سامانی وەستا بەکر: سەد ڕەحمەت لە کفن دز. – WTARIKURD\nتۆ تەماشاکە پێش ساڵی 2003 و ئازادکردنی عێراق باردۆخی هەرێمی کوردستان چۆن بوو، پاشان دوای ساڵی 2003 تا ئێستا کۆتای ساڵی 2020، ئێستا بەراوردێک بکە لەنێوان ئەو سێ قۆناغەیا ئیتر وەڵامی پرسیارەکەت دەسەت ئەکەوێت و ئەگەیتە ئەو ئەنجامەی کە سیاسی کورد ڕامیاریوانێکی نەشارەزا، هەڵخەڵەتاو، دۆڕاو، گومڕا، نەزان…هتد لەوەش گرنگتر ڕاستەوخۆ ئەگەیتە ئەو ئەنجامەش کە ڕامیاریوانی کورد نازانێ کە نازانێ، بەڵام بە قات و بۆینباخێکەوە ڕۆڵی ڕامیاریوانێکی پڕ ئەزموون و شارەزا ئەگێڕێ، هەر دەمیش بکاتەوە ڕەخنە لە سیستمی حوکمڕانی هەرێم ئەگرێت تەنها بۆئەوەی پێی بوترێ ئەزانێ، هەرچەندە ئەمەش ڕاستە، کاکی سیاسەتمەدار ئەزانێ کە هەرێمی کوردستان ڕۆژ بەڕۆژن زیاتر بەرەو بچوکبوونەوەو داڕمان ئەڕوات کەچی نازانێ جەنابی و هاوپیشەکانی هۆکاری بنەڕەتی و سەرەکی ئەو هەموو نەهامەتییەن، کەواتە ئەوەی ئەیزانێ هەرنایزانێ.\nکاتێک ئۆتۆمبێلەکەت لای پێشەوەرێکی ڕۆژهەڵاتی چاک ئەکەیتەوە و دواتر بەهۆی ناکارایی یان نەشارەزایی پیشەوەرەکەوە هەڵە و کێشەی زیاتر لە ئۆتۆمبێلەکەیا دەرکەوێ بەدەر لەوەی کە پێشتر هەیبووە ئەوا هەرگیز کاکی پیشەوەر ناچێتە ژێرباری خۆی لەبەرپرسیارییەتی ئەدزێتەوە، ئەم دوو نمونەیە بۆ ڕامیاریوان و دەسەڵاتدارەکانیش ڕاستن، کە هەرگیز دڵنیایی و گەرەنتیان بۆ میلەتەکەیان پێ نیە تەنانەت گەرەنتی وەرگرتنی مووچە بەرامبەر کار واتە “ماف بەرامبەر ئەرک”، وە هەرگیز ناشچنە ژێرباری ئەو هەڵانەی کە ئەیکەن بۆ نمونە 16ی ئۆکتۆبەر نیوەی زیاتری خاکی هەرێمیان دۆڕان بەلام تا ئێستاش بکەر و تاوانبار نادیارە بەڵکو کۆی تاوانبارەکان لەڕکابەرایەتی ئەوەیان کە خۆیان پاکبکەنەوەو بەرامبەر تاوانبار پشان بەن.\nفرۆشتنی نەوت، داهاتی سنورەکان، داهاتی داودەزگا جیاوازەکان، داهاتی فرۆکەخانەکان، باجی کۆمپانیاکان، باجی خانوبەرەو زەی زار، باجی دوکاندارو کاسبکار و باجی سەر هاوڵاتیان و… هتد، دەسەڵاتێک یان حکومەتێک نەتوانێ بەکۆی ئەو هەموو داهاتە لایەنی کەمی خۆشگوزەرانی و خزمەتگورزاری و مووچەی فەرمانبەران دابین بکات ئەبێ دڵنیابێت کە هیچ لە دەوڵەتداری نازانێ، کەچی هەرنازانێ!\n1- خێزانى سیاسیى: بریتیه له‌و خێزانه‌ى كه به‌شێك له ئه‌ندامه‌كانى خه‌ریكى سیاسه‌ت ئه‌بن و زۆرجار پۆستى به‌رز له‌حكومرانى ئه‌گرنه ده‌ست تا ده‌گاته سه‌رۆك كۆمار، خاڵێكى دیارى ئه‌م جۆره خێزانه ئه‌وه‌یه كه دان ئه‌نێن به دۆران له هه‌ڵبژاردنه‌كان و ئاماده‌ن ده‌سه‌ڵات به‌جێبهێلن, ئه‌م جۆره خێزانه‌ش زیاتر له سیسته‌مه دیموكراسیه‌كان دروست ئه‌بن ، باشترین نموونه‌ش خێزانى جورج ده‌بلیو بوشى ئه‌مریكییه كه باوك و كور توانیان سه‌رۆكایه‌تى ئه‌مریكا بگرنه ده‌ست و دواتر ده‌سه‌ڵاتیش به‌جێبهێڵن.\n2- خێزانى پاشایه‌تى: بریتین لەو خێزانانەی کە بۆماوە باوک دەسەڵات بۆ نەوەکانی بەجێئەهێڵێت. خێزانە پاشایەتییەکان لەسەر ئاستی جیهان بەشێوەیەکی گشتی دابەش ئەبن بەسەر دوو جۆرا:\nدووەمیان ئەو خێزانانەن کە بە شێوەیەکی سیمبولیک لەسەروی هەرەمی بەڕێوەبردنی وڵاتان، بەڵام هیچ دەسەڵاتێكی سیاسیان نیە و زیاتر نوێنەرایەتی وڵاتەکانیان ئەکەن و بەشدارن لە پێشوازی سەرۆک و پاشاکان لەگەڵ هەندێ کاری خێرخوازی، لەدوای مردنی پاشاش گەورەترینی مناڵەکانیان شوێنیان ئەگرنەوە بەبێ ڕەچاوکردنی ڕەگەز واتە نەک تەنها کوڕ بەڵکو کچەکانیشیان ئەبن بەجێنشین، ئەم خێزانانە لە وڵاتە دیموکراسیەکانا بوونیان هەیە نمونەی سوید، نەرویج، دانمارک و… هتد.\n3- خێزانى دیكتاتۆر: ئه‌م خێزانانه زیاتر له‌و كۆمه‌ڵگایانه دروست ئه‌بن كه شێوه‌ى حكومكردنى كۆماریه و زۆربه‌ى ئامرازەكانى سیسته‌مى دیموكراسى له كۆمه‌ڵگا هه‌یه, به‌ڵام خاڵى له ناوه‌رۆك. واتا هه‌ڵبژاردن هه‌یه به‌ڵام به ته‌زویر , په‌رله‌مان هه‌یه , به‌ڵام هەمیشە كاره‌كان زۆربه‌ى به چه‌پڵه به‌رێوه ئه‌چن, ده‌زگاكانى نه‌زاهه و چاودێرى هه‌یه , به‌ڵام ولات پره له گه‌نده‌ڵى. سەرۆک بەپێی ئارەزووەکانی خۆی جێگر و جێنشین بۆ خۆی دیاری ئەکات کە دیسانەوە هەر کوڕەکانین ئەگەر نەشی بێت ئەوا برکانیان دائەنێن بەڵام جیاوازی لەگەڵ خێزانی پاشایەتیا ئەوەیە کە ئەمان بە ئاشکرا ناڵێن کە کوڕ و براکانیان ئەبن بە جێگرەوەیان بەڵکو هەمیشە دوای مردنی سەرۆک کوڕەکەی وەک زەرورەتی نیشتمانی و لەبەر هەڕەشەی دەرەکی ئەکرێ بەجێنشین کە پێشتر سەرۆک بڕیاری لەسەرداوە نمونەی خێزانی ئەسەد لە سوریا.\nدوای ڕوخانی ڕژێمی سیاسی بەعس لە ساڵی 2003وە ئنجا شیعەکان لە هەوڵی بێ وچاندان بۆ گۆڕینی شوناسنامەی فرە نەتەوە و فرە ئاین و فرە مەزهەبی عێراق بۆ بۆ تاک مەزهەب، تاکو شوناسی عێراق لەسەر ئاستی ناوچەکەو جیهان وەک وڵاتێکی شیعەگەر بناسێنن.


کوردیپێدیا - نرخی مریشک لە بازاڕەکانی شاری سلێمانی بەرزبوونەوەی بەخۆيەوە بینی\n📊 نرخی مریشک لە بازاڕەکانی شاری سلێمانی بەرزبوونەوەی بەخۆيەوە بینی | پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nنرخی مریشک لە بازاڕەکانی شاری سلێمانی بەرزبوونەوەی بەخۆيەوە بینی\nبەڕێوەبەرایەتی چاودێری بازرگانی سلێمانیسلێمانی رایدەگەیەنێت: بەوردی چاودێری نرخی گۆشتی مریشکمریشک دەکەین و نرخەکەشی لە ئێستادا بەرزنەبووەتەوە و لەئاستێکی باشدایە.\nلەدوێنێوە (دووشەممە 18ی شوبات) نرخی مریشک لەبازاڕەکانی شاری سلێمانی بەرزبوونەوەی بەخۆيەوە بینیوە، بە بەراورد بە چەند رۆژی رابردوو بەڕادەیەک نرخی کیلۆیەک گەیشتووەتە هەزار و 800 بۆ دوو هەزار دینار.\nلەوبارەیەوە سۆرانسۆران عەبدولغەفور، بەڕێوەبەری چاودێری بازرگانی سلێمانی ئەمڕۆ سێشەممە بە دواڕۆژی راگەیاند: نرخی مریشک گران نەبووە، بەڵکو سەرجەم کێڵگە پەلەوەرییەکان بەشێوەیەکی بەرچاو لەزەرەردان، چونکە نرخی کیلۆیەک مریشک لەبنەڕەتدا لەسەر خۆیان دوو هەزار بۆ دوو هەزار و 250 دینار دەکەوێت، بەڵام بەهۆی ئه و سیاسەتە بازرگانییەی کە پەیڕەوی دەکەن ناچارن لە بازاڕدا بە هەزار و 800 بۆ دوو هەزار بیفرۆشن.\nبەڕێوەبەری چاودێری بازرگانی سلێمانی باس لە هۆکاری هەرزانی نرخی مریش لە ئێستادا و هۆکاری ئه و زیانە کرد کە کێڵگە پەرلەوەرییەکان دەیکەن و ئەوەشی خستەڕوو: ئەم کێڵگانە تائێستا بەرنامەیەکی رێکخراویان بۆ تێکردنی وەجبەی جوجکەکانیان نییە، بۆ نموونە 600 تا 700 کێڵگەی پەلەوەری هەیە، لەپڕدا هەموویان پێکەوە وەجبەی جوجکە تێدەکەن و بەیەکەوەش پێدەگەن.\nوتیشی: کاتێک ئەم سیاسەتە پەیڕه و دەکەن بەرهەم لە بازاڕدا زۆر دەبێت و داواکاری کەمدەبێتەوە، ئەمەش وادەکات نرخی مریشک دابەزین بەخۆیەوە ببینێت و ئەوانیش زەرەرمەند ببن.\nپێداچونەوە: ئاهەنگ حسێن\n#سلێمانی | #مریشک | #سۆران | #19-02-2019 |\n1. 👁 مریشک\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Feb 19 2019 1:02PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (نالیا ئیبراهیم)ەوە لە: Feb 19 2019 1:30PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (نالیا ئیبراهیم)ەوە لە: Feb 19 2019 1:30PM باشترکراوە\n| کاتی ئافراندنی لاپەڕە: 9.157 چرکە!


12002 جار خوێندراوەتەوە\nلەدرەنگانێکى شەودا دانیشتووانى کوڵەجۆى ناوەندى ناحیەى کۆکس لەگەرمیان بە دەنگى هاوەن و تەقەى گروپە چەکدارەکان و ئاسایشی گەرمیان بە ئاگا هاتن.\nشایەتحاڵەکان دەڵێن لەسەرەتادا ناوەندى ناحیەکە بە هاوەن بۆردومان کراوە و چەندین گولـلە هاوەنی ئاراستە کراوە، زۆرینەیان لە ناو بازاڕ و ئەو شوێنانەیان داوە کە خەڵکى مەدەنى تێدایە، دواتر هێرش کراوەتە سەر بنکەى ئاسایشی جەلەولا کە بارەگاکە لە دواى ڕووداوەکانى ١٦ى ئۆکتۆبەرى ٢٠١٧ەوە لە گوندى کوڵەجۆى ناوەندى ناحیەى کۆکسدایە و بۆ ماوەیەکى زۆر شەڕو ڕووبەڕووبنەوە لە نێوانیاندا بەردەوام بووە.\nلەگەڵ دروستبوونى شەڕو ڕووبەڕووبوونەوەدا، ژمارەیەک لە دانیشتووانى ناحیەکە خۆبەخشانە بە چەکى خۆیانەوە بۆ پاڵپشتى بنکەى ئاسایشی جەلەولا ڕۆشتوون و هێزى پێشمەرگە و ئاسایشی گەرمیانیش بۆ کۆنترۆڵکردنى ئەو دۆخە، گەیشتوونەتە شوێنى شەڕەکە، دووکارمەندى ئاسایش بە گولـلە شەهید بوون، کە یەکێکیان بەرپرسى ئۆپەراسیۆنەکانى ئاسایشی گەرمیانە، دواى کۆتایی هاتنى شەڕیش بۆمبێکى چێنراو بە ئۆتۆمبێلێکى پێشمەرگەدا تەقیەوە و دوو پێشمەرگە شەهید بوون، ٨ کەسى تریش لە ئەنجامى شەڕو بۆردومانى هاوەندا بریندار بوون کە سیانیان هاوڵاتى مەدەنین.\nشوێنى هێرشى چەکدارەکان، بۆشاییەکانى نێوان سوپاى عێراق و هێزەکانى پێشمەرگە و ئاسایش بووە لەنێوان کەلار و جەلەولا، پێشتر سوپاى عێراق ئاسایشی گەرمیانى لە پلانى هێرشەکە ئاگادار کردووەتەوە، بەڵام لەکاتى شەڕەکەدا سوپاى عێراق کە نزیکەى ١٥٠ مەتر لە شوێنى شەڕەکەوە دوور بوون، هیچ کاردانەوەیەکیان نەبووە بە بیانووى ئەوەى داواى هاوکارییان لێ نەکراوە.\nگروپە چەکدارەکان بوونى بۆشاییەکى ئەمنی لە نێوان هێزە عێراقییەکان و هێزە کوردییەکان، هاوکات بوونى دارستانێکى چڕى سروشتیی لە کەنار ڕووبارى سیروانیان وەک هەلێک قۆستووەتەوە و توانیویانە بارەگاى نهێنى تێدا دانێن و ناوبەناو هێرش بکەنە سەر هێزە عێراقییەکان و هێزە کوردییەکان.


