Gobierno Regional del Kurdistán | 2014 تشرینی یه‌كه‌م\nYou are here: Home / هەواڵ / 2014 / October\nدانیشتن لەگەڵ کۆمیتەی مافی مرۆڤ، یەکسانی و بەشداریی گشتی پەرلەمانی هەرێمی باسک\n23 October, 2014 /0 Comments/in Frontpage Article, News /by administracion\nڕێکەوتی 22/10/2014 دابان شەدەڵە، نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا، لە دانیشتنێکی تایبەتی کۆمیتەی مافی مرۆڤ، یەکسانی و بەشداریی گشتی پەرلەمانی هەرێمی باسک، سەبارەت بە بارودۆخی کوردستان بە گشتی و بە تایبەت ڕەوشی مرۆیی، هەستا بە پێشکەشکردنی روونکردنەوەی وێنەیی و دەنگی تایبەت بەم بابەتە بۆ پەرلەمانتاران، هەروەها وەڵامدانەوەی پرسیاری پەرلەمانتارانی ئەو کۆمیتەیە لەسەر بابەتەکە.\nپاش ئەوەی لە هەفتەی ڕابردوودا، بە هەماهەنگی لەگەڵ پارتە سیاسیەکان و پەرلەمانی هەرێمی باسک دا، پەرلەمانی هەرێمەکە بە کۆی دەنگ بەیاننامەیەکی فەرمیان لەسەر دۆزی کورد ڕاگەیاند، کە لە یەکێک لە خاڵەکاندا، پەرلەمانی هەرێمەکە داوای بە ئەرێنی وەڵامدانەوەی بابەتی هاوکاریی هەرێمی کورستان دەکات، لە لایەن حکومەتی هەرێمی باسک ەوە.\nلە ژێر هەڕەشەی هێرشی دڕندانەی ڕێکخراوی توندڕەویی داعشدا کە میلەتی کوردیان لە هەرێمی کوردستان و ڕۆژئاوا کردووەتە ئامانج، ئەمڕۆ لە ڕوماڵێکی تایبەت بۆ بەدواداچوونی ڕەوشی گشتی و بەتایبەت مرۆیی، نوێنەری حکومەتی هەرێم هەستا بە ڕوونکردنەوەی بارودۆخەکە بە ووردی، سەبارەت بە چۆنیەتی گەشەسەندن و بەرفراوانبوونی ڕێکخراویی توندڕەوی داعش، کە ئەم ڕێکخراوە بوون بە مەترسیەکی گەورە بۆ سەر پێکەوەژیان هەڕەشەی ڕاستەوخۆی لە ناوبردنی کەمە نەتەوایەتیەکان، وەک کریستیان و کوردانی یەزیدی، وە دواتر کە چۆن نمونەی کوردستانیان کردووەتە ئامانج. چۆنیەتی مامەڵەکردنی حکومەتی هەرێم لەگەڵ ئەو ژمارە زۆرە لە ئاوارەکان باسکرا، کە سەرەڕای قورسایی باری شەڕ و بودجە، ئەوپەڕی هەوڵ دراوە تاوەکو ڕەوشی مرۆییان چارەسەر بکرێت. بەڵام ئەمە بابەتێکە کە هێندە ئاسان نیەو، نازانرێت چەند دەخایەنێت، بۆیە ئەرکی کۆمەڵگای نێودەوڵەتیە کە بە دەنگی ئەم بابەتەوە بچێت.\nوەڵامی ئەم کۆمیسێۆنە، کە پێنج گروپی پەرلەمانی لە خۆدەگرێت: EA-NV (ناسێۆنالیستەکانی هەرێمی باسک)، EH Bildu، SV-ES(سۆسیالیستەکانی باسک) ، PP-ETP(گروپی پۆپیولاری باسک) ، وە Mixto-UpyD، وە حکومەتی هەرێمی باسک ئەرێنی دەبێت بۆ هاوکاریکردنی گەلی کوردستان و لە هەنگاوی داهاتوودا شێوازی ڕێکخستنی هاوکاریەکان دەخرێتە ژێر باس و جێبەجێکردنەوە.\nپەرلەمانتارانی ئەم کۆمیتەیە بە ووردی چاودێری بارودۆخی کوردستانیان کردووە لە ڕابردووداو، هەندێکیان سەردانیان ئەنجامداوە ، سەرەڕای دەربڕینی هاوسۆزیی بۆ نمونەی پێکەوەژیان و سوپاسکردنی هێزی پێشمەرگەو بەرگری گەلی کوردستان بەبێ جیاوازی لەو ناوچە پڕ کێشەیەدا، ئەگەری هاوکاریی بۆ ڕۆژئاواش بە جیا لە چوارچێوەی ڕێگا نێودەوڵەتیەکانەوە، بە ئەرکێکی خۆیانی دەزانن کە پێشکەش بە گەلی کوردستانی بکەن.\nنێچیرڤان بارزانى پێشوازى له باڵیۆزى ئیسپانیا له عیراق ده‌كات\n20 October, 2014 /0 Comments/in Frontpage Article, News /by administracion\nئێواره‌ى ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه 16ى ئۆكتۆبه‌رى 2014، به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرانى هه‌رێمى كوردستان پێشوازى له به‌ڕێز خۆسێ مارییا فێررێ باڵیۆزى ئیسپانیا له عیراق كرد كه جارى یه‌كه سه‌ردانى هه‌رێمى كوردستان ده‌كات.\nله دیدارێكدا ڕه‌وشى ئێستاى عیراق و بارودۆخى ئه‌منى له به‌غدا و ناوچه‌كانى دیكه‌ى وڵات و مه‌ترسییه‌كانى تیرۆرستانى داعش له‌سه‌ر ناوچه‌كه به گشتى تاوتوێ كرا و، به‌ڕێز باڵیۆزى ئیسپانى نیگه‌رانیى خۆى له پێشهات و نائارامییه‌كان ده‌ربڕى، هه‌روه‌ها تیشكى خسته سه‌ر ئه‌وه‌ى كه وێڕاى خراپیى ڕه‌وشى ئه‌منى و نائارامى له زۆر شوێنى عیراق، كه‌چى ئه‌م چه‌ند ڕۆژانه‌ى دوایى كه له هه‌ولێر بووه، بارودۆخێكى ته‌واو جیاواز و ئارامى و ئاسایش و سه‌قامگیرى بینیوه، بۆ ئه‌مه‌ش ده‌ستخۆشى له حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان كرد.\nله به‌شێكى دیكه‌ى دیداره‌كه‌دا دروستبوونى هاوپه‌یمانیى نێوده‌وڵه‌تى له دژى تیرۆر و ڕۆڵى ئیسپانیا له‌و هاوپه‌یمانییه‌دا باس كرا و، تیشك خرایه سه‌ر گرنگیى به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى داعش له لایه‌ن پێشمه‌رگه‌ى كوردستانه‌وه. له‌مباره‌یه‌وه به‌ڕێز باڵیۆزى ئیسپانى ڕوونى كرده‌وه كه په‌رله‌مانى وڵاته‌كه‌ى دانیشتنێكى تایبه‌ت له‌سه‌ر ئه‌م پرسه ساز ده‌كات و پشتگریى ئیسپانیاى بۆ هه‌رێمى كوردستان و عیراق له جه‌نگى دژى تیرۆردا دووپات كرده‌وه.\nله دیداره‌كه‌دا هه‌ردوولا داكۆكییان له خواستى دوولایه‌نه بۆ به‌ره‌وپێشبردنى په‌یوه‌ندییه سیاسى و ئابوورییه‌كان كرده‌وه و به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانى ئاماژه‌ى به‌وه دا كه هه‌رێمى كوردستان به گرنگییه‌وه له په‌یوه‌ندییه‌كانى له‌گه‌ل ئیسپانیا ده‌ڕوانێت، هه‌روه‌ها هیواى خواست ئیسپانیا ڕۆڵى خۆى له جه‌نگى دژى تیرۆردا بگێڕێت و له پرسى ئاواره و په‌نابه‌رانیشدا هاوكاریى هه‌رێمى كوردستان بكات. به‌ڕێز باڵیۆزى ئیسپانیش جه‌ختى له‌وه كرده‌وه كه په‌ره به په‌یوه‌ندییه بازرگانى و سیاسییه‌كانیان له‌گه‌ڵ هه‌رێمى كوردستان ده‌ده‌ن و كۆمپانیا و سه‌رمایه‌دارانى ئیسپانیا هان ده‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ى ڕوو بكه‌نه هه‌رێمى كوردستان و كارى تیادا بكه‌ن.\nپرسى به‌شداریكردنى هه‌رێمى كوردستان له حكوومه‌تى تازه‌ى عیراقدا و گرنگیى ئه‌و به‌شداریكردنه بۆ پرۆسه‌ى سیاسى و ئێستا و داهاتووى عیراق، به‌شێكى دیكه‌ى گفتوگۆى هه‌ردوولا بوو.\nهەلی خوێندن بۆ چوار زانکۆی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی پرۆژەی ئێراسمۆس موندۆس-مەرحەبا- بە هەماهەنگی نوێنەرایەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا\nڕۆژی دووشەممە،13/10/2014،لە چوارچێوەی کاری هەماهەنگیکردنی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا بۆ دروستکردنی پردی پەیوەندی زانستی لە نێوان زانکۆکانی هەرێمی کوردستان و ووڵاتی ئیسپانیا، ئەمڕۆ بە ئامادەبوونی نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا، دابان شەدەڵە، هەروەها نوێنەرانی زانکۆکانی سلێمانی، هەڵەبجە، کۆیەو ڕاپەڕین، لە زانکۆی سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا لە هەرێمی گالیسیای ئیسپانیا بەفەرمی دەستپێکی هەنگاوی یەکەمی پرۆژەی ئێراسمۆس موندۆس – مەرحەبا – ڕاگەیاندرا.\nپاش ئەوەی لە ڕابردوودا زانکۆکانی کوردستان میوانداری کراون و بە هاوکاری نوێنەرایەتی پردی پەیوەندی لەگەڵ زانکۆی سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا و چەندین زانکۆی تر لە ووڵاتی ئیسپانیا دروستبوو، هەلی ئەوە ڕەخسا کە چەند زانکۆیەک لە کوردستانەوە بەشداربن لەم پرۆژەیەداو، پاش پێشکەشکردنی پرۆژەکانیان، لەسەر ئاستی عێراق تەنها چوار زانکۆی هەرێمی کوردستان هەلی قبوڵکردنیان لە پرۆگرامەکەدا پێبەخشرا.\nلە چوارچێوەی ئەم پرۆگرامەدا بە کۆی ٤١ شوێن، هەلی خوێندن بۆ خوێندکارانی هەرێمی کوردستان لەو چوار زانکۆیە دەڕەخسێت – لەسەر ئاستەکانی بەکالۆرێۆس، ماستەر، دوکتۆرا و پۆست-دوکتۆرا، سەرەڕای بەرنامەی ئاڵوگۆڕی کادیری ئەکادیمی لە نێوان ئەو زانکۆیانەی کە لە چوارچێوەی پرۆگرامەکەدا بەشدارن. ئەوەی شایانی باسە کە ئەم پرۆگرامە لەلایەن یەکێتی ئەوروپاوە پارەی بۆ دابینکراوە بە بڕی 2.340.050 یۆرۆ. کۆی پرۆگرامەکە 17 زانکۆ لە خۆدەگرێت لە ووڵاتانی تری وەک ئیسپانیا، بەریتانیا، ئەڵمانیا، ئێران، پۆرتوگال، ئیتالیا، فەڕەنسا، بولگاریا و پۆڵەندا ، کە ئەمەش پردێکی پەیوەندی زانستی بەرفراوان دروستدەکات.\nپرۆژەکە تاوەکو 14 ی تەمموزری 2018 بەردەوام دەبێت، کە تیایدا پێشکەشکاری سەرکەوتوو، وە هەڵبژێردراو لە لایەن زانکۆکەی خۆیەوە، لە ژێر پرۆگرامەکەدا بۆ ماوەی دیاریکراوی خوێندنەکە بەپێ ی ڕێنماییەکان، بڕە پارەی پێدەبەخشرێت کە: دەرماڵەی سەفەر، تێچوونی ڤیزە، دەرماڵەی ژیان، تێچوونی بەشداریکردن و تەئمین لە خۆدەگرێت.\nئەو زانکۆیانەی کە سەرکەوتووانە لە کوردستانەوە توانیان بە هەنگاوەکانی قبوڵکردن لە پرۆگرامەکەدا بڕۆن، زانکۆکانی سلێمانی، ڕاپەڕین، هەڵەبجە و زانکۆیە کۆیە بوون. هەنگاوەکانی بەشداریکردن لەم پرۆژەیەدا هەر لەسەرەتاوە، بە ئێستاشەوە لەلایەن نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا پشتگیری لێکراوە. لە کۆی ئەو 41 کورسیەی کە بۆ ئەو 4 زانکۆیەی کوردستان تەرخانکراوە: 15 کورسی بۆ خوێندنی بەکالۆرێۆسە، 7 کورسی بۆ ماستەر، 8 کورسی بۆ دوکتۆرا، 2 کورسی بۆ پۆست دوکتۆرا و، 9 کورسی بۆ ئەکادیمیانی ئەو زانکۆیانەیە.\nلە مەراسیمی کردنەوەی پرۆژەکەدا،جێگری ڕاگری زانکۆی سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلا-بەرپرسیار لە بە نێودەوڵەتیکردنی زانکۆکە، پرۆفیسۆر کارلۆس سالگادۆ بەخێرهاتنی هەمووانی کرد، دەستخۆشی لە زانکۆ سەرکەوتووەکان کرد وە هیوای بەختێکی باشی بۆ خواستن.\nدابان شەدەڵە، سوپاسی ڕۆڵی زانکۆی سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلای کرد لەم پرۆژەیەداو کورتەیەکی باسکرد لەسەر بارودۆخی خوێندنی زانکۆ لە هەرێمی کوردستان “کە چۆن لە سایەی ڕژێمەکانی پێشوو، بە تایبەت سەدام، زانکۆکانی کوردستان تووشی داخستن هاتبوون، وە بەلاوەنرابوون، کە ئەمەش کاریگەری نێگەتیڤی هەبووە لەسەر ئاستی پێگەیشتنی ئەکادیمی لە کوردستان، بەڵام لە دوای 2003 ەوە دەرگای دووبارە گەشەسەندنەوەی ئەم بوارە خەریکە واڵا دەبێتەوە”.\nکارۆلینا گاربالیاوسکاتی، بەرپرسیاری ئۆفیسی پرۆژەکە لە یەکێتی ئەوروپا، سوپاسی هەموو ئەوانەی کرد کە بوونەتە هۆی سەرکەوتنی پرۆژەکە تا ئەم ئاستە، هەروەها سوپاسی زانکۆی سانتیاگۆ دی کۆمپۆستێلای کرد بۆ بەڕێوەبردنی پرۆژەکە.\nنوێنەرانی زانکۆکانی کوردستان هەریەکە هەستان بە پێشکەشکردنی کورتەیەک لەسەر زانکۆکانیان بۆ ئامادەبووان. لە ڕۆژانی تری داهاتووی ئەم هەنگاوەدا ۆرکشۆپی تایبەت لەسەر ووردەکاری پرۆژەکەوە، چۆنیەتی هەڵبژاردن، بەڕێوەبردن، کواڵیتی هەڵبژاردنەکان پێشکەشکران.\nبەشداری سەرکەوتووانەی ئەو 4 زانکۆیەی هەرێمی کوردستان ئاماژەیەکی باشە بۆ گەشەسەندنەوەی ئاستی خوێندنی زانکۆ لە هەرێمی کوردستان، وە هێمایە بۆ سەرکەوتوانە بەشداریکردن لە پرۆژەیەکی لەم شێوەیەدا.\nسه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان پێشوازی له وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا ده‌كات\nئێوارەی ئه‌مڕۆ دووشه‌ممه 13/10/2014 له سه‌لاحه‌دین به‌ڕێز مسعود بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان پێشوازی له فلیپ هامۆند وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا و شاندێكی یاوه‌ری كرد كه پێكهاتبوو له ئێدوارد ئۆكدێن به‌رپرسی كاروباری رۆژهه‌ڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقیای وەزارەتی دەرەوەی بریتانیا و جەنەڕاڵ سێر سیمۆن نێرده‌ی ئاساییشی بریتانیا بۆ هەرێمی كوردستان و فرانك باكێر بالیۆزی به‌ریتانیا له به‌غدا و ژماره‌یه‌ك راوێژكاری سیاسی و سه‌ربازی جكوومەتی بریتانیا.\nله دیدارێكدا، كه هه‌ریه‌ك له مه‌سرور بارزانی راوێژكاری ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی هه‌رێمی كوردستان و مسته‌فا سه‌ید قادر وه‌زیری پێشمه‌رگه‌ی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و شێخ جه‌عفه‌ر شێخ مستەفا و فەریق شێروان و جه‌بار یاوه‌ر ئەندامانی فەرماندەیی گشتیی هێزەكانی پاراستنی هەرێمی كوردستان ئاماده‌ی بوون، سه‌ره‌تا سه‌رۆك بارزانی به گه‌رمی به‌خێرهاتنی شاندی میوانی كرد و سوپاسی حكوومەتی بریتانیا و هێزه‌كانی هاوپه‌یمانانی كرد بۆ ئەو هاوكاری و پشتیوانییەی پێشكەشی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانیان كردووە.\nدواتر سەرۆك بارزانی وێڕای ئاماژەدان بە سه‌ركه‌وتنه‌كانی پێشمه‌رگه لە بەرەكانی شەڕ ئەوەی خستەڕوو كە كوردستان ڕووبەڕووی شەڕێكی درێژخایەن لەگەڵ دوژمنێكی سەرسەخت و تاوانبار بووەتەوە كە هەڕەشەیە بۆسەر هەموو لایەك. سەرۆك بارزانی لە درێژەی قسەكانیدا باسی ئەوەی كرد كە هه‌رچه‌نده پێشمه‌رگه له‌ڕووی پڕچه‌ككردنه‌وه ئابلووقه‌ی خرابووه سه‌ر، به‌ڵام قاره‌مانانه ڕووبەڕووی ڕێكخراوێكی تیرۆریستی بوویەوە كە ئیمكانیاتی دەوڵەتێكی لەبەردەستدایە و توانی زوو تاكتیكی تیرۆریستان بزانێ و ڕێ لە پێشڕەوییان بگرێ و له چه‌ندین ناوچه‌دا پاشه‌كشه‌یان پێ بكات و شكستیان بدات.\nهەر لەم دیدارەدا وەزیری دەرەوەی بریتانیا هێمای بە پەیوەندییەكانی نێوان وڵاتەكەی و هەرێمی كوردستان دا و ئەوەی خستەڕوو كە قورسایی ئەم شەڕە سەخت لەسەر شانی كوردستانە و كوردستان هەموو جیهان شەڕی داعش دەكات و پیرۆزباییشی لە سەرۆك بارزانی و هێزەكانی پێشمەرگە كرد بۆ ئەو سەركەوتنانەی لەدژی داعش بەدەست هاتووە. وەزیری دەرەوەی بریتانیا ئاماژەی بەوەدا كە ئێستا هێزەكانی پێشمەرگە و هاوپەیمانان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داعش بەرچاوڕوونییەكی زیاتریان هەیە.\nهه‌ر له دیداره‌كه‌دا گفتوگۆ له‌سه‌ر چۆنییەتیی له‌ناوبردنی تیرۆریستانی داعش كرا و جەخت لەوە كرایەوە كه لەناوبردتی تیرۆریستان هەوڵێكی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی سەربازی و سیاسی و ئابووری ده‌وێ و پێویسته سه‌رچاوه داراییه‌كانی وشك بكرێت و ئازادی هاتوچۆیان لێ قه‌ده‌غه بكرێت و پێویست ده‌كات له‌رووی فكریشه‌وه زانایانی ئایینی و رۆشنبیران و ناوەندە هزرییەكان بەڕووی تیرۆریستاندا بێنەوە چونكە ئەم هەڕەشەیە هەڕەشەیەكی جدییە و هەموو لایەك دەخاتە ژێر مەترسی.\nله به‌شێكی دیكه‌ی دیداره‌كه‌دا هەماهەنگیی زیاتری نێوان هێزی پێشمه‌رگه و هێزەكانی هاوپه‌یمانان تاوتوێ كرا بۆ ئەوەی ئامانجە سەربازییەكانی تیرۆریستان بە شێوەیەكی كاریگەر لەناوببردرێن و ژیانی خەڵكی سڤیلیش بە باشترین شێوە بپارێزرێت.\nهه‌ر له‌و دیداره‌دا باس له پرۆسه‌ی سیاسی له عێراق و پێكهێنانی حكوومه‌تی نوێ كرا، له‌وباره‌وه سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان ئەوەی خستەڕوو كه سه‌ركردایه‌تیی لایەنە سیاسییەكانی كوردستان بڕیاری داوه به‌شداری پڕۆسەی سیاسیی عێراق بێت و پشتیوانی له سه‌رۆك وه‌زیرانی نوێی عێراق بكات.\nله ته‌وه‌رێكی دیكه‌ی كۆبونه‌وه‌كه‌دا گفتوگۆ له‌سه‌ر دووباره رێكخستنه‌وه‌ی سوپای عێراق كرا، كه پێویسته هاوسه‌نگی تێدا بێت و ڕۆڵ و به‌شی پێشمه‌رگه له‌به‌رچاو بگیردرێت.\nقسەكردن لەبارەی ڕۆڵی وڵاتانی ناوچه‌كه له به‌هێزتركردنی هاوپه‌یمانیی نێودەوڵەتی لە دژ به تیرۆریستانی داعش ته‌وه‌رێكی دیكه‌ی دیداره‌كه بوو.\n(English) Netherlands offers military support to Peshmerga forces\n(English) German Minister pledges continued military and humanitarian support for Kurdistan


