دلسۆزانی هەرێمی کوردستان دژی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیین - Mehr News Agency\n4 rezberê 2017 - 16:31\nNews Code 12557\nموحسن ڕەزایی لە کۆنفڕانسێکی رۆژنامەوانی بەغدا:\nدلسۆزانی هەرێمی کوردستان دژی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیین\nسکرتێری مه‌کۆی ڕێکخراوی دیاری کردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئێران وتی: هەموو دڵسۆزانی کوردستانی دژی بەڕێوەچوونی ڕیفراندۆمن.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، سکرتێری مه‌کۆی ڕێکخراوی دیاری کردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئێران وتی: ئێران لای وایە عێراق نابێ دابەش بکرێت. ئەگەر عێراق دابەش بکرێت، پیلانی دابەش کردنی وڵاتانی ئیسلامی، سووریا و تورکیاش تێوەدەگلێنێت.\nموحسن ڕەزایی سکرتێری مه‌کۆی ڕێکخراوی دیاری کردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئێران لە بەغدا لە وەڵامی پرسیاری هەواڵنێری کەناڵی "المیادین" سەبارەت بە ڕیفراندۆمی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند: ئێران بە توندی دژی هەر جۆرە هەنگاوێکی دابەشکارانەیە و هیوادارم ئەو ڕیفراندۆمە بەڕێوەدەچێت.\nناوبراو وتیشی: عێراق وڵاتێکی ناسراوە و ئەندامی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان و لە ئەندامانی گرینگی پەیمانی ناوچەییە و دابەشکردنی ئەو وڵاتە هەڵەیەکی گەورەیە کە زیان دەگەیێنێتە هاووڵاتیانی عێراقی بە تایبەت هاووڵاتیانی باکووری ئەو وڵاتە.\nڕەزایی ئاماژەی بەوەش دا: دابەشکردنی عێراق، دەسپێکی نائەمنیگەلێکی بەربڵاو لە عێراق و هەروەها تەواو ناوچەیە و هەموو دڵسۆزانی عێراق دژی بەڕیوەچوونین. ئێمەش دژی بەڕێوەچوونی ئەو ڕیفراندۆمەین و داوا لە رێبەرانی کوردستان دەکەین ئەو کارە بوەستێنن.\nسکرتێری مه‌کۆی ڕێکخراوی دیاری کردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئێران لە وەڵامی پرسیاری کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی نەجبا سەبارەت بە وەڵامی شیمانەیی ئێران بە بەرپرسانی هەرێم لە ئەگەری پێداگریان بۆ بەڕیوەبردنی ڕیفراندۆم وتی: ئێران لە سەر ئەو بڕوایەیە کە عێراق نابێ دابەش بکرێت. ئەگەر عێراق دابەش بکرێت، پیلانی دابەش کردنی وڵاتانی ئیسلامی سووریا و تورکیاش تێوەدەگلێنێت. لە ڕاستیدا دوژمنانی جیهانی ئیسلام دەیانەوێ سووریا و تورکیاش دابەش بکەن. دەسپێکی ئاوەها ڕەوتێک گەورەترین هەڕەشەیە بۆ سەر ئاشتی و ئاسایش و پێشکەوتنی تەواو ناوچە.\nناوبراو وتیشی: پێداگریی هەڵە بۆ بەڕێوەبردنی ڕیفراندۆم ئاگری شەڕی دابەشبوون بە سەر وڵاتانی عێراق، سووریا و تورکیا دادەسەپێنێت و تەواو ناوچەکە نائەمن دەکات.\nڕەزایی لە وەڵامی پرسیاری کەناڵی "الاتجاه" سەبارەت بە پاشهاتەکانی بەڕیوەچوونی ڕیفراندۆمی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند: گەل و دەوڵەتی عێراق دژی ڕیفراندۆمن. وڵاتانی دراوسێی عێراقیش وەک ئێران، سووریا و تورکیا دژی بەڕیوەچوونین و تەنانەت ئەگەری ئەوە هەیە تورکیا دەستێوەردانی سەربازی لە هەرێمی کوردستاندا بکات. هەروەها مەترسیی هەڵگیرسانی شەڕ لە نێوان دەوڵەتی ناوەندی و بەڕیوەبەرانی ڕیفراندۆم لە ئارادایە. لەو ڕووەوە خەڵکی عێراق بە گشتی و خەڵکی هەرێمی کوردستان بە تایبەتی زیان دەبینن.\nسکرتێری مه‌کۆی ڕێکخراوی دیاری کردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئێران زیادی کرد: ئەمە یارییەکەی مەترسیدارە کە لە لایەن هەندێک لە رێبەرانی کوردەوە بە ئەنگێزەی کەسێنییەوە پێوشوێن دەگیرێت. ئەگەرچی هەندێک لە رێبەرانی کورد دژی بەڕیووەچوونی ڕیفراندۆمن.\nناوبراو ئاماژەی بەوەش دا: لەمڕۆدا بەرژەوەندیی خەڵکی کوردستانی عێراق پاراستنی ئاسایش و هەنگاونان بەرەو پێشکەوتنی ئابوورییە. خەڵکی ئەو ناوچەیە لە سەردەمی سەدام و شەڕی ئەمریکا زیانی زۆریان پێگەیشتووە و ئەمڕۆ پێویستیان بە حەوانەوە و ئاسایشە.\nڕەزایی لە وەڵامی پرسیاری کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی "الغدیر" سەبارەت بە ئەنگێزە و پرسە پشت پەردەکانی ئەو ڕیفراندۆمە، ڕایگەیاند: ڕیفراندۆمی هەرێم تا ئێستاشی لە سەر بێت شکستێکی نێودەوڵەتییە بۆ بەرپرسانی هەرێمی کوردستان و دژایەتیی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان و وڵاتانی ئەورووپی و دراوسێکانی عێراق و بەشداری نەکردنی ئەوان لەو پرسەدا، گەورەترین شکستە بۆ ئەو پڕۆژەیە.\nڕاشیگەیاند: ئەگەر ئەو پڕۆژەیە لە ئێستادا نەوەستێت و هەندێک لە رێبەرانی کورد لە سەر بڕیارەکەی خۆیان بۆ بەڕیوەبردنی پێداگر بن، دیارە دوو هۆکار لە ئارا دایە کە یەکەمیان ئەنگێزەی کەسێنیی هەندێک لە رێبەرانە و لە لایەکی دیکەوە بەهادان بە بەژەوەندییە کەسێنییەکان لە بری بەژەوەندیی هەرێمی کوردستانە. هەڵبەت هەندێک دەستی شاراوەش یارییەکە دەگەشێننەوە.\nمامۆستای زانکۆی ئیمام حسێن (ڕخ) لە وەڵامی تەلەڤیزیۆنی "العهد" سەبارەت بە ئەنجامی گفتوگۆ سیاسییەکانی سەفەری ئەم دواییەی ئایەتوڵڵا هاشمی شاهروودی و دوکتۆر موحسن ڕەزایی بۆ عێراق ڕوونی کردەوە: ئەو سەفەرە سەفەرێکی زیارەتی بوو و ئێمە سەردانی کەربەلا و سامەرا و کازمین-مان کرد. هەڵبەت لە گەڵ کۆمەڵێک لە برایان و گرووپە سیاسی و مەزهەبییەکانی عێراقیش دیدار و گفتوگۆمان کرد.\nڕەزایی لە وەڵامی پرسیارێکی دیکەی "العهد" لەبارەی هەوڵی ئیسرائیل بۆ پەڕەدان بە ئێران تۆقێنەری وتی: ڕژیمی زایۆنی لە سەرەتای سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی ئێران ویستوویەتی وڵاتانی عەرەبی و ئێران بەرەوڕووی یەکتری بکاتەوە. یەکەم هەنگاویشی هاندانی سەدام لە دژی ئێران بوو و هاوکات دەیەویست بەرەیەک لە وڵاتانی لە پشت سەری سەدام وەڕێ خات. هەر بۆیە دەستەواژەی شەڕی قادسیەیان بۆ بەکار دەبرد.\nسکرتێری مه‌کۆی ڕێکخراوی دیاری کردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئێران وتیشی: لەمڕۆدا ئەمریکا و ئیسرائیل دەیانەوێ ئاژاوە بخەنە نێوان شیعە و سوننە و هێنانە ئارای داعش هەر لەو پێناوە بووە. هەڵبەت ئەو سیاسەتە شکستی هێنا و لە ئۆپەراسیۆنی گەورەی ئازادکردنەوەی مووسڵ، سوننە و شیعە پێکەوە چ وەک سوپای عێراق و چ وەک حەشدی شەعبی بەرەنگاری ئەو سیاسەتە بوونەوە.\nڕەزایی ئاماژەی بەوەش دا: شوکر بۆ خودا ئەمڕۆ لە ئێران، لوبنان، سووریا و عێراق بەرەی خۆڕاگری پێکهاتووە. ئێمە بەختەوەریی جیهانی ئیسلام لە سای بەرەی خۆڕاگری دەزانین و داوا کە عەرەبستانیش دەکەین لە پێناو بەرەنگاربوونەوەی ئیسرائیل تەڤلی بەرەی خۆڕاگری بێت.\nناوبراو لە وەڵامی پرسیاری تەلەڤیزیۆنی "العراقیه" لەبارەی ڕیککەوتنی ئەم دواییەی دەوڵەتی سووریا و حزبوڵڵای لوبنان و دژایەتیی دەوڵەتی عێراق لە گەڵ بەشێک لەو ڕێککەوتنە و کاریگەریی نەرێنیی لە سەر پەیوەندییەکانی ئێران و عێراق ڕوونی کردەوە: لە سەر ئەو بڕوایەم کە ئێران، عێراق، سووریا و لوبنان وڵاتانی هاوڕێ و خاوەن پەیوەندییەکی ستراتژیکن و هاوکات گرینگترین وڵاتانی قوربانیی تیرۆریزم لە جیهان و لە هەمان کاتدا گرینگترینی ئەو وڵاتانەن کە بە شێوەی جیدی بەرەنگاری تیرۆریزم بوونەتەوە.\nسکرتێری مه‌کۆی ڕێکخراوی دیاری کردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئێران لە کۆتاییشدا لە وەڵامی هەواڵنێری ئیرنا لە بەغدا سەبارەت بە ئەگەری وەرچەرخانی سیاسیی عەرەبستان و وەستاندنی شەڕی یەمەن و چوونە دەریان لە بەحرین، جەختی لەوە کردەوە: بەرپرسانی عەرەبستان پاش دانیشتنی ڕیاز و کۆبوونەوە لە گەڵ ترامپ، سیاسەتگەلێکی نوێیان دەکرد و دەوڵەتی سعوودی ئەگەر بیەوێ هەڵوێستێکی راستگۆیانە لە پەیوەندی لە گەڵ وڵاتانی جیهانی ئیسلام بگرێتە بەر دەبێ بۆ هەڵسوکەوتە هەڵەکانی داوای لێبوردن لە خەڵکی یەمەن، سووریا، ئێران و بەحرەین بکات و ئەگەری داوای لێبوردنێک نەبێت ئەوا نیشان دەدات کە ئەو وڵاتە لە هەنگاوە دواترەکانیشدا ڕاستگۆ نییە.


سەنا بەرزنجی: پشتگیری ژنان و کچان بکەن و یارمەتیان بدەن - تۆڕی میدیایی خەڵک\nخانمە هونەرمەند سەنا بەرزنجی لەڕۆژی جیهانی ژناندا داوا لە خەڵک دەکات پشتگیری ژنان و کچان بکەن و یارمەتیان بدەن.\nسەنا بەرزنجی وتویەتی، “ژنان لە هەمو دنیا بێجگە لە هەندێک وڵات مافی دەنگدانیان هەیە، بەڵام زۆر مافی دیکەیان پێنەدراوە؛ مافی خوێندن، مافی دەربڕینی بیروبۆچون، مافی کارکردن و سەربەخۆیی ئابوری، مافی هەڵبژاردنی چارەنووسی ژیانیان”.\nسەنا وتوشیەتی””ئەی کچ، ئەی ژن، لەبیر مەکە تۆ مرۆڤێکیت کە توانای بەدیهێنانی ئاواتەکانت هەیە، مەترسە، چۆک مەدە، چاوت لە ئاسۆی خەونەکانت بێت و ڕامەوەستە، بەڵام لە هەمان کاتدا پشتگیری ژنان و کچان بکە و یارمەتیدەر بە نەک بەربەست”.\nسەنا دەڵێت”پشتگیری ژنان و کچان بکە و یارمەتیدەر بە نەک بەربەست. هەر ساتێک و هەر ڕۆژێک کە دەستی کچێک و ژنێک دەگرێت و هانی ئەدەیت بۆ سەرکەوتن، تۆ شکۆی ژنت وەک مرۆڤێک بەرز ڕاگرتووە”


ئه‌نجومه‌نێك: ئه‌و منداڵانه‌ی له باوكێكی داعش له‌دایكبوون وه‌ك ئێزیدی هه‌ژمارناكرێن\nئه‌و منداڵانه‌ی له ژنانی ئێزیدی له‌دایكبوون له ئه‌نجامی ده‌ستدرێژیكردنه‌سه‌ریان له‌لایه‌ن چه‌كدارانی "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی" (داعش)ه‌وه رێگه‌یان پێنادرێت ببنه ئه‌ندامی كۆمه‌ڵه‌گه‌كه له باكوری عێراق، ئه‌نجومه‌نی باڵای رۆحانی رایگه‌یاند.\nئه‌و منداڵانه بوونه‌ته‌هۆی مشتومڕی زۆر له نێو كۆمه‌ڵه‌گه‌كه‌دا، كه ته‌نها ئه‌و منداڵانه وه‌ك ئێزیدی هه‌ژمارده‌كرێن كه هه‌ردوو دایكوباوكیان سه‌ر به كۆمه‌ڵگه‌كه بن، ئاژانسی فرانس پرێس یه‌كشه‌ممه (28 نیسان) رایگه‌یاند.\nسه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی باڵای رۆحانی، حازم ته‌حسین سه‌ید، هه‌فته‌ی رابردوو بڕیارێكی راگه‌یاند، كه واده‌رده‌كه‌وێت بڕیارێكی جیاوازبێت، به‌وه‌ی "ته‌واوی رزگاربووان (له تاوانه‌كانی داعش) په‌سه‌ندده‌كه‌ن و ئه‌و بارودۆخه‌ش له‌به‌رچاوده‌گرن كه پێیدا رۆیشتوون و به ویستی ئه‌وان نه‌بووه".\nئه‌م بڕیاره وه‌ك بڕیارێكی "مێژوویی" له‌لایه‌ن چالاكوانه ئێزیدییه‌كانه‌وه ناوزه‌ندكرا، كه به‌و شێوه‌یه تێگه‌یشتبوون ئه‌و منداڵانه‌ی به‌هۆی ده‌ستدرێژییه‌وه له‌دایكبوون رێگه‌یان پێده‌درێت له‌گه‌ڵ كه‌سوكاره ئێزیدییه‌كانیاندا بژین.\nبه‌ڵام رۆژی شه‌ممه ئه‌نجومه‌نه‌كه روونكردنه‌وه‌یه‌كی بڵاوكرده‌وه كه بڕیاره‌كه "ئه‌و منداڵانه ناگرێته‌وه كه له ئه‌نجامی ده‌ستدرێژیدا له‌دایكبوون، به‌ڵكو ئاماژه‌ده‌كات به‌و منداڵانه‌ی هه‌ردوو دایكوباوكیان ئێزیدین".\nكۆمه‌ڵگه‌ی ئێزیدی ده‌مێك پێش ئێستا بڕیاڕیدابوو كه هه‌ر ژنێكی له‌ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌كه شووبكات چیتر به ئێزیدی هه‌ژمارناكرێت و ئه‌وانه‌ش ده‌گرێته‌وه كه له 2014 له‌لایه‌ن داعشه‌وه ده‌ستدێژییان كرایه‌سه‌ر.\nبه‌ڵام سه‌رۆكی رۆحیی ئێزیدییه‌كان، بابه شێخ، ساڵێك دوای ئه‌وه بڕیارێكی ده‌ركرد كه پێشوازیی له‌و ژنانه كرد كه ده‌توانن بگه‌ڕێنه‌وه ماڵه‌كانیان، به‌بێئه‌وه‌ی چاره‌نوسی منداڵه‌كانیان دیاریبكات.\nسه‌ره‌تای ئه‌م مانگه، سه‌ركۆماری عێراق، به‌رهه‌م ساڵح یاسایه‌كی پێشنیاركرد له په‌رله‌مان بۆ دابینكردنی قه‌ره‌بوو بۆ ژنانی رزگاربوو له تاوانه‌كانی داعش و دامه‌زراندنی دادگایه‌ك بۆ روونكردنه‌وه‌ی "باری خێزانییان".


مەلا ئیدریسی بەدلیسی ئەو كاتەی بووە راوێژكاری سوڵتان سەلیم، سوڵتانی دەوڵەتی عوسمانی زۆر بە باشی كاری لەسەر ئەوە كرد كورد بەلای دەوڵەتی عوسمانیدا رابكێشت، پێنشنیاری بۆ سوڵتان كرد كە كوردەكان لە ژێر دەسەڵاتی سوڵتاندا حوكم بكەن و لە ھەر شوێنێك دەوڵەتی عوسمانی تووشی شەڕ بوو كورد پشتی سوپای عوسمانی بگرێت و لە ھەمان كاتدا كوردەكان باج و سەرانە بدەن بە خەزێنەی دەوڵەتی عوسمانی.\nدوای 508 ساڵ، ئێستا دەبینین مێژوو خۆی دووبارە دەكاتەوە، ھەمیشە سوڵتانەكان خاوەن بەختێكی باش بوونە بەرامبەر (میر)ە كوردەكان، ئەوانەی دژی دەسەڵاتی سوڵتانەكان بوونە ھەمیشە ژمارەیان زۆر كەمتر بووە لەوانەی خزمەتكاری سوڵتان بوونە، ئەو مێژووە كە ئێستا ھەیە و ئێستاش دەكات بە مێژووی بەیانی كە خزمەت كردن بە دەوڵەتی توركیای فاشیست لە مەلا ئیدریسی بەدلیسیەوە دەستی پێكردووە و ئێستاش لە لایەن بارزانی بەردەوامە، وەلێ دەبێت میرەكان باش ئەوە بزانن كە مێژوو رەحم بە ھیج كەسێك ناكات چۆن ئەوانەی پێشوو بوونە بە پەند لە نێو كۆمەڵگای كوردی ئەوانەی ئێستاش بە ھەمان شێوە دەبن بە پەند بۆ داھاتوو.\nمەلا ئیدریسی بەدلیسی تەنیا راوێژی بۆ میرەكان دەكرد كە بە ھەموو شێوەكان كاربكەن لە پێناو دەوڵەتی عوسمانی، بەڵام ئێستا ئەوەی ئێمە دەیبینین بارزانی خۆی ھەم راوێژكارە و ھەمیش میرە بۆ جێ بە جێكردنی كارەكان بۆ بەرژەوەندی سوڵتان.\nتاكی كورد لە باشووری كوردستان ئەگەر رێژەیەكی زۆرینەش نەبێت ژمارەیەكی باش ھەیە دژ بەو قەلەمڕەویەی سوڵتان بەلام داخی ئێمە ئەوەیە میر بارزانی بەو ھێزەی لە خۆی نزیكە ھەموو كات لەسەر پێیە بۆ بەرگریكردن لە دەسەڵاتی سوڵتان كە رێگرە لەوەی خەڵك دژی بەو داگیركاریە ھەڵوێست بنوێنێ، شارۆچكەی (شیلادزێ) بەنمونە، ئەمە جگە لەوەی پیاوەكانی میر بارزانی ھەر چاوێكیان كردووە بە دە چاو بۆ سیخوریكردن بۆ لەشكری سوڵتان پارێزگاری كردن لە سوپاكەی داگیركەر، میر بارزانی زۆر زیاتر ھاوكاری سوڵتانە لەو پێشنیارانەی سەردەمی كۆن مەلای بەدلیسی بۆ میرەكانی دەكرد.\nلە ئێستادا كوردستان لە ژێر قەیرانێكی دارایی قوڵدایە و كە خاكەكەشمان دەوڵەمەندە بە سەرچاوە وزەییەكان كەچی خۆمان نانمان نیە بیخۆین لە كاتێكدا میر بارزانی باشترین ھاوكاری سەرچاوەی ئابووری توركیایە لە رێگای نەوت و غازە و تێچووی سوپاكەی سوڵتانیش لەسەر گیرفان و سفرەی ئێمەیە.\nخزمەت كردن بە دەسەڵاتەكانی سوڵتان ھیچ كات داھاتووێكی باشی نەبووە چونكە سوڵتانەكان كە كاریان بە خزمەتكاری میرەكان نەما، زۆر خراپ پشتیان دەدەن بە زەویدا، ئێمەش چاوەرێی كات دەكەین ئاخۆ بزانین ئەو خزمەت كردنەی بارزانی بەرەو كوێ دەڕوات.


هاوپەیمانی نێودەوڵەتی داوایی روونكردنەوە لەلاهور جەنگی دەكات لەمەر رزگار كردنی داعش\nسەرچاوەیەكی ئاگادار بە ڕه‌وش پۆست ـی راگەیاندووە، ئەمرۆ ژەنەرەڵ ئێریك هێل فەرماندەی یەكە تایبەتەكانی هێزەكانی هاوپەیمانان لە عێراق و سوریا لەمەر رزگار كردنی 176 داعش لەلایان یەكێتیەوە، داوای وردەكاری و روونكردنەوەی لە لاهور جەنگی كردووە”.\nسەرچاوەیەكی ئاگادار بە ڕه‌وش پۆست راگەیاند ئەمرۆ ژەنەراڵ ئێریك هێل سەردانی لاهور جەنگی كردووە، پەیامی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لەمەر رزگاری كردنی دیلە داعشەكانی گەیاندووە بە یەكێتی و لاهور جەنگی و داوایان كردووە وەردەكاری ئەو رووداوە روون بكەنەوە”.\nژەنەراڵ ئێریك هێل هەروەها بە لاهور جەنگی گوتووە ئێمە ئیدانەی ئەو كارە دەكەین و بەهەموو شێوەیەك دژی ئەوەین كە بەم شێوەیە بێ گەرانەوە زیندانەكان رزگار بكرێت بۆیە داوای روونكردەوە لە لاهور جەنگی كردووە، لەمەر رزگاری كردنی داعشە دیلەكان”.\nدوایی ئەوەی دیلە داعشەكان لەلایان یەكێتی و لاهور جەنگی بە رێكەوتنێكی ژێر بەژێر رزگار كران، بەپەلە ژنەراڵ ئێریك هێل سەردانی لاهور جەنگی كردووە داوای روونكردنەوەی لە لاهور جەنگی كردووە”.