وشەکان هێزی هەژێنەریان هەیە و هەر لەبەر هەمان مەبەست ئێمە پێویستە ئاگامان لە خۆمان بێت. وشەکان بە تەنیا کۆمەڵێک پیتی لێکدراو نین، بەڵکو زیاتر لەوەن؛ بیرۆکەن، دیدگان، هزرن، بیرکردنەوەن، فانۆسی دەستی ژیانن بەنێو تاریکیدا و بۆشایی شینی ئاسمانن، لەو کاتەی خۆر بە هێزی ئاگراوی خۆی ژیان دەبەخشێت و ڕووناکی دەخاتە ناو ڕێگای بوونمان. ئێمە نازانین بۆچی مرۆ وشەی داهێنا، بەڵام هەر ئەو ڕستەیە پێمان دەڵێت، کە مرۆڤ وشەی داهێنا. وشەکان نەبان، ئێمە تەنیا ئاژەڵی گیاندار دەبووین، بەبێ ئەوەی هیچ پێوەندییەکی داهێنەرانە بە جیهان و بە یەکتر دابمەزرێنین و هەمان پێوەندیی بمانبەستێتەوە و جیامان بکاتەوە. لەژێر ئەو ڕۆشناییە دایە، کە پێوەندیی بەستن و پەیوەستبوونی بوونمان لە ڕێگەییەوە وەکو خەسڵەتی دانەبڕاوی وشەکان دەمێننەوە.\nئەو داهێنانە هەتا ئێستا درێژ بووەتەوە و درێژیش دەبێتەوە هەتا ناو هەمیشەیی و ناکۆتا، لەو ئاستەی بوون دەکەوێتە ناو قووڵاییە بێ بنەکانی خۆی. هێزی وشەکان تا ڕادەیەکە، کە لە دوای نەمانی کەسی قسەکەر یان نووسەری داهێنەر، دەبن بە تیشکی ڕووناکی و کات و شوێن دەبڕن؛ وەک تیشکی ڕووناکی ئەو ئەستێرە و هەسارانەی ملیۆنان ساڵە خۆیان لەنێوچوون و ڕووناکییەکانیان لەنێو بۆشایی گەردووندا هێشتا ماون و بەرەو شوێنی نادیار لە گەشت دان، تا ڕادەیەک، هیچ تەنێک ناتوانێت ڕێگە لە گەشتەکانیان بگرێت. هەر کەسێک لەسەر زەمین ژیابێت، ژیان و بوون دیاری هێزی وشەکانی پێ بەخشی بێت، خۆی نەک هەر بە تەنیا لەسەر زەوی بینیووەتەوە، نەک بە تەنیا لەنێو هەوا و پانتایی و بۆشایی گەردووندا، بەڵکو خۆی لەنێو ئەشکەوتی ئەندێشەکانیشیدا بینیوەتەوە؛ ئەو ئەشکەوتەی، کە ئەگەر تەواوی ڕێگای دارستانە چڕ و دڕەکان، شاخە سەخت و زنجیرەییەکان، ئۆقیانووسە قووڵ و بێ بنەکان، ببڕین، نایدۆزینەوە، لە هەرە قووڵایی هەرێمەکانی ناو بیرکردنەوە نەبێت. بۆیە گرنگ نییە وشەکان یەکەمجار لەکوێدا دەست بە گەشت دەکەن، بەڵکو ئەوەی گرنگە ئەوەیە، کە بە چ هێزێکەوە خۆیان دەخەنە ناو بوون و تا کوێی هەمیشەیی تیشکی ڕووناکیان دەبن بە نوێنەری بوون. لێرەوە دەبینین نەک بە تەنیا لە ڕێگەی وشەکان مرۆڤ دەتوانێت پێگەیەک لە شانشینی نەمرییدا داگیر بکات، بەڵکو لە ڕێگەی ئەوانیشەوە ڕووناکی داهێنانەکانی بە زیندوویی دەهێڵێتەوە.\nدارستانی ژیان چڕە و لەو چڕیەتییەدا مرۆکان خەریکی ژیانکردنن. بەڵام لەپاڵ ئەوەشدا، هەر یەکێک لە مرۆکان نوێنەرایەتی ئەو جیهانە دەکات، کە تێیدا بیر دەکاتەوە. لەو ڕێگەیەوە، جیهانی بیرکردنەوە بڕیار لەسەر ئەوە دەدات، ئێمە چۆن لە جیهانی بەرجەست پێوەندەییەکانمان لەگەڵ یەکتر دادەمەزرێنین یان تێکیان بدەین. لەو جیهانەی تێیدا بیر دەکەینەوە، وزە و هێزە شاراوەکان پێویستیان بەوەیە لە لایەن وشەکانەوە نوێنەرایەتی بکرێن و هەر ئەو نوێنەرایەتییەش ڕاستەوخۆترن چالاکی بیرکردنەوە خۆیەتی.\nدەمێکە پێوەندیی بیرکردنەوەی ئێمە بە ژیان نامۆ بووە. لەنێوەڕاستی ڕێگەی ژیاندا، نە دەزانین لە کوێوە بە ئێرە گەیشتووین، نە دەشزانین بەرەو کوێ دەچین. دیارە مەبەستمان لە لەکوێ هاتن و بۆ کوێ چوون لەناو جیهانی بەرجەست نییە، بەڵکو لەناو جیهانی بیرکردنەوەمانە. لەو ڕوانگەیەشەوە و بۆ جارێکی تر ڕێگاگرتن، پێویستیمان بەوەیە پەنا بۆ وشەکان ببەین لەپێناو ئەوەی ئەو جیهانانەمان بۆ بدۆزنەوە، کە بیرکردنەوەی ئێمە هێشتا دەستی پێ نەگەیشتوون، بۆیە غەرقی نامۆیی و ڕووبەڕووی ڕۆژە ترسناکەکان بووەتەوە. ئەو پەنابردنەمان بۆ ئەوەیە وردە وردە کەشتیوانی ژیان، سەرەڕای ئەزموونکردنی مردنی خۆی، کەشتییەکەی لە دوورگەی ژیان، چ بە هێزی سیحراوییەکان بێت، چ بە خۆ-ئاڕاستەکردن، لەنگەر بگرێت و بە مردنیشی، هەموو هێزەکان لەنێو گۆی ژیاندا نوێنەرایەتی مەزنیی بکەن و وەک ڕووناکییەکیش بۆ ژیانی ئەوانی تر بدرەوشێتەوە. بۆ ئەو مەبەستە، سەرەتا وا پێویست دەکات ئەو بەرزەفڕینەی وشەکان سەرکۆنە بکەین و ناچاریان بکەین لەسەر زەمینی ڕاستەقینە و بە کێشە ڕاستەقینەکان دەست بە گەشتی خۆیان بکەن بۆ ئەوەی ئەگەر لەوێوە دەروازەیەک بۆ فڕینی باڵاتر بدۆزنەوە و باڵ بگرن، ئەگەرنا ناچاربن وێستگەی فڕین لە نەبوونەوە دابهێنێت و کەشی باڵابوون بکەن بە نەریتی باو.\nئەو مرۆڤەی، کە بوونی هەیە، لە بەردەم بوونێک دایە، کە سەرەڕای پڕیەتی لە ئەگەرە گەورەکان، لەبەردەم ئەگەری کارەساتیش دایە. ئەو ڕەهەندە وەکو هەڵوێستێکی دانەبڕاو لە خودی ژیانی بوونی ئەو مرۆڤە ماوەتەوە، لە کاتێکدا لەژێر سایەی هەبوونی ژیانە، کە کارەسات لە سەرزەمینی نەبوونەوە دێتە بوون . کارەساتەکان دەشێت بە ڕیژەیی ڕێگەیان لێ بگرێت یان دوابخرێن، بەڵام ڕەهەندی کارەسات، کە سەر بە ژیانە، وەکو پێکهاتەیەکی دانەبڕاو بەهەمیشەیی دەمێنێتەوە و لە دواین ئاستیشدا، بە مەرگ و مردن هەڕەشەمان لێ دەکات. هەر بوونەوەرێک، کە خاوەن ژیانە، خاوەن هەموو ئەگەری کارەساتە گەورەکانیشە. بەڵام بەربەستێک، کە ڕێگرە لەوەی ئەو ڕەهەندە بناسین ئەوەیە، کە پێمان وابێت ژیان کامڵ و تەواوە. هەتا ئەو کاتەی ڕووداوەکانی ناو ژیان لە ژیان داببڕێنین، نامۆیی ئێمە لە ئاست ناسینی ژیان وەکو دیاردەیەکی گومانهەڵنەگر دەمێنێتەوە. ئەو نامۆییە وەکو دیوارێک خۆی لەبەردەم ئازادیی ئێمە لە تێگەیشتنی بوونی خۆمان بەرز دەکاتەوە. لە ئاکامدا، چۆنیەتی مامەڵەکردنی ئێمە لەگەڵ ژیان، لە یەکەم شوێندا و بەر لەوەی خۆمان بە هیچ بۆچوون و دیدگایەکی گەشبینانە و ڕەشبینانە ببەستینەوە، بڕیار لەسەر کرانەوەی ئێمە بە ڕووی ناسینی خۆمان دەدات. لەناو ژیاندا، کێشەگەلی هەمەجۆر خۆیان گەمارۆ داوە و بە درێژایی ژیان، خۆیان لە شێوە و ماسکی جیاوازدا دەردەخەن. ئێمە دەشێت لە ئاست ناسینی ئەو کێشانەدا سەرمان لێ بشێوێت، وەکو چۆن دەشێت لە ئاست پرسە گەورەکاندا بێ وەڵام بین. بەڵام ئەو سەرلێ شێوان و بێ وەڵامییە پێ دەچێت نیشانەی پوشکوتنی ئاستی سەرەتایی هۆشیاریمان بێت.\nوەکو چۆن ئەو پوشکوتنە سەرەتای ژیانی گوڵێکە، بەو شێوەیە خۆ لکاندن بە سەرلێ شێواوی و بێ وەڵامی، بەبێ خستەنگەڕێ هێز و گوڕوتینەکانمان جاڕی مردنی ئەو هۆشیارییە لە هەڕەتی ساوابوونی خۆیدا لێ دەدات. بۆیە، ناسینی ژیان وەک ئازار یەکێکە لە ڕەهەندەکانی، نەک سەرجەمیەتیی ژیان. ئازار دەتوانێت دەستپێک بێت و لەو دەستپێکەدا، مرۆڤ لە بەردەم ئاوەدانکردنەوەی ئاقارەکانی بیرکردنەوەی بوونی دایە. خۆ-چەقبەستن لە یەک ئاستی ژیان ئاوەدانکردنەوەی ئەو ئاقارە لاوەکیانەیە، کە بەبێ هیچ هەوڵێکیش، ژیان بە هێزی خۆی، ئەو بوونەوەرە بەرەو ڕوویان پەلکێش دەکات. لە کاتێکدا، بۆ ئەوانەی ئارەزوویەکی ئاگراویان بۆ ناسینی بوون و ژیان هەیە، نەک ئەگەرە لاوەکییەکان، بەڵکو ڕووە ئەگەرە نائەگەرەکانیش هەنگاو دەنێن، بۆیان دەچن و ڕووبەڕوویان دەبنەوە. ئەو بۆ چوونە و ڕووبەڕووبوونەوەیە ترسناکە، چونکە مرۆڤ لە دۆخی سەقامگیریی ئێستایدا دادەبڕێت و دەیخاتە بەردەم نادیار. لە ڕاستیدا، ئەوە دابڕاندنی هۆش نییە لە سەقامگیری، بەڵکو ڕاهاتن و خۆ-گونجاندنی هۆشە بەو دۆخەی، کە تێی دایە. وەکو تر، پێویستە ئامانج بریتی نەبێت لە دامەزراندن و گەیشتن بە ئاکامێک، بەڵکو دامەزراندنی تێگەیشتن و دۆزینەوە بێت بۆ ئەو بوونە، کە بیرکردنەوەی ئێمە لە ئاستیدا بێگانەیە. هەر لەو ئاستە دایە، کە ناکۆکی و دژ بەیەکەکان هەڕەشە لە یەکانگیری و باڵادەستی بوون ناکەن. بەڵام بۆ ئەوەی بۆچوونەکان ئاستی بیرۆکەیی خۆیی تێبپەڕێنن، پێویست دەکات لێرەدا تایبەتتر و بنەڕەتیانەتر لە ژیان بڕوانین، تا ئەو ئاستەی ئەگەری تێگەیشتمان لێی، لە سەرووی بۆچوونە بیرۆکەیەکان خۆی لە سەرزەمینی ڕاستەقینەدا بەرجەستە بکات.\nیەکێک لە پرسیارە بنەڕەتییەکان ئەوەیە، کە ئێمە چین و کێین؟ چۆن دروست بووین و چۆن هاتووینەتە بوون؟ ئەگەر ئێمە بەر ئەو پرسیارە بنەڕەتیانە نەکەوین، جگە لە کۆمەڵێک ئەگەری تر، یان ئەوەتا واتای وایە، کە ئێمە لەوەی زیاتر پێویستە لێرەبوونمان لەسەر خاکی جیهاندا و لە گۆی هەوا و گەردووندا بە شایستە خۆمان دەبینین، یان ئەوەتا بەلامانەوە ئەو پرسە لەوە بێ بنەما و بێ واتاترە ئێمە بەلایدا بڕۆین.\nهەر دەستپێکردنێکیش لەمەڕ ئەو پرسانە، گومڕاکەر و ناپێویست دەبێت، ئەگەر لە بوونی جەستەوە دەست پێ نەکەن، چونکە ئێمە لە جیهاندا بە جەستەوە هەین و بەبێ جەستە، نە ئەزموونی بوونمان کردووە، نە ئەگەری کردنی وەها ئەزموونێک بوونی هەیە. بەڵام، بۆ ئەو دەستپێکە، ئێمە نەک هەر دەگەڕێینەوە بۆ لەدایکبوونی هەر کەسێک، بەڵکو بۆ ئەو دۆخەی، کە بوون تەنیا بیرۆکە یان چەمکە، وەک ئەوەی، کە لە لە نەریتی بیرکردنەوە و ئایینی بوودیزمدا هەیە؛ ژیان، واتە ژیانی مرۆڤ لە چەمک(conception) ەوە دەست پێ دەکات (1). ئەو کاتەی ئێمە دەزانین، کە ئافرەتێک دوو گیانە، ئەوا ژیانی ئەو کۆرپەلەیە لە چەمکی بوونی ئەو دەستی پێ کردووە، بەر لەوەی لەدایک بێت. هەر لە یەکەم ڕۆژی چەکەرەکردنی هۆکردی دروستبوونی ئەو کۆرپەلەیە، بە کارلێکی سپێرم-هێلکە، ژیان هاتووەتە بوون. ئەو کاتەی منداڵ لە دایک دەبێت، نزیکەی ساڵێکی تەمەنی بڕیووە. هۆکاری ئەوە ئەوەیە، کە کۆرپەلە بە ئامادەییەوە دێتە ناو ژیان؛ ئەندامەکانی دروستبوون و جەستەی مرۆڤێکی هەیە. بە واتایەکی تر، ئەو کۆرپەلەیە ئافرێندراوێکی تەواوە بۆ ژیان. لە زۆربەی کەلتوورەکانی تردا، پرۆسێسی ئەو دروستبوونەی کۆرپەلەی منداڵ لەناو سکی دایکدا گرنگی پێ نەدراوە، چ لە لایەنی فەلسەفییەوە و چ لە لایەنی کەلتوورییەوە. وەکو تر، هەر خوێندەوەیەکی تری بوودیزم لەبارەی بوون لەو باسە بەدوور دەگرین، بە هۆکاری ئەوەی، کە بە ناپێویستی دەزانین و لێرەدا دەروازەی زیاترمان بەڕوودا واڵا ناکەن.\nئەو کاتەی کۆرپەلە، یان هێلکەی کۆرپەلە لەناو سکی دایکیدا دەست بە گەشەکردن و دروستبوون دەکات، پرۆسێسەکە لەڕووی زانستییەوە درێژخایەن و درێژە. ئەو کۆرپەلەیە بەردەوام هەوڵ دەدات بمێنێتەوە و زیندوویی خۆی مسۆگەر بکات، بەڵام ئەو پرۆسێسە پێشتر ئامادەکراو و بەرنامە بۆ دارێژڕاوە. من وەکو کەسێک خاوەن پێناسی کەسی و شوناسی چ نەتەوەی یان نێونەتەوەی بێت-م. دیاردەیەکی ئاساییشە، کە خۆم وەکو کەسێکی جیاواز لە ئەوانی تر ببینم. بەڵام ئەو جیاکارییە لە ئاست بوونی بایۆلۆگیی من ناپەیوەستە. بەر لەوەی من کەسێک بم وەک ئەوەی، کە هەم، بە لەدایکبوونم وەکو مرۆڤ، ئەگەری بوونم بەوەی، کە هەم، کە خۆمم، هەیە. ئەگەر لە بنچینەدا من وەکو مرۆڤ لەدایک نەبوومایە، ئەو (من)ە بوونی نەدەبوو، کە ئێستا وەکو ڕاناوی کەسی یەکەم بۆ بوونی کەسیەتیم بە کاری دەهێنم. واتە مرۆڤبوون پێشمەرجی ئەوەیە، کە ئەو (من)ە لە نەبوونەوە بێتە بوون و دووەم ئەو (من)ە ناسنامە وەربگرێت. ئەو پێشمەرجە شتێک بەسەر مندا دەسەپێنێت، کە ئەویش ئەوەیە من وەک مرۆڤێک سەر بە ڕەچەڵک و کۆمەڵگەی مرۆڤایەتیم و هەموو ئەگەرەکانیشم لە چوارچێوەی ئەو ڕەچەڵەکە دایە.\nڕەچەڵەکی مرۆڤبوون لەڕووی بایۆلۆگییەوە لە دۆخی بوونی مندا شتێکی پێشتر ئامادەکراوە. ئەو ئامادەکردنە پرۆسێسێکی لەخۆوە نەبووە و نییە، بەڵکو دەرئەنجامی بڕینی قۆناغی ڕووخێنەر و ئازاربەخشە. بۆ ئەو باسە، (چاڕڵز داروین) لە پەرتووکەکەی (لەبارەی ڕەچەڵەکی بوونەوەر) شیکارییەکی زانستیانەی بایۆلۆگی بۆ دابین کردووین و بەو شێوەیە باسی ئەو پرۆسێسە دەکات:\n“هەر بوونەوەرێک، کە بە درێژایی ماوەی ژیانی کۆمەڵێک هێلکە یان توخم بەرهەم دەهێنێت، دەبێت بە درێژایی ماوەیەک لە ماوەکانی بە داڕووخان تێپەڕێت…”(2)\nئەو داڕووخانە، هەر بەپێی دۆزینەوەکانی (داروین) بێت، لەپێناو پەرەپێدانی ئەو ڕەچەڵەکەیە، کە بۆ مانەوە تێدەکۆشێت. ئامانج لەو تێکۆشانە ئازار نییە، بەڵکو مانەوەیە. بەڵام، ئەوە بەو واتایە نایەت، کە پرۆسێسەکە بەبێ ئازارە. وەک خۆی دەنووسێت:\n“هیچ ئەندامێک شێوە ناگرێت… بە مەبەستی ئازاردان یان بریندارکردنی خاوەنەکەی.” (3)\nئەو دۆزینەوەیە پێداگری لەسەر ئەوە دەکات، کە هەم پرۆسێسی تێپەڕاندنی داڕووخان، هەم داینامیکی (هەڵبژاردەی سرووشتی) لە ئامادەکردنی ئەو چەشنە بۆ ژیان، هەرچەند لە ئازاربەدەر نەبێت، لە دژی پێکهاتەی ئەو بوونەوەرە نییە بۆ ژیان. بە واتایەکی تر، ئازار ڕەهەندێکی ڕووخێنەری نییە. لەپاڵ ئەوەدا، ئاماژەدانێکی ڕاستەوخۆیە بەو ڕاستییەی، کە هەر چەشنێک لە بوونەوەر شەڕ بۆ مانەوە و زیندوویەتی دەکات. سەرکەتوویی و شکست لەمانەوەدا وابەستەیە بە یەکێتی و تۆکمەیی هێزی ئەو چەشنە. ئێمەدا دەزانین، کە مرۆڤایەتی بە شێوەیەکی ئامادەکراو بۆ ژیان بوونی نەبووە، بەڵکو بەشێک بووە لەو تێکۆشانە درێژخانە و ملیۆنەها ساڵەی زیندەوەران لە جیهاندا. بەڵام ئەوەش دەزانین، کە ئەوەی ئەمڕۆ مرۆڤایەتی گەیاندووە بەو ئاستەی ئێستا تێکۆشانی بەردەوامی چەشنەکەی بووە بۆ مانەوە. لە هەمان کاتدا، پرۆسێسی ئەو مانەوەیەوە، لە دیدی (داروین)، هاوپەیوەستە بە پەرەسەندن (evolution). تێکۆشان لەپێناو مانەوە هەر بە تەنیا زەمینەی مانەوە خۆش ناکات، بەڵکو ئەو تێکۆشانە لە ئەنجامدا پەرە دەسێنێت. ئەو پەرەسەندنە بە گۆڕانی هێواش و یەک بە دوای یەک زنجیرە دەگرێت. تا ئەوەی ئاستی تێکۆشانی ئەو چەشنە بڕیار لەسەر پێکهاتە سرووشتییەکەی و هەڵگەڕاندنەوەی (transmutation) دەدات.\nلەبەر ئەوەیە لە گۆی ژیان (bio-atmosphere )، چەشنی مرۆڤ توانیوویەتی بۆ ئاستێکی باڵا پەرەبستێنێت.\nلێرەدا، من نامەوێت ئاڕاستەی باسەکە بەرە خوێندنەوەیەکی زیندەوەرزانیانە بۆ بوونی مرۆڤ بەرم، بەڵکو دەمەوێت باسەکە سەبارەت بە هێزی مانەوە ئاڕاستە بکەم. گومانی تێدا نییە، کە خودی تێکۆشان و هەوڵدان بۆ مانەوە پێویستی بە هێز هەیە. ئەو هێزە چ ڕاستەوخۆ بێت، بەو واتایەیە، کە ئەو چەشنە بە کردەی ڕاستەوخۆ هەوڵی مانەوە دەدات، چ ناڕاستەوخۆ، بەو واتایەی، کە ژینگە و ئەو هۆکارانەی، کە ئەو چەشنە لەبارەیانەوە هۆشمەند نییە، گوزاشت لە پێکهاتە شاراوەکەی ئەو هێزە دەکەن. مەبەستمان لە هەوڵی ناڕاستەوخۆ و ناهۆشمەند ئەوەیە، کە مەرج نییە ئەو چەشنە هۆشمەندانە یان بە ڕاستەوخۆییەوە بۆ مانەوە تێبکۆشێت. بۆ نموونە، کە ئێستا من دەنووسم، بێئاگام لە هەزاران پرۆسێسی زیندەوەرزانیانە، کە لە لەناو جەستە و دەورووبەرووی من ڕوو دەدەن. من دەزانم، کە ئەو خواردنەی خواردوومە، ئەگەر تەندروست بێت و سیستەمی هەرەسکردنی جەستەشم تەندروست بێت، لە جەستەمدا هەرس دەبێت، دواتر ئەوەی ناپێویستە دەبێت بە پاشماوە. دەشزانم، کە جەستەی من بەردەوام لە هەوڵی مانەوە دایە و بۆ ئەو هۆکارە میکانیزمی بەرگری لە دژی مەترسییەکان بەکار دەهێنێت. بەڵام من ئاگام لێ بێت، یان بزانم و نەزانم، جەستەی من بەو ئەرکە هەر هەڵدەستێت.\nیان بۆ نموونە، لە دەرەوەی جەستەی مندا، گۆڕانی بەردەوام ڕوو دەدەن. ئەگەر هەوای دەرەوە ژەهرای بێت، لەناوچوونی من ئەگەری زۆرە. ئەو دارەی بەردەمم، بەبێ ئەوەی من ئاگام لێی بێت، لە ڕێگەی پاککردنەوەی هەوا خزمەت بە مانەوەی ژیان دەکات. لە ئاکامدا، هۆکارە ناڕاستەوخۆکان هێزێکی گەورە و بنچینەیان لە مانەوەی من و ئەوانی تر وەک مرۆڤ، لەگەڵ زیندەوەر و گۆی ژیان هەیە. لەو ڕووەوە، ئاگامەندی ئەو گەنجینە شاراوەیە نییە، کە وەکو بنەڕەت بۆ بوون داندراوە.\nهێشتا، هێزێک هەیە لەناو مرۆڤدا، کە ڕاستەوخۆ بۆ مانەوە و پەرەسەندن تێدەکۆشێت. بە واتایەکی تر، هێزێک هەیە، کە بەردەوام دەیەوێت هەلومەرج و دۆخەکانی خۆی بگۆڕێت. ئەو هێزە دەتوانێت هێزی خۆی لە دژی خۆی بە کار بهێنێتەوە. مرۆڤایەتی بە قۆناغی سەخت و هەژێنەری زیندەوەرزانیانە تێپەڕێوە. جگە لەوە، توانیویەتی هەلومەرجەکانی خۆی بگۆڕێت بۆ ئەوەی ئاسایش بۆ مانەوەی خۆی بەهێزتر بکات. هەر لە ژیانێکی ئاژەڵانەی بە کۆمەڵ، لە سەردەمی ڕاو و کۆکردنەوە و ژیان لە ئەشکەوتدا، هەتاوەکو بونیادنانی خانوو و بە ماڵیکردنی ئاژەڵان و کوشتوکاڵ. ئێمە دەزانین، کە تێپەڕاندنی ئەو هەلومەرجانە پێویستی بە هێزە، چونکە بەبێ هێز، نەکردەیە مرۆڤ بتوانێت دۆخەکان تێبپەڕێنێت و بگۆڕێت.\nلێرەدا، شیکارییەکەی (میشڵ فوکۆ) یارمەتییەکی گەورەمان دەدات بۆ ئەوەی بتوانین هێز لە دۆخە جیاوازەکاندا ببینین و بیخەینەر بەر ڕۆشنایی باس. ئەگەرچی دەستەواژەی (هێز-power)، لە زۆر نووسینی کوردیدا، بە نووسینەکانی پێشووی خۆشمەوە، بە (دەستەڵات) وەرگێڕدراوە، بەڵام وەرگێڕانە دروستترەکە، (هێز)ە. دەستەڵات فۆڕمێکی هێزە. بە پێناسەکەی (ماکس ڤیبەر) بێت، (دەستەڵات-authority ) هێزێکی ڕەوایەت پێدراوە. دەشێت هێزێک خاوەن ڕەوایەت (legitimacy) نەبێت، بەڵام ڕۆڵی ناڕەوایەتداری خۆی لە گۆیە جیاوازەکاندا بگێڕێت. هەرچی دەستەڵاتی خاوەن ڕەوایەتە، دەتوانێت هێز وەکو کەرەستە، بۆ نموونە ملکەچکردن (coercision) بە کاربهێنێت.(4) دیارە لێرەدا مەبەستمان زیاتر لە دەستەڵاتی دەوڵەتە و حومکڕانییە. (فوکۆ)، بە پێچەوانەوە، لە هەرە ڕەگ و داینامیکی هێز دەکۆڵێتەوە. لە دیدی ئەو، هێز ناکرێت لە سیستەمەکانی دەوڵەت، دامودەزگا، کۆمەڵە و تاکەکان کورت بکرێتەوە، چونکە ‘هێز لە هەموو شتێکەوە دێت’ و لە هەموو لایەک و دیوەکانی کۆمەڵگە هەڵدەستێت، کە وای لێ دەکات پێکهاتەکەی ئاڵۆز بێت. تەنانەت بەکارهێنانی وشەی (هێز)یش، لە دیدی (فوکۆ)، ئاماژەدانە بەو ‘دۆخە ئاڵۆزە ستراتیژی’یانەی لە کۆمەڵگەدا هەن.(5) بەکارهێنانی هێز، بە نەرێنی و ئەرێنی لە ناوەڕۆک و گرنگییەکەی کەم ناکاتەو، لەکاتێکدا، هەردوو بەکارهێنانەکە گوزارشت لە یەکانگیرییە باڵاکەی هێز دەکەن. لەوە زیاتر، (فوکۆ) پێی وایە، کە هێز فاکتۆرەکانی دەستەڵات دروست دەکات.\n(6) ئەو فاکتۆرانە رۆڵی ئەوە دەگڕێن، کە ئێمە چۆن ڕاستەقینە یان واقیعی ژیانی تاکی و کۆمەڵایەتی خۆمان ببنین، کە بە هۆی ئەو زانینەی لە پێکهاتەی بەرهەمهێنانەکەیدا دێت، شێوە دەگرێت. بە واتایەکی تر، ئەو زانینەی، کە ڕەگەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دیوی بەرهەمهێنانی هێز بڕیار لەسەر ئەوە دەدەن، کە ئێمە خاوەن چ جۆرە دیدگایەک بین بۆ ڕاستەقینە یان واقیع (7) و چۆن جارێکی تر لە ڕێگەی ئەو دیدگایانەوە، هەم پێوەندییەکانی خۆمان لەگەڵ ڕاستەقینە دابمەزرێنین، هەمیش پێوەندییەکانی ڕاستەقینە یان واقیع بخەینە ئاستی تێگەیشتینمان. لە ئاکامدا، (فوکۆ) مامەڵە لەگەڵ هێز دەکات، کە لە لایەکەوە ئاماژەدانە بە پێوەندییە ئاڵۆزەکانی مرۆڤ وەک بوونەوەر، لە لایەکی ترەوە گواستنەوە و ستراتیژە جیاوازەکانی هێزە بەپێ ئەو سیستەم و پێوەندیانەی هێزی تێدا پێ بە کار دەهێندرێت. هێز نەک هەر بڕیار لەسەر کایەکانی ژیان دەدات، بەڵکو لە ڕێگەی لایەنی زانینییەوە ئێمە ناچار دەکات بەو شێوەیە ڕاستەقینە یان واقیع ببینین، کە خۆی دەیخوازێت. وانەبێت، هەمیشە سەرکوتکردن کەرەستەی هێزە، لە کاتێکدا خەسڵەتی زگماکیەتی.\n(فوکۆ) لە شیکارییەکەی لەبارەی هێز پەنا بۆ (فریدریک نیتچە) دەبات. ئەو پەنابردنەی هۆکارێکی زۆر بنەڕەتی هەیە. لە کاتێکدا زۆربەی فەیلەسووفەکان شیکارییەکانیان لەبارەی هێز لەسەر لێکۆڵینەوە لە دەستەڵات و دەوڵەت، یان جەنگ و ڕووبەڕووبوونەوەکان دەست پێ دەکەن، (نیتچە)، بە پێچەوانەوە، مامەڵەکردنەکەی لەگەڵ هێزدا لە ئاستە هەرە پەتیەکەی دایە. (نیتچە) هێز بۆ ڕەسەنیەتی خۆی، کە ناوەوەی بوونی مرۆڤە، دەگەڕێنێتەوە. بۆیە نووسینەکانی ئەو، ئەگەرچی بووەتە سەرچاوەی گەورە بۆ زۆرێک لە فەیلەسووفانی بواری ڕامیاریش، هێشتا ناتواندرێت بخرێتە هیچ چوارچێوەیەکی ئایدۆلۆگی. هۆکاری ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی، کە لە لایەک (نیتچە) گشتگیرانە مامەڵەی لەگەڵ هێز کردووە، لە لایەکی ترەوە، لە کڕۆکی هێز، لەو دۆخەی، کە هێز هێشتا هیچ جۆرە پێوەندییەکی ستراتیژی لەگەڵ دنیای دەرەوە دروست نەکردووە، دەکۆڵێتەوە. (نیتچە) هیچ جۆرە ناکۆکییەک بەرانبەر بە دۆزینەوەکانی (داروین) تا ئەو کاتەی باسەکە پێوەندیی بە ڕاستییە زانستییەکانەوە هەیە، پێکناهێنێت. بەڵام، ناکۆکییەکانی (نیتچە) لەو کاتەدا دەست پێ دەکەن، کە (داروین) دیدی وایە مانەوە ئامانجی تێکۆشانی بوونەوەرانە.\n(نیتچە)، بە پێچەوانەوە، پێی وایە بوونەوەران بۆ مانەوە نا، بەڵکو بۆ هێز تێدەکۆشن.(8) جگە لەوەی، کە هێز و ویستی هێز لە هەرە بنەڕەترین ئەو چەمکەیە، کە (نیتچە) لە کارەکانیدا پێداگری و پەیڕەوی کردووە، خوێندنەوەی گشتگیرن بۆ چالاکییەکانی مرۆڤ لەسەر گۆی ژیان. ئەو چالاکییانە نەک بە تەنیا بەرانبەر بە ژیانی ڕۆژانەیە، بەڵکو بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی (گەڕانەوەی هەمیشەیی) و لەژمارنەهاتووە بۆ ناو گۆی ژیان و هەمان دۆخ و ساتەکان. بۆیە باسی هێز نەک بە تەنیا لە خۆ-سەپاندن بەسەر جیهانی دەرەوەدا کورت نابێتەوە، بەڵکو زاڵبوون و گەشە ناوەکییەکان، کە پێوەندییان بە ژیانی ڕۆژانە و چارەنووسی ئەو بوونە هەیە لەنێو تۆڕی گەڕانەوەی هەمیشەییدا، دەبن بە دەرکەوتە و ڕۆڵەکانی هێز. لەو ڕوانگەیەوە، هێز ناوەکییە و لە ناوەوە سەرچاوە دەگرێت، لە لایەکەوە هەم بۆ زاڵبوون و بەربڵاوکردنی هەژموون بەسەر جیهانی دەرەوەدا، لە لاکەی ترەوە، بۆ بەردەوام خۆ-تێپەڕاندن و زاڵبوون. ئەو پرۆسێسە بەردەوام دەبێت و پێویستە بەردەوام بێت تا ژیان دەگات بە پڕیەتی؛ لەو شوێنەی خۆ لە بەرزاییەوە ئازادانە و خۆزاڵبووانە دەڕوانێتە ژیان، وەک تێڕامانی شاخەوانێک لەسەر لوتکەیەتی بەرز و نیگا خستنەسەر ئەو هەورانەی بوونەتە ئاسمان بۆ دۆڵە نزمەکان و تەم بۆ ڕوانینی ئەو. لێرەدا، هێز ئاڕاستەکردنی ژیانە بەرەو پڕیەتی و کامڵیی خۆی. مەبەستمان لەو پڕیەتییە ئەو دۆخە و ئاستەیە، کە کەسێک لە ژیاندا پێی گەیشتووە. ئەو پێگەیشتنە هەوڵێکی ئافرێنەرانەیە، چونکە لەو هیچیەتی بوون، ئەو کەسە شتێک یان ئاستێکی ئافراندووە، کە بوونی ئەو کەسەی پڕ کردووە لە ویستی ژیان. ئەو ویستە دەرئەنجامی جووڵاندن و ئاڕاستەکردنی داهێنەرانەی هێزی بوونە. گرنگ نییە ئێمە لە چ هیچیەتییەکەوە هاتووین، بەڵکو ئەوەی گرنگە ڕۆڵگێڕانێکی داهێنەرانە و باڵایانەیە لەناو یەکانگیرییەک، کە بوونە و لە بوون دایە.\nبەڵام زۆرن ئەوانەی خۆیان لە ویستی ژیان بێ بەش کردووە. نەک هەر ئەوە، بەڵکو ئەو جیهانە ڕاستەقینەی ئێستا وەکو کاروانسەرایەک دەبینن بۆ گەیشتن بە جیهانێکی دی. ئەوەیش وایکردووە هەڵوێستێکی ڕووخێنەرانەیان بەرانبەر بە ژیان و مرۆڤایەتی و جیهان هەبێت. وەک تۆڵەیەک لەو خاڵیبوونە لە ویستی ژیان، پەنا بۆ دۆگما و باوەڕی چەقبەستوو و سواو دەبەن. بەڵام چونکە تامەزرۆی پڕیەتی ژیانن، وەها ژیان دەبەخشن بەو باوەڕە چەقبستوو و سواوانە، وەک ئەوەی ڕاستی ڕەها و گومانهەڵنەگر بن. لە هەمان کاتدا، بیرۆکە و دیدگاکانیان ڕووخێنەرانەیە بەرانبەر بە ژیانی ڕاستەقینە و بەرجەست. ئەو نەریتە بە درێژایی ژیانی مرۆڤایەتی هەبووە و هەیە.\nئەو کەسانە کێن و بۆچی هەڵگری وەها دیدێکن بۆ ژیان؟ وەڵامەکان زۆرن، بەڵام یەکێک لە وەڵامە ناوەڕۆکدارەکان ئەوەیە، کە هێزی ئەو کەسانە لە تێکدانی ژیان دایە، ژیانێک، کە شایستەی ژیانکردن نییە. بە واتایەکی تر، ئەگەر ئەو دیدگا و بۆچوونانەیان بۆ ژیان نەبێت، توانای ئەوەیان نابێت بەردێکیش بخەنە ناو قووڵایی دەریای ژیان. ئەو کەسانە بە هۆکاری جیاواز وەها نەریتێکی بیرکردنەوە دادەهێنن. لە پەرتووکی (کازیوەی یەزدان)، (نیتچە) نموونەیەکمان بۆ دابین دەکات، نموونەی (سۆکرات). وەک دەزانین، کە (سۆکرات) بە سوپاسگوزارییەوە جامی ژەهرەکەی خواردەوە و ڕووەو مردن ڕۆیشت. تەنانەت مردنی خۆی وەکو چارەسەری نەخۆشیی ژیان بینی. (نیتچە) هۆکاری ئەوە دەگەڕێنێتەوە بۆ ئەوەی، کە (سۆکرات) لەناو کۆمەڵگەکەی خۆیدا پێگەیەکی بایەخدار و گرنگی نەبوو؛ لەناو خەڵکدا، گاڵتەی پێ دەکرا، چونکە ڕوخساری ئەو ناشیرین بوو.\nبە دیدی ئەو، کەلتوورناسەکان و لەنێویشاندا تاوانبار ناسەکان پێیان وایە، کە زۆربەی تاوانبارە ترسناکەکان، کەسانی ڕووخسار ناشیرینن. (نیتچە) ئەو گوزارشتە لاتینییە بۆ ئەو دیاردەیە بە کار دەهێنێت، “ڕوخسارێکی دڕندە، گیانێکی دڕندە.” لە هەمان کاتدا، زاراوەی قسەکردنی (سۆکرات) لای ئەسیناییەکان مایەی گاڵتە بوو. بەشێکی زۆری گوێگرتن لە (سۆکرات)، لە دیدی (نیتچە)دا، دەگەڕێتەوە بۆ ویستی فزوڵیانەی ئەسینیەکان سەبارەت بەو میکانیزمانەی (سۆکرات) بە کاریان دەهێنێت بۆ بەرگەگرتنی گاڵتە و سوکایەتییەکان.(9) خوێندنەوەکەی (نیتچە) سینیکاڵانەیە، یان بە واتایەکی تر نەگریسانەیە، بەڵام ئەو خوێندنەوەیەی (نیتچە) فێرمان دەکات، کە سەیری ژیان و سەربوردەی ئەوانە بکەین، کە فێری ئەوەمان دەکەن ژیان بە بێ بەها و هیچ وەربگرین. بە واتایەکی تر، (نیتچە) هۆکار و پاڵنەرە شاراوەکانی ئەو نەریتە بیرکردنەوەیە دەدۆزێتەوە و لە ئاست دوو ڕووییەکان ئاگادارمان دەکاتەوە. وەکو تر، (سۆکرات) توانیویەتی ببێت بە ڕێبەرێکی گەورە، ئەویش بەو نەریتە جیاوازانەی بواری بۆ لەدایکبوونی فەلسەفەی سیستەماتیکی ڕەخساند. نەک هەر ئەوە، بەڵکو پەرەپێدانی نەریتی دایەلۆگ بەر لەوەی حوکمێک هەر لەخۆوە بدرێت، وەکو داهێنانێکی پڕشنگدار لە جیهانی بیرکردنەوەدا درێژ بووەتەوە و ئاقاری گەورەی بیرکردنەوەی ئاوەدان کردووەتەوە. ئەوەی جێگەی سەرنجە سینیکاڵەکانی (نیتچە)یە، هەڵوێستی نەرێیانەی (سۆکرات)ە بەرانبەر بە ژیان، کە ڕەگ و ڕێشەی خۆی هەیە و بەبێ خستنەبەر باسی ئەو هۆکردانە، نەکردە دەبێت ئێمە لەو جۆرە هەڵوێستانە تێبگەین، کە بیرکردنەوە و دنیابینی ئێمە سنووردار دەکەن و هێزە گەورەکان یان لەناو دەبن.\nدامەزراندنی گوتاری ڕەها دژ بە ژیان دەشێت میکانیزمێکی باشی ئەو کەسانە بێت، کە توانای ئاوەدانکردنەوەی ئاقارە گەورەکانی بیرکردنەوەیان نەبووە، بەڵام گواستنەوەی بۆ کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی، یان هەلومەرجدارکردنی بیرکردنەوەی ئەوانی تر بۆ ئەوەی ژیان لە چوارچێوەی هەمان ئەو دیدگا سنووردارە ببینن، لەپێناو ئەوەی بە ڕاکێشانی ئاگایی ئەوانە بەرەو ئەو دیدگایانە هێزی گوتارەکەیان یان پێگەیان بەهێزتر بێت، بەکارهێنانی بیرکردنەوەی ئەوانی ترە وەکو کەرەستەیەکی کەسی. هەمان بەکارهێنان ڕەگەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ویستە خۆپەرستییەکان. ئەوەیش وا دەکات ئەو کەسە خاوەن هەمان ئەو گوتارە بێت، کە دژ بەرەو پێشچوونی ڕەچەڵەکی مرۆڤایەتییە. کەسێک لە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی هاتبێتە دنیا، جەستە و ژیانێکی مرۆڤانەی هەبێت، خاوەن زمان و کەلتووری مرۆڤایەتی بێت، بە گشتی هیچ شتێکی نەبێت لە دەرەوەی بوونی مرۆڤ بێت و بۆ هێز تێبکۆشێت، وەک هەمیشە، ئەوەی لە مێژوودا بۆ ئەو مەبەستە کراوە و دەکرێت، بە کراوەیی دەیانگرێتەبەر و لەو گرتنەبەر، یان لەناو دەچێت، یان ناچار دەبێت سازش لەسەر هەندێک لە ویستەکانی بکات، یان دەبێت بە خاوەن هێزی گەورە و هەژموونی. بەڵام، ئەگەری تریش ئەوەیە، کە ببێت بە کەسێک دژ بە ژیان. وا پێدەچێت، کە مرۆڤ بەرگەی پەراوێزخستن نەگرێت، بۆیە بەدوای دەرچەی جیاوازدا دەگەڕێت تا ئەو بەرگەنەگرتنە پڕ بکاتەوە.\nتەنانەت پەنابردنیش بۆ ئایین لە زۆربەی دۆخەکاندا دووبارە بۆ تێکۆشانە بۆ هێز، بەڵام بە زانینی جیاوازتر. هیچ ئایینێک نییە لە ڕێگەی زانینەوە هێزی دەست نەخستبێت و لە ڕێگەی هێزەوە زانینەکەی نەچەسپاندبێت. وەک (فوکۆ) بۆمان شی دەکاتەوە، هێز ئەو زانینە بەرهەم دەهێنێت، کە دەیەوێت باڵادەست بێت بەسەر دیدگای ئەوانی تر بۆ ڕاستەقینە و ژیان. هیچ زانینێکیش ناتوانێت بەردەوام بەرگری لە مانەوەی خۆی بکات، ئەگەر بەردەوام هەوڵی پاراستن و بەهێزکردنی خۆی نەدات.(10) بابەتەکە ئەوە نییە چ ئایینێک ڕاستە، بەڵکو چ ئایینێک بەهێزە. لە چوارچێوەی ئەو جۆرە زانینانە دایە، کە ئێمە دنیابینی خۆمان دادەڕێژینەوە. بەڵام لە چوارچێوەی هەمان زانینیشە، کە ئەو کەسانە چاوەڕێی ئەوەن خوداوەند بێتە خوارەوە، نەک بە تەنیا هەموو کێشەکانیان بۆ چارەسەر بکات، بەڵکو ببێت بە خزمەتکارەی یەک بە یەکی تاکەکان. ئەو بۆچوونەیش، ئەگەر فوکۆیانە لێی بڕوانین، دووبارە دەرئەنجامی ئەو زانینەیە، کە باڵادەستە. لەو ڕوانگەیەوە، ئەگەر مرۆڤ بیەوێت بگەڕێت بە دوای ئەو هێزانەی لەدەستی چوون و نەماون، پێویستە بەر لە هەر شوێنێک ڕوو بکاتە ناو ئەو ئەشکەوتەی، کە لەناو هۆشی خۆی دایە، بۆ ئەوەی بزانێت ئەوە چ سەرچاوەیەکە دزەی کردووەتە ناو ئەشکەوتی بیرکردنەوە و ئەندێشەکانی و بەردەوام هێزە گەورەکانی لێ دەبات. دەشێت ئەو دزەی هێزەکان دەبات بەردەوام بە ترس و تۆقاندن هێزەکان ببات، یان دەشێت خۆشباوەڕی و باوەڕی سواو بێت، یان دیدی لاواز بەرانبەر بە پرسەکان و خۆ-سنووردارکردن لەپێناو کۆمەڵێک ئاسایش و مانەوە. هەر شتێک بێت، بێگانەبوون لەناو ماڵی خۆتدا، کە بوونی خۆت بێت، لەناو خاک و ژینگەکەتدا، لەناو ئەشکەوتی پڕ گەنجینەی بیرۆکە و ئەندێشە داهێنەرەکانتدا، مردنە، بەر لەوەی مردن گەیشتبێت.\nکەس نازانێت بۆچی کاتێک بەلای ڕووباڕێکدا تێدەپەڕین، یان کاتێک ڕووبارەکە بەلاماندا تێدەپەڕێت، یان هەردووکی لە یەککاتدا و هیچیان لە هیچ کاتدا، ناپرسین، کە ڕووباری مەزن لە کوێوە بۆ کوێ دەچێت. ئێمە دەزانین، کە ئەو ڕووبارە سەر بە نیشتیمانی ئاوە؛ لە هەرە پێکهاتە گەورەکەیەوە بگرە بۆ بچووکترین پێکهاتە، کە بوونی ئەو پێک دەهێنن. هەر بڕێکیش لە ئاو خاوەن پێکهاتەی ئاوبوون بێت، گرنگ نییە چەندە جیاواز بێت و سەر بە چ شوێنێکی تر بێت، کاتێک لەگەڵ بڕێک ئاوی تر تێکەڵ دەبێت، جگە لە پێکهێنانی یەکانگیرییەکی گەورەتر لە بڕدا، ساتی یەکگرتنیان ئەزموونی هیچ بەرەنگارییەک ناکات. یەکێک لە بنەما بنەڕەتییەکان دەشێت ڕاهاتنی ئاو بێت بە بەردەوام خۆ-گواستنەوە لە مردن و ژیاندا بۆ دۆخ و شێوەی تر؛ لە دەریاوە بۆ هەڵم، لە هەڵمەوە بۆ هەور، لەوێشەوە بۆ بەفر و باران و تەرزەبارین لە سەرزەمین و سەرئاوی جیاوازتر لە شوێنی ڕەسەنی خۆی، یان تێکەڵبوون بە خاک، یان دەستپێکردنی گەشت بەناو لەشی بوونەوەران و بەردەوامیدان بە ژیانی کۆمەڵێک پێکهاتەی جیاواز و ڕووخاندنی کۆمەڵێکی تر. بەناو هەموو ئەمانەدا، ئاو لە ئەزموونی بەردەوامی ژیان و مردن دایە. لەبەر ئەوەی خۆی بەردەوام لەو ئەزموونە دایە، کەس ناتوانێت گلەیی لە ئاو بکات، کاتێک کەسێک لەناو دەبات، یان ئێمە ناتوانین دادگایی ئاو بکەین و کردارەکەی بە خراپە دابنێین، چونکە ئەو هاوکێشەیە لە دەرەوەی بوونیەتی. ڕوانینێک، کاتێک دەکەوێتە سەر گەشتی ڕووبارێک، دەشێت ملیارەها چیرۆکی بۆ گێڕانەوەی سەربوردە و ئەزموونە جیاوازەکان هەبێت. ئێمە دەزانین لەناو ئەو کاتە بێکۆتاییەی ژیان، لەناو لەژمارنەهاتووی مێژووی ژیان، ئەو ڕووبارە لەو دۆخە و شوێن و کاتەدا، بە تەنیا یەکجار لەو دۆخە دایە و خاوەن ئەو یەکێتییە گەورە و یەکانگیریی بڕی جیاوازی و نەبیندراوی خۆیەتی. ئەو ڕوانینەش، لەناو بێکۆتای کات و بووندا، یەکجار و دواجار سەرنجی دەچێتە سەر ئەو گەشتەی ئاو لەناو ڕووبارەکەدا.\nهەموو گەشتەکان، هەموو ڕوانین و ساتەکان، هەموو ڕۆیشتن و تێپەڕبوون و مانەوەکان، هەمووی بە تەنیا یەکجار و دواجار ڕوو دەدەن. هێشتا زنجیرەی دووبارەبوونەوە لە دۆخ و ساتی جیاوازدا، ئەو سات و دۆخە تەنیایانە دەخاتە ناو یەک یەکێتیی باڵا و لەخۆگر، بەڵام نەک بەو واتایەی لە تایبەتمەندییە تاقانەکانی خۆیانیان داببڕێت. ژیان هەمیشە و بەردەوام پڕیەتی لەو ساتە تاقانەیانە، کە ئەگەرچی وا دەردەکەون، کە دووبارە بن، بەڵام هیچ کات هەمان پێکهاتە و بڕ نین و هەمیشە پەیامی زیندوو و پڕ لە ژیان و مردنیان پێیە؛ ناگرنگ لەوەی ئێمە هەستی پێ دەکەین، یان ئاگاییمان دەچێتە سەریان یان نا، هەن و دەبن و نابن. ئەو خستنەگەڕییە بنەڕەتییە و هاوتاگیرییە نەبێت، لە قووڵاییە نەزاندراوەکانی نەبوون؛ لەو شوێنەی ئاگایی یان بوونی نییە، یان بۆ هەمیشە کوژاوەتەوە، هیچ شتێک و هەموو شتێکیش، جگە لە هیچیەتی، ڕووەو و لەناو هیچ کوێیەک نییە.\nژیان بەخشین و بە زیندوویەتی هێشتنەوە خەسڵەتی بنەڕەتی ئاوە. لە هاوینێکی گەرم و پڕوکێندا، کاتێک خۆر بە بڵاوەپێکردنی باڵەکانی زەردەپەڕ بەسەر ئاسماندا نیشانەی تەواوبوونی ئەرکی ئەو ڕۆژەی بەسەر ئەو خاک و زەویەدا دەدات، بۆ جووتیارێک، ئەوە گونجاوترین کاتی ئاودانی ڕەز و باخەکەیەتی. بۆیە دەشێت بڕوات بۆ بەردانەوەی ئاو بەسەر ئەو خاکەی لە گەرماییدا زەرد هەڵگەڕاوە و وشک بووە. ئەو کاتەی جۆگەلەکە دەست بە گەشتی خۆی بۆناو ڕەز و باخەکە دەکات، یەکەمجار خاکی تولە ڕێگەکەی تەڕ دەکات، وەک ئەوەی ژیان بخاتە بەر شتێکی بێ گیان. ئەو بڕە ئاوە بەردەوام دەبێت تا شەتڵ و بن داری هەموو بەروبومێک تەڕ دەکات و دەچێتە ناو ڕەگ و خانەکانیان. گەشتی ئەو ئاوە نە لەوێوە دەست پێ دەکات و نە لەوێشدا کۆتایی پێ دێت؛ ئەو بڕە ئاوە دەبێت بە بەشێک لە ژیان ئەو بەروبومە و خاکە. ئەو ئاوە لە سەرچاوە و شوێنی دییەوە دێن و گەشتەکانیان هەمیشە بۆ یەکانگیرییەکی باڵاترە. دەشێت دەریایەک ببێت بە سەرچاوەی تێکەڵبوونی چەندین ڕوبارە و جیابوونەوەی چەندانی تر بە تەنیا بۆ بەردەوامیدان بە ژیان، بەڵام هەموو ئەوانە سوڕی ژیانن. هەر بۆیە، کەس هێندەی جوتیار دڵی بە وشەکەساڵی و بێ بارانی تەنگ نابێت، چونکە ئەو دەزانێت ڕەز و باخەکەی پێویستی بە ژیانە. ئەو دڵتەنگبوونە لەهەرە قووڵاییەکانی خۆشەویستی و خەمخۆری ئەو جووتیارە بۆ ژیانەوە دێت. لێرەدا، ویستی زیندوویەتی و ژیان نەک خۆڕسکێکی ئاژەڵیانە نییە، بەڵکو ڕەهاترین ئامانجە لە خۆیاندا. هەر ئەوەش بەسەرمان دەسەپێنێت، کە ژیان پێویستە بەردەوام بێت تەنانەت دوای ئەو کاتەیشی کە ملیۆنان سەدە بەسەر نەمانی ئێمە تێپەڕیون، وەک تێپەڕبوونی یەک نیگا بۆ یەکەمجار و دواجار بەسەر شتێک، کەسێک، یان ڕووداوێک، کە هێزی ئەوەی هەبێت لە ئاگاییماندا خۆی نەمر بکات.\nدەشێت کەس بەر لە (هیراکلیتۆس) گەواهی لەسەر ئەو بنەما گەردوونیە نەدابێت، بە تایبەت لە بۆچوونەکەی لەبارەی ڕووبار، کە پێدەچێت وەرگێڕانێکی نزیکراوە ئەوە بێت: “کاتێک پێ دەنێنە هەمان ڕووبار، ئاو و ئاوی تازەتر ڕەت دەبن”(11). بە هەمان شێوە، ئەو وتەیە بەو شێوەیەش ڕاڤەی بۆ کراوە: “کەس ناتوانێت دووجار پێ بخاتە ناو هەمان ئاوی ڕووبار”.(12) بەڵام، بە گشتی، (هیراکلیتۆس) گۆڕانی بەردەوام و تازە و نوێ بە پڕۆسێسی بەردەوامی گۆڕانی گەردوون دادەنێت. هیچ شتێک جێگیر و هەمیشەیی نییە، بەڵکو ئەوەی هەمیشەییە، ئەوەیە، کە هیچ شتێک هەمیشەیی نییە. لەو گۆڕانە بەردەوامە، نە هیچ شتێک خراپە، نا باشە، چونکە ئەو پێوەرانە هۆشی مرۆڤ دایناون و گوزارشت نین لە (لۆگۆس)، کە بنەمای لە بنەمابەدەرە و تاکە هۆکار و دوا هۆکاری خستنەگەڕی گوڕ و تینی ئاگری گۆڕانە.(13)\nلێرەوەیە، کە (هیراکلیتۆس) لەناو هەموو پێکهاتەکانی تردا، ئاگر بە پێشەنگ دادەنێت. ئەو بە پێشەنگدادانە لە خۆوە نییە. ئاگر خەسڵەتی هەمەچەشنی هەیە. لە لایەک پێکهاتە لاوەکییەکان دەکات بە خۆڵەمێش، لە لایەکی ترەوە توانای هەڵگەڕان و گواستنەوەی فۆڕمی پێکهاتە پتەوەکانی هەیە، بەبێ ئەوەی لە ناوەڕۆک و هێزی کەم ببێتەوە. لە ڕاستیدا ئاگر هیچ شتێک لەناو نابات، بەڵکو پێکهاتە و یەکێتییەکانیان هەڵدەوەشێنێتەوە.\nتەنانەت کاتێک جەستەی مرۆڤیش لە دوای مردنیدا کە دەسووتێندرێت، ئەو جەستەیە لەناو ناچێت، بەڵکو یەکێتی و تێکەڵاوبوونی پێکهاتەکانی هەڵدەوەشێتەوە. ئەوەی سەر بە هەوایە، لە دۆخی دووکەڵبووندا دەبێتەوە بە موڵکی هەوا، ئاو بە شلەمەنی و ئەوەی سەر بە زەویشە، دەبێتەوە بە پێکهاتەیەکی خاک. بەڵام ئەوەی سەر بە ئاگرە، خودی ئاگر خۆیەتی و وەکو بەشێکی دانەبڕاو لە پێکهاتەی خۆی دەمێنێتەوە. ئاگر ئەوەیە، کە هەیە. بە واتایەکی تر ئاگر ئەوەیە، کە هەڵدەستێت بە هەڵوەشاندنەوەی ئەو یەکێتییە، بەڵام خودی خۆی پێکهاتەیەکی شاراوەیە؛ خاوەن گوڕێکی سیحراوییە. هەموو شتەکان خەسڵەتی سووتانیان هەیە. لە دەروونی مرۆڤیشدا، ئەوەی وەکو ئاگر لە ناوەوەدا نەسووتێت، توانای گواستنەوەی مرۆڤی لە دۆخێکەوە بۆ دۆخێکی تر نابێت. بۆیە ئەوانەیشی، کە ئارەزوویەکی ئاگراویان بۆ گواستنەوەی خۆیان لەناو دۆخ و هەلومەرجی جیاواز و دەوروبەریاندا هەیە، هەتا شتە لاوەکییەکان نەکەن بە خۆڵەمێش و شتە پتەوەکان هەڵنەگەڕێنەوە، بڕیار نییە گەشتی گەیشتن بە ئامانجەکەیان دەست پێ بکات. قسە، کردار و بۆچوونی نەخوازراوی ئەوانی تر بەرانبەر بەو هۆشە لەو ئاگرەدا دەبن بە خۆڵەمێش بەر لەوەی پێگەیەکی دیاریکراو لە ئاگاییدا داگیر بکەن. ئەوە نەبێت، هۆش بە کێشەی لاوەکی و هەوایی بە زریانە تەمەن کورتەکانیش بەربڵاو و سەرگەردان دەبێت؛ دەکەوێتە هەرێمێک، کە نیشتیمانی ڕەسەنی ڕۆڵگێڕانی ئەو نییە. لە کاتێکدا، ئەوانەی خەسڵەت و گوڕی ئاگر لەناو خۆیاندا گەورەتر دەکەن، شەپۆلی ئەو زریانانە یارمەتیدەری ئەوە دەبەن، کە ئاگر خۆی بگەیەنێتە ئەو هەرێمانەشی، کە دژ بە هەلومەرج و دۆخی گەشەکردنی ئەون لەپێناو ئەوەی خۆڵەمێشبوونی دیاردەکان و هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی بەربەستەکان بۆ خۆی فەراهەم بکات، ئەو هەلومەرجانەی هەڕەشەن بۆ باڵابوونی ئەو مرۆڤە بەسەر ئەو بەربەستە کوشندانەی لەبەردەمی مرۆڤبوونیدا خۆیان بە قووڵی چەقاندووە.\nئێمە بە دامرکاندنەوەی هێزە ئاگراوییەکانمان، لەبەر ترس و ویستی خۆپەرستانە، لەپێناو ئەوەی ئەگەر ژیانی ئەودیو هەبوو، جێگەی ڕەزامەندی خوا بین، مردوین و ژیانمان لەدەست داوە، بەر لەوەی بمرین. باسەکە ئەوە نییە، کە چارەنووسی ئێمە مردنە، بەڵکو خۆبەدەستەوەدانە بە مردن، بەر لەوەی مردن لە نیشتیمانی ژیاندا بوونی هەبێت. بە واتایەکی تر، ئێمە بەرلەوەی بمرین، مردنمان لە ژیاندا داهێناوە و جگە لە ئەزموونکردنی ئەو داهێنانە ڕووخێنەرە، نیگامان نەکەوتووەتە سەر ژیان. ئەو نیگاکەوتنەسەرە پێویستی بەوەیە مرۆڤ ئازادانە ڕێگە بدات ئاگری ناوەوەی بسووتێت، بەر لەوەی خۆی بە هیچ بیرۆکە و باوەڕێک ببەستێتەوە، کە هێزەکەی لە کوژاندنەوەی ئەو ئاگرە مەزنە دایە.\nلە کاتێکدا هیچ هێز و شتێک ناتوانێت گۆڕانە بەردەوامەکانی گەردوون، کە لەدەرەوەی باش و خراپەن (، کە جگە لە مرۆڤ، هیچ بوونەوەر و شتێکی تر خاوەن بابەتی باشە و خراپە نییە، چونکە گوزارشت نییە لە ڕاستیەتی خستنەگەڕە گەردوونییەکان و ژیان)، ڕابگرێت؛ کەس ناتوانێت ڕێگە لە باران بارین، سەرچاوەگرتنی کانییەک، هەڵکردنی گەردەلوول و ڕەشەبا، لافاو، هەڵاتن و ئاوابوونی دیوە جیاوازەکانی زەوی بە ڕووی خۆردا، گەشت و جووڵەی بەردەوامی ناو گەردوون و خودی گەردوون بەرەو نادیار و لەناو دیاردا، بگرێت، پرسی سەرەکی ئەوە نییە ئێمە لەدوای مردن چیمان بەسەر دێت و بەرەو کوێ دەچین، بەڵکو ئاگایی خستنەسەر ئەو گۆڕانە و دیاردە سەرسوڕهێنەرانەیە، بۆ ئەوەی هیچ نەبێت، ئاگردانە گەورەکەی گەردوون، کە خودی گەردوون خۆیەتی، پڕوشکێک لەخۆی فڕی بداتە ناو بیرکردنەوەی ئێمە، تا هەم ئاگری ناوەوەی ئێمە بە گوڕتر بکات، هەمیش بواری تێگەیشتنمان لە پێکهاتە سیحراوییەکەی ئەو پڕوشکە هەبێت، بۆ ئەوەی لە تەواوی ئاگرە مەزنەکە تێبگەین، کە ئێمە لە بنەڕەتدا هەر بەشێکین لێی. ئەو تێگەیشتنە نەک بە تەنیا تێکشکاندنی هێزی مردنە، بەڵکو پەڕینەوەی ئاشتەوایانەی ئێمەیە بۆناو مردن و بەسەر مردندا. لەو ڕوانگەیەوە، زیندوویەتی نەک بە مردن سنووردار ناکرێت، بەڵکو لەناو مردن خۆیشدا هەڵدەستێت و دەیکات بە کەرستەی ژیان. بە مردنی من، ژیانگەلێک سەرچاوە دەگرن، هەر لە گواستنەوەی جەستەی من بۆ خاک بێت یان بۆ ئاو و دووکەڵ و خۆڵەمێش، کە وا دەکەن ژیان بەردەوام بێت و زیندوویەتی لە شتە مردووەکانیش هەستێت.\nکاتێک ئاگاییمان بەسەر تەواوی ئەو پڕۆسێسە بەردەوامانەی گەردوون خەوتبێت، بە هیوای ئەوەی لە ساتی مردندا لەو خەوە هەستین و بە دیداری ئەو خوایە شاد بین، کە خاوەنی هەموو نهێنییەکانە و لەو دیدارەدا یەک بە یەک پێمان دەڵێت، هەر بە دیدی (هیراکلیتۆس) بێت، ڕاکردنە لە بینینی خوا. وەک ئەوەی (پیتەر سلۆتەردایک) ڕاڤە بۆ ئەو بۆچوونە دەکات، “ئەوان [ئەو جۆرە خەڵکە ئاگایی-خەوتووە] وا هەڵسوکەوت دەکەن، کە بەدوای خوادا دەگەڕێن، لە کاتێکدا خوا لەبەردەم ئەوانە.”(14) ئەگەر ئێمە تەواوی دیاردە جیهانی و ژیانییەکانی ئێستا و ئێرە بەلاوە بنێین، بە بیانووی ئەوەی، کە تاکە فاکتۆری ناسینی خوا، کە مەبەستمان لە بنەما بنەڕەتییەکانی بوون و ژیانە، لە دوای مردنە، ئەوا لە بنەڕەتدا تەواوی هەبوونی ئەم ژیانە بە تەنیا بۆ دامەزراندنی کۆمەڵێک باوەڕی سواو و ڕووت، دژ بە تەواوی بنەماکانی بوون خۆیەتی. ئەو دژبوونە، نەک ئەو جۆرەی، کە گوزارشت لە یەکانگیری و یەکێتیی بوون دەکات، دەبێتە دەربڕینێک بۆ هۆکارە ساواییەکانی فاکتۆری بوون و مردن. بەڵام، ئەو جۆرە ڕاڤەیە تەنیا لای ئەوانە هێزی خۆی جێگیر دەکات، کە خاوەن وەها بیرکردنەوەیەکی ساوان. وەک چۆن منداڵێکی ساوا ناتوانێت بەبێ یارمەتی دەرکی بمێنێتەوە، بەو شێوەیە ئەو جۆرە بیرکردنەوە ساوایانە بەرانبەر بە پرسگەلی قووڵ و بنەڕەتی تێکشکاو و بێ سەرپەرشتن، بۆیە هەم ترس و هەم شەیدابوونیان بۆ پرسی مەرگ هەمیشە سەرەتا و کۆتا وەڵامە بۆیان، بەبێ ئەوەی بۆ جارێکیش لەناو ساتەکانی ژیاندا بەر ئەو هێزە شاراوە و قووڵانەی بیرکردنەوە بکەون، کە مرۆڤ پەلکێش دەکەن بۆ تێڕامان لەسەر هەمیشەیی و بێکۆتادار.\nپەراوێزەکان بەپێی ژمارە\n1.\tKritzer, R. (2008). Life in the Womb: Conception and Gestation in Buddhist Scripture and Classical Indian Medical Literature. In Imagining the Fetus (p. Imagining the Fetus, Chapter 5). Oxford University Press.\n2.\tDarwin, Charles. 1872. On the Origin of Species by means of natural selection. Arcturus Publishing in UK, 2017. P. 69\n3.\tهەمان سەرچاوەی پێشوو. P.180\n4.\tAndersen & Kaspersen (2000). On Weber. ch. 6 (Selective from CBS)\n5.\tFoucault, M. (1976). The Hstory of Sexuality (Vol. 1). (R. Hurley, Trans.) New York: Pantheon Books.\n6.\tFoucault, M. (1975). Discipline and Punish . (A. Sheridan, Trans.) New York: VINTAGE BOOKS. (p. 194)\n7.\tFoucault, M. (2000). Power (Essential works of Foucault 1954-1984 3). New York: The New Press. P. 345\n8.\tNietzsche, Friedrich. (1889, 1895). Twilight of the Idols and The Anti-Christ. Translated by R. J. Holldingdale. Penguin Classics Publishing in UK, 1968. P. 87\n9.\tNietzsche, Friedrich. (1889, 1895). Twilight of the Idols and The Anti-Christ. Translated by R. J. Holldingdale. Penguin Classics Publishing in UK, 1968. P. 39-44\n10.\tFoucault, M. (2000). Power (Essential works of Foucault 1954-1984 3). New York: The New Press. P. 345\n11.\tوتەکە ئاماژەدانە بە گۆڕان و گواستنەوەی نەوەستاوی گەردوون. بۆ ئەو مەبەستە، من پشتم بەو توێژینەوە زانستییە بەستووە، کە زانکۆی ئۆکسفۆردی بەریتانی بڵاوی کردووەتەوە:\nHelin, J., Hernes, T., Hjorth, D., Holt, R., & Nayak, A. (2014). Heraclitus (540–480 BC). In The Oxford Handbook of Process Philosophy and Organization Studies (p. The Oxford Handbook of Process Philosophy and Organization Studies, Chapter 003). Oxford University Press.\n12.\tهەمان سەرچاوەی پێشوو.\n13.\tSmith, C. (1966). Heraclitus and Fire. Journal of the History of Ideas, 27(1), 125-127.\n14.\tSloterdijk, Peter. (2009). You Must Change Your Life. Translated by Wieland Hoban. Published by Polity Press- UK 2013. P. 171


