خەونە بچووکەکانی ژنێک لە کۆمەڵە شیعری _نەسیم_ دا – CHRA.TV\nسەرەتا / ئەدەبی / خەونە بچووکەکانی ژنێک لە کۆمەڵە شیعری _نەسیم_ دا\nسەدیق سەعید ڕواندزی : لە کۆمەلگای کوردیدا، کە کۆمەلگایەکی پەتریاکییە و ڕوانینی پیاو تیایدا باڵادەستە،پاشخانێکی فەرھەنگی و ئایینی لەلایەن بەشێکی زۆری ڕەگەزی نێر ھەیە ئەویش ئەوەیە، کە ھەموو نەھامەتییەکانی بوون لە ژندا دەبینێتەوە. چونکە ئەوبووە ھۆکاری خواردنی بەری دارەکە لە بەھەشت و فڕێدانی ئادەم بۆ سەر زەوی.بێگومان نابێ ئەوەمان لە بیر بچێت، کە بە ئاسانی نە ئەو زمانە دەگۆڕێت،نە ئەوبینینەش بۆ ژن نامێنێت، چونکە ئەو تێڕوانینە بەشێکە لە پاشخانی ھزری و ڕۆشنبیری پیاوی کورد.بۆیە ئەرکی ژن لە کۆمەلگەی ئێمەدا، وەستانەوەیە لە بەرامبەر ئەو دیدگا نێرسالارییە کە ژن بە سەرچاوەی ئاشووب دەبینێت نەک جوانییەکان. ژنان بەگشتی بە بڕوای من، دەبێ لەڕێی پەیامەکانیانەوە بە گژ ئەوھزرەدا بچنەوە و ژن وەک ئەوەی کەھەیە کەھێمایەکە بۆ جوانی و سۆز، بەردەوامی ژیان، ببینن.بەڵام لەزۆر کاتدا ژنان خۆیان نەک ھەر ئەو ڕۆڵە نابینن، بەڵکو بەجۆرێک لە جۆرەکان ھەمان ئەو ئەقڵییەتە پیاو سالارییە درێژە پێ دەدەن کە ڕەنگڕێژکردنێکی ئایینی ھەیە و ژن وەک ھاوڵاتی پلە دوو دەبینێت وبوونی تەنھا لە چوار دیواری ماڵ و کۆمەڵێک خورافەی دینی دەبینێتەوە، کە بەبڕوای بەشێکی زۆری ژنان،دەتوانێت ژیانیان بگۆڕێت. بێگومان ئەگەر پەراوێزێک لە ئازادی بۆ ژنان ھەبێت،ئەوا دەبێ خۆیان فراوانتری بکەن و ئەستەمە لە چاوەڕوانی ئەوەدابن ڕەگەزی نێرھەمان سەربەستی و ئازادی بۆ ئەوانیش بە ماف ببینێت. بەڵام کاتێ سەرنج لە ئەزموونی نووسینی بەشێک لە ژنانی کورد دەدەین، بەداخەوە درک بەوە دەکەین کە خەونەکانیان لە ژیاندا چەند بچووکن و چۆن وێرای ئەو ھەموو پێشکەوتنەش، ھێشتا خۆیان بە پاشکۆی پیاوان دەبینن.لە کاتێکدا ھەموو مرۆڤێک لە ژیاندا دەبێ خۆی بێت و ھەرکاتێک کەسێکی لە پشتی خۆیەوە بینی، کە ئەو نەما،بێگومان ئەویش کۆتایی دێت. لەو ڕوانگەیەوە کاتێ سەرنج لە شیعرەکانی خاتوو (ناز فەلەکەددین) دەدەین، درک بەوە دەکەین کە خەونی ئەو خاتوونە لە شیعردا، چەند خەونی بچووک و بێ بەھان، لەو شیعرانە دا شوناسی ژنێک نابینین کە خەونی یاخیبوون و ھاتنەوە بەگژ ئەقڵی پیاو سالاریی بێت، بەپێچەوانەوە بەڵکو ھەمان ئەو خەون و خۆزگانەن کە پیاوان بۆ ژنان بەڕەوای دەبینن. لە کۆمەڵە شیعری نەسیمدا، ژن ھەمان ئەو بوونەوەرە کۆمەلایەتیەیە کە کۆمەلگە دەیبینێت. ھەمان ئەو کارەکتەرە لاواز و بێ ھێز و خەون و خولیایەیە، کە ئەگەر پیاوێک لە پشتی نەبێت یەک چرکەش ناتوانێت بژیت.بۆیە ئەرکی ژنانە کە ئەو دنیابینیە کاڵ بکەنەوە، وەلێ بە داخەوە دەبینین بەشێک لە ژنانی ئێمە نەک ھەر ئەو دنیابینییە قووڵتر دەکەنەوە، بەڵکو ناشیشارنەوە کە ئەگەر پیاوێک نەبێت، ئەوا ئەوان بێ ھێزو دەسەڵاتن.ئەمەش دروست ئەو خۆزگەیە کەپیاوان دەیخوازن. لەکۆمەڵە شیعری نەسیمدا، ئێمە خەونی گەورەی ژنێک نابینین کە بە گژ ئەقڵی پیاو سالاریی و دینی کۆمەلگەدا بێتەوە، بە پێچەوانەوە بەڵکو خەونێکی بچووک دەبینین کە لە چوارچێوەی ماڵ و یار و ڕۆمانسییەتدا دەرناچێت.خەونێک کە تەنھا بوونی ژن لە ھەندێک شتی بەرجەستەیی بێ بەھا دەبینێتەوە.خوێنەر لەو کۆمەڵە شیعرەدا، زۆر بەدەگمەن دنیابینی ژنێک وەک شاعیرێک دەبینێت کە ھێندە گەورە و مەزن بێت، ئەو سنوورانە تێبپەڕێنێت کە بۆی کێشراون. بەڵکو ئەویش ھاوشێوەی ھەزاران ژنی دیکە جگە لە چەند خەونێکی بچووک ھیچی تری نییە. ئەوەتانێ لە شیعرێکدا دەڵێت:_\nدنیای ئەم ڕۆژانەی من و تۆ..\nمن داھاتووی ماڵەکەم بە مۆمێک ڕووناک دەکەم..\nبێگومان یەکێک لەو ڕوانینانەی بە شێکی زۆری پیاوی کورد بۆ ژن ھەیەتی،لەوەدا خۆی دەبینێتەوە کە دەبێ ژن ماڵێکی ھەبێت. کەماڵیشی ھەبوو، ئەوا ھاوسەرو منداڵیشی دەبێت. بەدەربڕینێکی تر لە پاشخانی فەرھەنگی و کولتووری کۆمەلگەی کوردیدا، شوێنی ڕاستە قینەی ژن چوار دیواری ماڵە. لەوێدا ھەموو ئازادی و سەربەستییەکان زنجیر دەکرێن. ماڵ ئەو شوێنەیە کە گوزارشت لە بوون و پێگەی ژن دەکات. چونکە لە ڕوانگەی زۆربەی پیاوەکاندا،ژن وەک ئامیرێکە ھەم بۆ تێرکردنی ڕەمەکەکانی، ھەمیش بۆ خستنەوەی منداڵ. زۆرجاردەوترێت(ژنێک بێنە و ماڵێک دابنێ). واتە ئەرکی ڕاستەقینەی ژن تەنھا ماڵدارییە. ھەڵبەتە ژنان کاتێک دەتوانن ئەو دیدگایە نەھێڵن، کە یاخی ببن، کە بوون وشوناسی خۆیان سەلماند. کە خەونی گەورەیان ھەبوو لە ژیاندا، کەچی بەداخەوە ئەوخاتوونە ھەموو دونیا بچووک دەکاتەوە لە گوارەکانی وەک ئێکسواراتێکی جوانکاریی بێ بەھا کە بوون و نەبوونی وەک یەکە. ئەو لەبری ئەوەی ئەو دنیایەی تیایدا دەژیت بۆخۆی و ھاوڕەگەزەکانی گەورەترو فراوانتر بکات، بە پێچەوانەوە بچووکی دەکاتەوە ھێندەی قەبارەی گوارەیەک کە نابینرێت! لێرەوەش ئەو پەیامەمان بۆ دەردەکەوێت کە دنیا لای ئەو، بچووک و بێ بەھایە. لەلایەکی دیکەوە ئەو خاتوونە شاعیرە خواستی خۆی بۆ ماڵێک نەشاردۆتەوە، کە پیاوان وایدەبینن کە ژنان تەنھا خشڵ و ماڵ و مۆبیلیات و کەوانتەرودوامۆدێلی چێشتخانەیەکی جوانییان ھەبێت بەسە. بێ ئاگا لەوەی ماڵ لە کۆمەلگەی کوردیدا ھێمای بەستنەوە و نەبوونی ئازادی و سەربەستییە بۆ ژن. ئاخۆ ئەو خاتوونە سەردانی شەلتەرەکانی کردووە کە چۆن سەدان ژن لە ترسی زەبرو زەنگی ڕەگەزی نێرلە ماڵ، چواردیواری ماڵەکانیان جێھێشتووە؟ڕووناک کردنەوەی ماڵ بەوەدا ناکرێت مۆمێک دابگیرسێنین، بەڵکو بەوە دەکرێت ڕۆشنایی بخەینە نێو ئەقڵی داخراو و دۆگمای زۆربەی ھەرە زۆری پیاوەکان، کە لایان وایە ژن ھەموو خولیای لە ژیان، بوونی ماڵ و مێردە. بێگومان لە کۆمەلگا ڕۆژھەڵاتییەکاندا و کوردیش وەک یەکێک لەو کۆمەلگایانە، ھەمیشە ژن بە پاشکۆی پیاو دەبینرێت، ھەمیشە وەھا وێنا دەکرێت کە ئەگەر ژنێک پیاوێکی نەبوو، ئیدی ئەو ھیچ نییە. ئەم ڕوانینە بەشێکە لە پاشخانی میللی و کولتووری کۆمەلگەی ئێمە،ڕەنگە تا ئێرە ئاسایی بێت(گەرچی ئاساییش نییە)،بەڵام بەبڕوای من، ناکرێت ژنێک لە شیعردا ھەمان ئایدیا بەرھەم بێنێتەوە، ناکرێ شیعر بکەینە سەکۆیەک کە ئەوەندی ترپیاوان پیاوبوونی خۆیانی تێدا ببیننەوە، بەڵکو دەبێ لە دژ ئەو ڕوانینە بوەستینەوە. دەبێ ژن لە شیعردا ھەڵگری ئەو گوتارە بێت کە ئەویش وەک پیاو مرۆڤە و یەکسانن لە ئەرک و مافدا و ھەموو جیاکارییەکان کۆمەڵگە پێی بەخشیون.کەچی ئەم خاتوونە لە شیعردا ئەوەندەی تر پاشکۆبوونی خۆی بۆ پیاو دەردەخات و ھەموو بڕوا و خەونەکانی بە گەورەیی پیاوێک ھەڵدەواسێت. بۆیە لە شیعرێکدا دەڵێت:_\nئەی یاری ڕۆح و دەروونی من..\nلەپەرستگەی دین و ئیمانی من.\nھەم ڕابەرو ھەم ڕێگری من..\nبێ من مەڕۆ..\nلەڕاستیدا، یەکێک لە دیارترین ئەو سیمایانەی لە بەشێکی زۆری دەقی بە ناوشیعری ئێستادا دەبینرێت، ئەو کرووزانەوە و نووزانەوەیە، کەھیچ شوناسێک بۆ مرۆڤ ناھێڵێتەوە. ئەو جۆرە دەقانە لە بری ئەوەی وەک شیعرەکانی لۆڕکا فرانکۆ بتۆقێنن و وەک شیعرەکانی شێرکۆ بێکەس رەفیق سابیر،بەعس بخەنە لەرزین، بەداخەوە دێن دەکرووزێنەوە بەڵکو یار بەزەیەکی پێیان دابێتەوە و سەیرێکییان بکات!! من ئەو سیمایەم لە بەشێکی زۆری شیعری ئێستا بینیوە و لەوبارەوە ڕەخنەشم کردوون. چونکە بڕوام وایە، شیعر دەبێ مرۆڤی یاخی، ئازادیخواز، سەربەست و بەھێز بونیاد بنێت، نەک کەسێکی لاوازو بێ دەسەڵات کە ھەموو باوەڕی وابێت ئەگەر پیاوەکەی لەدەستدا، ئیدی ماڵوێران دەبێت. ھیچ مرۆڤێک نابێت لە ژیانیدا ھێندە بێ بایەخ بڕوانێتە بوونی خۆی، کە کەسێکی دیکە بەڕابەرو پەرستگە و موقەدەسی خۆی بزانێت.چونکە مەسیح وتەنی:(چی بەکەڵکی مرۆڤ دێت ئەگەر ھەموو دونیا بەرێتەوەو خۆی بدۆڕێنێت!). ژنان دەبێ لە شیعردا، ئەو پەیامە بگەیەنن کە ئەوانیش ھاشێوەی پیاوانن و دەتوانن ھەموو گۆڕانکاریی و کارێک بکەن، نەک پاشکۆی پیاوان بن. بۆمن وەک خوێنەرێک ڕەوا نییە خاتوونێک ھێندە بەلاوازی لە شیعردا خۆی نیشان بدات، کەمانایەک بۆ بوون و شوناسی خۆی نەھێڵێتەوە. ئەی ئەویش مرۆڤ نییە؟ خەون و خۆزگەی نییە؟ بۆ دەبێ وای پیشان بدات کە ئەگەر پیاوێک نەبێت، ئەو ناتوانێت بژیت؟ بەداخەوە ئەمە خزمەتکردنە بەو خواست و خەونانەی پیاوان ھەیانە و تا ئەندازەیەکی زۆریش بۆیان چۆتە سەر. لە شیعرێکی دیکەدا ئەو خاتوونە دەڵێت:_\nکەھاتی سەرپۆشەکەم بێنە..\nبۆ نوێژی یەکبوونم..\nشەونمێک بێنە بۆ ھەستی ژن بوونم..\nیەکێک لەو شیعرانەی لە ئەزموونی شیعری کوردی بەگشتی و لە مێژووی شیعری کوردیدا بۆمن جێگەی تێڕامانە و بەردەوام دەچمەوە سەری، ئەو شیعرانەی فایەق بێکەسن کە باس لە یەکسانی نێرو مێ، فڕێدانی پەچەی شەرم، ڕەخنەکردنی ئایینی دەکات. بێکەس ھەفتا ساڵ لەمەوبەر ئەوە تێگەیشتنی بووە، کەچی لە ئێستادا بەشێک لەوانەی گوایا شیعر دەنووسن نەک ھەر ناتوانن وەک بێکەس بیر بکەنەوە، بەڵکو بەھەمان شێوەی خەڵکە ھەمووەکییەکە ژیان دەبینن. ئەو خاتوونە بە ئاشکرا لەو شیعرەیدا بانگەشە بۆ شاردنەوەی قژو لەچک و پەچە دەکات. ئەو دەزانێت لە ئیسلامدا( ھەرچەندە خۆی ئایینێکی جیاوازی یەکجار مرۆڤدۆست و جوانی ھەیە) سەرپۆش لەسەر کردن، یەکێکە لە بنچینەکانی ئایین. دەبێ ژنان خۆیان بپۆشن و سەرو دەم و چاویان دیار نەبێت. ئەمە بەشێکە لە سوننەتی ژنان و کۆمەلگەش لەڕێی پاشخانی ئایینیەوە سەپاندوویەتی بە سەر ژنان، ئەو خاتوونە لەبری ئەوەی بانگەشەی ئازادبوونی مرۆڤ لە ھەموو جۆرە کۆت و بەندێکی ئایینی و کۆمەڵایەتی بکات، بەداخەوە ھەستی ژنبوونی خۆی لە سەرپۆشدا دەبینێتەوە. ھەڵبەتە مرۆڤەکان ئازادن لە ھەڵبژاردنی ئایین و بەشێکە لەبیرو باوەڕی خۆیان و مافێکی ئەوانیشە. بەڵام نابێ لە شیعردا بانگەشەی چەسپاندنی ھیچ بنەمایەکی دینی بکەین و دەبێ ئەو سەربەستییە دواجار بۆخودی مرۆڤەکان خۆیان جێبێڵین. وەک چۆن کەسانێک ھەن باوەڕیان پێیەتی، کەسانێکیش ھەن لە گەڵیدا نین، ئەرکی شاعیر لێرەدا ئەوە نییە لە ڕێگەی شیعرەکانییەوە ژنان فێری پۆشینی پەچە و بنەما ئایینییەکان بکات، بەڵکو دەبێ لەڕێی شیعرەکانییەوە، ھوشیاریان بکاتەوە بۆ ئەوەی درک بەمافەکانیان بکەن. دەبێ ئەو ھەستەیان لای دروست بکات، کە شانازی بە ژنبوونی خۆیانەوە بکەن و ژنێتی وەک سەرچاوەی ئاشووب نەبینن. نابێ ژنێک خەونی ھێندە بچووک بێت کە ژنێتی خۆی لەسەرپۆشدا ببینێتەوە.بەبڕوای من ئەمە بانگەشەکردنێکی ئاشکرای دینییە.چونکە ئەو لە شیعرێکی دیکەشیدا ئەودیدگایەی خۆی بەیان دەکات و دەڵێت:_\nکاتێ چرای پیاوچاکان کوژاوە..\nمانگەشەو نەماو مرد..\nبۆنی مرۆڤایەتیش سەفەری کرد..\nدیارە ھەموومان دەزانین مەفھومی پیاوچاکان لە نێو کۆمەلگەی کوردی ئێمەدا چ دەلالەتێکی ھەیە. ئەو چەمکە فۆڕمێکی ئایینی ھەیەو بە سەدان وبە ھەزارن ژنیش باوەڕیان پێیەتی. کەلایان وایە پیاوچاکان مرازو خەونەکانیان دێنێتە دی.کە ئەمەش ھەمان بیر کردنەوەی ئەو ژنە سادە و ساکارو دواکەوتوو بێ خەونانەن، کە تەنھا خۆیان وەک ژن دەبینن ولایان وایە شوناس و بوونی ئەوان لەدەست کەسانی تر دایە. لە کۆتاییدا دەمەوێ ئاماژە بەوە بدەم کە لەم کۆمەڵە شیعرەدا، دەیان و سەدان ھەڵەی زمان و ڕێنووس، دەربڕین و مانا ھەن، وەلێ چونکە پێویستی بەکات و خوێنەوەی زیاترە، ناپڕژێینە سەری. دواپەیامیشم بۆ ژنانی خۆشەویستی کورد ئەوەیە، کەخەونی گەورەیان ھەبێت، بەناوشیعری شاعیرانێک نەخوێننەوە کە لە جیاتی ئەوەی ھەستی ژنبوونیان لەلا جوانترو پیرۆزتر بکات، ئەوەندەی تر بچوکیان دەکاتەوە و خەونەکانیان نەزۆک دەکات!!………….\n*پەراوێز/ نەسیم/ کۆمەڵە شیعر/نووسینی ناز فەلەکەددین /ساڵی چاپ ٢٠١٨ھەولێر..\n* ئەم بابەتە لەڕۆژنامەی ٠ۆِێگای کوردستان)ژمارە ١١٧٣ی ڕۆژی ٢١-٥-٢٠١٩بڵاوکراوەتەوە………..


Source: KRG-DFR DFR publication date: TUE, 6 MAR 2018 17:17\nسه‌رله‌به‌یانیی ئه‌مرۆ سێشه‌ممه 6/3/2018 به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆك وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان، پێشوازی له خاتوو تۆن ئه‌له‌رس باڵیۆزی نوێی نۆروێژ له عێراق و ئوردن و شاندێكی یاوه‌ری كرد.\nلای خۆیه‌وه به‌ڕێز سه‌رۆك وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان سوپاسی ئه‌و سه‌ردانه و هاوكارییه مرۆیی و سه‌ربازییه‌كانی نۆروێژی بۆ هه‌رێمی كوردستان كرد و پوخته‌یه‌كی ده‌رباره‌ی دوا دیداری خۆی له‌گه‌ڵ به‌ڕێز وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی نۆروێژ له داڤۆس و حه‌واندنه‌وه و دابینكردنی خزمه‌تگوزاریی پێویست بۆ ژماره‌یه‌كی زۆری ئاوار و په‌نابه‌رانی ده‌ستی تیرۆر و پێكه‌وه‌ژیانی ئاینی و نه‌ته‌وه‌یى له هه‌رێمی كوردستان پێشكه‌ش كرد و پشتگیریى حكوومه‌تی هه‌رێمی بۆ پاراستن و بره‌ودانى زیاتر به كولتووری پێكه‌وه‌ژیان ده‌بڕی.\nله به‌شێكی دیكه‌ی قسه‌كانیدا به‌ڕێزیان دووپاتی كرده‌وه كه حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان لایه‌نگری گفتوگۆی جددیی نێوان هه‌ولێر و به‌غدایه و هیوای به‌رده‌وامیی بۆ ئه‌و گفتوگۆیانه خواست، ئاماژه‌ی به‌وه‌ش دا كه هه‌ندێك كێشه هه‌یه ده‌توانرێت به زوویی چاره‌سه‌ر بكرێن و هه‌ندێكی دیكه‌ش پێویستیان به كات و دیالۆگی زیاتره.\nTHU, 7 FEB 2019 20:16\nکۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران بە هەماهەنگی لەگەڵ فەرمانگەی پەیوەندیەکانی دەرەوە وۆرکشۆپێکیان لەژێر ناونیشانی "فراوانکردنی بواری پاراستنی مافی پەنابەران و پەناخوازان لە هەرێمی کوردستان ئەنجامدا\nTHU, 7 FEB 2019 19:09\nئەمڕۆ ( ٧ ی شوباتی ٢٠١٩) کۆمسیاری باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری پەنابەران لە عیراق UNHCR بە هەماهەنگی لەگەڵ فەرمانگەی پەیوەندیەکانی دەرەوەى حکومەتى هەرێمی کوردستان وۆرکشۆپێکیان لەژێر ناونیشانی "فراوانکردنی بواری پاراستنی مافی پەنابەران و پەناخوازان لە هەرێمی کوردستان" لە هەولێر بە ئامادەبوونى فەلاح مستەفا بەرپرسى پەیوەندیەکانى دەرەوە و برۆنۆ گیدۆ نوێنەرى کۆمسیارى باڵاى نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروبارى پەنابەران و خاتوو سیهام جەبەلى یاریدەدەرى بەرپرسى فەرمانگە ئەنجامدا.\nنوێنەرى کۆمسیارى باڵاى نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروبارى پەنابەران لە عیراق سەردانى فەرمانگەى پەیوەندیەکانى دەرەوەى کرد\nTHU, 7 FEB 2019 18:40\nئەمرۆ رۆژى پێنچشەممە ٧/٢/٢٠١٩ بەڕێز برۆنۆ گیدۆ نوێنەرى کۆمسیارى باڵاى نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروبارى پەنابەران لە عیراق سەردانى فەرمانگەى پەیوەندیەکانى دەرەوەى کردو لەلایەن فەلاح مستەفا بەرپرسى پەیوەندیەکانى دەرەوە پێشوازى لێکرا.


