ئیبن ئەبی عاصم و چەندێكی دی گێڕانەوەیان لێوەرگرتووە. عوبەیدوڵڵا قسەكانی سەیفی كوڕی عومەری لە یەعقوبی كوڕی ئیبراهیمی كوڕی سەعدی زوهری مامیەوە (كە لە بەغداد دانیشتووە و لە گێڕەرەوەكانی سەیفی كوڕی عومەرە)وەرگرتووە، هەروەكلە لیستی ناوی مامۆستاكانیدا ئەوە دەبینین كە تەنها فەرموودە ناس نەبووە، بەڵكوو لە شارەزایانی مێژوو و فیقه و شعریش بووە، ئیمامی تەبەری لە سەیفەوە بەزۆری ئەم سەنەدەی هێناوە:(سرری لە شوعەیب لە سەیفی كوڕی عومەرەوە بۆی نوسیم یان سرری لە شوعەیب لە سەیفی كوڕی عومەرەوە بۆی گێڕامەوە)ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە ئیمامی تەبەری چووەتە لای سرری مامۆستای و پرسیاری لێكردووە، ئەوەش لە نوسینەكانی سەیفی كوڕی عەمری وەردەگرت.\n(لە ڕێگەی شوعەیبەوە)و دەینارد بۆی. هەروەك ئەوەش دەردەكەوێت نووسینەكانی سەیف لای سرری بوون، ئیمامی تەبەریش لەسەر ئەوە چەند بەشێكی خوێندوەتەوە.\nسرری ئەڵقەی پەیوەندی نێوان ئیمامی تەبەری و گێڕانەوەكانی سەیف بووە، ناوی سەیفی كوڕی یەحیای كوڕی سرری تەمیمی كووفی بووە، وەك لە سەنەدەكەی ئیمامی تەبەریدا دەردەكەوێت فەرموودەی لە شوعەیبەوە گێڕاوەتەوە. ئیبن ئەبی حاتەم لەبارەیەوە دەڵێت:(لم یقچ لنا السماع منه و كتب الینا بشی‌و منه و كان صدوقا)واتە(ویستی خوا وانەبووە شتی لێ ببیستن. ئەو شتێ لە فەرموودەی لای خۆی بۆ نوسیووین، كەسێكی زۆر ڕاستگۆ بووە) بە یەكێ لەو كەسانە دادەنرێ كە ئیمامی تەبەری زۆرترین گێڕانەوەی لێ وەرگرتووە بەوەی لە مێژووەكەیدا دوو سەد و چل و هەشت دەقی لێوە گێڕاوەتەوە.\nشوعەیب: ناوی شوعەیبی كوڕی ئیبراهیمی كووفەیە، ئیبن عەددی باسی دەكات و دەڵێت(ناسراو نییە و بڕێ فەرموودە و گێڕانەوەی هەیە، جۆرە ناباشیەكی تێدایە، ئەوەی تێدا هەیە كە دەدات بەسەر سەلەفدا) زەهەبی لە المیزان دا دەڵێت(گێڕانەوەكانی نووسینەكانی سەیف لە شوعەییەوە جۆرە نەزانیەكی تێدایە) ئیمامی تەبەری لە مێژووەكەیدا لە ڕێگەی سرری مامۆستایەوە گێڕانەوەی لێوە هێناوە، وەرگرتنەكانی ئیمامی تەبەری لە ڕێگەی ئەوەوە زیاتر لە دوو سەد و پەنجا جار دەبێت.\nكۆی گێڕانەوەكانی سەیف لە مێژووەكەی ئیمامی تەبەریدا دوو سەد و شەست و نۆ گێڕانەوەن، لەوانە حەفتا و سێَیان لەسەر فیتنەن، ئیمامی تەبەری بەوجۆرە كردوویەتی بە سەرچاوەیەكی گرنگ لە گواستنەوەی هەواڵدا، ئەوەتا زیاتر لە كەسەكانی دی گێڕانەوەی لەسەر ڕووداوەكانی فیتنە لەو وەرگرتووە تا ئەوەی خەریكە تەواو پشتی پێ دەبەستێ.\nفەرموودە ناسان لەسەر سەیف قسەیانكردووە، ئەبو حاتەم دەڵێت:(مەترووكە و قسە و گێڕانەوەی هاوشێوەی قسە و گێڕانەوەی واقدیە) ئیبن موعین دەڵێت(لاوازە) نەسائی و دار قوتنی دەڵێن(لاوازە) ئیبن حبان دەڵێت(لەسەر چەسپاوەكان شتی هەڵبەستراو دێنێ و بە زەندەقە تۆمەتبار كراوە) بەڵام ئیبن حەجەر بەو تۆمەتە ڕازی نابێ و دەڵێت(ئیبن حبان لە قسەكردن لەسەری خراپەی وتووە).\nئێمە نازانین چۆن دروستە ئەو تۆمەتەی بدرێتە پاڵا، گێڕانەوەشی سەبارەت بە فیتنە و ڕووداوی نێوان هاوەڵان()زۆر دوورە لەوەی كە زەندەقەكان دەیگرنەبەر، چۆن دەكرێت تۆمەتباربكرێت بەوەی زەندەقەیە لەكاتێكدا ئەو ئابڕووبەریەكانی زەندەقەی وەك ئیبن سەبەئی خستووەتە ڕوو!!\nدەكرێت بڵێین گێڕانەوەكانی سەیف تەواو لەوە بەدوورن كە بخرێنە بەر باسی ئەو تۆمەتە، بەڵكوو خودی ئەوانە بەدووری دەگرن، چونكە هەڵوێستی سەیف لەسەر ئەو تۆمەتە هەڵوێستی پیاوانی سەلەفە لە ڕێزگرتن و پاكدانانی هاوەڵان لە هەر كردارێكی ناشیرین، ئەوەتا كەناری گرتووە لە ئەبو موخەنەف و واقدی و زنجیرەیەكی مێژوویی خستووەتە ڕوو كە تۆمەتباركردنی هاوەڵانی تێدا نییە، بەڵكوو سووربوونیان لەسەر ئیسلاح و یەكدەنگی نیشان دەدات، ئەوەش ئەو ڕاستییەیە كە دەروون ئارامی پێ دەگرێ و بە ئاڕاستەی گێڕانەوە صەحیحەكانی فەرموودە ناساندا دەچێت.\nئەگەر فەرموودە ناسان لە گێڕانەوە لە كەسە لاوازەكانەوە ئاسانكاری دەنوێنن، ئەگەر گێڕانەوەكانیان پاڵپشتی فەرموودە گەلێكی صەحیحی جێ متمانە بن، ئەوكات گرفت نییە ئەو لایەنەی مێژوو بگرێتەبەر و بكرێ بە پێوەرێ بۆ ڕێكردە و گەڕان بۆ ڕاستییە مێژووییەكان و زانینی ئەو ڕاستیانە، لێرەوە هەواڵی دروست ئەوە پێوەر دەكرێت، چی لەگەڵا ئەودا گونجا وەریدەگرین، هەرچیش لەگەڵی گونجا فڕێی دەدەین.\nبێگومان گێڕانەوەی سەیف زیاتر لە هی دی كاندیدە بۆ ئەو واتایانە چونكە لەگەڵا گێڕانەوە صەحیحەكانی كەسە جێ متمانەكاندا گونجاو و یەكانگیرە، سەرەڕای ئەوەی وەرگیراوە لەو كەسانەی كە بەشدار و ئامادە بوو یان نزیكی ڕووداوەكان بوون.\nبۆیە فەرموودە نووسان وەسفی سەیف دەكەن بەوەی لە بواری مێژوودا ئەزموون و شارەزایی هەیە، زەهەبی دەڵێت(هەواڵگێڕەوەیەكی شارەزا بووە)(كان اخباریا عارفا)، ئیبن حەجەر دەڵێت(لە فەرموودەدا لاواز و لە مێژوودا سەرچاوە و بەهێز بووە).\nجەواد عەلی قسە لەسەر برۆكلمان دەات- چونكە برۆكلمان سەیفی بەوە تۆمەتبار كردووە كە كاتێ هەواڵەكانی پێدەوترا وردەكاری بۆ نەكردوون و زێدەڕەوی كردووە لە پیاهەڵدانی هۆزەكەی خۆی هۆزی تەمیم – جەواد دەڵێت(ئەوەی برۆكلمان بانگەشەی بۆ دەكات كە تێبینی – ئەو سۆزداریە خێڵەكیەی بەرامبەر تەمیم –كردووە و حەزی لێ كردووە و ناچار بووە بەشێ لە گێڕانەوەكانی نەهێنێ، ئەمە قسەیەكە كە خودی كتێبەكەی تەبەری پشتگیری ناكات، چونكە لە باسی شەڕی جەمەلدا دەبینیت گێڕانەوەكانی لەنێو گێڕانەوەكاندا دیار و بەرچاون. پاشان نوسخەی ئەسڵی – مێژووی تەبەری – هێشتا لەبەر دەست نییە، دەی برۆكلمان چۆن زانی تەبەری گێڕانەوە گەلێكی سەیفی لە بەرز ڕاگرتنی هۆزی تەمیمیدا لابردووە) لە ڕاستیدا ئەو بانگەشەی دەڵێت سەیف دەمارگیری بۆ هۆزەكەی هەبووە بار و هەڵوێستی بەنو تەمیم لە پرسی فیتنەدا بەرپەرچی دەداتەوە – چونكە شتێكی بەرچاوە بەنو تەمیم لەوانە بوون كە لەگەڵا ئەحنەفی كوڕی قەیسی گەورەیان لە ڕۆژی شەڕی جەمەل كەناریان گرت- پاشان گێڕانەوەی سەیف بۆ فیتنە لە ناخ و كرۆك وردەكاری خۆیدا سەرچاوەیەكی بێلایەن و شارەزاش لەیەك كاتدا پێكدەهێنێ.\nلە مێژووی ئیمامی تەبەریدا گێڕانەوەی سەیفی كوڕی عومەر بۆ فیتنەی سەردەمی عوسمان()و شەڕی جەمەل بە تەواوەتی لە چەند بەشێكی جیاجیادا دەردەكەوێت كە لە نێوەندی هەر بەشێكدا سەنەدی گێڕەرەوەكانی تەواوە. یەكێ لە لێكۆڵەران- ئەحمەد راتب عرموش – هەستاوە بە كۆكردنەوە و ڕێكخستنیان لە كتێبێكدا كە ناوی ناوە(الفتنە وقعە الجمل) كە ژمارەی لاپەڕەكانی نزیكەی دووسەد و حەوت لاپەڕەیە، ئەو ژمارە زۆرەی گێڕانەوانە بەڵگەی ئەوەیە سەیفی كوڕی عومەر لای ئیمامی تەبەری لە كەسەكانی دی جێ متمانەتر بوو.\nدووه‌م: موحه‌ممه‌دی كوڕی عومه‌ری واقیدی\nسەرچاوەی دووەم واقیدیە، ناوی موحەممەدی كوڕی عومەری واقیدی مەدەنی دادوەرەكە لە ساڵی 207ك/ 822ز. مردووە، چەندین دانراوی هەیە خەتیب لە بارەیەوە دەڵێت: ئەو لەوانەیە كەە لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوای جیهاندا باس دەكرێت، بە كتێبەكانی بوو بە سوارچاكی مەیدانی هونەرەكانی زانست وەك غەزاكان و ژیاننامە و الگبقات و فیقهیش. ئەو كەسێكی بەخشندە بوو و بەوە ناسرابوو.\nواقیدی بە یەكێ لە تێگەیشتوانی زانست دادەنرێت، بەڵام تۆمەتبار كراوە و وەلانراوە سەرەڕای فراوانی زانستەكەی. ئەو لە زانایانی غەزا و ژیاننامە و فتوحاتەكانە. چەندین نووسینی هەیە، دوای مردنی كۆگایەكی گەورەی بەجێهێشتووە. یەعقوبی كوڕی شەیبە دەڵێت: (كاتێ واقیدی لە بەرەی ڕۆژئاواییەوە – لە بەغداد گواستیەوە دەڵێن كتێبەكانی بە سەد و بیست بار گواستەوە، یان دەڵێن: شەش سەد كۆڵ كتێبی هەبووە).\nواقیدی چەند باسێكی گرنگی ناو مێژووی هێناوە و لەسەر فتوحات و ڕووداوەكانی سەردەمی ئیسلام وەك ڕووداوی سەقیفە و هڵگەڕانەوە و شەڕی جەمەل و صیفین و خەواریج و فتوحات كتێبی نووسیوە. زۆربەی ئەو كتێبانە فەوتان مەگەر هەندێ لەوانە كە لە مێژووەكەی ئیمامی تەبەری و نووسینەكانی دیكەدا شتێكیان لێَ هاتبێت.\nئیبن نەدیم باسی نزیكەی سی(30)نووسینی دەكات. لەوانە(التاریخ الكبیر)و(المغاری)و(الردە)و(الجمل(و(صفین)و(الگبات)و(فتوح الشام)و(فتوح العراق)و(مقتل و الحسین)و(تصنیف القبائل و مراتبها و انسابها)و جگە لەوانەش.\nواقیدی گرنگی داوە بە ڕێكخستنی مێژوویی بۆ ڕووداو و غەزاكان، هەروەك گرنگی داوە بە باسكردنی ئەو كەسانەی لە شەڕدا بە بەخشین یان ڕاوێژ و ڕا یان هەڵوێستێكی پاڵەوانانە پشكی دیاریكراویان هەبووە، باسی دیلەكان و شەهیدانی موسڵمانان و كوژراوانی بێباوەڕان دەكات و بە پێی هۆزەكانیان ڕیزبەندییان دەكات. هەروەك هەرچی موسڵمانێ لە بەدردا بەشداری كردبێ لەبەر نیشاندانی جێدەستیان باسی هەموویان دێنێ.\nهەروەك گرنگیدانی بە دیاریكردنی شوێن و پێگە جوگرافیەكان دەردەكەوێت تا ئەوەی خۆی لەسەری دەوەستا.\nخەتیب لە باسی ژیانیدا لێَََوەی دەگێڕێتەوە و وتویەتی: بەهەركەسێ لە نەوەی هاوەن و شەهیدان و بەهەر مەولایەكیان گەیشتبم پرسیارم لێكردووە ئایا هیچت لەكەس و ماڵت بیستووە كە لەسەر شەڕەكەی قسەی بۆ كردبیت و هەروەها لە كوێ كوژراوە، ئەگەر پێی وتبم چووم بۆ شوێنەكە تا لێی بڕوانم.\nبۆیە واقیدی بە جیا لەوانی دی زۆرتر وەسفی شەڕەكان دەكات و لە باسی ڕووداوە لابەلاكان دا تەنها زانیاری لای ئەو بەدی دەكرێت. لەوانەیە هەر ئەم بوو بێت كە زەهەبی لە وەسفیدا دەڵێت(لوتكەی غەزا و ژیاننامەكانە).\nسەبارەت بە متمانە بەخشین واقیدی: زانایانی جەرح و تەعدیل چەندین قسەیان لەسەر دادپەروەری ئەو هێناوە، زۆرینەیان ڕەخنەی لێ دەگرن و هەندێكیش بە جێ متمانەی دەزانن، ئەحمەدی كوڕی حەنبەل لە بارەیەوە دەڵێت:(درۆزنە و فەرموودە هەڵدەگێڕێتەوە)ئیبن موعین دەڵێت(فەرموودەی نانوسرێتەوە)موررە دەڵێت(هیچ نییە) بوخاری و ئەبو حاتەم دەڵێن(وەلا نراوە – متروك) نەسائیش هەمان ڕای هەیە. دارقوتنی دەڵێت(لاوازیەكی تێدایە) ئیبن عەددی دەڵێت:(فەرموودەكانی پارێزراو و لەبەركراو نین و بەڵایش لەوەوەیە)ئیبن مەدینی دەڵێت :(جێی گێڕانەوە نییە و ئیبراهیمی كوڕی ئەبو یەحیا درۆزنە و لای من ئەو لە وایدی باشترە). ئەبو زەرعە دەڵێت:(فەرموودەی بۆ ئیعتیبار دەنوسرێتەوە). ئەبو نەعیمی ئەسبەهانی دەڵێت:(وەلا نراوە). موسعەبی زوبەیری دەڵێت :(جێی متمانە نییە), ئیبن سەعد دەڵێت(شارەزای غەزاكان و ژیاننامە و فتوحات و ناكۆكی و كۆبوونەوەی خەڵكی لەسەر فەرموودە و ئەحكامە).\nزەهەبی دەڵێت(زانیاری كۆكردەوە و لێی تێگەیشت و پاك و پیسی تێكەڵا كرد، بۆیە فڕێیان داوە، لەگەڵا ئەمەشدا لە باسی غەزاكان و ڕۆژانی ژیانی هاوەڵان و زانیاری لەسەر ژیانیان ناكرێت بێ باكی لە ڕوودا بنوێنرێت) ، پاشان لە كۆتایی ژیاننامەیدا دەڵێت:(بڕیار درا بەوەی واقیدی لاوازە و لە باسی غەزاكان و مێژوودا پێویستی پێی هەبێت، ئەپەرەكانی بەبێ پێویستی دەهێنرێت. بەڵام سەبارەت بە فەرزەكان نابێت باس بكرێت، ئەوە لەبەر دەستدا كتێبەكانی سوننەت و موسنەدی ەئحمەد و ئەوانی دی لە كۆكردنەوەی ئەحكامدا هەن كە لە تەخریجی فەرموودەكاندا مۆڵەت بە كەسانێكی لاواز و وەلانراو دەدەن لەگەڵا ەئوەشدا شتێ لە قسەی موحەممەدی كوڕی عومەر ناهێنن، سەرەڕای ئەوەی كێشی لەلای من ئەوەیە لەگەڵا لاوازیەكەیدا فەرموودەی دەنوسرێت و دەگێڕدرێتەوە. چونكە من تۆمەتباری ناكەم بە فەرموودە هەڵبەستن قسەی ئەوەش كە زۆر لەسەری دەخوێنێت سەركێشییە لە چەند لایەكەوە، هەروەك هیچ پەندێ نییە بە متمانە بەخشین ئەوەی متمانەی پێ بەخشیوە، چونكە ئیجماعی ئەمڕۆ لەسەر ئەوەیە كە ئەو بەڵگەی نییە و فەرموودەی لە ڕیزی(الواهی)دایە.\nئیبن سەیدونناس پاش وەرگرتنی قسە لەەسر دادپەروەری واقیدی لە پێشەكی كتێبەكەیدا(عیون الاپر)دەڵێت:(فراوانی زانست گومانخوازی زۆری شتی نامۆیە، زۆری نامۆش گومانخوازی تۆمەتە، واقیدیش لە فراوانی زانستدا قسەی لەسەر نییە، بۆیە نامۆیی زۆری لەلایە…. لەوەوە شت گەلێكمان گێڕاوەتەوە لە بەدواداچوونی شوێنەواری ڕووداوەكان و پرسیاركردنی لە كوڕانی هاوەڵان و شەهیدان لەسەر باری پێشینەیان بەمە گێڕانەوە و هەواڵ گەلێكی زۆری هێناوە كە تەنها لای ئەو هەن).\nواقیدی لە بەكار هێنانی سەرچاوەكانیدا بەزۆری دەقی(بلغنی) یان(حدپنی من اپق به)(كەسێ كە متمانەم پێی هەیە پێی وتم). دێنێت، بەبێ ئەوەی بە ڕوونی ناوی گێڕەرەوە بهێنێت، ئەمەش بێ ئاگا كردنێ لە سەرچاوەی گێڕانەوەكەی تێدایە. لە سەروو ئەمەشەوە باسی سەنەدەكانی سەرچاوەكانی بەشێوەیەكی كۆمەڵا دەكات. جا لەبری ئەوەی پێش هەواڵەكان یەك یەك سەنەدەكان بهێنێت سەنەدەكانی كتێبەكانیان سەرچاوە بەكارهێنراوەكان لە سەرەتای هەر بەشێكەوە دەهێنێت، تا ئەوەی ناتوانێت ئەو وەرگرتنانەی لە سەرچاوە جیاجیاكەنەوە وەریگرتووە جیا كاتەوە.\nئەوەی لە قسەی ڕەخنەگران لە واقیدیەوە دەردەكەوێت ئەوەیە گێڕانەوەكانی لەسەر مێژوو ژیاننامە وەردەگرێت ئەگەر لەگەڵا گێڕانەوە صەحیحەكاندا پێچەوانە نەبێت، چونكە ئەگەرقسەیەكی بەتەنها هێنا ئەوكات قسەی بەڵگە نییە، جا ئەگەر كەسی لەو جێ متمانەتر شتی هێنا ئەوا وەردەگیرێت.\nئیبن نەدیم – كە لە رافیزەكانە- دەڵێت واقیدا شیعە بووە مەزهەبی باشی گرتووەتەبەر – واتە مەزهەبی رافیزە- پەیوەستی تەقیە بووە، هەروەك خوانساری و شیعەكانی دیكەش لە كتێبەكانیاندا ژیاننامەی دەهێنن.\nبەڵام قسەی ئەوانە بەڵگەمان پێ نابەخشن. بەڵگەیەكی بەرچاویان لەسەر شیعە بوونی واقیدی نییە. چونكە سروشتی ڕافیزەكان درۆكردنە و فێرن هەندێ لە گەورە زانا دیارەكان بدەنە پاڵا خۆیان لە پێناو زۆر دیاربونیان و بانگەشە كردن بۆ مەزهەبەكەیان، كتێبێك هەیە بە ناونیشانی(فلاسفە الشیعە)كە یەكێ لە شیعەكانی بەناوی شێخ نەعیمە نووسیویەتی تیایدا زۆرێك لە زانایان دێنێ و دەیانداتەوە پاڵ شیعە.\nهێندەی من ئاگادار بم هیچ لە زانایانی ئەهلی سوننە- لەوانەی ڕەخنەیان لێگرتووە – بەهۆی بیدعە یان شیعەبوون تۆمەتباری ناكەن، بەڵكوو لەبەر لاوازی لە فەرموودەدا وەلایان ناوە، ئیمامی تەبەری لە باسی ژیان و غەزاكان و فتوحات و مێژووی خیلافەتدا سوودی لە نووسینەكانی واقیدی وەرگرتووە(816)گێڕانەوەی لێ هێناوە، لەوانە(43)دانەیان لەسەر فیتنەن. جا لەباسی قسەی تەبەری لەسەر فیتنەو سەردەمی عوسمان…ئەو سەرچاوەی كە لای بەلادا كردووەتەوە گێڕانەوەكانی واقیدین.\nكە سەرەڕای ئەوەی ڕەخنە لە گێڕانەوەی دەگرێت و دەڵێت وازی لە زۆرێكی هێناوە(واقیدی لە باسی هۆكاری چوونی میسریەكان بۆلای عوسمان و دابەزینیان چەند شتێكی گوماناوی دێنێت لەوانە شتێ لەوەی كە پێشتر باسی كرا، یان لەوەی كە لەبەر دڕندەییەكەی نەم هێناوە).\nموحەممەدی كوڕی صاڵحی كوڕی دیناری مەدەنی تەممار كەوا ئەڵەقی پەیوەندی نێوان واقیدی و عاصمی كوڕی عومەری كوڕی قەتادی زوفەری خاوەنی نووسی لەسەر غەزاكان دادەنێت، واقیدی لەو ڕێگەوە قسەی لە عاصمەوە هێناوە، ئەم كەسەی دوایین لای ئیمامی تەبەری پێگەیەكی بێ گرفتی داگیر كردووە، ئەوەتا لە باسی ڕووداوەكانی ساڵی( 35ك، 655ز)دا لە باسی قسەكردن لەسەر فیتنە و ئاشووبی سەردەمی عوسمان:(باسی هاتووە)\nلەو گێڕانەوانەی كە ئیمامی تەبەری لە واقیدی لە موحەممەدی كوڕی صاڵحەوە هێناویەتی و موحەممەد لەەسر ڕۆژانی عومەر و عوسمان و فیتنەی ەسردەمی عوسمان هێنانی ئەوە دەردەكەوێت كە ئەو خاوەنی نوسینە لەسەر مێژووی خەلیفە ڕاشیدینەكان و زۆر گرنگە و واقیدیش پشتی پێ بەستووە.\nسێیه‌م: عومه‌ری كوڕی شوببه‌ی نومه‌یری\nسەرچاوەی سێیەم ئەبو زەید عومەری كوڕی شوببەی نومەیری بەسری فەرموودەناسی گێڕەرەوەی جێ متمانەیە كە لەساڵی 262ك/ 875ز. دا مرد.\nئەوانەی ژیانیان نووسیوە باسیانكردووە كە زمان ڕاست بووە، گێڕانەوەی نەهێناوەتەناو شارەزای ئەپەرەكان و گێڕەرەوەی هەواڵەكان بووە، ئەدیب و فیقهناس و خاوەنی ەچند دانراوێكە، شارەزای خوێندنەوەكانی قورئان و بەرچاو ڕوون بە ژیانننامە و غەزاكان و مێژووی خەڵكە.\nئیبن ئەبی حاتەم لە بارەیەوە دەڵێت:(لەگەڵا باوكم شتم لێوە نووسیوە، ئەو كەسێكی زۆر ڕاستگۆ و خاوەن زمانی عەرەبی و ئەدەبە) دار قوتنی دەڵێت(جێ متمانەیە) ئیبن حبان لە جێ متمانەكاندا ناوی دێنێ و دەڵێت(فەرموودەی ڕاستە، خاوەنی ئەدەب و شیعر و هەواڵە و شارەزای مێژووی خەڵكە)4 خەتیب دەڵێت(جێ متمانە و شارەزا بە ژیاننامە و مێژووی خەڵكە و چەندین دانراوی هەن).\nئیبن شوببە فەرموودەی لە چەند زانایەكی جێ متمانەی سەردەمی خۆی بیستووە و گێڕاوەتەوە، ئە مامۆستایانەی لەوكاتەدا بەشەكانی مەعریفەیان دەگرتەخۆ وەك ئیبن مەهدی و قوتتان لە فەرموودە و ئەصمەعی لە ئەدەب و مەدائینی لە مێژوودا، هەروەك ژمارەیەكی زۆری زانایان فەرموودەیان لێگێڕاوەتەوە وەك ئیبن ماجە و پەعلەبی نەحوی ناسراو و بەلازەی و ئیبن ئەبی دنیا و بەغەوی خاوەنی(الصحیح)و چەندێكی دیكەش.\nعومەری كوڕی شوببە لە چەندین بواری مەعریفەدا چەندین نووسینی بەجێهێشتووە بەجۆرێ ئیبن نەدیم نزیكەی سەروو بیست دانراوی دێنێ. لەوانە ئەوەی پەیوەندی هەیە بە ڕووداوەكانی فیتنەوە(مقتل عپمان)و(اخبار الكوفە)و(اخبار البصرە) ئیبن حەجەریش لەو كتێبەی ئیبن شوببە لەسەر بەسرە دەقێكی دوورو درێژی بۆ(فتح الباری)ەكەی وەرگرتووە كاتێ دەڵێت(عومەری كوڕی شوببە لە كتێبی(اخبار الكوفە)دا بە دوور و درێژی چیرۆكی جەمەلی هێناوە و منیش لێرەدا كورت و پوختی دەكەمەوە بەوجۆرەی بە سەنەدی صەحیح یان حەسەن هێنایەتی جگە لەوەش ڕوون دەكەمەوە) ئەمڕۆ نوسینەكان ئیبن شوببە لەبەر دەست نین جگە لە كتێبی(المدینە)كە ئێستا بە ناونیشانی(تارخ المدینە)چاپكراوە.\nبەشی سێیەمی بۆ ژیانی ئەمیری باوەڕداران عوسمانی كوڕی عەففان()لێ وەردەگرێت كە بە تایبەت مەبەستی ئەوەیە خەڵكی لەسەر یەك نوسخەی قورئان و هۆكارەكانی ئەوە كۆكردوەتەوە چۆن قورئانی نوسیەوە و چۆن هەندێ جۆری ڕابواردن چووە ناو ژیانی كۆمەڵگەی مەدەنی و باسی دژایەتی ئەمیری باوەڕداران بۆ یاری(النرد)((مار و پەیژە)( قوس البندق)و كۆترە فڕێ دەكات.\nپاشان بە فراوانی ڕووداوەكان دێنێ و ئەوەی لەەسر هەڵوێستی هاوەڵان گێڕدراوەتەوە و دەیهێنێ.\nپاشان ئەو كۆتاییە دڵگرانەی كە ئەمیری باوەڕداران تووشی بوو بەرگریكار و دوژمنیشی هەبووە لەوێوە دەرگاكانی خراپە بەڕووی كۆمەڵگەی ئیسلامیدا كرانەوە.\nلەوانەیە دەقێكی كۆنمان نەبێ كە بەشێوەیەی بەرفراوان و وردەكاری وەك هی ئبن شوببەه چارەسەری ژیانی عوسمان()و كۆمەڵگەی مەدەنی و ڕووداوەكانی فیتنەی كردبێ. مەگەر مێژووی دیمەشقی ئیبن عەساكیر كە وای لێ دەكات گرنگترین دەقە ئەصلیەكانی بەردەستمان بێت.\nڕێبازی نووسینەوەی ئیبن شوببەه لە كتێبی(تاریخ المدینە)دا ئەوەیە: هەوالەَكان بە شسەنەد و بەشێوەی كاری فەرموودەناسان دێنێ و سەنەدەكان كۆدەكاتەوە وەك پیشینەكانی وەك ئیبن ئیسحاق و واقیدی و جگە لەوان، بەڵام هەموو سەنەدەكانی(موص ول)گەیشتوو نین. هەیانە سەنەدی موصول و هەیانە مونقەتیع هەیانە موعەلەقە\nهەروەها سەرچاوەكانی و كەسەكانی و لەجێ متمانە بووندا لە یەك ئاستدا نین، هەیانە وەرگیراو هەیانە بەرپەرچەدراوەیە. بۆ نموونە هەواڵا دەداتەوە پاڵا كەسی نادیار و دەڵێت(ئەبو غەسان وتی هەندێك لە مامۆستاكانمان بۆیان گێڕاینەوە…) (ئەسمەعی لەوەیدا كە لە كەسی داوە كە متمانەم پێیەتی لێوەی گێڕاوەتەوە…) (موحەممەدی كوڕی یەحیا- ئەبو غەسان – وتی كەسێك كە متمانەمان پێیەتی بۆی گێڕاینەوە) (كەسێكی قوڕەیش هەواڵی پێدام)\nئەوەی جێی ئاماژەیە ئەوەیە ئیبن شوببەه لە گێڕانەوەدا مودەلەس نیە، دەبینی لە كەسێكەوە كە بەرزی و نزمی لە سەنەدەكەیە گێڕانەوە دێنێ. بۆ نمونە كاتێ لە ئەبو غەسانی كینانی مامۆستایەوە گێڕانەوە دێنێ جارێ دەڵێ( حدپنا ابو غسان)یان(حدپنا محمد ابن یحیا) و جارێ دەڵێت(قال ابو غسان) جاریش هەیە دەڵێت(حدپنا عن ابو غسان) لە شوێنی دیكەشدا دەڵێت(ومما وجدت فی كتاب ابی غسان)\nابن شوببەه لە(تاریخ المدینە)كەیدا ڕێبازی ئەو فەرمودەناسانەی نەگرتووتەبەر كە مێژووی شارەزاكانیان هێناوە و باسی ژیانی زانایانی و هاتووان بۆ ئەو شارە دەكەن وەك ئەوەی حاكم لە(تاریخ نیسابور)و خەتیب لە(تاریخ بغداد)و ئیبن عەساكیر لە(تاریخ دیمشق)دا كردی.\nبەڵكوو مێژوویەكی بنیادی و ڕامیاری بۆ مێژوو هێناوە، گرنگی ئەو زانیاریانەی لەسەرمەشخەڵەكانی مەدینە و ڕێ و بان و كێڵگە و شوێنی هۆزەكانی هێناویەتی و تۆمارە ڕووداوەكانی پێشینەترین دەقی ئەو بوارەیە.\nئیمامی تەبەری زۆرێ لە گێڕانەوەكانی ئیبن شوببە و نووسینەكانیشی دێنێ لەوەی پەیوەستە بە هەواڵی مەدینەوە وەك ڕووداوەكانی فیتنە لە خیلافەتی عوسماندا(رخ)یان ئەوەی پەیوەستە بە هەواڵی عێراق وەك دەرچوونی تەلحە و زوبەیر و عائشە(رچی الله عنها)بۆ بەسرە و شەڕی جەمەل و ڕووداوی دیكەش.\nئەم گرنگیدانەش لەبەرئەوەیە ئیبن شوببە تایبەتمەندیەكی هەبووە سەبارەت بە مێژووی مەدینە و بەسرە بەوەی دوو كتێبەكەی(اخبار المدینە)(اخبار البصرە)بە بنەڕەتی پتەوی مێژووی سەرەتای ئیسلامی دادەنرێت، ئیمامی زەهەبیش لەو بارەیەوە دەڵێت(ئیبن شوببە مێژوویەكی گەورەی بۆ مێژوو نووسیوە و كتێبی لەسەر هەواڵ و مێژووی مەدینە كە من نیوەیم دیوە پێشەوایەتیەكەی دێنێ)1.\nئەبو زەیدی كوڕی شوببە لە مامۆستاكانی ئیمامی تەبەری بووە، وا دیارە لێی بیستووە و مۆڵەتی لا وەرگرتووە و نوسینیشی لەسەر نەریتی مامۆستایانی ئەوكات لە مۆڵەتدا بە خوێندكارەكانیان بۆ گێڕانەوە لێیان دێتە بەرچاو ئەگەر توانای زانستیان دەركەوت. ژمارەی گێڕانەوەكانی تەبەری لە مێژووەكەیدا لە ئیبن شوببەوە دەگاتە سەد و شەست و نۆ پارچە، سی(30)دانەیان لەەسر مەسەلەی فیتنەن.\nچواره‌م: ئه‌بو موخه‌نه‌ف لووگی كوڕی یه‌حیا\nچوارەم سەرچاوەی سەرەكی لەسەر فیتنە لە مێژووەكەی ئیمامی تەبەریدا لووگی كوڕی یەحیای ناسراو بە ئەبی موخەنەف كە لە پێش ساڵی 170ك/ 786ز. مردووە. چەندین نووسینی لەسەر ڕووداوەكانی ناو دەوڵەتی ئیسلامی هەیە، ئەحمەدی كوڕی حارپی خەززار دەڵێت: زانایان دەڵێن: ئەبو موخەنەف لە خەڵكانی دی زیاتریشی هەیە لەەسر عێراق و هەواڵ و فتوحاتی، مەدائینیش شارەزای خوراسان و هیند و فارس و واقیدی شارەزای حیجاز و ژیاننامەیە و هەموو لە فتوحاتی شامدا هاوبەشن).\nئیبن قوتەیبە لە بارەیەوە دەڵێت(خاوەنی هەواڵا و باسی ڕەچەڵەكە و زیاتر هەواڵا(مێژووی)لایە) ئەبو موخەنەف بۆ ڕووداوەكانی عێراق زیاترین گێڕانەوەی هەیە بەتایبەت كووفە، چونكە بنكەی شیعەگەری بووە، بۆیە گرنگیداوە بە بابەتەكانی خەواریج‌و شۆڕشە شیعیەكان‌و شۆڕشەكانی عێراق بە گشتی، زۆربەی جار گێڕانەوەی كووفی دێنێ، چونكە رای خەڵكی عێراقی لە رای خەڵكی شام لە لا پەسەندتر بووە، ئەو هەواداری عەلەویەكان‌و دژ بە ئومەویەكان بوو، بۆیە شیعە ئەبوو موخنەف بە كەورە مێژوونووسی خۆیان دەزانن تا ئەوەی یەكێكیان لە بارەیەوە دەڵێت:(ئەبوو موخنەف لە گەورە مێژوونووسە شیعەكانە، سەرەرای بە ئاشكرا شیعە بوونی كەچی زانایانی سوننەش شتیان لێ وەرگرتووە وەك تەبەری‌و ئیبن ئه پیر). بەڵام شت وەرگرتنی سوننە لێی واتای پشت بەستنیان پێی نیە.\nئیبن نەدیم لیستێكی كتێبەكانی دێنێ كە نزیكەی پەنجا كتێب بون، لەوانەی پەیوەستن بە مەسەلەی فیتنەوە (كتاب الشوری و مقتل عپمان)و(كتاب الجمل)و(كتاب صفین)و(كتاب مقتل محمد بن أبی بكر و اڵاشتر و محمد بن أبی حژیفە)و (أهل النهروان و الخوارج)و(مقتل علی). بەڵام ئەبوو موخنەف جێ متمانە نیە‌و لەبەر شیعەگەری توندی لادانی لە مەسەلەی فیتنەدا دیارە، زەهەبی لەو بارەیەوە دەڵێت:(هەواڵ گێڕەوەیەكی هیچ‌و بێ متمانەیە) لە شوێنێكی دیكەدا دەڵێت:(لە دەستەیەكی نادیاران گێڕانەوەی هێناوە.ئەو هاوشێوەی سەیفی كوڕی عومەری تەمیمی نووسەری (الردە) و(عوانە ابن الحكم)ە).\nئه‌مه به‌شێكه له‌م سه‌رچاوه\nأ.د. محمد أمحزون: تحقیق مواقف الصحابە فی الفتنە من روایات الإمام الگبری و المحدپین\nتێبینی: لەبەر درێژخوازی پەراوێزەكان هەوڵمانداوە لەگەڵ ئەوپەڕی پاراستنی سپاردەی زانستیدا پوخت كردنەوە بۆ هەندێ لە پەراوێزەكان بەكاربهێنین.وەرگێڕ\nلەگەڵ داوای نزای خێردا\n– فرانزروزنتال: علم التاریخ عند المسلمین؛ د. سامی الصقار: علم التاریخ عند المسلمین.\n– الگبری: تاریخ الرسل و الملوك؛ بۆ نموونە بڕوانە ج4 ص335.\n– هەمان سەرچاوە: بۆ نموونە بڕوانە(ج4 ص 372، 375، 160).\n– هەمان سەرچاوە، ج5 ص 297\n– هیشامی كوڕی عروەی كوڕی زوبەیری كوڕی عەوامی ئەسەدی قورەیشی ئەبولمونزیر لە گەورە هەواڵگێڕەرەوە و پێشەواینی فەرموودەیەكە كە زانایانی وەك(ئیبن سەعد و ئەبو حاتەم و عجلی و ئیبن موعین)بەجێ متمانەی دەزانن، لە ساڵی 145ك. مردووە\n– مووسای كوڕی عوبەی كوڕی ئەبو عەییاش ئەبو موحەممەد لەجێ متمانە تایبەتمەندەكانی ژیاننامەی پێغەمبەر()ئیمامی مالیك وەسفی نوسینەكانی لەسەر غەزاكان دەكات. ئیمامی وخاریش لە صەحیحەكەیدا پشتی پێ بەستوون. ئەحمەد و ئیبن موعین و نەسائی و ئەبو حاتەم و ئیبن حبان بەجێ متمانەی دەزانن، لە ساڵی 141ك. مرد.\n– موحەممەدی كوڕی سائیبی كوڕی بیسر ئەبو نەصری كەلبی هەواڵگێڕەوەی موخەسیرە، لە زانستی(الانساب)پێشڕەوە، بەڵام شیع یە و فەرموودەی وەرنەگیراو جێ متمانە نییە، ئیبن حبان دەڵێت: سبەئیە، لەوانەی دەڵێن عەلی نەمردووە و دەگەڕێتەوە بۆ دنیا، ئەگەر هەورێ ببینن دەڵێن ئەمیری باوەڕدارانی تێدایە، ئەحمەد دەڵێت: تەفسیرەكەی كەلبی درۆیە و درۆ نیە سەیری بكەیت. لە ساڵی 146ك. مرد.\n– موحەممەدی كوڕی نوەیر لە مامۆستاكانی سەیف لە ئوم عوسمان لە ئەبو موكنەفەوە گێڕانەوەی هێناوە. بڕوانە ابن حاتم الحجر و التعدیل ج8 ص 110\n– تەلحەی كوڕی ئەعلەم ئەبولهەپیمی حەنەفی ەلرەی دانیشتووە و وسفیانی شەوری و سەیف فەرموودەیان لێوەرگرتووە، بڕوانە ابن معین: التاریخ ج2 ص 277، ابن ابی حاتم ج4 ص 482\n– عەتیەی كوڕی حارپ ئەبو ڕەوقی هەمدانی كوفی لە گێڕەرەوانی كوفەیە.فەرموودەی لە ئەنەس و عكرمە و شەعبی و زوحاك و هی دیكەش گێڕانەوە و ئەحمەد و نەسائی و فەسەوی دەڵێن گرفتی نیە ئیبن موعین دەڵێت چاكە. ئەبو حاتەم دەڵێت زۆر ڕاستگۆیە، نووسینی تەفسیری هەیە\n– الگبری: تاریخ الرسل و الملوك. ج4 ص 348.\n– لە سەرچاوەكانی بەردەستدا ژیاننامەیم نەدۆزیوەتەوە.\n– ابن كپیر: البدایە و النهایە ج7 ص 247.\n– ابن الندیم: الفهرست ص 137\n– الگبری: ج3 ص 249-341.\n– ابن الندیم: الفهرست ص 137.\n– الگبری: ج2 ص 455-562.\n– هەمان سەرچاوە: ج4 ص 326-340\n– عوبەیدوڵڵای كوڕی سەعدی كوڕی ئیبراهیمی كوڕی عەبدوڕەحمانی كوڕی عەوفی زوهری دادوەری ئەسبەهان بووە و بێ گرفت، ساڵی 260ك. مردووە.\n– سەعدی كوڕی ئیبراهیمی كوڕی سەعدی كوڕی ئیبراهیمی كوڕی عەبدوڕەحمان دادوەری واسگ بوو لە سەردەمی هاروون، دواتر دادوەری سەربازگەی مەهدی بوو لە سەردەمی مەئمون، بێ گرفتە، لە ساڵی 201 ك مردووە.\n– ابن حجر: التهژیب ج7 ص15.\n– یەعقوبی كوڕی ئیبراهیمی كوڕی سەعدی كوڕی ئیبراهیم نووسەری غەزاكانە. جێ متمانەیە. لە ساڵی 208 ك. مردووە.\n– ابن ابی حاتم: الجرح و التعدیل ج4 ص 285.\n– محمد ابو الفچل: فهارس من تاریخ الگبری، ج10 ص 261.\n– ابن حجر: لسان المیزان، ج2 ص 145.\n– الژهبی: میزان الاعتدال، ج2 ص 145.\n– محمد ابو الفچل: فهارس من تاریخ الگبری، ج10 ص 284.\n– محمد ابو الفچل: فهارس من تاریخ الگبری ج10 ص 280.\n– ابن ابی حاتم: الجرح و التعدیل ج4 ص 278.\n– ابن معین: التاریخ، ج2 ص 245.\n– النسائی: كتاب الچعفا‌و و المتروكین، ص 123؛ الدار قگنی: الچعفا‌و و المتروكین، ص 243.\n– ابن حبان: المجروحین، ج1 ص 344.\n– ابن حجر: التقریب، ج1 ص 344.\n– الژهبی: المیزان، ج2 ص 255.\n– جواد علی: موارد تاریخ الگبری، مجلە المجمع العلمی العراقی، المجلد الپالپ،(1374ك/ 1954ز)\n– الگبری: تاریخ الرسل و الملوك،(ج4 ص 498، 500-501)\n– لە بەیروت لە(دار النفائس)لە ساڵی 1391ك/ 1972ز. چاپكراوە.\n– الخگیب:تاریخ بغداد،ج3 ص3\n– الژهبی: المیزان،ج3 ص 622.\n– ابن حجر: التقریب،ج2 ص194.\n– یەعقوبی كوڕی شەیبەی كوڕی صەلتی كوڕی عصفوری سدوسی ئەبو یوسفە، فەرموودەناسی جێ متمانە و فیقهناسی سەر بە مەزهەبی مالیك بووە،(المسند الكبیر المعلل)هی ئەوە، لە ساڵی 622ك، 875 ز.مردوە.\n– ابن الندیم، ص 144.\n– الواقدی: المغازی، بڕوانە بەشی یەكەم.\n– بە وەرگرتن لە الخگیب: تاریخ بغداد، ج3 ص 6.\n– الژهبی: التژكرە، ج1 ص 348،\n– ابن معین: التاریخ، ج2 ص 532.\n– البخاری: تاریخ الكبیر(1/1/77)، ابن ابی حاتم: الجرح و التعدیل ج8 ص 20.\n– النسائی: كتاب الچعفا‌و و المتروكین، ص 217.\n– الدار قگنی: الچعفا‌و، ص 347.\n– عەلی كوڕی عەبدوڵڵای كوڕی جەعفەری سەعدی مەدینی بەسری مێژوونوسی فەرموودە ناس لە گەورە فەرموودە ناسانی سەردەمی خۆیەتی، لە نوسینەكانی(الاسامی و الكنی)و(الگبقات)و(الچعفا‌و)و(علل المسند)و..هتد. لە ساڵی 234 ك. مرد\n– ابن حجر: التژهیب، ج9 ص 367.\n– ابن ابی حاتم: الجرح و التعدیل، ج8 ص 21.\n– ابو نعیم: كتاب الچعفا‌و، ص 146\n– موصعەبی كوڕی عەبدوڵڵای كوڕی موصعەبی كوڕی پابتی زوبەیری ئەسەدی مەدەنی لە هەمووان زیاتر شارەزای(الانساب)بوو. ئیبن موعین و دار قوتنی بە جێ متمانەی دەزانن لە ساڵی 326 ك. مرد.\n– ابن حجر: التژهیب: ج9 ص 366.\n– هەمان سەرچاوە، ج9 ص 365.\n– الژهبی: سیر الاعلام النبلا‌و، ج9 ص 454.\n– هەمان سەرچاوە، ج9 ص 469.\n– محەممەدی كوڕی موحەممەدی كوڕی موحەممەدی كوڕی ئەحمەدە، ئیبن سیدونناسی یەئموری ڕەبعی میسری ئەبو لفەتح: فەرموودە ناسی مێژووناس و ئەدیب. چەند كتێبێكی هەیە، لەوانە(عیون الاپرپی فنون المغازی و الشمائل و السیر)،(تعصیل الاصابە فی تفیچل السعابە)، ساڵی 734ك. 1334ز. مرد\n– ئیبن سەیدونناس: عیون الاپر، ج1 ص 26 – 27\n– الواقدی: فتوح الشام ، ص14 – 18.\n– هەمان سەرچاوە 163\n– هەمان سەرچاوە ص 5.\n– ابن الندیم: الفهرست، 111\n– روچات الجنان، ج7 ص 268.\n– الگبری: تاریخ الرسل و الملوك، ج4 ص 356.\n– موحەممەدی كوڕی صاڵی كوڕی دیناری تەمار ئەبو عەبدوڵڵای مەدەنی، فەرموودەی گێڕاوەتەوە لە عومەری كوڕی عەبدولعەزیزی موحەممەدی كوڕی مونكەدر و زوهری جگە لەوانیش، ئەحمەد و ئەو داود و عەجلی جێ متمانە و ئیبن سەعد بە بیر و هۆش چاك ناوی دەبا. لە ساڵی 168 ك، 784 ز. مرد\n– عاصمی كوڕی عومەری كوڕی قەتادەی كوڕی نوعمانی زوفەری ئەنساری مەدەنی ئەبو عومەر یەكێكە لە زانایانی تابعین، كە ڕەخنەگران هەموو بە جێ متمانە و گەورە و شارەزا بە غەزاكانی دەزانن، عومەری كوڕی عەبدولعەزیز فەرمانی پێ كرد لە مزگەوتی دیمەشق دا بنیشێ و باسی غەزاكان و پلەو پاەیی هاوەڵان بكات بۆ خەڵك، ئەویش وای كرد كەسێكی جێ متمانە و زانابون، فەرموودەی زۆرە.لە ساڵی 126ك، 743ز. مرد\n– الگبری: التاریخ الرسل و الملوك ج4 ص 359.\n– جواد علی: موارد تاریخ الگبری، العدد الپالپ(1374 ه، 1954م)ص 56.\n– ئیبن الندیم: الفهرست، ص163.\n– ابن ابی حاتم: الجرح و التعدیل ج6 ص 116.\n– ابن حجر، التهژیب ج7 ص 460.\n– ابن حبان: الپقات ج8 ص 446.\n– الخگیب: تاریخ بغداد ج11 ص 208.\n– ابن حجر: التهژیب ج7 ص 460.\n– ابن الندیم: الفهرست ص 163.\n– ابن حجر: فتح الباری، ج13 ص 54.\n– چوار بەشە و(فهم محمد شلتوت)تەحقیقی كردووە و(دار الاصفهانی)لە جەددە لە ساڵی 1393ك/ 1973ز. چاپی كردووە.\n– تاریخ المدینە ج3 ص 907\n– هەمان سەرچاوە ج2 ص 763.\n– هەمان سەرچاوە ج1 ص 176.\n– هەمان سەرچاوە، ج1 ص 62.\n– هەمان سەرچاوە ج1 ص 291.\n– هەمان سەرچاوە ج1 ص 16.\n– هەمان سەرچاوە ج2 ص 763\n– هەمان سەرچاوە ج1 ص 61 – 79.\n– هەمان سەرچاوە ، ج1 ص 129.\n– هەمان سەرچاوە ، ج1 ص 61.\n– هەمان سەرچاوە ج2 ص 688.\n– الژهبی: سیر أعلام النبلا‌و، ج12ص371.\n– محمد أبوالفچل، ج10ص348.\n– الژهبی: سیر أعلام النبلا‌و، ج10ص400.\n– ابن قتیبە: المعارف.\n– ێ‌غابزرگ الگهرانی: الژریعە إلی تصانیف الشیعە، ج1ص312.\n– ابن الندیم: الفهرست، ص105-106.\n– الژهبی: المیزان، ج3ص419.\n– سیر أعلام النبلا‌و، ج7ص302.\nPrevious ئاینی زه‌رده‌شتی\nNext چەردەیەك لەمەڕ مێژووی جاف و ڕۆڵ و ڕەگەز و ناویان


