دیمانە له‌گه‌ڵ ڤاكلاڤ سمیل - azadbun\nدیمانە له‌گه‌ڵ ڤاكلاڤ سمیل\nده‌بێت گه‌شه‌كردن بوه‌ستێنرێت\nڤاكلاڤ سمیل، پرۆفیسۆرێكی ناودار و خانه‌نشینكراوه له فاكه‌ڵتی ژینگه‌ی زانكۆی مانیتوبا له شاری وینیپێگی كه‌نه‌دا. زیاتر له 40 ساڵه، كاریگه‌ریی كتێبه‌كانی ده‌رباره‌ی ژینگه، دانیشتوان، خۆراك و وزه(ئینێرژی) به به‌رده‌وامی هه‌ڵده‌كشێن. ئێستا ئه‌و به یه‌كێك له گرنگترین بیریاره‌كانی جیهان له مێژووی په‌ره‌سه‌ندنdevelopment)) و وه‌ستا ( ماسته‌ر)ی شیكاره ئامارییه‌كان داده‌نرێت. بیل گه‌یتس ده‌ڵێت هه‌میشه چاوه‌ڕێی بڵاوبوونه‌وه‌ی كتێبه‌كانی سمیله، ڕێك وه‌كچۆن خه‌ڵكی چاوه‌ڕێی به‌شی داهاتووی زنجیره فیلمی “جه‌نگی ئه‌ستێره‌كان” ده‌كه‌ن. دواترین كتێبیشی : ” گه‌شه‌كردن: له مایكرۆئۆرگانیزمه‌كانه‌وه بۆ شاره زه‌به‌لاحه‌كان(مێگا-شاره‌كان)ه.\nجۆناسان واتس: تۆ نێرد(nerd)ی نێرده‌كانیت. ڕه‌نگه هیچ فیگه‌رێكی ئه‌كادیمیستیی تر هاوشێوه‌ی تۆ به داتا و ژماره‌كان وێنه نه‌كێشێت ] و پرسه‌كان ڕووننه‌كاته‌وه[. تۆ ئامارگه‌لێكی حه‌په‌سێنه‌رت كه‌شفكردووه، بۆ نمونه كه له ساڵی 2003 تا ئێستا ئه‌و بڕه چیمه‌نتۆیه‌ی چین له هه‌ر سێ ساڵێكدا به‌كاریهێناوه زیاتره له‌و بڕه چیمه‌نتۆیه‌ی ویلاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له ته‌واوی سه‌ده‌ی بیست به‌كاریهێناوه. به گوێره‌ی ژمێركاری و حیساباته‌كانی تۆ، له ساڵی 2003 كێشی بێ ئاوی جه‌سته‌ی تێكڕای مرۆڤه‌كانی جیهان 125 ملیۆن ته‌ن بووه، له كاتێكدا ئه‌م بڕه له لای ئاژه‌ڵه بڕبڕه‌داره كێوییه‌كان ته‌نها 10 ملیۆن ته‌ن بووه. ئێستاش سه‌رقاڵی به لێكۆڵینه‌وه له شێوازه‌كانی گه‌شه‌كردن(growth)، له په‌ره‌سه‌ندنی ساغ و ته‌ندرووستیی دارستانه‌كان و مێشكه‌وه بیگره تا زیادبوونی ناته‌ندرووستانەی قه‌ڵه‌وی و دوانه‌ئۆكسیدی كاربۆن له به‌رگه‌هه‌وای زه‌وی. به‌ڵام پێش ئه‌وه‌ی ئه‌م مه‌سه‌له قووڵانه تاوتوێ بكه‌ین، ده‌مه‌وێت بزانم تۆ خۆت به نێرد ده‌زانیت؟\nڤاكلاڤ سمیل: نه‌خێر، به هیچ جۆرێك. من ته‌نها زانایه‌كی ته‌قلیدی و كۆنه‌باوم كه ده‌یه‌وێت جیهان و بارودۆخی زاڵی جیهان به‌و جۆره‌ی كه هه‌یه وه‌سفیان بكات. ته‌واوی مه‌سه‌له‌كه ئه‌مه‌یه و به‌س. ته‌نها ئه‌وه سه‌رومڕ و كافی نییه كه بڵێین ژیان باشتر بووه یان شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كان خێراتر بوون. ده‌بێت ژماره و داتا بهێنیته‌وه. ئه‌م كتێبه هه‌وڵێكه بۆ سه‌لماندن و پشتڕاستكردنه‌وه‌ی ئه‌و قسانه‌ی كه ده‌بێت به ژماره بیانڵێم تا خه‌ڵكی تێبگه‌ن ئه‌مانه ڕاستی و فاكتن، فاكتگه‌لێك كه قورسه ڕه‌تبكرێنه‌وه.\nواتس: ” گه‌شه‌كردن” كتێبێكی گه‌وره و به‌رگئه‌ستووره- ته‌قریبه‌ن له 200 هه‌زار وشه پێكهاتووه، تێهه‌ڵكێشێكه له زۆرێك له لێكۆڵینه‌وه‌كانی ترتان، ده‌ست و په‌نجه نه‌رمكردنه له‌گه‌ڵ ] پرسه هه‌نووكه‌ییه‌كان[ی جیهان و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی وردتریشه له ڕابردوو و داهاتوو. ئاخۆ ئه‌م كتێبه به شاكاری خۆتان داده‌نێن؟\nسمیل: هه‌ر له سه‌ره‌تاوه نیه‌تم وابوو ئه‌م كتێبه به‌رگئه‌ستووره له‌باره‌ی گه‌شه‌كردن بنووسم. ئه‌م كتێبه، به جۆرێك له جۆره‌كان، كتێبێكی دژوار و ناماقوڵ و دركهه‌ڵنه‌گره. ئابووریناسه‌كان ده‌توانن ده‌رباره‌ی جی.دی. پی ( تێكڕای داهاتی ناوخۆیی (GDP و دانیشتووان بخوێننه‌وه، بایۆلۆژیسته‌كان ده‌توانن موتاڵه‌عه‌ی گه‌شه‌كردنی ئۆرگانیزمه‌كان و جه‌سته‌ی مرۆیی بكه‌ن. به‌ڵام من ویستم ته‌واوی ئه‌م مه‌سه‌لانه له ژێر چه‌ترێكدا كۆبكه‌مه‌وه تا خه‌ڵكی تێبگه‌ن چۆنچۆنی ئه‌م شتانه به حه‌تمی به‌یه‌كه‌وه په‌یوه‌ستن، و چۆنچۆنیش ئه‌م خاڵه ڕوون و ئاشكرایه له‌ناو هه‌موویان ده‌بینرێت: ده‌بێت گه‌شه‌كردن ڕابگیرێت. وادیاره، هاوڕێ ئابووریناسه‌كانمان دركیان به‌م خاڵه نه‌كردووه.\nواتس: ئاشنابوونم له‌گه‌ڵ به‌رهه‌مه‌كانتان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌وكاته‌ی سه‌رقاڵی نووسینی كتێبێك ده‌رباره‌ی ژینگه‌ی چین بووم. چه‌ندان جار، ئه‌و داتایانه‌ی به دوایاندا ده‌گه‌ڕام له لای تۆ ده‌مدۆزینه‌وه- ئه‌و داتایانه‌ش زۆرجار نیشانیان ده‌دا كه زۆرێك له ئاماره فه‌رمییه‌كان چه‌نده گوماناوین. تۆیان ناو ناوه ” جه‌لادی پڕوپووچییه‌كان” ، ئاخۆ ئه‌مه‌یه ئامانجی تۆ؟\nسمیل: من له ڕۆژگاری بلۆكی یه‌كێتی سۆڤیه‌تی جاران له چیكۆسۆڤاكیا گه‌وره‌بووم. منێك كه 26 ساڵی ته‌مه‌نم له ئیمپراتۆریه‌تی خراپه‌دا به‌سه‌ربردووه، تاقه‌تی به‌رگه‌گرتنی پڕوپووچی و موزه‌خره‌فاتم نییه. من له فه‌زایه‌كدا گه‌وره‌بووم كه ده‌وروبه‌رم به پروپاگه‌ندەی كۆمۆنیستی گیرابوو- سبه‌ینێی پرشنگدار، داهاتووی مه‌زنی مرۆڤایه‌تی- بۆیه ڕه‌خنه‌ییانه ڕووبه‌ڕووی ئه‌م جۆره شتانه ده‌بمه‌وه. مه‌سه‌له‌كه بریتی نییه له بۆچوونی شه‌خسی من، به‌ڵكو ئه‌مانه ڕاستی و فاكتن. من شتانێك ده‌نووسم كه به ته‌واوه‌تی فاكتی سه‌لمێنراون.\nواتس: تۆ پێشبینی و ڕێگه‌چاره له‌ڕاده‌به‌ده‌ر گه‌شبین و خه‌یاڵاوییه‌كان ڕه‌تده‌كه‌یته‌وه، چ پێشبینیی ته‌كنۆلۆژیسته گه‌شبینه‌كان كه پێیانوایه ئێمه ده‌توانین ته‌واوی كێشه‌كانمان به‌هۆی كۆمپیوته‌ره زیره‌كتره‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین، چ پێشبینیی ئه‌و ئابووریناسانه‌ی كه به‌ڵێنی گه‌شه‌ی بێ‌كۆتایی كه‌پیتالیزم ده‌ده‌ن. وا ده‌رده‌كه‌وێت، له زۆرێك له وڵاتان، دیوی نه‌رێنی گه‌شه‌كردنی مه‌تریاڵی زیاتره له دیوه ئه‌رێنییه‌كه‌ی، ئه‌مه‌ش ڕێگه‌ی بۆ ئه‌و شته خۆشكردووه كه ناوتان ناوه ” هێرش و ئیهانه‌كردنی مرۆییانه به ئیكۆسیسته‌مه‌كان”. ئایا ئه‌مه پوخته‌یه‌كی به ئینسافانه و ته‌واوی تێڕوانینه‌كانتانه؟\nسمیل: به‌ڵێ، پێموایه. ئه‌گه‌ر فه‌زای بایۆلۆژی له ڕه‌وشێكی باش نه‌بێت، هیچ ژیانێك له‌سه‌ر ئه‌م هه‌ساره‌یه بوونی نابێت. مه‌سه‌له‌كه زۆر ساده‌یه. ئه‌مه ته‌واوی ئه‌و شته‌یه كه پێویسته بیزانیت. ئابووریناسه‌كان پێتده‌ڵێن ئێمه ده‌توانین گه‌شه‌كردن له به‌كاربردن و مه‌سره‌فی مه‌تریاڵی جیابكه‌ینه‌وه، به‌ڵام ئه‌م قسه‌یه ته‌واو بێ مانایه. بژارده] به‌رده‌سته‌كان[ به سه‌رنجدان له به‌ڵگه مێژووییه‌كان ئێجگار ڕوون و ئاشكران. ئه‌گه‌ر بێتو نه‌توانی كه‌وتن و له‌ناوچوون(decline) ئیداره بكه‌یت، ئه‌وا ملكه‌چی ده‌بیت و سه‌ره‌نجام له‌ناوده‌چیت. باشترین هیوایه‌ك له ئارادابێت ئه‌وه‌یه ڕێگایه‌ك بۆ ئیداره‌كردن و ده‌سته‌ویه‌خه‌بوونه‌وه‌ی بدۆزینه‌وه. هه‌لومه‌رج و پێگه‌ی هه‌نووكه‌یی ئێمه بۆ هه‌ڵسان به‌م كاره باشتره له 50 یان 100 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، چونكه مه‌عریفه‌مان زۆر فراوانتر و ده‌وڵه‌مه‌ندتر بووه. ئه‌گه‌ر بێتو قۆڵی لێ هه‌ڵبماڵین، ڕه‌نگه ده‌ستمان به ڕێگه‌چاره‌یه‌ك بگات. ئه‌مه به‌بێ ئازار و ده‌رده‌سه‌ری نابێت، به‌ڵام ده‌توانین شێوازگه‌لێك بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئه‌م ئازاره بدۆزینه‌وه.\nواتس: كه‌واته، ئێمه پێویسته چاوه‌ڕوانییه‌كانمان ده‌رباره‌ی جی.دی.پی( تێكڕای داهاتی ناوخۆیی) بگۆڕین؟\nسمیل: به‌ڵێ، فاكته ساده‌كه ئه‌وه‌یه به هه‌ر جۆرێك پێناسه‌ی به‌خته‌وه‌ری بكه‌یت، ده‌زانین- زۆر ده‌مێكیشه ده‌یزانین- كه بڕی جی.دی.پی ڕازیبوونتان له ژیان، ئارامی و هه‌ستكردنتان به ئاسوده‌یی باشتر و زیاتر ناكات. بڕوانه ژاپۆن. ژاپۆنییه‌كان زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندن به‌ڵام له نابه‌خته‌وه‌رترین خه‌ڵكی سه‌ر ڕووی زه‌وین. باشه، ئه‌ی چ وڵاتێك هه‌میشه له‌ناو لیستی ده به‌خته‌وه‌رترین وڵاتی جیهانه؟ ئه‌وه وڵاتی فیلیپینه، وڵاتێكی زۆر هه‌ژارتر و گه‌رده‌لوولاویتر له دراوسێ ژاپۆنییه‌كانیان، كه‌چی فیلیپینییه‌كان چه‌ند جار زیاتر له‌وان به‌خته‌وه‌رترن. كاتێك به خاڵێكی دیاریكراو ده‌گه‌یت، سوود و كه‌ڵكه‌كانی جی.دی.پی له په‌یوه‌ند به ڕێژه‌ی مردن و خۆراكپێدان و په‌روه‌رده و فێركردن جێگیر و هاوتا ده‌بن.\nواتس: ئایا ئه‌م خاڵه هه‌مان هاوسه‌نگی و میانڕه‌وییه زێڕینه‌كه‌یه؟ ئاخۆ ئه‌مه ڕێك ئه‌و شته‌یه ده‌بێت هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی بده‌ین نه‌ك تا شوێنێك بچینه پێش كه گه‌شه‌كردن ببێته دیارده‌یه‌كی زه‌ره‌رمه‌ند، شێرپه‌نجه‌ئاسا، به‌رپێنه‌گیراو و وێرانكه‌ری ژینگه؟\nسمیل: كتومت. ئه‌مه كارێكی باشه. ئێمه ده‌توانین ئینێرژی و به‌كاربردنی مه‌تریاڵی و كاڵاكان تا نیوه كه‌مبكه‌ینه‌وه، ئه‌مه‌ش ده‌مانگه‌ڕێنێته‌وه ده‌وروبه‌ری ده‌یه‌ی شه‌سته‌كان. ده‌توانین به بێ له‌ده‌ستدانی هیچ شتێكی گرنگ مه‌سره‌فكردن دابشكێنین. ژیان له ده‌یه‌ی شه‌سته‌كان یان حه‌فتاكان له ئه‌وروپا دژوار و ترسناك نه‌بوو.] به هه‌ڵسان به‌م كاره[ خه‌ڵكی كۆپنهاگن چیتر ناتوانن به سه‌فه‌رێكی سێ ڕۆژه بچنه سینگاپووره، به‌ڵام ئه‌مه كوا كێشه‌یه؟ به‌مه شتێكی هێند به‌رچاو له ژیانیاندا ڕوونادات. خه‌ڵكی په‌ی به‌وه نابه‌ن چه‌نده زۆر سستی و داهێزرانمان له سیسته‌مدا هه‌یه.\nواتس: تۆ ئاماژه‌ت به جیاوازیی نێوان “ئابووری كاوبۆیی” و “ئابوریی ئاسمانگه‌ڕ” (spaceman) له لای كێنس بۆڵدینگ كردووه. یه‌كه‌میان بریتییه له فه‌زا ئاوه‌ڵا و ده‌رفه‌ته به ڕواڵه‌ت بێ‌كۆتاییه‌كانی مه‌سره‌ف و به‌رخۆری. دووه‌میان هه‌ساره‌ی زه‌وی وه‌ك شتێك كه زیاتر له كه‌شتییه‌كی ئاسمانی داخراو ده‌چێت، كه ده‌بێت تێیدا به دیقه‌ته‌وه سه‌رچاوه‌كانمان ئیداره‌بكه‌ین، ده‌ناسێنێت. ئاڵنگارییه‌كه تێپه‌ڕاندنی شێوازێكی بیركردنه‌وه‌یه به‌ره‌و شێوازێكی تر. به‌ڵام مێژووی مرۆڤ تا ئێستا له هه‌زاران ساڵ ئابووری كاوبۆیی و ته‌نها چه‌ند ده‌یه‌یه‌ك ئابووری ئاسمانگه‌ڕ پێكهاتووه. ئاخۆ ئێمه به شێوازێكی سرووشتی و زاتی بۆ ئه‌م كاره درووستنه‌كراوین؟\nسمیل: هه‌م له نه‌ریته خۆرهه‌ڵاتی و هه‌م خۆرئاواییه‌كان، ده‌ستپێوه‌گرتن، واته ژیان به‌سه‌ربردن به‌گوێره‌ی توانا و له‌ده‌ستهاتنی خۆت، هاوشان له‌گه‌ڵ شێوه ژیانێكی وریایانه، نه‌ریتێكی قووڵ و ڕه‌گاژۆیه. هه‌میشه به‌م جۆره بووه. له‌مڕۆدا بانگكردن و خواست بۆ به‌رخۆری و مه‌سره‌فی زیاتر، حه‌مامه گه‌وره‌تره‌كان و ئوتۆمبێله خۆشڕه‌وته‌كان(SUV) زاڵه، به‌ڵام ورده ورده ڕوونده‌بێته‌وه كه ناكرێت ئه‌م پرۆسه‌یه به‌رده‌وام بێت. سه‌ره‌نجامی ئه‌م خواسته شتێكی وه‌كو جگه‌ره‌كێشان ده‌بێت كه په‌نجا ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له هه‌موو شوێنێكدا مه‌سره‌فده‌كرا. به‌ڵام ئێستا كه خه‌ڵكی په‌ییان به په‌یوه‌ندی ئاشكرای نێوان جگه‌ره‌كێشان و شێرپه‌نجه‌ی سییه‌كان بردووه، جگه‌ره‌كێشان سنوورداركراوه. كاتێك خه‌ڵكی درك به‌وه بكه‌ن كه گه‌شه‌كردنی مه‌تریاڵی به‌ره‌و كوێ په‌لكێشمانده‌كات، هه‌مان شت ڕووده‌داته‌وه. پێموایه، ئه‌مه‌ش زوو یان دره‌نگ هه‌ر ڕووده‌دات.\nواتس: ده‌بێت چ ڕێوشوێنێك بگرینه به‌ر، پێش ئه‌وه‌ی جڵه‌وی ئیداره‌كردنی مه‌ترسی و ڕیسكه‌كانمان له ده‌ستده‌ربچێت؟\nسمیل: بۆ وڵامدانه‌وه‌ی ئه‌م پرسیاره، گرنگه به زاراوه گڵۆباڵ و جیهانییه‌كان قسه‌نه‌كه‌ین. شێواز ] و ده‌رگیربوونی[ زۆر له ئارادان كه پێویسته بۆ خه‌ڵكانی (audience) جیاواز به شێوه‌ی جیاواز و گونجاو دروست و ئاڕاسته بكرێن. ئایدیاكه‌ی ئه‌و كابرایه، تۆماس فریدمان، كه ده‌ڵێت جیهان ڕووته‌خته، ئێستا هه‌موو شت هاوتا و یه‌كسانه، و به‌م پێیه‌ش ئه‌گه‌ر ڕێگه‌چاره‌یه‌ك له شوێنێكدا به ده‌ردی شتێك بخوات، ئه‌وا ده‌كرێت بۆ هه‌مووان كه‌ڵكی هه‌بێت، ئایدیایه‌كی زه‌ره‌رمه‌نده. ئه‌مه سه‌رتاپا هه‌ڵه‌یه. بۆ نموونه، دانیمارك هیچ شتێكی هاوبه‌شی له‌گه‌ڵ نه‌یجێریادا نییه. له هه‌ر یه‌كێك له‌م دوو وڵاته ده‌بێت ڕێوشوێنی جیاواز بگریته‌به‌ر. له نه‌یجێریا پێویستمان به خواردن و گه‌شه‌كردنی زیاتر هه‌یه. له فیلیپین پێویستمان به كه‌مێك گه‌شه‌كردنی زیاتر هه‌یه. ] به‌ڵام[ له كه‌نه‌دا و سوید پێویستمان به گه‌شه‌كردنی كه‌متر هه‌یه. ده‌بێت له گۆشه‌نیگای جیاوازه‌وه سه‌یری مه‌سه‌له‌كه بكه‌ین. له هه‌ندێك شوێندا پێویسته بره‌و و په‌ره به‌و شته بده‌ین كه ئابووریناسه‌كان پێی ده‌ڵێن له گه‌شه‌خستن(de-growth). به‌ڵام له هه‌ندێك شوێنی تر، ده‌بێت پشتگیری گه‌شه‌كردنی زیاتر بكه‌ین و په‌ره‌ی پێبده‌ین.\nواتس: شیكاره ئامارییه تاك-لایه‌نه‌كه‌ی تۆ هاوشێوه‌ی ڕاپۆرتی كامڵی بانكی جیهانییه. ئایا ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه وایلێكردوویت كه هه‌ست بكه‌یت ئێمه، زیاتر له‌وه‌ی پێشتر پێتوابوو، له كۆتایی گه‌شه‌كردن نزیك بووینه‌ته‌وه؟\nسمیل: خه‌ڵكی لێم ده‌پرسن ئاخۆ من گه‌شبینم یان ڕه‌شبین، منیش ده‌ڵێم هیچ كامیان. هه‌ڵبه‌ت نامه‌وێت به ئه‌نقه‌ست هه‌ڵوێستێكی نازانمگه‌رایانه (ئه‌گنۆستیك) وه‌ربگرم: ئه‌مه باشترین ده‌ره‌نجامێكه كه ده‌توانم ده‌ستم پێی بگات. له چین كاتێك ئه‌وه‌م بۆ خه‌ڵكی ڕوونكرده‌وه كه بارودۆخی ژینگه چه‌نده خراپه، قسه‌كانم به ته‌واوه‌تی تووشی شۆكی كردن. لێیان پرسیم : ” ئه‌ی كه‌ی داده‌ڕووخێت؟”، وڵامم دایه‌وه: ” هه‌موو ڕۆژێك داده‌ڕووخێت، به‌ڵام هه‌موو ڕۆژێكیش چاك ده‌كرێته‌وه”. ئه‌وان خه‌ڵووزی زیاتریان به‌كارده‌هێنا و تووشی پیسبوونی زیاتر هه‌وا ده‌بوون، به‌ڵام ملیۆنان دۆلاریان له بانكی جیهانی ڕاكێشا و سه‌ره‌نجام له شاره گه‌وره‌كاندا پاڵاوگه  مۆدێرنه‌كانیان هه‌یه. ئێستا چینییه‌كان له كشتوكاڵی مۆدێرن به‌هره‌مه‌ندن، به‌م پێیه ئاوی كه‌متر بۆ ئاودانی كێڵگه‌كان به‌كارده‌هێنن. ئیدی مه‌سه‌له‌كه هه‌ر به‌م جۆره ده‌بێت. ئێمه جۆره بوونه‌وه‌رێكی له چه‌شنه‌ین: گه‌وج، بێ موبالات و ته‌مبه‌ڵ. به‌ڵام له‌لایه‌كی تر، ئێمه خۆگونجێن و زیره‌كیشین، ته‌نانه‌ت كاتێك شته‌كان لێكده‌ترازێن، هه‌وڵده‌ده‌ین ڕێكوپێكیان بكه‌ینه‌وه. به‌ڵام قورسترین كار بریتییه له ئه‌ژماركردن و دیاریكردنی ده‌ره‌نجامی كۆتایی. ]واته[ ئایا به‌گشتی حاڵ و بارمان باشه یان خراپ؟ سه‌ره‌ڕای ئه‌م هه‌مووه شیكار و لێكدانه‌وانه، وڵامی ئه‌م پرسیاره نازانین.\nواتس: له كتێبه‌كه‌تاندا ئاماژه‌تان به‌وه كردووه ته‌واوی زانیارییه‌كانی كتیبخانه‌ی ڕۆما، 2000ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، ته‌قریبه‌ن ده‌گاته 3 گیگابایت، به‌ڵام ئێستا ئینته‌رنێتی جیهانی زیاتر له تریلۆنێك جار له‌و ڕۆژگاره زانیاری تیایه. تۆ به ئاشكرایی گومانت هه‌یه كه ئاخۆ ئه‌مه شتێكی ته‌واو پۆزه‌تیڤه یان قودره‌تێكی باشتری بۆ ده‌رگیربوون له‌گه‌ڵ كێشه‌كانمان پێ به‌خشیووین.\nسمیل: گه‌شه‌كردنی زانیارییه‌كان ته‌نها جۆره لێشاو یان ته‌قینه‌وه‌یه‌ك نییه. ئه‌م وه‌سفكردنانه نه‌گونجاو و نوقسانن. ئێمه له ژێر باری زانیارییه‌كان نێژراوین. هیچ كه‌ڵكێكییان بۆ هیچ كه‌سێك نییه. سه‌ته‌لایته‌كان بڕێكی بێشوماری زانیاری به‌رهه‌مده‌هێنن، به‌ڵام ئێمه كه‌سانی پێویست و كافیمان بۆ شیكردنه‌وه و لێكدانه‌وه‌یان نییه. به‌ڵێ، كۆمپیوته‌ره‌كان ده‌توانن كۆمه‌كمان بكه‌ن له پاڵاوتن و بژاردنی بڕی ئه‌م زانیارییانه، به‌ڵام هێشتاش ده‌بێت كه‌سێك هه‌بێت كه بڕیار بدات. بڕێكی هێنده زۆر دركنه‌كراوه.\nواتس: ئایا له میانه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌تان هیچ جۆره ئۆرگازمێكی ئاماریتان(statgasm) ئه‌زموون كردووه؟\nسمیل: من له زانكۆ بایۆلۆژیم خوێندووه، بۆیه به خوێندنه‌وه‌ی توێژینه‌وه تازه‌كان له‌باره‌ی گه‌وره‌ترین دره‌خته‌كانی جیهان- سووره‌داره‌كان و یوكالیپتوسه‌كان- خۆشییه‌ك به سه‌رتاپای گیانم ده‌گه‌ڕا. ئه‌م دره‌ختانه هه‌رگیز له گه‌شه‌كردن ناوه‌ستن. فیله‌كانیش له شێوازگه‌لێكی دیارینه‌كراو و نه‌زانراوی گه‌شه‌كردن به‌هره‌مه‌ندن و له ڕاستیدا تا ئه‌و كاته‌ی ده‌مرن هه‌رگیز له گه‌شه‌كردن ناوه‌ستن. ئێمه‌ی مرۆڤ له ته‌مه‌نی 18 یان 19 ساڵی له گه‌شه‌كردن ده‌وه‌ستین. به‌ڵام گه‌وره‌ترین جۆره‌كانی سه‌ر هه‌ساره‌ی زه‌وی تا ئه‌و كاته‌ی ده‌مرن درێژه به گه‌شه‌كردنی خۆیان ده‌ده‌ن.\nواتس: ئه‌ی چی ده‌رباره‌ی كۆمه‌ڵگای مرۆیی (دانیشتووان) ده‌ڵێیت؟\nسمیل: سه‌رنجڕاكێشترین شت ئه‌وه‌یه كه پرۆسه‌ی كه‌وتن و دابه‌زین چه‌نده به خێرایی ڕوویدا. ڕێژه‌ی گه‌شه‌كردن بۆ ماوه‌ی زیاتر له سه‌دساڵ به‌رده‌وام له هه‌ڵكشان بوو. ده‌یه‌ی سی خێراتر له ده‌یه‌ی بیست و ده‌یه‌ی چل خێراتر له ده‌یه‌ی سی و… گه‌شه‌ی ده‌كرد. له شه‌سته‌كان، دانیشتووانی جیهان به خێراییه‌كی وه‌ها گه‌شه‌ی ده‌كرد كه وتارێكی ناودار له گۆڤاری زانست( science) بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌ی ده‌كرد تا ساڵی 2024 ڕێژه‌ی گه‌شه‌كردن ده‌گاته پله‌یه‌كی دیارینه‌كراو- شتێكی هاوشێوه‌ی خاڵی تاقانه‌ی دانیشتووان، كه دیاره بێ مانایه. له‌وكاته‌وه تا ئێستا، ئه‌م ڕێژه‌یه ساڵ له دوای ساڵ كه‌متر بووه. ئه‌گه‌ر بێتو به بێ به‌راوردكاری قسه‌بكه‌ین، گه‌شه‌كردنی دانیشتوان هێشتا به‌رده‌وامه، به‌ڵام به گوێره‌ی ڕێژه‌ی سه‌ده‌ی و به‌راورد، له ناوه‌ڕاسته‌كانی ده‌یه‌ی شه‌ست به‌ولاوه ڕووی له دابه‌زین كردووه.\nواتس: به ڕای من كتێبه‌كانتان، به گشتی، نه‌غمه‌یه‌كی ڕه‌شبینانه زاڵه به‌سه‌ریاندا، به‌ڵام تۆ ئیمكانی ئه‌و سیناریۆ گه‌شبینانه‌یه‌ش به دوور نازانیت، سیناریۆیه‌ك كه تێیدا دانیشتووانی جیهان له 9 ملیار تێناپه‌ڕن- وه‌كئه‌وه‌ی پێشبینییه هه‌نووكه‌ییه‌كانیش وا ده‌ڵێن- و گواستنه‌وه‌ی وزه و ئینێرژیش خێراتره له ڕاده‌ی چاوه‌ڕێكراو. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر خواسته مه‌تریاڵییه‌كان پێش ساڵی 2050 به ترۆپكی خۆیان بگه‌ن، هێشتاش چه‌ند ده‌یه‌یه‌ك له فشاری هه‌ڵكشاومان له پێشه. به سه‌رنجدان له نیگه‌رانییه پێشوه‌ختن و ئاشكراكان ده‌رباره‌ی كه‌شوهه‌وا، خاك، هه‌مه‌جۆریی زینده‌یی و جێگیریی كۆمه‌ڵایه‌تی، چۆنچۆنی ده‌توانین ئه‌م زیادبوونه كتوپڕ و ترسناكه تێبپه‌ڕێنین؟\nسمیل: ئه‌مه به‌شه دژواره‌كه‌یه. له وڵاته خۆرئاواییه‌كان و ژاپۆن ته‌قریبه‌ن به‌م خاڵه گه‌یشتووین. چین هێشتا ده‌بێت زیاتر بچێته پێش، چونكه له په‌یوه‌ند به ئینێرژییه‌وه له ئاستی ئیسپانیای ده‌یه‌ی شه‌سته‌كان دایه. زیادبوونه كتوپڕ و ته‌قینه‌وه‌ئاسا حه‌قیقییه‌كه له ئه‌فریقا ڕووده‌دات، شوێنێك كه تێیدا یه‌ك ملیار كه‌سی تر له دایكده‌بن. هه‌ر خۆی گه‌یاندنی دانیشتوانی ئێستای ئه‌فریقا به ئاستێكی شیاوی ژیانكردن، وه‌كو ڤیه‌تنام و تایله‌ندا، زۆر سه‌خته. ئینجا ئه‌گه‌ر بێتو ملیارێك كه‌سی تریشی بێته سه‌ر له ڕاده‌به‌ده‌ر سه‌خت و دژوار ده‌بێت. ده‌توانین ته‌واوی ئه‌مه له ژماره‌یه‌كدا پوختبكه‌ینه‌وه- ئه‌م ژماره‌یه بڕی مه‌سره‌فی هه‌ر كه‌سێك له ساڵێكدا به گوێره‌ی گیگاجول(gigajoule) نیشان ده‌دات، به‌ڵام یه‌كه‌ی پێوانه‌كه شتێكی گرنگ نییه. ته‌نها سه‌رنج له‌م به‌راورده بده. ئه‌مریكا ئه‌م ژماره‌یه‌ی له 300 نزیككردۆته‌وه. له ژاپۆن نزیكه‌ی 170 یه. یه‌كێتی ئه‌وروپا 150. چین ئێستا له 100 نزیكبۆته‌وه. هیندستان 20، نه‌یجێریا 5 و ئه‌سیوبیا 2. بۆ ئه‌وه‌ی نه‌یجێریا بگات به چین ده‌بێت ژماره‌كه بیست جار زیاتر بكه‌ین. پێوه‌ری زیادبوونی كتوپڕ ئه‌مه‌یه. به‌م پێیه، ده‌توانین ڕێژه‌ی مه‌سره‌فكردن له كۆپنهاگن یان سه‌سێكس كه‌مبكه‌ینه‌وه، به‌ڵام ناتوانین له نه‌یجێریا ئه‌م كاره بكه‌ین.\nواتس: ئایا ژاپۆن به دانیشتوانێكه‌وه كه به شێوه‌یه‌كی هه‌ڵكشاو پیر ده‌بێت، مۆدێلێكه؟ پێم سه‌خته باوه‌ڕ به‌وه بكه‌م ئه‌م وڵاته توانیوێتی كه‌وتن و دابه‌زینه درێژخایه‌نه‌كانی نرخی موڵكه‌كان، نرخی پشكه‌كانی بازاڕی بۆرسه، كاریگه‌ری و چالاكی (الحیویة) دانیشتوان، به بێ ئه‌وه‌ی بخزێته ناو فه‌وزا و كایۆسه‌وه تێبپه‌ڕێنێت. ئایا وڵاتانی تر كه نه‌ویستراوانه ڕووبه‌ڕووی كه‌وتن و هه‌ره‌س ده‌بنه‌وه، ده‌توانن له ژاپۆن فێرببن؟\nسمیل: ژاپۆن له مۆدێلێكی ناته‌واو زیاتر نییه، چونكه تا ئه‌مدواییانه‌ش كۆمه‌ڵگایه‌كی هێند دیسپلینكراو و ده‌ستپێوه‌گر بوو كه خه‌ڵكه‌كه‌ی توانای هه‌ڵكردنییان له‌گه‌ڵ شتانێك هه‌بوو كه خه‌ڵكی تر ئاماده نین قبوڵی بكه‌ن. ئێمه سستی و داهێزرانمان هه‌یه و له په‌یوه‌ند به به‌كاربردنی مه‌تریاڵیش زۆر قه‌ڵه‌و بووین. ده‌توانین مه‌سره‌ف كه‌مبكه‌ینه‌وه. به‌ڵام هیچ ڕێگه‌چاره‌یه‌كی ئاسان له گۆڕێدا نییه. ئه‌گه‌ر هه‌بووایه، تا ئێستا به‌كارمانهێنابوو.\nواتس: ئایا بزنسمانه‌كان ده‌توانن ڕاوه‌ستاندنی گه‌شه‌كردن قبوڵ بكه‌ن؟ ئایا له‌گه‌ڵ بیل گه‌یتس ئاماژه‌تان به‌م مه‌سه‌له‌یه كردووه؟\nسمیل: پێویست ناكات هیچی پێبڵێم. ئه‌و خۆی زۆر ده‌رباره‌ی ژینگه ده‌زانێت. بیل گه‌یتس، واز له‌وه‌بێنه كه سه‌روه‌ت و سامانه‌كه‌ی ملیاران دۆلاره، كه‌سێكه ده‌یه‌وێت له جیهان تێبگات. هه‌موو ساڵێك چه‌نده‌ها كتێب ده‌خوێنێته‌وه. وه‌كو من.\nبۆچوونی بیل گه‌یتس، دامه‌زرێنه‌ری كۆمپانیای مایكرۆسۆفت، ده‌رباره‌ی كتێبه‌كانی ڤاكلاڤ سمیل:\nكتێبی ” وزه و شارستانیه‌ت: مێژوویه‌ك”( 2017)\n” سمیل یه‌كێكه له خۆشه‌ویسترین نووسه‌ره‌كانم و ئه‌م كتێبه شاكاری ئه‌وه. ئه‌و له‌م كتێبه‌دا نیشانی ده‌دات چۆنچۆنی پێویستی ئێمه به وزه شكڵی به مێژووی مرۆڤ داوه- له ڕۆژگاری ئاشه ئاژه‌ڵییه‌كانه‌وه  تا گه‌ڕانی ئه‌مرۆی مرۆڤ به دوای به‌ده‌ستهێنانی وزه‌ی خۆنوێكه‌ره‌وه”\nكتێبی ” دروستكردنی جیهانی مۆدێرن: مه‌تریاڵه‌كان و له مه‌تریاڵیخستن”( 2013)\n” ئه‌گه‌ر بێتو كه‌سێك هه‌ر كه‌سێك هه‌وڵبدات پێتان بڵێت ئێمه مه‌تریاڵی كه‌متر به‌كارده‌هێنین، ئه‌م كتێبه‌ی بۆ بنێره. سمیل له‌م كتێبه‌دا به گومانگه‌راییه هه‌میشه‌یی و خۆشه‌ویستییه‌كه‌ی بۆ داتاكان، نیشانی ده‌دات كه چۆنچۆنی توانای ئێمه بۆ دروستكردنی شته‌كان به به‌كارهێنانی مه‌تریاڵی كه‌متر- بۆ نموونه، دروستكردنی قوتووه‌كانی خواردنه‌وه به ئه‌له‌مینیۆمی كه‌متر- ده‌بێته هۆی هه‌رزانتر بوونیان، ئه‌مه‌ش به‌فیعلی هانی به‌رهه‌مهێنانی زیاتر ده‌دات. ئێستا ئێمه زیاتر له هه‌ر ڕۆژگارێكی تر مه‌تریاڵ به‌كارده‌هێنین”.\nكتێبی ” دروێنه‌كردنی ژینگه‌ی زینده‌یی” ( 2013) \n” سمیل له‌م كتێبه‌دا تا ڕاده‌یه‌ك كه مومكینه وێنه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرا و ژماره‌یمان ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی مرۆڤه‌كان چۆنچۆنی ژینگه‌ی زینده‌ییان گۆڕیوه، نیشان ده‌دات… ئه‌گه‌ر ئه‌م كاریگه‌رییه‌ی ده‌یخه‌ینه سه‌ر ئه‌م هه‌ساره‌یه به لاته‌وه گرنگه، ئه‌وا ئه‌م كتێبه حه‌كایه‌تێكی ڕه‌خنه‌یی بۆ وتن پێیه” .\nماڵپەڕی گروپی نێگەتیڤ