📅 13-09-2015 Даты и события\n📅 Добавлен Sep 13 2015 11:39AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 10,108\n- ئەو کەسانەی لەجزیرە کەلەلایەن هێزەکانی دەوڵەتی ت [ Больше... 👁] ✖ ✖ 11 4 ✔ 99% ✍ H.B. 13-9-2015 11:39:46\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 11,861\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 13,497\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 10,979\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 14,189\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 8,997\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 11,087\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 11,009\n📊 لە ئۆپراسیۆنی کۆنترۆڵکردنەوەی موسڵدا تەنیا 20 ئێزدی ئازادکران Статистика и опросы\n📅 Добавлен Jul 3 2017 9:48AM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 8,604\nکوردانی ئێزدی بە گشتی و کەسوکاری رفێنراوەکان بە تا [ Больше... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 51 ✔ 91% ✍ E.Î.F. 3-7-2017 9:48:58


بۆخانمان بەرلەنوستن ئەم کرێمە لە سنگتان بدەن - Xanman خانمان\nHome / زانیاری گشتی / بۆخانمان بەرلەنوستن ئەم کرێمە لە سنگتان بدەن\nبۆخانمان بەرلەنوستن ئەم کرێمە لە سنگتان بدەن\nأكتوبر 23, 2017 Unknown\nبۆچی دەبێت هەموو شەوێک بەر لە خەوتن ئەم کرێمە بدەیت لە سنگت؟\nزۆربەمان كرێمی ڤازلینمان بەكار هێناوەو پێشتریش باسی زۆر لە سودەكانی ئەو كرێمەمان كردوە كە چەندین سودی سەرسور هێنەری هەیە لە هەموو ڕویەكەوە و بە كرێمێكی ئەفسوناوی ناسراوە! بەڵام لێرە باس لە سودی ڤازلین دەكەین بۆ مەمك و شێوازی بەكارهێنانی.\nچۆنێتی بەكارهێنانی ئاسانەو پێویست بە هیچ ماندوو بونێك ناكات تەنها ئەوە نەبێت كە شەوانە بەر لە خەوتن بە كرێمی ڤاسلین سنگت چەور بكەو بە شێوەیەكی بازنەی بیشێلە بۆماوەی پێنج خولەك و دواتر پێوەی بهێڵەرەوە تا بەیانی و بەیانی بە ئاو یاخود شامپۆ سنگت بشۆ.\nلەدوای ماوەیەکهەست بە ئەنجامەكەی دەكەیت. چونكە بەهۆی شێلانی سنگەوە سوڕی خوێن لە مەمكدا چالاك دەبێت و دەبێتە هۆی گەورەبونی سنگ و چربونەوەی پێستەکەی و ڕێگری لە شۆڕبونەوەی، هەروەها كرێمی ڤاسلین یارمەتی دەرە بۆ ئەو شێلانە و پێستیش جوان و ناسك دەكات، ئەم ڕێگەیە لە%100سروشتیە و هیچ زیانێكی لاوەكیشی نیە و ئەنجامێكی دیاریشی دەبێت.\nبۆخانمان بەرلەنوستن ئەم کرێمە لە سنگتان بدەن بواسطة Unknown on أكتوبر 23, 2017 Rating: 5


ئاخینەك ژ باكورێ كوردستانێ تێ – Sibehî سبەھی\nئاخینەك ژ باكورێ كوردستانێ تێ\nBergeh Kurdistan On 20/10/2021 / نڤیسار\nپارتیا دەمۆكراتا كوردستانێ–تركیێ (پەدەکە-تركیێ) پشتی شه‌هیدکرنا سەعید ئه‌لچی و هه‌تا ئیرۆ ل سه‌ر ناڤێ ڕێبازا بارزانی هه‌رتم خوه‌ستنه د بن سھا پارتیا دەمۆكراتا كوردستانێ (پەدەكە) باشوور و بارزانییان دا سیاسه‌تێ بکن. ڤێ یه‌کێ هه‌م زیان دایه پەدەکە باشوور و بارزانییان؛ و زیانا مه‌زن ژی دایه پەدەکە-تركیێ و ئه‌ڤیندارێن ڕێبازا بارزانی.\nب ڤێ هه‌لوه‌ستا شاش و خه‌له‌ت ڕێڤه‌برێن پەدەکە-تركیێ هه‌م بارێ پەدەکە باشوور و بارزانییان گرانتر کریه و هه‌م ژی پەدەکە-تركیێ و ڕێبازا بارزانی ل باکورێ کوردستانێ لاواز کرنه، تێک برنه و ژ هه‌ڤ تار و مار کرنه. هه‌گه‌ر پەدەکە-تركیێ گرانییا خوه دابوویا یەكرێزی و کار و خه‌باتا باکورێ کوردستانێ، دێ ئیرۆ ڕه‌وشا باکورێ کوردستانێ جودا بوویا، به‌لکی ئه‌ڤقاس مالکمباخی نه‌دهات سه‌رێ کوردێن باکور.\nهه‌گه‌ر پەدەکە-تركیێ سیاسه‌ته‌ک ب وه‌سایه‌ت و ئیجازه‌یا پەدەکە باشوور نه‌مه‌شاندبا و گرانییا خوه بدابا سەر خه‌باتا باکور، به‌لکوو ئیرۆ هێز و ئەلته‌رناتیفه‌ک خورت و کوردستانی ل باکور هه‌بوویا و به‌لکوو پەکەکە و ده‌وله‌تا ترک ژی ئیرۆ نکاریبوونا ڤێ تۆفان و بۆبه‌لاتێ بینن سه‌رێ باشوورێ کوردستانێ. یانی، سیاسه‌تا ب وه‌سایه‌ت و ئیجازه‌ت ژ فایده‌یێ زێده‌تر خسار و زیان دایه پەدەکێ و ڕێبازا بارزانی.\nژ به‌ر ناکۆکییێن پووچ و سه‌ده‌مێن ڤالا ئیرۆ خه‌باتا ل باکورێ کوردستانێ خەتمیه و قاد و مه‌یدانا خه‌باتا کورده‌واری بێ سه‌رمیان مایه. د ڤر دا سووج و گونه‌هێن پارتییێن سیاسی و ب تایبه‌ت ژی یێن ڕێڤه‌برێن پەدەکە باکور گەلەكە. ژ بۆ قادا خه‌باتێ بێ خوه‌دی و بێ سه‌رمیان نه‌مینه، ژ بۆ پشتگری و ئالیکارییه‌ک ڕاسته‌قین ژ ڕێبازا بارزانی و بارزانییان ڕا بێ کرن، یان دڤێ هه‌موو به‌شێن پەدەکە باکور ببن یه‌ک و ب سیاسه‌ته‌ک سه‌ربخوه و کوردستانی ڕووپه‌له‌کی نوو ڤه‌کن، یان ژی دڤێ که‌سێن کو ژ سیاسه‌تا پەدەکە باکور نه ڕازی نه لێ دلدارێن ڕێبازا بارزانی نه خوه کۆمی سه‌ر هه‌ڤ بکن و گاڤه‌ک نوو باڤێژن.\nد سه‌ری دا کوردچیێن کو د ده‌مێن بۆری دا خزمه‌ت و فه‌داکارییێن مه‌زن ژ بۆ پەدەکێ و ڕێبازا بارزانی کرنه و دکن، خوه کۆمی سه‌ر هه‌ڤ بکن. د بن چ ناڤی دا دبه به‌لا ببه، بێیی کو که‌س هه‌ڤدو تۆهمه‌تبار بکه؛ دڤێ ڕووپه‌له‌کی نوو ڤه‌کن و ب مۆرال و فه‌داکارییه‌ک کوردستانی ل باکورێ کوردستانێ ئالا سیاسه‌تا ده‌وله‌تخوازان بلند بکن.\nئاخینا باکور ب ڕوحێ کوردستانا مەزن و ب خورتکرنا سیاسه‌ته‌ک کوردستانی و ل دژی سیاسه‌تا خوه‌فرۆشا ل سه‌رانسه‌رێ کوردستانێ، و ب تایبه‌ت ل باشوورێ کوردستانێ، ببن سیبه‌ر و مه‌رتالێ ده‌ستکه‌فتنێن ده‌وله‌تا فه‌ده‌رال ل باشوورێ كوردستانێ.


توركیا سەیرانگایەكی هەرێم بۆردومان دەكات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nتۆپخانەكانی توركیا سەیراگایەكی هەرێمی كوردستان بۆردومان دەكەن.\nئەمڕۆ یەك شەممە 21-3-2021 تۆپخانەكانی توركیا چوار گولـلەتۆپ ئاڕاستەی سەیرانگەیەك لە نزیك گوندی بانكابنی لە سنووری ناحیەی باتیفای سەر بە قەزای زاخۆ دەكەن.\nبەپێی زانیارییەكان، چوار گوللە تۆپ لە نزیك گوندی بانكابنی كەوتوونەتە خوارەوە، لەو كاتەدا خەڵكی ئەو گوندە چووبوونە دەرەوە، بەهۆی ئەو تۆپبارانكردنە، چەند خێزانێك ناوچەكەیان جێهێشتووە.\nدڵشێر عبدولرەحمان قایمقامی قەزای زاخۆ لە لێدوانێكی ڕۆژنامەونیدا ڕایگەیاند، تاكو ئێستا ئەوەی زانراوە هیچ زیانێكی گیانی نەبووە، بەڵام ترس و دڵەراوكێی بۆ خەڵكی ناوچەكە دروستكردووە.\nنەوال سەعداوی كۆچی دوایی كرد\nخەڵك كەمێك پێش ئێستا ئەحمەد ئەبولغیت ئەمینداری گشتی كۆمكاری وڵاتانی عەرەبی لە ڕێگەی فرۆكەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر گەیشتە هەرێمی كوردستان و لەلایەن…\n05 نیسان 2021 7.58 pm\nخەڵك- فەرماندەی گشتی ئۆپەۆراسیۆنە هاوبەشەكان لە پارێوگەی كەركوك، بڕیاردەدات قەدەغەكردنی هاتووچۆی گشتی لە تێكڕای…


سوید لەگەڵ فەڕەنسا و ئەڵمانیا هاوڕایە بۆ تاوتوێکردنی ڕێکارەکان دژ بە چین لەسەر هۆنگ‌کۆنگ\nوڵاتی سوید رۆژی دووشەممە گوتی ئەو پشتیوانی لە هەوڵەکانی فەڕەنسا و ئەڵمانیا دەکات بۆ وەڵامدانەوەیەکی بەهێز بەرامبەر بە یاسای نوێی ئاسایشی چین بۆ هۆنگ‌کۆنگ، وە هەروەها دەنگی خۆی خستە پاڵ دەنگی دانمارک و هۆڵەندە بۆ ئەوەی وەها لە یەکێتی ئەوروپا بکەن ڕێوشوێنی پـێویست لە دژی چین بگرنەبەر.\nهاوشێوەی زۆربەی وڵاتانی رۆژئاوا، یەکێتی ئەوروپا سەرگۆنەی بڕیاری پەرلەمانی چینی کردووە بۆ دەرکردنی بڕیاری ئاسایشی نیشتمانی بۆ هۆنگ‌کۆنگی کۆلۆنیای پێشووی بەریتانی وێڕای ناڕەزایی نێودەوڵەتی بەرامبەر ئەو بڕیارەی چین. بەڵام هەڕەشەی تۆڵەکردنەوەکەی ناڕوونە.\nوەزیری دەرەوەی سویدی ئان لیندێ بەر لە کۆبوونەوەیەکی کەم شێوەی لەگەڵ هاوتاکانی لە یەکێتی ئەوروپا لە برۆکسل گوتی"پێشنیار هەیە بۆ گرتنەبەری ڕیوشوێن، بە تایبەتی لەلایەن ئەڵمانیا و فەڕەنسا وە منیش پشتیوانی لێدەکەم چونکە پـێویستە کاردانەوەمان هەبێت لە بەرامبەر ئەوەی وا لە هۆنگ‌کۆنگ دەگوزەرێت".\nمانگی رابردوو سەرۆکی کۆمسیۆنی ئەوروپایی "ئەرسۆلا ڤۆن دێر لین" هوشیاری ئاکامی زۆر خراپی" بۆ چین دا کە ئەگەر ئازادیـیەکان لە هۆنگ‌کۆنگ بەرتەسک‌بکاتەوە کە لە چیندا نین.\nکاربەدەستانی یەکێتی ئەوروپا نەچوونە وردەکاریـیەکانی پەیوەست بە ڕێکارەکانی دەیگرنەبەر لە دژی چین، بەڵام دوو دیپلۆماتکاری یەکێتی ئەوروپا گوتیان رێوشوێنەکان ناگەنە ئاستی سەپاندنی سزای فەرمی بەسەر چیندا ، ئەو وڵاتەی کە دووەم گەورەترین هاوبەشی بازرگانی یەکێتی ئەوروپایە. بەڵکو لە بری ئەوە یەکێتی ئەوروپا درێژە بە قەدەغەی ئێستای سەر هەناردەی یەکێتی ئەوروپا دەدات لەسەر ئەو ئامێرانەی کە دەشێت چین بۆ ئەشکەنجەدان بەکاریان بهێنێت یان لەلایەن پۆلیسی سەرکەوتکاری چینی بەکاردەهێنرێن؛ وەک داری دڕکاوی یان گولـلەی لاستیکی وە مافی پەنابەری دریژ دەم بدەنە چالاکوانانی هۆنگ‌کۆنگ لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپادا و هەروەها رەخساندنی دەرفەتی زیاتر خوێندن بۆ خوێندکارانی هۆنگ‌کۆنگ لە ئەوروپا.\nحکومەتی سوید لە هەوڵی ئازادکردنی وڵاتیەکی خۆیدایە ( گوی مینیهای) کە لە مانگی دوو حوکمی زیندانی 10 ساڵ درا ، چین ناوبراوی تۆمەتبارکردووە بە پێدانی زانیاری هەواڵگری بە نا یاسایی بە دەرەوەی وڵات .


کەجەکە هەڵوێستی خۆی لەسەر تیرۆرکردنی محەمەد زەکی چەلەبی ڕاگەیاند – کوردی – RojNews.News\n21/05/2022 - 9:00:00 pm\nکۆمیتەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی کەجەکە لە بارەی تیرۆرکردنی مەحەمەد زەکی چەلەبی ڕایگەیاند، بە ئەنقەست هەوڵی ئەوە دەدەن شاری سلێمانی بکەنە ناوەندی کوشتاری سیاسی بە ڕەشبگیریکردن لە نیشتمانپەروەران و حیزب و دامەزراوەکان.\nکۆمیتەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی کۆما جڤاکێن کوردستان- کەجەکە، لێدوانێکی نوسراوی لەسەر تیرۆرکردنی محەمەد زەکی چەلەبی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، پەنابەرانی سیاسی لە باشوری کوردستان بە هاوکاری دەوڵەتی تورک و پەدەکە تیرۆردەکرێن و دەشڵێت “هەموو جیهان لەبەرامبەر ئەو کوشتنە سیاسیانە بێدەنگن و کۆمیساری پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان و حکومەتی باشوری کوردستان تا ئێستا هیچ ڕێوشوێنێکی جدییان لە دژی ئەو کوشتنە سیاسیانە نەگرتووەتە هەربۆیە بەرپرسیارن لەو کوشتنانە”.\nکەجەکە داوای لە هێزە سیاسیەکانی باشووری کوردستان کرد، پێویستە لە بەرزترین ئاستدا دژی ئەو کوشتنانە هەڵوێست وەربگرن و دەڵێت “دەبێت هەڵوێستیان لە دژی کۆمەڵکوژیی نیشتمانپەروەران و شۆڕشگێڕان ڕوون بێت بەپێچەوانەوە هەموو کەسێک ناچار دەبێت بەرگری لەخۆی بکات و مافی ڕەوای خۆی لەبەرامبەر ئەو هێرشانەدا پیادە بکات ئەگەر ڕووداوی لەو شێوەیەش رووبدات، دەبێت بزانرێت کە ئێمە بەرپرسیار نین”.\nلە درێژەی ڕاگەیەندراوەکەدا، کەجەکە دەشڵێت “بەو کۆمەڵکوژی و کوشتارە سیاسیانە دەیانەوێت خەڵک و شۆڕشگێڕان و نیشتمانپەروەرانی کورد بترسێنن و سەرکوت بکەن”.\nئەوەشی ڕوونکردووەتەوە: دەوڵەتی تورک بە هاوکاری پەدەکە لە دژی تەڤگەری ئازادی و گەریلاکان شکستی هێنا، بە تەلەفۆن بۆ خەڵک یان بە قسەکردن ڕووبەڕوو و هەڕەشەکردن و تۆقاندن و سیخوڕی کردن لە هەوڵی ڕزگاربووندایە ئەنجامی تەواو لەم سیاسەتە بەرهەم ناهێنێت.\nکەجەکە باسی لەوەشکردووە: بە پێی دەوڵەتی تورک هەموو کوردێک دوژمنە و دەبێ بکوژرێت لەکەسی محەمەد زەکی چەلەبی ئەمە دووبارە ڕوون بوویەوە، بەڵام دەبێت ئەوەش بزانرێت کە بەم هێرشانە کورد پاشگەز نابێتەوە بەپێچەوانەوە تووڕەیی کورد زیاتر دەبێت و بەرەی کوردی ئازاد گەشە دەکات.\nداوای لە ئیدارە و بەرپرسانی سنوری سلێمانی کردووە ئەرکەکانیان جێبەجێ بکەن باسی لەوەشکردووە: بەم هێرشانە بە ئەنقەست هەوڵی ئەوە دەدەن شاری سلێمانی بکەنە ناوەندی کوشتاری سیاسی بە ڕەشبگیریکردن لە نیشتمانپەروەران و حیزب و دامەزراوەکان هەوڵ دەدەن کاریگەری لەسەر بکەن و ڕایبکێشن بۆ ناو هاوپەیمانیەکی پیس.\nئاماژەی بەوەشکردووە کە پەدەکە لەم سیاسەتەی هاوکاریدا بۆ دەوڵەتی تورکی داگیرکەر بە تەنهایە و دەیەوێت: دەیەوێت دڵنیابێت لەوەی شاری سلێمانی کە ناوەندی نیشتمانپەروەری کوردە، مرۆڤ ناتوانێت بژیت پێویستە ئیدارەی سلێمانی و بەرپرسانی سیاسی ئەرکی خۆیان جێبەجێ بکەن و لەم دۆخەدا هۆشیار بن و هەڵوێستی ڕوون بگرنەبەر، ئەم کوشتنانە دەبێت هەموو وردەکارییەکانی ئاشکرا بکرێت.\nڕوونیسیکردووەتەوە “بکوژانی سلێمانی بەرەو هەولێر هەڵدێن ئێستا هەولێر بووەتە ناوەندی پاراستنی بکوژانی کورد پەدەکە دەستیکردووە بە ڕاوکردنی ئەو کوردانەی کە بەو شێوەیە بیرناکەنەوە”.\nباسی لە هاوکارییەکانی پەدەکە لەگەڵ دەوڵەتی تورک کردووە کە گەمارۆی ناوچەکانی گەریلا دەدات، کەمین دادنێت و سیخوڕی بۆ دەوڵەتی تورک و هێرشە ڕاستەوخۆکان دەکات و ڕاشیگەیاند: گەلەکەمان کە دۆخەکە دەبینن، دەبێت بە دڵنیاییەوە هەڵوێستی ڕوون بۆ پەدەکە نیشان بدەن بانگەوازمان بۆ خاچی سوور و کۆمیسیاری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ پەیوەست بە مافی پەنابەری و کەسانی سیاسی ئەوەیە کە بەرامبەر تیرۆرکردنەکان کە هەماهەنگی لەگەڵ میت- پاراستن ئەنجام دەدرێن.\nلە کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەدا ئاماژەی بەوەسکردووە، گەلی کورد و کوردی ئازاد مافی ئەوەیان هەیە بە هەر شێوەیەک بێت پارێزگاری سروشتی خۆیان لە دژی هێرشەکە پێشبخەن بێگومان بکوژەکان بەرپرسیار دەبن.


جیهان – پەڕە 10 – basknet.org\nژمارەی قوربانیانی تسۆنامییەکەی ئیندۆنیزیا لە زیادبووندایە\nژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی له تسونامییه‌كه‌ی گه‌رووی سوندا له ئیندۆنێزیا گیانیان له‌ده‌ستداوه، بۆ 281 كه‌س به‌رزبووه‌ته‌وه. گوته‌بێژی ئاژانسی كاره‌ساته‌كانی ئه‌و وڵاته، سوتۆپۆ پورۆ نوگرۆهۆ رایگه‌یاند، ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی له تسونامییه‌كه‌ی نێوان دوورگەی سومەترا و دوورگه‌ی جاوا له گه‌رووی سوندا گیانیان له‌ده‌ستداوه، بۆ 281 كه‌س به‌رزبووه‌ته‌وه و هه‌زار و 16 كه‌سیش بریندارن. …\nروسیا: چاودێری كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له سوریا ده‌كه‌ین\nنێرده‌ی تایبه‌تی سه‌رۆكی روسیا بۆ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و باكووری ئه‌فریقا رایگه‌یاند كه وڵاته‌كه‌ی له نزیكه‌وه چاودێری چۆنێتی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له سوریا ده‌كات. ئه‌مڕۆ هه‌ینی میخائیل بۆگدانۆڤ، نێرده‌ی تایبه‌تی ڤلادیمێر پوتن سه‌رۆكی رووسیا بۆ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و باكووری ئه‌فریقا رایگه‌یاند كه وڵاته‌كه‌ی به وردی و له نزیكه‌وه چاودێری چۆنێتی كشانه‌وه‌ی …\nپەڕە 10 of 88« سەرەتا...«89101112\t»\t203040...کۆتا »


سەرەتا»هه‌واڵ»ئەمڕۆ 15 مین جەژنی ویكیپیدیایە ….\nلەلایەن andam omar لە 16/01/2016 0 Comments\nویکیپیدیا (بە ئینگلیزی: Wikipedia) زانستنامەیەکی سەر تۆڕی ئینتەرنێتە و بە شێوازی ئازاد بڵاو دەبێتەوە. وتارەکان لە لایەن بەکارھێنەرانی خۆبەخشەوە پێکدێن، ھەربۆیە ھەموو کەس لە سەر تۆڕی جیھانی بۆی ھەیە دەستکاری بکات.\nوشەی ویکیپیدیا بۆخۆی پێکھاتەیەکە لە دوو وشەی “ویکی” کە وشەیەکی زمانی ھاوایییە، بە مانای خێرا دێت، لێرەدا مەبەست لە گەیشتنە بە زانیارییەکان بە شێوەیەکی خێرا. بڕگەی دووەمیش “پیدیا” لە وشەی ئینسایکڵۆپیدیا (بە مانای زانستنامە لە یۆنانیەوە: وشەی ئینکیکلیۆس پیدیا کەواتە نوسینگەی پەروەردەیی) وەرگیراوە. خانەخوێی سەرەکی ئەم ماڵپەڕە گەورە لە فلۆریدای ئەمەریکادایە.\nسەبارەت بە جێی بڕوا و متمانە بوونی ویکیپیدیا ھەمیشە کێشە ھەبووە. بڕێ کەس لەبەر خۆڕایی بوون و بەربڵاوبوونی بابەتەکان و بێ‌لایەنیەکەی ستایشی دەکەن و ھێندێ‌تر بە ھۆی ڕێگە بە ھەموان دان بۆ دەستکاریکردنی جێگەی متمانەی نازانن. ھەروەھا ویکیپیدیا لەبەر لاوازبوون بەرامبەر بە خراپکاریەکان و سەپاندنی ڕای گشتیی بەسەر بڕوادا ڕەخنەی لێ‌دەگیرێت. ئەگەرچی دوایین لێ‌کۆڵینەوەکان پێمان نیشان‌دەدات کە خراپکاریەکان زۆر بە خێرایی لە لایەن ئەو بەکارھێنەرانەی بایەخ دەدەن، تاووتوێ دەکرێن و ویکیپیدیا وەک زانستنامەکانی‌دی جێگای متمانەیە.\nلێرە كلیك بكە بۆ چونە نێو بەشی كوردی ویكیپیدیا\nبابەتەكانی پێشووتربەرنامەی فۆتۆشۆپ مێژووی بنیاتنان و گەشەكردنی و تایبەتمەندیەكانی\nبابەتی دواتر تەكنەلۆژیای بلوتوث (Bluetooth) و دەرچووەکانی و تواناکانیان\nئاسانترین ڕێگا بۆ به‌ده‌ست هێنانى پاره له مۆبایله‌كه‌ته‌وه و كرینى گه‌یم و یاریه‌كان له ئینته‌رنێت\nزۆر جار ئاره‌زووى كڕینى كه‌ل و په‌لێك یان گه‌یمێك ده‌كه‌یت له‌سه‌ر تۆڕى ئینته‌رنێـ ، به‌ڵام…\nئه‌پڵیكه‌شنێكى نایابى كوردی بۆ ئاره‌زوومه‌ندانى وه‌رزشى\nستافی وەرزش کورد بۆ خزمەت کردنێکی بچوکی وەرزش و وەرزش دۆستان لە کوردستان هەستا بە…


