پێشوازی له مالیكی له‌لایه‌ن دوو هێزی سیاسییه‌وه كه نوێنه‌رایه‌تی زۆرینه‌ی خه‌ڵكی پارێزگای سلێمانی ده‌كه‌ن، له كاتێكدا كه ئاستی په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌م دوو هێزه له‌گه‌ڵ ڕكابه‌ره‌كه‌یاندا ئاستێكی باشی نییه، ئه‌گه‌ر نه‌ڵێین زۆر خراپه، هه‌ربۆیه شتێكی چاوه‌ڕوانكراوه كه پێشوازییه‌كه ببێته مایه‌ی ناڕه‌زایی هه‌م بارزانی‌و هه‌م حزبه‌كه‌ی، پارتی دیموكراتی كوردستان، چ به ئاشكرا بیڵێن یان بیشارنه‌وه.\nله چه‌ند ساڵی ڕابردوودا مالیكی كرایه ڕه‌مزی دژایه‌تی به‌غدا بۆ كورد‌و هه‌رێمی كوردستان، ڕاستییه‌كه‌شی به‌و جۆره نه‌بوو، به به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ی له‌پاش مالیكیش په‌یوندییه‌كانی هه‌رێم‌و به‌غدا هه‌ر ئاسایی نه‌بوونه‌ووه‌و كێرڤی ئاڵۆزبوونه‌كه‌یان به‌ره‌و سه‌ره‌وه هه‌ر له هه‌ڵكشاندابوو .\nقسه‌ی ڕاست ئه‌وه‌یه، كه نابێت سیاسه‌تی گه‌ل‌و وڵات له‌سه‌ر بنه‌مای نه دۆستایه‌تی كه‌سێك‌و نه دوژمنایه‌تیشی دابمه‌زرێت، ئه‌گه‌ر وامان كرد ئه‌وه كێشه‌كانمان زیاتر لێ ئاڵۆز ده‌بێت، چونكه ئه‌و كه‌سایه‌تییانه له دونیای سیاسه‌تدا نوێنه‌رایه‌تی خۆیان ناكه‌ن، به‌ڵكو نوێنه‌رایه‌تی حزب یان گه‌ل‌و حكومه‌ت‌و دامه‌زراوه‌كانیان ده‌كه‌ن.\nله ماوه‌ی ڕابردوودا كێشه‌ی عێراق كرایه كێششه‌ی سه‌ددام، بینیمان له‌پاش سه‌ددام‌و به‌بێ حسابكردن بۆ ئه‌و ژێرخانه‌ی سه‌ددام‌و به‌عسی له‌سه‌ر وه‌ستابوو عێراق بوویه چ جه‌هه‌ننه‌مێك، ئه‌گه‌رچی ڕووخاندنی رَژێمه‌كه‌ی كارێكی ئێجگار به بایه‌خ بوو، هه‌روه‌ها لیبیاو هه‌روه‌ها میسرو سوریاش، باسه‌كه ئه‌وه‌یه كه‌سه‌كان ڕۆشتن، به ڕۆشتنیان نه‌وه‌ك كێشه‌كانیان نه‌برد، به‌ڵكو پاش خۆیان دونیایه‌ك به‌ڵاو كێشه‌یان به‌جێهێشت .\nبۆیه باش وایه پێشوازی له مالیكی به شتێكی نۆرمه‌ڵ وه‌رگرین ئه‌گه‌رچی كاته‌كه‌ی نا ئاساییه، چونكه ئه‌گه‌ر كه‌لێنێك له نێوان ئه‌م سێ هێزه، پارتی‌و یه‌كێتی‌و گۆڕان، هه‌بێت، ئه‌وه به‌بێ پێشوازی له مالیكی چاره‌سه‌ر نابێت، هه‌روه‌ها به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه.\nڕاستتر وایه بڵێین چاره‌سه‌ری كێشه سیاسییه‌كانی هه‌رێم، هه‌ر به‌ده‌ستی كاره‌كته‌ره‌كانی كورده، نه‌وه‌ك كه‌سێكی تر، هه‌روه‌ك بۆ ئاڵۆزكردن‌و گه‌وره‌كردنی كێشه‌كانیش هیچ دوژمنێك هێنده‌ی ناحه‌زی‌و دوو به‌ره‌كی‌و كێبه‌ركێی ناشه‌ریفانه‌ی هێزه كوردییه‌كان كاریگه‌ریی نابێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێسته هه‌یه.\nماوه‌ته‌وه بڵێین ئه‌گه‌ر پارتی ئه‌م سه‌ردانه‌ی زۆر پێناخۆشه، وه‌ك دیاره، ئه‌وه با بزانێت به لێدوان‌و قسه‌ی ئاگرینی ڕاگه‌یاندنه‌كان ناتوانێت هیچ شتێك باش بكات، به‌ڵكو پێویسته خێرابكات له شكاندنی ئه‌و به‌سته‌ڵه‌كی په‌یوه‌ندییه‌ی نێوان خۆی‌و هێزه سیاسییه‌كان، چونكه دڕدۆنكی‌و دووره په‌رێزی به‌رهه‌می باشی نابێت‌و ئامانجی هیچ هێزێكی سیاسی ناهێنێته دی، هه‌میشه هێزه‌كان به گفتوگۆو سازشكردن ده‌توانن به‌رنامه‌و خه‌ون‌و خولیاكانیان بێننه دی، ئه‌مه بۆ هه‌موو هێزه سیاسییه‌كانیش ڕاسته .\n2064 جار خوێندراوەتەوە


سه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ مه‌تران ئاسادۆريان كۆبووه‌وه | دەزگاى زارى کرمانجى\nسه‌رۆكى هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ مه‌تران ئاسادۆريان كۆبووه‌وه\nبه‌ڕێز نێچیرڤان بارزانی، سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان، پێشوازی له به‌ڕێز مه‌تران د. ئاڤاك ئاسادۆریان سه‌رۆكی تایه‌فه‌ی ئه‌رمه‌نی ئه‌رتۆدۆكس له عیراق و ئه‌مینداری گشتیی ئه‌نجومه‌نی سه‌رۆكانی تایه‌فه مه‌سیحییه‌كان له عیراق كرد.\nله كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا دۆخی تایه‌فه‌ی ئه‌رمه‌ن و مه‌سیحییه‌كان له عیراق و هه‌رێمی كوردستان، گرنگیی به‌شداری و هاوبه‌شیی ته‌واوی پێكهاته‌كانی عێراق له كایه‌كانی به‌ڕێوه‌بردن و پرۆسه‌ی سیاسیی وڵاتدا، دۆخی كه‌نیسه‌كان و پاراستنی تایبه‌تمه‌ندی و مافه‌كانیان، مه‌ترسییه‌کانی داعش و هه‌ڵبژارده‌کانی داهاتووی عیراق، تاوتوێ كران.\nله كۆبوونه‌وه‌كه‌دا به‌ڕێز مه‌تران ئاسادۆریان باسی له دۆخ و ڕه‌وشی ژیانی ئه‌رمه‌نه‌كانی كوردستان و به‌سه‌رکردنه‌وه‌یانی كرد كه گه‌وره‌ترین ژماره‌یان له زاخۆیه، هه‌روه‌ها تیشکی خسته سه‌ر دۆخی ئه‌منی که بووه‌ته هۆی کۆچی ئه‌رمه‌نه‌کانی عیراق بۆ ده‌ره‌وه و ستایشی یه‌كترقبووڵكردن، پێكه‌وه‌ژیان، ته‌بایی و لێبورده‌یی له هه‌رێمی كوردستان كرد و هه‌ردوولا جه‌ختیان له قووڵكردنه‌وه‌ی ئه‌و كولتووره كرده‌وه.\nکێ دەکەیتە ھاوڕێت\nئەكادیمیای سۆران جامی زانكۆی جیهانی بەرز كردەوە\nئافرەتانی وەرتێ بەشداری لە خولێكی دروومانی دەكەن\nدەرماڵەی قوتابییانی زانکۆ و پەیمانگەکان دەگەڕێتەوە؟\nیەکەمەکەی پەروەردەی رواندز چیرۆکی سەرکەوتنی بۆ زاری کرمانجی دەگێڕێتەوە\nسۆزیار خالید: ئەو وانەییەی لێی دەترسام زۆرترین نمرەم لێهێنا


پارێزەرەکەی سەدام بۆ رووداو: ئەوەی لەبارەی شوێنی دەستگیركردنی سە\nپارێزەرەکەی سەدام بۆ رووداو: ئەوەی لەبارەی شوێنی دەستگیركردنی سەدام دەگوترێ، راست نییە\nلەلایەن هەوراز گوڵپی\t 20/4/2017\nخەلیل دلێمی، پارێزەری پێشووی سەدام حوسێن بۆ (رووداو) باسی چەند پرسێکی تایبەت بە سەدام دەکات و دەڵێت "كورد هیچ رۆڵێكی نەبوو لە دادگایی سەدام حوسێندا"\nیەكێك بوو لەو 22 پارێزەرەی كە ئامادەیی خۆیان نیشاندا بەرگریی لە سەدام حوسێن، سەرۆكی پێشووتری عێراق بكەن، دواتر لەلایەن بنەماڵەی سەددامەوە وەكو سەرۆكی تیمی پارێزەرانی بەریگار لە سەدام حوسێن دەستنیشانكرا، بەڵام دواتر بە تەنیا مایەوە. پارێزەر خەلیل جاسم سەعدوون ئەلدلێمی، 49 ساڵ كە ئێستا لە ئوردن دادەنیشێ، زۆر سەرسەختانە لە دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق بەرگری لە سەدام حوسێن كرد، بەڵام نەیتوانی دۆسیەكە بباتەوە. ئەو دەڵێت دادگایی سەدام حوسێن "سیاسی بوو نەك یاسایی". بە گوتەی دلێمی، سەددام حوسێن كە رۆژی 30ی دیسەمبەری 2006 لەسەر دۆسیەی دوجێل سێدارەدرا، هەر خۆی بە سەرۆكی عێراق دەزانی. خەلیل دلێمی یاداشتەكانی خۆی لە رۆژانی دادگایی سەدام نووسیوەتەوە و لە دووی توێی كتێبێك بەناوی (صدام حسین من الزنزانة الأمریكیة هذا ما حدث) بڵاوكردەوە، (رووداو) لە عەممانی پایتەختی ئوردن ئەو هەڤپەیڤینەی لەگەڵ خەلیل دلێمی سازكرد.\nرووداو – عەممان\nرووداو: بۆچی بەرگرییت لە سەدام حوسێن كرد؟\nخەلیل دلێمی: دوای هێرشی سەربازیی ئەمریكا بۆ سەر عێراق لە دەرەوەی شەرعیەتی نێودەوڵەتی و بەبێ هیچ پاڵپشتییەكی یاسایی، نە یاسای نێودەوڵەتی و نە یاسای ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، ئەو رەوشەی لە عێراق هاتەپێشەوە پێویست بوو هەموو كەسێك و هەموو عێراقییەك لە باكوورەوە تاوەكو باشوور، رووبەڕووی هێرشی ئەمریكا ببنەوە، بینیم رووبەڕووبوونەوەی ئەو داگیركارییە لە چوارچێوەی كاری مندایە وەكو پارێزەر، بۆیە ئامادەبووم خۆبەخشانە بەرگریی لە سەرۆك سەدام حوسێن بكەم، چونكە بە بڕوای من هێرش و ئەنجامەكانی هێرشەكە ناڕەوا بوو.\nدادگایی سەدام سیاسی بوو نەك یاسایی\nرووداو: پێشبینیت دەكرد دۆسیەكە بدۆڕێنی؟\nخەلیل دلێمی: سەرتاپای پرسەكە سیاسی بوو، سەرۆك سەدام حوسێنیش خودا لێی خۆش بێت، دەیزانی پرسەكە سیاسییە، چونكە پرسەكە پشتی بە یاسا نەبەستبوو، هەر بۆیە هیچ ئەنجامێكی یاسایی لێناكەوێتەوە. ئەگەر پرسەكەشمان لەسەر ئاستی حیساباتی تەقلیدی دۆڕاندبێت، ئەوە ئێمە ئەو پرسەمان هەر بردووەتەوە، سەرجەم ئەو تۆمەتانەی ئاراستەی سەرۆك سەدام حوسێن كران، دروستكراو بوون.\nرووداو: لە سێدارەدانی سەدام حوسێن یاسایی نەبوو؟\nخەلیل دلێمی: بە تەواوی سیاسی بوو.\nرووداو: كتێبێكت لەسەر دادگاییەكەی سەدام حوسێن نووسی، ئایا سەدام شتێكی تایبەتی پێگوتووی لە كتێبەكەتدا ئاماژەت پێ نەدابێ؟\nخەلیل دلێمی: هەموو ئەو شتانەی دەزانرێن ناگوترێن. كاتێكیش دەمانەوێ حاڵەتێكی دیاریكراو روون بكەینەوە بۆ گەلەكەمان، واتا شیكردنەوەی لەسەر بابەتێكی دیاریكراو تێدابێت، هیچ كێشەیەكمان لەوە نییە.\nرووداو: ئایا سەدام شتێكی پێگوتوویت و لەژێر گوشاری ئەمریكییەكاندا لە كتێبەكەتدا نەتنووسیبێت؟\nخەلیل دلێمی: بۆ نووسینی كتێبەكەم هیچ گوشارێكم لەسەر نەبوو.\nرۆژانە حەوت سەعات قسەم لەگەڵ سەددام دەكرد\nرووداو: سەدام چی دەگوت لەسەر كورد؟\nخەلیل دلێمی: دەیگوت كاتێك سەردانی بەرەكانی جەنگم دەكرد لە شەڕی ئێران، كە چاوم بە ئەفسەرێك دەكەوت خەڵكی باكووری عێراق بوو زۆر دڵخۆشتر دەبووم لەوەی چاوم بە ئەفسەرێكی ناوەڕاست یان باشوور كەوتبایە. شانازیی پێوە دەكردن و پێموایە هەموو عێراقییەكان شانازی بە گەلی كوردەوە دەكەن لە باكووری عێراق.\nرووداو: سەدام چۆن دەیڕوانییە ئایندەی عێراق؟\nخەلیل دلێمی: پێیوابوو ئەو داگیركاریەی ئەمریكا نامێنێ و كۆتایی دێت و عێراق ئازاد دەبێت، خوازیاربوو عێراقییەكان یەكبگرن و تایفیەت وەلابنێن، تۆوی ئەو فیتنەیە ریشەكێش بكەن كە داگیركار چاندوویەتی. هەروەها بەردەوام گەشبین بوو بە ئایندەی عێراق سەرەڕای ئەو قوربانییە گەورانەی زۆر ئازاری دەدان.\nرووداو: ئایا هیچ هەوڵێك هەبوو بۆ ئازادكردنی سەدام حوسێن؟\nخەلیل دلێمی: لایەنی ئەمریكی لە رۆژانی یەكەم گفتوگۆی لەگەڵ كرد لە بەرامبەر وەستاندنی شەڕ یان دانانی چەك لەلایەن هێزەكانی مقاوەمە.\nرووداو: سەدام قبوڵی كرد؟\nخەلیل دلێمی: نەخێر رەتیكردەوە\nخەلیل دلێمی: ئەوكات شەڕی فەللوجە هەبوو، ئەمریكیەكانیش تووش ببوون و زیانی زۆریان بەركەوتبوو، بۆیە دووجار هاتنە لای، جاری سێیەمیش لە رێگەی منەوە بوو، داوایان لە من كرد ئەو پەیامەی پێبگەیەنم و ناوەندگیری بكەم، منیش گوتم من گوشار لەسەر سەرۆك ناكەم، بەڵام داواكارییەكەی ئێوەی پێدەگەیەنم، بێگومان داواكارییەكەم پێگەیاند، بەڵام ئەو رەتیكردەوە.\nرووداو: تۆ هەستت دەكرد سەددام ستەمكارە؟\nخەلیل دلێمی: ئەگەر دەزگاكانی حوكمڕانی كاری نابەجێیان كردبێ، ئەوە ئەو بەرپرس نییە لێی، چونكە ئەوە دامەزراوەكانن و لە هەموو وڵاتێكیش روودەدات، چەند رۆژێك پێش ئێستا سەیری ڤیدیۆیەكم كرد كە مرۆڤایەتی سەرۆك دەسەلمێنێت، لە ڤیدیۆكە ژمارەیەك ئەفسەر و مونتەسیبەكانی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی گشتی بە خراپ مامەڵەیان لەگەڵ خێزانێكی عێراقی كردبوو، ئەو خێزانەش لەلای سەرۆك سەدام سكاڵای كردبوو، سەرۆكیش فەرمانی تەمبێكردنی دان، لەبەردەم سەرۆكی خێزانەكەدا تەمبێ كران. ئایا ئەمە ستەمی تێدایە، من پێموانییە سەرۆك سەدام حوسێن ستەمكار بووبێ، بەپێچەوانەوە تا ئاستێك دادپەروەر بوو.\nسەددام حوسێن تا لە سێدارەش درا هەر خۆی بە سەرۆك دەزانی\nرووداو: چی دەگوت لەسەر سەركردەكانی ئێستای عێراق؟\nخەلیل دلێمی: دەبێ چی بڵێت، سەركردەكانی عێراقی ئەوكات، لە ساڵی 2003 لەگەڵ داگیركار هاتن، لەسەر زرێپۆشەكانی ئەمریكا هاتنەوە، دەبێ چییان لەسەر بڵێت. ئەو سەركردانە لەلایەن گەلەوە هەڵنەبژێردراون.\nرووداو: رۆژی لە سێدارەدانی سەددام حوسێن كێ لە هۆڵی لە سێدارەدانەكە بوو؟\nخەلیل دلێمی: هەموو سەرەكانی پارتی دەعوە لە هۆڵەكە ئامادە بوون.\nرووداو: دەتوانی بەناو پێمان بڵێیت؟\nخەلیل: سامی عەسكەری، موەفەق روبەیعی، جگە لە ئەندامانی پارتی دەعوەش، بۆ تەنیا لەسەر ئەندامانی پارتی دەعوەی كورت بكەینەوە، مریەم ئەلڕەیس كە وێنەی دیمەنەكەی گرت و هەروەها كەسانی دیكەش.\nرووداو: هەستت دەكرد كە سەددام پەشیمانە لەو شتانەی لە سەردەمی ئەودا روویانداوە؟\nخەلیل دلێمی: راستییەكەی نەیدەخواست. لە مەسەلەی كوێت حەزی نەدەكرد رووبدات، ئەو نەیدەخواست، بەڵام عێراق هاندرا بۆ ئەو كارەی لەساڵی 1990 روویدا، ئەو نەیدەخواست رووبدات، كاتێك ئەو پرسەمان باسدەكرد، بەردەوام دەیگوت خودا لەو كەسە خۆش بێت كە هۆكار بوو، خودا لەو كەسە خۆش بێت كە هۆكار بوو.\nدادوەر رزگار ئەمین لەژێر گوشاری میلیشیاكاندا دەستی لەكاركێشایەوە\nرووداو: كێ هۆكار بوو، سەددام كێی تۆمەتبار دەكرد بەوە؟\nخەلیل دلێمی: چەند فاكتەرێك هەبوون، فاكتەری ناوخۆیی و دەرەكی و فاكتەری هەرێمی و نێودەوڵەتی هەموویان هۆكار بوون، بەڵام زۆربەی دیمەنەكە بۆ گەلانی عێراق روون نییە، لە داهاتوودا هەمووی رووندەبێتەوە.\nرووداو: لە زیندان لەگەڵ سەدام حوسێن باسی چیتان دەكرد؟\nخەلیل دلێمی: باسی هەموو شتێكمان دەكرد، چونكە ماوەی دیدارەكان 7 كاژێر بوو یان 7 كاژێر و نیو، كەمترین كات 6 كاژێر بوو، بۆیە باسی هەموو شتێكمان دەكرد.\nرووداو: سەدام حوسێن كۆمەڵێك راسپاردەی پێداوی، ناوەڕۆكەكەیان چی تێدایە؟\nخەلیل دلێمی: بەڵێ راستە چەند راسپاردەیەكی پێدام. گرنگترین راسپاردەش ئەوەبوو داوای لە گەلانی عێراق دەكرد یەكگرتوو بن، تایفیەت وەلانێن. هەروەها دژایەتی ئەو گەلانە نەكەن كە لە پڕۆسەی داگیركردن بەشدارییان كردووە، چونكە لۆمەكە دەكەوێتە سەرشانی حكومەتەكانی ئەو گەلانە.\nرووداو: ئەو نامانەی لە نێوان سەدام و رەغەدی كچی ئاڵوگۆڕ دەكران باسی چییان دەكرد؟\nخەلیل دلێمی: ئاڵوگۆڕی نامەكانیان زیاتر لەلایەنی مرۆیی بوو بۆ ئەوەی پەیوەندی لەگەڵ خێزانەكەی هەبێت، هەروەها لەگەڵ خەڵك و هەموو عێراقییەكان پەیوەندی بكات.\nسەربازانی ئەمریكی بە مۆسیقا سەدامیان بێزار دەكرد\nرووداو: سەدام بەردەوام سكاڵای ئەوەی دەكرد كە لەزیندان سووكایەتی پێدەكرێت و ئەشكەنجە دەدرێت، كێ بوو ئەو كارانەی دەكرد؟\nخەلیل دلێمی: داگیركاری ئەمریكی كە بەڵێنی دیموكراتی بە عێراقییەكان دابوو ئەو كاتە دەركەوت ساختەیە، یەكەم كەس بوون ئازاری سەرۆك سەدام حوسێنیان دا لەكاتی دەستگیركردنی، چەند رۆژێك دوای دەستگیركردنیشی لە دادگا لە بەردەم حاكم رزگار سكاڵای كرد كە ئازار دراوە.\nرووداو: گوتت ماوەی حەوت كاژێر لەگەڵ سەدام لە زیندان دەمانەوە، بە دیاریكراوی باسی چیتان دەكرد؟\nخەلیل دلێمی: هەموو شتێك، هەر شتێك پەیوەندی بە عێراقەوە هەبوو قسەمان لەبارەوە دەكرد.\nرووداو: راستیی رووداوی دەستگیركردنی سەدام حوسێن چییە؟\nخەلیل دلێمی: ئەوەی لایەنی ئەمریكی رایگەیاند، شتی هەڵبەستراوی زۆری تێدابوو، سەرۆك سەدام حوسێن رۆژی 13/12 لە قەزای دۆر لە نێو كێڵگەیەك دەستگیركرا، ئەو مێژووە چەسپاوە، بەڵام بابەتی دیكەی ناڕوون هەیە.\nرووداو: واتە لەنێو كونەكەدا دەستگیر نەكراوە؟\nبۆ نووسینی پەرتووكەكەم هیچ گوشارێكم لەسەر نەبوو\nخەلیل دلێمی: نا نا لەژێر زەمین بوو.\nرووداو: سەدامت چۆن دەبینی لەناو زیندان؟\nخەلیل دلێمی: كەسایەتیی بەهێز بوو، كاریزما بوو، خۆڕاگر و ورەی زۆر بەرز بوو. لایەنی ئەمریكی، ئەفسەرەكانیان بەڕێزەوە مامەڵەیان لەگەڵ دەكرد، بەڵام سەربازەكان هەندێكجار كاری نادروستیان دەكرد، بۆ نموونە ژاوەژاویان لەنێو بەندیخانەكەدا دەكرد. دەنگی مۆسیقایان بەرز دەكردەوە و شتی لەم شێوەیە.\nرووداو: سەدام گەیشتبووە ئەو قەناعەتەی كە ئیدی سەرۆكی عێراق نەماوە، ئەوەی پێ قبوڵ بوو؟\nخەلیل دلێمی: لە رووی یاساییەوە تاوەكو لەسێدارەش درا ئەو سەرۆكی عێراق بوو، چونكە لەڕێگەی هێزێكی سەربازیی دەرەكییەوە لە دەسەڵات لادرا، گەل لاینەداوە، بۆیە هەستی دەكرد هەر سەرۆكە، لەبەردەم گەل گوتاری دەدا و بە دادوەری دەگوت من سەرۆك كۆماری عێراقم، هەروەها فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانم، ئەمەش مافێكی یاسایی و شەرعییە.\nرووداو: ئایا دادوەرەكان رووبەڕووی گوشاری میلیشیاكان یان لایەنە سیاسییە عێراقییەكان دەبوونەوە؟\nخەلیل دلێمی: بەڵێ زیاتر لە دادوەرێك باسی ئەوەیان كردووە، بەتایبەتی دادوەر رزگار محەممەدئەمین، هۆكاری دەست لەكاركێشانەوەی دادوەر رزگار هەر ئەو گوشارانە بوو كە لەلایەن سەركردەی میلیشیاكان و بەرپرسانی حكومەتەوە لە بەغدا لەسەری بوون.\nرووداو: پارتە كوردییەكان هیچ رۆڵێكیان هەبوو لە دادگاییكردنەكەدا؟\nخەلیل دلێمی: نەخێر هیچ رۆڵێكیان نەبوو. نە بە نەرێنی نە بە ئەرێنی هیچ رۆڵێكیان نەبوو.\nرووداو: شتە نەزانراوەكانی پرۆسەی دادگاییكردنی سەدام حوسێن چین كە بۆ یەكەمجار لێرەوە باسی بكەیت؟\nخەلیل دلێمی: بەخوا لایەنی ئەمریكی هەموو ئەو شتانەی لەنێو دادگا دەگوتران نەیدەگواستەوە، زۆربەی قسەكانیان دەبڕی، هەندێك پرسیش هەیە بۆ مێژوو جێدەهێڵدرێت.\nرووداو: چی دەگوت لەسەر ئێران؟\nسەددام نەیدەخواست شەڕی كوێت رووبدات\nخەلیل دلێمی: سەدام دادگای بە شانۆگەرییەكی ئەمریكی ناودەبرد، هەروەها دەیگوت هەموو ئەوەی لە عێراق روودەدات بە گوشاری ئێرانە.\nرووداو: ئایا ئەوە راستە كە نوری مالیكی تەرمەكەی سەددامی بردووەتەوە بۆ ماڵەكەی خۆی لە رۆژی ئاهەنگی هاوسەرگیریی كوڕەكەی؟\nخەلیل دلێمی: ئەو هەواڵە وا بڵاوكرایەوە و زیاتر لە دادوەرێكیش جەخیتان لەسەر ئەوە كردەوە. بەدووری نازانم ئەوانە بەهۆی داخ و رق و كینەیان لە بەرامبەر ئەو پیاوە شتی زۆر زیاتر لەوە بكەن.\nنیشانەکردن : سەدام حوسێن\n9171 ژمارەی بینین