لە ئێران رۆژمێری "ژەهرباران" بە کوردی بڵاو کرایەوە - جام کوردی\nژەهرباران ناونیشانی کتێبی "ڕۆژمێری کیمیابارانه‌کانی جیهان"ە، کە عیماد کەریمیان لە زمانی فارسییەوە کردویەتی بە کوردی.\n"ڕۆژمێری کیمیابارانه‌کانی جیهان" له نووسینی باقر نیکخا به زمانی کوردی ڕه‌وانه‌ی بازاڕی کتێب کرا، ئه‌م کتێبه له لایه‌ن عیماد که‌ریمیان کراوه به کوردی و ناوەندنی هونه‌ری پارێزگای کوردستان ئه‌ڕکی چاپکردنی له ئه‌ستۆ گرتووه.\nئه‌مین مورادی، سه‌رۆکی ناوەندی هونه‌ری پارێزگای کوردستان، سه‌باره‌ت به‌م کتێبه‌کە به ئاژانسی مێهری وتووە: ئێمه له مێژوودا به‌رده‌وام تووشی ئه‌و جۆره سه‌رکرده شێتانه ده‌بین که یاساکانی شه‌ڕ ده‌شکێنن و له چه‌کی ژه‌هراوی یان کۆمه‌ڵکوژ بۆ سه‌رکه‌وتنی ناڕه‌وای خۆیان که‌ڵک وەردەگرن.\nمورادی باس لەوە دەکات: ئه‌م جۆره تاوانانە هه‌ر کامی به جۆرێک ڕووی داوه و له سه‌د ساڵی ڕابردوودا زیاتر به شێوه‌ی کیمیاباران یان هه‌مان ژه‌هرباران کردنی جه‌ماوه‌ری خه‌ڵک ئه‌نجام دراون. یه‌که‌مین نموونه‌شی بۆردمانی ناڤۆکی هێرۆشیما و ناکازاکی له ژاپۆن بوو که ئه‌مریکا له کۆتایی شه‌ڕی دووهه‌می جیهانی ده‌ستی تێدا بوو.\nسەرۆکی ناوەندی هونەری لە درێژەی قسەکانیدا ئاماژه‌ی به شه‌ڕی نێوان ئێران و عێراق کردووە و دەڵێت: وه‌ک گەلی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوەڕاستیش ئێمە چه‌کی کیمیایی ڕژیمی به‌عس و سه‌دامان لەدژ بەکارهاتووە ، ئه‌م ڕژیمه هه‌م له دژی ئێمه‌ی ئێرانی ئه‌م چه‌که ژه‌هراویانه‌ی به کار هێنا و هه‌م له دژی خه‌ڵکی وڵاته‌که‌ی خۆی کوردی عێراق. به ئێستاشه‌وه خه‌ڵکانێکی زۆر له ئێران و هه‌رێمی کوردستان به ده‌ست ئازاره‌کانی کیمیابارانی سه‌دامه‌وه ده‌ناڵێنن، له ڕاستیدا ئه‌م قوربانیانه مردنێکی بەردەوام و جه‌رگبڕیان هه‌یه و ئه‌مه‌ش به‌ڕاستی هه‌رچی مرۆڤه شپرزەی ده‌کات، ئەمە تاوانێکی یه‌کجار گرانە.\nمورادی کیمیابارانی شارە کوردیەکانی ئێرانی بە نمونە هێناوەتەوە و دەڵێت: بوردمانی کیمیایی سه‌رده‌شت، مه‌ریوان، بانه و هه‌ڵه‌بجه به ده‌ستی ڕژیمی تاوانباری سه‌دام، هێشتا قوربانی لێدەکەوێتەوە و ئازاره‌کانی خه‌ڵکانی ئه‌م ناوچانه کۆتایی پێنه‌هاتووه و ڕوونیش نییه که‌ی کۆتاییان پێدێت. ئه‌وه‌ی زۆر دڵته‌زێنه ئه‌م خاڵه‌یه که دەبێ بیزانین و تێشبگه‌ین وڵاتانی ئەو‌روپی و ڕۆژئاوایی بوون له‌و سه‌رده‌مه‌دا له ڕژێمه‌که‌ی سه‌دام پشتیوانیان ده‌کرد و ته‌نانه‌ت چه‌که کیمیاییه‌کان به‌رهه‌می ئه‌وان بوون کە دژی گەلی ئێمە بەکار هاتن.\nئێران ژەهرباران کوردی رۆژمێری کتێبی کیمیابارانه‌کانی جیهان عیماد کەریمیان باقر نیکخا ئه‌مین مورادی