ژیان له فه‌رهه‌نگدا: شیێعر وه‌ک ناسکترین هه‌ستی مڕۆڤ و کاریگه‌ری ته‌جرووبه‌ی کورد بوون له سه‌ر شێعر له وت و وێژ له‌گه‌ڵ شه‌هاب شێخی\nله به‌رنامه‌ی ژیان له فه‌رهه‌نگی ئه‌م حه‌وته‌یدا میوانداری شاعێری کوردی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان، شه‌هاب شێخی ده‌که‌ین. شه‌هاب له دایک بووی ساڵی 1976 زایینی له شاری سه‌قزی پارێزگای کوردستانی ئێرانه و تا کاتێک له ئێران بوو وه‌ک مامۆستای زانستگه‌لی کۆمه‌ڵایه‌تی له قۆتابخانه‌کانی ئێران وانه‌ی ده‌وته‌وه.\nشه‌هاب له ئێران جگه له شاعێری وه‌ک ڕۆژنامه‌نووس و چالاکی مافه‌کانی ژنانیش ده‌ناسرێت و هه‌ر درێژه‌دان به چالاکیه‌کانی له‌و بواره‌شدا بوه هۆی ئه‌وه نزیک به 6 ساڵ له‌مو پێش ناچار بێت کوردستان جی بهێلێت و وه‌ک په‌نابه‌ر نیشته‌جێی به‌رلین له وڵاتی ئالمانیا بێت.\nشه‌هاب که له زانکۆکانی ئێران کۆمه‌ڵناسی و لێکۆلینه‌وه‌ی ژنانی خوێندوه، کاری نوسین و شاعێری له ته‌مه‌نی 18 ساڵییه‌وه ده‌ست پێکردوه و زیاتر تیشکی خستوه‌ته سه‌ر شێعری کوردی، هه‌رچه‌ند چیرۆکی کوردی و فارسیشی نووسیوه.\nشه‌هاب هه‌روه‌ها له بورای وه‌رگێڕانیشدا چالاک بوه و شێعری له زمانی کوردی بۆ فارسی و به پێچه‌وانه‌ش وه‌رگێڕاوه‌ته‌وه. له وانه کۆمه‌ڵێک له شێعره‌کانی سه‌ی عه‌لی سالێحی شاعێری به‌ناوبانگی ئێرانی که له فارسیه‌وه بۆ کوردی وه‌ریگێڕاوه‌ته‌وه و به نێوی "خه‌ونی ئه‌ستێره‌یێک" بڵاو بوه‌ته‌وه.\nله‌م به‌رنامه‌دا له‌گه‌ڵ شه‌هاب شێخی سه‌باره‌ت به زمانی شێعری، تایبه‌تمندییه‌کانی شێعری و کاریگه‌ری کورد بوون له ئێران وه‌ک شۆناسی ژێرده‌ست له سه‌ر شێعری ئه‌و قسه ده‌که‌ین. له شه‌هاب ده‌پرسین بۆ شێعر ده‌ڵێت و له ده‌لاقه‌ی شێعری خویه‌وه چ ئازارێک سارێژ ده‌کات و چ په‌یامیێک بۆ کۆمه‌ڵگای خۆی ده‌گوێزێته‌وه؟\nهه‌روه‌ها ده‌پرسین ئاخۆ شێعری ئه‌و وه‌ک شاعێرێکی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان چه‌ند ڕه‌نگی شێعری فارسی پێوه دیاره و چه‌ند له ژێر کاریگه‌ری شاعێرانی ناسراوی کورد وه‌ک شێرکۆ بێکه‌س، عه‌بدولله په‌شێو، له‌تیف هه‌ڵمه‌ت یان ره‌فێق سابیره؟


ئایا پێویست دەکات کامێرای کۆمپیوتەر و مۆبایلەکانمان دابپۆشین هەتاوەکو پارێزراوبین لە هاککران؟ – کەی ئای تی ئێن\nئاسایشی ئەلیکترۆنی 24, كانونی دووه‌م 2019\nنزیک دوو ساڵ لەمەوبەر وێنەیەکی بەناوبانگی دامەزرێنەری فەیسبووک مارک زوکەربێرگ بڵاوبوویەوە، ئەوەی گرنگە لە وێنەکەدا مارک خۆی نییە بەڵکو لە وێنەکەدا وا دەردەکەوێت مارک کامێرای کۆمپیوتەرەکەی بە لەزگەیەک داپۆشیوە! پاش ئەمە بەڕێوبەڕی دەزگای فیدڕاڵی ئەمریکی FBI ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و تیایدا ئاماژەی بەوەدا بەردەوام خۆی و کارمەندەکانیش لە کاتی بەکارنەهێنانی کۆمپیوتەردا کامێرای ئامێرەکانیان دادەپۆشن.\nئەمەش وامان لێدەکات لە خۆمان بپرسین لە حاڵەتێکدا کەسانی لەم جۆرە کامێرای کۆمپیوتەرەکانیان دابپۆشن ئایا پێویست دەکات منیش هەمان کار بکەم؟ بۆ وەڵامی ئەم پرسیارە بە پێویستمان زانی لە ڕێگای ئەم بابەتەوە ڕوونکردنەوەی پێویست بدەین، چونکە ئەمە بە بڵاوکراوەیەکی دوو دێڕ یاخود بەڵێ و نەخێر کۆتایی نایەت، هەروەها کارەکەش تا ڕادەیەک جیاوازە کاتێک پەیوەندی بە کامێرای مۆبایلەکانیشەوەیە نەک تەنها کۆمپیوتەرەکان.\nبۆچی پێویستە کامێرای کۆمپیوتەرەکەت دابپۆشیت؟\nهەروەک هۆکارەکەی ئاشکرایە ئەنجامدانی ئەم کارە بۆ ئەوەیە هەتاوەکو پارێزراو بیت لەو هاککەرانەی هەوڵی سیخوڕی کردن دەدەن بەسەرتەوە لە ڕێگای ئەم کامێرایەوە، لە حاڵەتێکیشدا ئەگەر ئاگاداری هەواڵی ئاسایشی ئەلیکترۆنی بیت ئەوا دەبینیت بەردەوام و بە شێوەیەکی زۆریش حاڵەتی هەڕەشەکردنی ئەلیکترۆنی لەم جۆرە ڕوودەدەن، بێگومان ئەمە شتێکی بڵاوە لە نێو هاککەراندا بە شێوەیەک هەڵدەستن بە تۆمارکردنی ڤیدیۆی هەر شتێک ئەنجامی دەدەیت هەتاوەکو لە دواتردا و بە هەڕەشە لێکردنت بۆ بڵاونەکردنەوەی بڕێک پارەت لێ داوا بکەن.\nلەوانەیە بڵێیت ئەمە پەیوەندی بە منەوە نییە و من ناگرێتەوە، چونکە زۆرینەی کات ئەم شتە ڕووبەڕووی کەسانی بەناوبانگ یاخود کەسایەتیە سیاسیە گەورەکان دەبێتەوە، هەر بۆیە لەوانەیە بڵێیت کێ گرنگی بە من دەدات؟ لە نێو ملیۆنەها کەس لەسەر ئینتەرنێت، وەڵامی ئەم پرسیارەش سادەیە چونکە ئەو کەسەی ئەم کارە ئەنجام دەکات گرنگی بەوە دەدات بگاتە نێو کۆمپیوتەرەکەت و ڤیدیۆیەکت لێ تۆمار بکات، هەربۆیە لە هەر کاتێکدا بێت بە دڵنیایەوە لەوانەیە کارێک ئەنجام بدەیت تا ڕادەیەک ئابڕووبەر بێت، ئەگەریش ئابڕووبەر نەبێت و تەنها جل لەبەرکردنێکیش ئەوا دەبێتە هۆی سوود گەیاندن بە هاککەر.\nبێگومان هەڕەشەکەش لەم حاڵەتەدا بۆ کەسانی بەناوبانگ و کەسایەتیە گرنگەکان بڵاوکردنەوەی تۆمارە ڤیدیۆیەکەیە، بەڵام بۆ کەسانی ئاسایی وەک من و تۆ لێرەدا جەخت دەکرێتەوە لەسەر ژیانی تایبەتی ئەم کەسە، بە واتای ئەوەی هاککەر لە جیاتی بڵاوکردنەوەی تۆمارەکە بۆ گشتی هەڵدەستێت بە ناردنی بۆ کەسانی نزیکت یان هاوڕێکانت یان تەنانەت خێزانەکەت، لە ئەنجامیشدا ئەمە دەبێتە هۆی لە ناوچوونی ژیانت و کۆتایی پێهاتنی بۆ هەمیشە.\nبێگومان لەگەڵ هەر حاڵەتێکی لەم جۆرەدا پێویستە بابەتەکەمان ببەستینەوە بە کۆمەڵگاکەمانەوە، لێرەشدا زیاتر مەبەستم کچانی کۆمەڵگایە بە شێوەیەک دەتوانم بڵێم قوربانی سەرەکی لێرەدا کچانن کە بە ئاسانی تێدەکەون و وا دەکات ژیانیان بە تەواوی کۆتایی پێبێت بە شێوەیەک لە کاتی ڕووبەڕوو بوونەوەیان بۆ حاڵەتێکی هەڕەشە لێکردن زۆرینەیان بیر لە خۆکوشتن یان ئەنجامدانی مەرامی کەسی هاککەر یان هەڕەشەلێکەر دەکەن، بێگومان بە هۆی نەکرانەوەی کۆمەڵگا، لێرەشدا مەبەستم کەسوکاری کچ بۆ ئەم ڕووداوە بێگومان ڕووداوی نەخوازراو ڕوودەدەن.\nبێگومان هەر ڕۆژێک لە ڕۆژان گەر تۆی خوێنەر ڕووبەڕووی ڕووداوێکی نەخوازراوی لەم شێوەیە بوویتەوە باشترین کار نە کۆتایی هێنانە بە ژیانت نە ئەوەیە مەرامی چەپەڵی هەڕەشە لێکەر جێبەجێ بکەیت، بەڵکو پەیوەندیکردنە بە کەسانی شارەزای ئەم بوارە، لێرەشدا مەبەستم لە ڕێکخراوەکانی بەناو پاراستنی ئافرەت و ئەم قسە بێمانایانە نییە بەڵکو پەیوەندیکردنە بە پۆلیس و ئاسایش یاخود بەڕێوبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان بەو ژمارانەی لە وێنەکەی خوارەوەدا دەردەکەون یاخود سەردانکردنیانە بەو ناونیشانەی خوارەوە.\nهەتاوەکو چ ڕادەیەک هاککردنی کامێرا ئاسانە؟\nبێگومان زۆرینەی بەکارهێنەرانی کۆمپیوتەر خاوەنی چەند نەرمەکاڵایەکن لە کۆمپیوتەرەکانیان لەوانەیە ئاگاداری مەترسیەکانی نەبن لە کاتی بەکارهێنانیان بۆ ئەم نەرمەکاڵایانە، لێرەدا بە شێوەیەکی گشتی مەبەستمان لە Flash Player و Javaـە، گومان لەوەدا نییە هەموومان ئەگەر بە ناویش بێت گوێبیستی ئەم دوو نەرمەکاڵایە بووین، ئەوەی گرنگە لێرەدا ئاماژەی پێدرێت ئەوەیە هەتاوەکو ئێستا زۆرێک لە بەکارهێنەران ئەم دوو نەرمەکاڵایە هێشتاش بەکاردەهێنن.\nئەمەش هاوشێوەی ئەوەیە کۆمەڵێک کەلێنی ئاسایشی بەردەست بن و تەنها چاوەڕێی ئەوە بکەیت بەکاربهێنرێن لە دژت، هەرچەندە هەردوو نەرمەکاڵاکە بەردەوام نوێکاری ئاسایشیان بۆ ڕەوانە دەکرێت بەڵام بە دڵنیایەوە سڕینەوەیان باشترین هەڵبژاردەیە، گەر ڕوونکردنەوەی زیاتر بدەین لەم بارەوە ئەوا تێبینی ئەوە دەکەین زۆرینەی ئەو ماڵپەڕانەی لە ئێستادا سەردانیان دەکەین پشت دەبەستن بە HTML5، هەر بۆیە تۆش ئەگەر خاوەنی ئەو دوو نەرمەکاڵایە بیت کە باسمان لێوەکردن ئەوا تا ڕادەیەک بە ئاسانی دەتوانرێت کامێرای کۆمپیوتەرەکەت بکرێتەوە.\nئەمەش پێویستی بەوەیە بچیتە هەندێک ماڵپەڕی دیاریکراو بە تایبەت ئەو ماڵپەڕانەی تایبەتکراون بە داگرتنی نەرمەکاڵا و پێکهاتەی جیاوازی دیکە. پاش هەموو ئەم قسانەی کردمان لەوانەیە بیرت بۆ شتێکی دیکە بچێت، ئەویش بوونی گڵۆپی تەنیشت کامێرای کۆمپیوتەرەکەتە، بێگومان لە کاتی کردنەوەی کامێرا ئەم گڵۆپەش ڕاستەوخۆ کاردەکات بۆ ئاگادارکردنەوەی بەکارهێنەر، بەڵام پێویستە ئەوە بزانیت ئەگەر گڵۆپەکەش ئیش نەکات ئەوا تۆ پارێزراو نیت چونکە لەوانەیە لە ڕێگای هەندێک نەرمەکاڵای جێگیرکراو لەسەر کۆمپیوتەرەکەت کۆنتڕۆڵی ئەم گڵۆپەش بکرێت و ئاگاداری ئەوەش نەبیت کامێراکەت کاردەکات.\nئەی چی دەربارەی مۆبایلە زیرەکەکان؟ ئایا ئەوانیش هاککدەکرێن؟\nمۆبایلە زیرەکانیش بە دڵنیایەوە مەترسیەکی گەورەیان هەیە لەسەر بەکارهێنەر چونکە لە ئێستادا و بە شێوەیەکی گشتی بەکارهێنانی مۆبایل زیاترە تا ڕادەیەک بە بەروارود بە کۆمپیوتەر، بێگومان زۆرینەمان مۆبایلەکانمان بەردەوام پەیوەستن بە هێڵی ئینتەرنێتەوە و لە جیاتی ئەوەش خاوەنی نەک تەنها یەک کامێران بەڵکو خاوەنی دوو کامێران ئەمەش وا دەکات هەست بە مەترسی زیاتر بکەین، بەڵام بە هەر شێوەیەک بێت بە مەترسی کامێرای کۆمپیوتەرەکان نییە.\nهۆکاری سەرەکی ئەم قسەیەش دەگەڕێتەوە بۆ شێوازی کارکردنی سیستمی وەگەڕخەری کۆمپیوتەرەکان لەگەڵ سیستمی مۆبایلەکان، بە شێوەیەک سیستمی مۆبایلەکان زۆر داخراوترن بە بەراورد بە کۆمپیوتەرەکان، بە شێوەیەکی گشتیش سیستمی مۆبایلەکان خاوەنی چەندین چینی پاراستن و پێدانی دەسەڵاتن بە ئەپەکان هەتاوەکو بتوانن کارێک ئەنجام بدەن، ئەمەش ئەوەمان بۆ ئاشکرا دەکات پێدانی دەسەڵات لە ئەپەکانی مۆبایلدا زۆر داخراوترە بە بەراورد بە نەرمەکاڵاکانی کۆمپیوتەر.\nبە لایەنی کەمەوە و هەتاوەکو ئێستا پێشکەوتنی مۆبایلەکان لەم ڕووەوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی بە هیچ شێوەیەک پشتگیری لە نەرمەکاڵاکانی Java و Flash Player ناکەن، ئەمەش واتای ئەوە دەگەیەنێت دوو کەلێنی گەورەی ئاسایشی بوونیان نییە لە مۆبایلەکاندا، بەڵام لە هەمان کاتیشدا مۆبایلەکان بە تەواوی پارێزراو نین بگرە هیچ شتێک بە تەواوی پارێزراو نییە و هەموو سیستمێکیش لەوانەیە هەڵگری کەلێن بێت، بەڵام دەتوانیت پارێزراوتر بیت ئەویش بە دوور کەوتنەوەیە لە جەیڵبرەیککردنی ئایفۆنەکەت یان ڕووتکردنی مۆبایلی ئەندرۆیدەکەت.\nچۆن خۆت دەپارێزیت لە هاککرانی کامێراکەت؟\nهەروەک لە چەند دێڕی پێشوودا ئاماژەمان پێکرد، پارێزراوی تەواوەتی بوونی نییە لە جیهانی ئەلیکترۆنیدا ئەمەش قسەیەکە هەموو کات بە گوێماندا دەدرێت، بەڵام هەندێک هەنگاو و کردار هەیە ئەگەر ئەنجامیان بدەیت تا ڕادەیەک پارێزراوتر دەبیت، هەرچەندە ئەگەری هاککرانی کامێراکەت هەر ئەگەرێکی کراوەیە ئەمەش لە مۆبایلەکەت یان لە کۆمپیوتەرەکەتدا بێت.\nچەند هەنگاوێک بۆ پارێزراو بوونت لە هاککرانی کامێرای مۆبایل و کۆمپیوتەرەکەت؟\nئەگەر تەواو بوویت لە بەکارهێنانی کامێرای کۆمپیوتەرەکەت ئەوا دایبپۆشە، سەبارەت بە کامێرای مۆبایلەکان ئەوا ئەم شێوازە تا ڕادەیەک بە کەڵک نایەت و زۆر گونجاو نییە\nنەرمەکاڵاکانی Java و Flash Player لە کۆمپیوتەرەکەت بسڕەوە و هەرگیز وێبگەڕی دەستکاریکراو و نافەرمی بەکارمەهێنە، باشترە وێبگەڕە فەرمیەکانی گووگڵ کڕۆم و فایەرفۆکس بەکاربهێنیت و دووربکەویتەوە لە وێبگەڕە دەستکاریکراوەکانی وەک Spark و Torch\nهەرگیز دەستکاری سیستمی مۆبایلەکەت مەکە وەک ڕووتکردن یان جەیڵبرەیک کردنی، چونکە ئەم کارە دەسەڵاتی زیاتر بە ئەپەکان دەدات و لەوانەیە کێشەت بۆ دروست بکات\nهەمیشە دووربکەوە لە سەردانکردنی ماڵپەڕە سێکسیەکان لەگەڵ ئەو ماڵپەڕانەی تایبەتن بە نەرمەکاڵای هاککراو یاخود کڕاککراو چونکە دەبنە هۆکاری بردنی زانیاریەکانت بە هەر شێوەیەک بێت، هەروەها هەوڵ بدە هیچ پێکهاتەیەکیان لێوە دانەگریت و باشتریشە سەردانیان نەکەیت\nهەرگیز جۆری دەستکاریکراو لە سیستمە وەگەڕخەرەکان دامەگرە و جێگیری مەکە لەسەر ئامێرەکەت، نموونەش وەک سیستمی ویندۆزی دەستکاریکراو و نافەرمی، هەروەها بەردەوام هەوڵبدە وەشانی فەرمی لە ویندۆز بەکاربهێنیت\nهەرگیز نوێکاریەکان مەوەستێنە، چونکە لەوانەیە ئەو وەشانەی تۆ تێیدایت کەلێنێک بوونی هەبێت و هێشتاش کەلێنەکە چارەسەر نەکرابێت، بەڵام لە هەمان کاتدا لەوانەیە کەلێنەکە لە نوێکاریەکەدا چارەسەر کرابێت، هەر بۆیە باشترە هەمیشە نوێکاریەکان بە چالاکی بهێڵیتەوە و ڕاینەگریت\nهەرگیز نەرمەکاڵا و ئەپی هاککراو یان کڕاککراو دامەگرە و بەکارمەهێنە، چونکە ئەو کەسانەی هەڵدەستن بە کڕاککردنی ئەم نەرمەکاڵا و ئەپانە بە دڵنیایەوە زۆرینەیان بۆ سوودی گشتی نین بەڵکو بۆ سیخوڕی کردنە بەسەر بەکارهێنەرانیەوە\nلە کۆتایشدا تۆی خوێنەر پێشنیاری چ شێوازێک دەکەیت بۆ پاراستنی کەسێتی بەکارهێنەر؟ لە لێدوان لەم بارەوە بدوێ.


