جیاكردنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری و مۆدێرنیته – ئازادیی کۆمەڵگە\nماڵه‌وه/فەلسەفی/وەرگێڕان/جیاكردنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری و مۆدێرنیته\nجیاكردنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری و مۆدێرنیته\n0 14 12 خوله‌ك پێشتر بینراوه\nو . ئاماده‌كردنی: لوقمان عه‌بدوڵڵا\nبه‌گوێره‌ی گیدنس بۆ یه‌كه‌مجار له‌مێژوودا سه‌رمایه‌داری له‌ئه‌وروپا سه‌ریهه‌ڵداوه، بێگومان زۆرینه‌ی زۆری زانا كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی ئه‌وروپا له‌مباره‌وه هاوفیكرن. بەگوێرەی ئەوانە له هیچ شوێن و قۆناخێكی مێژوودا پەرەسەندنێکی هاوشێوه‌ی ئەمە نه‌بینراوه. ئه‌و سه‌رمایه‌داریه‌ی باس ده‌كرێت سه‌رمایه‌داری ئه‌مستردام ـ هۆڵه‌ندا و له‌نده‌ن ـ ئینگلته‌رایه كه له‌سه‌ده‌ی شازده‌هه‌م وه‌ك ناوه‌ندی هێزی هه‌ژموونگه‌رایی جیهان هه‌ڵكشاوه. به‌شی واقیعی لێره‌دا شاراوه‌یه كه ئه‌مستردام و له‌نده‌ن له‌م سه‌ده‌یه به‌دواوه هه‌ژموونگه‌رایی شارستانیه‌تی ناوه‌ندی جیهانی كلاسیكیان وه‌رگرتووه. هه‌رچی سه‌باره‌ت به بابەتی چۆنیه‌تی گواستنه‌وه‌ی هه‌ژموونگه‌راییه، مێژووی جیهان به‌رفراوانترین ماتریاڵی ده‌رهه‌ق به‌م قۆناخه له‌به‌ر ده‌ستدایه، ته‌نانه‌ت به‌رفراوانترین تاقیگه‌ی هه‌یه. نه ده‌رفه‌تی دووباره‌كردنه‌وەی ئەوانەی هه‌یه، نه پێویستی به‌مه ده‌كات، ته‌نیا ئاماژه‌ی پێده‌كه‌ین. له به‌رگه‌كانی پێشووتری بەرگرینامەکەمدا تۆزێك باسی ئەم بابەتەمان كردبوو. لایه‌نه هه‌ڵه‌و ناته‌واوه‌كانی ئه‌م دەستنیشان کردنەش گرنگی خۆی هەیە.\nأ ـ بانگه‌شه‌ی تاكانه‌یی سه‌رمایه‌داری راست نییه، به‌شێوه‌یه‌كی به‌رفراوان شیکارم کردبوو كه یه‌كه‌مین پاوانی سه‌رمایه له په‌رستگا (زه‌قوره له‌وانه‌یه یه‌كه‌مین بانك و كارگه بێت)ی کاهینی سۆمه‌ر پێكهاتووه. گرێدراو به‌مەشە‌وه به دڵنیاییه‌وه دەکرێ بڵێین له پێكهاتنی یه‌كه‌مین هه‌ژموونگه‌رایی سێیانه‌ی شار ـ چین ـ ده‌وڵه‌تدا به شێوه‌ی پاوان قه‌رزداری سۆمه‌ریه‌كانن. به‌تایبه‌تیش دوای خوێندنه‌وه‌و ئاشنابوونم به بۆچوونه‌كانی ئه‌ندری گونده‌ر فرانك و هاوڕێ نزیكه‌كانی ده‌رهه‌ق به شارستانیه‌تی ناوه‌ندی و سیسته‌می دونیا، بڕوام به بۆچوونه‌كانی خۆم تۆكمه‌و پته‌وتر بوو. بەڵام به سووربوونه‌وه ئاماژه به‌وه ده‌كه‌م كه پاوانی ده‌سه‌ڵاتیش شێوه‌یه‌كی جیاوازتری پاوانی سه‌رمایه‌یه. جه‌ختم له‌سه‌ر ده‌رككردن به‌و خاڵه كرده‌وه كه دەسەڵات یه‌كێك له چوار چه‌شنه سه‌ره‌كیه‌كانی كه‌ڵه‌كه‌كردنه. یه‌كه‌مین پاوان له‌سەر كشتوكاڵ ئاواكراوه كه به‌رهه‌مه‌كه‌ی زیادی كردووه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ناوچه‌كه زێدە – بایی كردووه به ناچارییه‌ك، ده‌رفه‌تی په‌ره‌سه‌ندنی پاوانی بازرگانیش ره‌خساوه. هه‌روه‌ها یه‌كه‌مین پاوانی پیشه‌سازی له‌سه‌ر پیشه‌كاره‌كانی شار ـ په‌رستگا جێگای باس بوو. هه‌رچی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی شاره كه له‌بواری سه‌ربازی و ئیداریدا ئه‌ركی وه‌رگرتبوو، له پێگه‌ی به‌هێزترین پاوانی ده‌سه‌ڵاتدا بوو كه لەگەڵ سێیانه‌كه‌ی سه‌ره‌تا له‌ناو په‌یوه‌ندیه‌كی توندو تۆڵدا بوو. جیاوازی راده‌و ئاستی هێزه‌كانیان په‌یوه‌ندی هه‌ژموونگه‌رایی ده‌كرد به ناچارییه‌ك. لەکاتێکدا سه‌ره‌تا هه‌ژموونگه‌رایی کاهینە‌كان به‌هێز بوو، دواتر به‌ڕیزه ئه‌و دۆخه گۆڕانكاری به‌سه‌رداهات. به‌كورتی كاراكته‌رو خه‌سڵه‌تی پاوان و هه‌ژموونگه‌رایی هه‌ر له قۆناخی ئاواكردندا لە ئارادایە. له به‌رگه‌كانی پێشووتری بەرگرینامەکەمدا هه‌وڵمدا په‌ره‌سه‌ندنه مێژووییه‌كه‌ی ئەم راستینەیە له شێوه‌ی ئه‌ڵقه‌ی سه‌ره‌كی پێشكه‌ش بكه‌م. هه‌روه‌ها ده‌ستنیشانكردنێكی زۆر گرنگ سه‌باره‌ت به پاوانه‌كانی شارستانیه‌ت ئه‌وه‌یه، چه‌نده له‌نێوان خۆیان له‌ناو ناكۆكی و پێكداداندا بن، به‌ڵام به‌رامبه‌ر ده‌ره‌وه (هێزه‌كانی شارستانێتی دیموكراتی) به یه‌كه‌وه‌و به سیفه‌تی ئه‌ڵقه مێژووییه‌كانی زنجیرێك ده‌جووڵێنه‌وه. ئه‌گه‌رمیراسی ئه‌وانه‌ی پێشووتر له ئارادا نه‌بێت هیچ شارستانیه‌تێك سه‌ریهه‌ڵنه‌ده‌دا. باسی سیسته‌مێكی شارستانیه‌تی ناوه‌ندی ده‌كه‌م نه‌ك شارستانیەتی چین و ئینكاكان.\nپێشتر هه‌وڵمدا به‌درێژی باسی چیرۆكی پێكهاتنی ئه‌ڵقه‌ی شارستانیه‌تی ئه‌وروپا بكه‌م. به گرنگیه‌وه ئاماژه‌م به په‌یوه‌ندیه‌كه‌ی لەگەڵ شارستانیه‌تی خۆرهه‌ڵات (ته‌نانه‌ت لەگەڵ نیولیتیكه‌كه‌ی) و رۆڵی گوێزه‌ره‌وه‌ی ڤێنسیا بۆ بەهاکان كرد كه نزیكه‌ی سێ سه‌ده به‌رده‌وام بوو. گرنگترین خاڵ كه ده‌توانرێت سه‌باره‌ت به تاكانه‌یی شارستانیه‌تی (به واتای مۆدێرنیته‌كه‌ی) ئه‌وروپای دوای سه‌ده‌ی شازده‌هه‌م بانگه‌شه‌ی بۆ بكرێت ماهیه‌تی پاره ـ سه‌رمایه‌یه كه پێگه‌یشتووتره. بێگومان له‌م سه‌ده‌یه بەدواوه پاوانی پاره ـ سه‌رمایه یه‌كه‌مین پاوانی هه‌ژموونگه‌رایی خۆی له ئه‌وروپا ئاواكردووه. له‌م لایه‌نه‌وه ده‌شێت باس له تاكانه‌یی و بێ هاوتابوونی بكرێت. به‌ڵام راستیه‌كی حاشاهه‌ڵنه‌گره كه ناتوانرێت بگووترێت ئه‌وروپا لانكه‌ی پاره ـ سه‌رمایه‌یه‌و ئه‌و قۆناخه‌ش مێژووه‌كه‌یه‌تی. چونكه یه‌كه‌مین شته‌كانی له پاره ده‌چوون زۆر به‌ر له شارستانیه‌ت هەبوون. ئه‌و پسپۆڕانه‌ی توێژینەوە سەبارەت بەچاخه‌كانی یه‌كه‌م(كۆن) دەکەن، له‌و باره‌یه‌وه هاوفیكرن كه ئۆبسیدیه‌ن و مادده هاوشێوه‌كانی رۆڵی یه‌كه‌مین پاره‌یان بینیوه. چه‌ندین مادده‌و شتوومه‌كی به‌نرخ له كۆمه‌ڵگاكانی كۆمۆنه‌ی سه‌ره‌تاییدا رۆڵێكی هاوشێوه ده‌بینن. هه‌ر كه‌سێك که په‌یوه‌ندی به‌م بابه‌ته‌وه هه‌بێت ده‌زانێت لێدانی یه‌كه‌مین سکه‌ی دراو ـ پاره، دراوه زێڕیه‌كانی كریوزۆسی پادشای لیدیا بووه كه له‌سه‌ده‌ی حه‌وته‌می پ.ز له رۆژهه‌ڵاتی ئیجه ئاواكراوه. ده‌توانرێت هه‌مان شت سه‌باره‌ت به كه‌ڵه‌كه‌كردنی پاره- سه‌رمایه‌ش بگووترێت. چونكه كه‌ڵه‌كه‌كردن (كۆكردنه‌وه) نه‌ریتێكی زۆر كۆنه. له‌م چوارچێوه‌یه‌دا به‌درێژایی مێژوو كانزاو مادده به‌نرخه‌كان كۆكراونه‌ته‌وه. تۆماره شوێنه‌وارناسیه‌كان له‌م باره‌وه نموونه‌یه‌كی زۆری پێشكه‌ش كردووین. گوته‌ی”هێنده‌ی قارون ده‌وڵه‌مه‌ند” ئه‌م راستیه ده‌رده‌بڕێت. هیچ شتێك وه‌ك قاروونه‌كانی ئاشوور (پاره، بازرگانی، بازاڕ، واتایه‌كی هاوشێوه‌ی كۆگای به‌رهه‌مه‌كانی هه‌یه) به‌شێوه‌یه‌كی ره‌سه‌ن و سه‌رنجڕاكێش به‌كارهێنانی پاره ـ سه‌رمایه به ئامانجی قازانج روون ناكاته‌وه. چه‌ندین شاری رۆژهه‌ڵاتی هه‌ن كه هه‌زاران ساڵ به‌ر له ڤێنسیا، ئه‌مستردام و له‌نده‌ن رۆڵی لانكه‌ی پاره ـ سه‌رمایه‌یان بینیوه.\nئه‌و تایبه‌تمه‌ندیه‌ی له پاره ـ سه‌رمایه‌ی ئه‌وروپادا تاكانه‌یه، هه‌ڵكشانێتی و بۆ یه‌كه‌مجار ئاواكردنی هه‌ژموونگه‌راییه‌كه‌یه‌تی. كارل ماركس ئه‌م چه‌شنه هه‌ژموونگه‌راییه‌ی سه‌رمایه‌و مۆرك لێدانی له مۆدێرنیته به ئه‌رێنی و رۆڵێكی پێشكه‌وتنخواز هه‌ڵده‌سه‌نگێنێت. كاتێك والرشتاینیش ئه‌م هه‌ژموونگه‌راییه به‌و شێره ده‌چوێنێت كه له‌قه‌فه‌س ده‌ركه‌وتووه، به بایه‌خه‌وه پێویستی ئاماژه‌كردن به رۆڵه ئه‌رێنیه‌كه‌ی ده‌بینێت. ته‌نانه‌ت كاتێك هۆكاره‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م هه‌ژموونگه‌راییه به لاوازبوونی كڵێساو پادشایه‌تییه‌كان و داگیركاری مه‌غۆله‌كان له رۆژهه‌ڵات ده‌به‌ستێته‌وه، وه‌ك بڵێی دان به‌وه داده‌نێت كه رووبه‌ڕووی نیشانه‌ی پرسیاری گه‌وره بۆته‌وه. وه‌ك ده‌ره‌نجام به خاڵێك گه‌یشتووه كه بژاره‌كه‌ی بۆ مێژوو به‌هیچ شێوه‌یه‌ك باش نییه. ئێره ئه‌م شوێنه گونجاوه نییه كه ئاماره تۆقێنه‌ره‌كه‌ی چوار سه‌ده‌ی پاره ـ سه‌رمایه هەڵڕێژرێت و بخرێتە روو. به‌ڵام ته‌نیا كاتێك ژماره‌ی كوژراوو برینداری شه‌ڕه‌كان، ژماره‌و ماوه‌ی شه‌ڕه‌كان، ئه‌نجامه وێرانكاریه‌كانی قه‌یرانه ئابووریه‌كان، راده‌ی بێ‌كاری و هه‌ژاری، گرنگترینیشیان بەشی لە وێرانكردنی ژینگه‌و كاره‌ساته‌كان تۆمار بكرێت، ئه‌و كاته شیمانه‌كردنی چۆنیه‌تی ئه‌و هه‌ژموونگه‌راییه هێنده زه‌حمه‌ت نییه كه رووبه‌ڕوومان بۆته‌وه.\nب ـ ئه‌و بانگه‌شه‌ی مۆدێرنیته‌ی پشتبه‌ستوو به سه‌رمایه‌داریی وه‌کو تاقانه ده‌بینێت، بانگه‌شه‌یه‌کی ناته‌واو و هه‌ڵه‌یه. ئه‌م بانگه‌شه بانگه‌شه‌ی زانستی كۆمه‌ڵایه‌تیه که ته‌وه‌ره‌و ناوه‌نده‌که‌ی ئه‌وروپایه‌و زۆر به‌رفراوان و ئابلۆقه‌ده‌ره. به‌و سیفه‌ته‌ی سیسته‌می ـ جیهانییه ئه‌ویش له‌میانه‌ی به ئه‌به‌دیكردنی هه‌بوونی خۆی و دانانی گه‌مارۆدانه‌كه‌ی به “كۆتایی مێژوو” و “دواگوته‌ی” حه‌قیقه‌ت، له شارستانیەتەکانی سه‌رده‌مه‌كانی پێش خۆی كه‌متر نییه. ته‌نانه‌ت له‌رێگای چەکی زانستیه‌وه ئەو بانگەشەیە مسۆگه‌رتر دەکات. هه‌رچی هه‌ژموونگه‌رایی ئایدیۆلۆژی لیبڕالیزمه له‌رێگای پاوانه میدیاییه گرێدراوه‌كانی خۆیه‌وه هه‌موو هه‌وڵوكۆششی خۆی خستۆته‌گه‌ڕ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م بانگه‌شه‌یه گشتگیربکات و به‌سه‌ر ته‌واوی مرۆڤایه‌تیداو قۆناخێك له‌ناوچاخدا (سه‌رده‌می راگه‌یاندن و زانیاری) بئافرێنێت و وه‌ك حه‌قیقه‌تێكی هاوبه‌ش به‌ڕێوه‌ی ببات. له‌كاتێكدا گرنگی به‌وه ده‌دات كه له‌بواری ناوه‌ڕۆك و شێوه‌دا راستی له‌ناو ره‌هه‌نده مێژووییه‌كه‌ی پێشكه‌ش بكات، له ئاواكردنی فیوچه‌رۆلۆژی”ئایینده‌ناسی” یه‌كی دابڕاو له رابردوو و رۆژی ئه‌مڕۆمان دوا ناكه‌وێت. به‌شێوه‌یه‌كی سه‌یر، ئێستاگه‌راییه. دروشمی “ئێستا بژی، ئه‌وه‌ی تر پووچه” وه‌ك باوه‌ڕییه‌كی بنه‌ڕه‌تی په‌سه‌ندو جێبه‌جێ ده‌كرێت. ئه‌و لیبڕالیزمه نوێیه‌ی له میانه‌ی چه‌مكی ئاوێتەگەرایی سه‌رجه‌م قاڵبه ئایدیۆلۆژیه‌كانی فیكره كۆن و نوێكان پێكیهێناوه، به‌شێوه‌یه‌كی زۆر خراپتر دوا هه‌لومه‌رج و كه‌ش و هه‌وای رۆما به بیر مرۆڤ دێنێته‌وه. سێیانه‌ی ـ وه‌رزش، سێكس، هونه‌ر ـ له لوتكه‌ی قۆناخی به ئایدیۆلۆژیابووندان. ره‌هه‌ندی ئایینی به هه‌موویان دراوه. له رۆژگاری ئه‌مڕۆماندا دۆزینه‌وه‌ی ئایینی دووه‌م زه‌حمه‌ته كه له رێوڕه‌سمه‌كانی ئایینی ستادیۆمی تۆپی پێی رۆژی ئه‌مڕۆمان هۆشبه‌رتر بێت. لەبواری بە پیشه‌سازیکردنی هونه‌ریشدا ره‌وش و په‌ره‌سه‌ندنی هاوشێوه جێگای باسه. ته‌نانه‌ت هه‌ست و ره‌مه‌كێكی خۆڕسكی وه‌ك زایه‌ندیش بۆ پیشه‌سازی سێكس وه‌رچه‌رخێنراوه. سێکس یش کە كاریگه‌ری هۆشبه‌رانە (ئه‌فیۆن)ی هەیە به‌لای كه‌مه‌وه هێنده‌ی سپۆڕو هونه‌ر كراوه به ئایین. ناوبردنی ئه‌م سێیانه به رێوڕه‌سمی ئایینه‌كانی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری له جێگای خۆیدا ده‌بێت. ئایینگه‌رایی رادیكاڵیش كه به ناوی سەردارێتی ئایین کەوتۆتە رێ، سه‌رباری ئه‌وه‌ی خۆی وه‌ك دژه ـ مۆدێرن پێشكه‌ش ده‌كات، به‌ڵام مه‌یلێكی مۆدێرنیته‌یه.\nكاتێك له قووڵاییه‌وه ته‌ماشای ئه‌و مۆدێرنیته‌یه بكرێت كه مۆركی سه‌رمایه‌داری پێوه‌یه، ئه‌وا ده‌ركی پێده‌كرێت كه بێ باوه‌ڕترین جۆره به‌خۆی. هێنده په‌نابردنی بۆ پێكه‌وه لكاندن و ئاوێتەگەری ئه‌و راستیه ده‌سه‌لمێنێت. هه‌رچه‌نده پۆست مۆدێرنیزم وه‌ك به‌رهه‌مێكی ئه‌م باوه‌ڕ به‌خۆنه‌بوونه سه‌ریهه‌ڵداوه، به‌ڵام نه‌بوو به ئه‌ڵته‌رناتیفی مۆدێرنیته. ته‌نیا داخوازیه‌كه‌ی كردنه‌وه‌ی په‌نجه‌ره‌یه‌ك بوو بۆ ئه‌و رۆشنبیرانه‌ی له‌مۆدێرنیته بێزار ببوون. له‌بواری شێوازی ژیانیه‌وه تا بینه‌قاقای كه‌وتۆته ناو مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریه‌وه. ده‌شێ نموونه جۆرییه‌كه‌ی له ئه‌دۆڕنۆی فه‌یله‌سوفدا ببینرێت. ئه‌دۆڕنۆ كاتێك ده‌ڵێت “ژیانی چه‌وت راست ناژیێنرێت” به شێوه‌یه‌كی زۆر كورت مۆدێرنیته‌ی روون كرده‌وه. به‌ڵام له پێشكه‌شكردنی ئه‌ڵته‌رناتیفدا سفر بوو. له‌به‌ر ئه‌م هۆیه‌ش تووشی تووڕه‌یی و په‌رچه‌كرداری لاوانی شۆڕشگێڕ هاتبوو. له راستیشدا لیبڕالیزمی نوێ ده‌یویست ببێته جلوه‌و مه‌كیاژه نوێیه‌كه‌ی مۆدێرنیته كه جلوه‌كه‌ی كه‌وتبوو. به‌ڵام چه‌نده نوێبوونه‌وه‌و لكاندن ئه‌نجامبدات په‌رده‌پۆشكردنی ناكۆكیه‌كانی سه‌رده‌می پاوانی فینانسی جیهانگیری و رزگاركردنی سیسته‌مه‌كه‌ی ئاسان نییه.\nئه‌ندرێ گۆنده‌ر فرانك كاتێك له چوارچێوه‌ی قۆناخی پێنج هه‌زار ساڵه‌ی شارستانیه‌ت پێگه‌و گرنگی شارستانیه‌تی ئه‌وروپا ده‌ستنیشان ده‌كات زۆر له راستی نزیكبۆته‌وه. به‌ڵام سه‌رباری ئه‌وه‌ی خۆیشی له قووڵاییدا ئاگاداری كه‌موكوڕیه‌كانێتی، جگه له هه‌ندێ چوارچێوه‌ی گشتی، رێگه چاره‌یه‌ك یان ئه‌ڵته‌رناتیف پێشناخات و پێشكه‌شیان ناكات. راستتر بڵێین هێشتا هیوای ماوه. لەگەڵ ئه‌وه‌ی فۆڕمۆڵی “یه‌كێتی له‌ناو جیاوازییه‌كان” له‌چوارچێوه‌ی شارستانیه‌تی كلاسیكدا راسته به‌ڵام گشتگیریه‌كی زێده‌ڕۆییانه‌یه. هیچ روونكردنه‌وه‌یه‌كی له‌باره‌ی چۆنیه‌تی جێبه‌جێكردنیه‌وه پێشكه‌ش نه‌كردووه. هه‌رچی هه‌ڵه‌كه‌یه‌تی، هێشتا هیوایه‌كی له‌و جۆره‌ی هه‌یه كه ده‌رفه‌تی ژیانێكی مۆدێرن و جیاواز و باشتر (به تیۆری و كرداری) له‌ناو سیسته‌م له ئارادایه. له‌م لایه‌نه‌وه والرشتاین ئه‌رێنی و رادیكاڵه، هه‌رگیز باوه‌ڕی به چاره‌سه‌ریی له‌ناو سیسته‌مدا نییه. راشكاوانه دووباره‌ی ده‌كاته‌وه كه ئه‌و قه‌یرانه‌ی له ئارادایه سیسته‌ماتیك و بونیادییه، پێشنیار ده‌كات ئه‌ركه رۆشنبیری، ئه‌خلاقی و سیاسیه‌كان له باوه‌ش بگیرێن كه به‌شێوه‌یه‌كی راست ده‌ستنیشانی كردوون. به‌ڵام ناته‌واویه‌كه‌ی له‌وه‌دایه، چاره‌سه‌ری به‌رفراوانی سه‌باره‌ت به پرسیاری كامه سیسته‌م پێشكه‌ش نه‌كردووه. له‌م باره‌یه‌وه ره‌خنه‌دانێكی دڵسۆزانه ده‌دات. ده‌ڵێت “هه‌موومان له په‌رستگا پیرۆزه‌كه‌ی بۆرژوازیدا هه‌مان شه‌ربه‌تمان خوارده‌وه”. هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌م هۆكاره ئاماژه به‌و ترسه ده‌كات (به واتا مه‌جازیه‌كه‌ی) كه به‌رامبه‌ر غه‌زه‌ب و نه‌فره‌تی خوداوه‌نده‌كان هه‌یه‌تی. چه‌ندین خاڵ و شتی گرنگ سه‌باره‌ت به راده‌ی وابه‌سته‌یی سه‌رمایه‌ی رۆشنبیری به مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری و زه‌روره‌تی دابڕانی رادیكاڵ باس ده‌كات، كه پێویسته په‌ندو وانه‌ی زۆری لێوه‌ربگرین.\nئه‌و په‌نده‌ی كه ده‌ڵێت “راكردن له ئه‌جه‌لی له‌چاره‌نووسراو بێ سووده” ڕه‌وشی من ڕوون ده‌کاته‌وه. له “مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری” رامده‌كرد، به‌ڵام ئه‌و راکردنە به‌س نه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی له ده‌ستی رزگارم بێت. له‌م سۆنگه‌یه‌وه؛ له‌جیاتی ئه‌وه‌ی به‌ده‌ستیه‌وه بمرم، تاقیكردنه‌وه‌ی ئه‌ڵته‌رناتیفه‌كه‌یم زۆر واقیعی و بوێرانه‌تر بینی. به‌مجۆره نه وه‌ك نیچه ته‌نیا به گووتنی راستیه‌كانه‌وه وه‌ستام، نه وه‌ك میشێل فۆكۆش به راگه‌یاندنی مردنی خۆم بەسیفەتی مرۆڤایه‌تی رازی بووم، نه وه‌ك ئه‌دۆرنۆش که نیگه‌ران و زوویر بوو به شێوه‌یه‌كی قه‌ده‌رگه‌رایی گووتم “ئه‌وه‌ی به‌سه‌رت بێت په‌سه‌ندی ده‌كه‌یت”، نه وه‌ك ئه‌ندرێ گۆنده‌ر فرانكیش په‌نابردنه به‌ر دروشمی لێگه‌ڕینی “یه‌كێتی له‌نێو جیاوازیدا “م به‌س بینی. ته‌نانه‌ت بە پێچەوانەی واڵرشتاینیش بڕوام به‌وه نه‌بوو كه دەست نیشانکردنی ئه‌ركی سێیانه‌ی رۆشنبیری، ئه‌خلاقی (ئه‌تیك) و سیاسی به‌سه. بێگومان ئەو کەسایەتیانەی فیکرو فەزیلەت کۆمەکێکی گرنگیان بە تاقیکردنەوەکەم کردو بوێرییان پێبەخشیوە. به‌ڵام ئه‌وه‌ی یه‌كلابۆته‌وه هه‌رگیز گوته‌ی “ژیانی چه‌وت راست ناژیێنرێت” بۆ من جێگای باس نابێت. چونكه هیچ كاتێك ژیانێکم به گوێره‌ی ئه‌م گوته نه‌بووه. زۆر رامكرد، به‌ڵام نه هێزم نه باوه‌ڕیم به‌شی گه‌یشتن به ژیانی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری نه‌كرد. چونكه ئه‌وه‌ی ژیانی و به‌كاریگه‌رتر بوو بانگه‌وازی مرۆڤه یاخیبووه‌كه‌ی ناخم بوو كه ده‌یگووت “هه‌راجمان مه‌كه، له هه‌رچیه‌ك ده‌گه‌ڕێیت له خۆتیدا بدۆزه‌وه”. یاخیبوونه‌كانی خۆم ده‌نووسمه‌وه.\nله‌وانه‌یه بپرسن؛ به‌رامبه‌ر به‌م سێیانه‌ی هێزه‌كانی مۆدێرنیته چیت بۆ ده‌كرێت كه پێنج هه‌زار ساڵه هیچ رۆح و هزرێك نه‌ماوه ره‌گی خۆیان تێدا دانه‌كوتابێت، له‌م چوار سه‌د ساڵه‌ی دواییشدا له ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه، له ژینگه‌و هه‌واكه‌یه‌وه تا ده‌گاته ژێر زه‌ویه‌كه‌ی هیچ به‌هایه‌كی كۆمه‌ڵگای نه‌هێشتۆته‌وه كه ده‌ستی بۆ نه‌بردبێت، نه‌یكردبێت به كاڵا، نه‌یكڕیبێت و هه‌راجی نه‌كردبێت، هه‌روه‌ها ملیۆنجار هێنده‌ی سیسته‌مه‌كانی فیرعه‌ون و نه‌مرود خۆی به‌هێز كردووه؟ بێگومان به‌مجۆره پرسیاره‌كه به هه‌ڵه ده‌پرسم. به‌و شێوازه ده‌یپرسم كه مۆدێرنیته گه‌ره‌كیه‌تی. ئامانجم ئه‌وه‌یه بێ نرخی ئه‌و شتانه ئاشكرا بكه‌م كه ئه‌م پرسیاره‌یان هێناوه‌ته ئاراوه‌و گریمانه‌كه‌ی پشت په‌رده‌ش روون بكه‌مه‌وه.\nمن نه تازه‌گه‌ری دیموكراتی ده‌دۆزمه‌وه‌و نه ده‌یئافرێنم. هه‌رچه‌نده سه‌باره‌ت به سه‌رله‌نوێ ئاواكردنه‌وه شتگه‌لێك هه‌بێت كه بیڵێم، به‌ڵام گرنگی پێناده‌م. راستتر، خاڵه گرنگه‌كه له شوێنێكی دیكه‌دا شاراوه‌یه. ئه‌ویش ئه‌مه‌یه‌و لێرانه‌دایه: له‌و كاته‌ی كه‌وا شارستانیه‌تی فه‌رمی ئاواكراوه تازه‌گه‌ری دیموكراتی به‌شێوه‌ی دووالیزم له ئارادایه. له هه‌ر شوێن و زه‌مه‌نێكدا ئه‌م (شارستانیه‌ته) هه‌بێت، ئه‌ویش بوونی هه‌یه. هه‌رچه‌نده شاره‌زاو پرۆفیشۆناڵانه‌ش نه‌بێت ئه‌وه‌ی من هه‌وڵی ئه‌نجامدانی ده‌ده‌م، پێشكه‌شكردنی نرخ و به‌های شایسته‌یه به‌و شێوه ژیاره‌ی (شارستانێتی دیموكراتی نافه‌رمی، ناو گرنگ نییه) كه له هه‌ر زه‌مه‌ن و شوێنێكی شارستانیه‌تی فه‌رمیدا هه‌یه، هه‌روه‌ها پێشخستنی روونكردنه‌وه‌ی سه‌رنج راكێشه ده‌رهه‌ق به ره‌هه‌نده سه‌ره‌كیه‌كانی. جگه له‌مه‌ش مه‌به‌ست پێشكه‌شكردنی پێناسه‌یه ده‌رهه‌ق به ماهییه‌ته‌كه‌ی و شێوه سه‌ره‌كیه‌كانی زهنیه‌ته‌كه‌ی و كۆمه‌ڵگاكه‌ی كه له‌میانه‌ی بونیادو شێوازێكی ژیان له ئارادایه.\nئه‌و شارستانیه‌ت (مۆدێرنیته‌ی سه‌رده‌مه جیاوازه‌كان)ـه‌ی بانگه‌شه‌ی تاقانه‌ییه‌كه‌ی ده‌كرێت، له هه‌ر شوێنێك که ده‌ستی به‌ریكه‌وتووه‌و هه‌ر زه‌مه‌نێك چه‌رخه‌كه‌ی پێیدا تێپه‌ڕیوه، ده‌ركه‌وتنی به‌رامبه‌ر (دژ)ه‌كه‌ی وه‌ك پێویستیه‌كی دیالیكتیكی هیچ لایه‌نێكی نییه مایه‌ی تێگه‌یشتن نه‌بێت. به‌پێچه‌وانه‌وه، ئه‌وه‌ی ده‌ركی پێناكرێت ئه‌وه‌یه بۆچی به‌درێژایی مێژووی شارستانیه‌ت ئه‌و ركابه‌رێتیه سروشتییه دیالیكتیكیه به‌شێوه‌یه‌كی سیسته‌ماتیك گوزارشت نه‌كراوه‌و ده‌نگی به‌رز نه‌كراوه‌ته‌وه. له‌كاتێكدا له سۆمه‌ره‌وه تا میسرو هه‌راپا، له چین و هیندستانه‌وه تا ده‌گاته رۆما هێنده شارستانیه‌ت ئاواكراون، بۆچی هۆز، خێڵ و گڕوپه ئایینییه له ژمارنه‌هاتووه‌كانی بیابانی مه‌زن، بیابانه‌كانی ئاسیا، سیبریاو تا ده‌گاته بیابانی عه‌ره‌بستان وه‌ك لافاو به‌لێشاون، ته‌نگه‌تاو و به‌كۆیله‌كراون نابێت هیچ په‌رچه‌كردار، هزرو بونیادێكی كۆمه‌ڵایه‌تی ركابه‌ریان هه‌بێت؟ ئایا ئه‌مه كارێكه ئه‌قڵ و ویژدان په‌سه‌ندی بكات؟ كاتێك گه‌لان له‌لایه‌ن باڵاده‌ستانی ئه‌و شارانه‌ی هه‌زاران ساڵه ئاوایانكردووه دووچاری هه‌ر جۆره فشارو چه‌وسانه‌وه‌یه‌ك بوونه‌وه، بێ ده‌نگ و ده‌سته‌وه‌ستان بن و سوپاسگوزاری قه‌ده‌ره‌كه‌یان بن؟ ئایا ئه‌مه رێی تێده‌چێت؟\nده‌شێت هه‌زاران پرسیار ده‌رهه‌ق به هه‌زاران ناوچه‌و قۆناخ بكرێت. بێگومان وه‌ڵامیشیان هه‌یه. به‌ڵام ئه‌وه‌ی نییه، بۆچی له هۆنینه‌وه‌و رستنی ئه‌م وه‌ڵامانه‌وه سیسته‌می (ئاواكردنی فیكر، تیۆری) شارستانیه‌تێك ئاوا نه‌كراوه. هه‌روه‌ها بونیاده ركابه‌ره‌كان (راوه‌سته‌ی كۆمه‌ڵگای ئه‌خلاقی و سیاسی) یش هه‌ن. ئه‌و شته‌ی نه‌كراوه‌و نییه‌و سه‌رنج ڕاکێشه، ئه‌وه‌یه ئه‌و په‌یوه‌ندی و هۆگرییه‌ی بۆ هه‌زاران زۆردار، ئیمپراتۆرو پاوانه‌كانی ده‌سه‌ڵات ـ سه‌رمایه پیشاندراوه، ده‌رهه‌ق به سه‌ره‌كیترین دۆخی راوه‌سته‌ی سروشتی كۆمه‌ڵایه‌تی و به‌رامبه‌ر ره‌وشی كۆمه‌ڵگای ئه‌خلاقی و سیاسی و پێشكه‌وتنه‌كه‌ی پیشان نه‌دراوه.\nسه‌باره‌ت به هه‌ر شێوه‌یه‌كی خه‌لیفه، سوڵتان، ئه‌میر، شێخ، شاهنشاو فه‌رمانده‌یه‌كی شارستانیه‌تی ئیسلام كه باش ده‌یانناسین به ورده‌كاریه‌كانیه‌وه چیرۆكیان له‌باره‌وه ده‌نووسرێت و باس ده‌كرێت، به‌ڵام ته‌ریقه‌ت، مه‌زهه‌ب، به‌رخودان، حه‌سره‌ت و باوه‌ڕی ئه‌و باوه‌ڕمه‌ندانه‌ی له سێ كیشوه‌ردا بڵاوبوونه‌ته‌وه یان به‌شێوه‌یه‌كی شایسته ناكرێت به مێژوو یان به چه‌واشه‌كراوی ده‌كرێن به چیرۆك. ئاشكرایه كه لێره‌دا دووالیزم و پێكدادانی ناو شارستانیه‌ت له ئارادایه. به‌ڵام له‌كاتێكدا لایه‌نێكیان به‌شێوه‌یه‌كی بێ سنوور به شان و باڵیاندا هه‌ڵده‌درێت و شكۆدار ده‌كرێن، ركابه‌ره‌كانیان ژێر خاك ده‌كرێن. ته‌نانه‌ت له ژیانی خۆشمدا بوومه شاهێدی ئه‌م دۆخه. چاودێری كوردی عه‌له‌وی، سووننی و ئێزدیم كرد. پێویسته راشكاوانه‌و ئاشکرا بیڵێم شارستانێتی پاڵاوته‌ی هه‌زاران ساڵ، له شارستانێتی ركابه‌ر زیاتر كۆمه‌ڵگای ئه‌خلاقی و سیاسیم له كورده عه‌له‌وی و ئێزدیه‌كاندا بینی. كه‌چی گوته‌و چیرۆكه‌كانی شارستانیه‌تی كلاسیك سه‌باره‌ت به عه‌له‌وی و ئێزدیه‌كان پڕه له سووكایه‌تی پێكردن و ئه‌و ریسواكاریانه‌ی كه ته‌نانه‌ت مرۆڤ به زمانیدا نایه‌ت دووباره‌یان بكاته‌وه. هه‌ڵبه‌ته لێره‌دا مه‌به‌ستم زه‌حمه‌تكێشه سوننیه‌كان، كولتووری هۆزو خێڵه‌كانیان نییه. جێگای ته‌واوی ئه‌م توێژانە له قه‌فه‌سی شارستانیەتدا تازه‌گه‌ری دیموكراتییه. ده‌شێت له هه‌ر شوێن و زه‌مانێك نموونه‌كانی ئه‌مه بخرێته‌ڕوو. وابزانم بۆ رۆشنكردنه‌وه‌ی ئامانجه‌كه‌مان ئه‌مه به‌سه.\nپێویسته ئاماژه به گرنگی روونكردنه‌وه‌ی خاڵێكی دیكه‌ی سه‌باره‌ت به مۆدێرنیته بكه‌م. به واتایه‌ك له واتاكان دەستەواژەی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری راست نییه. پێویسته سه‌رنج بده‌ن كه به‌شێوه‌یه‌كی مه‌رجدار زاراوه‌كه به‌كاردێنم. هه‌ر وه‌كو چۆن دەستەواژەی كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری نادیاره‌و مه‌ترسی په‌رده‌پۆشكردنی راستی هه‌یه، له‌وانه‌یه دەستەواژەی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریش مه‌ترسیه هاوشێوه‌كانی زیاتربێت. به‌واتا گشتیه‌كه‌ی مۆدێرنیته شێوازی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی سه‌رده‌مێكه. به سیفه‌تی كولتووری ماددی و مه‌عنه‌وی، ته‌واوی فاكته‌ره‌كانی ته‌كنیك، زانست، هونه‌ر، سیاسه‌ت و مۆدێل له خۆوه ده‌گرێت كه مۆركی خۆی له قۆناخێك داوه. له‌م واتایه‌دا ئه‌گه‌ر مۆدێرنیته بكرێته موڵكی سه‌رمایه‌داری هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه، ته‌نانه‌ت له‌میانه‌ی زۆرێك له فاكته‌ره‌كانیه‌وه دژی سه‌رمایه‌دارییه كه پاوانێكه. هه‌روه‌كو چۆن كۆمه‌ڵگای ئه‌خلاقی و سیاسی شێوازی سه‌ره‌كی ژیانی سروشتی كۆمه‌ڵگا به‌گشتی دژی شارستانیه‌ته‌و به‌تایبه‌تیش دژی شارستانیه‌تی سه‌رمایه‌دارییه، ئه‌وا له مۆدێرنیته (تازه‌گه‌ری)شدا راوه‌سته‌یه‌كی هاوشێوه جێگای باسه. كۆمه‌ڵگای مۆدێرن (هاوچه‌رخ) كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری نییه. ئه‌ی بۆچی ده‌سته‌واژه‌ی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داریم به‌كارهێنا؟ چونكه پاوانی سه‌رمایه‌داری لەگەڵ هاوپه‌یمانه هه‌ژموونگه‌راكه‌ی هێنده‌ی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگادا زاڵه، به‌و ئه‌ندازه‌یه خوازیاره مۆركی خۆی له مۆدێرنیته‌ش بدات كه وه‌ك شێوازی ژیانی قۆناخ په‌سه‌ند كراوه. بە یەکەوە لەگەڵ هاوپه‌یمانه ئایدیۆلۆژی، سیاسی ـ سه‌ربازیه‌كانی وه‌ك بڵێی به‌خۆی ئافرێنه‌رو پێكهێنه‌ری شێوازی ژیانی سه‌رده‌مه. لەرێگای ئامرازەکانی په‌روه‌رده، سه‌ربازگه، شوێنه‌كانی عیباده‌ت و میدیا. له‌ناو هه‌وڵێكی زۆر به سیسته‌مدایه زهنیه‌تێكی باڵاده‌ست ده‌ئافرێنێ كه هه‌ر شتێك پێچه‌وانه ده‌كاته‌وه، ئه‌وه‌ی هی ئه‌و نییه ده‌یكات به هی خۆی. ئه‌گه‌ر هه‌وڵه پڕوپاگه‌نده‌ییه‌كانی له‌م لایه‌نه‌وه سه‌ركه‌وتوو بێت، ئه‌و كاته مۆركی خۆی له كۆمه‌ڵگا یاخود له مۆدێرنیته ده‌دات.\nكاتێك ئه‌نتۆنی گیدنس سه‌رمایه‌داری به‌یه‌كێك له كۆڵه‌كه گرنگه‌كانی مۆدێرنیته داده‌نێت، له‌وانه‌یه ئاگاداری كه‌وتنه ناو دووالیزمێكه‌وه نه‌بێت. ئه‌و پرسیاره‌ی پێویستی به پرسین هه‌یه: كامه‌یان ئه‌وی تریانی ئافراندووه یاخود ده‌ستنیشان كردووه؟ ناشێت بیر له‌وه بكرێته‌وه كه مۆدێرنیته سه‌رمایه‌داری ئافراندووه، وه‌ك سه‌رده‌مێكی تایبه‌تی سروشتی كۆمه‌ڵگا ژیان ده‌كرێت. به‌ڵام كاتێك پاوانه‌كانی فشارو چه‌وسانه‌وه له ژێر ناوو سیفه‌تی شار ـ چین ـ ده‌وڵه‌تدا پێكدێت مۆركی خۆیان له شێوازی ژیانی قۆناخه‌كه ده‌ده‌ن و خوازیارن بیكه‌ن به موڵكی خۆیان. پێویسته په‌سه‌ند بكرێت و دانی پێدا بنرێت كه زیاتر له‌م دۆخه‌دا سه‌ركه‌وتوون. ئه‌وه‌ی رووده‌دات سه‌ركه‌وتنی پڕوپاگه‌نده‌یه. سه‌رده‌مێكی زل و زه‌به‌لاح كراوه‌ته موڵكی حه‌رامزاده‌كان. كاتێك دەستەواژەی مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری به‌كاردێنین پێویسته به‌رده‌وام ئەو واقیعە ره‌چاو بكرێت. به‌ڵام هیچ كاتێك سروشتی كۆمه‌ڵگا ره‌نگی ته‌واوو شێوازی هه‌بوونی سه‌رمایه‌داری یاخود پاوانێكی دیكه وه‌ك ناسنامه‌ی خۆی په‌سه‌ند ناكات. ته‌نانه‌ت له بواری تیۆریشه‌وه ئاستەمە سروشته‌كانی كۆمه‌ڵگا له خۆیانه‌وه بۆ تۆڕێکی پاوانی فشارو چه‌وسانه‌وه وه‌رچه‌رخێن. هه‌روه‌كو چۆن سه‌لماندمان ناشێت سه‌رمایه‌داری ساف و په‌تی هه‌بێت، ئه‌وا ئاوابوونی شارستانیه‌تی سافیش مه‌حاڵه. ئه‌گه‌ر هه‌ندێ كه‌س بڵێن ده‌كرێ هه‌بێت، پێویسته لێیان بپرسین: ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك له ئارادا نه‌بێت كه بچه‌وسێندرێته‌وه‌و به‌ڕێوه‌ببرێت، ئه‌ی سێیانه‌ی شار ـ چین ـ ده‌وڵه‌ت ته‌نیا به‌خۆیان چۆن ده‌ژین؟ ساده‌ترینیان ئه‌وه‌یه، چۆن به‌رده‌وامی به ژیانی ماددی خۆیان ده‌ده‌ن؟ لەوانەیە ئه‌مانه مۆركی خۆیان له سروشتی كۆمه‌ڵگای قۆناخ بده‌ن، له‌وانه‌یه ئیستیغلالیشی بكه‌ن. به‌ڵام كاتێك ئه‌وروپا جێگای باس بوو ناتوانین رێنسانس، ریفۆرم و رۆشنگه‌ری بكه‌ینه موڵكی سه‌رمایه‌داری. چونكه هیچ كاتێك سه‌رمایه‌داره‌كانی ـ پاره‌و ده‌سه‌ڵاته‌كان ئافرێنه‌ری رێنسانس نه‌بوون، به‌ڵام هه‌موو كاتێك خواستوویانه به‌هێزی ده‌سه‌ڵات و پاره مۆركی خۆیانی لێبده‌ن. چونكه باش ده‌زانن ئه‌گه‌ر له‌مه‌دا سه‌ركه‌وتووبن ئه‌وا پاره‌و ده‌سه‌ڵاتێكی زیاتر به‌ده‌ستدێنن.\nكۆمه‌ڵگاش كه بۆته ئامانجی پاره ـ سه‌رمایه‌و ده‌سه‌ڵاته‌كان، به سیفه‌تی ركابه‌ر ده‌توانێت مۆركی خۆی له شێوازی ژیانی سه‌رده‌م بدات. چه‌ندین رێگاو نموونه‌ی ئه‌مه‌ش هه‌ن. خودی سروشتی كۆمه‌ڵایه‌تیش مه‌یلی به‌م لایه‌نه‌وه‌یه. كۆمه‌ڵگا به زۆری دژه ـ سه‌رمایه‌دارییه، چونكه به‌شێوه‌یه‌كی رۆژانه له‌ناو زۆرداری و چه‌وسانه‌وه‌ی پاوانی سه‌رمایه‌دا ده‌ژی و به‌ده‌ستیه‌وه ده‌ناڵێنن. لاوان، ژنان، بێ‌كاران، گه‌له كۆڵۆنیكراوه‌كان، چه‌ندین گروپی ئایینی، هه‌ر جڤاتێك به ره‌نجی خۆی گوزه‌ران ده‌كات و به‌شی بنه‌ڕه‌تی (DIMOS) كۆمه‌ڵگای مێژوویی ئه‌و توێژانه‌ن كه ره‌نگی سه‌ره‌كی به مۆدێرنیته‌و شێوازی ژیانی سه‌رده‌م ده‌ده‌ن. به ئامانجی ئاسانكاری ته‌واوی ئه‌م توێژانه به گه‌ل (DIMOS) ناو ده‌به‌ین. هه‌رچی دیموكراسییه ده‌بێته ناوی ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌ی كه ئه‌م توێژانه له‌ڕێگایه‌وه خۆیان به‌ڕێوه ده‌به‌ن. سه‌رباری ئه‌وه‌ی دەستەواژەیەکی سیاسین، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و گۆڕه‌پان و توێژانه‌ی له خۆیه‌وه ده‌گرن به‌شێكی سه‌ره‌كی كۆمه‌ڵگا پێكدێنن، دەستەواژەکانی كۆمه‌ڵگای دیموكراتی و تازه‌گه‌ری دیموكراتی دەستەواژە‌یه‌كن له راستی و ناوه‌ڕۆكه‌كه‌یه‌وه نزیكترن. هه‌ر بۆیه پێویسته به سنگفراوانیه‌وه پێشوازی له زۆر به‌كارهێنانم بۆ ئه‌م زاراوه‌یه بكرێت. كاتێك باس له ئه‌ڵته‌رناتیفێتی تازه‌گه‌ری دیموكراتی ده‌كه‌م مه‌به‌ستم ئه‌م راستیه‌یه. له دۆخێكی به‌مجۆره‌دا مۆدێرنیته‌ی تاقانه‌ی شێوازی ئه‌نتۆنی گیدنس، به‌تایبه‌تیش زاراوه‌ی مۆدێرنیته كه مۆركی سه‌رمایه‌داری پێوه‌یه، زاراوه‌یه‌كی زۆر نادیارو ئاڵۆزه، تا راده‌یه‌كی مه‌زن پۆتانسێلی چه‌وتی و هه‌ڵه له‌خۆوه ده‌گرێت.\nئه‌وه‌ی ره‌نگی مۆدێرنیته‌یه‌ك دیاری ده‌كات بانگه‌شه، بونیاد، تێكۆشان و ئاستی سه‌ركه‌وتنی جه‌مسه‌ره دژه‌كانه. به‌ڵام ئه‌گه‌ر بگووترێت به ته‌واوه‌تی سه‌رمایه‌دارییه یان دیموكراته ده‌بێته مۆدێلێكی قه‌به‌و كوێرانه‌ی میتۆدی بچووككردنه‌وه. هه‌ڵبه‌ته كاتێك كۆمه‌ڵگا ده‌بێته جێگای باس پێویسته به‌شێوه‌یه‌كی وشیارو ورد وشه‌ی “ته‌واو” یان “هه‌موو” به‌كاربهێنرێت. چونكه سروشتی كۆمه‌ڵایه‌تی زۆر تێكه‌ڵه‌و هیچ كاتێك یه‌ك شت یان یه‌ك ره‌نگ په‌سه‌ند ناكات. پێویسته له بیری نه‌كه‌ین كه ناكۆكی جیاوازی گه‌ره‌كه. هه‌رچی جیاوازییه واتای ژیانه. له‌و ئان و ساته‌ی ناكۆكی وه‌ستا، له‌م سۆنگه‌یه‌وه؛ له‌و ساته‌وه كه جیاوازییه‌كان وه‌ستان كه‌واته ژیانیش كۆتایی پێهاتووه. ته‌نانه‌ت خودی مردنیش جگه له سه‌لماندنی مانای ژیان گوزارشت له واتایه‌كی دیكه ناكات. ئایا ده‌توانین بیر له‌وه بكه‌ینه‌وه ژیانێك مردنی تێدا نه‌بێت، مه‌حكومی نه‌مری ئه‌به‌دی بێت شتێكی چه‌نده مه‌ترسیدار ده‌بێت؟ راستتر، ژیانێكی به‌مجۆره ده‌بوو به‌ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی گه‌وره. به‌رده‌وام گه‌ڕان به‌دوای لێكچوون، ئه‌گه‌ر ئامانجی سه‌ركوتكردنی ركابه‌ران له‌خۆوه نه‌گرێت، نكوڵیكردنه له ژیان. جگه له مۆدێل (نموونه‌ی مۆدێل فریوده‌رترین جۆری هونه‌ره كه بۆ په‌رده‌پۆشكردنی دژایه‌تی سه‌رمایه‌داری به‌رامبه‌ر به ژیان داهێنراوه‌و له‌رێگای ئه‌شكه‌نجه‌ی لێكچوواندنه‌وه ئه‌نجامده‌درێت) هه‌وڵی فاشیزم و مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری بۆ له‌ناوبردنی ته‌واوی جیاوازییه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی و گۆڕینی بۆ میتۆدی بچووككردنه‌وه‌ی یه‌كڕه‌نگی، نموونه‌یه‌كی دیكه‌ی سه‌لمێنه‌ره بۆ دژایه‌تیكردنی ژیان.\nوه‌ك ئه‌نجام كاتێك دەستەواژەی مۆدێرنیته پێناسە دەکەین كه ده‌سته‌واژه‌یه‌كی ئاڵۆزو نادیاره، ده‌ستنیشانكردنی چوارچێوه‌و ماوه‌كه‌ی گرنگه. یه‌كتاكردنیان هه‌ڵه‌ی گه‌وره له‌خۆوه ده‌گرێت. له‌كاتێكدا مۆدێرنیتە وه‌ك سیفه‌تی هه‌نووكه‌یی و هاوچه‌رخێتی شارستانیه‌ت پێناسه ده‌كرێت، پێویسته به‌شێوه‌یه‌كی زۆر وردو هه‌ستیارانه مه‌غزاو چوارچێوه كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌ی ده‌ستنیشان بكرێت. له‌م لایه‌نه‌وه هه‌ڵه‌و كه‌موكوڕییه گه‌وره‌كانی زانسته كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان به‌رچاون. دەشێ ئەمە ته‌نیا له‌میانه‌ی پشتبه‌ستنی پاوانه‌كانی سه‌رمایه‌و ده‌سه‌ڵات بە هێزی پارەو سەرکوتکردنه‌وه روون بكه‌ینه‌وه. هه‌روه‌كو چۆن ده‌سه‌ڵات زاده‌ی زانسته، سه‌رمایه‌ش زاده‌ی ده‌سه‌ڵاته، پێچه‌وانه‌كه‌شی راسته. سه‌رباری ئه‌مه، به‌و سیفه‌ته‌ی به‌شه سه‌ره‌كیه‌كه‌یه‌تی سروشتی كۆمه‌ڵگا له‌سه‌رده‌می هه‌ژموونگه‌رایی سه‌رمایه‌داریدا دیموكراتیكه. له‌م سۆنگه‌یه‌وه وه‌ك شێوازی ژیانی سه‌رده‌م دیموكراتیزه نه‌بوونی مۆدێرنیته بابه‌تێكه بیری لێناكرێته‌وه. دیموكراتیبوونی تازه‌گه‌ری له‌بواری قه‌باره‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی (كۆمه‌ڵگا) چه‌ندین قات له مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری و به‌كرێگیراوه‌كانی باڵاتره. ته‌نیا ئه‌وه‌ی پێویسته ئه‌وه‌یه به ئامانجی تێگه‌یشتن بزانین به‌شێوه‌یه‌كی راست بیر بكه‌ینه‌وه.\nده‌وڵه‌ت ـ نه‌ته‌وه، مۆدێرنیته‌و كۆنفیدڕالیزمی دیموكراتیك\nئەنجومەنە دیموکراتیەکان لە بوکچینەوە بۆ ئۆجالان\nره‌هه‌ندی ئیندوستریالیزمی مۆدێرنیته و تازه‌گه‌ری دیموكراتی\nلە مارکسیزم و ناسیۆنالیزمەوە بۆ دیمۆکراسیی رادیکاڵ: سەنتێز (Synthesis)ی عه‌بدوڵڵا ئۆجالان بۆ سەدەی بیست و یەکەم


