شەنگال و ئێزدییەكان لە سیاسەتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورەدا\nكوردستان و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەقۆناغێكی گوزەری پڕ لەژاندا تێدەپەڕێن. كوردستان بووەتە چەقی ململانێكانی ناوچەكەو گۆڕەپانی دەستشكاندنەوەی هێزە جۆراوجۆرەكان. گەلی كوردو پێكهاتەكانیشی باجی بەشێكی گرنگ لەو دەستشكانەوانە دەدەن.\nلەسەرەتای ساڵانی ١٩٩٠و لەدوای داگیركردنی كوێت و شەڕەكانی یەكەم و دووەمی كەنداوو دەستتێوەردانی هێزە جیهانییەكان، رفاندنی ئۆجالان، رووداوی ١١ی سپتەمبەر، خۆپیشاندانەكانی ناوخۆی ئێران، سەرهەڵدانی گروپە جیهادییەكانی قاعیدەو گروپە ئیسلامیەكانی تر لەعێراق و ئەفغانستان، بەهاری عەرەبی و رووداوەكانی عێراق و سوریاو سەرهەڵدانی خەلافەتی ئیسلامیی داعش و شەڕی یەمەن، كوژرانی زەرقاوی، بن لادن، بەغدادی، قاسم سولەیمانی و ئیبراهیم قارداش ناوچەكەی بردووەتە قۆناغێكی پڕ لەكێشمەكێش و قەیران، كە لەو كاتەوە قەیران لەدوای قەیران كارەسات بەرامبەر بەخەڵك و گەلان و پێشێلكردنی مافە بنەڕەتییەكان و تاوانی جەنگ و جینۆساید روودەدات و ئارامی و ئاشتی بووەتە خەونێكی ئاسۆ دوور.\nپارچەپارچەكردنەوەی كوردستانی پارچەكراو\nبۆ ئەوەی داگیركەرانی كوردستان و هێزە ناوچەیەكان بتوانن دەسەڵاتی خۆیان بەسەر ناوچەكەدا زیاتر بكەن پێویستیان بەوە هەیە هێزو گروپە كاریگەرو ناوچە جۆگرافیە گرنگ و ستراتیژییەكان و سەرچاوەكانی وزە بەشێوەی جۆراوجۆر كۆنترۆڵ بكەن. دەوڵەتە داگیركەرەكانو هێزە جیهانییەكان كێشەی كورد بەیەك پاكێج و یەك خاك و یەك نەتەوە و یەك كێشە سەیر دەكەن. بۆ ئەوەش كاتێك ئەوان دەڵێن، كێشەی كورد مەبەستیان سەرتاسەری كوردستان و هەموو كوردە. بۆیە كار بۆ ئەوە دەكەن كورد خۆی بەیەك نەتەوە و یەك خاك و یەك چارەنووس نەزانێت تاوەكو لە دیزاینكردنەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا رێگری لەدروستبوونی هێزی كوردو كیانی كورد بكەن. بۆ ئەوەش دەبێت دووبارە كوردستان پارچە پارچە بكەنەوە. ناوچەكان لە یەكتر داببڕن و پێكهاتە ئایینی و زمانییەكان بكەن بە گژی یەكدا.\nیەكلایی نەكردنەوەی ناوچە جێناكۆكەكان لە باشووری كوردستان و جێبەجێنەكردنی ماددەی ١٤٠، كە رووبەری ئەو ناوچانە بەئەندازەی خاكی هەرێم دەبن و قوڵایی ستراتیژی و هێڵی تەماسی نێوان كوردو عەرەبن و سەرچاوەی گرنگی وزەیان تیادایە، لەچوارچێوەی ئەو سیاسەت و پرۆژانەدایە. بۆ رێگریكردن لەجێبەجیكردنی ئەو ماددەیە لایەنە دەستڕۆیشتووەكانی دژ بەكورد بەپێی بەرژەوەندیی خۆیان پرۆژەی جۆراجۆری وەك هەرێمی سوننە، فیدراڵی پارێزگا بۆ كەركوك، دروستكردنی هەرێمی توركمانی و هێشتنەوەی دۆخی تەعریب و ئاسایی نەكردنەوەی دۆخی دیمۆگرافیا دەخەنە بەرنامەی كارو پڕوپاگەندەی میدیایی و گوشاری دیپلۆماسی و سەربازی و دانوستانەكانەوە.\nهاوكات دەوڵەتی توركیا بۆ رێگریكردن لە دروستبوونی هەر جۆرە بیرو جوڵەیەكی كورد بەئاڕاستەی یەك چارەنووسیدا و یەكخستنی جوگرافیای كوردستاندا لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٩٠ەوە دەستیكردووە بەدروستكردنی بنكە و بارەگای سەربازی لەباشووری كوردستان، كە كاریگەریی لەسەر دووبەرەكێ نانەوە و شەڕی كورد بەكورد و بڕیاری سیاسی لەهەرێم هەیە.\nلەدوای رووداوەكانی بەهاری عەرەبی و شۆڕشی كورد لەسوریا، دەوڵەتی توركیا بۆ رێگریكردن لە بەهێزبوونی كورد ناوچەكانی باب و جەرابلوسی داگیركردو بۆ رێگریكردن لە گەیشتنی كورد بەدەریا عەفرینی داگیركرد. دوای ئەوەش بۆ دابڕاندنی ناوچەكانی تری رۆژئاوای كوردستان لەیەكتر گرێ سپی و سەرێكانیی داگیركرد. لە باشووری كوردستانیش ناوچەیەكی زۆری داگیركردووە، كە بە سیاسەتی باری نائاسایی سەربازی و دۆخی جەنگی مامەڵە لەگەڵ ئەو ناوچانە و دانیشتوانەكانی دەكات و خەڵك و باخ و رەزو گوندەكانیان بۆردومان دەكات.\nشەنگال پردی بەستنەوەی باشوور و رۆژئاوای كوردستان\nلەسیاسەتی داگیركاریی داگیركەرانی كوردستاندا كار بۆ دابڕاندنی شەنگال و تەریكخستنی و پاكتاوكردنی دانیشتوانەكەی دەكرێت. ئێزدییەكان وەك پێكهاتەیەكی گرنگ و سەرەكیی كوردستان لەلایەن بەشێك لەمێژوونووسەكانەوە بە نەوەی میتانییەكان دەزانرێن. زۆرینەیان لەباشووری كوردستان لە شێخان و شەنگال، لە باكووری كوردستان لە مێردین، ئامەد و دێرسیم و رحا، لە رۆژئاوای كوردستان لەحەسەكە و تەبقا و عەفرین، لە ئەرمینیا، جۆرجیا و ئازەربایجان و رووسیا و ئەڵمانیادا دەژین و نزیكەی ٢ ملیۆن كەس دەبن.\nهەڵكەوتەی ناوچەی شەنگال و دەرووبەری دەكەوێتە باكووری رۆژهەڵاتی پارێزگای نەینەوا، لەهێڵی باكوورەوە تاوەكو خابوور و بادینان درێژ دەبێتەوە، لە باكوور و رۆژئاواوە نزیكەی ٣٠٠ كیلۆمەتر لەگەڵ رۆژئاوادا سنووری هەیە. چیای شەنگال لەدیوی رۆژئاوا و چیای قەزوان (عەبدولعەزیز) لە دیوی رۆژئاوا درێژكراوەی یەك هێڵن. لەشێخان و چیای شەنگال و عەفرین و ئەرمینیادا چەندین مەزارگە و ناوەندی پیرۆزیان هەیە. لە ڕووی جۆگرافیاوە شەنگال و دەورووبەری گرنگترین خاڵی پێكەوە بەستنەوەی باشوورو رۆژئاوای كوردستانە، بۆیە هەوڵێكی زۆر هەیە شەنگال بە تەواوەتی لە باشووری كوردستان و رۆژئاوای كوردستانیش داببڕێت. بەوەش پردی پەیوەندیی نێوان باشوور و رۆژئاوا ناهێڵدرێت و دوو بەشی گرنگی كوردستان بەتەواوەتی لەیەكتر دادەبڕدرێن. پەلامارەكەی داعش و بۆردومانەكان و گەمارۆكانی سەر شەنگال لەو چوارچێوەیەدان.\nئێزدییەكان، رەگ و ریشە و ئایینیان\nئێزدییەكان بە یەكێك لەكۆنترین و دێرینترین بڕواكانی سەر زەوی و درێژكراوی یەكێك لە گرنگترین شارستانیەتە دێرینەكانی ناوچەكە دەزانرێن، كە شارستانیەتی میتانییە. لەڕووی ئایینییەوە خۆر لەلای ئیزدییەكان پیرۆزە، كە رەگ و ریشەی ئەوەش بۆ ئاینی زەردەشتی و میترایی دەگەڕێتەوە. میتانییەكانیش بە یەكێك لە باپیرە گەورەكانی كورد دەزانرێن، كە ئەوانیش درێژەی هۆرییەكانن و مێژوویان بۆ نزیكەی ٥ هەزار ساڵ لەوە پێش دەگەڕێتەوە. رەنگە هۆكاری مانەوەی ئێزدییەكان سەرباری سەدان هێرش و كوشتاری گەورە بۆ ئەو رەگە مێژووییە دێرینە بگەڕێتەوە.\nلەڕووی ئاینییەوە ئێزدییەكان دوو كتێبیان بە ناوەكانی مەسحەفا رەش و جیلوە هەیە. ئەو كتێبانە بە زمانی كوردی نووسراون. جەژنەكانی چوارشەممە سۆر، جەما، ئیزی، باتیزمێ، خدر ئەلیاسیان هەیە و هەموو جەژنەكانیش راستەوخۆ پەیوەندییان بە سروشت و گەردوون و ژیانی مرۆڤ و بەرهەمهێنانەوە هەیە.\nبەپێی ئایینی ئێزدی لەمانگی نیساندا جیهان دروستكراوە. ئیزدییەكان پێیانوایە لەچوارشەممەی یەكەمی هەموو مانگێكی نیسان (یانی ئەم چوارشەممەیە) مەلەك تاوس دادەبەزێتە سەر زەوی تاوەكو زەوی لە خراپە و ناپاكی پاك بكاتەوە و خۆشی و شادی و چاكە بە ناو مرۆڤەكاندا بڵاوبكاتەوە. لەو بڕوایەدان كاتێك گەردون دروستكراوە هەموو رەنگەكان كۆكرانەتەوە بۆ ئەوەی بە جوانترین شێوە گەردون دورست بكرێت بۆ ئەوەش جوانترین رەنگەكان لەتاوسدا جیلوە دەكەن. لە جەژنی كۆمەڵگەی ئێزدیدا هێلكە دەكۆڵێنرێت و رەنگیان دەكەن، چونكە لەو بڕوایەدان لەكاتی دروستكردنی جیهاندا هەموو شوێنك بە هەموو رەنگەكان رازێنراوەتەوە. ئەو هێلكەیش بەمانای سەرلەنوێ ژیانەوە و دروستكردنی گەردوونە، چونكە هێلەكە هاوشێوەی گەردوونە و ناوەكەشی خۆری تیایدایە، كە مەبەست لەزەردێنەی هێلەكەیە، كە هاوشێوەی خۆرە.\nلەیەكەم چوارشەممەی مانگی نیسان، واتە چوارشەممە سۆردا، هەر كەسێك بەیانی زوو هەڵدەستێت روودەكاتە خۆر و بۆ هەموو مرۆڤایەتی و گەردوون دوعای خێر دەكات.\nلەچوارشەممە سۆردا ئێزدییەكان دەڕۆن گوڵی سوور لەدەشت و دەر دەچنن و دەیهێننەوە بۆ ماڵەوە و لەگەڵ توێكڵی هێلكەكاندا بە بەردەرگای ماڵەكانیاندا هەڵیاندەواسن، ئەوەش بۆ ئەوەیە لە هەموو خراپییەك پارێزەراو بن. هەر لەو رۆژەدا توێكڵی هێلەكەكان دەبن بۆ ناو زەوی و زارو دەخڵ و دانەكانیان بۆ ئەوەی خوا بەرەكەت بخاتە ناو دەخڵ و دانیان.\nلەڕووی كولتوری و هونەرییەوە ئێزدییەكان زۆر دەوڵەمەندن و چەند ئامێری مۆسیقایی و هەڵپەڕكێ و حەیران و لاوكیان هەیە و ئەوانەش بەگشتی لە كۆمەڵگەی كوردستاندا برەویان هەیە. بە بڕوای مێهردادی ئێزدی تاوەكو نزیكەی ٢٠٠ ساڵ لەوە پێش زۆربەی كوردەكان ئێزدی بوون، یان بەلانیكەمەوە بە كولتوری ئێزدییەوە ژیاون. هەریەك لە بڕواكانی یارسانی و عەلەوی و ئێزدی خۆیان لە بەنزیك لە یەكتر دەزانن. هەموویان رەنگی سپی لەلایان پیرۆزە و هەروەها بڕوایان بەوە هەیە لەدوای گیان لەدەستدانی كەسێك، رۆحەكە دەڕوات و لەكەسێكی تردا درێژە بەژیان دەداتەوە.\nفەرمانی دژ بە ئێزدییەكان\nئێزدییەكان بەو هێرشانەی دەكرێتە سەریان دەڵێن، فەرمان. تائێستا ٧٤ فەرمان كراوەتە سەر ئێزدییەكان. بەپێی كتێبی رۆڵەكانی خۆر؛ ئێزدی، كە لەلایەن محەمەد ئۆزجانەوە نووسراوە، یەكەم فەرمان لەساڵی ٩٠٦ دا لەلایەن حەمدانی والیی موسڵەوە كراوەتە سەر ئێزدییەكان و كۆمەڵكوژی كردوون، چونكە ئامادە نەبوون دەستبەرداری باوەڕەكەیان ببن و ببنە مسوڵمان. حەمدانیەكان لەدوای رووخانی ئەمەوییەكان دەسەڵاتیان گرتووەتە دەست و بەشیعە دەناسرێن. حكومڕانی ناوچەكانی موسڵ و حەلەب بوون.\n٥ لەفەرمانەكانی دژ بەئێزدییەكان لەلایەن نادر شاوە ئەنجامدراون. بۆ نمونە لەساڵی ١٧٤٢ عەلی تەقی خانی سەر بەنادر شا ئێزدییەكانی سلدوز لە رۆژهەڵاتی كوردستان كۆمەڵكوژ كرد. نزیكەی ٦٠ فەرمانی دژ بە ئێزدییەكان لەلایەن عوسمانییەكانەوە ئەنجامدراون. بەشێك لەو فەرمانانە لە رێگەی والییەكانی دیاربەكر، موسڵ و بەغدا و حەلەب و چەند میرێكی بەدرخانییەكان و بابانییەكان و.... ئەنجامدراون. لە فەرمانەكانی دژ بە ئێزدییەكاندا جگە لەكوشتنی بەكۆمەڵی ئێزدییەكان، تاڵانكردنی سەر ماڵ و موڵك و مەڕو ماڵاتەكانیان بە ناوی غەنیمەوە ئەنجام دەدرا.\nئێزدییەكان بۆ خۆپاراستنیان لە فەرمانەكان هەمیشە پەنایان بردووەتە سەر چیا سەختەكان و چیاكان باشترین پارێزەری ئەو پێكهاتە سەرەكی و گرنگەی كوردستان بووە، كە چیاكانی شێخان، شەنگال، باگۆك، كورمێنج لەعەفرین، چیاكانی دێرسیم و ئامەد لەو چیا گرنگانە بوون بۆ ئێزدییەكان. لەبەر ئەوەش ئێزدییەكان پەرستگە و مەزارگە و ناوەندە گرنگەكانیان لەچیاكاندا دروستكردووە.\nلەدوای پرۆسەی ئازادیی عێراقەوە دوو فەرمانی گەورە دژ بە ئیزدییەكان لە باشووری كوردستان ئەنجامدراوە، كەیەكێكیان لە رێگەی تەقینەوەی چەند لۆرییەكی پڕ لەتەمەنی بوو لە كۆمەڵگەی سیبا شێخ خدر لەلایەن چەكدارە خۆكوژەكانی قاعیدەوە لەساڵی ٢٠٠٧، كە زیاتر لە ٧٠٠ ئێزدیی بێ تاوان و مەدەنی كرانە قوربانی. لەساڵی ٢٠١٤شدا داعش هێرشێكی گەورەی پاكتاوكاریی بۆ سڕینەوەی یەكجارەكیی ئێزدییەكان ئەنجامدا، كە لەو هێرشەدا زیاتر ٥ هەزار هاوڵاتیی ئێزدی كۆمەڵكوژكران و نزیكەی ٧ هەزار ژن و كچی ئێزدیش لەلایەن جیهادییەكانەوە رفێنران و وەك كۆیلەی سێكسی و سەبایا و غەنیمە بە دورر لەبەهاو رەوەشتە بەرزەكانی مرۆڤایەتی مامەڵە و بازرگانی و كڕین و فرۆشتنیان لە پێناو تێركردنی هەوەسی هەندێك پیاوی چەكداردا پێوە كرا.\nتوركیا و ئێزدییەكان\nبەپێی راپۆرت و سەرچاوە جۆراوجۆرە هەواڵییەكان ئەمیر محەمەد سەعید عەبدولڕەحمان الموالی ناسراو بەئەبو ئیبراهیم قارداش، عەبدوڵا قارداش، ئەبو ئیبراهیم قورەیشی، كە ساڵی ١٩٧٦ لە بنەماڵەیەكی توركمان لە تەلەعفەری موسڵ لە دایكبووە و پلاندانەری سەرەكیی هێرش و كوشتار و سڕینەوەی ئیزدییەكان و پێكهاتەكانی تر بووە لەناو داعش دا. قارداش بەپشتبەستن بە ئایدۆلۆژیای شۆڤێنیی توركی و پشتبەستن بەجیهاد بۆ سڕینەوەی و كوشتنی خەڵكانی غەیری بڕواكەی خۆی، بەو پەڕی توندی و هێزەوە كوشتاری ئەنجامدا. قارداش لەدوای كوژرانی بەغدا كرایە خەلیفەی داعش و ساڵی پار لە ناوچەیەكی ژێر دەستی توركیا لە ئیدلب لە چالاكیی هێزە تایبەتەكانی ئەمریكا و هەسەدەدا كوژرا.\nقارداش و پلانەكەی بە پلانێكی توركی دەزانرێت بۆ سڕینەوەی بەشێك لە پێكهاتەكانی كوردستان، كە دەوڵەتی توركیا لەپشت ئەو پلانانە بووە. لەپشت ئەوە بووە داعش لەبری رووكردنە بەغداو دیمەشق رووی كردە كوردستان و پەلاماری كوردی دا بۆ ئەوەی دەستكەوتەكانی كورد لە باشوور و رۆژئاوا لەناوببات. زۆرێك لەسەرچاوەكان باس لە چۆنییەتی گواستنەوەی داعشەكان لە رێگای توركیاوە بۆ سوریا بۆ ناو چەكدارانی داعش و هەروەها هاوكاریی لۆجستی و راهێنانی سەربازی بەچەكدارەكانی داعش لەژێر ناوی جۆراوجۆردا لەلایەن توركیاوە ئەنجامدراوە.\nرووخاندنی مەزارگەی شێخ بەرەكات\nدەوڵەتی توركیا لەدوای داگیركردنی عەفرین یەكێك لەكارەكانی رووخاندنی مەزارگەی شێخ بەرەكات بوو لەعەفرین، كە مەزارگەی پیرۆزی ئێزدییەكانە و لەدوای مەزارگەی لالەش لەشێخان گرنگترین مەزارگەی ئێزدییەكان بوو. سوپای تورك لەسەر شوێنی ئەو مەزارگەیە، كە تەمەنی بۆ زیاتر لە ٥٠٠ ساڵ لەوە پێش دەگەڕێتەوە، بنكەیەكی سەربازیی دروستكردووە.\nهاوكات لەگەڵ ئەوەدا بە بەردەوامی گوندە ئێزدییەكانی ناوچەی عەفرین دەڕۆخێنرێن و بۆردومان دەكرێن. جگە لەكوشتنیان ژمارەیەكی زۆر لەهاووڵاتیانی ئێزدیی عەفرین لەلایەن چەكدارانی سەر بە دەوڵەتی توركیاوە دەستگیركراون. چەكدارەكان بنەماڵە ئێزدییەكان بە كافر تۆمەتبار دەكەن و دەیانكوژن، یان لەبەرامبەر پارە (فدیە)یەكی زۆردا ئازادیان دەكەن.\nهەر لەدوای داگیركردنی عەفرین لەناو باكووری كوردستانیش ژمارەیەك هێرشكراوەتە سەر ئێزدییەكان و مەزارگەكانیان و پیرۆزییەكانیان.\nدەوڵەتی توركیا لەگوندی ئەفشێ لەناوچەی میدیاتی سەر بە مێردین مەزارگەی ئێزدییەكانی لەساڵی ٢٠١٨دا رووخاند.\nلە ساڵی ٢٠٢٠دا گۆڕستانی حەسەن بەگی ئێزدی، كە مێژووەكەی بۆ ٣٠٠ ساڵ دەگەڕێتەوە و لە گەڕەكی مەزرە مهۆكی ناوچەی باگۆك لە سنووری شاری نسێبین لە پارێزگای مێردین دایە وێرانكرا.\nلەساڵی ٢٠١٨دا زیاتر لە هەزار و ٢٠٠ كەس لەهاووڵاتییە ئێزدییە ئاوارەكانی لە ئامەدەوە بەزۆر گواستەوە بۆ دیلۆك، كە بەناوچەی گروپە توندڕەوە ئیسلامییەكان دەناسرێت.\nهاووڵاتیانی ئێزدیی گوندی كەلهۆك لە ناوچەی قوبین لە پارێزگای ئێلح دەیانەوێت بگەڕێنەوە بۆ گوندەكەی خۆیان، كە لەلایەن سوپای توركیاوە گوندەكەیان رووخێنراوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ەوە تا ئێستا ئەو داوایەیان قبوڵ نەكراوە و دەست بەسەر زەوی و موڵكەكانیاندا گیراوە.\nلەساڵی ٢٠١٩دا سەربازانی سوپای توركیا لەزاخۆ گەنجێكی ئاوارەی ئێزدییان بەناوی ئەمین ساڵح كوشت. ئەو گەنجە دانیشتووی كامپی چەم مشكۆ بوو و لەباخێكدا سەرقاڵی كاركردن بوو و سەبازانی توركیا لەكاتی كاركردندا لەدوورەوە بەچەكی قەناس تەقەیان لێكرد و كوشتیان.\nپرۆژە ئۆڤاكۆی و شەنگال\nدەوڵەتی توركیا دەیەوێت بەكردنەوەی دەروازەیەكی سنووری بەناوی ئۆڤاكۆی راستەوخۆ تاوەكو بەسرە پەیوەندیی بازرگانیی لەگەڵ حكومەتی عێراقدا هەبێت. ئەو پرۆژەیە لەكۆتا خاڵی سنووریی نێوان باكووری كوردستان و رۆژئاوای كوردستان و باشووری كوردستان دروستدەكرێت بە كەناری ڕووباری دیجلەدا تاوەكو تەلەعەفەر و موسڵ و لەوێشەوە بۆ سامەڕا و بەغدا درێژ دەبێتەوە. بەپێی پرۆژەكە سوپای توركیا بۆ پاراستنی رێگای گواستنەوەی بارهەڵگرەكان و رێگاری ئاسنینەكەی شەمەندەرفەرەكان ژمارەیەك بنكەی سەربازی تاوەكو موسڵ دروست دەكات و رێگاكان دەپارێزێت. بە جێبەجێكردنی ئەو پرۆژەیە شەنگال بە تەواوەتی لەباشووری كوردستان دادەبڕێت، چونكە دیوارێكی ئەمنی و سەربازی لەنێوان باشوور و شەنگالدا لەلایەن دەوڵەتی توركیاوە دروست دەكرێت.\nرێككەوتنی ٩ی تشرینی یەكەم\nحكومەتی عێراق و وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی كوردستان لەسەر پێشنیازی توركیا و بەسەرپەرشتیی نەتەوەیەكگرتووەكان و بەڕەزامەندیی ئەمریكا لە ٩ی تشرینی ٢٠٢٠دا رێككەوتنێكی ٤ خاڵییان لەسەر شەنگال بەبێ ئامادەبوونی نوێنەری ئێزدییەكان و رەزامەندیی ئێزدییەكان واژۆ كرد. ئەو رێككەوتنە باس لەئاساییكردنەوەی دۆخی شەنگال و ئاوەدانكردنەوە و نەهێشتنی گروپە چەكدارەكان و پەكەكە دەكات لە شەنگال.\nئەو رێككەوتنە لەكاتێكدا ئەنجامدرا، كە پارتی دیموكراتی كوردستان و توركیا بەبەردەوامی هەوڵ دەدەن شەنگال وەك ناوەندێكی پەكەكە بناسێنن و لە لێدوانەكانیان و راگەیاندنەكانیاندا زۆر كار لەسەر ئەوە دەكەن. پەكەكە لە كاتی هێرشی داعش لە ٣ی ئابی ٢٠١٤دا ژمارەیەك گەریلای ١٢ كەسیی نارد بۆ شەنگال، كە ئێزدییەكان پێیان دەڵێن، ١٢ سوارەكەی دەروێشی عەبدی رێگرییان لەكۆمەڵكوژكردنی یەكجارەكیی ئێزدییەكان گرت و دواتر بە هاوكاریی یەپەگە و یەپەژە رێڕەوێكی مرۆییان بۆ ئێزدییەكان كردەوە و ئێزدییەكانیان گواستەوە بۆ رۆژئاوا و دواتر گەڕاندنیانەوە بۆ باشووری كوردستان. دوای ماوەیەك گەنجان و ژنان و خەڵكی ئێزدی هێزێكیان بە ناوی یەبەشەو یەژەشە و ئاسایش دروستكرد بۆ پارێزگاریكردنی خۆیان. ئەو هێزانە لەلایەن پەكەكەوە راهێنانیان پێكراو لەو كاتەوە تا ئێستا شەنگال دەپارێزن.\nلەدوای ئازادكردنی شەنگال لەدەست داعش پەكەكە لە ١ی نیسانی ٢٠١٨دا بەفەرمی هێزەكانی لەشەنگال كشاندەوە، بەڵام دەوڵەتی توركیا و پارتی پێداگری لەسەر ئەوە دەكەن، كە پەكەكە هەر لە شەنگالدایە و پەكەكەش رەتیدەكاتەوە، بەڵام ئەو ململانێ تاوەكو ئێستا بەردەوامیی هەیە و دەوڵەتی توركیا و پارتی پێداگرییەكی زۆر لەسەر ئەو بابەتە دەكەن.\nدیواری سەر سنووری نێوان شەنگال و رۆژئاوای كوردستان\nلەماوەی ٢ ساڵی رابردودا سوپای عێراق چەندجارێك هێزی بەرەو شەنگال جوڵاند و هەوڵیدا بە سەپاندنی زۆر ئەو رێككەوتنە جێبەجێ بكات، بەڵام هەموو هەوڵەكان بۆ جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتنە شكستی هێناوە. لەدوای ٢ ساڵ حكومەتی عێراق دەستیكردووە بە دروستكردنی دیوارێك لە نێوان سنووری شەنگال و رۆژئاوای كوردستاندا بە درێژایی ٢٧٠ كیلۆمەتر. بە دروستكردنی ئەودیوارە شەنگال لە رۆژئاوای كوردستان دادەبڕێت و باشووری كوردستان و رۆژئاوای كوردستانیش لە یەك دادەبڕێن.\nئەگەر پرۆژەی ئەو دیوارە جێبەجێ بكرێت، لەئەگەری هەر هێرشك بۆ سەر كۆمەڵگەی ئێزدی، هاووڵاتیانی ئێزدی وەك پێشتر ناتوانن لەناوچەكانیان دەربچن و خۆیان بگەیەننە ناوچە پارێزراوەكان، چونكە بە دیوارێكی كۆنكرێتی، كە نزیكەی ٤ مەتر بەرزە و تەلی دڕكاویی لەسەر دانراوە و بنكە و قولەی سەربازیی تیادا جێگیر كراوە، سنووریان لێ دادەخرێت و بەو پرۆژەیە شەنگال بە تەواوەتی گەمارۆ دەدرێت.\nوێناكە پێمان دەڵێت، دەیانەوێت شەنگال وەك عەفرین بكەنە دوورگەیەكی دابڕاو لەكوردستان و هەموو پەیوەندییەكانی شەنگال و كوردستان داببڕن و لەمانایەكی تریشدا دەرفەت بۆ سڕینەوەی یەكجاریی ئیزدییەكان خۆش بكەن.\nهەموو ئەو پرۆژانە لە خزمەتی سیاسەتەكانی توركیادان بۆ دووبارە پارچە پارچەكردنەوەی كوردستان و دابڕاندنی ناوچەكانی كوردستان لە یەكترو سڕینەوەی پێكهاتەیەكی دێرین و مێژووی كوردستان لەسەر خاكەكەی خۆی.\nدروستكردنی رق و سڕینەوەی كولتوری و كوچپێكردنی ئێزدییەكان\nبۆ ئەوەی پێكهاتەیەك، یان ئایینێك بسڕدرێتەوە، یان شەڕێك هەڵبگیرسێنرێت دەبێت هۆكارێك بۆ رەوایدان بەسڕینەوە و كوشتاركردن و جەنگە بدۆزرێتەوە و لەبەرچاوی رای گشتی و خەڵكدا چەواشەكاری و درۆی لەسەر بڵابكرێتەوە و بەوەش رق و كاردانەوە لە دژی ئەو پێكهاتەیە دروست بكەن. لە دوای ئەوەی ئێزدییەكان رووبەڕووی كوشتار و جینۆسایدێكی زۆر قورس بوونەوە و هێشتا برینەكانیان ساڕێژ نەكراوە، دەستكراوەتەوە بە هێرشكردنە سەر رەمز و بەهاكانی ئێزدییەكان و كار بۆ دروستكردنی رق بەرامبەر بە ئێزدییەكان دەكرێت، یان بەلانیكەمەوە ئێزدییەكان و ئایینەكەیان و كولتورەكەیان بەبێ بەها بە رای گشتی نیشان دەدەن.\nدەروێشی عەبدی و هێدی باژۆ\nلەم دواییانەدا دوو هێرشی زۆر چڕ كرایە سەر كولتور و كەرامەتی ئێزدییەكان، كە یەكێكیان ھێرشكردنە سەر پاڵەوانی بەرگریی ئێزدییەكان دەروێشی عەبدی و عەدولێ بوو. ئەو هێرشە بە چەواشەكارییەكی زۆر لە دژی عەدولێ و دەرویشی عەبدێ بڵاوكرایەوە و بەئاشكرا سەرچاوە مێژوویەكانی بەرەنگاریی دەروێشی عەبدوی و عەدولییان بەرامبەر بەزوڵمی عوسمانییەكان شێواند.\nدوای تێپەڕبوونی ماوەیەك هەڵمەتێكی تری هێرش و گاڵتەپێكردن كرایە سەر یەكێكی تر لە رەمزی ئێزدییەكان، كە حەیرانی دێرین و بەرەنگاریی هێدی باژۆیەو ئێزدییەكان بۆ بەرگریكردن لەخۆیان و خۆپاراستنیان ئەوەیان ئافراندووە، بەڵام بە شێوەیەكی چڕ هێرشكرایە سەر رەمزەكانیان و هیچ كەسیش لەسەر ئەو چەواشەكارییانە و بڵاوكردنەوەی رق و وتەی نابەجێ و نەشیاو و پڕوپاگەندەی خراپ لەدژی چەوساوەترین بە بێبەشترین پێكهاتەی كوردستان دەستگیر نەكراوە، یان لێپێچینەوەی لەگەڵدا نەكراوە.\nیەكێكی تر لەو فاكتەرانە بۆ سەرخستنی پرۆسەی سڕینەوەی پێكهاتەیەكی چەوساوە كۆچپێكردنیەتی لەسەر خاكی خۆی. لەدوای هێرشی داعشەوە كۆچێكی بەرفراوانی ئێزدییەكان دەستپێكردووە. لەماوەی ساڵانی رابروودا ئاسانكارییەكی زۆر كرا بۆ كۆچ و لەو چوارچێوەیەدا ئێزدییەكان كۆچی بەكۆمەڵیان كرد بۆ ئەوروپاو بەتایبەتی ئەڵمانیا. لەو ماوانەی رابردوودا سنوورەكان بەڕووی كۆچبەراندا كراوە بوون و جۆرێك لە ئاسانكاری بۆ گواستنەوە و هەڵكەندنی ئێزدییەكان لەسەر خاكی خۆیان روویدا. ئەو گواستنەوەیە لەدرێژخانەیەدا دەبێتە هاوكاری بۆ پرۆسەی سڕینەوەی و لە ناوچوونی یەكێك لەدێرینترین كولتورەكانی شارستانیەتی مرۆڤایەتی.\nبۆردومان و تیرۆر\nشەنگال لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا لەلایەن توركیاوە بەبەردەوامی بۆردومان دەكرێت. لەو بۆردومانەدا كەسایەتی و فەرماندە و سەركردەكانی ئێزدی دەكرێنە ئامانج، كە شەڕیان لەدژی داعش بۆ مانەوە و پاراستنی ئێزدییەكان كردووە. لەوانە زەكی شەنگالی، زەردەشت شەنگالی، سەعید حەسەن، مەروان بەدەل خوێدا و...هتد. توركیا لە بۆردومانەكانیدا شوێنە مەدەنییەكان و نەخۆشخانەكانیش دەكاتە ئامانج. جگە لەوانەش گوێ بە پیرۆزیی ئێزدییەكان نادات و تەنانەت لە رۆژانی جەژنی ئیزدییەكاندا هێرش دەكاتە سەریان، كە ئەو رۆژانە بەلای ئێزدیەكانەوە رۆژی پیرۆزن و بۆ ئاشتییە و شەڕ و كوشتن و خوێنڕشتن تیایاندا حەرامە، بەلام دەوڵەتی توركیا لە بۆردومانەكانیدا ئەو سروتانە لە بەرچاو ناگرێت.