عوسمان بایدەمیر: ئەگەر بگەڕێمەوە تورکیا ١٠٥ ساڵ زیندانى دەکرێم\n6406 جار خوێندراوەتەوە\nنادیە غولام دانیشتووی وڵاتی ئەفغانستان لەتەمەنی یانزە ساڵیدا بوو کاتێک بڕیاریدا پێناسی براکەی بەکاربهێێت بۆ کارکردن و مانەوە لە ژیاندا.\nنادیە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ بەپۆشاکی پیاوانەوە لەژێر دەسەڵاتی تاڵیباندا خۆی حەشاردا و هەوڵی دەدا بۆ ژیان لەپێناوی بەدەستهێنانی زانست، کارکردن و ئازادی، کە ئەو دەسەڵاتەی هەموو شتێکی لەسەر ئافرەتان حەرام کردووە و مافەکانیانی زەوتکردووە نادیەی ناچارکرد پێناسی براکەی بەکاربهێنێت بۆ پەیداکردنی بژێوی خێزانەکەی و مانەوە لە ژیاندا.\nنادیە لەساڵی ١٩٩٣ لەتەمەنی هەشت ساڵیدا بوو، کاتێک ماڵەکەیان بۆردوومان کرا و توشی بریندارییەکی سەخت بوو کە بە درێژایی ساڵێک لە بێهۆشیدا بوو، پاش بەئاگاهاتنەوەی جیهانی بە تاریکی دەبینی وبڕوای وابوو چیتر ئازادی و ئاشتی بوونی نییە و هەستی کرد هیچ مافێکی نییە لە تەواوکردنی خوێندن و بەدیهێنانی خەونەکانی.\nپاش مردنی براکەی " زاڵمای" باوکی توشی نەخۆشی دەروونی بوو چیتر نەیتوانی کاربکات، دایکی و سێ خوشکی بەبێ بژێوی پەیداکەر مانەوە و پاشان خێزانەکەی گواستیانەوە بۆ کەمپی ئاوارەکان لە جەلال ئاباد.\nسەرەڕای ئەم هەموو خەم و ئازارە، ئەم کچە یانزە ساڵانە بڕیاردەدات ببێت بە ڕزگارکەری خێزانەکەی و بژێوییان بۆ پەیدابکات، بڕیاریدا پێناسی براکەی و پۆشاکەکانی بەکاربهێنێت بۆ پەیداکردنی پاروە نانێک بە ئازادی لەژێر دەسەڵاتی بزووتنەوەی تاڵیباندا، نادیە مێزەری بەکاردەهێنا بۆ شاردنەوەی قژی و سنگی دەپێچایەوە پۆشاکی براکەی لەبەردەکرد و لە کێڵگەی کشتوکاڵیدا کاری دەکرد کە کارەکەی چنینەوەی باینجان و تەماتە و پاککردنەوەی بیر و حەوزەکان بوو.\nنادیە لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ تەلەفزیۆنی " فرانس٢٤" وتی، لەسەرەتادا دەستم پێکرد پێموابوو کارەکە ئاسانە، بەخۆم دەوت ئەمڕۆ ئەمە دەکەم و چیتر بەیانی نایەمەوە سەر کارەکەم، بەڵام بیروڕام دەگۆڕا و دەگەڕامەوە سەر کارەکەم و بەڵام بەداخەوە هەر بەم شێوەیە ١٠ ساڵ لەتەمەنم تێپەڕی.\nترس هاوڕێی هەمیشەیی نادیە بوو، تەنانەت لە ژووری نوستنیشدا نەیدەوێرا مێزەر و پۆشاکەکانی دابنێ هەروەک لە چاوپێکەوتنەکەیدا دەڵێت، پێویست بوو بەردەوام وریابم و لەژووری نوستنەکەشدا پۆشاکەکانم دانەدەنا لەترسی ئەوەی کەسێک بێت و نهێنییەکەم ئاشکرابێت.\nبە ئیرادەیەکی ئاسنین و ئازایەتییەکی بێوێنەوە نادیە مێینەیی خۆی وەلانا و وەکو پیاو ڕەفتاری کرد هەندێکجاریش بە دڵرەقی و توندوتیژییەوە، وە وتیشی فێری هاوارکردن و تەنانەت جنێودانیش بووم چونکە هیچ هەڵبژاردەیەکی دیکەم نەبوو.\nلە چاوپێکەوتنێکدا بۆ ڕۆژنامەی فەڕەنسی " مەدام لو فیگارو" نادیە وتی، هەموو کات دوعام دەکرد و لەخودا دەپاڕامەوە نەکەومە داوی خۆشەویستییەوە چونکە هاوڕێیەکی خوێندگام خۆشدەویست کە تەمەنی ١٧ ساڵ بوو، نەمدەتوانی هەستەکانی خۆم دەربڕم ناچاربووم هەموو هەستەکانم بشارمەوە هەرچەندە قورسیش بوو.\nلەساڵی ٢٠٠٧ دا و لەتەمەنی ٢٢ ساڵیدا، نادیە چاوی بەسارا دەکەوێت کە ئافرەتێک بوو لەکۆمەڵەی خێرخوازی کاریدەکرد بۆ کۆکردنەوەی یارمەتییەکانی خێرخوازان بۆ یارمەتیدانی ئەفغانییەکان، لەکۆتایدا سارا توانی نادیە ڕزگاربکات لەو ترس و ماندوویەتییەی تیایدا دەژیا و ناردی بۆ وڵاتی ئیسپانیا بۆ نەشتەرگەری ڕوخساری و برینەکانی لەشی.\nدوای ١٠ ساڵ ژیان وەکو زاڵمای برای، نادیە ترسا بگەڕێتەوە و وەکو ئافرەت بژی، نادیە وتی هەستم بە ترسێکی زۆر دەکرد لەوەی ئازادییەکەم لە دەست دەدەم و ژیانم زۆر قورستر دەبێت، چونکە من بە پۆشاکی پیاوانەوە خۆم حەشاردابوو و تینووی ئازادی بووم، شۆفێریم دەکرد وهاوڕێم هەبوو و بەتەنها لەسەر شەقامەکان پیاسەم دەکرد، هەربۆیە کاتێک هاتم بۆ ئیسپانیا پێمووتن نامەوێ ببم بە ئافرەت، بەڵام لە ڕۆژی یەکەمی گەیشتنم بە ئیسپانیا بینیم کچێک بەنێووان چەندین پیاودا دەڕوات و منیش بەدوایدا ڕۆشتم بۆ ئەوەی ببینم چی بەسەردێت بەڵام هیچ شتێکی ناخۆشی ڕووینەدا و زۆر ئازادانە دەسوڕایەوە بۆیە منیش بە مێینەبوونی خۆم دڵخۆشبووم.\nنادیە چیرۆکەکەی بە زمانی ئیسپانی کردوە بە کتێب بەناوی " نهێنی مێزەرەکەم" و وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی فەڕەنسی.\nئێستا نادیە غولام ساڵی جارێک سەردانی خێزانەکەی و خزمەکانی دەکات لە ئەفغانستان، خەونی ئەوەیە بگەڕێتەوە وڵاتەکەی و لەگەڵ کۆمەڵەی خێرخوازاندا کاربکات لەبواری پەروەردە و فێرکردن، پێیوایە فێرکردن زۆر گرنگە و تاکە هۆکارە بۆ بەدەست‌هێنانی ئازادی بۆ ئەفغانییەکان، وە دەڵێت تاکو ژنان و کچانی ئەفغانی نەزانن دادپەروەری و یەکسانی چییە چۆن بەدەستی دەهێنن و لەو مۆتەکەیەی تیایدا دەژین ڕزگاریان دەبێت.


ڕیڤێلینۆ بۆ نەیمار: “هیچ شتێکت نەکردووە بۆ بەڕازیل، بۆیە باشتر وایە کەم قسەیش بکەیت!” – یاریگا سپۆرت\nHome/ڤیدیۆی گۆڵه‌كان/ڕیڤێلینۆ بۆ نەیمار: “هیچ شتێکت نەکردووە بۆ بەڕازیل، بۆیە باشتر وایە کەم قسەیش بکەیت!”\nڕیڤێلینۆ بۆ نەیمار: “هیچ شتێکت نەکردووە بۆ بەڕازیل، بۆیە باشتر وایە کەم قسەیش بکەیت!”\nسه‌ربه‌ست فایق 2016/06/17\nئەگەرچی بەهۆی وردەکاریی و ڕێکارەکانی گرێبەستەکەیەوە لەگەڵ یانەی بارشەلۆنە نەیماری بەڕازیل نەیتوانی لەگەڵ هەڵبژاردەکەیدا بەشداری لە یاریەکانی کۆپا ئەمریکای سەدەدا بکات، هێشتا ئەو یاریزانە دوور نەبووە لە ڕەخنە و گازندەی ئەفسانە و ئەستێرەکانی پێشووی تۆپی پێی بەڕازیل. لە تازەترین ڕەخنە و هێرشی زارەکییشدا دژی ئەو یاریزانە، ڕیڤێلینۆی کاپتن و ئەفسانەی ساڵانی حەفتاکانی بەڕازیلە. ئەو ئەفسانەیە دەڵێت: “باشترە نەیمار دەمی دابخات.” هاوڕێ و هاوسەردەمەکەی پیلی دەیشڵێت: “ئەوەی نەیمار دەیکات هیچ باش نییە بۆی و نیشانەی خراپ لەسەر ژیانی وەرزشیی ئەو یاریزانە بەجێ دەهێڵت”\nڕیڤێلینۆ کە مۆندیالی ساڵی ۱۹۷٠ی بۆ بەڕازیل بردۆتەوە، بەردەوام دەبێت لە هێرشەکانی و تا دەگاتە ئەو ڕادەیەی نەیمار بە “گەمژەترین” ناوزەد دەکات.\nلە ڕوانگەی ئەوەی کە تا ئێسا نەیمار شتێکی ئەوتۆی نەبووە بۆ هەڵبژاردەکەی، ئەفسانە تەمەن ۷٠ ساڵەکە دەڵێت: “پێویستە هەموو تەرکیز و گرنگییەکی نەیمار لەلای یاریگا بێت، ئەو هیچ شتێکی بۆ بەڕازیلییەکان نەبردۆتەوە، ئەو دڵی هاونیشتیمانیانی خۆش نەکردووە، بۆیە هەتا دەستکەوتت بۆ وڵاتەکەت نەبێت، پێویستە کەمتر قسەیش بکەیت!”\nلە درێژەی ڕەخنە و گازندەکانیا لەسەر نەیمۆ، ڕیڤێلینۆ دەڵێت: “یەکمجار دەبێت خۆت دروست بکەیت، دواتر نازناوەکان ببەیتەوە و پێشکەشی خەڵکی بەڕازیلی بکەیت، ئینجا دەبێت بتوانیت تۆزێک گازندە و گلەیی بکەیت.”\nڕیال مەدرید نیوەی یاریزانانی یانەکە بۆ فرۆشتن دەخەنە ڕوو\nئینتەرمیلان ڕیزەکانی بەکۆمەڵێک گرێبەستی نایاب تۆکمە دەکات\nمێسی: ئێستا كۆپا ئه‌مریكا بۆ ئێمه ده‌ستپێده‌كات\nبۆچی مێسی به باشترین یاریزانی یاریی ئارجێنتینا و قه‌ته‌ر ده‌ستنیشانكرا؟\nکۆپا ئامێریکا 2019\nڤیدیۆی گۆڵه‌كان 8,795\nبازاری گواستنەوە 1,741


➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Jan 23 2016 2:29AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Jan 23 2016 2:46AM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 30 KB Jan 23 2016 2:29AM م. ب.


