حوكم و ئادابه‌كانى قه‌رزدان و قه‌رزكردن و قه‌رزدانه‌وه له ژێر تيشكى ئايه‌ته پيرۆزه‌كانى قورئان و فه‌رمووده صه‌حيحه‌كاندا(بەشی یەكەم) :: ماڵپه‌ڕی فه‌رمووده\nحوكم و ئادابه‌كانى قه‌رزدان و قه‌رزكردن و قه‌رزدانه‌وه له ژێر تيشكى ئايه‌ته پيرۆزه‌كانى قورئان و فه‌رمووده صه‌حيحه‌كانى پێغه‌مبه‌ردا (صلى الله علیه وسلم)\nفه‌زڵ و گه‌وره‌يى قه‌رزدان يه‌كه‌م\nسوپاس بۆ خواى په‌روه‌ردگار كه فه‌رموويه‌تى : (وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَي) [الـمائدة 2] . واته : هاوكارى يه‌كتر بكه‌ن له سه‌ر چاكه‌كردن و خۆ پارێزى كردن له تاوان .\nوه صه‌لات و سه‌لامى خوا له سه‌ر پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى بێت كه فه‌رموويه‌تى : ((... وَاللَّهُ فِى عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِى عَوْنِ أَخِيهِ)) صحيح مسلم رقم : (2699) . واته : خواى په‌روه‌ردگار له هاوكارى عه‌بده‌كه‌يدايه تاوه‌كو ئه‌و عه‌بده له هاوكارى براكه‌يدا بێت .\nوه سه‌لام و ڕه‌حمه‌ت و به‌ره‌كه‌تى خوا له سه‌ر صه‌حابه و پياوچاكان و شوێنكه‌وتووانيان بێت كه به‌رده‌وام له هاوكارى كردنى يه‌كتردا بوون و له كاتى قه‌رزدان و به‌ده‌م يه‌كتره‌وه هاتن و به هه‌مان شێوه‌ش له كاتى قه‌رزدانه‌وه و وه‌فادارى به‌رامبه‌ر به خاوه‌ن قه‌رزه‌كه په‌يڕه‌وكارى ڕاسته‌قينه‌ى فه‌رمانه‌كانى خواى گه‌وره و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى بوون (صلى الله علیه وسلم) .\nخوێنه‌رى يه‌كخواپه‌رست و شوێن كه‌وته‌ى پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) :\nله‌م نووسراوه‌دا باس له بابه‌تێكى زۆر كرنگ ده‌كه‌ين له بابه‌ته‌كانى كڕين و فرۆشتن (البيوع والـمعاملات) كه بريتييه له حوكم و ئادابه‌كانى (قه‌رزدان و قه‌رزكردن و قه‌رزدانه‌وه) كه له‌م ڕۆژگاره‌دا زۆربه‌ى هه‌ره زۆرى موسڵمانانى بێزار و هه‌راسان كردووه و به‌رده‌وام ده‌ناڵێنن و هاوار ده‌كه‌ن له ئاستى كه‌سانى قه‌رزار به گشتى و قه‌رزكوێره‌كانيش به تايبه‌تى !!!\nهۆى سه‌ره‌كى ئه‌م كێشه ناهه‌مواره‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ نه‌مانى ترسى خواى گه‌وره له ناو دڵـى زۆرينه‌ى خه‌ڵكدا به گشتى و بئ ئاگابوون يان خۆ گێـل كردن له حوكمه شه‌رعييه‌كانى ئه‌م بابه‌ته‌ش به تايبه‌تى ! بۆيه به پێويستمان زانى ئه‌م بابه‌ته بۆ موسڵمانان ڕوون بكه‌ينه‌وه له ڕوانگه‌ى ئايه‌ته‌كانى قورئانى پيرۆز و فه‌رمووده صه‌حيحه‌كانى پێغه‌مبه‌ره‌وه (صلى الله علیه وسلم) ، به‌ڵكو ـ به يارمه‌تى خوا ـ ببێته ئاگادار كردنه‌وه‌يه‌ك بۆ نه‌زان و بئ ئاگاكان و بيرخستنه‌وه‌يه‌كيش بێت بۆ ئاگاداربووان و به‌ڵگه‌يه‌كيش بێت بۆ سه‌ر مل هوڕ و قه‌رزكوێر و ريبا خۆره‌كان!\n* فه‌زڵ و گه‌وره‌يى قه‌رزدان :\nعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ النَّبِيَّ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ : ((مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُقْرِضُ مُسْلِمَاً قَرْضَاً مَرَّتَيْنِ إِلاَّ كَانَ كَصَدَقَتِهَا مَرَّةً)) صحيح سنن ابن ماجه رقم : (2430) . واته : هه‌ر موسڵمانێك دوو جار قه‌زر بدات به موسڵمانێكى تر ئه‌وه وه‌كو ئه‌وه وايه كه يه‌ك جار كردبێتى به خێر و صه‌ده‌قه . چونكه قه‌رزدان وه‌كو نێوه‌ى خێر و صه‌ده‌قه وايه له ڕووى پاداشتەوه لاى خواى په‌روه‌ردگار . هه‌ر وه‌كو پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) فه‌رموويه‌تى : ((إِنَّ السَّلَفَ يَجْرِى مَجْرَى شَطْرِ الصَّدَقَةِ)) سلسلة الأحاديث الصحيحة رقم : (1553) ، وقد بوَّب لهُ الإمام الألبانـى رحمه الله بقولهِ : (فضل القرض الـحسن وأنه يعدل التصدق بنصفه) وقال : (السَّـلـفُ : القرضُ الذى لا منفعة للمقرض فيه) . واته : قه‌رزدان وه‌كو نێوه‌ى خێر و صه‌ده‌قه وايه .\n* فه‌زڵ و گه‌وره‌يى چاوه‌ڕوان كردن يان داشكاندن له قه‌رزى قه‌رزارى نه‌دار و ده‌ست كورت :\nخواى په‌روه‌ردگار له قورئاندا فه‌رموويه‌تى : ( وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ). [البقرة 280] (((قال الإمام القرطبـى : (الـعُسرة : ضيق الـحال من جهة عدم الـمال ومنه جيش العسرة ، والنظرة : التأخير ، والـميسرة : مصدر بـمعنى اليسر ، وقوله تعالـى : (وَأَنْ تَصَدَّقُوا) إبتداءٌ وخبرهُ (خَيْرٌ) ، ندب الله تعالـى بـهذه الألفاظ إلـى الصدقة على الـمعسر وجعل ذلك خيراً من إنظاره) ثُمَّ سرد الأحاديث الواردة فـى هذا الباب فانظر : تفسير القرطبـى : (3 / 373 ـ 374) .\nوقال الـحافظ ابن رجب الـحنبلـى فـى شرح قوله (صلى الله علیه وسلم) : ((وَمَنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ فِى الدُّنْيَا يَسَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِى الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ)) [صحيح سنن الترمذى رقم : (2055] : (والتيسير على الـمعسر فى الدنيا من جهة الـمال يكون بأحد أمرين : إمَّا بإنظاره إلى الميسرة وذلك واجب كما قال تعالَى : ( وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ )، وتارة بالوضع عنه إنْ كان غريـماً وإلاَّ فبإعطائه ما يزول به إعساره وكلاهـما له فضل عظيم ...) ثُمَّ سرد الأحاديث الواردة فى هذا الباب فانظر : جامع العلوم والـحكم : (2 / 289)))). واته : ئه‌گه‌ر قه‌رزاره‌كه نه‌دار و ده‌ست كورت بوو ئه‌وا چاوه‌ڕوانى لـێ بكه‌ن تاوه‌كو ده‌ستى ده‌چێت و تواناى ده‌بێت قه‌رزه‌كه بداته‌وه ، وه ئه‌گه‌ر خێرى پێ بكه‌ن و قه‌رزه‌كه‌ى پێ ببه‌خشن ئه‌وه چاكتره بۆتان ئه‌گه‌ر بزانن .\nعَنْ بُرَيْدَةَ الأَسْلَمِيِّ (ڕەزای خوای لێبێت) عَنِ النَّبِيِّ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ : ((مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِراً فَلَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ مِثْلُهُ صَدَقَةٌ قَبْلَ أَنْ يَحِلَّ الدَّيْنُ ، فَإِذَا حَلَّ الدَّيْنُ فَأَنْظَرَهُ فَلَهُ بِكُلِّ يَوْمٍ مِثْلَيْهِ صَدَقَةٌ)) سلسلة الأحاديث الصحيحة رقم : (86) وصحيح الـجامع الصغير رقم : (6108). واته : هه‌ر كه‌سێك چاوه‌ڕوانى دواخستنى هێنانه‌وه‌ى قه‌رزى لاى نه‌دار و ده‌ست نه‌ڕۆيشتوويه‌ك بكات ئه‌وا بۆ هه‌موو ڕۆژێك به شێوه و ئه‌وه‌نده‌ى ئه‌و قه‌رزه خێر و صه‌ده‌قه‌ى بۆ هه‌يه پێش ئه‌وه‌ى كاتى هاتنى دانه‌وه‌ى قه‌رزه‌كه بێت ، وه هه‌ر كه‌سێكيش چاوه‌ڕوانى دواخستنى هێنانه‌وه‌ى قه‌رزى لاى نه‌دار و ده‌ست نه‌ڕۆيشتوويه‌ك بكات دواى به سه‌ر ڕۆيشتنى كاتى هێنانه‌وه‌ى قه‌رزه‌كه ئه‌وا بۆ هه‌موو ڕۆژێك دوو ئه‌وه‌نده‌ى قه‌رزه‌كه خێر و صه‌ده‌قه‌ى بۆ هه‌يه .\nوَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِى قَتَادَةَ : أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) طَلَبَ غَرِيـمَاً لَهُ فَتَوَارَى عَنْهُ ثُمَّ وَجَدَهُ فَقَالَ : إِنِّى مُعْسِرٌ ، فَقَالَ آللَّهِ ؟ قَالَ : آللَّهِ ، قَالَ : فَإِنِّى سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) يَقُولُ : ((مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُنْجِيَهُ اللَّهُ مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلْيُنَفِّسْ عَنْ مُعْسِرٍ أَوْ يَضَعْ عَنْهُ)) صحيح مسلم رقم : (1563) . قال النووى : (وَمَعْنَى "يُنَفِّسُ" أَيْ يَمُدُّ وَيُؤَخِّرُ الْمُطَالَبَة) شرح صحيح مسلم : (6 / 71) . واته : (أبو قتادة)ى هاوه‌ڵى پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) گه‌ڕا به دواى قه‌رزارێكى خۆيدا به‌ڵام ئه‌و خۆيى لـێ شارده‌وه ، پاشان قه‌رزاره‌كه‌ى بينى و ئه‌ويش ووتى : من نه‌دار و بێ توانام ، ئه‌ويش فه‌رمووى : توو خوا نه‌دار و بێ توانايت ؟ ووتى : به‌ڵـێ به خوا نه‌دار و بێ توانام ، ئه‌ويش فه‌رمووى : ده‌سا من بيستوومه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) ده‌يفه‌رموو : هه‌ر كه‌سێك پێى خۆشه خواى په‌روه‌ردگار ڕزگارى بكات له ناڕه‌حه‌تييه‌كانى ڕۆژى قيامه‌ت ئه‌وا با داواكردنه‌وه‌ى قه‌رزى سه‌ر قه‌رزارێكى نه‌دار دوابخات و ماوه‌كه‌ى بۆ درێژ بكاته‌وه يان قه‌رزه‌كه‌ى له سه‌ر كه‌م بكاته‌وه و لايبات له‌سه‌رى .\nوَعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) : ((مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرَاً أَوْ وَضَعَ لَهُ أَظَلَّهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَحْتَ ظِلِّ عَرْشِهِ يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلُّهُ)) صحيح سنن الترمذى رقم : (1306) وصحيح الترغيب والترهيب رقم : (909) .واته : هه‌ر كه‌سێك چاوه‌ڕوانى دواخستنى هێنانه‌وه‌ى قه‌رزى لاى نه‌دار و ده‌ست نه‌ڕۆيشتوويه‌ك بكات يان له قه‌رزه‌كه‌ى دابشكێنێت و له سه‌رى هه‌ڵبگرێت ئه‌وا خواى په‌روه‌ردگار له ڕۆژى قيامه‌تدا له (ساحه‌ى مه‌حشه‌ردا) ده‌يخاته ژێر سێبه‌رى عه‌رشى خۆيه‌وه له ڕۆژێكدا كه هيچ سێبه‌رێك نييه ته‌نها سێبه‌رى عه‌رش نه‌بێت .\nوَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ : (خَرَجْتُ أَنَا وَأَبِى نَطْلُبُ الْعِلْمَ فِى هَذَا الْحَيِّ مِنَ الأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يَهْلِكُوا ، فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِينَا أَبَا الْيَسَرِ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) ... فَقَالَ لَهُ أَبِى : يَا عَمِّ إِنِّى أَرَى فِى وَجْهِكَ سَفْعَةً مِنْ غَضَبٍ ؟ قَالَ : أَجَلْ كَانَ لِى عَلَى فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ الْحَرَامِيِّ مَالٌ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَسَلَّمْتُ فَقُلْتُ : ثَمَّ هُوَ ؟ قَالُوا : لاَ ، فَخَرَجَ عَلَيَّ ابْنٌ لَهُ جَفْرٌ فَقُلْتُ لَهُ : أَيْنَ أَبُوكَ ؟ قَالَ : سَمِعَ صَوْتَكَ فَدَخَلَ أَرِيكَةَ أُمِّى ، فَقُلْتُ : اخْرُجْ إِلَيَّ فَقَدْ عَلِمْتُ أَيْنَ أَنْتَ ، فَخَرَجَ ، فَقُلْتُ : مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنِ اخْتَبَأْتَ مِنِّى ؟ قَالَ : أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ ثُمَّ لاَ أَكْذِبُكَ خَشِيتُ وَاللَّهِ أَنْ أُحَدِّثَكَ فَأَكْذِبَكَ وَأَنْ أَعِدَكَ فَأُخْلِفَكَ وَكُنْتَ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) وَكُنْتُ وَاللَّهِ مُعْسِرَاً : قَالَ : قُلْتُ : آللَّهِ ؟ قَالَ : اللَّهِ ، قُلْتُ : آللَّهِ؟ قَالَ : اللَّهِ ، قُلْتُ : آللَّهِ ؟ قَالَ : اللَّهِ ، قَالَ : فَأَتَى بِصَحِيفَتِهِ فَمَحَاهَا بِيَدِهِ ، فَقَالَ : إِنْ وَجَدْتَ قَضَاءً فَاقْضِنِى وَإِلاَّ أَنْتَ فِى حِلٍّ ، فَأَشْهَدُ بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ ـ وَوَضَعَ إِصْبَعَيْهِ عَلَى عَيْنَيْهِ ـ وَسَمِعَ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِى هَذَا ـ وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ ـ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) وَهُوَ يَقُولُ : ((مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرَاً أَوْ وَضَعَ عَنْهُ أَظَلَّهُ اللَّهُ فِى ظِلِّهِ …)) صحيح مسلم رقم : (3006) .واته : من و باوكم ده‌رچووين بۆ به ده‌ست خستنى زانستى شه‌رعى له‌م گه‌ڕه‌كه‌ى (ئه‌نصار)ه‌كاندا پێش ئه‌وه‌ى بمرن ، جا يه‌كه‌م كه‌س كه پێى گه‌يشتين (أبو يُسـر)ى هاوه‌ڵى پێغه‌مبه‌رى خوا بوو (صلى الله علیه وسلم) ... باوكم پێى ووت : ئه‌ى مامه من ڕه‌نگى تووڕه‌يى به ڕوومه‌تته‌وه ده‌بينم ، فه‌رمووى : به‌ڵى بڕێك پاره‌م به لاى (فڵانى كوڕى فڵانى حه‌ڕامييه‌وه) بوو جا هاتم بۆ لاى ماڵ و خێزانه‌كه‌ى و سه‌لامم كرد و ووتم : (فڵان) لـێره‌يه ؟ ووتيان : نه‌خێر ، ئه‌نجا كوڕێكى تازه پێگه‌يشتووى ده‌رچوو بۆ لام و منيش پێيم ووت : باوكت له كوێيه ؟ ووتى : ده‌نگى تۆى بيست بۆيه ڕۆيشته ناو جێگاى دانيشتنى دايكمه‌وه ، منيش ووتم : ده‌رچۆ بۆ لام چونكه ده‌زانم تۆ له كوێيت ، ئه‌نجا ده‌رچوو و منيش پێيم ووت : چى بوو پاڵى پێته‌وه نا خۆت لێم بشاريته‌وه ؟ ووتى : سوێند به خوا من قسه‌ت بۆ ده‌كه‌م و ئه‌نجا درۆشت له گه‌ڵدا ناكه‌م ، سوێند به خوا ترسام قست له گه‌ڵدا بكه‌م و درۆ بكه‌م ، وه وه‌عد و په‌يمانت پێ بده‌م و نه‌يبه‌مه سه‌ر و پێچه‌وانه‌ى بكه‌م ، وه تۆ هاوه‌ڵ و صه‌حابه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوايت (صلى الله علیه وسلم) ، وه سوێند به خوا من نه‌دار و بێ توانام، ووتى: ووتم : توو خوا ؟ ووتى : به خوا ، ووتم : توو خوا ؟ ووتى: به خوا، ووتم : توو خوا؟ ووتى: به خوا ، ئه‌نجا ده‌فته‌ر و لاپه‌ڕه‌ى قه‌رزه‌كه‌ى هێنا و به ده‌ستى خۆى سڕييه‌وه و ووتى : ئه‌گه‌ر توانيت قه‌رزه‌كه بده‌يته‌وه ئه‌وا بيده‌ره‌وه ئه‌گينا تۆ گه‌ردنت ئازاد بێت، وه شايه‌تى ده‌ده‌م به‌م دوو چاوه‌م بينيم ــ وه په‌نجه‌ى خسته سه‌ر هه‌ردوو چاوى ــ وه به هه‌ردوو گوێيه‌م بيستم و به‌م دڵه‌شم وه‌رم گرتبوو ــ وه ئاماژه‌ى كرد بۆ سه‌ر دڵى ــ كه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووى : هه‌ر كه‌سێك چاوه‌ڕوانى دواخستنى هێنانه‌وه‌ى قه‌رزى لاى نه‌دار و ده‌ست نه‌ڕۆيشتوويه‌ك بكات يان له قه‌رزه‌كه‌ى دابشكێنێت و له سه‌رى هه‌ڵبگرێت ئه‌وا خواى په‌روه‌ردگار له ڕۆژى قيامه‌تدا له (ساحه‌ى مه‌حشه‌ردا) ده‌يخاته ژێر سێبه‌رى عه‌رشى خۆيه‌وه .\nوفـى رواية : ((مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُظِلَّهُ اللَّهُ فِى ظِلِّهِ فَلْيُنْظِرْ مُعْسِرَاً أَوْ لِيَضَعْ لَهُ)) صحيح سنن ابن ماجه رقم : (2419) . واته : هه‌ر كه‌سێك پێى خۆشه خواى په‌روه‌ردگار له (ساحه‌ى مه‌حشه‌ردا) بيخاته ژێر سێبه‌رى عه‌رشى خۆيه‌وه ئه‌وا با چاوه‌ڕوانى دواخستنى هێنانه‌وه‌ى قه‌رزى لاى نه‌دار و ده‌ست نه‌ڕۆيشتوو بكات يان با له قه‌رزه‌كه‌ى دابشكێنێت و له سه‌رى هه‌ڵبگرێت .\nوَعَنْ حُذَيْفَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) : ((تَلَقَّتِ الْمَلاَئِكَةُ رُوحَ رَجُلٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَقَالُوا : أَعَمِلْتَ مِنَ الْخَيْرِ شَيْئَاً ؟ قَالَ : لاَ ، قَالُوا : تَذَكَّرْ ، قَالَ : كُنْتُ أُدَايِنُ النَّاسَ فَآمُرُ فِتْيَانِى أَنْ يُنْظِرُوا الْمُعْسِرَ وَيَتَجَوَّزُوا عَنِ الْمُوسِرِ ، قَالَ : قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : تَجَوَّزُوا عَنْهُ))((( صحيح البخارى رقم : (2391) وصحيح مسلم رقم : (1560) واللفظ لـمسلم .\nقال الإمام النووى : (وَفِى هَذِهِ الْأَحَادِيث : فَضْلُ إِنْظَارِ الْمُعْسِرِ ، وَالْوَضْع عَنْهُ إِمَّا كُلّ الدَّيْن ، وَإِمَّا بَعْضه مِنْ كَثِير أَوْ قَلِيل ، وَفَضْل الْمُسَامَحَة فِى الِاقْتِضَاء وَفِى الِاسْتِيفَاء ؛ سَوَاء اُسْتُوْفِىَ مِنْ مُوسِر أَوْ مُعْسِر ، وَفَضْلُ الْوَضْع مِنْ الدَّيْن ، وَأَنَّهُ لَا يَحْتَقِر شَيْء مِنْ أَفْعَال الْخَيْر ؛ فَلَعَلَّهُ سَبَب السَّعَادَة وَالرَّحْمَة) [شرح صحيح مسلم : (6 / 70)] .\nوقال الإمام القرطبـى : (ففى هذه الأحاديث من الترغيب ما هو منصوص فيها ، وحديث أبـى قتادة يدل على أنَّ ربَّ الدَّين إذا علم عُسْرَةَ غريـمه أو ظنها حرمت عليه مطالبته وإنْ لـم تثبت عسرته عند الـحاكم ، وإنظارُ الـمعسر : تأخيره إلـى أنْ يوسر ، والوضع عنه : إسقاط الدَّين عن ذمته ، وقد جمع الـمعنيين أبو اليسر لغريـمه حيث مـحا عنه الصحيفة وقال له : إنْ وجدتَ قضاءً فاقض وإلاَّ فأنت فـى حل) تفسير القرطبـى : (3 / 375 )))). واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) فه‌رموويه‌تى : فريشته‌كان (ڕۆحى) پياوێك له‌وانه‌ى پێش ئێوه‌يان وه‌رگرت ، ئه‌نجا ووتيان : ئايا تۆ هيچ خێر و چاكه‌ت كردووه ؟ ئه‌ويش ووتى : نه‌خێر ، ووتيان : بيربكه‌ره‌وه ، ووتى : من قه‌رزم ده‌دا به خه‌ڵك و ئه‌نجا فه‌رمانم ده‌كرد به خزمه‌تكار و كارمه‌نده‌كانم كه‌وا چاوه‌ڕوانى دواخستنى هێنانه‌وه‌ى قه‌رزى لاى نه‌دار و ده‌ست نه‌ڕۆيشتوو بكه‌ن و خاترى ده‌ستڕۆيشتوويش بگرن و چاوپۆشيشى لـێبكه‌ن ، فه‌رمووى : خواى گه‌وره و به تواناش به فريشته‌كانى فه‌رموو : ئێوه‌ش لـێى ببورن و چاو پۆشى لـێ بكه‌ن .\n* به‌زه‌يى هاتنه‌وه به قه‌رزارى نه‌دار و ده‌ست كورت به‌شێكه له چاكه:\nعَنْ عَائِشَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَتْ : سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) صَوْتَ خُصُومٍ بِالْبَابِ عَالِيَةً أَصْوَاتُهُمَا وَإِذَا أَحَدُهُمَا يَسْتَوْضِعُ الآخَرَ وَيَسْتَرْفِقُهُ فِى شَيْءٍ وَهُوَ يَقُولُ : وَاللَّهِ لاَ أَفْعَلُ ، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) عَلَيْهِمَا فَقَالَ : ((أَيْنَ الْمُتَأَلِّى عَلَى اللَّهِ لاَ يَفْعَلُ الْمَعْرُوفَ ؟ قَالَ : أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَهُ أَيُّ ذَلِكَ أَحَبَّ)) صحيح مسلم رقم : (1557) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) گوێ بيستى ده‌مه ده‌مێ و ده‌نگ به‌رزى دوو كه‌س بوو له پێش ده‌رگاوه كه‌وا يه‌كێكيان داواى له‌وه‌كه‌ى تر ده‌كرد شتێك له قه‌رزه‌كه‌ى دابشكێنێت و كه‌م بكاته‌وه له‌سه‌رى و به به‌زيى و نه‌رم و نيان بێت له داوا كردنه‌وه‌ى قه‌رزه‌كه‌يدا ، ئه‌ويش ده‌يووت : سوێند به خوا ئه‌مه ناكه‌م ، بۆيه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) ڕۆيشته ده‌ره‌وه بۆيان و فه‌رمووى : كوا له كوێيه ئه‌وه‌ى كه‌وا سوێند به خوا ده‌خوات كه خێر و چاكه نه‌كات ؟ ئه‌ويش ووتى : منم ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا جا هه‌ر كامێكيانى پێخۆشه با ئه‌وه‌يان هه‌ڵبژێرێت .\n* ترسناكى و زيان و زه‌ره‌ره‌كانى قه‌رز و قه‌رزارى :\n1 ـ قه‌رز و قه‌رزارى سه‌رى پياوى قه‌رزار له درۆ و په‌يمان شكاندنه‌وه ده‌رده‌كات :\nعَنْ عَائِشَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) أَكْثَرَ مَا يَتَعَوَّذُ مِنَ الْمَغْرَمِ وَالْمَأْثَمِ ؟ قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَكْثَرَ مَا تَتَعَوَّذُ مِنَ الْمَغْرَمِ : قَالَ : ((إِنَّهُ مَنْ غَرِمَ حَدَّثَ فَكَذَبَ وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ)) صحيح سنن النسائـى رقم : (5454) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) زۆر جارێك په‌ناى ده‌گرت به خوا له قه‌رزارى و تاوانبارى ، منيش ووتم : ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا ئه‌وه له به‌ر چى زۆر جار په‌نا ده‌گريت به خوا له قه‌رزارى ؟ فه‌رمووى : چونكه هه‌ر كه‌سێك قه‌رزار بوو ئه‌گه‌ر قسه‌ى كرد درۆ ده‌كات و ئه‌گه‌ر وه‌عد و په‌يمانيشى دا به جێى ناهێنێت . وه له فه‌رمووده‌كه‌ى پێشوودا پياوه قه‌رزاره‌كه ووتى : (خَشيتُ والله أنْ أُحدِّثكَ فأَكذِبَكَ ، وأنْ أَعِدَكَ فأُخلِفَكَ) واته : سوێند به خوا ترسام قست له گه‌ڵدا بكه‌م و درۆ بكه‌م ، وه وه‌عد و په‌يمانت پێ بده‌م و نه‌يبه‌مه سه‌ر و پێچه‌وانه‌ى بكه‌م .\n2 ـ قه‌رزارى پياوى قه‌رزار توشى سته‌م ده‌كات و غه‌يبه‌ت كردن و سزادانيشى حه‌ڵاڵ ده‌كات :\nعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ : ((مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ)) صحيح البخارى رقم : (2287) و (2400) وصحيح مسلم رقم : (1564) . واته : دوا خستنى بردنه‌وه‌ى قه‌رز له لايه‌ن كه‌سێكه‌وه كه ده‌ستى بچێت و بتوانێت قه‌رزه‌كه بداته‌وه سته‌م و زوڵـمه . وه ئه‌وه‌ش بزانه كه‌وا پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) فه‌رموويه‌تى : ((الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ)) صحيح البخارى رقم : (2447) وصحيح مسلم رقم : (2579) . واته : سته‌م و زوڵم كردن تاريكييه له ڕۆژى دوايدا .\nوَعَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ : ((لَيُّ الْوَاجِدِ يُحِلُّ عِرْضَهُ وَعُقُوبَتَهُ)) صحيح سنن أبـى داود رقم : (3628) وصحيح سنن النسائى رقم : (4373) . واته : ئه‌و كه‌سه‌ى كه تواناى هه‌يه قه‌رز بداته‌وه به‌ڵام نايداته‌وه و دواى ده‌خات ئه‌مه غه‌يبه‌ت كردن و سومعه‌ت شكاندن و سزا دان و تۆڵه لـێ سه‌ندنه‌وه‌ى حه‌ڵاڵ ده‌كات .\nوه زانايان فه‌رموويانه دواخستنى دانه‌وه‌ى قه‌رز له لايه‌ن كه‌سێكه‌وه كه تواناى هه‌بێت بيداته‌وه و به‌ڵام كه‌م ترخه‌مى ده‌كات و به بێ عوزر و بيانو دواى ده‌خات و ئه‌مڕۆ و به‌يانى و پانزه‌ى مانگ و سه‌رى مانگ ده‌كات ئه‌وا يه‌كێك له تاوانه گه‌وره‌كانى (الـكبائـر) ئه‌نجام داوه و پێى ده‌بێت به (فاسـق) و شايسته‌ى ئه‌وه‌يه كه شكاتى لێبكرێت و به‌ند و سجنيش بكرێت .\n3 ـ قه‌رز و قه‌رزارى هه‌ندێك جار موسڵمان دووچارى ريبا خواردن ده‌كاته‌وه :\nئه‌م خاڵه له كۆتايى ئه‌م نووسراوه‌دا به ووردى ڕوون ده‌كه‌ينه‌وه (إنْ شاء الله) .\n4 ـ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) نوێژى جه‌نازه‌ى نه‌ده‌كرد له سه‌ر مردووى قه‌رزار :\nعَنْ جَابِرٍ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : ((كَانَ رَسُولُ (صلى الله علیه وسلم) لاَ يُصَلِّى عَلَى رَجُلٍ مَاتَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ ...)) صحيح سنن أبـى داود رقم : (3343) وصحيح سنن النسائـى رقم : (1962) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) نوێژى جه‌نازه‌ى نه‌ده‌كرد له سه‌ر پياوى مردوو ئه‌گه‌ر قه‌رزار ببوايه ...\nوَعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) كَانَ يُؤْتَى بِالرَّجُلِ الْمُتَوَفَّى عَلَيْهِ الدَّيْنُ فَيَقُولُ : ((هَلْ تَرَكَ لِدَيْنِهِ مِنْ قَضَاءٍ ؟ فَإِنْ حُدِّثَ أَنَّهُ تَرَكَ وَفَاءً صَلَّى عَلَيْهِ وَإِلاَّ قَالَ لِلْمُسْلِمِينَ : صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ ...)) صحيح سنن الترمذى رقم : (1070) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) پياوى مردووى قه‌رزاريان ده‌هێنا بۆ لاى و ئه‌ويش پرسيارى ده‌كرد ئايا هيچ پاره‌ى به جێ هێشتووه بۆ قه‌رزه‌كه‌ى ؟ جا ئه‌گه‌ر پێى بووترايه ئه‌وه‌نده‌ى به جێ هێشتووه كه به‌شى قه‌رزه‌كه‌ى بكات ئه‌وا نوێژى جه‌نازه‌ى له سه‌ر ده‌كرد ئه‌گينا به موسڵمانانى ده‌فه‌رموو : خۆتان نوێژ له سه‌ر هاوه‌ڵه‌كه‌تان بكه‌ن ...\nوَعَنْ جَابِرٍ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : ((مَاتَ رَجُلٌ فَغَسَّلْنَاهُ وَكَفَّنَّاهُ وَحَنَّطْنَاهُ وَوَضَعْنَاهُ لَرَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) حَيْثُ تُوضَعُ الْجَنَائِزُ عِنْدَ مَقَامِ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ، ثُمَّ آذَنَّا رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) بِالصَّلاَةِ عَلَيْهِ فَجَاءَ مَعَنَا خُطًى ثُمَّ قَالَ : لَعَلَّ عَلَى صَاحِبِكُمْ دَيْنَاً ؟ قَالُوا : نَعَمْ دِينَارَانِ ، فَتَخَلَّفَ ، فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَّا يُقَالُ لَهُ أَبُو قَتَادَةَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ هُمَا عَلَيَّ ، فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) يَقُولُ : هُمَا عَلَيْكَ وَفِى مَالِكَ وَالْمَيِّتُ مِنْهُمَا بَرِيءٌ ؟ فَقَالَ : نَعَمْ ، فَصَلَّى عَلَيْهِ ، فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) إِذَا لَقِىَ أَبَا قَتَادَةَ يَقُولُ : مَا صَنَعْتِ الدِّينَارَيْنِ ؟ حَتَّى كَانَ آخِرَ ذَلِكَ قَالَ : قَدْ قَضَيْتُهُمَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَالَ : الآنَ حِينَ بَرَدَتْ عَلَيْهِ جِلْدُهُ)) رواهُ الـحاكم : (2 / 58) والبيهقى : (6 / 74) وحسنهُ الألبانـى فـى صحيح الـجامع الصغير رقم : (2753) وأصلهُ فـى صحيح البخارى رقم : (2289) وانظر : فتح البارى شرح صحيح البخارى : (4 / 588 ـ 590) . واته : پياوێك مرد و ئێمه‌ش شۆردمان و كفن پۆش و بۆن خۆشمان كرد و له‌و جێگايه‌دا دامان نا بۆ پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) كه‌وا جه‌نازه‌ى تێدا داده‌نرێت بۆ كردنى نوێژى مردوو له لاى جێگاى وه‌ستانى جبريل ، پاشان پێغه‌مبه‌رى خوامان (صلى الله علیه وسلم) ئاگادار كرده‌وه بۆ ئه‌وه‌ى نوێژى جه‌نازه‌ى له سه‌ر بكات جا پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) چه‌ند هه‌نگاوێك له گه‌ڵماندا هات و ئه‌نجا فه‌رمووى : له‌وانه‌يه هاوه‌ڵه مردووه‌كه‌تان قه‌رزى به سه‌ره‌وه بێت ؟ ووتيان : به‌ڵـێ دوو دينار قه‌رزاره ، بۆيه پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) خۆى دوا خست و نه‌هات ، ئه‌نجا پياوێك كه پێى ده‌وترا (أبو قتادة) ووتى : ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا ئه‌و دوو ديناره له سه‌ر من ، جا به‌رده‌وام پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) ده‌يفه‌رموو : ئه‌و دوو ديناره بژاردنى له سه‌ر تۆيه و ده‌بێت له پاره‌ى تۆ بدرێته‌وه و مردووه‌كه‌ش بێ به‌رييه لـێى ؟ ووتى : به‌ڵـێ ، ئه‌نجا پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) نوێژى له سه‌ر جه‌نازه‌كه كرد ، وه به‌رده‌وام پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) ئه‌گه‌ر بگه‌شتبايه‌ت به (أبو قتادة) پێى ده‌فه‌رموو : دوو ديناره‌كه چيان به سه‌ر هات ؟ هه‌تاوه‌كو له دوا جارياندا ووتى : ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا بژاردوومن ، پێغه‌مبه‌رى خواش (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووى : ئا ئێستا پێستى ئه‌و مردووه فێنك بوويه‌وه .\nقال الـحافظ ابن حجر : (وَفِى هَذَا الْحَدِيث : إِشْعَار بِصُعُوبَةِ أَمْر الدَّيْن ، وَأَنَّهُ لَا يَنْبَغِى تَحَمُّله إِلَّا مِنْ ضَرُورَة) فتح البارى شرح صحيح البخارى : (4 / 590) . واته : له‌م فه‌رمووده‌يه‌وه هه‌ست به‌وه ده‌كه‌يت كه‌وا قه‌رز و قه‌رزارى چه‌ند ناڕه‌حه‌ت و قورسه ، وه نابێت خۆت بخه‌يته ژێر قه‌رزه‌وه ئيللا له كاتى زۆر پێويست و زه‌روردا نه‌بێت .\n5 ـ مردووى قه‌رزار له چاكه‌كانى قه‌رزه‌كه‌ى بۆ ده‌درێته‌وه :\nعَنِ ابْنِ عُمَرَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) : ((مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ دِينَارٌ أَوْ دِرْهَمٌ قُضِىَ مِنْ حَسَنَاتِهِ لَيْسَ ثَمَّ دِينَارٌ وَلاَ دِرْهَمٌ)) صحيح سنن ابن ماجه رقم : (2414) . واته : هه‌ر كه‌سێك بمرێت و دينارێك يان درهه‌مێك قه‌رزى به سه‌ره‌وه بێت ئه‌وا له چاكه‌كانى ئه‌و قه‌رزه‌ى بۆ ده‌درێته‌وه ، له ڕۆژێكدا كه دينار و درهه‌م نييه .\n6 ـ مردووى قه‌رزار ئه‌گه‌ر شه‌هيديش بێت ناچێته ناو به‌هه‌شه‌وه تاوه‌كو قه‌رزه‌كه‌ى بۆ نه‌بژێردرێت :\nعَنْ ثَوْبَانَ (ڕەزای خوای لێبێت) مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) أَنَّهُ قَالَ : ((مَنْ فَارَقَ الرُّوحُ الْجَسَدَ وَهُوَ بَرِيءٌ مِنْ ثَلاَثٍ دَخَلَ الْجَنَّةَ : مِنَ الْكِبْرِ وَالْغُلُولِ وَالدَّيْنِ)) سلسلة الأحاديث الصحيحة رقم : (2785) وصحيح سنن ابن ماجه رقم : (2412) . واته : هه‌ر كه‌سێك (ڕۆح و گيانى) جيابوويه‌وه له لاشه‌ى و بێ به‌رى بوو له سێ شت ئه‌وا ده‌چێته به‌هه‌شته‌وه : فيز زلـى و خۆبه‌زل زانين ، و دزى كردن له ده‌ستكه‌وتى جه‌نگ پێش دابه‌ش كردنى ، و قه‌رز .\nوَعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) : ((نَفْسُ الْمُؤْمِنِ مُعَلَّقَةٌ بِدَيْنِهِ حَتَّى يُقْضَى عَنْهُ)) صحيح سنن الترمذى رقم : (1078) وصحيح سنن ابن ماجه رقم : (2413) . واته : (ڕۆح و گيانى) ئيماندار په‌يوه‌ست و هه‌ڵواسراوه به‌و قه‌رزه‌وه كه له سه‌ريه‌تى تاوه‌كو بۆى ده‌درێته‌وه .\nقال الصنعانـى : (وَهَذَا الْحَدِيثُ مِنْ الدَّلَائِلِ عَلَى أَنَّهُ لَا يَزَالُ الْمَيِّتُ مَشْغُولاً بِدَيْنِهِ بَعْدَ مَوْتِهِ ، فَفِيهِ حَثٌّ عَلَى التَّخَلُّصِ عَنْهُ قَبْلَ الْمَوْتِ ، وَأَنَّهُ أَهَمُّ الْحُقُوقِ ، وَإِذَا كَانَ هَذَا فِى الدَّيْنِ الْمَأْخُوذِ بِرِضَا صَاحِبِهِ فَكَيْفَ بِمَا أُخِذَ غَصْبَاً وَنَهْبَاً وَسَلْبَاً؟!) سبل السلام شرح بلوغ الـمرام : (2 / 92) . واته : ئه‌م فه‌رمووده‌يه به‌ڵگه‌يه له سه‌ر ئه‌وه‌ى كه به‌رده‌وام مردوو دواى مردنى خه‌ريكه و په‌يوه‌سته به قه‌رزه‌كه‌يه‌وه ، بۆيه هاندانى تێدايه بۆ خۆ ڕزگار كردن له قه‌رز پێش مردن ، وه قه‌رزيش گرنگترين ماف و حه‌قى خه‌ڵكه به سه‌ر مردووه‌وه ، جا ئه‌گه‌ر ئه‌مه بۆ پاره و ماڵێك بێت كه به ڕه‌زامه‌ندى خاوه‌نه‌كه‌ى به قه‌رز برا بێت .. ده‌بێت ئه‌وه‌ى كه به ده‌ست به‌سه‌را گرتن و به زۆردارى و به تاڵانى ده‌برێت چۆن بێت؟!.\nوَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ : ((يُغْفَرُ لِلشَّهِيدِ كُلُّ ذَنْبٍ إِلاَّ الدَّيْنَ)) صحيح مسلم رقم : (1886) . واته : خوا له هه‌موو تاوانێكى شه‌هيد خۆش ده‌بێت ته‌نها له قه‌رز نه‌بێت . وفى رواية : ((الْقَتْلُ فِى سَبِيلِ اللَّهِ يُكَفِّرُ كُلَّ شَيْءٍ إِلاَّ الدَّيْنَ)) . واته : شه‌هيدبوون له پێناوى خوادا ده‌بێته كه‌فاره‌ت و هۆى سڕينه‌وه‌ى هه‌موو تاوانێك ته‌نها قه‌رز نه‌بێت .\nوَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَحْشٍ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قَاعِدَاً حَيْثُ تُوْضَعُ الْجَنَائِزُ فَرَفَعَ رَأْسَهُ قِبَلَ السَّمَاءِ ثُمَّ خَفَضَ بَصَرَهُ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ فَقَالَ : سُبْحَانَ اللَّهِ مَا أَنْزَلَ مِنْ التَّشْدِيدِ ! قَالَ : فَتَفَرَّقْنَا وَسَكَتْنَا ، حَتَّى إِذَا كَانَ الْغَدُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ فَقُلْنَا : مَا التَّشْدِيدُ الَّذِى نُزِّلَ فِى الدَّيْنِ ؟ قَالَ : ((وَالَّذِى نَفْسِى بِيَدِهِ لَوْ قُتِلَ رَجُلٌ فِى سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ عَاشَ ثُمَّ قُتِلَ ثُمَّ عَاشَ ثُمَّ قُتِلَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ مَا دَخَلَ الْجَنَّةَ حَتَّى يُقْضَى عَنْهُ دَيْنُهُ)) صحيح الترغيب والترهيب رقم : (1804) .\nوفـى رواية : ((سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ مِنَ التَّشْدِيدِ فِى الدَّيْنِ ؟ وَالَّذِى نَفْسِى بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ رَجُلاً قُتِلَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيِىَ ، ثُمَّ قُتِلَ ثُمَّ أُحْيِىَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ مَا دَخَلَ الْجَنَّةَ حَتَّى يُقْضَى عَنْهُ دَيْنُهُ)) صحيح سنن النسائى رقم : (4684) وصحيح الـجامع الصغير رقم : (3600) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) له‌و جێگايه‌دا دانيشتبوو كه‌وا جه‌نازه‌ى تێدا داده‌نرێت ، ئه‌نجا سه‌رى به‌رز كرده‌وه به‌ره‌و ئاسمان ئه‌نجا چاوى به‌ره‌و زه‌وى نزم كرده‌وه و ده‌ستى خسته سه‌ر تێـوڵـى (نێوچاوانى) و پاشان ووتى : پاكى و بێ گردى بۆ خوا له هه‌موو كه‌م و كوڕييه‌ك .. ئه‌وه چى دابه‌زيوه له تووندى و ناڕه‌حه‌تى ! ئه‌نجا ئێمه‌ش هه‌ستاين و بێده‌نگ بووين ، جا كه به‌يانى هات پرسيارم كرد له پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) و ووتمان : ئه‌و تووندى و ناڕه‌حه‌تييه چى بوو كه دابه‌زى ؟ فه‌رمووى : سه‌باره‌ت به قه‌رز بوو ، سوێند به‌و كه‌سه‌ى كه گيانى منى به ده‌سته ئه‌گه‌ر پياوێك له پێناوى خوادا بكوژرێت ، و ئه‌نجا زيندوو ببێته‌وه و ئه‌نجا بكوژرێت ، ئه‌نجا زيندوو ببێته‌وه و ئه‌نجا بكوژرێت به‌ڵام قه‌رزى به سه‌ره‌وه بێت ئه‌وا ناچێته ناو به‌هه‌شته‌وه هه‌تاوه‌كو قه‌رزه‌كه‌ى بۆ ده‌درێته‌وه .\nوَعَنْ سَعْدِ بْنِ الأَطْوَلِ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ أَخَاهُ مَاتَ وَتَرَكَ ثَلاَثَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَتَرَكَ عِيَالاً فَأَرَدْتُ أَنْ أُنْفِقَهَا عَلَى عِيَالِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ (صلى الله علیه وسلم) : ((إِنَّ أَخَاكَ مُحْتَبَسٌ بِدَيْنِهِ فَاقْضِ عَنْهُ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ أَدَّيْتُ عَنْهُ إِلاَّ دِينَارَيْنِ ادَّعَتْهُمَا امْرَأَةٌ وَلَيْسَ لَهَا بَيِّنَةٌ ، قَالَ : فَأَعْطِهَا فَإِنَّهَا مُحِقَّةٌ)) صحيح سنن ابن ماجه رقم : (2433) . واته : براكه‌م مرد و سێ سه‌د (300) درهه‌مى به ميراتى و خێزانێكى به‌جێهێشت ، منيش ويستم ئه‌و پاره‌يه بده‌م به شتومه‌ك و پێداويستى پێ بكڕم بۆ خێزانه‌كه‌ى ، پێغه‌مبه‌ريش (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووى : براكه‌ت به‌ند كراوه به هۆى قه‌رزه‌كه‌يه‌وه بۆيه قه‌رزه‌كه‌ى بده‌ره‌وه ، ووتم : ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا هه‌موو قه‌رزه‌كه‌م بۆ دايه‌وه ته‌نها دوو دينار نه‌بێت كه‌وا ئافره‌تێك داخوازى ده‌كات و به‌ڵگه‌شى نييه ، فه‌رمووى : بيده‌رێ چونكه ئه‌و له سه‌ر حه‌قه و ڕاست ده‌كات .\nقال الـحافظ ابن عبد الـبر : (وفـى حديث هذا الباب معانٍ من الفقه :\n... ومنها أنَّ الـمرءَ يُحبَـسُ عن الـجنة من أجل دَينهِ حتـى يقع القصاص .\nومنها أنَّ القضاءَ عن الـميت بعده فـى الدنيا ينفع الـميت فـى الآخرة .\nومنها أنَّ الـميت إنَّـما يُحبَسُ عن الـجنة بدَينه : إذا كان له وفـاء ولـمْ يوص به ولـم يشهد عليه ، والوصية بالدَّين فرضٌ عند الـجميع إذا لـم يكن عليه بينَّـة ، فإذا لـم يوص به كان عاصياً وبعصيانه ذلك يُحبس عن الـجنة والله أعلم ...\nوقد تكلمنا على هذا الـدَّين هذا الذى يُحبس به صاحبه عن الـجنة ، والله أعلم هو الذى قد ترك لـهُ وفاء ولـم يوص به أو قدر على الأداء فلم يؤده أو أدانه فـى غير حق أو فـى سرف أو فـى سفهٍ ومات ولـم يؤده ، وأما من أدان فـى حق واجبٍ لِـفاقةٍ أو عُسرٍ ومات ولـم يترك وفاء فإنَّ الله لا يَحبِسُهُ به عن الـجنة إنْ شاء الله لأنَّ على السلطان فرضاً أنْ يُؤدى عنه دَينَـهُ إما من جـملة الصدقات أو من سهم الغارمين أو من الفيء الراجع على الـمسلمين من صنوف الفيء) التمهـيد : (23 / 238 ـ 239) ، وانظر : تفسير القرطبـى : (4 / 274) .\n* په‌نا گرتن به خواى گه‌وره له قه‌رز و قه‌رزارى :\nعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّهُ قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) كَثِيرَاً مَا يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الدَّعَوَاتِ : ((اللَّهُمَّ إِنِّى أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْبُخْلِ وَالْجُبْنِ وَضَلَعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ)) صحيح البخارى رقم : (6369) ومسند الإمام أحمد رقم : (13650) واللفظ له . واته : من زۆر جارێك ده‌مبيست پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) به‌م دوعايانه ده‌پاڕايه‌وه : خوايه من په‌نات پێ ده‌گرم له غه‌مبارى و ناڕه‌حه‌تى و بێ توانايى و ته‌مبه‌ڵى و ڕه‌زيلى و ترسنۆكى و قورسى قه‌رز و زاڵ بوونى پياوان .\nوَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) كَانَ يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ : ((اللَّهُمَّ إِنِّى أَعُوذُ بِكَ مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ ...)) صحيح سنن النسائى رقم : (5488) وصحيح الـجامع الصغير رقم : (1296) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) به‌م ووشانه ده‌پاڕايه‌وه و دوعاى ده‌كرد و ده‌يفه‌رموو : خوايه من په‌نات پێده‌گرم له زاڵ بوونى قه‌رز به سه‌رمه‌وه ...\nهۆى ئه‌مه‌ش له‌م فه‌رمووده‌يه‌ى خواره‌وه‌دا باس كراوه :\nعَنْ عَائِشَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) أَكْثَرَ مَا يَتَعَوَّذُ مِنَ الْمَغْرَمِ وَالْمَأْثَمِ ، قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَكْثَرَ مَا تَتَعَوَّذُ مِنَ الْمَغْرَمِ ؟ قَالَ : ((إِنَّهُ مَنْ غَرِمَ حَدَّثَ فَكَذَبَ وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ)) صحيح البخارى رقم : (2397) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) زۆر جارێك په‌ناى ده‌گرت به خوا له قه‌رزارى و تاوانبارى ، منيش ووتم : ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا ئه‌وه له به‌ر چى زۆر جارێك په‌ناى ده‌گرت به خوا له قه‌رزارى ؟ فه‌رمووى : چونكه هه‌ر كه‌سێك قه‌رزار بوو ئه‌گه‌ر قسه‌ى كرد درۆ ده‌كات و ئه‌گه‌ر وه‌عد و په‌يمانيشى بدات ده‌يشكێنێت .\nقال الـحافظ ابن حجر : (قَالَ الْمُهَلَّبُ : يُسْتَفَادُ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ : سَدّ الذَّرَائِعِ ؛ لِأَنَّهُ (صلى الله علیه وسلم) اِسْتَعَاذَ مِنْ الدَّيْنِ ، لِأَنَّهُ فِى الْغَالِبِ ذَرِيعَةٌ إِلَى الْكَذِبِ فِى الْحَدِيثِ وَالْخُلْفِ فِى الْوَعْدِ مَعَ مَا لِصَاحِبِ الدَّيْنِ عَلَيْهِ مِنْ الْمَقَالِ ا هـ .\nوَيُحْتَمَلُ أَنْ يُرَادَ بِالِاسْتِعَاذَةِ مِنْ الدَّيْنِ الِاسْتِعَاذَة مِنْ الِاحْتِيَاجِ إِلَيْهِ حَتَّى لَا يَقَعَ فِى هَذِهِ الْغَوَائِل ، أَوْ مِنْ عَدَمِ الْقُدْرَةِ عَلَى وَفَائِهِ حَتَّى لَا تَبْقَى تَبِعَته ...\nثُمَّ رَأَيْت فِى "حَاشِيَة اِبْن الْمُنِير" : لَا تَنَاقُضَ بَيْنَ الِاسْتِعَاذَةِ مِنْ الدَّيْنِ وَجَوَاز الِاسْتِدَانَةِ لِأَنَّ الَّذِى اُسْتُعِيذَ مِنْهُ غَوَائِل الدَّيْن ، فَمَنْ أَدَانَ وَسَلِمَ مِنْهَا فَقَدْ أَعَاذَهُ اللَّه وَفَعَلَ جَائِزَاً ...\nوقال أيضاً : قَالَ اِبْن الْمُنِير : أَنَّ الدَّيْنَ لَا يُخِلُّ بِالدِّينِ ، وَأَنَّ الِاسْتِعَاذَةَ مِنْهُ لَيْسَتْ لِذَاته بَلْ لِمَا يُخْشَى مِنْ غَوَائِله) واته : له‌م فه‌رمووده‌يه سوديێك ده‌بينين كه بريتييه له بنه‌ماى (گرتنى ڕێگاكان و هۆكاره‌كانى به‌ره‌و تاوان چوون / سَـد الذرائع) چونكه پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) په‌ناى به خوا گرتووه له قه‌رز له به‌ر ئه‌وه‌ى زۆر جارێك قه‌رز ر ڕێگا و هۆيه‌كه بۆ درۆ كردن له قسه‌كردن و به جێ نه‌هێنانى وه‌عد و په‌يماندا له گه‌ڵ ئه‌وه‌ى كه خاوه‌ن قه‌رزه‌كه قسه‌ى سواره به سه‌ريه‌وه ، وه له‌وانه‌يه مه‌به‌ست به په‌نا گرتن له قه‌رز بريتى بێت له په‌نا گرتن له پێويستى بوون به قه‌رز تاوه‌كو نه‌كه‌وێته ناو ئه‌م سه‌رئه‌نجامه خراپانه‌وه يان له‌وانه‌يه بريتى بێت له په‌نا گرتن له بێ توانا بوون له سه‌ر قه‌رزدانه‌وه تاوه‌كو به‌رپرسيارێتى به سه‌ره‌وه نه‌مێنێت ...\nئه‌نجا له "حاشية بن الـمنير"دا بينيم نووسرابوو : هيچ تێهه‌ڵچوون و پێچه‌وانه بوونێك نييه له نێوان (په‌نا گرتن له قه‌رز) و (دروستێتى قه‌رزكردن) چونكه ئه‌وه‌ى كه په‌ناى لـێ گيراوه بريتييه له سه‌رئه‌نجامه خراپ و ناهه‌مواره‌كانى قه‌رز ، جا هه‌ر كه‌سێك قه‌رز بكات و سه‌لامه‌ت و پارێزراو بێت له‌و سه‌رئه‌نجامه خراپ و ناهه‌موارانه‌ى قه‌رزكردن ئه‌وا خوا په‌ناى ده‌دات و كرده‌وه‌يه‌كى دروستى ئه‌نجامداوه .\n* دوعا كردن بۆ قه‌رزدانه‌وه :\nعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) عَنِ النَّبِيِّ (صلى الله علیه وسلم) أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ : ((اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ وَرَبَّ الأَرْضِ ... اقْضِ عَنِّى الدَّيْنَ ...)) صحيح سنن أبـى داود رقم : (5051) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) ئه‌گه‌ر بڕۆشتبايه‌ته سه‌ر جێگاى خه‌وتنى دوعاى ده‌كرد و ده‌يفه‌رموو : ... خوايه قه‌رزم بۆ ببژێره ...\nوَعَنْ عَلِيٍّ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ مُكَاتَبَاً جَاءَهُ فَقَالَ : إِنِّى قَدْ عَجَزْتُ عَنْ كِتَابَتِى فَأَعِنِّى ، قَالَ : أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ عَلَّمَنِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) لَوْ كَانَ عَلَيْكَ مِثْلُ جَبَلِ صِيرٍ دَيْنَـاً أَدَّاهُ اللَّهُ عَنْكَ؟ قُلِ : ((اللَّهُمَّ اكْفِنِى بِحَلاَلِكَ عَنْ حَرَامِكَ ، وَأَغْنِنِى بِفَضْلِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ)) صحيح سنن الترمذى رقم : (3563) وصحيح الترغيب والترهيب رقم : (1820) ، وسلسلة الأحاديث الصحيحة رقم : (266) . واته : كۆيله‌يه‌ك كه له گه‌ڵ خاوه‌نه‌كه‌يدا گرێبه‌ندى خۆڕزگار كردنى به‌ستبوو (عقد الـمكاتبة) هات بۆ لاى پێشه‌واى ئيمانداران (على ڕەزای خوای لێبێت) و ووتى : من له توانامدا نييه پاره‌كه بده‌م به خاوه‌نه‌كه‌م بۆيه هاوكاريم بكه ، ئه‌ويش فه‌رمووى : ئايا چه‌ند ووشه‌يه‌كت فێرنه‌كه‌م ـ كه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) منى پێ فێركردبوو ـ كه‌وا ئه‌گه‌ر به ئه‌ندازه‌ى (شاخى صه‌بير) قه‌رزت به سه‌ره‌وه بێت ئه‌وا خوا بۆتى بداته‌وه ، بـڵـێ :\n((اللَّهُمَّ اكْفِنِى بِحَلاَلِكَ عَنْ حَرَامِكَ ، وَأَغْنِنِى بِفَضْلِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ)) . واته : خوايه به حه‌ڵاڵ قايلم بكه به‌رامبه‌ر به حه‌رامه‌كانت ، وه ده‌وڵه‌مه‌ندم بكه له نيعمه‌ت و چاكه‌كانت به‌رامبه‌ر به جگه له خۆت .\n* فه‌رمان كردن به قه‌رزدانه‌وه :\nقه‌رز ئه‌مانه‌ته و ده‌بێت پياوى قه‌رزار بيباته‌وه بۆ خاوه‌نه‌كه‌ى له كاتى ديارى كراوى خۆيدا ئه‌گه‌ر كاتى بردنه‌وه‌ى بۆ ديارى كرابوو يان هه‌ر كاتێك تواناى هه‌بوو بيباته‌وه ئه‌وا پێويسته دواى نه‌خات بۆ ئه‌وه‌ى نه‌بێت به خيانه‌تكار يان سته‌م كار . خواى په‌روه‌ردگار فه‌رموويه‌تى : ( إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا ) [النساء 58] . واته : خوا فه‌رمانتان پێده‌كات به‌وه‌ى كه ئه‌مانه‌ته‌كان بده‌نه‌وه و بيگێڕنه‌وه بۆ خاوه‌نه‌كانيان . جا ئه‌گه‌ر ئه‌ندازه‌يه‌ك (مه‌بله‌غێك) پاره به قه‌رز ببات ئه‌وا ده‌بێته ئه‌مانه‌تێك له گه‌ردنيدا و ده‌بێت خيانه‌تكار نه‌بێت و له كاتى ديارى كراوى خۆيدا بيباته‌وه بۆ خاوه‌نه‌كه‌ى ئه‌گينا ئه‌م فه‌رمووده‌يه‌ى به سه‌ردا جێ به‌جێ ده‌بێت كه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) سه‌باره‌ت به قه‌رزار فه‌رموويه‌تى : ((إِنَّهُ مَنْ غَرِمَ حَدَّثَ فَكَذَبَ وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ)) . واته : هه‌ر كه‌سێك قه‌رزار بوو ئه‌گه‌ر قسه‌ى كرد درۆ ده‌كات و ئه‌گه‌ر وه‌عد و په‌يمانيش بدات ده‌يشكێنێت .\nله به‌ر ئه‌مه قه‌رز و قه‌رزارى موسڵمان به‌ره‌و ئه‌وه ده‌بات كه سيفه‌ته ناپاكه‌كانى مونافيق و دووڕووه‌كان له كردار و گوفتاريدا ڕه‌نگبداته‌وه چونكه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) فه‌رموويه‌تى : ((آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلاَثٌ : إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ ، وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ)) صحيح البخارى رقم : (33) وصحيح مسلم رقم : (59) . واته : نيشانه و سيفه‌تى مونافيق و دووڕوو سيانه : ئه‌گه‌ر قسه‌ى كرد درۆ ده‌كات ، وه ئه‌گه‌ر وه‌عد و په‌يمان و به‌ڵێن بدات ده‌يشكێنێت و نايباته سه‌ر ، وه ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌تى خرايه ژێر ده‌ست خيانه‌ت ده‌كات .\nعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) : ((لَوْ كَانَ لِى مِثْلُ أُحُدٍ ذَهَبَاً مَا يَسُرُّنِى أَنْ لاَ يَمُرَّ عَلَيَّ ثَلاَثٌ وَعِنْدِى مِنْهُ شَيْءٌ ، إِلاَّ شَيْءٌ أُرْصِدُهُ لِدَيْنٍ)) صحيح البخارى رقم : (2389) وصحيح مسلم رقم : (2349) . واته : ئه‌گه‌ر به ئه‌ندازه‌ى كێوى (ئوحد) زێـڕ و ئاڵتونم هه‌بوايه پێمخۆش نه‌بوو سێ ڕۆژى به سه‌ردا بڕۆيشتبايه و هيچى لێبمايه‌ته‌وه ، ئيللا شتێك نه‌بێت كه هه‌ڵيبگرم بۆ قه‌رزدانه‌وه .\nقال الـحافظ : (وَفِيهِ الِاهْتِمَامُ بِأَمْر وَفَاء الدَّيْن ، وَمَا كَانَ عَلَيْهِ (صلى الله علیه وسلم) مِنْ الزَّهَادَةِ فِى الدُّنْيَا) فتح البارى شرح صحيح البخارى : (5 / 70) . واته : ئه‌م فه‌رمووده‌يه گرنگى دانى تێدايه به بوارى وه‌فادارى و دانه‌وه‌ى قه‌رز ، وه ئه‌وه‌ى كه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) له سه‌رى بووه له دونيا نه‌ويستن و پشت هه‌ڵكردن له دونيا .\n* قه‌رزدانه‌وه به چاكه (حُسُنُ القضاء):\nسوننه‌ت وايه به چاكى قه‌رز بدرێته‌وه به‌وه‌ى كه زياتر بێت له ئه‌ندازه‌ى قه‌رزه‌كه يان به‌وه‌ى كه جۆرێكى چاكتر بداته‌وه به خاوه‌ن قه‌رزه‌كه ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئه‌مه به مه‌رج گيرابێت له پێشه‌وه ئه‌وا ده‌بێت به ريبا :\nعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : ((كَانَ لِى عَلَى النَّبِيِّ (صلى الله علیه وسلم) دَيْنٌ فَقَضَانِى وَزَادَنِي)) صحيح البخارى رقم : (2394) وصحيح مسلم رقم : (615) . واته : قه‌رزم به لاى پێغه‌مبه‌ره‌وه بوو (صلى الله علیه وسلم) جا قه‌رزه‌كه‌ى دامه‌وه و زياتريشى پێدام .\nوَعَنْ أَبِى رَافِعٍ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : ((اسْتَسْلَفَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) بَكْرَاً ، فَجَاءَتْهُ إِبِلٌ مِنَ الصَّدَقَةِ فَأَمَرَنِى أَنْ أَقْضِىَ الرَّجُلَ بَكْرَهُ ، فَقُلْتُ : لَمْ أَجِدْ فِى الإِبِلِ إِلاَّ جَمَلاً خِيَارَاً رَبَاعِيَّـاً ، فَقَالَ النَّبِيُّ (صلى الله علیه وسلم) : أَعْطِهِ إِيَّاهُ فَإِنَّ خِيَارَ النَّاسِ أَحْسَنُهُمْ قَضَاءً)) صحيح البخارى رقم : (2393) وصحيح مسلم رقم : (1600) وصحيح أبى داود رقم : (3348) واللفظ لـه . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) ووشترێكى پێگه‌يشتووى قه‌رز كرد ، پاشان ووشترى صه‌ده‌قه‌ى بۆ هات و دواى ئه‌وه فه‌رمانى پێكردم كه ووشترێكى پێگه‌يشتوو بده‌مه‌وه به خاوه‌نه‌كه‌ى ، ووتم : له ناو ووشتره‌كاندا هيچم نه‌بينييه‌وه جگه له ووشترى چاك و چوار ساڵه نه‌بێت ، پێغه‌مبه‌ريش (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووى : يه‌كێك له‌وانه‌ى بده‌رێ چونكه باشترينى خه‌ڵك ئه‌و كه‌سه‌يه كه قه‌رز به باشترين و چاكترين شێوه ده‌داته‌وه .\nوَعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) قَالَ : ((كَانَ لِرَجُلٍ عَلَى النَّبِيِّ (صلى الله علیه وسلم) سِنٌّ مِنَ الإِبِلِ فَجَاءَهُ يَتَقَاضَاهُ فَقَالَ : أَعْطُوهُ ، فَطَلَـبُوا سِنَّهُ فَلَمْ يَجِدُوا لَهُ إِلاَّ سِنَّـاً فَوْقَهَا ، فَقَالَ : أَعْطُوهُ ، فَقَالَ : أَوْفَيْتَنِى أَوْفَى اللَّهُ بِكَ ، قَالَ النَّبِيُّ (صلى الله علیه وسلم) : إِنَّ خِيَارَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً)) صحيح البخارى رقم : (2393) وصحيح مسلم رقم : (1600) واللفظ للبخارى . واته : پياوێك وشترێكى ته‌مه‌ن دياريكراوى له لاى پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) بوو به قه‌رز جا هات بۆ لاى داواى قه‌رزه‌كه‌يى لـێ بكاته‌وه ، پێغه‌مبه‌ريش (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووى : بيده‌نه‌وه پێى ، صه‌حابه‌كانيش گه‌ڕان به دواى ئه‌و ته‌مه‌نه‌دا ده‌ستيان نه‌كه‌وت ئيللا ته‌مه‌نێكى به‌ره‌و سه‌روترى نه‌بێت ، پێغه‌مبه‌ريش (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووى : يه‌كێك له‌وانه‌ى پێ بده‌ن ، ئه‌ويش وتى : به باشى قه‌رزه‌كه‌ت پێ دامه‌وه خوا به باشه پاداشتت بداته‌وه ، پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمووى : باشترينتان ئه‌و كه‌سه‌يه كه قه‌رز به باشترين و چاكترين شێوه ده‌داته‌وه .\nقال النووى : (وَفِى هَذَا الْحَدِيث : جَوَاز الِاقْتِرَاض وَالِاسْتِدَانَة ، وَإِنَّمَا اِقْتَرَضَ النَّبِيُّ (صلى الله علیه وسلم) لِلْحَاجَةِ ، وَكَانَ (صلى الله علیه وسلم) يَسْتَعِيذ بِاَللَّهِ مِنْ الْمَغْرَم ، وَهُوَ الدَّيْن ... وَفِيهِ : أَنَّهُ يُسْتَحَبُّ لِمَنْ عَلَيْهِ دَيْنٌ مِنْ قَرْضٍ وَغَيْره أَنْ يَرُدَّ أَجْوَد مِنْ الَّذِى عَلَيْهِ ، وَهَذَا مِنْ السُّنَّة وَمَكَارِم الْأَخْلَاق ، وَلَيْسَ هُوَ مِنْ قَرْض جَرَّ مَنْفَعَة فَإِنَّهُ مَنْهِيٌّ عَنْهُ ؛ لِأَنَّ الْمَنْهِيَّ عَنْهُ مَا كَانَ مَشْرُوطَاً فِى عَقْد الْقَرْض ، وَمَذْهَبنَا أَنَّهُ يُسْتَحَبّ الزِّيَادَة فِى الْأَدَاء عَمَّا عَلَيْهِ ، وَيَجُوز لِلْمُقْرِضِ أَخْذهَا سَوَاء زَادَ فِى الصِّفَة أَوْ فِى الْعَدَد بِأَنْ أَقْرَضَهُ عَشَرَة فَأَعْطَاهُ أَحَد عَشَر ... وَحُجَّة أَصْحَابنَا عُمُوم قَوْله (صلى الله علیه وسلم) : "خَيْركُمْ أَحْسَنكُمْ قَضَاءً") شرح صحيح مسلم : (6 / 116) . واته : له سوده‌كانى ئه‌م فه‌رمووده‌يه :\nــ قه‌رز كردن دروسته ، به‌ڵام پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) له به‌ر پێويستى قه‌رزى كردووه چونكه پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) په‌ناى ده‌گرت به خوا له قه‌رزارى .\nــ سوننه‌ته بۆ ئه‌و كه‌سه‌ى كه قه‌رزى به سه‌ره‌وه‌يه كه‌وا له‌وه باشتر و چاكتر بگێڕێته‌وه بۆ خاوه‌نه‌كه‌ى كه له سه‌ريه‌تى ، وه ئه‌مه‌ش به‌شێكه له سوننه‌ت و ڕه‌وشته جوان و پيرۆزه‌كان ، وه له بابه‌تى (هه‌ر قه‌رزێك سودێك بێنێت ريبايه) نييه چونكه ئه‌مه قه‌ده‌غه‌كراوه و ڕێى پێ نه‌دراوه ، چونكه ئه‌وه‌ى كه قه‌ده‌غه كراوه و ڕێى پێنه‌دراوه بريتييه له‌وه‌ى كه به مه‌رج ده‌گيرێت له (عه‌قدى) قه‌رزه‌كه‌دا ، وه بۆچوونى ئێمه‌ش وايه كه سوننه‌ته له كاتى قه‌رزدانه‌وه‌دا زياتر بدرێته‌وه له‌وه‌ى كه له سه‌ريه‌تى ، وه دروستيشه بۆ خاوه‌ن قه‌رزه‌كه ئه‌و زياده‌يه وه‌ربگرێت ، جا زياده‌كه له جۆر و شێوه‌ى شته‌كه‌دا بێت يان له ژماره‌دا بێت هه‌ر وه‌كو يه‌ك وايه له به‌ر گشتێتى فه‌رمووده‌كه‌ى پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) كه فه‌رموويه‌تى : باشترينتان ئه‌و كه‌سه‌يه كه قه‌رز به باشترين و چاكترين شێوه ده‌داته‌وه .\nوقال الـحافظ ابن حجر : (وَفِيهِ : أَنَّ مَنْ عَلَيْهِ دَيْن لَا يَنْبَغِى لَهُ مُجَافَاة صَاحِبِ الْحَقِّ … وَفِيهِ جَوَاز وَفَاء مَا هُوَ أَفْضَلُ مِنْ الْمِثْلِ الْمُقْتَرَضِ إِذَا لَمْ تَقَعْ شَرْطِيَّة ذَلِكَ فِى الْعَقْدِ فَيَحْرُمُ حِينَئِذٍ اِتِّفَاقَاً …) فتح البارى شرح صحيح البخارى : (5 / 72 ـ 73) . واته : ئه‌م فه‌رمووده ئه‌وه ده‌گه‌يه‌نێت كه : هه‌ركه‌سێك قه‌رزى به سه‌ره‌وه بوو ئه‌وا نابێت ووشك و ڕه‌ق بێت له گه‌ڵ خاوه‌ن حه‌قدا ... وه قه‌رزدانه‌وه دروسته به شتێكى باشتر و چاكتر له‌وه‌ى كه به قه‌رز براوه ئه‌گه‌ر ئه‌مه به مه‌رج نه‌گيرابێت له سه‌ره‌تاى مامه‌ڵه‌كه‌وه ئه‌گينا ئه‌و كاته حه‌رام ده‌بێت به كۆڕاى زانايان .\n* زيكرى كاتى قه‌رزدانه‌وه :\nعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِى رَبِيعَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ النَّبِيَّ (صلى الله علیه وسلم) اسْتَسْلَفَ مِنْهُ حِينَ غَزَا حُنَيْنَاً ثَلاَثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ أَلْفَاً فَلَمَّا قَدِمَ قَضَاهَا إِيَّاهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ : ((بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِى أَهْلِكَ وَمَالِكَ إِنَّمَا جَزَاءُ السَّلَفِ الْوَفَاءُ وَالْحَمْدُ)) صحيح سنن ابن ماجه رقم : (2424) وصحيح الترغيب والترهيب رقم : (1757) . واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) له كاتى (غه‌زاى حونه‌ين)دا سى يان چل هه‌زارى لـێ به قه‌رز برد ، پاشان كاتێك گه‌ڕايه‌وه قه‌رزه‌كه‌ى دايه‌وه به خاوه‌نه‌كه‌ى و ئه‌نجا پێى ووت : خوا به‌ره‌كه‌ت بخاته ناو ماڵ و منداڵته‌وه و به‌ڕاستى پاداشتى قه‌رز ته‌نها بريتييه له دانه‌وه‌ى و سوپاس كردن .\n* داوا كردنه‌وه‌ى قه‌رز به چاكـه (حُسُنُ الـمُطالَبة):\nعَنِ ابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ : ((مَنْ طَلَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِى عَفَافٍ وَافٍ أَوْ غَيْرِ وَافٍ)) صحيح سنن ابن ماجه رقم : (2421) . واته : هه‌ر كه‌سێك داواى حه‌قێكى خۆيى كرده‌وه ئه‌وا با داواى بكاته‌وه به جوانى و پاكى و حه‌ڵاڵى : به ته‌واوى دايه‌وه يان به ناته‌واوى .\nوَعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ لِصَاحِبِ الْحَقِّ : ((خُذْ حَقَّكَ فِى عَفَافٍ وَافٍ أَوْ غَيْرِ وَافٍ))( صحيح سنن ابن ماجه رقم : (2422) .). واته : پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) به خاوه‌ن حه‌قى فه‌رموو : حه‌قه‌كه‌ت ببه‌ره‌وه به پاكى و حه‌ڵاڵى : ته‌واو بوو يان ناته‌واو بوو . كه‌واته : ئه‌گه‌ر قه‌رزاره‌كه خيانه‌تكار بوو ئه‌وا ده‌بێت خاوه‌ن قه‌رزه‌كه ته‌نها حه‌قه‌كه‌ى خۆى بباته‌وه )ته‌واو بوو يان ناته‌واو بوو( ، به‌ڵام نابێت ئه‌ويش خيانه‌ت له‌و قه‌رز كوێر و سفڵه‌يه بكات چونكه پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله علیه وسلم) فه‌رموويه‌تى : ((أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ ، وَلاَ تَخُنْ مَنْ خَانَكَ)) صحيح سنن أبـى داود رقم : (3535) وصحيح سنن الترمذى رقم : (1264) .واته : ئه‌و ئه‌مانه‌ته‌ى كه له لاته بيده‌ره‌وه به خاوه‌نه‌كه‌ى ، وه خيانه‌ت له كه‌سێكيش مه‌كه كه خيانه‌تى لێ كردوويت .\n* گواستنه‌وه‌ى قه‌رز بۆ سه‌ر كه‌سێكى تر (الـحَـوالـة):\nالـحَـوالـة : هـى (نَـقْلُ الدَّيْنِ مِنْ ذِمَّـةٍ إِلَـى ذِمَّـةٍ) انظر : فتح البارى : (4 / 585) وفـقهُ السنة : (3 / 224 ـ 225) .\nگواستنه‌وه‌ى قه‌رز : بريتييه له گواستنه‌وه‌ى قه‌رز له گه‌ردنى كه‌سێكه‌وه بۆ سه‌ر گه‌ردنى كه‌سێكى تر . ئه‌گه‌ر قه‌رزت به لاى كه‌سێكه‌وه هه‌بوو .. ئه‌ويش قه‌رزى به لاى كه‌سێكى تره‌وه هه‌بوو .. وه له كاتى داوا كردنه‌وه‌ى قه‌رزه‌كه‌تدا ووتى بڕۆ قه‌رزه‌كه‌ت له لاى (فڵانه كه‌س) وه‌ربگره‌وه چونكه منيش قه‌رزم له لايه‌تى : ئه‌وا ئه‌گه‌ر ئه‌و (فڵانه كه‌س)ـه به توانا و ده‌ست ڕۆيشتوو بوو .. وه قه‌رز كوێر و پاره خۆر نه‌بوو ده‌بێت بڕۆيت داواى قه‌رزه‌كه‌ت له‌و (فڵانه كه‌س)ـه بكه‌يته‌وه و قه‌رزه‌كه‌ت ده‌گوازرێته‌وه بۆ لاى ئه‌و .\nعَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ (ڕەزای خوای لێبێت) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله علیه وسلم) قَالَ : ((مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ ، فَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيٍّ فَلْيَتْبَعْ)) صحيح البخارى رقم : (2287) وصحيح مسلم رقم : (1564) . واته : دوا خستنى بردنه‌وه‌ى قه‌رز له لايه‌ن كه‌سێكه‌وه كه ده‌ستى بچێت و بتوانێت قه‌رزه‌كه بداته‌وه سته‌م و زوڵـمه ، وه ئه‌گه‌ر قه‌رزى يه‌كێك له ئێوه گواسترايه‌وه بۆ سه‌ر كه‌سێكى به توانا و ده‌ست ڕۆيشتوو ئه‌وا با قه‌رزه‌كه‌ى بگوێزێته‌وه .\nنووسين و ئاماده‌كردنى مامؤستا : مـحمد عبد الرحمن لطيف وتارخوێنى مزگه‌وتى (شێخ إبراهيم) / كه‌لار\nبەش: ڕوونکردنەوەی شەرعی سەردان: ٢٨٢٨