سەرۆكی حكومەتی هەرێم بێ ئاگایە لە پرۆژەكان – چپە\nسەرۆكی حكومەتی هەرێم بێ ئاگایە لە پرۆژەكان\nسەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران و سه‌رۆكی حكومه‌ت، به نوسراوی ژمارە (7887) له رێككه‌وتی 16ی تشرینی یه‌كه‌می 2019، نوسراوێكی ئاراستەی وەزارەتی دارایی و ئابووری و لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كان كردووه، کە ڕەزامەندی سەرۆکی حکومەتی هەرێم وەرگیرا بۆ خەرجکردنی پاره‌ی نەختینە بۆ ئەو پرۆژانەی کە ڕێژەی جێبەجێ کردنی داراییان لە (85%) بەرەو سەرەوەیە، کە بە لیستێکی هاوپێچ دیاری کراون و ژمارەیان (148) پرۆژەیە. بە لیستێکی تر (76) پرۆژەی دیاری کردوە کە ڕێژەی جێبەجێ کردنیان لە (75%) بەرەو سەرەوەیە.\nبەپێی بەدواداچونێكی رۆژنامەنوس سەرتیپ وەیسی كەریم كە بە پشت بەستن بە چەند بەڵگەیەك بڵاوی كردوەتەوە دەركەوتووە، حكومه‌تی هه‌رێم، پاره ته‌نها بۆ ئه‌و پڕۆژانه دابینده‌كات، كه گرینگ و هه‌نووكه‌ین و ئه‌وانی دیكه ده‌كه‌وێته دوای باشبوونی دۆخی دارایی هه‌رێم ئه‌و بڕگه‌یه‌ش له نوسراوه‌كه‌دا هاتووه\nئەو رۆژنامەنوسە دەشڵێت” به‌پێی به‌دواداچونه‌كان و په‌یوه‌ندیكردن به به‌شێك له به‌ڵێنده‌ره‌كان، به‌شێكی زۆری ئەو پرۆژانە لە ئێستادا (100%) تەواو بوون و سەرجەم شایستە دارایییەکانیان وەرگیراوە و ئەمەش جێگەی چەندین پرسیارە؟\nکە ئایا دەکرێت زۆرینەی ئەو پڕۆژانەی کە سەرجەم کارەکانیان تەواو کراوەو سەرجەم شایسته دارایی یەکانیان وەرگیراوە و تەنانەت بارمتەکانیشیان وەرگیراوەتەوە، بەڵام حکومەت لێی بێ ئاگا بێت ؟\nچۆن دەکرێت لە دوای چەندین ساڵ لە تەواو بوونی ئەو پرۆژانە و دوای وەرگرتنی سەرەتایی و کۆتایی پڕۆژەکان جارێکی ترو سەر لەنوێ ڕەزامەندی خەرجکردنی نەختینەیان بۆ دەربکرێت؟”.\nسەرتیپ وەیسی كەریم نوسیوشێتی”ئێستا پرسیار ئەوەیە کە چۆن دەکرێت حکومەت ئاگاداری ئەو پرۆژانەی خۆی نەبێت کە ساڵانێکە تەواو کراون و سەرجەم پارەکانیان خەرج کراوە ؟ ئایا دووبارە ڕەزامەندی خەرجکردنی تەرخانکردنی بودجە بۆیان جێگەی گومانی گەورە نیە؟”.\nبەڕێوەبەری گشتی پەروەردەی سلێمانی لەگەڵ نوێنەری مامۆستایانی ناڕازی كۆدەبێتەوە\nناوەڕۆكی كۆبونەوەكەی سیستانی و نوێنەری نەتەوە یەكگرتوەكان لە عێراق


كه ئینتداب ده‌ستیپێكرد به‌ریتانیه‌كان كۆتاییان به ئاڵوگۆڕكردن به (لیره)ی عوسمانی هێناو عیراق له‌ڕووی داراییه‌وه خرایه پاڵ سیسته‌می دراوی هیندی كه له‌لایه‌ن به‌ریتانیه‌كانه‌وه به‌ڕێوه‌ده‌براو ئیتر (ڕوپییه) و (عانه یان ئانه) له‌ساڵی 1914 ده‌رچوو، كه وێنه‌ی شا(ئیمپڕاتۆر)ی به‌ریتانیا (جۆرجی پێنجه‌م)ی پێوه‌بوو وه بووه دراوی سه‌ره‌كی له مامه‌ڵه‌و ئاڵو وێری بازاردا تا ساڵی 1931 درێژه‌ی كێشا،\nله‌و ساڵه‌دا (ئه‌نجومه‌نی دراوی عیراق) له له‌نده‌ن دامه‌زرا كه ئامانجی دانانی دراوی تایبه‌ت بوو به‌عیراق به‌ناوی (دینار) كه هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ده‌رچوونی عێراق له‌ژێر ئینتدابی به‌ریتانی، بۆیه‌كه‌مجار له‌سه‌رده‌می شا فه‌یسه‌ڵی یه‌كه‌مدا دیناری عێراقی به‌شێوه‌ی كانزاو كاغه‌ز ده‌ركراو نرخه‌كه‌شی به پاوه‌ن خه‌مڵێندرا به‌جۆرێك كه\n1 دینار = 1 پاوه‌ن\n1 دینار= 13 روپیه كه له‌دوای داگیركردنی عێراق له‌لایه‌ن به‌ریتانیاوه كرابوویه دراوی ڕه‌سمی عێراق\n1 دیناریش= 1000 فلس\nدراوه كاغه‌زیه‌كان له ڕووبعه دینارو نیودینار و دینار و پێنج دیناری و ده دیناری و سه‌ددیناری پێكده‌هات\nهه‌روه‌ها دراوه كانزایه‌كانیش له فلسی و دووفلس و چوارفلسی و ده‌فلسی و بیست فلسی و په‌نجا فلسی و دووسه‌دفلسی بوون، وه هه‌موو دراوه كانزایی و كاغه‌زیه‌كانی سه‌رده‌می پاشایه‌تی وێنه‌ی مه‌لیكه‌كانی عێراقیان پێوه‌بوو (فه‌یسه‌ڵی یه‌كه‌م و مه‌لیك غازی و فه‌یسه‌ڵی دووه‌م ) له‌دوای شۆڕشی 14ی ته‌مووزی 1958 بانكی ناوه‌ندی عیراق دیناری كانزایی و كاغه‌زی نوێ ده‌رده‌كات كه درووشمی كۆماری پێوه‌بوو.\nله‌ساڵی 1959شه‌وه ئیتر دیناری عێراقی په‌یوه‌ست نابێت به پاوه‌نی به‌ریتانیه‌وه‌و له‌بری پاوه‌ن په‌یوه‌ست ده‌كرێت به دۆلاری ئه‌مریكیه‌وه و بانكی ناوه‌ندی هه‌ر دینارێك به‌رامبه‌ر به دۆلار به‌م جۆره دیاری ده‌كات\n1دینار= 2دۆلار و 80 سه‌نت\nدراوه‌كانی سه‌رده‌می كۆماری تا ساڵی 1967 مامه‌ڵه‌ی پێوه‌كراو له‌ساڵی 1971 و 1973 و 1978 دا دینار به دیزاینێكی نوێ چاپ كرا.\nئایا ئه‌زانی عانه چییه؟\nعانه چییه و چۆن هاتۆته عیراقه‌وه..\nدراوێكی كۆنی هیندستانه و زۆر له‌وڵاته ئیسلامیه‌كان به‌كارییان ده‌هێنا.\nبۆیه‌كه‌مینجار هیندستان دروستی كردوه‌و به‌كاریهێناوه له‌دوای هیندیش پاكستان یه‌كه‌مین وڵات بووه به‌كاریهێناوه.\nدواتر به جیهانی ئیسلامیدا بڵاو بۆته‌وه و به‌كارهاتووه.\nعانه چۆن گه‌یشته عیراق ؟\nله سه‌ره‌تای داگیركردن و له‌شكركێشی عیراق له لایه‌ن هێزه‌كانی ئینگلیز و به‌ریتانیاوه،كه به‌شێكی زۆر له سوپاكه‌ی سه‌ربازی هیندیه‌كان بوون، بۆیه زۆر له‌سه‌ربازه هیندیه‌كان عانه‌یان به‌كارده‌هێنا بۆ شت كڕین و ئاڵوگۆڕكردن، ئیتر عانه‌ش بوو به دراوێكی ڕۆژانه ..\nده‌ركردنی یه‌كه‌م دراوی نیشتمانی عێراقی:\nدیناری عێراقی به‌پێی یاسای ژماره 44 ی ساڵی 1931 له‌چاپدراوه و به‌هاكه‌شی بۆ دانراوه.\nله ناوه‌ڕاستی مانگی سێی ساڵی 1932 و له‌سه‌رده‌می مه‌لیك فه‌یسه‌ڵی یه‌كه‌مدا دیناری عێراقی به ره‌سمی خرایه بازاڕه‌وه‌و جێگه‌ی روپیه‌ی هندی گرته‌وه و بووه دراوی ره‌سمی عیراق.\nكه یه‌ك 1 دینار له‌به‌رامبه‌ر = 13 روبیه ⅓\nهیندی دیاری ده‌كرێت،له میانه‌ی ئه‌و ساڵانه‌دا تا ساڵی 1932\nڕوپیه‌ی هیندی به‌كار براوه له‌عیراقدا.\nیه‌ك ڕوپیه حه‌فتا و پێنج فلس بوو عانه‌یه‌كیش چوار فلس بوو.\nبه‌های دیناری عیراقی به‌رامبه‌ر جونه‌ی ئسترلینی:\nله‌سه‌ره‌تادا له‌سه‌ر بنه‌مای یاسای 44 یه‌ك دینار هاوتای یه‌ك جونه‌یی ئسترلینی بوو و به‌رامبه‌ریش بوو به 13 روپیه . پاشان به‌پێی قۆناغه‌كان گۆڕانكاری به‌سه‌ر به‌هاكه‌یدا هاتووه و تاوه‌كو ساڵی 1958 دینار وابه‌سته یان په‌یوه‌ندیدار بووه به جونه‌یه‌وه‌و له‌دوای ئه‌و به‌رواره‌ش دۆلار كراوه‌ته بنه‌مای دینار .\nله‌سه‌رده‌می پاشایه‌تیدا هه‌موو دراوه‌كانی عیراق چی كاغه‌زی یان كانزایی بن وێنه‌ی پاشایان له‌سه‌ربووه .\nبه‌های دینار به‌رامبه‌ر دۆلاری ئه‌مریكی به‌پێی ساڵه‌كان:\nساڵی 1932 یه‌ك دینار =4.86 دۆلار.\nساڵی 1949 یه‌ك دینار = 4.08 دۆلار.\nساڵی 1971 یه‌ك دینار = 2.80 دۆلار.\nساڵی 1973 یه‌ك دینار = 3.39 دۆلار.\nساڵی 1982 یه‌ك دینار = 3.22 دۆلار.\nساڵی 1988 چوار دینار =یه‌ك دۆلار .\nئاماده‌كردنی / داناز عه‌بدولڕه‌حمان\nبۆ ئه‌م بابه‌ته زانیاری له چه‌ندین سه‌رچاوه وه‌رگیراوه\nPUKmedia له تۆڕه‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌وه وه‌رگیراوه


وەزارەتی کاروباری شەهیدان قوربانیانی بۆردوومانەکان بە شەهید هەژمار ناکات – کوردی – RojNews.News\nوەزارەتی کاروباری شەهیدان قوربانیانی بۆردوومانەکان بە شەهید هەژمار ناکات\n27/08/2020 - 4:54:12 pm\nبە بیانووی “پرۆسەی چاکسازیی”، وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان، شەهیدانی بۆردوومانەکانی فڕۆکە جەنگییەکانی دەوڵەتی تورک بە شەهید تۆمار ناکات، پەرلەمانتارێکیش دەپرسێت:”ئەگەر ئێستا چاوەڕێن یاسای چاکسازی جێ بەجێ بکرێ..! ئەی بەرلە یاسای چاکسازی چاوەڕێی چی بوون؟”.\nشنۆ ئەشقی، ئەندامی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان لە پەڕەی تایبەتی خۆی لە تۆڕی فەیسبووک بڵاویکردووەتەوە، کە دوای پێنج مانگ بەدواداچوون، وەڵامێکی پڕ لە بێ ئومێدیی بۆ قوربانیان و بەرکەوتوانی فڕۆکە جەنگیەکانی تورکیا-ی وەرگرتووە.\nشنۆ ئەشقی نووسیوێتی:”دوای ئەوەی پرسیارێکمان ئاڕاستەی وەزارەتی شەهیدان کرد سەبارەت بە هۆکاری بە شەهید ئەژمار نەکردنی بەرکەوتوانی فڕۆکە جەنگیەکانی سوپای تورکیا و قەرەبوو نەکردنەوەی زیانە گیانی و مادیەکانیان، بەڵام بەداخەوە لەوەڵامی وەزارەتی شەهیدان یاسای چاکسازیی کراوەتە بیانوو، لەکاتێکا تەمەنی ئەو یاسایە تەنها چەند مانگێکە بەڵام لە ساڵانی 1991 تاوەکو ئەم ساتەوەختە هاوڵاتیان بەردەوام بوونەتەقوربانی”.\nئەو پەرلەمانتارە، پرسیاری کردووە”ئەگەر ئێستا چاوەڕێن یاسای چاکسازیی جێ بەجێ بکرێ..! ئەی بەرلە یاسای چاکسازی چاوەڕێی چی بوون؟”.\nبارلی لەگەڵ بەرپرسانی هەرێمیش داگیرکارییەکانی تورکیا دەخاتە بەر باس\nلە باکوری کوردستان گەریلا دژی بارەگایەکی داگیرکەر چالاکیی ئەنجامدا


مانشێت – پەڕە 5 – Knwe.org\nسەرەکی » مانشێت (پەڕە 5)\n*چی بكەین ئەگەر نیشانەكانی كۆرۆنامان تیا دەركەوت؟…\nئەم رێنماییە تەندروستییانەی لای خوارەوە رەچاو بکەن، بەهیوای تەندروستی باش بۆ هەمووان: هیدایەت ئیبراهیم – بەلجیكا ئەگەر نیشانە سەرەتاییەكانی پەتای كۆرۆنات تیا دەركەوت، وەك سەر ئێشە و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لەش و ئازاری بەهێزی ناوشان و بێتاقەتی و بێهێزی، بێ هیچ شڵەژان و ترس و دڵەڕاوكێیەك دەست بكە بە چارەسەری سروشتی خۆت لە ماڵەوە:- ١-ماسك و دەستكێش بەكاربێنە و خۆت ...\nدۆخی ئێستا و رێكەوتنی هەرێم و بەغدا\n10/06/2020\tمانشێت, هەواڵ\nهەواڵ و بەدواداچوون دوو هۆكاری گرنگ لەم دۆخەی ئێستادا رەنگە كاریگەری لەسەر كۆبوونەوەكانی نێوان هەرێم و بەغدا دابنێن بۆ ئەوەی لێكتێگەیشتن و كۆبوونەوەكان بگەن بە رێكەوتن. یەكەمیان: پێكهێنان و تەواوبوونی پێكهاتەی كابینەی حكومەتی نوێی عیراقە، ئەوی دیكەیان پێویستی عیراق و هەرێمە بۆ تێپەڕاندنی ئەو قەیرانەی بەهۆی نزمبوونەوەی نرخی نەوت و كۆرۆناوە، رووی تێكردوون. چارەسەركردنی كێشەكان وەفدی هەرێم، دەیەوێت جارێكی دیكە ...\nبڕیارە بەم نزیكانە وەفدی حكومەتی هەرێم سەردانی بەغدا بكات، وەفدی باڵای دانوستانكاری حكومەتی هەرێمی كوردستانیش جە‌ختیكردە‌وە «ئامادە‌ن بۆ دە‌ستپێكردنە‌وە‌ی گفتوگۆكان لە‌گە‌ڵ بە‌غدا و رێكە‌وتن لە‌سە‌ر پرسە هە‌ڵپە‌سێردراوە‌كان». ״رێكە‌وتن لە‌سە‌ر پرسە هە‌ڵپە‌سێردراوە‌كان״ دوێنێ قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆكی ئە‌نجومە‌نی وەزیران، سەرپەرشتی كۆبوونەوەی وەفدی باڵای دانوستانكاری حكومەتی هەرێمی كوردستانی كرد لەگەڵ حكومەتی عیراق و دوا قۆناغی ئامادەكارییەكان بۆ گفتوگۆكردن خرانە بە‌رباس. لە كۆبوونەوەكەدا ...\nتەندروستیی سلێمانی:پێویستە ریكارەكانی خۆپارێزیی توندتر بكرێن\n09/06/2020\tمانشێت, هەواڵ\nبەڕێوەبەری گشتیی تەندروستیی سلێمانی، رایگەیاند: هۆكاری بەرزبوونەوەی توشبووانی كۆرۆنا، گرنگی پێنەدانی بەشێكی هاووڵاتیانە بە رێنماییە تەندروستییەكان تایبەت بەو ڤایرۆسە. وتیشی: لە چەند رۆژی رابردوودا نزیكەی 50 نەخۆش چاكبوونەتەوەو نەخۆشخانەیان بەجێهێشتووە. لەمیانی لێدوانێكدا بۆ كەناڵی گەلی كوردستان، د.سەباح هەورامی بەڕێوەبەری گشتیی تەندروستیی سلێمانی، رایگەیاند: دۆخی تەندروستی بەراورد بە سەرەتای دەركەوتنی كۆرۆنا، روو لەخراپییە، رۆژ بەڕۆژ ژمارەی توشبووان رووی لەهەڵكشانە، رێكارە تەندروستییەكان ...\nنۆی حوزەیرانی1963،رۆژی رەشبگیرییەكەی سلێمانی\n09/06/2020\tئاراستە, مانشێت\nشاهۆ عوسمان سەید قادر خوالێخۆشبوو عوسمان سەید قادر خاوەنی چەندین دەستنووس بوو، بەشێكیمان كردۆتە كتێب و هەندێكیشی تائێستا بە دەستنووسی ماوەتەوە، بڕگەیەكی لەسەر مێژووی سەردەم نووسیووە كە لەبەر گرنگی و كەمیی سەرچاوە لەسەر كارەساتی رەشبگیرییەكەی رۆژی 9ی حوزەیرانی 1963، پێمان باشبوو ئەم بڕگەیە بخەینە بەرچاوی خوێنەرانی تینووی مێژووە پرشنگدارەكەی سلێمانی. لەو بڕگەیەی پەیوەستە بەو رەشبگیرییە، مامۆستا عوسمان دەڵێت: «… ئەوەبوو ...\nیەكێتی و سۆشیال دیموكراسی\nیەكێتیی نیشتمانیی كوردستان كە هێزێكی كاریگەر و رەسەنی خەبات و تێكۆشان و سیاسەتە لە كوردستان، لە ساڵی (1992)ەوە پابەندیی خۆی بە سۆشیال دیموكراسی و رێكخراوی سۆشیالیست ئینتەرناسیۆنال راگەیاندووە و تا ئێستاش بیروڕای رەسمی و گشتی دڵنیاییە لەسەر بڕوابوون بە سۆشیال دیموكراسی و لە كۆنگرەی چوارەمیشدا ئەم پرسە دیسان نوێكرایەوە. سەرۆكایەتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانیش لە پەیامێكدا بۆ یادی 45 ساڵەی دامەزراندنی ...\nئاساییبوونەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا\n07/06/2020\tمانشێت, هەواڵ\nهەرێمی كوردستان، ئێستا زیاد لە هەر كاتێكی تر بە بارودۆخێكی هەستیاری سیاسی و ئابووری و دارایی و دابینكردنی ژیانێكی شایستە بۆ كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان تێدەپەڕێت، ڤایرۆسی كۆرۆناش هێندەی تر دۆخەكەی هەستیاركردووە. ئەم هەستیارییە جگە لەوەی ئیدارەدانێكی حەكیمانە و هەمەلایەنەی سەرجەم هێز و لایەنە سیاسییەكانی ناو حكومەت و دەرەوەی حكومەتی پێویستە، لە هەمانكاتدا پێویستیی قۆناغەكە و هەلومەرجی هەرێمیش وا دەخوازێت حكومەتی ...\nبەشی بەدواداچوون و چاودێری 4 (خەباتی مافەكان) لە لامەركەزیەتی ئیداری و داراییەوە دەستپێدەكات پەیامی پیرۆزبایی سەركردایەتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، سێ ئاستی جۆشدانەوەی خەباتی سیاسی لە قۆناغی نوێبوونەوە دیاریكردووە. –ئاستێكیان: هەر تێكۆشەرێك كە دەخوازێ لە ریزەكانی یەكێتی خەبات بۆ ئامانجەكانی یەكێتی بكات، بۆ ئەمە دەرگای یەكێتی كراوەیە. –ئاستی دووەمیان: هەر ...\nلاپەرە 5 لە 187« سەرەتا...«34567\t»\t102030...کۆتا »


فەڕەنسا هۆشداری دەداتە ئەمریکا و تورکیا\nوەزیری بەرگری فەڕەنسا\nوەزیری بەرگری فەڕەنسا رایگەیاند، کشانەوەی ئەمریکا لە باکور و رۆژهەڵاتی سوریا دەرفەت بە تورکیا دەدات هێرش بکاتە سەر هێزە کوردییەکان ئەوەش دەرگای سەرهەڵدانەوەی مەترسیەکانی داعش لە ناوچەکەدا دەکاتەوە.\nفەڕەنسا یەکێکە لە هاوپەیمانە سەرەکیەکانی واشنتن لە هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی دژی داعش کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا سەرۆکایەتی دەکات.\nفلۆرێنس بارلی، وەزیری بەرگری فەڕەنسا لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەنووسان وتی، " جەخت لەوە دەکەینەوە ئەم کشانەوەیەی ئەمریکا لە ناوچەکە و ئەو هێرشە چاوەڕوانکراوەی تورکیا بۆ سەر ناوچەکە لەو ئامانجە لامان دەدات کە هەموو دەوڵەتان هەوڵی بۆ دەدەین کە رووبەڕووبوونەوەی داعشە، ئەمەش مەترسی گەورە لەسەر دانیشتوانی ناوچەکە دروست دەکات".\nئەم لێدوانەی وەزیری بەرگری فەڕەنسا دوای ئەوە دێت دوێنێ دووشەممە ویلایە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کشانەوەی هێزەکانی لە سوریا راگەیاند، لەلایەکی دیکەشەوە تورکیا رایگەیاند، ئۆپراسیۆنێکی سەربازی لە ناوچەکانی باکوری سوریا ئەنجامدەدات و ئەمریکاش بەشداری لەو ئۆپراسیۆنەدا ناکات.\nپێشتریش چەند بەرپرسێکی سەربازی فەڕەنسا رایانگەیاندبوو لە حاڵەتی کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا، فەڕەنساش ناچاردەبێت هێزەکانی لە سوریا بکشێنێتەوە.\nفەڕەنسا یەکێکە لەو دەوڵەتانەی بە هەستیارییەکی زۆرەوە مامەڵە لە گەڵ داعش دەکات دوای ئەوەی داعش لە فەڕەنسا چەند هێرشێکی خوێناوی ئەنجامدا، بەرپرسانی فەڕەنسا پێیانوایە تا ئێستاش داعش هەڕەشەی گەورەیە بۆ سەر ناوچەکە.\nئه‌م بابه‌ته 10516 جار خوێنراوه‌ته‌وه


