گفتوگۆ له‌گه‌ڵ جه‌بار مسته‌فا – Hawpshti\nگفتوگۆ له‌گه‌ڵ جه‌بار مسته‌فا\n“یه‌کێتیی تێکۆشانی کارگه‌ران”، “ئه‌ڵقه‌ی کۆمۆنیستیی بڵێسه”،”یه‌کێتیی خه‌باتی کۆمۆنیزمی کرێکاری”\nجه‌بار مسته‌فا: سوپاس بۆ پێشه‌کییه‌که‌ت. پێش ئه‌وه‌ی وه‌ڵامی پرسیاره‌کانت بده‌مه‌وه، پێم خۆشه، ئاماژه به چه‌ند خاڵێک بکه‌م: ئه‌وه ڕاسته من وه‌ک هه‌ڵسووڕاوێكی کۆمۆنیست له سه‌ره‌تای حه‌فتاکانی سه‌ده‌ی ڕابردووه‌وه ده‌ست و په‌نجه له‌گه‌ڵ ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه نه‌رم ده‌که‌م، به‌ڵام هێشتا ئاگاداری مێژووی لایه‌نێکی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌م، نه‌ک هه‌مووی. نووسینه‌وه‌ی سه‌رتاپا‌ی مێژووی بزووتنه‌وه‌که، ده‌بێ کاری ده‌سته‌جه‌معی و به‌کۆمه‌ڵ بێت. من که له‌م مێژووه ده‌دوێم، له ڕوانگه‌ی خۆمه‌وه لێی ده‌دوێم، چۆن ڕووداوه‌کانم دیوه و چۆن تێیان گه‌ییشتووم، ئاوا باسیان ده‌که‌م. دڵنیام، ئه‌مه سه‌رجه‌می ڕاستییه‌کان نییه و گێڕانه‌وه‌ی تر و تێگه‌ییشتنی تر هه‌یه. من دڵنیام، هه‌موو ڕاستییه‌کان لای من نین و ئه‌وه‌ی من باسیان ده‌که‌م، به‌شێکن له ڕاستییه‌کانی ئه‌م مێژووه. جگه له‌مانه و ئه‌وه‌ی که زۆر گرنگه به‌لای منه‌وه ئه‌وه‌یه، که خه‌سڵه‌تی هه‌ره سه‌ره‌کیی مێژوو، هه‌ر مێژوویه‌ک بێت، “بابه‌تیبوون”ه‌که‌یه‌تی، ناکرێ مێژوو له‌پێناو ئامانجی سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، یان هه‌ر ئامانجێکی تر ئاره‌زوومه‌ندانه لێی بدوێیت، یان بینووسیته‌وه، چونکه مێژوو مێژووه. هه‌ڵسووڕاوان و ڕابه‌رانی خه‌باتی چینی کرێکار و کۆمۆنیسته‌کان پێویستییان به پاڵه‌وانبازی و پاڵه‌وانی ئه‌فسانه‌یی نییه، به‌ڵام زۆر پێویستییان به‌وه‌یه که شاڕەزایی ڕه‌وتی سه‌رهه‌ڵدان و گه‌شه‌کردنی مێژووی خه‌باتی چینه‌که‌یان بن، به هه‌موو خاڵه به‌هێز و لاوازه‌کانییه‌وه.\nکۆتایی ساڵی ١٩٧٢ و سه‌ره‌تای ١٩٧٣ کاتێک وه‌رزی خوێندن له زانکۆکان له مانگی ٩ به‌دواوه ده‌ستپێ ده‌کات، هاتمه زانکۆی سلێمانی. ئه‌و کاته ماڵمان له شاری به‌سره‌ی خواروو‌ی عێراق بوو. ئه‌و سه‌رده‌مه له ڕێگای به‌دواداچوونی خۆمه‌وه ده‌مزانی ڕێکخراوێک یان گرووپێکی مارکسیستی له کوردستاندا هه‌یه و به‌نهێنی کار ده‌کات. له‌ڕاستیدا من به‌دوایدا ده‌گه‌ڕام و هیچم له‌سه‌ر نه‌ده‌زانی، هه‌ر ئه‌وه‌نده نه‌بێت، که جیاوازه له هه‌ردوو باڵی حیزبی شیوعیی عێراق. له‌گه‌ڵ ده‌ستپێکردنی خوێندن، زۆر زوو به هیوا غه‌فوور ئاشنا بووم. له ماوه‌یه‌کی زۆر کورتدا بووینه دوو هاوڕێی نزیک و خۆشه‌ویستی یه‌کتر و قسه و باسی سیاسی لەنێوانماندا زۆر زوو کرایه‌وه و من به‌ئاشکرا خۆم وه‌ک مارکسیستێک ده‌ناساند و ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش له‌و سه‌رده‌مه‌دا زۆر ئاسایی بوو، ته‌نانه‌ت له پۆلی ده‌رسه‌کانیشدا له‌به‌رامبه‌ر بیروبۆچوونی هه‌ندێ مامۆستادا قوتابی زۆر به‌ئاسایی قسه‌ی خۆی ده‌کرد. به هه‌ر حاڵ هاوڕێ هیوا که دواتر له ساڵی ١٩٧٤ له بۆردوومانه‌که‌ی شاری قه‌ڵادزێ گیانی له‌ده‌ست دا، به چه‌ند که‌سێکی تری ناساندم و پێشنیاری ئه‌وه‌ی کرد، که مارکسیزم به شیۆیه‌کی جه‌ماعی دیراسه بکرێت باشتره. من یه‌کسه‌ر تێگه‌ییشتم و پێشنیاره‌که‌یم په‌سه‌ند کرد. هه‌ر ئه‌و کاته کۆمه‌ڵێک جیاوازیم له‌گه‌ڵ هیوا هه‌بوو و له‌سه‌رووی هه‌موویانه‌وه بابه‌تی ئه‌وه‌ی: ئایا چینی کرێکاری کوردستان پێویستی به حیزبی مارکسیست_ لێنینیستی خۆی هه‌یه، یان نا؟ من موخالیفی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه بووم و ده‌مزانی، که ئه‌مه به ته‌نها بۆچوونی خۆی نییه. پاش به‌سه‌ربردنی ماوه‌یه‌کی کورت له ئه‌ڵقه ڕۆشنبیرییه‌کاندا له ڕێگای هیواوه زانیم، که ئێمه به‌شێکین له “کۆمه‌ڵه‌ی مارکسیی لێنینی/ بیروباوه‌ڕی ماوتسیتۆنگ” و له سه‌ره‌تای ١٩٧٤ به‌فه‌رمی بوومه ئه‌ندامی کۆمه‌ڵه و بۆ یه‌که‌م جار له کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا له‌گه‌ڵ محه‌مه‌د فه‌تحوڵا به سه‌رپه‌رشتی که‌مال عه‌لی ده‌ستووری کۆمه‌ڵه‌مان خوێنده‌وه. ده‌ستووری کۆمه‌ڵه بریتی بوو له کورته‌یه‌ک له ناو و ئامانج و شێوه‌ی ڕێکخراوه‌یی کۆمه‌ڵه، که‌سێک ئه‌ندام نه‌بووایه نه‌یده‌بینی.\nله سه‌ره‌تای ساڵی ١٩٧٤دا که ورده‌ورده شه‌ڕ هه‌ڵگیرسانه‌وه له‌نێوان پارتی و ڕژێمی به‌عس مه‌علووم ده‌بوو، سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه له سه‌ره‌تای مارتدا نووسراوێکی ده‌روونی له ڕیزه‌کانی خۆیدا (بۆ ئه‌ندامان) بڵاو کرده‌وه، که قسه له شه‌ڕی هه‌ردوو لا ده‌کات و ده‌ڵێت: ئه‌م شه‌ڕه له لایه‌ن خه‌ڵکی کوردستانه‌وه شه‌ڕێکی ڕەوایە، چونکه به‌شێکه له خه‌باتی خه‌ڵکی کوردستان بۆ چاره‌سه‌رکردنی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تی، به‌ڵام سه‌رکردایه‌تیی بزووتنه‌وه‌که کۆنه‌په‌رسته، بۆیه به‌شداریکردن له شه‌ڕه‌که‌دا به ئه‌رکی خۆمان ده‌زانین، به‌و ئامانجه‌ی که سه‌رکردایه‌تییه‌که‌ی وه‌لا بنێین و حیزبێکی مارکسیست_ لێنینست سه‌رکردایه‌تییه‌که‌ی بگرێته ئه‌ستۆ. ئه‌وه‌بوو، به‌شێکی به‌رچاو له سه‌رکردایه‌تی و ئه‌ندام و دۆستانی کۆمه‌ڵه ڕێی شاخیان گرت و چوونه ده‌ره‌وه. له پایزی ١٩٧٤دا که من له ماوه‌ت له شانه‌یه‌کی کۆمه‌ڵه‌دا له‌گه‌ڵ فوئادی مه‌جید میسریی نووسه‌ر له شانه‌یه‌کدا کارم ده‌کرد، نووسراوێکی ده‌روونیمان بۆ هات، که به‌بێ ئه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌ی ئاشکرا له بۆچوونی کۆمه‌ڵه بگرێت، ڕه‌خنه له بزووتنه‌وه‌که ده‌گرێت و به بزووتنه‌وه‌یه‌کی سه‌رتاپا کۆنه‌په‌رستی ده‌ناسێنێت، چونکه سه‌رکردایه‌تییه‌که‌ی کۆنه‌په‌رسته و ئامانجی بزووتنه‌وه‌که‌ی به سیاسه‌تی شای ئێران و ته‌نانه‌ت ئیسرائیلیشه‌وه به‌ستۆته‌وه. وا بزانم، ئه‌م بۆچوونه هی سه‌رکردایه‌تیی هه‌رێمی سلێمانی بوو، که ئه‌و کاته ئاوات عەبدلغەفوور لێپرسراوی بوو، که‌چی پاش ماوه‌یه‌ک ئه‌و نووسراوه ڕه‌ت کرایه‌وه. ئێمه ئه‌ندامان و هه‌ڵسووڕاوانی ڕێکخراو زانیمان، که ناکۆکی له سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه‌دا هه‌یه. له سه‌روبه‌ندی ئاشبه‌تاڵدا زۆر کتوپڕ کۆمه‌ڵێک هاوڕێی کۆمه‌ڵه به لێپرسراوێتی دلێر تاهیر به کۆمه‌ڵێک چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نییه‌وه گه‌ییشتینه ماوه‌ت و پێیان وتین، که پارتی ئاشبه‌تاڵی کردووه و سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه بڕیاری به‌ر‌گری له ناوچه‌ی شارباژێره‌وه (که شه‌هابی شێخ نووری خه‌ڵکی ئەم ناوچەیە و گوندی بارێی گه‌وره‌یە) داوه و له‌م ڕۆژانه‌دا له ڕێگای ئێران و پێنجوێنه‌وه ده‌گه‌نه ناوچه‌که. تا گه‌ییشتنی دلێر و هاوڕێیانی تر نه پارتی و نه خه‌ڵکی ماوه‌ت نه‌یان بیستبوو، که ئاشبه‌تاڵه. کاتێک ئێمه هه‌واڵه‌که‌مان بڵاو کرده‌وه، پارتی و پاراستن خه‌ریک بوون، دلێر بگرن. ئێمه به‌په‌له چووینه لای لێپرسراوی ئه‌وسای ناوچه (تالیب ڕۆسته‌م) و ئەو هه‌واڵه‌که‌ی پشتڕاست کرده‌وه. له‌ڕاستیدا ئه‌وه له گرتن ڕزگاری کرد، که برازای عومه‌ر ده‌بابه بوو. بەهه‌ر حاڵ بڕیاری سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه شۆڕوشه‌وقێکی سه‌یری به ئێمه دا، ڕه‌نگه بڵێم، چرکه و ساتمان له چاوه‌ڕوانی گه‌ییشتنی هاوڕێیاندا ده‌ژمارد. که‌چی دوای چه‌ند ڕۆژێک له کۆتایی مانگی مارتی ١٩٧٥دا له سلێمانییه‌وه بڕیارێکی سه‌رکردایه‌تیمان بۆ هات، که ده‌بێ، بۆ شار بگه‌رێینه‌وه و کۆمه‌ڵه‌ش به‌رگری ناکات. ئه‌م مه‌سه‌له‌یه نائومێدی و نیگه‌رانییه‌کی زۆری له‌ناوماندا درووست کرد و بووه مایه‌ی ڕه‌خنه‌یه‌کی زۆر له سه‌رکردایه‌تی. هه‌ر ئه‌و ساڵه ئێمه له‌ناو شار، مه‌به‌ستم ئه‌و ئه‌ندام و کادرانه‌ی که له شاخ بووین، له هێڵێکی ڕێکخراوه‌یی جیاوازدا سازمان دراین و له‌و ده‌مه‌شدا ده‌نگۆی ئه‌وه‌مان بیست، که سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه خۆی بۆ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ڕژێمی به‌عس ئاماده ده‌کات. ئه‌وه‌ی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ی به‌هێز کرد، قسه‌کردنی لێپرسراوانی نزیک له سه‌رکردایه‌تییه‌وه، له‌وه‌ی که کۆمه‌ڵه ده‌بێ له‌م کاته‌دا، که له کوردستاندا ته‌نیا هێزی سیاسییه، به ئۆتۆنۆمییه‌کی فراوان قایل بێت و دیاره ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ش به گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ڕژێمدا ده‌چێته پێشه‌وه. لێره‌وه ناکۆکی له ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌دا ته‌قییه‌وه و ڕۆژبه‌ڕۆژ قووڵ ده‌بووه‌وه. من له‌گه‌ڵ سه‌ڵاح حوسێن و که‌مال عه‌لی له یه‌ک شانه‌دا بووین و لێپرسراوی شانه‌که‌مان حه‌مه سه‌عیدی فه‌قێ عه‌لیی شاور بوو، هیچ کۆبوونه‌وه‌یه‌کمان بۆ ته‌واو نه ده‌کرا، تا وای لێ هات، سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه هه‌رچییه‌کی ده‌ووت، ئێمه پێی موخالیف بووین. له‌ولاشه‌وه سه‌ڵاح په‌یو‌ه‌ندی به دلێر تاهیر و چه‌ند کادرێکی تره‌وه هه‌بوو، ناکۆکییه‌کان له‌سه‌ر سێ مه‌سه‌له‌ی سه‌ره‌کی چه‌قیان به‌ستبوو: هه‌ڵوێستی نادرووستی کۆمه‌ڵه له مه‌سه‌له‌ی به‌شداریکردن له شه‌ڕی ١٩٧٤دا، چونکه بزووتنه‌وه‌یه‌کی کۆنه‌په‌رستانه بوو و کاتێک که ئاشبه‌تاڵ بوو، ده‌بووایه، سه‌رکردایه‌تی مقاوه‌مه‌تی بکردایه. ئۆتۆنۆمی درووشمێکی بۆرژوازییانه بۆ چاره‌سه‌رکردنی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تییه و کۆمه‌ڵه ده‌بێت مافی دیاریکردنی چاره‌نووس به درووشمی خۆی بزانێت و له‌ڕاستیدا ئۆتۆنۆمی ڕێگاخۆشکردنه بۆ مفاوه‌زات له‌گه‌ڵ ڕژێمدا. له هاوینی ساڵی ١٩٧٥دا دلێر تاهیر و سه‌ڵاح حوسێن سه‌ره‌تا به ڕه‌سمی ده‌ستیان له‌کار کێشایه‌وه و منیش به ڕێکخستنم ڕاگه‌یاند، به مه‌رجێک ده‌مێنمه‌وه، که مافی ده‌ربڕینی جیاوازییه‌کانم له ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌دا هه‌بێت. وه‌ڵامی ئاسۆی شێخ نووری که ئه‌و کاته لێپرسراوی کۆمیته‌ی هه‌رێمی سلێمانی بوو، وابزانم ناوی “ئه‌ستێره‌ی سوور” بوو، ئه‌وه بوو، که ڕێگا ناده‌ین جه‌بار مسته‌فا پشێوی له ڕیزه‌کانی ڕێکخستندا بنێته‌وه. دوابه‌دوای ئه‌م وه‌ڵامه به فه‌رمی ده‌ستم له‌کار (له‌گه‌ڵ سه‌ڵاح حوسێن و محه‌مه‌د فه‌تحوڵا) کێشایه‌وه. هه‌ر ئه‌و کاته سه‌ڵاح، زه‌ینه‌دین نه‌جمه‌دین (که له ساڵانی دواییدا له‌ناو یه‌کێتیی نیشتمانی کوردستان به د. ساجید ناسرا و چه‌ند ساڵێک له‌مه‌وبه‌ر به نه‌خۆشی گیانی له‌ده‌ست دا، یادی به‌خێر)ی پێ ناساندم. سه‌ڵاح په‌یوه‌ندی به به‌ختیار مسته‌فا و ئازاد جه‌لال و دلێر تاهیر و دلێریش په‌یوه‌ندی به عه‌لی موراد (یادی به‌خێر له ساڵانی دواییدا به نه‌خۆشی گیانی له‌ده‌ست دا)ه‌وه هه‌بوو. له سلێمانی هه‌روه‌ها سه‌ڵاح یان دلێر په‌یوه‌ندییان به هیوا و ئاسۆ ڕه‌ئووفه‌وه، که له به‌غدا قوتابی بوون، هه‌بوو. جگه له‌مانه و له هه‌مان کاتدا ئیبراهیم خه‌لیل (یادی به‌خێر، له ڕووداوێکی ناڕۆشندا له ناوچه‌ی هه‌ڵه‌بجه له‌گه‌ڵ چه‌ند هاوڕێیه‌کی چه‌کداریدا گیانیان له‌ده‌ست دا)، ئیبراهیم حه‌سه‌ن، وه‌ستا که‌مالی کاره‌باچی (یادی به‌خێر له گرتنه‌که‌ی ١٩٧٧دا له سێداره درا) ناکۆکییان هه‌بوو، به‌ڵام به بۆچوونێکی جیاواز له ئێمه. ئاگادار بووم، که سه‌ڵاح زۆر له‌گه‌ڵ ئیبراهیم خه‌لیل قسه و باسی ده‌کرد، به‌ڵام نه‌گه‌ییشتنه ئه‌نجام.\nجه‌بار مسته‌فا: ئه‌گه‌ر هه‌ندێک وردتر قسه له‌سه‌ر هۆکاری شکڵگرتنی کۆمه‌ڵه له‌و ڕۆژگاره‌دا بکه‌ین، ده‌بێ بڵێم، گه‌شه‌کردنی چینی کرێکار له سه‌رانسه‌ری عێراق و هاتنه‌کایه‌وه‌ی بزووتنه‌وه‌ی خواسته‌کانی ئه‌م چینه که به ڕاده‌یه‌کی فراوان له‌پاڵ بزووتنه‌وه جه‌ماوه‌رییه‌کانی تردا به‌تایبه‌تی قوتابییان فشاری زۆریان خستبووه سه‌ر ڕژێمی عەبدلڕەحمان عارف. ڕێپێوان و مانگرتن له کۆتایی شه‌سته‌کاندا ببووه دۆخێکی ڕۆژانه و فشارێکی زۆری بۆ ئه‌م ڕژێمه هێنابوو، جگه له‌مه سه‌رهه‌ڵدان و گه‌شه‌کردنی توێژێکی ڕۆشنبیر له شاره‌کانی کوردستان و بزووتنه‌وه‌ی سیاسی، که به ڕاده‌یه‌کی به‌رچاو بێزار بوون له سه‌رکردایه‌تیی خێڵه‌کیی مه‌لا مسته‌فا و باڵی جه‌لالییه‌کان (پارتی شۆڕشگێڕی کوردستان) و شه‌ڕی ناوخۆیان و ئه‌نجامه کاره‌ساتباره‌کانی ئه‌م شه‌ڕه بێهووده‌یه و ئه‌وه‌ی که مه‌لایییه‌کان چوونه‌ته پاڵ شای ئێرانی کۆنه‌په‌رست و جه‌لالییه‌کان پاڵیان به ڕژێمی به‌غداوه داوه و هاوکاری ته‌واوی ده‌که‌ن، ئه‌مه ئیتر جاشایه‌تییه‌کی ته‌واوه و له ئاستی کۆمه‌ڵگادا بۆ هیچ که‌س پاساو نه‌ده‌درا. جگه له‌مه به‌رجه‌سته‌بوونه‌وه‌ی جیاوازی و ناکۆکییه‌کانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی نێوان حیزبی کۆمۆنیستی شووره‌وی و حیزبی کۆمۆنیستی چین، که له ناوچه‌که به بزووتنه‌وه‌ی کۆمۆنیستیی جیهانی ناسرابوون، به‌تایبه‌تی له عێراق و ئێران که‌م تا زۆر هۆکارێک بوون له شکڵپێدانی کۆمه‌ڵه‌دا، له لایه‌که‌وه سیاسه‌تی ڕێفۆرمیستی و هه‌لپه‌رستانه‌ی حیزبی شیوعیی عێراق، نه‌بوونی هه‌ڵوێستێکی ڕۆشن به‌رامبه‌ر به مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تی و ملکه‌چبوونی بۆ باڵێکی ناسیۆنالیستی کورد و پیاده‌نه‌کردنی سیاسه‌تێکی درووست به‌رامبه‌ر به داخوازییه ڕه‌واکانی خه‌ڵکی کوردستان له ڕژێمه‌کانی به‌غدا، فرسه‌تی بەوە دا، که حیزبێکی قه‌ومپه‌رستی وه‌ک پارتی و سه‌رەک خێڵێکی وه‌ک مه‌لا مسته‌فا ببێته مه‌یدانداری خه‌باتی به‌رحه‌قی خه‌ڵکی کوردستان و به‌پێی قازانجی کۆنه‌په‌رستانه‌ی چینه دواکه‌وتووه‌کانی کوردستان ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه به لاڕێدا به‌رێت و له کوردستانیشدا ببێته قاره‌مانێکی نه‌ته‌وه‌یی. ئه‌م واقیعه‌ته به پشتگیری حیزبی شیوعی له ڕژێمی قاسم، هه‌وڵی نزیکبوونه‌وه‌ی له ڕژێمی عەبدلسەلام عارف ئه‌وه‌نده‌ی تر له کوردستاندا چه‌سپا و بۆ ساڵانیکی دوورودرێژ ناسیۆنالیزمی کوردی کرده مۆته‌که‌یه‌ک به سه‌رسه‌ری جه‌ماوه‌ری کوردستانه‌وه.\nجه‌بار مسته‌فا: ده‌بێ ئه‌وه بڵێم، که زانیاری وردم له‌سه‌ر ئه‌و جیابوونه‌وه‌یه نییه، من له مانگی ٩/١٩٧٢ به‌دواوه له ڕێگای “ئه‌ڵقه ڕۆشنبیرییه‌کانه‌وه” به کۆمه‌ڵه‌وه په‌یوه‌ست بووم، هه‌رچییه‌ک له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته بڵێم، کۆمه‌ڵێک زانیارین، له هاوڕێکانی تره‌وه بیستوومن. به بۆچوونی من ئه‌و کێشه‌یه جیابوونه‌وه نه‌بوو، به‌ڵکوو وازهێنانی کاک فوئاد قه‌ره‌دا‌غی و مه‌حموودی مه‌لا عیزه‌ت و هه‌ندێک که‌سی تر بوون (فازیلی مه‌لا مه‌حموود، فه‌وزی مه‌لا مه‌حموود، ئه‌شره‌ف تاڵه‌بانی، عه‌بدوڵا ده‌باغ و…). فازیل هه‌ر زۆر زوو به قیاده‌ی مەرکەزییەوە په‌یوه‌ست بوو، بۆیه له‌ناو کۆمه‌ڵه‌دا ده‌وترا، فازیل به‌نیاز بووه، کۆمه‌ڵه به‌رێته ناو ئه‌و حیزبه‌وه. ئه‌وانی تر بۆ ماوه‌یه‌ک درێژه‌یان به هه‌ڵسووڕانی سه‌ربه‌خۆی خۆیان دا و پێیان ده‌ووتن، عێراقییه‌کان. دواتر یان له کاری حیزبی دوورکه‌وتنه‌وه، وه‌ک کاک فوئاد قه‌ره‌داغی و مه‌حموودی مه‌لا عیزه‌ت، یان به حیزبێک له حیزبه‌کان په‌یوه‌ست بوونه‌وه. ئه‌وه‌نده‌ی من ئاگادار بم، ئه‌م گرووپه تا ساڵی ١٩٧٤ چالاکییان هه‌بوو، به‌ڵام له هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی شه‌ڕی ئه‌و ساڵه به‌دواوه ده‌نگیان نه‌ما. بڕیار وا بوو، کۆمه‌ڵه ببێته ئاڵته‌رناتیڤی هه‌ردوو باڵی حیزبی شیوعی و پارتی له کوردستاندا. هه‌رچی باڵی پارتی شۆڕشگێڕی کوردستانه، دامه‌زرێنه‌ران و لایه‌نگرانی کۆمه‌ڵه هه‌وڵێکی زۆریان بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی دا، به‌تایبه‌تی دوای لێخۆشبوونه‌که‌ی مه‌لا مسته‌فا لێیان. ئه‌وه بوو، له دوا کۆنگره‌ی خۆیان له ساڵی ١٩٧٠دا سه‌رباری ناڕه‌زایه‌تییه‌کی زۆری باڵه‌که‌ی عومه‌ر ده‌بابه ئه‌و بڕیاره‌یان دا.