مالكی بڕوات كێ بێت…. ره‌هێل عزیز – Denegkan\nمالكی بڕوات كێ بێت…. ره‌هێل عزیز\nbydengekan\tJune 12, 2012\tگشتی\nماوه‌یه‌كی زۆره ناوی نوری مالكی بۆته وێردی سه‌رزمانی هه‌موومان و له‌زۆربه‌ی لاپه‌ره‌ی رۆژنامه‌و شاشه‌ی میدیاكان و گۆڤار و مالپه‌ره ئه‌لكترۆنیه‌كان ئه‌و ناوه‌مان به‌رچاو ئه‌كه‌وێت , جارێك نوسراوه ئه‌م پیاوه تاك ڕه‌وه جارێك نوسراوه ئه‌م پیاوه دیكتاتۆره جارێك نوسراوه ئه‌م پیاوه نادیموكراسه یاخود مه‌زهه‌ب خوازه بۆیه ئه‌بێت ئه‌و متمانه‌ی پێی دراوه لێی وه‌رگیرێته‌وه له‌كاتێكدا له‌كاتی پێكهێنانی ده‌وڵه‌تی عێراقی هه‌موومان ده‌نگمان دا به‌وه‌ی مالكی ببێت به‌سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی عێراق.\nله‌كاتی پێكهێنانی حكومه‌تی عێراق زۆرترین هه‌وڵ درا بۆئه‌وه‌ی ئه‌م پێكهێنانه بكه‌وێته هه‌رێمی كوردستان وه جێ به‌جێش كرا و حكومه‌تیش پێك هات به‌هه‌وڵی لایه‌نه كوردیه‌كان ، به‌لام پرسیاره‌كه ئه‌وه‌یه ئێمه بۆ په‌شیمانین؟ له‌كاتێك خۆمان هه‌وڵمان دا و ده‌نگمان دا به‌وه‌ی ئه‌و كه‌سه بگاته ئه‌و پۆسته ، وه‌یان ئه‌گه‌ر مالكی بروات كێ جیگه‌ی بگرێته‌وه ؟ ئایا لادانی مالكی و جێگرتنه‌وه‌ی به‌كه‌سێكی تری عه‌ره‌ب ئه‌مانه هیچی له‌به‌رژه‌وه‌ندی ستراتیجی كوردن له‌گه‌ل حكومه‌تی ناوه‌ند؟\nدوای ئه‌وه‌ی كورد به‌یاننامه‌یه‌كی 19 خالی پێشكه‌شی حكومه‌تی عێراقی كرد له‌كاتی پێك هێنانی حكومه‌ت به‌لام تا ئیستا جێ به‌جێ نه‌كراوه و هه‌روه‌ك خۆیه‌تی ته‌نانه‌ت دوای ئه‌م رێككه‌وتنه هیچ حسابێك بۆ ئه‌م به‌یاننامه‌یه نه‌كرا و هیچ كام له لایه‌نه عێراقیه‌كان خه‌مخۆری ئه‌وه نه‌بوون كورد تا چه‌ند سودمه‌نده له‌م حكومه‌ته وه تاچه‌ند استحقاقی ئه‌م داوا نه‌ته‌وه‌ییانه‌یه ؟ بۆچی ؟ چونكه كاتێك لایه‌نه‌كانی عیراق به‌هه‌ردوو مه‌زهه‌به‌وه له‌ناوخۆیاندا رێك ئه‌كه‌ون كورد له‌دیدی ئه‌وان بوونی نامێنێت به‌لام كاتێك ئه‌و رێككه‌تنانه نامێنن . ڕوو له‌هه‌رێمی كوردستان ئه‌كه‌ن بۆ چاره‌سه‌ری بارودۆخه‌كانی عێراق ئێمه‌ش هه‌موو هه‌ولێك ده‌ده‌ین بۆ رێك خستنه‌وه‌و چاره‌سه‌ری بارودۆخه‌كان كه‌له مه‌صالحی ئه‌وان بێت به‌لام له‌كۆتایشدا په‌شیمانین..!!\nبۆچی تا ئیستا كورد سودمه‌ند نه‌بووه له‌یه‌كترترازانی لایه‌نه عێراقیه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی زۆرترین داوا ڕه‌وا نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی بكاته مه‌رج بۆ پێك هێنانی لایه‌نه عێراقیه‌كان یان بۆچی هه‌وڵ دان بۆلادانی نوری مالكی و دیسان ده‌نگ دان به‌كه‌سێكی تر و چه‌ندان جاری تر ئێمه هه‌ر په‌شیمان بین له‌وه‌ی كه‌هه‌ر كه‌سێك ده‌نگی بۆ بده‌ین و دواتر بكه‌وێته دژایه‌تیمان ، بۆیه من پێم وایه لادانی نوری مالكی نابیته هۆكار بۆ جێگرتنه‌وه‌ی كه‌سێك كه كار بكات بۆ پێك هێنانی هه‌موو لایه‌نه عێراقیه‌كان و جێ به‌جێ كردنی مافه نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی كورد و نه‌هێشتنی كێشه‌یه‌ك كه به‌درێژای مێژوو عێراق به‌ده‌ستیه‌وه گیرۆده بووه ئه‌ویش كێشه‌ی مه‌زهه‌به به‌تایبه‌ت شیعه و سوننه .\nمن ئه‌وه‌ی زۆر به‌لامه‌وه سه‌یر بوو لیستی صه‌دریه كاتێك ئیمزاكانی كۆكرده‌وه و ناردنی بۆ سه‌رۆكی هه‌رێم له‌كاتێكدا ئه‌مه له‌چوارچێوه‌ی یاسادا دووره و وه له‌یاسادا نه‌هاتووه كه بۆ پرس كردن له‌هه‌ر بابه‌تیك به‌سه‌رۆكی هه‌رێمێك له‌ده‌وڵه‌ت له‌كاتێكدا سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران هه‌بێت له‌و ده‌وڵه‌ته‌دا ، بۆیه لێره‌دا ئه‌وه ئامانجی لیستی صه‌دریه‌یه له‌عێراق و وه هه‌موو هه‌وڵه‌كانی ده‌دات ئه‌گه‌ر یاساییش نه‌بن بۆ لێ سه‌ندنه‌وه‌ی متمانه له‌مالكی یاخود ئه‌و ئامانجه‌ی هه‌یه‌تی، بۆیه ده‌بێت كوردیش له‌و حاله‌ته‌دا به پرس و بیرو ڕای هه‌موو لایه‌ك هه‌نگاو بنێت چونكه كێشه‌ی سه‌ره‌كی وه‌لانانی ده‌سه‌ڵاتی تاك ڕه‌وی و دیكتاتۆریه بۆیه نابێت ئێمه‌ش تاك ڕه‌وانه بیربكه‌یه‌نه‌وه و بڕیار بده‌ین له‌هه‌رێمی كوردستان,وه ئه‌گه‌ر جوان وردبینه‌وه هه‌مان پرس به‌لایه‌نه كوردیه‌كان ده‌كرا پێش پێك هێنانی عێراق دواتر بۆهه‌موو شته‌كان رێكه‌وتن له‌نێوان خۆیاندا به‌بێ جێ به‌جێ كردنی داواكاریه‌كانی كورد و بێ پرس و بیرو ڕا به‌كورد، بۆیه ئیستا بائه‌وانه‌مان بكه‌وێته‌وه به‌رچاو كه جارێكی تر دلنیابین ئێمه بۆ هه‌ر رێك كه‌وتنێكی عێراق هه‌وڵ بده‌ین با ئامانجه‌كانمان تیایدا بپێكێت وه‌ك هه‌رێمی كوردستان.\nبۆیه لێره گرنگترین شت كورد كوردانه بیر بكاته‌وه چونكه مه‌سه‌له‌ی كێشه‌ی هاشمی چانسێك بوو كورد له‌ده‌ستی دا به‌لام ئیستا دووه‌م چانسی كه‌وتۆته به‌رده‌ست با ئه‌وه‌مان له‌ده‌ست نه‌چێت هه‌رچی داوا و ره‌وای نه‌ته‌وه‌یی یه با بیكه‌ینه مه‌رج بۆ هه‌ر رێكه‌وتنێك له‌گه‌ڵ حكومه‌تی ناوه‌ند جا له‌گه‌ڵ هه‌ر لایه‌نێك بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ش سوودمه‌ند بین وه گرنگترین شت ئه‌و كێشانه‌ی ناوخۆی عێراق ئه‌وه‌ی سه‌لماندووه كه‌كورد خاوه‌ن بڕیاره له‌عێراق بۆیه باهه‌وڵ بدرێت داواو مافه ره‌واییه‌كانی كورد له‌ئیستادا مه‌رجی پێش وه‌خت بن له‌بابه‌تی سه‌ندنه‌وه‌ی متمانه له‌نوری مالكی چونكه دڵنیابن كه‌سێك نایه‌ته شوێنی مالكی كه له‌به‌رژه‌وه‌ندی كوردا كاربكات …\nPrevious ڕوخسار …. کۆچەری\nNext چه‌ند شیعرێكی واهه ئه‌رمه‌ن


داواکان بۆ ده‌سـتگیرکردنی جولیان ئاسانجی دامه‌زرێنه‌ری ویکیلیکس زیاتر ده‌بن\nجولیان ئاسانجی دامه‌زرێنه‌ری ماڵپه‌ڕی ویکیلیکس، (ئه‌رشیفی وێنه)\nهه‌وڵێـکی نێونه‌ته‌وه‌یی که‌وتۆته‌گه‌ڕ بۆ ده‌سـتگیرکردنی دامه‌زرێنه‌ری ماڵپه‌ڕی ویکیلیکس جولیان ئاسانج، ئه‌وه‌ی ده‌گوترێت له به‌ریتانیا بێت له ده‌مێـکدا ناڕه‌زایی له نێو ڕابه‌رانی جیهاندا له ڕووسیاوه هه‌تا ئوسترالیا له په‌ره‌سه‌ندندایه سه‌باره‌ت به ئاشکراکردنی ماڵپه‌ڕی ویکیلیکس بۆ زانیاریـیه نهێنیـیه‌کان.\nده‌زگاکانی ڕاگه‌یاندنی به‌ریتانیا ده‌ڵێن حکومه‌ت ئاگاداره که به‌ڕێز ئاسانج له باشوری ڕۆژهه‌ڵاتی به‌ریتانیا خۆی شـاردۆته‌وه. له مانگی ده‌ی ڕابردوودا به‌ڕێز ئاسانج هاوڵاتی ئوسـترالیای ته‌مه‌ن 39 سـاڵ له کاتی گه‌یشـتنی بۆ به‌ریتانیا ژماره‌ی ته‌له‌فون و ناونیشـانی خۆی دابوو.\nشایانی باسه به‌هۆی بڵاوکردنه‌وه‌ی ماڵپه‌ڕی ناوبراو بۆ به‌ڵگه‌نامه نهێنیـیه دیپـلۆماسیـیه‌کانی ئه‌مه‌ریکا، ڕوانگه‌ی ئه‌مه‌ریکا سه‌باره‌ت به ڕابه‌رانی جیهان ئاشـکرابوو و بوو به مایه‌ی گرژیـیه‌کی زۆر له نێو سـیاسه‌تمه‌دارانی سه‌رانسه‌ری جیهاندا.\nله دواترین به‌ڵـگه‌نامه دیپـلۆماسیـیه ئاشـکراوه‌کانی ئه‌مه‌ریکا له لایه‌ن ویکیلیکسه‌وه ئه‌وه نیشـان ده‌دات که ئه‌مه‌ریکا وه‌ک وڵاتێـکی گه‌نده‌ڵ و مافیا ته‌ماشـای ڕووسیا ده‌کات و ئاماژه به مۆسـکۆش ده‌دات وه‌ک گه‌نده‌ڵێـک که کرملێن و سه‌رۆک وه‌زیران فلادیمیر پوتن له چه‌قه‌که‌یدا بن.\nله نووسراوێـکی نهێنی که پـێده‌چێت له باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مه‌ریکا له مۆسـکۆ سه‌رچاوه‌ی گرتبێت، ڕووسیا وه‌ک وڵاتێـکی گه‌نده‌ڵ نیشـان ده‌دات له هه‌موو ئاسـته‌کانی حکومه‌تدا به به‌رتیل و سیخوڕیکردنیشه‌وه.\nله به‌رسڤی ئه‌مانه‌دا به‌ڕێز پـوتن به که‌ناڵی ته‌له‌فیزیۆنی CNN ی ڕاگه‌یاند که نابێت ئه‌مه‌ریکا ده‌سـتوه‌ربداته کاروباری ناوخۆی ڕووسیاوه.\nله لایه‌کی تر پـۆلیسی نێونه‌ته‌وه‌یی ئنته‌رپـوڵ فه‌رمانێـکی ڕه‌نگ سـووری بۆ ده‌سـتگیرکردنی ئاسانج ده‌رکردووه ئه‌وه‌ی له وڵاتی سوید تۆمه‌ته‌کانی ده‌سـتدرێژکردنه سه‌ر ناموس و هه‌راسانی سێکسی ئاڕاسته کراوه.


ئه‌مجاره‌ش عاتیفه‌ی نه‌ته‌وه‌یی به‌هه‌ڵه‌داچوو !!\nبه پێچه‌وانه‌ی ره‌مڵ لێدانی راپرسییه ئایدیۆلۆژییه‌كانی توركیا و خه‌ونه نه‌زۆكه‌كانی راگه‌یاندنه لۆكاڵییه‌كانی هه‌ندێ ناسیۆنالیستی كورتبین ، ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كانی توركیا سه‌ركه‌وتنێكی رێكۆردشكێنی بۆ پارتی دادوگه‌شه‌پێدان ( AKP ) تۆمار كرد .\nله‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا جگه ( AKP ) پارته‌كانی تر هه‌موویان ده‌نگیان كه‌میی كرد ، به تایبه‌تیی نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی توركیا ( MHP ) و پارتی دیموكراتی گه‌لان ( HDP ) كه سه‌ركرده‌كه‌ی ( سه‌لاحه‌دین ده‌میرتاش ) باسی تێپه‌ڕاندنی 15% به‌ره‌وژووری ده‌كرد !!\nدوابه‌دوای ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردنی حوزه‌یران ، كه ده‌میرتاش به‌ر له هه‌ڵبژاردن و دوای هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ش رایگه‌یاند له‌گه‌ڵ هه‌مواندا ئاماده‌ی پێكهێنانی كابینه‌یه جگه له ( AKP ) وتارێكم نووسیی و له‌م لاپه‌ڕه‌یه‌دا بڵاوم كرده‌وه ، باسی ئه‌وه‌م كرد كه ده‌میرتاش به دنه‌ی ده‌ستی ده‌ره‌كیی فرسه‌تێكی گه‌وره له ده‌ست كورد ده‌دات كه له دوای راگه‌یاندنی كۆماری نوێی توركیا بتوانێت ببێته به‌شێك له كابینه و پرۆسه‌ی ئاشتیی په‌ره پێ بدات و زیاتریش به‌شدار بێت له بێهێزكردنی ره‌گه‌زپه‌رستانی ئه‌و وڵاته‌دا ، به‌ڵام به‌داخه‌وه پارتێك هێشتا به گیانی چه‌كوش و داس و ئه‌ستێره‌ی سووره‌وه سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ی كوردانی باكووری كرده دیاریی بۆ چه‌په نه‌یاره‌كانی (AKP ) و به ئاراسته‌كانی لویس ئه‌یالای سكرتێری سوسیالیست ئینته‌رناسیۆناڵ كه جوله‌كه‌یه‌كی لایه‌نگری ئیسرائیله و زۆر رقی له ئه‌ردۆغان و (AKP ) یه ، به تایبه‌تی دوای دیبه‌یته‌كه‌ی ئه‌ردۆغان و هێرشه‌كه‌ی بۆ سه‌ر شیمۆن پێرێز له داڤۆس ، رێگه‌ی هه‌ڵه‌ی گرته‌به‌ر ، یه‌كه‌م دیداری سیاسیی له‌گه‌ڵ بالیۆزی ئێران له ئانكارا سازدا و یه‌كه‌مین دیداری ته‌له‌فزیۆنیشی له‌گه‌ڵ ته‌له‌فزیۆنی مه‌ناری حیزبوڵڵادا سازكرد ، كه پشتیوانی خۆی بۆ ئه‌و پارته و چاره‌سه‌ری سیاسیی بۆ پرسی سوریا راگه‌یاند ، كه ئه‌و قسه‌یه لایه‌نگرانی رژێمی سوریا ده‌یكه‌ن بۆ رزگاركردنی رژێمه‌كه‌ی به‌شار ئه‌سه‌د له رووخان .\nئه‌گه‌ر ئه‌وێ رۆژێ ببوایه‌ته به‌شێك له پارسه‌نگ بۆ AKP و به‌شدار بایه له حكومه‌ته‌كه‌یدا پرۆسه‌ی ئاشتیی نه‌ده‌گه‌ڕایه دواوه ، به‌ڵام ئێستا بۆ AKP ده‌ركه‌وت كه ده‌نگده‌رانی تورك به‌و شێوه‌یه ئاشتییان ناوێت كه ( PKK ) هه‌ركاتێ ویستی جه‌نگ و كوشتار رێك بخاته‌وه ، جگه له‌وه‌ش ( HDP ) ئێستا به ئه‌سته‌م له به‌ربه‌ستی ( 10% ) تێپه‌ڕیووه و هه‌ڵوێستی زۆر بێهێزه ، بۆیه AKP مه‌رجه‌كانی خۆی بۆ ئاشتیی قورستر ده‌كات و ئه‌مجاره له‌وانه‌یه تا هه‌موو چه‌كدارانی ( PKK ) له باكوور نه‌كاته ده‌ره‌وه‌و جۆرێك له متمانه ده‌سته‌به‌ر نه‌كات بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و هێزه چه‌ك دابنێت ، پرسی ئاشتی ده‌ست پێنه‌كاته‌وه ، كه ئه‌مه‌ش زۆر ئه‌سته‌مه ، هه‌رچه‌نده ئۆجه‌لان زۆر دووربینانه ئه‌م رۆژه‌ی پێشبینیی كردبوو بۆیه مكوڕ بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی چه‌ك دابنرێ و راستگۆیانه پرۆسه‌كه به‌ڕێوه ببه‌ن ، چونكه ئه‌وه‌ی چه‌كی پێ بوو دواجار به هه‌ڵه‌ش بێت له‌وانه‌یه ئه‌و چه‌كه ره‌نجی چه‌ندین ساڵه بسوتێنێت ، وه‌كو دیتمان سوتاندێ " به‌ڵام جه‌میل بایك و به‌سێ هۆزات له‌م حیكمه‌ته‌ی ئۆجه‌لان نه‌گه‌یشتن !!\nمه‌خابن ئه‌وه‌ی پێشبینیمان كردبوو كه كوردانی باكوور له سیاسه‌تی چه‌ك و سیاسه‌تی خوێندنه‌وه‌ی قۆناغه‌كه‌دا هه‌ڵه ده‌كه‌ن ، هه‌روا ده‌رچوو ، نه سیاسه‌ته‌كه‌یان دوای حوزه‌یران حیكمه‌تی تێدابوو ، نه هه‌ڵگیرسانه‌وه‌ی شه‌ڕیان خزمه‌تێكی به كوردانی باكوور كرد ، به‌ڵكو ئارامیی چه‌ندان ساڵه‌ی تێكدایه‌وه و كوردستانی خسته‌وه ژێر باری نائاسایی ، بێ حیكمه‌تیی ده‌میرتاشیش له‌وه‌دا بوو ئه‌وه‌ی كه له پێكهێنانی حكومه‌تدا به ( 80 ) كورسیه‌وه له‌به‌رده‌ستیدا بوو نه‌یكرد ، كه‌چی دوای ئه‌وه‌ی شه‌ڕ باكووری گرته‌وه و ده‌یان كه‌س بوونه‌وه به قوربانیی ئینجا ده‌یووت ئه‌مجاره ئاماده‌ی ئیئتیلافه له‌گه‌ڵ AKP دا ، له كاتێكدا ئێستا نزیكه‌ی 25 كورسی په‌رله‌مانی له‌ده‌ستداوه و (AKP ) ش پێویستی به ئیئتیلافی هیچ لایه‌نێك نیه ، به تایبه‌تیش له هه‌موو پارێزگاكاندا هه‌رچی ده‌نگی ( HDP ) كه‌می كردووه راسته‌وخۆ بۆ ( AKP ) چووه ، كه ئه‌مه جێگه‌ی سه‌رنج و سه‌رسووڕمانه ، ئایا ئه‌و كوردانه وه‌كو ( PKK ) زۆر جار تۆمه‌تباریان ده‌كات خائینن یا بێزارن له هه‌ڵه‌ی ( PKK ) و ( HDP )ه ؟!!


یەدەكی نەوتی ئەمریكا لە سعودیەو روسیا زیاترە\nیەدەكی نەوتی ئەمریكا لە سعودیەو روسیا زیاترە   10/1/2017\nلە بەرامبەر هەڵكشانی بایەخی ئەمەریكادا وەك گەورەترین بەرهەمهێنەری نەوت، ئۆپیك بەشێك لە پێگەی خۆی لە بازاڕەكانی جیهاندا لەدەست دەدات.\nبەپێی نوێترین توێژینەوە، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە بەرهەمهێنانی نەوتی «شیل»، لەئێستادا خاوەنی یەدەكێكی نەوتیی گەورەترە لە یەدەكی نەوتیی روسیا‌و عەرەبستانی سعودی.\nبەپێی راپۆرتێكی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە، ئۆپیك لەئێستادا بەرهەمهێنانی رۆژانەی خۆی بۆ 30 ملیۆن بەرمیل كەم كردوەتەوە. لە بەرامبەردا، ئەمریكا رێژەی بەرهەمهێنانی رۆژانەی نەوتی خۆی بۆ بڕی ملیۆنێك‌و 700 هەزار بەرمیل بەرز دەكاتەوە، كە لە دەیەی 1970ەوە رووداوێكی بێوێنەیە لەو وڵاتەدا.\nئاژانسی نێودەوڵەتی وزە لە راپۆرتێكیدا ئاماژە بەوە دەكات، كە ئەمەریكا لەئێستادا بەهۆی بەرهەمهێنانی نەوتی «شیل»ەوە، خاوەنی گەورەترین قەبارەی یەدەكی نەوتی جیهانە.\nساڵانە 30 ملیار بەرمیل نەوت بەرهەم دەهێنرێت\nیەدەكی نەوتی ویلایەتە یەكگرتووەكان 263 ملیار بەرمیلە، روسیا 254 ملیار بەرمیل‌و سعودیە 212 ملیار بەرمیلە. ئەمە لەكاتێكدایە كە بەپێی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە، یەدەكی نەوتی جیهان نزیكەی دوو تریلیۆن‌و 92 میلیار بەرمیلە، كە ساڵانە 30 ملیار بەرمیلی بەرهەم دەهێنرێت.\nلەلایەكی دیكەوە، سەنتەری (ریستارد ئەنێرژ)ی نەرویجی پێشبینی كردووە، كە لە ئایندەیەكی نزیكدا نەك ئیتر ئەمریكا پێویستی بە هاوردە كردنی نەوت‌و غاز نابێت، بەڵكو بەهۆی كەوتنەپێش روسیا‌و وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە لە یەدەكی نەوتدا، دەبێتە گەورەترین بەرهەمهێنەری نەوتی جیهان‌و بەشێكیشی لێ هەناردە دەكات بۆ وڵاتانی ئەوروپا.\nمەترسی لەسەر ئاوی خواردنەوە\nئەمە لەكاتێكدایە كە وڵاتانی فەرەنسا‌و ئەڵمانیا توانای دەرهێنانی نەوتیان بەشێوازی «فركینگیك» بەو شێوەیەی ئەمەریكا لە بەرد بەرهەمی دەهێنێت لەئاستێكی بەرزدا هەیە، بەڵام دەوڵەت مۆڵەتی یاسایی بەهیچ كۆمپانیایەك نەداوە بەهۆی مەترسی دروستكردنی ئەم پڕۆسەیەوە لەسەر ئاوی خواردنەوە.\nئەمریكا لەساڵی 2015دا بەرهەمهێنانی نەوتی خاوی شیل بە شێوازی ناسراو بە»فركینگ»، كە لە رێگەی گوشاری ئاو و پێكهاتەیەكی كیمیایی لەژێر زەوییدا بەرهەم دەهات، لەساڵی 2012ەوە رۆژانە 500 هەزار بەرمیل بووە، تا 2014 بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی خاوەوە قازانجی دەكرد، بەڵام كە نرخی نەوت دابەزی، بەهۆی زۆریی بڕی تێچوونیەوە رێژەی بەرهەمهێنانی بەرز نەكرایەوە.\nبەرهەمهێنانی نەوتی شیل لەلایەن ئەمریكاوە، كاریگەریی گەورەی لەسەر وڵاتانی هەناردەكاری نەوت «ئۆپیك» هەبووە، شارەزایانی ئابووریی پێیانوایە، ئەگەر ئەمریكا بەم جۆرە بەرهەمهێنانی نەوتی شیل بەردەوام بێت، ئەوا لە داهاتوودا لە گەورەترین هاوردەكاری وزەی جیهانەوە دەبێتە هەناردەكار‌و ئۆپیك بایەخی بە تەواوی نامێنێت لە دیاریكردنی نرخی نەوتدا.