واشنتۆن پۆست: ترەمپ لە 928 ڕۆژی دەسەڵاتیدا زیاتر له 12 هەزار درۆ و لێدوانی چەواشەکاریی داوه\n01:01 - 12/08/2019\nدۆناڵد تره‌مپ، سه‌رۆكی ئه‌مریكا\nئه‌مڕۆ رۆژنامه‌یه‌كی ئه‌مریكا بڵاوی كرده‌وه دۆناڵد تره‌مپ له‌سه‌ره‌تای ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یه‌وه زیاتر له 12 هه‌زار درۆ و لێدوانی چه‌واشه‌كارانه‌ی بڵاوكردوه‌ته‌وه و هه‌وڵیداوه رای گشتی له ئه‌مریكا و جیهان به‌شێوه‌یه‌كی هه‌ڵه ئاڕاسته‌بكات.\nرۆژنامه‌ی واشنتۆن پۆستی ئه‌مریكا له ژماره‌ی ئه‌مڕۆ (12/8/2019)، بڵاوی كرده‌وه دۆناڵد تره‌مپ، سه‌رۆكی ئه‌مریكا، له‌سه‌ره‌تای چونه ده‌سه‌ڵاته‌وه تا بەرواری ٥ ی ئه‌م مانگه (کە دەکاتە٩٢٨ ڕۆژ، ١٢ هەزار و ١٩ درۆ و پەیامی چەواشەکاری) بڵاوکردووەتەوه، زانیارییه‌كانیش به‌پێی داتابەیس و گرافیک پشتڕاستكراونه‌ته‌وه.\nرۆژنامه‌ی واشنتۆن پۆست، كه ناسراوه به رۆژنامه‌یه‌كی ره‌خنه‌گر له سیاسه‌ته‌كانی دۆناڵد تره‌مپ و له‌سه‌ره‌تای هاتنه ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆكی نوێی وڵاته‌كه‌یان، چه‌ندین راپۆرت و به‌دواداچونی بۆ هه‌ڵه و كه‌موكوڕییه‌كانی تره‌مپ كردووه، له نوێترین راپۆرتیدا، نوسیویه‌تی؛ "ترەمپ نزیکەی ١٠ هەزار درۆ و پەیامی چەواشەکارانەی تا ٢٦ ی مانگی نیسانی ئەمساڵ بلآوکردوەتەوە".\nواشنتۆن پۆست، ئه‌وه‌شی خستوه‌ته‌ڕوو؛ نزیکەی پێنج یه‌كی درۆکانی ترەمپ دەربارەی ئەو بەڵێانەیە کە دەربارەی کۆچبەران داویەتی.\nهه‌ر به‌پێی به‌دواداچونی رۆژنامه‌كه؛ تره‌مپ له‌سه‌ره‌تای گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی به‌ڵێنی دابینکردنی بودجه‌ی داوه بۆ دروستکردنی دیواری جیاكه‌ره‌وه‌ی ئەمریکا و مەکسیک، به‌و هۆیه‌شه‌وه رێگا له هاتنی کۆچبەرانی ئه‌و وڵاته ده‌گرێت بۆ ئەمریکا، بەڵام نەیتوانی ئه‌و به‌ڵێنه بیباتەسەر و زیاتر لە ١٩٠ جار ئه‌و به‌ڵێنه‌ی دوبارە کردوەتەوە، به‌ڵام راست ده‌رنه‌چووه.\nهەروەها ده‌ركه‌وتوه كه له‌سه‌دا 10ی په‌یامه چه‌واشه‌كارییه‌كانی تره‌پ په‌یوه‌ندی به گریمانه‌كانی ده‌ستوه‌ردانی روسیاوه هه‌یه له هه‌ڵبژاردنه سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی ئه‌مریكا له‌ساڵی 2016.\nترەمپ له 14 مانگدا زیاتر لە ١٨٦ جار وتویه‌تی؛ بۆ یه‌كه‌مجار له مێژودا له‌ماوه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌مدا ئه‌مریكا گه‌یشتوه‌ته به‌رزترین ئاستی وه‌به‌رهێنانی بازرگانی له جیهاندا، به‌ڵام رۆژنامه‌كه ئاماژه‌ی به‌وه‌كردووه كه له‌سه‌رده‌می ئایزنهاوه‌ر و كلینتۆن و چه‌ند سه‌رۆكێكی دیكه‌دا ئه‌مریكا زۆر گه‌شه‌سه‌ندوتر بووه له‌ڕوی بازرگانییه‌وه و لێدوانه‌كانی تره‌مپ وه‌كو "فشه‌كه‌ری و خۆهه‌ڵكێشان" وه‌سف ده‌كات.\nترەمپ ١٦٢ جاتر دوبارەی کردوەتەوە؛ بۆ یه‌كه‌مجار له مێژوی ئه‌مریكادا توانیویه‌تی زۆرترین باج (به‌ڕێژی 0.9) بۆ ئه‌مریكا ده‌ستبخات، له‌كاتێكدا به‌پێی به‌دواداچونی رۆژنامه‌ی واشنتۆن پۆست ئه‌و لێدوانانه چه‌واشه‌كارییانه‌ن و له 100 ساڵی رابردوودا چه‌ند سه‌رۆكێكی دیكه‌دا له‌و بڕه زیاتریان ده‌ستخستوه و بۆ نمونه: له‌سه‌رده‌می دۆناڵد ریگان (1981) گه‌وره‌ترین باچ تۆماركراوه كه بڕه‌كه‌ی (2.9) بوه.\nكلیك لێره بكه بۆ بینینی زانیاریه‌كان:


خانمەکتەر و نمایشکاری جلوبەرگی ئیتالی\n(١٩٦٤-0٩-٣٠) ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٦٤ (تەمەن ٥٦)\n^ Martínez، Claudio (30 October 2003). "Persephone". El Diario de Hoy (بە زمانی Spanish). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 11 January 2012. لە ڕێکەوتی ٠٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی) ڕاگرتنی CS1: زمانی نەناسراو (link)\n^ Yucel، Author (4 August 2011). ""Monica Bellucci" by Monica Bellucci with Introduction by Giuseppe Tornatore – Book Review". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ھێنراوە. پارامەترەکە |ناونیشانی ئەرشیڤ= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەترەکە |بەستەری شکاو= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەترەکە |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ "Monica Bellucci Photos". Maxim. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 15 January 2007. لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "The 100 Hottest Women of All-Time". Men's Health. 2011. لە ڕێکەوتی ٠٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Monica Bellucci". AskMen.com. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2 December 2012. لە ڕێکەوتی ٠٦ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Salisbury، Mark (23 October 2005). "Danger woman". The Observer. UK. لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٧ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Morgoglione، Claudia (14 October 2006). "Monica baronessa divertente per Virzì "Bello quel ruolo un po' da mignotta"". La Repubblica (بە زمانی ئیتالی). Italy. لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٧ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Owen، Richard (4 June 2005). "Actresses fight Pope over fertility". The Times. UK. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 10 October 2011. لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئایاری ٢٠٠٧ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی) Alt URL\n^ Shanelle Rein-Olowokere (11 May 2010). "Moms-to-Be Who've Dared to Bare!". People. لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠١٠ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Monica Bellucci – Actor Profile – Photos & latest news". Models.com. لە ڕێکەوتی ٠٦ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Amy Lawrenson. "Monica Bellucci Dolce & Gabbana's new face." Archived 22 January 2013 لە Archive.is Elle, 17 February 2012\n^ "Monica Bellucci". Storm Model Management. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 16 July 2011. لە ڕێکەوتی ٠٨ی ئابی ٢٠١٠ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Milan Fashion Week: Dolce & Gabbana's DNA Is in the Beauty of All Women". The Hollywood Reporter. لە ڕێکەوتی ٠٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Campion، Chris (5 October 2006). "Fantasy made flesh". The Daily Telegraph. لە ڕێکەوتی ١٧ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Peter Sciretta (19 June 2009). "First Look: Monica Bellucci in The Sorcerer's Apprentice". slashfilm.com. لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Bellucci, Monica". About.com. لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Monica Bellucci – Indian Government Demands Halt To Gandhi Biopic". لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Monica Bellucci's balancing act". CraveOnline. 5 September 2007. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 31 March 2010. لە ڕێکەوتی ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Grobar، Matt؛ Grobar، Matt (7 September 2018). "'Nekrotronic's Monica Bellucci On Playing Soul-Sucking Queen Of The Internet-Age Underworld – Toronto Studio".\n^ Williams، Sally (15 July 2017). "Monica Bellucci on life after divorce and finding herself in her 50s". The Telegraph. لە ڕێکەوتی ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ ی ا ب "Monica Bellucci, Vincent Cassel To Divorce After 14 Years". HuffPost. 26 August 2013. لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Silverman، Stephen M. (14 September 2004). ""Passion" actress bellucci has baby girl". People. لە ڕێکەوتی ٠٨ی ئابی ٢٠١٠ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Actress Monica Bellucci has baby girl". Agence France-Presse. 25 May 2010. لە ڕێکەوتی ٠٨ی ئابی ٢٠١٠ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Monica Bellucci Quotes". BrainyQuote. لە ڕێکەوتی ٠٣ی ئازاری ٢٠١٨ ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ "Monica Bellucci Quotes". MotivationQuotes. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی ٠١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە. پارامەترەکە |بەستەری شکاو= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەترەکە |ناونیشانی ئەرشیڤ= پشتگوێ خرا (یارمەتی); پارامەترەکە |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ Alexander، Ella. "Monica Bellucci: Inside the world of the new Bond woman, not the new Bond girl". The Independent. لە ڕێکەوتی 2020-09-02 ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ Sajip، Arjun (2018-06-22). "Monica Bellucci tells Glass how she leads her life through her work". Glass magazine. لە ڕێکەوتی 2020-09-02 ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مۆنیکا_بێلووچی&oldid=743342»\nدواجار لە ٠٢:١٥ی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دەستکاری کراوە


ئایا میللەتی كورد پێویستی بە مەرجەعییەتە؟\nلەم ماوەیەی دواییدا قسەوباسێ پەیدابوو كە ئەم هەرێمە پێویستی بە مەرجەعێ هەیە ، واتە پێویستی بەكەسێ هەیە كە لەسەرووی هەموو كەسێك و هەموو هەیئەت و دەسەڵاتێكەوە بێ و هەرچی وت دەبێ بێموناقەشە جێبەجێ بكرێ .\nجاران پاشا ئەو مەرجەعە بوو ، دەسەڵاتی ئاینی و دنیایی لەدەستدا بوو ، هەرچی بووتایە وەكو یاسا دەبوو جێبەجێ بكرایە . شیعەكان دەوڵەتیان نەبووە ، لەبەر ئەوە وەزعێكی تایبەتیان هەبوو ، پیاوی ئاینی گەورە – ئایەتوڵایەك – دەبووە مەرجەعێكی ئایینی ، حەرام و حەڵالی بە فتوایەك دیاری دەكرد . كە ئەوانیش بوون بەخاوەنی دەوڵەت پاشا بوو بەسەرچاوەی هەموو دەسەڵاتێكی ئایینی و دنیایی .\nئێستەش لە ئێراندا هەروایە . ئایەتوڵلا خامنەئی سەرچاوەی – مەرجەعی – هەموو دەسەڵاتێكی ئاینی و دنیاییە بە ناوی ( ولایەتی فقیهەوە ) .\nلە عێراقدا ، ئەگەر چی شیعەكان زۆرینەی دانیشتوان بوون ، لە ٥٠٠ ساڵی دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا والیەكان هەر لە سونەكان بوون و قەت شیعە نەكراوە بە والی . پاش ڕووخانی ئیمپڕاتۆریەتی عوسمانیش ئیستیعماری بەریتانی لەیەكەم رۆژی دەسەڵاتیانەوە هەر لەسەر ڕێبازی عوسمانیەكان ڕۆیشتن تا ١٩٤٧ كە بۆیەكەم جار سالح جبر كرا بە سەرەك وەزیری عێراق بەهیوای ڕازیكردنی شیعەكان و بەدەستهێنانی بێدەنگی بەرامبەر سەپاندنی پەیمانی پۆرتسموس . لەبەر ئەوە شیعە نەیانتوانیوە سەرچاوەی حكومڕانی لەخۆیاندانێن ، بەڵام هەمیشە مەرجەعی ئایینی لەخۆیان بووە . ئێستە سەید عەلی سیستانی مەرجەعە .\nهێندەی من بەئاگابم ئەم جۆرە مەرجەعیەتەی كەباس دەكرێ لەمێژووی كوردا نەبووە . بۆ ماوەیەكی درێژ شێخەكانی قادری و نەقشبەندی بوو بوون بە جۆرێ لەمەرجەع بۆ دەروێش و سۆفیەكان . ئەمە پرسێكی ئاینی بوو بەس ، تایبەتیش بوو بەو كەسانەوە كە دەروێش یان سۆفی بوون . جگە لەمەش بۆ ماوەیەكی كورت لەساڵی ١٩٧٤ – ١٩٧٥ ، گەلی كوردی باشور مەلامستەفای قبوڵ كرد وەك و سەركردە و مەرجەع و بەتەمای سەركەوتن و سەربەخۆیی بوو . بەڵام مەخابن ئەو هیوایە بۆ سەركەوتن لەسەر پایەیەكی لمین دانرابوو چونكە جڵەوی ئەسپەكە درابووە دەستی شای ئێران و ئەنجامیش ئەو داڕمانە ترسناكەبوو كە لەئازاری ١٩٧٥ بینیمان . ئەم پڕۆژە خەیاڵیە جارێكیتریش لە ٢٥ ئەیلولی ٢٠١٧ تاقی كرایەوە و ئەنجامەكەشی ئەو كارەساتە گەورەیە بوو كەدیمان .\nمەرجەعیەت بەم شێوازەی كە ئەمڕۆ لای ئێمە باس دەكرێ بە هیچ جۆرێ لە كۆمەڵگەی پێشكەوتوودا ، لەگەڵ دیموكراسی و سەردەمی گڵۆباڵدا ، لەگەڵ بیروبۆچوونی عیلمانیدا جێگەی نابێتەوە . ئەو جۆرە مەرجەعە كە لەسەرۆكایەتی لیژنەیەك یان ئەنجومەنی چەند حیزبێكدا خۆی دەبینێتەوە هیچ پێوەندیەكی بە بزاڤی دیموكراتی هاوچەرخەوە نیە و تەنها هەوڵ و كۆششێكە بۆ پەردەپۆشی مەرجەعیەتە ئایینیەكە ، دەیانەوێ بەكراسێكی تازەوە ، بەناوی ئەنجومەنی ئەحزابەوە دیكتاتۆرێكی تازە بسەپێنن . بەڵێ دەكرێ سەرۆكی حیزب ببێ بە مەرجەع لەناو حیزبەكەی خۆیدا بۆ كاروباری حیزبی – سیاسی - .. بەڵام لەسەر چ بنەمایەك دەبێ بە مەرجەع بۆ كۆمەڵگە ؟ ئەم شێوازە لەمەرجەعیەت واتای گەڕانەوەیە بەرەو دواوە بەهەزار ساڵ !\nبەڵێ چەرخی دیموكراسی و پێشكەوتن و گڵۆباڵیش دەبێ مەرجەعیەتی خۆی هەبێ بۆ كاروباری گشتی ، ئیداری و سیاسی و ئابووری وڵێ‌ت . بەڵام ئەم جۆرە مەرجەعیەتە دەبێ خودی كۆمەڵگە بۆ خۆی دروستیبكات لە رێگەی هەڵبژاردنێكی دیموكراتی ئازادی خاوێنەوە ، وەكو ئەو هەڵبژاردنانەی لەوڵاتە دیموكراتیەكان دەكرێ ، نەك ئەم هەڵبژاردنە درۆینە پڕ لە تەزویر و ساختەكاریەی كە لەعێراق و كوردستاندا دەكرێ و پەرلەمانێكی پڕ لەعەیب و ناشایستەی پێ پێكدەهێنرێ . مەرجەعیەتی پتەوی بێ لەكەی ڕاستەقینە بۆ كۆمەڵگە تەنها لە ڕێگەی دیموكراسیەوە بەدەست دێ . ئەو دیموكراسیە ئەمڕۆ لای ئێمە نیە ، بەڵام بەڕێوەیە بۆ ئایندە .\n1 زەنگی مەترسی لێیدا!\n2 دوو وشە لەگەڵ سەرۆکایەتی دادگای تێهەڵچوونەوەی سلێمانی\n3 چاکسازی چۆن دەکرێ‌و بەکێ دەکرێ؟\n11 یەک ئیدارەیی یان دو ئیدارەیی؟\n12 لەپێناوی ئۆپۆزسیۆنێکی بەهێزدا، لەپێناوی گۆڕانکاری نەوعیدا\n13 لەکوێوە کارەساتەکە ھات لە ١٦ی ئۆکتۆبەرەوە یان لە ٢٥ی سەپتەمبەرەوە؟


چەند ئەحکامێکی کورت تایبەت بەمانگی ڕەجەب: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nبیروباوه‌ڕبیدعە و داهێنراوەکانچەند ئەحکامێکی کورت تایبەت بەمانگی ڕەجەب\nچەند ئەحکامێکی کورت تایبەت بەمانگی ڕەجەب\nئایا مانگى ڕەجەب چ تایبەتمەندیەکى هەیە؟ ڕاستە (الإسراء والمعراج) لەم مانگەدا بووە؟ ئایا ئاهەنگ گێڕان دروستە بە بۆنەىەوە دروستە؟ وە ئایا بیدعەکانی مانگی ڕەجەب کامانەن ؟\n1- هۆکاری ناو نانی بەو ناوەوە؟\nئەو ناوەیان لێ ناوە چونکە لەسەردەمی نەفامیدا جەنگ و کوشتاریان لەم مانگەدا زۆر بەگەورە دادەنا .\n2- ئایا مانگی ڕەجەب هیچ تایبەت مەندیەکی هەیە بەسەر مانگەکانی تردا ؟\nأ- نەخێر مانگی ڕەجەب تایبەت ناکەین تەنها بەوەوە نەبێت کەخودا وپێغەمبەرەکەی ﷺ تایبەتیان کردووە کەئەویش مانگێکە لە مانگە حەڕامەکان و زیاتر پێویسته تیایدا لەحەڕامکراوەکان دوور کەوینەوە .\nب- هیچ تایبەت مەندیەکی نی یە بەسەر مانگەکانی تردا بەبیانوی ئەوەی مانگێکە لەمانگە حەڕامەکان .\nج- ابن حجر رحمه الله دەڵێت : «لم يرد في فضل شهر رجب، ولا في صيامه، ولا في صيام شيء منه معين، ولا في قيام ليلة مخصوصة فيه حديث صحيح يصلح للحجة» ( تبيين العجب ص 6).\nواتە : هیچ فەرموودەیەکی صەحیح لەبارەی فەزڵی مانگی ڕەجەبەوە نەهاتووە کەبگونجێت بکرێتە بەڵگە ، نەڕۆژوو گرتن ، و نەشەو نوێژ کردن تیایدا .\nبیدعەکانی مانگی ڕەجەب :\n3- حوکمی تایبەت کردنی مانگی ڕەجەب بەڕۆژوو گرتن ونوێژ کردن ؟\nابن عثيمين دەڵێت:\nمانگی ڕەجەب هیچ عیبادەتێکی تایبەتی تێدا نی یە نە نوێژ و نە ڕۆژوو ، جا گەر مرۆڤ ئەم مانگەی تایبەت کرد بەشتێک لەعیبادەتەکانەوە بەبێ ئەوەی لەپێغەمبەرەوە ﷺ هاتبێت ئەوا دەبێتە کەسێکی بیدعە چی .\nمجموع الفتاوى (2-238).\n4- حوکمی تایبەت کردنی مانگی ڕەجەب بەڕۆژوو گرتن ؟\nأ- بەتەنها بەڕۆژوو بوون تیایدا باش نییە .\nب- بەڕۆژوو بوون تیایدا لەگەڵ شەعبان وڕەمەزاندا دروستە وهیچی تێدا نی یە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە هەر باشی نازانین . مجموع الفتاوى (22-274).\nوە ابن عثيمين دەڵێت:\nأ- هەندێ کەس هەیە مانگی ڕەجەب تایبەت دەکەن بەڕۆژوو گرتن وهەموو ئەو مانگە بەڕۆژوو دەبن ، بێگومان ئەمەش بیدعەیە وسوننەت نییە ، چونکە مانگی ڕەجەب هیچ فەزڵێکی بەسەر مانگەکانی تردا نی یە و هاوشێوەی مانگەکانی ترە .\nب- هەر کەسێک عادەتی وا بوو دوو شەممان وپێنج شەممان بگرێت ئەوا بەردەوام دەبێت لەسەری ، وەهەروەها هەرکەسێکیش عادەتی وایە سێ ڕۆژە سپیەکە بەڕۆژوو دەبوو ئەمەش دەتوانێت بەڕۆژوو بێت ، جا ئەم مانگە هیچ ڕۆژوویەکی تایبەتی نی یە .\nمجموع الفتاوى (22-277).\nوە هیچ فەرموودەیەکی تایبەت لەبارەی فەزڵی بەڕۆژوو بوونی مانگی ڕەجەبەوە نەهاتووە .\nاللجنة الدائمة (2-508).\n5- حوكمی ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی شەوی ( الإسراء والمعراج)ـەوە ؟\nابن باز دەڵێت:\nأ- ئا ئەم شەوەی کە تیایدا ( الإسراء والمعراج ) ڕووی دا ، هیچ فەرموودەیەکی صەحیح نەهاتووە دەست نیشانی بکات وبڵێت لەڕەجەبدا بووە ویاخود لەغەیری ڕەجەبدا بووە .\nب- هەموو ئەوانەی هاتوون لەبارەی دەست نیشان کردنیەوە سابت نەبوون لەپێغەمبەرەوە ﷺ لەلای ئەهلی حەدیس وتایبەتمەند بەم بوارە .\nج- خۆ ئەگەر سابت بێت دەست نیشان کردنەکەشی ئەوا هەر دروست نی یە بۆ موسوڵمانان تایبەتی بکەن بەشتێک لەعیبادەتەکانەوە ، ودروست نی یە بۆیان ئاهەنگی تێدا بگێڕن ؛ چونکە پێغەمبەر ﷺ وهاوەڵان ئاهەنگیان بەم بۆنەیەوە نەگێڕاوە وتایبەتیان نەکردووە بەشتێکەوە . مجموع الفتاوى (1-183).\n6- ئایا سابت بووە کە شەوی( الإسراء والمعراج ) لە شەوی 27 ڕەجەبدا ڕووی داوە ؟\nقسەی ئەو کەسانەی کەدەڵێن : شەوی بیست وحەوته قسەیەکی باتڵ وبێ بنەمایە وە لەهیچ فەرموودەیەکی صەحیح دا نەهاتووە . مجموع الفتاوى (1-192).\nئەم شتە لەڕووی مێژوویەوە سابت نەبووە وە هەرشتێکیش سابت نەبێت ئەوا باتڵە ، وەهەرشتێک بونیات بنرێت لەسەر باتڵ ئەوا باتڵە . مجموع الفتاوى (2-297).\n7- ئایا دروسته لەم شەوەدا عیبادەتێک دا بهێنین یاخود ئاهەنگ بگێڕین ؟\nدروست نی یە بۆمان لەم شەوەدا عیبادەتێک دا بهێنین یاخود ئاهەنگ بگێڕین ؛ چونکە ئەم کارە لەپێغەمبەرەوە ﷺ وهاوەڵانەوە نەهاتووە .\nمجموع الفتاوى (2-297).\n8- ئایا مەبەست لەنوێژی (الرغائب) چییە ؟\nئەنجام دانی دوازدە ڕکاتە لەنێوان مەغریب وعیشادا لەیەکەم شەوی هەینی مانگی ڕەجەبدا .\n9- حوکمی نوێژی (الرغائب) چییە؟\nتایبەت کردنی مانگی ڕەجەب بە نوێژی ( الرغائب)ـەوە یاخود ئاهەنگ گێڕان لەشەوی بیست وحەوتی مانگدا کەئیدعای ئەوە دەکەن شەوی ( الإسراء والمعراج ) ـە ، هەموو ئەمانە بیدعەن ودروست نین ، وهیچ ئەسڵێکیان لەشەرع دا نییە.\nمجموع الفتاوى (11-389).\nنوێژ کردن لەیەکەم شەوی هەینی مانگی ڕەجەبدا وە لەنێوان مەغریب وعیشادا کەناویان لێ ناوە( صلاة الرغائب ) و دوازدە ڕکاتە هیچ ئەسڵێکی نی یە ، وئەو فەرموودەی لەو بارەیەوە هاتووە هەڵبەستراو ودرۆیە .\n10- حوکمی سەردانی کردنی مەدینەی پێغەمبەر ﷺ بەبۆنەی مانگی ڕەجەبەوە ولەو مانگەدا ؟\nأ- هەندێ کەس پێیان وایە سەردانی کردنی مزگەوتی پێغەمبەر ﷺ لەمانگی ڕەجەبدا ڕێزێکی تایبەتی هەیە وەلەهەموو لایەکەوە خەڵک بۆی دێن وناوی ئەم سەردانەیان ناوە (الزيارة الرجبية) جا ئەم کارە بیدعەیە وئەسڵی نییە ولەسێ قەڕنە پیرۆزەکەدا قسەی لەسەر نەکراوە .\nب- بەڵام گەر کەسێک لەمانگی ڕەجەبدا سەردانی مەدینه بکات نەک لەبەر ئەو مانگه ئەوا دروسته وهیچی لەسەر نییه ، بەڵام گەر باوەڕی وابێت خێرێکی تایبەتی هەیە ئەوا بەهەڵەدا چووە وگومڕا بووە ولەکەسانی بیدعە چی ئەژمار دەکرێت .\nمجموع الفتاوى (22-278).\n11- حوكمی ( العتيرة ) چییە کەبرتی یە لەسەر بڕینی ئاژەڵێک لەمانگی ڕەجەبدا ؟\n(العتيرة) کەحەیوانی تێدا سەر دەبڕدرێت لەمانگی ڕەجەبدا نەسخ بۆتەوە ، سەرەتا دروست بوو بەڵام دواتر نەسخ بووەوە و ئێستا مەشروع نییە . مجموع الفتاوى (22-274).\nکۆکردنەوەى فەتواکان : عبدالله محسن الصاهود\nئامۆژگاریتان چیە بۆ ئەو کەسانەى کە گوێ لە هەموو کەسێک دەگرن ؟ وە ترسناکی بانگخوازانی گومڕا چیە لەسەر خەڵکی ؟ اللە اکبر کردن بە کۆمەڵ لە رۆژی جەژندا پێش ئەنجامدانی نوێژ و بە مایکرۆفۆن دروستە؟ حوکمی قورئان خوێندن بەدەنگی بەرز لەکاتی مردنی کەسێک حوكمى له‌به‌ركردنى جل و به‌رگى ڕه‌ش بۆ ته‌عزێ بیدعە چیە؟ چۆن بیناسین؟ جۆرەکانى چین؟ هۆكارەكانی درووست بوونی چین؟ چۆن خۆمان بپارێزین؟ زيانەکانى چین؟\nسەردان: ٣,٤١٩ بەش: بیدعە و داهێنراوەکان\nپرسیاری دواترخۆ یەكلاكردنەوە بۆ روقیە خوێندن بەسەر خەڵكیدا و كردنی بە پیشەپرسیاری پێشترسەیرکردنى فلیمى سێکسی لەگەڵ خێزان


