ئێمه و بووكه‌ڵه‌كان له‌ناو گێڕانه‌وه‌دا - ژنەفتن\nئێمه و بووكه‌ڵه‌كان له‌ناو گێڕانه‌وه‌دا\nخوێندنەوەیەک بۆ ڕۆمانی "یادەوەریی بووکەڵەکان"\n19ی تشرینی یه‌كه‌م، 2021|ڕانانی کتێب، وتار\nخوێندنه‌وه و نووسین له‌باره‌ی ڕۆمانی (یاده‌وه‌ریی بووكه‌ڵه‌كان)، بیانووه تا به‌گشتیی له‌سه‌ر دیوێكی پڕۆژه‌ی گێڕانه‌وه لای كاروان عومەر كاكه‌سوور بووه‌ستین و ئاماژه به هه‌ندێ چه‌مك و فۆڕمی گێڕانه‌وه بكه‌ین، كه زۆرینه‌ی به‌رهه‌مه‌كانی كاروانی پێ ده‌ناسرێنه‌وه.به‌م هۆیه‌شه‌وه هاوشانی یاده‌وه‌ریی بووكه‌ڵه‌كان، ئاماژه و نموونه‌مان له چه‌ند به‌رهه‌مێكی دیكه‌ی نووسه‌ر هێناوه‌ته‌وه.\nبەرگی پێشەوەی ڕۆمانی (یادەوەریی بووکەڵەکان)ی کاروان کاکەسوور، کتێبخانەی فێربوون، ٢٠٢١\nمرۆڤ و ناو\nمرۆڤ وەک چۆن بە پۆشینی پۆشاک ڕووتیی خۆی دەشارێتەوە، ئاوایش بە هۆی ناونانەوە، ناسنامەیەک دەشارێتەوە و ناسنامەیەکی دیکە وەردەگرێ. نە ڕووتی لەناو دەچێت و نە بێناسنامەییش، بەڵکوو تەنیا ئەوەیە خۆمان دژ بەو بنەڕەتە سروشتییە دەوەستینەوە و جێپەنجەمان دەخەینە سەر مرۆڤ.\nلەناو ژیاندا، هەریەکەمان بە جۆرێك له چەمکی ڕووتی ده‌ڕوانین. لانی کەم ڕووتیی ئێمە بۆ خۆمان کارێکی ئاساییە و بەردەوام دەکرێ لێی ڕابمێنین. دەشێ لەو ڕێگەیەوە دەستەڵاتی جلوبەرگ بەو ڕادیکاڵییە بەهێز نەبێت، وەک ئەو هێزەی ناو بەسەر مرۆڤەوە دروستی ده‌كات. شاردنەوەی ڕووتی بە پۆشاک لە ئەوانی دیکە، کارێکی بنچینه‌یی نییه، په‌رچه‌كرداره. ئاكتێكی کاتییە دژ بە چاوی کەسانی دیکە. مرۆڤ کە خۆی بۆ خۆشەویستەکەی ڕووت دەکاتەوە، ئەوە تەنیا وەڵامدانەوەی فشاری هەستەکان نییە، یان ئاوڕدانەوە نییە لە حەزێک بۆ خۆبوون، بەڵکوو مەیلێکی نادیار و شاراوەیە بۆ گەڕانەوە بۆ بنەڕەتێک، كه خۆمان به شێوه‌یه‌كی كاتی شاردوومانه‌ته‌وه. ئێمە دەزانین ئەو بنەڕەتە تێکەڵ بە دەستەڵاتی ئارەزوو بووە. هەروەها بووەتە پێداویستییەکی جەستە… لێرەدا مەبەست لە باسکردنی بنەڕەتی ڕووتی، بۆ ئەوەیە بەبێ ناسنامە لە كڕۆكی مرۆڤ تێبگەین. ناسنامە واتا پڕۆسەسی ناونان، پڕۆسەسی ناسینەوە و جیاکردنەوە. کاروان کاکەسوور لە ڕۆمانی (مامزێر)دا، پرسی ناسنامە و ڕووتی شڕۆڤە کردووە. پیاوێک بە ڕووتی خراوەتە قەفەزێکەوە، ورد ورد لە ڕێگەی دەستەڵاتە ناوەکی و دەرەکییەکانی مرۆڤ، تێكه‌ڵ به پرسیارەکانی وابه‌سته به ڕووتی ده‌بین.\nناو و ناسنامە تۆختر لە پێوەندیی جلوبەرگ و ڕووتی، فۆڕم و جێپەنجەی خۆیان لەسەر مرۆڤ جێدەهێڵن. مرۆڤ ئەگەر هیچ ناوێکی نەبێت و بێناو بێت، چۆن بیناسینەوە؟ چۆن بیخەینە فۆڕمی وەکیەکی ژیان؟ ئێمە لە ڕێگەی ناو و ناسنامەوە، مرۆڤەکان فڕێ دەدەینە ناو کۆمەڵگە. له‌گه‌ڵ لەدایکبووندا دژ بە بنەڕەتی ڕووتی و بێناسنامەی دەوەستینەوە، بۆیە یەکەمین دوو شت بۆ منداڵی تازە لەدایکبوو، گرنگتر لە خواردن، ناو و پۆشاکن. دوای پۆشاک ناو دەبێتە دیارترین شوێنەواری دەستکاریی مرۆڤ لەسەر مرۆڤ.\nناو شڕۆڤە و مانای جیاواز هەڵدەگرێ، بۆ من دیوە سۆسیۆلۆژی و سایکۆلۆژییەکەی جێگەی سەرنجن.\nمرۆڤ بە هۆی ناوەوە لە سەرەتاوە لەناو کۆمەڵگەدا دەچێتە قاڵبێکەوە. دەکرێ بڵێین: ناو خۆی قاڵبە، مرۆڤی دەخرێتە ناو یان وەک تابووتێکە مرۆڤ ئیتر مرۆڤی بێناسنامە نییە. باشتره بڵێین، مرۆڤ دەخرێتە تابووتی ناو و ناسنامەوە. لە ڕێگه‌ی ئه‌و تابووتەوە مرۆڤ پێوەندییەکانی له‌گه‌ڵ دەرەوە و ناوەوەی ده‌به‌ستێت. مرۆڤ له‌گه‌ڵ ناوه‌كه‌یدا به‌رده‌وام له پێوه‌ندییدایه، خزمه‌تی ده‌كات. ئاگایی لێیه‌تی، ته‌نانه‌ت له پێناو ناوه‌كه‌یدا زۆر سه‌كێشی ئه‌نجام ده‌دات. به تێپه‌ڕینی زه‌مه‌ن، سێبه‌ری ناو به‌ته‌واوی مرۆڤ داده‌پۆشێت. لای كاروان ناو سه‌ره‌تا جۆرێكه له خه‌یاڵ و خه‌ون، دواتر ده‌بێته ڕاستی، چیرۆكی پشت ناوه‌كان مرۆڤ وا لێ ده‌كه‌ن، خوڕافه‌ی لا ببێته حه‌قیقه‌ت. ناو لای كاروان قۆناغی جیاواز جیاواز ده‌بڕێت. هه‌ریه‌ك له ئێمه له‌ناو چیرۆكێكداین له‌گه‌ڵ ناوه‌كانمان.\nپرسیارەکە ئەوەیە، مرۆڤ ئەگەر بێناو بێت، سیناریۆی ژیان چۆن دەبێت؟ فۆڕمی ژیان و ناسنامە لەناو یەک هاوکێشەن. مرۆڤی بێناو، واتا مرۆڤی بێناسنامە، له كۆمه‌ڵگه‌دا مرۆڤی بێناسنامه جێگه‌یه‌كی نییه. هەر لە بنەڕەتەوە کارێکی ئاوا ئەگەر وەک گریمانەیش بێت، وێنا دەکرێ؟ ئایا زمان و گێڕانەوە، ئەو گرنگییەی ئێستایان دەمێنێ بۆ کەسی بێناسنامە؟ مرۆڤێک هەیە یان ددانی پێدانراوه لەسەر ئەم زەوییەدا ناوی نەبێ؟ تا چەند ناو ڕاستەوانە دەگۆڕێ لەگەڵ بوونی ئێمه‌دا؟\nئەم باس و پرسیارانە لەو ڕوانگەیەوە گرنگن، کە سەرنج دەدەینە ڕۆمان و چیرۆکەکانی “کاروان کاکەسوور”، بەر سەدان ناوی سەیر و نامۆ دەکەوین.\nکاروان لە پڕۆژەی گێڕانەوەکانیدا، دەمانخاتە بەردەم کۆمەڵێ پرسیار و گومانی لەو جۆرە، کارێکی ناواقیعییە یان نزیک ئەستەمە ناو لە مرۆڤ بکەیتەوە و لەناو کۆمەڵگەشدا ئەرکی پێ بدەیت و بەردەوامیش بێت، بەڵام ڕێی تێدەچێت و کردارێکە ئەگەری ڕوودانی نۆرماڵە، بۆیە لە ناو ئەدەبی گێڕانەوەدا، کارێکی زەحمەت نییە، دەبینین و گریمانەکان دەبنە وێنەی جواروجۆری پڕ هەست و مانا.\nلە ڕۆمانی (مۆزەخانەی کوڕەقژدرێژ)ی “کاروان”دا ناو نامێنێت، هەموو کارەکتەرەکان بێناون، بەڵام کۆمەڵگە ئەمە قبووڵ ناکات و هەرکەسە و بە ئاوەڵناوێک لە قاڵب دەدات، وەک کوڕەکەچەڵ، یان کوڕەقژدرێژ… چۆن دەستکاریی فۆڕمی ناوەکان بکەین؟ ناوەکان چەندان ساڵە یەک شێوەن. جارێ با فۆڕمێکی نوێی ناوی مرۆڤەکان تاقی بکەینەوە، ئینجا دەکرێ لەسەر وێناکردنی مرۆڤی بێناویش بوەستین. لە ڕۆمانی (یادەوەریی بووکەڵەکان)یشدا هەندێ ناوی نوێ دەکاتە ناسنامەی کارەکتەرەکانی، بۆ نموونە: (پەنژین پیرۆت)، کە لە عەرەبیدا بۆ (بنزین بەیروت) گۆڕاوە، (نەرزان چەرکەش)، (نیدۆ)، (کوڕمان) و هتد. لەم کارەدا نووسەر بەدەر لە تێکشکاندنی فۆڕمی باوی ناو، لە ڕێگەی ناوی نوێوە هەوڵی شاردنەوەی ڕەگەز دەدات. شەڕی جیاوازیی ڕەگەز و پرسوباسی ڕەگەز تێکەڵ بە ناسنامە بووە. لای نووسەر تا ئاستێکی زۆر ڕەگەز لە توخمی ناودا شاردراوەتەوە، بۆیە هەوڵی سڕینەوەی سنوورەکانی ناو دەدات.\nئایا لەو ڕێگەوە هەست بە نوێبوونەوە و نامۆبوون دەکەین؟ هەست دەکەین لانی کەم ئەوە چەندان سەدەیە ئێمە یەک فۆڕممان لە ناو هەیە؟ خۆشی و ناخۆشیی ناو؟ درێژی و کورتی، نێر و مێ، تا دەگات بە واتاکەی… ئەی ئەگەر ناوێکمان بیست لە دەرەوەی ئەم کۆدەنگییە مێژوویییە؟ (کاروان) لەو نووسەرانەیە زۆر ورد و تایبەت لەسەر پرسی ناو و ناسنامە ڕاوەستاوە، ئەمە لە هەموو ڕۆمانەکانیدا هەستی پێ دەکرێت.\nبووكه‌ڵه وه‌ك مێتافۆڕ\n(یاده‌وه‌ریی بووكه‌ڵه‌كان) مێتافۆڕه، چۆن دیوی پشته‌وه‌ی ئه‌و مێتافۆڕه ببینین؟ بووکەڵە وەک هەر پێداویستییەکی دیکە، مرۆڤ دایهێناوە. مرۆڤ لە پاڵ ئۆتۆمۆبێل، خانوو، تەلەڤیزیۆن و مۆبایل و.. هتد، بووکەڵەیشی دروست کردووە. گەر هەموومان چیرۆکی دروستکردنی بووکەڵەکان بۆ یەکەمجار نەزانین، بەڵام تا ڕادەیەک ئامانجەکانی بۆ هەموومان ڕوونن. مرۆڤ سەرەتا بووکەڵەی خستە بەردەستی منداڵ، جیهانی منداڵ پێویستی بە هاوشێوەیەکی وەک خۆی هەبوو، تا منداڵەکە چۆنی بووێت، ئاوا مامەڵەی لەگەڵ بکات. دنیا و بیرکردنەوەی منداڵ لەگەڵ بووکەڵەکاندا جۆرێکە لە پڕکردنەوەی گاپەکان، کە ڕەنگە مرۆڤ نەتوانێت لە ویست و خواستی منداڵێک وەک خۆی تێبگات، بەتایبەت کە هێشتا زمان ناتوانێ وەک پێویست هاریکار بێت، تا گاپەکان نیشانی دەوروبەری بدات. ئەم تێگەیشتنە گەشەی پێدرا.\nدەکرێ بڵێین: مرۆڤ بە کۆمەڵێک برینەوە لە دایک دەبێت، برینەکانی منداڵ بەس بە دیالۆگ و مامەڵەی منداڵ لەگەڵ بووکەڵەکاندا بە شێوەیەکی کاتی سارێژ دەبن. هەر لە ڕاستیدا مرۆڤ لەوە تێگەیشتووە هەمان دۆخی منداڵ لە گەورانیشدا هەیە. هەمان برین لەگەڵ تێپه‌ڕینی ته‌مه‌ندا گەورە دەبن، بەڵام لە کات و شوێنی جیاواز، مرۆڤ بە شێوەی تایبه‌ت تیماریان دەکات.\nلە فیلمی(Cast Away)ى کاتێک (تۆم هانکس)، دەکەوێتە چۆڵەوانییەوە. تۆپێک کە خۆی دوو چاو و دەمی بۆ دروست دەکات، دەبێتە هاودەم و فریادڕەسی. تۆپەکە وەک سەری مرۆڤێک ڕۆڵ دەگێڕێ. کارەکتەر لە بەرانبەری دادەنیشێ و ڕازه‌كانی له‌گه‌ڵ ده‌گۆڕێته‌وه. دەکرێ بڵێین: ئەو تۆپە بووکەڵەیە، وەک منداڵێک، پاڵەوان دڵی خۆی بۆ ده‌كاته‌وه خواسته‌كانی دەدركێنێ. لێی توڕە دەبێت و دواتر لەگەڵی پێدەکەنێ. لێرەوە دەزانین، هەمان برینەکانی منداڵی ماون، لەو دۆخەدا دەردەکەونەوە.\nبەشێک لە دیمەنەکە واتا هەموو شتێ دژ بە تەنیایی، بەڵام باسەکە لەوە قووڵترە. لەو قۆناغەدا دۆخێک دێتە پێشەوە، جیاوازە لە قەرەباڵغیی ناو کۆمەڵگە، بەڵام ئەو بووکەڵە دروستکراوە، پاڵەوان لە تەنیایی ڕزگار دەکات و برینەکانی بە شێوەیەکی کاتی، هاوشێوەی منداڵێک ساڕێژ دەکات. دەکرێ بووکەڵەکان چەندان هەزار مرۆڤیان لە بیرۆکەی خۆکوشتن بەتاڵ کردبێتەوە. ڕەنگە بووکەڵە هۆکار بێت کە منداڵ بەرگەی پرسیارەکانی بگرێ، وەک چۆن لای گەوران بووکەڵە هۆکارە کە مرۆڤ لە خۆکوشتن پەشیمان ببێتەوە. دەکرێ بڵێین: بووکەڵەکان، ئێمە هەم لە پرسیار و هەم لە تەنیایی بەتاڵ دەکەنەوە. ئەوان وەڵامی منداڵ نادەنەوە، بەڵام منداڵ وا دەزانێ ئەوانە هەمان ئەو وەڵامانە دەدەنەوە، کە لە ناخی ئەواندایە.\nمێتافۆڕی بووکەڵە بە ڕووبەرێکی فراوان لە شڕۆڤەی جۆراوجۆر دەورە دراوە. (کاروان) لە (یادەوەریی بووکەڵەکان)دا، لە پنتێكی جیاوازه‌وە سەیری دنیای بووکەڵەکان دەکات و دەیانگەڕێنێتەوە سەر بوون و گێڕانەوە. لە ڕێگەی گێڕانەوەیشەوە مانای بووکەڵەکان تێکەڵ بە بنەڕەتی مرۆڤ دەبێت. یەکێک لەو تێکنیکانەی (کاروان) بەردەوام لە ڕۆمانەکانیدا بەکاریان دەهێنێت، تێکنیکی هەڵگێڕانەوەی ئەرکەکانە، بۆ نموونه: ئه‌ركی بووكه‌ڵه ته‌واو جیاوازه له‌وه‌ی تا ئێستا ئێمه زانیومانه. ئەرکی ناوی مرۆڤ، ته‌نیا جۆرێك له سه‌پاندن و نه‌ریتێكی كۆمه‌ڵایه‌تی و فۆڕمێكی چه‌سپاو نییه، به‌ڵكوو دیوی دیكه‌ی هه‌یه. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌ركی ناوی باو هه‌ڵگێڕینه‌وه، ده‌بێت سه‌ره‌تا ناوه‌كه تێك بشكێنرێت و دواتر به جۆری دیكه دروست بكرێته‌وه، یان هه‌ر بسڕدرێته‌وه و فۆڕمێكی دیكه تاقی بكرێته‌وه. ئه‌م هه‌وڵه ئیشكردنێكی دژواره، باسێكی فره‌ڕه‌هه‌ندی فیكری و سۆسیۆلۆژییه، به‌ڵام كاروان هاتووه له‌ناو ئه‌ده‌بیاتدا، ئیشی تێدا كردووه.\nخوێنه‌ر ئه‌گه‌ر سه‌رنج بدات، له زۆرینه‌ی به‌رهه‌می كارواندا تێكشكاندنی شته باوه‌كان ده‌بینین، نه‌ك دروستكردنیان. ئه‌مه كۆدێكه تا له‌و ڕێگه‌وه شتی جیاواز دروست بكه‌ینه‌وه، وه‌ك ئه‌وه‌ی لە چیرۆکی (کۆیلەی پیتەکان) كردوویه‌تی، کە بەشێکە لە ڕۆمانی (ڕێگەکانی ژەهر). له‌و چیرۆكه‌دا هه‌ر ڕۆژه و پیتێك ته‌واوی سیسته‌می ژیانی خێزانێك ئاراسته ده‌كات. مه‌به‌ست له‌م تێكنیكه، بینینی شته‌كانه پێچه‌وانه‌ی ڕۆتینی ژیانی زۆرینه‌مان. مرۆڤ دەکرێ سیستەمێکی نوێی ژیان بە کەرەستەی زۆر بچووک بنیات بنێت، ئه‌گه‌ر بوێر بێت و له تێكشكاندن نه‌ترسێت. ئه‌ده‌بیاتی كاروان ئه‌و به‌رچاوڕوونییه‌مان بۆ دروست ده‌كات، كه کارێکی نۆڕماڵە پێچه‌وانه‌ی شته‌كان ببینین. مرۆڤ هەزاران ساڵە لە قاڵبێکدا خەریکی تێپەڕاندنی ژیانە.\nنووسەر لە ڕۆمانی (یادەوەریی بووکەڵەکان)دا جێگۆڕکێ لەنیوان مرۆڤ و بووکەڵەدا دەکات. بووکەڵە دەبێتە مرۆڤ و مرۆڤ دەبێتە بووکەڵە، وا جێیان دەگۆڕێتەوە، ئیتر خوێنەر نازانێت کامیان کامیانە. دنیای تەکنەلۆژیا بەگشتی و دنیای پشت شاشەی لاپتۆپ و مۆبایل بەتایبەتی، مرۆڤی بۆ ناو جۆرێکی دیکە لە تایبەتمەندی گواستووەتەوە. مرۆڤ لەناو کۆمەڵگادایە و تەنیایە، مرۆڤ لەناو قەرەباڵغیدایە و کەچی کاتێ تەماشای دەورووبەری خۆی دەکات، هیچ کەسێ نابینێت. لێرەوە، ئامێرە زیرەکەکان، بوونەتە فۆڕمێک لە بووکەڵە، دەکرێ ناویان بنێین: بووكه‌ڵه‌ی زیره‌ك (Smart Dolls). بووکەڵەی زیرەک لەگەڵ خواستەکانی مرۆڤدایە. مرۆڤ حەزێکی شاراوەی هەیە بۆ ئەوەی ببێتە کۆیلە یان کۆیلەی هەبێت. ئیستاکە لە ڕێگەی بووکەڵەی زیرەکەوە، مرۆڤ هەم کۆیلەیە و هەم کۆیلەیشی هەیە. ئەوەی وای کردووە بووکەڵە زیرەکەکان ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر برەویان پێبدرێ و لای مرۆڤ بەهایان هەبێت، پێوەندیی بە هیلاکبوونی مرۆڤەوە هەیە بەدەست مرۆڤەوە.\nبووکەڵەی سێکسی کە ئێستا لە گەشە و برەو دایە، بەڵگەی ئەوەیە مرۆڤ بە دوای جۆرێک لە مرۆڤدا دەگەڕێت، کە هاوشێوەی بووکەڵە بێت. ئەگەر ئەوەی دەست نەکەوت، دەچێت بووکەڵەیەک دەکڕێت. ڕه‌نگه ئەمە لە داهاتوودا زیاتر تۆخ بێتەوە. مرۆڤ کە یەکسان بوو لەگەڵ تایبەتمەندییەکانی بووکەڵە، ئەوکات تەنیا یادەوەرییەکان وەک مرۆڤ دەیهێڵنەوە. کاتێک مرۆڤ ئەمەیش لەدەست دەدات، بووکەڵەکان دەبنە خاوەنی یادەوەرییش، جێگۆڕکێ نێوان بووکەڵە و مرۆڤ زۆر ئاسان و بەربڵاو دەبێت. لەم کاتەدا دۆخێک دێتە پێشەوە، وەک ئەوەی (کاروان) کردوویەتی، مرۆڤ دەڵێت: یادەوەریی بووکەڵەکان، نەک یادەوەریی مرۆڤەکان. بووکەڵە زیرەکەکان ئیستاکە هێندە نزیکبوونەتەوە لە شوێنی مرۆڤ، باوەڕ ناکرێت ئەوەی قسە دەکات و دەجووڵێت و کار دەکات، مرۆڤە یان بووکەڵەیە، ئەمە مێتافۆڕی بووکەڵەیە لە ڕۆمانەکەدا.\nیاده‌وه‌ری و گێڕانه‌وه\nئه‌گه‌ر بمانه‌وێت سه‌رنج بخه‌ینه سه‌ر چه‌مكی یاده‌وه‌ری(Memory)، واباشه خوێنه‌ری ئه‌و نامه كراوه‌یه‌ی كاروان خۆی بین، كه بۆ (كه‌ریم كاكه) نووسیویه‌تی و چه‌ند ساڵێك له‌مه‌وبه‌ر بڵاو كراوه‌ته‌وه. له‌و نامه‌یه‌دا ئێمه تێده‌گه‌ین یاده‌وه‌ری پانتاییه‌كی چه‌نده فراوان و گرنگی هه‌یه. تێده‌گه‌ین چۆن یاده‌وه‌ری و هۆشیاری هاوواتان. ئێمه مه‌به‌ستمان نییه باس له چه‌مكی یاده‌وه‌ری بكه‌ین، به‌ڵكوو ده‌مانه‌وێت له ڕێگه‌ی ناونیشانی ڕۆمانی (یاده‌وه‌ریی بووكه‌ڵه‌كان)ەوە هه‌ندێ پرسیاری ساده بورووژێنین. ئایا ئەوە تەنیا مرۆڤە مانا بە یادەوەری دەبەخشێت، یان دەکرێ شتەکانیش یادەوەرییان هەبێت؟ واتا دەکرێ مۆبایلێک یان کتێبێک یادەوەری هەبێت، مه‌به‌ست له‌م پرسیاره هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی مانای شته باوه‌كان نییه، به‌ڵكوو ڕامانه له پرسی به‌ره‌وپێشچوونی ته‌كنه‌لۆژیا و بووكه‌ڵه زیره‌كه‌كان. پرسی تێكه‌ڵبوونی مرۆڤ و بووكه‌ڵه. ئایا پڕۆسه‌سی گێڕانه‌وه‌ی یاده‌وه‌رییه‌كان له هۆشیاری داده‌بڕدرێت؟ ئێمه ده‌زانین، ده‌كرێت لە ڕێگەی تەکنەلۆژیاوە، یادەوەرییەکانمان به ده‌نگ و وێنه تۆمار بكه‌ین و پاش چەندان ساڵ هەر لە ڕێگەی ئەو ئامێرانەوە دووبارە گوێیان لێ ڕاگرین و ته‌ماشایان بكه‌ینه‌وه. واتا دەکرێ بووکەڵەکانیش یادەوەری تۆمار بکەن، بیگێڕنەوە؟ (كاروان) له‌و جیهانه‌ی دروستی كردووه، هیچ یه‌قینێك نمایش ناكات، هیچ گه‌ره‌نتییه‌ك نییه ڕه‌نگه مرۆڤ له‌ناو گێرانه‌وه‌كانی خۆیدا ون ببێت. (كاروان) ئه‌و گومانه تۆخ ده‌كاته‌وه، وامان لێ ده‌كات له ئاوێنه‌وه سه‌یری خۆمان بكه‌ین و بڵێین: ئه‌رێ ده‌بێت ئێمه له‌ناو چ گێڕانه‌وه‌یه‌كدا ڕۆڵمان هه‌بێت و ئێستاكه لێره، له كات و شوێنێكی دیكه ئێمه‌یش خه‌ریكین درێژه به‌و یارییه ده‌ده‌ین. ئامانج له‌و گومانه، به‌ستنه‌وه‌ی پڕۆسه‌سی یاده‌وه‌رییه، به جیهانی گێڕانه‌وه‌وه. له به‌رده‌م جیهانێكداین، ڕۆژ دوای ڕۆژ مرۆڤ له‌گه‌ڵ خه‌یاڵه‌كانیدا له شه‌ڕی ئه‌وه‌دایه، ئه‌وێكی دیكه به تایبه‌تمه‌ندییه‌كی جیاوازه‌وه، جا ناوی بووكه‌ڵه‌یه، یان هه‌ر ناوێكی تر، ده‌بێته هاوتای مرۆڤی ڕاسته‌قینه. لای (كاروان) تێكه‌ڵ به فۆڕمی ڕاسته‌قینه و ساخته‌ی شته‌كان ده‌بین. ئێمه‌ی مرۆڤ هه‌ر خه‌ریكین به‌رگری له فۆڕمه باوه‌كانی هه‌قیقه‌ت بكه‌ین، له كاتێكدا مرۆڤی ساخته(بووكه‌ڵه)، هۆشیاریی ساخته (ئامێره ڕاهێنراوه‌كان) به‌ته‌واوی ڕه‌نگی جیهانی ئێمه‌یان گۆڕیوه. چاره‌یه‌كمان نییه جگه له‌وه‌ی له‌باره‌یانه‌وه قسه بكه‌ین و بنووسین.\nلە ڕۆمانی (یادەوەریی بووکەڵەکان)دا مرۆڤ بووەتە بووکەڵە و بووکەڵە بووەتە مرۆڤ، بۆیە ئەوەی یادەوەرییەکان دەگێڕێتەوە، دیار نییە مرۆڤە یان بووکەڵەیە. لە ڕاستیدا لە ڕێگەی گێڕانەوەوە، تێدەگەین مرۆڤ چیتر لەناو یادەوەرییەکاندا سەنتەر و سەروەر نییە. هاوبەشێکی بۆ پەیدا بووە، هاوبەشێكی نه‌ناسراو و جیاواز له هەڵسوکەوت و مامەڵە. بووكه‌ڵه‌ی زیره‌ك لە گێڕانەوە و ڕۆچوون بەناخی مرۆڤدا زۆر قووڵتر دەڕوا، چونكه مرۆڤ هه‌ست به ئازادییه‌كی زۆر ده‌كات و پێویستی به هیچ ماسكێك نییه. مرۆڤ لە جیهانێکدا کە جێگە و پێگەی هاوشێوەی بووکەڵەیەکە، ئیتر یادەوەرییەکانیشی دەبنە یادەوەریی بووکەڵەیەک.\nکۆی ڕۆمانەکانی (کاروان) دژ بە گێرانه‌وه‌ی كرۆنۆلۆژین. گێڕانەوەکان فۆڕمێک لە ژیان پیشان دەدەن، کە ناکۆتا چیرۆکی دیکەی لێ دەبێتەوە، لەو چیرۆکانەش ناکۆتا چیرۆکی دیکە هەن\nگێڕانەوە لای (کاروان کاکەسوور)، لە خاڵێکەوە دەست پێ ناکات، لە خاڵێکیش کۆتایی نایەت. هەر لەبنەڕەتەوە ئەم مۆدێل و فۆڕمە لە گێڕانەوە دژ بەهەر سەرەتاو ناوەڕاست و کۆتایییەکە. لێرەدا (کاروان) دژ بە هەموو ئەو گریمانە و پرس و باس و چیرۆکانە دەوەستێتەوە، کە بناغە و سەرەتایەک بۆ ژیان دادەنێن. ژیان لە سەرەتاوە دەستی پێ نەکردووە. ژیان ناوەڕاستی نەبووە، ژیان کۆتاییشی نییە. ئەم تێگەیشتنە لەناو گێڕانەوەكانی كارواندا مانیفێست دەبێت.\nنووسەر لە گێڕانەوەدا دنیا و پاشان ژیان دروست دەکاتەوە، به‌ڵام لەناو بازنەیەکدا، بەبێ سەرەتا و ناوەڕاست و کۆتایی. کۆی ڕۆمانەکانی (کاروان) دژ بە گێرانه‌وه‌ی كرۆنۆلۆژین. گێڕانەوەکان فۆڕمێک لە ژیان پیشان دەدەن، کە ناکۆتا چیرۆکی دیکەی لێ دەبێتەوە، لەو چیرۆکانەش ناکۆتا چیرۆکی دیکە هەن، ئیتر ئاوا هاوشێوەی چیرۆکێکی بێسەرەتا و بێکۆتایی گێڕانەوە لای (کاروان) درێژەی پێ ده‌درێ. نووسەرانی دنیا هەریەکە و بەجۆرێک هەوڵیانداوە لەناو گێڕانەوەدا جیهانێک بە ویستی خۆیان دروست بكه‌ن، جیهانێک کە دەکرێ لە ئاسمان یان له زەوی بیت، واتا چ ئەوەی بە فانتازیا و جادوو هەستێکی واقیعی لای خوێنەر دروست بکەیت و بیگێڕیتەوە، چ ئەوەی لەناو واقیعدا خەیاڵ و فەنتازیا دروست بکەیت بیگێڕیتەوە. (کاروان) لەو نووسەرانەیە دنیای تایبەتیی خۆی دروست کردووە. دنیایەک کە شتەکان لە جێگەی خۆیان نین. کۆدەکانی گێڕانەوە لای کاروان، هێندە زۆرن، مرۆڤ سەری سووڕ دەمێنێ لە توانای مرۆڤ.گێڕانه‌وه له (یاده‌وه‌ریی بووكه‌ڵه‌كان) گێرانه‌وه‌ی چیرۆكێكی ناو ژیان نییه، به‌ڵكوو گێڕانه‌وه‌ی هه‌موو چیرۆكه‌كانی ژیانه له كات و شوێنێكی دیاریكراو، له‌گه‌ڵ چه‌ند كاره‌كته‌رێكی دیاریكراودا. لێره ده‌كرێ دیسان ئه‌وه بڵێینه‌وه: (كاروان) ژیانی ئه‌و جیهانه ده‌گێڕێته‌وه، كه خۆی دروستی كردووه.\nخوێندنەوە، ڕۆمان، ڕۆمانی کوردی، کاروان کاکەسوور\n← ژاپۆنییەکان چۆن دەفەلسەفێنن؟\nفێمینیزم چییە و بۆ؟ →


