پێنجوێن و چۆمان.. ده‌وامی سبه‌ینێ كرایه پشوو\n2/15/2017 6:14:31 PM 460 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nماوه‌ی چه‌ند رۆژێكه شه‌پۆلێكی به‌فر و بارانبارین رووی له هه‌رێمی كوردستان كردووه و قائیمقامی سلێمانیش ده‌ڵێـت، یه‌كه ئیدارییه‌كانی پارێزگا و قه‌زاو ناحییه‌كان سه‌رپشك كراون ئه‌گه‌ر كه‌شوهه‌وا گونجاو نه‌بوو ده‌وام رابگرن.\nئاوات محه‌مه‌د قائیمقامی سلێمانی رایگه‌یاند: به‌هۆی ئه‌و شه‌پۆله به‌فر و بارانبارینه‌ی كه ناوچه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی گرتووه‌ته‌وه یه‌كه ئیدارییه‌كانی پارێزگاو قه‌زاو ناحییه‌كان سه‌رپشك كراون كه به‌پێی بارودۆخی كه‌شوهه‌وای ناوچه‌كه‌یان پشووی ره‌سمی رابگه‌یه‌نن.\nئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه كه به‌هۆی ئه‌و شه‌پۆله به‌فربارینه‌ی هه‌ردوو قه‌زای پێنجوێن و چۆمانی گرتووه‌ته‌وه، له سبه‌ینێدا 16-2-2017 پشووی ره‌سمی بۆ سه‌رجه‌م دام و ده‌زگاكانی حكومه‌ت له‌و دوو قه‌زایه راگه‌یاندراوه، ئه‌وه‌ش له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندی گشتی و دووربوونی هاووڵاتیان له رووداوی نه‌خوازراو.


پارەی مووچە لە بەغداوە ڕوانەی هەرێم كرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/10/14 - 7:37 PM\nپارەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم لە بەغداوە ڕەوانەی هەرێم كرا و سەرچاوەیەكی حكومەتی هەرێم-یش دەلێت: “بەگەیشتنی پارەی مووچەی فەرمانبەران پڕۆسەی دابەشكردنی مووچە خێراتر دەبێت”.\nهاوكات سەرچاوەیەكی حكومەتی هەرێم بە ماڵپەڕی (بغداد الیوم)ی ڕاگەیاندووە، بەگەیشتنی پارەی مووچەی فەرمانبەران لە عیراقەوە پڕۆسەی دابەشكردنی مووچە خێراتر دەبێت.\nبۆ بەدواداچوونی ئەو پرسە (خەڵك) پەیوەندی كرد بە ئاوات جەناب نوری، وەزیری دارایی هەرێم و د. جوتیار عادل، وتەبێژی حكومەتی هەرێم، بەڵام پەیوەندییەكانیان بەردەست نەبوون.\nڕۆژی سێ شەممەی پێشوو دابەشكردنی مووچە دەستی پێكرد و تائێستا مووچەی پێشمەرگە، پەروەردە، دارایی و تەندروستی دابەشكراوە.\nفەرمانبەرانمووچه‌وەزارەتی دارایی عیراق


شه‌ماڵ بێخاڵی: کتێبی گینیس\nئه‌م کتێبه به سه‌رچاوه‌ێکی گرنگ داده‌ندرێ بۆ زانینی ژماره قیاسیه‌کان که له‌گشت جیهانا تۆمار ده‌کرێت له لایه‌ن که‌سێك یان کۆمه‌ڵێك که‌س و له گشت بواره‌کانه‌وه وه‌ك به‌رزترین باڵا یاخــود کورترین باڵا وقه‌ڵه‌وترین ئاده‌میزاد وگه‌وره‌ترین سه‌گ ودرێژترین زمان یاخود قژ وه‌بیرۆکـه‌ی دانانی ئه‌م کتێبه...\nئیحسان مەلا فوئاد: ئەو دەمەی باسكردنی هەڵبژاردن جێگەى وتارى هەینى دەگرێتەوە\nدەبێت چ مەهزەلەو كارەساتێك بێت كاتێك لەمزگەوتەكانەوە باسكردن و پرۆپاگەندەو ریكلامی هەڵبژاردن جێگەى باسكردنی خوداو قورئانەكەى دەگرێتەوە، كاتێك لەبری باسكردنى ناعەدالەتى و تونڕەوی و دزینی سەروەت و سامانی میللەت باس و هۆتافی چۆنێتی دەنگدان دەخوێندرێتە گوێی خوداپەرستەكانەوە، ئاخۆ ئێستا كاتی ئەو پرسیارە نییە...\nئاسۆس: ئەی کوردی هەندەرانی دلسۆز\nدەسەڵات لە باشوری کوردستان باش دەزانێت کە تۆ دەنگ بە گەندەڵی نادەیت بۆ یە تۆیان لەدەنگدان بێ بەش کرد پارتی و یەکێتی باش دەزانن کە تۆ دەنگ بە پەرلەمانێک نادەیت کە نەتوانێت لە ماوەی پێنج سالدا لە وەزیرێک بپرسێتەوە بۆ یە تۆیان لەدەنگدان بێ بەش کرد پارتی و یەکێتی باش دەزانن کە تۆ دەنگ بۆ حکومەتێک...\nشنیار عەبدوڵا: كۆمێنت بۆ سۆران عومەرو گۆڤاری رێگا\nبرام كاكە سۆران عومەر ئەم كاتەت باش، هیوادارم كاتێك پرسیارێكت ئاراستە ئەكرێت و هەندێ پەیوەندی نهێنیت ئاشكرا دەكرێت وەك وەرگرتنی پارەو ئیمتیاز لە دەسەڵاتەوە بۆ دەركردنی گۆڤارەكەت و دەرخستنی پاڵپشتە سیاسیەكانت خێرا وەڵامت هەبێت و بە جورئەتەوە بەرگری لە خۆت بكەیت و واقیع چییە ئەوەمان بۆ راڤە بكەیت نەك شەرمكردن...\nوەیسە بەردەزەردى: ئەم جارە خۆم ناخڵەتێنم\nڕٍێگە چۆڵ كەن هەستنە سەرپێ وا ئەسپێكى سپى خاڵدار بەدەستى پیرى خەڵەفاوەوە خائینێك بە سواریەوە بەرەو لاى ئێمە دێ خەڵكینە هەستنە سەرپێ مەهێڵن ئەم خائینانە بە سەر ئەم خاكەدا بڕۆن و بەرد بارانیان بكەن هۆ خەڵكینە بیرتان نەچێت و نەكەن جارێكى تر هەڵە بكەن , لە ڕایى خوا نەكەن پاشەڕۆژى مناڵەكانتان بفەوتێنن...\nمه‌حمود یاسین: لە بارەى بانگەشەى هەڵبژاردنەوە قسەیەك لە سەر قەڵەمەكانى شەڕى ناوخۆى دوێنێ و قەڵەمە توندڕەوەكانى ئەمرۆ\nپێش و دواى راگەیاندنى رۆژى سازدانى هەڵبژاردنى پەرلەمانى كوردستان هێرشێكى توندو و سەرسەختانە لە لایەن راگەیاندنەكانى پارتى و یەكێتى دەستى پێكردوە بۆ سەر ئەو حیزب و لایەن و گروپانەى كە بە بڕیارى بەشدارى كردنیاندا بوو بە لیستى جیاواز، ئەو رەخنە و تەشهیرانەش لە سەر ئەو لایەنانە زیاتر زەق بوونەوە كە داواى...\nسه‌ردار پشده‌ری: نه‌وتی کوردستان و هه‌ڵبژاردن\nبه تایبه‌تی له رۆژێکی وه‌ک ئه‌وڕۆدا گه‌لی کورد ده‌پرسێ ناو هێنان و ده‌ستکاری نه‌وتی کوردستان بۆچی ؟. ماوه‌یه‌که راگه‌یاندنه‌کان ده‌نوسن که حکومه‌تی هه‌رێم له‌م مانگه‌دا ده‌ست به‌ناردنه ده‌ره‌وه‌ی نه‌وت ده‌کات و (حكومه‌تی هه‌رێم سووره له‌سه‌ر هه‌نارده‌كردنی نه‌وت)، ئه‌و پڕۆپاگنده‌یه‌ش قسه‌ی ده‌می...\nکوردستانپۆست: به‌رێوه‌به‌ری کۆمپانیای نالیا،هه‌ڕه‌شه له رۆژنامه‌وانان ده‌کات.\nگومانی تیا نییه کۆمه‌ڵیک کۆمپانیای سه‌یروسه‌مه‌ره دورست بوونه که گومان له بناخه‌ی دورستبوونیان و ئه‌و سه‌رمایه زۆره‌یان ده‌کهرێت. به کورتی کۆمپانیاگه‌لیکن که به کۆمپانیای مافیا و سه‌رسه‌رییه‌کان ده‌چن.کۆمپانیا نالیا که به ناو گوندی ئه‌ڵمانی دورست ده‌کات و ناوی وڵاتیکی گه‌وره و دیموکراسی به...\nلاپەڕە 800/805: « :: ... 797 798 799 800 801 802 803 ... :: »


عێراق داواى نوێنەرى ئەمریکیەکان دەکات، لە بارەى کشانەوەى هێزەکانى ئەو وڵاتە لە عێراق – Standard Kurd\nعێراق داواى نوێنەرى ئەمریکیەکان دەکات، لە بارەى کشانەوەى هێزەکانى ئەو وڵاتە لە عێراق\nلەلایەن ستاندار Posted on كانونی دووه‌م 10, 2020 كانونی دووه‌م 10, 2020 299 جار بینراوە 0 سەرنج\nنوسینگەی رۆژنامەوانی عادل عەبدولمەهدی رایگەیاند، لە پەیوەندیەكی تەلەفۆنیدا داوامان لە مایك پۆمپیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریكا كردوە، نوێنەر و شاند بنێرن بۆ عێراق بۆ دانانی میکانیزمێک بۆ جێبەجێکردن و گفتوگۆكردن لەسەر بڕیاری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ كشانەوەی هێزە بیانییەكان. بە ئەمریکاشیان گوتووە ئێمە هەمو هەوڵێك دەدین بۆ رێگریكردن لە هەڵگیرساندنی شەڕ بەڵام بەبێ مۆڵەتی ئێمە هێزی ئەمریکی دەربازی عێراق دەبێت و فڕۆکەکانتان بە ئاسماندا دەسوڕێنەوە کە ئەوەش شکاندنی شکۆى خاکی عێراقە. ئەمریکیەکانیش گوتویانە رێز لە دەستورو سەروەری خاكی عێراق دەگرین.\nبڵاوکراوەی پێشووزەینەب سولەیمانى بە چەکەوە وتاریدا\nبڵاوکراوەی نوێتربە ژمارە … مەزڵوم کۆبانێ باس لە ون بوو و بێسەر و شوێنەکانی خۆیان دەکات !!!\nPosted on ئایار 9, 2020 0 3612\nPosted on ئایار 12, 2020 0 283\nPosted on ئایار 17, 2020 0 6364\nPosted on ئایار 28, 2020 0 2864


ئه‌مینداری گشتیی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، جه‌بار یاوه‌ر، ره‌تیكرده‌وه، ئه‌مڕۆ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه و شاندی وه‌زاره‌تی به‌رگریی عێراق هیچ رێككه‌وتنێكیان واژوو كردبێت.\nجه‌بار یاوه‌ر، له میانی به‌شداریكردنی له ژووری هه‌واڵی كوردستان24، رایگه‌یاند، ئه‌و شانده‌ی وه‌زاره‌تی به‌رگریی عێراق، به مه‌به‌ستی گه‌یاندنی نه‌خشه‌ی نوێی دابه‌شبوونی هێزه عێراقییه‌كان سه‌ردانی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌یان كردووه.\nگوتیشی: نه‌خشه نوێیه‌كه له‌سه‌ر بنه‌مای نوێترین رووپێوی فه‌رمانگه‌ی رووپێوی سه‌ربازی عێراق ئاماده كراوه. تێیدا، له خانه‌قینه‌وه تا ره‌بیعه، ناوچه‌كانی بوونی هێزه عێراقییه‌كان ده‌ستنیشانكراوه.\nروونیشیكرده‌وه، ئامانج له ئاماده‌كردنی ئه‌و نه‌خشه‌یه بۆ ئه‌وه‌یه، ئه‌و ناوچانه دیاربكرێن، كه نه هێزی پێشمه‌رگه‌ی لێیه و نه هێزی عێراق.\nئاماژه‌یكرد، له هه‌ندێك ناوچه به درێژایی 20 تا 30 كیلۆمه‌تر، هیچ هێزێكی ئه‌منی لێ نییه. ئه‌وه‌ش رێگه‌ی خۆشكردووه، بۆ ئه‌وه‌ی داعش له‌و ناوچانه خۆی حه‌شار بدات.\nجه‌بار یاوه‌ر، دووپاتیشیكرده‌وه، ئه‌مڕۆ هیچ رێككه‌وتنێك نه‌كراوه. ئه‌و لیژنه‌یه ده‌سه‌ڵاتی رێككه‌وتنیان نه‌بووه. ته‌نیا باس له‌وه كراوه، چۆن له داهاتوودا كاری هاوبه‌ش بكرێت، بۆ پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌و بۆشاییه ئه‌منیانه.


لاوک کونجرینی: پارتی و ئاسۆی دیموکراسی. - WTARIKURD\nشه‌ڕی ناوخۆ و زمانی زبر ، تاکه فاکته‌ری پارتیه بۆ گلاندنی هێزه کوردییه‌کان ، له‌به‌رامبه‌ردا زمانی مساوه‌مه‌و خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان بۆ داگیرکه‌ران.\nماوه‌یه‌که پاش بێ ده‌نگییه‌کی ماراسۆنی، نووزه‌ی کۆمه‌ڵێک  لایه‌ن و که‌سایه‌تی سیاسی ناوداری ده‌ره‌وه‌ی یه‌کێتی و پارتی به‌رزبووه‌وه ، هه‌ر جاره‌ی به‌شێوه‌یه‌ک و دوور له خۆساخکردنه‌وه، نازانرێت ده‌نگێکی ئۆپۆزیسیۆنن یان ڕه‌خنه‌گرێکی سه‌رشه‌قامین یان ناڕازیبوویه‌کی سه‌رپێین؟ تا ئێستا وه‌ک پێویست به‌ڕاشکاوانه نه‌یان توانیوه ببنه ئۆپۆزیسوێنێکی ئاکتیڤ.\nنه‌وشیروان مسته‌فا له‌مه‌و پێش وتی: کۆمپانیای وشه ئه‌و ده‌روازانه ده‌شکێنێت ئه‌وه‌ی هیچ ده‌زگایه‌کی تری ڕاگه‌یاندن زاتی نه‌کردبێت خۆی له‌قه‌ره‌ی بدات، ئیمه باسی ده‌یکه‌ین. یاخود ده‌ڵیت ده‌توانن ناومان بنێن گروپێکی ڕه‌خنه گر.\nچه‌ند ڕۆژێکه چوار حیزبه‌که هه‌ر لایه‌کیان به‌جۆرێک ڕونکردنه‌وه‌یان دا ، پاش پشتگوێ خستنی ڕاپۆڕته‌که‌یان که ئاراسته‌ی دوو حیزبی ده‌سه‌ڵاتداریان کرد بوو، که هه‌ڵایه‌کی گاڵته‌جاڕانه‌ی لێ که‌وته‌وه.\nفازیل میرانی ده‌ڵێت: پارتی و یه‌کێتی زۆرینه‌یان به‌ده‌ست هێناوه‌و مافی خۆیانه حکومه‌ت به‌ده‌ست بهێنن ، ده‌توانن ئه‌وان جیاببنه‌وه‌و ببنه ئۆپۆزیسیۆن و به‌ڵام ئۆپۆزیسیۆنێکی ئیجابی، ئه‌م پارتانه ناشتوانن به‌هیچ جۆرێک پارتی و یه‌کێتی وه‌لا بنێن.\nقادر عه‌زیز ده‌ڵێت: ڕاپۆرته‌که‌مان باسی هیج ده‌ستکه‌وتێکی بۆ ئێمه تیانییه، وه ئێمه هیچ ده‌ستکه‌وتێکمان نه‌بووه‌و نیشمانه له سایه‌ی ئه‌و ناعه‌داله‌تیه‌ی له کوردستان هه‌یه. وه‌ده‌ڵێت: حکومه‌ت ده‌سه‌ڵات نییه به‌ڵکوو له‌حکومه‌تدا چه‌ند که‌سێکی حیزبی ده‌سه‌ڵاته.\nمحه‌مه‌د مه‌لا قادر ده‌ڵێت: ئه‌وان غایه‌تی تریان هه‌یه، ئه‌جنده‌ی تریان هه‌یه، شتی تریان هه‌یه، قسه‌كانیش له جێگه‌ی خۆیدا نیه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پارتی و یه‌كێتی له كه‌س ناترسێت، چونكه كه‌سێكی وا نیه كه ئێمه لێی بترسین..\nعه‌لی باپیر ده‌بێژێت: ئه‌گه‌ر پارتی‌و یه‌كێتی پێیان باش بێت ئێمه له‌حكومه‌تدا نه‌بین، ئه‌وا هیچ منه‌تمان پێیان نییه.\nجگه له وته‌کانی کاک نه‌وشیروان، وته‌ی ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی تر ، ململانییه‌کی سیاسی نییه له پێناو فۆڕمێکی نوێ دا که گه‌شه بدات به‌دیموکراسی و گۆڕانکارییه بنچینییه‌کان، به‌ڵکو زیاتر زمان لێدانه بۆ زیاتر ڕاکێشاندنی به‌رژه‌وه‌ندییه حیزبی و که‌سییه‌کان ، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌پارتی له‌خه‌یاڵیدایه خۆیی بگۆڕێت یان بگۆڕێت بۆ ئه‌وه‌ی خۆی له‌گۆڕبنێت، نه چوار حیزبه‌که‌ش ده‌توانن ببنه ئه‌و بزماره سیاسییه‌ی که ئازاری جه‌سته‌ی پارتی و یه‌کێتی بده‌ن ، یان خۆیان ڕزگار بکه‌ن له کۆتوبه‌ندیان..\nیه‌کێک له‌گرنگی سیاسه‌ت شکاندنی ڕێچکه‌کانه، له‌ئه‌مڕۆدا کاتی ئه‌وه هاتووه هه‌نگاوه‌کان به‌ئاراسته‌ی خواسته‌کانی کورد بێت، چوار حیزبه‌که ئه‌گه‌ر زاتییش نه‌که‌ن خۆیان له‌قه‌ره‌ی گۆڕانکارییه‌کان بده‌ن، ئه‌وا سه‌رکردایه‌تی کردنی شه‌پۆلێکی ناڕازی بوونی ئه‌و دیوخۆیان، وه‌ک هه‌لێکی مێژووی له‌ده‌ست ده‌ده‌ن.\nله‌هه‌موو ئه‌و چاوه‌ڕوانی و بێزار بوونه‌ی ڕابردوو، خه‌ریکه ئاسۆی ویست و خواست بێته ئاراوه، به‌یان کردنی لیستی ڕیفۆرمخوازان بۆ هه‌ڵبژاردنه‌کانی هه‌رێم و عێراق وه‌ک لیستێکی سه‌ربه‌خۆ، شۆڕشێکه بۆ بنیادنانی دیموکراسی و ئیدێیه‌کی پۆزه‌تیڤانه‌و نیشتمانیانه‌یه و به‌زاندنی کۆتوبه‌ندی تاك ڕه‌وانه‌یه، ئاوڕدانه‌وه‌یه له پره‌ودان و دابینکردنی سه‌روه‌ری یاساو هه‌نگاونانه به‌ره‌و ئیداره‌ی سێکولاریی. دیسان به‌ڵام تائێستا ئه‌و موڕاڵ و بۆچونه دێوزمه‌یه به‌هێزو تواناکانیه‌وه له پاش ئه‌و هه‌موو گۆڕانکاریانه‌دا هه‌ر له خانه‌ی ترسدا ماوه! پارتی ئه‌گه‌ر خۆی هه‌ر حاکم و ده‌سه‌ڵاتداری سه‌ر گۆڕه‌پانه‌که نه‌بێت، ئه‌وا وه‌ک جاران په‌نا بۆ هه‌موو کایه‌کان ده‌بات که سنوره نیشتمانیه‌کان تێک ده‌شکێنێت.


له ئوکراین په‌یکه‌ری لێنین تێکشکێنرا – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / جیهان / له ئوکراین په‌یکه‌ری لێنین تێکشکێنرا\nله ئوکراین په‌یکه‌ری لێنین تێکشکێنرا\nدوو شه‌ممه 9 كانونی یه‌كه‌م 2013\tجیهان, هەواڵ 63 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nله درێژه‌ی ناڕه‌زایه‌تییه‌کان به ده‌وڵه‌تی کیێف، خۆپیشانده‌ران ئه‌مڕۆ په‌یکه‌ری لێنین‌یان له گۆڕه‌پانی بێساراباسکا هێنایه خوارو تێکشکاند.\nخۆپیشاندانه‌کانی ئوکراین دوای واژۆنه‌کردنی گرێبه‌ستی ئابووری له گه‌ڵ یه‌کێتیی ئوروپا دێت له لایه‌ن ڤیکتۆر یانۆکۆڤیچ سه‌رکۆماری ئه‌و وڵاته به قازانجی ڕوسیه.\nخۆپیشانده‌ران له ئوکراین دژ به بێکاری‌و هه‌ژاری له‌و وڵاته‌و دوای ئه‌وه‌ی وڵاته‌که‌یان گرێبه‌ستی ئابووری له گه‌ڵ ئوروپا واژۆ نه‌کرد ڕژانه سه‌ر شه‌قامه‌کان‌و ئه‌مڕۆ له کاردانه‌وه به حزبی ده‌سه‌ڵاتدار په‌یکه‌ری لێنین یان تێکشکاند که هێمایه‌ک بوو له نزیکیی ئوکراین به ڕوسیه.\nهه‌واڵنێڕییه‌کان بڵاویان کردووه‌ته‌وه دوای تێکشکاندنی په‌یکه‌ری لێنێن، پۆلیسی کیێف له گۆڕه‌پانه‌که ئاماده بووه‌و بڵاوه‌ی به خۆپیشانده‌ران کردووه. ئه‌وه دووه‌م جاره په‌یکه‌ری لێنین له‌و گۆڕه‌پانه تێک بشکێنرێت، پێشترو پاش تێکشکاندنی له لایه‌ن کۆمۆنیسته‌کانی ئۆکراینه‌وه نۆژه‌ن کرابووه‌وه.\nڤیکتۆر یانۆکۆڤیچ سه‌رۆکی ‘حزبی ناوچه‌کان’ له حزبه هاوپه‌یمانه‌کانی کۆمۆنیسته‌کانی ئوکراینه.