"دادگای ئەوروپا بزوتنەی حەماسی وەك ڕێکخراوێکی تیرۆریست\nبۆچی خودای گەورە ئێمەی بە چاکەخواز دروست نەکردووە ؟\nزۆرێك لەوانەی دەستیان بەدونیاوەگرتووە و پەیامی خودای پەروەردگاریان پشتگوێ خستووە ، هەمیشە ئەو کەمتەرخەمییەی خۆیان دەکەنە بیانوو و رەخنەگرتن لەخودای پەروەردگار ، یا بۆ خۆدزینەوە لەپەیامی خودای پەروەردگار پرسیار دەکەن ، بۆچی خودای گەورە ئێمەی بە چاکەواز دروست نەکردووە ؟\nئەم پرسیارە ئەوپەڕی بێئاگاییە لە دروستکراوەکانی خودای پەروەردگار ،ئەوپەڕی بێئاگاییە لە خودی خۆی (مرۆڤ) کە خودای پەروەردگارـ چ ـ سیفاتێکی پێبەخشیوە ،بەجۆرێك نەیداوە بە دەروستکراوەکانی دیکەی ..\nسەرەتا زۆر بەداخەوە ئەوانەی ئەو پرسیارە دەکەن ،بە (نددانە) لەگەڵ خودای پەروەردگار دەدوێن ، بەواتایەکی تر ئێمە دەمانەوێت هەرچی خودای پەروەردگار کردویەتی لێی تێبگەین و حیکمەتەکەی بزانین ، ئەمەش قورسە..، چونکە خودای پەروەردگار زانستێکی هەیە هێندە باڵایە کە ئێمە ناتوانین پەی پێبەرین ، بۆیە ئەوانەی ئەوپرسیارەدەکەن ، لایان وایە پرسیار ئاراستەی هەمان توخمی خۆیان (مرۆڤ) دەکەن ، بێئاگان لەوەی ئەوپرسیارە ئاراستەی زاتێك دەکەن زانستێکی هەیە هیچ کەس ناگات پێی و هەمووکارەکانی پڕن لەحیکمەت وجوانی ..\nلەلایەکی ترەوە ئەوانەی ئەم پرسیارە دەکەن هیچ زانستێکیان نییە و بەجۆرێك هەرخوێنەریش نین ، لەوانەش نین خۆیان بە وەرگرتنی زانست خەریك کردبێت ، بەڵکوـ هەر زۆر نەزانن بە کارە پڕ حیکمەتەکانی خودای پەروەردگار ..\nهَا أَنْتُمْ هَٰؤُلَاءِ حَاجَجْتُمْ فِيمَا لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيمَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ ۚ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ\nئه‌وه ئێوه‌ن موجاده‌له‌و باس و خواستان له‌سه‌ر ئه‌و شتانه ده‌کرد که زانیاریتان ده‌رباره‌ی هه‌بوو.. که‌وابوو بۆچی ده‌م له‌و شتانه‌شه‌وه ده‌ده‌ن که هیچ زانیاریتان ده‌رباره‌ی نی یه؟ دیاره هه‌ر خوا ئه‌و شتانه ده‌زانێت، ئێوه نایزانن.\nبێ ئاگاییان لەدروستکراوەکانی خودای پەروەردگار ئەم پرسیارە دەکەن .. جا ئەم کەسە بەو بێ زانستییەوە دەیەوێت لە هەرچی کارە پڕحیکمەتەکان و دروستکراوەکانی خودای پەروەردگار بگات ،بەو زانستە کەمەوە پرسیاریان لەبارەوە دەکات و لێکۆڵینەوەیان لەبارەوەدەکات ، جا ئەگەر هەردروستکراوێکی خودای پەروەردگار لەگەڵ مێشکە کەم زانستەکەی ئەم نەگونجێت و عقڵی پێینەشکا ، ئەوا دەکەوێتە ڕەخنەگرتن و بڕیاردانی هەڵە و دەیخاتە ئەولاوە بە خەڵکی دەڵێت ئەمە قابیلی جیبەجێکردنو قوبوڵ نیە ...\nخودای پەروەردگار لەگەڵ بوونی جەستە عەقڵێکی بەخشیوە بە ئێمەی مرۆڤ ، پێویستە چۆن ئێمە وەرزش بە جەستەمان دەکەین ، بەهەمان شێوە وەرزش بە عەقڵیش مان بکەین ،وەرزشی عەقڵ خوێندەنەوەیە ، هەروەها ئەزموون و تێڕامان و تێفکرینە لە شتەکان ، ئەم وەرزشانە وا لە مرۆڤ دەکات عەقڵێکی بەهێزی هەبێت ، زیاتر لە شتەکانی چواردەوری تێبگات و جیهان بینینی بەهێزتربێت..\nجابۆیە ئەگەر مرۆڤ گەیشتە ئاستێکی جیهان بینینی بەهێز ، هەروەها پاش ئەوەی تێفکرینی بۆ دروستکراوەکانی خودای باڵا هەبوو ،پرسیارگەلێکی لەوشێوەناکات.\nبۆ تێفکرین و ڕونکردنەوەی باسەکە پێم خۆشە زۆر بەکورتی باسێکی چەند دروستکراوێکی خودای پەروەردگار بکەین ، خودای پەروەردگار جگە لەمرۆڤ چەندین دروستکراویێکی دیکەی هەیە ، ئێمەی لە هەندێکیان ئاگادارکردووەتەوە ،بەنموونە (ئاسمان ، زەوی ، مرۆڤ ، جن ، فریشتە ...هتد.) ، ئەوەی ئێمە دەمانەوێت باسی بکەین و لێی بدوێین ( مرۆڤ و جن و فریشتە ) ن ، سەرەتا باس لە سیفاتێکی هاوبەشی ( جن و مرۆڤ ) دەکەین کە پەیوەندی بەپرسیارەکەوە هەیە ، مرۆڤ و جن :- بریتین لە دوو دروستکراوی خودای پەروەردگار ، ئەم دوو دروستکراوە لە هەموو دروستکراوەکانی تری خودای پەروەردگار جیاوازن ، لەبەرئەوەی خودای پەروەردگار سیفاتێکی تێدا دروستکردون ، بەجۆرێك نەیبەخشیوە بەهیچێك لەدروستکراوەکانی ،ئەویش ( ئازادی ڕەها)بریتییە :-ئازادی بەندەیە ( مرۆڤە و جن )لەکردنی کاروکردەوەدا بە (چاك و خراپەوە) ،واتە ئێمەی بەندە (مرۆڤ و جن) ئازادین- چ -دینێك وفکرەیەکمان هەبێت...\nنموونەی ئەو ئازادییە ئەگەر کەسێك تێنوبێت بێگومان لەدەسەڵاتی خۆیدا نییە ، بەڵام لەدەسەڵاتی خۆیدایە بە ئاو خۆی تێردەکات یان بە بیرە و مەی (الخمر) ،کەواتە لێپرسینەوە تەنها لەسەر کردەوەکانمانە ، لەبەئەوەی خودای پەروەردگار ئەوسیفاتەی لەئێمەدا دروست کردووە ، خودای پەروەردگار لەفەرمایشتە موبارەکەکەیدا دەفەرموێت ( لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) ، کەواتە ئێمەی مرۆڤ هەروەها جنەکەنیش بەرپرسیارین لەوسیفەتە جیاوازەی خودای پەروەردگار پێیبەخشیوین .. یەکێکیتر لەدروستکراوەکانی خودای پەروەردگار فریشتە یە :- بریتیە لە دروستکراوێکی خودای پەروەردگار ، ئەم دروستکراوە بەپێچەوانی ئێمەی مرۆڤ وجنەکان ، خودای پەروەردگار ئەو (ئازادییە ڕەهایەی ) ی پێنەبەخشیوون ، بەڵکوو بەبێ ئیختیاری خۆیان خودای پەروەردگار دەپەرستن وهەمیشە ملکەچن بۆ ئەو زاتە بەرزە ، هەیانە هەتا ڕۆژی دوایی لە رکوع دایە و ملکەچە بۆ خودای پەروەردگار ، جا ئەم دروستکراوەی خودای پەروەردگار جیاوازییەکی تایبەتیان هەیە ، بەوەی هەموویان ملکەچن بۆ خودای باڵا...\nپرسیارەکە دەکەمەوە بۆچی خودای گەورە ئێمەی بە چاکەخواز دروست نەکردووە ؟\nلەوەڵامدا دەڵێین : وەك لەسەرەتادا باسمان کرد ، خودای پەروەردگار سیفاتێکی بەخشیوە بە ئێمەی مرۆڤ (ئازادی رەها) ، ئەگەرلەپرسیارەکە وردبینەوە ، ئەم پرسیارە ڕەخنەگرتنە لەم سیفاتە جوانە ، بەجۆرێك دەبێت ئێمەی مرۆڤ سپاسگوزاری لەوسیفاتە بکەین نەك بکەینە ڕەخنە ، لەبەرئەوەی خودای پەروەردگار ئیجباری نەکردوین لەسەر پەرستنی خۆی ، بەڵکو ـ ئازادی داوینێ ، ئایا کەس هەیە لەژیاندا ئازادی بگۆڕێتەوە بە کۆیلایەتی ، ناڕازیبێت و وڕەخنە بگرێت بڵێت : بۆ ئازادم ؟! مەگەر ئەو کەسە ژیریی لەدەست دابێت (شێت بێت) ، یا کەس هەیە لەژیاندا بڵێت من ئازادیم ناوێت بمخەنە زیندانەوە ؟! مەگەر کەسێکی ناتەواو ونەخۆش ئەو قسانەبکات ، بەهەمانشێوە خودای پەروەردگار ئازادی داوەتە ئێمەی مرۆڤ وئیجباری نەکردوین لەسەر کردنی کارێك ، بەڵکو ئیختیاری داوەتەدەستی خودی مرۆڤ خۆی...\nبەجۆرێك پرسیار دەکەن کە گوایە ئەمان لەخودا باشتر دەزانن وپێیان وایە دروستکراوێک کە هەر چاکەکار بێت زۆر باشترە لە خودی مرۆڤ کە ئازادی پێدراوە ،بۆخۆی ڕەخنەیەکی بێمانایە لە خودا ، لەبەرئەوەی خودای پەروەردگار ئەوجۆرە دروستکراوەشی هەیە کە (فریشتە)یە ، کە تەواوی ئەم فریشتانە خوداپەرستن بەبێ ئیختیاری و هەڵبژاردنی خۆیان ...\nخودای پەروەردگاردەفەرموێت (الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ ) .الملك\nهه‌ر ئه‌و خۆی مردن و ژیانی به‌دیهێناوه، تا تاقیتان بکاته‌وه، کێتان کرده‌وه‌ی چاکترو په‌سه‌ندتره، هه‌ر ئه‌ویش زاتێکی باڵاده‌سته به‌سه‌ر بێ باوه‌ڕاندا، وه لێخۆشبووه له ئیمانداران ، کەواتە خودای پەروەردگار ئەم سیفەتە ئازادی رەهایە ی لەئێمەی مرۆڤدا دروستکردووە هەتا تاقیمان بکاتەوە و بزانێت کێ کاری چاکەئەنجام دەدات وئەوسیفاتە بەباش بەکاردەهێنێت ..\nبۆنموونە مرۆڤ بۆدەستکەوتنی بڕوانامەیەك پێویستە تاقیکردنەوەبکات ، مامۆستای وانەکە ئیجبارت ناکات بۆدەرچونت یان دەرنەچونت ، بەڵکو ئەوە خۆتی کۆشش دەکەیت بۆدەرچون ، جا -خۆت ئازادی کۆشش دەکەیت یا ن نا، هەرتاقیکردنەوەیەك ماوەیەکی دیاریکراوی هەیە بەنموونە (لە ۸:٠٠ ی بەیانی تا ـ ۱۲:٠٠ ی نیوەڕۆ) ، بەهەمانشێوەی ئەم تاقیکردنەوەی دونیا ، ئێمە لەتاقکردنەوەداین و ئەم زەوییە هاوشێوەی هۆڵی تاقیکردنەوەی بەندەکانە ، بەڵام مەودا و ماوەی تاقیکرنەوەی مرۆڤ (الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ) لەژیانەوە بۆ مردنە ، دواتر( لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا) بۆئەوەی لەم مەودای تاقیکردنەوەدا ئێمە بە ئازادی رەهای خۆمان کاروکردەوەی چاك بکەین و باشترین ئەنجام لەو تاقیکردنەوە بەدەست بهێنین...\nدواتر پرسیارێك دێتە پێشەوە بۆچی خودای پەروەردگار ئەم سیفەتەی بەخشییە من و لەناو زەویدا نیشتەجێی کردم ؟\nدەڵێین:هۆکاری ئەوەی خودای پەروەردگار ئێمەی بەجیاواز لەدروستکراوەکانی تری دروستکردووە ، دوو هۆکارە ، یەکەمیان: حوکمی زەوی بداتە دەستی ئەم بەندانەی ( بەهۆکاری ئەوسیفاتە پێیبەخشیون ( ئازادی ڕەها) ) ، خودای پەروەردگار دەفەرموێت (وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً ۖ قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ )البقرة\n(ئه‌ی محمد (صلی الله علیه وسلم) باسی ئه‌وه بكه له دێرین زه‌ماندا) په‌روه‌ردگارت به فریشته‌كانی فەرموو: به‌ڕاستی من ده‌مه‌وێت له زه‌ویدا جێنشینێك دابنێم (بۆ ئاوه‌دانی و دینداری)، فریشته‌كان وتیان: ئایا كه‌سێكی تیادا ده‌كه‌یته جێنشین كه خراپه‌و تاوانی تیادا بچێنێت و خوێنرێژی تێدا ئه‌نجام بدات؟! له‌كاتێكدا ئێمه ته‌سبیحات و سوپاس و ستایشت ده‌كه‌ین و قه‌درو ڕێزی تۆ چاك ده‌زانین و به‌دوورت ده‌گرین له‌و شتانه‌ی شایسته‌ی تۆ نین، (له‌وه‌ڵامیاندا) خوا فه‌رمووی: بێگومان ئه‌وه‌ی ئێوه نایزانن من ده‌یزانم.\nخودای پەروەردگار دەفەرموێت (إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً) ، (خَلِيفَةً):- کاری ئەوەیە خەڵکی بانگ بکات بۆ خودا پەرست ، بەڵام بە ئازادی نەك بەزۆر ، لەبەر ئەوەی ئیمان وخودا پەرستی پێویستە لەدڵدا بێت ، جا ئیمان وخودا پەرستی بە زۆری نادرێت بەسەر کەسدا ..\nواتا بانگکردنی خەڵکی بۆسەر دینی خودا پەروەردگار پێویستە زۆرکردنی تێدا نەبێت، خودای پەروەردگار لەکەلامە پیرۆزەکەیدا فێری ئەوەمان دەکات چۆن جێنشینی بکەین لەزەویدا ...\nخودای پەروەردگار دەفەرموێت ( لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) هەروەها دەفەرموێت ( (وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ ۖ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ ۚ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا ۚ وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ ۚ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا)...\nهۆکاری دووەمیان : بۆئەوەی زەوی بەم بەندانەی خۆی (مرۆڤ) ئاوەدان بکاتەوە ،خودای پەروەردگار دەفەرموێت(هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا )هود (اللە)ئه‌و به‌رپای کردوون له زه‌ویداو داوای لێکردوون که ئاوه‌دانی بکه‌نه‌وه ..\nکەواتە خودای پەروەردگار ئێمەی بەجیاواز لەدروستکراوەکانی تری دروستکردووە ، هەتا حوکمی زەوی بداتە دەستمان و بەئازادی داوای پەرستنی ئەوزاتە بکەین ،هەروەها بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەم زەوییە بەدی هێناوین ، بۆ ئاوەدانکردنەوەو پێشکەوتن .. نەك بۆ لەناودانی یەكتر بەدروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی و کوشتاری یەکتر.\nجا بۆ ئەم دوو ئەرکەی کە خودای پەروەردگار خستوییەتی سەرشانی بەندەکانی ، خودای گەورە چەندسیفاتێکی بەخشیوەتە مرۆڤ هەتا توانای بەڕێوەبردنی ئەم ئەرکەیان هەبێت خودای پەروەردگار دەفەرموێت (وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَٰؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ )البقرة\n(ئینجا ئاده‌می درووست كرد، ویستی توانایی و لێهاتووی بۆ فریشته‌كان ڕوون بكاته‌وه) ناوی هه‌رچی پێویستی ده‌وروبه‌ر هه‌یه فێری كرد، له‌وه‌ودوا به فریشته‌كانی ڕانواند و پێی فه‌رموون: ئاده‌ی ئێوه ناوی ئه‌و شتانه‌م پێ بڵێن ئه‌گه‌ر ڕاست ده‌كه‌ن و (توانای ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی زه‌ویتان هه‌یه؟).،\nکەوابوو خودای پەروەردگار ( عەقل ، ناردنی شەریعەت ، ئازادی رەها) ی بەخشیوە بەبەندەکانی(مرۆڤ) ، جا ئەم سیفات وهۆکارانە ،بونەتە هۆکارێك ، بۆئەوەی بەڕێزتربێت لەزۆرێك لەدروستکراوەکان لەلای خودای پەروەردگار تەنانەت هەندێك لە زانایان دەڵێن : مرۆڤ (مرۆڤێك دوای بەرنامەکەی خودا کەوتبێت ) بەڕێزترە لە فریشتە ، لەبەرئەوەی فریشتە (سیفەتی ئازادی رەهای تێدانییە)بە ئیجباری خودادەپەرستێتو شەهوەتو ئارەزوی نییە ، بەپێچەوانەوە لە مرۆڤدا بوونی هەیە ، ئەو مرۆڤەی ئازادی بەکاربێنێت بۆ کاری چاك ئەوا لە زۆرێک لەفریشتەکان بەڕێزترن لەلای خودای پەروەردگار .\nرووئیایەکی نوێ بۆ چارەسەر و کردنەوەی دەرگای ئازادیەکانی مرۆڤ بە جیهاد\nشوبوهات : پەیوەندی بە ئەقڵ ودڵ و مێشكەوە هەیە..\nشەهەوات: پەیوەندی بەلاشەوە هەیە..\nچارەسەرکردنی بەسێ جۆری جیهادە... لەڕاستیدا جهیاد خۆی پێنج جۆرە ..\nیەکەم : جیهادی نەفسە..\nدووەم: جیهادی شەیتانە..\nسێیەم : جیهادی زمانە .. زار\nشوبوهات .. لەناو ناخی مرۆڤەوە دەست پێدکات واتا نەفس، لەدەرەوەی نەست و هەستی مرۆڤدا ئەوەی کە بارزی دەکاتو هەوڵ بۆ زیاد کردنی ئەدات خودی شەیتان و مرڤەکانی شوێنکەوتوی شەیتانن...\nچارەسەری ئەم دەردە تەنها پرسیارکردنو خۆ بەهێز کردنە بە چەکی زانست و .. هەبوونی مامۆستایەك و پاشان گەڕانەوە بۆ لای خەڵکی تایبەتمەند لەوبوارەی کە شوبوهاتەکەی تێدا دروست کراوە.. جا فەرمودەیە ، دەگەڕیتەوە لای ئەهلی فەرمودەوانی، قورئانە خەڵکی تەفسیرزان، مێژووە مێژووناس ..وەهەروەها..\nشەهەوات : خوای گەورە شەهەوەتی زۆری بەخشییەوە بە مرۆڤ ، بەشێکە لە نیعمەتەکانی خوای گەورە .. وەك شەهەواتی خواردن، شەهەواتی قسە کردن، شەهەوتی خواردنەوە، شەهەوەتی ئافرەت ، بە پێچەوانەوە بۆ ئافرەت شەهەوەتی پیاو.. شەهەوەتی سەروەتو سامان ، شەهەوەتی تەمەن ، ....هتد.\nخوای گەورە ئەم شەهوەتانەی کە مرۆڤی بەخشیەوە لە دەسەڵاتیدا نیە واتا موسەیرە ... هیچ دەسەڵاتێکی تێیدا نیە ، چونکە مرۆڤ هەموو برسی دەبێت لێرەدا مرۆڤ موسەیەرە ، بەڵام لە تێرکردنی ئەو شەهەوەتە ، مرۆڤ موخەیەرە ، هەڵدەبژرێت چی دەخوات ، حەلاڵ دەخوات یان حەرام ... یان شەهەوەتی ئافرەت و پیاو هەموو پیاو و ژنێك حەزیان بەیەك هەیە ، ئەمە موسەیرە ، بەڵام دەتوانرێت ئەم شەهەوتی سێکسە ، بە چاك بەکاربێت وەك هاوسەرگیری ، دەکرێت خراپ بەکار بێت وەك زیناو هەتیوبازی و ..هتد ..\nچارەسەری شەهوەتیش ... جیهادی نەفسە و جیهادی شەیتان و جیهادی زوبانە ...\nکەواتە تۆ دەرگایی سێ جۆر جیهادی بۆ کراوەتەوە ، ئەگەر موجاهیدی..! فەرموو جیهادی خۆت بکە ..\nدووجۆر جیهاد ماوە لە ڕێگای ئەم سێ جۆرەوە دەتوانیت بە لوتکەی جیهاد بگەیت کە قیتالە، لەو بەهێزتر ووتنی حەقە بەرانبەر بە دەسەڵاتدارێکی زاڵم واتا دوو جۆرەکەی کە بریتیە لە جیهادی قیتال و جیهادی ووتنی حەق بەرانبەر بە دەسەڵاتدارێکی زاڵم .\nلەکۆتایدا دەڵێم ئەم سیفەتەی خودای پەروەردگار بەخشیویەتی بەمرۆڤ جێکەی سوپاس و ستایشە ، نەوەك ڕەخنەگرتن لێی ، لەبەرئەوەی هەرمرۆڤێك کاری چاك هەڵبژێرێت و کاری خراپە وەلانێت ، ئەوا لە دروستکراوەکانی تری خودای پەروەردگار بەڕێزترە ،بۆیە نیعمەتێکی زۆر گەورەیە دراوەتە مرۆڤ ، پێویستە هەموان بڵێین (سوپاس وستایش بۆتۆ ئەی خودای باڵا ، پاكی وبێگەردی هەربۆتۆیە ، کارەکانت پڕن لەحیکمەت و جوانی و دوور لەخەوش ).


