RUWANGE |----------------| ڕوانگه: September 2010\nوه‌نه‌بێ گشت ئه‌و نامه و ڕاپۆرتانه‌ی میسیۆنێره‌کان له سابڵاغه‌وه بۆ ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری میسیۆن له ئه‌مریکایان ناردووه له چاپه‌مه‌نییه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ی لوتێری میسیۆنی ڕۆژهه‌ڵات دا بڵاو بووبنه‌وه، هێندێکیان که زانیاری زۆر وورد و به نرخیان له سه‌ر سابڵاغ و ناوچه‌ی موکریان تێدایه له ئارشیوی میسیۆن دا پارێزراون.وێڕای سپاس بۆ به‌ڕێز ماتیو هه‌ند به‌ڕێوه‌به‌ری کاروباری نێونه‌ته‌وه‌یی " کۆمه‌ڵه‌ی به‌ڕه‌وپێشبردنی لوتێری ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست" که جێگره‌وه‌ی میسیۆنی ڕۆژهه‌ڵاته، بۆ ئه‌وه‌ی کۆپی به‌شێک له سه‌نه‌د و به‌ڵگه کانی میسیۆنی کوردستانی له به‌ر ده‌ست ناین،نێوه نێوه هێندێک له‌و به‌ڵگانه له "ڕوانگه" دا بڵاو ده‌که‌ینه‌وه.\nبۆ جه‌نابی ئا.ک. بوێرگر،\n534 Buckeye Street,\n30 سێپتامبری 1930\nژماره‌ی سێری 2\nکۆپییه‌ک له‌م نامه‌یه بۆ ماکێنسن ناردراوه\nهێندێک ئاگاداری زیاتر سه‌باره‌ت به مڵک و ماڵ و قه‌باڵه وسه‌نه‌د:\nبه گوێری دوایین نامه‌ی دوکتور شاڵک بۆ دوکتور یۆناتان [وێنه‌تان] بۆمان ده‌رده‌که‌وێ،وا دیاره دوکتور شاڵک وا زوو ده‌ست له کاری قۆڕی دووڕوویانه‌ی خۆی هه‌ڵناگرێ و ڕه‌نگه هێندێک گێره و کێشه‌ی دیکه‌ی هاتبێته سه‌ر ڕێ که پێشی به‌وه گرتووه ده‌ستبه‌جێ بگه‌ڕێته‌وه ئێران.وێناچێ شاڵک ئه‌مساڵ به هیچ جۆر بتوانێ بگه‌ڕێته‌وه به‌ڵام وا دیاره زۆر نیگه‌رانی ئه‌و دوازده سندووقه ته‌خته‌یه‌یه که لێره له سابڵاغێ له خانووی شاڵک به‌جێی هێشتووه[ ئه‌وه یه‌ک له خانووه‌کانی میسیۆن بووه که ئه‌و نێوه‌یان لێ ناوه. ح.ق ] و زۆر به نهێنی له دوکتوڕ یۆناتانی پرسیوه داخودا ئه‌و سندووقانه هێشتا به باشی ئاگادارییان لێده‌کرێ یان گودهارت یان مولێر به تاڵانیان بر‌دوون. دوکتور یۆناتان ڕه‌پ و ڕوو پرسیاری لێکردم چۆن ووڵامی دوکتور شاڵک بداته‌وه و چی پێ بڵێ و ئه‌منیش دوکتور یۆناتانم حاڵی کرد نابێ خۆی به نێوبژیوانی من بزانێ. به‌ڵام ده‌زانم دوکتور یۆناتان شاڵکی ئاگادار کردووه‌ته‌وه که هێشتا ده‌ست له سندووقه‌کانی نه‌دراون و ئه‌وه‌ش ڕاسته. له‌وه‌ش زیاتر ئه‌و نامه‌یه‌ی دوکتور شاڵک هه‌ڕه‌شه له عه‌زیز ئه‌ڵمان [ ئه‌ڵمانیشی ] تێدا بوو که قه‌باڵه‌ی 2 به‌شی ئه‌و مڵکه‌ی که بریتی بوو له " حه‌ساری په‌روه‌رده" خستووه‌ته سه‌ر نێوی خۆی. ئه‌گه‌ر ئه‌من هه‌ڵه نه‌بم پێشتر شاڵک ئه‌و مڵکه‌ی له سه‌ر نێوی عه‌زیز بۆ میسیۆن کڕیبوو به‌ڵام کاتێک ڕۆیشت قه‌باڵه‌که‌ی له گه‌ڵ خۆی برد و ئێستا عه‌زیز ئه‌ڵمانی قه‌باڵه‌ی نوێی ساز کردووه به کۆکردنه‌وه‌ی لیسته‌ی ئیمزا لێره له سابڵاغێ و ئه‌وانه‌ی ئیمزایان کردووه هه‌موویان شاهیدییان داوه ئه‌و موڵکه ئی عه‌زیز ئه‌ڵمانی یه.\nئه‌من ئه‌و ماوه‌یه زۆر سه‌رقاڵ بووم بۆ جێ به جێ کردنی کاره‌کان و بۆ ئه‌وه‌ی بزانم سه‌باره‌ت به قه‌باڵه‌کان چم له ده‌ست دێ. به ڕێگای قازی عه‌لی و میرزا محه‌مه‌د،کوڕی قازی عه‌لی،به گردبڕی دڵنیا کراوم ئه‌وان له‌و بابه‌ته ده‌کۆڵنه‌وه و ناهێڵن عه‌زیز ئه‌ڵمانی(که به باوه‌ڕی وان پارێزه‌رێکی " که‌ڵکباز"ه ) مامڵه‌کانی ئێمه به‌ڕێوه به‌رێ. میرزا محه‌مه‌د پێی گوتم ئه‌و له سه‌ر ئه‌و خاڵه ته‌ماشای قانوونی نوێ ده‌کا بۆ ئه‌وه‌ی بزانێ  قازییه‌کانی کاروباری شه‌رعی به پێی ڕێژیمی تازه‌ی ئێران هێشتا تا چ ڕاده‌یه‌ک بۆیان هه‌یه له سه‌ر کاروباری سه‌ودای مڵک ده‌ستێوه‌رده‌ن و بڕیار له سه‌ر ئه‌و جۆره کارانه بده‌ن. کاتێک میرزا محه‌مه‌د ئه‌وه‌ی ڕوون کرده‌وه ئاگادارم ده‌کاته‌وه داخودا سه‌رداری موکری ده‌کرێ قه‌باڵه‌یه‌کی تازه‌مان بداتێ یان نا بۆ ئه‌و موڵکه‌ی له سه‌ردار کڕابوو( واته مڵکی نه‌خۆشخانه). میرزا محه‌مه‌د هه‌ر وه‌ها ئه‌وه‌ش ڕوون ده‌کاته‌وه داخودا کوڕانی شێخاڵی خان ( شێخ عه‌لی خان) ده‌کرێ قه‌باڵه‌یه‌کی تازه‌مان بده‌نێ بۆ به‌شی باغچه‌که‌مان که خیابانی پێدا کێشرا و له‌تی کرد. ئه‌وانه‌ی دوایی که باسم کردن له دێیه‌ک ده‌ژین که لێره‌وه ڕۆژه ڕێیه‌ک که‌متر دووره و ئێمه ده‌زانین ئه‌وانیش وه‌ک سه‌رداری موکری پێیان خۆشه قه‌باڵه‌ی نوێ بده‌ن به میسیۆن ئه‌گه‌ر داوخوازییه‌کی ئه‌وتۆیان لێ بکرێ.ئه‌و لایانه له‌وانه‌یه به خۆڕایی ئه‌و خزمه‌ته‌مان پێ بکه‌ن به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئێمه پێویستیمان به یارمه‌تی ئه‌وان هه‌بێ ئه‌من ده‌زانم ده‌سته‌ی به‌ڕێوبه‌ریمان ڕه‌خنه ناگرێ ئه‌گه‌ر میسیۆن دراوێکیان بداتێ بۆ ئه‌و کات و زه‌حمه‌ته‌ی ده‌یکێشن.ده‌زانم ئێوه له گه‌ڵ ئه‌وه موافه‌قه‌ت ده‌که‌ن و ئه‌وه باشترین سیاسه‌ت ده‌بێ له لایه‌ن ئێمه‌وه.\nحوسینقوڵی [ حوسێنه که‌ڵه ] به‌ننا، که له‌و دواییانه دا ئێوه وێنه‌که‌یتان له ڕۆژنامه‌ی " لوتێران ئۆریانت میشن " دا بڵاو کردبووه‌وه له‌و ماوه‌ی دوایی دا زۆر پیس نه‌خۆش که‌وتووه و ئه‌من زۆر جار سه‌رم لێداوه. ئه‌و ئه‌و قه‌باڵه‌یه‌ی پێ نیشان دام سه‌باره‌ت به مڵکی میسیۆن که له سه‌ر نێوی وی نووسراوه، ئه‌من زۆر به ووردی ته‌ماشای قه‌باڵه‌کانم کرد و بۆم ده‌رکه‌وت ئه‌و قه‌باڵه تایبه‌تییانه‌ی که به ده‌ست وییه‌وه‌ن بریتین له قه‌باڵه‌ی 18 پارچه زه‌وی. ئه‌و ئاماده‌یه هه‌رکاتێک داوای لێ بکه‌م ئه‌و قه‌باڵانه‌م بداته‌وه. هه‌ڵبه‌ت کاتێک ئه‌من ئه‌و قه‌باڵانه له ده‌ست وی وه‌رده‌گرمه‌وه دیاره ئه‌و چاوه‌ڕوانی بڕێک پاداشت ده‌کا به تایبه‌تی چونکه نزیکه‌ی مانگێکه له سه‌رگازی پشت\nبه جێگا وبان که‌وتووه. ئه‌من له‌و باوه‌ڕه دام ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری میسیۆن ئه‌وه به سیاسه‌تێکی باش ده‌زانێ بۆ ئه‌وه‌ی میسیۆن دیسان ببێته‌وه خاوه‌نی ماڵ و مڵکی خۆی ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌رچی قه‌باڵه‌یان له سه‌ر نێوی خه‌ڵکی بوومیش بێ.\nئێمه ته‌واو به ڕێکه‌وت میوانداریمان کرد له حاکمی سابڵاغ له پێگه‌ی میسیۆنه‌که‌مان و دواجار زانیمان  حکوومه‌ت نه‌خشه‌یه‌کی ئه‌وتۆی هه‌یه بۆ دیوار کێشان به ته‌نیشت خیابانه‌وه و هیچ لاری له‌وه نییه ئه‌گه‌ر شتێکی باشتر دروست بکرێ و ، دابین کردنی ئاویش به ڕێگای بیر لێدان له حه‌وشه‌ی چه‌ندین خانووان دا ده‌سته‌به‌ر ده‌کرێ: ئاسته‌کردن و نه‌خشه بۆ دروستکردنی خانووبه‌ره‌ی تازه زۆر به ووردی چاوه‌دێری به‌سه‌ره‌وه ده‌کرێ.هه‌ر وه‌ها سیستمێکی تازه‌ی ماڵیات دانیش داده‌مه‌زرێ. گودهارت و من ئه‌و داوایه‌شمان لێکرد کارێکی ئه‌وتۆ بکا ئه‌و خیابانه‌ی که له نێوان مڵکه‌که‌ی ئێمه و مزگه‌وت دایه ته‌خت و سافوسوف بکرێ. وێده‌چوو حاکم ئه‌و داوایه‌ی به‌دڵ بێ و ئه‌من پێم وایه ڕۆژێک ئه‌و بڕیارێکی چاک ده‌دا له‌وباره‌یه‌وه.\nئێمه وامان دانابوو له 29ی سێپتامبر [ 1930] بۆ پشوودانه کورته‌که‌مان بچین بۆ  ورمێ، به‌ڵام کاتێک له ئیداره‌ی پۆلیس داوای ئیزنم کرد ده‌ستبه‌جێ ئه‌و داوایه‌یان وه‌دوایه داوه چونکه پاسپۆرتم پێ نه‌بوو که ئێستا ئه‌وه له تاران گیری خواردووه بۆ ئه‌وه‌ی له‌دایکبوونی فیلیپ کارڵ ی کوڕمی تیدا ئاسته بکرێ. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و باره‌یه‌وه جێگای ده‌ستڕوویشتوو ئه‌وانن ئه‌من ده‌بوو ده‌ستبه‌جێ تێلگرافێک بنێرم بۆتاران و ئێستا چاوه‌ڕوانی هاتنه‌وه‌ی پاسپۆڕته‌که‌م ده‌که‌م. هه‌ر چۆنێک بێ ئێران وایه ئیدی.\nوه‌بیرم دێ کاتێک خانمی مولێر و من له لای تۆ بووین له هامیلتۆن سه‌رنجم ڕاکێشای سه‌باره‌ت به ژنێکی ده‌وڵه‌مه‌ند به نێوی خانمی John Lionberger خه‌ڵکی ئۆماها له نێبراسکا. له گه‌ڵ زۆرشتی دی که باسمان کرد و له بیر چوونه‌وه له ماوه‌ی ئه‌و دیداره کورته یه‌ک حه‌وتووییه‌مان دا، له‌وانه‌یه ئه‌و نێوه‌ت وه‌بیر نه‌یه‌ته‌وه. ئه‌وه بوو کاتێک ڕۆژنامه‌کان ئاگادارییان بڵاو ده‌کرده‌وه سه‌باره‌ت به زه‌واجی ئێمه و ده‌یاننووسی: کچێکی خه‌ڵکی ئایۆ وا، که له پێگه‌ی میسیۆن له دایک بووه، له‌گه‌ڵ مێرده‌که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ کوردستان،" یان " بابی بووكێ ڕێوڕه‌سمی زه‌واجه‌که به‌ڕێوه ده‌با" و هتاد، دوای خوێندنه‌وه‌ی ئه‌وانه، ئه‌و ژنه‌ی خه‌ڵکی ئۆهاما سه‌ری لێداین و گوتی ئه‌و له پێگه‌که‌ی ئێمه پشتیوانی له میسیۆنێرێک ده‌کا و له ژنه‌که‌می پرسی داخودا ئه‌و یای داڵ ده‌ناسێ؟ ئه‌و خانمه هات بۆ شاییه‌که‌ی ئێمه و وه‌ک دیاری سیکه زێڕێکی 5 دۆڵاری داینێ و به خانمی مولێری گوت ئه‌و وه‌نه‌بێ زۆر حه‌زی له کاری میسیۆنه‌کان بێ به‌ڵام به دڵنیاییه‌وه به ئازایه‌تی ده‌زانێ بۆ هه‌ر کچێکی که شان بداته به‌ر کارێکی ئه‌وتۆ و ئه‌گه‌ر ئه‌و کارێکی له ده‌ست بێ که بتوانێ ژیان بۆ خانمی مولێر ئاسووده‌تر بکا ئاماده‌یه هه‌موو شتێک له‌و پێناوه دا بکا. ئێمه حه‌ولمان دا به نامه ئاگاداری که‌ین که به سڵامه‌تی گه‌یشتووینه‌ته شوێنی مه‌به‌ستمان به‌ڵام به ڕواڵه‌ت ئه‌و نامه‌یه‌ی ئێمه‌ی به ده‌ست نه‌گه‌یشتبوو وخانمی Kearns به ته‌له‌فون ئه‌وی له سڵامه‌تی ئێمه ئاگادار کردبوو. ئه‌وه‌ی خوراوه به‌شێکه له نامه‌ی خانمی Kearns، ( دایکی خانمی مولێر) له نامه‌یه‌ک دا که له به‌رواری 3ی ئووت [ 1930] بۆ هاوسه‌رمی نووسیوه:\n" یه‌ک دوو ڕۆژ له‌مه‌وبه‌ر خانمی Lionberger ته‌له‌فونی کرد و له حاڵی تۆی پرسی. پێم گوت ئه‌تۆ دڵپه‌شێوی بۆچی وڵامی نامه‌که‌ی تۆی نه‌داوه‌ته‌وه.پێی گوتم پێت ڕابگه‌یێنم  له‌و دواییانه دا مێرده‌که‌ی مردووه و پێش ئه‌وه‌ش بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ حاڵی باش نه‌بووه. ئه‌و پرسیاری لێکردم داخودا ئه‌تۆ قه‌تت باسی کچێکی چکۆڵه به نێوی په‌ری بۆ کردووم. هه‌ڵبه‌ت پێم گوت ئێستا ئه‌و په‌رییه ئه‌تو وه‌ک کچی خۆت وه‌خۆت کردووه. ئه‌و گوتی پێت بڵێم له زمان وییه‌وه له په‌ری بپرسی و پێی بڵێی ئه‌وه ئه‌و خانمه‌یه که بووکه شووشه‌ی بۆ ناردبووی. ئه‌و هه‌ر وه‌ها زۆریشی له خۆت ده‌پرسی."\n" ئه‌و خانمی Lionberger ه هه‌میشه له حاڵی یای داڵ یش ده‌پرسێ.وای نێو ده‌هێنێ که کچێکی زۆر باش بێ و سه‌رکۆنه‌ی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری میسیۆن ده‌کا که باشی له گه‌ڵ نه‌جووڵاونه‌ته‌وه. ئه‌و گوتی ئه‌و جارێ حه‌وڵ ده‌دا بزانێ یای داڵ له کوێیه. ده‌یه‌وێ له ماڵی منداڵان له ئۆماها کارێکی بداتێ. نازانم ناکرێ هێنری ئاگاداری کا که یای داڵ چی کردووه بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و خانمه ده‌ست هه‌ڵگرێ له تاوانبارکردنی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری بۆ خراپ جووڵانه‌وه له گه‌ڵ یای داڵ. ئه‌و خانمه بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ ئه‌عسابی تێک چوو بوو و زۆر پیس سه‌غڵه‌ت بوو."