هاوسه‌رگیری پێشوه‌خته له‌ناو كامپی ئاواره‌كان له‌كوردستان درێژه‌ی هه‌یه | نیقاش\nتاڵییه‌كانی ژێر خێمه نه‌یتوانیوه كۆتایی به‌و دابونه‌ریتانه بهێنێت كه ئاواره‌كان له‌گه‌ڵ خۆیان بۆ كه‌مپه‌كانیانی كوردستانیان گواستووه‌ته‌وه‌و ئێستاش رێژه‌یه‌كی زۆری هاوسه‌رگیری پێشوه‌خت تۆمار ده‌كرێت.\n26.01.2017 | سلێمانی\nزیکرا لەگەڵ ئەحمەد ( :وێنه هيمن حسن )\nئیمان داود كچێكی ئێزیدی ته‌مه‌ن چوارده ساڵه، هه‌شت مانگ پێش ئێستا له‌گه‌ڵ كوڕێكدا به‌ناوی سالم قاسم كه ساڵێك له‌خۆی گه‌وره‌تره هاوسه‌رگیری كردوه‌و له‌كه‌مپی ئاشتی نزیك سلێمانی نیشته‌جێن، ئه‌وان به‌قسه هه‌ندێجار باس له‌خۆشی هاوسه‌رگیرییه‌كه‌یان ده‌كه‌ن، به‌ڵام له‌روخساریاندا خه‌مبارییان پێوه دیاربوو وه‌ك ئه‌وه‌ی بڵێیت په‌شیمان بن.\nئیمان له‌ژێر خێمه‌یه‌كدا كه جگه له‌چه‌ند به‌تانی‌و دۆشه‌كێك هیچی تری لێ نه‌بوو به"نیقاش"ی وت "له‌ناو ئێمه‌دا كچ زوو به‌شوو ده‌درێت‌و ته‌نانه‌ت كوڕیش زوو ژنی بۆ ده‌هێنن، بۆ كچه‌كان هیچ هه‌ڵبژارده‌یه‌ك به‌ده‌ست خۆیان نییه، به‌س كوڕه‌كان باشترن".\nئه‌و كچه ئێزیدییه دان به‌وه‌دا ده‌نێت كه خۆشحاڵ نییه به‌هاوسه‌رگیرییه‌كه‌ی، وه‌كو خۆی ده‌یڵێت له‌به‌رئه‌وه نا كه هاوسه‌ره‌كه‌ی به‌دڵ نییه، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ته‌مه‌نی له‌ئاستێكدایه كه رووبه‌رووی چه‌ندین كێشه بووه‌ته‌وه.\nجگه له‌ئیمان‌و سالم ژماره‌یه‌كی زۆر كچ‌و كوڕ هاوسه‌رگیریان كردووه كه هێشتا ته‌مه‌نیان نه‌گه‌یشتووه‌ته ته‌مه‌نی ئاسایی بۆ هاوسه‌رگیری، زكره عه‌باس‌و ئه‌حمه‌د ئیبراهیم كچ‌و كوڕێكی عه‌ره‌بن له‌كه‌مپی عه‌ربه‌ت له‌نزیك سلێمانی له‌ته‌مه‌نێكی كه‌مدا ئه‌م پڕۆسه‌یه‌یان ئه‌نجامداوه.\nزكره‌و ئه‌حمه‌د كه ته‌مه‌نیان 15 ساڵ‌و 16 ساڵه خۆشحاڵن به‌هاوسه‌رگیریه‌كه‌یان‌و به‌شتێكی ئاسایی ده‌بینن كه به‌ر له‌ته‌مه‌نی ئاسایی هاوسه‌رگیریان كردوه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌ڵێن هاوسه‌رگیری ناوه‌خت كێشه‌و له‌مپه‌ڕی زۆری بۆدروستكردوون به‌تایبه‌ت له‌رووی ئابوری‌و شوێنه‌وه.\nهاوسه‌رگیری پێشوه‌خت به‌و هاوسه‌رگیرییه ده‌وترێت كه پێش ته‌مه‌نی (یاسایی) خوار 18 ساڵ ئه‌نجام ده‌درێت، ئه‌ویش به‌شوودانی كچانه به‌پیاوانی به‌ته‌مه‌ن یاخود هه‌ردووكیان پێش ته‌مه‌نی یاسایی یان ئافره‌تێكی به‌ته‌مه‌ن بۆ كوڕێكی پێش پێگه‌یشتوویی كه ئه‌مه‌یان كه‌متره.\nله‌هه‌ردوو كه‌مپی عه‌ربه‌ت‌و ئاشتی كه ده‌كه‌ونه رۆژهه‌ڵاتی شاری سلێمانییه‌وه 3 هه‌زارو 253 خێزان هه‌ن كه له16 هه‌زار 67 كه‌س‌و له‌عه‌ره‌ب‌و كوردو توركمان‌و ئێزدی پێكهاتوون.\nبه‌پێی توێژینه‌وه‌یه‌ك كه دوو مامۆستای زانكۆی سلێمانی (د. نه‌وزاد ئه‌حمه‌د، د. لوقمان سیوه‌یلی) به‌هاوكاری "رێكخراوی گه‌شه‌پێدانی مه‌ده‌نیه‌ت"و رێكخراوی (Minority Rights Group ) ئه‌نجامیانداوه‌و له‌سه‌ره‌تای مانگی كانوونی دووه‌می 2017 بڵاوكرایه‌وه، 2 هه‌زارو 143 كه‌س به‌شداری توێژینه‌وه‌كه‌یان كردووه، له‌و ژماره‌یه هه‌زارو 323 هاوسه‌رگیری ئاساییانكردوه كه به‌رێژه ده‌كاته 63%، هاوسه‌رگیری پێشوه‌ختیش 820 حاڵه‌ت بووه كه ده‌كاته %38 كۆی ئه‌و كه‌سانه‌ی هاوسه‌رگیریان كردووه.\nله‌كه‌مپی عه‌ربه‌ت 143 هاوسه‌رگیری ئاسایی هه‌بووه‌و 85 هاوسه‌رگیری پێشوه‌ختیش هه‌بووه، له‌كه‌مپی ئاشتی هه‌زارو 197 هاوسه‌رگیری ئاسایی بووه‌و 718 هاوسه‌رگیری پێشوه‌ختیش هه‌بوو، له‌كه‌مپی ئاشتیدا زۆرینه‌ی ئێزدیه‌كانن كه به‌رگری له‌و نه‌ریتی هاوسه‌رگیری پێشوه‌خت ده‌كه‌ن.\nوه‌ك شێخی ئێزییدیه‌كان باسی لێوه ده‌كات هاوسه‌رگیری پێشوه‌خت له‌پێش ئاواره‌بووندا زۆر زیاتر بووه، به‌ڵام به‌وته‌ی خۆی به‌هۆی خراپی باری ئابوری‌و نه‌بوونی شوێنی حه‌وانه‌وه ئه‌و پڕۆسه‌یه كه‌میكردوه.\nبه‌شێك له‌و هاوسه‌رگیریه پێشوه‌ختانه‌ی له‌و دوو كه‌مپه‌دا ئه‌نجامدراون به‌شێوه‌ی فره ژنی بوون، واته ئه‌و كچانه‌ی به‌ر له‌ته‌مه‌نی ئاسایی شویانكردووه به‌كه‌سانێك‌و بوونه‌ته ژنی دووه‌م یان سێیه‌م، ئه‌وه‌ش به‌جۆرێك بووه 70 كچ هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ پیاوێك كردووه كه ژنێك هه‌بووه‌و 15 حاڵه‌تیش كه پیاوه‌كه دوو ژنی هه‌بووه، ئه‌وه‌ش به‌پێی توێژینه‌وه‌كه.\nشێخ حیتۆ موراد شێخی ئێزیدیه‌كان له‌كه‌مپی ئاشتی باس له‌وه ده‌كات ئه‌وان هه‌ر له‌كۆنه‌وه هاوسه‌رگیریان بۆ كچ‌و كوڕی خوار 18 ساڵ كردوه‌و به‌وته‌ی خۆی هیچ كێشه‌یه‌كیان نه‌بووه.\nشێخ حیتۆ به"نیقاش"ی وت "له‌كۆنه‌وه له‌ناو ئێمه‌دا هاوسه‌رگیری پێشوه‌خت هه‌بووه، ئه‌مه‌ش كارێكی باشه، چونكه زوو ده‌كه‌ونه سه‌ر رێچكه‌ی ژیانی خۆیان‌و نه‌وه‌ی زیاتر ده‌خه‌نه‌وه، به‌ڵام ئه‌وه هه‌ر له‌ناو ئێمه‌دا وانییه له‌شاره‌كانی تری كوردستانیش ئه‌و دیاریده‌یه هه‌یه".\nئه‌و شێخه‌ی ئێزدییه‌كان باس له‌وه ده‌كات تائێستا كه‌مترین حاڵه‌تی جیابوونه‌وه هه‌بووه له‌ناو ئه‌و كه‌سانه‌ی پێشوه‌خته هاوسه‌رگیریان كردوه، به‌ڵام ده‌شڵێت كه ئه‌و كه‌سانه زیاتر توش لێكتێنه‌گه‌یشتن ده‌بن‌و دواتر له‌لایه‌ن شێخه‌كانه‌وه كێشه‌كانیان بۆچاره‌سه‌ر ده‌كرێت.\nكێشه‌كه ئه‌وه‌یه به‌هۆی داخراوی كۆمه‌ڵگای ئێزدییه‌كانه‌وه، ته‌نانه‌ت كچێك ئه‌گه‌ر رازیش نه‌بێت به‌ژیانی هاوسه‌رێتی ئاسان نییه داوای مافی خۆی بكات یان جیا ببێته‌وه، بۆیه رێژه‌ی جیابوونه‌وه كه‌مه.\nهاوسه‌رگیری پێشوه‌خت له‌و دوو كه‌مپه‌دا له‌ته‌مه‌نی 10 ساڵانه‌وه ده‌ستپێده‌كات تا ته‌مه‌نی 16 ساڵان، به‌ڵام زۆربه‌ی هاوسه‌رگیرییه پێشوه‌خته‌كانی ئه‌و دوو كه‌مپه له‌نێوان 13 بۆ 16 ساڵاندایه‌و دوو حاڵه‌تی 10 ساڵیشی تێدایه كه یه‌كێكیان عه‌ره‌ب‌و ئه‌وی تریان ئێزدییه.\nئه‌و كوڕ‌و كچانه‌ی له‌خوار ته‌مه‌نی 18 ساڵیه‌وه له‌ناو عه‌ره‌ب‌و ئێزیدیه‌كان هاوسه‌رگیری ده‌كه‌ن به‌ته‌نیا لای مه‌لا‌و شێخه‌كه‌یان له‌یه‌كتر ماره ده‌كرێن‌و له‌فه‌رمانگه‌كانی حكومه‌ت هیچ مامه‌ڵه‌یه‌كیان بۆ ناكرێت، چونكه به‌پێی یاسا كارپێكراوه‌كانی هه‌رێم هاوسه‌رگیری پێشوه‌خت قه‌ده‌غه‌كراوه.\nله‌توێژینه‌وه‌ی ئه‌و دوو مامۆستایه‌ی زانكۆدا هاتووه له‌كۆی ئه‌و كه‌سانه‌ی توێژینه‌وه‌كه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌نجامدراوه، هاوسه‌رگیری پێشوه‌خته له‌ساڵی 2014 رێژه‌كه‌ی %31 بووه، له‌ساڵی 2015دا ئه‌و رێژه‌یه زیادی كردوه بۆ %40، به‌ڵام له ساڵی 2016دا كه‌مبووه‌ته‌وه بۆ %29 ئه‌وه‌ش به‌هۆی نه‌بوونی پێداویستیه‌كانی ژیان بووه له‌كه‌مپه‌كاندا.\nپه‌یام سه‌لام به‌رێوه‌به‌ری كه‌مپی ئاشتی ده‌ڵێت ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌كه‌مپه‌كاندا هاوسه‌رگیری پێشوه‌ختیان كردووه داب‌ونه‌ریتی خۆیانه‌و پێش ئه‌وه‌ی ئاواره‌ش بن له‌شوێنه‌كانی خۆیان ئه‌م پڕۆسه‌یان ئه‌نجامداوه.\nپه‌یام سه‌لام به"نیقاش"ی وت "له‌ناو كه‌مپه‌كاندا هاوسه‌رگیری پێشوه‌خته هه‌یه، له‌ساڵانی رابردوو ئه‌و ژماره‌یه زۆر بوو، به‌ڵام ئێستا كه‌می كردووه، هۆكاری ئابوریش له‌پشت كه‌مكردنه‌كه‌وه‌یه".\nبه‌ڕێوه‌به‌ری كه‌مپی ئاشتی رونیده‌كاته‌وه كه ئه‌وان ناتوانن ناوی ئه‌و كه‌سانه‌ی هاوسه‌رگیری پێشوه‌ختیان كردووه لای خۆیان تۆماری بكه‌ن، چونكه به‌وته‌ی خۆی ناتوانن هیچ هاوكاریه‌كی پێشكه‌ش بكه‌ن به‌و پێییه‌ی ئه‌م جۆره هاوسه‌رگیرییه پێچه‌وانه‌ی بنه‌ما یاساییه‌كانه، به‌ڵام وه‌كو ئه‌و ده‌یڵێت ناتوانن رێگری له‌م كاره بكه‌ن.\nله‌هه‌مان رووه‌وه ئاشنا ره‌ئوف به‌ڕێوه‌به‌ری كه‌یسی تایبه‌ت به‌ئاواره‌كان له"رێكخراوی گه‌شه‌پێدانی مه‌ده‌نیه‌ت" به"نیقاش"ی وت "رۆژانه له‌كه‌مپه‌كاندا به‌ركه‌وتنمان هه‌یه له‌گه‌ڵ ئاواره‌كاندا چه‌ندین كێشه‌ی جۆراو جۆریان هه‌یه ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ هاوسه‌رگیری پێشوه‌خت، ماوه‌ی دوو ساڵه كاریان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ین هێشتا واز له‌و نه‌ریته ناهێنن".\nئاشنا ره‌ئوف ئاماژه به‌وه‌ش ده‌كات به‌شێك له‌و هاوسه‌رگیریه پێشوه‌ختانه‌ی له‌كه‌مپه‌كاندا كراون دوای ماوه‌یه‌ك شكست ده‌هێنێت‌و جیاده‌بنه‌وه ئه‌وه‌ش به‌هۆی كه‌می ته‌مه‌نیانه‌وه ئه‌زموونیان نییه‌و كێشه له‌نێوانیاندا روو ده‌دات، كه به‌وته‌ی ئه‌و، ئه‌م جۆره هاوسه‌رگیرییه له‌كه‌مپه‌كاندا وه‌ك جۆرێك له‌ئاره‌زووی لێهاتووه ماوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ یه‌كدا ئه‌بن‌و ته‌واو، بۆ ئه‌وه‌ش نموونه ده‌هێنێته‌وه كه 42 حاڵه‌تی جیابوونه‌وه تۆماركراون.\nده‌شڵێت "ئه‌م هاوسه‌رگیریه زیانی ده‌روونی‌و ته‌ندروستی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی لێده‌كه‌وێته‌وه‌و ئه‌وان له‌به‌ر كه‌می ته‌مه‌ن له‌گه‌ڵ یه‌كتر هه‌ڵناكه‌ن‌و هه‌ندێكیان په‌نایان بۆ خۆ كوشتن‌و ئازاردانی خۆیان بردووه".\nئه‌گه‌ر ژن ده‌هێنی یا شوو ده‌كه‌یت چاره لای ئه‌م پیاوه‌یه\nبه‌سه‌دان كوڕو كچ له‌كوردستان هیوایان به‌تاقه پیاوێكدا هه‌ڵواسیوه


زۆر به توندى ئه‌و هێرشه مووشه‌كييه سه‌ركۆنه ده‌كه‌ين كه دره‌نگانى شه‌وى ڕابردوو به شێوه‌يه‌كى ترسنۆكانه‌ى دڕنده، به بێ هيچ پاساوێك خه‌ڵك و ئارامى و سه‌قامگيريى هه‌ولێرى پايته‌ختى هه‌رێمى كوردستانى به ئامانج گرت.\nسوپاس بۆ خواى مه‌زن كه هيچ زيانێكى گيانى لێنه‌كه‌وته‌وه. هاوسۆزى هاووڵاتييانى خۆشه‌ويستى هه‌ولێرين كه له نيگه‌رانى و دڵه‌ڕاوكێدا كاتێكى سه‌ختيان به‌ڕێكرد. به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى ته‌حه‌دى و هه‌ڕه‌شه و مه‌ترسييه‌كان، ته‌بايى و يه‌كڕيزى و كارى پێكه‌وه‌يى له هه‌موو لايه‌ن و پێكهاته‌كانى كوردستان ده‌خوازێت.\nبه ئامانجگرتنى به‌و شێوه‌يه‌ى هه‌ولێر و دووباره‌بوونه‌وه‌ى، پێشهاتێكى ترسناك و پێشێلكردنى زه‌قى ئارامى و سه‌قامگيرى و سه‌روه‌ريى عيراقه و جگه له ئاڵۆزكردنى دۆخه‌كه و زيانگه‌ياندن به ئێستا و داهاتووى ته‌واوى عيراق، هيچ ئه‌نجامێكى ديكه‌ى نابێت.\nداوا له حكوومه‌تى فيدراليى عيراق و كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى ده‌كه‌ين به جددى له‌سه‌ر ئه‌م ده‌ستدرێژيانه بوه‌ستن و هه‌موو هه‌وڵێك بده‌ن تا چيتر ڕێگه نه‌درێت بێڕێزى به سه‌روه‌رى و سه‌قامگيريى وڵات و ئاسايش و ئاراميى هاووڵاتييانى بكرێت.\nهەولێر، هەرێمی کوردستان، عێراق (GOV.KRD)- رۆژی دووشەممە 14ی ئاداری 2022 مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە گەڵ سەرۆک وەزیرانی فیدراڵ مستەفا کازمی و شاندی یاوەری کۆبووەوە.\nلە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ دەربارەی هێرشی تیرۆریستی سەر شاری ھەولێر کرا و هەردوولا ھاوڕابوون لە سەر ئەوەی کە ئەمە ھێرش و دەستدرێژییەکی ئاشکرایە بۆ سەر سەروەری عێراق .\nسەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان جەختی لەوە کردەوە کە هەرێمی کوردستان هەمیشە خوازیاری پەیوەندییەکی دۆستانە بووە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ لە سەر بنەمای ڕێزگرتنی هاوبەش، هێرشی و پەلاماردانی هەولێریش دەستدرێژییە بۆ ئاسایش وسەقامگیری عێراق.\nسەرۆک وەزیرانی فيدرال ، ئاماژەی بەوەدا کە ئەم هێرشە قبوڵ کراو نییە و نامانەوێت خاکی عێراق ببێتە گۆڕەپانی ململانێ و ناکۆکی وڵاتان.\nلە تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا، گفتوگۆ دەربارەی بڕیاری دادگای فیدراڵی تایبەت بە کەرتی نەوت و گازی ھەرێمی کوردستان كرا و جەخت لە چارەسەرکردنی کێشەکان لە سەر بنەمای دەستوور کرایەوە.\nنيوه‌ڕۆى رۆژی دووشه‌ممه 2022/3/14 به‌ڕێز نێچيرڤان بارزانى، سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان، پێشوازى له به‌ڕێز مسته‌فا كازمى، سه‌رۆك وه‌زيرانى عيراقى فيدرال و شاندێكى باڵاى ياوه‌رى كرد.\nله كۆبوونه‌وه‌يه‌كدا وێڕاى دوايين پێشهاته سياسى و ئه‌منييه‌كانى عيراق، باسيان له هێرشى مووشه‌كيى به‌ره‌به‌يانيى رۆژی 13ى ئازار بۆ سه‌ر هه‌ولێر كرد كه دواتر سوپاى پاسدارانى ئێران به‌رپرسياريه‌تيى خۆيان له ئه‌نجامدانى ڕاگه‌ياند.\nهه‌ردوولا جه‌ختيان له‌وه كرده‌وه كه هێرشه‌كه پێشهاتێكى جددى و پێشێلكردنێكى زه‌قى سه‌روه‌ريى عيراقه و ده‌ستدرێژييه‌كه ئاسايش و ئارامى و سه‌قامگيريى ته‌واوى عيراق ده‌خاته مه‌ترسييه‌وه.\nبه‌ڕێز سه‌رۆك وه‌زيرانى عيراقى فيدرال دووپاتى كردوه كه ئه‌وان به نيگه‌رانييه‌كى قووڵه‌وه له هێرشه‌كه ده‌ڕوانن و گوتى ئه‌مڕۆ هاتووين تا له هه‌ولێر له‌گه‌ڵتان بين و وه‌ك پشتگيرييه‌ك بۆ هه‌رێمى كوردستان لێره‌ين. هه‌روه‌ها هيواى خواست كه هه‌ر كێشه‌يه‌ك هه‌بێت، به لێكگه‌يشتن چاره‌سه‌ر بكرێت.\nده‌رباره‌ى پاساوى بۆردۆمانه‌كه‌ش گوايه بنكه‌يه‌كى ئسرائيلى كراوه‌ته ئامانج، سه‌رۆك نێچيرڤان بارزانى ڕه‌تيكرده‌وه كه هيچ بنكه‌يه‌كى ئسرائيلى له هه‌رێمى كوردستان هه‌بێت و ئه‌و ده‌نگۆيه‌ى به پاساوێكى بێ بنه‌ما له قه‌ڵه‌م دا.\nسه‌رۆك نێچيرڤان بارزانى هه‌روه‌ها سوپاسى سه‌رۆك وه‌زيران كازمى كرد و سه‌ردانه‌كه‌ى به پشتگيرى و هاوسۆزى بۆ هه‌رێمى كوردستان له قه‌ڵه‌م دا. هه‌روه‌ها دووپاتى كرده‌وه كه هه‌رێمى كوردستان هه‌ميشه فاكته‌رى سه‌قامگيرى بووه و ده‌بێت، بايه‌خيش به په‌يوه‌ندييه‌كانى عيراق و هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ وڵاتانى دراوسێ ده‌دات.\nهه‌ردوولا جه‌ختيان له كارى پێكه‌وه‌يى و له‌وه كرده‌وه كه ئه‌نجامى لێكۆڵينه‌وه‌ى ليژنه‌ى هاوبه‌شى حكوومه‌تى فيدرالى عيراق و حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان بۆ ڕاى گشتى و هه‌موو لایه‌نه په‌یوه‌نداره‌کان ئاشكرا بكرێت و لێى ئاگادار بكرێنه‌وه.\nسه‌رۆك نێچيرڤان بارزانى ديدارێكى له‌گه‌ڵ وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌ى قه‌ته‌ر ئه‌نجام دا\nپاشنيوه‌ڕۆى ئه‌مڕۆ هه‌ينى 2022/3/11 به‌ڕێز نێچيرڤان بارزانى، سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان كه له‌گه‌ڵ ژماره‌يه‌كى به‌رچاوى سه‌ركرده‌كانى جيهان، به‌شدارى له كۆڕبه‌ندى ديپلۆماسيى ئانتاليادا ده‌كات، ئاماده‌ى ڕێوڕه‌سمى كردنه‌وه‌ى كۆڕبه‌نده‌كه بوو.\nله ڕێوره‌سمى كردنه‌وه‌ى كۆڕبه‌نده‌كه‌دا هه‌ر يه‌ك له به‌ڕێزان ڕه‌جه‌ب ته‌ييب ئه‌ردۆغان سه‌ركۆمارى توركيا، مه‌ولوود چاوشئۆغلو وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌ى توركيا و ئه‌نتۆنيۆ گۆتێرێس سكرتێرى گشتيى نه‌ته‌وه يه‌كگرتووه‌كان وتاريان پێشكه‌ش كرد.\nله وتاره‌كاندا تيشك خرايه سه‌ر ته‌حه‌دى و كێشه‌كانى جيهان، شه‌ڕ و پێكدانانى ڕووسيا و ئۆكراینا، دۆخى مرۆيى له ئۆكراینا، ڕۆڵى ديپلۆماسى و هه‌وڵه‌كانى چاره‌سه‌رى و كۆتاييهاتنى شه‌ڕ و پێكدادان، گرنگيى پاراستنى ئارامى و سه‌قامگيرى و گفتوگۆكانى ڤييه‌نا.\nهه‌ر له په‌راوێزى كۆڕبه‌نده‌كه‌دا سه‌رۆك نێچيرڤان بارزانى، ديدارێكى له‌گه‌ڵ به‌ڕێز شێخ محه‌مه‌د بن عه‌بدولڕه‌حمان ئال سانى، جێگرى سه‌رۆك وه‌زيران و وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌ى قه‌ته‌ر ئه‌نجام دا.\nله ديداره‌كه‌دا دوايين پێشهاته‌كانى دۆخى ئۆكراينا و كاريگه‌رييه‌كانى شه‌ڕ و لێكه‌وته‌كانى، په‌يوه‌ندييه‌كانى عيراق و هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ قه‌ته‌ر، دۆخى ئه‌فغانستان و ناوچه‌كه‌يان به‌گشتى تاوتوێ كرد.\nپەیامی سەرۆک نێچيرڤان بارزانى لە ساڵیادی ڕاپەڕیندا\nيادى ٣١ ساڵه‌ى ڕاپەڕینى شكۆدارى ئازاری ١٩٩١، به گەرمى لە خانەوادەی سەربەرزی شەهیدان و پێشمەرگە قارەمانەکان و هه‌موو کوردستانيیان لە ناوخۆ و دەرەوەی کوردستان پيرۆز دەکەم.\nڕاپەڕین دەربڕی خواست و باوەڕ و ئیرادەی پته‌وى گەلی کوردستان بوو له‌پێناو ژیان و داهاتوويه‌كى باشترى ئازاد و سەرفراز و ڕەتکردنەوەی ستەم و زۆرداريدا. بەرهەمی خەبات و قوربانیدانی پێشمەرگە و گه‌ل و جه‌ماوه‌رى ڕاپه‌ڕيو و يه‌كڕيزيى لایەنە سیاسییەکان و پێکهاتەکانی کوردستان بوو.\nڕاپەڕین دەروازەی واڵای گەلی کوردستان بوو بۆ قۆناغی نوێی خۆبەڕێوەبردن و دامەزراندنی دامەزراوە شەرعی و فەرمیيەکانی هەرێمی کوردستان کە پاش ئازادیی عیراق لە دەستووردا جێگیر کران، لە نێوخۆ و دنیای دەرەوەشدا بە فەرمی ناسران و مامەڵەيان لەگەڵدا دەکرێت.\nله‌م ياده‌دا دووپاتى ده‌كه‌ينه‌وه كه پاراستنی ئازادى و ده‌سكه‌وته‌كانى ڕاپه‌ڕين و مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان، ئەرک و بەرپرسیاريه‌تیی هاوبه‌شى هەموو کوردستانيیانە و وەفادارییە بۆ گیانی پاکی شەهیدان و هەموو قوربانیانی ڕێگای ئازادى.\nبا ئه‌م ياده هانده‌رمان بێت بۆ پته‌وكردنى زياترى گيانى ته‌بايى، پێكه‌وه‌يى، يه‌كڕيزى و قووڵكردنه‌وه‌ى پێكه‌وه‌ژيان و يه‌كترقبووڵكردن و لێبورده‌يى و كاركردن له‌پێناو ئه‌و ئامانجانه‌دا كه شه‌هيدانى ڕاپه‌ڕين و ته‌واوى شه‌هيدانى كوردستان گيانيان له‌سه‌ر دانا.\nوێڕاى دووپاتكردنه‌وه‌ى پابه‌نديمان به ئامانجه‌كانى ڕاپه‌ڕينه‌وه، به هيوا و ئومێد، به بڕوا و گه‌شبينييه‌وه بۆ داهاتوويه‌كى باشتر ده‌ڕوانين و به ڕێز و شكۆوه يادى شه‌هيدانى ڕاپه‌ڕين و ته‌واوى شه‌هيدانى کوردستان ده‌كه‌ينه‌وه.\nسه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان و وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌ى ئێران، دۆخى عيراق تاوتوێ ده‌كه‌ن\nئێواره‌ى ئه‌مڕۆ هه‌ينى 2022/2/18 هه‌ر له په‌راوێزى كۆنفرانسى ئاسايشى ميونشندا، به‌ڕێز نێچيرڤان بارزانى، سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان و به‌ڕێز حسێن ئه‌مير عه‌بدوڵڵاهيان، وه‌زيرى ده‌ره‌وه‌ى كۆمارى ئيسلاميى ئێران ديدارێكيان ئه‌نجام دا.\nله ديداره‌كه‌دا په‌يوه‌ندييه‌كانى عيراق و هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ كۆمارى ئيسلاميى ئێران و بواره‌كانى هاريكاريى هاوبه‌ش، دوايين پێشهاته‌كانى دۆخى سياسيى عيراق، پێشهاته‌كانى ناوچه‌كه به‌گشتى و گفتوگۆى ڤيه‌ننا له‌نێوان ئێران و وڵاتانى ڕۆژاوادا، تاوتوێ كران.\nهه‌ردوولا هاوڕا بوون له‌سه‌ر گرنگيى پاراستنى ئارامى و سه‌قامگيرى له ناوچه‌كه و هيوايان خواست پرۆسه‌ى سياسى له عيراق له به‌رژه‌وه‌نديى ته‌واوى پێكهاته‌كانى وڵاتدا به هاريكارى و لێكگه‌يشتنى هه‌مووان، ڕاسته‌ڕێ ببێت.\nپەڕەى 6 لەکۆى 276 پەڕەدا