کوردیپێدیا - نەوشیروان مستەفا واهی ئەدوا\n📕 نەوشیروان مستەفا واهی ئەدوا | 🏷 پۆل: پەڕتووکخانە | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست | 👁🗨\nنەوشیروان مستەفا واهی ئەدوا\nئەم کتێبەبابەکر دڕەییبابەکر دڕەییئامادەیکردوە و پێشەکی بۆ نووسیوە، بریتییە لە کۆنووسی شەش دیدار و کۆبونەوەی فەرمی کاک نەوشیروان لەگەڵ ژمارەیەک لایەنی حزبی و ناوخۆیی و ئەوروپی، خوێنەر دەتوانێت لە ناوەخن و وتەکانی کاک نەوشیروانەوە دیدو بۆچوونەکانی سەبارەت بە کۆمەڵێک پرس و مەسەلەی گرنگ بزانێت.\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Apr 16 2018 9:36PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Apr 17 2018 2:12PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (زریان سەرچناری)ەوە لە: Aug 1 2018 9:29PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 21 KB Apr 16 2018 9:37PM مانو بەرزنجی\n1. 👁 ئەبوبەکر حسێن مستەفا - بابەکر دڕەیی


لە دایکبوونی ئەو نوسەرەی دەڵێ: ئەدەب بە مانا رۆحییەکەی چەکە - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nلە دایکبوونی ئەو نوسەرەی دەڵێ: ئەدەب بە مانا رۆحییەکەی چەکە\nواسینی ئەلئەعرەج لە دایکبووی (8/8/1954) لە دێی سیدی بوجنانی سنووری شاری تلمسان لە جەزائیر. رۆماننووس و مامۆستای زانکۆیە لە زانکۆی سۆربۆن لە پاریس و زۆربەی زانکۆکانی جەزائیر. یەکێکە لە دەنگە گرنگە ئەدەبی و رۆماننووسەکانی جیهانی عەرەب.\nواسینی ئەلئەعرەج بە پێچەوانەی نەوەی پێش خۆیەوە، بە هەردوو زمانی عەرەبی و فەرەنسی دەنووسێت، ئەو لەو نوسەرانەیە تەکنیکی گێڕانەوەی پتەوو لێک ئاڵاوە، ڕیتمێکی نەرم و لەهەمان کاتدا شیعری، گشت چیرۆکەکانی داگیر کردووە. لەبەر ڕۆمانە جوانەکانی، لەبەر ماڵە ئەندەلوسییەکەو مێینەی سەراب و زرمەی چەکمە رەقەکان و چەندانی تر. بە باسێکی خێرا و دونیای ئەدەبی ئەو یادی دەکەینەوە.\nئەو خۆی بە هاوڕێی کوردەکان دەزانێت و ئاگاداری سەرجەم ڕۆمانە وەرگێڕدراوەکانییەتی.. لە گفتوگۆیەکدا کە خانمە نووسەر "ڤینۆس فایەق" لەگەڵی ئەنجامداوە.. دەڵێ:\nبۆ ئەوەی خۆم بە خوێنەری کورد بناسێنم، هیچی وام نییە جگە لەوەی دەڵێم بچۆ کتێب و رۆمانەکانم بخوێنەرەوە، بۆت دەردەکەوێت ئەم ئادەمیزادە لە تایبەتمەندییەکدا لەناو کتێبەکانیدا کێیە. ئەم ئادەمیزادە لە ناوچەیەکی دابڕاو و هەژار گەورە بووە، لە ناوچە دوورەدەستەکانی کوردستانەوە دوور نییە.\nئەمڕۆ ٨/٨/لە دایکبوونی واسین ئەلئەعرەجە کە لەلای کوردەکان بە ڕۆمانی ماڵە ئەندەلوسیەکە بەناوبانگە.\nڕۆمانەکانی ئەو زیاتر فەزاو مەزاجی شیعری بەسەریا زاڵە، بەجۆرێک تیایاندا کاراکتەرەکان لەگەڵ بیرکردن و لەدەستدان و فەرامۆشی خەریکن.


ئیسماعیل حەمە ئەمین: شەڕی سیاسییەکان لەسەر سەربەخۆیی و دیموکراسی نیە، بەڵکو شەڕە لەسەر داگیرکردنی کورسی فاشیزمێکی نوێ\nIsmail Heme Amin\nهەرێمی کوردستان لەم سەروەختەدا کە شەڕی داعش لەکۆتاییەکانیدایە لەعێراق و هاوکاتی قەیرانە سیاسی و حیزبی و ئابوری و یاسایی و دەستورییەکانی هەرێمی کوردستان، بەڵام پرسی ریفراندۆمیش بۆتە پرسێکی گشتی و تێکڕای پرسەکانی دیکەشی بەخۆیەوە زیندوو کردۆتەوە. بەڵام ئایا کۆمەڵگە کەوتۆتە کوێی ئەو هەموو نەخشە حیزبی و سیاسی و قەیرانە گەورانەوە؟\nبۆ ئەو مەبەستە ئاسۆ جەبار بۆ هەفتەنامەی رەهەندەکان میوانداری نوسەرو روناکبیر ئیسماعیل حەمە ئەمین کردووە....\nئیسماعیل حەمە ئەمین دەڵێت "کۆمەڵگەی کوردی لەدۆخی داڕزاندایە."، هاوکات "ئەم داڕزانە تەنها لەهەناوی دەسەڵاتی سیاسیدا نیە، بەڵکو لەهەناوی کۆمەڵگەشدایە."\nدەشڵێت "شتێک نەماوە لەباشوری کوردستان پێی بڵێین کۆمەڵگە، واتە شتێک نەماوە بە مانا سمبوڵییەکەی، بە مانا فەرهەنگییەکەی پێی بڵێن کۆمەڵگە، هەتا شتێک نەماوە تەنها پێی بڵێین ئاین......."\nئەو دەڵێت کۆمەڵگەی کوردی لەبەردەم هەڕەشەی دروستبوون و گەورەبوونی فاشیزمێکی نوێدایە. دەشڵێت "هیچ کۆمەڵگەیەکم نەبینیوە، توانای بەرگری ئەمەندە لاواز بێت؛ هەموو بیەوێت بڕوات. ئێستا ئەگەر دەروازەیەک هەبێت، لەوانەیە شارەکانی سلێمانی و هەولێر و دهۆک کەسی تیادا نەمێنێت."\nئیسماعیل حەمە ئەمین باس لە هێزەکانی دیکەی گۆڕەپانی سیاسی دەکات و دەڵێت "هێزێکی دیکە هەیە، حیزبی شویعییە، لەڕاستیدا ئێستا ئەندامەکانی دەچن بۆ حەج و عەمرە." هاوکات "سکرتێری حیزبی شیویعی کوردستان لەبری ئەوەی دکتۆرای هەبێت لە ساندێکا و لەبزوتنەوە کرێکارییەکاندا، دکتۆرای هەیە لەشەریعەتدا."\nدواجار دەڵێت " ئێمە لەبەردەم شانۆگەرییەکی زۆر بێ مانای تراژیدیی و کۆمێدیی دایین."


گەریلا چی کرد بۆ باشوری کوردستان؟ – ١ – کوردی – RojNews.News\n12/11/2020 - 7:25:46 am\nسەرانی پەدەکە و مەسعود بارزانی پڕوپاگەندەی ئەوە دەکەن، کە پەکەکە ستاتۆی هەرێم ناناسێت و لە ساتی هێرشەکانی داعشدا هەندێک ناوچەیان داگیرکردووە، بەڵام کاتێک پەڕەکانی مێژوو هەڵدەدەینەوە، دەبینین کە لە شەنگالەوە تا کەرکوک، مەخمور، گوڵاڵە و خورماتوو، بە درێژایی هەزار کیلۆمەتر گەریلا هاوشانی پێشمەرگە لە یەک سەنگەردا خوێنیان ڕشتووە و باشوری کوردستانیان لە داگیرکاریی پاراستووە.\nمەسعود بارزانی، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان – پەدەکە، لە ٢ی مانگی ١١دا، لەبەرامبەر بانگەوازیی پەکەکە بۆ دانوستان، بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە، بەڵام تێیدا پەکەکەی تۆمەتبارکرد و بانگەشەی ئەوەی کرد، کە ‘پەکەکە لە دژی ستاتۆی هەرێمی کوردستانە و لە کاتی شەڕی داعشدا ناوچە سنوورییەکان و هەندێک ناوچەی دیکەی داگیرکردووە’، لەبارەی ئەم پڕوپاگەندانەوە چەند پەڕەیەک لە مێژووی ساڵانی ٢٠١٤ تا ٢٠١٧ هەڵدەدەینەوە، کە ئایا گەریلا چیکردووە بۆ باشوری کوردستان؟.\nلەم دۆسییەدا کە لە دووبەش پێکدێت، ڕۆژنیوز، وەڵامی ئەو پرسیارە دەداتەوە و دەخەینەوە پێش چاو.\nلە ساڵی ٢٠١٤، لە پاش داگیرکردنی شاری موسڵ لەلایەن گروپە چەتەکانی داعش-ەوە، لەدوای ماوەیەک هێرشەکانیان ڕووی لە هەرێمی کوردستان کرد، لەکاتی هێرشی داعش بۆ سەر باشوری کوردستان، هاوڵاتیان داوایان دەکرد کە گەریلا بەدەنگیانەوە بچێت و پارێزگارییان لێبکات.\nساتی هاتنی گەریلا بۆ باشور\nبەپێی هەندێک زانیاریی، کە عارف قوربانی یەکێک لە نووسەرانی میدیای پەدەکە، لە وتارێکدا بڵاویکردووەتەوە، لە دوای دەستپێکردنی هێرشەکانی داعش بۆسەر شەنگال و مه‌خمور و ڕووه و هه‌ولێر، پێش هه‌ر لایه‌نێكی دیکە، هه‌رێمی كوردستان په‌نای بۆ توركیا برد تاوەکو به‌رگریی له هه‌ولێر بكات، له ئاستی باڵادا په‌یوه‌ندی به ئه‌ردۆغان و داودئۆغڵو و به سه‌رۆكایه‌تیی هه‌یئه‌ی ئه‌ركانی سوپای توركیاوه كرا، به‌ڵام هیچ كامیان ته‌نانه‌ت وه‌ڵامی ته‌له‌فۆنه ڕاسته‌وخۆكانی هه‌ولێریان نه‌دایه‌وه.\nئاماژەی بەوەشداوە، ته‌نانه‌ت په‌یوه‌ندی به‌و ئه‌فسه‌ره‌وه كرا، كه به‌رپرسی جوڵه‌پێكردنی فڕۆكه شه‌ڕكه‌رەکانی توركیا بوو له‌ناو سه‌ربازگه‌یه‌كی توركیا له خاكی هه‌رێمی كوردستان و داوای لێكرا ئه‌گه‌ر ناشتوانن شه‌ڕی داعش بكه‌ن، ته‌نها دوو فڕۆكه‌یان به ئاسمانی هه‌ولێردا بفڕن بۆ ئه‌وه‌ی وره بدرێته‌وه خه‌ڵك و داعشیش له‌وه بترسن، كه به‌زاندنی سنووری هه‌ولێر ئاسان نییه بۆیان، بەڵام ئه‌فسه‌ره‌كه ئه‌و كارەی ڕەتکردەوە.\nدەوڵەتی داگیرکەری تورک، کە پەدەکە وەک دۆست و هاوپەیمانی خۆی دەیبینێت، سەرەڕای ئەوەی هیچ وەڵامێکی هەرێمی نەدایەوە، هاوکاریی گروپە چەتەکانی داعشی کرد و ئەمەش بە بەڵگەو و شاهیدەوە ئاشکرابوو وە لە ڕاگەیاندنەکانیش بڵاوکرایەوە، بە پێچەوانەوە گەریلاکانی پەکەکە “کە لە ئێستادا پەدەکە وەکو داگیرکەر و مەترسی بۆسەر باشوری کوردستان ناویان دەبات”، ئەو کات بە هەموو هێز و توانای خۆی تا دوا سات بەشداریی تێکۆشان بوون بۆ بەرگرییکردن لە هەرێم، هەتا حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆخۆی و پارتە سیاسییەکانیش بە فەرمی داوایان لێکردن فریای هەرێم بکەون.\nبەگوێرەی هەندێک سەرچاوەی تایبەتیش، ئەوکات پەدەکە لە ئاستی باڵادا، لەڕێگای شەهید زەکی شەنگالیی، بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی کەجەکە-وە، داوایان لە پەکەکە کرد، کە بە بەیاننامەیەک بەشداریکردنیان لە شەڕی دژ بە داعش ڕابگەیەنن، پەکەکە بە بەیاننامەیەک وەڵامیان دایەوە و پشتیوانی خۆیان بۆ هەرێم ڕاگەیاند.\nهەروەها داوا لە پەکەکە کرا کە بە جلوبەرگ، ئاڵا و ئۆتۆمبێل و چەکی خۆیانەوە بە ئاپۆڕایەکی جەماوەریی دابەزن بۆ ناو شارەکانی باشوری کوردستان، بۆ بەرزکردنەوەی ورەی خەڵک، ئەوەبوو هێزێکی زۆری گەریلا لە بناری قەندیلەوە بە مانۆڕێک بەڕێکەوتن تا سەنگەرەکانی پێشمەرگە، لە شەنگالەوە تا مەخمور، کەرکوک، گوڵاڵە، خورماتوو و مەخمور، لەتەواوی شارەکانەوە گەل بۆ پێشوازیی لێکردن لە گەریلا ڕاژانە سەر شەقامەکان و پێشوازییەکی کەم وێنەیان لێکرا.\nهاتنی گەریلا بۆ شاری سلێمانی\nڕۆڵی گەریلا لە ڕزگارکردنی گوڵاڵە و پاراستنی ناوچەکانی دیکە\nدوای ئەوەی لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٤ شارۆچکەی گوڵاڵە(جەلەولا) لەلایەن گروپە چەتەکانی داعشەوە بەتەواوەتی داگیرکرا، داعش بوو بە تاکە هێز لە گوڵاڵە و لە بڵندگۆی مزگەوتەکانەوە جاڕی خەلافەتەکەیان داو بانگ لە خەڵك کرا خۆیان ڕادەست بکەن، گوڵاڵە بوو بە دەرگایەک بۆ گروپە چەتەکانی داعش بۆ پەلهاویشتنیان تا ناوچەی گەرمیان و دەوروبەری.\nبەمەش مەترسییەکی گەورە بۆسەر تەواوی ناوچەکە هاتە ئاراوە، لەو کاتەدا گەریلاکانی پەکەکە، بە فەرماندەیی ‘عەگید کەلار’ فەرمانداری هێزەکانی پاراستنی گەل هەپەگە بە هانای هێزەکانی پێشمەرگەوە هاتن و لەلایەن مەحمود سەنگاوی فەرماندەی میحوەرەوە پێشوازییان لێکرا، گەریلا و پێشمەرگە لە یەک سەنگەردا هەڵمەتی ڕزگارکردنی گوڵاڵەیان دەستپێکرد\nگەریلایەکی یەژاستار لە جەلەولا\nلەبارەی ڕۆڵ و هاتنی هێزەکانی گەریلا، حەیدەر عەبدولڕەحمان، کە فەرماندەیەکی هێزەکانی پێشمەرگەیە و لە شەڕی گوڵاڵەدا هاوسەنگەری هێزەکانی گەریلابووە، بۆ ڕۆژنیوز دەڵێت: هاتنی گەریلا ورە و مەعنەوییەتێکی زۆری دا بە هێزەکانی پێشمەرگە، “وەک پێشینان دەڵێت برا لە پشت برابێ مەگەر قەزا لای خوا بێت” .\nئەو فەرماندەیە بەسەرهاتێکی لەسەر قارەمانێتی و زانایی گەریلا گێڕایەوە و وتی “لەبیرمە ڕۆژێک گروپێکی گەریلاکان ڕۆیشتنە ناو گوڵاڵەوە، گروپێکی چەتەکانی داعشیان خستە بۆسەوە لەناو گوڵاڵەدا و زەبرێکی کوشندەیان لێدان، دواتر فەرماندەی میحوەرەکە هات بە ئێمەی ڕاگەیاند کە هەڤاڵانی پەکەکە چالاکییەکی مەزنیان ئەنجامداوە و زۆر ستایشی کردن”.\nدوای تێپەڕبوونی نزیکەی شەش مانگ بەسەر داگیرکردنی گوڵاڵەدا، هێزەکانی پێشمەرگە و گەریلا ئۆپەراسیۆنێکی هاوبەشیان ئەنجامدا لە سێ قۆڵەوە بۆ ڕزگارکردنی، هێزەکانی گەریلا وەکو یەکەم گروپ ڕۆیشتنە ناو شارۆچکەکەوە و دواجار بەیەک ڕۆژ گوڵاڵە ڕزگارکرا و ئاڵای هەرێمی کوردستان و هەپەگەی تێدا هەڵکرا و لە گروپە چەتەکانی داعش پاککرایەوە.\nهەروەها، حەیدەر عەبدولڕەحمان، لەسەر ڕۆڵی گەریلا لە ناوچەکەدا وتی: هێزەکانی گەریلا لەشەڕەکانی وەحدە، مەلاعەبدوڵا، تاوغ، گوڵاڵە و خورماتوو دا، ڕۆڵێکی بەرچاویان هەبوو، تاکتیک و شەڕەکانی ئەوان لە ئێمە جوانتربوون.\nگەریلا و پێشمەرەگە\nیەکێک لەو گەریلایانەی کە ڕۆڵێکی قارەمانانەی هەبوو لە شەڕی گوڵاڵەدا، خەڵکی گەرمیان بوو، بەناوی محەمەد ئەبوبەكر ناسراو بە “دێرسیم گەرمیانی”، کە دواجار رۆژی ٢٩ی٥ی٢٠١٦ لە هەرێمی بۆتان-ی باكوری كوردستان، لە شەڕکردن دژ بە سوپای داگیرکەری تورک شەهید بوو.\nمەراسیمی شيهید دەرسیم گەرمیانی\nگەریلا چۆن بوو بە قەڵغانی کەرکوک؟\nلەپاش کەوتنی موسڵ گروپە چەتەکانی داعش پەلیانکێشا بۆ ناوچەکانی حەویجە و تەللوەرد و دەوروبەری کەرکوک، بە ئامانجی داگیرکردنی شارەکە، هەر لە سەروبەندی دروستبوونی مەترسی بۆسەر کەرکوک، گەریلاکانی هەپەگە و یەژاستار، لە قەندیلەوە خۆیان گەیاندە سەنگەرەکانی پێشمەرگە لە کەرکوک و لەو ناوچانەی مەترسییان لەسەربوو جێگیربوون و قەڵغانێکی بەرگرییان دروستکرد لە دەشتی حەویجەوە تا دەگاتە داقوق و حەفتەغار، لەو قۆناغەشدا گەریلاکانی پەکەکە ڕۆڵی قەڵغانێکی بەهێزیان بینی لە پاراستنی کەرکوک و بەتایبەتی گوندە کاکەییەکان کە لەلایەن داعشەوە خوێنیان لەگەڵ کورددا حەڵاڵ کرابوو و دەکرانە ئامانج.\nشەڕی دەوروبەری کەرکوک\nداعش لەیەکەم هەوڵیان بۆ داگیرکردنی شاری کەرکوک، لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٤دا، لە شەوێکی تەمومژاویی زستاندا، لە تەللوەرد-ەوە هێرشێکی فراوانیان ئەنجامدا، لە بەرامبەردا هێزەکانی یەژاستار و گەریلا هاوشانی پێشمەرگە سەنگەری بەرگرییان دروستکرد و لە شەڕێکی دژواری دەستەویەخەدا، لە درەنگانی شەو تا بەرەبەیان هێرشەکەیان شکاندن و شکستیان پێهێنان.\nلە دوای ئەو بەرخۆدانە قارەمانانە، شەهید لیوا شێرکۆ فاتیح شوانی، وەکو فەرماندەی هێزەکانی پێشمەرگە لەو شەڕەدا، ستایشی ڕۆڵی گەریلاکانی پەکەکەی کرد و ئاماژەی بەوەدا: ئەگەر گەریلاکان لەو ڕووبەڕووبوونەوەیەدا هاوشانی پێشمەرگە شەڕیان نەکردایە، کەرکوک دەکەوتە ژێر مەترسییەوە.\nشەهید شێرکۆ شوانی\nلە هەوڵێکی دیکەدا لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦نزیکەی ١٠٠ چەکداری گروپە چه‌ته‌کانی داعش لە چەند قۆڵێکەوە دزەیان کردە ناو شاری که‌رکوک و شارەکەیان خستە ژێر مەترسیی داگیرکردنەوە، به‌تایبه‌ت له گه‌ڕه‌کانی (یه‌کی حوزه‌یران، ئه‌سرا مه‌فقودین، دۆمیز، تسعین و حەی عەسکەری)، لەناو چەند بینایەکدا خۆیان جێگیرکرد، لەو ساتەدا گەریلاکانی هەپەگە و یەژاستار دەستبەجێ ڕۆیشتنە ناو شارەکەوە و هاوشانی هێزە ئەمنییەکان و پێشمەرگە و خەڵکی خۆبەخش، ڕووبەڕوویان بوونەوە و دوای شەڕێکی دژوار لە هەمان ڕۆژدا شکستیان بە هێرشەکانیان هێنا، کە لە ئەنجامی ئەو هێرشەدا لە شاری کەرکوک، ٧٢ کەس شەهیدبوون و ٢٠٠ کەسی دیکەش برینداربوون.\nگەریلا لە کەرکوک\nهەروەها لە شەوی ١٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٧، هێزەکانی سوپای عێراق و چەکدارانی حەشدی شەعبی، هێرشێکیان بۆ ناوەندی شاری کەرکوک و دەوروبەری دەستپێکرد، لە دژی ئەو هێرشە، گەریلا بۆ پاراستی گەل هێڵێکی بەرگرییان لەناو شارەکەدا دروستکرد، تا دوا سات لە گەڕەکەکانی فەیلەق، عەرەفە، شۆراو و ڕەحیم ئاوا، شەڕیانکرد بۆ پاراستنی خەڵکی کەکوک، لە کۆتایشدا لەدوای کشانەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و خەڵکی شارەکە، هێزەکانی گەریلا وەکو کۆتا هێز لە ناو کەرکوکدا کشانەوە بۆ ناوچە ئارامەکان.\nگەریلای هەپەگە و یەژاستار لەناو کەرکوکدا\nهەر لەو ڕۆژەدا لە هێرشێکی چەکدارەکانی حەشدی شەعبی-دا کادرێکی پارتی کرێکارانی کوردستان – پەکەکە بە ناوی “هۆگر باران”، شەهیدبوو.\nمەراسیمی شەهید هۆگر باران\nلەنێوان ساڵانی ٢٠١٤ تا ٢٠١٧، لە تا ئەو ساتەی کە باشوری کوردستان لە ژێر مەترسی چەپۆکی ڕەشی گروپە چەتەکانی داعشدابوو، هێزەکانی گەریلای هەپەگە و یەژاستار، بە درێژایی زیاتر لە هەزار کیلۆمەتر هاوشانی پێشمەرگە لە دژی داعش، لەناو یەک سەنگەردا تێکۆشانیان دەکرد و خوێنیان دەڕشت، لە پێناو پاراستنی باشوری کوردستان.\nساتی بەرگریکردن لە کەرکوک\nعەسکەری تورک و چەتەی داعش لەیەک سەنگەردا\nگەریلا لەناو ساری سلێمانی\nپێشوازی کەرکوکییەکان لە گەریلا\nپێشوازیکردنی خەڵکی سلێمانی لە گەریلا\nجۆش و خرۆشی کەرکوکییەکان بەهاتنی گەریلا\nلە ماوەی نۆ مانگدا ٢٢ ژن کوژراون و خۆیان کوشتووە