پیاوێكی ئەفغانی لە تارانەوە نرخی بەنزین لە سلێمانی بەرزدەكاتەوە\nنرخی بەنزین لە هەرێمی كوردستان بەرزبووەتەوە شۆفێران ناڕەزاییان دەربڕی و رێگای سەرەكی سلێمانیان داخست، پارێزگاری سلێمانی هۆكاری بەرزبونەوەی نرخی بەنزین بۆ بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار دەگەڕێنێتەوە، بەڵام سەرۆكی لیژنەی ووزەوسامانە سروشتیەكانی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی هۆكارەكەی بۆ بازرگانێكی ئەفغانی دەگەڕێنێتەوە لە تاران، كە بەرپرسانی ئیداری هەرێمی كوردستان هاوكارن.\nكەریم عەلی سەرۆكی لیژنەی پیشەسازی‌و وزە لە ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لەبارەی گرانبونی نرخی بەنزینەوە تایبەت بۆ (درەو):\n• چەند جۆرێك باج دەچێتەسەر هاوردەكردنی بەنزین، ئەم باجانە بونەتەهۆی بەرزبونەوەی نرخی بەنزین.\n• ئەو باجانەی كە لە بازرگانەكانی هاوردەكردنی بەنزین وەردەگیرێت، ئەمانەن:\n- بڕی (60 هەزار) دینار لە هەر تانكەرێك وەردەگیرێت بەناوی مەنەفێستەوە\n- بڕی (60 هەزار) دینار بەناوی پشكنینی كۆرۆناوە وەردەگیرێت\n- بڕی (17 هەزار) دینار بەناوی پاكژكردنەوە "تعقیم" وەردەگیرێت\n- بڕی (15 هەزار) دینار بەناوی رێگەپێدانی گومرگییەوە وەردەگیرێت\n- بڕی (10 هەزار) دینار بەناوی گەراجەوە وەردەگیرێت\n- بڕی (25 هەزار) دینار بەناوی بیمەوە وەردەگیرێت\n- بەكۆی گشتی بەر لە مانگی سێی ئەمساڵ، هەر تانكەرێك بەتێكڕا بڕی (350 هەزار بۆ 400 هەزار) دیناری لێوەرگیراوە، بەڵام ئێستا بەهۆی رێنماییەكانی وەزارەتی سامانە سروشتییەكان‌و ئەو كۆمپانیایانەوە بڕی (ملیۆنێك) دینار لە هەر تانكەرێك وەردەگیرێت.\n• رێنماییەكی وەزارەتی سامانە سروشتییەكان هەیە كە دەڵێ بەنزین لەخواروو ئۆكتانی (93) نابێت داخڵی هەرێم بكرێت، ئەمە وایكردووە بازرگانەكان بەنزین بە ئۆكتانی نزم بكڕن‌و بە ماددەی "ریفۆرمێنت" ئۆكتانەكەی بەرزبكەنەوە، لە دەروازەكان كە بەنزین ئۆكتانی بەرزبوو، پشكنینی بۆ ناكرێت، لەبەرامبەر ئەوەی پشكنین بۆ بەنزین ناكرێت، بازرگانەكانی بەنزین بڕی (100 دۆلار) بۆ هەر تەنكەرێك بە بازرگانێكی ئەفغانی‌و دوو كۆمپانیای سلێمانی دەدەن، ئەمە وا دەكات بۆ داخلكردنی هەر تانكەرێك بەنزین بڕی (3 هەزار) دۆلار نرخ بەرزببێتەوە.\n• بازرگانێكی ئەفغانی بەناوی (خافی)، كە لە تاران دادەنیشێت، لەڕێگەی دوو كۆمپانیای سلێمانییەوە، رەسیدی بەنزین بە ئۆكتانی بەرزەوە بەو كەسانە دەفرۆشێت كە بەنزین هاوردەی سلێمانی دەكەن، واتە لە بنەڕەتەوە بەنزینەكە ئۆكتانی نزمە.\n• پێدانی رەسید بۆ هاوردەكردنی بەنزین هێنانی لە ئێرانەوە قۆرخكراوە بۆ دوو كۆمپانیای سلێمانی، بازرگانەكانی بەنزین رەسید لە دوو كۆمپانیاكەی سلێمانی دەكڕنەوە ئەمە هۆكاری بەرزبوونەوەی نرخی بەنزینە.\n• رێنماییەكانی وەزارەتی سامانە سروشتییەكان هۆكار بووە بۆ ئەوەی بازرگانەكانی بەنزین پەنا بۆ ئەم رێگەی ساختەكارییە ببەن.\n• هیچ رێنماییەك لە وەزارەتی سامانە سروشتییەكان نییە بۆ دیاریكردنی بڕی "قازانج" لە هاوردەكردنی بەنزیندا، بازرگانەكان كە لە ئێرانەوە بەنزین هاوردە دەكەن، كاتێك بەنزینەكە دەگاتە "تانجەرۆ" بەدڵی خۆیان قازانجی لەسەر دادەنێن.\n• بازرگانەكان بەو بڕەی قازانج كە خۆیان دیاری دەكەن، بەنزینە هاوردەكراوەكەیان بە بەنزیخانەكان دەفرۆشن، بەنزیخانەكانیش لەڕێگەی گروپێكی "واتساپ"ەوە، بە ئارەزووی خۆیان قازانج دیاری دەكەن‌و بازاڕ قۆرخ دەكەن.\n• بەستنەوەی بەرزبونەوەی نرخی بەنزین بە بەهای دۆلارەوە بەهانەیەكە كە لەجێی خۆیدا نییە.\n• بەنزیخانە هەیە لە سلێمانی بەهاكەی بۆ (ملیۆنێك) دۆلار بەرزبوەتەوە، ئەگەر بەنزین قازانجی زۆری تێدا نەبێت چۆن بەهای بەنزیخانە بەوشێوەیە بەرزدەبێتەوە ؟\n• لە سلێمانی كۆڵان‌و ژێر هۆتێل كراون بە بەنزیخانە، دەیان بەنزیخانەی بێ مۆڵەت دروستكراون، پارێزگاری سلێمانی ئاگاداری هەموو ئەم شتانەیە.


ئاش به‌تاڵی ئابوری : چاوی گەل\nنوسەر : د.محەمەد ئەمین گەناوی لەبەرواری : کانونی دووهەم - 30 - 2016\nواتای (ئاش به‌تاڵ) چ مانا كوردیه‌كه‌ی كه هه‌موان ده‌یزانین یان مانا سیاسیه‌كه‌ی ئه‌مه ده‌گه‌یه‌نێت كه (یاری ته‌واو بوو)و كاری ته‌واوبوو هه‌ركه‌س بچێت به‌شوێن كاری تری خۆیدا، یان ماڵه‌وه چ له‌سه‌ر ئاستی تاك یان كۆمه‌ڵ‌و گه‌لان ده‌شێت له‌ژیاندا له‌بوارێكی كارا توشی ئاش به‌تاڵ ببێت، واته توشی شكست ببێت كه‌ئیتر ده‌سته‌وه‌ستان بمێنێت له‌چاره‌سه‌ری گرفته‌كان، یان گه‌یشتن به‌ئامانج، به‌ڵام ئه‌وه‌ی گرنگه قۆناغی دوای ئاش به‌تاڵه كه ئایا ده‌توانێت هێڵێكی تازه‌ی ژیان‌و كار په‌یدابكات‌و ئامانجی تازه دیاری بكات؟\nئه‌گه‌ر توانرا، ئه‌وا ده‌شێت به‌ره‌و ئامانج بڕوات‌و ئه‌گه‌ر نا شكست دوباره ده‌بێته‌وه‌و ئه‌گه‌ر زۆره كه ئه‌و تاكه یان كۆمه‌ڵ‌و گه‌ل به‌ره‌و هه‌ڵوه‌شانه‌وه به‌رێت.\nهه‌ر كاتێك ئاش به‌تاڵ یان شكست له‌كارو گه‌یشتن به‌ئامانج له‌جارێ زیاتر دوباره‌بێته‌وه ئه‌وا ده‌بێت به‌جدی به‌شوێن ئه‌و خه‌له‌لانه‌دا بگه‌ڕێین كه له‌عه‌قڵ‌و فكره‌وه سه‌رچاوه ده‌گرن، واته خه‌له‌ل زیاتر له‌جۆری عقڵیه‌ت‌و بیركردنه‌وه‌یه. ئه‌مجار شێواز‌و كات‌و شوێنی كارو قۆناغه‌كانی كاركردن.\nله‌سه‌ر ئاستی گه‌لان‌و ده‌وڵه‌تان سێ شت هه‌ڕه‌شه‌ی جددین بۆ سه‌ر قه‌واره‌یان‌و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌یان‌و ئاش به‌تاڵ پێكردنیان.\n1- وێرانبونی ئابوری: له‌هه‌ر شوێنێك‌و كۆمه‌ڵگایه‌ك ئابوری هه‌ره‌سبهێنێت، ئه‌وا ئه‌و شوێنه‌و ئه‌و كۆمه‌ڵگایه به‌ره‌و هه‌ڵوه‌شانه‌وه ده‌ڕاوات، نمونه‌ش سوماڵ‌و ئه‌فغانستان‌و عێراقی پێش روخانی سه‌دام، ئه‌گه‌ر سه‌دام تائێستا بمایه عێراق‌و كۆمه‌ڵگای عێراق ته‌واو هه‌ڵده‌وه‌شا، چه‌نده‌ها نمونه‌ی وڵاتی تر له‌ئاسیاو ئه‌فریقیاو ئه‌مریكای لاتین.\n2- داگیركردنی وڵات له‌لایه‌ن وڵاتانی تر: كه به‌سروشت داگیركردن خۆی كۆمه‌ڵ‌و وڵاتی داگیركراو هه‌ڵده‌وه‌شێنێت، به‌تایبه‌ت كه وڵاتێك داگیركراو به‌رگری (مقاوه‌مه‌ی) فه‌رهه‌نگی‌و شارستانی نه‌بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر گه‌لێك یان وڵاتانێك مقاومه‌ی فه‌رهه‌نگی هه‌بێت كاریگه‌ری كه‌متر ده‌بێت.\nبۆ نمونه كه‌ڕۆمه‌كان یونانیان داگیركرد له‌بری ئه‌وه‌ی وه‌ك داگیركه‌ر رۆمه‌كان كاریگه‌ری فه‌رهه‌نگیان له‌سه‌ر یۆنان هه‌بێت، یۆنانیه‌كان به‌هۆی ده‌وڵه‌مه‌ندیان له‌فكرو فه‌رهه‌نگدا، رۆمه‌كان كه‌وتنه ژێر كاریگه‌ری یۆنانیه‌كان، زۆر شت له‌یۆنان فێربون.\n3 – شه‌ڕی ناوخۆ: كه خۆی له‌خۆیدا مانای یه‌كترسڕینه‌وه‌و كوشتن‌و وێرانبونه به‌هه‌موو ره‌هه‌نده‌كانه‌وه له‌هه‌ر شوێنێك روبدات ده‌وڵه‌ت‌و كۆمه‌ڵ‌و تاك له‌ناخدا هه‌ڵده‌وه‌شێنێت.\nله‌كوردستانی باشوری ئه‌مڕۆماندا له‌سه‌ده‌ی 21و هه‌زاره‌ی سێیه‌مدا له‌پڕێكدا قه‌یرانی دارایی‌و موچه سه‌ریهه‌ڵداو ژیانی تاك‌و كۆمه‌ڵ‌و حكومه‌ت‌و هه‌موو كایه‌كانی ئابوری هێناوه‌ته له‌رزین، ده‌سه‌ڵات بێئه‌وه‌ی پلانێك یان فكرێكی هه‌بێت بۆ خۆده‌ربازبون جگه له‌ڕوكردن‌و ته‌سلیمبونی زیاتر بۆ وڵاتانی بێگانه، ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌یه كه‌ئێمه له‌ئاش به‌تاڵی ئابوریداین.\nئه‌گه‌ر حاڵ به‌مجۆره به‌رده‌وامبێت ئه‌وا هه‌موو قه‌واره‌مان به‌ره‌و هه‌ڵوه‌شانه‌وه ده‌چێت، بۆیه وه‌ك له‌سه‌ره‌وه ئاماژه‌م پێدا ده‌بێت به‌شوێن ئه‌و خه‌له‌لانه بگه‌ڕێین كه له‌عه‌قڵ‌و فكرو كارمانه‌وه‌یه، ئه‌مجار ده‌توانین شێوازی عه‌قڵ‌و فكرمان بگۆڕین‌و به‌ڕێگه‌یه‌كی تر سسته‌مێكی تر كاربكه‌ین‌و زوو چاره‌سه‌ریان بكه‌ین.\nئه‌گه‌ر ئه‌مه نه‌كرێت ئه‌م قه‌یرانی دارایی‌و موچه‌یه جگه له‌وه‌ی قه‌یرانی سیاسیش به‌شوێن خۆیا ده‌هێنێت، ده‌شێت له‌هه‌مانكاتدا ئاش به‌تاڵی سیاسیشی لێبكه‌وێته‌وه كه بێگومان ئه‌مه ترسی هه‌مومانه ده‌بێت به‌جدی بیری لێبكرێته‌وه، پێش ئه‌وه‌ی مباده‌ره‌ی كار به‌یه‌كجاری له‌ده‌ست خۆمان ده‌ربچێت‌و دیسان بێگانه‌كان بڕیاری چاره‌نوسی ئێمه بده‌ن ئه‌مجاره‌ش شه‌رمه‌زاری مێژوبین


ئەڵمانیا لە دادگاییەکی مێژووییدا ئەفسەرێکی پێشووی سوریا بە تۆمەتی تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی سزا دەدات\nدادگایەکی ئەڵمانیا ڕۆژی پێنجشەممە بە تۆمەتی تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی سزای زیندانی هەتا هەتایی سەپاند بەسەر ئەفسەرێکی دەزگای موخابەراتیپێشووی سوریادا. ئەمەش یەکەم دادگایی جیهانی بوو لەسەر ئەشکەنجەکانی کە بە پشتیوانی حکومەتی سوریا ئەنجام دراون بکرێت.\nئەنوەر ڕەسلانی تەمەن 58 ساڵ تاوانبار کرا بە چاودێریکردنی کوشتنی 27 کەس لە گرتووخانەی ئەلخەتیب لە دیمەشق کە بە "لقی 251" یش ناسراوە، لە ساڵی 2011 و 2012دا.\nئەو پاش ئەوەی لە ساڵی 2012 سوریای بەجێهێشت پەنای بۆ ئەڵمانیا برد.\nداواکارانی گشتی تۆمەتباریان کرد بەوەی چاودێری کوشتنی 58 کەس و ئەشکەنجەدانی 4 هەزار کەسی تر لە گرتووخانەکە، بەڵام هەموو کوشتنەکان نەسەلمێندران.\nسەرۆکی دادگاییەکە ئانی کێبەر گوتی ڕژێمی سوریا پەنای بۆ "توندوتیژی" و "بەکارهێنانی زەبری چەک" برد بۆ سەرکوتکردنی ئەو خۆپیشاندانانەی کە لە مانگی سێی 2011دا سەریانهەڵدا.\nئەو وتیشی ئەو قوربانیانەی لە بنکەکانی دەستبەسەرکردنی ڕژێمدا گیرابوون تەنها "ئەشکەنجە نەدراون بەڵکو برسی کراون ولە هەواش بێبەشکراون" لە نێوەندە ناتەندروست و قەرەباڵغەکانی کە نەیانتوانی لێی دانیشن و ڕاکشێن.\nکێنێت ڕوت لە ڕێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ، کە هەندێک لە بەڵگەکانی بۆ دادگاییەکە دابین کردبوو، لە ژنێڤ بە پەیامنێرانی گوت بڕیارەکە " بڕیارێکی مێژووی بوو."\nزیاتر لە 80 گەواهیدەر لە ناویاندا 12 جودابیری ڕژێم ژمارەیەکی زۆری ژن و پیاوی سوریایی کە لە سەرانسەری ئەوروپا دەژین، هەڵوێستیان وەرگرت و لەو دادگاییەدا گەواهیان دا و نزیکەی 12 کەس لەوانەش لە دادگاییەکە ئامادە بوون.\nچالاکوانانی سوریایی ڕۆژی پێنجشەممە لە بەردەم دادگا کۆبونەوە و دروشمی " ئەوان لە کوێن؟" وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو کەسوکارانەیان کە لە نێوەندەکانی گروتوخانەی سوریادا دیار نەماون.\nدادگایی کردنی ڕاسلان و کەسێکی تری پلە نزمتر بەناوی ئەیاد ئەلغەریب، کە تاوانبارکراوە بە هاوکاری کردنی دەستگیرکردنی خۆپیشاندەران و ناردنیان بۆ نێوەندەکان، لە مانگی 4 ی ساڵی 2020 دەستیپێکرد.\nغەریب سزای چوار ساڵ و نیو زیندانی درا بۆ بەشداریکردنی لە تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی.


ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی: سێهەم شەپۆلی کۆڤید-19 لە ئەفریکا بڵاودەبێتەوە\nنوسینگەی هەرێمیی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی ڕایگەیاند ئەفریکا ڕوبەڕووی شەپۆلی سێهەمی بڵاوبوونەوەی خێرای کۆڤید -19 دەبێتەوە، پێشبینی دەکرێت بەم نزیکانە بگاتە لووتکە وەک شەپۆلی دووهەم کە لەکیشوەرەکەدا لەسەرەتای ساڵی 2021 بڵاوبوویەوە.\nرێکخراوە جیهانیەکە دەشڵێت پەتاکە لە 12 وڵاتی ئەفریکادا پەرەدەسەنێت، لەهەمانکاتدا جۆری دەڵتای ڤایرۆسی کۆڤید-19 بە خێرایی بڵاو دەبێتەوە، ئەوەی یەکەم کەڕەت لەهیندستان دەستنیشانکرا، لەئیستادا لە 14 وڵاتی ئەفریکادا تووشبوونی تۆمارکراوە.\nدکتۆر ماتشی‌دیسۆ مویتی بەرێوەبەری هەرێمیی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی لە ئەفریکا ووتی "شەپۆلی سێهەم خێرا بڵاودەبێتەوە بەتوندی مرۆڤ نەخۆش دەخات ، لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی تووشبوەکان و بەرزبوونەوەی ژمارەی ڕاپۆرتەکان لەپەیوەستی نەخۆشی مەترسیدا پێوەی، ئەوا ئەو هەڕەشیە بەخراپترین لە ئەفریکادا دادەنرێت"\nشەپۆلی سێهەم لە ئەفریکادا لەکاتێکدایە ئەفریکا گرفتی کەمیی ڤاکسینی هەیە. ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی دەڵێت کەمتر لە 1.5%ی دانیشتوانی ئەفریکا بەتەواوەتی کوتراون. تائێستا لەسەر ئاستی جیهان 2.7 ملیار ڤاکسینی کۆڤید-19 دراوە.\nئاژانسی ئەسێۆشیتید پرێس بڵاویکردەوە دوا شیکردنەوەی بۆ گیان لەدەستدانەکانی کۆڤید-19 دەردەخات کەسانێک مردوون ڤاکسینەکایان وەرنەگرتوە. ئەو ئاژانسەی هەواڵ دەشڵێت دەرئەنجامی هەڵسەنگاندنی "بەڵگەی سەرسورهێنەرە دەخاتە ڕوو کە ئەو ڤاکسینانە چەن کاریگەریان هەیە" سەرباری ئەوە ئاژانسەکە دەڵێت ئەگەر هەموو کەسیک ڤاکسینەکە وەرگرێت لەوانیە ژمارەی گیان لەدەستدان بەوهۆیەوە بێتە سفر.\nوەزارەتی تەندروستی هیندستان: هەڕەشەی کۆڤید-19 بەردەوامە\nلەوتاری مانگانەیدا سەرۆک وەزیرانی هیندستان ناریندرا مودی ڕایگەیاند "هەڕەشەی کۆڤید-19 هێشتا بەردەوامە و دەبێت سەنگی بخەینە سەر کووتان و وەرگرتنی ڤاکسین، هەروەها پەیڕەوکردنی ڕێنمایەکانی خۆپاراستن لە کۆڤید-19.\nمۆدی داوای لە گەلی هیندستان کرد ڤاکسین وەرگرن و بەهیچ شێوەک دودڵ نەبن. هەروەها داوای لێکردن متمانەیان بە زانست و زاناکان هەبێت لەجەنگەدا دژ بەڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ کە لەهیندستان بەفراوانی بڵاوبۆتەوە.\nڕۆژی یەکشەممە وەزارەتی تەندروستی هیندستان ڕایگەیاند زیاتر لە 50 هەزار تووشبوون بە کۆڤید-19 هەبوە و 1200 کەس گیانیان لەدەستداوە.\nئامارەکانی ناوەندی جان هابکنز دەڵێت، دوای وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا لەژمارەی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ، هیندستان لەپلەی دووهەمدایە ، بەڵام بەرپرسانی تەندروستی ئاگاهیاندا کە ژمارەکانی تووشبون لەهیندستان زۆر لەوە زیاتر بێت.\nناوەندی جان هابکنز ووتی "وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا 33.6 ملێۆن تووشبونی تێدا تۆمار کراوە، لەکاتێکدا لەهیندستان 30.2 ملێۆن تووشبوونە، دوای ئەوان بەرازیل بە 18.3 ملێۆن تووشبون. لەسەرئاستی گشتی جیهان گەشتۆتە 180.8 ملێۆن تووشبون.\nڤایرۆسی جۆری دەڵتا بوە هۆی داخستنی شوینە گشتیەکان لە ئوسترالیا و نیوزلەندا و بەنگلادش، سەرباری ئەمەش چەند بەشێک لە پورتوگال. لە ئیسرائیل نیوەی دانیشتوان ڤاکسینیان وەرگرتوە و دوبارە بەستنەوەی ماسک لەشوێنە گشتیەکاندا سەپێندرایەوە.\nبەرێوەربەری ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی تەدروس ئەدهانۆم ووتی "ڤایرۆسەکەی گۆڕانکاری بەسەردا هاتوە ، بۆ یەکەم کەڕەت لە هیندستان دۆزرایەوە، تائێستا بەلانی‌کەمەوە لە85 وڵاتدا بڵاوبۆتەوە، دەستنیشانکراوە خێراتر لە جۆرەکانی‌دیکە بڵاودەبێتەوە، بەتایبەتی لەنێوان کەسانی نەکوتراودا.\nبەهۆی بەرزبوونەوەی ژمارەی تووشبن بە کۆڤید-19 جۆری دەڵتا، گەورە شاری ئوسترالیا سیدنی ڕۆژی شەممە داخستنی شوێنە گشتیەکانی بۆ 2 هەفتە ڕاگەیاند، هەروەها داوای لەدانیشتوان کرد لەماڵی خۆیاندا بمێننەوە ڕەچاوی ژمارەی تێکەڵاوبوون بکەن.\nلەنیوزلەندا بەهۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیەکە لەئوسترالیا، هاتووچۆی بێ کەرەنتینە لەنێوان هەردووڵاتای دراوسێدا وەستێنرا. ئەمرۆ 2شەممە بەنگلادش قەدەغەی نیشتمانی بۆ ماوەی هەفتەیەک ڕاگەیاند، لەگەڵ ڕێگدان بە هاتووچۆ بۆ ماڵان تەنها بەمەبەستی تەندروسی.\nجۆری دەڵتا هۆکاری بەرزبوونەوەی ژمارەی تووشبوونەکانە لە ڕوسیا، شاری سانت بوترسبرگ کە میوانداری خولی کۆتایی یاریەکانی یورۆ 2020 دەکات، ڕایگەیاند 107 کەس گیانیان لەدەستداوە ، ئەمەش بەرزترین ژمارەیە لەوەتای بڵاوبوونەوەی پەتاکە لەو شارە تۆمارکراوە.\nئەم گۆڕانکاریە لەڤایرۆدەکەدا هەموو وڵاتانی ئەفریکای نیگەران کردوە، ڕێژەی تووشبون لەوێ لەهەفتەیەکدا 25% بەرزبۆتەوە.\nئاژانسی ڕۆیتەرز بڵاویکردەوە زانای ڤایرۆسات تۆلێۆ دی ئۆلیڤێرا دەڵیت "لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی توشبوەکان بەخێرایی‌یەکی زۆر ئێمە لەقۆناغی بنەڕەتی پەتاکەداین".\nبەرپرسانی تەندروستی دەڵێن جۆری دەڵتا لەڤایرۆسی کۆرۆنا گۆڕانکاریەکی بەسەرداهاتوە تایبەتە بەخۆی و ناوی (دەڵتا پڵەس)یان لێناوە، لە نزیکەی 12 وڵاتدا دەرکەوتوە، لەوانە هیندستان وڵاتەیەکگرتوەکان و بریتانیا. دەسەڵاتەکان مەترسیان هەیە کە (دەڵتا پڵەس) زۆر خێراتر لە ڤایرۆسی دەڵتا بڵاودەبێتەوە و لەئێستادا تاقیگەکان و زاناکان توێژینەوەی لەسەر دەکەن.\nبەبەردبوەکان بەڵگە دەردەخەن دایناسۆرەکان لە جەمسەری باکوردا بەدرێژایی ساڵ ژیاون\nئەنکوراج ،ئەلاسکا، وڵاتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا-\nبەپێی توێژینەوەیەکی نوێ لە گۆڤاری Current Biologyدا بڵاوکراوەتەوە، دۆزینەوەی بەبەردبوی بەچکەی دایناسۆر لە باکوری ئەلاسکا بەگڵەی بەهێز دەخاتە بەردەست کە ئەو گیانلەبەرانەی بەر لەمێژوو هەبوون، بەدرێژای ساڵ لەجەمسری باکور ژیاون، ئەگەریشی هەیە پلەی جەستەیان گەرم بووبێت.\nسەرپەرشتیاری توێژینەوەکە بات دراگن میلەر بەریوەبەری مۆزەخانەی زانکۆی ئەلاسکا لە باکور دەڵێت توێژەرەوان هیچ بەڵگەیەکیان لەسەر هەبوونی هێلانەی دایناسۆر دەستنەکەوتوە، بەڵام بەبەردبوەکان بەلانی‌کەمەوە لەسەر7 جۆر دایناسۆر دەستکەوتوە تازە لەهێلکە هاتوونەتە دەرەوە، یاخودا لەهێلکەدا ماونەتەوە بەر لە 70 ملێۆن ساڵ.\nدۆزینەوەکە ئەگەرەکانی تێگەیشتنی پێشتر لەسەر دایناسۆرەکان سەرەوژێر دەکات کە خشۆک و زەباڵاح و خوێن ساردبوون.\nمیلەر دەشڵێت "ئەگەر زاوزێیان کردبێت، ئەوا زستانیان لەوێ بەسەربردوە، ئەگەر زستانیش لەوێبووبن ئەوا دەبێت لەگەڵ کەش و هەوای ساردی ناوچەکە خۆیان گوونجاندبێت، کەئەمە بەهیچ شێوەیەک بەدایناسۆراتەوە نەبەستراوەتەوە وک دۆزی بەستەڵەک و بەفر و سەرمای زۆر نزم".\nزیاتر دەڵێت "بۆ مانەوە بەزیندویی لە زستانی تاریکی جەمسەری باکوردا، ئەو دایانسۆرانە بیگومان نەیانتوانیوە لەبەرخۆر وەک مارمێلکە خۆیان هەڵخەن و گەرمیان بێتەوە، بەلانی‌کەمە جەستەیان توانی خۆگەرمکردنەوەی لەناوەوە هەبوە بۆیە خوێن گەرم بوون".\nدۆزینەوەکە لە پێگەیەکی لێژدایە لەسەر ڕوباری کۆلفێل لەباکری ئەلاسکا، لەهێلی پانی 70، نزیکەی 400 کیلۆمەتر لەبازنەی جەمسەری باکورەوە دوورە.\nمیلەر دەڵێت لەسەردەمی کرێتاسیۆسدا کاتێک خاکی ئەمریکای باکور لەدورکەوتنەوەدا بوە ئەوکات لەهێلی پانی 80 بۆ 85دا بوە. ئەو ناوچەیە زیاتر گەرم بوە، بەبەردبوی ڕوەکەکانی ئەو سەردەمە بۆ زاناکان دەردەخات بەلانی کەمەوە پلەی گەرمای ناوچەکە 6ی سەدی بوە وەک ناوچەی جۆنۆ، واتە لەزستاندا بەستەڵەک و بەرفر بارین هەبوە.\nمیلەر دەڵێت "دۆزینەوەی ئێسک و دانی زۆر بچووک بەهێندەی 1 ملیم زۆر سەخت بوە ، ناسینەوەیان لەڕێگای مایکرۆسکۆبەوە بوە دوای ئەوەی چەند جارێک لەخاک و خۆڵ جیاکراوەنەتەوە لەو بەبەردبوانەی دەیان ساڵ لەمەوبەر دۆزراونەتەوە، وەک گەڕان بەدوای ئاڵتوندا وابوە زۆر لەسەرخۆ کراوە".\nپێگەی دۆزینەوەکە کە بە پرنس کریک بەناو دەبرێت دەیسەلمێنێت کە یاکلاکەرەوەیە بۆ تێگەیشتنی نوێ بۆ ئەو گیاندارە دێرینانە.\nیەکەم دایناسۆر لەوێ لەلایەن جیۆلۆجیەکانی گەران بەدوای نەوتدا لەشەستەکانی سەدەی رابردودا دۆزراوەتەوە، نێردراوەکانی دواتر بەبەردبوی دایناسۆری نەناسراویان دۆزیوەتەوە، بەتێپەڕبوونی کات بەڵگەی زیاتر بەدەستهاتوە کە بەدرێژایی ساڵ دایناسۆر لەوێ ژیاون.\nلەهەمان جێگادا زاناکان ئێسکی چەناگەی بەچکەی جۆری درۆماسۆریان دۆزیوەتەوە، لەگۆڤاری PLOS ONE دا ساڵی پار توێژینەوەکەی لەسەر بڵاوکراوەتەوە. توێژەرەوەی بەشدار فیۆریەلۆ زانای بەبەردبوەکان لەزانکۆی میسۆدیست دەڵێت "ئەو جۆرە دایناسۆرانە بە قەبارەی بەجکەی سەگ بوون توانای کۆچی دوریان نەبوە.\nفیوریەلۆ دەشلێت "توێژینەوە نوێکە دەربارەی هێلانەی دایناسۆرەکان ئەو تێگەیشتنە پتەو دەکات کە دایناسۆرەکان زیاتر لەناوچەی جەمسەری باکور ژیاون، بەوپێیەش نابێت خوێنیان ساردبووبێت".\nبەرنامەی زانست و تەکنەلۆجیا 28-06-2021