رێگاي ئێوه تاگ: ئەردۆغان\nبرچسب زده شده با : ئەردۆغان\nهه‌رێمى كوردستان و پەنجرەی ئەردۆغان\nحوسنی مەحەلی، توێژەری پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و پسپۆڕی کاروباری تورکیا لە وتارێکدا کە لە ماڵپەڕی مەیادین کە بەریتانیا پاڵپشتی دەکات بڵاویکردووتەوە، ئاماژە بەوە دەکات، کە واشنتۆن و هاوپەیمانەکانی دەیانەوێت بۆ جێبەجێکردنی ئەجێندای خۆیان، هاوکاری واقیعی ئێستای عێراق بکەن بۆ بێزارکردنی ئێران و توندکردنەوەی فشارەکان بۆسەری، لەو چوارچێوەیەشدا ئەنقەرە سوود لەو بارودۆخە وەردەگرێت. لە بەشێکی وتارەکەیدا حوسنی […]\nداواکاری ئەمریکا بۆ رێکەوتنی نێوان کورد و تورکیا\nدۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ویلایتە یەكگرتووەكان ڕایدەگەیەنێت، حكومەتی توركیا و هێزە كوردییەكان لە سووریا ئامادەن رێكەوتنێكی ئاشتیانە ئیمزا بكەن و هەردوو لا رەزامەندی خۆیان بۆ ئەو مەبەستە نیشانداوە. ترەمپ لە دیدارێكدا لەگەڵ كەناڵی فۆكس نیوزـی ئەمەریكی،ئاشكرایكرد: بە توركەكانم ووتووە كە رێكەوتن لەگەڵ كوردەكان بكەن، بگەنە چارەسەرێكی ئاشتیانە، بەڵام ئەردۆغان ئارەزووی ئەمە ناكات. كوردەكانیش خواستیان بۆ ئەمە […]\n25 ئازار 2020\nئه‌لئه‌یووبی: ئه‌ردۆغان جینایه‌تی جه‌نگیی دژ به کورد ئه‌نجام داوه\nزه‌ید ئه‌لئه‌یووبی سه‌رۆکی ناوه‌ندی توێژینه‌وه‌ی ستراتێژیکی قودس له لێدوانێکدا ئاماژه‌ی به‌وه کرد که “ئه‌ردۆغان تاوانی شەڕی دژی کورد ئه‌نجام داوه” و گوتی: هه‌ندێک گرووپی سه‌ر به ئێخوانولموسلمین له سووریا له‌لایه‌ن تورکیاوه پاڵپشتییان لێده‌کرێت که به‌م پشتیوانییه‌ی تورکیا ئاسایشی عه‌ره‌به‌کانیش که‌وتۆته مه‌ترسییه‌وه. په‌ڕینه‌وه‌ی ئه‌م گرووپانه بۆ لیبیا له ڕێگای پشتیوانییه‌کانی ئه‌ردۆغانه‌وه ئه‌نجام ده‌درێت. سه‌رۆک کۆماری تورکیا […]\nکەمال کلیچدارئۆغلۆ سەرۆکی پارتی گەلی کۆماری لە تورکیا رایگەیاند: وڵاتانی رۆژئاوا ئاگری شەڕ لە ناوخۆی سوریا و لیبیا بە ئەردۆگان خۆش دەکەن. پوتین سیاسەتی تورکیا لە لیبیا دادەڕێژێت. ئێستاش (تورکیای ئەردۆغان) بوەتە بریکاری رشتنی خوێنی موسڵمانان ئۆغلۆ لە وتارێکدا لە ئەنقەرە رونیکردەوە، خوێنی موسوڵمانان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەڕژێت، ئەوانەشی چەک دابین دەکەن ئەمریکا و روسیان، […]\nئەنجامی رێککەوتنەکەی پوتین و ئەردۆغان\nرۆژی 22/10/،2019 ڤلادیمیر پوتين سەرۆكی رووسیا و رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا لە سوچی لێكتێگەیشتنێكیان لەبارەی سووریا واژۆكرد. ده‌قی یادداشتی لێكتێگه‌یشتنی توركیا و رووسیا (سوچی، 22ی ئۆكتۆبه‌ری 2019) 1-هه‌ردوولا پابه‌ندی خۆیان به پاراستنی یه‌كپارچه‌یی سیاسی و سه‌لامه‌تی هه‌رێمایه‌تی سووریا و پارێزگاری له ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی توركیا دووپاتكرده‌وه. 2- جه‌ختیان كرده‌وه له‌سه‌ر هه‌وڵه‌كانیان بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر […]\nتائێستا نیوملیۆن ئەندامی ئەکەپە كەمي كردووە\nجیابوونەوەی سەركردە و ئەندامانی ئەكەپە، رۆژ بە رۆژ لەزیادبووندایە، ئەمەش دوای ئەوەی هەردوو سەركردەی پێشووی ئەكەپە، (ئەحمەد داودئۆغلو و عەلی باباجان) دەستیان لە كار كێشایەوە و بەنیازن بەجیا پارتێكی تازە دابمەزرێنن. بەگوێرەی گوتەی بەرپرسێكی ئەكەپەش بێت، دەیان ئەندام و سەركردەی تری ئەكەپە خۆیان ئامادە كردووە، لە ئەكەپە جیا ببنەوە. *** ماڵپەڕی (رۆیتەرز) گفتوگۆی لەگەڵ چەند […]


بڕیاری داخستنی کەناڵی ڕۆژ تیڤی پەسەند کرا - Radio Sweden Kurdish - Radyoya Swêdê - ڕادیۆی سوید | Sveriges Radio\nبڕیاری داخستنی کەناڵی ڕۆژ تیڤی پەسەند کرا\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 3 juli 2013 kl 14.22\nئەم نیوەڕۆیە دادگای تێهەڵچوونەوەی دانمارک (hovrätt) ڕایگەیاند کەناڵی تەلەڤزیۆنی کوردی ڕۆژ تێڤێ تاوانبارە بە پیشێلکردنی یاسای تیرۆر لە دانمارک و بەو پێیە پەخشی تەلەفزیۆنی ڕۆژ تێڤێ قەدەغەیە و ئەو کۆمپانیایەی بەرپرسە لەو کەناڵە بە ملیۆنەها کرۆن تاوانە سزا دراوە.\nجێی باسە یەکێک لە دادوەرانی دادگاییەکە دژ بە بڕیاری داداگا پێی وا بووە کە داخستنی ڕۆژ تێڤی و سزادانی دەبێتە هۆی سنوردارکردنی ئازادی ڕادەربڕین لە دانمارکدا بەڵام زۆرینە لەگەڵ بڕیارەکەی دادگادا بوون. تا ئێستاش دیار نییە ئاخۆ سکاڵا دژ بەو بڕیارەی دادگای تێهەڵچوونەوە دەبرێتە دادگای باڵای دانمارکی یان نا.\nچاوەڕێ دەکرێت ئەم بڕیارەی ئەمڕۆی داداگای دانمارک باس و گفتوگۆکان لەسەر پرسی ئازادی ڕادەربڕین گەرم بکات کە هەر لەو کاتەوەی دادگاییەکان دژ بە ڕۆژ تیڤی دەستی پێ کرد واتا لە ساڵی 2005 ەوە گفتوگۆکان لە ناو دانمارک و دەرەوەی ئەو وڵاتە بەردەوام بووە بۆ نموونە لە نێو کوردەکانی سویددا.


👫 ئەحمەد بەهرامی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن May 24 2018 12:59AM\nهۆزانەوانێکی مناڵی گوندی ئێنگیجەی شاری مەریوانە. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 4 ✔ 72% ✍ س.ئـ. 24-5-2018 0:59:01\n📖 پەندی پیران و فەرمودەی ژیران کورتەباس\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 13 2019 11:54PM\nپەندی پیران و فەرمودەی ژیران نووسینی : ئەحمەدی ب [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 98% ✍ ز.س. 13-8-2019 23:54:09


By Hiwa Osman at 2:37 ص ليست هناك تعليقات:\nوانەیەك لە لەندەنەوە\nكاتێك لە تەلەڤزیۆنەوە تەماشای رووداوە ئاژاوەگێڕی و تاڵانكارییەكەی لەندەنمان دەكرد، یەكەم پرسیارمان ئەوەبوو كە پۆلیس لەكوێیە؟ ئیتر چۆن رێزیان لێدەگیرێت یان حیسابیان بۆ دەكرێت، ئەگەر ئەوان تەنیا تەماشا‌كەربن و هیچ نەكەن لەكاتێكدا پایتەخت دەسوتێنرێت و تاڵان دەكرێت.\nBy Hiwa Osman at 2:38 ص ليست هناك تعليقات:\nنەزانی بەهرەیە: پەندێكی ئینگلیزییە، زۆربەی كات لەو حاڵەتانەدا بەكاردێت بۆ تاك كە نایەوێت دەربارەی راستییە تاڵەكەی خۆی بزانێت و بەوشێویە مێشكێكی سافی هەیە، ئەمەش كاتێك راستە كە كاری ئەو كەسە بڵاوكردنەوەی زانیاری نەبێ.\nBy Hiwa Osman at 2:41 ص ليست هناك تعليقات:\nله‌گه‌ڵ هه‌موو بۆردوومانێكی نوێی ئێران، خه‌ڵكی كوردستانی عێراق و چاودێرانی بارودۆخی سه‌ر سنوور و سیاسه‌تی ئێران، زیاتر له‌وه دڵنیا ده‌بن كه ئه‌مه هیچ په‌یوه‌ندی به‌وه‌وه نییه كه ئێران له‌لایه‌ن چه‌ند هێزێكی نێو عێراقه‌وه هێرشی ده‌كرێته سه‌ر، به‌ڵكو زیاتر له‌به‌رئه‌وه‌یه كه ئێران ده‌یه‌وێت سنووری خۆی تاقیبكاته‌وه به‌رامبه‌ر به كورد، عێراق و ئه‌مریكا.\nBy Hiwa Osman at 2:50 ص ليست هناك تعليقات:\nئێمە و ئەوان!\nتاوەكو رۆڵی میدیا لە وڵاتانی دیكە نەبینین، ئەوە لەبیر دەكەین كە تێگەیشتنمان بەرامبەر رۆڵی میدیا و چۆنیەتی كاركردنی لە كۆمەڵگەدا، چەند لە ئاستێكی سەرەتاییدایە.\nBy Hiwa Osman at 2:53 ص ليست هناك تعليقات:\nئێران یان ئەمریكا\nئەو باسەی ئێستا سەبارەت بە داهاتووی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق و ئەو شێوازەی پێی بەڕێوەدەچێت، نموونەیەكی زەقە بەوەی كە بلۆكە سیاسییەكان چەند دوورن لە واقیع و چەند بێ توانان لە بینینی مەترسییەكان و هەڵسوكەوتكردن بەشێوەیەكی گونجاو لەبەرژەوەندی وڵاتەكەیاندا.\nكشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق بووەتە خاڵی ناكۆكی لەنێوان بلۆكە سیاسیەكانی عێراق و لەگەڵ ناكۆكییە نێوخۆییەكانی دیكە، ئێستاكە بووەتە مەسەلەیەكی دیكە بۆ خاڵگرتن لە یەكتری.\nBy Hiwa Osman at 2:54 ص ليست هناك تعليقات:\nBy Hiwa Osman at 3:00 ص ليست هناك تعليقات:


دیداری یه‌كێتی… بۆچی؟ – سنور میدیا\nساڵی 1975 كه سه‌رۆك مام جه‌لال و هه‌ڤاڵانی ده‌ستیان به خه‌باتی نوێی كوردایه‌تی كرد و یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستانیان دامه‌زراند، به ئامانجی روونه‌وه هێڵه گشتییه‌كانی بیڕوڕای یه‌كێتییان داڕشت. ئه‌و كاته، گفتوگۆی چڕی هه‌ڤاڵانی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ر بۆ ئه‌وه بوو كه یه‌كێتی بگاته گه‌ڵاڵه‌ی ستراتیجێكی پێشكه‌وتنخواز و دیموكرات و كوردانه له پێناو خزمه‌تكردنی گه‌لی كوردستان و روبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی سته‌م و تاوانه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی عێڕاق، به‌جۆرێك کە له توانایدا بێت گه‌لی كوردستان له نائومێدییه‌وه بگوازێته‌وه بۆ سه‌رده‌می نوێی و تێكۆشان، به‌م هیوایه‌وه له شه‌وه‌زه‌نگی نائومێدیدا چرای ئومێدی هه‌ڵكرد.\nسه‌رۆك مام جه‌لال له نامیلكه‌ی( یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان بۆچی؟) كۆبه‌ندی هیواو ئاواته‌كان، پرسیار و وه‌ڵامه‌كانی كرده رێنوێنی یه‌كێتییه‌كان و نامیلكه‌ی گیرفانی پێشمه‌رگه‌و كادیران و ئه‌ندامانی یه‌كێتی، هه‌ر له‌م نامیلكه‌یه‌دا شوناس و ئه‌ركی تێكۆشه‌رانی ناو یه‌كێتیشی دیاری كرد.\nدیاره له هه‌موو قۆناخێكی سیاسیدا، پرسیاری نوێ دێته ئاراوه‌و وه‌ڵامی یه‌كێتییانه‌ش هه‌ر ده‌بێ پڕ به‌پێستی ئه‌ركه‌كانی هه‌لومه‌رجی نوێ بێت. قۆناخی تازه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردستان پێویستی به پرسیاری تازه‌و وه‌ڵامی تازه‌ش هه‌یه.\nله هه‌موو وێستگه‌كانی كه‌مپینی هه‌ڵبژاردنه‌كانی كوردستان و عێڕاق و بۆنه‌كانی تری جه‌ماوه‌ریدا، له كاتی كۆبونه‌وه‌و گفتوگۆی هه‌ڤاڵانه‌شم له‌گه‌ڵ كادیر و دڵسۆزانی یه‌كێتی، رووبه‌ڕوی ئه‌م پرسیارانه ده‌بمه‌وه: یه‌كێتی چی پێیه بۆ دواڕۆژی كوردستان؟ پلان، ستراتیج و دیدگای چییه بۆ پرس و بابه‌ته هه‌مه‌جۆره‌كان؟ راسته یه‌كێتی مێژوویه‌كی پڕ شانازی و ده‌سكه‌وتی دیاری هه‌یه، كاروانێكی دورو‌درێژی شه‌هیدان و خه‌باتێكی هه‌مه‌لایه‌نی فیكری و سیاسی هه‌یه له سه‌رخستنی پرسی ره‌وای گه‌له‌كه‌ماندا، سه‌ركرده‌ی مه‌زنی وه‌ك مام جه‌لالی پێشكه‌شی كوردستان كردوه، له چه‌ندین بواری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و كلتوریدا ده‌ستپێشخه‌ر بووه، به‌ڵام هێشتا پرسیاری زۆر ماون كه یه‌كێتی چی پێیه بۆ دوارۆژ و ئاینده‌ی نه‌وه‌كانی داهاتوو؟ له‌هه‌مان كاتدا له واقعی ئێستادا كێشه راسته‌قینه‌كانی به‌رده‌م یه‌كێتی چییه و چۆن بتوانێ له هه‌موو ئاسته‌كاندا دونیابینی خۆی نوێ بكاته‌وه؟ یه‌كێتییه‌كان ده‌پرسن و هه‌قیشیانه، ئاخۆ ئیتر به چ دڵنیایی و متمانه‌یه‌كه‌وه پڕۆژه‌ی یه‌كێتی و ستراتیجمان بۆ(ئاشتی، دیموکراسی، مافی مرۆڤ و چاره‌ی خۆنوسین) سه‌ربخه‌ن؟\nپرسیاره‌كان كه لێمان ده‌كرا و خۆشمان له‌ناوخۆمان تاوتۆی ده‌كه‌ین، پرسیاری راست و ره‌واو به‌جێن. یه‌كێتییه‌كانیش ئه‌م پرسیارانه له خۆیان ده‌كه‌ن و به‌دوای وه‌ڵامدا ده‌گه‌ڕێن كه هه‌م درێژه‌ی رێگای تێكۆشانی چوار ده‌یه‌ی رابڕدوو بێت و هه‌میش ئاسۆی روونی دواڕۆژی گه‌له‌كه‌مان نیشان بدات. له‌م پێناوه‌دا  ئێمه دیالۆگ و دیداری چڕوپڕمان پێویسته بۆ ئه‌وه‌ی پێكه‌وه بیر له گه‌ڵاڵه‌یه‌كی پڕو ده‌وڵه‌مه‌ند و كاریگه‌ر بكه‌ینه‌وه. تا سه‌ره‌نجام شوناسی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی یه‌كێتیش رونترو جیاوازییه‌كانی به‌رچاوتر بێ بۆ هه‌مووان.\nبه‌شانازییه‌كی زۆره‌وه هه‌ڤاڵانم له مه‌كته‌بی سیاسیی و ئه‌نجومه‌نی سه‌كردایه‌تی ئه‌م ئه‌ر‌كه‌یان پێ سپاردم كه دیداری یه‌كێتی ساز بكه‌ین و سیاسه‌ت و دیدی یه‌كێتی له‌م قۆناغه نوێیه‌دا دیاری بكه‌ین له هه‌موو بواره‌كاندا، به‌نده‌ش داواده‌كه‌م هه‌موو هه‌ڤاڵانم هاوكار بن بۆ ئه‌وه‌ی پێكه‌وه شان بده‌ینه به‌ر ئه‌م ئه‌ركه حزبییه و جێبه‌جێی بكه‌ین.\n( دیداری یه‌كێتی) كه به په‌رۆشییه‌وه ده‌ستمان داوه‌تێ و مه‌به‌ستمانه له فراوانترین و به‌رزترین ئاستدا سه‌رپێی بخه‌ین. له‌م روانگه‌وەیه‌وه ده‌بێته دیداری خه‌مخۆری و هه‌وڵی یه‌كێتییانه‌یه بۆ نوێبونه‌وه‌و چاكسازی و به‌هێزكردنی پێگه‌ی یه‌كێتییه له هه‌موو ئاسته‌كان.\nهه‌ڤاڵان! راسته له كۆنگرەی چوار كه ناوی ((كۆنگره‌ی نوێبوونه‌وه ))بوو، گۆڕانكاری و نووێبونه‌وه له پێكهاته‌و هه‌ندێ له كاراكته‌ره‌كان كرا، به‌ڵام به‌داخه‌وه له‌به‌ر چه‌ندین هۆ، كۆنگره‌ی چواریش نه‌بووه هۆی نوێبوونه‌وه‌یه‌كی جه‌وهه‌ری و راسته‌قینه له فكر و دیدی سیاسیمان بۆ ئاینده‌و دواڕۆژی یه‌كێتی و وڵاته‌كه‌مان. بۆیه پێویسته ئه‌م دیداره نوێبوونه‌وه‌ی جه‌وهه‌ری و راسته‌قینه بكاته ئه‌ركی سه‌ره‌كی خۆی و په‌ره‌ی پێبدا، ئه‌م ئه‌ركه‌ش به‌لای منه‌وه چه‌ند حیزبییه ئه‌وه‌نده‌ش نیشتیمانی و ئه‌خلاقییه. چونكه بوونی یه‌كێتییه‌كی به‌هێز گره‌نتی پاراستنی ئازادییه‌كان و به‌دیهێنانی خواستی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكه، كه ئه‌وه‌ش نیشانه‌ی وه‌فاو پێزانینه بۆ خه‌باتی شه‌هیدان و ئه‌وانه‌ی له رابڕدوی خه‌باتی یه‌كێتی و كوردایه‌تیدا ره‌نجیان داوه‌و ماندو بوون.\nئه‌م دیداره بانگه‌وازێكی هه‌ڤاڵانه‌و نیشتمانییانه‌یه بۆ تاوتوێ كردنی واقعی ئێستای یه‌كێتی و ناسنامه‌كه‌ی، بۆ نوێكردنه‌وه‌ی گوتاری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و گه‌شه‌پێدانییه‌تی، بۆ ئه‌وه‌ی به دیدگایه‌كی نوێوه ئاماده‌بێت ئه‌ركه‌كانی سه‌رشاشنی جێبه‌جێ بكا و سه‌ره‌نجام باشتر خزمه‌تی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك و خاكی كوردستان بكات، بۆ سبه‌ینێیه‌كی باشتر كوردستانێكی ئاوه‌دان بۆ هه‌مووان، بێ جیاوازی، فه‌راهه‌م بكات.\nله‌م چواچێوه‌یه‌دا( دیداری یه‌كێتی) ده‌یه‌وێ چه‌ندین ته‌وه‌ری جێی بایه‌خی ئێستاو ئاینده‌ی حزبه‌كه‌مان، پێداویستی و كێشه‌و پێشهاته‌كانی كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان، ئه‌زموونی سیاسی گه‌له‌كه‌مان تاوتوێ بكات، چونكه پێشهات و گۆڕانكارییه‌كانی كۆمه‌ڵگا و سه‌رده‌م له ئاستی كوردستان و ده‌ره‌وه‌شدا ئه‌م هه‌وڵ و كۆششه تازه‌یه ده‌خوازێت. پێویستمان به‌وه‌یه له‌هه‌موو سێكته‌ره‌كاندا، دیدی نوێ و ده‌سپێشخه‌ری یه‌كێتییانه بێنینه كایه‌وه.\nهه‌ڤاڵان! با راشكاو بین و به كراوه‌یی قسه بكه‌ین، ئێمه‌ی یه‌كێتی ده‌مێكه تووشی چه‌ندین كێشه‌و گرفتی هه‌مه‌جۆر بوینه‌ته‌وه، كه زۆر جار باجی قورسمان له‌سه‌ری داوه، ئه‌گه‌ر بۆ داهاتوش به جدی ودڵسۆزانه هه‌وڵی چاره‌سه‌رو تێپه‌ڕاندنیان نه‌ده‌ین، دوور نییه توشی كێشه‌و گرفتی گه‌وره‌تر نه‌بین. جگه له‌وه‌ش دۆخی تازه‌ی كۆمه‌ڵگاو هه‌لومه‌رجی ئابوری و سیاسی وكۆمه‌ڵایه‌تی نوێ، پرسیارو كێشه‌و ئه‌رك و پێداویستی نوێی هێناوه‌ته كایه‌وه، كه وا ده‌خوازێ دوودڵ نه‌بین له گفتوگۆو راگۆڕینه‌وه بۆ ده‌ستنیشانكردنی كه‌موكوڕیه‌كان و دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌ره‌كان. بۆیه پێمان وایه دیالۆگ و گفتوگۆیه‌كی ڕاشكاوانه‌ی هه‌ڤاڵانی یه‌كێتیی له‌نێوخۆمان ، هه‌م گیانی هه‌ڤاڵێتیمان گه‌رموگوڕ ده‌كاته‌وه و هه‌میش جوانترین و به كه‌ڵكترین بیروباوه‌ڕه‌كان ده‌خاته خزمه‌ت ده‌سپێكردنه‌وه‌یه‌كی نوێی تێكۆشانمان.\nهه‌ڤاڵان! ئه‌م وتاره بۆ ناساندنی سروشتی دیداره‌كه‌و له‌هه‌مان كاتدا داواكارییه‌كه له هه‌مو‌و هه‌ڤاڵانمان له ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی وڵات بۆ ئه‌وه‌ی به‌شدارێكی كارا بن له ده‌وڵه‌مه‌ندكردنی و سه‌ره‌نجام له گه‌شه‌پێدان و نوێكردنه‌وه‌ی گوتاری سیاسیی و فیكری یه‌كێتی لە ده‌یه‌ی سێیه‌می ئه‌م سه‌ده‌یه‌دا: سه‌ده‌ی بیست و یه‌ك.\nهه‌ڵبه‌ت زیاتر له په‌نجه‌ره‌یه‌ك و پتر له رێوشوێنێكی كراوه هه‌یه تا بیروڕاكان له خزمه‌ت دیداره‌كه گه‌ڵاڵه ده‌بن و پێكه‌وه بیربكه‌ینه‌وه بۆ خزمه‌تی دیدو ستراتیجی نوێی یه‌كێتی.\nبه‌و ئامانجه، پیرۆزانه‌وه هیوادارین رێوشوێنی پێویست بگرینه به‌ر بۆ ئه‌وه‌ی دیداری یه‌كێتی ببێته دیداری گشت یه‌كێتییه‌كان.\nفه‌رمون له‌م وتاره‌وه هه‌ڵمه‌تێكی فراوان ده‌سپێبكه‌ین، پێكه‌وه كه‌سوكاری سه‌ربه‌رزی شه‌هیدان، پێشمه‌رگه وتێكۆشه‌رانی حزبایه‌تی و خه‌باتی پیشه‌یی و دیموكراتی خوێنكاران و لاوان، كچان و كوڕانی ئاینده‌خواز، رۆشنبیران و نوسه‌ران و ئه‌كادیمیانی ئه‌ندام و دۆستی یه‌كێتی، كه‌سایه‌تییه ئایینی وئابوریناس و وه‌ر‌زشوانی خه‌مخۆری كوردستان، كارێك بكه‌ین دیداره‌كه بكه‌ینه بۆنه‌یه‌ك بۆ جۆشدانه‌وه‌ی حزبایه‌تی راسته‌قینه له پێناوی ئامانجه دوورمه‌وداكانی حزبه‌كه‌ی مام دا. ده‌مه‌وێت هه‌موو هه‌ڤاڵان به‌شدار بن له دیاریكردنی سیاسه‌ت و دیدی یه‌كێتی.\nهه‌روه‌ها له‌م وتاره‌وه ده‌مه‌وێت سه‌كۆی دیداری یه‌كێتیتان پێ بناسێنم. جگه له كۆڕو كۆبونه‌وه‌كانمان، ئه‌م سه‌كۆیه‌ش ده‌كه‌ینه پردێكی په‌یوه‌ندی نێوانمان و زۆرترین دیدو پڕۆژه‌و بۆچونه‌كان كۆكه‌ینه‌وه و ئاماده‌ی بكه‌ین بۆ رۆژی دیداری یه‌كێتی كه له ئاینده‌یه‌كی نزیكدا كات و شوێنه‌كه‌ی دیاری ده‌كرێن.\nتا رۆژی دیداری یه‌كێتیی، به هیوای دیدار… بۆ پێشه‌وه\nسه‌رپه‌رشتیاری مه‌كته‌بی سكرتارییه‌تی سه‌رۆك مام جه‌لال


( کێن ئه‌وانه‌ی به‌ردی یاده‌وه‌ری به کۆله‌وه ده‌گرن )1 – Denegkan\n( کێن ئه‌وانه‌ی به‌ردی یاده‌وه‌ری به کۆله‌وه ده‌گرن )1\nbydawan\tDecember 2, 2010\tئەدەب\nخوێندنه‌وه‌یه‌که بۆ ده‌قێکی شاعیر ( عه‌باس ساڵح )\n( باشترین شت له گێتیدا ئه‌و که‌سه‌یه که دڵی مرۆڤی خۆش بوێ )\nبه بڕوای من،شیعر به ته‌نیا له‌ناو ماناکان و پێکهاته‌کانی زمان و میتافۆر و فه‌نتازیادا نابینینه‌وه،به‌ڵکو یاده‌وه‌ری و خه‌یاڵ،له ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ی خۆیدا،هه‌م شاعیر دروست ده‌کات هه‌میش ده‌قی زیندووی شیعر ده‌خوڵقێنێ،سه‌رجه‌م دیوانه‌کانی شاعیری ناوداری کورد( شێرکۆ بێکه‌س)ته‌ژییه له گێڕانه‌وه‌ی یاده‌وه‌رییه‌کان به زمانی شیعر،یاده‌وه‌ری ئه‌و ڕۆژ و شه‌وانه‌ی که له ته‌کیدا ژیاون وه‌ک (دایک و فایه‌ق بێکه‌س و شاخ و شه‌هید و هاوڕێ زیندووه‌کانی)کۆی ئه‌م مرۆڤ و یاده‌وه‌ریانه،هه‌م زمانی شیعر و هه‌میش شاعیری بردۆته ناو جوانترین ڕسته‌ی شیعره‌وه،ژبه‌ر هه‌ندێ یاده‌وه‌ری و شاعیر،دوو که‌ره‌سته‌ی گرنگن بۆ مانا دروسته‌کانی جوانی شیعر.به هه‌مان جۆر ڕۆژ و شه‌وه‌کانی شاعیر(عه‌باس ساڵح)هه‌مان ئه‌و ڕووداو یاده‌وه‌ریانه‌ن،که ناتوانێ به‌بێ ئه‌وان ئارام بگرێت و له به‌رامبه‌ریاندا ئۆقره بگرێ،ناچار له ڕێگه‌ی زمانی شیعره‌وه ڕۆژ و شه‌وه‌کان به شیعر ده‌نووسێته‌وه.یاده‌وه‌ری هه‌میشه و به‌رده‌وام،وه‌ک مرۆڤێک له ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ی بوون و هه‌ستماندا بوونی هه‌یه و بڕوانه‌که‌م،هیچ مرۆڤێک بتوانێ،به‌بێ یاده‌وه‌ری بژی،دوورترین و نزیکترین سه‌فه‌ری مرۆڤ،ئه‌و سه‌فه‌ره‌یه که به‌ناو ناخ و یاده‌وه‌رییه‌کانی خۆیدا ده‌یکات،کێ ده‌توانێ به‌بێ یاده‌وه‌ری بژی؟ له هه‌موو له‌حزه‌کانی ژیانی ڕۆژانه‌ی مرۆڤه‌کاندا به‌ریه‌ککه‌وتنێک هه‌یه،که زۆربه‌ی جاران ئه‌م به‌ر یه‌ککه‌وتنه،گه‌ڕانه‌وه‌یه بۆ یاده‌وه‌رییه‌کان،ئاوڕدانه‌وه‌یه له‌و سات و چر‌کانه‌ی که زه‌مه‌نێک به‌ر له ئێستا،ڕوویانداوه و حاڵی حازر بوونه‌ته به‌شێک له ژیانی ئێستا و داهاتوومان.شه‌ڕی هه‌ره گه‌وره‌ی ڕۆشنبیره به ئه‌زموونه‌کان،شه‌ڕی گواستنه‌وه‌ی خه‌یاڵ و یاده‌وه‌رییه‌کانی خودی خۆیانه،له‌گه‌ڵ به‌ستنه‌وه‌ی به واقیعه‌وه،به‌شێکی هه‌ره زۆری ده‌قه‌کانی وه‌ک( ڕۆمان،چیرۆک،شیعر )پڕن له‌و نیگا ته‌لیسماویانه‌ی که ژیانی ڕۆژا‌نه بۆی خوڵقاندوون،ئه‌و ده‌مانه‌ی یاده‌وه‌ری به‌رده‌می خه‌یاڵ و هه‌نگاوه‌کانی ته‌مه‌نمان ده‌گرێت،هه‌ست به ته‌نیایی و دابڕان ده‌که‌ین،ئه‌و کاتانه هێنده حه‌ساسن مرۆڤ به که‌مترین نیگا نوقمی خه‌یاڵ و ئه‌ند‌ێشه‌ی یاده‌وه‌رییه‌کانی ده‌بێت،تیۆدۆر که‌لیفه تیدس ووته‌نی(هه‌ستی ته‌نهایی فێری ئه‌وه‌ت ئه‌کات به ته‌نیشت دیواره‌کاندا بڕۆی،له خه‌ڵکی دوورکه‌ویته‌وه،له‌گه‌ڵ خۆتا قسه بکه‌ی 2 )قه‌سیده‌ی ( سه‌گێ به فریام ده‌که‌وێ ) له نووسینی ( عه‌باس ساڵح) گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و ساتانه‌یه که خودی شاعیر له یاده‌وه‌ریدا ماوه و له ئێستادا بۆته ده‌قێکی شیعر،شاعیر له گه‌رووی ماندبوونی سه‌گێکه‌وه،هه‌ست به نامۆ بوون و غه‌ریبی خۆی ده‌کات و ده‌یالۆژێک له‌ته‌کیدا ده‌خوڵقێنی و پرسیار ده‌کا و پێی ده‌ڵێ: قروسکه‌ت بێت ژیان بۆ هه‌ردووکمان یه‌ک مانای هه‌یه،غه‌ریبین هاوڕێ غه‌ریب،من عه‌وداڵی بۆن و به‌رامه‌ی دایکم و بۆڵه بۆڵی ئێوارانی باوکم و حه‌وشه‌که‌ی خۆمانم،تۆش سه‌وداسه‌ری نووزه‌ی تووتکه‌کانت،من یادی ئه‌و دارچناره ده‌که‌م که یه‌که‌مین دیدار و دوواین نیگام تیایدا گۆڕییه‌وه،فریام که‌وه منی قه‌له‌نده‌ر و تۆی ته‌نیا،په‌نامان ته‌نیا یاده‌وه‌ریی و بێدارییه،به دیار گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و کاتانه‌ی که ڕۆیشتن و ئیدی ناگه‌ڕێنه‌وه،ئه‌دی چیبکه‌ین هاوڕێ؟ژیان له‌م ئاڵۆزییه چۆن قووتار بکه‌ین(شارڵ بۆدلێر)ی شاعیر له‌دیوانی (گوڵی خراپه)ده‌یالۆژێک له‌گه‌ڵ(پشیله)3 ده‌خوڵقێنێ و پێی ده‌ڵێ:\n(پشیله‌ی جوان،به‌هێز و نه‌رم و ناسک\nکاتێکیش ده‌میاوێنی،به ئاسته‌م گوێمان لێ ده‌بێ،\nسه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی نه‌غمه‌که‌ی نه‌رم و پڕ نهێنییه،\nبه‌ڵام ده‌نگی یا هێمن که‌ره یا به مرخه،\nهه‌میشه قووڵ و زه‌نگین،\nئا له‌مه‌دایه نهێنی و سیحر و ئه‌فسوون.\nئه‌م ده‌نگه‌ی که زه‌نگوڵ زه‌نگوڵ داده‌چۆڕێ،\nناخی هه‌ره شه‌وه‌زه‌نگم پاکژ ده‌کاته‌وه،\nوه‌کو دێڕه شیعرێ غه‌رقم ده‌کات و\nچه‌شنی شه‌رابی عه‌شقیش دڵشادم ده‌کات )\nلێره‌وه بۆمان ده‌رده‌که‌وێت که هه‌ندێ له شاعیره‌کان،ئه‌گه‌ر چی ژیانیان تاڵیش بوو بێت خاوه‌نی جوانترین ساته‌کانی یاده‌وه‌رین.له‌م دوو ده‌قه شیعرییه‌دا بۆمان ئاشکرابوو یاده‌وه‌ری شاعیره‌کان،له سه‌رده‌مه‌کانی دێرینه‌وه تاکو ئێستا لێوانلێو بووه له شیعر.!\n1 – دێڕێکی نووسه‌ر و شاعیر ( جه‌مال غه‌مبار )ه .\n2 – تیۆدۆر که‌لیفه تیدس ڕۆمانی (وڵاتێکی نوێ له ده‌ره‌وه‌ی په‌نجه‌ره‌که‌مدا )وه‌رگێڕانی ( به‌یان ناسیح )\n3 – شارڵ بۆدلێر (گوڵی خراپه) وه‌رگێڕانی ( ئه‌حمه‌دی مه‌لا )\nPrevious ده‌وڵه‌تی کوردیی: خه‌ونی شاعیرانه\nNext سه‌گێ به فه‌ریام ده‌كه‌وێ


“رۆژانە دەیان هاوڵاتی مەدەنی لەعەفرین دەبنە قوربانی” - ئاوێنه\nرۆژنامەنوسێك لەعەفرینەوە: داوا لەگەلی كورد دەكەم باوەر بە میدیاكانی توركیا نەكەن\n“رۆژانە دەیان هاوڵاتی مەدەنی لەعەفرین دەبنە قوربانی”\nرۆژنامەنوسێك لەعەفرینەوە بە ئاوێنەی راگەیاند رۆژانە دەیان هاوڵاتی مەدەنی لەعەفرین دەبنە قوربانی، رەتیشیدەكاتەوە سوپای توركیا‌و چەكدارەكانی سوپای سوریای ئازاد و گروپە جیهادیەكانی نزیك لە توركیا توانیبێتیان كۆنترۆڵی تەواوی هیچ گوند‌و ناوچەیەكیان كردبێت.\nئاوێنە: رۆژنامەنوس، سەلام حوسێن، لەكانتۆنی عەفرینەوە دەڵێت “داوا لەگەلی كورد دەكەم باوەر بە هەواڵ‌و میدیا كانی توركیا نەكەن، چونكە راستیەكان دەشێوێنن، گەلی عەفرین گیانی بەرخودان‌و بەرگری زۆر بەرزە، راستە رۆژانە دەیان هاوڵاتی مەدەنی‌و ژن‌و منداڵ شەهید دەبن، بەڵام بەرگریكردن لەخاكی عەفرین لەو پەری بەهێزی دایە، راستە رۆژانە شەهید‌و بریندارمان هەیە بەڵام لەگەڵ ئەوەش باوەری بەهێزی گەل‌و شەرڤانان هەیە”.\nلەبارەی دەنگۆی داگیركردنی چەند گوند‌و ناوچەیەكی عەفرین لەلایەن داگیركەرانەوە ئەو وتی ” جگە لەسوپای توركیا 20 هەزار چەكداریی جیهادی ئیسلامی‌و سوپای سوریای ئازاد، گەمارۆی كانتۆنی عەفرینیان داوە، رۆژانە لە 7 میحوەرەوە پەلاماری عەفرین دەدرێت، لەگەڵ هەمو ئەمانەش بەردەوام تۆپخانە‌و فرۆكە جەنگیەكان بۆردومانی شەرڤانان‌و هاوڵاتیانی مەدەنی دەكەن، كەچی تا ئێستا دوژمنان نەیان توانیوە هێڵەكانی بەرگری شەرڤانانی هێزەكانی سوریای تیموكرات ببەزێنن”.\nئاماژە بەوەشدەكات هەریەك لەگوندەكانی “قۆرنێ، عەلبیسكێ، قەستەلی، خەلیل” شەری توندی تێدا رو دەدات، ئەو وتی “میدیاكانی توركیا باس لەگرتنی ئەو چوار گوندەی سەرسنور دەكەن، بەڵام راستیەكەی ئەوەیە تا ئێستا كەمن قسە بۆ ئێوە دەكەم ئەو گوندانە نە بەدەست شەرڤانانی هێزەكانی سوریای دیموكراتەوەیە نە بە دەستی داگیركەرانەوەیە، بەڵكو شەرێكی سەخت‌و بەهێز تێیاندا رو دەدات، كەنجان‌و ژنانی ئەو گوندانە چەكیان هەڵگرتوە‌و شانبەشانی هەڤاڵەكانیان لە هێزەكانی سوریای دیموكرات، روبەروی دوژمنان وەستاونەتەوە”.\nئاشكراشیدەكات، تەنها لەگوندەكانی دەوروبەری عەفرین شەرو روبەروبەروبونەوە هەیە، ئەو وتی “لەناو سەنتەری شاری عەفرین ژیان زۆر بەئاسایی بەرێوە دەچێت، بەبروا بون بەئیرادە‌و باوەری گەلی عەفرین‌و شەرڤانان سەركەوتن بەسەر دوژمنان بابەتێكی چاوەروانكراوە”. ئاماژە بەوەشدەكات گەلی عەفرین بەژن‌و پیاو هەمو لەئامادەباشیدان بۆ بەرگریكردن لە خاكەكەیان، ئەو كەسانەشی توانای هەڵگرتنی چەكیان نیە، بەجۆرێكی تر هاوكاری پێشكەش بە هێزەكانی بەرگریی دەكەن.