بە پێی لێکۆڵەرەوانی شارستانیەتی سۆمەری ژن/ دایک کرا بە رەمزی خاک، تاکو ئەم تێگەیشتنە دەربازی ئاینە ئیبراهیمییەکان بوو، لە وێوە بووە بەشێک لە کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی، کە دەڵێن ژن خاک و نیشتیمانە، یان نیشتیمان دایکە، چونکە لە هەموو شەڕ و داگیرکاری و تێپەڕاندنی سنورەکان، ژن باجی گەورە دەدات. لە بەرئەوەشە کۆمەڵناسان دەڵێن، گۆڕانکاری لە دۆخی ژن سەرەتایەکە بۆ گۆڕانکاری لە هەموو بوارەکانیتر.\nلە دنیای مۆدێرن و سەردەمی، دۆخی ئافرەت وەک پێوەر بۆ پێشکەوتن و دواکەوتنی کۆمەڵگە دەبینرێت، هەر کاولکاری و شەڕێکیش، کە روودەدات بە پلەی یەکەم ئافرەتان باجەکەی دەدەن بە پێی ئەو رۆڵەی، کە لە کۆمەڵگە و خێزاندا هەیانە. لە عەقڵیەتی خێڵ و عەشیرەتدا، کە لەم ناوچەیە باڵا دەستە، ژنان وەکو یەکێک لە کاڵاکان مامەڵەیان لە گەڵ دەکرێت و لە چارەسەرکردنی کێشەی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوریدا بەکاردەهێنرێن، هاوکات بەپێی عەقڵیەتی کۆمەڵگەی جوتیاریش، کە لە کۆندا لە سەر بنەمای هێز و بازو بەڕێوەچووە گرنگی بە لۆژیکی هێز دەدرێت نەک هێزی لۆژیک. لە سەر ئەم بنەمایە، تێگەیشتن و کلتوری پیاوسالاری بنیاتنراوە.\nئەوەی ئەمڕۆ لە ئەفغانستان دەبینرێت، سەرەتایەکی نوێ و نامۆ نییە، بە کلتوری ئەم ئایدۆلۆژیا و دەسەڵاتی ئەم ناوچەیە، بەر لە ئێستاش نموونەی ئەلقاعیدە و داعش حوکمیان کردووە، هەروەها بەر لە ساڵی 2001 تاڵیبان بە هەمان عەقڵیەت لە ئەفغانستان حوکمی کردووە، کە وەک نموونەی تراژیدی ژیانی سەدان مرۆڤی زوڵملێکراوی ئەم ناوچەیە نوسراوەتەوەو هەوێنی رۆمان، فیلمی دۆکۆمێنتاری بووە وەک کاری دڕاندانەی سەردەمی سەرمایەداری. ئەگەر فراوانتر بڕوانینە ئەم کێشەیە، دەوڵەتە سەرمایەدارەکان، بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە ئابوری و سیاسییەکانیان، وەک داشی دامە یاری بە ژیانی ئەم مرۆڤانەوە دەکەن، جوڵەکانیان لەسەر بنەمای بەرژەوەندییە نەک دروشمەکانی مافی مرۆڤ و مافی گەلان، ئەگەر دوێنێ بەبیانوی توندڕەوی و حوکمی ئایدۆلۆژی مورسی/ 2013 وەکو ئیخوانێک لە میسر شکستی پێهێنرا، لە تونس بەهەمان شێوە ئیخوانییەکانیان بە رابەرایەتی غەنوشی/ 2021 بە کودەتا لابرد، ئەوە ئەمڕۆ بۆ جاری دووەم/ 2021، گڵۆپی سەوز بۆ توندڕەوانی تاڵیبان هەڵدەکەن و دەیانگەڕێننەوە سەر حوکم لە ئەفغانستان. بۆیە ئەمە شیکردنەوەیەکی دیکە هەڵناگرێت، جگە لە خۆپەرستی و زیاتر پتەوکردنی پایەکانی سەرمایەداری. هەروەها رێگەدان بە پەلهاویشتنی دەسەڵاتی ئیسلامی ئێران/ 1979 لەم ناوچەیە، لە رێگەی وەهابیەت/ 1747، ئیخوانەکان/ 1928 و گروپە توندڕەوەکان کەشوهەوایی کۆنەپەرستی پەرشوبڵاوتر دەکات و کەڵەکبوونێک لە هزری سیاسی و کۆمەڵایەتی لەم دەڤەرە دروست دەکات. مرۆڤی ئەم ناوچەی ئێستا لە نێوان دووهێزی کێشکردنی توندی جیهانی گلۆبال و ئاینی توندڕەون، لەم رەوشەدا مرۆڤەکانیان بەرەو نامۆبوون دەچن. بە تایبەتیش لەو کۆمەڵگە دواکەوتوانەی کە کلتوریان پتەونییەو بە ئاسانی دەکەونە ژێر کارتێکردنی ئایدۆلۆژیا و جوڵانەوەکان.\nنازم حیکمەت شانۆگەرییەکی هەیە بەناوی "کەلەسەر ــ الجمجمة/ 1932"، بەپێی ئەم شانۆگەرییە سەرمایەداری نەک تەنیا یاری بە گۆشتی خەڵك دەکات، بەڵکو بە مردوویش بازرگانی بە ئێسقانەکانیانەوە/ کەلەلەسەر دەکات. رەفتاری ئەمڕۆی ئەمریکا و زلهێزەکان هەمان واقیعی سیاسی و ئابورییە، کە وڵاتانی ژێر دەسەڵاتیان راستەوخۆ و ناراستەوخۆ، بەرەو داڕوخانی هزری و مەعنەوی دەبەن.\nدیارە هاتنی تاڵیبان بە شێوەیەکی راستەوخۆ و ناراستەوخۆ، کاریگەری نەرێنی لە سەر ناوچەکە و جیهانیش دەبێت. کاتێکیش باس لە پێشێلکردنی ئازادییەکان دەکرێت، یەکەم زیان بەر ژیانی ژنان دەکەوێت و ئەمەش لای کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی روونە، بۆچێ لە هەندێ ناوچە بڕی خەیاڵی پارە لە پێشکەوتن و رەوشی کۆمەڵایەتی خەرج دەکەن، بەڵام لە ئەفغانستان بەبێ گوێدانە ئەم پرەنسیپە ئەخلاقی و مرۆییە ژنان پشتگوێ دەخەن و رادەستی هێزێکی بەربەری وەک تاڵیبانیان دەکەن، گەلۆ ژیانی ژنانی ئەفغانستان، لە کوێی گەمە سیاسییەکانی ئەمریکایە؟


ئاب 2020 – KDPmedia\nمانگ: ئاب 2020\nنامیلکەی(مامەگیان؛ تۆ لە ئیرادەی گەلدا دەژی)\nنامیلکەی(مامەگیان؛ تۆ لە ئیرادەی گەلدا دەژی) کۆکراوەی هەموو ئەو نووسراوە، وتار، شێعر و هۆنراوە و پەیام و بروسکەی ماتەمینییانەیە کە دوای مەرگی تێکۆشەری دێرین و شۆڕشگێڕی ڕاستەقینەی گەلەکەمان کاک جەلیل گادانی بڵاو کرانەوە. قەبارەی ئەو [درێژەی بابەت]\nکۆمەڵانی خەڵکی کوردستان! کادر و پێشمەرگە و ئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دێموکراتی کوردستان! بە داخ و کەسەرەوە ڕادەگەیینین، هاوڕێ مەهدی شەفیعی ناسراو بە مەهدی بامناوایی، کادر و پێشمەرگەی لە مێژینەی حیزبی دێموکراتی کوردستان، سەرلەبەیانیی ئەوڕۆ [درێژەی بابەت]\nژمارەی ٧٨٠ی “کوردستان”، زمانحاڵی ح د ک، تایبەت بە یوبیلی ئەڵماس و جێژنی ٧٥ ساڵەی دامەزرانی حیزبی دیموکرات کوردستان چاپ و بڵاو بووەوە.\nژمارەی ٧٨٠ی “کوردستان”، زمانحاڵی حیزبی دێموکراتی کوردستان، تایبەت بە یوبیلی ئەڵماس و جێژنی ٧٥ ساڵەی دامەزرانی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە ٢٠ لاپەڕەدا چاپ و بڵاو بووەوە. لەم ژمارەیەی “کوردستان”دا چاومان بەو بابەتانە دەکەوێ: * وتاری [درێژەی بابەت]\nکاک جەلیلی گادانی ، کەسێک بۆ هەمو وەرزەکان\nفەیسەڵ ئیراندوست بە داخ و کەسەری زۆرەوە کاک جەلیل لە هەلومەرجیکی یەکجار تایبەت و هەستیاردا بەجێی هێشتین و تێکۆشانی لە پێناوی ڕزگاریی گەلەکەی دا بە هاوڕێیانی سپارد. کاک جەلیل کەسایەتییەکی بەرز و بێوینەی هەبوو.دلسۆز و [درێژەی بابەت]\nهەیئەتێکی سکرتاریای حیزبی دێموکراتی کوردستان بە هاوڕێیەتی لەگەڵ کاک شێرکۆ گادانی، کوڕی نەمر کاک جەلیل گادانی سەردانی مەزاری شەهیدانی حیزبی دێموکرات و گڵکۆی کاک جەلیل گادانی‌یان کرد. دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ دووشەممە، ٢٧ی گەلاوێژ، کاک شیرکۆ گادانی، [درێژەی بابەت]\nسەرلەئێوارەی رۆژی ٢٦ی گەلاوێژی ١٣٩٩ی هەتاوی، بە بۆنەی ٧٥ ساڵەی دامەزرانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، وێبینارێک لەژێر ناوی “کاریگەری حیزبی دێموکراتی کوردستان لەسەر پەرەگرتنی هەستی نەتەوایەتی کوردستان” لە لایەن هەر دوو کۆمیتەی دانمارک و فینلاند و [درێژەی بابەت]\nبەڕێوەچوونی وێبینارێکی تایبەت بە ٢٥ی گەلاوێژ لە لایان کومیتەکانی ئوسترالیا، کانادا و ئەمریکا بۆ بەڕێز دوکتور ئاسو حەسەنزادە\nڕۆژی یەک شەممە ڕێکەوتی١٦ی مانگی ٨ی ٢٠٢٠ی زایینی وێبینارێکی تایبەت بە ٢٥ی گەلاوێژ لە لایان کومیتەکانی ئوسترالیا، کانادا و ئەمریکا بۆ بەڕێز دوکتور ئاسوی حەسەنزادە پێک ھات. لەو کۆبوونەوەیە دا ژومارەیەکی بەر چاو لە ئەندامانی [درێژەی بابەت]\nڕۆڵی تاک دەتوانێ کاریگەر بێت بۆ گۆران لە سیستمدا\nشەهێن زادئەحمەد دیارە لەهەر وڵاتێک و ناوچەیەک پەیوەست بوون بە جەریان و حیزبێکی سیاسی و ڕێکخراوە مەدەنیەکان، بیرۆکە و زێهنییەت و زمینەیەکی فکریە یان پێداویستی بە ئاڵ‌وگۆری سەردەمیانەیە کە مرۆڤەکان ئەرکدار دەکات تا هەڵوێست بگرن [درێژەی بابەت]


" ئەو ناوچانەی بۆشایی ئەمنییان تێدایە بوونەتە حەشارگەی كەسانی یاخی و قاچاخ"\n26/01/2021 ژمارەی بینراو 237\nتا ئێستا گفتوگۆكانی نێوان وەزارەتی پیشمەرگە و وەزارەتی بەرگریی عێراق بۆ هەماهەنگیی و كاری هاوبەش و پڕكردنەوەی ئەو بۆشاییە ئەمنییانەی لە ناوچە جێناكۆكەكان هەن، بەردەوامن.\nعوسمان سێدەری- جێگری سەرۆكی لیژنەی پێشمەرگە لە پەرلەمانی كوردستان رایگەیاند:"ئێمە چەند جارێك بەمەبەستی ئاگاداربوون لە رێرەوی دانوستانەكان لەگەڵ وەزارەتی پیشمەرگە كۆبووینەتەوە، ئاگاداری گفتوگۆكانین، ئەو لیژنانەی هەماهەنگیی لەنێوانیاندا هەیە لەم ماوەیەی رابردووشدا جارێكی دیكە كۆبوونەوەیان كردووە، لیژنە باڵاكە باشە و كارایە و كۆبوونەوەیان هەیە، بەڵام بەداخەوە چوار لیژنەكەی دیكە لیژنەی هەماهەنگی نێوان وەزارەتی پێشمەرگە و وەزارەتی بەرگریی عێراق لە مووسڵ و كەركووك و دیالە و مەخموور كارا نین وەك پێویست".\nوتیشی: "هەوڵمان داوە و لەگەڵ وەزارەتی پیشمەرگە چەند جارێك كۆبووینەتەوە، لەڕێگەی سەرۆكایەتی پەرلەمانەوە داوامان ئاراستەی ئەنجوومەنی وەزیران كردووە كە هەوڵبدەن لەگەڵ حكوومەتی ناوەندیی ئەو بۆشاییە ئەمنییەی كە هەیە پڕبكرێتەوە، هەوڵیش بدەن لیژنەكانی هەماهەنگیی كارابكرێن كە بەداخەوە تا ئیستا كارانییە و داعش سوودێكی زۆری لەوە وەرگرتووە".\nدەربارەی رۆڵی لیژنەكەیان لە گفتوگۆ و دانوستانەكاندا، سێدەری رایگەیاند: "ئێمە وەك لیژنەی پێشمەرگە لە پەرلەمانی كوردستان چاودێرین بەسەر گفتوگۆ و دانوستاندنەكانەوە، ناوبەناو لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە و لیژنەی تایبەتمەند كۆدەبینەوە بۆئەوەی بزانین گەیشتوون بەچی و لە چ ئاستێكدان".\nسەبارەت بەوەی كۆبوونەوەكان بەكوێ گەیشتوون و لە چ ئاستێكدا، جێگری سەرۆكی لیژنەی پێشمەرگە لە پەرلەمانی كوردستان رایگەیاند: "ئێستا قۆناغێكی كەمێك باشتری لەسەرەتا بڕیوە بەڵام هێشتا ئەوە نییە و لەئاستی تموحی ئێمەدا نییە. كەمتەرخەمەكەش حكوومەتی ناوەندییە كە بەبیانووی جیاجیا پابەند نین بە رێككەوتنەكانەوە لەبەرئەوەی ئەوان چەند حكوومەتێكن لەناو حكوومەتێكدا، ئیتر ئەم وەزارەتە بەدەست چ لایەكەوەیە و چۆنە هەمووان تەرەفدارن لەوەی كە ناهێڵن ئەم بۆشاییە ئەمنییانە پڕبكرێتەوە، لە ئەنجامیشدا داعش سوودی لێ وەرگرتووە".\nعوسمان سێدەری هەروەها رایگەیاند: "ئەوەی تاوەكو ئێستا قسەی لەسەر كراوە جێبەجێكردنی لەئاستێكی زۆر نزمدایە، تەنیا بڕیاری پێكهێنانی ئەو لیژنانەیە و هیچی دیكە و هیچ بەرهەمێكی نەبووە، سەنتەرە هاوبەشەكانی هەماهەنگییش تەنیا لەرووی شكڵییەوە پێكهێنراوە و ئەگەرنا لەڕووی كرداریی و مەیدانییەوە هیچ نەكراوە".\nدەربارەی ئەوەی ئێستا دۆخی ناوچە جێناكۆكەكان كە بۆشایی ئەمنیان تێدایە چۆنە، سێدەری رایگەیاند: "دۆخی ئەو ناوچانە زۆر خراپە، مانگ نییە بە دەیان كەس نەبنە ئامانجی تیرۆریستان و نەكوژرێن، تەنانەت ئەو ناوچانە بوونەتە شوێنی ئەو كەسانەی قاچاخ و یاخین لە حكوومەت، ئینجا چ حكوومەتی هەرێم بێت یان حكوومەتی عێراق، ئەو ناوچانە بوونەتە مەیدانی خۆحەشاردانی ئەو كەسانە، جگە لەوەی تەعریب بەشێوەیەكی جیاواز و خراپتر لە جاران لەو ناوچانە دەستیپێكردووەتەوە".


’’یارى پارتى و حەلبوسى’’\nوتەبێژى فراکسیۆنى یەکێتى لە پەرلەمانى عێراق ڕایگەیاند، سوننەکان داواى پۆستى سەرۆک کۆمار دەکەن و پێویستە کورد بەرانبەر ئەو پێشهاتە یەکگرتوو بێت، ئەگەرنا پۆستەکە لەدەست دەدەن.\nبەختیار شاوەیس ئەمڕۆ دووشەممە لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تەلەفزیۆنى فەرمى حزبەکەى وتى، "شتێکى تازە ڕوویداوە و محەمەد حەلبوسى لەم ڕۆژانەدا باسى ئەوەیکردووە کە داواى سەرۆک کۆمار دەکەن بۆ پێکهاتەى سوننە، بەڵام ئێمە هیچ بەهایەک بۆ ئەو قسانە دانانێین و کورد بەوە رازى نابێت".\nهێزەکانى 70ی یەکێتى لەسەر جیاکردنەوەى موچەکانیان لە هێزەکانى پارتی ڕوونکردنەوە دەدات\n2021.05.26 - 11:36\nفراکسیۆنى پارتى: موچەى هێزەکانى پارتى و یەکێتى جیاکرایەوە\n2021.05.26 - 10:35


ئەوا مە دڤێت سەرۆک نێچیرڤان بارزانی گۆت و کرە کریار\n2019-07-03 [11:42 AM]\nلرۆژا ٢٣/٦/٢٠١٩ جەنابێ سەرۆکێ ھەرێما کوردستانێ نێچیرڤان بارزانی د رێو رەسمێن واژووکرنا یاداشتنامەیا لێکتێگەھشتنێ و ھەڤپشکیا دناڤبەرا ژۆرا بازرگانیا ھەرێما کوردستانێ و یا وەلاتێن ئێکگرتیێن ئەمریکادا ل ھەولێرا پایتەخت بەرھەڤ بۆ و گۆتارەک ئاراستەکر ، پشکداریا جەنابێ وی لڤێ چالاکیا ئابووری یا مەزن نیشانێ پشتەڤانیا جەنابێ وی یە بۆ گەرتێ ئابووری و پیشەسازی ، ھەروەسا ھاتنا ڤێ مەزنترین رێکخراوا ئابووری یا جیھانی بۆ ھەرێما کوردستانێ دەسکەفتەکە ھەری مەزنە بۆ ھەرێما کوردستانێ و نیشانێ پشتەڤانیا سەرۆکێ ھەرێمێ یە بۆ ڤان ھەردوو کەرتێن کریگەر بۆ ڤەژاندنا ئابوورێ وەلاتا و پێشڤەرچوونێن جڤاکی و سیاسی .\nچەندین ساڵە نەبوونا ژێر خانا ئابووری و پیشەسازی ل ھەرێما کوردستانێ گازندا سەرەکیا خەلکێ کوردستانێ نەخاسمە ئەوێن تایبەتمەند دڤان واران دا ، پەیوەندی و ئابوورێ بھێز ، سازیێن پیشەسازی و ھاتنا وەبەرھێنانا و پشتەڤانیا بەرھەمئینانێ ، بنەمایێن سەرەکیێن ئاڤاکرنا وەلاتێن بھێزە ، دڤێ گۆتارا کورتا سەرۆک نێچیرڤان بارزانی دا دیار دبیت جەنابێ وی ھزرەکا دووربین و کومپیوتەری دڤان بوواراندا ھەیە و پلانەکا مۆکۆم بۆ بھێزکرنا ژێرخانا ئابووری و پیشەسازی بۆ ھەرێما کوردستانێ دارشتیە ، ھاتنا ڤێ رێکخراوا ب مەلیونان کۆمپانی و سەرمایەدار و بازرگان و وەبەرھێنەران ل خۆ دگریت بۆ ھەرێما کوردستانێ ، نیشانێن ڤەکرنا ئاسوویێن گەشە بەرامبەر پاشەرۆژا کوردستانێ .\nتەکەزیا سەرۆکێ ھەرێمێ ل پێشڤەبرنا پەیوەندیێن بازرگانی لگەل ئەمریکا و وەلاتێن دەرڤە ، فاکتەر و رێخوشکەرن بۆ بنیاتنانا کوردستانەکا بھێز ژلایێ ئابووری و بارزگانی و جڤاکی ، ئەڤ پەیوەندیە شوورھەیەکا مۆکۆمن بۆ پاراستنا کوردستانێ و دابینکرنا پشتەڤانیا نیڤدەولەتی ژلایێ سیاسی ، لسەر ئاستێ نافخۆیی ژی شانێن ئابوورێ ھەرێمێ دێ گەھینتە وی ئاستێ خۆ لبەر پێشھات و بوویەر و قەیرانان بگریت ئەوێن لسەر ھەرێمێ دھێنە سەپاندن ، ھەر وەکی لسالێن بووری ژلایێ حکومەتا عیراقێ ھاتینە سەپاندن .\nھاتن و پشکداریا وەبەرھێنەرێن ئەمریکا و ئەندامێن ڤێ رێکخراوا مەزن ل ئاڤاکرن و پێشڤەبرنا کوردستانێ ، ژ ئەنجامێ بەستنا وان پەیوەندیانە ئەوێن لسەر دەستێ سەرۆک نێچیرڤان بارزانی لگەل ئەمریکا و جیھانێ ھاتینە بەستن و وێ سەقامگیریێ و تەناھیێ ئەوا ل ھەرێما کوردستانێ ھاتینە بەستن . باوەریا سەرۆکێ ھەرێمێ بکارێن ھەڤپشکێن بازرگانی و ئابووری و پیشەسازیێن دناڤبەرا ھەردوو ئالیان ، دەرگەھان بەرامبەر ھاتنا رێکخراو و کۆمپانی و بزنزمانیێن دیترێن جیھانێ ڤەدکەت بۆ ھەرێما کوردستانێ .\nژلایەکێ دیتر ئەڤ چالاکیە و چالاکیێن دیتر یێن ئابووری دڤان کاودانان دا بۆ مە دیار دکەت سەرۆکێ ھەرێمێ ھەرێمێ ھەوەکا بەرفرەە بۆ قۆناغا پشتی شەرێ داعش بەرپا کریە ، ئەوژی قۆناغا ئاڤەدانکرنێ و ڤەژاندنێ یە ، بەردەوامی و سەرکەفتنا ڤێ قۆناغێ ، دێ ھەرێما کوردستانێ ژلایێ ئابووری و پیشەسازی گەھینتە ئاستێ وەلاتێن مەزنێن دەڤەرێ ، ھەرێما کوردستانێ ل کێشە و ڤەرێژێن قایرانا بووری و دارایی دەرباز بیت ، وەک بێکاری ، نەبوونا دامەزراندن و موچەیان ، ژلایێ ھاتنا بەرھەمێن بیانی ژی کۆ سالانە سەرمایەکێ زۆرێ کوردستانێ دچیتە دەرڤە ھەتا رادەیەکێ دێ کێمتر کەت ، چونکی کارگەھێن نافخۆ دێ ھێنە دامەزراندن ، ژلایێ جڤاکی ژی قۆناغا ئاڤاکرنەڤا کوردستانێ ، ئاریشا ئاکنجیبوونێ و کۆچا بەرەڤ باژاران ئەگەر چارە نەکەت دێ گەھینتە ئاستەکێ کێم .\nبرەنگەکێ گشتی ئەو پرس و مژارێن سەرۆکێ ھەرێما کوردستانێ دوێ گۆتارا خۆدا ئاماژە پێ کری و لسەر راوەستای و بووینە بەرنامە و پلانێن وی ، ئەو پرس و ڕەخنە و گازندەنە ئەوێن خەلکێ کوردستانێ بەری نھو دکرن و ھیڤی خواز بوون ، رۆژا پراکتیزەکرنا وان ببینن و ببنە بەرنامێ دەسھەلاتداریا ھەرێما کوردستانێ .\nئەم هەواڵە 5527جار خوێندراوەتەوە