زایینی: ١٣-٠٧-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٤/٢٢ - ١٢:٥٨ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: ئەمڕۆ ٢٢ی پووشپەڕی ١٣٩٦ی هەتاوی بەرامبەر لەگەڵ ١٣ی جولای ٢٠١٧ی زایینی، ٢٨ ساڵ بەسەر شەهیدکرانی ناجوامێرانەی ڕێبەری بلیمەتی گەل، دوکتوور عەبدولڕەحمان قاسملوو لەلایەن دیپلۆمات تێرۆریستەکانی کۆماری جەهل و نەزانی تێدەپەڕێت.\nدوکتور عه‌بدولڕه‌حمان قاسملوو رێبه‌رێکی هه‌ڵکه‌وتووی پڕ له شانازیی گه‌لی کورده، که که‌م نین ئه‌و خاوه‌ن هه‌ڵوێستانه‌ی که له‌و بـڕوایه‌دان، ئه‌گه‌ر هه‌تا ئێستا زیندوو بوایه، بارودۆخی نه‌ته‌وه‌ی کورد به شێوازێکی دیکه ده‌بوو.\nعه‌بدولڕه‌حمان قاسملوو له شه‌وی یه‌ڵدای ساڵی ١٣٠٩ی هه‌تاوی، به‌رانبه‌ر له‌گه‌ڵ ٢٢ی دێسامبری ١٩٣٠ی زایینی له بنه‌ماڵه‌یه‌کی مڵکداری ده‌وڵه‌مه‌ند و له یه‌کێک له گونده‌کانی سه‌ربه شاری ورمێ چاوی به ژیان هه‌ڵێنا.\nقوناغه‌کانی خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی له شاری ورمێ و پاشان له تاران کۆتایی پێهێنا. هێشتا مێرمنداڵێک بوو که له‌گه‌ڵ پرسه سیاسییه‌کان ئاشنا بوو و بیری ئازادیخوازانه له زه‌ینیدا بیچمی گرت.\nله ساڵی ١٣٢٤ی هه‌تاوی، چالاکییه سیاسییه‌کانی خۆی به دامه‌زراندنی یه‌کیه‌تیی لاونی دێموکراتی کوردستان له شاری ورمێ ده‌ست پێکرد.\nعه‌بدوڵلڕه‌حمان قاسملوو بۆ درێژه‌دان به خوێندن چووه تاران و له ساڵی ١٣٢٧ چووه پاریس پێته‌ختی وڵاتی فه‌ڕانسه. گه‌یشتنی دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو هاوکات بوو له‌گه‌ڵ ته‌قه کردن له شا له زانکۆی تاران که بووه هۆی له نێوچوونی ئازادییه دێموکراتییه‌کان له سه‌رانسه‌ری ئێران.\nبه‌م بۆنه‌وه کۆبوونه‌وه‌یه‌کی به‌ربڵاو له‌لایه‌ن خوێندکارانی ئێرانی له پاریس به‌ڕێوه‌چوو، که تێیدا دوکتور عه‌بدولڕه‌حمان قاسملوو له دژی شا ئاخاوتنێکی توندی پێشکه‌ش کرد و له ئاکامدا خوێندکاران نامه‌یه‌کی ناڕه‌زایه‌تییان بۆ حه‌مه‌ره‌زا شا نارد.\nئاخاوتنه‌کانی دوکتور عه‌بدولـڕه‌حمان قاسملوو بووه هۆی گوشاری باڵوێزخانه‌ی ئێران له پاریس بۆ سه‌ر حکوومه‌تی ئه‌و وڵاته. هه‌ر بۆیه دوکتور عه‌بدوڵلڕه‌حمان قاسملوو به ناچار پاریسی به‌جێ هێشت و وه‌کوو یه‌که‌مین بوورسیه‌ی ئێرانیی "یه‌کیه‌تیی نێوده‌وڵه‌تیی خوێندکاران" چووه شاری پراگی پێته‌ختی وڵاتی چێکسلۆڤاکی.\nله‌و ماوه‌یه‌دا که‌له له فه‌ڕانسه بوو به هاوکاریی چه‌ند خوێندکارێکی دیکه‌ی کورد، "ئه‌نجومه‌نی خوێندکارانی کورد"یان له ئورووپا دامه‌زراند.\nساڵی ١٣٣٠ به نوێنه‌رایه‌تیی خوێندکارانی ئێرانی له دووهه‌مین کۆنگره‌ی ئه‌و رێکخراوه له شاری پراگدا به‌شداریی کرد.\nله ساڵی ١٣٣١ له سه‌رده‌می حکوومه‌تی میللی موسه‌دیق، دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو پاش ئه‌وه‌ی که له زانینگه‌ی پراگ توانیی لیسانسی زانسته کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییه‌کان وه‌ربگرێت، گه‌ڕایه‌وه ئیران.\nله‌و کاته‌دا له نێوان دوو حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و حیزبی تووده‌ی ئێران یه‌کیه‌تیی ته‌شکیلاتی بوونی هه‌بوو. دوکتور قاسملوو پاش شه‌ش مانگ چالاکی له تارانه‌وه گه‌ڕایه‌وه مه‌هاباد و له‌وێدا به‌رپرسایه‌تیی حیزبی خۆی وه ئه‌ستۆ گرت.\nپاش کووده‌تای ٢٨ی گه‌لاوێژی ١٣٣٢ی هه‌تاوی به ناچار خه‌باتی نهێنیی خۆی له تاران و کوردستان ده‌ست پێکرد.\nله‌و ماوه‌یه‌دا دوکتور قاسملوو سه‌رپه‌رستیی رۆژنامه‌ی کوردستان، ئۆرگانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی له ئه‌ستۆ بوو.\nهه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا بوو کۆمیته‌یه‌کی سه‌رانسه‌ریی له‌مه‌ڕ چالاکیی حیزبی دێموکراتی کوردستان به سه‌رپه‌رستی خۆی دامه‌زراند.\nدوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو پاش پێنج ساڵ خه‌بات و چالاکی سیاسی له ئێران و به‌تایبه‌ت له کوردستان، بۆ جارێکی دیکه گه‌ڕایه‌وه چێکسلۆڤاکی.\nله ساڵی ١٣٣٧ پاش سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی عێراق و گه‌شه‌ی بزاڤی نه‌ته‌وه‌په‌رستی له کوردستانی عێراق، هاوڕێ له‌گه‌ڵ چه‌ند ئه‌ندامی دیکه حیزب، هه‌وڵیان دا وێـڕای نیشته‌جێ بوون له خاکی عێراق، رێکخراوه‌کانی حیزب له ناوخۆی وڵات ببووژێننه‌وه.\nساڵی ١٣٤١ی هه‌تاوی دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو له زانستگه‌ی پراگ پله‌ی دوکتۆرای رشته‌ی زانستی ئابووریی وه‌رگرت و هه‌تا ساڵی ١٣٤٩ له‌و زانستگایه‌دا وانه‌کانی "ئابووریی سه‌رمایه و ئابووری سوسیالیستی و بیردۆزیی گه‌شه‌ی ئابووری"ی گوته‌وه.\nله‌م سه‌رده‌مه‌دا دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو چه‌ندین په‌رتووکی له پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ کێشه‌ی ئابووری، کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیی نووسیوه که ناسراوترینیان کۆپه‌ڕی "کوردستان و کورد"ه.\nده‌قی سه‌ره‌کیی کۆپه‌ڕی کوردستان و کورد به زمانی چێکی نووسراوه و هه‌تا ئێستا به زمانه‌کانی ئینگلیزی، سلۆڤاکی، له‌هستانی، عه‌ربی، فارسی و کوردی وه‌رگێڕدراوه و چه‌ندین به‌شیشی به زمانی فه‌ڕانسه‌وی پاچه‌ڤه و بڵاو کراوه‌ته‌وه.\nدوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو شاره‌زایی ته‌واوی له‌سه‌ر زمانه‌کانی کوردی، فارسی، تورکی، عه‌ره‌بی، فه‌ڕانسه‌وی، ئینگلیزی، چێکی و رووسیی بووه و هه‌تا راده‌یه‌ک ئاشنایی له‌گه‌ڵ زمانه‌کانی ئاڵمانی و ئسلاو هه‌بووه.\nساڵی ١٣٤٩ی هه‌تاوی، پاش ده‌رکرانی به‌یاننامه‌ی ١١ی مارس و رێککه‌وتنی رێبه‌رانی بزاڤی کوردستانی عێراق له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی ئه‌و وڵاته، ده‌ره‌تانی چالاکیی سیاسی له کوردستان ئێران رووی له زیاد بوون کرد.\nله‌م نێوانه‌دا دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو له ئورووپاوه گه‌ڕایه‌وه و به هاوڕێیه‌تیی چه‌ند ئه‌ندامێکی حیزبی، به‌رپرسایه‌تیی بووژانه‌وه‌ی رێکخراوه‌کانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی وه ئه‌ستۆ گرت.\nله کۆنفرانسی سێیه‌می حیزب که له جۆزه‌ردانی ١٣٥٠ی هه‌تاوی به‌ڕێوه‌چوو، دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو وه‌کوو ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران هه‌ڵبژێردرا و پاش ئه‌وه له تێکـڕای کۆنگره‌کانی حیزب وه‌کوو سکرتێر هه‌ڵبژێردراوه.\nدوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو بۆ هه‌ژده ساڵ وه‌کوو رێبه‌رێکی لێهاتوو و کارامه به‌رپرسایه‌تیی یه‌که‌می ئیداره‌ی حیزبی رێبه‌ری کرد.\nهاوڕێی تێکۆشه‌ر، مامۆستا و رێبه‌ر، دوکتور عەبدولڕەحمان قاسملوو رێکه‌وتی ٢٢ی پووشپه‌ڕی ساڵی ١٣٦٨ له کاتێکدا که بۆ چاره‌سه‌ری ئاشتییانه‌ی پرسی کورد له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ک له نوێنه‌رانی رێژیمی ئیسلامیی ئێران له ڤییه‌ن وتووێژی ده‌کرد، له‌گه‌ڵ هاوڕێی تێکۆشه‌ر کاک عه‌بدوڵلای قادری‌ئازه‌ر، ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزبی دێموکرات، به‌ده‌ستی نوێنه‌رانی رێژیمی ئیسلامی شه‌هیدا کرا. له‌م تیرۆره ناجوانمێرانه‌یه‌دا دوکتور فازڵ ره‌سووڵ کوردی عێراقی و مامۆستای زانکۆ له ڤییه‌ن، به ده‌ستی تیرۆریسته‌کان شه‌هیدا کرا.


Cihan University | Dr. Nawzad Bajger\nزانكۆی جیهان – هه‌ولێر پانێڵی ( ٩ ) ی نه‌خشه ڕێگای ده‌وڵه‌تی كوردستانی سازكرد\nكۆبونه‌وه‌ی ساڵانه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی كارگێری زانكۆكانی گڕوپی جیهان ٢٠١٧ ده‌ستی پێكرد\nحەفلای تەعاڕف بۆ قوتابیانی زانکۆی جیهان 14/1/2011\nزانكۆی جیهان به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده چه‌ندین خول و راهێنانی مامۆستایانی په‌روه‌رده به‌رێوه‌چوون\n21/1/2014 قوتابیان لە کاتی ئیمتیحاناتى نیوەی ساڵ _ زانکۆی جیهان\nکردنەوەی لقێکی اسیاسێڵ لە ناو زانکۆی جیهان 27/4/2011\nسه‌ردانی شاندی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده بۆ زانكۆكه‌مان 2016/1/18\nبه‌رێوه‌به‌ری گشتی سه‌نته‌ری به‌ڵگه‌نامه‌كانی عوسمانی پێشوازیی شاندی زانكۆی جیهان ده‌كا\nHuawei company visiting Cihan University-Erbil 21/11/2016\nزانكۆی جیهان – هه‌ولێر پانێڵی ( ٩ ) ی نه...\nكۆبونه‌وه‌ی ساڵانه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی كارگێری زانك...\nحەفلای تەعاڕف بۆ قوتابیانی زانکۆی جیهان 14/1/20...\nزانكۆی جیهان به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی ...\nدكتۆر نه‌وزاد یه‌حیا باجگر باس له بایه‌خی ری...\nزيارة وفد وزارة التعليم العالي والبحث العلمي &#...\n.دكتۆر نه‌وزاد یه‌حیا باجگر .. رێز له شاعیری ناودار سه‌عدوڵڵا په‌رۆش ده‌نێ و مه‌دالیای زانكۆی جیهانی پێده‌به‌خشێت\nله چالاكییه رۆشنبیرییه هه‌مه‌جۆره‌كانى دكتۆر نه‌وزاد یه‌حیاباجگر رێز له شاعیری ناودار سه‌عدوڵڵا په‌رۆ ...\nله چالاكییه رۆشنبیرییه هه‌مه‌جۆره‌كانى دكتۆر نه‌وزاد یه‌حیاباجگر رێز له شاعیری ناودار سه‌عدوڵڵا په‌رۆش ده‌نێ و مه‌دالیای زانكۆی جیهانی پێده‌به‌خشێت . رۆژ : ١٣-٣-٢٠١٧ شوێن : زانكۆی جیهان هه‌ولێر ...\nدكتۆر ئومێد سه‌باح پانێڵی : ریفڕاندۆم مافێكی یاسایی و ده‌ستوورییه ، دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی كوردستان بۆ ته‌واوی پێكهاته و چین و توێژه‌كان به دیالۆگ و ئاشتییانه دێته دی .. له زانكۆی جیهان – هه‌ولێر پێشكه‌شكرد .\nكاتژمێر ١١ی پێش نیوه‌رۆی رۆژی ٢-٨-٢٠١٧ دكتۆر ئومێد سه‌باح وته بێژی فه‌رمی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كو ...\nكاتژمێر ١١ی پێش نیوه‌رۆی رۆژی ٢-٨-٢٠١٧ دكتۆر ئومێد سه‌باح وته بێژی فه‌رمی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستان و پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ر له بواری یاسا و یاسی نێو ده‌وله‌تی بابه‌تی پانێله‌كه‌ی پێشكه‌شك ...