هەر ساڵێک یەکێک لەو چەندین دە هەنگاوەیە وا تەمەنی هەر مرۆڤێک هەڵی دێنێتەوە. ئەو هەنگاوانەی دونیایەک مانایان لەخۆیاندا بۆ ئێمە هەڵگرتووە. بۆیە سنووری نێوانیان باشترین بیانوویە بۆ ئەوەی ئێمە ئاوڕێک بدەینەوە لەو ساڵەی تێپەڕی، ئەوەی چمان کرد و چۆنمان بیرکردەوە و ئەو پلانانەی وا هەمانبوون چەندە سەریان گرت و چەندە لە گەڵ دۆخەکان دەهاتنەوە.\nبەڵام ئەم پێداچوونەوەیە لە راستیدا زۆر ئاسان نیە. چونکە ساڵەکان تەنیا پلان و ئەندێشە و رووداو نین، بەڵکو شتێکن زیاتر لەمانە. ساڵەکان خۆیشیانن. کاتن. کات، کە هێشتاکە یەکێک لە رازەکانی ژیانە و، لە خۆیدا وەک زەرفێکی گشتی هەموو شتەکانی لە خۆیدا راگرتووە. شتێک گەورەترو شمولی تر و واوەتر لە هەموو ئەو شتانەی وا لەودا جێیان دەبێتەوە.\nبۆیە کاتێک دەمانەوێ دابنیشین و بە ناو ساڵی تێپەڕبوودا شۆڕبینەوە، کات وەک ئەو فۆڕمە گشتییە لە گەڵ خۆی دەمانبا و وەها سەرنجمان رادەکێشێ کە بەتاڵ دەبینەوە لە پلان و ئەندێشە و رووداوەکان. کات، داگیرمان دەکا. وەک فۆڕمێکی گشتی لە خۆمان دەگرێ و، هەوڵ دەدا ئێمەیش بکا بە فۆڕمێکی گشتی.\nبەڵام سەرەڕای ئەم حاڵەتە فەلسەفییە، دیسان ئەو دەرفەتە هەیە بە ساڵی رابردوودا بچینەوە. ئەمەیش نەک تەنیا لەبەر خۆمان، بەڵکو لەبەر کەسانی تر، لەبەر ئەو مرۆڤانەی بە دەورمانەوە دەژین و ئەوانیش بەشێکی گرینگن لە بوون و لە ژیانی ئێمە، جا چ راستەوخۆ و چ ناڕاستەوخۆ.\nئەوەی ئێمە لە ساڵی رابردوودا چۆن پەیوەندیی خۆمان لە گەڵ ئەوان پێناسە کرد و وەک بوونەوەرێکی کۆمەڵایەتی هەستمان بە چ ئەرک و پێناسەیەک کرد لە خۆماندا سەبارەت بەوان.\nگەر هەموومان بەشێک لە چرکە ساتەکانی نێوان ساڵی کۆن و نوێ بکەینە کوانوویەک بۆ هەڵگیرساندنی ئەم بیرە، رەنگە سەرەتایەکی باش بێت بۆ ئەوەی پێکەوە بەرەو کۆمەڵگا و ژیانێکی باشتر هەنگاو هەڵبێنین.\n١ یانواری ٢٠١٦


ته‌فسیری ئایه‌تی حه‌وته‌م و هه‌شته‌مى سوره‌تی (المجادلة)\nئایه‌تی حه‌وته‌م و هه‌شته‌م\n(أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَى ثَلاثَةٍ إِلاَّ هُوَ رَابِعُهُمْ وَلا خَمْسَةٍ إِلاَّ هُوَ سَادِسُهُمْ وَلا أَدْنَى مِن ذَلِكَ وَلا أَكْثَرَ إِلاَّ هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ * أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُولِ وَإِذَا جَاؤُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ وَيَقُولُونَ فِي أَنفُسِهِمْ لَوْلا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِمَا نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمَصِيرُ).\nواتە: مه‌گه‌ر نازانیت كه خوای گه‌وره ده‌رباره‌ی هه‌رچی له ئاسمانه‌كان و زەو‌یدا هه‌ن ده‌زانێت چین و كێن، سێ كه‌س پێكه‌وه چرپه‌بكه‌ن ئاگای لێیانه چونكه چواره‌میان ئه‌وه، پێنج بن شه‌شه‌میان ئه‌وه، له‌وانه كه‌مترین یان زیاتر هه‌ر خوای گه‌وره‌یان وه‌لدایه، له‌هه‌ر كوێیه‌ك بن، پاشان كارو كرده‌وه‌كانیان له رۆژی قیامه‌تدا ده‌خاته‌وه به‌ر ده‌ست، خوای گه‌وره زانیاری ته‌واوی به هه‌موو شتێك هه‌یه. (٧) مه‌گه‌ر نابینیت ئه‌وانه‌ی رێی چرپه چرییان لێگیرابوو، كه‌چی هه‌رده‌كه‌ونه‌وه ئه‌و جۆره چرپه‌چرپه‌ی لێیان قه‌ده‌غه‌كرابوو! چرپه‌ی گوناح و تاوان و ده‌ستدرێژیی كردنه، چرپه‌ی یاخیبوونه له فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ .. كه دێشنه لات واسڵاوت لێناكه‌ن كه خوای گه‌وره فه‌رمانی به‌و سڵاوه داوه و خۆشی وا ده‌یكات كه (السلام علیك)ـه، له‌وان به‌جۆرێكی تر سڵاو ده‌كه‌ن (ده‌ڵێن:السام علیك: واته: مه‌رگت بگاتێ) له دڵی خۆشیاندا ده‌ڵێن تۆ بڵێیت: به‌م جۆره سڵاوه (دوعا لێكردنه‌ی) لای خوای گەورە گوناحبار ببین و خوای گه‌وره سزامان بدات له‌سه‌ریی؟! ئه‌وانه چاره‌نووسیان دۆزه‌خه، دۆزه‌خ له عه‌وه‌یان دێت، ئه‌وانه خراپترین چاره‌نووسیان ده‌بێت. (٨)\nخوای گه‌وره دوای ئه‌وه‌ی چه‌ند جار له ئایه‌ته‌كانی پێشوودا جه‌ختی له‌سه‌ر زانینی خۆی كرده‌وه‌و نیشانییدا كه وه‌كو کە بیسه‌رو بینه‌ری هه‌موو شتێكه، ئاگای لە هه‌موو حاڵه‌ت و ره‌فتارێكیشه، لێره‌دا باس له‌چرپه ده‌كات. لە دواندنی به ئەسپایی.. چرپه‌ی خێرو چرپه‌چرپه (سرته‌سرت)ی پلان و پیلان و دووزمانی و ئاژاوه‌گێڕان.\nده‌فه‌رموێ: مه‌گه‌ر نازانێت كه خوای گه‌وره زانیاری به هه‌موو شتێك هه‌یه كه له ئاسمانه‌كاندان، هه‌روه‌ها هه‌موو شتێك كه له زه‌ویدایه (سه‌ر زه‌وی و توێژاڵ و ناخی) هه‌ر چرپه‌چرپێكیش له نێوان كه‌سانێكدا بكرێت، خوای گه‌وره پێی ده‌زانێت و تۆماری ده‌كات، خێر بێت یان شه‌ڕ. نهێنی و رازدركاندنی ئه‌سپایی وچرپەی سێكه‌س بێت هه‌ر ده‌زانێت و تۆماری ده‌كات، چونكه خوای گه‌وره به زانستی خۆی چواره‌میانه‌و وه‌لیاندایه. پێنج كه‌س بن خوای گه‌وره شه‌شه‌میانه‌و قسه‌كانیان ده‌بیستێت و هه‌واڵ ده‌داته پێغه‌مبه‌رانی سه‌لامی خوایان لێ بێت. له‌و ژماره ناوبراوانه كه‌متر بن یان زیاتر هه‌ر خوای گه‌وره‌یان وه‌لدایه. له هه‌ر كوێ بن، له هه‌ر كاتێكدا بن. هه‌ر كه‌سێك بن و له هه‌ر حاڵه‌تێكدابن. هه‌ر چه‌نده به ئه‌سپایی به گوێی یه‌كترییدا بچرپێنن خوای گه‌وره پێی ده‌زانێت و له‌سه‌ریان تۆمار ده‌كات، تا له رۆژی قیامه‌تدا بیخاته‌وه به‌رده‌ستیان. له كۆتایی ئایه‌تی حه‌وته‌میشدا جه‌ختكردنه‌وه‌یه‌كی تر له په‌یبردن و زانینی هه‌موو شتێك دەکاتەوەو باس له سیفه‌تی (علیم)ێتی خوای گه‌وره دەکاتەوە.، ده‌فه‌رموێ: (إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ) خوای گه‌وره -به ته‌ئكید- په‌ی به هه‌ر هه‌موو شتێكی (وجود) ده‌بات و هه‌موو شتێكیش ده‌رباره‌یان ده‌زانێت. ئه‌مه‌یه مانای (صیغة المبالغة)ی (علیم) كه ناوی بكه‌ره‌كه‌ی (عالم)ـه.\n- ناوی بكه‌ر (اسم فاعل) ده‌شێت یه‌كجار بێت، وه‌كو (السَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ) بەڵام ئه‌گه‌ر دزییه‌كه‌ی كرد به پیشه، بوو به پسپۆڕو زۆر شاره‌زای ئیتر ده‌بێته (صیغة المبالغة) كه له سه‌ر وه‌زنه‌كانی (فعیل، فعال، فعول . هتد) وه‌كو:\n-عالم/علیم، قادر/قدیر، فاهم/فهیم.\n-صابر/صبار، ساحر/سحار، سامع/سماع.\n-صابر/صبور ، كاتم/كتوم، صادق/صدوق.\n- ئیبنو كه‌ثیر رحمه‌الله ده‌فه‌رموێ: (زیاتر له زانایه‌ك كۆڕا (ئیجماع)ی عه‌قیده ناسان و زانایانی نه‌قڵ كردووه كه مه‌به‌ست له‌م وه‌لبوونه‌ی خوای گه‌وره (هُوَ مَعَهُمْ) وه‌لدا بوونه به زانیاری و زانینی خۆی پاشانیش خۆی (ئیبنو كه‌ثیر) ده‌فه‌رموێ: (و لا شك في ارادة ذلك) واته گومان له‌وه‌دا نییه كه مه‌به‌ست لێی ئه‌وه‌یه.\nئه‌م به مه‌زن و دژوارو هه‌ستیاردانانه‌ی چرپه‌كردن و په‌ی پێبردنی خوای گه‌وره‌و ئاگالێبوون و تۆمار كردن و هێنانه‌وه پێشه‌وه‌ی له قیامه‌تدا وه‌كو پێشه‌كی و ده‌روازه‌و رێڕه‌وی ناوه‌رۆكی ئایه‌تی دوانزەیە، كه ده‌فه‌رموێ:\n(أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَتِ الرَّسُولِ وَإِذَا جَاؤُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ وَيَقُولُونَ فِي أَنفُسِهِمْ لَوْلا يُعَذِّبُنَا اللَّهُ بِمَا نَقُولُ حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمَصِيرُ) (٨)مه‌گه‌ر نابینیت ئه‌وانه‌ی رێی چرپه چرییان لێگیرابوو، كه‌چی هه‌ر ده‌كه‌وتنه‌وه ئه‌و جۆره چرپه‌چرپه‌ی لێیان قه‌ده‌غه كرابوو! چرپه‌ی گوناح و تاوان و ده‌ستدرێژیی كردن، چرپه‌ی یاخیبوون له فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.. كه دێشنه لات وا سڵاوت لێناكه‌ن كه خوای گه‌وره فه‌رمانی به‌و سڵاوه داوه كه (السلام علیك)ـه. بەڵام ئه‌وان به جۆرێكی تر سڵاو ده‌كه‌ن (ده‌ڵێن: السام علیك: واته: مه‌رگت بگاتێ) له دڵی خۆشیاندا ده‌ڵێن تۆ بڵێیت به‌م جۆره سڵاوه (دوعا لێكردنه‌ی) لای خوای گەورە گوناحبار ببین و خوای گه‌وره سزامان بدات له‌سه‌ریی؟! ئه‌وانه چاره‌نووسیان دۆزه‌خه، دۆزه‌خ له عه‌وه‌یان دێت، ئه‌وانه خراپترین چاره‌نووسیان ده‌بێت.\nزۆر ئه‌هلی ته‌فسیر ده‌فه‌رموون ئه‌مه باسی جوله‌كه‌كانی مه‌دینه‌یه كه له‌سه‌ره‌تای دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌ت و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌دینه‌دا فاكوفیك و چرپه‌چرپ و جرتوفرتیان له ناو خۆیان و له‌گه‌ڵ دوژمنه‌كانی ئیسلامدا زۆر بوو. ته‌نانه‌ت موسوڵمان هه‌بوو كه ده‌یبینن وا پێكه‌وه خه‌ریكی چرپه چرپن و له سه‌ر رێگاكانیاندا مۆڵ ده‌بن، له ترس و سڵكردنه‌وه‌یدا رێی خۆی ده‌گۆڕی. تا چه‌ندین جار ئه‌مه له چه‌ندین موسوڵمان دووباره بۆوه، ئیتر پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هۆشداریی دانێ، كه ئه‌م ره‌فتاره گومانلێكراوه‌یان كۆتایی پێ بهێنن. بەڵام دیاره كه وازیان لێ نەهێناو هه‌ر به‌رده‌وام بوون له‌سه‌ریی. ئه‌وه‌ش داب ونه‌ریتێكی نه‌وه به‌نه‌وه‌ی جوله‌كه‌یه، كه دەسەڵاتدار نه‌بن، هه‌روه‌ها ره‌فتاری ترسنۆكی و فیتنەگێڕیی خه‌ڵكانی تریشه كه له‌به‌ر (حه‌یانه‌چوون) یان (سزانه‌دران) یان (فه‌زح نه‌بوون)ی قسه‌و قسه‌ڵۆكیان، یان بۆ (به‌ڕێكردنی ناحه‌قی) و چه‌واشه‌كاریی و چاوبه‌ستكردن له چرپه بۆ كراوان ئه‌م شێوازه ده‌گرنه به‌ر. دیاره ئه‌مه‌ش له‌و سه‌رده‌مه ناسكه‌ی سه‌ره‌تای دەسەڵاتی ئوممه‌تدا له مه‌دینه بووبووە دیارده‌یه‌كی دزێوو پشێویهێن. بۆیه ئایه‌ته‌كه‌ش به شێوازی پرسیاری نكووڵی لێكردن ده‌فه‌رموێ: مه‌گه‌ر ئه‌وانه نابینیت كه به‌رهه‌ڵستی چرپه چرپی پیلانگێڕیی و خراپه‌یان لێكرابوو، كه‌چی هه‌ر دێنه‌وه سه‌ریی و چرپه‌ی گوناح و تاوان و ده‌ستدرێژیی بۆ سه‌ر موسوڵمانان و دژایه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌كه‌ن، كه دێشنه لات سڵاوی وات لێناكه‌ن كه شێوازی خوای گه‌وره‌یه له پێغه‌مبه‌رەکەی صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، دێن وسڵاوه‌كه (كه السلام علیكم)ـه وسڵاوی خوای گه‌وره‌یه و سڵاوی پێغه‌مبه‌ران و پیاوچاكه‌نه‌و له قیامه‌تیشدا سڵاوی به‌هه‌شتیه‌وانانه، ئه‌مان ده‌یگۆڕن بۆ دوعای شه‌ڕخوازیی وده‌ڵێن (السَّامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ) واته: مه‌رگت بێته‌سه‌ر!\nمه‌سرووق له خاتوو عائیشه‌وه خوا لێی رازی بێت ده‌گێڕێته‌وه: (جَاءَ نَاسٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا: السَّامُ عَلَيْكَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ، فَقُلْتُ: السَّامُ عَلَيْكُمْ، وَفَعَلَ اللَّهُ بِكُمْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَهْ يَا عَائِشَةُ، فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لا يُحِبُّ الْفُحْشَ وَلا التَّفَحُّشَ، فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلَسْتَ تَرَى مَا يَقُولُونَ؟ قَالَ: أَلَسْتِ تَرَيْنَ أَرُدُّ عَلَيْهِمْ مَا يَقُولُونَ؟ أَقُولُ: وَعَلَيْكُمْ) وفي روایة (إِنَّهُ يُسْتَجَابُ لَنَا فِيهِمْ، وَلا يُسْتَجَابُ لَهُمْ فِينَا) واتە: چه‌ند كه‌سێك له جولەکە‌كان هاتنه خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و له جێی سڵاو ووتیان: مه‌رگت له‌سه‌ر بێت باوكی قاسم (أبولقاسم: كونیه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوایه صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) ریوایه‌ته‌كه ده‌فه‌رموێ: عائیشه، خوا رازی لێی بیت فه‌رمووی مه‌رگ و زه‌م و له‌عنه‌تی خوا له ئێوه بێت. پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمووی هۆ عائیشه، خوای گه‌وره جنێودان و جنێوده‌رێتی پێناخۆشه، خاتووعائیشه خوالێی رازی بێت ده‌فه‌رموێ: عه‌رزم كرد مه‌گه‌ر نه‌تبیست ووتیان السَّامُ عَلَيْكَ؟ پێغه‌مبه‌ر خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رموی: دوعای ئێمه له‌وان گیرا ده‌بێت، دوعای ئه‌وان له ئێمه گیرا نابێت.\nسه‌رباری ئه‌م بێ ئه‌ده‌بیه یان گه‌لۆریی و نه‌فامێتی، یان گوێنه‌دان به داب ونه‌ریت، زۆر چاوقایمانه، زۆر بێ ئابڕووانه ده‌ڵێن: تۆ بڵێیت خوای گه‌وره له‌سه‌ر ئه‌م جۆره سڵاوكردنه‌مان لێی سزامان بدات؟! له به‌دجنسی خۆیانه‌وه‌و له‌عه‌قیده باتڵه‌كه‌یانه‌وه (كه گوایه جولەکە گه‌لی هه‌ڵبژارده‌ی خوا -شعب الله المتخار-ن) له‌و باوه‌ڕه‌دا نین كه ئه‌مه‌یان به گوناح له‌سه‌ر بنوسرێت! ره‌نگه چاوه‌ڕوانی پاداشتیش بووبن! وه‌كو شیعه‌ی كه‌لـله‌پووت كه جنێودانیان به سه‌یدنا ئه‌بوبه‌كر و سەیدنا عومه‌رو سەیدنا عوسمان و باقی ده مژده دراوه‌كه‌و خالیدی كوڕی وه‌لیدو خاتوو عائیشه‌و خاتووحه‌فصه خوالێ یان رازی بێت، یان بە هه‌موو یاوه‌رانیان، جگه له حه‌وت یان نۆیان، كردۆته دوعاو چاوه‌ڕوانی پاداشتیش ده‌كه‌ن له‌سه‌ریی.. اخزاهم الله.\nبەڵام خوای گه‌وره ده‌فه‌رموێ: دۆزه‌خیان به‌سه، هه‌ر ده‌چنه ناوی و نیشته‌جێبوونی زه‌لیلانه‌و سزاو ئه‌شكه‌نجه‌ی دۆزه‌خ ده‌بێته چاره‌نووسیان. خوالاماندا.\n- خوای په‌روه‌ردگار هزرو هۆش، هه‌ست و دڵ، سه‌رنج و بیركردنه‌وه به‌ره‌و زانستی بێ سنوری خۆی راده‌كێشێت. به‌ره‌و زانینی هه‌رچی له ئاسمانه‌كان و زه‌ویدایه، به دیارو نادیارییه‌وه، زانراوو نه‌زانراویه‌وه، به گه‌وره بچووكییه‌وه، ئه‌وی له‌سه‌ر زه‌وی و بن زه‌وییه، ئه‌وی له گه‌ردوونی به‌رفراواندایه، ئه‌وی له‌بزاوتدایه و ئه‌وی ئۆقره‌ی گرتووه!! له‌م جیهانه به‌رفراوانه‌وه هزرو دڵ وهۆش سه‌رنج راده‌كێشێته‌وه بۆ سیفەتەکانی خۆی. بۆ بیستن و زانین و تۆماركردنی چرپه‌و سرته‌و دواندنی ئه‌سپایی.. بۆ زانینی مه‌به‌ستی دڵ ونیازی خراپه‌كاریی. كه له سه‌ریان تۆمار ده‌كات و دوایی له قیامه‌تدا ده‌یخاته‌وه پێش چاویان. ئه‌وان بیریان چۆته‌وه، بەڵام خوای گه‌وره هه‌ژماری كردووه. یه‌ك یه‌ك ده‌یخاته‌وه به‌رده‌ستیان.\n- دڵی زیندووی خواناس گه‌وره‌یی و مه‌زنیی خوای گه‌وره هه‌ست پێ ده‌كات و هۆشدارییه‌كی هۆشیارانه‌ی لا ده‌بێته چاودێری زاتیی. كه خوای گه‌وره له هه‌موو كات و شوێنێكدا، له هه‌موو حاڵه‌ت و ره‌فتارێكدا وا وەل ئه‌م موسوڵمانه‌دا! ده‌یبینێت، له‌گه‌ڵ كێشه‌كانیدایه‌و چاره‌سه‌ری ده‌داتێ، ئاگای له چرپه‌و هه‌ست و نه‌ستێتی. ئەم له‌گه‌ڵ دووكه‌سدا بێت خوای گه‌وره سێیەمیانە، له‌گه‌ڵ كه‌مترو زیاتر بێت خوای گەورە وه‌لیاندایه.. دڵ و هزرو هۆشی خواناسیی ته‌قواكار ئەم وەلداب وونە به جۆرێكی تر وه‌رده‌گرێت، دڵی راده‌چه‌نێ، گیانی ده‌له‌رزێ، دەبێتە چاودێری به ئاگای ره‌فتاری خۆی. هه‌موو موسوڵمانێك باوه‌ڕی وایه و ده‌ڵێ خوای به‌ئاگا ئاگای لێمه، ده‌مبینێت. بەڵام دینداری سه‌ر ڕاست ئه‌م زانینه‌ی هه‌ر وه‌كو مه‌عریفه‌یه‌كی ناو ناخی خۆی لا نه‌چه‌سپیووه، كه عه‌قیده‌كه‌یه‌تی، به‌ڵكو وه‌كو هه‌ستێكی ته‌قواكاریی زیندوو ئاڕاسته‌ی ده‌كات.. ئه‌مه ئه‌و هه‌سته‌یە کە ئەم دیدو تێڕوانینە عەقائیدییە له دڵ و هزروهۆشدا دروستی ده‌كات: (هُوَ مَعَهُمْ أیْنَ مَا كَانُوا).\n- هه‌ر ئه‌وه‌نده نییه كه وه‌لیاندایه‌و چرپه‌و رازو نیازی په‌نهانیان ده‌بیستێت و تۆماری ده‌كات، به‌ڵكو له رۆژی قیامه‌تدا پێیان راده‌گه‌ێنێته‌وه!! سبحان الله.. ئه‌مه‌ش عه‌قیده‌و قه‌ناعه‌تی دڵ و خولیای هزرو به ئاگایی هه‌ست و هۆش له ناخدا ده‌یكات به چاودێری خۆیی (الرقابة الذاتیة) كه له هه‌موو ره‌فتارو حاڵه‌ت، له هه‌موو كات و شوێنێكدا حزووری هه‌یه.\n- (إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ).\nئاوا ئه‌م حه‌قیقه‌ته، ئه‌م سیقه‌ته زاتییه‌ی خوای گه‌وره، زانینی هه‌موو شتێك، هه‌موو زانینێکی شتەکان، به جۆره‌ها شێوازی نیشاندان له ناخی موسوڵماندا ده‌ڕوێنێت و قه‌ناعه‌تی ته‌واوی پێده‌كات كه خوای گەورەی خاوه‌ن زانینی ره‌هاو بێ سنوور -کە ئاگاداری هه‌ر هه‌مووشتێكه- شایانی په‌رستنه. ته‌نها ئه‌و شایانی په‌رستنه. په‌رستنیش به‌و شێوه‌یه‌ی كه لایه‌قی خوایه‌تییه‌تی، ئه‌وه‌ش هه‌ر ئه‌و جۆرو شێوه خواپه‌رستیانه‌ن كه پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ روونی كردوونەتەوە.\nئایه‌ته‌کە ئاماژه‌ی ئه‌وه‌ی تێدایه كه پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شێوازی ئامۆژگاریی هێدیانه‌ی له سه‌ره‌تاوه گرتۆته به‌رو داوای له جوله‌كه‌و دووڕووه‌كان كردووه كه به دینی خواوه پابه‌ندبن و داب ونه‌ریت ره‌چاوكه‌ن و واز له‌و شێوازی به‌رهه‌ڵه‌ستكاریی و لاقرتێ و گاڵته‌كردنه به ئیسلام و موسوڵمانان بهێنن. دیاره كه ئه‌مه‌ش له سه‌ره‌تای قۆناغی مه‌دینه‌دایه كه هێشتا دەسەڵاتدارێتی ئیسلامی مابووی قایم ببێت و كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی مه‌دینه‌ش مابووی له خواناسیی و خواپه‌رستی و پیاوچاكییدا قاڵ و قووڵ ببێتەوه. بۆیه ئه‌وانه به جورئه‌ته‌وه ئه‌و شێوازه‌ی سڵاوی خواوویستیان (السلام علیكم) به‌و شێوه راشكاوه، گۆڕیووه بۆ (السام علیكم).\nهه‌ر ئایه‌ته‌كه دوای باسی ئەم به‌رهه‌ڵستیكردنی چپه‌چپ و پیلانگێرییەیان كه هه‌ردوولایان (جوله‌كه‌و دووڕووه‌كان) پێكه‌وه ده‌یانكرد. یان هه‌ر دوولایان و تیره‌و هۆزه دوژمنه‌كانی ئیسلام دەیانکرد ، دەچێتە سەر باسیێکی تر کە چوونه قۆناغی سه‌رپێچی كردنیانە له فه‌رمانی خوای گه‌وره‌و پیلاندانانیانە له دژی نوخبه ئیسلامییه پێشڕه‌وه‌كه‌و بانگه‌وازو كۆمه‌ڵكارییه‌كه‌ی.\nهه‌ر له ئاماژه‌ی ئایه‌ته‌كه‌وه دیاره كه خوای گه‌وره ناوه‌رۆكی چرپەچرپ و پیلان وسه‌رپێچیه‌كانیانی به پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ راده‌گه‌یاند، به‌مه‌ش ئه‌وه‌نده‌ی تر (مه‌عییه‌تی خۆی)ی بۆ موسوڵمانان ده‌سه‌لماندو بێ خه‌می ده‌كردنه‌وه ـكه خوای -كارگێڕیی (وجود) و هه‌رچی هه‌یه‌و تێیدایه‌تی-وەک کە بێ ئاگایی ناكات له حاڵه‌تی کۆمەڵا‌یەتی ئافره‌تێكی موسوڵماندا، ئاگای لە چرپە چرپ و فاكوفیكی دوژمنانیانەو حه‌تمه‌ن نه‌خشه نهێنییه‌كانی ئه‌مانیش (جولەکە‌و دووڕووه‌كان) هه‌ر وه‌كو نه‌خشه نهێنیه‌كانی قوڕه‌یش بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و یاوه‌رانی كه‌شف ده‌كات.. هه‌ڕه‌شه‌ی سزای سه‌ختی سه‌رشۆریی دنیاو چاوشۆڕیی قیامه‌ت و به‌زینی هه‌ر دوولاشیان رادەگەێنێت کە حەتمەن سزای جه‌سته‌یی و ده‌روونیی هه‌ردوولایان دەدات. چونكه ئه‌وان كه ئاوا سڵاوی خوایی ده‌گۆڕن و سه‌رباری ئه‌مه‌ش گێلانه وا ده‌زانن كه سزا نادرێن له‌سه‌ریی! حەتمەن سزا دەدرێن لەسەریی.. جولەکەکان ده‌یانووت ئه‌گه‌ر محمـد صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نێرراوی خوای گه‌وره بێت حه‌تمه‌ن خوای گه‌وره له‌سه‌ری ده‌كاته‌وه‌و له‌وانه‌یه سزایه‌ك تووشی ئێمه‌ش بكات. بۆیه خوای گه‌وره دەربارەی خۆیان و پێڕو شوێنكه‌وتووه‌كانیان ده‌فه‌رموێ: دۆزه‌خیان به‌سه. دۆزه‌خ له عه‌وه‌یان دێت و سزای سه‌رشۆڕانەی قیامه‌تیان سزایەکی دادوەرانەو هه‌قیانه‌تە کە پڕاو پڕی هه‌ڵوێسته‌كانی دنیایانه.\nدوای ئه‌مه خوای گه‌وره دێته سه‌ر ئاڕاسته‌ی موسوڵمانان و چرپه‌و قسه‌ی تاییه‌تی نێوان ئه‌مانیش رێك ده‌خات، ئاڕاسته‌یان ده‌كات كه رازونیازیان كه به ئه‌سپایی بۆ یه‌كتر ده‌رده‌بڕن، ده‌بێت چۆن بێت، تا وه‌كو چرپه‌چرپی جوله‌كه‌و دیانه‌كان نه‌بێت و نه‌كه‌وێته خانه‌ی تاوان و گوناح و سه‌رپێچی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خواوه صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. ئاوا له دوو ئایه‌تی دواتردا ئه‌م چرپه‌و ئه‌سپایی دووانه به ته‌قواوه په‌یوه‌ست ده‌كاتەوە.\nلاباسێک لەسەر مەعییەت (وەلداب وون)ی خوای گەورە\nخوای گەورە لە سوورەتی حەدید/ئایەتی چواردا دەفەرموێ: (وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ) لێرەشدا: المجادلة/ئایەتی حەوت دەفەرموێ: (مَا يَكُونُ مِنْ نَجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا) واتە خوای گەورە وەلتاندایە.\nئیبنوعەبدولبەڕ رەحمەتی خوای لێبێت کۆڕا (ئیجماع)ی یاوەران و تابیعینی نەقڵ کردووە کە فەرموویانە: (خوای گەورە لەسەر عەرشەو زانینەکەی لە هەموو شوێنێکە).\nگەورە زانایانی لیژنەی بەردەوامی ووڵاتی حەرەمین بۆ رێنمایی و بانگەوازو فەتوادان فەرموویانە: (کە خوای گەورە دەفەرموێ : (وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ) ماناکەی لای ئەهلی سوننەت و جەماعەت ئەوەیە کە خوای گەورە بە زانستی خۆی وەلیاندایەو ئاگای لە حاڵەتەکانیان هەیە).\nئەمە تەئویلکردنی ئایەتەکە نییە وەکو کە لایەنگرانی ئایەتەکانی سیفات دەفەرموون: کە لادانی ووشەکەیە لە مانا دیارەکەی. بەڵکو ئەو مانایەیە کە لە لەفزەکە دەفامرێتەوە.\nئیمامی ئیبنوتەیمیە رەحمەتی خوای لێبێت دەفەرموێ: (خوای گەورە بە باسی زانست دەستی پێکردووەو هەر بە باسی زانست کۆتایی پێ هێناوە. بۆیە ئیبنوعەبباس خوا لێیان رازی بێت هەروەها ضەححاک و سوفیانی ثەوریی و ئیمامی ئەحمەد فەرموویانە: (هو معهم بعلمە. واتە: بە زانستی خۆی وەلیاندایە).\nهەروەها دەفەرموێ: ( مانای (وَهُوَ مَعَكُمْ: وەلتاندایە) ئەوە نییە کە لە ناو خەڵکەکەدایەو تێکەڵاویانە. زمانەوانی رێ بەم ماناکردنە نادات، جگە لەوەی ئەمە پێچەوانەی ئەو یەک دەنگیەیە کە پێشینانی ئوممەتەکەی لەسەر بووەو پێچەوانەی ئەو سرووشتەشە کە خوای گەورە خەڵکی بە پێی ئەو خەلق کردووە. خۆ مانگ (هەیڤ) نیشانەیەکە لە نیشانەکانی خوای گەورە، یەکێکە لە مەخلووقە گچکەکانی، بە ئاسمانەوەیەوە لەگەڵ موسافیرو نیشتەجێدایە لە هەر کوێ بن.. خوای گەورە لەسەر عەرشە. چاودێرە بەسەر هەموو مەخلووقاتەکانیەوە، توانای بەسەر هەموویاندا هەیە، ئاگای لە هەمووانە. هەروەها ماناکانی تری پەروەردگارێتیەکەی دەیانگرێتەوە.. هەموو ئەم بابەتانەی کە خوای گەورە بۆی باس کردووین کە لەسەر عەرشەو وەلیشماندایە حەقەو لە حەقیقەتیشیاندا وان. تێگەیشتن لێیان پێویستی بە لادان و تەحریف کردنیان نییە، بەڵام پێویستیشە لە گومانی درۆ بپارێزرێن).\nمەبەستی لە گومانی درۆ ئەوەیە کە کەسێک وا بزانێت کە زاهیری دەقەکە سیفەتی خوای گەورە بە سیفەتی مەخلووق دەشوبهێنێت، یان زاهیرەکەی نوقسانییەکی خوای گەورەی لێ دەفامرێتەوە، یان شتێکی تری هاوشێوە کە لایەقی بێ وێنەیی خوای گەورە نەبێت.\nهەبوونی ئەم گومانە درۆیینەیە کە وای کردووە هەندێک کەس بکەونە تەئویل کردنی سیفەتەکان.\nئیبنو عوثێمین رەحمەتی خوای لێبێت دەفەرموێ: ( گومانی تێدا نییە کە سەلەف مەعییەتی خوای گەورەیان لە هەر دوو ئایەتەکەدا بە وەلداب وونی بە زانین لێکداوەتەوە. هەندێک لە زانایان فەرموویانە کە ئەوە کۆڕا (ئیجماع)ی لەسەر بووە. ئەوان بەو ماناکردنەیان تەئویلیان نەکردووە وەکو کە ئەهلی پەک خستن (تعطیل) تەئویلیان کردووە، ماناکەشیان لە مانا دیارەکەیەوە بۆ شتێکی تر نەگۆڕیوە. ئەمە لە سێ لاوەیە:\nیەکەم: خوای گەورە لە سوورەتی موجادەلەدا باسی وەلداب وونەکەی لە نێوان باسی دوو زانستدا هێناوەتەوە: ئایەتی : (أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ) کە لە کۆتاییدا دەفەرموێ: (إنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ) ئەوە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە دەخوازێت هەواڵیان بداتێ تا بزانن کە خوای گەورە هیچ شتێک و هیچ حاڵەتێکیانی لا شاراوە نابێت.\nدووەم: لە سوورەتی حەدیددا دوای ئەوەی باسی ئەوە دەکات کە لەسەر عەرشی خۆیەتی: (هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ) وەلماندایە: (وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ). ئەمەش بەڵگەیە کە مەبەستەکە ئەوەیە کە بە زانین و دیتن وەلدایە، نەک بە زاتی خۆی و لە هەموو جێیەک. ئەگەر ئەم لێکدانەوەیە نەبێت سەرەتاو کۆتای ئایەتەکە پێچەوانەی یەکتریی دەبوون.\nسێیەم: زانین لە وەلداب ووندایە، بۆیە ماناکە وا لەگەڵ لەفزەکەدا. وشەکە (لەفزەکە) لە سێ لاوە ئەو مانایە دەبەخشێت: واتای جووت بوونی وشەو ماناکەی، واتای مانای ناواخنی، واتای پابەندبوون.. بۆیە دەتوانین بڵێین کە خوای گەورە وەلماندایە بە زانینی خۆی بە بیستن و بە بینین، بە دەسەڵات و ئاڕاستەکردن، و بە هەموو ماناکای تری پەروەردگارێتی (الربوبیة)ی خۆی. هەر وەکو کە بە سەیدنا موساو هاروونی علیهما السلام فەرموو : (إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَى) لێرەشدا لە سوورەتی حەدیدیشدا فەرمووی: (وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ).\nمادام زانین هاوڕێی وەلداب وونە، دەشێت وەلداب وونەکە بە زانین لێکبدەینەوە).\nهەر لەو بەرگەدا پێشتر دەفەرموێ: ( وەلداب وون حەتمێتی تێکەڵاو بوون ناخوازێت، لە هەر شوێنەو بە پێی واتای مەبەست لێک دەدرێتەوە. بۆیە کە دەوترێت:\n- سقاني لبنا معە ماء. مانای تێکەڵاویی و پێکەوەبوونە.\nیان صلیت مع الجماعة. مانای بەشداربوونە لە شوێن و کردارەکە.\nیان فلان معە زوجتە. مانای هاوڕێیەتییە.\nئەگەر ئەمە روون بۆوە کە مانای وشەی وەلداب وون بە پێی بۆ ئیزافە کراوەکەی دەگۆڕێت، دەبێ ئەوەش روون بێت کە ئەمە بۆ مرۆڤە، کە مەخلووقە، ئەمما وەلداب وونی خوای گەورە بە تەئکید لە وەلداب وونی مەخلووق جیاوازە کە تێکەڵ یەکتریی دەبن و دەبنە هاوڕێ و بەشداری یەکتریی لە جێ و کارو رەفتاریاندا. ئەمە بۆ خوای گەورە شیاو نییە، چونکە ئەوە زانراوو ئاشکراو رۆشنە کە خوای گەورە بە زات وەل مەخلووقدا نیەو لە باڵایە. لەمەوە روون دەبێتەوە کە خوای گەورە لە سەر عەرشە کە لەسەروو ئاسمانەکانەوەیە، بەڵام بە زانینی، بە توانینی، بە دەسەڵاتی، بە بیستنی، بە بینینی، بە ئاڕاستەکردنی، بە هەموو سیفەتێکی پەروەردگارێتیەکەی وەلماندایە.\nئەگەر کەسێک ئەم وەلداب وونەی بە زانین ماناکرد مانای ئەوە نییە کە سیفەتەکەی تەئویل کردووە. مەگەر لای کەسێک کە مانای وەلداب وون بەوە بزانێت کە هەر بەشداربوونە لە جێگاو رەفتار یان تێکەڵاو بوون و هاوڕی بوونە. ئەوەشمان روون کردەوە کە لە زەرووراتی مانای وەلداب وون نین). \nئاوا دەردەکەوێت کە سەلەف ئایەتەکەیان بە پێچەوانەی مانای زاهیری وشەکە نەکردووە. ئیبنوعەبباس خوا لێیان رازی بێت کە فەرمووی: (هُوَ عَلَى الْعَرْشِ وَعَلِمَهُ مَعَهُمُ) واتە: خوای گەورە لەسەر عەرشەو زانینەکەی وەلیاندایە، تەئویلی نەکردووە، وەکو هەندێک لە زانایانی خەلەف لە پێناسەی تەئویلدا بۆ خۆیانیان کردووە بە بەڵگەی تەئویل..\n عادەتەن لە نووسینەکانمدا بۆ خوای گەورە نانوسم لەگەڵدایە، چونکە لەگەڵدا بوون مانای تریشی هەیە. دەنووسم وەلدا بوون کە هەمان مانای هەیە. زۆرینەی خەڵکی گەرمیان بەکاری دەهێنن.\n التمهید ٧/ ١٣٨ هەروەها بڕوانە: ئیمامی ئیبنوتەیمیە: مجموع الفتاوی (٣/٢٣٦ و ٥/٤٩٥).\n فتاوى اللجنة الدائمة (٣/ ٢١٨). هەروەها بڕوانە: تەفسیری ئیبنوکەثیر (٤/ ٦١٥)و تەفسیری (السعدي/ل ٨٣٨).\n مجموع الفتاوی (١١/٢٤٩).\n مجموع الفتاوی (٤/١٤٢).\n مجموع فتاوى و رسائل العثيمين (١/ ٢٤٧-٢٥).\n مجموع فتاوى ورسائل العثيمين (١/ ١١٨).\n بۆ زیاتر شارەزابوون دەکرێت سەیری مجموع الفتاوی ی ئیمامی ئیبنوتەیمیە بکرێت لە (ب٥/ل٤٩٥).