کوردیپێدیا - ئەمین محەمەد عارف موراد جەباری\n✌ ئەمین محەمەد عارف موراد جەباری | پۆل: شەهیدان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nئەمین محەمەد عارف موراد جەباری\n(کەرکوک – پ. د. ک)، لە ساڵی (1988)دا لە ئەمنی کەرکوک گوللە باران کراوە.


"چاپەمەنی ئازاد لەژێر تێغی سانسۆر و پشتی دیوارە ئەستوورەکانی بەندیخانەی کۆماری ئیسلامی ئێراندا ماوەتەوە"\n13:58 - 15 بانەمەڕ 2718\nدێسامبری ١٩٩٣ی زایینی، شۆرای گشتیی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە پشت بەستن بە جاڕنامەی گەردوونی مافەکانی مرۆڤ، کە لە ساڵی ١٩٩١ی زایینی پەسند کراوە، رۆژی ٣ی مەی واتە ١٣ی بانەمەڕی وەک ڕۆژی جیهانی ئازادی چاپەمەنی دیاری کردووە؛ لە خاڵی ٢ لە ماددەی ١٩ی ئەو پەسندکراوەدا هاتووە: "هەر تاکێکی کۆمەڵگا مافی ئەوەی هەیە کە بە بێ ترس و دڵەڕاوکێ ڕاوبۆچوون و بیروباوەڕی خۆی باس بکات و بنووسێت، بە ئازادی و ئاسانی دەستی بە زانیاری دروست ڕابگات و لە رێگەی کەرەستەکانی ڕاگەیاندن بە بێ بەربەست و سنوورێک بڵاوی بکاتەوە".\nئەو پێوەرانەی کە لە جاڕنامەی گەردوونی مافەکانی مرۆڤدا وەک بوونی ئازادی و دیمۆکراسییەت لە کۆمەڵگاکان دەسنیشان کراون، بوونەتە چرا و پاڵنەری ئازادیخوازان و نووسەران بۆ چالاکی و هەوڵدان بۆ وەدەستهێنان و مسۆگەر کردنی مافەکانی خۆیان و کۆمەڵگاکەیان.\nبوونی ئازادی ڕادەربڕین و بڵاوکردنەوەی بیروباوەڕی تاکەکان، یەکێک لە پێوەرە سەرەکییەکانی بوونی ئازادی و دێموکراسی لە هەر کۆمەڵگایەکە، هەربۆیە ئازادی ڕاگەیاندن پێوەندییەکی یەکجار نزیکی بە گەشەکردنی کۆمەڵگاکان و پەرەسەندنی دێموکراسی لە جیهاندا هەیە.\nئەگەرچی لە ماددەی ٢٤ی یاسای بنەڕەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا بە ئاشکرا باس لەوە کراوە کە: "ڕاگەیاندنەکان لە نووسین و باس کردنی ڕاستیی ڕووداوەکان و گواستنەوەی زانیارییەکان ئازاد و سەربەستن و هیچکەس بەهۆی هەبوونی بیروباوەڕی جیاوازەوە ئازار نادرێت"، بەڵام ئەو ڕێژیمە کە لە بنەڕەتدا دژی ئازادی و مافی مرۆڤە، هیچکات ئەو مافەی هاووڵاتییانی ڕەچاو نەکردووە و بەردەوام بە پاوانکردنی ناوەندەکانی ڕاگەیاندن، سانسۆر و قەدەغە کردن، سزادانی نووسەران و ڕاگەیاندنکاران بووەتە لەمپەڕ و هەڕەشەیەکی ڕاستەقینە لەبەردەم گەشەکردنی کۆمەڵگای ئێران و بەردەوامیی چەقبەستوویی و دواکەوتوویی ئەو وڵاتە لە ئاست جیهاندا.\nپاش ناڕەزایەتی دەربڕینەکانی ئەم دواییانەی خەڵکی وەزاڵەهاتووی شارەکانی ئێران، ڕێژیم زۆر زیاتر لە جاران دەستی داوەتە سەرکوت و قەدەغە کردنی ڕایەڵەکانی ڕاگەیاندنی ئازاد و فیلتێر کردن و بەستنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بە ڕووی خەڵکدا.\nبەپێی دوایین ڕاپۆرتی هەواڵنێرانی بێسنوور، ئێران لە ساڵی ٢٠١٨ی زایینیدا، هیچ پێشکەوتنێکی تایبەتی لەو بوارەدا بەخۆیەوە نەبینیوە و لە ڕیزبەندێکدا کە بڵاو کراوەتەوە، ئێران لە نێوان ١٨٠ وڵاتی جیهاندا، لە پلەی ١٦٤میندایە.\nهەروەها لە ڕاپۆرتی ڕێکخراوی هەواڵنێرانی بێسنووردا هاتووە: "ئێران یەکێکە لە پێنج زیندانی گەورەی جیهان بۆ ڕۆژنامەنووسان، کە بە دەیان رۆژنامەنووس و هەواڵنێر لە ئێران دەسبەسەر و ڕاپێچی زیندانەکان کراون".\nکۆماری ئیسلامی ئێران کە لە خشتەی گەورەترین دوژمنانی ئازادیی ڕاگەیاندن و چاپەمەنیدایە، بەردەوام چاوەدێری بەسەر چاپەمەنییەکاندا دەکات و بە سانسۆر، حەزف و ڕاگرتن، تەنیا ئیزنی چالاکی و بەردەوامی بەو کەسانە دەدات کە هاوبیر و هاوڕای حکوومەت بن، ئەو حکوومەتە بەردەوام بە تۆمەتگەلی وەک هەوڵدان دژی نیزام، گەندەڵی و بێئەخلاقی و ...هتد، نووسەران و ڕۆژنامەنووسان ئازار و ئەشکەنجە و بە حوکمی ناڕەوا سزایان دەدات.\nئەمساڵیش لە کاتێکدا یادی ئەو ڕۆژە جیهانییە دەکەینەوە کە لەژێر سێبەری ڕەشی کۆماری ئیسلامی ئێراندا، ڕاگەیاندنکاران و ڕۆژنامەنووسان لە دۆخێکی مەترسیداری وەکوو هەڕەشە، ئەشکەنجە، گرتن، سزادان و کۆچی ناچاریدان.\nئەگەرچی لە وڵاتان و تەنانەت لە ئێرانی فارسیدا، ئەرکی ڕۆژنامەوانان و نووسەرانی ئازاد، گەیاندنی ڕاستیی ڕووداوەکان و دانی زانیاریی دروست بە هاووڵاتییانە، بەڵام لە کوردستانی ئێمەدا کە دەسەڵاتداران کلتوور و زمانەکەشمان وەک هەڕەشە بۆ سەر خۆیان بەحیساب دێنن، ئەرکی ئەو توێژە قورسترە و هەوڵدان بۆ زیندووڕاگرتن و پەرەدان بە زمان و کلتووری نەتەوەکەمان لە پاڵ ئەرکی هەواڵنێرییەکەیان، ڕۆژانە ژیان و گیانی ئەو چالاکانە لە ئێرانی بەڵالێدراوی ژێر حوکمی ویلایەتی فەقیهیدا دەخاتە مەترسییەوە.\nبڵاوکراوەکانی وەک "گۆڤاری سروە لە ورمێ و ئاوێنە لە تاران کە زیاتر بۆ ناوچەکانی کرماشان و ئیلام بڵاو دەبوویەوە، حەوتوونامە و بڵاوکراوەکانی ڕۆژهەڵات، دوو حەوتوونامەی کەرەفتوو، پەیامی خەڵک، ئەخباری کوردستان، ندای گروس کە لە سنە دەردەچوون" لە لایەن حکوومەتەوە قەدەغە و ڕاگیراون و چەندین کەس لە چالاکانی بواری ڕۆژنامەوانی و هەواڵنێرانی کوردی ڕۆژهەڵات لە لایەن ڕێژیمەوە سزا دراون یان بە ناچاری و لەژێر گوشاردا وڵاتیان بەجێهێشتووە کە دەکرێ ئاماژە بە کەسانێکی وەک "ئاسۆ ساڵح، عەدنان حەسەنپوور، شەهید کاوە جەوانمەرد، سدیق کەبوودوەند، ئیرەج عیبادی و جەلیل ئازادیخواز و ... هتد بکەین کە وەک بەڵگەی سەلمێنەری نەبوونی ئازادی ڕاگەیاندن لەژێر دەسەڵاتی رێژیمی دژی ئازادیی کۆماری ئیسلامیی بە هەژمار دەکرێت.\nچاپەمەنی ئازاد لە هەر وڵاتێکدا، بەرهەمی ویست و مەیلی کۆمەڵگە و دەرخەری بەرزبوونەوەی ئاستی فەرهەنگی و گەشەکردنی سیاسیی خەڵکە و وەک پێوانەی بوونی ئازادی و دێمۆکراسییەت لەو وڵاتەدا بە ئەژمار دێن، هەر بۆیە پێویستە سەرنجێکی تایبەت بدرێت بە بواری ڕاگەیاندنی ئازاد و لاوازی و پێداویستییەکانی کۆمەڵگا و زوڵم و ستەمی دەسەڵاتەکان بە راستگۆیی بڵاو بکرێتەوە و بخرێتە بەردەم بیروڕای جیهانی.\nنەڕەخساندنی وەها دەرفەتێکی ئازاد و زەوتکردنی ئەو مافە لە لایەن ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی ئێران و دروست کردنی بەربەستی هەمەلایەنە بۆ سەر چاپەمەنییەکان و ڕاگەیاندنی ئازاد، ئەرکێکی قورس و گرینگی خستووەتە سەر شانی کەسایەتی و حیزبە خەڵکییەکانی ئەو وڵاتە، کە سەرنجی زیاتری ناوەندە نێودەوڵەتییەکان بۆ دۆخی مەترسیداری چاپەمەنیی ئازاد لەژێر سێبەری ڕەشی ڕێژیم ڕابکێشن و ببنە یارمەتیدەری راستەقینەی خەڵکەکەیان بۆ ڕزگاری لە دەست دیکتاتۆریی کۆماری ئیسلامیی ئێران و گەیشتن بە ئازادی و دێموکراسی وڵاتەکەیان.