هێرش و هەڕەشەكانی توركیا بۆ سەر عەفرین بە توندی ئیدانە دەكەین\nپاش ماوەیەك لە هەڕەشە كردن و تۆپباران كردن، سەرەنجام لە 20/1/2018 رژێمی توركیا بە بۆردومانكردنی ناوەندی كانتۆنی عەفرین لە رۆژئاوای كوردستان، سەرەتای ئەو هێرشەی راگەیاند كە ماوەیەك بوو جاڕی دەدا، كە تا ئەمڕۆش هێرشەكان بەردەوامی هەیە. ئەو هێرشە بە هاوبەشی چەكدارانی بەرەی نووسرەو قەڵغانی فورات ئەنجام ئەدرێ. دەنگۆی ئەوەش هەیە، پاشماوەكانی داعش كە لە توركیان لەو هێرشە بەكاربهێنرێن. وە بۆ پشتگیری لە هێرشەكان هەڵمەتێكی ئیمانی بەڕێخراوە، كە لە نەوەد هەزار مزگەوتی ناو توركیاوە نزاو پشتگیری بۆ گرتنی عەفرین كراوە.\nئامانج لە هێرشی توركیا بۆ سەر عەفرین ئەوەیە، لە ناوخۆدا پارتی دادو گەشەپێدان (ئاكەپە) تووشی گێژاوێك بووە كە دەرچوون لێی ئاسان نییە، لە دوای كودەتاكەوە بە هەزاران كەس لە ئەندام و لایەنگرانی پارتی دیموكراتی گەلان (هەدەپە)و ئەندام و لایەنگرانی (بزووتنەوەی خزمەت)ی فەتحوڵڵا گویلەن و ...هتد خراونەتە زیندان و هەنگاوەكان بەرەو دەسەڵاتێكی تاك لایەن‌و مەركەزی‌و سەربازی دەچن، لەبەرانبەردا رۆژ دوای رۆژ ناڕەزاییەتییەكان دژ بەو دەسەڵاتەو كەشە عەسكەرتارییەتە لە پەرە گرتندایە، وە لە رووی نێو دەوڵەتیشەوە لەو بارەوە فشار بۆ سەر حكومەتكەی ئەردۆغان لە زیادبووندایە، بەم هەنگاوەی دەیەوێ سەرنجی چاوەكان لە ناوخۆوە بۆ دەرەوە ئاراستە بكات.\nلە دەرەوەش لە دوای تێكشكانی داعش، لایەنگرانی توركیا لە عێراق بە (پارتی دیموكراتی كوردستان)یشەوە لەبەرانبەر هەیمەنی شیعە پاشەكشەیەكی گەورەیان كردووە. لە سوریاش بە تایبەت سەركەوتنەكانی هێزەكانی سوریای دیموكرات، خەونەكانی توركیایان روو لە ئاوابوون كردووە. لەئەگەری كۆتاییهاتنی شەر لە سوریا كانتۆنەكان و ئەو ناوچانەی ژێر دەسەڵاتی ئەنجومەنی سوریای دیموكرات كە لە چوارچێوەی فیدرالی باكووری سوریا جێی خۆیان دەگرن، ئەگەری مانەوەیان وەك دیفاكتۆیەك زۆرە، لە بەرانبەردا ئەو ناوچانەی كەوتوونەنەتە ژێر دەسەڵاتی چەكدارانی لایەنگری توركیا، رۆژ لە دوای رۆژ لە بچووك بوونەوەدان‌و ئەگەری مانەوەشیان كەمە. بۆیە دەسەڵاتدارانی توركیا (بە سوود وەرگرتن لە دابڕاوی عەفرین لە كانتۆنەكانی ترو كایەی ئاسمانی ئەو ناوچەیە لە ژێر سایەی رووسیا) بەو هەنگاوەیان دەیانەوێ لە لایەك قەڵەَمڕەوی لایەنگرانی خۆیان لە خاكی سوریا فراوان بكەن تا لە دواتردا وەك ئەمری واقیع حیسابیان بۆ بكرێ، لەلایەكیتر رێ لە فیدرالی باكوری سوریا بگرن كە نزیك بێتەوە لە دەریا. وە لە حاڵێكدا ئەگەر ئەم هێرشەیان بۆ چووە سەر، لە هانگاوی دواتردا كانتۆنەكانی تر بكەنە ئامانج.\nئەمڕۆ عەفرین لە بەردەم هەڕەشەیەكی گەورەدایە، دەوڵەتی فاشیتی توركیا بە سوود وەرگرتن لە ململانێ نێودەوڵەتییەكان لە سوریا دەیەوێ ئەو هێرشە بەڕێوەبەرێ، بێ دەنگی ولاتانی زلهێزو ناوچەیی كە یاریكەری گۆڕەپانی سوریان ئەگەری نمایشی ئەو سیناریۆیە زیاتر دەكەن بە راستی. سەرەڕای ئەوانە دیارە هێرش كردن بۆ سەر عەفرین بە ئاسانی بۆ توركیا ناچێتەسەر، چونكە خەڵكی عەفرین‌و ئەو هێزەی پارێزەری ئەو كانتۆنەیە لە هەمان ئەو چاوگەن كە ئەفسانەی تێكشاكانی داعشیان لە كۆبانی خوڵقاند. بۆیە عەفرین پاروویەكی ئاسان نیەو توركیاش ئەوە باش دەزانێ، چونكە پێشتر خەبات‌و بەرەنگاری گەلی بینیوە لە جزیرەو نسیبن و سووری ئامەد، كە سەرەڕای دڕندانەترین سەركوت‌و پەلامارو گەمارۆدانی چەند مانگە نەیتوانی ئیرادەی گەل تێكبشكێنێ. بەڵام هاوكات خەڵكی كانتۆنی عەفرین بۆ پێشگرتن بە وێرانكاری پێویستیان بە پشتیوانی هەیە، پێویستە لەسەر خەڵكی ئازادیخواز لەهەر كوێیەك بێت بۆ پاراستنی ئەو هەناسە ئازادییەی كە لە عەفریندا هەیە لە هەر رێگایەكەوە دەكرێ هاوكارو پشتیوان بن تا فشارەكان بۆ سەر توركیا زیاد بكرێ.\nئێمە وەك یەكێتی كۆمۆنیستەكان لە عێراق بە توندی ئیدانەی ئەو هێرش‌و پەلاماردانانە دەكەین كە دەوڵەتی فاشیستی ئیسلامگەرای توركیا بە ئاراستەی گرتنی عەفرین دەینێت. وە پشتیوانی خۆمان بۆ بەرەنگاری خەڵكی ئەو كانتۆنە دەردەبڕین.\nریسوایی بۆ دەسەڵاتی ستەمكاری توركیا\nبژی بەرخۆدان‌و بەرەنگاری خەڵكی عەفرین\n٢٢ / ١ /٢٠١٨


پیاوانی خێڵه‌کانی کەرکوك بەشداریدەکەن له شەڕی دژ به داعشدا\nخێڵەکانی حەویجە رایانگەیاندووە كه 10,000 چەکداریان هاوکاری هێزەکانی عێراق دەکەن بۆ دۆزینەوەی پاشماوەکانی داعش لە ناوچەکانیاندا.\nچەکدارە خێڵەکیەکانی حەویجە لە رۆژئاوای پارێزگای کەرکوك بەشدارییانكرد له ئۆپەراسیۆنێكی هاوبەشدا لەگەڵ هێزەکانی عێراق له 8 ئایار بۆ دۆزینەوەی پاشماوەکانی داعش لە ناوچەکانیان. [وێنەكه لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاوبۆتەوە]\nبەرپرسێکی عێراقی دووشەممە (11ئایار) وتی هەزاران چەکداری خێڵەکی له حەویجە پشتیوانیی خۆیان راگەیاندووە بۆ هێزە ئەمنییەکانی عێراق دژ بە پاشماوەکانی رێکخراوی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش) لە ناوچەکانیان.\nسەرۆکی ئەنجومەنی ناوخۆیی حەویجە، ناجی ئیبراهیم حەواس بە دیارونای وت خێڵەکانی رۆژئاوای پارێزگای کەرکوك -- وەك ئەلبو جابر، ئەلساکر، ئەلبو جەحش و سەباویین -- وتویانە هاوئاهەنگی دەکەن لەگەڵ هێزە ئەمنییەکاندا بۆ دەرکردنی داعش.\nوتی ئەو خێڵانە "10,000 چەکداریان لە ئامادەباشیدان بۆ دابینکردنی هاوکاری بۆ یەکە سەربازییەکان لە هەر هەڵمەتێكی گەڕاندا بۆ کردنە ئامانجی چەکدارە تیرۆریستەکان."\nوتیشی هەینی چەکدارە خێڵەکییەکان لەگەڵ هێزەکانی پۆلیسی فیدرال و فیرقەی 14ی سوپا و هێزەکانی فەوجی 56ی حەشدی شەعبی، بەپشتیوانی فڕۆکەکانی عێراق، بەشدارییانكرد لە یەکەم ئۆپەراسیۆنی پشکنیندا.\nپیاوانی خێڵەكانی حەویجە هاوئاهەنگی دەکەن لەگەڵ ئه‌و یەکە سەربازیانه‌دا كه ئەرکیان پاراستنی ناوچەکانیانە لە پاشماوەکانی داعش. [خاوەنی وێنە: فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکانی کەرکوك]\nحەواس وتی: "لەکاتی ئۆپەراسیۆنەکدا، ناوچەکان بەسەر چەند سێکتەرێکدا دابەشکران، هەر سێكتەرە و پێکەوە پشکنینی بۆ دەکرا لەلایەن هێزە ئەمنییەکان و ئه‌و خێڵانه‌دا كه لەو شوێنانە نیشتەجێن."\nشانە نوستووەکان کرانە ئامانج\nهێزە هاوبەشەکان ناوچەیەکی فراوانیان پشكنی كه لە باکوری روباری زابەوە درێژده‌بێته‌وه بەرەو خوار تا ئەو شوێنەی زاب و روباری دیجلە بەیەكدەگەن -- نزیکەی 30 کیلۆمەتر كه دەشت و گردەکان له‌خۆده‌گرێت نزیك به ناوەندی حەویجە و ناحیه‌ی عەباسی.\nحەواس وتی له‌كاتێكدا ئۆپەراسیۆنەکە "نه‌گه‌یشت به دۆزینه‌وه‌ی هیچ حەشارگەیه‌كی تیرۆریستان"، هاوکاربوو بۆ پاراستنی ئەمنییەت و سەپاندنی کۆنتڕۆڵ بەسەر ئه‌و ناوچانه‌دا كه کرانە ئامانج بۆ بەرپەچدانەوەی هەڕەشەی تیرۆریستی.\nوتی ئەوە دەستپێكێك بوو بۆ ئۆپەراسیۆنی گەورەتر.\nوتیشی: "دوای هەوڵەکانی داعش بۆ چالاککردنەوەی شانە نوستووەکانی و دەستپێکردنەوەی چالاکییەکانی، خێڵەکان ئەمڕۆ دەیانەوێت هەڵوێستە نیشتمانییەکانیان دووپاتبکەنەوە و پێکەوە لەپاڵ هێزە ئەمنییەکاندا راوه‌ستن دژ بە گەڕانەوەی تیرۆریستان."\nهه‌روه‌ها وتی چەکدارانی داعش هێشتا بوونیان هەیە لە ناوچە شاخاوییەکانی نزیك حەویجە و ناوبەناو هێرش ئەنجامدەدەن و بەنهێنی دێن و دەچن بە گروپ، کە ژمارەیان لە چوار چەکدار تێپەڕناکات چونکە ترسیان هەیە بکرێنە ئامانج.\nوتی ئه‌و پاشماوانه بەمدواییانە هێرشیانکردە سەر بازگە ئەمنییەکان لە ناوچەکانی مولتەقا و ریاز و ئه‌و ناوچانه‌ی تا چیاکانی مەخمور درێژدەبنەوە.\nوتیشی: "رێنادەین ئەو تیرۆریستە ترسنۆکانە بە ئازادی بێن و بچن و لەگەڵ هێزەکانماندا کاردەکەین بۆئەوەی دەریانبکەین و سزای تووندیان بدەین."


نيمار سەركردايەتى سامپاى كرد بۆ بەديهێنانى خەونەكەى .. – كوردسپۆرت\nسەرەكى/ بەرازيل/نيمار سەركردايەتى سامپاى كرد بۆ بەديهێنانى خەونەكەى ..\nنيمار سەركردايەتى سامپاى كرد بۆ بەديهێنانى خەونەكەى ..\nهەڵبژاردەى بەرازيل لە كۆتايدا توانى خەونەكەى ئۆڵۆمپيادى بەدى بهێنێت بۆ يەكەمجار لە مێژووى خۆى ميدالياى ئاڵتوون لە چوارچێوەى يارى تۆپى پێى پياوان بباتەوە, ئەويش دواى ئەوەى توانى بە لێدانى يەكلاكەرەوە لە هەلبژاردەى ئەڵمانيا بباتەوە بە ئەنجامى (٥-٤).\nلە گێمى يەكەمى ياريەكەدا هەلبژاردەى بەرازيل بە لێدانێكى راستەوخۆ كە نيمار جێبەجێى كرد لە خولەكى ٢٦ گۆلێكى تۆماركرد.\nگێمى دووەم, ماكسيميليان مايەر توانى مانشافت بكاتە خاوەنى گۆلێك و لە خولەكى ٥٩ ئەنجامەكە يەكسان بكاتەوە, ياريەكەش بە پێى كاتى ياسايى خۆى بەيەكسان بوون كۆتايى هات.\nهەروو هەلبژاردە دوو گێمى زيادكرا و ياريانكرد كە ئەنجام لەو دوو گێمەدا وەك خۆى بوو دواتر ناوبژيوان بۆ ئاشكراكردنى پاڵەوانى ئۆڵۆمپياد پەناى بردە بەر لێدانى سزا (پەنارتيات) كە سەرەتا ئەڵمانيەكان جێبەجێيان كرد.\nلێدانە سزاكان بە سودى بەرازيل كۆتايى هات ئەويش دواى ئەوەى ياريزانى ئەڵمانى (نيلز بيترسن) نەيتوانى لێدنى پێنجەم بۆ ئەڵمانيا گۆڵ بكات دواتر نيمار پێنجەم لێدانى بەرازيلى جێبەجێكرد و گۆڵى تۆماركرد و توانى ميدالى ئالتوونى بۆ بەرازيل بەدەست بهێنێت.\nشايانى باسە دوێنێ شەمە نێجيريا و كەنەدا رووبەرووى يەك بوونەوە بەمەبەستى يەكلا كردنەوەى سێيەم و خاوەن ميدالى برۆنز كە نێجيريەكان توانيان بە ئەنجامى سێ گۆڵ بەرامبەر بە دوو گۆڵ ياريەكە ببەنەوە و ببنە سێيەم بۆ ياريەكانى تۆپى پێى پياوان لە ئۆلۆمپيادى بەرازيل ريۆ٢٠١٦ نێجيريا لە سالى ١٩٩٦ توانيان ميدالياى ئالتوونى بەدەست بهێنن.


دەوام لە زانکۆیەکى دیکە راگیرا\n2021.11.23 - 17:13\nزانکۆى راپەڕین راگرتنى دەوامى بۆ ماوەى چوار رۆژ راگەیاند، ئەوەش بەهۆى خۆپیشاندانى خوێندکارانەوە کە ماوەى سێ رۆژە بەردەوامە.\nئەنجومەنی زانکۆی راپەڕین لە راگەیەنراوێکدا (23ی تشرینی دووەمی 2021) رایگەیاند "دوای هەڵسەنگاندنی بارودۆخ و هەلومەرجی قۆناغەکە و ڕەچاوکردنی سەلامەتی گیانی خوێندکاران و بە هەندوەرگرتنی داواکاری کەسوکاری خوێندکارەکانمان، بڕیاریدا دەوامی خوێندنی زانکۆ تاوەکو ڕێکەوتی ٢٨-١١- ٢٠٢١ راگیرا".\nپێشتر ئەنجومەنی زانکۆی سلێمانی کۆبوویەوە و لە ڕوونکردنەوەیەکی کورتدا (23ی تشرینی دووەمی 2021) رایگەیاندبوو "لەبەر پاراستنی گیانی خوێندکاران و لەسەر داواکاری بەشێک لە کەسوکاری خوێندکاران، بڕیاریدا بە وەستانی خوێندنی خوێندکاران بۆ دوو ڕۆژ ( 24ی و 25ی تشرینی دووەمی 2021) لە سەرجەم کۆلێژەکانی زانکۆی سلێمانی و گەڕانەوەی خوێندکارانی بەشەناوخۆییەکان."


ئەرمینیاییەکان ئەردۆغان بە میراتگری عوسمانلییەکان دەزانن\nئەرمینیاییە ئەمەریکاییەکان پێشوازییەکی گەرم لە بڕیاری سەرۆک جۆو بایدن دەکەن بۆ ناساندنی کۆمەڵکوژی ئەرمینیاییەکان بە ژینۆساید، بەڵام مەخابنی خۆیشیان دەردەبڕن و دەڵێن "سەرۆکی ئەمەریکا هیچ فشارێکی نەخستۆتە سەر تورکیا."\nنزیکەی 400 کەس لە هاوڵاتیانی ئەمەریکایی بە ڕەگەز ئەرمینیایی لە یەکێک لە مەیدانەکانی واشنتۆنی پایتەختدا گردبووبوونەوە بۆ بەرز ڕاگرتنی ساڵیادی کۆمەڵکوژی ئەرمینیاییەکان بە دەستی تورکە عوسمانلییەکان. ئەو گردبوونەوەیەی ڕۆژی شەممەش هاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنەکەی سەرۆک بایدن بۆ ناساندنی ئەو کۆمەڵکوژییەی ساڵی 1915 بە ژێنۆساید.\nلە زۆر شوێنی تری ئەمەریکاشدا گردبوونەوەی هاوشێوە کراوە، بەڵام ئەرمینیاییەکان گلەییان هەیە و وەک دەڵێن "سەرۆک بایدن لە ڕاگەیەندراوەکەیدا ناوی تورکیای نەهێناوە" بەڵام جەختیش دەکەنەوە لەوەی ڕاگەیاندنی ڕاشکاوانەی کۆشکی سپی سەرکەوتنێکی گەورەیە بۆ ئەرمینیاییەکان.\nئانوشاڤان تانیلیان، سەرۆکی کڵێسای ئەرمینیاییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ئەمەریکا دەڵێت "سوپاسگوزارین کە وڵاتەکەمان دەنگی بیسترا و پێویستە بۆ لەمەودوا هەر هەموومان هەنگاو بنێین بۆ ڕێگەگرتن لە کۆمەڵکوژی."\nمهیر جانیان، سەرۆکی لیژنەی نیشتمانی ئەرمینیاییەکان لە ئەمەریکا دەڵێت "لەلایەک دانپێدانان هەیە بە کۆمەڵکوژی ئەرمینیاییەکاندا بەڵام لە هەمان کاتیشدا کەرەستە و کەلوپەلی لەشکریی بە تورکیا دەدرێت و یارییەکی دوو سەرە دەکرێت." وە دەشڵێت بەڵام ئەم بڕیارەی ئەمەریکا گرنگە بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەرمینیاییەکان و دانانی پرەنسیپی نوێی پەیوەندییەکان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێدا.\nنزیکەی یەک ملیۆن و پێنجسەد هەزار هاوڵاتی ئەرمینیایی کوژران لە ساڵی 1915وە تا ساڵی 1917 لە سەروەختی کۆتاییهاتنی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانلییەکاندا. عوسمانلییەکان لە یەکەم شەڕی جیهانیدا دەیانگوت ئەرمینیاییەکان داوایانەتە پاڵ ڕوسیاییەکان.\nئەرمینیاییەکانی ڕەگەزنامەی ئەمەریکاییان هەیە، شوێنی لەدایکبوونیان، تورکیا و ئێران و ئەرمینیا و سوریا و لوبنان و تەنانەت ئەمەریکاشە، لەگەڵ ئەوەشدا کە پاشخانێکی جیاوازیان هەیە بەڵام دەکرێت بگوترێت هەر هەموویان ئاشنان بە ڕووداوەکانی ساڵی 1915 و لە دەوری کۆبوونەتەوە.\nزۆربەی هەرە زۆری ئەرمینیاییەکان هەر تەنها وەک نەیارێک ناڕواننە ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆکی تورکیا، بەڵکو وەک میراتگرێکی عوسمانلییەکانیش لێی دەڕوانن بەهۆی ئەو پشتیوانییەی لە وڵاتی ئازەربایجانی کرد لە قەیرانی ئەم دواییەیدا لەگەڵ وڵاتی ئەرمینیا لەسەر هەرێمی ناگۆرنۆ کاراباخ.\nئارام بۆین، هاوڵاتییەکی ئەرمینیایی ئەمەریکاییە دەڵێت "تەنها داوایەکی بچوکی لێبوردن" بەسە بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ تورکیادا."


مەحمود ڕەزا : مەسعود بەرزانی بە چ سیفەتێ کۆبونەوە ئەکا ؟ – WTARIKURD\nئەمڕو مەسعود بەرزانیی سەرۆکی پارتی ، نوێنەری کونسوڵگەری و نوێنەرایەتیەکانی بێگانەی لە هەولێر کۆ کردەوە و قسەی بۆ کردن .\nمیدیای حیزبەکەی بەرزانی وا باسی کۆبونەوەکەیان کرد کە بەناوی سەرۆکی هەرێمەوە میوانەکان بانگ کراون و مەسعود بەرزانی باسی شەڕی داعش و پێوەندی نێوان هەولێر و بەغدا و هەلومەرجی سیاسیی هەرێمی بۆ کردون و ، گوایا پێی وتون : ماوەیەکی تر لەگەڵ حیزبەکانی کوردستان کۆ ئەبێتەوە .\nلە راستیدا ئەم هەنگاوەی مەسعود بەرزانی لە چەند لاوە سەرسوڕهێنەرە :\n٭ لە لایەکەوە ، چونکە ئەم کابرایە نەک سەرۆکی هەرێم نیە ، بەڵکو کەسێکی کودەتا چیە و خۆی و حیزبەکەی کودەتایان کردوە بە سەر شەرعیەت و ، دوای مردن یشی بێ ، شایەنی ئەوەیە لە سەر ئەم کودەتایەی کردویەتی ، بدرێ بە دادگا و سزای قانونی لە سەر وەر گرێ .\n٭ لە لای دووەمەوە ، لە بەر ئەوەی حیزبەکەی خۆی هۆکاریی یەکەمی قەیرانە قوڵەکانی ناو هەرێم و نێوان هەرێم و بەغدا یە ، ئەتوانێ بێ کۆبونەوە کردن بەم خەڵکەش واز لە خووی شێواندنی بەردەوامی هەمو شتەکان بهێنێ و بڕێ لە قەیرانەکان خاو بکاتەوە .\n٭ لە لای سێیەمەوە ، چونکە کونسوڵگەریەکان بە دیفاکتۆ مامەڵە لەگەڵ مەسعود بەرزانی ئەکەن ، ئەگینا ئەوان هەمویان ئەزانن ئەم کابرایە بە زەبری چەک و بە کودەتا لە سەر کورسی سەرۆکی هەرێم خۆی هێشتۆتەوە ، ئەگینا سەرۆکێکی نا شەرعیە .\nرەنگە بۆ نوێنەرانی وڵاتانی عەرەبی و وڵاتانی ئیسلامی ئەم هەنگاوەی مەسعود بەرزانی ئاسایی بێ ، بەڵام بێ شک بۆ نوێنەرانی وڵاتانی ئەوروپا مایەی لاقرتی و پێکەنینە بە ئاوەز و روی ئەم کابرایە . چونکە بە گوێرەی زانیاری من ، یەکێتی ئەوروپا دەمێکە بە نوێنەری تایبەتی خۆیانا پەیامی ڕووبەڕوو یان داوە بە مەسعود بەرزانی کە یەکێتییەکە لە دوای 19 ی ئابەوە ئەو بە سەرۆکی هەرێم نازانن … ئەگەر تەعامولی لەگەڵ بکەن بە دیفاکتۆ لەگەڵی ئەکەن .\n٭ لە هەموی عاجبایەتی تر ئەوەیە کە مەسعود بەرزانی چەند رۆژێ لەمەو بەر پەیامی بڵاو کردەوە و داوای کرد پۆستەکەی ئەو نە کرێ بە بیانو بۆ رێک نە کەوتن . لە سەر ئەم راستە رێیە ، سەرەتایی ترین هەنگاو مەسعود بەرزانی ئەبو بی نایە بۆ ئەوەی پۆستەکەی نە کرێ بە بیانو ، ئەوە بوو کە چی تر بە ناوی سەرۆکی هەرێمەوە نە جوڵێ و نە چالاکێ و بەو ناوەوە قسە نە کا .\nئەم کابرایە کە خۆی و گرێی پۆستەکەی و ئینقلابەکەی بە سەر شەرعیەتا بونەتە مایەی قوڵتر بونەوەی قەیرانەکان و ، ئەو خۆی بەشی هەرە گەورەی کێشەکانە ، بە نیازە بە چ ناوێکەوە لەگەڵ حیزبەکانی کوردستان کۆ ببێتەوە ؟\nئەگەر وەکو سەرۆکی پارتی بە نیازە ئەو هەنگاوە بنێ و ئەگەر ئامادەیە بە بێ بیانو و راوڕێوی هێنانەوە واز لە کورسیی داگیرکراوی سەرۆکی هەرێم بهێنێ و ئامادەیە چارەسەری قەیرانەکان بسپێرێتەوە بە تاکە دەزگای شەرعیی هەرێم ، پارلەمانی کوردستان ، ئەو کاتە هەقێتی شانازی بە خۆیەوە بکا کە ئەبێ بە کلیلی چارەسەری بەشێ لە قەیرانەکان .\nلێ ، تا مەسعود بەرزانی و حیزبەکەی و بنەماڵەکەی ئامادە نەبن شوێنەوارەکانی خیانەتی 12 ی ئۆکتۆبەری 2015 بسڕنەوە ، دەرچونیان لەو تەڵەیەی خۆیانیان پێوە کروە ، خەونی زڕاوە .