قەرەیلان: بە هێرش بۆ سەر عەفرین پیلانگێڕیی نوێ دەکەنەوە - RojNews\nموراد قەرەیلان، ئەندامی کۆمیتەی بەڕێوبەریی پەکەکە ڕایدەگەیەنێت، کە دەیانەوێت بە هێرش بۆ سەر عەفرین پیلانگێڕی نوێ بکەنەوە، هێرش بۆ سەر عەفرین بەردەوامیی پیلانگێڕیی نێودەوڵەتییە.\nشەوی ڕابردوو موراد قەرەیلان بەشداری بەرنامەی تایبەتی تەلەفیزیۆنیی ستێرک تیڤی بوو، تێیدا هێرشەکانی سوپای تورک بۆ سەر عفرین و پەیوەندییەکانی بە پیلانگێڕیی نێودەوڵەتییەوە گرێدا.\nقەرەیلان وتی: حکومەتی تورک بەنیازە پیلانگیڕێییەکی نوێ بە سەر گەلی کورد بێنێت، ١٩ ساڵ بە سەر ڕفاندنی ڕێبەر ئاپۆ دا تێپەڕدەبێت و لەو ماوەیەدا دۆخی کورد زۆر گۆڕاوە، پێش هەموو شتێک پارادایمی ڕێبەر ئاپۆ پێگەی گەلی کوردی بەهێزکرد، تێکۆشانی گەلی کورد ئەمڕۆ لە هەر چوار پارچەی کوردستان لە دژی داعش و نوسرەدا پەرەی سەندووەتەوە، دەتوانین بڵێین لە شەڕی جیهانی سێیەم دا بە سەردەبەین، مەترسی داعش تەنیا بۆ سەر گەلی کورد نەبوو، بەڵکو بۆ سەر هەموو مرۆڤایەتی بوو، کەوایە ئێستا لە سەر چ بنەمایەک دەڵێن یەپەژە و یەپەگە تیرۆریستین؟ یەپەژە و یەپەگە بۆ بەرگری لە مرۆڤایەتی لە بەرامبەر داعش دا دامەزراون، دزگای تیرۆری ئاکەپە دەیەوێت داعش بژێنێتەوە بۆیە ئەو بانگەشانە دەکات.\nقەرەیلان بەم شێوەیە بەردەوامی بە قسەکانیدا: کاتێک بەگشتی سەیری دۆخەکە دەکەین، دەبینین کە تورکیا ناتوانێت وەک ڕابردوو پیلانگێڕی ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بەردەوامی بدات بە پیلانگێڕییەکەی توندوتیژی بەکار دێنێت، هێرش و داگیرکاری دەکات و فاشیزم پێش دەخات، ئەمڕۆ کورد سیاسەت و دبلۆماسی و دەرفەتی بەهێزی هەیە، وەک ڕابردوو نەماوە، کورد دەتوانێت پیلانگێڕی تێکبشکێنێت، ئەمڕۆ لە عەفرین بەرخۆدانێکی پیرۆز ڕوودەدات و واخەریکە لە سەرتاسەری کوردستانیش بڵاودەبێتەوە، پێموایە کە حکومەتی تورک هیچ دەرفەتێکی بۆ داگیرکاری لە بەر دەستدا نەماوە، بۆیەشە تێکۆشانی ئازادی کوردستان سەردەکەوێت.\nلە بەشێکی دیکەی قسەکاندا لە بارەی بەهانەکانی تورکیا بۆ هێرش بۆ سەر عەفرین دەڵێت: دنیا دەزانن کە لە عەفرین هیچ داعشێکی لێ نییە، هەرچەند یەپەگە ژمارەیەکی زۆر لە چەتەکانی داعشی بەدیل گرتووە و لە ژێر چاودێریی هاوپەیمانانی نێودەوڵەتیدا ڕایاندەگرێت، ئەوە هیچ شاراوە نییە، لەگەڵ ئەوەشدا حکومەتی تورک بانگەشەی ئەوە دەکات کە یەپەگە دەیەوێت بەدیلگیراوە داعشییەکان لە دژی تورکیا بخاتە شەڕەوە، مرۆڤ دەڵێت، خوا ئەمانە بۆ درۆی وا دەکەن؟، لە سەر ئەو بابەتە لێکۆڵینەوەمان کرد، ئێستا تێگەیشتووین کە بۆخۆیان ئەو کارە دەکەن، ژمارەیەک داعشییان بەو شێوەیە خەڵەتاندووە کە ئەگەر دژی یەپەگە شەڕبکەن ئازادتان دەکەین، لە شەڕی عەفرینیش دا بەکاریان دێنن.\nوتیشی: ڕاستیی ئاشکرایە، حکومەتی تورکیش ئەو ڕاستیانە دەبینێت، بەڵام نایەوێت دانیپێدابنێت، بۆیە بەو شێوەیە بە ئاشکرا درۆ دەکات، دەیەوێت ئاوا هێڕشی بۆ سەر عەفرین بە ڕەوا لە قەڵەم بدات، تاوانەکانی حکومەتی تورک لە دژی هاوڵاتییانی عەفرین لە بەر چاوی هەمووانە، بەڵام گەلی تورکیا کە ئەو کردەوانە دەبینن بۆ هیچ ناڵێن؟ ڕوانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ بە ئاشکرا پێشێلکارییەکانی حکومەتی تورک لە دژی هاوڵاتیانی عەفرینی خستە ڕوو، هەموان دەزانن ئەو ڕێکخراوە بێ لایەنە، ئەی بۆ چی کەس گوێی بۆ ناگرێت؟.\nقەرەیلان ئاماژەی بە ڕێککەوتنەکانی تورکیا بە وڵاتانی دیکە کردو، وتی: تورکیا بەگوێرەی بەرژەوەندییە ئابورییەکانی وڵاتان لەگەڵیان دانوستان دەکات، بۆ نمونە بەئەڵمانیای وت، کە ئێمە دەنیز یوجەل ئازاد دەکەین و ئێوەش لە بارەی هێرشەکەوە هیچ مەڵێن، لە پشتی گەلی کورد بەو شێوەیە بازرگانی دەکەن، بەڵام با باش لەوە تێبگەین، ئێمە لەمەو دوا دەتوانین پشت بە خۆمان ببەستین، ڕایگشتی ئێمە دەتوانێت بە تەنیا دۆزی خۆی ڕابگەیەنێت، بۆ ئەوەش دەبێت یەک بگرین و یەکێتی نەتەوەیی پێش بخەین.\nلە کۆتاییدا باسی لە چالاکییەکانی گەنجان و ژنان و هاوڵاتیانی کورد لە ئەوروپا و هەموو پارچەکانی کوردستان بۆ شەرمەزارکردنی پیلانگڕیی نێودەوڵەتی کرد و، وتی: بەڕاستی کاتێک ئەو شاڵاوە لە هەستی دایکان و گەنجان دەبینین، مرۆڤ بە خۆی دەڵێت کە بۆ خاتری وەها گەلێک نەک تەنیا جارێک، بەڵکو سەد جار گیانی خۆی فیدا دەکات، هەوڵ دەدەین بەرپرسیارێتیمان لە پێناو گەلەکەمان جێبەجێبکەین، پێموایە لەم قۆناغەدا ڕۆحێکی نەتەوەیی پێکهاتووە، ئەوەش بە پێشەنگایەتی عەفرین پێکهاتووە، هەر بەو ڕۆحەشەوە سڵاو بۆ بەرخۆدێرانی عەفرین دەنێرین و بەرخۆدانەکەیان بەرز دەنرخێنین.


سەرۆکی حکومەتی هەرێم داوایەک ئاڕاستەی جێگری سەرۆک وەزیرانی بەلجیکا دەکات | دەزگاى زارى کرمانجى\nسەرۆکی حکومەتی هەرێم داوایەک ئاڕاستەی جێگری سەرۆک وەزیرانی بەلجیکا دەکات\nسه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم داوا له جێگری سه‌رۆك وه‌زیرانی به‌لجیكا دەکات له ڕێگه‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپاوه هاوكاری په‌نابه‌ر و ئاواره‌كانی نیشته‌جێی هه‌رێم بكه‌ن.\nنوسینگەی راگەیاندنی سەرۆکی حکومەتی هەرێم لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ دووشەممە مەسرور بارزانی، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە سۆفی ویڵمز، جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوەی بەلجیکاوە پێگەیشت، لە پەیوەندییەکەدا گفتوگۆ دەربارەی گرفت و ئاستەنگە ئەمنییەکان لە هەرێمی کوردستان وعێراق و ناوچەکە کرا، هەردوولا هاوڕابوون لەسەر گرنگی بەردەوامبوونی پەیوەندی و هەماهەنگی بۆ ئەو بابەتانەی جێی بایەخی هەردوولان.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا ئەوەش هاتووە، لە تەوەرێکی دیکەی پەیوەندییەکەدا، هەنگاوەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا و هەڵمەتی کوتان بە ڤاکسینی کۆرۆنا تاووتوێ کرا، هاوکات سەرۆکی حکومەت داوای لە جێگری سەرۆک وەزیرانی بەلجیکا کرد کە لە ڕێگەی یەکێتی ئەوروپاوە هاوکاری پەنابەر و ئاوارەکانی نیشتەجێی هەرێمی کوردستان بکەن بە تایبەتی کە تواناکانی هەرێم لەمبارەیەوە سنووردارن.


یەکەمین پیشانگای گەشتیاری تەندروستی ئێران لە هەولێر کرایەوە - جام کوردی\nیەکەمین پیشانگای گەشتیاری تەندروستی ئێران لە هەولێر کرایەوە\n17 کانونی یەکەم 2019\nیەکەمین پیشانگای گەشتیاری تەندروستی کۆماری ئیسلامی لە هەولێر بە ئامادەبوونی سەرکونسولی ئێران و ژمارەیەک لە بەرپرسانی هەرێمی کوردستان، سێشەممە 26ی سەرماوەزی 1398 / 17ی دێسەمبەری 2019 کرایەوە.\nبە پێی ڕاپۆرتی هەواڵنێری جام کوردی، نەسروڵڵا ڕەشنوودی سرکونسولی کۆماری ئیسلامی ئێران لە هەولێر لە پەراوێزی یەکەمین پیشانگای گەشتیاری تەندروستی کۆماری ئیسلامی لە هەولێر کە ماوەی دوو ڕۆژ بەردەوام دەبێت، وتی: نێزیک بە 4 میلیارد دۆلار لە کۆی 9.5 میلیارد دولاری هەناردەی ئێران بۆ عێراق لە سنوورە هاوبەشەکانی ئێران و هەرێمی کوردستانەوە ئەنجام دەبێت. پڕۆسەی هەناردەکاری لەم سنوورانەوە بە ئاسانی و بەبێ هیچ گرفتێک ئەنجام دەبێت و ئەمەش سەلمێنەری بوونی سەقامگیرییەکی پتەوە لە ناوچەکەدا.\nڕەشنوودی وتیشی: سەرەڕای ئەوەی کە هەرێمی کوردستان لە ڕووی کەلووپەل و جیهازاتی پزیشکییەوە دەوڵەمەندە و نەخۆشخانەی لە ئاستی پلە یەکدا هەیە، بەڵام لە ڕووی کادێری پزیشکی و پەرستاری لە ئاستی پێویستدا هێزی مرۆیی شارەزای نییە و هەر بۆیە ڕووی لە پزیشکانی ئەردەن، لوبنان و تورکیا و ئێران کردووە کە بۆ چارەسەریی هاووڵاتیان، گەشتی هەرێم دەکەن.\nناوبراو بە ئاماژە بەوەی کە هەرێمی کوردستان لە ڕووی کەشوهەوا و سەرچاوەی سروشتییەوە ناوچەیەکی نموونەییە لە ئاستی عێراقدا و لە ماوەی ساڵانی دواییدا بە دوور ماوە لەو ئاڵۆزیانەی کە ناوەند و باشووری گرتووە، ئەنجامی ئەم دۆخەی بە هاتنی سەرمایەدانەر و کۆمپانیاکانی بیانی لە بواری جیاواز بۆ هەرێم و ئازادی ئەوان لە بواری بازرگانی بە هۆی یاساکانی پێوەندی دارەوە ناوبرد.\nڕاشیگەیاند: هەموو سالێک بە ڕێژەیەکی بەرچاو، گەشتیار لە ناوخۆی عێراق و وڵاتانی بیانی سەردانی هەرێمی کوردستان دەکەن و گەشتیاران جگە لە کات بەسەربردن و پشوودان، خوازیاری وەرگرتنی چارەسەریی پزیشکین و ئەمەش دەرفەتێکی لەبارە بۆ کۆمپانیاکانی بواری گەشتیاری هەرێم بۆ ئەوەی ئەو گەشتیارانەی کە لە هەرێم چارەسەر ناکرێن بگوازنەوە بۆ وڵاتانی دەرەوە بە تایبەت بۆ وڵاتانی تورکیا، ئێران و هیندستان و ئەگەر کۆمپانیای گەشتیاری تەندروستی ئێران بتوانن لە گەڵ نەخۆشخانە و کۆمپانیاکانی گەشتیاری هەرێمی کوردستان بگەنە ڕێککەوتن دەتوانن پشکێکی زیاتر لەم بازاڕە بەدەستبێنن.\nسەرکونسولی ئێران، ڕاشیگەیاند: پێشکەوتنە پزیشکییەکانی وڵاتەکەمان بە تایبەت لە هەندێ بواردا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دەنگی داوەتەوە و پیشانگای گەشتیاری تەندروستی ئێران لە هەولێر دەرفەتێکە بۆ ناساندن و پێشکەش کردنی توانا و خزمەتگوزارییەکانی وڵات بە تایبەت لە ئەنجامدانی نەشتەرگەری لە بوارەکانی چاو، دڵ، گورچیلە و چاندنی ئەندامانی جەستە.\nڕەشنوودی وتیشی: خەڵکی هەرێمی کوردستانی عێران زانیاری ئەوتۆیان لە تواناکانی ئێران لە بواری پزیشکیدا نییە و هەر بۆیە ئەمە ئەرکی ناساندنی توانای پزیشکی ئێران و تایبەتمەندییەکانی دەخاتە ئەستۆی ئەو کۆمپانیایانەی لە پیشانگای گەشتیاری تەندروستی ئێران لە هەولێر بەشدارن.\nئاماژەی بەوەش دا: ئەوە کە دەبێ لە دۆزینەوەی بازاڕ بۆ گەشتیاری تەندروستی ئێران بە تایبەت لەم پیشانگایەدا گرینگی پێبدرێت ئەم بابەتەیە کە 60 لەسەدی گەشتەکان لە هەولێرەوە بۆ ئێران بە مەبەستی چارەسەریی پزیشکییە و لابردنی پارەی ڕسوومات کاریگەریی ئیجابی لە زیاتربوونی گەشتیار بینیوە.\nڕەشنوودی، مەرجی سەقامگیربوونی بازاڕ بۆ گەشتیاری تەندروستی ئێران لە ناوچەی بە سەرەنجدان بە توانا و ناساندنی تواناکانی دەرمانی هەرێمی کوردستان و پێوەندی سازێنەر لە گەڵ کەرتی پزیشکی هەرێم ناوبرد و ڕاشیگەیاند: هەم بەشی حکومی و هەمیش کەرتی تایبەت لە کوردستاندا دەوری کاریگەر لەم بازاڕەدا دەگێڕن و دەبێ هاوکاریی هەمەلایەنە لەگەڵ کەرتی پزیشکی هەرێم وەکوو شەریکی سەرەکی بکرێت و ئەو دڵنیاییە بدرێت کە ئەوەی کۆمپانیا و پزیشکانی ئێرانی لە هەرێمی کوردستاندا دەیکەن تەواوکەری خزمەتگوزاریی پزیشکی ئەوانە.\nزیادیشی کرد: دەبێ بتوانین پاکێجی دەرمانی ڕوون و دیار بۆ ئەم مەبەستە ئامادە بکەین. پاکێجێک کە هەموو خەرجییەکانی دەرمان، تانسفر، مانەوە و تەنانەت خەرجیی بەدواداچوونی پاش دەرمان لەخۆ بگرێت تا هاووڵاتی عێراقی بتوانێت بە ئاسانی لە هەڵبژاردنی شوێنی چارەسەریی پزیشک بۆ خۆی لە ئێران بڕیار بدات. دەبێ ئەوە باش بزانین کە ڕکابەرانی ئێمە بە شێوەی شەفاف و دیار لەم بوارەدا پاکێجەکانی خۆیان پێشکەش دەکەن و پاکێجەکانی ئێران دەبێ بە شێوەیەک بێت کە لە ڕووی تێچووەوە ڕکابەریی وڵاتانی دیکە بکات.\nشیاوی باسە کە لە کۆتایی ڕێوڕەسمی کردنەوەی پیشانگا، تەمبری تایبەتی پیشانگای گەشتیاری تەندروستی لە هەولێر ڕوونوێنی کرا.\nجام کوردی هەولێر گەشتیاری تەندروستی نەسروڵڵا ڕەشنوودی


کەشناسێکی دیاری عێراقی ڕونکردنەوە لەسەر کەمی بارانبارینی ئەمساڵ دەدات\n2020.10.20 - 00:07\nحوسێن ئەسەدى، کەشناسى دیارى عێراقى ڕایگەیاند، بۆ پێشبینی لە وەرزی بارانبارین، ناتوانرێت پشت بە نەخشەى کەشوهەوا ببەسترێت، بۆیە "کەمی و زۆری شەپۆلەکانى بارانبارین هێشتا ڕوون نین."\nقسەکانی ئەسەدی (19ى تشرینى یەکەمى 2020) دوای بڵاوبوونەوەى چەند پێشبینییەکی ڕەشبینانە لەبارەى وەرزی بارانبارینی ئەمساڵ لە عێراق هات و دەڵێت، زۆربەى خەڵکى لەبارەى وەزرى دابارینى داهاتووە پرسیار دەکەن و نەخشەیەکیش هەیە کە پێشبنییە دوورماوەکانى ڕوونکردوەتەوە بەڵام بەشێوەیەى بنەڕەتى ناتوانرێت پشتیان پێببەسترێت بەهۆى ئەوەى گۆڕانکاریان بەسەردا دێت و جێگیر نین.\nئاماژەى بۆ ئەوەش کرد، وەزرى بارانبارین لە عێراق و دورگەى عەرەبیدا ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە پاڵەپەستۆى هەواوە هەیە لە نیمچە خولگەى ناوەند، گەر هاتوو ئەو پاڵەپەستۆیە پێکەوە بەسترابن ئەوا وەرزى بارانبارین لاواز دەبێت.\nباسى لەوەش کردووە، "لە حاڵەتى کشانەوەى پاڵەپەستۆى هەوا لە باشورەوە ئەوە دەبێتە هۆى دابارین بەسەر ناوچەکەماندا، واتە لەئێستاوە تا کۆتایى مانگ پاڵەپەستۆى هەوا نیمچە خولگەیی دەبێت و ئەوە ڕۆڵى دەبێت ئایا بارانبارینەکە کەم دەبێت یاخود نابارێت."\nڕوونیشى کردووەتەوە، ئاماژەى باش هەن بۆ ئەوەى مانگى داهاتوو نزمە پاڵەپەستۆ بچنە سەر دەریاى ناوەڕاست، بەڵام سەربارى بوونى بەرزە پەستان ئەوا کاریگەرییەکانى ئەو نزمە پاڵەپەستۆ لاواز و سنوردار دەبێت لەکاتى کشانەوەى بەرزە پەستەکانى باشوور بەوەش دەرەفەتى دابارین تەنها وەکو پێشینیەک دەمێنێتەوە.\n2020.10.20 - 12:58


ڕێكخراوەكان چاودێری پڕۆسەی هەڵبژاردن دەكەن – کوردی – RojNews.News\nڕێكخراوەكان چاودێری پڕۆسەی هەڵبژاردن دەكەن\n29/02/2020 - 5:02:24 pm\nشەممە, 14 أبر 2018 – 11:57\nفیدراسیۆنی ڕێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی ڕایانگەیاند، كە چاودێری هەردوو پڕۆسەی بانگەشەی هەڵبژاردن و ئەنجامدانی هەڵبژاردن دەكەن و پاشان ڕاپۆرتی خۆیان بۆ ڕای گشتی بڵاودەكەنەوە، بۆئەو مەبەستەش داوا دەكەن هاوڵاتیان لە پێشێلكارییەكان ئاگاداریان بكەنەوە.\nكاتژمێر 11:00ی پێش نیوەڕۆی ئەمڕۆ، لە بارەگای ڕێكخراوی گەشەپێدانی دیموكراتی لە شاری سلێمانی، فیدراسیۆنی ڕێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی، بەیانامەیەكیان لە بارەی چاودێریكردنی بانگەشەی هەڵبژاردن و ڕۆژی هەڵبژاردن بڵاوكردەوە.\nبەیانامەكە كە لەلایەن شۆخان حەمەڕەشید، خوێندرایەوە تێیدا هاتبوو، كە ئەوان وەك فیدراسیۆنی ڕێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی چاودێری پڕوپاگەندەی هەڵبژاردنەكان دەكەن، لە ڕێگەی چەندكەناڵێكی ڕاگەیاندنەوە و هەروەها چاودێری ئەو شوێنانە دەكەن كە بەپێی یاسای هەڵبژاردنەكان بانگەشەكردن تێیدا قەدەغەیە.\nهەروەها ئاماژە بەوەكرابوو، كە لەڕۆژی ئەنجامدانی هەڵبژاردندا لەڕێگەی تیمە ڕاهێندراوەكانیانەوە چاودێری بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنەكان دەكەن.\nفیدراسیۆنی ڕێكخراوەكان ئاشكراشیان كرد كە لە 15 یەمین ڕۆژی بەڕێوەچوونی بانگەشەی هەڵبژاردندا ڕاپۆرتێك بڵاودەكەنەوە لەسەر پڕۆسەی بانگەشەكردنەكە و هەروەها لە كۆتا ڕۆژی بانگەشەكەدا ڕاپۆرتی دووەم بڵاو دەكەنەوە، لە دوای كۆتایی هاتنی هەڵبژاردنیش ڕاپۆرتی كۆتایی بڵاو دەكەنەوە.\nهەوەها داوایان لە هاوڵاتیان كرد كە لەڕێگەی ژمارە تەلەفونی 07517415167 ئاگاداریان بكەنەوە لە پێشێلكارییەكان.\nشاره‌وانی هه‌ڵه‌بجه بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردن له چه‌ند شوێنێک قه‌ده‌غه ده‌کات