ئاسۆی ڕۆژ/ فێدراسیۆنی جیهانی تۆپی پێ، فیفا لە کاردانەوە بەرامبەر بە خۆسووتاندنی سەحەر خودایاری ناسراو بە "کچە شینەکە” هەوڵی ژیانی ئێرانی بۆ چوون بۆ یاریگاکانی بە خەباتێکی ڕەوا زانیوە و داوی لە بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی کردووە کە ئازادی و ئەمنییەتی ژنان بپارێزن.\nلە بەیاننامەکەی فیفا کە ڕۆژی سێ شەممە ١٩ی خەرمانان دەرکراوە، خۆسووتاندنی سەحەر خودایاری بە "کارەسات” زانیوە و نووسیویەتی کە فیفا لەگەڵ بەرپرسانی ئێران لەم بارەیەوە پێوەند دەگرێت.\nهێدویگ لینداڵ، گۆڵپارێزی هەڵبژاردەی فوتباڵی ژنانی سوئێد لە ئەکاونتی تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام وێنەیەکی یادگاری لەگەڵ تیمی هەڵبژاردەی فوتباڵی ژنانی ئێرانی بڵاو کردۆتەوە و نووسیویەتی کە ئەم وێنەیە بە یادی سەحەر خودایار بڵاو دەکاتەوە کە "دەیویست یاری تیمە دڵخوازەکەی واتە ئیستقلال لە نزیکەوە لە یاریگا ببینێت.”\nناوبراو هەروەها لە تویتێر ڕوو لە فیفا نووسیویەتی کاتی زۆر لە دەست چووە و دەبێت یارمەتی ژنانی ئێران بدرێت. کوزوارە ئەرسەلانی، کاپیتانی هەڵبژاردەی فوتباڵی سوئێدیش بە بەکارەسات زانینی خۆسووتاندنەکەی سەحەر خودایاری، لە تویتێر داوای لە فیفا کردووە کە بێ دەنگ نەبێت و بەرامبە بەم ڕووداوە کاردانەوەی ببێت.\nناوبراو هەروەها ئەم بابەتەی بە پرسێکی مافی مرۆڤی زانی و نووسیوەیەتی؛ دەبێت لە بەرامبەر هەڵاواردنی ڕەگەزی یارمەتی ژنانی ئێران بدەین.\nمەگدالنا ئێریکسۆن یاریزانی هەڵبژاردەی تیمی سوئێدیش لە تویتێت ڕوو لە فیفا خوازیاری کۆتایی هاتن بەم دۆخە بووە و ئەم ڕووداوەی بە "کارەساتێکی ترسناک” وەسف کردووە.\nڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە تویتێک داوای لە فیفا کردووە کە "کۆتایی بەم هەڵاواردنە بێنێت.\nئەم ڕێکخراوەیە نووسیویەتی کە ئێران "تەنیا وڵاتێکی جیهانە کە پێش بە چوونە ژوورەوەی ژنان بۆ یاریگاکان دەگرێت و دەبێت سزا بدرێت.\nلە کاردانەوەیەکی دیکەدا، ئەکاونتی فارسی یانەی ئا.ئێس ڕۆمی ئیتالیا ڕەنگی بەکگراوندی لۆگۆی ئەم یانەیە کە سوورە، گۆڕیویەتی بۆ "شین” و نووسیوەیەتی کە ئێستا کاتی ئەوە هاتووە کە ژنان و پیاوانی ئێرانی لە پاڵ یەکتر سەیری یاری فوتباڵ بکەن لە یاریگاکان.\nگێری لینکێر، هێرشبەری پێشووری هەڵبژاردەی بریتانیاش لە تویتێک دا نووسیویەتی ئەمەی کە ژنێک ناتوانێت بچێتە یاریگایەکەوە، "هەواڵێکی زۆر ناخۆش و قۆڕە”.\nسەحەری خودایاری ١١ی خەرمانانی ئەمساڵ لە کاردانەوە بە دروست کردنی دۆسییەی تاوانباری، لە بەردەم یەکێک لە دادگاکانی تاران ئاگری لە خۆی بەردا و پاش چەند ڕۆژ چاودێری پزیشکی لە نەخۆشخانە، بە هۆی قووڵی برینەکانی گیانی لە دەست دا.\nسەحەر ڕەشەممەی ئەمساڵ بۆ بینینی یاری نێوان تیمەکانی ئیستقلال و ئەلعەین بە دزییەوە چووبووە یاریگای ئازادی تاران، کە لە لایەن هێزە ئینتزامییەکانەوە دەستگیر کرابوو.\nسەحەر خودایاری پاش دوو ڕۆژ بە دانانی بارمەتی ٥٠ میلیۆن تمەنی ئازاد کرابوو، بەڵام لە لایەن دادگاوە دۆسییەی تاوانی بۆ ساز کرابوو. کاتێک کە دەزانێت کە سزای شەش مانگ تا دوو ساڵی بۆ چوونە ژوورەوەی بۆ یاریگا بە سەردا دەسەپێت، لە بەردەم دادسەرا ئاگری لە خۆی بەردا.\nبەرپرسانی قەزایی کۆماری ئیسلامی سەرەتا تۆمەتی سەحەریان "پۆششی نەگونجاو” و "بریندار کردنی سۆزی گشتی” ڕاگەیاندبوو.


له‌لایه‌ن: - نھاد جلال - به‌روار: 2021-05-25-22:22:00 - کۆدی بابەت: 62\nلەناو ئیسلامدا هەموو نەتەوەكان جێیان ئەبێتەوە و قبووڵ كراون، ئیتر لەخواترسان بەپێی رەنگ و نەتەوە نییە، بەڵكو ئەوەی بنەڕەتە لەئیسلامدا لەخوا ترسان و پەیڕەوی جوانتری پەیامی ئیسلامە، بۆیە هیچ كات ئیسلام جیاوازی ناكات لەنێوان كورد و عەرەب و تورك و فارس و ئینگلیز و هەر نەتەوەیەكی تردا، بەڵكو جیاوازیەكە لەسەر ئەوەیە كامیان كاری چاكە زیاتر بكات، هەر بۆیە ئەو گەلانەی موسوڵمان بوون هەوڵیانداوە پێشبڕكێ بكەن لەكاری چاكە و خزمەتكردن بەپەیامی خوادا.\nیەكێك لەو نەتەوانەش توركەكان بوون كە موسوڵمان بوون و توانیویانە بە درێژایی مێژوو خزمەتی گەورە پێشكەش بكەن بە موسوڵمانان، ئەگەرچی لەم دواییانەی مێژوودا كاتێك گوێڕایەڵی رێنماییەكانی پەیامی خوا نەبوون هەندێكیان ستەمی زۆریان كرد لە گەلی كوردی موسوڵمان، بەڵام پێشتر توركەكان زۆر باوەردار بوون و خزمەتی گەورەیان بەئیسلام دەكرد و هەموو هەوڵیان بۆ ئەوە بوو ئیسلام بگەیەنن بەو شوێنانەی كەئیسلامیان پێنەگەیشتووە و دەوڵەتی ئیسلامی گەورە بكەن.\nتوركەكان توانییان دەوڵەتێك دابمەزرێنن كە ناویان نا دەوڵەتی عوسمانی، ئەوەش لەبەرئەوەی یەكەم كەس دایمەزراند ناوی عوسمان بوو، لەناو ئەو دەوڵەتەدا چەندین سوڵتانی بەهێز هاتن تا ئەوەی سوڵتانێكیان هات بە ناوی موحەممەد كە توانی رۆڵێكی گەورە ببینێت و ببێت بە یەكێك لەو كەسانەی كە گەورەترین خزمەتیان پێشكەش بەموسوڵمانان كرد، وەك چۆن سەڵاحەدینی كورد قودسی رزگار كرد، موحەممەدی توركەكانیش قوستەنتینییەی پایتەختی مەسیحییەكانی ئازاد كرد.\nپێغەمبەری خوا(د.خ) هەر لەسەردەمی خۆیدا هەواڵی دابوو بەهاتنی ئەم سەركردەیە كاتێك بەهاوەڵانی خۆی فەرموو بە دڵنیاییەوە قوستەنتینییە ئازاد دەكرێت، بەراستی ئەو سوپایەی ئازادی دەكات سوپایەكی زۆر باشە و سەركردەكەشی سەركردەیەكی زۆر باشە.\nموحەممەد لەساڵی 833 كۆچی لە شاری (ئەدرنە) لەتوركیا لەدایك بوو، باوكی ناوی موراد بوو كە سوڵتانی ئەو كاتی عوسمانیەكان بوو، دایكیشی ناوی (هوما) خاتوون بوو، ئیتر موحەممەد هەر لەسەرەتای ژیانیەوە لەناو كۆشك و دەسەڵاتدا لەدایك بوو، زۆر بە جوانی گەورە دەكرا و خزمەتی باشی دەكرا، باوكی مامۆستای تایبەتی بۆ دانابوو تا هەر لەمنداڵییەوە وانە فێر ببێت، یەكێك لەدیارترین مامۆستاكانیشی مامۆستایەكی زانای گەورەی كورد بوو كە ناسرابوو بە شێخی گۆرانی.\nبۆئەوەی موحەممەد فێری كاری بەڕێوەبردن بێت مورادی باوكی بڕیاریدا موحەممەد بنێرێت بۆناوچەی (ئەماسیا) تا بەڕێوەبەردنی ئەوێی بداتە دەست، ئیتر بەوە فێری بەڕێوەبردن دەبێت، ئەو كات هێشتا تەمەنی موحەممەد یانزە ساڵ بوو، ئەوەش نیشانەی گرنگی پێدانییەتی لەلایەن باوكییەوە و بەهێزی و زیرەكی موحەممەدیشە.\nشێخی گۆرانی هێندە لەلایەن باوكی موحەممەدەوە مۆڵەتی پێدرابوو كە ئەگەر موحەممەد تەمبەڵی بنواندایە یان لارییەكی هەبوایە شێخی گۆرانی بە دارێك لێیدەدا و تەمبێی دەكرد تا دووبارەی نەكاتەوە، هەروەها هەر لەسەرەتاوە شێخی گۆرانی بەردەوام ئەوەی فێری موحەممەد دەكرد كە فەتح كردنی قوستەنتینییە چەندە گرنگە و باسی فەرموودەی پێغەمبەری خوای بۆ دەكرد لەو بارەیەوە تا لە ئایندەدا كە بوو بە سوڵتان هەوڵبدات ئەو كارە بكات، موحەممەدیش بەجوانی ئەوەی وەرگرت و كردی بە ئامانجی خۆی ئەگەر بوو بەسوڵتان ئەو كارە بكات.\nلەماوەیەكی كەمدا شێخی گۆرانی هەموو قورئانی بەموحەممەد خوێند و فێری وانەكانی شەریعەت و هەنگاوی خواترسی كرد، موحەممەدیش زۆر لەمامۆستاكەی دەترسا و شەرمی لێدەكرد، چونكە زانایەكی زۆر گەورە و بەڕێز بوو، بەو جۆرە پەروەردەكردنی لەسەر بنەماكانی ئیسلام زۆر كاریگەری لەسەر موحەممەد هەبوو، ئیتر موحەممەد زۆر هەوڵیدەدا ئەو فەرموودەیەی پێغەمبەر(د.خ) تایبەت بەفەتحی قوستەنتینییە ئەو بگرێتەوە.\n(سوڵتان موراد) كە بینی موحەممەدی كوڕی چاك پەروەردە بووە بڕیاریدا واز لە دەسەڵات بهێنێت بۆ موحەممەدی كوڕی و خۆی بچێتە ناوچەیەكی دوور تا دوور لەسەختی دەسەڵات بژی، ئەوكات تەمەنی موحەممەد (14) ساڵ بوو بەڵام هێندە لەوێ نەبوو، كە بیستی (مەجەری)یەكان كە خەڵكێك بوون هەڵگەڕاونەتەوە لە دەسەڵات، نامەی نووسی بۆ باوكی و داوای لێكرد خۆی بێتەوە و دەسەڵات بگرێتەوە دەست، ئەویش گەڕایەوە و سەركردایەتیی سوپای كرد و جەنگێكی گەورەی دژ بەمەجەرییەكان ئەنجامدا و تیایدا موسوڵمانان سەركەوتن.\nماوەیەك سوڵتان موحەممەد چوو بۆ شاری (مانیسا‌و) لەوێ مایەوە، لەو ماوەیەدا ژنی هێنا، ناوی ژنەكەی (ئامینە گوڵبەهار) بوو كە بە بنەڕەت خەڵكی یۆنان بوو، دوای ماوەیەكی تریش ژنێكی تری هێنا كە ناوی (ستتی) بوو، ئەم ژنەی توركمان بوو، ئیتر بەردەوام باوكی هاریكاری بوو تا كێشە گەورەكانی وڵات چارەسەر بكات، چونكە هێشتا موحەممەد گەنج بوو و زۆر توانای چارەسەركردنی كێشە گەورەكانی وڵاتی نەبوو.\nدوای ئەوەی باوكی كێشەكانی بۆ چارەسەر كرد ئەوەبوو لەو ماوەدا كۆچی دوایی كرد، بۆیە موحەممەدی كوڕی گەڕایەوە و شوێنی باوكی گرتەوە، پاش بەخاكسپاردنی تەرمی باوكی ئیتر سوڵتان بەگەرمی كەوتە هەوڵی بەهێزكردنی دەوڵەتەكەی، چونكە دەیزانی نابێت مەرگی كەسە ئازیزەكان ببێتە هۆكاری وەستان لە خزمەتكردن و سەرخستنی ئایینی خوا و باوكیشی هەتا ژیا وا خزمەتی دەكرد بۆیە دەیویست ئەویش وەك باوكی بێت.\nسوڵتان موحەممەد كەوتە ئامادەسازییەكی چاك بۆ ئەوەی ئاواتە گەورەكەی بەدیبهێنێت، ئەویش فەتح كردنی شاری قوستەنتینییە بوو، لەوەشدا شێخی گۆرانی هاندەری بوو، بۆ ئەوەش سوڵتان سوپای ئامادە كرد و زانایانیش باسی جیهادیان دەكرد بۆ سەربازان تا بە گەرمی بجەنگن، دواجار هێرشیان برد بۆسەر قوستەنتینییە و لە ڕووی دەریا و وشكانیشەوە هەڵمەتیان برد، بەڵام ئەوانیش بەسەختی بەرگرییان دەكرد و نەیاندەهێشت موسوڵمانان بچنە ناوی، ئیتر ژمارەیەكی زۆری موسوڵمانان شەهید بوون.\nسوڵتان بۆ چارەسەری ئەو کێشەیە بڕیاریدا كارێكی زۆر سەخت بكەن، ئەویش ئەوەبوو بەشاخەكەدا كە لەنێوان ئەوان و شوێنە ئاوییەكەدا بوو كەشتی ببەن بۆ ئەو شوێنە، ئەوەش بە شەو بكەن تادوژمن پێیان نەزانیت و بەیانی كتوپڕ هێرش بكەنە سەریان، بۆیە سەربازانی موسوڵمانان داریان دەبڕیەوە و دارەكانیان چەور دەكردن و بەسەرشاخەكەدا جادەیەكیان پێ دروست كرد، دواتر بەهەموویانەوە كەشتیەكانیان بەسەریاندا راكێشا و بردنیانە ناوچە ئاوییەكەوە، بەوەش كە رۆژ بووەوە دوژمنان تەواو سەرسام بوو و هیوای بەرگریكردنیان نەماو موسوڵمانان توانییان دواجار قوستەنتینییە ئازاد بكەن.\nكاتێك چوونە ئەوێ سوڵتان بڕیاریدا كەس بە ناهەق نەكوژن و خوێنی ژن و منداڵ و پیر و خەڵكی بێتاوان نەڕژن، هەروەها سەربازانی كۆكردەوە و لەخۆشیدا دەستیكرد بەگریان و وتارێكی پێشكەش كرد و موژدەی ئەوەی پێدان كە ئەوان توانییان ئەو فەرموودەیەی پێغەمبەر(د.خ) لەخۆیاندا بەدیبهێنن كە ئەوەش گەورەترین موژدەیە.\nكاتێك ناموسوڵمانەكان ئەو لێبوردەیی و نەرمونیانەی سوڵتانی موسوڵمانانیان بینی بەشێكی زۆریان موسوڵمان بوون و بۆیان دەركەوت ئایین ئیسلام چەند جوانی و چاكی لەخۆگرتووە.\nسوڵتان موحەممەد بەم سەركەوتنەوە نەوەستا، بەڵكو بڕیاریدا هێرش بباتە سەر ناوچەكانی تریش تا ئەو ناوچانەش بخاتە سەر خاكی موسوڵمانان و ئایینی ئیسلامیان پێ بگەیەنێت، بۆ ئەوەش خوای گەورە سەركەوتنی زۆری پێ بەخشی و بەو هۆیەوە چەندین ناوچە كەوتنە ژێر دەستی موسوڵمانان و زۆرەی خەڵكەكەشی بە ئارەزووی خۆیان و بەبێ زۆر لێكردن موسوڵمان بوون، چونكە كاتێك موسوڵمانان دەچوونە ئەوێ و لەگەڵیان زۆر چاك بوون و باسی ئیسلامیان دەكرد بۆیان ئەوانیش سەرسام دەبوون بە ئیسلام و بە ڕەزامەندی خۆیان موسوڵمان بوونی خۆیان رادەگەیاند.\nهەروەها سوڵتان چەندە گرنگی دەدا بە جیهادی ڕێگەی خوا هێندەش گرنگی دەدا بە بواری زانست و خوێندنگەكان و لەبەشەكانی وڵاتدا چەندین خوێندنگە و زانكۆ و پەیمانگەی دروست كرد، گرنگی دا بەمەنهەجی خوێندن و ڕێزگرتنی زانایان و یارمەتیدانی خوێندكاران، هەروەها چەندین نەخۆشخانەی گەورەی لەبەشە جیاجیاكانی وڵاتدا بونیادنا، بەشێكی زۆر كتێبی ناوازە بەبڕیاری ئەم سوڵتانە وەرگێڕانە سەر زمانی موسوڵمانان، چەندین بینا و دەزگای گەورە و گرنگ بونیادنران، گرنگییەكی زۆری دا بە بواری ئابووری و بازرگانی زۆر پێشكەوت، هەوڵیدا ستەم لە وڵاتدا نەهێڵێت و مافی ستەم لێكراوانی دەگێڕایەوە بۆیان، بەڵكو خەڵكی هەمووان ڕازی بوون بە دەسەڵاتی ئەو سوڵتانە و نزای خێریان بۆ دەكرد، ئەویش تا دوا ساتەكانی تەمەنی خووی نەدایە تەمبەڵی و هەموو هەوڵی خۆی دەخستەگەڕ بۆ خزمەتكردنی خەڵك.\nدواجار پاش خزمەتێكی زۆر و سەركەوتنی گەورەی سوڵتان موحەممەد لەبوارە جیاجیاكاندا ئەویش وادەی مردنی هات و دواجار لەمانگی رەبیعولئەوەلی ساڵی 886 كۆچیدا و لە تەمەنی پەنجاو سێ ساڵیدا سوڵتان موحەممەد كۆچی دوایی كرد.\nدەبێت بەجوانی ئەوە بزانین لە ئایینی پیرۆزی ئیسلامدا گەورەیی و لەخواترسان بەپێی رەنگ و نەتەوە نییە، بەڵكو ئەوەی بنەڕەتە لەئیسلامدا لەخواترسان و پەیڕەوی جوانتری پەیامی ئیسلامە، بۆیە هیچ كات ئیسلام جیاوازی ناكات لەنێوان كورد و عەرەب و تورك و فارس و ئینگلیز و هەر نەتەوەیەكی تردا، بەڵكو جیاوازییەكە لەسەر ئەوەیە كامیان كاری چاكە زیاتر بكات، هەر بۆیە ئەو گەلانەی موسوڵمان بوون هەوڵیانداوە پێشبڕكێ بكەن لەكاری چاكە و خزمەتكردن بەپەیامی خوادا.\nزۆر پێویستە رێزی تایبەتی مامۆستایان بگرین چونكە ئەوان دڵسۆزی ئێمەن و كاتی خۆیان تەرخان دەكەن بۆ ئێمە تا زانستمان فێربكەن و ڕێی ڕاستمان پیشان بدەن و ماندوبوونی خۆیان لەبیر دەكەن لەبەر ئێمە.\nجیهادكردن لە ڕێی خوادا و زانست فێربوون و بڵاوكردنەوەی زانست لەناو خەڵكدا دوو بواری تەواوكەری یەكترن و بە درێژایی مێژووی ئیسلامی موسوڵمانان بە جێبەجێ كردنی هەردووكیان سەركەوتنیان بەدی هێناوە.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : سوڵتان موحەمەد فاتیح


