نوێخوازی لە دەلاقەی مانیفێستە ئەدەبییەکانی کورد\nتاريخ: ۱۳۹۵ دوشنبه ۱۵ آذر ساعت ۱۳:۱۶ بازدید: 1075 نظرات: 1 کد مطلب: 2363\nمێژووی ئهدهبی ههر نهتهوێک پڕە له بهرهوروو بوونهوه و خوڵقاندن و بهگژ داچوونی، فۆرم و بیرۆکەی جیاوازی نووسەران بۆ دهرباز بوون له گوتار، یا خود شێوازێکی مێژینه که له پرۆسهی مێژوویی‌دا بهسهر نووسهر سهپاوه. ئهو بهرهنگارییه و «دژه کلاسیک» بوونی نووسهرانی ئهدهبییه که بە ناوی «نوێخوازی»و «نوێگهری» له وێژەدا دێتەئاراوە. دیاره که دۆخی تایبهتی مێژوو پێکهێنهری گوتاری زاڵی ئهدهبی دهبێتەوە و نووسهری ئهدهبی ناراستهوخۆ_لە بڕێ جاریش ڕاستەوخۆ_ دهچێته ژێر هێژمۆنی ئهو گوتاره و دهبێته ئهمرازێک بۆ نواندنی شێوازێکی تایبەت له ئهدهبیاتدا. ئهو دۆخه «نوکتێکی زهریف» و حاستهمی مێژوویه که بهنیسبهت کهم نووسهر بهسهری دا ئاگاداریان ههیه، واته وێستان له قۆناغێکی تایبهتی مێژوویی که ئەتوانین بە (حزوور له بهزرهخی مێژوو ئهدهبی) نێودێر بکرێ. داهێنەر خۆی لەم بەرزەخە رزگار دەکات و شێوازيکی نوێ لە وێژە دەخۆڵقێنێت. ئەم رزگارکردنە دۆخێکی مێتافیزیکییە بۆ داهێنەر، هەر بۆیە لە ئاستی ئایدیا و ئەندێشە دەقەومێ و لە دوواییدا بە کۆنێشی داهێنەر جەستەمەند دەبێتەوە. «مانیفێست» ههر ئهم دۆخە تایبهتهیه که نووسهر تێیدا دهوێستێت. ئهم دۆخە بهرزهخییه،نووسەر لەیەک کاتی ناوازەدا وەک هەموو مێژوو پێناسە دەکات و لە هەمان کاتیشدا وەک هیچ شتێکی ناناسێنێت، ئەم دۆخە «لە نێواندا بوون» و «وەک کەس نەچوون», مانیفێستە(1) . به هێنانه ئارای مانیفێست له لایهن نووسهرەوە مێژووی ئهدهبی له حاڵهتی بهرزهخی دێته دهرێ و دهست پێکی نوێ بۆ ئهدهبیات دهرهخسێنێت. ئهم دهست پێکه، دهست پێکێک نییه که بهتهینا و له پانتایهکی تاکی و بێ زەمینەیی هاتبێته ئاراوه. بێ گومان ڕهوتی مێژووی ئهدهبی و گوتاره سیاسی، کۆمهڵایهتی و ئابووریی، کۆبهندێک له «دۆخی خوڵقاندن» پێک دێنن و ئیمکانێک بۆنووسهر وەدەست ئەدەن که «داهێنان» له دهقی ئهو دا خۆ بنوێنێت._ شهڕی یهکهمی جیهانی کۆبهندێک له قهیران بۆ مرۆڤ دروست دەکات که له ناو هونەردا بە «دادائیسم» خۆ ئهنوێنێت، دهروون شیکاری فرۆیدی و له پێش ئهو پێش کهوتنی زانستی مرۆڤ و دەستکەوتەکانی دادائیسم، ئەو کۆبهندهی بۆ «سوررئالیسم» پێکدێنی_.\nمانیفێست ههوڵی ئهوه دهدات که بفامێنێت، مێژووی ئێمه لهو دۆخە ناوازەدا ههڵگری چ چهمک و پێناسهیهکە، که له مێژووی ڕابردوو جوداوازمان دهکات. ئهم ئاگامهندییه ئهو ههله (بۆ داهێنەر) دهرهخسێنێت که خۆی مێژووی خۆی بنووسێتهوه، مێژوویهک که رووی له داهاتوویه. واتا کۆیهک له دوو چهمکی (ڕابردوو) و (داهاتوو) له نووسراوێک بهناوی مانیفێست خۆ نیشان ئهدات. مانیفێست نواندن و روون کردنەوەی ئەم شتەیە کە لە ڕابردوو هەبووە بەڵام نەبینراوە، وە پيناسەکردن و نیشاندانی ئەم شتەیە کە لە داهاتوودا- _داهاتووی نزیک _دێت. ههر بۆیه له دهقە پیرۆزەکانیش‌دا مانیفێست به مانای « بهم زوانه بۆت ڕوون ئهبێتهوه» بهکار هاتووه. مانیفێست ڕوونکهرهوی مێژوویهکی ڕابردوو و مێژوویهکی داهاتوویه که خۆی به نڤیسار جهستهمهند دهکات، و ئهنجام و دهرئهنجامی مێژوو پێکهوه گرێ دهدات. لهو ڕوانگهدا مانیفێست ڕوونکهرهوی ئهو حهقیقهتانهیه که له پشت حیجابگهلی جیاوز خۆیان حهشار داوه و به نووسینی مانیفێست ئاشکرا ئهبن.\nبه چاوکردنی گشتی له دهقی مانیفێستهکان بۆمان دهرئهکهوێت که ههر مانیفێستهی به شێوهی گشتی دهبێت ئهم چهند خاڵهی تێدا بهدی بکرێن: دهقێک که له رووی ئهدهبی دیار، روون و هێچ دژوار نووسی و گۆیی تێدابهکار نهبردرابێت، دهرئهنجامی ئهندیشهی تاک یان جهماعهتێک نووسهره که شێواز و رێسا و بنچینی ئایدیای نوێ باس ئهکات کە له کۆمهڵگا دا بڵاو بۆتهوه. مهبهست له نووسینی مانیفێست دهڕبرینی ئایدیا و ئهندیشێکی نوێیه بۆ جیاکردنهوهی مێژووی ڕابردوو له مێژووی داهاتوو(2). ههر بۆیه دهقی شێعر یا چیرۆک یا ههر دهقێکی ئهدهبی ناتوانێت وهکوو مانیفێست ناوی لێنێن، بهڵکوو ئهم دهقانه (شێعر،چیرۆک و...) دهرئهنجامی بیرۆکەی مانیفێستین، نه خودی مانیفێست. ئەم دەق‌گەلە توانستی رێسابەندی و روون کردنەوە بە مانای مانیفێستۆیان نییە. ههر وهک باسمان کرد مانیفێست «روونکهرهوهیه»، روونکهروهی دۆخێک که له پێشدا ههبووه بهڵام نهبینهراوه، وه به نووسینی مانیفێست لە مێژوودا دهردهکهوێت.\nیهکهمین ههوڵ بۆ روونکردنهوی مێژووی ئهدهبی جیهانی به نووسینی مانیفێست، له ساڵی 1886 زاینی لهلایهن (ژان مورئاس) به بڵاوکردنهوهی (مانیفێستی سهمبۆلیسم) له رۆژنامهی فیگارۆ رووی دا. بهدوای ئهو مانیفێستگهلی ئهدهبی وهکوو فۆتۆریسم، دادائیسم،سوررئالیسم و... نووسران. بێ گومان هەل و مەرجێک که رۆژئاوا تێیدا بهسهری دهبرت له بهدی هاتنی ئهو مانیفێستانه کاریگهری ههبووه، ئهو دۆخه مێژوویەی رۆژئاوا به ئاشکرایی له دهقی ههر یهک لهو مانیفێستۆیانه بهدی دهکرێت-_ بڕوانه مانیفێستی دادائیسم یان سوررئالیستهکان_.\nله مێژووی ئهدەبیاتی کوردی ههر بهم شێوه که دهقێکی ئهدهبیمان نییه که ناوبانگی جیهانی (جیهانی مۆدێرن) ههبێت تا هێستاش مانیفێستێک نهنووسراوه که بتوانێ وهکوو مانیفێسته جیهانییهکان ڕهنگدانهوهی لهسهر ئهدهبی جیهانی ههبێت. ههڵبهت ئهمه کارێکی زۆر دژواره و لە توانستی وێژەی زۆرینەی نەتەوەکاندا نییە چ بگاته ئهدهبی لاوازی کورد!. هۆی ئهو کهم و کۆریانه زۆر هۆو لایهن دهگرێتهوه که لەم وتارهدا جێگای باسی نییه. بهڵام ئهگهر سرنج بدهینه مێژووی ئهدهبی کوردی، چاومان به چهند دهق دهکهوێت که بهناوی مانیفێستی ئهدهبی بڵاو بوونهوه و ساڵانێکیش لهلایهن نووسهرانیان دهقی بۆ نووسراوه و ساحیبی بهرههمی ئهدهبی بوون. ئهو مانیفێستانه تهنیا له ناو ئهدهبی کوردی‌دا ڕهنگ دانهوهیان ههبووه و تهنانهت ئهدهبی دراوسێیهکانی کوردیشیان ژێر کاریگهری خۆیان نەداوە. بێ گۆمان یهکێک لهم هۆیانه دهگهرێتهوه ئهوهی که دهقی مانیفێستهکان تەنیا باسی باردۆخی کوردستانی کردووه و بنەمایەکی فیکری لە فەلسەفە و زانستی جیهانییان پێوە دیار نەبووە،وە له لایهکی ترهوه دهقێکی ئهدهبی لهلایهن نووسهری کورد بهرههم نههاتووه که بتوانێ له ئاستێکی جیهانی و جیاواز له مێژووی ئهدهبی جیهانی خۆی نیشان دات. بێ گومان هەروەک باسمان کرد، ئەم کەم و کۆریە هۆگەلی جیاوازی هەیە کە بەشێکی زۆریان شیاوی باوەرە و پاساوی دروستی هەیە.\nلهم وتاره به کورتی باسی سێ مانیفێستی ئهدهبی دهکهین که تاهێستا ههر بهو شێوازهی که ئهدهبی جیهانی مانیفێستی نووسیوه نووسراو و بڵاو کراونهوه و جهماعهتێک نووسهری له خۆوە گرتووە. ئەم وتارە تەنیا ڕوانگێکی مێژووری و شرۆڤێکی کوورتی هەیە بەسەر ئەم سێ مانیفێستە، وە لە هەوڵی خوێندنەوەی ڕەخنەیی بنەما فیکریەکان یان کەم و کۆری شێوازی نووسینی مانیفێستەکان نییە. جێگای ئاماژەیە جگە لەم سێ مانیفێستە دەقی‌تر بە ناوی مانیفێست لە وێژەی کوردی‌دا نووسراون_ وەکوو مانیفێستی دووهەمی وێران لە فەرهاد پیرباڵ و چەن مانیفێست لە سه‌باح ره‌نجده‌ر _ کە بانگەوازی جیاوازی و نوێخوازی دەکەن. ئەوەی کە ئەم دەقانە دێنە ژێرخانەی مانیفێست یان نا؟، وە هەروەها ئایا لەسەردەمانی داڕوخان و تێکشکانی گشت کاریزما و «دەقە دەستووریەکان!!» دیسانەکە مانیفێستێ لەم چەشنە، وەکوو ساڵانی هەوەڵی سەدەی بیستەم کاریگەری هەیە؟، دەچێتە باسێکی ترەوە کە لە مەبەستی ئەم وتارە کورتە‌دا نییە. لەم وتارە لەپێشدا بە کورتی فەزا و هەل و مەرجەکانی هەرێمی کوردستان_وەکوو نووسەرانی یەکەمین مانیفێستی وێژەی کوردی_ باس ئەکەین و لە دووایی دەچینە سەر باسی گرووپی ڕوانگە و کفری. لە بەشی کۆتایی باس لە مانیفێستی داکار _وەکوو یەکەم مانیفێستی کوردستانی ئێران_ دەکەین.\nنوێخوازی پاش گۆران:\nقۆناغی یهکهمی نوێخوازی (شێخ نوری ، گۆران و...) ههر وهکوو شێعری کلاسیک زیارت خۆی له ڕۆمانسییهتی شێعری ئهدا و له بواری ناوهرۆکدا به ههستی ناسکی شێعر غهنایی دێته ئاژمارهوه. ڕۆمانسییهتێک کە لە بازنەی سروشت، نیشتمان پەروەری، ژن و ئەندیشەدا بوو(3). پاش شهڕی جیهانییه که ئهم ڕهوته شێعرییە نزیک دهبێتهوه له ریالیزم. شێوهی رۆمانتیستی و زیاتر ریالیستی تا ساڵهکانی حهفتای زاینی شێوازی زاڵی ئهدهبی هەرێمی کوردستان بوو و درێژهی تا ئهو ساڵانە(٧٠-١٩٦٠) لهلایهن نووسهرانی ئهدهبی که زیاتر شاعیر بوون ههیه. بهڵام له دهیهی حهفتای زایینی گهشهی سیاسی هەرێم، بهدهرکردنی بهیاننامهی یازدهی ئازار که تێیدا دان به مافه ڕهواکانی گهلی کورد ئهدات ههلێکی نوێ بۆ دهرهتان له فهزای چهق بهستووی سیاسی- کۆمهڵایهتی سازدهکات. ئهم فهزایه دهبێته هۆی بهدی هاتنی چاپهمهنی و گۆڤار و رۆژنامهی نوێ که تا ئهو سهردهمانه ههلی خۆ دهرخستنیان نهبوو(4) له ههمان کات دا یهکیهتی نووسهرانی کورد دادهمهزرێت و چهندین دامو دهزگایی رۆشنبیری و ئهدهبی پێک دێت. هاوکات لهگهڵ ئهم گۆرانکاریانه بزاڤێکی سیاسی نوێ له ئارا دابوو که سهرگهرمی پێکهێنانی رێکخستنی نوێ بۆ ئاڵتهرناتیڤێکی سهرکردایهتی له بزووتنهوی نهتهوه خوازی ئەو دیوی کوردستان بوون. ئهم ههل و مهرجە سیاسییە و گۆرانکاری ئهدهبی جیهانی له سهدهی بیستهم به دهرکردنی چهندین مانیفێستی ئهدهبی، دۆخێک بۆ ئهدهبی کوردی بهدی دێنێت که له بازنهی (ئهدهبی نوێخوازی گۆران) بێتهدهرێ. فهزای سیاسی کراوهتر له لایهن ڕژێمی بهعس و بهدی هاتنی کۆبهندێک له گۆڤار و رۆژنامه که باس له ئهدهبی نوێخوازی جیهانی دهکهن، ههستی بهرتهنگی ئهدهبی ئهو سهردهمهی کورده دێنێته بزوان و بانگهوازی نوێخوازی له قهڵمی گهلێک نووسهر دێته ئاراوە.\nتازهگهری ئهدهبی ئۆرووپا ئهم جاره نه له لای ئهدهبی تورک (وهک سهردهمی شێخ ساڵح و گۆران بە نیهزهتی فهجری ئاتی و سەرکردایەتی تۆفیق فیکرەت) (5) بهڵکوو لهلایهن ئهدهبیاتی عهرهب به ئهدهبی کورد گهیشت. مانیفێستی 1969ی بهغدا(شاعیرانی عهرهب) و مانیفێستی 1968ی شاعیرانی مێسری و دهرچوونی کۆمهڵه گۆڤاری(الکلمه،الاداب،شعر 69 و مجله الشعر) له ئهدهبی عهرهب و ڕهخنه و شێعری شاعیرانی نوێخوازی وهکوو (یوسق الخال، بدرشاکر السیاب، ئهدۆنیس، ابراهیم جیرا) و ئاشنایی ئهدهبی کوردی لهگهڵ گۆرانکاری ئهدهبی جیهانی لهم ڕێگه، ههڵێکی گونجاو بۆ نوێخوازی پاش گۆران له ئهدهبیات ڕهخساند. ئهدهبی عهرهب له شهستهکان به پێچهوانهی ئهدهبی کوردی به کاریگهری شێعری لوبنان بهرهورووی گهشێکی شیاو ببۆوه(6). ئهم ڕهوته له ئهدهبی عهرهب و ئاشنایی شاعیرانی کورد لهگهڵ گۆرانکاری ئهدهبی سهدهی بیستهم و کرانهوهی فهزای سیاسی کوردستان بوو به هۆی هاتنه ئارایی دوو دهسته و گرووپی شێعری نوێخواز به ناوی «ڕوانگه» و «کفری». ههڵبهت لهکهنار ئهم گرووپانه شاعیرانی وهکوو رهفیق سابیر، پهشێو، ئهنور قادر محهمهد یان له ساڵهکانی دوایی گرووپی تهلیعهی ههولێر( مههاباد قهرهداغی، جهلال بهرزنجی، محهمهد عمر عوسمان و..) ههبوون که کاردانهوهی زۆریان له شێعری کوردی ههبوو. به‌ڵام یهکهمین مانیفێستهکانی ئهدهبی کوردی لهلایهن ئهم دوو گرووپه ئاراستهی مێژووی وێژەی کوردی کران. چهشنێک نوێخوازی و گهش له ئهدهبیات دەیهی حهفتا هاتەئارا که ئهدهبیاتی کوردیش ههر بهشێوازی ئهدهبی جیهانی ویستی نوێگهری و دهربرینی خۆی به مانیفێست ئهنواند. ههر چهند شێوازی تازهگهری دوو گرووپی-ڕوانگه و کفری- ههر له دۆخ و قۆناغێکی تایبهت رووی دا و له بهشێکی زۆری ئهدهبی دا وێنای یهک ئهکهن بهڵام هیچ کات یهکتریان نهگرت. له ڕاستیدا ئهم وێک چوونه له زۆر جێ له بواری ناوهرۆک- هۆیهکهی دهگهرێتهوه قۆناغهتایبهتیهکانی مێژوویی کوردستان.\nمانیفێستۆ ئەدەبییەکانی کوردی:\nمانیفێستی ڕوانگه له ژێر ناوی بانگهوازی ڕوانگه به ناوی «بانگهوازێک له ڕوانگهی ئهدهبی نوێمان»، بۆ یهکهم جار له رۆژنامهی هاوکاری، ژمارهی 15، ساڵی یهکهم (25/4/1970) له (سلێمانی) بڵاو بۆوه. بانگهوازی ڕوانگه له ژێر دروشمی (وتهی نوێ، بیری نوێ، کرداری نوێ) به واژۆی شێرکۆ بێکهس،حسێن عارف، جهماڵ شارباژێری، جهلال میرزا کهریم و مهم بۆتان، لێشاوێک له نووسین و لێکۆلینهوه و ڕهخنهی ئهدهبی هێنایه ئارا. شێرکۆ بێکهس ئهگێرێتهوه:”له دووا بڵاوکردنهوهی بهیاننامهی ڕوانگه له رۆژنامهی هاوکاری خهڵک بۆ خوێندنهوهی ئهم رۆژنامه سهفیان ئهکێشا”!!(7) هاوکات لهگهڵ لایهنگرانی زۆرینهی ئهم ڕهوته، جهماعهتێک له نووسهران که لایهنگری چهپی کلاسیک بوون، بهرههڵستی بۆچوونهکانی گرووپی ڕوانگه له ئهدهبیات به تایبهتی و بهگشتی چهمکهگهلی سیاسی_کۆمهڵایهتی ئهو نووسهرانه بوونهوه. به واتایهک ئهم ڕهوته ئهگر لهلایهن بهشێکهوه پهسندکرابوو، لهلایهکیشهوه جهماعهتی چەپی سیاسی بهرهنگاری دهبوونهوه. ڕوانگه که دروشمی «ئهدهبیات بۆ ههڵکەوته(نوخبه)ی» له قاو ئهدا کهوته ژێر ڕهخنهی چهپی کلاسیکی ئهو سهردهمه که ئهدهبیاتی به شێوازی ئهدهبی ئیستالینی له بازنهی ریالیزمی سۆسیالیستی و شۆرشگیرانه ئهخوێندهوه و نووسهرانی ڕوانگهیان به(ورده بۆرژوا) ناو ئهبردو و بیری (روانگهچییه)کانییان به بیری کهم سنووری نهتهوی ئهژمارد. ههڵبهت ئهم نوخبهگهرایی له شێعری ڕوانگهدا سیفەتێک بوو که ڕهخنهگرانیان به شێعری ڕوانگەیان ئهدا، بهکار هێنانی زمانی ئاسایی خهڵک یهکێک له شێوازهکانی شێعری ڕوانگه بوو، ئهمه به باشی له شێعری (شهقامی کچان)ی شێرکۆ بێکهس دهرئهکهوێت(8). بهگشتی ئهتوانین بڕیارهکانی گرووپی ڕوانگه لهم چهند بیرۆکهیهدا کۆبهند کهیهن:( ئهدهبی بیسنووری-جیهانی، بانگهشه بۆ ئهدهبی کوردی هاوچهرخ و مۆدێرن کردنی ئهو، بهرجهستهکردنی بیری نهتهوهیی، باوهر به ئهدهبی ههمهرهنگ، ئهدهبی دەرەوەی مێژوو و سهقام گیر لهسهر بنچینی خۆی، هێنانه ئارای بابهتی رهمزی و سیمبۆلی له زماندا، دهرچوون له ئاستی تهقلیدی زمانی پێشووی شێعر، هێنانه ئارای وێنای تازه بۆ ناو شێعر). ئهم چهمک و بیرۆکانه له ئاستی زماندا خۆیان ئەنواند. به وتهی شێرکۆ بێکهس:”ڕوانگه زهنگێکی ناو زمان بوو یان ڕاچهنینێک بوو لهو جهستهیهدا، هاوارێک بوو بۆ نوێکردنهوه” (7). گرووپی ڕوانگه بڕوایان وابوو،«دواجار نابێ شاعیر به دۆزهرهوهی چهند کیشوهرێکی دوژمن و دۆست دابنرێت، بهڵکوو شاعیر خوڵقێنهری چهند دنیایهکی نوێیه که لەگهڵ ئهو دنیایهدا سۆزداری ههیه و له پێناویدا دهمرێ، تهنیا لهوێدا شاعیر دهتوانی به هێمنی و ئاشتی پاڵکهوێ، دوور له جیهانی پیلانگێران و کوشتن».\nشێعری (کۆچ)(1975) له شێرکۆ بێکهس وهکوو نموونهی بهرچاوی ئهم ڕهوته له شێعری کوردی دێتهئهژمار. کاریگهری شاعیرانی نوێخوازی عەرەب، وهکوو مەحموود دهرویش، ئهدۆنیس و فازڵ عهزاوی لهسهر شێعری بێکهس ڕهنگدانهوهی له دیوانی کازیوه و سروودی کێوی بهرچاوتر دهبێتهوه.\nههرچهن زمانی شێعری ڕوانگه- _به وتهی ڕەخنەگران وە لە بڕێ جێگا بە وتەی خۆیان-_ بۆ خهڵکی ئاسایی نهبوو، بهڵام له رووی رێزمان و پاکردنهوهی فهرههنگی کوردی له وشهی بیانی و دهستبردن بۆ خهیاڵ و وێنهی شێعری و وێنا هونهرییهکان، داهێنانی بهرچاویان کرد. هاتنه ئارای گرووپی ڕوانگه له دهیهکانی حهفتا بوو به هۆی شڵقاندن و گیان پیدانی نوێ به ئهدهبی سڕ و پهک کهوتووی ئەو سهردهمه، واته گیانێکی نوێی به وێژهی کوردی بهخشی. ههر ئهم مانیفێسته دهرگایهکی نوێ بۆ ڕهخنهی ئهدهبی که تا ئهو کات بوونی نهبوو ئاواڵه کرد و دهستهواژه و بیرۆکهی نوێی ڕەخنەی ئهو سهردهمانی ئهدهبی جیهانی هێنایه ناو بازنهی وێژهی کوردی. شێعری ڕوانگه توانستی ئهوهی ههبوو ترس له کۆن باوهکان بشکێنێت و لهسهر پرسی ژن ههڵبدات و بانگهوازێکی بوێرانه وهک « ئهی قهڵهمه نهترسهکان یهکگرن» دهرکات.\nله شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی بیستهم گروپێكی لاوی به‌هره‌مه‌ند له شاری كفریدا په‌یدابوون که زیاتر سهرقاڵی خوێندنهوهی ئهدهبی و نووسین لهم بوارەدا بوون تا بیرۆکەیەکی سیاسی، دواتر ئه‌م كۆمه‌ڵه به گرووپی كفری ناسرا و ڕۆڵی به‌رچاویان له نوێگه‌ری خوڵقاند، و کاریگەری زۆریان لەسەر گەنجان و لایەنگرانی ئەدەبی دانا. هه‌رچه‌نده ئه‌وان مێژووی دروستبوونیان بۆ زۆر دوورتر ده‌گه‌ڕێنه‌وه،بەڵام مانیفێستی ئه‌م گرووپه له 14/7/1971 له کۆنگرهی دووههمی نووسهرانی کورد له ههولێر به واژۆی (لهتیف ههڵمهت و فهرهاد شاکهلی) بڵاو بۆوه. له‌تیف هه‌ڵمه‌ت ده‌ڵێت:”له‌ئاماده‌یی كفری رۆژی هه‌شتی شوباتی 1965 گرووپی كفری دامه‌زرا”. ئه‌گه‌رچی به‌یاننامه‌ی دامه‌زراندنیان واژۆی دوو كه‌سی له‌سه‌ر بوو، به‌ڵام ئه‌وان نكوڵی له‌وه ناكه‌ن كه له‌بنه‌ڕه‌تدا بریتی بوونه له‌پێنچ كه‌س(لهتیف ههڵمهت، فهرهاد شاکهلی، له‌تیف حامد، سه‌لام داماو، ئه‌حمه‌د شاكه‌لی )(٩)\nههڵمهت لهم بارهدا دهڵیت:”من و شاكه‌لی به‌یاننامه‌یه‌كی ده‌ستخه‌تمان به‌سه‌د نوسخه دابه‌شكرد به‌سه‌ر ئه‌ندامانی به‌شداربووه دووه‌م كۆنفرانسی یه‌كێتی نووسه‌رانی كورد كه له‌هه‌ولێرساز كرا. به‌ڵام هیچ گۆڤار و رۆژنامه و بڵاوكراوه و كه‌ناڵێكی راگه‌یاندنی ئه‌و سه‌رده‌مه ئاماده نه‌بوو ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌مان بۆ بڵاوبكاته‌وه‌ی چونكه هه‌ردووكمان و به‌یاننامه‌كه‌شمانیان به ئاژاوه‌چی و ئاژاوه‌گێڕ ده‌زانی)(١٠). ئهم مانیفێسته بهناوی (شێته‌كان/سه‌رنج/هه‌ڵوێست/پڕۆژه) له ساڵانی دووای له چهن گۆڤار بڵاو بۆوه.\nگرووپی کفری تۆخ گرووپێکی ئهدهبی بوون و بهشێوهی ڕوانگه سهرقاڵی کێشهگهلی سیاسی نهدهبوونهوه ههر بۆیهش لهو سهردهمانهدا به نیسبهتی گرووپی ڕوانگه له پهراوێز کهوتن. ئهم له پهراوێز کهوتنه زیاتر بۆخاتری نهبوونی دهم و دهزگای ڕاگهیاند و گۆڤار و رۆژنامەی بەردەستی جەماعەتی کفری بوو، لهلایهکیترهوه ههروهک باسمان کرد گرووپی کفری گرووپێکی تۆخ ئهدهبی بوون و بهنیسبهتی ڕوانگه ههڵوێستی سیاسی_حیزبییان نهبوو،ههر بۆیهش دهزگا حیزبییهکان زۆر خۆیان تێنهدهگهیاندن. له‌تیف هه‌ڵمه‌ت دان به‌وه ده‌نێت و دەڵێ:”هۆكاره‌كه راگه‌یاندن نه‌بوو به‌ڵكو ئه‌وه ئێمه بووین دوور بووین له‌ئایدیۆلۆژیا ئه‌وه‌ش وایكرد فه‌رامۆش بكرێین و ئاوڕمان لێ نه‌درێته‌وه”(10). ئه‌و گرووپه له‌میدیای كوردیدا به‌تایبه‌ت له‌دوای به‌یاننامه‌ی یانزه‌ی ئازاری 1970 نه‌یانتوانی سوود له‌میدیای ئه‌و سه‌رده‌مه وه‌ر بگرن.\nله پهاوێز که‌وتن و مهیلی بهگۆرانکاری له وێژهی کوردی دا تا ڕادهیهک ناکۆکی نێوان دوو گرووپی ڕوانگه و کفری ساز کرد. ئهویش دهگهیشتهوه سهر ئهو کێشهیهی که کام گرووپ زووتر دهستی بهنوێخوازی له ئهدهبیات کردوە؟!. به‌ڵام كاتێ قسه له‌كۆنترین مێژووی تازه‌گه‌ری ئه‌و قۆناغه ده‌كرێت له‌تیف هه‌ڵمه‌ت به‌ڵگه‌یه‌ك دێنێته‌وه كه گرووپی كفری به‌ر له‌ڕوانگه ده‌ركه‌وتوون بۆ ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت:” دیوانی (خوا و شاره بچكۆله‌كه‌مان) پێش ڕوانگه بڵاوبۆته‌وه” ) (٩). قسه‌كردنی هه‌ڵمه‌ت له‌باره‌ی مێژووی ئه‌م گرووپه په‌یوه‌سته به به‌رهه‌مه‌كانی خۆیه‌وه، كه دیوانی (خوا و شاره بچكۆله‌كه‌مان)ی به‌ر له‌ڕاگه‌یاندنی ڕوانگه بڵاوكردۆته‌وه. ئەم کتێبەی هەڵمەت بە ئاشکرایی تازەگەری تێدایە کە حەتا جەماعەتی ڕوانگە دانی پێدادەنێن.\nشاعیرانی ئه‌و گرووپه بڕوای ته‌وایان به‌وه هه‌بوو كه پێویسته رۆحێکی نوێ له جهستهی ئهدهبیاتی کوردی بکرێت. ئهم مهبهسته له مانیفێستهکهیان ئاوا باس دهکرێت: «هه‌ڵبه‌ستی كوردی هێشتا دیلی ئه‌و قاوغه‌یه كه هه‌ر به منداڵی كراوه‌ته پۆیلانه‌ی، كاتی ئه‌وه هاتووه كه شۆڕشێك به‌رپابكه‌ین به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و ده‌ستوور و یاسا و ڕژێمانه‌دا كه تاكوو ئێستا هه‌ڵبه‌ستی كوردی شه‌ته‌كداوه، گۆڕانیش بێ شۆڕش نابێت». بیرۆکه و بۆچوونهی کفری بهرهورووی ڕهخنه و سهرنجێکی زۆر لهلایهن شاعیران و ڕهخنهگران بۆوه. ڕهخنهگرانی کفری بهتایبهتی ئاماژهی بهو خاڵه سهرهکییه له مانیفێستی کفری دا دهرکرت که تێیدا ڕهتکردنهوهی بهرههمهکانی پێش خۆیان له قاو ئهدا،« ده‌سا با به‌بێ ترس، دان به‌وه‌دا بنێین كه هه‌رچیمان هه‌یه ته‌نها تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی سه‌رنه‌كه‌وتووه، بۆیه ئێمه‌ش كه‌له‌پووری هۆنراوه‌ییمان به‌شێوه‌یه‌كی گشتی به‌دواوه ئه‌ده‌ین و لێی یاخی ئه‌بین و سزای پشتگوێخستن و به‌ره‌ڵاكردنی به‌سه‌ردائه‌ده‌ین ». هه‌ڵمه‌ت له‌مباره‌وه ئاماژه ده‌کات:”ئێمه بڕوامان وابوو كه كورد هیچی نییه‌و ده‌بێت ئه‌ده‌بی كوردی له‌ئێمه‌وه ده‌ست پێبكات” (١٠).\nشێعری کوردستانی ئێران له دووا کۆچی سواره ئیلخانی زاده، کهسێکی وهها لێهاتوو و به توانستی،لە فهزای شێعری ئهزموون نهکرد. ههر بۆیه کهوته ژێر کاریگهری شێعری ئهو دیوی کوردستان بهتایبهت گرووپی ڕوانگه_ ههڵبهت کاریگهر شاعیرانی وهکوو رهفیق سابیر و پهشێویش لهو سهردهمه زۆر بوو_. کاریگهری شێعری باشوور تا ئهو ڕادهیه بوو که زۆربهی شاعیرانی کوردستانی ئێران قهیران و کارهساتهکانی کوردستانی عێراقیان به شێعر ئهنووسییهوه(بۆ نموونه دهیان شێعر لهسهر کیمیابارانی ههڵهبجه دههۆنراوه،بهڵام باسی کیمیا بارانی سهردهشت و نۆدشە نهدهکرا!!). ئهم کاریگهریه تهنیا لهبهرههمبهر بابهتی شێعریدا نەبوو، بهڵکوو له فۆرم و تەنانەت بهکار هێنانی وێنای شێعری و وشهی شاعیرانیشدا خۆی ئهنواند. سوژهی شێعری کوردستانی ئێران ههمان سوژهی ئهنفالکراوی شاعیرانی باشوور بوو. ئهم ڕهوته تا ساڵانی دهیهی حهفتای ههتاوی(دهیهی نهوهدی زایینی) بهردهوام بوو. ئاشنایی کۆمهڵێک شاعیری گهنجی ئهو دهم لهگهڵ قوتابخانه و چەمکەگەلی فیکری رۆژئاوا _ پاش پێکهاتهخوازی، هیرمێنۆتیک، بنهماشکێنی و..._، بوو به هۆی ههست کردن بهم کهموکۆریه له شێعری کوردستانی ئێران، وه له ههوڵی دهرهتانێک لهو فهزا تهقلیدییه بهرهاتن. ئهم جهماعهته که له مهریوان ههڵکهوتن، له ماوهی نزیک به دوو ساڵ دهستیان بهداهێنانی نوێ کرد و به نووسینی مانیفێست له ههوڵ و تهقهلای خۆنواندن و ئاڵوگۆری لهو فهزایه هاتن. مانیفێستی ئهم جهماعهته به ناوی مانیفێستی شێعری جیاواز «داکار»، له ساڵی 1998 له حهوتهنامهی سیروان به واژۆی 9 کهس بڵاو بۆوه. ئیبراهیم ئهحمهدی نیا وهکوو یهکێک له نووسهرانی ئهم مانیفێسته له وتاری (خوێندنەوەیەک بۆ بەیاننامەی شیعری پێشڕەوی کوردی (داکار) ) دهڵێت:”لە ۱۷/۱۱/۱۹۹۷ دا بەیاننامەی سەرەتایی داکارمان نووسی وچوار کەسی واژۆمانکرد( ئازاد رۆستەمی، ئیبراهیم ئەحمەدی نیا، بێهزاد کوردستانی، پەرویز ئەحمەد- کە دوای چەند مانگێک گەڕایەوە بۆ سلێمانی)، شەش مانگ دوای ئەوە بەیاننامەی داکار نووسرا (11)”ئهحمهدی نیا لهم وتارهدا درێژهی ئهم باسه ناگرێت که هۆی چییە مانیفێستهکه واژۆی 9 کهسی پێوه دیارە له حاڵێک دا ههر ئهم چوار کهسه (ئازاد رۆستەمی، ئیبراهیم ئەحمەدی نیا، بێهزاد کوردستانی، پەرویز ئەحمەد) نووسهران و پێشرهوانی ئهم داهێنانه بوون و له دووا بڵاوبوونهوهی مانیفێستهکهش شاعێرێکی وههامان نهدی که بهم شێوازهی داکار شێعر بهۆنێتهوه.\nداکار لهم مانیفێستۆیهدا بنهما فیکریهکانی له سێ بابهتی بنهرهتی کۆبهندی دهکات:«گۆڕانکاری له پێکهاته‌ی فیکریی شاعیر و ماهییه‌ت و چییه‌تی شیعر، کارکردی زمان به شێوه‌یه‌کی جیا له زمانی سواوی ئاخافتن و ئه‌ده‌بی سه‌رده‌م، گۆڕانکاری له فۆرم و کێشی شیعردا». له مانیفێستهکهی داکار ههوڵ بۆ خۆدهرباز کردن له هێژمۆنی شێعری کوردستانی ئهو دیویی بە روونی پێوه دیاره. داکار وهکوو یهکهمین مانیفێستی ئهدهبی کوردستانی ئێران تا ماوهیهکی کهم جهماعهتێک له شاعیرانی سهرقاڵی خۆیهوه کرد که لهوانه ههر واژۆ کهرانی بهیاننامهکه بهرچاو بوون. ئهم مانیفێسته که وهکوو ههر مانیفێستێک بانگهوازی پێشرهوی و جیاوازی له ئهدهبی پێش و سهردهمی خۆی له قاو ئهدا، تێکهڵاوێک بوو له قوتابخانه فیکریهکانی رۆژئاوا-_ له پێکهاتهخوازی ڕا بگره تا دهگاته فهلسهفهی زمانی یاکوبسێنی و دهروون شیکاری فرۆیدی_-. ههر بۆیه بهشێکی زۆر له مانیفێستهکه نایهته خانهی یهک لایهنی قوتابخانێکی تایبهت و شرۆڤەی فهلسهفێکی تایبەتی پێوه دیار نییه. بهکار هێنانی ئهم گشت چهمک و بنهما فیکریانه که ههریهک له قوتابخانهیهکی فیکری تایبهت دەدوێن، بهپهلهیی و ناکامڵی زانستی نووسهرانی داکار له ههڵسووکهوتی فیکری ئۆرووپا نیشان ئهدا. زانست بهسهر جیاوازیهکانی مێتۆدۆلۆژی، ئێپیستێمۆلۆژی، و ئانتالۆژی پارادایمگهلی رۆژئاوا ئهم کێشەی تا ڕادێکی زۆر چارهسهر دهکرد. ههر بهم شێوه که ئهحمهدی نیا دهڵیت:”نووسین و بڵاوکردنهوهی داکار کارێکی بهپهله بوو” (11). بێ گومان یهکێک له هۆیهکانی ئهم کهموکۆریه خێرایی و بهپهله نووسینی مانیفێستی داکاره. له باس و خواستی هۆی سهرنهکەوتنی داکار- بهم شێوازه که ڕوانگه و کفری سهرکەوتن- ئەکرێت به لایهنی جیاواز ئاماژهکهین که لهوانه ئەتوانین فهزایی مێژووی ئهدهبی کوردستانی ئێران و کوردستانی ئێراق بێت.\nیهکێک له کێشهکانی داکار بڵاوبوونهوهی مانیفێست پێش بڵاو کردنهوهی دهقێکی شیاوی شێعری که ههڵگری گشت ئهو بهڵگانه بێت که داکار باسی لێوه ئهکات، له واقیع دا خوێنهر پاش خوێندنهوهی مانیفێستهکه هیچ دهقێکی ئهوتۆی بیرنهدهکەوتەوە که بهم شێوه دارژترابێت. لهلایهکی‌ترەوه ئیدعا و ئارهزووی نووسهر بهمانای توانسی ئهو نییه!. واتە نووسەر ئەتووانێت بڕیار دەرکات بەڵام چەندە توانایی بەجێ گەیاندنی ئەو بڕیارانەی هەیە خۆی باسێکی گرینگە!. ههر دوو گرووپی ڕوانگه و کفری-_ بهتایبهتی کفری_- پێش بڵاوکردنهوهی مانیفێست، کتێب و دهق گهلێکی ئهدهبییان بڵاوکردبۆوه که ڕهنگ و بۆی نوێخوازی پاش گۆرانی لێوه دەهات، بەڵام داکار جیا لە چەن شێعر، کتێب یان دەقێکی شیاویان ئارستەی فەزای ئەدەبی نەکردبوو . ئهم شێوازه واته بڵاوکردنهوهی دهق_وهکوو کۆنێشێک_ پێش دەرکردنی مانیفێست، ڕهوتێکی ههمیشهیی مانیفێست نووسی بووه،-بۆ نموونه دادائیستهکان له ساڵی 1916 تا 1921 حهوت مانیفێست و یهک پاشکۆی مانیفێستیان بڵاو کردوه که بهردهوام لهو ساڵانهدا خهرێکی بهرههم هێنان نوێ بوون و به مانیفێست ئهم ڕهوتهی خۆیان پیناسه دهکرد-.\nههرچهند داکار نهیتوانی وهک کفری و ڕوانگه ڕەوتێکی سهقام گیر له ئهدهبیات بێنێتە ئاراوە، بهڵام یهکهمین هەنگاوەکانی نوێخوازی پاش سوارەیان هەڵێنایەوە. جەماعەتی داکار یەکم کەسانێک بوون کە دەستیان دا بە حەول و تەقلایەک بۆ دۆزینەوەی دەرەتانێک و دەربازێک لە هێژمۆنییای شێعری باشوور. ئهم ههنگاوهی داکار تا ڕادهیهک مێشکی خوێنهرانی به وێنا و زمانی نوێ له شێعر ئاشناکرد_بهتایبهت له پێکهێنانی چڕکانهکانی شێعریدا_-. پێشرهوی داکار له ساڵانی دووای بوو به هاندهری شاعیرانی رۆژههڵاتی که هێستا، و لهو سهردهمه جیاوازی خۆیان له قاو ئهدهن و وڕهی ئهم پێشرهویهیان وهبهر دڵ کهوتوو. ههڵبهت تا چ ڕادهیهک هەنووکە، شێعری شاعیرانی کوردستانی ئێران ئهم جیاوازیهی تێدا بهدی دهکرێت؟ و ئایا شێعر وهکوو شێعریهتی خۆی تا چهنده له دهقی ئهم شاعیرانه ههبوونی ههیه؟ و تا چ ڕادهیهک دهقی ڕهخنهی سهر نووسراوهکانی ئەوان ههڵگری چهمکێکی فیکری و بنهمایهکی فهلسهفی له ڕهخنهی ئهدهبییه، خۆی باس و خواستێکی دیکهیه.\n١).شرط مانیفیست. مرتضی پور حاجی. فصلنامە قال و مقال/ شمار یک\n٢)مانیفیست و تلقی از آن گفتمان شعر مدرن و پسامدرن فارسی (علیرضا رعیت حسن آبادی). فصلنامه تخصصی نقد ادبی.سال ٨. شمارە٣١،١٣٩٤،.صص ٦٥-٩٠\n٣.وێنەی شیعری لە ڕێبازی رۆمانسی کوردی دا، عبدولقادر محەمەد ئەمین،. سلێمانی ٢٠٠٢،چاپ و پەخشی سەردەم\n٤)ئاوڕدانه‌وه‌یه‌ك له‌مێژووی ئه‌ده‌بی كوردی ، حسێن به‌فرین، رۆژنامەی کوردستانی نوێ.. 16/3/2011\n٥) تۆفیق فیکرەت و شاعیرە نێخوازەکانی کورد،.ئەحمەد تاقانە، هەولێر٢٠٠١، چاپ و پەخشی ئاراس\n٦)” روانگه ” و مێژوویه‌ک له ململانێی ئه‌ده‌بی و سیاسیی نه‌وه‌یه‌ک ئه‌دیب و نووسه‌ری کورد\n٧)ڕوانگه...هه‌نگاوێك له‌سه‌ر رێگه‌ی نوێخوازی ،شێركۆ بێكه‌س، رۆژنامەی کوردستانی نوێ، 9/12/2012\n٨)دەروازەیەک بۆ ڕەخنەی ئەدەبیی کوردی، دکتۆر هیمداد حوسێن..هەولێر.٢٠٠٧. چاپ و پەخشی موکریان\n٩(گرووپی كفری وه‌ك یه‌كه‌م مانیفێستی تازه‌گه‌ری ئه‌ده‌بی ، نیهاد جامی ئه‌ده‌ب و هونه‌ر، رۆژنامەی کوردستانی نوێ\n١٠) به‌یاننامه: كات وشوێن و شه‌قام ، لەتیف هه‌لمه‌ت\n(11خوێندنەوەیەک بۆ بەیاننامەی شیعری پێشڕەوی کوردی (داکار)، ئیبراهیم ئەحمەدی‌نیا، مەڵپەری ئاماژە.(amazhe.com)\nحەوتەنامەی سیروان، شەممە ١٣ی سەرماواز ١٣٩٥، ژمارەی ٩١١\nبرچسب ها: هاژه, کاوان محەمەدپوور, کوردانه, یادداشت وتحلیلی