بۆ یه‌ك پۆست زیاتر له كاندیدێك هه‌یه و ئه‌مڕۆ په‌رله‌مان دانیشتنى له‌سه‌رده‌كات\nهەواڵ / عێراق :: 27/09/2018 :: 734 جار بینراوە\nله دانیشتنى ئه‌مڕۆى په‌رله‌مانى عێراقدا، ده‌نگ له‌سه‌ر دیاریكردنى هه‌ردوو بڕیارده‌رى په‌رله‌مان ده‌درێت، یه‌كێك له‌و پۆستانه پشكى كه‌مه نه‌ته‌وه‌كانى كلد و ئاشوره، كه له كۆى پێنج په‌رله‌مانتار زیاتر له كاندیدێكیان هه‌یه بۆ ئه‌وه پۆسته.\nیونادم كه‌ننا، سكرتێرى گشتى بزوتنه‌وه دیموكراتى ئاشورى ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه 27ى ئه‌یلولى 2018 به دواڕۆژى راگه‌یاند: سه‌رجه‌م لیسته‌كانى كلد و ئاشور له‌ناو په‌رله‌مانى عێراق، پێنج په‌رله‌مانتاریان هه‌یه، كه پۆستى یه‌كێك له بڕیارده‌ره‌كانى په‌رله‌مان بۆ كلد و ئاشور ده‌بێت.\nله چه‌ند خولى رابردوودا به‌پێى رێككه‌وتنه سیاسییه‌كان پۆستى بڕیارده‌رێك بۆ په‌رله‌مانتارێكى كلد و ئاشور بووه، به‌ڵام ره‌نگه ئه‌مجاره‌یان به ئاسانى دیارى نه‌كرێت، وه‌ك یونادم كه‌ننا ئاماژه‌ى بۆكرد: "تائێستا باس له سێ كاندید بۆ وه‌رگرتنى ئه‌و پۆسته ده‌كرێت".\nرونیشیكرده‌وه: ئه‌وانیش "وه‌ك كورد و شیعه و سوننه رێككنه‌كه‌وتوون له‌سه‌ر ده‌ستنیشانكردنى كاندیده‌كه‌ى ئه‌و پۆسته‌یان".\nبڕیاره ئه‌مڕۆ په‌رله‌مان دانیشتنێكى ترى خۆى ئه‌نجامبدات و یه‌كێك له خاڵه‌كانى تایبه‌ت ده‌بێت به یه‌كلاكردنه‌وه‌ى بڕیارده‌ره‌كان.\nدوێنێش نووسینگەى حەسەن کەعبی، جێگرى یەکەمى سەرۆکى پەرلەمانی عێراق رایگه‌یاند: دانیشتنی پەرلەمان تایبەت دەبێت بە وەرگرتنەوە متمانە لەچەند وەزیرێک و دورخستنەوەی فەرماندەى ئۆپراسیۆنى بەسڕە، ئەوەش بەهۆی رووداوەکانی ئەمدواییەی پارێزگاکەوە.