راپۆرتی دووەمی دیلۆیت بۆ وردبینی نەوت و غاز لە هەرێمی كوردستان – knwe.org\nسەرەکی » ئابووری » راپۆرتی دووەمی دیلۆیت بۆ وردبینی نەوت و غاز لە هەرێمی كوردستان\nبۆ شەش مانگی دووەمی ٢٠١٧\nلە چوارچێوەی پڕۆژەی وردبینی سەربەخۆی كەرتی نەوت‌و غاز لە هەرێمی كوردستان كە پێشتر بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران لەمانگی شوباتی 2016 كەوتە بواری جێبەجێكردنەوە، كۆتایی هەفتەی رابردوو داتاو زانیاریی نوێ دەربارەی ئەنجامی وردبینی بەرهەمهێنان، هەناردەكردن، بەكاربردن‌و خەرجی‌و داهاتەكانی نەوت لەپێگەی رەسمیی حكومەتی هەرێمی كوردستان بڵاوكرایەوە.\n1ی تەمموزی 2017 تا 31ی كانوونی یەكەمی 2017\nئەوەش بۆ تەواوكردنی ئەو زانیارییانەی كە پێشتر لەڕاپۆرتی وردبینی لەڕۆژی ١٦ی كانوونی دووەمی ساڵی 2018دا سەبارەت بە ئەنجامی وردبینی شەش مانگی یەكەمی هەمان ساڵ پێشكەش بەڕای گشتی لەناو هەرێمی كوردستان‌و دەرەوە كرا.\nئەم داتاو زانیارییە نوێیانە، كە لەلایەن (كۆمپانیای جیهانی دیلۆیت بۆ وردبینی‌و راوێژكاری) وردبینیكراوە وەك یەكێك لە چوار كۆمپانیا گەورەكانی دونیا، زانیاری گرنگ بە ژمارەی وردبینیكراو لەخۆدەگرێت دەربارەی بەرهەمهێنان، هەناردەكردن، بەكاربردن‌و داهاتی نەوت لەماوەی نێوان 1ی تەمموزی 2017 تا 31ی كانوونی یەكەمی 2017.\nئەنجومەنی هەرێمی بۆ كاروباری نەوت‌و غاز دووپاتی دەكاتەوە كە مافی گشت هاووڵاتییانی هەرێمی كوردستانە زانیارییان هەبێت دەربارەی ئەو ژمارەو داتایانەی سەبارەت بە بەرهەمهێنان‌و هەناردەكردن‌و بەكارهێنانی ناوخۆیی‌و داهاتەكانی نەوت كە پێشكەش كراون، بە تایبەتیش كە ئەو داتاو زانیارییە بڵاوكراون بە شێوەیەكی فەرمی پشتڕاستكراونەتەوە لەلایەن كۆمپانیایەكی وردبینیی جیهانی، ئەمەش وەك بەشێك لەهەوڵەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ برەودان بە شەفافیەت‌و لێپرسینەوەو حوكمڕانیی رەشید لە هەرێمی كوردستان.\nتێكڕای نرخی مانگانەی یەك بەرمیل نەوت\nلەم راپۆرتە وردبینییەی شەش مانگی دووەمی ساڵی 2017 بە بەراورد لەگەڵ راپۆرتی بڵاوكراوەی شەش مانگی یەكەمی هەمان ساڵ بە پشتبەستن بە زانیاریی بەدەستهاتوو لە خاوەن بەرژەوەندییەكان‌و لەدوای پشتڕاستكردنەوەیان، ژمارەو زانیاری نوێ خراوەتەڕوو بەدیاریكراوییش وردەكاریی بڕگەكانی خەرجییە گشتییەكانی دیكە جگە لە خەرجییەكانی پەیوەندیدار بە پڕۆسەی بەرهەمهێنان‌و هەناردەكردن‌و فرۆشتنی نەوت‌و خەرجییەكانی مووچەو خستنەڕووی تێكڕای نرخی مانگانەی یەك بەرمیل نەوتی خاوی فرۆشراو بە بەراورد بە نرخی نەوتی جیهانی برێنت كە لە ماوەی شەش مانگی دووەمی ساڵی 2017دا بەدەستهاتوون‌و چەند زانیارییەكی دیكەی نوێ لەم راپۆرتەدا.\nداهات‌و خەرجی‌و پڕۆسە جیاجیاكانی نەوت‌و غاز\nئەنجومەنی هەرێمی بۆ كاروباری نەوت‌و غاز بەڵین دەدات لەسەر بەردەوامبوون لە بڵاوكردنەوەی داتاو زانیاریی وردبینیكراو و پشتڕاستكراو لەلایەنی سێیەمی سەربەخۆ سەبارەت بە داهات‌و خەرجی‌و پڕۆسە جیاجیاكانی نەوت‌و غاز لە هەرێمی كوردستان بە ئامانجی بەدەستهێنانی متمانەی هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان.\nئەنجومەنی هەرێمی بۆ كاروباری نەوت‌و غاز كاردەكات لە پێناوی دەستەبەركردنی راپۆرتی وردبینی دەوری لەسەر ئەم داتاو زانیارییانە بۆ بەردەم رای گشتی ناوخۆ و نێودەوڵەتی لەڕێی هەردوو كۆمپانیای جیهانی (Deloitte) و (Ernst & Young). هەر لەم روانگەیەشەوە، واچاوەڕوان دەكرێت داتاو زانیارییەكانی دەرئەنجامی وردبینی ماوەی نێوان 1ی كانونی دووەمی 2018 تا 31ی ئاداری 2018 لە مانگی ئابی 2018دا بۆ رای گشتی بڵاوبكرێنەوە هاوشێوەی هەردوو راپۆرتی شەش مانگی یەكەم‌و دووەمی ساڵی 2017.


لە ڕاستیدا قسەکردن لە سەر دیاردەیەکی تەندروستی ئیشی پزیشکی پسپۆڕ و تایبەتمەندە . بەڵام ئێمە بۆ بەرچاوڕوونی کۆمەڵگە و هاندانی خەڵک بۆ خۆپارێزی ، دیاردە کۆمەڵایەتیەکانیمان بەلاوە گرنگە تا ببێتە تەواوکاری ئەرکە پزیشکیەکە و ئەوەی بەسەر وڵاتانی دیکەدا هاتوون بەهۆی خەمساردیەوە ، لەو ئەزموونانەوە بەسەر ئێمەشدا نەیەت.\nسایتی worldometer لە ١٥ ی شوباتەوە تۆماری توشبووەکانی لەهەموو وڵاتەکاندا داتادەکات ، تۆماری داتای ڕیزبەندی یەکەم هەشت وڵات وردتر بڵاودەکاتەوە . لە ڕێگای ئەو داتایانەوە سلوکی تەشەنکردن و بڵاوبوونەوەکە دەزانرێت کە لەیەکەم تۆمارەوە تا کاتی لەدەستدەرچوونی چۆنە و کەی ڕووئەدات .\nبەپێ ی داتاکان لەنێوان رۆژی یەکەمی تۆمارکردنەکە کە چەند کەسێکی کەمێکی توشبوون تا رۆژی هەڵکشانە زۆرە لەدەست دەرچووەکان نزیکەی بیست رۆژە . وەک ئەڵمانیا ، ئیتالیا ، ئیسپانیا ، دانمارک . لەپاش بیست رۆژەکە ژمارەی تۆمارەی توشبووەکان لەپڕێکدا هەڵدەکشێن بۆ زیادەی رۆژانە دووبەرابەر و سێ بەرانبەر بەرۆژی ڕابردوو . واتە لە سەد بۆ دووسەد ، دووسەد بۆ چوارسەد ، جوارسەد بۆ هەشت سەد .. هتد . بەپێ ی بەرزبوونەوەی رۆژانی هەڵکشانەکان ، شڵەژانی حکومەتەکان لە میدیاکانەوە دەبینرێت . لەبەر ئەوەی من کچەکەم لە دانیمارک دەژی ، وردتر متابەعەی وڵاتی دانیمارکم دەکرد . تا سێ هەفتەی یەکەم ئەو تۆمارەی لە دانیمارکدا داتاکردبوو گۆڕانکاری بەسەردا نەدەهات . لەچوار ڕۆژی دوایدا لەپڕێکدا ئەو ژمارەیە بەرزبوویەوە بۆ رۆژانە سەدان تۆماری زیاتر . لەو سێ هەفتەیەدا حکومەت هەڵمەتی خۆپارێزیەکەی دەست پێنەکردبوو ، پێیان وابوو ژمارەی توشبووان هەر ئەو چەند کەسەیە لە ژێرکۆنترۆڵدایە . بەڵام دواتر لەسلوکی تەشەنەکردنەکە تێگەیشتن کە تۆماری چەند کەسی یەکەم مانای ڕاوەستان و لەژێر کۆنترۆڵ بووندا ناگەیەنێت ، بەڵکە مانای هاتنی شەپۆلی دووەم و سێهەم دەکات بەڕێژەی سەد بەرانبەری شەپۆلە بچوکەکەی یەکەم .\nکاتێک داتاکان بەراورد دەکرێت لەگەڵ داتاکانی چین ، حکومەتەکان ناچار دەکات وەک ئەزموونی چین ڕێکاری نەک داخستن و کەرەنتینەکردن بەڵکە جوڵەبرێن (منع تجول) بگرێتە بەر وەک ئەوەی ئیتالیا کە دواجار ناچاربوو ئەویش جوڵەکردن ڕابگرێت . باجی ڕاگرتنی جوڵەکردن لە ڕووی ئابووریەوە قورس دەبێت بەسەر وڵاتەوە ، بەڵام باشترە لە شێواوی شڵەژان و باجی تەندروستی ، تەنیا چارەسەریشە بۆ تێکدانی سلوکی بڵاوبوونەوەی پەتاکە .\nبەسوپاسەوە ئەوەی تەندروستی سلێمانی ئەنجامی داوە چەند هەنگاوێک لەپێش لە وڵاتانی ئەڵمانیا و دانیمارکەوەیە . بەپێ ی ئەزموونی چۆنیەتی بڵاوبوونەوەکان ئێمە لەکۆتایی شەپۆلی دوو هەفتەی یەکەمداین کە دواتر شەپۆلە قورسەکانی بەدوادادێت . دەبێت تەندروستی سلێمانی دەستەڵاتی ڕاگرتنی جوڵەی لەبەردەستدا بێت و کۆمەڵگەش ئامادەیی قبوڵکردنی رۆژانی ( منع تجول ) ی هەبێت کە تەنیا چارەسەری بڵاوبوونەوەی پەتاکە بە بڕینی سلوکی بڵاوبوونەوەکەی دەکرێت ، دەبێت هەموومان هاوکار و گوێڕایەڵی ڕێنماییە تەندروستیەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی بین .


خاشقجی لە بینای کۆنسولخانەی عەرەبستان پارچەپارچەکراوە - Mehr News Agency\n16 sermawezê 2018 - 09:17\nNews Code 23064\nوتەبێژی دادستێنی عەرەبستان ئاشکرای کرد:\nخاشقجی لە بینای کۆنسولخانەی عەرەبستان پارچەپارچەکراوە\nوتەبێژی دادستێنی عەرەبستان ئاشکرای کرد کە رۆژنامەنووسی ڕەخنەگری عەرەبستانی لە بینای کۆنسولخانەی ئەو وڵاتە لە شاری ئەستەنبۆڵ کوژراوە و تەرمەکەی پارچە پارچە کراوە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر بە گێڕانەوە لە "النشره"، وتەبێژی دادستێنی عەرەبستان ئاشکرای کرد کە رۆژنامەنووسی ڕەخنەگری عەرەبستانی لە بارەگای کۆنسولخانەی ئەو وڵاتە لە شاری ئەستەنبۆڵ کوژراوە و تەرمەکەی پارچە پارچە کراوە.\nڕاشیگەیاند: ئەحمەد عەسیری جێگری پێشووی دەزگای هەواڵگریی سعوودی تیمێکی بۆ کوشتنی خاشقجی پێکهێناوە.\nوتەبێژی دادستێنی عەرەبستان لە درێژەدا وتی: ١١ کەس لە دۆسیەی کوشتنی خاشقجی بە تۆمەتبار ناسراون. تیمی ڕەوانە کراو بۆ ئەستەنبۆڵ بڕیار بووە خاشقجی بە گەڕانەوە بۆ عەرەبستان ڕازی بکەن، بەڵام توانای بردنە دەرەوەی ئەویان نەبووە.\nئەو بەرپرسە سعوودییە بە ئاماژە بەوەی کە بۆ ٥ کەس لە هۆکارانی ئەو دۆسیە داوای سزای لە سێدارەدان کراوە، وتیشی: تەرمەکەی خاشقجی پاش پارچە پارچە کران و بردنە دەرەوەی لە بارەگای کۆنسولخانە ڕادەستی کەسێکی خۆجێی کراوە.\nناوبراو ئاماژەی بەوەش دا: دادستێنی خوازیاری لە سێدارەدرانی فەرماندەران و هۆکارانی کوشتنی خاشقجی بووە. لە ئێستاشدا سعوود قەحتانی ڕاوێژکاری پێشووی دیوانی سەڵتەنەتی مۆڵەتی دەرچوون لە وڵاتی لێ قەدەغە کراوە و لێپێچینەوەی لێ دەکرێت.


پارتی، سەرجەم ئامادەكارییەكانی بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو ئاشكراكرد - تۆڕی میدیایی خەڵک\nبەرپرسی دەزگای هەڵبژاردنی پارتی دیموكراتی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، سەرقاڵی كردنەوەی بارەگاكانی پارتین لەهەندێك ناوچەی دابڕاو و لەهەموو ئەو ناوچانەش بەشداری هەڵبژاردنەكان دەكەین.\nخەسرەو گۆران، بەرپرسی دەزگای هەڵبژاردنی پارتی دیموكراتی كوردستان بە (دەنگی ئەمریكا)ی ڕاگەیاند، خۆمان ئامادە كردووە بۆ هەڵبژاردن و چاوەڕێی ڕۆژی دەنگدانین.\nوتیشی، “لەهەموو ناوچە كێشەلەسەرەكان بەشداری پڕۆسەی هەڵبژاردنی پەڕلەمانی عێراق دەكەین و لە مەندەلیشەوە تا شنگال كاندیدمان هەیە و سەرجەم كاندیدەكانیشمان كاری خۆیان دەكەن و خەریكی دانانی بارەگاین لە مەخمور و موسڵ، كەركوك و شوێنی تریش بۆ داهاتوو”.\nسەبارەت بە گەڕانەوەی بارەگاكانیان لە كەركوك، ناوبراو ئاشكرایكرد، سەرقاڵی گفتووگۆن لەگەڵ بەغدا بۆ ڕادەستكردنەوەی بارەگاكانیان.\nجەختی لەوەشكردەوە، هەمووان مافی خۆ كاندیدكردن و دەنگدانیان هەیە، كەس ناتوانێت ڕێگری لەكاندیدی كەس بكات، چونكە ئەو مافە دەستورییە.\nسەبارەت بە هۆكاری دانانی هۆشیار زێباری بە سەرۆكی لیژنەی بانگەشەی هەڵبژاردن، خەسرەو گۆران وتی، “بۆ هەموو هەڵبژاردنێك لیژنەیەكی باڵای هەڵبژاردن دروست دەكەین و كەسێك سەرپەرشتی لیژنەكە دەكات، جار هەبووە كاك فازڵ بووە، جاربووە كەسی دیكە بووە، ئەمجارە كاك هۆشیار سەرپەرشتی لیژنەكە دەكات”.\nڕووداوێكی هاتووچۆ 8 قوربانی لێ كەوتەوە\nبەرپرسی دەزگای هەڵبژاردنی پارتی دیموكراتی كوردستان\nخەڵك- وتەبێژی پارتی ڕایدەگەیەنێت، مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی داوای لەكاندیەكان كرد، بەهێمنی و دوور لەئستفزازی بانگەشە بكەن. ئەمڕۆ ئەنجومەنی…\n15 کانونی یەکەم 2021 5.40 pm\nخەڵك- وتەبێژی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان وەڵامی لێدوانەكانی وتەبێژی پارتی دەداتەوە و بە “زبر و ناجۆرن و ئیستفزازی”…\n24 شوبات 2021 9.00 pm\nخەڵك- ڕەوتی سەدر كە لەلایەن موقتەدا سەدر ڕابەری ڕەوتی سەدرەوە سیاسەتەكانی ئاراستە دەكرێت، پێیوایە لەسەر چەند…


كتێبی بیبلیۆگرافیای گۆڤاری سلێمانی بڵاودەكرێتەوە – Knwe.org\nسەرەکی » کەلتوور » كتێبی بیبلیۆگرافیای گۆڤاری سلێمانی بڵاودەكرێتەوە\nكتێبی بیبلیۆگرافیای گۆڤاری سلێمانی بڵاودەكرێتەوە\nبە سەرپەرشتیی بەڕێز حاكم قادر حەمەجان، خاوەن ئیمتیازی «گۆڤاری سلێمانی»و لە یادی 19 ساڵەی گۆڤارەكەدا، سەعات چواری پاشنیوەڕۆی رۆژی 1/6/2019، لە هۆڵی «كۆفینێتی مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەمنەسوورەكە»، كتێبی «بیبلیۆگرافیای 190 ژمارەی گۆڤاری سلێمانی» بڵاودەكرێتەوە.\nلە مەراسیمەكەدا، بەڕێز حاكم قادر حەمەجان و مامۆستا ئەحمەد حسێن- سەرنووسەری گۆڤارەكە وتاری تایبەتی پێشكەش دەكەن، دواتر بوار نوورەدینی ئامادەكار باسی بیبلیۆگرافیاكە دەكات. لە كۆتایی مەراسیمەكەدا، كتێبەكە وەك دیاریی خاوەنی ئیمتیاز، پێشكەشی نووسەرانی گۆڤارەكە و ئامادەبووان دەكرێت، ئامادەكاریش دانەیەك بە هەر كتێبخانەیەكی گشتیی شاری سلێمانی، شار و شارۆچكەكانی سەر بە پارێزگاكە دەبەخشێت.\nگۆڤاری سلێمانی، یەكەم ژمارەی 1/6/2000 و تا كۆتایی ساڵی 2018، 190 ژمارەی لێ دەرچووە، دەیان بابەتی لەبارەی شاری سلێمانی و ناوچەكانی دەوروبەری تێدایە، ڕەنگە فراوانترین سەرچاوەی زانیاریی پارێزگاكەش بێت، كە هەندێكیان هیچیان لەبارەوە نەنووسراوە، یان زۆر كەم، ئەمەش هۆكارێكی سەرەكیی ئەم هەوڵە بووە. دوای بڵاوبوونەوەی ئەم بیبلیۆگرافیایە، گۆڤارەكە بەرەو قۆناغێكی نوێتر و ئەكادیمیتر هەنگاو دەنێت، ئەگەر تا ئێستاش لێكۆڵەڕ و توێژەران، كەڵكی تەواویان لە گۆڤارەكە وەرنەگرتبێت، لەمەودوا وەك سەرچاوەیەكی فراوان و بەردەست بەكاردەهێنرێت، هەموو ئەمانەش برەوێكی تر بە ڕەوشی ڕۆشنبیریی شاری سلێمانی دەدەن.\nكتێبەكە 832 لاپەڕەی پێوانەی گەورەیە «17×23» و خەرجیی لەچاپدانی، لە بودجەی پڕۆژەی (سلێمانی: پایتەختی ڕۆشنبیریی هەرێمی كوردستان) كێشراوە. كتێبەكە جگە لە ساغكردنەوەی «خاوەنی ئیمتیاز، سەرنووسەر، دروشم، دەستەی نووسەران، ستافی گۆڤار، كاری هونەری، بەرگ و جیاكردنەوەی ڕەنگەكان، دیزاین و دەرهێنانی هونەری، بەڕێوەبەری هونەری، تایپ و دیزاین، وێنەگرانی گۆڤارەكە، پیتچنەكان، چاپخانە و هەندێ زانیاریی گشتی» دوو بەشە: بەشی یەكەم، بیبلیۆگرافیای نووسەرانە و بەپێی پیتەكانی زمانی كوردی (لە ئەلفەوە تا یێ) ڕێكخراون و بە فۆنتێكی جیاواز و تەنها یەك جار نووسراون، لە ژێر ناوەكانیشدا، بابەتەكان بەپێی بڵاوبوونەوەیان لە ژمارەكانی گۆڤارەكەدا بەم شێوەیە ڕیزكراون، ناونیشانی بابەت: ژمارە، مانگ و ساڵی گۆڤارەكە، ژمارەی لاپەڕە.\nبەشی دووەم، بیبلیۆگرافیای بابەتەكانە و بەسەر 12 تەوەرەدا «باری ڕۆشنبیری، باری كۆمەڵایەتی و پێكهاتەی شار، سەروتار، شارەوانیی سلێمانی، كەسایەتی، گشتی، مێژووی شاری سلێمانی، نامە و بەڵگەنامە، گشتیی ناوچەكان، هونەر، وێنە، وەرزش» دابەشكراون، بابەتی هەر تەوەرەیەكیش، بەپێی پیتەكانی زمانی كوردی (لە ئەلفەوە تا یێ) و بەم شێوەیە ڕیزكراون: ناونیشانی بابەت، ناوی نووسەر: ژمارە، مانگ و ساڵی گۆڤارەكە، ژمارەی لاپەڕە.