\nئه‌و ناکۆکییانه له وه‌ڵام به‌و پرسیاره‌ی، که ئایا کۆمه‌ڵه ده‌بێت ڕێکخراوێك بێت بۆ کوردستانی گه‌وره (له هه‌ر چوار پارچه‌که‌دا)، یان بۆ کوردستانی عێراق، یاخود بۆ عێراق، له درێژه‌ی قسه و باسه‌کاندا مه‌سه‌له‌ی کوردستانی گه‌وره زۆر زوو ڕه‌ت ده‌کرێته‌وه. به‌ڵام ناکۆکیی نێوان لایه‌نگرانی دوو بۆچوونه‌که‌ی تر به‌رده‌وام ده‌بێت و سه‌رئه‌نجام لایه‌نگرانی کوردستانی عێراق و سه‌رکردایه‌تیی دواتری کۆمه‌ڵه ده‌ڵێن: کۆمه‌ڵه تا ئێستا ڕێکخراوێکی نهێنییه و هێشتا خۆی به جه‌ماوه‌ر نه ناساندووه. مه‌سه‌له‌یه‌کی له‌م جۆره‌ش ده‌بێ جه‌ماوه‌ر خۆی بڕیاری له‌سه‌ر بدات. بۆیه یه‌کلاکردنه‌وه‌ی ئه‌م کێشه‌یه بۆ کاتی ئاشکراکردنی کۆمه‌ڵه هه‌ڵده‌گرین. لایه‌نگرانی عێراقیبوونی حیزب ئه‌م پێشنیاره ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه و ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه به‌جێ ده‌هێڵن. هه‌ر وه‌کوو وتم، ئه‌م گرووپه تا ماوه‌یه‌ک درێژه به هه‌ڵسووڕانی خۆیان ده‌ده‌ن و دواتر بڵاوه‌ی لێ ده‌که‌ن. له‌و که‌سایه‌تییانه‌ی ئه‌م گرووپه که ناسیمن، عه‌بدوڵا ده‌باغ، مامۆستای زمانی ئینگلیزی له کۆلێجی ئادابی سلێمانی بوو. که‌سێک بوو، به‌ئاشکرا لەنێو قوتابییاندا ته‌بلیغی بۆ مارکسیزم ده‌کرد و ته‌نات یه‌کێک له کتێبه‌کانی ماکسیم گۆرکی کردبووه بابه‌تی خوێندنی ئه‌ده‌بیی ئه‌و زمانه. له ڕاده‌به‌ده‌ر که‌سێکی ساده بوو و په‌یوه‌ندیی فراوانی به قوتابییانه‌وه هه‌بوو. له‌وه ده‌چوو، که‌م تا زۆر ئاگاداری په‌یوه‌ندیی من به کۆمه‌ڵه‌وه بێت. یه‌ک_ دوو جار قسه‌ی له‌گه‌ڵ کردم، هه‌ر دوو جاره‌که باسی کۆمه‌ڵه‌ی کرد و وتی: ئاگاداری خۆت به، ئه‌مانه هه‌ر جه‌لالییه‌کانن و کۆمه‌ڵه‌ش پرۆژه‌ی خودی جه‌لال تاڵه‌بانییه! من ئه‌م قسانه‌ی ئه‌وم له کۆبوونه‌وه‌کاندا باس کرد، وه‌ڵامی لێپرسراوی ئه‌ڵقه‌که‌مان (هیوا غه‌فوور) ئه‌وه بوو، که ئه‌م که‌سه سه‌ربه عێراقییه‌کانه و هه‌وڵ بده زۆر قسه و باسی له‌گه‌ڵدا نه‌که‌یت. که‌سی دووهه‌م فه‌وزی مه‌لا مه‌حموود بوو، که به‌هۆی خزمایه‌تیی نزیک و تێکه‌ڵاویی زۆری له‌گه‌ڵ هیوای ڕێکخه‌رمه‌وه، ئاشنایه‌تیمان بۆ درووست بوو. له‌و سه‌رده‌مه‌دا زۆر هانی ده‌دام بۆ خوێندنه‌وه‌ی کلاسیکی مارکسیزم و زۆرێک له بۆچوونه‌کانی بە لای هه‌ندێک هاوڕێی کۆمه‌ڵه‌وە به ترۆتسکییانە له‌قه‌ڵه‌م ده‌دران. به هه‌ر حاڵ له ساڵی ١٩٧٧دا باسی له په‌یوه‌ندیی دۆستایه‌تیی خۆی له‌گه‌ڵ پاشماوه‌ی قیاده‌ی مەرکەزیدا بۆ کردم، که ئه‌و کات بڵاوکراوه‌ی “وحدة القاعدة”یان ده‌رده‌کرد و چه‌ند نووسینێکی له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌کانی ئه‌و کاته به‌ده‌سته‌وه بوو. دواتر له ساڵه‌کانی ١٩٧٧ به‌دواوه زانیم که چووه‌ته‌وه ڕیزی کۆمه‌ڵه‌ی ڕه‌نجده‌ران و تا ساڵه‌کانی ٨٧ به‌دواوه دۆستایه‌تیمان هه‌ر مابوو. له‌وه به‌دوا به ماڵ و منداڵه‌وه بۆ هه‌نده‌ران ده‌ربازبوون. له ڕاپه‌ڕینی ساڵی ١٩٩٢دا ناویم له یه‌کێک له دۆسییه‌کانی ئاساییشی سلێمانی به‌رچاو که‌وت، که له‌گه‌ڵ شانه‌یه‌کی ڕێکخستنی کۆمه‌ڵه‌دا هاتبوو. به‌داخه‌وه له‌م ساڵانه‌ی دوایی له ڕۆژنامه‌ی هاوڵاتیدا خوێندمه‌وه که فایلداره و وه‌ک ئه‌ندامێکی ده‌زگای زانیاری سه‌ربه یه‌کێتیی نیشتمانی هاوکاری ده‌زگای موخابه‌راتی ڕژێمی به‌عسی کردووه.\nوه‌ک ئاماژه‌م پێ دا، کاتێک که من به کۆمه‌ڵه‌وه په‌یوه‌ست بووم، ئه‌وه‌ی که کۆمه‌ڵه ده‌بێ ببێته ئه‌ڵته‌رناتیڤی پارتی و هه‌ر دوو باڵی حیزبی شیوعیی عێراق بڕابووه‌وه، ئه‌گه‌رچی سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه به‌ڕاشکاوی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌یان باس نه ده‌کرد. هەر لە سه‌ره‌تای ئاشنابوونم به هیوا غه‌فوور و محه‌مه‌د فه‌تحوڵا، که دواتر له یه‌ک شانه‌ی کۆمه‌ڵه‌دا ڕێک خراین، مه‌سه‌له‌ی عێراقیبوونی کۆمه‌ڵه بۆ من مه‌سه‌له‌یه‌کی جیدی بوو. بۆچوونی من ئه‌و کاته ئه‌وه بوو، که پێکهێنانی ڕێکخراوێکی مارکسیستی له‌سه‌ر بناغه‌ی قه‌ومی شتێکی نادرووست و دژ به فه‌لسه‌فه و ئایدیۆلۆجیای مارکسیزمه و له‌ڕاستیدا بۆچوونێکی قه‌ومییه. لە لایه‌کی تره‌وه ئه‌گه‌ر پێکهێنانی ڕێکخراوێکی مارکسیستی له سه‌رانسه‌ری عێراقدا درووست بێت، ئێمه بۆ نه‌چینه ناو قیاده‌ی مەرکەزییەوە، ناکۆکییه‌کان له‌گه‌ڵ ئه‌واندا چین؟ دیاره باڵی لوجنه مەرکەزیمان به ته‌حریفی ده‌زانی، که له بناغه‌وه له مارکسیزم لایانداوه. له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته زۆر دواین و ماوه‌ی چه‌ند مانگێک من له‌گه‌ڵ هیوا و محه‌مەد‌دا مشتومڕم له‌سه‌ر کرد. هه‌ستم ده‌کرد، هیوا ئه‌و بابه‌تانه له‌گه‌ڵ که‌سی تردا، له سه‌روو پله‌ی ڕێکخراوی خۆیدا باس ده‌کات و زۆر جار ده‌هاته‌وه، شتی تازه‌ی ده‌هێنایه ناو باسه‌کانه‌وه.\nسه‌باره‌ت به قیاده‌ی مەرکەزی له‌سه‌ر ئه‌وه ڕێک که‌وتین، یان وردتر بڵێـم، چووینه سه‌ر بۆچوونی هیوا که ده‌یووت: ئه‌م ڕێکخراوه زیاتر گیڤاریستین، تا ئێستاش له‌ناو خه‌ڵکی کوردستاندا خۆشه‌ویست نین، به‌هۆی ئه‌وه‌ی خه‌ڵکی لەگەڵ له‌باڵی لوجنه مەرکەزیدا زۆر لێکیان ناکاته‌وه و… هتد. هه‌رچی خاڵی یه‌که‌میشه کۆمه‌ڵه له سه‌ره‌تای درووستبوونیدایه و تا ئێستا زۆر به‌نهێنی له چوارچێوه‌یه‌کی ته‌سکدا کار ده‌کات، ئێمه با یه‌کلاکردنه‌وه‌ی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه بۆ کاتێک هه‌ڵبگرین، که کۆمه‌ڵه خۆی به خه‌ڵکی کوردستان دەناسێنێت. با ئه‌و کاته جه‌ماوه‌ر خۆی بڕیار بدات، که چ جۆره ڕێکخراوێک پێک ده‌هێنێت. هه‌موو له‌سه‌ر ئه‌مه بڕاینه‌وه. که‌چی دوای تێپه‌ڕاندنی نزیک به ساڵێک له ئه‌ڵقه ڕۆشنبیرییه‌کاندا واته، ئه‌و کاته‌ی به‌فه‌رمی له کۆمه‌ڵه‌دا سازمان درام، بۆ یه‌که‌مجار ده‌ستووری کۆمه‌ڵه‌مان له کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا خوێنده‌وه، زانیم، که هه‌م ده‌ستووره‌که (ده‌ستووری کۆمه‌ڵه‌ی مارکسی_ لێنینی ماوتسیتۆنگ/ کوردستانی عێراق) بۆ کوردستانی عێراقه، هه‌م کوردستانی عێراق و ئه‌و کوردانه‌ی عێراق که له شاره‌کانی ناوه‌ڕاست و باشوور نیشته‌جێن پانتایی جوگرافی و ئینسانیی هه‌ڵسووڕانی کۆمه‌ڵه‌یه. به‌کورتی ئه‌گه‌ر له سه‌ره‌تای درووستبوونی کۆمه‌ڵه‌دا هه‌ندێک ناڕۆشنی یان تێکه‌ڵاوییه‌ک سه‌باره‌ت به کوردستانیبوونی کۆمه‌ڵه هه‌بوو‌بێت، ئه‌وه له‌دوای وازهێنانه‌کانی ١٩٧١وه کۆمه‌ڵه، یان لانیکه‌م سه‌رکردایه‌تییه‌که‌ی، به‌ته‌واوی له‌سه‌ر کوردستانیبوونی ساخ ببوونه‌وه و ئه‌وه‌ی که ئه‌م مه‌سه‌له‌یه دواتر بڕیاری له‌سه‌ر ده‌درێت، زیاتر بۆ بێده‌نگکردنی ئه‌و ئه‌ندام و کادرانه بوو، که ئه‌م بابه‌ته‌یان باس ده‌کرد. ئه‌گه‌رچی ئه‌م بابه‌ته تا هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵه هه‌ر مایه‌وه و هه‌ر ماوه‌ماوه به جۆرێک سه‌ری هه‌ڵده‌دا و ڕۆژ به‌ڕۆژ سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه توندتر به‌ره‌و ڕووی لایه‌نگرانی ئه‌م بۆچوونه ده‌بووه‌وه. تا وای لێهات له سه‌رده‌می مەترەحبوونی کۆمه‌ڵه و خه‌باتی شاخدا، له ساڵی ١٩٧٦ به‌دواوه به ده‌یان شێوه لایه‌نگرانی ئه‌م بۆچوونه ئازار ده‌دران، تۆمه‌تیان بۆ هه‌ڵده‌به‌سترا، ده‌گیران و ته‌نانه‌ت هه‌وڵی تێرۆرکردنیشیان ده‌درا. ئه‌وه‌ی سه‌رکردایه‌تیی یه‌کێتی و کۆمه‌ڵه به‌سه‌ر مه‌لا به‌ختیار و ئاڵای شۆڕشیان هێنا، له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه زۆر دیار و مه‌علوومه.\nئه‌وه‌ی مه‌به‌ستمه ڕوونی بکه‌مه‌وه ئه‌وه‌یه، له‌سه‌ر کۆمه‌ڵێک مه‌سه‌له‌ی سیاسیی ئه‌و سه‌رده‌مه و کۆمه‌ڵێک هه‌ڵوێستی کۆمه‌ڵه، ناکۆکی که‌وته ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌وه. عێراقیبوون و کوردستانیبوونی کۆمه‌ڵه یه‌کێك له‌و بابه‌تانه نه‌بوو، به‌ڵکوو هه‌ندێک بابه‌تی دیکە بوون، که باسیان ده‌که‌م. ئه‌و ئه‌ندام و کادرانه‌ی که له‌گه‌ڵ سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه که‌وتنه ناکۆکییه‌وه، نه له ڕه‌خنه‌کانیاندا له سه‌رکردایه‌تی و خه‌تی باوی کۆمه‌ڵه، نه له ئه‌نجامگیرییه‌ک، که له کۆتایی ئه‌و ده‌ورانه‌دا به‌ده‌ستیان هێنا، یه‌کخه‌ت و هاوبه‌ش نه‌بوون، به‌ڵکوو جۆرێک له تێکه‌ڵاویی فکری و سیاسی هاتبووه ئاراوه، که ماوه‌ی چه‌ند مانگێکی پێویست بوو، تا ڕه‌وه‌ندی باسه‌کان ڕۆشن ببنه‌وه و مه‌علووم بن، هه‌ر گرووپه چی ده‌وێت و چی ده‌کات. ئه‌نجامی ئه‌و كێشمه‌کێشانه به واز‌هێنانی کۆمه‌ڵێك کادر و هه‌ڵسووڕاوی مامناوه‌ندی واته، له‌خوار سه‌رکردایه‌تییه‌وه کۆتایی هات و دواتر بوونه دوو گرووپی زۆر جیاواز له‌یه‌کتر له ڕووی سیاسییه‌وه. جیاوازییه‌کی تری ئه‌م جیابوونه‌وه‌یه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ساڵی ١٩٧١دا ئه‌وه بوو، که گرووپی یه‌که‌م درێژه‌یان به هه‌ڵسووڕانیان نه‌دا، به‌ڵکوو هه‌ر وه‌کوو پێشتر ئاماژه‌م پێی دا، پاش چه‌ند ساڵێک له هه‌ڵسووڕانی فکری واته، خوێندنه‌وه، گفتوگۆ، نووسین و په‌یوه‌ندیکردن به که‌سی تازه‌وه له ئاستێکی زۆر ته‌سکدا، بڵاوه‌یان لێ کرد. له کاتێکدا جیابوونه‌وه‌ی دووهه‌م به هه‌ر دوو گرووپه‌که‌وه که‌وتنه هه‌ڵسووڕانی به‌رده‌وام و یه‌کێکیان له ئه‌نجامی هه‌ڵسووڕانیاندا و له‌و باره سه‌خت و دژواره‌دا که ڕژێمی به‌عس سه‌پاندبووی له‌ناو چوو. ئه‌وی تریان مایه‌وه و ئاڵوگۆڕی زۆری به‌سه‌ردا هات و له‌ڕاستیدا بووه هێزیکی سه‌ره‌کیی چه‌پی کوردستان (کارگه‌ران، ڕه‌وتی کۆمۆنیست، بڵێسه، کرێکارانی کۆمۆنیست و… هتد) و دواتر هه‌ڵسووڕاوانی ڕۆڵی دیاریان له دامه‌زراندنی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراقدا هه‌بوو.\nله هاوینی هه‌مان ساڵدا ڕاگه‌یاندنێکی ترمان (له‌وه ده‌چوو، له سه‌رکردایه‌تیی هه‌رێمی سلێمانییه‌وه بێت) ده‌رباره‌ی ناوه‌ڕۆکی بزووتنه‌وه‌که و هه‌لوێستی کۆمه‌ڵه بۆ هات، که تیایدا هاتبوو: ئه‌م جه‌نگه لە لایەن هه‌ردوو لاوه ناڕه‌وایه، چونکه سه‌رکردایه‌تییه‌که‌ی کۆنه‌په‌رسته و سه‌رتاپا‌ی بزووتنه‌وه‌که‌ی به سیاسه‌تی ئێران، ئیسرائیل و ئه‌مه‌ریکاوه به‌ستۆته‌وه و به‌ته‌واوی ڕێگای بۆ خۆش کردوون، که ده‌ست له کاروباری وه‌ر بده‌ن و… هتد. پاش ماوه‌یه‌ک ئه‌و به‌یانه سه‌حب کرایه‌وه و پێمان ڕاگه‌یه‌ندرا، که هه‌ڵوێستی ڕه‌سمیی کۆمه‌ڵه هه‌ر ئه‌وه‌یه، که له ڕاگه‌یاندنی سه‌ره‌تای مارتی ١٩٧٤دا هاتووه. ئێمه تێگه‌ییشتین، که جیاوازی، یان ناکۆکی له نێوان سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه و ڕابه‌ریی هه‌رێمی سلێمانیدا هه‌یه. پاش نزیکه‌ی یه‌ک ساڵ، ئه‌م مه‌سه‌له‌یه ده‌بێته، یه‌کێک له خاڵه‌کانی ناکۆکیی ئێمه له‌گه‌ڵ سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه. له سه‌روبه‌ندی ئاشبه‌تاڵدا دلێر تاهیر ئه‌ندامی کۆمیته‌ی سلێمانی و برازای عومه‌ر ده‌بابه که ئه‌و کات له دارایی له چۆمان فه‌رمانبه‌رێکی به‌رز بوو، له‌گه‌ڵ مه‌فرزه‌یه‌کی کۆمه‌ڵه که بریتی بوون له هاوڕێیان: دڵشاد عه‌بدوڵا، ئه‌نوه‌ر شاکه‌لی شاعیر و چه‌ند هاوڕێیه‌کی تر که به‌داخه‌وه ناویانم نایه‌ته‌وه بیر، له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی بۆ ناوچه‌ی ماوه‌ت هاتن و بڕیاری سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه‌یان پێ ڕاگه‌یاندین، که بریتی بوو، له به‌رگری. ئێمه ئه‌و کاته که‌وتینه خۆمان و چه‌ند هاوڕێیه‌کی کۆمه‌ڵه که ئه‌و کاته له‌و ناوچه‌یه بووین، به‌هۆی ئه‌وه‌ی هه‌ندێک کاری کۆمه‌ڵایه‌تیمان کردبوو، تا ڕاده‌یه‌ک ناسراو بووین و متمانه‌ی به‌شێک له خه‌ڵکی ناوچه‌که‌مان به‌ده‌ست هێنابوو. سه‌رباری ئه‌وه‌ی که دلێر وته‌نی خزمه‌کانی خاڵه شه‌هاب له ده‌وروبه‌ری دێی بارێی گه‌وره‌ن، ئه‌مه‌ش زه‌مینه‌یه‌کی باشه بۆ ده‌ستپێکردن. به‌گوێره‌ی قسه‌کانی دلێر ده‌بووایه ئه‌ندامانی سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه له ڕێگای ئێرانه‌وه بۆ پێنجوێن بچن و له‌وێشه‌وه بۆ ناوچه‌ی ماوه‌ت بێن. له چاوه‌ڕوانیی گه‌ییشتنی سه‌رکردایه‌تیدا ڕۆژێک له‌ناکاو سه‌ڵاح حوسێن گه‌ییشته لامان و وتی، ده‌بێ خۆتان ته‌سلیم بکه‌نه‌وه، سه‌رکردایه‌تی هه‌موویان ڕۆیشتوونه‌تەوه و چه‌ند ڕۆژێکه له شارن! ئه‌م هه‌واڵه بۆ ئێمه شۆکێکی گه‌وره بوو، کە دواتر دەبێتە خاڵی دووهه‌می ناکۆکییه‌کانمان.\nپاش گه‌ڕانه‌وه‌مان به تووڕه‌یی و په‌ستی له سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه، سه‌ڵاح حوسێن، که‌ما‌ل عه‌لی و من له شانه‌یه‌کی سه‌ره‌کیدا سازمان دراین، که به‌شێک بوو له ڕێکخراوێکی سه‌ربه‌خۆ، بۆ ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی کۆمه‌ڵه که چوونه‌ته ده‌ره‌وه. هه‌ر له‌و کاته‌دا هه‌واڵێک به نا فه‌رمی له ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌دا بڵاو بووه‌وه، که گوایه سه‌رکردایه‌تی وا بار و دۆخی کوردستانی دوای ئاشبه‌تاڵ و ئه‌و بۆشایییه سیاسییه‌ی هاتۆته ئاراوه شی ده‌کاته‌وه، گوایه: ئه‌گه‌ری بوونی کۆمه‌ڵه به ئاڵته‌رناتیڤی پارتی له کوردستاندا زۆره و ڕه‌نگه ڕژێمی به‌عس مفاوه‌زاتمان له‌گه‌ڵدا بکات! شانبه‌شانی ئه‌مه‌ش باسی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تی له سه‌ره‌وه‌ی ڕێکخستنه‌وه بۆ ناو ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه دابه‌زی و قسه‌یان له ڕازیبوون به جۆرێک له خودموختاریی فراوان ده‌کرد. ئه‌م بابه‌ته بار و دۆخه‌که‌ی ته‌قانده‌وه و کار وای لێ هات، که کۆبوو‌نه‌وه‌ی هه‌فتانه‌مان مشتومڕ بوو له‌سه‌ر ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی سه‌رکردایه‌تی و له ماوه‌یه‌کی زۆر که‌مدا درێژه‌ی کێشا بۆ باسکردنی ئه‌و دوو خاڵه‌ی تریش که له سه‌ره‌وه ئاماژه‌م پێی دابوو. کار به‌وه گه‌ییشت، له شانه‌که‌ی خۆماندا که هاوڕێ حه‌مه سه‌عیدی فه‌قێ عه‌لیی شاور لێپرسراوی بوو، ته‌نات کۆکردنه‌وه‌ی ئابوونه‌ش ده‌بووه جێگای مشتومڕ و سنووری ڕێکخستن به‌های نه‌ما و له هه‌موو لایه‌که‌وه ده‌ست به قسه‌کردن له‌گه‌ڵ ئه‌و هاوڕێیانه‌ی که له‌و مه‌سه‌لانه‌دا به خاوه‌ن بۆچوون ده‌ناسران، کرا. له‌و ڕۆژانه‌دا بوو، به سه‌ڵاح حوسێن و منیان ڕاگه‌یاند، که له ناوچه‌ی سلێمانییه‌وه که‌سێک بۆ لێکۆڵێنه‌وه له بار و دۆخێک که هه‌ردووکتان له شانه‌که‌ی خۆتاندا پێکتان هێناوه، دێت بۆ لاتان. پاشان هاوڕێ محه‌مه‌د فه‌تحوڵا قوتابیی ئه‌ندازیاری له زانکۆی سلێمانی و ئه‌ندامی ناوچه هات و دانیشتنه‌که‌مان یه‌ک شه‌وی ته‌واوی خایاند. سه‌رله‌به‌یانی زوو له کۆتایی دانیشتنه‌که‌دا ڕایگه‌یاند، که ئه‌ویش به‌ته‌واوی له‌گه‌ڵ بۆچوونه‌کانی ئێمه‌دایه و دێته پاڵ ئێمه. به هه‌ر حاڵ ئه‌م مه‌سه‌لانه لە لایەن سه‌رکردایه‌تیی “کۆمه‌ڵه”وه نه‌ک هه‌ر وه‌ڵام نه‌درانه‌وه، به‌ڵکوو ڕۆژبه‌ڕۆژ جیاوازییه‌کان قووڵتر ده‌بوونه‌وه، تا کار به‌وه گه‌ییشت، دلێر تاهیر، سه‌ڵاح حوسێن، محه‌مه‌د فه‌تحوڵا بڕیاری ده‌ستله‌کارکێشانه‌وه‌یان دا و منیش وتم، ئه‌گه ڕێگام پێ بدرێت، بۆچوونه‌کانی خۆم ئازادانه له‌ناو ڕێکخستندا باس بکه‌م، ئه‌وا ده‌مێنمه‌وه. له ڕێگای ڕێکخه‌ره‌که‌مه‌وه ئه‌م داخوازییه‌م به‌رز کرده‌وه. وه‌ڵامی ئاسۆی شێخ نووری که ئه‌و کات ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ئه‌ستیره‌ی سوور واته، سه‌رکردایه‌تی و لێپرسراوی سلێمانی بوو، ئه‌وه بوو، که جه‌بار مسته‌فا ده‌یه‌وێت له ڕیزه‌کانی ڕێکخستندا ئاشووب بنێته‌وه. ئیتر زانیم، که جگه له ده‌ستکێشانه‌وه چارێکی ترم نییه. هه‌تا ئێره‌ش مه‌سه‌له‌ی عێراقی و کوردستانی لەئارادا نه‌بوو. مه‌سه‌له سه‌ره‌کییه‌کان ئه‌وانه بوون، که باسم کردن. ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که لەدرێژه‌ی مشتومڕه‌کاندا مه‌سه‌له‌ی سه‌یرکردنی خودی کۆمه‌ڵه بۆ مارکسیزم_ لێنینزم و بیروباوه‌ڕی ماو درایه به‌ر باس و ئێمه به‌وه گه‌ییشتین، که بیروباوه‌ڕی ماو به‌شێکه له مارکسیزم_ لێنینزم و له درێژه‌ی ئه‌واندایه، به‌ڵام له‌ناو کۆمه‌ڵه‌دا بووه به هه‌موو شتێک و بووه به ئه‌ڵته‌رناتیڤی ئه‌وان. ئێمه تا ئێستا نه مارکسیزم دیراسه ده‌که‌ین، نه لێنینزم، هه‌رچییه‌کمان هه‌یه، هه‌ر ماویزمه. ئه‌مه کارێكی نادرووسته و ده‌بێ بۆ مارکسیزم بگه‌ڕێینه‌وه، چونکه ئه‌وه سه‌رچاوه‌ی خودی ماویزمیشه.