یادی کەڵە مرۆیەکی شاعیر و ئەدیب و ڕەخنەگر و مامۆستا فەرەیدون عەلی ئەمین – Dengekan\nbyHalo Barznji\tNovember 15, 2018\tGeneral, Literature\nژیانی ئەدەبی مامۆستا لە ساڵی ١٩٥٤ وە بە بڵاوکردنەوەی شیعر و چیرۆک و ڕەخنە بابەتی سیاسی و هزری دەست پێ دەکات بۆ ماوەی چل ساڵ لە گۆڤار و ڕۆژنامە ئاشکرا و نهێنییەکان دا بەرهەمی بڵاوکردۆتەوە. یەکەم کۆمەڵە بەرهەمی هەر لەهەمان ساڵی ناوبراودا لەگەڵ مامۆستا (عومەر عەبدولرەحیم) بەناوی “پاڵەوانی دواڕۆژ” پێشکەش بە منداڵانی کورد دەکات.\n” ڕۆڵە جگەرگۆشەکان! نیشتمان چاوەڕێی هیممەت و هێزی بازووی ئێوەیە. دڵ پاک بن لەگەڵ یەک،دوور بن لە کینە و دژایەتی. هەوڵ بدەن پێ بگەن و ببن بە پێشڕەو”.\nئاخ خوێندەواری داخ خوێندەواری……بۆ کورد دەبیتە مایەی بەختیاری\nپاش ڕاپەڕینی ١٩٩١ و خوڵقانی ئەو بارودۆخەی هەیە،سەرکردایەتی (پاسۆک)چەندین جار ڕوویان لێ ناو برا گەورەییان بۆ سەلماند کاریان لەگەڵ دا بکات، ئەو بە ئەمەک و هێژاوە خەباتی هاوبیرەکانی نرخاندوو، بە نەزاکەتەوە پێی ڕاگەیاندن:” کە ئەو ئامادە نییە بێتە سەرخوانی ئامادە بوو”.\nمامۆستا فەرەیدون لە کادێر و سەرکردە هەرە دڵسۆز و خۆشەویست و ماندووبووەکانی “کاژیک” بوو. لە ساڵی ١٩٦٢ هەتا ١٩٧٥پێشمەرگەی شۆڕش و کورد بوو. لە ڕسکانی (پاسۆک)ئاگادابووە و پرس و ڕای پێ کراوە و باری سەرنجی خۆی هەبووە. مامۆستا بەوردی سەرنجی ڕووداوەکانی کوردستانی داوە و کۆمەڵێ یاداشت و دیدی خۆی تۆمار کردووە مەخابن دەرفەتی بڵاوکردنەوەیان نەبووە. هێندەی ئێمەش ئاگادارین وا خێزانی مامۆستا خەریکی کۆکردنەوە و رێکخستنی بەرهەمە بڵاوکراوە و نەکراوەکانێتی بۆ چاپ کردن. بەهیوای دڵ و چاوی هەمووانی پێ ڕوون بێتەوە.\nمامۆستا فەرەیدون… لە دامەزرێنەران و دەستەی بەڕێوەبەرانی( یەکێتی نووسەرانی کورد ) و ئەندامی دامەزرێنەری (کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی کورد)ە.\nPrevious حكوومەتی داهاتووی هەرێم لە دیدگای پارتە سیاسییە جیاوازەكانەوە …. محەمەد عەلی\nNext کورد و ئیسلامی سیاسی و گره‌وه‌کانی ئایینده تایبه‌تمه‌ندی پێوه‌ندی کورد به ئایینی ئیسلامه‌وه


مامۆستا عەزیز شاهڕوخ ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا - جام کوردی\nمامۆستا عەزیز شاهڕوخ ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا\n24 ئاب 2017\nگۆرانیبێژ و هونەرمەندی ناسراوی کورد مامۆستا عەزیز شاهروخ بە هۆی تێکچوونی باری تەندروستی لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی شاری مەهاباد کەوتە ژێر چاودێری پزیشکییەوە.\nبە پێی زانیاری یەکێک لە خزمانی ئەم هونەرمەندە: ناوبراو رۆژی سێ شەممە بە هۆی نەخۆشی دڵەوە دەگەیەنرێتە نەخۆشخانەو لە بەر تێکچوونی باری تەندروستی ڕەوانەی بەشی چاودێری تایبەتی نەخۆشخانەکە دەکرێت.\nمامۆستا عەزیز شاهڕوخ لە دایکبووی ساڵی ١٣١٧ هەتاوی شاری مەهابادە و هەر لەو شارەدا تەمەنی منداڵی و لاوی بردۆتە سەر و داوای تەواو کردنی قۆناغەکانی خوێندن لە ناوەندی ڕاهێنانی مامۆستایانی ورمێ دەبێتە مامۆستای قۆتابخانە.\nعەزیز شاهڕۆخ بە هۆی هەڵکەوتن لە بنەماڵەیەکی دەنگ خۆش دا، هەر لە منداڵییەوە بەهرەی دەنگ لە خۆیدا دەبینێت و بە وتنەوەی گۆرانی هونەرمەندانی ناسراوە بە تایبەت سەید عەلی ئەسغەری کوردستانی و کاوەیس ئاغا و دواتریش حەمە ساڵەح دیلان و تایەر تەوفیق و حەسەن جەزراوی خۆڕسکانە و بێ مامۆستا فێری هونەری گۆرانی وتن دەبێت.\nعەزیز شاهڕۆخ بە هۆی پەیوەندی نزیکەوە، لە مەحزەری گۆرانی مامۆستا موحەمەدی ماملێ دا بووە و تا کوو ئێستا چەندین ئەڵبوومی بە ناوەکانی: ئاوات، لە دەستی عەشق، بە یادی سەید عەلی ئەسغەری کوردستانی، ڕووناک و سکاڵا بڵاوکردۆتەوە.\nگۆرانیبێژ هونەرمەند مەهاباد تەندروستی عەزیز شاهڕوخ\nکەلەرم بۆ دابەزینی کێش بەسوودە\nمێوژ چ سوودێکی بۆ تەندرووستی دەبێت؟


بەکر ئەحمەد | ماڵێک لە ئاسمان\nزرنگانەوەیەکی دوورەدەست لە ناو دێڕەکانی "شیرم بە تووتک حەڵال بێ"وە.\nRead more about زرنگانەوەیەکی دوورەدەست لە ناو دێڕەکانی "شیرم بە تووتک حەڵال بێ"وە.\nدانیشتن لەناو کتێبدا\nRead more about دانیشتن لەناو کتێبدا\nڕانانی: بەکر ئەحمەد\nکاتێک تۆڵەکە و لفکەشامی گرانترە لە پرچی ژن، "کتێبی ملوانکە" و پرسی یەکسانی\nRead more about کاتێک تۆڵەکە و لفکەشامی گرانترە لە پرچی ژن، "کتێبی ملوانکە" و پرسی یەکسانی\nلە ٩ ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٢، (مەلالە یوسف زەئی) بەر دەسترێژی فیشەک دەدرێت و فیشەک بەر سەری و ملی دەکەوێت. تەقەکەرەکە چەکدارێکی سەر بە بزووتنەوەی تاڵیبانە و هۆی ئەم کۆششی تێرۆرکردنەی مەلالە دەگەڕێنێتەوە بۆ بڕیاری قەدەغەکردنی تاڵیبانەکانی پاکستان کە کچان نابێ بچنە قوتابخانە و مەلالەش بە بەردەوامبوونی بۆ چوون بۆ قوتابخانە، ئەم فتوای قەدەغەکردنە، پشتگوێ دەخات.\nکۆرۆنا و ئەدرێسی ماڵەکەت، دۆخی سوید\nRead more about کۆرۆنا و ئەدرێسی ماڵەکەت، دۆخی سوید\nلە نێوان ستراتیژی داخستنی کۆمەلگادا بە تەواوەتی و کردنەوە و نیمچەداخستنیدا ، سوید ستراتیژی دووەمی هەلبژارد. هەر ئەمەشە وا دەکات سەرنجێکی گەورەی مێدیای لە ئاستی نێونەتەوایەتیدا لەسەر بێت. من لەم نووسینەدا بەشوێن ڕوونکردنەوە و بەراوردی نێوان ئەم ستراتیژیانەوە نیم لە ئێستادا، ئاخر هێشتا زووە بزانرێت کام لە ستراتیژییەکان دروستتر بووە. ئەوەی من دەمەوێ بیڵێم ئەوەیە کە لە ئێستادا و بە پێی ئەو زانیارییانەی لە رۆژنامەکانی سویددا خراونەتە ڕوو، رێژەیەکی بەرزی کۆچبەران لە ریزی تووشبووان و مردوواندان.\nیەحیا حەسەن: ئەو گەنجەی لەسەروکاری کوشتنی باوکەکاندا، باوکەکان کوشتییان.\nRead more about یەحیا حەسەن: ئەو گەنجەی لەسەروکاری کوشتنی باوکەکاندا، باوکەکان کوشتییان.\nبیست لیتر تاریکی و منداڵییم بە دیوارەکەدا دەڕێژم\nدەستێک هینی چاخی بەردین، قۆرئانێکی حەجمی گیرفان\nدەکرا من تۆم خۆشویستبا\nئەگەر من باوکی تۆ بوایەم، نەوەک کوڕت.\nRead more about دووبارە قەرزوەرگرتنەوەیەک\nکە لە دارستانەکە دێمە دەر\nنیگام بە ترۆپکی بەرزی سنەوبەردا هەڵدەواسم،\nپەنجەکانم لە دەووری تەڕترین گەڵا و گوڵی بن بەردێکدا جێدەهێڵم\nگوێچکەکانم دەدەمە دەست\nگەرووی پڕئاوازی بەرزی\nباڵندەی سەر بەردە گەورەی نزیک داربەڕووە تەنیاکە.\nهێڵێکی ئاسنین لە بیابانەوە\nRead more about هێڵێکی ئاسنین لە بیابانەوە\nهۆڵۆکۆستی جووەکان تەنها وەک پرسیارێکی سیاسی و مێژووی نامێنێتەوە و لە بوارە جیاجیاکانی ئەدەب و هونەردا ئامادەیی خۆی رادەگەێنێت. ئەوەی کە ئینسان دەرەقەتی خوێندنەوەی ئەم مێژووە خوێناوییە درێژەی نەبێت، دەکرێ لە ئەدەبدا و لە رۆمانێکدا گۆشەیەکی ئەم چیرۆکە دیژ و گەوەرەیە بخوێنێتەوە. ئەم ئامادەییە هونەریی و ئەدەبییەی هۆلۆکۆست، وشیارییەکی کۆمەلایەتی گەورە لە دەرەوەی بازنەکانی جووبووندا دروستدەکات و پرسی هۆلۆکۆست لە پرسی جووەکانەوە دەگۆرێت بە پرسێکی ئینسانی و ئاسان ئینسانەکانی ژینگە کۆمەلایەتی و جوگرافیا جیاوازەکانی دیکە لەگەڵیدا هاوسۆزی پەیدادەکەن.\nئاپۆکالیپس لە "سەرما و بەرد"ی دلاوەر قەرەداغیدا.\nRead more about ئاپۆکالیپس لە "سەرما و بەرد"ی دلاوەر قەرەداغیدا.\nRead more about لە گەرانەوەیەکدا لە جەهەننەمەوە بۆ سەر زەوی\nرۆمانی "خیمین ناو" و حەوت ژیانەکەی\nبابەت: ڕانانی کتێب\nناوی کتێب: خیمین ناو و حەوت ژیانەکەی\nنووسەر: مو یان\nوەرگێرانی لە چینییەوە بۆ سویدی: ئاننا گوستاڤسۆن شین\nرانانی: بەکر ئەحمەد\nRead more about لە شەهیدی ڕووناکییەوە بۆ شەهیدی تاریکی\nپێشنیارێک بۆ گۆڕینی نووسراوی سەر گلکۆی کاک حەسەن\nSubscribe to بەکر ئەحمەد


ئەمریکا بێگوێدانە بڕیارەکەى پەرلەمان ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان دەستپێدەکاتەوە\nئاڵۆزییەکانى عێراق لەدواى کوشتنى قاسم سولەیمانی فەرماندەی قودسی سوپای پاسدارانی ئێران و ئەبو مەهدی موهەندیس جێگری فەرماندەی هێزەکانی حەشدی شەعبی هێشتا ئاسایی نەبوونەتەوە و ئەمریکاش بێگوێدانە بڕیارەکەى پەرلەمان و ناڕەزایەتییەکانى ئێران، ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان دەستپێدەکاتەوە، هەرێمى کوردستانیش داواى هێورکردنەوەى دۆخەکە و ڕێگرى لە ئەنجامدانى جەنگێکى نوێ لە ناوچەکەدا دەکات.\nڕۆژی 5ی ئەم مانگە، دوابەدواى کوشتنى قاسم سولەیمانی و ئەبو مەهدی موهەندیس، ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراق بەبێ ئامادەبوونى نوێنەرانى کورد و لیستە سونییەکان، بە دەنگى 168 ئەندامی ئەنجوومەن سەرەڕاى ئیدانەکردنى پێشێلکارییەکانى ئەمریکا لە عێراق، هاوکات داوایان کرد هێزەکانى ئەمریکا وڵاتەکە جێبهێڵن.\nڕۆژی ١٦ی ئەم مانگە و دواى نزیکەى 10 ڕۆژ لە بڕیارەکەى پەرلەمان و ڕاگرتنى کاری هاوبەش و ڕاهێنان لەگەڵ سوپای عێراق، پێنتاگۆن بڕیاریدا ئەمریکا دەست بەکارەکانی لە عێراق بکاتەوە و هاوکات یەکێتیى ئەوروپاش جەخت لە مانەوەى هێزەکانى لەناو خاکى عێراق دەکاتەوە.\nدەستپێکردنەوەى ئۆپەراسیۆنەکانى ئەمریکا لەناو خاکى عێراق، لەکاتێکدایە کە ڕۆژى 10ى ئەم مانگە عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرانی دەستلەکارکێشاوەی عێراق داوای لە مایک پۆمپیۆ کردووە، بەمەبەستى دانانى پلانێک بۆ کشانەوەى هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق شاندێک بنێرێت بۆ بەغدا، بەڵام ئەم داواکارییە هەرزوو لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە بە فەرمی ڕەتکرایەوە.\nلەم بارەیەوە وەزارەتی بەرگری ئەمریکا ڕای دەگەیەنێت، وڵاتەکەی هیچ پلانێکیان بۆ کشانەوەی هێزەکانیان لە عێراق نییە و کار بۆ هێشتنەوەی هێزەکانیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەن، جۆناسان هۆفمان گوتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا جەخت دەکاتەوە کە وڵاتەکەی تەنیا لەهێرشەکانی ئێران نیگەران نییە، بەڵکو لە هێرشی بریکارەکانیشی نیگەرانە کە مەبەستی حەشدی شەعبی و حزبوڵا و هاوشێوەکانیەتى لەناو خاکى عێراق.\nجگە لە دەستپێکردنەوەى ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکانى ئەمریکا، یەکێتیی ئەوروپاش جەخت لەوە دەکاتەوە کە هەرگیز هێزەکانیان لە عێراق ناکشێنەوە و بارگرژییەکانیش هیچ کاتێک نابنە هۆکارى کشانەوەى هێزەکانیان لەناو خاکى عێراق، پیتەر ستانۆ گوتەبێژی کۆمسیۆنی یەکێتیی ئەوروپا ڕاى دەگەیەنێت هیچ هەوڵێک لە ئارادا نییە بۆ کشانەوەی هێزەکانمان لە عێراق، ئەوەی بڵاوکراونەتەوە لەوبارەیەوە ڕاست نین، "یەکێتیی ئەوروپا هەرگیز عێراق بە تەنیا بەجێناهێڵێت و بەردەوام دەبن لە هاوکارییەکانیان بۆ گەلی عێراق". ئەوە گوتەى گوتەبێژی کۆمسیۆنی یەکێتیی ئەوروپایە.\nدەستپێکردنەوەى ئۆپەراسیۆنەکانى ئەمریکا و جەخت کردنەوە لەمانەوەى هێزەکانى یەکێتیى ئەوروپا لەکاتێکدایە کە عێراق لەسەر زارى گوتەبێژی سەربازیی سەرۆک وەزیرانی کاربەڕێکەرەوە ڕەتى کردووەتەوە کە فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکان ڕەزامەندی لەسەر دەستپێکردنەوەی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکانی سوپای ئەمریکا، لەگەڵ هێزەکانی عێراق دابێت، بەڵام بە بەراورد بە سەرەتاى بارگرژییەکان هەڵوێستى عێراق گۆرانکارى بەسەردا هاتووە، بەوپێیەى سەرۆک وەزیرانی کاربەڕێکەری عێراق، لە کۆبوونەوەیەکی ئەنجوومەنی وەزیراندا باسی لەوە کردووە کە کشانەوەی هێزە بیانییەکان دەبێت بە دۆستانە بێت، "ئەوان لە ڕووی ئابووری و ئەمنی و مرۆییەوە هاوکاری عێراقیان کردووە و دەبێت پەیوەندییەکانمان لەگەڵیان بپارێزین".\nکۆمارى ئیسلامى ئێران کە لایەنێکى گرنگى ئەم ناکۆکییانەیە لە عێراق، دواى هێرشە مووشەکییەکانى کەمتر بەشێوەى ڕاستەوخۆ خۆى بە دۆخى ئێستاى عێراقەوە گرێ دەدات و دەیەوێت لە ڕێگەى ناوخۆی عێراقەوە فشارەکان بۆ سەر ئەمریکا چڕ بکاتەوە، ئەمەش بە هاوکارى ئەو گرووپانەى کە لەلایەن ئەو وڵاتەوە پشتیوانى دەکرێن.\nمحەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران سەرەڕاى ئەوەى بۆچوونى نەگۆڕی وڵاتەکەى سەبارەت بە ئەمریکا دەخاتە ڕوو، هاوکات ڕەتیدەکاتەوە وڵاتەکەی داوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عیراق بکات، زەریف ڕاى دەگەیەنێت کە واشنتۆن هەوڵێکی زۆریداوە بۆ ئەوەی پەرلەمانی عێراق بڕیاری دەرکردنی هێزەکانیان نەدا، لەگەڵ ئەوەشدا ڕوونى دەکاتەوە کە ئەگەر عیراقییەکان لەگەڵ مانەوەی هێزەکانی ئەو وڵاتەدابن ئەوا تاران دژایەتی ناکات.\nئەم گوتانەى وەزیری دەرەوەی ئێران، لەکاتێکدایە کە ئەو وڵاتە لە ڕێگەى ئەو گرووپانەى لەناو خاکى عێراقن و پاڵپشتیان دەکات، هەوڵدەدات پێگەى ئەمریکا لەناو خاکى عێراق لەق بکات، ئەم هەوڵەش لەسەر چەند ئاستێکى جیاواز پەیڕەو دەکات، بەشێوەیەک ئەو میلیشیایانە هەڕەشەی بەردەوام لە هێزەکانی ئەمریکا دەکەن.\nلەلایەکى دیکەوە بڕیارە بۆ هەمان مەبەست لەسەر داوای موقتەدا سەدر ڕێبەری ڕەوتی سەدر، خۆپیشاندانی ملیۆنی لە دژی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق بەڕێوە بچێت و تا ئێستاش جگە لە هاوپەیمانی فەتح، چەند گرووپێکى دیکە پشتیوانى هەڵمەتەکەیان کردووە و دەیانەوێت لەو ڕێگەیەوە ڕەوایەتى بە بڕیارەکەى ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراق بدەن و بە گوتەى چەند پەرلەمانتارێکى شیعەش خۆپیشاندانە ملیۆنییەکەیان هاوشێوەی ڕاپرسییەکی گشتییە، بۆ دەرکردنی هێزە بیانییەکان لە عێراق.\nچاودێرانى سیاسی ڕاى دەگەیەنن کە لەم دۆخەدا شیعە هیچ پاڵپشتییەکى سونە و کوردی نییە و ئەو دوولایەنە بۆچوونیان وایە کە سەرەڕاى ئەوەى دەرکردنى هێزەکانى ئەمریکا لە عێراق کارێکى ئاسان نییە، هاوکات باس لەوەش دەکەن کە هەڵوێستەکانى شیعە، بەتایبەتى بڕیارەکانى ئەنجوومەنى نوێنەرانى عێراق، کاردانەوەیەکی بەپەلە بووە دژی کوژرانی قاسم سولەیمانی و ئەبومەهدی موهەندیس.\nلەو چوارچێوەیەدا نێچیرڤان بارزانى سەرۆکى هەرێمى کوردستان سەرەڕاى ئەوەى جەخت لە پێویستى مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ عێراق دەکاتەوە، هاوکات باس لەوەش دەکات کە بڕیارەکەی پەرلەمان باش نەبووە و تەنیا لەلایەن کوتلەی شیعەوە دراوە بێئەوەی ڕاوێژ بە پێکهاتە سەرەکییەکانی دیکەی وڵات بکرێت.\nبەپێى زانیارییەکان لەدواین کۆبوونەوەى نێوان عادل عەبدولمەهدی و نێچیرڤان بارزانى باس لە ڕێکخستنەوەى شێوازی مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی کراوە و بۆچوونێکى هاوبەش بۆ دەرکردنى هێزە بیانییەکان لە عێراق نەبووە.