به‌كر صدیق5/5/2018 890 جار بینراوە\nحكومه‌تی هه‌رێم هه‌ڵده‌وه‌شێته‌وه\nله‌هه‌لمه‌تی هه‌ڵبژاردنی ئه‌مجاره‌ی په‌رله‌مانی عیراقدا ، ده‌سه‌لاتی حیزب و خزم به‌به‌رچاوی میدیاكان و خه‌لكه‌وه ، حكومه‌تی هه‌رێمیان كردۆته ده‌ستكه‌لا و یاری به هێزه‌كانی پۆلیس و ئاسایش و پێشمه‌رگه‌و پاسه‌وانی سنور ده‌كه‌ن .\nهه‌موو چالاكی و كۆبونه‌وه‌كانیان بردنی پێشمه‌رگه‌و پۆلیس و ئاسایشه بۆناو هۆله داخراوه‌كانی حیزب و ترساندنیانه به هه‌ره‌شه‌ی گواستنه‌وه‌و برینی موچه ، ئه‌گه‌ر ده‌نگ به‌لیستی هاو په‌یمانی ژماره 153 بده‌ن .\nئه‌م كاره جگه له‌وه‌ی پێچه‌وانه‌ی یاسای حیزبه‌كان ژماره 36 سالی2015 و رێنماییه‌كانی كۆمسیۆنی بالای هه‌ڵبژاردنه‌كانه ، ئیسپات بونی ئه‌و راستیه‌یه ، كه ده‌سه‌لاتی حیزب و خزم ، ناسڵه‌منه‌وه له هیچ هه‌نگاوێك ، كه خزمه‌ت به درێژه‌دانی سیاسه‌تی پاوانكاریانه‌ی خۆیان بكات .ئه‌م جۆره له سیاسه‌تكردن و بانگه‌شه ی هه‌ڵبژاردن ، كه هه‌ردولای دێگه‌له‌ی گرتۆته‌وه ، كوێركردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌نگاوانه‌یه كه بۆ به نیشتمانیكردنی پێشمه‌رگه‌و هێزه‌كانی پۆلیس و ئاسایش له په‌رله‌مانه‌وه ده‌نرا .\nسه‌رباری هه‌موو ئه‌وانه‌ش سوكایه‌تی كردنه به‌و هه‌یبه‌ت و شوناسه نه‌ته‌وه‌یی یه‌ی كه له یه‌خه‌ی پێشمه‌رگه‌و ئاسایش و پۆلیس و زێره‌ڤانی دراوه !و سوكایه‌تیه‌كیشه به ده‌نگی ده‌نگده‌رانی هه‌موو ئه‌و هێزانه‌و ده‌نگده‌رانی هاوولاتی و بێبه‌هاكردنی هه‌ر هه‌ڵبژاردنێكه كه خه‌ڵكو حیزبه‌كان هیوای قوتاربونی له سیاسه‌ت و ده‌سه‌لاتی دۆراوی حیزب و خزمه پاوانكاره‌كانی هه‌رێمه‌كه‌مانی له سه‌ر هه‌ڵده‌چنن .\nئه‌مه‌ش له‌روی كرداریه‌وه مانای راسته‌قینه‌ی هه‌لوه‌شانی حكومه‌تی هه‌رێم و دابه‌ش بونی بۆ دو ناوچه‌نفوزی بنه‌ماڵه‌یی ده‌گه‌یه‌نێ ، كه بۆ حیزبه‌كان و رای گشتی دێگه‌له سنوری پاراستنی ئه‌و دو قه‌له‌مره‌وه‌یه‌و بۆ په‌یوه‌ندی نێوان حیزبه خاوه‌ن زۆنه‌كانیش ، ئامرازی پاوانكاری و شه‌راكه‌تی راسته‌قینه‌ی نێوانیانه له دابه‌شكاری و خاوه‌ندارێتیان به‌سه‌ر دامه‌زراوه‌كانی ده‌سه‌لاته‌وه .\nئه‌وه‌ی كه ده‌سه‌لاتی حیزب و خزمیشی نیگه‌ران كردوه ئه‌وه‌یه كه ئه‌مجاره نه‌ده‌رفه‌تی ته‌زویر هه‌یه نه كه‌سیش ده‌زانێ كه كێ ده‌نگی به كێ داوه ؟ به‌لام به‌م هه‌نگاوه مه‌به‌ستیانه سه‌ر له ئیراده‌ی هێزه‌چه‌كداره‌كان بشێوێنن و ده‌رفه‌تی ده‌ربازبون له سیاسه‌تی ئه‌م حیزب و خزمانه له بار به‌رن كه به‌هۆی هاتنه مه‌یدانی به‌رهه‌م صالح ولیسته‌كه‌ی ژماره 153 بۆ خه‌ڵك هاتۆته‌پێش .