کۆمسیۆنى باڵاى هەڵبژاردنەکانى عێراق دەرگاى پێشکەشکردنى داواکارى دامەزراندنى فەرمانبەرانى سەرسندوقى بۆ هەڵبژاردنى پێشوەختە ڕاگەیاند و بەرپرسێکى کۆمسیۆنى هەرێمیش دەڵێت، نزیکەى 200 هەزار کەس دادەمەزرێت و پشکى هەرێمیشى تێدایە.\nئەمڕۆ دووشەممە (17ى ئایارى 2021) لە ڕاگەیەنراوێکیدا کۆمسیۆنى باڵاى هەڵبژاردنەکانى عێراق دەرگاى پێشکەشکردنى داواکارى بۆ دامەزراندن وەکو فەرمانبەرى پڕۆسەى دەنگدان بۆ هەڵبژاردنى داهاتووى پەرلەمان کردەوە کە لەڕۆژى یەکشەممەى داهاتووە و دەستپێ دەکات.\nبەپێى ڕاگەیەنراوەکە پێشکەشکردنى داواکارى لەڕێگەى ماڵپەڕى www.ihec.iq دەبێت و چەند چینێکیش دەگرێتەوە لەوانە، فەرمانبەرى دەزگا حکومییەکان ئەوانەى کە بڕوانامەى ئامادەیى و سەرووتریان هەیە، هەروەها خوێندکارانى زانکۆ و پەیمانگا و دەرچووەکان دەتوانن داواکارى پێشکەش بکەن.\nهاوکات لەئەکاونتەکەى فەیسبوکیدا، دڵشاد نامیق، جێگرى بەڕێوەبەرى گشتى لە کۆمسیۆنى باڵاى هەڵبژاردنەکانى هەرێمى کوردستانەوە ڕایگەیاندووە، هەڵبژاردنەکە پەیوەندى بە دەزگاکەى ئەوانەوە نییە بەڵام وەکو زانیارى چەند خاڵێک لەسەر ئەو هەڵبژاردنە دەخاتە ڕوو، لەوانە ئەوەیە، بڕیارە لەهەموو عێراقدا 200 هەزار فەرمانبەر بۆ سەر سندوقى دەنگدان دابمەزرێت.\nئاماژەى بۆ ئەوەش کردووە، بەشێک لەوانە دەکەوێتە هەرێمەوە و پێوستە ئەوانەى پێویستیان بە دامەزراندن هەیە هەندێ پڕۆپاگەندەى ناو تۆڕەکان نەخەڵەتین چونکە تا ئێستا نەلینێک کاراکراوە و نەفۆرمى ئۆنلاینیش دانراوە و دامەزراندنەکەش لەڕێگەى فۆرمى ئەلیکترۆنیەوە دەبێـت و کۆمسیۆن بەوردى ڕێکارەکان بڵاو دەکاتەوە.\nئاماژەى بۆ ئەوەش کردووە، کۆمسیۆن بەڕەسمی ڕایگەیاند کە ڕۆژی یەکشەمەی داهاتوو (23ى ئایارى 2021) لینکەکە کارا دەکات و فۆڕمی ئەلیکترۆنی دادەنێت.\nنامیق باسى لەوەش کردووە، مەرجەکانی ئەو کەسانەی دەتوانن فۆڕم پڕکەنەوە ئەوەیە کە بڕوانامەی لە ئامادەیی کەمتر نەبێ و تەمەنی لە 19 ساڵ کەمتر و لە 56 ساڵ زیاتر نەبێت.\nئەو بەرپرسەى کۆمسیۆنى باڵاى هەرێم پێشینارى ئەوەش دەکات، ئەوانەى فەرمانبەرو مۆچەخۆرن و دەرفەتى کاریان هەیە، فۆرمەکە پڕنەکەنەوە و بۆ دەرچووە دانەمەزراوە بێکارەکان بەجێبهڵن.\nسعودیە دەرگای گەشتی بۆ 11 وڵات كردەوە\n2021.05.29 - 17:07