چەند قوتابییەكی زانكۆی سۆران بەشداری پێشبڕكێكی بواری كۆمپیوتەر دەكەن | دەزگاى زارى کرمانجى\nچەند قوتابییەكی زانكۆی سۆران بەشداری پێشبڕكێكی بواری كۆمپیوتەر دەكەن\nمحەممەد مەحموود – سۆران: پێشبڕكێی(Huawei_ICT_Competition)، كە بۆ 27 زانكۆی كوردستان و عێراق رێكخراوە ، تێیدا 500 قوتابی بەشدارن لەم زانكۆیانەی بەشداریان لەم پێشبڕكێیە كردووە ، زانكۆی سۆران وەك یەكێك لەزانكۆ بەشدارەكان لەكۆی ئەو 27 زانكۆیە بە چوار قوتابی بەشدارە و قوتابییەكانیشی سەركەوتن و بۆقۆناغی داهاتوو و یەكێك لەقوتابیەكانیش نمرەی دووەمی بەدەست هێناوە.\nلەم بارەیەوە دكتۆر موسلیح مستەفا سەرۆكی زانكۆی سۆران بەزاری كرمانجی راگەیاند"هەموو كات باسمان لەوە كردووە، كە ئامانجمان بریتییە لە پەروەردەكردنی نەوەیەكی باوەڕبەخۆبووی پڕ زانست، كە بە ئاسانی بتوانێ لە دنیای پڕ كێبڕكێی ئەمڕۆدا، بە متمانەو هێزەوە خۆی نیشان بدات و بەشداری بكات. سوپاس بۆ قوتابییەكانمان، كە لە ئامانج و پەیامی ئێمە بە باشترین شێوە تێگەیشتوون و لە پێناوی پەرەپێدانی تواناكانی خۆیان و داهاتوویەكی باشتر، بۆ بەشداریكردن لە هەر پێشبڕكێ و چالاكییەكدا، سڵ ناكەنەوە.\nسەرۆكی زانكۆی سۆران گووتیشی وەك دەستخۆشییەك رۆژی 28-10-2019، ئەو چوار قوتابییەی بەشی كۆمپیوتەری فاكەڵتی زانستی زانكۆكەمانم بینین كە بریتی بوون لە قوتابییان (عەبدوڵڵا سەلام، سامان زرار، محەممەد زیاد، جوانڕۆ عەبدوڵڵا)، ئەم قوتابییانە لە پێشبڕكێی(Huawei_ICT_Competition)، بەشدارییانكردووە. لەم پێشبڕكێیەدا، كە بۆ 500 قوتابی لە 27 زانكۆی كوردستان و عێراق رێكخراوە، قوتابییەكانمان، لە ریزی ئەو چل كەسەدا بوون، كە بۆ قۆناغی دواتر سەركەوتوون. پێویستە بگوترێ یەكێك لەو قوتابییانە، نمرەی دووەمی لەسەر ئاستی عێراق بەدەستهێناوە.


پەدەکە هێزی تایبەت و چەکی قورس ڕەوانەی گارە دەکات – کوردی – RojNews.News\n25/10/2020 - 1:15:48 pm\nپەدەکە هێزێکی تایبەتی بەناوی ‘گوڵان’ کە ڕاستەوخۆ لەژێر فەرمانی مەسرور بارزانی دایە، لەگەڵ چەکی قورس ڕەوانەی ناوچەی گارە کردووە.\nدوای زینێ وەرتێ (ئەستێرۆکان)، ئەمجارە پەدەکە لە ناوچەی گارێ بەدوای ئاژاوە دەگەڕێت، بەپێی ئەو زانیاریانەی سەرچاوە هەرێمییەکان بە ڕۆژنیوزیان داوە، لە دوێنێیەوە پەدەکە هیزێکی تایبەتی خۆی بەناوی گوڵان کە لەژێر فەرمانی مەسرور بارزانی دایە، ڕەوانەی شارۆچکەی دینارتێ و دەشتی نەهلێ سەربە ناوچەی ئاکرێ لە دهۆک دەکات.\nبانگەشەی ئەوەش دەکرێت کە پەدەکە، پێشمەرگەکانی بەناو ‘ڕۆژ’ـیشی لەگەڵ ئەو هێزە ڕەوانەی ناوچەکە کردووە.\nبەپێی ئەو زانیاریانەی دەستمان کەوتووە، بەهۆی ئەوەی هێزی پێشمەرگە نەیانویستووە بچنە ئەو هەرێمانەی لەژێر کۆنترۆڵی گەریلا دایە، بارزانی هێزێکی تایبەتی کە ڕاستەوخۆ لەژێر فەرمانی خۆیدایە ناردووەتە ناوچەکە.\nبەپێی هەمان سەرچاوە، ژمارەیەک زۆر ئۆتۆمبێلی سەرباز بێ ژمارە، چەکی قورس و ئۆتۆمبێلی تایبەتی مەدەنی براونەتە ناوچەکە و لە گوندەکانی؛ “مەلکێ، دۆستەکا، گیسێ، مامیشمیش، گردی دینارتە، گردی مەزرینگان، گردی ناوخۆش، گردی دفری” و هەروەها گوندە ئاسورییەکان لە ناوچەی عەشیرەتی زێبارێ، دەستکراوە بە دروستکردنی سەنگەر و پەناگە.\nلەو دیمەنانەش دەستکەوتوون، دەردەکەوێت کە هێزێکی زۆر ڕەوانەی ناوچەکە کراون.\nشارۆچکەی دینارتێ و دەشتی نەهلێ، لە ڕووی ئیدارییەوە سەربە ناوچەی ئاکرێ لە پارێزگای دهۆکە، بەڵام وەک هەرێم دەکەوێتە نزیک چیای گارێ کە وەک هەرێمی گەریلا دەناسرێت.