بەكار هێنانی VPN یە كێكە لە رێگاكانی خۆ پاراستن لە ناو دنیای ئینتەرنێت دا كە جۆرەها مەترسی بۆ سەر تۆرەكەت هەیە لە كاتی بەكار هێناندا . كاتێك رۆژانە تۆ هێڵی ئینتەرنێت بەكار دەهێنیت ئەوە لە ژینگەیەكی سەلامەتدا نیت وەك ئەوەی هەستی پێدەكەیت بەڵكو زۆر ئەگەری هاكردن و چاودێریكردن و دزەكردنی چەندین ڤایرۆس و سپام هەیە بۆناو كۆمپیتەرەكەت كە ئەمەش دەبێتە هۆی دزینی زانیاری لە كۆمپیتەرەكەت بۆیە زۆربەی شارەزایانی بواری كۆمپیتەر ئامۆژگاری بە كارهێنانی بەرنامەی خۆپاراستن دەكەن بۆ بەكار هێنانێكی سەلامەت و بێ كێشە ، لە ئەمرۆدا چەندین شێواز و رێگای خۆ پاراستن هاتۆتە نێو بەكار هێنەرانەوە یەكێك لە رێگا گرنگ و باشەكانی خۆپاراستن بەكار هێنانی VPN ئەمە رێگەیەكی تەندروستە و ئیشپێكردنی ئینتەرنێت بێ كێشەتر و پارێزراوتر دەكات ، VPN وەك تونێلێكی بەرگری وایە بە ناو هەوری ئینتەرنێت دا كە تۆ دە بەسێتەوە بە سیرڤەری وێب سایتەكان بە شێوەیەكی پارێزرا و دورت دەكاتەوە لە بەشداری و تدخولی فایلە نەویستراوەكان ، لە كاتی بەكار هێنانی ئەم تەكنیكە تۆ كۆمبیتەرەكەت راستەوخۆ بە سێرڤەرەكان نا بەسترێت و داخلی دنیای ئینتەرنێت نابیت بەلكو كۆمبیتەرەكەی تۆ بە چەند سێرڤەرێكی تایبەتی VPN ەوە دەبەسترێتەوە و لەوێشەوە لەگەڵ ئینتەرنێت ئەم سێرڤەرە تایبەتانە ئیشیان فلتەركردن و لابردنی فایلە نەناسرا و زیان بەخش و گومانلێكراوەكانە پێش ئەوەی لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بگەنە كۆمپیتەرەكەت بەم شێوەیەش تۆ تا ڕادەیەكی زۆر پارێزرا و دەبیت و لە لایەن كۆمپانیایەكی پاراستنەوە دە پارێزرێیت. چۆنێتی دانانی VPN بۆ كۆمپیتەرەكەت .... بەم خاڵانە دەبێت سەرنجی ژمارەی هەنگاوەكان بە كە بە رەنگی شین زنجیرە كراون\n1- رۆشتنە سەر وێب سایتی VPN و دروستكردنی حسابێك .\nدوای دروستكردنی ئەكاونتێك لەو ماڵپەڕانەی سەرەوە ئەم هەنگاوانە لەسەر كۆمپیوتەرەكەت بنێ\n2- Start > control panel > Network and Sharing Center > setup a new connection or network> connection to a work place > use my internet connection (VPN)\n3- لە internet address ئەدرێسی ئەو سایتە بنوسە كە حسابی VPN ت تیا كردۆتەوە لە destination name هەر ناویك ئەتەوی بینوسە\nتێبینی هیچ كام لە خانەكانی خوارەوە چالاك مەكە (سەحیان لێ مەدە)\n4- لە username ئەو ئیمەیلە بنوسە كە VPN ەكەت پێ دروستكردووە لە password ئەو پاسۆردە بنوسە كە VPN ەكەت پێ دروستكردووە\nجگە لەم شێوازە دەتوانن ئەم جۆرە VPN بەكار بهێنن كە لێرەدا باشترینیان و ئەوانەی بە خۆڕایین بۆتان داناوە كە بە ئاسانی بە یەك كلیك بەكار دەهێنرێن .


گه‌شتى دڵان .. | ماڵپەری قورئانی پیرۆز\n(وَإِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزِيزٌ )فصلت٤١، ئەمە سیفاتی بەرزی ئەو پەڕاوەیە(وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْڕ )ص.\nئنجا وەرە سەیری ئەوانە بكە كە خشوعیان نییە لە نوێژدا و هەقی خۆی نادەنێ(فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ )مریم: ٥٩.\nدوای لەدەستدانی نوێژ شوێن هەوا و ئارەزووشیان كەوتن(وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ ۖ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا)مریم: ٥٩.\nكەواتە هەرچی داوامان لێ كراوە با بگەڕێین بەدوای بەروبوومەكەیدا، ئنجا با بێمە سەر ئەوەی كە دەمەوێت بیڵێم..\nلەبارەی حەجەوە ئەمەوێ بدوێم ئایا چوونمان وەكو پێویست بەروبوومی بووە ؟ سەرەتا ئەبێ بزانین كە سورەتێكمان نییە بەناوی نوێژ یان زەكات یان ڕۆژوو یان شایەتمان، كەچی سورەتێكمان هەیە بەناوی (الحج) باشە ئەگەر پرسیار لە حاجیانی ماڵی خوا بكەین چەندیان ئەم سوورەتەیان خوێندۆتەوە و دیراسەیان كردووە پێش حەجەكەیان دیارە ژمارەیەكی زۆر زۆر كەم.\nحەج جیاوازە لە ڕووكنەكانی تر:\nیەكەم: سورەتێك بە ناوییەوە ناونراوە.\nدووەم: ڕووكنەكانی تر دووبارە دەبنەوە، نوێژ ڕۆژی پێنج جار و، ڕۆژوو ساڵی جارێك و زەكات ساڵی جارێك كەچی حەج لەهەموو تەمەندا یەكجار فەرزە.\nسێیەم: لە حەجدا عەرەفە زۆر گرنگە و حەزرەت (صلی الله علیه وسلم) دەفەرموێت: (الحج عرفە)، كەچی لە قورئاندا باسی ناكات، یان (منی)، یان (مزدەلیفە) یان ڕەجمی جەمەرات هیچی باس نەكراوە، هەمووی لە حەزرەتەوە (صلی الله علیه وسلم) وەرگیراوە.\nكەواتە سورەتی حەج باسی چی دەكات و دەیەوێت چیمان پێ بڵێت؟؟


ئازادیی و یادی سه‌ت و دوازده‌ی ساڵه‌ی رۆژنامه‌گه‌ریی کوردی.\nله یادی سه‌ت و دوازده ساڵه‌ی رۆژنامه‌گه‌ریی کوردی به‌شداریی خه‌می تێکڕای گه‌له چه‌وساوه و سته‌مدیده‌که‌مان ده‌که‌ین له‌وه‌ی که زۆربه‌ی هه‌ره زۆری به‌ناو رۆشنبیره‌کانی له - نووسه‌ران و رۆژنامه‌نووسان هونه‌رمه‌ندان و ... هتد - له پێناو بژێوی ژیان و خواسته خۆپه‌رستییه‌کانیان به‌ناوی میدیای ئه‌هلی و ئازاد یان میدیای حیزبیی ملکه‌چ و سه‌رشۆڕانه بوونه‌ته ده‌ربار بۆ هه‌ردوو بنه‌ماڵه‌ی بارزانیی و (تاله‌بانی - بله) و به‌رهه‌ڵستکارانی له بابه‌تی گرووپه خوێنرێژ و ناوچه‌گه‌ره‌که‌ی (مه‌ولود مسته‌فا ئه‌مین) و ئیسلامییه کۆنه‌په‌رسته‌کان و دوکانه‌کانیتری سیاسه‌تبازیی و مۆڵگه به‌ناو فه‌رهه‌نگییه‌کانی له بابه‌تی یه‌کێتی نووسه‌ران هونه‌رمه‌ندان و سه‌ندیکای رۆژنامه‌نووسان.\nبه داخه‌وه دروستبوونی ئه‌و رۆژی رۆژنامه‌گه‌ریی کوردییه له مێژوودا به‌ره‌نجامی سته‌می سیسته‌می له‌راده‌به‌ده‌ر چه‌وسێنه‌ری سه‌ت و دوازده ساڵ له‌مه‌وبه‌ری ده‌ره‌به‌گیی و دینیی سه‌پاوی سه‌ر کوردان بوو که وای کرد هه‌ندێک سیاسه‌تمه‌داری خێڵه‌کیی له خێڵی به‌درخانییه‌کان ده‌ست بۆ کاری رۆژنامه‌نووسیی ببه‌ن و لێمان ببنه دامه‌زرێنه‌ر و پێشڕه‌وی رۆژنامه‌گه‌ریی کوردی، هه‌رچه‌نده رۆژنامه‌گه‌ریی کوردی له‌ژێر کاریگه‌ریی ئه‌و پێشینه ناکامه‌ی هێشتا ته‌پوتۆزی فه‌رهه‌نگی ده‌ره‌به‌گیی و کۆنه‌په‌رستیی به‌رنه‌داوه وه‌لی ئه‌گه‌ر هه‌ندێک له نووسه‌ران و رۆژنامه‌نووسانی چه‌پ و پێشکه‌وتووخوازیی له سییه‌کانی سه‌ده‌ی رابردوو و به‌دواوه‌ی نه‌هاتبایه ناو ئه‌وا هه‌ر به یه‌کجاریی کۆله‌وار و سه‌رکز و وێران و ده‌بوو، هه‌رچۆنی بێ ئه‌وه واقیعێکه و رۆژنامه‌گه‌ریی کوردیی تێیکه‌وتووه.. خۆشیی بێ یان ترشیی تازه ئه‌و رۆژه بووه به رۆژی رۆژنامه‌گه‌رییمان و ده‌بێ یادی بکه‌ینه‌وه، که‌چی به‌داخه‌وه ئێستا کێشه‌که‌مان له‌وه‌دایه که له‌پاش ئه‌و هه‌موو خه‌بات و قوربانییدانه‌ی میلله‌ت به گشتیی و نووسه‌ران و رۆژنامه‌نووسان به تایبه‌تیی و له‌پاش وه‌ده‌ستهێنانی نیمچه ئازادیی و سه‌ربه‌خۆییه‌کی نه‌ته‌وه‌یی له باشووری کوردستان.. ئه‌و ده‌سه‌ڵاته حیزبییه خێله‌کییه فه‌رهه‌نگکوژ و ژنکوژ و کاولکاره بتوانێ زۆربه‌ی هه‌ره زۆری نووسه‌ران و رۆشنبیران به‌گشتیی به هۆی خواستن و به‌کارهێنانی ده‌یان نێوی جودا جودای نێوه‌رک پووچی وه‌ک ده‌سته‌واژه‌ی دیموکراسیی و رێزگرتن له رای یه‌کتر، فه‌رهه‌نگیی لێبوورده‌یی و پێکه‌وه‌ژیانی گه‌لان، بارودۆخ و هاوسه‌نگی رامیاریی، پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانیی، میدیای ئازاد و ئه‌هلیی، کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و لیبرالییه‌ت، هاتنه‌ئارای گرووپگه‌لی له‌بابه‌تی بنیاتگه‌ریی و وێران و ره‌هه‌ند و...، کرانه‌وه به رووی جیهان و شه‌ڕی شارستانییه‌کان، نه‌مریی سه‌رمایه‌داریی، لێبوورده‌یی دینیی، ئازادیی دینیی و یاسایه کارووباره که‌سییه‌کانیان، دروستکردنی کۆمه‌ڵه و رێکخراوی مه‌ده‌نی و و دیموکراسیی و پیشه‌یی و جه‌نده‌ریی کۆله‌وار و مشه‌خۆر به‌تایبه‌تییش یه‌کێتییه‌کانی نووسه‌ران و رۆژنامه‌نووسان و هونه‌رمه‌ندان، و ...هتد هه‌ر هه‌موویان به ئاسانیی له‌سه‌ر په‌نجه‌ی خۆی بسووڕێنێ و هاوکاتیش به هۆی ئه‌وان و به هاوکاریی هه‌ندێک گروپی به‌نێو به‌رهه‌ڵستکار گه‌مارۆی که‌سانی ئازادیخوا و بچووکترین بزاڤی رۆشنگه‌ریی و ئازادیخوازیی بده‌ن و سه‌رکوتیان بکه‌ن.\nدیاره خه‌بات و کۆڵنه‌دان و قوربانیدانی ئه‌و ئه‌ندازه که‌مه‌ش له نووسه‌ران و رۆژنامه‌نووسان به خۆڕایی نه‌رۆیشتووه و جێگه‌ی خۆی گرتووه.. ئێستا هه‌ر هیچ نه‌بێ ئاستێکیان بۆ ده‌سه‌ڵات داناوه و ناتوانن وه‌کو ده پازده ساڵی پاش راپه‌ڕین ئازادیخوازان به هه‌موو جۆره‌کانییه‌وه به بێ لێپرسینه‌وه و به عه‌نته‌ریی بنبزر و تیرۆر بکه‌ن و تا راده‌یه‌ک ئازادیی گوتن جێگه‌ی خۆی گرتووه و تا دێ پتریش په‌ره‌ده‌ستێنێ، به‌ڵام ئه‌و بڕه ئازادییه زۆر زۆر له‌خوار ئاستی خوازراوی میلله‌تێکه بۆ وه‌دده‌ستهێنانی ماف و ئازادییه‌کانییانیان به‌گوێره‌ی ئه‌و هه‌موو ماف و ئازادییانه‌ی که سه‌رده‌مانێکه له‌نێو گه‌ڵانی جیهاندا هه‌ن به تایبه‌تییش ئازادیی نه‌ته‌وه‌یی و ئازادیی راده‌ربڕین و ئازادیی ژنان و ئازادییه‌کانی چینه نه‌دار و زه‌حمه‌تکێشه‌کان به گشتیی.\nهه‌ر بۆیه ئه‌من له‌و رۆژه‌دا به پێویستی ده‌زانم هه‌رکه‌سێک که خۆی به نووسه‌ر یان رۆژنامه‌نووسی ئازاد ده‌زانێ له‌باتی پیرۆزباییکردن داوای بووردنێکی گه‌وره له گه‌له‌که‌ی خۆی و ته‌واوی مرۆڤایه‌تیی بکا له به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌ی که نووسه‌ران و رۆژنامه‌نووسانی کورد به شێوه‌یه‌کی گشتی بوونه‌ته ده‌رباری ده‌سه‌ڵات و وه‌ک مشه‌خۆرێکی زۆر زیانبه‌خش و قێزه‌ون له‌سه‌ر زگی برسیی گه‌له‌که‌یان ده‌له‌وه‌ڕێن! هاوکاتیش - ئه‌گه‌رچی رێژه‌یه‌کی زۆر زۆر که‌من به به‌راورد به مێگه‌ڵی ده‌رباره‌کان - سه‌ربه‌رزانه به پێداگرتن له‌سه‌ر تێکۆشان بۆ قووڵکردنه‌وه و په‌ره‌سه‌ندنی ئازادییه‌کان له‌هه‌موو بواره‌کانه‌وه - ئازادییه‌کی راسته‌قینه نه‌ک ئازادیی ساخته‌ی فه‌رمانڕه‌وایان - په‌یمان و به‌ڵێنی خۆیان بۆ گه‌له‌که‌یان دووپات بکه‌نه‌وه.. وه‌ک په‌نگری ژێر خۆڵه‌مێش بگه‌شێنه‌وه تا سه‌رله‌به‌ری جه‌نگه‌ڵی ووشکهه‌ڵاتووی تارکستانی کوردستان ئاور ده‌ده‌ن و نیشتیمانێکی پڕ له رۆشنایی له نۆژه‌نڕا ئاوا ده‌که‌نه‌وه.


👁 ئەم بابەتە 18,817 جار بینراوە\n👫 جەمشید عەندەلیبیی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 22 2020 12:50AM\nجەمشید عەندەلیبیی(جمشید عندلیبی) لە دایکبووی ساڵی [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 22-1-2020 0:50:16\n👫 حەمید حەسەنی (حمید حسنی) کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 22 2019 10:54PM\nحەمید حەسەنی حمید حسنی (لەدایکبووی 23-10- 1968) نو [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 22-12-2019 22:54:05\n👫 سۆران پارسامێهر کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jul 19 2018 12:20PM\nچالاکی مەدەنی و ژینگەپارێزی شاری بۆکان، لاوێکی تەم [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 88% ✍ هـ.ب. 19-7-2018 12:20:15\n👫 سەعید ئاغاخانی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 8 2020 9:56PM\nسەعید ئاغاخانی (سعید آقاخانی) لە دایکبووی ساڵی 197 [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 1 0 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 8-1-2020 21:56:32\n👫 شیلا خوداداد کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jan 6 2020 8:47PM\nشیلا خوداداد بەفارسی (شیلا خداداد)، کوردێکی لە دای [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 2 0 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 6-1-2020 20:47:45\n👫 غوڵام ڕەزا ڕەشید یاسمی کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Dec 28 2019 11:17PM\nغوڵام رەزا ڕەشید یاسمی شاعیر، نووسەر و وەرگێڕی کور [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 99% ✍ ج.ع.ئـ. 28-12-2019 23:17:18


وتووێژ:پەرخ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمن ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر پەرخ. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nمن ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی پەرخم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٢٣:٤٠، ٥ی تەممووزی ٢٠١٨ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:پەرخ&oldid=577476»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٣:٤٠ی ٥ی تەممووزی ٢٠١٨ نوێ کراوەتەوە.


خاتوو “ئایشێ خودایار” ماڵئاوایی لە ژیان کرد – KDPmedia\nHomeهەواڵخاتوو “ئایشێ خودایار” ماڵئاوایی لە ژیان کرد\nرۆژی شەممە ٩ی ڕەشەممە ١٣٩٩ی هەتاوی، خاتوو “ئایشێ خودایار” هاوسەری حاجی “خدری مەلا عەزیز”ی گوندی بێورانی خوارێ و دایکی خاتوو “ئازیزە سولێمانپوور” و خەسووی هاوڕێی تێکۆشەر مامۆستا “عەزیز ڕەمەزانی”، لە تەمەنی ھەشتا ساڵیدا و بە ھۆی وەستانی دڵ، لە نەخۆشخانەی شاری سەردەشت کۆچی دوایی کرد.\nحاجی خدری مەلا عەزیزی برا گەورەی شەھیدی فەرماندە “حەمەدەمینی مەلاعەزیز”ە . حاجی خدر کە ھەموو کات بە سەر و سامانی یار و یاوەری شۆڕشە رەواکەی کوردستان بوو، حاجی ژنی ھاوسەریشی شان بە شانی، میواندار و خەمخۆری رێبورانی رێگای رزگاری بوو، چ ئەو کاتانەی لە ناوچەی سەردەشت و چ ئەو سەردەمانەی لە باشووری کوردستان ماڵ بە کۆڵ و ئەو شاخە و شاخ و ھەوارە و ھەوارەی دەکرد و نموونەی خاتوونێکی نیشتیمانپەروەر و گەلدۆست و کوردپەروەر بوو.\nبەم بۆنەوە، ناوەندی راگەیاندنی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە دەرەوەی وڵات، پرسە و سەرەخۆشی خۆی پێشکەش بە بنەماڵە گەورە و بەڕێزەکانی “خودایار”، “سولێمانپوور” و “رەمەزانی” و خزم و کەسوکاریان بە گشتی و خاتوو “ئازیزە” و مامۆستا “عەزیز ڕەمەزانی” بە تایبەتی دەکات و لەو خەمەدا خۆی بە بەشداری خەمیان دەزانێ.