\nئه‌وه‌نده‌ی ئێمه بزانین خانمی lionberger ژنێکی زۆر کۆمه‌ڵایه‌تی یه، له نێو پێڕۆیانی ڕێڕه‌وی لوتێری دا زۆر به‌نێوبانگه- بۆ جلوبه‌رگی جوان ده‌به‌ر کردن و، له ڕابردووه دا دراوێکی زۆری ته‌خشان په‌خشان کردووه بۆ کاری مرۆ دۆستانه. ئه‌و جۆره‌ی ئه‌من له قسه‌کانی تێگه‌یشتم ئه‌و هه‌ر ته‌نێ دراوێکی که‌می نه‌داوه به یای داڵ و بێگومان بێ ئه‌وه‌ی پێی بزانه خه‌رجی سه‌فه‌ریشی دابین کردووه که داڵ توانی بگه‌ڕێته‌وه بۆ ئێران دوای ئه‌وه‌ی پێوه‌ندی خۆی له گه‌ڵ ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری بڕی. به‌له‌به‌چاو گرتنی ئه‌وه‌ی که یای داڵ له ئه‌مریکا هێشتاش خۆڵ له چاوی هێندێک که‌س ده‌کا ئێمه هه‌موو هۆیه‌کمان به ده‌سته‌وه‌یه له‌و بڕاویه دابین که خانمی lionberger هیچ ئاگای له‌و شتانه نییه که قه‌وماون له‌وه‌تا دوایین پێوه‌ندییه نامه‌ییه‌کانی له گه‌ڵ داڵ. ئه‌و ژنێکی زۆر به ویقار و خوێنده‌واره و ئه‌من به گه‌رمه ئامۆژگاریم ئه‌وه‌یه  جه‌نابی بێورگر پێوه‌ندی له گه‌ڵ بکا و ئه‌گه‌ر هه‌ڵسووڕێ بچێ و چاوی پێی بکه‌وێ. ئه‌گه‌ر پشتیوانی ویش به‌ره‌و میسیۆن ڕانه‌کێشرێ، به‌لانی که‌مه‌وه ده‌کرێ سه‌باره‌ت به داڵ ڕوون بکرێته‌وه و، ئه‌من پێم وایه ئه‌و کاره نرخی ئه‌وه‌ی هه‌یه کاتی بۆ به‌خت که‌ی، به‌ڵام هێشتا هیوادارم ئه‌و قازانجی هه‌بێ بۆ ئه‌و کاره‌ی ئێمه ده‌که‌ین.زۆرم پێ خۆش ده‌بێ له بڕیار یان بۆچوونی ئێوه له‌و باره‌یه‌وه ئاگادار بم.\nنێونیشانی خانمی Lionberger ئاوایه: 5106 Izard Street , Omaha, Nebr\nبه‌د‌ڵنیاییه‌وه ئێمه هیوادارین و ده‌پاڕێینه‌وه که پێگه‌که‌مان لێره به زوویی باشتر ڕێک بخه‌ین و ژماره‌ی مێسیۆنێره‌کان زیاتر بکرێ و، به‌ر له هه‌موو شت، هه‌رچی زووتره دوکتورێکی باش بگاته ئێره. ئه‌من به‌ته‌واوی له‌و باوه‌ڕه دام بێتوو ژماره‌ی ستافی میسیۆنه‌که‌مان زیاد بکرێ پشتیوانی لێکردنمان له وڵاتیش [ له ئه‌مریکا] زیاد ده‌کا و، ئه‌گه‌ر کاره‌کانمان جوان ڕێک بخرێن ئه‌و ده‌می پشتیوانی له میسیۆن ده‌کرێ بودجه‌یه‌کی به‌رده‌وامی هه‌بێ له سه‌ر بنه‌مای پشتگرتن له لایه‌ن هێندێک ده‌ستگای کلیساییه‌وه، ئه‌و ده‌می هه‌مووشت به شێوه‌یه‌کی به‌رچاو یه‌کلا ده‌بێته‌وه و چالاکییه‌کانمان زۆر باشتر به‌ره‌و پێش ده‌چن. ئێمه زۆر به‌رزه‌فڕانه له کاره‌کانمان ده‌ڕوانین و ماندوویه‌تی کاری ڕۆژانه له بیر ده‌به‌ینه‌وه و بناخه‌ی شتی باشتر له دادێ دا داده‌نێین. ده‌بێ لێم ببووری لێره دا جارێکی دیکه‌ش به‌شێک له نامه‌ی شه‌خسی خانمی Kearans [ خه‌سووی هێنری مولێر. ح.ق] ت بۆ باس ده‌که‌م.\n" له‌و به‌شه دا مولێر لیسته‌یه‌ک له‌و شتومه‌ک و باربووانه‌ی هێناوه که خانمی کیرانس ئاگاداری کردوون له سندووقان نراون و بۆ نه‌خؤشخانه ئێرانی له مه‌شهه‌د ناردراون . ح.ق.] دوایه خانمی کیرانس له نامه‌که‌ی زیاد ده‌کا و ده‌نووسێ: له‌وه‌تی ئه‌وانه‌مان ناردووه، سێ پرێسکه‌ی دیکه‌ش هاتوون. ئێمه ئه‌وانه ده‌نێرین بۆ ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری له نیۆیۆرک و ئه‌وانیش هه‌موویان ده‌نێرن بۆ ئێران له گه‌ڵ ئه‌وشتانه‌ی که ژنان و خه‌ڵکی گه‌نج باربووی ده‌که‌ن. به له‌به‌رچاو گرتنی بارستایی سندووقی شت بۆ منداڵان\n( نرخی 20 دۆڵاره) مرۆ ده‌توانێ بیهێنێته به‌رچاوی که خه‌ڵکی گه‌نج و ژنان چ جۆره شتێک ده‌نێرن. بۆ نموونه ، خه‌ڵکی گه‌نجی ئێمه له ئه‌نجومه‌نی بڵاف 200 ته‌نزیلی چاوداپۆشیان نارد ( که‌به‌شه‌وێک له ماڵی ئێمه دروستیان کرد)، ده‌رزه‌نێک ده‌سماڵی چایی و ده‌رزه‌نێک په‌ڕۆی منداڵان. ده‌توانن بیری لێ بکه‌نه‌وه که ئه‌وه چ کارێکی باشه بۆ ئه‌یاله‌تی ئایۆ وا؟ ژنانی سه‌ر به کلیساکه‌مان داوای ته‌نزیلی چاو داپۆش، باندی برین پێچانه‌وه، پیژاما و خاولی حه‌مام و هتادیان لێکرا، هێنده زۆر بوو له بیرم چووه‌ته‌وه چه‌نده بوو. باشه بۆ پێگه‌که‌ی ئێوه له‌و باره‌یه‌وه چ کراوه؟ خه‌ڵک ده‌بێ بۆ ئێوه‌ش کاری وا بکه‌ن و به دڵنیاییه‌وه ئه‌وه یارمه‌تییه‌کی باش ده‌بێ بۆ پێگه‌که‌تان. ته‌نێ لیسته‌یه‌ک له‌و شتانه‌ی پێویستیتان پێیانه بۆ ده‌سته‌ی به‌ڕێوبه‌ری بنێرن با ئه‌وانیش له‌حه‌ول دابن کڕوکاشێکتان بۆ بکه‌ن. کاتێک ئه‌و سندووقه ده‌نێردرا بۆ ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری، ئه‌من هه‌ر خوڵا خوڵام بوو ئه‌وه بۆ ئێوه بنێرن!"\nلێمان ببووره که به‌شێک له نامه‌یه‌کی خسووسیت بۆ ده‌گێڕینه‌وه به‌ڵام پێمان وا بوو ڕه‌نگه به‌دڵتان بێ و له‌وانه‌یه تۆوی گه‌ڵاڵه کردنی نووسینێکی هه‌ر ئاوای بۆ " لوتێران ئۆریانت میشن" تێدا بێ که که‌سێک بینووسێ.\nتکایه په‌یوه‌ست له گه‌ڵ ئه‌م نامه‌یه ڕاپۆرتی ماڵی خه‌زێنه‌دار بۆ مانگی سێپتامبری ساڵی 1930یش وه‌ربگرن. گودهارت دیسان ئه‌وه لێره نییه و به ماشێن چووه‌ته دێیه‌کی دراوسێی شاری بۆ ئاگاداری له نه‌خۆشێک و له‌وانه‌یه له گه‌ڵ خۆی بیهێنێ بۆ ئێره و له به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌من پێم خۆشه ڕاپۆرته ماڵییه‌که له گه‌ڵ ئه‌م نامه‌یه دا بۆ ئێوه بنێرم ، داهاتی ده‌رمانگه‌یه‌که‌مان، ئه‌گه‌ر له‌و مانگه دا چ داهاتێکی بووبێ، له گه‌ڵ ڕاپۆرتی مانگی دادێ دا به‌ڕێ ده‌که‌م. ته‌ویله‌که‌مان ته‌عمیر کراوه: ئه‌و کارانه‌ی کردوومانن بریتی بوون له ده‌ست پێداهێنانی ئاخوڕه کۆنه‌کان و دروست کردنی یه‌کی تازه : سواغ کردنی دیوارێک به قوڕ و کا ( له بنه‌وه)، و چاککردنه‌وه‌ی ئاخوڕی مانگاکان به به‌رد و کا کراوه.سه‌ده‌قه و خێرات: ئه‌وانه بریتین له 1 تمه‌ن بۆ خه‌رجی ناشتنی کچی عه‌زیزی هه‌رمه‌نی، 1 تمه‌ن بۆ حوسێنه‌که‌ڵه و، 2 قڕان بۆ گێڕێکی کورد.\nئیمزا: هێنری. ئا. مولێر\nله‌گه‌ڵ ئه‌و پۆسته‌ی دوایی دا که بۆمان هاتبوو نامه‌یه‌کی باشی جه‌نابی ماکێنسێن ی تێدا بوو. له به‌ر ئه‌وه‌ی پێم وایه ئه‌م نامه‌یه‌ی که بۆ ئێوه‌م نووسیوه هێندێک شتی که‌میشی تێدا بێ ئه‌ویش پێی خۆشه بیان زانێ، کۆپییه‌ک له‌م نامه‌یه بۆ ئه‌ویش ده‌نێرم- جگه له دوایین بڕگه نه‌بێ.\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 3:07 PM 0 comments Links to this post\nفیلمێکی به‌ڵگه‌یی له سه‌ر کشانه‌وه‌ی ئه‌ڕته‌شی سوور له ئازه‌ربایجانی خواروو\nSoviet and Iranian military officers shake hands with each other in Tabriz, Azerbaijan, Iran. Russian and Iranian newspapers announce friendship pact between the Azerbaijan People's Government and the Soviet Union. Crossed flags of the Soviet Union and and Azerbaijan People's Government seen. Women picking flowers and decorate a poster of Joseph Stalin. Soviet and Azerbaijan military parade in the streets of Tabriz. Military officers hold a ceremony including presentation of an elaborate Iranian dagger. A tank rides through the street. Men riding horses. School children wave Soviet and Azerbaijan flags. A ceremony of pouring liquid from two jugs and reflecting it in a mirror. Muslim women present flowers to soldiers passing on horseback. Soldiers in a jeep throw pamphlets, with picture of Joseph Stalin on them, to the crowd. Huge crowd gathered. Women with covered heads. At the Tabriz City Hall, crowds hold a huge portrait of their leader, Sayyed Ja'far Pishevari. There are more ceremonial exchanges of tokens of friendship. A hand-written letter, ostensibly from Joseph Stalin, bearing his image, is shown. Elaborately framed pictures of Soviet Generals are seen. Silver tray engraved in Russian and Arabic is shown. Muslim women and children. Views of parade from high building. Column of Soviet tanks. Woman throws liquid from jug, ceremoniously.\n200 UN 5416 X 3 FGMC\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 2:07 PM 0 comments Links to this post\nدیداری جه‌نابی هێنری مولێر و کارداری سه‌فاره‌تخانه‌ی ئه‌مریکا\n*دیداری جه‌نابی هێنری مولێر و کارداری سه‌فاره‌تخانه‌ی ئه‌مریکا\nله به‌ڵگه‌کانی وه‌زاره‌تی کاروباری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا بۆ ساڵی 1936، به‌رگی سێیه‌م. لاپه‌ڕه‌ی 89-387 ،نامه‌یه‌کی کارداری ئه‌وکاتی سه‌فاره‌تخانه‌ی ئه‌مریکا له‌تاران، مێرییام بۆ وه‌زیری کاروباره‌ی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا بڵاوبووه‌ته‌وه که تێیدا باسی دیدارو چاوپێکه‌وتنی خۆی له گه‌ڵ به‌ڕێز هێنری مولێر،داخرانی پێگه‌ی میسیۆنی کوردستان له سابڵاغێ و هه‌ستی پێزانی و خۆشه‌ویستی مولێر له ئاست گه‌لی کورد ده‌کا. وه‌رگێڕدراوی ئه‌م نامه‌یه ئاوایه:\n" تاران، ا- ی مه‌ی ، 1936\n[ نامه‌که 27ی مه‌ی گه‌یشتووه‌تێ]\n781. به‌ڕێز: شانازی ئه‌وه‌م هه‌یه پێتان ڕابگه‌ێێنم به پێی قسه‌ی جه‌نابی هێنری مولێر که سه‌ر به میسیۆنی لوتێری ڕۆژهه‌ڵاته له مه‌هاباد (پێشتر نێوی سابڵاغ بووه)،ئازه‌ربایجان و، ئێستا ئه‌و میسیۆنه خه‌ریکه له سه‌ر داوخوازی حکوومه‌تی ئێران هه‌ڵبوه‌شێ و نه‌مێنێ،له کۆنفڕانسی جیهانی میسیۆنێری له ساڵی 1910 که له ئێدینبورگ [سکاتله‌ند] به‌ڕێوه‌چوو،بڕیار درا کاری بانگه‌شه و میسیۆنێری بۆ ئینجیل ده‌نێو کورده‌کاندا ده‌بێ کلیسای لوتێری به ئه‌ستۆوه‌ی بگرێ.جا به‌و پێیه میسیۆنی لوتێری ڕۆژهه‌ڵات "ئه‌رکی پێ ئه‌سپێردرا" بچێ بۆ نێو کورده‌کان وه‌ک گه‌لێک،هه‌ر بۆیه‌ش شوێن و پێگه‌ی کار لێکردن و حه‌وله‌کانی بریتین له‌و ناوچانه له عێراق، ئێران و ترکییه، که کورده‌کان تێیاندا ده‌ژین. بوونی پێگه‌ی میسیۆن له یه‌کێک له‌م وڵاتانه دا و نه‌ک له دوو ووڵاته‌که‌ی دیکه زیاتر له به‌ر ده‌ره‌تان و مه‌سڵه‌حه‌ته تا ئه‌وه‌ی به پێی بنه‌مایه‌ک بێ و، بۆیه ئێستا که میسیۆنه‌که له خاکی کوردی له ئێران جواب کراوه، هۆی باش به ده‌سته‌وه‌یه حه‌ول بدرێ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و میسیۆنه له به‌شی کوردیی عێراق دابمه‌زرێندرێته‌وه.