هۆكاره‌كانی جه‌ڵته‌ی دڵ له‌ناو گه‌نجاندا چییه؟\nجه‌ڵته‌ی دڵ كه به ئه‌نفاكتووس میوكارد ناسراوه، كاتێك رووئه‌دات كه خوێن به به‌شێك له دڵ ناگات و گه‌ر ئه‌م بابه‌ته به خێرایی چاره‌سه‌ر نه‌كرێت، ئه‌م به‌شه له دڵ بۆ هه‌میشه ئه‌مرێت. زۆرینه وه‌ستانه‌كانی دڵ ئه‌گه‌ڕێته‌وه بۆ نه‌خۆشی ده‌ماره‌كانی كرۆنێر (CAD)واته ئه‌و نه‌خۆشییه‌ی مادده‌یه‌كی وه‌كو مێو به‌ناوی پلاك، ورده‌ورده له‌سه‌ر دیواری ناوه‌وه‌ی ده‌ماره‌كانی كرۆنێر كۆئه‌بێته‌وه‌و ته‌نگتریان ئه‌كاته‌وه.\nبه‌پێی ڕاپۆرتی ناوه‌نده‌كانی كۆنترۆڵ و به‌رگری نه‌خۆشییه‌كان له ئه‌مریكا، نه‌خۆشییه‌كانی دڵ هۆكاری سه‌ره‌كی مه‌رگی پیاوانی 45 بۆ 54 ساڵ و پیاوانی سه‌رو 65 ساڵیشه. هه‌روه‌ها له‌هه‌ر 4 كه‌سێك كه له ئه‌مریكا گیانله‌ده‌ستده‌ده‌ن یه‌كێكیان به نه‌خۆشی ده‌ماره‌كانی كرۆنێر گیانله‌ده‌ستده‌دات.\nئه‌و هۆكاره گشتییه‌كانی مه‌ترسی جه‌ڵته‌ی دڵ زیاد ده‌كه‌ن بریتین له:\n1- گوشاری خوێن\n2- به‌رزی ئاستی كۆلیسترۆڵی خوێن\n3- خواردنی جگه‌ره\n4- نه‌خۆشی شه‌كره\n5- رێجیمی خواردنی ناته‌ندروست\n6- قه‌ڵه‌وی یان كێشی زیاده\n7- ژیانێكی سست و بێ جوڵه\n8- خواردنه‌وه‌ی له‌ڕاده‌به‌ده‌ری كحول\nئه‌گه‌رچی له‌وانه‌یه لۆژیكانه بێت كه له‌ناو گه‌نجانیشدا هه‌ر ئه‌مانه به هۆكاری جه‌ڵته‌ی دڵ بزانین، به‌ڵام له زۆرینه‌ی كاته‌كاندا به‌مشێوه‌یه نییه‌و هۆكارگه‌لی تر ئه‌بێته هۆی وه‌ستانی دڵیان، كه برتتین له:\n1- كاردیۆ میۆپاتی هایپێرترۆفی: نه‌خۆشییه‌كی جێنێتیكییه كه ئه‌بێته هۆی گه‌وره‌بوونی خانه‌كانی دڵ. ئه‌م گه‌وره‌بوونه ئه‌بێته هۆكار تا به‌شه ده‌روونییه‌كانی دڵ گه‌وره‌تر بن و به‌مشێوه‌یه به‌ری هاتوچۆی خوێن بگیرێت. ئه‌م نه‌خۆشییه سه‌ره‌كیترین هۆكاری وه‌ستانی دڵه له‌ناو یاریزانه گه‌نجه‌كاندا.\n2- نه‌خۆشی كاواساكی: بێ‌نه‌زمییه‌كی ده‌گمه‌نی قۆناغی منداڵییه كه ئه‌بێته هۆكاری هه‌وكردنێكی زۆری ده‌ماره خۆێنبه‌ره‌كان. كاتێك ئه‌م نه‌خۆشییه كاریگه‌ری خۆی ئه‌خاته‌سه‌ر ده‌ماره‌كانی كرۆنێر، به‌ری خوێنێكی پڕ له ئۆكسیجێن بۆ ناو دڵ ئه‌گرێت و به‌مشێوه‌یه خێرایی لێدانی دڵ به‌رزده‌كاته‌وه‌و توشی هه‌وكردنی ئه‌كات و ده‌رئه‌نجام ئه‌توانێت وه‌ستانی دڵی لێبكه‌وێته‌وه.\n3- برینداربوونی دڵ: ئه‌كرێت به هۆكاری خۆڕاگرییه زۆر دژواره‌كانی ناو یارییه وه‌رزشییه‌كاندا بێته‌ئاراوه. ئه‌م گوشاره له‌ڕاده‌به‌ده‌ره ورده‌ورده كاریگه‌ری له‌سه‌ر چالاكی دڵ دائه‌نێت و ئه‌بێته هۆكاری رووداوێك له‌ناو دڵدا. راپۆرته‌كانی ته‌رم پشكنینی "میكا ترو" (گه‌وره قاره‌مانی ئۆڵترا ماراتۆن) پیشانیداوه كه هۆكاری گیانله‌ده‌ستدانی هه‌ر ئه‌م بابه‌ته بووه.\nخاك – ئا: sm\nبۆچی یەکەم خۆشەویستی لەبیر ناچێتەوە؟\nپه‌ستا به ماسی سوور\nبه‌مشێوازه شیر بۆ منداڵه‌كه‌ت بگره‌وه\nئه‌م خواردنانه بخۆ و له سكچوونی هاوینه به‌دوور به\nزانیاری گرنگ و سه‌رنجڕاكێش