ئەو ترسەی لەسەر خوێن رایهێناوین\nبۆچوون / بیروڕا :: 07/09/2016\nنازانم، بەرێز سەرەك وەزیران بیری لە كێ دەكردەوە كاتێك دەیگوت:"بابەتەكەی كەڕادە هێشتا لەبەردەم لێكۆڵینەوەدایە بۆ زانینی ئەوەی كە ئاخۆ ئۆتۆمبێلەكە لە كوێوە هاتووە و لە كوێوە داخڵ بووە". ئاخۆ بیری لای تەقینەوەكەی دوو مانگ لەمەوبەر بووە كە تا ئێستایش دەیان تەرمی نەناسراوی لە پزیشكی دادوەریدان؟ یان تەقینەوەكەی مەدینە سەدرە؟ یاخود ئەوانەی گۆڕەپانی عەدەن و ئەعزەمیە و بەغداد جەدیدە و سەیدیە و عامریە و عوبێدی؟ . ئەگەر بیری لای تەقینەوەكەی ئەم دواییە بێت كە پێرێ شەو روویدا، ئەوە دەیان ملیارمان لەسەر (ئاسایشی قەزایی) بۆ بەهەدەرداوە. ئەگەر بیریشی لای بەڵێنەكانی سەركردایەتی ئۆپراسیۆنەكانی بەغدا بێت، ئەوا لەوەدەچێت بەڵێنەكانی قاسم عەتا وتەبێژی پێشووی فەرماندەیی ئەو ئۆپراسیۆنانەی بیرنەمابێت كە ئەو رۆژە پێیگوتین:"عێراقیەكان هەست بە بەرهەمی ئەم سەركردایەتی ئۆپراسیۆنە دەكەن و دەبینن كە چۆن تیرۆریستان رادەماڵن". خۆ ئەگەر ئەم وتە مێژووییە لە ساڵی 2014 دا راگەیەنرابێت ئەوا ئەنجامەكانی دوای چەند ساڵێك روونبوونەتەوە (سەدان هەزار قوربانی، شارگەلی كراوە لەبەردەم چەتەكانی داعشدا، خاڵگەلێكی زاڵگە و پشكنین و كۆنترۆڵ كە بەلای ئەوانەوەی دایاننانەوە بوونی ژنێك لە ئۆتۆمبێلێكی كرێدا مەترسیەكەی بۆ سەر ئەم وڵاتە زیاترە لەو ئۆتۆمبێلی تیرۆریست و چەكدارانەی كە بەوپەڕی ئازادیەوە دێن و دەچن). ئەمە بەرهەمی ئەو پلانە ئەمنییەیە كە قەومی دەوڵەتی قانوون بەڵێنیان دابوو پێمان.\nهیچ شتێكی ئەم كۆماری عێراقی تازەیە وەك وڵاتانی دیكە نییە، سەد پارلەمانتار لە گەشتی حەجكردندان، كەس ناتوانێت وەزارەتی ناوخۆ بەڕێوە ببات بێجگە لە قاسم ئەعرەجی نەبێت، عەواتف نعمە لە بارێكی نەزانراوی تەمومژاویدا ون دەبێـت و دیار نامێنێت، تەحالوفی نیشتمانیی هێشتا لە وەهمی (شكۆد)دا دەژی و نایەوێت رووداوەكان وەك ئەوە ببینێت كە لەچاوی هەموو عێراقیەكاندا دیارە.\nشارەكان نوقمی گەندەڵین و دەیانەوێت لە پەشێوی و نائارامیی ئەمنییشدا نغرۆی بكەن و تاقە چەكیشیان دروشمگەلێكی وەك"هەموو شتێك لەژێر كۆنترۆڵدایە" یە. دەیانەوێت ببینە دیلی وتارە ئەمنیەكانیان و دیلی شارە گەمارۆدراوەكان بە تیرۆریستان و چاوەڕێی گریندایزەر-ێك بین رزگاریان بكات یان عەلەمدار-ێك بێتوو خاوەن ئەجێنداكان لەناوبەرێت وەك چۆن ئەو رۆژە پارلەمانتاری (بەدبەخت) مەهدی خەفاجی وتی.\nخۆ ئەگەر ئەم كەسە فاشیلانە هەوڵی ئەوە دەدەن كە كۆمەڵگە بەرەو كورەی تیرۆر و پەشێویی ئەمنی بەرن، ئیتر ئەمەیان لای عێراقیەكان خۆیانە، كە ئاخۆ رازین بەوەی كۆمەڵگە بگۆڕدرێت بۆ جەنگەڵ و بكرێتە مەیدانی شەڕەقۆچی رەوە وەحشی دڕندە لە پێناو بەرژەوەندیی قەوارەگەلێكی تائیفیی پڕ لە وەهم و درۆ.\nپێویست بە بێنەوبەرەی هۆكاری وێرانكاری و كوشتنی بەخۆڕایی و هەوڵدان بۆ پاككردنەوەی بەغدا لە خەڵكەكەی ناكات، پێشتر بەیاننامەكانی سەركردایەتیی ئۆپراسیۆنەكانی بەغدا دەیگوت"هەموو شتێك لەژێر كۆنترۆڵدایە" و ئێستایش دەڵێت "هێشتا لێكۆڵینەوەكان بەردەوامن".\nقوربانیانی تەقینەوەكان دەڕۆن بێ ئەوەی هەست بە ئازار و تووڕەیی بكەن، لەگەڵ خوێندا راهاتین، دەستەمۆ و ترسنۆك بووین.\nسه‌میر عادل:: 14 کاتژمێر پێش ئێستا\nسەمیح سەعب:: 3 رۆژ پێش ئێستا\nئه‌حمه‌د نه‌جم:: 4 رۆژ پێش ئێستا\nئەحمەد ئیبراهیم ئەلشەریف:: 6 رۆژ پێش ئێستا\nعادل ئه‌لخه‌یات:: پێش 2 هەفتە


گه‌نجانی كورد‌و پرسی جیهاد.. گه‌نجانی كورد بۆ وا تێده‌گه‌ن جیهاد له سوریا هه‌یه\nبه‌رواری دابه‌زاندن: 19/09/2013 : 12:59:36\nئا: عه‌بدوڵڵا ئه‌حمه‌د شێركاوه‌یی\nماوه‌یه‌كه هه‌واڵی رۆیشتنی گه‌نجانی كورد بۆ سوریا‌و خۆرئاوای كوردستان به‌ناوی جیهاده‌وه بۆته ده‌نگۆیه‌كی به‌ربڵاوی زۆرێك له راگه‌یاندنه‌كان، هه‌روه‌كو ئه‌وه‌ش بڵاوكرایه‌وه كه به‌ره‌ی ئه‌لنوسڕه فه‌توای حه‌ڵاڵكردنی ماڵ‌و كوشتنی كوردانی ده‌ركردووه، ئه‌مه‌ش گۆڕانكاری‌و مه‌ترسی زۆری به‌سه‌ر كوردانی ناوچه‌كه‌و بگره زیانی گیانی زۆری به‌دوای خۆیه‌وه هێنا، ئه‌گه‌رچی به‌ڕای چاودێران ئه‌و شه‌ڕه زیاتر بۆ ئه‌وه‌یه كوردانی خۆرئاوا په‌لكێشی نێو كێشمه‌كێشی سوریا بكه‌ن‌و ئه‌و ئارامیه بشێوێنن، كه كوردانی سوریا تا راده‌یه‌ك به به‌راورد له‌گه‌ڵ شاره‌كانی دی هه‌یانه، له‌هه‌مان كات هه‌موو ئه‌و ئاڵۆزیانه ده‌ره‌نجامی تێكچوونی ره‌وشی سیاسی‌و نێوخۆی سوریان‌و قسه‌ی زۆر هه‌ڵده‌گرن.\nبه‌ڵام ئه‌وه‌ی مه‌به‌سته لێره‌وه باسی لێوه بكه‌ین، فه‌توای جیهادو رۆیشتنی گه‌نجانی كورده بۆ سوریا به‌ناوی جیهاده‌وه، چونكه به‌پێی پێوه‌ره شه‌رعیه‌كان بێت جیهادیش یاسا‌و چوارچێوه‌و بنه‌مای خۆی هه‌یه‌و خه‌ڵكی ساده‌ش بۆی نیه فه‌توای له‌و جۆره ده‌ر بكات، به‌ڵكو ئه‌وه پێویستی به مه‌رجه‌ع‌و لێژنه‌ی باڵای فه‌تواوه هه‌یه كه قسه‌ی له‌سه‌ر بكات، كه‌واته ده‌پرسین رۆیشتنی گه‌نجان به‌و ناوه‌وه تا چه‌ند شه‌رعیه؟ ئایا ئه‌و رۆیشتنه به‌ناوی جیهاده‌وه تا چه‌ند ره‌وایه؟ ئه‌رێ بنه‌ماكانی یهاد چین‌و ئه‌وه‌ی ده‌گوزه‌رێ چیه؟ مه‌ترسی ئه‌و جۆره فه‌تواو هه‌نگاواوانه خۆی له‌چی ده‌بینێته‌وه؟ ئایا ئه‌ركی مامۆستایانی ئایینی له‌و باره‌وه چیه‌و پێویسته چی بكرێت؟ ئه‌مانه‌و چه‌ندین پرسیاری تر ده‌خه‌ینه به‌ر دیدی ژماره‌یه‌ك مامۆستای به‌رێزی ئایینی‌و بۆچوون‌و هه‌ڵوێستیان له‌و باره‌وه ده‌خه‌ینه به‌ر دیدی خوێنه‌ری به‌رێزه‌وه:\nدكتۆر مه‌لا مادح به‌رزێوه‌یی:\nئیسلام بابه‌تی جیهادی رێك خستوه بۆ ئه‌وه‌ی هیچ كه‌سێك نه‌یشێوێنی‌و به هه‌وستی خۆی هه‌ڵینه‌سوڕێنی\nسه‌ره‌تا به‌رێز دكتۆر مه‌لا مادح به‌رزیوه‌یی پێش نوێژو ئه‌ندامی ئه‌جومه‌نی زانستی‌و له وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف‌و مامۆستای په‌یمانگای زانسته ئیسلامیه‌كان له باره‌ی جیهادو یاسا‌و بنه‌ماكانی له ئایینی پیرۆزی ئیسلامدا گوتی: جیهاد له ئیسلام دا جۆرێكی پیرۆزه له خودا په‌رستی ودروشمێكی دیاری موسڵمانانه‌و، له به‌ر پیرۆزی ئه‌م خودا په‌رستیه وه‌سفی ( فی سبیل الله ) ی بۆ دانراوه، واته ئه‌و كاتی جیهاد شایسته و ته‌واوه ئه‌گه‌ر له پێناو خودای گه‌وره بێت، وه‌هیچ ئامانجی دونیایی تێدا نه‌بێت، وه به‌و مه‌رجه‌ی له گه‌ڵ بناماكانی شه‌رعی پیرۆزی ئیسلام تێك بكاته‌وه‌و ئامانجه‌كه‌ی بپێكی.\nبۆیه زانایانی مالكی ( رحمهم الله) له په‌رتوكه‌كانیان جیهاد له پاش روكنه‌كانی ئیسلام باس ده‌كه‌ن، چونكه وه‌ك عیباده‌ت سه‌یریان كردوه، زانایانی مه‌زهه‌به‌كانی تری ئه‌هلی سوننه و جه‌ماعه‌ت( رحمهم الله) به سزاو تۆڵه‌یان داناوه، بۆیه له گه‌ڵ په‌رتوكی سزاو و تۆله باسیان كردوه.\nخوداوه‌ندی گه‌وره رێگای رون‌و ئاشكرای بۆ جیهاد داناوه، كه ببێته هۆی زاڵبون به سه‌ر نه‌فس و هه‌وا به تایبه‌ت له كاتی سه‌ركه‌وتن كه مرۆڤ هه‌ست به شكۆمه‌ندی و سه‌ربه‌رزی ده‌كات، كه له وانه‌یه جۆرێك له ریا و خۆ به زل زانینی تێدا بیت، هه‌ر بۆیه پێغه‌مبه‌ری خۆشه‌ویستمان ( درودی خوای له‌سه‌ر بێت) له كاتی فه‌تحی مه‌ككه سه‌ری سوپاس و ملكه‌چی بۆ خودای خۆی دانواند، وله كاتی كه موسڵمانان (قبرس) یان فه‌تح كرد و دیله‌كانیان هێنا به ده‌ست به‌ستراوی، (أبو الدردا‌و) ره‌زای خودای لێ بیت گریاو فه‌رموی : ئه‌مانه خاوه‌ن موڵك و ده‌ستهه‌ڵات بون له به‌ر بێ ئه‌مری خودا به‌م حاڵه گه‌یشتن‌و فه‌رموی :( به‌نده‌كان چه‌ند بێ نرخ ده‌بن له لای خودا ئه‌گه‌ر فه‌رمانی ئه‌ویان شكاند).\nبۆیه ده‌توانین بڵیین: جیهاد له ئیسلامدا به‌رزترین ره‌وشته‌كانی جه‌نگاوه‌رانی تێدا ده‌بینرێت، وه له‌و ره‌وشته به‌رزانه : نه‌كوشتنی ئافره‌ت و منداڵه، له بوخاری و موسلیم دا هاتوه: ( وجدت امرأه مقتوله فی بعچ مغازی رسول الله~ فأنكر رسول الله (صلی الله علیه وسلم)قتل النسا‌و والصبیان)، واتا له یه‌كێك له غه زاكانی پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) ژنێكی كوژراو دیترا، پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) زۆر پێی ناخۆش بوو، كه ئافره‌ت ومنداڵ بكوژرێن.\nزانایان كۆ ده‌نگن له سه‌ر ئه‌وه‌ی كه قه‌ده‌غه‌یه‌و حه‌رامه ژن‌و منداڵ بكوژرێن\nبۆیه ئیمامی نه‌وه‌وی ده‌فرمووێ:( أجمع العلما‌و علی العمل بهژا الحدیپ وتحریم قتل النسا‌و والصبیان إژا لم یقاتلوا) واتا: زانایان كۆ ده‌نگن له سه‌ر ئه‌وه‌ی كه كار به‌م فه‌رمایشته بكرێت وقه‌ده‌غه‌یه‌و حه‌رامه كه ژن و منداڵ بكوژرێن ئه‌گه‌ر شه‌ر نه‌كه‌ن.\nهه‌روه‌ها نه‌هی كراوه له شێواندنی لاشه‌ی مردوان و كوژراوه‌كان كه پێی ده‌گۆتری ( المپله)، له بخاری دا هاتووه: ( عن عبدالله بن یزید عن النبی (صلی الله علیه وسلم) ( أنه نهی عن النهبی والمپله)، بۆیه سه‌ر برینی كوژراوه‌كان و شێواندنی لاشه مردووان له گه‌ڵ جیهادی ئیسلام دا تێك ناكاته‌وه.\nهه‌روه‌ها چاكه‌كردن له گه‌ڵ دیل كراوه‌كان و نه‌كوشتنیان ، چونكه پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای له‌سه‌ر بێت) دیلی نه‌كوشتووه.\nبه به‌ڵگه‌ی ئایه‌تی : (( ویگعمون الگعام علی حبه مسكینا ویتیما واسیرا)) الانسان /8\nهه‌روه‌ها نابێ نامه هه‌ڵگر و ( سه‌فیر) بكوژرێن، بۆ نمونه: كاتی كه ئه‌بو سفیان به قاسید هاته مه‌دینه پاش شكاندنی سولحی حودیبیه، كه‌س ده‌ستی بۆ درێژ نه‌كرد گه‌رچی ئه‌و كاتی موسڵمان نه‌ببو.\nهه‌روه‌ها پاراستنی په‌یمان له گه‌ڵ دوژمنان تا ئه‌وان ده‌یشكێنن.\nئه‌مه‌و و چه‌ندین رێنمای جوانی تر هه‌ن كه نیشان ده‌ده‌ن ئیسلام چۆن بابه‌تی جیهادی رێك خستوه بۆ ئه‌وه‌ی هیچ كه‌سێك نه‌یشێوێنی و به هه‌وستی خۆی هه‌ڵینه‌سوڕێنی، و بۆ مه‌رامی دونیا به‌كاری نه‌هێنێ، به‌ڵكو هه‌ر وه‌كو خۆی بمێنێ كه خواپه‌رستی و گوێ رایه‌ڵی یه بۆ فه‌رمانی خودا بۆ جێگر بوونی دادپه‌روه‌ری له دونیادا.\nمامۆستا مه‌لا محمد ئێنه‌یی:\nجیهاد هه‌وه‌س‌و ئاره‌زو نیه تا له‌و گۆڕه خه‌ڵك فه‌توا ده‌ربكات‌و بڵێ ئه‌مه جیهاده‌و جیهاد نیه\nهه‌روه‌ها مامۆستا مه‌لا محمد ئێنه‌یی ئه‌ندامی لێژنه‌ی باڵای فه‌توا له یه‌كێتی زانایان سه‌باره‌ت به‌و پرسه‌و رۆیشتنی گه‌نجان به‌ناوی جیهاده‌وه بۆ وڵاتی سوریا گوتی: سه‌باره‌ت به‌م مه‌سه‌له‌و رۆیشتنی گه‌نجان بۆ وڵاتێكی دیكه به مه‌به‌ستی جیهاد، به‌ر له‌هه‌ر شتێك پێویست به‌وه ده‌كات، كه پێناسه‌ی جیهاد له روانگه‌ی ئیسلامه‌وه بزانین، جیهاد به مه‌فهومه جه‌نگیه‌كه‌ی واته شه‌ڕكردن‌و جه‌نگان له‌گه‌ڵ ئه‌و كافرو بێباوڕانه‌ی، كه دژی ئیسلامن‌و به‌ربه‌ره‌كانی ئیسلام ده‌كه‌ن‌و رێگه به بڵاوبوونه‌وه‌ی ئیسلام ناده‌ن، كه‌واته جیهاد هه‌وه‌س‌و ئاره‌زو نیه تا له‌و گۆڕه خه‌ڵك فه‌توا ده‌ربكات‌و بڵێ ئه‌مه جیهاده‌و جیهاد نیه.\nزانایان ده‌ڵێن له‌سێ حاڵه‌ت جیهاد واجبه:\nیه‌كه‌م: ئه‌گه‌ر كافره‌كان هاتن‌و ویستیان شارو وڵاتی موسڵمانان داگیر بكه‌ن.\nدووه‌م: ئه‌گه‌ر شه‌ڕ له‌نێوان موسڵمان‌و كافران رووی دا ئه‌وكات ده‌بێ ئینسانی موسڵمان لای موسڵمانان بگرێ.\nسێیه‌م: ئه‌گه‌ر پێشه‌وا‌و ئیمام‌و ئه‌میری موسڵمانان بڕیاری دا جیهاد بكرێ.\nپێویسته ئێمه شه‌ڕی تائیفی‌و سیاسی‌و جیهاد لێك جیا بكه‌ینه‌وه\nیان له فه‌رمووده‌ی پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێت) هاتووه، كه مه‌سه‌له‌ی ئیزنی جیهادی به‌ستۆته‌وه به دایك‌و باوكه‌وه، چونكه له‌چه‌ندین فه‌رمووده هاتووه، كه پێغه‌مبه‌ر به یارانی فه‌رمووه، ئه‌گه‌ر دایك‌و باوكتان مه‌وجودن واته له ژیاندان برۆن یان خزمه‌تیان بكه‌ن یانیش ئیزن له‌وانه‌وه وه‌ربگرن، كه‌واته ئیسلام چوارچێوه‌و یاسای تایبه‌تی بۆ مه‌سه‌له‌ی جیهاد دیار كردووه، پێویسته له گه‌ڵ باسكردنی جیهاد ئه‌و یاسایانه له‌یاد نه‌كرێن، له‌لایه‌كی تره‌وه زانایان قسه‌ی زۆریان له‌سه‌ر جیهاد كردووه‌و شرۆڤه‌ی بایه‌تی‌و زۆریشیان له‌سه‌ر نواندووه، بۆیه گه‌رانه‌وه بۆ ئیسلام‌و مه‌سه‌له‌ی تێگه‌یشتن له جیهاد پێویستی به هۆشیاری‌و خوێندنه‌وه‌و به‌دواداچوون هه‌یه، ئه‌وه‌ی ئێستا له سوریا‌و سه‌ر سنوورو نێوانی كورد‌و جه‌بهه‌ی ئه‌لنوسڕه رووده‌دات، له‌سه‌ر دین نیه، به‌ڵكو ململانێی سیاسی‌و شه‌ڕو پێكدادانی سیاسیه‌و له‌و پێناوه‌ش سته‌مێكی یه‌كجار زۆرو گه‌وره له‌و گه‌له ده‌كرێت، به‌ڵام بۆ پرسی جیهاد ئه‌وه ده‌بی گه‌وره زانایان‌و مه‌رجه‌عیه‌تی ئایینی بڕیار بده‌ن، نه‌ك كه‌سێكی ساده‌و نه‌شاره‌زا، ده‌بی ئێمه شه‌ڕی تائیفی‌و سیاسی‌و جیهاد لێك جیا بكه‌ینه‌وه، بۆیه پێویسته هه‌مووان هۆشیار بن‌و به‌دوای قسه‌ی خه‌ڵك نه‌كه‌ون‌و خۆیان له‌و گۆڕه به كوشتن نه‌ده‌ن.\nد. محمد عه‌بدوڵڵا پێنجوێنی\nهیچ هۆكارو پاڵنه‌رێكی دروستی شه‌رعی ئێستا له گۆڕێ نیه بۆ ناردنی خه‌ڵك بۆ ده‌ره‌وه به مه‌به‌ستی جیهاد\nدواتر به‌رێز مامۆستا د. محمد عه‌بدوڵڵا پێنجوێنی به‌رێوه‌به‌ری په‌یمانگای زانسته ئیسلامیه‌كانی سلێمانی له‌و باره‌وه گوتی: ئه‌وه‌ی كه به‌ناوی جیهاده‌وه خه‌ڵكێك بچێت یان خه‌ڵكێك بنێرێ، ئه‌وه‌یان پێم وایه پێویستی به بڕیاری ورد هه‌یه‌و هه‌ر له‌سه‌ر پێوه بڕیاری له‌باره‌وه نادرێت، ده‌بێت ره‌وشی ئه‌و وڵاته زۆر به‌جوانی دیار بێت بۆ راستی‌و دروستی واقع، باش هه‌ڵسه‌نگاندنی بۆ كرابێت، ئه‌و كات فه‌توای له لایه‌ن ده‌سته‌ی زانایانه‌وه ده‌ربچێت‌و بكرێته بڕیاری كۆتایی‌و پێویستی رۆژگار، ده‌نا هه‌ر كه‌س بۆ خۆی له‌مه‌ڕ بۆچوونی تایبه‌تی خۆیه‌وه بڕیار بدات شتێكی ره‌وانیه، وه هیچ رێده‌رێك به‌دی ناكه‌م‌و پاڵنه‌رێكی دروستی شه‌رعی ئێستا له گۆڕێ نیه بۆ ناردنی خه‌ڵك بۆ ئه‌و وڵاته به مه‌به‌ستی جیهاد.\nئه‌وه‌شی كه چووه‌وه‌و ده‌چێت پێم وایه له‌ده‌ره‌نجامی كاریگه‌ری هه‌موو ئه‌و راگه‌یاندنانه‌یه كه زۆر باس له هاوبه‌شی خه‌ڵكانی وڵاتانی تر ده‌كرێت‌و هه‌ندێ لاوی ئه‌م وڵاته‌ش كاریگه‌ری له‌سه‌ر دروست ده‌بێت‌و ده‌چێت، ئه‌مه پاڵپشتی‌و ریده‌رو پاڵنه‌ره، نه‌ك فتوای زانایان.\nئاڵاندنی ئه‌م بابه‌ته به زانایانه‌وه خۆی بۆ خۆی سته‌مه، هێنده‌ی په‌یوه‌ندی به‌لایه‌نی سیاسی‌و راگه‌یاندن‌و سیاسه‌تكارانه‌وه هه‌یه به‌رووێكی تره‌وه هێنده په‌یوه‌ندی به زانایانه‌وه نییه. جگه له‌مه‌ش فتوای جیهاد په‌یوه‌ندی به‌ژیانی گه‌لان‌و خه‌ڵكه‌وه هه‌یه وه‌ك زانایان اصول ده‌فه‌رموون: ده‌بێت هه‌موو زانایان ئوممه‌ت له‌سه‌ری كۆك بن‌و ئه‌هلی راوێژو زانست بڕیاری له‌سه‌ر بده‌ن‌و ئاراسته‌كارو ئاڵاو دروشم‌و قیاده‌و ئامانج ده‌بێت روون‌و شه‌رعی بن، ئه‌مانه‌ش هیچیان به‌روونی دیار نییه.\nژماره‌ی سه‌ردان : 9427864


