سیسته‌می مێتافیزیکای ئایدیاڵ – Denegkan\nسیسته‌می مێتافیزیکای ئایدیاڵ\nbyسۆران ئازاد\tFebruary 27, 2012\tگشتی\nکتێبی (فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌فلاتون) یه‌کێکه له نوێترین به‌رهه‌مه فه‌لسه‌فییه‌کانی (د. محه‌مه‌د که‌مال)، که خوێند‌نه‌وه‌یه‌کی به‌رفراوان و سه‌رله‌به‌ری ژیان و فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون – پلاتۆ Plato)یه. گومان له‌وه‌دا نییه، که (ئه‌فلاتون) یه‌کێکه له فه‌یله‌سووفه کاریگه‌ره‌کان، (ئه‌فلاتون) هه‌میشه ئاماده‌ییی له کایه هزرییه‌کاندا هه‌بووه، چونکه یه‌که‌م فه‌یله‌سووفه بۆ یه‌که‌مینجار سیسته‌می مێتافیزیکی دامه‌زراندووه. بۆیه گه‌ڕانه‌وه بۆ (ئه‌فلاتون)، مانای گه‌ڕانه‌وه‌یه بۆ یه‌که‌مین سیسته‌می فه‌لسه‌فی، که زۆربه‌ی کێشه فه‌لسه‌فییه‌کانی له خۆ گرتووه.\nئه‌م کتێبه خوێندنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) و شیکردنه‌وه‌ی ره‌هه‌نده هزرییه‌کانی ئه‌م فه‌یله‌سووفه‌یه، که ئاخۆ فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) چ ره‌نگدانه‌وه‌یه‌کی هزریی هه‌بووه له‌و کاته‌ی (ئه‌فلاتون) له ژیاندابووە، تاوه‌کو پاش مردنی. سه‌ره‌تا نووسه‌ر به شیکردنه‌وه و باسکردنی ژیانی (ئه‌فلاتون) گه‌شته فه‌لسه‌فییه‌که‌ی خۆی ده‌ست پێ ده‌کات. کاریگه‌رییه گه‌وره‌کانی ژیانی (ئه‌فلاتون)یش له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌که‌ی ده‌رده‌خارت. نووسه‌ر له دوو خاڵدا کاریگه‌ریی گرنگ له‌باره‌ی (ئه‌فلاتون)ه‌وه ده‌ستنیشان ده‌کات، خاڵی یه‌که‌م ئاماژه به‌وه ده‌دات (ئه‌فلاتون) وه‌کو منداڵی خێزانێکی ده‌وڵه‌مه‌ند خراوه‌ته به‌ر خوێندن و فێربوون، که ئه‌مه‌یش کاریگه‌ریی بنچینه‌ییی بە سەر (ئه‌فلاتۆن)دا جێ هێشتووە. له خاڵی دووه‌مدا ئەوە پێشان دەدات، که به حوکمی ده‌سته‌ڵاتی خێزانه‌که‌ی له بارودۆخی گه‌نده‌ڵیی ڕامیاری ئاگادار بووه (ل12). به هه‌ما‌ن شێوه ئه‌و خاڵه‌یش کاریگه‌ریی خۆی لە بیروباوه‌ڕی (ئه‌فلاتون) کردووە لەوەدا چۆن له‌باره‌ی سیاسه‌ته‌وه بکۆڵێتەوە.\nخاڵیکی دیکه‌ی گرنگ، که (د. محه‌مه‌د که‌مال) له کتێبه‌که‌یدا باسی کردووه، کاریگه‌ریی (سۆکرات)ی فەیلەسووفە، به‌تایبه‌تی رووداوی کوشتنی له لایه‌ن دەستەڵاتی ئه‌وسای یۆنان، چونکه (ئه‌فلاتون) خۆیی به قوتابیی (سۆکرات) زانیوه، ئه‌گه‌رچی ئێمه له ڕێگه‌ی (دیالۆگه‌کانی (ئه‌فلاتون)ه‌وه ئاشنای سۆکرات ده‌بین، چونکه ئه‌و فه‌یله‌سووفه هیچ به‌رهه‌مێکی نووسراوی له دوای خۆیه‌وه جێ نه‌هێشتووه. هه‌ر وه‌کو له‌م کتێبه‌دا هاتووه، (ئه‌فلاتون) له ته‌مه‌نی لاویدا ئاشنایه‌تیی لەگەڵ شیعر، ئه‌ده‌ب، هونه‌ره‌وه زۆر گه‌رموگوڕ بووه، ته‌نانه‌ت شێوه‌کاریش بووه، به‌ڵام له ته‌مه‌نی بیست ساڵیدا گۆڕانێکی گه‌وره له دنیابینیی (ئه‌فلاتون)دا ڕووی داوە، ئەویش به هۆی ناسینی (سۆکرات)ه‌وه بووە، کە دنیابینیی (سۆکرات) وای کردووە ئه‌م فەیلەسووفه واز له نووسینی شیعر و هونەری شێوه‌کاری بهێنێت و روو بکاته جیهانی به‌رینی فه‌لسه‌فه. هاورێیه‌تیی (سۆکرات) و (ئه‌فلاتون) نۆ ساڵی خایاندووه و یه‌که‌م فه‌یله‌سه‌فه کاریگه‌ریی بە سەر (ئه‌فلاتون)دا جێ هێشتبێت.\nیه‌کێک له کاره فه‌لسه‌فییه‌کانی (ئه‌فلاتون) له ژیانیدا دامەزراندنی ئه‌کادیمیایه، هه‌ر وه‌کو نووسه‌ر ده‌ڵێت: “دامه‌زراندنی ئه‌کادیمیا له مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا رووداوێکی گرنگه. ل36” (ئه‌کادیمیای ئه‌فلاتون) یه‌که‌م فێرگه‌ی فه‌لسه‌فییه، که تاکو پاش مردنی (ئه‌فلاتون)یش به‌رده‌وام بووه و کاریگه‌ریی تایبه‌تی هه‌بووه له په‌روه‌رده‌کردن و درێژه‌پێدانی رێبازه فه‌لسه‌فییه‌کانی (ئه‌فلاتون). (د. محه‌مه‌د که‌مال) مێژووی ئه‌کادیمیاکه بۆ سێ قۆناغ دابه‌ش ده‌کات، که ئه‌وانیش قۆناغی (کۆن، ناوه‌ڕاست و نوێ)ن. به وردی سیما و خەسڵەتەکانی ئەو قۆناغانە دەستنیشان ده‌کات تا ئه‌و کاته‌ی له‌لایه‌ن رژێمه‌وه داده‌خرێت.\nله‌باره‌ی به‌رهه‌مه‌کانی (ئه‌فلاتون)ەوە، نووسه‌ر ئه‌وه‌مان بۆ روون ده‌کاته‌وه، که تاکو ئێستا ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی له (ئه‌فلاتون)ه‌وه پێمان گه‌یشتوون، سی و پێنج دیاڵۆگ، له‌گه‌ڵ سێزده نامه، هه‌ندێک له‌و نامانه‌یش نه‌وه‌ک هه‌موویان هیی (ئه‌فلاتون) نین (ل43).\nهه‌ر له‌باره‌ی دیالۆگه‌کانی (ئه‌فلاتون)ه‌وه نووسه‌ر باسی کێشه‌ی دیارنه‌بوونی مێژووی نووسینی دیاڵۆگه‌کان ده‌کات، چونکه ریزکردنی دیاڵۆگه‌کان به پێی بابه‌ت بووه، نەوەک به پێی کات. دواتر نووسه‌ر چه‌ند پێوه‌رێک بۆ ریزکردنی کاتی دیاڵۆگه‌کان دادەنێت، یه‌کێکه له پێوه‌ره‌کان زمانی نووسینیانه، هه‌ر وه‌ک شیی کردووەتەوە، که ئه‌گه‌ر دوو دیوا‌نی (شێرکۆ بێکه‌س) بۆ نموونه (ده‌ربه‌ندی په‌پووله) و (تریفه‌ی هه‌ڵبه‌ست) به‌رواورد بکه‌ین، به مه‌رجێک نه‌زانین ئه‌و شاعیره کامه کۆمه‌ڵه شیعری پێشتر نووسیوه، ئەوسا له رێگه‌ی زمان و شێوه‌ی ده‌ربڕینه‌کانیانه‌وه بۆمان ده‌رده‌که‌وێت شاعیر (ده‌ربه‌ندی په‌پووله)ی پاش تریفه‌ی هه‌ڵبه‌ست نووسیوه(ل56). ئه‌مه یه‌کێکه له پێوه‌ره گرنگه‌کان و ئێمه له رێگه‌ی ئه‌م کتێبه‌وه ئاشنای ده‌بین. هه‌روه‌ها نووسه‌ر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته باسی دیدی (تایله‌رTaylor) ده‌کات، بەوەی له کتێبی (Plato: The Man and his work) خستوویەتیە ڕوو و نووسیوویەتی، کە ناکرێت دیاڵۆگی (پرۆتاگۆراس) له‌به‌ر شێوازی زمان و جوانیی ده‌ربڕینی کێشه فه‌لسه‌فییه‌کان به یه‌کێک له نووسراوه‌کانی قۆناغی سه‌ره‌تاییی (ئه‌فلاتون) دابندرێت (ل56). بۆ ئەوەی خوێنەر زیاتر له‌و باره‌یه‌وه تێبگات، پێویسته خۆی ئه‌م کتێبه بخوێنێته‌وه. هه‌ر له دوای باسکردنی کێشه‌ی مێژووی نووسینی دیاڵۆگه‌کان، نووسه‌ر گه‌شتێک به نێو گشت دیاڵۆگه‌کانی (ئه‌فلاتون)دا ده‌کات. ئه‌م گه‌شته‌یش له لاپه‌ره (61) ئه‌م کتێبه‌وە تاکو لاپه‌ره (93) بەردەوام دەبێت.\nله به‌شی سێیه‌می ئه‌م کتێبه‌دا توێژه‌ر باسی گه‌شه‌کردنی بیرکردنه‌وه‌ی مێتافیزیکیانه‌ی (ئه‌فلاتون) ده‌کات، بەوەی یه‌که‌م فه‌یله‌سووف بووە بیرکردنه‌وه‌ی مێتافیزیکیانه‌ی خۆی دامه‌زراندووە. دیاره مێتافیزیک چه‌مکێکی یۆنانییه و له دوو وشه پێک هاتووه، (مێتا) واته ئه‌ودیو، (فیزیک)یش مانای سرووشت دەگەیەنێت. له‌مه‌وه بۆمان ده‌رده‌که‌وێت، که مێتافیزیک گوزارشته له بوونێک له‌ودیو سرووشته‌وه. هه‌ر وه‌ک له‌م کتێبه‌دا هاتووه به‌ر له (ئه‌فلاتون)یش بیرکردنه‌وه‌ی مێتافیزیکیانه کاردانه‌وه‌ی لەسەر بیروباوەڕی فه‌یله‌سووفانی وه‌کو (پیتاگۆرس) و (هیراکلیتس)دا هەبووە، به‌ڵام وه‌کو (ئه‌فلاتون) له‌نێو سیسته‌مێکی فه‌لسه‌فیدا دایان نه‌مه‌زراندووه (ل95). هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و میتۆده کێشه‌کانی بوون و فه‌لسه‌فه‌ی (پیتاگۆرس) و (هیراکلیتس) به قووڵی و خوێند‌نه‌وه‌یه‌کی نوێوه شی کردووەتەوە و له‌وێدا له‌سه‌ر کێشه‌کانی (بوون و نه‌بوون) ده‌وه‌ستێت و خوێندنه‌وه‌یه‌کی فه‌لسه‌فیانه‌ی له باره‌یه‌وه کردوون.\nهه‌ر له‌و به‌شه‌دا نووسه‌ر له‌باره‌ی (بیردۆزی فۆرمه هه‌مه‌کییه‌کان) و جیهانی (ئایدیا) ده‌کۆڵێته‌وه، به‌وه‌ی (ئایدیا) وشه‌یه‌کی لاتینییه و له (ئایدۆس)ی یۆنانییه‌وه وه‌رگیراوه، به‌کارهێنانی هه‌ردوو وشه‌که بۆ فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) بووەته باو(ل126). وشه‌ی (ئایدیا Idea) له زمانی عه‌ره‌بی واته (فكرة) و له زمانی کوردیشدا واته (بیر، هزر یان بیرۆکه). به‌ڵام به‌کارهێنانی وشه‌ی (ئایدیا) له زمانی ئینگلیزیدا بۆ فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) واتای (فۆرم) ده‌دات، ئه‌مه‌ش پێوه‌ندیی به فه‌لسه‌فه‌ی (پلاتۆ)وه هه‌یه و چه‌مکێکی تایبه‌ت به خۆیه‌تی. له‌م به‌شه‌دا شیکارییه‌کی قووڵ له‌باره‌ی مه‌به‌ستی (فۆرم) لا‌ی (پلاتۆ)ه‌وه کراوه، (د. محه‌مه‌د که‌مال) پرسیاره فه‌لسه‌فییه‌کانی خۆیشی تێدا ده‌ورووژێنێت، بۆ نموونه به بڕوای (ئه‌فلاتون) هه‌ر شتێک، که لێره هه‌یه به‌شێکی بچووکی فۆرمی جیهانی به‌رزه، جیهانی به‌رزیش تەنیا فۆرمه ره‌وشتییه‌کان له خۆ ده‌گرێت. نووسه‌ر ئه‌و پرسیاره ده‌ورووژێنێت، که ئه‌گه‌ر تەنیا فۆرمه ره‌وشتییه‌کان له جیهانی به‌رزی ئایدیاکان (World of Ideals)دا هه‌ن و هه‌موو شتێکیش له‌م جیهانه وه‌رگیراوی فۆر‌می به‌رز بێت، ئه‌ی که‌واته (خراپه) و (ناشیرینی) له کوێوه هاتوون؟ ئایا ده‌شێت ئه‌و دووانه له جیهانه به‌رزه پاکه ره‌وشتییه‌که‌وه هاتبن؟ ئه‌مه ئه‌و پرسیاره فه‌لسه‌فییه‌یه له رێگه‌یه‌وه نووسه‌ر ڕەخنە له بیروباوه‌ڕی (ئه‌فلاتون) ده‌گرێت (ل141). (ئه‌فلاتون) (زانین Knowledge) به بیرکه‌وتنه‌وه یان بیره‌وه‌ری و به‌رهه‌می هونه‌رییش به لاساییکردنه‌وه داده‌نێت. به‌ڵام نووسه‌ر ڕایه‌کی لۆجیکمه‌ندانه دەورووژێنێت، ئه‌وش ئه‌وه‌یه تابلۆی (گۆرنیکا)ی پیکاسۆ به به‌رهه‌می ئه‌ندێشه‌ی ئه‌و هونه‌رمه‌نده داده‌نێت و ده‌ڵێت له مه‌وپێش نه‌بووه و ئه‌و هونه‌رمه‌نده هێناویه‌تییه کایه‌وه(ل141). ئه‌و شێوازه ده‌ربڕینه له ناوه‌وه‌دا هه‌ڵگری خوێندنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فییانه‌ی تایبه‌ت به خۆیه‌تی. توێژه‌ر به نموونه‌ی ساده چه‌مکه قووڵه‌کانی به خوێنه‌ر ده‌گه‌یه‌نێت، بۆ نموونه له‌باره‌ی فۆرمه‌وه ئه‌وه شی ده‌کاته‌وه، که ساردیی زستان به تەنیا بارینی بەفر نییه، به‌ڵکو خودی فۆرمی ساردییشه (ل140)، ئه‌م نموونه‌یه یارمه‌تیی خوێنه‌ر ده‌دات به ئاسانی بتوانێت له چه‌مکێکی قووڵ تێبگات. ئه‌م شێوازه من لای (جی دی کاستێن J.D. Casten)یشدا ده‌یبینم، به تایبه‌تی له بابه‌تی (هایدیگه‌ر: له دوای ته‌واوی ته‌کنه‌لۆجیاوه به‌ره‌و شیعر) ئه‌م نووسه‌ره نموونه‌ی زۆر ساده ده‌هێنێته‌وه بۆ تێگه‌یشتن، یه‌کێک له نموونه‌کانی ئه‌وه‌یه: ” هه‌بوونی بۆشایی له هه‌ر یه‌کێک له دازاین (Dasein)ەکاندا فراوانکردنی هه‌ر ژیرییه‌که: هه‌ر له دووره‌وه تۆ ده‌توانی هه‌ست بکه‌یت خۆتی، کاتێک سه‌یری خۆرئاوابوون ده‌که‌یت بە سەر چیاکاندا، خۆر و چیاکان و هه‌موو دره‌خته‌کان و جیوه‌جیوی (chirping)ی باڵنده‌کان له دواوه‌ی (گشت ژینگه) به یه‌کسانی له نزیک ئه‌وانه‌وه ئاماده‌ییی پێشکه‌شکردنی ڕاستە‌وخۆی له هه‌ر یه‌ک دازاینێکدا هه‌یه(1). بۆ هه‌ر خوێنه‌رێک تێگه‌یشتن له (دازاین Dasein) که ده‌سته‌واژه‌یه‌کی تایبه‌ت به )هایدیگه‌ر(ە و له کتێبی (بوون و کات) کاری پێ کردووە، له زمانی ئنگلیزییشدا هه‌ر وه‌ک خۆی به کار هاتووه، قورسایی و قووڵیی خۆی هه‌یه، به‌ڵام هونه‌ری نووسین یان ده‌ربڕین، که ئه‌رکی لێکۆڵەرەوەره‌یە تێیدا قووڵ ببێته‌وه، توانای ئاسانکردن و ده‌ربرینی هه‌ر چه‌مک و ده‌سته‌واژه‌یه‌کی هه‌یه.\nلە به‌شی چواره‌مدا نووسه‌ر شیکردنه‌وه له‌باره‌ی هه‌ردوو چه‌مکی (زانین و ڕاسته‌قینه) له فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) و چۆنییه‌تی و مامه‌ڵه‌کردنی (پلاتۆ) له‌گه‌ل ئه‌و دوو چه‌مکه ده‌کات. له سه‌ره‌تادا بۆچوونی (کرۆمبی M. Crombie) ده‌هێنێته‌وه، که پێی وایه کێشه‌ی زانین له مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا له (پرۆتاگۆراس)ەوە (بیریاری سۆفیست) سه‌ر هه‌ڵده‌دات و ده‌که‌وێته گه‌ڕ (ل146). به‌ڵام (د. محه‌مه‌د که‌مال) کێشه‌ی زانین له مێژووی فه‌لسه‌فه‌دا سه‌ره‌تا له هۆنراوه‌یه‌کی فه‌لسه‌فیی (پارمه‌نیدس) ده‌بینێت و پێی وایه یه‌که‌مجار لای ئه‌و سه‌ری هه‌ڵداوه. هه‌ر وه‌ک ده‌ڵێت (له هۆنراوه‌یه‌کدا خاتوو خواوه‌ندێک به پارمه‌نیدس ده‌ڵێت، ده‌رگای هه‌سته‌کانی دابخات، چونکه هه‌ستکردن ده‌ستکورته و به ڕاسته‌قینه ناگات، بەڵکو پێویسته پشت به هۆش ببه‌ستێت”ل147″). بۆیه پێی وایه له‌ژێر رۆشناییی ئه‌م هۆنراوه‌یه‌دا ده‌توانین (پارمه‌نیدس) به پێشه‌وای فێرگه‌ی هۆشه‌کی و (ئه‌فلاتون)یش به یه‌کێک له شوێنکه‌وتووانی دابنێین (ل147). ده‌ستنیشانکردنی ئه‌م کێشه فه‌لسه‌فییه تەنیا شیکارکردنی دیدی (ئه‌فلاتون) نییه، به‌ڵکو دیاریکردنی مێژووی ئه‌م کێشه فه‌لسه‌فییه‌یشه و نووسه‌ر توانیویه‌تی بە شێوازی خۆی شیکاری بکات، شیکارییه‌ک بۆ خوێنه‌ری هه‌موو زمانێک گرنگه و هه‌ڵگری تایبه‌تمه‌ندیی خۆیه‌تی. دواتر به‌راوردێک له‌نێوان (پرۆتاگۆراس) و (پارمه‌ندیس) ده‌کات له‌باره‌ی زانینه‌وه و له‌وێدا ئه‌وه‌مان بۆ روون ده‌کاته‌وه گرنگیی زانین له ڕه‌هه‌ندی کاریگه‌رێتیی زانیندا ده‌رده‌که‌وێت (ل149)، گرنگیی زانین له‌وه‌دایه کاتێک مرۆڤ په‌یدای ده‌کات، ئەوا ئه‌و که‌سه له ناخەوە گۆڕانی بە سەردا بێت و ببێته که‌سێکی چاکتر، هه‌ر وه‌کو ده‌ڵێت: (زانین ژیان ده‌گۆڕێت، جوانتر و چاکتری ده‌کات، چونکه مرۆڤ به‌و پایه‌یه ده‌گه‌یه‌نێت (ڕاستی) بناسێت و به فۆرمه به‌رزه‌کان بگات “ل149”)، به بڕوای من نووسه‌ر له‌م بۆچوونه‌یدا کێشه‌یه‌کی قووڵی فه‌لسه‌فیی شیکار کردووه، زۆر لۆجیکمه‌ندانه بابه‌ته‌که‌ی لێک داوەتەوە. بۆ نموونه ئه‌گه‌ر من هیچ شتێک له‌باره‌ی بوونی خۆمه‌وه نه‌زانم، ئه‌وا ناتوانم گۆڕان له بوونی خۆمدا بکه‌م، چونکه زانینم له‌باره‌ی بوونمەوە نییه و پرۆژه‌کانی بوونیش به بێ زانین ئه‌نجام نادرێن. له‌م به‌شه‌دا کێشه‌کانی زانین و ئه‌پستمۆلۆجی له رێگه‌ی ئه‌زموونی هه‌سته‌کی لا‌ی (ئه‌فلاتون) شی کردووەتەوە و به هێنانه‌وه‌ی نموونه‌ی (ئه‌شکه‌وت)ه‌که‌ی (ئه‌فلاتون)، خوێندنه‌وه‌یه‌کی نوێ بۆ ئه‌م دوو چه‌مکه ده‌کات. له‌وێدا رۆڵی فه‌یله‌سووف له هوشیارکردنه‌وه و بینینی ڕاستەقینە‌ی سێبه‌ره‌کان ده‌بینێته‌وه. هه‌ر له‌و به‌شه‌دا جیاوازیی له‌نێوان (زانین) و (باوه‌ڕ )دا کردووه. ئینجا دێته سه‌ر باسی ڕەخنە‌کانی (ئه‌فلاتون) لەباره‌ی زانینی هه‌سته‌کی، که له (پرۆتاگۆراس)ی ده‌گرێت و ئه‌و کۆجێکته ره‌ت ده‌داته‌وه. نووسه‌ر له‌ژێر ئه‌و رۆشناییه‌دا ئاماژه به‌وه ده‌دات هه‌ستکردن له که‌سێکه‌وه بۆ که‌سێکی دیکه ده‌گۆڕێت، هه‌ر وه‌ک ئه‌و شته‌ی له نزیکه‌وه گه‌وره‌یه و له دووره‌وه بچووکه (ل170). ئه‌م شێوازه شیکردنه‌وه‌یه یارمه‌تی خوێنه‌ر ده‌دات له دیدی خۆیه‌وه چه‌مکه فه‌لسه‌فییه‌کان لێکبداته‌وه. هه‌ر له‌و به‌شه‌دا دێته سه‌ر باسی ماتماتیک و دیدی (ئه‌فلاتون) له‌باره‌ی زانسی ماتماتیکەوە، که زانستی ژمێریاری به پێشمه‌رجێک بۆ خوێندنی فه‌لسه‌فه له (ئه‌کادیمیا) دابنێت (181). دواتر باس له‌و هۆکارانه ده‌کات (ئه‌فلاتون) به بیریارێکی ریالیستی یان ئایدیالیستێکی ریالیست داده‌نێت (182). توێژه‌ر ئه‌وه‌مان بۆ روون ده‌کاته‌وه (ئه‌فلاتون) (بوون) بۆ ئایدیاکان یان فۆرمه به‌رزه‌کان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه، ئه‌مه‌ش ئه‌و خاڵه‌یه (هایدیگه‌ر)ی فه‌یله‌سووف به هۆیه‌وه ڕەخنە له (ئه‌فلاتون) و فه‌یله‌سووفانی پاش (ئه‌فلاتون) ده‌گرێت، چونکه به لای (مارتین هایدیگه‌ر)ەوە بوون بنه‌ره‌تی هه‌موو شتێکی له‌سه‌ر دامه‌زراوه. له کۆتاییی ئه‌م به‌شه‌دا نووسه‌ر ئه‌نجامی ده‌ستکه‌وتنی (زانین) بۆ لای مرۆڤێکی ئازاد و فه‌یله‌سووف ده‌گه‌ڕێنێته‌وه، نه‌وه‌ک بۆ لای کۆیله‌یه‌کی نێو دۆگمای ئه‌شکه‌وت (ل185). ئه‌مه هه‌ر ئه‌و بیرۆکه‌یه‌یه نووسه‌ر له زۆر به‌رهه‌می خۆیدا پێی له‌سه‌ر داگرتووه، (ئازادی) لای نووسه‌ر پێشمه‌رجێکی ئۆنتۆلۆجییه بۆ ئه‌وه‌ی مرۆڤ بتوانێت ئازادانه پرۆژه‌کانی بوونی خۆی هه‌ڵبژێرێت.