جیهانی – بزاڤی خزمەت\nگۆشەی م.فتحوڵڵا گولەن\nبە داخەوە چەندین سەدەیە، بابەتی ئیمان هێنان بە الله لە بیری مرۆڤەکان بردراوەتەوە، خۆشەویستی پێغەمبەر لە بیری مرۆڤەکاندا هەڵکەندراوە و فڕێ دراوە، شعوری بەندایەتی سڕدراوەتەوە و ڕۆشتووە، هەستی گەردنکەچی و خشوع بەرامبەر پەروەردگار نەماوە. موسوڵمانێتی ڕووکەشگەرا و لە قاڵبدراو، شوێنی موسوڵمانێتی ڕاستەقینەی گرتۆتەوە. نە لە دڵەکاندا هەیەجانێک ماوە، نە لە هەستەکاندا بەرامبەر جەنابی حەق، هەستیارییەک هەیە. ڕۆحەکان لێیان داوە و…\nئێدیس مەمیش یەکێکە لە دەرچووەکانی قوتابخانەکانی لومینادای سەر بە بزاڤی خزمەت لە ڕۆمانیا و ناوبراو لە ساڵی کۆتایی بەشی کۆمپیتەر دەخوێنێت و بەشداری لە ئۆڵۆمپیاتی بیرکاریدا کرد و توانی مەدالیای ئاڵتون بەدەست بهێنێت. هەروەها وەک کەسایەتیی ساڵ لە شاری کۆنستانزای وڵاتی ڕۆمانیا هەڵبژێردرا. ١٥ کەس بۆ خەڵاتی “کەسایەتیی ساڵی کۆنستانزا” هەڵبژێردرابوون، دوای ئەوەی بۆ ماوەی دە ڕۆژ دەنگدان کرا…\nکاک ئۆزکان کە خەڵکی شارەکەی منە، لە کاتی گێڕانەوەی بەسەرهاتەکانی خۆی لە وڵاتی ئازەربایجان، باسی مام سەلمانێکی بۆ کردم. منیش داوام لێکرد کە ئەم یادەوەریە جوانەی خۆی بنوسێت و عەرزی ئێوەی خۆشەویستیشی بکەم: سەرەتاکانی ساڵی ١٩٩٥ بوو. لەگەڵ دوو برادەرمان کەوا لە بەڕێوەبەرایەتی کاریان دەکرد، بەرەو خوێندنگەیەکی شاری لەنکارنیا لە باکوی پایتەختی ئازەربایجان بەڕێکەوتین. شۆفێرەکەشمان مام سەلمان بوو، کە پیاوێکی…\nمامۆستایەکی بزاڤی خزمەت کە لە ماوەی ڕابردوودا بەهۆی ستەم و زۆردارییەکانی دەوڵەتی تورکیاوە ئەو وڵاتەی جێهێشتووە و کۆچی ڕووە و ئەفریقا کردووە، نامەیەکی بۆ ئاژانسی سامانیۆڵو ناردووە کە ئەمە دەقی نامەکەیەتی؛ ” من تورک نیم و خەڵکی تورکیا نیم، لە وڵاتێکی نزیک لە ئیکوادۆر مامۆستام. هاتووم تا شوێنی ئەو برایانەم پڕبکەمەوە کە ستەمدیدە و مافخوراون، مافی ژیانیان پێ ڕەوانابیندرێت…\nزیاتر لە ٨٠٠ منداڵ لە زیندانەکانی تورکیادان و ئێستەش زۆربەیان بەربەرەکانێ لەگەڵ نەخۆشییە دەروونییەکان دەکەن. یەکێک لەوانە ئێبرو ئاڵتونی ٣ ساڵە کە توشی نەخۆشی مەنغۆلی “Down Syndrome” بووە. ئێبرو ٤ مانگە لەگەڵ بەهار ئاڵتونی دایکیدا لە بەندینخانەی ترابزۆن دەژی. یەکێکی تریش توناهان تای ٢ ساڵە کە نەخۆشی ئۆتیزمی هەیە و ٦ مانگە لەگەڵ ڕابیعەی دایکیدا لە زیندانی سینجان…\nئەو خانمانەی لە ماوەی ڕابردوودا هاوسەرەکانیان لەلایەن چەند ئۆتۆمبیلێکی ترانسپۆرتەی ڕەشەوە ڕفێندرا، باس لە هەوڵەکانی خۆیان بۆ ڕزگارکردنی هاوسەرەکانیان دەکەن. ڕێکخراوە مەدەنیە نێودەوڵەتی و ناوخۆیەکانی تورکیاش باس لە ڕفاندنی هاوڵاتیانی تورکیا دەکەن لەلایەن دەزگای هەواڵگری و کەسوکارەکانیشیان دەرگایەک نەماوە سەری پێدا نەکەن. کاربەدەستانی دەوڵەت بە فاتمە بەتول زەیبەکیان وتووە “هاوسەرەکەت لە دەستی دەوڵەتدایە”، بە سومەییە یڵمازیشیان وتووە “هاوسەرەکەت وازی…\nزەینەب شاکراک کە ئافرەتێکی دووگیانە، دوای ئەوەی ٢٠ ی ئەم مانگە لە شاری ئیزمیر دەستگیر کرا، دوێنێ شەو برایە بەردەم دادگای ئیزمیر و لە لایەن دادگاوە بڕیار درا ڕەوانەی گرتووخانە بکرێت. زەینەب شاکراک نەخۆشی شەکرەی هەیە و لە هەمان کاتدا هاوسەرەکەشی ئۆکتای شاکراکیش لە گرتووخانەدا بەند کراوە. بەو شێوەیە کەسێکی دیکەش زیاد بوو بۆ سەر ژمارەی ئەو ژنە دووگیانانەی…


"خاشقچی خنكێندراوه و لەتوپەت کراوە" - KGN\n12 تشرینی دووه‌م، 2018\n“خاشقچی خنكێندراوه و لەتوپەت کراوە”\n31 تشرینی یه‌كه‌م، 2018 fryad mohammad\nسه‌رۆكایه‌تی داواكاری گشتیی كۆماری له ئیستانبوڵ، ئاماژه‌ی به‌وه كرد كه خاشقچی به پلانێكی پێشتر داڕێژراو هه‌ر له‌گه‌ڵ چوونه ژووره‌وه‌ی بۆ كۆنسوڵخانه خنكێندراوه.\nمیدیای فەرمی تورکیا لە بڵاوی کردۆتەوە کە سه‌رۆكایه‌تی داواكاری گشتیی كۆماری له ئیستانبوڵ، ئاماژه‌ی به‌وه درواوە كه خاشقچی به پلانێكی پێشتر داڕێژراو هه‌ر له‌گه‌ڵ چوونه ژووره‌وه‌ی بۆ كۆنسوڵخانه خنكێندراوه.\nله‌ڕاگه‌یه‌ندراوێكی سەرۆکایەتی داواکاری گشتیی کۆماریی ئیستانبوڵدا هاتووه، “تەرمی خاشقچی دوای ئەوەی کە کوژراوە، لەتوپەت کراوە و لەناوبراوە”.\nله‌ده‌قی راگه‌یه‌نراوه‌كه‌دا هاتووه،”رای گشتی پرسیاری ئەوە دەکات کە هاوکارە ناوخۆییەکەی رووداوی کوشتنەکەی خاشقچی کێ بووە و ئێمەش هەمان پرسیارمان لە هەمان رۆژدا بۆ دروست بوو”.\nبه‌پێی راگه‌یه‌نراوه‌كه، “سەبارەت بەوەی کە هاریکارێکی خۆجێیی لە رووداوەکە بوونی هەبێت، هیچ راگەیەنراوێکی کاربەدەستانی سعوودیە لەوبارەیەوە بوونی نییە”.\nسه‌رۆكایه‌تییه‌كه ئاماژه‌ی به‌وه‌ش داوه کە “جارێکی دیکە جەختمان کردەوە لەوەی کە ئەو گومانلێکراوانەی لە سعوودیە دەستگیر کراون، رەوانەی تورکیا بکرێنەوە.\nبەهۆی قوڕ و لیتەوە چوار پرۆژەی ئاوی هەولێر وەستاون\n“بەشداری حکومەت ناکا وەک ئۆپۆزیسیۆن لە پەرلەمانی کوردستان بەشدار دەبێت”\nلە قوشتەپە منداڵیکی 3 ساڵان دوای ونبوونی بە مردووی دۆزرایەوە\nKGN – NEWS لە ناحیەی قوشتەپەی سەر بە پارێزگای هەولێر منداڵیک دوای ونبوونی بە مردویی دۆزرایەوە....\nبینینی به‌شه‌كان هاوپۆلێک دیاری بکه ئابووری (10) تەندروستی (36) جیهان (49) دیمانه (2) ريكلام (3) زانست و تەکنەلۆژیا (10) ڕۆشنبیری (1) ژیان (9) عیراق (111) كوردستان (225) هه‌واڵ (315) وتار و بير و ڕا (17)\nئابووری (10) تەندروستی (36) جیهان (49) دیمانه (2) ريكلام (3) زانست و تەکنەلۆژیا (10) عیراق (111) كوردستان (225) هه‌واڵ (315) وتار و بير و ڕا (17) ڕۆشنبیری (1) ژیان (9)\n5 ئازار، 2018 fryad mohammad 0\nسناپ چات له‌فه‌یسبووكی برده‌وه\nKGN – زانست و تەکنەلۆژیا به‌رنامه‌ی سناپ چات توانی له‌ڕاكێشانی گه‌نجان بۆ به‌كارهێنانی ئه‌و...\nKGN -تەندروستی خواردنی باده‌م سوودی زۆری بۆ ته‌ندرووستی مرۆڤ هه‌یه. به پێی ڕاپۆرتەکانی تایبەت بە خۆراک ئەوە ئاشکرا دەکەن، باده‌م له‌و خۆراکانه‌یه که شاره‌زایانی بواری خۆراک په‌نای بۆ ده‌به‌ن وه‌ک ژه‌مێکی بچووک، کاتێک هه‌ست به برسێتی ده‌که‌یت له نێوان نانی به‌یانی و نێوه‌ڕۆ یان بۆ پاش نیوه‌ڕۆ، ده‌توانیت...\n28 ئاب، 2018 fryad mohammad 0\nتوێكڵی پرته‌قاڵ چاره‌سه‌ره بۆ شێرپه‌نجه\nKGN – تەندروستی زۆرێك له‌ئێمه كاتێك پرته‌قاڵ ده‌خۆین, یان ده‌یكه‌ینه شه‌ربه‌ت, یان تێكه‌ڵ به زه‌ڵاته‌ی ده‌كه‌ین,...