\nدلێر تاهیر که ئه‌و کات له‌باری تیۆرییه‌وه که‌سێکی زۆر به‌توانا بوو، کۆرسێکی دیراسه‌کردنی ئاماده کرد، له هیگڵ و فۆیه‌رباخه‌وه ده‌ستپێ ده‌کات. مه‌به‌ستم، له فه‌لسه‌فه‌وه تا ده‌گات به ئابووری و سیاسه‌ت، به‌ڵام وابزانم سه‌رمایه‌ی تێدا نه‌بوو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گوایه، زۆر قورسه. به‌هه‌ر حاڵ هه‌رگیز ئه‌و کۆرسه‌مان بۆ ته‌واو نه‌کرا، به‌ڵام خاڵی پۆزه‌تیڤی ئه‌وه‌بوو، که سه‌رنجی به‌لای سه‌رچاوه سه‌ره‌کییه‌کانی کلاسیکی مارکسیزمدا ڕاکێشاین و که‌م تا زۆر هه‌ر یه‌که‌مان له شوێنی خۆیه‌وه ده‌ستمان دایه دیراسه‌کردنیان. هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا و له‌ناو خۆماندا مه‌سه‌له‌ی کوردستانی و عێراقیبوون به جۆرێکی تر هاتنه پێشه‌وه و گه‌ییشتینه ئه‌وه‌ی که سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه به جۆرێک ئه‌م پرسه دێنێته ئاراوه، که هه‌ر له سه‌ره‌تاوه وه‌ڵامه‌که‌ی به قازانجی لایه‌کدا بشکێته‌وه، که خۆیان مه‌به‌ستیانه. ئه‌وان پرسیاره‌که وا ده‌که‌ن: ئایا میلله‌تی کورد، که مافی دیاریکردنی چاره‌نووس به مافی جیابوونه‌وه‌شه‌وه مافێکی ڕه‌وای خۆیه‌تی، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه، که ڕێکخراو یان حیزبی مارکسیستی خۆی هه‌بێت، یان نا؟ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م پرسیاره‌دا ئێمه وتمان: ئه‌مه وانییه، پرسیاری سه‌ره‌کی ئه‌وه‌یه: ئێستا، که عێراق له ڕووی ئابوورییه‌وه وڵاتێکی نیمچه ده‌ربه‌گیی نیمچه داگیرکراوه و کوردستانیش له ڕووی ئابووری و سیاسی و یاسایییه‌وه به‌شێکه لێی. مه‌سه‌له بنه‌ڕه‌تییه‌کانی شۆڕش له ڕوانگه‌ی مارکسیسته‌کانه‌وه بریتین له: ڕووخاندنی ده‌سه‌ڵاتی به‌عس و دامه‌زراندنی ڕژێمێکی دیموکراسی نوێ و چاره‌سه‌رکردنی ته‌واوه‌تیی مه‌سه‌له‌ی زه‌وی و چاره‌سه‌رکردنی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تیی کوردستان به دیاریکردنی مافی چاره‌نووسیشه‌وه، ئایا جێبه‌جێکردنی ئه‌م ئه‌رکانه حیزبێکی مارکسیستی کوردستانی ده‌خوازێ، یان حیزبێکی عێراقی؟ ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که یه‌کپارچه‌یی چینی کرێکار له چوارچێوه‌ی یه‌ک یه‌که‌ی ئابووریی سیاسیی قانوونیدا مه‌سه‌له‌یه‌کی پایه‌یی مارکسیزمه و قابیلی گۆڕین نییه. هه‌ر زۆر زوو له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته ساخ بووینه‌وه. له‌و‌لاشه‌وه سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه ڕاگه‌یاندنێکی ناوخۆیی بڵاو کرده‌وه، که باس له ده‌ستله‌کارکێشانه‌وه‌ی ١٣ ئه‌ندام ده‌کات و ده‌ڵێت، ئه‌مانه به‌شێکیان هه‌لپه‌رستی ڕاستڕه‌ون (ئیبراهیم خه‌لیل و ئه‌وان) و به‌شێکی تریان هه‌لپه‌رستی چه‌پڕه‌ون (که مه‌به‌ستی ئێمه بوو). وه زۆر به‌خێرایی لە لایەن سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه‌وە به عێراقییه‌کان ناسراین و هه‌ڵسووڕاوان و لایه‌نگرانمان یه‌کبه‌یه‌ک له لایه‌ن لێپرسراوانی کۆمه‌ڵه‌وه بۆ ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه ده‌ستنیشان ده‌کران. هه‌ر بۆ نموونه، خۆم له زانکۆ زیاتر له که‌سێک و دووان، که به‌ڕێکه‌وت و به‌بێ ناسینی له‌وه‌وپێش هاتوونه‌ته لام و به‌بێ پێشه‌کی وتوویانه: کاک جه‌بار! من کوردستانیم له عێراقی پێ باشتره. ئه‌م کاره ناڕه‌وایه به‌رامبه‌رمان، ئه‌گه‌رچی له‌و کاته‌دا له ڕووی ئه‌منییه‌وه زۆر مه‌ترسیدار بوو، به‌ڵام لە لایه‌کی تره‌وه زۆر خزمه‌تی به ناساندنمان کرد و ڕێگای بۆ گفتوگۆ و پێکهێنانی په‌یوه‌ندیی سیاسی و فکریی له‌گه‌ڵ چه‌ندین که‌سدا خۆش کرد، که دواتر بوونه هاوڕێ و هه‌ڵسووڕاوی گرووپه‌که‌مان.\nجه‌بار مسته‌فا: سه‌ره‌تای په‌یوه‌ندیی هه‌ر که‌سێک به کۆمه‌ڵه‌وه، له ئه‌ڵقه ڕۆشنبیرییه‌کانه‌وه دەستی پێ ده‌کرد. دیاره ئه‌و که‌سه‌ی، که تازه په‌یوه‌ندی پێوه ده‌کرا، به‌م ناوه ئاشنا نه‌بوو و نه‌یده‌زانی، که ئه‌مه ئه‌ڵقه‌یه‌کی ڕۆشنبیرییه. ئه‌م ناوه ته‌نها ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵه یان ئه‌وانه‌ی که زۆر له ڕێکخستن نزیک بوون، ده‌یانزانی. ئه‌ندامان و هه‌ڵسووڕاوان سه‌ره‌تا په‌یوه‌ندییان به که‌سانێکه‌وه ده‌کرد، که مارکسیزمیان قبووڵ بێت، یان لانیکه‌م بۆ بڕواهێنان پێی ئاماده بن، به‌ڵام هه‌ندێک ناڕۆشنییان له‌سه‌ری هه‌بێت. ده‌بووایه به‌ته‌واوی لای کۆمه‌ڵه ناسراو بووایه و هیچ جۆره په‌یوه‌ندییه‌کی به پاراستن و ڕژێمی به‌عس یان هیج ڕێکخراوێکی سیاسیی دیکەوە نه‌بووایه. سه‌ره‌تای کار له‌گه‌ڵیدا به‌وه دەستی پێ ده‌کرد، که مارکسیزم پێویسته به کۆمه‌ڵ دیراسه بکرێت و هه‌ر زۆر زوو لێپرسراوی ئه‌ڵقه‌که لیستێک له کتێبی ده‌هێنا و پێشنیار‌ی ده‌کرد، که به‌یه‌که‌وه بخوێندرێنه‌وه. هه‌موو ئه‌ڵقه‌یه‌ک به‌زۆری له ٣ که‌س پێک هاتبوو. لیستی کتێبه‌کان که هه‌مووی عه‌ره‌بی بوون، له “المادیة االدیالکتیکیة” و “المادیة التاریخیة”یه‌که‌ی “یاخود دۆبۆستنیک”ه‌وه دەستی پێ ده‌کرد، تا کتێبه‌که‌ی “ل. سیگال” له‌سه‌ر قۆناغه‌کانی گه‌شه‌کردنی کۆمه‌ڵ و نامیلکه‌کانی ماو له‌سه‌ر شیکردنه‌وه‌ی چینایه‌تیی کۆمه‌ڵگای چین و کتێبه‌که‌ی جه‌لال تاڵه‌بانی “کردستان والحرکة القومیة الکردیة” به تایبه‌تی دوابه‌شی که باس له پێویستیی پێکهێنانی حیزبی پێشڕه‌و ده‌کات و تا به کتێبێکی مونیر شه‌فیق که باس له حیزبی مارکسیست_ لێنینستی پێشڕه‌و ده‌کات، ده‌گه‌ییشت. هه‌ر که‌سێک ئه‌م کۆرسه‌ی ته‌واو بکردایه، لێپرسراوی ئه‌ڵقه‌که، که ئه‌ندامی کۆمه‌ڵه بوو، گوزارشی له‌سه‌ر ده‌دا. ئه‌گه‌ر چالاک بووایه له‌باری خوێندنه‌وه و په‌یوه‌ندیکردن به که‌سی تازه‌وه و… هتد.، له کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا که زۆر جار به که‌سێکی تازه ده‌ناسێنرا، پێیان ڕاده‌گه‌یاند، که تۆ له ئێستاوه ئه‌ندامی “کۆمه‌ڵه‌ی مارکسی_ لێنینیی گۆشکراو به بیروباوه‌ڕی ماوتسیتۆنگی کوردستان”یت. ده‌ستووری کۆمه‌ڵه‌ی بۆ ده‌خوێندرایه‌وه، ئه‌گه‌ر ڕازی بووایه، ئەوا بڕی ئابوونه‌ی مانگانه‌ی بۆ دیاری ده‌کرا و ده‌چووه شانه‌ی ئه‌ندامانه‌وه. ئینجا ئه‌و به‌گوێره‌ی چالاکیی خۆی، ده‌بووه لێپرسراوی ئه‌ڵقه‌یه‌ک، یان چه‌ند ئه‌ڵقه‌یه‌کی ڕۆشنبیری، یان لا‌نیکه‌م چه‌ند که‌سێک، که ئاماده‌ی ده‌کردن بۆ ئه‌وه‌ی له ئه‌ڵقه‌دا ڕێکیان بخات.\nسه‌باره‌ت به دوابه‌شی پرسیاره‌که هه‌ر وه‌کوو له پرسیاری پێشوودا باسم کرد، تا ساڵی ١٩٧٥ واته، ساڵی ئاشبه‌تاڵ، باسێکی له‌و جۆره له‌ناو کۆمه‌ڵه‌دا نه‌بوو. به‌ڵام دوای ئاشبه‌تاڵ باسێکی له‌و جۆره هاته ئاراوه، ئه‌و باسه‌ش به‌شداریکردنی کۆمه‌ڵه له “به‌ره‌ی نیشتمانی…” به‌عسدا نه بوو، به‌ڵکوو باسکردن بوو، له ڕازیبوون به ئۆتۆنۆمییه‌کی فراوانتر له‌وه‌ی به‌عس که له ساڵی ١٩٧٤دا ڕایگه‌یاند. ئه‌م بابه‌ته‌ش، وه‌کوو وتم، له‌و بۆچوونه‌ی سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه‌وه هاتبوو، که گوایه، دوای ئاشبه‌تاڵ بۆشایییه‌کی سیاسی له کوردستاندا هاتۆته کایه‌وه، ئه‌گه‌ری په‌یوه‌ندیکردنی ڕژێمی به‌عس به کۆمه‌ڵه‌وه له ئارادایه. ئه‌م بۆچوونه ئه‌گه‌رچی به‌فه‌رمی له‌ناو ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌دا باس نه‌کرا، به‌ڵام پێده‌چێت، له‌ناو سه‌رکردایه‌تیی کۆمه‌ڵه‌دا هه‌بووبێت، چونکه دوای چه‌ند ساڵێک واته، ١٩٧٨ له به‌ندیخانه‌ی ئه‌بوغرێب یه‌کێک له ئه‌ندامانی سه‌رکردایه‌تیی کۆنی کۆمه‌ڵه که له‌گه‌ڵ ٧ که‌سه‌که‌ی له دووهه‌م شاڵاوی گرتندا بۆ ئێران ڕۆێشتن و گیران و ڕاده‌ستی ڕژێمی به‌عس کرانه‌وه، به‌سه‌رهاته‌که‌ی بۆ گێڕامه‌وه و وتی: ڕژێمی ئێران له سنووری پێنجوێنه‌وه ڕه‌وانه‌ی عێراقی کردینه‌وه. ته‌نها ٢ پۆلیسیان له‌گه‌ڵدا ناردین و له کاتێکدا ئێمه ٧ که‌س بووین. ئه‌و دوو پۆلیسه‌ش زۆر به‌خاوی و به‌بێ خه‌م له‌گه‌ڵماندا ده‌ڕۆیشتن. هه‌ندێکمان وتمان، با ئه‌م دوو پۆلیسه بگرین، چه‌کیان بکه‌ین و خۆمان ده‌رباز بکه‌ین، فه‌رەیدوون عەبدلقادر زۆر سه‌رسه‌ختانه دژمان وه‌ستایه‌وه و کارێكی وای کرد، پۆلیسه‌کان هه‌ستیان به شتێک کرد. ئینجا که‌وتنه خۆیان و هه‌ندێک لێمان دوور که‌و‌تنه‌وه، تا گه‌ییشتینه سنووری عێراق. که لێم پرسی، باشه فه‌رەیدوون بۆ وای کرد؟ له وه‌ڵامدا وتی: ئه‌و بڕوای وابوو، که ڕژێم وه‌ک سه‌رکردایه‌تیی سیاسی نه‌ک هه‌ر هیچمان لێ ناکات، به‌ڵکوو مفاوه‌زاتیشمان له‌گه‌ڵدا ده‌کات.\nجه‌بار مسته‌فا: ژیان به‌سه‌ربردن له به‌ندیخانه‌دا به شێوه‌یه‌کی گشتی زۆر له ژیانی ئاسایی ناو کۆمه‌ڵگا جیاوازه. یه‌کێک له جیاوازییه هه‌ره سه‌ره‌کییه‌کانی هه‌موو به‌ندیخانه‌یه‌ک له زۆربه‌ی شوێنه‌کانی جیهان ئه‌وه‌یه، که تۆ ناچاریت، ئه‌و ماوه‌یه‌ی که بۆت دیاری کراوه، له‌گه‌ڵ که‌سانێکدا به‌سه‌ر به‌ریت، که له‌وه‌وپێش نه‌تناسیون، نه‌تدیون، نازانی چۆنن، یان بەبێ پرس و ئیراده‌ی خۆت و ئه‌وانیش ده‌بیته هاوشوێن و هاوده‌م و هاو زۆر شتیان. ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه له زیندانه‌کانی ڕژێمی به‌عسدا زۆرتر ده‌بن، به‌تایبه‌تی سه‌باره‌ت به به‌ندکراوی سیاسی. چونکه له‌و سه‌رده‌مه‌دا کار و ئه‌رکی سه‌ره‌کیی ده‌زگا ئه‌منییه‌کانی به‌عس و له‌سه‌روو هه‌مووشیانه‌وه به‌ندیخانه‌کان، له یه‌ک ئه‌رکی سه‌ره‌کیدا چڕ ده‌بووه‌وه، ئه‌ویش، تێکشکاندن و هاڕینی گیانی ڕێزله‌خۆگرتن و به‌رگریکردن له‌و پرانسیپ و به‌هایانه‌ی که به‌ندکراوێكی سیاسی بڕوای پێیانه و په‌شیمانکردنه‌وه‌ی له‌و مه‌سه‌له‌یه‌ی که له‌سه‌ری گیراوه و ئه‌شکه‌نجه و حوکمیش دراوه. وه ئه‌وه‌ی که هه‌ڵه‌یه‌کی گه‌وره‌ی به‌رامبه‌ر به “ڕژێمی نیشتمانی” کردووه، ده‌بێ هه‌تا زووه له‌و هه‌ڵه‌یه به پراکتیک په‌شیمان بێته‌وه. په‌شیمانبوونه‌وه، خۆ به ئاژاوه‌گێڕ و موخەڕیب سه‌یرکردن، چاوه‌ڕوانی زه‌لیلانه‌ی “مه‌رحه‌مه‌تێکی”ڕژێم به بۆنه‌ی جه‌ژنه‌کانی ڕه‌مه‌زان و قوربان یان به بۆنه‌ی ساڵیادی له‌دایکبوونی سه‌رۆکی فه‌رمانده‌وه، ئامانجی سه‌ره‌کیی سیاسه‌تێکی داڕێژراوی ڕژێمی به‌عس بوو، که ده‌بووایه ده‌زگاکانی سه‌رکوت له به‌ندیخانه‌کاندا به‌رامبه‌ر به هه‌موو زیندانییه‌کی سیاسی به‌بێ جیاوازی جێبه‌جێی بکه‌ن. ئه‌م پرۆسه‌یه له یه‌که‌م ڕۆژی گرتنه‌وه دەستی پێ ده‌کرد، به‌ڵام له ماوه‌ی لێکۆڵینه‌وه و تەحقیقدا ئامانجی ڕاسته‌وخۆ به‌ده‌ستهێنانی زۆرترین و وردترین زانیاری له‌سه‌ر هه‌ڵسووڕان و په‌یوه‌ندییه سیاسییه‌کانی گیراوه‌که بوو. ئێمه که ئه‌م پرۆسه‌یه‌مان تێپه‌ڕاند، وامانزانی له به‌ندیخانه‌ی ئه‌بوغرێب پشوویه‌ک، هه‌ناسه‌یه‌ک ده‌ده‌ین، به‌ڵام که گه‌ییشتینه ئه‌وێ، هه‌ر زۆر زوو تێگه‌ییشتین، که بار و دۆخی ئه‌بوغرێب بواری هه‌ناسه و پشوودانی نییه. یان ده‌بێ به‌گوێره‌ی بار و دۆخی ئه‌و به‌ندیخانه‌یه که له زیندانیی سیاسی و نا سیاسی لێوانلێو بوو، درێژه به هه‌ڵسووڕانی خۆمان بده‌ین، یان سه‌رتاپا‌ی ژیانمان ده‌بێته شتێکی پووچ و به‌تاڵ. یه‌که‌م خاڵ که سه‌رنجمانی ڕاکێشا، قه‌ره‌باڵغی به‌شه‌کانی ئه‌بوغرێب بوو. هه‌موو به‌شه‌کانی حوکمه قورسه‌کان (أحکام ثقیلة) واتە، له ٥ ساڵ زیاتر، له زیندانی جمه‌ی ده‌هات. که به‌سه‌ر به‌شه‌کاندا دابه‌شیان کردین، مامۆستا ئازادی مه‌لا محه‌مه‌د و من به‌ر قاف ٦ که‌وتین. زیاتر له ٣ هه‌فته، به‌ڕۆژ، له‌دوای هاتنه‌وه‌مان له کارگه‌ی فه‌رشچنین به نۆره له‌سه‌ر جێگای دوو هاوڕێی تر (ڕه‌فیق و جه‌بار)، که پێش ئێمه گه‌ییشتبوونه ئه‌وێ، دائه‌نیشتین و ئێوارانیش جێگاکانمان ده‌برده حه‌وشه‌ی قافه‌که‌وه. دوای ئه‌و ٣ هه‌فته‌یه هه‌ردووکمان سه‌رو ٢ مه‌تر ئه‌رز و یه‌ک قه‌ره‌وێڵه‌مان له ڕێڕه‌وی نهۆمی سه‌ره‌وه‌دا ده‌ستکه‌وت. دوای چه‌ند ڕۆژێک هاوڕێ ته‌های حه‌مه ڕه‌ش هاته لامان و هه‌رسێکمان تا ماوه‌ی چه‌ند هه‌فته‌یه‌کی تر له‌و شوێنه ماینه‌وه.\nبۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاره‌که‌ت، ئه‌م پێشه‌کییه‌م به‌پێویست زانی، چونکه یه‌که‌م مه‌سه‌له که زیندانی سیاسی له‌و ساڵانه‌دا ڕووبه‌ڕووی ده‌بووه‌وه، مه‌سه‌له‌ی هه‌ڵوێستگیری به‌رامبه‌ر به سیاسه‌تی ئاساییشی به‌ندیخانه بوو. زیندانه سیاسییه‌کان، به کورد، عه‌رەب، تورکمان و ئاشووری و… هتد.، به‌گوێره‌ی هه‌ڵوێستیان له‌م مه‌سه‌له‌یه ده‌بوونه دوو به‌شه‌وه، به‌شی یه‌که‌میان ده‌یانگوت: پێویست ناکات، ڕووبه‌ڕووی ئاساییش ببینه‌وه و با زۆر تێکه‌ڵاوی یه‌کتر نه‌بین. تێکه‌ڵاوی ئه‌و سیاسییانه نه‌بین، که له‌وه‌وپێش نه‌مانناسیون. سیخوڕه‌کان بدوێنین و که‌مه‌که‌مه په‌یوه‌ندیشمان له‌گه‌ڵیاندا هه‌بێت. پێویست ناکات، ئێمه کارێک بکه‌ین، که ئاساییش لێمان تووڕه بێت. ئاخر ئێمه له‌به‌رده‌ستیانداین. با خۆمان بۆ ده‌ره‌وه ئاماده بکه‌ین… به‌کورتییه‌که‌ی، ئه‌م به‌شه ده‌ستیان به کڵاوی خۆیانه‌وه گرتبوو، با نه‌یبات. هه‌رچی به‌شی دووهه‌مه، ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی ڕه‌ت ده‌کرده‌وه به‌وه‌ی، که ئێمه تازه حوکم دراوین، واته، لای ڕژێم ئاشکرا بووین. ماوه‌ته‌وه ئه‌وه‌ی، که ڕێز له خۆمان و له مه‌سه‌له‌یه‌ک بگرین، که له‌سه‌ری زیندانی کراوین. ملکه‌چکردن بۆ سیاسه‌ته‌کانی ڕژێم، جگه له‌وه‌ی کاری وا، بێ ئه‌ندازه سووکایه‌تی به‌خۆکردنه و له ئاستێکیشدا ناوه‌ستێت. له کارێکدا ملکه‌چیان بوویتایه، دوو شتی تریان لێ داوا ده‌کردیت. ئه‌م به‌شه هه‌ر له سه‌ره‌تاوه تێکه‌ڵاوی سیخووڕه‌کانی ئاساییش نه ده‌بوون، سه‌ربار‌ی ئه‌وه‌ی به‌زۆر شێوه‌ی جیاواز ئه‌وان هه‌وڵیان ده‌دا، که په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵدا پێک بهێنن. هه‌ر له یه‌که‌م جاره‌وه که بۆ ئاساییش بانگ ده‌کران، به هیچ جۆرێک ملیان به‌وه نه‌ده‌دا، که ئاژاوه‌گێڕ بن، خۆیان به سیاسی ده‌زانی و ده‌یانگوت، ئێمه به مادده‌ی ٢٠٤ (ئاسایشی ده‌وڵه‌ت) زیندانی کراوین. ئێمه ئاژاوه‌گێڕ نین، ئێمه کاری سیاسیمان کردووه و له‌سه‌ر ئه‌وه‌ش حوکم دراوین. له‌سه‌ر ئه‌م هه‌ڵوێسته تووشی ئه‌شکه‌نجه‌دان ده‌بوون، به‌ڵام به‌م هه‌ڵوێسته‌یان مشتێکی توندیان به‌ناو ده‌می ئه‌و دڕندانه‌دا ده‌کێشا.\nپرۆسه‌ی تێکه‌ڵاوبوونمان به زیندانییه‌کانی تره‌وه (جگه له ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵه) هه‌تا ده‌هات فراوانتر ده‌بوو. ئێمه که گیراین، ته‌نها من و هاوڕێ زه‌ینه‌دین نه‌جمه‌دین، بەڕه‌سمی ئه‌ندامی چالاکی گرووپه‌که‌ی خۆمان بووین. به‌ڵام پێش ئه‌وه‌ی بگیرێین، له‌گه‌ڵ مامۆستا ئازادی مه‌لا محه‌مه‌ددا له ڕووی فکری و سیاسییه‌وه زۆر نزیک بووین، که به‌ڕێکه‌وت ڕۆژێک پێش گرتنه‌که‌ی نا‌مه‌ی ده‌ستله‌کاركێشانه‌وه‌ی به کۆمه‌ڵه دابوو. هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ له‌تیفی شێخ عومه‌ریش، که ئه‌ندامێکی چالاکی یه‌کێتیی خوێندکاران بوو. جگه له‌مه، هه‌ر له کاتی لێکۆڵینه‌وه له ئیستیخباراتی فرقه‌ی ٧ له سلێمانی نزیکایه‌تی و هاوفکریییه‌کی ته‌واو له‌نێوان ته‌های حه‌مه ڕه‌ش و مندا درووست بوو. هه‌روه‌ها له هه‌یئه‌ی که‌رکووک له گه‌ڵ ستار محه‌مه‌د کەریم (فوئاد سادق)، عوسمان محه‌مه‌د کەریم، ئیسماعیل عەبدلقادر. جگه له‌م هاوڕێیانه، عه‌لی موراد که له زانکۆی سلێمانی کرێكاری بیناسازی بوو و پێش ئێمه له‌گه‌ڵ ئاسۆی شێخ نووریدا گیرابوو، هاوڕێیه‌کی تری گرووپه‌که‌ی ئێمه بوو و یه‌کێک بوو له‌وانه‌ی که له سه‌ره‌تای وازهێنانمانه‌وه له‌گه‌ڵماندا بوو. ئه‌مه جگه له به‌ختیار مسته‌فا، که ماوه‌یه‌کی که‌م پاش گرتنی ئێمه ئازاد کرا و فرسه‌تی یه‌کتربینینمان له ئه‌بوغرێب نه‌بوو.