چوار قۆناغ لە ... - قەڵەم\nچوار قۆناغ لە ...\nتاریخ ایجاد در چهارشنبه, 11 تیر 1399 13:47\nشاره‌وانی له‌و سه‌رده‌مه‌دا پێی باش بوو بۆ پێشکه‌وتنی شاره‌که و ئاستی ڕۆشنبیری شاره‌که گۆڤارێکی هه‌بێ، (کاکه مه‌م بۆتانی) خۆی زیاتر به‌هره‌ی شیعری هه‌بوو، بۆیه ژماره‌ی گۆڤاره‌که زیاتر ئه‌ده‌بی و ده‌نگوباسی شاره‌وانی، که‌متر کۆمه‌ڵایه‌تی بوو.\nچوار قۆناغ لە دەرچوونى رۆژنامەوگۆڤار بە ناوى ( هەولێر)\nڕۆژنامه و گۆڤارێک کە له ساڵانی (1950 تا 1952 )، له (1970 تا 1973 )، له (1999 تا 2006) و سەرئەنجام له (2006 تاکو ئێستا) به‌رده‌وامه، هه‌ر به ناوی (هه‌ولێر) بووه. هه‌ر قۆناغه له‌ڕووی کارگێڕی و نووسینی بابه‌ته‌کان تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌بووه کە به‌م شێوه‌یەیە:\nڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر (1950 ـ 1953)\nڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر سێ ساڵ له (1950 تا 1953) ده‌رده‌چوو له ڕۆژی شه‌ممه‌ی (16)ی کانونی یه‌که‌می ساڵی (1950)، دانه‌ی به (12 فلس) بوو، گۆڤارێکی گشتی کۆمه‌ڵایه‌تی ڕۆشنبیری بوو گرینگی ده‌دا به بابه‌تی هه‌مه‌جۆر له ژیانی خه‌ڵک، که بابه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی و ته‌ندروستی و ڕۆشنبیری له‌خۆوه گرتبوو. ئه‌م گۆڤاره بیرۆکه‌ی کۆمه‌ڵێک له مامۆستایانی ئه‌و سه‌رده‌م بوو، به هاوکاری شاره‌وانی هه‌ولێر ئه‌رکی ئه‌م گۆڤاره‌یان له ئه‌ستۆ بوو.. گرینگیشی ده‌دا به ڕێکلام که ڕێکلامی به (250 فلس) بوو. قه‌باره‌ی گۆڤاره‌که‌ش (40 × 70سم) بوو هه‌رجاره‌ی (750) دانه‌ی لێ چاپ ده‌کرا.\nده‌رچوونی ڕۆژنامه‌یه‌ک له‌و سه‌رده‌مه هه‌موو لایه‌کی دڵخۆش کردبوو، هه‌روه‌ک سه‌رنووسه‌ری ڕۆژنامه‌که له‌یه‌ک له ژماره‌کان ده‌لێ: چه‌ند خۆشه له گوێمان ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر ـ جریده ڕربیل له شه‌قامه‌کان گاز ده‌کرێ!.\nڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر، بانگه‌وازی بۆ هه‌موو ڕۆشنبیر و لاوان و خوێنه‌ران و پارێزه‌ران و ڕۆشنبیرانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی کردووه بۆ پاڵپشتیکردنی ئه‌م ڕۆژنامه‌یه.\nخه‌ڵک له ناوه و ده‌ره‌وه‌ی هه‌ولێر ئیشتیراکی بۆ ئه‌م ڕۆژنامه‌یه هه‌بوو.\nسیفه‌ته‌کانی ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر، سیفه‌تێکی گه‌شبینانه و سه‌رده‌میانه بوو، ڕه‌خنه‌ی قبوول بوو، داوای ڕه‌خنه‌ی کردووه هه‌روه‌ک له یه‌ک له ژماره‌کان ده‌ڵێ: زۆر که‌یف خۆش ده‌بێت به‌رامبه‌ر به هه‌موو ته‌نقیدێک که به دڵپاکی بکرێت و له ئینتیقاد ئیستیفاده ده‌کات و ئه‌غلاتی چاک ده‌کاته‌وه.\nپاش ئه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌که پێ ده‌نێته ساڵی سێیه‌م مقۆ مقۆ هه‌بوو که ڕۆژنامه‌که دابخرێت.. به‌ڵام به‌هه‌وڵی مامۆستایانی قۆتابخانه‌کانی ئه‌و سه‌رده‌م و هه‌وڵی ڕۆشنبیرانی هه‌ولێر دانه‌خرا، له‌مباره‌وه (ابراهیم هۆشیار) شیعرێکی خۆش بڵاو ده‌کاته‌وه:\nله‌سه‌ر چه‌رخی فه‌له‌ک ڕۆژێ به نوکی خامه نووسرابوو\nکه‌وا ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر نه‌ما له‌م شاره ئاوا بوو\nیان وه‌کو ئه‌م دوو دێڕه‌ش:\nده‌سا ئێوه‌ش به هیممه‌ت بن له‌هه‌رلا حورمه‌تی بگرن\nهه‌تاکو پێشکه‌وێ هه‌ولێر، نه‌ڵێن شارێکی ساوابوو\nبه شێوه‌یه‌کی گشتی ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر به‌م شێوه‌یه بوو:\nشێوه‌ی ده‌ره‌وه‌ی ڕۆژنامه‌که نازانین!\nسه‌رنووسه‌ر (عیزه‌دین فه‌یزی) خه‌ڵکی هه‌ولێر بوو.\nمدیر مه‌سئول (جه‌میل ڕه‌شید) سه‌رۆکی شاره‌وانی خه‌ڵکی موسڵ بوو.\nده‌سته‌ی نووسه‌ران (عه‌بدولمه‌جید حه‌سه‌ن)، خه‌ڵکی موسڵ بوو و زاوای هه‌ولێریان، له‌گه‌ڵ (عیزه‌دین فه‌یزی، ئه‌ستێر سه‌عید) که خه‌ڵکی هه‌ولێر.\nبه عه‌ره‌بی و به کوردی بابه‌ته‌کانی ده‌نووسرا و چاپ ده‌کرا.\nئامانجی ئه‌ده‌بیات ـ (گیو موکوریانی).\nالمرڕه والمجتمع ـ (عه‌بدولمه‌جید حه‌سه‌ن).\nدانه‌ی به (12 فلس) بوو، له چاپخانه‌ی (کوردستان) به‌شه کوردیه‌که‌ی چاپ ده‌کرا، به‌شه عه‌ره‌بیه‌که‌ی له چاپخانه‌ی (ام الربیعین) له موسل چاپ ده‌کرا، دوایی له ژماره (4) تا دوا ژماره له چاپخانه‌ی (ام الربیعین) چاپ ده‌کرا، کۆمه‌ڵێک له مامۆستایانی قوتابخانه پاڵپشتی ماددی و مه‌عنه‌وی گۆڤاره‌که‌یان ده‌کرد. وشه‌ی عه‌ره‌بیش به‌کارده‌هێنرا وه‌ک (اعلان ـ ئینتیقاد ـ حوڕ ـ محامی ـ حساب ـ وه‌سل ـ موحافز ـ ته‌سجیل).\nله‌و ڕۆژنامه‌یه‌شدا شیعریش بڵاو ده‌کرایه‌وه، وه‌کو شیعری شاعیرانی وه‌ک (خادم ـ بورهان جاهید ـ که‌ریم شاره‌زا ـ که‌ریم زه‌کی هه‌ناری).\nنووسه‌رانی ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر، ئه‌مانه بوون:-\n(ئیبراهیم باڵدار ـ زه‌کی هه‌ناری ـ خالید دلێر ـ مارف خه‌زنه‌دار ـ جه‌میل ڕۆژبه‌یانی ـ شاکر فه‌تاح ـ بورهان جاهید ـ عه‌بدوڵڵا گۆران ـ ڕه‌شاد موفتی ـ نوری علی ئه‌مین ـ مسته‌فا نه‌ریمان ـ جه‌لال جۆبار ـ جه‌مال خه‌زنه‌دار ـ پیرباڵ مه‌حمود). واته نووسه‌رانی ده‌ره‌وه‌ی شاری هه‌ولێریش به‌شداری ئه‌و ڕۆژنامه‌یان کردووه.\nئه‌و ڕۆژنامه‌یه به نووسراو و بڵاوکراوه‌کان و بابه‌ته گشتیه‌کانی دیاره زیاتر هۆشیارکردنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگابووه له‌و سه‌رده‌مه، چونکه نووسه‌رانی گۆڤاره‌که خۆیان داوای ڕه‌خنه‌یان کردووه، گه‌ر هه‌ر عه‌یبێکیان هه‌بوو ئاگاداریان بکه‌نه‌وه.\nئه‌وه‌ی باسی ده‌کرێ و ده‌زانرێ زیاتر له (100) ژماره‌ی لێ چاپ کراوه، زۆربه‌ی ژماره‌کانیش لای که‌سێکه که خه‌ڵکی هه‌ولێره.\nگۆڤاری هه‌ولێر (1970 ـ 1972)\nگۆڤاری هه‌ولێر (1970 تا 1972) دوو ساڵ ژماره‌کانی ئه‌م گۆڤاره ده‌رده‌چوو، که له‌سه‌ر ئه‌رکی شاره‌وانی هه‌ولێر ده‌رده‌چوو، دیاره له‌سه‌ر به‌رگی گۆڤاره‌که ده‌نوسرا (شاره‌وانی هه‌ولێر ده‌ری ده‌کات)، به‌رگی پێشه‌وه‌ی گۆڤاره‌که نه‌خشێنرابوو به وێنه‌ی (قه‌ڵاو مناره و به‌لکه گه‌نم)، که له‌لایه‌ن هونه‌رمه‌ندی شێوه‌کاری ئه‌و سه‌رده‌می شاری هه‌ولێر مامۆستا (سلێمان شاکر) ده‌کێشرا.\nله ساڵی (1970 تا مایسی 1972) سه‌رنوسه‌ری گۆڤاری هه‌ولێر شاعیر (کاکه‌مه‌م بۆتانی) بوو، که مامۆستا بوو خه‌ڵکی شه‌قڵاوه بوو، به ئه‌سل کوردی ئێران بوو، له‌و ماوه‌یه‌شدا (7) ژماره‌ی لێ ده‌رچوو.\nشاره‌وانی له‌و سه‌رده‌مه‌دا پێیباش بوو بۆ پێشکه‌وتنی شاره‌که و ئاستی ڕۆشنبیری شاره‌که گۆڤارێکی هه‌بێ، (کاکه مه‌م بۆتانی) خۆی زیاتر به‌هره‌ی شیعری هه‌بوو، بۆیه ژماره‌ی گۆڤاره‌که زیاتر ئه‌ده‌بی و ده‌نگوباسی شاره‌وانی، که‌متر کۆمه‌ڵایه‌تی بوو.\nکاکه‌مه‌م بۆتانی له‌یه‌ک له ژماره‌کان ده‌ڵێ: زۆرجار ژماره‌ی گۆڤاره‌که‌م ده‌برده ناو قه‌یسه‌ری هه‌ولێر، بۆ لای پیاوه ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان، نه‌ک له‌به‌رئه‌وه‌ی خوێنده‌وارن، به‌ڵکو له‌به‌ر مه‌سڵه‌حه‌تی خۆیان چونکه ده‌مزانی ئیشیان به شاره‌وانی ده‌بێ.\nگۆڤاری هه‌ولێر (1970 ـ 1972) حکومه‌ت و شاره‌وانی و خه‌ڵکی دڵسۆز و پاره‌داری شاره‌که پاڵپشتیان ده‌کرد، جگه له‌وه‌ش پڕۆژه‌یه‌کی دیکه‌شی هه‌بوو که نامیلکه‌ی (قه‌ڵاتی هه‌ولێر و پڕۆژه‌ی ڕێکخستن) بوو.\nوا باسکراوه گۆڤاره‌که به نائومێدی سه‌ری نایه‌وه، ئامانجی خۆی نه‌پێکاوه، هه‌روه‌ک (کاکه مه‌م) ده‌ڵێ: که‌چی به گشتی نه‌یتوانی ته‌نانه‌ت به‌شێک له‌و که‌لێنه و ئاسۆی ژیان و کولتووری ژیانی هه‌ولێر پڕبکاته‌وه، که ئه‌وه‌ش به‌هۆی گوێ نه‌دانی کاربه‌ده‌ستانی شاره‌که بوو.\nوا دیاره نووسه‌رانی ئه‌و گۆڤاره ئامانجیان هه‌بوو..\nبه گشتی گۆڤاری هه‌ولێر (1970 ـ 1972) به‌م شێوه‌یه بوو:\nگۆڤاری هه‌ولێر (12) ژماره‌ی لێ ده‌رچوو.\nئه‌و تیراژانه‌ی که به‌زمانی عه‌ره‌بی ده‌رده‌چوو نووسه‌ره‌کانی ئه‌و به‌ڕێزانه بوون (نزار جه‌رجیس ـ تاریق شه‌ریف ـ زوبێر بلال اسماعیل ـ سامی شۆرش)، جگه له‌مانه‌ش نووسه‌ری ئافره‌تیش هه‌بوو (کوردستان موکریانی ـ گه‌لاوێژ شه‌جیع ـ دایکی سۆران ـ جه‌میله ئبراهیم ـ سامیه چاوه‌شلی).\nئه‌و نووسه‌رانه‌ی که به کوردی بابه‌تیان بڵاو ده‌کرده‌وه، که هه‌ندێکیان له ژیان ماون و هه‌ندێکیشیان کۆچی دواییان کردووه، وه‌ک (پیرباڵ مه‌حموود ـ عه‌زیز گه‌ردی ـ عه‌بدوڵڵا په‌شێو ـ جه‌میل ره‌نجبه‌ر ـ خورشید دزه‌یی ـ که‌ریم شاره‌زا ـ حه‌مه که‌ریم هه‌ورامی).\nژماره‌ی لاپه‌ڕه‌کانی گۆڤاره‌که هه‌موو جارێک وه‌ک یه‌ک نه‌بوون (120 ـ 96 ـ72 ـ 64) لاپه‌ڕه بوو. به‌ڵام نه‌خشه و وێنه‌ی به‌رگی پێشه‌وه‌ی گۆڤاره‌که جێگیر و نه‌گۆڕ بوو له هه‌موو ژماره‌کان.\nبه‌ڵام له‌ڕووی هونه‌ری ڕۆژنامه‌وانی لاوازبوو، زۆر که‌م سوود له وێنه وه‌رده‌گیرا، به‌ڵام له‌ڕووی پیته‌وه، شێوه‌ی قه‌باره‌ی پیته‌کان ده‌گۆڕدرێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی گۆڤاره‌که چاپخانه‌ی تایبه‌تی به‌خۆی نه‌بوو، بۆیه له چاپخانه‌ی شاره‌وای که‌رکوک چاپ ده‌کرا.\nبۆ یه‌که‌مجار له مێژوو شیعری شاعیر وه‌کو (مامۆستا هێمن ) که زۆربه‌ی له ساڵی یه‌که‌می گۆڤاره‌که به ناوی (مام ـ حه‌سه‌ن ـ ه. هیمن) بڵاو ده‌کرایه‌وه.\nگۆڤاره‌که هه‌موو ژماره‌یه‌ک گۆشه‌ی تایبه‌تی هه‌بوو به‌ناوی (خاڵۆی ڕێبوار) که (کاکه‌مه‌م بۆتانی) ده‌ینووسی، تایبه‌ت بوو به کێشه‌و گرفته‌کانی خه‌ڵک.\nگۆڤاری هه‌ولێر (1999 ـ 2006)\nله ساڵی (1999) ده‌ستکرا به بڵاوکردنه‌وه‌ی گۆڤاری هه‌ولێر که گۆڤارێکی گشتی ڕۆشنبیری بوو، هه‌ر له‌سه‌ر گۆڤاره‌که ده‌نووسرا (گۆڤارێکی ڕۆشنبیری سه‌ربه‌خۆ)یه گۆڤاره‌که وه‌رزی بوو، تایبه‌ت بوو به پارێزگای هه‌ولێر. ئه‌و گۆڤاره ڕووه‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌ده‌بی و ئه‌تنوگرافی و جوگرافی، هه‌موو بوارێک که تایبه‌تبوو به شاری هه‌ولێر و ده‌وروبه‌ری له‌خۆوه ده‌گرت، ئه‌و که‌س و لایه‌ن و نووسه‌رانه‌ی که بابه‌تیان تێدا بڵاوده‌کرده‌وه خه‌ڵکی هه‌ولێر بوون و بابه‌ته‌کانیان تایبه‌ت بوو به هه‌ولێر، به شێوه‌کی گشتی له‌و قۆناغه‌یه‌دا (گۆڤاری هه‌ولێر) به‌م شێوه‌یه بوو:\nخاوه‌ن ئیمتیاز ـ فه‌ڕه‌نسۆ هه‌ریری. پارێزگاری هه‌ولێر.\nسه‌رنووسه‌ر ـ فه‌یسه‌ل ده‌باغ.\nبه‌ڕێوه‌به‌ری نووسین ـ فواد سه‌دیق.\nـ ئه‌م سێ که‌سه‌ی که ناومان بردن خه‌ڵکی هه‌ولێر بوون.\nبه‌رگی گۆڤاره‌که ـ به‌رگی پێشه‌وه له‌ڕووی ڕه‌نگ هه‌رجاره‌ی به وێنه‌ی شوێنێکی شاری هه‌ولێر به‌ڕه‌نگێک ده‌ڕازێندرایه‌وه، به‌رگی دواوه‌شی له‌گه‌ڵ ناوه‌وه‌ی به‌رگی دواوه‌ی به‌هه‌مان شێوه به وێنه‌یه‌کی شاری هه‌ولێر، یان هه‌ندێک جار تابلۆی هونه‌رمه‌ندێک ده‌ڕازێندرایه‌وه.\nله هه‌موو ژماره‌کان خاوه‌ن ئیمتیاز و سه‌رنووسه‌ر گوتاریان ده‌نووسی به‌ناوی (سه‌ر وتار).\nگۆڤاره‌که زیاتر له‌سه‌ر ئه‌رکی پارێزگا و پارێزگاری هه‌ولێر چاپ ده‌کرا، به ڕێنووسی عه‌ره‌بی و زمانی کوردی بابه‌ته‌کان ده‌نووسرانه‌وه، واته به دیالێکتی خواروو. له‌گه‌ڵ هه‌ر بابه‌تێکیش زۆربه‌ی جار وێنه و به‌ڵگه بڵاو ده‌کرایه‌وه، واته وێنه‌دار بوو. زۆر گرینگی به که‌سایه‌تیه ناوداره‌کانی هه‌ولێر ده‌دا، وه‌کو که‌سایه‌تییه ئه‌ده‌بی و کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی ـ ڕۆشنبیری.. .\nله‌سه‌ر به‌رگی پێشه‌وه‌ی گۆڤاره‌که به گه‌وره‌یی ده‌نوسرا (هه‌ولێر) که به زمانی کوردی و رێنوسی عه‌ره‌بی بوو. له چاپخانه‌ی رۆشنبیری له هه‌ولێر چاپ ده‌کرا.\nله دوا لاپه‌ڕه‌ی هه‌رجاره و چه‌ند وێنه‌یه‌کی شاری هه‌ولێر و که‌سایه‌تیه هه‌ولێریه‌کان بڵاو ده‌کرایه‌وه. ژماره‌ی په‌ڕه‌کانی گۆڤاره‌که هه‌رجاره‌ی زیاتر له (100) په‌ڕ ده‌بوو و زیاتر به تیراژی (500) دانه چاپ ده‌کرا، واته گۆڤاری هه‌ولێر زیاتر کۆمه‌ڵه زانیاری و به‌ڵگه‌یی بوو، نه‌ک بڵاوکردنه‌وه‌ی ئایدیۆلۆژیایه‌ک یان بیر و بۆچوونێک. کۆی ژماره‌کانی (گۆڤاری هه‌ولێر) له‌و قۆناغه زیاتر له (20) ژماره‌ی لێ ده‌رچوو. له به‌رگی دواوه‌ی گۆڤاره‌که به ڕێنوسی (ئینگلیزی) ده‌نوسرا (HAWLER).\nنووسه‌ره‌کانی گۆڤاری هه‌ولێر، به زۆری هه‌ر ئه‌مانه‌ن:\n* نموونه‌ی یه‌ک له ژماره‌کانی گۆڤاره‌که:\n(عه‌بدولخالق سه‌رسام ـ مه‌ولود بێخاڵی ـ عه‌باس سلێمان سمایل ـ جه‌لال خدر ـ عه‌بدوڵڵا حه‌داد ـ جه‌لال سنجاوی ـ پیرداود محموری ـ ئه‌کره‌م مولود ـ که‌ریم ده‌شتی ـ فه‌یسه‌ل ده‌باغ ـ تاریق ئیبراهیم شه‌ریف ـ چه‌ندانی تر..)\nڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر له (2006 تا ئێستا به‌رده‌وامه)\nله قۆناغی چواره‌م وه‌کو (ڕۆژنامه) به‌ناوی (ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر) ده‌رده‌چێ، به‌شێوه‌ی ڕۆژنامه‌ی قه‌باره‌ی گه‌وره به‌ڵام لاپه‌ڕه‌کانی سنووردار بوو، واته که‌م بوو تا (8) لاپه‌ڕه ده‌بوو، لاپه‌ڕه‌ی یه‌که‌م به گه‌وره‌یی له‌سه‌ره‌وه نووسرابوو ـ هه‌ولێر، له ته‌نیشتی وێنه‌ی (قه‌ڵا و مناره) هه‌بوو، له خواره‌وه وێنه‌ی کاربه‌ده‌ستانی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، له‌گه‌ڵ بڵاوکردنه‌وه‌ی کار و چالاکیه‌کانی حکومه‌ت. لاپه‌ڕه‌کانی ناوه‌وه‌ی کورته‌هه‌واڵ و هه‌واڵی ناوخۆی هه‌ولێر له‌ڕووی کۆمه‌ڵایه‌تی و کاروباره‌کانی حکومه‌ت، لاپه‌ڕه‌ی کۆتاییشی گشتی و هونه‌رییه.\n* ئه‌و قۆناغه‌ی به دوو شێوه بوو:\nشێوه‌ی یه‌که‌م: ئه‌وه‌ی له سه‌ره‌وه باسمانکرد، به‌ڵام به‌ڕیوه‌بردنی به‌م شێوه‌یه بوو:\nخاوه‌ن ئیمتیاز: نه‌وزاد هادی. پارێزگاری هه‌ولێر (خه‌ڵکی هه‌ولێر).\nبه‌ڕێوه‌به‌ری نووسین: تاهیر عه‌بدولڵا. جێگری پارێزگاری هه‌ولێر (خه‌ڵکی هه‌ولێر).\nسه‌رنووسه‌ر: فه‌یسه‌ڵ دێهاتی. سه‌رنووسه‌ر (خه‌ڵکی هه‌ولێر).\nده‌رچوونی (ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر) له‌م قۆناغه به‌م شێوه تا ماوه‌یه‌ک بوو، چه‌ند ژماره‌یه‌کی ده‌رچوو تاکو نزیکه‌ی (100) ژماره، پاشان ده‌سته‌ی نووسه‌رانی ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر و شێوه‌ی ڕۆژنامه‌که گۆڕا، که تا ئێستاش به‌رده‌وامه.\nشێوه‌ی دووه‌م: قه‌باره و شێوه‌ی ڕۆژنامه‌که گۆڕا بۆ قه‌باره‌یه‌کی بچوکتر، نیوه‌ی قه‌باره‌ی شێوه‌ی یه‌که‌م، له‌سه‌ر به‌رگی ڕۆژنامه‌که له‌سه‌ره‌ره‌وه به‌شێوازێکی خه‌تجوانی نووسرایه (هه‌ولێر)، که ڕه‌نگی (شین و سوور)ه، له‌گه‌ڵ هه‌ولێر تێکه‌ڵ بووه، له‌خواره‌وه‌ش و هه‌واڵ (مانشێتی گه‌وره) نووسراوه، دوایی له خواره‌وه کورته هه‌واڵا له‌گه‌ڵا وێنه‌ی هه‌واڵه‌که بڵاوکرایته‌وه که ده‌ستنیشانه بۆ ناوه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌که. ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر له‌و قۆناغه‌ی ئێستاش هه‌روا ده‌رده‌چێ که ڕۆژنامه‌یه‌کی گشتی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌ده‌بی و ته‌ندروستی و هونه‌رییه. ده‌بێ ئه‌وه‌ش بڵێین (ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر) له ساڵی (2006)وه ده‌رده‌چی درێژکراوه‌ی (ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر)ی ساڵی 1950یه، چونکه له لاپه‌ڕه‌ی دووه‌می ڕۆژنامه‌که له خواره‌وه‌ی نووسراوه، (یه‌که‌م ژماره‌ی له ساڵی 1950 ده‌رچووه، به‌شێوه‌یه‌کی گشتی ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر له ساڵی (2006) به‌م شێوه‌یه:\nخاوه‌ن ئیمتیاز و سه‌رنووسه‌ر: ئاریان فه‌ره‌ج (خه‌ڵکی سلێمانی).\nبه‌ڕێوه‌به‌ری نووسین: جه‌بار قادر (خه‌ڵی رانیه).\nبه‌ڕێوه‌به‌ری نووسین: هاوده‌نگ فاروق (خه‌ڵکی هه‌ولێر).\nبه‌ڕێوه‌به‌ری نووسین: شێرزاد عه‌بدولڕه‌حمان (خه‌ڵکی هه‌ولێر).\nژماره‌ی لاپه‌ڕه‌کانی (24) لاپه‌ڕه‌یه، ڕۆژانه بابه‌تی (سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌ده‌بی و ته‌ندروستی و جاره‌به‌جار فۆلکلۆری..) له‌خۆوه‌گرتووه. نووسه‌رانی هه‌موو شاره‌کانی کوردستان و هه‌رچوار پارچه‌ی کوردستان، به‌رهه‌می تێدا بڵاوده‌که‌نه‌وه. به‌گشتی ڕۆژنامه‌یه‌کی وێنه‌دار و هه‌واڵی وێنه‌ییه، لاپه‌ڕه‌کانی پێکهاتوونه له (ڕێپۆرتاژ ـ هه‌واڵ و به‌دواداچوون ـ بۆچوونی سیاسی ـ ئاگاداری له دام و ده‌زگاکانی حکومه‌تی هه‌رێم ـ لاپه‌ڕه‌ی (پشوو) که پێکهاتووه له وشه‌ی یه‌کتربڕ و که‌لوه‌کان.\nماوه‌یه‌ک ئه‌م ڕۆژنامه‌یه، چه‌ند پاشکۆیه‌کی هه‌فتانه‌ی هه‌بوو به ناوی (هونه‌ر. هه‌واڵی هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندان) (زانستی. هه‌واڵی زانستی نوێ و زانست به‌گشتی) (وه‌رزشی. هه‌واڵی وه‌رزشی کوردستان و جیهان) (ئه‌ده‌ب. گوتار و بابه‌تی ئه‌ده‌بی و فه‌لسه‌فی و زمانه‌وانی).\nلاپه‌ڕه‌ی کۆتایی ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر له‌م قۆناغه تایبه‌ته بۆ ڕێکلامی بازرگانی هه‌موو جۆره که‌لووپه‌لێک بوو.\nئه‌و نووسه‌رانه‌ی که به‌رهه‌میان هه‌بوو له ڕۆژنامه‌ی هه‌ولێر، بۆ نموونه:\nسیاسی : ئاریان فه‌ره‌ج ـ جه‌مال عبدلله ـ هاوده‌نگ فاروق ـ عه‌بدولڕه‌زاق علی ـ سامی ئه‌رگۆشی ۆ سالار عوسمان ـ عه‌بدولسه‌لام به‌رواری ـ چه‌ندانی تر.. .\nهونه‌ری: حه‌یده‌ر عه‌بدولڕه‌حمان ـ حه‌مه سوار.. .\nئه‌ده‌بی: عه‌زیز مه‌لا ره‌ش ـ محمد که‌ریم نانه‌وا ـ شیعری ـ به‌هات حه‌سیب قه‌ره‌داغی ـ نه‌جم ئه‌ڵوه‌نی ـ که‌ریم ده‌شتی ـ شه‌نگه هاوار کاکه‌یی ـ به‌هزاد حه‌وێزی ـ بۆتان جه‌لال.. .\nوه‌رزشی: ئومێد ئیبراهیم ـ ئه‌سعه‌د ئیسماعیل ـ مامه‌یاره ئه‌حمه‌د ـ بۆتان جه‌لال.. .\nپوخته‌ی هه‌ڵسه‌نگاندنی قۆناغه‌کانی ده‌رچوونی ڕۆژنامه و گۆڤاری هه‌ولێر:\nـ قۆناغی یه‌که‌م و دووه‌م دوور بووه له‌لایه‌نی هونه‌ری و که‌می وێنه تێدا بڵاوبۆته‌وه.\nـ ئه‌و نووسه‌رانه‌ی که له قۆناغی یه‌که‌م به‌شداربوون، له قۆناغی دووه‌میش به‌شدار بوونه.\nـ قۆناغی یه‌که‌م و دووه‌می، به پاڵپشتی مامۆستایانی قوتابخانه بووه.\nـ قۆناغی یه‌که‌م بێ پڕۆژه، به‌ڵام ئامانجیان زیاتر هۆشیارکردنه‌وه‌ی خه‌ڵک بووه له هه‌ولێر.\nـ قۆناغی دووه‌م زیاتر نزیکه له پڕۆژه، چونکه جاربه‌جار نامیلکه‌ی له‌گه‌ڵ بووه، به ناوی (پرۆژه‌ی ڕێکخستنی قه‌ڵاتی هه‌ولێر)، ڕه‌خنه‌گرتن له ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و سه‌رده‌م له گۆشه‌یه‌کی ڕۆژنامه‌که به ناوی (خالۆی ڕێبوار) تاکو خه‌ڵک هۆشیار بکاته‌وه.\nـ قۆناغی یه‌که‌م ژماره‌ی زۆرتربووه له قۆناغی دووه‌م که زیاتر له (100) ژماره‌ی لێ ده‌رچووه، به‌ڵام له قۆناغی دووه‌م (12) ژماره‌ی لێ ده‌رچووه.\nـ له قۆناغی دووه‌م بۆ یه‌که‌مجار نووسه‌ری ئافره‌ت ده‌رکه‌وتووه.\nـ قۆناغی یه‌که‌م و دووه‌م، وێنه‌ی نه‌بووه له لاپه‌ڕه‌کانی ڕۆژنامه و گۆڤاره‌که.\nـ به‌ڵام قۆناغی سێیه‌م به‌رگی گۆڤاره‌که ڕه‌نگاوڕه‌نگ بووه، لاپه‌ڕه‌کانی وێنه‌دار و به‌ڵگه‌یی بوون.\nـ قۆناغی سێیه‌م ته‌نیا تایبه‌ت بووه به پارێزگای هه‌ولێر، سیاسی و ئه‌ده‌بی و هونه‌ری نه‌بووه.\nـ قۆناغی چواره‌م زیاتر سیاسی و هونه‌ری و ئه‌ده‌بی و ڕه‌نگا و ڕه‌نگ و وێنه‌داربووه و ڕێکلامی بازرگانی هه‌بووه که پاڵپشتی ڕۆژنامه‌که بووه.\nـ ته‌نیا یه‌ک نووسه‌ر له قۆناغی یه‌که‌م و دووه‌م و سێیه‌م و چواره‌م نوسینی هه‌بووه، ئه‌ویش ڕۆژنامه‌نووسی به‌ئه‌زموون مامۆستا (که‌ریم شاره‌زا)ی شاعیر و نووسه‌ر بوو.\nـ له کۆی ده‌رچوونی ڕۆژنامه و گۆڤارێک به ناوی (هه‌ولێر)، ئه‌گه‌ر هه‌موو ساڵه‌کان یه‌کبخه‌یین ده‌کاته (15) ساڵه ڕۆژنامه و گۆڤارێک هه‌یه به‌ناوی (هه‌ولێر).\nـ واته له‌م (15) ساڵه (2) گۆڤار، (2) ڕۆژنامه هه‌یه، به‌ڵام وه‌کو (ڕۆژنامه) ته‌مه‌نی درێژتربووه.\nـ قۆناغی چواره‌م درێژه‌پێده‌ری قۆناغی یه‌که‌مه.