اگیتیم | Osmanlıca Havadis - عثمانلیجە حوادث\nعثمانلیجە حوادث اگیتیم علم و عرفان خبرلری\nOsmanlıca Eğitim, İlim ve İrfan Haberleri\nامام خطیب و الهیات أوگرنجیلرینە خیزلاندیریلمش قلاسق مدرسە اصولی عربجە و عثمانلیجە درسلری ویریلیر اوقول...\n۱٨ بیڭ سوزلشمەلی صاغلق پرسونلنڭ یرلشدیرمە ایشلمی تمام أو س ی م ، صاغلق باقانلغنە ۱٨ بیڭ سوزلشمەلی صاغلق پرسونل...\nق ی ق سوزلشمەلی پرسونل آلاجق\nقرەدی و یورتلر قرومی ، پسیقولوغ ، دییەتیسین ، شوفور ، بورو و یورت یوڭتیم پرسونلی اولمق اوزرە بیڭ ۲۲۰ كیشی یی ا...\n۲۰ بیڭ سوزلشمەلی أوگرتمن آلیم دویوریسی یاییملاندی\nملی أگیتیم باقانلغی ( مب ) ، ۲۰ بیڭ سوزلشمەلی أوگرتمن آلیمنە ایلیشكین دویوری یاییملادی . أوڭ باش ووریلر...\non: ایلول 17, 2018 In: اگیتیم, مانشتهنوز بر یوروم یاپان اولمادی\nامام خطیب و الهیات أوگرنجیلرینە خیزلاندیریلمش قلاسق مدرسە اصولی عربجە و عثمانلیجە درسلری ویریلیر اوقول أوگرنجیلری ایچون یوزینە حافظلغە حاضرلق حافظلق صنفلریمز بولونمقدەدر یڭیلنم...\tتمامینی اوقو\non: خزیران 20, 2018 In: اگیتیم, صاغلقهنوز بر یوروم یاپان اولمادی\n۱٨ بیڭ سوزلشمەلی صاغلق پرسونلنڭ یرلشدیرمە ایشلمی تمام أو س ی م ، صاغلق باقانلغنە ۱٨ بیڭ سوزلشمەلی صاغلق پرسونلی یرلشدیرمە ایشلمنی تماملادی . صوڭوچلر ” صوڭوج . أو س ی م . گوو . تر ...\tتمامینی اوقو\non: مايس 26, 2018 In: اسلام, اگیتیم, مانشت, مدنیتهنوز بر یوروم یاپان اولمادی\nترك – اسلام معماریسنڭ ذروە اثری سلیمیەدە ، گنچ حافظلر طرفندن مقابلە اوقونویور . مقابلە گلەنگی ، سلیمیە جامعیندە گنچ حافظلر طرفندن دوام ایتدیریلییور . ادرنە ایل مفتیلگی طرفندن دو...\tتمامینی اوقو\non: مايس 05, 2018 In: اگیتیمهنوز بر یوروم یاپان اولمادی\nقرەدی و یورتلر قرومی ، پسیقولوغ ، دییەتیسین ، شوفور ، بورو و یورت یوڭتیم پرسونلی اولمق اوزرە بیڭ ۲۲۰ كیشی یی استخدام ایدەجك . ق ی ق دن یاپیلان آچیقلامەدە ، ” هیچ بر گنچ آچیقدە ق...\tتمامینی اوقو\non: شباط 19, 2018 In: اگیتیم, مانشتهنوز بر یوروم یاپان اولمادی\nملی أگیتیم باقانلغی ( مب ) ، ۲۰ بیڭ سوزلشمەلی أوگرتمن آلیمنە ایلیشكین دویوری یاییملادی . أوڭ باش ووریلر ۲ مارتدە آلیناجق ، سوزلی صیناولر ۱٤ نیسان و ٨ مایسدە یاپیلاجق . آلینتی(A...\tتمامینی اوقو


شما اینجا هستید : صفحه اصلی » فایل نیکو » دانلود آهنگ ساری گلین عالیم قاسیم اف\nدانلود آهنگ آذری ساری گلین\nآهنگ بسیار زیبای ترکی ساری گلین از عالیم قاسیم اف را همینک از نفیس موزیک دانلود کنید\nساچێن اوجون هؤرمه‌زله‌ر؛\nگۆلۆ سولو (قونچا) درمه‌زله‌ر♪♪♫\nبو سئودا نه سئودادێر♪♪♫\nنئینیم آمان، آمان♪♪♫\nبو ده‌ره‌نین اوزونو،\nچوْبان قایتار قوزونو،\nنه اوْلا بیر گۆن گؤره‌م♪♪♫\nنازلی یاریمین اؤزؤنو\nنئیلیم آمان، آمان\nعاشیق ائلله‌ر آیرێسێ،♪♪♫\nشانا تئلله‌ر آیرێسێ،\nآیرێسێ بیر گۆنۆنه دؤزمه‌زدیم؛\nاوْلدۆم ایلله‌ر آیرێسێ\nنئیلیم آمان، آمان♪♪♫\nنوشته دانلود آهنگ ساری گلین عالیم قاسیم اف اولین بار در دانلود آهنگ جدید. پدیدار شد.\nلینک کوتاه http://farafile98r.ir/?p=2200\nدنیا | امیلی دیکنسون\nحضور زودهنگام هواداران استقلال در ورزشگاه ؛ شرایط ویژه ای ایجاد شد


ناهێڵین جارێکی تر دیکتاتۆرییەت ڕوو بکاتەوە عێراق - Mehr News Agency\n14 avrêlê 2019 - 14:43\nNews Code 26009\nبەرهەم ساڵح لە یادی ئەنفال:\nناهێڵین جارێکی تر دیکتاتۆرییەت ڕوو بکاتەوە عێراق\nسەرۆک کۆماری عێراق ڕایگەیاند: پێویستە هەم خەڵکی کوردستان هەم پێکهاتەکانی تری عێراق هەماهەنگ و هاوکاربین و نەهێڵین جارێکی تر دیکتاتۆریەت رووبکاتەوە ئەم وڵاتە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، ئەمڕۆ یەکشەمە ۲۵ی خاکەلێوە، سەرۆک کۆماری عێراق سەردانی سەماوەی کرد و لەمیانی وتارێکیشیدا بۆ گەلی عێراق و ژمارەیەک لە کەسوکاری ئەنفالکراوان وتی: نەهێڵین جارێکی تر خێر و بێری ئەم وڵاتە بۆ داپڵۆسین و کوشتن و لەناوبردن بێت.\nبەرهەم ساڵح وتی: تاوانەکانی رژێمی پێشو دەرحەق خەڵکی کوردستان تاوانی لە یاد نەچوون، تاوانی گەورە بوون دژ بە مرۆڤایەتی بۆ ریشەکێشکردنی بوونی نەتەوایەتی و ناسنامەی خەڵکی کوردستان.\nوتیشی: بە خەبات و تێکۆشان و پێداگری ئەو خەڵکە، بەجوامێری کەسوکاری سەربەزی ئەنفال و شەهیدەکانمان سەدام کۆتایی هات و وەزعێکی تازە هاتوەتە کایەوە لە عێراقدا، دەمانەوێت جارێکی تر ببڕای ببڕ نەهامەتیەکانی ئەنفال و دیکتاتۆریەتی تێدا دوبارە نەبێتەوە.\nڕاشیگەیاند: پێمان وابو بە تەواوی بنبڕکراوە، بەڵام بە سەرهەڵدانی داعش و کۆمەڵکوژییەکانی داعش دەرحەق بە پێکهاتەکانی عێراق و کوردستان و ئێزیدیەکان و خەڵکی تر وەبیرهێنانەوەیەکی گەورەبو بۆ هەمومان کە ئەو رەوتە ئەو بیرکردنەوەیە هێشتا ئاسەواری ماوە.\nبەرهەم ساڵح جەختی کرد: پێویستە هەم خەڵکی کوردستان هەم پێکهاتەکانی تری عێراق خەڵکە پەرۆش و دیموکرات خوازەکان پێکەوەبین، هەماهەنگ بین، هاوکاربین، نەهێڵێین جارێکی تر دیکتاتۆریەت روبکاتەوە ئەم وڵاتە، نەهێڵین جارێکی تر خێر و بێری ئەم وڵاتە بۆ داپڵۆسین و کوشتن و لەناوبردن بێت.


وەرزش – پەڕە 186 – Knwe.org\nسەرەکی » وەرزش (پەڕە 186)\nسبه‌ی و دووسبه‌ی یارییه‌كانی گه‌ڕانه‌وه كۆتاییاندێت\nهه‌شت یارییه‌كه‌ی چوونی قۆناغی 16 یانه‌ی چامپیۆنس لیگ كران، چوار یارییش له یارییه‌كانی گه‌ڕانه‌وه‌ش كران، به‌پێی خشته‌ی دانراویش بۆ یارییه‌كان، سبه‌ی سێشه‌ممه 12/3/2019 یارییه‌كانی گه‌ڕانه‌وه‌ی چوار یارییه‌كه‌ی تریش ده‌ستپێده‌كه‌ن و رۆژی چوار شه‌ممه‌ی ئاینده کۆتاییاندێت. ئه‌نجامی چوار یارییه‌كه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌فته‌ی رابردوو ئه‌وبوو ریاڵ مه‌درید و پاریس سانجێرمان و رۆماو دۆرتمۆند ماڵئاواییان له‌م خوله‌كرد، له‌به‌رامبه‌ردا ئه‌یاكس و مان یونایتدو پۆرتۆو تۆتنهام ...\nكێ له‌م كاره‌ساته‌ی ریاڵ مه‌درید به‌رپرسیاره؟\nستادیۆم ره‌نگه له‌م كات و ساته‌ی ئێستادا و له‌م بارودۆخه خراپه‌ی ریاڵ مه‌دریدی تیایه رسته‌یه‌ك یان ده‌سته واژه‌یه‌كی گونجاو نه‌دۆزرێته‌وه كه گوزارشت له‌و بارودۆخه‌ی ریاڵ بكات. یانه‌ی شاهانه‌ی مه‌درید و خاوه‌نی زۆرترین جامی چامپیۆنس لیگ 13 جام و خاوه‌نی 4 جام له پێنج ساڵی رابردوودا، هه‌فته‌ی رابردوو له یارییه‌كی دراماتیكدا به‌ده‌ستی یانه‌ی ئه‌یاكس ئه‌مستردام له‌و خوله كرایه ده‌ره‌وه، هه‌رچه‌نده له ...\nتۆپی پێ واته گۆڵكردن\nراپۆرت: ئیسماعیل مەحمود یانه‌ی بارسیلۆنا له‌ڕۆژی 19/2/2019 -ه‌وه تا رۆژی 2/3/2019 ،چوار یاریی زۆر گرنگ و چاره‌نووسازی كرد، له هه‌مووشی گرنگتر ئه‌وه‌بوو هه‌رچوار یارییه‌كه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی یاریگای خۆیدابوو، هه‌رچوار یارییه‌كه‌ش به‌مشێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه بوون: 19/3/2019 *ئۆڵۆمپیك لیۆن×بارسیلۆنا (0-0)-یاریی چوونی قۆناغی 16 یانه‌ی چامپیۆنس لیگ، یاریی گه‌ڕانه‌وه‌ش چوار شه‌مه‌ی ئاینده ده‌كرێت. 24/2/2019 *سیڤییا×بارسیلۆنا(2-4) یاریی قۆناغی دووه‌می لالیگا. 27/2/2019 *ریاڵ مه‌درید×بارسیلۆنا (0-3) یاریی ...\nتێپێكی تایبه‌تی كاراتێ بۆ خانمان\nدیدار: یادگار ساڵح وه‌ك ئاشكرایه له‌مڕۆدا وه‌رزش بۆته لایه‌نێكی گرنگ له ژیانی هه‌ر تاكێكداو به تایبه‌تیش پیاوان بواری زیاتریان تیا بینیوه، به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌وه به‌م دواییه تیپێكی تایبه‌ت به كاراتێی كچان به سه‌رپه‌رشتی راهێنه‌رێكی كچ له شاری سلێمانی دروستكراوه، ئه‌مه‌ش یه‌كه‌مجاره تیپێك له لایه‌ن راهێنه‌رێكی كچه‌وه سه‌رپه‌رشتی بكرێت، چونكه تا ئێستا تیپه‌كان له‌لایه‌ن پیاوانه‌وه سه‌رپه‌رشتی كراون. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش (وه‌فا ...\nكچانی شه‌تره‌نجی خانزاد پله‌ی سێیه‌می به‌ده‌ستهێنا\nزاگرۆس نانه‌كه‌لی له پاڵه‌وانێتی شه‌تره‌نجی هه‌ڵبژارده‌كانی عه‌ره‌ب كچانی یانه‌ی خانزاد كه‌نوێنه‌رایه‌تی هه‌ڵبژارده‌ی عێراقیان ده‌كرد توانیان پله‌ی سێیه‌م و میدالیای برۆنزی پاڵه‌وانێتی كچان به‌ده‌ست بهێنن، له‌گه‌ڵ (4) میدالیای زیو و برونز كه‌چنار وریا له تاوڵه‌ی یه‌كه‌م سێیه‌م بوو، هه‌روه‌ها كارین كه‌مال و سارا مه‌سعود و نه‌باو سامی له تاوڵه‌ی دووه‌م و سێیه‌م دووه‌م بوون. له چه‌ند رۆژی رابردوو له شاری حه‌ماماتی ...\nپاڵه‌وانێتی بلیاردی عیراق له دهۆك به‌ڕێوه‌ده‌چێت\nزاگرۆس نانه‌كه‌لی وا بڕیاره 15/3/2019 یه‌كێتی ناوه‌ندی بلیاردی عێراق یه‌كه‌م چالاكی خۆی بۆ ساڵی ده‌ست پێبكات و له‌یه‌كه‌م هه‌نگاوی قۆناغی یه‌كه‌می خولی بلیاردی عێراق وا بڕیاره له رێكه‌وتی 15/3/2019 به‌رێوه‌بچێت. له‌م باره‌یه‌وه پاڵه‌وانی بلیاردی كوردستان وعێراق ویاریزانی یانه‌ی برایه‌تی سه‌دره‌دین حه‌سیب وتی: ده‌نگۆی ئه‌وه هه‌یه كه ناوه‌ڕاستی ئه‌م مانگه خولی بلیاردی عیراق له‌شاری دهۆك به‌رێوه‌بچێت، من كه پاڵه‌وانی پێشووی خوله‌كانی ...\nكارڤاخال مانگێك و ڤازكوێز 2 هه‌فته دوورده‌كه‌ونه‌وه\nیانه‌ی ریاڵ مه‌درید ورده‌كاری پشكنینی پزیشكی هه‌ریه‌ك له دانی كارڤاخال و لوكاس ڤازكێزی یاریزانانی یانه‌كه‌ی راگه‌یاند كه له یاری رابردووی یانه‌كه دوچاری پێكان بوون. ڤازكوێز به‌هۆی پێكان له گێمی یه‌كه‌می یاری به‌رامبه‌ر به ئه‌یاكس یاریگای جێهێشت، به‌ڵام كارڤاخال به‌هۆی یاریكردن له‌سه‌ر پێكانه‌كه‌ی له‌هه‌مان یاری تا كۆتایی به‌مه‌ش پێكانه‌كه‌ی قورس بووه. ریاڵ مه‌درید له پێگه‌ی ره‌سمی خۆی بڵاویكردۆته‌وه دوای پشكنین ده‌ركه‌وتووه ...\nفیفا یەده‌کی دارایی خۆی ئاشكرا ده‌كات\nیه‌كێتی نێوده‌وڵه‌تی تۆپی پێ رایگه‌یاند یه‌ده‌كی دارایی یه‌كێتیه‌كه بۆ 2 ملیار و 740 هه‌زار دۆلار به‌رز بۆته‌وه، ئه‌مه‌ش دوای ئه‌وه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی چاوه‌ڕوان نه‌كراو یه‌كێتیه‌كه له ساڵانی 2015 بۆ 2018 سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ی له هه‌موو بواره‌كان تۆماركردوه. فیفا راشیگه‌یاند كه له ماوه‌ی ساڵانی 2011 بۆ 2014 داهاتی یه‌كێتیه‌كه 5 ملیار و 720 ملیۆن دۆلار بووه به‌هۆی ئه‌وه‌ش یه‌ده‌كی دارایی یه‌كێتیه‌كه ملیارێك و ...\nكه‌ریم عه‌بدولجه‌بار بۆ خوێندنی منداڵان خه‌ڵاته‌كانی ده‌فرۆشێت\nكه‌ریم عه‌بدولجه‌باری ئه‌فسانه‌ی باسكه‌و خاوه‌نی زۆرترین خاڵ له مێژووی ئێن بی ئه‌ی نزیكه‌ی 3 ملیۆن دۆلاری له رێگه‌ی فرۆشتنی به‌شێك له خه‌ڵاته تاكه كه‌س و كه‌ل و په‌له وه‌رزشیه‌كانی له زیادكرنی ئاشكرا كۆكرده‌وه‌و ئه‌و بڕه پاره‌یه‌ش بۆ دابینكردنی هه‌لی خوێندن بۆ منداڵان ته‌رخان ده‌كات. تۆڕی ئی ئێس پی ئێن بڵاویكرده‌وه كه‌ریم عه‌بدولجه‌باری ته‌مه‌ن 71 ساڵ 234 پارچه‌ی له خه‌ڵات و ...\nپه‌یكه‌ره‌كه‌ی بێكهام ئاشكرا كرا\nبه‌ر له ده‌ستپێكردنی یارییه‌كانی له‌م وه‌رزه‌ی خولی ئه‌مریكا یانه‌ی لۆس ئه‌نجلس گالاكسی رێزی له داڤید بێكهامی ئه‌ستێره‌ی پێشووی یانه‌كه‌ی نا ئه‌ویش له رێگه‌ی دروستكردنی په‌یكه‌رێك بۆ ئه‌و یاریزانه. به ئاماده‌بوونی ژماره‌یه‌كی زۆر له هانده‌رانی یانه‌كه له‌به‌رده‌م یاریگای یانه‌كه په‌رده له‌سه‌ر په‌یكه‌ره‌كه‌ی داڤید بێكهام دادرایه‌وه كه وه‌كو رێزلێنان بۆی دروست كراوه به‌مه‌ش بێكهام بووه یه‌كه‌م یاریزان له مێژووی خولی ئه‌مریكا كه ...\nلاپەرە 186 لە 303« سەرەتا...160170180«184185186187188\t»\t190200210...کۆتا »


یوڤانتۆس بەشێوەیەکی چاوەرواننەکراو داوای ئاڵوگۆڕی دوو یاریزانی لە ئەتلەتیکۆ مەدرید کردووە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/04/28 - 8:00 PM\nسەرچاوە ئیتاڵییەکان ئاشکرایان کردووە، بەرپرسانی یانەی یوڤانتۆس بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو داوای ئاڵوگۆڕی دوو یاریزانیان لە یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید کردووە لە گواستنەوەکانی هاوینەی ٢٠٢٠دا.\nبڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بەوڵاتانی ئەوروپا و ڕاگرتنی چالاکییەکان کاریگەری لەسەر بوارە داراییەکان دروستکردووە، زۆرینەی یانە زەبەلاحەکانی ئیتاڵیا بەهۆی قەیرانە داراییەکانەوە قیمەتیان دابەزیوە و داهاتیان بەشێوەیەکی بەرچاو کەمیکردووە.\nستافی گفتوگۆکاری یانەی یوڤانتۆس بڕیاریانداوە گواستنەوەی گەورە و گرانبەها ئیمزانەکەن و زیاتر سەرنج لەسەر گواستنەوەی ئەو یاریزانە بدەن، کە دەکرێت بەشێوازی ئاڵوگۆڕ دابین بکرێن.\nڕۆژنامەی “توتو سپۆرت”ی ئیتاڵی لەم بارەیەوە ئاشکرای کردووە، بەرپرسانی یانەی یوڤانتۆس پەیوەندییان بە یانەی ئەتلەتیکۆ مەدریدەوە کردووە و فیدریکۆ بێرناردێسکی ئیتاڵییان پێشکەشکردوون، لەبەرامبەردا داوای گواستنەوەی ساول نیگوێزیان کردووە کە بەهەمان شێوە لە هێڵی ناوەند یاریدەکات.\nبێرناردێسکی بۆ ئیدارەی یانە و هاندەرانی یانەی یوڤانتۆس کاریگەری نییە و بە کۆڵەکەیەک لە پێکهاتەی بیانکۆنێری هەژمار ناکرێت، بۆیە دەیانەوێت سود لە نرخەکەی وەربگرن بۆ کڕینی یاریزانێکی تر.\nلەبەرامبەردا بێرناردێسکی تەمەنێکی لاوی هەیە و قورسنییە لە گواستنەوەکانی هاوینەدا یانەیەکی نوێ بدزۆێتەوە و پەیوەندی پێوە بکات، یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید و یاریکردن لەژێر سەرپەرشتی دێگۆ سیمیۆنی یەکێکە لەو خەسڵەتانەی وایانلێکردووە بە ئاڵوگۆڕەکە قایلبێت.


ناس کورد- ڕۆژیار سیروان\nبەڕێوەبەری ئەوقافی سلێمانی ڕایگەیاند، نابێت سبەینێ لە هیچ مزگەوتێکی پارێزگای سلێمانیدا نوێژی هەینی ئەنجاممبدرێت و مامۆستایانی ئایینیش یاگادار دەکاتەوە، ئەگەر نوێژی هەینی ئەنجامبدەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەکرێنەوە.\nفەرەیدوون غەریب، بەرێوەبەری ئەوقافی سلێمانی بە ناس کوردی ڕاگەیاند: " نابێت سبەینێ لە هیچ مزگەوتێکدا وتار و نوێژی هەینی ئەنجام بدرێت و هەر مامۆستایەک نوێژی هەینی ئەنجام بدات رووبەرووی سزای یاسایی دەبێتەوە".\nبەڕێوەبەری ئەوقافی سلێمانی وتیشی، پێویستە مامۆستایانی ئایینی و هاووڵاتیان خۆراگر بن تاوەکو 11ی مانگ بڕیاری کۆتایی لەوبارەیەوە دەدرێت.\nئەمە لەکاتێکدایە، ئەمڕۆ زۆرینەی مزگەوتەکانی شاری سلێمانی دەرمانڕێژڕێژ کران و عەبدوڵا ئەحمەد، جێگری بەڕێوەبەری تەندروستیی سلێمانی بۆ کاروباری کارگێڕی بە ناس کوردی ڕاگەیاند: "وەک تەندروستیی سلێمانی ڕەزامەنین بە کردنەوەی دەرگای مزگەوتەکان لە ئەمڕۆوە و کۆتا بڕیاریش لای وەزارەتی ئەوقافە".\nهاوکات هەر ئەمشەو، لە ڕاگەیەندراوێکدا وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی ڕایگەیاند: " رۆژی یەک شەممەی داھاتوو بەپێی رێنمای و ئەگەری هەڵومەرجی گونجاوی تەندروستی لێژنەی باڵای کرۆنا بریار لەسەر کردنەوەی دەرگای مزگەوتەکان دەدات".\nئاماژەی بەوەشکرد: "ئەم رێکارانەی کەلەمەودوا پەیرەو دەکرێ لەپێناوی ئەوەیە کە ھەموولایەک ئەرک و بەرپرسیاریەتی ئایینی نیشتیمانی لەئەستۆبگرین بۆ پاراستنی تەندروستی ھاوڵاتیانی ئازیزمان".\nئەوقافی هەرێم ڕونکردنەوە دەدات لەبارەى ئەنجامدانی نوێژی جەژن\n2020.05.23 - 17:54\nژوری بازرگانی سلێمانی: پێویستە لە جەژندا دوکان و مارکێتەکان کراوەبن\n2020.05.22 - 13:47\nبەڕێوەبەرایەتی کارەبای سلێمانی: کەمبوونەوەی کارەبا بەدەرە لە دەسەڵاتی ئێمە\n2020.05.18 - 13:49\nقایمقامی سلێمانی: لە بەرەنگاربونەوەی کۆرۆنا سەرکەوتوو بوین\n2020.05.11 - 14:41\nفراكسیۆنی یەكگرتوو راگەیەندراوێكی لەبارەی قەرزەكانی حكومەتی هەرێم بڵاوکردەوە\n2020.05.23 - 20:01\nئەمیری کۆمەڵی ئیسلامی سێ داواکاری ’’بۆ گۆڕانکاریکردن’’ ئاڕاستەى بەرپرسانی هەرێم دەکات\n2020.05.23 - 18:51