\nبه‌شی پێنجه‌می ئه‌م کتێبه قووڵبوونه‌وه‌یه له بابه‌تی (بوونی مرۆڤ: ده‌روون و له‌ش) له دیدی (ئه‌فلاتون)دا. بۆیه سه‌ره‌تا ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێت، که (پیتاگۆرس) باوه‌ڕی به لاشه‌گۆڕین هه‌بووه. لا‌شه‌گۆڕین بە عەرەبی (التناسخ)ی پێ دەگوترێت و له زمانی ئینگلیزییشدا واته (Reincarnation)، له فه‌رهه‌نگی (کامبریج Cambridge)دا به‌م شێوه‌یه پێناسه کراوه: “ئه‌و باوه‌ڕه‌یه پاش مردن گیان له جه‌سته‌یه‌کی تردا ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ژیان. (هیندی و بووداییه‌کان باوه‌ڕیان به ریانکۆرنه‌یشتن هه‌بوو)”. دواتر نووسه‌ر بیروباوه‌ڕه‌کانی خۆیشی له‌و باره‌یه‌وه ده‌خاته روو. له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه نووسه‌ر پێی وایه (پتیاگۆراس) و ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕیان به لاشه‌گۆڕین هه‌یه، تێگه‌یشتنی جیاوازییشیان بۆ مردن هه‌یه و مردن بۆ ئه‌وان کۆتاییی بوون نییه، ژیان له فۆرمێکی دیکه و ده‌روونیش له‌نێو له‌شێکی دیکه به‌رده‌وام ده‌مێنێته‌وه (ل 188). له‌وێدا جیاوازی له‌نێوان بۆچوونی سۆفییه موسڵمانه‌کان و ئه‌وانەی باوه‌ڕیان به لاشه‌گۆڕین هه‌یه، ده‌کات، به‌ڵام مه‌به‌ستی هه‌موو ئه‌و سۆفییه موسڵمانا‌نه له‌گه‌ڵ مه‌به‌ستی پیتاگۆرس هاوته‌راز راده‌وه‌ستێت و پێوه‌ندیی به گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌روونیی تاکه‌کان بۆ سه‌رچاوه هه‌یه (ل 188)، ئه‌وه‌یش روون ده‌کاته‌وه (سۆکرات)یش هه‌مان بۆچوونی هه‌یه له‌باره‌ی ده‌روونه‌وه. به‌ڵام نووسه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه ره‌ت ده‌داته‌وه و ده‌ڵێت: “ده‌روون به هه‌موو خه‌سڵه‌ته‌کانیه‌وه ده‌بێت به دیارده‌ی له‌ش و له‌گه‌ڵ تێکشکانی له‌شدا له‌ناو ده‌چێت (ل190)”. دیاره ئه‌مه گه‌ڕاندنه‌وه‌ی مانایه بۆ جه‌سته و له‌و دیده‌وه ئێمه تێده‌گەین ده‌روون و جه‌سته یه‌کێکن. به بڕوای (مێرلۆپۆنتی)یش جه‌سته نه‌ک شتێک نییه له خۆمان جیاواز بێت، بگره هه‌ر خۆمانین و ئه‌و ڕێگایه‌مانه، که ته‌عبیری پێ له خۆمان ده‌که‌ین(2). هه‌ر له‌و به‌شه‌دا دابه‌شکردنی سێ چینی کۆمه‌ڵ (فه‌رمانڕه‌وا، پاسه‌وان و کرێکار) له فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون)دا ده‌گه‌ڕێنێته‌وه به دابه‌شکردنی ده‌روون به سێ به‌شه‌وه. دواتریش باوه‌ڕی (ئه‌فلاتون)مان له‌باره‌ی مردنی ده‌روونه‌وه بۆ روون ده‌کاته‌وه، بەوەی (ئه‌فلاتون) باوه‌ڕی به نه‌مری و مانه‌وه‌ی ده‌روون، یان ژیانی پاش مردن هه‌یه و له دیدی ئه‌وه‌وه تەنیا به‌شێکی ده‌روون نه‌مره و به‌شه‌که‌ی دیکه‌ی له کاتی تێکشکانی له‌شدا له‌ناو ده‌چێت، ئه‌و به‌شه‌ی به نه‌مری ده‌مێنێته‌وه، به‌شی هۆشه‌کییه و به‌شی ناهۆشه‌کیش ڕوو له مردنه (ل 203).\nبه‌شی شه‌شه‌می ئه‌م کتێبه لێکۆڵینه‌وه‌یه له‌باره‌ی (ده‌وڵه‌ت و دادوه‌ری) له دیدی (ئه‌فلاتون)دا، واته فه‌لسه‌فه‌ی ڕامیاری. نووسه‌ر ده‌ڵێت: (له سه‌ره‌تاوه پێویسته ئه‌و خاڵه‌مان له بیر نه‌چێت، که (ئه‌فلاتون) یه‌که‌م بیریاره له‌سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ی ڕامیاری بنووسێت و له سیسته‌مه‌که‌یدا باسی یۆتۆپیایه‌کمان بۆ بکات به دامه‌زراندنی مرۆڤ بتوانێت به‌خته‌وه‌ر بێت و کۆمه‌ڵگایه‌کی دادوه‌ر بهێنێته کایه‌وه (ل215). له‌ژێر ئه‌م رۆشیناییه‌دا بۆمان ده‌رده‌که‌وێت، که فه‌لسه‌فه‌ی ڕامیاری لای (ئه‌فلاتون) سه‌ری هه‌ڵدا و بۆ لای (ئه‌ریستۆ) درێژ بووه‌وه و بووه زانستێکی سه‌ربه‌خۆ. (ئه‌ریستۆ) ده‌ڵێت: ئامانجی سیاسه‌ت خۆشگوزه‌رانییه بۆ تاکه‌کان(3). هه‌ر له‌و به‌شه‌دا له دیدی (ئه‌فلاتون)ه‌وه شیکاری له‌باره‌ی پێوه‌ندی تاکی خراپ و ده‌وڵه‌تی چاک کراوه، به‌وه‌ی ئه‌گه‌ر تاکه‌کان به تێکرا خراپ بن، ئه‌وا ناتوانن ده‌وڵه‌تێکی چاک دابمه‌زرێنن، به هه‌مان شێوه خراپیی ده‌وڵه‌ت هاووڵاتییان به‌خته‌وه‌ر ناکات (ل216)، ئه‌رکی فه‌یله‌سووفیش له‌و نێوه‌نده‌دا شی ده‌کاته‌وه. دواتریش ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌خات دابه‌شکردنی ده‌روون لای (ئه‌فلاتون) زیاتر له فه‌لسه‌فه‌ی (ڤێده‌نتا)ه‌وه نزیکه و (کارڵ مارکس)ی فه‌یله‌سووفیش به ته‌واوه‌تی ره‌تی ئه‌و دابه‌شکردنه ده‌داته‌وه (ل218). ئینجا ئاڕاسته‌ی باسه‌که بۆ شیکردنه‌وه‌ی پێوه‌ندیی نێوان چه‌مکی (به‌خته‌وه‌ری) و (چاکه) و (دادوه‌ری) ده‌بات، (ئه‌فلاتون) بڕوای وایه به‌خته‌وه‌ری بە بێ دادوه‌ری ناهێته دی، توێژه‌ره پێی وایه ده‌گونجێت سه‌رۆکێکی دیکتاتۆر و خوێنڕێژ خۆی به به‌خته‌وه‌ر دابنێت و له رێگه‌ی سته‌م و زۆردارییه‌وه هه‌موو پێویستییه‌کانی ژیانی دابین بکات (ل219)، به‌ڵام لای (ئه‌فلاتون) پێچه‌وانه‌یه و پێی وایه هه‌رچه‌ند پێویستییه‌کانی ژیانی سه‌رکرده‌یه‌کی زۆردار و گه‌نده‌ڵ مسۆگه‌ر بن، هێشتا که‌سێکی به‌خته‌وه‌ر نییه (ل219). ئه‌م جیاوازییه هزرییه وا ده‌کات خوێنه‌ری ئه‌م کتێبه له چه‌ند دیدگایه‌کی جیاواز بڕوانێته چه‌مکه فه‌لسه‌فییه‌کان و به ئاسانی لێیان تێبگات. هه‌ر له‌و به‌شه‌دا باسی دیاڵۆگی سۆکراتی ده‌کات، له‌و دیاڵۆگانه‌دا کاتێک (سۆکرات) پرسیار ده‌کات، وا خۆی پێشانی بەرانبەره‌که‌ی ده‌دات ئه‌و هیچ له‌باره‌ی وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌وە نازانێت، دوای ئه‌وه‌ی پێناسه‌ی بەرانبەره‌کانی وه‌رده‌گرێت، بیروڕاکانیان هه‌ڵده‌سه‌نگێنت و ڕەخنە‌یان لێ ده‌گرێت، ئه‌مه ئه‌و شێوازه‌یه (سۆکرات)ی فه‌یله‌سووف له کاتی دیاڵۆگه‌کانیدا په‌یڕه‌وی ده‌کرد.\n(د. محمه‌د که‌مال) ڕەخنە له شێوازی ده‌ربڕینی پێناسه‌کان ده‌گرێت، نموونه‌ی یه‌کێک له دیاڵۆگه‌کانی (ئه‌فلاتون) ده‌هێنێته‌وه، که له به‌شی یه‌که‌می کتێبی (کۆمار)دا هاتووه و هه‌ر خۆیشی ئه‌و کتێبه‌ی له ئینگلیزییه‌وه وه‌رگێڕاوه، دیاڵۆگه‌که ئه‌مه‌یه: (که‌سێک سوودبه‌خش بووبێت و ئێستایش سوود بگه‌یه‌نێت، به هاوڕێ داده‌نرێت. که‌سێکیش سوودبه‌خش بووبێت و ئێستایش سوودبه‌خش نه‌بێت، هاوڕێ نییه. به‌م جۆره‌یش وا بیر له دوژمن ده‌کرێته‌وه به گوێره‌ی ئه‌م پێناسه‌یه، که‌سێکی چاک هاوڕێ و خراپیش دوژمنه). ڕه‌خنه‌ی نووسه‌ر ئه‌وه‌یه، که ئه‌م پێناسه‌یه به‌ستراوه به چۆنیه‌تی و به‌ستنه‌وه‌یان به داکه‌وتی هه‌سته‌کی و ڕوودانی هه‌نده‌کییه‌وه. وه‌کو ئه‌وه وایه که‌سێک پێناسی باران بکات و بڵێت، ئه‌و ئاوه‌یه له‌سه‌ره‌وه به‌ره‌وخوار دێت (ل 223)، نووسه‌ر پێی وایه ئه‌مه به‌شێک له زانیاری به ده‌سته‌وه ده‌دات، به‌ڵام ده‌توانین زوو هه‌ڵی بوه‌شێنینه‌وه.\nدوای ئه‌وه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ دیدی (فۆرسته‌ر)، (ده‌یڤد ساکسی) و (مابۆت) و بیروڕا و ڕەخنە‌کانیان بەرانبەر به چه‌مکی (دادوه‌ری) لای (ئه‌فلاتون) ده‌خاته ڕوو. هه‌ر له‌و به‌شه‌دا لێکچوونی دابه‌شکردنی به‌شه‌کانی ده‌روون له‌نێوان (ئه‌فلاتون) و (فرۆید) له دیدی هه‌ندێک له‌و بیریارانه‌ی له‌باره‌ی (ئه‌فلاتون)ه‌وه نووسیویانه، دەردەخات، له‌وانه (نیکۆڵاس پاپاس) به‌ڵام نووسه‌ر لەگەڵ ئەو لێکچوونەدا نییە و پێی وایه جیاوازییه‌کی گه‌وره له‌نێوان هۆش و منی به‌رزدا هه‌یه و (ئه‌فلاتون)یش وه‌ک فه‌یله‌سووف نه‌ک وه‌ک ده‌روونناس مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌م کێشه‌یه‌دا کردووه (ل227)، پێیشی وایه بۆچوونه‌که‌ی (ئه‌فلاتون) زیاتر له فه‌لسه‌فه‌ی (ڤێده‌نتا)ه‌وه نزیکه، نه‌وه‌ک لە ده‌روونشیکاریی (فرۆید). نووسه‌ر ئاماژه به کتێبی (سه‌رمایه)ی (کارڵ مارکس) ده‌کات، که له‌وێدا ڕەخنە له (ئه‌فلاتون) دەگرێت لە به‌ستنه‌وه‌ی دابه‌شکردنی ده‌روون به چینه‌کانی کۆمه‌ڵ و له‌و باوه‌ڕه‌دایه ده‌روون یان سایکۆلۆجی نابێته بنه‌مای سه‌رهه‌ڵدانی چینه ئابوورییه‌کانی کۆمه‌ڵ (ل331)، پێیشی وایه (ئه‌فلاتون) له‌ژێر کاریگه‌ریی شارستانییه‌تی میسردا بووه، چونکه ئه‌و کاته میسر له ڕووی ئابووری و پیشه‌سازییه‌وه پێشکه‌وتوو بووه و یۆنانییه‌کان به نموونه‌یه‌کی به‌رزیان داناوه. بۆیه نووسه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت له باسکردنی فه‌لسه‌فه‌ی (مارکس) و دیدی ئه‌و فەیلەسووفه ده‌خاته ڕوو. نووسه‌ر ئه‌وه‌مان بۆ دەردەخات (ئه‌فلاتون) باوه‌ڕی به دابه‌شکردنی کار لەنێوان ژن و پیاودا نییه و هه‌موو به‌ڵگه کۆمه‌ڵایه‌تی و بایلۆجییه‌کان بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی توانا و دەستەڵاتی ژن له‌نێو کۆمه‌ڵدا ڕه‌ت ده‌داته‌وه (ل234). واته له سیسته‌می مێتافیزیکی (پلاتۆ)دا ژن و پیاو جیاوازییان نییه و ئه‌و دوو توخمه هاوسه‌نگن له په‌روه‌رده‌کردن و بیرکردنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فییانه‌دا. ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه بۆ لای (پلاتۆ)، له‌وه تێده‌گه‌ین، که مرۆڤ له ماڵدا ناتوانێت خاوه‌نی بیرکردنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فیانه‌ی خۆی بێت، چونکه ماڵ ئه‌گه‌ر ئه‌و شوێنه بێت ئاڕاسته‌ی دڵنیایی و سه‌قامگیری باڵی به سه‌ردا کێشابێت، ئه‌وا بیرکردنه‌وه‌ی پڕ ترس و فه‌لسه‌فیانه له‌وێدا مه‌حاڵ ده‌که‌وێته‌وه(4). له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایه‌دا (ئه‌فلاتون) یه‌که‌م فه‌یله‌سووفه دژی جیاوازیی ژن و پیاو وه‌ستابێته‌وه، به له به‌رچاوگرتنی کۆمه‌ڵگای باوکسالاری، بۆیه (ئه‌فلاتون) پێشنیاری ئه‌وه ده‌کات (زمان) گۆڕانی بە سەردا بێت و خۆی له‌ژێر کاریگه‌رێتی باوکسالارییدا ڕزگار بکات (ل235). بۆ زیاتر روونکردنه‌وه‌ی گۆڕینی زمان، نووسه‌ر زمانی (عه‌ره‌بی) به نموونه ده‌هێنێته‌وه، که یه‌کێکه له‌و زمانانه‌ی که‌لتوور‌ی باوکسالاریی تێدا باڵاده‌سته و ده‌ڵێت: (له‌م زمانه‌دا ئه‌و کاته‌ی که‌سێک له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک ژندا ده‌دوێت و له‌نێویاندا پیاوێک هه‌یه، شێوازی ڕێزمانی نێرینه بۆ ده‌ربڕینه‌که‌ی به کار ده‌هێنێت و به جۆرێک ده‌دوێت، که ئه‌وانه‌ی به‌رانبه‌ری هه‌موو پیاو بن و بوونی ژنه‌کان ناخوێنێته‌وه. ئه‌گه‌ر ئێمه له‌وێدا ئاماده نه‌بین یان گوێمان له ده‌نگی بێت، وا هه‌ست ده‌که‌ین بەرانبەر کۆمه‌ڵێک پیاو ده‌دوێنێت و جێگه بۆ ژن ناکاته‌وه. (236))، نووسه‌ر له په‌راوێزی هه‌مان لاپه‌ڕه‌دا، ئاماژه به‌وه ده‌دات زمان ده‌ستکردی که‌لتووره و له‌نێو بۆشاییدا په‌یدا نابێت. ئه‌م شیکردنه‌وه فه‌لسه‌فیانه تایبه‌تمه‌ندیی گرنگ و کاریگه‌ریی خۆیان هه‌یه، ئه‌گه‌ر که‌سێک بیه‌وێت له‌باره‌ی زمانه‌وه بزانێت، زۆر ئاسان ده‌توانێت زانیاریی گرنگ له‌م کتێبه به ده‌ست بهێنێت. خاڵێکی دیکه به بڕوای من له‌باره‌ی زمانه‌وه گرنگه، ئه‌وه‌یه، به لای (د. محه‌مه‌د که‌مال) زمان مرۆڤ بۆ ته‌عبیرکردن له خۆی هێناویه‌ته بوون، ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ی ئه‌و بیروڕایانه‌یه، که پێیان وایه زمان بنه‌ڕه‌ته و خۆی هه‌ر هه‌بووه و مرۆڤ نه‌یهێناوه‌ته بوون. مرۆڤ زمان فێر بووه، چونکه مرۆڤ بوونه‌وه‌رێکه توانای فێربوون و گوزارشتکردنی له خۆی هه‌یه، لەنێوان ئه‌و زمانانه‌ی که‌لتوور و دابونه‌ریتیان لە یەکەوە نزیکه، خاڵی هاوبه‌شیان هه‌یه. بۆ نموونه ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت له وشه‌ی (Deity) که له زمانی ئینگلیزیدا به مانای (خوایه‌تی) دێت، شیکار بکه‌ین، بۆمان ده‌رده‌که‌وێت ئه‌م وشه‌یه له (Deus)ی یۆنانییه‌وه وه‌رگیراوه، یۆنانییه‌کانیش له وشه‌ی دووانه (که مه‌به‌ستی دوو خوایه، خوای ئه‌هریمه‌ن و ئه‌هره‌موزاده‌ی ئایینی زه‌رده‌شت) وه‌ریان گرتووه، دواتر خوای شه‌ڕ وشه‌ی (دێو) خرایه پاڵ، هاوکێشه‌که‌ی به‌م شێوه‌یه (دێو/ Deus / Deity)، ئه‌مه میراتی ئارییه‌کانه و یۆنانییه‌کان گواستیانه‌وه بۆ خۆیان و دواتریش گوازرایه‌وه بۆ ئه‌وروپا. وشه‌ی (دووانه)یش بوو به (dualism) ئێستا بووەتە چه‌مکێکی فه‌لسه‌فی، که له زمانی ئینگلیزیدا به کار دێت و بە بێ ئه‌وه‌ی هه‌ست به بنچینه‌که‌ی بکه‌ین. زمان مه‌ته‌ڵێکی ئاڵۆزە و بۆ تێگه‌یشتن لێی، پێویسته له زۆر ڕوانگە‌وه شیکاری بکه‌ین. ئه‌م نموونه‌یه زیاتر بۆ روونکردنه‌وه‌ی مه‌به‌سته‌که‌ی نووسه‌رە. له‌باره‌ی به‌کارهێنانی ئامڕازی نێر له زمانی (عه‌ره‌ب)یدا، ئه‌وا نووسه‌ر مه‌به‌ستی نییه، که بوونی ئامڕازی (نێر) و (مێ) نیشانه‌ی جیاوازیکردنه، به‌ڵکو مه‌به‌ستی له به کارهێنانیدایه. وه‌کو دیکه ئێمه زۆر وشه‌مان هه‌یه یه‌ک مانایان هه‌یه، به‌ڵام له به‌کارهێنانی بۆ (نێر) و (مێ)دا جیاوازی هه‌یه، بۆ نموونه هه‌ردوو وشه‌ی (Blond) و (Blonde)ی ئینگلیزی یه‌ک مانایان هه‌یه واته (قژزەرد)، به‌ڵام یه‌که‌میان بۆ پیاوه و دووه‌میان بۆ ژنه، ئه‌مه به مانای جیاوازیی مرۆڤی نایه‌ت، به‌ڵکو به‌کارهێنانی له شێوازی دربڕین و سڕینه‌وه‌دا مانای نه‌گه‌تیڤ و نایه‌کسانی ده‌گه‌یه‌نێت. دوای شیکردنه‌وه‌ی دیدی (ئه‌فلاتون) له‌باره‌ی (ژن)ه‌وه. ئاڕاستە‌ی گه‌شته فه‌لسه‌فییه‌که به‌ره‌و خستنه‌ڕووی فه‌لسه‌فه‌ی (په‌روه‌رده) لای (ئه‌فلاتون) ده‌بات و به درێژی له باره‌یەوه ده‌دوێت. دواتر نووسه‌ر شیکردنه‌وه له‌باره‌ی (خاوه‌ندارێتی) و (فه‌رمانڕه‌وایی) ده‌کات، له دیدی (ئه‌فلاتون)دا خاوه‌نداریه‌تی بە سه‌رچاوه‌ی گه‌نده‌ڵیی ڕامیاری داده‌نێت، واته ئه‌و که‌سه‌ی، که فه‌رمانڕه‌وایه، نابێت خاوه‌نی (خێزان) و هه‌ر شتێکی دیکه بێت، بۆ ئه‌وه‌ی بیر له به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی بکاته‌وه، نه‌وه‌ک هیی تایبه‌تی. لەمەوە بۆمان ده‌رده‌که‌وێ (پلاتۆ) دژی ئه‌وه‌یه که‌سی فه‌رمانڕه‌وا خێزان پێک بهێنێت، له‌به‌ر ئه‌و تێروانینه و هه‌ندێک بۆچوونی دیکه‌ی (ئه‌فلاتون)، نووسه‌ر ئاماژه به‌وه ده‌دات که (کاڕل پۆپه‌ر) پێی وایه (ئه‌فلاتون) دژی کۆمه‌ڵگای کراوه‌یه و ڕەخنە‌کانی خۆیشی له‌و باره‌یه‌وه ده‌خاته ڕوو (249). دواتر دێته سه‌ر خاڵێکی دیکەی گرنگ، که (کۆمار)ی (ئه‌فلاتون) جێگای منداڵی که‌مئه‌ندام ناکاته‌وه و له‌ناویان ده‌بات، وه‌ک نازییه‌کان(252). به گشتی به‌شی شه‌شه‌می ئه‌م کتێبه چه‌ندین شیکردنه‌وه و کێشه‌ی قووڵی فه‌لسه‌فیی له خۆ گرتووه و خوێنه‌ر پێویسته بۆیان بگه‌ڕێته‌وه.