حوكمی چارەسەر وەرگرتنی ئافرەت لەلای پزیشكی پیاو\nهەواڵی / 25/1/2021 298 جار بینراوە\nئاماده‌كردنی : مامۆستا إحسان برهان الدین\nدیاردەی بە ئاسایی تەماشا كردنی سەردانی نەخۆشی ئافرەت بۆ لای پزیشكی پیاو بە بێ هەبوونی زەرورەت دیاردەیەكی ناشیرین و ناشەرعییە و نیشانەی نەفامی یان گوینەدانە بەشەرع و هاوكات لەلایەن سەرپەرشتیارانەوە ئاماژەیە بۆ جۆرێك لە بێ غیرەتیش، ئەوەی كە لەم بارەوە درووستە تەنها حاڵەتی (ضرورات) ە، كە زانایان تەنها وەكو حاڵەتی ناچاری ڕێگەیان داوە پزیشكی پیاو پشكنین و چارەسەر بۆ نەخۆشی ئارەت بكات، بەتایبەتی ئەگەر جێگای نەخۆشییەكە لەو جۆرە بێت كە زانایان بە (العورة المغلظة) ناویان بردوە، بنچینەیەكی كارپێكراوو جەخت لەسەر كراوەش لەلای زانایانی ئیسلام هەیە كە بریتییە لەوەی (الواجب أن یطبب الرجل الرجال وأن تطبب المرأة النساء) واتە: پێویستە پزیشكی پیاو نەخۆشی پیاوان تیماریان بكات و پزیشكی ئافرەت ئافرەتان تیمار بكەن، لە دەرەوەی ئەم بنەمایەش دەچێتە بازنەی پێویستی و ناچارییەوە كە ئەوەش خۆی بۆ خۆی بنەمایەكی سەربەخۆیە و چەسپاوە بە ئایەتی: (فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ) البقرة/ 173 .لەو ئایەتەشەوە بنچینەی " الضرورات تبيح المحظورات " و " الضرورات تقدر بقدرها" وەرگیراوە، جگە لە چەندین فەرموودەی پەیوەندیار...بۆیە لەم بارەوە بە كورتی چەند خاڵێك دەخەمە ڕوو:\n1- لە بنچینەدا موراجەعەی ئافرەت بۆ لای پزیشكی پیاو بەتایبەتی بۆ نەخۆشییەك كە پێویست بكات ئەو جێگایانە لە لاشەیدا ببینیت كە لەشەرعدا بە عەورەت دانراوە حەرامە و درووست نییە، هەر ئاسانكاری و كەمتەرخەمی و گوێنەدانێك لەم بارەوە لادانە لە شەرع و بگرە لە فیترەتیش.\n2- زانایان لە كۆن و نوێدا بۆ كاتی ناچاری و نەبوونی پزیشكی ئافرەت با موسوڵمانیش نەبێت، ڕێگەیان داوە ئافرەتی نەخۆش لە لای پزیشكی پیاو پشكنین بكات و چارەسەری بۆ بكرێت، بەڵام ئەوە وەكو وتمان مەرجدارە بەوەی كە ئەگەر پزیشكی ئافرەت لەو دەڤەرە یان لە جێگەیەكی تر كە بتوانن بە ئاسانی پێی بگەن بوونی نەبێت.\n3- لە شەرعی ئیسلامدا ئەسڵ ئەوەیە پیاو لای پزیشكی پیاو و ئافرەت لای پزیشكی ئافرەتی موسوڵمان چارەسەر بكرێت و پشكنینی بۆ بكرێت، ئەگەر نەبوو لەلای ئافرەتێكی ناموسوڵمان و ناوابەستوو بوو بە شەرع، ئەگەر ئەویش نەبوو، ئەوسا لەلای پزیشكێكی پیاوی موسوڵمانی وابەستە بەدین ئەویش لە ڕووی ناعیلاجییەوە، ئەگەر ئەویش نەبوو ئەو كاتە ناچار چارەسەر بكرێت ئەگەر لای پزیشكێكی ناموسوڵمان و نا مولتەزیم یش بووە، لەبەر ئەوەی مەترسی لەسەر ژیانی درووست نەبێت، چونكە پاراستنی گیانی مرۆڤ لە ئیسلامدا ئامانجە.\n4- ئەگەر نەخۆشی و كێشەی ئافرەتەكە لەو جێگایانە بوو كە تا رادەیەك ئاساییە پشكنینی بۆ بكرێت بەراورد بە شوێنەكانی تر، بۆ نموونە دەست و دەم و چاو وهەندێ جێگەی هاوشێوە، ئەوە لە ڕووی زەرورەتەوە ئاسانترە تا ئەوەی بگاتە پشكنین و چارەسەر كردنی هەندێ ئەندامی ئافرەت كە بە عەورەتی مغلظة لە شەرعدا ناوبراوە، ئەمەیان پێویستە لەسەر ئافرەتەكەو سەرپەرشتیارەكەشی زۆر لێی وردببنەوە تا بتوانن لە ڕێگەی سەفەر كردن بۆ شارو شوێنی تر و پارە خەرج كردنی زیاتر بۆ لای پزیشكی ئافرەتی ببەن و ڕێگە نەدەن خوشك و دایك و هاوسەرەكانیان بخەنە بەردەستی كەسانێك ڕەنگە لە ژیانیاندا نەك یەك ڕكات نوێژیان نەكردبێت بەڵكو هەر نەزانن حەڵاڵ و حەرام یەعنی چی؟! ئەوەش بۆ كەسی سەرپەرشتیار - ئەگەر ناچار نەبێت - ستەمێكە لەو كچ و ئافرەتەی دەكات.\n5- كە ئەلێین زەرورەت واتە یەكەم پزیشكێكی ئافرەتی موسوڵمان یان نا موسوڵمان لەو شارو شوێنەی نەخۆشەكە بوونی نەبێت جگە لە پزیشكی پیاو نەبێت، هەروەها نەخۆشیی ئافرەتەكەش بە شێوەیەك بێت دواخستن هەڵنەگرێت و بە چارەسەر نەكردنی زیان لە تەندروستی بكەوێت و مەترسی لەسەر سەلامەتی درووست ببێت.\nتێبینی: زانایان باسەكانی مەرجەكانی زەرورەتیان كردووە كە حەرامی بۆ حەڵاڵ ئەبێت كە ئێرە جێگای شیكردنەوەیان نییە.\n6- ئەگەر ئەو زەرورەتەی ئاماژەمان پێكرد درووست بوو، پێویستە ئەو ئافرەتە نەخۆشەی كە پزیشكی پیاو چارەسەری دەكات مەحرەمێكی لەگەڵدا بڕواتە ژوورەوە بۆ لای دكتۆرەكە چی لە نۆرینگە بێت یان لە هۆڵی نەشتەرگەری، سەرپەرشتیارەكە هەوڵی خۆی دەدات ئەگەر ڕێگە نەدرا لە ڕووی شەرعەوە پۆزشی بۆ خۆی هێناوەتەوە.\n7- گومانی تێدا نیە تاكە شتێك كە مرۆڤ لە هەڵە و تاوان بگێڕێتەوە دینە و ترسی پەروردگار وڕۆژی دواییە، كەواتە ئەو پزیشكەی كە هیچ وابەستە بوونێكی بە دینەوە نییە یان بە كەسێكی بێ دین ناسراوە هیچ متمانەیەكی لەسەر نییە ئافرەتێك بخرێتە ژێر دەستی، وابزانم زۆربەشمان لەو بارەوە چیرۆكی ناخۆش و تاڵمان بیستووە، ئەو پزیشكە هەرچەند پیشەییش بێت لە كارەكەیدا و بەسەرڕاستی و ڕیك و پێكی ناسرابێت، ئەوە مەسەلەیەكی كاتی و ڕێژەییە، مەرج نییە هەموو جارێك سنووری ئەو پیشەیی بوون وئاكار جوانییە بپارێزێت، بەڵكو پزیشكی وابەستە بوویش بە دینەوە لە هەر لەحزەیەكی لاوازی ئینسانیدا وەكو پزیشكە ناوابەستەبووەكە مامەڵە دەكات، هەر بۆیە زانایان فەرموویانە پزیشكی ئافرەت ئەگەر موسوڵمانیش نەبێت لە پێشترە بۆ چارەسەكردنی نەخۆشی ژن لە پزیشكی پیاو با موسولمان و پابەندیش بێت بەدین و ئاكاری جوانەوە.\n8- یەكێكی تر لە پێوەرەكانی زەرورەت ئەوەیە ئافرەتەكە نەخۆشییەكی بەپەلە ولەناكاوی هەبێت و پێویستی بە فریاكەوتنی هەنووكەیی هەبێت و تەنها پزیشكی پیاویش هەبێت بۆ چارەسەركردنی، بە پێچەوانەی هەندێ نەخۆشی كە ئاساییە دوابخرێت تا بوار دەرەخسێت بۆ ئەوەی بچێتە لای پزیشكێكی ئافرەت.\n9- ئینجا زانایان ئاماژەیان بۆ ئەوە كردووە سەرپەرشتیاری هەر ئافرەت و كچێك ئەگەر توانای بوو لەسەر خەرجی خۆی چارەسەریان لەلای پزیشكی ئافرەت بكات و بەو پارە خەرج كردنە ئیتر ناچار نەبوو بیانباتە لای پزیشكی پیاو ئیتر ئەو كارە پێویست دەبێت لەسەری بیكات .\n10- زانایان لەم بارەوە جەختیان لەسەر ئەوە كردووەتەوە ئەگەر بە بنەمای زەروەت كار كرا، پێویستە ڕەچاوی بنەمایەكی تر بكرێت كە بریتییە لە: ( الضرورة تقدر بقدرها) واتە زەرورەت و پێویستی بە پێی خۆی و بەو ئەندازەی كە پێویستە ئەنجام دەدرێت نەك بەڕەهایی، بۆ نموونە پێی نەخۆشەكە پێویستی بەچارەسەرە، حەرامە لەوە زیاتر بۆ نموونە تاكو ڕانی دەربخرێت، لەمەشدا دینداری و زانستی شەرعی وكەسایەتی بەهێزی ئافرەتەكە و سەرپەرشتیارەكەی ڕۆڵی باش دەگێڕێت.\n11- هەر لەسەر مەسەلەی زەرورەت خاڵێكی تر هەیە شایانی ئاماژە پێكردنە ئەویش ئەوەیە هەندێ جار پزیشكی ئافرەت هەیە بەڵام لێهاتو نییە و بە ئەزموون دەركەوتووە لە پسپۆڕییەكەیدا كارامە نییە و پزیشكی پیاو هەیە لەو بەتواناترە، لەو حاڵەتەدا و لەبەر گرنگی ژیانی مرۆڤەكە پەنا بۆ پزیشكە پیاوەكە دەبرێت لەڕووی ناچارییەوە.\n12- پرسێكی تر هەیە شایانی هەڵوەستە كردن و لێ وردبوونەوەی زۆرە ئەویش بریتییە لە سەردانی ئافرەتی دووگیان بۆ لای پزیشكی پیاو! وەكو پشكنینی تیشك وسۆنار وتەنانەت پشكنینی عەورەتی ئافرەت و مەسەلەی مناڵبوون، ئەم بوارە بێگومان پزیشكی ئافرەتان زۆرن و بێگومان لەو بوارەدا لە پیاوانیش لێهاتووترن، هەڵەیەكی شەرعی زۆر گەورەیە و سیفەتێكی ناشیرینە بۆ ئافرەت و سەرپەرشتیارەكەی ئەوە قبوڵ بكەن، مەگەر لە نەبوونی پزیشكی ئافرەتدا كە ئەوەش لە مەحاڵەوەنزیكە.\n13- هەروەها سەبارەت بە سەردانی كردنی ئافرەت بۆ لای پزیشكی ددانی پیاو كە ئەمەیان حاڵەتی بەپەلە و لەناكاوو ناچاری زۆر كەمترە، ئەمەش لەلایەن موسوڵمانانەوە كەمتەرخەمییەكی زۆری تێدا درووست بووە و سنووری شەرعی زۆر تێدا - بە خۆرایی - دەبەزێنرێت، چونكە سروشتی ئیشەكە وا پێویست دەكات پزیشكەكە زۆر لە ئافرەتەكە نزیك بێتەوە و بۆ چەندین سعات ئەو ئافرەتە - جاری وا هەیە دوو بە دوو - لەبەردەستی پزیشكێكی پیاودا دەبێت - كە ئەو دكتۆرە ئەگەر كەسێكی زۆر پابەندیش بیت بە شەرعەوە دواجار مرۆڤە و قابیلی گوناه كردنە و بەبەردەوامی ئەنجامدانی ئەو كارە تەواو لەای ئاسایی دەبێتەوە - ئینجا چارەسەركردنەكە لە كەشێكی بەریەككەوتن و تەماشاكردنی ناشەرعی و ناشیریندا بەڕێوە دەچێت و زانایانی ئەم سەردەمە بەتایبەت فەتوای حەرامی سەردانی ئافرەتیان بۆ لای پزیشكی ددانی پیاو داوە و شاراوەش نییە كە پزیشكی ددانیش لە ئافرەتاندا زۆرە ، ئەمەش مەگەر لە ڕووی زیانێكی مسۆگەردا و لە نەبوونی پزیشكی ددانی ئافرەت یان هەبێت بەلام لێهاتو نەبێت و ئەگەری سەقەتكردنی دانەكانی هەبیت ئەو كاتە لەڕووی زەرورەتەوە ڕێگە دەدرێت، بەڵام بەداخەوە هەندێ جار بە بیانووی جیاوازەوە ئافرەتان خۆیان حەز لەسەردانی پزیشكی پیاو دەكەن و پیاوانیش بە هەمان شێوە حەز بە سەردانی پزیشكی ئافرەت دەكەن، كە ئەمەش لە ڕووی شەرعییەوە ولەبەر نەبوونی پاساو كارێكی درووست نییە.\nئەم پرسە لە كتێبی زانایان لە كۆن و نوێدا بەتێروتەسەل باس كراوە، لێرەدا هەوڵمداوە پاش خویندنەوەی بۆچوون و وتەكانیان لەو بارەوە پوختەیەك پێشكەش بكەم بە ڕەچاوكردنی ئەوەی كە لە واقعدا بە چاوی خۆم دەیبینم..والحمد لله الذي بنعمته تم الصالحات.


DDAN.ORG - چۆن هه‌ویری ددان هه‌ڵده‌بژێریت؟\nچۆن هه‌ویری ددان هه‌ڵده‌بژێریت؟\nکاتێک سه‌ردانی پزیشکی ددان ده‌که‌یت جۆره هه‌ویرێکی ددانت بۆ په‌سه‌ند ده‌کات و له بازاڕدا چه‌ندین جۆر هه‌ویری ددان هه‌یه له‌وانه‌یه زه‌حمه‌ت بێت بۆت چ جۆره هه‌ویرێک هه‌لبژێریت! هه‌م له ڕووی نرخه‌وه هه‌م له ڕووی مارکه‌وه و هه‌ندێك پێان ده‌ڵێن طبي؟/پزیشکیی؟ جۆره دوودڵییه‌ک په‌یدا ده‌که‌یت له کڕین به‌تایبه‌تی له جۆرایه‌تی پاش خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م نووسینه به ئاسانی ده‌توانیت هه‌ویرێکی ددان هه‌ڵبژێریت.\nهه‌موو هه‌ویرێکی ددان فلۆرایدی تێدایه جگه له هه‌ویره ڕووه‌کییه‌کان. ئه‌م فلۆرایده fluoride به شێوه‌ی جیاواز هه‌یه له هه‌ویری ددان، هه‌یه سۆدیۆم فلۆرایدی تێدایه sodium fluoride NaF یان ستانه‌س فلۆراید SnF2, یان مۆنۆفلۆرۆفۆسفه‌یت Monofluorophosphate (MFP2) بڕی فلۆرایدیش 1000 ppm بۆ گه‌وره یان 500ppm بۆ مناڵ< فلۆراید ڕۆڵێکی سه‌ره‌کی ده‌بینێت له کۆنتڕۆڵکردنی کلۆریی ددان.\nهه‌ویری ددان بۆ هه‌ستکوژیی واته ددان ئه‌گه‌ر به ساردی و گه‌رمی بئێشێت:\nئه‌مانه کارده‌که‌ن له‌سه‌ر داخستنی ده‌میله‌کانی چینی توێکڵ/عاج کاتێک چینی یه‌که‌م مینا نامێنێت یان ڕه‌گی ددان ده‌رده‌که‌وێت به‌هۆی نه‌خۆشیی پووکه‌وه. پێکهاته‌ی چالاک: پۆتاسیۆم نایتره‌یته/ Potassium Nitrate ئیتر ئه‌گه‌ر هه‌ر جۆره هه‌یرێکی ددان به‌هه‌ر جۆره ناوێک بێت ئه‌م پێکهاته‌ی تێدابێت ئه‌وا بۆ هه‌ستکوژیی ددان به‌کاردێت.\nدژه کلس/ به‌رد:\nئه‌م هه‌ویره ناهێڵێت کلس دروست بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر کلس هه‌بێت ناتوێته‌وه/ لێیناکاته‌وه؟ پێکهاته‌ی چالاک: پایرۆفۆسفه‌یت یان زینک سیتره‌یت، Pyrophosphate or Zinc Citrate\nدژه میکرۆب/ پلاکی ددان:\nئه‌م جۆره هه‌ویر ناهێڵێت پلاک/میکرۆب له‌سه‌ر ددان کۆببێته‌وه. پێکهاته‌ی چالاک: ترایکلۆسان و زینک سیتره‌یته، Triclosan or Zinc Citrate.\nسپی کردنه‌وه‌ی ددان:\nپێکهاته‌ی ڕووشێنه‌ری تێدایه له‌گه‌ڵ فڵجه‌ی ددان یارمه‌تی لابردنی په‌ڵه‌ی/ ڕه‌نگی سه‌ر ددان ده‌که‌ن. هه‌ندێکیان هایدرۆجین پێرۆکسایدیان hydrogen peroxide تێدایه که یارمه‌تی سپیکردنی ددان ده‌دات.\nهۆکاریی سه‌ره‌کی کۆنتڕۆڵکردنی نه‌خۆشییه‌کانی ده‌م و ددان به‌کارهێنانی فڵچه و ده‌زووی ددانه. هه‌ویری ددان به‌هه‌موو جۆره‌کانییه‌وه کاریگه‌ی ئه‌وتۆیان نییه له به‌ره‌و باشتربوونی کلۆریی و هه‌وکردنی پووک. کرداره‌که ته‌واو په‌یوه‌سته به کۆنتڕۆڵی میکانیکی، پێویسته فڵچه و ده‌زووی ددان به‌و شێوازه گونجاوه باکاربهێنرێت که‌له ڤیدیۆکاندا باسکراوه.


وڵاتە یەکگرتووەکانی کوردستان\n1068 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nکەم نەتەوە ھەیە وەک نەتەوەی کورد:\nئازارێکی وا درێژخایەن و ئەشکەنجەیەکی ئاوا رۆحی درابێت و بە توندی و لە ھەموو سەردەمەکاندا، بەڵایەنی کەمەوە سێ ئابووری، سێ کلتوری دڵڕەقی ، بووبێتنە پاڵپشتی سێ لەشکری دڕندە کە ئاگری لە ژیان و مان و سەرزەویی ئەم نەتەوەیە بەردابێت، کلتوری پیاوانەی داگیرکەران کە گۆشکراوە بە رەگەزپەرستییەکی کوێرانە، تەنانەت کاری گەری لەسەر ژنانی نەتەوە سەردەستەکانیش کردووە و زۆر جاران ھاوبەشی چالاکانەیان ھەبووە لە ئۆپەراسوێنە سەربازییەکاندا، یا لە نووسین و چالاکییە کۆمەڵایەتییەکانیاندا، تەواو وەک پیاوانی نەتەوەکانیان بیریان کردۆتەوە، ئەوەیان لە یاد چووە کە ژنانی نەتەوەی کورد کە ھاوڕەگەزی خۆیانن، جگە لە بندەستی پیاوان، زۆرترین زوڵم و کوشتن و ئەشکەنجەیان بەدەستی براو پیاوەکانی ئەوان کە سەربازانی داگیرکەرانی کوردستانن، چەشتووە.\nلە حاڵێکدا دەبینین کە ژنانی چالاکوانی نەتەوە سەردەستەکان لە کوردستان، بەدەنگ هەموو ئازاری ژنانی دنیاوە دەچن و خۆپیشاندانیان بۆ دەکەن و لە بارەیانەوە دەدوێن، بەڵام کڕ بوون و کەڕ بوون و لاڵیان هەڵبژاردووە کە مەسەلەکە هاتبێتە سەر شێرەژنانی ستەمدیدەی ئەم نەتەوە بندەستە.\nئەمە ناشرینترین قۆناغی ژیانی نەتەوەکانی ئەم ناوچەیەیە بە تایبەتی و مرۆڤایەتییە بەگشتی، لە کۆڵۆنییەکی نێودەڵەتی وەک کوردستاندا، ھەموو ھەوڵەکان دراوە کە ناسنامە و کەسایەتی تاکەکانی کورد، ون بکرێت و بگۆڕدرێت و بچوک بکرێتەوە بە جۆرێک کە تاکی کورد شەرمەزاربێت لە کورد بوونی خۆی و (سەربەرزبێت بەوەی کە زمانی یەکێک لەو نەتەوە سەردەستانە بەباشی فێر ببێت:\nلە کاتێکدا کە بیرمەندی مەزن، مامۆستا مەسعود محەمەد دەڵێت: زمانی فارسی، لەهجە ڕەسمییەکەی زمانی کوردییە، قسەی ئەو حجەتی تەواوە).\nھەمیشە سیستەمە سەربازییە، ئابوورییە، کلتورییە دڕەکە، ئەوەی بەگوێماندا داوە کە زمانی ئێمە زمانێکی ناوچەیی و بێتوانا و نزمترە لە زمانی نەتەوەسەردەستەکان وئەمەش لە ناوچەکانی کوردستاندا وەک یەک نەبووە، بۆ نمونە لە باکوری کوردستان، بە شێوەیەکی سستماتیک کار بۆ لە ناوبردنی کلتوری کوردی کراوە بەتایبەتی ( زمانی کوردی) .\nبێگومان سیستەمە سەربازییە داگیرکەرەکە، ویستویەتی کە بەربەستێک دروست بکات لە نێوان منداڵان و باوانیاندا، کە بە زۆری زمانی تورکیان نەزانییوە، بۆ ئەم مەبەستەش، پەنایان بۆ ھەموو ئامێرەکان و شێوازەکان بردووە:\nوەک ئەوەی کە مامۆستاکان لە کوردستان بە زۆری تورک بوون، کاتێ منداڵێک بەیانیان دەچوو بۆ قوتابخانە مامۆستا کە وەک جەندرمەیەک رەفتاری دەکرد، بەر لە ھەر شت، بە منداڵەکەی دەوت : زمانت دەربێنە بزانم بە تورکی قسەت کردووە یان بە کوردی، لە کام جێگای ئەم سەر زەوییەدا مامۆستا بەو جۆرە رگەزپەرستانەیە لەگەڵ منداڵێکی ساوادا ڕەفتار دەکات و بۆ ھەتا ھەتایە ترسێکی شاراوە لە رۆحیدا دەچێنێت؟! نموونە زۆرە و ئەو مێژووە پڕ لە ھاوارە بێدەنگە دەبوو وانەیەکی گرنگی ھەموو قۆناغەکانی خوێندن بایە، بەڵام ئێمە بیرەوەریدانمان فرە لاوازە و کەمترین دەرس و ئەزموون لە قۆناغەکانی شکستمان وەردەگرین.\nئەوە حاڵی دوژمنانمان کە لەوە باشتریان لێ چاوەڕوان ناکرێت، ئەی ئێلیتی خۆمان کە خۆی بە پێشڕە و زانای ھەموو بوارەکان دەزانێت، لەو ھەموو کەناڵ و میدایا و ماسمیدیا زۆرانەوە، چ کارێکی ریشەی و کۆنکریتی کردووە لەسەر گۆڕێنی زەین و بۆچوونی دانیشتوانی باشووری کوردستان؟! ئێمە ھەروەک داگیرکەران دەیانەوێت، بە خوشک و براکانی رۆژھەڵاتمان دەڵێین ( ئێرانی ) ھێشتا زەینی خۆمان لەو نەخشە دابەشکراوەی کە دوژمن لە رۆح و مێشکماندا چاندوویەتی پاک نەکردۆتەوە و سەرتایەک بۆ ھەنگاونانی جدی دەست پێبکەین.\nلە یادمە کاتێ لە شاخ بووین، گوێم لی دەبوو، بە تەوسەوە دەیان وت کە ( کوردەکانی تورکیا!!!! ) تازە وان لە( ئەیرەقیب) دا، وەک ئەوەی کە رۆشنبیرانی!!! سلێمانی، ئەستێرەی مەریخ و مانگیان فەتح کردبێ، نەمان زانی کە ئەوان بەڕاستی لە ڕەگ و ڕیشەوە، رەقیبیان ناسیوە و شیکاریان بۆ کردوە و رێگەکانی بەرەنگاربوونەوەیان داڕشتوە و نەک لە باکوری کوردستان بەڵکو لە ھەموو ئەوروپادا، جڵەوی دەستپێسخەرییەکان بەوانە ، دنیا لە دسپلین و توانای داھێنان و نوێبوونەوەی بەردەوامیان واقی وڕماوە، بۆیە دەبوو پێش بەم بزووتنەوەیەی کوردایەتییە بگرن و لە پلانێکی جیھانیدا یەکێک لەسەرکردەکانی شۆڕشی ڕیشەیی نەتەوەکەمانیان کردە ئامانج و پێیان وابوو کە دەتوانن بەر بەم زەریا خرۆشاوە بگرن.\nئێلیتی ئەم دەڤەرە، فرە ناوچەیی و سنووردار بیردەکاتەوە و بەھەر بەھانەیەک بووە دەیەوێ ئەو ژەھرە لە مێشکی خەڵکدا بڕیژی کە ئێمە ( چوارپارچەکەی کوردستان) ناتوانین ھەرگیز یەکبگرینەوە و جیاوازیمان زۆرە، ئەڵبەتە ئەم دەردە تەنیا لە سلێمانی بلاو نەبۆتەوە، من لە ھەندێ لە کوردە رۆشنفکرەکانی!!! رۆژھەلاتیشم بیستووە، لە باتی دوژمن بەم جۆرە رەواییان داوە بە داشکردنەکەمان :\nبە منیان دەووت : کاکە کوردستان وەک باوکێکە چوار کوڕی ھەبێت، کورەکان ژنیان ھێناوە و ھەرکەس چۆتە سەرماڵی خۆی، بڕوانە ئەم خورافاتە بنجگرتووەی ھۆشی ئیلتی سەرکردە و پێشڕەو، ئەگەر کورد ھەمووی ھەزارکەس بوونایە و زمانیان نەبایە و ھەر بەئیشارەت داوای مافی خۆیان کردبایە، دەبوو ئێمە وەک ئینسان رێز لە خواستەکانیان بگرین و مافی هەڵبژاردنی چۆنێتی ژیانی خۆیان ھەبایە...\nئێستا ئێمە ھەزار نین و ملێۆنانین و لاڵ نین و قسە ئەکەین!!! ناوچەی سکۆنە لە سوید، ھیچ سویدییەک لەزمانیان حاڵی نابیت، نەمان بێنی ئێلیتی رۆشنبیری سویدی رۆژێک باس لەوە بکەن کە سویدییەکان و سکۆنەییەکان جیاوازی زمانیان ھەیە و دەبێت جیا ببنەوە، بۆ وایان نەووت؟ چونکە ئەوان بەراستی بیریان رۆشنە و نیشتمان و نەتەوەی خۆیان خۆشدەوێت.\nوڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا لەسەر بناغەی جیاوازی زۆر گەورە دروست بووە، دوو شار نادۆزییتەوە لە ھیچ وڵاتێکی دنیادا جیاوازیان نەبێت.\nبناغەکە( جیاوازەیە) نەک (وەک یەکی)، کلتورە جوانەکان لە جیاوازییەوە دروست بوون دەنا ھەموویان یەک جۆر دەبوون و ئەوەش دەبووە ھۆی خەمۆکییەکی سەرتاسەری جیھانی.\nخوشکێکی بەڕیزی ڕۆژهەڵاتیم کە دەرهێنەری سینەماییە باسی ڕەنگ و فۆرمێکی ئایندەی بۆ کوردستان دەکرد ئەویش ( وڵاتە یەکگرتووەکانی کوردستان) بوو، کە پێموایە مەبەستی لەوە بوو کە لە ئێستادا ھەر پارچەیەک دەتوانێت بە شێوازی گونجاو ھەوڵ بۆ فیدرالییەت و بە ھەرێم بوون بدات، کە ھێدی ھێدی رێخۆشکەر دەبن بۆ نزیک بوونەوە و نەھێشتنی سنوورە دەستکردەکان و تێکەڵبوونەوەی کلتورەکە، پاکبوونەوەی زەینمان لە خڵتەی کلتوری داگیرکەران کە ھەمیشە بەو جۆرە وەسوەسەی کردووین، کە ئێمە ( ئێرانی و عیراقی و سوری و تورکین).\nئێمە ( میدیا ) ین و لەسەر زەوی خۆمان، هەزاران ساڵە دەژین، و ئەو خاکەی ئێستا ناوی ئێرانە بەشێکی بچوکی قەڵەمڕەوی ( میدیا) ییەکان بووە، ئەوە دروستە.\nئەم کارەش وەک ھەموو کارەکانی تر دڵسۆزی و زانایی دەوێت تا بتوانین لە ڕیشەوە گۆڕانکاری لە رۆحی تاکەکانی کوردا بکرێت.\nباکور و خۆرائاوای کوردستان، بە ئەزمونیکی گرنگدا تێدەپەرن کە چاوەڕوانی گەورە و سەرکەوتنی مەزنیان لێدەکرێت و دەتوانن ببنە سەرمەشق بۆ بەشەکانی تری کوردستان لە زۆر ڕووەوە، کە گرنگترینیان کارکردنە بە جدی و ھەوڵدانە بۆ گۆرانکاری ریشەیی لە زەین و رەفتاری تاکەکانی کوردا بە ئاراستەی کوردستانی بوون...


