ژمارە ٣٥٥٥-٢٧ی تشرینی یەكەمی ٢٠٢١\nھەناری ھەڵەبجەو جانتاكەی ئۆلیڤەر دیكۆتینگینس\n￼￼￼￼￼￼￼ کەم شار هەیە بەناوبانگ بێ لە هەموو بوارەکانی ژیان، کەم دەوڵەت هەیە مرۆڤ دۆستی بکاتە پێشەنگی خۆی، ئەگەر هەمووسامانەکانی ژیانی نەتەوەیەک ببنە سامانی سیاسی ئەو نەتەوەیە ئەوا کەم شار هەیە ڕەگەزی هەموو سامانەکانی سیاسی ئەو نەتەوەیەی تێدابێت. لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەناو هەموو نەتەوەکاندا کەمن ئەو شارانەی کۆی ڕەگەزەکان و پێکهاتەکانی سامانی سیاسی ئەو نەتەوەیەی لەخۆ گرتبێ، هەڵەبجە ئەو شارەیە کۆی ناخۆشی و ئازار و کۆمیدیا و قوربانی و ئەدەب و شیعری کلاسیک و نوێگەری و شۆڕش و خانەقا و میواندۆستی و سەروەتی کشتوکاڵی و گەشتوگوزار و ئاژەڵداری و دەریا و چیا و دەشتی و گۆران و مەجزوب و مەولەوی و ئەحمەد موختار و تاهیر بەگی جافی پێگەیاندبێ کەلێوان لێون لەئێستاتیکای ئەدەبی، ئەوە ئەو شارە هەڵەبجەیە، لە بەرامبەر ئەم سەروەتی سیاسییەدا دەوڵەتێک هەیە لە شەوە دەیجورەکاندا بە فریای نەتەوە چەوساوەکان دەکەوێت. فەرەنسائەو دەوڵەتەیە لە زۆر وێزگەی نوێدا فریای کورد کەوتووە، ئۆلیڤەر دیکۆتینگس کۆنسۆڵی گشتی فەرەنسا لە هەولێر لەکاتی گەڕانەوەیدا بۆ فەرەنسا وێنەی جانتاکەی لە پێگەی خۆی داناوە پڕییەتی لە هەنار نوسیویەتی، (گەڕانەوە لە هەڵەبجە) ئەمە ناساندنێک ڕوویەکی دیکەی جوانی هەڵەبجەیە بە جیهان، کە شارێک جگە لە قوربانیدان و ئەدەب و شۆڕش، شارێکە شارەزووری هەیە. شارێکە سروشتێکی جوان و بەرهەمی جوانی هەیە بۆ وەبەرهێنان.\nئیسلام لە ھیچ كەسێكدا بەرجەستە نابێت\nزۆرن ئەو بیرمەندانەی ئەوسا و ئێستایش، كە هەمیشە بێوچان هەوڵیان داوە و، كاریان بۆ ئەوە كردووە و دەكەن كە تێگەیشتنی کاڵفامانە لە ئایینی ئیسلام ببڕنەوە و، زۆرجاریش گوتوومانە: "هیچ كەس مافی ئەوەی نییە لێمان بچێتە سەر دووانگە و، بڵێ: من ئیسلامم، نەک بۆی نەبێت بڵێ: من مسڵمانم، ئەگەرچی ئەوەیشیان پێویست بە خۆڕانان و خۆپێنواندن ناكات. هیچ كەس مافی ئەوەی نییە قورئان بكاتە قەڵغان و، لەو دیویەوە، خۆی حەشار بدات و، پاشان جاڕ لێ بدات: كە هەركەس لەگەڵ جەنابیدا بێت، ئەوە مسڵمانە و، هەركەسیش دژی وی بێت، یان بە ئاكاری ئەو ڕازی نەبێت، ئەوا ئەو كەسە، دژایەتیی قورئانی كردووە و، یەكێكە لە دژمنەكانی خوا و، ئیسلام و، لەدینهەڵگەڕاو (مرتد)ە!\nهیچ كەس مافی ئەوەی نییە بڵێ: من لە لای خواوە دەستنیشان كراوم و لە خواوە بۆم دیاری كراوە، كە نابێ سنوورم لەگەڵدا ببەزێندرێت. هیچ كەس بۆی نییە بڵێ: من كەسێكم كە شەرع بەرزی كردوومەتەوە و، لە ڕەخنە گەورەترم، یان نابێ پێم بگوترێت: ئەو ماڵ، یان ئەو قسەیەت لە كوێ هێنا؟ من کەسایەتییەکی تایبەتیم هەیە؛ كەچی نەمردین، بیستمان و، بینیمان بەبێ ئەوەی سێودووی\nلێ بكەن، هەموویان بە زیادیشەوە گوتران!\nلەناو خۆیاندا لەسەر بابەتە ماددی و دنیاییەکی پەتی، پێكدا هەڵدەپژێن، كەچی كێش و، ترازووی\nشەڕەكان دەگۆڕن و لە شەڕی خۆیانەوە، دەیکەنە شەڕی نێوان ئیسلام و كفر، لە بۆچوونێكی سیاسی و، دژەبۆچوونێكی ترەوە، كارەكە دەگۆڕدرێت و، دەبێتە دەستەواژەی خواناسی و، باوەڕهێنان بە خوا و، خوانەناسی و بێبڕوایی! پشتیوانیكردن لە ئیسلام و، دژایەتیکردنی خوا! ئایینی ئیسلامیش، لە هەموو تۆمەتباركردنێكیان بەدوورە. ئەوەی ئێمە لە ئیسلام تێگەیشتبێتین و، لە ڕێگەی قورئانی پڕ لە بەخششەوە، لێی شارەزا بووبێتین، ئەوەیە، كە ئایینی ئیسلام، نە بەرجەستە دەبێت لە كەسێك، یان گرووپێك، یان لە هیچ شتێكدا و، نە لە سەردەم و كاتێكی دیاریكراویشدا كۆتایی دێت!\nئەوەی ئێمە لەم ئیسلامە گەیشتبووین، ئەوەیە، كە ئایین بۆ ئەوە هاتووە، كە كۆمەڵێك “بەها”ی جوانی هێناوە و، لە هەركوێیەكدا ئەو بەهایانە هەبوون، ئەوا ئیسلامیش لەوێ هەیە، هەركوێیەكیش ئەوانەی لێ نەبوو، ئەوا ئیسلامیشی لێ نییە! ئەوەی ئێمە لە ئیسلام گەیشتبووین، ئەوەیە: كە بەوە قایل نابێت، ئاڵای شەكاوەی پەیوەست بێت بە ناوچاوی هیچ تاك، یان نەوە و نەتەوە و ڕەچەڵەكێكەوە، یان پابەند بێت بە كۆشك، یان شار، یان پەیكەرێكەوە.\nۆزی و پارێزراوی لە هەڵەكردن، لەو سیفەتە گەورانەن، كە هەر تایبەتن بە خوای گەورەوە و، قورئان لە ۲۳ەم ئایەتی سوورەتی “حەشر”دا، دەفەرمێت:“پەروەردگارتان خوای بێهاوەڵە، كە گەورە و ۆز (قودوس)ە”. كەوابوو (ئەو دووسیفەتە ۆزێتی و بێهەڵەیی هەرکامێکیان بدرێت بە هەر تاكێك لە كۆمەڵدا، ئەوە هاوەڵدانانە بۆ خوا، بدرێتە پاڵ هەر شوێنەوارێكیش، ئەوە بتپەرستییە. تێكۆشان و، هەوڵی ئیسلام و، ئامانجە هەرە سەرەكییەکەیشی، كە بۆی هاتووە و، تا هەتاهەتایە لەسەری بەردەوام دەبێت: دژایەتیكردنی هەموو شێوە هاوەڵپەیداكردن و، بتپەرستییەكە لە هەر شێواز و، كاڵایەكدا هەبێت. لە كوێی قورئان ورد ببیتەوە و، بگەڕێیتەوە، بۆ هەرباسێكی پێغەمبەرانیش - دروود و سڵاوی خوایان لێ بێت - لەو دیو ناردنیانەوە، هەر ئەو مەبەستە گەورە بەدی دەكەیت، وەك\nقورئان لە ۳٦ەم ئایەتی سورەتی “نەحل”دا، دەفەرمێت: “بۆ هەر نەتەوەیەك، پێغەمبەرمان ناردووە، بۆ ئەوەی بانگیان بكا بۆ خواپەرستی و دووركەوتنەوە لە تاغووتپەروەری”.\nبە ڕاستی ئەم یەكلاییكردن “تەجرید”ە و تایبەتكردنەی بەها و ڕێنماییانەی ئیسلام، تایبەتمەندییەكی ئایینی ئیسلامە و هەر دەستێوەردان، یان داڕنینێك لێی، لێزیادكردنێكە لە ئایین و، بەربادییەكە، لە كارە بەربادەكانی ئادەمیزاد و، ئارەزوویەكی نەبەكام و، کرچوكاڵی مرۆڤە و بەس، بگرە دادەنرێت بە بەشێك لە خەونەكانی سوڵتانێکی كاتی، یان بە ناو ڕۆحیی ئادەمیزاد و حەزێكە لە حەزەكانی!\nلەلای مسڵمان، پێغەمبەر - دروود و سڵاوی خوای لێ بێت - نە بریتییە لە خوا و، نە بەشێكە لە خوا!\nقورئان لە ۹۳ەم ئایەتی سوورەتی “ئیسرا”دا، دەفەرمێت: “بڵێ: گەورەیی بۆ خوای بێهاوتایە و، باشە من لەوە بەدەرهەم كە مرۆڤێكم و پێغەمبەرم و، بەس.\n”(۱). تێبینی: هەر لەم سەرو بەندی مانگی ڕەبیعەدا و هەڵچوون و پێداگوتنی لەسنووربەدەر وای کرد گوڵخەرمانی ئیمڕۆمان بیرهینانەوەی ئەم نووسینە بێت.\n(۱)(بگەڕێنەوە بۆ لاپەڕە ۳ی خەباتی ژمارە (۱٦۳۲)/۲۰۰٤/۱۱/۲۷ و، (القرآن والسلطان، هموم اسامیە معاصرە، فهمی هویدی) و لاپەڕە “۸” ی ڕۆژنامەی هەولێر ژمارە ۲۲٥٦ سێشەممە ۱۷ی\nنۆڤەمبەری ۲۰۱٥ ).\nئاگری بێ دووكەڵ\nشـــیعرم دەخوێندەوە لەناکاو توانای بینینم لە دەســـت دا. دوا ڕەنگ کە بینیم، رەنگی زەرد بوو، ســـەرەتا ڕەنگی ڕەش و سوور لەبەر چاوم بزر بوون. خەڵک وا دەزانن نابینا لە تاریکیدا دەژی، بەڵام ڕاستییەکەی یەکەم ڕەنگ کە دیار نامێنێت، ڕەنگی ڕەشـــە. ئێستا کە نابینام، لەناو جەرگەی تەمومژێکی ڕۆشـــندا دەژیم، تەمومژێکی خۆڵەمێشیی شینباو، هەندێک جاریش تەمومژەکە بەسەر سەوزدا دەڕوانێت. باوکیشم تووشی نابینایـــی هات، داپیرم بە نابینایی کۆچی دوایی کرد، باوکی باپیریشـــم هەروەها، من نەوەی چوارەمی خانەوادەکەمانم کە تووشی نابینایی دەبم،\nدەمزانی ڕۆژێک دادێت، نابینا ببم.\nئەوپەڕی توانام دەخەمە کار، بۆ ئەوەی بە شێوازێکی ئاسان بنووسم و وشەی ئاسان بەکار بهێنم. لە ناخەوە هەست دەکەم، پێویستم بەوەیە بنووسم، بۆ ئەوە ژیام بەدەم هاواری ئەو پێویستییەوە بچم. برسییەتیم بۆ نووســـین نیگەرانـــم دەکات، تا نەنووســـم، تەمی ئـــەو نیگەرانییە ناڕەوێتەوە. شاعیری ئینگلیز: ڕودیارد کیپلینگ دەڵێت: (مانگ لە زەوی نزیک بووبووەوە، ســـواری بووین و بەڕێ کەوتین.) بەختەوەر کەســـێکە ئینگلیزی زمانی دایکی بێت، ئاخربە زمانی ئیســـپانیایی ناتوانین سواری\nمانگ ببین. بڕوام بە ئیلهام هەیە، نووســـین لای من بە ئیلهام دەســـت پێ دەکات\nکە تارماییی پیرۆز، یان خواوەندی شـــیعری پێ دەڵێین. من شیعرم لە خۆمەوە نزیکترە، وەک لە پەخشـــانم، کەچی هاووەڵاتییەکانم پەخشانی منیان لە شـــیعرم پێ خۆشـــترە. ڕەنگە پێتان سەیر بێت کە دەڵێم: کە دەنووسم بوار نادەم بیر و بۆچوونی خۆم دەست وەربداتە کارەکانمەوە. بەزەییـــم بەوانەدا دێتەوە شـــارەزایییان لە ســـایکۆلۆجیادا هەیە، ئاخر زۆر بایەخ بە خۆیان دەدەن و نزیکەی هەمیشـــە خەریکی شیکردنەوەی دەروونی خۆیانن. من هێشـــتا خۆم ناناســـم، بڕوا ناکەم کەسیش خۆی\nبناسێت. زانستێکی زۆر گرنگ هەیە کە زانستی ئاکارە، لەمێژە لێمان بزر بووە،\nئەوە بۆیە خەریکە خۆری ویژدان ئاوا دەبێت و تاقە شتێک کە ئەو خەڵکە کۆ دەکاتەوە، بێئومێدییە. گرنگ ئەوەیە چۆن هەڵسوکەوت دەکەین، بیر و بۆچوون بایەخێکی زۆری نییە، من خۆم نەتەوەیی بووم، کۆمۆنیســـت بووم، دەمێکە ئەنارشیســـتم. ئێستا تەمەنم هەشتا و دوو ساڵە، زۆربەی کات لەناو نوێنی نەخۆشـــیدام، مردنم پێ خۆشترە لەم ژیانە، ئاخر پێم وایـــە، چی چیرۆکی جوانم دەزانی، هەموویانم گێڕاوەتەوە. ئەوەم بەلاوە گرنگ نییە، لەناو نووسینەکانمدا بە زیندوویی دەمێنمەوە یان نا\nژمارە٣٥٥٤-٢٦ی تشرینی یەكەمی ٢٠٢١\nپێکەوە ژیان لە چەند ووتاری پێشوماندا، بابەتی ڕاستە رێمان بوو.ئەو بابەتە چەند ووتاریتریشی گەرەکە؛ چونکە شیکردنەوەی پێکەوە ژیان لەو بابەتانە نییە بەئاسانی کۆتایی بێت؛ بەتایبەت لەو کۆمەڵگانەی، وەکو کوردستانی ڕەنگینی خۆمان، فرە رەنگ و فـــرە دەنگن، فرە نەتەوەو فرە دینن. هەر وەها، پێکەوه ژیان لقێکی پـــڕ بەرهەمی یەکێك لەبنەما بنەرەتەکانی یاســـایه، کە هەر یاسایه لە گشت شارســـتانییەتی ئەو زەمانە چارەسەرێکی گشـــتییه بۆ هەموو گرفت و گرێکۆرەکانی ئادەمیزاد، چ تاك چ کۆمەڵـــگا نێودەوڵەتی یاخود کۆمەڵـــگای ناوخۆ، جگە لەوەش\nپێکەوە ژیان بەزۆر تایتل خۆدەنوێنیت. بەدەســـتەواژەی زانســـتی لۆجیـــك، ڕاســـتە ڕێ جنس عالیه\nکەدەکاتە مۆرکی باڵا بەگوێرەی وەرگێڕانی ماموستا حەمە کەریم هەورامـــی، بەو واتایەی کە هیچ مۆرکی تر، بە مانای چەمکێکی بەرزتر لە ســـەرەوەی ئەو نییه، بەڵام لەخـــوارەوەی ئەو هەیە، وەکو سەروەری یاسا، کە ڕێك بەپۆلینی لۆجیك دەبێتە بەشێك لە ڕاســـتە رێ، کە ئەویـــش بەهەمان پۆلیـــن چەند چەمکێکی پێویســـت و زیندەکی وەکو کرۆکی یاسا بەرهەمیەتی. یەکسانی وەکو نموونه، چونکە یاســـا بێ لایەنە، باڵانسی بەرژەوەندەکانی مرۆڤەکانـــە بەبێ جیـــاوازی، هەر وەها، مافی ئـــازادی دەربڕین\nلەهەموو پانتایی ژیان، مافی مرۆف بەگشتی، هەماهەنگی. ئەو چەمکە زیندەکییانە، نیشـــانەی کۆمەڵگایەکی شارســـتانی ڕاســـتە ڕێنە، لە هەمان کاتدا لەژێر جەتره گەورەکەی یاســـا لە ســـەر کۆمەڵگا دەچەسپێن، چونکە یاســـا نە ئامۆژگارییە و نە فەرمایشتە. یاســـا پەیویســـتی ژیانی کۆمەڵگایە بە خۆشی یا بەترشـــی، وەکو عارەب دەڵێن " طوعا او کرها" . پێشێلکردنی یاســـا وەکـــو پێشـــێلکردنی دابونەریـــت نییە؛ بەڵکـــو لێدانی کۆمەڵگایە، دەرچوونە لەبنەمایەکانی ئاسایشـــی کۆمەڵگا، بۆیە\nسزای تاوانبار بەشێکی بنەڕەتییە لە پێناسەی یاسا. بەو پۆلینـــە لۆجیکییە، پێکەوە ژیان ســـەکتەرێکی بنەرەتییە لە سەروەری یاســـا، نەمنەتەو نەخێرە بە کەس، جگە لەوەش، پێکەوە ژیان بەرجەستەی یەکسانییە، کە لەیاسای نێودەوڵەتی حسابی بۆ کردیە. هەموو ئەم چەمکانەش پێوەری راستە رێنه؛ بۆیەموســـڵماناندەیڵێنودەیڵێنەوە"(اهِدَناالِّصَراَطالُمسَتِقيَم" . ڕاستە ڕێمان کە\nژمارە٣٥٥٣-٢٥ی تشرینی یەكەمی ٢٠٢١\nئافرەت و دەربازبوون لە كۆت و بەندی نەریتەكۆمەڵایەتییەكان\nداب و نەریتەکان بریتین لەو باوەڕ و ڕێوڕەسمانەی کە هزر و تێڕوانینی مرۆڤەکان لە قۆناخ و سەردەمەکانی پێشووتر باوەڕیان پێیبووە و لە ژیانی ڕۆژانەیان پراکتیزیان کردوون، بەوپێیەش بوونەتە بەشێک لە باوەڕی کۆمەڵایەتی و کولتوری کۆمەڵگە و لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی دیکە گواستراونەتەوە و بوونەتە سەرچاوەی کردار و ڕەفتار و چالاکییە کۆمەڵایەتییەکانی مرۆڤیان ئاڕاستە کردووە.\nلە باسکردنی ئەم بابەتە تەنها مەبەستم لەو داب و نەریت بەها کۆمەڵایەتییانەیە، کە بوونەتە هۆکاری گرفت و دەردەسەری و سەدان ڕووداوی دڵتەزێن، واتە مەبەستم لە چەمکی داب و نەریت بەشێوەیەکی گشتی نییە، چونکە داب و نەریت لایەنی ئەرێنی هەم نەرێنی هەیە، مەبەستم ئەو نەریت و یاسا کۆمەڵایەتییانەیە کە لە خودی مرۆڤ زیاتر پیرۆزکراون و هەندێ جاریش ژیانی مرۆڤ بە تایبەت ئافرەت کراوە بە قوربانی پاراستنیان، یان بەهۆکاری ئەو داب و نەریتانە ئافرەت لە مافی بەشداریکردن لە ژیانی گشتی بێبەش کراوە، یان بەپشتبەستن بەو نەریتانە هەندێک کار و پیشە بۆ ڕەگەزێک قبوڵ دەکرێ و بۆ ڕەگەزێکی دیکە قبوڵ ناکرێ یاخود دەبێتەجێی سەرنج و ڕێگریشی بۆ دروست دەکرێ.\nناچارکردنی ئافرەت بە پابەندبوون بە نەریتە کۆمەڵایەتییەکان یان چاوەڕوانییەکانی کۆمەڵگە لە ئافرەت و سەرنج خستنەسەر\nڕەفتار و هەڵسوکەتەکانی و گەمارۆدانی لەنێو کۆمەڵێک چەمکی لە شێوەی ڕەفتاری گونجاو بە ئافرەت، نەکەی یان نابێ و شەرم و عەیبە و دەرنەچوون لە نەریتی باو، ئەو چوارچێوانەن کە لەژێر ناوی ئادابی گشتی و ترادیسیونی باو ئافرەتیان کۆت و بەند کردووە و ڕێگاکانی دەرکەوتن و سەرکەوتنیان لێگرتووە، چەندین ساڵ و دەیە و سەدەیە ئافرەت لەژێر ناو وبە\nپاساو و بۆ پابەندی بەو نەریتانە بەند دەکرێ و لێیدەدرێ و دەکوژرێ و ناچار بە خۆکوشتن و خۆسوتاندن دەکرێ. هێزی ئەم نەریتانە بەشێوەیەک کاریگەرییان لەسەر بیروباوەڕی کۆمەڵگە هەیە و بەشێوەیەک دەستیان پێوەگیراوە و پیرۆزکراون کە لە سەرووی هەموو پیرۆزییەکانی دیکەی کۆمەڵگە دانراون تەنانەت ئایینیش.\nسیستەمێکی کۆمەڵایەتی باوکسالاری خزمایەتی پەیوەندی خوێن باڵادەستی ئەقڵی خیڵ و هەژموونی پیاو لە خێزاندا، تا ئێستەش لە تایبەتمەندییەکانی کۆمەڵگەی کوردستانین.\nدەتوانم بڵێم زۆرینەی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە ئافرەت دەکرێن تەنانەت تاوانەکانی کوشتنیش پالنەری سەرەکییان ئادابی گشتی و نەریتی باوە، خۆشەویستی شەرمە و شکاندنی نەریتەکانە، سکاڵاکردن لە پیاو دەرچوونە لە ئادابی گشتی، چوونە بازاڕی کار بەپێی پێوەرە کۆمەڵایەتییەكان یەکسانیش نەبێت، بەڵام ئافرەت لە هەموو￼￼￼￼￼ سێکتەرەکانی کار و کایەکانی ژیان و پنتێکی کۆمەڵایەتیدا بوونی هەیە، دیارە چەندین فاکتەر ڕۆڵیان لەو گۆڕانکاریانەدا هەیە، لە هۆکارەکانی جیهانگیری و گۆڕانکارییەکانی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی، بەڵام بیرمان نەچێت داینەمۆی گۆڕانکارییەکان خودی ئافرەت و قوربانیدانیەتی بۆ ئازادی و ماف و ئەرکی یەکسان. شکاندنی تابوەکان و بەزاندنی شورای کولتور و تەلبەندی داب و نەریتە، بۆیە بە خۆشحاڵییەوە ئافرەت سەرمەشقی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و کولتورییەکانە، ئەو گۆڕانکارییانەی بەسەر بەها و باوەڕ و چەمکەکان هاتووە و تاڕادەیەک تێگەیشتنی کۆمەڵگەی ئێمەی بۆ زۆرێک لەو بەها و باوەڕانەدا هێناوە و زۆرێک لەو نەریتانەی شکاندووە کە ساڵانی پێش بەوشێوەیەی ئێستا نەبوون، لە هەمووی گرنگتر گۆڕانکاری بەسەر هەژموونی پیاوسالاری لە خێزاندا، بەرزبوونەوەی ڕێژەی سکاڵاکان و بێدەنگنەبوونی ئافرەت لە ئاست ستەم و ڕازینەبوون بە نایەکسانی، چوونەدەرەوەی ئافرەت بۆ بازاڕی کار و سێکتەرەکانی دیکەی ژیان، هەرئەوەش واتە ئازادی ئافرەت و بەشداری یەکسانی لە کۆی کایەکانی دەسەڵات و بوارەکانی ژیان گەرەنتی دیموکراسی و گواستنەوەمانە بۆ ژیانێکی شکۆمەندانە و کۆمەڵگەیەکی پێشکەوتوو.