تیۆرەکانی مارکس، یاسا لە میتافیزیکاوە بۆ فیزیکا.\nمیتافیزیک زاراوەیەکە سەرەتا لە کتێبەکەی ئەرستۆ وە ھاتووە کە بریتییە لە کۆمەڵێک کتێب و لە ھەمان کاتدا لەنێو یەک کتێبدایە، بەشی یەکەمی زاراوەکە میتا Meta واتە پشت یان دوای یان ئەو دیو. فیزیکا physics واتە سروشت، یان سروشتناسی، ھەر دوو بڕگەکە لەیەکتر بدەین دەبێتە میتافیزیکا، توێژنەوەکەی ئەرستۆ لەو دوو بڕگە زاراوەییەوە سەریھەڵداوە، لەگەڵ پەڕەسەندنی چەمکەکە بۆ بابەتی سرووشت و لێکۆڵینەوە لەسەر دیاردە بەرھەستەکان، بووە بە چەمک و وەسف بۆ لێکۆڵینەوە لە بوون و پاشکۆکانی دەوروبەر، واتە ئەو گاتیگۆرییانەی کە گوزارشت لە خەسڵەتە سەرەکییەکانی ئەم بوونە پڕ نھێنی و سیحرە دەکەن، وەکو جەوھەر و رواڵەت کە بە خەسڵەتی جەوھەری و گۆڕان لە شتەکان ناسراوە، واتە چەمکەکە باس لە بوون و پەیوەندییە رووحیەکان و خودا و سیفەتەکانی خودا دەکات، بەو پێیەش بێت میتافیزیک واتە توێژینەوە لە بوون وەکو یەکەیەکی پڕ مانا کە واقیع تەنھا دیوە ماتریاڵییەکەی ناسیوە یان بینیوە، بۆیە بابەتەکە گشتییە و زنجیرەیەک پرسیاری دیکەی لەگەڵ خۆی ھەڵگرتووە، لەوانەش مەعریفە و ئەزموونی ژیان و جوانی و ئەخلاق و ھتد.\nزاراوەی میتافیزیک لێکۆڵینەوەیە لەبوونەوەرەکانی سەر سرووشت، واتە گەڕانە بەدوای جەوھەری شێوەکان کە لەلایەن ئینسانەوە درکیان پێکراوە، یان گەڕان بە دوای خواوەند، لەڕووی تیۆلۆژیشەوە مانای (خودا ناسی) یە، ھەروەھا مرۆ ڤلە ژینگەی خۆی کە ژیانی کۆمەڵایەتییە دادەبڕێنێ و جودای دەکاتەوە، بەم شێوەیە میتۆدی میتافیزیکی ئەو شتانە جیادەکاتەوە کە پەیوەندییان بە واقیعەوە ھەیە و دواتر پۆلینیان دەکات.\nئەم میتۆدە پێناسەکردنی شتەکان کە گوایە ھەموو شتێک لە شوێنی خۆی و بێ کەموکوڕیین و قابیلی گۆڕان نین، ھەوڵدانێکە بۆ سەلماندنی بونی خودا کە نموونەی باڵای ئینسانە و بە لاھوتیەت ناسراوە، لاھوتیەتیش فەلسەفەیەکە ھیچ مانایەک بۆ ماترالیزم و ژیانی ماتریالی ناھێڵێتەوە. لەرێگەی جەوھەری ئەو بوونەوەرانەی کە لەسەرووی سرووشتەوەن کە ھەندێک ناویان لێناوە رەھا، ھەندێکی دیکە ناویان لێناوە خودا.\nمارکس بە پێچەوانەی رەوتی تێگەیشتن لە میتا سرووشت، ئەودیوی ماتریالیزمەکانی پێشوو و کۆن دەبات کە رێبازێکە ئیعتیبارکردنی دیاردە سرووشتیەکان و لێکدانەوەی دیاردەی ماتریالی، ھەم نەریتی و ھەم ئۆبێکتی فیورباخی بووە، ئەم پراکتیکە فەلسەفییە کە دابڕانێک کە بەر لەھەر شتێک ئینسانی بووە نەک سەفسەتەی فەلسەفی، چونکە دژایەتیی ھێڵێکی دیاریکراوی روون بووە، کە مەرجی یەکەمی چالاکی ھەستەکی خودی نەبووە، بەقەد ئەوەی کۆمەڵایەتی بووە، کە فیورباخ ئەوەی بۆ قەدەر زنجیرەیەکی دیاری ململانێیەکی چەمکە فەلسەفییەکان رووەکەی دیکەی وەڕگەڕا کە لە چوارچێوەی ئیدیۆلۆژیای ئاڵمانی کۆکرابۆوە.\nکێشەی نێوان ئەو چەمکە میتافیزیکا و فیزیکا کە لەدوای فیورباخەوە زیاتر بوو بە داینەمۆی موناقەشەی مارکس بۆ بەرپەرچدانەوەی فیزرباخ و لەوێشەوە بۆ ئیدیۆلۆژیای ئاڵمانی، لەخورافەی فەلسەفییەوە سەریھەڵدا کە رێگری یەکەمی بەردەم ماتریالیزمی دیالیکتیکی بوو، کەواتە سەرھەڵدانی چەمکەکانی وەک ئایین وخودا لەمێژوودا کە مرۆڤ بۆخۆی تۆماری کردوون و بەرھەمی ھێناون, لەسەرەتاوە بە میتافیزیکاوە گرێدرا، بەڵام دواتر دەرکەوت کە ئەم چەمکە لێکدژی لە نێوان رەوتە فکرییەکاندا درووست کردووە، ھەروەک ڤۆڵتێر قسەیەکی باوی ھەیە لەمبارەیەوە و دەڵێت " گەر دوو کەست بینی لەسەر بابەتێک موناقەشە دەکەن و لەیەکتریش تێناگەن، ئەوا بزانە کە سەبارەت بە چەمکی میتافیزیکا گفتوگۆیانە". لەلایەکی ترەوە تێڕامانە میتافیزیکییەکان بۆ سرووشت و مرۆڤ, بەشێک لەکولتورە ھاوبەشەکانی سەرەتای کۆمەڵگەی بەشەری پێکھێناوە و کاری لەسەر کردووە.\nئەم کولتوورانە کە لەیەک کاتدا جیاواز و لەیەک کاتدا ھاوبەشن, زەرورەتی مێژووییان لەکوێدا بووە؟ لەکوێدا بۆتە یاساو دەسەڵاتەکان قەڵەمڕەوی خۆیان تیا بەکارھێناوە؟ مەیلی یاسادانان و ملکەچی وەسیەتەکانی باب مەزنی و دەسەڵاتگەری و حوکمڕانی کردن و کۆنتڕۆڵکردنی کۆمەڵگە لەسەر بنیچینەی مەرجەعیەت, بەشێکی تری ئەو کولتوورە مێژووییەیە کە یاسای جۆراوجۆری لێبەرھەمھاتووە و تۆمار کراوە, مێژووش بەمەداچووەتەوە کە دواجار بووەتە گوتارێک و یاسای لێ داتاشراوە, ھەموو ئەو چیرۆکانەش کە لەنێو دەقی ئایینە جێماوەکاندا ھاتووە, ئەو رۆشنبیریەیە کە لەسەرزاری پێغەمبەرەکانەوە بیستوومانەو ئەوەمان پێدەڵێن کە دواتر بووەتە ئیدیۆلۆژیا لەژێر ناوی خودا پەرستی و ئایین پەرستی, خاوەن تیۆرە یاساییەکان دەڵێن" بەبوونی یاسا و بەپێچەوانەوە نەبوونی یاسا شتێک لەئیدیۆلۆژیا ناگۆڕێ" ئەمە قسەی د.دینیس لویدە, لەشێوێنکی تردا دەڵێت"باشترین تیۆرێک لەشکڵی یاسایەک پیشنیار کرابێت بۆ کۆمەڵگەی بەشەری یاساکەی کارل مارکسە, ئەو گوتی یاسا تەنھا سیستمێکە بۆ سەرکوتکردنی خەڵک و پاراستنی بەرژەوەندیەکانی چینی سەرمایەداری".(١)\nلەڕاستیدا مەسەلەی یاسا کە مێژوویەکی دوور و درێژی ھەیە لەسەرەتای درووستبوونیەوە کە لەئەسیناوە دەستپیدەکات و شیشەڕۆن یەکێکە لەدونیای رۆژئاوا قسەی لەسەر بونیادنانی یاسا کردووە و لەرۆژھەڵاتیش کەسێکی وەکو حاموڕابی, تەماشایەکی ترە بۆبینینی شتەکان وەک دامەزراوەیەکی جەماوەری و داھێنەری یاسا لەناوچەی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست, ئۆریانووس لەسەدەی سێھەممدا بەناوبانگترین یاساناسی رۆمانی بوو دەیگووت" قەیسەر تەنھا دەستوری گەرەکە, لەوکاتەدا چالاکی سیاسیش ھێجگار بەرتەسک بوو, ئەوە بوو دواتر لەسەدەی چوارەم رۆمانستان کرا بەدوو پارچەوە, رۆمانی رۆژھەڵات و رۆمانی رۆژئاوا, دوای تێپەڕبوونی سەد ساڵیش واتە ساڵی ٤١٠ لەلایەن ئەلاریک شای گۆتێ, رۆژئاوا داگیرکراو ھەم لەمێژوودا تۆمارکرا و ھەم لەمێژووی بیری سیاسیشدا ئەنجامێکی یەکلایی کەرەوەی ھەبوو, دوای کێبەرکێەک لەنێوان ئایینی مەسیحی و جولەکە واتە (ئیسرائیلیەکان), لەسەدەی چوارەمدا گۆڕانکاریەکی گرنگ روویدا, مەسیحایەتی کرا بەئایینی رەسمی دەوڵەتی رۆمانی, ئیتر رۆما نەک ھەر رێگەی دەدا بەدینی مەسیحی بەڵکو پشتگیریشی دەکرد، ئەمە بۆ تێڕوانینی مارکس مەسەلەیەکی بنەچەیی بوو تاکو لەڕێگەیەوە تیۆرەیەک لەسەر ئەو یاسایە دابنێ کە لەسەر بنچینەی ئایینی مەسیحی ھاتۆتە ئاراوە، یاساش کە لەسەر بنچینەی ئایین بوو، ھەڵبەت ھەموو ئەو پێوەرە ئەخلاقی و کۆمەڵایەتی و میتافیزیکیانە زاڵ دەکات بەسەر گوتاری دادوەری دەوڵەت، کە بەناوی بەرژەوەندی گشتییەوە پایەیەکی بنچینەی دەوڵەت دەپارێزێ، بۆیە مەسەلەی موناقەشەکردن لەسەر ئەوەی ئایین چ رۆڵێکی لەسەر بونیاتنانی بنچینەکانی دەوڵەت و پێگە و پایەیەکی بەھێزی سەقفی سیستمی دەوڵەت مەسەلەیەکی گرینگ بوو بۆیە کاری زیاتر لەسەر کراوە وەکو سەر خان و ژێر خانیش.\nئایین و میتافیزیکا.\nبەرلەوەی ئایین بنچینەیەک بۆ فەلسەفە دابمەزرێنێ, تێڕامانە میتافیزیکیەکان بەجێگای یاسا وەڵامی پرسیارە ھەمەجۆەکانی وەکو وەزیفەیەک وەرگرتبوو, ئەم تێگەیشتن و خوێندنەوەیە بۆ میتافیزیکا، کارێکی کرد کەئایین دەمارگیریەکی بەکۆمەڵ درووست بکات و دیاردەکان بەو تێڕوانینە تەماشا بکرێت, بەتایبەت ئەو ئاینانەی کە بەھێز قەڵەمڕەویان وەدەستھێناوە لەمێژوودا, بەم جۆرە ھەندێک جار ناھەقی دەخەینە پاڵ بەشێک لەئایینەکان و دەیانلکێنین بەخوداوەندەوە, چونکە باوەڕی دیکە ھەن جگە لەئایینی تر مەسەلەی خودا بونی ھەیە تێیدا، لەکاتێکدا ئاینەکانی وەکی (بوزی و تاوی و کۆنفۆشیۆسی) لەدەرەوەی دەسەڵات و نموونەی باڵادا تێڕامانەکانی پێشکەش کردووە دوورە لەگوتاری رادیکاڵی و توندڕەوی لەشێوەی خوداپەرستی و رەنگدانەوەی بەسەر گوتاری کۆمەڵایەتی.\nدەرکەوتنی یاسا گەلێک لەدەرەوەی دەقە ئاینیەکان, لەوسەردەمانەدا ھاتە ئاراوە کە حوکمڕانێتی فیرعەونی و ئیمبراتۆریەتی ئاشوری و بابلیەکان و دواتریش دەرکەوتنی دەوڵەت وەکو قەوارە گەشەیان کرد, لەگەڵ گەشەی عەقڵی مرۆڤدا شێوەیەکی زاستی بەخۆوەگرت کە پێشتر تەنھا رێوڕەسمێکی مۆڕاڵی بووە و ھیچی تر, ئاینیش وەکو دەقێکی شەرعی بۆبەڕێوەبردنی کۆمەڵگە و دەسەڵاتدارێتی و حوکمڕانی کردنی خەڵک, لایەنێکی تری مێژوویی یاسایی کە لەکۆمەڵگا کۆنەکاندا سیستمی فرەخودایی و جۆرێک لەکاریزمای خوڵقاند وەکو پەیامبەری بەخۆیەوە بینی بوو, گوتارێکی فەرز کرد بەسەر کۆمەڵگەدا کە جێگەیەکی بۆ جیاوازیەکانی دیکەی ئایین و ئاینزایی نەھێشتەوە، ھەرچی بابەتی فرەخوداییە کە لەیۆنانی کۆندا بڕوایان پێی ھەبوو ( خودای جوانی و ئاشتی و جەنگ و خوای شەراب و ھتد) تێگەیشتنی ئەو سەردەمە بوو, بەڵام (سوقرات) وەکو شارەزا و رۆشنبیرێکی ئەسینا ئەم بۆچوونەی بەھەڵە لەقەڵەمداو خەڵکی ئەسیناش بەڕاستیان دەزانی کە دواتر بوو بەئەفسانەو فەلسەفەی کلاسیکی و ئەزموونی لێوەرگیرا. ھەڵبەت بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان کۆمەڵگە کۆنەکان بەبۆچوونی کۆمەڵناسێکی وەکو (پیەر بۆردیار) کۆمەڵگەی ترادیسیۆنە مێژووییەکان نەبوو, ئەوەش کە ھەبوو تەنھا ئەفسانە بوو, دواتریش بوو بەفکر، فەلسەفەی سایکۆلۆژیا کەڵک لەئەفسانەیەک وەردەگرێت کە سەرچاوەکەی زمانێکی خوازراوە. ئەم نموونەیە لەفرەخودایی لەمێژوو و کولتووری دەوڵەتی میزۆپۆتامیاشدا ھەمان بیرکردنەوە بوو بۆ لاھووت.\nفیورباخ لە کتێبی ( چەند بنەمایەکی فەلسەفی دواڕۆژ) دەڵێ " ھەستی ژێر دەستەیی مرۆڤ بنەماکانی بوونی ئایینە، بابەتی ئەو ھەستەی ژێردەستەییە، کە مرۆڤ کەوتۆتە ژێرییەوە و خۆشی وا ھەستدەکات ژێر دەستەیەتی، لە بنەما و لە بنج و بناواندا لە سرووشت بەولاوە نییە، سرووشت یەکەمین بابەتی بنەڕەتی ئایینە، ھەروەک مێژووی ھەموو ئایین و میللەتان بەتێرو تەسەلی ساغ کردۆتەوە" بڕوانە لاپەڕە ١٤٣ کتێبی چەند بنەمایەکی فەلسەفەی دواڕژی فیورباخ کە حەمید عەزیز وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی.\nھەرچی کاریزمایە واتە (بەبت کردن) بتێک کە لەژیاندا دەپەرسترێت بۆ زەمەنێک درێژەی کێشا. ئەگەرچی بەپێی قسەی مێژوونوس و ئینترۆپۆلۆژیستەکان کاریزما ھەر ھەبووە و لەسەردەمی ئیمبراتۆڕەکانەوە لەرێگای ھێزەوە بەدەست ھاتووە، بەڵام دواتر لەدەسەڵاتدارێتی و سایکۆلۆژیەتی ئەسکەندەری گەورەو لەسەدەکانی ئەم دواییەشدا دەرکەوتنی کەسانی وەکی ناپلیۆن و ھیتلەر و مۆسۆلۆنی و ستالین و دواین کەسیش سەدام حوسێن رەنگی دایەوە و نموونەی کاریزمای نوێی سەردەمی پێ ئاشناکردین. ئەم جۆرە بیرکردنەوە جیاوازانەیە کە لەئاینەکانی تر سەبارەت بەفەرھەنگ, یاسا, سیاسەت و ھتد. کە لەسەردەمی خۆیدا رۆشنبیریەکی کۆمەڵایەتی و فەرھەنگی بووەو دواتریش وەکی یاسایەک چاوی لێکراوە, نموونەیەکی زیندووی مێژووی نوێیە کە خودی مێژوو دەتوانێ بەسەر ئەو گوتارەدا زاڵ بێت کە ئەگەر خراپیش کەڵکی لەئایین وەرگرتبێت، ئەوا راستەوخۆ نەیتوانی بەشێکی گەورە لەفەزای ئایین بخزێنێتە نێو گوتاری سیاسیەوە، تەنھا ئەوە نەبێ کە ھەندێ بۆ ھەڵخڕاندنی ھێزی کۆمەڵایەتی و کۆمەک پێکردن بۆ بەھێزکردنی دەسەڵات کەڵکی لەئایین وەرگرتووە، ھەر ئەمەشە موناقەشەی ئێمە لەسەر ئایین و خوداو ئیدیۆلۆژیا و یاسا.\nلێرە بەدواوە ھەوڵ دەدەم دوو بۆچونی جیاواز لەبیرکردنەوەی (ئەریک فرۆم) ەوە دەست پێبکەم کە لەبەردەم ئەو چەمکانەدایە, فرۆم لەلایەک پێی وایە, مرۆڤ ئازادە لەھەڵبژاردنی نموونەی باڵا و لەلایەکی تر پێی وایە مرۆڤ ناچارە باوەڕی بەنموونەی باڵا ھەبێت. ھەردوو حاڵەتکەش واقیعییەتی تێدایە، چونکە ئەگەر مرۆڤ بەتەنھا بمێنێتەو بەبێ ھۆشیاری، ئەوا بەناچار پەنا بۆ نموونەی باڵا دەبات، سابا ئەو نموونە باڵایە ھەر خودایەک بێت، لە ئاستێکی دیکەشدا مرۆڤی تاک ناتوانێ لەنێو حاشاماتی کۆمەڵگەیەکی پڕ ل ژاوەژاوی بیرکردنەوەی میتافیزیکی کە ھێزێکی کۆمەڵایەتی لەپشتییەوە وەستاوە، ناچارە ئەمجارە بڕوای بە نموونەی باڵا ھەبێت.\nھەڵبەت مەبەستی من لەوەیە کە باب مەزنی و درووست کردنی بابی رۆحی, جۆرێکە لەئایینی خێڵەکی یە بەبێ تێکست و پرنسیپ و ئۆرگان و جومگە ئایینیەکان, لێرەوە پرسیارگەلێکی وەکی ئەوەی کە ئایا مرۆڤ لەتوانایدا ھەیە بەبێ خوداو بەبێ ئایین بژی؟ ئایا چ جۆرە خودایەک دەپەرستێ؟ چ شتێک ئایین و مێژوو و شارستانیەت گرێدەدات بەیەکەوە؟ ئایا ئیدیۆلۆژیا بەجێگای خوداو ئایین کاری کردووە؟ ئایا چەمکی ئایین و خودا چۆن بەجێگای یاسا ناکۆکەکانی سەرزەمین و مەرجەعیەت دەور دەبینن؟ ئەم پرسیارانە کە لەخوێندنەوەی ماتریالیزمیدا بۆ فکری بەشەر لەمەودای نووسین و چیرۆکە ھەڵبەسراوەکانی مێژوودا مەوجودە, وەڵامیان ھەیە و لەبەرامبەر ئەم بۆچونانەی کە نزیکن لە بۆچوونەکانی (ئەریک فرۆمەوە) موناقەشە ھەڵدەگرن، ھەڵبەت بەپێی مارکس وەڵامەکە بەڵێیە، چۆن؟.\nمارکس پرسیارێک دەکات، بۆچی دەوڵەت دەتوانێ مەسیحیەت وەکو ئایینی بنچینەیی کۆمەڵگە قەبوڵ بکات و ئەوانی تر نەخێر و خەڵکیش تاڕادەیەک قەبوڵی بکەن؟، کەواتە خەڵک لەژێر کاریگەری ستەمی دەسەڵاتی دیار و نادیار ئایین پەرستن، ئەگەرنا دەتوانن بەبێ ئایین بژین، ھەروەک ئەوەی کە لەئامریکا بەشی زۆری خەڵک بێ ئاینن و ھیچ کێشەیەک و کەلێنێک نەبۆ ژیات نە بۆ دەستووری دەوڵەت نەھاتۆتە پێش، ھەربۆیە لەشوێنێکی تر دەڵێ کە ئایینی دەوڵەتی ئاڵمان مەسیحییە، مەسەلەکە ئابورییە و ھیچی تر نییە، ئەگەر ئایینێکی تریش بوایە ھەر وادەبوو، بۆیە ئایین لێرەدا دەسەڵاتە و دەسەڵاتیش ئایین.\nمارکس لەبارەی بۆچوونەکانی (بڕۆنۆ باویەر) کە کتێبی (دەربارەی پرسی جولەکە) نووسی و لەوێدا کێشەی ئایینی مەسیحی و جولەکە شیدەکاتەوە و دەوڵەت و سیاسەت وەکو بەرپرسیاری یەکەم دادەنێت، دەڵێ" دەوڵەتی مەسیحی تەنھا مافی تایبەت (ئیمتیاز) دەناسێت، لەم دەوڵەتەدا جولەکەکان مافی تایبەتی جولەکەبوونیان ھەیە، ئەوان وەک جولەکە مافیان ھەیە، کەچی مەسیحییەکان لەم مافە بێبەشن، باشە ئەی بۆچی داوای مافێک دەکەن کە مەسیحییان ئەو مافەیان ھەیە بەڵام خۆیان نییانە؟. چونکە جولەکەکان بە داواکردنی ئازادی دەیانەوێ دەوڵەتی مەسیحی دەست لە دەمارگیری ئایینی ھەڵگرێت، بەڵام ئایا جولەکەکان خۆیان دەست لە دەمارگیرییە ئاینییەکەیان ھەڵدەگرن، ئایا مافی ئەوەیان ھەیە داوا لە ئەوانی دیکە بکەن واز لە ئایینەکەی خۆیان بھێنن.؟.". (٢. ئەمە ئەو کاتە بوو کە ھێشتا گوتاری ئایینی لەدەرەوەی گوتاری سیاسی دەوڵەت کاری کاریگەری ھەبوو، بەتایبەتی کە ھێشتا پەرستگاکان ھەژموونیان بەسەر سیستمی دەوڵەتەوە رۆژ لەدوای رۆژ زیاتر دەبوو، ئەمەش ئەوکاتە بوو کە جولەکە لەسەراسەری دونیادا ھێزێکی باڵابوون لە پێگەی کۆمەڵایەتیدا، لە ئاستی دەوڵەتیش کەنیسە و مەسیحییەت.\nبە بڕوای باویەر دەوڵەتی مەسیحی ناتوانێ بەو سروشتەی خۆیەوە جولەکەکان ئازاد بکات. بۆیە جولەکەکانیش ھەمان رەفتار دەکەن، ئەمە جەوھەری ئایین کە تۆڵەی لە بەرامبەری خۆی دەکردەوە لەرێگەی دەزگاکانی ئاینییەوە لەوانی تر دەکات، مەسەلەی مافی تایبەت کە بە حیساب ئیمتیازە، خراپترین رەفتاری سیاسی حکومەت و دەسەڵاتە لەگەڵ کەمینە، ئەم عادەتە سیاسیە لەگەڵ داگیرکردنی وڵاتانی رۆژھەڵات، لە حکومەت و رەفتاری سیاسیدا رەنگیدایەوە و ئیسلام لە بەرامبەر ئەوانی دیکەی ئایین و کولتوور و مەزھەبەکاندا ھەمان رەفتاری کرد. و ئێستاش تەواوی کۆمپانیا و سیستمە سیاسییەکان کەڵک لەو فەزا ئایینی و کۆمەڵایەتییە وەردەگرن کە کۆمەڵگەی رۆژھەڵاتی تێیدا دەژی.\nرێگایەکی راستەخۆ .