بڕیارە ڕابەرانی ڕووسیا و تورکیا و ئێران کۆنفرانسێکی ڤیدیۆیی ئەنجام بدەن لەسەر سوریا – Rojapp\nHome/هەواڵنێرەکان/بڕیارە ڕابەرانی ڕووسیا و تورکیا و ئێران کۆنفرانسێکی ڤیدیۆیی ئەنجام بدەن لەسەر سوریا\nبڕیارە ڕابەرانی ڕووسیا و تورکیا و ئێران کۆنفرانسێکی ڤیدیۆیی ئەنجام بدەن لەسەر سوریا\nکرێملن رۆژی سێشەممە ڕایگەیاند ؛ سەرۆکەکانی ڕووسیا و ئێران و تورکیا سبەی چوارشەممە کۆنفرانسێکی ڤیدیۆیی ئەنجامدەدەن بۆ وتوێژکردن لەسەر شەڕ لە سوریا.\nلە جەنگی نۆ ساڵەی سوریادا، ڕووسیا و ئێران پشتیوانکارانی بیانی سەرەکین بۆ هێزەکانی سەرۆک بەشار ئەسەد، هاوکات تورکیا پشتیوانی لە چەکدارانی ئۆپۆزیسیۆن دەکات لە ژێر پرۆسەیەکی دپلۆماتی کە ساڵی 2017 لەسەری ڕێکەوتن بۆ خاوکردنەوەی شەڕ لە سوریا.\nکرێملن گوتی ؛ بڕیارە وتوێژەکەی نێوان ڤلادمیر پوتن و حەسەن ڕوحانی و رەجەب تەیب ئۆردوگان کاتژمێر دەوروبەری 11بە کاتی گرینج دەستپێبکات.\nدوای هەڵكشانی توندوتیژی و ئاوارەبوونی نزیکەی یەک ملیۆن کەس، تورکیا و روسیا لە مانگی سێدا رێکەوتن لەسەر راگرتنی پێکدادان لە هەرێمی ئیدلیب لە باکوری رۆژئاوای سوریا. لەم مانگەدا فڕۆکەی جەنگی گوندەکانی ناوچەی ژێر کۆنترۆڵی سەرهەڵداوان بۆردومانکرد.\nدوو هەفتە لەمەوبەر روسیا و تورکیا وتوێژی دوو قۆڵی نێوانیان لەسەر ئاستی وەزاری دواخست ئەوەی چاواوەڕوان دەکرا سەنگ بخاتە سەر سوریا و لیبیا، کە وڵاتێکی دیکەیە هەر یەک لە ڕووسیا و تورکیا هاوکاری لایەنێکی دژبەر بەوی دیکە دەکەن.\nPrevious Hejmara Pêketinên bi Vîrusa Korona Çima Blind Dibe? (Dengê Amerîka)\nNext Rûsya Dibêje Tirkîye Dikare Çekên Rûsî Bifroşe Welatekî Din


چاوقایمى قه‌یومه‌كانى هه‌ولێر\nعه‌دنان كۆچه‌ر 14/10/2019 515 جار بینراوە\nچاوقایمى داگیركه‌ران، هه‌ڕه‌شه‌و سوكایه‌تى دوژمنانى ئێمه هه‌ر به‌وه‌نده ناوه‌ستێت كه له‌به‌ره‌كانى جه‌نگه‌وه وێناى تێكۆشه‌رانى كورد وه‌ك تیرۆرست بكه‌ن، به‌ڵكو ئه‌و بوێرییه‌یان گه‌یشتۆته ئاستێك كه له‌هه‌ولێری پایته‌ختى باشوریشه‌وه جنیۆفرۆشی‌و دڵڕه‌قی خۆیان له‌سه‌ر ئه‌زموونى خۆڕێبه‌ری رۆژئاواو شۆڕشه گه‌وره‌كه‌یان تاقیبكه‌نه‌وه، له‌وه‌شدا كۆنگره رۆژنامه‌نووسیه‌كه‌ى ئه‌مڕۆی هه‌ولێر نیشانیداین، كه چیتر ئه‌و ناوچانه روبه‌ڕووى داگیركاریی نابنه‌وه، به‌ڵكو له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه داگیركراون.\nگوتارى چه‌ند رۆژی رابردووى پارتى‌و به‌شێك له روخساره‌كانى له‌به‌رامبه‌ر هێرشه‌كانى توركیا بۆ سه‌ر رۆژئاوا وانمایش ده‌كرێت كه ئیدى ئه‌و هێزه جارێكى تر گه‌ڕاوه‌ته‌وه ریزى نیشتمانى، به‌ڵام دیوێكى ئه‌و گوتاره ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ست بێت به‌مه‌ترسییه‌كانى پارتى له‌ستراتیژى داهاتووى توركیا‌و ئاكپارتى، ئه‌وه به‌دڵنیاییه‌وه مه‌به‌سته سه‌ره‌كیه‌كه‌ى خۆڵكردنه چاوى خه‌ڵكه، چونكه ناكرێت باوه‌ڕ به‌وه بكرێت هێزێك دژى داگیركاریی به‌شێكى كوردستان بێت كه به‌شێكى زۆرى خاكه‌كه‌ى خۆى، به‌ره‌زامه‌ندی خۆى راده‌ستى هه‌مان داگیركه‌ر كردبێت، ناتوانین ئه‌وه په‌سه‌ند بكه‌ین كه پارتى دژ به توركیا بێت له‌كاتێكدا خۆى سه‌ربازگه‌كانى ده‌پارێزێت، چۆن باوه‌ڕ به‌وه بكه‌ین ئه‌و هێزه له‌توركیا ده‌سڵه‌مێته‌وه، له‌كاتێكدا هێشتاش خۆى قه‌ده‌ری خۆى به‌و رژێمه‌وه به‌ستۆته‌وه، فرمێسكى پارتی بۆ رۆژئاوا له‌بنه‌ڕه‌ته‌وه چونكه بۆ میدیایه، ناچێته گیرفانى كه‌سه‌وه، خۆ هیچ نه‌بێت ده‌توانێت ده‌روازه سنوورییه‌كان به‌سه‌ر رۆژئاوادا بكاته‌وه‌و نه‌یه‌ڵێت چیتر ئه‌و گه‌مارۆ دڵڕه‌قه به‌رده‌وام بێت، ده‌توانێت رێگه‌نه‌دات خاكى باشوور بۆ دژایه‌تى ئه‌و هێزانه‌ى رۆژئاوا به‌كاربخرێن، ئاخر هه‌رێمێك كه خه‌ریكى موزایه‌ده‌یه به‌سه‌ر رۆژئاواوه، بۆ ده‌بێت سه‌رۆكایه‌تى هه‌رێمه‌كه‌ى‌و حكومه‌ته‌كه‌ى‌و په‌رله‌مانه‌كه‌شی ئه‌وه‌نده بوێری‌و دڵسۆزییه‌یان نه‌بێت له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و داگیركارییه نوقه‌یه‌ك بكه‌ن، هه‌ر هیچ نا به ئه‌ندازه‌ى میسرو سعودیه‌و ده‌وڵه‌تانى تر ده‌بوایه له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و شه‌پۆلی داگیركارییه بوه‌ستن.\nكۆنگره رۆژنامه‌نووسیه‌كه‌ى ئه‌مڕۆی هه‌ولێر، شه‌پڕه‌وى ئه‌و ده‌سه‌ڵات‌و حوكمڕانیه‌مان بۆ به‌یانده‌كات كه له‌سه‌رێكه‌وه وه‌ك عه‌رابی كوردایه‌تى خۆى به‌یانده‌كات‌و له‌سه‌رێكیشه‌وه رێگه ده‌دات له‌ناو پایته‌خته‌كه‌ى به شۆڕشگێڕانى كورد بووترێت تیرۆرست، ئیدى ئه‌وه كۆتایی چیرۆكێكه ته‌نها خۆیان ده‌بێت چه‌پڵه بۆ خۆیان لێ بده‌ن.


لیژنه‌ی یاسایی و پیشه‌سازی و وزه دوو پرۆژه یاسای تایبه‌ت به نه‌وت تاووتوێ ده‌كه‌ن\n22/01/2018 04:16:00 م\nسه‌عات 10ی به‌یانیی ئه‌مڕۆ 22/01/2018، هه‌ردوو لیژنه‌ی كاروبارى یاسایی و لیژنه‌ی پیشه‌سازی و وزه‌ی په‌رله‌مانی كوردستان، به‌مه‌به‌ستی تاووتوێكردنی راپۆرت له‌باره‌ی هه‌ردوو پڕۆژه یاسای به‌ركاركردن و هه‌مواری یاسای هاورده‌كردن و فرۆشتنی به‌رهه‌مه نه‌وتییه‌كان و یاسای جێبه‌جێكردنی یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی به‌قاچاخبردنی نه‌وت و به‌رهه‌مه‌كانی ژماره 41ی ساڵی 2008 فیدراڵی كۆبوونه‌وه.\nله كۆبوونه‌وه‌كه‌دا كه به‌ئاماده‌بوونی سه‌رۆكایه‌تیی هه‌ردوو لیژنه‌ی یاسایی و لیژنه‌ی پیشه‌سازی و وزه‌ی په‌رله‌مان و ژماره‌یه‌ك له ئه‌ندامه‌كانی به‌ڕێوه‌چوو، تێیدا گفتوگۆ له‌باره‌ی پێشنیازه‌كانی هه‌ردوو پڕۆژه یاسای به‌ركاركردن و هه‌مواری یاسای هاورده‌كردن و فرۆشتنی به‌رهه‌مه نه‌وتییه‌كان و پڕۆژه یاسای جێبه‌جێكردنی یاسای به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی به‌قاچاخبردنی نه‌وت و به‌رهه‌مه‌كانی ژماره 41ی ساڵی 2008 فیدراڵی كراو بڕیاریشه راپۆرتی كۆتایی هاوبه‌شی هه‌ردوو لیژنه‌كه له‌باره‌ی پڕۆژه‌كه‌وه ئاماده بكرێت.\nهه‌روه‌ها بڕیاره دوای وه‌رگرتنی راوبۆچوونی په‌رله‌مانتاران و لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار، تێبینی و سه‌رنجه‌كان له راپۆرتی هاوبه‌شی هه‌ردوو لیژنه‌كه جێبكرێنه‌وه‌و راپۆرته‌كه‌ش له ئاینده‌یه‌كی نزیكدا ئاراسته‌ی سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان بكرێت بۆ ته‌واوكردنی رێكاره یاساییه‌كانی و خستنه ناو به‌رنامه‌ی كاری دانیشتنه‌كانی داهاتووی په‌رله‌مان.