ڕۆژنامەیەکی ئوسترالی بێڕێزی بەرامبەر “اللە اکبر” دەکات – ئیسلامی\nسه‌ره‌تا/ جیهانی ئیسلامی/ڕۆژنامەیەکی ئوسترالی بێڕێزی بەرامبەر “اللە اکبر” دەکات\n47 ده‌قه‌ی خوێندنه‌وه 1\nکەڤەری دواین ژمارەی ڕۆژنامەکە\nڕۆژنامەی دەیلی تەلەگرافی چاپی ئوسترالی لە دواین چاپیدا بە ئاشکرا بێڕێزی بەرامبەر بە ووشەکانی “اللە اکبر” دەکات، بە شێوەیەک لە یەکەم لاپەڕەیدا و بە گەورەیی ئەو بێڕێزییە دەکات.\nلە دواین ژمارەی ئەو ڕۆژنامە ئوسترالیەدا بە پیتی گەورە نوسراوە “ALLAH AK BARRED!” کە پیتەکانی “AK” کورتکراوەی “AKBAR”ە و پێکەوە دەبێت بە “ALLAH AKBAR BARRED” و ئەوەش بە مانای “اللە اکبر قەدەغەکرا!” دێت.\nئەو ڕۆژنامە ئوسترالیە ئەم دەستەواژەی لە باسی بابەتێکیدا نوسیوە گوایە چەند چەکدارێکی ئوسترالی لەناو داعش لە عێراق و سوریان و مافی هاووڵاتیبوونیان لێ سەندراوەتەوە و بەو شێوەیەش قەدەغەکراون لە گەڕانەوەیان بۆ ئوسترالیا. لەکاتێکدا هەموو جیهان دەزانێت کە “اللە اکبر” دروشمی زیاتر لە ملیار و نیوێک موسڵمان و ئیسلامە، بەڵام ئەم ڕۆژنامەیە ووشەی “اکبر” لەگەڵ “قەدەغەکردن” تێکەڵدەکات و لەجیاتی نوسینی ئەوەی کە “چەند چەکدارێکی داعش مافی هاووڵاتیبوونی ئوسترالیایان لێ سەندراوەتەوە” ووشەکانی “اللە اکبر” لە جێگای “داعش” بەکاردەهێنێت، کە ئەمەش بێڕێزییەکی تەواوە بەرامبەر ئەو دروشمەی کە ڕۆژانە لە بڵندگۆی مزگەوتەکانەوە لانیکەم “٣٠ جار” دەوترێتەوە.\nڕۆژنامەکە نوسیویەتی “بۆیە مافی هاووڵاتیبوون و ناسنامەیان لێ سەندراوەتەوە، بۆئەوەی نەتوانن بگەڕێنەوە بۆ ئوسترالیا و کۆمەڵکوژی ئەنجامبدەن”.\nئاماژەش بەوە کراوە کە “لە پرۆسەیەکی تەواو نهێنیدا” ئەو کەسانە کە ژمارەیان پێنج کەسە، مافی هاووڵاتیبوونیان لێ سەنراوەتەوە، کە دوانیان ژنن.\nڕۆژنامەنوسێکیش لەوبارەیەوە دەڵێت “جا ئەوەی بە حاڵ یەک تۆسقاڵ عەقڵ لە کەلە سەریا بێت دەزانێت کە داعش بۆ دژایەتی ئیسلام و موسڵمانان و بەتاڵان بردنی ماڵیان و لاقەکردنی ژن و کچی موسڵمان و کوشتنی موسڵمانان دروستکراوە. ئەوەیشی نەفام و جاهیل بێت پێیوایە داعش و ئیسلام یەک شتن”.\nلە دینی ئیسلامیشدا پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) فەرمانی بە سەربازانی کردووە کە لەکاتی جەنگدا “ئافرەت و نەخۆش و منداڵ و کەسی ئاینی و پیر و پەککەوتە و دیل و هەڵهاتوو لە جەنگ نەکوژرێن، و درەخت نەبڕدرێتەوە و شوێنی پەرستشی ئاینەکان تێکنەدرێت و بێڕێزی بە تەرمی کوژراوی دوژمنان نەکرێت و لەگەڵ زیندانیکراوەکاندا بەڕێزبن و خواردنیان پێبدەن، هەروەها بە زۆریش کەس نەهێننە ناو دینی ئیسلامەوە”، جگە لەمانەش سەروەری مرۆڤایەتی (صلی اللە علیە وسلم) فەرمووشیەتی کە “ئاژەڵیش نەکوژن مەگەر بۆ خواردنی گۆشتەکەی نەبێت”.\nسەرەڕای هەموو ئەم ڕاگەیەندراوە ڕوونانەی دینی ئیسلام بەڵام کۆمەڵێک نەزان و دژە ئیسلام و نەشارەزا لە ئیسلام (داعش) دەکەن بە نمونە و دەڵێن کە ئەوە ئیسلامە و ئیسلام فەرمانی بەوە کردووە کە داعش دەیکات، لەکاتێکدا ١٨٠ پلە پێچەوانەی ئەو بیرکردنەوەی حەقیقەتی ئیسلامە و داعشیش سەرپێچی سەرجەم ئەم یاسایانەی ئیسلامی کردووە لە شەڕەکانیدا.\nهیندستان.. بە بەرچاوی پۆلیسەوە موسڵمانێک کوژرا و پۆلیس ڕێگریی نەکرد\nمیدیایەکی ئێران: پێدەچێت محمد بن سەلمان کوژرابێت\nئیسرائیلیەکان بە بەردباران ژنێکی فەڵەستینییان کوشت\nدانیمارک.. ئەو خانمە پۆلیسەی نیقابپۆشێکی لەئامێزگرت لێپێچینەوەی لەگەڵدا دەکرێت


پـێشمەرگە: پلان‌داڕێژەرى تەقینەوەى بۆریە نەوتیەكانى كەركوک دەستگیركران\nشەوى سێشەممە لەسەر چوارشەممە هێزى دژە تیرۆر و پێشمەرگە لە گوندەكانى رۆژئاواى كەركوک 4 كەسیان دەستگیركرد ، بە تۆمەتى ئەوەى پلان‌داڕێژەى تەقاندنەوەى كۆگاى نەوتى باى حەسەن بوون و بەرپرسانى كەركوكیش دەڵێن"تەقینەوەكە كێشەى بۆ هەناردەكردنى نەوت دروست نەكردووە."\nشوان حەمە غەریب فەرماندەى لیواى دووى هێزى پێشمەرگە، بەدەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"دژە تیرۆر لەرێگەى چاودێرى كردنى پەیوەندیە تەلەفۆنیەكانیانەوە ، زانیارى دەستكەوتووە لەسەر پلان‌داڕێژەرى پشت تەقینەوەكەى باى حەسەن."\nوتیشى"شەوى ڕابردوو پلان‌داڕێژەرى سەرەكى و 3 كەسى تر لەلایەن دژە تیرۆر و پێشمەرگەوە دەستگیركران."\nبەپێى زانیاریەكانى دەنگى ئەمەریكا ، دەستگیركراوەكان دانیشتووى گوندەكانى رۆژئاواى كەركوكن و لەلایەن دەزگا ئەمنیەكانەوە گومانى هەبوونى پەیوەندیان لەگەڵ داعش لێدەكرێت.\nئازاد جەبارى ئەندامى ئەنجومەنى پارێزگاى كەركوک ، بە دەنگى ئەمەریكاى راگەیاند"تەقینەوەكان نەبووەتە هۆى راگرتنى نەوتى كەركوك ، چونكە بۆرى نەتەقێنراوەتەوە بەڵكو كۆگاى نەوت تەقێنراوەتەوە."\nتەقاندنەوەى بۆرى و كۆگاى نەوتى كەركوک ماوەى چەند مانگێكە ناو بەناو ئەنجام دەدرێت و جگە لەدەستگیركردنى چەند تۆمەتبارێک بە تۆمەتى بەشداربوون لە تەقینەوەكانى باى حەسەن، تائێستا هیچ تۆمەتبارێك بەتۆمەتى تەقاندنەوەى بۆریە نەوتیەكانى چەند مانگى رابردوو دەستگیرنەكراوە.