ڕۆڵی نەوتی كەركوك لە دابەشكردنەوەی خاكی كوردستان لە مێژووی هاوچەرخدا ١٩١٤-١٩٧٢ | CFS Center\nHome / بڵاوکراوەکان / توێژینەوەی ئەکادیمی / ڕۆڵی نەوتی كەركوك لە دابەشكردنەوەی خاكی كوردستان...\nپ.ی.د.پشكۆ حەمەتاهیر عەبدولرەحمان*\n* پرۆفیسۆرى یاریدەدەر لە بەشی مێژوو / کۆلێجى زانستی مرۆڤایەتی/ زانكۆی سلێمانی: [email protected]\nوشە کلیلییەکان: هەرێمى کوردستان، نەوت، کەرکوک، خاکى کوردستان، مێژووى هاوچەرخ.\nنەوت یەكێكە لە سەرچاوە گرنگەكانی وەزەو بە یەكێك لە كرنگترین سەچاوە سروشتیە ئابووریەكان دادەنرێت لە جیهانی ئەمرۆدا، هەر ئەم گرنگیانەی بووە وای كردووە زۆرێك لەوناوچانەی كە نەوتیان تێدایە ببێتە ماییەی چاوتێبڕین و هەندێك جار داگیركردن و دابەشكردنی خاكی ئەو ناوچانە لەلایەن وڵاتە ئیمپریالستەكانی دوونیاوە. باشترین نموونەش ناوچەكانی خاكی كوردستانە، كە لە دوای دۆزینەوەی نەوتێكی زۆر لە ژێر خاكەكەیدا بەگشتی و كەركوك بەتایبەتی وایكردووە ناوچەكانی دابەشبكرێت بەسەر چوار وڵاتدا لە مێژووی هاوچەرخدا.\nلێرەوە ئەمە وایكردووە نەوتی كەركوك ببێتە هەوێنی نووسینی توێژینەوەیەكی زانستی، لەژێر ناونیشانی (ڕۆڵی نەوتی كەركوك لە دابەشكردنەوەی خاكی كوردستان لە مێژووی هاوچەرخدا 1914-1972)، كە لە پێشەكیەك و دوو باس و ئەنجامێك پێكدێت، بەم جۆرە باسەكان دارێژراوە: باسی یەكەم: نەوتی كەركوك لە نێوان ساڵانی 1914-1926دا: لەم باسەدا بە وردی باس لە دۆزینەوەی نەوتی كەركوك و رۆڵی نەوتی ئەوشارەكراوە لە دابەشكرنی خاكی كوردستان لە دوای جەنگی یەكەمی جیهانی. باسی دووەم: نەوتی كەركوك لە ساڵی 1926تا 1972: لەم باسەدا لەگەڵ ئەوەی باس لە دەهێنانی نەوتی كەركوك كراوە، ئاماژەش بەوەدراوە كە چۆن نەوتەكەی بەبێ خواستی هاوڵاتیانی براوەو دابەشكراوە..\nدور نفط كركوك في تقسيم أراضي كوردستان في التأريخ المعاصر (1914 – 1972)\nالنفط احد أهم مصادر الطاقة، ويعد من أهم المصادر الطبيعية للاقتصاد في هذا، وهذه الأهمية التي جعلت كل الأماكن التي يتواجد فيها النفط محل انظار و في بعض الأحيان الاحتلال وتقسيم أراضی هذه المناطق من قبل الدول الامبريالية في العالم. وأحسن مثال لذلك أراضي كوردستان، بعد اكتشاف النفط تحتها عموما وفي كركوك خصوصا، مما جهلها تقسم على أربع دول في التاريخ الحديث.\nومن هذا المنطلق أصبح نفط كركوك رائبا لكتابة هذا البحث العلمي المعنون ( دور نفط كركوك في تقسيم أرض كردستان في التاريخ الحديث 1914 – 1972) والذى يتكون من مقدمة ومبحثين ونتيجة. وأتى المبحثين بالشكل الآتي: المبحث الأول بعنوان: نفط كركوك بين عامي 1914 – 1926: قد تناول بصورة دقيقة كيفية كشف نفط كركوك ودوره في تقسيم أراضي كوردستان بعد الحرب العالمية الأولى. أما المبحث الثاني بعنوان: نفط كركوك في عام 1926 حتى عام 1972: فقد تناول موضوع استخراج نفط كركوك وأشار أيضا الى كيفية هدر وتقسيم نفط كركوك بدون ارادة ورضى أهلها.\nThe role of oil in the division of Kurdistan in contemporary history (1914-1972)\nAt the present time, Oil has become the world’s most important source of energy. It is considered as one of the most important economic sources of energy throughout the world. That is why, many regions that owned oil resources, always faced with External ambitions. Moreover, in some cases it is the result of the occupation and dividing their lands. Kurdistan is the best example as a case study.\nAfter finding the largest reserves of oil in Iraqi Kurdistan especially in Kirkuk province.\nIt was motivated to divide Kurdistan among four countries by great power countries in contemporary history. Thus, Kirkuk oil has become main motive to carry out this scientific research by title of “The role of Kirkuk oil for the re-division of Kurdistan in contemporary history 1914-1972”.\nThis research is divided into an introduction, two sections and conclusion. First section is dedicated to Kirkuk oil from 1914 to 1926. in this section was mentioned to find oil in Kirkuk and the role it to re division the region. Second section is dedicated to other stages from 1926 to 1972. In this stages, the process of using oil and not to use for citizens. Also, without accepting Kurdish people was divided by countries.\nیەكەم: كتێبە كوردییەكان:\n1- احمد باوەڕ: چەند لاپەڕەیەك لەمێژووی هاوچەرخی كورد، سلێمانی، 2004.\n2- احمد سید علی بەرزنجی: سایكس بیكۆ و ترازاندنی جەمسەری كێشەی كوردی باشوور، چاپی دووەم، چاپەمەنی سلێمانی، 1998.\n3- احمد عپمان ابو بكر: كوردستان لەسەردەمی ئاشتیدا، و.محەمەد نوری توفیق، چاپخانەی سەردەم،سلێمانی،2006.\n4- پارتی دیموكراتی كوردستان (مەكتەبی سیاسی), مەكتەبی ناوەندی دراسات‌و توێژینەوە: نەوتی كوردستانی عێراق, بەشی دووەم, چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە, هەولێر, 1998.\n5- پشكۆ حەمەتاهیر ئاغجەلەری: شاری كەركوك 1917-1926, مەكتەبی بیروهۆشیاری, سلێمانی, 2007.\n6- حەمە كەریم عارف: كورد لە ئینسكلۆپیدیای ئیسلامدا، چاپخانەی وەزارەتی رۆشنبیری، هەولێر، 1997.\n7- دلێر ئیسماعیل حەقی شاوەیس: ڕاستكردنەوەی هەڵەیەكی مێژووی، چاپخانەی ئەكادیمی، كوردستان، هەولێر، 2006.\n8- دیڤید ماكداول: مێژووی هاوچەرخی كورد, و/ ئەبوبكر خۆشناو, بەشی دووەم،چاپخانەی ڕوون،سلێمانی،2002.\n9- سەلام ناوخۆش: هۆكارەكانی لكاندنی ویلایەتی موسڵا بە عێراقی عەرەبیەوە, چاپخانەی ژیان, هەولێر, 2000.\n10- عبد الرحمن قاسلمو: كوردستان و كورد, و. عبدالله حەسەن زادە, بنكەی پێشەوا, 1973.\n11- عبدالله غەفور: جوگرافیای ئابوری نەفت لە كوردستاندا, چاپی دووەم, سلێمانی, 2002.\n12- عەبدوڵڵا عەبدوالكەریم مارف بەرزنجی: كاركوك لە مێژوودا, چاپخانەی خۆیبون, دانیمارك, ئازاری 2001.\n13- عەلائەدین سجادی: گەشتێك بە كوردستانا, چاپخانەی مەعاریف, بغداد, 1956.\n14- فۆاد حەمە خورشید: كەركەوك لە بەڵگەنامەكاندا، و.نەریمان عەبدوڵا خۆشناو، چاپخانەی منارە، هەولێر، 2007.\n15- فاچل حسین: كێشەی ویلایەتی موسڵا, و/ محەمەد شاكەلی, چاپخانەی خاك, سلێمانی, 199.\n16- كۆمەڵی مامۆستای زانكۆ: جیۆگرافیای هەرێمی كوردستان, و/ سەنتەری برایەتی, چاپخانەی وەزارەتی پەروەردەی هەرێمی كوردستانی عێراق, هەولێر.\n17- كامەران ئەحمەد محمد ئەمین (كاممەران مەنتك): كوردستان لە نێوان ململانێ‌ی ناوچەیی‌و نێو دەوڵەتیدا 1890 – 1932،چاپ و ئۆفێستی دەزگای سەردەم،سلێمانی2000.\n18- كەمال مەزهەر ئەحمەد: كوردستان لە ساڵەكانی شەری یەكەمی جیهانیدا, چاپخانەی كۆری زانیاری, بەغداد, 1975.\n19- كەنداڵ و عبدالرحمن قاسملو ….ئەوانی تر: گەلێكی پەژموردەو نیشتمانێكی پەرت (كورد و كوردستان)، و. م. گۆمەیی، سوید، 1998.\n20- لەتیف فاتح فرج: كوردو كەركوك, بەرگی یەكەم, سلێمانی, 2002.\n21- م.ر. هاوار: شێخ مەحمودی قارەمان‌و دەوڵەتەكەی خوارووی كوردستان, بەرگی یەكەم, جاف پێرس, لەندەن, 1990.\n22- مارف عمر گول: پەیوەندی مەسەلەی كورد بەیاسای نێو دەوڵەتانەوە چاپی یەكەم، سلێمانی، 2002.\n23- مەهدی محمد قادر: پێشهاتە سیاسیەكانی كوردستانی عێراق 1945 – 1958, سەنتەری لێكۆڵینەوەی ستراتیجی كوردستان, سلێمانی, 2005.\n24- محەمەد سەعید سۆفی: پارێزگای كەركوك لە ناو پاكتاوكردنی رەگەزیدا, چاپخانەی بەرهەم, سلێمانی, 2003.\n25- میم كەمال ئوڤە: كرۆنۆلۆژیای مەسەلەی موسڵا 1918 – 1926, و/ سەلام ناوخۆش, چاپخانەی خەبات, هەولێر, 2000.\n26- نوری تاڵەبانی: سیاسەتی بەعەرەب كردنی كەركوك, و/ مەریوان حوسێن چیمەنی, مەكتەبی بیرو هۆشیاری (ی.ن. ك), سلێمانی, 2003.\n27- نوری تاڵەبانی: ناوچەی كەركوك و هەوڵی گۆرینی باری نەتەوەی ئەم ناوچەیە, و/ محمەد مەلا كەریم،چاپی دووەم،دەزگای ئاراس،هەولێر،2004.\n28- وەلید حمدی: كوردو كوردستان لە بەڵگەنامەكانی بەریتانیادا, و/ موحەمەد نوری توفیق, دەزگای چاپ‌و پەخشی سەردەم, سلێمانی, 1999.\n29- یاسین سەردەشتی: كوردستانی ئێران (لێكۆڵینەوەیەكی مێژوویی لە جوڵانەوەی ڕزگاری خوازی گەلی كورد 1939-1979، سەردەم، سلێمانی، 2003.\nدووەم: كتێبە عەرەبییەكان:\n30- احمد نجيب: دراسات فى جغرافية العراق الصناعية, بغداد, 1975.\n31- اندئوشسى: الصرعات البترولية في الشرق الاوسط, ت/ د. اسعد معفل, دار الحقيقة للطباعة, بيروت, 1971.\n32- بيَوار خنسى: الملف النفطى فى العراق الماضى وافاق الحاضر والمستقبل بحوث ودراسات 2005, مطبعة وزارة التربية, اربيل, 2005.\n33- جرجيس حسن: تركيا فى ستراتيجية الامريكية سقوط الشاه, الطبعة الاول، 1990.\n34- حامد محمود عيسا علي: المشكلة الكردية في شرق الاوسط منذ بدايتها حتى سنة 1991، مطبعة متولي، قاهرة، 1992.\n35- حكمت سامى سليمان: نفط العراق “دراسة اقتصادية… لسياسة”, دار الرشيد للنشر, بغداد, 1979.\n36- درية عونى: عرب واكراد فصام ام وئام, دار الهلال, 1993.\n37- السيد عبدالرزاق الحسنى: تارليخ العراق السيااسى الحديث, ج1, ط7, مطبع دا الشؤن الثقافة العامة, بغداد, 1989.\n38- صباح ذهب: البترول العربى الخام فى سوق العالمية, قاهيرة, 1969.\n39- عبدالحميد العلوجى و خضر عباس الامى: الاصول التاريخية للنفط العراق, مراجعة. د. صاحب ذهب, ج1, وزارة الاعلام, جمهورية العراقية, بغداد, 1973.\n40- عبدالرزاف الحسنى: العراق قديما و حديثا, مطبعة عدنان, سوريا, صيدا, 1956.\n41- عبدالمجيد فهمى: كتاب دليل تاريخ مشاهير الالوية العراقية, ج1, بغداد, 1946.\n42- فؤاد حمة خورشيد مصطفى: كركوك قلب كردستان, مطبوعات المديرية العامة للطباعة والنشر فى وزارة الثقافة, سليمانية, 2005.\n43- قاسم احمد العباس: وثائق النفط فى العراق, ج1, مطبعة العانى, بغداد, 1975.\n44- كمال مجيد: نفط والاكراد”دراسة اعلاقات العراقية_اسرائيلية_الكويتية”،دار الحكمة،لندن، 1997.\n45- كمال مظهر احمد : اضواء على قضايا دولية فى الشرق الاوسط, بغداد, 1978.\n46- كمال مظهر احمد :كردستان في سنوات حرب العالمية الاولى، ت. محمد مةلا عبدالكريم، ط2، بغداد، 1984.\n47- مجموعة الباحثين: كركوك مدينة القوميات التاخية, لمركز كربلاء للبحوث والدراسات لندن، المملكة المتحدة, 2002.\n48- محسن الموسوى: النفط العراق ” دراسة وثائقية من منع الامتيازا حتى التاميم”, بغداد, 1973.\n49- محمد ازهر سعيد السماك و اخرون: جغرافية الموارد الطبيعية, جامعة الموصل, 1982.\n50- محمد ازهر سعيد السماك و زكريا عبد الحميد باشا: اقتصاديات النفط و السياسة النفطية, جامعة الموصل, 1980.\n51- محمد هادى الدفتر و عبداله حسن: العراق الشيمالى, ج1, مطبعة شفيق, بغداد, 1955.\n52- مكتب دراسات والبحوث المركزى: نفط كردستان العراق, دراسة رقم (31), ط1, 1997.\n53- مكتب دراسات والبحوث المركزى:النفط والاكراد” دراسة اعلاقات العراقية – ايسرائيلية – الكويتية” دار الحكمة, لندن, 1997.\nسێیەم: كتێبە ئینگلیزیەكان:\n54- Great powers, oil and Kurd in mosul, by: habibollah atarodi, university press of America, 2003.\nچوارەم: گۆڤارە كوردییەكان:\n55- ئازاد: مێژووی دۆزینەوەیو دەرهێنانی نەوت لە كەركوك, گۆڤاری كەركوك, ژ(1), هاوینی 1999.\n56- ئاران: ئارابخا ووڵاتی كوردەواری لە مێژوودا, گۆڤاری هەزار مێرد, ژ(16), حوزەیرانی 2001.\n57- ئازاد نەقشبەندی: كاریگەری نەوتی كەركوك لەسەر راگوێزاندنی كورد و بەعەرەبكردنی, گۆڤاری سەنتەری برایەتی, ژ20, هەولێر, هاوینی 2001.\n58- ئازاد نەقشبەندی: ڕێككەوتن نامەی سایكس بیكۆ و كوردستان گۆڤاری سەنتەری برایەتی، ژ(7)، ئابی 1998.\n59- دانیال بەرگین: نەوت و سیاسەتی نێودەوڵەتی لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا, و/ كەمال شەریف, گۆڤاری سەنتەری لێكۆڵینەوەی ستراتیجی, ژ(40), ساڵای سیازدەهەم, شوباتی 2003.\n60- سمكۆ بەهرۆز مەحەمەد: مێژووی ئابوری ناوچەی كەركوك لە روانگەی سەردەمە مێژوویەكانەوە, بەشی سێ‌یەم, گۆڤاری نەوشەفەق, ژ(7), تشرینی یەكەمی 2003.\n61- فەرید ئەسەسەرد: گاپ و ستراتیجی بادانەوە بەلای رۆژهەڵاتدا،سیاسەتی دەولی: ژمارە (2) ، تەمموزی1992.\n62- گولەر سیامەنسوری: كەركوك شاری ئاگری هەمیشەیی, گۆڤاری هاواری كەركوك, ژ(2),كانوونی یەكەمی 1998.\n63- عەلی سیرنی: سایكس بیكۆ دەرئەنجامی سەركەوتنی ڕۆژئاوا بوو بەسەر ڕۆژهەڵاتدا، گۆڤاری شانەدەر، ژ(9)، تشرینی یەكەمی 2006.\n64- فەرهاد هەمزە محەمەد: مێژووی نەوتی كەركوك, گۆڤاری بانەرۆژ, ژ(14), كانونی دووەمی 2005.\n65- فەرید ئەسە سەرد: لە بەریەك هەڵوەشاندنەوەی دەوڵەتە فرە نەتەوەكان و مەسەلەی فدراسیۆنكردنی عێراق, گۆڤاری سیاسەتی دەولی, ژ(1), ساڵی دووەم, نیسانی 1993.\n66- فەیسەڵا عەلی: ئابوری نەوت لە كەركوك, گۆڤاری كەركوك, گۆڤاری سەنتەری لێكۆڵینەوەیی ستراتیجی, ژ(40), ساڵی یازدەهەم, شوباتی 2003.\n67- محمد عەبدولڵا عومەر: رۆڵی ئاوی كورد لە بەعەرەب كردنی كەركوك, گۆڤاری سەنتەری برایەتی, ژ(20), هاوینی 2001.\n68- نوری تاڵەبانی: كورتەیەك لە كتێبی ناوچەی كەركوك, و/ ش.م, گۆڤاری پەیڤین, ژ(1), تەمووزی 1997.\n69- وەلید شەریكە: كەركوك (توێژینەوەیەكی جیۆ مێژووییی), گۆڤاری سەنتەری برایەتی, ژ(25), هاوینی 2001.\nپێنجەم:: گۆڤارە عەرەبیەكان :\n70- جرجیس فتح الله المحامی: النفگ قرر مصیر كوردستان السیاسی, مجلە الپقافە الكوردیە.\nشەشەم: سەرچاوەی زانكۆیی:\n71- ابراهیم خلیل احمد: ولایە موصل ” دراسە فی تگوراتها السیاسیە 1908 – 1922″, رسالە ماجستیر, مقدمە الی كلیە اداب, جامعە بغداد, 1975 .\nحەوتەم: سەرچاوەی ئەلكتۆرنی:\n72- البترول، مقالة من الانترنیت، موقع (www.about wikipedia,org),، تاریخ الزیارە فی 27/1/ 2005.\n73- بیوار خنسی (الدكتور): الحزام النفطی فی كردستان، مقالة من الانترنیت، موقع “pdk”,، تاریخ الزیارە فی .10, 4, 2004\n74- مجلة (صین الجدیدە)- موقع WWW. CHINA TODOY. ORG تاریخ الزیارە فی 7/2/2003\nگۆڤارى لێکۆڵینەوە سیاسى و ئەمنییەکان – ژمارە 4 - بەرگى 2


ئێوارەیەکى درەنگ لەکاتێکدا خۆر بەتەواوى بەرەو ئاوابوون دەچوو، دایک و باوکێکى شەکەت لە گەرمیانەوە ڕێگەیەکى دورودرێژیان بڕى، بۆ دیدارى ڕفێنەرانى کوڕەکەیان تا لەبەرانبەر مامەڵەیەکدا جارێکى تر لە ئامێزى بگرنەوە.\nدوو مانگ لەمەوبەر و لەکاتێکدا حەسەن والى تەمەن 20 ساڵ، لە گوندى نارێن کە کۆتا گوندى کوردنشینە لە سنورى قەرەتەپە بە تراکتۆرەکەى سەرقاڵى جوتکردن بوو، سێ چەکدار سەرکەوتنە سەر تراکتۆرەکەیى و میلى چەکیان لێهێنایەوە و چاویان بەستەوە و بەرەو شوێنێکى نادیار ڕفاندیان.\nدواى ماوەیەک چەکدارەکان پەیوەندى بە کەسوکارى حەسەنەوە دەکەن و داواى 40 دەفتەر دۆلار دەکەن، لەبەرانبەر ڕزگارکردنیدا، بەڵام ئەوان ڕەتیدەکەنەوە ئەو بڕە پارەیە بدەن.\nقانع عەبدولکەریم خاڵى حەسەن بۆ ناس کوردى گێڕایەوە، لەماوەى ڕفاندنى تا ئازادکردنى، چەکدارەکان چوار جار پەیوەندیان پێیانەوە کردووە، هەر جارەى داواى بڕێک پارەیان کردووە، تا دوایین جار لەسەر شەش دەفتەر دۆلار ڕێککەوتوون.\nبەدرێژایی ئەو دوو مانگەى کە حەسەن لەلاى گروپە چەکدارەکە بووە، کەسوکارەکەى هیچ زانیارییەکیان لەسەرى نەبووە، تەنها چەکدارەکان ئەوەیان پێ وتوون کە لە ژیاندا ماوە و ئەگەر پارەیان پێ بدەن ئازادی دەکەن.\nئەو گوندەى کە حەسەنى لێ ڕفێنرا، دەکەوێتە ناوچەیەکەوە کە لەدواى ڕووداوەکانى 16ى ئۆکتۆبەرەوە بۆشایی ئەمنى لێ دروستبووە، بەو پێیەى پێشتر هێزەکانى پێشمەرگەى لێ بووە و دواتر کشاونەتەوە.\nبەهۆى نەبوونى هیچ هێزێکى ئەمنى و سەربازى لەو ناوچەیە، کەسوکارى حەسەن دەست بۆ بژاردە تاڵەکە دەبەن؛ مامەڵەکردن لەگەڵ چەکدارەکان، هەرچەندە دڵنیانابن لەوەى کە چەکدارەکان نیازی چییان هەیە.\nقانع کە بەدرێژایی دوو مانگ لەگەڵ کەسوکارەکه‌یدا سەرقاڵى هەوڵدان بوو بۆ ڕزگارکردنى حەسەن، باسى لەوەکرد، ئێوارەیەکى درەنگى رۆژی (یەکشەممە)ی رابردوو، دایک و باوکى حەسەن لە ناحیەى ڕزگارییەوە بەرەو گوندى ئەبو عەلەکى عەرەبنشینى نزیک لەو گوندەى کە حەسەنى لێڕفێنرا بە ڕێکەوتن.\nڕێککەوتنەکە بەجۆرێک بوو دەبوو تەنها دایک و باوکى حەسەن بە بڕى شەش دەفتەر دۆلارەوە بچنە شوێنەکە، لەوێ دوو چەکدار چاوەڕوانیان دەکردن، بۆ تەواوکردنى مامەڵەکە لەگەڵ ئەو گروپە چەکدارییە کە بەوتەى قانع سەر بە داعش بوون.\nقانع وتى “ئێمە چاوەڕوانى ئەوەمان نەدەکرد، چاوەڕوانى ئەوەبووین کە یارییەکى زۆرمان پێ بکەن، بەڵام بەهۆى بۆشایی ئەمنییەوە چەکدارەکان ئەوەندە بێترس بوون، تەنانەت 20 خولەکیش پێکەوە دانیشتین و پارەکەیان ژمارد”.\nدایک و باوکى حەسەن سەرەتا ئامادەنەبوون پارەکە بدەنە چەکدارەکان، تا دڵنیانەبوونەتەوە لەوەى حەسەنیان ڕادەستدەکەن “پێیان وتوون بشمان کوژن پارەکەتان پێنادەین تا حەسەنمان پێ پیشان نەدەن، ئەوانیش دڵنیاییان پێدابوون و لەچەند خولەکێکدا چەند چەکدارێکى دیکە حەسەنیان بۆ هێناون”.\nحەسەن بە سەر و ڕیشێکى زۆر و ڕوخسارێکى تەواو شێواوەوە باوەشى گەرمى بە دایک و باوکیدا کردەوە و جارێکى تر پێکەوە شادبوونەوە.\n“کارەکە ئاسان نەبوو، دیار نەبوو چەکدارەکان بەتەواوى دەیانەوێت چى بکەن، بەڵام دایک و باوکى ریسکیان کرد و ئامادەبوون بچنە ئەو شوێنە بۆ هێنانەوەى کوڕەکەیان کە رۆژانە خەڵکى لێدەکوژرێت”، قانع وایوت.\nحەسەن ئێستا تەندروستى تا ڕادەیەک باشە، بەڵام بەوتەى خاڵى، تەواو شێواوە و نەهاتووەتەوە سەر خۆى و هێشتا ترسى نەڕەویوەتەوە، بەو پێیەى لەماوەى ئەو دوو مانگەدا لەژێر زەمیندا بەند کراوە و یەکجار چاویان کردووەتەوە.\nحەسەن دواى ڕزگاربوونى باسى ئەوەی بۆ خێزانەکەى کردووە کە هەموو ئەو گروپەى کە ئەویان ڕفاندووە بە عەبدوڵا بانگى یەکتریان کردووە.\nلەسەر کۆمەڵکوژییەکەى “سەدڕ” لەنەجەف نەتەوە یەکگرتووەکان هاتە دەنگ "لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه له روداوه‌كه پێكهێنرا"\nنەخشەى هەژمونى ئێران لەناوچەکەدا