بەڕێوەچوونی کۆنفڕانسی ساڵانەی کۆمەڵەی کولتووری کوردی لە ناوچەی ئ?\nناوەندی هەواڵ- نۆروێژ: ڕۆژی 9.3.2013 کاتژمێر 17 لە سەر بڕیاری پێشووی، کۆمەڵەی کولتووری کوردی لە ناوچەی ئۆستفۆڵد ی نۆڕوێژ، لە شاری فریدریکستاد کۆنفڕانسی ساڵانەی خۆی بە بەشداری زۆربەی ئەندامانی ئەو کۆمەڵەیە گرت.\nسەرەتا لە لایەن بەڕێز یوسف پووری یەکێک لە ئەندامانی دەستەی بەڕێوەبەری کۆمەڵەکەوە وێڕای بە خێرهێنانی بەشدارانی کۆنفڕانس و ڕاگەیاندنی خولەکێک بێدەنگی بۆڕێز گرتن لە گیانی پاکی سەرجەم شەهیدانی کورد و کوردستان کارەکانی خۆی دەستپێکرد.\nبە ڕێز پووری دوو داواکاری پێشکەش بە بەشدارانی کۆنفڕانس کرد، کە بریتی بوون لە\n١.ناودێر کردنی کۆنفڕانس بە ناوی هاوڕێی تێکۆشەروپێشمەرگەی دێرینی حدک، کۆچکردوو کاک محەممەد دەروێش، کە یەکێک لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی کولتووری کوردی لە ناوچەی ئۆستفۆڵد بوو، کە لە لایەن تێکڕای بەشدارانەوە پەسەند کرا.\nدوابەدوای ئەوە لەلایەن بنەماڵەی ئەو تێکۆشەرە کۆچکردووەوە وێنەیەکی ناوبراو پێشکەش بە کۆنفڕانس کرا.\n٢.دیاری کردنی هەیئەتێکی ٣ کەسی بۆ بەڕێوە بردنی کارەکانی کۆنفڕانس، کە لەلایەن زۆربەی بەشدارانەوە ئەو بڕیارەش پەسەند کرا.\nهەیئەتی بەڕێوەبەری پاش پیرۆزبایی بە بۆنەی ٨ی مارس ڕۆژی جیهانی ژن و ڕوونکردنەوەی پیویست لە سەرئەرکەکانی کۆنفڕانس درێژەی بە کارەکانی کۆنفڕانس دا . پاشان بەڕێز شۆڕش زارعی بەرپرسی کۆمەڵەی کولتووری لە ئۆستفۆڵد، ڕاپۆرتێکی لە سەر کارو چالاکی یەک ساڵی ڕابردوو پیشکەش بە بەشداران کرد. دوابەدوای ڕاپۆرت لە لایەن چەند کەس لە بەشدارانی کۆنفڕانسەوە بە ڕەخنە و تێبینی و پێشنیارەکانیان، کۆنفڕانسەکەیان دەوڵەمەندتر کرد.\nپاش ئەو بەشە لە کاری کۆنفڕانس نۆرە گەیشتە سەر خواردنی نانی ئیوارە کە بە خواردنی کوردەواری لەلایەن بنەماڵەکان ئامادە کرابوو. دوابەشی کاری کۆنفڕانس بریتی بوو لە هەڵبژاردنی کومیتەیەکی نوێ بۆ کۆمەڵەی کولتووری کوردی لەو ناوچەیە کە بە شێوەیەکی دیموکراتیک بەڕێوە چوو و چەندین کەس خۆیان بۆ ئەندامەتی دەستەی بەڕێوەبەری ئەو کۆمەڵەیە پاڵاوت کە لە ئاکامدا 5 کەس بە ناوەکانی\n٥.غەفوور ساڵحزادە ، وەک ئەندامانی ئەسڵی و خاتوو تووبا قادری وەک ئەندامی جێگر هەڵبژێردران .\nدوابەدوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنەکە وپیرۆزبایی بە هەڵبژێردراوان، بە گۆرانی و شادی بەشداران لە کاتژمێر 22 کۆتایی بە کۆنفڕانس هات.\nکۆمەڵەی کولتووری کوردی ناوچەی ئۆستفۆڵدی نۆڕوێژ\nبگه‌رێوه|ئەم بابەتە 1154 جار بینراوە| بینێره| چاپ


داعش لە نێو شاری خانەقیندا هەن\nڕێنمایی نوێ بۆ پێدانی مۆڵەتی بێ مووچە ده‌ركرا\n2019-02-05 [02:31 AM]\nبەرپرسی لیژنەی ناوچەی خەباتی پارتی دەڵێ، داعش لە نێو شاری خانەقیندا بەردەوام لە چالاكیدان و هەر ئەمشەو لە گەڕەكی بەختیاری هێرشیان كردووەتە سەر بازگەیەكی هێزە ئەمنییەكان و بە هۆی ڕەوشی خراپی ئەمنییەوە كوردانی خانەقین بەردەوامن لە چۆڵكردنی شارەكە و عەرەبەكانی ناوچەكانی تر دێنە خانەقین و لەوێ نیشتەجێ دەبن.\nخانەقین شارۆچكەیەكی فرەپێكهاتەی كوردستانییە و نزیكەی 200هەزار كەسی تێدا دەژی. لە دوای ڕووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەرەوە هێزە جیاوازەکانی عێراق هاتوونەتە شارەكە و، ئێستا چەكدارانی داعش لە سەرنتەری شارۆچكەكەدا چالاكی دەکەن.\nعامر ڕەفعەت، بەرپرسی لیژنەی ناوچەی خەباتی پارتی، بە ماڵپەری فەرمیی پارتی دیموكراتی كوردستانی ڕاگەیاند: "پێش ڕوداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر خانەقین ڕەوشێكی زۆر ئارامی هەبوو، بەڵام دوای هاتنی میلیشیا و هێزەکانی عێراق ڕەوشی ئەمنیی شارەكە زۆر خراپ بووە و ڕۆژبەڕۆژ خراپتر دەبێت. داعش لە نێو شاری خانەقین بەردەوام لە چالاكیدان و هەر ئەمشەو لە گەرەكی بەختیاری هێرشیان كردووەتە سەر بازگەیەكی هێزە ئەمنییەكان و دوو كارمەندیان لێ بریندار كردوون. جیا لەوەش، تیرۆرستان قەناس بەدەستیان لە نێو شار هەیە و چەندین جار كردەوەی تیرۆریستییان ئەنجام داوە."\nعامر ڕەفعەت ئاماژەیشی دا: "بە هۆی ڕەوشی خراپی ئەمنیی شارەكەوە، كوردانی خانەقین بەردەوامن لە چۆڵكردنی شارەكە. لە بەرانبەریشدا عەرەبەكانی ناوچەكانی تر دێنە خانەقین و لەوێ نیشتەجێ دەبن. تیرۆریستانی داعش هێرشەكانیان لە بەرژەوەندیی حەشدی شەعبی چڕ كردووەتەوە. حەشدیش بەردەوام هێرش دەكەنە سەر كوردەكانی ناوچەكە و بە ناوی بەرگریكردنەوە دەچنە هەموو شوێنێك و خەڵك دەڕفێنن و هێرش دەكەنە سەر سەروماڵی هاووڵاتییان."\nبەرپرسی لیژنەی ناوچەی خەبات جەختیشی كردەوە: "بۆ ئەوەی ناوچەكە لە ڕووی سەربازی و جوگرافییەوە چارەسەر بێت و ئەمنییەت بۆ ناوچەكە بگەڕێتەوە پێویستە ماددەی 140ی دەستوور كارا بكرێتەوە و جێبەجێ بكرێت و هێزی پێشمەرگە بگەڕێندرێتەوە."ئ\nئەم هەواڵە 8821جار خوێندراوەتەوە