کەمتر لە هیچ ١\n(397) جار خوێندراوەتەوە\nپێشەكیی كتێبى: "كه‌متر له هيچ"\nکەمتر لە هیچ(less than nothing), گەورەترین پرۆژەى فیکریى سلاڤۆى ژیژەکە و کتێبێکە بە قەبارەى هەزار لاپەڕە. کتێبەکە بارگاویکردنى دەیان و سەدان بابەتى جیاجیایە بە ڕۆحى هیگڵ. ئەمەى خوارەوە تەنیا چەند پەڕەیەکى سەرەتاى کتێبەکەیە و دواتر کۆى نوسینەکە بڵاودەکرێتەوە. بەپێى ئەم نوسینەى خوارەوەوە, گەمژەیى و چەشنەکانى ترى, پەیوەندییان بە کۆپەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانەوە هەیە- ئەم کۆپەیوەندییانەش لەسەر زمان و مامەڵە و ناونان و مەودا و دوور و نزیکى بە پانتایى ڕەمزىیەوە بەندە. گەمژە چیدى کەسێک نیە بە بایۆلۆژیا یان سایکۆلۆژاى ڕووت بڕیارى لەسەر بدرێت, بەڵکو پێگەیەکە لەناو پانتایى کۆمەڵایەتییدا, مەودایەکە لەگەڵ جەوهەرى پانتایى کۆمەڵایەتییدا دەیبەستیت و ئەم جەوهەرەش پێى‌دەوترێت ئەویترى گەورە. بە مانایەکى تر ئەوەى لە سیاق تێنەگات, گەمژەیە. سیاقیش کۆمەڵێک یاسا و ڕێساى ناوەکیى هەیە و ئەم یاسایانە حیساب و کیتابى تایبەتیان لێ بارکراوە و هاوکات دابەشبوونەوەى لیبیدۆى کۆمەڵایەتى و ژویسانى کۆمەڵایەتى و چێژى کۆمەڵایەتیین. گەمژە ئەو کەسەیە کە لەم حیساباتە تێناگات. لەمڕۆدا کە شڵەقانێک لە ئەویترى گەورەى کۆمەڵگاکاندا بەگشتى ڕوویداوە, سەیردەکەین ساتەوەختەکانى گەمژەیى زۆرن. ئەویترى گەورە, هەمووکات, ئەو سایە و ڕەحمەتە توندەى پێشووى نیە. لێرەوە عەقڵ بە نێوانگریى زمان و کۆمەڵگا دەبێتە عەقڵ, و گەمژەییش لێرەوە پێناسەدەکرێت. لە کوردەوارىدا دەمێکە وتراوە, فڵانى, ئاگاى لە دنیا نیە یان گێلۆکەیە: لە عەقڵى باودا, گەمژە ئەو کەسەیە کە ئسوڵ و پەیوەندییە ڕەمزییەکان تێناگات و ڕەفتارى چاوەڕواننەکراوى لێ دەوەشێتەوە و لە وێستگەکاندا ساویلکەییەکى زیادەڕۆیانە دەنوێنێت. بۆیە عەقڵ هەمیشە فاکتى ڕووت نیە, کەشفى ڕووت نیە, بگرە چاوپۆشینە لە فاکت و کەشفیش. ئێمە دەبێت چاو لە زۆر ڕاستى بپۆشین, بۆ ئەوەى کۆمەڵگا درووست ببێت, ئەم چاوپۆشینە پێى‌دەوترێت ڕاگرتنى ڕواڵەت. گەمژەکان لەم ڕاگرتنى ڕواڵەتە تێناگەن و دەبێت بەردەوام شتانێکیان پێ بگوترێتەوە کە دەبێت بە نەگوتراوى بگەنە سوبێکتە قسەکەرەکانى ناو کۆمەڵگا. کاتێک پاشا ڕووتە, دەبێت ئێمە وا خۆمان دەرنەخەین ڕووتە, ئەگینا دادەبەزین بۆ ئاستى مناڵێکى کاڵفام و بێزارکەر. دیارە ئەمە ماناى ئەوە نیە کۆى پانتایى کۆمەڵایەتیى باو قبوڵکەین, بەڵکو باسەکە تێگەیشتنە لە شیرازەى چنراوى پانتایى کۆمەڵایەتى. ئەم شیرازەیە, چەقى دابەشکردنى ئەرک و ماف و چێژیشە لە کۆمەڵگادا. گەمژەیى, ناوێکە بۆ حاڵینەبوون لەم شیرازەیە. زمان, دوا فۆرمى هەستیارى پانتایى کۆمەڵایەتى ڕێکدەخات و دیزاینى وردى ساتەوەختە کۆمەڵایەتییەکان دەکات. زمان, خۆى پێوەرێکى شاراوەى دابەشکردنى عەقڵیشە. ئەوانەى زمانى زگماکیان باش نیە, سیمایەکى مەیلەو چەوت لە پانتایى کۆمەڵگادا دەنوێننەوە و لە چرکە ڕەمزییە جیاجیاکان تێناگەن. ئێمە وەک مرۆڤ هەژارین, بەدەگمەن دەشتوانین ئەم هەژارییە قبوڵکەین, بۆیە لەڕێگەى ترەوە دەمانەوێت خۆمان بە پانتایى ڕەمزى و کۆمەڵایەتى دەوڵەمەندکەینەوە. هەژارى لە دەروونشیکاریى لاکانییدا, بە سامانى مادى ناپێورێت بەڵکو بە مەودامان بە ئەویترى گەورەوە دەپێورێت. ئەویترى گەورە ئەو تۆڕە ئاڵۆزە گریمانەیى و کۆمەڵایەتییەیە کە وەک هێڵى نەبینراو بەناو هەریەکەماندا ڕۆیشتووە و لاى هەندێکیش نامێ،ێت و دەپچڕێت و ئەم پچڕانە لە ماناى گەمژەیى نزیکدەبێتەوە. لە کۆمەڵگادا کە بە کەسێک دەورتێت «فەقیرە...», ئەوا سامانە ڕەمزییەکەى ئەم کەسە لەخوارەوەیە و پشکێکى ئەوتۆى لە ئەویترى گەورە بەرنەکەوتووە. مەعریفە و زانیارى بەتەنیا بەس نیە بۆ ئەوەى لەڕووى ڕەمزییەوە دەوڵەمەند بیت(وەک لە نوسینەکەدا چەند نمونەیەک هاتووە), بەڵکو دەبێت شتەکە لە فلتەرى ئەویترى گەورە بدەیت. ئەویترى گەورە هەر خۆمانین, بەڵام بەبێ دیوە زاتی و شەخسییەکەمان. نیگایەکە بەهۆى ڕەحمەتى مادییانەى خۆیەوە ئێمە لە هەژارى دەردێنێت. نوسەرى باسەکە, پۆڵى دووەمى گەمژەییش دیاریدەکات کە دەبەنگییە و ئەوانە دەگرێتەوە کە بەڕەهایى لەگەڵ ئەویترى گەورەدا هاوشوناسن, وتەکانى دەقاودەق حونجەدەکەنەوە, ڕێساکانى کتومت و بێ لادان لەبەردەکەن. کتێبى کەمتر لە هیچ, بە پێى نوسەرەکەى, بۆ ئەوانەیە کە بێ‌مێشکن(ئەویش بەو مانا تایبەتەى کە خۆى مەبەستێتى و توانجێکیشە بۆ عەقڵى زانستى کە ئەمڕۆ بەئاسانى لە هزر و تەئویلاتى وەک هیگڵ تێناگات). مەرامى پشت کتێبەکە, وەک لە ناونیشانەکەشەوە دیارە, وەستانە لەسەر یەکێک لە حەکایەتە گەورەکان کە واقیع(reality)يە و جۆرێک لە دەقئاوێزانى فیکرى لەنێوان کایەکاندا درووستدەکات لە فەلسەفەوە بۆ دەرونشیکارى و فیزیا و سیاسەت و هتد.\nدوو جۆرى دژبه‌يه‌كى گه‌مژه‌يى هه‌ن: يه‌كه‌ميان (جاروبار) بريتييه له‌و سوبێكته زۆر هۆشيار و زيره‌كه‌ى كه [به‌ئاسته‌م نه‌بێت] ناتوانێت "تێبگات"؛ له‌ڕووى لۆژيكييه‌وه له دۆخه‌كه تێده‌گات به‌ڵام به‌ساده‌يى ڕێسا شاراوه سياقييه‌كانى تێناگات [و ڕەچاویناكات]. بۆنمونه، ئه‌و ده‌مه‌ى بۆ يه‌كه‌م جار سه‌ردانى نيۆركم كرد، شاگردی كافتريايه‌ك لێى پرسيم: «ئه‌مڕۆت چۆن برده‌سه‌ر؟»، بە هەڵە وەک پرسیارێکی [حەرفى] و حەقیقی لێی‌تێگەیشتم، منيش ڕاستگۆيانه وه‌ڵاميم دايه‌وه: «مردم هێنده ماندووم، سه‌فه‌رى دوورى ناوفڕۆكه هيلاكى كردووم، فشار و سترێسم له‌گه‌ڵه...»، به‌جۆرێك سه‌يرىكردم وەک‌بڵێى كابرايه‌كى ته‌واو گه‌مژه بم... خۆ ڕاستيشى ده‌كرد. ئه‌م جۆره گه‌مژه‌ييه، كتومت له گه‌مژه‌يه‌ك ده‌وه‌شێته‌وه. ئالان تورينگ[ـى بيركاريناس و زاناى كۆمپيوته‌رى]، گه‌مژه‌يه‌كى نمونه‌يى بوو: پياوێك بوو هۆش و زيره‌كييه‌كى سه‌رووئاسايى هه‌بوو، به‌ڵام ده‌روونپه‌شێوييه‌كى بنەڕەتیی له‌گه‌ڵ بوو كه نه‌يده‌توانى ڕێسا شاراوەكانی ناو سياق لێكجياكاته‌وه. له ئه‌ده‌بيشدا، كه‌س ناتوانێت "شڤايگ"ـى سه‌ربازه دەستودڵ باشەكەی نوسه‌رى [چيكى] "يارۆسلاڤ هاسيك" له‌بيربكات. كاتێك ده‌بينێت سه‌ربازه‌كان له سه‌نگه‌ره‌كانى خۆيانه‌وه ته‌قه له سه‌ربازه‌كانى دوژمن ده‌كه‌ن، ده‌چێته چۆڵەوانیى نێوان هه‌ردوو سوپاكه و هاوارده‌كات: «كەس تەقەنەكات، لايه‌كه‌ى تر خه‌ڵكى لێيه!». سەرچەشن و مۆدێلى دێرينى ئه‌م جۆره گه‌مژه‌ييه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ مناڵه كاڵفام و ڕاستگۆكه‌ى ناو چيرۆكه‌كه‌ى ئه‌نده‌رسن، كه به‌به‌رچاوى خه‌ڵكه‌وه و به‌ئاشكرا هاوارده‌كات «پاشا ڕووته... پاشا ڕووته». ئا به‌م جۆره سەر لەو خاڵه [پێویستەی ناو سیاق] دەرناكات، كه ئالفۆنس ئه‌لايس[ـى ته‌نزنوس-يش] ئاماژه‌ى بۆ كردووه: هه‌موومان له‌ژێر جله‌كانمانه‌وه ڕووت و قووتين! [واتە ڕووتی ڕاستییەكە و نهێنییەكی زۆر قایم و میتافیزیكی نیە، بەڵكو شتێكە و بە جل شاراوەتەوە و پێشوەختە دەزانین ژێر جلەكە ڕووتییە. بەڵام دەبێت وا خۆمان دەرخەین كە ژێرەوەی جلەكە ڕووتی نیە. ئەمەش لەكۆدا ئاماژەیە بۆ ئەوەی كە سیاقە كۆمەڵایەتی و شارستانی لەسەر جۆرێك ڕواڵەتبازی و واخۆدەرخستنی پێویست بەندە و گەر ئەمە ڕەچاونەكەین ئەوا بە مانا دەروونشیكارییەكەی نازناوی گەمژەمان بەسەردا دەبڕدرێت].\nفيگه‌رى دووه‌م و دژيه‌كى گه‌مژه‌يى، بريتييه له "ده‌به‌نگ": واته گەوجیى ئه‌و كه‌سانه‌ى كه به‌ته‌واوى له‌گه‌ڵ عه‌قڵى باو و باڵاده‌ستدا بوونەتە یەکێک، ئەوانەى کە به‌ته‌واوى ڕواڵه‌ته‌كانى "ئه‌ويترى گه‌وره" ڕاده‌گرن [و نوقمی تەواوەتیى ناو ڕێسا سیاقدار و كۆمەڵایەتییەكانن]. له‌درێژه‌ى ئه‌و فيگه‌رانه‌دا كه به كۆرسەکانى تراژيدياى يۆنانى ده‌ستپێده‌كه‌ن- وا ڕۆڵى شیوەن و پێكه‌نينى تۆماركراو ده‌گێڕن و هه‌ميشه ئامادەن بە بڕێ لە عەقڵى باوەوە قسە لەسەر کاروچالاکییەکان[ـى نێو شانۆکە] بکەن- لانيكه‌م ده‌بێت ئاماژه به هاوكاره "گه‌مژه"كانى پۆليسه نهێنييه گه‌وره‌كانى ناو عه‌قڵى باویش بكه‌ين: دكتۆر واتسۆن [ـی هاوكار]ـی شارڵۆك هۆڵمز، هاستينگ[ـی هاوكار]ـی هيركول پۆيرۆت...ئه‌م فيگه‌رانه به‌ته‌نيا دژ نين, و بگره سه‌ره‌نجاميش گه‌وره‌يى پۆليسه نهێنييه‌كان ڕوونتر ده‌رده‌خه‌ن؛ ئه‌وان بۆ ئيشى پۆليسه نهێنييه‌كان پێویست و حاشاهه‌ڵنه‌گرن. له يه‌كێك له ڕۆمانه‌كاندا، پۆيرۆت ڕۆڵى هاستينگ بۆ هاستينگ خۆى ڕوونده‌كاته‌وه: نوقمى ناو عه‌قڵه باوه‌كه‌ى بووه، هاستينگ په‌رچه‌كردار به‌ڕووى ديمه‌نى تاوانه‌كه‌يدا ده‌نوێنێت كه بكوژه‌كه ده‌يويست شوێنه‌وارى تاوانه‌كه‌ى خۆى پاكبكاته‌وه [چونكه] چاوه‌ڕێده‌كرا خه‌ڵك كاردانه‌وه بەڕوویدا بنوێنن. شته‌كه ته‌نيا به‌م جۆره‌ش نيه, پۆلیسە نهێنییەکە تەنیا بەم شێوەیەشە، واتە بەهۆی ڕەچاوکردنی کاردانەوەی چاوەڕێکراوی "ئەویتری گەورە"ـی عەقڵی باوەوە، دەتوانێت تاوانەکە چارەبکات و [دیزە بە دەرخۆنەی بکات].\nبه‌ڵام ئاخۆ ئه‌م دژيه‌كييه, مافى تەواوى باسەکە دەدات؟ بۆنمونه کاتێک فرانتز كافكايشى تێده‌خه‌ين، ئەو کە گەورەییەکەی (لە پاڵ کۆمەڵێک شتی تریشدا) کەوتۆتە ئێرەوە: توانا تایبەت و دەگمەنەکەی بۆ پیشاندانی گەمژەیی وەک شتێکی تەواو باو و ئاسایی؟ (ئه‌رگۆمێنتكاريى هێجگار "گه‌مژانه"ـى نێوان قه‌شه‌كه و "كا" بێننه‌وه بيرى خۆتان كه بە شوێن پارابڵ (کورتیلە چیرۆک)ـی "لەبەردەم یاسا"دا دێت). بۆ ئەم پێگە و پۆلێنەی سێیەم پێویستمان بە هیچ نییە چاوخشانێکى سەرەتایی نەبێت بە ویکیپیدیادا: «بێ‌مێشك(imbecile)، زاراوه‌يه‌كه بۆ پاشكه‌وتنێكى مامناوەنجى تا توندى زه‌ينى و عه‌قڵى، و چەشنێکیشە له كه‌سى تاوانبار». له وشه‌ى لاتينيى imbecillus""ـه‌وه هاتووه، كه به ماناى لاواز، يان عه‌قڵى لاواز [و زه‌ينى كۆڵ] دێت. «Imbecile، يه‌كه‌مجار بۆ ئه‌و كه‌سانه به‌كارهێنرا كه IQ ياخود ئاستى زيره‌كييەکەیان له‌نێوان 26 تا 50 بووه، واته له‌نێوان ده‌به‌نگ51-70 و گه‌مژه 0-25 دا». خۆ زۆريش خراپ نيه: له خواروو‌ى ده‌به‌نگێكه‌وه، واته له‌سه‌رووى گه‌مژه‌يه‌كه‌وه- دۆخێكى كاره‌ساتاوييه، به‌ڵام هێشتاش هەر سەخت و جدی نيه، ئه‌مه بێ‌مێشکێکى نه‌مسايى باسیكردووه(ئه‌ى كێى تر؟). كێشه‌كان به پرسيارێك ده‌ستپێده‌كه‌ن: ئاخۆ ڕەگی "becile" کە [پێشگر]ـی نەفیکردنی "-im"ـى کەوتۆتە پێش، خۆی لە کوێوە سەرچاوەیگرتووە؟ گه‌رچى ڕيشه‌كانى ناڕوون و ته‌مومژاوييه، به‌ڵام پێده‌چێت له baculum""ـى لاتينييه‌وه وه‌رگيرابێت كه به ماناى (دارشه‌ق، گۆچان، دارعه‌سا) دێت، كه‌واته بێ‌مێشک(imbecile) ئه‌و كه‌سه‌يه به‌بێ يارمه‌تيى دارعه‌سا ده‌سوڕێته‌وه. ده‌توانین هه‌ندێك ڕوونى و لۆژيك بخەینە سەر بابه‌ته‌كه، گه‌ر بێتو وا له دارعه‌سا تێبگەین وه‌ك "زمان" و "نه‌زمى ڕه‌مزى" وايه و هه‌موومان وه‌ك بوونه‌وه‌رى قسه‌كه‌ر پێويستمانه پێیەتى تا پاڵى پێوه بده‌ين، كه‌واته هه‌ر ئه‌و شته [ده‌ڵێته‌وه] كه لاكان پێى‌ده‌ڵێت "ئه‌ويترى گه‌وره". له‌م حاڵه‌ته‌دا، سێكۆچكه‌ى گه‌مژه/بێ‌مێشك/ده‌به‌نگ جۆرێك له مانا [و لۆژيك] دەدەن بەدەستەوە: گه‌مژه هه‌روا بەسادەیی كه‌سێكى [بێ‌ئاگا] و ته‌نيايه، ده‌كه‌وێته ده‌ره‌وه‌ى ئه‌ويترى گه‌وره‌وه، ده‌به‌نگيش ده‌كه‌وێته ناو‌يه‌وه(به‌شێوه‌يه‌كى گەوجانە نيشته‌جێى ناو زمانه)، له‌كاتێكدا بێ‌مێشك ده‌كه‌وێته نێوان هه‌ردووكيانه‌وه: ئاگای له‌وه‌یە پێويستى به ئه‌ويترى گه‌وره‌يه، به‌ڵام پشتى پێنابه‌ستێت، متمانه‌ى پێى نيه، شتێكى هاوشێوه‌ى گرووپى [مۆسيقيى پانكى] لايباخى سلۆڤينييه كه په‌يوه‌نديى خۆيانيان به خوداوه دیاریكردووە(ئه‌ويش به گه‌ڕانه‌وه بۆ چه‌ند وشه‌يه‌ك كه له‌سه‌ر دراوێكى تاك‌دۆلارى نوسراوه "باوەڕمان بە خودایە"): «وه‌ك ئه‌مريكييه‌كان باوەڕمان به خودايه، به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌ى ئه‌مريكييه‌كانه‌وه، پشتى پێ‌نابه‌ستين». به‌پێى زاراوه لاكانييه‌كان، كەسێكی بێ‌مێشك دەزانێت ئه‌ويترى گه‌وره بوونى نيه، يه‌كانگيريى تيا نيه، "قه‌پات و داخراوه". بۆيه ئەگەر به پێوانه‌ى زيره‌كى يان IQ بپێورێت، وا ده‌رده‌كه‌وێت ده‌به‌نگ تۆزێك له بێ‌مێشك زيره‌كتره، بۆ به‌رژه‌وه‌نديى خۆى زۆر زيره‌كتره(وه‌ك ده‌به‌نگە كۆنه‌په‌رستەکان، بەڵام نەک بێ‌مێشكەكان، حەزدەکەن وا لەبارەی ڕۆشنبيرانەوە بدوێن). له‌ناو فه‌يله‌سوفه‌كاندا، ڤيتگنشتاينى دوايين، بێ‌مێشك‌ێكی باڵا و پله يه‌كه، کە مامه‌ڵه‌یەکى وه‌سواسانه له‌گه‌ڵ هه‌ڵبه‌زودابه‌زه‌كانى پرسيارەكەى ئه‌ويترى گه‌وره‌دا دەکات: ئاخۆ وەكالەت و نێوانگرییەك هه‌يه, يه‌كانگيرى و سەقامگیریى ئاخاوتنمان مسۆگەربکات؟ ئاخۆ ده‌توانين دەرهەق به ڕێساكانى ئاخاوتنمان بگه‌ينه يه‌قينێك و [لەوە دڵنیابینەوە کە كتوپڕ نەزمی ئاخاوتن و كۆمەڵایەتیبوونمان هەڵناوەشێتەوە]؟\nئاخۆ لاکانیش مەبەستی لە هەمان پێگەی (بێ)مێشک im) becile) نییە، ئەوکاتەی سیمنیارەکەی " بەرەو دالێکی نوێ" ئاوا کۆتاییپێدێنێت: «من بە ڕێژەیەک گەمژەم- واتە منيش هەروه‌كو ئه‌و خەڵكە گه‌مژه‌م- لەوانەیە لەبەر ئەوە بێت یەک تۆز زیاتر ڕۆشنایى عەقڵم بەرکەوتووە»؟. ده‌بێت ئه‌مه به ڕێژه‌ييكردنه‌وه‌ى گه‌مژه‌يى بخوێنينه‌وه-"ته‌واو گه‌مژه نا"-، ئه‌ويش به مانا پڕاوپڕەکەى «نه-هه‌موو»: مه‌سه‌له‌كه ئه‌وه نيه لاكان هه‌ندێك ڕامان و قووڵبينيى تايبه‌تی هه‌يه و نايكاته گه‌مژەیەكی تەواو. هيچ شتێك نيه له لاكاندا گه‌مژه نه‌بێت، هيچ ئاوارته‌يه‌ك له گه‌مژه‌يی‌دا نيه، کەواتە ئەوەی بەتەواوەتی نایکاتە گەمژە، تەنیا نایەکانگیریی گەمژه‌ییەکەیه‌تی. [واتە ترازانى توخمێک لە کۆیەتیى گەمژەیى, کەسێک دەباتەدەرەوەى گەمژەیى]. هه‌ڵبه‌ت ناوى ئه‌و گه‌مژه‌يی‌ـەی وا هه‌موو خه‌ڵك به‌شداريى تيا ده‌كه‌ن بريتييه له ئه‌ويترى گه‌وره. له گفتوگۆيه‌كدا له‌گه‌ڵ ئه‌دگار سنۆ[ـى ڕۆژنامه‌نوسى ئه‌مريكيدا] له سه‌ره‌تاى حەفتاکاندا، ماوتسى‌تۆنگ خۆى وه‌كو ڕاهيبێكى كه‌چه‌ڵ وه‌سفده‌كات كه چه‌ترێكى پێيه. هەڵگرتنى چه‌تر ئاماژه‌يه بۆ جيابوونه‌وه له مەلەكووت. له زمانى چينی‌یشدا، خه‌سڵه‌تەوشەى "قژ" بۆ ياسا و مەلەكووت دانراوه، بۆيه ئه‌وه‌ى ماوتسى‌تۆنگ ده‌يڵێت -به‌پێى ديده لاكانييه‌كه- ئه‌وه‌يه كه وى له ڕه‌هه‌ندێكى ئه‌ويترى گه‌وره داشكێنراوه، له‌و نەزمە ئاسمانييه‌ى كه ڕەوتی ئاسايى شته‌كان ڕێكده‌خات. ئه‌وه‌ى ئه‌م خۆده‌ستنيشانكردنه دەكاتە شتێكی هەڤدژ و پارادۆكسیكاڵ ئەوەیە كه ماوتسى‌تۆنگ هێشتاش هەر خۆى وه‌كو ڕاهيبێك ده‌ناسێنێت(ڕاهيبيش عاده‌ته‌ن وه‌ك كه‌سێك سەیردەکرێت کە به‌ته‌واوى ژيانى خۆى بۆ مەلەكووت ته‌رخانده‌كات)- كه‌واته چۆن ده‌كرێت ڕاهيبێك له ئاسمان و مه‌له‌كووت دابشكێنرێت؟ ئه‌م "بێ‌مێشكی"یه, ناوکى پێگه زاتی و سوبێكتيڤه‌كه‌ى شۆڕشگێڕێكى ڕاديكاڵه(هی دەروونشیكارێكیش).\nئه‌م كتێبه‌ى به‌رده‌ست، ڕێبه‌رێکی پێرفێكت نيه بۆ گەمژەکان له‌باره‌ى هيگڵەوە، مه‌نهه‌جێكى ئەكادیمیی تريش نيه ده‌رباره‌ى هيگڵ(كه بۆ ده‌به‌نگه‌كان بشێت)؛ بەڵکو شتێكه وه‌ك ڕێبه‌ر و ڕێنوێنیى بێ‌مێشكەكان دەربارەی هيگڵ: هيگڵ بۆ ئه‌وانه‌ى كه IQـه‌كه‌شيان هەر لە ئاستی پلەی گەرمیی لەشیاندایە(بەپێی پله‌ى سه‌دى)- دياره بۆ سوكايه‌تى وا ده‌وترێت. به‌ڵام تەنیا شتێکی ئاوایە: کێشەى imbeciles ئەوەیە هیچکام لە ئێمە وەک قسەکەرى ئاسایى نازانین پێشگرى "im" لە وشەکەدا چ شتێک نەفیدەکات: ئێمه ده‌زانين بێ‌مێشك(imbecile) يانى چى، به‌ڵام نازانين "becile" چيه- به‌ساده‌يى وا مه‌زه‌نه‌ى ده‌كه‌ين ده‌بێت به ماناى پێچه‌وانه و دژى "imbecile" بێت [هەر لەبەر ئەوەى لەڕواڵەتدا بە پێشگرێکى زمانەوانى پێچەوانەکراوەتەوە]: «به‌ڵام لێره‌شدا، كه‌ڵكه‌ڵه ته‌مومژاوييه‌كه ده‌رباره‌ى وشه دژه‌كان درێژه‌ى هه‌يه بۆ هه‌مان مانا(وه‌كو Heimlich وunheimlich كه به واتاى ئاشنا و غەریبە دێت و فرۆيديش دەقێكی چكۆله‌ى له‌باره‌وه نوسيوه)». چى ده‌بێت becile هه‌ر imbecile بێت، به‌ڵام پێچ و لۆفێكى چووبێته سه‌ر؟ له به‌كارهێنانى ڕۆژانه‌ماندا، becile ناتوانێت له‌سه‌ر پێى خۆى ڕاوه‌ستێت، وه‌كو نه‌فيكردنى imbecile كاردەكات؛ بە شێوەیەك كه imbecile نه‌فيكردنى جۆرێكـه، becile ده‌بێت نه‌فيى نه‌فى بێت، به‌ڵام ئه‌مه هێجگار گرنگه، ئه‌م نەفی و نێگەتیڤیتە دووقاتە نامانباته‌وه بۆ پۆزه‌تيڤيته‌ى سه‌ره‌تايى [كە پڕییەکى سادە بێت و نەفیی تیا نەبێت]. گه‌ر (بێ‌مێشك imbecile) ئه‌و كه‌سه بێت كۆڵه‌كه جەوهەرییەكەی خۆى له ئه‌ويتری گەورەدا له‌ده‌ستدابێت، ئه‌وا كەسی becile ئه‌م له‌ده‌ستدان و نوقسانييه دووجاده‌كاته‌وه و ده‌يگوازێته‌وه بۆ ئه‌ويتری گەورە. becile بريتى نيه له imbecileێك [ becileبریتییە لە نا-بێ‌مێشك not-imbecile]، ده‌بێت خودا خۆيشى هه‌ر ئاواهی بێت [و بەپێی هزری ژاك لاكان خوداش یەكێكە لە فیگەرەکانى ئەویتری گەورە، کە فیگەرێكی نوقسانە].\nكه‌واته كەسێكی نا-بێ‌مێشك becile چى ده‌زانێت، كه گه‌مژه‌كان و ده‌به‌نگه‌كان نايزانن؟ له ئه‌فسانه‌يه‌كدا هاتووه، كه گوايا له ساڵى 1633، گاليلۆ له‌به‌ر خۆيه‌وه مينجه‌مينجی کردووە و وتوویەتی: «هێشتاش هه‌ر ده‌سوڕێته‌وه«، ئه‌ويش پاش تۆبه‌ونكۆڵى و پێش دادگاكانى پشكنين سه‌باره‌ت به تيۆره‌كه‌ى وا زه‌وى به ده‌ورى خۆردا ده‌سوڕێته‌وه: ئه‌شكه‌نجه نه‌درا، هێنده به‌س بوو گه‌شتێكى ده‌ورى زه‌ويى پێ‌بكرێت و كه‌ره‌سته‌كانى ئه‌شكه‌نجه‌دانى پيشانبدرێت...هيچ به‌ڵگه‌يه‌كى هاوچه‌رخ‌ونوێ لەبەردەستدا نیە بڵمەبڵمی ئه‌م دەر‌بڕينه ساغكاته‌وه، به‌ڵام ئه‌مڕۆ ئه‌م ده‌ربڕينه بۆ ئاماژه‌كردن به هه‌ر كه‌سێك به‌كاردێت كه خاوه‌نى مه‌عريفه‌يه‌كى ڕاسته‌قينه بێت و ناچاربكرێت نكۆڵيى لێ‌بكات، و ئه‌مەش ڕێ له ڕاستبوونەكەی ناگرێت. ئه‌وه‌ى ئه‌م ده‌ربڕينه سه‌رنجڕاكێشتر ده‌كات ئه‌وه‌يه كه ده‌توانرێت به مانا ته‌واو پێچه‌وانه‌كه‌شى به‌كاربهێنرێت، ئەویش بۆ پشتڕاستكردنه‌وه‌ى "قووڵتر"ـى حه‌قيقه‌تى سيمبوڵيى ئەو شتەی وا ده‌قاوده‌ق ڕاست نيه. وه‌كو حه‌كايه‌تى «هێشتاش هەر دەسوڕێتەوە» خۆى, كه ده‌شێت وه‌ك فاكت و ڕاستييه‌كى مێژوويى لەبارەی ژيانى گاليلۆوە بەدرۆبخرێتەوە، به‌ڵام بەنیسبەت ده‌ستنيشانكردنى پێگه سوبێكتيڤه‌كه‌ى گاليلۆوە ڕاستدەکەوێتەوە كه ناچاركرا نكۆڵی لە بۆچوونەكانی خۆی بكات. به‌م مانايه، كەسێكی ماترياڵيست ده‌توانێت بڵێت، خۆ ده‌زانم خودا بوونى نيه، كەچی هێشتاش هەر بيرۆكه‌ى خودايه‌ك "ده‌مسوڕێنێته‌وه". گرنگه سه‌رنجى ئه‌وه بده‌ن كه له هەڵقەى نۆى وه‌رزى چواره‌م و لە ده‌سته‌واژه‌يه‌كى ناو دراماى فايله نهێنييه‌كان(The X-Files)دا، دەستەواژەی «هه‌ر ده‌سوڕێته‌وه» جێی خۆی بۆ ئەمەی ترچۆڵكردووە کە بەردەوام دووپاتدەبێتەوە: حه‌قيقه‌ت لەویایە. به‌و واتایەی، ته‌نانه‌ت گه‌ر زانستى ڕه‌سمی‌يش شته‌كه ڕه‌تبكاته‌وه ئه‌وا ده‌عبا بێگانه‌كان هه‌ر له‌ویا و به‌م ده‌وروبه‌ره‌دا ده‌سوڕێنه‌وه. هه‌روه‌ها ده‌كرێت به‌م مانايه‌ى تريش بێت، ته‌نانه‌ت گه‌ر بێگانه‌كان لەویاشدا نەبن، ئه‌وا چيرۆكى هێرشى بێگانه‌كان ده‌توانێت بمانخاته‌گه‌ڕ و بمانسوڕێنێتەوە(وه‌ك ئه‌وه‌ى ناو دراماى فايله نهێنييه‌كان): له‌وديوى چيرۆكى واقيعه‌وه، واقيعى چيرۆك هه‌يه.\nكه‌متر له هيچ، هه‌وڵده‌دات وێنه‌ى هه‌موو ده‌ره‌نجامه ئۆنتۆلۆژييه‌كانى «هێشتاش هه‌ر ده‌سوڕێته‌وه» بكێشێت. لێره‌دا هاوكێشه‌يه‌كى زۆر سه‌ره‌تايى لەئارادایە: "سوڕانه‌وه" هەوڵێكە بۆ گەیشتن بە بۆشایی‌دا، بۆنمونه «شته‌كان دەبزوێن»، شتێك هه‌يه له‌جياتيى هيچ‌شت. نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ى واقيع به‌راورد به هیچی ڕووت زياده‌يه, به‌ڵكو واقيع خۆى له هيچ كه‌متره. له‌به‌ر ئه‌مه‌يه پێويسته واقيع له‌لايه‌ن فیكشن و چيرۆكی خەیاڵییه‌وه ته‌واوبكرێت، ئه‌ويش بۆ شاردنه‌وه‌ى به‌تاڵى و (هيچييه‌كه)ـى خۆى. نوكته كۆنه يه‌هودييه‌كه بێننه‌وه بيرى خۆتان كه ژاك دێرێدا زۆر كەیفی پێی دەهات. ئەو نوكته‌یەی وا ده‌رباره‌ى كۆمه‌ڵێك جووله‌كه‌يه له پەرستگادا، و به‌ئاشكرا و بەبەر چاوى خوداوه دان به هيچێتيى خۆياندا ده‌نێن. پێش هەموویان، حاخامێك ڕاده‌وه‌ستێت و ده‌ڵێت: «خودايه، من ده‌زانم چه‌نده بێ‌نرخم، من هيچم!». دواى ئه‌وه‌ى ئه‌و ته‌واوده‌بێت، بازرگانێكى ده‌وڵه‌مه‌ند، كه زرموكوت سنگى خۆى ده‌كوتێت، ڕاده‌وه‌ستێت و ده‌ڵێت: «ئيلاهى، منيش هه‌ر بێ‌نرخم، شەیداوڕاڕای ماڵی دونیا بووم، من هيچم!». پاش ئه‌م ديمه‌نه، جووله‌كه‌يه‌كى ئاسايى هه‌ژاريش دەوەستێت و بانگ هه‌ڵده‌دات: «خوايه‌گیان ئەمنیش هيچم...». پاشان بازرگانه ده‌وڵه‌مه‌نده‌كه له‌قه‌يه‌ك ده‌ماڵێته حاخامه‌كه‌دا و به‌سوكايه‌تييه‌كه‌وه به‌گوێيدا ده‌چپێنێت: «هه‌ى له‌و لوتبه‌رزييه! ئه‌وه كێيه زاتدەكات بڵێت من هيچم!». بەكردەوە، ده‌بێت يه‌كێك پێشوەختە ببێته شتێك، ئه‌ويش له‌پێناوى ئه‌وه‌ى بتوانێت هيچيى پەتی به‌ده‌ستبێنێت، كه‌متر له هيچيش له ئاستى جياجيادا ئه‌و لۆژيكه سه‌يره له جياوازترين پانتايیە ئۆنتۆلۆژييەكاندا ده‌ستنيشانده‌كات، ئيدى له فيزياى كوانتۆمه‌وه بيگره تا ده‌گاته ده‌روونشيكارى.\n . مه‌به‌ستى ژيژه‌ك ئه‌وه‌يه كه ڕێساكانى سياقه‌كه‌ى له‌به‌رچاو نه‌گرتووه و وه‌ڵامێكى حه‌رفيى شاگرده‌كه‌ى داوه‌ته‌وه، واته ده‌بوو وه‌ك موجامه‌له شتێكى له‌م جۆره بڵێت: سوپاست ده‌كه‌م باشم...له سياقى كۆمه‌ڵايه‌تيدا هه‌واڵپرسى جۆرێكه له عاده‌ت و ژێستى به‌تاڵ و په‌يوه‌ندييه‌كى ئه‌وتۆى به ڕواڵه‌تى وشه‌كان و ده‌ربڕينه‌كانه‌وه نامێنێت. گه‌ر ئه‌مه ڕه‌چاو نه‌كه‌ين، ده‌چينه ناو ئه‌و پۆڵێنى گه‌مژه‌ييه‌وه كه ژيژه‌ك له‌م نمونه‌يه‌دا خۆيشى تێخستووه. لە ئاستەكانی تریشدا مرۆڤ زۆرجار بەر ئەم تایپە خەڵكە دەكەوێت[وه‌رگێڕ].\n . Jacques Lacan, «Vers un signifiant nouveau:' Ornicar 17-18 (1979) , p. 23.\n . Non‐All: نە-هەموو, لاى لاكان هيچ كۆ و گشتێكى پڕ و پێرفێكت بوونى نيه و هه‌ميشه درزێك ئه‌م كۆيه تێكده‌داته‌وه. ده‌كرێت لە سیاقی جیاجیادا ئه‌و درزه به ڕياڵ يان نوقسانى يان ئۆبێكتى بچوكىa بزانين-و\n لە ناو زمانی ئینگڵیزییدا زنجیرەیەك بەم ناوەوە هەیە و هەر دانەیەكی تەرخانە بۆ ناوێكی فەلسەفی و هتد -و\n . See Alain Badiou, Le filii et l'injini, Paris: Bayard 2010, p. 10.\n. "هەر دەسوڕێتەوە"ی فرۆید خۆی وتەیەکی شارکۆی مامۆستای وی بوو، کە فرۆید زۆرجار دووپاتیدەکردەوە: "تیۆر باشە، بەڵام ڕێگری ناکات [[ لەو فاکتانەی کە پڕاوپڕی نین]] لەوەی هەبن"، ڕوونە کە هەمان تەمومژ ئەم نوسخەیەش دەگرێتەوە، واتە، نابێت کورتبکرێتەوە بۆ ئەزموونگەراییەکی سادەوساکار.\nLess Than Nothing: Hegel and the Shadow of Dialectical Materialism, "Introduction: Eppur Si Muove": Slavoj Žižek, Verso, 2012.


هەواڵ / کوردستان :: 08/12/2019 :: 278 جار بینراوە\nسەعدی ئەحمەد پیرە، بەرپرسی پەیوەندییەكانی دەرەوەی یەكێتیی نیشتیمانى كوردستان\nبەرپرسی پەیوەندییەكانی دەرەوەی یەكێتی رایده‌گه‌یه‌نێت: سبەینێ كۆنفڕانسی مەڵبەندەكان دەستپێدەكات، كە دەبنە نوێنەری كۆنگرە و ده‌شڵێت: هاووڵاتیان دەبێت پاداشتی ئەو ماندووبوونەیان بدرێتەوە، كە ساڵانێكی زۆر هاوكاری پێشمەرگە و شۆڕشیان كردووە.\nسەعدی ئەحمەد پیرە، بەرپرسی پەیوەندییەكانی دەرەوەی یەكێتیی نیشتیمانى كوردستان (ئەمڕۆ یەکشەمە 8ى کانوونی یەکەمی 2019) لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا لە هەولێر رایگەیاند: سبەینێ كۆنفڕانسی مەڵبەندەكان دەستپێدەكات، كە دەبنە نوێنەری كۆنگرە، كە قۆناغێكی گرنگە و هیوادارین كەس خۆی بە دۆڕاو دانەنێت، چونكە ئەو هەموو كاندیدەی هەیە هەموویان دەرناچن، بەڵكو گرنگی لە ئەنجامدانی كۆنگرەدایە.\nبڕیاره سبه‌ى كۆنفرانسى مه‌ڵبه‌نده‌كانى یه‌كێتى وه‌ك دوایین قۆناغى ئاماده‌كارییه‌كانى كۆنگره‌ى گشتى ئه‌و حزبه ده‌سپێبكات.\nده‌رباره‌ى په‌یوه‌ندییه‌كانى هه‌رێم و عێراقیش سه‌عدى پیره وتى: هەرێم و عێراق لە پەیوەندی بەردەوامدان و دوو شاندی هەرێم چوونە بەغدا و چەند رێككەوتنێك لەسەر بودجە و شایستەكانی هەرێم كراوە.\nئه‌وه‌شى وت: دۆخی عێراق زۆر ئاڵۆزە و لەئێستادا بەهۆی نەبوونی سەرۆك وەزیرانەوە كارەكان لەلایەن سەرۆك كۆمارەوە رادەپەڕێنرێت تاوەكو سەرۆك وەزیرانێكی نوێ دیاری بكرێت و كۆتایی بەو ئاڵۆزیانە بێت.\nسەبارەت بە پڕۆژەی چاكسازی-ش سەعدی پیرە وتی: "پەرلەمان و حكومەت لە هەماهەنگی بەردەوامدان بۆ ئەنجامدانی چاكسازی و هەوڵدراوە بە باشترین شێوە ئامادەبكرێت و هیواداریشین بەزووترین كات پەسەندبكرێت، چونكە هاووڵاتیان دەبێت پاداشتی ئەو ماندووبوونەیان بدرێتەوە، كە ساڵانێكی زۆر هاوكاری پێشمەرگە و شۆڕشیان كردووە و ئێستاش چاوەڕێی بەرووبوومەكەی دەكەن بەتایبەتی ژنان و گەنجان".