@kwexakan instagram بەخێربێن بۆ کوێخاکان كاته كه ى بنوسه ...🅰dmin👉 @hama_laly\nkwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨2087567192\nبیۆ چیە ؟ 🙄⠀ ⠀⠀⠀ ⠀⠀⠀ ⠀⠀ ⠀⠀ سەیری پۆستەکانمان بکە ⠀ ⠀⠀⠀ ⠀⠀⠀ ⠀⠀ ئەگەر بەدڵت نەبوو لەجیاتی بلۆک ⠀ ⠀ ⠀⠀⠀ ⠀⠀ ریپۆرتمان بکە 🐸⠀ ⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀\n+ Subscribe to kwexakan\nكاته كه ى بنوسه . . . 🅰dmin👉 @hama_laly @kwexakan\nIn photo: @kwexakan\n671 likes, 70comments.\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1054 ♡ 106 ✍\n1054 ♡ 106 ✍ . دەس دەرکە لە گیرفانت کوڕی کە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1134 ♡ 87 ✍\n1134 ♡ 87 ✍ چیتان هەیە بۆی😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1255 ♡ 66 ✍\n1255 ♡ 66 ✍ پێویستە توخماتمان وەرگرن😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1771 ♡ 82 ✍\n1771 ♡ 82 ✍ یەمە دەرەوە زیاتر چڵکن تر ئەبم😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1702 ♡ 107 ✍\n1702 ♡ 107 ✍ خێرتان ئەگات😁🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1861 ♡ 86 ✍\n1861 ♡ 86 ✍ تاکە شت ئیسفادە بکات ساحێب کافتریاکەیە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1558 ♡ 77 ✍\n1558 ♡ 77 ✍ ئەگەر دایخەم و جلەکانم بکەوێتە خوارەوە وەک و ئەوە وایە ئاڕم وەرگرتبێ😁🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1618 ♡ 82 ✍\n1618 ♡ 82 ✍ ئەرێ عامە هاهاها😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1474 ♡ 66 ✍\n1474 ♡ 66 ✍ تاقی کەنەوە زەخمە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1444 ♡ 129 ✍\n1444 ♡ 129 ✍ ئێوەش بەرهەمەکانی خۆتان بڵێن😂🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1707 ♡ 83 ✍\n1707 ♡ 83 ✍ بەناوەی گەنجیەوە فەوتاین😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1845 ♡ 105 ✍\n1845 ♡ 105 ✍ لای ئێوەش وایە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1266 ♡ 78 ✍\n1266 ♡ 78 ✍ دڵنیام جەنابیشت بێیبەش نیت لەم جۆرە کارانە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1883 ♡ 82 ✍\n1883 ♡ 82 ✍ ژنە ئیتر😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 2067 ♡ 95 ✍\n2067 ♡ 95 ✍ نیە نا😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1543 ♡ 72 ✍\n1543 ♡ 72 ✍ ناوچاوە ئیتر😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1244 ♡ 98 ✍\n1244 ♡ 98 ✍ بۆخۆشیە هاهاها 😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1344 ♡ 67 ✍\n1344 ♡ 67 ✍ ئەرێ دکتۆری لێیە فەحسێک گوێم بۆ بکات😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1625 ♡ 85 ✍\n1625 ♡ 85 ✍ دڵگران مەبن ئەوە ڕاستیە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1490 ♡ 72 ✍\n1490 ♡ 72 ✍ کورد زیندوه😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1417 ♡ 54 ✍\n1417 ♡ 54 ✍ ڕاست بڵێ😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1410 ♡ 59 ✍\n1410 ♡ 59 ✍ ئەو هاوڕێیەت تاگ کە کە هۆکاری بومەلەرزەکەیه😂🔫😬 تاگگگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1812 ♡ 109 ✍\n1812 ♡ 109 ✍ وەی کە ناخؤشە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1554 ♡ 99 ✍\n1554 ♡ 99 ✍ تۆش دڵت پاکە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 718 ♡ 69 ✍\n718 ♡ 69 ✍ ئێوەش وان😂🔫😬 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 909 ♡ 48 ✍\n909 ♡ 48 ✍ ههه ئەرێ کوڕینە ژن ئەهێنن یان کچ😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1453 ♡ 199 ✍\n1453 ♡ 199 ✍ لای ئێوە چی پێ ئەڵێن😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1513 ♡ 102 ✍\n1513 ♡ 102 ✍ شتی وا هەیە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1532 ♡ 85 ✍\n1532 ♡ 85 ✍ کێ ئەگرێتەوە ئەم وتە بەنرخە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1498 ♡ 70 ✍\n1498 ♡ 70 ✍ کوڕینە واتان کردوە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1485 ♡ 59 ✍\n1485 ♡ 59 ✍ جەنابیشت وابویت😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1664 ♡ 85 ✍\n1664 ♡ 85 ✍ ئێوەش کرمتان هەیە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1714 ♡ 78 ✍\n1714 ♡ 78 ✍ کچینە مەمان ترسێنن😬🔫😂 تاگی ک @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1659 ♡ 104 ✍\n1659 ♡ 104 ✍ چیتان هەیە بۆی😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1564 ♡ 76 ✍\n1564 ♡ 76 ✍ دایکی ئێوەش وایه😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1616 ♡ 67 ✍\n1616 ♡ 67 ✍ لای ئێوەش وایە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1160 ♡ 86 ✍\n1160 ♡ 86 ✍ دەی کوێر بووم😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1107 ♡ 53 ✍\n1107 ♡ 53 ✍ بۆچی 😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1232 ♡ 58 ✍\n1232 ♡ 58 ✍ کێی تر حەزەکات😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1313 ♡ 77 ✍\n1313 ♡ 77 ✍ بتان بینم کچینە😂🔫😁 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1380 ♡ 76 ✍\n1380 ♡ 76 ✍ هۆکارەکە چیە😂🔫😬 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1264 ♡ 67 ✍\n1264 ♡ 67 ✍ ههه کوان بەرشەکان بێنە دەر لەو کونانە😬🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1098 ♡ 49 ✍\n1098 ♡ 49 ✍ ههههه هەلە پیکێ😁🔫😂 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1064 ♡ 64 ✍\n1064 ♡ 64 ✍ کوان بەرشەکان حاڵتان چۆنە😂🔫😹 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1052 ♡ 59 ✍\n1052 ♡ 59 ✍ بەڵم گۆڵەکەی کریس فاوڵبوو😂🔫😁 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1395 ♡ 109 ✍\n1395 ♡ 109 ✍ کوڕینە چیتان هەیە بۆم😂🔫😁 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1267 ♡ 88 ✍\n1267 ♡ 88 ✍ شاسوار تشی تشی کەن تا ئەمرێت😂🔫😁 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 1333 ♡ 89 ✍\n1333 ♡ 89 ✍ هەر باشبو خۆمانی نەگا😂🔫😁 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 629 ♡ 38 ✍\n629 ♡ 38 ✍ عامە یان ساحێب مۆلیدەکە پاڵخەم 😂🔫😬 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\nBy kwexakan ✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ 959 ♡ 32 ✍\n959 ♡ 32 ✍ پلیس هێڵپ می 😂🔫😬 تاگی کە @halwest_garcia @kwexakan\n♡ 1297 ✍ 15 Morning cuddles like this 🔥💦\n♡ 5 ✍ 0 เหล่าทหารปืนใหญ่ ทบ.\n♡ 856 ✍ 3 Қайырлы таң! Бұл біздің ерке қыз! Бұл біздің Аяшка! Бұл біздің қызымыз! Бұл жаңабай қыз😂😂 Қысқасы тәтті сәттен бір естелік фөтө. Өкіл қызымыз үш жасқа толды✅ ата анасының қызығы, бұзығы тәтті қылығымен өсіп келеді! Туған күніңмен жаным✅ Биологический ата анасына раxмет бізге осындай қызды сыйлаған😊\n♡ 75 ✍ 1 160- Size 37 38 39 30 41 สี ยีนส์เข้ม รองเท้าผ้าใบทรงสลิปออนผ้ายีนส์ แต่งรูปดาวสีเงิน ขอบยางยืดด้านข้าง ทำให้สวมถอดง่ายใส่สบายไม่ยุ่งยากจ้า\n♡ 11 ✍ 1 When they run up on that thing and you gotta let em know...”Naw dawg, i’s married” Mama wasn’t playing....bodyguard like sh&t...all I wanted to do was twerk in peace for my bday 🤷🏾♀😂😂😂 #35ine\n♡ 34 ✍ 1 ◎ . . 古着屋JAM京都店OPEN。 秋らしいお色のセーター、素材感が可愛いコーデュロイパンツで季節感と気品溢れるコーディネートにしてはいかがでしょう。 旬な秋冬物多数ご用意してお待ちしております。 . . 商品番号 セーター wai3396 パンツ waf1154 ローファー boj4839 ベレー帽 jam0518 . . #ralphlauren #sweater #corduroy\n♡ 253 ✍ 0 Victoria Beckham steps out in NYC during NYFW. #victoriabeckham #streetstyle #NYFW #fashion #fashionista #instafashion #instaglam #glamour #beauty #stylishstarlets #celebrity #celebrityglamcam\n♡ 325 ✍ 1 Selena Gomez steps out in NYC wearing a Coach bag and Jennifer Fisher jewelry hoops. #selenagomez #streetstyle #coach #jenniferfisherjewelry #fashion #fashionista #instafashion #instaglam #glamour #beauty #stylishstarlets #celebrity #celebrityglamcam\n♡ 7 ✍ 0 Yes Yes Yes!!! You are way ahead of the one still “thinking” about making a change while you’re actually doing it.\n♡ 311548 ✍ 3546 🏹 ♡\n♡ 1760 ✍ 19 What y’all doing, my fault, HOW y’all doin 😖\n♡ 10 ✍ 0 Mau kasih kado buat pacar? . Yuk follow 👇👇 @bonekaexclusive @bonekaexclusive . Ungkapkan rasa sayang dengan kado bonekaexclusive . @bonekaexclusiveMau kasih kado buat pacar? . Yuk follow 👇👇 @bonekaexclusive @bonekaexclusive . Ungkapkan rasa sayang dengan kado bonekaexclusive . @bonekaexclusive\n♡ 24 ✍ 0 Toronto Jr. Raptors in the house proving that the megaformer is for TALL people too!!!! Way to crush it fellas. #raptors #lagree #studiolagree #lagreemethod #lagreefitness #livingthelagreelife #yyzlagree #smartbody #smarternotharder #hardcore\n♡ 656 ✍ 4 Divirtam-se com as melhores respostas e comentários do Fábio de Melo 😂😂😂 Veja mais no 👇👇 😱@fabiodemelorespostas😱 😱@fabiodemelorespostas😱 😱@fabiodemelorespostas😱\n♡ 50 ✍ 0 5 Deadly Venoms Tee by @poisoncontrol_ drop this Friday! #hnrslv\n♡ 192 ✍ 1 C'mon wkd...\n♡ 253 ✍ 9 나레기 요즘 사진 1도 안 찍어서 재탕만 하는 중\n♡ 103 ✍ 2 México y el mundo mantienen sus ojos en el rescate de Frida Sofía, una niña de 8 años atrapada bajo los escombros de su escuela. Otros 5 niños se encontrarían con vida junto a ella. Un símbolo de la tragedia que mantiene viva la esperanza en Ciudad de México. Foto: Mario Vazquez, AFP. #Terremoto #FuerzaMéxico\n✨بەخێربێن بۆ کوێخاکان✨ gramlove gramlove instagram kwexakan ???? instagram


جەزای سەید مەجید..بەشداربوو لە کۆنفرانسی خەباتی سەرۆک مام جەلال لەسلێمانی\nئەمڕۆ چوارشەممە ٢٠٢١/٤/٧ هەڤاڵ جەزای سەید مەجید لێپرسراوی مەڵبەندی سلێمانی لەگەڵ بەشێک لە هەڤاڵانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتیی بەشداربوو لە یەکەمین کۆنفرانسی تایبەت بەخەباتی سەرۆک و ڕابەری کۆچکردو (مام جەلال)کە لە هۆڵی ڕامادەی شاری سلێمانی ڕێکخرابوو.\nلەکۆنفرانسەکەدا وێستگەکانی ژیان و خەباتی سەرۆک مام جەلال لەلایەن هەڤاڵانی سەرکردایەتیەوە خرایە ڕوو کە جێگای شانازی هەموکوردو گەلی عەرەب بوە و لەدوای کۆچی دوایی جەنابی مام دۆخی عیراق و هەرێمی کوردستانیش خرایە ڕوو.\nهەڤاڵ جەزای سەید مەجید ڕایگەیاند،سەرۆک مام جەلال خاوەنی زیاتر لە نیوسەدە خەبات و تێکۆشان بوە و تا ڕۆژی نەخۆشکەوتنیشی لە سەرۆکایەتی کۆمار بۆ چرکە ساتێک لە تێکۆشانی نەوەستاوە، هەر بۆیە هەرچەندە باس لەو کاریزمایە بکرێت ناتوانرێت مافی تەواوی پێ بدرێت ،سڵاو بۆ گیانی پاکی سڵاو لەخەبات و تێکوشانی.\n44 جار خوێندراوه‌ته‌وه\n4/7/2021 5:53:49 PM


لە پاش ئەوەی هەندێ لە ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی مەسەلەی لامەرکەزیەتیان وروژاند، قسەیەکی زۆر و پەرش وبڵاو لەسەر لامەرکەزیەت کرا، لە مەبەستی جیاواز و لە گۆشەنیگای جیاواز و لە بەرژەوەندی جیاوازەوە.\nپێشتر ئێمە هەوڵمانداوە کە بەشداربین لە بیناکردنی کۆڵەکە سەرەکییەکانی ئەم پرسە گرنگە، هەر لە دەستنیشانکردنی دید و تێروانینی ستراتیژی بۆ لامەرکەزیت تا دەگاتە فۆرمە جیاوازەکانی لامەرکەزیەت و ئەو لایەنانەی کە پەیوەندیدارە بە پرسی لامەرکەزیەت وەک دەستوور و تواناسازی و رۆڵی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ئیدارە و کارگێری و پەیوەندییە گشتییەکان و پەیوەندییە سیاسییەکان و پرۆسەی چاودێری و هەڵسەنگاندن و نووسینەوە و بە بەڵگەکردنی ئەزموونێکی کارکردنی تایبەت لەم بوارەدا لە شارە جیاجیاکانی عێراق. هەربۆیە لێرە باسی گرنگی لامەرکەزیەت ناکەین.\nبێگومان وروژاندنی ئەم مەسەلەیە گرنگە و کارێکی خراپ نییە ئەوەندەی بزانرێت لە کوێوە دەست پێدەکەیت و بەرەو کوێ دەچیت، بە مانایەکی دیکە توانایەکی سیاسی و ئیداری وەک ژێرخانی پرسەکە هەبن بۆ ئەوەی، نەوەک هەر نەخشەرێگایەکی ستراتیژی دارێژیت کە دواتر وەک هەر بەڵگەیەکی بێ گیان لە ئۆفیسەکاندا تەپوتۆز لەسەری دەنیشێت، بەڵکو ئیرادە و توانایەکی درێژ خایەن هەبن بۆ پیادەکردنی چەمکە سیاسییەکە وەک رەنگدانەوەی پێداوسیتییەکی واقیعی کە پابەندی ئیلتیزامە یاساییەکانە چ لەسەر ئاستی هەرێم و چ لەسەر ئاستی عێراقیش، لە بەرئەوەی هەموو دەزانین، دواجار لامەرکەزیەت ئامرازی هەرە سەرەکی هێنانەدی فیدرالیەتە، کە ئەوەش بۆ هەرێم مەسەلەی مان و نەمانە.\nیەکێک لە هەنگاوە سەرەکییەکان گەڵاڵەکردنی دیدێکی هاوبەشە لە سەر بنەمای شارەزابوون لە سروشت و تایبەتمەندێتی ململانێکان و کێشەکان، بێگومان لە ئێستادا کێشەی گوزەرانی خەڵک بە پلەی یەکەم دێت، واتە هەر لەسەرەتاوە دەبێت ئەو فۆرمەی داوا دەکرێت لە لامەرکەزیەت وەک ئامرازێک لە ئامرازەکانی دیموکراسیەت هێنانەکایەی لامەرکەزیەتێک بێت کە بەرجەستەی داوا سەرەکییەکانی شەش ملیۆن کەس بکات کە لە هەرێمێکدا پێکەوە دەژێن. هەر لەسەرەتاوە دەبێت یەک دیدی هاوبەش هەبێت بۆ دارشتنەوەی پێداویستییەکانی هێنانەدی لامەرکەزیەت. بۆ ئامادەکردنی ئەم دید و تێروانینە هاوبەشە، پلاتفۆرمێک لە کەسانی پسپۆر لە ناوە و لە دەرەوەی هەرێم رێکبخرێت تاوەکو یارمەتیمان بدەن نەخشەرێگایەکی پراکتیک ئامادە بکەین، نەوەک هەر تیشک بخەنە سەر گرنگی لامەرکەزیەت و شەرح کردنی سوودەکانی. بۆ ئەم کارە دەتوانین هانا بۆ پسپۆرە یاساییەکان و رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بەرین بۆ ئەوەەی لە سەر دوو ئاست کار بکەن: یەکەمیان پێداچوونەوە بە بنەما سەرەکیەکانی فیدرالیەت بۆ رێکخستنەوەی پەیوەندی سیاسی نێوان بەغدا و هەولێر، ئاستی دووەم پتەوکردنی ڕێکارە ئیداری و داراییەکانی نێوان دهۆک و هەولێر و سلێمانی و هەڵەبجە.\nلە ساڵی ٢٠٠٥ وە ئەدەبیاتێکی سیاسی و ئیداری کەڵەکەبوو و فراوان لە مەکتەبەکانی ئەنجومەنەکانی سێ پارێزگای هەرێمی کوردستان هەیە کە سوودێکی فروانی دەبێت ئەگەر وەک بنەما و بناغە و سەرچاوە پێداچوونەوەی بۆ بکرێت و بکرێتە بناغەی کاری ئاییندە. ئەم ئەدەبیاتە بەشێکە لە پرۆگرامی USAID کە ئەو کات کاری دەستپێشخەری لەسەر لامەرکەزیەت کرد و بەندە بەشێک بوو لەو پرۆسەیە، بێگومان ئەو ئەدەبیاتە پێویستی بەوەیە کە دەمەزەرد بکرێتەوە و لەگەڵ پێداویستە سەرەکییەکانی هەرێمدا بگونجێت، خۆ رەنگە هەر شارەی جۆرێک لە تایبەتمەندێتی ئیداری و دارایی بخوازێت پێ بە پێی پێداوسیتییەکان، دەکرێت ئەم کارە بە میکانیزمی هەڵسەنگاندن و چاودێری شیاوەوە ئەنجام بدرێت بۆ دڵنیابوون لە جێ بەجێ کردنی رێکارە یاسایی و ئیدارەییەکان، دواجار، دەبێت چوارچێوەیەکی سیاسی و شوناسێکی یاسایی دیار هەبێت تاوەکو رەوایەتی بە پرۆسەکە ببەخشرێت. ئەمە عورفە و کاری ستاندەردە لە هەموو دونیادا.\nخاڵی پۆزەتیڤ لەو وتار و قسە و شیکردنەوە و ناساندنی بایەخی لامەرکەزیەت کە بڵاو دەکرێنەوە، لانی کەم، ئەوەیە سەرەتای هەوڵدانێکی خۆماڵییە بۆ گەڕان بەدوای پێناسەیەکدا بۆ ئەم چەمکە. لە زۆر بۆنە و وتاردا ئاماژەمان بەو راستییە داوە کە ئەم چەمکە چەمکێکی رۆژئاواییە و کارێکی ماراسۆنی دەوێت بۆ ئەوەی بەخۆماڵی بکرێت، هیوادارم ئەم هەوڵە زیاتر فراوان بکرێت و رێرەوی شایسەتی خۆی بگرێت، لەم پێناوەشدا یەکەم کار کە پێویستە بکرێت ئەوەیە رووپێوێکی مەیدانی ئەنجام بدرێت. ئەم کارە هەم بودجەی دەوێت و هەم توانا و ئەزمونی تەکنیکی دەوێت کە رەنگە بە چەند ئەندامێکی ئەنجوومەن مەبەست نەپێکێت هەر چەندە خەمخۆریشبن، هەروەها ماوەیەکی باش دەخوازێت بۆ تێگەیشتن لە هەموو لایەنەکانی مەسەلەکە لە ناوچە جیاوازەکانی هەرێم.\nلە راستیدا، دەبێت وریا بین لامەرکەزیەت نەکەینە قوربانی ململانێی سیاسی کورت مەودا، بەڵکو دەبێت لەسەر ئاستێکی فراوانتر تەماش بکرێت، ئاستێک کە بڕوا بە هاوڵاتی بێنێت چەمکەکە رەهەندێکی نیشتمانی هەیە، بە مانایەکی پوخت، رەهەندی لامەرکەزیەت لە دوا وێستگەیدا ئەوە دەخوازێت کە "حکومرانی باش" بۆ هەموو ناوچەکان بەرجەستە بکات و ببێتە بەشێکە لە پرۆسەی بەشداریکردنی هاوڵاتییەکان لە پرۆسەی دروستکردنی بڕیاری سیاسیدا. لەهەمان کاتدا، دەبێت لامەرکەزیەت ببێتە ئامرازێک بۆ کەم کردنەوەی هەرەشە دەرەکییەکان، نەوەک بە پێچەوانەوە.\nخاڵێکی دیکەی گرنگتر لە هەنگاوە سەرەتاییەکان کە یارمەتیمان دەدات بزانین لە کوێوە دەست پێدەکەین بیرکردنەوەیە لە دارشتنی مەنهەجی کارکردن ئەمەش بە شیکردنەوە وراڤەکردنی ریسک و هەرەشە و خاڵە بەهێز و لاوازەکانی بەردەم ئەم پرۆسەیە واتە پرۆژەکە دەبێت بە تەکنیکی SWAB دا تێپەرێت تاوەکو قۆناغ بە قۆناغ کاری لەسەر بکرێت.\nلە کۆتایدا؛ بەڵی پرسی لامەرکەزیەت گرنگە بۆ هەموو لایەک، بەڵام لەو گرنگتر دەبێت کار بۆ بەدەستهێنانی توانای سیاسی و یاسای و ئیداری بدرێت کە ئیدارەی پرسەکە بکات تاوەکو چەمکەکە لە دروشمەوە بگوازرێتەوە بۆ پلانی پیادەکراو.