پیلانێک لە دژی کەرکوک لە ئارادایە.\nماوەیەکە چەند لایەنێک، کە دژی خواستەکانی کوردن، داوای ئەوە دەکەن کە کەرکوک بکرێت بە (هەرێمی سەربەخـۆی کەرکـوک) و لە کوردسـتان دایببـڕن.. بە تایبەتیش (بەرەی تورکمانی) ئەوەبوو . كە پەڕلەمانتاری تورکمان (حەسەن تۆران) ئەم باسەی ورووژاند و چەند لایەنێکی عەرەبی شۆڤێنیش هاوپشتیانن.. مەبەستیشیان ئەوەیە کە نکووڵی لە کوردستانییەتی کەرکوک دەکەن و، دژی ئەوەن کە کەرکوک بگەڕێتەوە سەر کوردستان .. ئەم هەڵوێست و داوایەی بەرەی تورکمانی تازە و سەیر نییە بە لامانەوە .. چونکە بەرەی تورکمانی لە سەرەتایی دروست بوونییەوە تا ئەمڕۆ بەرەیەیەکی دەماگیرن .. چاویان بە ئازادی و بە پێشکەوتن و بە ئاوەدانی کوردستاندا هەڵنایات.. ئەوان تا ئەمڕۆش بە فەرمی لە میدیا و لە لێدوان و لە راگەیاندنەکانیاندا، لە جیاتی ناوی (هەرێمی کوردستان) دەستەواژەی (شمال العراق) بەکـاردەهێنن.. لە جیاتی ناوی (حکوومەتی هەرێمی کوردستان) دەستەواژەی (حکومة أربیل المحلیة) بەکاردەهێنن.. ئەوان نەک هەر کەرکوک بەڵکو (هەولێر و خانەقین و کفری) ش بە تورکمانی دەزانن .. بەرەی تورکمانی زیادەرۆیی دەکەن و.. لە بەڕەکەی ژێریان زیاتر پێیان رادەکێشن.. خۆ ئەگەر هەموویان کۆبکەینەەوە، لە پڕی سێ چارۆکە زیاتر دەرناچن.. کوردیش لە چاکە زیاتر هیچ خراپەیەکیان بۆیان نەبووە.. بێگومان ئەوان گوزارشت لە را و بۆچوون و هەڵوێستی هەموو برا تورکمانەکانمان ناکەن.. زۆر لە برایانی تورکمان هەڵوێستەکانی بەرەی تورکمانیان بە دڵ نین.\nبەڵام ئەوەی ئێمەی نیگەران کردووە و، جێی داخە، ئەوەیە کەهەندێ لە بەرپرسان و کاربەدەستانی بەڕێوەبەر لە کەرکوکدا، لە پێناوی مانەوەیان لەسەر کورسی و لە دەسەڵاتدا، مەخابین، کە چوونەتە پاڵ نەیارانی کورد و، بە نهێنی و بە ئاشکرا لەگەڵ ئەم پیلان و داوا گڵاوەدا کە (هەرێمی سەربەخۆی کەرکوک) دابمەزرێت، لە پێناوی بەرژەوەندی و لە دەستنەدانی پایە و کورسییەکانیان، ئامادەن دەنگ و داوایان بخەنە پاڵ ناحەزان و نەیارانی کورد و، لەگەڵ پەسەندکردنی ئەم پیلانەدابن.. ئەم بەرپرسانە سەر بە پارتێکی کوردستانین.. ئێمە ناویان نابەین.. "'دار هەڵبڕە سەگی دز دیارە" دڵنیام نەک هەر من بەڵکو بەشێکی زۆری کورد هەستیان بە هەڵوێستی ئەم بەرپرسە هەلپەرستانە کردووە و دەیانسان.. بە دووری نازانم کە بەم زوانە ئاشکرا ببن و.. پەڵەیەکی رەشی ناپاکی و شەرمەزاریش بە خۆیانەوە بنێن .. جا پێش ئەوەی ئەمەیان بەسەربێت.. باشتر وایە بەخۆیاندا بچنەوە و پاشەگەزببنەوە.. ئەگینا رسوادەکرێن.\nهەر ئەمانەش هێزی (الحشد الشعبي) یان هێنایە سنووری کەرکوکەوە.. ئەمانە لە سەرەوە قسەی زل دەکەن و لە ژێرەوش کردەوەکانیان بە پێچەوانەی قسەکانیانەوەن، مەرای و مامە حەمەیی دەکەن و، ماستاو بۆ کاربەدەستانی بەغدا دەکەن.\nکەرکوک بەشێکە لە کوردستان .. زۆبێت یا درەنگ دەیگەڕێنێنەوە بۆ سەر کوردستانی شیرینمان . لەم پێناوەشدا بە سەدان شەهیدمان داوە .. بە سەدان شەهیدی تریش بدەین دەست لە کوردستانییەتی کەرکوک هەڵناگرین، سازشکردن لەسەر کەرکوک گەورەترین ناپاکی و هێڵی سوورە و، لە کەسی قبوڵ ناکەین.. با هەلپەرست و کورسی پەرست و خۆپەرست و بەرژەوەندیپەرستەکان، ئەوە باش بزانن.. کە ئەوە ئەستە کورد بەوە رازی بێت کە کەرکوک بکرێت بە هەرێمێکی سەربەخۆ و لە کوردستان دایببڕن.\nنەفرەت لەو دەسەڵاتدارە کوردانەی کە دەیانەوێت کەرکوک بە کورسییەکانیان بگۆڕنەوە.. ئەمە ناپاکییە و، ناپاکیش لێبووردنی نییە.. کورد وتەنیش: ''هەزار ساڵ بکەیت بێگانە پەرستی.. هەردەبێ بهێنن نووشستی''.


باشترین چارەسەر بۆ کەڕوو لەمنداڵ دا\nکاتێک منداڵێک تووشی کەڕوو دەبێت گرنگترین شت ئەوەیە زوو چارەسەریان بکەین، لە منداڵاندا چارەسەرەکان جیاوازە، ھەندێک جار وەک دەرمانەو دەخورێت، ھەندێک جار ھەندێک دەرمانی وەک دژەکەڕووەکانە کە لەلایەن پزیشکەوە دەنووسرێت. تووشبوون بە کەڕوو لەھەندێک ناوچەی وەک سەر پێست، ژێر نینۆکەکان و ناوچەی زێدا دەردەکەوێت لە تەمەنە جیاوازەکاندا.\nھەندێک زەیت ھەیە یارمەتی دەرن بۆ نەمانی کەڕوو، بەڵام نابێت راستەوخۆ بدرێت لە ناوچە تووشبووەکە، بەڵکو دەبێت لەگەڵ ڕۆنێکی تر تێکەڵ بکرێت وەک تێکەڵ کردنی لەگەڵ زەیتی زەیتون، گوێزی ھیندی، بادەم، تۆوی ترێ.\nئەو زەیتانەی چارەسەری تووشبوون بە کەڕوو دەکەن:\nزەیتی لاڤێندەر، زەیتی درەختی چا، زەیتی بەیبوونە کێویلە و گوڵە بەیبوونیش وەک کرێم زۆر کاریگەرە بۆ چارەسەر کردنی ناوچەی تووشبوو بە کەڕوو، وە دەتوانیت راستەوخۆ کرێمەکەی لێبدەیت، گوڵە بەیبوون چەندەھا ساڵە لە چارەسەرکردنی پێستی تووشبوو بە کەڕوو یان بەکتریا بەکارھاتووە چونکە خاسیەتی دژە کەڕووی ھەیە.\nساڵ پێشتر - Mar 13 2018 10:15AM\nچارەسەرێکی کاریگەر بۆ چرچی پێست ...\nباشترین چارەسەر بۆ ھەوکردنی گەدە ...\nبەزەنجەبیل زیبکەی لەش و پشت لابدە...\n٧ سودی پێشبینی نەکراوی مۆزی رەش بووەوە...\nسیر بەم جۆرە لەسەلاجەدا بپارێزە ...\nبۆیەی قژ مەترسیدارە... ھۆشداری دەدرێت ...\nئەگەر بەردەوام ھەست بەماندووێتی دەکەیت ئەمانە بخۆ ...\nھۆشداری لەبارەی دەستکێشی لاستیکی دەدرێت ...\nئەوەی لەبارەی لیمۆوە نایزانیت...بۆنکردنیشی بەسوودە...\nبەشیری بادەم ئێسکت بەھێز بکە ...\nبەچایەک بووە ژنێکی تر ...\nبەکارھێنانەوەی زەیتی چێشت توشی شێرپەنجەت دەکات...\nزیانێکی نانخواردن لەبەردەم تەلەفزیۆن ئاشکرابوو...\nبەرێجیمی دوکان کێشت دابەزێنە ...\nسودەکانی خەوتنی نیوەڕوان بۆ مرۆڤ ...\nئەو خۆراکانەی نابێ لەکاتی دووگیانیدا بیخۆیت ...\nبەرێژەی ٧٠% رەبوو کەم دەکاتەوە ...\nبۆ خانمان: بەم جۆرە ھێلکەدان لەنەخۆشی بپارێزە...\nئەمازۆن وەرزی سێیەمی Tin Star بەرھەم دەھێنێت ...


ڕۆژی 23 ی مانگی 8 ی ساڵی 1514 ئه‌م شه‌ڕه‌ی نێوان له‌شکری هه‌ردوو لا ده‌ستپێده‌کات و له ئه‌نجامیشدا ئیمپراتۆریه‌تی عوسمانلی جه‌نگ ده‌باته‌وه و کۆنترۆڵی ئه‌وپه‌ڕی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوچه‌ی ئه‌نادۆڵیا و باکوری عێراقی ئه‌وسا و به‌شێکی باکوری ڕۆژئاوای ئێرانیش ده‌کات.\nشه‌ڕی چاڵدێران ده‌کرێت وه‌ک به‌شێکی گه‌وره‌ی شه‌ڕی نێوان تورکه‌کان و فارسه‌کان لێی بڕوانرێت، به‌ڵام ناشکرێت نکوڵی له‌وه بکرێت که شه‌ڕێکی خوێناویش بووه بۆ سه‌پاندنی ده‌سه‌ڵات له‌ڕێی به‌کارهێنانی ئاینزاکانی ئایینی ئیسلامه‌وه.\nئه‌حمه‌دی ئه‌سکه‌نده‌ری، نوسه‌ر و لێکۆڵه‌ر\nبابه‌کر دڕه‌یی، نوسه‌ر و ڕۆژنامه‌وان\nپاوانخوازیه‌کانی ئه‌وسای ده‌سه‌ڵاتی ئه‌م دوو زلهێزه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست تا ئێستاش به‌رده‌وامن، هه‌ر بۆیه زۆرێک له چاودێر له‌وبڕوایه‌دان دوای 500 ساڵ له‌م شه‌ڕه هێشتاش کاریگه‌ریه‌کان و شوێنه‌وار و به‌ره‌نجامه سیاسیه‌کانی ئه‌م شه‌ڕه ئاماده‌ییان هه‌ن له‌سه‌ر گه‌لانی ناوچه‌که و به‌تایبه‌تیش کورد له خاوه‌رمیانه‌دا.\nتورکه‌کان و فارسه‌کان به‌رده‌وامن و سێبه‌ری ململانێکانیان وان به‌سه‌ر گه‌لانی تری ناوچه‌که‌وه و کاریگه‌ریه‌کانیشی به‌رده‌وام به‌شداری خۆیان هه‌یه به‌سه‌ر هاوکێشه سیاسیه نوێیه‌کانه‌وه.\nئه‌م کاریگه‌ریانه‌ی شه‌ڕی چاڵدێران بۆ تا ئێستا ده‌مێننه‌وه، ئایا فۆرمی ناکۆکیه‌کانی ئه‌وسا وه‌ک خۆی ماونه‌ته‌وه؟\nکورد چۆن ده‌توانێت خۆی له کاریگه‌رییه نه‌رێنیه‌کانی ئه‌م ململانێیه‌ی نێوان تورک و فارس به‌دوور بگرێت؟\nمێزگرد : جه‌نگی چاڵدێران پاش نیو سه‌ده


دەردو بەڵاکانی حوکم بردنە لای غەیری شەرعی خوا – بنیان جهاد علیه دین سکولاریسم و مذاهب مختلف آن\nدەردو بەڵاکانی حوکم بردنە لای غەیری شەرعی خوا\nپێشه‌وا (ابن قیم)(ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت)لە دەردو بەڵاکانی حوکم بردنە لای غەیری شەرعی خوا ئەفەرمێ:\nکاتێ خەلک پشتیان کرد لە لەحوکم کردن بەقورئان وسونەت و داوەری بردن بۆلای، بۆیە وائەکەن چونکە ڕازی نین تەنهابە قورئان و سونەت، بۆیە پەنایان بردوە بۆ حوکم کردن بەبیروبۆچوونەکان وقسەی دەمسپی و شێخەکانیان بەهۆی ئەوەوە ئەو خەڵکە سروشتیان پیس و تێکچوە ، دڵیان تاریک بوە تێگەیشتنیان کەم بوە عەقلیان لەشوین خۆی نەماوە، ئەم پشتکردنەیان لە قورئان ئەوەندەی کێشاوە تاکو بچوک تیایدا گەورەبوە و گەورە تیایدا پیربوە.\nپاشان ئەفەرمێ : «ئەگەر هەر ولاتیکت بینی وای لێ هاتبوو و ئاڵای حوکم نەکردن بە شەرعی خوا دانرابوو سەربازانیش ئەیانپاراست، ئەوە وەلاهی ژێر گڵ زۆر خێرترە بۆمان لە ژیانیک ئەوە حاڵی بێ ، ژیان لەگەڵ ئاژەلان زۆر سەلامەت ترە لەوەی لەگەڵ ئەو ئینسانە دڕندانە بژییت کە زەوییان پارچە پارچە کروە ئاسمانیان تاریک کردوە بەڕ و بەحر پڕبوە لە فەساد لە ستەمی ئەو فاجیرانە ، نەبەرەکەت ماوە لە ژیان نەخێر ، داروبەرد بێزاربوە ژیان تاڵ بوە تاڵ»\nابن قیم پیش حەوتسەد ساڵ پێش ئێستا وای وتۆە ، ئەی ئەگەر ئیستا حالمانی بزانیایە ئەبوایە چی بوتایە و چی بکردایە…زۆر بەداخەوە ئەو هەموو بەناو موسلمان ئیسلامی و مەدخەلیانە ئەبێ کەی تۆزیک ویژدانیان بجوڵێ ویژدان نەک ئیمان چونکە نیانە.\nبۆیە کاتیک بەشیکی دین بۆ خوابوو بەشەکەی تری بۆ غەیری خوابوو\nدەسەلاتدارەكانی ئەندەلوس داوای یارمەتی لە نەصاری ئەكەن بۆ مانەوەیان لە كورسیەكانیان