لەمڕۆژانەی پاش بزووتنەوە بەرفراوانەكەی ٧ی بەفرانبار و بەردەوامیی ئەو بزووتنەوەیە لە ناوچە جیاجیاكانی ئێران و لاوازتربوونی دەسەڵاتی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی كە لە ناوخۆی خۆی بازنەی دەسەڵات و لە كۆمەڵگای ئێراندا تووشی داماڵینی ڕەوایی و مەشرووعییەت بووە، بزووتنەوە سیاسی، كۆمەڵایەتی و مەدەنی و نەتەوەییەكان لە هەستاندان، لە ئاستی نێونەتەوەیی تووشی كێشە و قەیرانی گەورە بۆتەوە دۆخی بزووتنەوەی سیاسی و ئازادیخوازانە لە ئێران پێی ناوەتە قۆناغێكی نوێ كە دەتوانێت چارەنووس سازیش بێت، ئۆپۆزیسیۆنی ئێران و هەروەها كوردیش لە هەوڵی خۆڕێكخستن و دروست كردنی ئیئتلاف و هاوپەیمانییەكن بۆ تێپەڕێن لە كۆماری ئیسلامی و قۆناغی دوای ئەو گۆڕانكارییانەی كە هەموو لە مانگەكانی داهاتوودا چاوەڕێی دەكەن. بە واتایەكی ترجارێكی دیكە كارتەكان بڕڕیان خواردۆتەوە و هەر لایەنێك لە هەوڵی بەهێزكردنی بەرەی خۆیەتی. گەلی كورد لە ئێران كە بە درێژای مێژووی هاوچەرخ لە لایەن دەسەڵاتدارانی تارانەوە مافەكانی زەوت كراوە و لە دێر زەمانیشەوە بزووتنەوەیەكی بۆ دەستەبەركردنی مافە سیاسی و یاساییەكانی خۆی ڕێكخستووە ئەمڕۆ لە بەردەم تاقیكردنەوەیەكی مێژووییدایە.\nزۆربەی حیزب و لایەنە سیاسییەكانی بزووتنەوەی كورد لە كوردستانی ڕۆژهەڵات "فدرالیزم" وەك ڕێگەچارەیەك بۆ دەستەبەركردنی مافە زەوتكراوەكانی و نەك هەر بۆ گەلی كورد بەڵكوو بۆ چارەسەری كێشەی نەتەوەكانی دیكەی ئێران بە گونجاوترین ڕێگەچارە دەزانن.\nكۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتكێشانی كوردستانی ئێران بە دوای هاتنەوە دەرەوەی لە حیزبی كۆمۆنیستی ئێران لە كۆنگرەی ٩ی پاش كۆنفرانسی ساغكردنەوەی كۆمەڵە وەك یەكەم حیزبی كوردستانی ئێران بە لێكدانەوەی مێژوو، پێكهاتە و تایبەتمەندییەكانی ئەمڕۆی ئێران و بزووتنەوەی كوردستان لە ئێران و باوەڕمەندیی بە مافی بێ ئەملا و ئەولای دیاریكردنی چارەی خۆ نووسین، "فدراڵێزم"ی پێ چارەسەری كێشەی نەتەوەیی كورد و باقی نەتەوەكانی دیكەی ئێرانە و خستە بەرنامەی كاری خۆیەوە و بە درێژای ئەم ١٧، ١٨ ساڵەی دواییدا لە پێناو چەسپاندن و زاڵ كردنی ئەم گوتارە تێكۆشاوە. بەڵام لە بەرامبەریشدا كەم نەبوون و كەم نین ئەو لایەنانەی كە دژی فێدڕالیزمن. بەرەی دژە فێدڕاڵیستەكان لە ڕاستی ئەوسەر ئەوسەر، لە ئیسلامی توندڕەو و میانەڕەو تا نەتەوە پەرەست و ملی گەرای ئێرانی و چەپی ئۆرتۆدۆكس لە خۆ دەگرێت كە هەر كامەیان بە "زەن"ی خۆیان دژی فێدڕالیزمن. بەڵام لە وڵامی هەموویان دا دەبێ بوترێت پرسی چارەسەری كێشەی نەتەوایەتی كەمایەتییە نەتەوەكانی ئێران هەروا كە ئێستا لە لای هەندێك نەتەوە زۆر بەرجەستەیە لە دواڕۆژی ئازادی ئێرانیش پرسێكی ئاكتوێل و كاریگەری دەبێت. هەروا كە لە سەردەمی ڕاپەڕێنی گەلانی ئێران لە ساڵی ٥٧دا بیبیمان و كوردستان پێشەنگی داواكاری مافە نەتەوەییەكانی خۆی بوو، (بە درێژای ئەمساڵانەش بزووتنەوەكەی بێ گومان ئەكتیڤترین بزووتنەوە بووە لە هەموو ئێڕاندا) بەڵام لە لایەن ڕژیمی تازە بە دەسەڵات گەیشتوو بە تۆپ و تانگ و تەیارە و بە لە خوێن گەوزاندنی هەزاران هەزار لە خەڵكی مافخوازی كورد بە ژن و پیاو و گەنج و پیر و منداڵەوە و سەركوت و دەمكوت و زیندان و سێدارە و تیرەباران وڵامی وەرگرتەوە. بۆیە بوونی ڕێگە چارەیەك بۆ دۆزینەوەی ئەم كێشە مێژووییەی ئێران تەنیا بۆ ئەوە نییە ڕژیمی داهاتووی ئێران زوڵم لە نەتەوەكانی ئێڕان نەكات، بەڵكوو دەبێ هەموو نەتەوەكانی ئێران بگەن بەو بڕوایەی كە پێكەوە ژیانی ئاشتیانە لەگەڵ یەكتر لە بەرژەوەندی ئەواندایە. زۆربەی ئەو لایەن و حیزبانەی كە دژی فێدڕاڵیزمن جیایی و سەربەخۆی نەتەوەكان و پارچەپارچە بوونی ئێران وەك دێوەزمەیەك دەنوێنن لە حاڵێكدا بە پێچەوانە لێكدانەوەی داواكاری مافی نەتەوەیی بە جیاییخوازی نەك بەر جیایی و پارچەپارچە بوونی ئێران ناگرێت بەڵكوو بەرەو جیاییش پاڵیان پێوە دەنێت.\nڕووكاری كێشەكە ئەوەیە كە ئێران میراتگری ئیمپراتۆرییەكی كۆنە كە گەلێك نەتەوە و ئیتنیك و كەمایەتی ئاینی و ئایینزایی تێیدا دەژین. ئێران لە سەردەمی پێش هاتنی ئیسلامەوە بە شێوەی "ساتراپ نشین" ((xšaθrapāwn) شەهرەب بە واتای شارەبانی) بەڕێوە دەچوو، بە پێچەوانەی "مونارشی" و ئۆلیگارێشی (oligarchie) دەوڵەتی ناوەندی فەڕانسە. لە سیستمی ئۆلیگارێشی كە لە یاسای بنەڕەتی مەشروتییەتیش چەسپاوە بە واتای "تاقم سالاری" یان دەسەڵاتی گرووپێكی بچووكە و لە تا ئەمڕۆكەش ئەم شێوە لە دەسەڵاتكردن لە ئێران پەیڕەو دەكرێت. ئەم شێوە لە حوكمڕانی تەمەركوزێكی لە ڕادەبەدەری دەسەڵات و هێزی لە دەست كۆمەڵێكی بچووك قەیس كردووە و باقی كۆمەڵگای خستۆتە ژێر ڕكێفی خۆیەوە.\nدیارە لێردا مەبەست گرووپ و دەستەیەك لە شارۆمەندانن -جا چ زۆرینە یان كەمینەیەك لە كۆی كۆمەڵگا بن- كە لە دەوری هەستێكی هاوبەش لە پێناو بەرژەوەندییەكی هاوبەش یەكیان گرتووە و دەستەبەری ئامانجەكەشیان بێ مافی باقی شارۆمەندان و پێشێل كردنی بەردەوام و هەمیشەیی زۆرینەی ڕەهای كۆمەڵگای لێ دەكەوێتەوە. بۆ چارەسەری و دەرمانی ئازار و خەساری دەسەڵاتداری گرووپ و تاقمێك دوو جۆر شێواز هەیە: یەكەم لە ڕێگەی سڕینەوە و نەهێشتنی هۆكارەكانی و دووەم لە ڕێگەی مەهار و كۆنترۆڵ كردنی پاشهاتەكانیەتی. خۆی سڕینەوەی هۆكارەكانی تاقمسالاری و دەسەڵاتی دەستەیەكی دیاریكراوی كۆمەڵگاش بە سەر دوو تەوەردا دابەش دەبێت: یەكەم لە ڕێگەی ستاندنەوەی ئازادییەك كە بستێنی سەرهەڵدانی تاقمسالاری فەراهەم دەكات و دووەم لە ڕێگەی گشتگیر كردنی بۆچوون و هەست و بەرژەوەندی یەكسان لە نێوان هەموو تاكەكانی كۆمەڵگا و بە واتایەكی دیكە هەموو شارۆمەندانی جوگرافییایەكی سیاسی دیاریكراو.\nلە ئێرانی ئەمڕۆشدا و بە دوای دروست بوونی ئێران و دەوڵەتی مۆدێڕنی ئێران كە خۆی لە سەر بنەمای دەوڵەت نەتەوە دەبینییەوە و ڕەزاخان (شا) بە لاسایی كردنەوە لە مستەفا كەماڵ ئەتاتۆرك كە توركییەی لە سەر بنەمای دەوڵەتی توركەكان بنیات نابوو بە بێ لە بەرچاوگرتنی باقی كەمایەتییە نەتەوەییەكانی دیكەی توركیە، ڕەزا شاش هەمان شێوەی گرتە بەر و دەوڵەتی مۆدێڕینی ئێرانی ئەو سەردەمەی لە سەر بنەمای دەوڵەتی فارس بنیات نا بە بێ لەبەرچاوگرتنی مافی بەشداری باقی كەمایەتییە نەتەوەییەكانی دیكەی ئێران. ئەم قۆرغكارییەی دەسەڵات لە دەست كۆمەڵێك یان نەتەوەیەكی بان دەست لە پاش ڕاپەڕینی گەلانی ئێران لە لایەن كۆماری ئیسلامییەوە درێژەی پێدرا بەم جیاوازییە كە لە سیستمی نیزامی كۆماری ئیسلامی دا تاقانەی ئایینزاییشی پێ زیاد كرا و بە واتایەكی تر بازنەی دەسەڵاتداری نەك لە دەست كەمایەتییەكی نەتەوەیی لە ئێران (فارس) بەڵكوو لە بازنەی تەسكی ئایینزایەك (شێعە) و یەك هەنگاو بەرتەسك تر (شێعەی ئەسناعەشەری (١٢ ئیمامی)) قۆرغ كرد. ئەگەرچی لەم پرۆسەیەدا هەندێك لە نەتەوەكانی دیكەی ئێرانی و لەوانە خەڵكی توركی زۆرتر لەوانی تر لە دەوڵەتی ناوەندی تاراندا بەشدار كرد، بەڵام لە بەرامبەر نەتەوەكانی دیكەی ئێران و لەوانە كورد و بەلووچ و عەرەبەكان وەلانان و پەراوێزخستنەكە زۆر زەق و توندوتیژ بووە.\nئێرانی ژێر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی گیرۆدەی گەلێك نەخۆشی و كێشەی قووڵە كە ئەم وڵاتە پێوەی دەناڵێنێ. ئەگەر لێكدانەوەمان ئەوە بێت كە هەموو تاكەكانی ئەم جوگرافیا دیاریكراوە لە ژیانی شایستەی مرۆڤی ئەم سەردەمە بەهرەمەند بن و ئەمەش وەك بنەما و ئەسڵێك لای هەمووان قبووڵ بێت و لە لایەكی دیكەوە پێمان وابێت كە مانەوەی ئاشتەواییانە و پێكەوە ژیانی هێمانە وێڕای ڕێز گرتن لە خواست و داواكاریی هەموو تاكەكان زامنی و گەرەنتی وڵاتی ئێران بەم شێوەیەی ئێستایە ئەوا دەبێت بۆ هەر كام لەو كێشانەی كە ئێران گیرۆدەیەكی ڕێگەچارەیەكی دروستی بۆ ڕەچاو بكرێت.\nئەگەر ئێران ئەمڕۆ لە پاوانی دەسەڵاتێكی تۆتالیتێر و دیكتاتۆر دایە، كە واتە ڕێگەچارە بۆ ڕزگاركردنی ئێران لە ژێر ئەم دەسەڵاتە دەبێ دەسەڵاتێكی دێمۆكرات جێگیر بكرێت، ئەگەر ئەمڕۆكە لە ئێران ئایینزایەكی وەك شێعە ئایینی ڕەسمی وڵاتە بۆ ڕزگاربوون لەو نەخۆشییە دەبێت دەسەڵاتێكی سیكۆلار كە دین لە سیاسەت جیا بكاتەوە پەیڕەو بكرێت و ئەگەر ئەمڕۆكە ئابووری ئێران ئاوا لە نشوست و كزیی دایە دەبێت سیاسەتێكی دروستی بۆ گەشەی ئابووری ڕەچاو بكرێت، ئەگەر ئێران بە دەست ناعەدالەتی و دزی و ڕانتخۆرییەوە دەناڵێنێت دەبێت عەدالەت پێڕەو بكرێت و سەرەنجام ئەگەر ئێران لە سیستمێكی فەوقی موتەمەركیز دەناڵێنێ بۆ نەهێشتنی ئەو سیستمە ناوەندگەرایە سیستمی دابەشكردنی دەسەڵات و وردكردنەوەی قودرەت دەتوانێت كێشەی ناوچە پەراوێزییەكان چارەسەر بكات. پێشنیاری فێدڕاڵیزمیش نەك بۆ چارەسەری كۆی كێشە و نەخۆشییەكانی ئێرانە، بەڵكوو بۆ چارەسەر و نەهێشتنی ئەو دەسەڵاتە ناوەندگەرایەیە كە باقی ناوچە و خەڵكە پەراوێزییەكانی كردۆتە قوربانی بەرژەوەندییەكانی خۆی.\nپرۆسەی گەشەی بزووتنەوەی نەتەوەیی كورد لە كوردستانی ئێران (ڕۆژهەڵات) ئەمڕۆكە لەوبڕوایەدایە كە جێگیركردنی سیستمێكی فێدڕاڵی لە ئێران كە هەر ئیالەتێك و نەك ئۆستانێك بە پێك دابەشكاری كشوەری لە ئێران كە تێیدا بەڕێوەبەرایەتی وڵات و ئیالەتەكەی خۆی لە دەستی خۆیدا بێت و تێیدا چارەنووسی ژینگەی سیاسی خۆی لە دەستی خۆیدا بێت بە پاراستنی هەندێك پرسی گشتی كە بە ناوەندەوە گرێی دەداتەوە و لە هەمانكاتیشدا لە ناوەند بە شێوەیەكی شایستە نوێنەرایەتی بكرێت باشترین و گونجاوترین ڕێگەچارەیە. دیارە ئەم پرسە بۆ باقی نەتەوە بندەستەكانی دیكەی ئێرانیش ڕاستە. هەر كام لە نەتەوەكانی دیكەی ئێران لە بەلووچ و عەرەب و تورك و فارس و باقی كەمایەتییە نەتەوەییەكانی دیكە بتوانن خۆیان لە بەڕێوبردنی وڵاتەكەیان بەشدار ببینەوە و لە هەمان كاتیشدا بە شایستەیی لە حكومەتی ناوەند نوێنەرایەتی بكرێن و ئەوەش لە ڕێگەی ناردنی نوێنەرانی ڕاستەقینەی خۆیان بۆ ناوەندە سیادییەكانی لە تاران و لە ناوەند، وڵامی دروست و سیاسەتێكی گونجاوە بۆ پێكەوە ژیانی ئاشتیانەی هەموو گەلانی ئێران كە پتانسییەلێكی بەهێز دەبخشێتە هەمووان بۆ گەشە كردن و بەهرەمەندی لە دەسكەوت و پێشكەوتنی هەمە لایەنەی ئێران.\nجیمز مەدیسۆن، تیئۆریسییەنی دژایەتی كردن ناوەندگەرای و پلانی فێدڕالیزەكردنی ئەمریكا لەوە نەترسا كە قەوارەی دەزگای دادوەری، یاسادانەر و بەڕێوەبەرایەتی ورد بكاتەوە بۆ هەر كام لە ئیالەتەكانی ئەمریكا و ئەمڕۆكەش ئەمریكا بەشی سەرەكی سەركەوتن و پێشكەوتوو بوونی لە دنیادا قەرزادی سیستمی حوكمڕانی لە شێوەی فێدڕالیزمە و بۆ ئێمەش دەتوانێت نەك نابێت بوونی نەتەوە و كەمایەتی ئیتنیكی جیاجیا مایەی ترس و هەڕەشە بێت، بەڵكوو لە ڕێگەی چەسپاندن و جێگركردنی سیستمێكی فێدڕاڵی لە ئێران ئەو تایبەتمەندییانە نەك ببنە هەڕەشە بەڵكوو دەتوانن ببن بە دەرفەت بۆ گەشە و پێشكەوتن و سەرەنجام هەستی خۆشحاڵی و بەختەوەری لە پێكەوە ژیانی ئاشتیانە و یەكسانی هەمووان لەو چوارچێوەدا ببخشێتەوە. لە سیستمەكەی مەدیسۆن بە پێچەوانەی مۆدێڵی فەڕانسەوی بۆ سڕێنەوەی "فرە"یی كە لە یاسای بنەڕەتی ئێرانیشدا بوونی هەیە، بوونی دەوڵەتانی فێدڕاڵ لە ئیالەتە جیاجیاكاندا وڵامێكە بۆ خواست و ئیرادەی نەتەوەیی بۆ بەڕێوەبردنی وڵاتەكەی خۆیان و یارمەتی دەری یەكێتی و هاوپشتی هەمووان بۆ گەشەكردن دەبێت.\nبیریشمان نەچێت دێمۆكراسی ئەگەر مافی كەمایەتی تێدا ڕەچاو نەكرێت و مافەكانی پارێزراو نەبێت، دەبێت بە دیكتاتۆری زۆرینە بە سەر كەمینەدا و بە واتایەكی تردێمۆكراسی بەو مانایە نییە كە لە سەر چ بنەمایەك حوكمڕانی دەكات، بەڵكوو بەو مانایەیە كە چۆن حكوومەت دەكات، هەموو سیستمە هەڵبژاردنییەكانی ئێران لە سەردەمی مەشروتەوە تا ئێستا بە شێوەی ناوەندگەرای فەڕانسەوی بووە و بۆ جێگیر كردنی دێمۆكراسی دەبێت بۆ مۆدێلی فێدڕاڵ بگۆڕدرێت. دەشزانین دێمۆكراسی بەر لەوەی سیستمێكی بەڕێوەبردن بێت، كولتوورە و بۆ دەستەبەری ئەم بابەتەشە لە سەر هەمووان و بە تایبەتی یاسازانان و ڕووناكبیران و سیاسییەكانە كار بۆ جێخستنی ئەم كولتوورە بكەن و نابێت چاوەڕێی گۆڕێنی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی بكەن، چونكا ئەو كات زۆر درەنگ دەبێت.\nئه‌م بابه‌ته 8711 جار خوێنراوه‌ته‌وه


وتووێژ:مالکۆم ئێکس - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمن ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر مالکۆم ئێکس. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120828215949/http://www.pbs.org/wgbh/amex/malcolmx/index.html زیاد کرا بۆ http://www.pbs.org/wgbh/amex/malcolmx/index.html\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٢٣:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی مالکۆم ئێکسم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170911202512/http://malcolm-x.org/ بۆ http://www.malcolm-x.org/ زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٠٥:١٧، ٢٤ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی مالکۆم ئێکسم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630200308/http://www.brothermalcolm.net/ بۆ http://www.brothermalcolm.net/ زیاد کرا\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٢٣:١٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:مالکۆم_ئێکس&oldid=693847»


ANF | تایبەمەندیەکانو زوانی\nتایبەمەندیەکانو زوانی چێشێنێ و کامێنێ؟\nدکتۆر ناجح گوڵپی/هەورامان\nیه‌كشه‌ممه, 8 Sep 2019, 19:17\nزوان دەنگیٛ و ماناییٛنیٛ: زوان چی دووە حەننانە هەرمانە کەروٙ، دەنگیٛ دروسیٛ بانەو مانایچشا دریوە، گردو دەنگەکا با بە مورفیم، ئیجا واتیٛ، ئیجا لکە و ڕستە، دوای، کەلک چا هەوایە هورگیٛرمیٛ کە دلیٛ شوشیٛماوە مزیوٙوە، مێو گڵوی و(ژیکەدەنگیٛ) دەنگما پەی دروسکەرانە.\nزوان ڕاگاو یاسانە: زوانەنە ئەگەر ڕاگاوا یاساو دەسور نەبونە، ئەنە یاوای فرە سەختەن، وەروئانەی گرد حەننەکاو زوانینە دەسورو یاسا هەن، یانی زوان کۆمەڵیٛو واتیٛ نیەنیٛ هەکە هاکوٙ ڕیزیٛ کریێبا شونەو یوٙیرە، پەی نمونەی یاساو دەنگی هەنە کە کرکیٛ دەنگدار و بیٛدەنگ شوٙنەو یوٙرە مەیا، ئەر یاسا نەبوٙ تەشکو دروسنای واتیٛ و مۆرفیمەکا تیٛک مشوٙ، یانی ئانزان چکوٙ بوٙنە چاگە یاسا بەکارماروٙ پەی گرد چیٛوەکاش.\nزوان ویٛشۆن: پیٛوەنی ئاشکرا نیا بەینو هیما زوانیەکانە و ماناکیٛشانە، یانی هیچ پەیوەندیێوە نیا بەینو واتیٛنەو ئا نیشانیٛ “هیما ” پەیش نریێنەرە، یانی پەیوەنی بەین و ” نەخش و هیمای ” و هیما پەی کریاینە نیەن، پەی نمونەی ” واتیٛ ” ئاوی، نویستەینەو لچواچەنە هیچ پەیوندیش نیان سەرو شیٛوەو تامو ڕەنگو ئاوێوە.\nزوان تایبەن بە ئانزانی: تەماشەو سەرنجەو پەیلواو زوانئەشناسەکا پاسە نیشانە مڎو کە زوان پیٛوەسا بە ئانزانیوە، هیچ ئاژەڵێوە تەوانایی قسیٛکەردەیش نیەنە پیٛسەو ئانزانی، تەنانەت توتیچ لاسایی کەروٙوە، پەنەش مەواچان زوان زانای، ئیسەیچ بڕێ جیاوازییٛ زوانو ئانزانی و ئاژەڵی وزمیٛ وەرو چەما:\nزوانو ئانزانی دیارکەوتەی کۆمەڵایەتین، چوون بەشەر دلیٛ خەڵکی و کۆمەڵینە فیٛرو زوانی بیەن، یانی ئانزان ڕاو فیٛربیەیوە فیٛرو زوانی بوٙنە، وەلیٛ ئاژەل فیٛر نمەبوٙ، زوانش پەیش مەنەنوٙ کە فیٛرنەبوٙ.\nزوانو ئانزانی هەمیشە ئینا فاڕ و جمەنە، واڕیو و گەشەکەروٙ، وەلیٛ هنو ئاژەڵی جمە نمەکەروٙ ئینا تیلیٛ ” مرحلە ” چەسپیانە و نمەفاڕیوٙ، گیٛرە سنورێوە تەسک گیٛروٙوە.\nزوانو ئانزانی متاووٙ باسو ئا چیٛوا بکەروٙ کە ئیسە قوٙمیا، هەر پاسە تاووٙ باسو هەزاران ساڵیٛ چەیوەڵی بکەروٙ، یام باسو چیٛودمای کەروٙ، هەرپاسە زوانو ئانزانی درک بە چیٛوە شاریاوەکا مکەروٙ متاووٙ باسشا بکەروٙ، وەلیٛم زوانو ئاژەڵی تەنیا متاووٙ گوزارشت جە ئیسەی و ئا شوٙنیٛ بکەروٙ کە ئیناش چەنە، پەی نمونەی کتێوە میاونوٙ وەرو پەیاتەنە، یانی ئاوراشا، هەر پاسە توتێویچ گەفوٙ، قلیچکە لەقنوٙ، ماناش ئانیٛنە تەژنەشا یام ئاوراشا، یام گەرەکشا واچوٙ چیٛویٛ قومیوٙ، یام تەرسای تەرسوٙ .\nئانزان متاووٙ پەی گرد ئاژیٛوە واتیٛ تازیٛ باروٙنە و بەکارشا باروٙنە، چوون ئانزان تەوانایی ئەنەئاردەیش هەن ” ئاردەینە ” واتیٛ تازیٛ، ڕستیٛ تازیٛ، ویری تازە، وەلیٛم ئا تەوانستە لاو ئاژەڵیوە نیەن.\nزوان نیشانیٛنە: زوان پەڕا نیشانیٛ و کۆدیٛ و ئامرازیٛ، پەی یاوانای زانیاری، یانی زوان جوٙرێوەن جە چالاکی کۆمەڵایەتی، نیشانیٛ مەبەست چا هیمایانە کەنریێنیٛرە پەی دەنگەکا، دەنگ ویٛشۆ هیمان. هیماو دەنگەکیٛ زوانێوە پەی زوانێ تەری جیاوازیٛنیٛ، هەردەنگیٛو ماناو ویٛش هەنەش، کۆمەڵگە سەرش ڕیٛک کەوتیٛنیٛ کە ماناکیٛش پەی بنیارە، چنڎ جوٙرێو نیشانیٛ و ڕەمزیٛ هەنیٛ پیٛسە:\nنیشانیٛ ویٛنەیی: چیٛگەنە پەیوەنی بەینو دەنگی و ماناکیٛ هەنە، پەی نمونەی دەس بەردەی پەی دەمی، ماناو ئاواریی بەخشوٙ، یام دەس بەردەی پەی هەر ئەندامێوە لەشیت مانێوە تایبیٛش هەنە.\nنیشانیٛ هوٙکاری: چیٛگەنە هۆکارێ هەن پەیوەنیش بە نیشانەکیٛوەهەن، پیٛسە ڕەنگ زەرد بیەی ئانزانی، یانی نەوەشا یام تەرسان.\nنیشانیٛ ویٛشۆی: ئی جوٙرە نیشانیٛ هیچ پەیوەندیش نیا بە دەنگی و مانایوە، گیٛرە پەیوەندیش هەن بە ویارو زوانشناسیوە، نمونە وەختیٛ ماچی وەرەچەم ڕوٙشن، یانی کابرا خونڎەوارا، یام کوٙر، یانی نەخوٙنڎەوارا .\nزوان زیننەن و هەمیشە ئینا فاڕیاینە: زوان هەمیشە ئینا فاڕیاینە بە ڕادێوە هەکە ماوەو چنڎ ساڵێوەنە فرەو زوانە بنەڕەتیەکەی مەمەنوٙوە، زوانو ئانزانی هەمیشە ئینا فاڕوجمە و گەشەکەردەینە، چا وەختۆن زوان پەیدا بیەن چنڎەها قوناخیٛش بڕینیٛ، ئی قوناخیٛچە بنەڕەتو فاڕای زوانو ئانزانیش متەنەرە، بە جورێوە کە بنەڕاوە سەرو سەرزەمینینە زوانێوە بیەن، دماتەر تروقش سانان و چنڎها زوانیٛ و دیالەکتیٛ و لەهجیٛش چەنە پەیڎا بینیٛ. د. ناجح گوڵپی\nگەلەکۆمەی میاندەوڵەتی دژ بە ڕێبەر ئۆجالان-ی ۲۱ ساڵێش پەڕکەردەوە\n۳ هاموڵاتیێ کرماشانیێ بە ۱۷ ساڵێ و ٦ مانگێ زیندانی سزێ دریێ\nسەرچەتە نوکەو داعشی بە ئاگاداری میت-ی ۱ ساڵ زیاترەن ئینا تورکیا\nجە ئاگری، ئەدەنە و مووش ۱٤ هەدەپەیێ و چالاکوانێ دەستگیرێ کریێ\nدیوانو سەیدی هەورامی چاپ و وەڵاو کریاوە\nجە ئیدلب تورکیا و تاقمە چەتەکێش چارەنویسشان چێشەن