دەڤەری سۆران نێوندێكی ئارام بۆ ژیانی ئاوارەكان | دەزگاى زارى کرمانجى\nدەڤەری سۆران نێوندێكی ئارام بۆ ژیانی ئاوارەكان\nئا- گۆران سەلمان: بەڕێوەبەری كۆچ و كۆچبەرانی سۆران، بە زاری كرمانجی رایگەیاند" بەشی هەرە زۆری ئەو ئاوارانەی ڕوویان لە دەڤەری سۆران كردبوو گەراونەتەوە شوێنی خۆیان، بێ ئەوەی هیچ گوشارێكیان لێ بكەین، بە حەز و خواستی خۆیان ئەو بڕیارەیان داوە".\nلە دەستپێكی قسەكانیدا، عەباس شێروانی، لەبارەی ژمارە و جۆری ئاوارەكانی سنوورەكە گووتی " ئاوارەكانی سۆران چەند جۆریكن و لە چەند شوێنێكەوە هاتوون، لەوانەش نەتەوەی عەرەب و كوردانی باكوور، كە ژمارەیان 5500 خێزانە، وێڕای ئەوەی ئاوارە گەڕاوەكانی شۆڕشی ئەیلول لە سنوورەكە هەن كە ئاوارەی ئێران بوون و ژمارەیان 26000 خێزانە و لە سنووری حاجی ئۆمەران گەڕاونەتەوە".\nشێروانی، لە درێژەی گوەتەكانیدا شوێنی نیشتەجێ بوونی ئاوارەكانی خستەڕوو و هاوكات ئاماژەی بۆ گەڕانەوەی بەشێكی زۆری ئاوارەكان كرد و سەرچاوەی دارایی ئاوارەكانی ڕوونكردەوە و گووتی" لە سنووری سۆران 5 كەمپ هەبوون تایبەت بە مانەوەی ئاوارەكان، ئەوانیش كەمپەكانی حامییەی رواندز 60 خێزان، ئاكۆیان 20 خێزان، بانەزێوك 51 خێزان، كەنیسەی دیانای تایبەت بە مەسیحییەكان 50 خێزان، دێڵزیان 70 خێزان، تا ئیستا ماونەتەوە.\nزۆربەی ئاوارەكانی نیشتەجێ بووی كەمپەكانی سۆران، خەڵكی پاریزگای ئەنبار بوون، دوای ئازاد كردنی شوێنەكانیان بە ویستی خۆیان گەڕانەوە شوێنەكانیان و ئەوانەشی كە ماونەتەوە وەك هەر هاووڵاتییەكی دیكەی سنوورەكە ژیان دەكەن و سوودمەندن لە سەرجەم خزمەتگوزارییەكان.\nوێڕای ئەوەی زۆربەی هەرە زۆری ئاوارەكان مووچە خۆری حكومەتی ناوەندی بوون، هاوكات بەشێكیان لەرێگەی ئەو پیشانەی دەیانزانی و شارەزاییان لێی هەبوو، بژێوی ژیانی خۆیان بەدەست دەخست".\nعەباس شێروانی بەرێوەبەری كۆچ و كۆچبەرانی سۆران لەبارەری مەترسی ئاوارەكان بەسەر ئاسایشی كۆمەڵایەتی و ئەمنییەوە گووتی " ئاوارەكان بەهیچ شێوەیەك نەبوونەتە هۆی مەترسی لە سەر ئاسایشی كۆمەڵایەتی، لەبەر ئەوەی خەڵكی ناوچەكە دۆخی ناهەمواری ژیانی ئاوارەیی بینیوەو دەزانن چەندە سەختە، بۆیە باوەشی خۆیان بەرووی ئاوارەكاندا كردەوە، هەموو جۆرە هاوكارییەكیان پیشكەش كردن، خوودی ئاوارەكانیش بەو پەڕی بەرپرسیارییەتییەوە مامەڵەیان لەگەڵا دامودەزگا ئەمنییەكاندا كرد و پابەند بوون بە هەموو رێنماییەكانیان".


حوكمی ماره‌كردنی خوشكه‌زای خێزان - كوردی سۆرانی - موحه‌مه‌د صاڵح المنجد\nحوكمی ماره‌كردنی خوشكه‌زای خێزان\nپرسیارێكه له لایه‌ن شێخ موحه‌مه‌د صاڵح المنجد، وه‌ڵامی دراوه‌ته‌وه، وه ناوه‌ڕۆكی پرسیاره‌كه ئه‌مه‌یه: ئایا دروسته پیاو خوشكه‌زای خێزانی خۆی ماره بكات، ئه‌گه‌ر خێزانه‌كه‌ی خۆی له‌ژیاندا مابێت یان نه ؟\nPDF 231.3 KB 2019-05-02\nهل يجوز له أن يتزوج بابنة أخت زوجته\nپرسیار : ئایا دروسته پیاو خوارزای خێزانی خۆی ماره بكات، ئه‌گه‌ر خێزانه‌كه‌ی خۆی له‌ژیاندا مابێت یان نه ؟\nدروسته پیاو خوشكه‌زای خێزانی خۆی ماره بكات، به‌ڵام به‌مه‌رجێك ئه‌گه‌ر خێزانی وه‌فاتی كردبێت، یان لێك جیا بوو بوونه‌وه، چونكه كاتێك دروست نییه پیاو كچێك و پوره‌كه‌ی ( خوشكی باوكی ئه‌و كچه ) یا ( خوشكی دایكی ئه‌و كچه ) ماره بكات، ئه‌گه‌ر هاتوو هه‌ردووكیان پێكه‌وه كۆ بكاته‌وه لای خۆی، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو خێزانی وه‌فاتی كرد، یان لێی جیا بوویه‌وه، ئه‌وا ئه‌و كاته ده‌توانێت پوری خێزانیشی ماره بكات و بیكات به خێزانی خۆی، چونكه حه‌رامیه‌كه له‌وه‌دایه كه هه‌ردووكیان له‌یه‌ك كاتدا كۆ بكاته‌وه، كاتێكیش ( هۆ = علة ) ی حه‌رامیه‌كه نه‌ما ئه‌و كاته حه‌ڵاڵ ده‌بێته‌وه .\nله كتێبی ( تنقیح الفتاوی الحامدیة ) كه یه‌كێكه له كتێبه‌كانی فقهی حه‌نه‌فی هاتووه : « سُئِلَ فِي رَجُلٍ مَاتَتْ زَوْجَتُهُ الْمَدْخُولُ بِهَا وَلَهَا أُخْتٌ فَهَلْ لَهُ تَزَوُّجُ أُخْتِهَا بَعْدَ مَوْتِهَا بِيَوْمٍ ؟\nالْجَوَابُ : نَعَمْ كَمَا فِي الْخُلَاصَةِ عَنْ الْأَصْلِ لِلْإِمَامِ مُحَمَّدٍ ، وَكَمَا فِي مَبْسُوطِ صَدْرِ الْإِسْلَامِ كَمَا نَقَلَهُ عَنْهُ الْقُهُسْتَانِيُّ وَالْمُحِيطُ لِلْإِمَامِ السَّرَخْسِيِّ » [ تنقیح الفتاوی الحامدیة به‌رگی 11 / لاپه‌ڕه 111 ] واتا : پرسیار كرا له باره‌ی پیاوێكه‌وه كه ئافره‌تێكی ماره كردبێت و كاتێك له‌ژیانیشدا بوو چووه بووه لای، ئایا پاش مردنی ده‌توانێت خوشكه‌كه‌ی ماره بكاته‌وه ؟\nله‌وه‌ڵامدا هاتووه : به‌ڵێ هه‌روه‌ك له ( خولاصه ) ی ئه‌صڵی محمدی كوڕی حه‌سه‌نی شه‌یبانیدا هاتووه، هه‌روه‌ها له كتابی ( المبسوط ) ی صدر الاسلامیشدا هاتووه، كه ( قه‌هه‌ستانی ) و ( ئیمامی ( سه‌رخسی ) یش لێیانه‌وه نقڵ كردووه .\nپرسیاریش كرا له شێخ عبد العزیز بن باز ( ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت ) ئایا دروسته پیاو كچی برای خێزانی ماره بكات ؟\nله‌وه‌ڵامدا به‌ڕێزیان ووتیان : دروست نییه پیاو كچی برای خێزانی ماره بكات، ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و پیاوه پوری ئه‌و كچه ( كه ده‌كاته ئه‌م خێزانه‌ی ئێستای له ژێری عصمه‌تیدا بێت ) هه‌روه‌ك چۆن دروست نییه كچی خوشكی خێزانیشی ماره بكات، چونكه پێغه‌مبه‌ری خوا ( صلی الله علیه وسلم ) ڕێگری كردووه له‌وه‌ی پیاو ژنێك و پوره‌كه‌ی پێكه‌وه بكاته خێزانی خۆی، جا چی خوشكی دایكی بێت. یان خوشكی باوكی بێت، زانایانیش هه‌ر هه‌موویان به به‌ڵگه‌ی ئه‌م فه‌رمووده‌یه كۆده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی پیاو ناتوانێت ئافره‌تێك و پوره‌كانی پێكه‌وه بكاته خێزانی خۆی، و له‌یه‌ك كاتدا كۆیان بكاته‌وه له‌ژێر عصمه‌تی خۆیدا، به‌ڵام بۆ نموونه ئه‌گه‌ر هاتوو پیاوێك پوری كچێكی ماره كردبوو، به‌ڵام پاش ماوه‌یه‌ك ئه‌م ئافره‌ته وه‌فاتی كرد، ئه‌و كاته ئه‌و پیاوه ده‌توانێت بڕواته داوای خوشكه زای خێزانه وه‌فات كردووه‌كه‌ی و بیكات به خێزانی خۆی، چونكه له‌فه‌رمووده‌كه‌دا هاتوو « نهی رسول الله ( صلی الله علیه وسلم ) أن یجمع بین المرأة وعمتها، وبین المرأة وخالتها » واتا : پێغه‌مبه‌ری خوا ( صلی الله علیه وسلم ) ڕێگری كردووه له‌وه‌ی پیاو ئافره‌تێك و پوری ( خوشكی باوكی ئه‌و ئافره‌ته) پێكه‌وه كۆ بكاته‌وه، یان له‌گه‌ڵ ( خوشكی دایكی )، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو پوری ئافره‌تێك ژنی پیاوێك بوو، ئه‌م ژنه وه‌فاتی كرد، یاخود هه‌ر لێی جیا بوویه‌وه له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك بوو، پاشان ( عدة ) كه‌ی كۆتایی هات، ئه‌و كاته پیاوه‌كه ده‌توانێت خوشكه زای ئه‌و خێزانه وه‌فات كردووه‌ی، یان ئه‌و خێزانه‌ی ته‌ڵاقی دابوو ماره بكاته‌وه .چونكه ڕێگریه‌كه له‌به‌ر ئه‌وه بوو، هه‌ردووكیان پێكه‌وه كۆ بكاته‌وه لای خۆی، مادام ڕێگریه‌كه نه‌ماوه كه ( كۆكردنه‌وه‌ی هه‌ردووكیان بوو پێكه‌وه ) ئه‌و كاته دورسته ماره‌ی بكات وبیكات به خێزانی خۆی [ مجموع فتاوى ابن باز " (21 /8) ] .\nهه‌روه‌ها پرسیار كرا له شێخ محمد بن صالح العثیمین ( ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت ) : پیاوێك ئافره‌تێك خێزانی بوو، وه چه‌ند مناڵێكیشی لێی بوو، ئێستا ئه‌و پیاوه ده‌یه‌وێت كچی خوشكی ئه‌و خێزانه‌ی ماره بكات، ئایا كارێكی له‌و شێوه‌یه دروسته ؟\nبه‌ڕێزیشیان له‌وه‌ڵامدا ووتیان : كچی خوشك، خوشكی دایكی ئه‌و كچه ده‌كاته پوری له‌به‌ر ئه‌وه دروست نییه چونكه پێغه‌مبه‌ری خوا ( صلی الله علیه وسلم ) فه‌رمووده‌ی صه‌حیحدا فه‌رموویه‌تی « لا يجمع بين المرأة وعمتها ولا بين المرأة وخالتها » واتا : ناكرێت و دروست نییه پیاو ئافره‌تێك و پوره‌كه‌ی ( خوشكی باوكی ) یان ئافره‌تێك و ( خوشكی دایكی ) پێكه‌وه كۆ بكاته‌وه و بیانكاته خێزانی خۆی .\nله‌به‌ر ئه‌وه دروست نییه بۆ پیاوێك كچی خوشكی خێزانه‌كه‌ی ماره بكات مادام خێزانه‌كه‌ی له عصمه‌تی ئه‌ودابێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو خێزانه‌كه‌ی وه‌فاتی كرد، ( یان لێی جیا بوویه‌وه )، ئه‌و كاته ده‌توانێت خوشكی خێزانه‌كه‌ی یان كچی خوشكی خێزانه‌كه‌ش ماره بكاته‌وه [ فتاوی نور علی الدرب (19 / 2 ) ] .


لە سوێد شەڵتەرەکانی داڵده‌دان چۆن بەڕێوەدەچن؟\nسازدانی: ئاڤان فارس\nهەڵاڵە رافیع، بەڕێوەبەری ماڵی داڵدەدانی ژنان (نینا) لەسوید، له‌م دیمانه‌یه‌دا باس لەچۆنیەتی بەڕێوەچوونی سیستەمی شەڵتەرەکان دەکات و دەڵێ لە وڵاتَێکی پێشکەوتووی وەک سویدیش رێژەی توندوتیژی دژی ژن لەهەڵکشاندایە. ئەو گوتی"بەگوێرەی راپۆرتێکی شەڵتەرەکانی سوید لەم 10 دەساڵەی دواییدا توندوتیژی بەرانبەر بەژنان لەسوید لە 33% زیادیکردووە. بەمەرجێ ئەو حاڵەتانەی کەپۆلیس لێی ئاگادارە، تەنیا٢٥%ـە".\nئاڤان فارس: لەلای ئێوە لەسەر چ بنەمایەک شەڵتەر کەیس وەردەگرێت، کێ چاودێری لایەنی ئاسایشی ئەو شەڵتەرانە دەکات؟\nهەڵاڵە: بنەمایەکی دیاریکراو نییە بۆ کەیس کە وەک مەرجێک بۆ وەرگرتن لێیانبڕوانرێت، هەر کەیسێک بێتە لای ئێمە هەستبکەین کە پێویستی بەکۆمەکە، لە تەلەفۆن و دانیشتنێکەوە بگرە تاپێویستی پاراستنی ژیانی، ئێمە دەبێ وەریبگرین و بەگوێرەی پێویست گرنگی پێبدەین. بۆیە کەیس هەیە رەنگە بۆ چارەکردنی کێشەکەی پێویستی بەتەلەفۆنێک بێت، کەیسیش هەیە رەنگە زیاتر لە 5 ساڵ کاری لەسەر بکەیت و هێشتاش نەگەیتە چارەسەر. کەواتە هەرکەس پەنای بۆ شەڵتەرێک هێنا بۆ هاوکاری دەبێت هاوکاری بکرێت.\nئاڤان فارس: ئایا یاسایەک هەیە بۆ رێکخستن و بەڕێوەبردنی شەڵتەرەکان؟\nهەڵاڵە: دیارە لەم وڵاتەش بەڕێوەبردنی شەڵتەرو کارکردن بۆ ئەو مەبەستە کاری رێکخراوە مەدەنییەکانە. یانی کاری دەوڵەتی نییە، بەڵکو کۆمەڵێک بنەمای هاوبەش هەیە کاری لەسەر دەکرێت، یاسایەکی تایبەت بەشەڵتەر نییە، بەڵکو بەگوێرەی ئەزمونی کارو لێزانینی، ئەو کەسانەی کار لە شەڵتەرەکە دەکەن و بەگوێرەی بنەمای رێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی کارەکانی دەبەنەڕێوە.\nجگە لەوە، دوو ناوەندی گەورە هەیە کە شەڵتەرەکان تێیدا ئەندامن و دەکرێ زۆربەی رێنوێنی و پرەنسیپی کار لەوێوە وەربگیریت. بۆیە بەرنامەو رێنامەی هەر شەڵتەرێک بخوێنیتەوە، دەبینیت کۆمەڵە خاڵێکی هاوبەش یان زۆر نزیک لەیەک هەیە لەنێوانیان، بەڵام کۆمەڵێک شتی گرنگ هەیە، لەهەموو شەڵتەرێکدا دەبێ رەچاو بکرێت. یەکێک لەوانە دەبێ هەر شەڵتەرێک ئامرازی پەیوەندیکردنی هەبێت، تا ئەو ژنانەی کێشەیان هەیە بتوانن لەڕێگایەوە پەیوەندی بەو شەڵتەرەوە بکەن، ئەمەش هەموو شەڵتەرێک هەیەتی. یەکێکی دیکە لەپرینسیپەکان پاراستنی نهێنییەکانی کەیس و لایەنەکانی دیکەی شەڵتەرەکەیە کە پێویست بکات و هەرکەس داوای کۆمەکی لەشەڵتەرێک کرد، دەبێ بەگوێرەی قسەی خۆی کۆمەکی بکرێت و رەچاوی قسەکانی خۆی بکرێت بۆ دانانی ڕێگاچارەکان.\nئاڤان فارس: کێ لایەنی ئەمنی و ئاسایشی شەڵتەرەکان بەڕێوەدەبات؟\nهەڵاڵە: لەبارەی لایەنی ئەمنی شەڵتەرەکانەوە دیسان خودی خۆیان کاری خۆیان بەڕێوەدەبەن، بۆ ئەو مەبەستەش ئەو کەسانەی، کەلە شەڵتەرەکان کار دەکەن، خولی تایبەت بەچۆنیەتی بەڕێوەبردن و پاراستنی شەڵتەر دەبینن. هەندێک شەڵتەری گەورە هەیە، کە ناونیشانی دیارەو بەئەمنیەتێکی زۆر پارێزگاری دەکرێت. بۆ نموونە لەستۆکهۆڵم تەنیا یەکێکیان وایە بەناوی (ماڵی هەموو ژنان). بەشێوەیەکی گشتی ئەو جێگایانەی دەکرێنە شەڵتەر نابێ وەک ماڵێک ناونیشانی شەڵتەرەکەی لەسەر بێت، یان رەنگە ناوی کەسێک لەسەر ئەو خانووە بنوسرێت کە دەکرێتە شەڵتەر، بۆ ئەوەی وەک شەڵتەر دیار نەبێ و نهێنی بێت.\nئەگەر کەسێک هاتە ئەو شەڵتەرانەو پێوستی بەپاراستنی زیاتر هەبێت و پێویستی کرد کە ناونیشانەکەی نهێنی بێت لەدەرەوەی شەڵتەرەکان، یان کە لەشەڵتەر نامینێت، ئەوە پۆلیس هاوکاری شەڵتەرەکان دەکات و هەموو ناونیشانێکی ئەو کەسە نهێنی دەکات، هیچکەس ناتوانێ وەریبگرێت، هەرشتێکیش لەباری ئاسایشەوە رووبدات ئەوە پۆلیس بەزووترین کات هاوکاری دەکات و هاوکاری پێویست هەیە لەنێوان پۆلیس و دەزگا ئەمنیەکان و شەڵتەرەکاندا.\nئاڤان فارس: دەکرێت بزانین لە وڵاتێکی پێشکەوتووی وەک سوێد چەند شەڵتەر هەن، یاخود ئایا ژمارەی شەڵتەرەکان بەگوێرەی پێویستن؟\nهەڵاڵە: لەسویدا 290 کۆمۆن یان شارەوانی هەیە. ئەگەر شەڵتەرەکان دابەش بکەی بەسەر کۆمۆنەکاندا، هەرکۆمۆنێک بەلایەنی کەم شەڵتەرێکی بەردەکەوێت، بەڵام زیاتریش لەژمارەی کۆمۆنەکان هەیە. بەگوێرەی رێژەی ئەو شەڵتەرانەی کە ناویان تۆمارکراوە زیاتر لە 300 شەڵتەر هەیە، جیا لەوەش هەندێک شەڵتەر هەیە، ناویان تۆمارنەکراوەو کاریش دەکەن.\nلەسوید دوو ناوەندی سەرەکی هەیە بۆ شەڵتەرەکان، لەهەر بنکەیەکیان کۆمەڵێک شەڵتەر تێیدا ئەندامن، شەڵتەرەکان دەتوانن زۆر رێنوێنی و ماتریاڵ و شێوەی کار لەو ناوەندانەوە وەربگرن و ئەو ناوەندانە زانیاری و خولی جۆراوجۆری بەردەوامیان بۆ شەڵتەرەکان هەیە. بۆیە زۆربەی شەڵتەرە پرۆفشناڵەکان دەبێ لەم دوو ناوەندە ئەندام بن. لە شەڵتەرەکانیش جیاوازی و تایبەتمەندی هەیە، هەیە تایبەت بەژنانە، هەیە بۆ کچانی گەنجە، هەیە تایبەت بە ژنانی خاوەن پێداویستی تایبەتە، شەڵتەری تایبەت بەپیاویش هەیە ئەوانەی زەبروزەنگ بەکاردەهێنن و دەیانەوێت لەو شەڵتەرانەدا ئەوکێشەیە چارەسەربکەن، هەموو جۆرە شەڵتەرێک لێرە هەیەو بێگومان پێویست بە شەڵتەری دیکەش دەکات دابمەزرێت.\nئاڤان فارس: بۆچی لە وڵاتێکی وەک سوید ئەم هەموو شەڵتەرەی تایبەت بەژن هەیە؟\nهەڵاڵە: بێگومان پێویستە ئەوەمان لەبەر چاو بێت، کە لەهەموو وڵاتانی دنیا تائێستاش توندوتیژی بەرانبەر بەژنان بوونی هەیە، بەگوێرەی راپۆرتێکی شەڵتەرەکانی سوید هاتووە، کە لەم 10 دەساڵەی دواییدا لە 33% توندوتیژی بەرانبەر بەژنان لەسوید زیادیکردووە بەمەرجێ ئەو حاڵەتانەی کەپۆلیس لێیئاگادارە، تەنیا (٢٥%)ـە. بۆیە زیادبوونی ژمارەی شەڵتەرەکان بەگوێرەی زیادبوونی رێژەی توندوتیژی شتێکی چاوەڕوانکراوە.\nئاڤان فارس: ئەو کەموکوڕییانەی رووبەڕووتان دەبێتەوە لەبەڕێوەبردنی شەڵتەرەکان چین؟\nهەڵاڵە: وەک دەزانن زۆربەی کاری شەڵتەرەکان، وەک رێکخراوەکانی (NGO) کاری خۆبەخشە زیاتر، هەر وەک لای خۆمان توانای کەمیان لەبەردەستدایە، هاوکارییەکانیش بەگوێرەی پڕۆژەی کاتی دەدرێتە شەڵتەرەکان، نەک بەساڵانەو بڕە پارەی بەردەوام. دەبێ هەموو ساڵێک پڕۆژە بدەیت، راپۆرت بدەیت لەبارەی چۆنیەتی خەرجی پڕۆژەکان، دیسان پڕۆژە بدەی تا هاوکاری بکرێی لەساڵی داهاتوو، تا دووبارە بتوانی کارەکانتی پێ بەڕێوەببەی، ئەمەش ماندووبونێکی زۆری تێدایە بۆ شەڵتەرەکان. لەباشترین حاڵەتدا ئەگەر شەڵتەرێک توانیبێتی پێنجکەس دامەزرێنێ کە کار بکات، پێویستی بەپێنج کەسی دیکەش دەبێ کە بەخۆبەخش کار بکات. ئەمەش وایکردووە، لێرەش شەڵتەرەکان نەتوانن وەک پێویست بگەنە ئامانجەکانیان، بۆیە ئەمساڵ لەرۆژی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی، یەکێک لەداواکارییەکانی شەڵتەرو رێکخراوەکانی سوید ئەوە بوو کە نابێ هاوکاری شەڵتەرەکان بەگوێرەی پڕۆژەی کاتی بێت، بەڵکو دەبێ بە بەردەوامی هاوکاری و بودجەیەکیان بۆ دابینبکرێت، تابتوانن باشتر کارەکانیان راییبکەن، چونکە لایەنی ئابووری تائێستا بۆ شەڵتەرەکان کێشەیەو کاریگەری بەسەر چالاکتربوونی کارەکانەوە هەیە. بۆ نموونە: ناتوانن راگەیاندنیان وەک پێویست بێت، تابتوانی بەهەموو ژنان رابگەیەنیت، ئەوە شەڵتەرێک هەیە بۆ داڵدەدانی ئێوەو لەکاتی کێشەکان پەنای بۆ ببەن. یان هەندێ شەڵتەر توانای راگرتنی کەسانی پسپۆڕیان نییە بۆ هەڵسووڕانی کارەکانیان.\nئاڤان فارس: بەگوێرەی زانیارییەکان رێژەی زۆری ئەو ژنانەی روو لە شەڵتەرەکانی ئێوە دەکەن خەڵکی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستن، رەوشی ژنانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە سوید چۆنەو لەچ ئاستێکدایە؟\nهەڵاڵە: کێشەیەکی دیکەی ئەو شەڵتەرانەی لێرە کار دەکەن، بەتایبەت لەم ساڵانەی دواییدا ئەوەیە، ناتوانن تێگەیشتنێکی زانستیانەو واقیعییانەیان هەبێت بۆ کێشەی ئەو ژنانەی لەوڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە هاتوون. ئەوەش یەکێکە لەکێشە دیارەکانی ئەو ژنە پەنابەرە رۆژهەڵاتییانەی هاتوون و پەنایان بۆ شەڵتەرەکان بردووە بۆ چارەسەری کێشەکانیان. سەرەڕای ئەوەی کە بنەماکانی مافی مرۆڤ بۆ هەمووان یەکێکەو یەک مامەڵەی بنەڕەتی دەوێت، بەڵام لەلایەکی دیکەوە هەندێ وردەکاری هەیە لەپراکتیکدا دەبێت رەچاو بکرێ. چونکە شەڵتەرێک بەکەلتوورو شێوەی هەڵسووکەوتی لەگەڵ نەریتی سوید چووبێتەڕێوە، ناتوانێت لەکێشەو کۆدە کۆمەڵایەتییەکانی ئەوان و وڵاتانی دیکە تێبگات بۆ چارەسەر لەکاتی پێویست و بەگوێرەی پێویست. ئەم کێشەیە بەسازکردن و کردنەوەی خولی راهێنان و خوێندن چارەسەر نابێت، چونکە ئەوە راستییەکە بۆ نموونە: ئێمە هەرچەند شارەزاییمان هەبێت، ئەگەر ئێستا کچێکی ئەفریقی یان سۆماڵی بێتەناو شەڵتەرەکەمان بێگومان کاری بۆ دەکەین، بەڵام رەنگە نەتوانین وەک کچێکی کورد، یان عەرەب هاوکاری بین، چونکە ئێمە زیاتر شارەزای کەلتوور و دابونەریتی ئەو وڵاتانەمان هەیە کە لێوەی هاتووین. ئاگاییمان لەپەروەردەو گرفتە کۆمەڵایەتییەکانیان هەیە، ئەوە یەکێک لەو کێشانەیە، کە لەشەڵتەرەکان هەیەو پێویستە رێگاچارەی ئەوەش بدۆزرێتەوە کە بەبڕوای من بەکارهێنانی وزەو توانای خەڵکە هەڵسووڕاو و شارەزاکانی خودی ئەو وڵاتانە کە ئەو خەڵکەی لێوە هاتووە باشترین چارەیە.\nهەڵبەتە ئەمە ئەوە رەتناکاتەوە، کە ماف و ئازادییەکانی مرۆڤ بۆ هەمووانە، پێویستە هەمووان بەبێ لەبەرچاوگرتنی زمان، نەتەوە، ئایین، لەهەمان مافی مرۆڤ بەهرەمەند بن، بەڵام لەوانەیە بۆ چارەسەری کێشەکۆمەڵایەتییەکان هەریەک شێوەو رێگای تایبەتی پێویست بێت.