هه‌ڵبه‌ت ڕوانگه و بۆچوونی ترکییه له ئاست مه‌سیحییه‌کان له ماوه‌ی چاره‌که سه‌ده‌ی ڕابردوو دا ناوچه‌ی کوردیی له ترکییه بۆ لێ دامه‌زراندنی میسیۆن به ته‌واوی له‌و دیمه‌نه ده‌رده‌هاوێ.\nئاغای مولێر خۆی باسی ده‌ره‌تانێکی ئه‌وتۆ واته دامه‌زران له عێراقی کوردی بۆ کردووم به‌ڵام هه‌ڵبه‌ت بڕیاری دوایی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری کۆمه‌ڵه‌که‌یان ده‌یدا.تا ئه‌و جێیه‌ی به‌ڕێز هێنری مولێر لێی بزانێ کاری میسیۆنێری له عێراق به پێی په‌یماننامه‌یه‌ک مۆڵه‌ت پێدراوه و ئه‌و پێی وایه له به‌ر سیاسه‌تی حکوومه‌تی عێڕاق له ئاست کورده‌کان که هه‌م سیاسه‌تێکی نه‌رم و هه‌م ڕووناکبیرانه‌یه، به‌ڵانی که‌مه‌وه به ڕانان له گه‌ڵ سیاسه‌ته کوردییه توندوتێژه‌کانی حکوومه‌ته‌کانی ئێران و ترکییه، حکوومه‌تی عێراق پێشوازی له بوونی میسیۆنی لوتێری له‌وێنده‌رێ ده‌کا. ئه‌من پێشنیازم به ئاغای مولێر کردووه له ڕێی هاتنه‌وه‌ی دا بۆ ئه‌مریکا سه‌رێک له‌بنکه‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئه‌مریکا له به‌غدا بدا بۆ ئه‌وه‌ی نه‌ک هه‌ر له نێوه‌رۆکی ئه‌و په‌یماننامه‌یه‌ی باسی لێوه ده‌کرێ به باشی ئاگادار بێ،به‌ڵکوو ئه‌وه‌ش هه‌ڵسه‌نگێنێ داخودا  میسیۆنێره‌کان له عێراق له چ که‌شوهه‌وایه‌کی سیاسی دا کار ده‌که‌ن و ئه‌و هۆکاره‌تایبه‌تییانه‌ی که شوێن له‌سه‌ر کارکردن له ناوچه کوردییه‌کانی وڵات ده‌که‌ن چن؟\nلێره دا ده‌بێ ئاماژه‌ی پێ بکرێ کاربه‌ده‌ستانی ئێرانی ئاگایان له‌و ئه‌گه‌ره هه‌یه که لوتێرانه‌کان له‌وانه‌یه له‌وبه‌ری سنوور خۆیان دامه‌زرێنن و دیاره ئه‌وه‌یان پێ خۆش نییه. ئه‌و زانیارییانه‌ی ده‌ستی ئێرانییه‌کان که‌وتووه ره‌نگه به خوێندنه‌وه‌ی نامه و ناردروای پۆستی میسیۆنی لوتێری پێیان زانیبێ .له ڕاستیدا ئێران به‌و ڕاستییه ده‌زانێ که ناسیۆنالیزمی کورد، ئه‌گه‌رچیش له‌و بابه‌تانه نییه که ده‌ستبه‌جێ نیگه‌رانییه‌کی زۆر ساز کا، به‌ڵام ده‌کرێ له یه‌کێک له‌و سێ ووڵاتانه‌ی کورده‌کانیان تێدا ده‌ژین سه‌رهه‌لێنێ. جا بۆیه ئێران هه‌موو شتی کردووه و ئه‌وه‌ی له ده‌ستی بێ ده‌یکا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و گه‌شانه‌وه و سه‌رهه‌ڵێنانی ناسیۆنالیزمی کوردییه له خاکی ئێران دا ڕوو نه‌دا.\nئه‌و پێش لێ گرتنه‌ش دژواره له به‌ر ته‌بیعه‌تی نادیار و ئاڵۆزی سنوور.ئه‌گه‌ڕچی ئه‌و سنووره به پێی په‌یمانی ئه‌رزه‌ڕۆم له ساڵی 1847 کێشراو‌ه* و له ساڵی 1914 له لایه‌ن کاربه‌ده‌ستانی ئێرانی و ترک و به یارمه‌تی کۆمیسێر و پشکنێری بریتانیایی و ڕووسی که ده‌سته‌ڵاتی بڕیاردانیان بووه نیشانه کراوه. ئاغای مولێر که به‌و ووڵاته دا گه‌ڕاوه ده‌ڵێ به‌ڕاستی هه‌ڵناسووڕی بڵێی له کوێ ده‌سته‌ڵاتی ووڵاتێک ته‌واو ده‌بێ و ده‌بێته ناوچه‌ی ژێر ده‌سته‌ڵاتی ئه‌ویدیکه.\nئه‌من پێم وایه نییه حکوومه‌تی ئێران هیچ گومانی ئه‌وه له میسیۆنی لوتێری بکا بۆ تێوه‌گلانی سیاسی له بزووتنه‌وه‌ی ناسیۆنالیستییانه‌ی کوردی دا، به‌ڵام ئه‌وه ده‌زانم به ته‌واوی کاری بانگه‌شه‌ی مه‌سیحییه‌ت و چالاکییه‌کانی دیکه‌ی میسیۆنی پێ ناخۆشه، ئه‌وه‌ش له به‌ر ئه‌وه‌ی له کاتێکدا که حکوومه‌تی ئێران حه‌ول ده‌دا پێوه‌ندی و تێکه‌ڵاوی نێوان کورده‌کانی ئێران و کوره‌ده‌کانی عێراق و ترکییه هه‌ڵپسێنێ و له‌یه‌کیان دوورخاته‌وه،بۆ ئه‌وه‌ی له‌بیریان به‌رێته‌وه که کوردن و بۆ ئه‌وه‌ی به ده‌ره‌جه‌ی یه‌که‌م خۆیان به ئێرانی بزانن _ و ئه‌گه‌ر به کورتی بیڵێین بۆ ئه‌وه‌ی جیاوازییه‌کان له نێوان کورده کان و ئێرانییه‌کان نه‌هێڵێ و دواجار بیانتوێنێته‌وه _ له سه‌رێکی دیکه‌وه، مانه‌وه‌ی میسیۆنه‌که ، خزمه‌ت ده‌کا به زه‌قکردنه‌وه و قووڵکردنه‌وه‌ی ئه‌وجیاوازییانه‌ی که له گۆڕێ داهه‌ن. ئه‌گه‌ر میسیۆنه‌که له ڕاستیدا و به کرده‌وه‌ش ناسیونالیزمی کوردی نه‌ورووژێنێ،به‌لانی که‌مه‌وه زه‌مینه‌ی سه‌رهه‌ڵێنان و گه‌شه سه‌ندنی خۆش ده‌کا. ئاغای مولێر له ڕاستییدا، به ته‌واوی له‌و لایه‌نه‌ی بۆچوونی [حکوومه‌تی ئێران ح.ق] تێده‌گا و، هیچ حکوومه‌تی ئێران خه‌تابار ناکا بۆ ئه‌وه‌ی پێی خۆشه میسیۆن له‌وێنده‌رێ نه‌مێنێ. وا وێده‌چێ ئاغای مولێر له‌وه تێبگا که دژایه‌تییه‌کی بنه‌ڕه‌تی هه‌یه له نێوان ئامانج و مه‌به‌ستی میسیۆنه‌که و ئامانج و مه‌به‌ستی حکوومه‌تی ئێران و، ئه‌وه‌ی دوایی ده‌سته‌ڵاتی دنیایی هه‌یه بۆ له‌نێوبردنی ئه‌وانه‌ی له هه‌مبه‌ری دا ڕاده‌وه‌ستن و،ئه‌مه‌ش ته‌واو له چوارچێوه‌ی ئه‌و مافانه دایه که به‌کاریان بهێنێ.\nده‌بێ لێره‌دا لێی زیاد بکرێ، ئاغای مولێر هه‌تابڵێی په‌سنی کورده‌کان ده‌دا و به‌رزیان ده‌نرخێنێ. ئه‌و کورده‌کان به گه‌لێک ده‌زانێ که شانازی به‌خۆیان ده‌که‌ن، گه‌ڵێکی ساده، به‌گوڕ و سه‌رزیندوو،گه‌ڵێکی خاوه‌ن ژیانێکی پاک و شاخاوی. به پێی بۆچوونی مولێر ئه‌و سیاسه‌ته‌ی حکوومه‌ته‌کانی ئێران و ترکییه له چوارچێوه‌ی سنووره‌کانیان دا له ئاست کورده‌کان ڕه‌چاویان کردووه سیاسه‌تێکی توندی زاڵمانه بووه. ئه‌وان به به‌رده‌وامی ڕاونراون و به‌هه‌زاران، ته‌نانه‌ت هێندێک ژنیش له نێویان دا گولله باران کراون. به پێچه‌وانه،حکوومه‌تی عێراق، له‌کاتێکدا ده‌سته‌ڵاتی به‌هێزی خۆی به‌سه‌ر کورده‌کاندا پاراستووه،وه‌ک گه‌لێک رێگه‌ی داوه به‌کورده‌کان و، پێی خۆشه ئه‌وان ئاوا پێش بکه‌ون و به‌ره‌وپێش بچن. هه‌ربۆیه‌شه زۆرێک له کورده‌کانی ئێران کۆچیانکردووه بۆ به‌ری عێراقێ.\nبه رێزه‌وه دڵسۆزتان،\nگۆردۆن پ.مێرییام "\n* ئه‌و سه‌رباسه له لایه‌ن منه‌وه داندراوه. زۆر سپاسی کاک ووریای ڕه‌حمانی ده‌که‌م که کۆپی ئه‌و به‌ڵگه‌یه‌ی به زمانی ماک بۆ ناردم\n** ئه‌و په‌یمانه له نێوان 31/19 ی مه‌ی 1847 ئیمزا کراوه، بڕوانه سه‌نه‌د و نامه‌کانی بریتانیا و ده‌وڵه‌تانی ده‌ره‌وه.\nبۆچی له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا زمانی ئینگلیسی ڕه‌سمی نییه ؟\nئه‌و پرسیارانه‌ی زۆر جار سه‌باره‌ت به ئینگلیسیی ڕه‌سمی ده‌کرێن\nنووسینی جه‌یمس کراوفۆرد، سه‌رۆکی ئه‌نیستیتووی زمان و سیاسه‌تی په‌روه‌رده\nژووییه‌ی 2006. پێداچوونه‌وه نۆڤامبری 2008\nئینگلیسی زمانێکی ڕه‌سمییه له زۆر ووڵاتان. بۆچی ئه‌وه له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا ده‌بێ بیرێکی جه‌نجاڵی و جێی مشتومڕ بێ؟\nهه‌تا ئێستا، هیچ ووڵاتێک ئینگلیسی به تاقه زمان به‌نێو نه‌کردووه، که ئه‌وه بووبێته هۆی به‌رته‌نگ کردنه‌وه‌ی قانوونی به‌کارهێنانی زمانانی دیکه له لایه‌ن حکوومه‌ته‌وه. زۆربه‌ی ئه‌و ووڵاتانه‌ی که تێیاندا ئینگلیسی زمانێکی ڕه‌سمییه - وه‌ک کانادا، هیندووستان،فیلیپین و، ئه‌فریقای خواروو - به ڕه‌سمی دووزمانی یان فره زمانین. واته ئه‌وان به پێی قانوون جگه له ئینگلیسی مافی ئاخێوانی زمانه‌کانی دیکه‌ش ده‌پارێزن. هیچ کام له‌و ووڵاتانه جۆره‌یه‌ک له رێژیمی ته‌نێ ئینگلیسییان دانه‌ساپاندووه به‌و شێوه‌یه‌ی که ئه‌مڕۆ لایه‌نگرانی ئینگلیسیی ڕه‌سمی پێشنیازی ده‌که‌ن\nئه‌وه ڕاسته که هێندێک له‌و ووڵاتانه‌ی که ئینگلیسی زمان نین سیاسه‌تی ده‌مکوتکه‌رانه‌ی زمانییان گرتووه‌ته به‌ر بۆ به‌رته‌نگ کردنی مافی خۆ ده‌ربڕینی که‌مینه‌کان. بۆ نموونه، ترکییه و سڵۆڤاکیا، به‌کارهێنانی کوردی و مه‌جارستانییان کردووه‌ته سێره‌ی ئامانجه‌کانیان و،ئاخێوانی ئه‌و زمانانه‌یان ڕاوه‌دوو ناوه. ئه‌و جۆره سیاسه‌ته توند وتیژانه له گه‌ڵ نه‌ریتی ئه‌مریکایی بۆ ڕێزگرتن له ئازادیی به‌یان و مافه مه‌ده‌نییه‌کان یه‌ک ناگرنه‌وه\nداخودا دوو زمانه‌تی هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک نییه بۆ سه‌ر یه‌کێتیی نه‌ته‌وه‌ییی و، خه‌ڵک به‌پێی زمانان دابه‌ش ناکا؟\nله سه‌رتاسه‌ری جیهان دا جوراوجۆره‌تی زمانی ڕاستییه‌کی ژیانه و، ئه‌وه شێوه‌ی ئاسایی کاروباره‌کانه له گشت ووڵاتان جگه له چه‌ند ووڵاتی پچووک نه‌بێ. له ده‌وڵه‌ته‌یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکاش هه‌ر وابووه، که تێیدا به سه‌دان زمانی غه‌واره و خۆجێیی به ته‌نیشت ئینگلیسییه‌وه ژیاون. به پێی بوروی هه‌ژمار ئێستا له‌م ڕۆژگاره دا دانیشتوانی ده‌وڵه‌ته‌یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا به نزیکه‌ی 380 زمان قسه ده‌که‌ن\nزمان وه‌کوو نیشانده‌رێکی جیاوازی ئێتنیکی، له کێشه ئێتنیکه‌ییه‌کاندا ده‌ورێک ده‌گێڕێ. به‌ڵام کۆمه‌ڵه جۆراو‌جۆره‌کان پێویست ناکا کۆمه‌ڵه‌ی له یه‌ک دابڕاو بن.زمانناسی کۆمه‌ڵایه‌تی جاشوا فیشمه‌ن له لێکۆڵینه‌وه‌ک دا که سه‌باره‌ت به 130 ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه کردوویه‌تی هیچ جۆره هۆکارێکی نه‌دیوه‌ته‌وه جۆراوجۆره‌تی زمانی بووبێته هۆی کێشه و تێکهه‌ڵچوونی نێوخۆیی.له ئاست شوێنێکی وه‌ک کانادا، که جیاوازییه زمانییه‌کان ده سیاسه‌ته‌وه گلا، سویسێک هه‌یه، که تێیدا چوار ده‌سته‌ی زمانی به سه‌دان ساڵه به ته‌نیشت یه‌که‌وه له ته‌بایی دا ژیاون و به‌پێی قانوونه بنچینه‌ییه‌که‌یان مافی یه‌کسانیان هه‌یه\nبۆچی له کانادا زمان بووه‌ته بابه‌تێکی گرژی ساز کردن ؟\nکانادا نموونه‌یه‌کی باشه بۆ جه‌مسه‌ربه‌ندی که ده‌کرێ ئاکامی نایه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تی بێ له سه‌ر بنه‌مای زمان له زه‌مانی چه‌ند وه‌چان دا. به‌ر له ساڵی 1969، شارۆمه‌ندانی فه‌ڕانسه‌یی زمان له ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ستانی کێوبێک [به زمانی فه‌ڕانسه‌یی] زۆر که‌م ده‌ستیان وه حکوومه‌ت ڕاده‌گه‌یشت. سیاسه‌ته‌کانی به کرده‌وه‌ی ته‌نێ ئینگلیسی ئه‌وانی کردبوو به شارۆمه‌ندانی پله دووی کانادا.دوو زمانه‌تی ڕه‌سمی، که له ساڵی 1969 په‌سند کرا، حه‌ولێکی وه‌ده‌رنگ که‌وتوو بوو بۆ ده‌سته‌به‌رکردنی مافی که‌مینه‌کان.به‌داخه‌وه،ئه‌و هه‌نگاوه زۆردره‌نگ هه‌ڵهێندرایه‌وه و نه‌یتوانی جیاوازیخوازی کێوبێکییه‌کان له ساڵانی 1970کاندا دامرکێنێ.له وانه سیاسه‌تی ته‌نێ فه‌ڕانسه‌یی که دووچاوکێتی و فه‌رق وجیاوازی کردن بووه له گه‌ڵ ئینگلیسی زمانان\nکێشه‌که له کانادا خۆی له خۆیدا له به‌ر جیاوازیی زمانی نییه،به‌ڵکوو له‌به‌ر به‌کارهێنانی زمانه وه‌ک ئامرازێک بۆ سه‌ره‌تی پێدانی ئێتنیکی.