پۆمپیۆ بۆ چین: کاتی لێپرسینەوە دێت\n2020-04-14 [12:44 PM]\nوەزیری دەرەوەی ئەمەریکا مایک پۆمپیۆ رایگەیاند، لەبەر ئەوەی چین لە سەرەتادا زانیاری لەبارەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بڵاو نەکردەوە بۆیە وڵاتەکەی لێپرسینەوە لە چین دەکات.\nپۆمپیۆ لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا بۆ رۆژنامەی بیڵدی ئەڵمانی وتیشی، کاتی خۆی هەر دا دێت، بۆ ئەوەی لێپێچینەوە لە بەرپرسیاریەتی چین بکرێت، من دڵنیام لەوە، وتیشی، لە ئێستادا ناچارین، گرنگی بە دووبارە بنیاتنانەوەی رەوڕەوەی ئابووری جیهانی و ئەمەریکی بدەین.\nباسی لەوەش کرد، "بەڵام کاتی تۆمەتبارکردن دێت"، وەکو ئاماژەیەک بۆ چین.\nوەزیری دەرەوەی ئەمەریکا سەبارەت بە شاردنەوەی زانیارەکانی سەبارەت بە پەتاکە لە شاری وهان، لەلایەن چین و پارتی دەسەڵاتدار نیگەرانی خۆی دەربڕی و وتی، ئەو وڵاتە بەخێرایی تەواو لەگەڵ زانیارییەکانی وڵاتان بەشداری نەکرد.\nپۆمپیۆ ئەوەی خستە روو، زۆر گرنگە بزانین ڤایرۆسی کۆرۆنا چۆن بڵاو بووەوە و لە کوێ سەری هەڵدا؟ ئەو راپۆرتانەمان چاو پێکەوتووە کە باس لەوە دەکەن لە بازاڕێکی فرۆشتنی ئاژەڵە کێوییەکان بڵاو بووەتەوە.\nروونی کردەوە، ئابووری وڵاتان بەسەرخۆیاندا داخران ئەوەش کارەساتبارە و زۆر تێچووبەرە.\nلە ئەمەریکا نزیکەی ٦٠٠ هەزار کەس تووشی ڤایرۆسی جۆرۆنا بوون و بەهۆیەوە نزیکەی ٢٤ هەزار کەس گیانیان لەدەست داوە ەو ژمارەکەش لە بەرزبوونەوە دایە. لە هەموو جیهانیش ژمارەکە خۆی لە قەرەی دوو ملیۆن کەس دەدات و زیاتر لە ١٢٠ هەزار کەس گیانی لەدەستداوە.\nئەم هەواڵە 7945جار خوێندراوەتەوە


له‌لایه‌ن: ڕاوێژ نورالدین - به‌روار: 2020-08-23-15:22:00 - کۆدی بابەت: 405\nئاستی داهاتی نەتەوە و ڕادەی پەرەسەندنی پشت دەبەستێت بەم هۆكارانەی خوارەوە\nبڕ و جۆری دەرامەتە ئابوورییەكان\nبڕ و جۆری دەرامەتە ئابوورییەكان (سروشتی و مرۆیی) بە گرنگترین هۆكار دادەنرێـ لە دیاریكردنی ئاستی داهاتی نەتەوە و توانای پەرەسەندنی، چونكە ئەگەر لە وڵاتێكی دیاریكراودا زەوی كشتوكاڵی باش و ئاوی زۆر هەبێـت، ئەوە مانای ئەوەیە كە توانای پەرەپێدانی ئابووری لەو وڵاتە ئاسانتر دەبێت لە چاو دەوڵەتێك كە زەوییەكانی لەبار نەبێـت بۆ كشتوكاڵكردن.\nشارەزایی هەونەری و ڕادەی كەڵك وەرگرتن لە پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا بووە بە دیارترین هۆكار لە دیاریكردنی داهاتنی نەتەوە و خێرا پەرەسەندنی، چونكە ئەو لێكۆڵینەوانەی لە دەوڵەتە پێشكەوتووەكاندا ئەنجام دراون ئەوەیان دووپات كردۆتەوە كە وەبەرهێنان لە سەرمایەی مرۆییدا هۆكارێكە بۆ زیادكردنی بەرهەمهێنان و پەرەپێدانی ئابووری.\nهەر بۆیە نزمی ئاستی شارەزایی هونەریی لەو گرفتە سەرەكییانەیە كە ڕووبەڕووی دەوڵەتە دواكەوتووەكان دەبێتەوە لە كاتی هەوڵدانیان بۆ زیادكردنی بەرهەم و بەرهەمداریی و بەرزكردنەوەی ئاستی گوزەرانی گەلەكانیان.\nئەزموونی زۆربەی دەوڵەتە تازە پێگەیشتووەكان ئەوەیان سەلماندووە كە سەقامگیر نەبوونی باری ڕامیاری یەكێكە لەو هۆكارە گرنگانە كە دەبێـتە كۆسپ لەبەردەم پەرەسەندنی ئابوورییان و بێ هێزی و لاوازی هاندەر بۆ وەبەرهێنان. بە تایبەتیش لە كەرتی تایبەتی كە دەبێتە هۆی دابەزینی ئاستی بەرهەمهێنان و گەشەكردنی ئابووری.\nمیری لە ڕێگەی ڕامیارییە ئابوورییەكانی (دارایی – نەختینەیی – بازرگانی) ڕۆڵێكی گرنگ لە زیادكردنی داهاتی نەتەوەیی و هاندان و ئاڕاستەكردنی وەبەرهێنان بۆ كەرتە جیاوازەكانی ئابووری دەبینێت كە لەگەڵ هێنانەدی ئاواتەكانی كۆمەڵگە و خۆشگوزەرانییاندا بگونجێت.\nئاستی خستنەگەڕی بنەماكانی بەرهەمهێنان\nبەرهەمی نەتەوەیی كۆمەڵگە ناگاتە ئەوپەڕی قەبارەی بەرهەمهێنانی خۆی، ئەگەر ئاستی خستنەگەڕی هۆیەكانی بەرهەمهێنان كەتر بێت، لە ئاستی خستنەگەڕی تەواوەتی خۆی، ئەمەش مانای بەفیڕۆدان و فەوتاندنی دەرامەتە ئابوورییە ڕەخساوەكانە، كە لە ئەنجامدا دەبێتە هۆی لەدەستدانی دەرفەتی پێشكەوتن و پەرەسەندنی ئابووری.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : ئەو هۆکارانەی ئاستی داهاتی نەتەوەیی دیاری دەکەن


ناکۆکییەکانی چین و ئەمریکا لەبارەی تیک تۆک-ەوە بەردەوامە – SNN\nHome›ئابووری›ناکۆکییەکانی چین و ئەمریکا لەبارەی تیک تۆک-ەوە بەردەوامە\nناکۆکییەکانی نێوان ئەمریکا و چین لەبارەی ئەپی تیک تۆک قوڵتربووەوە دوای ئەوەی دانوستانەکانی کۆمپانیای بایتدانس-چینی خاوەنی ئەپی تیک تۆک، لەگەڵ کۆمپانیای مایکرۆسۆفتی ئەمریکی شکستی هێنا.\nمیدیاکانی ئەمریکا دەڵێن، لەدوای شکستی دانوستانەکان، و لە ئێستادا کۆمپانیا چینیەکە هەوڵدەدات لەگەڵ کۆمپانیای ئۆراکڵ رێبکەوێت بۆ ئەوەی نەکەوێتە ژێر سزای ئەمریکاوە، لە هەمان کاتیشدا حکومەتی چین رازی بکات.\nلە گفتوگۆکانی نێوان بایتدانس و ئۆراکڵدا پێشنیارکراوە کە ئۆراکڵ ببێتە هاوبەشی تەکنەلۆژیای بایتدانس، لە بەرامبەریشدا داتای تیک تۆک لەلایەن ئۆراکڵەوە بەڕێوەببرێت.\nدانوستانەکانی ئەو کۆمپانیا چینییە، لەکاتێکدایە دۆناڵد ترەمپ مانگی رابردوو هەڕەشەی کردووە ئەگەر ئەو خزمەتگوزاریە نەفرۆشێت ئەوا ئەپی تیک تۆک لە ئەمریکا قەدەغەدەکات، ئەوەش زیانێکی کوشندە بە کۆمپانیا چینیەکە دەگەیەنێت.\nئەمە لەکاتێکدایە دۆناڵد ترەمپ لە وتاری چەند رۆژی رابردوویدا لە کۆشکی سپی وتی: هیچ وڵاتێکی جیهان هێندەی چین زیانی بۆ ئابووری ئەمریکا نەبووە. بەڵێنەکانی رابردووشی دووبارە دوپاتکردەوە بەوەی دەرفەتی کار لە چینەوە بۆ ئەمریکا دەگەڕێنێتەوە.


گرتە ڤیدیۆ : ببینن وا ڕاپەڕین دەستپێدەکات . – WTARIKURD\nگرتە ڤیدیۆ : ببینن وا ڕاپەڕین دەستپێدەکات .\nئەوەی دڵخۆش دەکات، لە هەولێر دەنگە ناڕازیی و بەدووکەوتووەکانی ناو پارتی، قسە لەسەر گەنیو بوونی پارتی دەکەن .\nدوێنی لە کەناڵی ڕووداو تیڤی ، یەکێک لە خەتیبەکانی پارتی ، کە ئەندامی سەرکردایەتی و هەروەها پەڕلەمانتاریی ئەو حیزبەیە ” ئاری هەرسین” وتی : پارتی چەند ساڵێک لەمەوبەر لە ملوێنێک ئەندام تێدەپەڕی ، کەچی ئێستا لە 100 هەزار تێدەپەڕێت.\nئێستا دەپرسین کوا ئەو هەموو گۆرانی بێژ و سەماکارەی ناو تیڤییەکان ؟ جیان لێهات . کوان حەمکۆ و کێ و کێ ، بۆ کوێ ڕۆیشتن . ئەمانە خۆ پارتی عەیارە 24 چوار بوون . هەر دوێنێ شەوبوو لە کەناڵی کوردستان24 لەتەنیشت حاجی کاروان و گۆران ئازاد ، ئاری هەرسین وتی : ئەم بزوتنەوەی گۆڕانە وای لە خەڵکی سلیمانی کردووە، پارتی بوون بۆتە عەیب.\nئەی ئێستا وا بڕوات لە هەولێری نوستووی دوێنێ ، لەوە دەچێت بە خەبەر هاتبێت، وا ئەو هەموو دەنگانە بڵند دەبنەوەو، سەر ئەنجام وەک سلێمانی لێدێت . کێ وای کرد پارتی بوون لەم هەرێمە عەیبە بێت . ئەوە تاڵانکردنی نەوت بوو ، پچڕاندنی پردی خۆشەویستی خەڵک و پارتی بوو . ئەمە لە خۆوە نەبوو، بەڵکوو هەڵەی زەقی سەرکردە تاڵانچییەکانی خودی پارتی بوو . ئەمە بەرهەمی سەرەوەیە کاتێک خەریکی گیرفان پڕکردنن، چاویان لەخوارەوە نییە چی ڕوودەدات و ، گوێی بە داڕمانی کۆمەڵگایان نەدا ، ئەوسا سەرئەنجام خۆیشیان هەرەس دێنێت و کۆتاییان پێ دێت .\nکاتێک خەڵک لە مێدیا و بەچاوی خۆیان دەبینین بنەماڵەی بارزانی بە پاپۆڕ سەرمایەی ئەم گەلە کەڵەکە دەکەن بۆخۆیان و لەخوارەوەش خەڵک لەبرساندا کۆرپەکەی دەفرۆشێت ، یان بۆتە هۆکاریی شیتاڵکردنی شێرازەی خێزانی و بەدەیان خێزان لێک جیادەبنەوە ، چۆن ئەم هەموو قین و بوخزو هەڵچوونە کڵپەناکات .\nببینن چۆن و کەی، ئەم گەلە هاوتای ڕژێمەکەی سەدام لەم هەموو گەندەڵچیانەی هەریم ڕادەپەڕن ، هەر لە دهۆکەوە تا سلێمانی، کۆشک و تەلاریان دەهاڕن . ببنینن فەرهاد پیرباڵ چۆن گڕ دەگرێت بۆ بنەماڵەی بارزانی و بەدەمی خۆی دەڵێت: بزوتنەوەی گۆڕان هەموو خەڵکی هەولێریان کردۆتە دوژمن لە پارتی .\nئازاد حەمدی: چپەیەک .\nبراند ڕاسێل: ترس لە گۆڕان .


زیندانی ئەوین/ زیندانییەکی سیاسی بە بەردەوامی مانی لە خواردن گرتووە\nزیندانی ئەوین/ زیندانییەکی سیاسی بە بەردەوامی مانی لە خواردن گرتووە\n"موژگان کاووسی" خەڵکی شاری کەلاردەشت کە لە زیندانی ئەوینی تاران دا، ماوەی حوکمەکەی تێپەڕ دەکات بۆ ١١هەمین ڕۆژ درێژەی بە مانگرتن لە خورادن دا.\nبە پێ ڕاپۆرتی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، "کاووسی" ڕۆژی سێشەممە ۱۱ی خەرمانانی ۱۳۹۹ی هەتاوی، بە هۆی ئەوی کە داواکارییەکەی بۆ وەرگرتنی مەرخەسی ڕەد کراوەتەوە و هەروەها بەهۆی جیاکاری جینسی لەلایەن بەرپرسانی زیندانەوە، ئیزنیان نەداوەتێ لەگەڵ بنەماڵەکەی پەیوەندی بگرێت و نارەزایەتی خۆی دەربریوە و مانی لە خواردن گرتووە.\nجێی ئاماژەیە لە زیندانی ئەوین، کاتی دیاری کراو بۆ پەیوەندی گرتن لەگەڵ بنەماڵە بۆ ژنان و پیاوان جیاوازی هەیە و بەرپرسانی زیندان تا ئێستا هیچ وەڵامێکییان بۆ داخوازی زیندانییانی ژن نەداوەتەوە و بەم هۆیەوە "موژگان کاووسی" بە بەردەوامی درێژەی بە مانگرتنەکەی داوە.\nناوبراو ڕۆژی دووشەممە ۲۷ی خەزەڵوەری ١٣٩٨ی هەتاوی، لە لایان هێزە ئەمنییەکانی شاری نووشار لە ئۆستانی مازەندەران دەستبەسەر کرا و پاش ماوی یەک مانگ بە بارمەتەی ۱۰۰ میلیون تمەنی بە شێوەی کاتی ئازاد کرا.\nبە پێی حوکمی دادگا "موژگان کاووسی" بە تۆمەتی "ئەندام بوون لە حیزبێکی کوردستانی" بۆ ماوەی ٣٣ مانگ زیندان، "پڕۆپاگەندا و ئاژاوەگێڕی دژی کۆماری ئیسلامی" بۆ ماوەی ٣٦ مانگ زیندان و هەروەها "بانگەشە دژی نیزام" بۆ ماوەی ٧ مانگ و ١٥ ڕۆژ زیندانی، بەسەردا سەپا.\n""موژگان کاووسی" ڕۆژی دووشەممە ٣٠ی گوڵانی ١٣٩٩ی هەتاوی، بە مەبەستی جێ بە جێ بوونی ماوەی حوکمەکەی دەستبەسەر کرا و ڕۆژی چوارشەممە ۲ی پووشپەڕی ۱۳۹۹ی هەتاوی، لە زیندانی ناوەندی شاری نووشار لە ئۆستانی مازەندەران بۆ زیندانی ئەوینی تاران گوێزرایەوە .


بێرنارد لێڤی کتێبە نوێيه‌کەی پێشکەشی کورد کرد\nK24 – واشنتن:\n"ئیمپراتۆر و پێنج پاشا، کشانەوەی ئەمه‌ریکا و چارەنووسی جیهان"، نوێترین به‌رهه‌می بیرمه‌ندی فه‌ره‌نسايى بێرنارد لێڤیيه، كه له توێى 261 لاپەڕەدا كه‌وته به‌ر دید‌ی خوێنه‌ران.\nئه‌و كتێبه له سەرەتای ئه‌مساڵ له نیویۆرک چاپ کراوە. مەبەست لە ئیمپراتۆر، ئەمه‌ریکایه، پێنج پاشاکەش وڵاتانی، چین، رووسیا، ئێران، تورکیا و سعوودیەن کە ململانێ باڵادەستی ئەمه‌ریکا دەکەن. بە کشانەوەی واشنتۆن لە کێشە ناوچه‌يى و جیهانییەکان دیار نیە، کە چارەنووسی جیهان چی بەسەر دێت.\nدەستپێکی پەرتووکەکە بە ناوی 'کورد لاقێکی کۆترەکە' دەست پێدەکات. نووسەر بە وردی باسی لە خەباتی کوردستان بۆ رزگاری و ئازادی کردەوە و بە پشت بەستن بە بەڵگە سەلماندوویەتی کە زلهێزەکان لەبەر بەرژەوەندی خۆیان پشتیان لە ملیۆنان مرۆڤ کردووە، کە سەوداسەری ئازادی و سەربەستین و نموونه‌ی ژیانێكی فره‌یی و كراوه‌یان له رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست هێناوه‌ته ئاراوه.\nنووسەر لە بڕگە جیاجیاکانی پەرتووکەکەی دا، باسى له ريفراندۆمی سەربەخۆیی 25ی سێپتەمبەری 2017ی هەرێمی کوردستان كردووه و له‌و باره‌يه‌وه ره‌خنه‌ى له هەڵوێستی وڵاتانی رۆژئاوا بە گشتیی و ئەمه‌ریکا بە تایبەت گرتووه.\nبێرنارد لە کتێبەکەی دا 16ی ئۆکتۆبەری 2017 و داگیركردنی كه‌ركووك وه‌ك داگیركردنی بەرلین و وارشۆ بە دەست نازی و پاشان سۆڤیەت وەسف دەکات، بیرمەند و فەیلەسووفە فەرەنسییەکە باوه‌ڕی وایه: "ئه‌وه‌ی له کەرکووک روویدا بۆ کورد کارەساتێکی مرۆیی بوو".\nبێرنارد ھێنری لێڤی لەدایکبووی 1948 فەرەنسايە. چەندین کتێب و فیلمی ھەیە. یەکێک لە فیلمەکانی ناوی پێشمەرگەیە.\nلێڤی له ماوه‌ی هه‌فته‌ى رابردوودا له نیویۆرك و واشنتۆن. باسی له ناوه‌ڕۆكی كتێبه‌كه‌ی بۆ سه‌دان ئه‌مه‌ریكایی كردووه.\nئا: ره‌حيم ره‌شيدى