وه‌زاره‌تی نه‌وت نه‌ك گرنگی هه‌یه به‌ڵكو له پێشه‌وه‌ی وه‌زاره‌ته سیادییه‌كانی تره\n*پێویسته كه‌مته‌رخه‌مییه‌كانی حكوومه‌تی هه‌رێم و نه‌بوونی شه‌فافییه‌ت نه‌كه‌ینه پاساو بۆ ئاوكردن به‌ئاشی شه‌هرستانی و هاوشێوه‌كانیدا\n*وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق تائێستا كار به‌یاسا كۆنه‌كه‌ی زه‌مانی به‌عس ده‌كات له ئه‌نجامدانی پرۆسێسه نه‌وتییه‌كاندا\nبه‌رزان هه‌ورامی، په‌رله‌مانتاری پێشووی ئه‌نجوومه‌نی نیشتمانیی كوردستان له لیژنه‌ی سامانه سروشتییه‌كان و پسپۆر و شاره‌زا له بواری نه‌وت و سامانه سروشتییه‌كان، له رێی ئه‌م دیمانه تایبه‌ته‌وه تیشك ده‌خاته سه‌ر كێشه‌ی نه‌وت له‌نێوان حكوومه‌تی هه‌رێم و به‌غداد و گرنگیی وه‌رگرتنی وه‌زاره‌تی نه‌وت له‌لایه‌ن كورده‌وه ده‌خاته روو.\nستیڤان:فایلی نه‌وت یه‌كێك بووه له‌و فایلانه‌ی كه كێشه و ئاڵۆزیی زۆری له‌نێوان حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و حكوومه‌تی ناوه‌ندییی عێراق دروستكردووه. به‌درێژایی چوار ساڵی رابردوو وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق دژایه‌تی ده‌رهێنان و هه‌نارده‌كردنی نه‌وتی كردووه له‌لایه‌ن حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌وه. ئایا پێشبینی ئه‌وه ده‌كه‌ن حكوومه‌تی داهاتووی عێراق كه بڕیاره ئه‌م هه‌فته‌یه رابگه‌یه‌نرێ كۆتایی به‌و كێشه‌یه بهێنێت له‌گه‌ڵ كوردستان؟.\nبه‌رزان هه‌ورامی: گه‌رچی بوونی سه‌رچاوه‌ی سروشتی وه‌ك “نه‌وت و كانزاكانی تر” له‌هه‌ر وڵاتێكدا رۆڵێكی گرنگ ده‌گێڕێت له‌گه‌شه‌كردن و پێشكه‌وتنی ئابووریدا، له‌هه‌مان كاتدا فاكته‌رێكی گرنگی پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی ئه‌و وڵاتانه‌شه. به‌ڵام به‌داخه‌وه پاش كۆتاییهاتنی جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م و دروستبوونی ده‌وڵه‌تی عێراق له‌بیسته‌كانی سه‌ده‌ی رابردوودا، دۆزینه‌وه‌ی نه‌وت له كوردستان بووه سه‌رچاوه‌ی نه‌هامه‌تی و كاولكارییه‌كان له “جینۆساید، كیمیاباران، ئه‌نفال …”، كه له ئێستا و ئاینده‌یه‌كی دووریشدا زۆر ئه‌سته‌مه بتوانرێت به‌ئاسانی ئاسه‌واره سلبییه‌كانی له‌سه‌ر ژیانی تاكه‌كانی ئه‌م كۆمه‌ڵگایه بسڕێته‌وه، پاشان گه‌له‌كه‌مان پارچه‌پارچه و دابه‌شكرا و كرایه قوربانی سات و سه‌ودای سیاسه‌ت و به‌رژه‌وه‌ندییه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان.\nخۆشبه‌ختانه پاش رووخاندنی رژێمی به‌عس له‌ساڵی 2003دا هه‌لومه‌رجێكی سیاسیی نێوخۆیی و نێوده‌وڵه‌تی نوێ هاته كایه‌وه، بواری بۆ كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان ره‌خساند كه بتوانێت به‌هاوكاریی دۆسته‌كانمان بنه‌ماكانی ده‌وڵه‌تی عێراقی نوێ به‌شێوه‌یه‌ك دابڕِێژێته‌وه رێز له لانیكه‌می ئیراده‌ی گه‌له‌كه‌مان بگرێت. لێره‌دا ناكرێت رۆڵی جوامێرانه‌ی سه‌ركردایه‌تی سیاسیی كوردستان له‌دیاریكردنی ماف و ده‌سه‌ڵاته‌كانی هه‌رێمی كوردستان سه‌باره‌ت به پرسی نه‌وت له‌ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عێراقدا نادیده بگرین، هه‌روه‌ك ناشكرێت ده‌ستخۆشی و ستایشی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان نه‌كه‌ین كه بۆ یه‌كه‌مینجار له‌مێژووی گه‌له‌كه‌ماندا پشت به‌ستوو به‌مافه ده‌ستوورییه‌كان، ئه‌و هه‌له‌ی له‌كات و شوێنی گونجاوی خۆیدا قۆسته‌وه و توانی له رێگه‌ی داڕشتن و پیاده‌كردنی سیاسه‌تێكی نه‌وتی ژیرانه‌وه ئه‌و ترس و دڵه‌ڕاوكێیه له‌ناخی هه‌مووماندا بڕه‌وێنێته‌وه كه چیتر نه‌وتی كوردستان نه‌ك هه‌ر سه‌رچاوه‌ی هه‌ڕه‌شه نییه بۆ گه‌له‌كه‌مان به‌ڵكو فاكته‌ری سه‌ره‌كیی پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و گه‌شه‌ی ئابووری و خۆشگوزه‌رانی نه‌وه‌كانی ئێستا و ئاینده‌شه، گه‌ر به وریایی و ژیرانه مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكرێت.\nمه‌به‌ست له‌م پیاهه‌ڵدان و ستایشه ئه‌وه نییه كه هیچ ره‌خنه و تێبینی و سه‌رنجێك نه‌بێت له‌سه‌ر ورده‌كاریی و شێوازی ئه‌نجامدانی پرۆسێسه نه‌وتییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان، هه‌ر له‌نه‌بوونی شه‌فافییه‌تی پێویست و پێشێلكاریی یاسای نه‌وت و غازی هه‌رێم و ..هتد. به‌ڵام ناكرێت و نه‌گونجاوه كه پرسی شه‌فافییه‌ت و گه‌نده‌ڵی و هتد. ببه‌سترێته‌وه به پرسێكه‌وه كه كرۆكی كێشه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی گه‌لی كوردستان پێكده‌هێنێت و چه‌ندین ره‌هه‌ندی نێوخۆیی و ئه‌قلیمی و نێوده‌وڵه‌تی له‌خۆ ده‌گرێت كه ئه‌ویش پرسی نه‌وته. بۆیه زۆر گرنگه هه‌موو لایه‌كمان به “ده‌سه‌ڵات و ئۆپۆزیسیۆن” و تاكه‌كانی ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌شه‌وه به‌تایبه‌ت توێژی رۆشنبیران به‌وپه‌ڕی ئاستی به‌رزی لێپرسراوێتییه‌وه زۆر به وریایی و ژیرانه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئه‌م پرسه‌دا بكه‌ن و داكۆكیكاری سه‌رسه‌ختی مافه ده‌ستوورییه‌كانی گه‌له‌كه‌مان بن و كه‌مته‌رخه‌مییه‌كانی حكوومه‌تی هه‌رێم و نه‌بوونی شه‌فافییه‌ت نه‌كه‌نه پاساو بۆ ئاوكردن به‌ئاشی شه‌هرستانی و هاوشێوه‌كانیدا. چوونكه بیرمان نه‌چێت ئه‌گه‌ر لێپرسراوانه هه‌ڵسوكه‌وت نه‌كه‌ین هه‌روه‌ك چۆن له رابردوودا نه‌وت ببووه سه‌رچاوه‌ی نه‌هامه‌تییه‌كانی گه‌له‌كه‌مان دوورنییه مێژوو جارێكی تر به‌دیوه تراژیدییه‌كه‌یدا خۆی دووباره بكاته‌وه، چوونكه هه‌مان عه‌قڵییه‌ت و هه‌مان به‌رژه‌وه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تی جاران له ئارادان و ده‌بێت ئاگاداربین.\nسه‌باره‌ت به‌دژایه‌تیكردنی پرۆسێسه نه‌وتییه‌كانی هه‌رێم له‌لایه‌ن وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراقه‌وه، روون و ئاشكرایه له سه‌ره‌تای دروستبوونی ده‌وڵه‌تی عێراقه‌وه تا ئه‌مڕۆ، رژێمه یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی عێراق هه‌وڵیانداوه ئابووری هه‌رێمی كوردستان وه‌ك هه‌میشه به‌پاشكۆی ناوه‌ند بمێنێته‌وه و به‌رده‌وام له قه‌یراندا بێت. هه‌ر بۆیه هیچ پڕۆژه‌یه‌كی ستراتیجی گرنگیان له‌هه‌رێمی كوردستان ئه‌نجام نه‌داوه، كه كاریگه‌ریی هه‌بێت بۆ بووژاندنه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووری. زۆرجاریش ئه‌م پاشكۆیه‌تییه‌یان وه‌ك كارتێكی فشاری سیاسیی به‌كارهێناوه له‌به‌رامبه‌ر وه‌فدی دانوستانكاری كوردیدا به‌مه‌به‌ستی پاشه‌كشه‌پێكردنیان له داخوازییه ره‌واره‌كانی گه‌له‌كه‌مان. به‌داخه‌وه ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت تا ئه‌ندازه‌یه‌ك له‌م سیاسه‌ته‌دا سه‌ركه‌وتوو بوون. دژایه‌تیكردنی پرۆسێسه نه‌وتییه‌كانی هه‌رێمیش له ئێستادا وه‌ك نه‌ریتێكی رژێمه‌كانی پێشوو بۆ هه‌مان مه‌به‌ست و به‌هه‌مان عه‌قڵییه‌ت و رۆحییه‌تی شۆڤێنییانه‌ی جارانه‌وه‌یه، چوونكه زۆر چاك ده‌زانن كه ئه‌نجامدانی ئه‌و پرۆسێسه نه‌وتیانه هه‌نگاوێكی عه‌مه‌لی و ده‌ستووریی و ژیرانه‌ی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه بۆ ده‌ربازكردنی ئابووری هه‌رێم له‌دۆخی پاشكۆییه‌وه بۆ ئابوورییه‌كی سه‌ربه‌خۆ كه دواجار زه‌مینه‌ی “عه‌قڵی سه‌ربه‌خۆ، سیاسه‌تی سه‌ربه‌خۆ، ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ، هه‌موو شته سه‌ربه‌خۆكان بۆ هه‌رێم فه‌راهه‌م ده‌كات”. كه ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵ خواست و ئاره‌زووی شۆڤێنییانه و ره‌گه‌زپه‌رستانه‌ی ئه‌وان یه‌ك ناگرێته‌وه.\nبۆیه ئه‌ركێكی نه‌ته‌وه‌یی زۆر گه‌وره له‌ئه‌ستۆی نوێنه‌رانی گه‌لی كوردستاندایه له به‌غداد كه جێبه‌جێكردن و چه‌سپاندنی به‌رنامه‌ی 19 خاڵییه‌كه‌یان كه به‌شێكی گرنگی ماف و داخوازییه ره‌واكانی گه‌له‌كه‌مان له‌خۆ ده‌گرێ له‌به‌رنامه‌ی كاری حكوومه‌تی ئاینده‌ی عێراقدا بكه‌نه پێشمه‌رجی به‌شداریكردنیان له‌حكوومه‌تدا. گه‌رچی به‌شێكی زۆری ئه‌و خاڵانه بڕگه و مادده‌ی ده‌ستووریین و حكوومه‌تی ئاینده و هه‌ر حكوومه‌تێكی دوای ئه‌ویش پابه‌ند و مه‌حكوومه به‌جێبه‌جێكردنیان به‌ڵام هه‌وڵی به‌رده‌وام و خه‌باتی شێلگیرانه و یه‌كڕیزیی و یه‌كهه‌ڵوێستی هه‌موو لایه‌كی پێویسته و ده‌بێت لایه‌نه عێراقییه‌كانیش ئه‌و راستییه بزانن له حاڵه‌تی پابه‌ندنه‌بوونیان به جێبه‌جێكردنی هه‌ندێك له‌و داواكارییانه‌ی وه‌ك “پرسی نه‌وت، مادده‌ی 140، پێشمه‌رگه …” كه بڕگه و مادده‌ی ده‌ستووریین هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی گه‌وره بۆ یه‌كێتی گه‌ل و خاكی عێراق دێته ئاراوه، هه‌روه‌ك له‌دیباجه‌ی ده‌ستووردا ئاماژه‌ی بۆ كراوه.\nستیڤان:وه‌رگرتنی پۆستی وه‌زاره‌تی نه‌وت له‌كابینه‌ی نوێی حكوومه‌تی عێراقدا له‌یه‌ن كورده‌وه تاچه‌ند ده‌توانێت رۆڵی هه‌بێت له‌كۆتاییهێنان به‌كێشه‌ی نێوان هه‌رێم و به‌غداد له‌مه‌ڕ فایلی نه‌وت؟. به‌كورتی وه‌رگرتنی وه‌زاره‌تی نه‌وت بۆ كورد چی گرنگییه‌كی هه‌یه؟.\nبه‌رزان هه‌ورامی: هه‌روه‌ك هه‌موولایه‌ك ده‌زانین له‌قۆناغی ئێستادا ئابووری عێراق به‌پله‌ی یه‌كه‌م و به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی پشت به‌داهاته نه‌وتییه‌كان ده‌به‌ستێت. واته نه‌وت وه‌ك ره‌گه‌زێكی سه‌ره‌كیی رۆڵی گه‌وره و كاریگه‌ریی هه‌یه له بوژاندنه‌وه‌ی ژێرخان و گه‌شه‌پێدانی ئابووری و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی وڵاتدا. هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ش سه‌رخستن و جێبه‌جێكردنی به‌رنامه و پلانه ستراتیجییه هه‌نووكه‌یی و دوور مه‌وداكانی بنیاتنانه‌وه‌ی ئه‌م وڵاته پشت به‌داهاته نه‌وتییه‌كان ده‌به‌ستێت. وه‌زاره‌تی نه‌وتیش وه‌ك تاكه لایه‌نێكی یاسایی و ده‌ستووری رێگه‌پێدراو و راسپێردراو له جێبه‌جێكردن و داڕشتنی سیاسه‌تی ستراتیجی نه‌وت و غازدا، گرنگییه‌كی ئێجگار گه‌وره‌ی هه‌یه. گه‌رچی به‌داخه‌وه له‌ماوه‌ی چوار ساڵی رابردوودا ئه‌م وه‌زاره‌ته و وه‌زیره‌كه‌ی “شه‌هرستانی” به‌تایبه‌تی سه‌ره‌ڕای خه‌رجكردنی زیاتر له چه‌ندین ملیار دۆلار به‌مه‌به‌ستی گه‌شه‌پێدان و بوژاندنه‌وه‌ی پیشه‌سازیی نه‌وت و زیادكردنی هه‌نارده‌كردن و دابینكردنی پێداویستییه‌كاتی هاووڵاتیانی عێراق هه‌رێمی كوردستانیشه‌وه له به‌رهه‌مه نه‌وتییه‌كانی وه‌ك “نه‌وتی سپی و به‌نزین و غازی شل …”. نه‌ك هه‌ر سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو به‌ڵكو ده‌توانم بڵێم رێگرێكی سه‌ره‌كیش بوو له ئاڵۆزكردنی كێشه‌كان و هێشتنه‌وه‌ی ئاستی به‌رهه‌مهێنان و هه‌نارده‌كردن به‌و نزمییه‌ی ئێستا كه تێكڕای رۆژانه‌ی له دوو ملیۆن به‌رمیل نه‌ك هه‌ر تێپه‌ڕ ناكات بگره زۆرجاریش كه‌متره.\nئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌كی روون و ئاشكرای شكستی ئه‌و مۆدیلی سیاسه‌ته نه‌وتییه‌یه كه وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق له رابردوودا په‌یڕه‌وی كردووه و هۆكاره‌كه‌شی هه‌روه‌ك چاودێرانی ئابووری ئاماژه‌ی بۆ ده‌كه‌ن ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ نه‌بوونی یاسای نه‌وت و غازی فیدراڵ، كه هاوچه‌رخانه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ كۆمپانیاكانی بواری نه‌وت و هه‌رێم و پارێزگاكان بكات، به‌ره‌چاوكردنی بنه‌ما ده‌ستوورییه‌كان و هه‌لومه‌رجی ئابووری نێوده‌ڵه‌وتی بۆ درێژه‌پێدان به پرۆسێسه نه‌وتییه‌كان له‌سه‌رتاسه‌ری عێراقی فیدراڵیدا. له‌مپه‌ری سه‌ره‌كیش له‌به‌رده‌م په‌سه‌ندكردنی یاسای نه‌وت و غازی فیدراڵ، وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق و وه‌زیره‌كه‌یه‌تی كه تائێستاش كار به‌یاسا كۆنه‌كه‌ی زه‌مانی به‌عس ده‌كات له ئه‌نجامدانی پرۆسێسه نه‌وتییه‌كاندا. ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ی ده‌ستووری هه‌میشه‌یی و ره‌چاونه‌كردنی ئه‌و هه‌لومه‌رجه سیاسیی و ئابوورییه نوێیه‌یه كه عێراقی نوێی له‌سه‌ر بنیات نراوه. پاڵنه‌ری سه‌ره‌كیی بۆ ئه‌م جۆره مامه‌ڵه‌كردنه‌ی شه‌هرستانی به‌وشێوه‌یه “ئه‌نتقائی”یه له‌گه‌ڵ ده‌ستووردا، جگه له‌و رۆحییه‌ت و عه‌قڵییه‌ته شۆڤێنییه‌ی له‌وه‌ڵامی پرسیاری یه‌كه‌مدا ئاماژه‌م پیدا چیتر نییه.\nبۆیه به‌رای من له‌هه‌لومه‌رجێكی ئابووری وه‌ك ئه‌مڕۆی عێراقدا، وه‌زاره‌تی نه‌وت نه‌ك هه‌ر گرنگی هه‌یه به‌ڵكو له پێشه‌وه‌ی وه‌زاره‌ته سیادییه‌كانی تره‌وه‌یه. “پاراستنی وه‌زاره‌تی نه‌وت” به‌ته‌نیا له‌ناو ته‌واوی ده‌زگاو دامه‌زراوه و وه‌زاره‌ته‌كانی پێشووی عێراقدا له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانانه‌وه له سه‌ره‌تای پرۆسه‌ی رزگاركردنی عێراقدا به‌ڵگه‌ی حاشاهه‌ڵنه‌گری گرنگی ئه‌و وه‌زاره‌ته‌یه. وه‌رگرتنی پۆستی وه‌زاره‌تی نه‌وت له‌لایه‌ن هاوپه‌یمانیی كوردستانه‌وه “گه‌رچی من به‌ش به‌حاڵی خۆم به‌دووری ده‌زانم” كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی ده‌بێت له چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی نێوان هه‌رێم و به‌غداد، سه‌باره‌ت به پرسی نه‌وت و هه‌روه‌ها له په‌سه‌ندكردنی یاسای نه‌وت و غازی فیدراڵ و یاسای دابه‌شكردنی داهاته‌كاندا. بێگوومان به‌چاره‌سه‌ركردنی ئه‌م پرسانه‌ش ئابووری عێراق به هه‌رێمی كوردستانیشه‌وه گه‌شه‌ی به‌رچاو و خێرا به‌خۆیه‌وه ده‌بینێت.\nPrevious بـه‌ره‌و تـاریكی …. داستان به‌رزان\nNext كه‌ركوك له نێوان پایته‌ختی رۆشنبیری و مه‌ترسی قه‌ده‌غه‌كردنی هونه‌ردا


كۆمپانیای سیمنس: ترامپ فشارێكی زۆری له‌عێراقییه‌كان كرد تا گرێبه‌ستمان له‌گه‌ڵ نه‌كه‌ن - ئاوێنه\n“له‌پێناو ئه‌وه‌ی گرێبه‌ستی په‌ره‌پێدانی كه‌رتی كاره‌بای عێراق ته‌نها بۆ كۆمپانیایه‌كی ئه‌مریكی بێت”\nكۆمپانیای سیمنس: ترامپ فشارێكی زۆری له‌عێراقییه‌كان كرد تا گرێبه‌ستمان له‌گه‌ڵ نه‌كه‌ن\nجۆ كه‌یزه‌ر، سه‌رۆكی جێبه‌جێكاری كۆمپانیای “سیمنس”ی ئه‌ڵمانی رایگه‌یاند دۆناڵد ترامپ، سه‌رۆكی ئه‌مریكا هه‌وڵی زۆری داوه كه ئاسته‌نگ بۆ گرێبه‌ستی ئه‌مان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراق دروست بكات له‌پێناو ئه‌وه‌ی گرێبه‌ستی په‌ره‌پێدانی كه‌رتی كاره‌بای عێراق به‌ته‌واوه‌تی بدرێته كۆمپانیایه‌كی ئه‌مریكی.\nئاوێنه: جۆ كه‌یزه‌ر له‌چاوپێكه‌وتنێكدا له‌گه‌ڵ دوێچه‌ڤیله‌ی ئه‌ڵمانی رایگه‌یاند دۆناڵد ترامپ، فشارێكی زۆری بۆ به‌رپرسانی عێراقی هێناوه تاوه‌كو گرێبه‌ستی په‌ره‌پێدانی كه‌رتی كاره‌بای عێراق هه‌ر هه‌موی بدرێته كۆمپانیای جه‌نه‌راڵ ئه‌لكتریكی ئه‌مریكی.\nكه‌یزه‌ر ئاماژه‌ی به‌وه‌شداوه كه ئاشكرایه چه‌ند هێزێكی هێزێكی نائاسایی ده‌ستوه‌ردانیان له گێربه‌سته‌كه‌دا كردوه‌و وتوشیه‌تی”كۆمپانیای سیمنس خاوه‌نی هێزێكی بێشوماره له ویلایه‌ته یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكاو خاوه‌نی 60 هه‌زار كارمه‌نده له‌وێ و به‌شێوه‌یه‌كی ناڕاسته‌وخۆش 150 هه‌زار هه‌لی كاری ره‌خساندوه، بۆیه ئێمه وه‌ك كۆمپانیایه‌كی ئه‌مریكیش واین، پێموایه ئێمه شایسته‌ی رێز و یه‌كسانین له‌كاركردندا.”\nگرێبه‌ستی نێوان كۆمپانیا ئه‌ڵمانییه‌كه‌و عێراق له‌نێوان وه‌زیری كاره‌بای عێراق و سه‌رۆكی جێبه‌جێكاری سیمنس دا ئیمزاكراوه‌و دوای ئیمزاكردنه‌كه‌ش كه‌یزه‌ر له تویته‌ر نوسی كه ئامانجی گرێبه‌سته‌كه‌یان گه‌یاندنی كاره‌بایه به هه‌مو ماڵێكی عێراقی و هه‌روه‌ها ره‌خساندنی هه‌لی كاره.\nوه‌زاره‌تی كاره‌بای عێراق پێشتر ئیمزاكردنی دو گرێبه‌ستی به‌شێوه‌یه‌كی جیا له‌گه‌ڵ هه‌ریه‌كه له كۆمپانیای سیمنسی ئه‌ڵمانی و جه‌نه‌راڵ ئه‌لكتریكی ئه‌مریكی بۆ په‌ره‌پێدانی كه‌رتی كاره‌بای وڵات راگه‌یاندبو.


پۆمپێۆ بۆ عەلی خامەنەیی: ھلبژارتنێن ئیرانێ حەنەکن - دارکا مازی\nپۆمپێۆ بۆ عەلی خامەنەیی: ھلبژارتنێن ئیرانێ حەنەکن\nوەزیرێ دەرڤەیێ ئەمریکا مایک پۆمپێۆ ب رێیا تویتەکێ بەرسڤا گۆتنێن عەلی خامەنەیی رێبەرێ کۆمارا ئیسلامییا ئیرانێ یێن ل سەر ھلبژارتنانێن ئەمریکایێ دا، پۆمپێۆ گۆت “ھلبژارتنێن وە حەنەکن”.\nعەلی خامەنەیی ل سەر تویتەرا خوە ب زمانێ ئنگلزی نڤیساند “رەوشا ویلایەتێن یەکبوویی یێن ئەمریکایێ و تشتێ ئەو بخوە ل سەر ھلبژارتنان دبێژن دیمەنەکە! ئەڤ ژی میناکەکە روویێ کرێتیێ دیمۆکراتییا لیبەرالی یا ئەمریکا نیشان ددەت. دوور ژ ئەنجامان، تشتەکی تام زەلال ھەیە، ئەو ژی داکەتنا سیاسی، مەدەنی و ئەخلاقی یا زەلالیا دەستھلاتا ئەمریکایە.”\nپۆمپێۆ د بەرسڤدانا خوە یا ل ھەمبەر عەلی خامەنەیی دا د تویتەکێ دا وەھا نڤیساند “تە بخوە سەد میلیۆنان پارە ژ گەلێ خوە دزینە، ھلبژارتنێن تە ژی حەنەک و پێکەنۆکن، ھوون رێ لبەر سەدان بەربژێران دگرن ناھێلن حەتا خوە کاندید بکن. ئیرۆ گەلێ تە ژ برسیبوونێ دنالیت، ژبەر کو تو ملیاران ل جەنگێن ب وەکالەت دمەزێخی دا کو دەستھلاتا وە یا کلەپتۆکراسی بپارێزن.”\nمالپەرا رادیۆ یا فەردا یا ئامەریکی کو وەشانا خوە ژ باژێرێ پراگ ب زمانێ فارسی دکەت و بەشەکە ژ رادیۆیا یا ئەورووپا ئازاد، ددەتە زانین کو عەلی خامەنەیی د تویتا خوە دا ئەنجامێن ھلبژارتنێن ئەمریکا یێن 2020ێ وەکو تێکچوونا سیاسی، مەدەنی و ئەخلاقی دبینیت.