سەرۆكی مافیاكانی عێراق بڕە پارەیەكی زۆری وەك بەرتیل داوەتە بەرپرسان\n10/08/2019 990 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nپێگەی سومەرییە نیوز بڵاویكردەوە\nعەلائەدین عەلوانی وەزیری تەندروستی عێراق رایگەیاند، وڵاتەكەی لە زۆرینەی وڵاتان دیكەی ڕۆهەڵات ناوەڕاست كەمتر پارە بۆ كەرتی تەندروستی خەرج دەكات.\nناوبراو راشیگەیاند، لە نەوەدەكانەوە، پاشكشەیەكی بەرچاوی كەرتی تەندروستی لە عێراقدا بەدیدەكرێت و ئاڵێنگاری گەورە لەبەردەم ئەو كەرتەدان لەڕووی خۆپارێزی و چارەسەرەوە.\nهەروەها رایگەیاند، عێراقی ئەمڕۆ لە بەردەم گرفتێكی گەورەدایە، كە گرنگیدانی لە پێشینەی بۆ ئەم كەرتە نییە لە وڵاتدا.\nعەلوان باسی لەوەش كرد، كە عێراق بڕی 150 یان 155 دۆلاری ساڵانە بۆ تەندروستی هەر تاكێك خەرج دەكات، ئەمەش لە زۆرینەی دەوڵەتان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەوڵەتانی دەوروبەر كەمترە.\nناوبراو جەختیكردەوە، پێش كۆتایی ئەم ساڵ، كۆمپانیا ئەڵمانی و توركییەكان بەڵێنی ئەوەیان داوە نەخۆشخانەكان ساز و ئامادە دەبن بۆ خزمەتكردن هاووڵاتییان، واش بڕیارە چەند نەخۆشخانەیەك تازە لەم ساڵدا لە عێراقدا بكرێنەوە (4 نەخۆشخانە لە بەسڕە و زیقاڕ و نەجەف و كەربەلا)، هەر نەخۆشخانەیەكیش بەشی چارەسەری شێرپەنجە لەخۆ دەگرێت.\nكەناڵی حوڕە بڵاویكردەوە\nبەپێی ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەكان، "حاجی حەمزە شمری" گەورەترین "سەركردەی مافیاكانی قوماركردن" بێت لە عێراقدا، كە ڕۆژانە ناوبراو گوژمە پارەی ملیۆنێك دۆلاری بۆ لایەنە خاوەن هەژموونەكان ناردووە، تا بیپارێزن و لە ڕووی یاساییەوە ڕاوەدووی نەنێن.\nهەر بەپێی راپۆرتەكان، شمری ناوچەیەكی زیندووی لە ناوەڕاستی بەغدا بەڕێوەبردووە، كە 10 هۆڵی قورماركردن و تیاترۆخانەی شەوانەی یاساغی لەخۆگرتووە.\nلەو بارەوە فایەق شێخ عەلی پەرلەمانتاری عێراق وای بۆ دەچێت، كەسایەتی ئەمنی و سیاسی لەگەڵ شمری تێوەگلاون، بەو مەبەستەی بیپارێزن و تەنگەتاو نەكرێت.\nڕۆژی 2 شەممەی ڕابردوو هێزەكانی حەشدی شەعبی ئەنجامدانی كردەیەكی ئەمنییان ڕاگەیاند، كە بوەتە هۆی دەستگیركردنی كەسێك بە ناوی "حەمزە شمری" ئەو هێزانە شمرییان بە سەرۆكی مافیاكانی هۆڵەكانی قوماركردن و ڕۆلێت و لەشفرۆشی و كڕین و فرۆشتنی ژنان و ماددە هۆشبەرەكان وەسف كردووە.\nحەشدی شەعبی لە بەیاننامەیەكیدا ڕایگەیاند، دەستگیركراوەكانیان ڕادەستی دەزگا ئەمنییەكان كردووە، تاوەكو لێكۆڵینەوەیان لێبكرێت و بدرێنە دادگا.\nهەروەها تارق حەربی شارەزای بورای یاساش وتی: لێكۆڵینەوە لە شمری بەردەوامە و هیچ شتێكی فەرمیش لە بارەی ئەو لێكۆڵینەوانەوە ئاشكرا نەكراوە.\nواڵەكەی شمری لەسەر فەیسبوك وێنەی زۆرێك لە بەرپرسە باڵاكانی سیاسی و ئاینی و سەركردەی میلیشیاكان و ئەندام پەرلەمانەكانی تێدایە، وەك قەیس غەزعەلی فەرماندە عەسائبی ئەهلی هەق، حەنان فەتلاوی سەرۆك و پەرلەمانتاری پێشوو "بزووتنەوە ئیرادە"، كە ئێستا ڕاوێژكاری عادل عەبدولمەهدییە، عەبدولحوسێن عەبتانی وەزیری وەرزش و لاوانی پێشوو.\nپێگەی ئیندیپێندێنتی عرەەبی بڵاویكردەوە\nمایك پۆمپیۆی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لە وتارێكیدا، كە لە ڕۆژنامەی "یۆ ئیس ئەی تودەی" ئەمریكیدا بڵاویكردوەتەوە ڕایگەیاند، ئیدارەی ئەمریكا هەڵمەتێكی فشاری بێ وێنەی دژ بە سەركردەكانی ئێران دەستپێكردووە، ئەمەش لەبەر دوو هۆ: یەكەم، بێبەشكردنی ئێران لەو پارانەی بەكاریان دێنێت لە چالاكییەكانی بۆ نانەوەی پشێوی و ناسەقامگیری لە ناوچەكەدا، دووەم، ناچاركردنی عەلی خامەنەئی موڕشیدی باڵای شۆرشی ئێرانی بە دانیشتن لەسەر مێزی گفتوگۆكان بۆ گەیشتن بەڕێككەوتنێكی هەمیشەیی سەراپاگیر.\nبە گوێرەی قسەكانی پۆمپیۆ، وا چاوەڕوان دەكرێت ڕێككەوتنە تازەكە 4 دۆسییە لەخۆ بگرێت، پرۆگرامی ئەتۆمی ئێرانی، پەرەپێدانی موشەكە بالیستییەكان، پشتیوانی ئێران لەتیرۆر، دەستگیركردنی هاووڵاتییە ئیرانییەكان بە نایاسایی.\nپۆمپیۆ راشیگەیاند، بە هۆی فشارەكانی ئەمریكاوە، هاوپەیمانەكانی ئێران لە جاران لاوازترن، هەر خۆشیان دەڵێن ئێران وەك جاران ناتوانێت پارەداریان كات و ئەوانیش سیاسەتی سكهەڵگوشین پەیڕەو دەكەن. بودجەی سەربازی ئێرانیش بۆ ساڵی 2019 بە ڕێژەی 28% دابەزیووە بۆ وەزارەتی بەرگری و لە 17% دابەزیووە بۆ پاسەوانی شۆڕشی ئێرانی.\nپێگەی بەغداد ئەلیوم بڵاویكردەوە\nعادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیرانی عێراق، لە چاوپێكەوتنێكی ڕۆژۆنامەوانیدا ڕەتیكردووە لەچاو پارێزگاكانی دیكەی عێراق، مامەڵەیەكی تایبەتی لەگەڵ هەرێمی كوردستان كردبێت.\nئەو وتیشی: هەموو پارێزگان عێراق وەك یەكن و جیاوازییەكیان نییە.\nعەبدولمەهد ئەو‌ەشی وت : لێپرسینەوە و لێپێچینەوە لە هەرێمی كوردستان لەسەر داهاتەكان نەوت، بەوە نابێت موچەی فەرمانبەرەكانیان ببڕین، ئەگەر هەرێم 250 هەزار بەرمیل ڕۆژانەمان ڕادەست نەكات، ئێمەش ئەو بڕە پارەیە لە موچە فەرمانبەران ببڕین.\nسەبارەت بە حەشدی شەعبیش عەبدولمەهدی وتی: ئەو فەرمانە دیوانییە جێبەجێدەكەن، كە دەریانكردووە بە هەڵوەشاندنەوە حەشد و ڕێكخستنەوەیان لەناو ڕیزەكان سوپای عێراقیدا.\nناوبراو وتیشی: ڕێوشێنەكان جێبەجێكردن ئەم فرمانەمان دەستپێكردووە و ئەوەش ڕەتكردووە هیچ فشارێكیان لەسەر بێت.\nهاوكات فالح فەیازی سەرۆكی دەستە حەشد شەعبی لە نامەیەكدا كە لە 8 خاڵ پێكهاتووە و ئاراستەی فەرماندە گشت هێزە چەكدارەكان كردووەو رایگەیاندووە، كە ئەو پەیكەرهەی لەگەڵ فرمان دیوان ئەنجومەنی وەزیراندا گونجاوە تەواو كراوە، ئێستاش حكومەت دەتوانی هێزەكانی حەشدی شەعبی بخاتەسەر ئەو دەزگایەی مەبەستیەتی.


حوكمى ماچكردنى قورئانى پیرۆز (المُصْحَف): ماڵپەڕی وەڵامەکان\nقورئانی پیرۆزفەزڵ و ئادابەکانى قورئانحوكمى ماچكردنى قورئانى پیرۆز (المُصْحَف)\nحوكمى ماچكردنى قورئانى پیرۆز (المُصْحَف)\nئایا حوكمى ماچكردنى قورئانى پیرۆز (المُصْحَف) چیە؟ دروستە ماچی قورئانی پیرۆز بکرێ؟\nبێگومان ئەوەى داواكراوە لە ئێمە بریتییە لە: خوێندنەوەى قورئانى پیرۆز و كار پێكردنى، نەك ماچكردنى، هەر بۆیە كۆمەڵێكى زۆر لە زانایان نەهیان كردووە لەم كارە و بەبیدعەیان زانیوە و ئامۆژگاری موسوڵمانانیشیان كردووە بەوەى، كە ئەنجانى نەدەن، وە فەرموویانە: لەجیاتى ماچكردن، با كردەوەى پێ بكەن و سەرپێچى فەرمانەكانى نەكەن.\nحوكمى ماچكردنى قورئانى پیرۆز (المُصْحَف)(١)\nیەكێك لەو كردەوانەى كە زۆر باوە لەناو موسوڵماناندا و بەردەوام دەیكەن و لەناو مزگەوتەكان و لە ماڵ و لە شوێنەكانى تردا دووبارە دەبێتەوە، بریتیە: لە ماچكردنى قورئانى پیرۆز (تقبيل المصْحَف)، كە هەندێك موسوڵمان پاش تەواوبونى لە خوێندنەوەى قورئانى پیرۆز ماچى دەكات، یان هەندێكى تریان بەبێ ئەوەى بیخوێننەوە ماچى دەكەن و ئەم كارەش وەك عیبادەتێك سەیر دەكەن و بەكارێكى باشى دەزانن.\nبەڵام پێویستە ئەوە بزانین ئەوەى كە ئەنجامى دەدەن پێچەوانەى سوننەتى پێغەمبەرمانە ﷺ ، كارێكى بیدعەیە و هیچ بنەماو بەڵگەیەكى صەحیحى لەسەر نیە لە قورئان و فەرمودە ڕاستەكاندا، وە هیچ ڕیوایەتێكى صەحیح لە پێغەمبەرى خواوە ﷺ نەهاتووە لەسەر ئەوەى، كە دروست بێت ماچى قورئانى پیرۆز بكرێت.\nبەڵكو بەپێچەوانەوە ئەم كارە لەو كردەوانەیە، كە پێغەمبەرى خوا ﷺ لە ژیانى خۆیدا ئەنجامى نەداوە، هەروەها فەرمانیشى بە صەحابە بەڕێزەكان نەكردوە بۆ ئەنجامدانى ئەو كارە، بۆیە ئێمەش خێر لەوەدایە، كە ئەنجامى نەدەین، چونكە ئەگەر خێر بوایە ئەوە لەم دینە پاكەى ئیسلامدا بۆمان بەیان دەكرا.\nئەمەش ووتەى هەندێك لەو زانا بەڕێزانەیە:\n1_ئیمامى (ئەحمەد)ى كوڕى (حنبل) رحمه الله :\nپرسیار كرا لە پێشەواى ئەهلى سوننە ئیمامى (ئەحمەد) رحمه الله دەربارەى ماچكردنى قورئانى پیرۆز، ئەویش لەوەڵامدا فەرموى: (مَا سَمِعْت فِيهِ شَيْئًا)(٢). واتە: (هیچ شتێكم لەبارەیەوە نەبیستوە).\nئەم ووتەیەى (ئیمامى ئەحمەد)یش رحمه الله ئەوە دەگەیەنێت، كە سەرەڕاى شارەزاییەكى زۆرى ئەو ئیمامە بەرز و بەڕێزە لە فەرموودەكانى پێغەمبەردا ﷺ بەڵام هیچ بەڵگەیەكى نەبیستووە لەسەر ئەوەى ماچكردنى قورئانى پیرۆز درووست بێت.\nهەر بۆیە ئیمامى (ابن مفلح)(٣) رحمه الله ، كە یەكێكە لە دیارترینى قوتابیەكانى شێخ ئیسلام (ابن تيمية) رحمه الله ، لە شەرحى ئەم ووتەیەى (ئیمامى ئەحمەد)دا دەفەرموێت: (كَلامُ الْإِمَامِ أَحْمَدَ رَحِمَهُ اللَّهُ فِي مَسْأَلَةِ تَقْبِيلِ الْمُصْحَفِ يَدُلُّ عَلَى عَدَمِ التَّقْبِيلِ)(٤).واتە: (ووتەى (ئیمامى ئەحمەد) بەڕەحمەت بێت لە بابەتى ماچكردنى قورئانى پیرۆزدا دەلالەت لەوە دەكات، كە قورئانى پیرۆز ماچ ناكرێت).\n2_ شێخى ئیسلام (ابن تيمية) رحمه الله دەفەرموێت: (الْقِيَامُ لِلْمُصْحَفِ وَتَقْبِيلُهُ لَا نَعْلَمُ فِيهِ شَيْئًا مَأْثُورًا عَنْ السَّلَفِ)(٥). واتە: (وا نازانین كە لەبارەى هەستان لەبەر قورئان و ماچكردنى، هیچ شتێك لە پێشینى چاكەوە هاتبێ).\n3_ زاناو پێشەوا (عبدالعزيز بن عبدالله بن باز) رحمه الله دەربارەى ماچكردنى قورئن دەفەرموێت: (هذا العمل ليس له أصل وتركه أحسن، لأنه ليس عليه دليل)(٦). واتە: (ئەم كردەوەیە بنچینە و بنەمایەكى لەشەرعدا نیە، هەروەها وازهێنان و تەرككردنى باشترە، چونكە هیچ بەڵگەیەكى لەسەر نییە).\n4_ زاناى فەرموودەناس و پێشەوا (محمد ناصرالدين الألباني) رحمه الله دەفەرموێت: (هذا مما يدخل في اعتقادنا في عموم الأحاديث التي منها: (إِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُور، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلالَة)(٧)، وفي حديث آخر: (كُلُّ ضَلَالَةٍ فِي النَّار)(٨))(٩).\nواتە: (بە بیروباوەڕى ئێمە ئەم كارە (ماچكردنى قورئان) دەچێتە ناو تەواوى ئەو فەرموودانە: (وریابن لە شتە داهێندراوەكان، چونكە هەموو داهێندراوێك بیدعەیە، وە هەموو بیدعەیەكیش گومڕاییە، لە فەرمودەیەكى تردا: (هەموو گومڕاییەكیش لەئاگردایە).\n5_ زاناى شەرعزان و پێشەوا (محمد بن صالح العثيمين) رحمه الله فەرمویەتى: (لا أظنه يصح عن الصحابة، هذا بدعة محدثة أخيراً، والصواب أنها بدعة وأنه لا يقبل)(١٠). واتە: (گومان نابەم ئەوە بەصەحیحى لە هاوەڵانەوە هاتبێت، بەڵكو بیدعەیەكە و لەم دواییانەدا داهێنراوە، وە ووتەى ڕاست ئەوەیە، كە كارێكى بیدعەیە و قورئانی پیرۆزیش ماچ ناكرێت).\nهەروەها دەفەرموێت: (إن تقبيل المصحف بدعة ليس بسنة)(١١). واتە: (بەدڵنیایەوە ماچكردنى قورئانى پیرۆز بیدعەیە و سوننەت نیە).\n6_ زانایانى (لیژنەى هەمیشەیی بۆ فەتوادان) فەرموویانە: ((لا نعلم لتقبيل الرجل القرآن أصلا). وفي جواب آخر: (لا نعلم دليلا على مشروعية تقبيل القرآن الكريم وهو أنزل لتلاوته وتدبره وتعظيمه والعمل به))(١٢). واتە: ((وا نازانین ماچكردنى قورئانى پیرۆز لەلایەن كەسێكەوە بنەمایەكى هەبێت لە شەرعدا).\nلە وەڵامێكى ترى ئەم پرسیارەدا فەرموویانە: (وا نازانین بەڵگەیەك هەبێت سەبارەت بە ڕێگەپێدانى ماچكردنى قورئان، وە بۆ ئەوە دابەزیوە تا بخوێندرێتەوە و لەئایەتەكانى ڕابمێنیت و بەگەورەى بزانیت و كردەوەى پێ بكەیت)).\nوەڵامدانەوەى چەند شوبهەیەك:\nشوبهەى یەكەم: دەڵێن: قورئانى پیرۆز پێویستە ڕێزى لێ بگیرێت و بەگەورە دابنرێت، لەبەر ئەوە ماچكردنى قورئانى پیرۆز واتاى رێزگرتن و بەگەورە دانانیەتى.\nوەڵامى ئەم شوبهەیە: بەشى یەكەمى قسەكەیان ڕاستە، كە قورئانى پیرۆز پێویستە لەسەر هەریەكێكمان ڕێزى لێ بگرین و بەگەورەى دابنێین، چونكە كەلامى خوایە و كەلامى خواش سیفەتى خواى گەورەیە، ئەم بەگەورە دانانەش كۆڕاى زانایانى لەسەرە وەك هاتوە كە: (أجمع أهل العلم من السلف والخلف على وجوب احترام المصحف وتعظيمه)(١٣). واتە: (كۆڕاى و زانایان لە سەلەف خەلەف لە سەر ئەوەن، كە پێویستە ڕیازى قورئانى پیرۆز بگریرێت و بەگەورە دابنرێت).\nبەڵام بەشى دووەمى قسەكەیان ڕاست نییە چونكە بەگەورە دانانى قورئانى پیرۆز واتاى ئەوە ناگەیەنێ، كە ماچى بكرێت، بەڵكو كاتێ قورئانى پیرۆزت بەگەورە داناوە، كە كردەوەى پێ بكەیت و فەرمانەكانى جێبەجێ بكەیت و سەرپێچى فەرمانەكانى نەكەیت، ئەوەش كە قەدەغەی كردووە ئەنجامى نەدەیت و وازى لێ بهێنیت.\nخواى گەورە و میهرەبان دەفەرموێت:[ كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ](١٤). واتە: [ئەمە كتێبێكى پیرۆزە دامانبەزاندوە بۆ تۆ ئەى محمد ﷺ تا ئەوانە لەئایەتەكانى ڕابمێنن و ژیرەكانیش ئامۆژگارى لێ وەربگرن].\nگەورەى تابیعین (فُضَيْل)ى كوڕى (عِيَاض) رحمه الله دەفەرموێت: (إِنَّمَا نَزَلَ الْقُرْآنُ لِيُعْمَلَ بِهِ)(١٥). واتە: (قورئانى پیرۆز تەنها بۆئەوە دابەزیوە تا كردەوەى پێبكرێت).\nپێشەوا (ابن الحاج) كە لەساڵى (737)ى كۆچیدا وەفاتى كردووە و خاوەنى كتێبى (المدخل)، زانا و شارەزا بەمەزهەبى (ئیمامى مالیك) ڕەحمەتى خوا لە هەردوكیان بێت، فەرمویەتى: (فَتَعْظِيمُ الْمُصْحَفِ قِرَاءَتُهُ وَالْعَمَلُ بِمَا فِيهِ لاَ تَقْبِيلُهُ، وَلاَ الْقِيَامُ إلَيْهِ كَمَا يَفْعَلُ بَعْضُهُمْ فِي هَذَا الزَّمَانِ)(١٦). واتە: (بەگەورە دانانى قورئانى پیرۆز بریتیە لە خوێندنەوە و كار پێكردنى، نەك ماچكردنى و هەستان لەبەرى، وەك لەم سەردەمەدا هەندێك لەخەڵكى ئەنجامى ئەدەن).\nوەڵامێكى تر بۆ ئەو كەسانەى، كە ئەم شوبهەیەیان هەیە: لێیان ئەپرسین ئایا ئێوە قورئانى پیرۆز زیاتر بەگەورە دائەنێن و ڕێزى لێئەگرن یان پێغەمبەرى خوا ﷺ ؟!\nبێگومان پێویستە لەوەڵامدا بڵێن: پێغەمبەر ﷺ .\nئێمەش دەڵێین: باشە، بۆچى پێغەمبەر ﷺ ماچى نەكردووە (ئایەتەكانى قورئانى پیرۆزى ماچ نەكردووە كە نوسرابوونەتەوە) بەڵام تۆ ماچى ئەكەیت؟ ئایا قورئانى پیرۆزى بەگەورە دانەدەنا وەك تۆ؟!\nوەك تۆ ڕێزى لێ نەئەگرت؟!\nحاشا ئەمانە بدرێتە پاڵ پێغەمبەرمان ﷺ ، بەڵكو خۆشەویستمان پێغەمبەر ﷺ (لاشك أنه كان يعظم القرآن، ومع ذلك لم يقبل)(١٧)، واتە (گومانى تیا نیە، كە قورئانى بەگەورە دادەنا، لەگەڵ ئەوەشدا ماچى نەدەكرد)، كەواتە ئەم شوبهەیەیان، كە دەیهێننەوە بۆ دروستێتى ماچكردنى قورانى پیرۆز، نابێتە بەڵگە و وەك دەركەوت پێغەمبەرمان ﷺ بەگەورەى دادەنا، بەڵام ڕۆژێك لەڕۆژان ماچی ئایەتەكانى قورئانى پیرۆزى نەكردووە.\nشوبهەى دووەم: دەڵێن: ماچكردنى قورئانى پیرۆز صەحابەیەك رضی الله عنه ئەنجامى داوە، بۆیە ئێمەش ئەنجامى ئەین.\nوەڵامى ئەم شوبهەیە: ڕاستە! ڕیوایەتێك هەیە لە هاوەڵى بەڕێز (عكرمة)ى كوڕی (أبو جهل)ەوە رضی الله عنه، بەڵام ئەو (ئەثەر)ە نابێتە بەڵگە بەدەستیانەوە لەبەر دوو هۆكار:\nهۆكاری یەكەم: لەبەر ئەوەى لاوازە، چونكە لە سەنەدەكەدا پچڕان (إنقطاع) هەیە لەنێوان (عبدالله)ى كوڕى (أبو مليكة) و (عكریمە)ى كوڕى (ئەبو جەهل)، بۆیە بەلاواز دادەنرێت، هەروەك (أحمد بازمول) دەڵێت: (إسناده ضعيف، فيه إنقطاع بين عبدالله بن أبي مليكة وعكرمة)(١٨) . واتە: (سەنەدەكەى لاوازە، چونكە پچڕانى تێدایە لە نێوان (عبدالله)ى كوڕى (أبو مليكة) و (عكريمة)دا).\nهۆكاری دووەم: لە حاڵێكدا ئەگەر لاوازیش نەبێت و لە سەنەدەكەیدا پچڕانیش نەبێت هەر نابێتە بەڵگە، لەبەر ئەوەى ئەو ریوایەتەى، كە هاتووە باس ئەوەى تێدا نییە، كە قورئانى پیرۆزى ماچ كردبێت، بەڵكو باسى ئەوە دەكات، كە قورئانەكەى دەخستە سەر دەم و چاوى، وە نافەرموێت ماچى دەكرد، بۆیە (عبدالله)ى كوڕى (أبو مليكة) بەم جۆرە ڕیوایەتى دەكات: (كَانَ عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ يَأْخُذُ الْمُصْحَفَ فَيَضَعُهُ عَلَى وَجْهِهِ، وَيَبْكِي، وَيَقُولُ: كِتَابُ رَبِّي، وَكَلَامُ رَبِّي)(١٩)\nجێگاى ئاماژە پێكردنە لە هیچ كتێبێكى فەرموودەدا لێوەى نەگێڕدراوەتەوە، كە قورئانى پیرۆزى ماچ كردبێت، والله أعلم .\nلەبەر ئەوە ماچ كردنى قورئانى پیرۆز مادام پێغەمبەرى خوا ﷺ ئەنجامى نەداوە و فەرمانیشى پێ نەكردووین و ئیقراریشى لەسەر نەكردووە، لە كردەوەى هاوەڵە بەڕێزەكانیش نەبووە، كەواتە خێر بۆ ئێمە لەوەدایە ماچى نەكەین، بەڵكو ئەوەى لەسەرمانە: كردەوە كردنە بە قورئانى پیرۆز و ڕازاندنەوە و جوانكردنى ڕەوشتى خۆمانە بە قورئانى پیرۆز.\nشـوبهـەى سێـیەم: دەڵێن: بۆچى ماچكردنى بەردە ڕەشەكەى كەعبە (الحجر الأسود) درووستە بەڵام ماچكردنى قورئانى پیرۆز درووست نیە(٢٠) ؟\nوەڵامى ئەم شوبهـەیـە: سەرەتا دەڵێین شێخى ئیسلام (ابن تيمية) رحمه الله دەفەرموێت: (لا يُشْرَعُ تَقْبِيلُ الْجَمَادَاتِ إلاَّ مَا اسْتَثْنَى الشَّرْعُ)(٢١). واتە: (ماچ كردنى شتە بێگیانەكان درووست نیە و ناشەرعییە جگە لەوانەى، كە شەرع رێگەى پێداون).\nوەك دەشزانین لە شەرعى خوادا هیچ بەڵگەیەك نەهاتووە، كە بڵێت قورئانى پیرۆز ماچ بكەن یان هانمان بدات بۆ ماچكردنى.\nدەربارەى ئەوەش، كە قیاسى قورئانى پیرۆز دەكەن بە بەردە ڕەشەكەى كەعبەى پیرۆز (الحَجَر الأَسْوَد) و دەڵێن: مادام ماچكردنى بەردە ڕەشەكە درووست بێت و خاوەنەكەى لە ڕۆژى دواییدا پاداشتى لەسەر وەردەگرێت. كەواتە ماچكردنى قورئانی پیرۆزیش درووستە!.\nئەم قیاس كردن و بەراورد كردنە بەراوردێكى ڕاست و ڕەوا نیە، وەك زاناى پایەدار شێخ (محمد بن صالح العثيمين) رحمه الله ، ئاماژەى پێ دەكات و وەڵامى دەداتەوە و دەفەرموێت: (المقارنة بينه وبين الحجر الأسود فهذه المقارنة بين سنة وبدعة، فالحجر الأسود قد ثبت عن النبي ﷺ أنه كان يقبله في طوافه، وثبت عن أمير المؤمنين عمر بن الخطاب رضی الله عنه أنه قال حين قبل الحجر: (وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ، لا تَضُرُّ وَلا تَنْفَعُ، وَلَوْلا أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ قَبَّلَكَ مَا قَبَّلْتُكَ)(٢٢))(٢٣).\nواتە: (بەراورد كردن لەنێوان ماچكردنى قورئانى پیرۆز و بەردە ڕەشەكەى كەعبەدا، بەراورد كردنە لە نێوان سوننەت و بیدعەدا، دەربارەى (بەردە ڕەشەكەى كەعبە) فەرموودەى صەحیح هاتووە لە پێغەمبەرى خواوە ﷺ ، كە ماچى كردووە لە كاتى سوڕانەوە و تەواف بەدەورى كەعبەى پیرۆزدا، هەروەها فەرمایشت كراوە لە ئەمیرى موسڵمانان (عومەر)ى كوڕى (خطاب) رضی الله عنه، كە كاتێك ماچى بەردە ڕەشەكەى كردوە فەرمویەتى: (سوێند بەخواى گەورە من ئەزانم تۆ بەردێكیت نە زەرەر ئەگەیەنیت و نە قازانج، وە ئەگەر نەمبینیایە پێغەمبەرى خوا ﷺ ماچى كردوویت، ماچم نە ئەكردیت)).\nشوبهەى چوارەم: دەڵێن لەسەردەمى پێغەمبەرى خوادا ﷺ قورئانى پیرۆز بەوشێوازە كۆنەكراوەتەوە تا بڵێن پێغەمبەر ﷺ قورئانى پیرۆزى ماچ نەكردووە بۆیە نابێت ئێمەش ماچى بكەین!\nوەڵامى ئەم شوبهەیە: ڕاستە قورئانى پیرۆز بەو شێوازە كۆكراوە نەبووە، كە ئێستا دەیبینین و لەبەردەستماندایە، بەڵام شتێكى ئاشكرایە، كە لەسەردەمى پێغەمبەردا ﷺ ئایەتەكانى قورئانى پیرۆز نوسراونەتەوە بە جیا جیا، وە چەندەها هاوەڵى بەڕێز نوسەرەوەى وەحى بوون و ئایەتەكانى قورئانیان دەنوسیەوە لەسەر لەوح و لەسەر شتى تر، هەروەك ئیمامى (الْخَطَّابِي) رحمه الله باسى دەكات و دەفەرموێت: (وَقَدْ كَانَ الْقُرْآنُ كُتِبَ كُلُّهُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ لَكِنْ غَيْرُ مَجْمُوعٍ فِي مَوْضِعٍ وَاحِدٍ ولا مرتب السور)(٢٤). واتە: (قورئانى پیرۆز لەسەردەمى پێغەمبەرى خوادا ﷺ هەمووى نوسرابوەوە، بەڵام لەیەك شوێندا كۆنەكراوەتەوە و سورەتەكانیش تەرتیب نەكرابون).\nلەگەڵ ئەوەشدا، كە قورئانى پیرۆز بەنوسراوەیی هەبووە هیچ ڕیوایەتێك نەهاتووە، كە پێغەمبەرى خوا ﷺ ئایەتەكانى قورئانى ماچ كردبێ، یان ئەو لەوحەى ماچكردبێ كە ئایەتەكانى قورئانى لەسەر نوسراوەتەوە.\nهەر بۆیە شێخ (محمد بن صالح العثيمين) رحمه الله فەرمویەتى: (لكنه موجود مكتوباً في اللخاف وعسب النخل وغيرها، ولم يرد أن الرسول كان يقبل ما كتبت فيه الآية، ولا أن الصحابة يفعلون ذلك في عهده، ولا فعلوه بعد جمع القرآن أيضاً، فدل ذلك على أنه من البدع)(٢٥).\n(بەڵام قورئانى پیرۆز بە نوسراوى هەبووە و لەسەر بەرد و پەلكى دار خورما نوسراوە، هەروەها لەسەر شتى تریش، وە هیچ فەرمودەیەك نەهاتووە لەسەرئەوەى، كە پێغەمبەرى خوا ﷺ ماچى شتێكى كردبێت كە ئایەتێكى لەسەر نووسرا بێتەوە، صەحابەكانیش رضي الله عنهم لە سەردەمى ئەودا ئەم كارەیان نەكردووە، هەروەها لەدواى كۆكردنەوەى قورئانیشدا ئەم كارەیان نەكردووە، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەى كە ئەم كارە بیدعەیە).\nلە كـۆتـاییدا: پاش وەڵامدانەوە و ڕەد دانەوەى سەرجەم شوبهەكان بۆمان دەركەوت كە: ئەو شوبهانەى دەیهێننەوە هیچیان صەحیح نین و نابنە بەڵگە بۆ ئەنجامدانى ئەو كارە، وە ئەوەى ڕاست بێت وەكو باسمان كرد ئەوەیە كە: ماچكردنى قورئان لەهەر كاتێكدا بێ هەر بیدعەیە، كاتێكیش ڕوونبویەوە كە بیدعەیە و لە سوننەتى پێغەمبەرمان ﷺ نیە، ئەوە جێى خۆیەتى، كە بڵێین ئیمامى (شاطبي) رحمه الله دەفەرموێت: (كل بدعة مهما كانت صغيرة فهي ضلالة)(٢٦). واتە: (هەموو بیدعەیەك هەرچەندە بچوكیش بێت هەر گومڕایی و سەرلێشێواویە).\n(١) قال أبو عبدالرحمن الخليل رحمه الله (المتوفى: 170ه): (وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن) كتاب العين: (3/120).\nوأول من سماه مصحفا أبو بكر رضى الله عنه، الإتقان للسيوطي ص: (382)\n(٢) الفتاوى الكبرى لإبن تيمية: (1/49)، دار الكتب العلمية\n(٣) ناوى تەواوى: (أبو عبد الله شمس الدين محمد بن مفلح بن محمد بن مفرج المقدسي) لە ساڵى(763) ى كۆچیدا وەفاتى كردووە، یەكێكە لە دیارترینى قوتابیەكانى (شيخ الإسلام)، بەجۆرێك (شيخ الإسلام) جارێك پێى دەفەرموێت: تۆ (ابن مفلح) نیت، بەڵكو تۆ(مفلح)یت.\n(ابن القيّم ) دەربارەى ئەو زانایە فەرمویەتى: (ما تحت قبة الفلك أعلمُ بمذهب الإمام أحمد من ابن مفلح).\n(٤) الآداب الشرعية والمنح المرعية: (3/231)، الناشر: عالم الكتب\n(٥) مجموع الفتاوى: (23/65)، الناشر: مجمع الملك فهد لطباعة المصحف الشريف، المدينة النبوية، الفتاوى الكبرى لابن تيمية: (1/49)، دار الكتب العلمية.\nكەسانێك هەیە لەناو موسوڵماناندا كاتێك قورئان دەهێندرێتە شوێنێكەوە هەڵدەستن لەبەرى، ئەمەش پێچەوانەى سوننەتە و كارێكى بیدعەیە، هەر وەك لە ووتەكەى شێخى ئیسلامیشدا دەركەوت.\n(٦) مجموع الفتاوى: (24/399)\n(٧) صحيح الترغيب والترهيب: (1/92/34)\n(٨) صلاة التراويح: ص: (75)\n(٩) رسالة كيف يجيب علينا أن نفسر القرآن الكريم: (1/28)\n(١٠) لقائات باب المفتوح: (213/15) باب تقبيل المصحف\n(١١) فتاوى نور على الدرب للعثيمين: (4/2)\n(١٢) فتاوى اللجنة الدائمة برقم: (4172)\n(١٣) مجموع فتاوى ابن تيمية: (12/449،382،577)، قواعد الأحكام لإبن عبدالسلام: (1/19)، فتح الوهاب: (2/155)، التبيان في آداب حملة القرآن: ص: (232).\n(١٤) سورة: (ص) الآية: (29)\n(١٥) اقتضاء العلم العمل للخطيب البغدادى: ص: (75) بتحقيق الشيخ الألباني. الناشر: المكتب الإسلامي - بيروت\n(١٦) المدخل لابن الحاج: (1/263) دار التراث ، وإتحاف أهل القبلة: ص: (74)\n(١٧) قاموس البدع: (680)\n(١٨) غاية البيان في تخريج أحاديث وآثار وتهذيب وترتيب الإتقان للشيخ (أحمد بن عمر بن سالم بازمول) .\n(١٩) (الجهاد لابن المبارك) رقم: (56)، (المعجم الكبير) رقم: (1018)، (المستدرك) رقم: (3/271)\n(٢٠) ورد في حاشية البجيرمي في (فقه الشافعية): (1/173): (استدل السبكي على جواز تقبيل المصحف: بالقياس على تقبيل الحجر الأسود ويد العالم والصالح والوالد، إذ من المعلوم أنه أفضل منهم).\n(٢١) الأداب الشرعية والمنح المرعية: (3/231).\n(ئەم حوكمە ماچكردنى (نان)یش ئەگرێتەوە، كە درووست نییە و كارێكى داهێنراوە:\nجاء في الآداب الشرعية: (3/382) فَصْلٌ (فِي اسْتِحْبَابِ إكْرَامِ الْخُبْزِ دُونَ تَقْبِيلِهِ وَشُكْرِ النِّعَمِ, وقال الشيخ صالح الفوزان: (لا اعلم لها ورود عن فعل للرسول) موقعه.\n(٢٢) صحيح مسلم: كتاب: الحج، باب: استحباب تقبيل الحجر الأسود في الطوافك (1270)، وكذا أخرجه البخاري في: الحج، باب: ما ذكر فيه الحجر الأسود: (1597) بنحوه.\n(٢٣) فتاوى نور على الدرب للعثيمين: (4/2).\n(٢٤) الإتقان في علوم القرآن: (1/202) الناشر: الهيئة المصرية العامة للكتاب\n(٢٥) فتاوى نور على الدرب للعثيمين: (4/2)\n(٢٦) كيف يجب علينا أن نفسر القرآن الكريم للشيخ الألباني: (1/34)، الناشر: المكتبه الإسلامية\nكەسێك هەندێك قورئانی لەبەر بێت دواتر بیری بچێتەوە هیچ تاوانێكی لەسەرە؟ جووت بوونی پیاو لەگەڵ خێزانەکەیدا لە ژوورێکدا کە قورئانی تێدا بێت ڕەوشتی هەڵگرانی قورئان ئایا دروستە بە پاڵکەوتنەوە قورئان بخوێنى یان ڕوونەکەیتە قیبلە؟ کامیان باشترن ورد بوونەوە لە قورئان و لەسەر خۆ خوێندن یاخود خەتمە زۆر کردن؟\nسەردان: ١,٨٨٧ بەش: فەزڵ و ئادابەکانى قورئان\nپرسیاری دواترخێر و صەدەقە بەنهێنى و ئاشکراپرسیاری پێشتروەڵامی یانزەهەمی شوبهەی شەخص پەرستان (سەبارەت بە واسیتە)