بەچاودێری روسیا، كورد‌و حکومەتی سوریا رێككەوتن\nهەسەدە بەرێككەوتنی لەگەڵ حکومەتی سوریا، گەمەكە لەتوركیا تێكدەدات، ئەگەر هەسەدە دوێنێ هاوپەیمانی ئەمەریكا بوبێت بۆ تێكشكاندنی داعش، ئەمڕۆ بۆ روبەروبونەوەی سوپای توركیا هاوپەیمانی رژێمی سوریایە.\nهێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە)، كە بەشێوەیەكی سەرەكی لەكوردی رۆژاوا پێكدێت، بەدرێژایی ساڵانی رابردو بەپشتیوانی ئەمەریكا رۆڵێكی یەكلاكەرەوەیان لەتێكشكاندنی داعشدا بینی، بەڵام سەرباری ئەو هەمو قوربانیدانەی هەسەدە پێشكەشی كرد بۆ پاراستنی مرۆڤایەتی لەتیرۆرو تیرۆریستان، ئەمەریكا لەساتەوەختێكی هەستیاردا تیشكی سەوزی بۆ توركیا هەڵكرد تا لەشكركێشی بکاتە سەر باکوری سوریاو رۆژئاوای كوردستان‌و رۆژهەڵاتی فورات و پەلاماری هەسەدە بدات.\nكشانەوەی ئەمەریكا لەسوریا، هەسەدەی خستە دۆخێكی دژوارەوە، لەناوچەیەکدا كە بەدوژمن دەورە درابو، روسیا ئەم كشانەوەیەی ئەمەریكای قۆستەوە بۆ بەهێزكردنی پێگەی خۆی لەو وڵاتەدا، تا ئەو هێزە كاریگەرەی لەسەر ئەرزی واقیع سەرسەختانە شەڕی داعشی كرد‌و یەك لەسێی خاكی سوریای لەبندەستدایە، لەهاوپەیمانی ئەمەریكاوە بكات بەهاوپەیمانی خۆی.\nروسیا لەهەوڵی بەردەوامدا بو بەمەبەستی گەیاندنی هەسەدەو رژێمی سوریا بەرێككەوتن، بەتایبەتی كە بۆ كورد رێككەوتن لەگەڵ سوریا‌و بەدەستهێنانی پشتیوانی روسیا لەم کاتەدا ئیتر ببو بەمەسەلەی مەرگ‌و ژیان.\nپاش كۆبونەوەیان لەقامشلی، بەچاودێری‌و سەرپەرشتی روسیا، هەسەدەو رژێمی سوریا گەیشتنە رێككەوتن.\nبەپێی ئەو رێككەوتنە هێزەكانی هەسەدە لەئێستاوە هەموو بازگەكانیان بەروی سوپای سوریادا دەكەنەوە بۆ ئەوەی لەباكور‌و رۆژهەڵاتی سوریادا جێگیر بن‌و ئەو ناوچانەش رزگار بكەن كە سوپای توركیا‌و میلشیا هاوپەیمانە سورییەكانی داگیرییان كردوە.\nهەسەدەو ئیدارەی خۆسەری لەبەیاننامەیەکدا ئاماژە بەوە دەكەن ئەو ناوچانەی بەدەست هەسەدە-وەن، لەڕوی كارگێڕییەوە وەك خۆیان دەمێننەوەو گۆڕانکارییان تیا ناکرێ، بەڵام سوپای سوریایان تیادا جێگیر دەبێ.\nهاوكات ئاژانسی فەرمی هەواڵی سوریا (سانا) رایگەیاند كە چەند یەكەیەکی سوپای سوریا چونەتە شاری مەنبج- لەریفی حەلەب، پاش كشانەوەی هێزەكانی ئەمەریكا لەو شارە، بەپێی ئەو رێكەوتنەی لەنێوان هەسەدەو حكومەتی سوریا كراوە.\nسانا ئاماژە بەوە دەكات كە لەماوەی 24 كاتژمێری داهاتودا سوپای سوریا بەتەواوی دەچێتە مەنبەج‌و كوبانێ-وە پاش ئەوەی هێزەكانی ئەمەریكا بنكەكانیان لەو دو شارە چۆڵ كردوە.\nلایەنی كوردی‌و حكومەتی سوری ئەوە روندەكەنەوە كە بەم رێككەوتنەیان بەتەواوی رێگە لەپێشڕەویی‌و لەشكركێشییەكانی سوپای توركیا دەگرن كە بونی دەسەڵاتی هەسەدەو كوردی لەو ناوچانەدا كردوەتە هۆكارو بەهانە بۆ هێرش‌و پەلامارەكانی.\nبەجێگیركردنی سوپای سوریا لەو ناوچانەدا، كە سوپای حكومەتێكە شەرعیەتی نێودەوڵەتی هەیە، توركیا هیچ بەهانەیەكی نامێنێ بۆ لەشكركێشی‌و هیچ وڵاتێكیش ناتوانێت پشتیوانی لێبكات.