بەغداد دەکوڵێت و هەولێر بێدەنگە\nبەغداد دەکوڵێت و هەرێمی کوردستان بێدەنگە. خۆپیشاندانەکانی ناوەڕاست و باشوری عیراق بارودۆخێکی نوێ و راگوزەریان لە وڵاتدا هێنایەکایەوە، بەڵام ئەو خۆپیشاندانانە نەگوازرانەوە هەرێم و پشتگرتن و پشتتێکردنیش ئەگەری کراوەن.\nشیكەرەوانی دۆخی عیراق و هەرێمی كوردستان چەند هۆكارێك دیاریدەكەن، كە كاریگەرییان لەسەر نەگواستنەوەی خۆپیشاندانەكانی بەغدا و پارێزگاكانی تری عیراق بۆ هەرێمەکە هەیە. لە سەروی هەمویانەوە مامەڵەی توندی دەزگا ئەمنییەكان، بەربەستی یاسایی بۆ خۆپیشاندان و بەكارهێنانی ترس و تۆقاندن و كوشتن لە خۆپیشاندانەكانی رابردودا.\nلەپاڵ ئەوانەشدا، نەبونی ئۆپۆزسیۆنێكی بەهێز و رابەر بۆ خۆپیشاندانەكان و بونی دەسەڵاتێكی مەركەزی "توندتر" لە هەرێم لە هۆكارەكانی ترن، وەك ئەوەی شیكەرەوان دەڵێن. بەڵام هێشتا هەندێك پێیانوایە دەستپێكردنی خۆپیشاندان لە هەرێم "لەسەر كات وەستاوە".\nئەوەش لەكاتێكدایە هەمان ئەو هۆكارانەی بونەتەهۆی سەرهەڵدانی خۆپیشاندان لە بەغدا و پارێزگاكانی تری عیراق، لە هەندێك رووەوە بەزیادەوە لە هەرێمی كوردستان ئامادەن، لەوانە دواخستنی موچەی فەرمانبەران كە تا ئێستا یەك موچەی ساڵی 2020 دابەشنەكراوە.\n"پێموایە ئاستى بێزاریی خه‌ڵک له هه‌رێمى کوردستان له به‌غدا زیاتره، ژیانى خه‌ڵک له‌سه‌ر موچه‌یه، بەڵام هەرێم موچه دواده‌خات و ساڵانە سێ بۆ چوار موچە دەخوات"، شۆڕش حەسەن، مامۆستاى زانسته سیاسییه‌کان له زانکۆى سلێمانى زیاتر رونیكردەوە "ئەوە پێماندەڵێت بارودۆخەكە بۆ خۆپیشاندان زۆر لەبارە، به‌ڵام نه‌بونى رێکخستن و رابه‌رێک که جێى متمانه‌ى خه‌ڵک بێت هۆکارێکى سه‌ره‌کى نه‌گواستنه‌وه‌ى خۆپیشاندانه‌کانى به‌غدا بووه بۆ هه‌رێم".\nبارودۆخەكە بۆ خۆپیشاندان زۆر لەبارە، به‌ڵام نه‌بونى رێکخستن و رابه‌رێک که جێى متمانه‌ى خه‌ڵک بێت هۆکارێکى سه‌ره‌کى نه‌گواستنه‌وه‌ى خۆپیشاندانه‌کانى به‌غدا بووه بۆ هه‌رێم\nخۆپیشاندان لە بەغدا و پارێزگاكانی تر لە تشرینی یەكەمی 2019ەوە بەردەوامە؛ لەسەرەتادا دژی كەمی خزمەتگوزاریی، بێكاریی و نەهێشتنی گەندەڵیی بوو، دواتر سەریكێشا بۆ هەڵوەشانەوەی حكومەت، گۆڕینی سیستمی حوكمڕانی و هەڵبژاردنی پێشوەختە و تائێستا لانیكەم 600 كەس كوژراون.\nبەغدا/ 2020/ ژمارەیەك لە چالاكوانانی ژنان لە خۆپیشاندانەكانی گۆڕەپانی تەحریر فۆتۆ: كەركوك ناو\nنیاز عەبدوڵا، كچە چالاكوانی مەدەنی لە هەولێر، دەڵێت هۆكاری سەرەكی، نەگواستنەوەی خۆپیشاندانەكان بۆ هەرێمی كوردستان. پەیوەندی بە "سەركوتكردن و گرتنەبەری رێوشوێنی ستەمكارانەوە هەیە"، لەلایەن دەزگائەمنییەكانی هەرێمی كوردستانەوە.\nئەو بە (كەركوك ناو)ی وت "كابینه‌ى نۆیه‌مى حکومه‌تى هه‌رێمى کوردستان، زۆر بە هەستیارییەوە مامەڵە لەگەڵ دەنگی ناڕەزایی دەكات و رێوشوێنەكانی زۆر توندترن... ئەوانە سەركوتدەكات هەوڵدەدەن یان داوای خۆپیشاندان دەکەن".\nبۆ ئەوە رەنگە نمونەی دەستگیركردنی رۆژنامەنوس هێمن مامەند بۆ سێیەمجار لەسەر یەك، لەلایەن دەزگا ئەمنییەكانی هەولێرەوە باشترین نمونە بێت.\nهێمن لە كۆتایی ئازاری رابردوودا، داوای لە مامۆستایان و فەرمانبەران كرد لەدژی دواخستنی موچەكانیان چیتر لە ماڵەوە نەمێننەوە و بڕژێنە سەرشەقامەكان؛ ئەوەش لەوكاتەدا بوو حكومەت قەدەغەی هاتوچۆی راگەیاندبوو بۆ پاراستنی خەڵك لە ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nبەو هۆیەوە داواكاری گشتی هەرێم دۆسییەی لەسەر هێمن مامەند كردەوە و دەستگیریانكرد.\nهێمن شەوی 26ی نیسان بڕیاری ئازادكردنی درا، بەڵام جارێكی تر لەسەر سكاڵای سەرۆكایەتی حكومەت بۆ ماوەی 24 كاتژمێری تر دەستگیركرایەوە.\nنیاز پێیوایە دواخستنی موچە بۆ 50 یان 60 رۆژ و نەبونی خزمەتگوزاریی جێی ناڕەزایی خەڵكە. بەڵام وتی "خەڵك و چالاكوانانی مەدەنی لەژێر هه‌ڕه‌شه‌و ترساندندان، ئەوەش هۆكاری سازنەدانی خۆپیشاندانە".\nشۆڕش حەسەن، هەمان بۆچونی نیازی هەیە و دەڵێت لە هەرێم دەسەڵات مەركەزی ترە و مامەڵەی توندترە لەگەڵ دەنگە ناڕازییەكان، ئەوەش وایكردووە بتوانێت كۆنترۆڵی دۆخەكە بكات.\nهەرێمی كوردستان لەساڵی 2011ەو 2015دا دوو شەپۆلی فراوانی خۆپیشاندانی دژ بە حكومەت و حزبە حوكمڕانەكانی بەخۆوەبینی، بەڵام ئەو خۆپیشاندانە بەزەبری هێز لەلایەن هەردوو حزبی دەسەڵاتدار پارتی و یەكێتییەوە سەركوتكران.\nدکتۆر واسق هاشمی، پسپۆڕی زانستە سیاسییەكان لەبەغدا (28ی نیسان و دوای دوو رۆژ لەم لێدوانەی بۆ كەركوك ناو، كۆچی دواییكرد)، پێیوایە بونی "دەسەڵاتێكی پۆلیسی و مەركەزی لەهەرێمی كوردستان"، كاریگەریی هەیە لەسەر سازنەدانی خۆپیشاندانەكان، بۆ ئەوەش نمونەی خۆپیشاندانەكانی 17ی شوباتی 2011ی هێنایەوە.\nدەسەڵاتێكی پۆلیسی و مەركەزی لەهەرێمی كوردستان، كاریگەریی هەیە لەسەر سازنەدانی خۆپیشاندان\nلە خۆپیشاندانەكانی 2011ـدا كە دوو مانگی خەیاند، 10 كەس بە گولـلەی هێزە ئەمنییەكان كوژران و زیاترلە 200ی تر برینداربون.\nئەگەرچی ئەو خۆپیشاندانانە بونەهەوێنی كۆمەڵێك بڕیاری حكومی و پەرلەمانی، كە تاڕادەیەك وەڵامی داواكاریی خۆپیشاندەرانی دەدایەوە. بەڵام جێبەجێنەكران.\nیاسا بەربەستە یان كارئاسانی؟\nپەرلەمانی هەرێمی كوردستان، خۆپیشاندانی وەك مافێكی دەستوریی و یاسایی ناساندووە، بەڵام چالاكوانان وەك كۆت و بەند لە رێكارەكانی سازدانی دەڕوانن.\nبۆ نمونە بەپێی یاساكە، رێ بەهیچ خۆپیشاندانێك نادرێت، ئەگەر پێشوەختە بە نوسراو داوای مۆڵەتی نەكردبێت و تیایدا ناو و واژۆی رێكخەران، شوێن و كاتی خۆپیشاندانەكەی تیادانەبێت، بەڵام بە 48 كاتژمێر بەر لەسازکردنی.\nهەروەها هاتووە وەزیر و سەرۆكی یەكەی كارگێڕی دەسەڵاتی رەتكردنەوەی خۆپیشاندانیان هەیە، لەحاڵەتێكدا ئەگەر خۆپیشاندانەكە "زیان بە سیستم و ئاكاری گشتی بگەیەنێت".\nلەپاڵئەوەشدا هاتووە "ئەگەر لەكاتی خۆپیشانداندا ئاسایش، سیستم یان ئادابی گشتی تێكدرا، یان زیان بە سامانی گشتیی و تایبەت كەوت، ئەوا سەبەبكاران بەرپرسیارێتی قەرەبوكردنەوەكە دەگرنە ئەستۆ و رێكاری یاساییان بەرامبەر دەگیرێتەبەر".\nلە عیراقدا تائێستا هیچ یاسایەكی تایبەت بە خۆپیشاندان نییە، بەوهۆیەوە لە پێدانی مۆڵەتدا پشت بە كۆمەڵێك رێكار و رێنمایی دەبەسترێت كە سەرچاوەكەی چەند یاسایەكی جیاوازە.\nبەپێی رێنماییەكانی خۆپیشاندان لەعیراق، دەبێت رێكخەران ناوەكانیان دیاربێت و بەر لە 24 كاتژمێر لایەنێكی حكومی لە خۆپیشاندانەكە و كات و شوێنەكەی ئاگاداربكەنەوە.\nلە ماددەی 38ی دەستوری عیراقدا هاتووە، دەوڵەت بەیاسا پشتگیری لە مافی ئازادی گردبونەوە و خۆپیشاندانی هێمنانە دەكات "بە مەرجێك نەبێتەهۆی تێكچونی یاسا و ئادابی گشتی".\nلەساڵی 2014ەوە، پڕۆژە یاسایەكی تایبەت بەناوی "ئازادی بیروڕا و خۆپیشاندانی ئاشتییانە" لە پەرلەمانی عیراقە بۆ گفتوگۆكردن و هێشتا پەسەندنەكراوە.\nبەپێی بەندی 19ی جاڕنامەی گەردونی مافەكانی مرۆڤ، هەموو كەسێك مافی ئازادی را و رادەربڕینی هەیە و ئەو مافەش پێویستی بەوەیە بێدەستوەردان جێبەجێبكرێت؛ هەروەها مافی وەرگرتنی هەموو بیرورا و گواستنەوەی بۆ ئەوانی تر هەیە، بەهەر ئامرازێكی گونجاو بێت بێ سنوردانان.\nئەوەش لەكاتێكدایە، بەپێی بەدواداچونێكی (كەركوك ناو)، لە دوو ساڵی رابردوودا، دەیان داواكاریی بۆ وەرگرتنی مۆڵەتی خۆپیشاندان لە هەرێمی كوردستان رەتكراونەتەوە.\nلە مانگی شوباتی رابردوودا، پارێزگاری هەولێر و دهۆك مۆڵەتیان بە خۆپیشاندانی جوڵانەوەی نەوەی نوێ نەدا، بە پاساوی ئەوەی بارودۆخەكە گونجاو نەبوو.\nداواكاریی جوڵانەوەی نەوەی نوێ بۆ خۆپیشاندان دژی كەمی خزمەتگوزاریی، بێكاریی و دواخستنی موچە، هاوكات بوو لەگەڵ فراوانبون و كاریگەریی خۆپیشاندانەكانی بەغدا و پارێزگاكانی تر، كە بووە هۆی دەستلەكاركێشانەوەی عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق لە پۆستەكەی، هەڵوەشاندنەوەی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان و چەند بڕیارێكی پەرلەمانی عیراق بۆ چاكسازیی و دەرفەتی دامەزراندن.\nبەغدا/ 2020/ ژمارەیەك لە خۆپیشاندەران لە گۆڕەپانی تەحریر فۆتۆ: كەركوك ناو\nکاوه عه‌بدولقادر، سەرۆكی فراكسیۆنی جوڵانەوەی نەوەی نوێ لە پەرلەمانی كوردستان، بە (كەركوك ناو)ی وت "بەپشتبەستن بە یاسا و بە فەرمی داوای مۆڵەتی خۆپیشاندانمان كرد، بەڵام له هه‌ولێر و دهۆک بەبیانوی نەگونجاوی بارودۆخ بۆ خۆپیشاندان داواكەیان رەتكردینەوە، تەنانەت هێزێكی زۆری ئەمنیان ناردە ئەو ناوچانەی كە ئێمە دیاریمانكردبوو".\nجگەلەوەی مۆڵەتیان پێنەداین، تەنانەت هێزێكی زۆری ئەمنیان ناردە ئەو ناوچانەی كە ئێمە دیاریمانكردبوو بۆ خۆپیشاندان\nرێگریی بۆ خۆپیشاندان لە هەرێمی كوردستان، لەكاتێكدایە نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی هەرێمی كوردستان و سەرۆكایەتی حكومەت چەند جارێك پشتیوانی خۆیان بۆ خۆپیشاندانەكانی بەغدا دەربڕیوە.\nهەرچەندە لە پارێزگای سلێمانی، نەوەی نوێ مۆڵەتی خۆپیشاندانیان پێدرا، بەڵام تەنیا یەك رۆژ بەردەوام بوو و بەشێكی كەم لەخەڵكیش بەشداربون.\nنیاز عه‌بدوڵا پێیوایە، هۆكاری كەمی بەشداریكردن لەو خۆپیشاندانانە ئەوەیە، خەڵك متمانەی بە ئۆپۆزسیۆن نەماوە تا رابەرایەتییان بكەن.\nئەو وتی "ترس هەیە ئۆپۆزسیۆن داواكاریی خۆی تێكەڵ بە داوای شەقام بكات، وەك ئەوەی لە خۆپیشاندانەكانی رابردوودا رویدا و بووەهۆی بێئومێدكردنی خەڵك لە خۆپیشاندان".\nهەماهەنگی بۆ خۆپیشاندان نییە\nسەرەڕای هەموو ئەو هۆكارانە، هیچ هەماهەنگییەكی ئەوتۆ لەنێوان خۆپیشاندەرانی بەغدا و خەڵكی ناڕازی لە هەرێمی كوردستان نەبووە تا پێكەوە خۆپیشاندانەكان بكەنە سەرتاسەری.\nوەك عەلی میقدام یەکێک لە چالاکوانانی خوپێشاندانەکانی بەغدا بە (كەركوك ناو)ی وت "تەنانەت هیچ کاتێک هیچ هەوڵێک نەبووە تا خۆپێشاندان بۆ هەرێم بگوازرێتەوە، بەڵام لەهەرێمی كوردستانەوە پشتگیری مەعنەویی و لۆجیستى بۆ خۆپێشاندەرانی بەغداو باشور هەبووە، بەشێك لە بریندارەكانیان بۆ چارەسەرکردن وەرگرت".\nئەو کە ئێستا بەهۆی هەڕەشەی گروپی نەناسراو وەك خۆی دەڵێت بەغدای بەجێهێشتووە، پێیوایە "دۆخی بژێوی و خزمەتگوزاری لە هەرێمی كوردستان باشترە وەك لە ناوچەكانی تری عیراق بۆیە خۆپیشاندانەكان نەگوازرانەوە".\nهەفتەكانی رابردوو، چەند دەنگێكی ناڕازی و خۆپیشاندان لە هەرێم دژی دواكەوتنی موچە بەرزبۆوە و هێشتا رون نییە ئایا پریشكی خۆپیشاندانەكانی بەغدا دەگاتە هەرێم یان نا.\nبەغدا/ 2020/ گەنجێك بەدەبەی بیبسی ماسكی دروستكردووە تا سەلامەت بێت لە گازی فرمێسكڕێژی كە هێزە ئەمنییەكان بۆ بڵاوەپێكردنی خۆپیشاندەران بەكاریان دەهێنا فۆتۆ: كەركوك ناو\nکاوه عه‌بدولقادر، وتی "كەم نەبون ئەوانەی لە هەڵبژاردنی رابردودا بایكۆتیان كردووە، كە واتە ناڕازیی و بێئومێدن... ئەوەی ئێستا ده‌گوزه‌رێت ناچارییه و چاوەڕێی دەرفەتە".\nبەگشتی زۆرینەی ئەوانەی قسەیان بۆ (كەركوك ناو)، كرد پێیانوایە لەپاڵ ئەو هۆكارانە، خۆپیشاندانی فراوان لە هەرێم لەسەر كات وەستاوە.\nنیاز عه‌بدوڵا دەڵێت تەنیا ئۆپۆزسیۆنی تاكەكەسی هەیە و دەنگی ناڕەزاییان هەیە، پێویست دەكات ئەو دەنگانە نزیكببنەوە تا كاریگەرییان هەبێت.\nتێڕوانینی هەندێك بۆ خۆپیشاندانەكانی بەغدا، وەك ئەوەی "گوایا پەیوەندی بەماڵی شیعەوەیە"، رەنگە هۆكارێكی تر بێت لەوەی خۆپیشاندانەكان نەگوازراونەتەوە بۆ هەرێم.\nدکتۆر واسق هاشمی، وتی "تەنانەت لەپارێزگا سوننیەكانیش ئەو بۆچونە هەیە و پێیانوایە ئەوەی لەگۆڕەپانی تەحریر رودەدات شەڕی لایەنە شیعییەكانە لەسەر شەقامەوە، بەڵام ئەوە بنەمای نییە و تەنانەت لایەنە شیعییەکانیش دژی خۆپیشاندانەكانن".\n*فەرمان سادق، بەشداریی لەم راپۆرتەدا كردووە