کەمبوونەوەی مەترسییەکان، ٦٠٠ شەقامی بەغدا-ی کردۆتەوە\n2018-01-11 11:45 220 جار بینراوە کۆمێنت\nبەهۆی کۆتایهاتنی داعش و کەمبوونەوەی مەترسییەکان، نزیکەی ٦٠٠ شەقامی سەرەکی و لاوەکی داخراوی بەغدا کراونەتەوە.\nلەکۆنگرەیەکی رۆژنامەنووسیدا فەریق روکن عەبدولجەلیل روبەیعی فەرماندەی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی بەغداد رایگەیاند: دروستکردنی پشتێنەیەکی ئەمنی بەھێز بەچواردەوری بەغداد لەقۆناغی کۆتاییدایە و رێژەی بەرقراربوونی ئاسایش و دڵنیایی لەو شارە گەیشتۆتە ٩٠٪.\nروبەیعی ئاماژەی بەوەشکرد کە لەباشوورو رۆژئاوای شارەکە بەڕێژەی ١٠٠٪ مەترسییەکان نەماون و ئەمن و ئاسایش بەرقەرارە، بەڵام لەبەشی باشووردا گرفتیان هەیەو لەهەوڵی ئەوەدان بەتەواوی ئاسایش بۆ شارەکە بگەڕێننەوەو بەدروستکردنی ئەم پشتێنە ئەمنیەش ئێستا بەڕێژەی ٩٠٪ و زیاتریش کۆنتڕۆڵی بەغدا کراوە.\nسەبارەت بە کردنەوەی شەقامە داخراوەکانیش، فەرماندەی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی بەغدا ئاشکرایکرد کە ٦٠٠ شەقامی سەرەکی و لاوەکی لەھەردوو بەشی کەرخ و رەسافەی بەغدا بەڕووی ھاتووچۆی ھاوڵاتییاندا کراونەتەوە کە کاریگەریەکی باشی هەبووە لەسەر کەمبوونەوەی قەرەبالخی لەناوچەکە کە ھەندێکیان بەھۆی مەترسی کردەوەو پەلاماری تیرۆریستییەوە لەساڵی ٢٠٠٣ەوە داخرابوون.


شکستی بێباوران بەرامبەر د.عبدالواحد – گروپی زاکیر\nدین پێرکس "Dean perks" کاندیدی پارتی سەربەخۆیی بەریتانیا دەڵێت: پێویستە حوکمی دەست بڕینی دز لە بەریتانیادا جێبەجێ بکرێت\nئیعجاز, یاساکانی قورئان\nئایە قورئان خۆی بەدرۆ دەخاتەوە...؟\nشکستەکان هێندە زۆرن لە بەرامبەر د.عبدالواحد لە باس نایەن، ئەگەر کەسێکی تریشان ماوە ، شوکور مەیدان فراوانە -تەبعەن گەر لە خۆی ڕادەبینێت- ، یان تەنها بڵقی سەر ئاون، پوشکەی بە دەم هەواوەن .\n“ئامێد سلێمان” بوو لەبەرامبەر د.عبدالواحد. لەگەڵ ئەوەشدا کە ئاگاداربووین لە پشت بەرنامەکەیەوە -بەبوێری- کە چەندین کەس گومانیان بۆ کۆ دەکردووە و پێیان دەدا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشا هیچی لەدەست نەهات ، بۆیە وتی کەسی دی دەهێنینە بەرنامەی بەبوێری کە ناوی بەرنامەکەشیان لە کەسێکی گاورەوە وەرگرتبوو، کە ئەویش بەرنامەی (سؤال جرئ) کە لە کەنالی الحیاة لەلایەن “اخ رشید”ەوە پێشکەش دەکرا.\nسؤال جرئ واتا : پرسیار کردن بەبوێری.\nبەڵام کەنالی ئێن ئارتی هەندێک ناوی بەرنامەکەی گۆریبوو تاخەلک هەست پێنەکەن کردیانە بەرنامەی (بەبوێری) بەڵام شکستێکی وایان خوارد جارێکی دی لەروویان نایێی باسی بکەنەوە وەبلێن بەرنامەکمان هەبوو بەناوی بەبوێری\nبفەرموون ئەمەش بەشی یەکەمی دیبەیتەکە لەهەمان لینک بەشەکانی تری دەتوانن بەدەست بێنن لەیوتوب:\nببینن چۆن بۆێرەکانی ئێن ئارتی و جەماعەتەکەی کە سەروەن پێنجوێنی و ئامێد سلێمانی بوون چۆن ناتوانن لەگەل د.عبدالواحد بەراستەوخۆیی لەگەل خەلکا دانیشن لە ژوورە تاریکەکانەوە بێن بەر رۆناکی لەوێدا لەبەردەمی خەلک دیبیت بکەن\nشکستی “سەروەر پێنجوینی” بەرامبەر د.عبدالواحد.\nسەروەر پێنجوینی نەک شکستی هێنا بەڵکو ئاستی خۆی هەر زوو زانی کە ناتوانێت بەرامبەر د.عبدالواحد دانیشت و دیبیتی زانستی لەگەلیا بکا\nلەگەڵ ئەوەشا کاتێک بریاریاردرا بوو بۆ دیبیت\n“کاک گۆران لەندەنی”بوو کەشوێن کەوتەی ئاینی داروین نزمیە دوای ئەوەی هەریەک لە ئامێد سلێمان و سەروەر پێنوینی نەیانتوانی شکست بە د.عبدالواحد بێنن بۆیە هانایان بردە کەسێک لە لەدەرەوەی وڵات دەژیا تان تاشکست بە د.عبدالواحد بێنێت.\nبەڵام دیسانەوە نەیانپێکا و سەرکەوتوو نەبوون .\nشکستی کاک ئاکۆ\nئەویان شکستەکەی زۆر گەورە بوو هەموو بێدینەکانی هەژان کەلەناو دیبیتەکە کاک ئاکۆ ئاوای لێهات وتی من باورم هەیە بەخودا..!!\nبەمە ئامێد سلێمانی تەواو بێ ئومێد کرد چونکە ئەو دیسانەوە شکاوە شکانێک کە بەهیچ شێوەیەک چاوەرێی نەدەکرد چونکە کاک ئامێد هەموو شەرەکەی بۆ ئەوەیە بلێ (خودانییە) -العیاذ بالله- بەڵام کاک ئاکۆ وتی خودا هەیە و باورم پێیەتی.\nشکستی قسەبەدەستی رێکخراوی مافی ئافرەتان\nبوو بەرامبەر بە د.عبدالواحد که بەشێوەیک لەشێوەکان شکستی خوارد هەتا وای بەسەر هات نەی دەزانی چ بلێت بەرامبەر د.عبدالواحد.!\nکەهەموو بێدینەکانی رێزکرد و دەم کوتی کردن سەبارەت بە مافی ئافرەت بوو.\nئەمەیان بەئامادە بوونی زۆرێک لە بێدینەکان -ئەوانەی کە لەسەر فیسبوک و ژوورە تاریکەکان تانە لە ئیسلام دەدەن لەسەر مافی ئافرەت و قسەی ناشرینی بەئیسلام دەلێن- لەقاوەخانەی کەلتوری کە تیایدا دوو ووتاری پێشکەش کرد بەڵام هیچ کامێک یان نەیان توانی بەرامبەر قسەکانی د.عبدالواحد بووەستنەوە، وە هەمووشیان دەم کوت بوون و ئیفلاس بوون.\nبفەرموون لە یوتیوب بیانبینن:\nئیعجازی زانستی لە قورئاندا\nخولگەی تایبەتی خۆر لە قورئاندا!


ھاتووچۆی ھەولێر شۆفێران ئاگادار دەکاتەوە\nبەرێوەبەرایەتی ھاتووچۆی ھەولێر ئاگاداری شۆفێران و ھاووڵاتیان دەکاتەوە، بەھۆی بەفربارین و دابەزینی پلەکانی گەرمانەوە لەئێسادا رێگای دەربەندی گۆمەسپان بۆسەر چیای سەفین و ناحیەی ھیران گیراوەو وەکو بەدیل دەتوانن رێگای شەقڵاوە-ھیران بەکاربھێنن.\nبەرێوەبەرایەتی ھاتووچۆی ھەولێر رایگەیاندووە، سەرجەم شوفێران وھاوڵاتیانی ئاگادار دەکەینەوە، بەھۆی دابارینی بەفرو دابەزینی پلەکانی گەرماوە رێگای دەربەندی گۆمەسپان بۆسەرچیای سەفین وناحیەی ھیران لەکاتی ئێستادا گیراوە.\nئاماژەی بەوەشکردووە، ھەرچەندە تیمەکانی رامالینی بەفری سەر بە بەرێوەبەرایەتی چاککردنەوەو پاراستنی رێگاوبانی ھەولێر لەکاتی ئیستا خەریکی رامالینی بەفرن، بەلام بەھۆی دابەزینی پلەکانی گەرما بۆ٥ پلەی ژێر سفر مانەوەی ئەوکەمە بەفرەی سەر رێگایەکە دەکات بەشەختەو بەستەلەک وەزۆر مەتەسیدارتری دەکات لەبەفرەکە.\nدەسڵیت، شوفێران وەکو رێگای بەدیل دەتوانن رێگای شەقڵاوە ھیران بەکاربێنن.\nمانگ پێشتر - Jan 21 2021 10:59AM\nهاتوچۆی نێوان پارێزگای هەولێر و شارەكانی باشور و ناوەڕاستی ع...\n٢٣٧ کەسی تر لە ھەرێم تووشی کۆرۆنا بوون ...\nپلان ھەیە جارێکی تر قەرزی بچوک بە ھاووڵاتیان بدرێتەوە...\nئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی گواستنەوەی دەسەڵاتەکان بۆ ھەولێر...\nیادی ٣٣ ساڵەی ئەنفال کردنی ناحیەی گاپیڵۆن کرایەوە...\nکێشەی مۆڵەتی بازرگانانی ھەرێم لە بەغداد چارەسەر دەکرێت...\nئۆپراسیۆنێکی سەربازی لە سنوری خورماتوو دەستپێکرد...\nئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لەگەڵ سەرۆکی فراکسیۆنەکان کۆدەبێت...\nڕاسپاردەکانی وەزارەتی ناوخۆ بۆ خۆپارێزی کۆرۆنا دەچێتە بواری...\nشەپۆلێکی بارانبارین ناوچەکانی ھەرێم دەگرێتەوە...\nئاسایشی ڕۆژئاوای سلێمانی تیرۆرستێکی دەستگیرکرد ...\nقوباد تاڵەبانی پێشوازی لە کونسوڵی چیک کرد...\nھەڵمەتێکی نەمام ڕواندن لە ھەڵەبجە بەرێوەچوو...\nوەزارەتی ناوخۆی ھەرێم ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە...\nئەمڕۆ وەفدێكی وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی هەرێم سەردانی بەغ...\nسیمپۆزیۆمی پیشەیی تەكنەلۆژیای زانیاری و ماركێتین لە زانكۆی پ...\nلیژنەی باڵای رووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا چەند بڕیارێکی دەرکرد...\nلاھور شێخ جەنگی: ئەگەری زۆرە ھەرێم و بەغداد تا پێنج شەممە بگ...\nبڕیار لە بارەی پڕۆسەی خوێندنەوە درا ...\nئەم شەو یەکەم کاروانی ڤاکسینی کۆرۆنا دەگاتە ھەرێم...\nلە ھەولێر ٢٠ شوێنی گەشتیاری و شوێنی ئاھەنگی شەوانە داخران...\nلە نەخۆشخانەیەکی ئەھلی ١٦٩ ملیۆن دیناری زیادە لە نەخۆش وەرگ...\nپەرلەمان بەدواداچوون بۆ گرێبەستەکانی نەوت و خاڵەسنووریەکان د...\nھاتووچۆی سلێمانی : ئاگادارێک بۆ سەرجەم شۆفێرانی سوارڕەوی بار...\nبڕیار لەسەر بەردەوامی یان راگرتنی پرۆسەی خوێندن لە ھەرێم دەد...\nڕۆژانە زیاتر لە ١٦ سەعات کارەبا بەھاووڵاتیان دەدرێت...\nبەھۆی توندی مەرجەکانی سعودیە نەتوانراوە گەشتی عومرە ڕێکبخرێت...\nبەدواداچون بۆ کێشەکانی کەرتی تەندروستی ھەڵەبجە دەکرێت...\nھەرێم و ئێران مەرزی سەیران بەن کاراتردەکەن...\nکەرکوک ئامادەکاری بۆ وەرگرتنی ڤاکسینی دژ بە کۆرۆنا دەکات...