حاكم قادر: حكومه‌تی هه‌رێم ره‌چاوی قوربانیدانی خه‌ڵكی دۆڵی جافایه‌تی بكات\nپاشنیوه‌ڕۆی 6-9-2019، له‌گوندی سێده‌ر له ناوچه‌ی دۆڵی جافایه‌تی، به‌ئاماده‌بوونی حاكم قادرحه‌مه‌جان ئه‌ندامی ده‌سته‌ی كارگێڕی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، به‌بۆنه‌ی تێپه‌ڕبوونی (32) ساڵ به‌سه‌ر شه‌هیدبونی مه‌حمود سێده‌ر، مه‌راسیمی ناساندنی كتێبی مه‌حمود سێده‌ری هه‌میشه له‌لوتكه‌دا به‌ڕێوه‌چوو، له‌سه‌ره‌تای مه‌راسیمه‌كه‌دا عوسمان سێده‌ری له‌میانی وته‌یه‌كیدا به‌و بۆنه‌یه‌وه، وتی: شه‌هید مه‌حمود سێده‌ری وێڕای ئه‌وه‌ی فه‌رمانده‌یه‌كی ئازا خاوه‌ن كه‌سێتییه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی وپێگه‌یه‌كی به‌رزبووه‌و ده‌روازه‌ی ماڵه‌كه‌شی هه‌میشه بۆ چاره‌سه‌ری كێشه‌و داواكاری خه‌ڵك واڵابووه .\nدواتر حاكم قادر به‌ناوی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانه‌وه وته‌یه‌كی پێشكه‌شكردو تیایدا به‌و بۆنه‌یه‌وه هاوخه‌می یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانی گه‌یانده كه‌سوكاری ڕووسوری شه‌هیدان (مه‌حمود سێده‌ری وشه‌هیدی جوانه‌مه‌رگ حه‌كیمی كوڕی وشه‌هیدان نه‌قیب ئه‌میری كه‌ریم چاوشین وشێخ محه‌ممه‌د شێخ مه‌حمود و ته‌واوی شه‌هیدانی گوندی سێده‌ركه‌ژماره‌یان له سه‌د شه‌هید نزیكده‌بێته‌وه) و وتی: له‌ده‌ستدانی تێكۆشه‌ره‌كانی گه‌له‌كه‌مان نه‌ك به ته‌نها بۆ یه‌كێتی به‌ڵكو بۆ ته‌واوی كۆمه‌ڵگای كورده‌واری هه‌میشه خه‌ساره‌تێكی گه‌وره‌بووه‌و ناویان له‌ده‌فته‌ری سه‌روه‌راندا تۆمارێكی پڕشنگداره‌و ڕایگه‌یاند: شانازیكرنی یه‌كێتی یه‌كان و گه‌له‌كه‌شمان به‌ڕۆَڵه خۆبه‌ختكراوه‌كانیان كه‌مترین پاداشته به كه‌سوكاره سه‌ربه‌رزه‌كانیان و وتی: ته‌واوی گوندو جێ نشینه‌كانی دۆڵی جافایه‌تی بۆ گه‌یشتنی گه‌له‌كه‌مان به ماف و ئامانجه‌كانیان خاوه‌نی چه‌ندین قوربانی و گیانفیدایین و به‌تایبه‌ت له‌شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان به‌ڕابه‌رایه‌تی (ی.ن.ك) و له‌پرۆسه‌ی به‌دناوی ئه‌نفال وبرپه‌تی سێداره‌ن، به ته‌نها گوندی سێده‌ر قوربانی یه‌كانی له (100) خۆبه‌ختكه‌ر نزیك ده‌بێته‌وه‌و وتی: كه‌چی ئه‌وه‌ی جێی تێ ڕامانه، گونده‌كه‌و ناوچه‌كه‌ش به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ده‌ستی ئاوه‌دانی حكومه‌تی هه‌رێمی پێنه‌گه‌یشتووه، هه‌ربۆیه داوای له‌كابینه‌ی نوێی حكومه‌ت كرد به‌رله‌هاتنی وه‌رزی زستان كه‌موكوڕییه‌كانیان له‌پرۆژه‌و كاری خزمه‌تگوزاری بۆ دابین بكه‌ن .\nپاشان مسته‌فا چاوڕه‌ش ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی (ی.ن.ك) له‌میانه‌ی گێڕانه‌وه‌ی یاده‌وه‌رییه‌كی له‌گه‌ڵ شه‌هیددا باسی له‌وڕۆژه‌سه‌ختانه‌كرد و وتی: له‌پاڵ ئازایه‌تی وچه‌له‌نگی یه‌كانی ئه‌و تێكۆشه‌ره‌دا كه‌یه‌كێك بوو له‌فه‌رمانده دیاره‌كانی یه‌كێتی له‌قۆناغی سه‌ختی شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌ماندا، شه‌هید مه‌حمود سێده‌ری وه‌ك كه‌سایه‌تیه‌كی ناوداری ناوچه‌كه‌ش بووه‌و ئازایه‌تی وقاره‌مانێتی ئه‌و كه‌ڵه نه‌مره شاخ وبن تاشه‌به‌رده‌كان شاهیدی ئازایه‌تی بۆ ده‌ده‌ن .