\nسەركەفتنا ئافرەتێ دپروساھەلبژارتنادا و ھزرژبو ئایندەكێ گەشتر\nهەلبژارتن ئێک ژبنەمایێن پروسا دیموکراسیە و رێرەوێ دیموکراسیێ دیاردکەتن، ب رێکا ڤی رێرەوی هەر هاولاتیەک هەر تاکەک دڤی وەلاتی دا یێن کو مافێ دەنگدانێ هەی دێ شێت بڤیرێکێ داخوازا مافێ خوە کەت و خودان بریار و پێگەهبیت .\nدهەلبژارتنێت ئەف سالەژی دا یێن خولا ٥ پێنجێ بو جڤاتا نوینەرێن عیراقێ کو ب سەرکەفتیانە بدوماهیک هاتن و ب جیاوازی دگەل خولێن دەرباز بوی ئەگەر ئەم بەحس ل ئێک ژوان جیاوازیا بکەین\nئەوژی سەرکەفتنا ئافرەتێ بویە دڤێ خولێ دا کو ۱۷ ئافرەت بو پەرلەمانێ عیراقێ شیان سەرکەفتنێ د دەنگ دانی دا بدەست خوەڤەبینن و ژوان ئافرەتا پێنج ئافرەت شیان ب دەنگێن خوە سەرب کەڤن و بێی کوتا مفا ژ بدەستڤە ئینانا وان دەنگێن هاولاتیان وەرگرن یێن ب باوەری دەنگ پێ دای، دڤێ ئێکێ دا نابێژین کوتا بو رولێ لاوازێ ئافرەتێ دزڤریت بەلکو ئەو کوتایەیە ژی ژ ئەنجامێ هندەک داب و نەریت و ئەگەرێن مێژوویی و کومەلایەتی .\nلێ سال ب سال دهێتە دیتن کۆ گورانکاری دوان هزرێن بەرتەنگ یێن ژ هەر ئەگەرەکێ دروست بوین دکومەلگەها مەیا کوردەواری دا چێدبن و ئافرەت ب تایبەت و کومەلگە ب گشتی بەرەف پێشکەفتن و دیرکەفتن ل جیاوازیا رەگەزی دچن ژلایێ شیان و ئەرکو مافا و کارکرنێ.\nژبەر ڤێ ئیکێ ژی پتر بومە و هەموو لایەنان و خەلکەکێ دیاردبیت کۆ پارتی دیموکراتی کوردستان بەردەوام ژ دەمێن شورەشا و تا ڤێ دەمێ تەکنولوجیا باوەریەکا تەمام ب مافێ مروڤی و دیر ژ￼ رەگەزی هەبویە و باوەری پێگەهشتن و خوە ئاڤا کرنا ئافرەتێ هەبویە دهەموو بیاڤاندا ژ جڤاکی یان سیاسی و ئیداری، ئەف پشتەڤانی و رێ پێ دانا پارتی ب ئافرەتێ بویە ئەگەر کۆ روژ ب روژ کارتێکرنێن عەشیرەتگیری و جیاوازیا کارکرنا رەگەزی د دام و دەزگەهاندا کێم ببیت و بشێن پتر بەرەف گیانێ یەکسان بونێ بچین دپێکەفتن و ئاڤەدانکرنا مێشکێ تاکی و وەلاتی دا.\nمافی ئافرەت لەناو پرۆگرامی خوێندندا\nله پرۆگرام و پرۆسه ی خوێندندا پێویسته بابه تێك هه بێت كه راسته وخۆ په یوه ست بێت به به رزكردنه وه ی ئاستی هۆشیاری كۆمه ڵگه. یه كێك له و بابه تانه كه پێویسته بوونی هه بێت پرس و مافی ئافره تانه، كه گرنگه له قۆناغه كانی خوێندندا قوتابی به هه ردوو ره گه ز لیی به ئاگابن به تایبه ت ره گه زی مێ بۆئه وه ی ئافره تان\nهەر لەتەمەنی منداڵیەوە بە مادە یاساییه کانی خۆیان\nئاشنا بن، بۆ ئەوه ی ئافرەتان نەکەونە ژێر کاریگەری هەرەشەو کوشتنەوە كه ئێمە رۆژانە دەیبیستین کچان و ئافرەتان لەهەرێمی کوردستان لەپێناو پاککردنەوەی شەرفی بنەماڵەکانیان دەکوژرێن.\nبه پێی توێژینه وه جیهانیه كان یەک لە پێنجی مێینەی تەمەن\n۱٥ بۆ ٤۹ ساڵ ڕۆژانە توندوتیژی جۆراو جۆریان بەرامبەر دەکرێت، هەر وەک چۆن بەپێی ئاماری ٢۰٢۰ی یونسێف نزیکەی ۱٣ ملیۆن کچی نێوان تەمەن ۱٥ بۆ ۱۹ سالی روبەروی دەستدرێژی سێکسی بونەتەوە.\nلێرەدا پێویستە ئافرەتان پێش ئەوەی بکەونە بەردەم ئەم هەرەشەیە مافە قانونیەکانی خۆیان بزانن و ترسیان لەبەرامبەر یاساو قانوندا نەبێت بۆ وەرگرتنی مافەکانیان، لە پرۆسەی خوێندندا بزانن دادگای باری کەسێتی پشتگیری لەمافەکانی ئافرەتان دەکات، نمونەی یه ک لەومافانەی باسی لێوە کراوە ئەگەر کەسێک لەرێگەی تۆری کۆمەڵایەتیەوە هەرەشەی لێکرا یان لە رێگەی پەیوەندی تەلەفۆنیەوە وێنەی وەستاو یان وێنەی جوڵاو هەرەشەی لێ بکرێت بو کاری ناشیاو ژن مافی تۆمارکردنی سکاڵای هەیە ئەگەر ئافرەتەکە بەخواستی خۆی بوبێ یان بەزۆر پێی کرابێیت بێئەوەی بکەوێتە ژێر هیچكاریگەریەکەوە.\nهەروەها چەندین یاسای گرنگمان هەیە کە باس لە مافەکانی\nئافرهتان دەکات و ئافرهتان بەهیچ شێوەیەک پێی ئاشنا نین، دهكرێت بڵێین لە هەرێمی کوردستان ۸۹ رێكخراوی ناحكومی و حزبی هەن بومافەکانی کەتایبەتن بە کێشەکانی ئافره تان، بەڵام لەگەل ئەورێژە زۆرەدا نەیانتوانیوە ببنە هۆی کەمکردنەوەی کێشەکانی ئافره تان، دەکرێت ئەم رێكخراوانە چالاکی گرنگ و زیاتر ئه نجام بده ن سەبارەت بەمافەکانی ئافره تان و به مافه یاساییه كانی خۆیان ئاشنا بکرێن، جائەمەش تەنها لە رێگەی خوێندن و چالاکی ناو رێكخراوەکانەوە دەتوانن ئاستی فکری ئافره تان بەرز بکەنەوە بەرامبەر بە مافەکانیان.\nپەڕەى 3 لەکۆى 471 پەڕەدا


نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان - تاران - بەریتانیا جەخت لە بەردەوامیى پشتگیریى هەرێمى کوردستان دەکاتەوە\nسەرۆک نێچیرڤان بارزانى، لە میانى کۆبوونەوەیدا لەگەڵ بەڕێزان جه‌میس کلیڤه‌رلی، وه‌زیری به‌ریتانیا بۆ کاروباری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و باکووری ئافریکا و جه‌میس هیپی، وه‌زیری ده‌وڵه‌ت بۆ کاروباری هێزه چه‌کداره‌کان، سوپاس و پێزانینى هەرێمى کوردستانى بۆ پشتگیری و هاوکارییەکانى بەریتانیا لە شەڕى دژى تیرۆردا دووپات کردەوە و ڕایگەیاند پێویستە ئیرادەیەکى سیاسى لە عێراق بۆ چارەسەرکردنى کێشەکانى هەولێر ـ بەغدا هەبێت و سیستەمى فیدراڵى وەک لە دەستووردا هاتووە، بە بنەما بگرێت.\nلە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ سێشەممە 1/12/2020 بە ئامادەبوونى بەڕێزان جێگرانى سەرۆکى هەرێمى کوردستان لە هەولێر بەڕێوە چوو، هەردوولا پەیوەندییەکانى هەرێمى کوردستان و عێراقیان لەگەڵ بەریتانیا، دوایین پێشهاتەکانى دۆخى سیاسى و ئەمنیى عێراق، کێشەکانى هەولێر ـ بەغدا و بەردەوامیى مەترسی و هەڕەشەکانى داعشیان تاوتوێ کرد و هاوڕا بوون کە بۆ شەڕى دژى تیرۆر هێشتا هاوکارى و پشتگیریى هاوپەیمانیى نێودەوڵەتى بۆ عێراق و هەرێمى کوردستان پێویستە.\nبەڕێز سەرۆکى هەرێمى کوردستان، سەردانى هەردوو بەڕێزان وەزیرانى بەریتانیاى بۆ هەرێمى کوردستان لەم دۆخەکەدا کە بەهۆى بڵاوبوونەى ڤایرۆسى کۆرۆناوە جیهان بە کاتێکى سەختدا تێدەپەڕێت، بە مایەى پێزانین و پەیامێکى ئەرێنى لە قەڵەم دا و خواستى هەرێمى کوردستانى بۆ برەودان بە پەیوەندییەکانى لەگەڵ بەریتانیان لە هەموو بوارەکاندا دووپات کردەوە.\nهەردوو بەڕێزان وەزیرانى بەریتانیا سوپاس و پێزانینى وڵاتەکەیان بۆ ڕۆڵى هەرێمى کوردستان و قارەمانیەتیى پێشمەرگە لە شەڕى دژى تیرۆر و تێکشکاندنى داعشدا دووپات کردەوە و ڕایانگەیاند بەریتانیا لە هاوکارى و پشتگیریى هەرێمى کوردستان بۆ ڕووبەڕووبوونەوە و لەناوبردنى یەکجارەکیى تیرۆر و مەترسییەکانى داعش و یارمەتیدانى هەولێر و بەغدا بۆ چارەسەرکردنى کێشەکانیان بەردەوام دەبێت.\nهەڵبژاردنەکانى داهاتووى عێراق، پەرەسەندنەکانى ناوچەکە بەگشتى، دۆخى ئاوارە و پەنابەران لە هەرێمى کوردستان، پەیوەندییەکانى هەرێمى کوردستان و عێراق لەگەڵ وڵاتانى دراوسێ و چەند پرسێکى جێى بایەخى هەردوولا، تەوەرێکى دیکەى کۆبوونەکە بوون.\nRead کد خبر: 2432


پێش باسكردنی گرنگترین ئەو خاڵانەی لە كتێبی (هەژموونی نێرسالاریی)ی پییەر بۆردیۆ ئاماژەی پێ كراون، وا چاكە ئاماژە بە گرنگترین ئامرازی میتۆدی بكەین كە نووسەرەكە پشتی پێ بەستوون، كە بە هۆیەوە دەتوانین لە دوو ئامرازی بنەڕەتیدا پوختیان بكەینەوە كە بریتین لە: سەرنجدان بە بەشداریكردن و شرۆڤەكردنی ناوەڕۆك، چونكە پییەر بۆردیۆ بە پلەی یەكەم پشت دەبەستێت بە توێژینەوەكانی پێشووی ئەنتۆگرافیی كۆمەڵگەی خێڵەكی، لەوانە بۆ نموونە: سۆسیۆلۆجیای جەزائیر 1958 و ریشەكێش 1964، هەر لە كاتەوە بۆردیۆ نەگەڕاوەتەوە سەر خێڵەكان، ئەو لەم كتێبەیدا تەنیا باس لە پێداچوونەوەی توێژینەوەكانی پێشووی ئەتنۆگرافیی ناوچەكە دەكات، هەروەها پشت بە شرۆڤەكردنی ناوەڕۆكی رۆمانی (چوون بەرەو سێدارە)ی ژنە رۆماننووس ڤێرجینا وۆلف دەبەستێت.\nبەڵام لەبارەی تێزی سەرەكیی ئەم نووسەرە، دەتوانین بەم شێوەیە كورتی بكەینەوە: هەژموونی نێرسالاری خەسڵەتێكی رەگاژۆی گەردوونییە لە نەستی تاكەكاندا هەیە، جا ئەو تاكانە نێر بن یان مێ، هەرچەندە ئەو هەژموونییە وەك دەرهاویشتەیەكی سروشتی خۆی دەنوێنێت، بەڵام لە بنەڕەتدا وەك ستراكتۆرێكی كۆمەڵایەتی-مێژوویی-كولتووری دەمێنێتەوە و كۆمەڵە دامەزراوەیەكی كۆمەڵایەتی بەرهەمی دێننەوە.\nبۆردیۆ پێی وایە كە كۆمەڵگەكانی دەریای ناوەڕاست هەمان تێڕوانینیان بۆ هەردوو رەگەز هەیە، ئەوان پیاو بەوە دادەنێن كە باڵادەستی هەموو شتەكانە، كۆمەڵگەی خێڵەكی تێڕوانینی فالۆ نێرگسی و كۆسمۆلۆجیای ئەندرۆسەنترالیی بەسەریدا زاڵە، ئەم تێڕوانینە وەك پێشتر ئاماژەمان پێ دا، تێڕوانینێكی هاوبەشە لە نێوان سەرجەم كۆمەڵگەكانی دەریای سپیی ناوەڕاست، بەڵام لە كۆمەڵگەیەكەوە بۆ یەكێكی تر جیاوازە.\nبۆردیۆ لە بەراوردكردنی نێوان كۆمەڵگە خێڵەكییەكاندا پێی وایە كە ئەوەی وەك سیستەمێكی سروشتیی شتەكان بۆ خێڵەكییەكان دەردەكەوێت لە بنەڕەتدا ستراكتۆری كۆمەڵایەتییە و كار دەكات بۆ پارێزگاریكردن لە هەژموونی نێرسالاریی كە مۆركیی گەردوونی پێوەیە و بە سروشتی هاتووەتە ئاراوە، بەمەش گومان لە خۆی دوور دەخاتەوە وەك ستراكتۆری مێژوویی-كولتووری- كۆمەڵایەتی كە رەنگە گۆڕانكاریی بەسەردا بێت.\nدوای ئەمە بۆردیۆ دەچێتە سەر شرۆڤەكردنی جەستە لەناو كۆمەڵگەی خێڵەكیدا وەك ستراكتۆری مێژوویی- كولتووری- كۆمەڵایەتی كە رەنگدانەوەی هەژموونی نێرسالارییە لەناو خودی كۆمەڵگەی خێڵەكیدا لە روانگەی جیاوازییەكانی فیزیۆلۆجی كە تێیدا پۆلێنكردنێكی ستەمكاریی جەستەیی دەخوڵقێت و دەبێتە هۆی فراوانكردنی جیاوازییە سۆسیۆكولتوورییەكانی نێوان نێر و مێ. لە میانی خشتەیەكدا بۆردیۆ دووپاتی دەكاتەوە كە ئەوەی ئەرێنییە پێوەستە بە جەستەی نێرەوە، بەڵام نەرێنییەكە پێوەستە بە جەستەی مێوە، ئەم خەسڵەتە جیاوازەی نێر كە بە ئایدیۆلۆجیی كولتووریی نێرسالاری پشتگیری لێكراوە لە میانی جەستەوە سەرهەڵدەدات و دواتر لە رەفتار و چالاكییەكانیدا رەنگ دەداتەوە. چونكە جەستە دەكەوێتە بەر كاریگەریی دەستەمۆی كۆمەڵایەتی تا دواتر ناسنامەی رەگەزەكە وەردەگرێت. بۆردیۆ لەم رووەوە دەڵێت:\nلە روانگەی ئەو پێشەكییەدا دەكرێ بڵێین كە جەستە ستراكتۆرێكی كۆمەڵایەتی بیناكراوە، واتا دەرئەنجامی دیرۆكێكی دێرینی پەروەردەی كۆمەڵایەتییە، هەروەها ستراكتۆرێكی كۆمەڵایەتیی پەیكەربەندە واتا هەر جەستەیە كە رەفتار و چالاكییەكانمان رێكدەخات.\nئەم دوو لایەنەی بەرامبەر یەك لە بیركردنەوە و تێڕوانین بۆ گەردوون، بنیادی كۆمەڵگە پێك دێنێت، هەروەها ژیانی رەگەزایەتیش بەش بەحاڵی خۆی دەكەوێتە ژێر كاریگەریی دابەشبوونی نایەكسانی نێوان هەردوو رەگەز. ئەمەش لەمیانی خشتەیەكدا بەجەستە دەبێت، ئەم پۆلێنكردنە رەگەزییە وەك شتێكی سروشتی و بەدیهی سەیر دەكرێت، بە هەمانشێوەی سێكسكردنی نێوان پیاو و ژن كە دەبینین پیاوەكە لەسەر ژنەكە رادەكشێت، ئەمەش شتێكی سروشتییە و پێویستە رێزی لێ بگیرێت. لەمبارەیەوە بۆردیۆ دەڵێت: بەم شتە پێوەندییە كۆمەڵایەتییەكان لەوانەش پێوەندیی سێكسی وەك سەرنجمان داوە، بریتییە لە پێوەندیی هەژموونی، كە پیاو لەمەدا باڵادەستە و ژنیش دەكەوێتە ژێر ئەو باڵادەستییەی پیاو.\nئەوەی باسمان كرد لەوەدا كورت دەكرێتەوە كە بیرۆكەیەكی سەرەكی هەیە ئەویش ئەوەیە كە كۆمەڵگە پیاو و ژن بەرهەم دێنێت، هەر رەگەزێكیش رێڕەوی خۆی دیاری دەكات و خاوەن رەفتار و هەڵسوكەوتی خۆیەتی، بۆیە پیاو هەمیشە شانازی بە توانای پیاوەتی و ركابەری و هێز و خۆسەپاندنەوە دەكات، بەڵام ژن پێویستە ملكەچ و گوێڕایەڵی هەژموونی نێرسالاری بێت، لای بۆردیۆ ژن بەشدارە لە بەرهەمهێنانی ئەو هەژموونییەی پیاو، چونكە ئەوان بەبێ ئاگا و لە میانی پەروەردەكردنی نەوەكان درێژە بەم باڵادەستییە دەدەن.\nئەم راهێنانە جەستەیییە و لەپاڵ خوڵقاندنی پیاوی باڵادەست و ژنی ژێر ئەم باڵادەستییە تا رادەیەك جۆرە هەستكردنێك بەكەمایەتی لای ژن دێنێتە ئاراوە، بۆیە دەبینین هەندێ جار ژن پیاوی كورتەباڵا یان لەخۆی بچووكتر قبووڵ ناكات.\nبۆردیۆ پێی وایە كە ژنان رۆڵی گەورە لە بەئابووریكردنی ماڵ و موڵكدا دەبینن، ئەوان هەوڵ دەدەن ئەو ئابوورییە زیاتر بخەنەڕوو لە میانی هاوكاریی پیاوان، بەڵام لەبەر ئەوەی هەمیشە حەز بە دانیشتنی ماڵەوە دەكەن و پیاوانیش زیاتر لە دەرەوە خەریكی كاسبی و نان پەیداكردنن، بۆیە پیاوان ئەو بەخت و چانسەیان پێ بڕاوە كە هەر خۆیان كۆنتڕۆڵی لایەنە ئابوورییەكە بكەن.\nلەبەر ئەوەی هەژموونی نێرسالاری كولتوور و پیادەكردنێكی گەردوونییە، بۆیە بۆردیۆ ناچار بوو بیر بكاتەوە بە نەستێكی هاوبەشی مۆركایەتیی كۆن، چونكە پێی وایە ئەو هەژموونییە نێرینەیە هەروەك ئاماژەی پێ كرا رەگ لە ناخی نەستی كۆمەڵایەتی- سیاسی تەنانەت زانستیش دادەكوتێ و دەچەسپێ لە میانی راهێنان و دەستەمۆكردنی جەستەدا.\nبۆردیۆ لەم بەشەدا زیاتر دووپات لە چەمكی (چاوەڕوانییە كۆمەڵایەتییەكان) دەكاتەوە كە هەندێ شت بە راست و سروشتی دادەنێت و هەندێكی تریش رەت دەكاتەوە، كۆمەڵگە بۆ هەر رەگەزێك رێڕەو و رێباز دەستنیشان دەكات، بە تایبەتی كاتێ هەندێ پۆست و كاروبار بۆ ژنان دادەنێت كە دەبێ هەمیشە پاشكۆ یان لەژێر فەرمانی پیاودا بن، واتا هەر كارێكی بەهادار لەناو كۆمەڵگەدا كە چ بە رێكەوت بێت یان بە بەرنامە بێت، ئەوا پشكی پیاوە، بەڵام ژنان تەنیا پۆستی سووك و كەمبەهایان پێ دەدرێت كە زۆربەی جار هەر دەبێ سەر بە پیاوان بێت، نێرسالاری بەنیسبەت بۆردیۆ گوزارشت لە خۆی دەكات وەك جۆرێك لە شەرەف و خانەدانی و پیرۆزی، بۆیە هەر شتێك پێوەست بێت بە پیاوەوە، ئەوا لە رووی كۆمەڵایەتیشەوە هەر پیرۆزە، بۆ نموونە، هەندێ پیشە هەن كە ژنان دەیانكرد، بەڵام وەك كارێكی گرنگ سەیر نەدەكران تەنیا ئەگەر پیاویش بەشدارییان لەگەڵدا بكردانایە، چونكە ئاسایییە ژن لە ناو چێشتخانەی ماڵدا كار بكات، بەڵام ئەگەر پیاویش هاتە ناو ئەو كارە، ئەوا دیارە كارەكە زیاتر سەردەگرێت یان ئەنجامی باشی لێ دەكەوێتەوە.