\nبه‌شی حه‌وته‌می ئه‌م کتێبه خستنه‌ڕووی چه‌مکی (جوانی)یه له دیدی (ئه‌فلاتون)دا، نووسه‌ر سه‌ره‌تا ئه‌و پرسیاره ده‌ورووژێنێت ئاخۆ چۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ فه‌لسه‌فه‌ی جوانی لای (ئه‌فلاتون) بکه‌ین؟ ئایا (ئافلاتون) جوانیناسه؟ بۆچوونه‌کانی سه‌باره‌ت به جوانی چ کاریگەرییه‌کان بە سەر هونه‌ره‌وه هه‌یه؟ (ل262) ئه‌مانه و چه‌ندین پرسیاری دیکه له سه‌ره‌تای ئه‌م به‌شه‌دا ورووژێندراون و توێژه‌ر به هۆیانه‌وه گه‌شته فه‌لسه‌فییه‌که‌ی خۆی ده‌ست پێ ده‌کات. نووسه‌ر بۆمان شی دەکاتەوە چۆن فه‌لسه‌فه‌ی ڕامیاری و بیردۆزه سایکۆلۆجییه‌که‌ی پێوه‌ندییان به بۆچوونی مێتافیزیکیانه‌ی (ئه‌فلاتون)ه‌وه هه‌یه، هه‌ر له‌ژێر ئه‌و رۆشناییه‌شدا له فه‌لسه‌فه‌ی جوانی ده‌کۆڵێته‌وه. وه‌ک ده‌زانین مێتافیزیکی (پلاتۆ) مامه‌ڵه له‌گه‌ل جیهانی ئایدیاڵ ده‌کات و پێی وایە هه‌موو شته جوانه‌کانی ئه‌م جیهانه؛ به‌شێکن له فۆرمی ڕاستەقینە‌ی جیهانی ئایدیاڵ. بۆیه ئه‌م خاڵه ده‌بێته ده‌ستپێکی شیکردنه‌وه‌ی فه‌له‌سه‌فه‌ی جوانیی (ئه‌فلاتون) لای نووسه‌ر. کاتێک ئێمه بایەخ به شتێک ده‌ده‌ین و ده‌ڵێین جوانه، ئه‌وا خودی ئه‌و شته جوان نییه و خودی جوانییش ئه‌م شته نییه (ل263). به‌و هۆیه‌وه توێژه‌ر پێوه‌ندیی (بابه‌ت) و (جوانی) ده‌خاته ڕوو؛ کتێبێک جوانه، به‌ڵام کتێب وه‌ک بابه‌ت تەنیا جوان نییه، به‌ڵکو ده‌شێت گه‌وره یان بچووکیش بێت. ئه‌مه ئه‌و خاڵه‌یه (د. محمه‌د که‌مال) له‌م به‌شه‌دا شیکردنه‌وه‌ی بۆ کردووە، بۆیه ئه‌وه‌ی له‌م جیهانه به جوانی ده‌بیندرێت، به‌شێک له خودی جوانیی ڕاستەقینە‌ی پێ دراوه. نووسه‌ر له سێ دیاڵۆگدا ئه‌م کێشه فه‌لسه‌فییه‌مان بۆ شی ده‌کاته‌وه، ئه‌وانیش (هیپاسی گه‌وره)، (سمپۆزییه‌م) و (کۆمار)ن. هه‌ر له‌و به‌شه‌دا نووسه‌ر دیدی (ئه‌ریستۆ) له‌باره‌ی جوانی ده‌خاته ڕوو. (ئه‌ریستۆ) پێچه‌وانه‌ی (پلاتۆ) ده‌ڕوانێته جوانی و پێی وایه ناتوانین ئێمه به بێ شتێکی جوان بیر له خودی جوانی بکه‌ینه‌وه. بۆ نموونه‌ی ئێمه کاتێک ده‌ڵێین ئه‌م سرووشته جوانه، ئه‌وا به‌شه جوانه‌که‌ی سرووشت وامان لێ ده‌کات بیر له جوانیی ڕاستەقینە بکه‌ینه‌وه. له‌م رۆشناییه‌دا تێده‌گه‌ین جیاوازییه‌کی گه‌وره له‌نێوان سیسته‌می مێتافیزیکی (ئه‌فلاتون) و (ئه‌ریستۆ)دا هه‌یه. نووسه‌ر باسی ئه‌وه ده‌کات ڕاستە (ئه‌فلاتون) ڕەخنە له جوانیی رێژه‌یی ده‌گرێت و به خه‌سڵه‌تێکی که‌م و ناته‌واوی داده‌نێت، به‌ڵام ئه‌وه‌نده جوانپه‌رست و عاشقی جوانییه، ده‌یه‌وێت جوانیی ته‌واو و نه‌گۆڕ په‌یدا بکات (ل 268). به لای (ئه‌فلاتون)ه‌وه جوانییه هه‌نده‌کییه‌کانی ئه‌م جیهانه ناتوانن له گۆڕانی شوێنکاته‌وه ڕزگاریان ببێت، ئه‌مه خاڵی ره‌شبینیی (ئه‌فلاتون)ه بەرانبەر جوانیی هه‌نده‌کیی ئه‌م جیهانه. بۆیه هه‌ر وه‌ک له‌م کتێبه‌دا هاتووه، ئه‌و جوانییه‌ی (ئه‌فلاتون) به دوایدا ده‌گه‌ڕێت و عاشقیەتی، له‌م جیهانه‌دا نییه، به‌ڵام ئه‌م جیهانه ده‌بێت به به‌ستنێک بۆ گه‌ڕان به دوایدا (ل 268). له دیدی (پلاتۆ)ه‌وه تەنیا فه‌یله‌سووفه‌کان به خودی جوانیی ڕاستەقینە ده‌گه‌ن، وه‌ک نووسه‌ر ڕوونی کردووەتەوە به لای (ئه‌فلاتون)ەوە بۆ دۆزینه‌وه خودی جوانی ده‌بێت رێگای فه‌لسه‌فه بگرینه به‌ر، چونکه فه‌یله‌سووف ده‌توانێت به جیهانی به‌رز بگات و فۆرمه به‌رزه‌کان ببینێت. بە بێ تێگه‌یشتن له جیهانی نموونه‌یی (ئایدیاڵ ideal)ی (ئه‌فلاتون) که سیسته‌می فه‌لسه‌فه‌ی خۆیی له‌سه‌ر ئه‌و بنچینه‌یه دامه‌زراندووه، ناتوانین له دیدی (پلاتۆ) لە جوانی تێبگه‌ین. نووسه‌ر پێوه‌ندیی (زانین) و (بۆچوون) به جوانییه‌وه ده‌خاته ڕوو و بۆمان شی ده‌کاته‌وه (رێژه‌گه‌ری) کێشه‌یه‌کی گه‌وره‌یه لای (ئه‌فلاتون)، وه‌ک ده‌ڵێت: “ئه‌وه‌ی هه‌یه له هه‌مان کاتدا ڕاست و ناڕاسته، جوان و ناشیرینه و پێوه‌ندیی به (بۆچوون)ه‌وه هه‌یه نه‌وه‌ک بە (زانین)ەوە”(ل 270). ئه‌گه‌ر له‌م دیده ورد ببینه‌وه، ده‌توانین جیاوازیی نێوان (بۆچوون) و (زانین) بکه‌ین، به‌وه‌ی (بۆچوون) سه‌رچاوه‌ی رێژه‌گه‌رییه، (زانین) مه‌ودای بۆچوونی که‌متر تێدا ده‌بێته‌وه. من له چه‌ند گوتارێکی دیکەیشمدا ئه‌و وته‌یه‌ی (ئه‌لبێرت ئه‌نیشتاین)م هێناوه‌ته‌وه و ده‌ڵێت: “خه‌یاڵ زۆر گرنگتره له زانین، زانین سنوورداره، خه‌یاڵ ئابڵۆقه‌دانی جیهانه” مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه بڵێم سنوورداریی (زانین) که‌متر مه‌ودای بۆچوونی تێدا ده‌بێته‌وه، بۆچوونیش سه‌رچاوه‌ی رێژه‌گه‌رییه، بۆ نموونه بوونی خوا رێژه‌ییه و ڕەها نییه، چونکه ئێمه له‌باره‌ی خودی خواوە که‌م ده‌زانین، ئه‌و وێنانه‌ی بۆ خوا هه‌ن، وه‌کو بوونێکی پڕاوپڕ، بوونێک وه‌کو له سوڕه‌تی (الاخلاص)ی کتێبی (قورئان)دا هاتووه، خوا نه له که‌س بووه و نه که‌سیشی لێ بووه (لم يلد ولم يولد/ He has not begotten and has not be gotten) (5) (وشه‌ی begottenی ئینگلیزی لە دابه‌شبوونی سێیه‌می کاری (past participle)ی begetه‌وه هاتووه، به مانای (خستنه‌وه) دێت، ئه‌م وشه‌یه له کتێبی (بایبڵ Bible)دا بۆ (ئاده‌م) به کار هاتووه، که که‌ین Cain و ئه‌بێڵ Abel ی خسته دنیاوه. دیاره (د. محه‌مه‌د مه‌حمود غالی)یش له وه‌رگێرانی (قورئان)دا سوودی له وه‌رگێرانی کتێبی (بایبڵ)ه‌وه وه‌رگرتووه، ئه‌م وه‌رگێڕانه‌ی (د. محه‌مه‌د مه‌حمود غالی) ئه‌گه‌رچی قورسه و ئاسانتر له هیی ئه‌و هه‌یه، به‌ڵام ئه‌مه‌یان زیاتر جێگه‌ی متمانه‌یه، چونکه زانکۆی (ئه‌زهه‌ر) سه‌رپه‌رشتیی کردووه و وه‌رگێڕانه‌که‌یشی زۆر شێوازێکی مانادارانه‌ی زمانه‌وانیی هه‌یه. به‌کارهێنانی دووه‌میشی بۆ هۆکارێکی ره‌سمییه، بۆ نموونه هه‌ژاری، خستنه‌وه‌ی برسییه‌تییه و و برسییه‌تییش خستنه‌وه‌ی تاوانه. به‌م شێوه‌یه: “Poverty begets hunger, and hunger begets crime “.) هه‌ر ئه‌و دێره شیعره‌ی (پارمه‌ندیس)م دێنێته‌وه یاد که ده‌ڵێت: “ئه‌وه‌ی بڕوای به بوون هه‌یه/ له‌سه‌ر رێگای ئه‌م هێمایانه دایده‌مه‌زرێنێت؛/ بوون له‌ناو ناچێت و هه‌رگیز ناڕوخێت،/ بێکۆتاییه و له هه‌موو لایەکیەوە پڕ و ته‌واوه. نه هه‌بووه و نه ده‌بێت؛ نه ڕابردوو و نه داهاتووی هه‌یه/ بوون یه‌ک شته و هه‌میشه به‌رده‌وامه (6)”. بۆیه ئه‌وه‌ی ئێمه ده‌یزانین سه‌رچاوه‌ی بۆچوونمانه نه‌وه‌ک هیی زانینمان. به‌ڵام وه‌ک له تێکسته ئایینییه‌کاندا ده‌بینین بۆچوون ده‌بێته زانینێکی ڕەها، له ئه‌نجامدا باوه‌ڕکردن به‌و بۆچوونه دروست ده‌بێت و که‌سانی ناو ئه‌شکه‌وته‌که‌ی (پلاتۆ) نایه‌نه‌وێت بنچینه‌که‌ی بزانن.\nئایا جوانیی له فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون)دا فۆرمێکی سه‌ربه‌خۆیه؟  توێژه‌ر له‌و باره‌یه‌وه ده‌ڵێت: (جوانی) وه‌کو (دادوه‌ری)، (چاکه) و (ئازایه‌تی) له مێتافیزیکای (ئه‌فلاتون)دا فۆرمێکی سه‌ربه‌خۆی دراوه‌تێ (ل271). لەباره‌ی سوودبه‌خشیی جوانییه‌وه، نووسه‌ر ئاماژه به‌وه ده‌دات (ئه‌فلاتون) بڕوای وایه جوانی سوودبه‌خشه… به‌ڵام نووسه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه ره‌ت ده‌داته‌وه و ده‌ڵێت: (نه‌شته‌رگه‌ری بۆ نه‌خۆشێک جوان نییه، که‌چی سوودبه‌خشه) (ل 273). ئه‌م ره‌تدانه‌وه‌یه مه‌ودای تێڕامانی زیاتر به‌ڕووی خوێنه‌ردا ده‌کاته‌وه. له‌باره‌ی چێژی جوانییه‌وه ئاخۆ دیدی (ئه‌فلاتون) چۆنه، توێژه‌ر پێی وایه  لای (ئه‌فلاتون) جوانی چێژ به هه‌سته‌کان ده‌دات، نووسه‌ریش له‌گه‌ل ئه‌م بیروڕایه‌ی (ئه‌فلاتون) هاوڕایه و پێی وایه کاتێک ئێمه گوێمان لە گۆرانییه‌کی خۆش ده‌بێت، ئه‌وا خۆشی به گوێچکە ده‌گات و تابلۆیه‌کی جوانیش چێژ ده‌به‌خشێته چاو (ل273). دواتر ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ دیدی (ئه‌فلاتون) بەرانبەر به هونه‌ر و ئه‌ده‌به‌وه. له سه‌ره‌تادا بۆمان ده‌رکه‌وت، که (ئه‌فلاتون) زانین به بیره‌وه‌ری و هونه‌ریش به لاسایی داده‌نێت، بۆیه (ئه‌فلاتون) بڕوای وایه که‌س وه‌کو فه‌یله‌سووف هۆگر و شه‌یدای جوانی نییه و تەنیا ئه‌و ده‌توانێت خودی جوانی به ده‌ست بهێنێت. بۆ ئه‌م کێشه فه‌لسه‌فییه (د. محه‌مه‌د که‌مال) نموونه‌ی تابلۆی (مۆنالیزا)ی (لێوناردۆ داڤینشی) ده‌هێنێته‌وه، که (مۆنالیزا)ی نێو تابلۆکه‌ی (داڤینشی) وه‌رگێڕانی جوانیی مۆنالیزایه و جوانیی مۆنالیزایش وه‌رگیراوی فۆرمی جوانییه (ل 276). نووسه‌ر پێمان ده‌ڵێت بۆچوونه‌کانی (ئه‌فلاتون) تا ڕاده‌یه‌ک دروستن، به‌ڵام پێیشی وایه مه‌رج نییه هه‌موو به‌رهه‌مێکی هونه‌ری کۆپیی ته‌واوی شته‌کان بێت. بۆ ڕوونکردنه‌وه‌ی زیاتری بۆچوونه‌که‌ی نووسه‌ر، من تابلۆی ( Birth of a New World له دایکبوونی جیهانێکی نوێ)ی (سه‌لڤادۆر دالی) به نموونه ده‌هێنمه‌وه، له‌و تابلۆیه‌دا وێنه‌ی (ئه‌سپ)، (مرۆڤ)، (ئامێری مۆسیقا)، (رێگا) و… تاد هه‌ن و وه‌رگیراوی فۆرمی ڕاستەقینە‌ی ئه‌م جیهانه‌ن و کارێکی لاساییه، به‌ڵام ئایا له واقیعدا ئه‌م وێنانه ئاوا کار لێک ده‌که‌ن؟ ره‌نگه‌کان به‌و شێوه‌یه کۆ ده‌بنه‌وه و جیهانێکی سوریالی پێک دەهێنن؟ بۆیه هونه‌ر تێکشکاندنی واقیعه به کۆی به‌ربه‌سته شوێنکاتییه‌کانیه‌وه. یان ده‌توانین نموونه‌ی موزیکی (سۆناتا)ی (بێتهۆڤن) بهێنینه‌وه، ئایا ئه‌م ده‌نگه له واقیعدا هه‌یه؟ ئه‌مه خاڵی ناکۆکه له‌باره‌ی هونه‌ره‌وه. بۆ (زانین)یش هاوکێشه‌که هه‌ر گونجاوه، ئه‌گه‌ر زانین بیره‌وه‌ری بێت، بۆچی کاتێک (گالیلۆ) گوتی (زه‌وی به ده‌وری خۆردا ده‌سوڕێته‌وه)، خه‌ڵک ئه‌و زانینه‌یان بیر نه‌هاته‌وه؟ توێژه‌ر به شێوه‌یه‌کی به‌رفراوان ئاماژه به‌و کێشه فه‌لسه‌فییانه ده‌دات و له‌باره‌ی ئه‌ده‌ب و شیعریش له دیدی (ئه‌فلاتون)ه‌وه ده‌دوێت. دواجار بۆمان ڕوون ده‌کاته‌وه بۆچی هونه‌رمه‌ند و شاعیران جێگه‌یان له کۆماره‌که‌ی (ئه‌فلاتون)دا نه‌بووەوه؟\nبه‌شی هه‌شته‌می ئه‌م کتێبه له‌ژێر تایتڵی (نه‌ریتی فه‌لسه‌فیی (ئه‌فلاتون)ی (ئه‌فلاتونیزم)دایە، واته پاش مردنی (ئه‌فلاتون)، کاردانه‌وه‌ی فه‌لسه‌فه‌که‌ی چۆن بووە. نووسه‌ر سه‌ره‌تا به‌وه ده‌ست پێ ده‌کات، که پاش (ئه‌فلاتون) و داخستنی (ئه‌کادیمیا)که‌ی له لایه‌ن دەستەڵاتی ئه‌و کاتی یۆنان، دەستەڵاتێکی ئایینیانه‌ی دژی هه‌ر جیاوازییه‌ک هاته کایه‌وه، که دژایه‌تیی له‌گه‌ڵ هه‌موو بۆچوونێکی ده‌ره‌وه‌ی بڕوای ئایینی ده‌کرد. تا ئه‌و ئاسته‌ی کتێبه ئایینییه‌کانیان به سه‌رچاوه‌ی هه‌موو باوه‌ڕ و فه‌لسه‌فه‌یه‌ک ده‌زانی و له کەموکوڕی به‌ده‌ر بوو (ل 284 – 285). بۆیه ئه‌م دۆخه رێگه‌خۆشکه‌ر بوو بۆ له‌ناوبردنی ئه‌وانه‌ی خۆیان به فه‌لسه‌فه و زانسته‌وه ماندوو ده‌کرد و ده‌یانویست له ڕوانگە‌یه‌کی دیکه‌وه بڕوانه ڕاستییه‌کان. (گیۆردانۆ برونۆ) و (گالیلۆ گالیلی) به نموونه ده‌هێنێته‌وه، که (گیۆردانۆ برونۆ)ی فه‌یله‌سووفی ئیتاڵییان سوتاند کاتێک بڕوای وابوو گه‌ردوون له کۆتایی به‌ده‌ره و ئه‌گه‌ری ژیانیش له‌سه‌ر ئه‌ستێره‌کانی دیکه هه‌یه. دوای ئه‌مه ئه‌و فه‌یله‌سووفانه‌مان پێ ده‌ناسێنێت، که ده‌یانویست فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) له بڕوای ئایینی نزیک بکه‌نه‌وه و بیرکردنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فیی (ئه‌فلاتون)یش ئه‌وه‌نده له‌گه‌ڵ بۆچوونی ئایینیدا ناکۆک نه‌بوو (ل 286). بۆ روونکردنه‌وه‌ی ئه‌م خاڵه من دوو ئه‌گه‌ر بۆ خوێنه‌ر ده‌خه‌مه ڕوو، یه‌که‌میان: بیرکردنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فیی (ئه‌فلاتون) بووەتە سه‌رچاوه‌ی بڕوای ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کان، چونکه مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) پێش مێژووی په‌یدابوونی ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کان ده‌که‌وێت. دووه‌میان: فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) به‌و خوێندنه‌وانه‌ی بۆی کراون، هه‌وڵی گونجاندنی له‌گه‌ڵ بیروڕای ئایینی دراوه. به بڕوای من هه‌ر دوو ئه‌گه‌ره‌که گونجاون، چونکه ئه‌و جیهانه نموونه‌یه‌ی (ئه‌فلاتون) باسی ده‌کات، جیاوازییه‌کی که‌می هه‌یه له‌گه‌ڵ جیهانی به‌ر له هاتنه بوون و پاش مردن لای ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کان. بۆ نموونه (ئه‌فلاتون) پێی وایه هه‌ر شتێکی ئه‌م جیهانه به‌شێکه له فۆرمی ڕاستەقینە‌ی جیهانی ئایدیاڵ، وه‌ک له ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کانیش بیروڕایان وایه خۆشییه‌کانی ئه‌م جیهانه فۆرمی به‌شێکی که‌می خۆشییه‌کانی به‌هه‌شتن، ناخۆشی و ئازاری ئه‌م جیهانه‌یش نموونه‌ی به‌شێکی که‌می دۆزه‌خن، یان ده‌ڵێن ئاگری دۆزه‌خ نه‌وه‌دونۆ ئه‌وه‌ندەی ئاگری ئه‌م جیهانه به‌تینه. ئه‌و جیهانه ئایدیاڵه‌ی (پلاتۆ) خه‌ونی پێوه ده‌بینێت و به سه‌رچاوه‌ی ڕاستەقینە‌ی خودی جوانیی ده‌زانێت، هه‌ر ئه‌و جیهانه‌یه ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کان به (به‌هه‌شت) ناوه‌زه‌دی ده‌که‌ن. (پلاتۆ) له کۆماره‌که‌یدا باسی (دۆزه‌خ)یشی کردووه، کە ئه‌و شوێنه‌یه سته‌مکاره‌کان له‌دوای مردن تێیدا سزا ده‌درێن. توێژه‌ر نموونه‌ی ئەو بیریارانە ده‌هێنێته‌وه، که هه‌وڵی گونجاندنی فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) و ئایینیان داوه. له‌وانە (ئه‌فلوتین)ی فه‌یله‌سووفێکی (ئه‌فلاتونی)ی مه‌سیحییه و به زمانی یۆنانی نووسیویه‌تی. نووسه‌ر ئه‌وه‌مان بۆ شی دەکاتەوە ئه‌م بیریاره له‌و باوه‌ڕه‌دایه فۆرمی چاکه‌ی به‌رز ئه‌و بوونه تاکڕه‌و و ساده‌یه‌یه هه‌موو شتێکی لێوه ده‌رچووه و بووه‌ته سه‌رچاوه‌ی هه‌موو بوونه‌کان (ل 287). (ئه‌فلوتین) باوه‌ڕی وایه بوونێک هه‌یه هه‌میشه هه‌بووه و سه‌رچاوه و کانیاوی هه‌موو ئه‌و شتانه‌یه. دیاره مه‌به‌ستی (ئه‌فلوتین) خوایه‌کی بوونپڕ و ته‌واوکۆیه. ڕێگه‌ی گه‌یشتن به خوا لای (ئه‌فلوتین) بریتییه له خۆدوور‌خستنه‌وه له ئاره‌زووه‌کانی له‌ش، تاکو مرۆڤ به چاکی و پاکی بگات. سه‌ره‌تا له دیدی (ئه‌فلاتون) و خوێندنه‌وه‌ی (د. محه‌مه‌د که‌مال)ەوە ئاماژه‌م به‌وه دا (ئه‌فلاتون) بڕوای وایه شته جوان و چاکه‌کان له جیهانی ئایدیاڵدا هه‌ن، له‌سه‌ر ئه‌و خاڵه‌یش نووسه‌ر ڕەخنەی لێ ده‌گرێت و ده‌پرسێت ئه‌ی ئه‌گه‌ر هه‌موو شته‌کان به‌شێکن له فۆرمی ڕاستەقینە‌ی جیهانی نموونه‌یی، کەواتە ناشیرینی و خراپه له کوێوه هاتوون، بۆیه ده‌بینین (ئه‌فلوتین) له‌ژێر ئه‌و رۆشناییه‌دا جیهانی خوا به چاکه و پاکی وه‌سف ده‌کات. ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کان سه‌رچاوه‌ی خراپه و ناشیرینی بۆ (ئیبلیس – شه‌یتان) دەگەڕێننەوە و پێیان وایە هه‌ستی خراپه‌ی مرۆڤ له‌وه‌وه سه‌رچاوه‌ی گرتووه.\nدوای (ئه‌فلاتون) ئێمه ئاشنای فه‌یله‌سووفێکی دیکه ده‌بین و هه‌وڵی گونجاندنی فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) و باوه‌ڕی ئایینی داوه، ئه‌ویش (ئۆگستاین)ی خاوه‌نی کتێبی (شاری خوا The City Of God)یه و پانزده ساڵ خه‌ریکی نووسینی بووه، هه‌روه‌ها کتێبی (دانپێدانان)یشی هه‌یه و له‌وێدا بیروباوه‌ڕه فه‌لسه‌فییه‌کانی خۆی ده‌خاته ڕوو، وه‌ک نووسه‌ر باسی ده‌کات به ئاشکرا فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) و مه‌سیحیەتی له یه‌ک داوه (ل 288). نووسه‌ر ئه‌وه دەخاتە ڕوو، که (ئۆگستاین) پێی وایه بۆچوونه‌کانی (ئه‌فلاتون) سه‌باره‌ت به بوونی خوا، وه‌کو سه‌رچاوه‌ی بوون و ڕاستی و زانین له‌گه‌ڵ مه‌سیحیەتدا هاوته‌راز ڕاده‌وستت و ناکۆک نین. به‌ڵام کێشه‌ی گه‌وره‌ی نێوان فه‌یله‌سووفه‌کان و پیاوانی ئایینی له‌گه‌ڵ ئافریده‌کردنی جیهان له هیچه‌وه به‌رجه‌سته ده‌بێت. ئاماژه‌یش به‌وه ده‌دات به گوێره‌ی (ته‌ورات) خوا جیهانی له هیچه‌وه دروست کردووه، بۆ (ئه‌فلاتون) و دواجاریش (ئه‌ریسۆ) ئافریده‌کردنی شتێک له هیچه‌وه لۆجیکمه‌ندانه نییه و ئه‌وه‌ی له هیچه‌وه په‌یدا ده‌بێت، هیچه (ل288) و ئه‌مه له به‌رده‌م فه‌یله‌سووفه موسڵمانه‌کانیشدا بووەتە کێشه و توێژه‌ر ئه‌وه شی دەکاتەوە فه‌یله‌سووفه موسڵمانه‌کانیش په‌یڕەوی هه‌مان بۆچوونی (ته‌وڕات)یان کردووه (ل 289). ده‌بێت ئاماژه به‌وه بده‌م کێشه‌ی ئایین و فه‌لسه‌فه یه‌کێکه له کێشه هه‌ره قووڵه‌کان، ئایین له‌سه‌ر بنه‌مای ره‌هایی دامه‌زراوه و جێگای بۆچوونی جیاواز و پرسیاری فه‌لسه‌فییانه‌ی تێدا نابێته‌وه، هه‌رچی فه‌لسه‌فه‌یه له‌ژێر رۆشناییی دیالۆگه‌کانی (ئه‌فلاتون)دا له‌سه‌ر بنه‌مای دیاڵۆگ و جیاوازیی بونیاد نراوه. ئایین بۆ گوزارشتکردن له دەستەڵات گرنگیی خۆی، پشت به ئه‌فسانه و خورافیات ده‌به‌ستێت، به‌ڵام فه‌لسه‌فه دژی بیرکردنه‌وه‌ی ئه‌فسانه‌ییانه‌یه و یان له باشترین حاڵه‌تدا بۆ گوزارشتکردن له بوون به کاری ده‌هێنیت نه‌وه‌ک بۆ چه‌سپاندنی دەستەڵات و ترس و حوکمی ڕەها. وه‌ک ئه‌وه‌ی لای (هایدیگه‌ر)، (سارته‌ر) و (کامۆ)دا هه‌یه، بۆ نموونه (هایدیگه‌ر) بۆ شیکردنه‌وه‌ی نیگه‌رانی لای بوونی ره‌سه‌ن، په‌نا بۆ ئه‌فسانه‌یه‌کی یۆنانی ده‌بات، که رۆژێک خوای نیگه‌رانی تۆپه‌ڵێک قوڕ ده‌دۆزێته‌وه و په‌یکه‌رێکی لێ دروست ده‌کات، له‌و کاته‌دا خوا (جۆپیته‌ر) دێت و به خوای نیگه‌رانی ده‌ڵێت، که ده‌توانێت گیانی به به‌ردا بکات و ژیانی پێ ببه‌خشێت. به‌ڵام کاتێ (نیگه‌رانی) ویستی ناوی خۆیی لێ بنێت، (جوپیته‌ر) ڕازیی نه‌بوو. داوای کرد ناوی (جوپیته‌ر) بێت، کاتێک ئه‌م دوو خوایه سەرقاڵی مشتومڕ بوون، (تیلیۆس)ی خوای زه‌وی په‌یدا بوو. داوای کرد په‌یکه‌ره‌که ناوی زه‌وی بێت، چونکه له قوڕ دروست کراوه و قوڕیش به‌شێکه له زه‌وی. ئه‌م خوایانه په‌نایان بۆ (زوحه‌ل) برد، تاکو بڕیاریان بۆ بدات. ئه‌م خوایه‌یش به‌م جۆره چاره‌سه‌ری کێشه‌کانی کرد: (ئه‌ی جۆپیته‌ر مادامه‌کی تۆ گیانت پێ به‌خشیوه، ئه‌وا له کاتی مردندا گیانی بۆ تۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه. زه‌وی له‌شی داوه‌تێ و ئەو له‌شە بۆ ئەو ده‌گه‌ڕێته‌وه. به‌ڵام خوای نیگه‌رانی ئه‌م په‌یکه‌ره‌ی داتاشیوه، له‌به‌ر ئه‌مه تاکو ئه‌و رۆژه‌ی ده‌مرێت، ئه‌م په‌یکه‌ره بۆ نیگه‌رانییه. مادام که‌ستان له‌سه‌ر ناوه‌که‌ی ڕێک ناکه‌ون و ئه‌میش له قوڕ دروستکراوه، ئەوا ناوی ده‌نێم homo مرۆڤ، چونکه humus قوڕه) (7) ( humus له زمانی ئینگلیزیدا بووه Human مرۆڤ و له‌م ئه‌فسانەیەوه هاتووه). ده‌بینین (هایدیگه‌ر) مانای فه‌لسه‌فیانه له ئه‌فسانه‌دا ده‌دۆزێته‌وه، له‌وێوه گوزارشت له هه‌ستی نیگه‌رانیی مرۆڤ ده‌کات، چونکه خوڵقاوی ده‌ستی خوای نیگه‌رانییه. ئه‌م ئه‌فسانه‌یه بۆ ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کان گوازراوەتەوە و به شێوه‌یه‌کی دیکه دایانڕشتووەته‌وه. هێنده هه‌یه له‌و ئه‌فسانه‌یه‌دا چه‌ند خوایه‌ک رۆڵ ده‌گێڕن، به‌ڵام له ئایینی یه‌کتاپه‌رستیدا تەنیا یه‌ک خوا ئه‌وه‌ی کردووه. کێشه‌ی خواکانی ناو ئه‌فسانه‌که، ناونانه، به‌ڵام هیی ئایینه یه‌کتاپه‌رسته‌کان، سوژده‌نه‌بردنی (ئیبلیس)ه بۆ مرۆڤ، چونکه ئه‌و له ئاگر دروست کراوه و مرۆڤیش له قوڕ، بۆیه (ئیبلس) سوژده‌ی نه‌برد و بووه کافر. هه‌ر وه‌کو له ئایه‌تی (34)ی سوڕه‌تی (البقرة)دا هاتووه: (وإذ قلنا للملائكة اسجدوا لآدم فسجدوا إلا إبليس أبى واستكبر وكان من الكافرين). بۆیه جیاوازییه‌کانی ئایین و فه‌لسه‌فه زۆرن، هه‌ر له بیرکردنه‌وه‌ی ئازادانه‌ی فه‌لسه‌فه‌وه تاوه‌کو جیاوازیی و فره‌بۆچوونی. به هه‌رحاڵ ئه‌م روونکردنه‌وه‌یه‌م زیاتر بۆ تێگه‌یشتنی ئایین و فه‌لسه‌فه بوو. هه‌ر له‌و به‌شه‌دا نووسه‌ر بزوتنه‌وه‌ی وه‌رگێڕان له نێوه‌ند و خوێند‌نگاکانی عه‌ره‌بی ده‌کات، کاتێک (مه‌ئمون) پاش کوشتنی (ئه‌مین)ی برای له ساڵی 813ز بووه خه‌لیفه و شاری به‌غدا، که ئه‌وسا پایته‌ختی عه‌باسییه‌کان بوو، کردیه مه‌ڵبه‌ندێکی رۆشنبیری بۆ گه‌شه‌پێدان به بیرکردنه‌وه‌ی زانستیانه و فه‌لسه‌فیانه (ل292). نووسه‌ر باسی دامه‌زراندنی (خانه‌ی حیکمه‌ت) ده‌کات، لەو سەردەمە چه‌ندین بیریاری (مه‌سیحی، ئیسلام، یه‌هوودی) تێیدا بیردکردنه‌وه‌ی فه‌لسه‌فییانه‌ی خۆیان بڵاو کردووەتەوە، هه‌ر له‌و کاته‌دا به‌شێک له دیاڵۆگه‌کانی (ئه‌فلاتون) له لایه‌ن بزوتنه‌وه‌ی وه‌رگێڕانەوە بۆ زمانی عه‌ره‌بی وەرگێڕدران. له دوو خاڵی گرنگیشدا باسی ئه‌فسانه‌ی یۆنانیی کردووه، له‌و ئه‌فسانه‌یه‌دا دوو (هێرمس) هه‌ن. یه‌که‌میان ئه‌و (هێرمس)ه‌ی له خواوه په‌یام بۆ مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نێت، چونکه مرۆڤ له ئاستی تێگه‌یشتینی په‌یامی خوادا که‌مدەستەڵاته (ل295). دووه‌میشیان ئه‌و (هێرمس)ه‌ی که‌سایه‌تییه‌که‌ی نادیاره و نووسه‌ر ده‌یکاته مه‌به‌ستی باسه‌که‌ی، چونکه ئه‌م پاڵه‌وانه بوو به پێغه‌مبه‌ری زانایی حەڕان، که هه‌ندێک له زانا موسڵمانه‌کانیش وه‌کو (گروپی ئیخوان ئه‌لسه‌فا)، (سوهره‌وه‌ردی) و (نوسه‌یرییه‌کان) و (دروز)؛ هه‌ندێک له سۆفییه موسڵمانه‌کانی دیکه‌ش وه‌کو (حه‌لاج کوڕی مه‌نسور)، (سه‌عید ئه‌لخه‌زه‌ر)، که‌وتوونه‌ته ژێر کاریگه‌ریی بۆچوونه‌کانی (هێرمس)ەوە (ل 295). نووسه‌ر باسی  (سوهره‌وه‌ردی)ی فه‌یله‌سووف ده‌کات، که له کتێبی (حیکمه الاشراق)دا (هێرمس) به یه‌که‌م فه‌یله‌سووفی دامه‌زرێنه‌ری (ئیشراقی) داده‌نێت. (د. محه‌مه‌د که‌مال) لەو بارەیەوە ڕاڤەیەکی جوانی کردووه و ئاماژه به خاڵێکی هه‌ره گرنگیش ده‌دات، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه (هێرمس) لای جووله‌که‌کان ناوی (ئۆخ نوخ)ه و لای فارسه‌کانیش به (هۆشه‌نگ)ی داده‌نێن، موسڵمانه‌کانیش له‌و باوه‌ڕه‌دان (هێرمس) ناوی (ئیدریس)ه و یه‌کێکه له‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی له قورئاندا ناوی هاتووه (ل 296). به هه‌رحاڵ نووسه‌ر شیکردنه‌وه‌ی چڕوپڕ له‌باره‌ی بیریارانی (یه‌هودی)، (مه‌سیحی) و (موسڵمانه‌کان) ده‌کات و کاریگه‌ریی (ئه‌فلاتون) بە سەر بیروباوه‌ڕه‌کانیان شی ده‌کاته‌وه.\n(د. محه‌مه‌د که‌مال) باسی دید و فه‌لسه‌فه‌ی (مه‌لا سه‌دره)یش ده‌کات، به‌ڵام باسەکەی زیاتر به لای (سوهروه‌رده‌ری)ەوە ئاڕاستە ده‌کات. سوهره‌وه‌ردی یه‌کێکه له شوێنکه‌وتووانی (ئه‌فلاتۆن)، هه‌رچی (مه‌لا سه‌دره‌دین)ی شیرازییه له سیسته‌می مێتافیزیکی ئه‌فلاتۆن ده‌رده‌چێت، ئه‌م کێشه فه‌لسه‌فییه‌ی زیاتر له کتێبی (Mulla Sadra`s Transcendent Philosophy) (فه‌لسه‌فه‌ی باڵای مه‌لا سه‌دره) روون کردووەتەوە. زۆر گرنگه ئه‌و کتێبه‌ی (د. محه‌مه‌د که‌مال) بۆ زمانی کوردی وەربگێڕدرێت، چونکه به‌لای نووسه‌ره‌وه هه‌ر وه‌ک له‌و کتێبه‌دا ڕوونی کردووەتەوە، مه‌لا سه‌دره‌دینی شیرازی یه‌که‌م بوونیاره، وه‌کو له پێشه‌کیی ئه‌و کتێبه‌دا ده‌ڵێت: له پاش چاخی ئیبن سیناوه، بنەچەی ناوه‌ڕۆک، (اصلية الماهية asalat al-mahiyah) یه‌کێک بوو له سه‌ره‌کیترین کێشه‌کانی فه‌لسه‌فی بۆ بیریارانی موسڵمان. خوێندنگه‌ی (رووناککردنه‌وه illumination)، لای (سوهره‌وه‌ردی) ئاڕاستە‌ی وه‌رگرت و نیشانی دا، که (ناوه‌رۆک essence’) نه‌وه‌ک (بوونexistence’) تەنیا ڕاستییه‌که. هیچ شتێکی ده‌ره‌کیی جیهان یه‌کسان نییه به (بوون)، له‌به‌ر ئه‌وه (بوون) وه‌ک چه‌مکێکی سامانی زرنگ خاڵی ده‌مێنێته‌وه، له کاتێکدا (بوون) ڕاستەقینە‌ی سه‌ره‌تاییه. له‌و جیاوازییه‌دا (جیاوازیی هزری contrast)، (سه‌دره‌دینی شیرازی 1571- 1640) هه‌روه‌ها به (مه‌لا سه‌دره) ناسراوه. پێشه‌نگی primacyدووانه له‌باره‌ی بوونه‌وه (اصلية الوجود (asalat al-wujud و ئۆنتۆلۆجیی نوێی به‌رز کرده‌وه(8). له‌ژێر رۆشنایی ئه‌م نووسینەدا ئه‌وه‌مان بۆ روون ده‌بێته‌وه به لای (د. محه‌مه‌د که‌مال)ەوە (مه‌لا سه‌دره) یه‌که‌م بیریاره ئۆنتۆلۆجیایه‌کی نوێی دامه‌زراندبێت و له (بوون)ی کۆڵیبێته‌وه. ئه‌م مه‌عریفه قووڵه‌ی نووسه‌ر له‌باره‌ی فه‌لسه‌فه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌راست هه‌یه‌تی، جێگه‌ی سه‌رسووڕمانه، هه‌ر به‌و هۆیه‌وه چه‌ندین بابه‌تی دیکه‌ی لەباره‌ی فه‌لسه‌فه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌راست و بیریارانی موسڵمانەوە به زمانی ئینگلیزی نووسیووه و ئاڕاسته‌ی فه‌لسه‌فه‌ی بیریارانی موسڵمان وه‌کو (غه‌زالی و ئیبن سینا…تاد) ئه‌و پێگه‌یه‌ی، که هه‌یانه له فه‌لسه‌فه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌راست له بابه‌ته‌کانیدا ورووژاندووه.\nبه‌شی نۆیه‌م خوێندنه‌وه‌ی (هایدیگه‌ره بۆ ئه‌فلاتون)، ئه‌و خاڵه‌ی زۆر جێگه‌ی سه‌رنجی منه گه‌ڕانه‌وه‌ی به‌رده‌وامی (مارتین هایدیگه‌ر)ە بۆ فه‌لسه‌فه‌ی یۆنان، به لای (هایدیگه‌ر)ه‌وه به گه‌ڕانه‌وه بۆ فه‌لسه‌فه‌ی یۆنانیی کۆن ده‌توانین بیر له سه‌ره‌تای فه‌لسه‌فه بکه‌ینه‌وه. گه‌ڕانه‌وه‌ی (هایدیگه‌ر) بۆ (ئه‌فلاتون) گه‌ڕانه‌وه‌یه‌تی بۆ یه‌که‌مین سیسته‌می مێتافیزیکی فه‌لسه‌فی، خوێندنه‌وه‌یه‌کی جیاوازه بۆ (ئه‌فلاتون). خوێندنه‌وه‌ی (هایدیگه‌ر) بۆ (ئه‌فلاتون) گرنگییه‌که‌ی له‌وه‌دایه، ته‌فسیر و شیکردنه‌وه‌یه‌کی فه‌لسه‌فیانه ده‌خاته ڕوو، بەوەی ئه‌و فه‌یله‌سووفه له‌وه ڕزگار ده‌کات فه‌لسه‌فه‌که‌ی وه‌کو مێژوو بخوێندرێته‌وه. بۆیه به بروای من ئه‌م به‌شه یه‌کێکه له گرنگترین به‌شه‌کانی ئه‌م کتێبه. من پێشتریش که‌مێک له‌باره‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی (هایدیگه‌ر) بۆ فه‌لسه‌فه و ئه‌فسانه‌کانی یۆنان دوام، به‌ڵام ناکرێت به قووڵی خوێندنه‌وه بۆ ئه‌م تێڕوانه‌ینه‌ی (هایدیگه‌ر) نه‌که‌ین. ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌م نه‌کردبێت (د. محه‌مه‌د که‌مال)یش ئه‌و میراته‌ی له (هایدیگه‌ر)ه‌وه بۆ ماوه‌ته‌وه، بەوەی (هایدیگه‌ر) پێی وایه (هیراکلیتۆس) و (پارمه‌ندیس)ی فه‌یله‌سووف به هۆی ئه‌و ململانێ و جیاوازییه هزرییه‌ی له‌نێوانیاندا هه‌بوو، زه‌مینه‌یان بۆ فه‌لسه‌فه‌ی (بوون) خۆش کردووە، هه‌روه‌کو له‌م کتێبه‌ی (د. محه‌مه‌د که‌مال)یشدا ده‌بینین، به‌شێک له گه‌شته فه‌لسه‌فییه‌که‌ی خۆی به دیده بوونگه‌رایه‌تییه‌که‌یه‌وه به‌ره‌و لێکۆڵینه‌وه له فه‌لسه‌فه‌ی (پارمه‌ندیس) و (هیراکلیتۆس) ده‌بات. لای من گه‌شته‌که‌ی (هایدیگه‌ر)یش بۆ شاری (ئه‌سینا) جێگه‌ی سەرسووڕمانه، من چه‌ندینجار گه‌شته‌که‌ی (مارتین هایدیگه‌ر)م بۆ یۆنان له سایتی (یوتوبی) بینیوه، که چۆن به تامه‌زرۆییه‌وه به ناو قه‌ڵا کۆنه‌کانی (ئه‌سینا)دا ده‌گه‌ڕێت… (هایدیگه‌ر) ئه‌و گه‌شته‌ی ساڵی 1962 بۆ یۆنان ئه‌نجام دا. خوێنه‌ر ده‌توانێت له سایتی گوگڵ ئه‌م ناونیشانه بنوسێت و گرته ڤیدۆیه‌که ببینێت، کە به زمانی ئه‌ڵمانییه (Martin Heidegger visits Greece In 1962).\nله‌و به‌شه‌دا نووسه‌ر باسی خوێندنه‌وه‌ی (هایدیگه‌ر) بۆ (ئه‌فلاتون) ده‌کات. نووسه‌ر پێمان ده‌ڵێت بێجگه له به‌رهه‌مێکی به ناوی (ڕاڕه‌وی ڕاستی لای ئه‌فلاتون)، که له ساڵی 1942 بۆ یه‌که‌مجار بڵاوی کرده‌وه، (هایدیگه‌ر) له‌باره‌ی (ئه‌فلاتون)ه‌وه نه‌ینووسیوه و ئه‌وه‌ی له به‌رده‌ستماندایه کۆمه‌ڵێک رەشنووسی وانه‌کانییه‌تی (ل 312). نووسه‌ر له دوو خاڵدا پێوه‌ندیی خوێندنه‌وه‌ی (هایدیگه‌ر) بۆ (ئه‌فلاتون) ده‌خاته ڕوو، یه‌که‌م: هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی مێژووی ئۆنتۆلۆجی و دامه‌زراندنی ئۆنتۆلۆجییه‌کی نوێ، که له‌سه‌ر بناخه‌ی ڕاستیی بوون ڕاده‌وه‌ستێت. دووه‌میان: ڕه‌تکردنه‌وه‌ی تازه‌گه‌ری (ل 313). به لای منه‌وه هه‌ردوو خاڵ گرنگیی تایبه‌ت به خۆیان هه‌یه، به‌ڵام ناکرێت ئاوڕێکی جدی و خوێندنه‌وه‌یه‌ک بۆ خاڵی دووه‌م نه‌که‌ین، ڕه‌تدانه‌وه‌ی تازه‌گه‌ری ده‌کرێت بڵێین له (نێتچه)ه‌وه سه‌ری هه‌ڵدا و تاکو لای (هایدیگه‌ر)، (فوکۆ) و (دێریدا) درێژه‌ی کێشا، ئه‌ویش بە هۆ‌ی دیارده ترسناکه‌کانی مۆدێرنته‌یه له سه‌رووی هه‌مووشیانه‌وه ته‌کنه‌لۆجیا. توێژه‌ر (بوون) و ڕاستی بوونی له به‌شه‌کانی پێشوودا شی کرده‌وه، بۆیه هه‌ر له‌و به‌شه‌دا پێمان ده‌ڵێت: (ئه‌فلاتون) یه‌که‌م بیریاره (بوون) بخاته په‌راوێزه‌وه و بنه‌ڕه‌تیی هه‌موو شتێک بۆ (ئایدیا) فۆرمه به‌رزه‌کان بگه‌ڕێنێته‌وه. (ل316). دواتر جیاوازیی نێوان (ئه‌فلاتون) و (نیتشه) ده‌کات به‌وه‌ی (نیتشه) ئایدیای بۆ به‌ها گۆڕیوه و (به‌ها)ی له جیهانێکی به‌رزه‌وه بۆ سه‌ر زه‌وی دابه‌زاندووه، له سه‌رووی ئه‌مهی‌شه‌وه مێتافیزیکای (ئه‌فلاتون) جۆرێکه له پووچگه‌رایه‌تی (ل 317). ئه‌م جیاوازییه لای من جێگه‌ی سه‌رنج و تێڕامانه، ڕاستە (نیتشه) یه‌کێکه له‌و فه‌یله‌سووفانه‌ی گرنگییه‌کی یه‌کجار زۆری به فه‌لسه‌فه‌ی بوونخوازی داوه، به‌ڵام بنه‌ڕه‌تیی هه‌موو شتێکی بۆ نه‌گه‌ڕاندووەته‌وه. ئه‌مه خاڵی ناکۆکی (هایدیگه‌ر)ه له فه‌لسه‌فه‌ی پێش خۆی، هه‌ر له (ئه‌فلاتون)ه‌وه بیگره تاوه‌کو (نیتشه). ئه‌م به‌شه یه‌کێکه له خوێندنه‌وه گرنگه‌کان، من نامه‌وێت زۆر له‌باره‌یه‌وه بدوێم، تاوه‌کو خوێنه‌ر خۆی بۆی بگه‌ڕێته‌وه.\nدواین به‌ش سه‌رئه‌نجامی خوێندنه‌وه‌ی (د. محه‌مه‌د که‌مال)ه بۆ (فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) و ده‌رئه‌نجامی گه‌شته فه‌لسه‌فییه‌که‌ی خۆی ده‌خاته ڕوو.