خۆپیشاندانەكانی ئەمجارەی ناو عێراق دژی دەسەڵاتە پیسخۆرەكە جیاواز لە جاران، چینی هەژار و بێكار و نارازی لە ژیانی سەخت رووبەرووی كۆی دەسەڵاتەكە بوونەتەوە. هیچ روون نییە ئەنجامەكەی چیدەبێت، بەڵام بێگومان توندوتیژییەكان دژ بە خۆپیشاندان بەشێكی ئاكاری ئەو دەسەڵاتانەیە لە رۆژهەڵاتدا بوونیان هەیە. هەركاتێك لەم ناوچەیە توندوتیژی بەرامبەر خۆپیشاندەران كرا، توشی سەرسوڕمانمان ناكات، چونكە جەوهەری ئەم مۆدێلە لە دەسەڵات توندوتیژییە.\nشتێك نەماوە ناوی دەوڵەتی عێراق بێت، كۆمەڵێك هێزی پارچە پارچە هەن، هەر هێزە و میلیشیای خۆی هەیە، دەسەڵاتی خۆی هەیە، هەمان مۆدێلەكەی هەرێم لەوێش دەبینرێت، چۆن لە هەرێم شتێك نەماوە ناوی هەرێم بێت و كۆمەڵێك حیزب و خێڵ، بەخۆیان و قۆرغكردنی بازار و داهاتەوە، هێزی چەكداری میلیشیاییان هەیە و، ئەم هێزانە لە دواساتەكاندا ئەركیان پاراستنی حیزب و بارەگای حیزبی و دەسەڵاتی خێڵەكانە و هەركاتێك بیانەوێت مەترسی شەڕ دروستدەكەن و، هەركاتێكیش بیانەوێت رێكدەكەون بۆ دابەشكردنی سامانی گشتی، لە عێراقیش پارچە مەزهەبییەكان و دەسەڵاتە حیزبییەكان و هێزە ملیشیاكانیان، داهاتی وڵاتەكە دەخۆن و لەناو پایتەخدا زۆنێكی پیسخۆریان جیاكردوەتەوە، وەك هێلانەی پیسخۆرەكان هەمووان تێیدا كۆبوونەتەوە و ئەوەی لە دەرەوەی ئەو هێلانە سەوزەی پیسخۆرییە، ژیانێكی سەخت بەرێدەكات.\nئێرانییەكان نیگەرانن لەم خۆپیشاندانە، چونكە رۆحی خۆپیشاندانەكە دژی ئەو دەستێوەردانەیە ئێران عێراقی كردوەتە كۆپی خۆی. ئەمەش جێگای دڵخۆشییە لە شەقامی عێراقیدا دەنگێك هەیە بۆ دەركردنی دەسەڵاتی ئێران بەسەر عێراقدا، گەرچی خودی دەسەڵاتەكە هیچ نییە جگە لە كۆپییەكی خراپی ئێرانی. مادام ئەو دەنگە هەیە بۆ دەركردنی ئەو دەسەڵاتە بیمارەی ئێران، كەواتە هێشتا لە شەقامی عێراقدا، وزەیەك هەیە بۆ فشارخستنە سەر زۆنی پیسخۆرەكان تا ببنەوە بە خۆیان. لە هەرێمیش ئەو وزەیە پێویستە، تا ئەو رانتە پیسخۆرانەی دەسەڵات، كەمێك ببنەوە بەخۆیان و چیتر كۆپی ئێرانی و توركی نەبن.\nلە لایەكی دیكەوە لە رۆژئاوای كوردستان، ئەوەی چاوەڕواندەكرا روودەدات. ئەمریكا وەك هێزێكی زەبەلاحی مشەخۆری رۆژهەڵات دەست دەكات بە پاشە كشێ، پێدەچێت كوردەكان رووبەرووی نەهامەتییەكی دیكە ببنەوە، بێگومان ئەگەر توركیا وەك داگیركەرێك بكەوێتە جوڵە، هەرشوێنێكی مەبەست بێت لە رۆژئاوا دەتوانێت بیگرێت، چونكە توانا سەربازییەكانی لەوە گەورەترن بە هێزە كوردییەكانی رۆژئاوا بەری پێبگیرێت.\nنەتەوە یەكگرتووەكان، لەم نێوانەدا وەك پیرەژنێكی نارازی، ئیشی بڵاوكردنەوەی بەیاننامەیە، هیچ كاریگەرییەكی لەسەر رووداوەكان نییە، لەو تیمە پۆلیسە دەچێت دوای رووداوەكان سەردانی شوێنەكە دەكات تا بزانن چی روویداوە.\nئەو كۆمەڵە پەرلەمانتار و بەرپرسە هەڵهاتووەی كورد، كە لە بەغداد موچەی گەورە وەردەگرن و لەم كاتەدا لە ترسی خۆپیشاندان هاتوونەتەوە بۆ هەرێم و لەناو شوقە و ڤێلاكانیان لێدوان دەدەن، لێدوانەكانیان بەو ئاراستەیەدا دەروات، دەترسن لە هەرێمیش خۆپیشاندان ببێت، چونكە هەر خۆپیشاندانێك رووبدات بۆ خۆراكەكەی ئەوان باش نییە. بەڵام پێناچێت پێشبینیەكەیان راست بێت، كۆمەڵگەی باشوور جارێ لە خولی مت بووندایە، بەتایبەت كە رۆژئاوا ببینێت لەبەردەم مەترسیدایە، هیچ جوڵەیەكی پێناكرێت، بۆیە جارێ ئەو پەرلەمانتار و بەرپرسە هەڵهاتووانەی عێراق، با لە هەرێم لە شوقە و ڤێلاكانی خۆیان بە بێ ترس دابنیشن و لێدوان نەدەن بۆ ئەوەی حیزبە دەسەڵاتدارەكانی ئێرە خۆیان كۆبكەنەوە و میلیشیاكانیان دابەشكەن بەسەر شوێنەكاندا.\nهەرچۆنێك بێت خۆپیشاندانەكانی ئێستای عێراق گەر ئەم سیستەمەی دەسەڵات نەروخێنن، كاریگەری باشی لەسەر دادەنێن و ناچاریدەكەن كۆمەڵێك گۆڕانكاری بكات. ئەگەر كۆتایی بەم دەسەڵاتەش بهێنن، ئەوەی دێتە شوێنی لەمە باشترنابێت، چونكە كێشەكان لەوە بونیادی ترن بە گۆڕینی سیمایەك بۆ سیمایەكی دیكە چارەسەر ببن. هەرچۆن لەهەرێم كاتێك سیماكان دەگۆڕێن كۆمەڵێك خۆشباوەر دەستدەكەن بە شایگێڕان و باسی چاكسازی دەكەن، لە ناوەندیش هەمان شتە. هەردوو دەسەڵاتەكەی هەرێم و ناوەند، كە دواجار یەك پاكێجن، دەسەڵاتی نەخۆشن و جومگەیەكی ساغیان تێدا نەماوە و پێویستە رادیكاڵانە دەست بۆ چارەسەری نەخۆشیەكانیان ببرێت، نەك بە پرۆژەی كۆمیدی و گۆڕینی سیما وەهمی چارەسەر باسبكرێت.\nلەهەرێم لەم ماوەیەدا كەرنەڤاڵی چاكسازی كۆمیدی لەناو شاشەی میدییاكان و هۆڵی رازی بوون دەست پێدەكات. كەرنەڤاڵەكە خۆی لە موچەی خانەنشینی تاقمێك دەبینێتەوە، ئیدی پاش ئەم كەرنەڤاڵە چیرۆكەكە دەوەستێت و كۆمەڵێك روكەشگەرای ناو شاشەكانیش دیسانەوە دەمدەكەنەوە و سەری خەڵكی بەم كۆمیدیایە دەیەشێنن. ئیدی ئەو هەموو داهاتەی ناوخۆ، ئەو هەموو بەهەدەردانەی ساڵانی رابردوو، ئەو هەموو فرۆشتنەی نەوت لە لایەن رانتە حیزبییەكانەوە، ئەو هەموو داگیركاریەی موڵك لە شار و گوندەكان، ئەو هەموو كۆنترۆڵكردنی بازارە لەلایەن رانتەكانی حیزب و خێڵەوە، ئەو هەموو دابەشكاری و بخۆرییە كە بناغەكەی لە لوتكەی دەسەڵاتەكەوە دەست پێدەكات، فەرامۆشدەكرێن و تێدەپەڕن و هێلكەكە بەسەری تاقمێك خانەنشیندا دەشكێنن.\nهەرچۆنێك بێت كەوتوینەتە نێوان رووداوی تازەوە. رووداوەكانی ناو عێراق و ناو رۆژئاوای كوردستان، كاریگەرییان بۆسەر ئێمەش دەبێت. بێگومان ئەو چیرۆكەی _ئۆردوگان_ وەك فاشییەك بە لەچكەوە، لە رۆژئاوا كۆتایی نایەت، ئەو فاشییە بە لەچكەكەیەوە خەونی زیاتری هەیە، كە كۆتایی هێنانە بەجوڵانەوەی كورد لە تەواوی ناوچەكە، ئەگەر بۆی بلوێت بەردەوامی پێدەدات تا بگاتە ئەمانجەكەی. لەم نێوانەدا هیچ رستەیەكمان نییە بۆ ئەم رانتە پیسخۆرانی ئێرە، تا پێیانبوترێت چی باشە بكرێت، چونكە جارێ لە هەوای خۆیاندان و، باڵۆن ئاسا بەس قەبارەی خۆیان دەبینن. لە سەر دیمەنەكان\nهەرچۆنێك بێت كەوتوینەتە نێوان رووداوی تازەوە. رووداوەكانی ناو عێراق و ناو رۆژئاوای كوردستان، كاریگەرییان بۆسەر ئێمەش دەبێت. بێگومان ئەو چیرۆكەی _ئۆردوگان_ وەك فاشییەك بە لەچكەوە، لە رۆژئاوا كۆتایی نایەت، ئەو فاشییە بە لەچكەكەیەوە خەونی زیاتری هەیە، كە كۆتایی هێنانە بەجوڵانەوەی كورد لە تەواوی ناوچەكە، ئەگەر بۆی بلوێت بەردەوامی پێدەدات تا بگاتە ئەمانجەكەی. لەم نێوانەدا هیچ رستەیەكمان نییە بۆ ئەم رانتە پیسخۆرانی ئێرە، تا پێیانبوترێت چی باشە بكرێت، چونكە جارێ لە هەوای خۆیاندان و، باڵۆن ئاسا بەس قەبارەی خۆیان دەبینن.