\nلەم بەشەدا بۆردیۆ بە شێوەیەكی زۆرتر پشت بە نووسەری (چوون بەرەو سێدارە) دەبەستێت بەمەبەستی دەرخستنی ئاستی مەینەتیی پیاوان لە گەڕان بەدوای ددان پێدانیان بە پیاوەتیی خۆیان و ئەستەمییەكانی ژیانی ژنان لە رووی دروستكردنی مێردی باڵادەست و هەژموونگەرادا. بۆردیۆ پێی وایە كە هەموو شتێك لە كۆمەڵگەدا دەگۆڕێت تەنیا ستراكتۆریی رەگەزی نەبێت، كە هەمیشە پارێزگاری لە سەقامگیری و بەردەوامیی خۆیان دەكەن، كە ئەمەش پێوەندیی نییە بە سیستەمی چەقبەستووی سروشتی كە ناكرێ بگۆڕێت، بەڵام بەرهەمی بنیادنانی هەیكەلبەندیی هەژموونی نێرینەیە، كە كۆمەڵێك دامەزراوە بەشداریی لە بەردەوامبوون و بەرهەمهێنانەوەیدا دەكەن، وەك خێزان كە هەردەم لە دابەشكردنی ئیش و كاردا كوڕەكان لە كچەكان جودا دەكاتەوە و بەهەمانشێوەش كەنیسە كە دووپات دەكاتەوە لەسەر هێز و توانای نێرینە و دەوڵەتیش هەر نێرینە بەپەسەندتر لە ژن دەزانێت.\nپوختەی قسەكە ئەوەیە كە كۆمەڵگە بەپێی بۆردۆ هەموو پێكهاتەكانی بەیەكەوە كار دەكەن بۆ هاندان و پشتیوانیكردن و بەرهەمهێنانی هەژموونی نێرینە، بۆیە ئەو داوا لە رێكخراوەكانی ژنان دەكات ئاگایان لەم دیاردەیە بێت و بە تەنیا پشت بە خێزان نەبەستن كە هەر خێزانە ئەم هەژموونییە نێرینەیە بەرهەم دێنێت. بۆیە هەر لەم روانگەوە ئەو نووسەرە پێی وایە كە هەرچەندە ژنان لەمیانی رێكخراو و دامەزراوەكانی ژنان توانیویانە تا رادەیەك جیاوازییەكە كەمتر بكەنەوە، بەڵام ئەوان كاتێ خوێندن تەواو دەكەن و بڕوانامەی باڵا وەردەگرن یەكسەر لە هەندێ پۆست و شوێن و پێگەی سادە كار دەكەن كە دیسانەوە هەژموونییەكەی نێرینەیان بەسەردا زاڵ دەبێت و ناتوانن خۆیان لە جوغزی ئەم باڵادەستییەی پیاو رزگار بكەن.\nلە كۆتادا دەڵێین كە هەژموونی نێرسالاری خەسڵەتێكی رەگاژۆی گەردوونییە لە نەستی تاكەكاندا هەیە، هەرچەندە ئەو هەژموونییە وەك دەرهاویشتەیەكی سروشتی خۆی دەنوێنێت، بەڵام لە بنەڕەتدا وەك ستراكتۆرێكی كۆمەڵایەتی-مێژوویی-كولتووری دەمێنێتەوە و كۆمەڵە دامەزراوەیەكی كۆمەڵایەتی بەرهەمی دێننەوە. هاوكات كۆمەڵگە پیاو و ژن بەرهەم دێنێت، هەر رەگەزێكیش رێڕەوی خۆی دیاری دەكات و خاوەن رەفتار و هەڵسوكەوتی خۆیەتی، بۆیە پیاو هەمیشە شانازی بە توانای پیاوەتی و ركابەری و هێز و خۆسەپاندنەوە دەكات، بەڵام ژن ملكەچ و گوێڕایەڵی هەژموونی نێرسالاری دەبێت.\nپییەر بۆردیۆ: (1930 –2002) زانایەكی ناسراوی سۆسیۆلۆجیی چالاك و زانایەكی بەتوانا و كاریگەری ژیانی كولتوور و فیكریی فڕەنسییە، پتر لە 30 كتێبی بەچاپ گەیاندووە و سەدان وتار و توێژینەوەی بڵاو كردووەتەوە كە بۆ چەندان زمانی جیهانی هاتوونەتە وەرگێڕان.\n1- قرا‌وە- فی- كتاب-الهیمنە الذكوریە- بییربوردیو wordpress.com\n2- محاولە فی الهیمنە الذكوریە- بییر بوردیو- www.m.ahewar.org\nئه‌م بابه‌ته 265 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nكوردستان به‌ره‌و حزبی بنه‌ماڵه‌یی ده‌ڕوات


سەیر و سەمەرەکانی ئافرەتان لە مێژوودا – History Of Kurdistan\nHome / مێژووى جیهان / سەیروسەمەرەکانى مێژوو / سەیر و سەمەرەکانی ئافرەتان لە مێژوودا\ndidar othman 2016-11-26\tسەیروسەمەرەکانى مێژوو, مێژووى جیهان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە سەیر و سەمەرەکانی ئافرەتان لە مێژوودا 14,149 Views\n١.شاژن فاندین، فەرمانی دا سەرتاشەکەی بۆ ماوەی سێ ساڵ بەند بکرێت تا کەس نەزانێت قژی سپی بووە\n٢. شاژنی ڤکتۆریا فەرمانی دا ھەموو شەقامەکانی کوین پارک گوڵاو رێژ بکرێت بەبۆنەی سەردانی کردنی شاژن و شازادە ئەلبرت بۆ ئەو شارە ..\n٣. شاژنە کچەکە (العزرا) کە ھاتە سەر تەختی پاشایەتی ئینگلتەرا کچ بوو و تەمەنی ٢٥ ساڵ بوو، بۆ ماوەی ٤٥ ساڵ حوکمی وڵاتی کرد و ھەموو کات بیرۆکەی شووکردنی رەتدەکردەوە، ھەموو خۆشەویستی خۆی بۆ گەلەکەی تەرخان کردبوو، ھەموو کاتیش دەیگووت، پێم خۆشە سواڵ بکەم و کچ بم، نەک شاژنێک بم و شوو بکەم ..\n٤. ئان بەرلین، خێزانی پاشا ھنری ھەشتەم، بەھاوین و زستان دەست کێشی لەدەست دەکرد، بۆ ئەوەی کەس نەزانێت شەش پەنجەی لەدەستەکانی ھەیە .\n٥. کیلۆ پاترای شاژنی میسر، پێش ئەوەی نان بخوات و بۆ ئەوەی شەھیەی ببێتەوە، پارچەیەک شەمام دەخستە ناو سیر و ئینجا دەیخوارد ..\n٦. کاترینی مەزن، ئەو کاتەی بیویستبا دڵی خۆش بێت، داوای لە خزمەتکارەکانی دەکرد قاچەکانی ختۆکە بکەن و لەکاتی نان بەیانی شەش کوپ قاوەی دەخواردەوە …\n٧. ماری تریزا، بەختەوەرترین شاژن بوو، چونکە خاوەنی ١٦ کوڕ و کچ بوو لەنێویاندە دووانیان ئیمپراتۆر بوون و سێ کچی شاژن بوون ..\n٨. پۆلینا .. شاژنی رووسیا خێزانی قەیسەر کالیجۆلا، ئەو جلانەی لەبەری دەکرد نرخەکانی لە ٢٠٠ ھەزار دۆلار کەمتر نەبوو، ھەروەھا ملوانکەیەکی مرواری لەمل دەکرد کە نرخەکەی (٣٥٠٠٠٠٠) سێ ملیۆن و پێنج سود ھەزار دۆلار بوو ..\n٩. ئینزی کاستۆر .. خێزانی بیدرای یەکەم پاشای پورتوگال، لەلایەن یەکێک لە پیاوانی کۆشک تیرۆرکرا، ئەو کاتەی پیاوەکەی حوکمی وڵاتی پورتوگالی گرتە دەست، تەرمی خێزانەکەی لە گۆڕ دەرھێنا (ئینزی کاستۆر) و لەسەر تەختی شاھانەی دانا و گووتی ئەمە شاژنی وڵاتە، بەمەش بووە یەکەم شاژنی مردوو کە حوکمی وڵاتەکەی بکات ..\n١٠. شاژن مارگرێت، شاژنی نەمسا خێزانی فیلیپی سێیەم رەتیکردەوە گۆرەویەکی ئاوریشم وەک دیاری وەربگرێت کە بازرگانەکانی ئاوریشمی پێشکەشیان کردبوو، ئەمەش لەبەر ئەوەی بوو کە قاچەکانی زۆر باریک بوون و قەت حەزی پێیان نەدەکرد ..\nPrevious بەوێنە.. زانیاری لەسەر ئەو 10 فەرمانڕەوایەی لە هیتلەر ترسناكترو دڕەندەتر بوون\nNext سەرەتایەك لەسەر بنەرەتی میژوویی و شارستانیەتەكان


ئاگادارییەك لە قائیمقامیەتی سلێمانییەوە\nلەئاگاداریەكدا قائیمقامیەتی سلێمانی گازینۆ، كافتریای نێرگەلە و دوكان و فرۆشیارانی خواردنەوە كحولییەكان ئاگادار دەكاتەوە رێگری لە هاتوچۆكردنی نەوجەوانان بكەن و هیچیان پێنەفرۆشن و سەۆكی لیژنەكانیش دەڵێت: روبەڕوی داخستن و دادگا دەكرێنەوە.\nلەشكر حەمید، سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی رایگەیاند: بەپێی رێنمایی و یاسای كاركردن، هاتوچۆكردن و پێشكەش كردنی نێرگەلە و خواردنەوە كحولییەكان بۆ خوار تەمەن (18) ساڵ قەدەغەیە و هەر شوێنێكیش سەرپێچی بكات دادەخرێت.\nوتیشی: لەكاتی سەردانی لیژنەكان بۆ گازینۆ، كافتریاكانی نێرگەلە و دوكان و شوێنەكانی خواردنەوە كحولییەكان، هەبونی مناڵ و نەوجەوان لەلایەن لیژنەكانەوە روبەڕوی داخستن و رێكاری یاساییەكان دەكرێتەوە.\nرونیكردەوە: لەهەمو دنیادا هاتوچۆكرن بۆ یاری بلیاردو یارییەكانی دیكە لەگازینۆكان، پێشكەش كردنی نێرگەلە لە كافتریاكان و فرۆشتنی خواردنەوە كحولییەكان قەدەغەیە و هەمو شوێنەكانیش پابەندن پێوەی، بەڵام بەشێك لە خاوەن شوێنەكانی ئێرە لەبەر چاوچنۆكی خۆیان سەرپێچی دەكەن.\nئاماژەی بۆ ئەوەكرد: ئاگاداری سەرجەم ئەو شوێنانە دەكەینەوە پابەندی رێنمایی و یاساكانی قەدەغەكردنی هاتوچۆ و پێشكەشكردنی نێرگەلە و خواردنەوە كحولییەكان بن، بەپێچەوانەوە روبەڕوی داخستن و خاوەنەكەشی روبەڕوی دادگا دەكرێتەوە.


پاڵەوانە بێناوەکان – بزاڤی خزمەت\nمیدیاکانی سەر بە ئێردۆغان، چیدی وەک دۆخی کەش و هەوا هەواڵی ئۆپەراسیۆنەکانی سەر بزاڤی خزمەت دەکەن. تەنانەت هەندێکیان گۆشەی تایبەتیان بۆ تەرخان کردووە. “ئۆپەراسیۆنێک کرایە سەر ئەندامانی فڵان ڕێکخراو، ئەوەندە کەس دەسبەسەر کران.” لە ڕابردوودا کێ لە کوێ قۆڵبەست بکرابایا دەیاننوسی و باسیان دەکرد. ئێستا تەنانەت ڕێگا نادەن ناوەکانیشیان بزانین. چیتر بەندکراوەکان مرۆنین، دایک، باوک و ڕۆڵە نین، تەنها لە ژمارە پێکهاتوون.\nلە بری قوتابخانە شانازی بە دروسکردنی بەندینخانەوە دەکەن\nبۆ هێنانە دی قسەی داواکارێکی گشتی کە وت بووی “پێویست بکات ٥٠٠ هەزار کەسیش دەستگیر دەکەین”، ڕۆژانە بە سەدان ناو بۆ لیستەکە زیاد دەکرێت، ژیانیان لێ تاڵ دەکرێت. بە چی بیانوویەک؟ قسەی کرد، نوسی، تویتی کرد، گوتاری ئاینی دا، چوو بۆ گوتاری ئاینی، ڕۆست بۆ قوتابخانەکانی جەماعەتی خزمەت، لە کۆمپانیاکانی جەماعەت کاری کردووە، بووە بە ئەندامی سەندیکا، بەرنامەی بایلۆکی بەکارهێناوە، پارەیان لە بانک ئاسیا خەواندووە، زەکاتی بەخشیوە، هاوکاری قوربانیان کردووە، لە گیرفانی خۆیەوە هاوکاری ماددی کردووە، ئابوونەی دیجیتورکی هەڵوەشاندۆتەوە، ئابوونەی کردووە لە ڕۆژنامە و گۆڤار هتد… ئەمانە گاڵتەنین، ئەمانە هەمووی ئەو تۆمەتانەن کە لە نێو کەیس و داواکاندا باسکراون و سزاکانی ئەم بەڵگەی “تاوانانە” لە ٥،٧ ساڵ سزاوە دەست پێدەکەن تا زیندانی هەتا هەتایی!\nتەنانەت چارەسەرێکیان لە یاسای سزاکانی تورکیادا دۆزیوەتەوە بۆ ئازادکردنی کەسانی پیاوکوژ، و هەرکەسێک بەهۆی ئەنجامدانی ئەو کارانەی سەرەوە بەلای کەمەوە ١٥ مانگە دەستبەسەر کراون، لە ژێر شەرتی زۆر خراپدا لە زیندان بەند کراون. زۆرێک لەمانە بڕیارەکانی تۆمەتبارکردنیان هێشتا ئامادە نەکراوە، نە خۆیان، نە پارێزەرەکانیان نە ئەو دادوەرانەش کە فەرمانی دەسگیرکردنی بۆ دەرکردوون نازانن تا چەندێکی دی دەسبەسەر دەبن. هەموو شتەکان پەیوەستە بە ئارەزووی کۆشکەوە!\nدەسەڵاتدارانی حکومەت مژدەی بنیادنانی بەندینخان نوێیەکان دەدەن کە شوێنی ٥٠ هەزار کەسی تیادا دەبێتەوە، وەک بڵێی کارێکی بلیمەتانە ئەنجام دەدەن. ئەندام پەڕلەمانی سەر بە دەستەڵات هەوڵدەدەن ئەم وەبەرهێنانە بکەوێتە بازنەی هەڵبژاردنی خۆیانەوە، بە شانازییەوە ئەمە بۆ دەنگدەرانیان باس دەکەن.\nئەم هەفتەیە، هەفتەی بەردەوامیدان بوو بە دادگایی کردنی ڕۆژنامەنووسان. زۆرێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بەهۆی دژایەتی کردنی تەواو بۆ دەستەڵات و چۆکدانەدان لە هەمبەر ڕژێمەکەی ئێردۆغاندا، بەبێ بوونی هیچ بەڵگەیەک لە ئارادا بە کودەتاچێتی تاوانبار دەکرێن، هەندێکیان بە سزای زیندانی هەمیشەیی دادگایی دەکرێن. لە دانیستنەکانی پێشووەوە دەزانین، گەر لە کەیسێکدا ٣٠ کەس دادگایی بکرێت، لەمانە بێجگە چەند دانەیەکیان دادگایی ئەوانی تر نەدەخرایە بەرنامەی کاری دادگاوە، بە جۆرێک مامەڵەیان دەکرا وەک بڵێی تاوانبارە و دەبێت زیندانی بکرێت.\nهەموان خۆیان بە خاوەنی ستەملێکراوانی گەڕەکەکەی خۆیان دەزانن\nدەبن بە پشت بۆ ئەو کەسانەی بە نزیک و کەسی خۆیانی دەزانن، کەسانی تریش وەک بڵێی خۆیان هۆکاری ئەوە بووبن کە بەسەریاندا هاتووە تەنانەت بە پێویستیشی نابینن کە ناوەکانیان وەبیربێتەوە. ڕۆژنامە نووس ئێمرە سۆنجان کە ١٥ مانگە لە زیندانی سیلیڤری دەستبەسەرە، لە کۆتا نامەیدا کە ناردویەتی نوسیویە کە مانی گرتووە بە هۆی ئەو جیاکارییەی لە نێوان ڕۆژنامەنووسە دەسبەسەرەکاندا دەکرێت، گووتوشیەتی “ئۆپۆزسیۆن بە بێجیاوازی سەرپەشتی و چاودێری ناکەن و ڕێکخراو و دەستەکان بە یەکسانی و بێجیاوازی ئەرکی هاوهەڵوێستی و خاوەندارێتی بەجێ ناگەیەنن. ئەمە دیموکراتییەکەتان بوو، ئەمە تێڕوانینی ئێوە بوو بۆ ئازادی ڕۆژنامەگەری؟ بە ناوی پیشەکەمەوە کە لەسەری بەندکراوم و بە ناوی ئەو دیموکراسییەی باجی دەدەم، هەست بە شەرمەزاری دەکەم لە هەمبەر ئەم جیاکارییە بنەڕەتییە!”.\nزۆرێک لەو کەسانە بەبێ ئەوەی بزانن بە چ تاوانێک تۆمەتبارن ماوەی زیاد لە ساڵێکە دەسبەسەرن و توانایان پڕوکاوە. بۆ دەربازبوون لە دەست جەلادەکانی کۆشک هەموو جۆرە ڕێگایەک تاقی دەکاتەوە، بەناچاری هەوڵ دەدات بیسەلمێنێت کە سەر بە جەماعەت نییە. دیارە ئەو لێدوانی بەرگرییانەی میدیا لەم دانیشتنی دادگایەنەوە وەریگرتوون و بڵاویکردۆتەوە لەبنەڕەتدا ئاماژە بەوە دەکات کە ڕۆژنامەنووسەکانی سەر بە جەماعەت وازیان لە جەماعەت هێناوە.\nبا لە هەندێک نمونە بڕوانین:\nبە پێی ئەحمەد هاکانی ڕۆژنامەی حوڕڕیەت تەنها سێ کەس بێتاوانن…ئەحمەد هاکان دەڵێت، “عەلی بوڵاچ، ئەحمەد ئاڵکان، شاهین ئاڵپای. هەرگیز بەهیچ شێوەیەک بڕواناکەم کە ئەم سێ نووسەرە توانیبێتیان بە دەست قەستی و ویستی خۆیان هاوکاری دامەزراوەیەکی کودەتاچی بن… و بەشێکبن لە هەرەمی ئەو دامەزراوەی فەتحوڵڵا گولەن دایمەزراندووە… یان پاڵپشتی هەوڵێکی وەک ئەوەی ١٥ تەمووز بکەن.”.\nتەها ئاکیۆڵ چوارچێوەکەی فراوانتر کردووە دەڵێت: “دەزگاکانی چاپەمەنییانەی لە سەردەمی فەتحوڵڵا گولەندا ڕێپێدراوبوون و وتەبێژەکانی دەسەڵات بە شێوەیەکی بەرفراوان لێدوانیان بۆ دەدان، ئەو نوسەرانی لەم دەزگایانەدا کاری نوسینی پڕۆفێشناڵیان کردووە، ئەو هاوپیشانەمان کە بۆچوونی خۆیان ڕوون کردووەتەوە، وەک ئەحمەد و مێهمێت ئاڵتان، نازڵی ئڵیجاک، شاهین ئاڵپای، عەلی بوڵاچ و مومتەزەر تورکۆنە هێشتا دەستبەسەرن… داخۆ بڵێی ئەو نوسین و هەواڵانەیان کە بەدڵیان نییە کۆی بکەنەوە و نیازی ‘هاوکاری ڕێکخراوەکە و پشتگیری کودەتا’ تێدا بخوێننەوە و تاوانی زیندانی هەمیشەیی لێدروستبکەن؟..”\nئێتیەن مەهجوبیان کەراریش لە نوسینێکیدا دەپرسێت ئیحسان داغی چی کردبوو؟ هەروەها ئاماژە بەوە دەدات تاوانی مامۆستا ئیحسان تەنها ئەوە بووە کە لە زەماندا نوسینی بڵاوکردۆتەوە. باسی لەوەش کردووە کە نە هەژماری بانک ئاسیای هەبووە مۆبایلەکەشی بەرنامەی بایلۆکی تێدا نەبووە. مەهچوبیان پێی وایە جگە لە مامۆستا ئیحسان هیچ ڕۆژنامەنووسێکی تر کەڵکی نییە.\nئێرتۆغرۆڵ ئۆزکۆک لە بابەتێکیدا کە ١٩ی ئەیلوول نوسیویەتی، دەپرسێت عەلی بوڵاچ، شاهین ئاڵپای، مومتەزەر تورکۆنە، ئەحمەد توران ئاڵکان و نازڵی ئڵیجاک بۆچی تا ئێستا لە زیندانن. پاشان باس لەوە دەکات چۆن هەست بەشەرم دەکات بابەتەکە جێدێڵێت بۆ سێدات ئێرگینی هاوپێشەی.\nسێدات ئێرگین دوو ڕۆژ دوای نوسینەکانی ١٥ی تەمووز ئەم بابەتەی نوسی. لە نوسینەکەیدا بە ناونیشانی شاهین ئاڵپای کودەتاچی لێ دەردەچێت، باس لە چاوپێکەوتنەکانی کۆکساڵ بایراکتار دەکات: “تەنانەت لە خراپترین بڕیارنامەکانی تۆمەتبارکردنیشدا تا ئێستا ساختەکاری و شتی هەڵبەستراوم لەم جۆرە نەبینیوە. بە ئاشکرا دەڵێت کە داواکار بەڵگەی تاوانبارکردنی نییە. لە یاسای سزاداندا شتێک کە تاوان نەبێت بە بەڵگە دانانرێت. زۆر ڕوونە یاساکە. ئەمە نیشانەی نەزانی حاکمە و تاوانبارکردنێکە تا بڵێیت تەماوی و شاراوەیە. کە باس لە خزمەت کردنی ئامانجێک دەکرێت، بێ ئەنجامدانی هیچ گۆڕانکاییەک لە چۆنیەتی خزمەتکردنی بەم ئامانجە ئەم ناڕونییە زۆرکات دێتە ئاستی نەبوونی بەڵگە. هەربۆیە نەبوونی بەڵگە دەریدەخات کە تاوانی دووهەمین جاری نییە.\nبۆ نمونە لە هیچ کام لەم نوسینانەدا، ناوی موستەفا ئوناڵی تێدا نییە کە لە سەردەستەی ئەو ناوانەیە لە ئەنقەرەدا جێی ڕێزە و ماوەی ٢٦ ساڵە ڕۆژنامەنووسە. ئەو بەڵگانەش پێی تاوانبارکراون بریتین لە ٩ بابەت و ڕیپۆرتاجێک کە نوسیونی.