کۆتایی سەربەخۆیی کورد\n10:21 - 19/02/2022\nکۆتایی سەربەخۆیی کورد\nڕوخاندنی میرنشینە کوردییەکان لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا - بەشی دووەم\nتێبینی: ئەم باسە خوێندنەوەیەکی جیددی و سەرنجڕاکێشە بۆ مێژووی دوێنێمان، واتە مێژووی لەناوبردنی میرنشینە کوردییەکان لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا و توێژەر و پرۆفیسۆری مێژوو، سەبری ئەتەش، سەرچاوە ڕەسەنەکانی دەوڵەتی عوسمانیی بۆ پشکنیوە، کە تائێستاش لە ئەرشیفی تورکیادا پارێزراوە و بێشومار زانیاریی تێدا لەسەر مێژووی کورد، وەک گەلێکی بندەستی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لەم باسەدا توێژەر بەوردی لەسەر چۆنێتیی لەناوبردنی ئیمارەتەکان دەوەستێ و پاشان تێکەڵکردنی میر و پاشا و بنەماڵە بیرۆکراتە فیوداڵەکانی ئەو ئیمارەتانە بە دەستەبژێری بیرۆکرات و حوکمڕانی عوسمانی لە ئەستەمبووڵی پایتەخت، بەجۆرێک کەوا زۆرێک لەوانە و نەوەکانی دواتریان وڵاتی ڕەسەن و کوردەواریی خۆیان هەر بیردەچێتەوە و دەبنە وەزیر و والی و کاربەدەستی پایەبەرز لە دەرباری عوسمانیدا و لەملاشەوە خەڵکە کوردەکەی خۆیان بە گورگان خواردوو دەچێت بەدەستی عوسمانی. ئەوانە نەوەکانی دواتریان بەتەواوی تێکەڵ بە بیرۆکراتییەتی تورکی عوسمانلی دەبن و چیتر ناچنەوە سەر بنەچەی خۆیان و لە بۆتەی پان تورکیزمدا دەتوێنەوە. بەڵام ئەوانەی لەم سیاسەتەی عوسمانی بەدەر بوون میر محەمەدی سۆران بوو کە لەکاتی گەڕانەوەیدا لە ئەستەمبووڵەوە بۆ وڵاتی خۆی بە پیلانێکی عوسمانی کوژرا و کەمینەیەکیش لە بنەماڵەی بەدرخان و لەوانە بەشێکیان کە ئاوارەی وڵاتی شام و ئەوروپا بوون، دواتر ڕۆڵی بەرچاویان لە ژیانی کولتووری و سیاسیی کورددا بینی.\nلە ڕووخان و هەڵوەشانەوەی میرنشینەکاندا بەشێکی بەرچاوی ئەندامانی بنەماڵە حوکمڕانەکان دەبوونە دەسکەلای عوسمانی یان ئێران بۆ لەناوبردنی برا و خزمانی بنەماڵەکانی خۆیان، وەک لە گرتنی سلێمانیدا دەیبینین کاتێ کە عەبدوڵا پاشای بابان دەبێتە داردەستی نەجیب پاشای والیی بەغدای عوسمانی و یاوەریی لەشکرەکەشی دەکات لە هێرش کردندا بۆ سەر ئەحمەد پاشای برای لە سلێمانی و پاش گرتنی پایتەخت و لەناوبردنی ئیمارەتی بابان، شاری سلێمانیی دەکرێتە تەنها سەنجەقێک (واتە قەزایەک) و عەبدوڵا پاشاش دەکرێتە قایمقامێکی بێدەسەڵاتی شار و لە پاش ساڵێک دەیگوێزنەوە بۆ ئەستەمبووڵ و تێکەڵی دەستەبژێری بیرۆکراتی عوسمانیی دەکەن.\nهەڵبەت لەپاش گرتنی سلێمانی و ڕووخاندنی ئیمارەتی بابان دەسبەجێ ئەحمەد پاشای میر دەبەن بۆ ئەستەمبووڵ و لەوێ پایە و مەقامی بەرزی دەدەنێ و پاش بەینێکیش دەیکەن بە والیی یەمەن و پاشان ئەرزڕووم و دواتر خۆی و دوو کوڕەکەشی لە پلە و پایەی بەرزی دەوڵەتدا دەمێننەوە تا کۆتایی ژیانیان. بێگومان گرنگ لای ئەوان وێران کردنی ئیمارەتەکان و ملکەچ کردنی خەڵکەکە بوو. یارەی ئەفسەری تۆپچیی بابانیش پاش ئەو کارەسات و ماڵوێرانییە ڕەند و قەڵەندەر لێی دەمێنێتەوە و لە کۆتایی ژیانیشیدا وەسێت دەکات کەوا لەسەر گردەکەی گولان و دوور لە گردەکانی سەیوان بینێژن، با دووربێت لەو کەسانەی لە دواساتەکانی حوکمی باباندا پشتیان تێکرد و بێئەوەی ئەم گوللەتۆپێکیش بهاوێژێت ئەوان خۆیان ڕادەست کرد و ئیمارەتیش وەک بەفر توایەوە. ئێستا یارە لەسەر ئەو گردە ڕاکشاوە، ئەگەرچی شوێن گۆڕیشی ونە و کەس نازانێ لەکوێی گردەکەدایە. جا ئەگەر ڕۆژێک ئێسک و پرووسکەکەی بە ڕزیوییش دۆزرایەوە ئەوە تۆماری ڕۆژگارێکی تاڵ تاڵی مێژوویەکت بۆ دەگێڕێتەوە کە نەوەکانی دواتر هیچ پەندێکیان لێ وەرنەگرت و ئەمڕۆشیان هەر وەک دوێنێیە – وەرگێڕ.\nگەلێ لە باسوخواسەکانی ئۆتۆنۆمیی کورد بەوە دەستیان پێکرد کە ئیدریسی بەدلیسی زۆربەی میرە کوردەکانی هێنایە ناو خانەی عوسمانییەوە. بەهەرحاڵ، وەک پێشتر باس کرا، سوڵتان سەلیمی یەکەم ئیمارەتە کوردییەکانی دروست نەکرد، بەڵکوو بە نێوەندگیریی بەدلیسی دەسپێشخەریی هاوپەیمانییەکی کرد لەگەڵ چینی کەسایەتی و دەسەڵاتدارانی کورددا. ڕاستییەکەی دانوستان کردنی ئەو لەگەڵیان و ئیمتیازی تایبەت پێدانیان بەڵگەیەکە بۆ بوون و دەسەڵاتیان لەپێش سترۆکتوور و پێکهاتەکانی عوسمانیدا و ئەمان - واتە عوسمانییەکان - وەک چۆن لە بەش و پارچەکانی تری ئیمپراتۆرییەتی ئیمپرتۆرییەتدا کردیان، زیرەکانە تێکەڵ بە جەستەی سیاسیی ئیمپراتۆرییتیان کردن. کەسایەتی و دەسەڵاتدارە ناوخۆییەکان لە زۆر بەشی ئیمپراتۆرییەتدا بۆ چەندین پشت هێز و دەسەلاتی خۆیان هێشتەوە. لە حاڵەتی کوردستاندا، لە ڕێگەی هاوپەیمانییەکی دژە سەفەوی و سوودبەخش بۆ هەردوو لا، ژمارەیەکی بەرچاوی بنەماڵە دەسەڵاتدارەکانی کورد ڕازی بوون بچنە ژێر ڕکێفی سوڵتانی عوسمانییەوە، لەبەرانبەر پاراستنی سەربەخۆییاندا. ئەوان هەر هەموویان لە ناوچەکان سنووردا نەبوون.\nئەوان سەرباری هەڵکشان و داکشانی دۆخی باش و پڕ ئیمتیاز یان ئۆتۆنۆمییان، لەگەڵ ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵ و ژمارەی ڕوو لە کزییان کە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆزدە بەردەوام دەبێت. بە بێگومان، دانپیانانی سوڵتان بە دەسەڵاتیاندا "یارمەتیدەر بوو بۆ جێگیر کردن و پتەوکردنی هێز و دەسەڵاتیان" (ئوێزئۆغڵوو، ١٩٩٦: ٢٤)، هەروەها "پێگەی ئەم 'میرانەی' چەسپاند و پتەوی کرد لەبەرانبەر ڕکابەر و ڕەعییەتەکاندا" (هۆستۆن، 2007: 409)، لەکاتێکدا کە ڕووبەری گەورەی زەوی و خاکی خستە ژێر دەسەڵاتی ئەستەمبوولەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، هەڵەیە ئەگەر خوێندنەوە بۆ مێژووی میرنشینە کوردییەکان بکرێت وەک کاردانەوە بۆ سیاسەتەکانی سەفەوی و عوسمانییەکان، یان مانەوەیان لەئەنجامی لاوەکیی ڕکابەریی ئیمپراتۆری یان وەک بەشێک لە سازش و چارەسەری کێشەی ناوچە سنوورییەکان. ئەم چەشنە کورتکردنەوە و بەناوەندی کردنەی تورکی و ئێرانییە لە خوێندنەوەی مێژوودا بۆ گرووپگەلێکی وەکوو کورد، وەک هەندێ لە توێژەران سەرنجیان داوە لە حاڵەتی تردا، تەنها "هاوکێشە و گونجاندنە و دروستکردن و بەگەڕخستن و دەستپێشخەری کردن یان کۆنترۆڵ کردن نیە" و مامەڵەی کاڵا و شمەکیان لەگەڵ کردوون نەک بابەت یان تەنها وەک داشی دامەی گەمەکردنی ئیمپراتۆری مامەڵەی لەگەڵ کردوون. ئەم چەشنە دید و تێڕوانینە نەک هەر نکووڵی بریکاریی کورد دەکات لە دروستکردنی مێژووی خۆیاندا، بەڵکوو بێدەنگ کردنی ئەم بریکارییەش پەراوێزکەوتنی مێژوویان و "ڕۆلیان وەک بریکارانی ئەقڵانیی کاریگەر" دیاری دەکات (ووندەر و هامالاینن، ١٩٩٩: ١٢٣٢ - ١٢٣٣).\nگەورەترین بەڵگەش بۆ ئەم ڕۆڵە مانەوەی بنەماڵە دەسەڵاتدار و حوکمڕانە کوردەکانە، سەرەڕای هەوڵ و کۆششە سەرومـڕەکانی دەسەڵاتدارە عوسمانییەکان بۆ کۆتایی هێنان بە حوکمیان بەدرێژایی چەندین سەدە. بەرگری کردنیان بۆ هەوڵی عوسمانییەکان بۆ کۆتایی هێنان بە دۆخی میراتگرییان تەنها هەر کاردانەوەیەک نەبوو بۆ تەنزیمات، وەک چۆن مێژووناسیی عوسمانیی ئاسایی دەخوازێت باوەڕی پێبهێنین، بەڵام بەرهەڵستییەک بۆ پاشا عوسمانییەکان دەیەوێت ئەم ڕۆڵە و ئۆتۆنۆمیی کورد کۆتایی پێبهێنێ. بەم پێیە، یەک لە دەرنجامە هەرە گرنگەکانی هەڵوەشانەوەی میرنشینە کوردییەکان دیارنەمانی ئەم ڕۆڵەیە کەوا بریکاری کورد لە ماوەیەکی درێژ و بەرچاودا مێژووی خۆیان دروست بکەن.\nکاتێ کەوا حوکمیان کۆتایی هات، ئەریستۆکراتییەتی کوردی بە شێوەی جۆراوجۆر تێکەڵ بە سترۆکتوور و پێکهاتەی سیستەمی کارگێڕیی عوسمانی بوون. زۆرێک لە ئەریستۆکراتە پلە خوارترەکان کوردستانیان جێهێشت و تێکەڵ بە سیستەمی کارگێڕیی عوسمانی بوون. بۆ نموونە، عەبدوڵڵا بەگی حاکمی پاڵوو ناونیشانگەلی چەشنی ڕیکابی هومایۆنیی قاپیچی باشی (واتە فەرمانبەری 'یان ئەفسەری' کۆشکی ئیمپراتۆریی) پێدرابوو لەگەڵ عەسکەریی ڕەدیف بینباشیسی (مێجەری هێزەکانی یەدەکی سەربازی). کاتێکیش کە حکوومەتی ناوەندی پێگەی میراتگرییەکەی هەڵوەشاندەوە بە مودیری ناحیەی پاڵوو دایمەزراند و دواتر کردی بە قایمقامی قەزای حوسنی مەنسوور (گویندۆغان، ٢٠١٤: ١٦٥). ئەم چەشنە دامەزراندنانە ڕێگەی کردەوە بۆ ئەوەی کە ناوی لێنرا "سیاسەتی کەسایەتییەکان"، کە دواتر وا کەوتەوە کە باڵ بکێشێت بە سەر سیاسەتی حکوومەتە یەک لە دوای یەکەکانی ساڵانی دواتری پاش عوسمانیدا. بەهەرحاڵ، ئەمە ئاماژەش بوو بۆ ئەریستۆکراتەکان کە تەنها ڕێگە بۆ دەستەبەر کردنی هەندێ فۆرمی هێز و دەسەڵات هەماهەنگی و هاوکاری بوو لەگەڵ دەوڵەت یان بەشێکی.\nبێجگە لە ئاوێتە کردنی کەسایەتییە ئاست خوارترەکان، کەسایەتییە دەسەڵاتدار و حوکمڕانەکانی کوردستان، وەک ئەندامانی بنەماڵەکانی بابان، بۆتان، هەکاری و سۆران دوورخرانەوە بۆ تاراوگە و لە خاک و وڵاتی خۆیان دابڕان. ئەمە پێشینەیەکی داڕشت کە دواتر لە سەردەمی کۆماریشدا دووبارە دەبووەوە. هەڵبەت دوورخستنەوەکانیان بۆ تاراوگە بە شێوەیەکی بنەبڕ کۆتایی بە حوکمی میراتگریی کورد هێنا لەو خاک و ناوچانەی کە حوکمیان دەکرد. بەڵام ئەوە وای نەدەگەیاند کە دۆخی دەستەبژێرییان تەواو ببێت. حاڵەتە باوەکانی بابانەکان و بەدرخانییەکان لەم ڕووەوە تێڕوانینێکی تەواو دەاتە دەستەوە. لەدوای گەڕانەوەی بەدرخان لە تاراوگەوە، بەدرخانییەکان، بۆ نموونە، کەوتنە ئەوەی کە زۆر لێزانانە خۆیان تێکەڵی دەستەبژێری عوسمانی بکەن و ئەمەش ژمارەیەک ئیداریی بەرز و مامناوەندی لێ بەرهەمهات. بە هەمان شێوە بابانەکانیش بوون بە بەشێک دەستەبژێری عوسمانی و دواتریش کۆماری.\nخودی بەدرخان بەگ خۆی، پێکەوە لەگەڵ خێزانە فراوانەکەی، نێڕدران بۆ کاندیا لە دوورگەی کرێت. لە پاش ماوەیەکی سەخت و ناڕەحەتی، مووچەیەکیان بۆ بڕییەوە و لە ساڵی ١٨٤٨دا بە هۆی خزمەتکردنیەوە لە دوورگەی کرێت بانگهێشت کرا بۆ کرێت و نیشانێکی مەجیدیی پلە چوار و پایەی میری میرانی پێبەخشرا، کە پلەیەکی مەدەنییە و هاوتای پلەی فەریقی سەربازییە (سورەییا، ١٩٩٦: ٢/٣٦٠). ئەوجا لە پاش دە ساڵ نیشتەجێ لە ئەستەمبووڵ لە ژێر چاودێریدا گواسترایەوە بۆ دیمەشق و لە ساڵی ١٨٦٧دا لەوێ کۆچی دوایی کرد و لە دوای خۆی بیست و دوو کوڕ و بیست و یەک کچی بەجێهێشت. ئیدارەی عوسمانی زۆر جەختی لەسەر ئەوە دەکردەوە کە نەوەی بەدرخان هیچ پەیوەندییەکیان نەمێنێت بە زەوی و خاکی باوباپیرانیانەوە و نەتوانن تێیدا دەرکەون وەک خاڵێکی کۆبوونەوەی کوردان٣٧. بێجگە لە ژمارەیەکی کەمی بەدرخانییەکان کە دواتر ڕۆڵی بەرچاویان لە بزووتنەوەی نەتەوەیی کورددا، زۆربەی ئەندامانی بنەماڵەکە یان بێدەنگ کران و تێکەڵی بنەماڵە ئەریستۆکراتە جۆراوجۆرەکانی تر بوون لە هەموو لایەکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا یان توانەوە لە ناو دەستەبژێرە دەرکەوتووەکانی کۆماری یان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا٣٨.\nنووروڵڵا بەگی هەکارییش، کە دوورخرایەوە بۆ هەمان دوورگە و بە هەمان شێوە هەموو پەیوەندییەکی لێ قەدەغە کرا بە خاک و وڵاتی ڕەسەنیەوە، پلەی دەرگاهی عالیی قاپیچی باشلغی پێدرا و دواتر لێخۆشبوونی بۆ دەرچوو و زیادەیەکیش خرایە سەر مووچە کەمەکەی٣٩. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، تەنها خێزانی دەسەڵاتداران ڕێگەیان پێدەدرا کەوا چەردەیەکی کەمی داهاتی ئەو زەوییانەیان بۆ بگەڕێتەوە کە لەدەستیان دەرچووبوو٤٠. ئەو کەسیاتی و دەسەڵاتدارانەی کەوا، بەپێچەوانەی نووروڵڵا و بەدرخان، هاوکاری و هەماهەنگییان کردبوو لەگەڵ دەسەڵاتدارانی دەوڵەتدا خۆیان پێ دەرباز نەکرا لە دوورخستنەوە. بۆ نموونە، شەریف بەگی مووش، سەرەڕای جیابوونەوەشی، کەچی دوورخرایەوە بۆ دیمەشق بەڵام دواتر ڕێگەی پێدرا بۆ بەدەستهاتنی داهاتی لە یورتولوک - ئوجاکلکی زەوییەکانی، هەرچەندە دۆخی یاسایی زەوی گۆڕاوە٤١. بە هەمان شێوە، سلێمانی کرا بە سەنجەقێکی ئاسایی ئاسایی و سوپایەکی ئاسایی لە ناوچەکەدا دامەزراوە٤٢.\nبەڵام ئەوە ڕێگر نەبوو لە بەردەمی ئەوەی کە عوسمانییەکان پێگە و پۆستی کارگێڕیی بەرز بسپێرن بە ئەندامانی بنەماڵەی بابان. بۆ نموونە، ئەحمەد پاشای بابان، لەپاش دوورخستنەوەی ماوەیەکی کورت بۆ ئەستەمبووڵ، کە یەکمجار مووچەیەکی کەمی دەدرایە، لەگەڵ نێردەی عوسمانیدا نێردرا بۆ پاریس و لەوێ ماوەی دوو ساڵ و نیو مایەوە (ئەتماکا، ٢٠١٩: ١١). هەروەها دواتر وەک بەگلەربەگیی (والیی) یەمەن (١٨٥٥ - ١٨٦٤)، موتەسەڕیف (حوکمڕانی) وان (١٨٦٥) دانراوە، لە ئەیلوولی ١٨٦٥یش بەرزکراوەتەوە بۆ پلەی وەزیر و جارێکی تر کراوەتەوە بە والیی یەمەن. دوو ساڵی دامەزراندنیشی لە والێتیی ئەرزڕووم و حەڵەب و ئەدەنەدا بەسەربردووە، کە لەمی دواییاندا ساڵی ١٨٧٥ کۆچی دوایی کردووە. سیجللی عوسمانی ئەوەی تۆمارکردووە کەوا خالید پاشای کوڕی بووە بە باڵیۆزی عوسمانی لە تاران و مستەفا پاشای براشی بووە بە والیی بەسرە (سورەییا، ١٩٩٦: ١/ ٢٠٤). چەندین کەسی تر لە ئەندامانی بنەماڵەی بابان پلە و پایەی بەرز و دیاریان لە دەوڵەتی عوسمانی و تورکیای کۆماریدا پێسپێردراوە، لەکاتێکدا کە هەندێکی تریان بۆ پێگەی دیار بەرزبوونەتەوە لە عێراقدا.\nلەناوبردنی حوکمی میراتگریی کورد وایکرد کە مۆرکی ناوچەیی بدرێتە دەسەڵات بەسەردا شکان کە پێویستی بە نەخشەکێشانی سنوور و دیاریکردنیتی. لەبەرئەوە، هیچ ڕێکەوت نەبوو کەوا بەدرخان و کۆتایی هاوپەیمانێتییەکەی هاوکات بوو لەگەڵ ئیمزاکردنی پەیماننامەی ئەرزڕوومی ساڵی ١٨٤٧دا، کە زەمینەی خۆشکرد بۆ چارەسەری کێشەی سنوور لەگەڵ ئێراندا. دیاریکردنی سنوورەکان ئاسانکاریی بۆ بەرفراوان کردنی تەنزیمات ڕەخساند لە کوردستاندا. هەڵبەت لە ڕێگەی دابینکردنی چوارچێوە دانان بۆ دەسەڵاتدارانی کورد لە ناو قەڵەمڕەوی عوسمانیدا و تەواوکردنی مەسەلەی سنوورەکان ڕووبەرێکی گەورە و تەواوی مانۆڕی بۆ نەهێشتنەوە. بە دوای ئەمەشدا یەکەی کارگێڕیی نوێ و باج و سەرباز گرتنی زۆرەملێی جەماوەری کوردی لێکەوتەوە لە خزمەتی ئیمپراتۆرییەتدا٤٣. پێشتر بە سەربازگرتنی بەکۆمەڵی زۆرەملێ پەیڕەوی نەدەکرا.\nبە ڕەچاوکردنی ئەوەی کە ئەم کارە پڕمەترسییە، ئەستەمبووڵ سیستەمی تیروپشکی داهێنا (قورە یان قورعە) کە با ئامادەبوونی "قورە مەجلیسی" (یا ئەنجومەنی تیروپشک) بەڕێوەدەچوو بۆ دیاریکردنی سەربازگیرییەکە (چادرچی، ١٩٨٥). وەک ڕاپۆرتێکی عوسمانی باسی دەکات، کەوا کوردەکان، وەک ئەوانەی قەزاکانی پاڵوو و شێرۆ کە تا ئەو دەمەش بەهرەمەند بوون لە دۆخی یورتلوک - ئوجاکلیک، بەرهەڵستیی "سیستەمی بەسوودی سەربازگیریی زۆرەملێیان دەکرد"٤٤. بەهەمان شێوە، ناحیەکانی ماردین بەرگرییان کرد تا ئەو ئاستەی هێز نێردرایە سەریان بۆ سەپاندنی سیاسەتی سەربازگیریی زۆرەملێ٤٥. هەر بەو ڕەنگەش، گوندەکانی جەزیرە بەزۆر ناچار کران خۆ ڕادەستی سەربازگیریی زۆرەملێ بکەن و (باجیش بدەن)٤٦.\nلەکاتێکدا کەوا ئەریستۆکراتییەتی کورد و هاوپەیمانە سروشتییەکانی، کە خێڵە کۆچەرەکان بوون، زۆر بەتوندی بەرگرییان لە سەربەخۆیی ناجێگیری خۆیان دەکرد و نەیاندەویست بکەونە ژێر حوکمی دەرەکی و نامۆوە و پێدەچێت ئەو خەڵکانەی کەوا بە هەرەوەزی و پشک زەویوزاریان دادەچاند، مەرابە maraba، کە بەشێکی گەورەی بەرهەمهێنەرانی کشتوکاڵیان پێکدەهێنا، وادیارە سوودمەند بوون لە نەمانی میرەکان. بێگومان میر و بەگەکان خاوەنی ڕووبەری بەرفراوانی زەویوزار بوون کەوا جووتیارانیان ناچار دەکرد بە ڕێژەی دەیەکی بەروبووم یان کرێ بیانکێڵن و بەروبوومی کشتوکاڵییان تێدا بەرهەم بێنن (گویندۆغان، ٢٠١٤: ١٦٥ - ١٦٦). کاروباری تەنزیمات (واتە چاکسازی کە لە ساڵی ١٨٣٩وە دەوڵەتی عوسمانی کەم و زۆر دەیویست جێبەجێی بکات - وەرگێڕ) وادیارە ئیمتیازی حوکمی ئەریستۆکراتییەتی کوردی نەدەهێشت و جووتیارانی ڕزگار کردبوو لە ستەمکاریی جۆراوجۆری بەگەکان وەک ناچار کردنی جووتیاران بە کاری بێگاری corvée و هەرەوەزی و خستنیانە ژێر باری قەرزەوە لە ڕێگەی فڕوفێلی جۆراوجۆرەوە، بە سەپاندنی باج و سەرانە (یان جزیە) وەرگرتن لە بەشێکی دیاریکراوی کۆمەڵگەی وەک کریستیانەکان و یان هەر ستەمکارییەکی تر کە هەندێ جار پەنایان بۆ دەبرد دژ بە خەڵکە ناوخۆییەکەی ژێردەستیان. لەگەڵ ئەوەشدا، کۆمەڵگە ناوخۆییەکە ڕاستەوخۆ دەیانتوانی بگەنە حوکمڕانەکانیان.\nبەڵام بە نەمانی میرەکان، بەرەوڕووی بەرپرسە عوسمانییەکان بوونایەتەوە کە نامۆ بوون پێیان و ئەو باج وەرگرانەی کە لە شوێنە جیاجیاکانی ئیمپراتۆرییەتەوە دەنێردران و باجی نوێی سەخت و قورسیان دەسەپاند. بێجگە لەوەش، ئەم کاربەدەستە نوێیانە نەریتی فەرمانبەرانی حکوومەتێکی بچووکیان پەیڕەوی دەکرد و بڕی باجی زۆر قەبەیان دەسەپاند "نەک بۆ پێداویستییە ڕاستەقینەکانی دەوڵەت، بەڵکوو لەپێناوی پاشا چاوچنۆکەکان و دەستوپێوەندەکانیان" ئەو کارەیان دەکرد. موسەللیمێکی تازە دامەزراوی "خانی" ئەم شێوازە عوسمانییە نوێیەی حوکمی کوردستانی بەم چەشنە باس کردووە بۆ برانتی کونسوڵ: بۆ دەوڵەمەند بوون، وەک نموونەی بەگەکانی کورد، پاڵ بە خەڵکەوە بنێ بۆ یاخیبوون و بەو پێیە "پێویستە خەڵک بە هەژاری بمێننەوە و بیانچەوسێنیتەوە بۆ ئەوەی بە ملکەچی بمێننەوە" (برانت و گڵاسكۆت، 1840: 361 - ٣٦٣). ڕاستییەکەی، لەناوبردنی حوکمڕانەکانی میراتگری، کە وەک لەنگەرگری خەڵکەکەیان و نێوەندگیری نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگە ڕەفتاریان دەکرد، لە مەودایەکی دووردا ناوچەکەیان لەڕووی ئابوورییەوە بێبەش و هەژارتر کرد.\nوەک وەلی یادرگی مشتومڕی لەسەر دەکات مشتومڕی لەسەر دەکات، کەوا دەستبەسەرداگرتنی زەوی و مڵکە گەورەکانی بنەماڵە دەسەڵاتدارە کوردەکان "دەرەنجامی بێسوودی هەبوو بۆ بەرهەمهێنانی کشتوکاڵ لە کوردستاندا و ئەنجامەکەشی ئەوە بوو کە ئەم ناوچەیە کەمتر کاریگەر بوو بە جووڵە و هاندانی بازاڕی جیهانی بۆ بازرگانیی کردنی کشتوکاڵی لە چوار دەیەی دواتردا". ئەمەش بەهۆی خراپ ئیدارەدانی زۆربەی ئەو زەوییانە لە لایەن ئەو کەسانەوە کە دەوڵەت بۆ ئەو کارە دایدەمەزراندن و هەروا بە نەکێڵراوی بەجێدەمان، دووەمیش، بە هۆی هەژاری و دەستکورتییەوە جووتیارەکان توانایان نەبوو بەروڕووی پێداویستیی بەڕێوەبردنی کێڵگە بچووکەکانیان دابین بکەن لە بەرانبەر بازاڕی جیهانیی بەرفراواندا. بە لەناوبردنی میرنشینە کوردییەکان دۆخی ئاودێری تووشی بارێکی داڕووخانی خراپ هات و هەژاری و نەبوونی باڵیان کێشا بەسەر گوندەکاندا (یادرگی، ٢٠١٧: ١١٢ - ١١٣). لە نێو ئەو دینامیکانەدا کە بەشێوەیەکی یەکلاکەرەوە کەوتە بەر کاریگەریی هێرشە سەربازییە وێرانکەرەکانی تەنزیماتی پاشاکان و حوکمی میراتگریی کوردی کۆتایی پێهێنا نەمانی ئارامی و ئاسایش و لەئەنجامیشدا کزبوونی بازرگانی و جالاکییە پەیوەندیدارەکان بوو، کە لە داتەپینی داهاتی گومرگدا خۆی دەبینییەوە لە کوردستانی عوسمانیدا. یادرگی بە شێوەیەکی قەناعەتبەخش ئەوە دەخاتەڕوو کەوا هێرش و پەلاماری بەرفراوانی سەربازی و ئەو وێرانکارییەی بەرپای کرد و بەدوایدا بوو بە هۆی هەڵتەکاندنی باری دیمۆگرافی کە بە شێوەیەکی هەمیشەیی ناوچەکەی بێبەش کرد و زەمینەی خۆشکرد بۆ پاشەکشەی گەشەکردن (یادرگی، ٢٠١٧: ١٣٣).\nجێگرتنەوەی ئەریستۆکراتە کوردەکان و شوێنکەوتووە چەکدارەکانیان بە هێزە نیزامییەکانی حکوومەت هەلی ڕەخساند بۆ حکوومەتەکان کە چاودێری و توانای کۆنترۆڵ کردنیان زیاد بکات و ئەمەش ئاسانکاریی کرد بۆ ئەوەی ئەو ناوچانە بکەونە ژێر دەسەڵاتی داراییو کارگێڕی و یاسایی حکوومەتەکانەوە. بۆ نموونە، لە هەکاری، هێزە ئەلبانییەکانی عوسمانی بۆ هات و ئەحمەد عیززەت پاشای والی (حاکم) لە شوێن و ڕێگەی نووروڵڵا بەگ نیشتەجێ بوو و حوکمەکەی پاڵی بە چاودێرێکەوە نا ڕایبگەیەنێت کەوا "تەواوی ئەم وڵاتە، بۆ یەکەمجارە کە بکەوێتە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی بابی عالی" (لایارد، ١٨٥٢: ٣٨٣). بە لەدەستدانی میر و بەگەکان، کۆمەڵگە لۆکاڵییەکە هەموو جۆرە پارێزگارییەکی لەدەستدا لەبەرانبەر تەنانەت نزمترین کاربەدەستاندا، کە بە دروشمی "من خۆم دەوڵەتم l’état, c’est moi - ben devletim" (پەندەکە لەبنەڕەتدا لە زمانی فەرەنسییەوە وەرگیراوە - و) ڕەفتاریان دەکرد و قۆناخێکی نەمانی دەسەڵات و ستەمکاری دەستی پێکرد، کەوا خەڵکی کوردستان لەو دەمەوە هیچ ئاسوودەییەکیان نەبینی. لەشکرکێشییە توند و دڵڕەقانەکانی محەمەد ڕەشید و حافز پاشا بە شێوەیەکی کاتی نیزام و ئاسایشیان بۆ ناوچەکە گێڕایەوە و تاڕادەیەک و تاڕادەیەک ژێرخانی ئابوورییان باش کرد و ڕێگەی سامسۆن - دیاربەکر و چەند شارۆچکەیەکی نوێیان دروستکرد وەک مەلاتییە و مەزرە (دواتر ناوی گۆڕا بۆ ئێلازیغ) لە نزیک خەرپووتەوە بێجگە لە ژمارەیەک تەلاری حکوومییش (ئایدن و ڤەرهیج، ٢٠١٢: ٣٣).\nلە کاتی دروستکردنی بینا حکوومییە نوێکاندا وەک هێمای دەسەڵاتدارێتیی بەهێزی حکوومەت، دەسەڵاتدارانی عوسمانی جەختیان دەکردەوە لەسەر ئەوەی کە زۆربەی قەڵا و کۆشک و تەلاری تایبەت بە کەسایەتی و دەسەڵاتدارە کوردەکان بڕووخێنرێن٤٧ (لایارد، ١٨٥٢: ٥٠ - ٥٤)، بە پێیە کوردستانیان بێبەش کرد لە مۆنۆمێنت و یادەوەری و کەلەپوورە مێژووییەکانی. ئەمانەی کە دروستیان دەکرد قەڵا و نیشتەجێی میر و بەگەکان نەبوون کە لەمەدوا پرۆژە و نمایندەی دەسەڵات بن، بەڵکوو خانووی حکوومی (حکوومەت قۆناغی - خانە یان ماڵی حکوومەت) بوون و قایمقامێکیان تێدا دادەنیشت کەوا بە زمانێکی نامۆ قسەی دەکرد و نوێنەرایەتیی دەسەڵاتیکی دووری دەکرد. لەکاتێکدا کە قەڵا و کۆشک و خانووەکانیان دەڕووخاند، پاشا عوسمانییەکان دەستیشیان بەسەر گەنجینەکانی میرە کوردەکانیشدا دەگرت٤٨. ئەمانە تێکدان و شێواندنێکی بێمەبەست یان زیانی لاوەکیی هێرش و لەشکرکێشییەکان نەبوون. ئەم کارە سیستماتیکانەی دابڕینی تەلاسازییە کار و جموجووڵێکی حیساب بۆکراو بوون مەبەستیان بچڕاندنی پەیوەندییەکی گرنگی نێوان یادەوەریی مێژوویی و گەل بوو. وەک ڕۆبەرت بێڤان تێبینیی دەکات کەوا لەناوبردنی بەجێماوە شوینەواری و کەلەپووریی گەل یان نەتەوەیەکی دوژمن ڕێگەیەکە بۆ زاڵبوون و تۆقاندن و دابەشکردنی یان بەتەواوی سڕینەوە و لە ڕەگ و ڕیشە دەرهێنانی (بێڤان، ٢٠١٦: ١٨). ئەم پرۆسەیە دەست بە دەست ڕۆیشت لەگەڵ دوورخستنەوە و قەدەغە خستنە سەر کەسایەتی و دەمڕاستانی کورد بۆ دامەزراندنی هەر پەیوەندییەک لەگەڵ کوردستاندا.\nبێگومان دەستبەسەرداگرتنی گەنجینە و ماڵ و مڵکی کەسایەتی و وەجاخزادەکان کاریگەرییەکی ڕووخینەری هەبوو لەسەر پاشەڕۆژی کۆمەڵگەی کورد. گواستنەوەی ئەم سەرمایەیە لە کوردستانەوە ڕیگەی لە کەڵەکەبوونی سەرمایە گرت و ئەو دەرەنجامانەشی کە بە سوود بۆ خەڵکەکەی دەگەڕێتەوە. وەک مایکڵ ئەپەڵ مشتومری لەسەر دەکات، کەوا لەناوبردنی میرنشینە کوردییەکان و ئەو داڕووخانەی کە بەدوایدا هات لە ئاسایش و ئارامیی گشتیی ناوچەکان بوو بە هۆکاری تێکچوون و داتەپینی شارەکان کە دەبوو گەشە و بووژانەوەی زیاتریان بەخۆوە ببینیایە وەک مەڵبەندی تایبەت بە ئیمارەتەکان و بازرگانی و بووژانەوە. لەناوبردنی میرەکان و داڕووخان و پاشەکشەی شارەکان ڕێگەیان لە پەیدابوون و دەرکەوتنی بۆرجوازییەتێک گرت کە دەکرا چاودێری و سەرپەرشتیی پەرەسەندنی ئەدەب و زمانی "بەرزی" کوردی بکات (ئەپەڵ، ٢٠٠٨: ٢٥٩).\nئەم هەنگاوانە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە هێزی کوردی لاواز کرد لە وەرگرتنی ئەو بڕیارانەی پەیوەستە بە نیشتمانی مێژووییان و خۆیانەوە وەک گەلێک. ئەوان سەرباری دەسەڵاتی سنوورداریان و سنوورداریی ئەو خاک و ناوچانەی کۆنترۆڵیان کردبوو، بەڵام ئیمارەتەکان خاڵێکی کۆکردنەوەی سیمبۆڵیی کوردەکانی پێکهێنابوو و هەستێکی شوناسی بۆ ڕەخساندبوون. چەندین سەدە بوو ئەو میرنشینانە وەک هێما و سیمبۆڵی حوکمی کورد وەستابوون، ئەگەرچی تادەهات زیاتر بەرەو کزی و لاوازی دەچوون. بەڵام دواجار تێکشکاندن و لەناوچوونیان بۆشایی سیمبۆڵیی زۆر گرنگ و گەورەی دروستکرد. بیر و ئایدیای حوکمی خۆکردن و هەستکردنی کورد بە پشت بەخۆبەستن بە کۆتایی هاتنی ئیمارەتە کوردییەکان تێکشکا و زەمینەی خۆشکرد و بناغەی داڕشت بۆ خەبات و تێکۆشانی کورد کە هێشتا هەر بەردەوامە لەپێناوی بەدەستهاتنی دەسەڵاتی ئۆتۆنۆمیدا. وەک ستێفن لۆنگریگ بە هەست و چاوەڕوانییەکی پاشەڕۆژەوە بۆیدەچێت کەوا هەرچەندە دەرکەوتنی ڕژێمی عوسمانی ناجێگیر و هەر بە دەگمەن و بە ناو لە خاک و ناوچە بەرزاییەکاندا دەسەڵاتی خۆی پیادە دەکرد، بەڵام "زۆربەی خاڵەکانی کۆبوونەوەی نەتەوەی کورد تێکشکینرا و لەناوچوون" (لۆنگریگ، ١٩٢٥: ٢٨٦). هۆکاری ئەمەش، بەپێچەوانەی کۆمەڵگە ناموسڵمانەکانەوە، کە بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ، دەزگا و دامەزراوەکانی خۆیان پەرەپێدا و خۆیان لە چواردەوری کەنیسە و (پەرستگەکانی جوو یان سیناگۆگە) "نەتەوەییە/ نیشتمانییەکانیان" ڕێکخست، کەچی میرنشینەکان تەنها ڕێکخراوی سیاسی بوون کەوا کوردەکان لەدەوریان ئاڵابوون. وەک ئەپەڵ مشتومڕی لەسەر دەکات و دەڵێ:\n"لەناوبردنی ئیمارەتە کوردییەکان، بە خاسییەتی دەرەبەگایەتییانەوە (فیوداڵی)، ئەگەری هەر کاکڵە و کرۆکێکی لەناوبرد بۆ پەرەسەندن و گەشەکردنی هێزێک کە مەراقی دەسەڵات گرتنی کوردستانی لەسەردا بێت کەوا – لەجیاتیی ئەوەی خۆی بگونجێنێت لەگەڵ هەلومەرج و گوتارە (دیسکۆرسە) سیاسییە مۆدێرنەکاندا - چوو دەست و پەنجەی نەرم کرد گوتار و ئاگومێنتەکانی ناسیۆنالیستی کوردیدا. بوون و ئامادەگیی هێزێکی لەم چەشنە خەیاڵ و بۆچوونی گەل/ نەتەوەی کوردی ورووژاند و پاڵپشتیی کوردە خوێندەوار و ڕۆژئاوا زەدەکانی بۆ خۆی کێشکرد لە ناوەوە و دەرەوەی کوردستان و بەو پێیە دەکرا ببێتە کرۆکی دەوڵەتسازی و ناسیۆنالیزمی کورد لە پاش جەنگی جیهانیی یەکەم" (ئەپەڵ، ٢٠٠٨: ٢٤٠).\nوەک نموونەی بنەماڵەکانی بابان و بەدرخان پیشانی دەدا، لە سەردەمی دواتردا، نەوەی میرە کوردەکان بە سەرکەوتوویی تێکەل بوون لەگەڵ دەستەبژێری سەربازیی - بیرۆکراتیی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا. لەگەڵ ئەوەشدا، هێشتا هەر نەیانهێشت جارێکی تر پەیوەست ببنەوە بە خاک و وڵاتی باوباپیرانیانەوە و زۆرێکیان لە ڕێگەی تێکەڵبوونی ژن و ژنخوازییەوە یان هەر بەخوایشت لە ناو کۆمەڵگەکانی پاش عوسمانیدا توانەوە، بەتایبەتی لە ناو تورکیای کۆماریدا و هەندێکیشیان بەرز بوونەوە و گەیشتنە پلە و پایەی باڵا و دەرکەوتوو. بەهەرحاڵ، ڕۆشنبیرانی پێشتری ناسیۆنالیزمی کوردی بەهرەمەند نەبوون لە هەل و مەرجی کۆمەڵایەتی و سیاسی لە سایەی ئەوەی کە بیر و ئایدیای نەتەوەیی کورد بتوانێ ڕەگی خۆی دابکوتێت و پەرە بسێنێت بۆ بزووتنەوەیەکی نەتەوەیی بەهێز" (ئەپەڵ، ٢٠٠٨: ٢٥٦). بە پێیە، دەکرێ بڵێین کەوا لەگەڵ لەناوبردنی ئیمارەتە کوردەکان لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەدا، ئەوە کوردەکان ئەو شەڕە یەکلاکەرەوانەیان دۆڕاند کە دەبوو لە سەروەختی جەنگی جیهانیی یەکەم و دوای ئەو جەنگەش بەرپا بکرایەن، لەسۆنگەی نەبوونی ئەو کەسایەتییە یان ئەو کەسایەتییانەی کەوا کوردستانییەکان بتوانن شوێنیان بکەون و لەدەوریان کۆببنەوە و زۆربەی زۆری کورد خولیا و ئاواتی خۆیان خستە سەر ئەوانەی دواتر بوون بە سەرکوتکار و ستەمکاریان وەک کەمالیستەکان، کە دواجار دەیانخەنە بەر بەرنامەیەکی دوورودرێژی یەک سەدەیی سڕینەوەی کولتووریان کە تا ئێستاش هێشتا لێی دەرباز نەبوون.\nئەو بۆشاییەی کە نەمانی میرنشینە کودییەکان بەجێیهێشت لە ڕێکستنی کۆمەڵایەتیی سیاسیی کورددا تەنها هەر سیمبۆڵی نەبوو. وەک زۆرێک لە گەڕیدەکان تێبینییان کردووە، کەوا هەڵکشان و دەرکەوتنی بەدرخان یاسا و نیزامی لەگەڵ خۆی هێنا بۆ ئەو خاک و ناوچانەی پێشتر بەناوبانگ بوو بەوەی کە نائارامی باڵی بەسەردا کێشابوون (رایت و برێث، ١٨٤٦: ٣٨٠). دوابەدوای لەناوچوونی میرنشینە کوردییەکان و نەمانی ئاسایش و ئارامی و ڕاوڕووت و هەڵکوتانە سەر - بە هەردوو دیوی سنوورەوە - و کۆسپ و تەگەرە کەوتە ڕیی بازرگانی و پەرەسەندنی داهاتووی ناوچەکە. بە واتایە بێت، وەک ئایدن و ڤەرهیج بۆیدەچن "لابردنی میرەکان سەرکەوتنێک بوو لەبەرانبەر نرخێکی هێجگار زۆردا"، چونکە ئەستەمبووڵ هێندە سەرچاوەی مرۆیی و هیتری لەبەردەستدا نەبوو بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی هێزەکانی". سەرەنجام، یاسا و نیزام هەرەسی هێنا تا وایلێهات زۆر گران دەکەوت لەسەر باج کۆبکاتەوە و سەربازگیریی زۆرەملێ بەڕێوەببات. بۆ مامەڵە کردن لەگەڵ ئەو دۆخە پڕ ئاژاوە و شێواوەدا و پاراستنی ئارامی و ئاسایش، ئەستەمبووڵ سەرۆک خێڵەکانی دامەزراند بە بەرپرسی کارگێڕیی ناحیە و قەزاکان. وەک نموونەی قەزای میدیات کەوا کرا بە دوو بەشی خەلیلبەگلی و عیسا بەگلی بۆ هەردوو خێڵی هەڤەرکی و دەکشووری (ئایدن و ڤەرهیج، ٢٠١٢: ٤٠).\nهەروەها بە لەناوچوون و هەڵوەشانەوەی میرنشینە کوردییەکان پرۆسەیەک دەستیپێکرد کە من لە شوینی تر ناوم لێناوە سەرلەنوێ بە تایفە و عەشیرەت کردنەوەی کوردستان، کە هاوکات بوو لەگەڵ پرۆسەی بەناوبانگی سەرهەڵدان و دەرکەوتنی شێخەکان بۆ ڕابەرایەتی کردنی کۆمەڵگەی کوردی. لەناوبردنی "خاڵەکانی لەدەور کۆبوونەوەی" کۆمەڵگەی کوردی و نەتوانینی ئەوەی کە بەتەواوەتی بۆشایی دەسەڵات پڕبکرێتەوە، وایکرد کەوا ئیدارەی عوسمانی پەیڕەویی سیاسەتیکی دوولایەنە بکات بۆ توانادار کردن و بەهێزکردنی کەسایەتییە ئاینییەکان و سەرۆک خێڵە ئایەخەکان کە ئاست و پلەیان ئەوخوارتر بوو (لە میر و بەگ و کەسایەتییە دەسەڵاتدارەکانی سەردەمی ئیمارەتەکان - وەرگێڕ)، ئەوجا ئەمانەی والێکرد پشت بە گەورەیی و پشتیوانی لێکردنی حکوومەت ببەستن.\nبۆ نموونە، لە جێگەیەکی وەکوو ڕەواندز و (شوێنانی تریش) عولەماکان (پیاوانی ئاینی - و) و زۆرێک لە بەگی خێڵەکانی کورد (Ekrad ve a¸sair beyleri ئەکراد ڤە عەشایەر بەگلەری) مووچەیان بۆ بڕایەوە و بەپەرۆش بوون بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەی دەسەڵات کە سەری هەڵدابوو. ئەوجا ڕۆب (یان عەبا، خەرقە)ی شکۆ و ڕێزلێنانیشیان بۆ نێردرا کەوا دەوڵەت وەک سەرۆکی لۆکاڵیی نوێ پۆلێنی کردوون و ڕەزامەندیی لەسەر دەربڕیون. وەک لە نموونەی هەندێک لە سەرۆکەکانی واندا دەردەکەوێت و لە هەندێ شوێنیش ئەم دەسنیشان کردنە هەڕەمەکی و کاتی بوو. سەرۆک خێڵەکان مووچەی کاتییان پێدەدرا یان ئەوەی کە دەکرێ ناوی لێبنرێت پارەی بێدەنگ کردن "تا ئەو کاتەی نەخشەکێشانی سنوور تەواوبوو یان دابەشکردنی خێڵەکان [لەگەڵ ئێراندا] کۆتایی پێهاتبوو"49. بەهەرحاڵ، لە شوێنانی تری دوور لە سنووری ئێرانەوە، زۆرێک لەو کەسایەتییانەی حکوومەت وایدانابوو کە لێهاتوویی سەرۆکایەتییان هەیە، کەچی دوورخاونەتەوە بۆ شوێن و ناوچەکانی تری ئیمپراتۆرییەت. ئەم چەشنە مامەڵە توندانە ژمارەیەک دەرەنجامی بێمەبەستی لێکەوتەوە. یەکەم، دەوڵەتی ناوەندی هیچ هۆکارێکی نەبوو بۆ پڕکردنەوەی دەسەڵاتی دادوەری و سەربازی و توانای ئیداری بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەی بە هۆی لابردن و دوورخستنەوەی زۆریک لە سەرۆکە لۆکاڵەکان هاتبووە ئاراوە. بێگومان کەمیی دەسەڵاتە ناوخۆییە دانپیانراوەکان کە توانای دەڵاڵی و نێوەندگیریی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگەیان هەبێت لە نێو کەرتە ڕکابەرەکاندا زیاتر بچڕبچڕی کرد.\nدەرەنجام و لێکەوتەی درێژخایەنی ئەم پرۆسەیەی ناکۆکی و ململانێی ڕوولەزیادی کۆمەڵگە بە زۆری لە ئەنجامی پێکهاتنی خێڵە لاوەکییەکان و ناجێگیریی ڕوولەزیادەوەیە. ئاسەوارە هەمیشەییەکانی ئەم دەرەنجامە ڕاستەوخۆیە کۆتایی میرنشینەکانە کەوا ڤان بروونەسن زیرەکانە وەسفی دەکات "داڕووخانێکی خێرا لە دەوڵەت یان حکوومەتێکی ئاڵۆزەوە بۆ فۆرم و شێوەیەکی زۆر سادەتری ڕێکخستنی سیاسیی کۆمەڵایەتی - وەک ئەگەر ڕێکخستنێکی خێڵەکی هەیبێت چەند هەنگاوێک بۆ دواوە پاشەکشە دەکات لە پەیژەی پەرەسەندندا" (ڤان بروونەسن، ١٩٩٢: ١٨١ - ١٨٢، ١٩٣ - ١٩٥). ئەوە شکاندنی هێزی پێکهاتە سیاسییە بنەڕەتییەکانە کەوا ڕێکخستنی سیاسیی کوردی ناچار کردووە هەنگاوێک بۆ دواوە بنێت لە پەرەسەندنی پێکهاتە سیاسییەکاندا. داڕووخانی دامەزراوە سیاسییەکانی کورد لە دۆخی پرۆتۆ دەوڵەتەوە (پێش دەوڵەتەوە) بۆ سەرۆکایەتیی خێڵ ناجێگیریی\nزیاتر کرد بەڵام لە مەودایەک دووردا دەوڵەتی زیاتر توانادار کرد (ڤان بروونەسن، ١٩٩٢: ١٩٣ - ١٩٥). کەڵەکەبوونی ئەم سیاسەتانە و زیادبوونی بێسەروبەری و نەمانی ئاسایش و ناکۆکی و ململانێی کۆمەڵایەتی لە کوردستان وەک ئەوەی کە شێخ عوبەیدوڵڵا سێ دەیە دواتر ئیشارەتی بۆ کردووە کاتی کە چاوی کەوتووە بە بە ئابۆتی کونسوڵی بەریتانی لە تەبرێز. کاتێ ئابۆت پرسیاری لە شێخ کردووە کە بەرنامەی چی بووە، شێخ ڕوون و ئاشکرا وەڵامی داوەتەوە کەوا "ئاواتی ئەوە بووە کوردستان ڕێکبخاتەوە ... ئەو وای هەست کردووە کەوا ساتەوەختی ئەوە هاتووە کە پێویست بێت هەندێ شت بۆ کوردستان بکرێت" و بۆ ئەو مامەڵە پڕ لە شوورەییەی کە لەگەڵ خەڵکی هەژار و نەخوێندەواردا دەکرێت، ئەوانە کە نە عوسمانییەکان و نە ئێرانییەکان تێیاندەگەن٥٠.\nداڕووخانی خێرای پێکهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی کوردستان گەیشتە قۆناخێکی نوێ و دیاریکردنی ئاستێکی نزم لەگەڵ دروستکردنی فەوجە سووکەکانی سوارەی حەمیدی لە سەرەتاکانی ساڵانی ١٨٩٠کاندا. بەدەستهێنانی نازناوی مشتومڕ هەڵگری "باڤێ کوردان" (باوکی کوردان)، ڕژێمەکەی سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم خێڵەکێتیی کۆمەڵگەی کورد و هێز و دەسەڵاتی سەرۆکە دڵسۆز و ملکەچەکانی پتەوتر کرد. دەسەڵاتدار کردنی سەرۆکە کوردەکان وەک بەربەست و قەڵایەکی قایم دژ بە نەخشە و پلانەکانی ڕووسیا لە ناوچەکەدا و هەڵکشانی ناسیۆنالیزمی ئەرمەنی، ڕژێمی حەمیدی تۆنی زمانی پەیوەندییەکانی داهاتووی دیاریکرد لەنێوان سەرۆک و دەسوەڵاتدارە کوردەکان و ڕژێمەکانی دواتردا، کە بریتی بوو لە خەڵات و بەرات کردن و دڵ ڕاکێشان بۆ ملکەچی و زۆڵێتی و شەڕکردن دژ بە توخم و ڕەگەزە خۆڕاگرەکەی کۆمەڵگەی کوردی، وەک ڕێگەیەک بۆ کۆنترۆڵ کردنی ناوچەکە و دینامیکە ناوخۆییەکانی کۆمەڵگەی کوردی.\nجێگرتنەوەی حوکمی ناڕاستەوخۆی بنەماڵە دەسەڵاتدار و حوکمڕانەکانی کورد بەو بەرپرس و کاربەدەستانەی لە ناوەندەوە دادەمەزران بەشێک بوو لە پرۆسەیەک کەوا دەوڵەتی ناوەندی زیاتر پەل بکوتێ بۆ ناوچە جوگرافییەکانی پەڕی ئیمپراتۆرییەت و یەکخستنی پراکتیزەکردنی دەوڵەت و ناسنامەکان و گەشەکردنی توانای دەوڵەت لە جێبەجێ کردنی ئەو سیاسەتانەی نیازی هەبوو پیادەیان بکات (ماک ئادەم، تاڕۆ و تیلی، ٢٠٠١: ٧٨). ئەنجامی سروشتیی ئەم پرۆسەیە سەرلەنوێ ڕێکخستنەوەی دابەشکردنە کارگێڕییەکان، چاکسازی کردن لە شێوازی نەریتیی مڵکایەتیی زەویوزاردا، نیشتەجێ کردنی زۆرەملێی خەڵکە گەڕۆک و کۆچەرەکان، داهێنانی باجی نوێ و زیادەڕەوی کردن تێیدا و سەربازگیریی زۆرەملێ بۆ دانیشتووانی ناوخۆ کە تا ئەو دەمە نەبووبوون بە سەرباز. پێدەچێت سەیر و سەمەرەترین پەرەسەندن دروستکردنی ئەیالەتی (ویلایەتی - و) کوردستان بووبێت، کە پێکهاتبوو لە ئەیالەتی دیاربەکر و سەنجەقەکانی وان و مووش و حیاری Heari قەزاکانی جەزیرە و بۆتان و ماردین. ئەیالەتی ناوبراو لە پێنجی دیسەمبەری ١٨٤٧ دروستکرا و لە ساڵی ١٨٦٧ هەڵوەشێنرایەوە (هاکان، ٢٠٠٧: ٢٥٥ - ٢٥٧؛ کاردام، ٢٠١١: ٣٨٤ - ٣٨٦). ئەستەمبووڵ کوردستانی بە هەرێمێکی سەرلەنوێ داگیرکراو لەقەڵەمدا، لەبەر ئەوە بە وردی و بایەخەوە کەسانی ئیداریی نوێی بۆ دانا لە پلەی باڵای پاشادا کە یارمەتیدەر بوون لە سەرکوت کردن و دامرکاندنەوەیڕاپەڕین و شۆڕشەکاندا و "مێداڵ و نیشانەی تایبەت و نامۆیان پێدەبەخشرا لە پاداشتی داگیرکردنی کوردستاندا"٥١. پێکهێنانی ئەم یەکە کارگێڕییە نوێیە واتای ناردنی ئیشارەتێکی ڕوونی دەگەیاند کەوا یاسا و ڕێسای کۆنی بنەماڵە خاوەن ئیمتیازە تایبەتەکانی کورد چیتر نەما و ناوچە و زەوییەکانیان و دانشتووانیان لە ئێستادا خراونەتە کایەی تەنزیماتی "پیرۆزەوە".\nناوی بابەت: کۆتایی سەربەخۆیی کورد .. ڕووخاندنی میرنشینە کوردییەکان لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا، ل ٧٣ - ١٠٣\nلێکۆڵینەوەی: سەبری ئەتەش\nThe Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire\n*سەبری ئەتەش پرۆفیسۆری هاوکارە لە بەشی مێژووی زانکۆی مێتۆدیستی باشوور Southern Methodist. پسپۆڕە لە پەیوەندییەکانی عوسمانی - ئێرانی، مێژووی کورد، دوا قۆناخی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی، تائیفییەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچە سنوورییەکاندا. دانەری کتێبی\nTunalı Hilmi Bey: Osmanlıdan Cumhuriyet’e Bir Aydın تونالی حیلمی بەگ: بیرمەندی عوسمانی و کۆماری (ئەستەمبووڵ، ٢٠٠٩) و هەروەها کتێبی: ناوچە سنوورییەکانی عوسمانی - ئێرانی: نەخشەکێشانی سنوور، ١٨٣٤ - ١٩١٤ (کامبریج، ٢٠١٣).\nThe Ottoman - Iranian Borderlands: Making Boundary, 1834 - 1914.. لە ئێستاشدا کار لە کتێبێکیدا دەکات لەسەر شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵڵای ساڵی ١٨٨٠.\nتێبینی: لە چەند شوێنێکی ئەم باسەدا هەندێ وشە و دەستەواژە بە پیتی لار Italic نووسراون، کە یان کوردین یان تورکیی عوسمانین و منیش هەر وەکوو خۆیان دامناون، هەمان شتیش بۆ نووسینی ئینگلیزیی بیبلۆگرافیاکە، کە وەکوو ئەمانەتێک بە هەمان شێوە دانراون و ورگێڕانە کوردییەکەش لە پاڵیاندایە. بۆ ئاگاداریی خوێنەر - وەرگێڕ.\n* ماسکێت musket ئەمە جۆرە تفەنگێکی کۆنی ئەو سەردەمە بووە بە لوولەیەکی کەمێک درێژەوە و هەندێ جار دەمانچەشی پێوتراوە - وەرگێڕ.\n١. بۆ گۆڕانکارییەکانی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی ڕژێمی کۆنی عوسمانی لە قۆناخی پێش مۆدێرنەدا لەگەل سەرنجێکی تایبەتی بۆ ئێران، کارتۆگرافی (هونەری نەخشە دانان) و ناوچە سنوورییەکان، بڕوانە ساڵزمان، ٢٠٠٤.\n٢. محەمەد عەلی پاشا، کە بە کەڤاڵالی و ئەلبانی دەناسرێ، ئەگەری زۆر هەیە کە بنەچەی کورد بووبێت. بە پێی چاوپێکەوتنیک لەگەڵ شازادە عەبباس حیلمیدا، مێژوونووسی ناوداری میسری عەفاف لوتفی ئەلسەید مەسرووت تێبینیی کردووە کەوا "لەکاتێکدا کە مێژوونووسان وایان باس دەکەن کە لە بنەچەیەکی ئەلبانی بن، عورف و نەریتێکی خێزانی لەو باوەڕەدایە کە بنەچەیان کوردە و لە گوندێکەوە هاتوون بە ناوی ئیلیچ، لە ڕۆژهەڵاتی ئەنەدۆڵ و لەوێ بازرگانی ئەسپ و بەرزەوڵاخ بوون" (ئەلسەید مەسروت، ١٩٨٤: ٢٥). بە هەمان شێوە، ئەنوەر زیا کاراڵی مێژوونووسی سەرەکیی کۆماری تورکیا، بێ ناوهێنانی بنەچەی ئیتنیکیی محەمەد عەلی، وا باس دەکات کەوا لە کاڤاڵا لەدایکبووە و مێژوونووسان بەهڵە وایدادەنێن کە ئەلبانییە. بەڵکوو لە ڕۆژگاری کۆندا باوباپیرانی لە عەرەبکیر دەرچوون (کە پێشتر هەمان ناوچەی ئیلیچ بووە)، وەک ئەو تێبینیی کردووە (کاراڵ، ١٩٩٤: ١٢٥). بۆ نموونە، ڕەنگە بە پێی ئەم زانیارییە، لە مێژوویەکی زۆر درەنگتردا، ئەمینە هانمی ژنە بابانەکەی شەریف پاشا، کە لە خێزان و بنەماڵەی خدیوییە، چالاک بووە لە "کورد کادینلەری تەعالی جەمعییەتی – واتە کۆمەڵەی پێشکەوتنی ئافرەتی کورد"، هەروەها خێڵە کوردەکانی سووریا، چەشنی کیکی و کەسایەتی و ناودارە کوردەکانی دیمەشق پەیوەندییەکی نزیکیان بووە لەگەڵ بنەماڵەی خدێویی میسردا (هێننینگ، ٢٠١٨: ٤٠٠، ٤٥٢). ئومێد دەکرێت کە ئەم بابەتە لێکۆڵینەوەی زیاتری لەسەر بکرێت لەلایەن مێژوونووسانەوە.\n٣. لە باسکردنی شێوازە سەخت و دڵرەقانەکانی میرە کۆردا بۆ چەسپاندنی یاسا و نیزام، ڕیچارد وود تێبینیی کردووە کەوا ئەو "شەڕی لەناوبردنی" جێبەجێ کردووە دژ بە خێڵەکانی یەزیدی (وود، ١٩٦٦: ٩٤).\n4 Wood to Ponsonby, 25 March 1837 (Wood, 1966: 118).\n5 Wood to Ponsonby, from Revandus Castle, 3 September 1836; from Mosul,\n19 September 1836 (Wood, 1966: 105 - 9).\n6 Wood to Ponsonby, 26 March 1837 (Wood, 1966: 117- 18)\n7 Wood to Ponsonby, 2 December 1836 (Wood, 1966: 113).\n8 PRO.FO 78/2707, Consul Brant’s long and detailed ‘General Report on Border\nProvinces’. "ڕاپۆرتی گشتیی لەسەر ویلایەتەکانی سنوور"، کە ڕاپۆرێکی ورد و درێژە لەلایەن برانتی کونسوڵەوە.\n٩. وادیارە هەر زوو ڕێگەی گەڕانەوەیان پێدراوە، چونکە فەرماندەیی قەڵای گرنگی خۆشابیان دەکرد و بەردەوام هێزێکیان ئامادە بووە بۆ بەرگری کردن لە سنوور.\n١٠. بەپێی گێڕانەوەی فرەیزەر، لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٨٣٠کاندا شاری سلێمانی لە ژێر دەسەلاتی ئێراندا بووە. ئەمەش بە هۆی هەوڵ تەقەلای میرە کۆرەوە بووە بۆ فراوان کردنی قەڵەمڕەوی هەرێمەکەی و شەڕی لەگەڵ حکوومەتی ویلایەتی ئازەربایجاندا بووە. بێجگە لەوەش پەتایەکی تاعوون نیوەی دانیشتووانی شارەکەی کوشتووە و گەلێکیشی پەرتەوازە کردووە و بە شێوەیەکی بەرچاو بابانەکانی لاواز کردووە (فرەیزەر، ١٨٤٠: ١٤٨).\n11 PRO.FO 78/2713, Rawlinson to Canning, British Consulate, Baghdad, 13 May 1845.\nڕاوڵینسۆن بۆ کاننینگ، کونسوڵییەتی بەریتانی، بەغدا\n١٢، ١٣، ١٤، ١٥، ١٦هەمان سەرچاوە\n17 PRO.FO 78/2713, Rawlinson to Canning, Sulaimaniyah and Baghdad, 9 July 1845. ڕاوڵینسۆن بۆ کاننینگ، سلێمانی و بەغدا...\n18 PRO.FO 78/2713, Rawlinson to Canning, Mosul, 12 July 1845.\n19 PRO.FO 78/2714, Canning to Sheil, Constantinople, 12 February 1846; and BBA-A-DVN 97/39, 18.L.1270/14 July 1854.\n٢٠. مەترسیی پاشاکانی عوسمانی ڕەنگە بێ بنەما نەبووبێت. لە بەهاری ١٨٤٦دا و کاتێ بەدرخان پێویستی بە دکتۆرێک بووە، نێردراوە بۆ مسیۆنێرییەکەی دکتۆر ڕایت لە ورمێ، لە ڕێگەی نووروڵڵا و یەحیا خانەوە کە حاکمی ورمێ بووە (ڕایت و برێث، ١٨٤٦: ٣٧٨).\n٢١. پی. ئاڕ. ئۆ، ئێف. ئۆ. ٧٨/٦٥٣ برانت بۆ ئیرڵ لە ئەبەردین، ٨ی کانوونی یەکەمی ١٨٤٦. زۆربەی زانیارییەکانی لاپەڕەکانی دواتر پشتیان بە نامەکانی جەیمس برانت بەستووە. باسوخواسە وردەکانی تر ئەوانی کاردام (٢٠١١: ٢١٩ - ٢٥٤) و دۆغانن (٢٠١١: ١٥٣).\n٢٢. بۆ کورتەیەکی نامەکە، بڕوانە کاردام (٢٠١١: ٢٣٤) و هاکان (٢٠٠٧: ١٨٣).\n٢٣. حاڵەتی پایەبەرزیی بەدرخان لە ناو کەسایەتی و دەسەڵاتدارەکانی کورددا لەلایەن دەسەڵاتدارە جۆراوجۆرەکانی عوسمانییەوە پشتڕاست کراوەتەوە، ئەوانی کە ئەویان وەک سەرکردەی بەرگریکردن بینیوە لە وان و ڕەواندز. وەک نموونەیەک، والیی (حاکمی) ئەرزرووم تێبینیی ئەوەی کردووە کە هەموو "ئومەرای" کوردستان تەماشای دەمی ئەویان کردووە\n(Kürdistan ümerasının cümlesi Bedirhan Bey’in ag˘zına baktıklarından),’ BOA I. MSM, 48/1229, p. 20, Halil Kamili Pasha to Dersaadet, 5 November 1843.\n٢٤. لەشکرکێشیی بەدرخان بۆ سەر نەستوورییەکان وا لێکدراوەتەوە کە دژ بە کریستیانەکان بووە. بەهەرحاڵ، باس و گێڕانەوەی لەوچەشنە کورت دەهێنێ لە ڕوونکردنەوەی پەیوەندیی نزیک و پتەوی نێوان ئەرمەنەکان و خان مەحموود و بە هەمان شێوە بەدرخانیش و باس لە هەماهەنگی و هاوکاریی پێش کوشتارەکە ناکەن لە نێوان نەستوورییەکان و خێلەکان و میرانی جۆراوجۆری کورددا.\n٢٥. شانبەشانی نوێنەرانی بەریتانیا، باڵیۆزی فەرەنسی بەردەوام فشاری لە بابی عالی دەکرد بۆ سزادانی بەدرخان. ئەم میراتە بەردەوام بوو لە ئاگادارکردنەوەی سیاسەتەکانی فەرەنسادا. بەپێی بڕگەیەک نووسراوێک لەلایەن بەڕێوەبەرێتیی هەواڵگریی بەریتانییەوە بۆ جێگری وەزیری دەرەوە، لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩١٩دا، مارک سایکس فرانسوا جۆرج پیکۆی ئاگادارکردووەتەوە کەوا " بەنیازە پێشنیازی ئەوە بکات کە ئیمارەتێکی سەربەخۆی کوردی، کە مووسڵیش گرێتەوە، دروست دەکرێت و ئەم دەوڵەتە سەربەخۆیە دەخرێتە ژێر پارێزگاریی بەریتانیاوە". بەڵام پیکۆ ڕەتیکردەوە ئەم پلانە ڕەچاو بکات و وای لەقەڵەمدا کە ئەمە دژ بە بەرژەوەندییەکانی فەرەنسایە و بەم پێیە بێت "فەرەنسا ئەو خەڵکانە دەکاتە قوربانی کە بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن فەرەنسییەکانەوە دەپارێزرێن، وەک کلدانەکان و نەستوورییەکان و .. تاد" (بوردێت، ٢٠١٥: ٥ / ٢٤٥). بەم ڕەنگە، دەکرێ بڵێین کەوا ئایدیای بەجێنەهێشتنی کریستیانەکانی ناوخۆ لە ژێر بەزەیی کوردەکاندا ڕۆڵێکی گرنگ و بەرچاوی گێڕاوە لە مەسەلەی بڕیاردانی فەرەنسیدا و ئەمەشزۆر گران کەوتەوە لەسەر نەوەکانی گەلی کورد.\n26 For a similar view, see Aydın and Verheij (2012: 38).\n27 BOA I. MSM, 48/1229, p. 20, Halil Kamili Pasha to Dersaadet, 5 November 1843.\n28 PRO.FO 78/654, Brant to Palmerston, 11 November 1846; and Hakan (2007: 192).\n29 BOA I.MSM, 51/1293, lef. 9.\n30 PRO.FO 78/702, Dispatches of Consul Brant, 10 April and 6 May 1847; and Hakan (2007: 208- 11).\n٣١. وەک پاداشتێک بۆ هەماهەنگی و هاوکاری کردنی، یەزدانشێر بە موتەسەللیمی جەزیرە دانرا بەلام لە مارتی ١٨٤٨دا ئەستەمبووڵ قایمقامێکی نوێی دامەزراند و "حوکمی" ئەمی کۆتایی پێهێنا. یەزدانشێر دواتر لای خۆیەوە یاخیبوونێکی بەرپاکرد بەڵام بێسوود بوو (کاردام، ٢٠١١: ٣٦٥).\n32 PRO.FO 78/702, Brant to Lord Covley, 26 June 1847.\nلە بەڵگەنامەکانی عوسمانیدا فەرماندەی هێزەکانی بەدرخان تێلی بەگە. بڕوانە هاکان (٢٠٠٧: ٢٢٤).\n33 PRO.FO 78/702, Brant to Lord Covley, 3 July 1847.\nتەیموورزادە فازڵ بەگی کەسایەتیی ناوداری وان، کەوا خان مەحموود کردبووی بە حوکمڕانی وان، ژێربەژێر لەگەل عوسمانییەکاندا هاوکاری و هەماهەنگیی دەکرد.\n34 PRO.FO 78/702, Brant to Lord Covley, 3 July 1847.\n35 PRO.FO 78/702, Brant to Palmerston, 8 July 1847; and Kardam (2011: 336).\n36 PRO.FO 78/702, Brant to Palmerston, 9 August 1847.\n37 BOA I.MSM, 51/1293, lef. 9.موشیر عوسمان پاشا تێبینیی کردووە کەوا بە هۆی دڵسۆزیی زۆربەی کوردەکانەوە بۆ ئەمان، ئەگەر خان مەحموود و بەدرخان بیست ساڵ دواتریش بگەڕێنەوە ئەوە ئەوان هەر لە دەوریان کۆدەبنەوە. لەبەرئەوە، پێویستە هەر لە تاراوگە بمێننەوە و لە کوردستا داببڕێن و بەمە ئەستەمبووڵ دڵنیا دەبێت کە ئەو مەسەلەیە تەواو بووە.\n٣٨. بۆ باسوخواسێکی هەمەلایەنە لەبارەی بنەماڵەی بەدرخانەوە لە قۆناخی دوای ١٨٤٧دا، بڕوانە هێننینگ، ٢٠١٨. 39 BOA.A.MKT.UM 343/82, 09.B.1275/1859.\n٤٠. بۆ نموونە، لە پەنجا هەزار قورۆشی داهاتی ساڵانەی ئەو گوندانەی بۆ ئەوان تۆمارکراوە، هەر حەوت کوڕ و کچەکەی ئەولیا پاشای مەحموودی بڕی دوو هەزار و چوارسەد قورۆشیان وەرگرتووە BOA.A.AMD 89/98, 1274/1858.\n41 BOA.A.MKT 225/82, Kurdistan Valisi M. Esad Muhlis’in yazısı, 1265.11.13/\n25 January 1850 موخلیس ... .. بە قەڵەمی والیی کوردستان، م. ئەسعەد\n42 BOA.A.DVN 61/39, 1266.9.15/27 November 1849; and BOA.A.MKT.UM 10/35, 1266.4.24/6 July 1850.\n٤٣. ڕیچارد وود لە ساڵی ١٨٣٦دا تێبینیی کردووە کەوا "مەبەستی سەرەکیی حکوومەتی تورکی بۆ ملکەچ پێکردن و خستنە ژێر ڕکێفی ئەم بەشانەی ئیمپراتۆرییەت بۆ زیادکردنی داهات بووە، هەروەها بۆ پێویستیی ناونووس کردنی گەنجانی کورد لە ناو هێزەکانیدا و دەبوو شەست هەزار کورد بە سەرباز بگرێت لە ناو سوپاکەیدا هەر کە بارودۆخ ڕێگە بدات" (وود، ١٩٦٦: ٩٥).\n44 (kur’a-i ¸ser’iyye usul-ü hasenesi). See BOA.A.MKT.MHM 22/35, 1266.8.8/20 October 1850. قورەی (قورعەی) شەرعییە و ئوسووڵی حەسەنە...\n45 BOA.MVL [Catalog no. 1086, p. 8], From the Governor of Kurdistan and the 4th Army Commander to Istanbul, 12.L.1267/10 August 1851.\nلە والیی (حاکمی) کوردستانەوە و فەرماندەی سوپای چوارەوە بۆ ئەستەمبووڵ ...\n46 BOA.A.AMD 22/61, 1266/1849.\n٤٧. بۆ سووتاندنی نیشتەجێکانی "هەزرۆ، ئیلیجەک و خینی (هانی) و دوورخستنەوەی بەگەکانیان بۆ ئەدرنە، بڕوانە برانت و گڵاسکۆت (١٨٤٠: ٣٦٠ - ٣٦١).\n٤٨. لەبارەی گەنجینەی میرە کۆرەوە، بڕوانە وود بۆ پۆنسۆنبی، ٢ی دیسەمبەری ١٨٣٦ (وود، ١٩٦٦: ١١٢).\n49 BOA. A. AMD 29/53, 28.3.1267/8 June 1851.\n50 PRO, FO 60/441, Abbot to Earl Granville, Tabriz, 1 October 1881.\n51 BOA. A. DVN. MHM 7/16 1265. C. 3/27 April 1849.\nAtmaca, M. (2019). Resistance to centralisation in the Ottoman periphery: The KurdishBaban and Bohtan emirates. Middle Eastern Studies, 55 (4), 519 39.\nبەرگری لەدژی بەناوەندی کردن لە هەرێم و ناوچە پەڕەکانی عوسمانیدا: میرنشینە کوردییەکانی بابان و بۆتان ...\nAydın, S. and Verheij, J. (2012). Confusion in the cauldron: Some notes on the ethnoreligious groups, local powers and the Ottoman state in Diyarbekir province, 1800 1870. In J. Jongerden and J. Verheij (eds), Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870 1915 (pp. 15 54). Leiden: Brill.\nشڵەژان لە مەنجەڵی کوڵاندا: هەندێ تێبینی لەسەر گرووپە ئیتنۆئاینییەکان، هێزە لۆکاڵییەکان و دەوڵەتی عوسمانی لە ویلایەتی دیاربەکردا ... لە کتێبی ... پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە دیاربەکری عوسمانیدا ...\nAziz Efendi (1985). Kanûnnâmei Sultânî Li ʿAzîz Efendi: Aziz Efendi’s Book of Sultanic Laws and Regulations: An Agenda for Reform by a SeventeenthCentury Ottoman Statesman, ed. And trans. R. Murphey. Sources of Oriental Languages and Literatures 9. Cambridge, MA: Harvard University Press.\nقانووننامەی سوڵتانی: کتێبی عەزیز ئەفەندی لەبارەی یاسا و ڕێکخستنەکانی سوڵتانییەوە: ئەجێندایەک بۆ چاکسازی لەلایەن پیاوێکی دەوڵەتی عوسمانیی سەدەی حەڤدەوە ... لە کتێبی.. سەرچاوەکانی زمان و ئەدەبی ڕۆژهەڵاتی ...\nBadger, G. P. (1852). The Nestorians and Their Rituals. London: J. Masters. نەستوورییەکان و ڕێوڕەسمیان ...\nBevan, R. (2016). The Destruction of Memory: Architecture at War Second Expanded Edition. London: Reaktion Books.\nتێکشکاندنی یادەوەری: تەلارسازی لە جەنگی دووەمدا ...\nBrant, J. and Glascott, A. G. (1840). Notes of a journey through a part of Kurdistán, in the summer of 1838. The Journal of the Royal Geographical Society of London, 10, 341 434.\nتێبینییەکان لەسەر گەشتێک بە ناو بەشێکی کوردستاندا، لە هاوینی ١٨٣٨دا...\nBurdett, A. L. P. (2015). Records of the Kurds: Territory, Revolt and Nationalism, 1831 1979, Vol. 5. Cambridge: Cambridge University Press. 51 BOA.A.DVN.MHM 7/16 1265.C.3/27 April 1849.\nتۆماری کوردەکان: خاک و شۆڕش و ناسیۆنالیزم .. .\nÇadırcı, M. (1985). Osmanlı Impartorlugunda Askere Almada Kura Usulüne Geçilmesi 1846 Tarihli Askerlik Kanunu. Askeri Tarih Bülteni, Sayı 18.گواستنەوە بۆ تیروپشکی (قورعەی) سەربازگیری لە دەوڵەتی عوسمانیدا..\nÇadırcı, M. (1991). Tanzimat Döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yapıları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.\nپێکهاتەی کۆمەڵایەتی و ئابووریی شارەکانی ئەنەدۆڵ لە سەردەمی تەنزیماتدا ...\nDogan, C. (2011). Tanzimat’ın Uygulanması ve Han Mahmud Isyanı. History Studies, 3 (2), 147 62.\nجێبەجێ کردنی تەنزیمات ویاخیبوونی خان مەحموود...\nEppel, M. (2008). The demise of the Kurdish emirates: The impact of Ottoman reforms and international relations on Kurdistan during the first half of the nineteenth century. Middle Eastern Studies, 44 (2), 237 58.\nهەڵوەشانەوەی میرنشینە کوردییەکان: کاریگەریی چاکسازییەکانی عوسمانی و پەیوەندییە نێو دەوڵەتییەکان لە سەر کوردستان لە ماوەی یەکەم نیوەی سەدەی نۆزدەدا...\nFraser, J. B. (1840). Travels in Koordistan, Mesopotamia, &c. Including an Account of Parts of Those Countries Hitherto Unvisited by Europeans. With Sketches of the Character and Manners of the Koordish and Arab Tribes. London: Richard Bentley.\nگەشتێک بە کوردستان و میسۆپۆتامیادا بە چەند بەشێکی ئەو وڵاتانەوە کە تا ئێستا سەردانی نەکراون لە لایەن ئەوروپییەکانەوە لەگەڵ سکێچی کەسایەتی و شێوازی ژیانی خێڵە کوردی و عەرەبییەکان ...\nGencer, F. (2010). Merkeziyetçi Idari Düzenlemeler Ba˘glamında Bedirhan Bey Olayı. Unpublished PhD thesis, Ankara University.\nڕووداوەکەی بەدرخان بەگ لە دۆخ و سیاقی ڕێکخستنەوەی کارگێڕیی ناوەندیدا ...\nGrant, A. (1843). Mountain Nestorians: Letters from Dr. Grant. The Missionary Herald, 39 (11), 434 37.\nنەستوورییەکانی چیا: نامەکان لە دکتۆر گرانتەوە ...\nGündogan, N. Ö. (2014). Ruling the periphery, governing the land: The making of the modern Ottoman state in Kurdistan, 1840 70. Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 34 (1), 160 75.\nحوکم کردنی پەڕ و چێوە، ئیدارەدانی خاک: دروستکردنی دەوڵەتێکی عوسمانیی مۆدێرنلە کوردستاندا ...\nHakan, S. (2002). Müküs Kürt Mirleri Tarihi ve Han Mahmud. Istanbul: Peri Yayınları. مێژووی میری کورد لە موکوس و خان مەحموود ...\nHakan, S. (2007). Osmanlı Arsiv Belgelerine Göre Kürtler ve Kürt Direni¸sleri. Istanbul: Doz.\nبەرگریی کورد و کورد بەپێی بەڵگەنامەکانی ئەرشیفی عوسمانی ...\nHenning, B. (2018). Narratives of the History of the OttomanKurdish Bedirhani Family in Imperial and Postimperial Contexts: Continuities and Changes. Bamberg: University of Bamberg Press.\nگێڕانەوەی مێژووی بنەماڵەی بەدرخانی کوردی عوسمانی لە دۆخ و سیاقی ئیمپراتۆری و پاش ئیمپراتۆریدا: بەردەوامی و گۆڕانکاری ...\nHouston, C. (2007). ‘Set aside from the pen and cut off from the foot’: Imagining the Ottoman Empire and Kurdistan. Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East, 27 (2), 397 411.\n"لە قەڵەم دوور بکەوەرەوە و لە پێ دابڕێ": تێڕامان لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی و کوردستان ...\nJones, J. F. (1998). Memoirs of Baghdad, Kurdistan and Turkish Arabia, 1857. Reprint. Buckinghamshire: Archive Editions.\nیادەوەرییەکانی بەغدا و کوردستان و عەرەبستانی تورکی، ١٨٥٧ .. Karal, E. Z. (1994). Osmanlı Tarihi, Vol. 5. Ankara: TTK Basımevi.\nمێژووی عوسمانی ...\nKardam, A. (2011). CizreBohtan Beyi Bedirhan: Direni¸s ve Isyan Yılları. Istanbul: Dipnot Yayınları.\nبەدرخان بەگی جەزیرەی بۆتان: ساڵانێک لە بەرگری و یاخیبوون ...\nKinneir, J. M. (1813). A Geographical Memoir of the Persian Empire. London: John Murray.یاداشتێکی جوگرافیی ئیمپراتۆرییەتی وڵاتی فارس...\nپەڕ و پەراوێزەکانی ئیمپراتۆرییەت: میلیشیاکانی کورد لە کایەی خێڵەکیی عوسمانیدا...\nLayard, H. A. (1852). Nineveh and Its Remains: With an Account of a Visit to the Chaldean Christians of Kurdistan, and the Yezidis or DevilWorshippers; and an Inquiry in the Manners and Arts of the Ancient Assyrians. New York: George P. Putnam.\nنەینەوا و ئاسەوارە بەجێماوەکانی: لەگەڵ باسوخواسی سەردانێک بۆ کریستیانە کلدانەکانی کوردستان و یەزیدییەکان یان شەیتان پەرستەکان و تاوتوێ کردنێکی شێوازی ژیان و هونەری ئاشوورییە دێرینەکان ...\nLongrigg, S. H. (1925). Four Centuries of Modern Iraq. Oxford: Oxford University Press.چوار سەدەی عێراقی مۆدێرن ... ن\nMaier, C. S. (2006). Transformations of territoriality 1600 – 2000. In O. Janz, S. Conrad and G. Budde (eds), Transnationale Geschichte: Themen, Tendenzen und Theorien (pp. 32 55). Gottingen: Vandenhoeck & Ruprecht.\nگۆڕانکارییە هەرێمییەکان ... لە کتێبی.. مێژووی بان نیشتمانی، بابەت و لایەنداری و تیۆرییەکان ...\nMcAdam, D., Tarrow, S. and Tilly, C. (2001). Dynamics of Contention. Cambridge: Cambridge University Press.دینامیکەکانی پەیوەستبوون...\nMehmed, H. P. (1997). Sehâhatnâmei Hudûd, transcribed by Alaatin Eser. Istanbul: Simurg.سەحاحەتنامەی حدوود، نووسینەوەی عەلائەدین ئەسەر...\nÖzoglu, H. (1996). State tribe relations: Kurdish tribalism in the 16th and 17th century.Ottoman Empire. British Journal of Middle Eastern Studies, 23 (1), 5 27. پەیوەندییەکانی دەوڵەت و خێڵ: خێڵەکێتیی کورد لە سەدەکانی ١٦ و ١٧ی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانیدا ...\nSalzmann, A. (2004). Tocqueville in the Ottoman Empire. Leiden: Brill.\nalSayyid Marsot, A. L. (1984). Egypt in the Reign of Muhammed Ali. Cambridge: Cambridge University Press.\nمیسر لە سەردەمی حوکمی محەمەد عەلیدا ...\nSüreyya, M. (1996). Sicilli Osmani. 2 vols. Istanbul: Tarih Vakfi Yurt Yayıları.سجللی عوسمانی ...\nTilly, C. (1985). War making and state making as organized crime. In P. Evans, D. Rueschemeyer and T. Skocpol (eds), Bringing the State Back (pp. 169 – 91). Cambridge: Cambridge University Press.\nجەنگ بەرپاکردن و دەوڵەت دروستکردن وەک تاوانی ڕێکخراو ...\nvan Bruinessen, M. (1992). Agha Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.\nئاغا و شێخ و دەوڵەت: پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و سیاسیی کوردستان ...\nvon Moltke, H. (1893). Essays, Speeches, and Memoirs, Vol. 1. New York: Harper & Brothers.بابەت و گوتار و یادەوەرییەکان...\nWood, R. (1966). The Early Correspondence of Richard Wood, 1831 1841, ed. A. B. Cunningham. London: Royal Historical Society.\nنامە و نووسراوە بەراییەکانیڕیچارد وود ...\nWright, A. and Breath, E. (1846). Visit of Messrs, Wright and Breath to Bader Khan Bey. The Missionary Herald, 42 (11), 378 – 83.\nسەردانی مێسرس و ڕایت و برێث بۆ لای بەدرخان بەگ ...\nWunder, J. R. and Hämäläinen, P. (1999). Of lethal places and lethal essays. The American Historical Review, 104 (4), 1232 – 3.\nلەبارەی شوێنەکوشندەکان و وتار و بابەتە کوشندەکانەوە ...\nYadırgı, V. (2017). The Political Economy of the Kurds of Turkey: From the Ottoman Empire to the Turkish Republic. Cambridge: Cambridge University Press.\nئابووریی سیاسیی کوردی تورکیا: لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە بۆ کۆماری تورکیا\nپرۆفیسۆری بەشی مێژوو لە زانکۆی مێتۆدیستی باشوور لە تورکیا