حکومەت و پەرلەمانی عێراق هەنگاوی کردەیی دژ بە کۆمپانیاکانی پەیوەندی هەڵدەگرن – کوردی – RojNews.News\nشه‌ممه, ئه‌یلول 19, 2020\nئەنجومەنی گەلی بناری قەندیل زنجیرەیەک کۆبوونەوەی لە گوندەکان ڕێکخست\nلایەنی فەرمی لەسەر مێرد منداڵەکەی کەرکوک هاتەدەنگ\nگەنجانی ڕاپەڕین پشتیوانی خۆیان بۆ هەنگاوەکەی کەجەکە ڕاگەیاند\nمەرزییە فەریقی لەسەر مەزارەکەی بەبیرهێندرایەوە\nهەپەگە: لە دێرسیم کۆنترایەک سزادرا\nپەنابەرانی کامپی مەخمور بانگەوازیی بەشدارییکردن لە هەڵمەتەکەی کەجەکە دەکەن\nگەنجانی وڵاتپارێز لە سلێمانی و کەرکوک بەدەم بانگەوازییەکەی کەجەکەوە دەچن\nکەرکوک، بۆمبێک بە کاروانێکی هێزەکانی ئامادەدا تەقییەوە\nفڕۆکەکانی دەوڵەتی تورک، بادینان، برادۆست و ڕاپەڕینیان بۆردوومان کرد\nوتەبێژی هەدەپە: پێویستە هەموو کەس داوای هەڵگرتنی گۆشەگیریی سەر ئۆجالان بکات\nبەڕێوبەری پێشوی بەرهەمە نەوتییەکانی موسڵ ده‌ستگیركرا\nخانەوادەکان داواکارییان بۆ سەردانی ئیمڕالی پێشکەشکرد\nلە خورماتوو چەتەیەکی داعش دەستگیرکرا\nسەدر پشتیوانی خۆی بۆ کۆتاییهێنان بە داگیرکاری لە عێراق ڕادەگەیەنێت\nلە هێرشێکی تاڵیباندا ٣٥ سەرباز کوژران و برینداربوون\nنەسیری: ٧٠٪ی ئێرانییەکان دژی حیجابی زۆرەملێن\nفایز سەراج دەسەڵاتەکەی ڕادەست دەکات\nسێ تۆمەتبار لەسەر کوشتنی خێزانە کوردەکەی بەغدا دەستگیرکران\nعێراق داوا لە دراوسێکانی دەکات ڕێز لەسەروەرییەکەی بگرن\nئێف بی ئای هۆشداری دەدات لە دەستوەردانەکانی ڕووسیا لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا\nیونسێف: بەهۆی کۆرۆناوە ١٥٠ ملیۆن منداڵی دیکە کەوتوونەتە زۆنی هەژارییەوە\nئەفغانستان، دەتوانرێت ناوی دایک لە ناسنامەدا بنووسرێت\nناتۆ چوار فڕۆکەی جەنگیی داوەتە ئەفغانستان\nترامپ: ڕێگا نادەین ئێران دەستی بە چەکی ئەتۆم بگات\nلە بەلجیکا نەژادپەرستە تورکەکان هێرشیان کردە سەر کوردێک و بە سەختی برینداریان کرد\nسەرۆکی کۆمسیۆنی ئەوروپا دەوڵەتی تورک ئاگادار دەکاتەوە\nڤەنزوێلا فڕۆکەیەکی ئەمریکای خستەخوارەوە\nپاش لێدان و سوكایەتی ژنە خزمەتکارێکی ئەفریقی فڕێدەدرێتە سەر شەقام\nژنە زیندانییەکی سیاسیی کورد ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا\nئازادکردنی تۆمەتبارانی کەیسی منداڵە هەشت ساڵانەکە ناڕەزایی ژنانی لێدەکەوێتەوە\nلەگردبوونەوەیەکدا ئازادکردنی تۆمەتبارانی کەیسی کچە تەمەن هەشت ساڵەکە شەرمەزار کرا\nچالاکوانێکی مافی ژنان لە کرماشان دەستگیرکرا\nکەمپەینی ئازادیی بۆ زەینەب جەلالیان: تا ئازادیی زەینەب بەردەوام دەبین\nبودجەی گشتی ٢٠٢٠ ڕه‌وانه‌ی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق كرا\nفێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی «لێلوون» لە کامپی ئاوارەکانی عەفرین بەڕێوەدەچێت\nعومەر کەسان دیوانە شعرییەکەی پێشکەشی قەرەیلان دەکات\nنۆ ساڵە هۆڵی ڕۆشنبیری كه‌لار دەست بە دروستکردنی کراوە و تەواو نەکراوە\nلە کەلار’یش یادی بەکر عەلی بەرز ڕاگیرا\nئێستای گۆیژە لە وێنەدا.. گومان هەیە بە ئەنقەست سووتێنرابێت\nهەورەبروسکە گەنجێکی کوشت و سەدان دۆنم زەویش سووتان\nحکومەت و پەرلەمانی عێراق هەنگاوی کردەیی دژ بە کۆمپانیاکانی پەیوەندی هەڵدەگرن\n12/07/2020 - 1:05:41 pm\nلە پەرلەمانی عێراقەوە داوای لێپێچینەوە لە کۆمپانیاکانی بواری ئینتەرنێت و پەیوەندیکردندا دەکرێت، پەرلەمانتارێکیش داوا لە کازمی دەکات گرێبەستی کۆمپانیاکان نوێ بکاتەوە و ڕێگری بکات لە پاوانکاری بواری پەیوەندیکردن.\nهەریەک لە لیژنەی پەیوەندییەکان و دەستپاکی و دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، داوای راگرتنی مۆڵەتی کارکردنی کۆمپانیاکانی مۆبایل دەکەن تا ئەوکاتەی قەرزە کەڵەکە بووەکانیان دەدەنە حکومەت.\nلەو چوارچێوەیەدا لیژنەی پەیوەندییەکان و ڕاگەیاندنی پەرلەمانی عێراق قەبارەی قەرزی کۆمپانیاکانی بواری مۆبایلی ئاشكرا کردووە کە تا ئێستا ڕادەستی حکومەتیان نەکردووە.\nنوعەیم عەبودی، سەرۆکی لیژنەی پەیوەندییەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگەیاندووە، قەبارەی ئەو قەرزەی کە ماوەی ١٠ ساڵە لەسەر کۆمپانیای ئاسیاسێل کەڵەکە بووە، ٣٧١ ملیار دینار و کۆڕەک ٣٧٥ ملیۆن دۆلار و زەین ١٦٢ ملیار دینارە.\nهاوکات لیژنەی دارایی پەرلەمان لەبارەی مۆڵەتی کۆمپانیاکانی مۆبایلەوە بە نوسراوێک داوا لە ئەنجومەنی وەزیران دەکات مۆڵەتی کۆمپانیاکان نوێ بکاتەوە لەگەڵ وەرگرتنەوەی قەرزەکان کە لەسەریان کەڵەکە بووە و بخرێتە خزمەتی گشتییەوە، بەتایبەت کە ئێستا وڵات بە قەیرانێکی سەخت تێدەپەڕێت.\nلیژنەی پەیوەندییەکان و راگەیاندنی پەرلەمانیش لەوبارەیەوە دەڵێت، لە دۆخێکدا کە وڵات بە قەیرانێکی دارایی سەخت تێدەپەڕێت، پێویستە لەسەر حکومەت تەواوی گرێبەستەکانی کۆمپانیاکانی مۆبایل هەڵوەشێنێتەوە و گرێبەستە نوێیەکانیان بۆ ڕایگشتی ئاشکرا بکات، لەگەڵ ئەوەشدا چاوپۆشییان لێ نەکات و ھەموو ئەو پارانەی لایانە، بە سزاو غەرامە و فایدەی دواکەوتنیشەوە بژمێرن، ئەگەر نا نابێت گرێبەستەکانیان نوێ بکرێنەوە.\nهاوکات سەرۆکی لیژنەی دەستپاکی پەرلەمان ئاشكرایکردووە، سکاڵای یاسایی دژی ئەو کۆمپانیایانەی مۆبایل تۆمار کردووە بۆ ئەوەی گرێبەستەکانیان نوێ نەکرێنەوە تا ئەوکاتەی قەرزە کەڵەکەبووەکانیان بە حکومەت دەدەن.\nلای خۆیەوە ڕابون مەعروف لە لیژنەی پەیوەندییەکانی پەرلەمان داوا لە سەرۆک وەزیرانی عێراق دەکات، بە بڕیاری نوێکردنەوەی گرێبەستەکانی کۆمپانیاکانی پەیوەندیکردندا بچێتەوە و پێش نوێکردنەوەی گرێبەستەکان، حکومەت ڕێگری بکات لە پاوانکاری بواری پەیوەندیکردن بۆ چەند کۆمپانیایەکی دیاریکراو.\nدەشڵێت، سەرەڕای تێچووی گران و زۆر، کوالێتی و ئاستی خزمەتگوزاری کۆمپانیاکانی پەیوەندیکردن لە عێراق کۆن و خراپە و پێویستە نرخی بەکارھێنان کەمبکرێتەوە و کوالێتی خزمەتگوزاریش پێش بخرێت بۆ ئاستی وڵاتانی دراوسێ.\n“هەروەها حکومەت کۆمپانیاکانی (ئاسیا و کۆڕەك و زەین) ناچار بکات تەواوی ئەو قەرزەی لەسەریان کەڵەكە بووە بیگێڕنەوە بۆ حکومەت”.\nحکومەتەکەی مستەفا کازمی لە رۆژی ٧ی ئەم مانگە بڕیاریدا بەو مەرجەی گرێبەستی کۆمپانیاکانی گەیاندی وەک کۆڕەک و ئاسیا و زەین نوێ دەکەتاوە، کە ٥٠%ی ئەو قەرز و شایستە داراییانەی لەسەریانە بیگەڕێننەوە بۆ حکومەت.\nبەغدا، جارێتکیتر ئاڵۆزیی لە خۆپیشانداندا دروستبوو\nسۆران، ئۆتۆمبێلێک سوتا\n18 ئه‌یلول 2020\nفەیسبووک تۆمەتبار دەکرێت بە سیخوڕی کردن بەسەر ئینستاگرامەوە\nگەنجانی شەنگال لەدژی داگیرکاری ڕێپێوانیان کرد\nئەنجومەنی ڕێكخراوی یەسنای زەردەشتی لە كەركوك كرایەوە\nهەولێر، کەسێک بە ڕووداوی هاتووچۆ گیانی لەدەستدا\nڕۆژنیوز – پەیامنێران درەنگانی شەوی ڕابردوو فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەتی تورک، سنووری بادینان لە پارێزگای دهۆک، دەڤەری برادۆست لە پارێزگای هەولێر...\nیادی ١٥ ساڵەی کۆچی دوایی ژنە هونەرمەندی ناسراوی کورد مەرزییە فەریقیی لەسەر مەزارەکەی لە شاری سلێمانی کرایەوە و جگە لە...\n16 ئه‌یلول 2020\nئورسۆلا ڤۆن دێرلاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا، ئەنقەرەی لە دژی هەر هەوڵێک ئاگادار کردەوە بۆ "ترساندنی دراوسێکانی" و ئاماژەی بە ناکۆکی...\nناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنی هێزەکانی پاراستنی گەل- هەپەگە، ڕایگەیاند، کۆنترایەک کە ڕۆڵی لە شەهیدکردنی ٣ گەریلادا لە مانگی حوزەیران هەبوو،...\nمێردمنداڵێك بەناو ئەحمەد عەزیر، لە گرتەیەكی ڤیدیۆیدا ڕایگەیاند، کە کەسێک هەڕەشەی دەستدرێژی سێکسی و کوشتن لە خۆی و خانەوادەکەی دەکات،...\nله ١٣ساڵییه‌وه لە سنووری گەرمیان مه‌قام ده‌چڕێت و ماوه‌ی ٤٤ ساڵه بەردەوامە لە مەقام بێژی، پێیوایه مه‌قام موڵكی كورده پێش...


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| عەبدولواحید محەمەد: بەهۆى دەرکردنى چەندین ڕێنمایى نوێ ئەرکى سەرپەرشتیارانى پەروەردەیى ونکراوە\nعەبدولواحید محەمەد: بەهۆى دەرکردنى چەندین ڕێنمایى نوێ ئەرکى سەرپەرشتیارانى پەروەردەیى ونکراوە\nJanuary 2022 09 - 20:06:13\nسەرۆکی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان، لە دیمانەیەکی تایبەتدا بۆ نوچەنێت نیگەرانى خۆى دەردەبڕێت، کە وەک پێویست گرنگى بە سەرپەرشتیارى پەروەردەیى (هاوڕێى ڕەخنەگر) نادرێت و ئەمەیش کاریگەرى خراپى هەبووە لەسەر مامۆستا و قوتابخانەکان و پرۆسەى پەروەردە لە هەرێمى کوردستان.\nمامۆستا عەبدولواحید محەمەد، سەرۆکی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لە بەشێکى تر دیمانەکەیدا دەڵێت، ئێستا کارى سەرپەرشتیاریی پەروەردەیى لە وڵاتی ئێمەدا بە شارێگەی خۆیدا ناڕوات، تاوەکو بتوانێ خزمەتی پەروەردە بکات.\nدەقى دیمانەى نوچەنێت لەگەڵ مامۆستا عەبدولواحید محەمەد، سەرۆکی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان:\nنوچەنێت: پێشووتر سەرپەرشتیارانى پەروەردەیى بەردەوام سەردانی قوتابخانەکانیان تا دەکرد، لە ئێستادا تا چەند لە چینى سەرپەرشتیارانى پەروەردەیى رازین؟\nعەبدولواحید محەمەد: سەرپەرشتیار ئەڵقەیەکی زۆر گرنگە لە پڕۆسەی فێرکردن، لە زۆربەی وڵاتە پێشکەوتووەکان هەیە، کە رێنماییکاری مامۆستا و هەڵوەستەکردن لەسەر کێشە و ئاریشەکان ئەو بابەتانە دەکات، بۆ ئێمەش لە رابردوودا سەرپەرشتیار ئەڵقەیەکی گرنگ بووە لە کۆی ئەو ئەڵقانەی لە پەروەردە بەرێوە دەچن.\nنوچەنێت: زوو زوو شێوازی کارى سەرپەرشتیاری دەگۆڕدرێت ئەمە کاریگەرى خراپى نابێت لەسەر پڕۆسەی پەروەردە؟\nعەبدولواحید محەمەد: لە ڕاستیدا کێشەکە ئەوەیە هەتا ئێستا پڕۆسەی سەرپەرشتیاری کردن لە وڵاتی ئێمە بە شارێگەی خۆی ناڕوات تاوەکو خزمەتی پەروەردە بکات، چەند ساڵێکە گۆڕانکاری بەسەر ئەرک فەرمانەکانی سەرپەرشتیاردا هاتووە، راستە لە وڵاتان شێوازی جۆراوجۆر هەیە شێوازی گروپ هەیە شێوازی فەرمی هەیە بەڵام خۆی دەبێت رێچکەی خۆی بگرێت ئەرکەکانی دیاری بکرێت لە چوارچێوەی پڕۆسەی پەروەردەدا راپەڕێندرێت.\nسەرپەرشتیار لە بەشێک لە وڵاتان دەستەیەکی تایبەتە، راستەوخۆ پەیوەستە بە نووسینگەى وەزیر یان وەزیر یاخود بریکاری وەزیر دەستەی سەرپەرشتیاریى پەروەردەیى دەکات، دەبێت دەستەیەکی دابڕاو بێت لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەکان، چونکە خۆی رۆڵێکی رێنمایی کار دەبینێت، بۆیە ئەم بابەتانە وەکو پێویست نەچۆتە بواری جێبەجێکردنەوە لە کۆنگرەی چوارەمی (2007) کۆنگرەى پێنجەمی (2015)یشدا بریار لەوە درا کە ئەو دەستەیە بەڕاستی ئەرکەکانی دیاری بکرێت مافەکانیشی دیاری بکرێت، بەڵام تا ئێستا ئەوە بە تەواوی نەچۆتە بواری جێبەجێکردنەوە.\nنوچەنێت: جاران هەڵسەنگاندنێکی ورد بۆ مامۆستا هەبوو بۆچى ئێستا ئەوە نەماوە؟\nعەبدولواحید محەمەد: سیستەمی ئێستا ئەوە دوو سێ ساڵە پەتای کۆرۆنا پەکی هەموو پرۆسەیەکی خستبوو ئەگینا ئەوە دوو سێ ساڵێکە سەرپەرشتیاریى پەروەردەى (هاوڕێی رەخنەگر) ئەرک و کارەکانی لە ژێر ناونیشانی هاوڕێی رەخنەگر دیارکراوە، من پێموایە بەڕاستی دەبێت ئەوە تۆزێک روونتر بکرێتەوە چونکە سەرپەرشتیار سەرپەرشتیارە دەبێت سەرپەرشتیاری پڕۆسەی پەروەردەو رێنمایی مامۆستا و ئەو ئەرکە هەنووکەییانەی ناو پۆل لە ئەستۆ بگرێت لە چوارچێوەی ئەرکەکانیدایە جێبەجێبکات، بەڵام ئێستا سیستەمی گرووپ پیادە دەکەن وەکو ئەوەی کە بە گرووپ دەچنە ناوەندەکانی خوێندنەوە هەڵسەنگاندن بۆ کۆی ناوەندەکانی خوێندن دەکەن بۆ باڵەخانە و بینا و ئەرکی ئیداری و ژینگە ئەو بابەتانەی کە پەیوەستن بە ناوەندی خوێندنەوە، بەڕای من ئەو ئەرکەی سەرپەرشتیار پێویستە بیبینێ ئێستا ئەو ئەرکە ونکراوە لە چوارچێوەی ئەرکی تازەدا، پێویستە ئەو بابەتە روونتر بکرێتەوە بۆ ئەوەی سەرپەرشتیار بکەوێتە سەر ئەرک و مافەکانی خۆی.\nنوچەنێت: تۆ چ رەخنەت لە شێوازی ئێستاى هاوڕێی رەخنەگر هەیە؟\nعەبدولواحید محەمەد: کێشەی گەورەمان ئەوەیە چەند ساڵێکە ئەو ئەرک و بوارانەی کەوا پەیوەستە بە پڕۆسەی سەرپەرشتارییەوە ونکراون لە نێو کۆمەڵێک رێنمایی بەردەوام و تازەدا، دەبێت ئەم ئەرکانە یاخود ئەو بابەتانەی پەیوەستن بە پڕۆسەی سەرپەرشتیاری کە هەروەکو لە وڵاتان شێوازی جۆراوجۆر هەیە، بەڵام دەکرێت ئێمە لەسەر یەک شێواز لەسەر یەک ریتم ئەرک و کاری سەرپەرشتیاری روون بکرێتەوە، بۆ ئەوەی لە سەرەتای ساڵ تا کۆتایی ساڵ بتوانێت ئەرک و نەخشەکانی خۆی جێبەجێبکات بە هەماهەنگی لەگەڵ مامۆستا و پڕۆسەی پەروەردەدا، گرنگ ئەوەیە چیتر لەنیو کۆمەڵێک رێنماییدا لەنێو ئەرکی جۆراوجۆردا ئەرکی سەرەکی سەرپەرشتیاری وون نەکرێت.\nنوجەنێت: بۆچی هەر وەزیرێکی نوێ بریارێکی نوێ دەدات بۆچی چارەسەر ناکریت؟\nعەبدولواحید محەمەد: پڕۆسەی پەروەردە پڕۆسەیەکی هەنووکەی و بابەتی نییە، پڕۆسەیەکی درێژخایەنە، پێویستە ئەو پڕۆسەیە بە ستراتیژییەت مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت واتە بە پلانی درێژخایەن، من لەگەڵ ئەوەدا نیم هەموو چوار ساڵ جارێک وەزیر بگۆڕدرێت، راستە وەزیر پێگەیەکی سیادییە، بەڵام کاریگەری خۆی لەسەر پڕۆسەی پەروەردە هەر دەبێت لەبەر ئەوە پێویستە نەخشە و پلان هەبێت، من بەباشتری دەزانم ئەنجومەنێکی باڵای پەروەردەو خوێندنی باڵا هەبێت ئێمە تەنیا کێشەمان لەسەر پڕۆسەی پەروەردەدا نییە لەگەڵ خوێندنی باڵاشدا هەمانە، چونکە هەردووکیان تەواوکەری یەکترن، زۆر جار بۆشاییەک لە نێوان هەردوو وەزارەت بەدی دەکرێت لەگەڵ مامەڵە کردنی قوتابیان و خوێندکاران لەگەڵ زانکۆکان، باشتر وایە ئەنجومەنێکی باڵای پەروەردەو باڵا هەبێت ئەو ئەنجومەنە نەخشەو پلانەکان دابڕێژێت، جۆرێک لە ستراتیژییە وێنا دەکات دەبێتە پلانێکی درێژخایەن بۆیە کەسێک بەتەنیا ناتوانێ ئەرکەکان ڕایى بکات\nهەروەها بەتەنیاش ناتوانرێت دەستکاری ئەو بابەتانەش بکات، من وای دەبینم بەو شێوە چارەسەری ئەو کێشەیە دەکرێت کە ئێمە چەندین ساڵە پڕۆسەی پەروەردە لەگەڵ گۆڕان کاری کابینە وەزارییەکان گۆڕانی تازە دێتە پێشەوە جۆرێک لە نیگەرانی لەلایەن مامۆستایان و لەلایەن بەرێوەبەرو ئەوانەی کە کاریگەرییان لەسەر پڕۆسەی پەروەردە درووست کردووە، بۆیە باشترین چارەسەر ئەنجومەنێکی باڵای پەروەردە و کۆمەڵێک کەسى شارەزایە لەو ناو پڕۆسەی پەروەردەدا دروست بکرێت، ئەوانە وێنەی سیاسەتی گشتی پەروەردە و خوێندنی باڵا بکەن، ئەمە دەبێتە هۆی ئەوەی پەروەردە بکەوێتە سەر شارێگەی خۆی کاریگەری کەسی لەسەر نەبێت.\nنوچەنێت: ئایا بە فەرمی باسی ئەوەت کردووە کە وەزیری پەروەردە نەگۆڕدرێت؟\nعەبدولواحید محەمەد: ئێمە لە رابردووشدا وتوومانە مەرج نییە هەموو جارێ وەزیرى پەروەردە بگۆڕدرێت، لەگەڵ ئەوەشدا نیم بەڕێوەبەری گشتیی پەروەردە یان بەڕێوەبەری پەروەردەش هەموو چوار ساڵ جارێک گۆڕانکاری بەسەردا بێت، چونکە خۆی شارەزای پەیداکردن ئاسان نییە، شارەزایی ماندووبوونی دەوێ شەو نخونی دەوێ لەهەمان کاتدا کاری مەیدانی دەوێت، بۆنمونە کەسێک شارەزای لە ئەرکەکەیدا پەیدا دەکات تۆ لە ناکاو دەیگۆڕیت، پڕۆسەی پەروەردە کێڵگەی تاقی کردنەوە نییە، بۆ ئەوەی بەردەوام گۆڕانکاری دروست بێت، بەڵام دەکرێت بەردەوام لێپرسینەوە بکەین ئەگەر کەسێک نەی توانی کارەکانی بەسەرکەوتووی بکات ئەوە با لێپرسیینەوەی لەگەڵ بکرێت، بەڵام ئەگەر توانای ئەوەی هەبوو سەرکەووتوبێت لە بەڕێوەبردندا، بەڕاستی پێویستە چانسی ئەو پلانەی کە هەیەتی و قبوڵکراوە لەلایەن مامۆستا و کۆمەڵانی خەڵكیشەوە، ئیتر درێژەی پێبدات.\nنوچەنێت: سەرپەرشتیاری پەروەدەیى رۆڵی خۆی بینیوە؟\nعەبدولواحید محەمەد: ئەرکی سەرپەرشتیار لەناو ئەو هەموو رێنماییە تازەیەدا جۆرێک لە وون بوونی پێوە دیارە، جارێکی تر دووبارەی دەکەمەوە لەسەر قسەکەی خۆم پێویستە سەرپەرشتیار دەستەیەکی سەربەخۆ بێت لە هەموو روویەکەوە راستەوخۆ سەر بە وەزیر بێت یان سەر بە وەکیل وەزیر بێت بۆ ئەوەی ئەرکەکانی خۆیان بە جوانی وێنا بکەن، لە چوارچێوەی پەروەردە و ناوەندەکانی خوێندندا پیادەی بکەن، بەوشێوەیە دەکرێت بڵەین ئەرکی سەرپەرشتیاری دەکەوێتە سەر شا رێگەی خۆی لەگەڵ ئەوەی گۆڕانکاری گرنگە بیکات، هیچ شتێک نییە لە دەقی خۆیدا بمێنێتەوە دنیا دەگۆڕێت و زانستیش دەگۆڕێت هەموو شتێک دەگۆڕێت، بەڵام دەبێت گۆرانەکان تەواوکەری ئەرکەکانی رابردوو بێت شتێک نەبێت تازە بێت ئەوەی رابردوو وون بکرێت.\nنوچەنێت: دەگوترێت حیزب لە دانانی سەرپەرشتیاران تەدەستوەردان دەکات ئەمە تا چەند ڕاستە؟\nعەبدولواحید محەمەد: خۆی لە پێشووتردا رەنگە هەبووبێت، بەڵام لە هەشت ساڵی رابردوودا کە ئێمە لە نزیکەوە ئاگادار بووین، کە خۆشمان خاوەنی ئەو پڕۆژەیە بووین کە بەڕێز وەزیر( دکتۆر دڵشاد عەبدولڕەحمان) لە کابینەی پێنجەمی حکومەتی هەرێم پڕۆژەکە پێشنیاری یەکێتی مامۆستایان بوو دەستەی نیشان کردنی سەرپەرشتیاران کۆمەڵێک پێوەرو کۆمەڵێک فلتەر دێت بۆ ئەوەی کەسانی شیاو دیاری بکرێت لە دوو بەشی رابردوودا کە ئێمە ئاگادارین تەداخولات کەمبووە نەبووە.\nهەروەها ئەو کەسانە بە تاقی کردنەوەدا رۆشتوون لەگەڵ چاوپێکەوتن بە کۆمەڵێک فلتەردا رۆشتوون کەسەکان دیاری کراون هەست بەوە نەکراوە کە راستەوخۆ تەداخول لە بابەتەکان کرابێت، بۆیە خەڵکی بێلایەن و خەڵکی لایەنەکانی تریش لە چوارچێوەی پڕۆسەکەدا سەرکەوتنیان بەدەست هێناوە، جەخت لەوەش دەکەینەوە کە دەبێت بەشێکی تر سەرپەرشتیار چانسی ئەوەیان پێبدرێت دیاری بکرێن چونکە کەموکوڕی هەیە لە بابەت و پەروەردەکان بۆیە جەخت لەسەر ئەوە دەکەینەوە کە ئەو پێوەرانەی لە رابردوودا ئێمە هەمانبوو بگرە بە پێوەری باشتر و زانستیانەتریش ئەو بەڕێزانە دیاری بکرێت چونکە بەراستی هەیە خزمەتێکی زۆری پەروەدە دەکات.\nنوچەنێت: دەتوانى بە ئامار پێمان بڵێىى چەند سەرپەرشتیار هەیە؟\nعەبدولواحید محەمەد: ئامارێکی وردم لەبەردەست نییە، چونکە ئێمە ئەوە چوار ساڵە سەرپەرشتیار ئیداری نەکراوە، چونکە بەشێکیان خانەنشین بوون و بەشێکی تریشیان هەیە کۆچی دواییان کردووە، ژمارەیەکی بەرچاو خانەنشین بوون بۆیە بەراستی بە وردی ناتوانم بڵێم بە ئامار چەند سەرپەرشتیار هەیە لە پڕۆسەی پەروەردەدا.\nنوجەنێت: بە چ میکانزمێک چاودێریی مامۆستایان دەکرێت؟\nعەبدولواحید محەمەد: کۆمەڵێک رێنماییە لە ئێستاشدا سیستەمی چاودرێری نەماوە خۆی هەر ناوەکەی هاوڕێی رەخنەگرە دەبێت سەرپەرشتیار هاوڕێ و تەواوکەری مامۆستا بێت بەم شێوازەیە ئێستا لە هەموو بابەتەکان لە چواچێوەی رێنمایی کردن و لە چواچێوەی پڕۆسەی چاودێری کردن بێت وەک لە رابردوودا هەبوو پڕۆسەی چاودێری کردن ئێستا بەو شێوە نییە، ئەمەش جۆرێک لە خاوی لە پڕۆسەکەدا دروست بووە، دەبێت ئەرکی سەرپەرشتیار دیاری بکرێت هەموو مامۆستایان ئاگاداربن دواجاریش مامۆستا و سەرپەرشتیاران تەواوکەری یەکترن لە پڕۆسەی پەروەردەدا کەسێکیان لە کەسێکی تریان زیاتر نییە هەموومان بەیەکەوە دەبێت پرۆسەی پەروەردەدا تەواوکەرى یەکتر بن.