\nعەلی ئوناڵ، دەکرێ بڵێین یەکێکە لە بە نرخترین زاناکانی ئەم سەردەمە، لە ڕۆژی ١١ی ئابی ٢٠١٦دا دەسگیرکرا، لەگەڵ برا کە ٥ ساڵ لە خۆی بچوکترە ماوەی ٤٤٠ ڕۆژە لە بەند کراون. لەو بەیاننامەی تۆمەتبارکردنەدا کە ڕێک دوای ١٤ مانگ لەدژی دەرکرا، جگە لە نوسینەکانی و لێدوانەکانی هیچ شتێکی دی تێدا نییە کەبەڵگەی تاوانبێت. کەچی نەمانبینی تەنها بۆ یەکجاریش بێت ئەو ڕۆشنبیرە دیموکرات خوازە ساختانەی زەویان هێنابوویە لەرزە لەبەر ڕۆژنامەنووسە بەندکراوەکان ناوی عەلی ئوناڵ بێنن.\nهەروەها ئەو بابەتانە هیچیان باسی ئیبراهیم کەرەیێن ناکەن کە لە ڕۆژی ١٨ی تەمووزەوە دەستبەسەر کراوە و ڕووبەڕووی ئەشکەنجەی قورس و سەخت بووەتەوە، ٨ مانگ بە تەنها لە ژوورێکدا بەندکراوە و لە دەقی بەیاننامەی تۆمەتبار کردنەکەیدا تاکە ڕستەیەکیشی تیادا نییە باس لەو تاوانانە بکات کە ئەنجامی داوە. مێهمێت ئۆزدەمیر، هیچ تاوانێکی تری نییە (!) جگە لە ئەرکی بەڕێوەبەری کارەکانی نوسین لە ڕۆژنامەی زەمان، ١٤مانگ دەسبەسەر دەکرێت دەبێ چی تری ئەنجام دابێت؟ یان بەڕێوبەری گشتی ئاژانسی جیهان هەبەر فاروق ئاککان، تازە ٣ مانگ بوو لە مۆسکۆ گەڕابوویەوە، هێشتا شوێنەکەی گەرم نەبوو بوو بە زۆری دادگا کارەکەی لە دەستدا، دەبێ کەسێکی وەک فاروق ئاککان بە بڵاوکردنەوەی کام هەواڵانە زەمینە سازی بۆ کودەتا ئەنجام دابێت؟ فەوزی یازجی کە دەتوانین بڵێن یەکێکە لە باشترین دیزاینەرەکانی ڕۆژنامە لە تورکیادا، بۆچی ١٤ مانگە دەسگیر کراوە؟\nعەبدوڵڵا کڵچ، بەیرام کایا، جەمال کاڵیۆنجو، حەبیب گولەر، ئیبراهیم باڵتا، بوشرا ئێرداڵ، ئێرکان ئاجار، یەعقوب چەتین، عەزیز ئیستەگوین، نوروڵڵا کایا، شیرین کاباکچی و واحید یازگان دەبێ چیان کردبێت؟ لە بەیاننامەکانی تۆمەتبارکردندا جگە لە نامەکانی تویتەر و نوسینەکانیان کام بەڵگانە هەن پەیوەندیان بەم هاوڕێیانەوە هەبێت؟\nئەوانەی دنیایان هێنایە لەرزە لەسەر دەسبەسەر کردنی کارمەندانی ڕۆژنامەکانی جمهورییەت و سۆزجو، ئەوانیش بەهەمان شێوە دەسبەسەر کردنی کارمەندانی ڕۆژنامەی زەمانیان بە شتێکی ئااسایی بینی. تەنانەت نەبی ئاڤجیی وەزیری خانەنشین کە خۆی لە دامەزرێنەرانی ڕۆژنامەی زەمانە داوای دادگایی بێ دەسبەسەرکردنی بۆ کارمەندانی جمهورییەت کردبوو، بەڵام بۆ کارمەندانی زەمان گەشتبووە ئەو ئاستەی دەیوت دۆخی ئەوان جیاوازە.\nئەو ڕۆژنامەنوسانەی پارێزەریان دەستناکەوێت\nلەم ڕۆژانەی ڕابردوودا بوو بە هەواڵ. بۆ کەیسی دادگایی کردنی کارمەندانی ڕۆژنامەی جمهورییەت دیسانەوە بۆ هەمان قسەی بەتاڵ ١١٠٠ پارێزەر نوێنەرایەتیان دەکەن. تەنها توانرا ١٣٠ پارێزەر بکرێنە ژوورەوە بۆ هۆڵی شەڕ و دەنگە دەنگکە. ڕاستییەکەی من حەسوودیم بەم دۆخە دەبرد. ناکرێ بوترێ ئەم پارێزەرانە بە نییەتی پارە پەیدا کردن ئەم هۆڵەیان تەنییوە.\nهەندێک لەو ڕۆژنامەنوسە دەسبەسەرانەی لە سەرەوە ناوم هێنان نەیانتوانیوە پارێزەر پەیدابکەن بۆ ئەوەی بەرگرییان لێبکات. هەندێکیان پارێزەرەکانیان دەستگیر کراون. پارێزەری نوێیان گرتبوو ئەوانیس دەسگیر کراون. هەندێک لەو پارێزەرانەی بە پارەی خەیاڵی نوێنەرایەتی ڕۆژنامەنوسەکان دەکەن، تەنانەت تانەش لە بڕیارەکانی دەسبەسەر کردنی ڕۆژنامەنوسەکان نادەن. پێدەچێت ترسی ئەوەیان هەبێت خۆشیان دەستگیر بکرێن. ناتوانم بڵێم ناهەقیان ییە. دەستبەسەر کردنی زیاد لە ٦٠٠ پارێزەر بە هۆی داکۆکی کردن لە کەسانی زۆر نزیک لە جەماعەتەوە، ناچارکردنی دوو هێندی ئەو ژمارەیەش بۆ چونە دەرەوەی وڵات لە خۆیدا بەسە بۆ درککردن بە دژواری و نالەباری هەلومەرجەکان.\nنێجیریا هەواڵی ڕادەستکردنەوەی هاوڵاتیانی بزاڤی خزمەتی ڕەتکردەوە


د. شه‌عبان مزوری 1 تشرینی یه‌كه‌م، 2021\n265 3 خوله‌كان\nپشکا دوویێ (٢)\nهەڤڕکانێ وبدەستڤەئینانا دەنگان :-\nمرۆڤ دشێت بێژیت کو ژکه سه کی بو که سه ک دی ڕه وش یا جودایه چنکو ده نگده رێن هنده ک کاندیدان لسه ر بنه مایێن مه لسه ری به حسکرین وه ک عه شیره تگه ری و ئاینی و بنه مالی و هنده ک ده نگده رژی لسه ر بنه مایێن پارتایه تی و ئامۆژگاری و ڕینمایێن پارتێن سیاسی ده نگێ خو دده ن ، له وما کاریگه ریا ئاینی ، عه شیره تگه ری و پارتایه تی و هه روه سا که سایه تیا وی و ئاماده بونا وی دناڤ جه ماوه ری دا و نێزیکایه تیا وی لگه ل خه لکی و گرینگیدانا میدیای هدنه کن ژوان ئه گه را که باندۆرا خو لسه ر ده نگده ران هه یە .\nپشتگیریکرن و ده رفه ت ڤه کرن و پشته ڤانیا میدیای و مه زاختن و خه رچکرنا پاره ی دهه وا هه لبژارتنان دا و بابه تی ڕه گه زی بتایبەت ژبو ژنان و ئاستێ چالکی یێت بەربژێرا وبه رنیاسی و ئاستێ خاندن و باوه رنامێن وان و خیتابا وان یا میدیایی و پشکداریکرنا وان دکوڕ و کومبون و سمیناران دا بتایبە ت دده مێن نێزیکی هه لبژارتننان و پشتگیریا عه شیره تگه ری و ده ڤه ر گه ریێ هنده کن ژئه گه رێن سه که فتنا هندەک بەربژێران . چنکو مه گه له ک نمونه یێن هه ین که که سێن بسپوڕ و شاره زا و خودان ئه زمون و دیروکه کا باش دکار و خزمه ت و خه باتێ دا هه ی یێت هاتینه کاندید کرن لسه ر لیستێن پارت و بزاڤێن جودا جودا به لێ نه شیانه ده نگێن پێتڤی بده ستڤه بینن و هه نده ک که س ژی که دلیستێن دیارکری دابوون و ڕێژه یه کا باش ده نگا ئینا یه و پشتی ژوان پارت و بزاڤا دورژکه فتین و لژێر ناڤێ پارت و گروپێن دی کاندید بونه به لێ نه شیانه ده نگێت باش بده ستڤه بینین به لکوو ڕێژه یه کا یه کجار زۆر کێم یا ده نگا یا بده ستڤه ئینای ، له وما مروڤ دشێت بێژیت کاریگه ری یا پارت و بزاڤان روڵه کێ هه ره گرنگ دبینن دڤێ ڕه وشا نوکه دا .\nهەلبژارتن و کاندید وعەشیرەتگەری :-\nبەردەوام لباشورێ کوردستانێ ئەڤ پرسیارە ژلایێ مرۆڤێن دیموکراتیخوازێن ڕاستەقینەڤە دهێتە کرن :- ئایا دەست نیشانكرنا كاندیدان ژ ئالیێن سیاسی ڤە ل سەر بنەمایێ عەشیرێ تا كەنگی دێ بەردەوامی هەبیت و ئەڤ دەست نیشانكرنە چەند دبەرژەوەندیا پروسا دیموكراسی دایە ؟؟\nژبوو زێده تر نزیکبوون و به رسڤدانا ڤێ پسیارێ پێتڤیه ئه م بزانینن کانێ جڤاکا مه چ جوره جڤاکه و کانێ ڕه وش و ژینگه ها وه لاتێ مه چه ند ژینگه هه کا ساخله مه ژبو پراکتیزه کرن و گه شه پێدانا دیموکراسیه تێ . گرنگترین پرینسیپ و مه رج ژبو دیموکراتیزەکرنێ په یداکرن و مسوگه رکرنا ده رفه تا سه ربه ستی دهزرکرنێ دا و ئازادی دبریاردانێ دا و سه ربه خویا ئابوری و پاراستنا ئازادیێن تاکێن جڤاكێ و تێگه هشتن و په یره وکرنا ئه رک و مافانه دجڤاکێ دا .\nدجڤاکێن ڤه کری دا تاکێن جڤاکێ جڤاکێ پێک دئینین و بریارده ر و جێ به جێ که رن و گرنگیا وه لاتی یه کسانه بگرنگیا تاکێن جڤاکێ و دجڤاکێن دائێخستی دا ده ستهه لاتدار و ئاین و کولتور مرڤێن جڤاکێ سانۆر دکه ن لگور هه ڵ و مه رج و پریسیپێن دیارکری وه کی هه ڤیرێ وان تاکێن جڤاکێ بڕیڤه دبه ن و ئه رک و ماڤێن وان نه دیارکرینه و گرێدایی کاودانێن جودا جودا نه . و دجڤاکێن ڤه کری دا هه می بازنه دڤه کرینه و هه ر مرۆڤه کێ جڤاکێ یێ ئازاده دکیژان بازنه یی هزری و ئایدلوژی و ژیاری دا جهێ خو بکه ت و ماڤ و تایبه ندی و پیرۆزیێن وی تاکی دپاراستینه .\nدجڤکاێن دائێخستی هه ر بازنه یێک خۆ ژ بازنه ییێن دی باشتر و زیره کتر و شه هره زاتر دبینیت و کولتورێ یه کتر قه بولکرنێ ژی یێ سنوردار کریه و زێده تر تاکێن جڤاکێ دکه ڤنه ژێر باندۆرا ده ستهه ڵاتداران و کولتور و ئاین و عه شیره ت و بنه مالان دا . جڤاکا مه لباشورێ کوردستانێ بڕه نگه ک گشتی و لده ڤه را به هدینان بتایبه تی جڤاکه ک دائێخستی یه و تاکێن جڤاکێ بگشتی نه دسەر ربه ستن دهزکرنێ دا و نه دئازادن دبریاردانێ دا لژێر کاودان و مه رجێن جودا جودا که گرێدایی ده ستهه لات و ئاین وکولتور و داب و نه ریت و تایبه تمه ندیێن ده ڤه رێ یێت عه شیره تگه ری و مالباتی دا.


(خەڵك) زانیاری نوێ لەسەر كشانەوەی پۆلیسی فیدڕاڵی لە شاری كەركوك ئاشكرا دەكات – تۆڕی میدیایی خەڵک\n(خەڵك) زانیاری نوێ لەسەر كشانەوەی پۆلیسی فیدڕاڵی لە شاری كەركوك ئاشكرا دەكات\n2019/06/30 - 6:24 PM\nفەرمانەیەكی باڵای هێزەكانی پێشمەرگە ڕایدەگەیەنێت، تا ئێستا هیچ ئاڵوگۆڕێك بە هێزە عیراقییەكان لە شاری كەركوك نەكراوە.\nبەپێی زانیارییەكانی گەیشتوو بە (خەڵك) جێگۆڕكێ بە هێزە ئەمنییەكانی سنووری پارێزگای كەركوك دەكرێت بەشێوەیەك پۆلیسی فیدڕاڵی لە شارەكە نامێنن و سوپای عیراق دێتە شوێنیان.\nهەر بەپێی زانیارییەكان، گۆڕانكاریی و جێگۆڕكێی هێزە ئەمنییەكانی عیراق بڕیارە لەماوەی یەك هەفتەدا بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە و سەرجەم ئەم هێزە ئەمنییانە لە دەرەوەی كەركوك دەبن و تا ئێستاش ناوەندی كەركوك لەژێر دەسەڵاتی لیوای 61ی تایبەتی سەرۆك وەزیرانی عیراقدایە.\nلیوا هیوا عەبدوڵڵا، فەرماندەی باڵای هێزەكانی پێشمەرگە بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، تا ئێستا هیچ ئاڵوگۆڕێك بە هێزە عیراقییەكان لە شاری كەركوك نەكراوە.\nوتیشی، “هیچ وادەیەك بۆ ئەو بابەتە بوونی نییە و زانیاری وردیش لەوبارەوە لەئارادا نییە”.\nلای خۆشییەوە، دیاری حسێن، ئەندامی سەركردایەتی پارتی لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندووە، لیژنەی ئاساییكردنەوەی دۆخی كەركوك گفتوگۆی بەردەوام دەكەن بۆ ئەوەی هێزێكی پێكهاتوو لە هەموو پێكهاتەكان ناو شاری كەركوك بپارێزێت و هێزەكانی ئێستا بكشێنەوە و هێزێكی هاوبەشی پێشمەرگە و سوپای عیراقیش دەرەوەی شار بپارێزێت.\nوتیشی، “ئەوەی ئێستا كاری بۆ دەكرێت، یەكەمجار داواكاری ئێمە بووە و ئێستاش هەمان داواكاری دەكەین، چونكە بەو ڕێگەیە دەكرێ كارێك بكرێت ھەموو پێكهاتەكانی سنووری كەركوك پێی ڕازی بن”.\nئاشكراشیكرد، گەشبینین بە ئەنجامی گفتوگۆكان، چونكە دوای سەردانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان، عیراق دەستی بە گۆڕانكاری لە سیاسەتی خۆیدا كردووە و كار بۆ چارەسەركردنی سەرجەم كێشەكانی نێوان هەرێم و بەغدا دەكات، بۆیە ئومێدمان هەیە ئەم جارە گفتوگۆكان ئەنجامی باشیان هەبێت.\nپارێزگای كەركوكپۆلیسی فیدڕاڵیهێزی پێشمەرگە\nلەناوچەیەكی هەرێم شەڕی نێوان دیموكرات و پاسداران دەستی پێكرد\nبۆ كڕینی ئۆتۆمبێل قەرز بە فەرمانبەران و خانەنشینان دەدرێت\nلە پارێزگای كەركوك خۆپیشاندان دەستی پێكرد\nبارزانی پەیامێك ئاڕاستەی حكومەتی هەرێم و عیراق دەكات\n“هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانیش دوابخرێت هاوپەیمانی كوردستانی هەڵناوەشێتەوە”\nپارتی: بارەگاكانمان لە كەركوك وەردەگرینەوە\n2019/12/13 - 11:56 PM\nلیژنەی داكۆكی لە ئازادی ڕۆژنامەنووسی و مافی ڕۆژنامەنووسان لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەبەوەدەكات، لەشاری كەركوك پێشێلكارییەكان بەرامبەر ڕۆژنامەنووسان لە بەرزبوونەوەی بەردەوام دایە.\nڕاشیدەگەنێت، ئێمە لە لیژنەی داكۆكی لە ئازادی ڕۆژنامەگەری و مافی ڕۆژنامەنووسانی كوردستان ئەم پرسە بەپرسێكی هەستیار و نائاسایی و مەترسیدار دەزانین، پێمان وایە ئیدارەی شارەكە و هێز و گروپە چەكدارەكانی كەركوك بە بەرنامە و بەمەبەست ئەو كارانە دژ بە ڕۆژنامەنووسان بەدیاریكراویش دژ بەڕۆژنامەنووسانی كورد دەكەن و كەشێكی هێندە ترسناكیان دروستكردووە كە ڕۆژنامەنووسان ناتوانن كاری ئاسایی خۆیان ئەنجام بدەن.\nبەیاننامەی لیژنەی داكۆكی لە ئازادی رۆژنامەنوسی و مافی رۆژنامەنوسان\nبەبۆنەی خراپی بارودۆخی رۆژنامەنوسان لەشاری كەركوك\nلەشاری كەركوك پێشێلكاریەكان بەرامبەر ڕۆژنامەنوسان لە بەرزبوونەوەی بەردەوام دایە\nئاشكرایە زۆر بوونی گرژی‌و ململانێ‌و نائارامی لەهەر شوێنكدا هەبێت، دەبێیتە سەرچاوەی هەواڵ‌و خوڵقێنەری‌و ڕووداواوەكان، بێگومان ئەمانە بابەتگەلێكن پێویستیان بەڕوماڵ‌و بەدواداچوونی رۆژنامەوانی زیاترە، لێرەشدا ئەركی رۆژنامەنووسانە، كەكار بۆ دەستكەوتنی زانیاری بكەن‌و بەدوای هۆكارو ئاسەواری كێشەكاندا بگەڕێن و راستی بابەتەكە بە خەڵك بگەیەنن، هەر بۆیەشە لەو جۆرە دۆخانەدا ژینگەی كاری ڕۆژنامەگەری دەبێتە مەترسی بۆ ڕۆژنامەنوسان‌و كاری رۆژنامەنووسی.\nماوەیەكە پارێزگای كەركووك بەدۆخێكی سیاسی نائارام‌و پڕ كێشە تێدەپەڕێ، ڕێژەی پێشێلكاریەكان بەرامبەر ڕۆژنامەنوسان لەبەرزبوونەوەدایە‌و گەیشتۆتە ئاستێكی مەترسیدار، لەسەر سەندیكای ڕۆژنامەنووسان‌و حكومەتی عیراق‌و هەرێمی كوردستان‌و چ بۆ لایەنە پەیوەندیدارەكانە كەهەڵوەستەی جدی لەسەر بكەن، زەمینەیەكی لەبارو ئارام بۆ رۆژنامەنووسان فەراهەم بكەن‌و مەترسی لەسەر ژیانیان نەهێلن، چونكە ڕۆژنامەنووسانی كەركوك سەرباری هەموو كێشەكانی دیكەیان، پشكی سەرەكی قوربانی‌و ناكۆكیە ڕەگەزی‌و حیزبی و سیاسیەكانیان بەردەكەوێت.\nئێمە لە لیژنەی داكۆكی لە ئازادی رۆژنامەگەری‌و مافی رۆژنامەنووسانی كوردستان ئەم پرسە بەپرسێكی هەستیارو نائاسایی‌و مەترسیدار دەزانین، پێمان وایە ئیدارەی شارەكەو هێزو گروپە چەكدارەكانی كەركوك بەبەرنامەو بەمەبەست ئەو كارانە دژ بەڕۆژنامەنووسان بەدیاریكراویش دژ بەڕۆژنامەنووسانی كورد دەكەن‌و كەشێكی هێندە ترسناكیان دروستكردووە كە رۆژنامەنووسان ناتوانن كاری ئاسایی خۆیان ئەنجام بدەن.\nلەوبارەوە چەندین جۆری پێشیلكاری لەهەڕەشەو سوكایەتی‌و ڕێگریكردن لەكارەكانیان‌و ئازاردانی ڕۆژنامەنووسان لە لای لیژنەی داكۆكی تۆمار كراون. بۆیە ئێمە لەلیژنەی داكۆكی لەسەندیكای رۆژنامەنووسانی كوردستان، داوا لەسەندیكای رۆژنامەنووسانی عێراق دەكەین بەئەركی پیشەییانەی خۆیان هەستن‌و داكۆكی لەرۆژنامەنووسانی شاری كەركوك بكەن، هەروەها داوا لە لایەنە بەرپرسەكانی شاری كەركوك دەكەین ئەو پێشیڵكارایانە رابگرن، لەهەمان كات داوا لەحكومەتی هەرێمی كوردستان‌و هەموولایەنە پەیوەندیدارەكانی دیكەش دەكەین كە لەخەمی ڕۆژنامەنووسانی پارێزگای كەركووك بن‌و نەهێڵن چیتر ڕۆژنامەنووسان‌و ئازادی ڕۆژنامەگەری لەو شارە پێشێل بكرێت.\nلیژنەی داكۆكی لە ئازادی رۆژنامەنوسی و مافی رۆژنامەنوسان\n2019/12/13 - 10:18 PM\nبەڕێوەبەرایەتی شەهیدان و ئەنفالكراوانی هەڵەبجە كەسوكاری شەهیدان لە بارەی دابەشكردنی مووچەوە ئاگادار دەكاتەوە.\nبەڕێوەبەرایەتی شەهیدان و ئەنفالكراوانی هەڵەبجە ئاگاداری كەسوكاری شەھیدانی جینۆساید دەكات، ڕۆژی یەك شەممە مووچەی شەھیدانی جینۆساید لە بانكی ھەڵەبجە دابەشدەكرێت، نەك لە بانكی خانەنشینی.\nبەڕێوەبەرایەتی شەهیدان و ئەنفالكراوانی هەڵەبجە ئاماژەی بەوەشداوە، كەسوكاری شەهیدانی جینۆسایدی هەڵەبجە بۆ وەرگرتنی مووچەكانیان سەردانی بانكی ھەڵەبجە بكەن.