هەرێمی كوردستانیش هەماهەنگی دەكات عیراق، سەرژمێری دانیشتوان بەشێوەی ئەلیكترۆنی ئەنجام دەدرێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/06/09 - 5:00 PM\nخالید بەتا نەجم لەمیانی سەرۆكایەتیكردنی بۆ كۆبوونەوەی ژووری ئۆپەراسیۆنەكانی سەرژمێری گشتی دانیشتوان ڕایگەیاند”ئەو سەرژمێرییەی كە بەتەواوەتی بەشێوەی ئەلیكترۆنی ئەنجام دەدرێت، ئامانج لێی گەشەپێدانە بۆ خزمەتكردن بە گەشەكردن، هیچ پەیوەندییەكیشی بە ئامانجە سیاسییەكانەوە نییە”، ئاماژەی بە بوونی هەماهەنگییەكی باش كرد “لەگەڵ هەرێمی كوردستان، وێڕای هەماهەنگی بەرهەمدار لەگەڵ ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان و لەپێش هەموویانەوە سندوقی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ دانیشتوان، و پرۆژگرامی گەشەپێدانی نەتەوە یەكگرتووەكان و ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرنووەكان بۆ نيشتەجێ مۆرۆییەكان، ئەمەش لەپێناو زامنكردنی سەركەوتنی سەرژمێرییەكە”.\nوەزیری پلاندانانی عیراق باسی لە بوونی ڕووبەڕووبوونەوەی گەورەش كرد كە بە وتەی ئەو”دێنەڕێی جێبەجێكردنی سەرژمێری، لەوانەش فاكتەری تەندروستی بەهۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا و نەبوونی مەودایەكی كاتی ڕۆشن بۆ نەمانی ئەو پەتایە كە دەبێتە ڕێگر لەبەردەم جوڵە و هاتووچۆی سەرژمێرەكان و توێژەرە مەیدانییەكان كە سەرژمێرییەكە ئەنجام دەدەن و ژمارەیان لە 150 هەزار كەس زیاترە، وێڕای بوونی ڕووبەڕووبوونەوەی تر كرد كە خۆيان لە تەنگژەی دارایی و پەسەندنەكردنی بودجە تاوەكو ئێستا، دەبینێتەوە”.\nسەرژمێری دانیشتوانعيراقڤایرۆسی كۆرۆناهەرێمی كوردستان\nلە هەرێمی كوردستان 142 تووشبوو بە كۆرۆنا تۆماركرا