\nتێکه‌ڵاوبوونمان له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک هه‌ڵسووڕاوی قیاده‌ی مەرکەزی که له ساڵی ١٩٧٤وه گیرابوون، تا ده‌هات قووڵتر ده‌بووه‌وه. ئه‌مانه هه‌موویان پێشتر بڕیاری له سێداره‌دانیان بۆ ده‌رچووبوو، به‌ڵام دواتر کرابوو به بڕیاری ئه‌به‌دی. ئه‌م کۆمه‌ڵه هاوڕێیه به سه‌رسه‌خترین زیندانیی سیاسی ئه‌و ساڵانه له عێراقدا ناسرابوون. ئه‌مانه له‌ڕووی فکری و سیاسییه‌وه به‌توانا بوون. له‌به‌رامبه‌ر سیخوڕ و ئاساییشدا بوێر و چاونه‌ترس بوون. له ڕاستیدا ئاساییش له به‌رامبه‌ریان دۆش دامابوو و نه‌یده‌زانی چییان لێ بکات. جۆری ئه‌شکه‌نجه و ئازاردان نه‌مابوو، له‌گه‌ڵیاندا تاقی نه‌کاته‌وه. سیخوڕی چه‌قۆكێش نه‌مابوو، بۆ ترساندنیان که نه‌ینێرێته گیانیان. ڕۆژانه یه‌ک دووانێکیان بۆ ئاساییش بانگ ده‌کران و به جۆره‌ها شێوه ئازار ده‌دران. به‌ڵام ئه‌مان چاونه‌ترسانه به‌رگرییان له خۆیان ده‌کرد. به‌کورتی، هه‌ر ئه‌م هه‌ڵوێسته‌یان وای لێ کردبوون، که زیندانه ئاسایییه‌کانی ئه‌بوغرێب ڕێزی زۆریان لێ بگرن و سیخوڕه‌کانی ئاساییش سڵیان لێ بکه‌نه‌وه،\nئه‌م هاوڕێیانه هه‌ر که بیستیان ئێمه خه‌ڵکانێکی مارکسیستیین، زوو به پیرمانه‌وه هاتن و هه‌ر زۆر زوو هه‌ر دوو لا بووینه جێ متمانه‌ی یه‌کتر و قسه و باسی سیاسی له‌سه‌ر مارکسیزم، ڕیڤیژینیزمی سۆڤێت، تێزی سێ جیهان، کۆمۆنیزمی ئه‌لبانی، بابه‌ته‌کانی بڵاوکراوه‌ی “وحدة القاعدة” (که تا کاتی گرتنمان ١٢ ژماره‌ی لێ بڵاو کرابووه‌وه و من خوێندبوومنه‌وه)، هه‌ڵسه‌نگاندنی ڕێکخراوی قیاده‌ی مەرکەزی و کۆمه‌ڵه‌ی مارکسی_ لێنینی/ ماوتسیتۆنگ کوردستان له‌نێوانماندا دەستی پێ کرد. پاش ماوه‌یه‌ک له قسه و باس و لێکۆڵینه‌وه له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌تانه گه‌ییشتینه ئه‌وه‌ی، که له ئێستادا حیزبی سه‌رتاسه‌ریی چینی کرێکار له عێراقدا بوونی نییه و ئه‌رکی له‌مه‌ودوامان بریتییه له خه‌باتکردن بۆ به‌دیهێنانی ئه‌و حیزبه. بڕیارمان دا، وه‌ک یه‌ک گرووپ کار بکه‌ین. یه‌که‌م کار دوای ئه‌م بڕیاره، کردنه‌وه‌ی خولێکی فکریی سیاسیی ڕۆشنبیری بوو. مه‌سه‌له‌که له سه‌ره‌تادا له‌نێوان سه‌باح عه‌بدلڕەزاق، عه‌لی عه‌باس، ئه‌بو سه‌ڵاح و مندا باس کرا و دواتر من له‌گه‌ڵ مامۆستا ئازاد و له‌تیفی شێخ عومه‌ر باسم کرد. بابه‌ته‌کانی خوله‌که له فه‌لسه‌فه‌وه دەستی پێ ده‌کرد و سه‌ره‌تایه‌ک له فه‌لسه‌فه و مێژووی فه‌لسه‌فه تا ده‌هاته سه‌ر فه‌لسه‌فه‌ی مارکسیزم و ڕه‌خنه له فه‌لسه‌فه‌ی هیگل و فۆیه‌رباخ، ئابووریی سیاسی و ڕژێمی سه‌رمایه‌داری و تیۆرییه ئابوورییه سه‌ره‌کییه‌کانی مارکسیزم و دواتر مه‌سه‌له‌ی خه‌باتی سیاسی، دیکتاتۆریی پرۆلیتاریا، حیزبی سیاسی و حیزبی مارکسیی لێنینیی چینی کرێکاری عێراق و… هتد. هه‌ر یەکه‌مان له ڕێگای په‌یوه‌ندییه‌کانی خۆیه‌وه ئه‌م کاره‌ی ده‌کرد و بار و دۆخێک له قسه و باس و جه‌ده‌لی گه‌رموگوڕ هاته کایه‌وه، که تا ڕۆژی ئازادبوونمان له زیندان هه‌ر به‌رده‌وام بوو.\nجه‌بار مسته‌فا: کاتێک ئێمه وازمان له کۆمه‌ڵه هێنا، قیادەی مەرکەزی وه‌ک ڕێکخراوێکی سیاسی نه‌مابوو. چونکه ئه‌و به‌شه‌ی که له کوردستان چه‌ند ئۆردووگا و بنکه‌یه‌کیان هه‌بوو، له‌گه‌ڵ ئاشبه‌تاڵی پارتیدا خۆیان ڕاده‌ستی ڕژێم کردەوە. بۆ چه‌ند ساڵێک دوای ئه‌وه، واته، له ساڵی ١٩٧٦وه ڕۆژنامه‌ی “وحدة القاعدة” ده‌رچوو، که ئه‌رکه سه‌رەکییه ڕاگه‌یه‌ندراوه‌که‌ی به سه‌رله‌نوێ ڕێکخستنه‌وه‌ی ڕیزه‌کانی قیاده‌ی مەرکەزی دانابوو. له‌و ژمارانه‌ی که من فریایان که‌وتم، که بیانخوێنمه‌وه، لەسەر ناکۆکییه‌ک له‌نێوان یه‌کێک له نووسه‌ره سه‌ره‌کییه‌کانی ڕۆژنامه‌که (به‌ناوی “عادیل”وه بابه‌تی ده‌نووسی، که وابزانم، ئه‌و که‌سه فازیلی مه‌لا مه‌حموود بوو) و چه‌ند نووسه‌رێکی تر، له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ناساندن یان سروشتی ڕژێمی ئه‌وسای به‌عس بوو. لایه‌نێک ڕژێمیان به نیمچه ده‌ره‌به‌گی_ نیمچه داگیرکراو ده‌ناساند و شۆڕشی داهاتووی عێراقیان به شۆڕشی ڕزگاریی نیشتمانی به ڕابه‌ریی چینی کرێکار ده‌زانی. لایه‌نه‌که‌ی تر ڕژێمیان به سه‌رمایه‌داری و شۆڕشیان به شۆڕشی سۆسیالیستی ده‌زانی. په‌یوه‌ندییه‌کانی ئێمه زیاتر له ئاڵوگۆڕی بیروبۆچووندا بوون و زیاتر له ڕێگای هاوڕێیان ئازاد جه‌لال و سه‌ڵاح حوسێنه‌وه بوو. کاتێک هێرشی گرتنه‌کانی ساڵی ١٩٧٧ ده‌ستی پێ کرد، ئازاد و سه‌ڵاح دوای چه‌ند مانگێک ڕوویان له ئه‌ورووپا کرد و په‌یوندیمان نه‌ما. پاش ماوه‌یه‌ک دووبه‌ره‌کی که‌وته نێو ڕێکخراوی “وحدة القاعدة”وه و بوون به دوو به‌شه‌وه.\nجه‌بار مسته‌فا: ماوه‌یه‌کی که‌م پاش جیابوونه‌وه‌مان له کۆمه‌ڵه، دلێر تاهیر که که‌سایه‌تیی سه‌ره‌کی گرووپه‌که‌مان بوو، ئیعتیرافی له‌سه‌ر کراو له کاتی تاقیکردنه‌وه‌کانی خولی دووهه‌مدا ئاسایش بۆی هاتن، به‌ڵام خۆشبه‌ختانه له‌ده‌ستیان ڕایکرد و ده‌رباز بوو. دلێر پێش وازهێنانی له کۆمه‌ڵه ئه‌ندامی کۆمیته‌ی شاری سلێمانی بوو. ئیتر ماوه‌یه‌ک خۆی شارده‌وه و دواتر مامی (عومه‌ر ده‌بابه) ناردی به‌دوایدا و ڕووی کرده شاخ و پاش ماوه‌یه‌ک بۆ هه‌نده‌ران ڕۆی و په‌یوه‌ندی به ئێمه‌وه نه‌ما. تا ئه‌و له کوردستاندا بوو، خۆی و سه‌ڵاح حوسێن و من جارجار یه‌کترمان ده‌بینی و قسه و باسمان له‌سه‌ر کاره‌کانمان ده‌کرد. دواتر له سلێمانی، سه‌ڵاح حوسێن و محه‌مه‌د فه‌تحوڵا و من یه‌کترمان ده‌بینی و ڕاستییه‌که‌ی زۆربه‌ی کات هەر پێکه‌وه بووین. ئەویش، هه‌م به‌هۆی نه‌بوونی شوێنی خۆحه‌شاردان، تا دوای دادگاییکردنی گیراوه‌کانی خولی یه‌که‌م (عه‌لی موراد، ئاسۆی شێخ نووری، شێخ شه‌هاب و هاوڕێکانی) و هه‌م به‌هۆی ئه‌وه‌ی که تازه ده‌که‌وتینه سه‌رخۆمان و سه‌رقاڵی دیاریکردنی سه‌رخه‌تی گشتیی کاره‌کانمان بووین. ئه‌و سه‌رده‌مه ئێمه بووبووین به ئه‌ڵقه‌ی سه‌ره‌کیی گرووپه‌که‌مان له سلێمانی. له مانگی ٥/١٩٧٧ من و زەینه‌دین نه‌جمه‌دین گیراین. دیاره پێش ئه‌و کاته‌ش محه‌مه‌د فه‌تحوڵا ده‌ستی له کاری سیاسی کێشابووەوه. سه‌ڵاح خۆی حه‌شار دا و پاش ماوه‌یه‌ک له‌گه‌ڵ ئازاد جه‌لالدا بۆ لای مه‌فره‌زیه‌کی قیاده‌ی مەرکەزی له شاخ چووبوون و له وێشه‌وه به‌ره‌و هه‌نده‌ران. له ماوه‌ی دوو ساڵ زیاتر له زیندانیی ئێمه‌دا، هیوا ڕه‌ئووف، عه‌لی حه‌مه فه‌ره‌ج، به‌ختیار مسته‌فا (که پاش ماوه‌یه‌ک له گیرانی ئێمه له ئه‌بوغرێب ئازاد کرا) ئه‌ڵقه‌ی سه‌ره‌کیی گرووپه‌که‌یان پێک هێنابوو و کۆمه‌ڵێک په‌یوندیی تازه‌شیان درووست کردبوو. که ئێمه ئازاد کراین، من په‌یوه‌ندیم به ئه‌ڵقه سه‌ره‌کییه‌که‌وه کرد و که‌وتینه هه‌ڵسووڕانێکی فراوانتر. په‌یوه‌ندییه‌کان له فۆرمی هه‌ره‌میدا نه‌بوو، به‌ڵکوو جۆرێک بوو له په‌یوه‌ندیی بازنه‌یی و له‌ناو ئه‌ڵقه سه‌ره‌کییه‌که‌دا ناوی که‌س له په‌یوه‌ندییه‌کان نه‌ده‌هێنرا. له‌گه‌ڵ گه‌شه‌کردنی هه‌ڵسووڕانماندا، ژماره‌ی ئه‌ڵقه‌ی سه‌ره‌کی ده‌گۆڕا. له پایزی ١٩٨٢دا هاوڕێیان به‌ختیار مسته‌فا و عه‌لی حه‌مه فه‌ره‌ج له شاخ، عوسمانی حاجی مارف، هیوا ڕه‌ئووف، له‌تیفی شێخ عومه‌ر و من له‌ناو شار ئه‌ندامی ئه‌ڵقه‌ی سه‌ره‌کی بووین.\nجه‌بار مسته‌فا: نەخێر، کارگه‌ران هیچ به‌رنامه و په‌یڕه‌وێکی ناوخۆی نووسراوی نه‌بوو. کارگه‌ران تا هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی و درووستبوونی ڕه‌وتی کۆمۆنیست شێوه‌کاری ئه‌ڵقه‌یی پیاده ده‌کرد. به‌و هیوایه‌ی که له قۆناغێکی گه‌شه‌کردنیدا به‌رنامه و په‌یڕه‌وی ناوخۆ بنووسێته‌وه و کۆنفرانسیش بگرێت. به‌ڵام تا ئه‌و ده‌مه‌ی هه‌ڵوه‌شایه‌وه، هیچیانی نه‌کرد. کارگه‌ران له ژیانی ناوخۆیی خۆیدا پشتی به کۆمه‌ڵێک پرانسیپ و شێوه‌کاری ڕێکخراوەیی ده‌به‌ست، که له‌ناو ڕێکخراو و حیزبه مارکسیسته‌کانی جیهاندا باو بوون. ئه‌مه سه‌رباری کۆمه‌ڵێ ڕه‌وشت و سوننەت که له زه‌ین و بیری ڕابه‌رانیدا بوون و له ژیانی سیاسییانه‌وه فێریان بووبوون.\nجه‌بار مسته‌فا: به‌کورتی، ئه‌و باسانه دوو جۆر بوون: یه‌که‌میان، قسه و باس و لێدوان له‌سه‌ر مه‌سه‌له بناغه‌یییه‌کانی مارکسیزم، مه‌سه‌له گرنگه‌کانی بزووتنه‌وەی کۆمۆنیستیی جیهان، مه‌سه‌له سیاسییه پایه‌یییه‌کانی عێراق و ناوچه‌که، ناوه‌ڕۆکی ڕژێمی به‌عس و سیاسه‌ته‌کانی، ناوه‌ڕۆک و سیاسه‌تی بزووتنه‌وه‌ی ناسیۆنالیستیی کوردستان بوو. ئه‌م باسانه زیاتر بۆ لێدوان و ڕۆشنکردنه‌وه بوون. به‌شی دووهه‌میان، مه‌سه‌له سیاسی و هه‌نووکه‌یییه‌کانی ڕۆژ بوون، که ده‌کران به نووسراو و هێندێکیان له بازنەیەکی ته‌سکدا بڵاو ده‌کرانه‌وه و ئه‌وانی تریشیان ده‌کران به به‌یاننامه و له ئاستێکی “فراوان”دا به‌نێو شاره‌کاندا بڵاو ده‌کرانه‌وه.\nجه‌بار مسته‌فا: زێده‌ڕه‌وی ناکه‌م، ئه‌گه‌ر بڵێم هێڵی فکری_ سیاسیی کارگه‌ران ڕه‌نگدانه‌وه‌ی کارکردی شۆڕشی ئێران و ده‌ور و نه‌خشی ڕاسته‌وخۆی کۆمه‌ڵه له‌سه‌ر مه‌حفه‌لێکی پۆپۆلیستی ماویست_ ئه‌لبانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ئێمه بوو. ئێمه که له کۆمه‌ڵه جیابووینه‌وه، مه‌حفه‌لێکی ته‌واو ماویستی بووین. نووسراوه‌کانی ماوتسیتۆنگ و مونیر شه‌فیق سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی دید و بۆچوونه‌کا‌نمان بوون. ته‌نانه‌ت له زۆر کاتدا جێگای نووسراوه‌کانی مارکس، ئه‌نگڵس و لێنینیشی بۆمان ده‌گرته‌وه.\nله ساڵی ١٩٧٧ به‌دواوه ناکۆکیی نێوان چین و ئه‌لبانیا له‌سه‌ر تیۆری سێ جیهانی قووڵ ده‌بێته‌وه و به‌ره و جیابوونه‌وه‌ی یه‌کجاری ده‌ڕۆن. له سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م جیاوازییانه‌وه له‌نێو خۆماندا بڕیارمان دابوو، که یه‌کێتیی گرووپه‌که‌مان تا ئه‌و کاته‌ی که بۆمان ڕۆشن ده‌بێته‌وه، ئه‌م جیاوازییانه چ کارکردێکیان له‌سه‌ر به‌رنامه و هێڵی سیاسیمان سه‌باره‌ت به عێراق ده‌بێت، بپارێزین. بڕیاره‌که‌مان ئه‌وه بوو، که له چوارچێوه‌ی یه‌کێتیدا ناکۆکییه‌کانمان بۆ پێشه‌وه به‌رین. کاتێک ئازاد بووین، سه‌رتاپا‌ی هاوڕێیانی ده‌ره‌وه، جگه له عوسمان پێنجوێنی، لایه‌نگری تیۆری سێ جیهانی بوون. به‌تایبه‌تی ده‌سته‌ی ڕابه‌ریی گرووپه‌که که ئه‌و کات له هاوڕێیان هیوا محه‌مه‌د ڕه‌ئووف، به‌ختیار مسته‌فا، عه‌لی حه‌مه فه‌ره‌ج پێک هاتبوو. له کاتێکدا ئه‌و به‌شه‌ی که له به‌ندیخانه له‌ده‌وری یه‌ک کۆبووینه‌وه، که له ڕۆژی ئازادبوونماندا نزیکه‌ی ١٥ که‌س (زه‌ینه‌دین نه‌جمه‌دین، مامۆستا ئازاد محه‌مه‌د، له‌تیفی شێخ عومه‌ر، محه‌مه‌د ڕه‌حیم، ته‌های حه‌مه ڕه‌ش، سه‌رداری قه‌ڵادزێ، عه‌دنان که‌ریم، ستار محه‌مه‌د، عوسمان محه‌مه‌د، ئیسماعیل عەبدلقادر، خالید سه‌رسپی، عه‌لی موراد، محه‌مه‌د عوسمان، جه‌بار مسته‌فا) ده‌بووین، جگه له کۆمه‌ڵێک دۆست و لایه‌نگر و کۆمه‌ڵێک هاوڕێی عه‌ره‌بزمان که تا ساڵی ٢٠٠٣ به‌دواوه نه‌مان دینه‌وه، سه‌رتاپا‌مان نه‌ک هه‌ر دژی تیۆری ناوبراو بووین، به‌ڵکوو خودی بیروباوه‌ڕی ماویش له‌لامان که‌وتبووه ژێر پرسیاره‌وه و کۆمه‌ڵێک له بۆچوونه سه‌ره‌کییه‌کانیمان ڕه‌ت ده‌کرده‌وه. دیاره له ڕوانگه‌ی کۆمۆنیزمی ئه‌لبانییه‌وه.\nله‌م بار و دۆخه‌ی هه‌ڵسووڕانی گرووپه‌که‌دا و پاش ئه‌وه‌ی هاوڕێیانی شاخ (به‌ختیار مسته‌فا، ئاسۆی که‌ریم زه‌ند)، چه‌ند جارێک چه‌ند لێپرسراوێکی کۆمه‌ڵه‌ی شۆڕشگێڕی زه‌حمه‌تکێشانی ئێرانیان دیبوو، سه‌ره‌نجام له‌سه‌ر دیدارێک ڕێکه‌وتبوون، که چه‌ند ئه‌ندامێکی ئه‌ڵقه‌ی سه‌ره‌کیی ناو شاریش تیایدا به‌شدار بن. ئه‌وه‌بوو عوسمانی حاجی مارف و من له‌ناو شار و ئاسۆی که‌ریم زه‌ند، به‌ختیار مسته‌فا و عه‌لی حه‌مه فه‌ره‌ج له شاخه‌وه بۆ با‌ره‌گای ناوه‌ندیی کۆمه‌ڵه به‌ڕێ که‌وتین، که ئه‌و کات له گوندی ئاجیکه‌ندی نزیک بۆکان بوو. له دوو کۆبوونه‌وه‌ی دوورودرێژدا له‌گه‌ڵ هاوڕێی گیانبه‌ختکردوو د. جه‌عفه‌ری شه‌فیعی و هاوڕێ حه‌سه‌ن ئه‌ندامانی نا‌وه‌ندیی کۆمه‌ڵه قسه و باسی زۆرمان کرد. به‌کورتی ئه‌توانم بڵێم، که له‌و دوو ڕۆژه‌دا سیسته‌می فکری و سیاسیی پۆپۆلیستیی کارگه‌رانیان هه‌ڵوه‌شانده‌وه و به مارکسیزمی شۆڕشگێڕ ئاشنایان کردین. ئاشنایان کردین به‌وه‌ی، که ئیمپریالیزم هه‌ر سه‌رمایه‌دارییه، به‌ڵام له قۆناغێکی باڵادا، مه‌سه‌له‌ی نیشتمانیبوون و پێشکه‌و‌تنخوازیی به‌شێک له چینی بۆرژوازی ئه‌فسانه‌یه‌کی ڕووته، عێراقیش وه‌کوو ئێران وڵاتێکی سه‌رمایه‌دارییه، به کۆمه‌ڵێک تایبه‌تمه‌ندیی خۆیه‌وه له پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێناندا (ژێرده‌سته‌یی)، ناکۆکیی سه‌ره‌کی له‌م وڵاتانه‌شدا هه‌ر ناکۆکیی نێوان کار و سه‌رمایه‌یه، شۆڕشی بێ وچان و…هتد.، هه‌روه‌ها ده‌یان گوت: کارکردن به‌بێ ناو، بێ ئه‌ندازه هه‌ڵسووڕانێکی بێ هوده‌یه. هه‌وڵ بده‌ن، له‌ناو بزووتنه‌وه‌ی چه‌کداریی کوردستاندا بوونی سه‌ربه‌خۆ و هێزی چه‌کداری سه‌ربه‌خۆتان هه‌بێت و ئێمه‌یش بۆ هه‌موو جۆره یارمه‌تییه‌ک ئاماده‌ین. ڕاستییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه، که ئه‌م دیداره نه‌ک هه‌ر سیسته‌می فکری و سیاسیی گرووپه‌که‌مانی هه‌ڵوه‌شانده‌وه، به‌ڵکوو کردی به شێوه ڕێکخراوێک و ڕێکخراوه‌که‌شی خسته سه‌ر ڕه‌وتی بنبه‌ست.\nبه‌هه‌ر حاڵ به‌و ڕاده‌یه‌ی هه‌ڵسووڕانمان له شاره‌کاندا فراوانتر ده‌بووه‌وه، به هه‌مان ڕاده دۆست و لایه‌نگرمان له‌ناو ڕیزی پێشمه‌رگه‌دا زیادی ده‌کرد و له هه‌مان کاتیشدا فشاری سه‌رکردایه‌تیی “یه‌نک” و لێپرسراوانی بۆ سه‌ر هاوڕێیانمان چڕتر ده‌بوونه‌وه. له زۆر شوێندا هاوڕێیانمان بۆ لێپرسینه‌وه بانگ ده‌کران. زۆر جار نه‌یان ده‌توانی له هه‌ندێک شوێن ته‌نانه‌ت وه‌ک سه‌ربازی ڕاکردووش بژین. له‌ناو شاره‌کاندا له ڕێگای هه‌ندێک چه‌قۆکێشەوه هاوڕێ نووری که‌ریمیان به مه‌ستی کوشتن به‌رچه‌قۆ دا. به‌ڕاستی ته‌نها لێهاتوویی و چاونه‌ترسیی خۆی که به‌ده‌ستی به‌تاڵه‌وه به‌ره‌نگاریان بوه‌وه، پاراستی. کار به‌وه گه‌ییشت، ده‌نگۆی هه‌وڵی چه‌ند لێپرسراوێکی “یه‌نک” بۆ تێرۆرکردنی چەند هاوڕێیەکمان بڵاو بووه‌وه. له دوا هه‌وڵی سه‌رکردایه‌تیی “یه‌نک”دا، لەپێش مفاوه‌زاتی ساڵی ١٩٨٤دا، جه‌لال تاڵه‌بانی داوای کرد، کە له‌گه‌ڵمان کۆ بێته‌وه. کۆبوونه‌وه‌که ئه‌نجام درا و ئه‌و داوای لێمان کرد، که ئه‌ندامانی خۆمان جیا بکه‌ینه‌وه و باره‌گا دابمه‌زرێنین. به‌ڵێنی یارمه‌تیشی پێ داین. به‌ڵام ئێمه به‌و ئه‌نجامه گه‌ییشتین، که “یه‌نک” هه‌رگیز ئه‌وه‌نده دیمۆکراتی نییه و ئه‌م داوا و به‌ڵێنه ته‌نها بۆسه‌یه‌که بۆ لێدانمان.\nجه‌بار مسته‌فا: به بۆچوونی من ده‌کرا به شێوه‌ی وتووێژ و پلمیک ڕێگا به هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی کارگه‌ران به‌و جۆره‌ی که ڕووی دا بگیرێت. ئه‌مه وه‌ڵامی کورتی به‌شی یه‌که‌می پرسیاره‌که‌ته. به‌ڵام من پێم خۆشه بڕێک زیاتر له‌سه‌ر ئه‌م به‌شه بڕۆم. له ساڵی ١٩٨٤ کارگه‌ران له‌باری سیاسی و فکری و ڕێکخراوه‌یییه‌وه به قۆناغێک گه‌ییشت، که ده‌بوو ئاڵوگۆڕێکی ڕیشه‌یی به‌سه‌ردا بێت. ڕۆژ به‌ڕۆژ باسه‌کانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران و مارکسیزمی شۆڕشگێڕ له‌سه‌ر سیسته‌می فکری_ سیاسیی پۆپۆلیستیی گارگه‌ران سه‌نگینی ده‌کرد و فشاری بۆ ده‌هێنا. من پێشووتر ئاماژه‌م به‌وه دا، که جگه له من زۆربه‌ی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی ڕابه‌ری سه‌ر به تیۆری سێ جیهانی و ئه‌وانی دیکه (به خۆیشمه‌وه) سه‌ر به خه‌تی ئه‌لبانی بوون. که‌چی له ساڵی ١٩٨٤دا هیچ که‌سێک باسی نه ماویزم و نه فکری ئه‌نوه‌ر خۆجه‌ی ده‌کرد. هه‌ر دوو لا به خشکه‌یی و به بێده‌نگی و به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ باس و لێکۆڵینه‌وه و ڕه‌خنه‌یه‌ک نه له ئاستی کۆمه‌ڵگادا و نه له‌ناو ڕیزه‌کانی ڕێکخستندا بکرێت، وازمان له هه‌ر دوو خه‌ته‌که هێنا و خۆمان به مارکسیزمی شۆڕشگێڕ ناساند. له‌باری ڕێکخراوه‌یییەوە کارگه‌ران زۆر فراوان ببووه‌وه، به تایبه‌تی له‌ناو شاره‌کاندا. شانه‌کانی ڕێکخستن گه‌ییشتبوونه شاره‌کانی هه‌ولێر، که‌رکووک، گه‌رمیان، مووسڵ و بادینان. سه‌رباری لایه‌نگرانی تر، کە له هه‌موو شوێنێکه‌وه سه‌ریان هه‌ڵده‌دا و کاریان بۆ ڕێکخستن ده‌کرد. ئه‌مه جگه له‌وه‌ی که فشاری “یه‌نک” له‌سه‌رمان زۆر زیادی کردبوو. هه‌ر له‌و کاته‌دا جه‌لال تاڵه‌بانی کۆمه‌ڵێک هاوڕێی ئێمه‌ی بانگ کردبوو و پێی ڕاگه‌یاندبوون، که ئه‌وان باش ده‌زانن، که ئه‌وان سه‌ر به کارگه‌رانن و داوای لێ کردبوون، که له‌ناو “یه‌نک”دا کاری ڕێکخستن نه‌که‌ن و خۆیان جیا بکه‌نه‌وه و پێشنیاری کردبوو، که باره‌گا بکه‌نه‌وه و به‌ڵێنێ یارمه‌تیشی پێ دابوون. ئێمه‌ش ئه‌م بابه‌ته‌مان زۆر باس کرد و به ئاشنایه‌تییه‌ک که تا ئه‌و کات له‌سه‌ر “یه‌نک” هه‌مان بوو، بڕوامان به‌و به‌ڵێنانه نه‌کرد و وتمان ئه‌مه ته‌ڵه‌یه‌کی سه‌رکردایه‌تیی “یه‌نک” و تاڵه‌بانییه. ئه‌گه‌رچی ئێمه هه‌رگیز کاری ڕێکخستنمان له ڕیزه‌کانی “یه‌نک”دا نه کردووه، به‌ڵام دوای دانیشتنی دووهه‌م و پاشان ئاگربه‌ست و مفاوه‌زاتی ١٩٨٤ “یه‌نک” له‌گه‌ڵ ڕژێمی به‌عسدا، بڕیارمان دا، گشت هاوڕێیانمان بۆ ناو شاره‌کان بێنه‌وه و به‌نهێنی بژین و کاری سیاسی بکه‌ن. دیاره ئه‌م بڕیارەش قورسایییه‌کی زیاتری خسته سه‌رمان. له هه‌موو ئه‌مانه‌ش گرنگتر دۆشدامانی ڕابه‌ریی ئه‌و‌سای کارگه‌ران بوو، به‌رامبه‌ر به مه‌سه‌له سیاسییه‌کانی کۆمه‌ڵگا له‌و سه‌رده‌مه‌دا، که گرنگترینیان مه‌سه‌له‌ی جه‌نگی عێراق_ ئێران و مه‌سه‌له‌ی مفاوه‌زاتی یه‌نک_ به‌عس و هاتنه‌وه‌یان بۆ ناو شاره‌کان و شه‌پۆلی ناڕه‌زایه‌تیی جه‌ماوه‌ری دژ به سیاسه‌تی سه‌رکوتگه‌رانه‌ی به‌عس و نادیاری و نه‌بوونی ستراتیژێکی ڕۆشن له‌به‌رده‌م کارگه‌راندا، که ئه‌م ناڕه‌زایه‌تییانه به‌ره‌و کوێ ده‌ڕوات.