Sunday, 11.08.2020, 2:23\nتالەبانی کەسێکی لێهاتوو بوو لە دۆزینەوەی ئەم جۆرە کەسانە زوو دەیهێنان پۆست و دەسەڵاتی پێدەدان. نمونەی کەسەکان زۆرن. سەعدی پیرە، ئەرسەلان بایز، کۆسرەت رەسوڵ ... هتد، ئەمانە جگە لەوەی دز و بەدڕەوشت بوون، داوێنپیس، نەفام و بێعەقڵیش بوون، تالەبانی پێویستی بەم جۆرە کەسانە بوو، ئەمانەی گەورەکرد، تا کۆمەڵگا وەکو خۆیان بەدڕەوشت و بێشەرف بکەن. وەک دەزانین نەوشیروان مستەفا کەسێکی قسە رەق و لە روو بوو، زۆر جار گاڵتە و نوکتەی لەسەر ئەرسەلان دەکرد، راستەوخۆ گاڵتەی پێ دەکرد دەیگوت، ئەرسەلان هەتیوێکی کەر و گایە. ئەرسەڵان کە دەیبیستەوە ئەمەی لە دڵ دەرنەدەچوو، بوو بە گرێکوێرەی دژی سلێمانییەکان، بۆیە ئەو کاتەی لە سلێمانی بوو لەگەڵ کۆسرەت رەسوڵ، ئەرسەلان دەیگوت: تۆڵەی خۆم لە کچانی سلێمانیی دەکەمەوە، کۆسرەتیش بۆی دەسەندەوە، ئەویش دەیگوت: من بێ عەقڵ بووم لە شاخ مەجالم نەبوو، رابوێرم، لە شار تەعویزی دەدەمەوە.\nلەبەر ئەوەی باسەکەمان لەسەر ئەرسەلان بایزە، واز لەوانی تر دەهێنین.\nئەرسەلان بایز یەکێک بوو لەو بەرپرسانەی کە لە دوای راپەڕین گەڕایەوە هەوڵی دوو دەستکەوتی شەخسی خۆی دا،\nیەکەمیان: داوێنپیسیی و ژن هێنانی دووەم.\nخێزانی یەکەمی، پەخشانی کچی شێخ جەلالی حەفید بوو، خێزانێکی بەناوبانگی سلێمانی بوو، کە لە هەموو ناخۆشی و تاڵ و ناڕەحەتییەکانی شاخدا ژیانی دەکرد، دوای راپەڕینەکەی ساڵی ١٩٩٢ لەگەڵ هاتنەوەیان بۆ شار ، ئەو سەردەمە راگەیاندنەکان فشارێکی زۆریان خستبووە سەر بەرپرسەکان، بەوەی خەریکی خۆتازەکردنەوەن، ژن بەسەر هاوسەرەکانیاندا دەهێنن، چونکە زۆربەی بەرپرسەکان هەر لەگەڵ داکەندنی جلە چلکن و پێلاوە شڕەکانیان، کەوتنە سەرو ژنهێنانی تازە، هەر لە مەلا بەختیارەوە تا دەگاتە، سالار عەزیز، تەنانەت سەعدی پیرەش کە لە ئەوروپاوە وەکو سیخوڕێکی بەعس گەڕابووەوە، ئەویش ژنی دووەمی هێنایەوە.ئەمە بۆ ئەرسەڵان کەمێک قورس بوو، هەرچەندە لە سەرەتادا کێشەی لەگەڵیدا دروست کرد، تا بیکاتە هۆکارێک و وازی لێبهێنێت، وەک کۆنە پێشمەرگەیەک گێڕایەوە، ئەرسەلان ویستی وازهێنانەکەی وەکو وازهێنانی بەرپرسەکانی تر نەبێت،\nبۆ ئەمە پلانێکی داڕشت، تا پەخشانی ژنی بە رووداوێک لەناو بەرێت، ئەویش ئەوەبوو لە کات و رۆژێکی دیاریکراودا سەیارەکەی کە هاتووچۆی پێ دەکات، پەخشانی ژنی کە چووە ناو سەیرەکە بیتەقێنێتەوە، ئەوسا بڵێت ئەوە پارتیی بۆ کوشتنی من دایناوە.ئەوەی کە لە نزیکەوە ئاگاداری ئەو پلانە دەبێت، دەڵێت ئەرسەلان کات و شوێنەکەی دیاریی کردبوو، وەها دەرنەرچوو، ئیتر دواجار بۆ خۆشی پەشیمان بوویەوە، پلانەکەیان هەڵوەشاندەوە، بەڵام ژنی دووەمی هەر ئەوکاتە زۆری لێکرد، ئیتر هەر چۆنێک بوو وازی لە پەخشان هێنا دوای ماوەیەک ژنی دووەمی هێنا، هەرچەندە لە بێنامووسی و داوێنپیسیی خۆی نەکەوت.\nئەرسەلان بایز چونکە وەک زۆربەی بەرپرسەکانی تر کەسێکی دەروون رەش و نەخۆشە، عەقڵ نوقوستان و ویژدان تلیساوەیە لەهەمانکاتدا کەسێکی دەبەنگە. بەپێی ئەو پلە و پۆستەی کە هەیبووە لە ژێرەوە هەمیشە پلانگێڕ بووە. شیخ عەلی خولەکەشکۆڵ لە دەرەوە هەمیشە بەرەو رووی خۆی گاڵتەی پێدەکرد.\nزانیاریی نوێ سەبارەت بە داوێنپیسیی و ژنهێنانەوەی چەند جارەی ئەرسەلان\nبۆ زانیاریتان، ئەرسەلان بایز دوای ژنی یەکەمی کە پەخشان حەفید بوو، دوو ژنی دیکەی هێناوە، یەکێکیان سکرتێرێ خۆی بوو کە خەڵکی کەرکوک بوو، پاش ماوەیەک وازی لەویش هێنا، ئەوسا ژنی سێیەمی بە نهێنی هێنایەوە، کە خەڵکی سلێمانی ناوی ڤیان بوو،، دەستبەرداری ئەمیشیان بوو.\nئەو کاتەی لەدەرەوە بوو، ئەرسەلان بایز دەستی لەگەڵ ژنێکی دۆڵی جافایەتیی تێکەڵ کردبوو، لەبەر نەبوونی و هەژاریی ئەو ژن و مێردە هاتنە ناو بارەگای رادیۆ، خزمەتکاری کاروباری ناو رادیۆیان دەکرد وەکو قاپشۆرین و بە زستان باگردێنی سەربانی بارەگاکانیان دەگێڕا لەگەڵ بەفرماڵین، ئەرسەلان بۆ مەرامی خۆی بەکار دەهێنان، لە ژێریشەوە دەستی لەگەڵ ژنەکە تێکەڵ کردبوو، نەی دەزانی کە پێشمەرگە و کارمەندەکانی رادیۆ پێیان زانیوە و لە ژێرەوە جاودێری دەکەن.\nدووەمیان: وەرگرتنی دکتۆرا بە مەرجی نەخوێندن و بێ توانایی\nوەک وتمان ئەرسەلان بایز بەدەستهێنانی هەوڵی ئەوەی دا کە خۆی بکات بە دکتۆر و بڕوانامەیەکی ساختەی بەرز وەربگرێت، بۆ ئەمەش لە ماوەیەکی کەمدا ئەو ئاواتەی خۆی لە رێگای د. عیزەدین رەسوڵ هێنایە دی، دکتۆراکەی بە چەقەنەیەک و بە پارە و هەندێک ئیمتیازاتی تر بۆ د. عیزەدین وەرگرت.\nئەمە لە کاتێکدا ئەرسەلان لە بەغداد یەکێک بوو لە هەرە قوتابییە تەمبەڵەکان و ئاستی فیکریی و رووناکبیری لاواز بوو، بەڵام لەبەر ئەوەی ئەندامێکی کۆمەڵەی رەنجدەران بوو، جەلال تالەبانی پێویستی بە عەقڵی بۆشی ئەرسەلان بوو، کردی بە بەرپرسی رادیۆکەی یەکێتیی. بەڵگەش بۆ ئەوەی کە پێمان نەڵێن لەخۆمانەوە قسە ریز دەکەین، ئەوەتا لە کــۆڵــە پــشـــتە پیسەکەیدا کە بە نقەنق چوار پێنجێکی داگرتووە، بەو شێوەیە دەستی کردووە بە کونە زەردەواڵەدا و ناوی کوردستانپۆستی بەم شێوەیە هێناوە::\n(سایدی کوردستان پۆست).\nد. ئەرسەلانی عاقڵ، تا ئیستا کە ماوەی 30 ساڵ زیاترە ئینتەرنێت هەیە و ماڵپەڕ و سایت بۆتە خۆراکی مێشکی کۆمەڵگا، رۆژانە ناوی سایت بەکار دەهێنرێت، هەموو کەس دەزانێت کە بە ماڵپەڕ دەگوترێ (سایت)، بەڵام دکتۆر ئەرسەلان بایزی عاقڵ، تا ئیستاش نازانێت جیاوازی (سایت) و (ساید) چییە، بۆیە لە کۆڵەپشتەکەیدا کاتێک هێرش دەکاتە سەر سایتی کوردستانپۆست، دەڵێت: (سایدی کوردستانپۆست) با شوڤێرەکەی لە سەیارە جامڕەشەکەیەوە ساید و شۆستەی جادە و شەقامەکانی پیشان بدات، تا جیاوازی نێوان (سایت) و (ساید) ببینێت. ئەم دکتۆرە دەبەنگە لای خۆی ئەندامی کۆمەڵەی رەنجدەران بوو، کاتی خۆشی وای دەزانی مارلین مۆنرۆش کچی سیمۆن دیبۆڤوار و سارتەرە، هەروەها و ەکو عوسمانی قالە منەوەر، کە مارکس و ئینگلزی بە هاوسەری یەکتر دەزانی، ئەمیش ئەوکاتە وای دەزانی.\nلە ناو یەکێتییدا جەلال تالەبانی کۆمەڵێک نەفام و نەخوێندەواری لە خۆی کۆکردبووەوە، بەوە بازاڕی سیاسەت و خیانەتی خۆی بەڕێوە دەبرد، لە نمونەی مەحمود سەنگاوی، سەعدی پیرە، کە ئەوانیش وەکو خۆی لە عەقڵدا کۆڵاوەر بوون.\nلە دواترین زانیارییدا کە پەیمانگەی (American Enterprise Institute) باسی مەسرور بارزانی دەکات، دەڵێت: (مەسرور لە بەڕێوەبردنی حوکمڕانییدا کەسێکی بێتوانا بوو، ئەو دەسەلاتەی کە ئیستا هەیەتی تەواو لەگەڵ رەوشت و خووە خراپەکانییدا یەک دەگرێتەوەە، بەتایبەتی ئەو کاتەی لە واشنتۆن دەیخوێند دەیخوێند تەمبەڵ بوو، لە بری خوێندن، زۆربەی کاتەکانی خۆی هەر خەریکی کڕینی کەلوپەلی گرانبەها و ماڵ و موڵک بوو، بۆ دواییش، کە بڕوانامەکەی وەرگرت، لەلایەن بنەماڵەکەیەوە پارەیەکی زۆریان بە زانکۆکە بەخشی. هەروەها دەڵێت: مەسرور ناسراوە بەوەی کەسێکی تووڕەیە و دەماری شێتگیریی لێی دەدات، توندوتیژی بەکار دەهێنێت، پاش گەڕانەوە و وەرگرتنی پۆستی دەزگای پاراستن، وەکو پێشێلکارێکی مافی مرۆڤ ناوبانگی دەرکرد، کە ئازاری کەسانی ئۆپۆزیسیۆن و کەسوکارەکانی دەدا. تەنانەت رۆژنامەنووسیشی تیرۆرکردووە.\nئەرسەلان بایز بە پێچەوانەی پەیمانگا ئەمەریکییەکە پێش ساڵێک ئاوا ستایشی مەسرور تەمبەڵ و پیاوکوژ دەکات.\nئەرسەلان ستایشی کەسێک دەکات، کە وەکو خۆی تەمبەڵە، ئەم دەبەنگە وەکو بەرپرسێکی باڵای یەکیتیی گوایە سیاسەتی کردووە، ناشتوانێت پێناسەی (سیاسەت) و (جنێو) بکات. لە بەشی چوارەمی کۆڵەپشتەکەیدا بە سەر "کوردستانپۆست" دا دەڕشێتەوە و دەڵێت:"\nتازە (ڕەگ) لە لەندەن ڕاگەیەنرا بوو، سایدى (کوردستان پۆست) ئاگرى دەکردەوە و تەڕو وشکى پێکەوە دەسوتان. ڕۆژانە بە لێشاو جنێوى سووکى دەخستە بازاڕەکانى سیاسەت و ساغى دەکرەوە .\nئەرسەلان بە قولەپێی کوردستانپۆستا هەڵدەزنێت، کاتی خۆی بە یەکێتیی و پارتیی کوردستانپۆستیان بە راگەیاندن و سێبەری گۆڕان تاوانبار دەکرد، تاڵەبانی لەڕێگەی "عەلی باپیر"ەوە دەڵێت بە کاکە نەوە بڵێ با سایتی کوردستانپۆست دابخات، ئەرسەلانیش بە قادری حاجی عەلی دەگوت تۆ زانیاری بە کوردستانپۆست دەدەیت تا سوکمان بکەن ، ڕۆژێک مەسعود بارزانی:چەندین کەس رادەسپێرێت بەڵکو بە پارە کوردستانپۆست بکڕن. ئیتر هەرچی سوکو سەلیمی ناو کایەی سیاسیی هەیە بەکوردستانپۆستا ڕشاونەتەوە.\nکەسایەتیی ئەرسەلان کەسێکی سووکە، لەو دواییانەدا بوو بە پارتیی و کەوتە پێهەڵدانی مەسعود وتارێکی نوسی بەتەمابوو درێژەی بداتێ لەچەند لەشێکدا بە شانوباڵیدا هەڵدا، بە ناونیشانی " کۆشکی چەنکایە، کە من ئەو کاتە وەڵامیم دایەوە\nهەرکەسێک بیرەوەری خانمی پێشمەرگە "ئاشتی برایم ئەفەندی" بخوێنێتەوە دەزانێت ئەرسەلان بایز چ مەعدەنێکی ژەنگاوییە!\nئەو کاتەی سەرۆکی پەرلەمان بوو، بنەماڵەی بارزانی چەندین سوکایەتیان پێکرد ، ئەم کابرایە بێجگە لە داوێنپیسی و دزیی کردن، وەکو بەرپرسەکانی تر لە ئیتاڵیا کەوتۆتە کڕینی ماڵ و خانوو، کاتێک کوردستانپۆست تاوان و دزیی و داوێنپیسییەکانی بڵاودەکردنەوە، ئەو کاتە دەیانوت، کوردستانپۆست جنێوفرۆشە. بەبێ ئەوەی بەڵگەیان بەدەستەوە بێت لە دەرەوەی ئەتوار و رەوشتی خۆیان بە وشەیەک وەکو جنێوێکی پێ دابێتن، تەنیا ئەوە نەبێت بە بەڵگەوە لەسەریان بڵاوی دەکردەوە، نمونەی دزیی، بەدڕەوشتی، پیاوکوژی و تیرۆرکردن، خیانەت و داگیرکردنی ماڵ و موڵکی هاوڵاتیان و موڵکی گشتی، هەموو ئەمانەش ئاشکرابوون و زۆربەی هاوڵاتیان دەیانزانی، بەڵام لە کوێدا کوردستانپۆست جوێنی بلاو کردۆتەوە؟\nئەرێ خەڵکینە ئەمە جنێوە کە ئەرسەلان باخێکی گەورەی لە سیتەک هەیە کۆشکێک لەناویدایە باخەوانێکی هەیە خەڵکی سنەیە و ئەرسەلان لەتەمەنیدا چەند دەم ژمێرێک تێیدا نەبووە، ئەم زەویەش بەپارەی دزی کڕیوە بە٤٠ دەفتەر دۆلار، هەروەها لە گەڕەکی ئاشتی بەس مۆلیدەکەی کە ژینگەی گەڕەکی پیس کردبوو بای ١٠ دەفتەر دۆلار بوو، بێجگە لەخانووکەی لەهەولێر و دیوەخانێکی هەیە، کەچی ڕۆژانە لەدیوەخانی دزەیەکانی لەگەڵ عومەر دزەیی هاو عەشرەتت!؟ .\nئەرێ خەڵکینە وشيیەک هەیە لەجێگەی دز کە کوردستانپۆست بەکاری بێنێت!؟ ووشەیەک هەیە لەجێگەی خائین ، ترسنۆک، ماستاوچی ، فەسادی ، ژنکوژ ، میت ، پاراستن ، زانیاری، کۆیلە ، داخۆ ووشەیەک هەیە لەجێگەی ئەم ووشانە بەکار بێت؟ بەدڵنیایەوە نییە ...! بۆیە هەر کەسێک زانی کە وڕێنەکانی ناخوێنرێتەوە دێن هێرش دەکەنە سەر کوردستانپۆست، بۆ ئەوەی بخوێنرێنەوە ،\nئەرسەلان تەنیا نییە، عارف قوربانی، ئازادی پارێزگاری هەڵەبجە و دەیان ناوی تر تا لە کوردستانپۆست نەیان نووسی دوایی هێرشیان دەکردە سەر کوردستانپۆست، ئیتر خۆیان لای پارتیی و یەکێتیی شیرین دەکرد.\nلە کۆتاییدا سوپاسی کاک کاروان شێخ سەعید دەکەم، کە بۆ نووسینی ئەم بابەتە هەندێک زانیاری لەسەر ئەرسەلان بایز پێدام.\nبۆ زانیاریی لەسەر مەسرور بارزانی ئەو کاتەی لە واشنتۆن خوێندوویەتی، کەڵک لەو نووسینە عەرەبییەی خوارەوە وەرگیراوە:\nترجمة لبعض النقاط المهمة التي وردت في مقالة معهد العمل الأمريكي (American Enterprise Institute):\nمن هو مسرور ابن مسعود البارزانی؟


ئه‌ردۆگان: له‌ماوه‌یه‌كی زۆر كورتدا سیستمی به‌رگری موشه‌كی S400 وه‌رده‌گرین\nسه‌ركۆماری توركیا، ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان له‌باره‌ی سیستمی به‌رگریی ئاسمانیی ئێس-٤٠٠ه‌وه رایگه‌یاند: "ئه‌و كاره بۆ ئێمه كۆتاییهاتووه، ئه‌و دۆسیه‌یه به‌لای ئێمه‌وه داخراوه و له‌ماوه‌یه‌كی زۆر كورتدا ئیشه‌ڵڵا ئه‌وه‌ی كه داوامان كردووه، وه‌ریده‌گرین".\nسه‌ركۆماری توركیا له‌باره‌ی سیستمی به‌رگریی ئاسمانیی ئێس-٤٠٠ه‌وه رایگه‌یاند: "ئه‌و كاره بۆ ئێمه كۆتاییهاتووه، ئه‌و دۆسیه‌یه به‌لای ئێمه‌وه داخراوه و له‌ماوه‌یه‌كی زۆر كورتدا ئیشه‌ڵڵا ئه‌وه‌ی كه داوامان كردووه، وه‌ریده‌گرین".\nتوركیا سیستمی به‌رگریی ئاسمانیی ئێس-٤٠٠ ـی رووسی له وڵاتی روسیا كڕیوه، ئه‌و پرسه‌ش گرژی له نێوان ئه‌مریكاو توركیا دروستكردووه‌و له به‌رامبه‌ردا ئه‌مریكا فرۆشتنی فرۆكه‌ی F35 ـی به توركیا راگرتووه‌و سزای به‌سه‌ر ئه‌و وڵاته‌دا سه‌پاندووه.