وۆرك شۆپى هه‌ڵسه‌گاندنى ڕه‌شنووسى یاسای ڕیكلام، له هه‌رێمى كوردستان به ڕێوه چوو – زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی\nحوزه‌یران 17, 2015\nبه مه‌به‌ستى ڕێكخستن و گفتوگۆ كردن له‌سه‌ر ڕه‌شنووسى پرۆژه یاساى ڕیكلام كه له په‌رله‌مانى كوردستان كارى له‌سه‌ر ده‌كرێت , ڕۆژى سێشه‌ممه 16 /6/2015 (رێكخراوى ئه‌كادیمیاى میدیا) به هاوكارى په‌رله‌مانى كوردستان و زانكۆى گه‌شه‌پێدانى مرۆیى و زانكۆى پۆلیته‌كنیكى سلێمانى هه‌ستا به ئه‌نجامدانى ۆرك شۆپێك له هۆڵى كۆنفرانسى ئوتێل داواى شارى سلێمانى .\nبه ئاماده‌بوونى (پ.ى.د. ئالان فه‌ریدون على ئه‌مین) سه‌رۆكى زانكۆى پۆلى ته‌كنیكى سلێمانى (د.مه‌ریوان ئه‌حمه‌د ڕه‌شید) سه‌رۆكى زانكۆى گه‌شه‌پێدانى مرۆیى (د.سامان فوزى) ئه‌ندامى خولى پێشووى په‌رله‌مانى عێراق و مامۆستاى زانكۆ (د.حكیم عپمان) راگرى كۆلێجى ته‌كنیكى سلێمانى ژماره‌یه‌كى زۆر له مامۆستایانى هه‌ردوو زانكۆى ناوبراو و سه‌رۆك به‌شى ته‌كنیكى میدیا له كۆلێجى ته‌كنیكى كارگێرى و ژماره‌یه‌ك له ئه‌ندامانى سه‌ندیكاى ڕۆژنامه‌نووسانى كوردستان و رێكخراوه‌كانى كۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نى ئاماده‌ى وۆرك شۆپه‌كه بوون .\nله ده‌سپێك دا مامۆستایانى به‌شى ته‌كنیكى میدیا ( د.حكیم عپمان, د. نه‌زاكه‌ت حسین, د. كاوه ره‌ِزا) سیمنارێكى هاوبه‌شیان پێشكه‌شكرد، كه تایبه‌ت بوو به كارى ڕیكلام كردن له ده‌زگاكانى ڕاگه‌یاندن به بینراو بیستراو چاپكراوه‌وه و هه‌روه‌ها لێكدانه‌وه‌ى بنه‌ماكانى كارى ریكلام له رووى ئه‌كادیمیه‌وه.\nله به‌شى دووه‌مى ۆرك شۆپه‌كه دا (د.سامان فوزى) مامۆستاى زانكۆ گفتوگۆیه‌كى له‌سه‌ر ڕه‌شنووسى یاساى ڕیكلام كردن له ده‌زگاكانى ڕاگه‌یاندن پێشكه‌شكرد و پێداچوونه‌وه‌یه‌كى یاسایى بۆ بڕگه و مادده‌كانى یاساكه كرد وه‌لایه‌نه باش و خراپه‌كانى یاساكه‌ى بۆ ئاماده‌بووان ڕوون كرده‌وه ئاماژه‌ى دا به‌وه‌ى كه به‌شێكى زۆر له‌و ڕیكلامانه‌ى كه له ڕێگه‌ى كه‌ناڵه‌كانى ڕاگه‌یاندن و كۆمپانیاكانى ڕیكلام كردنه‌وه ده‌كرێت پێچه‌وانه‌ى یاساى كارى رۆژنامه‌گه‌رییه كه له هه‌رێمى كوردستان كارى پێده‌كرێًت بۆ یه پێویسته كارى ڕیكلام كردن به‌پێ ى یاسا ڕێكبخرێت له چوارچێوه‌ى یاساى كارى ڕۆژنامه‌نووسیدا بێت .\nپاش گفتوگۆیه‌كى ئه‌كادیمی و زانستی له‌سه‌ر یاساكه كه له نێوان به‌شداربووانى كۆنفرانسه‌كه به‌ڕێوه چوو كه‌م و كورتى و خراپى كوالیتى ڕیكلام كردن له هه‌رێمى كودستان باسى لێوه كرا چونكه به ڕاى به‌شێكى زۆر له به‌شدابووانى كۆنفرانسه‌كه پێیان وابوو هه‌ندێك له كه‌ناڵه‌كانى ڕاگه‌یاندن به بینراو بیستراو چاپكراو و به‌شێك له كۆمپانیاكانى ڕیكلام كردنیش له هه‌رێمى كوردستان به بێ ڕه‌چاوكردنى كۆمه‌لێك یاسا و پره‌نسیپى رۆژنامه‌نووسى كارى ڕیكلام كردن بۆ بابه‌ته‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن, پاشان باس له كارى لیژنه‌ى ئاماده‌كردنى ڕه‌شنووسى یاساى ڕیكلام كرا،ئه‌ندامانى لیژنه‌كه پێكهاتوون له ( د.حكیم عپمان , د.هێرش ره‌سول, د.سامان فوزى, د.كاوه ڕه‌زا, د.نه‌زاكه‌ت حسێن , د.روۆف كه‌ریم ,د. شێركۆ جه‌بار ,د. ئه‌حمه‌د غه‌ریب , له‌تیف حسێن, مجید صالح, چیا حسێن , ئه‌نوه‌ر حسێن) كه كارى ئه‌م لیژنه‌یه بریتیه له گه‌ڵاڵه‌كردن و ئاماده‌كردنى ڕه‌شنووسى یاساى ڕیكلام كردن له هه‌رێمى كوردستان و ناردنى ئه‌م ڕه‌ش نووسى یاسایه بۆ په‌رله‌مانى كوردستان هه‌تا له دانیشتنه‌كانى په‌رله‌ماندا گفتوگۆى له باره‌وه بكرێت و ببێته پرۆژه یاسایه‌ك كه سه‌رجه‌م كه‌ناڵه‌كانى ڕاگه‌یاندن و كۆمپانیكانى ڕیكلام كردن كارى پێ بكه‌ن و بچێته بوارى\nجێ به‌جێ كردنه‌وه له پێناو باش كردن و چاره‌سه‌ركردنى خراپى كوالیتى كارى ڕیكلام كردن له هه‌رێمى كوردستان.\nخولی تۆپی پێی پەیمانگەی زانستی کۆمپیوتەر بەردەوامە\nكانونی یه‌كه‌م 15, 2017\nدوكان: چالاكییه‌ك له ڕۆژی ته‌ندروستی و سه‌لامه‌تیدا به‌ڕێوه‌چوو


مۆتۆڕۆلا به‌فه‌رمی (مۆتۆ زێد ۲ فۆرس) ڕاده‌گه‌یه‌نێت – کەی ئای تی ئێن\nمۆتۆڕۆلا به‌فه‌رمی (مۆتۆ زێد ۲ فۆرس) ڕاده‌گه‌یه‌نێت\nله ۲۵ی ئه‌م مانگه که دوێنی ده‌کات له کۆنگره‌ی (hello Moto World) کۆمپانیای مۆتۆڕۆلا په‌رده‌ی له‌سه‌ر به‌رهه‌مه نوێیه‌که‌ی لادا که ناوی (مۆتۆ زێد ۲ فۆرس)ه و له‌سه‌ره‌تادا با باسێکی ئه‌م زنجیره‌یە بکه‌ین :-\nساڵی پار مۆتۆڕۆلا زنجیره‌یه‌کی نوێی بڵاو کرده‌وه به‌ناوی (زێد فۆرس) و ئەمساڵیش نەوەی دووەمی زنجیرەکەی بڵاوکردەوە.\nبا سه‌ره‌تا باس له دیزاینی مۆبایله‌که بکه‌ین، هه‌رچه‌نده لێکچوییه‌کی زۆر هه‌یه له‌نێوان به‌رهه‌مه‌که‌ی ئه‌مساڵ و ساڵی پار ئه‌مه‌ش هۆکاره‌که‌ی بۆ ئه‌وه ده‌گه‌رێته‌وه که مۆتۆڕۆلا به‌هۆی پشتبه‌ستنی به ئه‌م جۆره دیزاینه توانیویه‌تی خۆی جیا بکاته‌وه له کۆمپانیاکانی تر، بەڵام له ڕاستیشدا به‌کارهێنه‌ران هیچ گله‌ییه‌کیان له دیزاینه‌که نییه و بگره به‌دڵیشیانه .\nروونمای زێد ۲ فۆرس قه‌باره‌که‌ی ۵.۵ ئینجه و له‌جۆری QHD Super AMOLEDه و هاوشێوه‌ی ساڵی پار هه‌ڵگری ته‌کنه‌لۆژیای دژه شکانه و به‌پێی مۆتۆڕۆلا ئه‌م روونمایە وا بەرهەم هاتووە کە توشی درز و شکان نەبێت.\nزێد ٢ فۆرس خاوەنی پڕۆسێسەرێکە لە جۆری سناپدراگۆن ٨٣٥ و خاوەنی دوو جۆر ڕامە ئەوانیش (٤ و ٦ ) گێگابایتین و بیرگەی ناوەکی بەهەمان شێوە لە دوو قەبارەدا بەردەست دەبێت کە (٦٤ و ١٢٨) گێگابایتن کە لە هەردوو جۆرەکەدا دەرچەی بیرگەی دەرەکی هەیە کە تا ١٢٨ گب دەتوانرێت بەرز بکرێتەوە، خاڵێکی زۆر گرینگ لەم بەرهەمەدا ئەوەیە کە ئەستوری زێد ٢ فۆرس تەنها ٦.١ میللی مەترە و ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە قەبارەی پاترییەکەی بەشێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە لەچاو بەرهەمەکەی پارساڵ چونکە هەروەک دەزانین کە زێد فۆرس خاوەنی پاترییەک بوو بە قەبارەی ٣٥٠٠ میللی ئەمپێر/کاتژمێر بەڵام هەرچی زێد ٢ فۆرسە خاوەنی پاترییەکە بە قەبارەی تەنها ٢٧٣٠ میللی ئەمپێر/کاتژمێر .\nلەپاڵ ئەمەشدا کامێرای بەرهەمە تازەکە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە چونکە خاوەنی کامێرایەکی دوو هاوێنەییە بە ڕوونی (١٢+١٢ مێگاپێکسڵ) و تیرەی چاوی(f/2.0) و لەڕووی پێشەوەشیدا کامێرایەکی ٥ مێگاپێکسڵی بوونی هەیە بە تیرەی چاوی (f/2.2) و زێد ٢ فۆرس سیستەمی وەگەڕخەری ئەندرۆید ٧.١.١ (ئەندرۆید نوگەت)ی لەسەر جێگیرکراوە و هەریەکە لە بلوتوث ٤.٢ و دەرچەی USB-C بوونیان هەیە بەڵام دووبارە دەرچەی بیستۆکی ٣.٥ مم لەم بەرهەمەشدا وەک نەوەی یەکەمی بەدی ناکرێت هەرچەندە ناڕەزایەتییەکی زۆری بە دواداهات کاتێک بەهەمان شێوە لە (زێد فۆرس و زێد پلەی ) لابرابوو و هەستەوەری پەنجەمۆر لەبەشی پێشەوە لە خوار ڕوونماکە جێگیر کراوە هاوشێوەی مۆتۆ جی ٥.\nتاگەکان ئەندرۆید مۆبایل مۆتۆڕۆلا هەواڵ


هزر و دەسەڵاتی تەکنۆکراتی بێلایەن، تاوانبارە!\n- هزر و دەسەڵاتی تەکنۆکراتی لە دیدی فەیلەسوفان پۆپەر، مارکۆزە و بۆدیو -\nکاڕل پۆپەر پێیوایە دەسەڵات و هزری تەکنۆکراتی، (دیموکراسی تۆتالیتر)ەو فەیلەسوفی فەرەنسی بۆدیو کە لیبڕالیزم بە دڕندە ناودەبات، دەڵێ(لەچوارچێوەی هەوڵی گەڕاندنەوەی داهێنان و خزمەتگوزارییە گشتییەکان پێمانوایە هەر رۆشنبیر، نووسەر، هونەرمەندو زانایەک...هتد رۆڵی چارەنووسازیان هەیە کە دەبێ بیگێڕن و دەتوانن یەکەمجار بەرێگای پەخش و بڵاوکردنەوەوە بەشداری بکەن لە وردوخاشکردنی قۆرخکردن وباڵادەستی تەکنۆکراتە ئەرتەدۆکسەکان...). هەروا دەڵێ: بەڕاستی من لەو بڕوایەم کە ئێمە ناتوانین بەرگرییەکی کاریگەر بکەین دژ بە تەکنۆکراتی نیشتمانی و جیهانی تەنها بە رووبەڕووبوونەوەیان لە گۆڕەپانی خوازراوەکەیان نەبێت، واتە لەبواری زانست و بەتابەتی لە بوارە ئابوورییەکەی و دەبێ لەهەمبەر ئەو مەعریفە موجەرەد و شێواوە کە شانازی پێوە دەکەن، مەعریفەی رێزگرتنی زیاتر لە مرۆڤ و راستییەکان دابنێین...هتد-کتێبی: دژ بە ئاگر-).\nبە بۆچوونی (هیربەرت مارکۆزە)، ئەکسپێرتۆکراتی تێکەڵەکەیە لە بەڕیوەبردن و شارەزایی کە لەبارەیەوە بەبێ ماندووبوون لاپەڕەیەکی ستراتیژی و ئەو زانیارییانە دەنووسن کە بە بڕوای خۆیان دەبێ سیاسەتمەدارەکان بیزانن. هاوڵاتیان لەم پرۆسەیەدا بەتەواوەتی پەراوێزدەکرێن. عاقیبەتە ترسناکەکەی ئەوەیە کە لەئاستی تەکنیکدا هەموو شێوەکانی بزاوتە پەرلەمانییەکان رادەگیرێت-هاوکات پرۆسەی پلاندانان بەبەردەوام نادیموکراسانە،بڕیاریان لەسەر دەدرێ، چونکە تەنها لە دوالیتێتی نێوان تەکنیک و سیاسەتی سیاسەتمەداران تێدەپەڕێن. لەدواییدا دەڵێن: ئەوەی لەبارەیەوە بڕیارمان، ئەڵتەناتیڤ نەبوو).\nبە کورتییەکەی ئەوە بۆچوونی کەسانێکی سەر بە رەوتی جیاجیان کە لەوانەیە رۆشنبیرە لیبڕاڵ و"سەربەخۆ" کوردزمانەکان و دەڵاڵەکانی لیبڕالیزم لێی فێر ببن و بزانن تەکنۆکراتەکان چ رۆڵێکی دڕندە و نامرۆیی دەبینن لەم قەیرانە جیهانگیرە کە کوردستانیشی گرتووەتەوە. دەبێ ئەو بەڕێزانە بزانن کە بە هوشیارییەوە دەیانەوێ بە رێگای تکنۆکراتکردنی دەسەڵات، گەلەکەمان لە هەڵدێرەوە بۆ هەڵدێرێکی تر دەبەن: شۆڕەسوارەکانی لیبڕالیزمی نوێ(تاتشەر و ریگانیزم)وا دەگەنە مەنزل! !\nهەینییەکی شووم و دگان تیژەکان:\nلەلایەکەوە هەینی شووم تێپەڕی، ئازادی پیاوچاک و بێوەیەکان و هوشیارییە ئاوژووەکەیان، ئازادی ئێمەی هەتک کردو بۆنی بخور و حیکایەتەکانی جنۆکە و پەری و جیهادی پیرۆز و(قەپانی یەکسان)شانبەشانی بانگەشەی بزووتنەوەی گۆڕان بۆ حکومەتی تەکنۆکراتی سەربەخۆ، تەمومژی بەدەور تێکەیشتنی ئەم بارودۆخە درووستکردووەو لەهەوڵی ئەوەن تەواوی ناڕەزایەتییەکان بخەنە ناو سەبەتەکانیان و بۆ سەوداکارییەکی ئاشکرا بەکاریانبهێنن. لەلایەکی ترەوە دوێنێ رۆژێکی رەش بوو بۆ خودی حکومەت: سوتاندنی خێوەتەکانی بەردەم سەرا و لێدانی مانگرتووان تا لێدانی پەرلەمەنتارێک و تێکدانی رادیوی دەنگ لە کەلار. بەم شێوەیە کەشوهەوای کۆنەپەرەستی دژ بە ئازادی، کەناڵەکانی راگەیاندن داگیرکرد.\nئێمە چی ده‌کەین؟!\nهێزە بەرهەڵستکارەکانی دەرەوەی پەرلەمان نە بە هێزە بەرهەڵستکارەکانی ناو پەرلەمان رازین ونە خۆشمان گوێ لە یەکتری دەگرین و پەرتەوازین و بەم شێوەیە خۆمان لە ئەرکەکانمان دزیوەتەوەو لە شوێنی"گونجاو"ی خۆمان، واتە لە پەراوێزی رووداوەکان خۆمان دەبینین: بەشێکمان بەشەرمەوە لە دوای هەمووانەوە بەدەنگ دێت، ئەمەش پاش رێگەپێدانی فەرمی و ناراستەوخۆ تا هاوپەیمانەکانیان زوێر نابن و پڕۆژەیەکی شەرمنانە پێشکەش دەکەن.\nگروپی وا هەیە لە سەر ئاستی رووداو و سەنگدا بە زەڕەبینیش نابینرێن کەچی خۆیانیان لێ بووە بە پاڵەوانی گۆڕەپانەکە و رۆشنبیرەکانیشمان خەویان لێکەوتووە. ئەوانە نموونەی نەزانی و دواکەوتوویی ئێمەیە لەسەر ئاستی گۆڕانکارییەکان و دواکەوتنی ئەم بانگەواز بۆ یەکگرتنەوەمان لەسەر پلاتفۆرمێکی لایەنی کەم، گەواهی ئەم رەخنەیە لەخۆمان!\nئێمە هێشتا لەنێوان داخوازی رەوای خەڵک و بەکارهێنانیان لەلایەن ئۆپۆزیتسیونی ناو پەرلەمان و حکومەتی تێگلاو لە گەندەڵی، ناعەدالەتی کۆمەڵایەتی و بازارگرانی، بە چەند بەیاننامەیەکەوە بە بۆڵەبۆڵکردنەوە تەراتێن دەکەین.\nلە هەموو نووسینەکان نەک هەر تەنها بە وشەیەکیش ناوی دوژمنی مرۆڤایەتی(سەندوقی دراوی جیهانی، بانقی جیهانی و سیاسەت و ئابووری لیبڕلیزمی نوێ و دەسەڵاتە تەکنۆکراتەکانیان)ناهێنرێت، بەڵکو بەهۆی گەمژەیی ئاشکرا، پشتیوانی لە پڕۆژەکانیان دەکرێت.\nئێمە لەبەرامبەر سیناریۆیەکی سەیر و پێکەنیناوین: بە چەپڵە رێزانەوە پێشوازی لە دەسەڵات و ئەقڵی بکوژو برسیکەرو چەوسێنەران دەکرێت: دەسەڵات و ئەقڵی خودی تەکنۆکراتی گەندەڵ، شەڕەنگیز ودەزگاکانی شکستی هێناوەو لەسەر ئاستی جیهان رسوابوون، کەچی بزووتنەوەی گۆڕان بە سەڵەواتدانی ئیسلامییەکان، بانگەواز بۆ ئەم مۆدێلە دژە ئینسانییە رزیوە دەکات، واتە مرۆڤ دەتوانێ بڵێ: بەراستی ئەقڵ لەم دەڤەرە باری کردووە، بۆیە گردبوونی هەموو حزب و لاین و گروپ و رێکخراوە پەیەکان لە بەرەیەکدا تاقە ئەڵتەرناتیڤە بۆ باروودۆخی ئیمرۆ!\nسەرمایە ئەڵتەرناتیڤی مرۆیانەی پێ نەماوە کە تۆسقاڵێک خەڵک دڵی پێ خۆش بکات و ئیمڕۆ لە قۆناغی پۆستدیموکراتی(باڵادەستی تەکنەلۆژیا، دیکتاتۆرییەتی دەزگا نیونەتەوەییەکان، بەرفراوانکردنی کۆنتڕۆڵ و جاسووسیکردن، پەکخستنی(گەل سەرچاوەی بڕیارەکانە)و لەشوێنیدا"تەکنۆکرات سەرچاوەی بڕیارەکانە"و بەشێوەیەکی زۆر دڕاندە و دیکتاتۆریانە فەرمانەکانی دەردەکات و دەبێ حکومەتەکان بەخۆشی یان بە ناخۆشی جێبەجێیان بکەن-بۆ نموونە لاوازکردنی کەرتە گشتییەکان-، گرانی بازاڕ و لەگەلیدا هەرزانکڕینی رەنجی مرۆڤی کارکەران، دووبارە بەرپاکردنی جەنگ لە کۆلۆنەکان و سەرلەنوێ دابەشکردنیان و درێژەدان و بەهێزکردنی ئابووری جەنگ و گەرمکردنی کاڵاکەی، زیادکردنی رێژەی بێکاری، وێرانکردنی ژینگە، بە کاڵاکردنی بەرفراوانتر بۆ هەست و سۆزی مێیینە-نموونەیەک بۆ کویلایەتی هاوچەرخ-، رەوەی بەکۆمەڵ و کۆچبردن، لەناوبردنی دامەزراندنی جێگیر...هتد)ە و نموونە باڵاکەیشی(پەرلەمانی نوێنەرایەتی)شکستی هێناوە. ئەمە بەری دەسەڵاتی"شارەزایانە"لەدنیا بە وڵاتانی ئۆروپاشەوەو ئەوەی بەلایانەوە گرنگ بێت: بازاڕ دەچەرخێ!\nنا ئێمە هەوڵدەدەین بەشداری بکەین لە هەڵوەشاندنی بنەماکانی هۆشیاری ساختە و تەپوتۆزەکانی و بیانووە حەقیرەکان بۆ درێژەپێدان بە سیستێمی چەوسێنەری سەرمایە!\nدرۆ شاخدارەکان بۆ گێلکردنی هاوڵاتیان!\n1- لیبڕالەکان جاڕی(حزب باوی نەماوە)لێدەدەن، بەڵام راستییەکان ئەوەمان پێدەڵێن کە تەواوی دەسەڵات و دەزگاکان لەم پەڕی دنیا بۆ ئەوپەوپەڕی لە لایەن حزبەکانەوە بەڕێوە دەبرێن، بۆ نموونە لەهەر یەک لە ئەڵمانیا یان هۆڵەندا زیاتر لە 60حزب لایەن هەیە(بڕوانە ڤیکیپیدیا)!\n2- هەمیشە راستی شۆڕشگێڕە: پاڵەوانەکانی گێلکردنی جەماوەر هاواردەکەن(شوعییەت باوی نەماوە...روخا). ئەوانە نازانن کە دوژمنانی مارکسیزم لەسەرەمی مارکسەوە تا ئێستا هەر دووبارەی نا عیلمییەت و بەتاڵی مارکسیزم دەکەنەوە، بەڵام بەبەرچاوی هەمووانەوە بەدرێژایی ئەو مێژووە لە خۆپیشاندان و ناڕەزایەتییەکان بە ئیمرۆیشەوە، ئاڵای سوور و داس وچەکوش لە کشورەی ئۆروپا و جیهان دژ بە گرانی بازاڕ، هەژاری، بێکاری و گەندەڵی و جەنگ دەشەکێتەوە. ئایا ئەو رۆشنبیرانە لەگەل خۆیان و خەڵک درۆی شاخدار دەکات؟ ئەی ئەگەر لەهەر بۆنەیەک بێنە گۆ و دووبارەی درۆکانیان بکەن، چییان پێ بڵێین؟!\nسەرمایەداری لەناو بۆگەنی و تاوان نغرۆبووە، کەچی هەندێ لایەن و بەناو"رۆشنبیر" ئێستا بە خەڵک ناڵێن(ئەمە قەیرانی سەرمایە و بازاڕەکەیەتی).\n3- بەدرێژایی مێژوو عەدالەتی کۆمەڵایەتی تەنها و تەنها بە مێژوو و خەبات و بەرگری سۆسیالیستەکان و ژیانی هەرەوەزی هاوبەش بەستراوەتەوە)، کەچی قیژەو هاواری حزب و لایەنە ئاینییەکان و گۆڕان بۆ تەفرەدانی خەڵک باسی عەدالەتی کۆمەڵایەتی دەکەن، بەبێ ئەوەی بڵێن چۆن! لێرەدا هیچ بە پێویستی نازانم تاکە وشەیەک لەبارەی عەدالەتەکەی پارتی و یەکێتی بدۆڕێنم!\nخەمی خاک و خەمی نان؟!\nهەموو وشە، وتارو هاوارێک بەناوی ئازادییەوە بەتاڵە ئەگەر مەبەست و ماناکەی دەقاودەق گوزارشت لە شێوەی ژیانی رۆژانەی تاکەکانی کۆمەڵگە نەکات و لێرەشدا هەڵویستی روون و ئاشکرا لەبارەی موڵکایەتی تایبەت و کاریگەرییەکانی نەداتەبەر رەخنە و ئەڵتەرناتیڤەکەی رانەگەیەنرێت. ئەمە هەموو مەسەلەکەیەو لەدەرەوەیدا تەنها سحر و دوعا و فرتوفێڵی جانبازە بێمروەت و کەڵەکەبازەکانە.\nلێرەدا پرسیار دەکەین: ئایا بەرپرس و کۆمپانیا و تۆرە بانناسیونالەکانی خۆراک، پۆشاک، بیناسازی، تێلیکۆمۆنیکاتسیون، نەوت و گاز، فرۆکەوانی...هتد چ رۆڵێک دەبینن لە ژیانی رۆژانەی هاوڵاتیان دەبینن؟ ئەی رێکخراوە جیهانگیرەکان چ نەخشەیەکیان بۆ ئێمە دیاریکردووە؟\nشێوەی رێکخستنی ئابووری ئێستا وای کردووە زۆربەی خەڵک هەست بە ناعەداڵەتی بکەن و لەئەنجامدا هەست بە نامۆیی دەکات و ئینتماکەی بۆ هەموو شتێکە، تەنها نیشتمان نەبێت، بۆیە خەمی نان و تەندرووستی و نیشتەجێبوون و دوارۆژ جێگای(خەمی خاک و نیشتمان)ی گردۆتەوە، بەڵام"موستەفیدکان" بەڵێندەرەکان، خاوەنەکانی کەرتی تایبەت، مودیر عامەکان و بۆ سەرەوە، وەزیر و بەرپرسە حزبی و پەرلەمانییەکان و نووسەر و رۆژنامەنووسەکانیان زیرەکانە باسی خەمە هاوبەشەکان دەکەن!\nئێمە بەئاشکرا لەگەل داخاوزییەکانماندا پەیاممان پێیە، پەیامی هاومرۆڤبوونمان لەسەر ئاستی پێکەوەژیان و کار چارەنووسی هاوبەشمان رادەگەیەنن، حاکمان، گۆڕان و رەوتە ئیسلامییەکان دژمانن!\nئەزموونەکانی دوێنێ و ئیمڕۆ دووپاتی وەحشیگەری هزر و دەسەڵاتی تەکنۆکراتی دەکەن و گەندەڵی، گرانی بازاڕ، ناعەدالەتی کۆمەڵایەتی بەچەی شەرعی سەرمایەداری هاوچەرخن لەهەموو شوێنێکی دنیا، بۆیە ئێمە ئەڵتەرناتیڤی ژیانی هاوبەشی کوردستانیان بەشێوەی هەرەوەزی لەبەردەم بزووتنەوەی جەماوەر دەخەینەروو کە تاقە زەمانەتە بۆ بەدیهێنانی عەدالەتی کۆمەڵایەتی ولەگەلیدا ئازادی و ئاشتی و ئاسایشی تاک و تەواوی گەلەکەمان مانای پڕاوپڕی خۆی دەبێت.....تۆش وەرە لەم بەرەیە شوێنی خۆت بگرە!