سیاسەتی تاک‌زمانی لە ئێران، لەنێوان پێداگریی دەسەڵات و دژایەتیی نەتەوە نافارسەکاندا* – KDPmedia\nHomeوتارسیاسەتی تاک‌زمانی لە ئێران، لەنێوان پێداگریی دەسەڵات و دژایەتیی نەتەوە نافارسەکاندا*\nلە ئێرانی سەردەمی دەسەڵاتدارەتیی کۆماری ئیسلامیدا، هەوڵێکی بنەڕەتی بۆ چاوخشاندنەوە بەو سیاسەتە زمانییە سەرکوتکەرانە و لەمێژینەیە نەدراوە کە لە سەردەمی ڕەزاشاوە بەرامبەر بە زمانە نافارسییەکان هەیە. ئەگەر گۆڕانێک ڕووی داوە، جەوهەری نەبووە و، ئەم ئایدۆلۆژیایە کە لە ئێران یەک نەتەوە هەیە کە نەتەوەی ئێرانە و، زمانی ئەو نەتەوەیەش زمانی فارسییە، هەر وا باڵادەست و بەردەوامە. سەڕەڕای هاتن و ڕۆیشتن و جێگۆڕکێی چەندین دەوڵەت و سەرکۆمار و مەجلیس، ئەم پرسە لە ئاستی مەجلیسی ئێران، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی و دەوڵەتدا نەخراوەتە دەستووری کار و، بە شایانی ئەوە نەزانراوە قسەی لەسەر بکرێتەوە و پەسندکراوەکانی دەوڵەتی و حکوومەتی لەو پێوەندییەدا هەر وەک خۆیان ماونەوە.\nمکوڕبوونی یاسای بنەڕەتی و دەزگا پێوەندیدارەکانی وڵات لەسەر سیاسەتی تاکزمانی\nبۆ ناسینی سیاسەتی زمانیی دەوڵەتێک دەبێ بڕوانینە بڕیارەکانی ئەو دەوڵەتە لەبارەی زمان کە لە بەڵگەنامەکانیدا ڕەنگیان داوەتەوە. یاسای بنەڕەتیی وڵات گرنگترین بەڵگەنامەی هەر وڵاتێکە. ئەو ماددە و بنەمایانەی کە لە پێوەندی لەگەڵ زمان لە دەستوور (یاسای بنەڕەتی)ـی وڵاتدا هەن، یەک لە پێوەرەکانی ناسین و هەڵسەنگاندنی سیاسەتی زمانیی ئەو وڵاتەن. پێڕەوی نێوخۆ و پەسندکراوەکانی دامەزراوە پێوەندیدارەکانیش بۆ جێبەجێکردنی ماددەکانی دەستوور، بەتایبەتی فەرهەنگستانەکان، پێوەرێکی دیکەیە. لە ئێران چەند بەڵگەنامەی دیکەش هەن کە درێژە و تەواوکەری ڕوانین و سیاسەتی دەوڵەت و دەسەڵاتدارێتی لە مەڕ پرسی زمانن. لێرەدا هەوڵ دەدرێ بەکورتی ئاماژە بە ژمارەیەک لەو دامەزراوانە و پەسندکراوەکانیان بکرێ:\nلە دەستووری وڵاتی ئێراندا ٣ ماددە هەن کە پێشاندەری سیاسەتی زمانیی کۆماری ئیسلامین. ماددەکانی ١٥-١٦ و١٩. ماددەی ١٥ کە باسی بەفەرمی‌بوونی زمانی فارسی لە وڵاتی ئێراندا دەکا و ماددەی ١٦ ئاماژە بەوە دەکا “بەو هۆیەوە کە زمانی قورئان و مەعاریفی ئیسلامی، عەرەبییە و ئەدەبیاتی فارسی بە تەواوی لەگەڵیان تێکەڵاو بووە، ئەم زمانە دەبێ پاش قۆناغی سەرەتایی هەتا کۆتایی قۆناغی ناوەندی لە هەموو پۆلەکان و لە تەواوی لقەکاندا بخوێندرێ.”\nلە ماددەی ١٩یشدا هاتوە: “خەڵکی ئێران لە هەر قەوم و هۆزێک بن، مافی وەک یەکیان هەیە و ڕەنگ، نەژاد، زمان و شتی لەو چەشنە نابن بە هۆی ئیمتیاز”. ئەگەر لە ماددەی ١٥ی ئەو قانوونەدا، فارسی، وەک زمان و خەتی ڕەسمی و هاوبەشی خەڵکی ئێران پێی لەسەر داگیرابوو و تێیدا هاتبوو کە “بەڵگەنامەکان و نامەنووسین و دەقە ڕەسمییەکان و کتێبەکانی خوێندن دەبێ بەو زمان و خەتە بن”، لە ماددەی ١٦هەمیشدا، زمانی عەرەبی، بەو هۆیەوە کە زمانی قورئان و مەعاریفی ئیسلامییە، پلەی دووهەمی گرنگی‌پێدرانی لە سیاسەتی زمانیی کۆماری ئیسلامیدا هەیە. (قانون اساسی جمهوری اسلامی، ١٣٦٨)\nبەڵام زمانی نەتەوە نافارسەکانی ئێران، کە زۆربەشیان لە بنەماڵەی زمانە ئێرانیەکانن، لە دەستووری وڵاتدا، وەک زمانی خۆجێیی و قەومی چاویان لێ کراوە و تەنیا “بوونی چاپەمەنی بەو زمانانە و خوێندنی ئەدەبیاتیان لە قوتابخانە لە تەنیشت زمانی فارسی” ڕێگەی پێ دراوە.\nفەرهەنگستانەکان بەتایبەتی فەرهەنگستانەکانی تایبەت بە زمان لە هەموو وڵاتان لەو دامەزراوانەن کە ڕۆڵێکی گرنگیان لە بەرەوپێشبردنی سیاسەتی زمانیدا هەیە. ئەوان بۆ بەرنامەڕێژیی زمانی ڕادەسپێردرێن و مافی بڕیاردان لەبارەی پرسە زمانییەکانیان پێ دەدرێ. “فەرهەنگستانی زمانی فارسی” لە ئێران کە مێژوویەکی ١٠٠ سالەی هەیە، گرنگترین دامەرزوی بەرنامەداڕشتنی زمانییە. ئەو فەرهەنگستانەی لە سەردەمی دەسەلاتدارەتیی کۆماری ئیسلامیدا هەیە، فەرهەنگستانی سێهەمە (فەرهەنگستانی یەکەم هی سەردەمی موزەفەرەدین شای قاجار و، فەرهەنگستانی دووهەمیش هی سەردەمی ڕێژیمی پەهلەوی بوو) و ساڵی ١٣٦٩ دوای ١٣ ساڵ داخران، بەرنامەداڕشتنی زمانیی دەست پی کردەوە.”\nئامانجەکانی فەرهەنگستانی زمانی فارسی بریتین لە:\n١- پاراستنی بەهێزی و ڕەسەنایەتیی زمانی فارسی وەک یەکێک لە کۆڵەکەکانی ناسنامەی نەتەوەیی ئێران و زمانی دووهەمی جیهانی ئیسلام و هەڵگری مەعاریف و کولتووری ئیسلامی.\n٢- پەروەردەکردنی زمانێکی خاوێن و گەیەنەر بۆ دەربڕینی هزرە زانستی و ئەدەبییەکان و پێکهێنانی هۆگری بە شتە باشەکانی مەعاریفی مێژوویی لە نەوەی ئێستا و نەوەکانی داهاتوودا.\n٣- برەوپێدانی زمان و ئەدەبیاتی فارسی و بەرینکردنەوەی پانتایی قەڵەمڕەویان لە نێوخۆی وڵات.\n٤- پێکهێنانی هەوێنی هەڵدان و کرانەوە لە زمانی فارسیدا بەگوێرەی پێویستییەکانی سەردەم و ژیان و پێشکەوتنی زانست و هونەرە مرۆییەکان وێرای پاراستنی ڕەسەنایەتییەکەی.” (اساسنامە فرهنگستان زبان و ادب پارسی)\nلە بەشی ئەرکەکانی ئەو فەرهەنگستانەش لە پێڕەوی نێوخۆیدا ٩ ئەرک گونجێندراون کە بەپێی ئەوان، فەرهەنگستان، هیچ ئەرک و خزمەتێکی زمانە نافارسییەکانی ئێرانی نەخستووەتە سەرشانی خۆی. تەنیا لە یەکێک لەو ئەرکانەدا ئاوڕ لە “زمانە خۆجێیەکان” دراوەتەوە، ئەویش وەک سەرچاوەیەک بۆ دەوڵەمەندکردن و خزمەتی زمانی فارسی: “کەلک‌وەرگرتنی دروست لە زمانە خۆجێیەکان (لە نێوخۆ و دەرەوەی ئێران) بە مەبەستی بەهێزکردن و تەیارکردنی ئەم زمانە و دەوڵەمەندکردن و بەرینکردنەوەی پانتایی ئەرکەکانی.” (سەرچاوەی پێشوو)\nجۆر و شێوازەکانی دژایەتی لەگەڵ زمانە نافارسییەکان\nدەزگا و دامەزراوە دەوڵەتییەکانی دیکەی ئێران، وێڕای ڕێگەنەدان بە خوێندن بەو زمانانە، بە شێوەی جۆراوجۆر دژایەتیی بووژانەوە و گەشەکردنی زمانە نافارسییەکان دەکەن. “ئاستەنگەکانی زمانی کوردی لە ئێران لەسەر پلەبەندییەکی ناهاوشانیی زمانەکان، دەسەڵات و بەکارهێنانی سەرچاوەکان دامەزراوە و زۆر بە چڕی پێوەندییان بە سیاسەتی داگیرکارییانەی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانەوە هەیە و کۆمەڵێک هۆکاری لێک‌گرێدراو بە ئایدۆلۆژیای زمانیی داگیرکارییانە تێوەی گلاون.” (سورخی، ٢٠١٩)\nئەگەر زمانێک -وەک زمانی کوردی، لە ئاکامی خەبات و پێداگریی ئاخێوەرانیدا- دەرفەتێکی بۆ بڵاوکردنەی چاپەمەنی بەو زمانە بۆ ڕەخساوە، یا ڕێگەی پێ دراوە بەرنامەی ڕادیۆیی و تەلەڤیزیۆنیی پێ بڵاو بێتەوە، بەئەنقەست سیاسەتێکی مەبەستداریان لە چۆنیەتیی بەکارهێنانیدا گرتووەتە بەر کە ئامانجەکەی لاوازکردن و دابەزاندنی ئاست و سەنگی ئەو زمانەیە. “بە هاتنەسەرکاری حکوومەتی ئیسلامی لە ئێراندا، حکوومەت هەوڵی دا، وا بنوێنێ کە زمانی کوردی بەگشتی شاعیرانە، گوندی و فۆلکلۆرییە و لەم ڕوانگەیەوە پشتگیریی لە جۆرێکی تایبەت لە فرەزمانی کردووە. بۆ نموونە لە کوردستان بە دانی ئیمتیازی فەرهەنگی وەک دامەزراندنی ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرهەنگ و ئەدەبی کوردی (ئینتیشاراتی سەلاحەدینی ئەیووبی)، گۆڤاری “سروە” و چەند گۆڤارێکی دیکە (ئاوێنە، ئامانج و..)، کە لە ناوەڕۆک و ستافی نووسەرانی، زۆر لە سروە جیاواز بوون، لە لایەک زمانی کوردی تەنیا لە بوارە ئەدەبی و فۆلکلۆرییەکەیدا سنووردار بکات (بە شێوەیەک کە تەنیا ڕێگە بە بابەتە فەرهەنگی، ئەدەبییەکان بدا بە شێوەیەکی تەواو کۆنترۆڵکراو)، و لەلایەکی دیکەوە، نیگەرانییەکانی ڕۆشنبیران و ئەدیبانی کورد و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانیشی لەمەڕ ڕەچاوکردنی مافی زمانی کەم کردبێتەوە. بەڵام لەڕاستیدا، مەبەستی ئەوە بوو ئەو توێژە لەو هێزە سیاسییانەی هەوڵی مسۆگەرکردنی مافی نەتەوەیی کوردییان بەشێوەیەکی سیاسی دەدا، دوور بخاتەوە، یان هەر نەبێت ئەم بابەتە لە ئاستێکی فەرهەنگیی کاناڵیزەکراودا کۆنترۆڵ بکات.”(سورخی،٢٠١٦) هەڵبەت ئەمە بەو مانایەش نییە کە لە شێعر یان ئەدەبدا بەرگری نییە، یان لێرەیشدا ڕەوتەکە تەواو بەو ئاراستەیە ڕۆیشتووە کە دەسەڵاتی ناوەندی بە شێوەیەکی “هێژێمۆنی” مەبەستی بووە، چونکە هێژێمۆنیش بەرگری و مقاومەتی بەرامبەر دروست بووە و کورد و ئەدیبانی کورد تا ڕادەیەک ئەم هەلەیان قۆستۆتەوە.\nئامانجی سیاسەتی ڕێگەپێدانی بوونی چاپەمەنیی کۆنتڕۆڵکراوی کوردی لە بنەچەدا وڵامدانەوەیەکی لانیکەمی بە داوا و چاوەڕوانییە نەتەوەیی و کولتوورییەکانی خەڵک و، لە ئاکامدا دوور خستنەوەیان لە حیزب و ڕێکخراوە کوردەکانی بەرهەڵستکاری کۆماری ئیسلامیییە، نەک سیاسەتێکی زمانیی دێموکراتیک و سەردەمیانە. هەربۆیە لە پەنا ئەم سیاسەتە ڕواڵەتی و فریوکارانەیەدا، دژایەتیکردن لەگەڵ بە فەرمی ناسین و برەوپێدرانی زمانەکە لە ئاست و بواری جیاوازدا، بە زۆر شێوە درێژەی هەبووە. ئەم جۆرە سیاسەتە “لەسەر زمانی کوردی و زمانی نەتەوەکانی دیکەیش، تەواو بێ‌کاریگەری نەبووە. ئەم تەسک‌کردنەوەی زمان، بەدوور لە پێویستییە کۆمەڵایەتییەکانی سەردەمی قسەپێکەرانی زمانەکە، بووە هۆی ئەوەی کە فەرهەنگی زاراوەی کەم (بەتایبەتی لە ئاستی زارەوە زانستی و تەکنیکییەکان)، کە لەسەر ڕەچەڵەکی فەرهەنگی کشتوکاڵی دامەزراوە، جیاوازییە ناوچەییەکان، نفووزی بەهێزی زارە ناوچەیییەکان، یاسای ڕێزمانی نەمیو (نەنووسرانەوەی بە شێوەی ڕێزمانێکی ستاندارد)، ببنە تایبەتمەندیی ئێستای زمانی کوردی لەم سەدەیەدا.” (سەرچاوەی پێشوو)\nجۆری هەڵسوکەوتی کاربەدەستان لەگەڵ بەکارهێنانی زمان و دیالێکتە جیاوازەکان لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی پارێزگا و ناوچەکانی نەتەوە بندەستەکانی ئێراندا، جێگای تێڕامانە. بەرنامەڕێژیی ئەو دەزگایانە بۆ بڵاوبوونەوەی بەرنامە بە زمانی کوردی ئەو بۆچوونە دەسەلمێنێ کە لە ناوەندەوە ئەرکدار کراون، هۆشیان بە سیاسەتی تاک‌زمانیی ئێرانەوە هەبێ. بەو واتایە کە جۆرێک نەجووڵێنەوە کە خزمەتی یەکگرتوویی زمانە نافارسیەکە و بەهێزبوونی پێگەی زمانەکە لای ئاخێوەرانی بکەن و بەم جۆرە، داهاتووی سیاسەتی تاک‌زمانی لە ئێران بخەنە مەترسییەوە.\n“حکومەت لە ناوەندی پارێزگاکان تەلەویزیۆنی بە زمانی کوردی کردۆتەوە، بەڵام ئەم تەلەویزیۆنانە نەک خەڵک فێری زمانی کوردی ناکەن بەڵکوو جۆرێک لە زمانی کوردی پەرە پێ دەدەن کە پڕیان کردووە لە وشەی فارسی، بە جۆرێک کەسێکی فارسی‌زمان کە هیچ لە کوردییش نەزانێ بەبێ کێشە لەو زمانە کوردییەی تەلەویزیۆن و میدیا کوردییەکانی حکومەتی ئێران تێدەگات. بینەرێکی فارس زمان کە کوردی نازانێت … کاتێک بەڕێکەوت سەیری کەناڵەکانی سنە و کرماشان و ئیلام دەکات بەبێ هیچ کێشەیەک هەمووی تێدەگات، چونکە هەموو وشەکانیان فارسین بەڵام وشە فارسییەکان بە شێوەی کوردی دەخوێننەوە.” (پەیسەرپرێس، ٢٠١٧)\nهاندان و وەخەبەرهێنانی هەستی ناوچەگەرێتی و زاراوەگەرێتی لەنێو ئاخێوەرانی زمانی کوردی و زمانە نافارسییەکانی دیکە، ڕێگەیەکە بۆ بەئامانجگرتنی یەکگرتوویی و هاوپێوەندیی نێوان تاکەکانی ئەو نەتەوانە و لاوازکردنی. کاربەدەستان بەم ڕێگایە دەیانەوێ پێش بە پێکهاتنی زمانی ستاندارد لەنێویاندا بگرن، یا ئەگەر وەک نەتەوەی کورد خاوەنی زمانی یەکگرتوو و ستانداردن، لە دەوری ئەو زمانە ستانداردە کۆ نەبنەوە. ئەوەش لە کاتێک‌دایە کە فەرهەنگستان و دامەزراوەکانی دیکەی پاراستن و خزمەتی زمانی فارسی، بڕیار و ڕێوشوێنی تایبەت لە پێناوی باڵادەستیی زمانی “معیار”ی فارسی پەسند دەکەن. “حکوومەت بۆ جێبەجێکردنی ماددەی ١٥ی دەستوور پڕۆژەیەکی ئامادە کردووە کە بەپێی ئەم پڕۆژەیە هەر ناوچەیەک و گەڕەکێک و گوندێک بە بن‌زاراوەی خۆیان بخوێنن، بۆ نموونە لە شارێکی وەک سەقز کە چوار ناوچەی جیاوازی گەورک و تیلەکۆ و موکریان و سەرشیوی هەیە و هەرکام لەو ناوچانە بن‌زاراوەیەکی تایبەت بە خۆیان هەیە، بەپێی پڕۆژەکەی حکومەت لە سەقز بە چوار بن‌زاراوەی جیاواز ڕێگە دەدرێ منداڵان فێری زمانی کوردی بکرێن. ئەم پلانەی حکومەت مەترسییە بۆ سەر زمانی کوردی. ئەگەر مەبەستی حکوومەت گرنگیدان بە بن‌زاراوەکانە بۆچی ڕێگە نادات لە ناوچە فارسەکانیش خەڵک لە هەر ناوچەیەک بە بن‌زاراوەی خۆیان بخوێنن؟” (شەجیعی، سەرچاوەی پێشوو)\nبەدگومانی لە پێوەندی لەگەڵ ئەو دەرەتانە سنووردارانە کە لە چوارچیوەی سیاسەتی زمانیی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا بۆ زمانە نافارسییەکان، یەک لەوان زمانی کوردی پێک‌هاتوون، لایەن و ڕەهەندی جۆراجۆری هەیە. تەنانەت لە ئاستی کەسانی ئاکادیمی و شارەزای زمانی کوردیدا، جۆری هەڵسوکەوتی دامودەزگاکانی سەر بە حکوومەت لە گەڵ ئەو زمانانە، نیشانەی پرسیاریان خراوەتە سەر و بە ” زمانکوژی” ناودێر کراون. دابەزاندنی سەنگی ئەو زمانانە تا ڕادەی زمانێکی بێ‌پێز و نەگونجاو بۆ کاری ئەدەبی و زانستیی سەردەم، وەک یەکێک لە ئامانجەکانی ئەو سیاسەتە زمانییە سەیری دەکرێ.” تەلەڤیزیۆنە کوردییەکانی کۆماری ئیسلامی ئاستی زمانی کوردییان دابەزاندووە و لە بەرنامەکانیاندا کولتووری کوردی وەک کولتوورێکی دواکەوتوو نیشان دەدەن، …تەلەڤیزیۆنی ئیلام لە بەرنامەکانیدا بن‌زاراوەیەکی ئیلامی تێکەڵ بە زمانی فارسی دەکات و بەم شێوەیە ئەم کەناڵە هەوڵی تێکدان و لاوازکردنی زمانی کوردی دەدات.” (بازئەفکەن، سەرچاوەی پێشوو)\nلە حاڵیکدا ڕێنووسی زمانی کوردی بە ئەلفوبێی ئارامی لە ڕێنووسی فارسی و نووسینی ئەو زمانە بە ئەلفوبێی ئارامی زۆر بێ‌کێشەترە و، لەم بارەیەوە زمانی کوردی ڕێنووسێکی سەقامگیری هەیە، لە تەلەڤیزیۆنە کوردییەکانی ئێراندا بەئانقەست کوردی بە ڕێنووسی فارسی دەنووسن! هۆگران و شارەزایانی زمانی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان پێیان‌وایە ئەمجۆرە هەوڵانە بەڕێکەوت نین. بەڵکوو هەوڵێکن بۆ تێکدان و بەلاڕێدا بردنی زمانی کوردی. ئەوان لەو باوەڕەدان هەندێک ناوەندی ئەمنییەتی لە پشت ئەم جۆرە هەوڵانەن و ئامانجیشیان تێکدان و لەخشتەبردنی زمان و ڕێنووسی کوردی و سووک‌کردنی و دوور خستنەوەی خەڵکە لە فێربوونی ئەو زمانەیە. “دوکتور بەختیار سەجادی نووسەر و شارەزای زمانی کوردی تەلەڤیزیۆنە کوردییەکانی حکومەت بە زمانکوژ ناو دەبات و دەڵێت ئەم کەناڵانە نەک کار بۆ گەشەپێدانی زمانی کوردی ناکەن بەڵکو ناوەرۆکەکەیان بریتییە لە هەندێک شتی گاڵتەجاڕانەی کە ٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە ئەورووپا لە شانۆکاندا بەڕێوە دەچوو.” (پەیسەر، ٢٠١٧)\nڕێگری‌کردن لە دانانی ناوی کوردی و هەروەها ناوی وەرگیراو لە زمانە نافارسییەکانی دیکە لەسەر کەلوپەلی بەرهەمهێنراو یا لەسەر ناوی دوکان و پاساژ و شوێنی جۆراوجۆری دیکە، تەنانەت کۆسپ دروست‌کردن لە بەردەم دانانی زۆرێک لەو جۆرە ناوانە لەسەر منداڵان، ڕوویەکی دیکەی ئەو دژایەتییەی دەسەڵاتداران لە گەڵ برەوپەیداکردنی وشەی ئەو زمانانە و پەل‌هاویشتنیان بۆ چاپەمەنی و ڕاگەیەنە سەرانسەرییەکانی ئێرانە. لەکاتێکدا لە دوای هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامی و بە ویستی ڕێبەران و کاربەدەستانی ئەو دەسەڵاتە، بە هەزاران وشە و دەستەواژەی دیکە لە زمانی عەرەبییەوە هاتوونە نێو زمانی فارسی، وەرگرتنی وشە لە زمانەکانی کوردی، بلووچی و لوڕی و هتد و دانانیان وەک ناو لەسەر شەقام و مەیدان و کۆڵان و دوکان و بنکە و ناوەندی کولتووری، دژایەتیی لەگەڵ دەکرێ و، تابڵۆی ناوەکان لە لایەن “ادارە اماکن” کۆ دەکرێتەوە. هەر وا بزانە عەڕەبی، زمانێکی ئێرانییە و، زمانەکانی کوردی، بلووچی و لوڕی، نائێرانین یا ئاخێوەرانیان ئێرانی نین. “گۆڕینی ناوی کوردیی ژمارەیەک لە گوندەکان، کانیاوەکان، کێوەکان و شوێنە مێژووییەکانی کوردستان و دانانی ناوی ناکوردی لە جێگایان، هەوڵێکی دیکەی کاربەدەستانی ئێرانە کە ئەگەر مەبەستی گۆڕین و شێواندنی دیموگرافیی ناوچە کوردستانییەکانیشی لە پشت نەبێ، سڕینەوەی بەرەبەرەی ناوە کوردییەکان و جێگیرکردنی ناوی ناکوردی لەجێی ئەوانی مەبەستە.” (ڕێکخراوی مافی مرۆڤی کوردستان، ٢٠١٧)\nجەوهەر و نێوەرۆکی ڕەگەزپەرستانە و تاک‌زمانیی سیاسەتی زمانیی دەسەڵاتی ئێران ئەوکاتە بێ‌پەردەتر خۆی دەردەخا کە پرسی خوێندن بە زمانە نافارسییەکان، لەژێر گوشاری ئەو نەتەوانەدا، بەرەوڕووی مەجلیس و سەرکۆمار و دەوڵەت دەبێتەوە و لە باس و بەڵێنی هێندێک نوێنەرانی مەجلیس و بەرپرسانی دەوڵەتیدا جۆرێک نەرمی‌نواندن و ڕووی خۆش بەو داوایانە نیشان دەدرێ. لەم جۆرە کاتانەدا فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبی پارسی دەبێتە پێشەنگی دژایەتی لەگەڵ ئەو جۆرە نەرمی‌نواندنانە و، وریایی دەدا بە گەورە کاربەدەستان. ئەندامانی ئەو فەرهەنگستانە ئەم جۆرە داوایە، بە “وارداتی”(لە دەرەوەی وڵاتەوە هاتوو)، مەترسی بۆ سەر زمانی فارسی و پیلان بە مەبەستی لاوازکردنی، مەترسی بۆ سەر یەکپارچەیی خاکی ئێران و گەڕانەوە بۆ دواوە و ملدان بۆ دواکەوتوویی دەناسێنن:\n“گومانم نییە کە ئەو باسە لە دەرەوەی وڵاتەوە بۆ ئێران هاتوە. پێشتر ئەم مەسەلەیە لە هیندوستان لە لایەن ئینگلیزەوە تاقی کرایەوە و ئەمڕۆش ئینگلیز و وڵاتانی باکووری ئێرانن کە دەیانەوێ ئەم پرسە بخەنە نێو ئێران. باشترین ئامراز بۆ ڕاگرتنی نەتەوەیەک لە دواکەوتووییدا، کەمتەرخەمی لە ئاست زمانەکەیەتی. ئەگەر بمانەوێ زمانەکانی دایک وەک زمانی زانستی و فێرکردن بە کار بێنین، بە دڵنیاییەوە دەگەڕێێنە دواوە کە ئەمە مەسەلەیەکی مەترسیدارە و بۆنی پیلانی لێ دێت.” (موجتەبایی، ٢٠١٤)\n“ژمارەیەک وا بیر دەکەنەوە کە هۆگری بە قەومییەتێک واتە خوێندن بە زمانی ئەو قەومە، بەڵام ئەمە بابەتێکی زۆر مەترسیدارە. ئێمە لە ئێران شانسمان هەبوو کە فیردەوسییەکی گەورە توانیوێتی بناغەیەکی مەحکەم بۆ زمانی فارسی پێک بێنێ و ئەمڕۆ ئێمە لە تەنیشت دینی ئیسلام شانازی بە وەها زمانێکەوە دەکەین.” (نیساری، ٢٠١٤)\nپێوەری فێرکاریی فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبی فارسی، زمانی پێوەر(معیار)ە. دیارە زمانی دیکەش هەن کە جێگەیان ڕوونە، بەڵام ئەوەی دەبێ پێی بخوێندرێ، زمانی فارسییە… نەکا لە کیسەی سامانە نەتەوەییەکانی وەک زمانی فارسی بۆ سەرکەوتنە کاتی و بێ‌ئاکامەکانی ئەم باڵ ئەو باڵ، خەرج بکەین.” (حەدداد عادل، ٢٠١٤)\nناکامیی سیاسەتی تاک‌زمانی لە پێکانی ئامانجەکانیدا:\nسیاسەتی تاک‌زمانی هەر لە سەردەمی ڕەزاشاوە تا ئێستا لە خزمەت ئایدۆلۆژیای بنیاتنانی “یەک وڵات-یەک نەتەوە”دا بووە. وەدیهێنانی ئەو ئامانجەش، سڕینەوەی ناسنامەی جۆراوجۆریی نەتەوەیی و زمانی و، وەک‌یەک‌لێکردنی دانیشتووانی ئێرانی پێویست بووە. بۆ ئەوەی دانیشتوانی ئێران لە”نەتەوەی ئێران” دا قاڵ ببنەوە و، ئەو نەتەوەیەش خاوەنی یەک زمان- زمانی فارسی – بێت، تواندنەوەی زمانەکانی دیکە لە زمانی فارسیدا یا سەرکوت و لاوازکردن و پشتگوێ‌خستنیان لەپێناوی باڵادست هێشتنەوەی زمانی فارسیدا، هەر وەها بەسەرداسەپاندنی ناسنامەی نەتەوەی بە زۆر دروست‌کراوی ئێرانی بە سەریاندا، بە ئاسایی و سروشتی زانراوە.\n١٠٠ ساڵی تەواوە زمانە نافارسییەکانی ئێران لە سۆنگەی ئەو ئایدۆلۆژیایە و مەزنیخوازیی نەتەوە و زمانی فارسیدا، سەرکوت دەکرێن و پشتگوێ و پەراوێز دەخرێن. ئێران، نیشتمانێکی خاوەن زۆر جۆراوجۆریی نەتەوەیی، قەومی و زمانییە. جۆراوجۆرییەک کە زیانێکی زۆری لە ئەزموونی سەد ساڵ سیاسەتی یەکسان‌کردن دیتووە. ئێستا و بە بەراورد لەگەڵ سەد ساڵ لەوە پێش، ژمارەیەک زمان و دیالێکتی باوی ئێران بە هۆکاری جیاواز لەنێو چوون یا لەگەڵ مەترسیی لەنێوچوون بەرەوڕوون.” (عەلەوی، ٢٠١٤ )\n١٠٠ ساڵە ئەوەندەی زمانی فارسی پشت‌ئەستوور بە یاسای وڵات، سیاسەتی زمانی و سەرچاوەی دارایی و ئیمکاناتی بێ‌دریغی دەسەڵات، خزمەتی دەکرێ و بواری گەشەکردن و پەرەگرتنی بۆ دەرەخسێندرێ، لەو ١٠٠ساڵەدا هەر بەو ڕادەیەش دژایەتیی زمانەکانی دیکە کراوە. خەسارناسی و بەراوردی ئەو زیانە زۆرانەی زمانە نافارسییەکان، لەسۆنگەی ئەو سەرکوتە زمانییە تووشیان هاتوە، بەدواداچوون و توێژینەوەی تایبەت و تێر و تەسەل، دەخوازێ. زمانی فارسی، وەزارەتی پەروەردە و فێرکردن و وەزارەتی خوێندنی باڵا و فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبیاتی فارسی و سەدان زانکۆ و دەیان دامەزراوەی تایبەتیی دیکەی هەن کە بە شێوەیەکی بەردەوام خزمەتی دەکەن، قامووسی وشەکانی دەوڵەمەند دەکەن، توێژەران و زمانەوانان بۆ توێژینەوەی زانست لە پێوەندی لەگەڵ بوار و ئاستە جیاوازەکانی ڕادەسپێرن، زمانەوان و کادیر و شارەزای تایبەت بۆ خزمەت‌کردن ونوێ‌کردنەوە و، مەیدانداریی زمانەکە لە ئاستی جیهانیدا پێ دەگەیەنن. بەڵام زمانە سەرکوتکراوەکان، بێجگە لە هۆگریی ئاخێوەران بە زمانەکەیان و خزمەتی دڵسۆزانە و خۆبەخشانەی ژمارەیەکی سنووردار زمانەوان، توێژەر، فەرهەنگ‌نووس، نووسەر، وەرگێر، شاعیر و هتد، ئیمکانێکی وایان نییە. بەو حاڵەش ئەو جۆرە کەسانە بەردەوام لەگەڵ هەڕەشەی گرتن و لێپێچینەوەی کاربەدەستان بەرەوڕوون.\nگرتن و ڕاوەدوونانی ڕۆشنبیران، نووسەران، زمانەوانان و چالاکانی کولتووریی نەتەوە نافارسەکان، بەتایبەتی کوردەکان و، کەند و کۆسپ دروست‌کردن بۆ مامۆستایان و فێرکارانی زمانی دایک و، ڕێگری لە تێکۆشان و خزمەتیان بە زمانەکەی خۆیان، لایەنێکی دیکەی ئەو سەرکوتە زمانییەیە کە کاربەدەستان هیچ کات لێی غافڵ نەبوون. هەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنە کولتوورییەکان لە شارەکانی کوردستان، داخستنی گۆڤار و بڵاوکراوە کوردییەکان، ڕێگری و کۆسپ سازکردن بۆ خوێندنگەکانی فێربوونی خوێندنەوە و نووسینی زمانی کوردی، بانگ‌کردنی چالاکانی بواری خزمەتی زمانی کوردی بۆ ناوەندە ئەمنیەتییەکان و دروست‌کردنی پەروەندە بۆیان بووە بە شتێکی ئاسایی. “ئەم ڕەوتە بۆ دوو پارێزگەی کرماشان و ئیلامیش پەلی هاویشتوە. بە تایبەتی دوای گەشانەوەی هەستی نەتەوەیی و ناسنامەخوازانەی خەڵک لەو دوو پارێزگایە و ناکامیی کۆماری ئیسلامی لە دنەدانی هەستی ئایینیی ئەو خەڵکە کە زۆرایەتییەکەیان شیعە مەزهەبن، ئەو گرتن و ڕاوەدوونانەی چالاکانی بواری زمان و ڕۆشنبیری زیادی کردوە. “(قورەیشی، ٢٠١٩) ئەم گوشارهێنان و بەربەست دروست‌کردنە تەنانەت گەیشتووتە شار و ناوچە کوردنشینەکانی خوراسانی باکووریش.\nداوای خوێندن بە زمانی دایک و بەرزکردنەوەی دەنگی ناڕەزایەتی بەرامبەر ستەم و سەرکوتی زمانی، لە نێو هەموو نەتەوە نافارسەکاندا لە زیادبوون‌دایە. لە گۆڤار و بڵاوکراوە و ماڵپەرەکانی چالاکانی کولتووریی سەر بەو نەتەوانەدا، هەروەها لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، زۆر نووسین، داواکاری، توێژینەوە، و بابەت لەبارەی سەرکوت و هەڵاواردنی زمانی بڵاو دەبنەوە. هەموو ساڵێ لە سەروبەندی ڕۆژی جیهانیی زمانی دایکدا، چالاکیی جۆراوجۆر بە تایبەتی لە زانکۆکانی وڵاتدا، لە لایەن مامۆستایان، خوێندکاران، نووسەران و تێکۆشەرانی دیکەی بواری کولتووریی ئەو نەتەوانە وەڕێ دەخرێن کە نێوەرۆک و پەیامی سەرجەمیان ناڕەزایەتی‌دەربڕین لە سیاسەتی زمانیی کۆماری ئیسلامی و پێداگرتنەوە لەسەر مافە زمانییەکانی خۆیانە. بزووتنەوەی داوای بە فەرمی ناسینی زمانە نافارسییەکان و مافی خوێندن بەو زمانانە، بە ڕادەیەک پەرەی گرتوە کە بەربژێرەکانی هەڵبژاردنی سەرکۆماری و مەجلیسی ئێران، بۆ کۆکردنەوەی دەنگ لە نێو نەتەوە نافارسەکان، ئاوڕ لەو داواکارییانە دەدەنەوە و بەڵێن دەدەن ئەگەر لە هەڵبژاردن سەربکەون، بۆ جێبەجێ‌کردنیان تێ بکۆشن. بەڵام هەتا ئێستاش سیاسەتی زمانیی ئێران هەروا نەگۆڕ ماوەتەوە و کەمترین ئامادەیی بۆ چاوپێداخشاندنەوەی لە دەسەڵاتی ئێراندا بەدی ناکرێ. ئەمەش وای کردوە، کاریگەریی نەرێنیی لەسەر “هەستی خۆ بە ئێرانی‌زانین”ی نەتەوە نافارسەکان هەبێ و “ئێرانیبوون”ی خۆیان لەگەڵ بێبەشی لە مافە زمانییەکانیان و سەرکوت و سڕانەوەی ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان بە یەکسان بزانن.\n– ئەم بابەتە، تەوەرێکە لە توێژینەوەیەکی سەربەخۆ کە لە بەر سنوورداربوونی لاپەرەکانی “کوردستان” تەنیا ئەم تەوەرەیمان بڵاو کردەوە.\n– لیستی سەرچاوەکان لە ئەرشیڤی “کوردستان”دا پارێزراون.