ئەوەی بارزانی لە برۆکسل کردی، بارتەقای ناشیرنی پەکخستنی پەرلەمان بوو، ئەولەکاتێک کە چوبوە پەرلەمانی ئەوروپا بۆ ئەوە چوبوو، پشگیری نێونەتەوەی بۆ ریفراندۆمە نایاسایەکەی بارتەقای هزری پاوان خوازی خۆی لەحەزی شەخسی پەیدابکات، ئەو لەدوای کۆدەنگیدا دەگەرا، بەڵام بەداخەوە نەک هەر نەیتوانی کۆدەنگی بەدەست بێنێت لەسەر ئاستی پەرلەمانی ئەوروپا، وەک باسدەکرێت لە ٧٥٠ پەرلەمانتار لەوێ ٢ پەرلەمانتار لە پێشوازی دابوونە، ئەم دوانەش هەرزوو رووبەرووی رەخنەی توندیان کردوە لەسەر پرۆسەی سیاسی لەهەرێم.\nئەوان باش لەپرۆسەی سیاسی هەرێم تێگەیشتون، لەخۆی زیاتر دۆخی هەرێم شارەزان، نەک پێشوازیان لێنەکرد بەڵکو بەم هەڵوێستەیان راستەوخۆ پێانراگەیاند کە ئەوان نایانوێت پێشوازی لەکەسێک بکەن، کەبۆتە ئازار و کێشە بۆگەلەکەی، بۆتە سەرچاوی نەهامەتی و تێکدان و هەڵوەشاندنی ئاشتەوای کۆمەڵگەی کوردی لەم هەرێمە، بۆیە ئەوان نایانەوێت نەخۆیان و نەگەلەکانیشیان لەبەرچاوی دونیا بەدانیشتن لەگەڵ کەسێک کە بۆتە تێکدەری پرۆسەی سیاسی لەوڵاتەکەی. هەروەها ئەوان باش تێگەیشتون کە ئەوبانقانەی پرکراون لەدۆلار هی کێن و گەلەکەشیان خستۆتە سواڵ ئەوان باش لەدۆخی کورد شارەزان، بارزانیش وایدەزانی گەلانی ئەوروپا وەک راگەیاندنی حیزبەکەی و هەندێک لە زورنا ژەنەکانی حیزبەکان دەکەونە دوای نەیزانی ئەوێ دایکی دیموکراسیە، لەوێ مرۆڤی وەک ئەو لەخۆ ناگرێت نامۆیەپیی.\nهەرئەوش وایکرد بارزانی توشی هەڵچونی دەرونیبێت و رووبەرووی بەرچەکردار بێتەوە، ئەو پەرچەکردارەی کە بەهۆی نایاسای پۆستەکەی و دەست بەسەرداگرتنی کورسی سەرۆکایەتی هەرێم و پەکخستنی پەرلەمان، رازی نەبوونی گۆران بە دووبارە داناەوەی وەک سەرۆکی هەرێم، بارزانی باش ئەم دۆخەی بۆدەرکەوت لە ئەوروپا توشی چ گرفتێک بووە، بەهۆی پۆستەکەیەوە ئەمەش وایکرد بەروی گۆراندا بتەقێتەوە.\nتەقینەوەی بارزانی لە ئەوروپا بەرووی گۆراندا، تۆمەتبارکردنی بەکودەتا و بەشداری نەکردنی شەری داعش و تێکدانی ئاسایشی هەرێم، بەڵام هەموو خەڵکی کوردستان و ئەوپەرلەمانی لێشیەوە قسەیکرد، باش دەزانن گۆران هێزێکی مەدەنیە و شەریش بەهێزی راهێنراودەکرێت، نەوەک بەخەڵکانێک کە بۆرۆژێک دەستیان چەکی نەگرتوە، لەولاشە هەموویان دەزانن کودەتا لەپەرلەمان ناکرێت، بەڵام ئەم قسەی بارزانی ئەوەی سەلماند لەوێ کەخەونی قوڵی هەیە بۆمانەوەی لەم پۆستەدا، مانەوەش لەم پۆستەدا خەونی دیموکراسی ئازادی دەخاتە مەترسی وەک لەهەرێم ئەم مەترسیانە لەسەر ئازادی رۆژ لەدوای رۆژ لە زیادبوندایە. مەرتسیەکانیش لەسەر ئاسایشی نەتەوەی بەمەترسی لەسەر ئازادی دادەنرێت، هەروەها ئەوکەسانەش دەبنە مەترسی کە هێزی چەکداریان لە ژێردەستدایە.\nئەگەر بەوردی تەماشای ئەوزەقیەی بارزانی بکەین بەرامبەر بەگۆڕان تێدەگەین، کەگۆران لەناساندنی بارزانی بەدۆستانی کورد و دۆستانی ئازادی و دیموکراسی دەورێکی باڵای بینیوە، ئەوەش وایکرد کەس پێشوازی لێنەکات، ئەوەش لەبری ناساندنی دۆسیەی کورد و مەترسیەکانی تورکیا و ئێران و وڵاتانی عەرەبی لەسەر دۆزی رەوای کورد، خستنەرووی مێژووی رابردوو لەسەر کۆمەڵکوژی کورد لە ئەنفال و کیمیا باران، کەوتە دژایەتی بزوتنەوەیەکی مەدەنی . بە تاوان بارکردنی گۆران، روی رستەقینەی خۆی هەڵماڵی لەئاست یار و نەیار ، ئەوەشی بە میللەتی کورد راگەیان کە گۆران نوێنەری راستەقینەی جەماوەرە لەکوردستان،\nئەگەر بەوردی لێی رابمێنین تێدەگەین مانەوەی لە پۆستەکەیدا، زۆر پێگرنگترە لە مەترسیەکانی سەرگەلەکەمان، بێ یاسای زۆر لاپیرۆزترە لە بەیاسای کردنی دامەزراوەکانی حکومەت، بونی چەکداری حیزب و بنەمالەی زۆر لا باشترە لە هیزی نەتەوە و نیشتیمان، بۆیە یەکەم کاریدا رووبەروی گۆران بویەوە، چونکە ئەوقەناعەتەی لا رونبویەوە بەیەکجاری کە گۆران مل بۆ بەناسایکردنی هیچ دامەزراوەیەک نادات،\nگۆران بۆ ئەوە دروست بوە، کە دامەزراوەکانی حکومەت رێکبخات و بونیاتی کۆمەڵگایەکی شارەستانی دابنێت و هیچ بنەماڵەو سەرۆک خێڵک حوکمی هەرێم نەکات، بەڵکو بەپێی تواناو لێهاتوی هەر مرۆڤێکی خاوەن بیری بەتوانە دەتوانێ خزمەت بکات و بگات بەتەواوی پۆستەکان، هەموو خێڵ و بنەماڵەکان لەدابونەرتی کۆمەڵەیەتی رێزی خۆی بگیرێت، ئەوەی بارزانی لەوێ گوتی پەرچەکرداری دووساڵی رابردوویەتی ، کە هەموو رێگاکانی تاقیکردوە تاگۆران رازیبکات بەمانەوەی خۆی لە پۆستەکەیدا، بەڵام گۆران دەرگای یاسای و خەباتی دیموکراسی وەک داینەمۆی گەیشتنی گەل بەمافەکانی خستە خزمەت بارزانی و ئەویش رەتیکردوە. لەبەرئەوەی بەپێی یاسا هەموو ئەوداوایانەی دەیکات رەتدەکرێنەوە.\nئەوەی کە بارزانی لە برۆکسل کردی، دۆستانی کوردی خستە سەرقەناعەتی کولی کە دیموکراسی ئازادی و هێزی نیزامی لە باشوری کوردستاندانیە، بەڵکوو ئەوەی هەیە سیاسەتە بەحەزی شەخسی و بونی هێزی بنەماڵو خێڵ و حیزبە، هەروەها خەونی هەتاهەتای سەرۆک بوون و برسیکردن و لەناوبردنی میللەت و رێگری کردن لە خوێنی تازە کە لەهەوڵی خزمەتکردنی کۆمەڵگایاندان. بۆیە بەرەنجامەکەی چونێکی بێ ئەنجام و گەرانەوەیەک بوو بەدەستی بەتاڵ و گەورەکردنی درزی ململانێکانی لەهەرێمە.


یٔایا پرسی ڕیفراندۆم ئێستا لەگیرفانی کوردا وەک تاپۆی ڕەش وایە، یاخود داوێک بوو بۆ کورد دانرا بو؟!\nد. ئەنوەر ئەبوبەكر كەريم\nیٔەگەرچی لەدەستوری عێراقدا وشەی "گشت پرسی یا ڕیفراندۆم -الاستفتا‌ء" لەمادەی ١١٩ دا بۆ پرسی بەھەرێمکردنی پارێزگایەک یاپتر لە پارێزگایەکی عێراقدا ھاتووە، چونکە زۆربەی گەلەکەی لەساڵی ٢٠٠٥ وە بەشێوازێکی دیمکراسیانە دەنگیان پێداوە، کەچی لای ئێمەو عێراقییەکانیش تا ئێستا بووتە وشەیەکی نامۆو دزێوو بوغزێنراو لەبەریٔەوەی گشتپرسی ، ڕیفراندۆم جۆرێک لەبڕیاری دیمکراسیەت و چارەنوس سازی بەشێک لەگەلی عێراقی مەینەت بارو ستەم دیدەی تێدایە!.\nیٔەگەربەموجەڕەدی و بەشێوەی یٔەکادیمی و بێلایەنانە بۆیٔەو پرسیارەو وەڵامەکەی بچین دەتوانین بڵێێن: لەبنەڕەتدا ھەموکوردێکی مەردو دڵسۆز بەخاک و نیشتمان وگەلەکەی پرۆسەی ڕیفراندۆمی زۆر پێباش بووە، ھەریٔەوەش بوو ڕێژەیەکی زۆری بەرچاو دەنگی بۆسەربەخۆیی داوبوو، بەدەر لەویست وخواستی داواکارانی یٔەوڕیفراندۆمە!\nبەڵام بەڕچاوکردنی چۆنیەتی و کاتی یٔەوڕیفراندۆمە کەڕەخنەی لێدەگیرێ، لەبەریٔەوەی ناحەزو دوژمنانی کورد لەگەڵ فاکتەری دەرەکی کلکیان تێک یٔاڵاندبوو بۆیٔەوەی ڕیفرندۆمە بکەن بەپاساو بۆ لەناوبردن و لەباربردنی یٔەم قەوارە کوردییە کەیٔێستا لەکوردستانی عێراقداھەیە!\nبەڵێ : لەم ڕووەوە ڕیفراندۆم خراپ بوو، چونکە زۆر خراپ شکایەوە، لێکەوتەکەشی یٔەوەبو ١٦ ئۆکتبەری دروست کردو نیوەی کوردستانی ڕزگار چووەوە ژێرحوکمی پۆستاڵی ڕەشەوە ! ھاوشێوەی کاتەلۆنیای یٔیسپانیا کەیٔەوانیش وەکو گەلی کورد پترلە پێنج ملوێن کەس و لە ساڵی ١٩٧٥ وە، داوای سەربەخۆیی دەکەن لەوھەرێمەدا گشتپرسیان یٔەنجامداو بەردەوامیشن، دیسانەوە دوای نیو سەدە لە ١٠/١ /٢٠١٧ داوەک چۆن گەلی کورد لە ٢٥/ ١٠/ ٢٠١٧ داڕیفراندۆمی کرد، یٔێستاش لەوڵاتە وەک جەژنێکی میللی و نەتەوەیی ساڵانە یادی یٔەوساڵە دەکەنەوە ... کەواتە: ڕیفراندۆم شتێکی نامۆ نییە بەڵکوپرۆسەیەکی ڕەوای جیھانی دیموکراسییە...\nیٔینگلیزەکان وشەیەکیان ھەیە کەدەڵێن : کورد زۆر زیرەکە زۆر یٔازایە بەڵام کورتبینن، واتە ژیری لەگەڵدانییە! یٔەم حیکمەتە ڕێک بەسەر پرسی ڕیفراندۆمدا جێ بەجێ یٔەبێت .\nھەرچۆن بێت کەسانێک کەبوون بەھۆکاری ڕیفرندۆم و وەھەمو بوون بەھۆی سەرنەکەوتنی ڕیفراندۆمەکە، یٔەگەر سەریان نەکردایەتەپول وپارەپەرەستی دەچونە ھاوشانی سەرکردە نەمرەکانی کوردو ناویان لەمێژوی نەمریدا تۆماردەبوو دەمایەوە !\nیٔەوەش لەبیر نەکەین نەرێنی حیزبایەتی چەرخی بیستەمی کوردایەتی دووەمین فاکتەری ماڵ وێرانی کوردبو بۆ سەرنەکەوتنی ڕیفاندۆم، چونکە حیزبایەتی ناوکورد کەبووە بەنەگبەتایەتی نەدەبوودروست ببوایە پاش ڕزگار بوون نەبێت،\nبەنمونە: فەلەستینییەکان ھەتا یەک دەست و یەک دەم و یەکچاوبوون لەھەمو لایەکەوە یارمەتی یٔەدران بەپاڵەوانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دادەنران، بەڵام یٔێستا بەھۆی نەگبەتایەتی حیزبییەوە بوون بەپارچە پارچە لەکولەکەی تەڕیشدا ناویان نەما!!! ھەرچەندە یاسایەکییان بەناوی" قانون النكبە-یاسای نەگبەتی" دەرکردووە بۆ نەمری و یادوەری فەلەستینیەکان .\nبیرۆکەی فیدڕاڵی و ڕیفراندۆم لەم ھەرێمەدا باش نەشلێرابو، ھەروەکو حوکمە لامەرکەزێکەی صەدام حسین بو کە بەلوتەلاوە دای بەگەلی کورد، بوو بەبنەمای یٔەم فیدڕاڵییەی کەیٔێستالەم ھەرێمەدا ھەیە.\nبمانەوێ و نەمانەوێت یٔەوڕێفراندۆمەش ڕۆژێ لەڕۆژان یٔەگەر نەیش بێتە تاپۆی ڕەش دەبێتە بەڵگەیەکی بڕەری مێژوویی بۆسەربەستی کورستان ... یەکێ نەمرێ یٔەوە ھەردەبینێ.\nھەربەم بۆنەیەشەوە: گەورە ترین ھەڵەی مێژویی صەدام کەخزمەت بوو بەھەمو گەلی کورد یٔەوەبو، کەھەولێری قەڵاو منارەی کردە پایتەختی ناوچەی حوکمی زاتی کوردستانی باشور، چونکە یٔەوشارەی لەبەتورکمان بوون بۆ ھەتا ھەتایەڕزگارکرد لەچاوو دەم و تەماحی تورکیای پاراست، چونکە یٔەوەی جێگەی سەرنج بوو لەوکاتەدا، وەک ڕوناک بیران و پیاوماقوڵانی کورستان باسی دەکەن، لە: 90% خەڵکی ھەولێر بەڕانکو جۆغەو کڵاشی کوردییەوە بە تورکمانی قسەیان دەکرد!!! بەڵام لەپڕێکا ھەستیان کرد کەیٔێمە کوردین بۆ بەتورکومانی قسەبکەین!؟ بەڵگە بۆ یٔەمە دانیشتوانی یٔێستای ھەولێرن ... بەڵام لەوانەیە یٔێستا ئەوبەڕێزانەی پشتوێن و کڵاش و ڕانکو چۆغەکەیان بەتەواوەتی چەسپاندووە پەشیمان بن وەھەقیشیانە، چونکە یٔێستا یٔەگەر بەتورکومانی بمانانایەتەوە قازانج تریان بوو! چونکە ھەم دەسەڵاتی ھەرێم زیاتر مامەحەمەییان بۆ دەکات و ھەم دەوڵاوتی دراوسێش باشتر پاسیان دەکات !!!\nدووبارەی دەکەمەوە( بمانەوێ و نەمانەوێ): یٔەم خەڵکەی کەیٔێستالەبەرچاون، خۆشیان بێت یان ترشیان بێت، ھەروەک پێشینان دەمرن و دەچنە یٔەودیو پەردەی نەبوونەوە، بەڵام شاکارەکانیان دەمێنێتەوە، جایٔەگەر گەلەکەیان گەل بێت دەبێت سودیان لێ وەبگرن . ڕێک پرسی ڕیفراندۆمیش لەم بابەتەیە ....\nدیسان بەم بۆنەیەوە یٔامۆژگاری و تکام لەبەرپرسان و دەسەڵات دارانی کورستان یٔەوەیە: کەواسەد ساڵ بەسەر پەیمانی گڵاوی سایکس بیکۆ تێپەڕی. یٔەوڵاتانەی کەیٔەو پەیمانەیان بەستبو یٔێستادەیانەوێت لایەکی خێر لەکورد بکەنەوە. یٔەگەر پرسێکیان لەوڕووەوە پێکردن تکایەنەچن بیکەن بەدەستەگوڵ و بیبەنەوە بۆ دۆژمنە ھەرێمێکان کەیٔەوەندە دوژمنن یٔەگەر لەبەھەشتا تاقەکوردێک ببینن لەوێدا یٔیختیاری جەھەننەم دەکەن دەچن بۆ جەھەننەم! نوێنەریان یٔەردۆغان بو، کە بەیٔاشکرا فڵتانی: یٔەگەر دەوڵاتی کوردی لەیٔەمەریکای باشور یا لەسەر یٔەستێرەی مەریخیش دروست بکرێت یٔەوە یٔامادەم یٔەودەوڵەتە تێک بدەم ....\nکەواتە ئەی بەرپرسانی ھەرێمی کوردستان: یٔەگەر ڕیفراندۆمەکەمان سەدجاری تریش "قت و فت بکرێت" باشترە لەوەی یەکجار نھێنی و نێتی خێری یەکێ لە داڕێژەرانی سایکس بیکۆ بۆ گەلی کورد بکەینە "دەستەگوڵ" و بۆدوژمنانی گەلی بەرین ، چونکە لەجێی ڕیفراندۆم دەبێتەوە بەڵام ھەرگیز لەجێی "دەوڵەت ڕوخاندن نابێتەوە!!!


ئەبوولحەکەم کرمانی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە ئەبولحەکەم کیرمانیەوە)\n١ی کانوونی دووەمی ٠٩٧٠\n١ی کانوونی دووەمی ١٠٦٦(١٠٦٦-01-0١) (٩٦ ساڵ ژیاوە)\nئەبولحەکەم عەمر کوڕی عەبدولڕەحمان کوڕی ئەحمەد کرمانی نەشتەرگەر، زانا لە پزیشکیی و ئەندازە، موسڵمان و خەڵکی قورتوبەیە. لە قورتوبە ژیاوە پاشان چووەتە مەشریقی عەرەبی و دەرسی خوێندوە لە حەڕان و (ئەلجەزیرە)، پاشان گەڕاوە بۆ سەرەگۆسا، خەیرەددین زیرکیلی وتویەتی «ئەو یەکەم کەس بوو کە نامەکانی ئیخوان سەفای هەڵگرت بۆ ئەندەلوس» یەکێ لە شارەزایان لە ئەندازە و ژمێریاریی. لە ساڵی (٤٥٨ کۆچی/١٠٦٦ زایینی) کۆچی دوایی کردووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئەبوولحەکەم_کرمانی&oldid=851899»\nفەیلەسووفانی سەدەی ١١یەم\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٣:٢٨ی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ نوێ کراوەتەوە.