لە 50%ی ئایفۆنەکانی جیهان لەسەر وەشانی iOS 13 کار دەکەن – کەی ئای تی ئێن\nچیبکەین کاتێک مۆبایلەکەمان کەوتە ناو ئاو، چۆن بیپارێزین؟\nفەرهەنگی iDictionary بۆ ئایفۆن بوو بە خۆڕایی!\nکێشە لە چینی دژە ڕەنگدانەوەی ڕوونمای MacBook Air ـە نوێیەکانی ئەپڵدا بەدیارکەوت\nNvidia زنجیرەی گرافیک کاردەکانی RTX SUPERـی ڕاگەیاند، دەستپێدەکەن لە 399$\nمۆتۆرۆلا سێ مۆبایلی بەناوەکانی Moto G و Moto X Play و Moto X Style ڕاگەیاند\nئەپڵ وەشانەکانی iOS 12.3 و tvOS 12.3 ـی بە خاوەن ئەپی نوێکراوەی TV ـییەوە بەردەستکرد\nئامێرە هەمەجۆرەکان 17, تشرینی یه‌كه‌م 2019\nلە 50%ی ئایفۆنەکانی جیهان لەسەر وەشانی iOS 13 کار دەکەن\nلەوانەیە لە سەرەتاکانی بەردەستبوونیدا کێشەی جۆراوجۆری هەبووبێت بەڵام ئەمە کاریگەری نەکردووەتەوە سەر هەڵبژاردەی بەکارهێنەرانی سیستەمەکە. لە دوایین ڕاپۆرتی ئەپڵ دەربارەی دواین وەشانی سیستەمی iOS 13 هاتووە تەنیا دوای 26 ڕۆژ و کەمتر لە مانگێک لە بەردەستکردنی، ئێستا 50%ـی ئایفۆنەکانی جیهان لەسەر وەشانەکە کار دەکەن، جێی دڵخۆشی ئەپڵە بەڵام خاوتر بووە لە وەشانی ڕابردوو iOS 12 کە لە ماوەی 23 ڕۆژدا توانی بگات بەم ڕێژە دامەزراندنە، جیاوازییەکی کەمە.\nبێگوومان زۆربەی ئایفۆنەکانی تریش لەسەر iOS 12 کار دەکەن. ئەپڵ بەهۆی بەکارهێنانی کۆگای ئەپ ستۆرەوە لەلایەن بەکارهێنەرانەوە دەتوانێت ئەم ئامارانە تۆمار بکات و، ئاماری ئایفۆنەکانی تریش ئەوەیە، 41%ـی ئایفۆنەکانی دیکە لەسەر iOS 12 جێگیرن و ئەوەی دیکەش 9% وەشانە کۆنەکانی ترە، کە 38%ـیان ئایفۆنەکانی تا 4 ساڵ لەمەوبەرن و 7% لەم ئایفۆنانە لەسەر وەشانی کۆن جێگیرن.\nلەگەڵ ئەوەی ژمارەی ئەم ئامارە کەمێک کەمترە لە ساڵی ڕابردوو، بەڵام هێشتا ئەپڵ ئەو کۆمپانیایەیە کە لە کۆنتڕۆڵکردنی ئامێرەکانی خۆی و دامەزراندنی ڕێژەیەکی زۆر لە وەشانەکانی سەرکەوتوو و خێرایە، ئەمەش ئاساییە لە کاتێکدا ئەمە بەرامبەرە بە دەیان ئاماری کۆمپانیاکانی تر کە ستراتیژی و بازرگانیان جیاوازە. دەربارەی ئامارەکانی وەشانی ئەندرۆید 10ـش هیچ ئامارێکی بڵاوکراوە لەلایەن گووگڵەوە نییە، ئەوەی ئێستا لە بەردەست بێت ئاماری وەشانی ئەندرۆید 9ـی پێشووە.\nدواین ئاماری گووگڵ دەربارەی جێگیری وەشانەکانی خۆی، ئەندرۆید 9ـیە کە لە مانگی 5ـی ئەمساڵ بڵاوی کردەوە. زانیمان کە ئەندرۆید 9 تەنیا لەسەر 10.4٪ـی ئامێرەکانی ئەندرۆید جێگیرکراوە. بەرامبەر بەوە وەشانی ئەندرۆید ئۆریۆ 8 لەسەر زۆرترین ئامێرەکان جێگیرە بە ڕێژەی 27%. وەشانەکانی دیکەش بە ڕێژەی 15% بۆ 30%ـن.\nتاگەکان ئایفۆن ئەپڵ iOS 13 سیستەمی وەگەڕخەر گووگڵ هەواڵ


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: گەورەجوویی و زەردەیی ، دوو بن زاراوای کوردی لە ناوچەی کرماشان\nگەورەجوویی و زەردەیی ، دوو بن زاراوای کوردی لە ناوچەی کرماشان\nدوو بن زاراوای کوردی لە ناوچەی کرماشان\nچاوپێکەوتنێک لەگەڵ پەروین مەحموود وەیسی\nبینەرانی بەڕێز، لەم بەرنامەیەش دا لەسەر بابەتی زمان و زمانناسی بەردەوام دەبین و لە بەرنامەی ئەمجارەمان دا میوانداری دەکەین لە پەروینی مەحموود وەیسی کە ماستری هەیە لە بواری ئەدەبی بەراوردکاری و ئێستا خەریکی نووسینی دکتورایەکەیەتی لە سەر وەزنی شێعری شێوازی گۆرانی.\nقازی: زۆر زۆر بە خێر بێیت!\nمەحموود وەیسی: زۆر زۆر مەمنوون، سپاستان دەکەم.\nقازی: وا بزانم ئێوە لە چەند ساڵ لەوە پێشەوە لەپڕۆژەیەک دا کارتان کردووە سەبارەت بە زمانانی ژیر مەترسی. بەر لەوەی کە بێینە سەر بابەتی پڕۆژەکەتان پێم خۆش بوو ئەگەر دەکرێ هێندێک بە ووردی لە ڕوانگەی زانستی زمانناسی ڕا باسی ئەوە بکەن ئەو پێوەرانەی کە کۆنسێپت یان چەمکی زمانی ژێر مەترسی دیاری دەکەن چن؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ، زمانی ژێر مەترسی ئەو زمانەیە کە بێژەرەکانی کەم ئەبنەوە، زۆر زۆر کەم ئەبێتەوە، بە جۆرێک کە بێژەری ئەو زمانە خۆیان ئیتر قسەی پێ ناکەن و خراپترین حاڵەتیشی ئەوەیە کە زمانەکەی خۆیان لە جیلی خۆیانەوە نادەن بە جیلی دواتر. وەکوو حالەتێک کە لە یەکێک لەو لەهجانە کە ئێمە دۆکیومێنتمان کرد، وەکوو لە سەر گەورەجۆیی پێش هات ، ئەڵبەتە ئەوە زۆر بە حاڵەتێکی میکانیکی بۆیان پێش هات . ئاوایی یەک بوو دیالێکتێک تەنیا لەو ئاواییە قسەی پێ ئەکریا، بەڵام چونکە سەدێکیان دروست ئەکرد لە بەر ئاواییەکە ، لە بەر ڕووبارێکی ناو ئاواییەکە ، ئاواییەکە ئەچووە ژێری ئاوەوە بۆیە ئەبوو خەڵکەکە هەموو بە زۆر، بەئیجبار لە ئاوایی بڕۆنە دەر ، هەر کەس ئەچوو بۆ لایەکی تر . هەر لە پێشەوە ئەم پڕۆسێسە شرووع بووبوو ،جیلی پێشوو کەمتر قسەی ئەکرد لەگەڵ جیلی دوایی خۆیەوە یا ئەگەر قسەیان ئەکرد دوو حاڵەتی بوو ، کوردی قسەیان ئەکرد، لەهجەی خۆیان قسەیان ئەکرد.\nقازی: زۆر باشە پێش ئەوەی بچینە سەر ئەو نموونە تایبەتییەی کە ئێوە چوون و لە نزیکەوە کارتان لە سەر کردووە و دۆکیومنتتان کردووە کە لێرەش دەیبینین ، پێم خۆش بوو لە سەر ئەو چەمکە زیاتر لە باری تیورییەوە تەماشای مەسەلەکەی بکەین. یانی پێتان وا هەیە لە بەینی زانایان و زانستکارانی کە لەو بوارانە دا کار دەکەن دە ڕاستییدا بە جۆرێک کۆ دەنگییەک هەیە سەبارەت بەوەی کە ئەو چەمکە چییە یان نا ؟\nمەحموود وەیسی: ئەو چەمکە زۆرترین حاڵەتی ئەوەیە کە بێژەران کەم ئەبێتەوە بە لحازی تێعدادی ئەو کەسانەی کە قسەی پێ ئەکەن . تێعدادیان کەم ئەبێتەوە، بۆ نموونە لە شوێنێکی گەورە، وەسیع چەند ئاواییەک قسەیان کردووە بە لەهجەیەک، بەڵام ووردە ووردە ئەو لەهجەیە لا ئەچێ لەهجەیەکی تر جێگەی ئەوە ئەگرێتەوە وە مەحدوود ئەبێتەوە، زۆر زۆر کەم ئەبێتەوە، بێژەرانی ئەو شتە، ڕەنگە یەک و دوو جیلی بە سەر دابێ کەس قسەی پێ نەکا ئەو زووانە وەکوو مردوو دای ئەنێین.\nقازی: یانی لێرە دا تەنێ هەر زمان نییە ، شێوەزاریش دەگرێتە بەر\nمەحموود وەیسی: بەڵێ شێوەزاریش وەبەر ئەگرێ.\nقازی: زۆر باشە لە ووڵاتی ئەڵمان کە ئێوە لەوێ دەژین لەو بوارانە دا چ جۆرە دامەزراو هەن، لە زەمینەی پاراستنی ژمانانی ژێر مەترسی؟\nمەحموود وەیسی: ئەم پڕۆسە بەری ناگیرێ ، ئەمە ڕەوەندێکی تەبیعی یە، ڕەنگە بۆ هەر زاراوایەک، بۆ هەر زمانێک بێتە بەرەوە، ناتوانی بەری ئەوە بگری چون خۆی ئەڕواتە پێشەوە زمانێکی تر جێنشینی ئەبێ ، زۆرتر مەسئەلە ئەوەیە داکیومێنتی کەین بەر لەوە بە تەواوی لە ناوا پچێت. کە یەکێک لەو فاوندەیشنانە کە ووتی ئێمە ئامادەین ، چون ئێمە ئەزانین لە ئاستی دنیا بڵێین ٦٠٠٠ تا ٧٠٠٠ زمانمان دانابێ وا قسەی لێ ئەکرێ کە لە کۆتایی قەڕنی ٢١ دا زیاتر لە نیوی ئەو زمانانە لە بەین ئەچن بۆیە پڕۆژە داندرا کە ...\nقازی: باشە ، لە ئەڵمان لەو بوارانە دا دەستگای جۆر بە جۆری زانکۆیی هەن کە کار دەکەن یان ؟\nمەحموود وەیسی: نا کە بڵێم موئەسەساتی جۆر بە جۆر هەبێ کار بکەن، زۆرتر فاوندەیشنەکانن ئەگەر پڕۆژەیەک بووبێ – گەورەترین پڕۆژەیان ئەوە بوو کە ئێمە کارمان لە سەر کرد - ٦٧ زمانیان لە ئاستی دنیا دا ڕەچاو کرد.\nقازی: ئەو پڕۆژەیەی ئێوە لە ساڵی ٢٠٠٠ وە دەستی پێکرد؟\nمەحموود وەیسی: لە ساڵی ٢٠٠٠وە دەستی پێکرد تا ساڵی ٢٠١٢\nقازی: ئێوە ئەو مەسەلەتان بە یارمەتی موئەسەسەیکی دیکە کە لە هولەندە ئەنجام دا؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ!\nقازی: ئەگەر دەکرێ ئەوە زیاتر شی بکەیەوە.\nمەحموود وەیسی: مۆئەسەسەی سەرەکییەکە، فاوندەیشنەکە لە ئەڵمانیایە، فۆلکس واگنی ناوە.\nقازی: یانی ئەو شوێنێکە یارمەتی دارایی داوە بە پڕۆژەکە؟\nمەحموود وەیسی: ئەوەی کە مەسەلە ماڵی حەل ئەکا، پارەکەی ئەدا . فاوندەیشنەکە مەرکەزی لە ئەڵمانیایە ناوی فۆلکس واگنە. ئەڵبەتە شەریکەیەکی گەورە هەیە کە ئوتومبیل دروست ئەکا، عەلاقەی نییە بە سەر ئەوەوە، ناوەکانیان یەکێکن. ' دوبز ' ناوی پڕۆژەکە بوو کە مەرکەزەکەی لە ماکس پلانک ئینستیتووتی هولەندی لە شاری نەیمیخێن ە .\nقازی: دوبز، کورتکراوەی " دۆکۆمێنت کردنی زمانانی ژێر مەترسی " یە؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ، مەرکەزی پڕۆژەکە لە هولەندا بوو ، هولەند کاری چی بوو؟ ئارشیڤ بکا، یارمەتی بدا بە وانە کە پڕۆژەکەیان گرتبوو، فێری کاریان بکات، تێکنیکیان و هەموو ئەو جۆرە کارانە.\nقازی: زۆر باشە ئێستا دێینە سەر ئەوانەش. لە پێشدا باسی ئەوە بکەین ئەوانەی کە پڕۆژەکەیان دەست پێکرد. ئێوە بە تەنێ نەبوون وا نییە؟ گرووپێک لە زانستکار و زمانناسان بوون ، ئەو گرووپە چۆن گەیشتنە یەکتری، یانی چۆن فکری ئەوە پەیدا بوو ئەو کارە بکرێ و ئەوە سەبارەت بە شێوەزارێک بێ کە لە جێگایە لە جوغرافیای کوردستان دا قسەی پێ دەکرێ؟ ئەگەر هێندێک لەو بارەیەوە تەوزیح بدەی!\nمەحموود وەیسی: پڕۆژەکە زۆرتر لە لایەن زمانناسانەوە بوو کە باسی ئەوانە کرا کە زمان نیوەی زۆری تا دوایی قەڕنی بیست و یەک کۆتایی پێ تێ ، دوایی پێ تێ ، ئەم باسانە تەرح کرا. فۆلکس واگنیش وەکوو فاوندەیشنێک کە کاری زانستی زۆر زۆر ئەکات ، زانایانی ئەوان بیریان لەوە کردەوە کە ئێمە ئەتوانین پڕۆژەیەکمان بێ لانی کەم تا ئەو جێگەی کە پێمان ئەکرێ، لە دەستمان دێ، بتوانین هێندێکیان داکیومێنت بکەین.\nقازی: باشە ئەوانەی پڕۆژەکەیان دەست پێ کرد کێ بوون؟ مەبەستم ئی پڕۆژەکەی خۆتانە\nمەحموود وەیسی: ئی پڕۆژەکەی خۆمان، فکرەکەی لە لایەن پڕۆفسۆر لوودویک پاولەوە بوو کە ساڵی ٢٠٠٤ چوو بۆ مەنتەقە، گەڕا لە مەنتەقە چاوی کەوت ...\nقازی : لە مەنتەقەی هەورامان و ڕۆژهەڵاتی کوردستان ؟\nمەحموود وەیسی : چووە مەنتەقەی هەورامان ، چووە مەنتەقەی کرماشان ، ئەو ناوچەی بڵێین کە ئەهلی حەقەکان یان یارسانەکانی تێیایە لە بەینی ئەوانە چون مامۆستایەکی زۆر زانایە، ووریایە ، لەهجەکان ئەناسێ ، زمانەکان ئەناسێ .\nقازی: ناوی پڕۆفێسۆر لوودویک پاول ە.\nمەحموود وەیسی: بەڵێ پڕۆفێسۆر لوودویک پاول ە . ئەو تێگەیشت کە ئەو زاراوا زۆر تایبەتە باسی سەدەکەی بیست ئەیزانی پڕۆژەیەکی ئاوا لە ئەڵمان هەیە .\nقازی: یەکێکیان ئەو بوو ، ئەی کەسانی دی ؟\nمەحموود وەیسی: یەکی تریان جێفری هەیگ بوو ئەویش زمانناسە،\nقازی: پڕۆفێسۆر جێفری هەیگ\nمەحموود وەیسی: کە ئێستا لە زانکۆی بامبێرگ ە لە ئەڵمان ، ئەوی تریشیان پڕۆفێسۆر کڕەیەنبرووکە.\nقازی : پڕۆفێسۆری گوێتینگێن\nمەحموود وەیسی : لە شاری گوێتینگێن ە بەڵێ. ئەم سیانە پێکەوە باسی قەزییەکەیان کرد\nقازی: پڕۆژەکەتان پێشکێش کرد ،\nمەحموود وەیسی : کە پڕۆژەیەک هەیە ، کە منیش وەکوو کەسێک کە شارەزاییم هەیە لە زمانەکان ، لە لەهجەکانی ئەو مەنتقەیە و ئەو ناوچە باسیان کرد لەگەڵما ئەگەر ئامادەی هاوکاریمان بکە و ..\nقازی :و لە ساڵی ٢٠٠٢ ئەو پڕۆژەیەتان پێشکێشی فۆلکس واگن کرد؟\nمەحموود وەیسی: ٢٠٠٤ تا ٢٠٠٧ ی کێشا تا لێکۆڵێنەوەکە تەواو بوو.\nقازی: ئێستا بێینە سەر ئەوەی ئەوەڵ جێگای کە کارتان لە سەر کرد شوێنێک بوو بە ناوی ' گەورە جوو'\nمەحموود وەیسی : بەڵێ\nقازی: گەورە جوو لە کوێ هەڵکەوتووە ؟\nمەحموود وەیسی:گەورەجوو چواردانە ئاوایین لە تەنیشتی یەکا کە ڕووبارێ لە لایانەوە ڕەد ئەوێ ، ڕووبارەکە پێی ئەڵێن زمکان بەڵام جوو کە هەر وەکوو ' جووب ' ی فارسی بێ\nقازی: یان جۆگەلەی کوردی\nمەحموود وەیسی : یان ' جۆگەلە' ی خۆمان بێ بەڵێ، لە لای ئەم جۆگەلەیەیا ئەم چوار ئاوایی یە هەن کە گەورەترین ئاوایی یان هەر ئەمەیە کە پێی ئەڵێن ' گەورە جۆی موردا بەیگی ' گەورەترینیان هەر ئەمەیە بەڵام هەر مەشهوور بە گەورەجوو ە\nقازی: ئەگەر شارێکی وەکوو کرماشان بە پێوەر دابنێین کەوتووەتە کوێی کرماشانەوە؟\nمەحموود وەیسی: ئەکاتە بڵێین غەربی کرماشانەوە زیاتر نزیک تری شارێکی پچووکترە لای کرماشان بە ناوی ' شاە ئاباد' ، ئێستا پێی ئەڵێن ' ئیسلام ئاباد\nقازی: ' شاە ئابادی ڕۆژئاوا ' ؟\nمەحموود وەیسی : بەڵێ. لە نزیک شاەئابادەوە بڵێین بە سەیارە نزیک چارەکێکە.\nقازی: زۆر باشە ، خەڵکەکەی بەگشتی فەرمووتان لە باری ئایینییەوە سەر بە ' یارسان ' ن؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ ئەهلی حەقن هەموو ئاواییەکە.\nقازی: پێش ئەوەی باسی ئەوە بکەین کە ئێوە چۆن چوونە ئەوێ و کاری مەیدانیتان کرد ، لە پێشدا ئەو چوارچێوەیەی کە لەباری مێتۆدۆلۆژییەوە هەتانبوو چ بوو ؟ دەبوو چ بکەن لەوێ؟\nمەحموود وەیسی: ئێمە پێش ئەوەی بڕۆینە ناو ئاوایی و دەس بکەین بە کاری مەیدانی پێشتر لە نایمیخەن ی هۆلەند دەورەیان بۆ دانیاین کە کار چۆن دەست پێ بکەین ، چۆن داکیومێنت بکەین ، چۆن ئاڕشیڤ بکەین\nقازی: لە لایەن ئەو موئەسەسە هولەندییەوە کە باست کرد.\nمەحموود وەیسی : بەڵێ ئەوە ' موئەسەسەی ماکس پلانک ' ە بۆ هەموو ٦٧ زمانەکان ، بۆ هەموومان کورسیان دانیا کە چۆن زەبت بکەین، چۆن ئاڕشیڤی بکەین چۆن تڕانسکرایبی بکەین ، یانی بە خەتی فۆنێتیکی لاتین بینووسینەوە .لەوێ دەورەیەکی چەند ڕۆژە بوو بۆیان دانیاین. غەیرەز ئەویشە دیسان بەر لەوە کە دەس بکەین بە پڕۆژەکە لە شاری کیل دا سامر سکوولێک دەورەیەکی هاوینی کلاسی دوو حە فتەییان بۆ داناین کە زۆرتر لە سەر ئەوە کار کریا کاری مەیدانی چییە چۆن دەست پێ بکەین.\nقازی: زۆر باشە ، دیارە لەو کاری مەیدانییەی دا کە دەکرێ لەو مۆدێلانەی کە پێشتر بە کار هاتوون کەلک وەردەگیرێ و تەجروبە و ئەزموونی پێشوو لە بەرچاو دەگیرێن وا نییە؟\nمەحموودوەیسی: بەڵێ وایە.\nقازی: بۆ ئەو پڕۆژە تایبەتییەی ئێوە ' گەورە جوو ' ئێوە چتان لە بەرچاو بوو؟ یەکەم کاری کە دەبوو بیکەن چ بوو؟\nمەحموودوەیسی: ئەوەڵ کار ئەوەیە کە بڕۆی ڕێ پەیدا کەی بە خەڵکی.کە چۆن بڕۆی دەستی پێ بکەی؟\nقازی: لە باری عەمەلییەوە چتان کرد ؟\nمەحموودوەیسی: ئێمە شانسێکی گەورەمان هەبوو. ئەساسەن پڕۆژەکەمان چۆن دەست پێ کرد ؛ لوودویک پاول هات پرسیاری کرد لە من کەسێک دەناسی لە ناو یارسانەکان کە بتوانێ یارمەتیمان بدا؟ ئێمەش دۆستێکی زۆر کۆنی باشمان هەبوو ، بنەماڵەیەک کە یارسان بوون ، کەسێکیان بە ناوی ئا سەید فەرەیدوونی حوسەینی ئەو ووتی من ئامادەم بڕۆینە ئەو ئاواییە گەڵتانا هاوکاریتان بکەم .چون ئەو کەسە خۆی یەکێک لە ڕێبەرانی مەزهەبی یارسانەکانە یانی ئەو وەکوو ئەوە بوو کە دەرگامان بۆ بکاتەوە بە بێ ئەوەی کە ئێمە تووشی هیچ کێشەیەک بین و هەر لە دوورەوە چووین بردینە ئاواییەکە لەگەڵی ئەوا سەری هەرماڵێکمان دا خۆمان ناساند ؛ ووتی من فڵانە کەسم ، کوڕی سەید وەلی م، سەید وەلی ش کە چون زۆر بە ناوبانگ بوو لە مەنتەقە بە بێ هیچ کێشەیەک بردینانیە ماڵەوە چەند ڕۆژێک لە ماڵیان بووین و هەر لەوێ دەستمان بە کار کرد.\nقازی: ئەو کارەی کە دەستت پێ کرد؛ یەکەم شت چ بوو ؟\nمەحموود وەیسی: یەکەم شت ئەوە بوو هەوڵ بدەی کەمێک خۆت لە خەڵکەکە نزیک کەیتەوە. بە پێی ئەوە کە باشی ئەم کارە ئەوەیە کە ژنێک بڕواتە ناو ئەو کارانەوە . ئەتوانی بە ڕاحەتی لەگەڵ ژنەکان کۆنتاکت بگری. هەم لەگەڵ ژن دا ئەتوانی هەم لەگەڵ پیاو. مەرحەلەی ئەوەڵ ئەوە بوو کە بیانناسین کە من کێم ؟ ئێوە کێن ؟ و جەوێکی سەمیمی خۆش بکریێ کە زۆر بە ڕاحەتی چووینە پێشەوە یانی کچە گەنجەکانی ئەوێ ، ژنەکانی ئەوێ زۆر بە ڕاحەتی هاتنە پێشەوە قسەیان لەگەڵ کردین ، باسی خۆیانیان کرد و هەر لەوێوە دەستمان پێ کرد شایەد بڵێم چەند سەعاتێک توولی نەکێشا دەستمان کرد بە زەبت کردن و کارەکەمان دەست پێ کرد.\nقازی: زۆر باشە. وەک پێش بەرنامە باسمان کرد لەوێ چەند شێوەزاری جۆر بە جۆر بە کار دەهێندرێ. جەنابت ئەو پێوەندییەی کە پێکت دێنا – ڕەنگە ئەوە وا نەبوو کە شێوەزارەکەی ئەوێ بە تەواوی بزانی - گەلۆ بە هەورامی قسەت لەگەڵ دەکردن یان چۆن ؟\nمەحموود وەیسی: بە هەورامی قسەم ئەکرد لە گەڵیانا، هەوڵم ئەدا ئەگەر تێ نەگەیشتبایەن بە کوردی قسەم ئەکرد...\nقازی : کوردیی جافی یانی ..