دیووه شكۆمه‌ند و دزێوه‌كانی مه‌رگ: شه‌هید، خۆكوژ، فیداكار ! - ژنەفتن\nدیووه شكۆمه‌ند و دزێوه‌كانی مه‌رگ:\nشه‌هید، خۆكوژ، فیداكار !\n12ی ته‌مموز، 2021|بابەتی هەڵبژاردە، وتار و بۆچوون\nكه‌سانێك هه‌ن كه نایانه‌وێت بێهوده و له خۆڕا بمرن و هه‌روا بكوژرێن، به‌ڵكو مه‌رامیان له مه‌رگی خۆیان دروست كردنی نموو‌نه‌ی ئیدیاڵه بۆ پاش خۆیان، خوڵقاندنی چه‌شنێك له مۆدێلی باڵایه تا ئه‌وانی تر چاوی لێبكه‌ن. ئه‌و چه‌شنه مرۆڤانه نا‌یانه‌وێت پاش مه‌رگی خۆیان به ته‌نها لاشه‌یه‌كی مردوو بن، خوێنێكی ڕژاو یان ته‌رمێكی نێژراو بن و به‌س، به‌ڵكو خه‌میانه كه له میمۆریاڵێك، په‌یكه‌رێك یان گۆڕێك زیاتر بن: ئه‌وانه ده‌یانه‌وێت شه‌هید بن! به‌ڵام ئایا شه‌هید خۆی چییه؟\nشه‌هید چ په‌یوه‌ندییه‌كی به جه‌سته و به‌خشینی گیانه‌وه هه‌یه؟ جیاوازییه‌كانی نێوان شه‌هید و گیانفیدا و خۆكوژ و گیانبه‌ختكردوو چین؟ ئایا شه‌هید جه‌سته‌یه‌كه به‌ختكراو یان جۆرێكه له شاهیدی دان به خودی خوێن خۆی بۆ كێشه‌یه‌ك یان مه‌سه‌له‌یه‌كی پیرۆز؟\nئه‌نگێزه‌ی سه‌ره‌كی (میشێل ئاسار) له‌م كاره‌یدا ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ خولیای وروژاندنی پرسیارگه‌لێك ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندی نێوان مه‌رگ و كه‌سی مردوو خۆی، به‌و مانایه‌ی چ كۆنتێكستێكی مێژوویی یان سیاسیی و ئاكاریی وا ده‌كات مه‌رگێك ئاسایی بێت، مه‌رگێكیش شكۆمه‌ندانه و لوتبه‌رزانه؟\nبۆچی مه‌رگێك هه‌یه جوامێرانه‌یه، مانادار و سرووشبه‌خشه بۆ نه‌وه‌كانی پاشتر، مه‌رگێكیش هه‌یه پوچ و بێنرخ و تریڤیاڵ: مه‌گه‌ر مه‌رگ، هه‌ر مه‌رگ نییه؟\nبەرگی کتێبەکەی ئاسار. میشێل ئاسار\nئاسار (كه خۆی پڕۆفیسۆری بواری مێژووی ئایدیاكانه له زانكۆی یۆتۆبۆری ـ سوید) پێناسه‌یه‌كی ئاماده و دیاریكراوی بۆ شه‌هید خۆی نییه، به‌ڵكو پتر له‌سه‌ر ئاستێكی مێژوویی ده‌خوازێت ڕووپێوێكی كۆی پێناسه جیاواز جیاوازه‌كانی چه‌مكی شه‌هید بكات تاوه‌كو له گۆڕانی ده‌لاله‌ت و مانا و شێوازه‌كانی گیانبه‌ختكردنیاندا لێكیان جیابكاته‌وه.\nله شاهیدی ڕاستییه‌وه بۆ شاهیدیدان به خوێن\nبه مه‌به‌ستی ڕه‌واندنه‌وه‌ی هه‌ندێك ته‌مومژی سیاسیی و ئایدیۆلۆژی بۆ چه‌مك و وێنه‌ی شه‌هید، ئاسار وه‌ك مێژوونووسێك ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ بنچینه و ڕیشه ئێتیمۆلۆژییه‌كانی وشه‌كه تاوه‌كو تیشكێك بخاته سه‌ر گۆڕانكارییه‌كانی مانا و كۆنتێكسته‌كانی. وشه‌ی شه‌هید له بنه‌ڕه‌تدا گریكییه (Martys) ه و ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ چاوگی (Martyros) كه به مانای شاهید دێت، شاهیدی ڕووداوێك، بۆ نموونه هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه شاهیدی له‌سه‌ر دادگاییه‌كه‌ی سوكرات ده‌ده‌ن پێیان وتراوه (Martys) ، به‌ڵام دواجار ترادسیۆنی مه‌سیحی دێت و گۆڕانكاری له خودی چه‌مك و فه‌رمانی وشه‌كه‌یشدا ده‌كات: ئیدی (Martys) به ته‌نها ئه‌و كه‌سه نییه كه به چاوی شاهیدی ده‌دات، به‌ڵكو شاهیدیشه به خوێن.\nتابلۆی مەرگی سوکرات، بەرهەمی ژاک لوی داڤیدی فەڕەنسی\nشه‌هیدیشه، به‌و مانایه‌ی ئه‌گه‌ر زۆر باوه‌ڕت به ڕاستییه‌ك هه‌یه ده‌بێت ئاماده بیت له سه‌ریشی بكوژرێیت و شه‌هید بیت، تا خه‌ڵكی بتوانن زیاتر بڕوا به ڕاستی و دروستی دۆزه‌كه‌ت بكه‌ن! ئا له‌م چركه‌ساته‌وه شاهیدی به چاو ده‌گۆڕێت بۆ شاهیدی به خوێن؛ واته ئاماده بیت خوێنت له‌سه‌ر ڕاستی ڕووداوێك، بیروباوه‌ڕێك یان ئایدیۆلۆژیایه‌ك بڕژێت و ڕۆحت فیداكه‌یت. بێهوده نییه كه له زمانی عه‌ره‌بیشدا وشه‌كه (شهید) وه‌ك سه‌رچاوه گریكییه سه‌ره‌كییه‌كه هه‌مان بنچینه و سه‌رچاوه (شهد)ه‌ی هه‌یه، به‌ڵام جیاوازییه‌كه ئه‌وه‌یه كه به حوكمی فه‌رهه‌نگی زاڵی كولتووری ئیسلامی (استشهاد) وه‌ك پڕۆسه‌ی شه‌هیدبوونه‌كه وه‌ك له فه‌رهه‌نگه زمانه‌وانییه عه‌ره‌بیه‌كاندا هاتووه، پتر شه‌هید بوونه له ڕێی خوادا و به‌و كه‌سه‌یش ده‌وترێت (مجاهد)، واته جیهاد له پێناوی خودا، ته‌نانه‌ت له كولتووری ئیسلامیدا شه‌هید ناشۆردرێت، هه‌ر به خوێن و جه‌سته كوژراوه هه‌لاهه‌لابووه‌كه‌یه‌وه وه‌ك خۆی ده‌نێژرێت.\nدیاره زمانی كوردییش هیچ وشه‌یه‌كی په‌تی كوردی و خۆماڵی بۆ شه‌هید نییه و هه‌مان وشه‌كه به مانا ئیسلامی و عه‌ره‌بیه‌كه بۆ هه‌ریه‌كه له شاهید و شه‌هیدیش به كار ده‌بات، كه ئه‌مه‌ش بۆ خۆی لای من شایه‌نی تێڕامانه، چونكه كولتوورێكه غه‌رقی خوێنی وه‌ك كولتووری ئێمه ماقوڵ نییه كه وشه‌یه‌كی پڕ به پێستی ئه‌و ڕۆڵه نییه، له كاتێكدا سه‌رله‌به‌ری مێژووه‌كه‌ی قه‌رزاری ئه‌و كه‌ره‌سته‌یه‌یه و به‌بێ ئه‌و وزه‌یه (شه‌هید) ناژی!\nشه‌هید وه‌ك توندڕه‌و، وه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ی كه نایه‌وێت شه‌هید بێت، به ڕای ئه‌م بیریا‌ره شه‌هید چه‌مكێكی نه‌گۆڕ نییه، سنووره‌كانی دیار نین و سات به سات، ئایدیۆلۆژیا به ئایدیۆلۆژیا و كێشه به كێشه ده‌گۆڕێن، به‌ڵكو پتر وابه‌سته‌ی ویستی ئه‌و گروپه‌یه بۆ شه‌هید كه خۆی پێویستی پێیه‌تی، جا ئه‌و گروپه ئایینی بێت، سیاسی بێت یان شۆڕشگێڕانه و.. هتد.\nبۆ (ئاسار) گرنگه كه بزانێت ئایا شه‌هید ئه‌و كه‌سه‌یه كه له پێناوی هه‌قیقه‌تدا ده‌كوژرێت (وه‌ك نموونه فه‌لسه‌فییه‌كه‌ی كه له كاره‌كته‌ری سوكراتدا به‌رجه‌سته ده‌بێت)، دۆخێكی ته‌واو باوه‌ڕدارانه و ئایینییه (وه‌ك له نموونه‌ی مه‌سیحدا ده‌یبینین)، یان چه‌شنێكه له قوربانی شۆڕشگێڕانه (به‌و شێوه‌یه‌ی كه نموونه سیاسییه‌كه‌ی له كه‌سایه‌تی گیڤارادا به‌رجه‌سته ده‌بێت).\nڕایه‌ك هه‌یه كه پێی وایه شه‌هید و شه‌هاده‌ت شتێك نین بتوانین وا به ئاسانی جیایان بكه‌ینه‌وه له توندڕه‌و‌یی خۆی، به‌و مانایه‌ی كه باسكردن له شه‌هاده‌ت واته ڕاسته‌وخۆ قسه‌كردن له چه‌شنێك مرۆڤ كه ئاماده‌یه خۆی به كوشت بدات: مرۆڤێك كه پێی وایه مه‌رگ به نرختر، چێژبه‌خشتر و گرینگتره له خودی ژیان خۆی!\nبه بڕوای ئاسار دوو چه‌شن له شه‌هید بوون هه‌ن كه پێویسته لێكیان جیایان بكه‌ینه‌وه:\nیه‌كه‌م، شه‌هیدبوونێك هه‌یه فه‌نه‌تیك و توندڕه‌وانه‌یه، شه‌هیدبوونه له‌سه‌ر بنه‌مای هۆشیارییه‌كی دیاریكراو به مه‌سه‌له و ئایدیایه‌كی ستراتیژی، شه‌هیدبوونێكی هۆشیارانه و به مه‌به‌سته. دووه‌م، چه‌شنێكی دیكه‌یه له شه‌هیدبوون كه مرۆڤ بێ ویستی خۆی دووچاری دێت، بۆ نموونه سه‌ربازێك كه له جه‌نگێكدا ده‌كوژرێت، مه‌رج نییه باوه‌ڕی به‌و جه‌نگه و ڕه‌وابوونی هه‌بووبێت، لێ ئه‌وه ده‌وڵه‌ت، شۆڕش یان نه‌ته‌وه‌یه كه پێویستی به‌وه وه‌ك شه‌هید، تا دواتر هه‌م وه‌ك یاده‌وه‌ریی و هه‌م وه‌ك سه‌رمایه‌یه‌ك له به‌ده‌ستهێنانی ڕه‌وایه‌تی و هاوسۆزی خه‌ڵكدا بۆ خۆی و مه‌سه‌له‌كه‌ی (بێگومان نموونه‌ی ئه‌م شه‌هیده ناراسته‌وخۆیانه له ژیانی سیاسی ئێمه‌دا زیاترن) به كاری بهێنێت.\nبه مانایه‌كی دی، ده‌شێت شه‌هید ئه‌و كه‌سه‌یش بێت كه نایه‌وێت یان نه‌یویستووه بمرێت و خوێنی بڕژێت، شه‌هید وه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ی كه نایه‌وێت شه‌هید بێت. ئه‌م چه‌شنه مرۆڤانه كه نائاگا و بێ ویستی خۆیان ده‌بن به شه‌هید، شه‌هیدبوون لایان نه مه‌به‌سته و نه ئامانج، به‌ڵكو دنیای دوای خۆیان ده‌یانكات به شه‌هید، هه‌ر بۆیه مه‌رج نییه ئه‌وه‌ی كه شه‌هید بوو به توندڕەو و فه‌نه‌تیك ناوی ببه‌ین، چونكه بۆ هه‌ندێك ئامانجه و بۆ زۆربه‌ی زۆری شه‌هیده‌كانیش دۆخێكه نه‌خوازراو و به ڕێكکه‌وت و له گه‌مه‌ی سیاسییدا تێی ده‌كه‌ون و ده‌بنه سووته‌مه‌نی.\nشه‌هاده‌ت و ترادسیۆنی لاساییكردنه‌وه‌ی مه‌سیح (Imitiato Christi):\n[تاوه‌كو خۆم به چاوی خۆم جێی بزماره داكوتراوه‌كان به‌سه‌ر ده‌ست و مه‌چه‌كییه‌وه نه‌بینم، تاوه‌كو په‌نجه نه‌ژه‌نمه زامه‌كانی و برینه‌كه‌ی سه‌ر سنگی، باوه‌ڕ به زیندووبوونه‌وه‌ی ناكه‌م وته‌ی (تۆماسی گومانكار) یه‌كێك له هاوه‌ڵه‌كانی مه‌سیح پاش ده‌نگۆی زیندووبوونه‌وه‌ی…]\nئه‌وه‌ی كه زیاتر ئاسار مه‌به‌ستیه‌تی لێی بكۆڵێته‌وه شه‌هاده‌ت و شه‌هیده له مێژووی خۆرئاوادا وه‌ك یه‌كه‌یه‌كی مێژوویی درێژ و یه‌كانگیر و جارجاریش پچڕپچڕ، كه ئه‌گه‌ر چی پتر گرێدراوی كه‌له‌پوری كاتۆلیكییه، به‌ڵام نموونه‌كانی له دونیای مۆدێرنیشدا كه‌م نین. به‌پێی ئاماره‌كانی كه‌نیسه‌ی كاتۆلیكی هه‌رگیز مێژووی مه‌سیحیه‌ت ئه‌و ئه‌ندازه زۆره له شه‌هیدی به خۆوه نه‌بینیووە وه‌ك ئه‌وه‌ی كه له سه‌ده‌ی بیسته‌مدا ده‌یبینین (بێگومان لێره‌دا هه‌موو ئه‌وانه‌یش به شه‌هید ئه‌ژماركراون كه بێ ویستی خۆیان شه‌هید بوون، بۆ نموونه له جه‌نگه‌كاندا: جه‌نگی جیهانیی یه‌كه‌م و دووه‌م). به‌ڵام چه‌شنێكی دیكه له شه‌هیدبوون هه‌یه كه پتر په‌یوه‌ستی بزوتنه‌وه توندڕه‌وه ئیسلامییه‌كانه، به تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی كه خۆیان ده‌ته‌قێننه‌وه. (ئاسار) ڕای وایه ئه‌م چه‌شنه شه‌هاده‌ته‌ی توندڕه‌وی ئیسلامی پتر دۆخێكی سیاسییه و وابه‌سته‌ی خه‌ونی سیاسییه نه‌وه‌ك ئایینی.\nمه‌سیح وتویه‌تی؛ ئه‌وه‌ی هه‌مان ڕێگه‌ی من له شه‌هیدبووندا نه‌گرێته به‌ر، نكوڵی له باوه‌ڕ و بڕوای به په‌یامه‌كه‌م، ده‌كه‌م. بۆ مه‌سیح گرنگترین شت نیشاندانی (هه‌ستی خۆقوربانیكردنه) له پێناوی باوه‌ڕدا، باوه‌ڕێك تا نه‌مر بێت، ده‌بێت خوێنی ڕژاو بۆی به‌رده‌وام فواره بكات و نه‌زیفێك هه‌بێت به‌بێ وه‌ستان. مه‌سیح شه‌هاده‌ت و نه‌مری ده‌كاته یه‌ك چه‌مك و هاومانا و هاوبه‌ها كه به‌هۆیه‌وه نه‌ك هه‌ر خودی كه‌سه‌كه، به‌ڵكو مه‌سیح خۆیشی نه‌مر ده‌كه‌یت، به‌وه‌ی كه هه‌مان ڕێڕه‌وی ئه‌و ده‌گریته به‌ر.\nبه‌ڵام ئایا شه‌هیدی ڕاسته‌قینه‌ی مه‌سیحی هه‌ر ئه‌و كه‌سه‌یه كه له‌سه‌ر مه‌سیحیه‌ت و بایبڵدا خوێنی ده‌ڕژێت؟ تیۆلۆژیستێكی وه‌ك سیپریانۆس (Cyprianus) ڕای وایه كه ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌یه‌وێ به شه‌هیدی مه‌سیحی ئه‌ژمار بكرێت ده‌بێت لانیكه‌م دوو خه‌سڵه‌تی تێدابێت: هه‌م مه‌سیحی بێت و هه‌م له پێناوی كه‌نیسه‌یشدا خوێنی ڕژابێت! \nشه‌هیدبوون له پێناو خاكی دایك\n(Pro Patria Mori)\nئایا شه‌هیدبوون وابه‌سته‌ی به‌هایه‌كی ترانسێندنتاڵ و باڵانمایه، واته به ته‌نها گرێدراوی چه‌مكه‌كانی وه‌ك خودا، به‌هه‌شت، ئه‌و دنیا و.. هتده؟ ئایا هه‌میشه ڕیشه ئاسمانییه‌كانی شه‌هاده‌تن كه وا له مرۆڤێك ده‌كه‌ن قوربانی به دۆخ و ژیانی سه‌رزه‌مینی بدات، یا به‌ها زه‌مینییه‌كانیش كه‌متر و بێنرختر نین له‌و مانا و ئه‌ركه بانزه‌مینییانه؟\nلای ئاسار شه‌هاده‌ت به ته‌نها په‌یوه‌ست نییه به ئایینه‌وه، به‌ڵكو چه‌ندین چه‌شنی دیكه‌مان له شه‌هیدبوون هه‌ن و له دیارترینیان شه‌هیدبوونه له پێناوی خاكی دایك، شه‌هیدێكی ترادسیۆنالی شۆڕش یان شه‌هیده‌كانی بیری نه‌ته‌وه‌یی (ناسیۆنالیزم). ئاسار ده‌یه‌وێت بڵێت هه‌میشه شتێك هه‌یه وه‌ك ئایدیا كه مرۆڤ بیه‌وێت له پێناویدا بمرێت و شه‌هید بێت، لێ مه‌رج نییه ئه‌و شته بوونێكی ترانسێندتنتاڵ و باڵانما بێت وه‌ك به‌هه‌شت یان خوا بۆ نموونه، به‌ڵكو ده‌شێت ژیانی هاوبه‌ش، به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش یان خه‌ونی هاوبه‌شی مرۆڤه‌كانیش بێت.\nڕۆژنامه‌نووسان: كۆپیه فه‌لسه‌فییه‌كانی شه‌هید له دونیای هاوچه‌رخدا\nله مێژووی دێرینی بیری خۆرئاوادا سوكرات هه‌یه وه‌ك ترادسیۆن كه شه‌هیدی ڕێگه‌ی هه‌قیقه‌ت و ڕاستییه و پێی وایه كه فه‌یله‌سوف له خراپترین دۆخه‌كاندا ده‌بێت ئاماده بێت خۆی بكاته قوربانی، ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی په‌رده له‌سه‌ر شتێكی نه‌زانراو یان هه‌قیقه‌تێكی شاراوه هه‌ڵبماڵێت، به ڕای ئاسار كه‌له‌پوری سوكراتی نه‌ك كۆتایی نه‌هاتووه، به‌ڵكو له دۆخه زۆر زیندوو، ئاكتیڤ و گه‌رمبازاڕییه‌كه‌ی خۆیدا!\nشەهیدانی قەڵەم؛ رۆژنامەنووسان سەردەست عوسمان و سۆرانی مامەحەمە\nدیاره نموونه مۆدێرنه‌كانی مۆدێلی سوكراتی وه‌ك شه‌هید له پێناوی هه‌قیقه‌تدا ڕۆژنامه‌نووسه‌كانن كه ڕیسك به ژیانی خۆیانه‌وه ده‌كه‌ن تاوه‌كو بتوانن هه‌قیقه‌تی دۆخێك یان قه‌یرانێك ده‌ربخه‌ن، تا به‌هۆی گیانخستنه مه‌ترسییه‌وه كه‌یسێكی گه‌نده‌ڵی یان هه‌ر چه‌شنه ئایرۆنییه‌كی ناو كایه‌كانی سیاسه‌ت و ئابووری و په‌روه‌رده دیاربخه‌ن .\nبۆ نمونه ئاسار نموونه‌ی چه‌ندین رۆژنامه‌نووس ده‌هێنێته‌وه كه له پێناوی كاره‌كه‌یاندا بوون به قوربانی و وه‌ك شه‌هیدی ڕێی هه‌قیقه‌ت ده‌بینرێن: رۆژنامه‌نووسانی وه‌ك ئانا پۆلیتخۆڤسكای ڕوسی، ستیڤن بیكۆ له ئه‌فریقای باشوور، ڤیكتۆر خارا له چیلی، سه‌میر قه‌سیر له لوبنان و چه‌ندانی تر)، بێگومان كۆپییه زیندووه‌كانی ئه‌م چه‌شنه شه‌هیده له ژیانی هاوچه‌رخی خۆماندا كه‌م نین: سۆرانی مامه‌حه‌مه، سه‌رده‌شت عوسمان، كاوه گه‌رمیانی… هتد!\nسۆران مامەحەمە، کاوە گەرمیانی، سەردەشت عوسمان\nپاداشته‌كانی شه‌هید له به‌هه‌شتدا\nشۆڕشی فه‌ره‌نسی و تێگه‌یشتنی سێكیولار بۆ شه‌هید\nیه‌كێكی تر له نموونه‌ی مانا ئایینییه‌كانی شه‌هید دیسان به‌ستنه‌وه‌یه‌تی به مانا تیۆلۆژی و میتافیزیكییه‌كانییه‌وه، ته‌نانه‌ت له‌ناو جه‌رگه‌ی دروشمه‌كانی شۆڕشی فه‌ره‌نسی خۆیشیدا. ئاسار ڕای وایه كه ته‌نانه‌ت سیستمێكی سێكیولاری وه‌ك ئه‌وه‌ی كه شۆڕشی فه‌ره‌نسی خولیای بونیادنانی بوو، خاڵی نییه له مۆدێله ئایینییه‌كه‌ی شه‌هید، شه‌هید وه‌ك بوونه‌وه‌رێكی نه‌مر كه خۆی له پێناوی ئێمه‌دا به‌ختكردووه. له‌م به‌شه‌ی كتێبه‌كه‌دا ئاماژه به گفتوگۆ و مشتومڕه‌كانی ڕۆبسپێر و هاوه‌ڵه‌كانی ده‌دات و پێیوایه، كه به ته‌نها بوونی كێلێك، چه‌تر و تاجه‌گوڵینه‌یه‌ك بۆ شه‌هید به‌س نییه، واته ناكرێت شه‌هید وه‌ك هه‌ر كه‌سێكی تری ئاسایی یاد بكرێته‌وه و له گۆڕستان تێكه‌ڵ به هه‌موو ئه‌و مردووانه‌ی تر ببێت كه له‌به‌ر هۆكارێك له هۆكاره‌كان گیانیان له‌ده‌ستداوه، به‌ڵكو هه‌میشه پێویسته جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه بكه‌ینه‌وه كه شه‌هید نه‌مره، له‌و دنیایش نه‌مره، به به‌رده‌وامی ده‌ژی و له یاد ناچێته‌وه. له شۆڕشی فه‌ره‌نسییه‌وه ئیدی بایه‌خدان به مه‌زنكردن و شكۆداركردنی شه‌هید ده‌بێته پڕۆژه‌یه‌كی مه‌به‌ستداری ئه‌نقه‌ست كه به‌رده‌وام بۆ مۆبه‌لایزی شوێنكه‌وتووان له ئایینده‌دا به كار ده‌هێنرێته‌وه. ئیدی شه‌هید ماده‌یه‌كی ستۆك و مردوو نییه و له دۆخێكدا بۆ گه‌یشتن به ئامانجێك پێویستمان پێی بووبێت و به‌س، شه‌هید داشێكی خوراو نییه له داشه‌كانی شه‌ترنجێكی سیاسی، به‌ڵكو هه‌میشه شوناسێكی كراوه‌یه و ده‌كرێت به‌رده‌وام به مانا و نیشانه‌ی نوێ بارگاوی بكرێته‌وه.\nفابریكی شه‌هاده‌ت؛ من و تۆی به‌رده‌وام قه‌رزار\n((ئێمه قه‌رزاری شه‌هیده‌كانین، ئه‌وان له دڵی ئێمه‌دان))\nشه‌هید شه‌هید ده‌خاته‌وه، شه‌هید شه‌هیده فانتازی و دیمه‌نه بیرلێنه‌كراوه و ئه‌گه‌ر نه‌كراوه‌كان به دوای خۆیدا ده‌هێنێت، واته زنجیره‌به‌ندییه‌ك له شه‌هاده‌ت كه بۆ سه‌ركه‌وتنی هه‌ر ئایدیا و ئایدیۆلۆژیایه‌ك گرنگن. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و لافاوی خوێنه نه‌وه‌ستێت، ئه‌و خوێنه موقه‌ده‌س و پیرۆزه كه‌فوكوڵی هه‌بێت، بڕژێت و بڕژێت و به به‌رده‌وامی له‌سه‌ر داروبه‌رد و بست به بستی خاكێك ببریسكێته‌وه، پێویسته فابریكی شه‌هاده‌ت له‌گه‌ڕ نه‌كه‌وێت.\nلێره‌دا ئاسار پێداگری له‌سه‌ر چه‌مكی یاده‌وه‌ری و نه‌مركردن و پیرۆزكردنی یاده‌وه‌رییه‌كانی شه‌هید ده‌كات: نموونه‌كانی ئه‌م چه‌شنه له تاكتیكی به‌كارهێنانی شه‌هید وه‌ك كارخانه‌یه‌كی بزۆك و زیندوو له شۆڕشه چینایه‌تی و خه‌باته‌كان دژی كۆڵۆنیالیزم و دواجاریش پاكتاوه ره‌گه‌زییه‌كاندا زۆر و بێشومارن: جا جیڤارا بێت، هۆڵۆكۆست بێت یان نموونه ئاسیاوییه‌كانی شه‌هید بێت له چین، هیند و ڤێتنام و خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا كه یه‌كپارچه ته‌ژیین به شه‌هید و شه‌هاده‌ت و ڕه‌وایه‌تی دان به مه‌رگ.\nواته به‌كارهێنانی ژیان وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌كی گرنگی مه‌رگاندن! كاركردن له‌سه‌ر تۆی قه‌رزار، تۆی ناچار به هه‌ڵگرتنی بارێك، به دانی باج به خوێنێك كه له پێش تۆدا ڕژاوه ته‌نانه‌ت ماركسیش ناچار ده‌كات كه له كۆمۆنه‌ی پاریسدا بڵێت: (ئێمه قه‌رزاری شه‌هیده‌كانین، ئه‌وان له دڵی ئێمه‌دان)، واته پرۆسه‌ی به‌ستنه‌وه‌ی مرۆ به ڕابردووه‌وه (مرۆی قه‌رزاری خوێن) یه‌كێكه له باشترین میكانیزمه‌كانی بره‌ودان و به‌گه‌ڕخستنی ئه‌و فابریكی خوێنه.\nشه‌هید به كوردی\nئاكت و پۆسته‌رێكی ئه‌به‌دی\nخوێندنه‌وه‌ی ئه‌م كتێبه بۆ من هه‌م چێژبه‌خش بوو هه‌م زیان به‌خش، چونكه ده‌رگاگه‌لێكی نهێنی و پڕ ته‌لیسمی تیۆری ده‌رباره‌ی ئه‌م چه‌مكه (شه‌هید) بۆ كردمه‌وه كه له جیهانی مندا چ وه‌ك كوردێك و چ وه‌ك تاكه‌كه‌سیش پتر وێنه‌یی بوون و كه‌متر بابه‌تێكی تیۆری! شه‌هید له ژیانی مندا یه‌كه‌مین كاره‌كته‌ری سه‌ر ڕووی شه‌قام، نه‌خشه و ڕووبه‌ڕی كۆمه‌ڵایه‌تی و دیواره‌كانه، دێرینترین فیگه‌رێكه كه پێوه‌ی له‌دایكبووم و پێوه‌ی ده‌مرم:\nپۆسته‌ری شه‌هید جه‌نجاڵترین دیمه‌ن و ئاكتی ڕیالیستی بووه له‌و نیشتمانه‌دا كه من نیشته‌جێی بووم، چونكه له‌و چاره‌كه سه‌ده‌یه خۆیدا چه‌ندین وێستگه‌ی جیاجیای پێناسه‌كردنی شه‌هیدیش هه‌بوون كه به‌رده‌وام كردوویانه به ماركه‌ی ئایدیۆلۆژی نایاب و دانسقه: شه‌هید سروودێك بووه كه مامۆستاكانم فێریان كردووم به زه‌بر و جۆش حه‌ماسه‌ته‌وه له‌به‌رده‌م میكرۆفۆنێكدا (هاوشێوه‌ی ناسری ڕه‌زازی) تا دوا ئاستی نه‌ڕاندن، ده‌نگی لێ به‌رزبكه‌مه‌وه و بیڵێمه‌وه. نیشانه‌یه‌كی له‌زگه‌یی بازنه‌یی گوڵاڵه‌سوره‌یی بووه كه له سه‌رده‌می به‌عس و جه‌نگی ئێران عێراقدا ده‌یاننا به سنگته‌وه و ده‌بوو قبوڵت بكردایه وه‌ك ڕێزێك بۆ ئه‌و فواره‌ی خوێنه‌ی هه‌ڵده‌قوڵا و بۆ ماوه‌ی هه‌شت ساڵ خوێنی له وشكانیش هێنا، له ئه‌ده‌بیاتی شێركۆ بێكه‌سدا گه‌یشتبووه لوتكه‌ی پیاهه‌ڵدان و نه‌خشاندن: شه‌هیدی نه‌مر وه‌ك شاخ و گوڵه‌باخ! به هه‌ڵگیرسانی ڕاپه‌ڕین شه‌هید هێنده‌ی تر عه‌رشه‌كه‌ی داگیركرد، سوچ و په‌ناكانی پركرده‌وه‌ه، كه‌لێنێكی بۆ شیمانه‌ی ژیانێكی شایسته به ژیان خۆی نه‌هێشته‌وه و بووه سیگناڵێك بۆ بێنرخكردنی ته‌مه‌ن خۆی (كه‌م بژی و كه‌ڵ بژی)، دواتر له‌گه‌ڵ جیهانی شیعریی به‌ختیار عه‌لیدا و پاش هه‌ژموونی جه‌نگی ناوخۆ، ته‌واو ڕادیكاڵانه گۆڕا و بوو به گه‌مژه، به كه‌سێكی پاسیڤی به‌كارهێنراوی فرۆشراوی بازرگانی پێوه‌كراو.\nشه‌هید وه‌ك گه‌مژه‌یه‌كی دیستۆڤیسكیانه كه خۆیشی نازانێت بۆ هێنده سه‌خی و ده‌ستكراوه و گیان له‌سه‌ر ده‌سته، كه بۆچی له خه‌یاڵیدا نییه بۆ شه‌هیده و له‌سه‌رچی خۆی كردۆته گیانفیدا؟! پاش لێدانه‌وه‌ی ئه‌و كاسێته ئایینی و سیاسییه‌ی جیهانی كوردی بۆ خوێندنه‌وه‌ی شه‌هید، شه‌هید وه‌ك به‌رنامه‌یه‌كی ڕادیۆیی و په‌خشێكی تێلێڤزیۆنی، ئیدی مافی ئه‌م نه‌وه‌یه‌یه كه بپرسێت: تاكه‌ی شه‌هید ده‌بێت، تاكه‌ی و له‌سه‌ر بنه‌مای چ كۆست و به‌رنامه‌یه‌كی دروستكه‌رانه خۆی ده‌ته‌قێنێته‌وه و گیانفیدا ده‌بێت؟ كه‌ی شه‌هیدبوون وه‌ك هاومانای زیندووێتی ڕۆحی كوردی كۆتایی دێت؟ كورد ئه‌گه‌ر شه‌هید نه‌بێت چی لێ به‌سه‌ر دێت؟\nپاسیڤ یان نه‌مر ده‌بێت؟ ئایا مرۆڤی كوردی به گشتی، جگه له شه‌هیدبوون زیاتر، هیچ ڕێگه‌چاره‌یه‌كی تری ئه‌نكیدۆییانه‌ی هه‌یه بۆ گه‌ڕان تا به‌هۆیه‌وه نه‌مربێت؟ ئایا مرۆڤی كورد ته‌نها و ته‌نها ده‌بێت شه‌هید بێت تا نه‌مر بێت؟ پرسیارگه‌لێكن كه به به‌رده‌وامی ئه‌و فابریكی مه‌رگ و مردنه‌ی ناوی كولتووری كوردییه، له ناخی مندا وه‌ك پرسێكی بوونگه‌راییانه ده‌یانوروژێنێت، خه‌به‌ریان ده‌كاته‌وه و به‌رده‌وامیش به ئه‌نجامه بێهوده‌كانی ده‌محه‌په‌سێنێت، ئه‌مه زیاده‌ڕه‌وی نییه و ته‌واوی ڕیتۆریكی ئه‌م چه‌ند مانگه‌ی دوایی له به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌كانی داعش و ئه‌زموونی كۆبانییدا ئه‌و ڕاستییه‌مان بۆ ده‌سه‌لمێنێت، ڕاستی ئه‌وه‌ی كه ئه‌گه‌ر شه‌هید نه‌بێت ژیان چی لێ به‌سه‌ر دێت؟!\nبڕوا عەلادین، سوکرات، سیکولاریزم، شەهید، نیشتمان، هزر\n← سەرمایەداریی ترسنۆک بوو، مۆدێڕنیتەی سەرمایەداریی ترسنۆک نییە!\nشاری فێمینیستی →