سەروەر ئەنوەر 01/03/2021 - 09:49 هەواڵ/عێراقی\nبڕیارە ئەمڕۆ دووشەممە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق كۆببێتەوەو تاوەكو ئێستا وادەی بەڕێوەچونی گفتوگۆ لەسەر پرسی بودجە لە ئەنجومەنەكە دیاری نەكراوە.\nد.موسەننا ئەمین ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بەكوردیوی ڕاگەیاند: بڕیارە كاتژمێر 5:00ی ئێوارەی رۆژی دوو شەممە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ دەنگدان لەسەر بونی عێراق لەرێككەوتنی پاراستنی دامەزراوە جێگیرەكان، پڕۆژەیاسای هەمواری یاسای ئاودێری و پڕۆژەیاسای ژنان و كچانی رزگاربوی دەستی داعش كۆببێتەوە.\nهەروەها ووتیشی: لەكۆبونەوەكەدا خوێندنەوەی یەكەم بۆ پڕۆژەیاسای بەرەنگاربونەوەی كۆرۆنا و دەنگدان لەسەر هەمواركردنەوەی یاسای سەندیكای ژمێریاران و گفتوگۆكردن لەسەر هەمواری یاسای تەندروستی گشتی دەكرێت لەگەڵ گفتوگۆكردن و دەنگدان لەسەر چەند پڕۆژە و هەموارێكی دیكەی یاسایی.\nد.موسەننا ئەمین ئاماژەی بەوەشكرد: تائێستا رەشنوسی كۆتایی پڕۆژەیاسای بودجەی عێراق ئامادەنیەو لایەنی كورد چاوەڕوانی پێشنیازی شیعەكانە تایبەت بە پشكی كورد لە پڕۆژە یاساكەداو پێشبینی دەكەم هەفتەی داهاتوو لە ئەنجومەنی نوێنەران گفتوگۆ لەسەر ئەو پرسە بكرێت.


لۆژیکی ملشکاندن و زەلیلکردن\nباوەڕناکەم لە مێژووی ئێمەدا سەردەمێک بوونی ھەبووبێت بەڕادەی ئەمڕۆ لێوان لێو لە پیلانی ژێربەژێر و تەماحی وێرانکەرانە و ئامادەگیی گەورە بۆ پاشکۆبوونی سیاسیی. ھەمیشە ڕووبەرێکی تایبەت، با بچووکیش بووبێت، بۆ شەرمکردنی سیاسیی ھەبووە، بەڵام لە ھەرێمەکەی ئەمڕۆکەی ئێمەدا ھیچ کردەیەکی سیاسیی و ھیچ پەیوەندییەک لەنێوان ھێزەکاندا نەماوەتەوە، کە ژێرخانە مادیی و ئەخلاقییەکەی کۆمەڵێک پیلان و ڕێکەوتنی نھێنیی نەبێت بە مەبەستی ملشکاندنی یەکتر و پاراستنی دەسەڵات و تەماحە زۆرەکانی کۆمەڵێک خێزان و بنەماڵەی تایبەت و بە ئەبەدیکردنی دەسەڵاتی چەند کەسێکی کەمی ناو پارتە سیاسییەکان. ئەوەی بە شێوەیەکی ترسناک مردوە شەرمکردنی سیاسییە، لەناو ھەموو نوخبەی حوکمڕانی کوردستاندا یەک سیاسیی نادۆزینەوە یەک دڵۆپ شەمکردنی سیاسیی تێدامابێت.\nباسەیری ئەم وێنەیە بکەین: شەڕی موسڵ و بەشداری ناسیاسییانە و بێپلانی کورد تیایدا، پەلاماری داعش بۆ سەر کەرکوک لە چەند ڕۆژی ڕابوردوودا، ئامادەگیی تورکیا لە دوو پارچەی کوردستاندا و سڵ نەکردنەوە لە باسکردنی تەماحەکانی بە ئاشکرا، سەردانە بەردەوام و لەپڕەکانی قاسمی سلێمانی بۆ سلێمانی و ناوچەکانی تر، چوونی سەرکردە و بنکردەکانی کورد بۆ بەغدا و قسەکردن لەگەڵ عەبایدا، تێکەڵکردنی درۆی ریفراندۆم و درۆی دروستکردنی دەوڵەتی کوردیی بە شەرمنەکردن لە باسکردنی تێکەڵبوونی خوێنی پێشمەرگە و خوێنی سەربازە عێراقییەکان بەیەکتری، فرۆشتنی نەوت و غاز بە نھێنی و بە ئاشکرا و بازرگانیکردن لەگەڵ شەیتانیشدا، بە خودی داعش خۆیەوە، بەگەڕخستنی ئیمپراتۆریەتێک لە میدیاییە زەبەلاحی حیزبیی و شەخسیی بە مەبستی مێشکشۆرینەوەی بەردەوام. ھەموو ئەمانە نەمانی شەرمی سیاسیی و لۆژیکی پیلانی ژێربەژێر و تێکەڵبوون بە شەڕی لەبریی ھێزە ئیقلیمەیەکان و ملشکاندنی یەکتری و زەلیلکردنی تەواوی کۆمەڵگای ئێمە ئاراستەیان دەکات. شتێک بەناوی پرۆژەیەکی نیشتیمانیی و ئەخلاقییەوە بوونی نییە کە بکرێت بە خۆمان و بە دونیای دەرەوەمانی نیشانبدات کە ئێمە شتێکین زیاتر لە کۆمەڵێک خێزان و بنەماڵە و خێڵی دز و ناپاکی دابڕاو لە سادەترین فۆرمی عەقڵانیەتی سیاسیی. لەم دیمەنە قێزەونەدا کۆمەڵگای ئێمە بە ڕادەیەکی ترسناک تەنھا و بێپەنا و بێئاراستە کەوتوە. سیاسییەکانی کورد، بەتایبەتی ئەوانەی تا ئێستاش لە لوتکەی ھەرەمی دەسەڵاتدان، بچووکیی و گرگنی خۆیان تێکەڵ بە تەماحی دەوڵەتە ئیقلیمییەکان کردوە، باکیشیان بەوە نییە، نەک تەنھا ژیانی ئەمڕۆکەی ملیۆنان مرۆڤی کۆمەڵگای ئێمە بێنرخ بکەن، بەڵکو ژیانی ئەو نەوانەی تریش کە ھێشتا لەدایکنەبوون، وێرانبکەن. ئەوەی ئێمە دەیبینین بەتاڵکردنەوەیەکی سیستماتیکی و ڕێکخراوی کۆمەڵگای ئێمەیە لەھەر ئومێد و ئیرادە و ئەخلاقیاتێک بخوازێت لەدەرەوەی لۆژیکی پیلان و ملشکاندن و زەلیلکردندا ئامادەبێت.


کوردیپێدیا - مەلا عەبدولرەحمان سێگردکانی\n👫 مەلا عەبدولرەحمان سێگردکانی | پۆل: کەسایەتییەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nمەلا عەبدولرەحمان سێگردکانی\nناوی تەواوی (عەبدولرەحمانی کوری ئەحمەدی کوری عومەری کوری ئەحمەد کڵاوە)،ساڵی 1936لە سیگردکانسیگردکان لەدایکبوە ئەحمەد کڵاوی باپیرەی لەئۆمەر گومبەتئۆمەر گومبەتەوە لەگەڵ خزمەکانیتری بەئاوەدانکەرەوەی سێگردکان دادەنرێن.\nباپیرەی خەلیفەی شێخ نورەدینی بریفکانیشێخ نورەدینی بریفکانی بووە، وە باوکی مەلا عەبدولرەحمان وەستای دیواروجەنجەڕوسەلکەمژانە بووە، لەتەمەنی 12ساڵی لەمزگەوتی ئیلنجاغی گەورە لەلای مامۆستا(مەلا سدیق ئیلنجاغیمەلا سدیق ئیلنجاغی)سالی 1948 دەستی بەخوێندن کردووە، بۆ خوێندن لەسالی 19481966 نزیکەی 18ساڵ دێ بەدێ شار بەشار گەڕاوە، سالی 1966 مۆلەتی مەلایەتی لەسەر دەستی(مەلا قادری رەشمەلا قادری رەش سێگردکانی) پێدراوە، بەلام پێشتر مەلایەتی بۆ گوندی(قەمبەرقەمبەر)کردوە لەسالی 1960، لەسالی 1985ەوە لەمزگەوتەکانی تەقتەقتەقتەق خزمەتی ئاینی پیرۆزی ئیسلامی کردوە، تا لەسالی 2006خانەنشین بووە، واتە46ساڵ خزمەتی کردوە، ئەم زاتە دەنگ خۆش ومەلایە بەرێزە لە11-1-2017 بەیەکجاری لەتەمەنی 80سالیدا مالئاوایی لێکردین خودا بەبەهەشتی بەرینی شاد بکات.\n#سیگردکان | #ئۆمەر گومبەت | #شێخ نورەدینی بریفکانی | #مەلا سدیق ئیلنجاغی | #مەلا قادری رەش | #قەمبەر | #تەقتەق |\n📅 رۆژی کۆچی دوایی: 11-01-2017\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (ئاراس ئیلنجاغی)ەوە لە: Apr 28 2017 10:29PM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (ئاراس ئیلنجاغی)ەوە لە: Apr 28 2017 11:22PM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 12 KB Apr 28 2017 10:30PM ئاراس ئیلنجاغی


فاخر شێخ تەیب: ئەو هەواڵانە رەت دەكەینەوە\nفاخر شێخ تەیب به‌ڕێوه‌به‌ری جێبه‌جێكاری كۆمپانیای قه‌یوان رایدەگەیەنێت هەموو ئەو هەواڵانە رەت دەكەینەوە كە هەندێك میدیای عەرەبی و ناوخۆی لەسەر كۆمپانیاكەمان بڵاویان درۆتەوەو سكاڵایان لەسەر تۆمار دەكەین\nبه‌ڕێوه‌به‌ری جێبه‌جێكاری گروپی کۆمپانیاکانی قه‌یوان لە ڕاگەیەندراوێکدا رایگەیاند" ھه‌ندێك میدیا هەواڵێکی هەڵبەستراویان لەسەر کۆمپانیاکەمان بڵاوکردۆتەوە، ئێمه سه‌رله‌به‌ری ئه‌و هه‌واڵانه ڕه‌تده‌كه‌ینه‌وه‌و داوای یاساییش لەسەر‌ئەو کەناڵەو هەمو ئەو وێبسایت وکەناڵانەی کە هەواڵەکەشیان گواستۆتەوە تۆماردەکەین".\nراشیگه‌یاند" ئێمه كۆمپانیایه‌كی گه‌وره‌ین به‌دڵنیاییه‌وه ئەو لایەنانەی کە مونافەسەی شەریفانەی ئێمەیان پێناکرێت، ئەوا به‌وشێوه‌یه ده‌یانه‌وێت زیان به كۆمپانیاكه‌مان بگه‌یه‌نن".\nوتیشی" هەموو ئه‌و دۆسیه‌یانەی کە گوایە له‌سەر کۆمپانیاکەمان باس دەکرێت، لە کاتی خۆیدا بە دواداچونی بۆکراوە و بێبەریبونی قەیوان بەبەڵگە لەو بوختانانە سەلمێندراوە وەک لە هاوپەچدا دەیانخەینەڕوو، وە ئەوهەواڵە سه‌رله‌به‌ری ناڕاست و چه‌واشه‌كارییه و دوای مەئیوس بوونی ئەو لایەنانە لە هەوڵەکانی تریان ئەم هه‌ڵمه‌تەیان بردۆته نێو میدیاوه".\nبه‌ڕێوه‌به‌ری جێبه‌جێكاری گروپی قه‌یوان جه‌ختده‌كاته‌وه له‌وه‌ی، سه‌رجه‌م به‌ڵگه‌نامه یاساییه‌كانیان بۆ مامه‌ڵه‌ی نه‌وت ئاماده و به‌رده‌سته، ملمان له‌مو باریكتره ئه‌گه‌ر هه‌ركارێكی نایاسایمان كردبێت، دوپاتیشی دەکاتەوە کە ئه‌وان سكاڵای یاسایی له‌سه‌ر ئه‌و لایه‌نانه تۆمارده‌كه‌ن كه به‌بێ به‌ڵگه ناوی كۆمپانیاكه‌یان ده‌زڕێنن.\nکەناڵی (العربیە)ی سعودیە، لە بەرنامەیەكی تەلەفزیۆنیدا ژمارەیەک بەڵگەنامەی لەسەر کۆمپانیای "قەیوان" راپۆرتەکە لەڕێگەی بڵاوکردنەوەی چەند دیکۆمێنتێکەوە کۆمپانیاکە تۆمەتبار دەکات بە قاچاخچێتی نەوت.


سەرۆک کۆماری تورکیە و بەیاننامەی عەدالەت!، حاجی جوندی – PMNews\nبۆ ئاگاداری رۆژی ٢،٣،٢٥٢١ سەر کۆمار ئەردۆغان لە پێش کامێراکانەوە زۆر بە حەماسەتەوە “عەدالەت بەیاننامەسی”خویندەوە و قەولی دا وەک بەرنامەی کار لە دو سالی ئایەندەدا جیبەجێی بکا.\nنیوەرۆک و خالی ئەم بەیاننامەیە گەلێک دێمۆکرات و پێشکەوتوون، حەتتا ھیچ فەرقی نیە لە گەڵ بەیاننامەی بەینەلمیلەلی حقوقی بەشەر ئی جیھانی کە لە سالی ١٩٤٨ دا نوسراوە و دەوڵەتی تورکیا ئیمزای کردووە.\nلە یەکێک لە خالەکاندا ھاتووە، ھەرکەس لە بیر و باوەردا ئازادە، نابێ کەسێک لە سەر بیر و باوەری خۆی سەزا بدرێ. دووەم ھیچ کەس بە هۆی جودایی رەگەز، مەزھەب و زمان بەرخوردی جودا لە گەڵ دا بکرێ، ھەموو کەسێک وەک ھاووڵاتی موساوییە، سیفر تۆلەرانس بۆ ئەشکەنجە و بۆ فەرق و جودایی.\nئەگەر کەسەک ئاگای لە دونیا نەبێ و لە تورکیە نەژی و کوردیش نەبێ دەڵێ ئەم بەیاننامەی ئەردۆغان نیعمەتێکی خودایە بۆ بەشەرییەت.\nنازانم پێ بکەنم یانیش بلێم بسمیلا ئەم کابرایە ١٩ ساڵە وەک سەرۆک وەزیر و سەرکۆمار، حیزبەکەشی وەک تاقانە حیزب لە تورکیا دەسەڵات دارن و حوکومرانی توکیەن، بۆچی تا ئەم رۆ خاڵی ئەم بەیاننامەیەی جیبەجێ نەکراوە چ بەربەستێک ھەبووە.\nھەموو کەس دەزانێ لە سالی ٢٠١٥ وە ئەردۆغان دووایی بە پرۆسەی ئاشتی ھێنا، دەستی کرد بە گرتن و زیندانی کردنی موخالیفین و بنکۆڵ کردنی عەدالەت و مافی مرۆڤ، بە دەیان وەکیلی کورد و رۆژنامە نووس و ھەزاران چالاکوانی سیاسی و مەدەنی گرت و زینداندانی کرد، 60 سەرۆک بەلەدییە ئی ھەلبژاردەی ھادەپ لە کار دور خران و لە جیگایان قەیوم دانرا، کاندیدای سەرۆک کۆمار سەلاحەدین دەمیرتاش 6 ساڵە لە زینداندایە.\nدەکرێ ئەم پرسیارە لە ئەردۆغان و حیزبەکەی و دەوڵەتی تورکیە بکرێ، ئێ باشە چ ھەوجێ بە ئەم بەیاننامەی عەدالەت ھەیە، جارێ ئەم زیندانانە بەتاڵ کە، ئەم وەکیلانەی ھەڵبژاردەی خەڵک و هەواڵنێرەکان ئازاد بکە و واز لە داخستنی ھادەپ بھێنە.\nلێرەدا ئەم راستیە جارێکیتر ئیسپات دەبێ، دیکتاتۆرەکانی دونیا بە تایبەت ئی ئاسیایی و ئافریقا ئەحمەق ترین ئینسانی دونیان، ئەردۆغان پێیوایە بەم درۆ و دەلەسەیە دەتوانێ کلاو لە سەر بیروڕای گەلانی تورکیا و دونیا و بەتایبەت ئەمریکا و ئۆروپا بنێ. ھەموو کەس باش دزانێ ئەردۆغان و حیزبەکەی گەیشتوونە بۆنبەست، لە داخیل و خاریج دا ھەموو یاسای ئینسانی و حقوقی بنپێ دەکا، لە ژێر ناوی ئەندامەتی لە ناتۆدا قولدری دەکا، پەیوەندی ئامریکا و تورکیا لە خرابترین ئاستدایە، ئەردۆغان سەرپێچی لە بریاری دادگای ئۆروپا بۆ مافی بەشەر دەکا، ناکۆکی لە گەڵ یونان، داگیرکاری لە سوریا و لیبی و ناگۆرنۆ قەرەباغ و پشتیوانی بە ئاشکرا لە سازمانە ترۆریستانەی ئیسلامی، ئەردۆغان و حیزبەکەی لە داخیلدا تۆشی قەیرانەکی گەورەی ئابوری ھاتوون رۆژ بە ڕۆژ دەنگدەری لە دەست دەدا.\nپاش دو ساڵیتر لە تورکیا ھەلبژاردن ھەیە، بۆیە ئەردۆغان دەیەوێ بەم مانۆرا دانە خۆ لەم بۆنبەستە رزگار بکا و کڵاو لە سەر دونیا بنێ و مستی ئاسنینی خۆی بە لۆکەی نەرم بپێچێتەوە و روی راستی خۆی وەشارێ.\nوا دیارە ئەردۆغان ئەم دورویی و فێل و کەڵەک بازییە لە ئاخوندەکانی ئێران فێر بوووە، ئەگەر لە بیرمان بێ لە ئەوەلی دەسەڵات دا خۆی وەک ئیسلامییەکی مییانەڕۆ و تەرەفداری دێمۆکراسی نیشان دەدا و وەک مۆدێلی نوێ حیسابی بۆ دەکرا.\nبابەتی پەیوەندی دار ، وەرگیراو لە روداو\nئەو کارنامەیە لەلایەن وەزارتی دادی تورکیا بە دروشمی “تاکی ئازاد، کۆمەڵگەی بەهێز و تورکیایەکی دیموکراتتر” ئامادەکراوە و ئەمڕۆ سێشەممە 2ی ئاداری 2021 لە رێوڕەسمێکدا لەلایەن رەجەب تەیب ئەردۆغان, سەرۆککۆماری تورکیا بە فەرمی رادەگەیێنرێت.\nئەوە لەکاتێکدایە، 170 ئەندامی کۆنگرێسی ئەمریکا بە هەردوو پارتی کۆماری و دیموکراتەکان لەسەر پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە تورکیا نامەیەک بۆ وەزیری دەرەوە دەنێرن، داوا لە ئیدارەی بایدن دەکەن رێوشوێنی تووند لە دژی ئەنقەرە بگرێتەبەر.\nلە نامەکەیاندا ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەمریکا دەڵێن، تورکیا هاوپەیمانێکی گرنگی ناتۆ و ئەمریکایە، “بەڵام رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆکی تورکیا ئەو پەیوەندییە باشەی شێواندووە”.\nئەندامانی کۆنگرێس لە نامەکەدا دەڵێن “پرسە ستراتیژییەکان لە پەیوەندییەکان لەگەڵ تورکیا سەرنجی گەورەیان لەسەرە، بەڵام پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و پرۆسەی دیموکراسی لە تورکیا نیگەرانی گەورەن.”