هــۆكــاری ڕەســاســی بــوونــی تــاڵــەكـــانی قــژی مرۆڤ چییە؟\n09/10/2019 733 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nهەرگیز بیرت لەوە كردووەتەوە بۆ قژی مرۆڤ رەساسی دەبێت؟\nدەكرێت وەڵامەكەت لەم بابەتەدا دەست بكەوێت.\nلەڕاستیدا هەر تاڵە قژێك لە دوو بەش پێكهاتووە:\nیەكەم: قەدی تاڵە مووەكە، كە ئەو بەشە ڕەنگكراویەكە لەسەر سەر دەركەوتووە.\nدووەم: ڕەگ، كە بەشی ناوەوە دەگرێتەوە و چەقیوەتە ناو پیستی سەرەوە.\nڕەگی هەموو تاڵێكی قژ لەڕێگەی مولولەوە چواردەورە دراوە لەژێر پێستەكەدا، كە بە كیسی تاڵە قژەكان ناسراوە.\nهەموو كیسیكی تاڵە قژەكان ژمارەیەكی دیاریكراو خانەی بۆیەیی تێدایە. ئەم خانە بۆیانە مادەیەكی كیمیای دروست دەكەن پێی دەوترێت میلانین، كە رەنگ دەداتە لقی تاڵە قژەكان وەك قاوەیی، زەر، ڕەش و سوور و هتد...\nمیلاین هەروەها بەرپرسە لە ڕەنگی پیست ، هەر ئەوەیە كە دیاری دەكات كەی پیست تیشكی خۆر دەیسوتێنیت یاخود ئەسمەر دەبێت.\nكاتێك پیر دەبین خانەی بۆیەیی لەناو كیسی تاڵە قژەكاندا دەمرن و نامێنن و ئەوەندەی میلانین تێدا نامێنێت كە ڕەنگی قژەكەی پێبگۆرێت بۆیە رەنگەكە دەگۆڕێت بۆ سپی، ڕەساسی و زیوی.\nئەمە تەنیا بە تەمەنەوە نەبستراوەتەوە و دەكرێت لە هەر تەمەنێكدا بێت كەسەكان قژیان ڕەساسی ببێت. دەكرێت هەر لە تەمەنی هەرزەكاریەوە قژ سپی یاخود رەساسی ببێت. هەندیكی دیكەش تا تەمەنی ٣٠ یان ٤٠ ساڵی ئەزموونی ئەمە ناكەن.ئەمەش دەكرێت پەیوەندی بە بۆماوەیەوە هەبێت.\nقژی ڕەساسی زیاتر لەوكەساندا دەرەكەوێت كە قژیان ڕەشترە چونكە دەردەكەوێت. ئەو كەسانی قژیان كاڵترە ئەگەری سپیبوونی قژیان زیاتر لەوانی دیكە. لەوكاتەوی كەسەكە تێبینی قژی سپی و رەساسی دەكات ئەوا ١٠ ساڵی دەوێت تا هەموو تاڵەكانی قژ سپی دەبێت.هەندێ باوڕیان وایە ڕووداوێكی لەناكاو كە توشی شۆك بكات دەكرێت قژ سپی بكات. بەڵام بەڵام زاناكان لەگەڵ ئەم بیروباوەڕەدا نین.