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: پاڕڵمانی سوێد ، گەنگەشە سەبارەت بە پرسیاری یووناس شوێستێد لە وەزیری دەرەوە مارگوت واڵسترێوم سەبارەت بە ڕاوەدوونانی ئۆپۆزیسیۆن لە لە لایەن دەوڵەتی تورکییەوە.\nپاڕڵمانی سوێد ، گەنگەشە سەبارەت بە پرسیاری یووناس شوێستێد لە وەزیری دەرەوە مارگوت واڵسترێوم سەبارەت بە ڕاوەدوونانی ئۆپۆزیسیۆن لە لە لایەن دەوڵەتی تورکییەوە.\nپاڕڵمانی سوێد ، گەنگەشە سەبارەت بە پرسیاری یووناس شوێستێد لە وەزیری دەرەوە مارگوت واڵسترێوم\nسەبارەت بە ڕاوەدوونانی ئۆپۆزیسیۆن لە لە لایەن دەوڵەتی تورکییەوە.\nدانی بەیانی جومعە ١٧ – ی فێڤرییەی ٢٠١٧\nسەرۆکی مەجلیس: ئێستا نۆرەی پرسیاری پارڵمانیی ژمارە ٢٢٧یە ، کە لە لایەن یووناس شوێستێد لە پارتیی چەپەوە کراوە سەبارەت بە ڕاوەدوونان و چەوساندنەوەی ئۆپۆزیسیۆن لە لایەن حکوومەتی تورکییەوە. فەرموو بۆ ووڵام دانەوە وەزیری دەرەوە!\nمارگوت واڵستڕیوم: بەیانیتان باش، بەڕێز سەرۆکی پارڵمان و نوێنەرانی بەڕێزی پارڵمان. یووناس شوێستێد پرسیاری لە من کردووە داخودا پێوەم دەستپێشخەری بکەم بۆ ئەوەی حکوومەتی سوێد کاردانەوە نیشان بدا سەبارەت بەو ڕەفتارەی لەگەڵ دوو سەرۆکی هەدەپە کراوە و داخودا ئێمە حەول دەدەین یەکێتیی ئوڕووپاش کاردانەوە نیشان بدا سەبارەت بەو شێوە جووڵانەوەیەی حکوومەتی تورکییە لەگەڵ دەمیرتاش و یوکسەکداغ؟ ئەمن بە تەواوی لەگەڵ نیگەرانییەکانی پێشکێشکاری ئەو پرسیارە نووسراوەم لەمەر ناخۆشتر بوونی بار و دۆخی تورکییە، لە لە سەر کار دەرکردنی بە کۆمەڵەوە بگرە تا دەگاتە گرتنی بە کۆمەڵ ، بەرتەنگ کردنی ئازادیی مێدیا، پێشنیاز بۆ گۆڕینی قانوونی بنچینەیی کە ئەگەر ئەوە بکرێ دەوری پارڵمان لاواز دەکرێ. ئەو جۆرە گرتن و داوای سزا کردنە بۆ ڕێبەرانی ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی کە ئێمە لە دوای حەولی کودەتای هاوینی ساڵی ٢٠١٦ شاهیدیانین دیارە سیستمی دێمۆکڕاتیک پێشێل و بێکەلک دەکا. هەنگاوی ئەوتۆ کە پای پارتیی دێمۆکڕاتیکی گەلانیشی گرتووەتەوە خەتەری ئەوەی هەیە ببێتە هۆی جەمسەربەندی زیاتری فەزای سیاسی کە هەر ئێستا گرژە و ئەوەش دەبێتە هۆی بارگرژی زیاتر لە نێوان گرووپە کۆمەڵایەتییەکان دا. ئەو سزا بێ سنوورانەی بۆ ئەو دوو ڕێبەرەی پارتیی هەدەپە داوا کراوە ، هەتا بلێی جێی نیگەرانییە ، ئەو هەنگاوانەی کە بە دژی ڕێبەران و نوێنەرەکانی هەدەپە هەڵهێندراونەتەوە و هێرش بۆ سەر ئافیسەکانی پارتییەکەیان کە زۆر لە مێژە دەستی پێکردووە دیارە جێی نیگەرانییە . ڕێبەرانی هەدەپە و نوێنەرانی دیکەی ئەو پارتییە کە لە هەڵبژاردنی دێمۆکڕاتیک دا هەڵبژێردراون دەبێ هەرچی زووتر بەر بدرێن بۆ ئەوەی بتوانن ئەرکی پارڵمانیەتی خۆیان بەجێ بهێنن و یارمەتی بکەن بۆ ساز کردنی زەمینەی گەنگەشەیەکی باش بەر لەو ڕێفراندۆمەی کە بڕیار وایە بەو زووانە ئەنجام بدرێ. حکوومەتی سوێد لێبڕاوە بەردەوام بێ لە سەر هێنانە گۆرێ ئەوانە لەگەڵ حکوومەتی تورکییە چ لە پێوەندی و تێکەڵی دوولایەنە دا و چ بە ڕێگای یەکێتیی ئوڕووپا دا. ئێمە پشتیوانی دەکەین لە پەیامی ئاشکرای نوێنەری بەرزی ئوڕووپا بۆ کارو باری دەرەوە مۆگێرینی و کۆمیسر هانس لەو بارەیەوە. ئێمە هەر وەها درێژە دەدەین بە حەولی خۆمان بۆ ئەوەی ئەو باباتانە سەرەتی هەرە زۆریان پێ بدرێ لە ڕۆژەڤی سیاسی نێوان یەکێتیی ئوڕووپا و تورکییە دا!\nسەرۆکی پارڵمان: ئێستا نۆرەی قسەی پێشکێشکاری پرسیارەکە یووناس شوێستێدە لە پارتیی چەپەوە!\nیووناس شوێستێد: سپاس و بەیانیت باش ڕێزدار سەرۆک! سپاس وەزیری دەرەوە واڵسترێوم بۆ ووڵامەکەت. ئەمن پێم وایە بە تایبەتی گرینگە کە وەزیری کار و باری دەرەوە ئاوا بە ڕوونی و ڕاشکاوی هەڵوێست دەردبڕێ لەمەر ئەوەی کە سوێد داوا دەکا هەرچی زووتر ڕێبەرانی هەدەپە بەر بدرێن. ئەمن پێم وایە ئەوە بڕیارێکی گرینگە، ئەوە بڕیارێکی پۆزیتیڤە و ئەوە بڕیارەکە ڕاستەو ڕاست بە گوێی حکوومەتی تورکییە دا دەدرێ. ئێستا ڕێبەرایەتی هەدەپە لە زیندان دان و جگە لەوان ڕەنگە لە نێوا ن ٤٠٠٠ هەزار تا ٥٠٠٠ ئەندامی دیکەی هەدەپەش کە زۆریان بە دەنگی خەڵک هەڵبژێردراون ، شارەدار، نوێنەرانی پارڵمان لە زیندان دان و تەنیا سووچی ئەوان و ئەو تاوانەی کە وەپاڵیان دەدرێ ئەوەیە ئەوان بیروڕای سیاسی خۆیان دەربڕیوە و وەکوو ئۆپۆزیسیۆن ئەرکی سیاسی خۆیان بە جێ هێناوە. و ئەمن پێم وایە ئەوە زۆر گرینگە کە مارگۆت واڵسترێوم و حکوومەت بەڵێن دەدەن ئەو مەسئەلەیە بهێننە گۆڕێ هەم لە پێوەندییەکانی دوولایەنە لەگەڵ تورکییە و هەم بە ڕێگای یەکێتیی ئوڕووپا دا.\nتورکییە بەرەو ئەوە دەچێ ببێ بە حکوومەتێکی دیکتاتۆری. ئەو حەولەی کە بۆ کۆدەتا درا بەکار دەهێندرێ بۆ تێکشکاندی ئەو ئۆپۆزیسیۆنەی کە هیچ پێوەندی و تێکەڵاوییەکی بەو حەولی کۆدەتایەوە نەبووە ، ئەوە هەر سیاسەتمەداران نین کە دەگیرێن، زۆر لە ئەندام و چالاکانی سەندیکاکان بە کۆمەڵ لەکارەکانیان دەر کراون . ئێمە دەبینین چون دەستگا مێدیاییەکان دەرگاکانیان گاڵە دەدرێن و مۆر دەکرێن. کۆمەڵە کولتوورییەکان داوایان لێ دەکرێ چالاکییەکانیان ڕا بگرن. ئاکادێمیکەکان لە سەر کارەکانیان لابراون و سەفەر کردنیان لێ قەدەغە کراوە. و ئێمە لە کوردستان شاهیدی توندو تیژییەکی بێ سنوورین کە دەتوانێ بگاتە شەڕی ناوخۆیی. تورکییە ئەمڕۆ ووڵاتی ترسە، بە گیرانی بەکۆمەڵی خەڵک. هەدەپە ئامانجی سەرەکی ئەو هێرشانەی حکوومەتی تورکییە بووە. و ئەوە ئاشکرایە بۆچی ئاوایە. هەدەپە پارتییەکی چەپی دێمۆکڕاتیکە، ئەو پارتییە مەسەلەی کۆمەڵایەتی و سەندیکایی و مافی مووچەخۆران دەهێنێتە گۆڕێ ، بەڵام لە هەمان کاتدا هەدەپە دەنگێکی گرینگی کەمایەتیانیشە لە تورکییە. وەنەبێ هەر لە سەر مافی کوردان بکاتەوە کە زۆرجار باسی لێوە دەکرێ بەڵکوو لە سەر مافی کەمایەتی مەسیحیش دەکاتەوە و زۆرجار مافەکانیان باس دەکا. سەبارەت بە مەسەلەی کورد هەدەپە ئاکتۆڕێکی هەمەلایەنە بوو بۆ چارەسەرییەکی ئاشتییانە. هەدەپە بەردەوام داوای لە دەوڵەتی تورک و لە پ.ک.ک کردووە دەست لە چەک هەڵگرن و بێنە دەوری مێزی وتووێژ. مەترسی ئەوەیە بێتوو هەدەپە تێک بشکێندرێ و لەناو ببردرێ ، ئەو دەمی هیوای چارەسەرییەکی ئاشتیانەی دۆزی کوردیش لە تورکییە بۆ ماوەیەکی نادیار لە داهاتوو دا تێک دەشکێ . هەدەپە هەر وەها دەنگێکی زوڵال و ڕوونی مافی ژنانیشە لە تورکییەی بابمەزن دا و لە ئاست ئەو دەستدرێژیانەی کە کراوەتە سەر مافی ژنان و منداڵان لەلایەن حکوومەتەوە. هەدەپە لە سەر پەنابەران و مافی پەنابەرێتی کردووەتەوە. ئەوان لە سەر هەموو شت نوختەی هەمبەری ئاکەپە و ئەردۆغانن ، هەر لە بەر ئەوەیە پەلامار دەدرێن و هەر لەبەر ئەوەیە کە دەخرێنە زیندانەوە.\nئێمە لە ڤێنستر پارتی ( پارتیی چەپ) سیستیمێکمان داناوە ئەویش وەخۆ کردن و بوون بە کریڤی پارڵمانتارانی هەدەپەیە. ئێمە بەرپرسیارەتی کەسانی جۆر بە جۆر بە ئەستۆوە دەگرین ، بە دووی دۆزی ئەواندا دەچین و پێوەندیی شەخسیمان لەگەڵیان هەیە. ئەمن بۆخۆم کریڤی سەلاحەدین دەمیرتاش م. ڕێبەری پارتی کە ئێستا لە زیندان دایە. ئەمن لە مانگی مەی [ ساڵی ٢٠١٦] لە پارڵمانی تورکییە چاوم پێی کەوت ئەوکاتە کە حەسانەی ئەویان پووچەڵ کردەوە. هەنووکە داوای ١٤٢ ساڵ زیندانی کران هەڕەشەی لێ دەکا. لە پڕاتیک دا یانی ئەو ئیدی قەت لە زیندان بەر نابێ بۆ ئەوەی چاوی بە کچەکان و هاوسەری بکەوێتەوە. بەڵام دەمیرتاش وەک ئەندامانی دیکەی هەدەپە بڕیاری دا هەڵ نەیە و لە تورکییە بمێنێتەوە. ئەو بڕیاری دا لە ووڵات بمێنێتەوە. کاتێک ئەمن لە مانگی سێپتامبری [ ساڵی ٢٠١٦] لە ستۆکهۆڵم چاوم پێی کەوت ئەو گوتی ئەمن بەو زووانە دەگیرێم و دەخرێمە زیندانەوە و قسەکەی ڕاست دەرچوو . کاتێک لە مانگی دیسامبری [ ساڵی ٢٠١٦] چوومە تورکییە ، ڕێگام پێ نەدرا چاوم پێی بکەوێ، لە بن دیواری زیندانەکەی ڕاگیرام، ئەو لە زیندانێکی تاق هێشتراو دا بەند کراوە. سەلاحەدین ئەوەشی بە من گوت، ئەوە دنیای دەرەوەی تورکییە یە کە داهاتووی هەدەپە دیاری دەکا و ئەوە دنیای دەرەوەیە کە داهاتووی من دیاری دەکا. ئەوە گرینگە کە ئێوە پڕۆتێست بکەن و تورکییە لە ئاست پڕۆتێستی دەرەوە حەساسە. ئێستا ڕۆژی پێنجشەمەی داهاتوو یەکەم ڕۆژی محاکەمەی سەلاحەدین دەمیرتاش بەڕێوە دەچێ. ئێستا محاکەمەکان دەست پێ دەکەن. لە تورکییە دەستگای قەزایی سەربەخۆ بوونی نییە. و پرسیارەکەی من ئەوەیە داخودا حکوومەتی سوێد بەر لە ڕۆژی پێنجشەمە سەفیری تورکییە لە سوێد بانگ دەکا یان بە شێوەیەکی دی پێوەندیی ڕاستەوخۆ بە تورکییەوە دەکا سەبارەت بەو دادگا نا مەشڕووعە؟ ئایا بەر لە پێنجشەمە یەکێتیی ئوڕووپا پرۆتیستی خۆی دەردەبڕێ؟ سپاس ڕێزدار سەرۆک!\nسەرۆکی پارڵمان: سپاس، فەرموو وەزیری دەرەوە\nمارگۆت واڵسترێوم: زۆر سپاس ڕێزدار سەرۆکی پارڵمان، با ئەمن لە سەرەتاوە بڵێم لە ڕاستییدا ئەمن سەری حورمەت دادەنوێنم بۆ ئەو کارەی ئێوە کردووتانە، ئەو کارەی کە ئەتۆ خۆت شوێستێد بە شەخسی خۆت کردووتە. ئەمن پێم وایە دانانی ئەو سیستیمەی بەدەنگەوەهاتنی کریڤییە هەتا بڵێی هێژایە و کارێکی چاکە. ئەمن پێم وایە ئەوە هەتا بڵیی ئازایانە و گرینگە ئەوەی کە ئێوە چوونەتە وێندەرێ ، ئەتۆ سەفەری ئەوێت کرد و ئەوە تەنێ سیگناڵێکی پتەو نییە بەرەو دەور و بەر و دەرەوە بەڵکوو لە پراتیکیش دا هەر وەک ئەوەی گوتت نیشان دانە بە دنیای دەرەوە کە مرۆڤ دەبێ سەرنجی خۆی جەخت بکا لە سەر ئەوەی لەوێ ڕوودەدا. جا بۆیە ئەمن دەبێ بڵێم ئەو کارەتان هەتا بڵیی جێی شانازییە. هەر وەک دەزانی ئێمە لە بەرنامەی سیاسەتی دەرەوەیی حکوومەت دا باسی تورکییەشمان کرد بەڵام وەکوو هەمیشە کورت بوو و ئەوە باشە کە ئێمە لێرە لێی دەدوێین. ئەمن بە شەخسەش چاوم بە سەر ئەوەوەیە کە ئێمە بەکاتی خۆی هەڵوێست دەرببڕین یان پشتیوانی بکەین کاتێک یەکێتیی ئوڕووپا هەڵوێست دەردەبرێ کە ئێمەش وەک سوێد هەلوێستی خۆمان دیاری بکەین. ئەمنیش چاوم بە دەمیرتاش کەوتووە و ئەوە گرینگە ، بە تەواوی هەر وەک ئەوەی ئەتۆ دەڵێی، کە ئەو مەسەلەیە لە سەری هەرە سەرووی ڕۆژەڤی ئێمە دابێ . ئەمن بە تەواوی لەگەڵ شیکردنەوە و لێکدانەوەکەی تۆ دام و هەر وەها تێوەگلان و شان وەبەردانت بۆ مافی مرۆڤ. بە داخەوە ئێمە شاهید بووین ڕەوت بە ئاراستەی پێچەوانە دا بڕوا . ئەوەی کە ئێمە لە بار و دۆخی ئاوا دا دەیکەین واتە کاتێک محاکەمە بەڕێوە دەچن ئێمە داوا دەکەین کە بچین و لەو محاکەمەیانە دا وەک چاوەدێر ئامادە بین و ئێمە حەول دەدەین کاری ئەوتۆ لەگەڵ ووڵاتانی دیکەی ئەندامی یەکێتیی ئوڕووپا ڕێک بخەین و بەو شێوەیە بەهێزتر دەتوانین بجووڵێینەوە. و ئەمڕۆ دوای ئەوەی لێرەوە چوومەوە وەزاڕەتی دەرەوە لەوە دەکۆڵمەوە بۆ ئەوەی بزانم لەو بارەیەوە تا کوو کوێ چوون بۆ ئەوەی چاوەدێری محاکەمەکە بکەین لەگەڵ ووڵاتانی دیکەی ئەندامی یەکێتیی ئوڕووپا. و هەر وەها ئەوەش لایەنێکی باشە ئێمە لەگەڵ سەفیر قسە بکەین یا بە شێوەی دیکە بەڕێگای سەفیری خۆمان لە تورکییە بە ئاشکرا هەڵوێستمان دەرببڕین کە ئێمە چاومان بە سەر ئەوەوەیە و ئێمە ئەوەی لە دەستمان بێ دەیکەین بۆ ئەوەی چاوەدێری محاکەمەکە بکەین. لایەنێکی زۆر جیدی دیکەش هەیە لەمەڕ ئەو هەنگاوانەی کە حکوومەتی تورکییە هەڵی هێناوەتەوە ئەویش ڕاوەدوونانی ژمارەیەکی زۆر ڕۆژنامەوانانە، هەر وەها کەسانی ئاکادێمیک و ئەوە جگە لە سیاسەتمەدارانی سەر بە ئۆپۆزیسیۆن. و ئەوە گشت پلوورالیسم و ئەو دینامیزمەی کە لە تورکییە هەبووە و ئێستاش هەیە و لە هەموو کۆمەڵێکی دێمۆكرات دا بەردی بناغەیە سست دەکا. و ئەوە تەواو بە پێچەوانەی ئەوەیە کە ئێمە لە دوای هەڵبژاردنی ٧-ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٥ دا دیتمان کاتێک کە هەدەپە هاتە ناو پارڵمانەوە و ئەوە سەرکەوتنێک بوو نەک هەر بۆ نوێنەرایەتی کردنێکی ووردتری گەلە جۆربەجۆرەکان بەڵکوو سەرکەوتنێکیش بوو بۆ پاڕلمانێکی زیاتر یەکسان ، چونکە زۆر لە نوێنەرانی هەدەپە لە پارڵمان ژنن. و ئێستا ئەو هەنگاوانەی کە بۆ پێشێل کردنی هەدەپە هەڵگیراونەتەوە لەو دەمەوە دەستی پێ کردووە کە حەسانەی پارڵمانی نوێنەرانی هەدەپە لا براوە. و ئێمە لەم حەوتووی ڕابردوو دا پەیاممان پێ گەیشت، زانیاریمان بۆ هات لە مەڕ هێرشی بەربڵاوتر بەدژی نوێنەر و دەمڕاستی کورد ، لە ئاستێکی زۆر هەراوتر دا وەکوو بەشێک لە نەبەردی مەشرووع بە دژی تێرۆریسم و تێرۆریسمی پ.ک.ک ، بەڵام ئەوە یارمەتی دەکا بە نیشاندانی وێنەیەکی سەرکوتکەر لە کۆمەلی تورکییە. و ئێمە لەو باوەڕە داین بەشێکی زۆر لە بەرپرسانی هەدەبە وەبەر ئەو هێرشی گرتنە کەوتوون. جیاوازی هەیە و ئەوە خاڵێکی ناوەندییە کە مرۆڤ جیاوازی بخاتە ناو کردەوەی توندوتێژی و تێرۆریستی لە لایەک و دەربڕینی بیروبۆچوونی ئۆپۆزیسیۆن لە لایەکی دیکەوە . و ئەوە ئەو شتەیە کە لێرە لە گۆڕێ دایە. و ئەمن لێبڕاوانە و بە گردبڕی دڵنیایی دەدەم بە شوێستێد کە ئێمە چاوەدیری ئەو محاکەمەیە دەکەین بە شێوەیەکی لەبار!\nسەرۆکی پارڵمان: فەرموو یووناس شوێستێد\nیووناس شوێستید: سپاس ڕێزدار سەرۆکی پارڵمان و سپاس وەزیری دەرەوە بۆ ووڵامەکەت. ئەمن پێم وایە ئەوە ئاگادارییەکی زۆر پۆزیتیڤە کە سەفاڕەتخانەی سوێد لە تورکییە تێوە دەگلێ بۆ چاوەدێری کردنی ئەو محاکەمانە. و ئەمن دەمەوێ ئەوەش جەخت بکەمەوە کە هەم وەزاڕەتی کاروباری دەرەوە و هەم سەفاڕەتخانەی سوێد لە تورکییە زۆریان یارمەتی داین کاتێک ئێمە لەوێندەرێ لە تورکییە بووین و ئەمن لەو بارەیەوە سپاسی خۆم دەردەبڕم. چارەنووسی تورکییە بۆ هەموو هەرێمەکە گرینگە. ئینسان لە سەر دوو ڕێیانێکە. و ئەمن پێم وایە ئەوە دژوارە کە پێشوەچوونێکی دێمۆکڕاتیکی ئاشتییانە بدۆزرێتەوە بە بێ ئەوەی بە شێوەی جۆر بەجۆر ماف بدرێ بە کەمایەتی کورد. و لە چاوی ئەردۆغان دا گەورەترین تاوانکاری هەدەپە ئەوەیە کە لە پێناو مافی کوردان و هەر وەها لە سەر مەسەلەی دیکەش وەدەنگ هاتووە. هەدەپە هەر وەها پشتیوانی کردووە لەو کوردانە لە سوورییە کە پاشەکشەیان بە دەوڵەتی ئیسلامی کردووە و فیداکاری گەورەیان کردووە لە نەبەرد بە دژی جینایەتەکانی. لەو پێوەندییە دا تورکییە دەورێکی دووجەمسەری گێڕاوە. لە لایەکەوە کەوتووەتە بەر هێرشەکانی دەوڵەتی ئیسلامی و ئێستا لە سەر ئەرز لە سوورییە شەڕی دەکا بەڵام لە لایەکی دیکەشەوە ڕێگای داوە دەوڵەتی ئیسلامی بە سنوورەکانی دا شەڕکەری ناقانوونی بگوێزێتەوە و بازرگانی هەموو لایەنەی لەگەڵ کردووە و بە کورتی دەوڕێکی دوو جەمسەری لەگەڵی هەبووە لەو ساڵانەی دواییدا. ئینسان دەتوانێ پرسیار بکا تورکییە چۆن دەوێرێ ئاوا ملهوڕ بێ و ئەو دەورە دوو جەمسەرییە بگێڕێ؟ لەوانەیە بەڕێوەبەرایەتی تورکییە پێی وابێ ئەو دوو شێوە جووڵانەوەیەی لێ قەبووڵ دەکرێ و کەس هیچ ناڵێ؛ لە لایەکەوە ئەندامێکی ناتۆ یە ئەوەش مانای ئەوەیە ووڵاتانی دیکەی ئەندامی ناتۆ ڕەخنەی لێ ناگرن، ئینسان دەتوانێ ئەوە لە ناو لایەنگرانی ناتۆ لە سوێد ببینێ ، ئەوان ڕەخنە لە تورکییە ناگرن و لێرە سیاسەتمەدارانی بورژوا دەڵێن ئێستا تورکییە خۆی لە گەڵ شەرتەکانی ئەندامەتی لەیەکیتیی ئوڕووپا دا گونجاندووە، تورکییە چەکێکی زۆر لە ووڵاتانی ئەندامی یەکێتیی ئوڕووپا دەکڕێ، تورکییە دان و ستاندنێکی گەورەی ئابووری هەیە لەگەڵ ئوڕووپا، بەڵام ڕەنگە لە هەموان گرینگترئێستا ئەوە بێ کە تورکییە پێشی پەنابەرانی گرتووە کە خۆیان بگەیێنە ئوڕووپا. و ئەمن لەو باوەرە دام تورکییە ئەو گرێ بەستەی لەگەڵی کراوە سەبارەت بە پەنابەران وەکوو بارمتەیەک لەئاست ئوڕووپا بەکار دەهێنێ. لایەنێکی کە هەدەپە ئاماژەی پێ کردووە، ئەو پەیمانە بووەتە هۆی بارودۆخی خراپ بۆ بەنابەران و بووە بە هێزێکی گوشارهێنان لە دەست ئەردۆغان دا. و پرسیار ئەوەیە داخودا یەکێتیی ئوڕووپا دەیەوێ چاو بخشێنێتەوە بە ڕەهەندە ناوەندییەکانی ئەو سیاسەتە دا و تا چەندە پێی وایە ئەوە بووەتە هۆی ئەو ئاڵۆزییەی کە ئێستا لە تورکییە دەیبینین؟ لە مانگی ئاوریل دا تورکییە ڕێفڕاندۆم دەکا سەبارەت بە قانوونی بنچینەیی نوێ. ئەو ڕێفراندۆمە حەولێکە بۆ ڕەوایی دان بە سەرۆکایەتی سەرەرۆیانەی ئەردۆغان. و ڤێنستر پارتی ( پارتیی چەپ) و هەدەپە داوا دەکەن لە هاووڵاتیانی تورکییە لە سوێد کە لەو ڕێفراندۆمە دا بەشداری بکەن و دەنگی نا بدەن بەو گۆڕانانەی کە لە قانوونی بنچینەیی دا کراون. دیارە ئەوە ڕێفراندۆێکی ئازاد و دێمۆکڕاتیک نییە کە ئێمە دەیبینین. نوێنەر و دەمڕاستانی ئەو پارتییانەی کە دژی ئەو گۆڕانانە لە قانوونی بنچینەیی دان لە ڕاستییدا لە زیندانەکان دان. ئێمە شاهیدی ئەوەین بینا و شوێنی هەدەپە دەکەونە بەر پەلاماری و هێرشی سەرسەریان، مەترسی گەورە هەیە لە سەر ئەوانەی لە شوێنی هەڵبژاردن لەو ڕێفراندۆمە دا دەنگی نا بدەن. جا پرسیاری من لە مارگۆت واڵسترێوم سەبارەت بەو ڕێفراندۆمە ئەوەیە: ئایا حکوومەتی سوێد پێی وایە بە لەبەر چاوگرتنی ئەو بارودۆخەی کە ئێستا لە گۆڕێ دایە ، واتە لە کاتێکدا کە ئۆپۆزیسیۆن دە زیندان دەکرێ، مێدیا بەرتەنگ کراوەتەوە، دەکرێ ڕێفڕاندۆمێکی ئازاد لە تورکییە ئەنجام بدرێ؟ ئەگەر بارودۆخەکە ئەو جۆرەی کە هەیە تا مانگی ئاوریل درێژە بکێشێ؟ سپاس سەرۆکی پاڕڵمان !\nسەرۆکی پارڵمان: سپاس! فەرموو وەزیری دەرەوە\nمارگۆت واڵسترێوم: بەڵێ سەرۆکی پاڕڵمان. ئەمن پێم وایە ئەو گەنگەشەیەی ئێمە و ئەو پرسیارە بەڕاستی یارمەتی ئەوە دەکا ئێمە بیر لە هەڵوێستی درێژ خایەن و هەروەها بیر لە پێوەندیی خۆمان لەگەڵ تورکییە بکەینەوە ، و هەر وەها پێوەندی یەکێتیی ئوڕووپاش لەگەڵ تورکییە. ئێمە کارمان بۆ ئەوە کردووە کە ڕوانگەی ئەندامەتی تورکییە لە یەکێتیی ئوڕووپا دا بپارێزین. ئێمە لەو باوەڕە داین پاراستنی ئەو ڕوانگەیە لە کۆنەوە هەبووە و دەکرێ بڵێین لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە. ڕێفۆرمەکان لە تورکییە و ئەو پێشوەچوونانەی کە بە ئاراستەیەکی ڕاست دا چوون و ئێمە لەو باوەرە داین لە درێژ خایەن دا ئەوە شێوەی هەرە کاریگەرە بۆ شوێن دانان لە سەر ئەو ڕێگایەی کە تورکییە هەڵی دەبژێرێ. دیارە ئێمە لەو بوارانەی دا کە بەرژەوەندیی هاوبەشمان هەیە هاوکاری یەکتری دەکەین. ئەگەر ئێمە بتوانین دیالۆگێکی بەربڵاو و ئافرێنەرمان هەبێ ، ئەوە دەبێتە هۆی بەهێزبوونی هێزە پێشکەوتوو و ڕێفۆرمخوازەکان لە تورکییە. دەبێ ئەوەشمان لە بیر بێ کە لە گشت ئەو پێواژۆیە دا هێز و توانایان وەبەر بنێین کە بتوانن هەڵسووڕێن و بەخۆیان بپەرموون لە سەر قسەی خۆیان ڕاوەستن. و لەو دیالۆگی لەمەڕ یەکێتیی ئوڕووپا لەگەڵ تورکییە دا ئێمە و خەڵکی دیکەش بە بەردەوامی باسی گرینگی دێمۆکڕاسی، ڕێز گرتن لە مافی مرۆڤ ، ڕێز گرتن لە پرێنسیپەکانی دەوڵەتی قانوون، و بارودۆخی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکییە دەکەین. جا بۆیە ئێمە لە دیالۆگمان دا لە نێوان یەکێتیی ئوڕووپا و تورکییە دا لە سەر ئەوانە پێکێشیمان کردووە. و ئەوە ڕاستە ئەمنیش هەر هەمان بۆچوونی تۆم هەیە کە ئەوە چۆن دەڕوا و تەنانەت لە مەر پێوەندیی لەگەڵ تێرۆریسم و شەڕی دژی تێڕۆریسم دا. بەڵام ئەگەر ئەو توندو تیژی و زەبروزەنگە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکییە بەردەوام ببێ ئەوە سەدەمە دەگەیێنێ بە هەموو حەولێک بۆ وەگەرخستنی پێواژۆی ئاشتی. و بە بێ هەبوونی پێواژۆیەکی ئاشتی و گەڕانەوە بۆ دەوری مێزی وتووێژ لەگەڵ کوردەکان، مرۆڤ ناتوانێ تورکییەیەکی هەبێ کە پێگەیشتوو و پێشکەوتوو بێ، دێمۆكرات بێ و بە ئاراستەیەکی دروست دا بڕوا. دیارە بۆ هەموو هەرێمیش و بۆ دەرەتانی ئارامی و هێدیایەتی لە هەرێم دا ئەوە لایەنێکی ناوەندییە. تەنیا نوختەیەکی کە ئەمن لەگەڵ قسەکانت نیم لە ڕاستیید گرێ بەستی لە مەڕ پەنابەرانە لەگەڵ تورکییە. ئەو گرێ بەستەی لە مەر پەنابەران لە ڕاستییدا بریتی یە لە یارمەتیدانی ئەو پەنابەرانەی کە لە تورکییەن و تا ئێستا تا ڕادەیەکی زۆر تورکییە ڕێزی گرتووە لە ناواخنی ئەو پەیمانەی لەو بارەیەوە لەگەڵمان گرێ داوە. و ئەو پارەیەی لەو بارەیەوە دەدرێ، دەدرێ بە دەستگاکانی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ، ئەوە دەدرێ بۆ یارمەتیدانی ئەو کەسانەی کە ئێستا وەک پەنابەر لەوێن ، و ئەتۆ دەزانی کە ئەوانە ژمارەیەکی زۆرن و دەبێ ئێمە ددان بەوەشدا بهێنین کە تورکییە یارمەتی کردووە بۆ وەرگرتنی لێشاوی گەورەی پەنابەران و پڕۆژەی زۆر باشی بۆ پەنابەران وەڕێ خستووە، ڕێگەیان پێ دەدا بێنە ناو کۆمەڵ، کار بکەن، سیاسەتێکی یەکانگیر کردنی هەیە کە هەتا ئێستا هەڵسووڕاوە. دیارە ئەوە ئەرکێکی قورسە کە مرۆڤ دەبێ بەردەوام بەگژی دا بچێ. دەکرێ بڵێم ئەوان تا ڕادەیەکی زۆر ڕێزیان گرتووە لەو ڕێکەوتنەی لەگەڵیان کراوە. ئاشکرایە ئێمە لێرە دا باسی یەک میلیۆن تا دوو میلیۆن پەنابەر دەکەین. و ئەمن پێم وا نییە مرۆڤ بکرێ بڵێ تورکییە بە خراپ کەلکی لەو بارودۆخە وەرگرتووە بەشێوەیەکی ناڕەوا، بەڵکوو ڕێزی لەو گرێ بەستە گرتووە. بۆ ئەوانیش ئەوە مانای ئەوەیە کە بتوانن بارودۆخی ئەو هەموو کەمپی پەنابەریی یەی کە لەوێ هەن باشتر بکەن ، جا بۆیە ئەمن پێم وایە ئێمە دەبێ بەردەوام بین لە سەر ئەو گرێ بەستەی کە لەمەڕ پەنابەران کراوە چونکە ئەوە بەر لە هەموو شت بریتی یە لە یارمەتی بەوانەی کە ئێستا بەنەغدەن وەک پەنابەر لە تورکییەن. و ئەوان حەوجێیان بەو پشتیوانییە هەیە. وەکوو دیکە ئەمن لەگەڵ قسەکانی تۆ دام سەبارەت بەو شێوەیەی کە بارودۆخەکە شی دەکەیەوە و ئەو ئالنگاریانەی وا لە سەر ڕێن .\nسەرۆکی پاڕڵمان: یووناس شوێستێد!\nیووناس شوێستێد: سپاس ڕێزدار سەرۆکی پاڕڵمان، سپاس وەزیری دەرەوە. ئەمن بە گشتی ئامۆژگاری خەڵک ناکەم بۆ ئەوەی ببنە ئەندام لە یەکێتیی ئوڕووپا دا. پێم وایە هەموو ووڵاتێک بۆ خۆی دەبێ لەو ڕووەوە بڕیار بدا و ئەوە تورکییەش دەگرێتەوە. و ئەو ڕۆژەی کە تورکییە جارێکی دی وەک دێمۆکڕاسییەک هەڵسووڕێ ئەو ڕۆژە دەبێ ئەو دەرفەتە بۆ تورکییەش هەبێ ئەگەر خۆی وای بوێ. لەمەڕ گرێ بەستی پەنابەران ئێمە بۆچوونمان جیاوازە . ئێمە لەو باوەڕە داین کە تورکییە ئەو شەرتانە بەجێ ناهێنێ کە لە گرێ بەستەکە دان، پەنابەران بە شێوەیەکی راست ناحاوێنێتەوە، مافی پەنابەری نادا بە هاووڵاتیانی نا ئوڕووپایی ، بە شێوەیەکی بەربڵاو بەخراپە کەلک وەردەگیرێ لە پەنابەرانی سوورییەیی لە تورکییە. و ئەو گرێ بەستە وەک نیشانەیەکە لە ژێرکەوتنی یەکێتیی ئوڕووپا و کۆمەڵی جیهانی بۆ هەبوونی بەرپرسیارییەکی هاوبەش لەمەڕ پەنابەرانی سوورییە لە تورکییە. لەو بارەیەوە پێشتر گەنگەشەمان کردووە و بۆچوونی جیاوازمان هەیە. بەڵام تا ئەو جێیەی دێتەوە سەر خاڵی سەرەکی پرسیارە نووسراوەکەی من ، ئەمن دەمەوێ سپاسی وەزیری کاروباری دەرەوە بکەم بۆ ووڵامی ڕوون و ئاشکرای کە یوکسەکداغ و دەمیرتاش و زیندانییە سیاسییەکانی دیکە دەبێ بەر بدرێن هەرچی زووتر و ئەوە پەیامێکی گرینگە لە سوێدەوە و ئەوەی کە سەفاڕەتخانەی سوێد بە ڕێگای جۆر بەجۆر ئامادە دەبێ لەو کاتەی دا کە ئەو محاکەمانە ئەنجام دەدرێن. و هەم لە پێوەندی دوولایەنە لەگەڵ تورکییە و هەم بە ڕێگای یەکێتیی ئوڕووپا دا حەول دەدا بەشێوەیەکی عادڵانە ڕەفتار بکرێ لە گەڵ نوێنەرانی هەدپە لە ئاستی جۆر بە جۆر دا و ئەوان ئازاد بکرێن. سەلاحەدین بە منی گوت ئەوە دنیای دەرەوەیە دیاری دەکا داخودا ئێمە ئازاد دەبین یان دە زیندان دەکرێین. ئێستا ئەو دەمە هاتووە و ئەمن هیوادارم سوێد ئەو ووڵاتە بێ لە چوارچێوەی یەکێتیی ئوڕووپا دا کە لە سەر مافی سیاسی و مافی مرۆڤ دەکاتەوە لە تورکییە. سپاس ڕێزدار سەرۆکی پارڵمان!\nسەرۆکی پاڕڵمان: وەزیری دەرەوە\nمارگۆت واڵسترێوم: ڕێزدار سەرۆکی پاڕلمان، ڕێگام بدە سپاسی یووناس شوێستێد بکەم هەم بۆ ئەو تێوەگلانە قووڵەی خۆی و هەم بۆ ئازایەتی وی کە دەبێ شتێک بکرێ و بۆ ئەوەی کە چووەتە ئەوێ و ئەمن پێم وایە وەکوو گوتم ئەو سیستمەی وەخۆ کردن و بوون بە کریڤ مۆدێلێکی باشە و ئەمن سەری ڕێز لەبەر ئەو کارە دادەنوێنم ، سپاس بۆ ئەو بیروڕا گۆڕینەوە گرینگە و ئەو پێوەندییە باشە کە ئێوە [ پارتیی چەپ ] دایدەچێنن لەگەڵ نوێنەرانی کۆمەڵی تورک و بۆ ئەو قسەکردن و گەنگەشەیەی کە ئێمە دەکرێ هەمان بێ . ئەوە زۆر گرینگە ئەو پێشوەچوونەی ئێستا لە تورکییە هەیە هەڵگەڕێتەوە و ئێمە بە ڕێگای سەرنجدانی یارمەتی ئەوە دەکەین و هەر وەها بەڕێگای دیبەتێکی ئافرێنەری ڕوو لە دابێ. زۆر سپاست دەکەم.\nسەرۆکی پارڵمان! سپاس گەنگەشە لەسەر پرسیاری نوسراوی ژمارە ٢٥٧ –ی یووناس شوێستید بەم شێوەیە کۆتایی هات.\nوەرگێڕان لە سوێدییەوە: حەسەن قازی\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 1:40 PM\nپاڕڵمانی سوێد ، گەنگەشە سەبارەت بە پرسیاری یووناس ...\nوێنەیەکی بە نرخ لە ئاڵبۆمی نەمر حوسێنی زێڕینگەران ...\nدزی بە ڕۆژی ڕووناک\nکومەلەی ژیانی کورد