\nبه‌کورتییه‌که‌ی، ناڕه‌زایه‌تییه جه‌ماوه‌رییه‌کان به‌تایبه‌تی له زانکۆکانی هه‌و‌لێر و مووسڵ و تا ڕاده‌یه‌ک به‌غداش شه‌پۆلی ده‌دا، هه‌زاران سه‌ربازی هه‌ڵاتوو له جه‌نگ نه‌یان ده‌زانی چی بکه‌ن و ڕوو له کوێ بکه‌ن. که‌چی سه‌رکردایه‌تیی کارگه‌ران خه‌ریکی تێپه‌ڕاندنی پۆپۆلیزمه‌که‌ی بوو، ئه‌ویش به دیراسه‌کردن. نه‌بوونی ئاسۆیه‌کی ڕۆشن وای کرد، ئه‌وه‌نده‌ی تر قەیرانی کارگه‌ران قووڵ بێته‌وه و له ئاستی قەیرانێکی ده‌روون ته‌شکیلاتیدا ده‌ربکه‌وێت. له‌و هاوڕێیانه‌ی ناوه‌ند ئاسۆی که‌ریم زه‌ند بڕیاری دا بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بڕوات. هاوڕێ هۆشیار قادر له ناوه‌ند دابڕا و که‌متر ئاماده‌ی کۆبوونه‌وه‌کان ده‌بوو. هاوڕێ به‌ختیار مسته‌فا قسه‌ی له‌سه‌ر سه‌ختیی پێکهاتنی ڕێکخراوی کۆمۆنیستیی چینی کرێکار له وڵاتانی جیهانی سێهه‌مدا ده‌کرد و جارجار بیری له ڕۆیشتن بۆ ده‌ره‌وه ده‌کرده‌وه. بار و دۆخێکی وا هاته پێشه‌وه، که باسکردن له بچووکترین مه‌سه‌له له ناوه‌نددا ناکۆکیی زۆری لێ ده‌که‌وته‌وه. کۆبوونه‌وه‌ی لاوه‌کی و نا شه‌رعی له ئاستی ناوه‌نددا ده‌ستی پێ کرد. ناڕه‌زایه‌تی، داپچڕان و وازهێنان له‌ناو کادر و هه‌ڵسووڕاوانی ڕێکخستندا ده‌ستی پێ کرد. زۆرێک له مه‌سه‌له شه‌خسی و تایبه‌تییه‌کان ده‌بوونه مه‌سه‌له‌ی گه‌وره و هه‌ڵوێستیان لێ وه‌رده‌گیرا. له‌بیرمه، ئه‌و کات بار و دۆخێكی سه‌یر هاته ئاراوه، هه‌ندێک له هاوڕێیانی ناوه‌ند (که خۆم یه‌کێکیان بووم) گله‌یی ئه‌وه‌یان ده‌کرد، که گوشارێکی ته‌شکیلاتی ڕۆژانه‌ی زۆریان له‌سه‌ره و به‌هۆی کۆبوونه‌وه و کاری زۆری ڕێکخستنه‌وه، بواری دیراسه‌کردنیان نییه، تا زیاتر به مارکسیزمی شۆڕشگێڕ ئاشنا ببن. هه‌ندێکی تریشمان (وه‌کوو هاوڕێ موئه‌یه‌د ئه‌حمه‌د، که ئه‌و ده‌مه به هاوڕێ ڕێبوار ده‌ناسرا) گله‌یی ئه‌وه‌یان هه‌بوو، که هه‌رچی کاره تیۆرییه‌کانه ئه‌وان ده‌یکه‌ن، که‌چی ده‌د‌رێنه پاڵ که‌سانی (دیاره مه‌به‌ستی من بوو) دیکە. به‌کورتییه‌که‌ی، هەر وەکوو وتم، کارگه‌ران بە بنبه‌ست گه‌ییشت.\nپاش ئه‌م کۆبوونه‌وه‌یه، ئەو هاوڕێیانە کۆبوونه‌وه‌یه‌کی دیکەیان ڕێک خستبوو، من دواتر زانیم، که به دانیشتنی تری لاوه‌کی خۆیان ئاماده‌یان کردبوو، منیشیان بۆ کۆبوونه‌وه‌که، که لە ماڵی هاوڕێ هیوا حه‌مه ڕه‌ئووف بوو، بانگ کرد. له‌ڕاستیدا من چووم. به‌ڵام هاوڕێ عوسمانی حاجی مارف که کۆبوونه‌وه‌که‌ی ساز دابوو، کا‌ته‌که‌ی به هه‌ڵه به من و‌تبوو. کاتێک که چووم، زۆرم له ده‌ر‌گا دا، که‌س نه‌ی کرده‌وه، ئیتر منیش بۆ ماڵه‌وه گه‌ڕامه‌وه. پاش ماوه‌یه‌ک عوسمان به‌دوامدا هات و وتی، وه‌ره بۆ کۆبوونه‌وه‌که! من که له‌و هه‌ڵه‌یه زۆر په‌ستبووم، نه‌چووم و وتم، من هیچ باسێکم نییه، بڕیاری خۆمم ڕاگه‌یاندووه، ده‌چمه خواره‌وه و دیراسه ده‌که‌م. پاش ماوه‌یه‌ک هاوڕێ جه‌مال (نادر عەبدلحەمید) بۆ لام هات و پێی ڕاگه‌یاندم، که ئه‌وان نوێنه‌رایه‌تیی مارکسیزمی شۆڕشگێڕ ده‌که‌ن و من (جەبار) له‌و ڕه‌وته‌دا نیم و ئه‌وان نووسین له‌سه‌ر ئه‌و بار و دۆخه بڵاو ده‌که‌نه‌وه. له وه‌ڵامدا وتم، ئه‌وه‌ی که ئێوه ماركسیزمی شۆڕشگێڕن، ئه‌وه بۆچوونی خۆتانه، من قسه‌ی خۆمم له‌م باره‌یه‌وه کردووه. سه‌باره‌ت به‌وه‌ش که نووسراو بڵاو ده‌که‌نه‌وه، زۆر باشه. به‌ڵام منیش شت ده‌نووسم و مافی خۆشمه له‌ناو ڕێکخستندا بۆم بڵاو بکه‌نه‌وه. له وه‌ڵامدا وتی، ئه‌گه‌ر ناوه‌ند له‌سه‌ری ڕازی بێت، بۆتی بڵاو ده‌که‌ینه‌وه. من زۆر به وه‌ڵامه‌که‌ی پێکه‌نیم و وتم، من له دژ ئه‌و بۆچوونانه‌ی ئێستا باسی ده‌که‌یت، که هی ناوه‌نده شت ده‌نووسم، ئیتر چۆن ئه‌وان ڕازی ده‌بن! به‌هه‌ر حاڵ من دڵنیام بڵاوی ناکه‌نه‌وه، به‌ڵام خۆم ئاگاداری هه‌موو هێڵه‌کانی ڕێکخستنم و پێیانی ده‌گه‌یەنم. پاش چه‌ند هه‌فته‌یه‌کی تر به مه‌لا سیروانی برامدا، که ئه‌ویش کارگه‌ران بوو، هه‌واڵی ده‌رکردنمیان بۆ نارد. به بیستنی هه‌واڵه‌که به‌په‌له بۆ ماڵی موئه‌یه‌د که له نزیک ماڵی خۆمان بوو، چووم، هه‌ستم کرد، خۆی لێ شاردمه‌وه و نه‌هاته ده‌ره‌وه! دوای چه‌ند ڕۆژێک عوسمانی حاجی مارف بۆ ماڵه‌وه بۆ لای مه‌لا سیروان هات، تاوه‌کوو هه‌ندێک چه‌ک و که‌لوپه‌لی تر که له لای بوو، وه له حه‌شارگه‌یه‌کدا هه‌ڵگیرابوو، وه‌ربگرێته‌وه. به عوسمانم وت: حه‌قی خۆمه بزانم، له‌سه‌ر چی ده‌رتان کردووم؟ به‌بێ زه‌حـمه‌ت ده‌قی ئه‌و بڕیاره‌م بۆ بنێرن! له وه‌ڵامدا وتی، کە ئێمه هیچت بۆ نانێرین، نووسین له‌سه‌ری بڵاو ده‌که‌ینه‌وه. وتم، نووسین شتێکی تره، من داوای ئه‌و به‌شه له گوزارشی کۆبوونه‌وه‌که ده‌که‌م، که په‌یوه‌ندی به منه‌وه هه‌یه. دیسانه‌وه وتی، کە ئێمه هیچ نانێرین. هه‌روه‌ها پێم وت، هه‌ندێ قسه‌ی شه‌خسیم له‌سه‌ر ئێوه بیستۆته‌وه، ڕایگرن، جوان نییه! ئه‌م قسانه ئاسانه هه‌موو که‌سێک بیکات، زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌کی بۆ کرد و ڕۆیشت. ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت، نازانم، له‌سه‌ر چی ده‌رکرام! به‌ڵام ئیتر من په‌یوه‌ندی شه‌خسیم له‌گه‌ڵ پچڕین و یه‌کمان نه‌دییه‌وه، تا پێکهاتنی حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراق. له‌وه ئه‌چێت، هاوڕێیانی ناوه‌ند بڕوایان به قسه‌کانی دوا کۆبوونه‌وه‌م نه‌کردبێت و وایان زانیبێت، که من به نیازی جیابوونه‌وه‌م. چونکه پێشتر هه‌ندێکیان (به تایبه‌تی هاوڕێ موئه‌یه‌د) زۆر له‌وه نیگه‌ران بوون، که من جارجار هه‌ندێک هاوڕێی ڕێکخستنم به شه‌خسی ده‌بینی. له‌وانه، سه‌رداری قه‌ڵادزێ که زۆر له نزیکه‌وه ئاگاداری باسه‌کانی مارکسیزمی شۆڕشگێڕ بوو و فارسییه‌کی باش فێر ببوو. ته‌های حه‌مه ڕه‌ش و نه‌بیلی موهه‌ندیس، که هه‌رسێکیان له شاخ بوون و تازه بۆ ناوشار گه‌ڕابوونه‌وه. هه‌روه‌ها نه‌جات محه‌مه‌د ده‌روێش و نووری که‌ریمی موهه‌ندیس. ئه‌م هاوڕێیانه له کارگه‌ران ناڕازی بوون و ڕه‌خنه‌ی جیدییان لێی هه‌بوو. لێره‌دا به پێویستی ئه‌زانم، ئاماژه به چه‌ند خاڵێک بکه‌م:\nجگه له‌مانه، مه‌سه‌له‌ی نه‌بوونی به‌رنامه کرایه بیانوویه‌ک بۆ ده‌رگا داخستن له‌سه‌ر هه‌ر جۆره هه‌ڵسووڕانێکی سیاسیی کۆمه‌ڵایه‌تی، به‌تایبه‌تی له‌ناو چینی کرێکاردا. ئه‌مه به‌ده‌ر له ڕاستی و درووستی ئه‌و قسه‌یه‌ی که ئه‌و سه‌رده‌مه به‌ناوی هاوڕێ نادر عه‌بدلحه‌میده‌وه بڵاو بووه‌وه، که گوایه وتبێتی: ئێمه ڕۆشنفکرێکی کۆمۆنیست به ١٠ کرێکاری پێشڕه‌و ناگۆڕینه‌وه. خودی ئه‌م وته‌یه باری ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ڕه‌وتی عه‌کس ده‌کرده‌وه. خوێندنه‌وه و دیراسه هه‌موو شتێک بوو. ماوه‌یه‌ک هه‌واڵی ئه‌وه بڵاو بووه‌وه، که هاوڕێیانی ڕه‌وت خه‌ریکی خوێندنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌ن. ماوه‌یه‌کی تر، ئاها ڕه‌وت ته‌واوی دانراوه‌کانی لێنینیان ده‌ستکه‌وتووه. من نه ئێستا و نه ئه‌و کاتیش له بایه‌خی ئه‌م کارانه که‌م ناکه‌مه‌وه، به‌ڵام کاتێک که ئه‌مانه جێی هه‌ڵسووڕانی سیاسی ده‌گرێته‌وه، ئیتر مه‌سه‌له‌که شتێکی تره.\nجه‌بار مسته‌فا: ئه‌م دوو حاڵه‌ته ناکوک و دژ به‌یه‌ک نین. ده‌کرێ ڕێکخراوێك له ئاستێکی عه‌له‌نی و فراواندا هه‌م لە لایەن حیزب و ڕێکخراوه سیاسییه‌کانه‌وه و هه‌م له ئاستی جه‌ماوه‌ریشدا بناسرێت، له هه‌مان کاتیشدا هه‌مان ڕێکخراو ده‌کرێت، سیکتاریست و ئاکادیمیست و ته‌نانه‌ت شتی تریش بێت. ئه‌وه‌ی که ته‌نها ڕه‌وتی کۆمۆنیست له لایه‌ن حیزبه ناسیۆنالیسته کورده‌کانه‌وه دەناسرا، به بۆچوونی من ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی که ته‌نها ڕێکخراوی ڕه‌وت له یه‌که‌مین ڕۆژه‌کانی مارتی ١٩٩١وه خۆیان وه‌ک ڕێکخراوێکی سیاسی ناساند و هه‌ر زوو با‌ره‌گا و مه‌قه‌ڕیان کرده‌وه و ئاڵای سووری ڕێکخراوه‌که‌یان له‌سه‌ر به‌رز کرده‌وه، هێزی چه‌کداریان له چه‌ند شارێک پێک هێنا، ئه‌وان ته‌نانه‌ت له شووراکانیشدا جه‌ختیان له سه‌ربه‌خۆیی و جیاوازیی خۆیان له‌گه‌ڵ ڕێکخراو و گرووپه چه‌په‌کانی تر ده‌کرده‌وه. هه‌ڵسووڕاوه‌کانیان به ناوی ڕه‌وته‌وه قسه و بانگه‌وا‌زیان ده‌کرد و وتاریان ده‌خوێنده‌وه. له کاتێکدا باقی هه‌ڵسووڕاوانی تر وه‌ک که‌سانێکی کۆمۆنیست یان چه‌پ، واته، به‌بێ ناو هه‌مان کاریان ده‌کرد. له ڕۆژانی دواتریشدا ڕه‌نگه له گه‌ڵ حیزب و ڕێکخراوه سیاسییه‌کانی تردا گفتوگۆ و په‌یوه‌ندییان گرتبێت. ئه‌م کاره‌ی ڕه‌وت بێگومان کارێکی ئیجابییه و ئه‌و ئه‌نجامه‌ی لێ که‌وته‌وه.\nجه‌بار مسته‌فا: له‌ڕاستیدا من که وازم هێنا، یان له کارگه‌ران “ده‌ر‌کرام”، ته‌نها نه‌بووم، ئه‌و پرۆسه‌ی وازهێنانه یان ده‌رکردنه، پر‌ۆسه‌یه‌کی به‌کۆمه‌ڵ بوو، سه‌ر تا پێی کارگه‌رانی گرته‌وه، له خوارەوە بۆ ئه‌ڵقه‌ی ناوه‌ند. له ئاستی ناوه‌نددا له‌تیفی شێخ عومه‌ر وازی هێنا و تا ماوه‌ی چه‌ند ساڵێک دوای ئه‌وه له‌کاری سیاسیماندا به‌یه‌که‌وه ماینه‌وه. ئاسۆی که‌ریم زه‌ند هه‌ر زوو به‌ره‌وه ئێران ڕۆی و له‌وێوه بۆ ئه‌ورووپا. هۆشیار قادر له کاری سیاسی و ڕێکخراوه‌یی کشایه‌وه. به‌ختیار مسته‌فا پاش ماوه‌یه‌ک بۆ ئه‌ورووپا ڕۆیشت. هیوا حه‌مه ڕه‌ئووف وازی هێنا. به‌کورتییه‌که‌ی، له ناوه‌ندی کارگه‌ران ته‌نها موئه‌یه‌د ئه‌حمه‌د، عوسمانی حاجی مارف و نادر عەبدلحەمید (که تازه ببووه ئه‌ندامی ناوه‌ند) مانه‌وه. له ئاستی کادر و هه‌ڵسووڕاوانی خوار ناوه‌ند، ژماره‌یه‌کی زۆر وازیان هێنا، یاخود ناوه‌ندی ڕه‌وت لێیانی نه‌پرسییه‌وه، که ئه‌سته‌مه ناوی گشتیانم بیر بێته‌وه. به هه‌ر حاڵ له‌گه‌ڵ واز‌هێنانمدا باسه‌کانی ئه‌و سه‌رده‌مه تا چه‌ند مانگێک به‌رده‌وام بوو.\nپاش چه‌ند مانگێک و له وه‌ڵام به‌وه‌ی چی بکه‌ین، وه به‌تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک کادری حیزبی کۆمۆنیستی ئێراندا پته‌و کردبووه‌وه، هاتینه سه‌ر ئه‌وه‌ی که له زستانی ساڵی ١٩٨٥دا ئه‌وه‌ندەی بیرم بێت، هاوڕێیان نه‌جاتی موهه‌ندیس، سیروان مسته‌فا، عه‌دنان که‌ریم و من ئه‌ڵقه‌ی کۆمۆنیستیی بڵێسه‌مان دامه‌زراند و یه‌کسه‌ر په‌یوندیمان به گشت ئه‌و هاوڕێیانه‌ی که پێشتر ناوم هێنان، جگه له سه‌رداری قه‌ڵادزێ کرد. له‌گه‌ڵ نه‌بیلی موهه‌ندیس که ڕۆیشت بۆ ئه‌ورووپا، ڕه‌خنه‌ی سه‌ره‌کی ئه‌و سه‌رده‌مه‌مان له ڕه‌وت ئه‌وه بوو، که ئه‌وان به بیانووی نه‌بوونی به‌رنامه‌وه، ڕێگای هه‌ڵسووڕانی سیاسی به‌تایبه‌تی له‌ناو کرێکاراندا ده‌به‌ستن. ده‌کرێ هه‌ر ئێستا به‌م توانا فکری و سیاسییه‌ی خۆمانه‌وه بۆ کاری هۆشیارکردنه‌وه ده‌ستبه‌رین. به ڕێکخستنی کرێکاران له ئه‌ڵقه و مه‌حفه‌لی کۆمۆنیستیدا، وه‌ڵام به مه‌سه‌له‌ی خه‌باتی ڕۆژانه‌یان بده‌ینه‌وه. هه‌ر زۆر زوو و به نووسراو وه‌ڵامی بڕیاری حکوومه‌تی به‌عسمان سه‌باره‌ت به به‌فه‌رمانبه‌رکردنی چینی کرێکار که له نووسینی من بوو، دایه‌وه. نووسراوێکمان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تی که له نووسینی عه‌دنان بوو، بڵاو کرده‌وه. یه‌کێک له باسه سه‌ره‌تایییه‌کانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران سه‌باره‌ت به سۆڤێت، که من بۆ عه‌ره‌بی وه‌رمگێڕابوو، بڵاو کرده‌وه.\nخه‌سڵه‌تی سه‌ره‌کیی بڵێسه کرانه‌وه‌ی به‌رامبه‌ر به هه‌ڵسووڕاوانی چه‌پ چ وه‌ک ڕێکخراو چ وه‌ک تاک بوو. ئه‌و سیکتاریزمه ڕێکخراوه‌یییه‌ی که به درووستبوونی ڕه‌وتی کۆمۆنیست ته‌شه‌نه‌ی کرد، به درووستبوون و گه‌شه‌سه‌ندنی بڵێسه پاشه‌کشه‌یه‌کی به‌رچاوی به‌خۆیه‌وه بینی. ئه‌وه‌نده‌ی من له ڕووداوه‌کانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی چه‌پ ئاگادار بم، سه‌رجه‌م ڕێکخراوه‌کان و زۆرێک له هه‌ڵسووڕاوانی ئه‌ڵقه و مه‌حفه‌له جیاجیاکانی چه‌پ له‌و سه‌رده‌مه‌دا، جگه له ڕه‌وت، جۆرێک له په‌یوه‌ندیی دۆستانه، هاوکاری، بیروڕاگۆڕینه‌وه له‌نێوانیاندا هه‌بوو. به‌ڵام هاوڕێیانی ڕه‌وت هیچ جۆره حیسابێکیان بۆ ئه‌و ته‌یفه فراوانه نه ده‌کرد. له‌بیرمه که هاوڕێ سه‌ڵاحی موهه‌ندیس (حه‌یده‌ر هیدایه‌ت)مان ناسی، هاوڕێیانی ئێمه له که‌لار (فوئاد و عوسمان) بۆ ماوه‌یه‌کی باش له ماڵی خۆیاندا حه‌شاریان دا و ته‌نانه‌ت مه‌سره‌فی ڕۆژانه‌شیان ئەکێشا. پاش ئه‌وه‌ی بڕیاری دا، بۆ سلێمانی بێت، ئێمه نه‌ک هه‌ر شوێنی ژیانیمان بۆ ماوه‌یه‌کی باش بۆ دابین کرد، به‌ڵکوو له‌و پرۆژه مالییه‌ی که له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵێک هاوڕێی تردا هه‌مان بوو، مانگانه‌مان بۆ بڕییه‌وه. من بۆخۆم چه‌ند جارێک له هه‌ڵه‌بجه (که له ماڵیکدا له‌گه‌ڵ سامان که‌ریم ده‌ژیا و بەمەرجێک من نه له‌گه‌ڵ سامان و نه له‌گه‌ڵ حه‌یده‌ر له‌باری سیاسییه‌وه ده‌گونجاین) سه‌ردانیم کرد. هه‌روه‌ها به‌درێژایی چه‌ندین ساڵ په‌یوه‌ندییه‌کی هاوڕێیانه‌مان له‌گه‌ڵ هاوڕێ ڕێبوار ئه‌حمه‌دی ئێستا هه‌بوو، که بۆ ڕۆژێکیش ئه‌ندامی بڵێسه نه‌بوو. له‌ڕاستیدا په‌یوه‌ندیمان گه‌ییشتبووه ڕاده‌ی ئه‌نجامدانی هه‌ڵسووڕانی زۆر تایبه‌ت، که مه‌ترسی زۆر جدی بۆ سه‌ر ژیانی هه‌ر دوو لامان هه‌بوو.\nجه‌بار مسته‌فا: پاش پێکهاتنی بڵێسه به ماوه‌یه‌کی که‌م و له ڕێگای فوئاد سادق و عوسمانی برایه‌وه و هه‌ر له ماڵی خۆشیان له که‌لار به هاوڕێ حەیده‌ر هیدایه‌ت ئاشنا بووم. دیاره پاش قسه و باسێکی کورت ئێمه زانیمان که ئه‌ویش په‌یوه‌ندی به چه‌ند هاوڕێیه‌کی تره‌وه هه‌یه و به‌بێ ناو کار ده‌که‌ن. هه‌ر دوو لامان بۆمان ده‌رکه‌وت، که جیاوازیی فکریی سیاسیمان هه‌یه و ناکرێ داوای کارکردنی له بڵێسه‌دا لێ بکه‌ین. به‌ڵام هاوکاری و نزیکایه‌تیمان وه‌ک خۆی مایه‌وه. پاشان ئه‌و ڕۆیشته سلێمانی و له‌وێ له‌گه‌ڵ چه‌ند هاوڕێیه‌کی تریدا (خه‌سره‌و سایه‌ی ئێستا، سامان که‌ریم و…) “ده‌سته‌ی پێشڕه‌وانی پرۆلیتاریا”یان پێک هێنا. دوای ئه‌وه‌ش په‌یوه‌ندیمان تا هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌سته و بڵێسه هه‌ر مایه‌وه. جگه له‌و، هه‌ر وه‌کوو پێشتریش ئاماژه‌م پێی دا، هه‌ر له ماڵی فوئاد و عوسمان ڕێبوار ئه‌حمه‌دم ناسی، که ماوه‌یه‌ک بوو له کۆمه‌ڵه‌ی ڕه‌نجده‌ران جیا بووبووه‌وه و ده‌مان زانی که ئه‌وانیش گرووپێکن و نزیکایه‌تی فکریی سیاسی و ته‌نانه‌ت شه‌خسیش له‌نێوانماندا زۆر به‌هێز بوو. پاش ماوه‌یه‌ک ئه‌و چووه لای کۆمه‌ڵه بۆ ده‌وره‌ی ئامووزشی و پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی له‌سه‌ر هه‌ندێک ورده‌کاری ڕێک نه‌که‌وتین، ڕه‌نگه ئێستا بڵێم، بیرم نایات، که چی بوون. پاشان ئه‌و له‌گه‌ڵ هاوڕێیان: سالار ڕه‌شید و ڕەحمان داود “کۆمه‌ڵه‌ی تێکۆشه‌رانی کۆمۆنیست/ کۆتک”یان پێک هێنا و بڵاوکراوه‌ی “به‌ره‌و سۆسیالیزم”یان ده‌رده‌کرد. له‌گه‌ڵ ئه‌وەشدا ئێمە په‌یوه‌ندیی سیاسیی پته‌ومان لەنێواندا هه‌بوو. به‌جۆرێک که هه‌موو ژماره‌کانی “به‌ره‌و سۆسیالیزم”ی بۆ ده‌هێناین و له‌سه‌ر زۆربه‌ی مه‌سه‌له‌کانی ئه‌و سه‌رده‌مه بیروڕامان ده‌گۆڕییه‌وه. ئه‌مه جگه له‌و چالاکییه‌ی که پێشووتر باسم کرد. په‌یوه‌ندیمان هه‌ر به‌رده‌وام بوو، تا هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی یه‌کێتیی خه‌باتی کۆمۆنیسته‌کان و بڵێسه. له‌ڕاستیدا دوای ئه‌و قۆناغه په‌یوه‌ندیی من و ڕێبوار چووه ئاستێکی تره‌وه. به تایبه‌تی لەدوای سه‌رهه‌ڵدانی کۆمۆنیزمی کرێکاری و ئاشنابوونمان پێی. ئیتر وه‌ک دوو که‌سی نزیک له‌یه‌ک، بێ ئومێد له چه‌پی ئه‌وسا، به‌دوای ئه‌ڵته‌رناتیڤێکدا ده‌گه‌ڕاین. تا کار به‌وه گه‌ییشت، هاته سلێمانی و بۆ ماوه‌یه‌ک له ماڵی خۆمان ده‌ژیا. سه‌ره‌تا هه‌ردووکمان به “کۆمه‌ڵه‌ی کرێکارانی ١ی ئایار”ه‌وه په‌یوست بووین و دواتر “یه‌کێتیی خه‌باتی کۆمۆنیزمی کرێکاری”مان له‌گه‌ڵ تاهیر حه‌سه‌ن و عه‌دنان که‌ریمدا پێك هێنا.