ئەم بارانە لەو ھەورەیە\nکیفاح مەحمود کەریم\nزۆرێک لە گەنجانی ئەمڕۆ بەتایبەتی ئەوانەی ڕوخاندنی ڕژێمی سەددام و حیزبەکەییان لەلایەن وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە دیوە، پێیان وایە کە ئەوەی ئێستا لە وڵاتدا ڕوودەدات، بەتایبەتیش دەرکەوتنی ڕەگەزپەرستی و جیاکاری ئاین و جياكاري چینایەتی و نەتەوایەتیی، بەم شێوازەى کە لە سنور لایداوە، پاشماوەی ئەم ئاستەیە، واتا ئاستی دوای دەست بەسەرا گرتنی دەسەڵاتە لەلایەن ئەوانەوە کە دژ بەو ڕژێمە بوون، بەتایبەتیش حیزبە ئاینیی و مەزھەبییەکان، کەلەژێر سایە و باڵی کۆمەڵێک لە فێرگە و خوێندنگە و زیندانی سیاسی و سیستەمە ناسراوەکەیاندا گەورەبوون و گەشەیان كردووە.\nلە خوێندنگەی زەعیم و بەرهەڵستییە میللییەكەیەوە، تا دەگاتە خوێندنگەی بەعس و سوپا و پاسەوانی قەومی ( گاردی نەتەوەیی)، و لەکۆتایشدا ئەوەی ئەو خوێندنگانە بەرھەمیان ھێناوە ئەمڕۆ كۆپی دەكرێنەوە، ھەروەھا بە داھێنان کردن لەبەرەوپێشبردنی میكانیزمە جیاوازەکانی خۆی بە ڕێكارە یاسایی و سیاسی و سەركوتكارییەكانی ئەو سیستەمە.\nئەو قوتابخانانە كە شێوازەکانی تاک دەسەڵاتی و تاکە حیزب و ڕێگاکانی بڵاوبوونەوەی بەناو ھەموو جومگەکانی دەوڵەتدا و، چاندنی چاو و گوێی نھێنی لەھەموو فەرمانگە و خوێندنگە و یەکە سەربازیەکاندا فێر دەکات، بەهەمان ڕێچكەی جورج ئورویل لە ڕۆمانەکەیدا (١٩٨٤) تا وای لێهات دەوڵەت بووبە سیستەمێكی كامێرای چاودێری و گوێهەڵخستن و هیچی تر.\nئەم قوتابخانە و ئەم ھەورە ڕەشانە کە لەدوای چەند ساڵێکی كەم لە بنیادنانی دەوڵەتەكەوە بە ئاسمان و زەویەکانی عێراقدا بڵاوبوونەتەوە، فەرهەنگی بەزۆر سەپاندن و بەکەم سەیرکردنی بڵاوکردەوە کە لەلایەن زۆربەی دەستەڵاتە سیاسییەکانی عێراقەوە بەرامبەر بە ھەندێک پێکھاتە ئاینی و مەزھەبیەکان بەشێوازی جیاو ھۆکاری جیا ئەنجامیان دەدان، ئەمە بەدەر لە ماوەیەکی کەم لە دەسەڵاتی پاشایەتی بەتایبەتیش ماوەی سەرەتای دروستبوونی شانیشینی عێراقی، بەڕادەیەک کە کورتتربو لە ماوەی دەسەڵاتی سەرکردە عەبدولکەریم قاسم، جگە لەمە لەدوای ئەوەی کە بەعسیەکان کودەتایان بەسەر ڕژێمی قاسمدا کرد، بەعسیەکان دەسەڵاتی وڵاتیان گرتەدەست لە شوباتی ١٩٦٣ تا ڕوخانی لە نیسانی٢٠٠٣، لەگەڵ بوونی ماوەیەکی شڵەژاوی لە نێوان ١٩٦٣ بۆ ١٩٦٨ کە لەم ماوەیەدا هەردوو کوڕەکانى عارف (عەبدولسەلام و عەبدولڕەحمان عارف) كۆدەتایان بەسەر گاردی نەتەوەییدا كرد، بەڵام لەڕەوتی سیاسییاندا جیاوازییان نەبو لەگەڵ ئەوانەی پێش خۆیان تەنھا لە سەردێڕ و ناونیشانیاندا نەبێت.\nلەگەڵ پێکھاتە بچوكەكاندا ئیتر نەتەوەییبن یان دینی یان مەزھەبی، ھەمو جۆرە چەپاندنێک پیادە كرا، بە بەکارھێنانی ھۆکارەکانی پڕوپاگەندەی كۆمەڵایەتی، کە ئەو پێکھاتانە بڵاوکردنەوە و بەکارھێنانی چەندین مەتەڵ و قسەو باسی کۆمیدیا بوون کە بەشێوازێکی گاڵتەجاڕانە و کەمکردنەوە بەکاریان دەھێنا، کە گومان لەکەسایەتی و جنێودان و ئیھانەکردنی بیروباوەڕە ئاینی و بنەمای نەتەوایەتیان. ھەموومان ئەو لێشاو، وگاڵتە جاڕی و بەکەمزانی و چیرۆکانەمان بیرە کە دەزگا هەواڵگرییەكان و ھەندێک لە ڕێکخراوەکان دروستیان دەکردن و لەناو خەڵکدا بڵاویان دەکردەوە، بۆ نمونە کە زۆر دوورنییە لەبیرەوەریمان، ئەو گاڵتەجاڕیانەی کە شروگ و معدانەکانی کردبووە ئامانج کە دوو تایەفەو ھۆزی خوارووی عێراق بوون، کە گاڵتەیان پێدەکردن و بەکەسانی نەزان و گەمژە پشانیان دەدان، لەباكوریش کورد و تورکومانیشی لەخۆدەگرت، کە گومانیان لە مرۆڤبوونیان و نەتەوەیبوونیان دەکرد بە کۆمەڵێک لە چیرۆک و مەتەڵی دروسکراوی گاڵتەجاڕ، کە بە گێل و گەمژە ناویان دەبردن، بەھەمان شێوە لەڕۆژئاواش لەگەڵ دلێمەکان و موصڵاویەكان مامەڵەیان دەکردو بە ڕەزیل و گێژ و نەزان ناویان دەبردن.!\nلە بەرھەمی ئەو چەند ساڵە دوورو درێژە کە بەردەوامبوون لەئەنجامدانی ئەو بڕە زۆرە لە سەرکوت کردن و گاڵتەجاڕی، چەندین جۆر لە ڕق و کینەی ژەنگ گرتوو لەنێوان پێکھاتەکاندا دروستبوو، چونکە ھەموویان ڕووبەڕووی ئەو ڕوخاندن و بچوککردنەوەیە ببوونەوە، ئیدی لە نێوان کوردو عەرەب یان سونە و شیعە یان پێکھاتەکانیتردا بێت.\nئیدی لەو گرێیە گەڕێ كە لەنێوان خەڵکی شار و لادێکان کە پێان دەوترا لادێی، کەھەموکات بەشێوەی گاڵتەجاڕو کەمکردنەوە سەیریان دەکرا، کەئەمەش بووە ھۆی بەرھەمھێنانی کەشێکی گونجاو بۆ دروستبوونی ھەستی ڕق و کینە، ئەو ڕەگەزپەرستی و ھۆزایەتی و نەتەوەپەرستی و جیاوازی مەزھەبایەتی، تەنانەت ئەو ناوچەگەرێتییەش کە ئێستا دەیبینین گەشتۆتە کۆتا سنور و سەرکوتکردن و یەکتر سەربڕین و یەكتر كافركردن، تەنانەت لەبەر سوكترین هۆكار، جەنگی پیرۆز ھەڵدەگیرسێت، ئەوەی کە ئەمڕۆ ڕوودەدات لەپاكتاوی مەزھەبی و نەتەوەیی لەناوچە تێکەڵەكاندا، کاردەکات لەسەر دروستكردنی ناکۆکی و بچڕانی زۆر قورس لە نێوان دانیشتواندا.\nئەمڕۆ لە ئەنبار و سەڵاحەدین و دەورو بەری بەغداو باکوری حللە و کەرکوک و دیالە، ئەو ئاسەوارە دەبینین، ئەمەش زەنگی ئاگاداركردنەوەمانە لە مەترسییەک کە ڕووبەڕوومان دەبێتەوە و ھەموومان دەخاتە بەردەم بەرپرسیارێتییەکی مێژوویی و نیشتیمانییەوە بەرەوڕووی جەنگێک دەبینەوە کە تەڕ و وشک پێکەوە دەسوتێنێت، و ئەنجامەکەشی ھیچ باشتر نابێت لەو ئەنجامەی بەعسییەکان و ئەوانیتر پێیگەشتن لە گۆڕینی عێراق بۆ مشتێک خۆڵ، وەک لەدەستدانی چەندین ھەلی ئاڵتونی بۆ بەرەو پێشچون و پێشکەوتنی و چەسپاندنی بوونی عێراق.\nكەواتە ڕاستی گوت ئەوەی کە گوتی ئەم بارانە لەو ھەورەیە!


شیرینترین پیشه؛ به‌خێوكردنی هه‌نگ له ده‌شتی نه‌ینه‌وا\nنه‌ینه‌وا، 2019، فه‌رمان هه‌نگوین رۆده‌كاته نێو قاپێكه‌وه فۆتۆ: UNDP\n"یەك کەوچکی چا لە هەنگوین رۆژانە زامنی ژیانێکی تەندروست دەکات" فه‌رمان وای وت، له كاتی رۆكردنی هەنگویندا بۆ ناو قاپەکە كە وەکو تاڤگەیەکی ئاڵتونی دەردەكەوت.\nفەرمان له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌ی خامه و كچه‌كه‌ی زینه، لە ماڵه‌كه‌ی خۆیاندا لە ئەلقوش-ی ده‌شتی نه‌ینه‌وا، سه‌رقاڵی بەخێوکردنی 22 شانەی هەنگن، هێندە هەنگوین بەرهەمده‌هێنن کە ته‌نیا پشت بەو پیشه‌یه ده‌به‌ستن بۆ داهات.\n"من شانە هەنگی نوێش دەفرۆشم بە هاوپیشەکانم لە بەخێوکارانی هەنگ، ساڵانه شانە کۆنەکانمان دەشکێنین بۆ دروستکردنی شانەی تازە، هەنگەکانیش دوبارە دروستیدەکەنەوە. به‌وته‌ی فه‌رمان.\nنه‌ینه‌وا، 2019، فه‌رمان و زینه‌ی كچی به جلوبه‌رگی خۆپارێزی له هه‌نگ فۆتۆ: UNDP\nمێژوی بەخێوکردنی هەنگ لە عیراق بە خەمڵێنراوی دەگەڕێتەوە بۆ هه‌شت هه‌زار ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، بەڵگەی ئه‌وه‌ش نوسراوەکانی سۆمەرییەکانه، کە تیایاندا نوسراوە چۆن هەنگوین بۆ دەرمان بەکارده‌هێنرێت له چاککردنەوەی هەوکردنی پێست، قورحە و نەخۆشیەکانی تردا.\nململانێ، نه‌خۆشی، ئاواره‌یی و زیادبونی به‌كارهێنانی كیمیاویی بۆ كشتوكاڵ له سه‌ده‌كانی رابردودا كاریگه‌ری هه‌بووه بۆ كه‌مبونه‌وه‌ی به‌خێوكردنی هه‌نگ، له ئێستاشدا وا جارێكیتر ئه‌و پیشه‌یه سه‌ریهه‌ڵداته‌وه و له گه‌شه‌كردندایه.\nخامه، هاوسه‌ری فه‌رمان حەساسیەتی هەیە بەرامبەر هەنگ، بەڵام ئه‌وه نەبۆتە ڕێگر لە بەردەم كاره‌كانی به‌خێوكردنی هەنگدا، "ئەمە کێشەیەکی دەرونییە، هەرکات زاڵ بویت بەسەر ترسەکەتدا، ئیتر هێور دەبیته‌وه لەناو هەنگدا، چونکە هەنگ دەتوانێت هەست به هه‌سته‌كانت بكات" خامه وای وت.\nخێزانه‌كه‌ی فەرمان له 2017دا پێنج شانه‌ی هەنگیان وه‌رگرت، وەک بەشێك لە بەرنامەی ڕاهێنانی پیشەیی لەلایەن رێکخراوێكی ناحکومی (پڕۆژەی گوندی بچوكی زاخۆ) بە پشتیوانی بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ په‌ره‌پێدان لە عیراق (UNDP) و حکومەتی ئەڵمانیا.\nنه‌ینه‌وا، 2019، خامه به گسك زه‌رده‌واڵه‌كان له‌ناوده‌بات تا زیان به هه‌نگه‌كان نه‌گه‌یه‌نن فۆتۆ: UNDP\nله ده‌شتی نه‌ینه‌وا و پارێزگای دهۆك، 200 ماڵ له‌چوارچێوه‌ی ئه‌و پرۆژه‌یه‌دا شانه‌ی هه‌نگ و پێداویستییه‌كانی تریان پێدرا له پۆشاكی سه‌لامه‌تی، كه‌لوپه‌ل و راهێنانیان له‌سه‌ر به‌خێوكردنی هه‌نگ و به بازاڕكردنی، ئه‌وه‌ش له‌سه‌ر بنه‌مای هەڵسەنگاندنی پێویستی دارایی و حەزی ئه‌و ئه‌و كه‌سانه‌ی ده‌یانویست له‌و پیشه‌یه‌دا به‌شداربن.\nپرۆژه‌كه وه‌ك هاندانێكیش بووه بۆ خێزانه ئاواره‌كان تا بگه‌ڕێنه‌وه ناوچه‌كانیان، به هه‌بونی پیشه و دابینكردنی داهات و بژێوییانه‌وه، جارێكیتر كۆمه‌ڵگه‌كانیان ئاوه‌دانبكه‌نه‌وه.\nلە نێو گژوگیا و سه‌وزایی دەشتی نه‌ینه‌وا، هەنگه‌كان بەردەوامن لە ژیان و گەشەکردن، جیاواز لەو هەنگانەی حەزیان لە بەرزاییەکانی شنگال و چۆمانە، هه‌نگه‌كانی ده‌شتی نه‌ینه‌وا هەنگوینێکی کەمتر لەسەرچاوەی گژوگیایی بەرهەمده‌هێنن بەڵام هەمان تامی شیرینیان هەیە، چونکە بە زۆری شیلە لە باخە گیاییەکاندا کۆدەکەنەوە.\nكه‌مێك له شوێنی نیشته‌جێبونی خێزانه‌كه‌ی فه‌رمان دورده‌كه‌ویته‌وه و دووبارە گوێت لە هاژوهوژی شانە هەنگەکان دەبێت، ئه‌وه‌ش ماڵی فەریدە کە دایكی دوو منداڵە، "سەرەتا بە پێنج شانە هەنگەوە دەستمانپێکرد، ئێستا 15 شانە هەنگمان هەیە، خۆم هەڵاڵە و ئاویان بۆ دادەنێم، بێگومان منداڵەکانیشم یارمەتیدەرمن" فه‌ریده وای وت.\nنه‌ینه‌وا، 2019، چه‌ندین خێزان به فرۆشتنی هه‌نگوین بژێوی خۆیان دابینده‌كه‌ن فۆتۆ: UNDP\nئه‌و له‌گه‌ڵ ئه‌مین-ی هاوسه‌ری و منداڵە بچوکەکانیاندا، جگه له هه‌نگ، کاری بەخێوکردنی ماڵات و کشتوکاڵی بچوكی سەوزەش دەکەن، فەریدە بە زەردەخەنەیەکەوە وتی "خۆمان حەزمان لەوەیە هەنگوینی خۆمان دروستبکەین".\nهەنگەکان وردە وردە دەهاتنەدەر و شانە بە شانە دەگەڕان بە دوای زەردەواڵەیەکدا کە کەمێك لەمەوپێش دەنگی دەهات، ئەمین وتی "زەردەواڵە سەرسەختترین دوژمنی هەنگە، فەریدە دەیدۆزێتەوە و لای دەبات"، له‌وكاته‌دا فەریدە گسکێکی پوشی لە لاقەدی دەرهێنا و زەردەواڵەکەی کوشت و کەوتە سەر زەوییەکە، لەکاتێکدا زەردەواڵەکە دەیویست بچێتە ناو شانە هەنگەکەوە و شاهەنگەکە ڕاو بکات.\nبەرهەمی هەنگوین ساڵ بۆ ساڵ جیاوازە لە بەخێوکارێکەوە بۆ بەخێوکارێکی تری هەنگ، بۆیه ئاساییه ببینرێت خێزانەکان لەگەڵ بەخێوکردنی هەنگدا خەریکی کشتوکاڵیش بن.\nبەخێوکارانی هەنگ دوچاری چەند ئاستەنگییەک دەبنەوە، لەپاڵ بوونی زەردەواڵەدا، زەوییە کشتوکاڵییەکان لە نزیکیان کە پڕن لە مادەی کیمیایی زیانبەخش بۆ دورخستنەوەی مێروو، خۆڵ و پاشماوە کەڵەکەبوەکانی کۆمەڵگە نیمچە شارییەکانیش دەبنە هۆی ڕاکێشانی هەنگەکان له كاتێكدا هەنگەکان لاوازن و بەرگەی نەخۆشی ناگرن.\nنه‌ینه‌وا، 2019، خێزانه‌كه‌ی ئه‌مین و فه‌ریده 15 شانه‌ی هه‌نگیان هه‌یه فۆتۆ: UNDP\nفەرمان وتی "تێبینی ئەوەمکرد هەموو دوای نیوەڕۆیەك هەنگەکان کەمتر دەبونەوە، لە کێڵگەکان هیچ هەنگێکم نەدەبینی، رۆژێکیان دوایانکەوتم و بینیم لەسەر پاشەڕۆکان نیشتونەتەوە، كه دوکانێکی بچوك رۆژانه لەسەر شەقامەکە دەیڕشت، ئه‌وه‌ش هەنگەکان و زەردەواڵەکانی رادەکێشا، كه زۆر مەترسیدارە، چونكه نه‌ك ته‌نیا زەردەواڵەکان دەیانکوژن، بەڵكو هەنگوینەکەش تامی خۆش نابێت".\nفەرمان رۆژانه ئه‌و خاشاك و پاشه‌ڕۆیانه‌ی به خۆڵ داده‌پۆشی، تا هەنگەکان نەچن بەلایدا و زۆریان لێبکات بگەڕێنەوە کێڵگەکان بۆ خواردن، "حەزدەکەم هەنگوینەکەم تامی خۆش دەربچێت، بۆ ئەوەی کڕیارەکانم دوبارە لێمبكڕنەوە" فه‌رمان وای وت.\nباشترین رێگه بۆ فرۆشتنی به‌رهه‌می هه‌نگوین له ده‌شتی نه‌ینه‌وا بڵاوبونه‌وه و گه‌یاندنیه‌تی له زمانی خه‌ڵكه‌وه.\nئەمین، بەخێوکارێکی تری هەنگه و دەڵێت "لە کۆمەڵگە بچوکەکانماندا، هەمووان دەزانن لە کوێ باشترین هەنگوین بکڕن، تەلەفۆنم بۆ دێت لەلایەن خێزانە نزیکەکانی خۆمانەوە و منیش هەنگوینیان بۆ دەبەم".\n"هەنگوینەکەمان بۆنی خۆشە، چونکە تامی خۆشە، ئەمەش باشترین بازاڕە بۆ فرۆشتنی باشترین جۆری هەنگوین".\nلە ساڵی 2017ـه‌وه بەخێوکارانی هەنگ لەو پرۆژه‌یه‌دا به‌رده‌وامن و گه‌شه ده‌كه‌ن، هەموو ساڵێك بەخێوکارەکان شانەکانیان لەت دەکەن و داهاتیشیان تادێت زیاتر ده‌بێت، لەگەڵ زیادبونی خواست و شارەزایانی تەکنيکیشدا، بەخێوکارانی هەنگ داهاتویەکی شیرین چاوەڕێیان دەکات.\nسه‌رچاوه: به‌رنامه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بۆ په‌ره‌پێدان (UNDP)