دەمێک بوو تامەزرۆی بینینی دیمەنە جوانەکانی وەرینی گەڵای دارەکان بووم لە وەرزی پایزدا، بۆیە لەگەڵ باوکم و دایکم و خوشکەکەم ئێوارەیەکی پایز رێگەی یەکێک لە سەیرانگایەکانمان گرتەبەر، ھەر کە گەیشتینە ئەوێ باوکم لایدا و ئۆتۆمبێلەکەی لەو شوێنەدا وەستاند کە لە وەرزی بەھاردا چەند جارێک بۆ سەیران ھاتبووین لەوێدا کاتێکی خۆشمان بەسەربردبوو، ئەو کاتە سەوزایی وەکو رایەخێک زەوییەکەی داپۆشیبوو، گەڵای دارەکانیش سەوز بوون، کەچی ئێستا زۆر جیاوازە و گەڵایەکان وەریون و رایەخە سەوزەکەی زەوییەکە زەردە، ئەو کاتە کە شنەی بایەکە دەھات خۆشیی دەخستە دڵمانەوە و گەرمایەکەی کەم دەکردەوە، ئەمڕۆ ئەو کزە بایە ساردە و ئەگەر بە باشیی خۆمان نەپێچابایەوە ئەوا دوور نەبوو نەخۆشی بخستباین.\nلە ناو گەڵا وەریوەکاندا کۆمەڵێک وێنەی جوانمان گرت، نازانم بۆچی ئەو گەڵایانە ھێندە سەرنجڕاکێش و دڵگیر بوون، لەگەڵ باوکم ئەو ناوە گەڕاین و یەک یەک سەرنجی دارەکانم دەدا و دەستم لە گەڵاکانی سەر زەوییەکە دەدا.\nگەیشتینە لای دارێک زۆر جوان بوو گەڵایەکانیشی سەوز بوون، گوتم بابە ئەم دارەیان بۆچی گەڵایەکانی نەوەریون و ھەر بە سەوزیی ماون؟ باوکم تەماشایەکی کردم وەکو بڵێ ئەی خۆت نایزانی؟ منیش گوتم بابە گیان ھاتەوە بیرم، ھەندێک دار ھەن چوار وەرزە سەوزن، ئەمەش یەکێکە لەوانە و ئەوانی تریش ھەر پایز ھات گەڵایەکانیان دەوەرن، چەندە خۆشە ئەو گۆڕانکارییانەی کە لە سروشتدا روودەدەن ئاوا بە چاوی خۆمان بیانبینین، تا باشتر لێیان تێبگەین و لەبیریشمان نەچێتەوە.\nکە گەڕاینەوە بۆ لای دایکم و خوشکە بچکۆلانەکەم خواردنێکی خۆشی بۆ دانابووین، تێرمان لێیخوارد بە راستیی زۆر خۆشبوو بە لامەوە و سەیرانەکەی پتر لا خۆشکردم.


بۆچی ئەمریكا مۆڵگەكانی داعش بۆدرومان ناكات؟ - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبۆچی ئەمریكا مۆڵگەكانی داعش بۆدرومان ناكات؟\nئەندامێكی پەڕلەمانی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، گومان هەیە ئەمریكا پارێزگاری لە چەكدارانی داعش بكات.\nبڕیارە كۆتایی ئەم مانگە ئەمریكا لە عێراق بكشێتەوە و لەبەرانبەردا چەكدارانی داعش سەرقاڵی خۆڕێكخستنەوەن و ناوەناوە هێرشەكانیان بۆسەر هاووڵاتیان و هێزەكانی پێشمەرگە ئەنجام دەدەن و دەیان كەس بەهۆیەوە بوونەتە قوربانی، ئەمەش لەكاتێكدایە، بەشێكی زۆر لە مۆڵگەكانی داعش دەبینرێن، بەڵام ڕێگا نادرێت هێرشیان بكرێتەسەر، بەشێك لە چاودێرانیش ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن، ئەمریكا لە ناوچە دوورەكانیشەوە دەتوانێت ئامانجەكانی بپێكێت هۆكاری هێرشنەكردنەسەر ئەو مۆڵگانە دەبێت چی بێت، ئەمەش پرسیارێكە و دەبێت ئەمریكا بیداتەوە؟.\nسەبارەت بە بوونی پاڵپشتی یاخود دروستكردنی سیناریۆكان لەلایەن ئەمریكاوە بۆ هێرشكردنەسەر پێشمەرگە لەلایەن داعشەوە، ئەبوبەكر هەڵەدنی، ئەندامی لیژنەی پێشمەرگە لە پەڕلەمانی كوردستان بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، ئەوە یەكێكە لە گومانە سەرەكییەكان، چونكە بە نوێژی نیوەڕۆ داعش بچێتە گوندێك بیسووتێنێت بابەتێكی سەیرە، چونكە پێشتر هەر جموجوڵێكی داعش هەبووایە فڕۆكەی هاوپەیمانان چاودێری دەكرد، ئێستا بە دەقی ڕاگەیەنراوی وەزارەتی پێشمەرگە دەڵێت: “مۆڵگە و حەشارەگەی چەكدارانی داعش ڕوون و ئاشكران، واتای چییە ئەو مۆڵگانەیان تێكنادرێت؟”.\nوتیشی، “ئەم بابەتە دەبێت تەوەری جدی بێت لە گفتوگۆكانی ئێمە لەگەڵ هاوپەیمانان كە جارێكیتر با كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بزانێت كە گەشەكردن و گەورەبوونی داعش مەترسییە لەسەر ئاسایشی ناوچەكە و جیهانیش”.\nخەڵك- وەزیری كۆچ و كۆچبەرانی عیراق ڕایدەگەیەنێت، مستەفا كازمی سەرۆك وەزیران، هاوكارییەكی دارایی بۆ خێزانە شەهیدەكان و خێزانە ئاوارەكان تەرخان…


بارزانی: ئه‌وانه‌ی شانه‌ی نووستووی داعش بوون، نابه‌خشرێن\nمه‌سعود بارزانی به سه‌رۆكی كۆمیته‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی خاچی سووری راگه‌یاند كه له سه‌ره‌تای په‌لاماری تیرۆریستانی داعش بۆ سه‌ر كوردستان، كه‌سانێك كه شانه‌ی نووستووی داعش بوون له‌و ناوچانه بوونه هاوكاری داعش و له پشته‌وه خه‌نجه‌ریان له پێشمه‌رگه دا و به‌و هۆیه‌وه زیانی زۆرمان به‌ركه‌وت، بۆیه ئه‌وانه نابه‌خشرێن و چاره‌نووسیان هه‌مان چاره‌نووسی داعش ده‌بێت.\nسه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم بڵاویكرده‌وه كه رۆژی سێشه‌ممه 10ـی 1ـی 2017 مه‌سعود بارزانی كه رای جیاواز له‌سه‌ر پۆسته‌كه‌ی وه‌ك سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان هه‌یه له سه‌ڵاحه‌دین پێشوازی له پیته‌ر ماورێر سه‌رۆكی كۆمیته‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی خاچی سوور و شاندێكی یاوه‌ری كرد.\nله راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمدا هاتووه كه "له دیداره‌كه‌دا سه‌رۆكی كۆمیته‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی خاچی سوور سوپاسی سه‌رۆك بارزانی كرد بۆ ره‌خساندنی ئه‌و دیداره و وێڕای ئاماژه‌دان به رووداوه خێراكانی ناوچه‌كه و ئۆپه‌راسیۆنی ئازادكردنی موسڵ و ئاواره‌بوونی ژماره‌یه‌كی زیاتری خه‌ڵكی ناوچه‌كه، ئه‌وه‌ی به سه‌رۆك بارزانی راگه‌یاند كه رێكخراوی خاچی سوور له‌و ته‌حه‌دییاتانه تێده‌گات كه به‌هۆی ئه‌و ره‌وشه‌وه رووبه‌ڕووی هه‌رێم بوونه‌ته‌وه و ده‌یانه‌وێ چالاكییه‌كانی خۆیان زیاتر بكه‌ن به جۆرێك كه له‌گه‌ڵ گۆڕانكارییه تازه‌كان بگونجێت".\nئاماژه به‌وه‌شدراوه كه سه‌رۆكی كۆمیته‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی خاچی سوور سوپاسی گه‌ل و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانیشی كرد كه هه‌رچه‌نده له‌ماوه‌ی رابردوودا میوانداریی سه‌دان هه‌زار ئاواره‌یان كردووه و پێكهاته نه‌ته‌وه‌یی و ئایینییه‌كانیان له هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستان پاراستووه، له‌گه‌ڵ ئۆپه‌راسیۆنی ئازادكردنی موسڵیشدا ژماره‌یه‌كی زیاتری ئاواره روویان له هه‌رێم كردووه و له كه‌مپه‌كاندا نیشته‌جێ كراون.\nله به‌شێكی دیكه‌ی قسه‌كانیدا سه‌رۆكی كۆمیته‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی خاچی سوور سوپاسی خۆی و رێكخراوه‌كه‌ی به بارزانی راگه‌یاند كه وێڕای ئه‌وه‌ی ناوچه‌كه له شه‌ڕدایه و دوژمنیش پێڕه‌وی له هیچ یاسا و به‌هایه‌ك ناكات، به‌ڵام رێنمایی به‌رده‌وامی داوه‌ته هێزی پێشمه‌رگه و هێزه ئه‌منییه‌كان كه پابه‌ندی یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و بنه‌ماكانی مافی مرۆڤ بن و رایگه‌یاند: "ئێمه تێده‌گه‌ین كه چه‌نده سه‌خته له شه‌ڕێكی له‌وشێوه‌یه‌دا و له‌گه‌ڵ دوژمنێك كه رێز له هیچ یاسا و به‌هایه‌ك ناگرێت، كه‌چی ئێوه به‌رده‌وام ئاگاداری هێزه‌كانتان كردۆته‌وه رێز له یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان بگرن و ئه‌وه لای ئێمه جێگای سه‌رنج و رێز و پێزانینه و پێمان وایه هه‌رێمی كوردستان له‌و رووه‌وه توانیویه‌تی له ناوچه‌كه‌دا ببێته نموونه‌یه‌كی باڵا" و بۆ ئه‌وه‌ش پیرۆزبایی له بارزانی كرد كه له كاتی شه‌ڕیشدا به رێنماییه‌كانی توانیویه‌تی ئه‌و پێگه‌یه بۆ هه‌رێمی كوردستان ده‌سته‌به‌ر بكات.\nله درێژه‌ی قسه‌كانیدا، سه‌رۆكی كۆمیته‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی خاچی سوور، ئاستی په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی له‌گه‌ڵ رێكخراوه‌كه‌یان به‌رز نرخاند و سوپاسی وه‌زاره‌تی ناوخۆی هه‌رێمی كوردستانی كرد كه له جێبه‌جێكردنی ئه‌رك و كاره‌كانی رێكخراوه‌كه‌یان هاوكاری و ئاسانكارییان پێشكه‌ش ده‌كه‌ن و هه‌روه‌ها ئاسانكاری و هاوكاریی گرتووخانه‌كانی هه‌رێمی كوردستانیشی به‌رز نرخاند له كاتی سه‌ردانی نوێنه‌ر و چاودێره‌كانی رێكخراوه‌كه‌یان بۆ گرتووخانه‌كانی هه‌رێم و هیوای خواست ئه‌و هه‌ماهه‌نگییه‌ی رێكخراوه‌كه‌یان له‌گه‌ڵ هه‌ردوو وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه و ناوخۆ به‌رده‌وام بێت.\nپیته‌ر ماورێر ئاماژه‌ی به‌و ته‌حه‌دیاتانه‌ش كرد كه به‌ره‌وڕووی ئاواره‌كان بۆته‌وه له گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ ناوچه‌كانیان به‌هۆی ئاسه‌واری شه‌ڕ و داوای له بارزانی كرد له‌وباره‌یه‌وه به‌رچاوڕوونییان بداتێ كه چۆن بتوانن هاوكار بن.\nله‌به‌رانبه‌ردا بارزانی به‌خێرهاتنی شاندی میوانی كرد و ده‌ستخۆشی له ئه‌رك و كاره‌كانی رێكخراوه‌كه كرد و پێشوازی له هه‌وڵ و چالاكییه‌كانی كرد وه‌ك چالاكترین رێكخراوی بواری هاوكاریی مرۆیی و هه‌ڵوێست و تێڕوانینی ئه‌وانی به‌رانبه‌ر به كوردستان به شایه‌تییه‌كی عادلانه و مایه‌ی شانازی له قه‌ڵه‌م دا و جه‌ختیشی كرده‌وه كه "هه‌رێمی كوردستان هه‌میشه ئاماده‌یه گوێ له راسپارده و رێنماییه‌كانی ئه‌و رێكخراوه بگرێت و هه‌ماهه‌نگیی زیاتریش له‌نێوان هه‌ردوولادا هه‌بێت".\nبارزانی له‌باره‌ی ره‌وشی ئاواره‌كان و چۆنییه‌تی گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ زێدی خۆیان رایگه‌یاند كه "سه‌رباری ره‌وشی خراپی ئابووری و نه‌بوونی هاوكاریی پێویست بۆ ئاواره‌كان، كه بووه‌ته بارگرانییه‌كی زۆر بۆ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵام جێگه‌ی شانازییه كه كوردستان بووه‌ته په‌ناگه‌ی ئاواره و نه‌ته‌وه و ئایینه جیاوازه‌كان و حكومه‌تی هه‌رێم به‌هه‌موو توانایه‌ك یارمه‌تیی ئاواره‌كان ده‌دات".\nبارزانی ئه‌وه‌شی بۆ شاندی میوان روون كرده‌وه كه "ئه‌و ناوچانه‌ی ئازدكراون به‌هۆی بوونی بڕێكی زۆر ته‌قه‌مه‌نی و بۆمبی چێندراو هێشتا جێگای دڵنیایی نین، هه‌روه‌ها به‌هۆی شه‌ڕه‌وه خزمه‌تگوزارییه سه‌ره‌تاییه‌كانی ژیان له‌و شوێنانه نه‌ماون و به‌و شێوه‌یه‌ش شوێنی ژیان نین و ئاواره‌كان ناتوانن بگه‌ڕێنه‌وه و پاك كردنه‌وه و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ئه‌و شوێنانه پێویستی به هه‌وڵێكی نێوده‌وڵه‌تی و هه‌مه‌لایه‌نه هه‌یه".\nئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد كه "ئه‌وانه‌ی حوكمی داعشیان قبوڵ نه‌كرد و هانایان بۆ كوردستان هێنا، دوای نه‌مانی هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆریستان و پووچه‌ڵكردنه‌وه و لابردنی ته‌قه‌مه‌نی و بۆمبی چێندراو و گه‌یاندنی خزمه‌تگوزارییه‌كان، ده‌توانن بگه‌ڕێنه‌وه شوێنه‌كانی خۆیان. به‌ڵام له سه‌ره‌تای په‌لاماری تیرۆریستانی داعش بۆ سه‌ر كوردستان، كه‌سانێك كه شانه‌ی نووستووی داعش بوون له‌و ناوچانه بوونه هاوكاری داعش و له پشته‌وه خه‌نجه‌ریان له پێشمه‌رگه دا و به‌و هۆیه‌وه زیانی زۆرمان به‌ركه‌وت، بۆیه ئه‌وانه نابه‌خشرێن و چاره‌نووسیان هه‌مان چاره‌نووسی داعش ده‌بێت".\nله كۆتایی دیداره‌كه‌دا سه‌رۆكی كۆمیته‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی خاچی سوور سوپاسی بارزانی كرد بۆ روونكردنه‌وه‌كانی و جه‌ختیشی كرده‌وه كه هه‌وڵه‌كانیان چڕ ده‌كه‌نه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی هه‌وڵێكی هه‌مه‌لایه‌نه هه‌بێت بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ژیان بۆ ناوچه ئازادكراوه‌كان و وه‌ك هه‌نگاوێكی پێویستیش به نیازن ناوه‌ندێكی دروستكردنی ده‌ست و قاچی ده‌ستكرد دابمه‌زرێنن تا بتوانن له‌و رووه‌وه هاوكاریی ئه‌و كه‌سانه بكه‌ن كه به‌هۆی بۆمب و ته‌قه‌مه‌نییه‌كانی تیرۆریستانه‌وه ده‌ست و قاچیان له‌ده‌ست داوه.