\nجه‌بار مسته‌فا: بڵێسه وه‌ک زۆربه‌ی ئه‌ڵقه و ڕێکخراوه‌کانی چه‌پ، به سه‌رهه‌ڵدانی با‌سه‌کانی کۆمۆنیزمی کرێکاری و ئاشنابوونی هه‌ڵسووڕاوانی چه‌پ پێیان، هه‌روه‌ها بەبێ وه‌ڵام مانه‌وه‌ی له به‌رامبه‌ر بار و دۆخی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تیی ئه‌وسای عێراق، تووشی قەیران و بنبه‌ست بوو. ئه‌گه‌رچی چه‌پی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی کوردستان زیاتر ڕه‌وتێکی فکری بوو و که‌متر بار و دۆخی کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیی کۆمه‌ڵگا و به‌تایبه‌تی ناڕه‌زایه‌تی و خه‌باتی چینی کرێکار کاری تێ ده‌کرد. هه‌ر بۆیه به بۆچوونی من له بنبه‌ستبوونیدا فاکته‌ری یه‌که‌م زیاتر ڕۆڵی بینی.\nبه هه‌ر حاڵ، بار و دۆخی سیاسیی ئه‌و‌سای عێراق و کوردستان، جه‌نگی عێراق و ئێران و درێژه‌کێشانی بۆ ماوه‌ی ٨ ساڵ و ئاکامه فه‌لاکه‌تباره‌کانی، خه‌ستبوونه‌وه‌ی له ڕاده‌به‌ده‌ری سه‌رکوتی به‌عس و ئاڵوگۆڕه جیهانییه‌کان لە لایه‌ک و بێ وه‌ڵاممانه‌وه‌ی چه‌پ، زۆربه‌ی مه‌حفه‌له‌کانی گه‌یاندبووه بنبه‌ست. ئه‌وه‌نده‌ی به “بڵێسه”وه په‌یوه‌سته، که من یه‌کێک له دامه‌زرێنه‌رانی بووم، دوو فاکته‌ری گرنگ له‌و ئه‌ڵقه‌یه بێ ئومێدیان کردم. له سه‌ره‌تای ١٩٨٧وه بۆ دابینکردنی زینده‌گی که‌وتمه پرۆژه‌یه‌کی میرییه‌وه له شاری بێجی که هه‌ندێک کاری کاره‌بامان له‌گه‌ڵ سیروان مسته‌فا و چه‌ند که‌سێكی تردا گرت. ئه‌و پرۆژه‌یه زیاتر له ٤٠٠٠ کرێکاری لێ بوو، که له شوێنه جۆراوجۆره‌کانی عێراق و وڵاته عه‌رەبییه‌کان و ئاسیاوه هاتبوون. ماوه‌ی نزیک به دوو ساڵ له‌وێ ماینه‌وه و تێکه‌ڵاوییه‌کی زۆرمان له‌گه‌ڵ ئه‌و کرێکارانه‌دا په‌یدا کرد. به‌ڕاستی ئه‌وه ده‌رفه‌تێک بوو که تێ بگه‌م، جیهانی ئه‌و چه‌په‌ی کوردستان و جیهانی چینی کرێکار زۆر جیاوازن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌وه‌نده‌ی باسه‌کانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران و مه‌نسوور حیکمه‌ت و ئیره‌جی ئازه‌رینم ده‌ست ده‌که‌وت و ده‌مخوێندنه‌وه، ئه‌وه‌نده‌ی تر ئه‌و بۆچوونه‌م لا پته‌و ده‌بوو. هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا عه‌دنان که‌ریم، له‌تیفی شێخ عومه‌ر، فوئاد سادق نووسراوێکیان به ده‌ستخه‌ت نووسی، له ڕوانگه‌ی مارکسیزمی شۆڕشگێڕه‌وه ڕه‌خنه‌یان له بڵێسه گرتبوو و به ئیکۆنۆمیست باسیا‌ن کردبوو، چونکه زیاتر خه‌ریکی کاری عه‌مه‌لییه، نه‌ک به‌رنامه‌یی. که نووسراوه‌که‌م بینی، تێگه‌ییشتم ئه‌مه باسی چه‌ند ساڵێک له‌مه‌و‌به‌ره و پێم وتن، هاوڕێیان: ئه‌م مارکسیزمه شۆڕشگێڕه‌ی ئێوه باسی ده‌که‌ن، له خێو ده‌چێت، هیچ شتێکی دیار نییه، ئاخر کوا ده‌رکه‌وته‌کانی، کوا سوننەتی خه‌بات و هه‌ڵسووڕانی؟! باسه‌که زیاتر له باسه‌کانی ده‌سته‌ی پێشڕه‌وان ده‌چوو و دواتریش زانیم، که هه‌ر به کارکردی ئه‌وا‌ن ده‌رچووه. به هه‌ر حاڵ، من له‌گه‌ڵیان نه‌ڕۆیشتم. ئه‌وانیش ناوێکی تریان له خۆیان نا، به‌داخه‌وه ئێستا بیرم نایات که چی بوو.\nجه‌بار مسته‌فا: پاش هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی بڵێسه، من په‌یوه‌ندیم له‌گه‌ڵ ئه‌ڵقه‌یه‌کی کرێکاری له کارگه‌ی چیمه‌نتۆی سه‌رچنار هه‌ر به‌رده‌وام بوو. له‌ملاشه‌وه له ساڵی ١٩٨٩وه له‌گه‌ڵ ڕێبوار ئه‌حمه‌د په‌یوه‌ندیی سیاسی و شه‌خسیی نزیکمان هه‌بوو، هه‌م به‌یه‌که‌وه کارمان ده‌کرد، هه‌م بۆ ماوه‌یه‌ک له ماڵی ئێمه له سلێمانی ده‌ژیا. له ڕێگای ئه‌وه‌وه به کۆمه‌ڵه‌ی کرێکارانی ١ی ئایار ئاشنا بووم. ڕێبوار هه‌ندێکیانی به شه‌خسی ده‌ناسی. وه‌کوو، تاهیر حه‌سه‌ن و ئیبراهیم محه‌مه‌د (بله سوور). پاش قسه و باسێک له‌سه‌ریان بڕیارمان دا، له‌گه‌ڵیان کار بکه‌ین و بۆ ماوه‌ی چه‌ند مانگێک بۆ بڵاوکراوه‌که‌یان (خه‌باتی کرێکار) که به‌ده‌ست ده‌نووسرایه‌وه و به تیراژێکی که‌م بڵاو ده‌بوه‌وه، ده‌ستمان به نووسین کرد.\nداگیرکردنی وڵاتی کوێت لە لایەن ڕژێمی به‌عسه‌وه بار و دۆخی سه‌رانسه‌ری عێراق و کوردستانی گۆڕی و له ئاستی جیهانیشدا که گه‌رمه‌ی ڕووخانی بلۆکی ڕۆژهه‌ڵات و سه‌رهه‌ڵدانی نه‌زمی نوێی جیهان بوو، مه‌علووم بوو، که عێراق تووشی جه‌نگێکی خوێناوی له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکا ده‌بێت و ئه‌مه‌ش به ئه‌گه‌ری زۆر ڕاپه‌ڕینی لێ ده‌که‌وێته‌وه. ئه‌و سه‌رده‌مه ئێمه وه‌ک به‌شێک له چه‌پ که‌وتینه خۆمان و کەوتینە قسه و باس و گفتوگۆی به‌رده‌وام له‌سه‌ر ئه‌و بار و دۆخه. له میانه‌ی ئه‌و هه‌وڵانه‌دا من که عه‌دنان که‌ریمم ده‌ناسی، هه‌ستم ده‌کرد، ئه‌و ئه‌ڵقه‌یه‌ی دوای بڵێسه پێکیان هێنابوو نه‌ماوه. ڕێبوار و تاهیریش هه‌واڵیان پرسی و سه‌رئه‌نجام له ساڵی ١٩٩٠ له ماڵی ئێمه له سلێمانی له‌سه‌ر پێکهێنانی یه‌کێتیی خه‌باتی کۆمۆنیزمی کرێکاری ڕێکه‌وتین. ئه‌وه‌ندی من بیرم بێت، له‌و دانیشتنه‌دا ڕێبوار به نوێنه‌رایه‌تی ئه‌ڵقه‌ی ١ی ئایار ئاماده بوو. منیش به نوێنه‌رایه‌تیی ئه‌ڵقه کرێکارییه‌که‌ی کارگه‌ی چیمه‌نتۆ و عه‌دنانیش به نوێنه‌رایه‌تیی گرووپێک له هه‌ڵسووڕاوان به‌تایبه‌تی له گه‌ڕه‌کی سه‌رشه‌قام و جووله‌کانی سلێمانی، له‌وانه: نه‌به‌ز خالید، شه‌ونمی هاوسه‌ری، خالیدی مه‌لا عه‌لی، له‌تیف محه‌مه‌د ده‌روێشی برای هاوڕێ نه‌جاتی موهه‌ندیس و کۆمه‌ڵێک هه‌ڵسووڕاوی تر، که به‌داخه‌وه ناوه‌کانیان نازانم. دیاره ئه‌م هاوڕێیانه له شوێنی خۆیانه‌وه په‌یوه‌ندی تریان هه‌بوو، که من نایانزانم. به‌ڵام ئه‌زانم له که‌رکووک و هه‌ولێریش یه‌کێتیی خه‌بات هه‌ڵسووڕاوی هەبوو.\nسەرچاوە: (مێژوویەک لە یادەوەریدا… دیدار سەبارەت بە مێژووی چەپ و کۆمۆنیزمی نوێ لە کوردستاندا)\nدیمانەی بۆپێشەوە لەگەڵ بەڕێز موزەفەر عەبدوڵا هەڵسوڕاوی کۆمۆنیست سەبارەت بە دۆسیەی سەردەشت عوسمان.\nمەریوان ووریا قانع:سەردەشت و چەمکی ئازادی\nبەرنامە لەسەر تیرۆركردنی شاپور عەبدالقادر و قابیل عادیل


ماسۆنی و ئیخوان - 3 - باسنیوز\nماسۆنی و ئیخوان - 3\nبزاڤی ماسۆنی هەوڵ دەدات لە هەموو وەڵاتێک تابووری پێنجەمی هەبێت، چاو دەگێڕێت بزانیت کام کەسی گرینگ، تووشی سەرلێشێواوی فیکری هاتووە، ئیشی لەسەر دەکات، بۆ ئەوەی وەک تابووری پێنجەم بەگەڕی بخات. لە ساڵانی پەنجای سەدەی ڕابردوودا، سەیید قوتب کە ناودارترین کادیری ئیخوان دەبێت، لاقی بەو تەڵەیەوە دەبێت کە بزاڤی ماسۆنی بۆی دەنێتەوە، ئاخر ڕۆژنامەی (التاج المصری) کە ئۆرگانی ماسۆنییەکانی میسر بوو، نووسینی کەسانی غەیرە ماسۆنیی بڵاو نەدەکردەوە. سەیید قوتب بۆ خوێندن ڕەوانەی ئەمریکا دەکرێت و دوو ساڵی لێ دەمێنێتەوە، لەوێوە وەک ماسۆنییەکی عەیاری قورس دەگەڕێتەوە.\nئەوی دەبێت بە ئەندامی ماسۆنی، لە ئەتمۆسفیرێکی سەیر و ترسناکدا، بە چاو بەستراوی دەیبەن بۆ لای سەرۆک، کە پەڕۆ لەسەر چاوی لا برا، دەبینێت چەند شمشێرێک دەوری ملیان داوە. مەحموود عەساف کە سکرتێری حەسەن ئەلبەننا بوو، دەڵێت: کە 1944 چووم بۆ ئەوەی بەیعەت بدەم، بۆ ژوورێکی تاریکیان بردم، کەسێک کە لەبەر تاریکی نەدەناسرایەوە، لە دوای مێزێکی نزمەوە چوارمەشقی دانیشتبوو، لەسەر مێزەکە قورئانێک و دەمانچەیەک هەبوو، کە کەسەکە داوای لێ کردم سوێند بخۆم، ئیش بۆ سەرخستنی ئیسلام دەکەم، بە دەنگیدا ناسیمەوە، دامەزرێنەری ڕۆژنامەگەریی ئیخوان: ساڵح عەشماوی (1911- 1983) بوو.\nیوسف ئەلقەرزاوی، (ئیخوان)ی لە میسر هەڵاتوو کە بە شێخی فیتنە ناوی ڕۆیشتووە، لە کتێبی: (سیره ومسیره)دا دەڵێت: (ئیخوان کەسێکیان خۆش بوێت، بۆ حەوتەمین تەبەقەی ئاسمان بەرزی دەکەنەوە، ڕقیان لێی بێت، دەیبەن بە ناخی ئەرزدا.) أبو العلا ماضی کە پارێزەرێکی کۆنە ئیخوانە دەڵێت: (ڕەوتی ئیسلامی نەک هەر ناوبانگی ئەم و ئەوی دەزڕاند، بەڵکوو سڵی لە تیرۆکردنی نەیارانیشی نەدەکردەوە، بۆیە پێویستە بەر لەوەی ڕەخنە لە کەس بگرین، لە خۆمانی بگرین.)\nگەلێک لەو سەرکردانەی ئیخوان کە بزاڤەکیان بەجێ هێشتووە، باسی پێوەندیی نێوان ماسۆنی و ئیخوانیان کردووە، سەروەت ئەلخەرباوی، کۆنە سەرکردەی ئیخوان، لە کتێبی (نهێنیی پەرستگە)دا دەڵێت: (ئیخوان ئەگەر بەشێکیش نەبێت لە بزاڤی ماسۆنی، ئەوا لە ڕێی سەرکردەکانییەوە، پلانی ماسۆنییەکان جێبەجێ دەکات.) ماسۆنی و ئیخوان وەک یەک سوودیان لە مەکیاڤیللی (1469 - 1527) بینیوە، ئاخر هەردوو لایان بۆ گەییشتن بە ئامانج، سڵ لە گرتنەبەری هیچ ڕێگەیەک ناکەنەوە و هانا بۆ هەموو ئامرازێک دەبن. عەبدوڵڵای دووەمی شای ئوردن، لە گوتوبێژێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەنووس (جێفری گۆڵدبێرگ)دا، بۆ گۆڤاری ئەتلانتیک، دەڵێت: (ئیخوان گورگن لە پێستی مەڕدا، بەشێکن لە ماسۆنییەکان، تەنیا وابەستەی ڕێبەری گشتیی خۆیانن و هیچ داوێک نایانبەسێتەوە بە نیشتمانەوە.)\nئایا ئەوەی شێوازی کاری ئیخوان لە زۆر ڕووەوە لە هی ماسۆنی دەچێت، ڕێکەوتە، یان زادەی کاریگەرییەتیی دەستەی یەکەمە لە ڕێبەرانی ئیخوان کە پێوەندییان بە ماسۆنییەوە پتەوبوو؟ بەگوێرەی ڕای ئاشکرای ئیخوان، ماسۆنی: ڕێکخستنێکی یەهوودی، جیهانی، نهێنی، تەمومژاوی و تیرۆریستە، بەرەڵایی و بێدینی بڵاو دەکاتەوە و هەوڵ بۆ ئەوەیش دەدات جوولەکە دەست بەسەر دونیادا بگرێت، ئەوەیشی دروشمگەلی وەک ئازادی، برایەتی و یەکسانی بەرز دەکاتەوە، بۆ فریودانی خەڵکە. بەڵام ئەم پێناسەیەی ئیخوان بۆ ماسۆنی، بەس نییە بۆ ئەوەی، چاوپۆشی لە پێوەندیی پتەوی نێوان ئیخوان و ماسۆنی بکەین، ئاخر بۆ چاوبەستە.\nسەرهەڵدانی ماسۆنی لە میسر، بۆ ئەو وەختە دەگەڕێتەوە کە ناپلیۆن 1798 میسر داگیر دەکات، ئاخر هەر ئەوسا جەنەڕاڵ )کلیبەر)ی ماسۆنی (1800 - 1853) کە دوای گەڕانەوەی ناپلیۆن، دەبێتە فەرماندەی لەشکرەکەی فەرەنسا، لە میسر کۆڕبەندێکی ماسۆنیی دادەمەزرێنێت. لەوە بەدواوە زۆر لە ئەندامانی ماڵباتی پاشا، بە (شا فوئاد)یشەوە، زۆر لە سەرانی حیزبە میسرییەکان بە سەعد زەغلوولیشەوە، بە ماسۆنییەکانەوە پێوەست دەبن. جەمالەددینی ئەڤغانی (1838 - 1897) و موحەممەد عەبدە (1849 - 1905) کە دوو سەری زلی بزاڤی فیکریی ئیسلامیین، سەر بە ماسۆنییەکان دەبن و یەکەمیان کە لە مەحفەلی ماسۆنیی فەرەنسایی جودا دەبێتەوە، پێوەندیی بە مەحفەلی ماسۆنی ئینگلیزییەوە دەکات. موحەممەد عەبدە هاوزەمان ماسۆنی و موفتیی میسریش بووە. حەسەن ئەلبەننا کە شاگردی ئەڤغانی و عەبدە بوو، ئەوەی لێ چاوەڕێ دەکرا، شوێنپێی وان هەڵبگرێت، هەر وایشی کرد. سەیید قوتبیش کە بە تیۆریستی ئیخوان هەژمار دەکرێت، خۆی ئەوەی ڕەت نەکردووەتەوە کە ماسۆنی بووە و یەکێک بووە لە نووسەرانی ئۆرگانی ماسۆنییەکانی میسر. (حەسەن ئەلهەزیبی)یش (1891 – 1973) کە دووەمین ڕێبەری ئیخوان بوو، هیچ گومان لە ماسۆنیبوونی نەبوو.\nئەستێرەی داوود و پەرستگەی سولەیمان چەند بە لای ئیسرائیلەوە گرنگن، هێندەیش لای ماسۆنی جێی بایەخن. بزاڤی ماسۆنی لە سەرەتاوە، ناوی هێزە نهێنییەکە بووە، دواتر بۆ ئەوەی لە ڕووی یاسایییەوە کێشەی بۆ دروست نەبێت، ناوی خۆی گۆڕیوە بە (برایانی بیناساز،) ئیخوان لەو (برایان)ەوە هاتووە. لوبنان لای ماسۆنییەکان بایەخێکی زۆری هەیە، گوایە بیناسازێک کە ناوی حیرام ئابیف بووە، ئەندازیاری پەیکەری سولەیمان بووە. مەزاری ئەو بیناسازە کە پاشای شاری (سوور)یش بووە، لە گوندی (حەنناوییە)ی نزیک شاری (سوور)ە، ماسۆنییەکانی دونیا بە جێیەکی پیرۆزی دەزانن و سەردانی دەکەن. کە 1982 ئیسرائیل لوبنانی داگیر کرد، مەناحیم بیگن داوای لە لوبنانییەکان کرد، شوێنپێی حیرام ئابی هەڵبگرن و ددان بە ئیسرائیلدا بنێن.\nکەی بزاڤی ماسۆنی دامەزرا؟ کێ دایمەزراند؟ لەکوێ دامەزرا؟ جورجی زەیدان (1861 – 1914) نووسەری گەورەی میسری کە بە ئەسڵ لوبنانی بوو، کریستیانێکی ماسۆنی بوو، وێڕای مێژووی ئیسلام، دیرۆکی بزاڤی ماسۆنیشی نووسیوەتەوە. وەک ئەو باسی دەکات، بیروڕای جیاواز دەربارەی کات و شوێن و دامەزرێنەری بزاڤی ماسۆنی هەیە. زۆرینە پێیان وایە، وەک ڕێکخستن، سەرەتای سەدەی هەژدەیەم لە لەندەن دامەزراوە، هەیە دەڵێت: کۆمەڵەی خاچی پەمەیی کە 1616دا سەری هەڵداوە، کۆمەڵەیەکی ماسۆنی بووە. هەیە دەیباتەوە بۆ سەردەمی شەڕی خاچپەرستان، هەیە دەیباتەوە بۆ پێش زایین و دەڵێت لە هەیکەلی سولەیماندا دامەزراوە. تەنانەت قسەی وایش کە ئادەم دامەزرێنەری بووە و لە بەهەشتدا دامەزراوە! کە ئەم دوو بۆچوونەی دوایی لە ئەفسانەوە نزیکترن.\nبە گوتەی جورجی زەیدان و شاهین مەکاریۆس (کە ئەمیشیان ماسۆنییەکی میسری بە ئەسڵ لوبنانییە،) پێکهاتنی مەحفەلی ماسۆنی لە میسر، بۆ ساڵی 1798 بۆ دوای هاتنی ناپلیۆن، دەگەڕێتەوە. لە سەرەتاوە زۆرینەی مەحفەلە ماسۆنییەکانی میسر لە کەسانی بێگانەی دانیشتووی میسر پێک دەهاتن. دواتر هەندێک سەرکردەی ڕیفۆرمخوازی وەک ئەڤغانی، موحەممەد عەبدە و سەعد زەغلوول بە بزاڤی ماسۆنییەوە پێوەست دەبن، بەڵام هەر زوو ماسۆنی دەبێتە بزاڤێکی نانیشتمانی و دژ بە خواستەکانی گەلی میسر. کە ئەوە ئاشکرا دەبێت، زۆرینەی ماسۆنییە میسرییەکان پێوەندییان بە ئیسرائیلەوە هەیە، 1964 بزاڤەکەیان قەدەغە دەکرێت و هەموو ئەو سەنتەرانەی گومانی ماسۆنیبوونیان لێ دەکرێت، دادەخرێن. جورجی زەیدان وێڕای عەرەبی، عیبری، سریانی، فەرەنسایی و ئینگلیزیشی دەزانی، گۆڤاری ناوداری (هیلال)، بەری ڕەنجی ئەوبوو. (ئەلـلەتائیف)، یەکەم گۆڤاری ماسۆنی بوو لە میسر دەربچێت، شاهین مەکاریۆس خاوەنی بوو.\nد. عەلی شەلەش کە پسپۆڕی بزاڤی ماسۆنییە لە میسر و دونیای عەرەبدا دەڵێت: (ڕەمزە گەورەکانی میسر لە بوارەکانی فیکر و ئەدەب و سیاسەتدا، زانیارییان لەبارەی ئامانجی ماسۆنییەوە هەبوو، وەلێ پێیان وابوو دەتوانن لە قازانجی خۆیان بیخەنە گەڕ، بەڵام بە پێچەوانەوە کەوتەوە.) ئەحمەد فەرەحات دەڵێت: (ئەوە لە گومان بەدەرە، ئیخوان موسلیمین هەر لە سەرەتای دروستبوونییەوە، لەڕێی ئیخوان ماسۆنەوە، پێوەندیی بە بزاڤی زایۆنییەوە هەبووە. بۆ ئەوەی کەس پێی وا نەبێت، ستەمیان لێ دەکەم، بەڵگە لە قسەی خۆیان دەهێنمەوە. پارێزەر: سەروەت ئەلخەرباوی کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئیخوانی میسر، 2003 وازی لێ هێنان و کتێبێکی بەناوی: (نهێنیی پەرستگە)وە لەسەر بڵاو کردنەوە کە دەنگدانەوەیەکی زۆری هەبوو، تێیدا دەڵێت: ئیخوان ڕێکخستنیکی ترسناکی ماسۆنییە، نهێنییەکانی لە سندووقێکدا لای کاهینە گەورەکانی پارێزروان.)\nئەلخەرباوی دەنووسێت: (کە خوێندکاری ماف بووم، کتێبەکەی کۆنە مەرجەعی ئیخوان: شێخ موحەممەد غەزالیم بەر چاو کەوت کە تێیدا دەڵێت: ڕێبەری دووەمی ئیخوان، حەسەن ئەلهەزیبی ماسۆنی بووە، بڕوام پێ نەکرد، دواتر کە گەڕامەوە بۆ لای کتێبەکەی هەستم کرد، لێکدانەوەکانی هەموویان دروستن.) کە حەسەن ئەلبەننا تیرۆر دەکرێت، ئەلهەزیبی یەکێک نابێت لە سەرکردەکانی ئیخوان، دەستێکی دەرەکی، یان ڕوونتر، بزاڤی ماسۆنی، دەیهێنێت و دەیکات، بە ڕێبەری گشتی. ئێستایش دەستووری پیرۆز لای ئیخوان، کتێبی (معالم فی الطریق)ی سەیید قوتبی ماسۆنییە کە بانگەشە بۆ خوێنڕشتن، کاولکاری، زەبروزەنگ، تۆقاندن و تیرۆر دەکات. ئایا ئەوە ڕێکەوتە لە هەموو قورئاندا، ئیخوان ئایەتێک لە سوورەتی (ئەنفال) دەکات بە دروشم کە داوای: ئامادەکردنی هێز بۆ (تۆقاندن)ی دوژمن دەکات! (ۆأَعِدُّوا ڵهُمْ مَا اسْتَگَعْتُمْ مِنْ قُوَّه‌ٍ ۆمِنْ ڕبَاط الْخَیْلِ - تُرْهِبُونَ - بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ ۆعَدُوَّكُمْ. ئەنفال ٦٠) ئایا هەبوونی قورئان و دوو شمشێر، لە لۆگۆی ئیخواندا، لە غەیری: بە زەبروزەنگ ئیسلام دەسەپێنین، هیچ مانایەکی دیکەی هەیە؟\n(*) لە دوا بەشدا سەرچاوەکان تۆمار دەکەم.