ڕۆژی 3ی كانونی یەكەم\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1101ی زایینی، (ئەبو عەلی مەنسور) وەكو دەهەمین خەلیفەی دەوڵەتی فاتیمی دەستنیشان كرا كە لە ماوەی حوكمڕانییەكەیدا هەوڵی زۆری دا بۆ فراوانكردنی دەسەڵاتی فاتیمییەكان.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1586، بۆ یەكەمجار لە مێژوودا (تۆماس هێریوت) دەریاوان و گەڕیدەی ئینگلیز لە خاكەكانی كۆڵۆمبیا لە ئەمریكای لاتین ڕووەكی پەتاتەی دۆزییەوە كە لە سەدەكانی ناوەڕاستدا وەكو شۆڕشێك وابوو بۆ زاڵبوون بەسەر برسێتیدا و لە ئەوروپا جێگەی گەنم و جۆی گرتەوە و چەندین ملیۆن كەسی لە برسێتیی و هەڕەشەی مردن ڕزگار كرد.\n- بەرەبەیانی ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1621، (گالیلۆ گالیلی) زانای بواری گەردوونناسی مژدەی سەركەوتنێكی گەورەی لە زانستی گەردووننسایدا ڕاگەیان د‌و ئاشكرایكرد كە یەكەم تەلسكۆبی دروست كردووە.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1914، لەلایەن دەسەڵاتدارانی عوسمانییەوە شێخ عەبدولسەلام بارزانی و دوو سەركردەی ڕێكانییەكان بە تۆمەتی دژایەتیكردنی بنەماكانی دەوڵەتی عوسمانی لە سێدارە دران.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1922، یەكەم فیلمی سینەمایی بە وێنەی ڕەنگاوڕەنگ لە هۆڵەكانی سینەمای شاری نییویۆركی ئەمریكیدا نمایش كرا یەكەم فیلمیش كە بە شێوەی ڕەنگاوڕەنگ وێنە گیرابوو فیلمی (چیرۆكی دەریا) بوو.\n- دوای هێرشە سێقۆڵییەكەی (بەریتانیا و فەرەنسا و ئیسرائیل) بۆ سەر خاكی میسر، ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1956، دوایین كاروانی سوپا هاوبەشەكەی ئەو سێ وڵاتە بەندەرەكانی میسریان بەجێهێشت.\n- بە هۆی بەردەوامبوونی جەنگە خوێناوییەكان و جینۆساید و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی، ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1973، ڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان بڕیاریدا هەموو ئەو كەسانە لە دادگای نێودەوڵەتیدا سزا بدرێن كە ئەو تاوانانە ئەنجام دەدەن.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1981، (داڤید ڤیا) یاریزانی هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا لە دایك بووە، كە بەشداریی لە چەندین پاڵەوانێتیدا كردوە و لەگەڵ هەڵبژاردەی وڵاتەكەی و ئەو یانانەی یاریی تێدا كردوون چەندین نازناویان بەدەست هێناوە.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1983، گفتوگۆ لە نێوان یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و حكومەتی عێراقدا دەستی پێكرد كە بە مفاوەزات ناسراوە بەڵام دوای سەردانی چەندین وەفدی كورد بۆ بەغداد و بە پێچەوانەوە، هەرچەندە ڕژێمی بەعس بەڵێنی دابوو ماف بە گەلی كورد لە باشوری كوردستان بدات، بەڵام لە هەموو بەڵێنەكان پاشگەز بووەوە و گفتوگۆكان شكستیان هێنا.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1992، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بڕیاریدا هێزی سەربازیی نێودەوڵەتی ڕەوانەی سۆماڵا بكرێت بە مەبەستی كۆتاییهێنان بەو جەنگە ناوخۆییەی كە بە هۆی هەڵوەشانەوەی حكومەتی مەقادیشۆوە هەڵگیرسابوو.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 1992، كۆمەڵی گشتیی ڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان بە تێكڕای دەنگی ئەندامەكانی بڕیاریدا ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی هەموو ساڵێك بكرێتە ڕۆژی جیهانیی خاوەن پێداویستییە تایبەتەكان و بۆنەی تایبەت بۆ رێزگرتن لە خاوەنی پێداویستییەكان بەڕێوەبچن.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 2001، وەزارەتی دەرەوەی سوید داوای لە ڕێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان كرد پارێزگاریی لە كوردانی باشوری كوردستان بكات و لە هەر مەترسییەكی ناوخۆیی عێراق بیانپارێزێت.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 2004، (ئیبراهیم جەعفەری) جێگری پێشووتری سەرۆك كۆماری كاتیی عێراق ڕایگەیاند كە سەرۆكایەتیی كۆمار داوایەكی حكومەتی توركیای ڕەتكردووەتەوە بۆ هاوكاریكردنی سوپای توركیا لە دژی پارتی كرێكارانی كوردستان.\n- ڕۆژی 3ی كانونی یەكەمی ساڵی 2009، هونەرمەند و ئەكتەری ناوداری كوەیتی (جاسم سالح) كۆچی دوایی كردووە كە لە ماوەی ژیانیدا بەشداریی لە چەندین بەرهەمی هونەریدا كردووە.\n- ئەمڕۆ لە جیهاندا بە ڕۆژی خاوەن پێداویستییە تایبەتەكان ناسراوە و چەندین بۆنە و مەراسیمی تایبەت بەو بوارە لە جیهاندا ڕێكدەخرێن بە ئامانجی هۆشیاركردنەوەی خەڵك بەرامبەر بەو كەسانەی كە خاوەن پێداویستیی تایبەتن، ساڵانەش نەتەوەیەكگرتووەكان بابەتێكی تایبەت بە خاوەن پێداویستییە تایبەتەكان هەڵدەبژێرێت و دەیكاتە دروشم.


admin2 20/10/2020 - 16:48 بڵاوکراوەتەوە لە جیهانی\nلە میانی پێکدادانەکانی نێوان ئازەربایجان و ئەرمینیا لە ناوچەی قەرەباغ، فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان لە گوندێکی سەربە قەزای خودائافەرین لە سنووری کارگێڕی پارێزگای ئازەربایجانی رۆژهەڵات باکووری رۆژئاوای ئێران، کەوتەخوارەوە.\nئاژانسی هەواڵیی ئیرنا "IRNA" بڵاویکردەوە، قایمقامی قەزای خودائافەرین، عەلی ئەمیری راد رایگەیاند "بەهۆی پێکدادانەکانی ئازەربایجان و ئەرمینیا، بەیانی ئەمڕۆ فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوان لە گوندی کاراکۆچ سەربە ناحیەی مەنجیڤان، کەوتووەتەخوارەوە".\nعەلی ئەمیری راد، ئەوەشی ئاشکرا کرد کە رووداوەکە هیچ زیانێکی گیانی و ماددی لێنەکەوتووەتەوە و پسپۆڕانیش سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن لەوەی بزانن فڕۆکەکە سەربە کام لەو دوو وڵاتەیە.\nقەزای خودائافەرین دەکەوێتە سەر سنووری ئێران لەگەڵ ئازەربایجان وئەرمینیا و لە دەستپێکی پێکدادانەکانەوە تا ئێستا ٦٠ مووشەک بەر قەزاکەکە کەوتووە، بەرپرسانی ئێران لەبارەی ئەم رەوشەوە هۆشدارییان داوەتە هەردوو وڵاتی دراوسێ.


له‌باره‌ی كاندیدكردنی تاڵه‌بانی_یه‌وه\nهه‌ڵبژاردنه گشتییه‌كه‌ی حه‌وتی ئازاری رابردو گۆڕانێكی گه‌وره‌ی ناهاوسه‌نگی به‌سه‌ر په‌رله‌مانی عێراقدا هێناو به‌شێوه‌یه‌كی دیكه دیمه‌نی سیاسیی پێكهاته‌كانی وێناكرده‌وه، به‌جۆرێك؛ قه‌باره‌ی هه‌ردو پێكهاته‌ی شیعه‌و سوننه‌ی گه‌وره‌تركرد. به‌پێی ئه‌نجامه به‌راییه‌كان (شیعه له‌نێوان (145 بۆ 155) كورسی‌و سوننه‌ش له‌نێوان (85 بۆ 95) كورسی) قه‌باره‌ی كوردیش وه‌ك خۆی ماوه‌ته‌وه (55 بۆ 60) كورسی.\nچه‌ند رۆژێكه مشتومڕێكی زۆر كه‌وتوه‌ته ناوه‌نده سیاسیی‌و ئیعلامییه‌كانی عێراقه‌وه سه‌باره‌ت به پۆستی سه‌رۆك كۆمار. كه سوننه‌ی عه‌ره‌ب ئه‌مجاره تموحی به‌و پۆسته هه‌یه‌و لیستی هاوپه‌یمانی‌و سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمیش پێداده‌گرێت له‌سه‌ر دوباره ده‌ستكه‌وتنه‌وه‌ی ئه‌و پۆسته.\nشتێك، كه منی سه‌رسام كردوه و تێیناگه‌م ئه‌وه‌یه؛ كه ئه‌و پێداگرییه زۆره‌ی به‌ڕێز بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێم‌و لیستی هاوپه‌یمانی‌و به‌رپرسانی یه‌كێتی له‌سه‌ر پێدانه‌وه‌ی پۆستی سه‌رۆك كۆمار بۆ به‌ڕێز تاڵه‌بانی له‌پای چییه؟ بۆچی ئه‌م لایه‌نانه له‌كاتی به‌رگریی كردن له‌سه‌ر به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و پۆسته به‌شه‌خسه‌نه‌یان كردوه‌و ده‌ڵێن؛ ئه‌و پۆسته بۆ تاڵه‌بانییه‌و ناڵێن بۆ كورده؟ بۆچی بۆ خه‌ڵكی كوردستانی رونناكه‌نه‌وه گرنگیی ئه‌و پۆسته له‌چیدایه بۆ تاڵه‌بانی؟ ئایا له وه‌رگرتنی ئه‌و پۆسته پرس‌و راوێژ به په‌رله‌مانی كوردستان كراوه، وه‌ك مه‌رجه‌عی خه‌ڵكی كوردستان؟ ئایا راوێژ به لیستی گۆڕان‌و یه‌كگرتو و كۆمه‌ڵ كراوه، كه ئه‌مجاره نزیكه‌ی یه‌كله‌سه‌ر سێی كۆی كورسییه‌كانی كوردیان به‌ده‌ستهێناوه؟ ئایا سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‌و لیستی هاوپه‌یمانی دیراسه‌ی ئه‌وه‌یان كردوه، كه پێداگری زۆر له‌سه‌ر وه‌رگرتنی ئه‌و پۆسته كاریگه‌ریی سلبیی بۆ سه‌ر به‌ده‌ستهێنانی مافه‌نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی كورد نابێت؟ كورد له به‌رامبه‌ر چ ته‌نازولێك، ئه‌و پۆسته وه‌رده‌گرێت؟.\nجیاوازییه‌كی گه‌وره له‌نێوان گوتاری سیاسیی لیستی هاوپه‌یمانی‌و لیستی گۆڕان هه‌ستپێده‌كه‌م، كه هاوپه‌یمانی زۆر ته‌ركیز له‌سه‌ر سه‌ندنی پۆست ده‌كات‌و لیستی گۆڕانیش له‌سه‌ر سه‌ندنی ماف‌و به‌ده‌ستهێنانی زۆرترین ده‌سكه‌وتی نه‌ته‌وه‌یی. هه‌روه‌ك لیستی هاوپه‌یمانی له‌ماوه‌ی رابردودا زۆركات له‌پێناوی سه‌ندنی پۆستی سیادی ته‌نازولی له‌سه‌ر هه‌ندێ مافی نه‌ته‌وه‌یی كورد كردوه.\nراسته‌و نكۆڵی له‌وه ناكرێت، كه به‌ده‌ستهێنانی پۆست گرنگه، به‌ڵام ئه‌م مه‌سه‌له‌یه پێویستی به لێكۆڵینه‌وه‌ی ورد هه‌یه‌و ده‌بوایه سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‌و لیستی هاوپه‌یمانی كوردستان به‌دیقه‌تتر له گرنگیی و ناگرنگیی ئه‌م پۆسته بڕوانن، چونكه له چوارساڵی داهاتودا جیاواز له‌م خوله‌ی تێپه‌ڕی، پۆستی سه‌رۆك كۆمار پۆستێكی زۆر ره‌مزی‌و ته‌شریفاتی‌و لاواز ده‌بێ‌و به‌پێی ده‌ستور له‌م خوله‌دا وه‌ك جاری رابردو مافی ڤیتۆی له‌سه‌ر ده‌ركردنی یاساكانی په‌رله‌مان نابێ‌و بێڕه‌زامه‌ندی ئه‌و تێده‌په‌رێێنرێت.\nبه‌ڵێ پۆستی سه‌رۆك كۆمار له‌ڕوی ناوبانگ‌و حزوری نه‌ته‌وه‌ییه‌وه، له‌سه‌ر ئاستی عێراقیی‌و جیهانیی بۆ كورد به‌رچاوترو دڵخۆشكه‌رتره، به‌ڵام من پێموایه؛ به‌رژه‌وه‌ندیی كورد له‌وه‌دایه، ئه‌مجاره پۆستی سه‌رۆكی په‌رله‌مان وه‌ربگرێت، كه له‌پۆستی سه‌رۆك كۆمار گرنگیی‌و بایه‌خێكی زیاتری بۆ كورد هه‌یه، به‌وپێیه‌ی چوار ساڵی داهاتو زۆر سه‌خت ده‌بێت به‌نیسبه‌ت كورده‌وه‌و كۆمه‌ڵێك مه‌سه‌له‌ی گرنگ له په‌رله‌مان حه‌سم ده‌كرێت، كه سه‌رۆكی په‌رله‌مان له‌م روانه‌وه ده‌توانێت رۆڵی گرنگی هه‌بێت:\nیه‌كه‌م: سه‌رۆكی په‌رله‌مان ده‌توانێت موماته‌ڵه‌و رێگری بكات له ده‌رچونی هه‌ندێك یاسا، دژ به كورد.\nدوه‌م: له‌م خوله‌دا لانیكه‌م مه‌سه‌له‌ی ماده‌ی (140) به‌لایه‌كدا حه‌سم ده‌كرێت.\nسێیه‌م: له‌م خوله‌دا سه‌رژمێریی گشتیی عێراق ده‌كرێت، كه ئه‌ویش په‌یوه‌ندیی به نفوزی كورد له ناوچه‌دابڕاوه‌كان‌و مه‌سه‌له‌ی (17%)ی بودجه‌وه هه‌یه، كه ره‌نگه له‌م ده‌وره‌یه‌ی په‌رله‌ماندا هه‌ندێك له فراكسیۆنه‌كان رازی نه‌بن، ئه‌و رێژه‌یه بدرێته‌وه به كورد.\nچواره‌م: به‌پێی ماده‌ی (48)ی ده‌ستور، له‌م خوله‌ی په‌رله‌ماندا ئه‌نجومه‌نی فیدراڵیی پێكده‌هێنرێت، كه جێگه‌ی سه‌رۆكایه‌تی كۆمار ده‌گرێته‌وه‌و زه‌مانه‌تێكی گرنگه بۆ كورد، ئه‌گه‌ر به‌لێزانانه كاری بۆ بكرێت.\nپێنجه‌م: به‌پێی ماده‌ی (142)ی ده‌ستور له‌م خوله‌دا كۆمه‌ڵێك ته‌عدیلات له ده‌ستوردا ده‌كرێت، كه به‌شێكیان په‌یوه‌ندییان به مافی خه‌ڵكی كوردستانه‌وه هه‌یه.\nكرۆكی ئه‌م مه‌سه‌لانه په‌یوه‌ندییان به مافی كورده‌وه هه‌یه، نه‌ك به‌ڕێز تاڵه‌بانی، هه‌ر بۆیه ناكرێت ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ڕێز تاڵه‌بانی حه‌ز به‌وه‌رگرتنه‌وه‌ی ئه‌و پۆسته ده‌كات، ئه‌و پۆسته كاریگه‌ریی به‌سه‌ر كه‌مكردنه‌وه‌ی مافه‌كانی كورده‌وه هه‌بێت.\nراستییه‌ك هه‌یه‌و ده‌بێ دانیپێدابنرێت؛ كه سه‌رۆك تاڵه‌بانی پیربوه‌و ته‌ندروستی زۆر باش نییه، بۆیه نابێت سیاسه‌تی كورد هه‌ڵبواسرێت به‌كه‌سێكدا، كه ئه‌گه‌ری ئه‌وه ده‌كرێت نه‌توانێت له‌به‌ر ناسه‌قامگیریی باری ته‌ندروستی به‌ته‌واوه‌تی موماره‌سه‌ی كاره‌كه‌ی بكات، چونكه بونی مام جه‌لال به‌و ته‌ندروستییه خراپه‌ی كاریگه‌ری بۆ سه‌ر دینامیكییه‌تی كورد له‌به‌غدا ده‌بێت.\n19/03/2010 بینین: 3716


مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان: به‌ره‌و ڕاهێنانی ڕه‌خنه‌گرانه‌ی فێرکاری، له نووسینی هێنری ئه‌ی. ژیرۆ/ئالێن ئار. سادڤۆنیک/و.له ئینگلیزییه‌وه: کاوه فاتحی - ئاماژه\nخانه / بابه تی کوردی / مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان: به‌ره‌و ڕاهێنانی ڕه‌خنه‌گرانه‌ی فێرکاری، له نووسینی هێنری ئه‌ی. ژیرۆ/ئالێن ئار. سادڤۆنیک/و.له ئینگلیزییه‌وه: کاوه فاتحی\nئاماژه می 4, 2017\tبابه تی کوردی ارسال دیدگاه 417 بازدید\nبه‌رهه‌می‌هێنری ژیرۆ له ده‌یه‌ی ڕابردوودا به نیاز و ویستێک بۆ گوتاری رادیکاڵ (Radical Discourse) سه‌باره‌ت به په‌روه‌رده‌ی قۆتابخانه‌یی (schooling ) ده‌روه‌ست بووه. گۆتاری رادیکاڵ به شێوازێکی تیوریک ڕوانگه‌یێکی دمۆکراتیک و ئالؤز له ئاست و خواستی خوێندنگا دێنێته ئاراوه. کتێبی مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان خه‌رمانه‌یێکه له وتارگه‌لێک که پێستر له چاپ دراون که خاڵه به‌هێز و لاوازه‌کانی ناواخنی به‌رهه‌می‌وی ده‌خاته به‌رجاو. کتێبی ناوبراو ڕاڤه‌ی به‌رجاو و گرنگی بابه‌تگه‌لێک ده‌کات که بۆ تێگه‌یشتن له پرۆژه‌ی فیکری ژیرۆ زۆر بنچینه‌یی و سه‌ره‌کییه. له پرۆژه‌ی فیکری ژیرۆ به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگی و ده‌وری خوێندنگا و مامۆستایان وه‌کوو کرده‌وه‌گه‌ر (Agents) گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی(Radical Change) دێته ئاراوه.کتێبی”مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان” ده‌روه‌سته بۆ ئه‌و به‌شه‌ی پرۆژه‌ی فیکری ژیرۆ که‌هاوپێوه‌نده له‌گه‌ڵ جیهانگه‌لی ژینه‌وه‌رانه(lived World) و ئه‌زموونگه‌لی مامۆستایان و خوێندکاران، هه‌روه‌تر پێوه‌ندی به ئه‌و چه‌مکه‌وه هه‌یه که مینتار ماکسین گرین به دیمه‌نی فێرکاری(Landscapes of Learning) ئاماژه‌ی پێده‌دات. گرین قامک ده‌خاته سه‌ر هه‌ردوو شێوازی چه‌ندایه‌تی(What) و چۆنایه‌تی(How) په‌روه‌رده‌ی قۆتابخانه‌یی و هه‌روه‌ها شیوازێک که مامۆستایان وه‌کوو کرده‌ڤانانی بیرکارانه‌یی (Reflective Practitioners) ده‌ور بگێڕن. ئه‌م چه‌شنه مامۆستایانه‌ده‌توانن ببنه کرده‌وه‌گه‌رانی گۆتاری ئه‌خڵاقی و گۆرێنی بنه‌ره‌تی و رادیکاڵ، نه‌ک کره‌دوه‌گه‌رانێ که هێماییانه چاودیڕی ده‌که‌ن.\nپه‌رتووکی “مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان” له چوار به‌شدا پێک‌هاتووه. به‌شی یه‌که‌می‌راڤه‌یێکی ئه‌ندیشمه‌ندانه به‌ڵام ناته‌واو له ئاسته‌کانی تیوری باو و نه‌ریتی په‌روه‌رده ده‌خاته ڕوو. له به‌شی دووه‌مدا که ته‌وه‌ری باسه‌که‌ی راهێنانی ڕه‌خنه‌گرانه‌یه(Critical Pedagogy)  نائاساییانه تیشک ده‌خاته سه‌ر بڕێک پرس که بریتین له نڤیسار و هزری ڕه‌خنه‌گرانه و به‌رهه‌می‌پائۆلۆ فرییه‌ره. سێهه‌مین به‌شی په‌رتووکی ناوبراو، مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندانی گۆرانکار(Transformative Intellectuals) تاقی ده‌کاته‌وه و به‌مجۆره تێڕوانینێک له‌سه‌ر‌هاوپێوه‌ندی فه‌رهه‌نگ و به‌رنامه‌ی داڕشتنی وانه‌وتنه‌وه(curriculum) دێنیته گۆڕێ. له‌م به‌شه، هه‌روه‌ها، پێویستی چاکسازی له داڕشتنی به‌رنامه‌یێک بۆ په‌روه‌رده‌ی مامۆستایان ده‌سته‌به‌ر ده‌کات. چواره‌مین به‌شی کتێبی “مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان” ئاسته‌کان و شیمانه‌کانی په‌روه‌ده‌ی قۆتابخانه‌یی راڤه ده‌کات. له‌م به‌شه جێ په‌نجه‌ی فیکری گرامێشی و هێزی شاراوه‌یی(Potential)ڕاهێنانی ره‌خنه‌گرانه دێته به‌ر باس.\nچڕی، پانتایی و به‌رینایه‌تی باس و پرسه‌کانی توێژینه‌وه‌ی ژیرۆ زور مه‌زن و کارتێکه‌ره. هه‌رچه‌نده به‌رهه‌می‌وی وه‌کوو پێشڤه‌چونێک له ڕووی تیوریکه‌وه داده‌نرێت که هه‌وڵ و تێکۆشانێکه بۆ ڕه‌چاوکردنی به‌رنامه‌ی داڕشتنی وانه‌وتن و ڕاهێنان و هه‌روها ئاماژه‌دانێکه بۆ‌هاوردنه پێشی ڕێبازگه‌لێکی جێگره‌وه(Alternative) بۆ مامۆستایان، به‌ڵام ئه‌م کتێبه تاقمێک کێشه له خۆ ده‌گرێ. له ڕووی کۆمه‌ڵناسییه‌وه، ژیرۆ زۆرتر به ئاکام و ئه‌نجامه‌کانی په‌روه‌ده‌ی قۆتابخانه‌یی ده‌به‌سترێته‌وه تا پێکهاته و ڕه‌وتی په‌روه‌رده‌ی قۆتابخانه‌یی. وی هیچکات وسف و پێناسه‌یێکی ته‌واو و وردکارانه له ژیانی ژووری وانه ناداته ده‌سته‌وه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، به پێی ئه‌و باسه‌ی که باسیل بێرنشتاین له باره‌ی تیوری به‌رهه‌مهێنانه‌وه و به‌رخوه‌دان ده‌ری ده‌خات، ئه‌م تیورییانه زۆرتر‌هاوپێوه‌ندن له‌گه‌ڵ فام کردنی ئه‌وه‌ی که ” چلۆن پێوه‌نییه‌کانی وزه‌ی ده‌ره‌کی له‌لایه‌ن ده‌زگا و سیستمێکه‌وه دیته کرن و ده‌گواسترێته‌وه”. له‌ولاوه ئه‌م تیورییانه له‌گه‌ڵ پێناسه و وه‌سفی گواستنه‌ر یان هه‌ڵگڕه‌وه پێوه‌ندییان نییه و به ته‌نێ له‌گه‌ڵ ناساندنی زراره‌کانی پێوندی هه‌یه. (له‌سه‌ر گۆتاری ڕاهێنه‌نانه، ۱۹۷۸، ل. ۸-۱۰). که‌وایه ئه‌م تیوریگه‌له له ده‌رهاویشتنی پێناسه‌یێک بۆ پێکهاته‌گه‌ل و ڕه‌وته‌کانی ڕاڤه‌گه‌لی خۆیان سه‌رنه‌که‌وتن. ئه‌م شێوازه ڕه‌خنه کتێبه‌که‌ی ژێرۆ-ش له خۆ ده‌گرێت.\nله ڕووی سیاسییه‌وه، پرس و چمانه‌کانی به‌رده‌نگ و سیاسه‌تی گۆتاری بنه‌ڕه‌تی (ڕادیکاڵ) ده‌شێت بهێنرێنه به‌رباس. کۆی ئه‌م وتارانه له‌م کتێبه‌دا “مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان” زۆرتر بۆ مامۆستایانی چاوه‌ڕوانکراو (Prospective Teachers) و مامۆستایان به گشتی کارتێکه‌ر و ده‌سپێڕاگه‌یشتووتره له هه‌مبه‌ر به‌رهه‌مه‌کانی تری ژیرۆ که پێشتر نووسراون. هه‌ر چۆنێک بێت، ژیرۆ پێ وایه پێگه‌ی سیاسی وی شیاو و بێ خه‌وشه، به‌هۆی ئه‌وه پێ وایه کاتێک که ئه‌و مامۆستایانه‌ی له ساتێکی تایبه‌ت و هه‌ستومه‌نددا، به پێی تیوری ئه‌و، دامووده‌زگا و سیستمی‌په‌روه‌رده له خوێندنگاکاندا شرۆڤه ده‌که‌ن، پێکهاته‌ی ئایدۆلۆژیکی کرده‌وه‌ی خۆیان فام ده‌که‌ن و پاڵنه‌ر و پشتگری تێڕوانینێکی سیاسی ڕادیکاڵ ده‌بن. گه‌له‌ک جار، ئه‌م بابه‌ته به گۆمانی من (نووسه‌ری وتار) شتێکی گرنگ نییه. زۆربه‌ی مامۆستایان له ئاست زمانی ڕێبازی ژیرۆ و فڕی به‌سه‌ر ژیانییانه‌وه تاڕاده‌یێک ناته‌بان، و جارجار-یش له به‌رامبه‌ر تیوری به‌رخوه‌دان و ڕه‌هه‌نده‌کانی تری ژیرۆ ڕاده‌وه‌ستن و لێ په‌رێز ده‌که‌ن. ڕێبازێک که زۆر پێویسته ئه‌وه‌یه که تیوری به شێوازێکی سوودمه‌ند و واتادار به کرده‌وه گرێ بدات. له کاتێکدا ئه‌م په‌رتووکه هه‌نگاوێکه به‌ره‌و ئاراسته‌کردنی وه‌ها ڕێبازێک، به‌ڵام هه‌مه‌لایه‌نه ئه‌م ئامانجه‌ی نه‌پێکاوه.\nبه تێکڕایی، په‌رتووکی “مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان” ده‌رفه‌ت و ڕێکه‌وتێک بۆ خوێندکاران و مامۆستایان ده‌سته‌به‌ر ده‌کات به مه‌به‌ستی خوێندنه‌وه و تێگه‌یشتن له هزرڤانانی مه‌زنی په‌روه‌رده‌ی بنه‌ڕه‌تی و هه‌روه‌تر ناسکردنی تێڕوانینی په‌روه‌رده‌یی جێگره‌وه.\nسه‌ره‌ڕای که‌ماسیه‌تییه‌کانی کتێبی “مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان”، خوێندکارانی کۆمه‌ڵناسی په‌روه‌رده، مامۆستایانی چاوه‌روانکراو و مامۆستایانی فه‌رمی‌پێویستە به وردی و تیژبینانه ئه‌م کتێبه بخوێننه‌وه.\n*سه‌رچاوه‌ی مانای دوو وشه‌ی کرده‌وه‌گه‌ر و کرده‌ڤانانی بیرکارانه‌یی: “فرهنگ اصطلاحات تخصصی نقد و نظریه ادبی”، دکتر بختیار سجادی.\nسه‌رچاوه‌ی وتار: ماڵپه‌ڕی: http://www.jstore.org\n . Maxine Greene\n . Basil Bernstein\n. ‘’On Pedagogic Discourse“, 1987. pp 8-10.\nئالێن ئار. سادڤۆنیک باسیل بێرنشتاین پائۆلۆ فرییه‌ره راهێنانی ڕه‌خنه‌گرانه کاوه فاتحی گوتاری رادیکاڵ مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان: به‌ره‌و ڕاهێنانی ڕه‌خنه‌گرانه‌ی فێرکاری نڤیسار و هزری ڕه‌خنه‌گرانه هێنری ئه‌ی. ژیرۆ\t2017-05-04\nبرچسبئالێن ئار. سادڤۆنیک باسیل بێرنشتاین پائۆلۆ فرییه‌ره راهێنانی ڕه‌خنه‌گرانه کاوه فاتحی گوتاری رادیکاڵ مامۆستایان وه‌کوو بیرمه‌ندان: به‌ره‌و ڕاهێنانی ڕه‌خنه‌گرانه‌ی فێرکاری نڤیسار و هزری ڕه‌خنه‌گرانه هێنری ئه‌ی. ژیرۆ


له‌لایه‌ن: - لەنیا کەریم - به‌روار: 2022-01-09-22:30:00 - کۆدی بابەت: 7548\nدرۆکردن (بە ئینگلیزی: Lying)، بریتییە لە وتنی شتێک بە مەبەستی دروستکردنی باوەڕێک یان هەستێکی هەڵە یاخود هەوڵدان بۆ ئەوەی کەسێک بڕوا بە شتێک بکات کە ڕاست نییە، بۆچی خەڵک درۆ دەکەن؟ ئایا بەڕاستی ئەوان لەبنەڕەتەوە خراپن؟ زۆرینەی خەڵکی درۆ دەکەن و هۆکاری درۆکردنیان جیاوازە، هەرچەندە زۆرجار درۆ بێ مەبەست دەکرێت بەڵام زیانی ئەو جۆرە درۆیە زیاترە لە درۆی بە ئەنقەست.\nپارێزگاری لە کەسانی دیکە: درۆی سپی باشترین نموونەی ئەو درۆیانەن کە بۆ پاراستنی کەسانی دیکە دەکرێت، هەندێک جار ناچارین کە نهێنییەکان بپارێزین و نکۆڵی لە ڕاستیەکان بکەین یان فریوی یەکدی بدەین چونکە ئەوە تاکە ڕێگایە بۆ پاراستنی کەسە نزیک و ئازیزەکانمان.\nپاراستنی خود: خەڵکی درۆ دەکەن لە پێناو پاراستنی خودی خۆیان لە هەر زیان و کێشە و گیروگرفتێک کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە یان لە پێناو شەرمەزار نەبوون لەپێش چاوی بەرامبەر.\nدرۆکردن لەپێناو بەرژەوەندی کەسیی: ئەم جۆرە درۆیە لە پێناو بەدەستهێنانی بەرژەوەندییەکە بۆ خودی کەسەکان وەک، دەستکەوتنی کار، پێگەیەکی کۆمەڵایەتی یان دەستکەوتنی هەندێک لایەنی ماددی.\nگاڵتەکردن: درۆی لەم شێوەیە لەپێناو خستنە پێکەنینی کەسانی تر دەکرێت یان بۆ دروستکردنی کەشێکی گاڵتە ئامێز، لە توێژینەوەیەکدا دەرکەوتووە کە ٥٪ی مرۆڤەکانی جیهان ئەم جۆرە درۆیە ئەنجام دەدەن.\nدرۆکردن بە مەبەست: ئەم جۆرەی درۆکردن مەبەستێکی لە پشتەوەیە وەک، زیان گەیاندن بە کەسێک یان بە ئەنقەست تاوانبار کردن و ناشرین کردنی کەسی بەرامبەر.\nداپۆشینی هەڵەی کەسیی: خەڵکی درۆ دەکەن بە مەبەستی داپۆشینی هەر هەڵە و تاوانێک کە ئەنجامیان داوە، بەپێی توێژینەوەیەک ٢٢٪ی مرۆڤەکانی سەر زەوی ئەم جۆرە درۆیە دەکەن.\nخۆدزینەوە: زۆرکات مرۆڤ کارێکی نەشیاو و خراپ ئەنجام دەدات و دەیەوێت بە درۆکردن خۆی دەرباز بکات و خۆی بدزێتەوە، ١٤٪ی مرۆڤەکانی دنیا ئەم جۆرە درۆیە دەکەن.\nئالوودەبوون: هەندێک لە مرۆڤەکان ئالوودەی درۆکردن بوون و لەکاتی قسەکردن، گێڕانەوەی شتێک یان باسکردنی هەموو بابەتێک درۆ دەکەن کە ئەمەش وەک نەخۆشییەک دەبینرێت.\nچۆن مامەڵە لەگەڵ کەسی درۆزندا بکەین؟\nمەماڵەکردن لەگەڵ کەسی درۆزن کارێکی بێزارکەر و قورسە، بەتایبەت کاتێک کەسەکە یەکێک بێت لە کەسە نزیکەکانت، زۆربەی کات ئەم پرسیارانە لە خۆمان دەکەین، چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم کەسەدا بکەم؟ چی کارێک ئەنجام بدەم؟ بۆیە پێویستە چەند هەنگاوێکی کرداری بەرامبەر کەسانی درۆزن بگریتەبەر:\nئارامبە و توندوتیژ مەبە: مامەڵەکردن بە ڕەقی لەگەڵ کەسی درۆزندا کارێکی هەڵەیە، ئارامبە چونکە ئەو جۆرە کەسانە نەخۆشن و هەست بە خۆشی دەکەن لە کاتی درۆکردن و مامەڵەی ڕەق و توندی تۆدا، ئەوان کەسانی شکست خواردوون چونکە چارەسەری کارەکانی ژیانیان بە درۆکردن دەکەن.\nڕاستگۆبە: ئەگەر دەتەوێت سەرکەوتوو بیت لە مامەڵەکردن لەگەڵ کەسی درۆزندا پێویستە سەرەتا خۆت ڕاستگۆ بیت و چاوەڕێی ئەو نەکەیت کە واز لە درۆکردن بهێنێت، بە کردار و هەڵسوکەوتەکانت وایلێبکە بۆی دەربکەوێت کە درۆکردن بەڵگەی نەبوونی متمانەیە بە خۆی و لە کاتی خۆیدا درک بە هەڵەکەی خۆی دەکات و واز لە ئەو کارە ناشرینە دەهێنێت.\nپاساوهێنانەوە بۆ درۆکەی: لەکاتی مامەڵەکردن لەگەڵ کەسی درۆزندا دەبێت کارێک بکەیت کەسەکە هەست بە ئاسوودەیی بکات لەگەڵت، هەرچەند درۆکەی ئازاربەخش بێت هەوڵ بدە پاساو بۆ درۆکەی بهێنەرەوە چونکە ئەمە هانی دەدات ڕاستییەکە بڵێت و بە تێپەڕبوونی کات لە درۆکردن دووربکەوێتەوە.\nبە نهێنی ڕووبەڕووی ببەرەوە: بەرەنگاربوونەوەی کەسانی درۆزن بە ئاشکرا و لەبەرچاوی خەڵکی شتەکان خراپتر دەکات و یارمەتی چارەسەرکردنی کێشەکان نادات، باشتر وایە لە نێوان خۆت و ئەو کەسەدا بمێنێتەوە و بە تەنها ڕووبەڕووی ببەرەوە و بە هێمنی لە هۆکاری درۆکردنەکەی بپرسە.\nهەڕەشەکردن بە پچڕاندنی پەیوەندی: ئەگەر هیچکام لە شێوازەکانی سەرەوە سەرکەتوو نەبوو دەتوانیت پێی بڵێیت کە تۆ بە درۆکانت ئازاری بەرامبەر دەدەیت و ئەم کارە بووەتە هۆی لاوازکردنی متمانەی ئەوان بە تۆ، ئەگەر بە ئەمجۆرە بەردەوام بیت بە تەواوی متمانەت نامێنێت و ئەوان پەیوەندییەکانیان لەگەڵت دەپچڕینن، ئەمە لەوانەیە وابکات کە ڕاستی بڵێت و واز لە درۆکردن بهێنێت.\nپەیوەندییەکەت لەگەڵی بپچڕێنە: ئەو کەسەی درۆت لەگەڵ دەگات ئەگەر مێردەکەت، خۆشەویستەکەت یان یەکێک بێت لە خزم و کەسە نزیکەکانت، پەیوەندیت لەگەڵی بپچڕێنە و لێی دووربکەوە، هەرچەندە ئەوە بڕیارێکی قورسە بەڵام پێویستە هەست بە ئەوە بکات ئەگەر بەوشێوەیە بەردەوام بێت ئەوا هەموو کەسانی دەوروبەری لەدەست دەدات، لەوانەیە ئەم کارە کاریگەری هەبێت و بیکات بە کەسێکی ڕاستگۆ.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : بۆچی خەڵکی درۆ دەکەن و چۆن مامەڵە لەگەڵ کەسی درۆزندا بکەین؟


گفتوگۆیەکی ئەرشیفی لەگەڵ نەوال سەعداوی\n10:24 - 22/03/2021\nگفتوگۆیەکی ئەرشیفی لەگەڵ نەوال سەعداوی\nنزیکەی سەدەیەک نەوال سەعداوی ژنە فێمینیست و چالاکوان بە سەری سپی و تا تەمەنی ٨٠ ساڵی، ناڕەزایەتی بەرامبەر سیستمی بەڕێوەبردنی جیهان و میصری بەتایبەتی دەردەبڕێت. وەک دکتۆرێک و نووسەرێک لەبارەی پرسە هەستیارەکانی وەک لەشفرۆشی، خەتەنەکردنی ژنان و یاسا جیاکارییە خێزانییەکان بەشێوازی ئەدەبی و فیکری دەنووسێت. گۆڤاری زە نەیشن لەگەڵ نەوال کە بە سیمۆن دیبۆڤواری میصری ناسراوە، لە زانکۆی نیویۆرک ساڵی ٢٠١١ چاوپێکەوتنێکی ئەنجامداوە و تێیدا لەبارەی بەشداری ژنان لە شۆڕشی میصریدا و میدیا جیهانییەکانەوە قسە دەکات.\nئایا بەشداری چالاکییەکانی سۆشیاڵ مێدیات کردووە لەپێناو ڕێکخستنی شۆڕشدا؟\nگروپی گەنجانی زۆر هەبوون و لەگەڵ هەندێکیاندا پەیوەندیم دەبەست. پلاتفۆڕمێکیان هەبوو: بەردەوام دەهاتنە ماڵەکەم بۆ گفتوگۆکردنی فەلسەفە، ئەدەبیات و سیاسەت. بۆیە دەمزانی شۆڕشێک بەڕێوەیە، بەڵام زۆر بە وردی ئاگاداری نەبووم.\nشەو و ڕۆژت لە مەیدانی شەهیدان بەسەردەکردەوە، هیچت بیست یان بینی کە سەرسامت بکات؟\nچاوەڕوانی هاتنە سەرشەقامی ٢٠ میلیۆن کەسم نەدەکرد. ئەوە خەونی منداڵیم بوو کە ڕۆژێک لە ڕۆژان میصرییەکان لەدژی کۆیلایەتی و داگیرکاری ڕاپەڕن. کاتێک منداڵبووم لە چەندین ناڕەزایەتیدا بەشداریمکردبوو. کاتێکیش لە زانکۆی پزیشکی بووم، لە دژی مەلیك فاروق و دواتریش دژی داگیرکاری بەریتانی و ناسر و دژی سادات کە خستمییە زیندان و دژی موبارەک کە شاربەدەری کردم ناڕەزایەتیم دەردەبڕی. هەرگیز کۆڵم نەدا. سەرەتا وەک خەون وابوون بەڵام هەنگاوێک بوون بۆ کەڵەکەکردنی شۆڕشە بچوکەکان.\nچۆن ناڕەزایەتییەکان و سیستمی نوێی سیاسی کاریگەری لەسەر پەیوەندییە جێندەرییەکانی میصر دادەنێت؟\nئەمەش پرۆسەیەکی قۆناغ بە قۆناغە. سەرەتا پێویستت بە سەربەخۆیی ئابووری هەیە تاکو بتوانیت لە مێردەکەت جیابیتەوە ئەگەر بەشێوەیەکی خراپ مامەڵەت لەگەڵدا بکات. دواتر، باسەکە بە زوویی بڵاودەبێتەوە کاریگەری لەسەر ژنانیتر دادەنێت و دەستدەکەن بە خۆڕێکخستن و گفتوفۆکردن لەوبارەیەوە. پێویستی بە هێزێکی پێکەوەیی هەیە، هەر بەو هۆکارەشە هەمیشە خۆمان ڕێکدەخەین و لە پەیوەندیداین لەگەڵ خەڵک. هەر بۆیە ژنانی یەکەمی میصر سوزان موبارەک و جیهانی سەعادەت ڕێگریان لە یەکگرتنەکانمان و یەکگرتنی ژنانی میصری دەکرد، چونکە خۆڕێکخستن هێزە.\nمیدیا جیهانیەکان چۆن ناڕەزایەتییەکانیان دەگواستەوە؟\nدەزگا میدیاییەکان دەزگای سەرمایەدارین. خزمەت بە بەرژەوەندی کۆمپانیا گەورەکان دەکەن، بۆیە درۆ دەکەن. ناڕاستی و درۆی زۆر لەبارەی شۆڕشی میصر و ڕۆڵی ژنان لە کۆمەڵگەدا بڵاوکرابوەوە. لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دۆخەکە خراپتر بوو. ڕێگریم لێکرا لەوەی بە ئازادی ڕای خۆم دەربڕم، وشەکانم بە فیلتەرت کریستیان ئامانبوردا تێپەڕی و ئەو بەشانەی سڕیینەوە کە بەدڵی نەبوو. ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە دیموکراسی هەقیقی لێرە بوونی نییە.\nئەوە چۆن لەلای خودی ناڕەزایان خۆی مانیفێستکردەوە؟\nهەمووی درۆ و پرۆپاگەندە بوو کە پشێوی دەنایەوە. هەرچییەکیان بوێت دەیانەوێت بیکەن، لەڕێی مۆنتاژ و بڕینەوە دەتوانن پێچەوانەی ئەوە پیشان بدەن کە ڕوودەدات. بەڵام ئامرازی ڕاگەیاندنی جێگرەوە هەیە، دوێنێ بۆ ئیمی جودمان لە بەرنامەی "دیموکراسی ئێستا" و گۆڤاری "میس" و یەکێ لە گروپەکانی ژنان قسەمکرد، بێ ئەوەی هیچی لێ بسڕنەوە هەمویان بڵاوکردەوە. ناتوانین بە گشتگیری قسە بکەین، بەڵام دەبێت بزانین هەر دامەزراوەیەک لەلایەن کێوە پارەدار دەکرێت و لە بەرژەوەندی چ لایەنێکدا کاردەکات.\nئایا لیستێک ئاواتت هەیە بۆ شۆڕش؟ سیان لەو شتانە چین کە ئاواتەخوازی لەڕێی شۆڕشەوە بەدەسبێن؟\nمتمانەی تەواوم بە گەنجان هەیە. لە مەیدانی شەهیدان لەگەڵیاندا ژیاوم، هێشتاش لە ماڵەکەم گفتوگۆکانم لەگەڵیاندا بەردەوامە و هەمیشە لێیانەوە فێردەبم. گەورەکانی لە تەمەنی مندان دەبێت دان بەوەدابنێن کە پێویست ناکات هەمیشە ئامۆژگاری گەنجان بکەن، بەڵکو دەبێت ئاڵوگۆڕی بیروڕایان لەگەڵدا بکەن.\nژنان چۆن لەدوای لادانی موبارەک خۆیان ڕێکخستەوە؟\nئێمە تووڕەین. لە گشت لایەنەکانی شۆڕشدا بەشداریمان کردووە بەڵام لەگەڵ تەواوبوونی شۆڕشدا تەنیا کەوتین. هەموو لیژنە دەستوورییەکان لە پیاوانی پیر پێکهاتووە، گەنجانیش تووڕەن. بەڵام دووبارە یەکگرتوویی ژنانی میصریمان بونیاد نایەوە و هەموو ڕۆژێک لە خۆڕێکخستنداین.\nهیچ ئامۆژگارییەکت هەیە بۆ ژنانی ڕۆژئاوا کە چۆن بەرگری لە مافەکانی ژنان بکەن لە شوێنەکانی دیکە بەبێ ئەوەی ڕێگە بدەن پرسەکە بە لاڕێدا بڕوات؟\nهەمیشە وتومە کەوا پێویستمان بە پاڵپشتی جیهانی Global و مەحەللی Local پێکەوە هەیە کە دەتوانین پێی بڵێین "Glocal". ژنانی ڕۆژئاوا لەڕێی جەنگەکانیان لە دژی دەوڵەتەکانی خۆیان دەتوانن پاڵپشتی ئێمە بکەن، چونکە دەوڵەتەکانی ئەوانە دەستدەخاتە کاروبار و ژیانمانەوە لەڕێی داگیرکاری وڵاتانی دیکەوە.\nکاتێک پرۆسەی خەتەنەکردنی کچانت بە کردارێکی بەربەریانە لەقەڵەمدەدا، نەدەترسای ئەو دژ وەستاندنەوەیە لەلایەن ئەو کەسانەی دژە عەرەبن ئیستیغلال بکرێت؟\nبەڵی، دەتوانرێت لە دژمان بەکاربهێنرێت و بوترێت کەوا ئێمە بەربەرین بۆیە پێویستە داگیربکرێین و بە شارستانی بکرێین. بەڵام لە ئەوروپا و ئەمریکا سەیرێکی خۆیان ناکەن، ژن لەوێ لە ڕووی دەروونییەوە خەتەنە دەکرێت. ژنانی بەئاگا دەزانن هەموومان لەسەر یەک کەشتین و لەلایەن هەمان سیستمی باوکایەتییەوە هەرەشەمان لێدەکرێت. پرسی چەوساندنەوەی ژنان پرسێکی جیهانییە.