مانا ومه‌به‌ستی سیاسه‌تی شه‌رعی - كوردی سۆرانی - حاجی ئومێد چروستانی\nمانا ومه‌به‌ستی سیاسه‌تی شه‌رعی\nنوسـه‌ر : حاجی ئومێد چروستانی\nخۆشه‌ویستان لێره وله‌وێ هه‌ندێك جار ده‌بیستین كه ئیسلام وبیروباوه‌ڕه‌كه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كه له‌نێوان به‌نده و په‌روه‌ردگاردا، هیچ پێویست به‌وه نه‌كات تێكه‌ڵاوی سیاسه‌ت بكرێت، به‌بیانوی ئه‌وه‌ی گوایه ئیسلام بۆ بارودۆخ وسه‌رده‌مێكی تایبه‌تی خۆی هاتووه، وبۆ ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی ئێمه ناشێت، ئه‌و كه‌سانه له‌وه تێنه‌گه‌یشتوون كه‌ئیسلام عه‌قیده وشه‌ریعه‌ته، واته ئیسلام بیروباوه‌ڕ و یاساوڕێسایه، بیروباوه‌ڕه به‌و مانایه‌ی كه مرۆڤ باوه‌ڕی به‌هه‌ر شه‌ش پایه‌كه‌ی ئیمان وهه‌ر پێنج پایه‌كه‌ی ئیسلام هه‌بێت، له‌هه‌مان كاتدا شه‌ریعه‌تیشه كه ده‌بێت بكرێته یاسا وڕێسا بۆ به‌رێوه‌بردنی ژیان وڕێكخستنی په‌یوه‌ندیه نێوخۆی ونێوده‌وڵه‌تیه‌كان.\nPDF 403.6 KB 2019-05-02\nحاجی ئومێد چرۆستانی\nمدلول ومعاني السیاسة الشرعیة\nسوپاس وستایش بۆ خوای گه‌وره ومیهره‌بان ودرود وصه‌ڵات وسه‌لام له‌سه‌ر محمـــد المصطفی وئال وبه‌یت وهاوه‌ڵه به‌رێزه‌كان وشوێنكه‌وتوانی هه‌تا هه‌تایه.\nجا بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌م بابه‌ته هه‌وڵده‌ده‌ین به‌پێی توانا هه‌رجاره وبابه‌تێك له‌باره‌ی سیاسه‌تی شه‌رعی ڕوون بكه‌ینه‌وه، ئه‌ویش له‌ژێر ڕۆشنایی ئایه‌ته‌كانی قورئانی پیرۆز وفه‌رمووده‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا (صلی الله علیه وسلم) له‌گه‌ڵ ئاماژه كردن به‌ڕاوبۆچوونی زانایانی ئیسلام له‌م باره‌یه‌وه.\nسیاسه‌ت له زمانه‌وانیدا: به مانای (الفساد) و (الجبلة) و ( التدبیر) دێت كه ئه‌مه‌ی دواییان مه‌به‌ستی ئێمه‌یه، كه به‌واتای به‌رێوه‌بردن وته‌دبیركردنی كاروباره‌كان دێت.\nله‌قاموسه عه‌ره‌بیه‌كانیشدا هاتووه: « ساس الدابة أو الفرس : إذا قام على أمرها من العَلَف والسقي والترويض والتنظيف وغير ذلك » واته: ئاژه‌ڵه‌كه‌ی یان ئه‌سپه‌كه‌ی ڕاده‌هێنێت، هه‌ركاتێك هه‌ستا به‌دابینكردنی كاروباری پێدانی ئالیك وئاو وڕامهێنان وپاكژكردن وهه‌ندێك شتی تریشی.\nبۆیه ده‌بینیت هه‌ندێك له زمانناسانی عه‌ره‌ب ووتویانه: مه‌به‌ست له‌سیاسه‌ت ئه‌م كاره‌ی مرۆڤ بووه له‌گه‌ڵ ئاژه‌ڵدا، پاشان كه توانی ئه‌م كاره به ڕێكوپێكی بكات، هه‌نگاوی نا بۆ به‌رێوه‌بردنی كاروباری مرۆڤه‌كانی ده‌وربه‌ری، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌یه خاوه‌نی كتێبی (القاموس) ده‌ڵێت: « ومن المجاز: سُسْتُ الرعية سياسة: أمرتهم ونهيتهم. وساس الأمر سياسة: قام به. والسياسة: القيام على الشيء بما يصلحه» [مادة (سوس) في تاج العروس (4/169) طبعة دار صادر. بيروت.]\nبه‌كارهێنانی ووشه‌ی (سیاسه‌ت) هه‌قیقه‌ت بووه له به‌رێوه‌بردن وڕامهێنانی كاروباری ئاژه‌ڵ، ومه‌جازه له‌به‌رێوه‌بردنی كاروباری مرۆڤه‌كاندا، سیاسه‌تیش به‌م مانایه بریتیه له‌هه‌ستان به‌كارێك كه به‌رژه‌وه‌ندی مرۆڤه‌كانی تێدا بێت، سیاسه‌تیش به‌مانای به‌رێوه‌بردنی كاروباری مرۆڤه‌كان، پێغه‌مبه‌ری خوا (صلی الله علیه وسلم) له‌فه‌رمووده‌یه‌كدا ئاماژه‌ی پێكردووه، وه‌ك فه‌رموویه‌تی: « كانت بنو إسرائيل تسوسهم الأنبياء ، كلّما هلك نبيّ ، خَلَفَه نبيّ ، وإنَّه لا نبيَّ بعدي » [رواه البخاري ح (3455) ، ومسلم ح (1842)] .\nواته : پێغه‌مبه‌ره‌كان كاروباری به‌نوئیسرائیلیان به‌ڕێوه‌ده‌برد، جا هه‌ركاتێك پێغه‌مبه‌رێك وه‌فاتی بكردایه، پێغه‌مبه‌رێكی تر جێگای ده‌گرته‌وه، به‌ڵام پاش من ئیتر پێغه‌مبه‌ر نایه‌ت.\nئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌یه له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی له‌زمانی عه‌ربیدا سیاسه‌ت به‌مانای به‌رێوه‌بردن و ته‌دبیركردنی كاورباری مرۆڤه‌كان هاتووه، بۆیه پێغه‌مبه‌ری خواش (صلی الله علیه وسلم) ووشه‌ی (تسوسهم) ی به كارهێناوه. ئیمامی نه‌وه‌وی له شه‌رحی ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌دا ووتویه‌تی:« يتولون أمورهم كما تفعل الأمراء والولاة بالرعية» [ شرح صحيح مسلم، للنووي 12/320] واته: پێغه‌مبه‌ره‌كان كاروباری ئه‌وانیان له‌ئه‌ستۆ ده‌گرت, هه‌روه‌ك چۆن ئه‌میر وكاربه‌ده‌سته‌كان له‌گه‌ڵ ڕه‌عه‌یت وژێرده‌سته‌كانیاندا كاروباره‌كانیان له ئه‌ستۆ ده‌گرت .\nهه‌ندێكی تریش ووتویانه گوایه ووشه‌ی (السیاسة) له بنه‌مادا ووشه‌یه‌كی فارسیه وله دوو بڕگه پێكهاتووه، كه بریتیه له (سه) له‌گه‌ڵ (یسا)، (سه) به مانای سێ دێت، و(یسا) ش به زمانی مه‌غولی به‌مانای (التراتیب) واته ڕێكخستن یان یاساكان دێت، له‌كۆتاییشه‌وه به‌م شێوه‌یه‌ی لێ دێت: كه مه‌به‌ست پێی هه‌ر سێ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی یاسادانان وجێ به‌جێكردن ودادوه‌ریه، ئه‌مه‌ش خوێندنه‌وه‌ی شهاب الدین الخفاجی یه، له‌ڕاستیشدا ئه‌م لێكدانه‌وه‌یه لای زۆربه‌ی زانایانی زمانه‌وانی عه‌ره‌بی جێگای قبوڵ نییه، چونكه ئه‌وان ته‌ئكید له‌وه ده‌كه‌نه‌وه كه ووشه‌ی (السیاسة) ووشه‌یه‌كی عه‌ره‌بیه، چونكه عه‌ره‌ب له‌كۆنه‌وه ووتویانه: « سُوِّس فلان أمْر بني فلان ، أي : كلِّف سياستهم ، وملك أمرهم » واته: فڵان كه‌س كاروباری فڵان هۆزی گرته ئه‌ستۆ.\nپێناسه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعی له زاراوه‌ی شه‌رعناساندا:\nزانایانی شه‌رعناس زاراوه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعیان بۆ ته‌نها یه‌ك مانا و مه‌به‌ست به‌كار نه‌هێناوه، به‌ڵكو ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه بۆ چه‌ند مانا ومه‌به‌ستێك به‌كارهاتووه، ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م چه‌مكه لای زانایان وورده وورده گه‌شه‌ی كردووه، ئه‌ویش هۆكاره‌كه‌ی بۆ ئه‌وه ده‌گه‌ڕێته‌وه له‌بواری فۆرمه‌له‌كردن وتیۆریه‌وه كات وزمه‌نێكی وویستوه تا هه‌نگاوی ناوه بۆ بواری جێ به‌جێكردن وپراكتیزه‌كردن، وه‌ك هه‌موو زانسته‌كانی تر كه له‌گه‌ڵ تیپه‌ڕبوونی كات وزه‌مه‌ندا پێویستیان زیاتر به ئه‌و بابه‌ته نوێیانه هه‌بووه كه پێشتر نه‌بوون، ئه‌مه‌ش ده‌ره‌نجامی ئه‌وه‌ی ده‌سته‌واژه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعی لای ئه‌و زانایانه‌ی كه له‌بواره‌كانی غه‌یری حوكمه فیقهیه‌كاندا ئه‌سپی خۆیان تاوداوه بۆ چه‌ند مانایه‌ك ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌یان به‌كارهێناوه، هه‌ر بۆیه له‌كۆتاییه‌وه ده‌گه‌ینه ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ی كه زاراوه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعی بۆ زیاتر له‌مانا ومه‌به‌ستێك به‌كارهاتووه:\nزانایانی پێشین ودوای ئه‌وانیش چه‌ند پێناسه‌یه‌كیان كردووه بۆ ئه‌م جۆره له سیاسه‌ت كه مه‌به‌ستمان پێی سیاسه‌تی شه‌رعیه، هه‌ندێكیان پێناسه‌یه‌كی گشتگیریان بۆی كردووه، و هه‌ندێكی تریان پێناسه‌یه‌كی تایبه‌ت ودوور له‌گشتگیری، هه‌ندێكی تر له لێكۆله‌ره‌وه‌كانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی خۆمان له پێناو پێناسه‌یه‌كی وورد وڕێكوپێك چه‌ند بڕگه‌یه‌كیان بۆ پێناسه‌كانی ئه‌وان زیاد كردووه، ئێستاش كاتی ئه‌وه هاتووه هه‌ندێك له‌و پێناسانه بخه‌ینه به‌رده‌م به‌رێزتان :\nپێناسه‌ی یه‌كه‌م : ئه‌و پێناسه‌یه‌یه كه ابن عقیلی حه‌نبه‌لی بۆ سیاسه‌ی شه‌رعی كردووه، كه ده‌ڵێت: « ما كان من الأفعال ، بحيث يكون الناس معه أقرب إلى الصلاح ، وأبعد عن الفساد ، وإن لم يشـرعه الرسول صلى الله عليه وسلم ، ولا نزل به وحي » [إعلام الموقعين لابن القیم : (4/ 372) ] واته : سیاسه‌تی شه‌رعی به‌و كاروكرده‌وانه ده‌وترێت، كه خه‌ڵكی له‌رێگایانه‌وه نزیكتربن له‌صه‌لاح وچاكسازی، و دوور بن له فه‌ساد وخراپه‌كاری وگه‌نده‌ڵیه‌وه، هه‌رچه‌ند ئه‌م جۆره له‌سیاسه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا (صلی الله علیه وسلم) ته‌شریعی نه‌كردبێت و وه‌حیش له‌سه‌ری دانه‌به‌زی بێت .\nواته : هه‌ركاروكرده‌وه‌یه‌ك كه ئه‌نجام بدرێت، به‌و مه‌رجه‌ی خۆشگوزه‌رانی وصه‌لاح وچاكسازی به‌دوایی خۆیدا بهێنێت بۆ هاوڵاتیان و دژایه‌تی خراپه‌كاری و گه‌نده‌ڵی بكات، هه‌رچه‌ند په‌یڕه‌وكردنی جۆری ئه‌و كاره‌ی كه فه‌رمانڕه‌وا له‌م پێناوه‌دا ده‌یگرێته به‌ر ده‌قی قورئان وسونه‌تیشی له‌سه‌ر نه‌بێت .\nپێناسه‌ی دووه‌م : پێناسه‌ی ابن نجیمی حه‌نه‌فیه كه ده‌ڵێت : « فعل شيء من الحاكم ؛ لمصلحة يراها ، وإن لم يرد بذلك الفعل دليل جزئي » [ابن نجيم الحنفي، البحر الرائق: شرح كنز الدقائق 13/41[ واته : هه‌ركار وكرده‌وه‌یه‌ك كه فه‌رمانڕه‌وای موسڵمانان بیكات وبه‌لایه‌وه وابیت كه له‌به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵك وولآتدایه، هه‌رچه‌ند به‌ڵگه‌یه‌كی دیاری كراوی ووردیش له‌و باره‌یه‌وه نه‌هاتبێت (مه‌به‌ست پێی به‌ڵگه‌یه له‌قورئان وسوننه‌ت) .\nبه‌وورد بونه‌وه له‌م دوو پێناسه‌یه بۆ سیاسه‌تی شه‌رعی، دوو مه‌نهه‌جمان له مه‌نهه‌جی زانایان بۆ درده‌كه‌وێت : مه‌نهه‌جێكیان مه‌نهه‌جێكه كه لایه‌نی ئه‌خلاقی و كۆمه‌ڵایه‌تی به‌سه‌ریدا زاڵه، مه‌نهه‌جی دووه‌میش مه‌نهه‌جێكی فیقهی شه‌رعیه كه‌زیاتر ڕێگا بۆ فه‌رمانڕوایان ڕوون ده‌كاته‌وه به‌چ شێوه وپلان و ئالیه‌تێك ووڵات به‌رێوه‌ببه‌ن كه له‌چوار چێوه‌ی شه‌ریعه‌تی ئیسلام ده‌رنه‌چێت و به‌پێوه‌ره‌كانی شه‌ریعه‌ت ڕێكبخرێت.\nبه‌م شێوه‌یه‌ش ده‌توانین پێناسه‌ی زانایان بۆ سیاسه‌تی شه‌رعی دابه‌ش بكه‌ین بۆ دوو مانا ومه‌به‌ست، یه‌كێكیان مانایه‌كی گشتگیره، ئه‌وی دیكه‌یان مانایه‌كی تایبه‌ته.\nمانای یه‌كه‌م : سیاسه‌تی شه‌رعی به‌مانا گشتگیریه‌كه‌ی مورادیف وهاومانای ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه كه زانایان به (الاحكام السلطانیة) ناویان بردووه، كه بریتیه له « اسم للأحكام والتصرفات التي تدبر بها شؤون الدولة الإسلامية ، في الداخل والخارج ، وفق الشريعة الإسلامية ، سواء كان مستند ذلك نصاً خاصاً، أو إجماعاً أو قياساً، أو كان مستنده قاعدة شرعية عامة » واته: مه‌به‌ست پێی ئه‌و ئه‌حكام وهه‌ڵسوكه‌وتانه ده‌گرێته‌وه كه به‌هۆیانه‌وه كاروباری ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی به پێی شه‌ریعه‌تی ئیسلام به‌رێوه ده‌برێت، جا چی ئه‌گه‌ر پاڵپشتی به‌ده‌قێكی تایبه‌ت له‌قورئان وسوونه‌ت بێت، یان به‌ڵگه‌ی كۆده‌نگی زانایان یاخود قیاس بێت، یان ئه‌گه‌ر پاڵپشتی به قاعیده‌یه‌كی گشتی شه‌رعی كرابێت .\nكه‌وابێت سیاسه‌تی شه‌رعی به‌مانا گشتیه‌كه‌ی : هه‌موو ئه‌و كاروكرده‌وانه ده‌گرێته‌وه كه فه‌رمانڕه‌وای موسڵمانان له‌به‌رێوه‌بردنی كاروباری ناوخۆ و ڕێكخستنی به‌رژه‌وه‌ندی هاوڵاتیان وقه‌زاوه‌ت كردن له‌نێوانیان وجێ به‌جێكردنی فه‌رمانه‌كانی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی وڕێكخستنی په‌یوه‌ندیه‌كانی ئه‌و ده‌وڵه‌ته له‌ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌دا، جاچی ئه‌و كارانه‌ی كه فه‌رمانڕه‌وای موسڵمانان ئه‌نجامی ده‌دات به‌ڵگه‌یه‌كی ووردی تایبه‌تی له شه‌ریعه‌تدا له‌سه‌ر بێت، یان له‌سه‌ریشی نه‌هاتبێت، یان هه‌ندێك جار ئه‌و ئه‌حكامانه به پێی هه‌لومه‌رجی رۆژگار وكات گۆڕانكاریان به‌سه‌ردا دێت، ئه‌ویش ئه‌و كاته‌ی كه وه‌ك زانایان ده‌ڵێن (مناط) ی ئه‌و حكومه‌ش گۆڕانكاری به‌سه‌رداهات .\nمانای دووه‌م : پێناسه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعی به‌مانا تایبه‌تیه‌كه‌ی : ئه‌م پێناسه‌یه‌ش خۆی له‌خۆیدا له‌ژێر پێناسه‌ی یه‌كه‌مدا جێی ده‌بێته‌وه ده‌چێته ناو مانای (ئه‌حكامی سوڵتانیه) وه، ئه‌ویش به‌حوكمی سروشتی ئه‌حكامه‌كان وبنه‌مای ته‌شریعیان، هه‌ردوكیان ئه‌وه‌شیان لێی ده‌خوێنرێته‌وه كه ئه‌حكامه‌كانیان قابیلی گۆڕانكارین ، به‌مه‌رجێ (مناط) كه‌یان گۆڕانكاریان به‌سه‌ردا بێت .\nله‌كۆتاییشه‌وه سیاسه‌تی شه‌رعی به‌مانا تایبه‌تیه‌كه‌ی بریتیه له : « كل ما صدر عن أولي الأمر، من أحكام وإجراءات ، منوطة بالمصلحة ، فيما لم يرد بشأنه دليل خاصّ ، متعيّن، دون مخالفة للشريعة » واته : هه‌ر كارێك یان هه‌ر هه‌ڵوێستێك كه فه‌رمانڕه‌وای موسڵمانان پێی هه‌ڵبسێت، جا چی ئه‌حكام بێت یان كۆمه‌ڵێك ئیجرائات وڕێوشوێن بێت كه ده‌یگرێته به‌ر، به‌ڵام به‌و مه‌رجه‌ی له‌به‌رژه‌وه‌ندی هاوڵاتیان وده‌وڵه‌تی ئیسلامیدا بێت، وبه‌ڵگه‌یه‌كی تایبه‌تیش له‌سه‌ر ئه‌و كارانه نه‌بێت، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا نابێت پێچه‌وانه‌ی یاساكانی شه‌ریعه‌تی ئیسلام بێت.\nئه‌م پێناسه‌یه كه‌مێك پێویستی به‌ڕاڤه‌كردن وشیكردنه‌وه هه‌یه، ئه‌ویش به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه:\nكاتێك ده‌ڵێین: « كل ما صدر عن أولي الأمر» هه‌ركارێك فه‌رمانڕه‌وا (ولی الأمر) ی موسڵمانان پێی هه‌ڵبسێت وئه‌نجامی بدات، له‌و ڕوانگه‌یه‌وه سه‌یركراوه، ئه‌و كه‌سه‌ی كه تایبه‌تمه‌نده به‌وه‌ی هه‌ڵبسێت به‌م كاره، ئه‌ویش بریتیه له‌فه‌رمانڕه‌وای موسڵمانان، بۆیه ده‌بینین زانایان له‌باره‌ی ڕاڤه‌كردنی ووشه‌ی (ولی الأمر) ـه‌وه وتویانه مه‌به‌ست له‌م ده‌سته‌واژه‌یه ئه‌میر و زاناكانن، چونكه ئه‌میره‌كان كاتێك ده‌بێت خه‌ڵك گوێڕایه‌ڵیان بكات ئه‌وه‌ی فه‌رمانی پێ ده‌كه‌ن به‌پێی زانستی زانایانی ئیسلام بێت، هه‌روه‌ك چۆن كاتێك مرۆڤ به‌گوێی ووته‌ی زانایان ده‌كات ئه‌گه‌ر هاتوو ووته‌ی ئه‌وانیش به‌پێی گوێرایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خودا (صلی الله علیه وسلم) بێت، به‌م پێیه گوێرایه‌ڵی فه‌رمانی فه‌رمانڕه‌واكان پاشكۆی گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی زانایانی ئیسلامه، جا ئه‌گه‌ر هه‌ركاتێك ئه‌و فه‌رمانڕه‌وایه خۆی گه‌شتبێته پله‌یه‌كی وا له‌زانست ومه‌عریفه وئیجتهاد كردن، ئه‌و كاته سیاسه‌ت خۆی له‌وه‌دا ده‌بینێته‌وه ئه‌و ئه‌میره پرس وڕاوێژ به‌و كه‌سانه بكات كه ئه‌هلی مه‌شوره‌ت و پرس وڕاوێژن .\nبه‌م پێیه‌ش كه زانایان به‌شێكی سه‌ره‌كی بوون له‌جێ به‌جێكردن وده‌ركردنی فه‌رمانی فه‌رمانڕه‌واكانی ئوممه‌تی ئیسلام، ئه‌و كاته ئه‌و فه‌توایانه‌شی كه لایه‌ن زانایانه‌وه ده‌رده‌كرێن به‌شێكی سه‌ركین له سیاسه‌تی شه‌رعی، هه‌روه‌ك (عبد الواحد بن الحسين الصيمري) ئاماژه‌ی كردووه به مه‌سئه‌له‌یه‌كی گرنگ له‌م باره‌یه‌وه، ووتویه‌تی : « إذا رأى المفتي المصلحة أن يفتي العامي بما فيه تغليظ ، وهو مما لا يعتقد ظاهره ، وله فيه تأويل ، جاز ذلك زجراً له, كما روي عن ابن عباس رضي الله عنهما أنه سئل عن توبة القاتل فقال لا توبة له وسأله آخر فقال له توبة ثم قال أما الأول فرأيت في عينه إرادة القتل فمنعته وأما الثاني فجاء مستكينا قد قتل فلم أقنطه » [ آداب الفتوى والمفتي والمستفتي، للنووي, ص 56 ] واته : ئه‌گه‌ر هاتوو موفتی وای به‌باش زانی وبه‌رژه‌وه‌ندی وایده‌خواست كه فه‌توایه‌ك بۆ كه‌سێكی (عامی) به‌شێوه‌یه‌كی قورس بدات، كه زاهیری ئه‌و مه‌سئه‌له‌یه واینه‌ده‌خواست، به‌ڵام بۆ ئه‌و فه‌توایه لێكدانه‌وه وته‌ئولێكی خۆی هه‌بوو، ئه‌وه دروسته چونكه ئه‌و فتوايه وه‌ك سزا ورێگریه‌ك وایه، هه‌ر بۆیه ده‌بینین ڕیوایه‌تكراوه له ابن عباسه‌وه (خوایان لێ ڕازی بێت) كه كه‌سێك پرسیاری لێ كرد له‌باره‌ی ته‌وبه‌ی كه‌سێك كه خه‌ڵكێك بكوژێت، له‌وه‌ڵامدا ووتی : ته‌وبه‌ی بۆ نییه، دوای ئه‌و كه‌سێكی تر هه‌مان پرسیاری لێكرد، به‌ڵام ووتی : به‌ڵێ ته‌وبه‌ی بۆ هه‌یه، ئه‌مجا ووتی : كه‌سی یه‌كه‌م كاتێك پرسیاری كرد له‌چاوه‌كانیدا ئه‌وه‌م ده‌خوێنده‌وه كه ده‌یویست كه‌سێك بكوژێت، بۆیه ڕێگریم لێكرد وووتم ته‌وبه‌ی بۆنییه، به‌ڵام كه‌سی دووه‌م پێده‌چوو كه‌سێكی كوشتبێت و ده‌یویست ته‌وبه بكات، بۆیه نه‌مویست بێ هیوا ونائومێدی بكه‌م له‌ڕه‌حمه‌تی خوا .\nئه‌مه‌ش ناوكرۆك و ناوه‌ڕكی سیاسه‌تی شه‌رعیه، به‌مانا تایبه‌تیه‌كه‌ی، چونكه موفتی ده‌بێت ئاگاداری حاڵی ئه‌و كه‌سه بێت كه فه‌تواكه‌ی بۆ ده‌دات، به‌شێوه‌یه‌ك بێت كه‌له‌گه‌ڵ حاڵ و گوزه‌رانی ئه‌و كه‌سه‌دا پێك بێته‌وه، بۆ نموونه ئه‌گه‌ر كه‌سێكی فره ته‌ڵاق خۆر هاته لای موفتی و پرسیاری ئه‌وه‌ی لێكرد ئایا ته‌ڵاقی سێ به‌سێ یه‌ك ته‌ڵاقه یان هه‌ر سێ ته‌ڵاقه‌كه‌ی پێ ده‌كه‌وێت ؟ ، جا ئه‌گه‌ر موفتی زانی حاڵی ئه‌و كه‌سه چۆنه، ئه‌وه بۆ ته‌مێ كردنی ئه‌و كه‌سه ده‌توانێت فه‌توا به‌وه بدات كه ته‌ڵاقی سێ به‌سێ هه‌ر سێ ته‌ڵاقه‌كه‌ی پێ ده‌كه‌وێت، به‌ڵام له‌هه‌مان كاتدا ئه‌گه‌ر كه‌سێكی تر هاتو هه‌مان پرسیاری كرد له موفتی به‌ڵام ئه‌و كه‌سه كه‌سێكی ته‌ڵاق خۆر نه‌بوو، به‌ڵام له‌ده‌می ده‌رچوو بوو نه‌یزانی بوو، ئه‌و كاته به لێكدانه‌وه بۆ حاڵی كه‌سی دووه‌م موفی ده‌توانێت بڵێت ته‌ڵاقی سێ به‌سێ یه‌ك ته‌ڵاقی پێده‌كه‌وێت، چونكه ئه‌م فه‌توایه‌ی نابێته هۆی به‌سووك سه‌یركردنی ته‌ڵاق له‌لایه‌ن ئه‌م كه‌سه‌ی دواییه‌وه .\nكاتێكیش ووتمان ( من أحكام وإجراءات ) ئه‌وه تێده‌گه‌ین كه سیاسه‌تی شه‌رعی هه‌ردوولایه‌نی تیۆری (نظري) و پراكتیك (تطبیقي) ده‌گرێته‌وه، به‌واتای ئه‌وه‌ی هه‌ریاسا وڕێسایه‌ك كه فه‌رمانڕه‌وای موسڵمانان ده‌ری بكات بۆ ڕێكخستنی كاروباری هاوڵاتیان له‌ناوخۆ وده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی ئیسلامیدا به سیاسه‌تی شه‌رعی داده‌نرێت، هه‌روه‌ك چۆن ئه‌و ئیجرائات وڕێوشێنانه‌ی كه ده‌یانگرێته به‌ر بۆ به‌رێوه‌ربردنی كاروباری ده‌وڵه‌ت سیاسه‌تی شه‌رعین .\nوه كاتێك ده‌ڵێین : ( منوطة بالمصلحة ) مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌یه ده‌بێت ئه‌وه‌ی كه فه‌رمانڕه‌وایی موسڵمانان ئه‌نجامیان ده‌دات و ده‌یانگرێته به‌ر ده‌بێت سه‌رچاوه‌یان له ئیجتهادێكی ته‌واوی شه‌رعیه‌وه گرتبێت، كه به‌رژوه‌ندی ته‌واوی هاوڵاتیان ده‌وڵه‌تی ئیسلامی تێدا ره‌چاو كرابێت، كه هه‌موو ئه‌مانه پاڵپشتیان موسته‌نه‌دێكی شه‌رعی بێت یان به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه پێچه‌وانه‌ی ئه‌حكامه‌كانی شه‌ریعه‌تی ئیسلامی نه‌بێت، به‌م پێیه‌ش بێت ئه‌و ئه‌حكامانه‌ی كه په‌یوه‌ندیان به په‌رستشه‌كانه‌وه (عیبادات) یان به بیروباوه‌ڕه‌وه هه‌یه ناچێته چوار چێوه‌ی ئه‌م پێناسه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعی به‌مانا تایبه‌تیه‌كه‌ی .\nكه‌واته ئه‌و فه‌ر‌مان وئه‌حكامانه‌ی سه‌رچاوه‌كه‌یان له جه‌هل ونه‌زانین وله ئیجتهادێكی شه‌رعیه‌وه سه‌رچاوه‌یان نه‌گرتووه، به سیاسه‌تی شه‌رعی دانانرێت، به‌ڵام هه‌ندێك له‌زانایان ده‌ڵێن ئه‌گه‌ر هاتوو موافیقی ئه‌حكامه‌كانی سیاسه‌تی شه‌رعی بوو، ده‌كرێت نیسبه‌ت بدرێته پاڵ سیاسه‌تی شه‌رعی [مجموع فتاوى ابن تيمية : 29/43] .\nكاتێكیش ده‌ڵێین ( فيما لم يرد بشأنه دليل خاص متعين ) مه‌به‌ست له‌وه‌یه ئه‌و ئه‌حكام و ئیجرائاتانه‌ی كه ده‌قێكی تایبه‌تی شه‌رعی له‌سه‌ر بێت وه‌ك قورئان وسوننه‌ت و ئیجماع و قیاس، به سیاسه‌تی شه‌رعی دانانرێت به مانا تایبه‌تیه‌كه‌ی، چونكه له‌كاتی بوونی ده‌قێكی له‌و شێوه‌یه فه‌رمانڕه‌وای موسڵمانان هیچ شتێكی له‌به‌رده‌مدا نییه ئه‌وه نه‌بێت كه ئیستدلالی ده‌قه‌كان جێ به‌جێ بكات، هه‌رچه‌ند به‌مانا گشتیه‌كه‌ی ده‌چێته چوار چێوه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعیه‌وه .\nكاتێكش ده‌ڵێین : ( دون مخالفة للشريعة ) مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌یه مه‌رج نییه ئه‌حكام و ئیجرائاته‌كانی سیاسه‌تی شه‌رعی كه فه‌رمانڕه‌وا ئه‌نجامیان ده‌دات ده‌بێت هه‌موویان ده‌قی شه‌رعییان له‌سه‌ر هاتبێت، به‌ڵكو ئه‌گه‌ر هاتوو ده‌قیشیان له‌سه‌ر نه‌هاتبوو، به‌ڵام پێچه‌وانه‌ی ئه‌حكامه‌كانی شه‌ریعه‌تیش نه‌بوون، هه‌ر به سیاسه‌تی شه‌رعی داده‌نرێت .\nله‌هه‌مان كاتدا ئه‌و سیاسه‌ته‌ی كه پێچه‌وانه‌ی شه‌ریعه‌تی ئیسلامه به سیاسه‌تێكی شه‌رعی دانانرێت .\nبۆ نموونه یاسا وڕێساكانی ئێستای هاتوچۆ, ئه‌گه‌ر سه‌رنج بده‌ین ده‌ه‌قی قورئان وسوننه‌ت و كۆده‌نگی زانایان و قیاسی شه‌رعیشیان له‌سه‌ر نه‌هاتووه، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی كاروباری هاوڵاتیان و ده‌وڵه‌تی ئیسلامیه، جێ به‌جێكردنیان ده‌چێته چوارچێوه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعیه‌وه، هه‌ر یاسا و ڕێسایه‌كی تریش له‌به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵك و هاوڵاتیاندا بێتو هه‌رچه‌ند ده‌قێكی شه‌رعیشیان له‌سه‌ر نه‌هاتبێت، جێ به‌جێكردن وڕێكخستنیان ده‌چێته چوار چێوه‌ی سیاسه‌تی شه‌رعیه‌وه .\nبه‌م شێوه‌یه هاتینه كۆتایی ئه‌م ووتاره‌ی ئه‌مجاره‌یه‌مان تا به‌یه‌ك گه‌یشتنه‌وه له‌بابه‌تێكی تری له‌م شێوه‌یه به‌خوای گه‌وره‌تان ده‌سپێرم و خواتان له‌گه‌ڵ بێت .\nوصلی الله وسلم علی سیدنا محمد وعلی آله وصحبه وسلم .\nكه‌مینه ئیسلامیه‌كان و باردۆخ وهیوا وئاواتیان\nجياوازیه‌كانی نێوان ( شوری ) و ( دیموكراسی )\nحوكمی دیموكراسی و هه‌ڵبژاردن و كاركردن له ناو دامه‌زراوه‌كانیاندا


هاوپەیمانی فەتح:كابینەی عەلاوی رەتبكرێتەوە پشێوی درووست دەبێت\nئه‌ندامێکی هاوپه‌یمانی فه‌تح لە ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق رایگەیاند، په‌سه‌ندكردنی كابینه‌ی وه‌زاری و به‌ده‌ستهێنانی متمانه‌ی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران به‌نده به سه‌ربه‌خۆیی و لێهاتویی پاڵێوراوه‌كان، بەڵام ره‌تكردنه‌وه‌ی كابینه‌كه له دانیشتنی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌راندا ده‌بێته‌هۆی دروستبونی پشێوی.\nمحه‌مه‌د ساحیب ده‌ڕاجی، ئه‌ندامی هاوپه‌یمانی فه‌تح لە ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق رایگه‌یاند، په‌سه‌ندكردنی حكومه‌تی محه‌مه‌د تۆفیق عه‌لاوی، سه‌رۆك وه‌زیرانی راسپێردراو په‌یوه‌سته به‌شێوازی خستنه‌ڕوی كابینه وه‌زارییه‌كه‌ی".\nئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر وەزیرانی کابینەکەی عه‌لاوی سەربەخۆ نەبن، روبه‌ڕوی ئاسته‌نگی گه‌وره ده‌بێته‌وه له په‌رله‌ماندا.\nیه‌كی ئه‌م مانگه، د. به‌رهه‌م ساڵح، سه‌رۆك كۆماری عێراق محه‌مه‌د تۆفیق عه‌لاوی به‌مه‌به‌ستی پێكهێنانی حكومه‌تی نوێی عێراق راسپارد، كه له‌لایه‌ن به‌شێكی زۆری شیعه‌كانه‌وه پشتیوانی لێده‌كرێت، ماوەی مانگێکیشی لەبەردەستدایە بۆ پێشکەشکردنی کابینەکەی.