ئیلحاد و ئەخلاق … ئەگەر خواوەند ئەفسانە بێت ئەوا هەموو شتێک رێپێدراو دەبێت! – زەهاوی – Zahawi\nسەرەتا/وتار/ئیلحاد و ئەخلاق … ئەگەر خواوەند ئەفسانە بێت ئەوا هەموو شتێک رێپێدراو دەبێت!\nد.مەریوان حمە دەروێش May 21, 2019\n“ئەگەر خواوەند بوونی نەبووایە ئەوا هەموو شتێک رێپێدراو دەبوو.” فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی\nرەنگە هیچ گفتوگۆیەک (دیبەیت) دەربارەی بابەتی بێباوەڕیی (ئیلحاد) و باوەڕبوون (ئیمان) بە خودا تێنەپەڕیبێت بەبێ تاوتوێکردنی بابەتی ئیلحاد و ئەخلاق و پرسیار دەربارەی ئەوەی ئایا لە توانادا هەیە کە بنیات لەسەر نەبوونی خوا زەمینەیەکی ئەخلاقیی دابمەزرێنرێت یان نا؟ لە گفتوگۆ (دیبەیت) بەناوبانگەکەیدا لەگەڵ بانگخواز حەمزە ئەندریاس تزۆرتزیس پرسیار لە فیزیایی مولحیدی بەناوبانگ لۆرەنس کراوس کرا: “بۆچی زیناکردن لەگەڵ خەڵکانی مەحرەمدا بە هەڵە دانراوە؟” لە وەڵامدا دەڵێت: “بە لای منەوە روون نییە کە هەڵە بێت!” (١)، ئەم وەڵامەی بەشێوەیەکی گەورە لەلایەن جەماوەرەوە رەتکرایەوە.\nزۆرێک لە ئیمانداران –ئەگەر هەمووشیان نەبێت- پێیان وایە کە ئینکاریکردنی بوونی خوا ئینکاریکردنی بوونی بنەمایەکی بابەتییە بۆ ئەخلاق، ئەمەش بە واتای ئەوەیە کە مرۆڤ حەوجێ و پێویستیی بە مەرجەعییەتێکی ئەخلاقیی هەیە کە ژیانی بۆ رێکبخات و راستییە ئەخلاقییەکانی بۆ بچەسپێنێت تاوەکو لەسەر ئەم بناغەیە ژیانێکی رێک و راست بنیات بنێت، لە بەرامبەردا مولحیدەکان ئەمە رەت دەکەنەوە و بوونی خوا بە پێویست نازانن بۆ بنیاتنانی سیستمێکی ئەخلاقیی، و پێیانوایە کە مرۆڤ لە توانایدایە کە پێوانەکارییەک (میعیاریە-نۆرماتیڤ)ی ئەخلاقیی بنیات بنێت کە بناغە بۆ دادگەریی و راستێتی و خێر دابڕێژێت.\nسەرەتا با بزانین ئەخلاق چییە؟ ئایا بەبێ پەنابردنە بەر خودا، بە کردەیی دەکرێت سیستمێکی ئەخلاقیی دابمەزرێنرێت؟ ئەو ئەخلاقە کامەیە کە دەکرێت تەنها لەژێر سایەی ئەقڵی مرۆییدا بنەخشێنرێت؟\nئەخلاقی بابەتییانە چییە؟\nکەریمە دوزی توێژەر لە توێژینەوەکەیدا بەناونیشانی “ئەخلاق لەنێوان ئایینە ئاسمانییەکان و فەلسەفەی رۆژئاوادا” وایدەبینێت کە ئەخلاقناسی زانستێکە “لەو شتانە ئەکۆڵێتەوە کە پێویستە لە رەفتاری مرۆڤدا هەبن نەک ئەوەی کە هەیە” (٢). ئەخلاق وا جیهان نابینێت بەو حاڵ و شێوەیەی کە هەیەتی، بەڵکو بەهیوای ئەوەی کە (باشترین) و (تەواوترین) و (چاکترین) بێت لێی دەڕوانێت، کەواتە ئەخلاق بەهای ئەبستراکت (رووت-موجەڕەد)ە و مەرج نییە لە زەمینی واقیعدا بەرجەستە بێت. بە تەنیا لەبەر ئەم خاڵەشە کە زانستی ئەزموونکاریی شکست دەهێنێت لەوەی کە سیستمێکی ئەخلاقیی بابەتییانە ببەخشێتە مرۆڤ، چونکە زانستی ئەزموونکاریی دونیا وا بەدیار دەخات و راڤەی دەخات کە لە واقیعدا هەیە، باس لەو دیوی دونیای ناماددیی (واتە میتافیزیک) ناکات، هەربۆیە ئەخلاق پەیوەندیی نییە بە بواری زانستی ئەزموونکاریی.\nبەڵام ئەو پێودانگ (نۆرم-میعیار)ە چییە کە ئەخلاق لەسەری وەستاوە؟ ئەخلاق لەسەر یەکێک لەم دوو پێودانگە وەستاوە: یەکەم/ روانینی خودی (زاتی)ـی کەسێک یان کۆمەڵە کەسێک یان کۆمەڵگەیەکە، دووەم/ روانینێکی بابەتییە کە بنەمایەکی تۆکمە بۆ ئەخلاق دادەنێت کە لە واقیعی دەرەکییدا و لە دەرەوەی ئەقڵ و تێگەیشتنی ئێمە دێتەدی، هەربۆیە لە خودی خۆیدا شتێکی راست و دروستە ئەگەر کەسیش بڕوای پێ نەهێنابێت (٣). ئیلحاد –هەرکات بیەوێت- بنەما ئەخلاقییەکانی خۆی لەسەر پێوانەکاریی (نۆرماتیڤ-میعیارییە) خودیی نەک بابەتیی بنیاتدەنێت، بەڵام کێشەی ئەو پێوانەکارییە ئەوەیە کە رێژەییە نەک رەها (موتڵەق)، واتا سیفەت و حوکمە بەهائامێزەکان بەپێی تێڕوانینە جیاوازەکان دەگۆڕێن، هەروەها بنەما ئەخلاقییەکانی کۆمەڵگاکانیش جیاواز دەبن بەهۆی جیاوازیی کولتور و ئایدیۆلۆجیا و سیاقی مێژوویی، هەربۆیە بەرئەنجام و کۆتایی هەر مولحیدێک کە بنەما ئەخلاقییەکانی لەسەر پێوانەکاریی خودیی رێژەیی داڕشتووە ئەوەیە، کە مەرجەعییەتێکی کۆتایی چەسپاو و رەهای نییە کە لەکاتی جیاوازبوونی راوبۆچوونە بەهائامێز و ئەخلاقییەکاندا بۆی بگەڕێتەوە. توێژەر (عەلی عەبدولڕەحیم)یش وایدەبینێت کە چەمکی رێژەییبوون لەلای مولحید “لەرووی مەنتیقییەوە وا دادەنرێت کە پێکەوەگرێدراو و توندوتۆڵە و هیچ بوار و رێیەک نییە بۆ رەتکردنەوەی” (٤)، ئەمەش بە واتای ئەوە دێ کە مولحید هیچ بنەمایەکی رەسەنی نییە کە ئەخلاقی لەسەر بنیات بنێت.\nناپێوانەکاریی و ئیلحاد\nهەر لەم چوارچێوەیەدا، فەیلەسوفی بوونگەرا (وجودی)ی مولحید جان پۆڵ سارتەر داندەنێت بەم کێشەیەدا و دەڵێت: “کەسی بوونگەرا (وجودی) توشی دژواریی (ئیحراجی)ـەکی گەورە دەبێت ئەگەر خواوەند بوونی نەبێت، چونکە لە نەبوونی ئەودا هیچ توانایەک نابێت بۆ دۆزینەوەی بەهاکان لە دونیای رووناکدا” (٥). لەبەر ئەمەشە دەبینین کە مولحیدی بەناوبانگ ریچارد دۆکینز لەگەڵ بێباوەڕییەکەیدا رێک و راستە و پابەندیشە بە مەبەست و ئامانجەکانییەوە، و بە رەهایی ئەوە رەتئەکاتەوە کە هەر سیفەتێکی بەهادار بخرێتە پاڵ بوونەوەر، دانیشدەنێت بە کێشەی رێژەییبوونی ئەخلاقدا و دەڵێت: “لەم جیهانەدا نە شەڕ هەیە و نە خێر، ئەوەی هەیە تەنها گوێ پێنەدانێکی کوێرانەی بێبەزەییە” (٦).\nبەڵام توێژەری ئەمریکیی دێڤد بێرلینسکی کە ئەگنۆستییە ((نازانم-لائەدری: کە رێبازێکی فەلسەفییە و شوێنکەوتووانی پێیانوایە کە بابەتە ئایینیی و غەیبییەکان و لەسەرو هەموشیانەوە بوونی خودا ناڕوونن و ناکرێت بزانرێن و مەعریفە دەربارەیان هەبێت، هەربۆیە بەو جۆرە کەسانە دەوترێت: نازانم، لائەدریی، ئەگنۆستییەکان و ئەمانە نە بڕوایان بەخودا هەیە و نە ئینکاریی بوونیشی ئەکەن))، بەم شێوەیە وتەکەی دۆستۆیڤسکی کە دەڵێت: “ئەگەر خواوەند بوونی نەبووایە ئەوا هەموو شتێک رێپێدراو دەبوو،” رووندەکاتەوە و دەڵێت: “ئەگەر ئەرکە ئەخلاقییەکان بە ئیرادەی خوا بڕیاریان لێنەدرابێت، و له هەمانکاتیشدا رەها نەبن، ئەوا بەسادەیی (ئەوەی پێویستە ببێت) بریتی دەبن لەوەی کە پیاوان و ژنان بڕیاریان لێداون. چونکە ئیتر هیچ سەرچاوەیەکی تر بۆ حوکمدان بوونی نابێت. ئایا ئەمەش رێگایەکی تر نییە بۆ وتنەوەی هەمان ئەو وتەیەی کە دەڵێت مادام خودا بوونی نییە، ئەوا هەموو شتێک رێپێدراو دەبێت؟” (٧).\nتوێژەر سامی عامری تەرکیز دەخاتە سەر ناپێوانەکاریی لۆجیکی ئیلحاد و ئەو بەڵگەهێنانەوەیەی مولحیدەکانیش هەڵدەوەشێنێتەوە کە گوایا بوونی شەڕ و خراپەکاریی لە دونیادا بەڵگەیە لەسەر ستەم –یان نەبوون-ی خودا، ئەم توێژەرە ئەوە رووندەکاتەوە کە شەڕ و خراپە لە خودی خۆیدا بوونی نییە، بەڵکو وەصفکردنی شتێکە کە پێویستە هەبێت، یانی حوکمدانێکی بەهائامێزە بۆ بوون، واتە هەروەک ئیبونولقەیم روونیدەکاتەوە و دەڵێت: “بوونی شەڕ و خراپە لەناو کاروبارەکانی بوونەوەردا خرانەپاڵ و خستنەسەرە، نەک ئەو کاروبارانە لە خودی خۆیاندا شەڕ و خراپ بن” (٨). پاشان ئەوە راست نییە کە تێگەیشتنێکی رێژەیی گوماناویی ملکەچ بۆ راوبۆچوون بکرێتە بەڵگە و بخرێتە پێش تێگەیشتنێکی راستەقینەی رەهای لەسەر دڵنیایی (یەقین) وەستاو، رێسایەک هەیە دەڵێت: ئەوەی بە ئەگەر بۆی دەچیت بە بەڵگەهێنانەوە پوچ و بەتاڵ دەبێتەوە (٩)، سامی عامری ی توێژەر بە چەند وشەیەکی ساکار کۆتایی بە رەخنەکەی دێنێت و دەڵێت: “کاتێک کە شەڕ و خراپە دەبێتە جێگای جیاوازیی لە زەوق و سەلیقەدا ئەوا ئەبێتە تەنها رایەک، نەک ببێتە راستییەک کە بەربەرەکانێی بوونی خودای پێبکرێت” (١٠).\nهەوڵەکانی رزگارکردن… ئیلحاد چی بیانویەکی هەیە بۆ بوونی ئەخلاق؟\nفەیلەسوفی ئەمریکیی ئەگنۆستی (لائەدری، نازانم) تۆماس نەیجڵ لە کتێبەکەیدا (ئەقڵ و گەردوون: بۆچی تێڕوانینی ماددیی داروینیزمی نوێ بۆ سروشت نزیکە لەوەی تەواو ناڕاست بێ) وایدەبینێ کە سێ رەگەز هەن جیهانبینی ماددیی دەستەوسانە لەوەی راڤەیان بکات، ئەوانیش: ئاگایی (وەعی) و پەیبردن (دەرکپێکردن، إدراک) و بەها ئەخلاقییەکان. بەڵام لەبەرئەوەی ئەم (واتە تۆماس نەیجڵ) ئیماندار نییە هەربۆیە دان نانێت بە بوونی پێکهاتەی سەروسروشتیی (ناماددیی، میتافیزیکی) لەم دونیایەماندا، بەڵکو لە تێڕوانینێکی ماددیی نوێوە هەوڵدەدات باس لەمە بکات تاوەکو بتوانێت بیانووی بابەتیی پێشکەش بکات و لە چوارچێوەی ئەو تێڕوانینە ماددییەدا هەنجەت بۆ کاری ئەخلاقیی مرۆیی بهێنێتەوە (١١).\nلەهەر حاڵێک بێت، مولحیدەکان لە هیچ کاتێکدا دەستەوسان نەبوون لە بەرامبەر ئەو رەخنانەی ئیماندارەکان لێیاندەگرن، بەڵکو چەندین بناغەدۆزی (تأصیل) بۆ مەرجەعییەتی ئەخلاق دادەهێنن و لە چوارچێوەیەکیشدا دایاندەنێن کە پێویستییان بە بەدیهێنەری گەردوون نەبێت، دکتۆر عەبوڵا شەهری وایدەبینێت کە بوێرانەترینی ئەو هەوڵانە و لە هەموویان برەوپێدراوتر (١٢)، هەوڵەکەی مولحیدی بەناوبانگ (سام هاریس)ـە لە کتێبەکەیدا بەناوی “دیمەنی ئەخلاقیی: زانست چۆن دەتوانێت بەها مرۆییەکان دیارییبکات؟” لەم هەوڵەیدا دەیەوێت وای پیشان بدات کە هەر شتێک خۆشگوزەرانی و دڵخۆشی بۆ مرۆڤایەتیی بێنێتەدی ئەوە ئەخلاقییە (١٣). لە دەستپێشخەرییەکی گرنگیشدا کوامێ ی فەیلەسوف تێڕوانینی هاریس بۆ ئەخلاق لەم دێڕەدا کۆدەکاتەوە و دەڵێت: “لە راستیدا ئەوەی هاریس لە کۆتاییدا پێیگەیشتووە زۆر لە مەزهەبی سوودگەرایی (نەفعی، پراگماتی) دەچێت، کە هەڵوێستێکی فەلسەفییە و دوو سەدە ئەبێت سەریهەڵداوە” (١٤).\nبەڵام بۆچوونە لاستیکییەکانی وەک دڵخۆشی و خۆشگوزەرانیی بۆ ئەوە ناشێن بکرێنە مەرجەعییەتێکی رەها کە خودێتی مرۆیی تێبپەڕێنێت، چونکە هەر پسپۆڕێک و هەر مرۆڤێک راوبۆچوونی خۆی هەیە، ئەوەی کەسێک بە دڵخۆشیی دەیبینێت لای کەسێکی تر دڵتەنگییە، ئەمەش جارێکی تر بە مانای رێژەییبوونی ئەخلاق دێت، تەنانەت خودی سام هاریس هەندێک جار کوشتن وەک کارێکی ئەخلاقیی دەبینێت، ئەو وای دادەنێت کە “هەندێک لە بیروباوەڕەکان زۆر ترسناکن تا ئەو ئاستەی کە ئەکرێت کوشتنی خەڵکانێک کە هەمان ئەو بیروباوەڕەیان هەیە کارێکی ئەخلاقیی بێت” (١٥). ئەو بیروباوەڕانە کامانەن؟ بۆچی لەچاو بیروباوەڕەکانی تردا کەم و بێنرخن؟ بۆچی رۆحکێشان (کوشتن)ی باوەڕدارانی خۆی راستە و کوشتنی خەڵکی تر هەڵەیە؟ وەڵامی هەموو ئەم پرسیارانە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە، هەربۆیە ناگونجێت بکرێنە رێسایەکی ئەخلاقیی رەها، لەبەرئەمەشە فیزیایی بەناوبانگی مولحید (ستیڤن وەینبێرگ) پێیوایە کە تیۆرە ئەخلاقییەکەی هاریس تەواو بێنرخە، و دەشڵێت من وای دەبینم کە: “چەمکی خۆشگوزەرانیی مرۆڤ و بەکارهێنانیشی لەلایەن هاریسەوە تەواو هیچ و بێمانان” (١٦).\nبەڵام فەیلەسوفی ئەمریکی مولحید جەیمس راچێڵز لە کتێبەکەیدا “لە ئاژەڵەکان دروستکراون: شوێنەوارە ئەخلاقییەکانی داروینزم” ئەوە رووندەکاتەوە کە خواستی روانینی داروینزم بریتییە لە وەلانان و دوورخستنەوەی ئەو بۆچوونە تەقلیدییەی ئینسان کە پێیوایە خۆی (واتە ئینسان) گرنگ و سەنتەرە لە گەردوندا، پاشان دان بەوەدا دەنێت کە “ئەگەر هاتوو هەردوو بیرۆکەی کەرامەتی مرۆیی و تایبەتبوونی مرۆڤ لە دروستبووندا وەلا بنرێت، ئەوا ئەوکات پرسیار لەبارەی ئەوەی کە بەدیلی ئەم روانینە ئەخلاقییە چییە پرسیارێکی قورس دەیت” (١٧). پاشان ئەم فەیلەسوفە بۆچوونی خۆی سەبارەت بەو بەدیلە ئەخاتەڕوو و ناوی ناوە “خودییبوون (زاتییبوون)ـی ئەخلاق” و لە بەشێکی تەواوی کتێبەکەیدا روونیدەکاتەوە. بەڵام –سەرەڕای هەموو ئەمانە- بۆچوونەکەی خۆی وا خستووەتەڕوو کە تەنها “بیردۆزە” و “روانین”ێکە (١٨). واتە ئەم ئەخلاقە لەناو بازنەی خودییبووندا دەخولێتەوە، بەبێ ئەوەی هەندێک پێودانگی بابەتیی هەبن کە پشتیان پێببەسترێت وەک چوارچێوەیەکی ئەخلاقیی بۆ (هەموو گوفتار و رەفتارێک) کە پێویستە بەشێوەیەکی رەها هەبن، بەمەش دیسان دەگەڕێینەوە بۆ هەمان کێشەی یەکەم کە رێژەییبوونی ئەخلاقە.\nئەخلاقی مولحیدەکان چییە؟\nشتێکی روونە کە لای مولحیدەکان دەستوورێکی ئەخلاقیی جێگیر یاخود مەرجەعییەتێکی بەهائامێزی رەها بوونی نییە، پاشان پابەندبوون بە بنەما و پێداویستییەکانی ئیلحاد وا لە مولحید دەکات کە لەناو رێژەییەکی بێکۆتای بەهاکاندا بگلێت و بتلێتەوە، ئەمەش دەبێتە مایەی ئەوەی کە مولحیدەکان بڕوا بە هەندێک کاری ئەخلاقی بێنن کە زۆر شۆکهێنەرە، وەک لێدوانەکەی لۆرەنس کراوس سەبارەت بە زیناکردن لەگەڵ خەڵکانی مەحرەمدا کە لە گفتوگۆکەیدا لەگەڵ حەمزە ئەندریاس تزۆرتزیس وتی: “بە لای منەوە روون نییە کە هەڵە بێت!”\nبەڵام ریچارد دۆکینز لە چریکە (تویت)یەکدا لە تۆڕی تویتەردا رایگەیاندووە کە مناڵ لەباربردن کارێکی ئەخلاقی و رێگەپێدراو (مەشروع)ە ئەگەر ئازاری لەگەڵدا نەبێت، بیانووەکەشی بۆ ئەم وتەیەی ئەوەیە کە دەڵێت: “مرۆڤبوونی کۆرپە لە سکی دایکیدا لە بەرازێکی پێگەیشتوو کەمترە” (١٩). بەهۆی ئەم لێدوانەیەوە دۆکینز رووبەڕووی رەخنەیەکی توند بووەوە، و هەوڵیدا لە چەند چریکە (تویت)یەکی دواتردا مەبەستەکەی روونبکاتەوە، بەڵام چریکە (تویت)کانی بە لێڵی و ناڕوونیی مانەوە.\nلە هەمان چوارچێوەدا، مولحیدی ئوستورالی و مامۆستای فەلسەفەی ئەخلاق پیتەر سینگەر وای دەبینێت کە سێکسکردنی مرۆڤ لەگەڵ ئاژەڵان و چوارپێیەکاندا کارێکی سروشتی و قەبووڵکراوە ئەگەر هیچ جۆرە ئازارێک بە ئاژەڵەکە نەگەیەنێت، ئەویش لە چوارچێوەی ئەو پەیوەندییە گەرموگوڕەی لەنێوان ئاژەڵەکان و مرۆڤدا هەیە، بە لای ئەو سینگەرەوە: “بەهیچ شێوەیەک هەڵە لەمەدا نییە، بەڵکو کارێکی سوپاسکراویشە کاتێک دەبێتە مایەی چێژوەرگرتنی هەردوو لا،واتە ئاژەڵ و مرۆڤ” (٢٠). ئایا ئەمە بە مانای ئەوە دێت کە هەموو مولحیدەکان نائەخلاقیین؟ بێگومان نەخێر، فرانک تورێک دەڵێت: “من ناڵێم مولحیدەکان نازانن بەڵکو دەڵێم ئەوان ناتوانن بیانوو (تبریر ) بۆ ئەخلاق بهێننەوە. بەڵێ ئەوان ئەتوانن بە رەوشتەوە رەفتار بکەن و ئەشتوانن حوکم لەسەر هەندێک کردەوە بدەن بەوەی ئەخلاقییە یان نائەخلاقییە، بەڵام ناتوانن رێسایەکی بابەتییانە بۆ حوکمە ئەخلاقییەکانیان دەستەبەر بکەن. جا هەرکام لەم کارانە بێت: هۆڵۆکۆست، لاقەکردن (دەستدرێژییکردن)، سەربڕینی مناڵان، یان خواردنی گۆشتی مناڵان، ئەوە مولحیدەکان پێوەرێکی بابەتییان لا نییە بۆ حوکمدان لەسەر هەریەک لەو کارانە” (٢١). عەلی عیززەت بیگۆڤیجیش دانی بەمەدا ناوە و دەڵێت: “مولحیدگەلێک هەن ئەخلاقیان هەبێت بەڵام ئیلحادی خاوەن ئەخلاق بەدیناکرێت” (٢٢).\n1- Atheist Lawrence Krauss on Incest.\n2- كريمة دوز، الأخلاق بين الأديان السماوية والفلسفة الغربية، ص 41.\n3- هشام_عزمي، الإلحاد للمبتدئين: دليلك المختصر في الحوار بين الإيمان_والإلحاد، ص 172.\n4- علي عبدالرحيم، أصحاب الحق:دراسة في نقد التنظيمات الإسلامية، ص 96.\n5- Jean-Paul Sartre: Basic writings, (New York: Rutledge, 2001), P.32.\n6- Richard Dawkins, River Out of Eden: A Darwinian View of Life, P.133.\n7- David Berlinski: The Devil’s Delusion: Atheism and It’s Scientific Pretensions, P. 19, 40.\n8- ابن القيم، شفاء العليل في مسائل القضاء والقدر والحكمة والتعليل، ص 365.\n9- سعود_العريفي، منهج الاستدلال بالمكتشفات العلمية على النبوة والربوبية، ج 19.\n10- سامي عامري، مشكلة الشر ووجود الله، ص 64.\n11- Thomas Nagel, Mind and Cosmos.\n12- عبدالله الشهري، ثلاث رسائل في الإلحاد والعلم والإيمان، ص238.\n13- Science can answer moral questions by Sam Harris.\n14- The Moral Landscape – By Sam Harris.\n15- Sam Harris, The End of Faith, pp. 52-53.\n16- Moving Naturalism Forward: Day 2, Morning, 1st Session.\n17- James_Rachels, Created From Animals: The Moral Implications of Darwinism, P.173.\n19- Richard Dawkins tweets on abortion.\n20- الالحاد وجماع الحيوانات – الملحد بيتر سينغر.\n21- Frank_ Turek, Stealing _ From God: Why Atheists Need God to Make Their _Case.\n22- علي عزت بيجوفيتش، الإسلام بين الشرق والغرب، ص175.