شۆڕشی ئیسلامی ئێمە، چەمکی بێعسەتی پێغەمبەری دووپات کردەوە - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Esfand ٢١ ١١:٠٨\nNews Code 36371\nشۆڕشی ئیسلامی ئێمە، چەمکی بێعسەتی پێغەمبەری دووپات کردەوە\nئایەتوڵڵا خامنەیی ڕێبەری باڵای ئێران ئەمڕۆ پێنجشەمە 21ی ڕەشەمە لە جەژنی مێعراجی پێغەمبەری ئیسلام، ڕاستەوخۆ لە گەڵ گەلی ئێران قسەیان کرد.\nبە پێی ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ئایەتوڵڵا خامنەیی ، ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێران لە وتەدانێکدا وتیان: پیرۆزبایی جەژنی گەورەی مەبعەس لە هەموو گەلی ئێران و ئوممەتی ئیسلامی و ئازادەکانی جیهان دەکەم، ئەم جەژنە جەژنە دادخوازانی جیهانە و جەژنی هۆشداری بە ئوممەتی ئیسلامیە.\nئایەتوڵڵا خامنەیی زیادیان کرد: تەوحید و یەک پەرەستی ئامانجی گەورەی مەبعەسە.\nڕێبەری باڵای شۆڕش ئاماژەیان دا کە دین گشتگیری هەیە و بێ گومان دین بەم ڕوانگەوە دوژمنی هەیە.لە هەموو سەردەمەکاندا چەوسێنەرانی جیهان دژی دینی وا بوون.\nتایبەتمەندی ئیسلامی سیاسی\nئێوە ئەمڕۆ دەبینن کە پڕوپاگەندەی دوژمنەکاندا باس لە ئیسلامی سیاسی دەکەن، ئیسلامی سیاسی ئەمەیە کە لە نیزامی سیاسی ئێراندا ڕەنگی داوەتەوە و ئیمام خومەینی ئەنجامی دا و ئەوان هێرش دەکەنە سەر ئیسلامی سیاسی. ئیسلامی سیاسی هەر ئەمەیە کە توانیویەتی بە پێکهێنانی حکومەت، دامودەزگای جۆراوجۆری نیزامی ئابووری، کۆمەڵایەتی و سەربازی و.... دروست بکات و سوناسی ئایینی و ئیسلامی بۆ گەلێک بەدیبێنێت.\nئەوەشیان وت کە شۆڕشی گەورەی ئیسلامی لە ئێران چەمکی بێعسەتی لەم سەردەمەدا دووپات کردەوە. خوای گەورە سەرکەوتنی بە ئیمام دا کە هێڵی بەردەوامی بێعسەتی پێغەمبەر لەم سەردەمەدا بە داهێنان و دلێری و ئەندێشەی بەرزی خۆی و فیداکاریی خۆی ڕەنگ پێبدات و بیهێنێتەدی. ئیمام توانی هەمان هێڵی بێعسەت کە بە درێژایی مێژوو کاڵ بووەوە، پڕ ڕەنگ بکات و گشتیگیری ئیسلام بە کردەوە نیشان بدات و نیشنا بدات کە ئیسلام دینێکی گشتگیرە.\nشۆڕشی ئیسلامی ئێران و بووژانەوەی دین\nئیمام لایەنە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی دین کە لەبیر کرابوو، بووژاندەوە و وەبیریانی هێنایەوە. ئەم شۆڕشە بە پەیڕەوی لە بێعسەتی پێغەمبەر دژی ستەم و چەوسێنەری بوو و لایەنگر و پشتیوانی مەزڵووم و ستەملێکراوەکان بوو سەر بە هەر دین و ئاینێک و نەتەوەیەک بێت. کاتێک کە ئەم شۆڕشە پێکهات و نیزامی کۆماری ئیسلامی هاتەدی، هەر ئەو ڕووداوانە کە بۆ پێغەمبەر ڕوویدا ، دووبارە ڕوویاندایەوە. واتە چەوسێنەرانی دنیا لە بەرانبەر ئەم شۆڕشەدا وەستان هەر بەو شێوە کە لە بەرانبەر پێغەمبەردا وەستان.\nدوو مەرجی شکست دانی پیلانەکانی دوژمن\nجەختیان کرد: لە ڕۆژی یەکەمەوە پیلانەکان دژی کۆماری ئیسلامی ئێران دەستیپێکرد؛ زیاتر لە هەمووان ئەمریکا و پاشان ئەوانی تر. دوو مەرجی گرینگ بۆ بەرەنگاریی ئەم دوژمنایەتییە پێویستە، یەکەم بەسیرەت واتا ڕێگای دروست ناسین و ئەویتریان سەبووری بە مانای خۆڕاگری.ئەم دوو مەرجە ببێت دوژمن هیچ کارێک ناتوانێت بکات.\nئەوەشیان وت کە دوژمن دوو ئامانجی لە شەڕی نەرمدا هەیە: یەکەم دەیەوێت ئەم ڕەوتی حەق و سەبووریە بپجڕێت و دووەم ئەوەیە کە ڕاستییەکان بە پێچەوانە نیشان بدات. گەنجانی ئێمە ئەفسەرانی شەڕی نەرمن. گەنجان نابێت ئیزن بدەن کە ئەمە ڕوو بدات. دەبێ هیوا بخولقێنن، ڕاسپاردەییان خۆراگری بێت و ماندوو نەبوون.\nدەرفەتی تۆڕی کۆمەڵایەتی\nجەختیشیان کرد کە ئەمڕۆ تۆڕی کۆمەڵایەتی بووتە دەرفەتێک بۆ ئەم کارە. ئێستا دوژمن کەشی مەجازی و تۆڕی کۆمەڵایەتی بە جۆرێکی دیکە بەکار دێنێت بەڵام ئێوە گەنجانی ئازیز بە شێوەیەکی تر کەشی مەجازی بەکاربێنن. کاری دیکەی دوژمنەکان بە پێچەوانە نیشان دانی ڕاستییەکان و درۆوتنە.\nستەم لە خەڵکی یەمەن\nزیادیشیان کرد کە ئەوان بە جۆرێک درۆ دەکەن کە هەر کەس گوێ لێدەگرێت خەیاڵ دەکات راستە. بۆ وێنە شەش ساڵە هادەسی عەرەبی ئەمریکا خەریکە بودومانیی خەڵکی ستەملێکراوی یەمەن دەکات لە ماڵ و شەقام و قوتابخانە و نەخۆشخانەدا. ئابلۆقەی ئابووری یەمەنی داوە و رێگە نادات خۆراک و دەوا و دەرمان و نەوتیان پێبگات. ئەمەش بە گڵۆپی سەوزی ئەمریکا کراوە. ئەم دەوڵەتە زاڵم و دڵبەردینە عەرەبە بە داخەوە بەو شێوە خەڵکی یەمەن دەکوژێت.


نیوزله‌ندا، بۆ كۆرۆنا، ئاهه‌نگی 100 رۆژه ده‌گێڕێت\nرۆژی 9ی ئاب، نیوزله‌ندا، به‌بۆنه‌ی 100 رۆژ تێپه‌ڕبوون به‌سه‌ر نه‌بوونی هیچ كه‌یسێكی تۆماركراوی كۆرۆنا ڤایرۆس، ئاهه‌نگی گێڕا.\nبه‌پێی رۆژنامه‌ی نیو زله‌ندا، یه‌كه‌م كه‌یسی تۆماركراو كه له‌ده‌ره‌وه‌ی سنووری وڵاته‌كه‌یه‌وه گواستراوه‌ته‌وه، رۆژی 26ی شوباتی 2020 بووه‌و رۆژی 1ی ئایار-یش دوا كه‌یسی تۆماركراوی هه‌بووه. به‌مه‌ش ته‌نیا 65 رۆژ كۆرۆنا ڤایرۆس له وڵاته‌كه‌یدا بڵاوبۆته‌وه. رۆژنامه‌كه نوسیویه‌تی له رۆژی 1ی ئایاره‌وه تا 10ی ئاب، هیچ كه‌یسێكی كۆرۆنا ڤایرۆس له وڵاته‌كه‌ی تۆمار نه‌كراوه.\nنیوزله‌ندا پشتی، به سێ فاكته‌ری گرنگ، به‌ستووه بۆئه‌وه‌ی كۆتایی بهێنێت به كۆرۆنا ڤایرۆس، ئه‌وانیش:\n1-چاودێریكردنی به‌رده‌وامی سنووره‌كانی كردووه بۆ رێگری له هاتنه ناوه‌وه‌ی كۆڤید-19 بۆ وڵاته‌كه‌ی.\n2-دڵنیاییدان و دووركه‌وتنه‌وه‌ی فیزیكی بۆ راگرتنی به‌ركه‌وتن و هاتووچۆیی كۆمه‌ڵایه‌تی.\n3-به‌رده‌وامبوون له‌سه‌ر وه‌رگرتنی پشكنینی تاقیگه‌یی و چاودێریكردنی تێكه‌ڵبوون و كۆره‌نتینه‌كردنی كۆمه‌ڵگه.\nبه‌شێوه‌یه‌كی گشتی، ئه‌م رێوشوێنانه كه‌مكردنه‌وه‌یه‌كی به‌رچاوی هێناوه‌ته‌دی له كه‌یسه‌كان و ژماره‌ی مردن به‌راورد به وڵاتانی تری وه‌ك ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریكا.\nنیوزله‌ندا یه‌كێكه له‌و وڵاته كه‌مه‌ی كه توانیویانه تا راده‌یه‌ك كۆنترۆڵی نه‌خۆشییه‌كه بكه‌ن. جگه له چین كه شوێنی سه‌ره‌كی بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌كه‌یه، هه‌ریه‌ك له هۆنگكۆنگ و تایوان و كۆریای باشور و ڤێتنام و مه‌نگۆلیا و ئوسترالیا هه‌وڵیانداوه كۆنترۆڵی كۆڤید -19 بكه‌ن و كه‌میكه‌نه‌وه. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی هه‌موویان كه‌یسی نوێیان هه‌بووه له ماوه‌ی رابردوودا، ته‌نیا تایوان و نیوزله‌ندا نه‌بێت.\nئوسترالیا وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌كی هاوشێوه‌ی زۆری هه‌بووه بۆ په‌تاكه. ئه‌وه‌ی گرنگه ره‌چاوبكرێت زۆربه‌ی ویلایه‌ته‌كان و هه‌رێمه‌كانی ئوسترالیا هه‌مان دۆخی نیوزله‌ندایان هه‌یه، به‌ڵام ڤیكتۆریا و تا راده‌یه‌كی كه‌متر نیو ساوس ویلز بازدانی گه‌وره تیایاندا رویداوه.\nجیاوازی سه‌ره‌كی له‌گه‌ڵ نیوزله‌ندا ئه‌وه‌یه كه نیوزله‌ندا تا راده‌یه‌ك پابه‌ندبونێكی پێشوه‌ختی بۆ ستراتیژیه‌تی بنبڕكردن به روونی هه‌یه و به‌وپه‌ڕی تواناوه قه‌ناعه‌تی پێیه‌تی و داخستنێكی بێوینه و به‌رز و پڕ به‌های جێبه‌جێكرد بۆ كۆتایی هێنان به ڤایرۆسه‌كه به‌خێرایی.\nئه‌م جیاوازییه له نێو داتاكاندا ئه‌توانرێت وه‌ك ئاماژه‌یه‌كی تێر و ته‌واو ببینرێت كه له‌لایه‌ن زانكۆی ئۆكسفۆرده‌وه تۆماركراوه.\nكه ئه‌مه‌ش وانه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تییه له ئه‌زموونی كۆڤید -19 له نیوزله‌ندا.\nوه‌ڵامدانه‌وه‌ی یه‌كلاكه‌ره‌وه به‌هێزه‌كه‌ی نیوزله‌ندا بۆ په‌تاكه وایكرد كه ژماره‌ی كه‌یسه‌كانی تووشبوون 1560 كه‌یس بێت و مردنیش به‌خۆی كۆرۆنا ڤایرۆسه‌وه 22 كه‌س بێت.\nنزمترین تێكڕای مردن له نیوزله‌ندا له نێو داتاكانی رێكخراوی هاریكاری ئابووری و گه‌شه‌پێدان دیار و سه‌رسوڕهێنه‌ره.\nهه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ كه‌مترین تێكڕای مردن له‌كاتی داخستنی ته‌واوی سێكته‌ره‌كانی وڵاته‌كه‌دا، تێبینییه‌كه كه كاریگه‌ری نێگه‌تیڤی نه‌كرده سه‌ر كه‌رتی ته‌ندروستی، وێرای ئه‌وه‌ی به دڵنیایی هه‌ندێك ئاسه‌واری تێگه‌تیڤی درێژخایه‌نی جێهێشتووه.\nكۆرۆنا ڤایرۆس COVID-19 گروپێكن له ڤایرۆسه درمییه‌كان. ئه‌م ڤایرۆسه به‌به‌رده‌وامی خۆی نوێده‌كاته‌وه، تا له ئه‌نجامدا له‌مانگی 11ی 2019 ڤایرۆسێكی نوێ-ی كۆرۆنا سه‌ریهه‌ڵدا به‌ناوی كۆرۆنا ڤایرۆس سارس- 2، له‌شاری وۆهان-ی كه‌رتی هێبی وڵاتی چین. تا رۆژی 10ی ئاب، 20ملیۆن كه‌س له‌جیهان تووشی نه‌خۆشییه‌كه بوون و زیاتر له 734 هه‌زار كه‌سیش مردوون.