نەتەوەیەكگرتووەكان وەڵامی تاڵیبانی دایەوە – Esta News\nبوومەلەرزەیەك بە گوڕی 6.1 پلە به‌گوێره‌ی پێوه‌ری رێختەر چەند ناوچەیەکی ئەفغانستانی هەژاند و بەهۆیەوەیە زیاتر له 1000 کەس گیانیان لەدەستداوە و بە سەدانی دیکەش برینداربوون.\nئه‌م هه‌نگاوه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانیش دوای ئه‌وه هاتووه، ئێواره‌ی ئه‌مڕۆ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا شەرەفەدین موسلیم، جێگری وەزیری کارەساتە سروشتیەکانی حکومەتی تاڵیبان له ئه‌فغانستان داوای هاوكاری به‌په‌له‌ی له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان كرد، چونکە وه‌ك دووپاتیكرده‌وه، بە تەنیا ناتوانین دۆخەکە چارەسەر بکەن. دەیانەوێت کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەست بکات بەکارکردن لەگەڵیان و هەماهەنگییان بەردەوام بێت”.


خۆشەویستم كریستینا: ماوەیەك پێش ئێستا لە یەكێك لە ناوچە ئێزدی نیشنەكان رووداوێكی خەفتار‌و ناخ هەژێن روویدا، كچێكی ئێزدی لەسەر ئەوەی لەگەڵا كوڕێكی موسڵمان پەیوەندییەكی خۆشەویستیان هەبووە، لەلایەن كەس‌و كارەكەی‌و ژمارەیەك گەنجی توندڕەو بەشێوەیەكی دڕندانە كوژارو ئەو رووداوە دژی مرۆییە هەژانێكی كۆمەڵایەتی گەورەی دروستكرد، ئاخر كریستینای من كچەكە بە زیندوویی بەرد باران كراو تا گیانی دەرچوو بە هەزاران بەردی بەركەوت.\nكچەكە ناوی دوعا بوو دیمەنی زەلیلی‌و بێكەسی‌و هات‌و هاوار‌و گریان‌و داد‌و فیغانی كچە لە ژێر دەست‌و پێی مرۆڤە دڵبەرد‌و توندڕەوەكان بەردی دەتواندەوە‌و مرۆڤ قێزی لە مرۆڤ بوونی خۆی دەكردەوە، دواتر كوشتنی دوعا زنجیرەیەك رووداوی دڵتەزێنی بە دوای خۆیدا هێناو ئەوەبوو لە زۆربەی شار‌و شا رۆچكەكامی كوردستان پەلاماری ئەو گەنج‌و پیاوە ئێزدیانەدرا كە لە پێناوی دابینكردنی بژێوی ژیان لە شوێنە گشتییەكان كرێكاریان دەكرد. لە زۆر شوێن بە چەقۆ پەلامار دران لە زۆر جێگای تر لەسەر كار دەركران‌و ئەوەبوو ژمارەیەك توندڕەو دەستەی تایبەتییان دروست كردبوو لێدان‌و راوەدوونانی گەنجە ئێزدییەكان.\nبەداخەوە كوشتنی دوعا خەریك بوو سەریكێشی بۆ شەڕی ئایینی نێوان موسڵمان‌و ئێزدی كە هەردوورلایان كوردی رەسەن‌و پشتاوپشت خەڵكی كوردستانن.\nئەوەبوو تاكو ماوەیەكی زۆر گەنجە ئێزدییەكان بە ناچاری‌و لەژێر گوشار‌و مەترسی لەسەر گیانیان بەرەو زێدی خۆیان گەڕانەوە.\nكریستینای من: تۆ دەزانی تاكو ئێستا هیچ گەنجێكی ئێزدی ناتوانێت لە چێشخانە‌و چاپخانە‌و شوێنە گشتییەكانی تری تایبەت بە خواردن كاربكەن؟ دەزانیت هەركاتێك خاوەنی كار‌و چێشتخانەكان بزانن ئێزدین لەسەر كار دەریاندەكەن، چونكە تەنها بۆیان هەیە لە یانەی خواردنەوە‌و كاربكەن‌و شوێنەكانی تریان لێ قەدەغەیە.\nداخەكەم كریستینا: كورد وەكو نەتەوە لێبوردە‌و خاوەن ئاكار‌و رەوشتی جوانی مرۆڤدۆستین، بەڵام نوخبەی سیاسی‌و كۆمەڵایەتی‌و ئاینیان لەشی زۆریان خۆیان‌و فیكر‌و ئایدیۆلۆژیا‌و ئایینان پێ لە نەتەوە‌و نیتشمان گەورەترە.


Anya Ahmad Pwr – Dengekan\nHome / Articles Posted by Anya Ahmad Pwr\nنوسه‌ران وره‌كه‌ز په‌رستی سه‌رده‌م … ئانیا احمدبور\nWritten on February 24, 2017, by Anya Ahmad Pwr\nئه‌و كاریكه‌ریه‌ی كه نوسه‌ران ده‌یخه‌نه سه‌ر جین و تویزه جیاوازه‌كان له‌جه‌ند رویه‌كی دیاریكراوه‌وه كاریكه‌ریه‌كی نیكه‌تیفه، زۆر له‌نوسه‌ران ئه‌مه ده‌قۆزنه‌وه كه له‌هه‌ل و مه‌رجی كونجاودا بتوانن به‌جه‌ند وشه‌ییك كۆمه‌لكه به‌ره‌و نه‌فامی Continue Reading »\nئایا كیشه‌ی ده‌وله‌تی كوردی ته‌نیا نه‌بونی بشتیوانیه? … ئانیا احمدبور\nWritten on January 23, 2017, by Anya Ahmad Pwr\nبریاری حزبه‌كان بۆ كه‌رانه‌وه بۆ حكومه‌تی ناوه‌ند بۆ سالی 2017, وه دوباره دانانه‌وه‌ی به‌رله‌مان هه‌نكاویكی نزیك بو له به‌دیهاتن, به‌لام ریكر له‌به‌رده‌می ئه‌م بریاره ویستیكی تاك لایه‌نه‌بو بۆ دروست بونی Continue Reading »\nسلیمانی و ده‌نگی كوردستان … ئانیا ئەحمەد پور\nWritten on December 26, 2016, by Anya Ahmad Pwr\nبارگرژیه‌كانی سلێمانی كه‌له‌سه‌ره‌تای سالی نویی خویندن ده‌ستی پیكرد بریتی بو له‌فشار خستنه سه‌ر پارتی خوازان.دواتر له‌ده‌می به‌ریز مسعود بارزانی چه‌ند وشه‌یه‌كی نه‌شیاو ئاراسته‌یان كرا، هه‌ربۆیه له‌لایه‌ن مامۆستایان و فه‌رمانبه‌رانی ناوجه‌كه Continue Reading »\nئافره‌ت خۆی خۆی خستۆته گیزاوه‌ی پیاوساﻻری … ئانیا ئەحمەد پور\nWritten on November 15, 2016, by Anya Ahmad Pwr\nئه‌م ناونیشانه‌ی سه‌ره‌وه ناویك نییه له نرخی ئافره‌ت كه‌م بكاته‌وه یاخود تاوانبار بینوینی به‌لكو راستیه‌كی شاراوه‌یه و ده‌رخه‌ری زۆر له‌و كیشانه‌یه كه ره‌نكه بیاوكرابیته كوناهبار له‌كاتیكدا ئافره‌ت خۆی خۆی خستۆته Continue Reading »\nكوردستان قسمه‌ت وقه‌ده‌ربه‌ریوه‌ی ده‌بات،نه‌وه‌ك حكومه‌ت … ئانیا ئەحمەد پور\nWritten on October 27, 2016, by Anya Ahmad Pwr\nباییزی ئه‌مسال به‌روداویكی سیاسی كرنك ده‌ست بیده‌كات ئه‌م روداوه بۆ كات و هه‌لومه‌رجی ئیستا نه‌ك ته‌نیا مایه‌ی شه‌رمه‌زاری ده‌سه‌لاته به‌لكو جیكای داخ و جۆریك له‌كالته‌جاری به‌دوای خۆی دینی جونكه بۆ Continue Reading »\nمێرووله‌و كرمه‌لوولپێچه‌كه … نوسینی/وجدان عبدالعباس\nNov 10, 2017\t0\nبۆچی هێزەکانی سوریا لە عەفرین بێ دەنگن، بۆچی ئەمەریکاش بێدەنگە؟ … زاهیر باهیر\nMar 17, 2018\t0\nکتێبخانەی کوردی لە هانۆڤەر … ئیسماعیل تەنیا\nAug 21, 2017\t0\nبڕوخێ.. و .. ھەنگاوەکانی دواتر!! … چالاک ئـاغجەلەری\nDec 20, 2017\t0\n“فاولەکانی” مەسعود بارزانی …. شاخەوان شۆڕش\nJul 14, 2017\t0


یاریزانی فرۆشراو چەند پارە وەردەگرێت؟\nیانەکان چۆن پارەکە دابەش دەکەن؟\nڕەوەز ئەحمەد / ڕۆژنامەنوس و شیکەرەوەی وەرزشی\nئەو پرسیارەی زۆر دەکرێت ھەمیشە بەتایبەت لەکاتی گواستنەوەی یاریزاناندا ئەوەیە یاریزان چەند پارە وەردەگرێت لەکاتی فرۆشتنیدا و چۆن گرێبەستەکان ئەنجام دەدرێن؟\nبە کورتی و بە چەند خاڵێک بۆتان روندەکەمەوە\nبۆ ئەوەی باشتریش تێ بگەن، نمونەکە بە کۆتینیۆ دەھێنمەوە کە ئێستا نزیکترین و گەورەترین گرێبەستە لەم گواستنەوەیەدا ئەنجام درابێت.\nھەر یاریزانێک کە دەروات بۆ یانەیەکی تر بڕێک پارەی بۆ دیاریکراوە وەک دیاری پێی دەدرێت، ھەتا یاریزانەکە گەورەتر بێت و بەناوبانگ تر بێت تەبعان پارەکە زیاترە، ئەم پارەیەش یانەی دووەم دەیدات کە دەیکڕێت\nبۆ نمونە کۆتینیۆ لە لیڤەرپوڵ چوەتە بەرشەلۆنەوە، بەرشەلۆنە بە کۆتینیۆ دەڵێت ئەگەر رازی بیت پێشەکی یەکسەر ٥ ملیۆن یۆرۆ وەردەگرێت\nیەکێک لە بەندەکانی گرێبەستی نێوان یانە و یاریزان بریتیە لە بەندی متمانە ، بەندی متمانە چییە\nبۆ نمونە کاتێک بەرشەلۆنە بۆندی لەگەڵ کۆتینیۆ ئیمزاکردوە بۆ پێنج وەرزە، بەرشەلۆنە بە کۆتینیۆی وتوە ئەگەر پێنج وەرزەکە لەگەڵ ئێمە بمێنێتەوە بۆ ھەر ساڵێک یەک ملیۆن یۆرۆ وەردەگریت، واتە کاتێک ساڵێ ٢٠٢٣ دێت ، بەرشەلۆنە پێنج ملیۆن یۆرۆی تر دەدات بە کۆتینیۆ حەقی ئەوەی ھەر پێنج ساڵەکە ماوەتەوە\nجا ئەگەر بیرتان بێت نەیمار کاتێک چوە پاریس سانجێرمانەوە شکاتی لە بەرشەلۆنە کرد لەسەر ئەوەی کە برێک پارەیان لایە نەیانداوەتێ، بەڵام دواتر بەرشەلۆنە براوە بوو چونکە بەندەکە دەڵێت ئەگەر مایتەوە تا کۆتایی گرێبەستەکەت ئینجا پارەکە وەردەگریت بەڵام نەیمار زوتر رۆیشت و پێش کۆتایی ھاتنی گرێبەستەکەی رۆیشت بۆیە بەرشەلۆنەش پارەکەی پێ نەدا.\nئەگەر یاریزانێک بە ١٠٠ ملیۆن یۆرۆ فرۆشرا ئایا ھیچ وەردەگرێت؟ وەڵامەکەی نەخێرە بۆ لەسەدا ٩٠ی گرێبەستەکان، واتە ئێستا کۆتینیۆ کە چوەتە بەرشەلۆنەوە بە ١٦٠ ملیۆن یۆرۆ ھیچ وەرناگرێت و سەرجەمی بۆ یانەی لیڤەرپوڵ دەبێت.\nبەڵام یەک حاڵەتی تر ھەیە، بۆنمونە یاریزانێک بە بەلاش (بەخۆرایی) دەچێتە یانەیەکی ترەوە، بۆ نمونە ئیبراھیمۆڤیچ بە خۆرایی چوە مانچستەر یونایتدەوە، بە مانچستەر دەڵێت ئەگەر ئێوە منتان فرۆشت بە ٢٠ ملیۆن یۆرۆ ، منیش حەقی خۆم دەوێت، نمونەیەکی تر ، بالۆتێللی بە خۆرایی دەچێتە میلانەوە، بە میلان دەڵێت ئەگەر منتان فرۆشت دواتر بە ١٠ ملیۆن یۆرۆ ، حەقی خۆمم دەوێت چونکە من بەخۆرایی ھاتوم و دواتر پارەم بۆ ئێوە کردوە.\nئەی یاریزان چی قازانج دەکات لەم گواستنەوەیەیدا؟\nئەمەش پرسیارێکی جوانە، تەبعان قازانجی یەکەمی موچەیە ، بۆ نمونە کۆتینیۆ لە لیڤەرپوڵ موچەی ساڵانەی ١٠ ملیۆن یۆرۆ بوە ئێستا لە بەرشەلۆنە ١٢ ملیۆن یۆرۆیە\nسپۆنسەر یەکێکی ترە لەو شتانەی یاریزان قازانجی تیا دەکات، بۆ نمونە کۆتینیۆ کۆمپانیای نایک سپۆنسەریەتی لە لیڤەرپوڵ لەوانەیە ساڵانە ٥ ملیۆن یۆرۆی پێ بدات بەلام لە بەرشەلۆنە چونکە یانەیەکی گەورەتر و بەناوبانگترە لەوانەیە ٨ ملیۆن یۆرۆ بێت.\nنمونەیەکی تر ، کۆتینیۆ کە چوەتە بەرشەلۆنەوە دەستبەجێ کۆمپانیای ئۆدی ئۆتۆمبێلێکی تایبەتی پێ دا، لەوانەیە پێشتر ھیچ کۆمپانیایەکی ئۆتۆمبێل سپۆنسەری لیڤەرپوڵ نەبوبێت ، لەوانەشە ھەیبوبێت، ئەوکات لانی کەم کۆتینیۆ ئۆتۆمبێلێکی تریش وەردەگرێت.\nشتێکی تر ، بۆ نمونە ئەگەر کۆتینیۆ لەگەڵ لیڤەرپوڵ ببێتە گۆڵکاری خولی ئینگلتەرا لەوانەیە لیڤەرپوڵ ٢ ملیۆن یۆرۆ پاداشتی بکات چونکە باری دارایی مەحدودە بەڵام بەرشەلۆنە ٥ ملیۆن یۆرۆی پێدەدات، پاریس ٨ ملیۆن یۆرۆی پێدەدات\nیان تۆپی ئاڵتون ئەگەر لەگەڵ لیڤەرپوڵ تۆپی ئاڵتون بەدەست بھێنێت لەوانەیە ٣ ملیۆن یۆرۆ پاداشت بکرێت بەڵام لە بەرشەلۆنە ٨ ملیۆن لە پاریس سان سیتی ١٠ ملیۆن\nئەمانە قازانجەکانی یاریزانن لەگواستنەوەدا، لەگەڵ ئەو چەند خاڵەی سەرەتا باسم کرد.\nشتێکی تریش ھەیە ، بۆ نمونە کاتێک کۆتینیۆ چوەتە بەرشەلۆنەوە، لەوانەیە ئەو یانەیە پارە وەربگرێت کە یەکەم جار یاریی بۆ کردوە ئەزانن بۆ؟\nبۆ نمونە ، کۆتینیۆ لە خولی بەرازیل یاریی بۆ یانەیەکی بەرازیل کردوە، یارییەکی باشی کردوەو چەند یانەیەک ئەیانەوێت بیکرن، یانە بەرازیلیەکە بەندێک ئەخاتە گرێبەستەکەوە ئەڵێ ھەرکات کۆتینیۆ بە سەرو ٥٠ ملیۆن فرۆشرا من ٥ ملیۆن یۆرۆم دەوێت، ئێ لەوانەیە خۆی یەکەمجار بە ٢٠ ملیۆن یۆرۆ فرۆشتبێتی ، بەڵام ئێستا کە بە ١٦٠ ملیۆن یۆرۆ فرۆشراوە ، ئەوکات یەکەم یانە ٥ ملیۆن یۆرۆی بۆ دەچێت.\nیەکەم: ئەمەی بۆم کردون بەدواداچونێکی بچوک بوو لەسەر چۆنێتی ئەنجامدانی گرێبەست و نزیکەی دوو مانگ پێوەی خەریک بوم و سەرچاوەکانیشم چەند رۆژنامەیەکی ئیسپانی و رۆژنامەنوسێکی عەرەبی و ئینگلیزی بون، جگە لە ھەندێ زانیاری تایبەتی خۆم کە بەھۆی پیشەکەمەوە ناچارم رۆژانە کاتژمێرێک بۆ خوێندنەوە و بەدواداچون دابنێم.\nدووەم: ئەزانم بابەتەکە دورودرێژ و ئاڵۆز بوو بەس دەسەڵاتی من نەبوو\nسێیەم: وێنەکە تەنھا تەعبیرییە و نمونەی کۆتینیۆش بەس بۆ تێگەیشتن بوو\nچوارەم: ھەر ھاوڕێیەکتان حەزی لەم بابەتانە ھەیە یان دەیویست زانیاری لەسەر وەربگرێت بۆ ئەم نوسینە بانگی بکەن\n1/9/2018 5:57:46 PM