ئمڕوو له وڵاته‌یل خوه‌رئاوا ك وه پیشكه‌فتگ و لانه‌ى داناین فكر هه‌ق هاووڵاتیبوین هاوچه‌رخ دانریه‌ید له ڕوى یاساییه‌و هه‌ق یه‌كسان هه‌س وه‌ل هه‌قه‌یل سیاسى و فكر و هویر وڕاى سیاسى.\nوه‌ل ئه‌وه‌یشا له‌ڕوى كوومه‌ڵایه‌تى و ته‌نانه‌ت فه‌رهه‌نگى و زانستییشه‌و هه‌ق تاكه‌یل كه‌م تا فره وه گووره‌ى یاسا مقه‌یه‌تى كریاگه. له خوه‌رئاوایش هه‌ق ئابوورى جوور هه‌قیگ هاووڵاتیبوین تا وه‌رجه 3-4 ده‌یه وه‌جددى له‌وه‌رچه‌و نه‌گیریاوید، وه‌لى ئمڕوو تا راده‌یگ له خوه‌رئاوا هه‌ق ئابوورى جوور هه‌قیگ هاووڵاتیبوین دگان وه‌پیا نریاگه وه گووره‌ى یاساو له‌ڕى دامه‌زریاگه‌یل ده‌وڵه‌تى و سه‌ندیكایه‌یل و چه‌نه‌ها ریكخریاگ ناوده‌وڵه‌تیه‌و مقه‌یه‌تى له‌لى كریه‌یدو تائیسه‌یش له‌وه‌ر خاتر ته‌واوكردنى هه‌ر خه‌بات ئه‌ڕاى كریه‌ید.\nره‌سینه‌وه له هه‌ق ئابوورى هاووڵاتیبوین تا ئه‌و هه‌قه‌یل ئابوورى ریژه‌ییه هه‌س جوور هه‌قیگ هاووڵاتیبوین له خوه‌رئاوا، ئه‌وه بیگومان وه‌گووره‌ى ئاڵشتكارى له فامستن فۆرم ژیان ئاڵشت بوود وه‌ل وه‌ختاو بڕیگ پرسیار گریده خوه‌ى، وه‌لى وه‌ل ئه‌وه‌یشا ئه‌گه‌ر وه چه‌و ریژه‌یى له‌ڕوى تاریخ سیاسى و كوومه‌ڵایه‌تى و جوگرافى فكر سیاسى و فه‌رهه‌نگى و شارستانیه‌ته‌و ته‌ماشا بكریه‌ید، ئه‌وه له تاریخ له‌یه خاستر وه‌دى نیه‌كریه‌ید له‌وه‌ك ئیسه هه‌س له خوه‌رئاوا.\nوه‌بى هه‌ق ئابوورى، هه‌ق هاووڵاتیبوین له هه‌ر وه‌خت و شوونیگ له دروو فیشتر هویچ تر نیه.ئنجا ئه‌و وه‌خته هه‌ق هاووڵاتیبوین وجوود دیرید ك هاووڵاتى نه‌ك ته‌نیا به‌شدار بوود له ژیان سیاسى و له‌ڕوى یاساییه‌و جووریگ له هه‌ق داشتوود، به‌ڵكوو بایه‌سه به‌شدار و چارلاك و مقه‌یه‌تیكه‌ر بوود له پایه‌یل ئابوورى و هاوردنه‌كار داهاته‌یل وڵات وه شیوه‌یگ دیار و دروس.\nهه‌ق هاووڵاتیبوین جوور هه‌قیگ سروشتى و ره‌وا له‌هه‌ر شوونیگ له‌ى دونیا په‌یمانه‌س ئه‌را خوه‌شبه‌ختى هاووڵاتیه‌یل و تاكه‌یل و ده‌سڵاتدارێتى مه‌ردم، وه‌لى جى داخه تا ئمڕوویش به‌ش فره‌ى مه‌ردم جه‌هان نه‌ك ته‌نیا هه‌ق ئابوورى و هاووڵاتیبوین نه‌یرن وه‌تایبه‌ت له ئاسیا و ئه‌فریقیاو ئه‌مریكاى لاتینى، به‌ڵكوو هه‌ق ژیان و مه‌ندن له ژیانیانیش نیه، ئنجا له‌جیاى ئه‌وه‌ك خه‌بات ئه‌را خوه‌شگوزرانى و پیشكه‌فتن زانستى و فه‌رهه‌نگ شارستانى و ره‌سین وه ژیانیگ خاس ئنسانى بكه‌ن، دوینید گشت خه‌باتیان ئه‌را ئه‌وه‌سه له ژیان بمینن ك هه‌رچه‌نى ئى ژیانیشه كوڵه‌مه‌رگیش بوود.\nد. محه‌مه‌د ئه‌مین گه‌ناوى


ئاوی هێلکەی کوڵاو فڕێ مەدەن سودە سەرسوڕهێنەرەکانی بزانن - Xanman خانمان\nHome / زانیاری تەندروستی / ئاوی هێلکەی کوڵاو فڕێ مەدەن سودە سەرسوڕهێنەرەکانی بزانن\nئاوی هێلکەی کوڵاو فڕێ مەدەن سودە سەرسوڕهێنەرەکانی بزانن\nيناير 29, 2018 Unknown\nپاش کوڵاندنی هێلکە، ئاوەکەی فڕێمەدە\nئایا دەزانیت ئەو ئاوەی کە هێلکەی تێدا دەکوڵێنیت، چەند سود بەخشە؟\nئەو ئاوەی هێلکەی تێدا دەکوڵێنرێت، دەوڵەمەندە بە ماددە کانزاییەکان و کالیسیۆم، هەر بۆیە سادەترین سودی ئەم ئاوە دەتوانرێت بۆ نێو ئینجانەی گوڵەکان بەکاربهێنرێت.\nگەر پاش کوڵاندنی هێلکە، ئاوەکەی بۆ ئاودانی ئینجانەی نێو ماڵەکان بەکار بهێنیت، جارێکی دی ژیان بە گوڵەکان دەبەخشیتەوە.\nسودێکی دیکەی ئەم ئاوە، دەتوانرێت بۆ زیندووکردنەوەی تاڵەکانی قژ بەکار بهێنرێت:\nپاش کوڵاندی هێلکە، پڕۆتینەکانی نێو هێلکەکە بەشێوەی پڕۆتینی تواوە لەناو ئاوەکەدا دەمێننەوە، بۆیە دەتوانرێ ئەم ئاوە بە گەرمییەکی گونجاو (قژ نەسوتینێ)، بە قژدا بکرێت و سودێکی زۆری بۆ بەهێزکردن و زیندوکردنەوەی قژ هەیە.\nتوێکڵی هێلکە بۆ لێکردنەوەی کلس بەکار بهێنە:\nدەتوانی توێکڵی هێلکە بۆ لێکردنەوەی ئەوە کلسە بەکار بهێنێت کە لەناو قاپ و قاچاخەکاندا هەیە، بۆ ئەم مەبەستەش، توێکڵی هێلکە بکەرە نێو قاپەکەوە و بیکوڵێنە، یان لەگەڵ کەمێک سرکەدا تێکەڵی بکە و ئینجا بیکوڵێنە، دەبینیت چۆن کلسەکە نامێنێت.\nئاوی هێلکەی کوڵاو فڕێ مەدەن سودە سەرسوڕهێنەرەکانی بزانن بواسطة Unknown on يناير 29, 2018 Rating: 5