ئه‌و دیارده‌یه له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا که‌متر باو بووه،که تێیدا نه‌ریتێکی ئازادیخوازانه درێژه‌ی به مانی خۆی داوه و، قانوونی به‌رته‌نگ و پێشگێڕه‌وه‌ی زمانی ڕێزپه‌ڕ بوون تا ئه‌وه‌ی وه‌ک بنه‌ما و قاعیده‌یه‌ک له گۆڕێ دابن. له ئاکام دا،تاکوو ئێستا ئه‌مریکاییه‌کان خۆیان له کێشه‌ی سه‌ره‌کی له سه‌ر زمان پاراستووه\nمه‌سه‌له‌ی پێویستی هه‌بوونی زمانی ڕه‌سمی له مێژووی ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کاندا پێشتر که‌نگێ هاتووه‌ته گۆڕێ؟\nئه‌مانه‌ی خواره‌وه هێندێک له به‌روار و ڕووداوه سه‌ره‌کی و کلیلییه‌کانن\n١٩٢٣-یەکەم قانوونی سه‌باره‌ت به زمانی ڕه‌سمی له ئاستی فێدێراڵ دا،لایحه‌یه‌ک بوو بۆ ڕاگه‌یاندنی "ئه‌مریکایی" به زمانی ڕه‌سمی.ئه‌وه هێرشێکی گاڵته‌جاڕانه بوو بۆ سه‌ر ئه‌مریکاییه‌کان که زۆر زیاتر نرخیان بۆ نه‌ریته ئه‌ده‌بییه‌کانی ئینگلیسی داده‌نا تا ئی خۆیان.کۆنگره ئه‌و لایحه‌یه‌ی به جیدی وه‌رنه‌گرت. به‌ڵام ئه‌و پێشنیازه ئه‌وی ساڵێ له ده‌وڵه‌تی [ویلایه‌تی] ئیلێنۆی په‌سند کرا،نوێنه‌رانی ئه‌مریکایی به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ک ئیرله‌ندی ده‌رفه‌تێکیان وه‌ده‌ست هێنا بریتانیاییه‌کانی بورووژێنن.له ساڵی 1969،ئیلێنۆی به خشکه‌یی "زمانی ئه‌مریکایی" وه‌لانا و ئینگلیسی کرده زمانی ڕه‌سمی خۆی\n١٩٨١-یه‌که‌م پێشنیاز بۆ ئه‌وه‌ی ئینگلیسی له سه‌رتاسه‌ری ووڵاتدا وه‌ک زمانی ڕه‌سمی ڕابگه‌یێندرێ له لایه‌ن سه‌ناتۆر س.ئی. هایاکاوا (سه‌ر با پارتیی کۆماری له کالیفۆرنیا)، که دژبه‌رێکی به‌رچاو و به‌گوڕی په‌روه‌رده‌ی دووزمانه‌تی بوو، هاته گۆڕێ . ئه‌و بابه‌تێکی له پێشنیاز قانوونه‌که زیاد کرد به‌م نێوه‌رۆکه‌وه: " نه ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا و نه هیچ ده‌وڵه‌تێکی دیکه قانوونێکی ئاوا دانانێن یان به‌ڕێوه‌ی نابن که پێویستی به به‌کارهێنانی زمانێکی دیکه جگه له ئینگلیسی هه‌بێ. ئه‌و ماده‌یه ده‌بێ هه‌موو جۆره، قانوون،ئامۆژگاری،ڕێسا، فه‌رمان، به‌رنامه و سیاسه‌ت دانان بگرێته‌وه."کۆنگره قه‌ت له سه‌ر ئه‌و پێشنیازه یان هیچ تێبینییه‌کی قانوونی دیکه بۆ ڕاگه‌یاندنی ئینگلیسی وه‌ک زمانی ڕه‌سمی ده‌نگی نه‌دا\n١٩٩٦-له‌و ساڵه دا کۆنگره‌ی نوێنه‌ران بۆ جاری یه‌که‌م له سه‌ر ئینگلیسیی ڕه‌سمی ده‌نگی دا. کۆنگره‌ی نوێنه‌ران به 259 ده‌نگ له به‌رانبه‌ر 169 "قانوونی ده‌سته‌ڵاتی زمانی ئینگلیسی" په‌سند کرد.هه‌نگاوێک که به‌پێی وی ده‌بوو ئینگلیسی وه‌کوو تاقه زمان بۆ زۆربه‌ی سه‌نه‌دو به‌ڵگه‌ی فێدێرال. پێوه‌ندی و له بورای خزمه‌تی گشتی دا ده‌کار بکرێ.به‌ڵام ئه‌و پێشنیازه له سه‌نای ئه‌مریکا به‌رپه‌رچ درایه‌وه و کۆمیته‌ی کاروباری حکوومه‌ت ڕاگه‌یاند به پێی ئه‌و قانوونه ناجووڵێته‌وه\n٢٠٠٦- له‌و ساڵه دا سه‌نای ئه‌مریکا بۆ جاری یه‌که‌م له سه‌ر ئینگلیسیی ڕه‌سمی ده‌نگی دا. ماده‌یه‌کی لێزیاد کراو که له لایه‌ن سه‌ناتۆر جه‌یمس ئینهایف (سه‌ر به پارتیی کۆماری له ئۆکلاهۆما) گه‌ڵاڵه کرابوو داوای ده‌کرد زمانی ئینگلیسی وه‌ک " زمانی نه‌ته‌وه‌یی" نێوزه‌د بکرێ و ده‌ستوێڕاگه‌یشتن به حکوومه‌ت به زمانه‌کانی دیکه به‌رته‌نگ بکرێ. ئه‌و پێشنیازه به 63 ده‌نگ له به‌رانبه‌ر 34 ده‌نگ دا په‌سند کرا له ته‌ک هه‌نگاوێکی به‌دیل دا ئه‌ویش به (59 ده‌نگ له هه‌مبه‌ر 39 ده‌نگ) که ڕایگه‌یاند : ئینگلیسی زمانی هاوبه‌ش و یه‌کخه‌ری ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانه"، به‌ڵام ئه‌و به‌دیله چ به‌رهه‌ڵستێک و به‌رته‌نگییه‌کی بۆ به‌کارهێنانی زمانی دیکه دانه‌ده‌نا. هیچکام له‌و پێشنیازانه نه‌بوون به قانوون ئه‌ویش له به‌ر لایحه‌ی به‌ربڵاو و هه‌موولایه‌نه‌ی چاکسازی کۆچکردن بۆ ئه‌مریکا، که ئه‌و پشنیاز بڕیارانه به‌و لایحه‌یه‌وه لکابوون و له دانیشتنی 109ی کونگره دا ده‌نگی نه‌هێناوه\nئه‌وه‌ی که له ڕابردوو دا ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا قه‌ت زمانێکی نه‌کردووه‌ته ڕه‌سمی له به‌ر ئه‌و راستییه نییه - تا ئه‌و دواییانه - که زۆربه‌ی ئه‌مریکاییه‌کان به ئینگلیسی قسه‌یان ده‌کرد و که‌س داوای ئه‌وه‌ی نه‌بوو که خزمه‌ته‌کانی حکوومه‌ت به زمانی دیکه‌ش پێشکێش بکرێن؟\nنا به‌هیچجۆر. ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا به‌رله‌وه‌ش که ببێ به ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا له ڕووی زمانییه‌وه جۆراوجۆر بوو. له سه‌روبه‌ندی کۆلۆنیالی دا، ئه‌و کۆچبه‌رانه‌ی که ده‌گه‌یشتنه ئه‌مریکا،ئه‌گه‌رچی هه‌مووشیان نا، به زۆربه‌ی زمانه ئوڕووپاییه‌کان قسه‌یان ده‌کرد. کۆیله ئه‌فریقاییه‌کان زۆر زمانی دیکه‌یان له گه‌ڵ خۆیان هێنا. له ساڵی 1664،کاتێک کۆنترۆڵی نیو نێدرله‌ند له ده‌ست هۆله‌ندییه‌کان ده‌رچوو وکه‌وته ده‌ست ئینگلیسییه‌کان – و بوو به نیۆیۆرک- له دووڕگه‌ی مانهاتان به 18 زمانی جۆر به‌جۆر قسه ده‌کرا،ئه‌و ژماره‌یه زمانه زۆر و زه‌وه‌نده خۆجێییه ئه‌مریکاییه‌کانی له گه‌ڵ نییه که له نیزیک ئه‌وێ قسه‌یان پێ ده‌کرا\nکۆنگره‌ی کۆنتینێنتاڵ سه‌نه‌دی زۆر گرینگی به ئه‌ڵمانی و فه‌ڕانسه‌یی وه‌ڕگێڕا بۆ ئه‌وه‌ی ده‌سته گرینگه‌کانی که‌مینه‌ی زمانی وه‌خۆ بکا و پشتیوانی ئه‌وان به‌ره‌و شۆڕشی ئه‌مریکا ڕاکێشێ. ژماره‌ی ئه‌ڵمانییه تازه‌ماڵه‌ن یه‌کجار زۆر بوو. به پێی سه‌رژمێری ساڵی 1790،ئه‌وان ڕێژه‌ی % 7 .8 دانیشتوانی 13 ده‌وڵه‌تی [ ویلایه‌تی] سه‌ره‌تایی ئه‌مریکایان پێک ده‌هێنا.له ماوه‌ی سه‌ده‌ی 19هه‌مدا به میلیۆنان ئه‌لمانی دیکه وه‌ک کۆچبه‌ر هاتن بۆ ئه‌مریکا. ئه‌مریکاییه ئه‌ڵمانییه‌کان له ویلایه‌تی وه‌کوو پێنسیلڤانیا،میسووری، ئۆهایۆ، ئیلێنۆی، میشیگان و، ویسکۆنسین " دوڕگه‌ی زمانی" یان له ده‌ره‌وه‌ی شاران ساز کرد بوو و، له‌و شوێنانه زمانه‌که‌یان تا نزیکه‌ی 5 وه‌چان بره‌وی هه‌بوو\nدامه‌زرێنه‌رانی ئه‌مریکا چۆنیان بیر له ده‌وری ئینگلیسی ده‌کرده‌وه؟\nگشت دامه‌زرێنه‌رانی ئه‌مریکا زاڵبوون و باڵاده‌ستی ئینگلیسییان به به‌رژه‌وه‌ندییه‌ک ده‌زانی بۆ نه‌ته‌وه‌ی نوێ. به‌ڵام زۆربه‌یان له گه‌ڵ ئه‌وه نه‌بوون قانوونێکی تایبه‌تی بۆ زمان هه‌بێ. که‌سی ڕێزپه‌ڕ جان ئادامس بوو، که له‌ساڵی 1780 پێشنیاری پێکهێنانی " ئاکادێمییه‌کی ئه‌مریکایی کرد به مه‌به‌ستی پاراو کردن، باشتر کردن و دامه‌زراندنی زمانی ئینگلیسی"، ئاکادێمییه‌ک له گوێن ئاکادێمی فه‌ڕانسه‌یی و ئاکادێمی ئێسپانیایی. به‌ڵام له کۆنگره‌ی کۆنتینێنتاڵ دا ئه‌و نه‌خشه‌یه هیچی لێ شێن نه‌بوو. له نێو ڕێبه‌رانی سه‌ره‌تایی دا ڕێکه‌وتنێکی گشتی هه‌بوو که حکوومه‌ت، به تایبه‌تی له ئاستی فێدێڕاڵی دا،ده‌بێ هیچ ده‌وڕێک نه‌بینێ بۆ ڕێوشوێندانان بۆ قسه کردنی خه‌ڵک\nله هه‌مانکاتدا. هێندێک قسه‌ی گشتی ئه‌وتۆ هاته گۆڕێ که له جیات ئینگلیسی – زمانی جۆرج شای سێیه‌م – ئه‌ڵمانی، فه‌ڕانسه‌یی، یۆنانی، یان عیبری بکرێته زمانی نه‌ته‌وه‌یی. به‌ڵام ، ڕاجر شێرمان که له کۆنگره‌ی کۆنتینێنتاڵ دا نوێنه‌ری کانێکتیکات بوو ئه‌و فکره‌ی له گۆڕێ دا بوو ئاوا گه‌ڵاڵه کرد: " بۆ هه‌موومان وا باشتر و ئاسووده‌تره ده‌ست له زمان نه‌ده‌ین، چۆنی بووه با وابێ و کارێکی وا بکه‌ین ئینگلیسی به یۆنانی قسه بکا\nله ڕووی پراتیکییه‌وه، داخودا ئینگلیسی هه‌میشه زمانی حکوومه‌ت نه‌بووه له ئه‌مریکا؟\nبه‌ڵێ زۆربه‌ی کات ئاوا بووه به‌ڵام نه‌وه‌ک هه‌میشه. له‌جێێ خۆیدایه بگوترێ له ساڵی 1783، کاتێک ئه‌مریکاییه‌کان ئینگلیستانیان به‌چۆک داهێنا و سه‌ربه‌خۆیی خۆیان وه‌ده‌ست خست، ئێسپانیا هه‌ر وه‌ک ده‌سته‌ڵاتێکی سه‌ره‌کی کۆلۆنیاڵ مابووه‌وه و، داوای نیوه‌ی خاکی ئێستای ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکای ده‌کرد. ئێسپانیایی له نێو ئه‌و ئوڕووپاییانه‌ی که یه‌که‌م جار له سه‌نت ئاگوستین، سانتا فێ و، هه‌ر وه‌ها ئانتۆنیۆ، سان دییێگۆ، سان فڕانسیسکۆ ، زۆر شوێنی دیکه‌ی که له نێوان ئه‌واندا هه‌ڵکه‌وتبوون، زمانی ئیداره و حکوومه‌ت بوو\nله ساڵی 1800، ناپلیۆن داوای خاکی لویزییانای کرده‌وه بۆ فه‌ڕانسه و، سێ ساڵ دواتر به ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی فرۆشته‌وه. کاتێک له ساڵی 1812 لوویزییانا له گه‌ڵ یه‌کێتی ده‌وڵه‌ته‌کانی ئه‌مریکا که‌وت،فه‌رانسه‌یی زمانان تێدایه زۆربه‌ی دانیشتوانیان پێک ده‌هێنا.کۆنگره داوای له ده‌وڵه‌ت کرد پێویسته سه‌نه‌د و به‌ڵگه‌ی ڕه‌سمی به زمانی ئینگلیسی بپارێزێ – به‌ڵام نه‌ک ته‌نێ هه‌ر به ئینگلیسی. هه‌تا دوای شه‌ڕی نێوخۆیی، هه‌م کاروباری پارلمان و هه‌م ئی دادگاکان به دوو زمان هه‌ڵده‌سووڕا. هێندێک له کاربه‌ده‌ستان وه‌ک فه‌رماندار ژاک ڤیلێر (1816-20) هه‌ر فه‌ڕانسه‌یی ده‌زانی\nله به‌رایی ساڵانی 1830 یه‌کاندا، ده‌وڵه‌ته‌کانی [ویلایه‌ته‌کان] وه‌ک ئۆهایۆ، ئیندیانا، ئیلێنۆی، ئایۆوا، ویسکۆنسین و،میسووری قانوونه‌کان و په‌یامی فه‌رمانداره‌کانیان به ئه‌ڵمانی و هێندێک جار به زمانانی دیکه‌ش وه‌رده‌گێڕا، وه‌ک زمانی نۆڕوێژی و وێڵش. قانوونی بنچینه‌یی کالیفۆرنیا ئی ساڵی 1849 دیاریی کردبوو که ده‌بێ هه‌موو قانوون و بڕیارنامه‌کان وه‌ربگێڕدرێنه سه‌ر زمانی ئێسپانیایی. له ساڵی 1857، ده‌وڵه‌تی مینێسۆتا قانوونی بنچینه‌یی تازه‌ی خۆی به ئینگلیسی، ئه‌ڵمانی،سوێدی،نۆروێژی و، فه‌ڕانسه‌یی بڵاو کرده‌وه. له ساڵی 1875، ده‌وڵه‌تی تێگزاس یش هه‌ر وای کرد و قانوونی بنچینه‌یی خۆی به ئینگلیسی، ئه‌ڵمانی، ئێسپانیایی و، چێکی بڵاو کرده‌وه. له قانونی بنچینه‌یی نیو مێگزیکۆی ساڵی 1912 دا جۆره‌یه‌ک له مافی زمانی بۆ ئێسپانیایی ئاخێوان له‌به‌رچاو گیرا بوو، له‌وانه ماده‌یه‌ک سه‌باره‌ت به پێویستی په‌روه‌رده کردنی مامۆستایانی جووت زمانه\nبه‌ڵام داخودا ئه‌وه ڕاست نییه که به‌رنامه‌ی یارمه‌تیی دان بۆ فێر بوونی زمان وه‌کوو په‌روه‌رده کردن به دوو زمان یه‌که‌مجار ته‌نێ له ساڵانی 1960 کاندا ده‌رفه‌تی بۆ ڕه‌خسا؟\nنا وانییه. له ساڵی 1839. ئۆهایۆ یه‌که‌م ده‌وڵه‌ت [ویلایه‌ت] بووکه قانوونێکی له مه‌ر په‌روه‌رده به دوو زمانی په‌سند کرد و، به‌پێی ئه‌و قانوونه ئه‌گه‌ر دایکوبابان داوایان کردبا ده‌بوو هه‌م به ئه‌ڵمانی و هه‌م به ئینگلیسی ده‌رس به منداڵه‌کانیان بگوترێ.لووییزیاناش له ساڵی 1847 دا هه‌مان قانوونی په‌سند کرد، به‌ڵام جێی ئه‌ڵمانی، به فه‌ڕانسه‌یی گرته‌وه.تا سه‌ه‌رتای سه‌ده‌ی بیسته‌م، زیاتر له دوازده ویلایه‌ت و هه‌رێم قانوونی ئاوایان ڕه‌چاو کردبوو که ڕێگای ده‌دا به هه‌بوونی خوێندنگه‌ی دوو زمانه.