\nتێبینی یەکەم: رەنگە ھەندێ جار بەئاگاو بەبێ ئاگا, وەختێ قسە لەسەر ئایین و خودا دەکەین کە دواجار دەبێتە ئیدیۆلۆژیا, بەرگری لەمێژوو بکەین, مێژوویەک کە نووسینەوەی لەگەڵ واقیعیی سەردەمەکەدا دوو وێنەی تەواو جیاوازە, ئەمە دەڵێم مەبەستمە ئەو کاریکاتۆرە ئاشکرا بکەم کە بۆتە ماڵ بەسەر مێژووی مرۆڤەوە, ئەوەتا "ھەموو روداوو و کەسایەتییەکانی ناومێژوو کە بەدەر دەکەون, جارێک تراژیدیان و جارێکی تر دەبن بەکۆمیدیا و مەسخەرە, لەفەڕانسەی کۆن سیستمی حوکمرانی بەو شێوەیە بەڕێوەچووە کە ئەمە بەشێکە لەنموونەکانی, کۆسدێر بەجێی دانتۆن و لویس پلان (١٨١٣_١٨٨٢) بەجێگای رۆبسپێر حوکمرانی دەسەڵاتیان کردووە, کۆسدێر کتێبێکی نووسیوە بەناوی (رێکخستنی کار) لەوکتێبەدا باس لەوەدەکات ئازادی و تاکگەرایی کە بەشێک لەپێشەنگەکانی شۆڕشی فەرانسی بانگەوازیان بۆدەکرد, جگە لەدرۆیەکی گەورە ھیچی تر نەبووە, ئەو دەڵێ" تەنھا حکومەت و دەوڵەت دەبێت دەست لەکاری رێکخراوەیی و سەندیکاکان وەربدات و کرێکار ھان بدەن بۆ سەرخستنی پڕۆژەکانی کار" پلان لەکاتێکدا ئەم بابەتەی موناقەشە کردووە کە لەساڵەکانی ١٧٩٣_١٧٩٥ تاساڵەکانی ١٨٤٧_١٨٥١ واتە نزیک بەسەدەیەک سیستمی حوکمڕانی, سیستمێکی میراتگری جێکەوتە بوو, کوڕی برا دەبوو بەحاکم و بەجێگای دەسەڵاتدارێتی مام دادەنران".(٣)\nبۆ یەکەم جار مێژوونوسان لەسەردەمی رێنیسانس ئەم مێژووەیان بەپێی قۆناغەکان دابەشدەکرد, ئیتر زاراوەی سەدە ناوەنجیەکانیان وەکو زاراوەیەک, بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی بەکارھێنا, کەچی بەرلەوان مێژووناسان بۆ ئەوە دەیاننووسی کە ڕوداوێک, یان ژیانی سەردارێک بنووسنەوە کە بەشێکی زۆریان پیاوانی کلێسا بوون دەیاننووسیەوە, کەچی ئەوانی مێژوویان وەکی زانست دەنووسیەوە, قەشەو کلێساییەکان رکیان لێدەبوونەوە, باشترین نموونەشیان (ماکیاڤیلی) بوو لە ١٤٦٩_١٥٢٧ موناقەشەی ئەوەی دەکرد سیاسەت و مۆڕاڵ دووشتی جیاوازن, بەپێچەوانەی کانت کە مۆڕاڵی دەبەستەوە بەسیاسەت وەکو ئەرکێکی مۆڕاڵی بۆ دەستەبژێران, ئەو قسەی لەبارەی مۆڕاڵ و سیاسەت کرد کەجیاوازیان ھەیە, چونکە ئەو دەستەبژێرە قەڵەمبەدەستانەی ئەوکات مێژوویان دەنووسیەوە, بەنیازبوون لەرێگای مێژووی درووستکراوەوە خەڵک ھۆشیار بکەنەوە کە رووی راستیەکانیان دەشاردەوە, ئەو کاریکاتۆرانەی کە وێنەی درووستی مێژوومان دەدەنێ, لەھەلومەرجێکدا دەرکەوتن کە خەڵک ھەقی ئەوەی ھەبوو خۆی مێژووی خۆی بنووسێتەوە کە دواجار لەپێدراوە گشتیەکاندا تەنھا دەبێتە گێڕانەوەی رابردوو"(٤).\nنموونەیەکی تر کە لەسەدەی یازدەدا دەرکەوت و دواتر لەسەدەی ھەژدەدا بوو بەدیاردە, ئەوەبوو کە (پڕەنسیپ) واتە (بڕوا) گرێدرابوو بەسەدەوە, نەک گرێدانی سەدە بەپڕەنسیپەکانەوە, کە ئەمە بەشێکی تری بڕوا بوون بوو بەمێژوو، لێرەوە موناقەشە کردن لەسەر ئایین وخوداو دواتریش ھاتنی ئیدیۆلۆژیا بەجێگای ئەو چەمکانە کە من پێم وایە تەنھا بەجوڵە خستنی مێژووە, نەک تێگەیشتن لەخودی مێژوو وەکو خۆی, موناقەشە کردنی تیۆر و ئیدیۆلۆژیایە سەبارەت بەئایین وخودا, ئەم بۆچوونە وەکو ئەوە وایە کە بڕۆدۆن دەڵێ "بەڕاستی نازانین بڵێین لەناو شارستانیەتەکاندا شتێک ھەیە سەرھەڵدەداو شتێکیش ھەیە بەرھەمدێت, ھەروەک چۆن ھەموو شتێک کە لەکەوندا بوونی ھەیە نیازی بەسەلماندن نییە" مارکس لەوەڵامدا دەڵێ "بەو پێیەی کە تێگەیشتنی (بڕۆدۆن) بۆ مێژوو بەو شکڵەیەو ئەوە رەتدەکاتەوە دیاردەی پێشکەوتنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لەوێوە سەرچاوەیان گرتووە کە لەلای ئاغا بڕۆدۆن، شتێک نییە ناوی مێژوو بێ"(٥) . ھەڵبەت مێژوو وەکو ئەو پێشکەوتنەی کە ململانێ چینایەتییەکانی لە ئاستێکەوە بردووە بەرەو ئاستێکی باڵاتر، بەتایبەتی کە لە رۆژئاوا چینێک نەماوە بەناوی چینی ناوەڕاست.\nزۆرێک لەبیرمەندان و رۆشنبیرانی سەدەی بیست کە گوایە مارکسیان خوێندۆتەوە و لەسەر وتە بەناوبانگەکەی (ئایین تلیاکی گەلانە) قسەیان کردووە، گوایە ئەو وتەیە تەنھا بۆ ئایین خویەتی، نەک دەزگاکانی پشتی کە وەکو دەزگایەکی بەرھەمھێن وەزیفەی بەرھەمھێنانەوەی تیۆلۆژیا بەشێوەیەکی نوێ و مرۆڤی وەزیفەخواز ئایین بەرھەمدێنێنن، ئەم خراپ حاڵی بوونە لەو وتەیە لەوێوە سەرچاوەی گرتووە کە زاڵبوونی ستراکتۆری ئەو گوتارە ناخوێننەوە کە بۆتە بەشێک لە ئەنتۆلۆژیای تاک، چونکە ھەیمەنەی ئەو گوتارە لەرێگەی دەزگاکانی وەکو کەنیسە و مزگەوت و پەرستگاکان، ھەم پیاوی ئایینی و ھەم دیراسات و ھەم بوونیان وەکو خاوەن بەشێک لە درووستکردنی بڕیاری سیاسی مەترەح کردووە، کەنیسەکانی فاتیکان و کالیفۆڕنیا لە ئامریکا و ئەزھەر لە میسر و حەوزەکانی شیعەگەرایەتی لەقوم و بوزیەکانی ھینند و مالیزیا و تایلاند و چین و ھتد، باشترین سەلمێنەری ئەم راستییەن کە وەزیفە تەنھا لەنێو خودی تاکدا درووست نەکراوە و بەوەوە نەوەستاون، بەڵکو دەزگاکان وەکو فابریکە خویان بەرھەمدێننەوە، ئەوەی کە مارکس گەلانی بەتەواو نەبینیوە و ستراکتۆری تەواوی ئایینەکانی رۆژھەڵاتی نەخوێندۆتەوە و نەینانسیوون، ئەمە راستییەکی ھاشا ھەڵنەگرە، بەڵام بەگشتی ئەو چینە بەرھەمھێنەرەی بینیووە کە دواجار لەلایەن ئەو دەزگایانەوە وەزیفەی ناڕاستەوخۆ و عەفەویی وەردەگرن، ئەمەش ئەوکاتە ھەستی پێدەکرێت کە کرێکار چۆن ناچار بەکاردەکرێت لەو وڵاتانەی کە کار نییە و ئابورریان لەچگ سیستمێکی قۆرکاری و ستەمکاردایە، وەکو ئاسیای ناوەڕاست، لەمەشدا مارکس لەباسی بەرھەمھێنانی ئاسییەویدا دیسان کورتەیەک وەبیردەھێنێتەوە کە ئەمجارەیان چۆن خێزان دەسەنەخواری گوتارێک دەکرێت کە ستراکتۆری تیۆلۆژی مەبەستە، ئەویش ئایینە نەک ئەو فۆڕمەی کە بۆ خەڵافاندنی کرێکار بەکاردێت، وەکو مافی خێزان و منداڵ و ژنان و کرێکار و تەنانەت مافی ئاژەڵیش کە لەدوای سەدەی بیست و یەکەوە زیاتر گەشەیان سەند.\nلەنامەیەکی دیکەیدا مارکس (بۆ ج. ب. شفایتزەر) نووسیویەتی سەبارەت بە بۆچوونەکانی بڕۆدۆن, دەڵێ" ئەوەی لەنووسینەکانیدا خوێندمەوە پەیوەندیی بڕۆدۆن بە (سان سیمۆن) ەوە وەکو پەیوەندیی ھێگڵە بۆ فیورباخ, چونکە ویستوویەتی پشت بە پنتێکی دیاری کراو ببەستێت, دواتر دۆزیویەتییەوە کە لەگەڵ ویژدانی مەسیحیەتدا ناگونجێ, بەڵام ئەمە خاڵێکی گرنگە بۆ پێشکەوتنی رەخنە, وەکو ئەو شتانە وایە کە ھێگڵ لەتاریکیدا جێیھێشت، بۆیە بڕۆدۆن لەفەیلەسوفەکانی ئەڵماندا، تەنھا کانت دەناسێ ھەر لەوێشەوەیە کە خۆشی نازانێ چی، لەمبارەیەوە دەڵێ " مارکس دەڵێ ئەو کاتەی لەپاریس دەژیام ساڵی ١٨٤٤ لەگەڵ بڕۆدۆن یەکترمان ناسی, لەموناقەشەکەماندا تێگەیشتم کە نەیتوانیوە باش ھێگڵ بخوێنێتەوە, چونکە زمانی ئەڵمانی نەزانیوە بەباشی, ئەوکاتەش کە کتێبی فەلسەفەی ھەژاری نووسی و قسە لەسەر شیکردنەوەی ئابوری دەکات و ھەوڵ دەدات رێگای خۆی بۆ ئابوری دیالیکتیکی پێشکەش بکات و فەلسەفەی کانت بەکار دێنێ, فەلسەفەی ھیگڵیش وەکو ھۆکارێک بۆ دیاردەناسی و کۆمەڵناسی و فیورباخیش بۆ گەشەسەندن و تەکاموڵی ئابوری, ھەموو ئەوانەش کە دەگەڕێنێتەوە بۆ بیروڕا ئەبەدیەکان و دواتر دەگاتە پنتێک کە ئابوری بۆرژوازیە, ئەمەش مانای ئەوەیە کە بڕۆدۆن ناتوانێ چەمکی بەھای ماتریالی بگۆڕێ و بگوازێتەوە، بۆیە لە شیکردنەوەیەکی تۆباوی و تیۆرەکانی ریکاردۆدا، کۆی دەکاتەوە و بەمەش بڕدۆن خۆی گێل دەکات, چونکە دەیەوێ بگاتە دەسەڵاتی زانستی, ئەوەش کە وەکو دووفاقیەک تێی کەوتووە, ھێرش دەکاتە سەر ئایین و کەنیسە، تەنھا بۆ ریفۆڕمی شارەکەی بووە, ئەو نووسینەش سەبارەت بەکۆدێتا موغازەلەی (لویس پۆناپارت) دەکات و وای لێدەکات لەگەڵ کرێکارەکاندا رێک بکەوێت, ئەم دوو کتابەش خراپترین کتێبی بڕۆدۆن بوون, ئەوەش کە بروسی قەبوڵ کردووە لەوە ھەڵە ترنییە و ئەگەر بەراوردی بکەین بەکتێبەکەی نیکۆلانکۆ (تیۆری یاسا مەدەنیەکان) کە کتێبێکی سەرسوڕھێنەرە" (٦) لەم موناقەشەیەی مارکس لەتەک شفایتزەر سەبارەت بەبڕۆدۆن تێدەگەین کە نیازمان بەوە ھەیە زانستیانەتر چاو لەمێژوو بکەین لەڕاستیدا. "مرۆڤ دەتوانێت لەدوو لایەنەوە بڕوانێتە مێژوو, مێژووی سرووشت کە ناسراوە بەسروشت ناسی و مێژووی مرۆڤ کە ناسراوە بەئینترۆپۆلۆژیا, وە ئەم دوو مێژووە بەبێ یەکتر ناکرێن و بەستراون بەیەکەوە, لەبەرئەوەی کە نزیکەی تەواوی ئیدیۆلۆژیا, بریتییە لەتێگەیشتنی شێواو یان دابڕانی تەواو لەخودی ئەو شتانەی کە بوون بەئیدیۆلۆژیا, ئەمەش بۆخۆی یەکێکە لەلایەنەکانی مێژوو.\nکەوابوو "ئێمە لەبری ئەوەی چەمکەکان راست کەینەوە, بەپێچەوانەوە ھاتووین ناڕاستەوخۆ خەریکین وەکی چۆن ھەڵەیەک پێشتر کراوە ھەر بەو شکڵەش نوێیاندەکەینەوە, بەو مانایەی دەمانەوێ خۆمان رزگار بکەین لەئایین و خودا", ھەروەھا لە شوێنێکی دیکەدا دەڵێ" ئێمە لەدژی پێشبینی بە پاڵپشتکراوەکان نابەستین کە لەماوەیەکی کەمدا مەسەلەی ئەزموونیبوون دەبینین، . یان ئەوەی لە کتێب کۆتایی مێژودا دوایین مرۆڤ مرۆڤی مەسیحی رەخنە لە مارکس گرتووە پێشنیاری کردووە ئابوری بەماددی یەکەی راست بکاتەوە" براوانە کتێبی اگیاف مارکس .. جاک دریدا.. ترجمە منژر العیاشی. مرکز الانماء الحچاری. ١٩٩٣. ل١٣١. ھەڵبەت بەپێچەوانەشەوە راستە کە ئێمە جارێکی تر خۆمان گیرۆدەی ھەمان مەعزەلە دەکەینەوە کە بەشێکی زۆری ئیشکالیاتی ژیانی کۆمەڵایەتی و فەرھەنگی مرۆڤە لەناو مێژوودا، ئەو مێژووەی کە قسە ناکات و ھەندێکجاریش بەرەو دواوە دەگەڕێتەوە، واتە ئەو دەرھاویشتانەی نییە کە لە رابردوودا روویان داوە. رەنگە ھەر ئەم لایەنەش بێت کە میشیل فۆکۆ یامای ھاندا بڕوا بەوە بھێنێت کۆتایی مێژوو سەریھەڵدا و دواتریش پەشیمان بووەوە. وەکو ئەوە ی کەسێکی نەخوێندبێتەوە کە ناوی مارکسە بەتایبەت لە کتێبی ئیدیۆلۆژیای ئاڵمانی.\nتێبینی دووەم: رەخنەگرتن لەچەمکەکانی لاھوت و ئایین و خودا و ئاسمان، دواتر وەرگێڕانیان بۆ سەرزەوی و یاساو سیاسەت, لەوێوە سەرچاوەدەگرن کە مرۆڤ لەئەنجامی دووچار بوونی بەرامبەر ھەرکام لەو چەمکانەدا رووبەرووی پرسیاری جۆراوجۆر بۆتەوە, لەتواناشیدا ھەبووە وەڵامیان پێبداتەوە, چونکە بەدەر لەو شڕۆڤەکردنەی بۆ تواناکانی دەکرێ, سەرئەنجام مرۆڤ کائینێکی چالاکە و لەتوانایدا ھەیە وەڵامی ماتریالی و سۆسیۆلۆژی و ھونەری بەجیا لەوانی دی بداتەوە کە ئیدیۆلۆژیا کردوونی بەئایین و واعیزێک وەکی نموونەیەکی باڵا دەرکەوتووە و ھاتووە خودایەتی پێوەکردووە و خراپ کەڵکی لێوەرگیراوە, ھەروەک ئەوەی لە دەزگاکانی ئایینی ھەژموونی گوتارەکەی زاڵ دەکات و بەرھەمیدێنێتەوە و دەوڵەتیش ناچا ربە ملکەچ بوون دەکات، بۆ نموونە "دەتوانین لەبری ئەوەی موناقەشەی ئەو شتانە بکەین کە لەکەوندا ھەیە و لەبازنەی خۆیاندا دیالکتیکین, پێویستە موناقەشەی ئەوە بکەین کە چۆن رەخنە گرتن لەئاسمان بگوازینەوە بۆ رەخنەگرتن لەو سیستمانەی کە لەسەر زەوی بەڕێوەدەچن"(٧). یان وردتر بڵێین کەڵک وەرگرتن لەھۆشیاری کۆمەڵایەتی و ئەوانەش کە مێژوو وەکی چیرۆک بۆمانی دەگێڕنەوە کە ئێمە لەسەر زەوی دەژین و کێشەی ئینسانیش لەسەر زەویە نەک ئاسمان, ھەڵبەت ئەم راستیە لەزانستی فیزیادا ئاسان کراوەتەوە"لەبواری فەلەکناسی و فیزیاو بایلۆژیدا, ئەمانە ھیچیان ئەو ھەستیاریە گەورەیەیان لەدژی تیۆرەی پەرەسندن نەشاردەوە, زانایانی فیزیاو فەلەکناسی نەیانتوانی خۆیان لەفەلسەفەی لاھووتی رزگار بکەن" (٨). وەختێ رەخنەگرتن لەئایین تەرجەمە دەکرێتە سەر رەخنە لەیاسا, مەبەست لەوەنیە کە ئایین رەتدەکەینەوە, یاخوود ئایین سادە دەکەینەوە, بەڵکو مەبەست لەوەیە کە ئایین بۆ سەردەمی خۆی بەشێک بووە لەسیاسەت و کارگێری لەبوارەکانی ئابوری و کۆمەڵایەتی و ئەوفەرھەنگە گشتیەی کە کۆمەڵگەی ئاڕاستە دەکرد, وەکی یاسای ژێرخان و سەرخانی کۆمەڵگەو سیستمی ئابوری و دەزگا فکری و سیاسیەکان و شەرعیەت پێدانی دەسەڵات کە دەوڵەت ھەر یەک لەشوێنی خۆیدا کاری پیَِدەکرد و پایەکانی خۆی پێڕادەگرت، بەڵام لەدوای پەڕەگرتنی تەکنۆلۆژیاو پێشکەوتنی کۆمەڵگە لە دواکەوتوویی، پرنسیپە ئاینییەکان بوون بە کولتوور و فۆلکلۆر و چیتر کاریان پێنەکرا و بە جێگەی ئەوان یاسای وەزعی بوو بە ئەلتەرناتیڤی ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ھتد.\nئەگەر پێناسەیەکی تر وەربگرین لەبارەی دەوری لاھوت لەدرووست کردنی شارستانییەتەکان, ئەوە ئەو دیاردەیە ئاشکرا دەکەین کە مرۆڤ لەتەماشا کردنی بۆ ئایین و فەلسەفە و شرۆڤە کردنی ئەفسانە, دەبینین جۆریک لەتێکەڵاوکردن ھەیە لەنێوان ئەو دوو چەمکە, واتە ئەو پڕۆسەیەی کە ماوەیەکی درێژخایەنی ھەیە لەمێژووداو کاریگەریەکی راستەوخۆو ناڕاستەوخۆی لەسەر خۆی داناوە, بەبێ ئەوەی ئاگاھانە بێت یان نا, ئەوەش کە پەیوندیی بەئەسڵی بابەتەکەوەیە بەلاوە نراوە, ئەمە کە تایبەتمەندیەکانی خۆی لەشێوازی جۆراوجۆردا دۆگما کردووە و جارێکی تر لەسەر زەینی خۆی سنوورداری کردووە و ناوی ناوە شارستانییەت, ئیشکالیاتی بۆ فەلسەفەش خوڵقاندووە.\nمەبەستی من لەو تێکەڵاویە ئەوەیە گرێدانیەتی پێکەوە کە لە ھەموو بارەکاندا شتی وەھای خوڵقاندووە وەکی خورافە و جۆرەکانی تری ئەم لایەنە ئەمەلەلایەک, زۆر جار لەژیر کاریگەری ئایینەکان و ئایینی مەسیحی بەتایبەتی ئەوە دەرکەوتووە کە ترس پەڕەگرتووی دەمامکە ئیدیۆلۆژیەکانە لەلایەکی تر, ھەر ئەوەی کە لەیۆنانی گریکدا کەسایەتی (مادۆس) وەکی رەمزێکی ترسناک چاولێکراوە, ھۆیەکەشی ئەوەبوو کە دەسەڵاتی ئەوکات لەو بوارەدا کە درێژە بەبەرژەوەندیەکانی دەدا, چونکی کەڵکی لەو ترسە دەبینی کە میتۆلۆژیا لەناو ئایندا پڕوپاگەندەی بۆ دەکرد, لەلایەکی تریشەوە واقیع وەکی شتێکی چەسپاو زانیاریەکانی بەھەڵواسراوی ھێشتبۆوە کە دواتر دەبوو بەفەلسەفە و بەشێک لەشارستانیەتەکان.\nئەگەر ئەوە تەندرووست ترین تێگەیشتن بێت کە ترس شارستانیەتی درووست کردووە, بەوپێیەی کە مرۆڤ لەدەرەوەی گروپەکانی تری مەخلوق نەیتوانیووە بەتەنھا بژی, واتە لەترسی ئاژەڵ و جۆرە دڕندەکانی تر ھەوڵی جدی ئەوەبووە کە بەکۆمەڵ بژی و دواتر ببێت بەکۆمەڵگە, دەتوانین نموونەی ئەو دورگانە وەربگرین کە تاکو ئێستا ژیانی تێدانیە, وەئەگەر دورگەیەکیش ئاوەدانکرابێتەوە جۆرێکی تری ململانێی نێوان قەبیلەو ئایین و کولتوور و مەزھەبەکان بووە لەگەڵ موعجیزەکانی سرووشتدا کە بەلۆژیکی مرۆڤ، ھۆکاری ئەو ململانێیە دوالیزمییەش خێرو شەڕە, جا چ ئەم لۆژیکە زانستی و واقعی بێت, یاخود وەھم و خورافە بێ. "سەدان ساڵ بەر لەئێستا لە قۆناغە ھەستیارەکاندا کە زانست بەو رادەیەی وەکی ئێستا تەواو بوارەکانی گرتۆتەوە وەھا نەبوو, لەجیاتی نەتەوە پەرستی و مەزھەب پەرستی و جۆرەکانی تری پەرستن کە کۆمەڵگەی سەرەڕۆیی پێکدەھێنا, بەجۆرێکی تر شارستانییەتی رەواج پێدەدا وەکی سیستمی کۆیلەداری, ئەو کات رکابەری ھێزەکان ھۆکاری ھەمەلایەنەیان نەبوو بۆ ململانێ, بەپێچەوانەوە کێشەی ھەرە گەورەی مرۆڤ لەو سەردەمەدا ئەو دژواریە بوو کە بەناچار کێبەرکێی تێدا ئەنجامدەدرا ئەویش نەژاد پەرستی و رەگەزپەرستی بوو کە دواجار مەزھەب ھات و بەجێگای ئەمانە کێبەرکێکەی گواستەوە بۆ ناو ئایین و بووبە بەشێک لەشارستانییەت, بەعینوانی ئەوەی کە ئینسان دەبێت بەیەکسان بەشداری ژیان بکات" (٩)\nلەکەنار ھەر میتۆلۆژیایەکەوە جۆرێک لەخوداوەند خوڵقێنران و شکۆدار کران و مرۆڤ کۆیلەیەتی خۆی پێسپارد, ئەم کۆیلایەتیە کە لەئەزەلدا شان و شکۆی سیستمە دەسەڵاتدارەکانی مێژووی پێ بەھێزکرد و تاجی سەری سوڵتانەکانی رەونەقدارتر کرد, لەکەڵ ئاڵوگۆڕی سیستمەکاندا تادەھات لەگەشەو ھەڵداندا بوو, نموونەی حوکمڕانی سەردەمی سۆمەرییەکان باشترین بەڵگەی ئەم تێگەیشتنەیە کە بەمیتۆلۆژیا ناسراوە, دەوڵەت بەجێگای خوداوەند کاری کردووە, لەناو ئەمانەشدا دەزگا کۆمەڵایەتییەکان و گروپەکانی تری کۆمەڵ, شتەکانیان وەکی خۆیان بەبچوکی بینیوەو یەک رەھەندیان داوەتێ, ھەڵبەت ئەم تێگەیشتنەی کە من مەبەستمە لەگەڵ سیستمەکانی کەوندا ئەگەر بەبیرکردنەوەی فیزیکی تەماشا بکەین, تێگەیشتنێکی درووست نییە و ھەڵسەنگاندنیشی لەگێلێتی بەولاوە شتێکی تر نییە, چونکی سیاسەت کردن لەناو ئایندا شتێکە، خودا پەرستیش لەباری فەلسەفەی لاھوتیەوە شتێکی تر پێشکەش دەکات.