Wednesday, 11.07.2012, 12:00\nپه یه وه ندی دیبلوماسی پته وی ئه مریکا له گه ڵ ئیسرائیل رێگر نه بوه له وه ی که ئه مریکا بۆ هه ڵسوڕاندنی به رژه وه ندیه کانی له رۆژهه لاتی ناوه راست په یوه ندی دیبلۆماسی تریش ببه ستێ له گه ڵ وڵاتانو نه ته وی تری ناکۆک له گه ڵ ئیسرائیل که به وڵاتانی عه ره بی و موسڵمان پێناسه ده کرێن له دونیا، وه کو وڵاتانی عیراقی دوای سه دام، ئیمارات ئوردن،کوێت، به حرێن، سعودیه، تونس، لیبیا، مه راکش، میسر، تورکیا، ئه فغانتستانو ئیرانی زه مانی شا، ته نیا نه ته وه یێ که ئه مریکا پشتیوانی لێنه کردبێ له ناوچه که میلله تی کورده.\nئه وه ی شایه نی باسه ئه مریکا هه ندێجار یارمه تیدانی بۆ وڵاته عه ره بی و\nمو سڵمانه کان زۆر راسته و خۆ اتر بوه له وه ی که بۆ ئیسرائیل کردویه تی وه کو عیراق و لیبیا نه ک ته نیا له روی ماڵی یارمه تیداون به ڵکو له عیراق راسته وخٶ هێزی سه ربازی به ته قه مه نیه وه خسته خزمه تو، عیراقێکی حازر به ده ستیان ته سلیم به لێپرسراوانی ئێستای عیراق کرد. له لیبیا جه گه له یارمه تیدانی ماڵی به ته قه مه نیه کی زۆر پاڵپشتیان له لیبیا کرد بۆ روخاندی قه زافی و ده ورێکی پۆزه تیفانه یان هه بو له فشارخستنه سه ر ناتۆ بۆ پشتیاونی کردنی له لیبیا و له هه مو میدیای دونیاش هه ڵوێستی خۆیانیان به رامبه ر به لیبیا به راشکاوانه راگه یاند.\nئه و جۆره هه ڵوێسته و مامه ڵه کردنی ئه مریکا بۆ دونیای عه ره بی و ئیسلام بێگومان به پله ی یه که م دگه رێته وه بۆ پاراستنی به رژه وه ندیه ئابوری و سه ربازیه کان وه هه روها یه کی له هه وڵه کانی تری ئه وه یه که دۆستو لایه نگر بۆ خۆی دروست بکاو وه هه وڵبدا بۆ دامه زراندنی هاوپه یمانیه تی ئه مریکا له گه ڵ نه ته وه کانی ئه و ناوچه یه به تایبه تی نه ته وه ی عه ره ب وه گۆرینی جۆری تێڕوانینیان بۆ سیا سه ته کانی ئه مریکا و له هه مانکاتدا بۆ ساردکردنه وه ی ئه و ناکۆکیانه ی هه یه له نێوان ئه مریکا و دونیای عه ره بی و ئیسلامی.\nبه ڵام به پێجه وانه ی خواسته کانی ئه مریکا، ئیسلامه رادیکاله کانو نه ته وه په رسته کانی عه ره ب ،زیاتر که وتنه جموجٶڵ دژی ئه مریکاو ده ژایه تی کردنی هاوپه یمانه کانی له ناوچه که، وه رێکخراوه ئیسلامیه رادیکاله کان زیاتر توانیان بجنه ناو خه ڵکه که و دۆست و لایه نگر بۆ خۆیان زیاتر بکه ن، وه ده ستبکه ن به چر کردنه وه ی دژایه تی له گه ڵ ئه مریکاو هاوپه یمانه کانی، ئه وه بو سه ره رای ئه وه ی که یارمه تی لیبیای دا به ڵام هێشتا لابردنی قه زافی یه کلا نه بوه وه که لیبیایه کان رازی بون به یارمه تی مادیه کانی ئه مریکا به ڵام له هه مانکاتدا رایانگه یاند که نایانه وێ هێزی سه ربازی مرۆی ئه مریکی بچێ بۆ لیبیا، دوا به دوای ئه وه ش له ئه نجامدا باڵوێزی ئه مریکایان له لیبیا به و جۆره کوشت، له و رۆژانه ئه یمه ن زه واهیری سه رۆکی ریکخراوی قاعیده به توندی هێرشی کرده سه ر ئه مریکاو وڵاتانی خۆرئاوا و ه سه رۆکی ئه مریکاشی به درۆزن له قه ڵه مدا و وتی شۆرشی میسری کۆتای نه هاتوه و داوای کرد مسوڵمانه کان به شێوه یه کی زۆر تر خۆرئاوایه کان بڕفێنن وه هه وڵبده ن شه رعیه تی ئیسلامی بچه سپێندرێ له وڵاتی میسر.\nئه زمونی ئه مریکا له عیراق سه له ماندویه تی که ئه و وڵاته توانیویه تی هه ندی ئامانجی ستراتیژی وه کو ئامانجی ئابوری و سه ر بازی بپێکی وه هاوپه یمانیه تی دروستبکا له گه ڵ هه ندی له پارته سیاسیه عیراقیه کان و هه ندێ له لێپرسراوه ده سه ڵاتداره کان، به ڵام سه رکه وتو نه بو له وه ی بتوانێ به شێوه یه کی گشتی رای\nخه ڵکی سه ر شه قامی عیراقی به لای خۆیدا را بکێشێ، هۆکاری ئه وه ش ده گه رێته وه بۆ ئه وه ی یه که م ئادیلۆجیای ئیسلامی رادیکال ته ئسیری له جۆری بیرکردنه وه ی خه ڵک کردوه وه هه روها ئه و گه نده ڵیه ی که ئه نجامده درێ له لایه ن پارته سیاسیه ده سه ڵاتداره کان و لێپراوه ده سه ڵاتداره عیراقیه کانی که له هاوپایمانیه تی دان له گه ڵ ئه مریکا که میلله تانی عیراق باجه که ی ده ده ن،.بۆیه ش ته قینه وه له عیراقدا زۆر زیادی کرد دوای لابردنی سه دام وه ئه ندامو لایه نگرانی رادیکالا ئیسلامیه کان زیاتر له جاران رویان له عیراق کردو له هه ندێ شوێنی عیراق تاوانیان بنکه ش دابمه زرێنن .\nبه شێوه یه کی گشتی ده توانرێ بوترێ که وڵاتی ئه مریکا سه رکه وتو نه بو له گۆڕینی راو بۆچۆنی دونیای ئیسلامی به تایبه تی دونیای عه ره بی له سه ر سیاسه ته کانی ئه مریکا ، ناکۆکیه کانی نێوان ئه و دو دونیایه به ره و ساردکردنه وه نه برد، شان به شانی ئه وه ش ئه م جۆره مامه ڵه کردنه ی ئه مریکا له گه ڵ سیاسه تی ده ره وه و و به تایبه تی په یوه ندیه دیبلۆماسیه کانی له گه ڵ وڵاتانی رۆژ هه ڵاتی ناوه راست جێگه ی ناره حه تی خه ڵکی سه ر شاقامی ئه مریکایه، به تایبه تی تریش کوشتنی باڵوێزی ئه مریکا به و شێوه یه له لیبیا، ده وری راسته و خۆی هه بو له رای خه ڵکی ئه مریاکا، هه ندێ له نو سه ران و چاودێرانی سیاسه تی ده ره وه ی ئه و وڵاته بڕایاردانی کلینتۆن بۆ ده ستله کارکێشانه وه ی ده گه رێنه وه بۆ ئه و روداوه . له لایه کی تر ئه و جۆره مامه ڵه کردنه له گه ڵ دونیای عه ره بی و ئیسلامی بۆته جێگه ی نیگه رانی باشترین هاورێی ئه مریکا له ناوچه که ئه ویش ئیسرائیله.\nسه ره رای ئه وه ی که کورد قورسایه کی بێ هاوتای هه یه له هاوکێشه ی هێزو به رژه وه ندیه کانی ئه مریکا له ناوچه که وه کو هه مو ئه وڵاتو نه ته وانه ی که ئه مریکا یارمه تیداون له رۆژهه ڵاتی ناوه راست ،به ڵام له گه ڵ ئه وه ش تاوه کو ئیمرۆ هیچ\nهه نگاوێکی ئیجابیان نه هاویشتوه بۆ یارمه تی دانی کورد وه مامه ڵه کردن له گه ڵ مه سه له ره واکه ی له هه رچوار پارچه ی کوردستاندا. په یوه ندی ئه مریکا له لایه ن لێپرسراوه ده سه ڵاتداره کانی کورد له باشوری وڵات وا زیاتر بۆ دو ده یی ده چێ ته نیا به کار هێنراوه بۆ به رژه وه ند ی ته سه کی شه خسی خۆیان به رازی بونیان ته نیا به چه ند پۆستێکی باڵا له سه ر ئاستی عیراقو هه رێم کرا به دیلی ده سه که وته نیشتمانی و نه ته وه یه کان ، ئه مه یه کێ بو له هٶکاره سه ره کیه کانی که م کردنه وه ی سه نگی کێشه ی کورد له به ر چاوی زلهێزه کانی دونیا وه له سه ر ئه و\nئه ساسه ش ئه مریکا مامه له ی له گه ڵ دۆزی کورد کرد له باشوری وڵات.