له‌شوێنی دیکه‌ش زۆر جار ئه‌و ده‌ر‌فه‌ته هه‌بوو به‌ڵام به بێ پشتیوانی و یارمه‌تی ده‌وڵه‌ت\nئه‌و لێکدانه‌وه و هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ی له ساڵی 1900 دا کرا ده‌ریخست که 600000 منداڵ له خوێندنگه سه‌ره‌تاییه‌کان، خوێندنگه‌ی گشتی و ناوچه‌یی دا به‌شێک یان گشت خوێندنیان به زمانی ئه‌ڵمانی به‌ڕێوه چووه. به پێی قسه‌ی مێژوونووس هاینز کلۆس ئه‌و هه‌ژماره زۆر له‌وه‌ش زیاتر بووه.ئه‌وه 4 له سه‌دی ئه‌و منداڵانه بوون که ئه‌و ده‌می له خوێندنگه‌ی سه‌ره‌تایی دا نێونووسییان کردبوو - زیاتر له ڕێژه‌ی ئه‌و قوتابیانه‌ی که ئێستا ده‌چنه پۆله دوو زمانه‌کان -ئی گشت ده‌سته زمانییه‌کان\nداخودا ئه‌و کۆچبه‌ر و ماڵدانه‌رانه‌ی به‌ڕایی به به‌راورد کردن له گه‌ڵ ئه‌و غه‌وارانه‌ی که له ساڵانی دواتر له ئاسیا و ئه‌مریکای لاتینه‌وه هاتوون زیاتر پێیان خۆش نه‌بوو بخرێنه نێو مه‌نجه‌ڵی کوڵاندن و بتوێنه‌وه؟\nئه‌وه ڕوانگه‌یه‌کی قالبی ڕه‌گه‌زپه‌رستانه‌یه که هیچ به‌ڵگه‌یه‌ک پشت ڕاستی ناکاته‌وه. هه‌ر هه‌مان تاوانی بێ ئینسافانه وه‌پاڵ گۆیا "کۆچبه‌ری تازه" واته - ئیتالیاییه‌کان، جووله‌که‌کان، یۆنانییه‌کان و سڵاڤه‌کان درا – که له به‌راییه‌کانی سه‌ده‌ی بیسته‌م دا گه‌یشتنه ئه‌مریکا. بۆ وێنه، له ساڵی 1911، کۆمیسیۆنێکی فێدێراڵ ئه‌و ده‌ستانه‌ی به‌وه تاوانبار کرد که به خێرایی "کۆچبه‌ره‌کۆنه‌کان" واته- ئه‌ڵمانییه‌کان، ئیرله‌ندییه‌کان و، سکاندیناڤییه‌کان فێری ئینگلیسی نابن\nله ڕاستیدا، ئه‌مریکاییه ئه‌ڵمانییه‌کان،هه‌ر له زه‌مانی کۆلۆنیالییه‌وه و پێش سه‌ربه‌خۆیی ئه‌مرێکا تا به‌راییه‌کانی سه‌ده‌ی بیسته‌م،زۆر دڕتر بوون و زۆر سه‌رکه‌وتووتر بوون له پاراستنی زمان و کولتووری خۆیان دا له چاو ده‌سته ئێتنیکییه‌کانی دیکه. درێژه‌دان به ڕێبازی ئه‌ڵمانایه‌تییان دۆیچتووم ( سیاسه‌تی "ناسینه‌ی ئه‌ڵمانی") له وه‌فاداری و گوێڕایه‌ڵی به ده‌وڵه‌ت- نه‌ته‌وه‌ییه‌کی ئه‌مریکایی له سه‌ر بنه‌مای نرخی دێمۆکراتیک و نه‌ک تایبه‌تمه‌ندییه ئێتنیکییه‌کان لێک به‌ستبوو. بێگومان ئه‌ڵمانی و زمانه کۆچبه‌ره‌کانی دیکه بۆ ماوه‌ی درێژتر خۆیان ده‌گرت و ده‌مانه‌وه ئه‌گه‌ر ئه‌و سیاسه‌تی دژی بێگانه و به‌رته‌نگ کردنانه‌ی له‌سه‌روبه‌ندی شه‌ڕی یه‌که‌می دنیاگره‌وه دا به‌ڕێوه‌چوون نه‌بایه‌ن\nبه بۆچوونی تۆ ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی که گشت زمانه‌کانی دیکه جگه له ئینگلیسی نه‌بێ به‌رته‌نگ ده‌که‌ن دنه‌یان ڕه‌گه‌زپه‌رستی بووه یان خۆجێیی خوازی؟\nده‌توانین بڵێین هه‌ر دووکیان. قانوونه‌کانی به‌رته‌نگ کردنه‌وه‌ی زمانان قه‌ت سه‌باره‌ت به زمان خۆی نه‌بوون،له ڕاستیدا ئه‌و جۆره قانوونانه ڕه‌نگدانه‌وه‌ی بۆچوون و نرخاندنی ئاخێوانی هێندێک زمانی تایبه‌تین – و فه‌رق و جیاوازی له گه‌ڵ کردنیان پاساو ده‌ده‌ن\nبۆ نموونه، له کۆتاییه‌کانی سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م دا، ئه‌مریکاییه ڕه‌سه‌نه خۆ جێیه‌کان بوونه ئامانجی سیاسه‌تی ته‌نێ ئینگلیسی له خوێندنگه‌یه‌کاندا وه‌ک به‌شێک له حه‌وڵێک بۆ تێکدانی شێوه‌ی ژیانیان جه‌ی.ی.سی. ئاتکینز وه‌زیری کارو باری ئیندیانه‌کان، له ساڵی 1887 هۆی سه‌ره‌کی ئه‌و سیاسه‌ته ئاوا شی ده‌کاته‌وه: " ده‌رس پێگوتن و په‌روه‌رده کردنی لاوێکی ئیندیان به له‌هجه بابڕیانه و وه‌حشیانه‌که‌ی خۆی سه‌ده‌مه پێگه‌یاندنێکی پۆزیتیڤه لێی. یه‌که‌م هه‌نگاوی که ده‌بێ به‌ره‌و شارستانییه‌ت هه‌ڵگیرێ، فێر کردن و ئاگادار کردنی ئیندیانه‌کانه له ناجسنی و گه‌وجێتی درێژه دان به کرده‌وه وه‌حشیانه‌کانیان  به ڕێگای فێرکردن و په‌روه‌رده‌یان  به زمانی ئینگلیسی". له ڕاستیدا ئه‌وه یه‌که‌م هه‌نگاو بوو به‌ره‌و ژێنۆسیدی کولتووری.ئێستا به‌کرده‌وه هه‌موو زمانه‌کانی خه‌ڵکانی ڕه‌سه‌نی خۆجێی له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا هه‌ڕه‌شه‌ی نه‌مان و کپ بوونیان لێ ده‌کرێ و، ئه‌وه‌ش خه‌سارێکی گه‌وره‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییه. هه‌ر بۆ یارمه‌تیکردنی سووك کردنی ئه‌و کاره‌ساته بوو که له ساڵی 1990 و 1992 کۆنگره‌ی ئه‌مریکا قانوونی زمانه خۆجییه‌کانی ئه‌مریکای په‌سند کرد\nگه‌لۆ ده‌سته کۆچبه‌ره ئوڕووپاییه‌کان قه‌ت ئه‌و جۆره زوڵمه کولتوورییه‌یان لێکراوه؟\nزۆر به ده‌گمه‌ن،جار جار ڕه‌نگه زوڵمێکی ئاوایان لێ کرابێ. له ساڵی 1918، ئه‌و ترس و خۆفه‌ی که زه‌مانی شه‌ڕ به‌دژی ئه‌مـریکاییه ئه‌ڵمانییه‌کان بڵاو ببووه‌وه گه‌یشته ئه‌وه‌ی به‌شێوه‌ی ئاوارته زمانه‌که‌یان له سه‌رتاسه‌ری میدوێست لێ قه‌ده‌غه بکرێ. به‌کارهێنانی زمانی ئه‌ڵمانی له خیابانێ، له کلیسیان، له قسه‌کردن به ته‌له‌فون و له ژیانی نێوماڵ و له خوێندنگه گشتییه‌کان به ته‌واوی به کارێکی ناقانوونی ڕاگه‌یێندرابوو\nته‌نانه‌ت دوای شه‌ڕیش، هێندێک له وێلایه‌ته‌کان به‌رده‌وام بوون له سه‌ر به‌رێوه‌بردنی قانوونی هه‌ر به ئینگلیسی له مه‌دره‌سه‌کاندا.ئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌و سیاسه‌ته ئه‌ڵمانی ئاخێوان بوون به‌ڵام کاردانه‌وه‌ی له سه‌ر هه‌موو ده‌سته که‌مینه زمانییه‌کان هه‌بوو.قسه‌کردن له‌به‌رژه‌وه‌ندی و به ڕه‌وا دانانی هه‌نگاوی ئه‌وتۆ وه‌ک به په‌سند زانینی ئینگلیسیی ڕه‌سمی له‌م ڕۆژگاره دا،خۆی به پێویستی یه‌کێتیی نه‌ته‌وه‌یی ده‌ڕازێنێته‌وه. قانوونی هه‌ره توند له‌و باره‌یه‌وه ئه‌وانه‌ی بوون که ده‌رس دادان به زمانی لاوه‌ییان تا دوای پۆلی 8 قه‌ده‌غه کردبوو. قه‌ده‌غه کردنێکی که دواتر به‌پێی بڕیارێکی دادگه‌ی به‌رزی ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا له که‌یسی مەییێر لە هەمبەر نێبراسکا دا هەڵوەشێندراوە\nبه‌پێی ئه‌و هه‌ڵسه‌نگاندنانه‌ی سه‌باره‌ت به بیروڕای گشتی کراون داخودا ژماره‌یه‌کی زۆر له خه‌ڵک لایه‌نگریی له‌وه ناکه‌ن که ئینگلیسی وه‌ک زمانی ڕه‌سمی ڕابگه‌یێندرێ؟ داخودا ئه‌گه‌ر وابێ ده‌کرێ بگوترێ که زۆربه‌ی ئه‌مریکاییه‌کان ڕه‌گه‌زپه‌رستن؟\nووڵام ئاشه و ناشه، زۆر جارئه‌و ئه‌مریکاییانه‌ی که هه‌ر تاقه زمانێک ده‌زانن،کاتێک بۆ یه‌که‌م جار باسی مه‌سه‌له‌ی ئینگلیسیی ڕه‌سمی ده‌بیستن، ناتوانن لایه‌نه خراپه‌که‌ی ببینن. زۆر که‌س پێیان وایه،له به‌ر ئه‌وه‌ی ئینگلیسی له ووڵات دا باڵاده‌ست و زاڵه،ئیدی ئه‌وه به‌کرده‌وه زمانی ڕه‌سمییه، و ئه‌گه‌ر نییه، بۆچی نییه؟ ئه‌و کاردانه‌وه‌یه سه‌یر نییه چونکه - به به‌راورد کردن له گه‌ڵ زۆر له نه‌ته‌وه‌کانی دیکه - ئه‌مریکاییه‌کان ئه‌زموونی زۆر که‌م و به‌رته‌نگیان هه‌یه له مه‌ڕ سیاسه‌ته زمانییه‌کان.به‌ڵام کاتێک کاردانه‌وه‌ی توانایه‌کی ڕه‌چاوکردن و به ڕسمی ڕاگه‌یاندنی ئینگلیسییان بۆ شی ده‌که‌یه‌وه، پشتیوانی ئه‌وان له هه‌نگاوێکی ئه‌وتۆ زۆر که‌م ده‌بێته‌وه\nلایه‌نگری کردن و به په‌سند زانینی به ڕه‌سمی ڕاگه‌یاندنی ئینگلیسی، خۆی له خۆیدا،نابێ به ڕه‌گه‌زپه‌رستی دابندرێ. به‌ڵام بۆچوون و ڕوانگه‌ی ڕه‌گه‌زپه‌رستانه - به تایبه‌تی له ئاست لاتینۆیه‌کان – له نیزیکه‌وه به‌و بزووتنه‌وه‌یه‌وه گرێدراوه. گرووپی ئێنگلیسیی ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کان،یه‌که‌م ده‌سته و گه‌وره‌ترین ده‌سته‌ی ته‌نێ ئینگلیسی، له دڵی جموجووڵی ئه‌وانه‌وه پێک هات که حه‌ولیان ده‌دا بۆ به‌رته‌نگ کردنه‌وه‌ی هاتنی کۆچبه‌ران. دامه‌زرێنه‌ر و سه‌رۆکی ئه‌و گروپه جان تانتۆن له ساڵی 1988 ناچار بوو ده‌ست له کار بکێشێته‌وه دوای ئه‌وه‌ی یادداشتنامه‌یه‌کی بڵاو کرده‌وه که پڕ بوو له بێز و قێز و قسه‌ی قالبی به دژی ئێسپانیایی زمانه‌کان. تانتۆن له‌گه‌ڵ شتی دیکە نووسیبووی\nگۆبێرنار ئێس بۆبلار واتە، "حوکم کردن دامه‌زران و ماڵدانانه." له‌م کۆمه‌ڵه‌یه دا که زۆربه فه‌رمانڕه‌وایی ده‌کا، داخودا ئه‌و قسه‌یه بڕ ده‌کا؟ داخودا ئه‌م زۆربه‌یه‌ی ئێستا هه‌ر وا به ئاشتیانه ده‌سته‌ڵاتی سیاسی خۆی ده‌دا به گرووپێک که زیاتر منداڵی ده‌بێ؟... ڕه‌نگه ئه‌وه یه‌که‌م نموونه بێ که تێیدا ئه‌وانه‌ی دۆخینیان ناکه‌نه‌وه و توند گرێیان داوه ئه‌وانه‌یان به‌سه‌ردا بچێ که دۆخێنیان کردووه‌ته‌وه و ڕاناوه‌ستن\nهه‌ر هه‌مان ساڵ له هه‌ڵسه‌نگاندنێکی نێوخۆیی دا که بزووتنه‌وه‌ی ئینگلیسیی ده‌وڵه‌ته‌یه‌کگرتووه‌کان به‌ڕێوه‌ی برد% 42 له ئه‌ندامه‌کانی کاتێک پرسیان لێ کرا بۆچی له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕێکخراوه‌یه که‌وتوون له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌ربڕینه بوون که ئه‌من ئه‌مریکایه‌کی به‌هێزم ده‌وێ و نامه‌وێ سه‌ر بۆ ئێسپانیایی زمانه‌کان شۆڕ کا که جێیان ئێره نییه و نابێ لێره بن\nله‌م ڕۆژگاره دا زمانه کۆچبه‌ره‌کان زۆر به خێرایی بڵاو ده‌بنه‌وه.داخودا ئه‌و ڕه‌وته هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک نییه له سه‌ر پله‌ی زمانی ئینگلیسی وه‌ک زمانی هاوبه‌شمان؟\nله ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا دا ئینگلیسی به هیچجۆر هه‌ڕه‌شه‌ی له سه‌ر نییه. به دڵنیاییه‌وه، به‌له‌به‌رچاوگرتنی ڕێژه‌ی زیاتری هاتنی کۆچبه‌ران، با بڵێێن له چاو ساڵانی 1950کان،ئێستا زۆر ئاساییتره که مرۆ گوێی لێ بێ که خه‌ڵک به زمانه‌کانی دیکه قسه بکه‌ن.له هه‌ژماردنێکی که ساڵی 2000 کراوه،نیزیکه‌ی یه‌ک له پێنجی دانێشتوانی ئه‌مریکا گوتوویانه له نێوماڵی خۆیان به زمانێک جوێ له ئینگلیسی قسه ده‌که‌ن – ئه‌گه‌رچی ئه‌وه‌ش به مانای به ته‌واوی وه‌لانانی ئینگلیسی نه‌بووه.شتێکی دیکه‌ی، که ڕه‌نگه، که‌متر سه‌رنجی درابێتێ،ڕه‌وتێکی پێچه‌وانه‌یه به‌ره‌و زێده‌بوونی دووزمانه‌تی. له نێوان ساڵان 1980کان و ساڵی 2000 دا،ژماره ئاخێوانی زمانه که‌مینه‌کان دووقات زیادی کرد،به‌ڵام هه‌ر وه‌ها ژماره‌ی ئه‌وکه‌سانه‌ش له نێو ئه‌و ده‌سته‌یه دا که" زۆر چاک" به ئینگلیسی قسه ده‌که‌ن زیاد بوو\nبۆ منداڵانی کۆچبه‌ران،زانین وده‌سته‌ڵات به سه‌ر زمانی ئینگلیسی دا به‌تایبه‌تی به خێرایی ده‌چێته پێشێ.لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی درێژخایه‌ن سه‌باره‌ت به میردمنداڵان و کچانی ئیسپانیایی زمان و ئاسیایی ده‌ریخست که % 94 یان ئینگلیسی باش ده‌زانن، له کاتێکدا ته‌نێ %44 یان زمانی دایک وبابی خۆیان باش ده‌زانی؛ %72 منداڵانی وه‌چه‌ی دووه‌م گوتیان ئه‌وان پێیان خۆشه به ئینگلیسی قسه بکه‌ن\nئه‌م نموونه‌یه ئێستا چۆنه به به‌راورد کردن له‌گه‌ڵ ڕێژه‌ی ئینگلیسی فێربوون له ڕابردوو دا ؟