ناوەڕۆکی ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٨٢ی نێوان عەبدوڵا ئۆجالان و ئیدریس بارزانیی چییە؟ – کوردی – RojNews.News\nناوەڕۆکی ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٨٢ی نێوان عەبدوڵا ئۆجالان و ئیدریس بارزانیی چییە؟\n22/06/2020 - 10:04:42 pm\nدووشەممە, 4 ماي 2020 – 09:00 ڕۆژنیوز – بەرهەم لەتیف\nڕۆژی ٢٧-٤-٢٠٢٠ عەبدوڵا ئۆجالان، ڕێبەری گەلی کورد لەڕێگەی تەلەفۆنەوە پەیوەندیی بە خانەوادەکەیەوە کرد و قسەی لەگەڵ محەمەد ئۆجالانی برای کرد، دواتر محەمەد ئۆجالان ناوەڕۆکی پەیوەندییەکەی بڵاوکردەوە، کە تێیدا ڕێبەری گەلی کورد زۆرترین قسەکانی لەسەر باشوری کوردستان بووە.\nڕێبەری گەلی کورد جەختی لە پێویستیی پێکهێنانی یەکێتیی نەتەوەیی کردووە و داوای کردووە هێزە کوردستانییەکان دووربکەونەوە لە شەڕی ناوخۆ، بۆ ئەوەش داوای کردووە ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٨٢ی نێوان خۆی و ئیدریس بارزانی بەگەڕبخرێتەوە.\nلە دیمانەیەکدا لەگەڵ ڕۆژنیوز، محەمەد ئەمین پێنجوێنی، سیاسەتمەداری باشوری کوردستان و کەسایەتیی نزیک لە ڕێبەری گەلی کوردەوە، ناوەڕۆکی ئەو ڕێککەوتنەی ساڵی ١٩٨٢ی خستەڕوو، کە ڕێبەری گەلی کورد داوای سەرپێخستنەوەی دەکات.\nپێنجوێنی باس لە هەولومەرجی پێکهاتنی ئەو پەیمانە دەکات و دەڵێت: ئەوکات پارتی دروشمی ئاشتبوونەوەی لەگەڵ هێزە سیاسییەکاندا دەستپێکردبوو، لە یەکێتییەوە دەستیپێکرد و لەگەڵ مام جەلال لە تاران ئاشتبوونەوە، ئیدریس بارزانیی سەرپەرشتیی ئەو پرۆسەیەی دەکرد، لەو چوارچێوەیەشدا نزیکبوونەوەیان لەگەڵ پەکەکە و بەتایبەت بەڕێز ئۆجالان دروستکرد.\nجەوهەری پەیمانەکە ١١ خاڵە، تێیدا جەخت دەکاتەوە، کە پێویستە هێزی سیاسیی کوردیی ڕاوێژ بەیەک بکەن، خاڵێکی دیکە دەڵێت پێویستە هەوڵ بدرێت هەموو لایەک شەڕی کورد و کورد تەحریم و تەجریم بکرێت، واتا بە تاوان بناسێندرێت، “هەرچەند بەداخەوە دوای ئەو پەیمانەش شەڕ لەنێوان لایەنەکاندا هەر دروستبووەوە”.\nفەلەکەدین کاکەیی، ئەندامی پێشووی مەکتەبی سیاسیی پارتی یەکێک بووە لەوانەی لەگەڵ ئیدریس بارزانیدا بەشداربووە لە دانووستانەکان لەگەڵ پەکەکەدا، ئەو بۆ محەمەد ئەمین پێنجوێنیی گێڕاوەتەوە و وتویەتی: یەکێک لە خاڵەکان ئەوەبووە کە هزری مارکسییەت بەبنەما بگیرێت بۆ چارەسەرکردنی کێشە سیاسیی و ئابوورییەکان، دواتر کە پارتی تاوتوێی ڕێککەوتنەکەی کردووە لەسەر ئەو خاڵە ناکۆکییان هەبووە چونکە ئەوکات ئەوان لە ئێران بوون، بۆیە ئیدریس بارزانیی دەگەڕێتەوە بۆلای سەرۆک ئۆجالان، سەرۆکیش پێی دەڵێت ئەوە کێشە نییە، بەڵام کێشەی سەرەکیی یەکبوونی ئەقڵی سیاسیی هێزە کوردییەکانە، کێشە بنەڕەتییەکە ئەوەیە کە کورد بەدەستی کورد نەکوژێت.\nپێنجوێنی ئەوەش دەخاتەڕوو، کە چەند جارێک لە سەردانیدا بۆ بیقاع بۆلای ڕێبەری گەلی کورد، سەرۆک ئۆجالان جەختی کردووەتەوە کە دەبێت ئەو پەیمانە زیندووبکرێتەوە و کاری پێبکرێت.\nمحەمەد ئەمین پێنجوێنی ئەوەش دەخاتەڕوو، کە ڕێبەری گەلی کورد ڕایسپاردووە بۆ ئەوەی کاربکات بۆ زیندووکردنەوەی ئەو پەیمانە و دەڵێت: لە ساڵانی ٢٠١٣ و ٢٠١٤دا ڕێبەری گەلی کورد چەند هەڤاڵی نارد بۆلام و داوای لێکردبووم کار بکەم بۆ وەگەڕخستنەوەی ئەو پەیمانە، منیش تا ئێستا هەر بەو نەفەسەوە کار دەکەم و لە دیدار و چاوپێکەوتنەکانیشم لەگەڵ بەرپرسانی پارتی بەتایبەت کاک مەسعود و کاک نێچیرڤان ئەو پەیامەم پێ گەیاندوون و داوام لێکردوون یەکڕیزیی کوردیی بپارێزن.\nپێنجوێنی دەشڵێت: پێویستە هەم لایەنی پەکەکە و لایەنەکانی دیکەش کار بۆ زیندووکردنەوەی ئەو پەیامە بدەن و هەوڵبدەن جارێکی تر شەڕی کورد بە کورد ڕوونەداتەوە و یەکڕیزییەکی سیاسیی پێکبهێنن.\nئەو سیاسەتمەدارە پێشی وایە، کە “ئێستا پارتی زیاتر دەتوانێت هەوڵی ئەوە بدات کە کورد بەدەستی کورد نەکوژرێت” و دەڵێت: پارتی ئێستا حکومەتە و دەرفەتی زیاترە، دەتوانن زەمینەسازییەکی باش دروستبکەن، کە لانیکەم کورد شەڕی یەکتر نەکەن و هێزێکی کوردیی نەچێت هاوکاریی هێزێکی داگیرکەر بکات دژ بە هێزێکی دیکەی کوردیی.\nلەبارەی دۆخی زینی وەرتێشەوە محەمەد ئەمین پێنجوێنیی هۆشداریی دەدات و دەڵێت: ئەم دۆخەی ئێستای زینی وەرتێ ئەگەر بگاتە شەڕ، یەکەم بۆ زیانگەیاندنە بە پەکەکە، دووەمیش بۆ لەناوبردنی پرۆسەی سیاسیی باشورە، سەرکێشیی ئەم پیلانگێڕییەش تورکیا و شەخسی ئەردۆغان و ئێران و عێراق و سوریاش دەیکەن، بۆیە بەتایبەت داوا لە هەرسێ هێزی پەکەکە، پارتی و یەکێتیی دەکەم ئەم پیلانە تێکبدەن.\nلەبارەی داواکاریی ڕێبەری گەلی کوردیش بۆ پێکهێنانی یەکێتیی نەتەوەیی کورد، پێنجوێنی دەڵێت: بەڕێز ئۆجالان پێش ڕوودانی شتەکان خوێندنەوە و هەڵسەنگاندنیان بۆ دەکات، ئێستاش ئەو بەڕوونتر هەست بە مەترسییەکانی سەر گەلی کورد دەکات، بۆیە جەخت لە یەکڕیزیی کورد دەکات و داوا دەکات شەڕی کورد بەکورد نەکرێت.\nمووچەخۆران: حکومڕانی ئاواناکرێت کە مووچەشیان پێنەدرێت


هەپەگە: لە چەلێ، ئاڤاشین و خواکورک گورزی قورسمان لە سوپای تورکداوە – کوردی – RojNews.News\nهەپەگە: لە چەلێ، ئاڤاشین و خواکورک گورزی قورسمان لە سوپای تورکداوە\n22/06/2020 - 1:54:38 pm\nسێشەممە, 16 يون 2020 – 15:44 ڕۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\nناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنی هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە)، لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند، لە چوارچێوەی هەنگاوی شۆڕشگێری شەهید باگەر و شەهید ڕۆنیادا ١٥ی حوزەیران هێزەکانیان لە هەرێمەکانی ئاڤاشین، چەلێ و خواکورک لەدژی سوپای داگیرکەری تورک چالاکیان ئەنجامداوە.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە: “هێزەکانمان یەژاستار کاتژمێر ٠٩:٣٠ لە هەرێمی ئاڤاشینی هەرێمی پاراستنی مەدیا چالاکیان لەدژی داگیرکەران لەسەر تەپێ خوەدێ ئەنجامدا، گورزی گەورەیان لە سەنگەر و پەناگانی دوژمندا، ژمارەی کوژراو و بریندارەکان نەزانرا”.\nهەروەها “هێزەکانمان یەژاستار کاتژمێر ١٥:٢٠ لە ناوچەی چەلێی جۆلەمێرگ لەدژی داگیرکەران لەسەر گردی خەرەگۆل چالاکیان ئەنجامدا، گورزی گەورەیان لە سەنگەرەکانی دوژمندا، ژمارەی کوژرا و بریندارەکانی دوژمن نەزانرا”.\nهەرلەڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە: “هێزەکانمان کاتژمێر ١٩:٠٠ لە هەرێمی خواکورکی هەرێمەکانی پاراستنی مەدیا لەدژی سەربازە داگیرکەرەکان لەسەر گردی شەهید دەرویش چالاکیان ئەنجامدا، لەو چالاکیەدا گورزی قورس لە پەناگاکانی دوژمندرا و ژمارەی کوژراو و بریندارەکانی دوژمن نەزانراوە.”\nهەپەگە هەروەها ڕاشیگەیاندووە، ١٥ی حوزەیران کاتژمێر ٠٠:٠٥ فڕۆکە جەنگیەکانی سوپای داگیرکەری تورک گۆڕەپانی دەشتی کافیای هەرێمی گارەی سەر بە هەرێمەکانی پاراستنی میدیایان بۆردومان کرد، ئەوەشی خستووەتەڕوو کە هێزەکانیان هیچ زیانێکیان بەر نەکەوتووە.\nجارێکی دیکە شوێنی مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان کرایە ئامانج\nدژەتیرۆری ڕۆژئاوا سەرچەتەیەکی داعشی دەستگیرکرد\nچالاکیی مانگرتنی مەخمور لەلایەن گروپی ١٧ـەمەوە بەردەوامیی پێدەدرێت


ئەنجومەنی وەزیران ڕێز لە شەھیدانی ھێرشی تیرۆرستی یەکی شوبات دەگرێت\n2018-02-01 [03:42 AM]\nسەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ڕێز لە قوربانیانی ھێرشی تیرۆرستی ١ ی شوباتی ساڵی ٢٠٠٤ دەگرێت.\nشاندی ئەنجومەنی وەزیران، بە سەرۆکایەتی نێچیرڤان ئەحمەد سەرۆکی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران و سەفین دزەیی وتەبێژی حکومەتی ھەرێم، و بە ئامادەبوونی ژمارەیەک ڕاوێژکار و کارمەندانی ئەنجومەن، تاجە گوڵینەیان لە مۆنیۆمێنتی شەھیدانی یەکی شوبات لە پارکی سامی عەبدولرەحمان لە شاری ھەولێر دانا و خولەکێک بێدەنگ وەستان، بۆ ڕێزگرتن لە گیانی شەھیدانی ئەو کارەساتە.\nلە لێدوانێکدا بۆ ماڵپەڕی حکومەتی ھەرێمی کوردستان، سەفین دزەیی گوتی "سەری ڕێز بۆ گیانی شەھیدانی ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ ی شوبات و گشت شەھیدانی کوردستان دادەنوێنین. گەلی کوردستان بە کردەوە سەلماندویەتی کە توندڕەوی بە ھەموو شێوەکانی ڕەت دەکاتەوە و لە گشت ھەوڵەکانی بۆ ئاشتی و سەقامگیری بنبڕکردنی تیرۆرە. "\nلە رۆژی ١ ی شوباتی ساڵی ٢٠٠٤، کە ھاوکات جەژنی قوربان بوو، تیرۆرستان بارەگاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتیمانی کوردستانیان کردە ئامانجی تەقینەوەی خۆکوژی و بە دەیان بەرپرسی حکومی، حزبی و ھاوڵاتییان شەھید بوون.


بورهان شێخ ڕەئوف: تورکیا لە ئاسیاى بچووکەوە تاوەکو دەریاى سپى ناوەڕاست. – WTARIKURD\nلە قەتەرو سۆمالەوەو تاوەکو باکورى قوبرس و سوریا و عێراق، دواجاریش ئازربیجان و هەرێمى ناگۆرنۆ قەرەباخ هێزەکانى تورکیا بڵاوەیان پێکراوە لە شەش وڵات و سێ قارەى جیهان جگە لە هێزەکانى تریشى کە لە چوارچێوەى هاوپەیمانى ناتۆ لە ئەفغانستان و شوێنەکانى تریش.\nلە ئاوا بارو دۆخێکدا کە لیرەى تورکى لە داڕمانى نرخەکەیدا بوو لە ماوەى ڕابردوودا، هەرچەندە چەند ڕۆژێکە بە هۆى دوورخستنەوەى پارێزگارى بانکى ناوەندى تورکیاو دەستلەکارکێشانەوەى وەزیرى دارایى کە زاواى سەرۆک کۆمار ڕەجەب تەیب ئەردۆگان بوو نرخەکەى لە بەرزبوونەوەدایە، پرسیار گەلێک خۆى قووت دەکاتەوە ئایا ئابوورى تورکیا بەرگەى ئەم بارە قورسە ى پەلهاویشتن و فراوانخوازى بەم ڕووبەرە فراوانەى سێ قارەى دەگرێت؟\nلە وەڵامى ئەم نیگەرانى و مەترسیانەى خەڵک و ئۆپۆزەسیۆنى تورکیا دا ئەوەمان دەست دەکەوێت کە تورکیا لە گەڵ ئەو وڵاتانەى کە بنکەى سەربازى تێدا بنیاتنناوە ڕێککەوتننامەى ئابورى ئیمزا کردووە و سوودو قازانجى زۆرى دەست دەکەوێت.\nبۆیە حەزدەکەم لێرەدا بە کورتى ئەو شوێنانە بخەمەڕوو کە هێزى تورکیاى لێیە:\nتورکیا لە ساڵى 1974 ەوە دوڕگەى باکورى قوبرسى داگیرکردووەو دەوڵەتێکى دیفاکتۆى تێدا دروستکردووە بە ناوى کۆمارى تورکى باکورى قوبرس کە تاوەکو ئێستا هەزاران سەربازى خۆى لەوێندەرێ جێگیر کردووە، لە ساڵى 2019 شدا بنکەیەکى دەریایى دروستکردووە و حکومەتەکەى باکورى قوبرسیش قایل بووە کە فڕۆکەخانە ( جیجیتکاڵ) ببێتە بنکەى فڕۆکە بێ فڕۆکەوانەکانى تورکیا لە دەریای سپى ناوەڕاست لە سەرداخوازى ئەنقەرە، هەموو ئەمانە لە کاتێکدا دێن کە هێزەکانى تورکیا بە چڕى لە دەریاى ئیجەو ڕۆژهەڵاتى دەریاى سپى ناوین جێگیر بوون بۆ گەڕان بە دواى نەوت و غاز لە ناوچە جێناکۆکەکان لە گەڵ یونان.\nسوریا وڵاتێکە ترە کە هێزەکانى تورکیا لە چەند ساڵى ڕابردوودا بە چڕى و پڕى جموجوڵى تێدا دەکەن هەر لە ئیدلبەوە تاوەکو عەفرین و گرێ سپى و شوێنەکانى ترى ڕۆژئاواى کوردستان ، لە گەڵ تێپەڕبوونى کاتدا ئەم ئامادەگیەى هێزەکانى تورکیا بووەتە دیفاکتۆ و بەشێکە لە کێشەو ململانێکانى ئەو وڵاتەو تەنانەت ڕێککەوتننامەکانى سوتشى و ئەستانە، کە لە گەڵ ڕوسیا و ئەمریکاشدا ئاڵوگۆڕى بەرژەوەندى دەکات.\nدواى ئەوەى هێزەکانى جەنراڵ خەلیفە حەفتەر هێرشیان کردە سەر تەرابلوسى پایتەختى لیبیا بەمەبەستى کۆنترۆڵکردنى و دەرهێنانى لە دەست حکومەتى ویفاق کە سیراج سەرۆکایەتى دەکات و دۆستى تورکیایە ،لە بەرامبەریشدا حکومەتەکەى ویفاق داواى لە تورکیا کرد کە یارمەتیان بدات بۆ بەرنگاربوونەوەى هێزەکانى حەفتەر کە میسرو ئیمارات و ڕوسیا پشتیوانى دەکەن ، هەر بۆیە ئەنقەرە خێرا هێزو ڕاوێژکارى سەربازى و فڕۆکەى بێفڕۆکەوان و کەشتى جەنگى بۆ ناردن کە توانیان هاوکێشەکە هەڵگێڕنەوەو هێزەکانى حەفتەر ناچار بە پاشەکشە بکەنەوە بۆ بەنغازى.\nلەلایەکى تریشەوە هەواڵەکان باس لەوە دەکەن کە تورکیا بەنیازە دوو بنەکە سەربازى دەریایى و ئاسمانى لە لیبیا بنیات بنێت، کە ئەمەش نیگەرانى زۆرى ئەوروپیەکان بە دواى خۆیدا دەهێنێت بە تایبەتى ئیتالیا و فەرەنسا.\nقەتەریش یەکێکى ترە لەو وڵاتانەى کە ساڵى 2019 تورکیا بنکەیەکى سەربازى گەورەى تێدا بنیاتنا بەناوى بنکەى ( ڕەیان )، کە ئەمەش تاکە جێ پێیەکى گرنگە بۆ تورکیا لە ناوچەى کەنداوى عەرەبى کە بە گوێرەى ڕێککەوتننامەیەک ساڵى 2014 لە نێوان قەتەرو تورکیا ئیمزا کراوە کە تێیدا هاتووە کە هەردوو وڵات دەتوانن هێز بڵاوە پێ بکەن لە سەرخاکى یەکتر.\nتورکیا لە عێراقیش بە هەرێمى کوردستانەوە بنکەو بارەگاى سەربازى هەن کە لە هەرێمى کوردستان (11) بنکەى سەربازى هەن بە وتەی بیناڵى یەڵدرم سەرۆک وەزیرانى پێشووى تورکیا لە ساڵى 2018 بە بیانووى پاراستنى ئاسایشى خۆى لە دژى گەریلاکانى پارتى کریکارانى کوردستان و لە بەعشیقەش نزیکى موسڵ دژ بە داعش هات کە ئێستا شەڕى داعیش تەواو بووە هێشتا هەر لەوێ ماون.\nلە سۆماڵیش تورکیا خاوەنى گەورەترین بنکەى سەربازییە کە سێ سەربازگەى گەورەى تێدایە کە (50) ملیۆن دۆلارى تێچووە.\nهەفتەى ڕابردویش ئەردۆگان ڕایگەیاند کە لە گەڵ پۆتینى سەرۆکى ڕوسیا ڕێکەوتون کە بنکەیەکى چاودێرى هاوبەش دابمەزرێنن بۆ چاودێرى کردنى ئاگربەس لە هەرێمى ناگۆرنۆ قەرەباخ.\nلە کۆتاییدا ئامانجى تورکیا لەم لەشکر کێشیانە بۆ وڵاتانى سوریا و عێراق بۆ پاراستنى ئاسایشى خۆیەتى لە پارتى کرێکارانى کوردستان و پاراستنى ئاوارەکانى شەڕى سوریایە وەکو خۆیان دەبێژن، بۆ لیبیاش ڕێککەوتننامەى دیارى کردنى سنورى دەریای نێوان لیبیا و تورکیا ئیمزا کردووە بۆ ئەوە چوون ئەو ڕێککەوتننامەیە بپارێزن، بۆ سۆمالیش مەبەستیان فراوانکردنى هەژموونى تورکیایە لە ئەفریقیا.