نوری مالیکی: پەرلەمانی ئێستا متمانەی بە وەزیرەکانی دەوڵەتی ئێستا نەداوە ھەتا لێیان بستێنێتەوەهه واڵده ری ئال و به ێت (ع)\nئایار ١٤, ٢٠٢٢ - ٧:٣٧ ب.ن کۆدی هه واڵ : 1257213 سه ر چاوه : Sahartv Link:\n«نوری مالیکی» سه‌رۆکی ھاوپەیمانیی ده‌وڵه‌تی یاسای عێراق رایگه‌یاند: پەرلەمانی ئێستا متمانەی بە وەزیرەکانی دەوڵەتی ئێستا نەداوە ھەتا بتوانێ لێیان بستێنێتەوەو دیارە ئەمەش سەرپێچی کردنی ئاشکرای یاسایە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی ابنا - «نوری مالیکی» سه‌رۆکی ھاوپەیمانیی ده‌وڵه‌تی یاسای عێراق له تویتێکدا له هه‌ژماری تایبه‌تی خۆی رایگه‌یاندووە: ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق به‌نیازه بانگهێشتی ژماره‌یه‌ک له‌وه‌زیره‌کانی کابینه‌که‌ی «مسته‌فا کازمی» سه‌رۆک وه‌زیران بکات و متمانه‌یان لێ بستێنێتەوەو ھاوکات متمانه به‌وه‌زیری نوێش ببه‌خشێت، کە دیارە ئه‌مه‌ش سه‌رپێچی کردنی ئاشکرای یاسایه، چونکه په‌رله‌مانی ئێستا متمانه‌ی به‌و حکومه‌ته نه‌داوه ھەتا لێی بستێنێتەوە.\n«نوری مالیکی» جەختی لەوەش کردووەتەوە کە، ئەمەی کە پەرلەمانتارانی ئێستا به‌نیازن ژماره‌یه‌ک له وه‌زیره‌کانی حکومه‌ت که ماوه‌که‌ی به‌سه‌رچووه، بانگهێشت بکەن و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌نجام بدەن و متمانه‌یان لێ بستێننەوەو له‌هه‌مان کاتیشدا متمانه به ژماره‌یه‌ک وه‌زیری نوێ ببەخشێت بە دڵنیاییەوە لەگەڵ دەقی یاسای وڵات دا یەک ناگرێتەوە.\nناوبراو راشیگه‌یاندووه: ئه‌و هه‌نگاوه‌ی په‌رله‌مان ئه‌گه‌ر ئه‌نجام بدرێت سه‌رپێچییه‌کی ئاشکرای یاسایه، چونکه ئه‌و ئه‌نجومه‌نه‌ی ئێستا ده‌نگی به پێکهێنانی حکومه‌تی ئێستا نه‌داوه تا ئێستا بانگهێشتی بکات به‌مه‌به‌ستی لێپرسینه‌وه.\nوتەکانی سه‌رۆکی ھاوپەیمانیی ده‌وڵه‌تی یاسای عێراق دوای ئەوە دێت کە ژماره‌یه‌ک له په‌رله‌مانتارانی کوتله جیاجیاکان رایانگه‌یاندووە، چه‌ند وه‌زیرێک بانگهێشت ده‌که‌ن به‌مه‌به‌ستی لێپرسینه‌وه له دۆسیه‌ی وشکه‌ساڵی و ئاماده‌کارییه‌کانی حکومه‌ت بۆ به‌هاناوه‌چوونی که‌رتی کشتوکاڵی.


شاندێکی باڵای لیبیا سەردانی تورکیا دەکات\nعەبدولحەمید دبیبە، سەرەک وەزیری لیبیا\nشاندێکی لیبیایی بە سەرۆکایەتی عەبدولحەمید دبیبە، سەرۆکی حکومەتی لیبیا، سەردانی تورکیا دەکات.\nبڕیارە ئەم سەردانە لە ڕۆژی دووشەممەوە دەستپێبکات، وەک ئاژانسی دەنگ و باسی ئەناتۆڵیا بڵاویکردۆتەوە.\nڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆکی تورکیا لە کۆشکی کۆماریی پێشوازی لە شاندە 15 ئەندامییەکەی لیبیا دەکات. ئەم شاندە بریتیە لە وەزیر و 13 وەزیر و هەروەهاش سەرکردەی ستونە لەشکرییەکانی لیبیا.\nهاوکاتی ئەم سەردانە یەکەم کۆبوونەوەی ئەنجومەنی هاوکاری ستراتیژی نێوان هەردوو وڵات دەکرێت. ئانکەرە ئەم ئەنجومەنەی دروستکردووە، بە مەبەستی وتووێژکردن لەسەر پەیوەندییە دوولایەنیەکانی نێوان هەردوو وڵات لە ئاستی باڵادا.\nسەرچاوەکانی هەواڵ ئاماژەیان بەوە کردووە کاربەدەستانی لیبیایی وتووێژیش دەکەن لەسەر تەواوی ڕێککەوتنە مۆرکراوەکانی نێوان ئانکەرە و تەرابلوس.\nتورکیا، پشتیوانکاری سەرەکی حکومەتی ویفاقی نیشتمانی بوو لە تەرابلوس کە بەرەنگاری ژەنەراڵ خەلیفە حەفتەر دەبووەوە. ڕوسیا پشتیوانی لە ژەنەراڵ حەفتەر دەکرد. ئانکەرە دەستیکرد بە ناردنی هێزی سەربازی خۆی بۆ لیبیا، پاش ئەو ڕێککەوتنەی لەگەڵ حکومەتەکەی ویفاقی نیشتمانی لیبیادا مۆری کرد.\nپاش چەند ساڵێکی ناسەقامگیری لە دوای ڕوخاندنی ڕژێمە دیکتاتۆرییەکەی موعەمەر ئەلقەزافی، لە ژێر سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتووەکان دەستەیەکی یەکگرتوو هەڵبژێردرا بۆ ڕیبەرایەتیکردنی وڵاتەکە تا ئەوکاتەی هەڵبژاردن دەکرێت، وەک بڕیارە لە مانگی 12ی داهاتوودا ئەو هەڵبژاردنە بکرێت.\nلە مانگی 12ی ڕابردوودا، باڵیۆزی کارگێڕی ئەمەریکا لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان داوای لە تورکیا و ڕوسیا کرد دەستبەجێ هێزەکانیان لە لیبیا بکشێننەوە.


عێراق 50 ملیۆن دۆلاری گرێبه‌ستێك ده‌گه‌ڕێنێته‌وه\n2019-08-25 [10:43 AM]\nده‌سته‌ی ده‌ستپاكی له عێراق ئه‌نجامی پێداچوونه‌وه و وردبینی و پشكنینی ئه‌و سه‌رپێچیانه‌ی له گرێبه‌ستێكی دابه‌شكردنی به‌رهه‌مه نه‌وتییه‌كانی حكومه‌ت و یه‌كێك له كۆمپانیا وه‌به‌رهێنه‌كان كراوه، ئاشكرای كرد.\nئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه ده‌سته‌ی ده‌ستپاكی رایگه‌یاند، فه‌رمانگه‌ی لێكۆڵینه‌وه ئاماژه‌ی به‌وه كردوه، تیمێكی تایبه‌تی بۆ پشكنین و وردبینی و لێكۆڵینه‌وه له‌سه‌ر ئه‌و سه‌رپێچییانه‌ی له گرێبه‌ستی نێوان ئه‌و دوو كۆمپانیایه واژوو كراوه، پێكهێنا.\nروونی كرده‌وه، هه‌وڵه‌كانی تیمه‌كه به‌رهه‌می هه‌بوو، توانرا 50 ملیۆن و 181 هه‌زار و 722 دۆلار بۆ كۆمپانیای دابه‌شكردنی به‌رهه‌مه نه‌وتییه‌كان بگه‌ڕێنێته‌وه، ئه‌مه‌ش له رێگه‌ی گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌و چه‌كانه‌ی له میانی ساڵه‌كانی 2017 تاكو 2019 خه‌رج كراوه، وه‌كو پشكی دابینكردنی وزه‌ی كاره‌با خه‌رج كراوه.\nوتیشی، كۆمپانیاكه بڕیاری راگرتنی ماده‌ی (نه‌فسا) بۆ كۆمپانیا وه‌به‌رهێنه‌ره‌كه راگرتووه، ئه‌و پاره‌یه‌ی بۆ دانه‌وه‌ی ئه‌و سزایانه‌ی به‌سه‌ریدا سه‌پێنراوه، به‌كار هێناوه.\nئه‌وه‌شی خسته‌روو، كۆی گشتی پاره‌ی سزای سه‌پێنراوی سه‌ر كۆمپانیا وه‌به‌رهێنه‌كه ده‌گاته (58.240.527) دۆلاری ئه‌مه‌ریكی.


یه‌كێتیى كه‌ى له گێژاوى به‌ستنى كۆنگره دێته ده‌ره‌وه؟ |\nHome بیروڕا یه‌كێتیى كه‌ى له گێژاوى به‌ستنى كۆنگره دێته ده‌ره‌وه؟\non: تشرینی دووه‌م 14, 2019 In: بیروڕا, ناوخۆییNo Comments\nكه‌م حزب هه‌یه له دونیادا به قه‌د یه‌كێتیى كه‌وتبێته به‌ر قه‌ده‌رێكى چاره‌نووسساز، به‌ڵام زۆربه‌ى جار بوێرانه توانیویه‌تى هه‌نگاو بنێ و خۆى ڕێك بخاته‌وه و به‌رگێكى نوێ بپۆشێته‌وه و دیسان به گوڕوتینێكى حزبییانه تواناكانى به گه‌ڕ بخاته‌وه. كه‌م حزب هه‌یه به قه‌د یه‌كێتیى قوربانیى دابێت و به ده‌یان و سه‌دان سه‌ركرده و كادرى به تواناى له ده‌ست دابێت، به‌ڵام هێشتا خۆی ڕاگرتووه. كه‌م حزب هه‌یه وه‌كو یه‌كێتیی كه‌وتبێته به‌ر نه‌شته‌ری دۆست و نه‌یارانى و به ڕاست و چه‌پ گورزى كوشنده‌یان لێ داوه، به‌ڵام له‌سه‌ر پێى خۆى وه‌ستاوه‌ته‌وه!\nپێویسته له‌م دۆخه‌ى ئێستاى یه‌كێتیى كۆنگره ببێته خاڵى وه‌رچه‌رخان و ئاڕاسته‌ى نوێبوونه‌وه و وریابوونه‌وه له‌سه‌ر ته‌واوى ئاسته‌كان و ببێته كۆنگره‌ى گه‌شه‌پێدانى (ى. ن. ك) به ئه‌نجامدانى چاكسازیی ناو ڕیزه‌كان و بنبڕكردنى یه‌كجاره‌كیی دیارده‌ى ته‌كەتول و ده‌سته‌گه‌رى، چه‌سپاندنى یه‌كێتیى ڕیزه‌كانى یه‌كێتیى له‌سه‌ر بنه‌ماى سه‌ره‌تاكانى سیاسى و ڕێكخراوه‌یى و ئایدیۆلۆژى.\nیه‌كێتیى نیشتیمانى له ڕابردوو و ئێستاش حزبێك بووه له سه‌رجه‌م بواره‌كاندا ڕۆڵ و كاریگه‌ریى یه‌كجار گرنگى هه‌بووه (خه‌باتى كوردایه‌تى، هاوپه‌یمانیی كوردستانى، داڕشتنى ده‌ستوورى عێراق، چه‌سپاندنى دیموكراسی و ڕه‌وتى دیموكراتى)، به جۆرێك كه زۆر جار بووەته هه‌وێنى درووستبوونى هاوپه‌یمانێتییە‌كان له كوردستان و عێراقیش به گشتى.\nبه‌ڵام گرفته ناوخۆییه‌كانی ئه‌م هێزه گه‌یشتووەته ئاستێك كه چاره‌نووسى یه‌كێتیى ده‌خاته مه‌ترسییه‌كى یه‌كجار گه‌وره و كاریگه‌رییه‌كى سلبیشى كردووەته سه‌ر ڕێڕه‌وى حزب و گه‌شه‌سه‌ندنى. وای كردووه وه‌كو پێویست نه‌توانێ به ڕۆڵى خۆى هه‌ستێت له ناو هه‌م حزب و هه‌م حكومه‌تیش. به‌رده‌وامێتیى قه‌یرانه‌كان به‌بێ دۆزینه‌وه‌ى چاره‌سه‌رێكى بنه‌ڕه‌تى دواجار ڕه‌نگه ببێته هۆى له‌یه‌كترازانى زیاتر. ده‌ربازكردنى یه‌كێتیى له‌م دۆخه‌ى ئێستا پێویستى به شۆڕشێكى ته‌نزیمى و كولتوورى هه‌یه و ده‌بێت له بناغه‌وه هه‌یكەلى حزب ڕێك بخرێته‌وه. چه‌نده زووه هه‌نگاوه‌كانى به‌ره‌و چاكسازى و ڕیفۆرم بهاوێژرێن. نابێت چیتر چاره‌نووسى یه‌كێتیی بكه‌وێته به‌ر مه‌ترسى و له‌تبوون. چونكه كوردستان و عێراق و ناوچه‌كه‌ش به گشتى به‌ره‌و گۆڕانكاریى گه‌وره ده‌ڕۆن. نابێت یه‌كێتیى چیتر سه‌رقاڵ بێت به كێشه ناوخۆییه‌كانى و پێگه و ڕۆڵ و پارسه‌نگى خۆى له كایه سیاسییه‌كانى هه‌رێم له ده‌ست بدات. چونكه درێژه‌دان به‌و قه‌یرانانه و نه‌هاتنه ده‌ر له گێژاوى ململانێ و كێشمه‌كێشمه‌كان ده‌بێته هۆى بێئاگایى و درووستبوونى جۆرێك له په‌راوێزخستنى ئه‌و حزبه له گۆڕه‌پانى سیاسى و حکومڕانیدا.\nڕه‌نگه كۆنگره ئه‌و گۆچانه سیحراوییه نه‌بێت كه هه‌موان هیوا و ئاواتى گه‌وره‌مان له‌سه‌ر هه‌ڵچنیوه، به‌وه‌ى كه یه‌كێتیى بتوانێ به به‌ستنى كۆنگره سه‌رتاپاى هه‌یكه‌لى خۆى بگۆڕێت و دووباره وای كردووه زۆربه‌ى كادران تروسكایى ته‌نیا له به‌ستنى كۆنگره‌دا ببینن. چونكه له ماوه‌ى ڕابردوودا به ده‌یان پڕۆژه پێشكه‌شى مه‌كته‌بى سیاسى و سه‌ركردایه‌تى كراون بۆ چاره‌سه‌ر و خۆڕێكخستنه‌وه، به‌ڵام هیچیان ئاوڕیان لێ نه‌دراوه‌ته‌وه. بگره زۆر جاریش دژایه‌تى كراون. له لایه‌كى تریشه‌وه چه‌ندین ڕا و بۆچوونى جیاواز له ناو حزبدا درووست بوون و هه‌میشه پرسیارى ئه‌وه ده‌كرێت: ئایا زه‌مینه له باره بۆ ئه‌نجامدانى كۆنگره؟ ئایا یه‌كێتیى ناكه‌وێته به‌ر نه‌شته‌رى پارچه‌پارچه‌بوونى زیاتر و له‌یه‌كترازان؟ چونكه ترسى قه‌به‌كردنى پێكهاته و ڕێكخستنى حزبییش له ئارادایه. به‌ڵام هه‌نگاونان بۆ به‌ستنى كۆنگره له كاتى خۆیدا و درووستبوونى هاوده‌نگییه‌ك له‌م باره‌یه‌وه، خۆى له خۆیدا هه‌نگاونانه به‌ره‌و چاكسازى و يیفۆرم له ناو حزب. گوێگرتن له كادر و به‌هه‌ندوه‌رگرتنى ڕا و بۆچوونیان، یه‌كێكه له سیما هه‌ره جوانه‌كانى دیموكراسییه‌ت له ناو هه‌ر حزبێك بیه‌وێت به‌ره‌وپێشه‌وه بچێت و پارێزگارى له پێگه و ناوه‌ندییه‌ت و جه‌ماوه‌ری خۆى بكات. هاتنه‌ده‌ر له گێژاوى كۆنگره پێویستى به ئیراده‌یه‌كى به‌هێز هه‌یه. بڕیاردان له‌م باره‌یه‌وه زۆر گرنگه بۆ ئه‌و دۆخه هه‌ستیاره‌ى حزب تێی كه‌وتووه.\nژاپۆن داوا له پێشمه‌رگه ده‌كات ڕۆژنامه‌نوسێكی ئازاد بكات


دوای 15 ساڵ له تاوانه‌كه‌ی بكوژێك له‌ڕێگه‌ی تاتۆ وه ده‌ناسرێته‌وه\nئه‌م بابه‌ته 1750 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nپۆلیسی تایلاند كه‌سێكی ژاپۆنی ته‌مه‌ن 74 ساڵیان ده‌ستگیركرد، كه به‌ر له 15 ساڵ ده‌ستی له تاوانێكی كوشتندا هه‌بووه، كه له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵێك چه‌ته‌وه ئه‌نجامدرابوو.\nسه‌رچاوه میدیاییه‌كانی ئه‌و وڵاته بڵاویانكردۆته‌وه، دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی وێنه‌ی تاتۆی سه‌ر جه‌سته‌ی ئه‌و تۆمه‌تباره به‌ناوی شیجیهارو شیرای له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، له هه‌رێمی لوبوری كه ده‌كه‌وێته باكووری شاری بانكۆكی پایته‌ختی ئه‌و وڵاته، دوای 15 ساڵ توانراوه بناسرێته‌وه.\nپۆلیسی تایلاند راشیگه‌یاندووه، ناوبراو دانی به‌وه‌دا ناوه كه پێشتر سه‌ر به گروپی چه‌ته‌كانی یاماجوچی جوومی بووه، كه له گروپێكی تاوانبارانی ژاپۆنی پێكهاتبوو و به یاكۆزا ده‌ناسرا، به‌ڵام ره‌تی كردۆته‌وه كه هیچ تاوانێكی كوشتنی ئه‌نجامدابێت.\nشیرای له‌گه‌ڵ 7 كه‌سی دیكه‌ى سه‌ر به‌و گروپه‌ی چه‌ته، به كوشتنی سه‌ركرده‌ی گروپێكی دیكه‌ی چه‌ته‌كان تۆمه‌تباره، كه له‌ساڵی 2003 كوژراوه، له‌كاتێكدا حه‌فت كه‌سه‌كانی دیكه له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی ژاپۆنه‌وه ده‌ستگیركراون، به‌ڵام له ساڵی 2005 شیرای به‌ره‌و وڵاتی تایلاند رایكردووه.\nپۆلیسی تایلاند روونیكرده‌وه، "بڵاوبوونه‌وه‌ی تاتۆی تایبه‌ت به گروپی یاكۆزا له‌سه‌ر پشتی شیرای له تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، سه‌رنجی ده‌سه‌ڵاتدارانی ژاپۆنی راكێشاوه"، هه‌روه‌ها پۆلیسی ئه‌و وڵاته راشیگه‌یاند، سه‌ره‌تا تۆمه‌ته‌كانی كۆچبه‌ری نایاسایی ده‌خرێنه پاڵ شیرای، ئینجا ره‌وانه‌ی ژاپۆن ده‌كرێته‌وه، بۆئه‌وه‌ی له‌وێش به تاوانی كوشتن دادگایی بكرێت.