\nزانیاریی دێمۆگرافی (حه‌شیمه‌ت ناسی) که له سه‌رچاوه‌ی جۆربه‌جۆره‌وه وه‌رگیراون ده‌یسه‌لمێنن که کۆچبه‌ری ئه‌م ڕۆژگاره زۆر خێراتر له‌و ده‌ستانه‌ی که له ڕابردوو دا هاتوون زمانی ئینگلیسی فێر ده‌بن. بۆ نموونه، له هه‌ژماردنی ساڵی 1890 دا، رێژه‌ی ئه‌و دانیشتوانه‌ی ئه‌مریکا که به ئینگلیسی قسه‌یان نه‌ده‌کرد (%3.6 ی دانیشتوانی ئه‌مریکا) سێ هێنده‌ی ئه‌و ژماره‌یه بووه له ساڵی 2000 واته (% 1.3 ). ئه‌و جیاوازییه له ویلایه‌تی وه‌کوو نیو مێگزیکۆ 65.1 له هه‌مبه‌ر 1.6 ،ئاریزۆنا (%28.2 له هه‌مبه‌ر %2.3 )، داکۆتای باکووری (% 11.8 له هه‌مبه‌ر %0.05)، ویسکۆنسین (% 11.4 له هه‌مبه‌ر %0.3 ) و، مێنێسۆتا ( %10.6 له هه‌مبه‌ر %0.4 ) بووه. ئه‌و زانیارییانه هه‌ر وه‌ها ده‌یسه‌لمێنین که ئێستا زمانانی جگه له ئینگلیسی له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کان دا له ژێر هه‌ڕه‌شه دان. به بێ کارلێکه‌ری پڕکردنه‌وه‌ی موهاجه‌ره‌ت، زۆربه‌ی ئه‌و زمانانه به زوویی کپ و خامۆش ده‌بن\nئه‌و دیارده‌یه واته شوێندانانی ئینگلیسی،که به زمان گۆڕان به‌نێوبانگه، له نێوه‌ڕاست سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه زۆر به‌رچاو بووه. له‌به‌ر وه‌رگرتنی هه‌ژماری به‌رته‌نگی کۆچبه‌ران له نێوان ساڵانی 1924 و 1965 دا،ڕێژه‌ی دانیشتوانی له ده‌ره‌وه له دایکبووی ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا له % 14.7 له ساڵی 1910 داکشا بۆ % 4.7 له ساڵی 1970. به داکشان و که‌مبوونه‌وه‌ی هاتنی نائینگلیسی زمان. وه‌چه‌ی دووه‌م و سێیه‌می کۆچبه‌ران ده‌ستیان هه‌ڵگرت له قسه کردن به زمانی ئاباوئه‌ژدادی خۆیان. ئه‌و سه‌روبه‌نده واته 1924 تا 1965.له ڕووی زمانییه‌وه له مێژووی ئه‌مریکا دا جۆرواجۆریه‌تی هه‌ره لانی که‌می پێوه دیاره\nئێستا که ڕێژه‌ی ئه‌و ئه‌مریکاییانه‌ی له ده‌ره‌وه له دایکبوون گه‌یشتووه‌ته‌وه ئاستی نۆرمی مێژوویی خۆی - % 11.1 له ساڵی 2000 دا – هه‌ر ئاواش به‌کارهێنانی زمانانی نائینگلیسی له نێو کۆمه‌ڵگه ئه‌مریکاییه‌کاندا زیادی کردووه.بۆ زۆر که‌سی که به‌ر له ساڵانی 1980کان به ساڵدا چوو بوون و گه‌ڕابوونه‌وه، ئاستی ئێستای دوو زمانه‌تی " نائاسایی" یه. له ڕاستیدا، سه‌روبه‌ندی نائاسایی نێوه‌ڕاستی ساڵانی 1900 کان بوو\nداخودا ئه‌گه‌ر حکوومه‌ت به‌رنامه‌ی یاریده‌دان بۆ فێربوونی دووزمانان هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه ئه‌وه ده‌بێته هۆی خێراتر بوونی فێربوونی ئینگلیسی ؟\nهێندێک خه‌ڵک پێیان وایه ئه‌گه‌ر ئه‌و‌انه‌ی به ئینگلیسی قسه‌ناکه‌ن بتوانن نامیلکه‌ی له‌مه‌ڕ پارێزه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی یان نامیلکه‌ی له‌مه‌ڕ ڕێنونی بۆ وه‌رگرتنی ئیزنی ئاژۆتن به زمانی زگماکی خۆیان بخوێننه‌وه، ئیدی هیچ شه‌وقێکیان نابێ بۆ فێربوونی ئینگلیسی. ئه‌و به‌رنامانه‌ی بۆ یاریده‌دانی فیر بوون دووزمانان هه‌ن به پێی بۆچوونی هێندێکان ئه‌و ته‌سه‌وره لای تاکزمانانی ئێسپانیایی ئاخێو یان چینی ئاخێو ساز ده‌که‌ن که ئه‌وه ته‌واو ده‌گونجێ هه‌ر به زانینی زمانه‌کانی خۆیان له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا بژین،یان ده‌بنه هۆی هاندانی کۆچبه‌ران که له فێربوونی زمان دا ته‌نبه‌ڵ بن. له ڕاستیدا،هیچ به‌ڵگه‌یه‌کی جێی باوه‌ر نه‌هاتووه‌ته گۆڕێ بۆ سه‌لماندن و له‌دوودانی ئیدیعای ئه‌وتۆ- ئه‌وه ته‌نیا قسه‌ڵۆک و ووڕێنه‌ی ئێتنیکین\nده‌رفه‌ت و یاریده دان بۆ دووزمانه بوون زۆر به‌رته‌نگه. به پێی لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک که له ساڵی 1995 کۆنگره‌ی ئه‌مریکا کردوویه‌تی له 400000 بڵاوکراوه‌ی ده‌وڵه‌تی فێدێراڵ ته‌نێ 265 یان – که‌متر له یه‌ک له ده‌ی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی که چاپخانه‌ی ڕه‌سمی حکوومه‌ت چاپی کرد بوون – به زمانی جوێ له زمانی ئینگلیسی بوون\nداخودا منداڵان زووتر ئینگلیسی فێر نابن " ئه‌گه‌ر به ته‌واوی له ئینگلیسی دا بخنکێندرێن" ؟\nئه‌وه ئه‌و بۆچوونه بوو له پشت ده‌ستپشخه‌رییه‌کانی ته‌نێ ئینگلیسی که له خوێندنگه‌کانی کالیفۆرنیا(1998)، ئاریزۆنا(2000) و، ماساچووسێتس (2002) وه‌خۆ کرا. ئه‌و قانوونانه به‌رنامه‌ی "تێداخنکانی بناغه‌یی" یان به‌و مه‌به‌سته دامه‌زراند که ته‌نێ له ماوه‌ی ساڵێک دا ئینگلیسی فێری منداڵانی کۆچبه‌ران بکه‌ن. به‌ڵام کاروبار به‌و شێوه‌یه‌ی نه‌خشه‌ی بۆ داندرابوو هه‌ڵنه‌سووڕاوه\nلێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی 5 ساڵانه، که به پێی داوخوازی پارلمانی کالیفۆڕنیا کرا، هیچ به‌ڵگه‌یه‌کی نه‌دیته‌وه بیسه‌لمێنێ به‌رنامه‌کانی له ئینگلیسی خنکاندن دا ئاکامی ده‌رسیی فێرخوازانی ئینگلیسی له ویلایه‌ته که‌دا باشتر کردبێ. له نێوان ساڵانی 05-2004 دا، ته‌نێ % 9 ئه‌و خوێندکارانه وه‌ک ئینگلیسی زانی ڕه‌وان پۆلێن به‌ندی کراونه‌ته‌وه- ڕێژه‌یه‌ک که به‌کرده‌وه هیچ ئاڵوگۆڕێکی به سه‌ر دا نه‌هاتووه له‌وه‌تا په‌سند کردنی قانوونی تەنێ ئینگلیسییەوە\nلێکۆله‌ره‌وه‌کانی زانکۆی ده‌وڵه‌تی ئاریزۆنا ڕایانگه‌یاندووه که %60 فێرخوازانی ئینگلیسی له ئاریزۆنا له ساڵی 04-2003 "هیچ ده‌ستکه‌وت" ێکیان له ئینگلیسی دا نه‌بووه، % 7 له ڕاستیدا ده‌ستیان لێ به‌رداوه؛ و هه‌موو ئه‌وانه هه‌ر له به‌رنامه‌ی ته‌نێ ئینگلیسی دا نێونووسییان کردبوو. لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی دیکه‌ی زانکۆی ده‌وڵه‌تیی ئاریزۆنا ده‌ریخست جیاوازی نێوان ده‌ستکه‌وتی خوێندنی فێرخوازانی ئینگلیسی و خوێندکاره‌کانی دی هه‌رگه‌وره‌تر ده‌بێته‌وه\nله ماساچووسێتس،زیاتر له نیوه‌ی خوێندکاران دوای سێ ساڵ خوێندن له پۆلی له زمانی ئینگلیسی خنکاندن دا هێشتا ئینگلیسی زانینیان به‌رته‌نگ بوو\nداخودا ئه‌وه گرینگ نییه ئه‌و په‌یامه به کۆچبه‌ران بگه‌یێندرێ چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌یان لێده‌کرێ که زمانی ئێمه [ئینگلیسی] فێر ببن ؟\nئه‌و خه‌ڵکه‌ی که هه‌موو ڕۆژێ له گه‌ڵ ئاسته‌نگی زمانی به‌ڕه‌وڕوو ده‌بن – له سه‌ر کار ، له سووپرمارکێت. له نه‌خۆشخانه - له هه‌موو که‌سی دیکه چاکتر له گرینگی فێربوون و زاڵبوون به سه‌ر زمانی ئینگلیسی دا تێده‌گه‌ن له ئه‌مریکا.ئه‌وان هیچ پێویستییان به قانوونی ته‌نێ ئینگلیسی نییه بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و ڕاستییه‌یان بۆ ڕوون بێته‌وه. به پێی لێکدانه‌وه‌یه‌ک که له لایه‌ن (نێوه‌ندی ئێسپانیایی زمانی پێو) کراوه، زۆربه‌ی هه‌ره به‌رچاوی لاتینۆیه‌کان له گه‌ڵ ئه‌وه دا بوون کۆچبه‌ره‌کان " ده‌بێ به ئینگلیسی قسه بکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بڵێن که ئه‌وان به‌شێکن له کۆمه‌ڵی ئه‌مریکا." له کاتێکدا هه‌ر له‌و نرخاندنه دا % 92 گوتوویانه ئه‌وه " زۆر گرینگه" بۆ منداڵانی کۆچبه‌ران که ئینگلیسییان فێر بکرێ- ئه‌وه‌ش ڕێژه‌یه‌کی زیاتره له ووڵامی پێست سپێیه نائێسپانیایه زمانه‌کان (%87 ) یان ڕه‌شه‌کان ( %87\nڕێگای باشتر بۆ پێشخستنی پێویستیی فێربوونی ئینگلیسی چییه؟\nبۆ زۆر له کۆچبه‌ره تازه‌تره‌کان. به‌رهه‌لست و ته‌گه‌ره‌ی هه‌ره گه‌وره له سه‌ر ڕێیان بۆ فێر بوونی ئینگلیسی که‌می پۆلی تایبه‌تییه بۆ فێرکردنی زمانی ئینگلیسی وه‌کوو زمانی دووه‌م . به‌رنامه‌ی فێدێرالی بۆ په‌روه‌رده‌ی گه‌وره‌ساڵان له ساڵی 2004 بۆ یه‌ک میلیۆن و یه‌کسه‌دهه‌زار که‌س ته‌رخان کرابوو به‌ڵام داوای جێگا بۆ خوێندن زۆر له‌وه زیاتر بوو. به پێی ڕاپۆرتی ئه‌و دواییانه،زیاتر له 17000 که‌س له ڕیزی چاوه‌ڕوانی دا بوون بۆ به‌شداری له پۆله‌کانی گه‌وره‌سالان له ماساچوسێتس، 12000 که‌س له هوستۆن، 6000 که‌س له داڵاس و، 3000 که‌سیش له سیاتل چاوه‌ڕێ بوون بۆ تاقه مه‌دره‌سه‌یه‌ک که پۆلی ئه‌وتۆی هه‌بووه، ئه‌و به‌رنامانه‌ی فێربوونی زمانی ئینگلیسی که کتێبخانه‌ی گشتی نیویۆرک به‌ڕێوه‌ی بردوون ئه‌وه‌نده داواکاری زۆر بووه که خوێندکاران بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ربگیرێن ده‌بوو تیروپشک به‌رنه‌وه.ئه‌و کێشه‌یه‌ی له‌و ڕووه‌وه له گۆڕێ دایه ئاشکرایه: ئه‌و دراوه که‌مه‌ی که له لایه‌ن ده‌وڵه‌ت و ده‌زگا فێدێڕالییه‌کانه‌وه دابین ده‌کرێ\nقانوونه‌کانی ته‌نێ- ئینگلیسی هێچییان تێدانییه بۆ پێوه‌چاران و تێهه‌ڵهێنانه‌وه‌ی ئه‌و که‌مایه‌سییانه.ئه‌و جۆره قانوونه له جیات ئه‌وه‌ی یاریده‌ی کۆچبه‌ران بده‌ن بۆ فێربوونی ئینگلیسی، به‌ڕهه‌ڵست وته‌گه‌ره‌ی ئه‌وتۆ ده‌خه‌نه سه‌ر ڕێگای ئه‌وانه‌ی حه‌ول ده‌ده‌ن کارێکی ئاوا بکه‌ن. ناقانوونی کردنی به‌رنامه‌ی فێرکردنی دووزمانه‌تی که ئێستا له لایه‌ن حکوومه‌ته‌وه ڕه‌خساوه- و هه‌ر وه‌ها به‌رپه‌رچ دانه‌وه‌ی ده‌رفه‌تی زیاتر له دادێ دا- ئاکامی نه‌رێنی لێ ده‌که‌وێته‌وه هه‌م بۆ فێر کردنی ئینگلیسی و هه‌م بۆ ئاشناکردنی کۆچبه‌ران به‌وکولتووره‌ی تێوه‌ی هاتوون\nبۆ ئاوایه؟ هه‌بوونی ده‌رفه‌رت و به‌رنامه‌ی خوێندن به زمانانی دی چۆن زمانی ئینگلیسی و له کولتوور ڕاهاتن پێش ده‌خا؟\nلێکۆڵینه‌وه‌ی زۆر و زه‌وه‌ندی زانستی ده‌یسه‌لمێنن  په‌روه‌رده‌ی دووزمانه‌تی زۆر له به‌رنامه‌کانی ته‌واو ئینگلیسی بۆ فیرکردنی " ئینگلیسی ئاکادێمیک" به‌که‌لکتر و کاریگه‌رتره، واته ئه‌و جۆره لێزانی و لێ ڕاهاتنه‌ی که منداڵانی کۆچبه‌ران بۆ سه‌رکه‌وتن له خوێندنگه دا پێویستییان پێیه‌تی. له ئاکامدا، به شێوه‌یه‌کی چاوڕاکێش به‌که‌لکتره بۆ ئه‌وه‌ی په‌ره به ده‌ستکه‌وتی خوێندنگه بدرێ به زمانی ئینگلیسی. جۆره‌یه‌ک له په‌روه‌رده‌ی دووزمانه‌تی، وه‌کوو به‌رنامه‌ی " زمانی دووانه"، قازانجێکی زێده‌شی تێدایه بۆ به‌ره‌وپێشبردنی لێ ڕاهاتن له زمانه‌کانی دیکه‌ی که نه‌ته‌وه پێویستی پێیان هه‌یه\nکه‌ره‌سته‌ی ده‌نگدان به دوو زمانان، که له نیزیکه‌ی 500 ده‌سته‌ڵاتداریی فێدێراڵ له به‌ر ده‌ست دا بوون،به‌شداری سیاسیی زیاتری شارومه‌ندانی سه‌ر به زمانه که‌مینه‌کانیان سه‌لماندووه. پێویستی به ئاستێکی به‌رزی خوێنده‌واری له زمانی ئینگلیسی دا هه‌یه- به‌رزتر له‌و ڕاده‌یه‌ی که بۆ وه‌رگرتنی هاو وڵاتێتی پێویست ده‌کا - بۆ ئه‌وه‌ی مرۆ له‌و کارانه‌ی که له ڕه‌وتی هه‌ڵبژاردن دا پێویستن سه‌رده ده‌ر بکا.