ئەحلام مەنسور …شیعرى : نەوزاد بەندى – Denegkan\nئەحلام مەنسور …شیعرى : نەوزاد بەندى\nbyنەوزاد بەندی\tJanuary 12, 2013\tئەدەب\n( بۆ مەرگى ئەحلام .. بڕوا ناکەم ناوێک هەبێ ئەوەندەى ئەحلام ، مۆسیقا و هونەر و بەرزى و شارستانى و جوانى و شیعر و ڕۆمانسیەت و خەون و ئومێد و گوڵ و پەپولە و هەور وگۆڕان و نوێبوونەوە و شۆڕش و وشە و بیرکردنەوە و هزر و چیرۆک و باران و موچڕکە و بزە و فرمێسک و ڕۆمان و سەرنج و ڕامان و دامان و قوڵبونە و داهێنانى تیابێ .. بڕوا ناکەم )\nئەمڕۆ بە هەموو لقەکانەوە ، بەفر بەرى گرتووە ..\nبەڵام دواى چى ؟؟\nدواى چى ، ئەحلام ..؟؟\nئەمڕۆ هەموو ڕیشۆڵەکان ، پشوى ڕەسمییان وەرگرتووە ..\nدواى چى ، ئەحلام .. ؟؟\nمن هێشتا لەگەڵ فەقێ عەباس ،\nوێنەى کارەساتەکەم لە یاد نەچووە ..\nمن هێشتا لەگەڵ میم خەناو ،\nبەدگومانم لە مناڵانى گەڕەک ،\nمیوە کاڵەکانى باخەکانمان بدزن ..\nئاى ! میم خەناو …\nبەلاى هەر ژنێکى پیر و قەلەندەردا بڕۆیشتمایە ،\nبۆنى میم خەناوم ئەکرد ..\nجنێوێکى میم خەناو ، سوتفەى ئەکردم ..\nهەر حوجرەیەکم بینى بێ ،\nباڵاى فەقێ عەباسێکم تیا بینیوە ..\nسمێڵە قنجەکەى ..\nلوتە قوتەکەى ..\nخەنجەرە دەبانەکەى ..\nئاى ! میم خەناو ..\nمیوەکان گەر مناڵەکانیش نەیدزن ،\nدەوڵەمەندەکان ئەیکڕن ..\nلە ناو فەخفورى و سەر مێزە شوشەکانا ،\nیەک –یەک کەڕوو ئەیانگرێ و\nیەک- یەک ئەڕزن ..\nتۆ چۆن چویتە ناو قەڵەمەکەى ئەحلامەوە ..\nلەسەر ئەڵوەن ..\nلە نەفتخانە ، تۆى بینى ؟؟\nتۆ چیت پێ وت ؟؟\nتۆ داواى چیت لە ئەحلام کرد ؟؟\nئەزانى ئەو چەن بۆت گریا ؟؟\nئەزانى حەوت –هەشت لاپەڕەى گۆڤارى (بەیان )\nبە ئەشکى چاوى ئەحلام ، خوسانەوە ؟؟\nئەزانى چاوەکانى من ،\nدەیەها جار بەو ڕێ- وشانەدا ڕۆیشتن ..\nڕێیان ون کرد ..گەڕانەوە ؟؟\nدڵنیام تۆیش لە گۆشەیەکى نسرمى\nتەڵاقت لە ژیان سەندووە ..\nبەڵام من قەت بڕوام نەبوو ،\nئەحلامیش لە ژیان عاجز بێ ..\nبڕوام نەدەکرد ئەو دەعوا ،\nلەسەر هەناسە تۆمار کا ..\nدەقولبابى دڵ ڕاگرێ ..\nبڕوام نەئەکرد ڕۆژێ بێ ،\nهۆڵى ئیمتیحان جێبێڵێ ..\nبۆ مردى .. ئەحلام بۆ مردى ؟؟\nسى و سێ ساڵە ئەتناسم و\nهێشتا یەک لەحزەیش نەمدیوى ..\nبە تەمابووم من بخەیتە کۆڵانێکى بەرهەمێکت ..\nلە شوقە و ڤیلایەکى\nشارێکى نوێى چیرۆکێکت ،\nبە قیستى درێژ خایەن ،\nشوقەیەکم پێ بفرۆشى ..\nبە تەما بووم تەختە ڕەشێک لە بەردەرکى سەرا دانێى ،\nئەو هەموو نوسەرە دز و\nنەخوێنەوارە فێر بکەى : چۆن واز لە دزى بێنن و\nچۆن فێرى خوێنەوارى بن ..\nئەو هەموو خەڵکە تەنیایە فێر بکەى چۆن فێرى\nعەشق و دڵدارى بن ..\nبە تەما بووم ، بە حونجە فێرى شیعریان کەى ..\nبە داتا شۆ ، فێرى لە خۆبوردنیان کەى ..\nبە میکرۆسکۆب داهێنانیان بۆ باس بکەى ..\nبۆ مردى .. ئەحلام .. بۆ مردى ..؟؟!!!\nسى و سێ ساڵ پێش ئیستا کاتێ ،\nبۆ یەکەمجار ناوى تۆم بیست ..\nوتم : سەیرە ! کەس هەیە ناوى ئەحلام بێ ؟؟\nکە چوومە وشەکانتەوە ،\nئەوسا زانیم تۆ درەختى خەونەکانى ..\nسوپەر مارکێتى تەنیاییت ..\nهەمو بەیانیەک کۆمەڵێ گەڵاى وەریو ،\nلەبەر دەرگاکانى خانەقین ڕیز ئەکەیت و\nدواى نیوەرۆ ، زریان کۆیان ئەکاتەوە ..\nهەموو شەوێ بە گسک و خاکەنازێکەوە ،\nفرمێسکى کچە خەمبار و قەیرەکانت ،\nگسک ئەدا و لاى خۆت ئەرشیفت ئەکردن ..\nتۆ فەرمانگەى شارەوانى پارێزگاى نائومێدى بووى ..\nئیتر کێ شەقامەکانى خەم لە فرمێسک پاک کاتەوە ..؟؟\nئیتر کێ پردى ڕوخاوى\nنێوان دڵ و\nنێوان چاو و ..\nنێوان ئیحساس ..چاک کاتەوە .. ؟؟\nبۆ مردى .. ئەحلام .. بۆ مردى ؟..؟\nتەنانەت پردى دەلالیش ،\nئەمڕۆ عەزیەکى ڕەشى لەبەردایە ..\nکەزیەکى قرتاندووە و ..\nئەوەى تریش لە گۆماوەکەى ژێریدا ،\nبۆقەکان گەمەى پێدەکەن ..\nپردەکانى سەر دیجلە هەموویان ئەگرین ..\nپردەکەى خاسە یەکپارچە تازێبارە ..\nسکى ئەو گشت پردەت سوتان ..\nئەو هەموو ماسى و مراوی و\nنەورەسانەت .. بۆچى گریان ؟؟\nبۆ مردى .. ئەحلام .. بۆ مردى ؟؟\nوشە ناسکەکان کۆستیان کەوت ..\nوشەى ڕاستت کرد بە هەتیو ..\nهەرچى لاپەڕەیە ئەمڕۆ ، ڕەشى پۆشى ..\nتەنانەت بەفر سپیاوى دەموچاوى لێکردەوە و\nلەگەڵ خەڵوز ،\nعەقدى چل ڕۆژى ئیمزا کرد ..\nمن میراتگرى هەناسە ساردەکانتم ..\nمن میراتى دوکەڵى نیوە ئاگر و\nنیوە سەهۆڵى جگەرە ماتەکانتم ..\nمیراتگرى تەنیاییتم ،\nمافى لەبەرگرتنەوەى فرمێسکەکانت بە بە من ..\nئەیانپارێزم تا مردن ..\nڕەینکۆتەکانت بدە بە کچۆڵە کوردە سوریەکان ..\nپردەکەت بنێرە بۆ زیندانى ئیمرالى ،\nبۆ لاى ئۆج ئالان ..\nقەڵەمەکەت مەدە بە کەس ..\nچونکە لێرە جێیەک نیە بۆ حیمایەى قەڵەمەکان ..\nچونکە پارکێک ..\nهەتیوخانەیەک ، هێشتاکە ،\nدروست نەکراوە بۆ قەڵەم ..\nPrevious شارڤان ….هەفتانە شێرزاد هەینی دەینووسێت\nNext من گەریلام …لەقەندیل بم یا لە پاریس


هاوپەیمانێکی مێرکڵ: ئەوروپا بەهۆی بابەتی خاشقچیەوە لەوانەیە ناچار بێت سیاسەتەکانی بەرامبەر سعودیە بگۆڕێت\nی مانگی ده ١٧, ٢٠١٨\nهاوپەیمانی ڕاوێژکاری ئەڵمانیا ئانگێلا مێرکڵ وتی ئەوروپا لەوانەیە ناچار بێت بەهۆی ئەنجامی لێکۆڵینەوەکانەوە سەبارەت بە دیارنەمانی ڕۆژنامەنووس جەمال خاشقچی، سیاسەتەکانی بەرامبەر سعودیە بگۆڕێت.\nوتەبێژی سیاسەتی دەرەوەی حیزبەکەی مێرکڵ گۆرگن هاڕت وتی " لە مێشکماندا وێنەیەکی ڕوونی سعودیەمان هەیە، بەتایبەتی سەبارەت بەوەی ڕوویدا لە بابەتی خاشقچیدا، ئەوەی کە لە ڕۆژانی داهاتوودا دەردەکەوێت ئەو وێنەیە تەواو دەکات. لەوانەیە ئەوروپا ناچار ببێت سیاسەتەکانی بەرامبەر سعودیە ڕاست بکاتەوە."\nوتیشی " دەبێت سوود لە دەسەڵاتە ئابوورییەکانمان وەرگرین تاوەکو سعودیە لەسەر ئاڕاستەیەک بهێڵینەوە کە سەقامگیری لە ناوچەکەدا دەستەبەر بکات."\nوتیشی هێشتا زووە بۆ ئەوەی پێشنیاری گۆڕانکاری بکەین لە سیاسەتەکانماندا بەرامبەر سعودیە و هیچ پلانێکیش نیە بۆ سەپاندنی سزا بەسەر سعودیەدا.\nسەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ ڕۆژی سێشەممە داوای لە هەمووان کرد بە باشە بیر لە سعودیە بکەنەوە لە بابەتی دیارنەمانی خاشقچیدا، ئەمەش سەرەڕای ئەوەی تەنانەت ئەندامانی کۆنگرێسی ئەمەریکاش پەنجەی تۆمەتیان بۆ سعودیە ڕاکێشا و سەرەڕای ئەوەش کە فشارەکانی ڕۆژئاوا بۆ سەر سعودیە لە زیادبووندایە.\nسەرۆکی لیژنەی کاروباری دەرەوە لە پەرلەمانی ئەڵمانیادا و هاوپەیمانی مێرکڵ نۆربەرت ڕۆتگن ڕەخنەی لە لێدوانەکانی سەرۆک ترامپ گرت.\nنۆرتگن وتی " هۆکاری یەکلاکەرەوە ئێستا هەڵسوکەوتەکانی سەرۆکی ئەمەریکایە، ئەم لێدوانەی مانای ئەوەیە بە شازادەی جێگرەوەی سعودیە دەڵێت : ئازادی تەواوتان هەیە چی دەکەن بیکەن مادام چەک و پێداویستی سەربازیمان لێدەکڕن."


هه‌رێمه کوردیـیه‌کان, ٢١ ی مانگی یه‌ک ٢٠١٢\nشه‌ممه ٢١ ی مانگی یه‌ک ٢٠١٢\nی مانگی یه‌ک, ٢٠١٢\nی مانگی یه‌ک ٢١, ٢٠١٢\nلایه‌نه‌کانی ئۆپـۆزسیۆنی کوردسـتان ده‌ڵێن به‌شـداری له حکومه‌تی نوێدا ناکه‌ن\nهه‌رسێ لایه‌نه‌که‌ی ئۆپـۆزسیۆن (بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان و یه‌کگرتووی ئیسلامی و کۆمه‌ڵی ئیسلامی) به فه‌رمی ڕایانگه‌یاند که به‌شـداری حکومه‌تی نوێ ناکه‌ن و وه‌کو ئۆپـۆزسین به‌رده‌وام ده‌بن\nدکتۆر سه‌ڵاحه‌دین بابه‌کر: ده‌سه‌ڵات له هه‌رێمی کوردستان بڕیاره‌کانی خۆیشی بۆ چاکسازی جێبه‌جێ ناکات\nهه‌رێمی کوردستانی عێراق له‌به‌رده‌م ئاڵ و گۆڕی کابینه‌ی حکومه‌تدایه ، به‌پێی ئه‌و ڕێکه‌وتنه ستراتیژیه‌ی له نێوان یه‌کێتی نیشتیمانی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستاندا هه‌یه.\nدکتۆر فه‌رهاد ئه‌تروشی: هیچ ئاماژه‌یه‌ک نییه بۆ ده‌رباز بوون له قه‌یرانی سیاسی عێراق\nله ده‌مێکدا هه‌وڵه‌کان به‌رده‌وامن بۆ کردنه‌وه‌ی گرێکوێره‌ی قه‌یرانی سیاسی عێراق، حکومه‌تی عێراق باس له بڵاوکردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌نامه‌ی تر ده‌کات سه‌باره‌ت به تێوه‌گلانی که‌سایه‌تی تر له کرده تێرۆریستیه‌کاندا.\nحه‌سه‌ن قازی: کۆماری کوردستان به‌شێکه له مێژوی کورد \nنووسه‌ر ولێکۆڵه‌ر حه‌سه‌ن قازی له هه‌ڤپه‌ێڤینێکدا له‌گه‌ڵ به‌شی کوردی ده‌نگی ئه‌مریکا ده‌ڵێت یه‌کێک له ئاکامه‌کانی کۆمار یه‌که‌م جار له مێژووی تازه‌ی کوردستاندا ئه‌و هێمایانه‌ی له باره‌ی ناسینه‌ی سیاسیی ڕا کورد درووست ده‌کات له ئه‌و کۆماره‌دا ده‌ستیپێکرد وه ده‌توانین بڵێن گه‌وره‌ترین ده‌سکه‌وتی کۆمار ئه‌و لایه‌نه سه‌مبولیکانه بوو که بۆ کێشه‌ی کورد هاته گۆڕی وه له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه هه‌تاکو ئێستا ده‌بینین که گه‌لی کورد ده‌توانێ خه‌باتی خۆێ به‌رده‌وام بکات وه له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه داخوازیه‌کانی خۆێ پاساو بدات\nئه‌حمه‌د ئه‌سکه‌نده‌ری: کۆماری کوردستان له مه‌هاباد په‌یامی بۆ هه‌موو جیهان پێبوو که ده‌شێت کورد خاوه‌نی وڵاتی خۆی بێت\nئه‌حمه‌دی ئه‌سکه‌نده‌ری نووسه‌ر و لێکۆڵه‌ر ده‌ڵێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا ڕووبه‌ری کۆماری کوردستان ل مه‌هاباد له جوگرافیایه‌کی سنورداردا بووه، به‌ڵام گرنگیه مێژووییه‌که‌ی ئه‌م کۆماره ته‌مه‌ن یازده مانگیه وایکردووه ئه‌مڕۆش جێی یادکردنه‌و و قسه له‌سه‌رکردن بێت.\nی مانگی یه‌ک ٢٠, ٢٠١٢\nهه‌له‌و واشنتۆن : به‌هاری ئیسلامی یان زستانی سیکیولاریزم\nئه‌وه‌ی له ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا به به‌هاری عه‌ره‌ب ناسراوه، بۆته خاڵێکی گرنگی وه‌رچه‌رخان بۆ لایه‌نه ئیسلامیه‌کان له‌و وڵاتانه‌دا.


05:26 - 07/11/2020 441 جار خوێندراوەتەوە\nدۆناڵد تره‌مپ سه‌رۆكی ئه‌مریكا، رایگه‌یاند: له لیژنه‌كانی جیاكردنه‌وه‌ی ده‌نگه‌كان "شتی خراپ" روویداوه و پسوڵه‌ی نایاسایی رۆڵیان هه‌بووه له گۆڕینی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن.\nدۆناڵد تره‌مپ، كه‌مێك له‌مه‌وبه‌ر چه‌ند تویتێكی كرد له‌سه‌ر ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان، له یه‌كێكیاندا باسیله‌وه‌كرد، پسوڵه‌ی نایاسایی كاریگه‌ریان هه‌بووه له گۆڕینی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان له ویلایه‌تی په‌نسلڤانیا و ئه‌و ویلایه‌تانه‌ی دیكه كه ده‌نگه‌كانی له‌گه‌ڵ بایدن نزیكه.\nتره‌مپ، ده‌ڵێت: ده‌یان هه‌زار پسوڵه‌ی ده‌نگدان له رۆژی هه‌ڵبژاردندا به‌شێوه‌ی نایاسایی گه‌یشتوونه‌ته بنكه‌كانی ده‌نگدان و ئه‌مه‌ش كاریگه‌رییان هه‌بووه له‌سه‌ر گۆڕینی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن له هه‌ندێك ویلایه‌ت.\nكاندیدی كۆمارییه‌كان ئاماژه‌ی به‌وه‌شكردوه، له ماوه‌ی چه‌ند كاتژمێرێكدا شتی خراپ روویداوه و هیچ شه‌فافیه‌تێك نه‌بووه، ده‌رگا و په‌نجه‌ره‌كانیان به مقه‌بای داپۆشیوه و له ناوه‌وه شتی خراپ روویداوه.\nپاش كه‌مێك له بڵاوكردنه‌وه‌ی تویته‌كان، تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی تویته‌ر، سه‌رجه‌م ئه‌و تویتانه‌ی تره‌مپ سڕیه‌وه كه باسی له ساخته‌كاریی و پێشێلكارییه‌كان له هه‌ڵبژاردن كردبوو.\nدوێنێ هه‌ینی، تره‌مپ هه‌ڕه‌شه‌ی گرتنه‌به‌ری رێكاری یاسایی كرد، دوای نزیكبوونه‌وه‌ی جۆ بایدن بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌نگی پێویستی پۆستی سه‌رۆكایه‌تی.\nحاڵی حازر، جۆ بایدن، 264 ده‌نگی هه‌یه و ته‌نیا ده‌نگی یه‌ك ویلایه‌تی دیكه‌ی پێویسته، بۆ ئه‌وه‌ی بگاته 270 ده‌نگ و ببێته سه‌رۆكی ئه‌مریكا.\nدۆناڵد تره‌مپ تائیستا 214 ده‌نگی هه‌یه و پێویستی به 56 ده‌نگی دیكه‌یه.