21:11 لە هەرێمی کوردستان ساڵانە ١٠ پیاو بە دەستی ژنەکانیان دەکوژرێن\n20:38 یەکەم چەکداری سوری لە ئازەبایجان کوژرا\n20:18 لە هەولێر بازرگانێکی ماددە هۆشبەرەکان دەستبەسەر کرا\n20:06 باڵوێزی ٢٤ وڵات لە بەغدا لە سەر هێرش بۆ سەر نێردە دیپلۆماسییەکان هاتنە دەنگ\n19:40 عێراق/ ٣٥ تووشبووی کۆرۆنا گیانیان لە دەست دا\nپەیامی کورد ... وەزارەتی ئابووری حکوومەتی هەرێم وڵامی وەزارەتی دارایی عێراقی دایەوە\nوەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ پێنجشەممە ١٣ی ئاب، لە ڕاگەیەنراوێکدا وەڵامی ڕاگەیەنراوەکەی شەوی ڕابردووی وەزارەتی دارایی حکوومەتی فیدراڵی دایەوە.\nلە ڕاگەیەنراوەکەدا، کە بە زمانی عەرەبی ئاڕاستەی حکومەتی عێراق کراوە، ئاماژە بەوە کراوە "حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە کاتی وەرگرتنی متمانە لە پەرلەمانی کوردستانەوە، سیاسەتی چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکانی لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی پەیڕەو کردووە، ئەوەش بەپێی بنەماکانی دەستوور و بۆ ئەو مەبەستەش هەنگاوی کردەیی ناوە و ویستی ڕاستەقینەی هەرێمی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان دووپاتکردووەتەوە".\nوەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەنراوەکەیدا ئاماژەی بەوەش کردووە کە حکوومەتی هەرێمی کوردستان هەنگاوی جددی ناوە و لە ڕۆژی ١١٦ی تەمموزی ٢٠١٩ سەرۆکایەتیی حکوومەتی هەرێم، بە مەبەستی ڕوونکردنەوەی شێواز و سیاسەتی حکومەت لە چارەسەرکردنی ڕیشەیی کێشەکان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ، یەکەم سەردانی بۆ بەغدادی پایتەخت ئەنجامداوە.\nلە ڕاگەیەنراوەکەدا هاتووە، "لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵ ڕێککەوتن کرا لەسەر ئەوەی دەستوور بکرێتە بنەما و مەرجەعی چارەسەرکردنی تەواوی کێشە و ناکۆکییەکان و لە چوارچێوەی ئەم سیاسەتەشدا، یەکەم کۆبوونەوەی هەردوولا لە ڕۆژی ٢٥ی تەمموزی ٢٠١٩ لە هەولێر، بە ئامادەبوونی جێگری سەرۆکوەزیرانی حکومەتی فیدراڵ، ئەنجامدرا و هەر ئەوکات حکومەتی هەرێم دیدگای خۆی بۆ چارەسەکردنی تەواوی کێشەکان گەیاندە حکومەتی فیدراڵ".\nلە ڕاگەیەنراوەکەدا ئەوەش خراوەتە ڕوو کە "لە ئەنجامی سیاسەت و نەرمینواندنی دەستپێشخەرانەی حکومەتی هەرێم، لە ڕۆژی ١ی دیسەمبەری ٢٠١٩، ڕێککەوتنێکی هاوسەنگ کرا کە تیایدا زامنی چارەسەری کێشە هەڵپەسێردراوەکانی دارایی و نەوتی نێوان هەردووی دەکرد، بە جۆرێک کە پارێزگاری لە مافی هەردوولا دەکرا، ئەوەش بەپێی یاسای بودجەی ساڵی ٢٠٢٠، بەڵام حکومەت فیدراڵ دەستیلەکارکێشایەوە و ئەو ڕێککەوتنە جێبەجێ نەکرا".\nهەروەها ئاماژە بەوەش دراوە کە پێویست بووە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم لەلایەن حکومەتی فیدراڵەوە بەردەوامی هەبێت، "بەڵام لە ڕۆژی ١٦ی نیسانی ٢٠٢٠، پارەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بەبێ هیچ پاساوێکی یاسایی یان دەستووری، بڕدرا".\nوەزارەتی دارایی و ئابووریی حکوومەتی هەرێمی کوردستان جەختیشی لەوە کردووەتەوە کە سەرەڕای بڕینی بەشە پارەی مووچەخۆرانی هەرێم، "حکوومەتی هەرێمی دووپاتیکردەوە کە بەردەوام دەبێت لەسەر شێواز و ڕێبازی خۆی بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و بۆ ئەو مەبەستەش دانوستانەکانی لەگەڵ لایەنی فیدراڵ درێژەپێدا، شاندی دانوستانکاری حکومەتی هەرێمی کوردستان چەند جارێک سەردانی بەغدادیان کردووە و گەیشتنە لێکتێگەیشتنی سەرەتایی".\nنێچیرڤان بارزانی سەرەخۆشی لە گەلی کوێت دەکات\nبەیاننامەی باڵوێزخانەی ئەمریکا لە بەغدا لە سەر هێرشەکەی ڕۆژی ڕابردوو\nشێخ نەواف ئەحمەد وەکوو میری نوێی کوێت دەستنیشان کرا\nئیسرائیل هەڕەشەی هێرشی دەستپێشخەرانەی لە ئێران کرد\nنۆ ئەندامی داعش لە سلێمانی دەستبەسەر کران\nسەرۆکی حکوومەتی هەرێم سەرەخۆشی لە بنەماڵەی میری کوێت دەکات\n٦٧١ حاڵەتی نوێی تووشبوون بە کۆرۆنا لە هەرێمی کوردستان تۆمار کرا\nواشینتۆن ٦ کەسایەتی و ١٣ دامەزراوەی سووری گەمارۆ دەدات


دەستگەی باج هەوڵی شاردنەوەی گەندەڵیی سیاسەتمەداراندا داوە - Radio Sweden Kurdish - ڕادیۆی سوید - Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nدەستگەی باج هەوڵی شاردنەوەی گەندەڵیی سیاسەتمەداراندا داوە\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 6 april 2016 kl 10.00\nدوو بەرپرسی پلەبەرزی دەستگەی باج هەوڵیان داوە سیاسەتمەداران ئاگادار بکەنەوە کە بەرنامەی (Uppdrag Granskning) خەریکە لە ساختەکاریەکانیان دەکۆڵێتەوە.\nفرانک بێلفراگ سکرتێری پێشووی کابینەی وەزارەتی دەرەوە بووە لە سەردەمی وەزیری دەرەوەی سوید کارل بیلد لەنێوان ساڵانی 2006-2014، واتا کەسی دووەم بووە لە وەزارەتی دەرەوە لە دوای کارل بیلد لە سەردەمی حوکوومڕانی بەرەی ڕاستدا.\nبێلفراگ یەکێک لەو سیاسەتمەدارە سویدییانەیە کە بەرنامەی (Uppdrag Granskning) لە تەلەفزیۆنی گشتیی سوید (SVT) لێیانی کۆڵیوەتەوە و لە لیستی ئەو کەسانەدایە کە ساختەکارییان لە باجدا کردووە و بازرگانییەکانیان لە دەرەوەی سوید شاردۆتەوە. بەلام لەو کاتەدا دوو بەرپرسی بەرزی دەستگەی باج (Skatteverket) پەیوەندییان بە بێلفراگەوە کردووە کە ئاگای لەخۆی بێت.\nئەو دووکەسەش دوو هاوکاری پێشووی بێلفراگن، هێلێنا دیرسێن کە ئێستا بەڕێوەبەرە لە دەستگەی باج و ئینگێمار هانسۆن بەرپرسی گشتی دەستگەکەیە.\nهەر لە زانیارییەکانی بەرنامەی ئوپدراگ گرانسکنین دەرکەوتووە کە پارێزەری بێلفراگ لە نامەیەکی ئەلەکترۆنیدا بۆ دەستگەی باجی نووسیوە کە لەسەر شاردنەوەی زانیارییەکانی بێلفراگ ڕێک بکەون.\nبەرنامەی ئوپدراگ گرانسکنینگ لەنریکەی 9000 لەو بڕیارانە کۆڵیەوەتەوە کە لە دەستگەی باجدا بەناوی داوانامەی (självrättelser) تۆمار کراون.\nئەو داوایەش ئەو کەسانە خۆیان ناردوویانە بۆ دەستگەی باج، جێی باسە بەپێی ئەو داوایە، ئەو کەسەی کە موڵکوماڵی لە وڵاتانی دەرەوەی سوید هەیە و لای دەستگەی باج ئاشکرای نەکردووە، خۆیان ئەو کەسانە داوای پێداچوونەوە و ڕاستکردنەوەی باجی نەدراوی ماڵوموڵکەکانیان دەکەن، ئەگەر پیویستی کرد. بەو پێیە لای پۆلیس سکاڵایان لەسەر تۆمار ناکرێت و پێویست ناکات لەسەر ئەو موڵکانەی دەرەوەی وڵاتییان باجی زیادە بدەن.\nبەو پێیە ئەو کەسانە کە لە پلەیبەرزی سیاسی و بەرپرسیارێتییدان لە سویدا بە سەداها ملیۆن کرۆنیان لە کۆنتۆی نهێنی لە بانکەکانی دەرەوەی سوید و لەژێرناوی کۆمپانیای نەناسراو کە تەنها ناوویان هەیە، شاردۆتەوە بێ ئەوەی کە باجی لێ بدەن.\nئاشکرابوونی ئەم زانیارییانە بەشێکە لەو هەوڵە بەرفراوانەی کە یەکییەتیی جیهانیی ڕۆژنامەوانان، 107 دەستگەی میدیایی لە 78 وڵاتەوە، لەنێویاندا ڕۆژنامەوانی سویدی لە بەرنامەی (Uppdrag Granskning) بەشدار بوون، ئاشکرابوونی زانیارییەکان بەناوی دۆکۆمێنتی پەنەما (Panamadokumentet) لەم ڕۆژانەدا لە میدیاکانی جیهاندا دەنگی دایەوە.\nبۆ نموونە تێیدا دەرکەوت کە گەورە سیاسەتمەدارانی وەک سەرۆکی رووسیا ڤلادیمیر بۆتین، و سەرەکوەزیرانی ئیسلاندا هەروەها وەرزشوانی جیهانی میسی لەو کەسە بەناوبانگانەی دوونیان کە ساختەکارییان لە پارەی باجدا کردووە و بڕە پارەی گەورەیان لەو بانکانەدا شاردۆتەوە کە بە بەهەشتی باج ناودەبرێن، واتا پێویستیان بەدانی باج نییە.\nهەر لەو پەیوەندەدا و لە بەدواداچوونەکانی بەرنامەی تەلەفزیۆنیی (Uppdrga Granskning) دەرکەوتووە کە گەورە بانکی نوردیا لە سوید، قەرزی گەورەی داوەتە یەکێک لە نزیکترین کەسەکان لە دیکتاتۆری کازاکستان نورسوڵتان نازارباییف.\nبەپێی نوردیا گوایا ئەو پارانە بەقەرز دراون تا لە مۆسکۆی پایتەختی ڕووسیا کۆمەڵگەیەکی گەورە بۆ چەندەها نووسینگە دابمەزرێنرێت. بەڵام دەرکەوتووە کە ئەو پارانە کە ملیاردەها کرۆنە ڕاستەوخۆ ناچێت بۆ مۆسکۆ بەڵکە دەچێت بۆ هەندێک لە کۆمپانیای نەناسراو بە خاوەنی نەناسراو لەو وڵاتانەدا چووە کە بە بەهەشتی باج ناو دەبرێن.\nواتا ئەو پارانە بۆ بەرژەوەندیی تایبەتی کەسە نزیکەکانی سەرۆکی کازاکستان بەکار هاتووە.


2021-03-13 21:35 283 جار بینراوە کۆمێنت\nئەوەی ببیتەوە ژمارەی یەكەم دەبێت جەمع و تەرحی ژمارەی خۆت بكەیتەوە. دەبێ ببیتەوە هێزی كەمەندكێش. هێزی سازدانەوە لەهەموو ئاستەكاندا.\nئەمە دانایی و عەبقەریەتێكی گەورەی ناوێت، بەڵكو لێكدانەوە و هەڵسەنگاندنێكی ئاسایی دەوێت.\n-بۆ پایەداری لە پەرلەمان ژمارەی كورسییەكانت قسە دەكات تا زۆرینە بیت لە پەرلەمان.\n-بۆ بردنەوەی نەبەردی دیموكراتی هەڵبژاردن ژمارەی كورسی دەتوانێ هێزی بڕیار بێت.\n-بەڵام هێزی ژمارەی كورسیش بەس نییە، ئەگەر چەترێكی هێز نەبێت كە دڵنیایی بداتە كورسی و دانیشتوانەكانی كە رۆماڵدەكرێت و پشتیوانی دەبن لە لێقەوماندا.\nچەتری هێزی سیاسی بە چی دەبێت ئەگەر هێزە سیاسییەكە كەمەندكێش نەبێت ؟\nفەزای سیاسی بەهێز بە چاككردنی ریزبەندی زۆنی سیاسیی جێ نفوز دەبێت.\nریزبەندی لایەنەكان، هی ئەرك و فەرمانەكان ، هی بەش و سەنگەكان و رێوشوێنێكی كارای هەمەڕەنگی بەڵام یەك دەست و یەك تیم.\nلێرەوە چەمكی بارستایی مێژویی گرامشی مانا پەیدا دەكات. ئەگەر لەجێی بارستایی مێژوویی ناونیشانەكە تەنكتر بكەین دەكرێ بڵێین (فراكسیۆنی مێژوویی).\nواتا رێگا کردنەوە بۆ کۆکردنەوەی هەر كەسێك دەنكە جۆیەكی ماڵی پاشای خواردبێ . ئەو کەسە دەشێ بەشێك بێ لەو فراكسیۆنە مێژووییە، بەڵام نابێ هێزی فراكسیۆنەكە گیان و تەنی سەرشان وا قورس بكات كە لەجێی بارستایی ببێتە بارگاوی.\nلێرەوە بایەخی چەمكی میكانیزم و دینامیكییەت دەردەكەوێت. هێزی بارستایی تا نەبێتە بارگاوی بە لەشی قورس پێویستی بە میكانیزمی كارا و كاریگەر هەیە. ئەمە پێی دەڵێن دینامیكییەت كە بزاوت و دەستپێشخەری و دەستوبردی دابین دەكات.\nئەم چەترەی هەڵقوڵاوی فراكسیۆنی مێژووییە فەزای ناوچەی نفوز رێكدەخاتەوە، ژینگەكەی پاكژ دەكاتەوە بۆ هەناسەدان و بەرهەڵداكردنی ئەندێشە و توانستە هەمەجۆرەكان.\nبەو چەتر و هێزەوە دەتوانیت ژمارەی كورسی لە ژمارەی بێدەنگەوە بكەیتە ژمارەی رۆح لەبەر.\nبۆ بردنەوەی نەبەردی دیموكراتی، بۆ ڕاستكردنەوەی رێرەوی سیاسی و بەهێزكردنی دینگەی سیاسی بۆ هەر رێبازێكی سیاسی.\nمیدیاش دەتوانێ هێزێكی كاریگەر بێ لەم رێرەوەدا، لە سەرەتاوە، لە ناوەڕاست و لە دەستپێداهێنانەوەی كۆتاییشدا.\nبەڵام میدیا لە بۆشاییدا هیچی پێ ناكرێ میدیا لە پڕی و پوشتە و پەرداخی هێزە سیاسییەكەدا دەتوانێ: كارا بكرێت، چاودێر بكرێت و لێپرسینەوەشی لەگەڵدا بكرێت تا بە سیخورمە و كوتانەوە و ئەدگار نواندنەوە ببێتە كارەكتەری جێی دڵخواز لە جێبەجێكردنی ئەركەكاندا.\nمیدیا دەتوانێ لە خراپی و لاوازی خۆیدا دەسكەوت و سەنگی هێزی سیاسی باشیش بە فەوتان بدات، بەڵام بێ هێزی سیاسیی دڵخوازیش ناتوانێ ھیچ بکات سەرەتای ھێز بۆ میدیا ، خڕکردنەوەیەتی.


IOM Iraq signs Agreement with the Commission of Border Crossing Points | IRAQ MISSION\nبغداد - وقعت المنظمة الدولية للهجرة في العراق مذكرة تعاون شاملة مع هيأة المنافذ الحدودية. كما ستؤدي هذه الاتفاقية إلى تعزيز قدرات إدارة الهجرة والحدود للحكومة العراقية، من خلال التدخلات المخصصة والتي تهدف إلى تلبية أهداف الميثاق العالمي للهجرة والإطار الاستراتيجي الوطني، الذي يشمل الاستراتيجية الوطنية للهجرة.\nلمزيد من المعلومات يرجى الاتصال بوحدة المعلومات العامة في المنظمة الدولية للهجرة في العراق، هاتف: 9647514022811+ ، أو عبر البريد الإلكتروني: iraqpublicinfo@iom.int\n٥ی شوبات ۲٠۲۱\nبەغداد - ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ یاداشتنامەیەکی هاوکاری گشتگیری واژوو کرد لەگەڵ كۆمسیۆنی خاڵه سنوورییه‌كان . ئەم ڕێککەوتنە دەبێتە مایەی پتەوکردنی توانستی حکومەتی عێڕاقی له بەڕێوه‌بردنی كۆچكردن و سنووه‌كان، لە ڕێگەی پاڵپشتیی تەرخان کراو به‌مه‌به‌ستی جێبەجێکردنی ئامانجەکانی پەیماننامەی جیهانی له‌باره‌ی کۆچکردن و چوارچێوەی کاری ستراتیژی نیشتیمانیه، کە ستراتیژی کۆچی نیشتیمانیش ده‌گرێته‌وه.\nبۆ زانیاری زیاتر، تکایە پەیوەندی بکەن بە بەشی زانیاری گشتی لە ڕێکخراوی نێودەوڵەتی كۆچ لە عێڕاق:تەلەفۆن: ٩٦٤٧٥١٤٠٢٢٨١١+، ئیمێل: iraqpublicinfo@iom.int


نێچیرڤان بارزانی سەرکۆنەی ھێرشی سەر بنکەی عەین ئەسەد دەکات\nسەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی بە توندی سەرکۆنەی ھێرشی بۆسەر بنکەی عەین ئەسەد کرد.\nسەرۆکی ھەرێمی کوردستان، نێچیرڤان بارزانی بە توندی سەرکۆنەی ھێرشی بۆسەر بنکەی عەین ئەسەد کرد کە هێزەکانی ئەمریکا تیایدا جێگیرکراون و رایگەیاند، دووبارەبوونەی بەردەوامی پەلاماردان و ھێرش لەسەر ھێزی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش بە تەواوی دژی بەرژەوەندییەکانی عێراقە و ئارامی و سەقامگیریی وڵات و ئێستا و داھاتووی دەخاتە مەترسییەکی راستەقینەوە.\nنێچیرڤان بارزانی لە پەیامێکدا دەڵێت: "زۆر بە توندی سەرکۆنەی ئەو ھێرشە مووشەکییە دەکەم کە ئەمڕۆ چوارشەممە ھێزەکانی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرکردایەتیی ئەمریکا لە بنکەی عەین ئەسەدی ئاسمانی لە پارێزگای ئەنبار لە عێراق کردە ئامانج و لە ئەنجامدا بەڵێندەرێک گیانی لە دەست دا. سەرەخۆشی لە خانەوادە و کەسوکاری قوربانییەکە دەکەم، لەم کاتە سەختەدا ھاوسۆز و ھاوخەمیانم".\nسەرۆکی ھەرێمی کوردستان راشیگەیاندووە "دووبارەبوونەی بەردەوامی پەلاماردان و ھێرش لەسەر ھێزی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش کە لەسەر داوای حکوومەتی عێراقی فیدڕال بۆ پشتگیری و ھاوکاریکردنی لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لە عێراقن، بە تەواوی دژی بەرژەوەندییەکانی عێراقە و ئارامی و سەقامگیریی وڵات و ئێستا و داھاتووی دەخاتە مەترسییەکی ڕاستەقینەوە".\nنێچیرڤا بارزانی ئاماژەی بەوەشکردووە کە "بێگومان عێراق لە دۆخی ئێستایدا ھێشتا پێویستی بە بەردەوامیی ھاوکاری و یارمەتیدانی ئەمریکا و ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتییە بۆ رێگری لە بەھێزبوونەوەی داعش و لەناوبردنی یەکجارەکیی ئەو رێکخراوە تیرۆرستییەی رۆژ بە رۆژ ھەڕەشە و مەترسییەکەی زیاتر دەبێت و کردە سەربازییەکان و جموجووڵە تیرۆرستییەکانی فراونتر دەبن".\nسەرۆکی ھەرێمی کوردستان داوا لە حکوومەت و پەرلەمان و ھێز و لایەنە سیاسییەکان و پێکھاتە و گەلانی عێراق دەکات بەرامبەر ئەم ھێرش و پەلامارانە بێنە دەنگ و رێگە نەدرێت لەسەر حیسابی بەرژەوەندییەکان و داھاتووی ئەوان، عێراق بکرێتە گۆڕەپانی پێکدادان و یەکلاکردنەوەی ململانێکان.\nبەیانی ئەمڕۆ چوارشەممە، بە هاوێشتنی ١٠ مووشەک هێرشکرایە سەر بنکەی سەربازیی عەین ئەسەد لە پارێزگای ئەنبار و بە گوێرەی راگەیاندراوێکی وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، لەو هێرشە مووشەکییەدا بەڵێندەرێکی سڤیلی ئەمریکی دوای تووشبوونی بە جه‌ڵته‌ی دڵ گیانی له‌ده‌ستداوه.


هەتا دێت زیاتر باری ئابوری هەرێمی کوردستانی عێراق بەرەو خراپـتر دەڕوات و ئەو نیوە موچەیەی حکومەتی هەرێم بەڵێنی دابوو بە فەرمانبەرانی خۆی بدات ئەویش لە کاتی خۆیدا نادرێت.\nسه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی داهاتی هه‌رێم له ڕێگه‌ی هه‌نارده‌کردنی نه‌وته که هه‌تا ئێستا سوودێـکی ئه‌وتۆی بۆ ئابوریـیه‌که‌ی نه‌بووه، به‌ڵکو قه‌رزارباریشه. هه‌ندێک ده‌ڵێن له ئه‌نجامی ناشه‌فافیه‌ته و هه‌ندێکیش ده‌ڵێن دابه‌زینی نرخی نه‌وت هۆکاره و هه‌یه ده‌ڵێت ئاستی کواڵتی نه‌وتی هه‌رێم به‌رزنیـیه.\nبەپـێی ڕاگەیاندنی وەزارەتی سامانە سروشتیـیەکانی هەرێم نرخی مامناوه‌ندی یەک بەرمیل نەوتی کوردسـتان کە لە مانگی هەشتدا فرۆشراوە 32.44 دۆلار بووە، ئەمەش لە کاتێـکدا بەغدا هەر لەو مانگەدا نەوتی خۆی بە 39.24 دۆلار فرۆشتووە، واتە هەرێمی کوردسـتان هه‌ر به‌رمیلێکی بە 6.8 دۆلار کەمتر فرۆشتووە.\nسه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی باسمان کرد، ناکۆکی سیاسی نێوان حزبه ده‌سه‌ڵاتداره‌کانیشی هاتووه‌ته سه‌ر.\nنێچیرڤان بارزانی سه‌رۆکی حکومه‌تی هه‌رێم له کۆتایی مانگی هەشت سەردانی بەغدای پایتەختی کرد و لەوێ لەگەڵ حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیری عێراق ڕێکەوتن لەسەر فرۆشتنی پەنجا بە پەنجای نەوتی دوو کێڵگەی کەرکوک.\nبەپـێی ماڵپەڕی سۆمۆی حکومەتی عێراق کە بەرپـرسە لە گرێبەست و مامەڵەکانی هەناردە و فرۆشتنی نەوتی عێراق، بڕیاردراوە ڕۆژانە لە هەردوو کێڵگەی نەوتی بابا گڕگڕ و خەباز 150 هەزار بەرمیل نەوت بە ڕێگەی لولەی نەوتی بەندەری جیهانی تورکیـیەوە هەناردەبکرێن، 75 هەزار بەرمیلی بۆ وەزارەتی نەوتی عێراق و 75 هەزارەکەی دیکەی بۆ وەزارەتی سامانە سروشتیـیەکان.\nئەم ڕێکەوتنە پاش ئەوە هات کە هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی نیشتمانی کوردستان داوای لە سەرۆک وەزیری عێراق کردبوو هەناردەکردنی نەوتی کەرکوک بۆ بەندەری جیهانی تورکیا ڕابگرێت، دەڵێت داهاتەکەی بە شێوەیەکی شەفاف و دادپەروەرانە لە کوردستان خەرج ناکرێت.\nلێرەدا پـرسیار ئەوەیە چی بکرێت بۆ ڕزگارکردنی هەرێمی کوردسـتان لەو قەیرانە ئابوریـیەی تێی کەوتووە؟\nئه‌مه بابه‌تی به‌رنامه‌ی هه‌له‌و واشنتنی ئه‌م هه‌ینیـیه بوو که حه‌یده‌ر که‌ریم له به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا به‌ڕێوه‌ی دبرد و میوانه‌کان ئه‌م به‌ڕێزانه بوون:\nمحەمەد عوسمان، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لەسەر لیستی یەکێتی نیشتمانی کوردستان.\nحاکم تارق گەردی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لەسەر لیستی پارتی دیموکراتی کوردسـتان.