زۆربوونی تاوان بەتایبەتی کوشتن لەهەرێمی کوردستان لەحاڵەتەوەبووە بەدیاردەیەکی ترسناک، تاوان بەجۆرێک ئاسایی بووە، کاتێک گویبیستی هەواڵی کوشتنی کەسێک دەبیستین یان دەبین نەک تەنها توشی شۆک نابین، بەڵکو زۆر ئاساییە بەلامانەوە، دیمەنێکی نامۆنیە بۆمان چونکە لە ناو فیلمە توند و تیژەکان یاخود یاریە توندوتیژەکان زۆرجار هەمان دیمەنی کوشتن دەبینین.\nکوشتن تاوانێکە دورلەهەموو بەهایەکی ئەخلاقی و لێسەندنەوەی مافی ژیانە لەکەسی کوژراو کەپێچەوانە و پێشێلکردنی سەرجەم مافە سەرەتاییەکانی مرۆڤە.\nئەوەی لەکۆمەڵگای ئێمەدا ڕوو دەدات کێشەی سایکۆلۆجی و گرێیەکی دەرونی بۆتاکەکانی تریش دروست کردوە، چونکە ئەم تاوانانە لەبەردەوامی دان و بەردەوام دوبارە دەبنەوە، فاکتەری زیاد بونی تاوان بەتایبەتی تاوانی کوشت بەرپرسیاری سەرەکی سیستمی حوکمڕانی و یاسا و خانەپەروەردەییەکانی هەرێمی کوردستانە.\nبەهۆی کەمی تەرخەمی ئەو سێ دەزگایەوە ئاماژەم پێکرد زۆر جار بکوژ و کوژراویش دەبنە قوربانی سیستمەکە.\nدەزگا پەروەردەییەکانمان بەمیکانزمێکی ئەخلاقیەوە نەبونەتە کارخانەیەک بۆ دروست کردنی تاک وەکو کائینێکی ئەخلاقی، ئەمەش لەخێزانەوە تاقوتابخانە لەقوتابخانەوە بۆ مزگەوت، هەریەکێک لەمانە کەمتەرخەمەن لە پەروەردەکرنی مرۆڤێکی ڕۆشنبیر و عەقڵانی.\nمامۆستایانی ئاینی ڕۆژانە خەریکی تەفکیر کردنو وتاری توند و تیژین، تاکی پڕ لەڕق و توندڕەو بەرهەم دەهێنن، حەرام کردن و تەفکیرکردن وای کردووە خۆشەویستی وەکو تاوانێکی حەرام و قێزەون بەدزیەوە بکرێت و تاوانیش بەئاشکرا.\nیاسا نەک لەهەرێمی کوردستان لەژێر پرسیار و گوماندایە، بەڵکو لەلایەن جووت حزبی دەسەڵاتەوە کۆنتڕۆڵ کراوە، لەهەمان کاتدا کەمتەرخەمن لە بنبڕکردنی دیاردەی چەکداری و قەدەغەکردنی چەکی بێ مۆڵەت، سزادان لەنێوان هاوڵاتیەکی ئاسایی و دەسەڵات دارێک زۆر جیاوازترە، لەهەمان کاتدا نوغبەیەکی دەسەڵات دارانی حیزبەکان کەهەم هێزی چەکدار و هەم یاسا و هەم ئابوری هەرێم لەژێر دەسەڵاتی خۆیان دایە، زۆر جار دەبنەحەشارگەیەک بۆ شاردنەوە و پاراستنی تاوان باران، ئەمە سەرەڕای ئەوەی لەکاتی بانگەشەی هەڵبژاردن چەک دەبەخشێننەوە، ئەمە هۆکارێکی بۆدەست کەوتنی چەک لەلایەن هاوڵاتیان و ئاسانکاری زیاترە بۆ تاوانی کوشتن.\nزۆریک لەم حیزبانە مەکتەبی کۆمەڵایەتی تایبەتیان هەیە بۆ سوڵحکردن بۆتاوان باران و ڕزگارکردنیان لەسزایی یاسایی بەنەریتێکی کۆن و عەشایەری.\nسیستمی حوکومڕانی لەهەرێمی کوردستاندا، سیتمێکی دۆڕاو و پڕاو پڕ لەشکستە، نوغبەیەکی حیزبی بوون بەبڕیاردەر و حاکم و حکومڕانی ئەم ووڵاتە، سیاسەتیان گۆڕیوە بۆ سیاسەتی ئابوری و سامانی ووڵاتیان وەک دەخیلەیەکی شەخسی بۆدەوڵەمەند کردنی خۆیان قۆستۆتەوە، لەبازاڕی ئازادیش دا هەریەکێکان خودان بازاڕ و کۆپانیاو بازرگانی زەبەلاحن، هێزێکی چەکدار و شەق وەشێنیشیان لەدەوری خۆیان کۆکردۆتەوە بۆ سەرکووت کردن و بێ دەنگ کردنی هاوڵاتیان.\nدۆخێکیان دروست کردووە کە مرۆڤ ئامادەبێت لەپێناوی پارەدا هەموشتێک بکات و هەمو بەها نائەخلاقیەکانی ئەم دونیایە قبوڵ بکات.\nهەلومەرجێکیان سازاندندووە کە تەواوی هاوڵاتیانیان بێ ئومێد کردووە، مرۆڤ لەم باردۆخەدا لەتەواوی دەرگاکانی خۆشبەختی بێ ئومێدە، بێ ئومێدی لەدامەزراندن دوای خوێندن، بێ ئومێد بوون لە چارەسەربونی سەرەتای ترین پیداویستی مرۆڤ بێ ئومێدە لەوەی لەنەخۆشخانەیەکی حکومی چارەسەری بۆ بکرێت، بڤەیە منداڵێک خەون و ئومێدی ئەوە بێت ببێتە سەرۆکی ووڵات لەداهاتو دا، جووت حیزبی دەسەڵات سەرجەم دەزگاکانی ئەم ووڵاتەیان کۆنرۆڵ کردوە بۆخۆیان، بێ ئومێدکردنی مرۆڤ هیچ جیاوازی نیە لەکوشتنی مرۆڤ، ئومێد یەکێکە لە ئۆرگانە تایبەتەکانیی هەست کەمرۆڤ بەزیندو دەهێڵێتەوە، مرۆڤی بێ ئومێد بەردەوام ڕق لەناخیدا دروست دەبێ بەرامبەر بەخود و بەخەڵکی تریش، لەم ڕقەشەوە ڕقی کۆمەڵایەتی دروست دەبن، بەمەش مرۆڤی بێ ئومێد پەنا بۆخۆکوشتن و توندو تیژی دەبن یاخود لەبێ ئومیدیدا پەنا دەبەنە بەر تاوان و ڕوبەڕوی کێشەی سایکۆلۆجی دەبنەوە.\nووڵاتی ئێمە لەسەربنەمایی ڕق دروست بووە ڕقی ئەم سیاسی لەو سیاسی ئەم حیزب لەو حیزب ، زۆر جار ڕقی کۆمەڵایەتی وەکو باسم کرد ئەم ڕقە لەدەرئەنجامی بێ ئومێد کردن و سیستمی حوکومڕانی دروست دەبێت، ڕقی ئاینیش یەکێکی ترن لەو ڕقە سۆسۆلۆجیانەی تاکی ناهۆشیار و نادروست بەرهەم دێنن، ئەم ڕقانە لەسەرە شۆڕدەبنەوە بۆناوکۆمەڵگا بۆیە مرۆڤ لەو هەلومەرجە حوکمڕانیە دا پەنا دەباتە بەر تاوان و کردنی دزی و کوشتن و توندو تیژی، چونکە بێ ئومێد کردن مرۆڤی ڕق لەدڵ و توندو تیژ بەرهەم دەهێنێ، لێرەشدا تاوان بار و قوربانیش قوربانیەکی گەورەن کە حکومەت و یاسا و دەزگاپەروەردەییەکان بەرپرسیاری سەرکی ئەم قوربانیانەن.