به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ پڕۆژه یاسای هه‌ڵپه‌ساردنی دامه‌زراوه‌ى سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم په‌سندكرا\n11/07/2018 05:22:00 م\nسه‌عات 11ى پێشنیوه‌ڕۆی ئه‌مڕۆ 2018/7/11، په‌رله‌مانی كوردستان به سه‌رۆكایه‌تیی دكتۆر جه‌عفه‌ر ئیبراهیم ئێمینكی، جێگرى سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان و بێگه‌رد دڵشاد تاڵه‌بانی، سكرتێری په‌رله‌مان، دانیشتنی ژماره (6)ى ئاسایی خولی به‌هاره، ساڵی پێنجه‌م له خولی هه‌ڵبژاردنی چواره‌می ئه‌نجامدا.\nسه‌ره‌تا جێگری سه‌رۆكی په‌رله‌مان، به‌رنامه‌ی كارى دانیشتنه‌كه‌ی خوێنده‌وه كه له‌چوار خاڵ پێكهاتبوو، خاڵی یه‌كه‌م بریتی بوو له خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌می پڕۆژه یاسای (هه‌موارى په‌یمانگه‌ی دادوه‌رى له هه‌رێمی كوردستان)، به‌پێی مادده‌ى (71) له په‌یڕه‌وى ناوخۆى په‌رله‌مانى كوردستان، ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو، خاڵی دووه‌میش بریتی بوو له گفتوگۆكردنی پڕۆژه یاسای (هه‌ڵپه‌ساردنی دامه‌زراوه‌ى سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم)، به‌پێی ماده‌كانى (75،74،72) له په‌یڕه‌وی ناوخۆی په‌رله‌مانى كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو، خاڵی سێیه‌میش بریتی بوو له گفتوگۆكردنى پڕۆژه بڕیارى (پێشوازى به‌پێی پرۆتۆكۆل له فڕۆكه‌خانه‌كان و خاڵه سنوورییه‌كان تایبه‌ت به پێشوازی له ئه‌ندامانى په‌رله‌مانی كوردستان، ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و هاوتا وه‌زیفییه‌كانیان)، به‌پێی ماده‌كانى (75،74،72) له په‌یڕه‌وی ناوخۆی په‌رله‌مانى كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو، خاڵى چواره‌م و كۆتایی به‌رنامه‌ی كاریش بریتی بوو له گفتوگۆكردنی پڕۆژه‌ی په‌یڕه‌وی ناوخۆی په‌رله‌مانی كوردستان، كه له‌لایه‌ن لیژنه‌ی كاتی بۆ پێداچوونه‌وه‌ی په‌یڕه‌وی ناوخۆ ئاماده‌كراوه، به‌پێی بڕیاری ژماره (26)ى ساڵی 2014 و بڕگه‌ی (8) له ماده‌ی (په‌نجا و شه‌شه‌م)ى یاسای هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو و پاڵپشت به ماده‌ی (94)ى په‌یڕه‌وی ناوخۆی په‌رله‌مانی كوردستان ژماره (1)ى ساڵى 1992ى هه‌مواركراو.\nپاشان له‌لایه‌ن خاتوو بێگه‌رد تاڵه‌بانی، سكرتێری په‌رله‌مان، پوخته‌ى كۆنووسی دانیشتنی پێشووی په‌رله‌مان خوێندرایه‌وه، هه‌روه‌ها ناوى ئه‌و ئه‌ندامانه‌ى په‌رله‌مانیش خوێندرایه‌وه كه له‌دانیشتنی پێشوو مۆڵه‌ت بوون یاخود ئاماده‌ی دانیشتنه‌كه نه‌بوون و ناوى ئه‌و ئه‌ندامانه‌شی كه بۆ دانیشتنی ئه‌مڕۆ مۆڵه‌تیان وه‌رگرتبوو خوێندرایه‌وه.\nبه‌پێی خاڵی یه‌كه‌می به‌رنامه‌ی كار، له‌لایه‌ن لیژنه‌ی كاروباری یاسایی خوێندنه‌وه‌ى یه‌كه‌م بۆ پڕۆژه یاسای هه‌موارى په‌یمانگه‌ی دادوه‌رى له هه‌رێمی كوردستان كراو له‌لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مانیشه‌وه ئاراسته‌ی لیژنه‌ی یاسایی كرا بۆ ئه‌نجامدانی رێككاره یاساییه‌كانی.\nخاڵی دووه‌میش بریتی بوو له گفتوگۆكردنی پڕۆژه یاسای هه‌ڵپه‌ساردنی دامه‌زراوه‌ى سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم، لیژنه‌ی كاروباری یاسایی خوێندنه‌وه‌ی دووه‌می بۆ ماده و بڕگه‌كانی پڕۆژه‌كه كرد كه له 5 ماده پێكهاتووه و له‌لایه‌ن جێگری سه‌رۆكی په‌رله‌مانه‌وه ده‌رگای گفتوگۆ بۆ تاووتوێكردنی ماده و بڕگه‌كانی پڕۆژه‌كه كرایه‌وه و ماده‌ی یه‌كه‌می پڕۆژه‌كه كه‌تایبه‌تبوو به دواخستنی كاتی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی هه‌رێم و گۆڕانكارییه‌كی ئه‌وتۆی لێنه‌كراو به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ په‌سندكرا.\nماده‌ی دووه‌می پڕۆژه‌كه‌ش تایبه‌تبوو به‌كاركردن به‌یاسای دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵاته‌كانی سه‌رۆكی هه‌رێم ژماره 2ی ساڵی 2017، دوای داڕشتنه‌وه‌و زیادكردنی بڕگه‌یه‌ك بۆ گرێدانی كاره كارگێڕى و ئیدارییه‌كانی دیوانی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم به‌ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیرانه‌وه به‌مشێوه‌یه به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ په‌سندكرا.\nمادده‌ی سێیه‌میش تایبه‌تبوو به‌كاتی بڕیاردان له‌سه‌ر چاره‌نووسی دامه‌زراوه‌ی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێم، دوای جێگیركردنی ده‌سته‌واژه‌ی "له‌ماوه‌ی دوو خولی گرێدانی یه‌كه‌می په‌رله‌مانی داهاتوو"، به‌م گۆڕانكارییه‌وه به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ ئه‌و ماده‌یه‌ش په‌سندكراو ماده‌كانی چواره‌م تاشه‌شه‌میش له‌گه‌ڵ هۆكاره‌كانی ده‌رچوواندن تایبه‌تبوون به‌حوكمه كۆتاییه‌كان و به‌جیا خرانه ده‌نگدانه‌وه‌و په‌سندكردنی هه‌ر یه‌كێكیشیان به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ بوو.\nدواتر سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان كۆی پڕۆژه‌كه‌ی خسته ده‌نگدانه‌وه‌و به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ په‌سندكرا.\nخاڵی سێیه‌می به‌رنامه‌ی كارى دانیشتنه‌كه‌ش بریتی بوو له گفتوگۆكردنى پڕِۆژه بڕیارى (پێشوازى به‌پێی پرۆتۆكۆل له فڕۆكه‌خانه‌كان و خاڵه سنوورییه‌كان تایبه‌ت به پێشوازی له ئه‌ندامانى په‌رله‌مانی كوردستان، ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران و هاوتا وه‌زیفییه‌كانیان)، پڕۆژه بڕیاره‌كه له 5 خاڵ پێكهاتبوو، خاڵه‌كانی یه‌كه‌م و دووه‌می تایبه‌تبوون به‌چۆنیه‌تیی رێكخستن و په‌یڕه‌وكردنی پێشوازییه‌كان به‌پێی پرۆتۆكۆل و خاڵه‌كانی دیكه له‌گه‌ڵ هۆكاره‌كانی ده‌رچوواندن تایبه‌تبوون به‌حوكمه كۆتاییه‌كان و له‌گه‌ڵ زیادكردنی خاڵێك بۆ پڕۆژه‌كه، بڕگه‌و خاڵه‌كان به‌جیا خرانه ده‌نگدانه‌وه‌و په‌سندكردنی هه‌ر یه‌كێكیشیان به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ بوو.\nدواتر سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان كۆی پڕۆژه‌كه‌ی خسته ده‌نگدانه‌وه‌و به‌زۆرینه‌ی ده‌نگ په‌سندكرا، به‌مشێوه‌یه كۆتایی به‌دانیشتنه‌كه‌ی په‌رله‌مان هاتوو كۆتا خاڵی به‌رنامه‌ی كاری دانیشتنه‌كه كه تایبه‌تبوو به گفتوگۆكردنی پڕِۆژه‌ى په‌یڕِه‌وی ناوخۆی په‌رله‌مانی كوردستان دواخرا بۆ رۆژی یه‌كشه‌ممه 15/07/2018.


خۆپیشاندان لە باشوری عێراق بەردەوامە – تۆڕی میدیایی خەڵک\nخۆپیشاندانەكانی عێراق بەهۆی خراپی گوزەران و ژیانی هاووڵاتیانی بەردەوامە.\nشانەی ڕاگەیاندنی جەنگی عێراق لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، لە خۆپیشاندانەكانی شاری كوت، ناوەندی پارێزگای واست، خۆپیشاندەرێك كوژرا و 150 خۆپیشاندەری دیكەش برینداربوون، كە زۆربەیان ئەندامی هێزە ئەمنییەكانن.\nئاشكراشیكرد، هێزە ئەمنییەكان دەستییان بە لێكۆڵینەوە لە توندوتیژی خۆپیشاندانەكانی ماوەی دوو ڕۆژی ڕابردوو كردووە و چەند كەسێكیش دەستگیركراون.\nخۆپیشاندەرانی واست داوا دەكەن، محەمەد جەمیل مەیاحی پارێزگاری شارەكە واز لە پۆستی پارێزگار بهێنێت و ماوەی 10 ڕۆژیان بۆ دیاریكردبوو، دوای تێپەڕبوونی ئەو وادەیەش لە دوو ڕۆژی ڕابردوودا خۆپیشاندانیان دەستپێكردەوە.\n09 تشرینی دووهەم 2021 4.45 pm\nخەڵك – وەزارەتی تەندروستی عیراق ڕایدەگەیەنێت، 1116 حاڵەتی نوێی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆماركراوە، 1524 كەسیش…


زانيارييەکی گرنگ بۆ بەکارهێنەرانی ڤايبەر\nسەرەتا»جۆراوجۆر»سۆشیال میدیا»تۆڕه‌كانى تر»زانيارييەکی گرنگ بۆ بەکارهێنەرانی ڤايبەر\nلەلایەن Tech Eye لە 01/02/2016 0 Comments\nلەکاتی بەکارهێنانی بەرنامەی ڤايبەر، کە تايبەتە بە ئەنجامدانی پەيوەندی تەلەفۆنی و چاتکردن بەشێوەيەکی خۆڕایی لە رێگەی هێڵی ئينتەرنێتەوە پێويستە چەند شتێکی سەرەتایی لەو بەرنامەيە بزانين.\nوەک ئاشکرايە ئەو بەرنامەيە بەشێوەيەکی چاوەڕواننەکراو لە سەرانسەری جيهاندا بەکارهێنەرێکی زۆری بەلای خۆيدا راکێشا بەهۆی کارابوونی لەسەر دوو سيستەمە زيرەکەکەی بواری تەکنەلۆژيا کە ئەوانيش ئەندرۆيد و ئای ئۆ ئێس بوون.\nيەکێک لەو شتە سەرەتاييانەی کە دەبێت هەموو بەکارهێنەرێکی بيزانێت ئەويش لابردنی نيشانەی بينينی نامەکانە لە ڤايبەر، وەک دەزانن کاتێک نامەيەک بۆ هاوڕێيەکت دەنێريت لە رێگەی ئەو بەرنامەيەوە دوای نووسينی (Delivered) ئەگەر هاتوو ئەو کەسە نامەکەی بينی دەنووسێت (Seen) واتە بينرا.\nرەنگە زۆربەمان لە هەندێک کاتدا بمانەوێت نامەکان بخوێنينەوە بەبێ ئەوەی بەرانبەرەکەمان بزانێت واتە بەبێ ئەوەی بينووسێت (Seen)، بۆ ناچالاککردنی ئەو تايبەتمەندييەش ئەم هەنگاوانە جێبەجی بکەن:\n– بچۆ بەرنامەی ڤايبەر.\n– دواتر بەشی Setting هەڵبژێرە.\n– دواتريش Privacy ، لەوێش Send ‘Seen’ status لابدە واتە بيکوژێنەوە.\nبۆ زانياریی زياتر سەيری ئەم ڤيديۆيە بکەن کە لەسەر ئەندرۆيد جێبەجێکراوە:\nئامادەكردنی : وێستگە – سەربەست\nبابەتەكانی پێشووترعەقڵی مرۆڤ 100 ملیۆن گێگابایت زانیاری هەڵدەگرێ\nبابەتی دواتر چۆنیه‌تی گۆرین و كۆنڤێرتی كردنی هه‌موو جۆره ڤیدیۆیه‌ك بۆ ده‌نگ(mp3) له ئه‌ندرۆید\nHow To Delete Gmail Account سڕسنه‌وه‌ی جیمێڵه‌كه‌ت\nپێداچوونەوە بە Galaxy Note 7…زۆرترین و وودترین زانیاری ده‌رباره‌ی كۆتا به‌رهه‌می سامسۆنگ بزانه\nلەلایەن Tech Eye 03/08/2016\nتایبەتمەندیەکان ڕوونەماکەی ٥.٧ ئینجە لە جۆری quad-HD Super AMOLED CPUی Octa coreە ڕامی ٤ گب تەنها…\nئەژماری بەرێوەبەری جێبەجێکاری گووگڵ هاککرا!\nلەلایەن Rasty Saeed 27/06/2016\nلە نوێترین هەواڵ دا هاتووە کە گروپێکی هاککەر توانیویانە ئەژماری تایبەتی بەرێوەبەری جێبەجێکاری گەورە کۆمپانیای…\nئەگەر هەیە گالاکسی ئێس ٨ پڵەس بە رامی ٦ گێگابایتەوە رەوانەی بازارەکانی چین بکرێت\nلەلایەن awder omer 01/04/2017\nهەندێک لە پرو پاگەندەکان هەوالێکیان بلاوکردەوە ئاماژە بەوە ئەکەن کە کۆمپانیای سامسۆنگ ئەیەوێت جۆرێکی تر…\nچۆنیه‌تی چاره‌سه‌ركردنی ئیرۆر له رۆبۆتیك\nلەکاتی ونبوونی مۆبایلەکەت بە فیکەیەک بیدۆزەرەوە\nلەلایەن Tech Eye 24/07/2016\nزۆرجار لە ماڵ یان شوێنی کارکردنمان یان هەر شوێنێک بێت مۆبایلمان لە شوێنێک دادەنێین نازانین…\nبزانه كێ هاوڕێیه‌تی تۆی ڕه‌تكردووه‌ته‌وه له فه‌یسبووك\nبه‌شێوه‌یه‌كی هه‌ره‌مه‌كی له‌فه‌یسبوكدا به‌كارهێنه‌ران داوای هاوڕێیه‌تی له‌یه‌كتر ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش كارێكی دڵخۆشكه‌ره‌و له‌هه‌مانكاتدا بێزاركه‌ریشه، ئه‌م تۆڕه…


هەپەگە ڕاگەیەندراوێکی لەبارەی چالاکیی گەریلاکان و بۆردوومانەکان بڵاوکردەوە – کوردی – RojNews.News\nهەپەگە ڕاگەیەندراوێکی لەبارەی چالاکیی گەریلاکان و بۆردوومانەکان بڵاوکردەوە\n29/02/2020 - 5:44:12 am\nچوؤرشەممە, 11 يول 2018 – 14:19 ڕۆژنیوز – ناوەندی هەواڵەکان\nئەمڕۆ، ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەکانی پاراستنی گەل- هەپەگە، بەبڵاوکردنەوەی ڕاگەیەندراوێک، ئەنجامەکانی چەند چالاکییەکی گەریلاکانی یەژاستار و بۆردوومانەکانی سوپای تورکی بۆ سەر هەرێمەکانی پاراستنی مەدیای خستەڕوو.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە: لە هەنگاوی شۆڕسگێڕانەی شەهید ئاگری و شەهید پیرۆزدا، گەریلاکانی یەژاستار دوێنێ کاتژمێر ٠٩:٠٠ی سەرلەبەیانی لەدژی بارەگای سەربازیی گرێی سەر بە چەلێی جولەمێرگ چالاکییان ئەنجامدا، لەو چالاکییەدا گورزی توند لە هێزەکانی دوژمن درا، بەڵام ژمارەی کوژراو بریندارەکانیان نەزانرا، هەر دوێنێ کاتژمێر ٠٦:٣٠ خولەکی ئێوارە لەسەر گردی لێلکانی سەر بە دەڤەری برادۆستی باشوری کوردستان چالاکییەکی بەقەناس ئەنجامدرا، لەو چالاکییەدا سەربازێکی سوپای تورک کوژرا.\nهەپەگە لە بەشێکی دیکەی ڕاگەیەندراوەکەیدا ڕایگەیاندووە: بۆردوومانەکانی فڕۆکە جەنگییەکانی سوپای تورک بۆ سەر هەرێمەکانی پاراستنی مەدیا بەردەوامە، دوێنێ کاتژمێر ٠٨:٠٠ بۆ ١٠:٠٠ی شەو گوندەکانی گراڤا، کۆرتەک، ئۆرتا ئالان، بۆلێ، گردی هیوا و ناوچەکانی گوندی سلێی سەر بە قەندیل، ناوچەی وەرخەل و دۆڵی کۆنفرانسی سەر بە ئاڤاشین، ناوچەکانی چەمچۆ، کونشکا و فیلەهای سەربە زاپ، هەروەها دۆڵی کێستێ سەربە مەتینا، ناوچەی شەهید بێریتان، گەلیی ئاشوت و کێلەشینی سەر بە خواکورک بۆردوومان کران.\nهەروەها ئەوەش ڕاگەیەندراوە، کە ڕۆژی ٩ی تەموز کاتژمێر ٠٧:٣٠ خولەک دۆڵی نێرگێ و ئالانتوسی سەربە زاپ بۆردوومان کران.\nلەکۆتاییشدا هەپەگە ڕایگەیاندووە: لە گوندی مەردیڤەنی سە ربە پولوری دەرسیم دەستەیەک لە کۆنتراگەریلاکان بە جلی گەریلاوە هاوڵاتیانیان ئازارداوە.\n١١٦ تەرمی شەڕی ئێران و عێراق ئاڵوگۆڕ کران


ڕوونكردنەوەیەك لە نووسینگەی ڕاگەیاندنی بارەگای مەسعود بارزانی – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/05/24 - 5:27 PM\nنووسینگەی ڕاگەیاندنی بارەگای مەسعود بارزانی، سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان، لە ڕاگەیەنراوێكدا، بەكاربەرانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان ئاگادار دەكات، ئەكاونتە تایبەتییەكەی مەسعود بارزانی، لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك، نیشانەی ڕاست و دانپێدانراو (☑)ـی تۆڕی كۆمەڵایەتیی فەیسبوكی لەسەرە و هەر ئەكاونتێك بە ناوی ئەو و بارەگاكەی ئەو تایبەتمەندییەی لەسەر نەبێت هیچ پەیوەندی بە “جەنابی سەرۆك و بارەگای بارزانییەوە” نییە.\nڕوونكردنەوەیەك لە نووسینگەی ڕاگەیاندنی بارەگای بارزانی\nئاگاداری هەموو لایەك و بە تایبەت بەكاربەرانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دەكەین كە هەر لاپەڕەیەكی فەیسبووك ئەگەر بەناوی جەنابی سەرۆك بارزانی و بارەگای بارزانی بێت و نیشانەی ڕاست و دانپێدانراو (☑)ـی تۆڕی كۆمەڵایەتیی فەیسبوكی لەسەر نەبێت هیچ پەیوەندی بە جەنابی سەرۆك و بارەگای بارزانییەوە نییە.\nخەڵك؛ وردەكاری كۆبوونەوەی بارزانی و عیرفان عەبدولعەزیز بڵاودەكاتەوە\nبارزانی پیرۆزبایی لە ڕێكخەری گشتی گۆڕان دەكات\nبارزانی لەگەڵ شاندێكی ئەنەكەسە كۆدەبێتەوە


سەنتەری میترۆ سەركۆنەی توندوتیژی بەرامبەر بە بەشداربووانی خۆپیشاندانەكانی هەرێم دەکات و داوا لە سەرۆكایەتی پەلەمانی كوردستان دەكات بۆ لێپرسینەوە وەزیری ناوخۆ بانگهێشتی پەرلەمان بكات، دەشڵێت، بێدەنگییەكەی پەرلەمان سامناكە.\nلەڕاگەیەندراوێکدا دەربارەی خۆپیشاندانەکانی چەند ڕۆژی ڕابردووی هەرێم کوردستان، سەنتەری میترۆ ڕایگەیاند: "بە پێی مادەكانی یاسای ژمارە (11)ی ساڵی (2010) یاسای رێكخستنی خۆپیشاندان لە هەرێمی كوردستان، كە لە لایەن نوێنەرانی هاوڵاتیانی كوردستان دەرچووە، خۆپیشاندان مافێكی دەستوورییەو بەپێی یاسا پیادە دەكرێ، نابێت بە پێچەوانەی یاساوە پیادەكردنی مافی خۆپیشاندان قەدەغە بكرێت، نابێت كەس لەبەر هەر هۆیەك بێت، ناچار بكرێت لە خۆپیشاندانەكان بەشداری بكات یان نەكات. دەبێ دەزگاكانی پۆلیس خۆپیشاندان و خۆپیشاندەران بپارێزن.'\nئاماژەی بەوەشكردووە: "بەڵام دەبینین بە بەرچاوی سەرۆكایەتی و ئەندامانی پەرلەمانی كوردستانەوە، دەزگا پەیوەندیدارەكان بە جێبەجێكردنی یاسای رێكخستنی خۆپیشاندانەكان كە وەزارەتی ناوخۆیە، یاساكە پەكدەخات، بە بێ ئەوەی هەڵوێستی لەبەرامبەر پێشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ ئاشكرا بكات و رۆڵی چاودێری خۆی بگێڕێت."\nسەنتەری میترۆ ئەوەشی خستووەتەڕوو، رووداوەكانی رۆژانی رابردوو سەلمێنەری ئەو راستییەن كە یاساكانی پەرلەمان هاوڵاتی خۆپیشاندەر ناپارێزێت. پێشێلكارییەكان بە شێوەیەك كە پێش دەستپێكردنی خۆپیشاندان لە كاتی خۆپیشاندان هاوڵاتی "تۆمەت"بارە بە "خۆپیشاندەر" و دەستبەسەر دەكرێت، بەزەبرو زەنگ مامەڵە لە گەڵ خۆپیشاندانی ئاشتیانە دەكرێت.\nلەڕاگەیەندراوەکەدا، سەنتەری میترۆ سەركۆنەی هەموو رواڵەتەكانی توندوتیژی بەرامبەر بە بەشداربوانی خۆپیشاندانەكانی رۆژانی رابردوو دەكات، داوا لە سەرۆكایەتی پەرلەمانی كوردستانیش دەكات بۆ لێپرسینەوە وەزیری ناوخۆ بانگهێشتی پەرلەمان بكات.\nخەختیشیکردووەتەوە: "لە خۆپیشاندانەكاندا شكۆی ئینسان و یاساكان دەشكێن، بێدەنگی سەرۆكایەتی پەرلەمانی كوردستان، سامناكەو قبوڵكراو نییە و گوزارشتێكی ئاشكرایە لە ملكەچبوونی بۆ حكومەت ."\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا، نوێنەرانی سەنتەری میترۆ، ناوی هەندێک دەستگیركراو، لە رۆژنامەنوس و هاوڵاتییان بڵاوکردووەتەوە كە هەندێكیان بە كەفالەت ئازادكراون زۆرینەیش جارێ دەستبەسەرن:\n1- دیفاع هەركی (روژنامەڤان) - ئاكرێ\n2- قەیدار حسێن (چالاكڤان) - ئاكرێ\n3- بەدەل بەرواری (چالاكڤان) - دهوك\n4- ئومێد بەروشكی (چالاكڤان) - دهوك\n6- فاروق عمر (روژنامەڤان) - زاخو\n8- جانگیر سندی (چالاكڤان) - زاخو\n9- ئازاد مەحمود (چالاكڤان) - سێمیڵ\n10- ئەمجەد یوسف (چالاكڤان) - شێلادزێ\n11- موسا غازی (چالاكڤان) - شێلادزێ\n12- عبداللە عوسمان (هاوڵاتی) - زاخو\n13- جەمال مشەختی (هاوڵاتی) - زاخو\nبەشیر حەداد: لە وەرزی نوێدا کۆبوونەوەکانی پەرلەمان زیاد دەکرێن\n2020.09.05 - 10:00\nکاروانێکی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە بەغدا کرایە ئامانج و قوربانی لێکەوتەوە\n2020.09.05 - 23:58