بەشێوەیەكی زۆر كاریگەر لەڕێی هەواوە دەگواسترێتەوە\nشارەزایەكی ڕوسی لە بواری بەرگریی لەش دەڵێت، هەڵگری گۆڕاوی ئۆمیكرۆنی ڤایرۆسی كۆرۆنا، دەتوانێت تەنها بە یەك پژمە پەتاكە بۆ نزیكەی 100 كەس بگوازێتەوە.\nڤلادیمێر بولیبۆك شارەزای ڕوسی دەڵێت، تائێستا لەم جۆرە پەتایەمان نەبوو، سورێژە بە یەكێك لە نەخۆشییە زۆر گواستراوەكان دادەنرێت، بەڵام ئۆمیكرۆن لەوەدا تێیپەڕاندووە.\nئاماژەی بەوەشكرد، گۆڕاوەكەی كۆرۆنا بەشێوەیەكی زۆر كاریگەر لەڕێی هەواوە دەگواسترێتەوە لەڕێی دەردراوەكانی هەناسەوە، وەك كۆكە لە كەسێكەوە بۆ ئەوی تر.\nشارەزا ڕوسییەكە ئاشكراشیكرد، باوەڕموایە تەنانەت لەڕێی قسەكردن، هەناسەدانی سروشتی و باوێشكەوە دەشێت پرژەی لیك و چڵم دەربچن، ئەمەش بۆ ڤایرۆسەكە بەسە تا كەسێكی دیكە تووشبكات، چونكە كۆكە یان پژمەی تەنها یەك كەس بەسە بۆ گواستنەوەی پەتاكە بۆ 100 كەسی دیكە.\nپزیشكەكە دووپاتیشیكردەوە كە ئۆمیكرۆن مەترسیدارە بەتایبەت بۆ منداڵان.\nزۆرێك لە وڵاتانی جیهان بەرزبوونەوەی حاڵەتەكانی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنایان تۆماركردووە لە دوای دەركەوتنی گۆڕاوی ئۆمیكرۆن.\nپێشتر ڕێكخراوی تەندروستیی جیهانی ڕایگەیاندبوو، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە خێرایە و پێدەچێت تا مانگی ئازاری داهاتوو نیوەی دانیشتووانی ئەوروپا تووشبكات، هەندێك لە بەرپرسانی تەندروستیی ئەمریكاش پێیانوایە زۆرینەی خەڵك لە قۆناغێكی دیاریكراودا تووشیدەبن.\nدوێنێ تیدرۆس ئەدهانۆم، بەڕێوەبەری ڕێكخراوی تەندروستیی جیهانی ڕایگەیاند، گۆڕاوی ئۆمیكرۆن بە جۆرێك بڵاودەبێتەوە كە پێشتر جیهان لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی كۆڤید-19دا بەخۆیەوە نەیبینیوە.\nوتیشی، ڤایرۆسەكە بە مەترسیداری دەمێنێتەوە سەرەڕای ئەوەی نیشانەكانی كەمتر قورسن، بەتایبەت بۆسەر ئەو كەسانەی ڤاكسینیان وەرنەگرتووە.\nگۆڕاوەكە كە لە ئەفریقای باشوور لە كۆتایی تشرینی دووەمی 2021 بڵاوبووەتەوە، لەو كاتەوە بەشێوەیەكی چڕ و ئاستێكی بێپێشینە بە جیهاندا بڵاودەبێتەوە.\nڕێژه‌ى بارانبارینى 24 كاتژمێرى ڕابردوو بڵاوكرایه‌وه\nتوشبوونی هەزار و 45 كەسی دیكە بە كۆرۆنا ڕاگەیەنرا\nوەزارەتی تەندروستیی هەرێم توشبوونی هەزار و 45 كەسی دیكە بە كۆرۆنا ڕادەگەیەنێت و 16 توشبووش گیانیان لەدەستداوە. وەزارەتی…\nهۆشدارییەك لە تەندروستیی گەرمیانەوە: ژمارەكان ئاماژەن بۆ پەرەسەندنێکی مەترسیداری كۆرۆنا\nبەڕێوەبەرایەتیی گشتیی تەندروستیی گەرمیان، ئامۆژگاریی خەڵك دەكات خۆیان ڤاكسین بكەن، هۆشداریی ئەوەش دەدات كە زۆرینەی ئەو توشبووانەی داخڵی…\nژمارەی چاکبوونەوە نزیکەی دوو هێندەی توشبوونە بە کۆرۆنا\nوەزارەتی تەندروستیی هەرێمی کوردستان ئاماری 24 کاتژمێری ڕابردووی توشبوون و گیانلەدەستدانی بە کۆرۆنا بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند 440 توشبوون…\nهەرێم.. لەماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا 202 كەسی نوێ تووشی كۆرۆنا بوون\nوەزارەتی تەندروستیی هەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، لە ماوەی 24 كاتژمێری ڕابردوودا 202 كەسی نوێ تووشی كۆرۆنا بوون، یەك كەسیش…


مەكتەبی سیاسی و مەلها\nتۆ بڕوانە میلەتێك ئومێد لە سەر خەڵكانێك هەڵبچنێ كە لە حزبدا دەبنە مەكتەبی سیاسی و پیاوی ئاوەزمەند، كەچی كاری ئەو كردنەوەی یانەی شەوانەو خانەی لەش فرۆشی بێت، ئاخر دەبوو مەكتەبی سیاسی پڕۆژەو بەرنامەی هەبا بۆ كێشەو ئاڕیشەكان، دەبوو بەردەوام قسەو هەڵوێستی هەبوایە لە سەر بارودۆخ و رێگە چاری گرفتەكانیشی زانیبا، نەك لە چین و ماچینەوە كچانی بەد بەخت بێنێت و لێرە داهێنان لە كەڵەكە كردنی دۆلاردا بكات .\nبروسكەوسەرە خۆشی لێدان بۆ مەرگی موستەشار و شینگێڕی بۆی هەمان لاسایكردنەوەیە كە موستەشار بە شەهید لە قەڵەم دەدرێت و لە تەنیشت ناوی ئارام و ئازاد هەورامی و زۆری دیكەوە شەهیدانەی بۆ دەبڕێتەوە، حزبگەلێك دایكانی ئەنفال لە بەردەم بانكەكان وەك سواڵكەر رابگرن و دیوەخانانە بۆ موستەشارو جاشەكان ببڕنەوە، هەرگیز ئومێدی هیچتان پێیان نەبێت لە نەهامەتی و وێرانی زیاتر .\nچوون بۆ لای مناڵی گیراوەكانی بادینان و لە ئامێز گرتنیان، لاسایی كردنەوەی بانگكردنی ئامەد و شیرین ئەمین و دایكی كاوەی جوانەمەرگ و ماچكردنی ئامەدە و ئەمەش درێژكراوەی هەمان ململانێی مەلایی و جەلالیە، لە بری ئەو چیرۆكانە ئەو قۆناغە تێپەڕێنن و چیتر ئەو هەموو سوكایەتیە بە مرۆڤی كورد مەكەن .\nدرێژەدان بە گرتن و راوەدوونانی دەنگە ئازاد و جیاوازەكان، هەر بۆ كپكردنی ئازادی و لێسەندنەوەی مافی ووتن و نووسین نیە، بەشێكیشە لە سوكایەتی بەو هەموو كونسڵگەری و نوێنەرایەتی وڵاتانەی كە لە هەرێم كراونەتەوەو بۆ داكۆكی لە ئازادی خەڵك هیچیان لە باردا نیەو خەڵك گومان لە داخزان و داڕزانیان دەكات .\nهەمووتان ببنە شاهید و گەواهیدەری رۆژگارێك تێیدا خائین و گەندەڵ و ستەمكارو چەتە ئاسودە و بڕیاربە دەستن و نیشتمان پەروەرو قوربانی و ئازادیخوازان پەراوێزخراو، رۆژگارێك كەڕەنگە وەها تاریكتر نەبووبێ .


ئامادەكاریی رێكخراوەكانی لاوان بەرەو چوارەمین كۆنفرانسی لاوانی چوارپارچەی كوردستان - کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان\nكۆبوونەوەی رێكخراوەكانی لاوان بۆ سازدانی چوارەمین كۆنفرانسی لاوانی چوارپارچەی كوردستان بەردەوامە‌و بۆ ئەم مەبەستەش رۆژی یەكشەممە 11/5/2014، چەند كۆبوونەوەیەك ئەنجامدار.\nپێشنیوەرۆی یەكشەممە رێكخراوەكانی لاوانی رۆژهەڵات لە بنكەی رێكخراوی لاوانی پێشڕەو لەسلێمانی كۆبوونەوە‌و سەبارەت بە ئامادەكارییەكان كۆنفرانسی داهاتوو قسەوباسیان كرد.\nپاشنیوەرۆی هەمان رۆژ لە هۆڵی دیالۆگ لەشاری سلێمانی نوێنەری رێكخراوەكانی لاوانی چوارپارچەی كوردستان كۆبوونەوە.\nلەكۆبوونەوەكەدا سەبارەت بە كات‌و شوێنی بەستنی چوارەمین كۆنفرانسی لاوان قسەوباس كرا‌و كۆبوونەوەكە بەرێكەوتن لایەنەكان بەسەركەوتوویی كۆتایی پێهات.\nچالاكێكی سیاسی كورد لە شاری سنە دەستگیركرا... پەسەندکراوەکانی کۆنگرەی ١٢


گۆکول چاند موکرجی. گۆکول چاند سەنکەر چاند گۆکول موکرجی شۆفێر\nⓘ گۆکول چاند موکرجی. گۆکول چاند سەنکەر چاند گۆکول موکرجی شۆفێر و میکانیکیی و مامۆستای شۆفێریی بوە. سەرباز بوە لە سوپای بەریتانییدا، دوابەدوای جەنگی جیھانیی یەکەم ..


Week 5 Total: 108.30 pts (103.97 Projected)\nBombers's Offense roster for week 5. FantasyPassingRushingReceivingRetMiscFumPosOffenseActionByeFan PtsProj Pts% StartYdsTDIntAttYdsTDTgtRecYdsTDTD2PTLostQB Player Note\n1115.1020.0020%255101900000000WR Player Note\n83.0010.9492%00012033280000WR Video Playlist No new player Notes\n77.009.5088%00000095700000WR Video Playlist Player Note\n920.109.7987%00000086812000RB Player Note\n814.8015.5297%0002372153360001RB New Player Note\nLe'Veon Bell Pit - RB Final (W) 31-13 vs NYJ\n815.4015.7196%00020660119880000TE Player Note\n85.906.4349%00000087590000BN Player Note\n117.007.3029%00000054301001BN Video Playlist New Player Note\n70.000.0014%-------------BN Video Playlist New Player Note\n410.808.7865%0001001191080000BN Video Playlist Player Note\n411.509.5343%0001142055331001BN Video Playlist Player Note\n118.0010.6883%00000097800000 Bombers's Kickers roster for week 5. FantasyField Goals MadePATPosKickersActionByeFan PtsProj Pts% Start0‑1920‑2930‑3940‑4950+MadeK No new player Notes\n1112.007.5726%001201 Bombers's Defense/Special Teams roster for week 5. Fantasy TacklesTurnoversTDMiscRetPosDefense/Special TeamsActionByeFan PtsProj Pts% StartPts vs.SackSafeIntFum RecTDBlk KickXPRTDDEF New Player Note\nWashington Was - DEF Final (W) 16-10 @ Bal\n915.008.5119%1030010001BN New Player Note\nTotal Week 5 Fantasy Points: 108.30\n103.97 (Projected)  Ryan Fitzpatrick Stat Breakdown\n255 Passing Yards0.0410.201 Passing Touchdowns4.004.009 Rushing Yards0.100.90  Jarvis Landry Stat Breakdown\n2 Rushing Yards0.100.2028 Receiving Yards0.102.80  Kelvin Benjamin Stat Breakdown\n70 Receiving Yards0.107.00  Larry Fitzgerald Stat Breakdown\n72 Rushing Yards0.107.201 Rushing Touchdowns6.006.0036 Receiving Yards0.103.601 Fumbles Lost-2.00-2.00  Le'Veon Bell Stat Breakdown\n66 Rushing Yards0.106.6088 Receiving Yards0.108.80  Dennis Pitta Stat Breakdown\n59 Receiving Yards0.105.90  Antonio Gates Stat Breakdown\n30 Receiving Yards0.103.001 Receiving Touchdowns6.006.001 Fumbles Lost-2.00-2.00  Cam Newton Stat Breakdown\n108 Receiving Yards0.1010.80  Ryan Mathews Stat Breakdown\n42 Rushing Yards0.104.2033 Receiving Yards0.103.301 Receiving Touchdowns6.006.001 Fumbles Lost-2.00-2.00  Emmanuel Sanders Stat Breakdown\n80 Receiving Yards0.108.00  Brandon McManus Stat Breakdown\n1 Field Goals 30-39 Yards3.003.002 Field Goals 40-49 Yards4.008.001 Point After Attempt Made1.001.00  Washington Stat Breakdown\n3 Sack1.003.001 Fumble Recovery2.002.001 Kickoff and Punt Return Touchdowns6.006.001 Points Allowed 7-13 points4.004.00  Kansas City Stat Breakdown


ئە‌كتە‌ری ناوداری هیندستان (ئەمیرخان) ساڵیادی لە دایكبوونی خۆی كردە‌وە كە تە‌مە‌نی بووە 54 ساڵ، بە‌م بۆنە‌یە‌شە‌وە ڕاگە‌یاندووە كە كاری داهاتووی بە‌شداریكردنە لە فیلمی سینە‌مایی كە لە سینە‌ماكانی هۆلیود بە‌رهە‌م دەهێنرێت.\nئەمیرخان ئاشكرای كردووە، ئە‌و فیلمە هۆڵیوودە‌ی كە بە نیازە بە‌شداری تێدا بكات ناونراوە FORREST GUMP كە دوای ئە‌وە‌ی سیناریۆكە‌ی بە دڵ بووە بۆیە بڕیاری داوە بە‌شداری تێدا بكات.\nیە‌كێك لە ئە‌كتە‌رە ناودارە‌كانی هۆڵیوود شان بە‌شانی ئەمیرخان بە‌شداری لە‌م فیلمە كردووە كە تۆم ەانكس، بڕیار وایە لە مانگی ئۆكتۆبە‌ری ئە‌مساڵ دە‌ست بە وێنە‌گرتنی بكرێت.\nئەمیرخان بە‌وە لە ئە‌كتە‌رە‌كانی دیكە‌ی هۆڵیوود جیا دە‌كرێـتە‌وە كە فیلمە‌كانی زۆرترین بینە‌ری هە‌یە، یە‌كێك لە‌و فیلمانە‌ی ئە‌و ئە‌كتە‌رە بۆلیوودە كە چووە نێو پە‌رتووكی گینسە‌وە، چونكە پڕ بینە‌رترین فیلمی بۆلیوود بووە ڕێژە‌ی سە‌ركە‌وتنە‌كە‌ی گە‌یشتە 10/8.4 كە ڕێژە‌یە‌كی بە‌رزە بۆ پێوانە‌ی فیلم لە جیەاندا.\nئەو ئەكتەرە ھیندییە لە ھیندیستان فیلمەكانی بینەرێكی زۆریان ھەیە و بەردەوام بە جووڵە كۆمیدییەكانی ناوبانگی زیاتری پەیدا كردووە، ھەروەھا فیلمەكانی لە نێو سینەما ھیندییەكاندا، داھاتێكی زۆریان بەدەست ھێناوە.\nئەمیرخان، لە ھەرێمی كوردستان زیاتر بە فیلمی سینەمایی ھیندی (سێ گەمژەكە) ناوبانگی زیاتری پەیدا كرد،\nمحەمەد ئەمیرخان حوسێن، ساڵی 1965 لە ھیندستان لە دایك بووە، خاوەنی كۆمپانیای بەرھەمھێنانی ھونەرییە، بەشداریی چەندین فیلمی سینەمایی كردووە، فیلمەكانی بە پڕ بینەرترین فیلمی ھیندی لەسەر ئاستی جیھان دادەنرێن، ھەروەھا دۆبلاژی سەر چەندین زمانی جیاواز كراوە.