\nمەحموود وەیسی: کوردیی بڵێین کەلهوڕی لەو مەنتەقە قسە ئەکریێ. بەڵام کەمێکیچ هەوڵم ئەدا هەورامی قسە نەکەم چون ئێمەی کورد یا هەورامی عادەتمان هەیە کە لەگەڵ ئێوە کە قسە ئەکەم ئێوە هەوڵ ئەدەن وەکوو من قسە کەن ، من هەوڵ ئەدەم وەکوو ئێوە قسە بکەم. بۆ ئەوە شتی وا پێش نەیە ئەوان لەهجەکەی خۆیان بمێننەوە تا ئەو جێگای بۆم ئەکریا خۆم قسەم کەمتر ئەکرد ، یا ئەوەی کە کوردی قسەم ئەکرد بۆ ئەوەی لەهجە هەورامییەکەم ئەسەر نەکا لە سەر ئەوان ئەوان بیانەوێ. ئەڵبەتە باشی ئەوە بوو ژنەکان هەورامییان نە ئەزانی بەڵام هێندێ لە پیاوەکان بیستبوویان ڕەنگە ئەسەریان بگرتایە بۆیە هەوڵم ئەدا لەگەڵ ئەوان تا ئەکریێ کەمترین قسە بکەم یانی ئەو شتانەش کە تەسجیلمان کردووە تێتە دەرەوە کە خۆم زۆر زۆر کەم قسە ئەکەم. پێشتر قسە ئەکەم کە گەیشتینە ئەو قۆناغەی ئەوان بێنە قسە کردن ئیتر ئەمن بێ دەنگ دەبووم.\nقازی: زۆر باشە. ئەو زانیارییانەی کە زانیاریدەرەکان دەیاندا بە بەڕێزت ئەوەت ڕێکۆرد دەکرد ، یانی زەبتت دەکرد! دە عەینی حاڵ دا یادداشتیشت هەڵ دەگرت؟\nمەحموودوەیسی: یادداشتم هەڵ نەئەگرت بۆ ئەوەی تا ئەو جێگەی بتوانم خشە وتەقە و ڕەقە نەیێ. ئەڵبەتە شوێنەکەمان ئیدێئال نەبوو ، ئەمن پێم خۆش بوو لە ستودیۆیەک دا بێ قسە بکریێ، بەڵام ئێمە ئیمکانی وامان نەبوو، لە ماڵان بووین ڕەنگە یەکێ بهاتبایە دەرگای بکردایەتەوە، میوانان بهاتبایێ ، بەری ئەوانە نەئەگیریا ، بەڵام ئیتر چونکە هەوڵم دا هەرچی ئەڵێن ڕێکۆردی بکەم کە گەڕامەوە ئەڵمان کارم لە سەر کردن.\nقازی: باشە ئەو کاری مەیدانییە چەندی پێ چوو و لە چەند دەورە دا لە چەند پێریۆد دا ئەوەتان کرد؟\nمەحموود وەیسی: ساڵی ٢٠٠٧ چووین\nقازی: چ مودەت مانەوە ؟\nمەحموود وەیسی: تەقریبەن حەفتەیەک ماینەوە . ساڵی ٢٠٠٨ یش چووین ئەویشە ٣- ٤ ڕۆژ مامەوە.\nقازی : باشە، دوایە مادەکان یانی ئەو زانیارییانەی کە کۆتان کردبووە هێناتانە ئەڵمان و ئەو جار بە گەلە کۆمە – چونکە لەو کتێبەی دا کە لە سەر ' گەورە جوو ' یە دیارە کاری هەر چوارتانە.\nمەحموود وەیسی: ئەم کتێبی یەکەم بەڵێ\nقازی : ببوورە، ئەگەر ئیمکانی هەبێ هێندێکم تەوزیح بۆ بدەی ئەو ماتریاڵەی هێناتانەوە چۆنتان کار لە سەر کرد بۆ ئەوەی لە قالبی ئەو کتێبە دا دەری خەن؟\nمەحموود وەیسی: یەکەم کارمان ئەوە بوو کە ماتریاڵەکەمان هێناوە . لە قۆناخی یەکەم من بووم، جێفری هەیگ بوو، لوودویک پاول بوو. لوودویک پاول ووتی خۆیان دوانی بزانن سیستمێکی ترانسکریپشن ی\nمەحموود وەیسی: نووسینەوە بە خەتی فۆنێتیکی لاتین. یەکەم جار ئەوە بوو چی دابنێین، چۆن دابنێین؟ ماوەیە لە سەر ئەوە کارمان کرد کە باشترین شێواز چۆنە بۆ نووسینەوەیان بەوانە دەستمان پێ کرد.\nقازی: یانی ئەو خەتی دەنگنووس ئەوەی کە لە فارسی دا پێی دەڵێن ' ئاوا نێگار' ی نێونەتەوەیی؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ.\nمەحموود وەیسی: فۆنێتیکی ئای پی ئەی مان بەکار هێنا، ئەڵبەتە نەک هەمووی ئای پی ئەی بێ. ئەو شتانەی کە لە ' شەڕقناسی ' دا بە عام بە کاری دێنین ، کە ڕەحەتیش بخوێندرێتەوە ، زۆر زۆر فۆنێتیکیش نەبێ کە کەسێک کە ڕەنگە فۆنێتیک نەناسێ نەتوانێ بیخوێنێتەوە ، لە ئەوەڵی کتێبەکەش تەوزیح دراوە کە نیشانەکان هەر کامێکیان بۆ چی داندراوە.\nقازی: باشە لە سەر موحتەوای کتێبەکە ئەگەر بفەرمووی بەردەوام بی\nمەحموود وەیسی: بەڵێ. کتێبەکە من هەوڵم دا بۆ ئەوەی کە ئێمە تا ئەو جێگا بتوانین\nقازی: دەکرێ کتێبەکە نیشانیش بدەی\nمەحموود وەیسی: کتێبەکە بە چەند بەش دابەش ئەبێ. بە چەند بەش ئەبێتەوە. بەشی یەکەمی ئەوەیە کە ڕێزمانی زمانەکەیە، بەشی دووەمی ئەوەیە ئەو حەکایەتانەی کە کۆمان کردووەتەوە ، بەشی ئاخریشی قامووسێکمان بۆ دەرهێنا. کە کارەکە تەقسیم بوو ؛ بووینە چەند گرووپێکەوە. گرووپێکی زمانەوان بووین لە قۆناخی یەکەمەوە من و لوودویک پاول و جێفری هەیگ بوون. ئەو سێیانە لە سەر ڕێزمانەکە و لە سەر ئاوا نووسینەکەی و هەموو ئەوانە ئیشمان کرد، لە تەنیشت ئەمانە گرووپێکی تریشمان بوو ، کڕەینبرووک لەگەڵی، سکەناکیس کە ئەویش یۆنانی یە و لە سەر موسیقی کار ئەکا ، کە ئەوانیش کتێبکی تریان غەیرەز ئەمە دەرهێنا لە سەر ئەمە دەرهێنا کە ئەویش لە سەر مووسیقی و شێعر لە ئایینی یارسان و کولی مەنتەقە بوو ئەو گرووپێک بوو، گرووپێکی تریش هەبوو کە فیلمێ دەربێنن. من وەکوو حەڵقەی ڕابیتی بەینی ئەمانە چون زمانەکەم ئەزانی هەر کامیان کە یارمەتیەکیان پێویست بوو ، چ یانیس پێویستی بە یارمەتی بوایە ، چ ئاغای کڕەینبرووک بە وانیش یارمەتیم ئەگەیاند بەڵام کاری ئەسڵی خۆم لە سەر کتێبەکە بەشی زمانناسییەکەی بوو، کە لە قۆناخی دوایی دا دەنیس بەیلی هاتە ناو کارەوە کە بە ووردی چووینە ناوی.\nقازی: ئەو خانمی دەنیس بەیلی خانمێکی ئەمریکایی یە؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ\nقازی: چ بەشێکی خوێندووە لە چوار چێوەی زمانناسی دا؟ مەحموود وەیسی: ئەو زمانناسێکی زۆر باشە. زمانناسی خوێندووە لە سەر دیالێکتی کرمانجی کاری باشی کردووە ، بەڵام دیارە لەهجەکەی ئەوێی نەئەناسی بەڵام هاتە ناو کارەوە، زۆر بە ووردی کارمان کرد پێکەوە چون ئەو لە کالیفۆڕنیا دائەنیشێ و من لە ئەڵمانیا زۆربەی کارەکانمان لە ڕێی ئی –مەیلەوە بوو بەڵام جارێکیان من سەفەرم کرد چووم بۆ لای ئەو یەک و دوو جار ئەو هات بۆ ئەڵمانیا کە پێکەوە هاوکاریمان کرد و زۆرترین کاری ئەو ئەوە بوو کە تێکستەکانمان تەرجومە کردەوە بە ئینگلیسی ، لە دواییش دا قامووسێکمان بۆ دەرهێنا کە کاری موشتەرەکی دوانیمان بوو.\nقازی: زۆر باشە، دەتوانم پرس بکەم لەو زەمینەیە دا جەنابت چت بۆ دەرکەوت ئەگەر بۆ وێنە موقایەسەی بکەی لەگەڵ شێوەزاری هەورامی یان شێوەزاری کەلهوڕی؟ فەرقەکانی چ بوو، ئی ئەو شێوەزارە تایبەتییەی کە لەو گوندانە، لەو چوار گوندە قسەی پێ دەکرا؟\nمەحموود وەیسی: هەر وەکوو هەر زاراوایەکی دیکە جیاوازەکانی بەشی خۆی هەیە. لە لەحزەی ئەوەڵەوە منیش زەمانم پێویست بوو تا تێبگیەم لێیان. بڵێین لە سەرفی فێعل دا جیاوازیان هەیە، لە فۆنێتیک دا جیاوازییان هەیە ... ئەتوانیان هێندێکی گوێ بەین\nقازی: زۆر باشە ، هاوکاران ، ئەو بەشەی کە پێوەندی هەیە لەگەڵ ' گەورە جوو' بڕێکمان گوێ لێ بێ.\nمەحموود وەیسی: ئەڵبەتە ئەمە ' زەردە ' بوو ، دیالێکتی زەردە بوو. ، ' گەورە جوو ' نەبوو.\nقازی: باشە ئەوەی کە گوێمان لێ بوو ، بە گوێی من هێندێک وەک کەڵوڕی دەچێ وایە یان نا؟\nمەحموود وەیسی: کەمتر لە کەڵووری دەچی ، بە ڵام زەردە زۆر دوور نییە لە ...\nقازی: ئێستا ' گەورە جوو' یەکەمان گوێ لێ دەبێ ..\nقازی: وا دیارە لە دیوی کۆنتڕۆڵ زۆر سەردەری لێ ناکەن کامەیان کامەیە ، ئەوەش هەر ئی ' زەردە ' بوو. ئێستا ئەوانە وەک کتێب دەرکەوتوون و لە ئەڵمان چاپ کراون وەنییە ؟ ساڵی ٢٠١٢ چاپ بووە و خوێنەرەوە دەتوانن کەلکی لێ وەربگرن. لە بەیسی کامپیوتێریش دا هەیە؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ. هەر نەک ماتریاڵی ئەو کتێبە، بەڵکوو حدووی ١١٨ فایلی سەوتی ئێمە لەوێ ئاڕشیڤمان کردووە کە هەر کەسێ ئەتوانێ بڕواتە ناو ئەم ئاڕشیڤە لە سایتی ' دۆبیس ' ی ناوە بڕواتە ناو ئەو\n' دۆبێس ' ە، پڕۆژەی ' گۆرانی ' لێ بدا ئەتوانێ ببینێ کە فایلەکان ڕیز کراون بە شوێنی یەک دا، هەرچی ئەو حەکایەت و داستانانەی ناو ئەو کتێبانە هەیە ئەویچەش لەوێ هاتووە ، غەیرەز ئەوەش ماتریاڵی زۆر زۆرم کۆ کردەوە ، هینی ئەوانی ترش هێندێکیان، هێشتا نە بە تەواوی ، هێندێکی ئەوانیشمان ناوەتە ناو سایتەکەوە کە بۆ هەموو کەسێ کە ئەتوانن بڕۆنە ناوی و تەماشای کەن.\nقازی: زۆر باشە، ئێوە دیارە هەرچۆنێک بێ لەگەڵ ئەوەش کە ئەوە هێندێک دەرفەتی بۆ ئێوە پێک هێناوە بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتر ، ئەو لێکۆڵینەوەی دیکەی کە کردووتانە ' زەردە ' ئی چ ساڵێکە؟ زەردە لە کوێ یە؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ. زەردەش زۆر دوور نییە لە ' گەورە جوو ' بەڵام زەردە نییە لە قۆناخی گەورە جوو یا، بڵێین 'گەورەجوو ' ئیتر تەواو بوو، خەڵکەکەی هەر کەس چووەتە شوێنێکەوە،\nقازی: لە بەر هەڵبەسترانی سەدی ئاو ؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ. لە بەر سەدی ئاوەکە، بە خەڵکەکەیان ووت بڕۆن و هەر کام لە شوێنی تر زەوییان پێ دان. پێکەوەش نین هەموویان کە بڵێین زمانەکەیان ئەپارێزن. بەڵام ' زەردە ' نییە لەو قۆناغە دا . ' زەردە ' ئاواییەکە هەموو خەڵکەکەی قسەی پێ ئەکەن بە زمانەکەی خۆیان لە ماڵەوە قسەی پێ ئەکەن؟\nقازی: ئەو لە کوێ هەڵکەوتووە ببوورە؟\nمەحموود وەیسی: ئەویش بڵێین لە بەینی ' سەرپولی زەهاب ' و ' کرند ' ە کە هەموویان ئەکەنە پارێزگای کرماشان بڵێین زۆر دوور نین لەوێ . لە ' کرند ' ەوە ئەڕۆی بۆی ئەویش هەر نیو سەعاتێک دوورە.\nقازی: ئەوانیش ئەهلی حەق ن؟\nمەحموود وەیسی: ئەوانیش هەموویان ئەهلی حەق ن . یەکێک لە گەورەترین مەرکەزی ئەهلی حەقەکان بڵێین 'بابا یادگار ' بێ لەگەڵی " داوود ' دا، دوو دانە مەزاری پیرۆزی ئەهلی حەقەکانە ها لە نزیکی ئەم ئاوایی یە. تایبەتمەندییەک کە ئەو ئاواییە بۆ ئێمەی بوو زۆر گرینگ بوو ...\nقازی: کەنگێ چوون ، چ ساڵێک بوو ؟\nمەحموود وەیسی: هەر ساڵی ٢٠٠٧ چوین دوو ڕۆژ لەوێ بووین ، لە قۆناغی دووەم حەزم کرد بڕۆم ئەوانەی کە 'زەردە ' قسە ئەکەن ، ئەگەر لە شوێنی دیکە هەن ئەوانە بدۆزمەوە لە باشووری کوردستان لە نزیک شاری خانەقین ەوە . چەند بنەماڵە بوون کە ساڵی ٧٩ لە زەردەوە کۆچیان کرد بوو بۆ ئاوایی یێ بە ناوی ' دەورە ' لە نزیک خانەقین.\nقازی: لە بەر ئەوەی کە ' زەردە ' بۆمباران کرا بوو ؟\nمەحموود وەیسی: نەخێر لە بەر ئەوە نەبوو، لە دوای ئینقیلابی ئێران کۆچیان کرد بوو چوو بوونە ئەوێ..\nقازی: بە دوای شۆڕشی ئێران دا،\nمەحموود وەیسی: بەڵێ، بە دوای شۆڕشی ئێران دا. ویستم بزانم ئەوان چۆن قسە ئەکەن. کە چووم لە دوو قۆناخا ئەوانیشم بینی توانیم لەوێش هێندێ فایل تەسجیل بکەم. لە کۆتایی شەڕی ئێران و عێڕاق یانی زۆری نەمابوو کە کۆتایی بێت و ڕۆژانی ئاخریە بە داخەوە ئاوایی ' زەردە ' بۆمباردمانی کیمیایی کرا ، ئەو جۆرە کە خۆیان باسیان ئەکرد حدوودی ١١٧ نەفەرێک کووژران ...\nقازی: لە لایەن دەوڵەتی ئەو دەمی عێڕاقەوە\nمەحموود وەیسی: بەڵێ لە لایەن سەدامەوە ئەو کارە کرا. شتێک کە بۆ ئێمە زۆر ناخۆش بوو هەستمان ئەکرد کە زۆر بڵاو نەبۆتەوە رەنگە زۆر کەس نەزانن کە چی ڕوویداوە لەم ئاوایی یە. وەکوو ئەرکێکی ئینسانی بۆ خۆمان هەستمان کرد ئەبێ ئەمە داکیومێنت بکەین کە بڵاوی بکەینەوە، گوێ بدەین بە قسەکانیان، بۆیە بەشێکی، چوار دانە حەکایەت کە قسەیان کردووە باسی ئەو واقعە ئەگێڕنەوە کە چی ڕوویدا ، کەی بوو ، چۆن ڕووی دا. زۆر بە ووردی ئەچنە ناو ئەو واقعەوە.\nقازی: لە باری گڕاماتیکی ، ڕێزمانییەوە نزیکە لە کەلهوڕی وا نییە؟\nمەحموود وەیسی: نەخێر ' گەورەجوو ' ڕەنگە نزیکی کەلهوڕی بێ بەڵام ' زەردە ' زۆرتر بڵێین نزیکی ' کەنوولەیی ' بێت ..\nقازی : یانی هەورامی\nمەحموود وەیسی: بەڵێ زۆرتر لە هەورامی یەوە و تایبەتمەندی ' زەردە ' ئەوەیە کە کتێبە ئائینییەکانیان ، کتێبە پیرۆزە ئائینییەکانی یارسانەکان زۆر نزیکە لە دیالێکتی ئەمانەوە بۆیە ئەمە خۆی گرینگی ئەکا ، زانینی ئەم دیالێکتە یارمەتی ئەکا ..\nقازی: وەکوو ' سەرەنجام'\nمەحموود وەیسی: ' سەرەنجام ' بەڵێ . دیوانە گەورە و ئەمانە زۆرتر لەو دیالێکتە ئەچێ بۆیە گرینگە فێر بوونی ئەم دیالێکتە.\nقازی: باشە، ئەو مێتۆدەی کە ئەو داستانانەتان کۆ کردووەتەوە دوایە تڕانسکرایب تان کردووە، نووسیوتانەتەوە بە پێی خەتی نێو نەتەویی فۆنێتیک ، چی دیکەشتان کردووە کە پێتان وا بێ لە کتێبی ' گەورە جوو ' دا نەتان کردووە و لێرە دا کردووتانە؟\nمەحموود وەیسی: ئێمە هەر هەوڵمان دا هەر ئەو مێتۆدەش لەوێ بەکار بێنین . جیاوازی لە گەڵ ' گەورە جوو ' ئەمە بوو . من و دەنیس بەیلی هەستمان کرد ئیتر خۆمان لە قۆناخێکاین کە ئەتوانین بە بێ یارمەتی پڕۆفێسۆرەکانمان خۆمان بە دوانی کارەکەمان بەرینە پێشەوە، ووتیان پێمان پڕۆفێسۆرەکان ئەگەر بتانەوێ هەر کاتێک پێویستتان بوو بە ئێمە ئەتوانن پرسیارمان لێ بکەن بەڵام ئیتر کارەکە بەدەستی خۆتانە. یانی ئێمە خۆمان دوانی کارەکانی ئەو کتێبەمان لە سەر ' زەردە ؛ ئەنجام دا.\nقازی: ئەویش وەک ' گەورە جوو ' ئێستا لە بەیسی کامپیوتێر دا هەیە؟\nمەحموود وەیسی: بەڵێ ئەویچە ئامادەیە هەر وەک ئەو پڕۆژەی ' گۆرانی ' یە لە سایتی دۆبێس دا ، کە چۆن ماتریالی گەورەجوو هەیە هینی زەردەش هەیە. هەر کورتێکیش باسی ئەوە بکەم حەولمان دا بۆ حەکایەتەکان شتی جیاوازمان هەبێ ؛ مەسەلەن یەکێک لە شتەکان کە گرینگ بوو حەکایەتی مناڵانمان هەبێ، چون زمانی تایبەت بە خۆی هەیە. کەمێ زەحمەت بوو ئەوە کە خەڵکەکە تێ بگەینی کە بۆ گرینگە بۆ من . مەسەلەن پرسیاریان ئەکرد لەمن بۆ تۆ مناڵی حەز ئەکەی داستانی ئاوا ببیسی ؟ کەمێ کاتی برد تا بتوانم ئیقناعیان پێ بێنم بۆ من گرینگە و بۆ ' گەورە جوو ' لە قۆناخی دووهەمیا خانمێکم دۆزییەوە حدوودەن ٣٥ ساڵی عومر بوو لە ئەوەڵەوە قسەی نە ئەکرد دوای یەک دوو ڕۆژ هەوڵدان هاتە قسە کردن من بینیم دەریایێ لە حەکایەتی پێ یە ئەم ژنە. زۆر جوان بوو کە چەند سەعاتێ زیاترم نەمابوو کە تا ئەو جێگەی پێم کرا تەسجیلم کرد . هێندێ تریچ بیرەوەرییەکانی خۆیان بوو ، مەسەلەن پیاوێ بوو حەفتا و دوو سێ ساڵ بوو باسی بیرەوەرییەکانی بۆ ئەکردم لە دەورانی موسەدیقەوە لە ڕوانگەی چاوی خۆیەوە. یا هێندێ کچی گەنج بوون کە کێشەکانتان چییە لە ئاوایی دا ئەژین ؟ چۆن ئەژین ؟ زەماوەند چۆن ئەکرێ؟ پرسە چۆن ئەگیرێ؟ بە ووردی هەموو ئەمانویست هەموو شتێ باس بکرێ بۆ ئەوەی بتوانین بۆ ڕێزمانەکەمان بە کاری بێنین. کە بۆ ' زەردە ' ش هەوڵمان دا هەر ئاوا بێ.\nقازی: زۆر باشە . یەکێک لەو نیشانانەی کە زمانان لەیەک جوێ دەکاتەوە بۆ نموونە کوردی و فارسی مەسەلەی ئەرگاتیڤە، ئەرگاتیڤیش یانی ئەوەی کە لە زەمانی ڕابردوو دا فاعیلی جوملە لەگەڵ فێعلەکە ناگونجێ ئەگەر دۆخی فێعلی تێپەڕ بێ ، دەکرێ ئەوە لە جوملە دا تەوزیح بدەی ، ئەوە یەک ، دووهەم ئەو زاراوانەی کە ئێوە کارتان لە سەر کرد لە ڕووی ئەرگاتیڤەوە وەزعیان چۆنە؟\nمەحموود وەیسی: با ئەوە بڵێم لە سەر ئەرگاتیڤ ؛ ئەڵێن دوو سێیەمی زمانانی دنیا سیستمی ئەرگاتیڤیان هەیە. یانی شتێکی سەیر و سەمەرە نییە ئەرگاتیڤ لە زۆربەی زمانانی دنیا پەیدا ئەوێ.\nقازی: بەڵام لە فارسی دا نییە\nمەحموود وەیسی: لە فارسی دا، بڵێین لە فارسی میانە دا ، ناوەڕاستا هەمانە ، بەڵام لە قۆناخی ئێستا دا لە دەستی ئەدا.\nقازی: بە میسال بیڵێی باشترە\nمەحموود وەیسی: مەسەلەن بۆ خواردن : ' من غذا خوردم ' = من نانم خوارد . ئەو ' خوردم ' ە کە فێعلەکەی 'میم ' بێ لەگەڵی من پێکەوە ئەگونجێ ئەلاقەی بە سەر ' غذا ' وە نییە بەڵام کە بیکەینە کوردی ئەڵێین : ' من نانم خوارد ' میم ەکە لەگەڵ نانەکە دا ئەگونجێ ' میم ' ەکە نایە بلکێ بە فێعلەکەوە بەڵکوو هاتووەتە لای مەفعوولەکەمان.\nقازی: ئەو کلیتیکە لە کوردی دا دەکرێ ' لکێن' ی بۆ دانێین\nمەحموود وەیسی: لکێنەکە دێتە لای مەفعوولەکەمانەوە کە لە هەورامی دا بە ووردتر دێتە ئەوێ چون جینسی دەستووریشمان هەیە لە هەورامی دا چۆن ئەبینین مەسەلەن بڵێین ' ئەمن ساوێوەم واردە ' ، یانی ئەمن سێوێکم خوارد ، چونکە ' سێوە' کەمان لە ڕووی جینسییەوە مێینەیە لە فێعلەکەیشا خۆی جوان نیشان ئەدا. یانی جوان نیشان ئەدا کە لەگەڵ مەفعوولەکەدا هەم ئاهەنگە.\nقازی: یانی لە هەورامی و لە کوردیی جافی یا بڵێین کوردیی سۆرانی دا ...