بۆ خاتری خوا و له‌به‌ر خاتری “ماریان” – Giareng\nبۆ خاتری خوا و له‌به‌ر خاتری “ماریان”\nلە 6 نوامبر , 2020\nبه‌شی یه‌که‌م:د. ئاسۆ حه‌سه‌ن‌زاده\nپاشخانی مۆدێلی لائیک له فه‌ڕانسه\nتاوانه به‌ربه‌رییه‌كه‌ی نۆتردامی “نیس” که ڕاست له ڕۆژی له‌دایکبوونی پێغه‌مبه‌ری ئیسلام‌دا به‌ڕێوه چوو، ئه‌ڵقه‌یه‌کی دیکه له فه‌سڵی نوێی زنجیره‌ی هێرشه تێرۆریستییه‌كانی بنیاتگه‌راکان به‌دژی خه‌ڵک و ده‌وڵه‌تی فه‌ڕانسه‌یه، وڵاتێك که له‌نێو وڵاتانی “ڕۆژئاوایی” له چل ساڵی ڕابردوودا زۆرترین جار بۆته ئامانجی ئه‌و جۆره هێرشانه و سه‌دان که‌س له هاووڵاتییانی به‌م جۆره بوونه قوربانی.\nئه‌وه که ئه‌م هێرشانه به مۆدێلی فه‌ڕه‌نسیی لائیسیته و ئازادیی به‌یان به‌تایبه‌ت بابه‌تی کاریکاتۆره‌كانی پێغه‌مبه‌ری ئیسلامه‌وه گرێ دەدرێنەوە، هی ئەم ساڵانەی دواییه. ئه‌و کاته‌ی له هه‌شتاکانی زایینیدا حیزبوڵڵای لوبنان و کۆماری ئیسلامیی ئێران کرده‌وه‌ی تێرۆریستییان له پاریس ئه‌نجام ده‌دا، ڕۆژنامه‌ی ساتیریکی “شارلی ئێبدۆ” ده‌رنه‌ده‌چوو. له نه‌وه‌ده‌کانی زایینیدا ئه‌وده‌م که گرووپه توندڕه‌وه مه‌غریبییه‌كان هه‌ڕه‌شه‌یان له گیان و ئاسایشی خه‌ڵکی مه‌ده‌نیی فه‌ڕانسه ده‌کرد، هێشتا له به‌ستێنی گشتیی فه‌ڕانسه‌دا خه‌به‌رێک له کاریکاتۆری سه‌مبوله‌کانی ئیسلام نه‌بوو. هه‌تا سه‌ره‌تای شه‌ڕی داعشیش که‌س نه‌یده‌گوت هێرشه تێرۆریستییه‌کانی سه‌ر خه‌ڵك و سه‌مبوله‌کانی فه‌ڕانسه دژکرده‌وه به جۆری مامه‌ڵه‌ی ده‌وڵه‌تی ئه‌و وڵاته له‌گه‌ڵ ئایینی ئیسلامن.\nبه هیچ ئه‌قڵێکی سه‌لیم‌دا نایه که ده‌وڵه‌تێک به‌و پاشخانه سه‌دان ساڵه‌یه له تێکه‌ڵاوی له‌گه‌ڵ دنیای موسڵمان که بۆخۆی نزیک به پێنج میلیۆن هاووڵاتیی موسڵمانی هه‌یه و ده میلیۆن که‌س له دانیشتووانی به ڕه‌چه‌ڵه‌ک موسڵمانن؛ ده‌وڵه‌تێک که له‌ودا ئیسلام له‌ڕووی ژماره‌ی باوه‌ڕمه‌ندانه‌وه ئایینی دووه‌م و له‌ڕووی ژماره‌ی شوێنه‌کانی عیباده‌ته‌وه ئایینی سێهه‌مه؛ ده‌وڵه‌تێک که ئه‌و هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندییه ئابووری و نوێنه‌رایه‌تییه سیاسییه‌ی له دنیایه‌کی ته‌نراو به گرووپه ئیسلامییه توندڕه‌وه‌کان (به‌تایبه‌تی له ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست و باکووری ئه‌فریقا)دا هه‌یه؛ ده‌وڵه‌تێك که بۆخۆی ئه‌و هه‌موو کێشه ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه که‌ڵه‌که‌بووه و یه‌ک له‌وان کێشه‌ی شوناسی هه‌یه؛ له سه‌رده‌مێکدا که قه‌یرانی کۆڤید ١٩ له زۆربه‌ی ده‌وڵه‌تانی دیکه خراپتر به‌رۆکی گرتووه، ئێستا بۆخۆی بێت به‌ئه‌نقه‌ست بێ‌ڕێزی به ئایینی ئیسلام بکا و ئه‌و شه‌پۆله به‌ربه‌رینه له ناڕه‌زایه‌تی له جیهانی موسڵماندا که هه‌ڵگری پۆتانسیه‌لی یه‌کجار ترسناک بۆ دواڕۆژی ئاسایشی نیشتمانیی فه‌ڕانسه‌یه، به‌دژی خۆی وه‌ڕێ بخا. تیئۆریسیه‌نه‌کانی پێکدادانی شارستانییه‌کان هه‌رچی بڵێن، ئه‌گه‌ر به‌ده‌ست ئێمانوێل ماکرۆن خۆی با، له “خێر”ی ئه‌و یه‌ک دۆسیه زیادی و نۆژه‌نکراوه‌یه‌ی قه‌یرانی نێوخۆیی به ڕه‌هه‌ندی به‌هێزی نێونه‌ته‌وه‌یییه‌وه، ده‌گوزه‌را.\nبه‌كاربردنی ئامرازیی بابه‌تی کاریکاتۆره‌کان وه‌ك که‌ره‌سته‌یه‌ک بۆ به‌ئایینی کردنی به‌ریه‌ککه‌وتنی سیاسیی نێوان فه‌ڕانسه و ئه‌و ده‌وڵه‌ت و لایه‌نانه‌ی به هۆکاری دیکه (که هاوکاریی کورد به‌تایبه‌تی له ڕۆژئاوای کوردستان یه‌ک له‌و هۆکارانه‌یه) له سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و وڵاته ناڕازیین، ئه‌و زه‌رووره‌ته بۆ کورد دروست ده‌کا که به وشیاریی زیاتره‌وه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئه‌و پرسه بکا و به‌بێ زانیاریی ورد و ناسینی دروستی هه‌قیقه‌تی پرسه‌که (وه‌ك له فه‌ڕانسه له ئارادایه) له‌گه‌ڵ شه‌پۆلی زۆر و بۆری ناڕه‌زایه‌تیی پان-ئیسلامیست نه‌كه‌وێ که هێندێک ده‌وڵه‌ت و لایه‌ن به‌مه‌به‌ستی سیاسیی تایبه‌ت به خۆیان و نه‌ک بۆ داکۆکی له موقه‌ده‌ساتی ئیسلام وه‌ڕێیان خستوه.\nله‌و شوێنه که ته‌نانه‌ت ده‌وڵه‌تانی سه‌رکرده له دنیای موسڵماندا به‌بێ خۆبه‌ستنه‌وه به بنه‌ماکان مۆدێلی خۆیان له ئیسلام ده‌خه‌نه ڕوو، له‌و شوێنه که وڵاتان هه‌ڵوێستیان له‌مه‌ڕ پرسه سیاسی و ئابوورییه‌كانی دنیا وه‌ک بۆ بابه‌ته مێژوویی و فه‌رهه‌نگی و فه‌لسه‌فییه‌کانی نێوان میلله‌تان به پێوه‌ری به‌رژه‌وه‌ندیی نه‌ته‌وه‌یی خۆیان دیاری ده‌که‌ن، هیچ به قازانجی کورد نییه که ئه‌و فره‌ڕه‌نگی و فره‌ده‌نگییه‌ی له‌نێو کۆمه‌ڵگەی کوردیدا بۆ ئه‌م پرسه هه‌یه، وێنه‌یه‌کی شێواو و نیگه‌رانیساز له‌باره‌ی گه‌لی کورده‌وه له‌لای کۆمه‌ڵگەی نێونه‌ته‌وه‌یی دروست بکا، ئه‌ویش له به‌رامبه‌ر ده‌وڵه‌تێکی وه‌ک ده‌وڵه‌تی فه‌ڕانسه که به هه‌موو که‌موکوڕییه‌کانیه‌وه و سه‌ره‌ڕای به‌رپرسیارێتیی قورسی له دۆخی مێژوویی کورددا، له‌و قات‌وقڕییه به‌رده‌وامه‌ی دۆستانی ستراتژیک بۆ کورددا، له سی ساڵی ڕابردوودا و له‌چاو ده‌وڵه‌تانی دیکه‌ی دنیا (به ده‌وڵه‌تانی موسڵمانیشه‌وه) باشترین کارنامه‌ی له به‌هاناوه‌هاتنی کورددا هه‌بووه.\nکورد ده‌توانێ له وڵاتی خۆی‌دا هه‌م گه‌شه بکا و هه‌م “خودا لێی ڕازی بێ”، به‌بێ ئه‌وه‌ی له ئاستی ده‌ره‌وه‌دا له‌خۆڕا دۆستان و نیمچه دۆستان له خۆی دوور بکاته‌وه و ئه‌و دژمنانه‌ی به خۆی دڵخۆش بکا که بۆخۆیان له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیان ئه‌و وه‌خته‌ی بۆیان نالوێ وه‌ك ئامراز که‌ڵک له ئایین وه‌ربگرن، به به‌ربه‌ستیشی نازانن.\nئه‌و باسه له ڕوانگه‌ی دینامیزمی گه‌شه‌سه‌ندنی نێوخۆیی کوردیشه‌وه گرینگه، چونکه به‌بێ کارلێکه ده‌ره‌کییه‌کانیش، قۆناغی گواستنه‌وه‌ی کورد به‌ره‌و مۆدێرنیته هه‌ڵگری کۆمه‌ڵێک درز و به‌ریه‌ککه‌وتن له کۆمه‌ڵگەی کوردستان‌دایه که ئه‌گه‌ر ژیرانه و به دیدێكی ستراتژیک ئیداره نه‌کرێن، دواجار سروشتی کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتوورییان بۆ سیاسی و نیشتمانی ده‌گۆڕێ و بنکۆڵ‌بوونی ئینسجامی نه‌ته‌وه‌یی کوردیان لێ ده‌که‌وێته‌وه. ئه‌م مه‌ترسییه ئه‌و کاته زیاتر خۆی ده‌رده‌خا که بزانین ئه‌و به‌ستێنه له هه‌ژاری و ناعه‌داڵه‌تی که ئیسلامی سیاسی به کایه‌کردن به یاده‌وه‌ری مێژوویی دژه کۆلۆنیالی و هه‌ستیارییه بان-نه‌ته‌وه‌ییه‌کان له قه‌راغ شاره‌کانی پاریس و مارسه‌ی په‌نای بۆ ده‌با، هاوشێوه‌که‌ی له ناوچه و وڵاتی ئێمه‌شدا به‌رده‌سته.\nسیاسه‌تی بژارده‌کان و هه‌ڵوێستی تاکه‌کان له به‌رامبه‌ر هه‌ر ڕووداو و دیارده‌یه‌ک دروست و به‌قازانج ده‌رنایه ئه‌گه‌ر بێت و داوه‌رییان له‌باره‌ی ئه‌و دیارده و ڕووداوانه پشت‌به‌ستوو به ناسینی قووڵ و زانیاریی ڕاست له‌سه‌ر بابه‌ته‌کان نه‌بێ. به‌داخه‌وه له کوردستان زۆر که‌س (ته‌نانه‌ت له‌نێو مێدیاکاراندا) به‌بێ ئه‌وه‌ی خۆیان به به‌دواداچوونی کرۆکی مه‌سه‌له‌کانه‌وه ماندوو بکه‌ن، به‌مه‌به‌ست یا بێ‌مه‌به‌ست قه‌ناعه‌تی خۆیان و خه‌ڵک ڕاده‌ستی گواستنه‌وه‌ی ڕووکه‌شانه و هه‌ڵسه‌نگاندنی چه‌واشه‌کارانه و مه‌به‌ستداری ڕووداوه‌کان له‌لایه‌ن سه‌رچاوه‌کانی تره‌وه ده‌که‌ن. ئه‌گه‌ر له‌و تین و تاوه ورد بینه‌وه که به‌هۆی ڕووداوه‌کانی دوو حه‌وتووی ڕابردووی فه‌ڕانسه له کوردستانیش وه‌ڕێ که‌وتووه، ده‌بینین که زانیارییه‌كان نه له‌سه‌ر خودی ڕووداوه‌که (بۆ نموونه فکر و ڕه‌فتاری مامۆستا “پاکی”ی سه‌ربڕاو و پێوه‌ندیی [نه‌بووی] قاتڵ و قوربانی و ورده‌کاریی جینایه‌ته‌که) و نه له‌سه‌ر پاشخان و فه‌لسه‌فه‌ی ده‌وڵه‌تی فه‌ڕانسه له پرسی لائیسیته‌دا زۆر ڕاست و دروست نین.\nئه‌گه‌ر ورده‌کاریی ڕووداوه‌کان لێره‌دا بخه‌ینه لاوه و زۆرتر سه‌رنج بده‌ینه پاشخانی چه‌مکی لائیسیته له‌لای فه‌ڕانسه‌وییه‌کان و واقعیه‌تی مامه‌ڵه‌ی ده‌وڵه‌تی فه‌ڕانسه له‌گه‌ڵ ئاینی ئیسلام، ئه‌وه‌ی گرینگه بیزانین ئه‌وه‌یه که ده‌وڵه‌تی فه‌ڕانسه له جێخستن و داکۆکی له مۆدێلی سێکولاری خۆیدا هیچ ئایینێکی وه‌ک خۆی به ئامانج نه‌گرتووه، ئه‌گه‌ریش له‌م ساڵانه‌ی دواییدا به‌ریه‌ککه‌وتنێک له‌نێوان ئه‌و مۆدێله و ئاینی ئیسلامدا به‌رجه‌سته بووبێته‌وه، ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی فه‌ڕانسه مه‌به‌ستیه‌تی خودی ئایینی ئیسلام یان ئیسلام له جیهاندا نییه، به‌ڵکوو ئیسلام له فه‌ڕانسه‌یه. ده‌زانین که ئه‌و جیاکارییه له‌گه‌ڵ مێتۆدی ئیسلامیسته‌کان که به‌ڕوانگه‌یه‌کی جیهانییه‌وه و به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی سنووری نێوان گه‌لان بۆ جێگه و پێگه و بنه‌ماکانی ئیسلام ده‌ڕوانن یه‌ک ناگرێته‌وه، به‌ڵام هه‌روه‌ک پێشتر گوترا ئه‌گه‌ر بۆ تورکیه و سعودی و ئێران که زۆرینه‌ی خه‌ڵکه‌که‌یان موسڵمانه ڕه‌وا بێ مۆدێلێکی جیاواز و تایبه‌ت به خۆیان له ئیسلام بخه‌نه ڕوو، زۆر سه‌یره که بۆ ده‌وڵه‌تێکی ئورووپایی که که‌مینه‌یه‌کی موسڵمانی هه‌یه و بۆته په‌ناگا و فریادڕه‌سی زۆر له موسڵمانه‌کانی جیهان، به گوناح دابنرێ بیه‌وێ له‌نێو سنووره‌کانی خۆیدا داکۆکی له ناسنامه و مۆدێلی مێژوویی و جێ‌متمانه‌ی خۆی بۆ پێکه‌وه‌ژیان و به‌ڕێوه‌بردنی وڵات بکا. کێشه‌ی فه‌ڕانسه نه له‌گه‌ڵ ئایینی ئیسلامه نه له‌گه‌ڵ هیچ ئاینێکی دیکه، به‌ڵکوو بۆ گه‌ل و حکومه‌تی فه‌ڕانسه گرینگ پاراستنی مۆدێلێکی لائیکه که پاش شه‌ڕ و ململانه‌یه‌کی زۆری نێوخۆیی و به قیمه‌تێکی زۆر گران وه‌دی هاتووه. به‌ستێن و مێژووی دروستبوونی ئه‌و مۆدێله هیچ پێوه‌ندییه‌کی به ئایینی ئیسلامه‌وه نییه و له شکڵ و نێوه‌رۆکی ئه‌مڕۆیدا بۆ سه‌رده‌مێک ده‌گه‌ڕێته‌وه که فه‌ڕانسه هیچ حه‌شیمه‌تێكی موسڵمانی لێ نه‌ژیاوه و له‌وده‌مه‌دا پێشبینیی ده‌ره‌نجامه‌کانی تێوه‌گلانی دواتری فه‌ڕانسه‌ش له‌گه‌ڵ سه‌رزه‌مینه موسڵمانه‌کان نه‌کراوه.\nله‌ڕووی ئێتیمۆلۆژییه‌وه، وشه‌ی لائیک له “لائۆس”ی لاتینییه‌وه هاتووه که به مانای خه‌ڵکی ئاساییه، به‌پێچه‌وانه‌ی “کلێرک” که به‌و که‌سانه ده‌گوترێ که سه‌ر به کلیسان. وه‌ک چه‌مکیش، لائیسیته له مێژووی هزری سیاسیدا ته‌نیا تایبه‌ت به فه‌ڕانسه نییه. ڕه‌گ و ڕیشه‌ی ئه‌و چه‌مکه بۆ ڕۆم و یونانی کۆن (ئێپیکور، مارک ئۆرێل) ده‌گه‌ڕێته‌وه و له‌نێو ئه‌و بیرمه‌ندانه‌ی “رووناکی”یش که ئه‌م چه‌مکه‌یان داڕشتوه ته‌نیا ڤۆلتێر و دیدرۆی فه‌ڕانسه‌یی نابینرێن، به‌ڵکوو جۆن لۆکی ئینگلیسی و مادیسۆن و جێفێرسۆنی ئه‌مریکاییش هه‌ن. تایبه‌تمه‌ندیی فه‌ڕانسه (شتێک که ده‌بوو له‌لایه‌ن ئیسلامیسته‌کانه‌وه به ئیمتیاز بۆی حیساب بکرێ) ئه‌وه‌یه که له‌جیاتی به‌رزکردنه‌وه‌ی سێکولاریزم که به مانای داماڵینی به‌ستێنی گشتی له هه‌رچی ئایینه، چه‌مکی لائیسیته‌ی هه‌ڵگرتووه که به مانای بێلایه‌نیی ده‌وڵه‌ت له به‌رامبه‌ر ئایینه‌کاندا و نه‌بوونی ئایینی ڕه‌سمی و ڕێزگرتن له هه‌موو ئایینه‌کان دێ.\nبه له‌به‌رچاوگرتنی شه‌ڕی ئایینی له ئورووپا و ڕۆڵی کلیسا له‌و نه‌زمه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌دا که شۆڕشی فه‌ڕانسه سه‌رله‌به‌ری هه‌ڵوه‌شاند، پاشه‌کشه به ئایین و ده‌سه‌ڵاتی کلیسا یه‌کێک له ده‌سکه‌وته‌کانی ئه‌و شۆرشه بوو که نزیکترین ده‌ره‌نجامی ده‌ست‌داگرتن به‌سه‌ر زه‌وی و زاری کلیسا و کۆتایی هێنان به ته‌مویل (پاره‌پێدان) به هیچ مه‌زهه‌بێک له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه بوو. دیاره له سه‌روبه‌ندی شۆڕشی فه‌ڕانسه‌دا کاتۆلیکه‌کان له‌گه‌ڵ چینی سێهه‌م که مۆتۆری سه‌ره‌کیی ئینقلاب بوون که‌وتن، به‌ڵام چه‌ند ساڵێک دواتر له سه‌رده‌می “تێرۆر”دا ئه‌وان به‌ته‌واوی که‌وتنه به‌ر غه‌زه‌ب. دواتر به هۆکاری سیاسیی نێوخۆیی و ده‌ره‌کی ناپلیۆن به په‌سندکردنی سیستمی “کۆنکۆردا ” (١٨٠١) له‌گه‌ڵ کلیسا ئاشت بۆوه و به‌بێ ئه‌وه‌ی زه‌وی و زاره‌کانیان بۆ بگه‌ڕێنێته‌وه، ڕێگه‌ی دا پیاوانی ئایینی له‌ژێر چاوه‌دێریی ده‌وڵه‌ت و به مووچه‌ی ده‌وڵه‌ت ده‌ست به تێکۆشانی خۆیان بکه‌نه‌وه. پاش کۆتایی هاتنی ده‌سه‌ڵاتی ناپلیۆن کێشه‌ی جێگه و پێگه‌ی کلیسا به چه‌شنێکی دیکه سه‌ری هه‌ڵدایه‌وه تا ئه‌وه که پاش شۆڕشی ١٨٤٨ بۆرژوازیی لیبرالی فه‌ڕانسه له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیدا له‌گه‌ڵ کاتۆلیکه‌کان ڕێک‌که‌وت و کۆمه‌ڵێک ئیمتیازی بۆ په‌ره‌پێدانی چالاکییه‌کانی کلیسا له به‌ستێنی گشتی‌دا پێ‌به‌خشینە‌وه.\nبه‌هۆی ده‌ره‌نجامه‌کانی ده‌ستڕۆیشتوویی هێشتا دیاری کلیسا له به‌ستێنی گشتیدا و له‌گه‌ڵ به‌هێز بوونی چه‌په‌کان له کۆماری سێهه‌می فه‌ڕانسه‌دا، کۆتاییه‌کانی سه‌ده‌ی نۆزده و سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌می فه‌ڕانسه شایه‌تی ڕه‌وتێکی پێچه‌وانه به زیانی ده‌سه‌ڵاتی دامه‌زراوه مه‌زهه‌بییه‌کان بوو. له‌ژێر کاریگه‌ریی هێندێک ده‌وڵه‌تمه‌داری چه‌پی وه‌ک “ئێمیل کۆمب” که کۆنه قه‌شه‌یه‌کی هه‌ڵگه‌ڕاوه له ئایین بوو، هه‌موو بنیاته گشتیی مه‌زهه‌بییه‌کان هه‌ڵوه‌شانه‌وه و له‌مه‌ولا ته‌نیا به ڕه‌زامه‌ندیی ده‌وڵه‌ت و له شکڵی ئه‌نجومه‌ندا ده‌یانتوانی درێژه به تێکۆشانی خۆیان بده‌ن. هه‌روه‌ها قانوونه‌کانی “ژوول فێری” له‌باره‌ی خوێندن، قوتابخانه‌ی حکومه‌تیی به ته‌واوی لائیسیزه (به‌عیلمانی) کرد. کۆی ئه‌و هه‌نگاوانه جیا له‌وه که پچڕانی پێوه‌ندییه‌کانی فه‌ڕانسه و ڤاتیکانی لێ‌که‌وته‌وه، له هه‌موو ئه‌و کێشانه‌دا که ڕه‌هه‌ندێکی مه‌زهه‌بییان هه‌بوو (به‌تایبه‌تی له کاتی قه‌زیه‌ی درێفووزدا که کاپتنێکی جووله‌که‌ی بەناهەق تۆمه‌تبارکراو به خیانه‌ت بوو) هه‌ستیارییه‌کی دروست کردبوو که سیستماتیک کۆمه‌ڵگای فه‌ڕه‌نسیی به‌سه‌ر دوو جه‌مسه‌ردا دابه‌ش ده‌كرد.\nهه‌موو ئه‌م کێشه و ململانێیانه سه‌ره‌نجام وای له بیروڕای گشتی و زۆرینه‌ی بژارده‌کانی فه‌ڕانسه کرد که شێلگیرانه له‌سه‌ر به‌مه‌قسه‌د گه‌یاندنی کاروانی لائیسیزاسیۆنی ده‌وڵه‌ت سوور بن. مێعماری ئه‌م قۆناغه چاره‌نووسسازه‌ش ده‌وڵه‌تمه‌ردی گه‌وره‌ی مێژووی فه‌ڕانسه ”ئاریستید برییان” بوو که یاسای ساڵی ١٩٠٥ له‌پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ “جیاکردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت و کلیساکان”ی به‌په‌سند گه‌یاند، یاسایه‌ک که وێڕای ڕاگه‌یاندنی ئازادیی ویژدان و گه‌ره‌نتیی ته‌مرینی ئازادانه‌ی ئایین، سیستمی کۆنکۆردا بۆ سه‌رجه‌م فه‌ڕانسه (جگه له ده‌ڤه‌ری ئه‌لزاس و مۆزێل)ی هه‌ڵوه‌شانده‌وه، هه‌ر جۆره بودجه‌یه‌کی ده‌وڵه‌تی بۆ بنیاته مه‌زهه‌بییه‌کانی ڕاگرت و له‌سه‌ر ئه‌و بنیاتانه‌ی فه‌رز کرد که وه‌ک ئه‌نجومه‌ن کار بکه‌ن و بۆخۆیان خۆیان بژیه‌نن.\nسه‌رنجڕاکێشه که بزانین له سه‌رده‌مێکدا که ئاینی ئیسلام هیچ حزوورێکی له دیبه‌یتی سیاسیی فه‌ڕانسه‌دا نه‌بوو، مه‌سیحییه ئۆرتۆدۆکسه‌کانیش له باس و خواسی نێوخۆیی ئورووپادا – وه‌ك ئیسلامی سیاسیی ئه‌مڕۆ ده‌یکا- یاده‌وه‌ریی مێژوویی خۆیان و خه‌ڵکیان به‌لای شه‌ڕه خاچییه‌کاندا نه‌ده‌برده‌وه و که‌س فکری بۆ ده‌ره‌نجامه کۆچبه‌رییه‌کانی سیاسه‌تی ئیستعماری یان پێداویستیی دواتری فه‌ڕانسه به هێزی کاری موسڵمان نه‌ده‌چوو (به‌شی زۆری موهاجرانی موسڵمان له شه‌سته‌کانی زایینیدا ڕوویان له فه‌ڕانسه کردووه)، سه‌ت و بیست ساڵ پێش ئێستا ئاریستید برییان ناچار بوو به‌رده‌وام وه‌بیر به‌رهه‌ڵستکارانی قانوونه‌که بێنێته‌وه که سه‌قامگیرکردنی پره‌نسیپی جیایی ده‌وڵه‌ت له نیهادی دین به‌مه‌به‌ستی سه‌رکوتکردنی کاتۆلیکه‌کان نییه!\nگرینگیی ئه‌م یاسایه بۆ ژیانی دامه‌زراوه‌یی و کۆمه‌ڵایه‌تیی فه‌ڕانسه به چه‌شنێکه که ده‌ستووری کۆماری پێنجه‌می فه‌ڕانسه (١٩٥٨) به پێویستی زانی له ماده‌ی یه‌که‌می خۆیدا لائیک بوونی کۆماری فه‌ڕانسه ڕابگه‌یه‌نێته‌وه.