کۆمه‌ڵگا رۆشنبیر و هونه‌رمه‌ند -1 | Komunar.NET\nکۆمه‌ڵگا رۆشنبیر و هونه‌رمه‌ند -1\nپێشکه‌وتنی بناخه‌ییانه‌ی ژیانی نیشته‌جێبوون له کوردستاندا بۆته هۆکار بۆ مانه‌وه‌ی کورد له‌سه‌ر پێ و به کلتوره‌که‌یه‌وه هه‌تا وه‌کو رۆژگاری ئه‌مڕۆمان بێت ...\nئه‌و خه‌سڵه‌ته بنه‌ڕه‌تییه‌ی مرۆڤ که له گیانله‌به‌رانی دیکه‌ی سه‌ر رووی زه‌مین جیای ده‌کاته‌وه، نیشاندانی توانستی خوڵقاندنه‌وه‌ی خودی خۆیه‌تی. چونکه داهێنان خه‌سڵه‌تێکی تایبه‌ت به مرۆڤه. خوڵقاندنی شتێکی نوێ و ناولێکردنی و به‌کارهێنانی ئه‌م به‌رهه‌مه‌ی به مه‌به‌ستی ئاسانکاری له ژیاندا، دۆخێکه که له هیچ گیانله‌به‌رێکی دیکه‌دا نابینرێ. مرۆڤ به‌م تایبه‌تمه‌ندییه بنه‌ڕه‌تییه‌یه‌وه ده‌گۆڕدرێ و ده‌گۆڕێ و به‌رده‌وام گه‌شه ده‌کات. ده‌رکه‌وتنی مرۆڤ له گیانله‌به‌رێکی سه‌ره‌تاییه‌وه و گه‌یشتن به ره‌وشێک که ئه‌مڕۆ هه‌ڵده‌ستێ به توێژینه‌وه‌ی قوڵاییه‌کانی گه‌ردون، بۆ ئه‌م خه‌سڵه‌ته‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه. یه‌که به یه‌که‌ی ئه‌م نوێکارییانه یان ته‌واوی ئه‌م نوێکارییانه پێکه‌وه له مرۆڤدا به‌رجه‌سته ده‌بێ و پاشان ده‌بێته ماڵی ده‌وروبه‌ره‌که‌ی، هه‌ندێکی دیکه‌ش به داهێنانی دیکه‌وه هێزی خوڵقاندنی خۆی ده‌رده‌خاته روو.\nهه‌ر ده‌ستکه‌وتێکی مرۆڤ کاریگه‌ری ده‌کاته سه‌ر مرۆڤێک یان مرۆڤانی دیکه. ئه‌مه‌ش له‌نێو مرۆڤاندا رێگه له پێش لێکچوون ده‌کاته‌وه. ئه‌و مرۆڤانه‌ی که هه‌مان لێکچوون به‌رجه‌سته ده‌که‌ن ناسنامه‌ی کۆمه‌ڵگا یان ناسنامه‌ی گه‌لێک وه‌ده‌ست ده‌خه‌ن. به کورتی به‌م کاریگه‌رییانه‌ی مرۆڤ و به‌و ئه‌نجامانه‌ی لێیه‌وه ده‌رده‌که‌وێ ده‌وترێ کلتوریزه‌بوونی مرۆڤ. ئه‌م "شێوازه‌ی هه‌بوون" که ئه‌نجامێکی گشتی به‌مرۆڤبوونه؛ وه‌ک زاناکان گوزاره‌ی لێوه ده‌که‌ن "دووه‌مین سروشتی مرۆڤ و یاخود دووه‌مین شێوازی هه‌بوونه". واتا مرۆڤ له بوارێکه‌وه له لایه‌نی بایۆلۆژییه‌وه جیاوازه له گیانه‌وه‌ره‌کانی دیکه و له بواره‌که‌ی دیکه‌شه‌وه له لایه‌نی هه‌بوونی کلتورییه‌وه جیاوازه. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا پێویسته ئاماژه به‌وه‌ش بکه‌ین که جیاوازی بایۆلۆژی له نێوان هه‌موو گیانه‌وه‌ره‌کاندا هه‌یه. له‌نێو جیهانی زینده‌وه‌راندا و له جیهانی رووه‌کیشدا جیاوازی بایۆلۆژی و جیاوازی فیزیکی هه‌یه. به‌ڵام ئه‌وه‌ی که مرۆڤ ده‌ریخستۆته روو و ئه‌و دۆخه‌ی پێمان وت هه‌بوونی کلتوری، ته‌نها خاڵێکی جیاوازکارییه که ئێمه‌ومانان به‌رجه‌سته‌مان کردووه. له هه‌مان کاتدا هه‌بوونی کلتوری واتای به‌مرۆڤبوون ده‌گه‌یه‌نێت. هه‌ڵبه‌ته یه‌کێک له‌و وه‌ڵامانه‌ی که ده‌درێته پرسیاری "مرۆڤ چییه؟" له شێوه‌ی هه‌بوونی کلتوری مرۆڤدایه. که‌واته ئه‌وه‌ی هه‌بوونی کۆمه‌ڵگا و گه‌لان مسۆگه‌ر ده‌کات، نرخه ناسنامه‌ییه‌کانی تایبه‌ت به‌وانه. ئه‌م خولقێنه‌رییه و ئه‌م نرخانه هۆکار و ئه‌نجامی هه‌بوونی مرۆڤایه‌تییه وه‌ک کۆمه‌ڵگه‌ل له‌و کۆمه‌ڵگایه‌دا یاخود له‌و گه‌له‌دا. کۆمه‌ڵگاکان و به‌تایبه‌تیش گه‌لان بۆ چه‌سپاندنی هه‌بوونیان به ناسنامه‌کانی خۆیانه‌وه هه‌ندێ نرخ و ره‌هه‌ندی جۆراوجۆریان هه‌یه که ئاره‌زووی ده‌وڵه‌مه‌ندی و قوڵبوون ده‌که‌ن. هه‌ر یه‌ک له‌م نرخانه له‌نێو مێژووی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه یاخود ئه‌و گه‌له‌دا بۆ پێکهاته‌ی مادی گۆڕاوه و هه‌بوونیانی ده‌سته‌به‌ر کردووه. ئابووری، زمان، هونه‌ر و وێژه و به‌رهه‌مه‌کانی دیکه که به‌رهه‌می خودی مرۆڤن ئه‌و نرخ و ده‌ستکه‌وتانه‌ن، هه‌بوونی ئه‌و ناسنامانه‌یان ئه‌نجامگیر کردووه. ده‌شێ زیاتر درێژه به‌م لیسته‌ی نرخ و ده‌ستکه‌وته مرۆییانه بدرێ.\nئه‌گه‌رچی گرنگی هه‌ر یه‌کێک له‌م قازانجانه‌ی که پێکهێنه‌ری ناسنامه‌ی گه‌لانن به گوێره‌ی فه‌لسه‌فه و ئایدیۆلۆژی هه‌ر مرۆڤێک جیاوازیشی هه‌بێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ش راستینه‌یه‌که و ناتوانرێ لێوه بدوێین که هه‌ر کۆمه‌ڵگایه‌کیش به‌مانه و به پێکهاته‌ی هاوشێوه‌یان ناسنامه‌ی خۆیان دروست کردووه. ئه‌م نرخانه جیاوازییان له کۆمه‌ڵگایه‌ک بۆ کۆمه‌ڵگایه‌کی دی و له جوگرافیایه‌ک بۆ جوگرافیایه‌کی دیکه ده‌سته‌به‌ر کردووه، وه‌ک ده‌وڵه‌مه‌ندی گه‌لانی دیکه، رێگه‌یان له پێش دروستبوونی کلتوری جیاواز کردۆته‌وه. پێکهاته که‌مینه جیاوازه‌کانیش وه‌ک ئه‌نجامێکی ئه‌مه هاتنه ئاراوه. مرۆڤ بوونه‌وه‌رێکه که به‌رده‌وام له پێشبڕکێی خوڵقاندنی کلتوردایه. کاتێ که ده‌وترێ کلتور پێویسته له تێکڕای ئه‌و شتانه بگه‌ین که بۆ مرۆڤ ده‌گه‌ڕێنه‌وه. به‌ڵام ناشتوانرێ بوترێ تێکڕای ئه‌و شتانه‌ی که مرۆڤ خوڵقاندوونی سوودی بۆ ته‌واوى مرۆڤایه‌تی هه‌یه، بۆته مایه‌ی ئاسانکاری بۆ ژیانی مرۆڤ، دوژمنایه‌تی که‌م کردۆته‌وه و دۆستایه‌تی زیاد کردووه. لێره‌دا ناکۆکییه‌کی له‌و شێوه‌یه ده‌رده‌که‌وێ، ماده‌م ئه‌و شتانه‌ی پێیان ده‌ڵێین نرخه کلتورییه‌کان و خوڵقێنراوی ده‌ستی خودی مرۆڤه، چۆن ده‌بێ هه‌ندێک له‌و خوڵقێنراوانه رێگه له پێش ده‌رکه‌وتنی ئه‌نجامی دژه‌مرۆییانه ده‌کاته‌وه؟ بۆ نمونه کلتوره‌کانی شه‌ڕ و کوشتار، کۆمه‌ڵکوژی، تاڵانی و به‌خۆچوواندن که تاوانی مرۆییانه‌ن، چۆن و بۆچی خوڵقێنران؟ کێ و چ که‌سانێک له‌مانه چ قازانجێک وه‌ده‌ست دێنن؟ کێ و چۆن سوود له یه‌ک به‌وی تر کوشتنی مرۆڤ ده‌بینێ؟ ئه‌م کلتوره دژه‌مرۆییانه‌ی که به ده‌ستی مرۆڤایه‌تی خوڵقاوه رابردوویه‌کی هه‌زاران ساڵه‌ی هه‌یه، پێویسته شیکردنه‌وه‌یه‌کی بناخه‌ییانه بکرێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی که دونیای هزریی ئه‌و مرۆڤه‌ی رێگای له‌پێش ئه‌مه خۆش کردووه چۆن و به‌چ شێوه‌یه‌ک رووپۆش کراوه، چۆن و به‌چ رێ و رێبازێک ئه‌مانه‌یان به مرۆڤایه‌تی قه‌بوڵاندووه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مه بابه‌تێکی زۆر قووڵ و به‌رفراوانه ناشێ له نووسینێکی وه‌هادا ده‌رفه‌تی شیکردنه‌وه‌ی ئه‌م هۆکارانه‌مان هه‌بێ، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هزراندن له‌سه‌ر بابه‌ته‌که خوڵقاندنی کلتوری ده‌سته‌به‌ر ده‌کا و سه‌رئێشاندنمان پێوه‌یه، رێگا له‌به‌ر به‌کلتوربوونمان ده‌کاته‌وه.\nله کاتێکدا که باسمان له هاوبه‌شبوونی کلتوری و باسمان له داهێنانی هه‌ندێ کلتوری دژه‌مرۆییانه‌مان کرد له روانگه‌ی زیاتر روونکردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌که‌وه پێویسته ته‌ماشایه‌کی راستیینه‌ی گه‌له‌که‌ی خۆشمان بکه‌ین. راستینه‌یه‌کی حاشاهه‌ڵنه‌گره که خاوه‌نی دێرینترین کلتوری رۆژهه‌ڵاتی ناوینین. زمانی کوردی یه‌کێکه له زمانه هه‌ره‌دێرینه‌کانی مرۆڤایه‌تی و ته‌نانه‌ت گومانی تێدا نییه که بۆته زه‌مینه‌یه‌کیش بۆ زۆرێک له زمانه‌کانی دیکه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی یه‌که‌مین به‌رهه‌می مرۆڤایه‌تی له‌م خاکه‌دا داهێنراوه، دۆخی ناو وه‌رگرتن و ناولێنانه‌کانیش یان به کوردی بووه یان به‌و زمانانه کراوه که کوردی زه‌مینه‌یان بووه و ئه‌مه‌ش ره‌وشێکه که ناشێ له‌به‌رچاو نه‌گیرێ. بۆ نمونه سه‌لمێنراوه که‌وا یه‌که‌مین نیشته‌جێبوون و کشتوکاڵ له کوردستاندا سه‌ری هه‌ڵداوه. له‌م روانگه‌یه‌وه گه‌ر به ته‌نهاش هه‌ڵبسه‌نگێنرێ، ده‌بینرێ رێگای له‌پێش ده‌وڵه‌مه‌ندی کلتوری کردۆته‌وه و چه‌نده قازانجێکی گه‌وره‌شه.\nهاوئاست له‌گه‌ڵ گه‌شه‌سه‌ندنی بوونی کۆمه‌ڵگه‌لی مرۆڤایه‌تیدا پێشکه‌وتنی بناخه‌ییانه‌ی ژیانی نیشته‌جێبوون له کوردستاندا بۆته هۆکار بۆ مانه‌وه‌ی کورد له‌سه‌ر پێ و به کلتوره‌که‌یه‌وه هه‌تا وه‌کو رۆژگاری ئه‌مڕۆمان بێت، ئه‌مه‌ش سه‌ره‌ڕای هه‌موو سیاسه‌تی هێرش و قڕکردن له به‌رامبه‌ریان و گه‌ر به شێوه‌ی پێکهاته‌یه‌کی پڕکێشه‌ویش بووبێ. ئه‌گه‌ر له (500) پاش زایینیشه‌وه وه‌ک گه‌ل ناو به‌ناو پێشکه‌وتنیشمان دروست کردبێ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش دیسانه‌وه گه‌لێکین که هه‌م له ناوخۆ و هه‌م له‌ده‌ره‌وه‌شه‌وه دووچاری فشار و به‌خۆچوواندن و خیانه‌ت بووینه‌ته‌وه، له به‌رامبه‌ر ئه‌م نزیکبوونانه‌ی که رێگا له پێش خراپبوونی پێکهاته‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیمان ده‌کاته‌وه به تایبه‌تیش له‌م دوو سه‌ده‌ی دواییدا به شێوه‌یه‌کی چڕ و پڕ تێکۆشانی بێ‌وچان ده‌ده‌ین. ده‌شێ له‌به‌ر هۆکاری که‌موکۆڕی له‌نێو ئه‌م تێکۆشانانه‌دا و به تایبه‌تیش له بواری رێبه‌ر و سه‌رکێشدا نرخ و به‌ها کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانمان گه‌شه‌ی نه‌سه‌ندبێ، به‌ڵام ئه‌گه‌رچی به شێوه‌یه‌کی پڕ نه‌خۆشی و په‌تاش بووبێ و به شێوه‌یه‌کی به‌ش به‌ش و که‌موکۆڕیش بووبێ، هه‌بوونی کوردانی وه‌ک پێکهاته‌یه‌کی سۆسیالی پاراستووه و به رۆژگاری ئه‌مرٍِۆی گه‌یاندووه. له ئه‌نجامی تێکۆشانی ئه‌م سی ساڵه‌ی دواییشدا، گۆڕان و گۆڕانکارییه‌کی گرنگمان له لایه‌نی کۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه به‌خۆوه دی که ئه‌م قۆناخه‌ش هێشتا به‌رده‌وام ده‌کات.\nبه گشتی گه‌لان و به تایبه‌تیش زمانی تێکۆشانی گه‌لی کورد له سه‌ده‌ی بیسته‌مدا له چوارچێوه‌ی خۆپاراستن له به‌رامبه‌ر فشاره ده‌ره‌کییه‌کان بووه. چونکه وه‌کو گه‌لێک، گه‌لی کورد خاکی هیچ گه‌لێکی دیکه‌ی داگیر نه‌کردووه، قه‌ده‌خه‌ی له‌سه‌ر زمان و کلتوری هیچ گه‌لێکی دیکه دانه‌ناوه، نزیکبوون و هه‌ڵوێستی فه‌رمانڕٍه‌وایانی وه‌ک عه‌ره‌ب و فارس و به تایبه‌تیش تورک له به‌رامبه‌ر کوردان به ته‌واویش له‌سه‌ر بنه‌مای قڕکردن بووه. شێوازی بناخه‌یی ئه‌مه‌ش "داگیرکردن به زۆرده‌ستیی سه‌ربازی، تاڵانکاری به رێگای زه‌ختی سیاسی، له بواری ئابوورییه‌وه برسیکردن و له بواری کلتورییشه‌وه به‌خۆچوواندن" بووه. ئه‌گه‌ر چی ئه‌مڕۆکه ئه‌م شێوازانه له باشوری کوردستاندا له ئاستێکی که‌مدا گۆڕانیشی به‌سه‌ردا هاتبێ، له وڵاته‌که‌ماندا و له به‌رامبه‌ر گه‌له‌که‌ماندا به تایبه‌تیش له لایه‌ن فه‌رمانڕه‌وایانی تورکه‌وه به‌کارهێنانی ئه‌و شێوازه کارێکی ده‌ست لێبه‌رنه‌دراوه و به‌رده‌وامه له کرداری ده‌کرێته‌وه. گه‌لی کوردیش به شێوه‌یه‌کی سروشتی له هه‌موو لایه‌که‌وه له به‌رامبه‌ریدا تێده‌کۆشێ.\nله‌م چه‌ند ساڵه‌ی دواییدا له عێراقدا رووداو و گۆڕانکاری گرنگ روو ده‌ده‌ن که ناوه‌ندی هه‌رێمه‌که‌مانه، کاریگه‌ری ئه‌م گۆڕانکارییانه‌ش له هه‌ر چوارپارچه‌ی کوردستاندا هه‌یه، له هه‌مان کاتدا ئه‌م پێشکه‌وتن و گۆڕانکارییانه‌ش به ئه‌نجامه سیاسییه‌کانییه‌وه ده‌بێته مژاری گفتوگۆ بۆ کوردان. به‌ڵام ئه‌م گۆڕانکارییه نوێیانه و هه‌ڵبه‌ته هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌نجامی کاریگه‌رییه ئه‌رێنی و نه‌رێنییه‌کانی لایه‌نی کلتوری بۆ گه‌له‌که‌مان به‌لانی که‌م هێنده‌ی ئه‌نجامه سیاسییه‌کانی گرنگه. هاوشانی گۆڕانکارییه سیاسییه هه‌نووکه‌ییه‌کان و کاریگه‌رییه‌کانی سه‌ر کۆمه‌ڵگا راسته‌وخۆ رێڕه‌وی پێشوه‌چوونه‌کان ده‌ستنیشان ده‌کات، ئه‌مه‌ش به تایبه‌تی له باشوری کوردستاندا به‌و شێوه‌یه‌یه. چونکه ئه‌و بارودۆخه‌ی که ئێستا له عێراقدا هه‌یه نه په‌یوه‌ندی به دێنامێکه ناوخۆییه‌کانی عه‌ره‌به‌کانه‌وه هه‌یه و نه ئه‌نجامێکی راسته‌وخۆی تێکۆشانی کوردانه له به‌رامبه‌ر سیسته‌م. راسته، کوردان له دژی سیسته‌می به‌عس بوون، به‌ڵام تێکۆشانی کوردان سیسته‌می نه‌ڕووخاند. له هه‌مان کاتدا نه‌شیتوانی ببێته به‌هانه‌یه‌ک بۆ ده‌ستهاوێشتن و ده‌ستێوه‌ردانی نێوده‌وڵه‌تیش. ده‌ستهاوێشتن له ده‌ره‌وه و به به‌هانه‌ی جیاوازه‌وه ئه‌نجام درا. کاتێک ره‌وشه‌که به‌و شێوه‌یه بێ، به‌شێکی گه‌وره له‌و گۆڕانکارییه‌ی له‌و هه‌رێمه‌ی که پێی ده‌ڵێین ئێراق و له باشووری کوردستانیشدا شیمانه‌ی ده‌رکه‌وتنییان ده‌کرێ به گوێره‌ی خواستی گه‌لانی ناوچه‌که نابێت. وه‌ک له ئه‌زموونه‌کانی قۆناخه‌کانی رابردووشدا ئاشکرا بوون، تاکه‌رێگا بۆ ئه‌وه‌ی گه‌لان گۆڕانکارییه‌کان له‌سه‌ر بناخه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیان بونیاد بنێن، گه‌شه‌پێدانی رێکخستنی دیموکراتیکه که به تێکۆشان له‌و پێناوه‌دا به‌دی دێت. به‌ڵام له‌م سه‌رده‌مه‌دا بۆ سه‌رهه‌ڵنه‌دانی هێزی گه‌ل له‌م بواره‌دا کۆت و به‌ندی مه‌ترسیدارتر له کۆت و به‌نده مێژووییه‌کان هه‌یه.