\nئەوەی کە مارکس دەربارەی فیورباخ رەخنەی گرتووە، تەنھا لایەنی نادیار نییە لە فەلسەفەی مێژوو، تەماشاکردنی جۆری نوێی کۆمەڵایەتی و پێداویستییەکانی ژیان لەدوای قۆناغی بەر لە مرۆیی، بۆ سەلماندنی ئینسان بوون، گشتاندنێک ھەیە کە پەیوەندیی بە ھێزەکانی بەرھەمھێنانەوە ھەیە و پەڕەپێدانی پێویستییەکانە بۆ گەشەی کۆمەڵایەتی وەکو ئەوەی مێژوو باسی دەکات، بەڵام دەبینین "جوڵەیەک لە بارەی چەمکێکی سرووشتگەراییانەی ئینسانی بۆ جوڵەیەکی پراکسیسی و کۆمەڵایەتی رێکدەخات، ئیدیۆلۆژیای ئاڵمانی ئەم چەمکە پراکسیسی و کۆمەڵایەتیەی ئینسان بەسەر چەمکێکی ئابووری و مێژووییدا دەگشتێنێت، ئابووری ناوەڕۆکێکی ئەنتۆڵۆژیانەی مێژووییە، بەرھەمھێنانی پێداویستییە تازەکان کە مارکس بە مشتومڕکردن دژ بەو شتەی خۆی پێیدەڵێت رەوت و ئاراستەی ئاڵمانی بۆ لە پێشتردانانی سیاسەت و ئایین، لەناوەوەی مێژوودا پێداگیرییەکی زۆرتری لەسەر دەکات". پیتەر ئۆزبۆرن. چۆن مارکس بخوێنینەوە. وەرگێڕانی بۆ کوردی. پێشڕەو محەمەد. بڵاوکراوەکانی ناوەندی توێژینەوە و ھزری شەھید ئارام. ٢٠١٦. ل٨٢ مارکس ئەمەی لە دەستنووسەکانیدا بەجێھێشتووە کە ھەندێک لەو نووسینانە پێداچوونەوەی بۆ نەکراوە، بۆیە دوو لایەنی ھەیە، لایەنێکی ئەوەیە کە بۆچوونێکی سەرەتایی بووە بەرامبەر ئینسان و سرووشتگەرایی و لایەنەکەی دیکەی، ئەوەیە کە رەنگە بۆخۆی رەخنەی لەو بۆچوونە ھەبوو بێت کە پێشتر بە ناکامڵی بەکریھێناوە، چونکە مارکس بڕوای بە دابڕانی فەلسەفە ھەبووە و بڕوای بە رەخنە لە رەخنەی رەخنە ھەبووە، واتە ریشەیی رەخنەی گرتووە.\nبیرکردنەوە لەناکۆکیەکانی نێوان نەتەوەکان و نەھێشتنی نەتەوەی سەردەست و بندەست, یەکێک لەھەوڵەکانی فەلسەفەی مارکس بوو بۆ مرۆناسی و ئەو سیستمەی کە پێشنیاری کرد و شۆڕشی بۆ کرا، ھەر ئەم تێزەش بوو کە دواجار ھەم لە مەجەڕستان و پۆڵۆنیا لەتەک کۆمۆنیستەکان و جولەکەکان شۆڕشی نەتەوەیی کرا و دواتریش لینین لەژێر کاریگەری ئەم تێزەی مارکس بوو کە واقیعیانە بیری کردەوە و لەسەر مافی چارەی خۆ نووسین لەلایەن نەتەوە ژێر دەستەکانەوە، بە ئازادیی و مافی ھەموو نەتەوەکان زانی و کتێبێکی لەو بارەیەوە نووسیوە کە ئێستا وەکو تێکستێکی کراوە و بەرنامەیەکی کارای سیاسی کاری پێدەکرێت و سەرچاوەی ئاکادیمیشە، دوای ئەویش بیرمەندێکی وەکو (پۆڵ سویزی) لەبارەی ناسیونالیزمی سۆسیالیستیەوە کتێبێک دەنووسێت و باس لە خۆشگوزەرانی دەکات بۆ نەتەوەیەک کە لەسەر دەستی دەستەبژێری ناسیونالیست و لۆبی نەتەوەوە مافە سیاسییەکان بەدەست دێت و دواجار خۆشگوزەرانی لەدوای سەرکەوتنی شۆڕش، ئەم لافیتەیە دەبێتە ویستی گشتی، ویستی گشتی لێرەدا بەشداریکردنی گشتە بۆ ئامانجێکی دیاریکراو کە پەیوەندیی بە ھەمووانەوە ھەبێت، نەک تەنھا مافی دەنگدان لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا بۆ گۆڕینی سیستمی حوکمڕانی و دەستبژێری سیاسی ..\nجیاوازی نێوان تاکەکان و شێوەی ئاڵوگۆڕ و گەشەی بەرھەم, واقعیەتێکی مێژوویی و گرنگیەکی ئەو پێکھاتەیەیە کە ناوی خێزانە, لێرەوە میرات و پەیوەندییەکانی دیکەی بەرھەمھێنان وەکی چالاکیەکی مرۆڤ کە لەپڕۆسەیەکی مێژووییدا، وێنەیەکی جیاوازمان دەداتێ لەبەرامبەر ژیانی ئاژەڵ کە ئەمە لە توێژینەویەەکی تردا جێگەی دەبێتەوە.\nسەبارەت بەبڕوابوون و باوەڕی عەقڵانی لە خۆبەدەستەوەدان بەدەسەڵاتێک کە لەدوا پلەی بەھێزیدایە, توانای عەقڵێکی رەھا ئاشکرا دەکات کە ئەمە بۆ خۆی سەرچاوەکەی دەسەڵاتی مرۆڤ خۆیەتی. ئەزموونی ئایین و سەرھەڵدانی دەسەڵاتگەری ئایین کە خوداوەندکراوە بەسزادەر، ئەم ئەزموونە جۆرێک لەپێکھاتەی کەسایەتی مرۆڤ درووست دەکات و ھەر ئەمەشە کاریگەری پۆزەتیڤ و نێگەتیڤی ھەیە لەسەر کۆمەڵگە, ئەوەی کە مرۆڤ ناچار دەکات بەپێی ئاینێک کە دەوڵەت ئیلھامی لێوەرگرتووە, دەبێ بەھەمان شێوە ملکەچی دەسەڵات بێت, نێگەتیڤە. بەڵام ئەوەی کە ئایین وەکی تێگەشتنێکی رۆحانیە و پەیوەندی بەنموونەی باڵاوە ھەیە کە لەدەرەوەی ھێزی ئەقڵی مرۆڤە، ئەگەر وەکی واقیع تەماشای بکەین شتێکی پۆزەتیڤە.\nھەڵبەت لێرەدا ئەریک فرۆم پێی وایە ئەو کەسایەتیەی کە ئایینە جۆراو جۆرەکان درووست دەکات لەوان پێکھاتووە و بەرھەمھێنەری بیری مرۆڤە, مرۆڤی مشەخۆرو ئامادە کە لەکردارەکانیاندا لەژیانی واقیعی رەنگدەداتەوە و لەھەموو بوارەکاندا دەبینرێ, ئەو مرۆڤەش کە بەبێ ئایین و لەدەرەوەی وەھم, خودا پەرستی وەک حاڵەتی رۆحانی تەماشا دەکات و جودای ناکاتەوە و ھەردوو نموونەکە تێکەڵ بەیەکتر دەکات.\nگۆڕینێکی ناڕاستەوخۆ ....\nمادام بەگشتی بڕوامان بەوە ھێناوە کە شتەکان لەئاڵوگۆڕدان و دیالکتیکین, دەبێ بڕواشمان بەوە ھەبێ کە یاساکانیش لەگۆڕاندان, لەیاسای مەدەنیدا پەیوەندییەکانی خاوەندارێتی وەکی ئەنجامی ئیرادەی گشتی رادەگەیەنرێت, خودی مافی کەڵک وەرگرتن و بەکارھێنانی شت و مەک لەلایەکەوە، واقیعەتیش کە خاوەندارێتی تایبەتی بەتەواوەتی کۆمەڵگەی سەربەخۆیە لەلایەکی ترەوە, بەیانکەری ئەو وەھمەیە کە خاوەندارێتی تایبەتی بەتەنیا لەسەر بنەمای ئیرادەی تایبەتی, واتە بەکارھێنانی ئارەزووانەی شتێک راوەستاوە, بەکردەوەش ھەر بەوجۆرەی خاوەندارێتی تایبەتن و دەیەوێت خاوەنداریەتییەکەی لەئەنجامدا مافی کەڵک وەرگرتنەکەی بکەوێتە دەست ئەوانی ترەوە, ھەڵبەت ئەم مافی بەکارھێنانە رێگری ئابورییەکی تەواوی دیاریکراوی دەبێت کە لەمەبەستی یەکەمدا وێنا کراوە, چونکی لەڕاستیدا ئەو شتە ئەگەر بەتەنیا لەپەیوەند بەئیرادەی ئەوەوە لەبەرچاو بگیرێت، کەواتە لەبنەچەوە ھیچ نییە, بەڵکو بەتەنیا ئاڵوگۆڕو سەربەخۆ لەیاسادا وایە کە دەگۆڕێت, بەم شێوەیەش یاساکان دابەشدەبن بەسەر کایەکاندا کە مارکس لەماتریالیزمی دیالکتیکدا سێ یاسای وەکو بنچینە دیاری کردووە.\nمارکس لێرەدا پێی وابوو شێوەی بەرھەمھێنان دەتوانێت گەشەی فکری و سیاسی دیاری بکات, ھەموو سیستمێکی نوێش ھۆکارەکانی لەناوچوونی خۆی لەھەناوی خۆیدا ھەڵگرتووە, ھێزە دژەکانیش دەکەونە ململانێ لەگەڵیدا کە لەیاساکانیشدا سیستمەکان لەخۆ نوێکردنەوەدا دەبن، ئەمە بەشێک لە ئایدیایە کە بەناوی حەتمیەتی مێژوویی بۆ سەرمایەداری پێشبینی دەکرد.\nیەکەم: یاسای دژەکان و ململانێی نێوانەکانیان: ئەم یاسایە ئەوە بەیان دەکات کە دیاردەکان وشتە دژ بەیەکەکان پێکەوە نایانکرێت, بەپێچەوانەوە لەناویان دەبات. نموونەی ململانێی چینەکان سەلمێنەری ئەم یاسایەیە.\nدووەم: یاسای وەڕگەڕان لەچەندایەتیەوە بۆ چۆنایەتی: ئەم یاسایە پێی وایە لەکۆمەڵگەدا چەندایەتی پێش چۆنایەتی دەکەوێت, نموونەش گۆڕانی شۆِرشەکانە, وەکو سەرمایەداری بۆ سۆسیالیزم, بەڵام سۆسیالیزم بۆ کۆمۆنیزم گۆڕانێکی کتوپڕ نابێت، بەپێچەوانەوە لەسەر خۆ دەبێت و مەرجەکەش بەر لە شۆڕش دەبێت کۆمەڵگە ھەم ھۆشیاربن بە گۆڕانە چەندایەتی و چۆنایەتییەوە، ھەم ئاشنایەتیان ھەبێت لە داھاتووی سیاسەتی دەوڵەت بۆ ژیان لەنێو ھەموو کایەکاندا، بۆ ئەوەی نموونەی سۆسیالیزمەی شۆڕشی ئۆکتوبەری لینینی بەسەر نەیات کە نیوەی زیاتری کۆمەڵگە نەیاندەزانی شۆڕش چی دەکات و داھاتوو چۆن دەبێت، تەنھا ئەوە نەبێت کە لەگەڵ بەلشەفییەکاندا کۆک بوون لەسەر روخانی قەیسەر و ھیچی تر، پاشماوەی ئەم خراپ تێگەیشتنەش بوو بە بۆماوەیی تاکو سەردەمی ستالین و دواتریش بەناوی نەبوونی ئازادییەوە لەسەردەمی سیستمی بەناو سۆسیالیزم، بلۆکی سۆڤیەت روخێنرا و سەرمایەداری وەکو سیستم سەرکەوت بەسەر ئەو تەقلیدیەتە سۆسیالیزمەی بەناو کۆمۆنیستەکان شانازیان پێوە دەکرد.\nسێھەم: یاسای نەفی نەفی: ئەم تێەیشتنە بەر لەوەی لەلای مارکس ھەبێ، لەلای ھیگڵ ھەبووە، لابردن و سڕینەوە و وێرانکردن و ھەڵپەساردن و ھتد، لابردن فۆڕم بووە نەک باڵا دەستی و پڕۆسەی دەستبەسەردا گرتن لە فەلسەفە و دواتریش لە نێو سیستمی سیاسیدا، بە خۆییکرد جۆرێکە لە نەفی نەفی کە گەڕانەوەیە بۆ نەفیکردنی خاوەندارێتی، نامۆ بوون و لە خۆنامۆبوون لابردنی خاوەندارێتی تایبەتی یە، بۆیە بە خۆییکردنی جەستە و ھێزی کار، جەوھەری نامۆکراوی ئینسانە بۆ بەرخودی کردنی ئەو دیاردە نیگەتیڤانەی کە ئینسان مەحرووم دەکات لە پرۆسەی بەماتریالی کردنی جەستە کە یەکەم خاوەندارێتی ئینسانە، ئەمەیە کە مارکس لەرێگەیەوە خۆی لە دیالیکتیکی ھیگڵ جیادەکاتەوە، کۆمۆنیزم ئەو چەمکەیە کە گرینگترین لایەنی بانگەشەی تیۆری مارکسە لە مانیفێستدا، چونکە بەر لەھەر شتێک بانگەشەیە بۆ ئەو ئازادییەی کە کرێکار ئازادانە جەستە و ھێزی خۆی بەکاردەھێنێت.\nنەفی نەفی لە مانا زاراوەکەیدا وەکو چەمکێکی ئەپستراکت، واتە رەتکردنەوە, ئەم یاسایە زیاتر پشت بەجھانی ماتریالی دەبەستێت. سەلماندنیشی لەرەتکردنەوەی قۆناغێک بۆ قۆناغێکی تردا دەردەکەوێت. نموونەش لەناوبردنی قۆناغی کۆمۆنەی سەرەتایی بۆ کۆیلەداری و لەکۆیلەداریەوە بۆ دەرەبەگایەتی و دەرەبەگایەتیش بۆ سەرمایەداری. پاشان سۆسیالیزمی.\nھەڵبەت تاکو ئەوجێگایەی کە بنچینەکانی جەوھەری فەلسەفەی ماتریالیزمی دیالکتیک, بەشێوەیەکی زانستیانە رێچکەکانمان بۆ دیاری دەکات, دواتر لەوردەکاریەکاندا یاسا گەلێکی تر بەرھەمدێنێ کە بۆ رێکخستنی کارو باری دەوڵەت و رێکخستن و بارھێنانی خەڵک لەسەر شێوە ژیانێکی سوننەتی بەڕێوەدەچێت و لەم یاسانە پێکدێن.\nچوارەم: یاسای کارو زێدەبایی: جگە لەیاسای کار. زێدە بایی سیستمێکی ئاڵووێرە وەکو کاڵا ھێزی کار پێشکەش دەکات. لەمەتن و ناواخنی ئەم پڕۆژە یاساییەکەدا کەڵک و قازانج بەرھەمدێنێ, ئەم یاسایە پانتاییەکی زۆری داگیرکردووە لەنێو سیستمی کاری دەوڵەت کە ئیلھام لەسیستمی سۆسیالیزمی وەرگیراوە و وەک شتێکیش شەرعیەتێکی وەرگرتووە, بەڵام نووسراو یاخود دەقێکی تایبەت و سەربەخۆی نێودەوڵەتی نییە، جگە لەیاسای وەبەرھێنانی سەروەتی کە ئێستا بۆتە مۆدێل ی کاری سەرمایەگوزاری دەوڵەت.\nتایبەتمەندێتی ئەم یاسایە لەشوێنێکەوە بۆشوێنێکی تر و لەکارێکەوە بۆکارێکی تر جیاوازی ھەیە, بەڵکو پێشکەش کردنی میتۆدێکە لەناو یاسای کاردا کە پەیوەندییەکی راستەوخۆی ھەیە بەھێزی کارو پەیوەندیەکانی بەرھەمھێنانی سەرمایە گوزاریەوە, بەم شێوەیەش ھێزی کار لەدەرەوەی سرووشتی خۆی, سیستمێکە دەتوێتەوەو دەبێتە شتێکی نادیار.\nپێنجەم: یاسای باج و سنورەکان: ئەم یاسایە بەپێی رێکەوتنێک لەلایەن سنووری جوگرافیای دەوڵەتانەوە کە دیاری کراوە و لەڕووی بازرگانیەوە ئاڵووێری کاڵا و پێداویستییەکانی مرۆڤ دەکرێت و گومرک کردنی کاڵاو شمەک لەرێگاکانی زەوی و ئاوو ئاسمانییەوەیە کە بەشێکن لەداھاتی دەوڵەت. ھەندێک جاریش بەپێی رێکەوتنێک لێبوردن بۆ ئاڵو وێرەکان دەکرێت کە بەنەفعی دەوڵەت خۆی دەبێت. ھەریەکێکیش لەو ھێڵانەی دیاری کراوە شێوازی باج ئەستاندنی خۆی ھەیە کەرەنگە دەوڵەت لەرێگای کەرتی تایبەتەوە مامەڵە لەتەک ئەم جۆرە ھێڵانە بکات.\nشەشەم: یاسای ماف و دابین کردنی کۆمەڵایەتی : ئەم یاسا بەرمەبنای پێناسەی ھاوڵاتی بوون و لەبەرچاو گرتنی ئەرک و ماف و دابین کردنی کۆمەڵایەتی و تەندروستی و پاراستنی ژینگەیە, بەشێک لەمافە سەرەتاییەکانن کە ماشین و کۆمپانیاکان ھۆکاری سەرەکین تیایدا. ئەمە تائەوکاتەی ماشینەکان ھەڵدانی بەخۆیەوە نەبینیبوو, بەڵام دواتر بەگەشەی تەکنۆلۆژیا لەنێو چینەکانیشدا دوو جۆر چینی کرێکاری بەرھەمھێنا. (کرێکاری یەخە رەش و کرێکاری یەخە سپی) کرێکاری یەخە رەش ئەوانەن کە کاری دەستی و تاقەت پڕوکێن دەکەن و سەعات کاریشیان زیاترە, ھەرچی کرێکاری یەخە سپیە ئەوانە دەگرێتەوە کە تەکنیکین و پسپۆڕی کارن و بە ئامێری پێشکەوتوو و بە کۆمپیوتەر مامەڵە لەتەک کاردا دەکەن و ئەوانەش کە لەنێو سیستمی تەکنۆکراتیدا کاردەکەن و دەبنە مشەخۆری بێ بەرھەم, دواتر دەبێتە مایەی بێکاری لەریزی کرێکاراندا. دابین کردنی کۆمەڵایەتیش . ئەومافەیە لەبری سۆسیالیزم جۆرێک لەھاوکاری کردنی ژیانی ژنان و منداڵان دەگرێتەوە کە ئێستا لە رۆژئاوا بەشێک لە دەوڵەتەکان سۆسیال وەکو سیستم بەکار دەھێنن و بەشێکە لە خۆشگوزەرانی، بەڵام ئەمە نەگبەتی بەدواوەیە چونکە سەرمایەداری لەگەڵ گشەە سەندنی خۆیدا، زیاتر لەو سۆسیالە لە تاقەتی ئینسان وەردەگرێت و دەیکات بە کۆیلەی کار و خزمەتی دەوڵەت بەناوی ئینسانیەتەوە، ھێشتا سیحری ئەم سیاسەتە ئابورییە ئاشکرا نەبووە لە رۆژئاوا کە لە داھاتوویەکی نزیکدا روونتر دەبێتەوە.\nحەوتەم: یاسای پەروەردەو فێرکردن: ئەم یاسایە زانستیانە و لەچوارچێوەی میتۆدو سیستمێکەوە کاری پێدەکرێت کە حکومەت لەخۆبەرھەمدان خۆبەرھەمھێنانەوەدا جێگیری دەکات و وەکی دەزگایەک و کۆڵەگەیەکی سەرەکی بەسوود وەرگرتن لەکولتوور و ئایین و مێژوو تەماشای دەکات و کەڵکی لێوەر دەگرێت، ئەو پەروەردەیەی کە سەرمایەداری ھاوچەرخ لەوپەڕی خۆ کامڵکردنیدا، ھخەرچی بەھای ئەخلاقی و سیاسی و فەرھەنگی ھەیە لە تەکنۆلۆژیاو بەکاڵاکردنی خودی ئینسانی وەکو کاڵا، کردووە بە خودێکی بێ بەھا و ھیچ بەھایەکیش بۆ فەرھەنگ نەناسێ.\nھەشتەم: یاسای دادو باری کەس: ئەم یاسایە بۆ رێکخستنی کۆمەڵگەیە بەپێی دەستوورێک جێگیر و دادگایی کردنی تاوانکار و چارەسەرە بنەڕەتیەکانی کێشەکانی کۆمەڵ و ...ھتد کە ئەولەویەتی بەدامەزراوەی خێزان داوە و ھەرچی زیاتر دەستی پێوەدەگرێ. ئەمەش بەبیانووی ئەوەی راگرتنی بەڵانسێکە لەنێوان ئایدیاکان و مافەکان، نەمانی ئەو باڵانسە کۆمەڵایەتییەی کە وەکو دیوەزمە ھەرچی زیاتر شیرازەی خانەوادەی ھەڵوەشاندۆتەوە و ھیچ ئەلتەرناتیڤێکیشی بۆ ئەو کردەنییە نییە، تەنانەت بۆ قیمەتی ئینسان وەکو کائینێک لەبەرامبەر بەکاڵاکردنی ئەگەرێکی دیکەی نەھێشتۆتەوە، دادگاشی سەرپشک کردووە بەوەی بەناوی ئازادی بێ بەرامبەر ئەم دەزگایە بێ بەھا بکات لەلایەک، بەھاداریشی بکات لە خزمەت دەوڵەت کە ئایین کۆڵەگەکەیتی لەلایەکی تر، بۆیە لە رۆژھەڵات ئینسانی لەبەرامبەر پول و سەرمایەدا کردووە بە کاڵایەکی بێ بەھا.\nنۆیەم: یاسای نوسینەوەی دەستوور. ئەم دامەزراوەیە کە لەسەرووی ھەموو دەقەکانی بواری کارگێڕی و پارلەمان و خودی دادگاشەوەیە. جارێکی تر دەوڵەت ئارایش دەکاتەوە و رەنگدەداتەوە لەدامەزراندنی پێکھاتەی دەوڵەت و یاسا بنچینەییەکان و سیستمە سیاسیە نێودەوڵەتیەکانی وەکی دیموکراسی و فیدرالی و کۆنفیدرالی و سەربەخۆیی و. ھتد. بەپێی کولتوورو پرەنسیپە ئیتنیەکانی ھەر کۆمەڵگەیەک".(١٠)\nھەڵبەت زۆربەی شێوازە جیاجیاکانی ئەم یاسایانە. پێشتر بەپێی یاسای نێو دەقە ئاینیەکان شەرعیەتی پێدرابوو. دواتریش رۆمەکان و یۆنانیە کۆنەکان و ئیمبراتۆریەتەکانی رۆژھەڵات لەسەر زەوی کاریان پێدەکرد, بەمەش مارکس لەنێو تیۆرەی سۆسیۆلۆژیادا وەڵامی پێدایەوە کە مادام ئینسان بۆخۆی کاری خۆی مەیسەر دەکات, کەواتە سەرجەم یاساکان دەبێت لەبنەڕەتەوە ھەڵوەشێتەوە و بەجێگای ئەوان یاسایەک بونیات بنێرێت کە لەگەڵ مرۆڤایەتیدا بێتەوە و کێشەی چینایەتی بنەبڕ بکات. ھەڵبەت بەپشت بەستن بەفەلسەفە و میتۆدە زانستیەکانی پێشتر لەباری ئابوری و خوێندنەوەی سۆسیۆ سیاسی سیستمەکانی دەوڵەت. پێشتریش کە مێژوو بەشێکی شاردۆتەوە و بەشێکی بەیان کردووە، چینەکان ھەمیشە لەکێشمەکێشمدا بوون. بەو پێیەی کە ئایدیای یاسا لەباب مەزنی و قەشە سازی و کڵێساوە دەوڵەت بەڕێوە دەچوو. واتە یاسایەک کە لەناواخنەکەی ئاسمان بوو. جێگەیەک نەبوو بۆ گۆڕینی, دواتر ھاتە سەر زەوی و پۆزەتیڤیزم وەک جۆرێک لەبیری مرۆڤ خۆیدا بوو بەکارنامەی ژیان. بەڵام تائەو جێگایەی کە ژیان لەنابەرابەریدا قەتیس کرابوو. بەسەرھەڵدانی بیری سۆسیالیزم ئەم یاسایانە کەوتنە بەر رەخنەی مارکس و خودی ئەو میتۆدەی کە بەر لەمارکسیش بەناکامڵی پێشکەش کرا. ئیتر ھەر لەمۆنتیسکۆوە بگرە تاکو پەیمانی کۆمەڵایەتی لەلای تۆماس ھۆپز و ژان ژاک رۆسۆ و تۆما ئەکوینی و قەشە ئۆگەستین. لەکاتی خۆیدا پشکداریان کردبوو.\nرەخنە لە لاھوت.. رەخنە لەئایین و ئاینزاکان.\n(ئایین ئەفیونی گەلانە) ئەم جوملەیە کە مارکس لەکتێبی رەخنە لەفەلسەفەی ھێگڵدا نووسیویەتی, تەنھا بوئرەیەک و رەھەندێکی وەھای پێدراوە کەواتێبگەین, ئایینەکان بەشێوەیەکی رەھا دەبنە مایەی نامۆ بوونی ئێمە وەکی مرۆڤ, ھەڵبەت ئەم جوملەیە بەر لەئێستا حیزبە سیاسیەکان کە بەناو ھەڵگری فەلسەفەی مارکسی بوون, بەھەڵە بەکاریان دەھێنا, ئەویش نەک بۆ ھۆشیار کردنەوەی کۆمەڵگە لەو ئەفیونە، بەڵکو وەکو گروپێکی پۆپۆلیسی و وەبەرھێنانی سیاست بوو نەک فەلسەفە، بەڵام مارکس لەمبارەیەوە لەرووی ئینترۆپۆلۆژیەوە وەڵامی پێداوەتەوە, پێشتریش سەبارەت بەفینۆمینۆلۆژیای رۆح لەلای ھیگڵ رەخنە دەگرێت لەپەیوەند بەوەی کە ئایین تەنھا فاکتەرێک نییە مرۆڤ لەدەرئەنجامی تەماس گرتن لەتەکیا نامۆبێت, چونکی کایەی ئابوری جۆریکی تری گرنگ یاری دەکات و دەور دەبینێ لەونێوەدا, ھەڵبەت مارکس تەنھا بە لەبەرچاوگرتنی ئەو چەند ئایینەی کە ناسیونیەتی پێناسەی ئایین دەکات وەکو ئەفیونێک بۆ گەلان کە ئینان پێی مەست دەبێ لەبری ئەوەی ھۆشیار بێتەوە و چاکە بکات، ئەگەر بھاتبا و ئایینی مەزدەکی بناسیبا، رەنگە قسەیەکی تری بگوتابا لەسەر ئایین، تەماشاکەن "مەزدەک جگە لەوەی کە مێژووی سەرھەڵدانی نازانرێ، بەڵام ساڵی ٤٤٩ ریفۆرمخوازێکی ئێرانی بووە و بەپاشماوەی زەردەشتی و مانی ھەژمار دەکرێ، ھەموو پرنسیپە خوداناسیەکەی بۆ بەشەر لەو کاتەدا، یەکسانبوونی شتەکان لەبەرامبەر بەیەک، ھەموو ئایینەکانی وەکو یەھودی و کریستیانی و ئایینەکانی تر بەمۆنۆپۆلکردنی ژیان لەرێگەی پیاوسالاریەوە لەقەڵەمدەدات و بەئایینێکی یەکسانیخواز نازانێ، مەسەلەی یەکسانی ژن و پیاو و بۆماوەیی موڵکدارێتی و باب مەزنی و ھتد، لەدەرەوەی ئایین و خودا پەرستی دەناسێ، مەزدەک بناغەی فکر و فەلسەفەی دوالیزمە کە دەکاتە بەراورد لەنێوان ھەردوو چەمکی خێر و شەڕ، بۆیە بانگەوازی ئەوە دەکات مرۆڤ دوور بخرێتەوە لە دوژمنکاری و چاوبرسیبوون و ھتد، لەبەرامبەردا ئازادیخوازی و یەکسانیخوازی و مرۆدۆستی و ژیاندوستی بێ مڵۆزمی کردە باو لەدونیادا". (١١)\nئایا ئەمەش دەبَی ئەفیون بێت کە وەڵامەکەی نەخێرە، ئەلێرەوەیە کە مارکس راستکردووە کە ئەفیونی گەلانە ئەو ئایینانەی کە ھەم ئەو ناسیوونی و ھەم ئەوانەش کە تەنھا بۆ بچوککردنەوەی کەسایەتی ئینسان و گەورەکردنی باب مەزنەکان و دەسەڵاتە و ھیچی تر، بەڵام ئایینی تر ھەبوون لەمێژودا کەمتر نەبوونە لەفەلسەفەکەی مارکس.\n"ئازاری ئایینی ھەم دەربڕینی ئازاری راستەقینە و ھەم ناڕەزایەتی بەدژی ئەو ئازارەیە، ئایین ئاھو ناڵەی ئینسانی ستەملێکراو، دڵی جھانێکی بێ دڵ و روحی جھانێکی بێ روحە، (ئایین ئەفیون، یان تلیاکی گەلانە) لابردنی ئایین وەک بەختەوەری وەھمی خەڵک، داواکردن و خواستی بەختەوەرییەکی راستەقینەیە بۆ ئەوان، خواستی دوورکەوتنەوە لەوەھم دەربارەی بارودۆخی باڵادەستی، ھەمان خواستی دوورکەوتنەوەیە لە بارودۆخی پێویستی بەوەھم ھەیە، کەواتە رەخنەی ئایین تۆوی رەخنەی جھانێکی پڕ ئازارە کە ئایین خەرەمانە موقەدەسەکەیەتی" (١٢) بەمەرجێک چاکسازی بێت بۆ کۆمەڵگە و نەبێتە مایەی توندوتیژی لەدژی یەکتر، ھەروەک چۆن لەمێژوودا بینیومانە و چیرۆکەکانمان بیستوون.\nرەخنەگرتن لە ئایین تەنھا مەبەستێکی سەرەکی نییە، بەڵکو زۆرترین مانای لە پشتەوەیە کە بەشێکی سۆسیۆلۆژیا داگیری کردووە، لەوانەش دوورخستنەوەی ئینسان لەوەھم و ترس و گەڕانەوەی ئیرادەگەرێتی بۆ خود، نەھێشتنی نامۆبون لە خودێکی ھۆشیار لەبەامبەر ئەوانی تر کە لەدەرەوەی ریاڵ ی واقیعی کۆمەڵایەتی مامەڵەی لەتەکدا دەکەن، لەلایەکی تریشەوە دەست واڵاکردنی دەستەبژێری سیاسییە لە تێکەڵ کردنی ئایین بە سیاسەتەوە، ھەروەھا نەھێشتنی توندڕەوییە کە مێژوو ھەمیشە خۆی دووبارە دەکاتەوە سیستمە سیاسیەکانیش خراپ کەڵکیان لێوەردەگرن، نموونەی دژایەتی کردنی کاسۆلیک و پرۆتستانت و شیعە و سوننە و ھینۆس و سیخ و ھتد.\nبە بڕوای واڵتەر بینیامین کە خاوەنی بیرۆکەی رەخنەیە لە توندوتیژی کە ھەموو کایەکانی ژیان دەگرێتەوە، باس لەوە دەکات کە رەخنەی باو بۆ داوەری نییە لە بابەتێک، بەڵکو دوا داوەری یە کە ئەمە تیۆری بوونناسی یە. چونکە خوێنەری ھەموو للیڤڵیان نییە، بەپێچەوانەوە بکەری چالاک ھەیە، ئەمە خوێنەری کوشندەیە خوێنەری دڵڕەقە بەرامبەر دەق، ئایین ناسی ئەم خوێنەرەی ھەیە و مارکس یەکێک لەم خوێنەرانە بووە، بۆیە رەخنەی لە تەواوی ئایینەکان گرتووە و دوا داوەری کردووە. ئەم رەخنە توندوتیژە لەوێوە سەرچاوەی گرتووە، وەختێک ئاییناس و خوداناسەکان ھاتوون چیرۆکی سیحراوی و ئەفسانەییان بەزاری خوداوە کردووە و کردویانە بە خودانی، وەکو چیرۆکی ئەیوب کە سەبرێکی سەیریان وەکو پەند بۆی خوڵقاندووە، یان گفتوگۆی نێوان موسا و خودا و سوتانی کێوەکە، یان چیرۆکی لەدایک بوون و زیندووکردنەوەی مردووەکانی ئەو سەردەمە و لەخاچدانی مەسیح، یان چیرۆکی لوت کە خاوەنی قەومێکی نەگریس بووە و بەقسەیان نەکردووە، چیرۆکی یوسف و کراسەکەی و چیرۆکی سەفەرکردنی محمد بەرەو ئاسمان بە بوراق کە تەیرێکی فرۆکەییە، ئەمانە ئەگەر نموونەی باڵا نەبوایە، گەورەیی کارێکتەرەکانیش نەدەبوون بە نموونەی قبوڵکردنی ژیانێکی وەھا تاکو ئینسان بترسێ تلە نموونە باڵاکە، وەکو خاوەن دەسەڵاتێکی دەرەوەی ئیرادەی بەشەر بەسەر بەشەردا، ئەمە دۆزینەوەی واتای گەورەیە لە ئامانجی کۆمەڵێک مانای جوڵاو کە ھەڵسەنگاندنێکی نەرێنییە لە پرۆژە سەرزەمینییەکان. ئەوەی کە ئینسانی ناچا ربە پبوڵکردن کردووە لەو توندوتیژییەی کە لەژیاندا ھەیە، لە کاتێکدا ئەفیونەکە لێرەوە دەردەکەوێت کە ژیان و موفرەدەکانی ژیانی رۆژانە و نەریت و ئەوانی تر، دەستکردنی خودی ئینسانن نە گوتارێکی بەزۆر سەپاو بەسەر ئینسان. کەواتە فەلسەفەکە لە کوژرانی ئامانجە کە لە ئامرازە جۆراوجۆرەکانی پشت گوتاری ئایینە، نەک خودی ئایین کە بڕوایەکی گشتییە.\nمەبەست لەم بۆچوونانە نیازی یەکەمی ھیگڵیە لاوەکان ئەوەبوو لەنێو ئیشکالیاتە ئایینەکاندا شۆڕشێکی گیانەکی واتە روحی لەبەرچاو بگرن, ئەوان پێیان وابوو شۆڕشێکی سیاسی بەدووی خۆیدا دێنێ لەئایندەدا, ھەرئەوەش کەفیورباخ لەبارەی فەلسەفەی تێڕامانەوە دەڵێ" فەلسەفەی تاملی واتە (تێڕامان) ھیگڵ لاھوتێکی بەعەقلانی کراوە, بەو مانای کە لاھووت بەتێڕوانینێکی لاھوتی نەفی دەکاتەوە," ئەمە بەشێک بوو لەدیمانە و روانینی ئەنگڵس و مارکس لەخاڵی یەکلاکەرەوەی نێوان ئیدیالیزم و ماتریالیزم, ئیتر لەچەمکی فەلسەفەدا دیالیکتیک دژە واتای ناوەکی و دەرەکی و چەندایەتی و چۆنایەتی بوونە پایەی راگرتنی ئەو ئەتروحەیە.\nمیتۆدی (ئادەم سمیت و داڤید ریکاردۆ), گەورەترین بەردبوو لەسیستمی سەرمایەداری گیرا, بەومانایەی کەئەلتەرناتیڤی سۆسیالیزم لەنێو کایە پیشەسازییەکاندا, گرێی چینایەتی دەکاتەوە, ئەمەش بەئەزموون دیمانە سیاسیەکان دەوڵەمەند تر دەکات و سازمانە شۆڕگێڕیەکان ئەزموونێکی تر لە کەمتەمەنی کۆمۆنەی پاریسی ١٨٧١ پێی بەخشی, لێرەوە مەبەست لەبەراوردکاریەکان ئەوەیە کە (فرۆم) یەکێکە لەو بیرمەندانەی جارێکی تر ھاتووە بەھەمان لۆژیک کار دەکات و ئایین بەتاکە فاکتەر دەزانێت, لەکاتێکدا نامۆ بوونی ئێمە رەھەندێکی سیاسی ھەیە. ئەریک فرۆم کە فەیلەسوفێکی چەپی رادیکاڵی فرۆیدیە و یەکێک بووە لەوانە ھەوڵیداوە فەلسەفەی مارکس و فرۆید پێکەوە بلکێنێ و شتێکی لێبەرھەمبێت، لەمبارەیەوە دەڵێ "مارکس نەیتوانیوە پێشبینی ئەوەبکات کە نامۆبوون دواتر دەبێتە چارەنووسی زۆربەی زۆری خەڵک, بەتایبەتی ئەو کەرتەی کە زۆربەی زۆری کۆمەڵگەیە و زیاتر مامەڵە لەتەک سیمبول، یاخوود خەڵک دەکات"(١٣)\nلەگەڵ رەخنەگرتن لەلاھوت و تەرجەمە کردنی بۆ رەخنە لەسیاسەت کەلە مەنزومەیەکدا ھەموو کایەکانی لەخۆیدا کۆکردۆتەوە و بەپێچەوانەشەوەلەھەموو کایەکاندا ئامادەیە, بەو مانایە دێت کە مرۆڤ بەناچار سیاسەت دەکات و دەبێتە کائینێکی سیاسی و ئیدیۆلۆژی وەکی بەشێک لەسیاسەت, سیمبولەکانی وەکی خودا تەماشا دەکرێت بەجێگای لاھوت و لاھوتیەت, وەختێک ئەمە دەڵێم پشت بەو بیرکردنەوەیە دەبەستم کە مارکس و مارکسیزم وەکی فەلسەفە قسەی لەسەر یەکتا پەرستی نییە, بەقەد ئەوەی قسەی لەسەر خودا درووست کردن و دین پەرستی ھەیە، بۆیە کە رەخنە دەگرێ بۆخۆی ئەمە باسێکی تایبەتە و دیسان دەمانباتەوە سەر ئەوەی کە ئایا ھەر کار بووە مرۆڤی خوڵقاندووە؟ یان چیرۆکی ناو دەقە ئاینیەکان درووست ترن؟ بەڵام لەتەک ئەمانەشدا خوداپەرستی ئیجتیھادی خودیەو ھەر زۆر کردنێکیش لەو باسە جێگای رەخنەیە و نەفی کردنەوەی خوداش بەپشت بەستن بەمیتۆدی ماتریالیستیانە جێگای قبوڵ نیە, نموونەیەکی مارکس ھەیە دەڵێ "جەنگ لە دژی خودا, جەنگێکە لەدژی بت پەرستی کە مێژوویەکی ھەیە لەگەڵ ھاتنی یەکەم بەرەبەیانی درووست بوونی ئینسانەوە و کێشەی گەورەی ئینسانیش بووە"(١٤). ئەو بتە درووستکراوەی کە پێی دەڵێن خودا ھەروەک چۆن لەتەک لەتێزەکانیدا بۆ ئایین لەتافی لاویدا پێشەکی بۆ شیعرێکی نووسیوە بۆھاوڕێکانی دەڵێ "ئەوانە خودا ناناسن و سوکایەتی بەخواوەندی ھەموانەوە دەکەن, بیروڕای ھەموانیش بۆ یەک خودا دەگێڕنەوە" (١٥)\nراستە مارکسی لاو لەگەڵ مارکسی کامڵ لەباری فەلسەفیەوە جیاوازیان ھەیە, بەڵام ئەم قسەیەی مارکس ئەو دەلالەتەی ھەیە خودا ناسین مەسەلەیەکە و زانست مەسەلەیەکی ترە کە رەخنەیە لەخورافەو دین پەرستی. ھەڵبەت ئێمە چەمکەکانی ئاسمان و ئایین و لاھوتمان گۆڕیەوە بۆ چەمکەکانی زەوی و یاسا و سیاسەت کە لەباری مێژووییەوە لە ھەموو سەردەمێک و شارستانیەتێکدا رۆڵیان ھەبووە, بەڵام موناقەشەکە لەنێوان راستکردنەوەی چەمکی (خودای ئایینی و خودای فەلسەفیە) کە لەھەردوو بارەکەدا مرۆڤایەتی توشی گیرۆدەیی کردووە, خودای ئایینی ئەو خودایەیە کە لەدەقە ئاینیەکاندا وێنای کراوە, خودا پەرستییەکەو سیحری خودا بۆ نووسەرەکە دەگێڕێتەوە" بەڵام بەسەرھەڵدانی چەرخی رێنیسانس بەتایبەت لەئەوروپا شۆرش گەشەی کردو فکر سەریھەڵدا, ئەوەی کە ناوی لێنرا (کۆزمۆجینیە) (١٦) (فەلسەفەی ئایینی) نەفی بۆوە و میتافیزیکا بەجێگای ئەو کاری کردو دواتریش جارێکی تر ئیدیۆلۆژیا وەک ئایین و خاوەندەکانیان کە داھێنانی ئەوان بوون وەکی خودا چاویان لێکرا, ئەگەرچی ئایین تاکو ئێستاش وەکی خۆی ماوەتەوە و کاری خۆی دەکات, بەڵام فکر توانیویەتی جێ پێ بەسەلەفیەت لەق بکات" (١٧)\nھەر ئەوەی کە سۆسیالیستە ئایدیالیەکان دەرکیان پێنەکردبوو, چینێکی باڵادەستی بۆرژوازی کەڵکی لێوەردەگرت و لەھەوڵی ئەوەدابوو بەدۆگمایی بمێنێتەوە, یان ئەو بونیادە میتافیزکیانەی کە روانینی بۆ فەلسەفە ھەبوو, دیسان لەھەوڵی ئەوەدابوو سرووشتێکی کۆمەڵایەتی بە کۆنخوازی ببەخشێت کە روانینێکی مەسیحیانە بوو, بۆیە لەبەرامبەر ئەو تەقەللایەی مارکس ھەیبوو لەکۆمەڵگەیەکی کۆمۆنیستیدا دەریخست و ئاڵوگۆڕە ریشەییەکانی دەبەستەوە بەبونیادی ئابووری کە دواجار بەسەر سەرخانی کۆمەڵگەوە رەگی دەدایەوە, ھەر ئەمەش بوو کە دونیابینی مارکس وەکو تۆمەتێکی یۆتۆپیایی چاو لێدەکرا, مارکس لە شوێنێکدا بەراشکاوی باسی لە وەھمی رەخنەگرتن کردووە بەناوی واقیعبینانەوە قسەیان دەکرد و دەڵێ " ئەو رەخنەیەی مامەڵە لەگەڵ ئەم بارودۆخەدا دەکات، خەباتێکی رووبەڕووووە و لە خەباتێکی ئاوادا ھیچ گرینگ نییە نەیارەکە کەسێکی ئەریستۆکرات، کەسێکی خانەدان یان نەیارێکی سەرنڕاکێش بێت، گرینگ لێدانێکی توندەلێی، گرینگە رێگا بە ئاڵمانەکان نەدەین تەنانەت بۆ ساتێکیش خۆیان فریوو بدەن، یان تەسلیم بن، دەبێت ستەمی راستەقینە بە ئاگادارکردنەوەیان لەو ستەمە، ستەمگەرانەتر بکەین و عەیب بە ئاشکرا کردنی عەیبدارت بکەین، دەبێت ھەر ھەرێمێک و قەڵەمڕەوێکی کۆمەڵگای ئاڵمانی وەک نیشانەی شەرم و عەیبی دەر بخەین". (٢٠)\n١: د. دینیس لوید. عالم المعرفە . سلیم الێویێ.\n٢: کارل مارکس. حول المسالە الیھودیە. ترجمە. د.نائلە الێالحی. منشورات دار الجمل. سنە ٢٠٠٢ المانیا. ل٨.\n٣: بۆس الفلسفە. کارل مارکس. رد علی البرودون. ت. حنا عبود . دار الدمشق ل ١٠٢,١٠٣,١٠٤.\n٤: مارکس و انجلس .مختارات دار التقدم. موسکو.\n٥: ھەمان سەرچاوەی پێشوو.\n٦: الانتروبولوجیا السیاسیە. جورج بالاندیە. ترجمە علی المێری. الموءسسە الجامعیە للدراسات والنشر والتوزیع ل٣٤.\n٧: کارل مارکس. فریدریک ئەنگلس. بەشێک لە کتَبی ئیدیۆلۆژیای ئاڵمانی وەرگێڕانی بۆ کوردی. سەلام مارف. بلاوکراوەکانی چاپخانەی رەنج ساڵی ٢٠٠١.\n٨: کارل مارکس. الپامن عشر من برومیر لویس بونابارت. ترجمە دار التقدم موسکو.\n٩: منگق مارکس. یندریش زلنی. ترجمە پامر الێفار.\n١٠: جزء مفقود من راس المال (کوندریسا) ترجمە. فالح عبدالجبار ل ٦٠,٦١,٩٥ ,١٩٧ ١٩٨.\n١١: ویکیپیدیای ئایینەکان و زەردەشتیەت لە سایتی ئینتەرنێتەوە.\n١٢: ئەریک فرۆم. ئایین وشیکردنەوەی دەروونی. وەرگێڕانی بۆ کوردی. ئاوات محەمەد.\n١٣: جاک دریدا. اگیاف مارکس.ترجمە. د.منزر عیاش . دار مرکز الانماء الحچاری. سنە ١٩٩٣.\n١٤: کارڵ مارکس. بەشداریکردن لە رەخنەی فەلسەفەی ھەق ھیگڵ. وەرگێڕانی پێشڕەو محەمەد. بڵاوکراوەکانی ناوەندی توێژینەوە و ھزری شەھید ئارام. سلێمانی ٢٠١٦. ل٤٣.\n١٥: مارکسیە ام کانگیە قرائە نقدیە لمقالە ێادق جلال العچم, نایف سلوم. مجلەالنھج العدد ١٧ سنە ١٩٩٩ ل١٧١,١٨٦.\n١٦: ئەریک فرۆم . مرۆڤ لەروانگەی مارکسەوە. وەرگیرانی ھەنگاو. چاپی یەکەم. ساڵی ١٩٩٩.\n١٧: سلامە المغربی. ما لمارکسیە. مجلە النھج . العدد ١٦ سنە ١٩٩٨ ل ١٢٥_١٤٠.\n١٨: عنان عویا . المارکسیە والمارکسیە المسفیتە.مجلە النھج. العدد ٢٩ سنە ٢٠٠٢ ل١٩٦_٢٠٨.\n١٩: گۆڕینی دەسەڵات و پەیوەندیە شەخسیەکان بەدەسەڵاتە مادییەکانەوە کە بەھۆی دابەشبونی کارەوە ھاتوونەتەدی ناتوانێت بەدەرکردنی ئەو فکرە گشتیانە لە مێشکی ئینساندا بکرێت, بەڵکو لەناوبردنی ئەوە تەنیا لەلایەن ئەو کەسانەی کەدووبارە ئەم دەسەڵاتەمادیەیان کردۆتە ملکەچی خۆیان و دابەشبونی کار ھەلدەوەشێننەوەمومکینە ئەمە بەبێ کۆمەڵبوون ناکرێ تەنیا لەناوخۆی کۆمەڵبووندایە کە ھەرکەسە ھۆکاری پێگەیاندنی ئامادەییەکانی خۆی لەھەموو لایەکەوە ھەیە, کەواتە ئازادی تاکەکەس تەنیا لەناو خۆی کۆمەڵدا مومکینە, لەجێگرەوەکانی تائێستای کۆمەڵ , واتە لەدەوڵەت و ھتد.\nئازادی تاکە کەس تەنیا بۆ کەسانێک کە لەژێر ھەلو مەرجی چینی فەرمانڕەوادا پێدەگەن وەتەنیا تائەو شوێنەی کەئەوانە کەسانی تیادابوون بوونی ھەبووە, کۆبونەوەیەکی وەھمیە کە تائێستا کەسەکانی تیادا رێکخراون, ھەمیشە لەپەیوەند بەوانەوە بونێکی سەربەخۆ دەگرێتە خۆی ولەبەر ئەوەی پێکھاتەیەک بووە لەچینێک دژی چینێکی تر.\n٢٠: کارل مارکس. بەشداریکردن لە رەخنەی فەلسەفەی ھەقی ھیگڵ. وەرگێڕانی بۆ کوردی. پێشڕەو محەمەد. بڵاوکراوەکانی ناوەندی توێژ و ھزری شەھید ئارام. سلێمانی ٢٠١٦. ل٥٠.\nماڵپه‌ڕی سمکۆ محەمەد