Ö:: نه‌ته‌وه و ناسیۆنالیزم به‌شی سێهه‌م\nنه‌ته‌وه و ناسیۆنالیزم به‌شی سێهه‌م\nمافی گه‌لان له چوارچێوه‌ی نیزامی حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی\nله به‌شی یه‌كه‌می نه‌ته‌وه و ناسیۆنالیزم دا له‌مه‌ر گرینگی پرسی سه‌روه‌ری سیاسی و ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی، وچۆنییه‌تی ره‌وتی ساغكردنه‌وه‌ی پرۆژ‌ه‌ی ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه له لایه‌ك، وه فه‌قر‌و لاوازی ئه‌ده‌بیاتی سیاسی كورد له هه‌مبه‌ر پرسێكی ئاوه گرینگ‌و چاره‌نووس سازدا له لایه‌كی دیكه‌وه، ئاماژه به‌م خالانه‌ی خواروو كرابوو:\n3. ئیده‌ی نه‌ته‌وه، نه‌ته‌وه‌ی كولتووری.\n4. پرۆسه‌ی مێژوویی سه‌رهه‌لدان‌و شكلگیری(فۆرماسێون) سه‌روه‌ری سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی له چه‌شنی ده‌وله‌تی نه‌ته‌وه‌یی.\nبه‌شی دووهه‌م ته‌رخان كرابوو به ناسیۆنالیزم له روانگه‌ی لیبرال- دێمۆكراسی وه ماركسیستی، پرینسیپی میلییه‌ته‌كان، وه ئه‌سلی مافی دیاری كردنی چاره‌نووس.\nبه‌شی سێهه‌م ته‌رخان كراوه به لایه‌نی حقووقی ئه‌م پرسه له چوارچێوه‌ی نیزامی حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی.\nكه‌سایه‌تی نێۆنه‌ته‌وه‌یی گه‌لان و ئه‌كتۆرگه‌لی‌تر\nهاۆرێ ده‌گه‌ل ده‌وڵه‌تان و رێكخراوه‌و ئۆرگانیزاسیۆنه‌كانی نێونه‌ته‌وه‌یی، ئه‌كتۆر گه‌لێكیتر یه‌ل له‌وان خه‌ڵک هه‌ن كه له په‌ێۆه‌ندییه‌كانی نێونه‌ته‌وه‌ییدا ده‌توانن خاوه‌نی ته‌به‌عییه‌تی یاسامه‌ندی نێونه‌ته‌وه‌یی بن،هه‌ر چه‌ند كه ئه‌م كه‌سایه‌تیه حقووقیه مه‌حدوودیش بێت .\nئه‌م ئه‌كتۆرگه‌له بریتین له خه‌ڵکه‌كان، چه‌ندین بوونیادی په‌ێوه‌ندیدار به ئه‌كتیویته‌ی ئایینی وه‌ك واتیكان، گرووپگه‌لێك كه له حاله‌تی شه‌ردان وه یان له چوارچێوه‌ی كاربووردی پرینسیپی ئه‌وتۆدێتێرمیناسیۆنی گه‌لاندا چالاكن، بزووتنه‌وه‌گه‌لی رزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌یی،وه هه‌نووكه گشت ئه‌شخاسی فیزیكی وه یان حقووقی واته رێكخراوه غه‌یری حكوومییه‌كانong ، وه شه‌ریكه‌كان، هه‌مووی ئه‌مانه‌ی كه ئاماژه‌یان پێكرا، كۆی ئه‌و ئه‌كتۆرگه‌له پێكدێنن كه له چوارچێوه‌ی نیزامی حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌ییدا وه‌ك ته‌به‌عه‌ی خاوه‌ن ماف و ئه‌رك حیسابیان بۆ ده‌كرێ.\nجێگه‌ی گه‌لان له چوارچێوه‌ی حقووقی نێونه‌ته‌وه‌یی هه‌نووكه‌ییدا\nله حقووقی نێونه‌ته‌وه‌یی كه‌لاسیك دا كه بۆ ته‌نزیم كردنی په‌ێوه‌ندییه‌كانی نێوان دهۆله‌تانی سه‌روه‌ر گه‌لاله كرابوو، گه‌لان جێگه سرنج و هه‌ده‌فی لێدوان‌و دراسه‌ی مافه‌وانی نه‌بوون،ئه‌وه‌ی راستی بێت له سه‌ده‌ی نۆزده و سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، ئه‌سلی میلییه‌ته‌كان له پرۆسه‌ی تێئۆریزاسیۆن و ماتریالیزه‌كردنی دا سه‌ره‌رای خۆتیار كردنی له بوواری تێئۆریكی، له گۆره‌پانی پراكتیك و ماتریالیزه كردنیشی دا سه‌ركه‌ۆتنی به‌رچاۆ وه‌ده‌ست ده‌خات، به‌لام ئه‌وه‌شمان ده‌بێ له به‌رچاۆ بێت كه ئه‌سلی میلیه‌ته‌كان،وه‌ك پرینسیپیكی سیاسی ته‌نیا له جووغرافیای ئۆروپا دا توانی زه‌مینه‌ی عه‌ینی و بواری ماتریالیزه كردنی بۆ فه‌راهه‌م بێت، بۆیه له‌م په‌ێوه‌ندییه‌دا ده‌توانین ئاماژه به دوو واحیدی سیاسی نه‌ته‌وه‌یی، وه‌ك ئیتالیا و ئالمان بكه‌یین كه عه‌مه‌له‌ن توانیان به سوود وه‌رگرتن له‌م پرینسیپه ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی درووست بكه‌ن،هه‌لبه‌ت پێویسته ئه‌وه‌ش بگووترێ كه چه‌ندیین ئه‌قه‌لییه‌تی نه‌ته‌وه‌یی ئۆروپایی توانیان به سوود وه‌رگرتن له‌ۆ ئه‌سله جیهانیه كه له ئه‌نجامی هێندێك په‌ێمان و قه‌رارداد كه كۆتاییان به شه‌ری یه‌كه‌می جیهانی هێنا،خۆیان به پێكهاته‌ی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی ته‌یار بكه‌ن،له درێژه‌ی ئه‌م ره‌ۆته‌شدا بوو كه له سالی 1918 ویلسۆن سه‌رۆك كۆماری وه‌ختی ئه‌مریكا له ناو 14 خاله به ناوبانگه‌كه‌ی دا، كۆنسێپتی ئۆتۆدێتێرمیناسیۆ، مه‌تره‌ح ده‌كا وه پێی وابوو كه ئه‌م ئه‌سله ده‌توانێ وه‌لامده‌رێكی گوونجاۆ بێت بۆ حه‌للی زۆر كێشه‌ی نه‌ته‌وه‌یی كه تا ئه‌وكات به بێ چاره‌سه‌ری مابوونه‌وه، دیاره نیگه‌رانیك كه ویلسۆنی بۆ گه‌لاله‌كردنی ئه‌م ئه‌سله و چارده خاله‌كه‌ی پالی پێوه‌نا ئه‌وه بوو كه به بێ چاره‌سه‌ری پرسی نه‌ته‌وه‌كان مه‌حاله بكرێت ئاشتی و ئه‌منییه‌ت له داهاتووی ئۆروپا دا مسه‌ۆگه‌ر بێت، دیاره پێویسته لێره‌دا ئاماژه به‌م راستیه‌ش بكرێت كه ئه‌م ئه‌سله له غه‌یری ئۆروپا بۆ هیچ شوێنێكی دیكه‌ی سه‌رتۆپی ئه‌م ئه‌رزه قابیل به ئیجرا‌و جێگه‌ی سوودلێوه‌رگرتن نه‌بووه، گه‌لانی وه‌لاتانی مووسته‌عمه‌ره واته وه‌لاتانێك كه دابه‌ش كردنیان له نێوان هێزه‌كانی ئۆروپاییدا،له لایه‌ن حقووقی نێونه‌ته‌وه‌یی ئه‌و كاتدا پاساۆ و گارانتی كرابوو، عه‌مه‌له‌ن له ده‌ره‌وه‌ی كارتێكه‌ری وه ئیجرائاتی ئه‌م ئه‌سله قه‌راریان گرتبوو، هه‌ر چه‌ند پرینسیپی دیاریكردنی چاره‌نووسی گه‌لان وه‌ك ئه‌سلێكی گرینگ له بیر و ته‌فه‌كوری سیاسی مۆدێرندا دوابه‌دوای شه‌ری یه‌كه‌می جیهانی زه‌قكرا بۆوه، به‌لام له مه‌ر ئه‌وه كه ئه‌سلی میلییه‌ته‌كان، پرینسیپێك بوو كه ته‌نیا له چواچێوه‌ی قاره‌ی ئۆروپا دا وه به‌س بۆ حه‌للی كێشه نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی ئۆروپا كارامه‌یی هه‌بوو، به‌و مانایه ئه‌م پرینسیپه به‌خاتری هێندێك ملاحزاتی سیاسی زلهێزه‌كانی سه‌ركه‌ۆتوو له شه‌ردا، كه خاوه‌ن مووسته‌عمه‌راتیكی زۆر بوون،زه‌مینه‌ی ئه‌وه‌ی بۆ نه‌ره‌خسا كه له په‌ێماننامه‌ی جامیعه‌ی میللدا ئاماژه‌ی پێ بكرێ، به‌لام توانرا له‌م په‌ێماننامه‌یه‌دا رژیمێكی ئه‌دمینیستراسیۆن(ئیداری) نێۆنه‌ته‌وه‌یی بۆ مووسته‌عمراتی وه‌لاتانی دۆراۆ له شه‌ری یه‌كه‌می جیهانیدا ره‌چاۆ بگیردرێت، به‌پێ ئه‌م نیزامه ئیدارییه،ده‌وڵه‌تانی ئه‌دمنیسترادۆر(ئیداره‌كه‌ر) ته‌نیا ئه‌م ئه‌ركه‌یان له‌سه‌ر شان بوو كه جاروبار له جامیعه‌ی میلل له‌سه‌ر چۆنییه‌تی ره‌خساندن‌و پێشچوونی ره‌فاه و ئاسایش وه هه‌روه‌ها ته‌وسیعه‌و گه‌شه‌ی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی گه‌لانی وه‌لاتانی مووسته‌عمه‌ره له ژێر ناویی "مه‌ئموورییه‌تی پیرۆزی سڤیلیزه‌كردنی” ئه‌م گه‌لانه، ئاگادار بكرێته‌وه. وه‌ك له‌م ره‌سته‌یه‌ی ئاخر ده‌رده‌كه‌وه‌ێ وه‌لاتانی زلهێز، گه‌لانی مووسته‌عمره وه‌ك وحووش و به‌ربه‌ر چاۆلێده‌كه‌ن و قۆستنه‌وه‌ی به‌رو‌بووم و سه‌روه‌ت و سامانی ئه‌م گه‌لانه‌یان به ئه‌نقه‌ست له‌چوارچێوه‌ی رامكردن‌و سڤیلیزه‌كردنی ئه‌م گه‌لانه پاساۆ كردوه، دوای شه‌ری دووهه‌می جیهانی و په‌سه‌ند كردنی مه‌نشووری رێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان،ئه‌م رێكخراوه‌یه به‌مه‌به‌ستی پاراستنی ئاشتی وئاسایشی جیهانی و ره‌وینه‌وه‌ی نیگه‌رانی هه‌لگیرسانه‌وه‌ی شه‌رێكی نوێ و هه‌ر ئاواش به مه‌به‌ستی به‌هێزكردنی په‌ێوه‌ندی دۆستانه‌و ئاشتیخوازانه له نێوان نه‌ته‌وه‌كاندا، توانرا پرینسیپی ئازادی دیاریكردنی چاره‌نووسی گه‌لان له‌م مه‌نشووره دا ئاراسته بكا(فه‌سلی1- به(2به‌لام ئه‌م ئه‌سله وه‌ك پێویسته له‌م جارنامه‌یه‌دا باسی‌لێنه‌كراوه ،دیاره هۆی سه‌ره‌كی ئه‌م كه‌مایه‌سیه‌ش ده‌گه‌رێته‌وه بۆ ده‌لایلی سیاسی،یه‌ك له‌مانه پێداگری هێندێك له وه‌لاتانی سه‌ركه‌ۆتوو له شه‌ر دا به سه‌رۆكاییه‌تی بریتانیا و فه‌رانسه بوو كه خاوه‌نی مووسته‌عمراتێكی زۆر و پان و به‌ریین بوون له دونیا دا،) بۆ وێنه ئیستیعماری بریتانیای گه‌ۆره قه‌ت رۆژی لێ ئاوا نه‌بووه به‌ۆمانایه كه ئه‌گه‌ر له به‌شێك له مووسته‌عمراتی، رۆژ ئاوا بووه هاۆكات له به‌شێكی‌تری رۆژ هه‌لاتووه(، بۆیه سه‌رئه‌نجام بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگه‌ی چاره بۆ كێشه‌ی‌گه‌لانی وابه‌سته كه بتوانرێت له مه‌نشووری رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كاندا ئاماژه‌ی پێ بكرێ،دامه‌زراندنی دوو نیزامی ئیداری به‌لام جێواز له یه‌ك ره‌چاۆگیران،یه‌ك بۆ وه‌لاتانی سه‌ركه‌ۆتوو له‌شه‌ردا (وه‌لاتانی غه‌یری ئۆتۆنۆمی) و دووهه‌می بۆ وه‌لاتان‌و مووسته‌عمراتی زلهێزانی تێكشكاۆ له شه‌ری دووهه‌می جیهانی (وه‌لاتانی تحت الحمایه) و هێندێك وه‌لاتیش كه له دوای شه‌ر, خوازیارانه وه له‌سه‌ر ئیراده‌ی خۆیان كه‌وتبوونه ژێر ده‌سه‌لاتی هێزه‌كانی ئیستیعمارگه‌ر(وه‌لاتانی fideicometidos)،له په‌ێوه‌ندی ده‌گه‌ل وه‌لاتانی تحت الحمایه و به پێ فه‌سلی 12و13 مه‌نشوور، سیستمی ئیداری له ژێركۆنترۆل وچاۆه‌دێری رێكخراویی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان و له‌سه‌ر ئاستی ته‌وافووقی شۆرای ئه‌منییه‌ت‌و هه‌ركام له هێزه‌كانی ئدمنیسترادۆر و ئۆرگانی چاوه‌دێر به‌ناویی شۆرای ئیداری fiduciaria، ئیداره ده‌كران دیاره بۆ وه‌لاتانی غه‌ێری ئۆتۆنۆم هیچ ئۆرگانێكی تایبه‌تی بۆ كۆنترۆل و چاۆه‌دێری چه‌شنی ئیداره‌ی ئه‌م وه‌لاتانه له لایه‌ن زلهێزی ئه‌دمنیسترادۆر ره‌چاو نه‌گیرابوو، به‌لكوو ته‌نیا ئه‌م زلهێزانه ته‌عه‌هوودی ئه‌مه‌یان له‌سه‌ر شان بوو كه جاروبار گووزاریشێكی ئاماری یان به هه‌ر تێكنیكێكی‌تر سه‌باره‌ت به هه‌ل‌ومه‌رجی ئابووری، كۆمه‌لایه‌تی، و په‌روه‌رده و بارهێنانی ئه‌م وه‌لاتانه بۆ رێكخراویی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان ئاراسته بكه‌ن.\nته‌وسیعه و گه‌شه‌ی كۆمه‌لگای جیهانی هاورێ ده‌گه‌ل كارتێكردنی فاكتۆرگه‌لێكی مووناسیب و گوونجاویی سیاسی له ره‌وتی پرۆسه‌ی دژی ئیستیعماری ،زه‌مینه‌خۆشكه‌ر بوون بۆ ئه‌وه كه نه‌زم و مقه‌ره‌راتی محافزه‌كارانه‌ی په‌سندكراو له مه‌نشووردا تووشی ترازان له شیرازه‌ی دارێشتراویی خۆی بێت و عه‌مه‌له‌ن به لای به‌رژه‌وه‌ندی و داخوازو مووتالیباتی گه‌لانی وابه‌سته‌دا بشكێته‌وه و له‌ئه‌نجامدا مه‌ۆقعییه‌تی نوێی وه‌لاتانی مووسته‌عمره له ئاستی جیهانیدا به كۆمه‌لێك گۆران له بواری حقووقی ئاراسه‌بكات.\nمافی گه‌لان بۆ دیاریكردنی چاره‌نووسیان، مافی گه‌لانی مووسته‌عمه‌ره\nله په‌ێوه‌ندی ده‌گه‌ل حاله‌تی كۆلۆنیالی گه‌لان، " پرینسیپی ئه‌وتۆدێتێرمیناسیۆن له بوواری حقووقی مافی لێپرسین بۆ گه‌لانی مووسته‌عمه‌ره قاییله، كه به شێوه‌یه‌كی ئازاد و سه‌ربه‌ست،عه‌قیده‌و بیرورای خۆیان له هه‌مبه‌ر چۆنییه‌تی ساغكردنه‌وه‌ی شه‌رایه‌تی سیاسی و ئابووری وه‌لاتیان ده‌رببرن وه ئه‌گه‌ریش بخوازن و بیانهه‌وێت مافی ئه‌وه‌شیان هه‌یه كه له چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تێكی سه‌روه‌ر‌و حاكم وه سه‌ربه‌خۆ دا،چاره‌نووسی خۆیان دیاری بكه‌ن" ئه‌م ئه‌سله كه په‌یوه‌ندی هه‌یه به حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی پۆزیتیڤ، له ئه‌نجامی چه‌ند بریارنامه‌یه‌ی گرینگی مه‌جمه‌عی گشتی رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان شه‌رعییه‌تی وه‌رگرتوه،بۆ وێنه قه‌تعنامه‌ی 1514ی 14/12/1960 كه له مه‌ر ئه‌همییه‌تی زه‌ق و به‌رچاویی وه‌ك "carta magna" ی دێسكۆلۆنیزاسیۆن(پرۆسه‌ی هه‌لوه‌شاندنه‌وه‌ی پێكهاته‌ی سیستمی ئیستیعماری جیهانی) پێناسه‌كراوه.\nئه‌م بریارنامه‌یه((resolucionله باره‌ی دانه‌وه‌و گه‌راندنه‌وه‌ی ئیستیقلال و سه‌ربه‌خۆیی بۆ وه‌لاتان و خه‌ڵکانی مووسته‌عمه‌ره به شێوه‌ی خواروو ناوه‌رۆكه‌كه‌ی رازاوه‌ته‌وه:\nراگرتن و به‌ستنه‌وه‌ی گه‌لان له ژێر سوولته‌و فه‌رمانی ده‌وڵه‌تگه‌لی خاریجی، وه‌ك چه‌شنێك رێزلێنه‌نان و بگره نه‌فی سه‌ره‌كیترین مافه‌كانی مرۆڤ له‌لایه‌ك‌و هه‌رئاوه‌ش دژی مه‌نشووری رێكخراویی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانه كه بۆ پاراستنی ئاشتی و ئاسایش و هاریكاری جێهانی ئاماده‌كراوه.\nهه‌موو گه‌لان مافی دیاریكردنی چاره‌نووسیان هه‌یه، و به سوود وه‌رگرتن له‌م مافه بۆیان هه‌یه به شێوه‌یه‌كی ئازادو سه‌ربه‌ست شه‌رایه‌تی سیاسیان دیاری بكه‌ن و هه‌ر ئاوه‌ش به شێوه‌یه‌كی ئازاد ره‌ۆتی گه‌شه و ته‌وسیعه‌ی ئابووری ،كۆمه‌لایه‌تی و كلتووری خۆیان ته‌عقیب بكه‌ن.\nكه‌می و كه‌ماسی گه‌لانی مووسته‌عمه‌ره له بوواری نه‌زمی سیستمی سیاسی و ئابووری،كۆمه‌لایه‌تی و په‌روه‌رده و بارهێنان نابێ هیچ كاتێك له لایه‌ن وه‌لاتانی مێترۆپۆلی وه‌ك به‌هانه‌یه‌ك بۆ دواخستنی پرسی راگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی ئه‌م گه‌لانه وه‌ك به‌هانه سوودی لێوه‌ربگیرێت.\nبه مه‌به‌ستی ئه‌وه كه گه‌لانی وابه‌سته بتوانن له هه‌مبه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆییان، به شێوه‌یه‌كی پاسیفیك و ئازادانه و بۆ ته‌كمیلی ساز‌و كاری پێویست بۆ ئیجرائات له‌سه‌ر ئه‌م پرسه به‌بێ له‌مپه‌ر هه‌لسووكه‌ۆت بكه‌ن، پێویسته وه ده‌بێ گشت ئاكسیۆن و چالاكی چه‌كدارانه كه ده‌توانن له‌سه‌ر ئاستی چێبوونی ئه‌م پرسه كاردانه‌وه‌ی نێگاتیفیان هه‌بێت، راگیر بكرێن و ده‌بێ ته‌واوییه‌تی ئه‌رزی و نه‌ته‌وه‌یی ئه‌م وه‌لاتانه رێزی لێبندرێت.\nبۆ وه‌لاتانی تحت الحمایه و غه‌یری ئۆتۆنۆم وه هه‌موو وه‌لاتانێك كه نه‌یانتوانیوه ئیستیقلال و سه‌ربه‌خۆیی خۆیان ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن،ده‌بێ به بێ راوه‌ستان وه له زووترین كاتدا ،و به بێ هیچ مه‌رج و ملاحزه‌یه‌ك، هه‌موو ده‌سه‌لاته‌كان بۆ گه‌لانی ئه‌م وه‌لاتانه مدام ئاوا ئیراده بكه‌ن، ئینتیقال بدرێنه‌وه، وه له‌م پرۆسه‌یه‌دا نابێ هیچ مه‌رجێك وه‌ك جێوازی ئیتنیكی و نیژادی و ره‌نگ پێستی ده‌خیل بدرێن، بۆ ئه‌وه كه ئه‌م گه‌لانه بتوانن له ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی مووتله‌قیان سوود وه‌ربگرن.\nهه‌ر چه‌شنه ئیقدام و هه‌لسووكه‌ۆتێك كه ببێته هۆی شێواندن‌و لێكپچراندنی هه‌موو وه یان به‌شێك له یه‌كیه‌تی نه‌ته‌وه‌یی، و یان ته‌واوییه‌تی ئه‌رزی یه‌ك وه‌لات، وه‌ك ئیقدامێك كه ده‌گه‌ل پرینسیپه‌كانی مه‌نشووری رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان سه‌ری سازگاریان نی‌یه،دێته‌نرخاندن.\nهه‌موو ده‌وڵه‌تان ده‌بێ وه‌فاداربن به‌رامبه‌ر به ناوه‌وۆكی مه‌نشووری رێكخراوه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان، به‌رامبه‌ر به جارنامه‌ی جیهانی مافی مرۆف، به ئه‌سلی یه‌كسانی، خۆپاراستن له ته‌داخوول و ده‌ست تێوه‌ردان له كاروباری ناوخۆیی ده‌وڵه‌تانی‌تر و ئیحترام‌و رێزلێنان به‌رمبه‌ر به مافی سه‌روه‌ری‌و حاكمییه‌تی گشت گه‌لان و ته‌واوییه‌تی ئه‌رزی ئه‌م وه‌لاتانه.\nله ناوه‌رۆكی ئه‌م كارتا ماگنا دا،به راشكاویی ده‌رده‌كه‌وێ كه ته‌نیا گه‌لانێك مه‌شموولی ئه‌م بریارنامه‌یه ده‌بن كه مووسته‌عمه‌ره بن،بۆیه گه‌لانی وه‌لاتانی مووسته‌عمه‌ره بۆیان هه‌یه و ده‌توانن خاوه‌نی مافی دیاریكردنی چاره‌نووسی خۆیان بن به بێ ئه‌وه كه هیچ مانع و له‌مپه‌رێك له راستای پراكتیكه‌كردنی ئه‌م مافه‌دا به مه‌به‌ستی دیاریكردنی چاره‌نووسی سیاسی و هه‌ول‌و ته‌قه‌للا بۆ ره‌خساندنی هه‌ل‌ومه‌رجیكی یه‌كسان له بوواری گه‌شه‌و ته‌ۆسیعه‌ی هه‌مه‌لایه‌نه پێشگیربن، له واقئعدا ئه‌م گه‌لانه له پرۆسه‌ی خۆ ته‌یاركردن و راده پراكتیكه كردن و بگره سه‌لماندنی خاوه‌نییه‌تی ئه‌م مافه دایه كه قابیلییه‌تی ئیجرایی و عه‌مه‌لی خۆیان ده‌سته‌به‌ر ده‌كه‌ن وه به‌م چه‌شنه پرۆسه‌ی دگه‌ردیسی و ته‌بدیل له گه‌لێكی مووسته‌عمه‌ره‌و بێ كه‌سایه‌تی حقووقی وه سیاسی به نه‌ته‌وه‌یه‌كی خاوه‌ن ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی به نووخته‌ی گۆرانی قه‌تعی ده‌گه‌یه‌نن‌و راسته‌ۆخۆ وه به شێوه‌یه‌كی ئۆتۆماتیك ستاتووتی ته‌به‌عییه‌ت وه خاوه‌نییه‌تی كه‌سایه‌تی حقووقی له چوارچێوه‌ی حقووقی نێۆنه‌ته‌واییه‌تیدا محقق ده‌كه‌ن.