مه‌لاو مه‌یدانی ئازادی، کوجا مه‌رحه‌با! …ڕه‌عد سه‌لیم – Denegkan\nمه‌لاو مه‌یدانی ئازادی، کوجا مه‌رحه‌با! …ڕه‌عد سه‌لیم\nراپەرين و هاتنەسەرشەقامی لاوان و ئازاديخوازانی خەڵکی کوردستان ، کۆبونەوەی جەماوەری خەڵکی سليمانی لە مەيدانی ئازادی لە دژی دەسته‌ڵاتی حزبە مليشيايەکانی کوردستانه. ئه‌م راپه‌ڕین و خەباته‌ش لە دژی برسيەتی، بێکاری، هەژاری، گه‌نده‌ڵی و نەبوونی ئازادیه، به‌ڵام لايەن و رەوتە ئيسلاميەکانی کوردستان هەوڵ دەدەن خۆيان بخزێننە ناو نارەزايەتيەکانی خەڵک و سيمای ئيسلامی بوونی خۆیان بدەن لە خۆپيشاندانەکانی خه‌ڵکی کوردستان .\nلە ماوەی چەند رۆژی رابردوودا ئەم رەوتانە هەندێ لەلاينگران و مەلاکانی رێکخستنەکانی خويان لە مزگەوتەکانی شارەوە ناردە ناو مەيدانی ئازادیەوە بۆ ئەوەی نەريتی ” الاخون مسلمين” ی مصر بکەن بە سيمای راپەرينەکە، نوێژی نيوەڕو و هەينی خۆيان بەرە و مەيدانەکە برد. مەلاکان ولايەنگرانی ئەم رەوتانە لەسەرەتادا هەوڵی زۆريان دا بەڵام بۆيان نەچووە سەر وەبەرورووی خوپشاندەران بوونەوە و رێگەيان لێ گيرا. بەلام پاشان لەلايەک بەهۆی هينانی ژمارەيەکی زۆر لەلايەنگرانی خۆيان بۆ ناو مەيدانەکە، لەلايەکی ترەوە بەهۆی بوونی هەندێک له رۆشنبيرانی هه‌لپه‌رست لەناو مەيدانکەدا ئەم رەوتانە توانيان که‌رنڤاڵی نوێژی هەينی لە مەيدانەکەدا بکەن ، وە رێگه بە مەلا کۆنەپەرسته‌کان درا تاکو لەرێگای نارەزايەتی خەڵکەوە ته‌بليغ بۆ نوێژ و بيروباوەری کۆنەپەرستانه‌ی خۆيان بکەن .\nئەم رەوتانە دەزانن بازاريان لە مزگەوتەکاندا نەماوە ، دەيانەوەی مەيدانی ئازادی ، مەيدانی کۆبونەوەی لاوانی ناڕازی بکەنه شيونی نوێژی خۆيان و دوکانی سياسی و فکری خۆيانی لێبکەنەوە.\nخەڵکی کوردستان باش دەزانن لاوانی کوردستان بەتايبەتی لاوانی شاری سلێمانی و دەوروبەری، لاوانی چاوکراوەن بە لاوانی ئەنترنيت و فه‌يس بوک ناسراون، به‌گشتی لاوانی مودێرن و ئازادیخوازن، دوورن لە فکری خورفات و کۆنەپرەستانەوە. هەوڵی ئيسلاميزەکردنی راپەرينی لاوان و ئازاديخوازانی کوردستان تەنیا چەواشەکردن و هەوڵيکی بێهودە نەبێت هيچی تر نييه.\nئەم رەوتانە هيچ کاتێک لەريزی خەڵکی راپريو و ناڕازی دا نەبوون و نين . ئەمانە ياری سياسی دەکەن و بەدوای پشکی سياسی و دەستکەوتی زياتروه‌ن لە دەستەلاتدا ، ئەمانە تاکو ئێستاش بەشێکن لەدەسته‌لات به واتایه‌کی تر به‌شداری ئه‌و نه‌هامه‌تییه‌ن که ده‌سته‌ڵاتی مافایای کوردی به ناوی حکومه‌تی هه‌رێمه‌وه به‌سه‌ر خه‌ڵکی کوردستانیدا هێناوه، بەشێکی پارەی بودجەی خەڵکی کوردستانيان ده‌کرێت به قورگدا، هەموو کاتێک لەسەر مێزەکەی سەرۆکی هەرێم و تاڵەبانی خه‌ریکی شڕه‌خۆرین. ئەمانە بەشێک نين لە خواست و ئارەزوەکانی لاوان، ئامانە گەر بۆيان بکرێت و زياتر دەسته‌لاتيان هەبێت ، ئەوا ژنان راپێچی ماڵەوە دەکەن، لاوان لە ئەنترنێت و سه‌تلايت، خۆشی ژيان بێبەش دەکەن( هه‌ر به فتوای ئه‌م مه‌لایانه‌ی مه‌یدانی ئازادی بوو ئه‌وکاته‌ی سه‌ته‌لایت تازه هاتبووه کوردستان شه‌وانه ئه‌ندامانی خۆیان ده‌نارد بۆ دزینی LNP ی سه‌ته‌لایتی ماڵان.\nئيسلاميەکان و حزبەکانيان بەشوين باشبوونی ژيانی خەڵکەوە نين، ئەوان نايانەوی هەژاری نەمێنێ، ئەوان قسەی قورئانی خۆيان دووبارە دەکەنەوە و کاری لەسەر دەکەن، ئەوەش ” خودا دەوڵەمەندو فەقيری دروست کردوە، خودا چی دا ئەوەيە ، چاوەرێی ئەو دنيا بکەن”. جا بۆيە ئەم کۆنەپەرستانە ئەوەندەی غەمی بەشی دەسته‌ڵات و بڵاوکردنەوەی فکری خۆيانن غەمی ئاوات و ئامانجەکانی لاوانيان نييە و نابێت .\nداواکاری خەڵکی کوردستان و بەتايبەتی لاوان زۆر دوور و پێچەوانەيە لەگەڵ ئامانجی رەوتە ئيسلامياکانی کوردستان، جا بۆيە دەبێت خەڵک و لاوانی شورشگێری کوردستان وشيار بن نەهێڵن ئەم رەوتانە سواری شەپۆلی نارەزايەتەکانيان ببن، هەوڵ بدەن دووريان بخەنەوە لە ريزەکانی خۆیان، رێگه‌نەدەن مەيدانی ئازادی بکەنە مەيدانەکانی قەنده‌هار،کابول و مقاديشۆ.\nئەوەی جێگه‌ی سەرنجە تەلفيزۆنی بەناو ئۆپۆزيسيون بۆتە جێگای بارزکردنی ئەم دياردە قێزەونە، لەجياتی قسەکانی رابەرانی حەقيقی و راديکالی بزووتنەوەکە لە مەيدانەکە نیشانی خه‌ڵکی بده‌ن، رۆژانە دە جار ووتەی مەلاکان و نۆێژەکانیان لێدەده‌نه‌وە. و خه‌ریکن مه‌یدانی ئازادیمان بۆ ده‌که‌نه حه‌وشه‌ی مزگه‌وتی گه‌وره.\nلە کٶتايدا ئەمەوێت ئەوە بڵێم بە لاوانی خۆشەويستی کوردستان و خەڵکی راپەريو کە ئەم رەوتانە لەهه‌وڵی باشبوونی ژيانی ئێوەدا نين، ئەمانە نامۆن بە خواست و ئازرەزوەکانی ئيوە، ئەمانە رۆڵەی حه‌سه‌ن بنای مصر و مەلا عومەری تالەبانن ، ئەمانە دژە ژنن ، ئەمانە لە جياتی رووناکی تاريکیمان بۆ دێنن، لەريزه‌کانی خۆتان بيانکەنە دەرەوە ، ئەمانە داوای زياتر لەدەسته‌لات دەکەن بۆ خويان، شەڕی ئەوان شەڕێک نييە لەسەر مافي خەڵک، بەڵکو شەڕی داواکاری پشکی زياترە لەدەسته‌ڵات، ئه‌وانه هه‌میشه ده‌سکه‌لای ده‌ستی ده‌سته‌ڵات بوون بۆ لێدانی ئازادی و مافه‌کانی ژنان.ئه‌وان ده‌بێت ئه‌وه‌بزانن که به‌شێک له‌داواکارییه‌کانی خه‌ڵکی بۆ ئازادی، ده‌مکوتکردنی مه‌لا فتواده‌ره‌کانی نێو مزگه‌وته‌کانیانه، که له پیاوانی به‌لته‌چییه‌کانی ده‌سته‌ڵات تاوانبارترن و ده‌بێت بخرێنه دادگای به‌رهه‌قی خه‌ڵکیه‌وه. ده‌بێت ئه‌وه‌ش بزانن که سه‌ره‌ی دام و ده‌زگاکانی ئه‌وانیش نزیکه و خۆری ئه‌وانیش به‌ره‌و ئاوابوون ده‌چێت!\nPrevious کۆبوونەوەیەک لە شاری هامیڵتۆن لە ووڵاتی کەنەدا بۆ پشتگیری لە جەماوەری کوردستان\nNext گه‌ڕان به‌دوای دیمه‌نه ون بوه‌كاندا


سه‌ره‌ڕای به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی نه‌وت حكومه‌ت ئاماده نییه ژیانی هاوڵاتییان باش \nپارتی و یه‌كێتی له راگه‌یاندنه‌كانه‌وه شه‌ڕ له‌سه‌ر پۆستی سه‌رۆكی داواكاری گشت\nگواتیمالا.. ژماره‌ی قوربانیانی گڕكانی فیوگۆ بۆ 121 به‌رزبوویه‌وه \nپارتی و یه‌كێتی به هاوبه‌شی چوونه‌وه به‌غدا \nهه‌ڵه‌بجه.. كۆكردنه‌وه‌ی كرێی ئاوی ماڵان ده‌خرێته بواری جێبه‌جێكردنه‌وه\nبەرەو یاریی جامی سوپەری ئەورووپا\nهەریەک لە راهێنەری یانەی ریال مەدریدی ئیسپانی، زەینەددین زیدان و راهێنەری یانەی مانچستەر یونایتدی ئینگلیزیی، خۆزێ مۆرینۆ بەر لە ئەنجامدانی یاریی نێوان یانەکانیان لە میانی جامی سوپەری ئەورووپادا کە بڕیارە سبەی چوارشەممە بۆ ٤٢ەمین جار ئەنجامبدرێت، کۆنگرەی رۆژنامەوانییان ساز کرد.\nزەینەددین زیدان و خۆزێ مۆرینۆ لە یاریگای فلیپ ئارێنا لە سکۆپی پایتەختی مەقدۆنیا، کە بڕیارە یارییەکەی تیادا ئەنجامبدرێت لە میانی کۆنگرە رۆژنامەوانییەکەدا، وەڵامی پرسیاری رۆژنامەوانانیان دایەوە.\nزیدان ئاماژەی بەوەکرد بە شێوەیەکی باش دەستیان بەم وەرزە کردووە و رایگەیاند ''یەکەم یاریی فەرمیی ئەم وەرزە ئەنجام دەدەین. وەک هەمیشە یاریی خۆمان نیشان دەدەین. بە باشی مانچستەر یونایتد دەناسین بەڵام ئەوەی گرنگە ئەوەیە ئێمە چی دەکەین. بۆ بردنەوە لێرەین و هیچ شتێکی دیکە گرنگی نییە بۆمان''.\nلای خۆیشییەوە خۆزێ مۆرینۆ رایگەیاند ''کاتێک یانەی ریال مەدریدم جێهێشت، یانەکە سێجار بۆ یاریی کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکان سەرکەوتبوو، ببووە پاڵەوانی خولی ئیسپانی کە پێشتر شتی لەوجۆرەی بەخۆوە نەدیبوو ئەگەرچی خاوەنی مێژوویەکی نایابە''.


09:28 - 2022-06-16\nمحه‌مه‌د ئه‌لتائی ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق\nپێكهێنانی هه‌رێمی به‌سرە، پرسێكه تا ئێستاش هه‌ر له‌سه‌ر ئاستی جه‌ماوه‌ریی دانیشتوانی به‌سرە ده‌خرێته‌ڕوو، هه‌رچه‌نده ئه‌و پرسه به‌شێوه‌یه‌كی ره‌سمی له‌لایه‌ن چه‌ند ئه‌ندامێكی ئه‌نجومه‌نی پێشووی پارێزگاكه‌وه داواكرابوو، كه دواتر له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌نجومه‌نه‌كانی تری پارێزگاكانی عیراق هه‌ڵوه‌شێنرایه‌وه، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌كی سیاسی و چه‌ند لایه‌نێكی سیاسیش پشتگیری ئه‌و پرسه‌یان ده‌كرد، مێژووی ئه‌و داواكارییانه‌ش هه‌ر له‌سه‌رده‌می داگیركردنی عیراق له‌لایه‌ن به‌ریتانییه‌كانه‌وه له 1914 ەوه ده‌ستیپێكردووه، كه پێشتر به‌سرە ویلایه‌تی سێیه‌می ده‌وڵه‌تی عوسمانی بوو له عیراق و سنووره ئیدارییه‌كه‌ی بۆ سنووری به‌حرێن درێژ ده‌بۆوه، له‌و سه‌رده‌مه‌دا دانیشتوانی به‌سرە داوای جیابوونه‌وه‌یان له عیراق ده‌كرد و كه‌سێك له‌ناو یه‌كێك له بنه‌ماڵه‌كانی به‌سرە بكرێته پاشا و به‌ریتانییه‌كانیش ئه‌و داواكارییه‌یان ره‌تكرده‌وه، دووه‌مین داواكاری ره‌سمیش له‌و باره‌یه‌وه له 1928 بوو و داواكاری سێیه‌مینیش له 2008 بوو، له 2020یشدا ئه‌و داواكارییانه بێده‌نگ كران له رێگه‌ی ملكه‌چبوون بۆ جێبه‌جێكردنی داخوازیی دانیشتوانی پارێزگاكه و ته‌رخانكردنی بڕێكی زۆر له بودجه و پاره بۆ بێده‌نگ كردنی ئه‌وانه‌ی داوای به هه‌رێمكردنی پارێزگاكه‌یان ده‌كرد، له‌م دیداره‌دا له‌گه‌ڵ محه‌مه‌د تائیی ئه‌ندامی پێشووی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای به‌سرە و یه‌كێك له‌و كه‌سایه‌تییه دیارانه‌ی داوای به هه‌رێمكردنی به‌سرەیان ده‌كرد، باس له‌م بابه‌ته ده‌كه‌ین.\nسازدانی سۆران داودی\nهه‌رێمی به‌سرە مافێكی دەستوورییه\n*بۆچی ئێوه داوای به هه‌رێمكردنی به‌سرە ده‌كه‌ن؟\n- هه‌رێمی به‌سرە مافێكی ده‌ستوورییه و له ساڵی 2008ەوه، ئه‌و بابه‌ته به یاسایی كراوه، ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران یاسای ژماره 13ی له 2008 ده‌ركردووه، كه شیكردنه‌وه‌ی بۆ ماده‌ی 119ی ده‌ستوور كردووه و ئه‌و ماده‌یه‌ی دەستووریش ده‌ڵێت: هه‌موو پارێزگایه‌ك مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه به دوو رێگه ببێته هه‌رێم، یا ئه‌نجومه‌نی پارێزگا داواكارییه‌ك له‌و باره‌یه‌وه پێشكه‌ش بكات، ئه‌و كاره‌شیان كرد، یاخود بە رێژه‌ی  10 ٪ی ده‌نگده‌رانی پارێزگاكه ده‌نگی پێ بده‌ن، ئه‌وه‌شمان هه‌ر كرد، له ساڵی 2014 كاتێك ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران بووم، پڕۆژه‌ی هه‌ڵبژاردنم ئه‌و بابه‌ته بوو، هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ش له 2015 یه‌كه‌مین قۆناغی هێنرایه‌دی و له 19ی ئابی ساڵی 2015 ره‌زامه‌ندیمان به‌ده‌ستهێنا، دوای ئه‌وه‌ی كۆمسیۆن داوای لێكردین رێژه‌ی ٪2ی ده‌نگده‌رانیان پێشكه‌ش بكه‌ین، كه ده‌یكرده 35 هه‌زار ده‌نگده‌ر، پشتیوانی نزیكه‌ی 38 هه‌زار ده‌نگده‌ر یان زیاترمان پێشكه‌شكردن، پاشان كۆمسیۆن بڕیاڕی خۆی ده‌ركرد، هه‌روه‌ك پێشتر وتم كه له 19ی ئابی ساڵی 2015 بوو، بڕیاڕه‌كه سێ خاڵ بوو، یه‌كه‌میان ره‌زامه‌ندی بوو له‌سه‌ر داواكاری جه‌ماوه‌ری بەسرە بۆ به‌هه‌رێمكردنی پارێزگاكه‌یان، دووه‌م، دابینكردنی بودجه‌یه‌ك بوو بۆ به‌ڕێوه‌چوونی ریفراندۆمه‌كه تا دانیشتوانی بەسرە هه‌موو به به‌ڵێ ده‌نگ بده‌ن یان رێژه‌ی په‌نجا كۆ یه‌ك بێت، بۆئه‌وه‌ی ببێته هه‌رێم، سێیه‌م خاڵ پێكهێنانی وه‌فدێك بوو له ئه‌نجومه‌نی كۆمسیاران بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران گفتوگۆ بكات بۆ ته‌واوكردنی رێوشوێنه پێویسته‌كان، سه‌یری ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه بكه كه ده‌ڵێت: بۆ ته‌واوكردنی رێوشوێنه پێویسته‌كان، ئه‌وه‌ش به‌مانای ئه‌وه‌ی كاتێك خه‌ڵكی داواكارییه‌كه‌یان پێشكه‌ش ده‌كه‌ن بۆ به‌هه‌رێمكردنی پارێزگاكه‌یان، پێویستیان به ره‌زامه‌ندیی حكومه‌ت نابێت، بابه‌ته‌كه ته‌نها رێوشوێنه‌كانه، به‌ڵام به‌داخێكی زۆره‌وه، هه‌موو ئه‌و رێوشوێنانه په‌كخران، سه‌باره‌ت به‌و پرسیاره‌ش، هه‌رێمی بەسرە بۆچی؟ له‌به‌رئه‌وه‌یه بەسرە به مه‌به‌ست پشتگوێ خرابوو نه‌ك بێ مه‌به‌ست له‌لایه‌ن حزبه ده‌سه‌ڵاتداره‌كانه‌وه له 2003وه، ده‌بوو حكومه‌ته نوێكان له‌سه‌ر بنه‌مای دەستوور و ئازادییه‌كان و دیموكراسی جێبه‌جێكردنی داخوازییه‌كانی هه‌موو هاووڵاتییه‌كی عیراق و بەسرەییان مسۆگه‌ر بكردایه، به‌ڵام وانه‌بوو، ئه‌و حكومه‌تانه مه‌به‌ستم له به‌غدایه، به‌مه‌به‌ست نه‌ك به هه‌ڵه بەسرەیان په‌راوێزخست و ته‌ئكیدیش له‌سه‌ر ئه‌و خاڵه ده‌كه‌مه‌وه، له هه‌موو روویه‌كه‌وه پارێزگاكه‌یان پشتگوێ خست، له رووی كه‌رته‌كانی فێركردن و ته‌ندروستی و كشتوكاڵ و پیشه‌سازی و بارزگانییه‌وه، تاكه شت كه پارێزگای بەسرە كارده‌كات بیره نه‌وته‌كانه، بۆچی؟ چونكه داهاتی گه‌وره‌ی هه‌یه، ئێستا زانراوه ژماره‌كان چه‌نده، سوودێكی زۆر زیاتر له‌بڕی خۆی هه‌یه و ده‌گاته زیاتر له 25 ترلیۆن دینار به‌هۆی ئه‌و نه‌وته‌ی له بەسرە به‌رهه‌م ده‌هێنرێت و هه‌روه‌ها بێگومان له كه‌ركوكیش و له چه‌ند پارێزگایه‌كی تریش، به‌ڵام بەسرە نزیكه‌ی رێژه‌ی 90 % ی نه‌وتی عیراقی لێ به‌رهه‌م ده‌هێنرێت، هیچ جۆره سوود و قازانجێكی ئه‌و نه‌وته بۆ دانیشتوانی بەسرە نییه، له‌به‌ر ئه‌وه خه‌ڵكی ناچاربوون هه‌نگاو به‌ره‌و به‌هه‌رێمكردنی پارێزگاكه بهاوێژن.\nرێژه‌ی هه‌ژاری زۆره\n*ئایا ئێوه ده‌تانه‌وێ شێوه‌ی ئه‌و هه‌رێمه چۆن بێت ئه‌گه‌ر ببێت؟ ده‌تانه‌وێ هاوشێوه‌ی په‌یكه‌ری ئیداریی هه‌رێمی كوردستان بێت یان له هه‌رێمی تر بچێت؟\n-دەستوور ئه‌و بابه‌ته‌ی دیاریكردووه، یه‌كه‌م: له‌سه‌ر بنه‌مای ماده‌ی 119ی ده‌ستوور، جارێكیتر ئه‌و خاڵه دووپاتده‌كه‌مه‌وه، ئه‌و ماده دەستوورییه شێوه‌ی ئه‌و هه‌رێمه‌ی دیاریكردووه كه هه‌رێمێكی ئیدارییه، به‌و مانایه‌ی دانیشتوانی بەسرە خۆیان سنووری ئیداریی پارێزگاكه‌یان به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن، په‌رله‌مانێكیان ده‌بێت دوو ئه‌ركی له‌به‌رده‌مدا ده‌بێت. یه‌كه‌م ده‌ستووری هه‌رێمه‌كه ده‌نووسێته‌وه، دووه‌م لایه‌نی ئیدارییه، حكومه‌تی هه‌رێمی بەسرە پێكده‌هێنرێت، كه ده‌بێـت خزمه‌تگوزاری بێت، بۆچی؟ جارێكیتر دووپاتی ده‌كه‌مه‌وه، چونكه حكومه‌ت له به‌غدا به داخه‌وه له دووره‌وه و به كۆنتڕۆڵ پارێزگای بەسرە به‌ڕێوه‌ده‌بات، نازانێت كام له كاره‌كان له پێشینەدا‌ن بۆ پارێزگاكه، پێشتر گومانێكمان هه‌بوو ده‌مانووت ره‌نگه نه‌زانێت، به‌ڵام دواتر و كاتێك من چوومه ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران ئه‌وه‌م بۆ ده‌ركه‌وت كه حكومه‌ت به مه‌به‌ست پڕۆژه خزمه‌تگوزارییه‌كان بۆ پارێزگای بەسرە جێبه‌جێ ناكات، بۆچی؟ تا وا له دانیشتوانی بەسرە بكه‌ن ملكه‌چ و شوێنكه‌وتووی پارته سیاسییه ده‌سه‌ڵاتداره‌كان بن، بۆ دامه‌زراندن بچن له پارتی سیاسیی بپاڕێنه‌وه، بۆ داوای مافی خۆیان، ده‌بێ بچن له‌گه‌ڵ ئه‌م پارت یان ئه‌و پارتی سیاسی گفتوگۆ بكه‌ن، به‌ڵام كاتێك بەسرە ده‌بێته هه‌رێم، دانیشتوانی بەسرە خۆیان ئه‌و كه‌سایه‌تییانه هه‌ڵده‌بژێرن كه متمانه‌یان پێیانه و ده‌یانناسن و ئه‌زموونیان له‌گه‌ڵیاندا هه‌یه، به‌وپێیه ئه‌و كه‌سایه‌تییانه هه‌ڵده‌بژێرن بۆ ئه‌وه‌ی ببنه ئه‌ندامی په‌رله‌مانی هه‌رێمه‌كه و بتوانن ئه‌و حكومه‌تی هه‌رێمه هه‌ڵبژێرن كه پڕۆژه خزمه‌تگوزارییه‌كان جێبه‌جێ بكات، هه‌موو ئه‌وه‌ی دانیشتوانی بەسرە ده‌یانه‌وێت، ئه‌وه‌یه داهاته‌كانی سنووره‌كه‌یان بۆ خۆیان بێت، بۆ نموونه یه‌كێك له‌و سوودانه‌ی له دوای هێنانه‌دی پێكهێنانی هه‌رێمی بەسرە ده‌بێت، بودجه‌ی هه‌رێمه‌كه نزیكه‌ی رێژه‌ی 8 % بۆ 9 % ده‌بێت، ئه‌وه‌ش بودجه‌یه‌كی زۆر گه‌وره ده‌بێت بۆ بەسرە، ئێستا بودجه‌ی پارێزگای بەسرە نزیكه‌ی 1 % ه، نزیكه‌ی یه‌ك ملیار دۆلاره، ئه‌و پاره‌یه‌ش ده‌درێت و نادرێت و له‌سه‌ر بنه‌مای سیاسه‌ته‌كانه وه‌ك خۆت ده‌زانیت، واته حكومه‌تی فیدڕاڵ له چه‌ندین ماده‌دا ده‌ستووری پێشێلكردووه، بۆ نموونه چه‌ندین ماده‌ی ده‌ستوور هه‌ن باس له دابینكردنی ژیانێكی شكۆدارانه ده‌كه‌ن، كاتێك ده‌چین بۆ بەسرە، ده‌بینین رێژه‌ی هه‌ژاری زیاتر له 20 %، ئه‌وه‌ش كاره‌ساتێكی گه‌وره‌یه له پارێزگایه‌كدا كه رۆژانه زیاتر له چوار ملیۆن و 250 هەزار به‌رمیل نه‌وت به‌رهه‌م ده‌هێنێت.\nكێشه‌ی خێڵه‌كی له زۆرێك لە پارێزگاکان هه‌یه\n*چه‌ندین كێشه‌ی خێڵه‌كی هه‌ن كه له سنووری بەسرە، ئایا ترسی ئه‌وه‌تان نییه له‌كاتی به‌هه‌رێمكردنی پارێزگاكه‌دا، ئه‌و كێشه و ململانێ خێڵه‌كییانه گه‌وره‌تر و زیاتر بن؟\n-بڕوانه، كێشه خێڵه‌كییه‌كان له هه‌موو شوێنێكی پارێزگاكان هه‌ن، واته ته‌نها له سنووری بەسرەدا نییه، له ناوچه‌كانی تری وه‌ك عه‌ماره و ناسرییه و له به‌غداش هه‌ن، ئه‌گه‌ر تێبینی ئه‌و ساڵانه بكه‌یت له‌كاتی به‌ڕێوه‌چوونی خۆپیشاندانه‌كان، ده‌بینیت چه‌ندین كێشه‌ی هۆزگه‌ریی و خێڵه‌كی دروستببوون به‌هۆی ده‌ستوه‌ردانی پارته سیاسییه‌كانه‌وه، چاره‌سه‌ركردنی كێشه و ململانێی هۆزه‌كان ئه‌ركی ئه‌وانه نییه، كه داوای به‌هه‌رێمكردنی بەسرە ده‌كه‌ن، سه‌پاندنی ئاسایش و ئارامی ئه‌ركی ئه‌وانه نییه كه داوای به‌هه‌رێمكردنی بەسرە ده‌كه‌ن..دابینكردنی ئاسایش و ئارامی، ئه‌ركی وه‌زاره‌ته‌كانی ناوخۆ و به‌رگری و دامه‌زراوه ئه‌منییه‌كانه، ئه‌ركی ئه‌وانه ئاسایش و سه‌قامگیری له پارێزگای بەسرە و پارێزگاكانی تری وڵاتدا دابین بكه‌ن.\nئه‌گه‌ر دانیشتوانی بەسرە به‌هه‌رێمبوونیان ده‌وێت، ئه‌وا ده‌بێت به‌پێی بنه‌مای ده‌ستوور به‌ره‌و رێژه‌ی په‌نجا كۆ یه‌ك بچین، ئه‌وسا ده‌زانین ئایا دانیشتوانی بەسرە ده‌یانه‌وێت به‌ره‌و به‌هه‌رێمكردن بچن یان نا؟، هه‌رچی پاساوی پارته سیاسییه‌كانیشه سه‌باره‌ت به ده‌ستوه‌ردانی وڵاتانی دراوسێ و كێشه‌ی خێڵه‌كی و هۆزه‌كان و بارودۆخی ئه‌منی، ئه‌وه ئه‌ركی تۆیه وه‌ك حكومه‌ت، ئه‌ركی وه‌زاره‌ته‌كانه، نه‌ك ئه‌ركی من وه‌ك كه‌سێك داوای به‌هه‌رێمكردنی بەسرە ده‌كه‌م، ئه‌گه‌ر تۆ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌م پێ ببه‌خشیت، من رێگه‌ی تایبه‌تی خۆم ده‌بێت بۆ سه‌پاندنی ئاسایش و ئارامی، زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی به‌شێوه‌ی نایاسایی چه‌كیان پێیه، كه‌سانی بێكارن و به‌دوای كاردا ده‌گه‌ڕێن، هه‌ربۆیه ناچار ده‌بێت گوێ له سه‌رۆك هۆزه‌كه‌ی و شێخی هۆزه‌كه‌ی بگرێت تا بڕێك پاره‌ی كه‌می لێ ده‌ستبكه‌وێت تا هیچ نه‌بێ ژیانێكی كوله‌مه‌رگانه پێی بژی.\nبه پاساوی جیاجیا به‌هه‌رێمكردنی بەسرە دواده‌خرێت\n*ئایا پرسی به‌هه‌رێمبوونی پارێزگای بەسرە گه‌یشتۆته كوێ؟ ئایا راگیراوه؟\n-سوپاست ئه‌كه‌م بۆ ئه‌م پرسیاره و پرسیارێكی گرنگه، ئێمه داواكارییه‌كمان پێشكه‌شكرد و له‌لایه‌ن كۆمسیۆنیشه‌وه ره‌زامه‌ندیی له‌سه‌ر دراوه، به‌ڵام سه‌رۆك وه‌زیرانی ئه‌و سه‌رده‌مه كه حه‌یده‌ر عه‌بادی بوو، به‌مه‌به‌ست پڕۆژه‌كه‌ی په‌كخست و بێگومان ئه‌وه‌ش به گوێره‌ی رێكه‌وتنی بوو له‌گه‌ڵ پارته سیاسییه‌كان، ئه‌وه شتێكی زانراوه، چه‌ندین پاساویان بۆ ئه‌وه هێنایه‌وه، جارێك به پاساوی ئابووری و جارێك به پاساوی داعش، هه‌رچه‌ند داعشیش كۆتایی هات، به‌ڵام كار بۆ به‌هه‌رێمكردنه‌كه نه‌كرا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی داواكارییەکەی دانیشتوانی بەسرە ده‌ستووری و یاسایی بوو.