\nمەحموود وەیسی: لە هەموو ئەوانە دا سیستمی ئەرگاتیڤ هەیە ، تەنیا کوردیی کرماشانی نەبێ وەکوو کەلهوڕییەکان بڵێین ئەرگاتیڤیان نەمابێ ، ئەڵبەتە ئەمن دیالێکتی ئەوان زۆر باش ناناسم.\nقازی: وەکوو نموونە\nمەحموود وەیسی: ' من نان خواردم ' یانی ئیتر ئەو کلیتیکە ئیتر نایەتە لای نان. ڕەنگە لێشیان تێک بچێ کە ئەبیستن. لە لای کوردییەکان هەر ئەوە ماوە ، بەڵام لە ' لەکی' دا هەرئەو سیستمەمان هەیە.\nقازی: زۆر باشە، کارەکەتان بەشێوەی کتێب دەرهاتووە ئەمن زۆر پیرۆزباییتان لێ دەکەم بۆ ئەو کارانە، بەڵام وا بزانم کاری پی ئێچ دی یەکەتان ، دوکتورایەکەتان لە سەر ئەو دوو لێکۆڵینەوانە نییە کە کردووتانە. لە سەر چییە ؟ لە سەر چ بابەتێک دەتانەوێ پی ئیچ دی یەکەتان بنووسن؟\nمەحموود وەیسی: ئەمن لە جێدا لە بەر ئەوەی بەشێک لەو دەرسەی خوێندوومە ئەدەبییات بووە وەکوو بڵێین ئێرانناسی ، کە زمانە کۆنە ئێرانییەکانیش ئەگرێتەوە ، هەر لە کۆنەوە حەزم لە ئەدەبییات بووە ، ئەدەبییاتیشم خوێند، حەزم کرد مەوزووعێکی ئەدەبی هەڵبژێرم کە بۆ وەزنی شێعری گۆرانی بە عام بڵێین چ شێعری یارسانەکان بێ ، چ شێعری کۆنی خۆمان بێ. چونکە ئەزانین ئەدەبییاتێکی عەزیممان هەیە ، حدوودی چوار سەد پێنجسەد ساڵ ئەدەبییاتمان هەیە و چونکە سیستمێکی وەزنی جیاوازی هەیە بڵێین لە شێعری فارسی ، تەنانەت لە شێعری سۆرانی حەزم کرد کە بە ووردی بڕۆمە سەر سیستمی وەزنی بۆ ئەوەی بزانین سیستمی وەزنی ئەو شێعرانە چۆنینە؟\nقازی: باشە ئەو لێکۆڵینەوەیەت بە چ شێوەیەک ئەنجام دەدەی؟\nمەحموود وەیسی:کارەکە ئەوەڵ بەشێکی تێئۆری هەیە ئەساسەن بزانین لە دنیا چەند دانە سیستمی وەزنی شێعری مان هەیە ، زمانە ئوڕووپاییەکان چۆنن . کە دیاری کراوە کە لە ئاستی دنیا چەند دانە سیستمی وەزنی مان هەیە. هێندێکیان سترێس لە سەر کەلیمە بۆی گرینگە، هێندێ تۆن گرینگە، هێندێ هیجا گرینگە کە ئێمە سیستیمەکەمان دەکرێ بڵێین کەمێ نزیکی لەگەڵ سیستمی فەڕانسەیی هەیە و ئەنجا پڕۆفێسۆرەکەم داوای کرد لێم کە ئەشێ مێژوویەکیش بدەین بە سەر زمانە کۆنەکان دا بزانین لە ئەوێستایی دا سیستمی وەزنی شێعری چۆن بووە، لە پارتی یا چۆن بووە، لە فارسی یا چۆن بووە ؟ لە هەموو ئەوانە تەماشایەکی بکە ئەنجا بێرە سەر هینەکەی خۆت. لە کوردی یا چۆنە، لە شێعری عامیانەی کوردی یا چۆنە ، کە دیسان نزیک ئەبێتەوە لە شێعری عامیانەی کوردی و هەورامی یەک سیستمی وەزنی بەکار دێنن . چاو خشانێکم بە سەر ئەوانە دا بوو . ئەمجا مێتۆدێک کە بەکاری دێنم لەگەڵ چەند دانە کەس کە باش گۆرانی ئەزانن بڵێین زمانی هەورامی ئەزانن چەند کەسم هەڵبژارد داوام لێکردن کە شێعرەکانم بۆ بخوێننەوە، کە شێعرەکان ئەخوێننەوە ، پڕۆگرامی کامپیووتێریم هەیە بە ناوی پلات ئەیبەمە ناو بەرنامەوە دەنگەکانیان جا تماشایان ئەکەین بزانین مەکس ، وەستان لە کوێ هەیە ، ئەمجا سترێسی کەلیمە لە کوێ یە ، لە ڕووی ئەوانەوە تەجزیە و تەحلیل و ئانالیزم کردووە کە وەزنی شێعری ئێمە ئەساسەن چۆنینە؟\nقازی: زۆر باشە، ئێستا بێینە سەر باسێک کە ڕەنگە هێندێک کۆنترڤێرشییەل [ دڕکاوی ] بێ ئەویش چونکە لە سەرەتای ئەو کتێبە دا باس کراوە. ئەویش ئەوەیە کە ئەو شێوەزارانە و ئەو باسانەی کە لەوێدا هەیە هەموو لە ژێر چەتری شتێک بە ناوی ' گۆرانی ' هاتووە. لە عەینی حاڵ دا باسی ئەوەش کراوە کە خەڵکەکە بۆخۆیان وا ناڵێن کە بچییە ئەو ناوچانە لە خەڵک پرسی ناڵێن ئێمە بە گۆرانی قسە دەکەین بەڵکوو دەڵێن بە هەورامی قسە دەکەین یان وەک ئەوەی کە ناوی گوندەکەی خۆی دەنێ لە شێوەزارەکەشی ، وەک ئەوەی ئێوەش کردووتانە. پاشانەکە لێکۆڵەرەوەی دیکەش هەن کە باسی ئەوەیان کردووە و تا ڕادەیەکیش بە پێی ناوەرۆکی شێعرەکانی کە بە شێعری هەورامی مەشهوورە ، گۆرانی مەشهورە تەماشای بکەین هێندێ قسەکەیان وێدەچێ، ئەڵبەت ئەگەر لێرە لە ناو کاغەزەکانم دا بیبینمەوە. باسی ئەوە دەکرێ کە گۆرانی بەر لەوەی زمانێک بێ ، یا شێوەزارێک بێ کە خەڵک قسەی پێ بکا ، دە ڕاستیدا شێوازێکی ئەدەبی یە یانی خەڵکی زاگرۆس خەڵکی کە لەو مەنتەقانە دا ژیاون ئەو ئەدەبییاتی دەڤکی یا ئەدەبییاتی شفاهی یان بە کار هێناوە کە دوایە بە شێوەی دەستخەت و لە زەمانی میرنشینی ئەردەڵانەکانەوە تا ئێستاش دەبینین شێوە زمانێک بە کار هاتووە کە شێعری پێ بنووسن بەڵام لزوومەن ئەوە نەبووە کە خەڵک قسەی پێ بکەن ، کە وابوو نەزەرییەیەکی ئاوا هەیە کە لە ڕاستیدا گۆرانی بەر لەوەی کە زمانێک بێ یا بەر لەوەی کە شێوەزارێک بێ شێوازێکی ئەدەبی یە بۆ دەربڕینی ئەدەبی، سەبکێکە یانی. ئێوە بۆچوونتان چییە لەو بارەیەوە؟\nمەحموود وەیسی: ئەوەڵین جارێک کە ناوی گۆران لە مێژوو دا ئەبیسین لە کتێبێک دایە بە ناوی مێژووی جوغرافیا هی سترابۆن کە لە سەدەکانی ئەوەڵی میلادییەوە بڵێین زایینییەوە نووسراوە، لە ئەم کتێبە دا ئیشاڕەیەکی زۆر زۆر کورت ئەکرێ بە ناوی ' گۆران ' ، باسی شارێکی تر ئەکا، باسی شارێک بە ناوی ' سارا پرا 'ی ئەکا ئەڵێ ئەو شارە نزیکی گۆرانەکان و نزیکی مادەکانە. یەکەم جار ئەم ناوە ئەبینین کە لە قۆناغی دواتر دا بڵێین لە کاتی ئەرذەلانەکان کە بە جل و بەرگ و ئەوانە ئەڕتەشی خۆیان هەبووە، یانی بڵێین عەسکەری خۆیان تایبەت بووە لە دەرباری ئەردەڵانەکان، هەر کام بە کڵاوێکی تایبەتەوە ، بە ڕەنگێکی تایبەتەوە ناسراون؛ گۆرانەکان ڕەنگی تایبەتی خۆیان بووە مەسەلەن بڵێین هەموو کڵاو سوور بوونە بەوە دیاری کراون، بەڵام بەر لەمیچە ئەساسەن گۆران یا گووران لەو مەنتەقە شوێنێکی جوغڕافیایی دیاری کراوە لە بەینی ' جوانڕۆ ' و بڵێین مەنتەقەی ' گەهوارە ' وە مەنتەقەیەکە پێی ئەڵێن گۆران کە ئەهلی حەقەکانی لە ناو دان.\nقازی: یانی ناوێکە بە مانای چۆر بە جۆر بە کار دێ. مەسەلەن لە زۆر ناوچەی کوردستان کە دوورن لەو مەنتەقانە لە باری جوگرافیاییەوە مەسەلەن لە پشدەر بەکار دەهێندرێ ، تەنانەت لە ناوچەی کوردنشین یان باکووری کوردستانی ئێران لە دەورو بەری میاندوا گرووپێک هەن کە ئەهلی حەقن، زمانیان گۆڕاوە بە زمانی تورکی ئازەربایجانی قسە دەکەن بەڵام لە ناوچە دا کوردەکان پێیان دەڵێن گۆران ، وەکوو گۆران باسیان دەکەن، فەرموو بەردەوام بە!\nمەحموود وەیسی: ئەساسەن گۆران لە سەر دەمێ وەکوو بڵێی بە کەشاوەرز گوتراوە\nقازی: ئەگەر زۆر دوور نەڕۆین ، ئەمڕۆ چۆنە؟\nمەحموود وەیسی: دوو سەد سێ سەد ساڵ لەمەو بەر ئەوەی بڵێین کوردەکان حەیوانیان بووە کۆچەر بوون ، گۆرانەکان هەمیشە ئاواییان بووە ، زراعەتیان کردووە بۆیە کە گوتوویانە گۆران یانی ئەوانەی کە مەشغووڵی زەوی و زارن. یانی ئا لە ویچە خۆیان جیا کردووەتەوە. کە ووتم ناوچەیەکی جوغرافیایی یە و ئەمڕۆچ زۆرتر بەو ناوچە و بە تایبەت بەس بەوانەی کە خۆیان بە یارسانەکان ئەزانن ئەڵێن ئێمە وەکوو تایفە بڵێین تایفەی گۆرانین . مونتەها ئێمە وەکوو گرووپی زمانەوانی ، وەکوو زانستی بۆ ئەو شێوەزارانەی کە نزیکن لە یێکۆ هەستمان کرد ئەبێ عیباڕەتێکی کولیمان هەبێ ..\nقازی: بەڵام پێش هەستی ئێوە ئەو بۆچوونەش هەیە ؟ یانی ئێوە لە ئاست ئەو بۆچوونە دەڵێن چی کە: یەک، خەڵکەکە بۆخۆیان بە زمانەکەیان ناڵێن گۆرانی و دوو، ئەو شێعرانەی کە بە ناوی گۆرانی هەیە، سەبک و سیاقێکی تایبەتی هەیە کە ئەوە هەم وەکوو ئەدەبییاتی هەورامی ناسراوە و هەم دوای ئەوەش ئێستا بۆ نموونەی نزیک ٦٠ – ٧٠ دەستخەتی شانامەی کوردی هەیە کە عەینی سەبک و سیاقی گۆرانی یە. جا ئەوە بە بۆچوونی تۆ چەندە لە جێگای خۆی دایە کە ئەوە بە شێوازێکی ئەدەبی دابندرێ تا ئەوەی بە زمانێک کە خەڵک قسەی پێ بکەن.\nمەحموود وەیسی: با فەقەت کورتەیەک لە سەر ئەوە بڵێم کە زۆربەی خەڵک ڕەنگە ووشەیەکی دیاریکراویان بۆ زمانی خۆیان نەبێ. مەسەلەن من چوومە خانەقین ووتیان ئەو زمانە پێی ئەڵێن: ' ئەڕا ئەڕا ' . لە ئاوایی گەورەجوو پرسیم ئێوە بە دیالێکتەکەی خۆتان چی ئەڵێن ووتی ئەو ئاوایی یەکە پێمان ئەڵێن ' موای موای ' ووتم ئەی ئەو ئاوایی بەرانبەر کە بە کەڵهوڕی قسە ئەکەن ووتی بە وانە ئێژین : ' مووشی مووشی ' یانی ئەڵێ ئەڵێ. یەعنی یا ووشەی وەکوو 'زازا' لە دەرەوە پێیان دراوە ، ووشەی وەکوو ' ماچۆ ' یانی زۆر ڕەنگە ووشیاری نەبێ بە سەر ئەوە ئەساسەن جیاوازی زمانەکان چییە . ئەزانین شتێکە جیاوازە لەوانیتر، یانی لەوە ناڕواتە بەرەوە.\nقازی: بەڵام یەک شت هەیە ئەویش ئەوەیە کاتێک ئەتۆ ئیستیلاحی زمان بەکار دێنی لزوومەن بە مانای زمانیش نییە بەڵکوو بە مانای ئەوەیە کە لەم دێیە ، لەو محەلە بەو زمانە قسە دەکرێ وەکوو میسال. بەڵام قسەکە لە سەر ئەوەیە ئایا ئەو شێعرانە ، ئەو شێعرانە کە بە گۆرانی قەبووڵن خەڵک هەیە ئاوا قسە بکا؟ نا ، چونکوو لەو شێعرانە دا ئەگەر یەکێک هێندێک ناسیاوی هەبێ لەگەڵ ئەدەبی کۆنی فارسی و ئەدەبی کۆنی کوردیی سۆرانی زۆر بە هاسانی لێی تێ دەگا !\nمەحموود وەیسی: بەشێک لە کارەکەی خۆم هەڵئەگەڕێتەوە سەر زمانی ئەدەبی. با بە کولی بڵێین ئەساسەن زمانی ئەدەب جیا ئەبێتەوە لە زمانی قسە کردن. بۆ هەورامی و هەموو ئەو دیالێکتەکانی تر نزیک هەورامی ، ئەو شێوەزارانەی کە ئەو شێوە شێعرییەیان دانیا ئەبینین ڕاستە شێوەیەکی تایبەتیان هەیە لە ئەدەبییات دا و جوانییەکەشی ئەوەیە. نە شوێنێک کە قسەی پێ نەکرێ شوێنێک وەکوو کەنوولە، شوێنێک وەکوو زەردە زۆر دوور نین لەو دیالێکتە کە لە شێعرەکە دا بە کار هاتووە بەڵام من بە ووردیش نیشان ئەدەم کە زەردە وا ئەڵێ ، کەنوولە وا ئەڵێ ، گەورە جوو وا ئەڵێ، هەورامی وا ئەڵێ ، زمانە شێعرەکەمان وا ئەڵێ کە دیارە ئەوانە نزیکیان هەیە. تەنانەت شاعیرەکانی خودی پاوە، یەکێک وەکوو ' میرزا ئەولقاریی پاوەیی ' ، ' سەیدی خانەگایی ' ئەمانەیچ کە خۆیان هی ناوچەی هەورامانن بەڵام ئەو شێوازە کە بۆ ئەدەبییات بە کار تێ ، ئەو زمانە ئەدەبییەیان بە کار هێناوە کە کەمێ جیاوازە لە زمانی قسە پێکردن.\nقازی: یانی تەنانەت شاعێرێکی کە زمانی دایکیی سۆرانی بووە بەڵام بەو شێوازە شێعری ووتووە.\nمەحمود وەیسی: بەڵێ شاعیری وایشمان بووە. چونکە وەکوو زمانی ئەدەبی جێ کەوتبوو، ئەگەر ئەتەوێ شێعر بڵێی ئەوە هەیە .\nقازی: یانی ئەوە تا ڕادەیەک ئەو مەسەلەیە تەئیید دەکا کە ئەوە شێوازێکە ، سەبکێکە یانی؟\nمەحموود وەیسی: تەئیید ئەکا کە هەڵبژاردنی ..\nقازی: کە سەبکێکی ئەدەبی یە\nمەحموود وەیسی : من شەرح ئەدەم بۆ ئەم سەبکەیان هەڵبژاردووە، یەکێک لە شتەکان کە خۆم بۆی ئەڕۆم ئەوەیە کە ڕەنگە هەورامی سەرفێکی زۆر قورس و بە قووەتی هەیە ، ئێمە وەزنێکی تایبەتمان هەیە لە شێعر دا، پەنج هیجا لەم لا پەنج هیجا لەو لا ، ئەگەر بمانەوێ هەورامییەکە بە سەرف و هەموویەوە بەکار بێنین ڕەنگە لە پەنج هیجا زیاتر بێت کەمێ قورسی ئەکاتەوە و پێم وا نییە ئەمە بە یەکجار دانراوە بەڵکە ئەمە پڕۆسەیەکی خۆی هەبووە کە گەیشتووەتە ئەم قۆناغە بۆ شێعری ئەدەبی ئێمە ئەم شێوازە بە کار دێنین. بەڵام دیارە بەر لەوەی شێعرەکەمان بووبێ زمانەکەمان بووە ئەی زمانەکەمان نەبووبێ چۆن ئەوەمان بەکار هێناوە.\nقازی: یانی لێکدراوێکە لە زۆربەی ئەو زمانانەی کە لە ناوچەکە دا قسەی پێ دەکرێ یان ئەو شێوەزارانە.\nمەحموود وەیسی: شێوەزارێکە کە لە ناوچەی هەورامان و ئەو دیالێکتانەی کە لە هەورامییەوە نزیکن بەکار هاتووە.\nقازی: بەڵام سۆرانیشی تێدایە ئەگەر تەماشای بکەی\nمەحموود وەیسی: فارسیشی زۆر تێدایە\nقازی: نا، بۆ وێنە ئەگەر تەماشای ئەو کەشکۆڵەی دەستخەتە بکەی کە لە کتێبخانەی بریتانیا بووە لە لەندەن و لە ساڵی ١٩٩٨ دا چاپ و بڵاو کراوەتەوە یا شانامە کوردییەکان ئەوە دەبیندرێ. هەر چۆنێک بێ بە داخەوە وەختمان لێرە دا تەواو دەبێ دەمەویست لێرە دوایین پرسیاریشم ئەوە بێ دەزانین کەمایەسی و کەموکوورتییەکی زۆر هەیە لە بارەی لەندسکەیپی زمانی لە جوگرافیای کوردستان دا. یانی ئەوەیکە بزانین لە فڵان مەنتەقە بە دەقیقی بە چ شێوەزارێک قسە دەکرێ. پێت وا هەیە لە باشووری کوردستان کە هێندێک ئیمکاناتی دەوڵەتی هەیە زیاتر ، ئەوە یارمەتییەکی زۆر ناکا بە کاری لێکۆڵینەوە ئەگەر ئەوە دیاریی بکرێ.\nمەحموود وەیسی: فرە یارمەتی ئەکا لەو بوارە دا . من خۆم بۆ کتێبەکانیش ئەگەر تەماشایان بکەن لەندسکەیپێکم دانیاوە کە چوومە مەنتەقەی خانەقینەوە و بڵێین لەگەڵ قایممقامی خانەقین و لەگەڵ چەند کەسی ترا ، لە کەلار ا هەوڵم دا لەگەڵ خەڵک قسە بکەم چونکە ناویانم هێناوە بۆ وێنە سەرۆکی عەشیرەتی بێویانی کاک بەهمەن ، کاک نەجم باجەڵان ، ئەمانە هەموو یارمەتییان دام کە ناوچەکە ئەناسن لە کوێ کێ چۆن قسە ئەکا. کە هەموو ئەوانمانە تەسجیل کرد، هەوڵمان دا کە ناویان لە کتێبەکاندا دەستنیشان بکەین کە ئاوایی یەکان لە کوێن ، دیالێکتەکان لە کوێن، چۆن قسە ئەکرێ. بەڵام هێشتا ئەمە کەمە. ئەمە یانی کارێکی زۆر گەورەتری خۆی پێویستە ، هەر وا کە ئێوە ئەفەرموون لە دەوڵەتی هەرێم ئێمکانێکی باش هەیە بۆ ئەوەی یارمەتی بدا کە ئێمە بە ووردی بڕۆینە سەری.\nقازی: زۆر یارمەتیدەر دەبێ بۆ کاری پەروەردەیی و ئەوانە..\nمەحموود وەیسی: بەڵێ زۆر یارمەتیدە دەبێ ئەگەر یارمەتی بدەن.\nقازی: باشە زۆر سپاس ڕێزدار پەروین مەحموود وەیسی زۆر سپاست دەکەم کە هاتی بۆ بەرنامەی ڕاوێژ، داوای سەرکەوتنت بۆ دەکەم لە کاری لێکۆڵینەوە دا.\nمەحموود وەیسی :خۆش بی\nقازی: تەماشاگەرانی خۆشەویست لێرە دا دەگەینە کۆتایی بەرنامەی ئەمجارەشمان کە هیوادارم ئەم وتووێژەمان لەگەڵ ڕێزدار مەحموود وەیسی کەلکی خۆی هەبووبێ هەتاکوو ڕاوێژێکی دیکە لای ئێوەمان خۆش\nتێبینی : ئەم بەرنامەیەی ڕاوێژ لەگەڵ بەڕێز پەروین مەحموود وەیسی لە بەرواری یەکشەمە ١٥ – ی سێپتامبری ٢٠١٣ لە تێلێڤیزیۆنی ستێرکەوە بڵاو کراوەتەوە . بەڕێزیان ئەو دەمی خوێندکاری دوکتورا بوو لە زانکۆی هامبورگ لە ئەڵمان . دوکتور پەروین مەحموود وەیسی لە مانگی مارسی ساڵی ٢٠١٦ لە ئەنیستیتووی ئەفریقا – ئاسیایی زانکۆی هامبورک دەرەجەی دوکتورای وەرگرت و تێزەکەی سەبارەت بە " کێشی زمانی ئەدەبیی گۆرانی " یە!\nلینکی کتێبەکان ئانڵاین\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 5:37 PM