\nئه‌گه‌رچی ئه‌م کتێبه ده‌کرێت وه‌ک خوێندنه‌وه‌ی سه‌رله‌به‌ری ژیان و فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون) بخوێندرێته‌وه، به‌ڵام به هۆی دنیابینیی (د. محه‌مه‌د که‌مال)ەوە که دنیابنییه‌کی بوونیارییه (وجودییه)، ئه‌وا ناکرێت باس له‌وه نه‌کرێت نووسه‌ر به شێوه‌یه‌کی زۆر فه‌لسه‌فییانه له کێشه‌کانی بوون له لای (ئه‌فلاتون) و فه‌یله‌سووفانی پێش (ئه‌فلاتون)ەوە قووڵ بووەتەوه. نووسه‌ر هێنده‌ی هه‌وڵی قووڵکردنه‌وه‌ی کێشه فه‌لسه‌فییه‌کانی داوه، هێنده خۆیی سه‌رقاڵی چاره‌سه‌رکردنیان نه‌کردووە، ئه‌و پرسیار زیاتر دورووژێنێت نه‌وه‌ک هه‌وڵی وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ره‌ها بدات، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی بۆچوونه فه‌لسه‌فییه‌کانی خۆیی تێکه‌ڵ به‌م تێزه کردووه، ئه‌و بۆچوونانه‌ی کێشه فه‌لسه‌فییه‌کان و دنیابینییه به‌رفراوانه‌که‌ی (د. محه‌مه‌د که‌مال)ی قووڵتر کردووەتەوە. ئه‌م کتێبه گرنگه له هه‌موو کتێبخانه‌یه‌کدا هه‌بێت، چونکە پێویستیمان پێیەتی و دەبێت بۆی بگه‌ڕێینه‌وه.\n1. J.D. Casten – 1993/ Heidegger: Towards a poetry Beyond Technological Perfection. Page 7-6\n2. کاروان کاکه‌سوور/ تێڕامان له نوێترین پیشانگای (ڕێبوار سه‌عید)ی شێوه‌کار له کۆپینهاگن/ (سایتی ماڵێک له ئاسمان)\n3. بڕوانه (گه‌ڕانه‌وه بۆ لای ئه‌ریستۆ)/ سۆران ئازاد/ سایتی ده‌نگه‌کان\n4. سۆران ئازاد – جه‌مال غه‌مبار، شاعیری خوده شکستخواردووه‌کان/ گۆڤاری گه‌لاوێژ/ ژماره 51\n5. Quran/ translated by Dr. Muhammad Mahmud Ghali/ faculty of language and Translation Al- Azhar Univirsty.\n6. (د. محه‌مه‌د که‌مال)/ فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون)/ ل 107\n7. (د. محه‌مه‌د که‌مال)/ هایدیگه‌ر و شۆرشێکی فه‌لسه‌فی/ ل96\n(Heidegger, Martin, Being and Time/ translation by john macqurrie and Edward Robison)\n8. Dr. Muhammad kamal /Mulla Sadra`s Transcendent Philosophy/ Introduction/ page 1\n– (د. محه‌مه‌د که‌مال) / بوون و داهێنان/ فه‌لسه‌فی/ ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م/ ساڵی 2004\n– (د. محه‌مه‌د که‌مال)/ فه‌لسه‌فه‌ی (ئه‌فلاتون)/ فه‌لسه‌فی/ ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م/ ساڵی 2010\n– سۆران ئازاد/ گه‌ڕانه‌وه بۆ لای ئه‌ریستۆ/ سایتی ده‌نگه‌کان/ 02/2009\n– ئیبراهیم ر. سورچی / فه‌لسه‌فه‌ی ئاڤێستا بنه‌مای دین و زمانه‌کانه / (خوێندنه‌وه‌یه‌کی نوێیه بۆ مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی زمان/ وه‌زاره‌تی رۆشنبیری و لاوه‌ن/ چاپی یه‌که‌م 2010\n– J.D. Casten – 1993/ Heidegger: Towards a poetry Beyond Technological pertrction.\n– Dr. Muhammad kamal /Mulla Sadra`s Transcendent Philosophy/ Introduction/ page 1\n– Existentialism/ From Wikipedia, the free encyclopedia\n– Heidegger, Martin/ Plato`s Doctrine of truth/ English translation by Thomas Sheehan/ Cambridge University Press, 1998\n– Heidegger, Martin, Being and Time/ translation by john macqurrie and Edward Robison\nPrevious خوێندنەوەیەك بەسەر ڕۆمانی [تەمۆخ]، نوسراوەی دیدار مەسیفی\nNext سپێدەیەک لەحزوری مەرگدا ..! …. سەروەر کەریم


👫 فەخرەدین تاهیر کەسایەتییەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Nov 3 2009 1:55PM\nنووسەر و لێکۆڵەر. لەدایک بووی 1955ە، ساڵانێکی زۆر [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 11 6 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 3-11-2009 13:55:44


نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| هاووڵاتيانى توركيا ترسيان لە بڕيارەكانى ئەردۆغان هەيە\nهاووڵاتيانى توركيا ترسيان لە بڕيارەكانى ئەردۆغان هەيە\nDecember 2021 14 - 16:29:29\nئەمساڵ ليرەى توركى لە (45%)ى بەهاى خۆى لە دەست داوە، ئەوەش وايكردووە هاووڵاتيانى توركيا گومان لە بڕيارەكانى سەرۆكى وڵاتەكەيان بكەن، كە تا ماوەى رابردووش لەناو هەردوو چينە هەژار و مامناوەند خاوەنى جەماوەرێكى زۆر بوو ، بەڵام بە بڕيارى دابەزاندنى رێژەى سوو ئەو دوو چينە زۆرترين زيانيان بەركەوتووە.\nبڕيارەكانى سەرۆكى توركيا زيانى بە خودى شوێنى لە دايكبوونى خۆى گەياندووە كە ناوچەيەكى كشتوكاڵييە، چونكە بە هۆى گرانبوونى پەينى كيمياوى و پێداويستييەكانى كشتوكاڵى چايى.\nرۆژنامەى (ۆڵ ستريت جۆڕناڵى) ئەمريكى ديمانەى لەگەڵ ژمارەيەك دانيشتووى ئەو ناوچەى كردووە رەخنە لە سياسەتەكانى سەرۆكى وڵاتەكەيان دەگرن.\nنيفزات باليش سەرۆكى ژوورى بازرگانى شارۆچكەى ريزى دەڵێت، "نزيكەى (50( هەزار جوتيار لێرە هەيە، من لە سەرۆكى ئاكپارتى دەپرسم، ئايا ناترسێت لە هەڵبژاردنى داهاتوو دەنگى پێ نەدەنەوە، چونكە تا ئێستا لە هەموو هەڵبژاردنەكان دەنگمان پێداوە، ئێمە ساڵانێكى زۆر كێشەمان نەبووە، بەڵام لەو دوو ساڵەى رابردوو دۆخەكە بۆ هاونشتيمانيان زۆر خراپ بووە".\nهەرچەندە هەڵاوسان لە ئاستێكى بەرز بوو، بەڵام سەرۆكى توركيا بەردەوام فشارى دەخستە سەر بانكى ناوەندى بۆ ئەوەى رێژەى سوو دابەزێنێت، ئەوەش بە بەمەستى گرتنەبەرى ستراتيژێكى تازەيە بۆ زيادكردنى هەناردە و گەشەى ئابوورى بۆ وڵاتەكەى.\nدووشەممەى رابردوو جارێكى تر بەهاى ليرە بۆ نزمترين ئاست دابەزي، ئەوەش بەهۆى لێدوانەكانى وەزيرى دارايى توركيا بوو، كە رايگەياند، "بانكى ناوەندى بە نيازە لە (16(مانگدا كۆبێتەوە ئەگەرى هەيە جارێكى تر رێژەى سوو دابەزێنێت".\nلە چەند هەفتەى رابردوو بۆ رێگرى لە دابەزى بەهاى ليرە بانكى ناوەندى توركيا بۆ جارى چوارەم دراوى بيانى فرۆشت، كاتێكيش رێژەى سوو بەرزدەكاتەوە بۆ رێگركردنە لە هەڵاوسان، بەڵام لە توركيا رێژەى هەڵاوسان گەيشتۆتە (21(كەچى بانكى ناوەندى بەردەوام رێژەى سوو دادەبەزێنێت.\nسەبارەت بە هەوڵەكانى ئەردۆغان رايگەياند، "ئێمە دەزانين بۆ كوێ دەڕۆين، بۆيە داوا لەگەلى توركيا دەكەم ئارام بگرن".\nلە دواى هەمواركردنەوەى دەستوورى توركيا لە (2017) سەرۆكى توركيا خاوەنى دەسەڵاتێكى نيمچە ڕەهايە، ئەو دەستوورش ئەردۆغان هۆى چاودێرى هەمواكردنەوەى دەكرد، بۆيە دەسەڵاتێكى نيمچە ڕەهاى بەخۆى داوە لە دياريكردنى دادوەران و بەرپرسانى باڵاى حكومەت بەبێ راوێژكردن بە پەرلەمانى وڵاتەكەى.\nدواى ئەوەى پۆستى سەرۆك وەزيرانى هەڵوەشاندەوە چەندين دەسەڵاتى بە سەرۆك كۆمار دا كە جێگەى گفتوگۆ كردن نيين.\nگۆڤارى فۆرين پۆليسى ئەمريكى دەڵێت، "ئەردۆغان بۆيە ئەو دەسەڵاتانەى بەخۆى دا بۆ ئەوەى ئەجێنداى تايبەتى خۆى جێبەجێ بكات، هەروەها توانى كۆنتڕۆڵى زۆرترين سوپاى وڵاتەكەى بكات، ئەوەش واى لێكرد زۆر بە ئازادانە و بەو جۆرەى پێى گونجاوە ئەجێنداى خۆى جێبەجێ بكات.\nدواى دابەزينى جەماوەرى ئاكپارتى، پارتە ئۆپۆزسيۆنەكان لە بەرنامەيان دايە، كار بۆ گێڕانەوەى سيستەمى پەرلەمانى بكەن و پۆستى سەرۆك وەزيران بگێڕنەوە و دەسەڵاتەكانى پەرلەمان زياد بكەن.\nگۆڤارى فۆرين پۆليسى نووسيويەتى، "گەندەڵى لە توركيا زيادى كردووە، بازنەى نزيك لە سەرۆكى توركيا كەسانى ماستاوچين، ئەوەش هۆكارى سەرەكييە كە پارێزگارى بانكى ناوەندى پەيوەندى بەهێزى لەگەڵ بەيرات بەيرەقدارى زاواى ئەردۆغان هەيە، كە ماوەيەكى زۆر بوو پۆستى وەزيرى دارايى و گەنجەى توركياى بەڕێوە دەبرد".\nئايا ئابوورى ئەردۆغان لە دەسەڵات دوور دەخاتەوە؟\nبەهۆى دابەزينى بەهاى ليرە توركيا رووبەڕووى كەمى خواردەمەنى بۆتەوە، ئەوەش ناڕەزايى زۆرى دژ بە حكومەت لێكەوتەوە.\nكۆمپانياى ماك، كە كۆمانيايەكى راوێژكاريى سياسى نزيك لە حكومەتى توركيايە، لە ڕاپرسییەکى ئەنجامداوە و دەڵێت، "بۆ يەكەمجار رێژەى دەنگەكانى ئاكپارتى لە (30%)كەمترە" لە (2018) رێژەى دەنگەكانى لە (42%( دەنگى پەرلەمانى هێنا، بەڵام رێژەى دەنگەكانى ئەردۆغان لە هەمان ساڵ گەيشتە لە (52%).\nرۆژنامەكە ئاماژە بەوەش دەكات، "تا ئێستا لەو ناوچانەى هەستى نەتەوەييان بە هێزە وەك شوێنى لە دايكبوونى سەرۆكى توركيا وێنەى ئەردۆغانيان لە هەموو شوێنێك هەڵواسراوە، بەڵام ئەو قەيرانە ئابوورييە وايكردووە فشار دروست ببێت خەڵكى ئاسايى بڵێن، دەنگ بە كەسێك بدەن لەو حكومەتە رزگارمان بكات".\nهەندێك لە شارەزايانى بوارى ئابوورى پێشبينى ئەوە دەكەن، ئەردۆغان دارايى حكومەت بەكار بهێنێت بۆ كەمكردنەوەى مەينەتييەكانى ئەو دۆخە ئابوورييە كاتييە، سەرلەنوێ دەرفەتى سەركەوتنى هەبێت لە هەڵبژاردنى داهاتوو.\nدەستوورى توركيا ماوەى سەرۆكى بۆ دوو خولى سەرۆكايەتى دياريكردووە، ئەردۆغان دوو خول هەڵبژێردراوە، لە رووى تيۆرييەوە ناتوانێت بەشدار بێت، بەڵام محەمەد ئۆسووم راوێژكارى سەرۆكى توركيا دەڵێت"بەگوێرەى ئەو سنوورەى بۆ ماوەى سەرۆكايەتى داندراوە ئەردۆغان هيچ كێشەيەكى نييە، چونكە ماوەى يەكەمى سەرۆكايەتى پێش هەمواركردنەوەى دەستوورى توركيا بوو".\nشەش پارتى ئۆپۆزسيۆن هاوپەيمانييەكيان دروستكردووە، پێشبينى دەكرێت دوو پارتى نوێش بچنە پاڵيان، كە پێشتر سەرۆكەكان ئەندامى ئاكپارتى بوون لە هەڵبژاردنى داهاتوو دەبنە ركابەرى ئەردۆغان.\nپياوێك ئابوورى تورکیا خاپوور دەكات\nگۆڤارى فۆرين پۆليسى دەڵێت، "سيستەمى سەرۆكايەتى ئێستا و دەسەڵاتە فراوانەكانى سەرۆك و كەمى چاودێرى پەرلەمان، ئەگەرى هەيە بە بڕيارە تاكلايەنەكانى، ئەردۆغان ئابوورى توركيا خاپوور بێت، لە سايەى دۆخێكى لەو جۆرە ئاسانە ئۆپۆزسيۆنى سياسى داواى گەڕانەوە بۆ سيستەمىى پەرلەمانى بۆ راكێشانى هاووڵاتيانى توركيايە".\nلايەنگرانى سيستەمى پەرلەمانى دەڵێن، "ئەوە چارەسەرێكى مامناوەندە، چونكە دەرفەتى زياتر دەرەخسێنێت بۆ كۆنترۆڵكردنى حكومەت و پارێزگارى لە هەوڵەكانى ئەردۆغان بۆ گەيشتن بە دەسەڵاتێكى شێوە سوڵتانى".\nهەرچەندە تا ئێستا وێنەى سەرۆكى توركيا لە هەموو شوێنێكى شارۆچكەى ريزى هەڵواسراوە، بەڵام يەكەم جارە لە شەقامەكان و هەندێك نووسينگەى بەرپرسانى خۆجێيى وێنەى كەمال كليچدار ئۆغلۆ سەرۆكى جەپە هەڵواسراوە، كە لە (2017) داواى گەڕانەوە بۆ سيستەمى پەرلەمانى دەكات.\nلە كۆتايى بابەتەكە گۆڤارى فۆڕين پۆليسى دەنووسێت، "ئەوەى ئەردۆغانى هێنايە سەر دەسەڵات قەيرانى ئابوورى بوو، ئەگەرى ئەوەش هەيە، هەر ئەو قەيرانە ئەردۆغان لە دەسەڵات لادەدات".\nئەردۆغان بە توندى وەڵامى سەرۆک وەزیرانی یۆنان دەداتەوە


پیلانگیڕی کۆماری ئیسلامی ئێران لەدژی لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان، لەهەرێمی کوردستان ڕیسواو مەحکومە! – hkkurdistan\nHome6ئەرشیفی بابەتەکان6پیلانگیڕی کۆماری ئیسلامی ئێران لەدژی لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان، لەهەرێمی کوردستان ڕیسواو مەحکومە!\nڕۆژی چواشەمە ١١/٨/٢٠٢١ لە میانی دیداری وەزیری دەرەوەی عێراق، لەگەڵ عەلی شەمخانی، سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران لە تاران، داوای دەرکردنی حزبەکانی ئۆپۆزسیۆنی کۆماری ئیسلامی ئێرانیان لە هەرێمی کوردستان، لێکرا و پێیان ڕاگەیاندراوە كه ”هەرێمی کوردستان بۆتە لانەی گروپە بەرهەلستکاریەکانی ئێران” و دەبێ هەوڵی وەدەرنانیان بدرێت!\nئەم داوایەی جمهوری ئیسلامی ئێران لە درێژەی ئەو بەڵێنانەدایە کە ئیبراهیم رەئیسی سەرۆک کۆماری نوێی ئێران لە سەرخستنی بانگەشەی هەڵبژاردنەکاندا بە لایەنگرانی خۆی دابووی، وە لە یەکەمین هەنگاویشدا موسا باباخانی، ئەندامی کۆمیتە ناوەندی حزبی دیموکراتی ئێران، لە هەولێر تیررۆر کرا.\nبێگومان هەوڵەکانی کۆماری سەرکوتوی سێدارەی ئیسلامی لەئێران، بۆ دۆرخستنەوەی هێزەکانی ئۆپۆزسیۆن لەهەرێمی کوردستان، سیاسەتێکی تازە نییە، هاوکات کۆمەك و هاوکاریەکانی ئەحزابی دەسەڵاتداری کوردستان و هێزە کۆنەپەرستە ئیسلامیەکانی عێراق، بۆ جێبەجیکردنی ئەجنداکانی ئیرانیش لە پێناو لێدان لە ئۆپۆزسیۆن و پاراستنی بەرژەوەندیەکانی ئێران لە عێراق و کوردستاندا، بە نرخی تێکدانی شیرازەی ژیانی مەدەنی و نائارامکردنی ژیان و گوزەرانی خەڵکی کوردستان، بەردەوام درێژەی هەبوە و بەشێک بووە لە کارنامەی هەموو ئەم هێزانە.\nبەهۆی ناجێگیری و بۆشایی حکومەت و دەسەڵاتێکی فشەڵەوە لە عێراق و کوردستاندا، جمهوری ئیسلامی ئێران هەمیشە وەک هیزێکی کۆنەپەرستی دەخالەتگەر لە ئالۆگورە سیاسیەکانی سەرساحەی سیاسی عیراقدا و بەردەوام لەکەنار دەخاڵەتی ڕاستەخۆی سەربازیدا لە کوردستانی عێراق، بە بەهانەی جۆراجۆرەوە دەستی بردوە بۆ تیرۆر و پیلانگێڕی و لێدان لە نەیارانی سیاسی خۆیی و تۆپبارانکردن بارەگاکانی ئۆپۆزسیۆن. تەنانەت ئەگەر ڕاستەخۆ خۆشی نەیتوانیبێت بەم کارنامە ئینسانکوژی و سەرکوتگەریە هه‌ڵبسێت، ئەوا لە رێگای بەکرێگیراوان و هاوکاری حزبەکانی دەسەڵات لە کوردستان و ئەو هێزە کۆنەپەرستانەی لەپال جمهوری ئیسلامئ ئیراندان، پلانی تیرۆر و تەسلیمکردنەوەی هەڵسوڕوانی سیاسی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیان ئەنجامداوە. ئەوەی لە ئێستادا جمهوری ئیسلامی ئێران داوا دەکات نەیارانی لە هەرێمی کوردستان وەده‌رنرێن، پیلانێکی ئاشکرایە بۆ سەرکوتگەری و پەرەدان بەتیرۆریزم و ئینسانکوژی کە بێگومان یەکێک لە ئاکامەکانی تێکدانی ئارامی کومەڵگه‌ی کوردستانە و نابێ لەلایەن هەرئینسانێکی ئازادیخوازە و بەدەربەستەوە قەبوڵ بکرێ. هەروەها دەبێت ڕێگە نەدرێت بە حزبە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان، ئەم پیلان و سیاسەتە گڵاوەی جمهوری ئیسلامی ئێران بچێتەسەر و پێویستە دەسەڵاتداران بەرپرسیار بکرێن بەرامبەر پاراستنی ئەمنی و ئاسایشی کۆمەلایەتی لەبەردەم هەمواندا، بە لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئیرانیشەوە.\nحزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان لەگەڵ ئەوەدا لە دژی هەر جۆرە دەخاڵەت و دەستدرێژیەکی جمهوری ئیسلامی ئێران لەکوردستان و عێراق ڕادەوەستێ، هاوکات پیلانگێڕی ئەم ڕژێمە هارو دڕندەیە، لەدژی لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان کە لە هەرێمی کوردستاندا نیشتەجێن، ریسواو مەحکوم دەکات و ڕای گشتی خەڵکی کوردستانی لێئاگادار دەکاتەوە. حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی کوردستان حزبە دەسەڵاتدارەکان بەر پرسیار دەکات بەرامبەر پاراستن و ئەمنیه‌تی گیانی هەڵسوراوانی سیاسی ئێران لە کوردستان و هەرجۆرە دەستدرێژیەک بۆ سەریان.