به‌رپرسی كۆمپانیایه‌ك ده‌ستدرێژی سێكسی ده‌كاته سه‌ر كچێكی ته‌مه‌ن 4 ساڵان\n5/9/2019 - 11:56\nڕێكخراوی مافی مرۆڤی هه‌نگاو له ڕاپۆرتێكدا ڕایگه‌یاند: حه‌وتووی ڕابردوو كچێكی ته‌مه‌ن چوار ساڵی خه‌ڵكی كرماشان له‌لایه‌ن به‌رپرسی كۆمپانییه‌كی كه‌رتی تایبه‌ته‌وه ده‌ستدرێژی سێكسی كراوه‌ته سه‌ری و تۆمه‌تبار ده‌ستبه‌سه‌ر كراوه.\nبه‌پێی هه‌واڵه، ڕۆژی پێنجشه‌ممه‌ی ڕابردوو “فه‌رزاد قاسمی” به‌رپرسی كۆمپانیای “مارال صنعتی غرب” له شاره‌كی پیشه‌یی بێستون، كچێكی ته‌مه‌ن چوار ساڵانی سواری ئۆتۆمبێلی خۆی كردووه و به بێ ئاگاداری باوك و دایكی له‌گه‌ڵ خۆی بردوویه و منداڵه‌كه‌ی ئازار داوه.\nله‌مباره‌یه‌وه سه‌رچاوه‌یه‌كی ئاگادار و نزیك له بنه‌ماڵه‌ی ئه‌و كچه منداڵه به هه‌نگاوی ڕاگه‌یاندووه كه، فه‌رزاد قاسمی رۆژی پێنجشه‌ممه "ب . و" ی له‌گه‌ڵ خۆی بردووه و گێچه‌ڵی سێكسی پێ فرۆشتووه.\nباوكی (ب) كه پاسه‌وانی ئه‌و كۆمپانیا بووه، به هه‌واڵده‌ریی ئیرنای ڕاگه‌یاندووه: “كاتێك كه منداڵه‌كه‌م گه‌ڕایه‌وه، هه‌موو گیانی بریندار بوو، بردمانه لای دكتۆر و ده‌ركه‌وت كه جیا له‌وه‌ی 19 برین له سه‌ر جه‌سته‌یه‌تی، ده‌سدرێژی كراوه‌ته سه‌ری، ئێمه‌ش سكاڵامان كردوه و منداڵه‌كه‌ش گوتویه‌تی كه ئه‌و پیاوه جله‌كانی له‌به‌ر داده‌كه‌ندووم، داواكاری گشتیش له‌گه‌ڵ منداڵه‌كه‌م قسه‌ی كردووه .\nداواكاری گشتی له كچه‌كه‌م پرسی كه چوون بۆ كوێ؟\nكچه‌كه‌شم وتی نازانم پێم وایه دارستان بوو.\nداواكاری گشتی لێی پرسی كه پارك بوو یا دارستان؟\nمنداڵه‌كه‌م وتی دارستان.\nدیسان داواكری گشتی له كچه‌كه‌م پرسی كه له‌وێ هاورێكانت هه‌بوون له‌گه‌ڵیان یاریت كرد؟\nكچه‌كه‌م وتی نه هیچ كه‌سی لێ نه‌بوو، ته‌نیا دارستان بوو.\n(ب، و) 3 ڕۆژ پێش پێی ناوه‌ته 5 ساڵیه‌وه وباوكی ده‌ڵێ به‌رپرسی كۆمپانیاكه ئێمه‌ی له ئیش و شوێنی مانه‌وه‌كه‌مان ده‌ركردووه و پێمانی وتووه من پاره‌م هه‌یه و به پاره یاسا ده‌كڕم.\nفه‌رزاد قاسمی له‌لایه‌ن هێزه‌كانی ئێرانه‌وه ده‌ستبه‌سه‌ر كراوه دادگا بارمته‌ی 500 میلۆن تمه‌نی بۆ ئازاد كردنی دیاری كردووه كه به هۆی ئه‌وه‌ی نه‌یتوانیوه ئه‌و بارمته‌یه ئاماده بكات، له به‌ندیخانه‌ی ڕاگیراوه.


له سلێمانى ده‌ست به‌سه‌ر نۆ كارتۆن جگه‌رى قه‌ده‌غه‌كراوى ئێرانیدا ده‌گیرێت\nحه‌مه په‌رێشان 05/12/2019 - 14:20 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nلێژنه‌ی دووی قایمقامیه‌تی سلێمانی، ده‌ستى به‌سه‌ر بڕێكی زۆر جگه‌ری قه‌ده‌غه‌كراودا گیرتووه، كه خاوه‌نه‌كه‌ی به‌نیازی ساغكردنه‌وه‌ی بووه به‌سه‌ر هاووڵاتییاندا.\nئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه 5/12/2019، قایمقامیه‌تى سلێمانى ڕاگه‌یاندراوێكى له په‌یجى فه‌رمیی خۆى، له تۆڕى كۆمه‌ڵایه‌تیی (فه‌یسبووك) بڵاو كرده‌وه، تێیدا بێوه‌ی ئه‌حمه‌د، نوێنه‌ری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی ڤێتێرنه‌ری و سه‌رۆكی لێژنه‌ی دووی سه‌ر به لێژنه هاوبه‌شه‌كانی قایمقامیه‌تی سلێمانی ڕای گه‌یاندووه: "له ئه‌نجامی سه‌ردان و گه‌ڕانی لێژنه‌كه، ئه‌مڕۆ له كۆگایه‌كی ئاماده‌كردنی خوارده‌مه‌نی بۆ ده‌ستگێڕه‌كان، ده‌ست به‌سه‌ر نۆ كارتۆن جگه‌ری قه‌ده‌غه‌كراوی ئێرانیدا گیراوه".\nباسى له‌وه‌ش كردووه، حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بڕیاری قه‌ده‌غه‌كردنی هاورده‌كردنی جگه‌ری به‌ستووی مریشكی داوه، بۆیه له هه‌ر شوێنێك ده‌ستی به‌سه‌ردا بگیرێت، شوێنه‌كه و خاوه‌نه‌كه‌ی ڕووبه‌ڕووی ڕێكاری یاسایی ده‌كرێنه‌وه.\nبێوه‌ى ئه‌حمه‌د ده‌شڵێت: "له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوێن ناوه‌ندێكه بۆ گه‌شه‌كردنی ڤایرۆس و گواستنه‌وه‌ی نه‌خۆشی، ڕێنماییه ته‌ندروستییه‌كان جه‌خت له نه‌خواردنی ئه‌و خوارده‌مه‌نییانه ده‌كه‌نه‌وه، كه خاو كراونه‌ته‌وه و جارێكی دیكه بۆ دووباره به‌ستنه‌وه‌ی، ده‌خرێنه‌وه ناو به‌فرگر، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خواردنی ئه‌و جۆره خوارده‌مه‌نییانه مه‌ترسی بۆ ته‌ندروستیی ئه‌و كه‌سانه دروست ده‌كات".\nسه‌رۆكی لێژنه‌ی دووی قایمقامیه‌تى سلێمانى ئه‌وه‌شى خستووه‌ته ڕوو، خاوه‌نی شوێنه‌كه به‌نیاز بووه جگه‌ره قه‌ده‌غه‌كراوه‌كه به‌سه‌ر هاووڵاتییاندا ساغبكاته‌وه، بۆیه به فه‌رمانی قایمقامی سلێمانی جگه‌ره به‌ستووه‌كه بۆ له‌ناوبردن ڕه‌وانه‌ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی ڤێتێرنه‌ریی سلێمانی ده‌كرێت، خاوه‌نه‌كه‌شی ڕووبه‌ڕووی ڕێكاری یاسایی ده‌كرێته‌وه".\nلە سنوورى شارباژێڕ كه‌سێك به تۆمه‌تى ڕاوكردن ده‌ستگیر كرا\nقایمقامیه‌تى سلێمانى گازینۆ و بلیاردێك داده‌خات\nڤیدیۆ.. چه‌ند ئامێرێكى تایبه‌ت به دروستكردنى په‌نیر\nقایمقامیه‌تى سلێمانى خواردنگه‌یه‌ك داده‌خات\nهاتوچۆى سلێمانى: كارمه‌ندی كۆمپانیایه‌كى به‌ستنى تابلۆ به‌هۆى ڕووداوێكى هاتوچۆ گیانى له‌ده‌ست دا\nبه‌وێنه.. له سلێمانى سێ تۆمه‌تبار ده‌ستگیر كران


هێزەکانی عێراق دوو ناوچەی نوێ ئازاددەکەن لە رۆژئاوای موسڵ\nهێزەکانی عێراق پێشڕەوی زیاتریانکردووە لە رۆژئاوای موسڵ بە ئازادکردنی دوو گەڕەکی نوێ لە دەستی "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام" (داعش)، بەرپرسێکی باڵای سەربازی پێنجشەممە (9 ئازار) رایگەیاند.\nفەرماندەی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا، فەریق عەبدولئەمیر رەشید یاروڵا، لە راگەیەندراوێکی کورتدا وتی کە هێزە سەربازیەکانی عێراق "گەڕەکی موعەلیمین و ناوچەی سایلۆیان ئازادکردووە و ئاڵای عێراقیان لەسەر بیناکانیان هەڵکردووە."\nراگەیەندراوەکە وتی ئۆپەراسیۆنی پاککردنەوە ئێستا دەستیپێکردووە بۆ پاککردنەوەی ناوچە ئازادکراوەکان لە پاشماوەکانی جەنگ و تەقەمەنی.\nهاوکات عەقید سەعدون جورانی لە سوپای عێراق بە دیارونای وت کە ئۆپەراسیۆنی گەورە لەئارادایە لە رۆژئاوا و باکوری رۆژئاوای موسڵ بۆ ئازادکردنی گەڕەکی نابلوس.\nجورانی وتی: "دەستمانگرتووە بەسەر چەندین چەك و بەڵگەنامەدا کە لە داعش بەجێماون."\nفەرماندەیەك: 4 گەڕەك هێشتا لەژێردەستی داعشدان لە موسڵ\nتیمە فریاگوزاریەکان بەردەوامن لە گه‌ڕان به‌دوای خەڵکی زیندووی ژێر داروپەردووه‌كانی رۆژئاوای موسڵ\nیه‌كێك له تیمه‌كان بەمدواییانە خێزانێکی هەشت کەسییان رزگاركرد كه له ژێرزه‌مینی ماڵه‌كه‌ی خۆیاندا گیریانخواردبوو له به‌شه دێرینه‌كه‌ی شاره‌كه‌دا بۆماوه‌ی 25 رۆژ.\nبە وێنە: هێزەکانی عێراق دەچنە ناوچە تازە رزگارکراوەکانی موسڵەوە\nدانیشتوانی گوند و گەڕەکە گیراوەکانی ناو موسڵ ئاهەنگی رزگاربوونیان دەگێڕن لەدەستی فەرمانڕەوایی ستەمکارانەی 'دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام'.


پیازی سوور بەرەنگاری گرێ شێرپەنجەییەکان دەبێتەوە لە ریخۆڵە\nزانایان ئاماژە بەوە دەکەن ئاوێتەی ئەنسۆسیانین کە لە پیازی سووردا هەیە و لەنێو ئاودا دەتوێتەوە، تایبەتمەندی ناوازەی هەیە بۆ خاوکردنەوەی گەشەکردن و پەرەدانی گرێ شێرپەنجەییەکان لە ریخۆڵە.\nگۆڤاری Food Research" "International" رایگەیاند، تۆژەران لە زانکۆی "گێلف"ی کەنەدی تۆژینەوەی کاریگەری گیراوەی "کیرسیتین"یان کرد، کە لە پێنج پیازی جیاوازیان وەگرت، گەیشتنە ئەوەی کە ئەم ماددەیە تایبەتمەندی خۆی هەیە بۆ خاوکردنەوەی گەشەکردن و پەرەدانی ریشاڵە شێرپەنجەییەکان.\nتۆژەران دەستیانکرد بە تاقیکردنەوەی تاقیگەیی بۆ زانینی کاریگەی گیراوەی کیرسیتین لە خانە شێرپەنجەییەکان لە دۆخی بەرکەوتنی راستەوخۆ. ئەنجامی تاقیکردنەوەکان ئەوەی دەرخست کە کرداری ئەم گیراوەیە کە دەستیانکەوت لە پیازی سوور زۆر بەهێزە لە خاوکردنەوەی خێرایی گەشەکردنی خانە شێرپەنجەییەکان لە ریخۆڵە.\nجگە لە گیراوەی کیرسیتین لە پیازی سوور ئاوێتەی زۆری "ئەنسۆسیانین"یان دۆزییەوە، کە تایبەتمەندییەکانی دژە شێرپەنجە بەهێز دەکات.