ئۆنتۆلۆجیا و شیعر\nئۆتۆ پووگله‌ر له راڤه‌كاران و شیكارانی به‌رهه‌كانی هایدیگه‌ر، له‌و باوه‌ڕه‌دایه كه ده‌شێ تێڕامانه‌كانی هایدیگه‌ر له‌باره‌ی (بوون) به‌سه‌ر سێ قۆناغ پۆلێنكاری بكه‌ین. له قۆناغی یه‌كه‌مدا مانای "بوون" ته‌وه‌ر و خولینگه‌ی تێڕامانه‌كانیه‌تی.\nله‌م قۆناغه‌دا ئه‌م فه‌یله‌سووفه به خستنه‌ڕووی ته‌عبیر و ده‌ربڕینێكی تر له ئینسان، واته (Dasein) دازاین، ده‌په‌رژێته سه‌ر ئه‌گه‌ر و هه‌وڵی تێگه‌یشتن و فامكردنی "بوون" له‌لایه‌ن ئه‌و، واته دازاینه‌وه.\nله قۆناغی دووه‌مدا حه‌قیقه‌ت (Wahreit)ی بوون بایه‌خی ده‌رده‌كه‌وێت. له‌م قۆناغه‌دا هایدیگه‌ر به تێڕوانین و گۆشه‌نیگای نوێ بۆ حه‌قیقه‌ت و به خستنه‌ڕووی پرسیار له‌سه‌ر "بوونی حه‌قیقه‌ت" له پێوه‌ندی نێوان سروشت و زاتی حه‌قیقه‌ت و "بوون" خۆیدا ده‌دوێت. دواجار له قۆناغی سێیه‌مدا سه‌ره‌نجی هایدیگه‌ر به‌ره‌و شێواز و قه‌واره و خانه (Topos)ی بوون راكێشراو و پێوه‌ندی نێوان زمان، زمان و مانا (یان نه‌فس و زات)ی "بوون" كه‌وته به‌ر شیكاری و لێكدانه‌وه‌كانی. لێره‌دایه كه ده‌سته‌ملانێ و هاوپێوه‌ندی ئۆنتۆلۆجیا و شیعرمان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت و گوته ناوداره‌كه‌ی هایدیگه‌ر كه "زمان خانه‌ی بوونه" مانای خۆی وه‌رده‌گرێت و گه‌شاوه‌ترین و كراوه‌ترین شێوازی زمانی بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه و كرانه‌وه له هه‌مبه‌ر بوون له قه‌واره‌ی شیعردا وێنا ده‌كات.\nهه‌ڵبه‌ت تێگه‌یشتن له‌و گوته ناوداره‌ی هایدیگه‌ر پێشمه‌رجێكی هه‌یه، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی كه هه‌مووان تێده‌گه‌ن، ئه‌وه مرۆڤ نییه به‌سه‌ر زماندا زاڵه، به‌ڵكو زمانه به‌سه‌ر مرۆڤدا ده‌خوڕێ و زاڵ و سالاری ناو دنیای مرۆڤه. به تێگه‌یشتن له‌م راستییانه‌ی ناو دنیای هایدیگه‌ر، بۆمان روون ده‌بێته‌وه، ئۆنتۆلۆجیا و تێڕامانی به‌رده‌وام له‌سه‌ر "بوون" زۆرتر لای شاعیرانی وه‌ك فریدریك هۆڵدرلین و ماریا ریلكه، ئیسته‌فان جۆرج، جۆرج ته‌راكه‌ل و.. به گشتی لای شاعیران و به زمانی شیعر ئه‌زموون و تاقی ده‌كرێته‌وه و هه‌ر ئه‌م زمانه‌شه كه "بوون" ده‌خاته بازنه‌ی سووڕانه‌وه‌یه‌كی به‌رده‌وام و ناكۆتاوه. ئێمه به لۆجیكی به‌رهه‌ستییانه‌ی "بوون" لای دیكارت و به لۆجیكی ئه‌ره‌ستۆ و به گشتی له رێی سیسته‌مه باوه فه‌لسه‌فییه‌كانی سه‌رده‌مه‌وه ئه‌م ئه‌نجام و ده‌سكه‌وته‌مان له‌مه‌ڕ "بوون" ده‌ست ناكه‌وێت كه له رێی شیعر و ئۆنتۆلۆجیای ناوه‌كیی زمانی شیعر به ده‌ستی دێنین.\nریلكه زۆرتر هه‌وڵی ده‌دا له‌و چركه‌ساته ئه‌فسووناوی و غه‌ریبانه بنووسێت كه تێیاندا حه‌قیقه‌تی تۆكمه‌ی "بوون" /ئه‌وه‌ی كه شتێك هه‌یه/ زۆرتر له باقی ساته‌كانی تر هه‌ست پێ ده‌كرێت. هایدیگه‌ر له (له‌باره‌ی شاعیردا) 1912 له‌مه‌ڕ دنیای شیعریی ریلكه‌وه ده‌نووسێت: شاعیر یان وه‌گێڕ (راوی)ی ریلكه سواری به‌له‌مێك له دوورگه‌ی فیلای یۆنانه‌وه به‌ره‌و زه‌ریا به‌ڕێ ده‌كه‌وێت. شتێكی ئه‌وتۆ روو نادات، به‌ڵام شتێكی تر روو ده‌دات كه دژه باوه! له‌به‌ر چاوانی منه‌وه، 16 كه‌س بوون كه سه‌وڵیان لێ ده‌دا، زۆربه‌ی ساته‌كان شتێكیان نه‌ده‌دیت، نیگا ئه‌بڵه‌قبووه‌كانیان هه‌وای ده‌بوارد و تێیده‌په‌ڕاند. به‌ڵام هه‌ندێ جار یه‌كێك له‌وان ده‌بوو به داومه‌وه، له كاتێكدا نغرۆی تێڕامان بوو و بیری له دیارده‌یه‌كی غه‌واره و نه‌ناس ده‌كرده‌وه كه به هه‌یئه‌تێكی ره‌نگین و زه‌نگین له هه‌مبه‌ریدا ده‌رده‌كه‌وت و ده‌یخسته تێڕامان و بیركردنه‌وه له دۆخگه‌لێك  كه ره‌نگه سروشت و هه‌ناوی راسته‌قینه‌ی ئه‌و دیارده‌یه به‌و جۆره وه‌ده‌ركه‌وێت. تا ده‌هاتمه سه‌ر خۆم و لام ده‌كرده‌وه، بێ سێ و دوو ئه‌و حاڵه‌ته بیرمه‌ندی و قووڵڕوانینی خۆی ده‌دۆڕاند، تا شوێنێك كه ئه‌و حاڵه‌ته جوان و قووڵه جێی خۆی له‌گه‌ڵ حاڵه‌تێكی سووك و بێمانای كه‌سێكدا ده‌گۆڕییه‌وه كه ده‌تگوت ده‌ره‌وه‌زه‌یی ده‌كات لێت.\nدڵه‌ڕاوكێكانی هایدیگه‌ر و ریلكه له یه‌ك چه‌شنن. ریلكه ده‌ڵێت: پرسیار له بوون، ره‌نگه پێویستی به زمانێكی شاعیرانه بێت. هایدیگه‌ریش وه‌ك هاونه‌وایه‌ك ده‌ڵێت: ئه‌م پرسیاره هه‌موو فه‌یله‌سووفانی هه‌راسان كردووه. ئایا ئه‌مه بوو ئه‌و سامان و خه‌رمانه‌ی میتافیزیك و ئه‌ندێشه‌ی رۆژئاوا كه وه‌ها له به‌رده‌م ئه‌م پرسیاره‌دا ده‌له‌رزێ؟.\nفریدریك هۆڵدرلین (1843-1770) یه‌كێكی تره له شاعیره جێ مه‌به‌ست و ئایدیاله‌كانی هایدیگه‌ر، نه‌ته‌وه‌خوازێكی ئه‌ڵمانی كه له سه‌رێكه‌وه حاڵ و هه‌وایه‌كی یۆنانی خسته ناو رێبازی رۆمانتیسیزم و له سه‌رێكی تره‌وه تاموبۆ و تێمێكی كوفرئامێزی رژانده هه‌ناوی خوداناسی (Theology) مه‌سیحییه‌ته‌وه. هایدیگه‌ر پێنج بابه‌تی له‌باره‌ی هۆڵدرلینه‌وه نووسی و زۆربه‌یشیانی به هۆنینه‌وه و شیعره‌كانی هۆڵدرلین به‌ڵگه‌مه‌ند ده‌كرد.\nئه‌و، و‌ا تێده‌گه‌یشت كه هۆڵدرلین یه‌كێك له‌و كه‌سانه‌یه كه (بوونی) ناسیوه، شیعری (گه‌ڕانه‌وه بۆ ماڵ، 1802)ی هۆڵدرلین كه هایدیگه‌ر باسی لێوه ده‌كات، سه‌ربورده‌ی سه‌فه‌ری شاعیرێك ده‌گێڕێته‌وه كه له‌رێی چیاكانی ئه‌لپه‌وه ده‌یه‌وێ بگه‌ڕێته‌وه بۆ هه‌رێمی سووئابی ئه‌ڵمانیا، واته نیشتمانی خۆی. له چیاكانی ئه‌لپدا، خۆشی و شادی له ڕاده‌به‌ری گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ماڵ هه‌ست پێ ده‌كات. جۆش و خرۆشێك به ناخمدا دێت و هه‌مدیس له دڵمدا بوێرییه‌كی شادی ئامێز شایلۆغانێ و سه‌مایه‌تی.. به تێڕوانینی هایدیگه‌ر "زمان" بۆ هۆڵدرلین شتێكه كه "گه‌ڕانه‌وه" خۆی تێیدا روو ده‌دات، شتێكه ده‌كرێت تێیدا "ببین". لێمانه‌وه دووره و نزیكیش، نزیكیشه و دووریش. بۆیه شتی نزیك ده‌بێت تا ئاستێك داپۆشراو و سه‌ر به‌مۆر بمێنێته‌وه ئه‌گه‌ر نا ئیتر نزیك نییه.\nئه‌مه‌یه رازی نزیكی و ئه‌م رازه به‌ره‌و رازێكی گشتیتری پێوه‌ست به "بوون" ده‌مانبات كه چه‌مكی رازاوی "ئا‌لێسێئیا (aletheia)"یه. ئه‌م لێكدانه‌وه و خوێندنه‌وه‌یه‌ی هایدیگه‌ر ئێمه به‌شێوه‌یه‌كی ره‌سه‌نتر له تێگه‌یشتن و خوێندنه‌وه‌ی سارته‌ر گرێ ده‌دات به ئۆنتۆلۆجیای شیعره‌وه، هه‌رچه‌نده سارته‌ریش له پێشه‌كییه‌كدا كه له‌سه‌ر شیعره‌كانی "ستێفان مالارمه" نووسی، كه‌ڵكه‌ڵه‌ی خۆی بۆ حه‌قیقه‌ت و بنه‌ڕه‌تی "بوون" له چوارچێوه‌ی خوێندنه‌وه‌ی هاوكێشه‌ی "زه‌رووره‌ت، رێكه‌وت" هه‌ڵبه‌ت به تێگه و هه‌ڵگۆسته‌یه‌ك كه له شیعره‌كانی مالارمه هه‌بووی، ده‌رخستووه. به‌ڵام وه‌ك چه‌ق و ته‌وه‌رێكی به‌رده‌وام و درێژ له دنیا و كاره‌كانیدا "بوون" نه‌بووه.\nزه‌رووره‌ت و رێكه‌وت وه‌ك دووانه‌یه‌ك كه "بوون" ده‌هاوێنه ئامێزی یه‌كتر و له نێوان خۆیاندا جێگۆڕكێی پێ ده‌كه‌ن، وه‌ك بنه‌ڕه‌تی بوون لای سارته‌ر و مالارمه ده‌رده‌كه‌ون. به‌ڵام هایدیگه‌ر به زه‌قكردنه‌وه و خستنه‌ڕووی چه‌مك و وشه‌ی "ئا‌لێسێئیا (aletheia)" دنیا و سه‌رزه‌وینێكی شیعری واته ئۆنتۆلۆجیای شیعریی له به‌رده‌مماندا ده‌كاته‌وه. "ئه‌لسێئیا" كه وشه‌یه‌كی یۆنانی كۆنه هاوواتای حه‌قیقه‌ت به‌كار دێت. به‌و واتایانه‌ی كه ئه‌م وشه ده‌یپرشێنێته‌وه و لێی ده‌وه‌شێته‌وه، فه‌زا و زمانێكی شیعریمان بۆ مسۆگه‌ر ده‌كات.\nئه‌لسێئیا بێجگه له حه‌قیقه‌ت، به واتای "ناپۆشراوه‌یی"ش دێت. كه‌واته ده‌رده‌كه‌وێت یۆنانێكانی جیهانی كه‌ونارا كاتێك بیریان له حه‌قیقه‌ت ده‌كرده‌وه، هاوكات و هاوته‌ریبیش له‌باره‌ی "له‌سه‌ر داماڵین، په‌رده‌هه‌ڵماڵین، ده‌رخستن و یان دۆزینه‌وه" بیریان ده‌كرده‌وه. ته‌نیا زمانێك كه به دوور له زمانی ره‌های زانست و هه‌ندێ رێبازی فه‌لسه‌فی و به‌ڵگه لۆجیكمه‌نده‌كان و بڕیاره پۆزێتیڤیستییه‌كان و.. هتد، ده‌توانێ له دنیای ئه‌م چه‌مكه‌دا زانیاری و ناسین ئه‌زموون بكه‌ن و بنه‌ڕه‌تی بوون بگێڕێته‌وه، زمانی ئۆنتۆلۆجیكانه‌ی شیعره.\nشیعر به پاراستنی تاهه‌تایی شیمانه و ئیمكان له هه‌مان كاتدا كه چه‌شنێك له حه‌قیقه‌تی تێدایه، جاڕی نه‌بوونی حه‌قیقه‌تیش لێ ده‌دات. به پێڕه‌وكردنی ئه‌و رۆشنایییه‌ی وشه‌ی ئه‌لسێئیا (یه‌كێكی تر له مانا گرینگه‌كانی ئه‌م وشه‌یه "رووناكی یان نووری داپۆشراو") له به‌رده‌مماندا ده‌یكاته‌وه، شێوازێك له رووبه‌ڕووبوونه‌وه و خوێندنه‌وه به هێنانه دی چه‌ند چه‌مكێك و كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌م چه‌مكانه به‌ده‌ست دێنین كه راسته‌وخۆ پێوه‌ست و گرێدراوی بوونێكی شیعریانه‌ن، بوونێك كه له‌ناو زمانی شیعردا روو ده‌دات، هه‌ر ئه‌مه‌شه كه هایدیگه‌ر چه‌ند جارێك دێڕه ناوداره‌كه‌ی هۆڵدرلین ده‌كاته خاڵی ده‌سپێكی نووسین و هه‌ندێ له تێڕامانه‌كانی: ئینسان، شاعیرانه نیشته‌جێ ده‌بێت.\n1- هایدگر- جف كالینز، هاوارد سلینا- ترجمه صالح نجفی\n2- شعر، زبان و اندیشه‌ی رهایی، مارتین هایدگر- ترجمه: د. عباس منوچهری\n3- اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر، ژان پل سارتر، ترجمه: مصگفی رحیمی\n4- هایدگر و شاعران، ورونیك، م، فوتی، ترجمه: عبدالعلی دست غیب\n5- ئۆنتۆلۆژی بنه‌ڕه‌تی و بوونی مرۆڤ، پڕۆفیسۆر محه‌مه‌د كه‌مال


(ڕۆیتەرز) – ڕۆژنامەی نیکای ژاپۆنی بڵاویکردەوە، ژاپۆن ئامادەکاری بۆ بەخشینی پاسپۆرتی دجتاڵ بە هاوڵاتیانی دەکات ، ئەوانەی دژ بە کۆڤید-19 کووتراون، بەمەش دەجێتە پاڵ چین و یەکێتی ئەوروپا و چەند وڵاتێکی‌کە هاوشیوەی ئەو هەنگاوەیان ناوە بە ئامانجی ڕێگەدان بەهاتووچۆ بۆ دەرەوەی وڵاتان.\nبۆ پابەندبوون بەڕێنمایە نێودەوڵەتیەکانەوە، دەتوانرێت لەڕێگای ئاپسی تەلەفوونەوە وەرگرتنی ڤاکسین بسەلمێنرێت، وەک ڕاپۆرتی ڕۆژنامەکە بڵاویکردۆتەوە بەمەش کەسە کووتراوەکە بەڵگە بخاتە ڕوو لەکاتی هاتووچۆ بە فڕۆکە و تۆماکرکردن لەهۆتێل.\nڕاپۆرتەکە دەشڵێت ئاپسەکە سەنگی دەخاتە سەر بیانیەکانی دانیشتوی ژاپۆنن و هاتووچۆی وڵاتانی خۆیان دەکەن.\nبڕیارە تاقیکردنەوەی هەلیکۆپتەرەکەی هەسارەی بارام هەفتەی یەکەمی مانگی 4 دەستپێبکات\nلوس ئەنجلس (ڕۆیتەرز) – ئەندازیارانی ناسا بەنیازن ئەو هەلیکۆپتەرە بچووکەی کێشی 1.8 کیلۆگرامە بۆ هەسارەی بارام نێردراوە، لە سەرەتای مانگی داهاتوودا تاقیبکرێتەوە و گەشتێک بەسەر خاکی هەسارەکەدا بکات. ئەگەر ئەم تاقیکردنەوەیە سەرکەوتووبێت ئەوە یەکەم گەشت بە وزەی خۆر و کۆنترۆڵی فڕۆکەیەک دەبێت لەسەر هەسارەیەک دوور لەزەوی.\nئاژانسی ناسا ئەم یەکەم فڕینە لەسەر هەسارەی بارام بە هاوشێوەی یەکەم فڕین دادەنێت هەردوبرا نەوەی (ڕایت) لەنزیک کیتی هۆک لە ولایەتی نۆرس کارۆلاینا لە ساڵی 1903دا ئەنجامیاندا.\nبۆ بەرز نرخاندنی ئەم کارە بێوێنەیە لەدوریی نزیکەی 241 ملێۆن کیلۆمەتر لەزەویەوە ، پارچەیەکی بچووکی فڕۆکەی هەردوو برا لەژێر پلێتی دروستکردنی وزەی خۆری هەلیکۆپتەرەکەدا دانراوە.\nئەندازیارانی ناسا لەتاقیگەی ماشێنەکانی مووشک لەنزیک لوس‌ئەنجلس کە هەلیکۆپتەرەی 2 چین پەروانەی هەیەو کۆمپانیای Ingenuity دروستی کردوە، ئامانجیانە ڕۆژی 8ی مانگی 4 یەکەم فڕینی ئەنجامدات.\nهەلیکۆپتەرەکە مانگی ڕابردوو بۆ هەسارەی بارام گوزرایەوە، بەژێر ئۆتۆمۆبێلی (پیرسڤیرانس) بەسترابوە و لە 18ی مانگی 2دا نیشتەوە لە ناوچەیەکدا فراوان بەناوی Jezero Crater دوای گەشتێک بۆ نزیکەی 7 مانگ لە واڵایی‌دا.\n(پیرسڤیرانس) کە تاقیگەیەکە لە سەر 4 تایە بەمەبەستی گەڕان بەدوای ژیانی مایکرۆبی بەردینی ڕابردووی هەسارەی بارام دروستکراوە، هەروەها کۆکردنەوەی نموونەی بەرد و خاک و لەداهاتوودا هێنانەوەی بۆ زەوی.\nئەندازیارانی هەلیکۆپتەری ناسا\nیەکەم ئەرک گواستنەوەی هەلیکۆپتەرەکەیە بۆ ئەو ناوچەیەی فڕینەکەی لێ ئەنجام دەدرێت، کە ناوچەیەکی تەختە لەنزیک جێگای نیشتنەوەی پیرسڤیرانس، لەوێ لەڕێگای کۆنترۆڵی دوورەوە هەلیکۆپتەرەکە دەخرێتە دیوی سەرەوە بەر لەوەی دەست بەفڕین بکات.\nناسا 30 ڕۆژی داناوە بۆ ئەم پرۆسەیە، بەڵام هەلیکۆپتەرەکە بەهێمنی و ستوونی بۆ 3 مەتر بەرزدەبێتەوە و بۆ ماوەی 30 چرکە دەسوڕێتەوە و دواتر لەسەر خۆ دەگەڕێتەوە بۆ نیشتنەوە لەجێگای خۆی.\nهەروەها تاقیگەی ماشێنی مووشک سەر بەناسا هەموو ئەمە بە ڤیدێۆ تۆماردەکەن بەو کامیرانەی لەسەر پیرسڤیرانس دانراون و دوای چاند کاتژمێرێک بۆ زەوی دەنێردرێت. ئۆتۆمۆبێلەکە 2 کامیرەی کۆنترۆڵی هاتووچۆی هەیە.\nوەک دانراوە دواتر هەلیکۆپتەرەکە گەشتی زیاتر بۆ بەرزیی 5 مەتر دەکات. لەکاتی سەرکەوتنی ئەم دوو فڕینە، ناسا ئەرکی تەکنەلۆجیای هەلیکۆپتەرەکەی جیا داناوە لەئەرکی ئۆتۆمۆبێلەکە، بەسەرکەوتنی رێگا خۆش دەکات بۆ چاودێری لەئاسمانەوە.\nبۆبی براون بەرێوەبەری زانستی هەسارەکان لە تاقیگەی ماشێنی مووشەک ووتی "ئامانج بەدەستهێنانی هەمان ساتەوەختە هەردو برا (ڕایت) بەدەستیانهێناوە و کۆنترۆڵکردنی فڕینە لەدوورەوە، سەرباری ئەمەش گواستنەوەی توانای فڕین و بەرنامەکانی تاقیکردنەوەی فڕینە".\nلەکاتێکدا هەسارەی برام ڕاکێشانی 3/1ی ڕاکێشانی زەویە بەڵام چڕی بەرگی هەوای 1% یە، ئەمەش ئاستەنگێکە بۆ توانای ئایرۆداینامیک و فڕینی هەلیکۆپتەرەکە، بۆیە ئەندازیارانی ناسا پەروانەی گەورەتریان بۆ هەلیکۆپتەرەکە داناوە و درێژی هەر یەکەیان 122 سانتیمەترە و سوڕانەوەی خێراترە بەراورد بەسوڕانەوەی پەروانەی فرۆکەیەک بەو قەبارەیەلەسەر زەوی.\nفڕۆکەکە لەسەر زەوی لەژورێکی تایبەتدا هاوشێوەی چڕیی هەوای بارام تاقیکراوەتەوە، سەرکەوتووبوە، بەڵام ماوەتەوە سەرئەوەی ئایا لەسەر ئەو هەسارە سوورە سەرکەوتوو دەبێت یان نا؟.\nهەروەها دەبێت هەلیکۆپتەرەکە بەرگەی سەرمای زۆری هەسارەکە بگرێت، کە لەوێ شەوانە پلەی گەرما دەگاتە 90 ژێر سفری سەدی و پلێتی وزەی خۆر باتریەکانی نەوژەنکاتەوە و وەک پێویست بەگەرمی ڕاینگرێت.\nتوێژینەوەکان لەسەر ئەختەبووت چۆرەکانی خەوتنی دەردەخات\nئەختەبووت گیاندارێکی بێوێنەیە، نەک تەنها لەبەر ئەوەی 8 پەل و 3 دڵی هەیەوە و خوێنی شینە و ڕەنگ بڵاودەکاتەوە، هەروەها توانای گۆڕینی ڕەنگی هەیە بۆ شێوەی ژینگەکەی دەوری خۆی و مردنی دوای زاوزێ.\nتوێژینەوە نوێکانی زاناکانی بەرازیل ئەنجامیانداوە و ڕۆژی 5شەممەی ڕابردوو بڵاوکرایەوە دەڵێت ئم گیاندارە بەزیرەکترین بێ ئێسک دادەنرێت، 2 ئاستی خەوتنی هەیە بەدوای یەکدا هاوشێوەی مرۆڤ و ئەگەری هەیە خەو ببینێت.\nتوێژەرەوان دەڵێن دەرئەنجامەکان بەڵگەی نوێ دەخەنە بەردەست کە ئەختەبووت زانستێکی بایۆلۆجی هەستەدەماری ئاڵۆز و پەرەسەندوی هەیە، ئەمە لەدوای ڕەفتارێکی پەرەسەندو دێت، هەروەها ڕوانگەیەکی فراوان دەخاتە بەردەم پەرەسەندنی خەوتن کە ئەرکێکی باێۆلۆجی گرنگە بۆ گیانداران.\nپێشتر زانراوە ئەختەبووت دەخەوێت و ڕەنگی لەکاتی خەوتندا دەگۆڕێت، لەتوێژینەوە نوێکەدا سەرنجدراوە لەژینگەی تاقیگەدا ئەختەبووتی جۆری insularis لەکاتی خەودا 2 جۆر ڕەنگ دەگۆڕیت پەیوەندیدار بە 2 جۆرەی خەو ناسراو بە "خەوی ئارام" و "خەوی چاڵاک".\nلەکاتی "خەوی ئارام"دا ئەختەبووت بێجووڵە دەبێت و پێستی کاڵ و گلێنەی چاوی وەک کەلێنێک گرژ دەبێت ، بەڵام لەکاتی "خەوی چالاک"دا ڕەنگی پێستی داینامیکی دەگۆڕێت وهەردوو چاوی دەجووڵێن و جەستەی و بچووک دەبێتەوە و ماسولکەکانی گرژ دەبن.\nلەلایەکی کەوە سەرنجدراوە لەکاتی خەودا دوبارەبوونەوە ڕودەدات، "خەوی ئارام"بۆ 7 دەقیقە و "خەوی چاڵاک" بۆ یەک دەقیقە.\nتوێژەرەوان دەڵێن لەم گۆڕانکاریانەدا جووڵەی چاوی هاوشێوەی جوڵەی خێرایی چاوی مرۆڤە بوە لەکاتی خەودا یاخود باڵندەکان و خشۆکەکان.\nخەوی ڕوون لەوکاتەدا دەبینرێت کە چاو بەخێرایی دەچوڵێتەوە، هەناسەدان ناڕێک و لێدانی دڵ خێراتر دەبێت، ماسولکەکان تووشی ئفلیجی دبەن بۆئەوەی وەڵامیان بۆ جووڵکانی خەوکە نەبێت ولەوکاتەدا خەو قوول و قورس دەبێت.\nسیلڤا میدۆرۆس سەرپەرشتیاری توێژینەوەکە دەڵێت "دەرئەنجامەکان ئاماژایە کە لەوانیە ئەختەبووت خەوببینێت، یاخود بەهەمان دۆخدا تێدەپەڕێت".\nبەرنامەی زانست و تەکنەلۆجیا 29-03-2020