عبدولرەزاق نھێلی : سازدانی ڤیستیڤالی ناو بەفر دەرفەتێکی باش دەبێت بۆ ھێنانی گەشتیار\n2020-12-27 [07:59 AM]\nشارەزاێکی گەشت و گوزار باس لە گرنگی سازدانی ڤیستیڤالی ناو بەفر دەکات لە ھەرێمی کوردستان بۆ راکێشانی گەشتیاری زستانە بەو مەرجەی خزمەتگوزاری شارستانی و باشیان بۆ فەراھەم بکرێت .\nعبدولرەزاق نھێلی شارەزای گەشت و گوزار بە ئاژانسی ھەوالی زاگرۆسی راگەیاند ھەرێمی کوردستان ناوچەێکی فراوانی شاخاوی ھەیە سالانە دەتوانرێت ڤیستیڤالی ناو بەفر لەو شوێنانە ئەنجام بدرێت ئامادەکاری و ریکلامێکی باشی بۆ بکرێت تاوەکوو بتوانین گەشیاری زستانی بۆ ئەو ناوچانە بێنین .\nنھێلی ئاماژەی بەوەشدا ئەمە لە چەند روێکەوە سودی دەبێت خۆی ھاتنی گەشتیار پارەێکی باش لەگەل خۆی دێنێت لەو شوێنانە سەرفی دەکات لە لاێکی تر خەلکی ناوچەکە دەتوانن بەو ھۆیەوە دەرفەتی کاریان بۆ برەخسی زیاتر گرنگی بە ناوچەکانیان دەدەن .\nعبدولرەزاق نھێلی گوتیشی ھەر لەو رێگایەوە ئەگەر گەشتیار روو لەو ناوچانە بکەن کۆمەلێک کۆمپانیایی گەشت و گوزار دادەمەزرێن زیاتر ھاولاتیان لەو بوارە دەرفەتی کاریان دەست دەکەوێت و دەتوانن وەرزی زستانیش وەکوو دەرفەتێک برەخسێنن بۆ ھێنانی گەشتیار .


عه‌دنان كه‌ریم كارێكى نوێ ده‌كات\n:: PM:09:01:11/07/2019 \nبڕیاره سبه‌ى هه‌ینى 12ى ته‌مووز، گۆرانیبێژى ناودارى كورد عه‌دنان كه‌ریم زنجیره كۆنسێرتێك له شاره‌كانى كوردستان ده‌ست پێ بكات و سه‌ره‌تا له شارى هه‌ولێر یه‌كه‌م و گه‌وره‌ترین كۆنسێرتى ئه‌نجام ده‌دات.\nئه‌مڕۆ پێنجه‌شم 11ى ته‌مووز، له كۆنگره‌یه‌ى ڕۆژنامه‌وانیدا هونەرمەند عدنان کەریم ڕای گه‌یاند، سبه‌ی كۆنسێرتێك لە شاری هەولێر ئه‌نجامده‌دات و ئه‌گه‌ر هاوكاریش بكرێت هه‌مان كۆنسێرت له‌سه‌رجه‌م پارێزگاكان ئه‌نجامده‌دات.\nهونەرمەند عدنان کەریم له كۆنگره‌یه‌كی ڕۆژنامه‌وانیدا گوتى، لەگەڵ گرووپی میوزیکی مەحووی کۆنسێرتێکی گۆرانی و میوزیک له شاری هه‌ولێر پێشکەش بەهەوادارن و هونەر دۆستان ده‌كه‌ین.\nزیاتر گوتى، "ئەگەر هاوکاری بکرێین ئەوا لەسەرجەم پارێزگاکانی کوردستان هەمان کۆنسێرت و بەرهەمی تریش پێشکەش دەکەین، بۆ ئەم کۆنسێرتەیش جگە لە چەند سپۆنسەرێک هیچ کەسێک هاوکاری نەکردووین، ئەوەی تریش بەشی زۆری بلیتەکان فڕۆشراوە".\nڕوونیشى كرده‌وه كه کارێکی نوێی لەبەردەستە و چاپی ده‌كات، یەک گۆرانی و 42 ده‌قه‌یه بەرهەمی شیعری هێمنی شاعیرە.\nعه‌دنان كه‌ریم له ساڵی 1963 له شاری كه‌ركووك له دایك بووه، و له بنچینه‌دا خه‌ڵكی دێی ژاژڵه‌ی سه‌ر به‌ناوچه‌ی شارباژێڕه. له شاری سلێمانی ژیانی منداڵی و سه‌ره‌تای ژیانی ھونه‌ری گه‌شه‌ی سه‌ندووه. ساڵی 1985 به‌شی نیگاركێشانی له په‌یمانگای هونه‌ره‌جوانه‌كانی سلێمانی ته‌واو كردووه. له ساڵی 1991 دا كوردستانی به‌جێھێشتو‌وه و ئێستا له سوید له‌گه‌ڵ مهاباد خانی هاوسه‌ری و سێ منداڵه‌كه‌ی له شاری ئوپسالا ده‌ژین.


زانیاری: كازمی لە دهۆك پەیامێك ئاراستەی توركیا دەكات – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on ئه‌یلول 10, 2020 ئه‌یلول 10, 2020 1141 جار بینراوە 0 سەرنج\nبڕیارە دوای كۆبونەوەكانی لە هەولێر، مستەفا كازمی سەردانی پارێزگای دهۆك بكات و بچێتە ئەو ناوچەیەی كە توركیا لە رێی فرۆكەی جەنگی لە ماوەی رابردوو بۆردومانی كرد، چاوەرێ دەكرێت پەیامێكیش ئاراستەی توركیا بكات لەبەرامبەر دەستدرێژیە بەردەوامەكانی بۆ سەر ناوچە سنوریەكانی هەرێمی كوردستان و شەهید و برینداركردنی هاوڵاتیان، ئەوە لەكاتێكدایە تا ئێستا هیچ بەربرسێكی باڵای هەرێم سەردانی شوێنی بۆردومانی توركیای نەكردووە.\nهەر لە دهۆك كازمی سەردانی دەروازەی ئیبراهیم خەلیل دەكات بۆ بەسەركردنەوەی كاروبارەكانی ئەو دەروازەیە، ئەویش لە چوارچێوەی هەولی رێكخستن و یەكخستنی سەرجەم دەروازە سنوریەكانی عێراق.\nبڕیارە كازمی رۆژی هەینیش سەردانی شاری سلێمانی بكات‌و لەوێش چەند كۆبوونەوەیەك لەگەڵ بەرپرسانی حكومی‌و حیزبی بكات.\nبڵاوکراوەی پێشووزانیاری لەبارەی ئەو سێ دۆسیەی كازمی دەیەوێت لە هەولێر یەكلای بكاتەوە\nبڵاوکراوەی نوێتر” كازمی بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو چاوی لەسەر هەرێمی كوردستانە و پشتیوانیەكی زۆریشی هەیە”


✌ حەمە شەریف عارف عەزیز غەوارە شەهیدان\n(سلێمانی/ شانەدەری/ ماوەت)، لە ڕۆژی (31-05-1988)دا [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 80% ✍ م.ب. 9-6-2015 20:43:49\n👫 خالید مەحمود ئەحمەد عەلی غەوارە کەسایەتییەکان\n💬 سەری گەوارە و بنی گەواران پەند و ئیدیۆم\n📅 کاتی تۆمارکردن Sep 19 2020 10:51AM\nسەری گەوارە و بنی گەواران گەوارە، گەواڵە، پەڵە هە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 97% ✍ ئـ.ئـ. 19-9-2020 10:51:26\n✌ عەلی غەوارە شەهیدان\nخەڵکی شاری مەهابادە، لە رۆژی 02-06-1983 لە شاری تە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 21-1-2011 13:54:16\n👪 غەوارە هۆز - تیرە - بنەماڵە\n📅 کاتی تۆمارکردن Feb 24 2013 9:32AM\n... [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 24-2-2013 9:32:53\n📕 غەوارە پەڕتووکخانە\nعەزیزی مەلای رەش بەغدا-1991 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 60% ✍ ب.ج. 31-3-2014 0:40:07\n🔤 غەوارە وشە و دەستەواژە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 12 2019 9:15PM\nئاوارە، بەڕانی، بیانی، بێگانە، بێناوونیشان، بێوارە [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 82% ✍ ز.س. 12-1-2019 21:15:38\n🔤 غەوارەکان وشە و دەستەواژە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 12 2019 8:55PM\nئاوارەکان، بیانیگەل، بێگانەکان، بێگانەگەل، بێگانەی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 82% ✍ ز.س. 12-1-2019 20:55:37\n🔤 غەوارەیی وشە و دەستەواژە\n📅 کاتی تۆمارکردن Jul 1 2019 2:21PM\nغەوارەیی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 72% ✍ ز.س. 1-7-2019 14:21:10\n👫 مەحمود ئەحمەد شەریف غەوارە کەسایەتییەکان\nسەرۆک جاشی فەوجی (22) بەپێی راپۆرتەکانی رێکخراوی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 26-10-2010 15:34:48


لەدواى مردن جەستەى مرۆڤ چى بەسەر دێت؟\nبەپێى ئامارە جیهانییەکان، لەهەر خولەکێکدا ١٠٠ کەس لە تەواوى جیهاندا دەمرن، دواى مردنى مرۆڤ جەستەى چۆن و کەى شیدەبێتەوە، ماڵپەڕى پزیشکى وێب تێبى ئیماراتى چوار قۆناغى بۆ شیبوونەوەى جەستەى مرۆڤ دواى مردنى دیاریکردووە.\nشیبوونەوەی جەستەى مرۆڤ دوای مردن پڕۆسەیەکی سروشتییە کە بە چەند قۆناغێک شانەکانی جەستە شیدەبنەوە و ئەو پرۆسەیە لە جەستەیەکەوە بۆ جەستەیەکی تر و لە ژینگەیەکەوە بۆ ژینگەیەکی تر دەگۆڕێت، بە پێى راپۆرتێکى ماڵپەرى وێب تێبى پزیشکى جەستەى مرۆڤ بە چوار خولەک لە دواى مردنى یەکەم قۆناغى شیبوونەوەى دەستپێدەکات کاتێک سووڕی خوێن لە کارکردن دەوەستێت، جەستە هیچ رێگایەکی نامێنێ بۆ وەرگرتنی ئۆکسجین و دەردانى پاشماوەکان.\nلە قۆناغى دواى راوەستانى سوڕى خوێن و بەهۆى ئەو رێژە زۆرە لە ترشەڵۆکى کەڵەکە بوو لەجەستەدا، قۆناغى بەرهەمهێنانی چەندین جۆر لە گاز دەستپێدەکات، کە دواتر ئەو گازانە جەستەی مرۆڤ هەڵدەئاوسێنن و قەبارەی دوو هێندە دەبێت، لەدواییدا بەهۆی بەکتریاوە رەنگی پێست تێک دەچێت.\nلە قۆناغى دواتردا، دڵى مرۆڤ شلەیەک دەردەدات کە پڕۆسەی شیبوونەوەکە چالاک دەکات، دواتر ئەندامەکان و ماسولکەکان و پێستی لەش شل دەبنەوە و ئێسک و قژ و مووەکان و کڕکڕاگەکان شی دەبنەوە، و جەستە زۆربەی بارستایی خۆی لە دەست دەدات.\nلە کۆتا قۆناغى شیبوونەوەى جەستەشدا، شیبوونەوەی ئەندامە ئۆرگانی و نائۆرگانییەکان و ئێسکە پەیکەر دەستپێدەکات و ماوەى شیبوونەوەى ئێسکەکانیش لە کەسێکەوە بۆ کەسێکى دیکە و بە پێى ژینگە جیاوازەکان دەگۆڕێت.\nپەنجەیەکی منداڵەکەت لایەنێکی هەستیاری کەسایەتی دەخاتەڕوو\n ئەو خواردنانەی ئەگەری دووگیان بوون زیاتر دەکەن


فیروز مه‌یهه‌می: کێشه‌ی ڕۆژنامه‌وانی ئێمه، ئه‌و نه‌وه‌یه که تێنه‌گه‌یشتوه ڕۆژنامه‌وانی شاخ و شار له زه‌ویه‌وه تا ئاسمان جیاوازی هه‌یه!\nقه‌یرانی خۆکۆشتنی ژنان یان کۆشتنی ژنان به ده‌ستی باوک، هاوسه‌ر یان برا به بیانو‌ی ئابڕو یان ئه‌وه‌ی که پێی ده‌کوترێت ناموس، دیارده‌یه‌کی ترسناکی کۆمه‌ڵگای کوردیه و به تایبه‌ت له کوردستانی ئێران و هه‌رێمی کوردستان به ڕێژه‌یه‌کی به‌رچاو ده‌بینرێت.\nخۆکۆشتن یان کۆشتنی ژنێکی پارێزه‌ر به ناوی ناز سلێمان یه‌عقوب له هه‌ولێر له حه‌وتووی ڕابردوودا ئه‌و پرسیاره دێنێته ئاراوه که میدیاکان و ڕۆژنامه نوسه‌کان چه‌نده له دانی زانیاری به کۆمه‌ڵگا له‌م بواره‌دا سه‌رکه‌وتو بوون؟ ئایا میدیا کوردیه‌کان توانیویانه ڕاستیه‌کان له‌م باره‌وه بگۆزنه‌وه و پرسیارێکی گشتی سه‌باره‌ت به‌و دیارده بێنه ڕۆژه‌ڤه‌وه؟\nئه‌ی زیاد بوونی ڕێژه‌ی ژنان له کۆمه‌ڵگای کوردی و ده‌رکه‌وتنی ژنان وه‌ک پسپۆری بواره جۆراجۆره‌کان له زانکو، فه‌رمانگه و ده‌سه‌ڵاتدا بۆ چی نه‌یتوانیوه به‌ربه‌سته کوڵتوری و ئاینیه‌کانی به‌رده‌می ئه‌وان و مه‌ترسی ژیانیان له کۆمه‌ڵگادا وه‌ک ژنێکی سه‌ربه‌خۆ که‌م بکاته‌وه؟\nئێران وه‌ک وڵاتێکی ئێسلامی که یاساکانی به فه‌رمی له ژێر کاریگه‌ری ئایین دایه و سه‌رکوت کردنی ژنان و ژێر پێنانی مافه‌کانیان له زۆر بواردا له لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه پشتگری ده‌کرێت و ڕۆژنامه‌وانان و میدیاکان ناتوانن له بورای ژناندا ئه‌رکی خۆیان به ته‌واوی به‌جێ بێنن، ئه‌ی له کوردستاندا چی وا له میدیاکان ده‌کات که نه‌توانن ئه‌زمونه‌کانی ڕۆژئاوا له‌م بواره‌دا بگۆزنه‌وه بۆ ناو کۆمه‌ڵگای کوردی؟\nئه‌م پرسیارنه‌مان له وتوێژیک له‌گه‌ڵ به‌رێز فیروز مه‌یهه‌می، مامۆستای ڕۆژنامه‌وانی له په‌یمانگای هو‌نه‌ر جوانه‌کان له هه‌ولێر تاوتو کردوه.\nوتووێژ له‌گه‌ڵ فیروز مه‌یهه‌می


16:31 - 16 پووشپەڕ 2715\nکوردستان میدیا: شاندێکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە سەرپەرستی رۆستەم جەهانگیری لەگەڵ هەیئەتێکی پارتی سوسیالیستی کوردستان PSK لە ستۆکهۆڵم لە وڵاتی سوید چاوپێکەوتنیان ئەنجام دا.\nبەپێی راپۆرتی ماڵپەڕی کوردستان میدیا، رۆژی شەممە رێکەوتی ١٣ی پووشپەڕی ١٣٩٤ی هەتاوی، شاندێکی کۆمیتەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە سوید بە سەرپەرستی رۆستەم جەهانگیری ئەندامی دەفتەری سیاسی و بەرپرسی کۆمیسیۆنی سیاسی و نیزامی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، سەردانی پارتی سوسیالیستی کوردستان ـ باکوور PSK کرد.\nهەر لەو سەردانەدا شاندەکە چاوی بە کۆڤان ئامێدی بەرپرسی رێکخراوی کۆمکار و ساڵح دەمیر نوێنەری پارتی سوسیالیستی کوردستان PSK لە ستۆکهۆڵم کەوت.\nلەو کۆبوونەوەیەدا، رۆستەم جەهانگیری باسێکی لەسەر هێرشی ناڕەوای پارتی کرێکارانی کوردستانPKK بۆ سەر هێزێک لە پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و گرژی و ئاڵۆزییەکانی نێوان حیزب و پەکەکە و لەدەست‌دانی رۆڵەیەکی بەوەفا و تێکۆشەری حیزب و گەل شەهید قادر کەریمی کرد.\nناوبراو لە درێژەی باسەکەیدا وتی هەر چەند کە لە پێشدا حیزبی دێموکرات هەوڵی زۆری‌دا کە ئەم گرژی و ئاڵۆزییانە روو نەدەن و چەکی سەرشانی رۆڵەکانی کورد روو لە یەک نەکەن بەڵام بەداخەوە ئەوە هەر روویدا، ئێستاش بە خۆشییەوە دانیشتنەکانی نێوان هەر دوولا بەردەوامن و هیوادارم بەرەو ئاکارێکی باش و دڵخۆشکەر بڕوات.\nجەهانگیری لە بەشێکی دیکەی باسەکەیدا ئاماژەی بە هەڵبژاردنەکانی ئەم دوایانەی تورکییە کرد و سەرکەوتنی گەلی کوردی لەو هەڵبژاردنە بەرز نرخاند.\nناوبراو هەر لە درێژەی ئەو باسەدا تیشکی خستە سەر کارکردن و شێوەی کارکردنی ئێستای نوێنەرانی کورد لە ناوەندە دەوڵەتییەکانی تورکییە و قۆستنەوەی ئەو هەلە بە قازانجی بزاڤی کوردی لەو بەشەی کوردستاندا.


١٠٥ چالاکی مەدەنی و سیاسی لە باکوری کوردستان لە لایەن پۆلیسی تورکیەوە دەسبەسەر کران – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / ئێران / ١٠٥ چالاکی مەدەنی و سیاسی لە باکوری کوردستان لە لایەن پۆلیسی تورکیەوە دەسبەسەر کران\nپێنج شه‌ممه 24 حوزه‌یران 2021\tئێران, جیهان, سیاسی, کوردستان 6 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nسه‌ر له به‌یانی ڕۆژی چوارشه‌ممه ٢ی پووشپه‌ڕ، هێزه‌كانی پۆلیس له چه‌ند شاری باكووری كوردستان، له هه‌ڵمه‌تێكی به‌ر بڵاودا هێرشیان كرده سه‌ر ماڵی چالاكانی سیاسی و مه‌ده‌نی و ١٠٥ كه‌سیان ده‌ستبه‌سه‌ر كرد.\nبه پێی ھەواڵەکان ، لە ئەو ھێرشانەی پۆلیس بۆسەر ماڵی چالاکوانانی سیاسی و مەدەنی، ته‌نیا له شاری «دیاربه‌كر»، لە سەد ماڵی دانیشتووی ئه‌و شاره، ١٠٥ كه‌سیان ده‌ستبه‌سه‌ر و ڕاگوێزی شوێنێكی نادیار كردووه.\nجێی ئاماژه‌یه كه پۆلیسی توركیا له‌گه‌ڵ پشكنینی ماڵی ئەو كەسانە، كه‌لوپه‌له شه‌خسیه‌كانیشیانی زه‌وت كردووه.


ته‌مموز 2021 – پەژاک\nArchives for ته‌مموز 2021\n| ڕێکەوت: 30.07.2021\nهەورامان رۆڵێکی گرنگی مێژوویی لە پێگەیاندنی شارستانیەتی کوردستاندا هەبووە. ماوەیەک پێش، لە چل و چوارەمین ...\nهەورامان رۆڵێکی گرنگی مێژوویی لە پێگەیاندنی شارستانیەتی کوردستاندا هەبووە. ماوەیەک پێش، لە چل و چوارەمین دانیشتنی کومیتەی شوێنەوار و کەلەپوورناسی رێکخراوی یونسکۆدا، سروشتی کولتووری هەورامان بەشی ڕۆژهە ...\n| ڕێکەوت: 28.07.2021\nزیلان ڤەژین هاوسەرۆکی پژاک بەشداری بەرنامەی هێڵی ٣ی ئەم هەفتەیە بوو و هەڵسەنگاندنی گرنگی لەسەر ئاڵوگۆڕە ه ...\nزیلان ڤەژین هاوسەرۆکی پژاک بەشداری بەرنامەی هێڵی ٣ی ئەم هەفتەیە بوو و هەڵسەنگاندنی گرنگی لەسەر ئاڵوگۆڕە هەنووکەیەکانی ناوچەکە کرد و رایگەیاند: شەڕێکی هەمە لایەنە لە رۆژهەڵاتی ناوین بەرێوە دەچێ و ناوەن ...\nYezda Havîn - endama KJAR ê Rejîma Îranê, roj nîne ku 2-3’ê kesan darve neke. Heta he ...\nYezda Havîn - endama KJAR ê Rejîma Îranê, roj nîne ku 2-3’ê kesan darve neke. Heta herî dawî 6 kes bi hevre darve kirin. Piştî hilbijartinên serokomarî yên Îranê di nava mehekê de ...\n| ڕێکەوت: 24.07.2021\nشۆڕش سەرخۆبوون : داخوازی گەلی ئەحواز مافدار و رەوایە شۆڕش سەرخۆبوون لەبەرنامەی ئەم هەفتەی لاپەڕەی رادیۆ و ...\nشۆڕش سەرخۆبوون : داخوازی گەلی ئەحواز مافدار و رەوایە شۆڕش سەرخۆبوون لەبەرنامەی ئەم هەفتەی لاپەڕەی رادیۆ وڵات لەسەر رۆژەڤ و ساڵیادی بەرخودانی قەندیل، ساڵیادی شەهادتی (٩هەڤاڵ) لە چیای ئاسۆس، بەرخودانی گ ...\n| ڕێکەوت: 19.07.2021\nلەبەرواری ٢٣ی پووشپەڕ لەگەڕەکی ژالەی سەر بە شاری سلێمانی چالاکی مەدەنی و وڵاتپارێزی رۆژهەڵاتی کوردستان بێ ...\nلەبەرواری ٢٣ی پووشپەڕ لەگەڕەکی ژالەی سەر بە شاری سلێمانی چالاکی مەدەنی و وڵاتپارێزی رۆژهەڵاتی کوردستان بێهروز رەحیمی ناسراو بە (رێبین سنە) لەلایەن کەسانی نەناسراوە تیرۆر کراو پەیوەستی کاروانی شەهیدان ...\n| ڕێکەوت: 17.07.2021\nلە سێهەمین ساڵڕۆژی شەهادەتی چالاکی مافی مرۆڤ، کەسایەتی وڵاتپارێز و لایەنگری پارتیمان شەهید ئیقباڵ مورادی، ...\nلە سێهەمین ساڵڕۆژی شەهادەتی چالاکی مافی مرۆڤ، کەسایەتی وڵاتپارێز و لایەنگری پارتیمان شەهید ئیقباڵ مورادی، یادی سەرجەم شەهیدانی رێگای ئازادی بەرز رادەگرین و بەڵێنی درێژەپێدانی رێبازی شەهیدانمان دووپات ...\n| ڕێکەوت: 03.07.2021\nژمارەی ٩٧ی گۆڤاری ئاڵترناتیڤ چاپ و بڵاو کرایەوە ژمارەی ٩٧ی گۆڤاری ئاڵترناتیڤ، ئۆرگانی فەرمی پارتی ژیانی ئ ...\nژمارەی ٩٧ی گۆڤاری ئاڵترناتیڤ چاپ و بڵاو کرایەوە ژمارەی ٩٧ی گۆڤاری ئاڵترناتیڤ، ئۆرگانی فەرمی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان – پژاک دەرکەوت. پژاک لەم ژماریەدا، دۆخی سیاسی ئێستاکەی هەرێمەکە تاوتوێ دەکات و ه ...