ڕاپەڕین چی پێگووتین؟\nدوای ئەوەی کە خەڵکی کوردستان ژێردەستەیی ڕەتکردەوە، لە بە هاری 1991لە 5ـی3ـی ئاداری ئەوساڵەدا لە ڕانیە سەرەتای ڕاپەڕینێکی سەرتاسەری سەری هەڵداو خاکی کوردستان لە ڕژێمی گۆڕ بەگۆڕی بەعس پاک کرایەوە و تەپڵی سەرکەوتن لێدرا و ڕژێمی بەعس لە سەرخاکی پیرۆزی کوردستان وەدەر نرا.\nئەوسەرکەوتن و دەسکەوتە گەورە و گرینگانەی لە ڕاپەڕین بە دەستهاتن کە خۆی لە حکومەت و پەڕلەمان و کیانێکی نیمچە سەربەخۆ دەبینێتەوە و لە باشوری کوردستان بە دەستهاتن، بەرهەمی یەکڕیزی و تەبایی لایەنەکانی کوردستانی باشور بێ جیاوازی بوو، کە لەبەرامبەری کوردستانی ئەوکات یەیکیان گرتبوو.\nکەوایکرد دوژمنێکی سەرسەختی وەک سەدام و دار و دەستەکەی کە دەستیان سور بوو بەخوێنی هەزاران ڕۆلەی ئەم نیشتیمانە، نەتوانن خۆیان لە بەر شاڵاوی ڕاماڵینی خەڵکی کوردستان بگرن، کە ئەوکات چەکی بە هێزی دەستی کورد یەکڕیزی و یەکگرتن بوو، هۆی سەرەکی سەرکەوتنی ڕاپەڕینیش ئەو یەکڕیزی و تەباییە بوو کە چۆکی بەڕژێمی بە عس دادا و لە بەرامبەر تانک و تۆپی دوژمن ئیرادەی پۆڵاینی خەڵکی کوردستان سەرکەوت.\nهەربۆیە پێویستە لە سەر هەموو هێزە کوردستانیەکان ئێستا بە هەمان گڕوتینی ڕاپەڕین یەکگرتووبن یەک دەنگ و یەک هەڵوێست بەرامبەر بە دوژمنانی گەلەکەمان بوەستنەوە و مافە بەدی نەهاتووەکانی گەلی کوردستان بە دی بهێنن.\nچونکە تەنیا بە یەکریزی و یەکدەنگی دەتوانین کە مافەکانمان دەستەبەربکەین، چونکە بەهێزترین چەک بۆ ئێستا و داهاتوو هەر یەکڕیزییە و لە و ڕێیەوە دەتوانین سەرکەوین بە سەر هەموو پیلانگێڕیەکی دوژمنان کە لە دژی میللەتەکەمان دەیگێڕن و تائێستاشی لە گەڵبێ درێژەی پێ دەدەن، جابۆیە پێویستە بۆ وەستانەوە و بە گژداچوونەوەی دوژمنانمان سیراحی حزبی وەلا بنێن و لە پێناو کوردستان و پاڕاستنی دەستکەوتەکان یەکگرتووبن و هەموو دەنگ و ڕەنگەکان بە یەکەوە کوردستان بەرن بەرەو کەناری ئارام و بەدیهێنانی خەونی لە مێژینەی گەلەکەمان کە لە 25ـی ئەیلولی 2017دەنگی بۆیدا کەئەویش سەربەخۆیی کوردستانە بهێننەدی، وە ڕاپەڕین و دەستکەوتەکانی ڕاپەڕین ببێتەمایەی ئەوەی کە هەموو حزبەکان پێدا چوونەوەیەک بەخۆیان بکەن و ئەو وانانەی کە لە ڕاپەڕین فێر بوون جارێکی تر زیندووی بکەنەوە و کلتوری تەبایی و یەکریزی لە ناو میللەتەکەمان بچەسپێننەوە.\nچونکە ڕاپەڕین پێی گووتین کاتێک یەکریز و یەک هەڵوێستبین دەتوانین بە سەر هەموو دوژمنانمان زاڵ بین هەرچەندیش بە هێزبێت، ئیرادەی پۆڵاینی کورد بەهێزترە لە هەموو چەکێکی دوژمن و تا ڕۆژێک زووتر یەکگرین زووتر دەگەین بە ئامانجە ڕەواکانی میللەتەکەمان.


بیژن پتر ژ زەلامان تووشی ئاریشە و ئاخفتنا دبن | Evro News\nسه‌ره‌كى دیدار و راپۆرت بیژن پتر ژ زەلامان تووشی ئاریشە و ئاخفتنا دبن\nبیژن پتر ژ زەلامان تووشی ئاریشە و ئاخفتنا دبن\nدھۆک، ھەیفا دۆسکی:\nژنێن بێ زەلام بیژن پتر ژ زەلامان تووشی نەخوشیا دبن و گۆتنێن جڤاکی پتر ل سەر ژنان ھەنە ژ زەلامان ھەتا ئاریشە و کاودانێن ئەو دکەڤنە تێدا ی زەحمەتترن ژ یێن زەلامێن بێ ژن، چالامڤانەکا جڤاکی ژی دبێژیت: ژبەرکو ھێشتا ئەو ھزرا توز گرتی د جڤاکی دا ھەیە لەوا ژنان زێدەتر شکەستی و پاشڤەیی مایی دبینن.\nزێرین بەھدین خودان زارویە وەسا دیار دکەت کو ئەو پێدڤی ب کەسەکی یە زارویێن وێ ب خودان کەت، چونکی ھەموو د بچووکن و ئەو یا بێ مووچەیە، لەورا نەشێت ھەموو کاران بکەت ھێشتا دەوروبەرێن وێ ب نیەتەکا جودا بەرێ خوە دەنە کەساتیا وێ و شەرم دکەت ھند تێکەلی جڤاکی بیت، چونکی دبێژنێ تو یا بو خوە ل مێرەکێ دگەری و گۆت: ھەکە من مووچەک ھەبایە چو جارا من داخوازا مێران نە دکر، چونکی و ژیانا زارویێن من گرنگترە.\nئیسماعیل عەلی شەش سالە ھەڤژینا وی چوویە بەردلوڤانیا خودێ و گۆت: ئەڤە چەند جارە من ژن دیتن بو خوە ب خوازم، بەلێ ژمن بچووکترن و من ئێکا ل دووڤ ژیێ خوە دڤێت، بەلێ بو من یا ئاسانە ھەکە پرسیارا ژنەکێ بکەم بو خو بینم بەلێ ژنەکا بێ مێر گەلەک کریتە د جڤاکی دا پرسیارا مێرەکێ بکەت، ھەرچەندە گەلەک جارا چکیێن نەخوش بو من ژی دھێن بەلێ جڤاک پتر رێکێ ددەتە زەلامێن بێ ژن ژ ژنێن بێ مێر و ئەڤ نە دادیە.\nل دور ھەمان بابەت شێرزاد ئەحمەد ژ وان زەلامانە یێن بێ ژن و بەحسێ خوە دکەت و دبێژیت: ژیان بو مە ژی ھەتا رادەیەکی نە یا ئاسانە بەلێ پتر بو مە تشت درۆستن و ناڤێن خراب ھند ل سەر مە نینن تایبەت ھەکە مە بەگرەوەندەکێ خراب ژی ھەبیت ئەم دشێین ب ئاسانی ژیانا خوە ل گەل خێزانێ و جڤاکی ب رێڤە بەین، ئەڤە ھەکە ژلایێ خێزانداریێ ڤە بیت ئەم دشێین چ کچا دەستێ خوە درێژ کەینێ بخوازین د رازی نە شوو ب مە بکەن.\nل دوور بابەتی چنار مستەفا رێکانی چالاکڤان د بیاڤێ جڤاکی دا دیار کر کو ئەو ژنا دناڤ جڤاکی دا دبیتە بیژن ھێشتا ل دووڤ ھزرێن توز گرتی رەفتار ل گەل دھێتە کرن و ئەڤ چەندە نەیا ئەرێنی یە چۆنکی ھندەک کاودان پەیدا بوینە ھەتا کو ئەڤ ژنە تووشی ئەڤێ رەوشێ بیت، بتایبەت ژی ناڤێ بیژن ب پەیڤەکا نە جوان ھاتیە پێناسە کرن ئەڤە ژی بەلکو ژ حالەتەکی پەیدا بویە و د جڤاکێ مەدا بویە پێڤەر و کارتێکرن کریە سەر ھەموو ژنان و گۆت: ئەڤە ژی د زانستێ جڤاکی دا ستەمە ل تەخا ژنان بەلکو ژن و زەلام ھەردوو د وی کاودانی دا دەرباز بوینە لێ پتر ل سەر کەساتیا ژنێ دھێتە ھژمارتن کەسەکا جودا و خۆدان بەگرەوەندەکێ خراب د چاڤێ خەلکی دا.\nچنارێ ئەو چەندە ژی دیار کر لێ دبنیات دا ژیان د گۆھورینێ دایە و ھەردو رەگەز دبنە قوربانی گۆھورینێن جڤاکی، تایبەت ژی دەمێ ژن دبیتە بیژن و زەلام دبیتە بێ ژن ئەڤ چەندە لڤی دەمی پتر ھاتیە گوھۆرین و ئەو ناڤێن خرابێن ژن پێ دھاتە پێڤە کرن ئێدی ھاتیە گۆھورین و ھەتا رادەیەکی رێز ل ژنا بیژن ژی دھێتە گرتن چونکی دبیتە خودانا زارویا و ب چاڤێ دلوڤانیێ بەرێ خوە ددەنێ و گۆت: لێ بو زەلامی ژی دەمەکی دا کەسەکێ نەرێنی بو و ئەو پیروزی و بھا بو زەلامی ژی نەبو بەلێ د ئەڤرو دا پتر ھەر تاکەک مژوولی ژیانا خۆیە\nچالاکڤانێ تەکەزت ل ھندێ ژی کر کو پێدڤیە ھەر کەسەک بھایێ مرۆڤان بزانیت نەک چ کەسێ ما بێ ھەڤژین ئەڤجا ب چ شێوە بیت گرنگە بەگرەوەندێ وان ھند نەھێتە بەلاڤ کرن و گۆت: چونکی ھەر کەس د گۆھورینا ژیانێ دایە و مرۆڤ ھەموو خەلەت دبن.\n76 queries in 0.827 seconds.


٣٣: سورة الأحزاب\nيَا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا ﴿۱﴾\nئه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم له‌خوا بترسه‌و به‌رده‌وام به‌له‌سه‌ر ته‌قواو پارێزکاری، هه‌رگیز ملکه‌چی بێ باوه‌ڕان و دوورووه‌کان مه‌به  (که‌ده‌یانه‌وێت له‌ڕێگه‌ی ڕاست وێڵت بکه‌ن، چونکه) به‌ڕاستی خوا هه‌میشه و به‌رده‌وام زاناو دانایه.\nوَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا ﴿٢﴾\nبه‌ڵکو ته‌نها شوێنی ئه‌و (ڕێنموونییانه) بکه‌وه که له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه به‌نیگا بۆت ڕه‌وانه‌ده‌کرێت، به‌ڕاستی خوا هه‌میشه ئاگاداره به‌و کرده‌وانه‌ی که ئه‌نجامی ده‌ده‌ن.\nوَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلا ﴿٣﴾\nهه‌میشه‌و به‌رده‌وام پشت به‌خوا ببه‌سته، ته‌نها خوا به‌سه که پشتیوان و یاریده‌ده‌ر بێت.\nمَّا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ الَّلائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ ذَلِكُمْ قَوْلُكُم بِأَفْوَاهِكُمْ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ ﴿٤﴾\nخوا دوو دڵی دروست نه‌کردووه له ده‌روونی هیچ که‌سێکدا (دوو بیروباوه‌ڕ جێی نابێته‌وه)،که‌واته هاوسه‌رانیشتان که به‌ده‌م پێیان ده‌ڵێن: (ئێوه له‌جێی دایکمانن) به‌و قسه‌یه نابنه دایکتان، ئه‌وانه‌ش به کوڕی خۆتانی ده‌زانن (له کاتێکدا ڕاستیه‌که‌ی وا نیه)، خوا حه‌ق وێژه‌و هه‌ر ئه‌و ڕێبازی ڕاست و دروست، نیشانی (به‌نده‌کانی) ده‌دات.\nادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ فَإِن لَّمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿٥﴾\nئه‌و کوڕانه به‌ناوی باوکی خۆیانه‌وه ناویان به‌رن و بانگیان بکه‌ن، ئه‌وه په‌سه‌نده لای خوا، ئه‌گه‌ر باوکیانتان نه‌ده‌ناسی، خۆ برای دینیتانن، سه‌ربه ئێوه‌ن و له ئێوه‌ن (ئه‌گه‌ر دوور له‌سووکایه‌تی) هه‌ڵه‌یه‌کتان کرد ئه‌وه قه‌یناکات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌دڵتاندا، نیه‌تێکی ناپاک هه‌بێت بۆ سووکایه‌تی پێکردنیان ئه‌وه لێپرسینه‌وه‌ی ده‌بێت، هه‌میشه‌و به‌رده‌وامیش خوا لێ خۆشبوو میهره‌بانه (له‌هه‌ڵه‌کانتان ده‌بوورێت، ئه‌گه‌ر لێی په‌شیمان بنه‌وه).\nالنَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُوْلُوا الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلاَّ أَن تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُم مَّعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا ﴿٦﴾\nپێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه وسلم) نزیکتره به‌ئیمانداران له‌خودی خۆیان (واته‌ده‌بێت له‌خۆیان زیاتر خۆشیان بوێت و فه‌رمانه‌کانی له‌سه‌رو فه‌رمان و داخوازی خۆیانه‌وه‌بێت) خێزانه‌کانیشی دایکیانن (دایکی ئیماندارانن، دایکی مه‌عنه‌ویانن) خزمانیش هه‌ندێکیان له‌هه‌ندێکی تریان له‌پێشترن، له‌ققورئانی خوادا، له‌ئیمانداران و کۆچبه‌ران، مه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ دۆستان و خزامان و ئاشنایانی خۆتان کارێکی چاك ئه‌نجام بده‌ن، ئه‌و چاکه‌یه‌تان له‌نامه‌ی کرده‌وه‌کانتاندا بۆتان تۆمار کراوه.\nوَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثَاقَهُمْ وَمِنكَ وَمِن نُّوحٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَأَخَذْنَا مِنْهُم مِّيثَاقًا غَلِيظًا ﴿٧﴾\n(بیریان بخه‌ره‌وه که ئێمه) په‌یمانمان له‌پێغه‌مبه‌ران وه‌رگرتووه په‌یمانی یه‌کتاپه‌ره‌ستی، په‌یمانی گه‌یاندنی بانگه‌وازی خوا، به‌تایبه‌ت تۆ ئه‌ی محمد (صلی الله علیه‌وسلم) و له‌نوح و ئیبراهیم و موسا و عیسای کوڕی مه‌ریه‌م، بێگومان په‌یمانێکی به‌هێز و بته‌ومان لێ وه‌رگرتن…\nلِيَسْأَلَ الصَّادِقِينَ عَن صِدْقِهِمْ وَأَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿٨﴾\nتا له‌ڕۆژی قیامه‌تدا، خوا پرسیار بکات له‌ڕاستگۆیان ده‌رباره‌ی ڕاستیه‌که‌یان (واته له پێغه‌به‌ران ده‌رباره‌ی گه‌یاندنی په‌یامه‌که‌یان)، بۆ کافرانیش سزاو تۆڵه‌یه‌کی به‌ئێشی ئاماده‌کردووه.\nيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا وَجُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا ﴿٩﴾\nئه‌ی ئه‌وانه‌ی ئیمان و باوه‌ڕتان هێناوه یادی نیعمه‌تی خوا بکه‌نه‌وه له‌سه‌رتان (مه‌به‌ست جه‌نگی خه‌نده‌قه که خوای گه‌وره فریای ئیمانداران که‌وت)، کاتێك سه‌ربازانی کوفر هاتنه سه‌رتان ئێمه‌ش ڕه‌شه‌بایه‌کی به‌هێز و سه‌ربازانێکمان نارده‌سه‌ریان که نه‌تانده‌بینین، خوای گه‌وره‌بینا بوو به‌هه‌وڵ و کۆششتان (چۆن پاسه‌وانیتان ده‌کرد، چۆن ئه‌و چاڵه‌قووڵ و درێژه‌تان هه‌ڵکه‌ند هتد).\nإِذْ جَاؤُوكُم مِّن فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَإِذْ زَاغَتْ الأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا ﴿۱٠﴾\nکاتێکیش دوژمنان له‌سه‌رو خوارتانه‌وه هاتنه سه‌رتان، کاتێکیش چاوه‌کان ئه‌بله‌ق بوون، دڵه‌کان گه‌شتبوونه گه‌روو، گومانی جۆراو جۆرتان ده‌برد به‌به‌ڵێنه‌کانی خوای گه‌وره (به‌سه‌رکه‌وتنی ئیمانداران).\nهُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالا شَدِيدًا ﴿۱١﴾\nله‌وێدا ئیمانداران تاقی کرانه‌وه و تووشی ته‌نگانه و سه‌ختیه‌کی زۆر توندو به‌هێز بوون، تووشی دڵه‌له‌رزه‌یه‌کی زۆر سه‌خت کران.\nوَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ مَّا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلاَّ غُرُورًا ﴿۱٢﴾\nکاتێکیش دووڕووه‌کان و ئه‌وانه‌ی دڵیان نه‌خۆشی گومانی تێدابوو ده‌یانوت به‌ڵێنی خوا و پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی ته‌نها بۆ خه‌ڵه‌تاندن بوو، هیچی تر نه‌بوو؟!\nوَإِذْ قَالَت طَّائِفَةٌ مِّنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِن يُرِيدُونَ إِلاَّ فِرَارًا ﴿۱٣﴾\nکاتێكیش هه‌ندێك له دووڕووه‌کان وتیان: ئه‌ی خه‌ڵکی یثریب، ئه‌مه هیچ شوێنی ئێوه نییه، بگه‌ڕێنه‌وه ناوشار، ده‌سته‌یه‌کێش له‌وان مۆڵه‌تیان له‌پێغه‌مبه‌ر ده‌خواست و ده‌یانوت: ماڵه‌کانمان به‌ده‌ره‌وه‌یه  (گوایه دوژمن به‌ئاسانی ده‌توانێت هه‌ڵکوتێته سه‌ری)، له‌ڕاستیدا وانییه، ماڵه‌کانیان به‌ده‌ره‌وه‌نین (دوژمن ناتوانێت زه‌فه‌ریان پێبه‌رێت)، ته‌نها ڕاکردنیان مه‌به‌سته‌و هیچی تر.\nوَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِم مِّنْ أَقْطَارِهَا ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلاَّ يَسِيرًا ﴿۱٤﴾\nخۆ ئه‌گه‌ر له‌شکری دوژمنان له‌چوارلای یثریبه‌وه بچونایه‌ته سه‌ریان، له‌وه‌و دوا داوای جه‌نگیان لێبکرایه دژی موسوڵمانان، ئه‌وه‌ده‌چوون به‌ده‌مییه‌وه، ته‌نها که‌مێك نه‌بێت وه‌ڵامه‌که‌یان دوانه‌ده‌خست.\nوَلَقَدْ كَانُوا عَاهَدُوا اللَّهَ مِن قَبْلُ لا يُوَلُّونَ الأَدْبَارَ وَكَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْؤُولا ﴿۱٥﴾\nسوێند به‌خوا به‌ڕاستی زووتر ئه‌وانه په‌یمانیان به‌خوای گه‌وره دابوو پشت هه‌ڵنه‌که‌نن له‌کاتی به‌ره‌نگاری دوژمندا، بێگومان به‌ڵێنێك به‌خوا درابێت لێی ده‌پرسرێته‌وه.\nقُل لَّن يَنفَعَكُمُ الْفِرَارُ إِن فَرَرْتُم مِّنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَإِذًا لّا تُمَتَّعُونَ إِلاَّ قَلِيلا ﴿۱٦﴾\nپێیان بڵێ: (ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم) هه‌رگیز ڕاکردن، سوودبه‌خش نابێت بۆتان ئه‌گه‌ر هه‌ڵبێن له مردن، یان له‌کوشتن، ئه‌وسا ته‌نها که‌مێك نه‌بێت دواناخرێن و ڕابواردن و ژیانتان زۆر که‌مووکۆتایه.\nقُلْ مَن ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُم مِّنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً وَلا يَجِدُونَ لَهُم مِّن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيرًا ﴿۱٧﴾\nپێیان بڵێ: کێ هه‌یه په‌ناتان بدات له‌خواو پتانپارێزێت له تۆڵه سه‌ندنه‌وه‌ی، ئه‌گه‌ر بییه‌وێت ناخۆشییه‌کتان بۆ پێش بهێنێت، یا خود کێ هه‌یه ده‌توانێت به‌ری میهره‌بانی و سۆزی بگرێت، ئه‌گه‌ر بیه‌وێت به‌زه‌یی و ڕه‌حمه‌تی خۆیتان پێ ببه‌خشێت، ئه‌وکاته ئیتر ئه‌وانه جگه له خوا که‌سیان ده‌ست ناکه‌وێت پشتیوانیان لێ بکات و سه‌ریان بخات.\nقَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنكُمْ وَالْقَائِلِينَ لإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا وَلا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلاَّ قَلِيلا ﴿۱٨﴾\nبه‌ڕاستی خوا ئه‌و که‌سانه ده‌ناسێت که کۆسپ و ته‌گه‌ره درووست ده‌که‌ن له‌ئێوه، ئه‌وانه‌ی به براکانیان ده‌ڵێن وه‌رن بۆ لای ئێمه، (خۆتان بدزنه‌وه له سوپای ئیمانداران)، ئه‌وانه ته‌نها که‌م نه‌بێت خۆیان ناخه‌نه ناو تاڵوکه‌ی جه‌نگه‌وه.\nأَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُم بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُوْلَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا ﴿۱٩﴾\nبه‌رامبه‌ر ئێوه ده‌ست نوقاوو بێ هیمه‌تن، جا کاتێك ترس وبیمی جه‌نگیان بۆ دێت ئه‌وه ده‌یانبینێت، ته‌ماشات ده‌که‌ن، چاوه‌کانیان ده‌سوڕێته‌وه و ئه‌بڵه‌ق ده‌بێت وه‌ك که‌سێك له‌ترسی مه‌رگ بێ هۆشی به‌سه‌ردا هاتبێت، جا کاتێك ئه‌و ترس و بیمه نه‌ما، زمان درێژه‌کانیان ئازارتان ده‌دن به‌قسه‌ی ڕه‌ق و ناخۆش، له‌کاتێكدا ئه‌وان چاوبرسی و به‌هه‌ڵپه‌ن بۆ پاره، ئائه‌وانه باوه‌ڕیان نه‌هێناوه، به‌و هۆیه‌وه خوا کرده‌وه‌کانیان پووچ کردنه‌وه، ئه‌وکاره‌ش هه‌میشه بۆ خوا ئاسانه.\nيَحْسَبُونَ الأَحْزَابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَإِن يَأْتِ الأَحْزَابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُم بَادُونَ فِي الأَعْرَابِ يَسْأَلُونَ عَنْ أَنبَائِكُمْ وَلَوْ كَانُوا فِيكُم مَّا قَاتَلُوا إِلاَّ قَلِيلا ﴿٢٠﴾\nئه‌وانه هێشتا واده‌زانن که له‌شکر و گرۆ و ده‌سته‌کان نه‌ڕۆیشتوون، ئه‌گه‌ر له‌شکری گرۆکان هات، ئاوات ده‌خوازن بریا له‌ناو عه‌ره‌به بیابان نشینه‌کاندا بوونایه‌و له‌وێوه‌هه‌واڵی ئێوه‌یان بپرسیایه!! خۆ ئه‌گه‌ر له‌ناو ئێوه‌دا بوونایه‌ته‌نها که‌م نه‌بێت جه‌نگیان نه‌ده‌کرد.\nلَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا ﴿٢۱﴾\nسوێند به‌خوا به‌ڕاستی له‌پێغه‌مبه‌ری خوادا چاکترین نموونه‌ی ته‌واو ڕێك پێك هه‌یه‌تا چوی لێ بکه‌ن و شوێنی بکه‌ون، به‌تایبه‌ت بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی ڕه‌زامه‌ندی خوایان مه‌به‌سته، سه‌رفرازی قیامه‌ت ئاواتیانه، هه‌میشه و به‌رده‌وام یادی خوا به زۆری ئه‌نجام ده‌ده‌ن و زمانیان پاراوه به‌یادی ئه‌و.\nوَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلاَّ إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا ﴿٢٢﴾\nکاتێك ئیمانداران ئه‌و هه‌موو ده‌سته و گرۆهانه‌یان بینی وتیان: ئه‌مه ئه‌وه‌یه که خوا و پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی به‌ڵێنی پێداوین (که‌ئاوا دژایه‌تی ئایینه‌که‌ی ده‌کرێت و کافران ودووڕووه‌کان نه‌خشه‌و پیلان ده‌کێشن بۆ ڕیشه‌که‌ن کردنی)، دیاره که خوا و پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی ڕاستیان فه‌رموو له‌پێش هاتنیدا، بێگومان ئه‌و دژایه‌تییه باوه‌ڕو ملکه‌چی نه‌بێت هیچی تری بۆ زیاد نه‌کردن (واته‌سوورتر بوون له‌سه‌ر ئیمان).\nمِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلا ﴿٢٣﴾\nمه‌ردانێکی زۆر هه‌ن له‌ئیمانداران ئه‌و په‌یمانه‌ی داویانه به خوا، ڕاستیان کرد له‌سه‌ری ژیان و پابه‌ند بوون پێوه‌ی و لایان نه‌دا لێی، جا هه‌یانه په‌یمانه‌که‌ی جێبه‌جێ کرد و مرد له‌سه‌ری، هه‌شیانه چاوه‌ڕوانه، به‌هیچ شێوه‌یه‌ك گۆڕان و لاری ڕووی تێ نه‌کردوون.\nلِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِن شَاء أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿٢٤﴾\nتا خوای گه‌وره پاداشتی ڕاسگۆیان به‌هۆی ڕاستیه‌که‌یان بداته‌وه، هه‌روه‌ها سزاو تۆڵه‌ی دووڕووه‌کانیش بدات ئه‌گه‌ر بیه‌وێت، یان تۆبه‌و په‌شیمانیان لێ وه‌رده‌گرێت، چونکه به‌ڕاستی خوا هه‌میشه و به‌رده‌وام لێ خۆشبوو میهره‌بانه.\nوَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا ﴿٢٥﴾\nخوا کافرانی تێكشکاند و گێڕانیه‌وه دواوه به‌خۆیان و کینه و بوغزیانه‌وه، هیچ جۆره خه‌یرێکیان ده‌ست نه‌که‌وت، هه‌ر خوا خۆی ئیماندارانی له‌جه‌نگ پاڕاست (هه‌ر خۆێشی به باو باران و له‌شکری تایبه‌تی کافرانی تێكشکان)، جا هه‌میشه‌و به‌رده‌وام خوا به‌هێزه‌و به‌ده‌سه‌ڵاته.\nوَأَنزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُم مِّنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِن صَيَاصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا ﴿٢٦﴾\nئه‌وانه‌ی پشتگیری قوڕه‌یشیه‌کانیان کرد له‌خاوه‌نی کتێبه ئاسمانیه‌کان، له‌جووه‌کانی (بنی قریزة) خوای گه‌وره له قڵاکانیان دایگرتن، ترس و بیمی فڕێدایه دڵیان، تا وایان لێهات، ده‌سته‌یه‌کتان کوشتن و ده‌سته‌یه‌کیشتان به‌دیل گرتن.\nوَأَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَدِيَارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَّمْ تَطَؤُوهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرًا ﴿٢٧﴾\nسه‌ره‌نجام هه‌رچی زه‌وی و زارو ماڵ و خانوو سامانێکیان هه‌بوو خوا به‌خشی به‌ئێوه، هه‌روه‌ها شوێنی تریش که‌هێشتا تا ئێستا پێیدا نه‌ڕۆشتوون، هه‌میشه‌و به‌رده‌وامیش خوا ده‌ستی به‌سه‌ر هه‌موو شتێکدا ده‌ڕوات. (به‌پشتیوانی خوای گه‌وره ڕۆژێك دێت، پیلان گێڕان سه‌رشۆڕ و ڕیسوا ده‌کات وه هه‌رچی سامان و ماڵێك که به‌خیانه‌ت و فێڵ به‌ده‌ستیان هێناوه، ده‌درێته‌وه به‌خاوه‌نه‌کانی… جا ئه‌و ڕۆژه ئه‌م ئایه‌تانه‌ی سوره‌تی (أحزاب)21-27 ده‌ڵێی ئه‌و ساته‌هاتووه‌ته‌خواره‌وه).\nيَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ إِن كُنتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلا ﴿٢٨﴾\nئه‌پێغه‌مبه‌ر به‌هاوسه‌رانت بڵێ: ئه‌گه‌ر ئێوه ته‌نها ژیانی دونیا و ڕازاوه‌یه‌که‌یتان ده‌وێت، وه‌رن با هه‌ندێك شتومه‌ك و پاره و سامانتان پێ ببه‌خشم، له‌وه‌ودواش به جوانترین شێوه ده‌ست به‌ردارتان ببم.\nوَإِن كُنتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا ﴿٢٩﴾\nخۆ ئه‌گه‌ر ئێوه خوا و پێغه‌مه‌ره‌که‌ی و پاداشتی ڕۆژی قیامه‌تان ده‌وێت، ئه‌وه دڵنیا بن که خوا بۆ چاکه‌کارانتان پاداشتی زۆر گه‌وره و بێ ئه‌ندازه‌ی ئاماده‌کردووه  (پێغه‌مبه‌ر هه‌موو هاوسه‌رانی یه‌ك یه‌ك تاقی کرده‌وه هه‌موانیان خواو پێغه‌مبه‌رو پاداشتی قیامه‌تیان هه‌ڵبژارد).\nيَا نِسَاء النَّبِيِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا ﴿٣٠﴾\nئه‌ی هاوسه‌رانی پێغه‌مبه‌ر: هه‌رکه‌س له‌ئێوه به گوناهێکی گه‌وره‌ی ئاشکرا هه‌ستێت، ئه‌وه بابزانێت که دووبه‌رابه‌ر سزا ده‌درێت، ئه‌وه‌ش له‌لای خوا زۆر ئاسانه چونکه ئێوه قه‌درو ڕێزی تایبه‌تیتان هه‌یه.\nوَمَن يَقْنُتْ مِنكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ وَتَعْمَلْ صَالِحًا نُّؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا ﴿٣١﴾\nئه‌وه‌شتان فه‌رمانبه‌ردارو ملکه‌چی خواو پێغه‌مبه‌رکه‌ی بێت، کرده‌وه‌ی چاکیش ئه‌نجام بدات ئه‌وه‌دوو جار پاداشتی ده‌ده‌ینه‌وه، هه‌روه‌ها ڕزق و ڕۆزیه‌کی به‌نرخ و پیرۆزمان بۆ ئاماده‌کردووه.\nيَا نِسَاء النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلا مَّعْرُوفًا﴿٣٢﴾\nئه‌ی ژنانی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه و سلم)، ئێوه وه‌ك هیچ ئافره‌تێکی تر نین، ئه‌گه‌ر به‌ته‌واوی ترسی خوا له‌دڵ و ده‌رونتاندا قسه به‌ناسكی و شێوه‌یه‌ك مه‌که‌ن، نه‌وه‌کو ئه‌وه‌ی دڵی نه‌خۆشه بووروژێت و نیازی خراپ بکات، هه‌میشه‌و به‌رده‌وامیش قسه‌ی چاك و به‌جێ بکه‌ن (که هیچ که‌س نه‌توانێت ڕخنه‌ی لێبگرێت).\nوَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا ﴿٣٣﴾\nئه‌ی هاوسه‌رانی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه‌وسلم) له‌ماڵه‌کانی خۆتاندا به‌سه‌نگینی و سه‌لاری بسره‌ون، زینه‌ت و جوانی خۆتان ده‌رمه‌خن وه‌کوو سه‌رده‌می نه‌فامی یه‌که‌م، نوێژه‌کانیشتان به‌چاکی ئه‌نجام بده‌ن و زه‌کات بده‌ن (له‌ماڵ و سامان)، فه‌رمانبه‌رداری خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌شی بکه‌ن، چونکه به‌ڕاستی خوا ته‌نها ده‌یه‌وێت هه‌موو ناپاکی و ناسازی و نادروستیه‌ك له ئێوه دوور بخاته‌وه ئه‌ی خاوخێزانی ماڵی پێغه‌مبه‌رو به‌ته‌واوی پاکتان بکاته‌وه (دوور له‌هه‌موو ناته‌واوی و قسه‌و قسه‌ڵۆکێك).\nوَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا ﴿٣٤﴾\nهه‌رچی له‌ماڵه‌کانتاندا ده‌خوێنرێته‌وه له‌قورئان و فه‌رمووده یادی بگرن و فه‌رامۆشی مه‌که‌ن و باسی بکه‌ن بۆ خه‌ڵکی، به‌ڕاستی خوا هه‌میشه‌و به‌رده‌وام به‌لوطف و وردبین و به‌ئاگایه (له هه‌ڵسوکه‌وتی به‌نده‌کانی).\nإِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا ﴿٣٥﴾\nبه‌ڕاستی پیاوان و ئافره‌تانی موسوڵمان، پیاوان و ئافره‌تانی ئیمان دار، پیاوان و ئافره‌تانی ملکه‌چ و فه‌رمانبه‌ردار، پیاوان و ئافره‌تانی ڕاستگۆ، پیاوان و ئافره‌تانی خۆگر، پیاوان و ئافره‌تانی له‌خوا ترس، پیاوان و ئافره‌تانی به‌خشه‌نده، پیاوان و ئافره‌تانی ڕۆژووان، پیاوان و ئافره‌تانی داوێن پاك و ئه‌و پیاو و ئافره‌تانه‌ی که زۆر یادی خوا ده‌که‌ن، به‌خشین و لێ بورده‌یی و پاداشتی زۆر مه‌زن و بێ سنووریان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه بۆ ئاماده‌کراوه (هه‌ر که دنیایان به‌جێهێشت پێی شاد ده‌بن).\nوَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالا مُّبِينًا ﴿٣٦﴾\nبۆ هیچ پیاوێکی ئیماندار یان ژنێکی ئیماندار، نیه کاتێک که خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی بڕیاری شتێک بده‌ن ئه‌وان سه‌رپشک بن (له ئه‌نجامدانی ئه‌و کاره، چونکه) ئه‌وه‌ی سه‌رپێچی بکات له فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی ئه‌وه ئیتر به ئاشکرا گومڕاو سه‌رلێشێواوه.\nوَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِّنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولا ﴿٣٧﴾\nتۆ ئه‌ی محمد (صلى الله عليه وسلم) کاتێ به‌و که‌سه‌ی که (زید) ه‌و خوا نیعمه‌تی ئیمانی پێبه‌خشیوه، تۆش نیعمه‌تی ئازادیی و په‌روه‌رده‌ت له نزیکی خۆته‌وه پێداوه ده‌ڵێت: هاوسه‌ری خۆت بهێڵه‌ره‌وه لای خۆت که (زه‌ینه‌ب)ه، له خوا بترسه‌و (ته‌ڵاقی مه‌ده)، وه شتێک له دڵ و ده‌روونی خۆتدا ده‌شاریته‌وه که خوا ده‌یه‌وێت ئاشکرای بکات، له خه‌ڵکی ده‌ترسیت، (له‌به‌ر ئه‌وه) کاتێ که زه‌ید خواستی و بوو به هاوسه‌ری (پاشان ڕێک نه‌که‌وتن و جیابوونه‌وه‌و ته‌ڵاق که‌وه‌ته نێوانیان)، ئێمه (زه‌ینه‌ب)مان له تۆ ماره‌کرد، بۆ ئه‌وه‌ی هیچ جێپێلێژبوون و دڵته‌نگییه‌ک بۆ ئیمانداران دروست نه‌بێت، له هێنانی هاوسه‌رانی به‌ناو کوڕیان کاتێک که پێشتر هاوسه‌رو حه‌ڵالیان بوون، فه‌رمانی خواش ده‌بێت جێبه‌جێ بکرێت.\nمَّا كَانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَّقْدُورًا ﴿٣٨﴾\nهیچ گوناهو هه‌ڵه‌یه‌ک له سه‌ر پێغه‌مبه‌ر نیه له به‌رانبه‌ر کارێکه‌وه که خوا خستوویه‌ته سه‌رشانی، (وه ئه‌م جۆره گۆڕانکاریانه) به‌رنامه‌ی خوایه‌و له پێغه‌مبه‌ران و قه‌ومه پێشووه‌کانیشدا ڕوه‌یداوه (که عه‌قیده‌و بیروباوه‌ڕیان ڕاستکردووه‌ته‌وه هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیه کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و ڕامیاریه‌کانیشیان به‌گوێره‌ی به‌رنامه‌ی خوا سازدراوه)، به‌رده‌وامیش فه‌رمانه‌کانی خوا به‌وردی و ڕێکوپێکی ده‌بێت جێبه‌جێ بکرێت.\nالَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلاَّ اللَّهَ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا ﴿٣٩﴾\nئه‌وانه‌ی که په‌یامه‌کانی خوا ده‌گه‌یه‌نن، وه له‌و ده‌ترسن و جگه له‌و له هێچ که‌سی تر ناترسن، خوا خۆی به‌سه که پاداشتی (چاکه‌کاران بداته‌وه‌و له بێ باوه‌ڕانیش بپرسێته‌وه).\nمَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا ﴿٤٠﴾\nمحمد وه‌نه‌بی باوکی هیچ که‌س له پیاوانتان بێت به‌ڵکو پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و دواهه‌مینی پێغه‌مبه‌رانه، هه‌میشه‌و به‌رده‌وامیش خوا به هه‌موو شتێک زانایه.\nيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا ﴿٤١﴾\nئه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی ئیمان و باوه‌ڕتان هێناوه زۆر زۆر یادی خوا بکه‌ن (هه‌میشه ناوی پیرۆزی ئه‌وتان له‌یاد بێ له دڵ و ده‌روونتانا جۆش بخواو بێته سه‌ر زارتان).\nوَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلا ﴿٤٢﴾\nوه (ته‌سبیحات) و ستایشی بکه‌ن له به‌یانیان و ده‌مه‌و ئێواراندا.\nهُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا ﴿٤٣﴾\nهه‌ر ئه‌و زاته خۆی (صلوات) و ڕه‌حمه‌تی خۆیتان هه‌میشه‌و به‌رده‌وام به‌سه‌ردا ده‌بارێنێت، هه‌روه‌ها فریشته‌کانیشی (داوای لێخۆشبونتان بۆ ده‌که‌ن) بۆ ئه‌وه‌ی له تاریکستانه‌کان ده‌رتان بکات و ڕزگارتان بکات وه بتانخاته ناو نوورو ڕووناکی (دینداریه‌وه له دنیادا، وه به‌هه‌شتی به‌رینی له قیامه‌تدا، جا ئه‌و په‌روه‌ردگاره) هه‌میشه‌و به‌رده‌وام بۆ ئیمانداران به‌ڕه‌حم و میهره‌بان و دلۆڤانه.\nتَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلامٌ وَأَعَدَّ لَهُمْ أَجْرًا كَرِيمًا ﴿٤٤﴾\nئه‌و ڕۆژه‌ش که به‌دیداری شاد ده‌بن، به سه‌لام کردن پێشوازیتان لێ ده‌کات وه پاداشتی زۆر به‌نرخ و پیرۆزی بۆ ئاماده کردوون.\nئه‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه و سلم) ئێمه تۆمان ڕه‌وانه کردووه که شایه‌ت بیت (به‌سه‌ر ئومه‌تی ئیسلامه‌وه له په‌یامی خوات پێ ڕاگه‌یاندوون) وه مژده به‌خشیت (به ئیمانداران به‌وه‌ی که ڕه‌زامه‌ندی خواو به‌هه‌شتی به‌رین چاوه‌ڕێیانه) ه‌و ترسێنه‌ریشیت (بێ باوه‌ڕان ده‌ترسێنیت له خه‌شم و قینی خواو دۆزه‌خ).\nوَدَاعِيًا إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجًا مُّنِيرًا ﴿٤٦﴾\nهه‌روه‌ها بانگه‌واز ده‌که‌ی بۆلای خوا له‌سه‌ر مۆڵه‌تی ئه‌و، چرایه‌کی ڕووناکیشی (بۆ سه‌رجه‌م سه‌رگه‌ردانان).\nوَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ بِأَنَّ لَهُم مِّنَ اللَّهِ فَضْلا كَبِيرًا ﴿٤٧﴾\n(به‌رده‌وام) مژده بده به ئیمانداران، که له‌لایه‌ن خواوه ڕێز و قه‌درێکی زۆریان هه‌یه.\nوَلا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلا ﴿٤٨﴾\nملکه‌چ و فه‌رمانداری کافرو دووڕووه‌کان مه‌به گوێ مه‌ده به‌و یازارو ناخۆشیانه‌ی (که پێشی ده‌هێنن بۆ خۆت و بانگه‌وازه‌که‌ت)، هه‌میشه پشت به‌خوا ببه‌سته، ته‌نها خواش به‌سه که پشتیوان و یاریده‌ده‌ربێت.\nيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلا ﴿٤٩﴾\nئه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه ئه‌گه‌رئافره‌تانی ئیماندارانتان ماره‌کرد، له‌وه‌ودوا جیابوونه‌وه‌و ته‌ڵاقدانتان پێش ئه‌وه‌ی بچنه لایان، ئه‌وه هیچ (عـــدة)و ماوه‌یه‌کیان ناوێ تا حیسابی بۆ بکه‌ن و (ماوه‌ی چاوه‌ڕوانی ناوێ بۆ ئه‌وه‌ی شوو بکات به یه‌کێکی تر)، (له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا) هه‌ندێك دیاریان پێشکه‌ش بکه‌ن و به جوانی ده‌ستبه‌رداریان ببن.\nيَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ الَّلاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاء اللَّهُ عَلَيْكَ وَبَنَاتِ عَمِّكَ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ وَبَنَاتِ خَالِكَ وَبَنَاتِ خَالاتِكَ الَّلاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ وَامْرَأَةً مُّؤْمِنَةً إِن وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَن يَسْتَنكِحَهَا خَالِصَةً لَّكَ مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ لِكَيْلا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿٥٠﴾\nئه‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه و سلم) ئێمه ئه‌و هاوسه‌رانه‌تمان بۆ حه‌ڵاڵ کردویت که ماره‌ییت پێ به‌خشیون، ئه‌و ئافره‌تانه‌ش که که‌نیزه‌کی تۆن و له جه‌نگدا به‌دیل گیراون (له‌و سه‌رده‌مه‌دا که‌نیزه‌ك دیارده‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی سروشتی بووه، ئاینی پیرۆزی ئیسلام به‌جۆره‌ها شێوه هه‌وڵی نه‌هێشتنی ئه دیارده‌یه داوه)، هه‌روه‌ها کچه مامه‌کانت، کچه پووره‌کانت، کچه خاڵه‌کانت، کچی ئه‌و پوورانه‌ت که کۆچیان کرد له ته‌ک تۆدا، وه هه‌ر ئافره‌تێکی بڕوادار که ئه‌گه‌ر ویستی خۆی پێشکه‌شی پێغه‌مبه‌ر بکات، وه پێغه‌مبه‌ریش ویستی ماره‌ی بکات، که ئه‌مه‌یان تایبه‌تی تۆیه  (ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم) نه‌ك ئیمانداران، ئێمه ڕێ و شوێنمان بۆ ئه‌وان (واته ئیمانداران) ڕوونکردۆته‌وه به‌رانبه‌ر هاوسه‌ران و که‌نیزه‌کانیان (ئه‌م ڕوونکردنه‌وه‌یه بۆ ئه‌وه‌یه که:) هیچ دڵته‌نگی و غه‌مبارییه‌ك ڕووت تێ نه‌کات (وابزانی که تۆ له سنوور ده‌رچوویت به‌وه‌ی که له چوار هاوسه‌ر زیاترت هه‌یه) هه‌میشه‌و به‌رده‌وام خوا لێخۆشبوو و میهره‌بانه (بۆ ئیمانداران).\nتُرْجِي مَن تَشَاء مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَن تَشَاء وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَن تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا ﴿٥١﴾\nهه‌رکامێکیان لابخه‌یت (له هاوسه‌رانت) یا هه‌رکامێکیان نزیک بکه‌یته‌وه، یاخود ئه‌وه‌یان که بته‌وێت و ئه‌وه‌یان که وازت لێ هێنابێ، پێی گوناهبار نابیت (چونکه تۆ سته‌مکار نیت) ئا به‌م شێوه‌یه (خوای میهره‌بان ئه‌م بارودۆخه خێزانییه‌ی پێغه‌مبه‌ر باس ده‌فه‌رموێت) تا (خێزانه‌کانت) دڵیان پێی ئارام بگرێت (چونکه ئه‌و هه‌موو ئه‌رکه‌ی که له‌سه‌ر شانی پێغه‌مبه‌ره، ئه‌وه ده‌خوازێت که جۆره سه‌ربه‌ستییه‌کی هه‌بێت)، هاوسه‌رانیش غه‌م و خه‌فه‌ت نه‌خۆن و (وابزانن که پێغه‌مبه‌ره لێیان زویره) وه هه‌مووان ڕازی بن به‌و بارودۆخه خێزانییه‌ی که بۆ پێغه‌مبه‌ر له‌بار و گونجاوه، خا خۆی ده‌زانێ که چی له دڵه‌کاندا حه‌شار داوه، بێگومان هه‌میشه و به‌رده‌وام خوا زانا و دانایه.\nلا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاء مِن بَعْدُ وَلا أَن تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلاَّ مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَّقِيبًا ﴿٥٢﴾\nله‌مه‌ودوا هێنانی ئافره‌تانی تر بۆ تۆ حه‌ڵاڵ نیه، یان واز هێنان له هه‌ندێکیان، تا هاوسه‌رانی تر بخه‌یته جێیان، هه‌رچه‌نده ئه‌و ئافره‌تانه‌ی ده‌ته‌وێ بیانخیته جێگه‌ی هاوسه‌رانت سه‌رسام بیت له ڕێك و پێکییان جگه که‌نیزه‌ك، هه‌میشه و به‌رده‌وام خوا چاودێری هه‌موو شتێك ده‌کات.\nيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَن يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانتَشِرُوا وَلا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنكُمْ وَاللَّهُ لا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاء حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَن تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلا أَن تَنكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِن بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِندَ اللَّهِ عَظِيمًا ﴿٥٣﴾\nئه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه مه‌چن بۆ سه‌ردانی ماڵه‌کان پێغه‌مبه‌ر مه‌گه‌ر مۆڵه‌تتان بدرێت و مۆڵه‌ت بخوازن، (ئه‌گه‌ر مۆڵه‌ت دران بۆ نانخواردنێك) چاوه‌ڕێی پێگه‌یشتنی مه‌که‌ن ئه‌گه‌ر پێنه‌گه‌یشتبوو (مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه که زوو مه‌چن که هێشتا خواردنه‌که پێنه‌گه‌یشتووه)، به‌ڵام بانگ کران ئه‌وه بچنه ژووره‌وه، خۆتان به گفتوگۆوه سه‌رگه‌رم مه‌که‌ن، چونکه ئه‌و کاره‌تان پێغه‌مبه‌ر ئازار ده‌دات (هه‌رچه‌نده) شه‌رمتان لێده‌کات و (داوای چوونه ده‌ره‌وه‌تان لێناکات، بێگومان) خوا شه‌رم له (ڕاگه‌یاندنی) حه‌ق و دروستی ناکات خۆ ئه‌گه‌ر داوای شتێکی پێویستان (له خێزانه‌کانی پێغه‌مبه‌ر کرد) له پشتی په‌رده‌وه داوای لێبکه‌ن، ئا ئه‌و جۆره ڕه‌فتاره چاکتر و پاکتره بۆ دلی ئیوه و ئه‌وانێش، بێگومان هیچ کات بۆتان نیه ئازارو دڵته‌نگی بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا پێش بێنن، هه‌رگز بۆتان نیه هاوسه‌رانی دوای خۆی به هیچ جۆرێك ماره بکه‌ن چونکه ئه‌و کاره‌تان لای خوا زۆر گه‌وره‌یه‌و (زۆر نابه‌جێیه، چونکه ئه‌وان دایکتانن، دایکیش له ڕۆڵه‌ی حه‌رامه).\nإِن تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا ﴿٥٤﴾\nئه‌گه‌ر شتێك ده‌رببڕن و ئاشکرای بکه‌ن یان بیشارنه‌وه‌و ده‌ری نه‌بڕن، ئه‌وا بێگومان خوا به هه‌موو شتێك ئاگاو زانایه (نهێنی و ئاشکرا لای ئه‌و زاته چوون یه‌که).\nلّا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ وَلا أَبْنَائِهِنَّ وَلا إِخْوَانِهِنَّ وَلا أَبْنَاء إِخْوَانِهِنَّ وَلا أَبْنَاء أَخَوَاتِهِنَّ وَلا نِسَائِهِنَّ وَلا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ وَاتَّقِينَ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا ﴿٥٥﴾\n(ئافره‌تان) چاوپۆسییان لێده‌کرێت و قه‌یناکا باوانیان بیانبینن، یان کوڕه‌کانی خۆیان، یان براکانیان، یان برازاکانیان، یان خوشکه‌زاکانیان، یان ئه‌و ئافره‌تانه‌یان (که ئیشیان بۆ ده‌که‌ن له ماڵدا)، یان ئه‌وکه‌سانه‌ی که له ماڵه‌کانیاندا ده‌ژین، له خوا بترسن (ئه‌و سنوورانه‌ی که بۆی داناون مه‌یشکێنن)، بێگومان خوا شایه‌ته به‌سه‌ر هه‌موو شتێکه‌وه.\nإِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا ﴿٥٦﴾\nبه‌ڕاستی خواو فرێشته‌کانی (صلوات ده‌ده‌ن له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم، ئه‌ی ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه ئێوه‌ش (صلوات)ی له‌سه‌ر بده‌ن و (به‌رده‌وام یادی خێری بکه‌ن).\nإِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُّهِينًا ﴿٥٧﴾\nبێگومان ئه‌وانه‌ی ئازاری خواو پێغه‌مبه‌ه‌که‌ی ده‌ده‌ن (مه‌به‌ست ئازاردانی پێغه‌مبه‌ره صلی الله علیه وسلم) یان ئه‌وانه‌ی که هاوه‌ڵ بۆ خوا بڕیار ده‌ده‌ن و کوفر ده‌که‌ن و جوێنی پێده‌ده‌ن) خوا نه‌فرینی لێکردوون له دونیاو قیامه‌تدا سزایه‌کی زۆر خه‌جاڵه‌تئاوه‌رو سه‌رشۆڕکه‌ریشی بۆ ئاماده کردوون.\nئه‌وانه‌ش که ئازاری پیاوانی ئیماندارو ئافره‌تانی ئیماندار ده‌دن بێئه‌وه‌ی تاوانێکیان ئه‌نجامدابێت، ئه‌وانه بوختان و گوناهو تاوانێکی ئاشکرا ده‌گرنه ئه‌ستۆ.\nيَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَن يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿٥٩﴾\nئه‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلی الله علیه و سلم) به هاوسه‌رانت و کچه‌کانت و ئافره‌تانی ئیماندار بڵێ: که به پۆشاکی باڵا پۆش خۆیان داپۆشن ئه‌وه له‌بارترین شته که پێی بناسرێن، تا ئازار نه‌درێن و (توشی گیروگرفت نه‌بن)، هه‌میشه‌و به‌رده‌وام خوا لێخۆشبوو میهره‌بانه (له که‌م و کووڕی ڕابوردووتان خۆش ده‌بێت).\nلَئِن لَّمْ يَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلاَّ قَلِيلا ﴿٦٠﴾\nئه‌گه‌ر دووڕووه‌کان و دڵ بیماره‌کان و پڕوپاگه‌نده‌چیه‌کان له مه‌دینه‌دا کۆڵ نه‌ده‌ن، مۆڵه‌ت و هانی تۆ ده‌ده‌ین که تۆڵه‌یان لێ بسێنیت، (له‌وه‌ودوا زۆربه‌یان ده‌ربه‌ده‌ر بکه‌یت)و که‌مێکیان نه‌بێت له شاردا نه‌میننه‌وه.\nمَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلا ﴿٦١﴾\n(ئه‌وانه) نه‌فرین لێکراون له هه‌رکوێ بژین، ده‌بیت ده‌ستگیر بکرێن و ده‌بێت بکوژرێن، (چونکه له خراپه‌و پیلان و تاوان و کوشتن و دزی و درۆزنی زیاتر هیچیان لێ نه‌وه‌شاوه‌ته‌وه).\nسُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلُ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلا﴿٦٢﴾\n(دژایه‌تی ئه‌و دووڕووانه) له‌به‌رنامه‌ی خوادایه‌و له ڕابوردووشدا ئه‌نجامدراوه، هه‌رگیز گۆڕانکاری نابینی له یاساو به‌رنامه‌کانی خوادا.\nيَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ اللَّهِ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا ﴿٦٣﴾\nخه‌لکی پرسیارت لێده‌که‌ن ده‌رباره‌ی ڕۆژی قیامه‌ت (که‌ی به‌رپا ده‌بێت) پێیان بڵێ: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر: (کاتی به‌رپابوونی) هه‌ر خوا خۆی ده‌زانێ، جا تۆ چووزانی له‌وانه‌یه ڕۆژی قیامه‌ت زۆر نزیکیش بێت.\nإِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا ﴿٦٤﴾\nبێگومان ئه‌و خوایه نه‌فرینی کردوه له کافره‌کان (له ڕۆژه قیامه‌تیشدا) دۆزه‌خێکی زۆر گه‌رمی بۆ ئاماده کردوون.\nخَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لّا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلا نَصِيرًا ﴿٦٥﴾\nبۆ هه‌میشه تیایدا ده‌بێ بژین، له‌وێش نه پشتیوانێك شکده‌به‌ن فریایان بکه‌وێت نه که‌سێك ڕزگاریان بکات.\nيَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يَا لَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولا ﴿٦٦﴾\nڕۆژێك دێت ڕوخساریان ئه‌م دیودیوی پێده‌کرێت له‌ناو ئاگردا (تا چاك ببرژێن و بسوتێن) (به‌ده‌م ئاهو ناڵه‌وه ده‌ڵێن): ئای خۆزگه فه‌رمانبه‌رداری خوا بووینایه، گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ر بووینایه.\nوَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا ﴿٦٧﴾\n(هه‌روه‌ها) ده‌ڵێن: ئێمه ملکه‌چ و فه‌رمانبه‌رداری ئاغاو گه‌وره‌کانمان بووین، هه‌ر ئه‌وان ڕێگه‌و ڕێبازی (ڕاستیان) له ئێمه شێوان و ون کرد (خوا ڕسوایان ده‌کات).\nرَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذَابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا ﴿٦٨﴾\nپه‌روه‌ردگارا: دووبه‌رابه‌رو دوو جه‌ندابه سزای ئه‌وان بده‌و نه‌فرینێکی زۆر بێئه‌ندازه‌یان لێ بکه.\nيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِندَ اللَّهِ وَجِيهًا ﴿٦٩﴾\nئه‌ی ئه‌وکه‌سانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه: وه‌کو ئه‌وانه مه‌بن که ئازاری موسایان دا (تۆمه‌تیان بۆ دروستکرد، بوختانیان بۆ هه‌ڵبه‌ست) خوای گه‌وره‌ش (له‌و تۆمه‌ت و بوختانه‌یان) پاڕاستی و پاکیی ئاشکرا کرد وه ئه‌و لای خوا زۆر به‌ڕێزو ئازیزه.\nيَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلا سَدِيدًا ﴿٧٠﴾\nئه‌ی ئه‌وکه‌سانه‌ی باوه‌ڕتان هێناوه له خوا بترسن و پارێزکاربن، هه‌میشه قسه و گوفتاری به‌جێ و به‌سوود بکه‌ن.\nيُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن يُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا ﴿٧١﴾\n(ئه‌وسا ئیتر) کرده‌وه‌کانتان چاك و به‌جێ و په‌سه‌ند ده‌کات، له گوناهه‌کانیشتان خۆش ده‌بێت، جا ئه‌وه‌ی فه‌رمانبه‌رداری خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی بێت، ئه‌وه ئیتر سه‌رکه‌وتن و سه‌رفه‌راز‌یه‌کی بێ ءه‌ندازه‌و بێ سنووری به‌ده‌ست هێناوه.\nإِنَّا عَرَضْنَا الأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولا ﴿٧٢﴾\nئێمه ئه‌مانه‌تی (عه‌قیده و بیروباوڕ، ئه‌مانتی سه‌رپشکیمان) نیشانی ئاسمانه‌کان و زه‌وی و کێوه‌کان دا، (یاخود پێشنیارمان کرد که ئێوه هه‌ڵگری ئه‌م ئه‌مانه‌ته بن)، به‌ڵام هه‌مووان ده‌ستیان پێوه‌ناو ترسان لێی (هه‌ر پێیان چاك بوو ئاوا (مسیر بن، سه‌رپشك نه‌بن) که‌چی ئاده‌میزاد هه‌ڵیگرت و گرتیه ئه‌ستۆی، به‌ڕاستی زۆر سته‌مکار و نه‌فام بوو (ئه‌گه‌ر زۆرینه ڕه‌چاو بکه‌ین).\nلِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿٧٣﴾\nتا خوا سزای پیاوان و، وه ئافره‌تانی دووڕوو، وه هاوه‌ڵپه‌رستان له پیاوان و له ئافره‌تان بدات، هه‌روه‌ها ته‌وبه‌و په‌شیمانی له پیاوان و ئافره‌تانی ئیماندار وه‌رده‌گرێت، بێگومان خوای گه‌وره (بۆ ئه‌وان) زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و میهره‌بانه.


07 | شوبات | 2017 | PUK CENTRAL COUNCIL\nخامنه‌یی: تره‌مپ رووی راسته‌قینه‌ی ئه‌مریکای ده‌رخست، رۆژی ھه‌ینی وه‌ڵامی ھه‌ڕه‌شه‌کانی دەدینەوە\nسێ شه‌ممه, شوبات 7, 2017 6:19 pm جیهان 0\nئایه‌توڵڵا عه‌لی خامنه‌یی رابه‌ری شۆڕشی ئیسلامی ئێران رایگه‌یاند: دۆناڵد تره‌مپ سه‌رۆکی ئه‌مریکا رووی راسته‌قینه‌ی ئه‌مریکای ده‌رخستووه‌و رۆژی ھه‌ینی داھاتووش گه‌لی ئێران له‌ساڵیادی شۆِرشی ئیسلامیدا وه‌ڵامی ھه‌ڕه‌شه‌کانی ده‌داته‌وه. ئاژانسه‌کانی هه‌واڵی ئێران ئه‌مڕۆ 7-2-2017، بڵاویانکرده‌وه ئایه‌توڵڵا عه‌لی …\nلەبارەی دەستکاری پاشەکەوتی موچەی فەرمانبەران و پێدانی پارەی ھاندانی مامۆستایان ڕوونکردنەوە دەدرێت\nسێ شه‌ممه, شوبات 7, 2017 6:08 pm ئابوری 0\nوەزیری پەروەردە لەبارەی مەرج و ڕێنماییەکانی پێدانی پارەی ھاندانی مامۆستایان، ڕوونکردنەوە دەدات و ڕاشیدەگەیەنێت: دەستکاری پاشەکەوتی موچەی مامۆستایان و فەرمانبەران دەکرێت. لەمیانەی لێدوانێکدا بۆ ڕۆژنامەنوسان، ئەمڕۆ ٧ی شوبات، پشتیوان سادق وەزیری پەروەردەی حکومەتی ھەرێم رایگەیاند، ئەو مەرجەی دانراوە لەبارەی پێدانی …\nباڵیۆزی ژاپۆن بۆ مام جه‌لال: سودی زۆرم وه‌رگرتووه له دیداره‌کانت، واتلێکردم خۆشه‌ویستیم بۆ کورد هه‌بێت\nسێ شه‌ممه, شوبات 7, 2017 6:04 pm کوردستان 0\nئه‌مڕۆ سێشه‌ممه 7/2/2017 سه‌رۆک مام جه‌لال له‌سلێمانی، به‌ئاماده‌بونی خاتوو هێرۆ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د ئه‌ندامی مه‌کته‌بی سیاسیی (ی.ن.ک) پێشوازیی کرد له فیۆمی ئیوای باڵیۆزی ژاپۆن له‌عیراق. له‌و دیداره‌دا که بافڵ تاڵه‌بانی لێپرسراوی کاروباری دژه تێرۆر ئاماده‌ی بوو، باڵیۆز ئیوای خۆشحاڵیی ده‌ربڕی به دووباره شادبونی …\nسێ شه‌ممه, شوبات 7, 2017 5:53 pm کوردستان 0\nدکتۆر نه‌جمه‌دین که‌ریم پارێزگاری که‌رکوک نیوه‌ڕۆی ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه 7-2-2017 پێشوازی کرد له‌خاتوو نوخشه ناسیح قائیمقامی پارێزگای هه‌ڵه‌بجه. له دیداره‌که‌دا باسی بارودۆخی ئابوری هه‌رێمی کوردستان خرایه به‌رباس و ده‌رهاویشته‌کانی له‌سه‌ر ژیان و گوزه‌رانی هاووڵاتییان به تێروته‌سه‌لی باسکرا. هه‌روه‌ها باسی …\nسێ شه‌ممه, شوبات 7, 2017 1:03 pm ئەنجومەنی ناوەندی 0\nحەیدەر شەشۆ ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی و فەرماندەی یەکینەکانی پاراستنی شنگال بەفەرمی و لە رێی سایتی ئەنجومەنی ناوەندییەوە سەرجەم ئەو دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە کە پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردبێت ، ئامانجی سەردانەکەشی بۆ لای بارزانی ئاشکرا دەکات . حەیدەر شەشۆ ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی یەکێتیی و فەرماندەی …\nسێ شه‌ممه, شوبات 7, 2017 11:00 am وتارو بیروڕا 0\nھەموو ئەوە دەزانین کە یەکێتی نیشتمانی کوردستان لەسەرەتای دروستبونیەوە تا ئێستاش لە ناوخۆی خۆیدا چەندین جار توشی گرفتی ناوخۆیی بوەو جار ھەبووە کێشەو گرفتەکان گەیشتۆتە ئاڵۆزی زۆر زیاتر تا ئاستی لێکترازان ،چەندین نموونەش ھەیە بەڵام سەرباری ئەمانەش ھەمیشە ھەوڵ ھەبووە بۆ چارەسەرو دانیشتن و گفتوگۆ جا چ لە ناو حیزب بوبێت …


یه‌ك به‌رمیل نه‌وتی خاو به 63 دۆلار و 30 سه‌نت مامه‌ڵه‌ی پێوه‌كرا\n29/3/2021 - 11:53\nسەرکەوتنی کارەکانی خستنەوەسەرئاوی کەشتیە گیرخواردووەکەی نۆکەندی سویس و چاوەڕوانی لە بڕیاری کۆبوونەوەکەی یەکی نیسانی ئۆپیک پڵاس، کاریگەرن لە سنووردارکردنی دابەزینی نرخی نەوت.\nله یەکەم رۆژی کاری هەفتەدا، یه‌ك به‌رمیل خاوی برێنت لە بازاڕه نێوده‌وڵه‌تییه‌كاندا به 63 دۆلار و 30سه‌نت مامه‌ڵه‌ی پێوەدەکرێت.\nرۆژی هەینی نرخی یه‌ك به‌رمیل خاوی برێنت گه‌یشته، 64 دۆلار و 89 سه‌نت و رۆژه‌كه‌ی به 64 دۆلار و 57 سه‌نت ته‌واوكرد.\nئه‌مڕۆش له كاتژمێر 9:19ي بةيانييةوە نرخەکەی به به‌راورد به كاتی داخستنی بازاڕ به‌ڕێژه‌ی له‌سه‌دا 1،96 دابەزیوە و به 63 دۆلار و 30 سه‌نت مامه‌ڵه‌ی پێوه‌دەکرێت.\nلە هەمان کاتدا یه‌ك به‌رمیل خاوی رۆژئاوای تێكساس (WTI) به 59 دۆلار و 73 سەنت فرۆشرا.\nسەرکەوتنی کارەکانی خستنەوەسەرئاوی کەشتیە گیرخواردووەکەی نۆکەندی سویس کاریگەربوو لە راگرتنی دابەزینی نرخی نەوتدا.\nلە 24ی ئاداردا، کەشتییەکی بارهەڵگر بەهۆی گەردەلوولی خۆڵ و خراپی کەشوهەوا و و دابەزینی مەودای بینین لە نۆکەندی سویس کە یەکێکە لە گرنگترین کەناڵە ئاوییەکانی جیهان خۆی کێشا بە کەناری کەناڵەکەدا و گیریخوارد، بەهۆی گیرخواردنی کەشتیەکە کە ناوی "The Ever Given"ە نۆکەندەکە بە رووی هاتوچۆدا داخرا و کەشتیەکەی زۆر لە دەریادا بێ چارەمانەوە بۆ تێپەڕبوون بە نۆکەندەکەدا، بەو هۆیەشەوە گواستنەوەی نەوت و غازی شل راگیرا.\nچاوەڕوانییەکان بۆ مانەوەی بڕی کەمکراوە لە بەرهەمهێنانی نەوت لە مانگی نیساندا، کە لەو کۆبوونەوەیەی ئۆپیک پڵاس لە یەکی نیساندا ئەنجامی دەدات بڕیاری لەسەر دەدرێت، دابەزینی نرخی نەوتی سنووردارکردووە.\nلە لایەکی دیکەوە، بەهۆی نیگەرانییەکان لەبارەی مەترسی شەپۆلی نوێی پەتای ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ، لە زۆر وڵاتدا بەتایبەتی لە وڵاتانی ئەورووپادا رێکاری نوێ گیراوەتەبەر، ئەو دۆخە کاریگەری نەرێنیی کردووەتە سەر چاوەڕوانییەکانی ئاساییکردنەوەی ئاستی داخوازی بازاڕ لەسەر نەوت کە ئەوەش کاریگەری هەیە لەسەر دابەزینی نرخەکەشی.\nباس لەوەیش ده‌كرێت كه ره‌نگه لەڕووی تەکنیکییەوە خاوی برێنت لەنێوان 63 دۆلار و 35 سەنت بۆ63دۆلار و 58سه‌نت بەرهەڵستی بنوێنێت و نرخه‌كه‌ی له‌نێوان 62 دۆلار و 95 سه‌نت بۆ 62 دۆلار و 78سه‌نت بمێنێته‌وه.


مه‌ولود چاوشئۆغڵو، وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ى تورکیا رایگه‌یاند ده‌بێت عێراق له په‌که‌که‌و داعش پاکبکرێته‌وه‌و ده‌شڵێت:" پێویسته به‌غدا، هه‌ولێر و ئه‌نقه‌ره به‌یه‌که‌وه ئۆپه‌راسیۆن بۆسه‌ر په‌که‌که ئه‌نجام بده‌ن".\nئه‌مڕۆ دووشه‌ممه 22ى ته‌موزى 2019 ئاژانسى هه‌واڵى ئه‌نادۆڵى تورکى نزیک له حکومه‌تى تورکیا بڵاویکرده‌وه که مه‌ولود چاوشئۆغلۆ، وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ى تورکیا رایگه‌یاندووه که پێویسته عێراق له په‌که‌که و داعش پاکبکرێته‌وه و وتی: ''دوایین جار وه‌زیرانى ده‌ره‌وه و به‌رگرى و سه‌رۆکى هه‌واڵگریى هاتن. کۆبوونه‌وه‌ى سێ کۆ سێمان ئه‌نجامدا. ئامانجى سه‌ره‌کیمان لێره‌دا واژووکردنى رێککه‌وتنێکى هاریکارى ئه‌منییه. پێش سه‌ردانه‌که‌ى به‌ڕێز سه‌رکۆمارمان بۆ عێراق که ئه‌مساڵ ئه‌نجامى ده‌دات ده‌مانه‌وه‌ت بگه‌ینه کۆتایى ئه‌وه. له قۆناغى داهاتوودا ئێمه‌ش سه‌ردانمان ده‌بێت بۆ عێراق''.\nمه‌ولود چاوشئۆغڵو ده‌شڵێت:"پێویسته به‌غدا، هه‌ولێر و ئه‌نقه‌ره به‌یه‌که‌وه ئۆپه‌راسیۆن بۆسه‌ر په‌که‌که ئه‌نجام بده‌ن.\nهه‌روه‌ها جه‌ختى له‌وه‌شکردۆته‌وه که ده‌ڵێت لێره پشتیوانى پێشکه‌ش ده‌که‌ن، به‌ڵام له بابه‌ته‌کانى به‌شکردنى هه‌واڵگریى و بابه‌ته‌کانى دیکه‌دا که‌موکوڕى هه‌یه و دوایین جار شه‌هیدێکیاندا" بینیمان که دواى سلێمانى په‌که‌که به‌ئاسانى چووه هه‌ولێره‌وه، له‌به‌رئه‌وه رێوشوێن هه‌یه پێویسته بگیرێنه به‌ر، دروستترین رێوشوێن ته‌واو پاککردنه‌وه‌ى عێراقه له په‌که‌که".