ددانپێدانانێکی سپی … نیگار نادر\nWritten on February 27, 2017, by Negar Nadir\n١_ئەوەسەلماندنی ناوێ وەک ئاوی ژێرزەوی تا بزرتربم پارێزراوتردەبم . ٢_ وەڵلە بۆ کوردستان نەبێ بۆ هیچ شاندانادەم. ٣_بەینی خۆمانبێ لە موزیکدا بەبیستنی دەنگی خالقی وەک باڵندەی بریندار تێکهەڵدەنگووم. ٤- ڕاستی، Continue Reading »


Desis-R-Us - Video - فليم كارتؤنى كوردى كارتؤن\nHome\tEvents\tMovies\tVideo\tD-Tube\tMore Albums\tLikes\tDesi-Page\tYellow-Pages\tNews\tMembers\tChat\tGroups\tBlogs\tRecipes\tRSS Feeds\tDesi-List\tSign In\n(UTC-8) Pacific Time (US & Canada)\n(UTC-7) Mountain Time (US & Canada)\n(UTC-6) Central Time (US & Canada)\n(UTC-5) Eastern Time (US & Canada)\n(UTC-4) Atlantic Time (Canada)\n(UTC-9) Alaska (US & Canada)\n(UTC-10) Hawaii (US)\n(UTC-11) Midway Island, Samoa\n(UTC-12) Eniwetok, Kwajalein\n(UTC-3) Brasilia, Buenos Aires, Georgetown\n(UTC-1) Azores, Cape Verde Is.\n(UTC+1) Amsterdam, Berlin, Paris, Rome, Madrid\n(UTC+2) Athens, Helsinki, Istanbul, Cairo, E. Europe\n(UTC+3) Baghdad, Kuwait, Nairobi, Moscow\n(UTC+4) Abu Dhabi, Kazan, Muscat\n(UTC+5) Islamabad, Karachi, Tashkent\n(UTC+5:30) Bombay, Calcutta, New Delhi\n(UTC+6) Almaty, Dhaka\n(UTC+6:30) Cocos Islands, Yangon\n(UTC+7) Bangkok, Jakarta, Hanoi\n(UTC+8) Beijing, Hong Kong, Singapore, Taipei\n(UTC+9) Tokyo, Osaka, Sapporto, Seoul, Yakutsk\n(UTC+9:30) Adelaide, Darwin\n(UTC+10) Brisbane, Melbourne, Sydney, Guam\n(UTC+11) Magadan, Solomon Is., New Caledonia\n(UTC+12) Fiji, Kamchatka, Marshall Is., Wellington\nVideo Feed Home Page »\nBrowse Video Feeds\nفليم كارتؤنى كوردى كارتؤن\nUpdated April 15\nعدنان وه لينا كوردى Updated Fri at 2:24 PM\nڤیدیۆیه‌ك له فیلم كارتۆنی شوانی مه‌ره‌كان شوانی مه‌ره‌كان Updated Mon at 4:23 AM\nموسلمان بوونى كجيك بة دةستى حاجى كاروان Updated Wed at 10:58 AM\nفيلم كارتوني كوردى زووور خوشه ههههههههه.flv Updated Fri at 12:57 PM\nkurdisch comedy كارتوني كوردي 6 Updated Fri at 4:10 AM\nمغامرات جاكي شان الحلقة 7 || الموسم 3 All Rights Goes to Sony Pictures Movies & Shows and CNTV Updated Fri at 5:10 PM\nم عبدالصمد دزى م عبدالطيفى سةلةفى ولةسةر د عبدالواحيد دةكاتةوة Updated April 14\nkartoni kurdi مؤنديالى اخير زةمان Updated April 6\nadnan w lina ba kurdi zngira 14 Updated Tue at 2:45 AM\nKurdish Cartoon Bazen Znara Xalaka 2 complite Kurdish Carton Updated April 15\nKurdi Kurd ...Kurdish...pyawani Ashkawt,,,Ashab Al Kahf It is a part of a film tels the story on the men who called Ashab Al kahf.they sleep for 300 year and wake up again to show that Allah can recreat man. in this clip they stop against the tyrent king and called for the one God Allah. Updated April 9\na story of love سندريلا I have nothing if i don t have you , witney Witney Housten , cinderella قصة سندريلا Updated Thu at 7:49 PM\njhansi ki rani song 2..گۆرانی درامای شـاژنی جانسی ئێمە لە فەیسبووک :\nئێمە لە ئەنستاگرام :\nئێمە لە تویتەر :\nhttps://twit... moreئێمە لە فەیسبووک :\nhttps://twitter.com/DobDramaa Updated April 19\nكارتؤنى هابيل و قابيل ب ئينكليزى بةشى3.mp4 Updated February 27\nKartoni Kurdi | Ba Amry Mn u Masi بە ئەمری من و ماسی Updated Mon at 11:32 AM\nفلام كارتؤن 00_00_17-00_00_38.3gp Updated March 31\nزنجيرة دراماى دؤبلازكراوى كوردى كةستوور چەند دیمەنێك لە زنجیرە درامای هندی دۆبلاژ كراوی كوردی\nشەوانە كاتژمێر 9:30 لەسەر شاشە تەلەفزیۆنی گەلی كوردستان كەناڵی سلێمانی\nبەرهەمی سیما ستۆدیۆ Updated March 18\nkarton كارتؤنى حةزرةتى ابراهيم gp Updated March 14\nKurdish Carton. bazen znara xalaka 1 Bazen znara part 1 . Updated April 19\nكةنجيكى كورد تفليدى زياتر 10 القراء دةكاتةوة تقليد القراء.(أحمد كةنجيكى كورد Updated April 14\nمعين به كوردى Moein ba kurdi Updated Tue at 5:05 AM\nوة لامى د عبدالواحد بؤ كةنالى ناليا Updated April 5\nشه عبان كوراني كوردي shahban gorany kurdi rozhgar shady روزكار شادي ئةكةر هةر رةخنةو سةرنج و بىشنيارىكت هةيه سوباست دةكةم و خؤشحالدةبم دةتواني بؤم بنيرى ... 1 : ئةمه زمارةي خؤمه لةناو عراق 07504936809 له دةرةوةي عراق 009647504936809\n2 : ئةمه فةيسبوكي منه ( add ) بكه http://www.facebook.com/rozhgarshady\n3 : ئةمه بةيجةكان... moreئةكةر هةر رةخنةو سةرنج و بىشنيارىكت هةيه سوباست دةكةم و خؤشحالدةبم دةتواني بؤم بنيرى ... 1 : ئةمه زمارةي خؤمه لةناو عراق 07504936809 له دةرةوةي عراق 009647504936809\n3 : ئةمه بةيجةكاني منه ( like ) بكه 1 : https://www.facebook.com/Narina.Kurdi1995 2 : https://www.facebook.com/Chawa.gyan.sh 4 : ئةمه كروبي منه ( add ) بكه https://www.facebook.com/groups/rozhgarshady/ Updated April 18\nكجى كورد كجى كورد Updated Wed at 4:10 PM\nSally افلام كرتون Updated April 17\nmondel fifaمؤندال كارتؤن Updated April 1\nحه مكو كورد كؤميدي Updated April 14\nماوكلي فتى الأدغال Mawkly EP09 ماوكلي فتى الأدغال Updated March 16\nAflam Kartoni mndalan .. Kurdi Greendayzar ... kartoni kurdi bo mndalan grren dyazar Updated April 19\nمستر بين كرتون - Mr.Bean Cartoon تابع مستر بين في شخصية كرتونية وارجوا ان ينال إعجابكم....\nMr.Bean continued between the cartoon character and I hope you like it Updated Fri at 4:18 PM\nRawkary Azhdiha Kurdy Cartoon كارتؤنى كوردي نیگا تیڤی راوكه‌ری ئه‌ژدیها ئه‌فلام كارتۆنیضكی ئه‌نیمه‌یشنی زۆر خۆشه كه\nباس له پاله‌وانیضك ده‌كات كاری ته‌نها راوكردنی ئه‌ژدیهایه\nله‌گه‌ڵ دوو هوارێكه‌ی Updated September 27, 2014\nباباي باللغة الكردية Kurdi karton يرجى منكم زيارة الصفحة ♥♥♥ www.facebook.com/amuda44 ♥♥♥ Updated April 18\nسرودى كةربةلا فارسى Updated March 17\nكارتون كوردى. kawan3gp karton Updated April 13\nKurdish cartoon te ji bir kir, min ji bir nekir Updated March 18\nCopyright ©2015 Privacy Terms of Service Contact Mobile Site RSS Share


بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی ڕایگەیاند، ئەو كەسەی شەوی 29 لەسەر 30ی مانگی ئایاری ئەمساڵ لە گۆڕستانی سەیوان ژنێكی كوشت، پاشان تەرمەکەی بەڕوتی بەجێهێشت لەلایەن پۆلیسی پارێزگای سلێمانییەوە دەستگیركرا.\nلە ڕاگەیەندراوێکدا پۆلیسی سلێمانی ئاماژەی بەوەكردووە، “دوای ئەوەی شەوی 29 لەسەر 30ی ئایاری ئەمساڵ تەرمی ژنێک بەخنکێنراوی لە گۆڕستانی سەیوان لە شاری سلێمانی دۆزرایەوە، بەڕێوەبەری پۆلیسی سلێمانی بنکەکانی سەر بە پۆلیسی سلێمانی ڕاسپارد کە دەستبەجێ لێکۆڵینەوەو بەدواداچونی بەپەلە ئەنجامبدەن بۆ دۆزینەوەو دەستگیرکردنی ئەنجامدەری تاوانەکە”.\nئاماژەی بەوەشکردووە، “سەرئەنجام پاش لێکۆڵینەوەی وردو کۆکردنەوەی زانیاریی پێویست و وەرگرتنی بڕیاری دادوەر، توانرا شەوی ڕابردوو ئەنجامدەری تاوانەکە لەھەمان شوێنی ئەنجامدانی تاوانەکەی بدۆزرێتەوە و دەستگیربکرێت”.\nپۆلیسی سلێمانی ئەوەشیخستووەتەڕوو، “تۆمەتبارەكەی ناوی (ب، ب، ح) و لەدایکبوی (1997) لەبەردەم دادوەری لێکۆڵینەوەدا دانی بەتاوانەکەیدا ناوە و لەئێستادا بەبڕیاری دادوەر ڕاگیراوە و لێکۆڵینەوە لەڕووداوەکە بەردەوامە”.\nتەندروستیی سۆران: کەسێک لە خەلیفان 12 فیشەکی بەرکەوت و گیانیلەدەستدا\nنەخۆشخانەی ئاشتیی سۆران ڕایگەیاند کەمێک بەر لە ئێستا کەسێک کە دەستڕیژی گولەی لێکرابوو بەر لە گەیاندنی بە نەخۆشخانە…\nوەزارەتی پێشمەرگە راگەیەندراوێکی لەبارەی بڵاوبوونەوەی هەواڵی پێدانی موچەی هێزەکانی پێشمەرگە بەبێ لێبڕین بڵاوكردەوە و ڕایگەیاند، “پاش راوێژ و…\nدوو كەس بە تۆمەتی دزی لە چەند دەرمانخانەیەكی سلێمانی دەستگیركران\nپۆلیسی سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، لەسەر سكاڵای چەند هاوڵاتییەك دوو كەسیان دەستگیركردووە كە دزییان لە چەند دەرمانخانەیەك كردووە. بەڕێوبەرایەتی پۆلیسی…


کوردیپێدیا - تالين\n🏰 تالين | پۆل: شوێنەکان | زمانی بابەت: 🇸🇦 عربي\n121. 👁 سماقة\n122. 👁 سمخيلا\n123. 👁 سنين\n124. 👁 سوريا\n125. 👁 سوكينة\n126. 👁 سيدكان\n127. 👁 قلان كردي\n128. 👁 كربيج\n129. 👁 كرممك\n130. 👁 كورابي\n131. 👁 گرديم\n132. 👁 لوكان\n133. 👁 لولان\n134. 👁 ليتان\n135. 👁 ليربان\n136. 👁 ليلكان\n137. 👁 مالاير\n138. 👁 مالة ملا\n139. 👁 مالدر\n140. 👁 ماوتوي\n141. 👁 ماوتي العلياء\n142. 👁 ماونا\n143. 👁 مرزة\n144. 👁 مركروك السفلي\n145. 👁 مركروك العلياء\n146. 👁 ملا بادين\n147. 👁 ممديا\n148. 👁 موتي السفلي\n149. 👁 موسلك\n150. 👁 ميدان (سیدكان)\n151. 👁 ميرزيت\n152. 👁 ميركة رش\n153. 👁 مينا السفلي\n154. 👁 مينا العلياء\n155. 👁 ناوداروك\n156. 👁 ناوروا\n157. 👁 ناوروين\n158. 👁 ناوميركان\n159. 👁 هومار


(بنملی) کۆنترین چڕینی ئافرەتی کوردە\nڕەوەندی کورد بە خۆپیشاندان پشتیوانی لە خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکەن\nبە بڕیاری مه‌سرور بارزانی 47 به‌رکه‌وتووی چه‌کی کیمیایی هه‌ڵه‌بجه ره‌وانه‌ی ده‌ره‌وه ده…\nلە کاتی چڕیندا بە قامک و پەنجەکانیان لە قوڕگی خۆیان دەدەن\nعه‌زیز مورادی 13/05/2017 - 18:13 بڵاوکراوەتەوە لە چالاكی\nمۆسیقا هەوێنی ژیانی مرۆڤی کوردە و هیچ گەلێک وەک کورد بۆ هەموو کایەکانی ژیان، لە نەریتە ئایینی و شاییەکانەوە بگرە تا دەگاتە شینگێری و سوارچاکی و تەنانەت کاری رۆژانە، گۆرانی و چڕین و مۆسیقای تایبەتی نییە. مێژوویی مۆسیقا و چڕینی کوردیی هاوشانی مێژوویی کۆنی کوردستان و مرۆڤی کوردە.\nئەو بەشە لە مۆسیقای کوردی کە خۆی لە چڕیندا دەبینێتەوە وەک هۆرە، حەیران، لایەلایە، لاوک، سیاچەمانە و چەپڵە کە پێویستی بە ئامێری مۆسیقای نییە بە دایکی مۆسیقای کوردی دەناسرێن و سەرەتا بۆ خواوەند و خاتوونە خواوەندەکان گوتراوە و تا ئیستاش لە هەندی شوێنی کوردستان وەک خۆی ماوە.\n(بنملی) یەکێک لەو چڕینانەیە لەناو فەرهەنگۆکە کوردییەکانیشدا ئەگەر بەشوێن ماناکەیدا بگەڕێی، نایدۆزیتەوە واتا لەناو هیچ کام لەو فەرهەنگۆکە کوردییانەی تا ئێستا لە لایەن نووسەرانەوە نووسراون وشەی (بنملی) نییە و هیچ واتایەکی بۆ نەنووسراوە، ئەگەرچی وشەیەکی باوە لە بەشێکی گەورە لە کوردستان. (بنملی) چڕینێکی تایبەتی ئافرەتی کوردە بە درێژایی سنووری خانەقین و کرماشان و ئیلام، بۆیە دەتوانین بڵێین (بنملی) چڕینێکە بە شێوەزاری کەلهوری و فەیلی و لەکی.\nبەلارێدا نەچووم ئەگەر بڵێم: بنملی کۆنترین چڕینی ئافرەتی کوردە، تەنانەت لە لایەلایەی دایکەکانیش کە بۆ کۆرپەکانیان چڕیویانە کۆنترە، چونکە لایە لایە تەنیا چڕینی ئەو دایکانەیە کۆرپەیان بووە یان مردنی منداڵەکانیان هەست و سۆزی جوڵاندوون، بەڵام بنملی چڕینی هەموو ئافرەتێکی کورد بووە، بە کچ و دایک و داپیرەکانیشەوە. بنملی، ئاوازی کچی عاشق، سۆزی بێوەژنی شۆڕەسوار کوژرا، چریکەی ژنی هەوارنشین و ناڵەی داپیرەی بەر کوانوو و ئاگردانە.\nوشەی بنملی لە دوو وشەی بن و مل دروست بووە، بن بە مانای خوارەوە، ژێر و بێخە. ملیش بە مانای مل و گەردەنە، کەواتە بنملی واتا ژێرمل یان بێخە مل و لای قوڕگ و گەرووە.\nلە چڕینی بنملی، ژنان لە کاتی چڕیندا بە قامک و پەنجەکانیان لە قوڕگی خۆیان دەدەن و قامکەکانیان دەبنە بەشێک لە چڕینەکەیان. جیاوازیی ئەم چڕینە بۆ پەنجەکان دەگەڕێتەوە کە ئافرەتی کورد بەو پەنجە و قامکانەی قوڕگ و ئاوازێکی ناوازە بەرهەم دێنێ. بنملی سێ جۆر چڕینە، تاکەکەسی، دوو کەسی و گرووپی. لە گرووپیدا نزیکەی دە ژن لە دەوری یەک کۆ دەبنەوە و پاش چڕینی ژنێک، ئەوانیتر هەمان شیعر دووبارە دەکەنەوە و بە قامکەکانیان لە قوڕگیان دەدەن، یان پێکەوە خەریکی چڕین و ژەنینی گەروویان دەبن. بۆ خۆشخوانی زیاتر بە دوو یان سێ قامک لە قورگ یان بنی ملیان دەدەن.\nبنملیچڕەکان لە لێدان یان باشترە بڵێم لە ژەنینی قامکەکانیان شارەزایی تەواویان هەیە و بە کەم و زیادکردنی لێدانی دوو یان سێ قامک، تۆن و ستایلی چڕینان دەگۆڕن و چێژ بە چڕینیان دەبەخشن.\nژنانی بنملیچڕ شیعرەکانیان رەنگاورەنگە وەک ئەو گوڵانەی لەسەر فەرش و قاڵییە کوردییەکاندا دەینەخشێنن. هەر گوڵێک مانایەک دەبەخشێ و هیچ وشەیەکیان بێ تان و پۆ نییە، بۆیە لە چڕینی هەموو بنملیچڕێک، خۆشەویستی و ئازار و میهرەبانی رەنگی داوەتەوە، بۆ نموونە:\nئەو لای ماڵمان کیەنی بەڕەزا\nئیلای ماڵمان کیەنی شاڕەزا\nدەمگە نامە تێی دگانم رزیا\nسەر هەڵگرتم، گەل گەل ئامۆزا\nئامۆزای گەورا چەرخەنشینە\nپەڕ شاڵەگەی هەورێشمینە\nهەورێشم بریا قەتار داخڕیا\nهەی وە مزگانی مرایخان کوشیا\nخوەیشکەی مرایخان دەس وە ئاردەوە\nپۆشی شل و مل خاڵان شاردەوە\nئەو لای ماڵمان کانیاوی بەڕەزایە\nئەملای ماڵمان کانیاوی شاڕەزایە\nئاوی کانیاوەکە ئەوەندە ساردە، دەمم تێخست ددانی رزاندم\nسەرم بەرزکردەوە و ئامۆزاکانم بینی\nئامۆزای گەورەم شانشینە\nپەڕی شاڵەکەی لە هاورێشمە\nهاوڕێشمی شاڵەکەی لێکترازا و قەتاری کەمەری کرایەوە\nمزگانی بدەن مرادخان کوژرا\nخوشکەکەی مرادخان بە دەستی ئاردینەوە\nخاڵی لا ملی بە سەروێنەکەی شاردەوە


ئایا هاوپەیمانەکانی ئەمەریکا لە سووریا سەربە پەکەکە-ن؟\nSUNDAY, 16 JUNE 2019 - 14:27\nبەشی جیهان- بۆ سەلماندنی پێوەندی لە نێوان هێزە کوردەکانی سووریا و پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیا پێویست ناکات بەڵگەی نهێنی بخرێتە ڕوو. بەڵگەی زۆر ڕوون و ئاشکرا بەدەستەوەیە کە پێوەندییەکانی نێوان ئەم دوو هێزە ئاشکرا دەکات. مەزڵووم کۆبانی فەرماندەی ناوداری هێزەکانی سووریای دیموکرات پێشتر بەناوی فەرهاد عەبدی شاهین، یان شاهین جیلۆ فەرماندەی پەکەکە بووە و لەلایەن تورکیاوە داوا کراوە.\nدانیشتوانی عەرەبی ڕۆژهەڵاتی سووریا جارێکیتر دژبە هێزەکانی سووریای دیموکرات کە هاوپەیمانی سەربازیی ئەمەریکان هەستاونەتەوە. دژایەتی کردن لەگەڵ دەسەڵاتداریی هێزەکانی سووریای دیموکرات لەم ناوچەیەدا چاوەڕوانکراو بوو.\nهێزەکانی سووریای دیموکرات ئیدیعا دەکەن کە هێزێکی فرەلایەن و هاوقەسەمن، کە لەژێر یەک ئاڵادان. بەڵام ئەم بابەتەش دروستە کە پێکهاتەی فەرماندەیی سەربازیی هێزەکانی سووریای دیموکرات بەتەواوی لەدەستی لقی سیاسی یەکینەکانی پاراستنی گەل، ناسراو بە پارتی یەکێتی دیموکراتیکی سووریا یا پەیەدە-دایە کە ئەوانیش لەژێر فەرمانی فەرماندە سەربازییەکانی هێزەکانی یەکینەکانی پاراستنی گەل یان یەپەگە کار دەکەن.\nبەگوێرەی ڕۆژنامەی حوڕیەت-ی تورکیا هەندێک ناو وەکوو یەپەگە و پەیەدە لەلایەن پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیاوە بەکار دەگیردرێت کاتێک کە هەڵمەتەکانی خۆی لە سووریا ئەنجام دەدات. ئەم بابەتە لەلایەن بەڕێوەبەری زانیارییە نیشتمانییەکانی ئەمەریکایشەوە پشتڕاست کراوەتەوە. ئیدارەی تۆمار کردنی ڕێکخراوە یاساییەکانی ئوسترالیا-ش ئاماژە بەوە دەکات کە وڵاتانی ڕۆژئاواییش ئەم بابەتەیان خستۆتەڕوو کە پەکەکە پەرە بە لقوپۆکانی خۆی دەدات لەوان بازەکانی ئازادی کوردستان، کە بەرپرسیارێتی دامەزراندنیشیان لە ئەستۆ ناگرێت. پەکەکە ڕێکخراوێکی توندڕەوە کە مارکسیزم و ناسیۆنالیزمی کوردیی پێکەوە تێکەڵاو کردووە و لە لیستی گرووپە تیرۆریستییەکانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و یەکێتیی ئەورووپا و وڵاتانی دیکەی ڕۆژئاوایی دایە. ئەمەش بە هۆی شەڕە جوداییخوازانەکانی پەکەکە-یە لەگەڵ تورکیا کە لەساڵەکانی 1980وە دژ بە حکوومەتی تورکیا دەستی پێکردووە.\nهێزەکانی یەکینەکانی پاراستنی گەل و پارتی یەکێتی دیموکراتیکی سووریا ڕێز و حورمەتی خۆیان بۆ ئۆجەلان ڕێبەری بەندکراوی پەکەکە ناشارنەوە، عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەنێو ئەندامانی پەکەکە-دا پێگەیێکی بەرزی هەیە، YPG پێوەندیی لەگەڵ پەکەکە ڕەت دەکاتەوە و دەڵێت تەنها فەلسەفەی عەبدوڵڵا ئۆجەلانی قبووڵە، بەڵام ڕاپورتەکان ئەم پرسە ڕەت دەکەنەوە لەوان ڕاپۆرتی پەرلەمانی بەریتانیا.\nهاوپەیمانان بە باشی دەزانن کە ئەو یارمەتییانەی کە دەدرێتە هێزەکانی سووریای دیموکرات و هەروەها داهاتەکانی ئەم ڕێکخراوە لە باکووری سووریا دەگەیێندرێتە چیاکانی قەندیل لە باکووری عێراق. هەروەها زۆرینەی دەزگای هەواڵگرییەکان کە بەدواداچوون بۆ ئەم بابەتە دەکەن بەم ئەنجامە گەیشتوون کە هێزەکانی سووریای دیموکرات یارمەتیدەری پەکەکە-ن لە باکووری عێراق.\nبۆ سەلماندنی پێوەندی لە نێوان هێزە کوردەکانی سووریا و پارتی کرێکارانی کوردستانی تورکیا پێویست ناکات بەڵگەی نهێنی بخرێتە ڕوو. بەڵگەی زرۆ ڕوون و ئاشکرا بەدەستەوەیە لە پێوەندییەکانی نێوان ئەم دوو هێزە. مەزڵووم کۆبانی فەرماندەی ناوداری هێزەکانی سووریای دیموکرات پێشتر بەناوی فەرهاد عەبدی شاهین یان شاهین جیلۆ فەراندەی پێشووی پەکەکە بووە و لەلایەن تورکیاوە داوا کراوە. پشتگیرییەکانی ئەمەریکا لە هێزەکانی سووریای دیموکرات پێوەندیی ئەو وڵاتەی لەگەڵ تورکیا تووشی تەنگەژە کردووە و کۆبوونەوەی مەزڵووم کۆبانی و فەرماندە ئەمریکییەکان لە هۆکارەکانی ئەم پرسەن.\nپەکەکە لەسەردەمی شەڕی سارد و لەلایەن سۆڤیەتی کۆنەوە بەمەبەستی کێشە دروست کردن بۆ تورکیا کە بەرەی پێشەوەی ناتۆ بوو دامەزراوە. ئەم گرووپە کە تۆمەتبارە بە هەوڵی تیرۆریستی، پێوەندیشی لەگەڵ حکوومەتەکەی ئەسەد و ڕێکخراوە فەلەستینییەکاندا هەیە و باوەڕ و ئەرزشەکانی نزیکن لە باوەڕ و ئەرزشەکانی ڕێبەرانی سۆڤیەت.\nئەم پرسە کاتێک دەرکەوت کە یەپەگە هەوڵی دامەزرانی هێزی ئەرمەنیی کوردی دا. یەکینەی ئەرمەنی وێنەی شۆڕشگێڕانی ئەرمەنی لەوان مۆنتە ملکۆنیا بەرز دەکەنەوە کە یەکێکە لە دامەزرێنەرانی ئەرتەشی شاراوەی ئەرمەنستان کە لەلایەن سۆڤیەتی کۆنەوە پشتگیری لێدەکرا و بەوتەی سیا هەوڵی تێکدەرانەی ئەنجام داوە.\nدانیشتووانی ناوچەی ژێر کونترۆڵی داعش لەوان ڕەقە و دەیرەزوور هیوایان وابوو کە هێزەکانی سووریای دیموکرات زیاتر لەوەی کە پێوەندییان لەگەڵ پەکەکە بێت. پڕۆژەیێکی ئەمریکی بن، بەڵام پێچەوانەی ئەم پرسە سەلمێندرا.\nبڕیار وا بوو کە سیستمی دەسەڵاتداریی هێزەکانی سووریای دیموکرات سیستمێکی دیموکراتیکی لە خوارەوە بۆ سەرەوە دابڕێژێت بەڵام لە ڕاستیدا ئەم سیستمە بۆ جێگیر کردنی ئایدۆلۆژیای سەرەوە بۆ خوارەوەی یەپەگە/ پەیەدە هەوڵی داوە و هەموو دژبەرانی خۆی لەسەر دەسەڵات لادەدات. کەسانێک کە لە ناوچەکانی ڕۆژئاوادان بۆیان دەرکەوتووە کە هێزەکانی سووریای دیموکرات ڕێگری دەکەن لە گەیشتنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان بە نەیارانی خۆیان. ئەم پرسە لە ناوچە عەرەب نشینەکاندا زیاتر بەرچاو دەکەوێت.\nپێش بینی ئەوەی کە ئەم ڕووداوە زۆر ناخایێنێت دژوار نەبوو. تووڕەیی دانیشتووانی دەیرەزوور لە دەسەڵاتەکەی هێزەکانی سووریای دیموکرات تا ئەو ئاستە بەرز بوویەوە کە ئەگەری بەجێهێشتنی ناوچەکە لەلایەن ئەو هێزانەوە لە ئارادا بوو. ئاشکرایە کە بەشێک لەم ناڕەزاییە پێوەندیی هەیە بە دەرکەوتنی پێوەندیی نێوان هێزەکانی سووریای دیموکرات و هاوپەیمانیی ڕووسیا-سووریا بۆ گواستنەوەی نەوتی دەیرەزوور بۆ ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ناوەندی. خەڵکی ئەم ناوچەیە لەوەی کە ئەمریکا ڕێگری لە مامەڵەکردنی نێوان هێزەکانی سووریای دیموکرات و حکوومەتی ناوەندی ناکات ناڕازین.\nپاشهاتەکانی سیاسەتی ناڕوون و پشتگیریی هەڵەی ئەمریکا لە هێزەکانی سووریای دیموکرات زیاتر دەردەکەوێت. ڕووسیا لە ئاستی جیۆپۆلەتیکاڵ(Geopolitics) قۆستنەوەی لە پرسی پەکەکە کردووە بۆ دروست کردنی ناکۆکی لەنێوان ئەندامانی ناتۆ و قەیرانی نێوان تورکیا و ئەمەریکا و بابەتی کڕینی ئیس400 لەلایەن تورکیاوە قەیرانەکەی قووڵتر کردووەتەوە. لەم حاڵەدا دابین نەکردنی پێداویستیی ناوچە سونە نشینەکانی ژێر کونترۆڵی هێزەکانی سووریای دیموکرات لەلایەن ئەو هێزانەوە کە تەنها ڕێگای شکستدانی جیهادییەکانن، مەترسی ناسەقامگیری و گەڕانەوەی داعش بۆ ئەم ناوچانە دروست دەکات.\nسەرچاوە: ڕێکخراوی جەیمز تاون


بەڤیدیۆو وێنە، چاوی كورد فراوانترین دیبەیت بەڕێوە دەبات\nدۆخی عێراق، فشارەكانی سەركازمی، كاریگەرییەكانیان لەسەر هەرێمی كوردستان\nناوەندی چاوی كورد لەدرێژەی كاروچالاكییەكانیدا، فراوانترین گفتوگۆ لەبارەی دۆخی عێراقەوە ساز دەكات.\nلەدرێژەی كاروچالاكییە بەردەوامەكانیدا "ناوەندی چاوی كورد بۆ پەرەپێدانی سیاسیی" یەكەمین و بەرفراوانترین گفتوگۆی زانستی سەبارەت بە دۆخی عێراق سازكرد، لەدیبەیتەكەدا لەهەموو ڕووەكانەوە ڕەوشی عێراق هەڵسەنگێندرا.\nلەماوەكانی ڕابردوودا پرۆسەی سیاسی عێراق، بەتایبەتی لەو گۆشەیەوە كەپەیوەندی بە هەرێمی كوردستانەوە هەیە، دووچاری هەڵكشان و داكشانی زۆر هات.\nهاتنی كازمی بۆنێو مەشهەدەكە بەو جۆرەی كە بینرا، بەلێشاوێك لە بانگەشە و چاوەڕوانییەوە، وایكرد تەمومژێكی چڕ بكەوێتە سەر لایەنی شیكاری دۆسیەكان، بەجۆرێك چاودێران بەئەستەم بتوانن سەرەداوی جوڵاندنی دۆسیەكانی بدۆزنەوە.\nلەم سۆنگەیەوە "چاوی كورد" بەئەركیخۆی زانی، گفتوگۆیەكی بەرفراوان ساز بدات و تیایدا دۆسیەكان بە شێوازی ئەكادیمی یەكاڵا بكرێنەوە.\nڕۆژی 7/10/2020 گفتوگۆیەكی فراوان لەژێر ناونیشانی " دۆخی عێراق، فشارەكانی سەركازمی، كاریگەرییەكانیان لەسەر هەرێمی كوردستان" بەبەشداری دەیان سیاسەتمەدار و پسپۆڕ و مامۆستای زانكۆ، لەهۆڵی سیمینارەكانی هۆتیڵ "ڕامادا" بەڕێوەچوو.\nلەبەر گرنگی ئەو گفتوگۆیە، سایتی فەرمی چاوی كورد، تەواوی دیدارەكە بڵاو دەكاتەوە.