لیژنەیەکی لێکۆڵینەوە لەسەر رووداوەکەی بەردەم بارەگای دژەتیرۆر رەوانەی کەرکوک کرا\nهەواڵ / کوردستان :: 20/06/2018 :: 459 جار بینراوە\nدوای حەوت رۆژ لەروداوی تەقەکردنەکەی بەردەم بارەگای دژەتیرۆری عێراق لەکەرکوک کە گیانلەدەستدانی هاوڵاتییەک و برینداربونی سێ هاوڵاتی دیکەی لێکەوتەوە، بەغدا لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی رەوانەی کەرکوک کرد.\nرێبوار تەها ئەندامی فراکسیۆنی یەکێتی لەئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک بەدواڕۆژی وت "لیژنەیەک بۆ لێکۆڵینەوە لەرووداوەکە لەشاری بەغداوە گەیشتووەتە کەرکوک و کاتژمێر ۱۱ی شەو وتەی یەکێک لە بریندارەکان بەناوی (مەریوان عەلی ئەفەندی) وەرگیراوە".\nوتیشی "رەوانەکردنی ئەو لیژنەیە پاش ئەوەدێت کە لەچەند ڕۆژی ڕابردوودا داوامان لەسەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و فەرماندەیی هێزەکانی دژەتیرۆری عێراق کرد بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوی کوشتنی هاووڵاتییەکی کورد و بریندارکردنی سیانی دیکە بەگولـلەی هێزێکی سەر بە دژەتیرۆری عێراق لە کەرکوک لیژنەیەکی رەوانەی شارەکە بکەن".\nکاتژمێر 11:45 خولەکی شەوی 13ی حوزەیران بەهۆی تەقەی پاسەوانانی بەردەم بارەگای دژەتیرۆری عێراق لەکەرکوک، ژنێکی کورد بەناوی (لەیلا عەلی) تەمەن 65 ساڵ کوژراو کەسێکی دیکەی هەمان خێزان برینداربوون.\nدوای رووداوەکەیش رێبوار تەها پەرلەمانتاری یەکێتی لەکۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا کارمەندانی دژەتیرۆری عێراقی بەتەقەکردنی هەڕەمەکی تۆمەتبارکردو وتی " دووەم جارە بەهۆی تەقەی ئەو هیزەوە هاوڵاتی کوردی بێ تاوان شەهیددەکرێن".\nدوای چەند رۆژێکیش لەرووداوەکە فەرماندەی هیزەکەی دژەتیرۆر لەکەرکوک رەتیکردەوە ئەو هاوڵاتیانە بەگولەی هیزەکانیان بوبێتنە قوربانی و ئاماژەی بۆ ئەوەکرد کە بەهۆی پەلاماردانی بارەگاکەیان لەلایەن ژمارەیەک تیرۆریستەوە ئۆتۆمبێڵی ئەو خێزانە بەرکەوتوون.\nبارەگای دژەتیرۆری عێراق لەکەرکوک کەوتوەتە گەڕەکی شۆراو، پێشتر بارەگای ئەنجومەنی سەرکردایەتی کەرکوک - گەرمیانی پارتی دیموکراتی کوردستان بو.


داھاتی شارەوانییەکانی سلێمانی زیاتر لە دوو ملیار دینارە - RojNews\nداھاتی شارەوانییەکانی سلێمانی زیاتر لە دوو ملیار دینارە\nڕۆژنیوز - ڕۆزە محەمەد\nداھاتی بەڕێوەبەرایەتی شارەوانییەکانی سلێمانی لە ساڵی ٢٠١٧دا، زیاتر لە دوو ملیار دینارەو زیاتر لە ٣٥ ملیاریش خەرجی ھەبووە، ھەروەھا ١٩٠٠ گرێبەستی کرێکارانی کاتی شارەوانی نوێ دەکرێتەوە.\nپێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ، لەدیوانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی شارەوانییەكانی سلێمانی، کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەنووسی بۆ سەلام بیلال، بەڕێوەبەری گشتی شارەوانییەکانی سلێمانی بە وەکالەت ڕێکخرا، تێیدا دەربارەی چارەنووسی ١٩٠٠ گرێبەستی کرێکاری کاتیی و ئاماری پرۆژە و داھات و خەرجییەکانی لە ساڵی ٢٠١٧ی خستەڕوو.\nسەلام بیلال، لە کۆنگرەکەدا، وتی: قەیران کاریگەریی نەرێنی ھەبووە لەسەر کارو چالاکیەکانی شارەوانی، چوار جۆر بودجەمان ھەیە، وەبەرھێنان و نەوت و ئاسایی و گەشەپێدان، بودجەی ئاسایی لە ٦٥٠ ملیۆن دینارەوە کەمکراوەتەوە بۆ ١١٢ ملیۆن دینار، بەھۆی قەیرانەوە، بۆیە چالاکیەکان کەمتر تەواو دەکرێن.\nوتیشی: کۆی پرۆژە تەواو کراوەکان ١٩ پرۆژە بووە، ١٧ پرۆژە لە ئێستاشدا کاری تێدا دەکرێت، ١٠٣ پرۆژەش وەستێنراوە و کاری تێدا ناکرێت.\nئاماژەی بەوەشدا: پرۆژەی فراوانکردنی دوو سایدی خەلەکان کە زەختێکی زۆری لەسەرە، ھەوڵدەدەین کە بودجەی بۆ تەرخان بکەین و فراوانی بکەین لە ساڵی نوێدا.\nباسی لەوەشکرد، داھاتەکانی شارەوانی نزیکەی سێ ملیار دینار بووە، وە خەرجیەکانیش نزیکەی ٣٥ ملیار دینار بووە، ئەوەشی وت: بۆ کەمکردنەوەی ڕۆتینات چارەسەر بە ئەلیکترۆنی کردنی کارە ژمێریارییەکان دەزانین.\nبەڕێوەبەری گشتی شارەوانی سلێمانی بە وەکالەت، ئەوەشی خستەڕوو: کرێکارە کاتییەکان کە ڕێژەیان ١٩٠٠ کەسن، گرێبەستەکانیان نوێ دەکرێتەوە لە ساڵی نوێدا لە سنوری پارێزگای سلێمانی.


The Directorate of Media (DMD) at Charmo University is about capturing beauty and truth as seen through a diverse set of eyes. It is about giving support to students and academic staff in their efforts to learn and teach. The Directorate of Media at Charmo University is the bridge between the University and both Charmo and global community\nئەنجامی تاقیکردنەوەی دیاریکردنی ئاستی زمانی ئینگلیزی و ئەنجامی کۆتایی خولی فێرکاری بۆ خوازیارانی نازناوی زانستی و کاندیدانی ماستەر و دکتۆرا راگەیەندرا ئەمڕۆ رێکەوتی (٥/ ١/ ٢٠٢١) ئەنجامی تاقیکردنەوەی دیاریکردنی ئاستی زمانی ئینگلیزی و ئەنجامی کۆتایی خولی فێرکاری بۆ خوازیارانی نازناوی زانستی و کاندیدانی ماستەر و دکتۆرا راگەیەندرا.بۆ زانینی ناوەکان کلیکی ئەم فایلانەی خوارەوە بکە.\nPosted Jan 5, 2021, 9:46 PM by Twana Hadi\nزانکۆی چەرموو ساڵی نوێی خوێندنی (٢٠٢٠ - ٢٠٢١) بە خوێندنی ئاوێتە دەست پێدەکات لە سێیه‌مین كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی زانکۆی چەرموو بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠٢٠-٢٠٢١) بڕیاردرا بە :- ده‌ستپێكی ده‌وامی فه‌رمی خوێندكاران له رێکەوتی (٤/ ١٠/ ٢٠٢٠).- وە بۆ چۆنیەتی خوێندنی ئۆنلاین و ئامادەبوون لەناو کەمپەس وە مانەوەیان لە بەشی ناوخۆیی دەتوانن لەڕێگەی کۆلێژ و بەشەکانیانەوە زانیاری تەواو وەرگرن.\nPosted Oct 1, 2020, 3:24 AM by Twana Hadi\nسەرۆکی زانکۆ بڕیاری پێکهێنانی لیژنەیەک دەدات بۆ ئەنجامدانی گۆڕانکاری لە بەشی کوردی . رۆژی دووشەممە ڕێکەوتی (٢٨-٩-٢٠٢٠) لەسەر فەرمانی بەڕێز (پ.د. صلاح رضا سعید) سەرۆکی زانکۆی چەرموو کۆبوونەوەیەکی (ئەنجومەنی بەشی کوردی) لە کۆلێژی پەروەردە و زمان رێکخرا. مەبەست لە کۆبوونەوەکە گفتوگۆ و راوێژ کردن بوو لەسەر بڕیاری هەڵپەساردنی بەشی کوردی بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠٢٠-٢٠٢١) و کردنەوەی بەشەکە بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠٢١ - ٢٠٢٢) بە گۆڕانکاری و نوێکردنەوەی بەشی کوردی بە شێوەیەکی هاوچەرخ, وەک چۆن لە زانکۆ پێشکەوتووەکانی دنیادا خزمەت بە زمانی دایک دەکرێت. پێشووتریش لەلایەن سەرۆکی زانکۆوە بڕیاری پێکهێنانی لیژنیەک درا بە ناوی (ئەنجامدانی گۆڕانکاری و ئامادەکرنی پڕۆپۆزڵ) .\nPosted Oct 1, 2020, 5:46 AM by Hidayat Jamal Qadir\nجینۆساید لە یاسا و بڕیاری نێودەوڵەتاندا (جینۆساید لە باشووری کوردستان) بەشی دووەم و کۆتاییگۆران سەلام - ماستەر لە مێژوولە بەشی یەکەمی ئەم بابەتەدا جینۆساید وەک چەمک و جۆر و سزا لە یاساو بڕیارە نێودەوڵەتییەکاندا شیکراوەتەوە. لەم بەشەیدا باس لە بەشێک لە تاوانەکانی حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق تایبەت ماوەی فەرمانڕەوایەتی رژێمی بەعس دەرهەق بە گەلی کورد دەکەین. بە درێژایی فەرماڕەوایەتی رژێمە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق جینۆساید دژی کورد لە باشوری کوردستاندا ئەنجامدراوە تایبەت لە سەردەمی بەعس ١٩٦٨ - ٢٠٠٣ گەیشتە ترۆپک و بە درێژایی ئەو ماوەیە (راگواستن، بەعەرەبکردن و بەبەعسیکردن) بوونی هەبووە.لە ١٩٧٩ دا رژێمی بەعس دەستی کرد بە جینۆساید کردنی کوردانی فەیلی و لە ١٩٨٣ دا (٨ هەزار) هاوڵاتی لە سەرجەم چین و توێژەکانی بارزانییەکان ئەنفالکران. هەر بەگوێرەی راگەیاندنی یونسکۆ لە ٢٢ / ١١ / ١٩٨٧دا داوا کرا دان ...\nجینۆساید لە یاسا و بڕیاری نێودەوڵەتاندا (جینۆساید لە باشووری کوردستان) بەشی یەکەمگۆران سەلام ــ ماستەر لە مێژوو سەرەتا ئەم چەمکە لە دوو ووشە پێکدێت Genos واتە: رەگەز کە لەبنەڕەتدا گریکییە و Caeder واتە: لەناوبردن کە لەبنەڕەتدا لاتینییە.کە پێکەوە بەمانای لەناوبردنی رەگەزیی یان پاکتاوی رەگەزی دێت یان بە واتای پێشێلکردنی تەواوی مافەکانی مرۆڤ دێت، بۆیە لەیاسای نێودەوڵەتاندا قەدەغە کراوە، کە لەدوای جەنگی جیهانی دووەمەوە لە دژی تاوانکاری فاشیستەکان بەتەواوی جێگیر بووە. کۆمەڵەی گشتی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان پشت بە بەندی شەشەمی دادگای نۆرنبێرگ دەبەستێ کە(جینۆساید واتە پێشێلی تەواوی مافی کۆمەڵی مرۆڤایەتی هەروەک چۆن فەوتاندنی مرۆڤ نیشانەی رەتکردنەوەی مافی بوونی ژیانە، ئەوەش رەفزکردنەوەی دانپێدانانە بە مافی بوون و سوکایەتی کردنە بە سەرجەمی مرۆڤایەتی و ژیانێکی قەرەبوونەبووەوە درووست دەکات سەرجەم کەلتووری شارستانی کۆمەڵی مرۆڤ دادەماڵێ و دژی یاسای رەوشت و ناوەڕۆک ...\nShowing posts 1 - 5 of 508. View more »


1. 👁 دکتۆر عەبدولڕەحمان قاسملو لە مەهاباد ساڵی1979\n2. 👁 سێ پیاوی کوردی لە مهاباد ساڵی 1913\n👁 ئەم بابەتە 7,823 جار بینراوە


پەرلەمانتارێکی یەکێتی لە پەرلەمانی کوردستان ڕایگەیاند، دەنگ بە کاندیدی پارتی بۆ وەزیری سامانە سروشتییەکان نادات و لە دوو خاڵیشدا هۆکارەکەی ڕووندەکاتەوە.\nهاوڕێ مەلا ستار، ئەندامی فراکسیۆنی یەکێتی لە پەرلەمانی کوردستان لە فەیسبوکی فەرمیی خۆی (سێشەممە 5ی کانووەنی دووەمی 2021) ڕایگەیاند، "لەبەر دوو هۆکار بە ڕوون و ڕاشکاوی ڕایدەگەیەنم کە دەنگ بە کاندیدی پارتی بۆ وەزیری سامانە سروشتییەکان نادەم."\nئەو پەرلەمانتارەی یەکێتی ئاماژەی بەوەشکردووە بەمشێوەیە دوو هۆکارەکەی ڕوونکردنەوەتەوە:\nیەکەم: پێموانییە ئەم بەرێزە ھیچ دەسەڵاتێکی ڕاستی بدرێتێ تا بتوانێت شەفافیەت لە پرۆسەی نەوتی هه‌رێمی كوردستان دروست بکات لە دەرھێنان و به‌ڕێوه‌بردن و ھەناردەکردن و فرۆشتن و گرێبەستەکان و دورخستنەوەی کۆمپانیا سێبه‌ره‌كانی حزب لە بواری نەوتدا، ناتوانێت به‌و دۆكۆمێنت و به‌ڵگانه‌شدا بچێته‌وه كه یاریده‌ده‌ری ئێستای سه‌رۆكی حكومه‌ت بۆ كاروباری نه‌وت و غاز و وزه و وه‌زیری پێشووی سامانه سروشتییه‌كان لێی به‌ئاگایه، ناشتوانێت رێگه چاره‌یه‌ك بدۆزێته‌وه بۆ رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ حكومه‌تی فیدراڵی له‌سه‌ر نه‌وت و سامانی سروشتی، هه‌روه‌ها دڵنیام كه ناتوانێت ڕێککەوتنی پەنجا ساڵەی برسی کردنی كوردان ھەڵبوەشێنێتەوە لەگەل تورکیا.\nدووەم: لەکاتی متمانە پێ بەخشین بەم کابینەیە سەرباری رێککەوتنەکانمان، به‌ڵام زیاتر لە 10 ئەندامی پەرلەمانی پارتی دەنگیان بە تیمی حکومیی ئێمە (یەکێتی) نەبەخشی، لە ڕاستیدا سبەی بە دەرفەت دەزانم ئه‌و هه‌ڵه سیاسییه‌يان بیربێنمه‌وه، بۆیە بە ڕوونی و ڕاشکاوی رایده‌گه‌یه‌نم كه دەنگ نادەم بە کاندیدی پارتی بۆ وەزیری سامانە سروشتیەکان.


لە عیراق دوو حاڵەتی نوێی تووشبوون بە كۆرۆنا تۆماركرا\n2020-03-14 13:01 114 جار بینراوە کۆمێنت\nبەڕێوەبەرایەتی تەندروستی ناوچەی رەسافە لە بەغدا رایدەگەیەنێت، بەرەبەیانی ئەمڕۆ دوو حاڵەتی نوێی تووشبوون بە كۆرۆنا تۆماركران كە دوو ژنن و یەكێكیان دوو هەفتە لەمەوبەر لە ئێران گەڕاوەتەوە.\nبەڕێوەبەرایەتی تەندروستی ناوچەی رەسافە لە بەغدا لە راگەیەندراوێكدا رایگەیاند، دوای ئەوەی كەسێك گەیەندرایە نەخۆشخانەی زەعفەرانیە كە پلەی گەرمی بەرزببوەوەو توشی تەنگەنەفەسی ببوو، دوای پشكنینی تاقیگە و دەرچونی ئەنجامەكان دەركەوت كە تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنابووە، ئێستاش گواستراوەتەوە بۆ نەخۆشخانەی ئیبن خەتیب.\nباسلەوەشكراوە، حاڵەتی دووەم ژنێكی تەمەن 72 ساڵە كە لە نەخۆشخانەی كەنەدی پشكنینی بۆ كراوەو دەركەوت هەڵگری پەتای كۆرۆنایە، دوای پرسیاركردنیش بۆیان دەركەوت دوو هەفتە لەمەوبەر ئەو هاووڵاتییە لە ئێران گەڕاوەتەوەو پلەی گەرمی بەرزبووە، هەروەها نەخۆشی خوێن و شەكرەی لەگەڵدابووە.\nهەروەها بەڕێوەبەرایەتی تەندروستی پارێزگای واست بڵاویكردەوە، ئەمڕۆ یەكەمین حاڵەتی گیان لەدەستدان بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە پارێزگاكەدا تۆماركراوە، كە پیاوێكی خەڵكی ناحیەی شێخ سەعدبووەو دوای گەڕانەوەی لە ئێران كەرەنتین كرابوو.\nهاوكات، وەزارەتی تەندروستی عیراق رونیكردۆتەوە، كۆی ئەو كەسانەی لە ئێستادا تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون لە وڵاتدا گەیشتۆتە 95 حاڵەت، لەو ژمارەیەش 24 كەس چاكبوونەتەوەو 10 حاڵەتی گیان لەدەستدانیش هەبووە.


سعوودیه، هه‌ردوو بڕیاره‌كه‌ی ئه‌نجوومه‌نی پیرانی ئه‌مریكا ره‌تده‌كاته‌وه\nده‌سه‌ڵاتدارانی سعوودیه هه‌ردوو بڕیاره‌كه‌ی ئه‌نجوومه‌نی پیرانی ئه‌مریكا له‌باره‌ی دۆسیه‌ی كوشتنی رۆژنامه‌نووس، جه‌مال خاشقجی و جه‌نگی یه‌مه‌ن ره‌تده‌كاته‌وه و ئاماژه به‌وه ده‌كات ئه‌و دوو بڕیاره ده‌ستوه‌ردانێكی روونه له كاروباری ناوخۆدا.\nبه‌پێی راگه‌یه‌ندراوێكی فه‌رمی سعوودیه "ئه‌نجوومه‌نی پیران ئه‌و دوو بڕیاره‌ی له‌سه‌ر بانگه‌شه و تۆمه‌تباركردن كه هیچ بنه‌مایه‌كی نییه ده‌ركردووه، هه‌روه‌ها دوو بڕیاره‌كه، ده‌ستوه‌ردانێكی روونه له كاروباری ناوخۆدا، ئه‌مه جگه له‌وه‌ی كه رۆڵی سعوودیه له‌سه‌ر هه‌ردوو ئاستی هه‌رێمیی و نێوده‌وڵه‌تی له‌به‌رچاو نه‌گیراوه".\nسه‌باره‌ت به دۆسیه‌ی جه‌مال خاشقجی له راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌دا ئاماژه به‌وه‌دراوه سعوودیه پێشتر جه‌ختی كردووه‌ته‌وه رووداوی كوشتنی هاووڵاتی، جه‌مال خاشقجی تاوانێكی ره‌تكراوه‌یه و گوزارشت له سیاسیه‌ت و دامه‌زراوه‌كانی وڵاتدا ناكات.\nسه‌باره‌ت به جه‌نگی یه‌مه‌نیش سعوودیه، له‌و هه‌وڵانه‌ی به‌رده‌وامه كه به ئامانجی گه‌یشتنی لایه‌نه‌كان یه‌مه‌ن بۆ چاره‌سه‌ری سیاسی بۆ قه‌یرانی ئه‌و وڵاته خستوویه‌تییه‌گه‌ڕ.\nهه‌ر سه‌باره‌ت به كاردانه‌وه‌ی وڵاتان به‌رامبه‌ر سعودییه،سه‌رۆكوه‌زیرانی كه‌نه‌دا، رایگه‌یاند كه حكوومه‌ته‌كه‌ی به دوای رێگه‌یه‌كدا ده‌گه‌ڕێت بۆ ئه‌وه‌ی كۆتایی بهێنێت به‌گرێبه‌ستێكی فرۆشتنی چه‌ك به سعوودیه، كه به‌هاكه‌ی بایی 15 ملیار دۆلاره و له سه‌رده‌می حكوومه‌ته‌كه‌ی ستیڤن هاربه‌ر كه له ساڵی 2006 تا ساڵی 2015دا سه‌رۆكوه‌زیرانی كه‌نه‌دا بوو له‌گه‌ڵ سعوودیه واژووكرابوو.\nبه‌پێی گرێبه‌سته‌كه، كه‌نه‌دا بۆ ماوه‌ی 14ساڵ، زرێپۆش به سعوودیه ده‌فرۆشێت.