له‌وه‌ش زیاتر، له ئه‌مریکا، که‌مینه‌ی زمانی خۆجێی و ڕه‌سه‌ن هه‌ن. له‌وانه پۆرتۆریکۆییه‌کان و ئه‌مریکاییه بوومییه‌کان، که ئینگلیسییه‌که‌یان تا ڕاده‌یه‌ک به‌رته‌نگه. یاریده‌ی زمانی له شوێنی ده‌نگدان دا ئه‌و شارومه‌ندانه ده‌کاته ده‌نگده‌ری ئاگادار و ده‌رفه‌تیان ده‌داتێ به‌شی خۆیان له دێمۆکراسی ئێمه بخه‌ن\nپشتیوانانی پێویستی بوونی ئینگلیسیی ڕه‌سمی خۆیان له‌وه بێ ساحێب کردووه که شه‌قڵی "ته‌نێ ئینگلیسی" یان لێ شه‌ته‌ک بدرێ. گه‌لۆ ئه‌وان داوخوازیان له‌وان نه‌رمتره؟\nله ڕاستیدا،ئه‌وه ڕێکخراوی ئینگلیسیی ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کان بوو که له ساڵی 1984 ئه‌و زاراوه‌یه واته "ته‌نێ ئینگلیسی" ساز کرد و دایهێنا، له جه‌نگه‌ی پشتیوانی له ده‌ستپێشخه‌رییه‌کی هه‌ڵبژاردن له کالیفۆرنیا به نێوی " که‌ره‌سته‌ی ده‌نگدان ته‌نێ به زمانی ئینگلیسی" دا ئه‌وه‌ی به‌کار هێنا. ئیدی ئه‌و دروشمه ڕۆنیشت چونکه کورته‌ی ڕۆژه‌ڤی لایه‌نگرانی ئینگلیسیی ڕه‌سمی به باشی ده‌رده‌بڕێ: واته قه‌ده‌غه کردن یان به‌رته‌نگ کردنی به‌کارهێنانی زمانه‌کانی دیکه\nبۆ نموونه، له ده‌ستوورنامه‌یه‌ک دا بۆ به‌ڕێوه بر‌دنی به‌ربه‌ره‌کانی هه‌ڵبژاردنی 1988 له ئاریزۆنا دیاریی کرابوو:" ئه‌م ویلایه‌ته هه‌موو کار و کرده‌وه‌کانی به ئینگلیسی هه‌ڵده‌سووڕێنێ نه‌ک به زمانێکی دیکه". ئه‌و هه‌نگاوه ئه‌وه‌نده تیژپه‌ڕانه بوو ته‌نانه‌ت نوێنه‌رانی پارلمانیشی ده‌گرته‌وه ، که لێیان قه‌ده‌غه کرابوو له گه‌ڵ ده‌نگده‌رانیان جگه له ئینگلیسی نه‌بێ به هیچ زمانێکی دیکه قسه بکه‌ن.ئه‌و ده‌ستوورنامه‌یه به جیاوازییه‌کی که‌مه‌وه په‌سند کرا به‌ڵام دواتر به ناقانوونی داندرا و قه‌ت به‌ڕێوه نه‌چوو.ده‌نگده‌رانی ئاریزۆنا له هه‌ڵبژاردنی ساڵی 2006 دا جۆره‌یه‌کی که‌متر سنووردارتری ئینگلیسیی ڕه‌سمییان وه‌خۆ کرد\nئه‌و قانوونی ئینگلیسیی ڕه‌سمییه به‌چ شێوه‌یه‌ک قانوونی بنچینه‌یی پێشێل ده‌کا؟\nئه‌و هه‌نگاوه‌ی ساڵی 1988ی ئاریزۆنا له به‌ر ئه‌وه ئه‌و ده‌ستوورنامه‌یه‌ی هه‌ڵوه‌شانده‌وه چونکه ئه‌سڵی یه‌که‌می لێزیاد کراوی قانوونی بنچینه‌یی که ئازادیی ڕاده‌ربڕین ده‌سته‌به‌ر ده‌کا پێشێل ده‌کا، هه‌روه‌ها ئه‌سڵی چارده‌هه‌م که ده‌سته‌به‌ری پاراستنی یه‌کسانی قانوونانه.دادگه‌ی به‌رزی ئاریزۆنا به‌وئاکامه گه‌یشت ئه‌و ده‌ستوورنامه‌یه‌ی ته‌نێ ئینگلیسی نه‌ک هه‌ر مافی مه‌ئموورانی ده‌وڵه‌ت پێشێل ده‌کا به‌ڵکوو ڕێ له کاربه‌ده‌ستانی هه‌ڵبژێردراویش ده‌گرێ که بۆچوونی خۆیان ده‌رببڕن.به پێی بڕیاری دادگه، ئه‌و ده‌ستوورنامه‌یه مافی ئه‌و که‌سانه‌شی پێشێل ده‌کرد که ئینگلیسیی ئاخێو نه‌بوون یان ئینگلیسییه‌کی به‌رته‌نگیان ده‌زانی بۆ ئه‌وه‌ی بکرێ " زانیاری به زمانی خۆیان وه‌ربگرن بێتوو ده‌ستڕاگه‌یشتن به که‌ره‌سته به دووزمانان هه‌بێ و ئه‌وه‌ش ده‌کرێ پێویست بێ بۆ دلنیا بوون له خزمه‌تی عادڵانه و کاریگه‌ری داو و ده‌زگا حکوومه‌تییه‌کان"\nحکوومه‌ت به بێ ئه‌وه‌ی هۆیه‌کی پێویستی به‌ده‌سته‌وه بێ ناتوانێ مافه بنه‌ڕه‌تییه‌کان به‌رته‌نگ بکا و، له‌و نموونه‌یه دا دادگه‌ی به‌رز پێی وابوو هیچ هۆیه‌کی گرینگی ئه‌وتۆ له ئارا دا نه‌بووه." مه‌به‌ستی لێزیادکراوی ئه‌سڵی قانوونی بۆ پێشخستنی ئینگلیسی وه‌کوو زمانی هاوبه‌ش پێویستی به قه‌ده‌غه‌کردنێکی گشتی به‌کارهێنانی زمانی نائینگلیسی نییه.ئینگلیسی ده‌کرێ پێشبخرێ و گه‌شه‌ی پێ بدرێ به بێ ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت یان حکوومه‌ته ناوچه‌ییه‌کان به‌کارهێنانی زمانانی دیکه قه‌ده‌غه بکه‌ن\nدادگای هه‌ره‌به‌رزی ئه‌مریکا قه‌ت له‌و باره‌یه‌وه هیچ بریاری داوه؟\nئه‌و دادگه‌یه له ساڵی 1923 له بڕیارێک دا له مه‌ڕ په‌روه‌نده‌ی (مه‌ییر له هه‌مبه‌ر نێبراسکا) قانوونێکی ته‌نێ ئینگلیسی هه‌ڵوه‌شانده‌وه که ده‌رس گوتنه‌وه‌ی به زمانی لاوه‌یی له خواره‌ووی پۆلی هه‌شته‌م قه‌ده‌غه ده‌کرد.دادگه‌ی به‌رزی ئاریزۆناش له ساڵی 1988 دا هه‌ر به‌پێی هه‌مان بۆچوون قانوونه‌که‌ی هه‌ڵوه‌شانده‌وه. دادگه‌ی هه‌ره‌به‌رزی ئه‌مریکا له حوکمه‌که‌ی دا ڕایگه‌یاند: " ئاواتی داڕێژه‌رانی قانوون بۆ بره‌و پێدان به گه‌لێکی یه‌کده‌ستی که به‌هاکانی ئه‌مریکایی له مێشک دابێ و ئاوا ئاماده بکرێ که به‌هاسانی له‌و مشتومڕ و لێدوانانه‌ی له سه‌ر کار‌وباری مه‌ده‌نی ده‌کرێن تێبگا دیاره جێگای پێ زانیینه"\n" به‌ڵام ئه‌و ڕێگا و ئامرازانه‌ی بۆ ئه‌و مه‌به‌سته ده‌کار کراون، به‌باوه‌ڕی ئێمه له سنووری ئه‌و ده‌سته‌ڵاته‌ی تێده‌په‌ڕێنن که به ده‌وڵه‌ت دراوه...تاک هێندێک مافی بنه‌ڕه‌تی هه‌ن که ده‌بێ بپارێزدرێن و ڕێزیان لێ بگیرێ.قانوونی بنچینه‌یی ده‌بێ باڵ به‌ر سه‌ر هه‌موان دا بکێشێ و بیانپارێزێ. ئه‌وانه‌ی که به زمانی دیکه قسه ده‌که‌ن و ئه‌وانه‌ش که به زمانی ئینگلیسی فرچکیان گرتووه. ڕه‌نگه ئه‌وه زۆر به‌که‌لک بووبا ئه‌گه‌ر هه‌موان هه‌ر ئێستا له قسه‌کردنی ئاسایی ئێمه تێگه‌یشتبایه‌ن،به‌ڵام ئه‌وه ناکرێ به تۆبزی و به ڕێگای ئاوا دا که به پێچه‌وانه‌ی قانوونی بنچینه‌یی یه وه‌دێ بهێندرێ- ئه‌و ئامانجه‌ی دڵ پێی ده‌وێ ناکرێ به ڕێگای ئامراز و شێوازی قه‌ده‌غه پێش بخرێ\nبێتوو ئینگلیسی وه‌ک زمانی ڕه‌سمی وه‌خۆ بکرێ کارتێکه‌ری له ڕووی قانوونییه‌وه چۆن ده‌بێ؟\nته‌بیعییه، ئه‌وه به‌ستراوه‌ته‌وه به‌ئه‌وه‌ی که ده‌قی قانوونه‌کان چۆن گه‌ڵاڵه کراون،که جیاوازییان یه‌کجار زۆره. له 23 قانوونی که له ئاستی ده‌وڵه‌تی دا سه‌باره‌ت به ئینگلیسیی ڕه‌سمی چالاکانه کاریان پێ ده‌کرێ، زۆربه‌یان بریتین له ته‌نێ ڕاگه‌یاندنی ساده - " ئینگلیسی زمانی ڕه‌سمی ده‌وڵه‌تی (ویلایه‌تی)________ ه" ئه‌و جۆره ڕاگه‌یاندنانه، هیچ کارتێکه‌ری قانوونییان نییه\nجۆره‌کانی دیکه‌ی ئه‌وانه، وه‌کوو " گه‌ڵاڵه‌ی قانوونی یه‌کێتی زمانی ئینگلیسی" و " گه‌ڵاڵه‌ی قانوونی زمانی نه‌ته‌وه‌یی" ئه‌و پێشنیازانه‌ی که ئێستا نێردروان بۆ مه‌جلیسی نوێنه‌رانی ئه‌مریکا، بێتوو په‌سند بکرێن به‌ره‌ته‌نگییه‌کی زۆر له سه‌ر ڕێی حکوومه‌ت پێک ده‌هێنن بۆ به‌کارهێنانی زمانانی دیکه. ئه‌و جۆره هه‌نگاوانه، له کاتێکدا ڕێگا ده‌ده‌ن به هێندێک ڕێز په‌ڕ بۆ به‌کارهێنانی زمانانی دیکه له بواری ئاسایشتی نه‌ته‌وه‌یی، ساخ وسڵامه‌تی گشتی، و به‌دره‌س گوتنه‌وه‌ی زمانانی لاوه‌یی دا، به‌ڵام زۆربه‌ی ئه‌و ماف و خزماتانه‌ی که ئاخێوانی نائینگلیسی ئیستا که‌لکیان لێوه‌رده‌گرن ناهێڵن،له‌وانه ئه‌و ئه‌سڵانه‌ی له مه‌ڕ دووزمانه‌تی له قانوونی مافی ده‌نگدان دا له به‌رچاو گیراون\nئه‌و ئه‌سڵه لێزیاد کراوه‌ی "زمانی نه‌ته‌وه‌یی" له قانوونی موهاجه‌ره‌ت، که له18ی مه‌ی سه‌نای ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا په‌سندی کرد، هه‌ر هه‌مان کارتێکه‌ری ده‌بێ.به‌پێچه‌وانه‌ی پێشنیازبڕیاره‌کانی مه‌جلیسی نوێنه‌ران ، ئه‌وه هیچ کام له قانوونه‌کانی هه‌نووکه‌یی پووچه‌ڵ ناکاته‌وه، به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌کی ئه‌وتۆ داڕێژراوه فه‌رمانی سه‌رۆککۆماریی 13166، که له ساڵی 2000 له لایه‌ن سه‌رۆک کلینتۆنه‌وه ده‌رچووه و له ساڵی 2001 سه‌رۆک بووش دایگرتووه‌ته‌وه پووچه‌ڵ ده‌کاته‌وه. ئه‌و فه‌رماننامه‌یه له داو وده‌زگا فێدێراڵییه‌کانی ده‌وێ نێوه‌رۆکی به‌رنامه و پڕۆژه‌کانی خۆیان بۆ ئه‌و که‌سانه‌ش که زمانی ئینگلیسییان به‌رته‌نگه شی بکه‌نه‌وه و له‌به‌ر ده‌ستیان بنێن\nئه‌و پێشنیارانه‌ی له مه‌ر ئینگلیسیی ڕه‌سمی به‌رته‌نگی ساز ده‌که‌ن، له‌گه‌ڵ شتی دیکه بریتین له\nقه‌ده‌غه کردنی زۆربه‌ی بڵاوکراوه فێدێڕاڵییه‌کان به زمانه‌کانی دیکه، بۆ نموونه، شیکردنه‌وه‌ی قانوونه ماڵیاتییه‌کان، حه‌قی بێکاری به ساڵداچووان، یاریده‌ی ده‌رمانی، پاراستنی مه‌سره‌فکاران، رێسای عادڵانه‌ی خانووبه‌ره و قانوون وڕێسای له مه‌ڕ بازرگانی\nقه‌ده‌غه دانان له سه‌ر به‌کارهێنانی بوودجه‌ی گشتی بۆ وه‌رگێڕانی دادخوازی مه‌ده‌نی یان دانیشتنه‌کانی له مه‌ڕ کاروباری به‌ڕێوه‌به‌ری؛ و\nله نێوبردنی ده‌سته‌به‌رییه‌کانی دژی دووچاوکێتی و فه‌رق وجیاوازی له‌گه‌ڵ کردن بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی ئینگلیسییه‌که‌یان به‌رته‌نگه، له‌و به‌رنامانه‌ی دا که له ئاستی فێدێڕاڵی دا بوودجه‌یان ده‌درێ، له‌وانه مافی دایکوبابان بۆ وه‌رگرتنی ئاگاداری له خوێندنگه‌یانه‌وه به‌و زمانه‌ی که ئه‌وان لێی تێده‌گەن\nباشه داخودا هیچ شتێک نییه به لایه‌نگری له بیری یه‌کگرتووکردنی ئه‌مریکاییه‌کان به ڕێگای زمانێکی هاوبه‌ش دا بگوترێ؟\nله نێو هه‌موو ئه‌و قسانه‌ی له به‌رژه‌وه‌ندی هه‌بوونی ئینگلیسیی ڕه‌سمی ده‌کرێ،ئه‌وه‌یان ره‌نگه له هه‌موویان دووڕوویانه‌تر بێ.له‌وه‌تا ده‌ستپێکرانی ئه‌و که‌مپه‌ینه له به‌رایی ساڵانی 1980کانه‌وه،کاردانه‌وه و ئاکامی سه‌ره‌کی ئه‌و که‌مپه‌ینه له یه‌ک دابڕاندنی کۆمه‌ڵگه‌کان بووه.کاتێک ئه‌و مشتومڕه هه‌ڵده‌گیرسێ، مێدیاکان باسی ده‌رکه‌وتنی کێشکێشانی زمانی ده‌که‌ن، کاتێک کاربه‌ده‌ستانی ناوچه‌یی و تاک وته‌را به ئه‌رکی خۆیانی ده‌زانن و ماف به خۆیان ده‌ده‌ن سیاسه‌تی فه‌رق جیاوازی له‌گه‌ڵ کردن به‌ڕێوه‌به‌رن،به به‌کارهێنانی دروشمی وه‌ک " ئێره ئه‌مریکایه - به ئینگلیسی قسه بکه!".پڕۆفێسۆر ستیڤن به‌نده‌ر له خوێندنگه‌ی حقووقی زانکۆی ئۆرێگۆن ئه‌م ڕووداوانه‌ی خواره‌وه‌ی به به‌ڵگه‌وه ئاسته کردووه دوای ئه‌وه‌ی مه‌جلیسی نوێنه‌رانی ئه‌مریکا له ساڵی 1996 لایحه‌ی ته‌نێ ئینگلیسی په‌سند کرد\nخاوه‌نانی ڕێستوڕانێک، له یاکیما لە واشنگتن، ده‌ستیان گێڕاوه له میوانداریی کردنی ئه‌و موشته‌رییانه‌ی که به ئێسپانیایی قسه‌یان ده‌کرد و دروشمی ئاوایان هه‌ڵاوه‌سیبوو:" له ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا دا،ته‌نێ ئینگلیسی ده‌ڕوا، ده‌نا بۆ ده‌ره‌وه ئامیگۆس\nحاکمێک، له ئاماریلۆ ، تێگزاس،له دانیشتنێک دا بۆ بڕیاردان له سه‌ر ئه‌وه‌ی کێ سه‌رپه‌رستی منداڵه‌که‌ی به‌ده‌سته‌وه بگرێ، باوکه‌که یان دایکه‌که،ژنه‌که‌ی به ئازاردانی منداڵه 5 ساڵانه‌که‌ی خۆی تاوانبار کرد لە به‌ر ئه‌وه‌ی به ئێسپانیایی قسه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌کرد. ئه‌و ووشداری دا به ژنه‌که وگوتی:" جوان ئه‌وه‌ت لا ڕوون بێ ، ئه‌و منداڵه ته‌نێ ده‌بێ به ئینگلیسی بدوێندرێ\nپۆلیس له، یۆنکرس لەنیۆیۆرک ، شۆفێڕی لۆرییه‌کی که ئه‌مریکایی کووبایی بوو سزا دا هه‌ر له به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌یتوانی به ئینگلیسی ووڵامی ئه‌و پرسیارانه‌ی لێی ده‌کرا بداته‌وه\n، له ئالاباما، هانتسڤیل پسپۆرێکی ماڵیات ده‌ستی له‌وه‌گێڕاوه لیخۆشبوونی ماڵیاتی بۆ ئه‌و خاوه‌ن مڵکه کوره‌ییانه‌ی که ئینگلیسییه‌که‌یان ته‌واو نه‌بوو، په‌سند بکا\nله جۆرجیا، له نۆرکراس کاربه‌ده‌ستان قه‌شه‌یه‌کیان سزا دا له به‌ر ئه‌وه‌ی به ئێسپانیایی کارتی بۆ ئیماندارانی ئێسپانیایی زمان ناردبوو به تاوانی گۆیا پێشێل کردنی فه‌رمانێکی ته‌نێ ئینگلیسی\nخاوه‌نکاران له ئاستی سه‌رتاسه‌ری وولات دا ڕێسای ته‌نێ ئینگلیسییان له شوێنی کار داسه‌پاند، ئه‌وه‌ش به پێچه‌وانه‌وه و به مل سوون له ئامۆژگارییه‌کانی کۆمیسیۆنی ده‌رفه‌تی له‌به‌رکارنانی یه‌کسان\nله‌کاتێک دا زۆر له ئینگلیسی ئاخێوان له‌وانه‌یه پێێان وابێ ئه‌وه هیچ کێشه‌یه‌ک نییه،ئه‌و که‌سانه‌ی که ده‌که‌ونه به‌ر سێره‌ی که‌مپه‌ینی ته‌نێ ئینگلیسی و به‌رته‌نگییه زمانییه‌کان ئه‌و کارانه به هێڕشکارانه و هه‌ڕه‌شه ده‌زانن.