نوێکرایەوە/ دەستنیشانکراوانی خامنەیی کەوتوونەتە گیان یەکتر، سەرۆکی پێشووی قووەی قەزاییە ڕەخنەی لە گەندەڵی سەرۆکی پێشوو دەگرێت! نوێ کرایەوە "ئەسپەکان لە سەرەولێژی گاز یەکتر دەگرن"\nسادقی ئاموولی لاریجانی کە بە حوکمی عەلی خامنەیی بۆ ماوەی ١٠ ساڵ سەرۆکایەتی قووەی قەزاییەی کۆماری ئیسلامی بوو، وەک بەرپرسی سەرۆکایەتی مەجمەعی تەشخیسی مەسڵەحەتی نیزام دیاریکراوە، لە لایەن بەشێکی دیکە لە حەڵقەی دەورووبەری خامنەییەوە هێرشی کراوەتە سەر و تا ڕادەیەکیش ئەم پێک هەڵپژانە لە سدا و سیمای کۆماری ئیسلامی ڕەنگی داوەتەوە.\nلە دوایین لەقاودانەکان دژی سەرۆکی کۆمەڵەی دیاریکردنی بەرژەوەندییەکانی کۆماری ئیسلامی، قسەکانی محەمەدی یەزدی، ئەندامی شواری نیگابان و سەرۆکی پێشووی دەزگای دادوەری کۆماری ئیسلامی لە کۆبوونەوەیەکدا بڵاو بۆتەوە کە ڕوو لە لاریجانی دەڵێت؛ وتوویەتی ئەگەر فڵانی ئازاد نەکەن و نامەشت ناردووە بۆ ئاغا (خامنەیی) کە ئەگەر ئازادی نەکەن دەچییەوە بۆ نەجەف. "بەرپرسی نووسینگەیەک کە ١٠ ساڵ بەڕێوەبەری شوێنێکی گرنگ بووە، دەستگیر دەکرێت، پاشان ناڕازین و دەڵێن بۆچی وتتان؟! بەناوی مەدرەسەی عیلمییە، کۆشکتان دروست کردووە! ئایا ئەمە میرات باوکت بووە؛ لە کوێ هێنا و دروست کرد؟\nئاماژەی یەزدی بە ئەکبەری تەبەری، جێگری بەڕێوەبەرایەتی قووەی قەزاییە لە سەردەمی سەرۆکایەتی سادقی لاریجانی کە ڕۆژانی ڕابردوو دەستگیر کرا.\nماوەیەک لەمەوبەر عەلیڕەزا زاکانی، نوێنەری بناژۆخوازی مەجلیسی نۆیەم، ئەکبەری تەبەری وەک "توخمی گەندەڵی" لە دەزگای دادوەری ناساند دەڵێت؛ تەبەری، دوو سەرۆکی پێشووەکەی ئەو دەزگایەی ماڵوێران کردووە.\nجێی ئاماژەیە کە ڕاگەیاندنی کۆماری ئیسلامی و بەتایبەتی سدا و سیما هەڵمەتێکی هێرش بۆ سەر لاریجانی دەست پێکردووە و لە ٣ بەرنامەی جیا لە سێ کاناڵی ١ و ٢ و ٣ی سدا و سیما هێرش و تانەیان لە دەزگای دادوەری ئێران و لاریجانی داوە.\nسادقی لاریجانی کە لە لیستی پێشێلکارانی مافی مرۆڤە کە لە لایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە ئامادە کراوە، جگە لە پێشێل کاری مافی مرۆڤ و شارۆمەندی، تۆمتەبارە بە گەندەڵی بەربڵاو. جێی سەرنج ئەوەیە کە محەمەدی یەزدی سەرۆکی پێشووی قووەی قەزاییە و باقی دەستنیشاکراوەکانی خامنەیی لە کاتێکدا ئاماژە بە گەندەڵی لاریجانی دەکەن کە خۆشیان تۆمەتبارن بە پێشێلکاری مافی مرۆڤ و گەندڵی ماڵی.\nسادقی ئاموولی لاریجانی لە وڵامدانەوە بەو هێرشانەی دەکرێتە سەری وتوویەتی؛ بۆچی کەوتوونەتە ئەم دۆخەوە؟ قەتم نەوتووە کە دەچمەوە بۆ نەجەف. ئەگەر کە لە شوورای نیگابان قسە ناکات، لە بەر پیریتە.\nپەندێکی کۆن هەیە دەڵێت کە "ئەسپەکان لە سەرەولێژی گاز لە یەکتر دەگرن"، چاودێرانی سیاسی ئێران دەڵێن؛ دۆخی ئێستای ئێران و ڕژیمی کۆماری ئیسلامی کە بەرەو هەڵدێری لەناوچوون دەچن، بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی بەو شێوەیە تۆڵە لە یەکدی دەکەنەوە. ٤٠ ساڵە بەرپرسانی ڕژیم بە تەبایی و ڕەبایی خەریکی تاڵان و تاراجی سامانی خەڵکن و بە دڕندانەترین شێوە لەگەڵ خەڵکی وڵاتەکەیان هەڵسووکەوتیان کردووە. ئێستا گڵۆڵەیان لە لێژییە و وەک ئەسپەکان بۆ دەرباز بوونیان لە سزای خەڵک گاز لە یەکتر دەگرن.\nهەندێک لە چاودێرانی سیاسی دیکەش ئەم پێکدا هەڵپژانەی دەست و پێوەندەکانی خامنەیی و بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی بە شەڕی ناوخۆی ناو بازنەی دەسەڵات و شانۆی وەستانەوە بەرامبەر بە گەندەڵی دەزانن.


��� ���� ��� ����� ����� ���� ڵ� ���� ��� ������� ���� .. ����� ����� > ��������� ������ > ���� ���� ��� ���� ��� ����� ����� ���� ڵ� ���� ��� ������� ���� ..\n��� �������ʿ ������������ ����� ������� ������� ���� ���� ������� ������ ����� ��� ��� ����� ��� ����� ������ ����� ������ ��� ���� ��� ����� ����� ���� ڵ� ���� ��� ������� ���� .. LinkBack ����� ������� ����� ��� ������� #1 30-03-2014, 02:29 PM\n] ��� ���� ��� ����� ����� ���� ڵ� ���� ��� ������� ���� .. ��� ���� ��� ����� ����� ���� ڵ� ���� ��� ������� ���� .. ������: ����� �����,]d Hp[. ;vj flsvp pdhj; l]vd ڵd l;hk ,gh [lhidv; ;ehv >> lp]a Hov[ ,[d ;vm ������ ��� ���� �� Digg Del.icio.us Technorati Twitter ������ ����� ������ : 319 ������� ������� �\n: 0.29 ����� ���� ���� ������ ���� ������ ����� �� �� ������� ���� ���� ����� ����� (�������) Facebook Twitter Google Digg ������� �������� (Tags) ڵ�, .., ����, ����, ����, �����, �������, �����, ���, ���, ����, ��� �������� ��������� ������� [ ���� ] ������ �ڴڵ �������� �ڵ��ڵ� ~ ��� �ڵ���� ��ڵ����ڵ ~ [ ��ڵٷ�� ����� ..! ڵ� ��ڵ� ���ڵܐ�ۆ� �[ ���ܐ ]� �������� �]�!� �������������� ������� ��� ����ڵ��� ��ڵ�Ȑ �ڵ������� �]�!� [ ��ڛٺ��ڵ �ڵ�פ���� � ��ڛٺ��ڵ �ڵٺ����ٺ ] " ڵ��๑ Ց������ ��ףּ�������� . ޑ�����ڵ�ﯛ !|[ ב����������� ]|! « ���� ���� , ���� ����\n����� ������� ������� �� ����� ������ » ����� ������� ������ ���� ����� ������� ���� ��� ������� ��� ���� ����� ��� ������� ����� ������ �������� ��� ����� ������� �������� ��� ����� ������ ��� ���� ��� ����� ����� ���� ڵ� ���� ��� ������� ���� .. RSS RSS 2.0 XML MAP HTML ������ ���� 08:55 AM. ������� ��� -


ڤه‌كولین: مه‌زنييا مێشكێ زه‌لامى نه ئاماژه‌يه بۆ پتر عاقلييا وى ژ ژنێ – مالپه‌رێ خابير\nسەرەتا / به‌شێن مالپه‌ری / ڤه‌كولین / ڤه‌كولین: مه‌زنييا مێشكێ زه‌لامى نه ئاماژه‌يه بۆ پتر عاقلييا وى ژ ژنێ\nڤه‌كولین: مه‌زنييا مێشكێ زه‌لامى نه ئاماژه‌يه بۆ پتر عاقلييا وى ژ ژنێ\nڤه‌كولینه‌كا ژ لایێ ڤه‌كوله‌رێن زانینگه‌ها “ڤیه‌ننا” ڤه هاتیه ئه‌نجامدان دیاركر كو عاقلی و شه‌هره‌زاییا مرۆڤی ب بنه‌مایێ مێشكی ڤه پتر ژ قه‌بارێ وی، زه‌لامان چ شیانێن زێده‌تر یێن مێشكی نینن ژ ژنان، هه‌رچه‌نده مێشكێ وان ب رێژه‌یه‌كا كێم مه‌زنتره ژ مێشكێ ژنان.\nڤه‌كوله‌ران ئه‌نجامێن 88 ڤه‌كولینێن پیڤانا بیرتیژی پیڤانێن مێشكی دگه‌ل ئێك هه‌ڤبه‌ر كرن، ل دویماهیێ په‌یوه‌ندی دناڤبه‌را بیرتیژی و قه‌بارێ مێشكی دا ئاشكراكرن، به‌لێ نه ل وی ئاستى یه یێ خه‌لك ژێ به‌حس دكت و باوه‌ریێ پێ دئینت.\nسه‌رپه‌رشتێ ڤه‌كولینێ “یاكوب بێچنیگ”ـى گوت “زانایان زێده‌هى د په‌یوه‌ندییا دناڤبه‌را قه‌بارێ مێشكی و شیانێن بیرتیژیێ دا بۆ مرۆڤان یێن كرین”.\nڤه‌كولینێ ئه‌و چه‌نده ژی دیاركر كو ئه‌و چه‌ندا بیرتیژیێ و شیانێن مێشكی كێم و زێده دكت رێكئێخستنا “تیڤلێ مێشكی و مێشكێ ناڤه‌راست و مێشكوك”ـه، زێده‌بارى ئاستێ بلند یێ په‌یوه‌ندیێ دناڤبه‌را مادده‌یا سپی و رساسی یه دناڤ مێشكی دا، و ئه‌ڤ چه‌ندێن هاتینه دیاركرن گه‌له‌ك گرنگتر و پتر رولی د زێده‌بینا بیرتیژیێ دا دبینن ژ قه‌بارێ مێشكی.\nدواتر سەقاناسی: پێلەکا دی یا بەفربارینێ دێ هەرێما کوردستانێ ڤەگریت


كۆرۆنا چى نیشان داین ؟\nد.به‌هرۆز جه‌عفه‌ر 2020.07.19 03:35 PM\nبەڵگەش بۆ ئەمە کشتوکاڵ و دانەوێڵە کە بە وەرچەرخانێکی بابەتی و جۆریی گەورە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دائەنرێت، یەکەمجار لە ڕۆژهەڵاتدا دۆزراوەتەوەو بە شارستانیەتی سۆمەرییەوە لکێنراوە ( من لای خۆمەوە ئەوەندەم بەڵگە هەیە بتوانم بڵێم کورد ئاری نەژاد نییە بەڵکو سۆمەرە). ئەم شارستانیەتی کشتوکاڵەش لە گوندی چەرموو نزیکی چەمچەماڵ پێش (٥٠٠٠ پ.ز) پێنج هەزار ساڵ پێش زایین بوە. تەنانەت زمانی سۆمەرەکان هەمان ئەو شێوازە لە ئاخاوتن بوە کە لەناوچەی چەمچەماڵ و دەوروبەریدا هەبون. ژن لەم ناوچەیە «ژنی کورد» یەکەمجار پەمووی دۆزییەوە و دواییش تەشی و چنینی دۆزییەوە. تەنانەت پێش سۆشیالیزم «هەرەوەزیی» بە هەزار ساڵ پێش ئەوەی «کارل مارکس» لەدایک بێت لە لادێکان و ژیانی بەرە درەو و جووت و جەنجەڕو کاکوت کردندا لەناو کورددا هەبوە.\nلەبواری دەستەڵاتداریی دا و فەرمانڕەوایەتیدا، «کاشی یەکان» کە بە ڕەگەز کوردن، لەگەڵ دۆزینەوەی کشتوکاڵدا ناوچەی لوڕستان بەچ ئەهێڵن و ڕووئەکەنە ناوچەی نەینەواو بابل. جگە لەوەش کورد لە سەروەختی مادەکان و پێشتریشدا لە نەینەواوە بۆ هەولێر سوپای هەبوە، «سۆبارییەکان» واتە زێبارییەکانی ئێستا لەلایەن ئاشورییەکانەوە پەلاماردراون. کورد ئەوکاتیش سوپای جەنگاوەری پێشکەوتووی لە ژن هەبوە کە «سوپای تاک مەمکان» بونە، مەمکێکی ژن بڕدراوە بۆ ئەوەی خێراتر بڕوات.\nلەگەڵ ئەوەشدا، سوڕی مێژووی وایکردووە، کە کشتوکاڵ و زانست و پێشکەوتن و یاساو سیاسەت بکەوێتە دەستی بێگانەو، بەتایبەت لەدوای تیاچونی ساسانیەکان و، خەلافەتە یەکلەدوای یەکەکانەوە، تا گەیشتۆتە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و فارس و ، ئینگلیز و...تادوایی، لەهەموو ئەم مێژووانەی ئەمدواییەدا بونی کورد بونێکی لاواز بێت، ئەگەر بونیشی هەبوبێت بونێکی لاوازی هەبوە.!. لاواز تا ئەوەی لە ناوەڕاستی (٢٠٢٠) دا کورد سەرەڕای ئەوەی سەرکردەکانیان بۆ مووچەی مانگێک چەند جارێک ئەچنە بەغدا، هێشتا جوندییەکی عەرەبی عێراق پاڵ بە جەنگاوەرێکی کوردەوە ئەنێت، لە خاکەکەی خۆی پێی ئەڵێ «ئیرجەع گەواد!»...\nلەگەڵ هەموو ئەم لاوازیی و بێدەرەتانیەی کە دەست پێکەکەیم گەڕاندەوە بۆ دوای لەناوچونی ساسانیەکان، کورد بێ دەرفەت نەبوە، فلادیمیر لینین نامیلکەیەکی هەیە «كيف تتحول هزيمة الى النصر»- چۆن داڕمان بگۆڕین بەسەرکەوتن، کەلچەری سەرکەوتن لەکاتی ئامادەگی شکستدا کاریزما دروست ئەکات «کاریزما؛ ئەوانەی دۆخی وڵاتەکەیان لە نارەحەتیەوە بۆ ڕەحەتی ئەگۆڕن». ئارشی کەمانگیر پاڵەوانی ئەفسانەیی ئێران لە مەنوچەهر و لە میانەی ململانێی تورانیەکاندا، کە گوتیان ئەم تیروکەوانە تا کوێ بڕوات ئەوێ سنوری ئێرانە، ئەوەندە بەهێز پەلاماری تیرەکەی دەستی دا کە ئاسیای ناوەڕاست بگرێتەوە.\nئەوە تەنها کوردە، چرکەساتی هەڕەشەکانی ناکات بە دەرفەت، گڵۆباڵیزم (جیهانگیریی) هەڕەشەیەک بو بۆ کورد وەکو نەتەوە ژێردەستەکانی تر. چونکە سیفەتێکی گڵۆباڵیزم ئەوەیە سنور ناناسێت، گڵۆباڵ یانی سنوری جوگرافی و کەلتوریی نییە. ئەمەش نامۆیی و چینایەتی و سڕینەوەی ناسنامە دروست ئەکات. گڵۆباڵیزم لەدوای جەنگی دوەمی جیهانی پرۆژەی مارشاڵ بۆ بونیادنانەوەی ئەوروپا و پرەنسیپی هاری ترومان بۆ دژایەتی دوژمنەکانی خۆرئاواو، دامەزراندنی بانکی جیهانی و نریتن وودز و...تادوایی. ئیتر دواتریش لەدوای جەنگی سارد (١٩٩١) ەوە بەهۆی کرانەوەی تەواوی دونیاوە، هەزاران هەزار ڕێکخراوی جیهانی و کۆمپانیای جیهانی و ناوی گەورە -گەورە بە ڕووی ئەم گۆی زەوییەدا تەقینەوە.\nگڵۆباڵیزم، هەر هەڕەشە نەبو، بەڵکو دەرفەتی گەورە- گەورەشی ڕەخساند، بەتایبەت بۆ کورد، کورد سەدان ساڵ بو لە شاخەکان بون، کەچی گڵۆباڵیزم ئوتێلە پێنج ئەستێرەکانی جیهان و ئامێرە گەورەکانی سەردەمی پیشەسازیی پێ ناساندن، بە مانایەکی تر کوردی خستە ناو شارستانیەتی زانست و میعمارکردنەوە، جەنگاوەری کورد لە شاخەکان پێڵاویان بە دەست نەئەگەیشت لە شارەکانەوە، چاوەڕێیان ئەکرد بانگی عەسر بدات خەڵکی ئاوایی بچنە نوێژو، ئەمانیش پێڵاوەکانیان بدزن!. گڵۆباڵیزم دەرفەتی ئەوەی دا و وای لێکردن کە کۆمپانیای مۆبایل لە کوردستان دابندرێت. فڕۆکەخانە بکرێتەوە. بە سەدان هەزار کورد لە جیهاندا بن. لە ڕێگەی مۆبایلەکەوە بە دوو خولەک کارێکی وا بکەیت سیستەمەکان بخەیتە ژێر پرسیارەوە...!. کوردی بردە کۆشکی سپی.. پێشوتر لە هەشتاو نەوەدەکانی سەدەی بیستەمدا بۆ قەستەرەو باڵۆنێک ، یان بۆ ئەشیعەیەک ئەبو کورد بچێتە ئەوروپاو، تێچوو- مەترسیەکی زۆر.. ئیمڕۆکە گڵۆباڵیزم قەستەرەو باڵۆن و تیشک و سۆناری گەیاندۆتە شارۆچکە بچوکەکانی کوردستان و، بگرە هێناویەتیە ناو ماڵەکانیش. کورد نەک دەرفەتی ڕزگاربونی لەناوخۆی خۆیدا بەڵکو لە هەموو ڕوویەکەوە لە سەردەمی گڵۆباڵیزەیشندا چانسی ئەوەی هەیە قسەو بەشداریی لە یەکلاکردنەوەی پرسەکانی دەرەوەشدا هەبێت.!.\nکۆرۆنا، لە هەرێمی کوردستانی عێراق وەک تاکە کیانی یاسایی و دەستوریی و سیاسیی کورد لە دونیادا، زۆر ڕاستی جۆراوجۆریی نیشاندا. لە ڕووی حوکمڕانیەوە پێی وتین ئەوەی نە ئەبو بیکەین کردومانە، ئەوەی دەبو بیکەین نەمانکردوە.\nلە میانەی مانەوەی (٢٤) کاتژمێرم لەناو مەترسیدارترین نەخۆشخانەی کۆرۆنادا «بێ ئەوەی کۆرۆنام هەبێت»، وە لەمیانەی زیاتر لە دە ڕۆژ پرس و ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکانی کورد لە ئەمریکاو بەریتانیاو چەمچەماڵ و کەلارو ئەڵمانیاو سلێمانی و قوبرس و هەولێر و یۆناندا. دیارکەوت کە نەک پزیشکانی کورد بەڵکو فارماکۆلۆجیست و سیرۆمناسی (Serology ) و کارمەندە هاکەزاییەکانی تەندروستی لە کوردستان هاوتەریب و ڕێک هاوشانی زانستی پزیشکی و دوایین گۆڕانکارییە جیهانیەکان ئەڕۆن.\nهەستێکی بزوێنەرە ها! کارمەندێکی ئاسایی کورد باسی بەکارهێنانی دەرزی کلێکسان -CLEXANE بکات لە بری ئیسپرین -Aspirin بۆ ئەوەی خوێن نەبێ بە کڵۆ و خەست نەبێتەوە لە نەخۆشیی کۆرۆنادا، هەمان شت لە چین و ئەمریکاو چەمچەماڵ هەیە. دیکسامیتازۆن- Dexamethasone لە بەریتانیاو لە چەمچەماڵ و سلێمانیش بەکاردێت. پاککەرەوەیەک وتی «نابێت خواردنێکی بدرێتێ کاربکاتە سەر ئەو دەرمانانەی دکتۆر بۆی نوسیوە». زۆر نمونەی وروژێنەری دیکە، کە نیشانی ئەدا سەرەڕای ئەوەی دەرمانێکی فۆرمەڵ لە جیهاندا بۆ کۆرۆنا نییە، کەچی پزیشکانی کوردیش وەک سەراپای دونیا تێگەیشتن و ئەزمونێکی چاکیان لە ڕووبەڕووبونەوەی پەتاکەدا پەیداکردوە.\nڕەنگە هەر ئەم هۆشیاری و ئەزمونە پەیدابوەش هۆکاری ئەوە بێت کە لە ناوەڕاستی تەمموزی ٢٠٢٠ ەوە کۆمپانیا جیهانیەکان و زلهێزەکان کێبڕکێکەیان خێراتر کردووە بۆ دۆزینەوەی چارەسەری نەخۆشیەکە.\nلێرەوە بۆمان دەرئەکەوێت، کورد ئامادەگی هەمیشەیی هەیە، گڵۆباڵیزمیش دەرفەتی زۆری پيداوە لە پەیوەندییە نێودەوڵەتیەکاندا لە ئاستە جیاوازەکاندا خۆی نمایش بکاو، بەرژەوەندیی و داواکانی خۆی بخاتە سەر مێز، هەروەها هێزو سەرچاوەی مرۆیی باشی هەیە کە توانای هەیە لە دیمەنە جیهانیەکە تێ بگات. بەڵام بونيکی سیستماتیک و فەرمانڕەواییەکی بەرپرسیارانەی نییە. ئەمەش بێ متمانەییەکەی گەیاندوەتە دۆخێک کە خەڵک کۆرۆنای هەیە تا دوا هەناسە ئامادە نییە بچێتە بەردەم پزیشک، کاتێک ئەیبەن گەیشتوەتە گیانەڵاکردن و دوعاو مەولوکردن.!.\nلە ئاستە جیهانیەکەشدا، وێنەکە هەروەهایە، بۆ نمونە ساڵی ٢٠٠٨ ئەنفلونزای بەراز پەیدابو، خێرا چارەسەر کرا؟. چونکە هێزە جیهانیەکان تەبا بون و گفتوگۆیان لەگەڵ یەکدی هەبو، کۆرۆنا لە کاتێکدا هاتووە کە هیچ هەماهەنگیەک لە نێوان ووڵاتانی زلهێزو پێشکەوتودا نییە.