هاوپەیمانان لەسەر هێرشەكەی هەولێر ڕوونكردنەوە دەدەن - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوتەبێژی هێزەكانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش ڕایدەگەیەنێت، هێرشەكەی شەوی ڕابردووی سەر فڕۆكەخانەی هەولێر بە دوو فڕۆكەی بێفڕۆكەوان ئەنجامدراوە.\nوەین مارۆتۆ وتەبێژی هێزەكانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژبە داعش لە تویتێكدا لە هەژماری خۆی ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، هێرشەكەی سەر فڕۆكەخانەی هەولێر لە ڕێگەی دوو فڕۆكەی بێفڕۆكەوانەوە بووە و هیچ زیانێكی گیانی و ماددی نەبووە.\nوتیشی”یەكێك لە فڕۆكە تێكشكێندراوەكان كەوتە نێو سنووری بنكەی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی و فڕۆكەكەی دیكەش كەوتە دەرەوەی سنووری بنكەكەوە و هێرشەكان هیچ زیانێكی گیانی و ماددییان لێنەكەوتوەتەوە”.\nئاشكراشیكرد، هەر هێرشێك كە دەكرێتەسەر حكومەتی عێراق، هەرێمی كوردستان و هاوپەیمانان، دەسەڵاتی دامەزراوە عێراقییەكان، “سەروەریی یاسا و سەروەریی نیشتمانیی عێراق لەناودەبات”.\nجەختی لەوەش كردەوە، ئەو هێرشانە ژیانی خەڵكی مەدەنی، هێزە هاوبەشەكانمان لە سوپای عێراق، هێزەكانی پێشمەرگە و هاوپەیمانان دەخەنە مەترسییەوە.\nشەوی ڕابردوو هێزەكانی هاوپەیمانان لە فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر بە دوو فڕۆكەی بێفڕۆكەوان كرایە ئامانج.\nئەحمەد داود ئۆغلۆ: دژی لادانی سەرۆك شارەوانییەكانی باكووری كوردستانین\nشكستەكەی مەغریب كۆتایی بە سەردەمی ئیخوان هێنا\nخەڵك- نرخی نەوت لەبازاڕەكانی جیهان بەراورد بە ڕۆژانی ڕابردوو جێگرە. (زیاتر…)\nخەڵك- زانایان لە زانكۆی هارفارد لە ئەمریكا زانیاری نوێ لەسەر جۆری گۆڕاوی كۆرۆنا، كە بە "ئۆمیكرۆن" ناسراوە بڵاودەكەنەوە و ڕایدەگەیەنن، ئەو ڤایرۆسە…\n13 کانونی دووهەم 2022 8.02 pm\nخەڵك- باڵێوزخانەی ئەمریكا لە بەغدا، بۆردومان دەكرێت و سیستمی بەرگری “سیرام”ی ئەمریكاییش بەر بەو مووشەكانە…


مەردێکی تری هیجرەت بەرەو جەنابی حەق گەڕایەوە – بزاڤی خزمەت\nمەردێکی تری هیجرەت بەرەو جەنابی حەق گەڕایەوە\nبەخامەی: عیسمەت ماجید\nلە پاریس لەو ماڵەی کە تێیدا دەمێنمەوە، چاوم بە گەنجێکی شەرمنی ڕێکوپێک کەوت و یەکترمان ناسی.\nبە زەردەخەنەیەکەوە و بە شێوەیەکی شەرمنانە پێیوتین کەوا ناوی یاسینە و لە وڵاتی مالیەوە هاتووە. ساڵانێکی دوور و درێژ لە وڵاتی مالی خزمەتی کردووە و کاتێک پاسپۆرتەکەیان بۆ تازە نەکردۆتەوە، بەرەو دووهەمین وڵاتی خزمەتکردنی، واتە بەرەو فەڕەنسا بەڕێکەوتبوو.\nدواتر زانیم کەوا شێرپەنجەی هەیە… ڕۆژێک بە دەنگە خەمناکەکەی کە جەرگی مرۆڤی دەکرد بە ئاو وتی” برا گەورەکەم، نسیبی من لەوەدا بووە کە لێرەدا چارەسەری پزیشکی وەربگرم”.\n٧ مانگ پێکەوە ژیایین، هاوسەرەکەی بوشرا و کورێکی بە ناوی موحسینیش لەگەڵیدا بوون. منداڵە بچوکەکەی زۆر خۆش دەویست. موحسین تازە خەریک بوو دەبێت بە ساڵێک. فێری ئەوە بوو بوو کە لە ناوچەی درانسی پاریس پیاسە بکات، هەروەک گوڵی موهاجیرەکان وەهابوو…\nسەرەڕای ئەوەی یاسین چارەسەرێکی سەختی کیمیایی وەردەگرت، بەڵام بە دانیشتنیشەوە بووایە هەر نوێژەکانی نەدەفەوتاند.\nیاسین زۆر نزای بۆ کاربەدەستانی فەڕەنسا کرد، ئەو کاتەی لە نەخۆشخانە بوو، زۆر بە باشی چاودێریان دەکرد.\nمنداڵی خانەوادەیەکی قەرەباڵغ بوو، ساڵانێکی زۆر بوو کەوا چاوی بە مەمەلەکەتەکەی خۆی نەکەوتبوو.\nئیدی ئەوەی پێی دەڵێن “قۆناغی ئێستا”، وەک گەردەلولێک لە خۆشەویستانی جیاکردبوویەوە. یاسین لەو کاتەی لە ژیانی غوربەتدا لەگەڵ نەخۆشی بێ دادی شێرپەنجەدا بەربەرەکانی دەکرد، کاربەدەستانی ئەو وڵاتەی کە زۆری خۆشەویست، بە هاوڕێکانیان دەوت تیرۆریست. یاسین زۆرترین خەفەت و قەهری بەو قسەیە دەخوارد.\nشەوێکیان کە خەمی دڵمان بۆ یەکتری بە با دەکرد وتی ” براکەم کە زۆر منداڵ بووم نزام دەکرد و هیوایەتم ئەوە بوو چاوم بە دوو کەس بکەوێت، یەکەمیان ئەحمەد کەیا و دووهەمیان مامۆستا فەتحوڵڵا گولەن بوو. ئەحمەد کەیا مرد و نەمبینی، وابزانم تەمەنم بەشی ئەوەش ناکات کە چاوم بە مامۆستاش بکەوێت”. من کەمێک بە توڕەیی و سوعبەتەوە وتم” شتی وا چۆن دەبێت، چاک دەبیتەوە و پێکەوە دەچینە سەردانی مامۆستا”. ئەو شەوە پێکەوە تێر گریاین…\nتەمەنی بەشی بینینی مامۆستای نەکرد و پێش هەموومان گەشت بەو شوێنەی کە هەموومانی بۆ دەچین. لەو ڕۆژەی یادی مەولودی پێغەمبەرە گەڕایەوە لای جەنابی حەق …\nفرمێسکەکانم خواردەوە و وەک ئەوەی بە چەقۆ پارچەیەکیان لەمن کردبێتەوە کەسێکم لێ ڕۆشت.\nخۆیشی وەسیەتی کردبوو” هەر لەو وڵاتەی هیجرەتم بۆی کردووە بمنێژن”…\nلەبەر وەسیەتەکەی، لە شاری مارسیلیا کە بە شێوەیەکی مەعنەوی تاپۆی کردبوو لەسەر خۆی، بە خاکمان سپارد. وەک تۆوێک خستمانە ژێر خاک و بە هیوای ئەوەی ڕۆژێک سەوز ببێت و سەرچڵ دەرکاتەوە.\nئاخ یاسینەکەم… ئێمەش بە چەشنی سەردارمان کە ئیبراهیمی کوڕی لە تەمەنێکی بچوکدا وەفاتی کرد:” چاوەکانمان پڕ دەبن لە فرمێسک و دڵەکانیشمان خەمبار دەبن، بەڵام یەک هەنگاو لەوەی خودا فەرمانی پێکردووە ناچین بەولاوە”. سڵاومان بگەیەنە بە تەواوی کەسە گەورەکان، تەواوی ئەوانەی لە پێش تۆدا هیجرەتیان کردووە و شەهید بوون.\nلە ماوەی ئەو ٧ مانگەی پێکەوە ژیاین، ڕێز و ئەدەبی تۆ وەک کریستاڵێک لەبەردەممدا پەیکەری دروست کردووە و وەک برای خوێنی خۆم خۆشم ویستیت؛ ئێوەش فاتیحایەک بۆ ڕۆحی یاسین بنێرن…\nتێبینی سەرنوسەر: ڕەحمەتی ناوی یاسین کەرەمان بوو.\nلە پاریس خۆپشاندان لە دژی زیندانیکردنی ٧٤٣ منداڵی ساوای ناو زیندانەکانی تورکیا ئەنجامدرا\nهەواڵەکانی ئەمڕۆ 2018.11.22


گۆڕان: ئەوانەی کەرکووکیان بەدەستەوە دا ئێستا خۆیان لێ بووەتە ڕێبەری کەرکووکییەکان\n“موزایەدە بەناوی مام جەلالەوە دەکەن“\nباسنیوز 10/01/2019 - 16:55 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nئەندامێکی جڤاتیی نیشتمانیی بزووتنەوەی گۆڕان ڕای گەیاند، ئەوانەی کەرکووکیان بەدەستەوە دا و ئێستا لە ناو شارەکە دان، خۆیان لێ بووەتە ڕێبەرانی خەڵکی کەرکووک و موزایەدەش بە ناوی مام جەلالەوە دەکەن.\nھێمن شێخانی، ئەندامی جڤاتی نیشتمانی و بەرپرسی مەکۆی ھەولێری گۆڕان بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: ”نە یەکێتی و نە لایەنی دیکە ناتوانێت بە تەنیا کەرکووک بەڕێوە ببات، ئێستا و ڕابردووش نەیانتوانیوە خزمەتی ئەو شارە بکەن، بۆیە ھەر ئەوانەی کەرکووکیان بەدەستەوە دا و ئێستا لە ناو شارەکە دان، ھیچ دەسەڵاتێکیان نەماوە و پێیان وایە خۆیان ڕابەرایەتیی کەرکووک دەکەن، باشە ڕابەرایەتیی کەرکووکیان لە کوێ و نەبوونی جورئەت بۆ ھەڵکردنی ئاڵایەکیان لە کوێ؟“.\nئەو سەرکردەیەی گۆڕان ڕوونی کردەوە، کەرکووک شارێکی کوردستانییە و هیچ گومانێک لەوەدا نییە، ئەرکی سەرشانی خەڵکی کوردستانیشە ئاڵا لەسەر شارەکە هەڵبکەن، بەڵام ”ئەو کارە بەتەنیا بە من ناکرێت، یان ھەنگاوێک کە دڵنیای دواتر بە زیانی دانیشتووانی کەرکووک دەبێت، نەنانی باشترە“.\nلەبارەی ئەو پاساوەی کە مەڵبەندی کەرکووکی یەکێتی بە سەرۆکایەتیی ئاسۆ مامەند هێناویەتیەوە بۆ هەڵدانی ئاڵای کوردستان لە نیوەشەوی سێشەممە ٨ی ١ی ٢٠١٩دا کە گوایە بەهۆی ئەوەی دوای ساڵێک و ٤ مانگ پرسەی مام جەلال کۆتایی هاتووە، ئاڵایان کردووە، هێمن شێخانی بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: ”ئەوانە موزایەدە بەناوی جەلال تاڵەبانییەوە دەکەن، چونکە ئەگەر ڕێزیان لە تاڵەبانی بگرتایە، یەکێتییان بەو دەردە نەدەبرد و ھەوڵی یەکڕیزیی ناو ماڵی کوردیان دەدا، بەڵام بەشێک لە بەرپرسەکانی یەکێتی بەم ئاراستەیە قسە دەکەن و بەدڵنیاییەوە جگە لە مەرام و بەرژەوەندیی کەسی، ھیچ نیاز و ئامانجێکیان نییە“.


پۆلیسی ھەولێر لەسەر کوشتنی گەنجۆ روونکردنەوە دەدات\n2018-08-28 [11:39 AM]\nبەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای ھەولێر لەسەر کوشتنی گەنجێکی ھەولێر لەسەر خۆکێشانی بە فسفۆڕێک روونکردنەوەیەک بڵاو دەکاتەوە .\nئەمەش دەقی روونکردنەوەکەیە ..\nدوا بـەدوای بـڵاوکردنەوەی ڕاپۆرتێک لە بەرواری(٢٧/٨/٢٠١٨) لە کەناڵی ڕووداو لە سـەر کەیسێکی کـوشتن کـە گـوایە ڕێککـاری یـاسایی دەرھەق بە کەیسی کـوشتنی (گەنجۆ)، نەکراوە.\nگوایە کێشەکە لەسەر خۆ کێشـان بە فسفۆڕی ماڵێک بووە، بەڵام لە ڕاستیدا سـەرتاپای ئەم ھـەواڵە دوورە لە ڕاستی، بۆیە بە پێویستی دەزانین دەزگـاکـانی ڕاگەیاندن ھەواڵی چەواشەکاری بەخەڵک ڕانەگەیەنن وە ھاوڵاتیانیش ھەواڵی چەواشەکاری بەدەزگاکانی ڕاگـەیـاندن نـەدەن و بە ھیچ شـێوەیەک نـەیـەنـە نێـو وردەکـاریەکـانی لێـکۆڵینەوەکـان چـونکە دەبێتـە ھـۆی بـەلاڕێدا بـردنی زانیـاریەکان و قوڵبونەوەی زیاتری کێشەکان و کەیسەکان، بۆیە ئەو کێشەیە لە نێوان دوو بنەماڵەو دوو کەس دا بووە.\nبەڵام ئێمە وەک بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای ھەولێر بۆ ھاوڵاتیانی خۆشەویستی شـاری ھەولێر ڕوونی دەکەینەوە کەوا ئەو کەیسە لە لای ئێمە یەکلایی کراوەتەوە، وە ئـەو کەسـانەی کـەوا داواکـراون لە لایەن دادگاوە بە پێـی مـاددە (٤٠٦) لە (ی.س.ع) دەستگیرکـراون، پـەڕاوەکەش ڕەوانەی دادگـای تـاوانی ھەولێر کراوەو کەیسەکە لای بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی ھەولێر نەماوە.\nبەڵـکو ئێستا پەڕاوەکە لە لای دادگایەو تەنھا بڕیاری کۆتایی ماوە لە سەر ئەم کەیسە، وە ئێمە وەک بەرێوەبەرایەتی پۆلیسی ھەولێر ئەو ئەرکـەی کەوا لەسەر ئەستۆی ئێمە بووە لە ڕووی یاساییەوە جێبەجێمان کردووە . ڕاگەیاندنی پۆلیسی پارێزگای ھەولێر


داخستنی بەشێک لە دەزگاکانی حکومەتی ئەمەریکا لە چوارهەم هەفتەیدایە و هێشتا دیار نییە کەی کۆتایی بەم دۆخە ناهەموارە دێت.\nنزیکەی یەک ملیۆن فەرمانبەری حکومەتی ئەمەریکا و ئەو کەسانەی گرێبەستی کارکردنیان لەگەڵ حکومەتدا هەیە لە کارەکانیان ڕاگیراون یان بەبێ مووچە کار دەکەن. ئەو کەسانەشی هەوڵی دامەزراندنی کارداریی بچووک دەدەن ناتوانن دەستبەکارەکانیان بکەن چونکە ناتوانن ژمارەی باجدان بدەستبهێنن.\nئەم دۆخە کە ئەمە یەکەم جارە لە مێژووی نوێی ئەمەریکا بۆ ئەم ماوە درێژە بەشێکی حکومەت دابخرێت، زیانێکی زۆری دارایی نەک تەنها بەر فەرمانبەرە حکومیەکان کەوتووە، بەڵکو ئەوانەشی کاری کارداری خۆیان هەیە زیانیان پـێگەیشتووە.\nشارەزایانی ئابوری دەڵێن ئەگەر داخستنەکە هەتا مانگی دوو یان زیاتر بەردەوام بێت ئەوا زیانێکی زۆر لە ئابوری ئەمەریکاش دەدات.\nبڕیارە ڕۆژی چوارشەممە سەرۆک ترامپ یاسایەک مۆربکات کە بە پێی ئەو بڕیارە ئەو فەرمانبەرانەی لە میانەی ئەم داخستنەدا موچەیان وەرنەگرتووە پاش کردنەوەی تەواوی حکومەت موچەکەیان پێ بدرێتەوە. بەڵام ڕوون نییە کەی ئەم ڕاگرتنە کۆتایی پێدێت لە کاتێکدا هێشتا سەرۆک ترامپ و دیموکراتەکان نەگەیشتوون بە ڕێککەوتنێک بۆ پەسەندکردنی بودجە.\nسەرۆک ترامپ بەردەوامە لە داواکەی بۆ پەسەندکردنی 5 ملیار و 700 ملیۆن دۆلار لەلایەن کۆنگرێس بۆ دروستکردنی دیواری سەر سنووری نێوان ئەمەریکا و مەکسیک. ڕێبەرانی دیموکراتەکان دەڵێن یەک ملیار و سێ ملیۆن دۆلار بۆ هەوڵەکانی ئاسایشی سنوور زیاد دەکەن.\nدیموکراتەکان داوا دەکەن ئاژانسەکانی حکومەتی ئەمەریکا بکرێنەوە و پاشان هەردوولا بەردەوامبن لەسەر مشتومڕەکانیان بۆ ئاسایشی سنوور، بەڵام هەتا ئێستا کۆمارییەکان ئەوەیان پەسەند نەکردووە.


otobüs بێژەکردن: چۆن otobüs بە تورکی بێژە بکەن\nچۆن گۆ دەکرێ otobüs\notobüs بێژە کردن بە تورکی [tr]\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن mristanblue (نێر لە تورکیا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Helsvik (مێ لە تورکیا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن barisss (نێر لە تورکیا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن Orcun019 (نێر لە تورکیا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن atagezici (نێر لە تورکیا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن elifyilmaz (لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن aybertum (مێ لە تورکیا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن lookupthere (نێر لە تورکیا\t)\notobüs گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن aosman (نێر لە تورکیا\t)\nدەتوانن باشتر بێژەی بکەن؟ یا بە زاراوەیەکی تر؟ بێژە کردنی otobüs بە تورکی\nهاوبەشکردنی بێژەی otobüs بە تورکی:\notobüs نموونە لە دەستەوشەیەک\nBu otobüs kaça kadar çalışıyor? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن esrime (مێ لە تورکیا)\nOtobüs durağı nerede? گۆکردنی بێژە کردن لەلایەن lacint (مێ لە تورکیا)\nوشەی: Orhan Pamuk, Beyoğlu, bilge, güzel, tarikat