سه‌ناتۆر جان مەکین بۆ دژایه‌تی له گه‌ڵ ئه‌وجۆره قانوونه له ووڵایه‌تی خۆی له ئاریزۆنا پرسیاری کرد:" ئێمه بۆچی ده‌مانه‌وێ ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌تۆ په‌سند بکه‌ین که به‌شێکی گرینگ له حه‌شیمه‌تی ئێمه به هێرشێکی ده‌زانن بۆ سه‌ر میراتی کولتووری خۆیان؟" ئه‌وه پرسیارێکه که بانگه‌شه‌ده‌ر و پشتیوانانی ته‌نێ ئینگلیسی قه‌ت نه‌یانتوانیوه ووڵامی بده‌نه‌وه\nبەو هه‌را و هه‌ڵچوونه‌ی که ئێستا له سه‌ر زمان هه‌یه، داخودا پێویست ناکا حکوومه‌ت سیاسه‌تێکی هه‌موولایه‌نه‌ی زمانی هه‌بێ؟\nبه‌ڵێ.به ووردی پێویستییه‌کی ئاوا هه‌یه، ده‌وڵه‌ته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا،قه‌ت سیاسه‌تێکی زمانی له ڕووی پلان و له ئاستی سه‌رتاسه‌ری دا نه‌بووه. جارجار سیاسه‌تی زمانی بووه - بۆ ووڵام دانه‌وه‌ی پێویستیی کاتی و ده‌ستبه‌جێ یان له به‌ر گوشاری سیاسی- ، زۆر جار سیاسه‌تی ناکۆک و ناله‌بار که له‌گه‌ڵ گۆڕانی کات و سه‌رده‌م نه‌گۆنجاون\nئه‌مریکاییه‌کان پێویستییان به سیاسه‌تێکی زمانی هه‌یه که تێێدا ئه‌و بایه‌خانه‌ی ئێمه له ئاست ته‌حه‌مولی ئێتنیکی، رێز و حورمه‌ت بۆ ئازادییه مه‌ده‌نییه‌کان و، دڵئاواڵه‌یی بۆ ڕووبه‌ڕووبوون له گه‌ڵ پێداویستییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان هه‌مانه ڕه‌نگ بداته‌وه. فه‌رمانی ژماره 13166ی سه‌رۆککۆماری که داوا له داو وده‌زگا فێدێڕالییه‌کان ده‌کا پێوه‌ندی خۆیان له گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی ئینگلیسییه‌که‌یان به‌رته‌نگه باشتر که‌ن و زانیاریان له به‌رده‌ست بنێن، هه‌نگاوێکی پچووکه به‌ره‌و ئه‌و ئاڕاسته‌یه. به‌ڵام ئامۆژگاری زۆر ڕوونتر و پته‌وتر پێویستن بۆ ده‌سته‌به‌ر کردنی کاریگه‌ر بوونی ئه‌و به‌رنامانه\nئێمه هه‌ر وه‌ها پێویستمان به سیاسه‌تێکی زمانی هه‌یه که زمان فێربوون به شێوه‌یه‌کی ئه‌وتۆ پێش بخا که له خزمه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیی نه‌ته‌وه‌یی دا بێ.هه‌ڵبه‌ت،ده‌بێ له به‌هێزکردنی ده‌رفه‌ت و ده‌ره‌تان بۆ فێر بوونی ئینگلیسییه‌وه ده‌ست پێ بکرێ،به‌ڵام ئه‌و سیاسه‌ته نابێ به‌ئه‌وه‌نده ڕازی بێ و له‌وێ ڕاوه‌ستێ.له‌و ئابوورییه‌یدا که ئێستا گۆی زه‌وی داپۆشیوه،هه‌ر ئینگلیسی به ته‌نێ تێر ناکا. ئه‌مریکا پێویستی به ته‌نێ ئینگلیسی نییه، به‌ڵکوو پێویستی به زێده‌یی ئینگلیسی هه‌یه - واته باش ڕاهاتن له زۆر زمانان بۆ به‌ره‌و ژووربردنی هێزی ڕقه‌به‌ری نێونه‌ته‌وه‌یی و ئاسایشتی نه‌ته‌وه‌یی – وه‌ک له‌و بڕیارنامه‌یه‌ی دا هاتووه  که ئێستا چاوه‌ڕوان ده‌کرێ مه‌جلیسی نوێنه‌ران ده‌نگی له سه‌ر بدا\nدواجار،ئێمه پێداویستیمان به سیاسه‌تێکه که نرخی زمانانی کۆچبه‌ران و که‌مینه خۆجێیه‌کان بزانێ، ئه‌وان نه‌ک وه‌ک "کێشه" یه‌ک به‌ڵکوو وه‌ک سه‌رچاوه‌یه‌ک ببینێ. له جیاتی ئه‌وه‌ی ئێمه به قانوونی ته‌نێ ئینگلیسی حه‌ول بده‌ین بۆ کپ کردنی جۆراوجۆری زمانی،ده‌بێ توانایی فره‌لایه‌نه‌ی فێربوون و به‌ره‌وپێشبردنی زمانان هان بده‌ین بۆ ته‌بایی کۆمه‌ڵایه‌تی،به هێزکردنی ده‌ربڕێنی کولتووری وڕه‌چاو کردنی پێداویستییه‌کانی نه‌ته‌وه\nتێبینی:سه‌رنووسی باسه‌که له لایه‌ن وه‌رگێڕه‌وه داندراوه. نووسه‌ربۆ گه‌ڵاله کردنی ئه‌م ووتاره ئاماژه‌ی به 59 ژێده‌ر و سه‌رچاوه کردووه که لێره دا وه‌رنه‌گێڕدراون : نێوی ماکی ئه‌م ووتاره بریتییه له\nFrequently Asked Questions about Official English\nBy James Crawford, President Institute for language and Education policy\nده‌ستچنێکی نامه‌کانی هێنری مولێر له سابڵاغه‌وه 6...\nفیلمێکی به‌ڵگه‌یی له سه‌ر کشانه‌وه‌ی ئه‌ڕته‌شی سو...\nدیداری جه‌نابی هێنری مولێر و کارداری سه‌فاره‌تخانه...


پێشەنگی جیهانی لەبواری پرۆگرامەکانی وەرگرتنی ناسنامەو نیشتەجێبوون بەشێوەیەکی خێرا\nکۆمپانیای ستیزنشپ ئینڤێست کۆمپانیایێکی ڕاوێژکاری پێشەنگە لەبوارەکانی پرۆگرامی نیشتەجێ بوون و بوون بە هاوڵاتی لە چەندین وڵاتی جیهان دا. کۆمپانیاکە ساڵانە هاوکاری سەدان خێزان و تاک دەکات لەسەرتاسەری جیهان دا بۆ وەگرتنی ڕەگەزنامەی دووەم لەڕێگەی وەبەرهێنان. کۆمپانیای ستیزنشپ ئینڤێست خاوەنی متمانەیەکی بەهێزەو دانپێدانراوە لەلایەن وڵاتە جیاوازەکانەوە بۆ پرۆسەی پێدانی ڕەگەزنامەی دووەم.\nستیزنشپ ئینڤێست بەشێوەیەکی سەرکەوتوو توانیوێتی داواکاری پێشکەش کات بۆ هەزاران خێزان و تاک لە سەرتاسەری جیهان دا\nستیزنشپ ئینڤێست خاوەن پێگەی سەرەکییە لە بواری بەدەستهێنانی خێرای ڕەگەزنامەو بڕوانامەی نیشتەجێبوون لەڕێێی وەبەرهێنان. پرۆگرامەکە داوات لێناکات کە بە ناچاری لە وڵاتەکدا بژیت بۆ ئەوەی ببیتە خاوەنی ڕەگەزنامە یاخود بەڵگەنامەی نیشتەجێبوون و ببیتە هەڵگری دوو ڕەگەزنامە و نیشتمان. هیچ تواناییەکی دیاریکراو داواکراو نییە لە پێشکەشکارەکان جگە لە هەبوونی پێشینەیەکی پاک و پارێزراو لە تۆماری نایاسایی و تاوان و ئەنجامدانی وەبەرهێنان لە وڵاتەکەدا.\nبڕێ پارەی پێویست بۆ وەبەرهێنان.\nپێویست بە وەبەرهێنانێکی دارایی گەورە دەکات، هەرجۆرێک لە وەبەرهێنان جیاوازە بەپێی ڕێکارە یاساییەکانی هەر وڵاتێک و لەوانەیە لە بواری کەرتی خانووبەرە، بۆندەکانی حکومەت، بەشداربوون و هاوبەشی پێکردنی بازرگانی یاخود دارایی لە دەرماڵەی حکومەت دا بێت.\nپرۆگرامەکانی ڕەگەزنامەی دووەم\nکەمترین ١٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nزۆرترین ٢،٥٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nکەمترین ٢،٥٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nزۆرترین ٦٠٠،٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی\nهەموو بەرنامەکان نیشان بدە\nبۆچی پاسپۆرتی دووەم.\nسوودەکانی هەڵگرتنی پاسپۆرتی دووەم، یاخود بەڵگەنامەی نیشتەجێبوونێکی جێگرەوە زۆر گرنگن بۆ پاراستنی خۆت و خێزانەکەت لە مەترسییە داراییەکان و پاراستنی داهاتووتان.\nلەم سەردەمە نوێیەی جیاکاری جیهان، پاسپۆرتێکی دووەمی پەسەندکراو و توانای گەشتکردن بەبێ هیچ ڤیزایەک بۆ چەندین وڵاتی جیاواز شتێکی زۆر گرنگە.\nسەلامەتی شتێکی یەکجار بەنرخ و گرنگە بۆ هەموو کەسێک بە گشتی و بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە لە ناوچە نا ئارام و کێشەلەسەرە سیاسییەکان دەژین. گەیشتن بە کۆمەڵگایەکی سەلامەت و پارێزراو نرخی هەڵناسەنگێندرێت.\nبەبێ هیچ ڤیزایەک و بە ئازادی و بێ جیاوازی، مافێکی سەرەکییە کە بەدەست دەهێنرێت لەڕێگەی بەردەستهێنانی پاسپۆرتێکی بەهێزیی.\nبەردەست بوونی چاودێری تەندروستی ئیلزامییە بەتایبەتی لە بارە لەناکاو و گرنگەکاندا.\nتوانای پاراستنی سامانەکەت لە بڕیارو یاسا چاوەڕوان نەکراوەکانی حکومەت و ڕیژەی بەرزی سیستەمەکانی باج، هەلی گەورەکردن و فراوان کردنی بازرگانییەکەت بەشێوەیەکی نێودەوڵەتی، کردنەوەی ئەکاونت لە بانکێکی متمانەپێکراو و هەبوونی پلانی سەرکەوتن شتانێکی بنەڕەتین.\nپەرەپێدان و بەهێزکردنی منداڵەکانتان هەر لەیەکەم هەنگاوی دەستپێکی خوێندنیان، یەکێکە لە خاڵە گرنگەکان بۆ وەرگرتنی ڕەگەزنامەی دووەم و بەڵگەنامەی نیشتەجێبوون.\nئەو حکومەتانەی کە پشتیان پێدەبەسترێت\nبەشێک بوون لە حکومەتێک بە سیستەمێکی سیاسی سەقامگیر کە تێیدا بڕیارە هەستیارەکان لەلایەن پێشڕەوی بەتوانا دەدرێت بۆ پاراستنی هاوڵاتییەکانیان.\nهەست کردن بە پێشوازییەکی گەرم لەلایەن کۆمەڵگایەک کە ژینگەیەکی لەبار و کوالێتیەکی بەرزی بنمەکانی ژیانی تێدایە.\nپرۆگرامەکانی باڵیۆزی ئێمە\nکاتێک پێشکەشکارێک بەشداری دەکات لە یەکێک لە پرۆگرامەکانمان، باڵیۆزخانەکەمان ڕاستەوخۆ خەڵات دەکرێت\nببیته باڵیۆزی ئێمه\nبەشداری بکە لە ڕۆژنامەی ئەلکترۆنی ئێمە\nتازترین هەواڵەکان، گۆڕانکارییەکان لە یاسادا، هەلە سەرنج ڕاکێشەکان و تازەترین پێشهاتەکان.\nبە کلیک کردن لە پێشکەشکردندا هاوڕام لەگەڵ مەرج و مەرجەکان


نزیكەی 10 میلیۆن نەخوێندەوار لە ئێران بوونی هەیە – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / ئێران / نزیكەی 10 میلیۆن نەخوێندەوار لە ئێران بوونی هەیە\nدوو شه‌ممه 24 ئاب 2015\tئێران, کۆمەڵایەتی, هەواڵ 102 جار خوێنراوه‌ته‌وه\n“عەتائوڵڵا سوڵتانی سەبوور” ئەندامی كۆمیسیۆنی پەروەردە و توێژینەوەكانی مەجلیسی ئێران و‌تی : 9 میلیۆن و 600 هەزار كەس لەم وڵاتە نەخوێندەوارن و ئەمەش لە بارودۆخی ئەمڕۆدا شیاو نییە.\nسوڵتانی سەبوور لە لێدوانێكدا بۆ هەواڵنێریی حكنومەتیی مێهر، بوونی ئەم ڕێژە نەخوێندەوارەی لە ئێران بە كارەسات ناوبردووە و وتوویەتی پێویستە بۆ كەمكردنەوەی ئەم رێژە نەخوێندەوارە ناوەند و ڕێكخراوەكانی دیكەش هاوكاری وەزارەتی پەروەردە و بارهێنان بكەن. ئەندامی كۆمیسیۆنی پەروەردە و توێژینەوەكانی مەجلیس بكەن.”\nناوبراو گەورەترین قەیرانی ئێستای پەروەردە و بارهێنانی بە هاوكاری نەكردنی ڕێكخراوەكان لەگەڵ یەكتری دەزانێت و دەلێت: بەداخەوە هەموو لایەك لەم باوەڕەدا‌ن كە پەروەردە و ڕاهێنان تەنیا ئەركی وەزارەتی پەروەردە و بارهێنانە، هەر ئەوەشە كە پەرەی بە نەخوێندەواری داوە.\nبە وتەی ناوبراو زۆرترین ئاماری نەخوێندەواری لە ئێران لە قۆناغی تەمەنیی 35 ساڵ بۆ سەرەوەیە. ساڵی ڕابردووش “عەلی باقرزادە” جێگری وەزیری پەروەردە و بارهێنان و سەرۆكی ڕێكخراوی نەهێشتنی مەخوێندەواری ئاماری نەخوێندەوارانی ئەم وڵاتەی تا ئاستی 3 میلیۆن و 500 هەزار كەس ڕاگەیاندبوو.\nئەم ئامارە گرووپی تەمەنیی ژێر 50 ساڵ دەگرێتەوە و پارێزگای تاران پاش سیستان و بەلووچستان پلەی دووەمی نەخوێندەواریی ئەم وڵاتەی بۆ تەرخان كراوە.