داعش و كاریگه‌ری له‌سه‌ر ناسیۆنالیزمی كوردی\nئاماده‌كردنی: كارزان محمد أمین\nناسیۆنالیزم دیارده‌یه‌كی مێژویی و فكری و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی گرنگه‌و له‌هه‌ردو سه‌ده‌ی نۆزده و بیستدا رۆڵێكی گه‌وره‌ی له ژیان و مێژوی نه‌ته‌وه جیاجیاكانی جیهاندا گێڕاوه، ناسیۆنالیزم له‌ڕێی پارێزگاری له ناسنامه‌و كلتوری نه‌ته‌وه‌ییه‌وه رە‌هه‌ندێكی گرنگی خۆی كه پاراستن و زیندو راگرتنی نه‌ته‌وه‌یه ده‌خاته‌ڕو، به‌واتا ناسیۆنالیزم ئامڕازێكی كاریگه‌ری پارێزگاریكردنه له‌كلتورو بونی نه‌ته‌وه، ناسیۆنالیزم له‌دو سه‌ده‌ی نۆزده‌و بیستدا به‌شی هه‌ره گه‌وره‌ی نه‌ته‌وه‌كانی ئه‌وروپای به‌ره‌و یه‌كبون و چونیه‌كی سیاسی و كلتوری (دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی) برد.\nله‌دوای دروستبونی داعش و په‌لاماردانی كوردستان له‌لایه‌ن ئه‌و گروپه‌وه ناسیۆنالیزمی كوردی پێی نایه قۆناغێكی نوێوه، قۆناغێك كه به یه‌كبونی كوردو زیندوبونه‌وه‌ی رۆحی نه‌ته‌وه‌یی كورد ناوده‌برێت، به‌جۆرێك كه به‌خه‌یاڵی هیچ تاكێكی كوردا نه‌ده‌هات ناسیۆنالیزمی كوردی به‌م جۆره بێته‌وه ناو فه‌زای سیاسی كوردی. له‌م توێژینه‌وه‌یه‌دا ئه‌مانه‌وێ تیشك بخه‌ینه سه‌ر ناسیۆنالیزم و ناسیۆنالیزمی كوردی پاشان ئاماژه بده‌ین به كاریگه‌ری داعش له‌سه‌ر ناسیۆنالیزمی كوردی و ئاینده‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی له‌دوای دروستبونی داعشه‌وه.\nناسیۆنالیزم (چه‌مك و پێناسه):\nناسیۆنالیزم دیارده‌یه‌كه به‌رهه‌مهێنراوی هێزی مرۆڤه‌و مێژوی سه‌رهه‌ڵدانی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی خۆرئاوا، ئه‌مه‌ش له‌ئه‌نجامی ئه‌و گۆڕنكارییه ریشه‌ییانه‌ی كه‌له بواره جیاجیاكانی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و فه‌رهه‌نگییه‌وه هاتۆته كایه‌وه.\nله‌لایه‌ن بیرمه‌ندان و نوسه‌رانی بواری ناسیۆنالیزمه‌وه چه‌ندین پێناسه‌ی جیاواز بۆ ئه‌م چه‌مكه كراوه لێره‌دا ئاماژه به هه‌ندێكیان ده‌كه‌ین:\n• ناسیۆنالیزم بریتییه له: گوزارشتكردن له خودی نه‌ته‌وه له‌نێو كۆمه‌ڵی مرۆڤایه‌تیدا به‌گشتی، له‌ناوه‌وه ده‌ربڕی هه‌ستی تاكه له پابه‌ندبونی به ژیانی هاوبه‌ش و ئه‌و چه‌مك و شێوازانه‌ی كه تایبه‌تن به نه‌ته‌وه‌كه‌ی، ئه‌و هه‌ستكردنه‌ش ده‌بێته هۆی هاوكاری كردنێكی سروشتی له‌نێوان رۆڵه‌كانی نه‌ته‌وه له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدا.\n• محمد المبارك له‌كتێبی (الامه والعوامل المكونه لها) ده‌ڵێت: ناسیۆنالیزم بریتییه له‌نه‌ته‌وه له‌گه‌ڵ سه‌رجه‌م ئه‌و فاكته‌ره زیندوه هاوبه‌شه ماددی و مه‌عنه‌ویانه‌ی له نێوان ئه‌ندامانی نه‌ته‌وه‌دا هه‌یه‌و كۆیكردونه‌ته‌وه.\n• عبد اللطیف شراره: بڕوای وایه هه‌ر كه‌سێك هه‌ستبكات كه هه‌ستێكی راستگۆیانه‌ی بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌ك تێدایه ئه‌م هه‌سته‌ی ده‌بێته ئاماژه‌یه‌ك بۆ شه‌خسیه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی راست و دروست، ئه‌م هه‌سته‌ش بنچینه‌یه‌كه كه‌فكری ناسیۆنالیزمی له ژیانی هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ك له‌نه‌ته‌وه‌كانی جیهانی له‌سه‌ر بنیادنراوه.\n• هانس كۆهن: ناسیۆنالیزم ده‌به‌ستێته‌وه به بونی هه‌ست و خۆشه‌ویستی له‌لای تاك بۆ نیشتمان و نه‌ته‌وه‌كه‌ی، پێیوایه هه‌ست و نه‌ستی قوڵی خۆشویستن سه‌باره‌ت به نیشتمان و به‌ئه‌مه‌كی بێ سنورو، هاوبه‌شیكردن له دیاریكردنی چاره‌نوسی دا، بنچینه‌ی ناسیۆنالیزمه، ناسیۆنالیزم كاتێك به‌ڕه‌سه‌ن داده‌نرێت كه‌هیچ شتێك نه‌توانێت ببێته به‌ربه‌ست له‌رێی وه‌فاداری له پێناوی نیشتماندا.\n• ئه‌نتۆنی دی سمس: بڕوای وایه ناسیۆنالیزم بزوتنه‌وه‌یه‌كی كلتوری و ئایدۆلۆجییه، هه‌وڵ بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئۆتۆنۆمی و هێشتنه‌وه‌ی یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌ی و پاراستنی ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یی ده‌دات.\nله‌ده‌رئه‌نجامی ئه‌و زانیاریانه‌ی سه‌روه‌دا ئه‌توانین پێناسه‌ی ناسیۆنالیزم بكه‌ین به‌وه‌ی كه بریتیه له (خۆشویستنی ده‌وڵه‌ت و نه‌ته‌وه له‌لای تاكه‌كانی نه‌ته‌وه‌یه‌كی دیاریكراو، به‌جۆرێك رێز له دابونه‌ریت و به‌ها باڵاكانی نه‌ته‌وه‌كه‌یان بگرن و قوربانی له‌پێناودا بده‌ن).\nمێژوی سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزم:\nهه‌تا ئێستا بیریارو زاناو لێكۆڵه‌رانی بواری ناسیۆنالیزم نه‌گه‌شتونه‌ته رێككه‌وتن له‌سه‌ر دیاریكردنی كات و ساتی سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزم، به‌ڵكو هه‌ر بیرمه‌ندێك یان هه‌ر ڕێچكه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌م بواره به‌پێی تێگه‌شتنی خۆی بۆ بابه‌ته‌كه‌و به هێنانه‌وه‌ی چه‌ند به‌ڵگه‌یه‌ك مێژوی سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزم دیاریده‌كه‌ن، به‌م شێوه‌یه:\n• هه‌ندێك له‌بیریاران مێژوی سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزم ده‌گه‌ڕێننه‌وه بۆ سه‌رده‌می یۆنانیه‌كان، ئه‌وان بونی ده‌وڵه‌ت_شاره‌كانی یۆنانی كۆن و ناكۆكییه‌كانی نێوانیان له‌سه‌ر خاوه‌نداریه‌تی زه‌وی و سامانی ئابوری وه‌ك خاسیه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی سه‌یرده‌كه‌ن.\n• ژماره‌یه‌ك له نوسه‌ران بڕوایان وایه‌كه هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی دیارده‌یه‌كی سروشتیه‌و په‌یوه‌سته به بونی مرۆڤه‌وه‌و لێی جیاناكرێته‌وه، به‌و مانایه له‌وكاته‌وه كۆمه‌ڵگه مرۆییه‌كان بونیان هه‌یه هه‌ست و هۆشی نه‌ته‌وه‌یش بونی هه‌یه، واته خه‌سڵه‌ت و سیمای نه‌ته‌وه‌یی بارته‌قای خودی مێژوی مرۆڤایه‌تی دێرینه.\n• مێژونوسی به‌ناوبانگی نه‌رویجی(haldan_koht) بڕوای وایه كه سه‌ره‌تاكانی ناسیۆنالیزم له فه‌ره‌نساو ئینگلته‌راو پۆڵه‌نداو دانیمارك و ئه‌ڵمانیاو ئیتاڵیا ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سه‌ده‌ی دوازده‌ی زاینی.\n• له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م بۆچونانه‌دا گروپێكی دیكه هه‌ن پێیان وایه ناسیۆنالیزم دیارده‌یه‌كی نوێیه‌و له كۆمه‌ڵگه مرۆییه كۆنه‌كاندا ناسراو نه‌بوه، پێیانوایه كه زۆربه‌ی خه‌ڵك له‌سه‌رده‌می نوێدا وه‌ك شتێكی سروشتی ناسیۆنالیزمیان قبوڵكردوه به‌بێ ئه‌وه‌ی بزانن تاچ ئاستێك دیارده‌یه‌كی نوێیه.\n• بەڵام به‌شی هه‌ره‌زۆری بیریاران و مێژونوسانی هاوچه‌رخ ده‌ركه‌وتنی ئه‌م دیارده فیكری و سیاسیه له‌ڕوی مێژوییه‌وه ده‌گه‌ڕێننه‌وه بۆ نیوه‌ی دوه‌می سه‌ده‌ی هه‌ژده‌و به‌تایبه‌تی بۆ شۆڕشی فه‌ره‌نسی ساڵی(1789ز)، و له‌سه‌ده‌ی نۆزده‌شدا كه به (سه‌ده‌ی ناسیۆنالیزم) ناوده‌برێت، ئه‌م دیارده‌یه ده‌گاته ئاستی كامڵبوون و دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی لای به‌شی هه‌ره گه‌وره‌ی نه‌ته‌وه‌كانی ئه‌وروپا.\nله‌كۆتایداو له‌ئه‌نجامی هه‌مو ئه‌و بۆچونانه‌ی خستمانه‌ڕو، ده‌توانین بڵێین كه ناسیۆنالیزم و گوتاری ناسیۆنالیزم زاده‌ی قۆناغی مۆدێرنه‌یه‌و به حه‌قیقیش له كۆتاییه‌كانی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌و سه‌ره‌تاكانی سه‌ده‌ی نۆزده‌دا پراكتیزه‌كراوه‌و بگره تێكڕای مێژوی سه‌ده‌ی نۆزده‌شی له‌هه‌ر گوتارێكی دیكه زیاتر كۆنتڕۆڵكردبو، هه‌ربۆیه سه‌ده‌ی نۆزده به‌سه‌ده‌ی ناسیۆنالیزم ناوبراوه.\nسه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزمی كوردی:\nئه‌گه‌ر بمانه‌وێت كاتی سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزمی كوردی دیاری بكه‌ین كارێكی ئاسان نابێت، چونكه كۆمه‌ڵێك بیروڕای جیاواز له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته بونی هه‌یه كه‌لێره‌دا له هه‌ندێكیان ده‌دوێین:\n•به‌شێك له‌لێكۆڵه‌ران و مێژونوسان سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزمی كوردی ده‌گێڕنه‌وه بۆ سه‌ره‌تاكانی سه‌ده‌ی شازده‌و هه‌وڵه‌كانی "مه‌لا ئیدریسی به‌دلیسی" له ساڵی (1514)ز.\n• به‌شێكی دیكه له بیریاران ( شه‌رەفنامه)ی "شه‌ره‌فخانی به‌دلیسی" (1543-1604)ز ده‌كه‌ن به سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی نایسۆنالیزمی كوردی هه‌روه‌ها ئاماژه به "ئه‌حمه‌دی خانی"(1650 -1707)ز ده‌كرێت، به‌تایبه‌ت شاكاری مه‌م و زین به به‌ڵگه دێننه‌وه.\n• كۆمه‌ڵێكی دیكه له‌توێژه‌ران سه‌ده‌ی هه‌ژده‌و سه‌ره‌تاكانی سه‌ده‌ی نۆزده كه خۆی ده‌بینێته‌وه له‌ڕاپه‌ڕینی "میر به‌درخان"ی میری بۆتان ده‌كه‌نه سه‌ره‌تایه‌ك بۆ ناسیۆنالیزمی كوردی له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌توانرێت میر به‌درخان به‌تاكێكی ناسیۆنالیزمی ناوببرێت چونكه توانی بێزاری خه‌ڵك و خراپی سیاسه‌تی عوسمانیه‌كان بقۆزێته‌وه بۆ به‌رپاكردنی ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ی. •هه‌روه‌ها زۆرێك له ڕۆشنبیران، شۆڕشی شێخ عوبه‌یدوڵلاَی نه‌هری له‌ساڵی (1881)ز به سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزمی كوردی داده‌نێن، به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌ده‌بیاتی ئه‌و شۆڕشه به شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌تایی چه‌مكه ناسیۆنالیزمیه‌كانی نه‌ته‌وه‌و جیاوازبوونی به‌كارهێناوه.\n• بەڵام به‌شێوه‌یه‌كی گشتی زۆرینه‌ی توێژه‌ران و مێژونوسان كۆكن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و بارودۆخه نوێیه‌ی كه له‌ئه‌نجامی جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌مه‌وه دروستبو و به‌هۆیه‌وه بزوتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی كورد له‌توركیا و عێراق و ئێران سه‌ریانهه‌ڵدا، وه له‌ژێر كاریگه‌ری ناسیۆنالیزمی ئه‌وروپیدا ناسیۆنالیزمی توركی و پاشان فارسی و عه‌ره‌بی گه‌شه‌ی كرد دواتر ناسیۆنالیزمی كوردی گه‌شه‌ی كردوه.\n• هه‌روه‌ها هه‌ندێكی دیكه له نوسه‌ران ئه‌و شۆڕشانه‌ی كه له بیسته‌كان و سیه‌كانی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا به سه‌رۆكایه‌تی شێخ سه‌عید و شێخ عەبدولقادری شه‌مزینی و شێخ مه‌حمودی به‌رزنجی و سمكۆی شكاك و ئیحسان نوری و سه‌ید ره‌زا و...هتد، رویان داوه وه‌ك سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزمی كوردی داده‌نێن.\nله‌كۆتایداو له ده‌رئه‌نجامی ئه‌و بۆچونانه‌ی ئاماژه‌مان پێدا ده‌توانین بڵێین هه‌رچه‌نده كاتێكی دیاریكراو نیه بۆ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزمی كوردی، بەڵام له‌هه‌مان كاتدا چه‌ندین هه‌وڵی جیاواز هه‌بوه كه ئاماژه‌ن بۆ بونی بیری ناسیۆنالیزمی كوردی له‌دێر زه‌مانه‌وه، هه‌رچه‌نده ئه‌م هه‌وڵه ناسیۆنالیزمیانه له به‌رئه‌نجامدا ده‌وڵه‌تی كوردی لێ گه‌ڵاڵه نه‌بوه، به‌هۆی كۆمه‌ڵێك هۆكاری ناوخۆیی و هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تیه‌وه، بەڵام ئه‌م هه‌وڵانه كاریگه‌ریان له‌سه‌ر تاكی كوردی هه‌بوه.\nكاریگه‌ری داعش له‌سه‌ر ناسیۆنالیزمی كوردی:\nله‌م ته‌وه‌ره‌دا ده‌مانه‌وێت باس له‌و كاریگه‌رییانه بكه‌ین كه دروستبونی داعش و په‌لاماردانی كوردستان له‌لایه‌ن ئه‌و گروپه‌وه له‌سه‌ر ناسیۆنالیزمی كوردی هه‌ی بوه، بەڵام پێش ئه‌وه‌ی باس له‌و كاریگه‌رییانه بكه‌ین پێویسته به‌كورتی داعش بناسێنین و ئاماژه به ئامانجه‌كانی بكه‌ین به‌م شێوه‌یه:\nده‌وڵه‌تی ئیسلامی له عێراق و شام، ناسراو به (داعش)، رێكخراوێكی توندڕه‌وی به‌ناو ئیسلامییه، ئامانجی دروستكردنه‌وه‌ی خه‌لافه‌تی ئیسلامییه، ره‌گ و ریشه‌ی دروستبونی ئه‌م ڕێكخراوه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ (10) ساڵ به‌ر له ئێستا ئه‌وه‌ش له‌ده‌رئه‌نجامی ئه‌و گۆڕانكارییه جۆراوجۆرانه‌ی كه له‌عێراقدا رویاندا، سه‌ره‌تا چالاكی و جموجوڵه‌كانی ئه‌م رێكخراوه له عێراقدا وه‌ك كاردانه‌وه‌یه‌ك بو دژ به سیاسه‌تی تاكڕه‌وانه‌ی مالیكی و هه‌ژمونی شیعه له‌عێراق و هه‌روه‌ها په‌راوێزخستنی سونه له‌لایه‌ن شیعه‌و مالیكی یه‌وه.\nبەڵام له‌پاش ئه‌وه‌ی كه ده‌سه‌ڵاتیان له‌ناوه‌ڕاست و رۆژئاوای عێراق تاڕاده‌یه‌ك سه‌قامگیر بو، ئاڕاسته‌ی په‌لاماره‌كانیان گۆڕی به‌ره‌و كوردستان له‌بری رۆشتن به‌ره‌و به‌غداو ناوچه سونییه‌كانی دیكه وه‌ك ئه‌وه‌ی خۆیان ئاماژه‌یان بۆ ده‌كرد، ئه‌وه‌بو په‌لاماری باشوری كوردستانیاندا، پاشان رویان كرده رۆژئاوای كوردستان و گه‌مارۆی كانتۆنی (كۆبانی)یاندا، له‌ئێستاشدا شه‌ڕی پێشمه‌رگه‌و شه‌ڕڤانانی كوردستان له‌دژی چه‌ته‌كانی داعش له باشوورو ڕۆژئاوای كوردستان به‌رده‌وامه.\nهه‌ر بۆیه داعش و شه‌ڕی دژ به داعش كۆمه‌ڵێك كاریگه‌ری گرنگی هه‌بو له‌سه‌ر ناسیۆنالیزمی كوردی كه ده‌كرێت لێره‌دا به‌چه‌ند خاڵێك ئاماژه‌یان پێبكه‌ین به‌م شێوه‌یه:\n1- زۆرێك له بیرمه‌ندان و رۆشنبیرانی كورد ده‌ڵێن: ئه‌گه‌ر داعش داوای خه‌لافه‌تی ئیسلامی ده‌كات و ده‌یه‌وێت تۆڵه له‌وانه بكاته‌وه كه خه‌لافه‌تی ئیسلامیان له‌ناوبردوه ئه‌وا كورد تاوانبار نیه به‌رامبه‌ر روخانی خه‌لافه‌ت له‌سه‌ر ده‌ستی مسته‌فا كه‌مال ئه‌تاتورك له‌ساڵی (1924)، به‌ڵكو توركیای ئێستاو سعودیه لێی به‌رپرسیارن.\nئه‌گه‌ر داعش قەواعدی ئه‌مەریكی ده‌رده‌كات له ناوچه‌كه‌دا ئه‌وا كوردستان قواعدی ئه‌ریكی تێدانیه، به‌ڵكو سعودیه‌و وڵاتانی كه‌نداو قواعدی ئه‌مریكی تێدایه.\nئه‌گه‌ر داعش ده‌یه‌وێت دژایه‌تی ئه‌وانه بكات كه فه‌ڵه‌ستینیان دابه‌شكردو جوله‌كه‌یان هێنا بۆ فه‌ڵه‌ستین ئه‌وا كورد دیسان له‌و كاره‌شدا به‌شدار نه‌بوه.\nئیتر له‌پای چی ئه‌و هێرشه پانوبه‌رینه له كۆبانیه‌وه تا جه‌له‌ولا ده‌كرێته سه‌ركورد؟، هه‌ربۆیه بیرمه‌ندان و رۆشنبیرانی كورد پێان وایه ئه‌و هێرشانه یه‌ك جه‌وهه‌رن له‌گه‌ڵ ئه‌و هێرش و په‌لامارانه‌ی كه حیزبی به‌عسی شۆڤێنی ده‌یكرده سه‌ركوردستان، وه پێیان وایه حیزبی به‌عسی شۆڤێنی عه‌ره‌بی له‌گه‌ڵ شۆڤێنی توندڕه‌وی ئاینی هه‌ردوكیان یه‌ك جه‌وهه‌رن و دژایه‌تی كورد ده‌كه‌ن كه گوزارشت له عروبایه‌تی ده‌كه‌ن.\n2- له‌هه‌مان كاتدا ئه‌م بارودۆخه وای له‌هه‌ندێك تاكی كورد كرد كه دژایه‌تی ئاینی ئیسلام بكه‌ن و به‌ته‌واوی ئه‌و ئاینه ره‌تكه‌نه‌وه، و هه‌ندێكی دیكه‌ش هه‌وڵده‌ده‌ن كه‌لتوری عه‌ره‌ب له كه‌لتوری ئاینی ئیسلام جیابكه‌نه‌وه هه‌م له مێژودا و هه‌م له فیقهو له‌ته‌واوی جمجوڵ و سروته ئاینیه‌كاندا.\n3- له‌لایه‌كی دیكه‌وه داعش و جه‌نگی داعش جۆرێك له‌هاوهه‌ڵوێستی له نێوان هێزه جۆراوجۆره‌كانی كوردستاندا دروستكرد، به‌وپێیه‌ی داعش دوژمنێكی هاوبه‌شه.\n4- هه‌روه‌ها تێكه‌ڵاوی و تاڕاده‌یه‌ك یه‌كگرتویی له‌نێوان پارچه‌كانی كوردستاندا دروستكرد، بۆنمونه رۆشتنی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان له‌باشووری كوردستانه‌وه بۆ پاراستنی ڕۆژئاوای كوردستان روداوێكی مێژویی و ده‌گمه‌ن بو له مێژوی كوردستاندا.\n5- ئه‌توانین بڵێین هه‌رێمی كوردستانی سوریای دروستكردو كۆبانی كرده ره‌مز، و له‌ڕێگه‌ی ئه‌وه‌شه‌وه پارتی كرێكارانی كوردستان(p.k.k) سیمایه‌كی دیكه‌ی پیشاندا به‌پێی ئه‌وه‌ی دژایه‌تی هێزی تیرۆر ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی ورده‌ورده تیرۆرست بوونی خۆی بسڕێته‌وه كه زلهێزه‌كان و خۆرئاوا به‌گشتی به تیرۆرست ناساندبویان.\n6- هه‌روه‌ها هێزی پێشمه‌رگه‌ی تۆكمه كرده‌وه، له (23) ساڵی رابردودا ئه‌مه یه‌كه‌مین جاره پێشمه‌رگه له‌سه‌رجه‌م سنوره‌كاندا شه‌ڕی دوژمنێكی هاوبه‌ش بكات به پاڵنه‌ری هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی.\n7- تاڕاده‌یه‌كی باش كێشه‌ی سنوری بۆكورد له‌باشوری كوردستان چاره‌سه‌ركرد، ناوچه دابڕێنراوه‌كانی خسته‌وه ژێر كۆنتڕۆڵی كورد كه ئاسان نیه جارێكی دیكه خه‌ڵكی كوردستان قبوڵی ئه‌وه‌بكات سه‌ركردایه‌تی كورد ده‌ست له‌و ناوچانه هه‌ڵگرێت و كورد له‌و ناوچانه پاشه‌كشه بكات.\n8- له‌لایه‌كی دیكه‌وه هێرش و په‌لاماردانی داعش بۆ سه‌ر كوردستان كاردانه‌وه‌ی زۆری به‌دوای خۆیدا هێناو زۆرێك له ده‌وڵه‌ته زلهێزه‌كانی وه‌ك (ئه‌مریكا، فه‌ڕه‌نسا، به‌ریتانیا، ئه‌ڵمانیا، ئیتاڵیا)و كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی هێنایه سه‌رخه‌ت، و به‌شێوه‌ی راسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ پاڵپشتی و هاوسۆزی خۆیان بۆ كورد ده‌ربڕی و چه‌ك و پێداویستی جه‌نگییان ڕاده‌ستی هێزی پێشمه‌رگه كرد.\nكه‌واته ده‌كرێت بڵێین داعش جگه له‌و كاریگه‌ریه سلبیه‌ی كه هه‌یبو له‌سه‌ر كوردو ناسیۆنالیزمی كوردی كه كوردی روبه‌ڕوی شه‌ڕێكی نه‌خوازراو كرده‌وه، هه‌روه‌ها جارێكی دیكه كوردی توشی جینۆساید كرده‌وه به‌تایبه‌ت له شه‌نگال، و به‌شێوه‌یه‌كی گشتی بارودۆخێكی سیاسی و ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی ناهه‌مواری هێنایه ئاراوه، بەڵام كاریگه‌ری ئیجابیشی هه‌بو كه‌له‌لایه‌كه‌وه ڕۆحێكی نوێی كرده‌وه به‌به‌ر ناسیۆنالیزمی كوردیدا، له‌لایه‌كی دیكه‌وه پێگه‌ی هه‌رێمی كوردستانی زیاتر به‌هێزكرد له ناوچه‌كه‌و جیهاندا به‌جۆرێك ئێستا هه‌رێمی كوردستان وه‌ك ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت، هه‌ربۆیه دروستبونی داعش چه‌ندێك زیانی هه‌بو بۆ كورد دو هێنده ده‌سكه‌وت بو.\nئاینده‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی له‌دوای دروستبونی داعشه‌وه:\nلێره‌دا ده‌مانه‌وێت تیشك بخه‌ینه سه‌ر ئاینده‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی له‌دوای دروستبونی داعش و شه‌ڕی داعشه‌وه، ئه‌وه‌ش به‌خوێندنه‌وه‌ی واقیعی ئێستاو ئه‌و گۆڕانكاری و پێشهاتانه‌ی كه‌له‌م ماوه‌یه‌ی رابردودا له كوردستان و ناوچه‌كه‌دا رویاندا.\nله‌ڕاستیدا ئاینده‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی په‌یوه‌ندی به‌جۆری رێبه‌رایه‌تیكردنی هێزه سیاسیه ناسیۆنالیزمه‌كان و بارودۆخه ناوخۆیی و هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تیه‌كه‌وه هه‌یه.\nبەڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ئێستادا كێرڤی ناسیۆنالیزمی كوردی له ئاستێكی به‌رزدایه ده‌توانین بڵێین كه ئاینده‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی ئاینده‌یه‌كی یه‌كجار ڕوون و ڕۆشنه، ناسیۆنالیزمی كوردی له‌ئێستادا یه‌كێكه له‌و ناسیۆنالیزمه ده‌گمه‌نه زیندووانه‌ی كه خاوه‌نی پڕۆژه‌یه له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، هه‌ربۆیه ناسیۆنالیزمی كوردی ڕۆژبه‌ڕۆژ به‌ره‌و سه‌ره‌وه ده‌چێت و كوردیش وه‌ك چواره‌م نه‌ته‌وه‌ی گه‌وره‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌رده‌وام به‌ره‌و پێشه‌وه ده‌چێت، له‌هه‌مانكاتدا داعشیش رۆڵێكی زۆر باشی بینی له‌وه‌ی بووه ده‌رفه‌تێك كه كورد شه‌ڕێكی نێوده‌وڵه‌تی بكات، وه‌له‌م رێگه‌یه‌وه كورد توانی سه‌رچاوه‌ی چه‌ك و چۆڵی ده‌ستبكه‌وێت، هه‌روه‌ها به‌هۆی شه‌ڕی داعشه‌وه كورد بوه هێزێك كه گره‌وی له‌سه‌ر بكرێت و دواتر وه‌ك هاوپه‌یمان سه‌یربكرێت، واته به‌شێوه‌یه‌كی گشتی كورد ده‌رگای زیاتری به‌ڕودا كرایه‌وه.\nهه‌ربۆیه ده‌توانین بڵێین ئێستا سه‌ده‌و ده‌رفه‌تی زێڕینی كورده، ئه‌گه‌ر هێزه سیاسیه ناسیۆنالیزمیه‌كانی ناوخۆ زیاتر یه‌كگرتوبن و ببنه خاوه‌نی پڕۆژه‌ی هاوبه‌ش و كێشه ناوخۆییه‌كان چاره‌سه‌ربكرێن و ڕێبه‌رایه‌تییه‌كی باش هه‌بێت دورنیه له سێ ساڵی ئاینده‌دا ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی باشوری كوردستان ڕابگه‌یه‌نرێت، وه‌له ڕۆژئاوا پێشڤه‌چونی زۆر گه‌وره هه‌بێت و له باكور پێشڤه‌چونی باش هه‌بێت وه‌ته‌نانه‌ت له‌ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانیش سه‌ره‌تای گۆڕانكاری ده‌ستپێبكات.\nله كۆتایی ئه‌م توێژینه‌وه‌یدا گه‌شتینه چه‌ند ده‌رئه‌نجامێك به‌م شێوه‌یه:\n1- ناسیۆنالیزم بریتیه له خۆشویستنی ده‌وڵه‌ت و نه‌ته‌وه له‌لای تاكه‌كانی نه‌ته‌وه‌یه‌كی دیاریكراو، به‌جۆرێك رێز له داب و نه‌ریت و به‌ها باڵاكانی نه‌ته‌وه‌كه‌یان بگرن و قوربانی له‌پێناودا بده‌ن.\n2- سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزم و گوتاری ناسیۆنالیزمی به‌رئه‌نجامی قۆناغی مۆدێرنه‌یه‌و به حه‌قیقیش له كۆتاییه‌كانی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌و سه‌ره‌تاكانی سه‌ده‌ی نۆزده‌دا پراكتیزه كراوه.\n3- هه‌رچه‌نده كاتێكی دیاریكراو نیه بۆ ئه‌وه‌ی بكرێت به‌سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ناسیۆنالیزمی كوردی، بەڵام له‌ڕابردودا چه‌ندین هه‌وڵی جیاواز هه‌بون كه ئاماژه‌ن بۆ بونی هه‌ستی ناسیۆنالیزمی كوردی.\n4- داعش له‌گه‌ڵ دروستبون و په‌لاماردانی بۆ سه‌ر كوردستان له دو لایه‌نه‌وه كاریگه‌ری هه‌بو له‌سه‌ر كوردستان، لایه‌نێكی سلبی: كه به‌هۆیه‌وه كورد روبه‌ڕوی شه‌ڕێكی نه‌خوازراو بویه‌وه، هه‌روه‌ها بارودۆخێكی سیاسی و ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی ناهه‌مواری هێنایه ئاراوه.\nلایه‌نێكی ئیجابی: له‌م لایه‌نه‌وه داعش جارێكی دیكه هه‌ستی ناسیۆنالیزمی كوردی زیندوكرده‌وه له‌سه‌رتاسه‌ری كوردستاندا، و هه‌رێمی كوردستانی زیاتر به‌هێزكرد له ناوچه‌كه و جیهاندا.\n5- ئاینده‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی له ئێستادا رون و رۆشنه، و ده‌كرێت بڵێین ئێستا سه‌ده‌ی زێڕینی ناسیۆنالیزمی كوردییه، بۆیه ئه‌گه‌ر به‌باشی ئاڕاسته بكرێت دورنیه له سێ ساڵی ئاینده‌دا خه‌ونی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان له‌باشوری كوردستان ببێت به واقیع.\nله‌كۆتایدا به‌پێویستی ده‌زانم چه‌ند راسپارده‌و پێشنیارێك ئاڕاسته‌ی هاوڵاتیانی كوردستان بكه‌م به‌م شێوه‌یه:\n1- پێویسته له‌سه‌رتاسه‌ری كوردستاندا پێناسه‌یه‌كی گشتگیرو ته‌واو بۆ داعش بكرێت، واته ده‌بێت ئه‌وه رونبكرێته‌وه كه بۆچی داعش ده‌یه‌وێت هێرش بكاته‌سه‌ر كوردستان و كورد له ناوبه‌رێت، چونكه تائێستا پێناسه‌یه‌كی گشتگیر بۆ داعش نه‌كراوه.\n2- هه‌روه‌ها ده‌بێت كاربكرێت بۆ ئه‌وه‌ی تاكی كورد له‌ڕوی ئاینه‌وه هۆشیار بكرێته‌وه، واته ده‌بێت تاكی كورد به‌جۆرێك له ئاین تێبگه‌یه‌نرێت كه ئاین له چوارچێوه‌یه‌كدابێت نه‌بێته به‌ربه‌ست له‌به‌رده‌م هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یدا.\n3- پێویسته كار له‌سه‌ر په‌روه‌رده بكرێت، به‌جۆرێك نه‌وه‌ی نوێ له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایانه په‌روه‌رده‌بكرێت و پێبگه‌یه‌نرێت كه نه‌ته‌وه‌ی كوردی له‌سه‌ر بنیاد نراوه.\n4- له‌لایه‌كی دیكه‌وه ده‌بێت ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندن و رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی رۆڵی راسته‌قینه‌ی خۆیان ببینن، به‌جۆرێك ببنه هۆكارێك بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی لای تاكی كورد.\n5- هه‌روه‌ها پێویسته كاربكرێت بۆ پێكهێنانی هێزێكی نیشتیمانی به سیسته‌م ڕێكخراوی تۆكمه كه توانای به‌رگریكردنی له كوردستان و ڕێگریكردنی له دوژمنان هه‌بێت.\n6- پێویسته حیزب و لایه‌نه سیاسیه‌كانی كوردستان زیاتر هاوده‌نگ و هاوهه‌ڵوێست و یه‌كگرتو بن، به‌جۆرێك زیاتر یه‌كتر قبوڵ بكه‌ن و ببنه خاوه‌ن پرۆژه‌و نه‌خشه رێگای هاوبه‌ش بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه ناوخۆییه‌كان و به‌ده‌ستهێنانی ده‌سكه‌وتی زیاترو هه‌نگاونان به‌ره‌و ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردستان.\n1- ئه‌بوبه‌كر عه‌لی، پرسی بیناكردنه‌وه‌ی ناسیۆنالیزم و نه‌ته‌وه له كوردستاندا، چاپخانه‌ی رۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر، 2009.\n2- د.فه‌همی شوكری عه‌بدوڵا، نه‌ته‌وه‌و ده‌وڵه‌ت و ئاین له هزری ئه‌حمه‌دی خانی(1650_1707)، چاپخانه‌ی ڕۆشنبیری، هه‌ولێر، 2010.\n3- جه‌مال نه‌به‌ز، ناسنامه‌و كێشه‌ی ناسیۆنالیزمی كوردی، چ2، چاپخانه‌ی مناره، هه‌ولێر، 2007.\n4- عه‌لی باپیر، سۆزی نه‌ته‌وایه‌تی و بیری ناسیۆنالیزم له‌ته‌رازوی ئیسلامدا، نوسینگه‌ی ته‌فسیر، هه‌ولێر، 2005.\n5- عه‌تا قه‌ره‌داغی، گوتاری ناسیۆنالیزمی كوردی، چاپخانه‌ی ڕه‌نج، سلێمانی، 2007.\n6- ئه‌بوبه‌كر عه‌لی ئیسلام و ناسیۆنالیزم، چاپخانه‌ی هه‌ولێر، هه‌ولێر، 2008.\n7- ئه‌بوبه‌كر عه‌لی ناسیۆنالیزم و ناسیۆنالیزمی كوردی خوێندنه‌وه‌یه‌كی مه‌یدانی، گۆڤاری هه‌ژان، ژماره(11_12)، هه‌ولێر، 2003.\n8- عه‌تا قه‌ره‌داغی، كورد و پرسی ده‌وڵه‌ت، چاوپێكه‌وتن، ئاماده‌كردنی: شوان ئه‌حمه‌د، گۆڤاری مه‌ده‌نیه‌ت، ژماره(11)، ناوی چاپخانه نیه، سلێمانی، 2001.\n9- چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌گه‌ڵ به‌ڕێز، مسعود عبدالخالق، نوسه‌رو روناكبیر، هه‌ولێر، 24/11/2014.\n10- چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌گه‌ڵ به‌ڕێز، ئه‌بوبه‌كر عه‌لی، ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كگرتوی ئیسلامی كوردستان، سلێمانی، 29/11/2014.\n11- چاوپێكه‌وتنی توێژه‌ر له‌گه‌ڵ به‌ڕێز، فاروق عبدول، مامۆستای زانكۆ، چه‌مچه‌ماڵ، 4/12/2014.\n12- هه‌ڵمه‌ت محمد و گه‌یلان عه‌باس، كاریگه‌ری په‌یوه‌ندی نێوان ده‌وڵه‌تی ئیسلامی(داعش) و توركیا له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان، له سایتی سبه‌ی وه‌رگیراوه له 1/12/2014، له‌م لینكه‌ی خواره‌وه: http://sbeiy.com/Detail.aspx?id=38821&LinkID=14\n* به‌كالۆریۆس له زانسته رامیارییه‌كاندا.\n11/12/2014 بینین: 21171