فۆڕمی تۆمارکردنی بابەت | ناساندنێکی کورتی شاری هەڵەبجە\n#هەڵەبجە# هەڵەبجە ناوەندی پارێزگای هەڵەبجەیە و بە یەکێک لە شارە گەورە و گرنگەکانی کوردستانی باشوور دەژمێردرێت. دەکەوێتە نێوان هێڵی درێژی 46ی پلەی ڕۆژهەڵات و هەر دوو بازنەی پانی 35-36 پلەی باکوور و 83 کم باشووری ڕۆژهەڵاتی شاری #سلێمانی#ەوە. ڕووبەرەکەی 1599 کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، و ئەو سەردەمەی کە لەسەر پارێزگای سلێمانی بوو %39,9 ڕووبەری هەموو ئەو پارێزگایەی پێک دەهێنا. تێکڕای باران بارین لەساڵدا 550 ملیمەترە، واتە بە ناوچەی مسۆگەری باران ناودەبرێ. لە باکووری ڕۆژهەڵات و باشوورەوە، بە چیاکانی هەورامان و شنروێ و باڵامبۆ دەورەدراوە. بەدرێژایی 75 کیلۆمەتر هاوسنوورە لەگەڵ ئێراندا. دەشتی #شارەزوور# کە بە یەکێک لە دەشتە بەپیت و ناودارەکانی جیهان دەناسرێت، بەشێکی گەورە لە ڕووبەری ئەم پارێزگایەی پێکهێناوە. دەشتی شارەزوور بە ڕۆژئاوای شاری هەڵەبجە دەست پێ دەکات و لە ڕۆژهەڵاتی شارەدێی سورداش کۆتایی دێت، درێژییەکەی نزیکەی 100کم دەبێت. ئەم دەشتە بژێوی زۆربەی دانیشتوانی ناوچەکەی پێکهێناوە. ڕێژەی بەرهەمی دۆنمێک لە دانەوێلە و بەروبومی هاوینە و سەوزە و میوە هات. پەیوەندی کۆمەڵایەتی و بازرگانی و جوگرافی هەیە لەگەڵ شارەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وەکو شارەکانی نەوسوود، #پاوە#، باینگان، #مەریوان#. شوێنەوارە بەناوبەنگەکانی ناوشاری هەڵەبجە و دەوروبەری: باخی میر، قەیسەری حامید بەگ، مزگەوتی پاشا، مزگەوتی جامعە، مەرقەدی پیر محەمەد، کارێزی حاجی ناجی، ئاشتی مەحمودی یاروەیسی، فرە خەزێنە، تووە وشک، کانی شێخ، گوڵان، کانی حەمەو غان، کانی سۆفی خدر، کۆڵە بۆز، مۆردانە، کانی نواڵە، کانی زارا. $مێژووی دروست بوونی هەڵەبجە$ گومان لەوەدا نیە کە هەڵەبجەی ئێستا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی عوسمانیەکاندا دروستکراوە، یەکڕابوونێک لەوەدا هەیە کە هەڵەبجە دوای ساڵی (1700) ز دروستکراوە. عەشیرەتی جاف دروستکەر و بنیاتنەری هەڵەبجەن. وردە وردە ئەم شوێنەی هەڵەبجە بە هۆی ناوداری شوێنەکەیەوە کە دەڕوانێت بەسەر دەشتی شارەزووردا، زیاتر ئاوەدان بۆتەوە و تەنیا (خێلەکانی جاف) ی تێدابووە کە زیاتر لە (12) هەزار خێزان دەبن، ناوەندی ئاوەدانی شارەزوور بووە، پاشان خەڵکی تر هاتوون و پاڵیان داوە بە هۆزەکانی جافەوە و زیاتر ئاوەدان بۆتەوە. عەشیرەتی جاف لە ناوچەی #جوانڕۆ# سەریان بۆ کەس دانەنەواندووە، پاشان میرێکی ئەردەڵان تەماع دەکاتە ئاو و زەوی و زارە بەپیتەکانی ناوچەکە و دەیەوێ بە تۆپزی بۆ ژێر ڕکێفی خۆیان بخات، ئەوانیش ملی بۆ کەچ ناکەن و لە ئەنجامدا جەنگێک دەقەومێت و دوو سەرۆک خێلی جاف دەکوژرێن و ئەوەی دەمێنێتەوە پاش ماوەیەک ڕووەو شارەزوور ڕوو لە میرنشینی بابانەکان دەنێن و لە ناوچەی (بانی خێڵانی) #دەربەندیخان# نیشتەجێ دەبن، ئەو کاتە ژمارەی جافە هەڵهاتووەکان سەد ڕەشماڵێکە و داوا لە میرنشینی بابان دەکەن کە مافی نیشتەجێ بوون و #گەرمیان# و کوێستانیان بدەنێ , ئەوانیش ڕێیان پێ دەدەن. بەهۆی چەند بارودۆخێکی نالەبارەوە، وەک چەسپاندنی هێڵەکانی سەرسنور بە شێوەیەکی قایمتر وای لە ئێلی جاف کرد بە شوێن ڕێگا چارەیەکی تردا بگەڕێن و بڕیاریان دا واز لە کۆچەرایەتی بهێنن و نیشتەجێ بن. لە هەموو ڕویەکیشەوە گوزەران لە هەڵەبجەدا گونجاو بوو، بۆیە بڕیاریان دا دەست بە دروستکردنی شاری هەڵەبجە بکەن. ژمارەیەکی زۆر سەرچاوە و مێژوونوس لەوەدا یەکدەگرنەوە کە بە هەزاران ساڵ پێش زایین بوونی ژیان و قەڵەمڕەوی بچوک و گەورە، کوردی و بێگانە، لەم ناوچەیەدا هەبوون، وەک (ئاشوریەکان، بیشداییەکان، میدییەکان، هەخامەییەکان، ئەسکەندەر لە سەدەی چواری پێش زایین، ئەشکانی، ساسانیەکان، هاتنی ئیسلام (21 ی ک. 643 ز)، روادییەکان، سلجوقییەکان، ئەتابەکەکان، ئەییوبی، مەغۆلی، جەلائیری مەڕەسپی، تەیموری لەنگ (1400 ز)، ئەردەڵان و سەفەوییەکان، بابانەکان، عوسمانی، ئینگلیز، شێخ مەحمود، حکومەتی عێراق، حکومەتی کوردی (حکومەتی هەرێمی کوردستان). لە ساڵەکانی کۆچی جولەکە بۆ عێراق و ئێران و کوردستان، ناوچەی شارەزوور و هەڵەبجە چەندین خێزانی جولەکە ڕووی تێدەکەن و نیشتەجێ دەبن و لە پاڵ خێڵەکانی جاف دا پەنا ئەدرێن، کاروباری بازرگانی ئەکەن لەو سنورەدا، بەمەش زیاتر ئەبێت بە مەرکەزێکی بازرگانی و ئاڵوگۆڕ لەو سنورەدا. هەڵەبجە بازارێکی بازرگانی گەرمی هەبوو شارۆچکەیەکی کورد نشینی قەرەباڵغ بوو، ژمارەی دانیشتوانی 60 هەزار کەس زیاتر بوو. ناوچەکانی هاوسنووری هەریەک لەوڵاتانی ئێران و تورکیا هاوشێوەی ناوچەی هەڵەبجەن، لەگەڵ ئەوەشدا هیچ کام لەو ناوچانە هاوشێوەی هەڵەبجە نین و لە بواری ئەدەب و هونەردا وەک ئەو خزمەتیان بە نەتەوەی کورد نەکردووە. ڕیش سپیان و پیاوە دێرینەکانی شار هەندێکیان دەڵێن، یەکەم خانوو لەهەڵەبجەدا بەگەکانی (شیوەکەڵ) دروستیان کردووەو پاشان نەوەکانیان لەوێدا نیشتەجێ دەبن، کە ئەمانیش (حەمە چاوەش) و هەرسێ کوڕەکەی (پیرۆت و سڵێمان و عەبدوڵڵا) ئەمانیش لەگەڵ خۆیاندا بنەماڵەیەکی تر دێنن، کە ئەمانە بوون، (حەمە پیرۆت) موختاری تورک بووە، (ئەحمەدی پیرۆت) و (سڵێمان) یش ئەم منداڵانەی هەبووە (حاجی محەمەد)، (قادر)، (حاجی فەرەج)، (ئەمین) و (عەبدوڵڵا) ش کە ئەم منداڵانەی هەبووە (ئەوڕەحمان، ئەحمەد، مەحمود، سەعید، ئەمین، حەمە ساڵح) بەپێ ی ئەم بۆچوونە یەکەم بنەماڵەیەک هەڵەبجەی دروستکردبێ ئەم ماڵانە بوون کە ئێستا لەناو خەڵکی شار بە (13) سیانزە ماڵە ناسراون. هەڵەبجە جاران دوو قەیسەری گەورەی هەبوو (قەیسەری پاشا و قەیسەری حامید بەگ) کە لە ساڵی 1934 دروستکراوە، بینا و سەرا و پۆلیسخانەی هەڵەبجە ساڵی 1930 دروستکراوە، یەکەم قوتابخانە ساڵی 1925 و ساڵی 1929 بوو بەخاوەنی نەخۆشخانە، ساڵی 1940 ئامێری کارەبای هەڵەبجە کەوتە گەڕ. لەساڵی 1929 پرۆژەی ڕەسمی ئاوی هەڵەبجە تەواو بوو، لەساڵی 1924 تەلەگراف خانە دامەزاوە، لەناو شاری هەڵەبجە تەنها یەک ئۆتۆمبێل هەبووە پێیان وتووە (لۆریەکەی عەزە) ئەم لۆرییە بە دوو ڕۆژ ئەمسەر و ئەوسەری ئەکرد لە هەڵەبجەوە بۆ سلێمانی لەساڵی 1950. رۆژی 13 ئازاری 2014 لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان بە فەرمیی کرایە چوارەم پارێزگای هەرێمی کوردستان. $ناوناسی$ لەسەر ناوی هەڵەبجە بیروڕای جیا جیا هەن: ئەڵێن کابرایەک لەو شوێنەدا لەکۆنەوە بێچوە (هەڵۆ)یەکی گرتووە بەو شێوەیە ناوی لێنراوە (هەڵۆ بەچە) پاشان بووە بە هەڵەبجە. هەندێکی تر دەڵێن، ئەو شوێنە زۆر دڵگیر بووە بەهۆی باغ و بێستان و ئاو شیناییەوە پێیان وتووە (عەجەب جا) لە زمانی فارسیەوە وەرگیراوە، پاشان گۆڕاوە بە (هەڵەبجە)، واتە جێیەکی سەڕسوهێنەر. هەندێکی تر ئەڵێن، کابرایەک پێش هەموو کەس هاتووە و ئاوەدانی کردۆتەوە و ناوی (هەڵۆ بەگ) بووە وردە وردە ئەو ناوە بەهۆی گەشەکردن لەزمانی کوردیدا بوو بە (هەڵۆجا) یان (هەڵەبجە). ئەڵێن ئەو ناوچەیە باغ و بێستانی هەبووە و درەختی (هەڵوژەی) زۆر بووە، بەهۆی گۆڕانکاری لەزمانی کوردیدا بووە بە (هەڵەبجە). ڕیوایەتێکی تر ئەڵێت، لە ساڵەکانی 1600 تا 1615 هەڵۆخانی ئەردەڵان هەڵەبجەی ئاوەدان کردۆتەوە هەربەناوی خۆیەوە ناوی ناوە (هەڵۆچە) پاشان بووە بە (هەڵەبجە). هەندێکی تر دەڵێن، کاتێک خەڵکی ناوچەی #کرماشان# لەڕێگەی بازرگانیەوە ڕۆیشتوون بەرەو (حەڵەب) ی سوریا بینیویانە کەوا ئاو هەوای ئەو ناوچەیە لەهی ناوچەی هەڵەبجە ئەچێت، ئەوان ناویان لێناوە (حەلەبجە)، واتە (حەڵەبی پچوک). بەڵام هەندێکی تر پێیان وایە کە (ئەڵەبجە) لە (ئەڵەب ئەرسەلان) ەوە هاتووە، کە میرێکی دەوڵەتی سەلجوقیەکان بووە، لەکاتی سەردانیدا بۆ کوردستان، بە هەڵەبجەدا گوزەری کردوە و ناوی لێناوە (ئەڵەب جا)، واتە شوێنی (ئەڵەب ئەرسەلان)، مامۆستا جەمال بابان ئەم ڕایەی پەسەند کردووە. $هۆنەر و نووسەر و ئەدیبە بەناوبانگەکانی سنوری هەڵەبجە$ ئیبن سەلاح شارەزووری مەلا ئەلیاس شارەزووری مەولانا خالیدی نەقشبەندی شێخ موحەممەد عوسمان سیراجەدینی یەکەم شێخ عەبدوڵڵای خەرپانی مەولەوی نالی عەبدوڵڵا گۆران شێخ نەجمەدین نەقشبەندی شێخ حسامەدین نەقشبەندی شێخ عەلادین نەقشبەندی ئەحمەد موختار جاف تاهیر بەگی جاف قانع کە زۆربەی ژیانی لەم سنوورەدا بەسەر بردووە مەلا عەبدولکەریم مودەریس شێخ موحەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم مەلا حەسەن قازی شێخ حەمە ئەمین کاردۆخی حلمی عەلی شەریف محەمەدی مەلا کەریم ساڵح هەژار ساڵح شارەزووری مەلا مستەفای زەڵمی شێخ ئەمین نەقشبەندی حەمە ئەمین هەورامی عوسمان هەورامی مەحمود یاروەیسی عادیلە خانم وەلی دێوانە بابا ڕەسوڵی عەبابەیلێ شێخ مستەفای موفتی نامیق تایەر بەگی جاف ساڵح هەژار ع. ع. شەونم ئەژی گۆران جەفایی کاردۆخی عەزیزی فتاح مامۆستا هیوا حیلمی شارەزووری $جوگرافیای گشتی$ هەڵەبجە بە دووری 75 کم کەوتووەتە خواروی رِۆژهەڵاتی شاری سلێمانیەوە و تا کاتی کیمیابارانەکە ژمارەی دانیشتوانی پتر لە 70000 کەس ئەبوو 726 م لە ئاستی دەریاوە بەرزە و رِووبەری خاکەکەی 1532کم ئاو و هەوای مام ناوەندی یە، تەنیا چلەی زستانی ساردە و چلەی هاوینی گەرمە ئتر رِۆژەکانی تری ساڵ کەش و هەوای خۆش و لە باری هەیە و ناوچەیەکی بارانای یە لە ساڵدا (750)ملم بارانی لێ ئەبارێت. لە چلەی زستاندا چەند جارێک بەفری لێ ئەبارێت بەڵام ئەوەندە نامێنێتەوە کە خەڵک هەراسان بکات. بەپێی هەندێک شوێنەواری کۆن وا دەرئەکەوێت کە هەڵەبجە لە دێر زەمانەوە مەڵبەندی ژیان بووە، بەڵام چەندین جار وێران کراوە دوا جار لە دەور و بەری ساڵی 1650 دا ئاوەدان کراوەتەوە و ووردە وودە گەشەی کردووە و بووە بە شار. بەهۆی ئەو ئاو و هەوا خۆش و لە بارەیەوە جگە لە خەڵکەکەی خۆی خەڵکی تریش لە ناوچە و مەڵبەندەکانی ترەوە بۆی هاتوون و تێیدا گیرساونەتەوە، بۆیە چەندین بنەماڵەی تیابوو کە لە کۆنەوە دانیشتوی (قەرەاغی، #پێنجوێن#ی، مەریوانی، بانەیی، سلێمانەیی، #سنە#یی، جوانرِۆیی، پاوەیی، کامیارانی، بەرزنجی) بوون. یەکەمین ئاوەدان کردنەوەی هەڵەبجە دوای وێرانکردنی لە دەوروبەری ساڵی 1650دا لە لایەن بنەماڵەی حەمە چاوەش شیوەکەڵیەوە بووە کە خۆی و کورِ و کورِەزاکانی لە ناوچەی خۆیان گرفتیان بۆ پێش هاتووە سەری خۆیان هەڵگرتووە و لە هەڵەبجە گیرساونەتەوە. (حەمە چاوەش) سێ کورِی هەبووە بە ناوی (پیرۆت، سڵێمان، عەبدوڵا). سڵێمان چوار کورِی هەبووە بە ناوی (ئەمین، محەمەد، قادر، فەرەج). عەبدوڵا شەش کورِی هەبووە بە ناوی (حەمە ساڵەح، عەبدوالرەحمان، ئەحمەد، مەحموود، سەعید، ئەمین). پیرۆتیش هەر بە لاوی مردوە ئیتر ئەم سیانزە ماڵە لە دەوروبەری مزگەوتی (تەکیە) دا نیشتەجێ بوون و بۆ خواردنەوە و کشتوکاڵ سودیان لە سەرچاوەی (کانی نەواڵە) وەرگرتووە کە ئەو دەمە سەراوێکی گەورە بووە و ئێستا ئەکەوێتە ناو (باخی گشتی) شارەوە، ئەمە جگە لەوەی کە لە جێگەی مزگەوتدا کانیەک هەبووە حەمەی باول کە خۆی لە نەوەی (حەمە چاوش) ە بە دەماو دەم بیستویەتی و ئەڵێ ئەم سیانزە ماڵە دەستێکی باڵایان هەبووە لە بەرهەم هێنانی کشتوکاڵ و باخ و بێستاندا، گنم و جۆ و چەڵتوکیان چاندووە و دارەی هەڵوژە و قیسی و قۆخ و سێو و تویان رِواندوە، بم کارە شوێنەکەیان تەواو بوژاندوەتەوە. دوای ئەم سیانزە نزیک بە بیست ماڵ جوولەکەی تێ هاتووە کە بە تەنیشتی ئەوانەوە ماڵیان دروست کردووە پاشان لە سەردەمی دەسەڵاتی (محمد پاشای جاف) دا ژمارەیەک ماڵە بەگزادەی جافی تێ هاتووە و لە شوێنی خۆیاندا کەئێستەش پێی ئەوترێت گەرِەکی پاشا رِەشماڵیان هەڵداوە و چەند ماڵێکیشیان دروست کردووە دوای ئەمانە لە سەردەمی ژیانی مەلا عەبدوڵای خەرپانیدا گەرِەکی (پیر محمد) یش کە ناوەندەکەی (مزگەوتی جامیعە) بووە، ئاوەدان ئەکرێتەوە. ئیتر ووردە ووردە خەڵکی دەوروبەر رِووی تێ ئەکەن و گەورە ئەبێت میستەر رِیچ لە گەشت نامەکەیدا کە ساڵی (1920) نوسیویەتی وای دیاری ئەکات کە ئەو دەمە هەڵەبجە شار بووە (برِوانە لاپەرِە 124) کەچی سەیر ئەوەیە هەر نزیک بەم مێژووەی رِیچ مێژوویەکی ترمان هەیە کە مێژووی کۆچی یە نەک زاینی وای دیاری ئەکات کە هەڵەبجە ئەو دەمە دێ بووە. لە سەر نوسراوی (حاشیە السید شریف الجرجانی علی کتاب المطول فی البلاغە) دا نوسراوە: کتبە السید رسول ابن السید محمد سنە 1240 بقریە حلبجە واتە: سید رسوڵی کورِی سید محمد لە ساڵی1240ە ئەمەی نوسی لە گوندی هەڵەبجە، من پێم وایە مێژووەکەی رِیچ راستە، چونکە رِیچ گەشتەوەرێکی شاران دیدە بووە بەڵام کۆلکە مەلاکەی لای خۆمان هەر بە یادی پێشتر کە هەڵەبجە دێ بووە کە بووە بە شاریش هەر بە دێی داوەتە قەڵەم. شایانی باسە لە ساڵی 1889دا لە (کوەیت) دا پێکەوە دەکرێنە قەزا. $گرنگترین هاوینە هەوارەکانی پارێزگای هەڵەبجە$ هاوینە هەواری ئەحمەد ئاوا سەرچاوەی زەڵم گوڵان کانی شێخی بامۆک تەوێڵە ئاوێسەر بیارە سەرکەن سەرای سوبحان ئاغا سەرگەت باوەکۆچەک دێی هاوار کانی و باخی وەزگێل کانی و باخی زەلەکێ ناو ناحیەی خورماڵ مێشلە سازان عەبابەیلێ شنروێ کەوتە $شاخ و لوتکە بەناوبانگەکانی پارێزگاکە$ شاخی هەورامان شاخی سورێن شاخی باڵانبۆ شاخی شنروێ شاخی شرام شاخی لوتکەی مەگر شاخی مللەی داری تەمورە زمان شاخی زەواڵی شاخی سەید صادق شاخی ئەحمەد برندە قەڵای شەمێران قۆپی بەردەبەل شاخی بەردە دوو کون شاخی نێرگزە جار ملە قۆنەرە شاخی پەروێنی ملە هوومڵە هێلانە چەرخ کونە گورگ لەهەوراماندا هەندێ بەرزایی تر هەیە ناوی گۆزندار، هەسون کە2500م لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە و دەکەوێتە پشت گوندی سەرگەتەوە بەڕوی ئێراندا، هەوارە بەرزە لەنێوان تەوێڵەو بیارەدایە. $دانیشتوان$ ژیانی خەڵکی ناوشاری هەڵەبجە: دانیشتوانی هەڵەبجە زیاتر بە کاروباری دوکانداری، بازرگانی، کشتوکاڵی، کارمەندی حکومەت، ئاژەڵداری، ئیشوکاری سەرپێی و هاتوچۆی مەرز و سنورەکانی ئێران، ڕاوە ماسی بەسەر ئەبەن. هەردوو ئایینی ئیسلام، کاکەیی ئاینی سەرجەم دانیشتوانەکەی پێکهێناوە. بەپێی ئامارێک کەلە ژمارە 27 ڕۆژنامەی پێشکەوتن بڵاو کراوەتەوە، سەرجەمی خەڵکی هەڵەبجە 6509 کەس بووە بەم جۆرە بە سەر ڕەگەزە جیاوازەکانی شارەکەدا دابەشبووە، 2249/پیاو، 2103 /ژن، 1051/کچ، 1106/کوڕ سەرجەمی خەڵکی شارەکەی پێکهێناوە. بەپێی سەرژمێری فەرمانگەی ئامار لە ساڵی 1977 کەچوار گەڕەکی سەرەکی (بامۆک، پاشا، سەرای، پیر محەمەد) سەرجەمی ژمارەی دانیشتوانەکەی (22411) کەس بوو، ژمارەی ئەو خێزانانەی کە خەڵکی ئەو چوار گەڕەکەیان پێکهێناوە، (3850) خێزان بووە، واتە دانیشتوانی شارەکە 37% ی سەرجەم دانیشتوانی سنوری ئیداری پارێزگاکەی پێکهێناوە. ژمارەی خانوبەرە دروستکراوە ئەهلی و دەوڵەتیەکان (3628) و لەڕووی خزمەتگوزاریە گشتیەکانەوە (17) خوێندنگاو (2) نەخۆشخانەو بنکەی تەندروستی تیابووە، بەڵام لە ئاماری ساڵی 1987 سەرجەم دانیشتوانی سنووری ئیداری پارێزگاکە (115299) کەس بووە، کەئەمەش 12، 11% ی سەرجەم دانیشتوانی پارێزگای سلێمانی پێکهێناوە، واتە لە ماوەی ساڵانی 1977 تا 1988 ڕێژەی زۆربوون و گەشەکردنی دانیشتوان 3، 3% بووە. بەپێ ی هەمان ئامار لەو ساڵەدا ژمارەی خانوبەرە دروستکراوە ئەهلی و دەوڵەتیەکانی ناو شار(6008) یەکە بووە، لەو ژمارەیە (5506) خانووە، لەڕووی خزمەتگوزاری گشتیشەوە (61) خوێندنگاو (2) نەخۆشخانەو (1) بنکەی تەندروستی تیابووە. $ڕووبار و سەرچاوە بەناوبانگەکانی شارۆچکەی هەڵەبجە$ ڕوباری سیروان زمکان ڕوباری تانجەرۆ ڕوباری زەڵم چەمی ڕیشین چەمی چەقان چەمی ئێڵان قۆز چەمی دۆمان چەمی بێستانی سوور خڕی بیارە دەڵێن سەرچاوەی گەنجان ئاور شەڵم ئاوی لێڵە ئێستا دانیشتوانی شاری هەڵەبجە 55 هەزار کەسە، بە کۆی گشت ناحیەکان و دێهاتەکان 98 هەزار کەسە. $سەرچاوە ئاوییەکانی شاری هەڵەبجە$ کانی یەکان هەڵەبجە و دەور و بەری لە بەر ئەوەی ناوچەیەکی باراناویە بەم پێ یە کانی و چەم و کارێزی زۆری تێدایە، ئەمە ناوەکانیانە: کانی سۆفی خدر کانی شێخ کانی باخی میر کانی زار کانی جوولەکان کانیە قوڵکە کانی عاشقان کانی نەواڵە کانی کوێرە کانی حەمەوغان کانی هەشت هەڵوژە کانی پاشا کانی باخی شێخ ئەحمەد کانی باخی مەلا عەبدوڵا کانی باخی مەحموودی یار وەیش کانی حەمە تاهی کانی باخی پورکە حەلیم، وەچەند کانیلەیەکی تر... کارێزەکان کارێزی حاجی ناجی کارێزی عەلی بەگ کارێزی شەگە رِەش کارێزی موستەفا بەگ کارێزی باخی تایەر بەگ لە سەر گردی دارە قوتەڵە زێکان دەلێن: لە ئاوی زەڵم و چەند جۆگەیەک سەرچاوە ئەگرێت و بە شارەزووری سەرودا تێ ئەپەرِێت تا ئەرِوا و لەگەڵ چەند جۆگەیەکی تردا یەک ئەگرن زەڵم: لە رِۆژهەڵاتی گوندی زەڵمەوە تاڤگەی ئاوێکی گەورەیە، بە ناو شاری خورماڵدا تێ ئەپەرِێت تانجەرۆ: لە گوندی قزلەرەوە بەرەو خوار تالەگەڵ ئاوی سەرچناردا تێکەڵ ئەبێت پاشان لە خواری شاری سلێمانیەوە لە دەوروبەری بەکرەجۆ و بناری زرِگوێز و شاخی گڵەزەردەوە لەگەڵ بنار قەراخدا چەند جۆگە و ئاوێکی تێکەڵ ئەبێت و رِووباری تانجەرۆ دروست ئەکەن کە لە خواری دێهاتەکانی عەشرەتی گەڵاڵیەوە لە گەڵ رِووباری زەڵم تێکەڵ ئەبن رِیشێن: سەرچاوەی ئاوێکی گەورەیە لە گوندی (رِیشێن) ی بناری چیای (سورێن) وە هەڵدەقوڵێت. سیروان: لە زێکانی پێشو گورەترە لە کوردستانی ئێرانەوە سەرچاوەی گرتووە زمکان: لە گوندی توشانی کوردستانی ئێرانەوە سەرچاوەی گرتووە و دێتە ناوچەی تاوە گۆزی و لەوێوە تێکەڵ بە سیروان ئەبێت لێڵە: لە باکوری شاری جوانرِۆوە سەرچاوە ئەگرێ و ئەمیش بە ناوچەی تاوەگۆزیدا دێت و ئەرِژێتە سیروانەوەهەموو ئەم زێیانەش کە باسمان کردن ئەرِژێنە دەریاچەی دەربەندیخانەوە. چۆمەکان گوڵان: لە سەرچاوگەی گوندی سەرچاوگی کۆکۆییەوە سەرچاوە ئەگرێت. کوڵە بۆز: لە سەرچاوەی ئاوی بامۆک و کانی شێخ سەرچاوە ئەگرێت و بە شاردا ئەرِوات. قەدەغە: لە سەرچاوەی ئاوی باوەگۆچەک سەرچاوە ئەگرێت. چەمی پریسی سەروو: کە لە سەرچاوەی سەر بەڵخ و بەرکە وورگەوە سەرچاوە ئەگرێت. چەمی تەوێڵە: لە سەرچاوەی ئاوی هاوینەهەواری ئاوێسەر سەرچاوە ئەگرێت. چەمی تریفە: لە سەرچاوەی ئاوی گوندەکەوە سەرچاوە ئەگرێت. چەمی بیارە: لە سەرچاوەی ئاوی کێمنە و هانە گەرمەڵە وە سەرچاەی ئەگرێتئەمانە و چەندین چەم و ووردە چەمی تر لە ناوچەکەدا هەن کە بە گشتی مەڵبەندی هەلچەبجەیان ئاوەدان کردووەتەوە. $هاوینەهەوارەکانی هەڵەبجە$ گوڵان: ئەکوێتە رِووی قیبلەی شارەوە، دۆڵێکی ئاوداری سەوز و پرِ باخ و باخاتە، سەرەو ژوور درێژ ئەبێتەوە تا کانی زرِگوێز، لە خواریشەوە بە کلکەی باخی شێخ وەلی تەواو ئەبێت. لە ناوەرِاستی ئەم دۆڵەدا گوندی گوڵان هەیە کە لە دوو ماڵ پێک هاتووە. شێخ مۆمنی گوڵانی گۆرِی موبارەکی بە رِاسەری گوڵانەوەیە و بە دەوریدا گۆرِستانێکی گەورە دروستبووە هەندێ لە خەڵکی شار مردووەکانیان لەویچ ئەنێژن. ئەم دوو ماڵەی گوڵان جگە لە بەرهەمی باخ و دارودەوەن هەندێ کشتوکاڵیش ئەکەن بۆ خۆیان بەمەش هێندەی تر دۆڵەکەیان رِازاندوەتەوە. وەزگێرِ: هاوینەهەوارێکی دڵگیرە ئەکەوێتە خۆرهەڵاتی شارەوە بە سنگی چیای شتروێوە خۆی ەڵواسیوە بە رِووی دۆڵی هاوارا بەرەکەت ئەبارێنێ. کانیەکی سازگاری هەیە و هەمیشە سەرسەوزە. وەزگێڵ لە رِاستیدا (وەز+کێڵ) ە ووشەکە هەورامیە بەواتای کێڵی کوێز، (ک) گۆرِاوە بە (گ). سەرکەن: سەرچاوەی ئاوێکی سازگارە کە هەندێک دار و درەخت و زەوی بە دەوریدا دێراو ئەکات سەیرانگایەکی خۆشە و ئەکەوێتە خوارووی دۆڵی تاوێرە بە پشتی گوندی عەنەب و جەلیلەدا. ئاوێسەر: کارێزێکی گەورە و ئاوێکی سازگار و مشەی هەیە لە سەروو شارە دێی تەوێڵەوەیە. باخی گوێز و میوەکانی تر ئاودێر ئەکات، درەختی گوێز و تووی باڵا هەڵچوو سیچبەرێکی خەستیان خستوەتە سەری و بە درێژایی وەرزی هاوین جێگای گەشت و سەیرانە و گۆران واتەنی شنەی سێبەری داری گوێز و تووئەسرِن ئارەقی رِێبواری ماندوو ئەحمەد ئاوا: ئەم گوندە خۆش و دڵگیرە کاتی خۆی مەڵبەندی دەسەڵاتی ئەردەڵانییەکان بووە لە کاتێکدا خانئەحمەد خانی کورِی هەڵۆ خانی ئەردەڵانی فەرمان رِەوای میرنشینی ئەردەڵان بووە هەر لە خۆشی خان ئەحمەد خان بوە ناونراوە ئەحمەد ئاوا، نەک وەکو ئەوەی برای خۆشەویستم کاک حەکیمی مەلا ێاڵح ئەڵێت. گوندێکی سەر سەوزی پرِ لە باخ وباخاتە و ئاو و هەواەکی لە باری هەیە کە لە دوا مانگی بەهارەوە تا سەرەتای پایز خەڵَکی ناوچەکە سەیرانی تیا ئەکەن. زێی زەڵم بەخورِ بە بەردەمیدا رِەت ئەپەرِێت بە تەنیشتیەوە بەرەو سەرچاوەی زەڵم شوێنێکی ئێجگار خۆشی تیایە بە ناوی (بن پەڵگ) کە بە بەردی پان سەکۆ و بانێکی تیا دروست کراوە، دیمەنێکی دڵبزوێن و سەرنج رِاکێشی هەیە. سەرچاوەی زەڵم: لە ئەحمەد ئاواوە بەرەو کۆتایی دۆڵەکە تاڤگەیەکی بەرزە بە نیوەی چایاکەی هەورامانەوە وەکو بەفرێکی سپی بەرئەبێتەوە بەرەو خوارەوە، ئاوێکی شیرین و سازگارە و رِێچکە ئەبەستێ وم ئەرِوا ووردە وردە تا یەک ئەگرن لەگەڵ رِووباری تانجەر ۆ و سیروان و کە هەمویان پێکەوە ئەرِژێنە دەریاچەی دەربەندیخانەوە. خەڵکی هەورامان و شارەزور بۆ باخ و کشتوکاڵ سوودی زۆری لێ وەرئەگرن. شایانی باسە پاشماوەی قەڵایەکی کۆنی مەڵبەندی دەسەڵاتی ئەردەڵانییەکان وەک نیشانە و بەڵگەیەکی مێژوویی نەتەوەکەمان تا ئێستاش لەو دۆڵەدا ماوە. سەراوی سوبحان ئاغا: ئەکەوێتە تەنیشت شارۆچکەی سەیدسادقەوە بەرەو شاری عیربەت ئاوێکی زۆرە و لە ژێر زەوییەوە هەڵدەقوڵێت، گۆماوێکی گەورەی لە بەردەمدا دروست کراوە بۆ ئاودانی زەوی و زارەکانی بەردەمی سوودی لێ وەرءەگرن. شوێنێکی خۆش و دڵگیرە و جێگای سەیرانی خەڵکی ناوچەکەیە. مێشلێ: کانی و باخێکی خۆش و دڵگیرە، ئەکەوێتە نێوان گوندی بەڵخە و سۆسەکانەوە، سەیرانگایەکی خۆشە و پاشماوەی قەلایەکی کۆنی تیایە، هاوینان خەڵک رِووی تێ ئەکەن بۆ ەیران. سەروەزەن: تاڤگەیەکی خۆشە نزیک بە گوندی سازان. وەزەن) یان (وەزان) ووشەیەکی هەورامیە بە واتای (گوێزەکان) باخێکی زۆر لە بەردەمیدا کراوە و دیمەنێکی دڵفرِێنی هەیە. سەربەڵخ: سەرچاوەی ئاوێکی گەورەو شیرینە بە تەنیشت گوندی پریسی سەرووەوە شوێنێکی خۆش و دڵگیرە، ئەگەر بایەخی پێ بدرێتسەیرانگایەکی خۆشی لێ دەر ئەچێت. بلە قەوی: کانی و ئەستێڵێکە لە نێوان هەردوو گوندی عەنەب و بیاوێڵەدا، هەرچەندە ئاوەکەی وەکو ئاوی هاوینەهەوارەکانی تر سازگار نییە، بەلام هەمیشە شنە و شەماڵێکی خۆشی هەیە و ئەوسا دوور لە ئێستا خەڵکێکی زۆر رِووی تێ ئەکرد هاوینان چایخانەیەکیشیان تیا دائەنا. سەرگەت: گوندێکی خنجیلانەیە، ئەکەوێتە پشت هاوینەهەواری ئەحمەدئاواوە، باخ و باخاتێکی خۆش، ئاوێکی سازگاری هەیە.