تەژەکە-ئەوروپا: ئەوەی لە کۆبانێ تێکشکا فاشیزمی ئەردۆغان بوو | ROJnews\nتەژەکە-ئەوروپا: ئەوەی لە کۆبانێ تێکشکا فاشیزمی ئەردۆغان بوو\nپێنجشەممە, 1 نوف 2018 - 12:21\nتەڤگەری ژنانی کورد لە ئەوروپا، دەڵێت، کە ئەوەی کە لە کۆبانێ تێکشکا فاشیزمی ئەردۆغان بوو، داواش لەژنان، گەلەکەمان و هەموو هێزە شۆڕشگێڕ و دیموکراتیخوازەکان دەکات، کە بە ڕۆحی بەرخۆدانی کۆبانێ تێبکوشن و خاوەنداریی لە بەرخۆدانی ڕۆژئاوا بکەن.\nتەڤگەری ژنانی کورد لە ئەورووپا( TJK-E) دەربارەی ڕۆژی جیهانی کۆبانێ ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە.\nتەژەکەی ئەوروپا لە ڕاگەیەندراوەکەیدا، دەڵێت: سەرکەوتن لە کۆبانێ لەژێر سێبەری بەرخۆداندا مسۆگەربوو، نەک تەنیا کوردستان، هەروەها تێکوشەرانی ئینتەرناسیۆنالیش، کە باوەڕیان بە نرخەکانی مرۆڤایەتی هێناوە، لەوچوارچێوەیەدا شەڕیان کرد و لەهەرچوارلای جیهانەوە بەروە کوبانی بەڕێکەوتن، ئێمە بەم بۆنەیەوە جارێکی دیکە هەموو شەهیدانی بەرخۆدانی کوبانی بەڕێزەوە بەبیردێنینەوە.\nلە بەردەوامیی ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە: بەرخۆدانی کۆبانێ گەلی کوردی لە دڵ و مێشکدا کردە یەک و بەرخۆدانێکی نەتەوەیی خوڵقاند، هاوکات، بووبە ڕێبازێکی بەرخۆدانیی کە بووە خاوەنی پشتیوانی ئینتەرناسیۆنالیستەکان، هەربۆیە ١/نۆڤەمبەر، ڕۆژی جیهانی کۆبانێ لەناو لاپەڕەی مێژوویی جیهاندا جێگەی خۆی گرتووە.\nلە بەشێکی دیکەی لێدوانەکەدا هاتووە: بەناوی تەڤگەری ژنانی کورد لە ئەوروپا، ئێمە ڕۆژی جیهانی کوبانی لەسەرەتادا لە هەموو ژنانی تێکوشەر کە ڕێگەی سەرکەوتنیان کردەوە، لەهەموو کوردستانیان و گەلانی ئازادیخواز پیرۆزدەکەین، کۆبانێ بەهەموو جیهانی نیشاندا کە لەدژی ڕێکەوتنی پیسی هێزی ڕەش، قڕکەر و داگیرکەر، بەرخۆدانی هاوبەش و تێکۆشانی قارەمانانە سەردەکەوێت.\nلە درێژەی ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە: ئەوەی کە لە کۆبانێ تێکشکا فاشیزمی ئەردوغان بوو، دەوڵەتی تورک وەک هەر ڕژیمێکی فاشیست، بۆ ئەوەی درێژە بەدەسەڵاتداریەیتی خۆی بدات ڕێگەی هێرش کردن و قڕکردن دەگرێتە بەر. ئەردۆغانی دیکتاتۆر، دوژمنی مرۆڤایەتی، گەلی کورد و ژنانە، ئەم ڕژیمە فاشیستە بە هەموو هێزی خۆیەوە هێرش دەکاتە سەر ڕۆژئاوا و بەنیازە دەسکەوتەکانی گەلی کورد لەناوبەرێت، ئامانجی سەرەکی تورکیا داگیرکردنی ڕۆژئاوا و قڕکردنی گەلی کوردە، هێزە بەناو جیهانییەکان، دەیانەوێت ئەوشتە نەبینن و نەبیسن و خۆیان کەڕولاڵ نیشان بدەن، بەڵام ژنانی کورد بەدەنگێکی بەرز دەڵێن نا.\nلە کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەی تەڤگەری ژنانی کورد لە ئەوروپا( TJK-E) هاتووە: پێویستە ژنانی کورد و دۆستانیان و هێزە دیموکراتخوازەکان تێکۆشانی خۆیان فراوانتربکەن، ئەرکی ئێمەیە گەشە بەو بەرخۆدانە بدەین، ئێمە داوا لە ژنان، گەلەکەمان وهەموو هێزە دیموکرات و ئازادیخوازان دەکەین، کە بە ڕۆحی بەرخۆدانی کۆبانێیەوە خاوەنداریی لە بەرخۆدانی ڕۆژئاوا بکەن.


قەشەیەك پێشەنگی نزاکاران دەکات لەکاتی پرسەی قه‌شه جۆزێف حەننا ئیبراهیم و باوکیدا لە كڵێسای سەینت جۆزێف لە شاری قامیشلۆی پارێزگای حەسەکە لە 12 تشرینی دووەم. رێکخراوی لوڤر دی ئۆریێنت کە لە فەرەنسایە و پشتیوانیی کەمینە مەسیحیەکانی ناوچەکە دەکات سەرکۆنەی کوشتنی قەشەکە و باوکی کرد و بە 'هێرشی تیرۆریستی' له‌قه‌ڵه‌میدا. [دەلیل سولێمان/ئاژانسی فرانس پرێس]\nدەیان پرسه‌دار سێشەممە (12 تشرینی دووەم) چوونە كڵێسایه‌ك بۆ پرسەی قەشەی کاتۆلیکی ئەرمەنی و باوکی کە لەلایەن رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)ەوە کوژران لە باکوری خۆرهەڵاتی سوریا.\nپیاوان و ژنان و منداڵان بەجلی رەشەوە گردبوونەوە بۆ یادکردنەوەی ژیانی جۆزێف حەننا ئیبراهیم و باوکی لە شاری قامیشلۆی زۆرینە کورد.\nپیاوانی ئایینی نزاکانیان بە ئەرمەنی و ئارامی کرد پێش گردبوونەوەی ئەندامان بەڕیز بۆ ماڵئاواییکردن لە ته‌رمه‌كانیان كه بە گوڵ و مۆم رازێندرابوونه‌وه.\nرێکخراوی روانگەی سوری بۆ چاودێری مافەکانی مرۆڤ رایگەیاند كه ئیبراهیم و باوکی دووشەممە بە فیشەك کوژران لە رێگەیاندا بەرەو خۆرهەڵاتی پارێزگای دێرەزوور، کە لەوێ بەنیازبوون پشکنین بکەن بۆ پرۆژەیەکی بنیاتنانەوەی كڵێسایه‌ك.\nقەشەیەك پێشەنگی نزاکاران دەکات لەکاتی پرسەی قه‌شه جۆزێف حەننا ئیبراهیم و باوکیدا لە کەنیسەی سەینت جۆزێف لە شاری قامیشلۆی پارێزگای حەسەکە لە 12 تشرینی دووەم. [دەلیل سولێمان/ئاژانسی فرانس پرێس]\nرێكخراوه‌كه رایگەیاند كه کوشتنیان لەهەمان رۆژدا بوو کە سێ تەقینەوە لە بازاڕێکی نزیك بە قوتابخانەیەکی قامیشلۆ شەش مەدەنیی کوشت.\nرێکخراوی لوڤر دی ئۆریێنت کە لە فەرەنسایە و پشتیوانیده‌كات له کەمینە مەسیحیەکانی ناوچەکە، رایگەیاند كه ئیبراهیم کاریدەکرد لەسەر "پرۆژەکانی بنیاتنانەوە" لەگەڵ پشتیوانیكردنی خەڵکە ئاوارەکەی خۆرهەڵاتی سوریا.\nرێكخراوه فه‌ره‌نسییه‌كه سەرکۆنەی کوشتنی قه‌شه‌كه و باوکی کرد و بە "هێرشێکی تیرۆریستی" له‌قه‌ڵه‌میدا و سەرکۆنەی سێ تەقینەوەکەشی کرد کە قامیشلۆیان هەژاند، له‌كاتێكدا رایگەیاند كه "نزیك بە كڵێساكان" بوون.\nنزیکەی ملیۆنێك مەسیحی لە سوریا دەژین، لەنێویاندا لە قامیشلۆ کە هێزە کوردییەکان و ئەو هێزانەش کە دڵسۆزی رژێمی سوریان هەردووکیان بەرپرسن لە پاراستنی ئاسایش.\nچەکدارە کوردەکان پێشەنگی شەڕی دژی داعش بوون لە سوریا بەپشتیوانیی ئەمریکا و توانییان گروپەکە لەدوایین ناوچەی ژێردەستی دەربکەن لە مانگی ئازاردا.\nبەڵام گروپەکە بەردەوامبووە لە لەئەستۆگرتنی چەند هێرشێك لە باکوری خۆرهەڵات و خۆرهەڵاتی سوریا.\nتیمی پروپاگەندەی داعش لە هێرشێکی ئاسمانیی سەر قائیمدا کوژران


سەرۆ قادر: ھەموومان بینیمان بانگەشەی پارتی ئەم سەرکەوتنە گەورەیەی بەدواوە بوو\nTHU, 21 OCT 2021 14:53 Erbil, GMT +3\nWED, 13 OCT 2021 11:26 | KDP.info\nهەولێر-KDP.info- شێوازی بانگەشەی پارتی لە ھەڵبژاردنی پێشوەختەی عێراق جیاواز بوو لە ھەڵبژاردنەکانی رابردوو، چاودێرێکی سیاسیش دەڵێ، شێوازی ھێمنانەی بانگەشەی پارتی، کاریگەری ھەبوو لەسەر ئەوەی بانگەشەیەکی سەقامگیر بەڕێوە بچێت دوور لە ھەڵچوون و ئاماژەی بۆ ئەوە کرد، ئەوەی خەڵک دەیەوێ لێی تێبگات، ئەوە بێگومان واقعە نەک ھوتاف و دروشمی بێ بنەما.\nسەرۆ قادر، چاودێری سیاسی، بە ماڵپەڕی فەرمیی پارتی دیموکراتی کوردستانی راگەیاند: "ئەو شێوازی ھێمن و مەدەنیانەی لە ھەڵبژاردنی ئەمجارە سەرکردایەتیی پارتی بە رێنوێنیی سەرۆک بارزانی ئەنجامی دا، لە لایەک رۆڵێکی گەورەی ھەبوو خەڵک بە شێوەیەکی ھێمن و دوور لە ھەڵچوون گوێیان لەو بیروڕا و پڕۆژەیە بێت، کە پارتی بۆ عێراق ھەیەتی و خێروبێری بۆ کوردستان چی دەبێت، بەڵام لە راستیدا ئەم شێوازی ھێمنی حیوارکردنە ھی پارتی و رێبازی بارزانییە، لەبەر ئەوەی خاوەنی روانگەیەکی روونە، چونکە رێبازی بارزانی خاوەن عەقیدەیەکی مێژوویی کۆمەڵایەتییە، کە ئامانجی بەختەوەری و رێکخستنی کۆمەڵگایە، پێموایە شێوازی زۆر ئاسایی پارتی و بارزانییە، ئەگەر لە قۆناغی پێشوودا رەوشی سەختی کێبڕکێی ناوخۆ نەبوایە، لە پارتی نەدەوەشایەوە پەنا بۆ ھەڵچوونی راگەیاندن ببات".\nئەو چاودێرە سیاسییە ئاماژەی بۆ ئەوەش کرد: "ئەوەی خەڵک دەیەوێ لێی تێبگات، ئەوە بێگومان واقعە نەک ھوتاف و دروشمی بێ بنەما، کە زیاتر ئەو رێکخراوانەی توندڕۆن بەرژەوەندییان ھەیە و مافیان و سەر بە دەرەوەن، یانیش لە بنەڕەتدا ئامانجیان دیار نییە پەنا بۆ ئەو شێوازەی دروشمی بریقەدار بەرن، ئەمە لە پارتی ناوەشێتەوە، پارتی بەوە بەناوبانگە رێبازێکی ھەیە ھەموو تێکوشەران لە پێناوی کوردایەتی و سەقامگیریی کۆمەڵایەتی کۆدەکاتەوە و رووی لە ئازادی و ئاوەدانکردنەوەیە، بۆ عێراقیش ھەروا، ئێستا گەورەترین بانگی نێو عێراق لەلایەن جیھانیان و عێراقشەوە ئەوەیە لە کوردستانەوە گوێیان لێ دەبێت مادام ناچارین لە چوارچێوەی عێراقدا بمێنینەوە، بەشدار دەبین لە بەڕێوەبردن و ئیدارەکردنی بە شێوەیەکی ئەوتۆ، کە لە بەرژەوەندیی ھەموو عێراقییەکاندا بێت، بەڵام لەوێشەوە بەرژەوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان تەعبیر لە خواستی راستەقینەی گەلی کوردستان دەکات و مافی گەلی کوردستان بنێردرێت، ھەروەھا کوردستان بەشێکی گرینگی عێراقیش بێت، ئەمە ئەم دروشمەیە جێگری سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پێش ھەڵبژاردن و لە کاتی بانگەشەی ھەڵبژاردن ئاماژەی بۆ کرد، تا جیھان بزانێت مادام کوردستان ناچارە لە چوارچێوەی عێراق بمێنێتەوە، بەشدارییەکی مەعقوولی ھەبێت لەسەر بنەمای مافی دوو میللەت".\nسەرۆ قادر ئاماژەی بۆ ئەوەش کرد: "دروشمی پارتی لەو ھەڵبژاردنە تەواو گونجاو بوو، ھەروەک بینیمان به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانی لەلایەن سەرۆک بارزانییەوە راسپێردرابوو سەرکردایەتیی ھەڵمەتی راگەیاندن بۆ تێگەیاندنی خەڵکی کوردستان بکات بۆ پاڵپشتیی کاندیدانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ھەموومان بینیمان ئەم سەرکەوتنە گەورەیەی بەدواوە بوو، سەرکەوتنی پارتی جێگەی دڵخۆشی و شانازییە و ھەموومان ھیوادارین لە کردەوەشدا دەستکەوتی زیاتری بەدواوە بێت، ئەم سەرکەوتنە زیاتر ھانی پارتییەکان و سەرکردایەتی بدات، کە زیاتر لەسەر رێبازی بارزانی، رێبازێکە کە تەواو گونجاوە لەگەڵ پێشکەوتنی کۆمەڵایەتیی کوردستان، دەستکەوتی زیاتری ھەبێت و من گەشبینم بەو سەرکەوتنە".