قوباد تاڵەبانی: هیچ پاساوێک لەلایەن بەغداوە بۆ نەناردنی مووچە نەماوە\nئەمڕۆ 12ی ئازاری 2018 جێگرى سه‌رۆكى حكومه‌تى هه‌رێم، لەکۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگه‌یاند "هیچ پاساوێك نیه بۆ نه‌ناردنى موچه له‌لایه‌ن به‌غداوه، له‌به‌رئه‌وه چاوه‌ڕێده‌كه‌ین سه‌رۆك وه‌زیرانى عێراق مووچه بنێرێت".\nقوباد تاڵه‌بانى، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێم، رایگەیاند "وه‌فدێكى به‌غدا گه‌یشتووه‌ته هه‌رێم و سبه‌ى له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تى دارایی حكومه‌تى هه‌رێم له‌سه‌ر سێ ته‌وه‌رى سه‌ره‌كى كۆده‌بێته‌وه".\nوتیشی "یه‌كه‌میان بریتیه له كێشه‌ى بانكه‌كان كه هه‌ندێكیان حكومه‌تى ناوەندی دانیان پێدا نانێت و هه‌ندێكى تریشیان دانیان پێدادەنێت، دووەم ته‌وه‌ریش بریتی ده‌بێت له كێشه‌ى داهاته نه‌وتییه‌كان و تەوەری سێیەمیش باسکردنە لە ناردنی مووچە لەلایەن بەغداوە".\nئەوەشی وت "ئێمه وه‌ك حكومه‌تى هه‌رێم هه‌موو هاوكارییه‌كمان كرد له پڕۆسه‌ى وردبینیكردن له لیستی مووچه‌خۆرانی هەرێم له‌لایه‌ن به‌غداوە و ئێستاش كاتى ئه‌وه هاتووه سه‌رۆك وه‌زیرانى عێراق له‌ڕێگه‌ى تیمه‌كانییه‌وه مووچه بنێرێت".


بە لای خوێنەران و رۆشنبیران و نووسەران و هەمـوو تاکـێکی کـوردوە، ناپاکیکردنی ئەمریکا و رووسـیا، لە گەلی کوردمـان لە رۆژئـاوای کوردسـتان و\nلە بەشەکـانی تری کوردستاندا، ناپـاکی و کـارەسات و بەسەرهـاتێکی نامۆ و کوتوپڕ نییە، ئـەوەی کەمێک ئاگاداری لە سیاسەت و لە هەڵویست و لە رەوشت و لە پیلانە نەگریس و گڵاوەکانیئەم دوو دەوڵەتە زلهێزە،ئەمریکا و روسیا و چەند وڵاتێکی زلهـێزی تر ببێت، ئەو راستییە تاڵە و ئەو ستەم و تـاوان و ناهەقییە گەورەانە دەزانێت، کە دەرهـەق بە گـەلی کوردمان کردوویانە و دیکەن، لە پێناوی بەرژەوەندییەکانی خۆیان. مافەکانی مرۆڤ و مرۆڤایەتیو مافی سەربەخۆیی گەلان تەنها درۆ و دروشمن.. ئەوان بازگـانی و ئالـوێـل بە خوێـنی سڤیلی کوردەوە دەکەن. بە هـەزاران کورد بە نـاڕەوا شەهـید بکرێن، بە سەدان گونـد و شارەکـانی کوردستان بسووتێـنرێن و کاولبکرێن.. بـە هـەزاران کـورد لـە مـاڵی خۆیـان دەربەدەر و سەرگەران و ئـاوارە بکـرێن..ئەوان باکیان پێ نییە و ویـژدانی مـردوویـان نابـزوێـت.. ئەمـانە لەگـەڵ گـورگـدا گـۆشت دەخـۆن و لەگـەڵ مەڕیـشدا شـین دەکـەن.. دابەشکـردن و داگـیرکـردنی کوردستان و هـەر هەمـوو ئەو نەهـامەتـییانەی کـە بەسەر کورددا هـاتوون،پیلان و دەستی گـڵاوی ئەم دەوڵـەتە زلهـێزەیان لە پشتەوەیە.\nکۆماری کوردستان لەمەهـاباد کە لە ساڵی (١٩٤٦) دا دامەزرا، پشتیان بەوە قایم بوو کە رووسیا، بە ناوە میللەلیخواز و ئاشتیخوازە، لە پشتیانە و پشـتیان بەرنـادات، بـەڵام رووسیا بەەرانبەر بە وەرگـرتنی نـەوت و گـازیئـێران، بە پیلانێکی هـاوبـەش لەگەڵ ئەمریکـادا، رووسیا سوپـاکەی لە رۆژهـەڵاتی کوردستان و لە ئازەربیجـان کێشایەوە و لە و گـڵۆپی سەوزی بۆ ئـێرانی داگـیرکەری رۆژهـەڵاتی کوردسـتان هـەڵکـردن، کە بە سوپایەکی زەبەلاحەوە پەلاماری کۆماری کوردستانی دا. بەم پیلانە سێ قۆڵییە کۆماری کوردستانیان جـوانەمەرگ کرد.. کورد هەرگـیز ئەم نامەردییەی رووسیا لەیاد ناکـات.\nشۆڕشی ئەیلـوولی ساڵی (١٩٦١) لە باشووری کوردسـتان، کە ئەمریکـا ئـەو بەڵـێنەی بە کورد دابـوو، کە پشتگـیریمان دەکەن، لە هـێنانەدی مافـە رەواکـانمان،سەرکردەکانی کوردیش هێندە خۆشبڕوابـوون و لە سـیاسەت و لە گەمەی سیاسی نێودەوڵـەتی نابەڵـەد بوون،یەکسەر بڕوایان بە درۆکانی ئامانج شاراوەی ئەمریکا کرد و خـۆیان و شۆڕشی ئەیلـوولیان خسـتە باوەشی ئیـرانی داگیرکەری رۆژهـەڵاتی کوردسـتانەوە.. رووسیاش بەرژەوەندی ئابووری و فرۆشتنی چەکی بە عێراق، بە لاوە گرنگتر بوو لە چارەنووسی کورد، بە بەرچاوییەوە فـرۆکە سیخۆ و مێکەکانی بە شەستیر و ناپاڵ کوردیان دەکوشت و کوردستانیان وێران دەکرد، کەچی چەکی زیاتری بە عێراق دەفـرۆشت بو رەشەکوژی و لەناوبردنی کورد و شۆڕشەکەی.\nلە راپەڕینەکەی کوردستان لە ساڵی (١٩٩١) لە باشووری کوردستان دا، پێشمەرگە و گەلی راپەڕیومـان بە تەواوی باشووری کوردستانیان لە سەدامی دڕندە رزگارکـرد، بە شاری کەرکووکی کوردستانیشەوە.. کەچی ئەمریکا گڵۆپی سەوزی بۆ سەدام هەڵکرد و رێی پێدا، کە سوپای دڕندەی عێراق بە تانک و تۆپ و فـرۆکە، پەلاماری کوردسـتان و خوارووی عێراق بدات.. بە بەرچاوی ئەمریکاوە بە سەدان کەس کوژران و بە سەدان کەس گیران کەتا ئێستا گۆڕونن. کۆڕەوی ملێونی کوردتان بینی و ویـژدانی مردووتان\nبەڵامکە سەدام کوێتی داگیرکرد، هاوپەیمانییەکتان لە سی دەوڵەت پێکهێنا و سەربازی ئەمریکیتان هێنا و لە کوێت شەری سوپای سەدامـتان کرد.. ئایـا لەبـەر چـاوی رەشی کوێتییەکان بوو.. یا بۆ پارە و نەوتەکەی کوێت لەسەر کوێتییەکان داکاڵان و سەربازی ئەمـریکیتان بە کوشت دا..ئایـە سۆز و بەزەییـتان بە کوێتییەکان دەهـاتـەوە.. یان بۆ بەرژەوەنـدییەکانتان بـوو؟! بێگومان گەر کوێت پـارە و نەوتی نەبـوایە مەرحەباشتان ناکـردن.. ئەمەیە دوو روویی و دووفـاقی و هەلپەرستی ئەمریکییەکـان لە سیاسەت و لە هەڵوێستیان بەرانبەر بە گـەڵانی ژیـردەستەی نیشـتمان داگـیرکراوی وەکـو کورد.\nلە پرۆسەی ئازادی عـێراقیشدا، لە (٢٠٠٣)دا، کورد هاوکاری سوپای ئەمریکا بوو، کورد بەبێ یارمەتی ئەمریکا هەموو ناوچەکانی باشووری کوردستانی رزگار کرد، بە شاری کەرکووکی کوردستانیشەوە تا دەگـاتە زنجـیرە چیاکـانی حەمـرین کە سنووری باشووری کوردستانە لەگەڵ عێراقدا.. دیسان ئەمریکا لەسەر داوای تورکیا داوای لە سەرکردەکانی کورد کـرد،کە هـێزەکانی پێشمەرگە لە کەرکـووک بکـشێـننەوە. ئـەوبوو سەرکردە ترسنۆکەکانی کورد، بە زوویی هێزەکانی پێشمەرگەیان لە شاری کەرکووک کێشایەوە. ئەمەش گەورەترین هەڵە و ترسنۆکی سەرکردەکانی کورد بوو لە باشووری کوردستاندا.. گەر کەرکووکیان جێنەهـێشتایە.. ئەو کاتە سوپای عـێراق نەمابوو، گەر لەگەڵ هێزەکانی ئەمریکاشدا بەشەر بهاتنایە، هەر هێندەی ئەو شەرە بـراگوژییانەی کە لە پێـناوی دەسەڵات و خۆسەپاندنـدا لەگـەڵ یەکـتریـدا کـردیان کە زیاتـر لە (٥٠٠٠) پێشـمەرگەیان بە کوشت دا، زۆر کەمتر لەم ژمـارەیە، پێشمەرگەمان لەسەر بەرنەدانی شاری کەرکـووک شەهـید دەبـوون.\nهەر بە هەڵکردنی گڵۆپی سەوز لە لایەن ئەمریکاوە، بە گەلەکۆمەیەی سێ قۆڵی عێراق و ئێران و تورکـیا، بە بەرچاوی هـێزەکانی ئەمریکا و بە دەبـابەی (هامەر)ی ئەمریکی، سوپای شیعەی عێراق و حەشـدی وەحـشی و سوپای پاسدارانی کۆماری سێدارە و میتی زۆڵی تورکیالە رۆژی (١٦ی/ ئوکتۆبەری/٢٠١٩) دا، شاری کەرکووک و خورمـاتوو، و خانەقـینیان داگیرکرد و بە دەیان پێشمەرگە و خەڵکی سڤـیلی کوردیـان شەهـید کرد.. ماڵ و دوکان و بازاڕی کوردیان تاڵان کرد و سووتـاندیان و بە هـەزاران خـێزانی کورد لە کەرکووک و خورماتوو لە ترسا ئاوارە بوون، تا ئەمڕۆش زۆربەیان نەگەڕاونەتەوە.\nحەشدی وەحشی بەکرێگیراوی تورکمانەکان، لە داگیرکردنەی کەرکووک و خورماتوودا رۆڵێکی زۆر نامەردانە و گڵاویان هەبوو بەرانبەر بە کورد، ئەوانبـوون لە خورماتوو کوردیان کوشت و تاڵانیکۆگاکانی بازاڕ و ماڵەکانی کوردیان کرد ودوایش سوتانـدیان، حەشدی وەحشی تورکمانی، سوکـایەتی و بێرێزییەکی زۆریشیان بە کورد کـرد.. کەچی کورد لە چاکە زیاتـری بۆیـان نەبـووە.\nرووسیا بوو لە ( ١٨ی/ئادار/٢٠١٨) شاری (عەفـرین)ی کوردستانیرادەستی تورکیا کرد، لە پێناوی فـرۆشتنی چەک و کـردنەوەی بـازار بـۆ کەلوپەلە پیشەسازییەکـانی لە تورکیادا. لە پێناوی رەتکـردنی بۆڕی گازی رووسیا بە تورکیادا بۆ ئەوروپـا.\nئەمجارەش بە ناپاکـیکردن لە کـورد، بە گەلـەکۆمەیی و بە پیلانێـکی هـاوبەشی نێـوان ئەمریکا و تورکیا و رووسیا و سوریا، ئێران، لە رۆژی(٩ی/ ئوکـتۆبەر/٢٠١٩) دا، رۆژئـاوای کوردستانیان رادەستی دڕندەتـرین و خوێنڕێژتـرین و رەگەزپەرسترین سوپا لە جیهاندا کرد، کە سوپای تورکیا فـاشتە، کە بە مۆدێرتـرین چەکی قورسی کوشندەوە، بێ دەسـت پاراسـتن، بە رقـێکی رەشـەوە، بەرچـاوی ئەمریکا و رووسیا و جیهانەوە، کەوتوونـەتە رەشەکـوژی و کۆمەڵکـوژی کـورد.. ئەمـەش گـەورەتریـن بێـڕەوشتی و نامەردی ئەمریکایە و شەرمەزاریشە بۆ جیهان.\nلە جیهاندا لە ئەرۆگان دیکتاتۆتر و لەخۆباییتر و رەگەزپەرستر و سیکۆپاتر و نامەردتر نیـیە.ئەردۆگـان سەرسەخـترین دوژمـنی کـوردە، ئـەوەی کـە ئەتـاتورکی گـۆڕبـەگـۆڕ تەواوی نەکـرد، ئەم رەەگەزپەرەسترە، دەیەوێت لەو زیاتر بە کورد بکـات.. بە خوێـنی کـورد تیینووە..ئەردۆگان فـرمێسکی تیمساحی بۆ منـداڵانی (غـەزە) دەڕشـت.. کەچـی دەستە قێزەوەنەکانی بە خوێـنی سەدان منـداڵی بێتاوانی کورد سوورن"\nئەمجارەش ئەمریکا کوردی بە گورگان خوارد دا و ئەوپەڕی بێڕەوشتی دەرهـەق بە کورد کرد. ئەمەش لەسەر ئەمریکا زۆر دەکەوێت. گوزارشتە لە شکستی سیاسەتیان.ئەم ناپاکییەی ترامپ لەگەڵ رۆژئاوای کوردستان، ناوبانگی ئەمریکای زڕاند و شکۆ و پێگە و هـەژموونیشیهـێنایە خوارەوە.ئەمریکا پێشینەی خۆشی لە دەسـت دەست دا.لەمەوە دواش گەلان و وڵاتانیش متمانەیـان بە ئەمریکا و بە سیاسەتەکانی نامـێنێت. بە دووریـشی مەزانـن کە ئەمریکـا چۆکـیش بۆ ئێران دابدات.. هێندەتـر حەیـای بچـێت.\nترامپ لەو رۆژانەی رابردوودا، کۆمەڵێک قسەی هەلەق و بەلەق و تورەهاتی دەرهەق بە گەلی کوردمان کرد.. دەیەوێت بە هـەنـدێ قسەی پـروپوچ و بیمانە لە پێگە و رۆڵی کـورد کـەم بکـاتە، کە لە منـداڵێ سـاوا و لە شێتـیش ئـەو قســانە ناوەشێـنەوە، تـرامپ بەم قسانەی دەیەوێت ناپاکییەکەی بەرانبەر بە کورد و سیاسەتە دۆڕاوەکەی پەردەپۆش بکات. گوایە کورد لە شەڕی جیهانی یارمەتی نەداون بە تایبەتیش لەشەڕی (نۆرماندی)وتیشی کورد و تورک دووسەد ساڵە شەڕ لەگەڵ یەکتری دەکەن..ترامپی هیچ نـەزان، کوردێـکی بێ دەوڵـەت و بێ سـوپا و بێ چـەک،کـوردێکی سەرکـوتکـراوی کوردسـتان داگـیرکـراو، دەبێـت لە شـەڕێکی جیهـانیـدا، بە تـاپـڕ و مـاوزەڕەوە چی پێبکـرێـت؟سەرۆک تامپی نەزان، لە پاداشتی ئەوەدا شەڕی بۆتان بکردایە، کە ئێوە و هـاوپەیمانە زلهـێزەکـانتان، گەورەترین ناپـاکیتان لە کورد کرد و کـوردستانی نیشـتمانمانتان، بەسەر چوار وڵاتی دڕندە و رەگەزپەرسـتدا دابەشکرد..؟! سەرۆک ترامپ، راستگۆبە و پێمان بڵـێن، تا ئێـستا ئەمریکا لە خـراپە و ناپـاکی و درۆ زیـاتـر، چی پیـاوەتییەکتان بۆ ئێمەی کورد هەبـووە؟؟ ئێوە بازرگانی جەنگـن و چەکفـرۆشـن، بەرژەوەندییەکانتان لە سەروی شـەرف و مـرۆڤـایەتییەوەیـە.\nراستە ئێمە دوو سەد ساڵە لەگەڵ تورکـدا شەڕەکەین، بەڵام هەر ئێوەش ئەم شەڕەتان بۆ ناینەوە. هەرگـیز ئێمەی کورد حەزمان لە شەڕ نەبـووە و نییە و هەردەم ئاشتیخواز بووینە، ئێستاش سەد ساڵی گفـتوگۆ و رێکەوتنمان لە رۆژێـکی شەڕ پێ باشـترە.. دژی هیچ گەلێکیش نەبووینە و نین، پەلاماری هیچ گەلێکیشمان نەداوە کە بستێک لە خاکیان داگیربکەین. ئێمە کوردستانی نیشتمانمانیان بە بڕیار و رێکەوتنی ئێوە، لە لایەن تورکیا و ئێران و عێراق و سووریاوە داگیرکراوە، ناچارین کە بەرگـری لە مانـەوەی خۆمـان و لە کوردستانی پیرۆزمان بکـەین.. ئێمە تیرۆریست نین، ئێمە شۆڕشگـێڕین و لە پێناوی ئازادی و رزگاری و ئاشتی و پێکەوە ژیاندا خەبات دەکەین.. تورکیا تیـرۆریستە.. ئێـوە باش ئەم راستییە دەزانـن، بەڵام بەرژەوەندییەکـانتان کوێـر و کەڕ و لاڵی کـردوودوون، راستییەکانتان هەڵگـێراونـەتەوە.. بە رەش دەلـێن سپییە و بە سپیش دەڵـێن رەشـە!پشتی تورکیا تیرۆریست دەگرن و بە شۆڕشگێڕانی کوردیش دەڵێن تیرۆریست. ئەمەیە دووفـاقـیتان..بە هەلوێستە ناڕەوایەتاننزیاتـر هانی بۆ داگیرکەرانی کوردستان دەدەن، بۆ ئەنجامـدانی تاوانی زیاتر لە دژی گەلی کورد.. هەر بە چەکە کوشندە قـەدەغەکـراوە نێودەوڵەتییەکـانی ئێـوەیە، کۆمەڵکـوژی ئێمەی کـورد دەکـەن و دەیانـەوێت ناسـنامەی نەتـەوەییـمان بسـڕنـەوە.\nسەرۆک ترامپ، ئەوە منداڵە کوردانەی کە تورکیای بێڕەوشتلە رۆژئـاوای کوردستان شەهیدی کردن، چی تاوانێکیان کردووە؟ تاوانیان هەر ئەوە نییە کە کوردن..؟ ئایە ئەو منـداڵانە پەکەکە و یەپەکەن؟! گەر ویژیـدانـت مـردوو نیـیە و تنـۆکی بەزەییـت هـەبێ.. سـەد تـف و نەفـرەت لە ئەردۆگـان دەکەیت.. ئینجاش لە خـۆتی دەکـەیت.. چـونکە تـۆ هۆکاری ئەم تاوانانەی کە لە کورد دەکرێن..زۆر قسەی تر هەیە گەر بمانەوێت بیڵێین.\nدەڵێیت گەورەتـرین سزام بەسەر تورکیادا سەپانـد، بڕیارەکەت مایەی پێکەنینە، چونکە کەمترین سزات بەسەر تورکیادا سەپاندووە.. بێگومانیشم، کە بڕیارەکەت تەنها قسەی رووتە و بە کرداری جێبەجێی ناکەیت. ئەم بريارەشت دوای ئەوەدێت، کە بەشێکی زۆر لە دەوڵەتـان و گەلانی جیهان لۆمە و نەفـرەتیانکردیت، لەسەر ئەو ناپـاکییەی کە لە کوردت کرد.. ئۆباڵی شەهیدبوونی بە دەیان منداڵان و ژن و شەڕڤـانانی بێتاوانی کـورد لە ئەستۆی تـۆ وپـۆتین دایـە.. ئۆبـاڵی و گونـاهی ئـاوارەبـوون و سەرگەردانی بـوونی هـەزاران خـێزانی کوردی بێدەرتـان لە ئەسـتۆی تـۆ و هـاونـاپـاکت پـۆتین دایـە.\nبە داخیشەوە، تا ئەمڕۆش سەرکردەکانی کوردمان، پەند و وانەیان لە نەهامەتییەکانمان و لە هەڵەکـانی بـردوویان و لە هۆیەکـانی شکستییەکانمان وەرنەگـرتـوون، دووبـارە و دەبارەیان دەکەنەوە، تا ئەمـڕۆش دوست و دوژمنی راستـیمان نانـاسن، تـا ئەمـڕۆش لە گەمەو هـونەری سیاسەت و دیپلۆماتیـدا نابـەڵـەدن و هـەمیشە هـەڵخەڵـەتـا و دۆڕاون. تا ئەمڕۆش خۆشباوەڕن و بە بەڵـین بە درۆ شیرینەکـان و بە زەردەخـەنەو پێـکەنینی دوژمنانی گەلەکەمان بـڕوادەکەن..لە خوێندنەوە و بە وردی پێشبینیکردنی داهـاتوو و لە ئەگەر و گریمانەکـاندا کۆڵـەوارن.