ئه‌منییه‌تی پایه‌دار له گره‌وی ڕزگاریی خه‌ڵكی ئێران له چنگ كۆماری ئیسلامییە  – کۆمەڵە_رێكخراوی كوردستانی حیزبی كۆمونیستی ئیران\nناڕەزایەتی بەشێک لە هاووڵاتییانی شارەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان\nناڕەزایەتی هاووڵاتییانی شاری پیرانشار بەهۆی پیسبوونی ئاوی ئەو شارە\nناڕەزایەتی هاووڵاتیانی ناوچەی هەورامان\nگیان لەدەستدانی سێ ئەندامانی بنەماڵەیەک لە شاری کەنگاوەر\nلە سێدارەدانی سێ هاووڵاتیی لە زیندانی ئیلام\nدەستبەسەرکردنی هاووڵاتییەکی شاری بۆکان\nئازادی کاتی هاووڵاتیەکی شاری سەقز\nدرووستبوونی شه‌ڕ و ئاڵۆزی له زیندانی حه‌سه‌كه\nکۆبوونەوە و مانگرتنی کرێکارانی مەیدانی نەوتی یاداوەران\nوەرگەڕانی ئۆتۆبووسی کرێکاران لە بۆئین زەهرا و برینداربوونی دوو کرێکاری مەعدەنی هەفتکەل\nچالاكی ته‌بلیغی به بۆنه‌ی به‌ڕێوه‌چوونی كونگره‌ی ١٨ی كۆمه‌ڵه له شاری سه‌قز\nبانگهێشتی خه‌ڵكی سنه بۆ كۆبوونه‌وه له‌به‌رده‌م شاره‌داری ئه‌و شاره\nڕیگریكردنی سپای پاسداران بۆ گه‌یاندنی یارمه‌تی خه‌ڵك به چوار گوندی ناوچه‌ی هه‌ورامان\nیارمه‌تی خۆبه‌خشانه‌ی گرووپی ئافرۆدی مه‌ریوان بۆ گیرخواردووانی نێو به‌فر وكڕیوه‌دا\nگیرخواردنی سه‌دان ئوتۆمبێل له جادی سه‌قز- بانه به هۆی ڕنووی به‌فره‌وه\nلە ١٠ ڕۆژدا ١٠ کۆڵبەر بێ سەروشوێن و بریندار و گیانیان لەدەست دا\nپێكهێنانی به‌ره‌یه‌كی یه‌كگرتوو له‌گه‌ڵ حیزبه چه‌په‌كانی توركیا به سه‌رۆكایه‌تی (ه.د.پ)\nكۆژران و برینداربوونی ١٥ كه‌س له ڕووداوێكی هاتووچۆ له ماردینی باكووری كوردستان\nناڵه‌باری دۆخی ئاواره‌كانی شاری عه‌فرین به دوای بارینی به‌فر\nكوژران و برینداربوونی شەش كەس لە ڕووداوێكی هاتووچۆ له ڕێگای كه‌لار- ده‌ربه‌ندیخان\nئه‌منییه‌تی پایه‌دار له گره‌وی ڕزگاریی خه‌ڵكی ئێران له چنگ كۆماری ئیسلامییە \nدسامبر 5, 2021 8\nڕێگاكانی ئێران یه‌كێك له مه‌رگبارترین ڕێگاكانی جیهانن و بوونه‌ته قه‌تڵگای خه‌ڵك. ڕێگاكانی ئێران به‌هۆی پێڕانه‌گه‌یشتنیان له لایه‌ن ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت و هه‌روه‌ها بێكه‌فایه‌یی كارگێڕانی ڕژیم له بواری به‌ڕێوه‌به‌ریی ترافیكی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی شاری، له مه‌رگهێنترین ڕێگاكانی جیهانن. به‌پێی ئاماره‌ێك كه له‌ژێر چاوه‌دێریی وه‌زاره‌تی “ڕاه و ته‌رابه‌ری”دا بڵاوكراوه‌ته‌وه، ئاماری ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ له ئێران له‌چاو باقیی وڵاتانی دیكه به‌نیسبه‌ت دانیشتووانیان، له باڵاترین ئاستی جیهانی دایه. كه‌ماڵ هادیانفه‌ر، سه‌رۆكی پۆلیسی ڕاهواری هێزه ئینتزامییه‌كانی كۆماری ئیسلامی ڕایگه‌یاندووه كه ساڵانه به‌شێوه‌ی مامناوه‌ند ١٩ هه‌زار و ٥٤١ كه‌س به‌هۆی ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ له ئێران گیانیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن. به پێی ئاماری ڕێكخراوی پزیشكی یاسایی ئێران به‌شێوه‌ی مامناوه‌ند له هه‌ر كاتژمێرێكدا ٣ كه‌س به‌هۆی ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ گیانیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن. كۆی گشتیی كوژراو و برینداره‌كانی یه‌ك ساڵی ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ به‌قه‌د كوژراو و برینداره‌كانی بوومه‌له‌رزه‌یه‌كی به‌هێزه. هه‌روه‌ها ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ بێجگه‌له ته‌ڵه‌فاتی گیانی، ساڵانه ١٨ ملیارد دۆلاریش زیانی ماددییان لێده‌كه‌وێته‌وه.\nجاده‌ی باریک و پڕ له چاڵوچۆڵ، ئۆتۆمبێلی كۆن و ناستاندارد، شۆفیری ماندوو به‌هۆی سه‌عات كاری دوورودرێژ، نه‌بوونی نیشانه‌گوزاری، نه‌بوونی كۆنتڕۆڵی خێرایی ناپێویست و مه‌ترسیدار، له هۆكاره‌كانی ڕووداوی هاتووچۆی كوشنده و كاره‌ساتباری ڕێگاكانی ئێرانن. له‌و نێوه‌دا ڕێگای ناوچه په‌راوێزه‌كانی وه‌ك كوردستان، لۆرستان، كرماشان، ئیلام، سیستان و به‌لووچستان و ڕێگای گونده‌كان یه‌كجار مه‌ترسیدارترن و ڕێژه‌ی ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ له‌م شوێنانه له‌سه‌رترن. به پێی ئاماره ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كان، ئۆستانی كوردستان له بواری چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی ڕێژه‌ی مه‌رگ به‌هۆی ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ، پله‌ی یه‌كه‌می له ئێراندا هه‌یه.\nهه‌واڵی پێوه‌ندیدار به ڕێژه‌ی مه‌رگ به‌شێوه‌ی گشتی، دیمه‌نێكی كاره‌ساتبارمان له ئێران پێ نیشان ده‌دات: مه‌رگ به‌هۆی پیسبوونی هه‌وا، مه‌رگ به‌هۆی ڕووداوه‌كانی هاتووچۆ، مه‌رگ به‌هۆی ئه‌و ڕووداوه سرووشتییانه‌ی كه ده‌كرێ به‌ریان پێبگیرێت، مه‌رگی منداڵان به‌هۆی كێشه‌ی ده‌رمان و خۆراك، مه‌رگ به‌هۆی نه‌خۆشی كۆرۆنا له ئاكامی خاوبوونی پرۆسه‌ی واكسیناسیۆن. له‌ڕاستیدا مه‌رگی ئینسانه‌كان ئه‌وه‌نده ئاسایی بووه‌ته‌وه كه كه‌س پێی سه‌یر نییه و خه‌ڵك به دووپات بوونه‌وه‌یان عاده‌تیان گرتووه. به‌ڵام دڵته‌زێنترین مه‌رگه‌كان كه یه‌كجار له‌ناكاو و چاوه‌ڕوان نه‌كراون، مه‌رگ به‌هۆی ڕووداوه‌كانی هاتووچۆیه. له شاره‌كان زۆر كه‌س به‌هۆی نه‌بوونی پرد و توونێلی پیاده‌ڕه‌و و له زۆر شوێن به‌هۆی كه‌مبوونی سه‌ره‌تاییترین خزمه‌تگوزارییه‌كانی وه‌ك ترافیك لایت، خه‌تكێشیی شه‌قامه‌كان، تابڵۆی ڕێنوێنیی شۆفیران و هیتر گیانیان له‌ده‌ست داوه كه به‌ئاسانی ده‌كرا به‌ریان پێ بگیرێت.\nبه‌ڵام ئه‌مه ته‌نیا ڕێگاكانی ئێران نین كه تێیاندا ئه‌منییه‌ت له خه‌ڵك زه‌وت ده‌كرێت، ئه‌منییه‌ت به‌شێوه‌ی گشتی له هه‌موو بواره‌كانی ژیانی جه‌ماوه‌ری ئێران زه‌وت كراوه: زه‌وتكرانی ئه‌منییه‌تی پیشه‌یی له كرێكاران، زه‌وتكرانی ئه‌منییه‌تی گیانی له چالاكانی سیاسی و مه‌ده‌نی، زه‌وتكرانی ئه‌منییه‌ت له كۆمۆنیسته‌كان و مرۆڤه سێكۆلاره‌كان، زه‌وتكرانی ئه‌منییه‌ت له ژنانی ئازادیخواز كه ته‌سلیمی یاسای كۆنه‌په‌رستی ڕژیم نابن، زه‌وتكرانی ئه‌منییه‌ت له په‌یڕه‌وانی هه‌ر ئایین و مه‌زهه‌بێك كه له ئیسلامی شیعه ئه‌ویش له جۆری ١٢ ئیمامییه‌كه‌ی جیاواز بێت، زه‌وتكرانی ئه‌منییه‌ت له شوێنی ژیانی خه‌ڵك و هه‌روه‌ها كۆڵبه‌رێك كه بۆ دابینكردنی ژیانێكی مه‌مره و مه‌ژی باری قورس له‌كۆڵ ده‌نێت و به‌ره‌وپیری مه‌رگ ده‌ڕوات، هه‌مووی ئه‌مانه نموونه‌ی به‌رچاو و ئاشكرای زه‌وتكرانی ئه‌منییه‌ت له خه‌ڵكن.\nحكوومه‌تی ئیسلامی به ڕێگاكان، به زیندان، به دابین نه‌كردنی تۆڕی ده‌رمان و نه‌خۆشخانه، به دابین نه‌كردنی واكسیناسیۆن بۆ كۆرۆنا و به‌ده‌یان شێوازی دیكه هۆكاری مه‌رگ و كوشتاری خه‌ڵكه. ڕژیمی كۆماری ئیسلامی لانیكه‌م به‌رپرسی پتر له ٦ ساڵ له درێژه‌ی شه‌ڕی ٨ ساڵه‌ی ئێران و عێراقه  كه وێرانی و خه‌ساره‌تی گیانی و ماڵیی به‌رینی له خه‌ڵكی ئه‌م وڵاته دا.\nكۆماری ئیسلامی ده‌مێك ساڵه سه‌ره‌ڕای بوودجه‌یه‌كی به‌كجار زۆر كه ده‌یكاته هه‌زینه‌ی شه‌ڕ له سووریه، هه‌زاران بنه‌ماڵه‌ی ئێرانی و ئه‌فغانیی داغداری له‌ده‌ستدانی ڕۆڵه‌كانیان له مه‌یدانه‌كانی شه‌ڕی كۆنه‌په‌رستانه كردووه. بێگومان ئه‌منییه‌تی پایه‌داری خه‌ڵك به ڕزگاربوون له چنگ ڕژیمی كۆماری ئیسلامی دێته دی.\nکاتێک کە ئاخوندەکان عەبا و مێزەرەکانیان دەشارنەوە\nrezan ژانویه 20, 2022\nلە ماوەی دە ڕۆژدا ١٠ کۆڵبەری کوردستان بێسەروشوێن و بریندار بوون و گیانیان لەدەست داوە\nrezan ژانویه 19, 2022\nباروودۆخی کارەساتباری ئیمەنیی شوێنەکانی کار\nباج وەرگرتنی مەدرەسە دەوڵەتییەکان لە خوێندکاران لەڕێگەی بەبارمتە گرتنی کارمانە\nخەباتی مامۆستایان سەرەڕای هەڕەشە و ڕەشبگیرییەکان هەروا درێژەی هەیە\nگرانی و خۆراکی کەم و ناکامڵی جەماوەری بێبەش\nكۆبوونه‌وه‌ی كرێكارانی ڕێگای ئاسنی زاهدان_میرجاوه\nكۆبوونه‌وه‌ی كرێكارانی شاره‌داری لوشان\nکوژران و برینداربوونی دوو کۆڵبەر لە سنووری بانە\nهێرشی چەند کەسێکی نەناسراو بۆ سەر دوو کرێکاری شارەداری ئیلام\nچوونه‌سه‌ره‌وه‌ی ئاماری خۆکوژی لە شاری قوروە\nبێ سەروشوێنبوونی سێ کۆڵبەر لەنێو کڕێوە و بەفردا\nدرووستبوونی لافاو لەچەند گەڕەکێکی شاری موورمووری ئیلام\nئازادی كاتی ئامانج قوربانی بەدانانی بارمتە\nسەپاندنی سزای زیندانی هەتا هەتایی بەسەر ڕۆژنامەوانێک لە باکووری کوردستان\nهەوڵی تیرۆر و تەقینەوە لە بەردەم بارەگا حیزبیەکان لە بەغدا


پێویست بە پیتاندنی زیاتر لە 20 لەسەد بێت، ئەنجامی دەدەین - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ بەفرانبار ١٦ ١٠:٣٤\nNews Code 35462\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، سەید عەباس عێراقچی جێگری سیاسی وەزارەتی دەرەوە بە جەخت لەسەر ئەوەی کە هەموو قۆناغەکانی دەسپێکی پیتاندن و ڕاگەیاندن بە ڕێکخراوی نێودەوڵەتی وزەی ناڤۆکی تێپەڕیوە، وتی: کاتێک کە کەم کردنەوەی بەڵێنەکانمان دەستپێکرد ئەو بڕیارەمان بە پێی مافمەکانمان لە ڕێککەوتنی ناڤۆکی دەست پێکرد.\nئێران بەدوای چەکی ناڤۆکییەوە نییە\nجێگری وەزیری دەرەوە سەبارەت بە توانایی ئێران بۆ پیتاندنی زیاتر لە سەدا20، وتی: لە پەسەند کراوی مەجلیس ئاماژە کراوەتە سەر پیتاندنی سەرووی 20 لەسەد کە لە باری تەکنیکیەوە توانایی ئەوەشمان هەیە و سروشتییە کە بە پێی پێویستی وڵات ئەنجام دەدرێت.\nناوبراو بە جەخت لەسەر ئەوەی کە ئێران بەدوای چەکی ناڤۆکییەوە نییە، وتی: ئێمە پێبەندی بیری خۆمان بۆ بە حەرام زانینی چەکی ناڤۆکی هەین و لە بنەڕەتدا چەکی ناڤۆکی پێگەیەکی لە سیاسەتی بەرگری و ئەمنیەتی ئێمە نییە.\nئەورووپا قەرزی بەسەرمانەوە نییە\nناوبراو سەبارەت بە کاردانەوەکان بە پیتاندنی ئۆرانیۆمی 20 لەسەد لەلایەن بەرپرسانی ئەورووپییەوە، وتی: ئەورووپییەکان لە ئەو بوارەدا مافی قسە کردنیان نییە. ئەگەر ئەوە لادان لە ڕێککەوتنی ناڤۆکییە، جێبەجێ نەکردنی بەڵێنەکانی ڕێککەوتنەکەش لادانی تەواوە.\nعێراقچی وتیشی: ئەورووپییەکان قەرزیان بە سەرمانەوە نییە و مافی دەربڕینی ناڕەزایەتیان نییە و ئەبێ دەسخۆشی لە ئێرانیش بکەن کە سەرەڕای هەموو دۆخەکان لە ڕێککەوتنی ناڤۆکی ماوەتەوە و ئێستاش ڕێگای پاراستنی ئەو ڕێککەوتنە دانەخراوە و پیتاندنی سەدا20 بە واتای کۆتایی ڕێککەوتنەکە نییە و ئەگەر وڵاتانی بەشدار بگەڕێنەوە سەر بەڵێنەکانیان ئەوا ئێمەش دەگەڕێینەوە سەر بەڵێنەکان.


» نەخۆشی خەمۆکی‌و نیشانه‌كانی\nله‌م كورته وتاره‌دا، باس له نه‌خۆشی خه‌مۆكی و نیشانه‌كانی ده‌كه‌ین، تا ئه‌گه‌ر هه‌ستت كرد نه‌خۆشییه‌كی ده‌روونی له‌مجۆره‌ت هه‌یه به شێوه‌یه‌كی زانستی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌ن له ڕێگه‌ی پزیشكی پسپۆڕه‌وه.\nیەکێکە لەنەخۆشیە باوە دەرونییەکان کە ڕیژەیەکی زۆر لەخەلکی هەیانە. نەخۆشی خەمۆکی چەندین جۆری هەیە دەتوانین بیانکەین بە دوو بەشی سەرەکیەوە:\n- نەخۆشی خەمۆکی گەورە. (Major Depressive Disorder)\n- نەخۆشی خەمۆکی درێژخایەن. (dysthymia)\nنیشانەی سەرەکی ئەمجۆرە نەخۆشییە بریتییە لەدڵتەنگی و نەمانی حەز و خولیا و ئارەزوو بۆ ژیان.\nتوشبون بە نەخۆشی خەمۆکی گەورە:\n- توشی هەموو قۆناغەکانی تەمەنی مرۆڤ دەبێ، ڕێژەکەی لەگەڵ هەڵکشانی تەمەندا زیاد دەکات. تەنانەت منداڵانی تەمەن بچوکی پێش چونە قوتابخانە توشی خەمۆکی دەبن!\n- ڕێژەکەی لەڕەگەزی مێ دا دوو هێندەی ڕەگەزی نێرە.\n- ڕێژەی خەمۆکی لە وڵاتێکی وەکو ئەمریکا لەناو گەوراندا زیاترە لە (%٦) و لەکوردستانیش دەگاتە لە (%٤)\nنیشانەکانی نەخۆشی خەمۆکی گەورە:\nچەندین نیشانەی دەرونی, جەستەیی و رەفتاری هەیە, کە لە ٩ نیشانەی سەرەکیدا کورتیان دەکەینەوە:\n1. دڵتەنگی و دڵتوندی کە نەخۆش لە ناخەوە هەستی پێدەکات. بۆ نمونە نەخۆش دەڵێت "زۆر دڵمتوندە", یان "خەریکە دڵم دەتەقێت".\n2. کەمبوونەوە یاخود نەمانی حەزو خولیاکان کە پێشتر هەیبووە: بۆ نمونە پێشتر ئارەزوی لەگەران و چونە دەرەوە بووە، کاتێک توشی ئەم نەخۆشییەدەبێت حەزی لە گەران و چوونە دەرەوە نامێنێت، هەروەها ئارەزوی سێسکی دادەبەزێت.\n3. تێکچوونی خەو: زۆربەی کات نەخۆشەکە خەوی کەمدەبێتەوە کەدەبێتە هۆ ئەوەی تێرخەونەبێت. هەندێک نەخۆشیش بە پێچەوانەوە خەویان زۆر دەبێت و لە رێژەی ئاسایی خەو زیاتر دەخەون.\n4. تێکچوونی ئارەزووی خوارن یان کێش: زۆربەی نەخۆشەکان ئارەزوویان بۆ خواردن نامێنێت یان کێشیان دادەبەزێت. هەندێک نەخۆش نیشانەکەیان پێچەوانە دەبێتەوە ئارەزووی خواردن و کێشیان زیاد دەکات.\n5. تێکچونی جوڵەی جەستە: زۆربەی کات نەخۆش جوڵەو حەرەکاتی لاشەی کەمدەبێتەوە، هەندێکجاریش زۆر زیاد دەکات بە رادەیەک وەک ئەوەی لە کوردەواریدا پێیدەوترێت ماخۆلانییەتی.\n6. بوونی بیرکردنەوەی دووبارە و زۆر دەربارەی مردن و خۆکوژی، یان بوونی حەزی خۆکوژی لای نەخۆش، بەشێکیش لەم نەخۆشانە هەوڵی خۆکوژی دەدەن.\n7. بێهێزی لاشە و نەمانی وزە و هێز: نەخۆش بە بەردەوامی هەست بە شەکەتی و ماندوبوون دەکات و توانای ئەنجامدانی کارە رۆتینە رۆژانەییەکانی کەمدەبێتەوە، بەشێوەیەک زۆربەی کات لەناو جێگەدایە بەبێئەوەی بخەوێت یان پاڵدەکەوێت.\n8. هەستی خۆبەکەمزانین و هەستکردن بەتاوان: نەخۆش خۆی بە کەسێکی بێنرخ دێتە بەرچاو و سەرزەنشتی خۆی دەکات. هەروەها خۆی بە تاوانبار و گوناهبار دەزانێت و هەڵەیەکی بچوکی ژیان دەکاتە گوناهێکی گەورە لەسەرخۆی و بەدەوام بیریلێدەکاتەوە.\n9. کەمبوونەوی سەرنج و لاوازی تەرکیز: نەخۆش زۆرجار ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە توشی لەبیرچونەوە بووە، دەڵێت "شتم لەبیر دەچێتەوە", "زۆر تەرکیزم نەماوە، نازانم شتەکانم لە كوێن.\nدەستنیشانکردنی نەخۆشی خەمۆکی گەورە:\nبۆ دەستنیشانکردنی (تەشخیسکردنی) کەسێک کە نەخۆشی خەمۆکی گەورەی هەیە، پێویستە نەخۆش ئەم حاڵەتانەی بەیەکەوە هەبێت:\n- نەخۆش دەبێت بەلای کەمەوە پێنج نیشانەی لە نۆ نیشانە سەرەکییەکان هەبێت. یەکێک لەو پێنج نیشانەش دەبێت یەکێک لە نیشانەی یەکەم (دڵتەنگی) یان دووەمی (کەمبوونەوە یاخود نەمانی حەزو خولیاکان) هەبێت.\n- بۆ ماوەی دوو هەفتە بە بەردەوامی و بە نزیکەیی هەموو رۆژێک نیشانەکانی هەبێت. واتە ٢ هەفتە بەردەوام سکاڵای ئەو نیشانانەی هەبێت.\n- ئەو نیشانانە ببنە هۆی بێزارکردنی و کەمکردنەوەی تواناکانی لە کاروپیشەکەیدا و کاریکردبێتە سەر تێکەڵبوون و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان.\n- نەخۆش دەستنیشان نەکرابێت بە نەخۆشیتریدەرونی وەکو شیزۆفرینیا یان نەخۆشی وەهم، لەم کاتانەدا دەگونجێت نتشانەکان هی نەخۆشیەکەی تربن نەک خەمۆکی.


چین بە توندی رەخنە لەو سزایانە دەگرێت کە ئەمریکا خستوویەتیە سەری - پرس میدیا\nHome ئابووری جیهان سڵایدشۆو هه‌واڵ چین بە توندی رەخنە لەو سزایانە دەگرێت کە ئەمریکا خستوویەتیە سەری\nچین بە توندی رەخنە لەو سزایانە دەگرێت کە ئەمریکا خستوویەتیە سەری\nپرس میدیا 8/29/2020 06:15:00 pm ئابووری, جیهان, سڵایدشۆو, هه‌واڵ,\nرۆژی پێنج شەممە لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا وەزیری دەرەوەی چین رەخنەی لەو سزا نوێیانە گرت کە ئەمریکا خستوویەتیەسەر چین،هەروەها ئەم سزایانەی وەک دەستێوەردان لەکاروباری ناوخۆیی چین ناوزەندکرد و ووتیشی هیچ بیانوویەک نییە بۆ سەپاندنی ئەم سزایانە.\nهەروەها وەزیری دەرەوەی چین ئاماژەی بەوەدا کە تۆمەتەکانی وەزیری بەرگری ئەمریکا بێ مانایە و چین پابەندە بە رێککەوتنە نێودەوڵەتیەکان و رێککەوتنەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان.\nلەماوەی پێشوودا بەتۆمەتی یارمەتیدانی بەسەربازگەکردنی دەریای باشوری چین ئەمریکا چەند سزایەکی نوێی بەسەر چەند کۆمپانیایەکی چینی و چەند بەرپرسێکی حزبی شیوعی چین دا سەپاند،ئەم سزایانەش لەمیانەی ئەو سیاسیەتە تازەیەی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا مایک پۆمپیۆ دادێت کەلە نیوەی مانگی حەوت دا رایگەیاند لە دژی ئەو داواکارییە نا یاساییانەی چین هەیەتی لە دەریای باشوری چین.\nBy پرس میدیا at 8/29/2020 06:15:00 pm


پارتی دەسەڵاتدار لە تورکیا پشتیوانانی گولەن دوور دەخاتەوە\nی مانگی هه‌شـت ٠٥, ٢٠١٦\nڕۆژی هەینی پارتی دەسەڵاتدار لە تورکیا ڕێنمایی دا بە لقە خۆجێییەکانی و شارەوانییەکانی سەر بە پارتەکەی کە خۆیان پاک بکەنەوە لە هەر کەسێکی کە گومان دەکەن سەر بە کەسایەتی ئاینی بنکە لە ئەمەریکا فەتحوڵا گولەن بێت، کە لە لایەن حکومەتی تورکیاوە تاوانبار کراوە بە هەوڵی کودەتا سەرنەکەوتووەکەی 15 ی مانگی 7 لە وڵاتەکە.\nگولەن نکوڵی لەوە دەکات کە دەستی هەبوبێت لەو هەوڵەدا یاخود پێشتر ئاگاداری ئەو پلانە بوبێت کە زیاتر لە 270 کەسی تێدا کوژران.\nئاژانسی دەنگوباسی ئەنادۆڵۆ ڕایگەیاند پارتی دادو گەشەپێدانی سەرۆک ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، فەرمانێکی دەرکردووەو داوا لە ئەندامەکانی دەکات " دەستبەجێ هەوڵەکانیان دەستپێبکەن بۆ دوورخستنەوەی ئەو کەسانەی کە پەیوەندییان هەیە بە بزوتنەوەی گولەنەوە و یان ئەو کەسانەی کە پشتیوانی لە هەوڵی کودەتاکە دەکەن.\nئەم فەرمانە چەند کاتژمێرێک بەر لە گەیشتنی سەرۆکی کازاخستان نورسوڵتان نەزاربایڤ بوو بۆ تورکیا، ئەویش بوو بە یەکەم سەرۆکی وڵاتێکی بیانی کە سەرادانی ئەو وڵاتە بکات لە پاش هەوڵە سەرنەکەوتووەکەی کودەتاکەوە. تورکیا فشار دەبات بۆ هاوپەیمانەکانیشی کە خوێندنگاکان و ڕێکخراوە خێرخوازەکانی سەر بە گولەن دابخەن و چاوەڕوان دەکرێت داوا لە ڕێبەری کازاخستانیش بکات کە ڕێکخراوەکانی سەر بە گولەن لەو وڵاتەکی ناوەڕاستی ئاسیا دابخات.