سەر ھەڵدانی ڕێککەوتن و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان – basknet.org\nسەر ھەڵدانی ڕێککەوتن و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان\n“گدانسک” ھەموو نەخشەکانی جیھانی نوێی گۆری گەر لێرەوە دەستپێبکەین و گدانسک وەربگرین وردەکاری دونیای نوێی دەوای شەڕ و پاوەنخوازی و بەرژەوەندی براوەکانی شەڕ بنەڕەتی رێکەوتنەکانە نەوەک بەھای مرۆڤ و ئەخلاق و بەرژەوەندی جیھان.\nوشەی گدانسک بەزمانی یۆنانی بە(Gdańsk) دەخوێنرێتەوەو بە ئەڵمانی(دانریغ)، گدانسک شارێکی پۆڵندا یەو دەکەوێتەسەر دەریای”بەلتیک” لە ساڵی ٢٠٠٦ دانیشتوانی ئەم شارە گەیشتوەتە(٤٥٨،٠٥٣) کەس و بە مینای سەرەکی پۆڵندا دادەنرێت و پێی دەوترێت(مینای گدانسک) لەسەردەمی کۆماری پۆڵندای شەعبی پێشوو پێیوتراوە”مینای لینین” ئەم شارە لەلایەن ئەڵمانەکانەوە فەرمانڕەواییکراوە ھەربۆیە زۆرینەی دانیشتوانی ئەم شارە لە مێژویدا ئەڵمان بوون وبەتایبەت سەردەمی جەنگی جیھانی یەکەم و واژوکردنی رێکەوتن نامەی(فرسای) ئەم شارە لەژێر پاریزبەندی (عێبە الامم) و بەپێی رێکەوتنی فرسای جۆرێک لە (حوکمی زاتی) مافی خۆبەرێوەبردنی پێدرا، دوای جەنگی جیھانی دووەم گدانکس چووە پاڵ بۆڵندا ، ئابوری “گدانسک” لەروی بازرگانیەوە بریتییە لە دروستکردنی کەشتی و پترۆکیمیاویەکان و پیشەسازی کیمیاوی ئامادەکردنی خۆراک و پیشەسازی ئەلیکترۆنی پەیوەندی و تەکنەلۆجیا و زانستە ئەندازیاریەکان و کەرتی پەروەردەو زانکۆکان و پێداویستی جوانکاری و دەرمانخانەکان و ئامادەکردنی عەنبەر گەشتیاریش لە دیارترین داھاتەکانییەتی بەتایبەت کەناراوەکانی گدانسک سەرچاوەیەکی گرنگی ئابورین لەسەر دەریای بەلتیک.\nدانزیغ یان گدانسک یەکەمین بریسک و چەخماخەی سەرھەڵدانی جەنگی جیھانی بوو (ھیتلەر) لە یەکی سێبتێمبەری ساڵی ١٩٣٦ یەکەم گورزی لەم شارە وەشاند ئەوەش بووە سەرھەڵدانی جەنگی دووەمی جیھان.\nبەپێی ریکەوتنێک لە نێوان سۆڤیەت و ئەلمان ھەریەکە بەشێک لە پۆلندای داگیرکرد، گەرچی یەکێتی سۆڤیەتی ئەوکات رێکەوتنی لەگەڵ پۆلندا ھەبوو لە ساڵی ١٩٣٢ بۆ ١٩٤٥ بەپێی ئەو رێکەوتنە نابێت ھێرش کاتە سەر وڵاتەکەی یان تارێکەوتنێکی تر دەکرێت ..بەڵام سۆڤیەت لە ١٧ سێبتێمبەری ١٩٣٩ ھەرزوو ئەو رێکەوتنەی شکاند و بە فەرمی ڕیگەیاند رێکەوتنەکەی لەگەڵ پۆلندا ھەلوەشاندوەتەوەو چیتر پابەند نابێت پێوەی چونکە خاکی ئەو وڵاتە لەلایەن ئەلمانەوە داگیرکراوەو ئیتر ئەو وڵاتە خۆی لەدەستداوە، ھەر ھەمان رۆژی سۆڤیەت بەیان نامەکەی بڵاوکردەوە ھێرشی بۆ سەر پۆلەندا دەستپێکرد ئەوەش گورزیکی گەورەبوو بۆ ئۆپۆزسسیۆنی چەکداری ئەو وڵاتە، لە رۆژی ٢٨ سێبتێمبەر واتە رۆژێک دوای ئەوە ھێزە بەرگریەکانی پۆلندا لەشاری (مۆدلین) بەناچاری خۆیاندابەدەستەوەو دوو ھەفتەش دوای ئەوە شاری (وارسۆ) خۆی دابەدەستەوە کە ھێزەکانی لە ژێر فەرماندەیی(یۆلیۆس رۆمل) دابوو دواھەمین فەرماندەش(جۆزیف ئانرۆ) بوو لە نیمچە درورگەی (ھێڵ) ی باکوری پۆلندا خۆی دابەدەستەوە\nپۆلندیەکان زیانی گەورەیان بەرکەوت لەو جەنگەداو نزیکەی(٤،٨٦٣،٠٠٠) چوار ملیۆن و ھەشت سەد و شەست و سێ ھەزار کەسیان لێ کوژرا.\nئەم داگیرکاریەکارەساتێکی گەورە بوو بۆ پۆلندا و لەروی سیاسیەوە ئەو وڵاتە لەسەر نەخشە سرایەوەو یەکێتی سۆڤیەت ئەو بەشەی داگیری کردبوو لە نێوان لیتوانیا و روسیا دابەشیکرد ئەو بەشەشی لە لایەن ئەلمانەوە داگیرکرابوو پۆلندیەکان دوای جەنگ و شکانی ھیتلەر توانیان بیگێرنەوە بەڵام ئەو بەشەی کەوتبووە ژێردەستی سۆڤیەت نەیانتوانی بیگیرنەوە چونکە روسیا بەبراوەی جەنگ دادەنرا و لەریزی دۆراوەکانی جەنگ بەرامبەر ھاوپەیمانان ھەژمارنەدەکرا، پۆلندیەکانیش لەبەرامبەردا چەند بەشێک لە خاکی ئەلمانیان برد.\nلەساڵی١٩١٨ لە پاریس کۆنگرەی ئاشتی بە ئامادەبوونی وڵاتانی ھاوپەیمانی سەرکەوتوو لە جەنگ ئەنجامدرا و لەو کۆبوونەوەیەدا وڵاتانی سەرکەوتوو بریاریان لەسەر دابەشکردنی دەستکەوتوو غەنیمەتەکانی شەڕکرد کە لە وڵاتانی دۆراوو داگیرکراو دەستیان کەوتووە تا بتوانن لەوە بەدوا رێکەوتنێک بکەن بۆ ئاشتی نێوانیان.\nلە ساڵی ١٩١٩ لە پاریس بە ئامادەبوونی نوێنەری (٣٢) دەوڵەت و کیانی سیاسی بریاری دامەزراندنی(عێبە الامم)درا.\nلەمیانەی ئەو کۆرو کۆبوونەوانەدا بریار لەسەر پێنج رێکەوتن درا لە دیارترین ئەو رێکەوتن نامانە (رێکەوتنی فرسای لەگەڵ ئەڵمان) و دابەشکردنی ماڵوموڵکی دەوڵەتی عوسمانی و موستەعمەرەکانی ئەڵمانی دەرەوەی ئەوروپا و دابەشکردنی سنورەکانی ئەڵمانیا بوو بە نەخشەیەکی نوێ و دامەزراندنی چەند دەوڵەتێکی نوێ بوو کە پێشتر بونیان نەبووە، ھەروەھا قەرەبووکردنەوەی ئەو وڵات و نەتەوانەی بەھۆی شەرەکەوە زیانیان بەرکەوتووە لەسەر حسابی ئەڵمانیا، لەبەشی ٢٣١ ی رێکەوتنی(فرسای) ھۆکاری جەنگەکە خرایە ئەستۆی ئەڵمان و ھاوپەیمانەکانی تری و قەرەبووەکەش لەسەریان سەپێنرا.\nلەو کۆنگرەیەدا چوار لە گەورە سەرکردەکانی جیھان ئامادەبوون ھەریەکە لە وۆدرۆ ویلسۆن و سەرۆکی ویلایەتەیەکگرتووەکانی ئەمریکا و دێڤید لوێد جۆرج سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا و جۆرج کلیمنسۆ سەرۆک وەزیرانی فەرەنسا و فیتۆریۆ ئیمانوێڵ ئۆلاندۆ سەرۆک وەزیرانی ئیتالیا (١٤٥) جار بەنھێنی و ئاشکرا کۆبوونەوەو چەند بریاری گرنگیان داڕشتەوەو دواتریش وڵاتانیتر لەسەری رێکەوتن.\nکۆنگرەکە بەفەرمی لە ١٨-یەنایەری ١٩١٩ کرایەوەو نوێنەری ٢٧ وڵات بەشداریکرد و بەسەر ٥٢ لیژنەدابەشکراو ١٦٤٦ جەلسەی خایاند بۆ ئامادەکردنی راپۆرتەکان.\nخاڵە گرنگەکانی کۆنگرەکە راسپاردەکانی بریتی بوون لە رێکەوتن نامەی فرسای ئەلمانیا کە خۆی لە (١٥) بەش و ٤٤٠ بەند دەبینیەوە لەم کۆنگرەیەدا ھەرپێنج ھێزە سەرەکییەکە کە پێکھاتبوون لە ھێزەبراوەکانی(فەرەنسا و بەریتانیا و ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا و ئیتالیا و یابان) رۆڵی کاریگەریان ھەبوو جگەلە یابان کە رۆڵێکی لاوازو لاوەکییەان پێدابوو لە٢١ ی یەنایەری ساڵی ١٩٢٠ کۆنگرەکە کۆتایی ھات کە ھاوکات بوو لەگەڵ کردنەوەی کۆمەڵەی(عێبە الامم).\nلە کۆنگرەی پاریس بۆ ئاشتی پێنج ریکەوتن ئامادەکران:\n-پەیمان نامەی فرسای ٢٨ یۆنیۆ ١٩١٩ لەگەڵ ئەڵمانیا.\n-پەیمان نامەی سان جێرمان ١٠ سێبتێمبەری١٩١٩ لەگەڵ نەمسا.\n-پەیمان نامەی نویی ٢٧ نۆڤەمبەری١٩١٩ لەگەڵ بولگاریا.\n-پەیمان نامەی تریانون ٤ یونیۆ ١٩٢٠ لەگەڵ مەجەڕ.\n-پەیمان نامەی سیڤەر ١٠ ئوگەستس ١٩٢٠ لەگەڵ دەوڵەتی عوسمانی کە دواتر پەیمان نامەی لۆزانی لە ٢٤ ی یۆلیۆی ١٩٢٣ لەگەڵ کۆماری تورکیا لێکەوتوەو سەرەتای بۆ ١٩١٨ دەگەڕێتەوەو سەرەتای دابەشکردنی کوردستانیش لە نەخشەی نوێی جیھان دەگرێتە خۆ.\nلە پایزی ساڵی ١٩٦٨ شۆرشێکی قوتابیان لە پۆڵندا سەری ھەڵدا ئمەش بە ھۆی خراپی سیستمی سیاسی و رەخنەگرتن لە سیاسەتەکانی روسیا بوو ھەرچەندە سەرەتا کۆمەڵێکی کەم بوون بەڵام زۆر بەخێرایی تەشەنەی سەند سەرکردەو ھەلسورێنەرانی ئەم کۆمەڵەیە (ئادەم میکیفیتش و ھەندرێک زتسلیڤەر) بوون لە زانکۆی وارسۆ دوای ئەوەی راگری زانکۆ بە فەرمانی حکومەت ھەریەکە لە (ئادەم و ھەندرێک) ی درکرد زیاتر لە(٤٠٠٠) قوتابی دەستیان بەمانگرتنکرد لەو نێوەندەدا نزیکەی(٥٠٠) میلشیا بەناوی پشتگیریکردنی داواکانیانی شۆرش ھاتنە نێو حەرەمی زانکۆ و لە پێش چاوی زیاتر لە(٢٠٠) پۆلیس و دەستیانکرد بە گرتن و لێدانی قوتابیان بەشێوازێکی درندانە و خۆپیشاندانەکە بلاوەی پێکرا، بۆروژی دواتر نزیکەی(٢٠٠٠٠) ھاولاتی لەنێوشەقامی سەرەکی وارسۆ دەستیانکردوە بە خۆپیشاندانکردو کۆمەڵێکی زۆریان لێدەستگیرکرا لەوانە ھەریەکە لە (جیسیک کرۆک ، کارول مۆدلسکی) تێدابوون لەوە بەدواوە لە شارەکانی تری (گدانسک ، کراکوف، بوزنان فرۆتسواف وۆدج) سەریان ھەڵداو رۆژنامەیtrybuna luda رایگەیاند جولەکەکان لە پشتی ئەو ھاندانە قوتابیانەوە بوون ھەر بۆیە حکومەتیش ھەولی دەستگیرکردنی(سەرکردەکانی) داون و (میتشلاف موتسار)ی وەزیری ناوخۆ پشتگیریکردوون ھەر لەو ساڵەدا چەندین پلانی جولەکەکان لە ئاڵۆزیەکانی پۆلندا ئاشکرابوو، (ئێدوارد ئۆخاب) ناچارکرا بە زازھێنان لە سەرۆکی ئەنجومەنی دەوڵەت و وازی لە پۆستەکەی پێھێنرا (جۆزیف سریکۆفیتش) ی سەرۆک وەزیران لە وتارێکی دا داوایکرد جولەکەکانی پۆلەندا ئەو وڵاتە جێبھێڵن لەماوەی یەک ساڵدا نزیکەی(١٠٠٠) ھەزار جولەکە پۆلندایان جێھێشت و تادەھات زانکۆ و ناوەندە ئەکادیمییەکان و پۆستەکانیان لە کەسانی جولەکە کەمدەبوونەوەو کەنیسەی کاتۆلیک یان لەو بارەیەوە تاوانباردەکرد، دواتر وتاری گفتوگۆو لێکتێگەیشتنی ئاینی سەری ھەڵدا.\nلەساڵی ١٩٧٠ بەھۆی تەقەکردن لە کرێکارانی دروستکردنی کەشتی (گۆمۆلکا) تاوانبارکرا و لەکارخراو لە لایەن مۆسکۆوە(ئێدوارد جێرک) دامەزرێنرا پاشان لە ساڵی ١٩٧٦ لیژنەی داکۆکی لە کرێکاران دامەزرا و لە سەرەتای ١٩٨٠ نوێنەری قوتابیان ھاتنە نێو کایەی سیاسی.\nلۆبی سەھیۆنی لە پۆلندا ەستیان بەسەر زۆریک لە دامەزراوەو ناوەندە حکومیەکان کرتوە و لە دوای ئەمریکا نزیکتریت دۆستی قەوارەی جولەکەن.


👁 ئەم بابەتە 19,209 جار بینراوە\n📝 دەقی بڕیاری پەرلەمانی کوردستان لەبارەی پێشمەرگەوە بەڵگەنامەکان\n📅 کاتی تۆمارکردن Aug 25 2014 5:17PM\n👁 ئەم بابەتە 6,747 جار بینراوە\nبەناوی خودای بەخشندەو میهرەبان بەناوی گەلەوە پەر [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 97% ✍ هـ.ب. 8/25/2014 5:17:02 PM\n📊 لەماوەی شەش مانگدا زیاتر لە 11 هەزار دۆنم پووش و پاوان سووتاوە ئامار و راپرسی\n📅 کاتی تۆمارکردن Jul 3 2014 11:49AM\nلەماوەی شەش مانگی رابردوودا لە سنووری پارێزگای سلێ [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 7/3/2014 11:49:52 AM\n✌ کازم ئیبراهیم شەریف شەهیدان\n📅 کاتی تۆمارکردن Jul 3 2014 11:34PM\nرۆژی 03-07-2014 لە جەلەولا شەهید بوو. [ زۆرتر... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 62% ✍ هـ.ب. 7/3/2014 11:34:50 PM


عه‌تا سه‌راوی ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان په‌یوه‌ندییه‌كی ته‌له‌فۆنی نێوان خۆی و مه‌لا كرێكار بڵاوده‌كاته‌وه كه مه‌لا كرێكار دانی پێدا ده‌نێت ئه‌و به‌رپرسه له كوشتنی پێشمه‌رگه‌كانی یه‌كێتی له چه‌ند گوندێك.\nعه‌تا سه‌راوی ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان له‌و په‌یوه‌ندییه ته‌له‌فۆنییه‌دا له مه‌لا كرێكار ده‌پرسێت تۆ ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ی یه‌كێتی كوشتووه له گوندی گرده درۆزنه و ته‌په‌كوڕه؟، ده‌ڵێت به‌ڵی من به‌رپرسم له كوشتنیان.\nله ساڵی ٢٠٠٣ له گوندی گرده درۆزنه‌و ته‌په‌كوڕه له سنوری پارێزگای هه‌ڵه‌بجه ٤٨ پێشمه‌رگه‌ی یه‌كێتی له‌لایه‌ن ئه‌نسار ئیسلامه‌وه شه‌هید كران كه تییایدا حه‌مه سه‌راوی برای عه‌تا سه‌راوی فه‌رمانده‌ی فه‌رمانده‌یی هێزه‌كه بوو و شه‌هیدكرا.\nئه‌مڕۆ كه ده‌كاته ١٧هه‌مین ساڵیادی ئه‌و پۆله شه‌هیده‌ی یه‌كێتی، عه‌تا سه‌راوی ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان له كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌وانیدا چه‌ند به‌ڵگه‌نامه‌و نهێنییه‌كی له‌سه‌ر شه‌هیدكردنیان له‌لایه‌ن مه‌لا كرێكاره‌وه خسته‌ڕوو.\nهاتوچۆى هەڵەبجە هەواڵى پێدانى تابلۆ بە ئۆتۆمبێلى بێ سەرەتا رەتدەکاتەوە\nئاگادارییەک لەبارەی مۆڵەتی رەشکردنی جامی ئۆتۆمبێلەوە


کۆبوونەوەو مانگرتنی كرێكارانی سنووری پەرویزخان لە كرماشان\nکۆبوونەوەو مانگرتنی كرێكارانی سنووری پەرویزخان لە كرماشان\nدەیان كەس لە كرێكارانی سنووری پەرویزخان لە کرماشان بە هۆی نەدانی حەقی بیمەی تەواو و هەروەها زیاد نەكردنی مووچەو حەقدەستەكانیان دەستیان لە كار كێشاوەتەوەو بە وەڕێخستنی كۆبوونەوەی ناڕەزایەتی داوای مافەکانیان کردوە.\nبە پێی هەواڵی ماف نیوز، رۆژی سێشەممە، 25ی خاكە لێوە كرێكارانی بازاڕچەی پەرویزخان بە هۆی نەدانی حەقی بیمە و زیاد نەكردنی حەقدەستەكانیان دەستیان لە كار كێشاوەتەوەو هەوڵی بەرپرسان بۆ گەڕانەوەی ئەو كرێكارە ناڕازیانە بۆ سەر كارەكانیان بێ ئاكام بووە.\nئەو كرێكارە ناڕازییانە هۆكاری كۆبوونەوەكەیان بۆ نەدانی حەقی بیمەی تەواو و هەروەها زیاد نەكردنی حەقدەستەكانیان لە ماوەی 4 ساڵدا گەڕاندۆتەوەو دەڵێن تەنیا داخوازی كرێكارانی ناڕازی نەدانی حەقی تەواوی بیمە و زیاد نەكردنی حەقدەستەكانیانە.\nئەوان دەڵێن ئێمە كرێكارین و بە دانی وادەو بەڵێنی سەر زارەكی ناتوانین بژیوی بنەماڵەكانمان دابین بكەین.


ثاش ضةند دةهةيةك لة ليَكبوردني نيمضة رِةسمي (تسامح شبه رسمي)، سؤزانيةكان دةكةونة بةر هيَرشي هةنديَك لة دانيشتوان و توندرِةواني ئاييني. | Institute for War and Peace Reporting\nحسةين عةلي و عةلي مةرزوق – بةغدا\nلةو بؤ شاييةدا كة بة هؤي دواكةوتوويي دةزطاي ثؤليسي عيراقيةوة دروستبووة، دانيشتواني ناوخؤيي و خةلَكاني ئيسلامي ياسايان خستوةتة دةستي خؤيانةوة بؤ داخستني مالَةتياترؤكان و دةركردني سؤزانيةكان بؤ دةرةوةي طةرِةكةكان.\nلةشفرؤشي بة شيَوةيةكي بةرفراوان و بيَ ليَثرسينةوة لة سايةي رذيَمي سةدامدا تةشةنةي كرد، و ليَثرسراوان نة تةنها ضاويان ليَدةثؤشي بةلَكو بةشيَكي طةورة بون لة مةعميلةكانيش. لة ئةنجامي ئةوةي ئةنداماني حكومةتي بةعس و دةزطا ئةمنيةكان مةعميلي بةردةوام بون، سؤزانيةكان لة بةغدا ثاريَزطاري تةواويان بؤ مسؤطةر كرابوو، هةروةها ثارةشيان لةبري خزمةتطوزاريةكةيان ثيَدةدرا.\nدواي رِووخاني رِذيَم لة 2003 دا، ئةم ثاريَزطاريكردنة نةما و دانيشتواني توورِة لة سةرتاسةري بةغدادا مةسةلةكةيان خستة ذيَر دةستي خؤيانةوة و سؤزانيةكانيان لة طةرِةكةكانيان دةركردة دةرةوة.\nلة هاويني رِابردوودا، خةلَكي لة طةرِةكي ئةبوغريَبي خؤراواي بةغدا ضةند خانويةكيان لة رِةشمالَطةيةكي قةرةجدا رِووخاند و دةيانوت كة لةشفرؤشي تيَيدا زؤر بةربلآوبووة لة سايةي بةعسيةكاندا.\nكةريم سةعد كة شؤفيَري تةكسية لة ئةبوغريَب ووتي "دواجار نةجاتمان بوو لة دةستيان. ضةندين سالَ بوو لة سايةي رِذيَمي سةدامدا ذيانيان ليَ تيَكدابوين بة ئاهةنطي طةرمي شةوانةيان تا بةياني. ئيَمة كؤمةلَطةيةكي موسلَمانين ئةمانةويَت خيَزانةكانمان بثاريَزين."\nحةمزة عومةر كة خاوةني دوكانيَكي ثةردةفرؤشية لة طةرِةكي كةرِادةي بةغدا ثيَيواية بازارِي ئةم ئيشة كؤتاييثيَهاتووة لةبةر ئةوةي ئةو سؤزانيانةي لة طةرِةكةكةي ئةواندا ئيشياندةكرد ناضاركران ئةو شويَنة بةجيَبهيَلَن.\nحةمزة ووتي "لة سةردةمي سةدامدا، ذنان لة دةرةوةي دوكانةكةمدا دةوةستان و سةودايان لةطةلَ مةعميلةكانياندا دةكرد و دواتر لة سةيارةكانياندا سيَكسيان لةطةلَ دةكردن. مةسةلةكة زؤر جيَطةي ئيحراجي بوو بؤ ئةوانةي لة دوكانةكةم شتيان دةكرِي. ئيَستا رِؤشتون و ليَرة نةماون. ضيتر سؤزاني لة هيض شويَنيَكدا نةماون دانيشتواني ليَ بيَت، لةبةر ئةوةي خةلَكةكة دةريانكردن."\nلة كاتيَكدا دانيشتوان ثيَيانواية لةوثةرِي بةرذةوةندي كؤمةلَطةكةيان ئةم كارة دةكةن، بةلآم ئةم شيَوازة نمونةييانةي بةكاردةهيَنريَن بؤ ضارةسةركردني مةسةلةكة شيَوازطةليَكي رِةقن.\nئةزهةر ئةنوةري كارمةندي ثؤستة ووتي "سؤزانيةك هةبوو لة طةرِةكةكةمان ئيشي دةكرد و لةلايةن بةعسيةكانةوة دةثاريَزرا. مزطةوتي ئةو طةرِةكة طروثيَكي ضةكداري نارد بؤ نةجاتبون لة دةستي و ئيَستا لةويَ نةماوة."\nضيرؤكي ليَدان و هةرِةشةي توندوتيذي بةرامبةر سؤزانيةكان بؤ دةركردنيان بوةتة شتيَكي ئاسايي.\nلة يةكيَك لة توندترين حالَةتةكاندا كة (IWPR) بيستويةتي، كؤمةلَيَك خةلَك لة طةرِةكي ئةلخةليجي شاري بةغدا داواي سوثاي مةهديان كردبوو، ئةو هيَزي ميليشيايةي وابةستةي موقتةدا سةدري ثياوي ئاييني شيعةمةزهةبة، بؤ دةركردني خيَزانيَك كة طواية لةشفرؤشيان بة منالَةكانيانةوة كردووة.\nحةيدةر جةبار كة خاوةني سوثةر ماركيَتة طيَرِايةوة و ووتي "ضوين بؤ مزطةوتي ئةلزةهرا و داوامان لة ثياواني سوثاي مةهدي كرد يارمةتيمان بدةن بؤ نةجاتبون لةو خيَزانة. دواي سيَ رِؤذ رِؤشتن و ئيَستا ناوضةكةمان ثاكة. "\nبةلآم لةطةلَ ئةم هةموو هةلَويَستة نيَطةتيظانة لة بةرامبةر لةشفرؤشيدا، ثرةنسيثي بنةرِةتي خواستن و خستنةرِوو ئةوة دةطةيةنيَت كة ئةم ثيشةية هيَشتا بةرِيَوةدةضيَت. ثاش طواستنةوةي شويَنةكانيان، زؤربةي سيَكسكاراني شار لة ضةند ناوضةيةكدا كؤبونةتةوةكة تا ئيَستا هةقيان نية بةسةريانةوة.\nلة كاتيَكدا ئيسلاميةكان بةسوك سةيرياندةكةن و بة تياترؤ و بيَ ئةخلاق ناوياندةبةن، زؤربةي سؤزانيةكاني بةغدا ثيَويستي ثالًَي ثيَوةناون بؤ ئةو ئيشة. زؤريان دةلَيَن بةهؤي مومارةسةي سيَكسةوة لة دةرةوةي زةواج يان لةبةر طوناهيَكي تري كؤمةلآيةتي، لةلايةن خيَزانةكانيانةوة ئافةرؤزةكراون. هةنديَكي تريان ناضاربون بيكةن لة هةولَياندا بؤ ثالَثشتكردني مادي خؤيان و خيَزانةكانيان.\nنادية مةحمودي سثي ثيَستي قذ زةرد لة ناوضةي بةتاوين ئيشدةكات كة شويَنيَكة لةشفرؤشي تيَدا ئةنجامدةدريَت و ئيشكردني مالَةتياترؤكان لةو شويَنةدا هةر بةردةوامة.\nنادية بة طريانةوة رِوونيكردةوة و ووتي "ثيَنج منالَم هةية و ئةبيَت هةر ضؤنيَك بيَت بةخيَويانبكةم. طةمارؤي ئابوري (نةتةوة يةكطرتووةكان) هيضي ثيَنةهيَشتم و سوالَم لة خاوةن دوكانةكان دةكرد بة قةرز شتم بدةنيَ. لة باتي ئةوة، عةرزي ئةوةيان دةخستة بةردةمم شتم بدةنيَ لة بةرامبةر سيَكسدا. بةديلم نةبوو. ئةبيَت كريَ خانوو بدةم و ثيَويستي منالَةكانم دابينبكةم."\nهاوةلَةكةي نادية كة خؤي بة ناوي (بطة) ناساند ئةلَيَت كة بةو ئيشة رِاهاتووة. هةروةها ووتي "ئةبواية خيَزانةكةم بةجيَبهيَلَم ضونكة دواي ئةوةي سيَكسم لةطةلَ خؤشةويستةكةمدا كرد، ئةو رِةتيكردةوة زةواجم لةطةلَ بكات. ئةوة ماوةي ثيَنج سالَة ليَرةم. ثيَي رِاهاتووم. كةسيَكي تر نية بمخاتة سةر ئيش."\nلة كاتيَكدا ئيشي سيَكس هةميشة رِيسكي تيَدابوة، سيَكسكاران لة بةتاوين رِووبةرِووي مةترسيةكي تر بونةتةوة.\nنادية ووتي "ناضاربوم بيَمة ئيَرة بؤ ثةيداكردني ثارة بؤ ذياندني منالَة’كانم، بةلآم هةتا ديَت ئيَرة خةتةرتر دةبيَت. هةموومان ئاطاداري ئةوةين رِةنطة ئيسلاميية توندرِةوةكان هةر كاتيَك بيَت ئةم ناوضةية بتةقيَننةوة."\nحسةين عةلي و عةلي مةرزوق رِاهيَنراوي (IWPR)ن.


نوسینی: فەرید ئەسەسەرد 15/7/2019\nحەشد بەپێی یاساكانی عیراق بەشێكی گرنگی سیستمی بەرگریی عیراق پێكدێنێ و هەرچەند زۆرینەی هێزەكە لە شیعە پێكدێ، بەڵام رێژەیەكی بەرچاوی پێكهاتەكانی تری لە خۆ گرتووەو ئەستەمە عیراق تا چەند ساڵێكی تر بەبێ حەشد بتوانێ بەرگری لە خۆی بكات. زۆربەی ناوەندە سیاسییەكان بڕیارەكەی عەبدولمەهدی بە سەركێشی دەدەنە قەڵەم، چونكە عەبدولمەهدی لە بنەڕەتدا سەرەك وەزیرانێكی بەهێز نییە و سەرچاوەی بەردەوامبونی لە فەرمانڕەواییدا، زۆرتر بۆ پشتیوانیی فراكسیۆنی فەتح دەگەڕێتەوە كە هادی عامری سەرۆكایەتیی دەكات و زۆربەی هێزەكانی حەشدیش لە بنەمادا سەر بە فراكسیۆنەكەی هادی عامرین.\nمەتەڵەكە لەوە دایە كە چۆن سەرەك وەزیرانێكی لاواز دەتوانێ رووبەڕووی یەكێ لە گەورەترین فراكسیۆنەكانی ئەنجومەنی نوێنەران ببێتەوە؟ هەندێ لە سەرچاوەكان باس لەوە دەكەن كە سیستانی چرای سەوزی بۆ عەبدولمەهدی هەڵكردووە بۆ ئەوەی بكەوێتە گەڕ بۆ دەستەمۆكردنی هێزەكانی حەشد. ئەوەی كە پشتیوانی لە دروستیی ئەم هەواڵە دەكات ئەوەیە كە ژمارەیەكی زۆری گروپەكانی شیعە، لەوانە موقتەدا سەدر، بە خۆشحاڵییەوە پێشوازییان لە بڕیارەكەی عەبدولمەهدی كردووەو نەك هەر دژی نەوەستاونەتەوە، بەڵكو ئامادەیی ئەوەشیان دەربڕیوە كە میلیشیاكانی خۆشیان بخەنە ژێر فەرمانی سوپاوە. لێرەدا ئەو پرسیارە قوت دەبێتەوە كە بۆچی سیستانی خوازیارە تەنگ بە هێزەكانی حەشد هەڵچنێ، لە كاتێكدا ئەو هێزانە لەسەر داوای ئەو، بۆ بەرپەرچدانەوەی داعش، پێك هێنراون؟ ئەگەر عەبدولمەهدی لە بڕیارەكەیدا پشتیوانیی سیستانی بە دەست نەهێنایە، بە دڵنیاییەوە لە خۆی رانەدەبینی بڕیارێكی وا دەربكات. بەڵام دەبێ ئەوە لەبەرچاو بێ كە لە هەلومەرجی عیراقداو سەرەڕای تۆكمەیی پێگەی سیستانی، مەرج نییە هەموو بڕیارەكانی سیستانی دەقاودەق و دەم و دەست و بە تێكڕایی جێبەجێ بكرێن.\nرەنگە هۆی دەركردنی بڕیارەكە پەیوەندیی بە ململانێی ئەمریكا- ئێرانەوە هەبێ، بەتایبەتی كە لە كاتی هەر روبەڕوبونەوەیەكی چەكدار لە نێوان ئەمریكاو ئێراندا، عیراق یەكێ لە گۆڕەپانە گەرم و گوڕەكانی ئەم ململانێیە دەبێت و هێزە عیراقییە لایەنگرەكانی ئێران دەتوانن شوێنە دپلۆماتكاری و عەسكەرییەكانی ئەمریكا لە ناو عیراق بكەن بە ئامانج. ئەگەر ئەم مەسەلەیە بە هەند وەربگیرێ، دەبێ لەو گۆشە نیگایەوە سەیری بڕیارەكە بكرێ كە هەوڵێكە لە لایەن سیستانییەوە یاخود لە لایەن عەبدولمەهدییەوە بۆ دوورخستنەوەی عیراق لە ململانێی ئەمریكا- ئێران، هەرچەند هیچ گەرەنتییەك نییە كە جێبەجێكردنی بڕیارەكە بتوانێ عیراق لە ململانێی ئەمریكا- ئێران دوور بخاتەوە.\nتا ئێستا بڕیارەكە دوو لێكەوتەی هەیە. یەكەمیان ئەوەیە كە فراكسیۆنە شیعییە گەورەكانی ناو ئەنجومەنی نوێنەران خەریكی جموجوڵێكن بۆ لێك نزیكبونەوەو تاوتوێكردنی میكانیزمێكی گونجاو بۆ پێكهێنانی فراكسیۆنە گەورەكەی ناو ئەنجومەنی نوێنەران. ئەمەش خۆی لە خۆیدا ئاماژەیە بۆ پلانێك بۆ لێخستنی عەبدولمەهدی و دانانی سەرەك وەزیرانێكی تر كە زۆرتر لە ژێر هەژموونی فراكسیۆنە شیعییە گەورەكاندا بێت. ئەمەش دەشێ چاوەڕوانی ئەوەی لێ بكرێ كە گۆڕانێك بەسەر هاوكێشە سیاسییەكاندا بێنێ. دووەمیان ئەوەیە كە لەگەڵ دەركردنی بڕیارەكەی عەبدولمەهدی دا، دژەكانی بڕیارەكە لە كۆششێكدا بۆ تێكەڵكردنی كارتەكان و شێواندنی دۆخەكە، بابەتی هێزی پێشمەرگەیان هێنایە ناو باسەكە و داوایانكرد هەر بەو چاوەی كە سەیری هێزەكانی حەشدی پێ كراوە، سەیری هێزی پێشمەرگە بكرێت. بۆیە ئەگەر بڕیارەكە بەسەر هێزەكانی حەشددا جێبەجێ كرا، رەنگە فشارەكان بۆ سەر عەبدولمەهدی بۆ فراوانكردنی مەودای بڕیارەكە پەرە بسەنن، بۆ ئەوەی هێزی پێشمەرگەش بگرێتەوە.\nعەبدولمەهدی لە دۆخێكی باشدا نییە. ململانێی ئەمریكا- ئێران كاریگەریی خراپی لەسەر پێگەكەی دەبێ، بەتایبەتی ئەگەر سەرۆكی ئەمریكا هەڕەشەكەی بباتە سەرو هەموو جۆرە مامەڵەیەك لەگەڵ ئێران لە دەوڵەتان قەدەغە بكات كە ئەمە زۆرتر عیراق دەگرێتەوە، كە رێی پێ دراوە لە پەراوێزێكی دیاریكراودا درێژە بە مامەڵەكانی لەگەڵ ئێران لە بواری وزەدا بدات. عەبدولمەهدی لە نێوان فشارەكانی سیستانی، ئێران، ئەمریكا، فراكسیۆنی فەتح و هێزەكانی حەشدی شەعبیدا لە تەنگژەیەكی سەخت دایەو بەدڵنیاییەوە هەر هەنگاوێك بنێ، هەر ناتوانێ هەمووان لە خۆی رازی بكات.


عەفرین لە ٢٤ کاتژمێری ڕابردوودا\n13 February 2018 23:06\nسوپای تورکیا و هەندێک گرووپى چەکدارى سەر بەو وڵاتە نزیکەی مانگێکە لە ژێر ناوى ئۆپراسیۆنى " چڵە زەیتوون" هێرشى ئاسمانى و زەوینى کردووەتە سەر عەفرین و ئەو شارەیان دەور داوە و شەڕڤانانی یەپەگەش زیرەکانە بەرگرى دەکەن.\nبە پێى لێدوانى شەڕڤانان تا ئێستا دەیان جارە گوند و دەوروبەر و ناوەندى شارەکە تۆپباران کراوە و تەنانەت نەخۆشخانەی ئاڤرینیش خەسارەتى پێ کەوتووە و دەیان ماڵى هاووڵاتیان وێران و دەیان کەس بریندار و گیانیان لەدەست داوە، بە پێى هەواڵى ئاژانسی " هاوار نیوز" چەندین منداڵ کوژراو و بریندار بوونە.\nهەروەها سیپان حەمۆ فەرماندەی گشتی یەپەگە باسى لەوە کردووە ئەوان هیچ کێشەیەکیان لەگەڵ سوپای سوریا نییە بۆ چوونە ناوەوەی عەفرین، ئەویش لەپێناو بەرگریکردن لە عەفرین و سنوری سوریا، "ڕێژیم هەمووکات دەڵێ عەفرین بەشێکە لە سوریا، بۆیە ئەگەر بەشێکە لە سوریا، دەبێ ڕێژیمی سوریا بە ئەرکی خۆى هەڵبستێت".\nلە ڕاگەیەندراوێکی هێزەکانی سوریای دیموکراتدا هاتووە کە لە ٢٤ کاتژمێری ڕابردوودا، سوپای تورکیا و گرووپە چەکدارەکانى سەر بەو وڵاتە لە چەند میحوەرێکی جیاوازەوە لە ناوچەکانی بلبلە و جندریس و مەحمودیە هێرشیان کردووەتە سەر شەڕڤانان، بەڵام تەواوی هێرشەکان تێکشکێندراون و هەربەوهۆیەوە هاوڵاتییەک شەهیدبووە و چواری دیکەش برینداربوون.\nسووریا تورکیا عەفرین


مانگ بووە بەژێر لۆچەکانی هەورەوە – KurdRawm\n“لە نزیک میوانخانەی ئاشتی، بەدەم هەنگاونانەوە، چاوت کەوتە سەر خاڵێک بەسەر زەوییەکەوە، خاڵێک کە لە ژێر تیشکی ئەو گڵۆپە پرتەقاڵییەی چواردەوری کردبووە گۆڕەپانی جەنگە زۆرەملێکلانی خۆی و زوڵمەت، بۆر و پەڕدار دەردەکەوت … نزیکتر بوویتەوە، دیت کە کۆترێکی مردارەوە بووە. هەڵت گرتەوە، ئاوڕت بەم لا و ئەو لادا دایەوە، خستتە نێو ئینجانەیەکەوە کە لە بەردەم میوانخانەی ئاشتیدا دەوەنێکی لە باوەش گرتبوو، دەستت کردەوە بە ڕۆیشتن. بەر دەرکی میوانخانەکەت تێ پەڕاندبوو و گەیشتبوویتە بەردەمی مەیفرۆشییەکەی تەنیشتی، کاتێک ئاوڕت بۆ دواوە دایەوە دیت پشیلەیەک، بە دزییەوە، خۆی گەیاندووەتە لێواری ئینجانەکە و وا دەم بۆ کۆترە مردارەوەبووەکە دەبات؛ خەندەیەک بە بەشی خوارەوەی ڕوخسارتدا کشا. بەر لەوەی ئاوڕ بۆ پێشەوە بدەیتەوە، دەنگێک ئەم وشانەی گۆ کرد: “بەڵکو تاکسییەکم بۆ بگریت، ڕۆڵە گیان.” دەنگەکە لە پێشی خۆتەوە هات، دەنگێکی گڕی ماندوو بوو، دەنگێکی گڕی ماندووی پیاوانە، خاڵی لە هەر تۆن و هەست و مانایەک…”\nڕەنگە لە یەکێک لەو شەوانەدا کەمئەندامێک\n“هەر پشیلەیەکی ڕەش کە لەو ناوەدایە، چاوە بریقەدارەکانی دەبڕێتە ئاسمان. گورگەکان بەسەر هەر لوتکە و هەڵەمووتێکەوە بن، دێن و بە سووڕانەوەیان بە دەوری گۆڕستانەکەدا بازنەیەکی گەورە پێک دەهێنن. هەموو سەگەکانی ناوچەکە پێکەوە دەوەڕن؛ بوون خۆی بۆ ڕووداوێکی مەزن ئامادە دەکات. قەلەڕەشەکان دێن و لەسەر کێلەکان دەنیشنەوە، کێلەکان کە هەندێکیان بە ژێر تریفەوە بوون و هەندێکیان لە تاریکیدا نوقم بوون. کوندەکان بەسەر لقی درەختەکانەوە چاودێریی بۆشاییەک دەکەن لە نێوان زمان و چواردەوردا. بەتالیۆنێک فریشتەی سپی بەسەر گۆڕستانەکەدا دەبارێن و ڕەژنەیان ڕەشایی بێبنی ئاسمان بەڵەک دەکات، ئەوان لە بەهەشت دەرکراون و گۆرانییەکیان پێیە دەربارەى کودەتا…”\nمانگ بووە بە ژێر لۆچەکانی هەورەوە\n“ئیمقو نزیکی دەروازەی باغی شاهانە بووەوە، چاوی بە شاعیرێک و شێوەکارێک کەوت کە بە ڕقەوە گفتوگۆیان بوو؛ کە بە لایاندا تێ پەڕی، بەو گوێیەی کە هێشتا گۆشت و کڕکڕێنەیە و نەبووەتە قوڕ، هەر هێندە فریا کەوت بژنەوێت کە شێوەکارەکە گوتی: “من ناچار نیم پەنا بۆ زمان ببه‌م تا وێنەی تێدا هەڵبکۆڵم، چونکە هونەرمەندم.” شاعیرەکەش وەڵامی دایەوە: “زمان دەروازەکانی خۆیت بۆ ناکاتەوە تا وێنەی تێدا هەڵبکۆڵیت، چونکە شاعیر نییت.”…\nمەرگەساتەکەی تاوەری قاردوو\nئەوەی سەرەوە سێ پەرەگرافە لە کتێبی(مانگ بووە بە ژێر لۆچەکانی هەورەوە) لەژانری چیرۆکەو دووەم کتێبی (زاموا محمەد)، کوردڕاوم دیزانی بەرگ و سپەنسۆری میدیایی گرتۆتە ئەستۆ و وەزارەتی رۆشنبیری سپۆنسەری لە جاپدانی بووە. لە پێشانگای نێو دەوڵەتی کتێبی سلێمانی ١٨مانگ لە دەزگای سەردەم هۆبەی ٣١٦ بەردەست دەبێت\nزاموا محەمەد لە ڕوونکردنەوەیەکدا بۆ کورد ڕاوم دەڵێت(هاوشێوەی کتێبی پێشووم(لەرزی عەرش و لەرزی باغیش)، ئەم کتێبەشیان کۆکەرەوەی چەند دەقێکە، هەڵبەت ئەمیان لە شێوەی چیرۆکدا. هەندێک لە دەقەکان پێشتر لە گۆڤار و ماڵپەڕەکاندا بڵاو بوونەتەوە و ئەوانی تر نەبینراون؛ ئەوانەش کە پێشتر بڵاو بوونەتەوە، لێرەدا و لە ناو کتێبەکەدا بە دەستکاری و گۆڕانکارییەکدا تێپەڕیون کە وایان لێ بکات پێکەوە، لەگەڵ دەقەکانی تردا، پێکهێنەری پەیکەربەندییەک بن کە جەستەی دەلالی گشتیی کتێبەکەیە.\nلە ڕووی بونیادییەوە، ئەم کتێبەشیان هاوشێوەی کتێبی پێشوو، لە هەریەک لە دەقەکانی ناویدا هەوڵی دووبارەکردنەوەی ناونیشانی کتێبەکە دەدات، هەوڵی ماناپێدان و ڕوون کردنەوەی دەدات؛ ئەمە جگە لەوەی دەقەکان، وەک خۆیان و بەتەنیا، لە لایەکی ترەوە، هەوڵ دەدەن لەسەر پێی خۆیان بووەستن و تاک‌تاکیش هەبن. لە هەردوو کتێبەکەدا ناونیشان بە ناو کۆی دەقەکانی ناوەوەدا تێدەپەڕێت، یان تێیاندا دەنێژرێت)\nگورگێک لە ژوورەکەمە\nكتێبە زۆر خراپەكان


ئەنجومەنی ئاسایش گەمارۆی نوێ بە سەر کوریای باکووردا دەسەپێنێت\nباڵیۆزی ئەمەریکا لە نەتەوەیەکگرتووەکان، نیکی هەیلی دوای سەپاندنی گەمارۆ بە سەر کوریای باکور بۆ ئەنجومەنی ئاسایش دەدوێت\nبە گوێرەی ئەو بڕیارنامەیە، کوریای باکور لە ٩٠ لە سەدی هاوردەکردنی بەرهەمی نەوت بۆ نێو وڵات بێ بەش کراوە\nئەنجومەنی ئاسایشی ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان بە هۆی تاقێکردنەوەی ئەم دواییانەی موشەکی باڵستیکی لە لایە کوریای باکوورەوە، گەمارۆکانی نوێی بە سەر ئەم وڵاتەدا سەپاند. ئەو گەمارۆیانە کڕینی بەرهەمەکانی نەوت و دەستڕاگەیشتن بە داهاتی کارمەندانی دەرەوەی وڵاتی کردۆتە ئامانج.\nبە گوێرەی ئەو بڕیارنامەیە، کوریای باکور لە ٩٠ لە سەدی هاوردەکردنی بەرهەمی نەوت بۆ نێو وڵات بێ بەش کراوە و تەنیا ٥٠٠ هەزار بۆشکە لە ساڵ دا هاوردە دەکات. بە گوێرەی ئەو بڕیارنامەیە کە بەرنووسەکەی لە لایەن ئەمەریکاوە نووسراوە، کوریای باکور تەنیا رێگای هاوردە کردنی ٤ ملیۆن بۆشکەی نەوتی خاوی لە ساڵدا پێدەدرێت.\nکوریای باکور لە بیست وحەوتەمی نوامبر هەواڵی تاقیکردنەوەی موشەکی باڵستیکی دا کە هەڵگری سەرە موشەکی بوو کە تا خاکی ئەمەریکا دەڕوات. لە ئەم مانگانەی دوایی رێبەرانی هەر دوو وڵاتی ئەمەریکا و کوریای باکوور بە قسە هەڕەشەیان لە یەکتر کردوە.\nلە مانگی نوامبردا کوریای باکور خوازیاری "گەمارۆکانی ناڕەوا" بوو. لە دەمێکدا رێبەرای دوو وڵات هەڕەشەی شەڕیان لە گەڵ یەکتر کردووە، دیپڵۆماتەکانی ئەمەریکا چەندین جار ڕایانگەیادوە کە بۆ قەیرانی کوریای باکور بە دوای چارسەری دیپڵۆماتی دا دەگەڕیت.


شاندێکی مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایان سەردانی کونسوڵگەری فەڵەستین لە شاری هەولێر دەکات\nبه‌رواری دابه‌زاندن: 15/05/2022 : 18:11:12\nئەمرۆ 15ی5ی2022 بەرێز د. عبدالله مەلا وەیسی سەرۆکی یەکێتی زانایان بە یاوەری بەرێزان مامۆستا مەلا جەلال خەیلانی جێگری سەرۆک و د. عومەر مەلا حسن مرۆو مامۆستا مەلا حسن خۆشناو و مامۆستا مەلا دلشاد گەڵاڵی ئەندامانی مەکتەبی تەنفیزی یەکێتی زانایان سەردانی کونسوڵگەری فەڵەستینیان لە شاری هەولێر کرد.\nلە دانیشتنێکی دۆستانەدا باس لە چەند پرس و پێشهاتێکی ناوچەیی و پیشەیی کراو جەخت لەو پێویستی هەماهەنگی نێوان هەردوولا کرایەوە، هەروەها شاندەکە پرسەو هاوخەمی خۆیان گەیاندە کونسوڵی فەڵەستین بۆ لەدەستدانی خانمە رۆژنامەوانی تیمی کەناڵی ئەلجەزیرە شیرین ئەبو عاقلە فەڵەستینی، کە لە چەند رۆژی رابردوو بە دەستی هێزەکانی ئیسرائیل و لە کاتی رووماڵی هەواڵیمەیدانی کوژرا.\nلەلایەن خۆشیەوە بەرێز نەزمی حزوری کونسوڵی فەڵەستین لە هەرێمی کوردستان سەردانی شاندی یەکێتی زانایانی بەرز نرخاندو ئاماژەی بە گرنگی رۆڵی زانایانی ئایینی لە کوردستان دا، لە خزمەتکردن و هەماهەنگی و پەیامی مرۆڤدۆستیان.\nژماره‌ی سه‌ردان : 10256198


سكرتێری یەكێتی مامۆستایان "ئەگەر دابەشكردنی مووچە ئاسایی بووایە كۆرۆناش ئەوەندە كاری نەدەبوو"\nHome›هەواڵ›کوردستان›سكرتێری یەكێتی مامۆستایان “ئەگەر دابەشكردنی مووچە ئاسایی بووایە كۆرۆناش ئەوەندە كاری نەدەبوو”\nسكرتێری یەكێتی مامۆستایان “ئەگەر دابەشكردنی مووچە ئاسایی بووایە كۆرۆناش ئەوەندە كاری نەدەبوو”\nخوێندنگایەکی بنەڕەتی لە هەولێر، وێنە: SNN\nسكرتێری یەكێتی مامۆستایانی كوردستان ئاماژە بەوەدەكات گرفتی سەرەكی لەبەردەم دەستپێنەكردنەوەی پرۆسەی خوێندن دابەشنەكردنی مووچەیە بەسەر مامۆستایان و فەرمانبەراندا ئەگەریش دابەشكردنی مووچە ئاسایی بووایە ئەوا ڤایرۆسی كۆرۆناش هێندە كاریگەری نەدەبوو دەشڵێت “هەتا مووچە دابەشنەكرێت ئەستەمە خوێندن دەستپێبكاتەوە”.\nعەبدولواحید محەمەد، سكرتێری یەكێتی مامۆستایانی كوردستان بە SNNی ڕاگەیاند: لێرەو لەوێ باس لە ڤایرۆسی كۆرۆنا دەكرێت وەك هۆكارێك بۆ داخستنی ناوەندەكانی خویندن و دواخستنی پرۆسەی پەروەردە، بەڵام لە ڕاستیدا گرفتی سەرەكی بەردەم پرۆسەی پەروەردە و دەستپێنەكردنەوەی خوێندن دابەشنەكردنی مووچەی مامۆستایان و فەرمانبەرانە، چونكە ئەگەر مووچە بەشێوەیەكی ئاسایی دابەشبكرایە ئەوا ڤایرۆسی كۆرۆناش ئەوەندە كاریگەری نەدەبوو كە ئێستا هەیەتی.\nئاماژەی بەوەشكرد، هەر بەهۆی دابەشنەكردنی مووچە كاریگەری زۆر نەرێنی لەسەر قوتابیان و خوێندكاران و هاووڵاتییانیش دروستكردووە و خەریكە ژیان دەوەستێت و كێشەو گرفتی زۆری بۆ هاووڵاتیان دروستكردووە، بۆیە ئەگەر حكومەت بڕیاری دەستپێكردنەوەی دەوامی خوێندنیش بدات ئەگەر كێشەی مووچە چارەسەر نەكات و مووچە لەكاتی خۆیدا دابەشنەكات ئەوا هەر پێناچێت پرۆسەی خوێندن دەستپێبكاتەوە.\nسكرتێری یەكێتی مامۆستایانی كوردستان ئەوەشی خستەڕوو، ئەگەر بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا جارێك گرفتی بۆ پۆسەی پەروەردە لە وڵاتانی جیهان دروستكردبێت ئەوا بۆ ئێمەی كورد دووجار باری سەرشانمان قورس بووە لەلایەك بوونی ڤایرۆسی كۆرۆنا و لەلایەكی دیكەش دابەشنەكردنی مووچەیە، بۆیە پێمان وایە ئەگەر مووچە هەبووایە ئەوا خەمەكەمان كەمتردەبوو دەرفەتێكی باشتریشمان لەپێش دەبوو بۆ دەستپێكردنەوەی پرۆسەی خوێندن.\nمەکتەبی سیاسی یەکێتی راگەیەنراوێکی لە چوارەم ساڵیادی ماڵئاوایی سەرۆک مام جەلال بڵاوکردەوە\n“بۆ رزگاربوون لە شکستی سیاسەتی نەوتیی هەرێم دەبێت لەگەڵ بەغدا رێککەوین”\nلێدوانی زیدان لەسەر یاریەکەی مونشنگلادباخ\nمووچەی چوار بەڕێوەبەرایەتی هەرێم دابەشدەکرێت\n“له‌وانه‌یه ناچاربین بڕیارێك بده‌ین كه هاووڵاتى پێى خۆش نابێت”