زمانی پۆرتووگالی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\n(ڕەوانەکراوە لە پرتوگالیەوە)\nزمانی پۆرتووگالی (português or, in full, língua portuguesa) زمانێکی ڕۆمانسییە لە نیمچەدوورگەی ئیبیریا وە دەستپێدەکات. زمانی فەرمییە لە وڵاتی پورتوگال، بەڕازیل، کیپڤەرد، گینێ بیساو، مۆزامبیک، ئەنگۆلا و سائۆتۆمێ و پرینسیپی. ھەروەھا زمانێکی فەرمیە لە تیمۆری ڕۆژھەڵات و ماکاو لە چین. ئەنجامی فراوانی لەماوەیەکی کاتی ئەگەڕێتەوە بۆ داگیرکاری. بوونی کلتووری پورتوگالی و قسەکەری (کریوڵی پورتوگالی) دەدۆزرێتەوە لە (گوا)، (دەمەن و دیو) لە ھندستان، لە (باتیکڵا)وە لەسەر کەناری ڕۆژهەڵاتی سریلانکا، لە دوورگەی فلۆرێز لە ئەندەنووسیا، لە مالاکا لە مالیزیا، لە (دوورگەی ئەی بی سی) لەکاریبی قسەی پێدەکرێت.\n٢٢٣ میلیۆن (٢٠١٢-٢٠١٦)e21\nزمانە ڕۆمانسییە ڕۆژئاواییەکان\nزمانە ئیبرییە ڕۆژئاواییەکان\n^ "El portugués uruguayo y las marcas de la oralidad en la poesía del escritor uruguayo Agustín R. Bisio" (PDF). لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٢ی ئابی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ٢١ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ "Historia lingüística del Uruguay". www.historiadelaslenguasenuruguay.edu.uy. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٥ی نیسانی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ Bruzzese، Mahira González؛ Ingold، Cecilia Rodriguez. "Algunas notas teórico metodológicas sobre la relación entre regiones y aprendizajes en Uruguay" (PDF). پەڕەکان 11–15. لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨. لە ڕێکەوتی ٢١ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=زمانی_پۆرتووگالی&oldid=704201»\nدواجار لە ٢٢:٤٤ی ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٢:٤٤ی ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


لەمانگی كانونی دووەمی ساڵی 1978 پسولەی گواستنەوەی حزبی هاوڕێ د. حبیب ئەلمالح لەلیژنەی محەلی نەینەوا بۆ محەلی هەولێر هات، لەپسولەكەدا هاتبوو، كە هاوڕێ ئەندامی لیژنەی محەلییەو، هاوڕێیەكی رێكوپێكەو، بایەخی تەواو بەجێبەجێكردنی ئەركی حزب دەدات و، لەكۆبونەوەكانی حزبی دواناكەوێ و ، بەگیانی هاوڕێیانە رەخنە لەژیانی حزبیدا بەكاردێنێ، لە بواری قوتابیان و لاواندا ئەزمونی باشی هەیە... هاوڕێ د. حەبیب ئەلمالح لەشارۆچكەی عەنكاوە ناسراو بوو، لاوێكی جوان و پاكو خاوێن بوو، باڵای مامناوەند بوو، زۆر سادەو بێ فیز بوو، لەپەیوەندی و هەڵسوكەوتیدا لەگەڵ هاوڕێیان و ئامادەیی بۆ كاری حزبی هەست نەدەكرا كە دكتۆرە، پەیوەندی پێوەكراو هەندێ جار دەهاتە بارەگای لیژنەی محەلی هەولێرو چاوەڕوانی وەرگرتنی ئەركێكی حزبی دەكرد، لەمەكتەبی محەلی هەولێر، ئەوكاتە هاوڕێی كۆچكردوو فاتیح رەسول سكرتێری محەلی بوو، دیراسەی باری حزبی دكتۆر كراو، بەباش زاندرا بەرپرسیارێتی لیژنەی قەزای قوتابیان لەناو شاری هەولێر وەربگرێت، لەم كاتەدا ژمارەیەكی زۆر لە قوتابیانی شیوعی لەناو شاری هەولێر هەبوون و، چالاكی فراوانیان ئەنجام دەدا، لەهەمان كاتدا بڕیاردرا كە پەلە نەكرێت لەوەرگرتنی بەرپرسیاری لیژنەی قەزای قوتابیان تا هاوڕێ دكتۆر هەندێ شارەزایی لەئیش و كارەكانی لیژنەی محەلی هەولێر پەیدا دەكات و، ئاشنایی لەگەڵ ئەندامانی محەلی دەبێت، هەر زوو پەیوەندییەكی توندوتۆڵم لەگەڵیدا رێكخست و، بۆم دەركەوت كە دكتۆر بەپەلەیە بۆ وەرگرتنی ئەركێكی حزبی، بەر لەوەی هیچ ئەركێك لەلیژنەی محەلی هەولێر وەربگرێت داواكرا بۆ سەربازی وەكو ئەفسەری ئیحتیات، بەبڕیاری حزب بۆ سەربازی چوو، هەموو پەیوەندییەكی لەگەڵ لیژنەی محەلی هەولێر لەسەر داوای حزب پچڕی و، لەلایەن ئەندامانی لیژنەی مەحەلی هەولێر بەباشی نەناسرا، كە چووە سەربازیش باسی نەكراو دووكەوتەوەو دیار نەما.\nلەمانگی كانونی یەكەمی 1979 لەگەڵ هاوڕێیان غەفار جەمال و هیوای برای، بڕیار درا پەیوەندی بەهێزی پێشمەرگەی حزبەوە بكەین و، بۆ ئەم مەبەستە ئامادەكاری تەواومان كردو، هاوڕێ غەفار لەگەڵ كاك تارق سەید نوری، كە كەسایەتیەكی ناسراوبوو، لەگەڵ یەكێتی بوو، بەر لەدروست بوونی یەكێتی لەگەڵ باڵی م.س پارتیدا بوو، وە لەهەولێر بەرپرسێكی دیار بوو، وە كورێكی بەرێز و هێمن و مرۆڤدۆست بوو، بەداخەوە لەشەری ناوخۆدا شەهید بوو، رێككەوتین لە رێگای ئەوەوە بەرەو شاخ بچین.\nشەوی 21/12/1979 بۆ نەخۆشخانەی جمهوری لە هەولێر چووم، كە دكتۆر حەبیب لەنەخۆشخانەكە دكتور بوو، یەكرتمان بینی و لەگەڵمدا هاتە دەرەوەو هەندێ قسەو باسمان كردو ئاگادارم كرد، كە بەندە لەم رۆژانە بەرەو شاخ لەگەڵ هاوڕێ غەفارو هیوا دەرۆین، هاوڕێ دكتۆر ووتی هیوادارم بەبێ گرفت بەهاوڕێیان بگەن و رێزم بۆ هاوڕێیان و ئاگاداربن، هەركاتێك حزب داوا بكات من ئامادەم و ئارەزووی زۆرم هەیە بۆ بوونە پێشمەرگە، هەروا ووتی سەیر بكە ئەوە پێڵاوی كالەم لەپێ كردووە بۆ كاتی پێویست بۆ ئەوەی بتوانم دەرباز بم، تكام لێكرد كە زۆر وریابێ و هەتاكو بكرێت و بتوانی لەناو شار بێت بۆ حزب پێویسترو گرنگترە، بەگەرمی و بەبێ دەنگی لەباوەشی گرتم و ماچی كردم، دیدارێكی زۆر كاریگەرو خۆش و پڕ خۆشەویستی بوو، بەرلەوەی لەیەكتر دابڕێین و دوپاتی ئەوەی كردەوە كە هەموو كات ئامادەیە بۆ جێبەجێكردنی بڕیارەكانی حزب، سڵاورێزم بۆ هاوڕێیان... داخی گرانم هاوڕێ د. حەبیب لەشار مایەوەو لەئەنجامدانی ئەركی حزبی بەردەوام بوو، تاكو گیراو بەدەستی پیاوانی ئەمن شەهید بوو، رۆژی دەرچونمان لەشاری هەولێر، كاك تاریق سەید نوری و كاك ئەنوەر، ناسرابوو بە انور كالە سەیارەیەكیان هێناو كاكە انور لێیخوڕی بوو، بەرەو سەنگەسەر بەرێكەوتین و چووینە ماڵێك كە دۆست و برادەری كاك تاریق و ئەنوەر بوون، پاشان لەرێگای ئەوانەوە گەیشتینە بارەگای حزب لەناوزەنگ، لەدوای راپەڕینەوە بەدیداری كاكە تاریق شاد بوومەوە بەڵام كاك ئەنوەرم نەبینیەوە و كۆچی دوایی كردبوو.\nهاوڕێ غەفار ئەندامی قەزای قوتابیان بوو لەناو شاری هەولێرو هاوڕێیەكی وشیار و چاو نەترس بوو، لەتەمووزی ساڵی 1980 لەناوچەی چۆمان دەكەونە بۆسەیەكی جاشەكان و شەهید بوو، پاشان هاوڕێ هیواش شەهید بوو، ئەم خێزانە پێنج شەهیدی هەیە چوار براو باوكیان لەرێگای ئازادی و سەرفرازی گەلەكەیان و داكۆكی لە حزبەكەیان.\nنەمری و سەربەرزی بۆ هاوڕێیانی شەهید د. حەبیب ئەلمالح و غەفار و هیواو كاكە تاریق سەید نوری


دیرێخلیت و پێناسه‌ی نه‌خشه | بیركاری به‌كوردی\nماڵه‌وه‌دیرێخلیت و پێناسه‌ی نه‌خشه\nدیرێخلیت و پێناسه‌ی نه‌خشه\nكانونی یه‌كه‌م 14, 2014 كانونی یه‌كه‌م 15, 2014 birkary پرۆگرامی بیركاری قوتابخانه‌كاننه‌خشه،په‌یوه‌ندی،كۆمه‌ڵه،درێخلیت،جه‌بر،هه‌نده‌سه،بیركاری،ماتماتیك\nدیرێخلیت كه ناوی ته‌واوی (Johann Peter Dirichlet 1805 -1859) بیركاریزانێكی دیاری ئه‌لمانی بوو كه ده‌ورێكی كاریگه‌ری هه‌بوو له دامه‌زراندنی سه‌لماندنی پته‌و (regirous proof)، ئه‌وه‌ی به‌لامه‌وه گرنگه له‌م پۆسته باسی بكه‌م پێناسه‌ی نه‌خشه‌یه، كه‌له‌سه‌ر ده‌ستی دیرێخلیت ته‌كانێكی گرنگی به‌خۆیه‌وه بینی، له‌خواره‌وه پێناسه‌ی نه‌خشه به‌وشێوه‌ی دیرخلیت كردویه‌تی ده‌كه‌ین، كه ئه‌م پێناسه‌یه له‌سالی 1829 زایینه‌وه داهێنراوه:-\nگه‌ر هاتوو دوو كۆمه‌ڵه‌مان هه‌بوو به‌ناوه‌كانی A وه B ئه‌وا نه‌خشه‌ی f یاسایه‌كه له A بۆ B. كه تیایدا، بۆ هه‌ر دانه‌یه‌ك له كۆمه‌ڵه‌ی A, له‌ڕێگه‌ی ئه‌م یاسایه‌وه به‌ستراوه‌ته‌وه به دانه‌یه‌ك له كۆمه‌ڵه‌كه‌ی به‌رامبه‌ر كه مه‌به‌ستمان له B یه. وه نه‌خشه به‌شێوه‌یه‌كی گشتی به‌م شێوه‌یه هێما ده‌كرێت\nئاشكرایه به كۆمه‌ڵه‌ی A ده‌وترێت بوار، وه به‌كۆمه‌ڵه‌ی B ده‌وتریت بواری به‌ڕامبه‌ر، وه مه‌رج نیه هه‌موو دانه‌كانی B به‌هۆی نه‌خشه‌كه به‌سترابێتنه‌وه به دانه‌كانی A. وه به‌و به‌شه كۆمه‌ڵه‌یه‌ی B كه به‌ستراونه‌ته‌وه به دانه‌كانی A له‌ڕێگه‌ی نه‌خشه‌كه‌وه ده‌وترێت مه‌ودا (Range) وه ده‌شكاته . به‌شێوه فه‌رمیه‌كه‌ی بیركاری ده‌نووسین\nئه‌وه‌ی جێگای تێرامانه پێش ئه‌وه‌ی دیرێخلێت بێت پێناسه‌ی نه‌خشه به‌م جۆره بكات، بیركاریزانه‌كان وایان بیرده‌كرده‌وه كه هه‌موو نه‌خشه‌یه‌ك ده‌بێت له شێوه‌ی فۆرموله بێت، به‌مانایه‌كی تر ده‌بیت شێوه‌یه‌ك جه‌بری روون و ئاشكرای هه‌بیت، باشتره بڵێم كه ده‌یانوت ده‌بیت هه‌موو نه‌خشه‌یه‌ك به‌م شێوانه‌ی خواره‌وه بنوسرێت\nبه‌لام دێرخلیت توانی نموونه‌یه‌ك بهێنێته‌وه له‌سه‌ر نه‌خشه كه به‌هیچ جۆرێك فۆرموله‌ی تیادا نیه، وه سه‌رجه‌م یاساكانی نه‌خشه‌ش جێبه‌جێده‌كات، نه‌خشه‌كه له‌ساڵی 1830خرایه ڕوو، وه ده‌واتر ناوی لێنرا، نه‌خشه‌ی درێخلیت (Dirichlet function). له‌خواره‌وه پێناسه‌ی نه‌خشه‌ی درێخلیت ده‌كه‌ین:\nكه دیاره مه‌به‌ستمان له ژماره ڕێژه‌ییه‌كانه.\nیه‌كێك له زه‌حمه‌تیه‌كانی ئه‌م نه‌خشه‌یه وێنه‌كێشانیه‌تی،به‌لام تاره‌ده‌یه‌ك ده‌كرێت به نزیكه‌یی وێنه‌ی بكێشرێت، وه‌ك ئه‌مه‌ی خواره‌وه:-\nئه‌م وێنه‌یه زیاتر له نوكته‌یه‌ك ده‌چێت، بزانم ده‌زانیت بۆچی؟\nنه‌خشه‌ی درێخلێت له هیچ شوێنێك به‌رده‌وام نیه! وه ئایا ده‌زانیت ئه‌م نه‌خشه قه‌شه‌نگه له پرۆگرامی بیركاری كوردستان باسكراوه؟\n← پای یان ڕێژه‌ی نه‌گۆڕ\nنه‌نكم و بیركاری →\n2 thoughts on “دیرێخلیت و پێناسه‌ی نه‌خشه”\nكانونی دووه‌م 25, 2015 له 9:08 pm\nکاکه ئه گه ر A و B دوو کومه له بن ئه وا\nنه خشه ی f ياساييك نييه\nبه لكو په یوه ندییکه له نیوان دوو کومه له که\nكانونی دووه‌م 25, 2015 له 11:21 pm\nكاكه نه‌بی،پێناسه‌ی نه‌خشه مه‌رج نیه ته‌نها له‌ڕێگه‌ی په‌یوه‌ندیه‌وه بكرێت. به‌لی له تیۆری كۆمه‌له (set theory) باسی په‌یوه‌ندی ده‌كاته. به‌لام گه‌ر سه‌یریكی كتێبی كالكۆله‌س بكه‌یت باسی په‌یوه‌ندی ناكات.به‌هه‌مان شێوه‌ش له وانه‌ی Real Analysis هه‌ر زیاتری بێ ئێوه‌ی باسی په‌یوه‌ندی بكرێت پێناسه ده‌كرێت ، گرنگ ئه‌وه‌یه مه‌رجه‌كانی نه‌خشه‌ی به‌سه‌ردا بچه‌سپێت. وه نابێت له‌بیرمان بچێت هه‌موو یاسایه‌ك په‌یوه‌ندیه!


دانیشتنەکەی دادگای فیدڕاڵی عێراق دواخرا – Politic Press\nدادگای فیدڕاڵی عێراق دانیشتنی یەکلاکردنەوەی ئەو تانانەی دواخست کە دژی یەکەم دانیشتنی پەرلەمانی عێراق لەلایەن پەرلەمانتارانەوە تۆمارکرابوون.\nلایخۆیەوە وائیل ڕەکابی، ئەندامی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا ئاماژەی بەوەکرد، “دادگای فیدڕاڵی خۆی خاوەنی دەسەڵاتی باڵایە و ئەزموونمان هەیە لەگەڵی بەتایبەتی کاتی دواخستنی بڕیارەکانی بۆ پەسەندکردنی ئەنجامی هەڵبژاردنی ڕابردوو”.\nوتیشی: ڕەنگە دادگای فیدڕاڵی بە بەرژەوەندی گەلی عێراقی زانیبێت کە دانیشتنەکە دوابخات، تا ئەمە ببێتە دەرفەتێک بۆ چینی سیاسی عێراق کە دانوستان لەسەر سەرجەم دۆسیەکان بکەن و بەر لە دانیشتنی داهاتوو یەکلاییان بکەنەوە.\nپێنجشەممەی ڕابردوو دادگای فیدڕاڵی عێراق بڕیاریدا هەموو کارەکانی دەستەی نوێی سەرۆکایەتی پەرلەمانی عێراق ڕابگرێت.\nڕاگرتنی کارەکانی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمان لەکاتێکدا بوو، دووان لە پەرلەمانتارانی عێراق بە ناوەکانی باسم خەشان و زەمیلە مەحمود داوود سکاڵایان لەلای دادگای فیدڕاڵی تۆمارکرد لەسەر ئەو بڕیارانەی لە دانیشتنی یەکەمی پەرلەمان دران و بە نایاسایی لەقەڵەمیاندان.\nحزبە كوردییەكان یەكدەنگن بۆ چارەسەری كێشەكانی كەركوك\nوتەبێژی قوباد تاڵەبانی بە بەڵگە وەڵامی ھێڤیدار ئەحمەد دەداتەوە\nمامۆستایان و خوێندکاران دەرگای زانکۆی سلێمانیان داخست\nپه‌رله‌مان به‌دواداچوون بۆ پرسی میكانیزمی پێدانی ڤاكسین ده‌كات\nتۆپبارانی تورکیا کەسێک بریندار دەکات و کارەبای گوندێکیش دەبڕێت


کەناڵێکى ئەمریکى گرتەى ڤیدیۆیى موشەکەکانى ئێرانى بۆ سەر بنکەیەکى سەربازیی ئەمریکا لە عێراق بڵاوکردەوە کە لە سەرەتاى ساڵى ڕابردوو لە تۆڵەى کوشتنى قاسم سولەیمانى فەرماندەى پێشووى فەیلەقى قودس ئەو بنکەیەی بۆردومان کرد.\nگرتەکە کەناڵى "CBS NEWS" بڵاویکردوەتەوە و تێیدا موشەکە بالستیەکانى ئێران لە بنکەى سەربازى "عین الاسد" دەکەونە خوارەوە، لەو بنکەیەکدا نزیکەى دوو هەزار سەربازى ئەو وڵاتەى تێدا بووە، ئەوەش گەورەترین هێرشى موشەکى بووە دژى هێزەکانى ئەمریکا.\nبەپێى کەناڵەکە، فڕۆکەیەکى بێفڕۆکەوان گرتە ڤیدیۆییەکانى تۆمار کردوە و تێێدا دەردەکەوێت کە سەربازانى ئەمریکا بەهۆى موشەکەکانەوە هیچیان پێنەکراوە، جگە لە هەڵاتن و خۆشاردنەوە، هەر موشەکەى کڵاوەیەکی هەڵگرتبوو کە زیاتر لە هەزار تۆن مادەی تەقینەوە بووە.\nکەناڵی CBS NEWS لە زارى سەربازانى ئەمریکاوە بڵاویکردوەتەوە، پێش کەوتنەوەى موشەکەکەکان زیاتر لە 50 فڕۆکە و هەزار سەرباز شوێنەکەیان جێهێشتووە، باشترین ناوچەش بۆ خۆپاراستن لەناو سەربازگەکەدا ئەو پەناگەیە بووە کە لە سەردەمى سەدام حسێن دیکتاتۆرى پێشووى عێراق دروستکرابوو، بەڵام چونکە بەشى هەمووانى نەکردووە، بەشێک لە سەربازەکان نێردراونەتە بیابانەکانى نزیک و لە مەودایەکى پارێزراوەوە سەیرى هێڕشەکە موشەکیەکەیان کردووە.\nFull U.S drone footage of the Iranian ballistic missile attack on Ain Al Assad Air Base in #Iraq, Jan. 8 2020. pic.twitter.com/jDDyUhS7eb\n— IntelOmarion (@IntelOmarion) March 1, 2021\nهێرشەکە کە 8ى کانونى دووەمى 2020 ڕویدا و تێیدا ئێران ژمارەیەک موشەکى گرتە سەربازگەى "عین الاسد"، بەپێى زانیاریەکانى وەزارەتى بەرگرى ئەمریکاش کوژراوى لێنەکەوتووەتەوە و تەنها 109 سەرباز تووشى شڵەژانى مێشک بوون.\nهێرشەکە لە تۆڵەى کوشتنى قاسم سولەیمانى بوو کە چەند ڕۆژێک پێش ئەوە لەلایەن فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانى ئەمریکاوە لە شارى بەغدا کوژرا، ئەوەش دواى ئەوەى ئەمریکا چەندین جار سولەیمانى بەوە تۆمەتبار کردبوو کە دەستى هەیە لە کوشتنى زیاتر لە 600 سەربازى ئەمریکى، هەروەها پلانى داناوە بۆ ئەنجامدانى چەندین هێرش بۆ سەر سەربازان و بەرژەوەندیەکانى ئەمریکا.


ژووری بازرگانی سلێمانی پەیوەندیەکانی لەگەڵ ھەمەدان پتەو دەکاتەوە\nشاندێکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی گەشتە شاری ھەمەدان و لەگەڵ ژووری بازرگانی ھەمەدان پەیوەندیەکان بەھێزدەکەن.\nشاندێکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی کەپێکھاتبوون لە یاسین ڕەحیم فەرەج جێگری یەکەمی سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی بورھان علی و کەمال سەعید تەھا کۆی و ئەحمەد کەلاری و ئازاد شمقار ئەندامانی ئەنجومەنی ژووری ئەمڕۆ سێشەممە گەشتنە شاری ھەمەدان.\nبڕیار وایە شاندەکە چەند کۆبونەوەیەکی گرنک ئەنجام بدات لەگەڵ ژووری بازرگانی ھەمەدان و چەند گەورە کارگەیەکی شارەکە و کۆمپانیاکان بەسەر بکاتەوە تا لەنزیکەوە ئاگاداری کاری بازرگانی و پیشەسازیبن لە ھەمەداندا لە چ ئاستێکدایە.\nئه‌م بابه‌ته 754 جار خوێنراوه‌ته‌وه