له‌لایه‌ن: جوانە محەمەد - به‌روار: 2021-10-25-01:15:00 - کۆدی بابەت: 6982\nکەرکەدەن (بە ئینگلیزی: rhinoceros)، مەمکداری گەورەی گیاخۆرن، تەنها پێنج جۆری سەرەکی هەیە، لە ڕابردوودا لە هەموو ئەوروپا و ئاسیا و ئەفریقادا دەژیان، بەڵام لە ئێستادا تەنها لە چەند ناوچەیەکی کەمی ئاسیا و ئەفریقادا هەن هەموو جۆرەکانی لە ئێستادا مەترسی لەناوچوونیان لەسەرە، هەندێکیان یەک قۆچیان هەیە و جۆرەکانی دیکە دوو دانەیان هەیە، لەبەر ئەوەی ئەم قۆچانە لە بواری پزیشکی کلتوریدا بەکاردەهات زۆرینەی یەک قۆچەکان ڕاودەکران، زۆرینەیان تەمەنیان دەگاتە ٤٥ ساڵ و حەزیان لە دوورکەوتنەوەیە لە مرۆڤەکان، باوەڕ وایە کە ئاژەڵێکی مەترسیدارە بەڵام لە ڕاستیدا هەندێک جۆریان هێمنن و ئەوانی دیکەش لە کاتی هەستکردن بە مەترسی هێرش دەکات بەڵام بە بێ ئەوەی بیبینێت چونکە هەستی بینینی لاوازە، بە گشتی بە ڕۆژدا پشوو دەدەن و لە شەو و بەرەبەیاندا چالاک دەبن.\nپێستێکی زۆر ئەستوری هەیە ١،٥-٥ سم دەبێت، و ڕەنگەکەی لە نێوان قاوەیی و ڕەساسیدایە، پێستە ئەستوورەکەی هەستیارە بۆیە کەرکەدەنەکان خۆیان دەشارنەوە لە نێو قوڕاودا بۆ خۆپاراستن لە تیشی خۆر و لە پێوەدانەکانی مێرووەکان و بۆ فێنککردنەوەش، قاچەکانی کورت و پتەون و لە هەر قاچێکیدا سێ پەنجەی هەیە، هەستی بینینی لاوازە بەڵام هەستەکانی بیستن و بۆنکردنی زۆر بەهێزن، لە بەشی پێشەوەی دەمیدا هیچ ددانی نییە و لە کاتی ئاسایی بەکارهێنانی گوێیەکانی دانەیەکیان بەرەو پێش و ئەوی دیکە بەرەو دوا ئاڕاستە دەکات، بەڵام لە کاتی سەرنج دانی دەنگێکی دیاریکراودا هەردووکیان بە ئاڕاستەی دەنگەکە دەبن، قەبارە و کێشی زۆر گەورەیە بەڵام جەستەی نەرمە و پتەو نییە، درێژترینیان کەرکەدەنی ڕەشە کە نزیکەی ١،٣ م دەبێت، هەروەها خێرایی کەرکەدەنەکان لە کاتژمێرێکدا دەگاتە ٤٥ کم.\nکەرکەدەنەکان تەنها رووەک دەخۆن، جۆری ڕووەکەکانیش بە گوێرەی جۆرەکانی کەرکەدەنەکان دەگۆڕێت چونکە هەر جۆرێکیان لمۆزی جیایە لە جۆرێکی دیکە، بۆ نموونە کەرکەدەنی ڕەشی تاک قۆچ درەختی بەرز و دەوەنەکان دەخوات، چونکە لێوە گەورەکانی یارمەتی دەدەن لە گەشتن بە گەڵا و میوەکان لە بەرزاییەوە، لە کاتێکدا کەرکەدەنی سپی گژوگیا دەخوات، چونکە لمۆزێکی تەختی هەیە ڕێگەی دەدات دەمی لە زەوی نزیک بکاتەوە.\nهەموو ٢ ساڵ و نیوێک بۆ پێنج ساڵ مێینەی کەرکەدەنەکان بێچوویان دەبێت، ماوەی سکپڕییەکەی ١٥-١٦ مانگ دەخایەنێت و بە گشتی یەک بێچوو یان دوانەیەکی دەبێت، بێچووەکەی کە لەدایک دەبێت قەبارە و کێشێکی گەورەی هەیە کە ٤٠-٦٤ کگم دەبێت، لەگەڵ گەشتنی بە تەمەنی سێ ساڵی دەتوانێت بە تەنها بژی و دەگاتە قۆناغی پێگەیشتن بەڵام لە سەرەتای لە دایکبوونیدا ڕوبەڕوی مەترسی دەبێتەوە بە هۆی ڕاوکردنیان لە لایەن تیمساح و شێر و کەمتیار و نێرینەی کەرکەدەنی دیکە.\nژیانکردنی کەرکەدەنەکان لە ڕێگەی دیاریکردنی هەرێمی بچووکەوە دەبێت، یەک نێرینەی بەهێز جڵەوی دەکات لەگەڵ دوو هاوەڵی نێرینەی دیکە، هەموویان ڕێز لە سنووری یەک دەگرن و نایبەزێنن تەنها بۆ وشک بوونەوە نەبێت یان بۆ بەدەستهێنانی سەرچاوەی ئاوی کە دەستنەکەوێت، هەر نێرینەیەک سنوورەکەی خۆی دیاریدەکات بە میز و پیساییەکەی و لە ئەگەری بەزاندنی سنوورەکەی هەتا مردن بەرگری لێدەکات، شەڕکردنەکەش بە بەکارهێنانی قۆچەکانیان دەبێت، مێینەکان بۆ سنوورەکان میانڕەوترن مەوداکانیان فراوانترە و بەزاندنیش لە لایەن مێینەی دیکەوە ئاساییە، فراوانییەکەی بە ڕادەیەکە کە هاوتایە بە چەندین هەرێمی نێرینەکان، هەروەها بۆ پەیوەندیکردن کەرکەدەنەکان کۆمەڵێک دەنگی نزم بەکار دەهێنن بۆ دەربڕینی توڕەیی و ترس یان بانگرکردنی کەرکەدەنی دیکە.\nکەرکەدەنی ڕەش: لە ئەفریقا دەژی، کێشی لە نێوان ٨٠٠٠-١٣٥٠ کگم دەبێت، جۆرێکی شەرمنە و رەنگی ڕەساسیە.\nکەرکەدەنی سپی: لە ئەفریقادا دەژی، لە ڕەشەکان هێمنترە و بە پێچەوانەی ناوەکەیەوە ڕەنگەکەی ڕەساسییە نەک سپی، کێشی لە نێوان ١٨٠٠-٢٧٠٠ کگم دەبێت.\nکەرکەدەنی هیندی: لە هیندستان دەژی و بە دیاریکراوی تەنها لە یەک هەرێمی، کێشی لە نیوان ١٨٠٠-٢٧٠٠ کگم دەبێت.\nکەرکەدەنی جاوە یان کەرکەدەنی زەرد: لە تیرەی کەرکەدەنە دەگمەنەکانە و لە هەموو جۆرەکانی دیکە مەترسی لە ناوچوونی زیاترە، کێشی لە نێوان ٩٠٠-٣٢٠٠ کگم دەبێت، مێینەکان دوو قۆچیان هەیە بەڵام نێرینەکان تەنها دانەیەکیان هەیە، و لە ئێستادا تەنها ٥٠ دانەی ماوەتەوە.\nکەرکەدەنی سومتەرە: لە ئیندۆنوسیا و مالیزیا دەژین، کێشی لە نێوان ٦٠٠-٩٥٠ کگم دەبێت، بەرزییەکەی ٢،٧-٣،٨ م دەبێت، ئەم جۆرەش تەنها ١٠٠ دانەیان ماوەتەوە و قۆچەکەشی هاوشێوەی کەرکەدەنە سپییەکانە.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : کەرکەدەن


Home›هەواڵ›کوردستان›دەمیرتاش لە زیندانەوە پەیامێک ئاراستەی چەند پارتێک دەکات\nسەڵاحەدین دەمیرتاش هاوسەرۆکی پێشووی پارتی دیموکراتی گەلان (HDP)، پەیامێکی ئاراستەی شەش پارتی ئۆپۆزیسیۆنی تورکیا کردووە و داوای کاری هاوبەشی لێکردوون بۆ گەڕاندنەوەی ئاشتیی و سەقامگیری بۆ تورکیا.\nلە پەیامەکەی دەمیرتاشدا هاتووە” دەسەڵات کۆنترۆڵی تەواوی دادگاکانی لەژێر دەستە، هەر لە رێگەی دادگاکانەوە هەژموونی خۆی بەسەر تەواوی جومگەکانی دەسەڵات دەسەپێنێت و هەوڵی کپکردنی تەواوی دەنگە ناڕازییەکان دەدات، لە رێگەی دادگاوە توانییان پرسە سیاسییەکان یەکلاییبکەنەوە و دادگا بکەنە کەرەستەی سیاسیی بۆ مەرام و بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان، دەسەڵات دیسان لە رێگەی دادگاکانەوە فشاری زۆری خستە سەر هەدەپە و بەردەوامیشە لە فشارەکانی و میدیاکانیشی راسپارد بۆ ئەوەی هەدەپە بەلایەنگری تیرۆر تۆمەتبار بکەن و بەم رێگایەوە خەڵک زیاتر فریو بدات و ئامانج لەم کارەیدا پەرتەوازەکردنی هەدەپەیە، کە دەسەڵات باش دەزانێت لاوازکردنی هەدەپە پەرتەوازە و لاوازکردنی ئۆپۆزسیۆن دەبێت”.\nپەیامەکەی دەمیرتاش لەلایەن مەحەمەد روشتو تریاکی، پەرلەمانتاری هەدەپە ئاراستەی کەمال کڵچدارئۆغڵو، سەرۆکی جەهەپە، ئەحمەد داودئۆغڵو، سەرۆکی پارتی ئایندە، عەلی باباجان، سەرۆکی پارتی دێڤا، تەمەل کارامۆڵڵائۆغڵو، سەرۆکی پارتی سەعادەت، ئەرجومەن ئاکدەنیز، سەرۆکی پارتی رەنجدەرانی تورکیا، ئەرکان باش، سەرۆکی پارتی کرێکارانی تورکیا و ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی پارتی چەپی تورکیا کراوە.\nسەڵاحەدین دەمیرتاش، هاوسەرۆکی پێشووتری هەدەپە بە تۆمەتی هەبوونی پەیوەندی بە پەکەکەو پشتیوانی کردن لێیان، لە 4ی تشرینی دووەمی 2016 ـەوە دەستگیرکراوە و زیاتر لە 4 ساڵە لە گرتووخانەی ئەدیرنەیە.\nبەهای بەرمیلێک نەوت گەیشتە 59 دۆلار و بەرزترین ئاست لە ماوەی ساڵێکدا ...\nخولێكی راهێنانی تایكواندۆ له كەركوك كۆتاییهات


له‌شـكری ئیسرائیلی دان به‌وه‌دا ده‌نێت كه ئه‌و منداڵانه‌ی له غه‌ززه كوژران چه‌كدار نه‌بوون\nله‌شـكری ئیسرائیلی دانی به‌وه‌دا ناوه كه ئه‌و سێ منداڵه‌ی ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ی ڕابردوو به گولله‌ی سه‌ربازانی ئیسرائیلی له كه‌رتی غه‌ززه كوژرابوون، به ڕێـكـكه‌وت له نزیـك موشه‌كهاوێـژێـكی میلیشــیا فه‌له‌سـتینیـیه‌كانه‌وه یاریـیان ده‌كرد و هیچ په‌یوه‌ندیـیه‌كیان به چه‌كدارانی فه‌له‌سـتینیـیه‌وه نه‌بووه.\nڕۆژی هه‌ینی له‌شـكری ئیسرائیلی گوتی لـێـكۆڵینه‌وه‌یه‌كی سه‌ربازی ئیسرائیلی سه‌باره‌ت به ڕووداوه‌كه گه‌یشـتۆته ئه‌و ده‌رئه‌نجامه‌ی منداڵه كوژراوه‌كان ده‌سـتیان له چالاكی دوژمنكاری میلیشـیا فه‌له‌سـتینیـیه‌كاندا نه‌بووه.\nسێ منداڵه‌كه له‌و ده‌مه‌دا كوژرابوون كه سه‌ربازانی ئیسرائیلی گولله تۆپـێـكیان نابوو به گۆڕه‌پانێـك له باكوری غه‌ززه. دوابه‌دوای ڕووداوه‌كه‌ش كاربه‌ده‌سـتانی له‌شـكری ئیسرائیلی مه‌خابنی خۆیان له‌مه‌ڕ كوژرانی منداڵه فه‌له‌سـتینیـیه‌كان ده‌ربڕی و گوتی گروپه تێرۆركاره‌كان ئه‌نجامدانی هێرشه‌كانیان به نه‌وجه‌وانانی فه‌له‌سـتینی ده‌سـپـێرن.\nله ڕووداوێـكی تردا هه‌ر له كه‌رتی غه‌ززه به‌لایه‌نی كه‌م 8 كه‌س كه دووانیان ڕۆژنامه‌وانی بیانین برینداربوون، له‌و ده‌مه‌ی هێزه‌كانی ئاسایشی گروپی حه‌ماس هه‌وڵی بڵاوه‌پـێـكردنی خۆپـیشـاندانێـكی ناڕه‌زایی ده‌دا كه له‌لایه‌ن لایه‌نگرانی گروپی فه‌تحه‌وه به‌ڕێوه ده‌چوو.\nهێزه‌كانی حه‌ماس به تێڵا و بۆمبی ده‌نگی و بێ هۆشـكه‌ر به‌ربوونه گیانی خۆپـیشـانده‌ره‌كان.


ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم قسە لەسەر دابینکردنی نەوتی سپی و بەنزین دەکات\nئەمڕۆ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان "جێبەجێکردنی بڕیاری دابینکردنی نەوتی سپی و بەنزین" تاوتوێ دەکات.\nئاوێنه: ئەمڕۆ چوارشەممە، 13ی تشرینی یەکەمی 2021، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبوونەوەی هەفتانەی خۆی بە سەرۆکایەتیی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەت و ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت ئەنجام دەدات.\nبەپێی ڕاگەیەنراوی فەرمانگەی میدیا و زانیاری سەر بە ئەنجومەنی وەزیران، لە کۆبوونەوەکەدا ئەم بابەتانەی خوارەوە دەخرێنە بەر باس و گفتوگۆ:\nیەکەم: پەیامی ئەنجومەنی وەزیران بە بۆنەی کۆتاییهاتنی پڕۆسەی دەنگدان بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، و سوپاسی هاوڵاتییانی هەرێمی کوردستان و ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم بۆ بەشداریکردنیان لە پڕۆسەکە، و سوپاسی پێشمەرگە و هێزەکانی ناوخۆ لە دابینکردنی کەشێکی ئارام بۆ دەنگدان، و پەیامی ئەنجومەنی وەزیران بۆ یەکڕیزی و یەکهەڵوێستی لە پێناوی بەهێزکردنی پێگەی هەرێمی کوردستان لە بەغدا دوور لە ململانێی ناوخۆیی بە ئاڕاستەی داکۆکی لە مافە دەستوورییەکان.\nفەرمانبەرانی گرێبەست وادەی مانگرتنیان ڕاگەیاند


ئه‌ندامانى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى كه‌ركوک ده‌وام ناكه‌ن و موچه‌و ده‌رماڵه‌ش وه‌رده‌گرن\nئه‌نجومه‌نى پارێزگاى كه‌ركوک به‌هۆى ده‌وام نه‌كردنى ئه‌ندامه‌كانیه‌وه ئیفلیج بووه، له‌كاتێكدا سه‌رجه‌میان له‌كاتى خۆیدا موچه و ده‌رماڵه‌كانیان وه‌رده‌گرن.\nجوان حه‌سه‌ن ئه‌ندامى كوتله‌ى برایه‌تى له ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى كه‌ركوک، به‌ده‌نگى ئه‌مه‌ریكاى ڕاگه‌یاند"له‌كۆى 26 ئه‌ندامى كوتله‌ى برایه‌تى له ئه‌نجومه‌نى پارێزگا، ڕۆژانه ته‌نها 2 بۆ 3 ئه‌نداممان ده‌وام ده‌كه‌ین."\nوتیشى"به‌شێک له ئه‌ندامانى كوتله‌ى برایه‌تى پارتین و له‌ده‌ره‌وه‌ى كه‌ركوكن، ئه‌وانیتریش ده‌وام ناكه‌ن."\nبه‌پێى به‌دواداچوونێكى ده‌نگى ئه‌مه‌ریكا، ده‌وام نه‌كردنى ئه‌ندامانى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى كه‌ركوک، له‌كاتێكدایه سه‌رجه‌میان مانگانه موچه و ته‌نانه‌ت ده‌رماڵه‌كانیشیان له‌كاتى خۆیدا وه‌رده‌گرن.\nكامه‌ران كه‌ركوکی ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى پارێزگاى كه‌ركوک (پارتى) كه له‌ده‌ره‌وه‌ى كه‌ركوكه، به‌ده‌نگى ئه‌مه‌ریكاى ڕاگه‌یاند"باره‌گاى حیزبه كوردیه‌كان له‌لایه‌ن حه‌شدى شه‌عبیه‌وه گیراوه و مه‌ترسى هه‌یه، بۆیه ناگه‌ڕێینه‌وه بۆ ده‌وام كردن."\nئه‌نجومه‌نى پارێزگاى كه‌ركوک له 41 ئه‌ندام پێكدێت، 26 ئه‌ندامیان له‌كوتله‌ى كوردین و 9 ئه‌ندامیان له‌كوتله‌ى توركمانى و 6 ئه‌ندامه‌كه‌ى تریان له‌كوتله‌ى عه‌ره‌بین، كه چه‌ند ئه‌ندامێكى كوتله‌ى توركمانیش زۆربه‌ى كات له‌توركیان و كه‌مترین ده‌وام ده‌كه‌ن.


دژی شەڕی براکوژیی چەند هونەرمەندێک گۆرانییەکیان بەناوی ‘خۆت مەکوژە’ بڵاوکردەوە – کوردی – RojNews.News\n29/07/2020 - 8:34:04 pm\nدژی شەڕی براکوژیی و لەپێناو دروستکردنی یەکڕیزیی و تەبایی گەلی کورد، چەند هونەرمەندێکی کورد گۆرانییەکیان بەناوی ‘ خۆت مەکوژە’ بڵاوکردەوە، لە ڕێگەی گۆرانییەکەوە دەیانەوێت ئەو پەیامە بگەیەنن، کە براکوژیی وەک خۆکوشتن وایە.\nهەر یەک لە هونەرمەندە بەناوبانگەکانی کوردستان ‘حەکیم سەفکان، خەلیل خەمگین، بەنگی ئاگری، پەیمان ئارژین و ژیان عوسمان’ کە لە ژێر چەتری تەڤ-چاند کاروچالاکیەکانیان بەڕێوە دەبەن، گۆرانییەکیان بە ناوی ‘خۆت مەکوژە’ بڵاو کردەوە.\nهەڵبەستی ئەو بەرهەمە لەلایەن هونەرمەند حەکیم سەفکان نووسراوە و لایەن هەنەرمەند مەمۆ یاپشترانەوە ئاوازی بۆ دانراوە، دوێنی بۆ یەکەم جار لە تەلەفیزیۆنی مەد موزیک بڵاوکرایەوە.\nکلیپی گۆرانیەکەش بریتیە لە دیمەنی گەریلاکانی هەپەگە و پێشمەرگەکانی باشوری کوردستان کە شان بە شانی یەکتر لە دژی چەتەکانی داعش دەجەنگن.\nهونەرمەند حەکیم سەفکان، لە سەر ئەو بەرهەمە لێدوانێکی کورتی بڵاو کردەوە و وتی: لەو بەرهەمەدا گرنگیەکی زۆرم نەداوەتە میلۆدی و موزیکی گۆرانیەکە، چونکە ئەو بەرهەمە وەکو پەیامێک بڵاو دەکەینەوە.\nهونەرمەند سەفکان هەروەها وتی:”بۆ من هیچ جیاوازیەکی نییە، چی بە گولە برای خۆت بکوژیی یان بە قسە، چی لە سەنگەری شەڕدا برای خۆتت کوشت، یان سەنگەریی سیاسەت، چی بە تەقاندنەوە، ماڵی برای خۆتت ڕووخاند، یان بە بێبەختی و قسەی ناڕاست، وەکو ئەوە وایە کە بە کردەوەکانت، براکەت شکەست دەخوات و دوژمنەکەت سەردەکەوێت، کوشتنی برای تۆ لەمڕۆدا، ئامادەکاریە بۆ کوشتنی تۆ لە سبەینێدا”.\nشایەنی باسە دوای قۆناغی داگیرکردنی سەرێکانی لە ڕۆژئاوای کوردستان، دەستپێشخەریی هونەرمەندانی کوردستان خەباتێکی گەورەیان بۆ بونیادنانی یەکێتی نەتەوەیی کورد دەست پێکردووە.\nبەرپرسی پەیوەندییەکانی پەدەکە لەگەڵ کونسوڵی دەوڵەتی تورک کۆبوویەوە