\nله فه‌سلی 73ی مه‌نشووری رێكخراویی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان چه‌مكی گه‌لی مووسته‌عمه‌ره به‌م چه‌شنه پێناسه كراوه " گه‌لی مووسته‌عمه‌ره، گه‌لێكه كه خاوه‌نی ده‌سه‌لات‌و حكوومه‌تی خۆمالی نییه به‌لام له پرۆسه‌یه‌ك دایه كه ئه‌نجامه‌كه‌ی بۆ ئه‌م ئاسته واته ساغكردنه‌وه‌ی حكوومه‌تی خۆمالی‌و نه‌ته‌وه‌ییدا ده‌شكێته‌وه، گه‌لێكه كه له سه‌ر خاكێك ده‌ژی كه له بوواری جووغرافیایی دوور و هه‌روه‌ها له بوواری ئیتنیكی و‌نیژادی وه كوولتوریه‌وه، جێوازییان هه‌یه ده‌گه‌ل وه‌لاتی مێترۆپۆلی كه ئه‌ركی ئه‌دمنیستراسیۆن‌و ئیداره‌ی وه‌لاتی مووسته‌عمه‌ره‌یان له ئه‌ستۆیه”. له عه‌مه‌لدا پێناسه‌كردنی مه‌ۆقعییه‌تیكی كۆلۆنیالی بۆ گه‌ل‌و وه‌لاتێك ته‌نیا به كه‌لك‌وه‌رگرتن له لیسیه‌یه‌ك ده‌كرا مسه‌ۆگه‌ربێت كه ئه‌م گه‌له‌و وه‌لاته له‌م لیسته‌یه‌دا ناویی هاتبێ كه له لایه‌ن كۆمیته‌ی دێسكۆلۆنیزاسیۆن وه له سالی 1961 له‌سه‌ر ئه‌ساسی قه‌تعنامه‌ی 1654ی مه‌جمه‌عی گشتی رێكخراوه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان ئاماده كراوه. له‌م پرۆسه‌ی دێسكۆلۆنیزاسیۆنه‌دا، پرسی ئیستیقلال و سه‌ربه‌خۆیی وه‌لات وه‌ك هه‌ده‌ف و ئامانجێكی به‌رجه‌سته‌و زه‌ق له پراكتیكه‌كردنی ئه‌م مافه‌دا خۆ ده‌نوێنێ، به‌لام بریارنامه‌ی 1541 چه‌ند ئۆپسیۆن‌و گووزینه‌ی غه‌یری سه‌ربه‌خۆییش به ره‌سمی ده‌ناسێ، وه‌ك ئازادی ملحق بوون، ئینتیگرال بوون له ده‌وڵه‌تێكی موستقیل دا(فه‌سلی6)، له هه‌ر حالدا مادام ئاكامی ئه‌م ته‌سمیمه واته الحاق و ئینتیگرال بوونه پشت ئه‌ستووربێت به ئیراده‌ی ئازاد‌و دلخوازانه‌ی خه‌ڵکه‌كه،كه له هه‌لبژاردنێكی ئازاد وه له ژێر چاوه‌دێری مه‌ئموورانی چاوه‌دێری رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان وه یا خوود ئۆرگانگه‌لێكی‌تری نێۆنه‌ته‌وه‌یی(گرووپی (ad hoc له راستای چاوه‌دێری به مه‌به‌ستی ئه‌نجامدانی ئه‌ركی پرسكردن به بیرورای گشتی خه‌ڵک بۆ سوود‌وه‌رگرتن له ئازادی و مافی دیاریكردنی چاره‌نووس ره‌وانه‌ی ئه‌م وه‌لاتانه ده‌كرێن به‌ده‌ست دێت، بۆ وێنه ئه‌و پرۆسه‌یه له مه‌ورید وه‌لاتی نامبیا و له‌م‌سالانه‌ی دوایشدا له چه‌ند وه‌لاتێكی‌تر ره‌چاۆگیراوه.\nمافی دیاریكردنی چاره‌نووس وه‌ك ماف،مافێكی سووبژێكتیڤه كه گه‌لانی خاوه‌ن‌و هه‌لگری ئه‌م مافه، ته‌نانه‌ت بۆیان هه‌یه له موواریدی ئستیسناییدا به شێوه‌ی مقاوومه‌ت‌و به‌رگری ودیفاعی ره‌وا و چه‌كدارانه بۆ مقابیله ده‌گه‌ل زولم و زه‌خت‌و فشارێك كه له لایه‌ن ده‌وڵه‌تانی مێترۆپۆلی پێیان ئیعمال ده‌كرێ، له شكلی بزووتنه‌وه‌ی ئازادیبه‌خشی نه‌ته‌وه‌ییدا ماتریالیزه بكرێت وه ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه وه‌ك ئۆرگانی سیاسی گه‌ل حیسابی بۆ بكرێ، ئه‌م مافه، مافێكه پێوه‌ند‌و په‌ێوه‌ست كراو به مافی مرۆف،هه‌روه‌ك قه‌تعنامه‌كانی 1514و 2625 ئه‌م مافه ده‌سه‌لمێنن، مافێكه كه خاوه‌نی سروشتێكی ئاشكرای حقووقی/عۆرفییه و په‌سندكراوه‌ی تریبوونالی قه‌زایی نێو نه‌ته‌وه‌ییه)، بۆ وێنه بریاری ئه‌م تریبووناله سه‌باره‌ت به كێشه‌ی نامبیا- سه‌حرای غه‌ربی) كه مووته‌كی‌و پشت ئه‌سووره به یه‌ك پرینسیپی حقووقی، به‌ۆ مانایه كه مافی دیاریكردنی چاره‌نووسی گه‌لان، مافێكه په‌یوه‌ندیدار به سێكتۆری(ius cognes=نۆرمی ئیجباری) نێۆنه‌ته‌وه‌یی، بۆیه‌شه له چوارچێوه‌ی نیزامی حقووقی نێو نه‌ته‌وه‌ییدا ته‌جاوز به‌م مافه وه‌ك جینایه‌تێكی نێۆنه‌ته‌وه‌یی پێناسه‌كراوه.\n· مافی به كارهێنانی پرینسیپی ئۆتۆدێتێرمیناسیۆن بۆ مه‌وارێد و حاله‌تگه‌لێكی غه‌ێری كۆلۆنیالی (واته بۆ گه‌لانێك كه مووسته‌عمه‌ره نین)\nمافی به كارهێنانی ئه‌سلی ئۆتۆدێتێرمیناسیۆن بۆ مه‌وارید و حاله‌تگه‌لێكی غه‌ێری كۆلۆنیالی كه له بریار نامه‌كانی رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان ،به تایبه‌ت قه‌تعنامه‌ی 2625 و هه‌روه‌ها تێكستگه‌لێكی نێۆنه‌ته‌وه‌یی وه‌ك په‌ێمانی نێۆنه‌ته‌وه‌یی مافی مرۆڤ سالی 1966و ئه‌سلی هه‌شته‌می دانیشتنه‌كانی نه‌هایی هێلسینكی 1975، هاتووه به‌م چه‌شنه باسی لێكراوه: " هه‌موو گه‌لان،خاوه‌نی مافی دیاریكردنی چاره‌نووسن "، پرینسیپی ئۆتۆدێتێرمیناسیۆن واته مافی دیاركردنی چاره‌نووسی گه‌لان، وه‌ك پرینسیپێك كه خاوه‌نی به‌هاو بایخێكی جیهانیه دێته نرخاندن، به كارهێنان‌و پراكتیكه‌كردنی ئه‌م ئه‌سله ده‌توانێ له پرۆسه‌یه‌كی زه‌مه‌نیدا گه‌لان له حاله‌تی مووسته‌عمه‌ره بۆ دۆخی ئستیقلال‌و سه‌ربه‌خۆیی ده‌رباز بكات، به‌لام حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی زه‌مانه‌تی ئه‌وه ناكات كه كه‌مینه‌نه‌ته‌وه‌یه‌كان و قه‌ۆم و گه‌لانی ئینتێگرال و ئاویته‌كراو له ناو ده‌وڵه‌تێكی موه‌حه‌د دا(بۆ وێنه وه‌لات و ده‌وڵه‌تی ئێران ،عێراق،،،،،) به سوود‌وه‌رگرتن له‌م ئه‌سله بتوانن له‌م وه‌لاتانه جوێببنه‌وه وه یان خوود هه‌ۆلی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی سه‌ربه‌خۆ بد‌هن، بۆیه ده‌وڵه‌تان‌و زلهێزان بۆ پێشگیری له هه‌مبه‌ر روودانی حاله‌تگه‌لێكی ئه‌وتۆ دا كه ساختاری نیزامی ساغكراوه‌ی نێۆنه‌ته‌وه‌یی ده‌خاته مه‌ترسیه‌وه، ناوه‌رۆكی ئه‌م پرینسیپه‌یان به په‌سندكردنی چه‌ند خال‌و تێبینی محافزه‌كارانه،به‌ربه‌ست‌و قه‌تیس كردۆته‌وه بۆ وێنه: بریارنامه‌ی 1514 له دژایه‌تی ده‌گه‌ل مه‌نشووری رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان له‌م بوواره‌دا په‌سندكراوه،هه‌ر وه‌ك به راشكراویی ئاماژه به‌وه ده‌كا كه هیچ چه‌شنه هه‌ۆل‌و چالاكیه‌ك بۆ شێواندنی شیرازه‌ی وه‌حده‌تی نه‌ته‌وه‌یی‌و ته‌واوییه‌تی ئه‌رزی یه‌ك وه‌لاتی خاوه‌ن ده‌وڵه‌تێكی موه‌حه‌دی نه‌ته‌وه‌یی به‌لام خاوه‌نی پێكهاته‌یه‌كی چه‌ند ره‌نگی و چه‌ند ده‌نگی له بوواری زمانی،ئێتنیكی،كوولتوری بێت له چوارچێوه‌ی ئه‌م ئه‌سلی مافی دیاریكردنی چاره‌نووس دا ته‌ۆجیه‌و پاساۆ ناكرێ، ته‌نانه‌ت له بریارنامه‌ی 2625 دا ئه‌م تێ‌بینی‌یه له ئاست چۆنیه‌تی به‌كارهێنانی مافی دیاریكردنی چاره‌نووسی گه‌لانی غه‌ێری مووسته‌عمه‌ره كه بۆیان نی‌یه له ژێر ناویی ئه‌سلی به‌رابه‌ری‌و یه‌كسانی مافی ئازادی دیاریكردنی چاره‌نووسی گه‌لاندا شیرازه‌ی موه‌حه‌د و یه‌كگرتوویی وه‌لاتانی فره‌نه‌ته‌وه بشوێنن، لێره‌دا به‌م چه‌شنه پێداگری ده‌كا : "وه‌لاتان ده‌توانن خاوه‌نی ته‌نیا ده‌وڵه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی بن كه روو له ده‌ره‌وه وه‌ك نوێنه‌ری حه‌شیمه‌تی ئه‌م وه‌لاته حیسابی بۆ ده‌كرێ‌و خاوه‌نی كه‌سایه‌تی حقووقی‌و سیاسیه له چوارچێوه‌ی نیزامی حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌ییه، جا ئه‌گه‌ریش پێكهاته‌ی كۆمه‌لایه‌تی و ته‌ركیبی ئێتنیكی،زمانی،كوولتوری ئه‌م حه‌شیمه‌ته یه‌ك ره‌نگ یان خوود چه‌ند ره‌نگ‌و چه‌ند ده‌نگ بێت، هه‌ر وه‌ك واحیدێكی سیاسی روو له ده‌ره‌وه حیسابی بۆ ده‌كرێ.\nمافی دیاریكردنی چاره‌نووس راسته كه وه‌ك پرینسیپێكی جیهانپه‌سند له تێئۆری حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی دا حیسابی بۆ ده‌كرێ به‌لام نابێ ئه‌وه‌شمان له بیر بچێ له له پرۆسه‌ی ماتریالیزه‌كردنی ئه‌م ئه‌سله‌دا، له ژێر ناویی پاراستنی ئاشتی و ئه‌منیه‌تی جیهانی كه ئامانجی سه‌ره‌كی رێكخراویی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كانه، ئه‌سلی یه‌كسانی و به‌رابه‌ری هه‌موو گه‌لان بۆ سوودوه‌رگرتن له‌م پرینسیپه بۆ گه‌ێشتن به قه‌واره‌ی ده‌وڵه‌ت/ نه‌ته‌وه، عه‌مه‌له‌ن پێشێلكراوه وه به‌شێك له گه‌لان،یه‌ك له‌وان گه‌لی كورد قووربانی پاراستنی ئاشتی‌و ئه‌منییه‌ت،وه راگرتنی قه‌واره‌ی سیستمی ده‌وڵه‌ت/ نه‌ته‌وه‌ی مه‌ۆجوود له جیهاندا كراوه، بۆیه ئه‌گه‌ر وردبینه‌وه ناوه‌رۆكی بریارنامه‌ی 2625 له تێئۆریدا هه‌موو شكل‌و فۆرمێكی ئیجرایی مافی ئۆتۆدێتێرمیناسیۆن، له چوارچێوه‌ی ئیستیقلال، الحاق‌و په‌ێوه‌ست بوون،وه ئینتیگرال‌و ئاویته‌بوون له پێكهاته‌ی ده‌وڵه‌تێكی پلوریناسیۆنال(چه‌ند میلیه‌تی) نه‌ك به ره‌سمی ده‌ناسێنێت،ته‌نانه‌ت " ده‌ستخستنی هه‌ر چه‌شنه شه‌رایه‌تێكی سیاسی جێواز له‌مانه‌ی ئاماژه‌ی پێكرا،مادام خه‌ڵک به‌شێوه‌ی ئازادانه بریاری بۆ دابێت به مافێكی ره‌وا‌و مه‌شرووع ده‌سه‌لمێنێت " ، به‌لام له پراكتیكدا ئه‌م مافه بۆ گه‌لانی غه‌ێری مووسته‌عمه‌ره ته‌نیا له چه‌شنێك ئۆتۆنۆمی سیاسی وه یان ئیداری له چوارچێوه‌ی یه‌ك ده‌وڵه‌تی فره‌نه‌ته‌وه دا ره‌نگ ده‌داته‌وه. ئه‌وه‌ی راستی بێت له پراكتیكی نێو نه‌ته‌وه‌یی هاۆچه‌ر‌خدا مافی دیاریكردنی چاره‌نووسی كه‌مینه‌كان‌و گه‌لانی وه‌لاتێكی فره‌نه‌ته‌وه ته‌نیا روو له ژووره‌وه هاتۆته سه‌لماندن،به‌ۆ مانایه كه روو له ده‌ره‌وه خاوه‌نی كه‌سایه‌تی حقووقی‌سیاسی‌نین وه ته‌نیا وه‌ك شاروه‌ندی ئه‌م وه‌لاتانه‌ی كه تێدا ئه‌ژین روو له ده‌ره‌وه له چوارچێوه‌ی یه‌ك ده‌وڵه‌ت/نه‌ته‌وه له لایه‌ن به‌شی دیپلۆماسی ده‌وڵه‌تی موه‌حه‌د، ماف و به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانیان نوێنه‌رایه‌تی ده‌كرێن، كه‌وایه هه‌ر وه‌ك ئه‌بینرێ ئه‌م كه‌مینه‌و گه‌لانه له راستای سه‌رخستنی پرۆژه‌ی ده‌وڵه‌ت/نه‌ته‌وه، هێچ گارانتی‌و بگره مكانیزمگه‌لێكی حیمایه‌تی نێۆنه‌ته‌وه‌ییان بۆ ره‌چاونه‌گیراوه، بۆ پێناسه‌كردنی گه‌لانی غه‌ێری مووسته‌عمه‌ره ده‌توانین بلێین:" گه‌لانێكن كه له بوواری جۆراۆجور و به راده‌یه‌كی جێواز ده‌توانرێ هێندێك كاراكتێری په‌ێوه‌ندیدار به كۆنسێپتی خه‌ڵک وه یان گه‌لیان تێدا به‌رجاۆ بێت: وه‌ك پاراستنی پارتیكوولاریزمی كوولتوری(زمان، ئایین، ترادیسیۆن، ئینستیتووسیۆنی جیاواز له باقی گه‌لانی‌تر)،به‌ستراوه‌یی به‌ۆ خاكه‌ی كه تێیدا ده‌ژین، autoidentificasion(خۆپێناسه‌كردن)، ووشیاری وخوودئاگاهی گرووپی “، ئه‌م گه‌لانه له به‌تنی /گرووپی كاری بۆ گه‌لانی ناوخۆی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان (دیپلۆماسی كورد یئۆتۆنۆمیخواز پێویسته بۆ په‌ێوه‌ندی ده‌گه‌ل ئه‌م "گرووپیی كارییه"چالاكی بنوێنێت) دا/ متالیباتیان تا سه‌رحه‌دی ده‌سته‌به‌ر‌كردنی مافی دیاریكردنی چاره‌نووس له ناوخۆی ئه‌و ده‌وڵه‌ت/ نه‌ته‌وانه دا كه تێدا ده‌ژین،جێگه‌ی ده‌راسه‌ت و حیمایه‌تی حقووقییه، به‌لام ئه‌م مافه مه‌حدوده و له چوارچێوه‌ی ته‌واوییه‌تی ئه‌رزی ئه‌م ده‌وڵه‌ت/نه‌ته‌وانه‌دا قابیلی ته‌حقووقه، ئه‌م چه‌شنه له مافی گه‌لان له‌م ئاسته‌دا پشت ئه‌ستووره به ئیعلامییه‌ی جیهانی په‌ێوه‌ندیدار به مافی گه‌لان كه له 26ی ئه‌گۆستی 1994 په‌سندكراوه وه دواتریش وه‌ك ئیعلامییه‌ی جێهانی سه‌باره‌ت به مافی گه‌لان له 26ی مانگی 2ی سالی 1997 ئاراسته كراوه، ئه‌م ئیعلامییانه مافی دیاریكردنی چاره‌نووس بۆ ئه‌م گه‌ل‌و كۆلێكتیڤانه له چوارچێوه‌ی مۆدێلگه‌لێكی كراوه وه‌ك ) autogobierno)خوودگه‌ردانی، خوودئیداری autogestion) ، وه‌هه‌روه‌ها به‌شداری‌و مشاره‌كه‌تی هه‌مه‌لایه‌نه له هه‌موو بریاراتی ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی كه په‌ێوه‌ندی هه‌بێت به چاره‌نووسی ئه‌م گه‌لانه‌وه به ره‌سمی ده‌ناسێ، هه‌ر وه‌ك روونه، ئه‌م شێوازه له پیاده‌كردنی مافی‌دیاریكردنی چاره‌نووس بۆ گه‌لانی غه‌یری مووسته‌عمه‌ره،خاریجه له كۆنتێكستی دێسكۆلۆنیزاسیۆن به‌ۆ مانایه كه ئه‌گه‌ر پرینسیپی مافی دیاریكردنی چاره‌نووس بۆ گه‌لانی مووسته‌عمه‌ره، كراوه‌تر و بریتی بوو له مافی دامه‌زراندن و سه‌رخستنی پرۆژه‌ی ده‌وڵه‌ت/ نه‌ته‌وه كه روو له ژووره‌وه سه‌ربه‌ست بوو وه روو له ده‌ره‌وه‌ش خاوه‌ن كه‌سایه‌تی حقووقی‌و سیاسیه، وه وه‌ك واحیدێكی سیاسی خاوه‌ن كه‌سایه‌تی نێۆنه‌ته‌وه‌یی، به‌رژه‌وه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی له ساحه‌ی جیهانی وه له پراكتیكی دیپلۆماتیك دا ده‌پارێزێ و ده‌بنه‌ئه‌ندامی رێكخراوه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان، به‌لام ئه‌م مافه بۆ گه‌لانی ناوخۆ مه‌حدود و به‌ستراوه‌یه‌و ته‌نیا له چوارچێوه‌ی ئۆتۆنۆمی داخیلی له ناو ئه‌م ده‌وڵه‌ت/نه‌ته‌وانه دا ئیمكانی خۆ ئاراسته‌كردن‌و عه‌رزی‌ئه‌ندامیان هه‌یه، به چه‌شنێك كه ئیستیقلالی سیاسی و ته‌واوییه‌تی ئه‌رزی ئه‌م ده‌وڵه‌تانه مۆحته‌ره‌م‌و جێگه‌ی رێز بێت،كه‌وایه وه‌ك ده‌رده‌كه‌وێ ئه‌م مافی ئۆتۆدێتێرمیناسیۆن بۆ گه‌لانی غه‌ێری مووسته‌عمه‌ره وه یان به واته‌یه‌كی‌تر بۆ كه‌مینه‌كانی ئێتنیكی،زمانی،كوولتوری‌و ئایینی كه پێكهاته‌ی حه‌شیمه‌تی‌و كۆمه‌لایه‌تی ئه‌م ده‌وڵه‌ت/ نه‌ته‌وانه،پێك دێنن، له پرۆسه‌ی پراكتیك‌و عه‌مه‌لیدا، ته‌نیا له چوارچێوه‌ی هێندێك پرینسیپی ئه‌خلاقی، حقووقی، وه دێمۆكراتیكی به‌لام ئینتیگرال‌و ناوه‌ندگه‌را دا قه‌تیس ده‌كرێته‌وه و له‌سه‌ر ئه‌ساسی به‌رابه‌ری‌و یه‌كسانی وه به دوور له هه‌ر چه‌شنه ته‌بعیز‌ودێسكریمیناسیۆن ره‌نگ ده‌داته‌وه به چه‌شنێك كه ئه‌م كه‌مینه ئێتنیكی،زمانی،كوولتوری‌و ئایینیانه،ته‌وانای خۆپاراستنیان له ئاست سیاسه‌تی ئه‌سیمیلیزاسیۆن و تواندنه‌وه هه‌بێت وه زه‌مینه‌ی خۆ ته‌یاركردنیان بۆ گه‌شه‌ی كوولتوری‌و پاراستنی ئیدێنتیسیته‌ی خاكی‌و ته‌ۆسیعه‌ی ئابووری و به‌شداری‌و مشاركه‌تی سیاسیان بۆ بره‌خسێت،به‌لام هه‌مووی ئه‌مانه ته‌نیا له چوارچێوه‌ی یاسا و رسا و بگره نه‌زمی سیاسی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌دا كه تێدا ژیان ده‌كه‌ن، قابیلی پراكتیك‌و تحقق وه سه‌لماندنن.\n· نه‌وعێكی‌تر له مافی گه‌لان وه یان قه‌ۆمه‌كان(واته نه‌ته‌وه‌ی بێ ده‌وڵه‌ت) ئه‌سلی ئۆتۆدێتێرمیناسیۆن وه‌ك ئه‌سلێك له چه‌ندین بووار و بگره له چوارچێوه‌ی چه‌ندین ته‌رحی جۆراۆجۆردا (سیاسی، كۆمه‌لایه‌تی، ئابووری،كوولتوری. مرۆڤایه‌تی‌و ئینسانی)دا قابلیه‌تی ئیجرایی هه‌یه و به ته‌جرووبه ئیسباتی كردوه كه له راستای سه‌لماندنی ماف بۆ گه‌لان(چ گه‌لانێك كه ئینتیگرالی ده‌وڵه‌تان بن و چ مووسته‌عمه‌ره بن) له ژێر ناو و نیشانی جۆراۆجۆردا،كارگه‌رو رۆلی دیاریكه‌ری هه‌بووه، هه‌روه‌ك بینیمان گه‌لانی مووسته‌عمه‌ره به سوودوه‌رگرتن له‌م پرینسیپه خۆیان له ده‌ستی ئیستیعمار رزگار كرد، دیاره له پرۆسه‌ی رزگاری وه‌لاتانی مووسته‌عمه‌ره دا كه دژ به هێزی داگیركه‌ری خاریجی وه یان دژ به رێژیمگه‌لێكی راسیستی خه‌باتیان ده‌كرد دیسانیش له ره‌ۆتی خه‌باتدا به كه‌لك وه‌رگرتن له‌م ئه‌سلی مافی دیاریكردنی چاره‌نووس توانیان ئه‌م مافه بۆخۆیان بچه‌سپێنن كه له درێژه‌ی خه‌بات و مقاۆمه‌تی رزگاریخوازانه‌یان دا،له لایه‌نی سێهه‌م(ده‌وڵه‌تی 3هه‌م ،ئۆرگانیزاسیۆنی نێۆنه‌ته‌وه‌یی) داوا و داخوازی یارمه‌تی بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌كه خه‌باتی دژی ئیستیعماریان به كه‌لك‌وه‌رگرتن له ئه‌سلی مافی‌دیاریكردنی چاره‌نووس، به لۆتكه‌ی سه‌ركه‌ۆتنی نه‌هایی بگه‌یه‌نن وه به‌م چه‌شنه پرۆژه‌ی ساغكردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت/ نه‌ته‌وه مسه‌ۆگه‌ر بكه‌ن،له لایه‌كی دیكه‌وه بابزانین مافی گه‌لان به كه‌لك وه‌رگرتن له جارنامه‌ی مافی مرۆفی رێكخراویی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان چۆناوچۆن تێئۆریزه‌كراوه، به پێ مافی مرۆف، ئه‌وه ئیراده‌ی گه‌له كه ده‌توانێ وه‌ك پایه‌ۆ بنچینه‌ی ئۆتۆریته‌ی ده‌سه‌لاتی گشتی خه‌ڵک بێته‌نرخاندن(ئه‌سلی 21یئیعلامیه‌ی جیهانی مافی مرۆف)، كه‌وایه ده‌كرێ بلێین كه ئه‌م پێناسه‌یه وه‌ك مافی به‌شداری‌و مشاركه‌ت له هه‌لبژاردنی ئازاد و ده‌وره‌ییدا، مانا ده‌داته‌وه بۆیه‌شه كه بۆ گرینگ نرخاندن و سالم به‌رێوه‌بردنی پرۆسه‌ی هه‌لبژاردن له پراكتیك دا عه‌مه‌له‌ن هه‌ول دراوه ئه‌م پرۆسه‌ی هه‌لبژاردنه وه یان به واته‌یه‌كی‌تر ئه‌م پرۆسه‌ی به‌شداری و مشاركه‌تی خه‌ڵک له هه‌لبژاردن‌دا، له ژێر چاوه‌دێری ئۆرگانگه‌لێكی په‌یوه‌ندیدار به رێكخراوه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان به‌رێوه بچێ، بۆ ئه‌وه كه بتوانرێت ئیراده‌ی راسته‌قینه‌ی خه‌ڵک له ساغكردنه‌وه‌ی ئۆتۆریته‌ی ده‌سه‌لاتدا ده‌خیل بكه‌ن.\nهه‌روه‌ها حقووقی نێۆنه‌ته‌وه‌یی، به راشكراویی مافی گه‌لان بۆ خۆپاراستن و بقا و مانه‌وه به ره‌سمی ده‌ناسێ وه له‌م په‌یوه‌ندیه‌دا هه‌ر چه‌شنه كرده‌وه‌یه‌ك كه به مه‌به‌ستی ته‌خریب‌و سرینه‌وه‌ی گرووپگه‌لی ناسیۆنالی، ئێتنیكی، ئایینی ئه‌نجام بدرێن مه‌حكووم ده‌كات(كۆنواسیۆن ده‌رباره‌ی پێشگیری‌و هه‌روه‌ها سه‌زادانی جنایه‌تی ژێنۆساید،9ی دیسامبری 1948) هه‌ر بۆیه‌شه له‌م په‌یوه‌ندیه‌دا وه له راستای حیمایه‌ت و پاراستنی مافی گه‌لان بۆ بقا و مانه‌وه،به نیسبه‌ت ئۆرگانیزه‌كردنی مكانیزمگه‌لێكی حیمایه‌تی ئیقدام كراوه\nبگه‌رێوه بۆ به‌شی دووهه‌م