رۆژ تیڤی لەنێوان چەق بەستوویی حیزبی و نەتەوەیی بوونی …زانا بەهرام – Denegkan\nرۆژ تیڤی لەنێوان چەق بەستوویی حیزبی و نەتەوەیی بوونی …زانا بەهرام\nbydengekan\tMarch 28, 2009\tگشتی\nرۆژ تیڤی لەنێوان چەق بەستوویی حیزبی و نەتەوەیی بوونی زیاتر کامیان هەڵ ئەبژێرێت ؟\nئایا رۆژ تیڤی ئەتوانێ وەک جەزیرە و بی بی سی کەناڵێکی نەتەوەیی بێت بۆ هەمووان ؟\nz_bahram80@yahoo.co.uk زانا بەهرام ـــ لەندەن\nگرینگی راگەیاندن :\nبێگومان راگەیاندن رۆڵێکی سەرەکی و گرینگ ئەگێڕێت لەسەر کۆیی بوارەکانی ژیان ، جا تیڤیش وەک ژانرێکی بەهێزی راگەیاندن ئەتوانێ بەشداریەکی گرینگ تری هەبێت لەم بوارەدا ، بەو پێیەی کە بەشێوەیەکی بیستراو و بینراو راستەو خۆ ئەچێتە ناو ماڵەکانەوە ، بۆیەش هەموو ئەو گروپ و هێز و توێژە کۆمەڵایەتیانەی کە خاوەن پرۆژە و بەرنامەیەکن و نیەتی گۆرانکاریان هەیە لە کۆمەڵگادا وەک چەکێکی بە هێز سەیری ئەکەن ، سەیریش نیە هەر لە دیکتاتۆرترین رژێمەوە تا دیموکراترین حکومەت زۆر بایەخ بە رۆڵی راگەیاندن بدەن و لەم پێناوەش دا ساڵانە دەیان ملیۆن دۆلار سەرف بکەن ، بەڵام ئایا ئێمەی کورد چەندە توانیومانە سود لەم چەکە کاریگەرە وەر گرین بە ئاراستەی ناساندنی کێشەی رەوایی گەلەکەمان بەدونیایی دەرەوە ؟ئایا پارتە سیاسیەکانی ئێمە چەندە ئیشیان بۆ دروست کردنی دەزگایەکی راگەیاندنی خاوەن ستراتیژی نەتەوەیی کردووە ، بۆ نەهێشتنی کاریگەری ئەو سیاسەتە شۆڤێنییەی کە بە شێوەیەکی بەرنامە بۆ دارێژراو بەرامبەر بە سایکۆلۆجیەتی مرۆڤی کورد پەیرەو کراوە بە درێژایی زیاتر لە نیو سەدە لە لایەن دوژمنانی کوردەوە ؟ ئایا کەناڵە ئاسمانیەکانی ئێمە چەندە توانیویانە زومی کامێراکانیان لە سنوری ئەو جوگرافییایە بەر تەسکە دەر چێت کە حیزب بۆی کێشاوە ؟ واتا چەندە توانیویانە لە سەر ئاستێکی نەتەوەیی کار بکەن و سنورە دەست کردەکانی حیزب بشكێنن و بەرەو بە پیشەیی بوون برۆن و هەیمەنەی حیزب لە سەر کارەکانیان بەلایەنی کەمەوە کاڵ بکەنەوە ؟\nرۆژ تیڤی بە نموونە :\nرۆژ تیڤی زمان حاڵی رەسمی پارتی کرێکارانی کوردستان (پکک)ە ئەم کەناڵە درێژە پێدەری کەناڵی مێد تیڤییە ، کە یەکەم کەناڵی ئاسمانی کوردی بوو لە ساڵی 1996دامەزرا لەلایەن (پکک)ە هەڵبەتە دروست بونی مێد تیڤی بەدەست پێکی قۆناغێکی نوێ دادەنرێ لە مێژوویی راگەیاندنی کوردیی بەگشتی ، رۆژ تیڤی ئێستا بارەگایی لە ولاتی بەلجیکایە و بە شێوەیەکی بەردەوام لە ماوەی بیست و چوار کات ژمێر پەخشی بەرنامەکانی خۆی دەکات ، هەروەها بەشێوەیەکی گشتی بەرنامەو کار و سیاسەتی ئەم کەناڵە رووەو تورکیایە ، یەکێکیشە لەو کەنالانەی کە بە هەر دوو شێوە زاری کرمانجی و سۆرانی و هەروەها بە زمانەکانی تورکی و عەرەبیش بەرنامە و هەواڵەکانی پێشکەش دەکات ،ئەمە جگە لە چەند شێوە زارێکی تری وەک زازاکی وهەورامی .. هەفتانە بەرنامە پێشکەش دەکات ، وە ئەم کەناڵە بە هۆیی ئەوەی توانیویەتی کاریگەریەکی زۆر بکاتە سەر دانیشتوانی تورکیا بەگشتی و کوردی باکور بە تایبەتی بۆیەش بەردەوام لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە روبەروی گوشار و فشاری زۆر دەبێت، کە ئەم گوشارانەش زیاتر بۆ سەر ولاتانی ئەوروپایە بۆ ئەوەی سنور بەندی ئەم کەناڵە بکەن و رێگە لە پەخشی بگرن ، کە دواترین گوشاریش لە لایەن ئەڵمانیاوە بوو بۆ سەر ئەو کەناڵە ، کە رێگری ئەکرد لە پەخشی ئەم کەناڵە بۆ ناو وڵاتەکەی .\nبەرنامەکانی رۆژ تیڤی :\nبێگومان ئەگەر بمانەوێت باسی هەموو ئەو بەرنامە و بابەتانە بکەین کە ئەم کەناڵە پێوەی خەریک بووە لە ماوەی تەمەنی کار کردنی خۆی تا ئێستا ،ئەوە پێم وایە کاتێکی زۆرمان ئەوێت ، بەڵام ئەشێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ستراتیجی کاری ئەم کەناڵە بکەین کە بە شێوەیەکی گشتی تەرکیزی خستۆتە سەر دوو لایەن ، یاخود بڵێین لە سەر دوو ئاست کاری کردووە ، یەکەمیان لایەنی سیاسیە ، دووەمیان لایەنی فەرهەنگیی و هونەرییە ، کە بێگوومان لە هەر دوو ئاستەکەش ئامانج تێیدا جوڵاندن و هاندانی تاکی کورد بووە ، بە روحیەتێکی شۆرش گێرانە لەبەرامبەر دوژمنانی کورد بە گشتی و دەوڵەتی تورکیا بە تایبەتی ..\nهەواڵ لە رۆژ تیڤی :\nبەشێوەیەکی گشتی لە هەموو سعاتێک دا هەواڵ ئەبینین بە زمان و شیوە زاری جیاواز ، ئەگەر چی هەواڵەکان لە رووی دارشتنەوە تا هەڵبژاردنی جۆری هەواڵەکان و بایەخ پێدانیەوە ئەشێت بە ئیجابی ببینین ، کە بەشێوەیەکی گشتی هەواڵەکان گەرماو گەرمن و سەبقی رۆژنامە نوسیان تێدایە ، هەروەها بەدواداچوون بۆ بەشێک لە هەواڵەکان ئەکرێت ، کە ئەوانە جێگەی دەست خۆشین ، بەڵام ئەگەر سەیری شێوازی ئامادەکردن و گەیاندنی هەواڵەکانی ئەم کەناڵە بکەین لەماوەی چەند ساڵی رابوردو تا ئێستا پێشکەوتن و گۆرانێکی ئەو تۆ بەدی ناکەین، چونکە سیستەمی کاری ئەو کەناڵە زیاتر لە شێوەی کاری سیستەمی بلۆکی سۆسیالسیی یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو ئەچێت ، کە زیاتر گرینگی ئەدات بە هەواڵەکانی حیزب ، هەروەها ئەو کەسانەش کە بەشداری لە ئامادەکردن و گەیاندنی هەواڵ ئەکەن بۆ ئەو کەناڵە زیاتر هەر بریتین لە کەسانی ئەندام ولایەن گرانی ئەو حیزبە و بە نەفەسیی حیزبی کار ئەکەن ، کە ئەکرێت ئەو کەناڵە بە شێوەیەکی مۆدێرنانە تر و پیشەیی تر کار بکات، چونکە وەک ئەزانین ئەمرۆ بە سەردەمی شۆرشی زانیاری ئەژمێردرێت و راگەیاندنەکان بە شێوەیەکی خێراو بە بەرنامە بۆ دارێژراو لە پێشبرکێ دان بۆ بەدەست هێنانی هەواڵ و زانیاری نوێ ، بەڵام بەداخەوە کە سەیری هەواڵەکانی رۆژ تیڤی ئەکەم لە روویی گەیاندنی هەواڵەکان و ئامادەکردنیان ئەوە بە روونی هەست پی ئەکرێت کە ئەوەندەی بە دوای هەواڵ کەوتووە ئەوەندە هەواڵی دروست نەکردووە ، کە ئەمەش یەکێکە لە رێگریە سەرەکییکانی بەردەم پێشکەوتنی کەناڵەکە ، چونکە تۆ مادام کەناڵێکی سیاسی و خەبەریت هەیە ئەبێت گرینگی تەواو بدەی بەو بوارە نەک چاوەرێ بکەیت بزانی چی روو ئەدات توش لە رێگەی کەسانی دۆست و لایەن گرانی حیزبیەوە هەواڵەکە بیگوازیەوە ، بۆ نمونە ناکرێت تۆ کەنالێکی وا گرینگت لە بەر دەست بێت ، بەلام نەتوانی دوو پەیام نێری ئەکتیڤ لە واشنگتۆن و نییۆرک دابنێت تا لە هەمو کۆنفراس و کۆنگرەیەک بە شێوەیەکی راستەو خۆ و هەواڵت پێ بدات ، چونکە ئەمرۆ چی بریارێکی گرینگ وچارە نوساز هەیە لە واشنگتۆن و نیۆرک دەر ئەچێت ، وە کوردیش فاکتەرێکی گرینگە لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و دەشێت هەر بریار و گۆرانکاریەک لە ناوچەکەدا بە جۆرێک لە جۆرەکاندا رەنگ دانەوەی هەبێت لە سەر مەسەلەی کورد و کێشەکانی کورد ، بۆ نمونە: ئەگەر ئەم کەناڵە بتوانێ لەم شوێنە گرینگانە پەیام نێر و نێردراو دابنێت ، پێم وایە ئەتوانێت چەندان هەواڵ و ریپۆرتاژ و بەدواداچونی گرینگ دروست بکات بۆ کەناڵەکە ،هەروەها ئەتوانێ لە رێگەی ئەو پەیام نێر و نێردراوانەی پردێکی پەیوەندی دروست بکات و چەندان دیدار و گفتو گۆ ئەنجام بدات لە گەڵ سیاسەت مەداران و رۆشەنبیران و خەڵکانی شارەزا لە بوارە جۆربەجۆرەکان، کە ئەمانەش ئاستی کەنالەکە بەرز تر ئەکەنەوە و زیاتر خزمەت بە ستراتیژی کەناڵەکەش دەکەن ،هەڵبەتە ئەوە وەک نمونەیەک بوو ئەگینا مەرج نیە تەنها تەرکیز بخرێتە سەر ئەمریکا لەم بوارەوە ، بەڵکو پیویستە ئەم کەناڵە گرینگی تەواو بدات بە سیاسەتی وڵاتانی ئەوروپا بەگشتی و وڵاتانی ناوچەکەش بەتایبەتی ، هەروەها گرینگی پەیام نێر هەر ئەوە نیە کە روداوەکەمان بۆ بگوازیێتەوە و زانیاریمان بداتێ ، بەڵکو گرینگیەکەی لەوە دایە کە ئەو کەسە راستەو خۆ و بە وێنەوە روداوەکەمان بۆ ئەگوازێتەوە ، بەمەش بینەری زیاتر لە خۆی کۆئەکاتەوە ، چونکە وەک دەزانین گرینگی تەلەڤیزیۆن لە وە دایە کە تۆ بۆ هەر روداو و بابەتێک وێنەت هەبێت ئەگینا فەرقی چی ئەبێت لە گەڵ رادیۆیەک کە تەنها دەنگە ؟\nلایەنی سیاسی :\nرۆژانە چەندان بەرنامەی سیاسی جۆربەجۆر پێشکەش ئە کرێن لە رۆژ تیڤی ، ئەمە جگە لەو پانێل بەدواداچونە سیاسیانەی کە لە سەر مەسەلە و پێشهاتی جۆر بەجۆر لە سەر بارو دۆخی تورکیاو ناوچەکە دا بە زمانی تورکی و کرمانجی پێش کەش ئەکرێن ، هەروەها لە هەفتەیەک دا چەند بەرنامەیەک ئە بینین لەسەر باشوری کوردستان و رۆژ ئاوایی کوردستان لەم کەناڵە دا بە زمانی کوردی سۆرانی و زمانی عەرەبی ، کە بە شێوەیەکی گشتی لە سەر بارو دۆخی سیاسی و کۆمەلایەتی و رۆشەنبیرین ، بەڵام بەو پێیەی کە کەناڵی نەورۆز تیڤی کە زمانحاڵی (پژاک)ە دروست بووە بۆیە ئێستا کەمتر بەرنامە لەسەر رۆژهەلاتی کوردستان ئەبینین لە رۆژ تیڤی ، وە گومان لەوە دانیە کە رۆژ تیڤی لە رێگەی بەرنامەکانی دا توانیویەتی رۆڵێکی کاریگەر و زۆری هەبێت لە سەر جوڵاندنی هەستی نەتەوەیی و ئاراستە کردنی تاکی کورد بە تایبەتی لە باکوری کوردستان.\nلە روویی تەکنیکیەوە :\nئەگەر چی من ناتوانم لە لایەنی تەکنیکی زۆر بچمە ناو ناوەرۆکی بەرنامەکان ، بەڵام وەک بینەرێک ئەتوانم بڵێم بە شێوەیەکی گشتی هەم لە باری تەکنیکی و هەمیش لە ڕووی لێهاتویی و شارەزایی بێژەر و پێشکەش کاری بەرنامەکان کەسانی بە ئەزمون و پرۆفیشنال ئەبینرێن ،هەروەها گونجانی باش هەیە لە نێوان دیکۆری بەرنامەکان و جۆری بەرنامەکان ، بەلام کاتێک کە سەیری بەشە سۆرانیەکەی یان بەشە عەرەبیەکەی دەکەیت کە خۆم زیاتر بینەری ئەو دوو بەشەم ، ئەبینم کە کارماندیان زۆر کەمە و هەر بەشەیان بە بەردەوامی چەند کەسێک ئەبینرێن ، کە هەم هەواڵ ئەخوێنەوە هەم بەرنامەش پێشکەش ئەکەن ، کە ئەوەش ئەشێت وەک کەم و کوریەک ببینرێت و بوبێتە هۆکاری سەرەکی جۆرێک لە پشت گوی خستنی ئەم دوو بەشە ، چونکە ئەوە حەقیقەتێکە کە تۆ ناتوانی بە چەند کارمەندیک بەشێکی گرینگ لە تیڤی بەرێوە بەریت ، کە هیوادارم هەر ئەوەش بێت هۆکارەکە نەک شتی تر .\nبەشی هونەری لە رۆژ تیڤی :\nرۆژ تیڤی گرینگیەکی زۆری بە بەشی هونەری داوە ، بۆیە ئەتوانم بڵێم رۆژ تیڤی نەک تەنها فەرهەنگ و هونەرو زمانی کوردی (باکور)لە مردن و فەوتان رزگار کرد ،بەڵکو توانی ببێتە ئەو مینبەرەی کە چەندان بگرە بە دەیان هونەرمەندی بەهێز دروست بکات و بناسێنێت ، هەروەها توانی لە رێگەی شاشەکەیەوە ئەم هونەرە بە سیاسەتیش بکات و تێکەڵ بە ستراتیجە نەتەوەیی وشۆرش گێریەکەی خۆی بکات و دەستکەوتی سیاسی و کۆمەڵایەتی و هونەریان لێ وەر گرێت لە بەرامبەر دوژمنانی کورد بۆ نمونە : لە کاتی هەڵبژاردنە جۆر بە جۆرەکانی تورکیا چەندە سیاسیەکانی (دەتەپە) و (پکک ) دەر ئەکەون ئەوەندەش هونەر مەندانی باکور دەر ئەکەون لە سەر شاشەی رۆژتیڤی بە شێوەی جۆر بە جۆر ، کە هەر یەکەیان دەوری کادیرێکی سیاسی ئەبینن بۆ ئاراستە کردنی خەلک لە سەر هەڵبژاردنەکان ، ئەمە سەرەرایی تەرخان کردنی بەرنامەی تایبەت بە هونەر مەندان ، کە هەر ئەو هونەر مەدانەش پێشکەشی ئەکەن کە لە لای بینەرەکانیەوە خۆشەویستن بۆ نموونە (گولستان پەروەر ..هتد یەکێکی تر لەو نموونانەی کە جێگەی دەست خۆشیە بە راستی وەک ئەزانین ئەمرۆ هونەری گۆرانی و مۆسیقایی کوردی لە بەردەم هەرەشەی لە ناو چون و فەوتاندایە بە هۆیی پشت گوێ خستنی لە لایەن حوکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی رۆشەنبیریەوە ، هەم لە لایەن کەناڵەکانی تری راگەیاندنی باشوری کوردستان ، کە بە راست و چەپ بەرهەم و کلیپی بازاری و دور لە هونەری راستەقینەی کوردی بڵاو ئەکەنەوە ، رۆژ تیڤی وەك هەنگاوێك بۆ پاراستنی هونەری رەسەن و پاکی کوردی پێنج سەد کلیپ و گۆرانی کوردی سانسۆر کرد لە ساڵی رابوردوودا ، کە ئەم کارەی رۆژتیڤی کردی ئەگەر کەناڵەکانی تریش ئەو هەنگاوەیان بهاویشتبایە ، من پێم وایە خزمەتێکی گەورەیان بە هونە ر و هونەرمەندانی کورد دەکرد .\nبێگومان زۆر بەرنامەی باش هەبوون لەم کەناڵە دا وە ئێستاش چەندین بەرنامەی تر هەیە ، وەک بەرنامەی ئەدەبی هەروەها بەرنامەی تایبەت لەسەر ژنان کە گرینگی زۆری پێ دەدرێ وە بەرنامەی تری کۆمەلایەتی و جڤاکی ، هەروەها بەرنامەی منداڵان کە بە زاراوەی کرمانجین ، هەروەها کاری دۆبلاجی زۆر کراوە لە رۆژ تیڤی لە زمانەکانی تری بیانی ، هەروەها چەندان بارنامەی تری زانستی و هەمەرەنگ … هتد\nئایا رۆژ تیڤی ئەتوانێ وەک کەناڵی جەزیرە و بی بی سی ببێتە کەناڵێکی نەتەوەیی بۆ هەمووان ؟\nگرینگی سەر بەخۆ بوونی رۆژ تیڤی لە چی دایە ؟\nبۆچی کەناڵی جەزیرە و بی بی سی ؟ وەک ئەزانین رەنگە بەراورد کردن لە نێوان دوو کەناڵی تیڤی یان زیاتر کارێکی سانا نەبێت ، هەروەها رەنگە هەوڵدانیش بۆ لاسایی کردنەوەی کەناڵێك بە کەناڵێکی تر کارێکی مەنتقی و زانستی نەبێت ، چونکە وەک ئەزانین هەر یەک لە کەناڵی جەزیرە و بی بی سی ، سیستەمی کارکردنیان جیاوازە و هەروەها باگراوەندی کار کردنیشیان هەر جیاوازە ، وە هەر یەکەیان تەمسیل و نوێنەرایەتی کەلتور و نەتەوەیەکی جیاواز ئەکەن ، بەڵام خاڵی هاوبەش لە نێوان ئەم کەناڵانە ئەوەیە کە هەردووکیان لەم سەردەمە کاری راگەیاندنی خۆیان ئەکەن و سوود لە یەک تەکنەلۆجیایی سەردەم وەر ئەگرن ، بۆیەش بە هۆیی ئەو پێشکەوتن و ئاستە بەرزەی کە نیشانیان داوە لە بواری راگەیاندن توانیویانە خزمەتێکی زۆر بە نەتەوەکەی خۆیان بکەن و ببن بە سیمبوڵی نەتەوییان ، کە بێگوومان هەر یەک لە دوو کەناڵە لە لایەن دەوڵەتەکەی خۆیانەوە هاوکاری کراون و دەکرێن تا بتوانن لە سەر پێی خۆیان بووەستن ، بەڵام ئەو هاوکاریەش نەبۆتە هۆیی زیان گەیاندن بە کاریی پیشەیی سەر بەخۆیی کەناڵەکە بە شێوەیەکی گشتی ، وە توانیویانە لەوە دەرچن کەناڵێک بن بۆ یەک وڵات بەڵکو توانیویانە ببن بە ماڵێک بۆ کۆکردنەوەی هەموو دەنگە جیاوازەکان، بۆیە ئەشێت رۆژ تیڤی ئەگەر خەونی ئەوەی هەبێت ببێتە بە کەناڵێک بۆ هەمووان ، پێم وایە ئەتوانێت سود لە لایەنە باشەکانی ئەم دوو کەناڵانە وەر گرێت لە پیناو بەدەست هێنانی ئامانجە نەتەوەییەکانی خۆیی، هەروەها پێویستە چەند خاڵێکی گرینگ لە خوارەوە دەست نیشان بکەین بۆ ئەوەی ئاراستەی خوێندنەوەکەمان روون بکەینەوە لە سەر گرینگی بە دامەزراو کردنی رۆژ تیڤی ، کە ئەویش بەوە ئەکرێت سەرەتا ئەم کەناڵە هەوڵی ئازاد بوونی بدرێت لە ژێر هەیمەنەی راستەو خۆی سیاسەتی پکک ، کە پێم وایە سود مەندی یەکەم خودی (پکک) و ئەو ستراتیجەیە کە پکک تێکۆشانی لەپێناو ئەکات ، دواتر بینەری کورد و هەتا بەرێوەبەرانی ئەم کەناڵەش سودێکی زۆر ئەبینن .\nخاڵی یەکەم :\nلە رووی ستراتیجیەوە : وەک دەزانین رۆژ تیڤی بە هۆیی ئەو رێباز و سیاسەت و فکرەی کە کاری لەسەری ئەکات، یەکێکە لەو تەنها کەناڵە کوردیانەیی کە بەشێوەیەکی بەردەوام و بە ئاراستەیەکی نەتەوەیی و ئامانج دار بەرنامە و هەواڵ ڕێپۆرتاژی بلاو کردۆتەوە لە سەر هەر چوار پارچەی کوردستان بە بێ جیاوازی، کە هەنگاوی لەم جۆرە لەلای کەناڵە کوردییەکانی تر لەم ئاستەدا نیە ئەگەر نەڵێین نەبووە ، بەڵام بەو پێیەی ئەو کەناڵە لەلایەن (پکک)وە هاوکاری مادی و مەعنەوی دەکرێت، بۆیە هەر لەلایەن ئەو پارتەوە ئاراستە کراوە و تەمسیلی ئەو سیاسەت و فکر و ئایدۆلۆجیەتە دەکات کە (پکک) لە پێناویدا خەبات دەکات، بۆیەش زۆرترین کاتی تەرخان کردووە بۆ گەیاندنی هەواڵ و کار و چالاکی ئەو پارتە بە بینەرانی، بۆیە ناکرێت دان بەو راستیە دا نەنێین کە سیستەمی بەرێوە بردنی بەرنامەکانی ئەم کەناڵە بە شێوەیەکی گشتی لە سیستەمی بلۆکی سۆسیالیستی یەکێتی سۆ ڤیەتی پێشوو ئەچێت ، بۆیەش ئەگەر باسی ئازادی بیر و را دەربرین بکەین لەم کەناڵە دا لەبەرامبەر هەر بەرنامەیەکی سیاسی ، کۆمەڵایەتی فکری ، هونەری …هتد ئەبێت ئەوەمان لە بەر چاو بێت کە ئازادی را دەربرین لە ناو ئەو پارتەکە چەندە ؟! کە ئەمەش یەکێکە لەو بەر بەستە گەورانەی کە رێگە دەگرێت لە بەردەم بونی ئەم کەناڵە بە ماڵێك بۆ هەموو کوردان ، چونکە بوونی ئازادی را دەر برین و قبوڵ کردنی بیرو بۆچونی جیاواز یەکێکە لە پێویستی و پرەنسیب و خاڵە سەرەکییەکانی کاری هەر کەناڵێکی راگەیاندنی سەر بەخۆ ، بەڵام پێم وایە یەکێک لەو دەست کەوتە نەتەوەییانەی کە ئەم کەناڵە ئەتوانێ بە دەستی بهێنێ لە ئەنجامی کرانەوەیی زیاترە بە روویی دونیاو بە پیشەیی بوونی زیاتر ، کاتێکیش ئەو کەناڵە ئەبێت بە کەناڵیک و مالێک بۆ هەموو کوردان ئەو کاتەیە کە دەستی حیزب لە پشتی کەم بکرێتەوە تا ئاستی سەر بەخۆبونی کەناڵەکە لە بەرێوە بردنی بەرنامەکانی خۆیی و دارشتن و پەیرەو کردنێکی شێوازێکی مەدەنی تر و مۆدێرن تر لە کار کردن ،کە بە بروایی من بەمەش نەک هەر دوور ناکەوێتەوە لە ستراتیج و ئامانجی حیزبەکەی ، بەڵکو زیاتر ئەتوانێ خزمەت بە رەوتی خەباتی نەتەوەیی خۆیی بکات و حیزبەکەشی زیاتر لەلای کوردی هەر چوار پارچەوە خۆشەویست تر بکات ،چونکە کاتێک ببینین کوردێکی باشوو ر نزیک بە فکری حیزبەکانی باشور لە گەڵ کوردێکی باکور یان هەر بەشێکی تر دانیشتوون لە بەر نامەیەکی تایبەتی ئەو کەناڵە دا و رەخنە لە ئەدائی سیاسەتی (پکک) یان پارتێکی تری باشور یان هەر بەشێکی تر ئەگرن لە سەر بابەتێکی دیاری کراوی نەتەوەیی، ئەو کاتە چیتر هیچ کوردیک ئەو کەناڵە بە تەنها ماڵی ئەندام ولایەن گرانی (پکک)ی نازانن بەڵکوو بە مالی هە موو کوردێکی ئەزانن.\nخاڵی دووەم :\nلە رووی یاساییەوە : ئەگەر چاوێک بە سیستەمی کاری راگەیاندن بخشێنین بەتایبەتی لە وڵاتانی رۆژ ئاوا ، دەبینین کە لە هیچ وڵاتێک رێگە نادرێت هیچ حزبێک یان گروپێکی سیاسی یان ئاینی و ئایدۆلۆجی خاوەنی کەناڵی ئاسمانی خۆی بێت ،ئەمەش بۆ ئەوەیە تا نەتوانێت ئەم کەناڵە وەک بڵند گۆیەك بەکار بێنێ و لە وێوە سیاسەت و ستراتیجی خۆی راستەو خۆ بگوازێتەوە بۆ ناو کۆمەلگا ، چونکە پێیان وایە ئەبێت دەزگاکانی راگەیاندن لە خزمەتی هەموو چین و توێژێکی کۆمەڵگا دا بن ، بۆیەش کەنالەکانی راگەیاندن لە ولاتانی رۆژ ئاوا بەشێوەیەکی گشتی لە لەلایەن کەرتی تایبەتیەوە بەرێوە ئەچن کە بریتین لە کۆمپانیایی گەورە یان کەسێکی سەرمایە دار ، وە بەشێکیان لە ژیر دەستی حکومەتەکانن و بودجەیەکی تایبەتیان بۆ دیاری کراوە بۆ نمونە کەناڵی بی بی سی بەریتانی ، کە لە لایەن حکومەتی بەریتانیەوە بودجەیەکی ساڵانەی بۆ دیاری ئەکرێت ، بەلام ئەوەش بەو مانایە نیە کە پارتە سیاسیەکانی رۆژ ئاوا ناتوانن سود لە کەناڵەکانی راگەیاندن ببینن ، چونکە بەشێک لەو کەنالانەی کە سەر بەکەرتی تایبەتن بە جۆریک لە جۆرەکان نزیکن لە سیاسەت و ستراتیجی پارتێک یان ئایدۆلۆجیەتیکی دیاریکراوەوە ، بەڵام ئەبێت بە پێی ئەو یاسا و رێسایانە کار بکات کەلەلایە حکومەتەکەوە بۆیان دیاری کراوە ،\nبۆیەش بەو پێیەی کە رۆژ تیڤی لە ولاتێکی ئەوروپایی پەخشی ئاسایی خۆی دەکات ، بۆیە گرینگی بە دامەزراو بوون و سەر بەخۆ بوونیشی لێرە دا دەر ئەکەوێت ، چونکە ئەبێت بە پێی یاساکانی ئەو ولاتە کار بکات و سەر پێچی یاساکانی نەکات ، بۆ نموونە: ئەبێت وەک هەر دەزگایەکی ئەو وڵاتە ئەوروپیە داهات و خەرجی خۆیی ئاشکرا بکات ، هەروەها ئەبێت بزانرێت کە کارمەندەکانی چۆن و بە چ شێوەیەک کار ئەکەن ، هەتا لە ناوەرۆکی بابەتەکانی کە بڵاوی ئەکاتەوە ئەبێت پابەند بێت بە یاساکانی راگایاندنی ئەو وڵاتە ، وە بە پێچەوانەوە پشت گوێ خستن و پابەند نەبوون پێیانەوە ، فشارەکانی ئەو دەوڵەتە لەسەر خۆی زیاتر ئەکات ، وە سنوری بۆ دائەنرێت و رێگەی نادەن بە ئارەزوویی خۆیی و پارتەکەی چۆنی بوێت ئاوا کار بکات . تا دەگاتە ئەوەی کە رەنگە توشی داخستن بێت لە لایەن ئەو دەوڵەتەوە . کە ئەم یاساو رێسایانەش ئەمرۆ وەک دەست و پێ بەستانێکە لە بەردەم کاری رۆژ تیڤی ، چونکە وڵاتانی رۆژ ئاوا کێشەی نەتەوەیی و چینایەتی و .. هتد نەماوە تا راگەیاندنەکانیان پێوەی خەریک بن ، هەروەها ژیانیان بە یاسا رێک خراوە و دەسەڵاتەکانیان لێک جیا کراونەتەوە و سەربەخۆن ، بەڵام بۆ رۆژ تیڤی کە خەمی گەلێکی بەش خوراو وڵاتێکی داگیر کراوی بە کۆڵەوەیە ، لە هەمان کاتیش دا پرۆژەو سترتیجێکی نەتەوەیی بەدەستەوەیە بۆ جوڵاندن و هاندانی نەتەوەکەی بەرامبەر بە دوژمنانی ، کە بە پێی یاسایی راگەیاندنی وڵاتە ئەورووپییەکان هەموو جۆرە هاندان و جوڵاندنێکی هەستی نەتەوایەتی و چینایەتی نا یاساییە و رێگە پێ نەدراوە ، بۆیە ئەتوانم بڵێم کار کردنی رۆژ تیڤی بەم جۆرەی ئێستایی لە روویی یاساییەوە بەردەوام لە ژێر مەترسی گوشا خستنەسەر و داخستن دایە ، ئەمە لە کاتێکدا کە هەموومان ئەزانین وڵاتانی ئەوروپا لە پێناو پاراستنی بەژەوەندییەکانی خۆیان لە گەڵ تورکیا (پکک) بە تیرۆرست ئەزانن ، بۆیەش هەر جۆرە بیانو بە دەستەوە دانێک لە لایەن (پکک) و رۆژ تیڤیەوە ئەچێتە قالبی کاری تیرۆرستی لەروویی یاساییەوە ، ئەمە سەرەرایی ئەوەی کە رۆژ تیڤی لە ناو خۆیی تورکیاش رێگەی پێنادرێ بە ئازادی و بە ناوی خۆیی کار بکات و هەواڵ و راپۆت ئامادە بکات ، کە ئەو سیاسەت و فشارە نادیموکراتیەی تورکیا پرشکی کەوتۆتە بەر دەسەڵات دارانی حکومەتی هەرێمی کوردستانیش، بۆیە لە باشوریش ئاستەنگی زۆر دێتە رێگایی کارکردنی .\nلە روویی ئابورییەوە :سیستەمی کارکردنی ئەمرۆیی راگەیاندن لە جیهاندا بەشێوەیەکی گشتی و لە رۆژ ئاوا بە تایبەتی سیستەمێکی ئازاد و لیبراڵە و پشت بە توانایی دارایی خۆیی دەبەستێت ، کە ئەمەش لە دوایی هەرەسی بلۆکی سۆسیالیستی یەكێتی سۆڤیەتی پێشووەوە دەستی پێ کردووە ، بەڵام ئە‌ێت ئەوەش بزانین کە تا ئێستاش باویی سیستەمی کارکردنی ئەو جۆرە راگەیاندنانەش هەر ماوە کە لە سەر بودجەو داهاتی حکومەتەکان کار ئەکات و بەرێوە ئەچێت ،بەڵام بە هۆیی ئەوەی میدیای ئازاد تەعبیر لە بیرو بۆچونێکی دیاری کراو ناکات و دەستی کراوە ترە لە کار کردن، بۆیەش رۆژ بەرۆژ ژمارەی دەزگایی راگەیاندنی سەر بەخۆ لە زیاد بوونن ، لە بەرامبەریش دا سیستەم وشێوەی کاری ئەو تەلەڤیزیۆنانەی کە لەسەر بودجەو یارمەتی حکومەتەکانەوە بەر ێوە ئەچن رووەو پاشەکشێیەو بینەریان لە کەم بونەوەیە ، کە ئەم جۆرە سیستەم وشێوەی کارکردنە زیاتر لە جیهانی سێیەم باوی ماوە ، وەک لەسەرەوەش ئاماژەم پێدا کە ئەمرۆ زۆربەی کەنالەکانی راگەیاندن لە لایەن کۆمپانیاکانەوە بەرێوە ئەچن ، بۆیەش بۆ بەردەوامی دان بە کارەکانیان و مانەوەیان پشت بە داهاتی خۆیان دەبەستن ، کە بێگومان ئەوەش لە رێگەی ریکلام کردنی کاڵایی کۆمپانیا جۆربەجۆرە بازرگانیەکانەوەیە.\nسەچاوەی ئابووری رۆژ تیڤی لە لایەن (پکک )وە دابین ئەکرێت ، کە من پێم وایە ئەمەش زەختێکی زۆرە لەسەر ئەم پارتە لە روویی ئابوورییەوە ، چونکە وەک ئەزانین ئەم پارتە سەر چاوەی داراییەکەی بریتیە لە هاوکاری ئەندام و لایەنگرەکانیەوە ،بۆیەش پێویستە ئەم پارتە خۆیی بیر لە بەرەو بە دامەزراوەیی و سەر بەخۆیی ئەم کاناڵە بکاتەوە ، چونکە هەر هەنگاوێک بە ئاراستەی کرانەوەی ئەم کەناڵە دا ئەبێتە هۆیی بار سوکی لەسەر شانی ئەم پارتە لە روویی ئابوورییەوە ،چونکە رەنگە تێچووی کار کردنی کەناڵێکی ئاسمانی وەک رۆژ تیڤی لە وڵاتێکی ئەوروپی چەندان جار زیاتر بێت لە بەرامبەر کەنالێک کە لە کورستان یان لە تورکیا بەرێوە بچێت ، هەروەها یەکێکیش لە مەرجەکانی سەربەخۆ بونی هەر کەناڵێکی راگەیاندن لە روویی ئینتیمایی سیاسی و حیزبی، پێویستە سەرەتا ئەو کەنالە بتوانێ پشت بە سەر چاوەی دارایی خۆیی ببەستێ و چیتر پێویستی بە هاوکاری حیزب نەبێت ! کە ئەمەش بەوە ئەکرێت کە ئەم کەناڵە بتوانێ زۆرترین بینەر لە خۆیی کۆبکاتەوە، ئەو کاتەش زۆر بە ئاسانی ئە توانێ سەرنجی زۆرترین کۆمپانیا و خەڵکانی سەر مایە دار بۆ خۆی رابکێشێت ،هەروەها رەنگە ئەم کەناڵە سەر ئەنجام بتوانێ ببێتە سەر چاوەیەکی باشی دارایی بۆ ئەم حیزبە ، چونکە وەک ئە زانین بە پێی دوایین ئامار لە سەر نرخی بڵاو کردنەوەی ریکلام لە هەر کەنالێک بۆ خۆلەکێک لە کاتی پەخشی ئاسایی خۆییدا ، زیاتر لە هەشت بۆ دوانزە هەزار دۆلارە ، ئەمە ئەگەر ریکلامەکە لە کاتی پێشکەش کردنی بەرنامەو بابەتی گرینگ بێت نرخەکە چەندان قاتی خۆی زیاد ئەکات و ئەگات بە چل بۆ شێست هەزار دۆلار .\nبۆیە بە سەرنجدانمان لە هەموو ئەو ئاستەنگی و رێگریانەی کە لە بەر دەم کارەکانی ئەم کەناڵە کوردیەن ، چ لە لایەنی یاساییەوە ، هەم لە روویی ئابوورییەوە ، هەروەها بۆ ئەوەی کە ئەم کەناڵە بتوانێ زیاتر بەرەو پیشەیی بروات ، لە هەمان کاتیش دا بتوانێ خزمەتی زیاتری ئەو پرۆژە و ستراتیجە نەتەوەییەی بکات کە کردویەتیە ئامانجی کاری سەرەکی خۆیی ،بۆیە باشترین رێگە لە بەردەمیدا کرانەوی زیاتر و هەنگاو نانە بەو ئاراستەیە دا کە لە سەرەوە باسمان کرد ، بە پێچەوانەوە بەردەوام بوون لە کار کردن بەم شێوەیەی ئێستا لە بازنەی حیزبایەتی ئەسورێتەوە وەک تەواوی کەناڵە کوردییەکانی تر و ناتوانێ ببێتە کەناڵیکی نەتەوەیی بۆ هەمووان، بۆیە من پێم وایە کاڵ کردنەوەی هەیمەنەی راستەو خۆیی پکک لە مەو دوا لە سەر کاری ئەو کەناڵە ئەچێتە خزمەتی بەردەوامی دانی ئەم کەنالە و بە پێچەوانەوە وەک لە رابوردووش ئەوە سەلمێنرا بە زەرەری پکک خۆی تەواو ئەبێت هەم لە باری ئابووریەوە هەم لە باریی یاساییەوە هەروەها لە گەیاندنی ئەو پەیامەی کە ئەیەوێت بیگەیێنێ ، سەرەنجامیش زەرەر مەندی یەکەم خودی پکک و بەرێوەبەرانی ئەم کەنالە و دواتریش گەلی کوردە.\nPrevious مۆسیقا  خۆشه‌ویستیه…. ئاماده‌کردنی /ئاسۆ گۆران.\nNext پارتی ده‌سته‌ڵاتداری تورکیا ساخته له هه‌ڵبژاردنی شاره‌وانییه‌کان ده‌کات