Diplomatic Magazine | بووکی ماتریۆشکا: شەڕی ڕووسیا و قەیرانی خودێتی\nبووکی ماتریۆشکا: شەڕی ڕووسیا و قەیرانی خودێتی\nساڵی پار(٢٠٢١)، ڤلادیمێر پوتین لە وتارێکیدا بە ناونیشانی "دەربارەی یەکێتیی مێژوویی ڕووسییەکان و ئۆکرانییەکان"، جگە لەوەی کە ئۆکرانییەکان و ڕووسییەکانی وەک یەک نەتەوە وەسفکرد کە هەمان بنەڕەتی مێژووییان هەیە، هەروەها ڕووخانی یەکێتیی سۆڤیێتیشی لە ١٩٩١دا بە "داڕمانی ڕووسیای مێژوویی" لەقەڵەم دا. ئەوەبوو دواتریش ڕووی زاری داواکارییەکانی ڕووسیا تەنیا لەسەر ئۆکرانیا نەمایەوە، بەڵکو خواستی ئەوەی خستەڕوو کە ناتۆ بکشێتەوە ئەودیو سنوورەکانی پێش ١٩٩٧؛ واتە ناتۆ ژێرخانی سەربازیی خۆی لەو ناوچانەدا لابەرێت کە لە ساڵی ١٩٩٧ەوە چوونەتە نێو هاوپەیمانێتییەکەوە، کە ناوچەکانی ئەورووپای ناوەڕاست، ئەورووپای ڕۆژهەڵات و باڵتیکیش دەگرێتەوە.\nلە ڕاستیدا ئەم بانگەشەی یەکێتییە، جیاوازە لەو گوتارەی بەدەستهێنانەوەی یەکگرتوویی کە وڵاتە داگیرکەرەکان و سەرکردە داگیرکەرەکانیان، بەر لە پەلاماردانی ناوچەکانی بەردەستی خۆیان، دەیخەنە ڕوو. بۆ نمونە، جیاوازە لەو گوتارەی یەکخستنی عێراق، کە سەدام حسێن لە ڕابوردوودا و لە میانی پەلاماردان و تەعریبی کوردەکاندا خۆی دەدایە پاڵی؛ یان لەو گوتارەی پاراستنی یەکگرتوویی کە تورکیا لە سەردەمی کەمالیزمەوە\nلەڕێیەوە دەیەوێت کوردی ناوچەکانی نزیکی خۆی پێ کۆنترۆڵ بکات.\nئەم گوتارەی کە پوتین و سیاسەتی ڕووسی بە گشتی خۆی دەداتە پاڵی، ڕیشە مێژوویی و کولتوورییەکانی بە ڕادەیەک قووڵ و چەقبەستوون، کە کورتکردنەوە و خوێندنەوەی بە تەنیا لەناو کایەی سیاسی و میلیتاریدا، بێچەندووچوون تووشی سادەگەرایی و تێنەگەیشتنمان دەکات. ئەم گوتارە بەتەنیا لە پوتین و ڕووسیای فیدراڵیدا کورت ناکرێتەوە، چونکە ڕەگە مێژووییەکانی، بە تێپەڕین بە یەکێتی سۆڤیێت و ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیای تزاریدا، تا کڵێسای ئۆرتۆدۆکسیی ڕووسی دەڕۆن و ڕیشە کولتوورییە هەمەجۆرەکانیشی، هەر لە حیکایەتی فۆلکلۆریی ڕوسییەوە(سازاکا)، تا ئەدەبی نوێی ڕووسی(تۆڵستۆی و دۆستۆیڤێسکی بە نمونە) و تیۆرەکانی زمانناسیی ڕووسی(ڕۆمان یاکۆبسۆن بە نمونە) دەکرێنەوە و فراوان دەبن.\nبەڵام هێڵێکی هاوبەش کە سەرجەم ئەو ڕەگ و ڕیشانەی سەرەوە پێکەوە ببەستێتەوە، هەر لە پوتینەوە تا یاکۆبسۆن و دۆستۆیڤێسکی، هەر لە سازاکاوە تا سۆڤیێت و مەسیحییەتی ڕووسی، خواستی توانەوە و فەنابوونە لە یەکگرتوویی و گشتێتییەکدا کە هەموو هێزی خۆی بەکاردەهێنێت بۆ لەناوبردنی هەر جیاوازی، خودێتی، تاقانەیی و "ئەوی تر"ییەک کە ئەگەری هەبێت لەناوەوە، یان لە چواردەوردا سەرهەڵبدات.\nئیڤانۆڤیچ زامیاتین و "ئێمە"ی ئەبەدی\nلە باس و وێناکردن و شیکاریی ئەم خواستە تۆتالیتار و داپڵۆسێنەرەی گشتبووندا، ڕەنگە زامیاتینی فەیلەسووف و ئەدیبی ڕووسی و کارە ئەدەبییە گرنگەکەی(ڕۆمانی "ئێمە")، لە سەرچاوە هەرە گرنگەکان بێت کە دەشێ پەنای بۆ بەرین. بەر لەوەی زیاتر بچمە ناو بابەتەکەوە، مادام گەیشتووینەتە سەر باسی ئەدەبی ڕووسی(ئەدەبیاتێک کە لە ڕۆشنبیریی ئێمەدا، بەراورد بە هەر ئەدەبیاتێکی تر، بەربڵاوترین و پڕبازاڕترینە)، بە گونجاوی دەزانم ئەو گلەییە سادە و بەدیهییە لە وەرگێڕ و وتارنووسانمان دە بارە و سەد بارە بکەمەوە، کە دەکرا -و هێشتایش دەکرێت- لە بری -یان لایەنی کەم لە پاش- ستایشکردن و وەرگێڕانی ڕیالیزمە کاڵە پەروەردەییەکەی تۆڵستۆی و گەڕانە بێهودەکانی دۆستۆیڤێسکی بە شوێن ڕوحێکدا کە بوونی نییە، ئەدەبیاتی جدیتر، کاریگەرتر و هاوچەرختری ڕووسیا بە ڕۆشنبیریی خۆماندا بڵاوبکەینەوە؛ کە زامیاتین بێگومان لە پێشەنگەکانیەتی و ڕۆمانی "ئێمە"کەی، بە یەکێک لەو دەقە سەرەکییەکانە دادەنرێت کە "دیستۆپیا"یان وەک ژانرێکی ئەدەبی چەسپاند، بە ڕادەیەک خودی جۆرج ئۆرویڵ وای بۆ دەچێت کە ئاڵدۆس هەکسڵی بیرۆکەی ڕۆمانە دیستۆپییە بەناوبانگەکەی خۆی(دونیای نوێی دڵڕفێن)ی لەوەوە وەرگرتبێت (بە هەرحاڵ، مادام ئەم وتارە لە بنەڕەتدا سەبارەت بە ئەدەبیات نییە، من چیتر ڕاڕەوی باسەکە بەم لایەیاندا ناشکێنمەوە).\nڕۆمانەکەی زامیاتین باس لە دەوڵەتێک دەکات لە داهاتوودا، کە سەرلەبەری خاک و شارەکانی لە شووشە درووستکراون، ئەمەیش دۆخێکی "پانئۆپتیکۆنی"ی درووست کردووە کە تێیدا هەموان لەژێر چاودێریی هەمواندان، واتە "ئێمە"یەکی زەبەلاحی درووست کردووە کە تێیدا هیچ بوارێک بۆ "من"، یان بۆ تاک نەماوەتەوە و ئەوەی پێی دەگوترێت بەهای تاک یان ویستی ئازاد، بە هیچ جۆرێک بوونی نییە.\nلە ڕاستیدا مێژووی نوێی ڕووسیا هەردەم مێژووی سووڕانە بووە لە بازنەی ئەم "ئێمە" تۆتالیتارەدا؛ بە درێژایی مێژووی نوێی خۆی، ڕوسیا یان بریتی بووە لە "ئێمە"یەکی ڕەها و گشتگیر کە تەنیا لە چاویلکەی ئەو شوناسەیەوە توانیویەتی خۆی و جیهان ببینێت و فام بکات، یان لە هەوڵی داڕشتنەوە و پێکهێنانەوەی ئەو "ئێمە"یەدا بووە. "ئێمە"یەک کە سەردەمانێک لەڕێی مەسیحییەتەوە خۆی وەک "گشتێکی گەردوونیی هارمۆنی" دیوە، سەردەمێکیش لەڕێی کۆمۆنیزمەوە خۆی وەک یەک چین و یەک "کۆمۆنە"ی هەماهەنگ دیوە کە بەهەشت بۆ خۆی و هەموو جیهانیش دادەمەزرێنێت و لەمڕۆیشدا وەک "ئێمە"یەکی هەڵواسراو لە نێوان خۆرهەڵات و خۆرئاوادا، کە دەیەوێت بە کۆکردنەوە و تواندنەوەی هەردوو لا لە خۆیدا، گشتگیری و ڕەهاییەک بەدەستبهێنێتەوە کە لە سەردەمەکانی پێشوودا هەیبووە، یان پێی وابووە هەیەتی.\nمەسیحییەت و ڕوحی یەکگرتووی ڕووسی\nلە جێیەکی کتێبی "ئیڤانی گەمژە: مێژوویەکی کولتوریی بۆ بیروباوەڕی ڕووسی"دا، ئاندرێ سینیاڤسکیی بیرمەندی ڕووس دەنووسێت: "لە تێگەیشتنی ڕووسەکاندا مەسیحییەت تەنیا باوەڕێک نییە کە نەتەوەکەی پێ تەعمید کرابێت، بەڵکو خودی خاکی ڕووسیا، خودی ماهییەتی ڕووسیای پێ تەعمید کراوە و ڕەهەندێکی دڵنەواییدەری وەرگرتووە کە تێیدا نەتەوەکە هەڵبژاردەی خودایە. لە باوەڕی خەڵکەکەدا مەسیحییەت تەنیا هارمۆنیەتێکی مرۆیی نییە، بەڵکو هارمۆنیەتێکی گەردوونییە"(Sinyavsky, 2007, 200).\nئەم "هارمۆنییەتە گەردوونیە"یە کە مەسیحییەتی ئۆرتۆدۆکسی لە ئیپراتۆرییەتی ڕووسیدا نەتەوە، هەر لە جووتیارەکانەوە تا تزاری ڕووسی، لە "ئێمە"یەکی یەکگرتوودا کۆدەکاتەوە. تا ئەو ڕادەیەی کە جووتیار چیدی ناتوانێت خاوەنی کێڵگە و ماڵاتی خۆی بێت، بەڵکو لەگەڵ جوتیارەکانی تردا لە چەند "ئۆبشچینا (کۆمۆنە و کۆمەڵگەی جووتیاری)"یەکدا تێکەڵاو دەکرێن کە تێیاندا هیچ ڕەوتێکی تاکگەرایانە لە ئارادا نییە. ئەمە وا دەکات "ئێمە"ی ئەبەدیی مەسیحیی ئۆرتۆدۆکسی لە ڕووسیای تزاریدا گشتێکی یەکئاراستە و یەکدەنگ بێت کە لە پێناو ڕزگاری و ئەو بەڵێنەدا کە خودا پێی داون(مادام ئەوان نەتەوەی هەڵبژاردەن)، لەڕێی پێکەوەبوون و "ئێمەبوون"یانەوە بەرگەی هەموو ئازار و ناڕەحەتییەک بگرن و جیهانیش لەگەڵ خۆیاندا ڕزگار بکەن؛ چونکە ئەمە ئەرکی ڕوحیی ئەوانە، وەک چۆن ئەرکی ڕوحیی پوتین، لینین و تزار بووە بۆ بەدیهێنانی یەگرتوویی. ئەرکێکی ڕوحی و یەکگرتووییەک کە دۆستۆیڤێسکیی ڕابەری ڕووحانیەتی ئازارچێژانە -کە بەداخەوە زۆرجار بە هەڵە و لە ڕووی سادەبینییەوە بە بوونگەرایی لەقەڵەم دراوە-، لە یاداشتەکانیدا بەم جۆرە دەریدەبڕێت: "داهاتووی ئەوروپا هی ڕووسیایە، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە: ئەوسا ڕووسیا چی لە ئەوروپا دەکات؟"(Dostoevsky, 1919, p297).\nبەڵام لەکوێدا باوەڕ هەبوو لەوێیشدا بێباوەڕی هەیە، لەکوێدا ڕوح هەبوو لەوێیشدا ماددە هەیە؛ بۆیە ئەوانەی ئاگاداری مێژووی ڕووسیان، دەزانن کە لە ماوەیەکی کەمدا ئەم هارمۆنیەتە گەردوونییە و ئەم ڕوحانیەتە ئاینییە ناسیۆنالیستییە، لە دەرکەوتنی یەکێتیی سۆڤیێتدا هەڵدەگەڕێنەوە بۆ ئەقڵانییەتێکی کۆمەڵایەتی و ماتریالیزمێک بۆ هەموان، کە چەندێک لە ڕووکەشدا پێچەوانەی گوتاری زاڵی ڕووسیای تزارییە، هێندەیش لە جەوهەردا لەگەڵ "ئێمە"ی ئەبەدی، دیکتاتۆرییەتی ڕزگاری و گشتی داپڵۆسێنەردا کۆکە. کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدە و سەرەتاکانی سەدەی بیست، قۆناغی مشتومڕی قورسی کولتووری ڕووسییە لەبارەی چۆنێتیی بەجێهێنانی ئەرکە ڕوحی و نەتەوەییەکەیەوە، وەک "ئێمە"یەک کە گوایە خۆی و جیهانیش ڕزگار دەکات. ئەو پرسانەی لەم مشتومڕەدا بۆ دیاریکردنی داهاتووی "ئێمە"ی ئەبەدیی ڕووسی ڕووبەڕووی یەکدی دەبنەوە، دەکرێت لە دوو بەرەدا کورت بکرێنەوە: بەرەیەکی ئیمانیی هاوشێوەی دۆستۆیڤێسکی لە ڕابوردوودا و هاوشێوەی سۆلیڤۆڤ و نیکۆلا بیردیایڤ، کە جەختیان لەسەر باوەڕداری و ئەرکی مەسیحایی و ڕێگەی خودایی ڕووسیا دەکردەوە، بەرامبەر بە بەرەیەکی ئەقڵانیی خۆرئاوایی کە سۆشیاڵ دیموکراتێکی وەک بێلینسکیی تێدا جێدەبێتەوە تاکو دەگاتە مارکسیستێکی وەک لینین؛ دووبەرەییەک کە کردەی سیاسیی وەک فراوانخوازییەکانی پیتۆر ئەلیکسیڤیچ و بونیادنانی سەینت پێترسبۆرگی تێدا جێدەبێتەوە، تا شۆڕشی بەلشەڤیی لینین، تا بەدامەزراوەییکردنی سۆڤێیت لە لایەن ستالینەوە، تا پەلاماردانی ئۆکرانیا لەژێر بیانووی یەکخستنەوەی ڕووسیادا لە لایەن پوتینەوە، بەڵام سەرباری جیاوازیی ئایدۆلۆجیا و گوتاری هەریەکێکیان، لە جەوهەردا پێکڕا لەوەدا کۆدەبنەوە کە هەموو لەپێناو "ئێمە"یەکی ئەبەدییدا بوون، کە نە هیچ "من"ێک و نە هیچ "ئەوی تر"ێک قەبووڵ دەکات و نە ڕێ بە هیچ شوناسێک و ئاراستەیەکی دیکەیش دەدات لە دیاریکردنی جیهاندا.\nڕووسیا و یەکێتی لە بەهەشتی سووردا\nشۆڕشی بەلشەڤی لەگەڵ خۆیدا زۆرێک لە بەها کۆمەڵایەتییەکانی ڕووسیای هەڵگێڕایەوە. نغرۆبوونی ئۆرتۆدۆکسی مەسیحی و لەناوچوونی حوکمی ئیمپراتۆری و نیمچە ئیمپراتۆری لە گۆڕانە هەرە سەرەتاییەکان بوون، کە بەدوایاندا پاسەکشەی ئەدەبیاتی ڕوحانی و نەتەوەیی و سەرهەڵدانی ڕیالیزمی سۆشیالیستیی هەم سینەمایی و هەم ئەدەبیی هات. بە کورتی، دەکرێت بڵێین سەرلەبەری تێڕوانینی ڕووسی، چ بۆ خۆی و چ بۆ دونیا، گۆڕا و هەڵگەڕایەوە. بەڵام مەیای تیبینییە کە ئەوەی لەم قۆناغەیشدا ماوەیە، ئەو خواستە بوو بۆ یەکێتی و گشتێتی، کە تێیدا نە خود، نە تاک و نە جیاوازی هیچ جێیەکیان نەدەبووەوە: "قێزەوەنترین گوناه، خۆپەرستی یان تاکگەراییە، واتا ئەوەی یەکێک بیەوێت لە پێناو خۆیدا بژی، نەک لە پێناو بەرژەوەندیی گشتیدا"، بۆیە لە یەکێتیی سۆڤیێتدا "مرۆڤی نوێ -یان هەرکەسێک کە خۆی بەو مرۆڤە نوێیە دەزانی- نەیدەویست بە هیچ جۆرێک لە حەشاماتەکە جیاواز بێت. ئەو کاری بۆ خۆی نەدەکرد، بەڵکو بۆ بەرژەوەندیی گشتی دەیکرد و لەپێناو ئامانجە دەستەجەمعییەکەدا دەژیا: کۆمۆنیزم"، وەک سینیاڤسکی ڕوونی دەکاتەوە(sinyavsky, 1990, p116)، یان "کارکردن سەختە، پشتمان دەشکێنێت، بەڵام ئێمە بە بەلاش دەیکەین"، وەک مایاکۆڤێسکیی شاعیر دەنووسێت.\nهاوشێوەی ڕووسیای تزاری، ئەوەی لە "ئێمە"ی سووری ئەبەدیی سۆڤیێتدا جێی نەدەبووەوە، "ئەوی تر"ی و جیاوازی بوو\nچونکە لەم قۆناغەیشدا ڕووسیا دەیویست هەموو ناوەوەی خۆی و چواردەوری خۆی لە گشتێتییەکدا بتوێنێتەوە\nچەندێک ناوەکانی جیاواز بن(ئیپراتۆریەتی ڕووسیا، هارمۆنیی گەردوونیی ڕووسی، یەکێتی سۆڤیێت، ڕووسیای فیدراڵ و هتد...) لەوەدا تەبا و هاوشوناسە کە هەرگیز تێیدا پانتاییەک بۆ خودێتی جێینابێتەوە. کەواتە پرسی دژایەتیکردنی خودێتی و جیاوازی، گەورەترە لە پوتین، کە نایەوێت دەوڵەتێک بە ناوی ئۆکرانیاوە ڕێگر بێت لە سەرهەڵدانەوەی "ئێمە"ی ئەبەدیی ڕووسیدا؛ گەورەترە لە سۆڤیێت، کە نایەوێت تاک ڕێگر بێت لە بەردەم چەسپانی "ئێمە"ی ئەبەدیی کۆمۆنیزمدا؛ گەورەترە لە ئەدیبانێک بە ڕابەرایەتیی دۆستۆیڤێسکی، کە دەیانویست "ئێمە"ی ئەبەدیی ڕووسیا لە هارمۆنیەتێکی گەردوونیدا بەرەو داهاتووی ڕوحیی خۆی بڕوات؛ یان لە ئۆراسیگەراکان کە تەنانەت ڕۆمان یاکۆبسنی زمانناس و بیرمەندی بەناوبانگی بازنەی پراگیش پستگیریان بوو، ئەوانەی لەژێر باوەڕی "یەکێتییەکی ئۆراسی"دا دەیانویست مۆدێلیک بۆ زمانناسی دابمەزرێنن کە سەرجەم ناوچەکە لە "ئێمە"یەکی دالی و نیشەناناسانەی ئەبەدییدا یەکبخات؛ کە ئەمەی دواییان ئاماژەیەکی ڕوونە بەوەی پرسی گشتگیری و تۆتالیتاریانیزمی ڕووسی، تەنیا لە ئاستی سیاسیدا نییە و زۆر کایەی دیکەیش دەگرێتەوە.\nتۆتالیتاریانیزمی زمان و درزەکانی کولتووری ڕووسی\nیەکێک لەو نووسەرانەی کە درکی بە سەرجەم ئەم کێشانەی سەرەوە دەکرد و بەردەوام هەوڵی دەدا خۆی لە بەها و تێڕوانینە تۆتالیتارەکانی نێو کولتووری ڕووسی ڕابپسکێنێت، بە ڕادەیەک کە لە کۆتاییدا ناچار بوو واز لە نووسین بە زمانی ڕووسی بهینێت و پەنا بۆ ئینگلیزی بەرێت، فلادیمێر نابۆکۆڤە. گەرچی وازهێنانی نابۆکۆڤ لە ڕووسی، هۆکاری پراکتیکی و بەدەر لە دەسەڵاتی خۆیشی هەبوو، وەک بڵاونەکردنەوەی نووسینەکانی لە لایەن ڕۆژنامە ڕووسییەکانەوە، سەردەمانێک کە تازە دەستی دەدایە نووسین؛ یان هەڵهاتن، پەنابەربوون و ئاوارەبوونی لە وڵاتانی ئەورووپا و دواتر ئەمریکادا، تا دەگاتە خوێندن و دەرسگوتنەوە لە کامبریج. بەڵام سەرنجڕاکیشترینی هۆکارەکان، بەراوردێکە لە نێوان "I (من)"ی ئینگلیزی و "ya (من)"ی ڕووسیدا، کە نابۆکۆڤ لە چاوپێکەوتنێکدا دەیخاتە ڕوو: "من"ی ئینگلیزی هەردەم بە کاپیتاڵ دەنووسرێت، هەروەها بێشەرمانە و ڕاستەوخۆ زۆربەی جار لە سەرەتای ڕستەدا دێت، ئەمە پێچەوانەی "من"ی بچکۆلە و سووکایەتیپێکراوی ڕووسی؛ بۆیە نابۆکۆڤ نەک تەنیا واز لە زمانێک دەهێنێت کە تێیدا "من/تاک" بەردەوام "بەرکارە و هەرگیز قەدەری خۆی دیاری ناکات"، بەڵکو وەک شێواز، لە سەرلەبەری ئەو ڕەوت و بەهایانە لادەدات کە کولتوور و ئەدەبی کلاسیکیی ڕووسی لەسەری ڕۆیشتوون؛ چونکە بە بۆچوونی ئەو، هەموویان دژی تاک و ئازادییەکانی و جیاوازی بوون، پوشکینیان لێ دەربچێت، کە "لەمڕۆدا، زیاتر لە هەموو کات، شاعیران دەبێت هێندەی ئەوەی سەد ساڵ لەمەوپێش پوشکین داوای دەکرد، ئازاد، لە گشت دابڕاو و تەنیا بن"، وەک نابۆکۆڤ لەو بارەوەیەوە دەڵێت.\nکێشەی نابۆکۆڤ لەگەڵ "من"ی ڕووسیدا، کێشەی ئەو لەگەڵ بەها و ئەدەبی ڕووسیدا، کە بۆ نمونە، لە وتارێکیدا بە "برایانی کارامازۆڤ" و "تاوان و سزا"ی دۆستۆیڤێسکی دەڵێت: "ڕوح، گوناه، خۆهەستیارکردن و شێوازی نزمی ڕۆژنامەیی لەو ڕۆمانانەدا، بەحاڵ دەبنە بەهانەیەک بۆ ئەو گەڕانە بێزارکەر و پڕسەریەشەیەی خوێنەر دەبێت بیکات"، هاوشێوەی کێشەی زامیاتین لەگەڵ دەوڵەتی "ئێمە"دا، لە ڕاستیدا هەمان کێشەی جیهان، هاووڵاتیانی جیاواز و ئازادی نێو ڕوسیای ئەمرۆ و ئۆکرانیایشە لەگەڵ پوتین و دەوڵەت و خەونی ئیمپراتۆرییەتەکەیدا، وەک چۆن کێشەی مرۆڤایەتی بووە لەگەڵ ڕزگاری و خەونی ئازادیدا، کە هەمان "ئێمە"ی ئەبەدی لە سۆڤیێتدا بە لاڕێیدا بردن. بۆیە چارەسەری هێرش و دەستدرێژیی ڕووسیا بۆ سەر ئۆکرانیا، نە بە گۆڕینی پوتین بە ناویکی دیکە و نە بە گۆڕینی شێوەی دەسەڵات بە دانەیەکی دیکە دەبێت.\nخەساندن و چارەسەر\nدوو ڕۆژ لەمەوپێش، سڵاڤۆ ژیژاکی فەیلەسووفی هیگڵیی دەرونشیکاری، لە وتارێکی کورتیدا و بە پشتبەستن بە هەڕەشەیەکی سێکشواڵییانەی پوتین لە ئۆکرانیا، پرسی پەلاماردانی ئەو وڵاتە لە لایەن ڕووسیاوە بە لاقەکردن دەچوێنێت، هەروەها چارەسەرەکەیشی لە شێوەی مێتافۆڕی خەساندن(بڕینی چووک)ی ڕووسیادا پێشنیار دەکات: "دەبێت پێشنیاری بکەین کە کۆمەڵگای جیهانی ئۆپەراسیۆنێکی خەساندن دژ بە ڕووسیا سەرپێبخات، لەڕێی فەرامۆشکردن و پەراوێزخستنیانەوە، هێندەی کە لە دەکرێت".\nوەک هەموو جارێک، ئەمجار و لێرەیشدا کێشەی دەروونشیکاری ئەوەیە کە گوتار و نیشتەنییە کولتوورییەکان فەرامۆس دەکات و تێیان ناگات، یان "دەروونشیکاری لە هیچ تێناگات"، وەک دووڵووز و گواتاری لە کتێبی "بەرەو ئەدەبیاتێکی کەمینە"کەیاندا دەنووسن. بەو پێیەی کێشەی ڕووسیا، بە تەنیا کێشەی چووکێک نییە کە لەناکاودا، بە دزییەوە، ڕەپ ببێت و وڵاتێکی نزیک خۆی لاقە بکات، بەڵکو سیمپتۆمی قەیرانێکی خودێتیی دوورودرێژە لە سەرلەبەری کولتوور و لەمسەر تا ئەوسەری مێژووەکەیدا؛ قەیرانیک، کە تێیدا هیچ بوارێک بۆ هیچ شێوازێکی "ئەویتربوون" و جیاوازی ناهێڵرێتەوە، لە پێناو پێکهێنانی "ئێمە"یەکی ئەبەدی، "هارمۆنییەتێکی گەردوونی"، "کۆمۆنەیەکی پڕۆلیتاری" یان "ڕووسیایەکی یەکگرتووی مێژوویی"دا کە هەموو ناوەوە و دەرەوەی خۆی لە گشتێتییە گشتگیرەکەیدا دەتوێنێتەوە. لێکدانەوەی ڕەمزیانەی بووکی ماتریۆشکا وەک سیمبوڵی نەتەوەیی ڕووس، زۆر بە ڕوونی ئەم قەیرانەی خودێتی دەخاتە ڕوو. چۆن چۆنی لە ماتریۆشکادا -کە ڕەمزی نەتەوەیی ڕووسەکانە و ئاماژکەیە بۆ ڕێزگرتنی گەورەتر و گشت، بەردەوامی و کۆڵنەدا و گەڕان بە دوای حەقیقەتدا- بووکی بچووک بەردەوام دەبێت بچێتە نێو بووکی گەورەترەوە و دەنیا لەناو ئەودا بەها، مانا و بوونێکی دەبێت، ئاوهایش جیاوازی، تاک و خودێتی دەبێت بچنە نێو گشتەکانەوە، ئاوهایش ئۆکرانیا و ناوچە ڕووسییە "پاش-سۆڤیێتییەکان" دەبێت لە هەناوی "ڕووسیای گەورەی مێژوویی"دا بتوێنەوە، ئەگەر نا بوونیان نابێت.\nپەلاماردانی ئۆکرانیا لەلایەن ڕووسیاوە، یان هەوڵی خواردن و هەرسکردنی ئۆکرانیا لە لایەن ڕووسیاوە، لە ڕاستیدا تەنیا ئاستی ماکرۆ و جیهانیی دیاردەی لەناوبردنی جیاوازی و ئەویترییە لە لایەن گشتە تۆتالیتارەکانەوە\nکە لە ساڵان و ماوەی پێشوودا، فۆڕمە بچووکتر و مایکرۆییترەکەیمان لە ناوچە و شوێنانی دیکەیش بینی. لەم بارەیەوە، دوو نمونەی لۆکاڵی هەن، کە لە کۆتایی ئەم وتارەدا، لە دوایین پەرەگرافدا، بە گونجاوی دەزانم بییانهێنمەوە یاد.\nنمونەی یەکەمیان، دیاردەی سەپاندن و چەسپاندنی چەند بەها و کۆدێکی کولتووریی "ماوی" و "ئۆجەلانی" بوو بەسەر ئەو ناوچانەدا کە ساڵانی پێشوو دەکەوتنە دەست هەندێک لە هێزە کوردییە کرێکارییە -بە حیساب- چەپەکانەوە، کە لە ئەنجامدا تەنیا دەگەیشتنەوە بە تواندنەوەی جیاوازی و "ئەویتربوون" لەناو گشت و ڕێکخستنێکی کۆمەڵایەتی-سیاسیی نوێدا. نمونەی دووەمیشیان، ئەو هەموو پڕوپاگەندە و هەرا کولتوورییە بوو کە بە بەکارهێنان و مۆبیلیزەکردنی ڕۆشنبیران و هونەرماندانی کوردستانی باشوور، لە سەروبەندی ڕیفراندۆمدا، لە لایەن سەرجەم حیزبەکانەوە، هێنرایە ئاراوە بۆ تواندنەوە و هەڵلووشینی سەرجەم جیاوازییەکان لە یەک ئاراستەی سیاسیدا، یان لە یەک بڕیاری سیاسیدا کە دواتر و پاش وەلانانی، نە باسکرایەوە و نە ئاوڕی جیدیی لێ درایەوە.\nAndrei Sinyavsky, Ivan the Fool: Russian Folk Belief (2007 by GLAS New Russian Writing, 2007)\nAndrei Sinyavsky, Soviet Civilization: A Cultural History (New York:\nLittle, Brown–Arcade, 1990)\nFyodor Dostoevsky, The Diary of a Writer (New York: George