کەنەکە: پێویستە لە زوترین کاتدا هێزی بەرگریی و دیپلۆماسیی هاوبەش پێکبینین – کوردی – RojNews.News\n02/03/2020 - 4:17:56 pm\nچوؤرشەممە, 18 أكت 2017 – 16:38\nلە راگەیەندراوەکەی کەنەکەدا هاتووە:”لە چەند ڕۆژی رابردوودا هێزەکانی حکومەتی عێراق و حەشدی شەعبی هێرشێکی بەربڵاویان کردە سەر ناوچە دابڕێنراوەکان و دەوروبەری کەرکوک، هەموو گەلی کوردستان چاوەڕێی و بەهیوابوون هێزی پێشمەرگە رووبەڕوویان ببنەوەو نەهێڵن پێشڕەوی بکەن، بەداخەوە سەرەڕای ئەوەی چەندین پێشمەرگە شەهید و بریندار بوون، بەڵام هێزەکانی پێشمەرگە پاشەکشەیان کردوو زۆر ناوچەیان چۆڵ کرد”.\nئەوەش هاتووە:”حەشدی شەعبی کەوتنە ناو کەرکوک، دووزخورماتوو، داقوق، شەنگال، مەخمورو دەوروبەری موسڵ و چەند شوێنێکی تر. لە کەرکوک هێزێکی بچوکی گەریلاکانی هەپەگە لەگەڵ کۆمەڵێک لە پێشمەرگەی دێرین و خەڵکی خۆبەخش تا ماوەیەکی باش بەرخۆدانیان کرد، هێزەکانی حەشد هەر لە دووزخورماتووەوە دەستیان بە راونانی خەڵک و تاڵانکردن و سووتاندنی ماڵ و موڵکی هاووڵاتیان کرد، لە کەرکوکیش کەوتنە ئازاردانی خەڵک و سوتاندنی چەندین بنکەو بارەگای پارت و رێکخراوە کوردستانییەکان، لە ئاکامدا خەڵکێکی زۆر ئاوارەو دەربەدەر بوون”.\nکەنەکە ڕایگەیاندووە:”دوای ریفراندۆمی 25ی ئەیلول دۆخی باشوور بەرەو ئاڵۆزی و ناسەقامگیریی زیاتر چوو، هەر لە سەرەتاوە دەوڵەتانی تورکیاو ئێران بە هەماهەنگی لەگەڵ حکومەتی عێراق، دەستیان بە جووڵە کرد، کۆبوونەوەو رێککەوتنی هاوبەشییان لە دژی خواستەکانی گەلی کوردستان رێکخست و کەوتنە هەڕەشە، رێبەرایەتی باشوور بە پەلەو بێ حسابێکی ورد، بێ ئامادەکاریی ناوخۆیی و دەرەکی، بێ ئامادەکاریی سیاسی و دیپلۆماسی، لەهەمووی مەترسیدارتر، بێ ئامادەکاریی سەربازی پرۆسەی ریفراندۆمیان دەستپێکرد، ئەم بێ پلانییەش بووە هۆی روودانی کارەسات، بووە هۆی ئاوارەبوون و تالانکردنی خەڵک، بوو بە هۆی رووخانی ورەی خەڵک، بووە هۆی شکاندنی شکۆی گەلی ئێمە لە ناوخۆو دەرەوە، رێبەرانی باشووری کوردستان بەگشتی بەرپرسن لەم دۆخە”.\nکەنەکە لەسەر ئەم بارودۆخە دەڵێت:”نابێ هەروا تێپەڕێت، پێویستە گەلی کوردستان لێپرسینەوە لەو کەسانە بکات کە بوون بە هۆکاری ئەم ڕەوشە، ئەمڕۆ رۆژی پاساو هێنانەوەو وتووێژی بێ ناوەرۆک نییە، نەیارانی ئێمە لەبەر دەرگان، دۆخەکە ئاڵۆز و ناڕوونە و ئێمە لەبەردەم هەڕەشەو مەترسی گەورەداین، پێویستە هەموو هێزو دینامیکە کوردستانییەکان لە پەیوەندی و هەماهەنگیدابن، لە زوترین کاتدا هێزی بەرگریی و دیپلۆماسیی هاوبەش پێکبینن، جگە لە هەماهەنگی و کاری هاوبەش، رێگایەکی تر نییە بۆ سەرکەوتن، ئێمە لاواز و بێتوانا نین، ڕۆژاوای کوردستان لەبەرچاومانە، ئەگەر یەکێتی و هەماهەنگیمان هەبێت، ئەگەر خاوەن بڕیار بین، ئەتوانین سەرکەوتن بەدەست بێنین، ئازادکردنی رەققە کە پایتەخت و بنکەی داعش بوو، نمونەیەکی زیندووە، نەیارانی ئێمە سەرەڕای ناکۆکیەکانیان، لەسەر دژایەتی کۆکن و رێککەوتوون، پێویستە ئێمە ئەو ڕاستییە ببینین و لێی فێربین”.\nلەکۆتاییدا کەنەکە ڕایگەیاند:”پێوستە حکومەتی عێراق ئەوە بزانێ کە ناتوانێ بە هێزی سەربازیی ئیرادەی خەڵکی کوردستان بشکێنێ، ئەبێ بە پێی یاسا و دەستور مامەڵ بکات و هەموو ئەکەسانەی دەستیان لە هێرش و تاڵانکردن و کاولکاری و دەربەریی خەڵکدا هەبووە، سزا بدرێن، ئێمە لەو بارەیەوە ئەو هێرشانەی حکومەت و هێزەکانی عێراق بۆسەر کوردستان بە توندی شەرمەزار دەکەین، ئامادەشین تا دوایی لەبەرامبەر ئەو هێرشانە بەرخۆدان بکەین، داوا لە رای گشتی و فەرمی جیهان و هێزە هاوپەیمانەکانیش دەکەین، کە تەنیا تەماشاوانی بارودۆخەکە نەبن، بەڵکو پشتگیریی گەلی کوردستان و مافە رەواکانی بکەن”.


Deprecated: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; MagicSlideshowModuleCoreClass has a deprecated constructor in /storage/content/40/1004740/lawan.org/public_html/plugins/system/magicslideshow/magicslideshow_classes/magicslideshow.module.core.class.php on line 26 Deprecated: Methods with the same name as their class will not be constructors in a future version of PHP; MagicToolboxParamsClass has a deprecated constructor in /storage/content/40/1004740/lawan.org/public_html/plugins/system/magicslideshow/magicslideshow_classes/magictoolbox.params.class.php on line 68 ڕاسان و خەباتی مەدەنی\nشەممە١٤ - پوشپەڕ - ١٣٩٩١٦:٥٩\nSaturday04 - 07 - 202014:29\nدواین نوێکردنەوە 01 مارس 2017\nلە نێو هەر گەل و نەتەوەیەکدا، ئاوات و خولیا و ویستەکان، دەبنە هاندەر و هۆکار بۆ جووڵە و بزاوتن، و گرووپ و توێژێ جیاواز لە پێناو ئەو ئاواتانەدا وەگەڕ دەکەون. ڕاسانی ڕۆژهەڵات بە ڕوانینێکی ورد و لە سەر بنەمای گرینگیدانی پڕ واتا بە خەباتی شار کە یەکێک لە شێوازەکانی خەباتی شار، خەباتی مەدەنیە، دەیەوێ هێزی پەنگخواردووی خولیا و ئاواتەکانی کورد لە ڕۆژهەڵاتدا بکا بە هێزی وەگەڕکەوتوو.\nبەڵام بزاوتن و چالاکی لە نێو شاردا تەنیا یەک شێواز و یەک میکانیزمی نیە و خەباتی مەدەنی یەکێک لە ڕێگاکانی خەباتی شارە و لەو بوارەشدا هەندێک جار چالاکیی مەدەنی و خەباتی مەدەنی تێکەڵ دەکرێن یان لە ڕاستیدا ناوی خەباتی مەدەنی لە سەر چالاکیی مەدەنی دادەنرێ.\nڕوونبوونەوەی زۆرتری بابەتەکە ئەو کاتە پێویستتر خۆی دەنوێنێ کە لە هەندێک کار و چالاکیی مەدەنیدا، پێداهەڵگوتنێکی زۆر لەڕادەبەدەر لە لایەن کەس یان کەسان و لایەنی دیار و نادیارەوە دێتە ئاراوە و بەو شێوەیە دەیانەوێ لە نێو ڕای گشتیدا وەها جێ بخەن کە خەباتی مەدەنی ئەو چالاکیە مەدەنیەیە و لە ڕاستیدا ئاستی خەبات ئەوەندە بهێنرێتە خوار کە هیچ مەترسییەکی بۆ ڕێژیم نەبێ!\nچالاکیی مەدەنی، بریتییە لەو کار و هەنگاوانەی بە شێوەی تاک بێ یان گرووپ کە لەلایەن خەڵکی ئاسایی و مەدەنییەوە بەڕێوە دەچن، و لە چوارچێوەی یاسا و ڕێوشوێنەکانی سیستمی زاڵدا ڕێگایان پێ دەدەرێ و زۆرتر ئامانجێکی کورتخایەن و ویستێکی سینفی یان کۆمەڵایەتییان هەیە. بەڵام خەباتی مەدەنی بریتییە لەو کردار و هەنگاوانەی کە لە لایەن تاک یان گرووپەکانی نێو کۆمەڵگاوە بەڕێوە دەچن و ئامانجێکی فراوانتر و دژ بە یاسایەکی سیستمی زاڵ ئەنجام دەدرێن.\nلە ڕاستیدا ئەوەی کە چالاکییەکی مەدەنی دەکا بە خەباتی مەدەنی، دژ بە یاسابوونە. بەو مانایە کە چالاکییەک بۆ ئەوەی نێوی خەباتی لێ بنرێ دەبێ دژایەتی یاسایەک لە نێو یاساکانی سیستمی زاڵدا بکا. دەنا گەر هەر لە چوارچێوەی سیستمی زاڵدا بێ و هیچ یاسایەک نەکا بە ئامانج، تەنیا چلاکییەکی سینفی یان کۆمەڵایەتیی کورتخایەنە و هیچ سیستمێکیش لەگەڵی کێشەی نابێ!\nلێرەدایە کە خەباتی مەدەنی، دەبێ بە یەکێک لە میکانیزمەکانی پەرەدان بە خەباتی شار و ڕاسانی ڕۆژهەڵات لەو میکانیزمە بۆ ڕێکخستنی کۆمەڵگا و بەگژ سیستمدا چوونەوە کەڵکی لێ وەردەگرێ، چوونکە ڕاسانی ڕۆژهەڵات لە چوارچێوەی سیستمی زاڵدا بیرناکاتەوە و نایەوێ ئەم سیستمە وەکوو ئەمری واقیع قبووڵ بکا.\nڕاسانی ڕۆژهەڵات بەبێ خەباتی شار و کەڵک وەرگرتن لە هێزی خەڵک مانایەکی نابێ و خەباتی شار یەکێک لە کۆڵەکەکانی ڕاسانە و ئامانجی ڕاسانیش بریتیە لە ڕێکخستنی خەڵک لە خەباتێکی جیددی و واقیعیدا، دژ بە سیستمی زاڵ، بۆ ئەوەی داهاتوویەکی باشتر بونیات بنرێ نەک ئەم سیستمە بە دەمامکی ڕەنگاڵەوە بمێنێتەوە.


:: PM:07:51:14/07/2019 \nنووری مالیكی ئەمینداری گشتی حزبی دەعوەی ئیسلامی لە عێراق، سوپاسی ئەو پەیامەی پیرۆزبایی مەسروور بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان دەكات كە ئەمڕۆ بەبۆنەی كۆتایی هاتنی كۆنگرەی حزبی دەعوە و دووبارە هەڵبژاردنەوەی نووری مالیكی بۆ پۆستی ئەمینداری گشتی حزبەكە ئاراستەی مالیكی و حزبەكەی كردبوو.\nنووری مالیكی لە سوپاسنامەكەیدا بۆ مەسروور بارزانی سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان نووسیویەتی، بەوپەڕی رێز و دڵخۆشییەوە بروسكەی پیرۆزبایی ئێوەمان پێگەیشت، بە بۆنەی گرێدانی كۆنگرەی حەڤدەهەمی حزبی دەعوەی ئیسلامی و دووبارە هەڵبژاردنەوەم بە ئەمینداری گشتی، بە ڕێزەوە سوپاسی دەربڕینی هەستە باشەكانتان دەكەین، كە لە ناوەڕۆكی پەیامەكەتان هاتبوو.\n" حزبی دەعوەی ئیسلامی تا ئەوپەڕی پێداگیرە لە سەر هەبوونی پێوەندی بەهێز و رەسەن لەگەڵ هێزە نیشتمانییەكان، هەوڵیش بۆ چەسپاندنی ئەو كەشە ئەرێنییە دەدەین، تا رەنگدانەوەی ئیجابی هەبێت لەسەر پێوەندییەكانی هەولێر و بەغدا" لە پەیامەكەی مالیكی وا نووسراوە.\nئەمڕۆ مەسروور بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان پەیامێكی پیرۆزبای ئاراستەی نووری مالیكی سەرۆك حزبی دەعوەی ئیسلامی كرد بەبۆنەی بەستنی كۆنگرەی حزبەكەیان و هەڵبژاردنەوەی مالیكی بە ئەمینداری ئەو حزبە.\nئه‌م بابه‌ته 2662 جار خوێنراوه‌ته‌وه