📊 Babet 373,866 | Wêne 58,886 | Pertk PDF 10,946 | Faylî peywendîdar 42,112 | 📼 Video 167 | 🗄 Serçawekan 14,519 |\n👁 Em babete 16,500 car bînrawe\n👁 Em babete 10 car bînrawe\n👫 ئاڵا شاڵی Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin Dec 21 2014 5:29PM\n👁 Em babete 3,955 car bînrawe\nئاڵا شاڵی، پەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداوە لە نووسی [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ M.B. 21-12-2014 17:29:28\n👫 پەیام سەربەست Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin May 18 2020 12:14AM\n👁 Em babete 12 car bînrawe\nپەیام سەربەست پەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداوە لە هە [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 94% ✍ J.O.E. 18-5-2020 0:14:07\n👫 دڵنیا ڕەحمان Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin May 18 2020 12:24AM\nپەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداوە لە هەولێر. لە 01-12 [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 94% ✍ J.O.E. 18-5-2020 0:24:22\n👫 زنار شینۆ Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin Mar 24 2015 1:53PM\n👁 Em babete 1,993 car bînrawe\nپەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداوە لە نووسینگەی ئەوروپ [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 86% ✍ H.B. 24-3-2015 13:53:45\n👫 سەنگەر عەبدولڕەحمان Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin Jan 1 2015 8:45PM\nسەنگەر عەبدولڕەحمان پەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداوە [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 3 ✔ 99% ✍ H.B. 1-1-2015 20:45:27\n👫 فەرهاد حەمۆ Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin Dec 17 2014 10:52AM\n👁 Em babete 1,637 car bînrawe\nپەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداو لە ڕۆژئاوای کوردستان [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 90% ✍ H.B. 17-12-2014 10:52:26\n👫 فەرهاد دۆڵەمەڕی Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin May 18 2020 1:19AM\n👁 Em babete 11 car bînrawe\nپەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداوە لە هەولێر. [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 94% ✍ J.O.E. 18-5-2020 1:19:22\n👫 محەمەد کارێزی Kesayetîyekan\n📅 Katî tomarkrdin May 18 2020 1:24AM\nپەیامنێری وەرزشی تۆڕی میدیایی رووداوە، لە ساڵی 201 [ Zortir... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 94% ✍ J.O.E. 18-5-2020 1:24:08


دەواما زانکۆ و پەیمانگەهان – خەدەنگ\nوەزارەتا خواندنا بلند و ڤه‌كولینێن زانستی یا هەرێما کوردستانێ هه‌فتیا داهاتی دێ بڕیارێ ل سەر ئەوێ چەندێ ده‌ت، كۆ كه‌نگی دەواما زانكۆ و پەیمانگەهان بۆ ساڵا نوی یا خواندنێ دێ دەستپێكه‌ت، بۆ ئەڤێ چەندێ ژی چەند پێشنیاره‌ك کرینه.\nپه‌یڤدارێ وەزارەتا خواندنا بلند و ڤه‌كۆلینێن زانستی د داخویانیه‌كا رۆژنامه‌ڤانیدا راگەهاند: هه‌فتیا داهاتی دێ بڕیار ل سەر ئەوێ چەندێ هێته‌دان كەنگی دێ دەواما زانكۆ و پەیمانگەهان بۆ ساڵا نوی یا خواندنێ (2020 – 2021) دەستپێكه‌ت، بۆ ئه‌وێ مه‌ره‌مێ ژی جڤاتا وەزارەتا خواندنا بلند ل هه‌فتیا داهاتی دێ كۆم بیت و بڕیارێ لسەر ڕۆژه‌كێ دەت بۆ دەستپێكرنا خواندنا ساڵا نوێی ل زانكۆ و پەیمانگەهان ب ئەهلی و حكومیڤه”.\nئاماژه ب ئەوێ چەندێ ژی كر، لیژنەیەك ب سەرپەرشتیا بریكارێ وەزارەتێ بۆ چه‌وانیا دەستپێكرنا ساڵا نوی یا خواندنێ پێكهاتییە ” لژنێ چەند پێشنیازه‌كێن جیاواز كرینە ئێك ژ وان پێشنیاران ئەوه ل (1-9) دەوام ب شێوازێ ئەلكترۆنی دەستپێبكه‌ت”.\nCategory: نوچەTag: پەیمانگەهـزانکۆ by Awaz Ibrahim\nنامەی ئەلیف شەفەق بۆ ئەحمەد کایا


دەوڵەتی یاسا: حەلبوسی ره‌تیده‌كاته‌وه دووبارە دەنگ لەسەر یاسای هەڵبژاردنەكان بدرێت | دەزگاى زارى کرمانجى\nدەوڵەتی یاسا: حەلبوسی ره‌تیده‌كاته‌وه دووبارە دەنگ لەسەر یاسای هەڵبژاردنەكان بدرێت\nزاری كرمانجی - فراكسیۆنی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق ده‌ڵێت : سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەران رەتی دەكاتەوە یاسای هەڵبژاردنەكان، بە ئامانجی دەنگدان لەسەر هەمواركردنەوەی، بخرێتە كارنامەی دانیشتنی ئەنجوومەنی نوێنەرانەوە.\nلەمبارەیەوە گاتع روكابی، ئەندامی فراكسیۆنی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق لە لێدوانێكی رۆژنامەوانییدا گوتی: محەمەد حەلبوسی دەڵێت كە لە ماوەكانی رابردوودا، دەنگ لەسەر یاسای هەڵبژاردنەكاندا دراوە و ناكرێت دووبارە دەنگی لەسەر بدرێتەوە، تا ئەو كاتەی لەلایەن سەرۆكایەتی كۆمارەوە پەسەند نەكرێت و لە رۆژنامەی فەرمییدا بڵاونەكرێتەوە.\nگاتع روكابی راشیگەیاند، سەرۆكی ئەنجوومەنی نوێنەران، بە هێزە سیاسییەكانی راگەیاندووە كە ناتواندرێت هەمواركردنەوەی ژمارەیەك لە بڕگەكانی نێو یاسای هەڵبژاردنەكان بخرێتە دەنگدانەوە تا لەلایەن سەرۆكایەتی كۆمارەوە، یاسای هەڵبژاردنەكان پەسەند نەكرێت و گوتی: دەتواندرێت لە میانی پێشكەشكردنی داواكارییەك بە سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی نوێنەران كە لەلایەن 100 ئەندامی ئەنجوومەن واژووكرابێت، هەمواركردنەوەی بڕگەكانی نێو یاسای هەڵبژاردنەكان، بخرێتە دەنگدانەوە.\nلەئێستادا گەورەترین ئاستەنگ لەبەردەم ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە پرۆژە یاسای نوێی هەڵبژاردنەكانە كە لە ساڵی رابردووەوە لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراقە و بەهۆی ناكۆكی نێوان لایەنە سیاسییەكانەوە لەسەر ناوەڕۆكی پڕۆژە یاساكە بە تایبەتیش فرەبازنەیی، تا ئێستا پەسەند نەكراوە.\nپێشتر سەرۆكوەزیرانی عێراق، مستەفا كازمی رۆژی شەشی حوزەیرانی ساڵی داهاتووی بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پێشوەختە دیاریكرد و بەلێنی ئەوەی دا كار بكات بۆ ئەوەی هەڵبژاردنێكی بێگەرد لەژێر سەرپەرشتی نیودەوڵەتییدا بەڕێوەبچێت.


5 - حهدیسا مهودهت - حهژێكرنێ\nدهما مه ئایهتا مهوهدهتێ ل بهحسا ـ ئههلێ بهیت ل قورئانێدا ئانیى هنگێ مه لسهر ڤێ حهدیسێ ژى خهبهردا و هنهك سهنهدێن حهدیسێ نڤیسین، ئهما ل ڤێ دهرێ ژى ئهمێ هنهكى لسهر باخڤین و چهند حهدیسهك دى ژ پێغهمبهر صلى الله علیه وآله دهرحهقێ حهژێكرنا ئههلێ بهیتێ دا بێنین:\nئمام ئهحمهد، طهبهرانى و حاكم ژ ئبن عهباس رضى الله عنه ـ روایهت كرنه كو گوت: دهما ئهڤ ئایهت نازل بى: قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیه أَجْراً إِلّا الْمَوَدَّةَ فى الْقُربى ـ شورى/ 23. گوتن ئهى پێغهمبهرێ خودێ ئهو مروڤێن نێزیكێن ته كو حهژێركنا وان لسهر مه فهرٍزو واجب بیه كینه؟ ئهوى گوت: على و فاطمة و ابناهما - عهلى و فاطمه و دو كوری ئههلێ بهیتێیه. . .\nئمام ئهبولحهسهنێ بهغهوى ل تهفسیرا خوهدا ب سهنهدا خوه ژ ئبن عهباس رض ـ روایهت دكت كو حهدیسێن دهرحهقێ ئههلێ بهیتێ و حهژێكرنا وان و واجب بینا گوهدانا وان گهلهك زێدهنه كول ڤێ كتێبێ دا ئانینا وان ههمیان نهمومكنه لهومانێ ئهمێ هنهكا كو تیروژا وان وهك رٍوٌژێ لناڤ كتێبێن حهدیسێ را دخوهیهێن× دیسا طهبهرانى ل ـ ئهوسهط ێ دا ژ جابر بن عهبدلاٌهێ ئهنصارى دگێرت كو گوت من سهحكر، پێغهمبهر صلى الله علیه وآله ل × موسلم و ترمذى و نسائى ژ زهیدێ ئهرقهم نهقل كرنه كو پێغهمبهر صلى الله علیه وآله ئهمر كر: أَذكرُكُمُ اللَّهَ فِی أَهْلِ بَیتی ـ ئهز خودێ تینم بیرا ههوه دهرحهقێ ئههلێ بهیتا خوهدا طل.\nـ صحیح مسلم/ كتاب فضائل الصحابه، باب فضائل على بن ابى طالب، بزیادة فى الفاظه. ئمام ئهحمهد بن حهنبهل/ مسند/ ج 4 ص 367 - 366، ئهوى ژى عهینى وهك روایهتا صهحیحا موسلم نهقل كریه. موتهقى یێ هندى /كنزالعمال/ج1 ص 158، ج 7 ص 102. ئمام سیوطى/ درالمنثور/ ج 6 و ب ڤى ئاوایىنه، روایهتێن دهرحهقێ ئههلێ بهیتێ دا كو حهژێكرنا وان و بهرێ خوهدانا وان و گرتنا ب وان و حهرهكهت كرنا لسهر رێكا وان بو ئومهتێ وهصیهت دكت.\nدگهل مه نایێت بهرابهركرن و قیاس كرن.\nپێغهمبهر صلى الله علیه وآله ل ڤێ حهدیسا شریف دا مهقام و دهرهجا بلندا ئههلێ بهیتێ و مهرتهبا خاصێ ب واڤه روناهى دكت داكو ئهوا بئومهتێ بدت ناس كرن و ئومهتێ راست بكت بو پێچونا وان و گرتنا رێكا وان پاش وى، و داكو جهێ وان لناڤ غهیرێ وان دا مهعلوم بكت.\n× ل گوتنهك دى دا پێغهمبهر صلى الله علیه وآله ب ڤى ئاوایى ژ ئههلێ بهیتا خوه دئاخفت:\nـ ئهم بنهمالهكین كو خودێ بو مه ئاخرهت سهر دنیایێ را گرتیه، بنهمالا من پاش من وێ بكهڤن ناڤ زهحمهت و شهردین و طهنگاڤیێ دا وێ بێ عدالهتى دگهل وان بێت كرن ـ حهتا كو ملهتهك ژ ڤى ئالیڤه ئشاه كر بال رٍوژهلاتێ ـ بێن خوهیێ ئالایێن رهشن وێ حهقێ خوه بخوازن، حهقێ وان نادن وان، ڤێجا وێ شهر بكن و سهر بكهڤن، و تشتا ئهو بخوازن ددن وان، هێدى ئهو قهبول ناكن، حهتا ئهڤێ ئالایێ بدن دهستێ یێكى ژ ئههلێ بهیتا من ڤێجا وێ ئهو عهردێ ته ژى عدالهت بكت ههر وهكو پێشدا ته ژى ظولمو بێ عدالهتى بیى. نخوه حهچى كهسێ ئهو دیت گها وى زهمانى ـ بلا خوه بگهێنێ وان حهتا ئهگهر چهلهپكا - زك خشكێ - سهر ـ غهزهبا خودێ دژواره لسهر وایێن كو پێ رهفتارا خوه یا نه باش دگهل ئههلێ بهیتا من، من ددن ئهزیهتێ.\nژ عهلى كرم الله وجهه ـ روایهته كو پێغهمبهر صلى الله علیه وآله ئهمر كریه: