بەشی یەکەم/ مەسەلەی کورد لەراپۆرتێکی ساڵی ١٩٢٠ی بەریتانیادا\nئەم باسە بەشی شەشەمی راپۆرتی پێداچوونەوەی حوکمی راستەوخۆی عێراقە لەلایەن بەریتانیاوە، کە ساڵی ١٩٢٠ ئامادە کراوە. راپۆرتەکە بە ناوی "پێداچوونەوەی کارگێڕیی مەدەنیی میزۆپۆتامیایە Review of the Civil Administration of Mesopotamia" و ساڵی ١٩٢٠ خاتوو گێرتروود لوسیان بێڵ نووسیوێتی، کە سکرتێری کۆمیسیۆنی باڵا بووە لە عێراق. راپۆرتەکە لە هەندێ شوێندا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩١٨ و ١٩١٩ و تێکڕا باس و هەڵسەنگاندنی چۆنێتی گرتنی ناوچە جۆراوجۆرەکانی میزۆپۆتامیایە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٢١دا قەوارەی دەوڵەتێکی تێدا دروست بکرێت بەناوی عێراقەوە و کەین و بەینی چۆنێتیی لکاندنی کوردستانی باشوورە بەم قەوارەیەوە – وەرگێڕ.\nحکومەتی خاوەن شکۆی (بەریتانیا) داوای راپۆرتێکی کرد لەسەر ئەم ماوە قورس‌و پڕ گرفتە، لەجێگری کۆمیسیاری مەدەنی، کەوا ئامادەکاریی سپاردە خاتوو گێرتروود ل. بێڵ C. B. E.\nداگیرکردنی مووسڵ ئیدارەی بەریتانیای راکێشایە سەر پەیوەندیی راستەوخۆ لەگەڵ کوردەکاندا. بەدرێژایی هەردوو بەری سنوورەکانی تورکیی – فارسیدا خێڵە کوردەکان نیشتەجێی چیاکانن، هەر لە کەمێک باشووری خانەقینەوە تا چیای ئارارات، کە لە رۆژهەڵاتەوە تا وڵاتی فارس درێژ دەبێتەوە و لە رۆژئاواشەوە بەسەر بەرزاییەکانی ئاسیای بچووکدا تا کیلیکیا و سنووری سووریا. بەدرێژایی ناوچەی ئەنەدۆڵی پردی نێوان ئەوروپا و ئاسیا تووشی هێرش و پەلاماری زۆرێک لە دەستدرێژیکاران بووەتەوە، بەڵام بەهۆی هەڵکەوتەی خاکەکەی و زنجیرە شاخەکانیەوە پێگەیشتنی ئاسان نەبووە لەلایەن میللەتانی جۆراوجۆرەوە و بووە بە پەناگەی ئەو تاقم و کۆمەڵانەی لەئەنجامی شەپۆلەکانی داگیرکاریی یەک لە دوای یەک لە پێدەشتەکانی میزۆپۆتامیا دەردەپەڕێنران. لێرە دانیشتووان جۆراوجۆرییەکی گەورە و بەرچاویان تێدایە لە ئیتنیک و نەژاد و بیروباوەڕدا، لەنێویاندا ئەرمەنە کریستیانەکان و کوردەکانی پاشماوەی ئیمپراتۆرێتێکی دێرین، کە پێدەچێت نەوەی میدییەکان بن و لەئێستادا لەسەر ئاینی موحەممەدین (واتە ئیسلام – و) بە فرەشێوەی وەک سوننە و شیعە و تایفەکانی تر نیوە بە نیوە تێکەڵی ئیسلام بوون و تێیدا تواونەتەوە. تورکەکانیش، کە تاڕادەیەک سەرجەمیان سوننەن، بوونیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەلجووقییەکان و داگیرکردنی عوسمانی یان هاتنی خێڵە کۆچەرە تورکمانەکان کە تەنانەت پێش چەرخی سەلجووقییەکانیش دەستیپێکردبوو. لە گۆشەی باشووری رۆژهەڵاتی چیاکانیشەوە میللەتی بچووکی نەستووریی ئاسووری یان ئاشووری نیشتەجێن، کە نەوەی رەعییەتە مەسیحییەکانن لە ئیمپراتۆرێتی ساسانیدا.\nلە نیوەی سەدەی نۆزدەدا، حکوومەتی عوسمانی هەوڵێکی جیددیی دەستپێکرد بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆی بەسەر کوردەکاندا، کە زۆرترین رەگەزی سەربەخۆ و ئاڵۆز بوون لە ناو ئیمپراتۆرێتدا. تورکەکان رەگی ئاستەنگ و قورساییان دەستنیشانکرد کەوا هێزی سەرۆک خێڵەکان بوو و بریتیبوو لە کۆکردنەوەی دەسەڵاتێکی رەها لە سەدەکانی ناوەڕاستەوە لەگەڵ چەک و جبەخانەیەکی زۆر. ئەمانە دەرد و بەڵا بوون نەک تەنها بۆ دانیشتووانە مەسیحییەکان و حکوومەت بەڵکو بۆ دانیشتووانە نیشتەجێکانی خۆشیان، کە بارودۆخیان تۆزێک باشتر بوو لەو جووتیارە زەویبەندانەی کە لە ژێردەستی ئاغاواتەکانیاندا بوون (بێڵ لێرە و لە چەندین شوێنی تری ئەم راپۆرتەدا لەسەر زمانی خەڵکی کوردی ئەو سەردەمەوە هەر وشەی ئاغاواتی لە دەقە ئینگلیزییەکەشدا بەکارهێناوە – وەرگێڕ). تورکەکان کەوتنە مامەڵەی جیاکار لەگەڵ ئەو گەورەپیاوانەدا و هەر جارەی پشتی لایەکیان دەگرت دژ بەویتر و بەم رەنگە بنەماڵەی بابانیان لە سلێمانیی باشووری کوردستان تەفروتوونا کرد، بەڵام لە باکوور بەدرخانیان لە جزیرەی ئیبن عومەرەوە پەلکێش کرد بۆ ئەستەمبووڵ و عەبدولقادری سەرۆکی بنەماڵەی دەسەڵاتداری شەمدینانیان بە شێوەیەکی بچڕبچڕ دووردەخستەوە و دەستیان لەپشتی ئیبراهیم پاشای میللی دەدا، لە رۆژهەڵاتی حەڵەب و پاشان هانی رکابەرەکانیان دا دژایەتیی بکەن و دەسەڵاتەکەی بڕووخێنن.\nبەدەگمەن فشاری سەربازی لەم وڵاتە شاخاوی و کێوییەدا لە توانای سوپای عوسمانیدا بوو، یان ئەگەر ئەوەش بکرایە هیچ شتێکی ئەوتۆی پێندەکرا هەندێک سەرکەوتنی ناڕاستەوخۆ نەبێت. سوڵتان عەبدولحەمید بیری لەوە کردەوە کە خەسڵەتی شەڕکردنی کورد هەنگاو بە هەنگاو بگۆڕێت بۆ سوارەی نانیزامی کە بە سوارەی حەمیدی ناسرا. لە سایەی رێکخستنێکی باشتردا پلانە ناوخۆییەکە بەشێوەیەکی باش سەریگرت و تەنانەت لای تورکەکانیش هەندێجار حەمیدییە سوودبەخش بوو بۆ حکوومەت. بەهەرحاڵ، هەوڵدانێکی سیستماتیک بۆ قڕکردنی ئەرمەن لە سەردەمی عەبدولحەمیددا دەستیپێکرد و لە لایەن کۆمیتەی یەکگرتن و پێشکەوتنەوە (جەمعییەتی ئیتتیحاد و تەرەقی) بەردەوام بوو، ستەم و چەوساندنەوەی رەسمیی خستەسەر شێوەکانی تری ئاژاوە و پشێوی کە باڵی کێشابوو بەسەر ئەنەدۆڵدا. لەم بارودۆخەدا کوردەکان وەک هۆکاری وێرانکردن بەکارهاتن و ئاغاکان هەندێک خراپتر مامەڵەیان لەگەڵ کریستیانەکاندا کرد وەک مامەڵەکردن لەگەڵ خەڵکەکەی خۆیاندا و لێرەوە ئەگەری قازانجی شەخسی و ستایش و ئافرەت و تاڵان و بڕۆی جۆراوجۆر کە دەکرێت بەدەستبهێنرێت لەلایەن خۆیان و شوێنکەوتووانیانەوە لە رێگەی جێبەجێ کردنی فەرمان یان ئاماژەکانی حکوومەت و لەهەمان کاتیشدا پاش ئەوەی وایان لێکدەدایەوە کە راسپاردەکانی "ئیسلام" بن و وا چاکبوو کە پشتگوێ بخرێن. جەنگ سیاسەتی ئەرمەنیی بردە ترۆپک و کوشتوبڕەکانی ساڵانی 1896 و 1909 جێی بەراورد نەبوون لەگەڵ ئەو کۆمەڵکوژییەدا کە لە ساڵی 1915 و ساڵانی دواتر روویاندا، بە هاندان و دەست لەپشتدانی ئەڵمانەکان. کوردەکان گوند و زەویوزاری هاوڵاتییە کوژراوەکانیان بە میرات بۆمایەوە، بەڵام بەتەواوی لە سزا و تۆڵەکردنەوە دەرباز نەبوون. هەڵبەت ئاوارە ئەرمەنەکان و ئەوانی قەوقاز چوونە پاڵ سوپای رووسیا و کاتێ رووس لە سنوورەکانی رۆژهەڵاتی تورکیاوە پێشڕەوییان کرد، ئەرمەنەکان ئەو دەرفەتەیان قۆستەوە بۆ تۆڵەکردنەوە لە کورد لەسەر ئەوەی کە پێیانکردن. کوردەکان جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە زیانە مرۆییەکانیان دەگاتە چوارسەد هەزار لەبەرانبەر ملیۆنێک یان زیاتر لە ئەرمەندا. بۆ نموونە، رەواندز لە ساڵی 1916دا، کاتێ کە هێزەکانی رووس و ئەرمەن لە شارەکە و ناوچەکە پاشەکشێیان کرد وێرانەیەکیان بەجێهێشت.\nنەستوورییەکانی تورکیا، یان وەک خۆیان پێیان باشە بە ئاشووری ناویان بهێنرێت، بەشێوەیەکی سەرتاپاگیر کوشتوبڕ نەکران، بەڵام سمکۆ، کە ئاغایەکی کوردی دەراوسێیان و سەرۆکی هۆزی شکاکی نیشتەجێی وان و ورمێ بوو، لە ساڵی ١٩١٦دا پەتریارکەکەیانی کوشت. ئەوانیش لە تۆڵەدا هێرشیان کردەسەر و بەڵام کاتێ کە خۆیان لەژێر فشاردا بینیوەتەوە هەر هەموو بەیەکەوە کۆچیان کردووە و چوونەتە لای هاوئاینە ئێرانییەکانی خۆیان لە دەشتی ورمێدا و پێکەوە بەتوندی بەرەنگاری تورک و کوردەکان بوونەوە تا ساڵی ١٩١٨، کە تێیدا هەر هەموو کۆمەڵگەکە، بە پیاو و ژن و منداڵ و ئاژەڵ و تفاقی ناوماڵەوە ئەوێیان بەجێهێشت و بەرەوخوار بوونەوە بۆ هەمەدان. لێرەشەوە دەسەڵاتدارانی بەریتانی گواستنیەوە بۆ باقووبە، لە نزیکی بەغدا و لەوێش خێوەتگەیەکیان بۆ کردنەوە و ژمارەیان نزیکەی چل هەزار بوو بێجگە لە دە هەزار ئەرمەنی کە لەگەڵ ئاشوورییەکاندا هەڵاتبوون.\nلەپاش سەرکەوتنی هاوپەیمانان لە ساڵی ١٩١٨دا، سەبارەت بە مەسیحییەکان دوو کێشەی تایبەت هاتنەپێشەوە و هەردوکیان تاڕادەیەک پەیوەستبوون بە باکووری کوردستانەوە. یەکەم، چ چارەسەر و قەرەبوویەک بۆ ئەرمەنەکان دابین بکرێت و دووەم، چ کارێک بکرێت بۆ گێڕانەوەی ئاشوورییەکان بۆ وڵاتی خۆیان؟ پرسیاری یەکەم کەوا گەورەتر و ئاڵۆزتر بوو، کە بەداخەوە نیازە خێرخوازییەکانی هاوپەیمانان دەرهەق بە ئەرمەن دەبوو دابڕێژرێت و لە ئاستێکی بەرفراواندا بگشتێنرێت بەڵام بێ بڕوا و متمانەیەکی تەواو کە ئاخۆ دەبێت جێبەجێ بکرێت. ئەرمەنەکانیش مەسەلەکەیان تووشی ئەو قۆرت و ئاستەنگە کرد لە رێگەی راگەیاندنی ئاشکرای هیوا و ئاواتە گەورەکەیان لە دروستکردنی دەوڵەتێکی ئەرمەنیدا، چونکە ناوچەیەک دەگرێتەوە کەوا بە شێوەی جۆراوجۆر پێناسە کراوە، بەڵام بە شێوەیەکی سەیر شەش ویلایەتەکەی ئەنەدۆڵی نەگرتەوە کە ئەرمەنی تێدان یان پێش ساڵی ١٩١٥ تێیدابوون و بریتین لە سیواس، ئەرزڕوم، خەرپوت (مەعمورەتولعەزیز)، دیاربەکر، بەدلیس و وان. کوردەکان، کە زۆرینەیەکی رەها پێکدێنن لەم ناوچانەدا، هۆشدارییان داوە و هەستی نەتەوەییانی، کە پێشتریش هەبووە، وا بەهێزکردووە کە مەترسیی ئەوەیان لا دروست ببێت هێزە رۆژئاواییەکان بیر لەوە بکەنەوە بیانخەنە ژێر جەور و ستەمی ئەرمەنە بێزلێکراوەکان و ئەگەری ناچارکردنیان بەگەڕانەوە بۆ لای دەربازبووان لە دەسکەوتەکانی کەوا بە شەرعی و رەوا دانانرێت و سزای ئەو تاوانە سامناکانەیان بکەوێتەسەر کە دژیان تۆمار کراوە و ئەمە هەڵوێستی دۆستانەی کورد بگۆڕێت بەرانبەر بە بەریتانیای مەزن و نیگەرانیی توندی ئەوەیان لا دروست بکات لەوەی کەوا ئێمە یان هەر هێزێکی رۆژئاوایی تر دەسەڵاتێکی ماندێتی پابەندبوون وەربگرین کە دەگونجێت بەکاربهێنرێت بۆ سەپاندنی دادپەروەری لەئاست ئەرمەندا.\nئەم ترسە وای لە باکووری کوردستان کردووە کە ببێتە شانۆیەکی لەبار بۆ پرۆپاگەندەی تورک و لە ماوەی ئەو دواخستنە دوورودرێژ و کارەساتبارەی کە روویانداوە لە نێوان ئاگربەس و جێگیرکردنی ئاشتی لەگەڵ تورکیادا، ئەمی دواییان هەل و دەرفەتی تەواویان بۆ رەخسا بۆ سوودوەرگرتن لەو خاسییەتانەی کە بارودۆخی ناوچەیی دەیڕەخسێنێت. لە هەمان کاتیشدا، رێزنانە لە هاوپەیمانە عەرەبەکانمان لە سووریا و ئەو راستییەی کە پابەندییە ئەوروپییەکان شانبەشان لەگەڵ هەست و سۆزی عەرەبدا، لە دیسەمبەری ١٩١٩دا دروستبوونی دەوڵەتێکی عەرەبیی سەربەخۆی لێکەوتەوە، کە هیچکام لە هێزە رۆژئاواییەکان یارمەتیی نادەن و دەسەڵاتیان بەسەردا ناشکێت و ئەمەش پرۆپاگەندە بەهێز دەکات لەلایەنی سوورییەوە. لەگەڵ هەڵکشانی پەستی و ناڕەزایی لایەنی شەریفییەکان و سوورییەکانەوە لە رەفتاری ئەوروپا و ئەمریکا دەرهەقیان، نوێنەرانێک لە سووریاوە رێبازێکیان راگەیاند لەدژی رۆژئاوا بە شێوەیەکی گشتی و بەریتانیای مەزن بەشێوەیەکی تایبەتی. بەم پێیە ئێمە لە مامەڵەکردنماندا لەگەڵ کوردەکان وردە وردە تەماشامان کرد زنجیرەیەکی هێجگار قەبەی حوکمی پێشوەخت و پان ئیسلامی لەدژمان وەستاوەتەوە کە لە ئەستەمبووڵەوە سەرچاوەی گرتووە و پڕە لە شانازیی رەگەزپەرستی و ملهوڕیی ئاغاکانی کورد و ترسی ئەوەیان دەربڕیوە لە ئەگەری کۆنترۆڵێکی ئەوروپیی بەهێزتر و تاڵتر لەوەی تورک. جارێکیتریش، وەک چەندین جار لە مێژووی پڕ ژان و مەنەتییاندا، تورک سوودی لەو هەڵانە وەرگرت کە لەوەوە سەرچاوەی گرتبوو گوایە مەحاڵە هاوسەنگی بکرێت لەنێوان داواکاریی ئەوروپیی پارێزگاری یان کۆنترۆڵ کردنی بەشێک لە ئیمپراتۆرێتەکەدا. پێدەچێت بەشێک لە حیزبی نیشتمانیی کورد بە سەرکردایەتیی عەبدولقادری شەمدینان و بەدرخانییەکان دژ بە تورکیا بێت و ئۆتۆنۆمییەکی پێ پەسەندتر بێت لە ژێر کۆنترۆڵی رۆژئاوادا و پێی باشترە لەژێر رکێفی بەریتانیادا بێت. بەڵام رووداوەکانی ناوچەی سمیرنا هەندێک پاساوی دا بە پرۆپاگەندەی عوسمانی کەوا سەرباری بڵاوکردنەوەی کۆمەڵە خاڵێکی زۆر لە ئەمریکا و ئەو راگەیاندنانەی لە ئەوروپاوە دەرچوون، ئەوە نیازی نهێنیی رۆژئاوا بوو بۆ کۆنترۆڵکردنی رۆژهەڵات، بەدەر لە هەندێ هیوا و ئاواتی نیشتمانی، بە بێمەبەست مایەوە. هەروەها لە پشتی تورکەکانەوە رووسیا لە شۆڕشدا بوو و بەلشەفیزم ئامادەیی دەربڕیبوو بۆ هاوکاری کردنی هەموو ئەوانەی سکاڵایان هەیە دژ بە سیستەمی ئێستای جیهان و راگەیاندنی ئەوەی کە سەلماندوویەتی کەوا گونجاو نیە بۆ رێکخستنی کاروباری مرۆڤایەتی.\nئەم مەترسییانە لە باشووری کوردستاندا کەمتر بەرچاو بوون، چونکە تاڕادەیەک کێشەی کریستیانی تێدا نیە وەک لەوەی لە باکووردا هەیە و باشووری کوردستانیش یەکەم شوێن بوو کە هاتە ناو کایەی سیاسیمانەوە. پەیوەست بەم کارەوە، ئێمە لە زستانی ١٩١٧دا خانەقینمان داگیرکرد و ئاستەنگ و زەحمەتێکمان نەهاتەپێش لە رێکخستنی کارگێڕیدا. پێش ئەوەی دوا پێشڕەوی بکەین لە ساڵی ١٩١٨دا دەمانزانی کەوا سەرۆکە کوردەکان لە ناوچەی کفری، بنەماڵەی تاڵەبانی و سەید ئەحمەدی خانەقای رابەری ئاینی، سەر بە بەریتانیا بوون و ئێمەش تازە پەیوەندیمان بەستبوو لەگەڵ شێخ مەحموودی پیاوە سەرکردەکەی سلێمانی، کە نەوەی کاک ئەحمەدی پیاوی پیرۆزی کوردی ناوبانگ بەرزە و مەزاری لە سلێمانییە و خەڵکێکی زۆری کورد سەردانی دەکەن. نەوەکانی ئەم پیاوە کە لە بنەماڵەی بەرزنجین پشتیان بە توانا و پیرۆزیی ئەم پیاوە و باوباپیرانیان بەستووە و هۆکاری باڵادەستی و کاریگەرییانە. پێگەی شێخ مەحموود، بێجگە لە شکۆ و پایە ئاینییەکەی، بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بەو سەردەمی ترس و تۆقاندنە بەستبوو کە لەپێش جەنگدا بەسەر خەڵکدا سەپاندبووی بەو کوشتوبڕ و راوڕووتەی بەناویەوە ئەنجامدەدرا و هێزی شەڕخوازانەشی لەو راستییەوە سەرچاوە دەگرێت کە سلێمانی لەژێر سەرکردایەتیی ئەمدا یەکێک بوو لە ئاڵۆزترین و پڕ ئاژاوەترین ناوچەکانی ئیمپراتۆرێتی عوسمانی. لە پایزی ساڵی ١٩١٨دا موتەسەڕیف و سەربازگە تورکییەکەی سلێمانی خۆیان رادەستی ئەم کرد و بوو بە تاقە دەسەڵات لە شار و ناوچەکەدا. ئەمیش لە رێگەی دوو نوێنەرەوە نامەی نارد بۆ بەغدا و داوای کرد کە حکوومەتی خاوەن شکۆ کوردستان لە لیستی گەلە رزگارکراوەکان دەرنەکات. ئەوجا لەبەرئەوەی کە بەهێزترین فاکتەر بوو لە سیاسەتی ناوخۆییدا، مەحاڵ بوو پشتگوێ بخرێت و بە هەڵوێستی دۆستانەی ئەو بەڕێوەبردنی ناوچەی سلێمانیی جێگیرکرا و داواکاری و ئارەزوویەکی بەرفراوان هەبوو بۆ بوونی ئێمە لەوێ بۆ چارەسەر کردنی ئاڵۆزی و وێرانە و وایکرد کە پێویستمان بە هێز و دامەزراندنی هیچ سەربازگەیەک نەبێت، چونکە لەڕاستیشدا هێزی بەردەستمان نەبوو بۆ ئەو مەسەلەیە.\nبەو پێیە، مێجەر نۆئێڵ، کە ئەزموونێکی گەورە و زۆری هەبوو لە وڵاتی فارس (تا ساڵی ١٩٣٤ ئەمە ناوی رەسمیی ئێران بوو – و) و ناو بەختیارییەکاندا، راسپێردرا بۆ لەئەستۆگرتنی باشووری کوردستان و ئەو راسپاردانەی کە بۆی دەرکرا بەم شێوەیەی خوارەوە بوو:\n"تۆ، لە ١ی نۆڤەمبەرەوە، بە ئەفسەری سیاسیی کەرتی کەرکووک دامەزراویت. کەرتی کەرکووک لە زێی بچووکەوە بۆ دیالە و باکووری رۆژهەڵاتەوە بۆ سنووری تورکی – فارسی دەگرێتەوە و بریتییە لە بەشێکی ویلایەتی مووسڵ، کە دواچارەسەری لای حکوومەتی خاوەن شکۆیە. حاڵی حازر، پێویستە رەچاوی ئەوە بکرێت کە ناوچەکە دەکەوێتە جوغزی داگیرکردنی سەربازی و ئیدارەدانی ئەم هێزەوە و پێویستە لەسەرت بەپێی ئەم گریمانەیە مامەڵە لەگەڵ سەرۆکە ناوخۆییەکاندا بکەیت، بە رەچاوکردنی ئەوەی کە مەحاڵە دەسەڵاتە سەربازییەکان بە شێوەیەکی هەمیشەیی هێز بنێرن بۆ سلێمانی یان هەر شوێنێکی تر لە رژهەڵاتی هێڵی ئێستامانەوە. هەروەها دەبێت ئامانجت ئەوەبێت کەوا لەگەڵ سەرۆکە لۆکاڵ و ناوخۆییەکاندا رێکبکەویت بۆ گێڕانەوەی ئاسایش و ئارامی و پارێزگاری کردن لە ناوچەکانی دەرەوەی سنووری داگیرکردنی سەربازیمان و دوورخستنەوەی بریکارەکانی دوژمن و رادەستکردنیان و هێنانی ئەو شمەک و کاڵایانەی هێزەکانمان پێویستیان پێیانە. بەهەمان شێوە رێگەپێدراوی بۆ لەئەستۆگرتنی ئەو خەرج و تێچوونانەی پێویستن بۆ بەدیهێنانی ئەم مەبەستە بەگوێرەی ئیدارەدانی دەسەڵاتی پێشوو بەپێی توانا و لە حاڵەتی بڕی تێچوونی گەورەدا و بەپێی تێگەیشتن پێویستە بۆ سەرۆکەکان روونبکرێتەوە کە هەر رێکخستن و سەروبەرگرتنێک بەزەروورەت کاتیی دەبێت و لە هەر کاتێکدا بێت چاوی پێدا دەخشێنرێتەوە. تۆ رێگەپێدراویت بۆ دانانی شێخ مەحموود وەک نوێنەریکی ئێمە لە سلێمانی و دیاریکردنی کات و ساتی لەم جۆرە لە چەمچەماڵ و هەڵەبجە و .. تاد، بەپێی خەمڵ و هەڵسەنگاندنی خۆت. پێویستە بۆ ئەو سەرۆک عەشیرەتانەی کە پەیوەندیت لەگەڵ بەستوون روونیبکەیتەوە کەوا ئێمە هیچ نیازێکمان نیە خواست و ئیرادەی دەرەکی بەسەر داب و نەریت و حەز و خواستەکانیاندا بسەپێنین و سەرۆک هۆزەکان هاندەدرێن بۆ پێکهێنانی فیدراسیۆنێک بۆ چارەسەرکردنی کاروباری گشتییان بە رابەری و رێنمایی ئەفسەرە سیاسییە بەریتانییەکان. هەروەها داوایان لێدەکرێت بەردەوام بن لە پێدانی ئەو باجە یاساییانەی لەئەستۆیانە، بەپێی یاسای تورکی و دەسکاری کردنی بەپێی پێویست، بەو مەبەستانەی کە پەیوەندیدارن بە پاراستنی ئارامی و ئاسایش و پەرەپێدانی وڵاتەکەیانەوە".\nجەنەراڵ شەریف پاشا مەسەلەی دامەزراندنی ناوچەیەکی کوردستانی باشووری سەربەخۆی لە حوزێرانی ١٩١٨دا خستە بەر باسکردن لە گفتوگۆیەکیدا لەگەڵ سێر پێرسی کۆکس، کە لە مەرسیلیا یەکتریان بینیبوو. شەریف پاشا بە بنەچە کوردێکی خەڵکی سلێمانییە و لە منداڵییەوە لە وڵاتی رەسەنی خۆی هەڵکەنراوە و پاش ئەوەی دووریانخستبووەوە ماوەیەک لە پاریس نیشتەجێ بووبوو. لە ساڵی ١٩١٤دا خزمەتگوزاریی خۆی لە وڵاتی میزۆپۆتامیا پێشکەش کردین، بە مەبەستی راکێشانی کوردەکان بەلای ئێمەدا، بەڵام ئێمە ئەودەمە پەیوەندیمان لەگەڵیان نەبوو و ئەم ئۆفەرەش پەسەند نەبوو لامان. کاتێ کە کۆنفرانسی ئاشتی لە پاریس بەسترا، ئەم خۆی کرد بە قسەکەر و نوێنەری بەرژەوەندییەکانی کورد، هەرچەندە لەڕاستیشدا دووربوو لە پەیوەندیکردن بە هاوڵاتییەکانی خۆیەوە و بیروڕاکانیشی مۆرکێکی ئەکادیمییان هەبوو.\nمێجەر نۆئێڵ لە ناوەڕاستی نۆڤەمبەردا گەیشتە سلێمانی و بە خۆشی و ئاهەنگەوە پێشوازیی لێکرا و تەماشای کرد ناوچەکە بەشێوەیەک وێرانبووە و فەوتاوە کە باوەڕ ناکرێت و تورک بەتەواوی خەڵکەکەی هەژار کردووە و نیوەی شارەکە کەلاوەیە و بازرگانی بەتەواوی پەکیکەوتووە. پاشان کەوتە دروستکردنی سیستەمێکی حوکمڕانیی کاتی کە لای خەڵک پەسەند بێت و وەڵامدەرەوەی هیوا و خواستیان بێت بۆ ئیدارەیەکی کوردی و شێخ مەحموود کرا بە حوکمداری ناوچەکە و کاربەدەستی کوردیش بۆ کارکردن دامەزران لەژێر سەرپەرشتیی ئەفسەرە سیاسییە بەریتانییەکاندا. لەهەمان کاتیشدا، تا چەند توانا هەبوو، بەرپرسە تورک و عەرەبەکان لابران و بە خەڵکی رەسەنی کوردستان جێیانگرتنەوە و ئەفسەر و هێزەکانی تورکیشیان لە شارەکە کشاندەوە بۆ بەغدا. ئەو سیستەمەی کەوا کاری پێکرا بە کردەوە فیوداڵی بوو و هەر سەرۆکێک بەرپرسیار بوو لە حوکمکردنی هۆزەکەی. بەم رەنگە سەرۆکی خێڵ بە بەرپرسی حکوومەت ناسرا و ئەفسەرە بەریتانییەکانیش دەسەڵاتدار بوون بەسەر هەموواندا. لەهەمان کاتدا هەنگاو نرا بۆ هاوردەکردنی خۆراک و دانەوێڵەی تۆ و شمەک و کاڵای پیشەسازی، نەک هەر بۆ چارەسەری مەترسیی گرانی و برسێتی، بەڵکو تاڕادەیەکیش بۆ بووژانەوەی بازرگانی. هەر لە هەمان کاتیشدا پێویستییە ئاینییەکانی خەڵک پشتگوێ نەخرا و دەستوبرد کرا لە چاککردنەوەی مزگەوتە سەرەکییەکان لەسەر خەرج و تێچوونی حکوومەت، بێجگە لەوەش کۆمەکێکی دارایی تەرخانکرا بۆ جێبەجێ کردنی رێوڕەسمە ئاینییەکان. بەڵگە و ئاماژەکان ئەوەیان دەردەخست کە ناوچەکانی لای سەرەوەی باشووری کوردستان تا هەولێر و رەواندز، کە سنووری ئەو دیالێکتە بوون لە سلێمانی قسەی پێدەکرا، بەپەرۆش نەبوون بۆ بەشداری کردن لە ئاشتیدا و پێش هەموو شتێکیش لەو هاوکارییە داراییەدا کە حکوومەتی بەریتانی پێشکەشی دەکرد بۆ چوونەناو ئەو فیدراسیۆنەی کوردستانی باشوورەوە بە سەرکرایەتیی شێخ مەحموود. هەردوو سەرۆکی کەرکووک و کفریش نیازی خۆیان بەتەواوی یەکلاکردەوە کە دان بە سەرۆکایەتیی شێخ مەحموودا نانێن و داوای بەڕێوەبردنێکی راستەوخۆی بەریتانیایان دەکرد.\nلە 1ی دیسەمبری 1918دا، کۆڵۆنێڵ ویڵسنی جێگری کۆمیسیۆنی مەدەنی سەردانی سلێمانی کرد و کۆبوونەوەکی کرد کەوا نزیکەی شەست کەس لە گەورە سەرکردەکانی باشووری کوردستان ئامادەی بوون، لەنێویشیاندا نوێنەرانی عەشیرەتە کوردەکانی ئێران لە سنە و سەقز و هەورامان بەشدارییان کرد. ویڵسن گفتوگۆی زۆری لەگەڵ شێخ مەحموود کرد و بارودۆخی سیاسی بۆ سەرکردە ئامادەبووەکان روونکردەوە بە ئەندازەی ئەوەی کە پەیوەندیی هەبوو پێیانەوە. کوردەکان گرفتاری هەڵسوکەوتی چونیەکی هەردوک رووسیا و تورکیا بووبوون و لەکاتێکدا کە کۆدەنگییەکی رەهایان لەنێواندا هەبوو سەبارەت بە نیاز و بڕیاری چەسپاویان بۆ بەرەوڕووبوونەوەی هەر هەوڵێکی هێزە ئەوروپییەکان بۆ رێگەپێدانی گەڕانەوەی تورکەکان، بەڵام پێلێنانێکی گشتیی هەبوو بە پێویستیی پارێزگاریی بەریتانی ئەگەر بەتەمای بووژانەوە و گەشەکردنی پاشەڕۆژبن. لەگەڵ ئەوەشدا، نیگەرانی و دوودڵییەک لەلایەن هەندێک سەرۆکەوە هەبوو سەبارەت بە حیکمەتی ئەوەی کوردستان بخرێتە ژێر رکێفی ئیدارەیەکی کارای بەریتانی، بەڵام هەندێکی تریان وایبۆدەچوون کە پێویستە کوردستان لە عێراق جیابکرێتەوە و راستەوخۆ لەلایەن لەندەنەوە بەڕێوەببرێت، کە بە دیدی ئەوان جێگەی ئەستەمبووڵی گرتبووەوە.\nلەپاش گفتوگۆ و مشتومڕێکی زۆر بەڵگەنامەیەک بەم مانایەی خوارەوە ئامادەکرا:\nپاش ئەوەی حکوومەتی خاوەن شکۆی بەریتانیا رایگەیاند کە نیازیان لە جەنگ رزگارکردنی گەلانی رۆژهەڵاتە لە ستەم و داپڵۆسینی تورک و یارمەتیدانیان لە دەستەبەرکردنی سەربەخۆییدا، سەرۆکەکان، بەو سیفەتەیان کە نوێنەرانی گەلی کوردستانن، داوا لە حکوومەتی خاوەن شکۆی بەریتانیا دەکەن ئەمانیش بخەنە ژێر پارێزگاریی بەریتانیاوە و بیانخەنە سەر عێراق، بۆ ئەوەی بێبەش نەبن لە خێروبێری ئەو هاوکۆییە و بەو بۆنەیەوە داوا لە (کۆمیسیۆنی مەدەنیی وڵاتی میزۆپۆتامیا دەکەن نوێنەرێکیان بۆ بنێرێت لەگەڵ یارمەتیی پێویستدا بۆ هاوکاری و توانادار کردنی گەلی کورد بە سەرپەرشتی و چاودێریی بەریتانیا تاوەکو ئاشتیانە و بەپێی بنەمایەکی شارستانی پێشبکەون. ئەگەر حکوومەتی بەریتان\nیا یارمەتی و پارێزگاریی رەخساند ئەوە ئەمانیش بەڵێن دەدەن فەرمان و ئامۆژگاریی حکوومەتی خاوەن شکۆ قبووڵ بکەن).\nلەبەرانبەردا، کۆمیسیاری مەدەنی ئیمزای لەسەر بەڵگەنامەیەک کرد و تێیدا هاتووە کەوا هەر عەشیرەتێکی کورد لە زێی گەورەوە بۆ دیالە (بەدەر لەوانەی لە خاکی وڵاتی فارسدان) لای خۆیانەوە ئازادن لە قبووڵکردنی سەرکردایەتیی شێخ مەحموود، ئەوە رێگەیان پێدەدرێت و ئەویش پشتگیریی مەعنەویی ئێمە دەستەبەر دەکات بۆ کۆنترۆڵکردنی ئەو کایانەی سەرەوە لەبری حکوومەتی بەریتانیا کە جێبەجێ کردنی فەرمانەکانی لەئەستۆگرتووە. عەشیرەتەکان و خەڵکی شارەکانی هەردوو کەرتی کفری و کەرکووک ئامادە نەبوون بچنە ژێر رکێفی حوکمی شێخ مەحموودەوە و ئەمیش رازی بوو لەسەر ئەوەی سوور نەبێت لەسەر ئەو مەسەلەیە و پاشانیش کەرکووک بوو بە کەرتێکی سەربەخۆ.\nهەروەها کۆمیسیاری باڵا ئەوەشی روونکردەوە بۆ نوێنەرانی هۆزە کوردییەکان لە وڵاتی فارس کە پەیوەندییە گشتییەکانمان رێگەی ئەوەمان پێنادات رەزامەندبین لەسەر هاتنیان بۆ ناو کۆنفیدراڵییەتی باشووری کوردستان لەژێر پارێزگاریی بەریتانیادا و پێویستە ئەوان وەک رەعییەتی دڵسۆزی ئێران بمێننەوە و هەل و مەرجی دۆستانە و نێوان خۆشی لەگەڵ کۆنفیدراسیۆندا بهێڵنەوە و هەمووان بە خۆشحاڵییەوە ئەم هەڵوێستەیان قبووڵ کرد.\nشێخ مەحموودیش لای خۆیەوە داوای ئەفسەرانی بەریتانیی کرد بۆ هەموو فەرمانگەکانی حکوومەت، لە نێویشیاندا ئەفسەران بۆ لێڤییە کوردەکان، بەمەرجێ تا بتوانرێت فەرمانبەرانی ئەو فەرمانگانە کوردبن نەک عەرەب.\nلەدوای کۆبوونەوەکە زۆرێک لە عەشیرەتەکان هاتنە ناو کۆفیدراسیۆنەوە و کاتێ مێجەر نۆئێڵ لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩١٩دا چوو بۆ رەواندز بۆی دەرکەوت خەڵکەکە لەوێ شێخ مەحموودیان پێ پەسەندترە لە هەرکەسێکی تر. وەک مێجەر سۆن تێبینیی کردووە لە راپۆرتی کارگێڕیی خۆیدا بۆ ساڵی ١٩١٩ لەبارەی کەرت یان ناوچەی سلێمانییەوە، کەوا کوردەکان لەوکاتەدا پەرۆشی ئاشتی بوون و بۆ کەمکردنەوەی نەداری و هەژارییان ئامادەی مۆرکردنی هەر بەڵگەنامەیەک یان هەر راگەیاندنێک بوون لەپێناوی دەستەبەرکردنی ئارامی و خۆراکدا. بەم پێیە هۆز لەدوای هۆز مۆریان دەکرد و هەندێکیشیان هەر بەتەواوی شێخ مەحموودیان نەدەناسی یان لە باشترین حاڵەتدا دەیانزانی کە نەوەیەکی خراپی پیاوچاکێکە و ئەمان داواکارینامەیەکی بێفەڕ مۆر دەکەن بۆ ئەوەی ببنە بەشێک لە دەوڵەتێکی نوێ لەژێر رکێفی حوکمڕانیی شێخ مەحمووددا و ئەمەش مەرجێکە وایان بەخەیاڵدا هاتبوو کە حکوومەتی بەریتانیا بە پێویستی زانیوە لەبەر هۆکارگەلێکی تایبەت بەخۆی. لەهەمان کاتیشدا بە چاوی گومانەوە تەماشای دامەزراندنی دەکرا وەک نوێنەری بەریتانیا و گومانێکی گەورە هەبوو لە شکستهێنانی تورک، بەهۆی نزیکیی سەربازگە عوسمانییەکان و چالاکیی کاربەدەستە عوسمانییەکان لەودیوی سنوورەوە.\nئەفسەرانی سیاسی لە کۆیسنجەق و رانیە دانران و سیستەمی حوکمڕانییەکەی سلێمانی هێنرایە ئەم ناوچانە و رەواندزیش. رەواندز لە دۆخی گرانی و برسێتییەکی سامناکدا بوو، چونکە شەپۆلە یەک لە دوای یەکەکانی هێرش و پەلامارەکانی رووس و تورکەکان وڵاتەکەی بەتەواوی وێرانکردبوو، هەر لە خودی شارۆچکەکە خۆیدا لە تێکڕای دوو هەزار خانوو شەستی بەپێوە مابوو. لە ناوچەکانی چواردەوریدا لە دوو ساڵی رابردوودا کشتوکاڵ بەتەواوی پەکیکەوتبوو و ژمارەی دانیشتووان لەسەدا ٧٥ کەمیکردبوو، لەو ژمارەیەوە کە لەپێش جەنگدا هەیبوو. گرانی و برسێتی زۆر سەخت بوو بەڕادەیەک کە لە هەندێ ناوچە دانیشتووان بەتەواوی لەسەر گژوگیا و ئەو کەمە بەڕووە دەژیان کە مابووەوە و بەناچاری گۆشتی سەگ و پشیلەیان دەخوارد و تەنانەت لە هەندێ حاڵەتدا گۆشتی بنیادەمی مردووشیان دەخوارد.\nئەوجا دەسبەجێ هەنگاو نرا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ دۆخی گرانی و برسێتیدا و دانەوێڵە لە هەولێرەوە هاوردە کرا و هەوڵێکی فریاکەوتنی لاواز دەستیپێکرد و پاڵپشتیی چاندن و کشتوکاڵ کرا و بڕێک لە ئارامی و ئاسایش دابینکرا، بەڵام مەسەلەی هێنانە ژێرباری ناوچەکانی باکووری رەواندز بۆ بەڕێوەبردنێکی کارا بەرەوڕووی ئاستەنگێکی گەورە بووەوە و هەرچەندە خێڵەکان و دانیشتووان کەم و قەبارەیان بچووکە، بەڵام هەموویان پڕچەکن و لە دوژمنایەتییەکی سەخت و بەردوامی خوێندان لەگەڵ یەکتردا. شاخە سەخت و هەڵەتەکانیش رێگە لە ئەنجامدانی کردەوەیەکی سەربازیی کاریگەر دەگرن دژ بە تاوانکاران و ناردنی جەندرمەش بۆ ناوچەیەکی لەم چەشنەش تەنها چەشەکردنی خێڵەکانە، با بە هێزێکی گەورەشەوە بێت، چونکە بەرپەرچی دەدەنەوە و کاریگەرییەکی ئەوتۆی نابێت. بەڵام خێڵەکان، بەهۆی شکۆێ بەریتانییەکانەوە، خۆیان واپیشاندا کە بە ئاشتی ملکەچ بن بۆ راوبۆچوونی ئێمە و خۆ دوور بگرن لە دزی و راوڕووت لەسەر رێگەوبانە سەرەکییەکان و ئێستا باشتر رەفتار دەکەن لەوەی کە چاوەڕوان دەکرا لێیان لەبەر دووریی هیچ هێزێکی کاریگەر. هەڵبەت کێشە و گرفتی ئەم ناوچەیە لەو سۆنگەیەوە زیادی کردووە کە هاوسنووری ناوچەی داگیرکردنی تورکیایە لە باکووری رۆژئاواوە و لەهەمان کاتیشدا سنووری ئازەربایجانی وڵاتی فارس دەکەوێتە باکووری رۆژهەڵاتیەوە، کە پێشتر ناوچەیەکی پڕ لە ئاژاوە و پشێوی بوو.\nلە ورمێ و لەڕاستیشدا لە سەرتاپای ئازەربایجاندا، سەبارەت بە حوکمڕانیی ئێران دۆخێکی پڕمەترسی هەبوو و تاڕادەیەکیش دڵنیا بووین لەوەی ئاژاوە و پشێویی ترسناک لەو ناوچانەشدا رەنگبداتەوە کە بەناو لەژێر دەسەڵاتی ئێمەدا بوو. بێگومان ئاژاوە و شڵەژانەکە بە ئاستێک گەورەبوو کە زەحمەت بوو بگەینە ئەنجامگیرییەکی روون سەبارەت بەوەی کە لەڕاستیدا روویدەدا. وادیارە هیچ گومانێک نەبوو کە دوو هۆکاری سەرەکی ئاوێتەی مەسەلەکە بووبوون کەوا، یەکەمیان هەستکردن بوو بە دژایەتییەکی توندی گەڕانەوەی ئاشووری و ئەرمەنەکان، کە جۆرێک لە بزووتنەوەی ئیسلامی لە دەوروپشتی تەبرێزدا پاڵپشتیی دەکرد و رەنگە بەئەندازەیەک بەرپرسە ئێرانییەکانی لەپشتەوە بووبێت، دووەمیش رق و قینێکی بەهێزی کوردەکان بوو لە حوکمڕانیی لاواز و بێدەسەڵاتی ئێرانییەکان کە نەیدەتوانی هیچ شێوەیەکی یاسا و نیزام بێنێتە ئاراوە.\nلە دیوی تورکیای سنوورەوە باس لە جموجووڵێکی سەربەخۆیی کوردەکان هاتە ئاراوە لە کانوونی دووەمی ١٩١٩دا لەسۆنگەی ترس لە گەڕانەوەی مەسیحییەکان و پرۆپاگەندەی تورکیا دنەی دەدا و دانەڕۆی بۆ دەکرد و مۆرکێکی پان ئیسلامیی دابوویە. هەڵبەت سمکۆی بەدناو هۆکاری ناوخۆیی سەرەکی بوو، کە پێدەچێت بە هاوپەیمانی بووبێت لەگەڵ سەید تەهای بە رەچەڵەک شێخ و گەورەی شەمدینان و کوڕەزای شێخ عوبەیدوڵا، کە بە سەرکردایەتیی ئەو هێرشە بەناوبانگەکەی ساڵی ١٨٨١ کرایە سەر وڵاتی فارس.\nلە گۆشەی باکووری رژئاوای ویلایەتی مووسڵەوە پرۆپاگەندەی سەر بە تورکیا و دژە کریستیان سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا و ناوچەی گوندە کریستیانەکانی نێوان زاخۆ و جزیرەی ئیبن عومەر بوو بە شوێنیکی مەترسیداری بەرچاو و لە هەندێ حاڵەتیشدا ئاژاوە و پشێویی دژ بە مەسیحییەکان روویدا. لە ١٩ی مارتدا چەند نامەیەکی عەبدولڕەحمان ئاغای سەرۆکی کوردەکانی شڕنەخ، لە باکووری رۆژهەڵاتی جزیرەی ئیبن عومەر گیرا، "کە هانی دژایەتیی بێگانەی داوە و باس لەوە دەکات کە بزووتنەوەکە لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە دانی پێدانراوە و هەوڵ و کۆششەکانی پشتیوانی لێدەکرێت لەلایەن تاکەکەس و لیژنەکانەوە لە ئەستەمبووڵ و قاهیرە و پاریسەوە لە کارکردنیدا بۆ دەوڵەتێکی کوردیی سەربەخۆ". لەهەمان کاتیشدا ئەفسەرانی تورک بە مەبەستی پرۆپاگەندە سەردانی شەمدینانیان کرد بەڵام بە ساردی پێشوازییان لێکرا. یەکێکیشیان بۆ هەمان مەبەست دزەی کردبووە ویلایەتی مووسڵەوە.\nبێگومان مەڵبەندەکانی ناوخۆیی شەڕخوازی جزیرەی ئیبن عومەر و شڕنەخ بوون و وەک پێشتر تێبینی دەکرا بەهۆکاری دوژمنایەتییەوە بوو بەرانبەر بە مەسیحییەکان و شوێن و پێگەیەکی گونجاو بوون بۆ هەر جموجووڵێک کە تورک پاڵپشتیی بکردایە. هەڵبەت ئامرازی بەکردەوەش بۆ ئەم جموجووڵانە عەشیرەتی گۆیان بوو، کە عەشیرەتێکی لاسار و ئاژاوەچییە و بەزۆری دەکەوێتە دەرەوەی سنووری کارگێڕیی ئێمە لە باکووری زاخۆوە. لە هەفتەی یەکەمی مانگی نیساندا، کاپتن پیرسنی یاریدەدەری ئەفسەری سیاسی لە زاخۆ، سەردانێکی ئەم عەشیرەتەی کرد بۆ گێڕانەوەی ئاسایش و ئارامی و سەروبەرگرتنی کاروباری سەلامەتی و پاراستنی گوندە کریستیانەکان لە داهاتوودا. لەڕاستیدا ئەو بە یاوەریی هەندێک لە سەرۆکەکانی گۆیان رۆیشتبوو، بەڵام بۆسەیەکی نامەردانەی بۆ دانرابوو و لە کاتی رۆیشتندا کوژرابوو، لە بارودۆخێکدا کە گومانێکی زۆری نەهێشتبووەوە سەبارەت بە پیلان و ناپاکیی هەندێک لە هاوەڵەکانی.\nکاتێ یەکەم ئاژاوە و پشێویی دژ بە کریستیانەکان بەرپابوو، داوای کردەوەیەکی سەربازی کرا و ئەوەش سەلمێنرا کە مامەڵەکردن لەگەڵ خێڵە شاخاوییە ناشارستانییەکاندا وەک سروشتیان ئەگەر لە کاتی چەکەرەکردندا لەناونەبرێت بەجارێ تەشەنە دەکات. بەڵام گرانی و زەحمەتیی پەیوەندیکردن رێگەی لە کرداری سەربازی گرتووە و فڕۆکەش لە کاتی پێویست و گونجاودا بەردەست نەبووە. بە کوژرانی ئەفسەرێکی سیاسیی بەریتانی تا ئاستێکی گەورە پێویستیی کردەوەیەکی بنەڕەتیش زیادی کرد. لە دوا قۆناخی رژێمی تورکیادا، تورکەکان سڵ لەوە ناکەنەوە کە توندترین و دڵڕەقترین کردەوە ئەنجام بدەن ئەگەر دەستدرێژی کرایە سەر بەرپرس و کاربەدەستانیان. بەڵام لەژێر سایەی حوکمی ئێمەدا، ئەمە یەکەم حاڵەت بوو کە روویدا و خێڵەکان بەشێوەیەکی ئاسایی تێیاندەڕوانی کە تاقیکردنەوەیەکە بۆ هێزی حکوومەتمان و پێوەرێکە بۆ مەودای تەحەدامان و دەربازبوونی ئەوان لە سزا. دواجار وا پێشنیاز کرا کە دەسبەجێ ئۆپەراسیۆنی سەربازی ئەنجامبدرێت لە شێوەی هێرشێکی ئیستیکشافیدا دژ بە گۆیان، هاوکات دەمودەست جزیرەی ئیبن عومەر داگیر بکرێت. دەبوو ئەم جموجووڵە هێرش بکاتە سەر رەگوڕیشەی شەڕخوازی لەو شوێنە و لە شڕنەخ و ئەودەمە خراپترین ئەو بازنەیەی کۆنترۆڵ دەکرد کە دەڤەری گۆیانی دەپاراست و دواجار ئەو خێڵەی دادەبڕی لە هەر هاوکاری و پشتیوانییەک.\nبەڵام گۆیان دەکەوتە دەرەوەی سنووری کارگێڕیی ویلایەتی مووسڵ، ئەمەش لەپاڵ سەختیی ناوچەکە و کەمیی پێداویستیی، پێویستیی چارەسەری سیاسی و دوورخستنەوەی ئەگەری ئۆپەراسیۆنی سەربازی هێنایە پێشەوە. لەبەرئەوەش ئەو پێشنیارە کرا چونکە ئەو ناوچەیە دەکەوتە باکووری سنووری ئیداریی ئێمەوە و لە جوغزی داگیرکردنی تورکیدا بوو، بۆیە رەنگە داوا لە تورکەکان بکرێت کە کردەوەی دژ بە سەرپێچیکاران ئەنجام بدەن و لە سنووری خۆیاندا کاروباری بەرقەراربوونی ئاسایش لە داهاتوودا رایی بکەن. بەڵام لەبەرئەوەی کێشە و گرفت لەسەر سنوور تاڕادەیەک گەورەبوو بەهۆی پیلانگێڕیی تورکەکانەوە، ئەوە زەحمەتە چاوەڕێی دەستوەردانی کاریگەر و دڵسۆزانەیان لێبکرێت. لەڕاستیدا، مەسەلەکە پێدەچێت مەترسیدار بێت، نەک لەبەر ئەوەی تورکەکان هاوسۆزن لەگەڵ جموجووڵی دژ بە بەریتانیا، بەڵکو لەسۆنگەی ئەو راستییەوە کە ئێمە لە حاڵەتی بەرپاکردنی تاوانێک کە لەدژمان بەرپاکراوە داوای چارەسەرمان لەوان کردووە و ئەمەش لاوازیمان دەردەخات بۆ خێڵەکانی ناوچەکە و بێتواناییمان لە پاراستنی بەرژەوەندییەکانمان لەو ناوچە شاخاوییانەی سەر سنووردا.\nبەو پێیە، بڕیاردرا واز لە پێشنیازی کردەوەی تورکیاش بهێنرێت و پاش ئەوەی فڕۆکە دەستەبەر بوو، هێرشێکی بۆردمان کردن رێکخرا بۆ تۆڵەکردنەوەوە. بۆ بەدبەختی، بۆردمانەکە کاریگەر نەبوو بەهۆی خراپیی کەش و هەوا و سەختیی تۆپۆگرافیای ناوچەکەوە و خێرا ئەنجامی ئەم کەمتەرخەمییەمان دەرکەوت و ئاڵۆزی و پشێوی تەشەنەی کرد و هێرشکرایە سەر مەڵبەندی جەندرمە و بۆسە بۆ کاروانێکی سەربازی دانرا. راستییەکەی نەک هەر تەنها گۆیان بەڵکو خێڵەکانی تری دەوروپشتیش دەستیانکرد بە سەرپێچی و لاساری. لەبەرئەوە ناچاربووین بەردەوامبین لەسەر بۆمبارانی بەربڵاو و ئەمەش سەرکەوتنی زیاتری بەدەستهێنا و ئەنجامە باشەکانی دەسبەجێ روونبووەوە و هەڵوێستی خێڵەکان باشبوونی بەرچاوی بەخۆوە بینی.\nهەر لەم سەروبەندەدا کاروبار لە سلێمانیدا بە رێکی نەدەڕۆیشت. لە سەرەتاوە جۆرە نیگەرانییەک لە ناو ئاغاکاندا روویدا لە خەمی ئەوەی دەسەڵاتدارێتی بەریتانیا سەربکێشێتەوە بۆ پرسی مەترسیدار سەبارەت بە تۆمارکردن و خاوەندارێتی زەوی (تاپۆ)، چونکە زۆربەی حاڵەتەکان ناونیشانێکیان نەبوو بەزۆر دەستبەسەرداگرتن نەبێت. هەرچەندە دەسەڵاتی ئاغا و سەید پێچەوانەی بەرژەوەندیی زۆربەی خەڵکەکە بوو، بەڵام لە حاڵی حازردا مەحاڵ بوو سنوورێکی بۆ دابنرێت. لەبەرئەوە بۆ هێورکردنەوەی دڵەڕاوکێ و مەترسیی چینی حوکمڕان تۆمارەکانی تاپۆ نەنێردرا بۆ بەغدا، چونکە لەوێ وردبینیی تێدا دەکرا و لە قازانجی ئەمان نەبوو، بۆیە بوار درا کە بەشێوەیەکی کاتی لە سلێمانیدا بمێنێتەوە. بەکۆتاییهاتنی مانگی دیسەمبەر، گومان سەریهەڵدا لە حیکمەت و دانایی رێگەدان بە هێزی شێخ مەحموود تا ئاستێکی گەورە زیاد بکات، چونکە تۆماری ئەم پیاوە لە سەردەمی تورکدا مایەی متمانە نەبوو، بەڵام بەدەر لە هەر ئاماژەیەک بۆ مێژووی رابردووی بنەماڵەکە، ئێمە ئەو پرسەی کە لەئێستادا بەرەوڕووی دەبینەوە پرسیارە لەسەر سیاسەتی کرداری. بێگومان کاریگەریی شێخ مەحموود ئاشکرا و بەرچاو بوو و ئێمە ئەوە باش دەزانین و بێ ئەو هاوکاری و یارمەتییەی کە بۆ ئێمەی دابین دەکرد پێویست بوو هێزێکی تۆکمە بهێنینە ئێرە و ئەمەش لەوکاتەدا مەیسەر نەدەبوو. لە دید و بۆچوونی سیاسیشەوە زۆر گرنگ بوو کە ئارامی و ئاسایش لە ناوچەکەدا بپارێزین و لەو کاتەشدا دەبوو خۆلابدەین لە دەرخستنی بەکارهێنانی هێز بۆ ئەم مەبەستە.\nئەڵبەتە زەحمەتە ئەوە بزانرێت کە تا چ مەودایەک بزووتنەوەیەکی نەتەوەیی لەپێناوی سەربەخۆییدا بەرهەمێکی دروستکراوی خولیای شەخسیی سەرکردە کوردەکان بووە، کە بێگومان لە ئۆتۆنۆمیی کوردیدا دەرفەتێکی بێوێنەیان بینیوە بۆ بەدیهێنانی بەرژەوەندییە تایبەتەکانیان. بۆ زۆرێک سەربەخۆیی واتای داماڵین لە هەموو جۆرە یاسا و خۆڕاگرییەک دەگەیەنێت و جڵەو شلکردنە بۆ هەموو راوڕووت و بێسەروبەرییەک. ئەمانە دەبوو کۆنترۆڵی خولیا و ئاواتیان بکرێت لە رێگەی پەیامی بیرهێنانەوەیان کەوا حکوومەتی خاوەن شکۆی بەریتانیا، ئەگەر بەرپرسیارێتیی کوردستان وەربگرێت، تەنها بەپێی بنەمای ئەو تێگەیشتنە توندوتۆڵە دەیکات کەوا خەڵک و ئەوانەی هەڵیانبژاردوون بە سەرکردەی خۆیان، لەگەڵ ئەو پرەنسیپ و بنەمایانەدا دەگونجێن کە پێویستن بۆ پاراستنی یاسا و رێسا و دامەزراندنی دادپەروەری و مسۆگەرکردنی پێشکەوتن و گەشەپێدان. پەیوەستبوون بە بەغداوە بەندە بە لۆجیکی ئەو جوگرافیایەی کە بێبەزەییە و هەروەها بە مەسەلەی ئاسوودەیی رۆژانە، ئەگەر زەروور نەبێت، بەڵام هۆکارێک نەبووە کە دەست وەربداتە پەرەپێدانی وڵات لە سەر بنەمای هێڵە نەتەوەیی و نیشتمانییەکان.\nبۆ خەڵکیش رووندەکرێتەوە کە فەرمانبەرانی کارگێڕی پێویستە تا ئەوپەڕی توانا کورد بن. هێزەکانی لێڤیی کورد دەبوو لە ژێر سەرپەرشتیی ئەفسەرانی کورددا رێکبخرێن و زمانی کوردی دەبوو زمانی فەرمی دامودەزگاکانی حکوومەت بێت. هەروەها یاساکان بەشێوەیەک دەسکاری دەکرێن کە بگونجێن لەگەڵ نەریت و بەکارهێنانی ناوخۆییدا و سیستەمێک بۆ کۆکردنەوەی داهات و باج دابنرێت بۆ دابینکردنی پێویستییەکانی خەڵک. لە مامەڵەکردنی خێڵ و هۆزەکانیشدا رێز لە داب و نەریت و یاسا و رێسای ئێستا دەگیرێت و رێگە بە سەرۆکە دانپیانراوەکان دەدرێت بەردەوام بن لە ئیدارەدانی ئەندامانی هۆزەکانیان. سەبارەت بە مەسەلەی دارایی، وڵاتەکە بودجەیەکی ناوخۆیی تایبەت بەخۆی دەبێت و باجی بەدەستهاتوو تەرخان دەکرێت بۆ بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی وڵات، بەڵام پشکێکی هاوکاریش دەنێرێتە بەغدا بۆ راییکردنی خەرجی کارگێڕیی سەرەکی لەوێ. لەلایەکی ترەوە، پەیوەستبوون بە میزۆپۆتامیاوە (مەبەست عێراقە – و) کۆمەڵێک ئیمتیازی مادی دابین دەکات کە بایەخێکی گەورەیان هەیە و فێرکردن و ئەشغاڵی گشتی و کشتوکاڵ و پەیوەندییەکان سەرچاوەی سرووش و پاڵنانی سەرەکییان لە بەغداوە دەبێت.\nبەڵام ئومێد و خولیای شێخ مەحموود لەگەڵ ئەم بەرنامەیەدا نەدەگونجا. لێرەدا جارێکی تر دەگەڕێینەوە سەر راپۆرتەکەی مێجەر سۆن:\n"لەکاتێکدا کە حاڵەتێکی سەربەخۆیی (ئۆتۆنۆمی) خراوەتە بەردەمی باشووری کوردستان بە سەرپەرشتیی بەریتانیا و بە هاوکاریی بەرپرس و کاربەدەستە بەریتانییەکان لە رێکخستندا، بەڵام شێخ مەحموود، کە بەهێزترین کەسایەتیی وڵاتە، یەکسەر وای بەبیردا هات کە ئەمە دروستکردنی دەوڵەتێکە و پێویستە هیچ پابەندییەکی ئەو کارگێڕییەی نەمێنێت کە راستەوخۆ لە بەغداوە کۆنترۆڵ دەکرێت و وادەخوازێت بازنەی کاریگەری و دەسەڵاتی شەخسیی خۆی بەرفراوان بکات بۆ ئەوەی ببێتە حوکمڕانێکی ملهوڕ و تاکڕەوی تەواوی ئەو خاکەی لە خانەقینەوە بۆ شەمدینان و لە جەبەڵ حەمرینەوە بۆ سنووری وڵاتی فارس دەگرێتەوە – کە ئەمەش دوورە لەوەی هۆکارێک بێت بۆ رزگاری و ئامرازێکی بنیاتنانەوە و ئاوەدانکردنەوەی وڵاتێکی کاول و وێران ".\nشێخ مەحموود پێیزانرابوو کە پەیوەندیی هەیە بە مەڵبەندی دوژمنکارانەوە لە شڕنەخ و ئاشکرایە کە پێویستە هەنگاو بنرێت بۆ رێگری کردن لە بڵاوبوونەوە و تەشەنەکردنی کاریگەرییەکەی بۆ ئەو ناوچانەی کە پێویست نیە یان نەخوازراوە تێیاندا و ئەگەری هەڕەشە و مەترسیی هەیە لەسەر ئاشتی لە داهاتوودا. بێجگە لەوەش، حیزبێکی دیاریکراو هەبوو تەنانەت لە سلێمانی خۆشیدا کە کار لە بەرژەوەندیی ئیدارەی راستەوخۆی بەریتانیا دەکات و زیاتر دڵبەندی بازرگانان و چینی کاسبکارانە لە هەر سیستەمێکی پشتبەستوو بە سەرکردایەتیی کورد. بەڵام شێخ مەحموود ئامادە نەبوو لە تورکەکان زیاترمان لێ قبووڵ بکات، کە ئەویش سنووردار کردنی دەسەڵاتەکەی بوو. ئەم پیاوە خەڵکی بەرژەوەندخوازی مەراییکەر دەوریان دابوو کە مێشکیان پڕکردبوو لە بیروباوەڕی خەیاڵپڵاو و هانیاندەدا خۆی بە حوکمڕانی تەواوی کوردستان لەقەڵەم بدات. بەردەوام دەستوەردانی لە کارگێڕیی ناوخۆییدا دەکرد و فەرمانگەکانی پڕکردبوو لە خزم و کاسەلێسەکانی خۆی. نوێنەری بەرژەوەندییەکانی ئاغاوات و دەسەڵاتدارانی بەهێز بوو (لێرەدا ئەم تێرمی ئاغاواتەی لەسەر زمانی رەشەخەڵکەکەوە وەک خۆی گواستووەتەوە و لە گەلێ شوێنی تری ئەم راپۆرتەدا دێت، کە مەبەست تێکڕا ئاغا و دەرەبەگ وخەڵکی دەسەڵاتدار و دەسڕۆی دێهات و شار بوون و دەبوونە دەسکەلای هەموو رژێمێکی سەردەست – وەرگێڕ)، کە دەسەڵاتەکەیان لەبنەڕەتدا بۆ شەڕخوازی بەکاردەهێنا و وەک سەرکردەیەکی ئاینی بۆ پیاوانی خێڵە کێوییەکان هێزێک بوو کە پێویست بوو حیسابی بۆ بکرێت. هیچ گۆڕانکارییەکی کوتوپڕی هەڵوێستی ئێمە لەبەرانبەریدا نەبوو، بەڵام روون و ئاشکرایە کەوا ناتوانرێت هیچ پێشڤەچوونێکی ئاشتیانە و بەرژەوەندیی گشتی بەدینایەت ئەگەر "لە رۆحی ئەو دێوە رزگار نەبین لە کوولەکەکەی سلێمانیدا".\nلە ئاوێنەوە وەرگیراوە


وتووێژ:ئێسکی بەر - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nکاکە چالاک ئەگەر دڵنیای لەوە کە ئێسکی بەر باوە، ئیرادی نییە، بەڵام جون لە کوردەواریدا بەو شوێنە دەڵێن شەرم، دیارە ئێسکەکەشی هەر بەو ناوەیە. بەڵام ئەگەر دڵنیا نیت، دەستکارییەکەتم بەدڵ نییە و جێگەی پێداچوونەوەیە!— ئەم لێدوانە لەلایەن Aminijian واژوونەکراوە. (لێدوان • بەشدارییەکان)\nبەڵێ ئەگەر دڵنیا نەبام نەم‌دەگواستەوە. سەیری سێ وشەنامەم کرد ھەر بەر ھاتبوو. دوایی شەرم زیاتر بە ھی ژنان دەڵێن (سەیری ھەنبانەبۆرینەش بکە) بۆیە بۆ بابەتەکەی ئێمە کە ھی ھەر دووک جنسە باش نییە (ئەگەر چی ھۆکاری گواستنەوەکە باوبوونەکەی بوو).--چالاک وتووێژ ١٥:٣٧، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nکاکە چالاک، سپاس! دڵنیاییەکەی جەنابت بە دڵ وەردەگرم و ئەینەمە سەرچاو، بەڵام ئەگەر زەحمەت نەبوو، ناوی فەرهەنگەکانم بۆ بنووسە. دیسانەوە سپاس!— ئەم لێدوانە لەلایەن Aminijian واژوونەکراوە. (لێدوان • بەشدارییەکان)\nبەڵێ بەسەر چاو. فەرھەنگە پزیشکییەکان ئەمانەن:\nفەرھنگی پزیشکی دەوەن\nMEDICAL DICTIONARY (English - Arabic - Kurdish, Including About 12000 Medical Terms)\n--چالاک وتووێژ ٠٨:٢١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:ئێسکی_بەر&oldid=387727»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٨:٢١ی ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ نوێ کراوەتەوە.


ئاخۆ ئێران دەستى لە ونبوونی نەوتهەڵگرەکە هەیە؟! | AvaToday\nبەرپرسانی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا بە ئەسۆشیتدپرێسیان گووتوە: گومانی ئەوە هەیە ئێران بەرپرسی ونبونی نەوتهەڵگرەکەی ئیمارات لە گەرووی هورموز بێت. ئەمریکییەکان دەڵێن ئەو کەشتییە لە نیزیک قشم کە یەکێک لە بنکەکانی سوپای پاسداران لەوێیە، ون بووە.\nئەو کەشتییە دوو ڕۆژ پێش لەکاتێکدا خەریکی تێپەڕین لە گەرووی هورموز بووە، ون بووە. ئەسۆشیتدپرێس بڵاوی کردووەتەوە بە پێی زانیاری جووڵەی کەشتییەکان ئەو نەوتهەڵگرە هی وڵاتی ئیمارات بووە کە دوای چوونی بۆ ناو ئاوەکانی ئێران ناردنی فڕێکانسەکانی ڕاگرتووە و دەزگای شوێنهەڵگرەکەی کووژاوەتەوە.\nئەو نەوتهەڵگرە کە ناوی " ئێم تی ڕیاح" بوو لە ئیمارات تۆمار کراوە، بەڵام بە ئاڵای پاناما جووڵەی کردووە و تا ئێستە هیچ هەواڵێک لە شوێنی مانەوەی لەئارادا نییە. ئیمارات ڕەتی کردووەتەوە کەشتییەکە سەر بەو وڵاتە بێت.\nشایانی باسە، ڕێبەری کۆماری ئیسلامی لە قسەکانی ئەوڕۆی خۆیدا بە ئاماژەدان بە ڕاگرتنی کەوشتی هەڵگری نەوتی ئێران لە جەبەل تارق، هەڕەشەی ئەوەی کرد کۆماری ئیسلامی و کەسە ئیماندارەکانی ئەو خراپەکارییەی بەریتانیا بێ وڵام ناهێڵنەوە و لە کات و شوێنی خۆی وڵامی دەدەنەوە.


هەڵەبجە، نەبوونى چێشتخانەو چایخانەى تایبەت گەشتیاران نیگەران دەکات\nهەڵەبجە، سامان حمەلاو\n7/27/2013 7:33:31 PM 1207 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nسەرەڕاى ئەوەى دەروازەی یەکەمى شارەکانى هەرێمى کوردستانەو زۆربەى گەشتیاران بەم دەروازەیەدا هاتۆچۆ دەکەن، لەگەڵ ئەوەشدا بوونى ژمارەیەکى زۆر لەناوچەى گەشتیاریی قیمەتى ناوچەکەى لەرووى گەشتیارییەوە گەیاندۆتە لوتکە، بەڵام مانگى رەمەزانى هەموو ساڵێک جێگەى نیگەرانی ئەو هەزاران گەشتیارە ئێرانی و بیانیانەیە کە رووى لەناوچەکە دەکەن، ئەویش بەهۆی نەبوونى شوێنى تایبەت بەحەوانەو نانخواردن! ئابوریناسێکیش روونیدەکاتەوە ناکرێت لەشارێکى وەک هەڵەبجەدا کەلەسەروبەندی بەپارێزگابوندایە هێشتا کردنەوەى چێشتخانەو چایخانە و فرۆشگاى تایبەت لەرەمەزاندا بەعەیبە بزانرێت!\nرەمەزان بۆ کێ قورسە؟\nبارام بەگ، قسەخۆشی ناوچەى هەڵەبجە، بەتەلاقەکانى بەناوبانگە، ناوبراو لەزۆربەى حاڵەتەکاندا تەلاقی تایبەتى هەیەو زۆرجار تەقەلاقەکانى بارام بەگ کراوەتە پێوەر بۆ پێوانەکردنى حاڵەتەکان، بارام بەگ لەبارەى رەمەزانەوە دەڵێت: تەلاقم کەوتبێت رەمەزان بۆ ئەو کەسانە قورسە کە بەرۆژو نابن، تەرزە بارامیی،گەشتیار و دانیشتووى شاری مەریوانى رۆژهەڵات لەم بارەیەوە بۆ m9sharazoor وتى: کاتێک گەشتیارێک روو لەهەرێمى کوردستان دەکات، یاخود بۆ ئەو هاولاتیانەیش کەخەڵکى ناوچەکەن و بەڕۆژو نین، شوێنێک نییە بۆ هاوڵاتیان پشوویەکى تێدابدەن، یاخود پارویەک نان بخۆن، ئەو کەسانەى بەرۆژو دەبن، بەلایانەوە گرنگ نییە چێشتخانە هەبێت یان نا، بەڵام ئەوانەى بەرۆژو نین، بەلایانەوە نائاساییە شوێنێک نەبێت بۆ نانخواردن، هەربۆیە قسەى ئەو کابرایەى جەنابت باستکرد زۆر راستە.\nبۆچی چێشتخانەکان دادەخرێن؟\nئەو سنورەى کەلەئێستادا بەسنوری پارێزگاى هەڵەبجە ناسراوە نزیکەى 340هەزار هاوڵاتی تێدا نیشتەجێیە، هەروەک هەزاران کریکار و خاوەنکاری بیانى و ناوخۆیی و دەیان هەزار گەشتیار بەبەردەوامی لەناوچەکەدان، لەم سنورە بەرفراوان و دانیشتوانە چڕەدا، زۆر بەکەمى چێشتخانەیەک، دەبینرێت، لەباشترین حاڵەتدا چێشتخانەیەکى بچوک دەبینرێت، مریەم زاریی دانیشتووى شاری مەشهەدی ئێرانەو لەگەڵ باوک و دایک و خوشکێکیدا بەناو بازاڕی هەڵەبجەدا بۆ پاروییەک نان وێڵبوون، مریەم بۆ m9sharazoor وتى: ئێمەى گەشتیارانى ئێرانى ئەگەرچی بەتایبەت بۆ هەڵەبجە نەهاتوین، بەڵام هەموو گەشتیارێکى ئێرانى بەلایەوە گرنگە لەگەشتەکەیدا بۆ هەرێمى کوردستان چاوى بەهەڵەبجە بکەوێت، چونکە ئەو شارە خۆشەویستە لەدڵی ئێمەدا، بەڵام زۆرم پێ سەیربوو کاتێک لەناو بازاری شارەکەدا تەنیا یەک چێشتخانەى بچوک هەبوو، کە دەرفەتى نییە نانى بەشێکى کەمى گەشتیار یاخود ئەو کەسانە دابین بکات کە بەرۆژ نین، من نازانم هۆکارەکەى چییەو رەنگە فریاى ئەوەش نەکەوم لەوبارەیەوە پرسیار بکەم، وتیشی: من نازانم چێشتخانەکان بۆچی دادەخرێن؟ لەکاتێکدا بۆ رێزگرتن لەمانگى رەمەزان، شاردنەوەى چێشتخانەکان لەبەرچاوى هاوولاتیان و پەردەپۆشکردنیان کافییە، نەک داخستن.\nمەترسی ئابوری هەیە\nداخستنى بەشی هەرەزۆری چێشتخانە و کافتریاکانى شارەکە، بۆتە هۆی دوورخستنەوەى زۆرینەى گەشتیاران لەناوچەکە، مامۆستایەکى ئابوریش مەترسییەکانى بەردەوامبوونى حاڵەتەکە رووندەکاتەوەو رایشیدەگەیەنێت بەردەوامبوونى ئەم حاڵەتە مەترسییە لەسەر نەمانى سیما شارستانییەکانى شارەکە، ئەرسەلان کەریم بۆ m9sharazoor وتى: لەمانگی رەمەزاندا ئاساییە بازاڕ و شوێنە گشتییەکان وەک رۆژانى پێش رەمەزان نەبن، بەڵام ناشکرێت لەسنوری شارێکى وەک هەڵەبجەدا کەهەنگاو بۆ پارێزگابوون دەنێت، شوێنێکى تێدانەبێت کەسێک پارویەک نانى تێدا بخوات، ئەگەر ئەم حاڵەتە بەنیسبەت هاوڵاتیانەوە جێگەى نیگەرانى بێت، ئەوا لەرووى ئابوری و گەشتیارییەوە جێگەى مەترسییە، چونکە کاتێک گەشتیارێک روو لەهەڵەبجە دەکات وشوێنێک نەبێت پشوویەکی تێدابدات و خۆی تێربکات، ئەوا هەرەشەکى جدی ئابوری بۆ ئێستاو ئایندەى شارەکە دروست دەبێت، وتیشی: جگە لەمەترسییە ئابورییەکە، نەبوونى ئەم جۆرە دوکان و فرۆشگایانە دەبێتە هۆی دابڕینى سیما شارستانییەکان لەشارەکە.


نان لە ئێران بە کۆدی میللی دەفرۆشرێت\nبەپێی هێندێک راپۆرت لە ئێران، لەگەڵ ئازادکردنی نرخی گەنم و ئارد و هاوکات بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی نان، کاربەدەستێکی باڵای وەزارەتی دارایی رایگەیاندووە کە نان بەشێوەی دیاریکردنی بەش و بە کۆدی میللی دەفرۆشرێت.\nئیبراهیم سیامی، بەڕێوەبەری بنیاتنانی داهاتوو، مۆدێل سازی و بەڕێوەبەری وئیتلاعاتی ئابووری وەزارەتی دارایی، رۆژی چوارشەممە ١٤ گوڵان سەبارەت بە ناوەڕۆکی ئەم بەرنامەیە گوتی: بۆ هەر کۆدێکی میللی یارانە نان دیاری دەکرێ. خەڵک لەکاتی کڕینی نان، بەهەمان نرخی پێشوو پارە دەدەن و ماباقی پارەکە، دەوڵەت دەیدات.\nبەگوتەی ئەو: باشەی ئەم رێکارە ئەوەیە کە کەسانێک کە نانی زۆرتر بەکار دێنن، یان دەبێ کەمی بکەنەوە یانیش دەبێت بە نرخی ئازاد بیکڕن.\nبەپێی لیستێکی تازە کە بڵاوکرایەوە لە رایگەیاندنەکاندا، ئەوە نیشان دەدات کە نانێک کە پێش چەند رۆژێک بە سێ هەزار تمەن بووە، ئێستا بووە بە دە هەزار تمەن.\nشایانی باسە کە لە ئێران قاچاخچییەکان لە هەموو بوارەکان بەگشتی و ئێستا کە قەیرانی ئارد لە ئارادایە، کاربەدەستانی تارانن بەگشتی و سپای پاسداران بەتایبەتین و هەر رۆژی بەشێوەیەک باری سەرشانی خەڵک قورستر دەکەن.


زانیاری لەبارەی پرۆسەیەكی ئەنفالی مەسیحی و ئیزدییەكان دەخرێتە ڕوو\nمحه‌مه‌د هه‌سنانی 13/04/2019 - 08:23 بڵاوکراوەتەوە لە ڕاپۆرت\nبەڕێوبەری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی بارزان، لە دیدارێكی (باسنیوز)دا زانیاریی نوێ لەسەر پرۆسەی ئەنفالی مەسیحی و ئێزدییەكان دەخاتە روو و دەڵێت: ئەوەی بە سەر ئێزدی و كلدان و ئاشووری و مەسیحییەكاندا هاتووە، تاوانێكی دڕندانە و ڕوخسارێكی دیكەی جینۆسایدی كورد بوو.\nرێبوار رەمەزان بارزانی، بەڕێوبەری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی بارزان و سەرپەرشتیاری موزەخانە و مۆنومێنتی بارزانییە جینۆساید كراوەكان، بە (باسنیوز)ی راگەیاند: "بە بڕیاری ژمارە (736)ی ئەنجومەنی سەركردایەتیی شۆڕش لە (6)ی ئەیلوولدا دەرچوو، لە ئاژانسی دەنگوباسی عێراق و لە ڕۆژنامەی (ئەلسەورە) بڵاو كرایەوە، پێش ئەم لێبووردنە و بەهۆی دڕندەیی دەسەڵاتدارانی دەوڵەتی عێراق، لە ئەنفالی هەشتدا بە سەدان هەزار كەس روویان لە چیاكانی كوردستان و وڵاتی توركیا كردبوو، دوای لێبووردنەكە خەڵكێكی زۆر خۆیان دا بە دست سوپای عێراقەوە، ئەفسەرانی ئیستخباراتی عێراق كە چاودێری گەڕانەوەیان دەكردن، داوایان لە ئێزدی و مەسیحیەكان دەكرد، كە خۆیان بناسێنن و پاشان فەرمانیان پێدان كە ئەوان بە جیا لە لایەكەوە رێز بن، لەوێ تەنیا ئەوەیان پێ وتن كە پیاوەكانیان دەگەڕینەوە، بۆ یەكەكانی خۆیان ئەگەر سەربازی ڕاكردوو بن، ژن و منداڵیش رەوانە دەكرێنەوە بۆ ماڵی خۆیان و كوردە موسڵمانەكانیش پارچە پسووڵەیەكیان پێ دەدرا كە لە سەری نووسرابوو: (رەوانەی هەولێر بكرێن)، بەڵام مەسیحی و ئێزدییەكان بە دەستی بەتاڵ مانەوە، دواتر رەوانەی پارێزگای دهۆك كران، بەپێی زانیاری لە شایەتحاڵێك، لە قەڵای نزاركێ كوردە ئێزدییەكان لە كوردە موسڵمانەكان جیا كرابوونەوە، ئەوانەی لە نهۆمی دووەمی قەڵاكە بوون كوردی ئێزدی بوون، لەلایەن پۆلیسەوە ناوەكان خوێندرانەوە و لەگەڵ لیستێكی سەرەكیدا بەراورد كران، كە دواتر پیاوانی ئیستخباراتی عێراقی فەرمانیان پێداون كە ببنە سێ دەستە، مەسیحی و ئەو ئێزدییانەی لە پارێزگای دهۆك خۆیان داوە بە دەستەوە و ئەو ئێزدییانەی لە ئاكرێ خۆیان داوە بەدەستەوە، واتە سەر بە پارێزگای مووسڵ".\nگوتیشی: "ئەم جۆرە جیاكردنەوە خەڵكەكەی خستبووە گومانەوە، پاشان مەسیحییەكان و ئەو ئێزدییانەی لە پارێزگای دهۆك خۆیان داوە بەدەستەوە، بە جیا برانە شوێنێك لە لای دەروازەكە و ئیتر پاسی تایبەت و ئۆتۆمبێلی سەربازی هاتن و ئێزدییەكانی قەڵای نزاركێ و دهۆكیان گواستەوە، ئەو ئێزدییانەی لە ئاكرێ خۆیان دابوو بە دەستەوە ئیتر ئەوان ئازاد كران، بەم شێوەیە ئەو نەخشەی بۆ شاڵاوەكانی ئەنفال داڕێژابوو هەر جێبەجێ كرا و ئەوانەی لە پارێزگای دهۆك بوون پێویست بوو بكوژرێن و مەرگ چاوەرێیان بوو، ئەوانەی سەر بە پارێزگای مووسڵن، چونكە نەخشە جینۆسایدەكە نایگرێتەوە لە بەرنامەدا نەبوو، ئەوان ئیتر پێویستە بژین، ئەمەش هەمان ئەو لۆجیكە بوو كە بیروكراسیەتێكی وشكی دەگەیاند و لە بەزەیی بەدەر بوو".\nبەڕێوبەری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی بارزان، ئاماژەی بەوەش دا: "كە ئەمە بە ئاشكرا لە بەڵگەنامەكانی حكوومەتی عێراقدا دیارە كە مامەڵە و رەفتاریان لەگەڵ گیراوە مەدەنییەكاندا چۆن بووە، بۆ نموونە؛ نووسراوێكی نهێنی لە ئەمنی پارێزگای هەولێرە بە ژمارە( 2/ش/ 12809) لە رێكەوتی 26ی ئابی 1988دا، دەڵێت: "ناوی ئەو دوو كەسەی لە گۆڕەپانی عەمەلیاتی ئەنفالدا گیراون، لەلایەن فەرماندەی مەكتەبی باكوورەوە گەڕاونەتەوە، لەبەر ئەوەی خەڵكی ئەو ناوچانە نین كە عەمەلیاتی ئەنفال دەیانگرێتەوە...".\nرێبوار رەمەزان بارزانی، ئەوەشی خستە ڕوو: "كە ئەم كوردە ئێزدییانە هەموویان لە گێژەنی دوای ئەنفال و دوای لێبوردنی گشتی بێ سەروشوێن و كۆمەڵكوژ كراون، بە گوتەی شایەتحاڵەكان لە كۆتایی مانگی ئەیلوولدا ئەمانە ئەنفال و جینۆساید كراون واتە مانگێك پاش شاڵاوی ئەنفالی كۆتایی لە بادینان كە لە 25/8/1988 ئەنجام درابوو. ئەوەی بە سەر ئێزیدی و كلدان و ئاشووری و مەسیحیەكان هاتووە تاوانێكی دڕندانە بوو، بە یەكێك لە گەورەترین پرسە نادیار و تەم و مژاویەكانی ئەنفال ماوەتەوە و ڕوخسارێكی دیكەی جینۆسایدی كورد و كوردستان بوو".\nبەڕێوبەری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی بارزان: "دەشڵێت: "نایف رەشو ئیسیانی"یەكێكە لە رزگاربوانی كوردی ئێزدی، دەڵێت: "ئێمە لە قەڵای ئاكرێ ناومان تۆمار كرابوو، دوای ئەوەی خانەوادەكەمان خۆیان رادەست كرد، پاش چەند ڕۆژێك منیش خۆم رادەست كرد، سوپا و هەواڵگری و ئەمن و حزبی بەعسی عێراقی خێزانە گەڕاوەكانیان كۆ دەكردەوە لە هەموو ناوچەكانی ئاكرێ، لە ناحیەی ئەترووش هەتا كۆتایی خاڵی سنووری ئێران، سەنتەری پێشوازی قەڵای ئاكرێ بوو فۆرمی بەڵێندانیان پێمان پڕ دەكردەوە، كە هەموو زانیارییەكان بە راست و دروستی بنووسن و بەڵێن بدەن، كە جارێكیتر نەچنە پاڵ پێشمەرگەوە، ئەگەر گەڕاوەكە دانیشتووی قەزا و ناوچەكانی پارێزگای موسڵ بوایە، ئەوە فرقەیە حیزبی بەعسی عەفلەقی ناوچەكەی دەهات و لە سوپا وەریانی دەگرتەوە و پیاوێكی بەعسیان لەگەڵ دەناردە هەولێر، بەڵام ئەگەر دانیشتووی پارێزگای دهۆك بوونایە، ئەو بە ئۆتۆمبێلی تایبەت لە ئاكرێوە دەیانگواستەوە بۆ دهۆك و لێپێچینەوەیان لە گەڵیان دەكرد".\nبەوێنە... گەنجانی خۆبەخشی باڵەکایەتی رووبار و شوێنە گەشتیارییەکانی سنوورەکە پاک دەکەنەوە


دادگایی‌کردنی ژنێـکی پاکسـتانی له نیویۆرک ده‌سـتپـێده‌کات که گومان ده‌کرێت په‌یوه‌ندی به تێرۆره‌وه هه‌بێت\nی مانگی یه‌ک ١٩, ٢٠١٠\nزانایه‌کی ئه‌عسابی پاکستانی که ده‌گوترێت په‌یوه‌ندی به ئه‌لقاعیده‌وه هه‌یه وا بڕیاره ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه له دادگایه‌کی شاری نیویۆرکدا دادگایی بکرێت به تاوانی ئه‌وه‌ی له ئه‌فغانستان ته‌قه‌ی له کارمه‌ندانی ده‌زگای لێکۆڵینه‌وه‌ی فێدراڵی ئه‌مریکی کردووه واته FBI.\nعافیه سدیقی که له ئه‌مریکا خوێندویه‌تی ئه‌وه‌ی ڕه‌ت‌کردۆته‌وه هاوکاری دادگا بکات. خانم سدیقی زۆر جاران له دانیشتنه‌کانی به‌ر له دادگایی کردنه‌که‌دا دووچاری ئاڵۆزی ده‌روونی هاتوه.\nپارێزه‌ره‌که‌ی سدیقی جه‌خت ده‌کاته‌وه له‌وه‌ی باری ده‌روونیی ناته‌واوه، به‌ڵام له مانگی حه‌وتی ساڵی ڕابردوودا دادوه‌رێک بڕیاری دا باری ده‌روونی عافیه سدیقی ته‌واو گونجاوه تا له به‌رده‌م دادگادا ئاماده بێت.\nله مانگی حه‌وتی ساڵی 2008 خانم سدیقی له ئه‌فغانستان ده‌ستگیرکرا. دادپارێزان ده‌ڵێن سدیقی به‌ڵگه‌نامه‌ی پـێ‌بووه که تایبه‌ت بوون به چۆنیه‌تی دروستکردنی بۆمب و هه‌روه‌هاش له‌سه‌ر چۆنیه‌تی به‌کارهێنانی چه‌کی کیمیایی. له هه‌ندێ له به‌ڵگه‌نامه‌کانیشدا باس له شوێنه‌کانی ناو ئه‌مریکاش کراون.\nداد پارێزان ده‌شڵێن کاتێـک کارمه‌ندانی ئه‌مریکی ده‌ستیان کردووه به لێکۆڵینه‌وه له‌گه‌ڵ خانم سدیقیدا په‌لاماری تفه‌نگی یه‌کێ له‌و کارمه‌ندانه‌ی داوه و له‌م ڕووداوه‌دا عافیه سدیقی بریندار بوو.


كۆسرەت ڕەسوڵ : لەنێو یەكێتیدا كەس لەوی تر زیاتر نییە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/12/21 - 12:03 PM\nكۆسرەت ڕەسوڵ عەلی جێگری یەكەمی سكرتێری گشتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، لە یەكەم ڕۆژی كۆنگرەی حزبەكەیدا ڕایدەگەیەنێت، یەكێتی یەكێتی هەموانە و كەس لەوی تر زیاتر نییە، جەختیش لەسەر پێویستی پاراستن و پارێزگاریی یەكێتی ناو یەكێتی دەكاتەوە.\nكۆسرەت ڕەسوڵ عەلی جێگری یەكەمی سكرتێری گشتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە وتاری خۆیدا لە كۆنگرەی چوارەمی یەكێتی ڕایگەیاند:”جێگەی شانازییە كە لەمڕۆدا یەكێتی كۆنگرە دەبەسێت، بۆیە دەبێت لە ئاستی بەرپرسیارێتیدابین و پارێزگاریی لە یەكێتی بكەین”.\nكۆسرەت ڕەسوڵ وتەیەكی مام جەلالی هێنایەوە یاد كە دەڵێت”سەفین لەبن بێت یەكێتی لەبن نایەت، لەو ڕوانگەیەوە ڕایگەیاند:”یەكێتی میراتێكی گەورەی مام جەلالە و دەبێت هەموان پارێزگاریی لە یەكێتی بكەین”، ڕەتیشكردەوە لەنێو یەكێتیدا كەس لەوی تر زیاتر بێت.\nلەدرێژەی قسەكانیدا، جێگری یەكەمی سكرتێری گشتی یەكێتی، سەروەرییەكانی یەكێتی لە دروستنكردنی حكومەت و پەرلەمانی كوردستان لە ساڵی 1992 باس كرد و داوای هەڵدانەوەی لاپەڕەیەكی تازەشی كرد لەنێو یەكێتیدا و بەگرنگی زانی دەستكەوتەكانی یەكێتی بپارێزرین.\nبەستنی كۆنگرەی یەكێتیكۆسرەت ڕەسوڵ عەلیهەرێمی كوردستانیەكێتی نیشتمانی كوردستان\nفڕاكسیۆنەكەی مالكی: لەگەڵ سەرۆك وەزیرانێكی بێلایەنین\nسەركردایەتی یەكێتی هەڵدەوەشێنرێتەوە\nزانیاری لەسەر كاندیدەكانی داهاتووی سكرتێری گشتی یەكێتی


هۆكاری پێشێلكارییه‌كان بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان و چۆنێتی چاره‌سه‌ر\n09:39 - 2022-06-20\nپێشێلكارییه‌كانی وڵاتانی دراوسێی بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان كه به‌شێكه له عیراقی فیدراڵیی، دوای رووخانی رژێمی سه‌دام به‌شێوه‌یه‌كی زیاتر فراوان بووه و به‌رده‌وامه، به‌تایبه‌تی له‌لایه‌ن توركیاوه، كه هه‌م له رێگه‌ی هه‌ڵمه‌تی سه‌ربازی وشكانییه‌وه، هه‌میش له‌رێگه‌ی بوردمانی تۆپ و فڕۆكه‌وه ئه‌و پێشێلكارییه ده‌كات، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئێستا جێگه‌ی مه‌ترسییه، هێرشه ئاسمانییه‌كان له رێگه‌ی فرۆكه‌ی بێ فرۆكه‌وان «درۆنه‌وه« ده‌كرێت، كه تا دوورترین ناوچه‌ی هه‌رێمی كوردستان چووه له باشووره‌وه كه قه‌زای كه‌لاره له گه‌رمیان.\nده‌ستدرێژیی و پێشێلكاری\nیه‌كێك له هۆكاره‌كانی ده‌ستدرێژی و پێشێلكارییه‌كانی ئه‌نقه‌ره‌وه ئه‌وه‌یه، ئه‌م وڵاته وای ده‌بینێت کە عیراق و وڵاتانی ناوچه‌كه له نموونه‌ی سوریا و هه‌تا لیبیاش، بێ هێزن و حكومه‌تی لاوازیان تێدایه، ئه‌مه چ جای ناكۆكی ناو ئه‌م وڵاتانه، هۆكارێكی تر هه‌وڵی فراوانخوازیی و دروستكردنی ناوچەی هەژموونە له و شوێنانە له‌لایه‌ن توركیاوه، كه بۆ عیراق و سوریا پارتی كرێكارانی کوردستانی کردۆتە پاساو و له لیبیاش بۆ پاڵپشتی هاوپه‌یمانه‌كانی له شه‌ڕی کارا‌باخیش لایه‌نگیریی ئازه‌ربایجانی كرد دژ به ئه‌رمینیا.\nشتێكی تر كه توركیا پشتی پێ ده‌به‌ستێت رێكه‌وتننامه‌یه‌كی پێشووتره كه ئه‌نقه‌ره له‌گه‌ڵ رژێمی سه‌دامدا كردویه‌تی له هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی رابردوودا، بۆ هاتنه ناوەوە بە قووڵایی 10 كیلۆمه‌تر بۆ ناو خاكی عیراق، بۆ راوه‌دوونانی چه‌كدارانی په‌كه‌كه، به‌ڵام ئه‌و رێكه‌وتنامه‌یه له دوای 2003ه‌وه نوێ نەکراوەتەوە و هیچ کۆپییەکیشی ره‌وانه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان نه‌كراوه، بۆیه هێزه عیراقییه‌كان و حكومه‌تی به‌غدا هێرشه‌كان به پێشێلكاریی ده‌بینن\nجێ نیگه‌رانیی هێزه عیراقییه‌كانه\nئه‌گه‌ر ئێمه واز له وڵاتانی تر بێنین كه توركیا ده‌ستوه‌ردانی تێدا كردووه، ئه‌وا پێشێلكارییه‌كانی ئه‌و وڵاته زۆر زیادی كردووه له هه‌رێمی كوردستان، توركیا پێشتر چه‌ند سه‌ربازگه‌یه‌كی دروستكردبوو له هه‌رێم و ماوه نا ماوه‌ش بۆردومانی ناوچه سنوورییه‌كانی ده‌كرد، به‌ڵام لەم چه‌ند ساڵەی دواییدا چه‌ندین هه‌ڵمه‌ت و پڕۆسه‌ی سه‌ربازیی گه‌وره و فراوانی بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان كردووە له‌ژێر ناوی جیاجیادا، ژماره‌ی هێرشه ئاسمانییه‌كانیشی رووی له زیادبوون كردووە، له رێگه‌ی فڕۆكه‌ی بێ فڕۆكه‌وانه‌وه، كه قوربانی زۆری لێكه‌وتۆته‌وه و بووه به‌هۆی سووتانی ره‌زو باخی هاووڵاتیانی ناوچه سنوورییه‌كان و هه‌روه‌ها چۆڵكردنی ده‌یان گوند، بۆردومانه‌كانیش ته‌نها ناوچه‌یه‌كی نه‌گرتۆتەوە، به‌ڵكو چه‌ندین ناوچه‌ی له پارێزگاكانی دهۆك و هه‌ولێر و سلێمانی كردۆته ئامانج.\nناوچه‌ی دووره ده‌ست له سنووره‌كانه‌وه\nپێشتر سوپای توركیا و فڕۆكه‌كانی ناوچه‌كانی نزیك لە سنووری وڵاتهکە‌یان ده‌كرده ئامانج، به‌ڵام له چه‌ند مانگ و چه‌ند هه‌فته‌ی رابردوودا ئه‌و هێرشانه تا ناوچه‌كانی چه‌مچه‌ماڵ و كه‌لار گه‌یشتن له گه‌رمیان كه به سه‌دان كیلۆمه‌تر دوورن له سنووره‌كانی ئه‌و وڵاته‌وه، ئه‌وه‌ش بێ گوێدانه سه‌روه‌ریی خاكی عیراق و هه‌روه‌ها یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان، بێ ئاگاداركردنه‌وه یان گه‌ڕانه‌وه و هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی هه‌رێم و حكومه‌تی عیراق.\nناڕه‌زایی هێزه عیراقییه‌كان\nبه‌رده‌وامی ئه‌و پێشێلكارییانه‌ی ده‌كرێته سه‌ر خاكی عیراق، به‌ده‌ر له‌وه‌ی ناڕه‌زایی زۆری هاووڵاتیانی له سه‌رجه‌م ناوچەکانی عیراق لێكه‌وتۆته‌وه، ئه‌وا ناڕه‌زایی هێزه جیاجیاكانی سه‌ر گۆڕه‌پانی سیاسیشی لێكه‌وتۆته‌وه، هه‌رچه‌ند به‌شێكیان زاتی ئه‌وه‌ش ناكه‌ن، هیچ شتێك له‌و باره‌یەوه بڵێن.\nئه‌و ناڕه‌زاییانه‌ش ته‌نها له چوارچێوه‌ی ئیدانه و به‌یاننامه‌دا ماونه‌ته‌وه و حكومه‌تی عیراق و هه‌رێم و وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه به پێشێلكاریی بۆسەر سه‌روه‌ریی خاكی عیراق هه‌ژماری ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌ش هیچ گۆڕانكارییه‌كی له هه‌ڵوێستی ئه‌نقه‌ره و هێرشه‌كانی دروستنه‌كردووه، كه هێرشه‌كانی زیاتر له‌سه‌ر شه‌نگال و ده‌وروبه‌ری بووه، له‌پاڵ چه‌ند شوێن و ناوچه‌یه‌كی تر له هه‌رێمی كوردستان چڕ بۆته‌وه.\nپێویسته حكومه‌تی عیراق له رێگه‌ی دیپلۆماسییه‌وه هه‌وڵی چاره‌سه‌ر بۆ ئه‌و پێشێلكارییانه‌ی سه‌ر خاكه‌كه‌ی بدات، له‌لایه‌ن وڵاتانی دراوسێوه، به‌تایبه‌ت كه ئه‌و پێشێلكارییانه به‌رامبه‌ر به خاك و سه‌روه‌ریی عیراق ده‌كرێـت و پێچه‌وانه‌ی یاسا نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و هه‌روه‌ها په‌یماننامه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانیشه كه داوا ده‌كات «رێز له سه‌روه‌ری وڵاتان» بگیرێت.\nئه‌گه‌ر نا هه‌وڵ بدرێت له رووی سیاسیی و ئابورییه‌وه، گوشار له‌سه‌ر ئه‌و وڵاتانه دروستبكرێـت بۆ ده‌ستهه‌ڵگرن له پێشێلكارییه‌كانیانی به‌رامبه‌ر به عیراق.\nبۆردومانی ناوچەیەکی هەرێمی کوردستان لەلایەن فرۆکەکانی تورکیاوە\nئاماژه‌كانی پشت هێرشه‌كانی سه‌ر كۆرمۆر\nپڕۆسەی سیاسیی عیراق دوای كشانەوەی سەدرییەكان!\nدانوستان چاره‌سه‌ری كێشه‌كان ده‌كات


چاندنی عیساییان له کوردستان – Denegkan\nچاندنی عیساییان له کوردستان\nbyئه‌مجه‌د شاکه‌لی\tJanuary 2, 2011\tگشتی\nدوای ته‌قینه‌وه‌کانی کڵێسه‌ی سه‌ییده‌تولنه‌جات”سیدة النجاة”ی به‌غدا و کوژرانی کۆمه‌ڵێک فه‌له، ده‌نگی مه‌سیحییانی جیهان بۆ پشتگرتنی مه‌سیحییانی عیراق بڵند بووه‌وه و بۆ خۆیشیان باسی کۆچکردن و جێهێشتنی عیراق و داوای کۆمه‌ک و کڕووزانه‌وه‌یان ده‌ستیپێکرد. وه‌ک پیشه‌ی ڕۆژاوا، کوژرانی فه‌له‌یه‌ک له هه‌رکوێیه‌کی جیهان و به هه‌ر هۆیه‌که‌وه بێت، گه‌وره ده‌کرێته‌وه و به جۆرێکی یه‌کجار تراژیدیانه باسی لێوه ده‌کرێ، وه‌ک ئه‌وه‌ی، که عیساییان قڕان ده‌کرێن، مه‌سحییان بنبڕ ده‌کرێن، لافاو له خوێنی مه‌سیحییان هه‌ڵده‌ستێ و.. زۆری دیکه‌ش، به تایبه‌ت ئه‌گه‌ر شتێک به سه‌ر عیساییانی وڵاتێکی ئیسلامیدا هاتبێ، وه‌ک ئه‌وه‌ی عیراق. هاتوهاواری ڕۆژاوا و مه‌سیحییانی جیهان، وا دێته به‌رگوێ، که ته‌نێ فه‌له و له‌به‌ر فه‌له‌بوونیان تووشی وه‌ها ده‌ستلێوه‌شاندنێک ده‌بن، له کاتێکدا ڕۆژانه، سه‌دان موسوڵمانی شیعه و سوننه له که‌ربه‌لا، نه‌جه‌ف، کازمییه، به‌غدا، که‌رکووک، مووسڵ، ڕه‌مادی و…ده‌کوژرێن، له کاتێکدا به یه‌ک ڕۆژ پتر له هه‌زار ئێزدی کورد، له کوردستان کوژران. له‌نێو ئه‌و ده‌نگانه‌شدا، که پشتگریی مه‌سیحییانی کرد، مه‌سعوود بارزانی، سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان بوو. بارزانی، داوای له عیساییه‌کانی به‌غدا کرد، که بۆ ئه‌وه‌ی تووشی هیچ زیانێک نه‌بن و گیانیان له کوشتن بپارێزرێت، بلا شوێنی نیشته‌جیبوونی خۆیان جێبهێڵن و ڕوو بکه‌نه کوردستان و له‌وێ حوکوومه‌تی هه‌رێم، هه‌موو کۆمه‌کێکیان پێ ده‌کات و هه‌موو پێداویستییه‌کانی ژیانیان بۆ فه‌راهه‌م ده‌کات و به ئارامیی ده‌توانن بژین.\nمن بۆ خۆم له ژیانمدا، هه‌رگیز دژی هیچ نه‌ته‌وه و گه‌ل و ئایین و ئایینزا و ڕه‌گه‌ز و سێکس و ڕه‌نگ و کۆمه‌ڵه خه‌ڵکێک نه‌بوومه و نه‌ش هه‌م. هه‌موو مرۆڤ به یه‌ک چاو ته‌ماشا ده‌که‌م و چ جیاوازیه‌ک له نێوان مرۆڤێک و یه‌کێکی دیکه‌دا ناکه‌م. پێوه‌ری جیاوازیی لای من، ته‌نێ باشی و خراپی، ڕاستگۆیی و درۆزنی، ده‌ستپاکی و ده‌ستپیسی و دزی و کۆمه‌ڵێ تایبه‌تمه‌ندی و خه‌سڵه‌تی مرۆڤه‌که‌یه و هیچی تر. ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌مه‌ندی و زمانلووسی، به لای منه‌وه، پێوه‌ری باشه و مێرخاسی نه‌بوونه و نین، به پێچه‌وانه‌شه‌وه، بێده‌سه‌ڵاتی و هه‌ژاری و ڕاشکاوی و ڕاستی، بۆ من پێوه‌ری باشه بوونه و هه‌ن.\nکوردستان، هه‌ر له کۆنه‌وه پڕ بووه له فه‌له و به‌رده‌وامیش له زیادبووندا بوونه. مه‌سیحییه‌کانی کوردستان، دانه دانه‌یه‌کیان لێ ده‌رچێت، که له ماوه‌ی هه‌زار ساڵ و پتر یا چه‌ندین سه‌ده‌دا، هه‌ستێکی کوردستانییان هه‌بووه و به‌شداریی خه‌ڵکه کورده‌که بوون، له ناخۆشی و خۆشییه‌کانیاندا، ده‌نا 99% و پتریان، هه‌رگیز نه‌ک هه‌ر به‌شداریی کوردیان نه‌کردووه، به‌ڵکه خۆیشیان به خه‌ڵکی کوردستان نه‌زانیوه و هه‌میشه ئه‌وان خۆیان به خاوه‌نی کوردستان زانیوه و کوردیان به داگیرکار و چه‌وسێنه‌ر و زۆردار زانیوه.\nعیساییه‌کانی کوردستان، ئه‌گه‌ر له وڵاتانی دیکه بووایه‌ن، ده‌مێک بوو، زمان و فه‌رهه‌نگ و ئایینی خۆیان له‌بیر چووبووه و هاتبوونه سه‌ر زمان و فه‌رهه‌نگ و ئایینی گه‌لی، زۆرینه. فڵه‌یێن وه‌ڵاتێن عه‌ره‌ب، عه‌ره‌بن و به‌شێکن له فه‌رهه‌نگ و زمان و مێژووی عه‌ره‌ب و ته‌نانه‌ت ئه‌وانن، که نۆره‌ی له‌به‌رچاو و باڵایان له بووژاندنه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگی عه‌ره‌بی و نووسینه‌وه‌ی مێژووی عه‌ره‌ب و پێشخستنی زمانی عه‌ره‌بی و بیراز و به‌ره‌وپێشبردنی جڤاکی عه‌ره‌بیدا بینیوه. ئه‌وانن، داهێنه‌ر و دامه‌زرێنه‌ری بیری نه‌ته‌وه‌یی عه‌ره‌بن. ئه‌وانن، له ڕوانگه‌ی هه‌ستی عه‌ره‌بایه‌تییه‌وه، مێژووی ئیسلامیان نووسیوه‌ته‌وه. ئایا له کوردستان، مه‌سیحییه‌کان وه‌ها کارگه‌لێکیان کردووه!\nعه‌نکاوه، دوڕگه‌یه‌کی مه‌سیحییه له‌نێو دڵی هه‌ولێری پێته‌ختی کوردستاندا، هه‌رگیز بۆ ده‌رمانیش، عه‌نکاوه‌ییه‌ک نادۆزیته‌وه، به کوردی قسان بکات، لێ هه‌موو به عه‌ره‌بی قسان ده‌که‌ن، که زمانی خۆیشیان نییه و له ڕووی جیۆگرافیاشه‌وه له نێو ژینگه‌یه‌کی عه‌ره‌بیدا ناژین. هه‌رگیز عه‌نکاوه‌ییه‌ک نادۆزیته‌وه، به کوردستان بڵێ کوردستان، به‌ڵکه هه‌ر ده‌ڵێ عیراق. هه‌رگیز عه‌نکاوه‌ییه‌ک نادۆزیته‌وه ددانی خێر به هاوسێ کورده‌کانیدا بنێ، به‌ڵکه هه‌ر به چه‌وسێنه‌ر و زۆردار باسیان ده‌کات. مه‌سیحیگه‌ل، هێنده‌ی له کوردستان ئازادییان هه‌یه، له هیچ وڵاتێکی جیهانی نامه‌سیحیدا، ئه‌و ئازادییه‌یان نییه. دیانێن کوردستان، به تایبه‌ت له دوای 1991 و به‌هێزبوونی پێگه‌ی ڕۆژاوا له کوردستان، هه‌ر به‌وه‌وه نه‌وه‌ستاون، که هه‌ر خۆیان فه‌له بن، به‌ڵکه به هه‌موو جۆرێکیش مه‌سیحییه‌ت بڵاو ده‌که‌نه‌وه و هه‌ر خێراخێراش کڵێسه‌ی نوێ ده‌که‌نه‌وه. ئێزدی و عه‌له‌وی و یارسان و حه‌قه و موسوڵمانانی شیعه و سوننه‌ی کورد، هێنده‌ی عیساییانی کوردستان ئازاد نین. ئه‌و گرنگییه‌ی ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی کوردستان به مه‌سیحیگه‌لی کوردستان ده‌یدات و پێیوایه به‌وه له ڕۆژاوا و ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریکا نزیک ده‌بێته‌وه، هه‌رگیز به موسوڵمانانی کوردستانی نادات. هێنده‌ی کڵێسه و بۆنه‌ی ئایینی و سه‌ری ساڵ و ساڵڕۆژی له‌دایکبوونی عیسا و ئاهه‌نگ و شایی و جه‌ژن و شینی مه‌سیحییان له میدیا و ته‌له‌ڤزیۆنه‌کانی کوردستانه‌وه باس ده‌کرێن و گرنگییان پێ ده‌درێن، سه‌دیه‌کی ئه‌وه بۆ ئیسلام و ئایینه‌کانی دیکه‌ی کوردستان ناکرێت.\nبنکه‌ی به‌شێکی زۆری ئه‌و ڕێکخراوه ناحوکوومه‌تییانه‌ی ئه‌وروپا و ڕۆژاوا، که له کوردستانن، له عه‌نکاوه‌ن و ئه‌وان به‌شی هه‌ره زۆریان سه‌ر به کڵێسه‌کانی وڵاتانی خۆیانن و له ڕێگه‌ی ئه‌وان و ڕێکخراوی ئایینیی مه‌سیحییه‌وه هاتوون بۆ کوردستان و ئه‌گه‌ر به‌شێک له کاره‌کانیان کۆمه‌ک بێت به خه‌ڵکی کوردستان، ئه‌وا به‌شێکی دیکه‌ی شاراوه‌ی کاره‌کانیان بڵاوکردنه‌وه‌ی ئایینی مه‌سیحییه.\nمه‌سیحییانی باکووری کوردستان، هه‌ر که ده‌گه‌نه ئه‌وروپا و خۆ ده‌ده‌نه ده‌ست پۆلیسه‌وه و داوای په‌نابه‌ری ده‌که‌ن، یه‌که‌م هۆ، که بۆ هه‌ڵاتنیان له کوردستان و تورکیا، به پۆلیسی ئه‌وروپایی ڕاده‌گه‌یه‌نن، کورد و موسوڵمانه. ئه‌وان ئه‌وه ده‌که‌نه بیانوو، که کوردانی موسوڵمان، له‌گه‌ڵیان خراپن و هه‌ڕه‌شه‌یان لێ ده‌که‌ن و ده‌یانکوژن و کڵێسه‌یان ده‌ڕووخێنن و وه‌دووی کچان و ژنانیانه‌وه‌ن و ڕێگه‌یان پێ ناده‌ن پێڕۆی ئایینه‌که‌یان بکه‌ن و زۆری دیکه‌ش. ئه‌وان هێنده‌ی دژی کورد ده‌دوێن و خراپه‌ی کورد باس ده‌که‌ن و کورد به هۆکاری به‌دبه‌ختیی خۆیان ده‌زانن، یه‌ک له سه‌دی ئه‌وه باسی تورک و ده‌وڵه‌تی تورکیا ناکه‌ن و خراپه‌یان ناڵێن. مه‌سیحییانی باشووری کوردستانیش، ڕێک به‌و جۆره و خراپتر باس له ڕه‌وشی خۆیان، له په‌نای ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی کورد و خه‌ڵکی موسوڵمانی باشووری کوردستان، ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ش کاریگه‌رییه‌کی وای له‌سه‌ر دیدی هه‌ندێک ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی وڵاتانی رۆژاوا داناوه، که هه‌میشه به چاوی گومانه‌وه بنۆڕنه، هه‌ڵسوکه‌وتی کورد له‌گه‌ڵ فه‌له‌دا و چۆنیه‌تی ڕه‌وتارکردنی خه‌ڵک له کوردستان له‌ته‌کیاندا. هه‌ر بۆیه‌ش هه‌ر جارناجارێک، حوکوومه‌تی باشووری کوردستان، ده‌سگا ئایینییه‌کانی ئیسلامی باشووری کوردستان، ده‌بێ بۆ پێشاندانی ده‌ست و داوێن و نییه‌تپاکیی خۆیان، به‌رانبه‌ر فه‌له‌گه‌لی کوردستان، شاندی پایه بڵند، بۆ ئه‌م وڵات و ئه‌و وڵاتی ئه‌وروپا و بۆ ئه‌مه‌ریکا بنێرن، ته‌نێ بۆ پاکانه‌کردن و سوێندخواردن، که ده‌سه‌ڵاتداریه‌تیی کورد و خه‌ڵکی باشووری کوردستان، له‌گه‌ڵ فه‌له‌گه‌لی کوردستان زۆر چاکن و ڕه‌وتاری باشیان له‌گه‌ڵدا ده‌که‌ن و باشترین خزمه‌تیان ده‌که‌ن. هه‌ر دوای وه‌ها کارێکیش ئیدی، دروستکردنی کڵێسه‌ی نوێ و نۆژه‌نکردنه‌وه‌ی کڵێسه‌ی کۆن و دروستکردنی خوێندنگه و خانوو و سه‌دان به‌زمی دیکه بۆ عیساییگه‌لی کوردستان، سه‌رباری ئه‌و هه‌موو شته‌ی بۆیان کراوه، ده‌ست پێ ده‌کات و ئه‌وانیش نه‌ک منه‌تیان پێ نییه، به‌ڵکه گاڵته‌شیان پێی دێت و پێیانوایه ئه‌وه‌ی بۆیان ده‌کرێ و ده‌ستیان ده‌که‌وێت، به هۆی ڕۆژاواوه‌یه، نه‌ک کوردستان.\nله هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی سوێددا، که له مانگی سێپته‌مبه‌ری 2010دا ئه‌نجام درا، پارتی “دیمۆکراته‌کانی سوێدSD “، که پارتێکی ڕاستڕۆ و دژه‌بیانی و ڕه‌گه‌زپه‌رسته و ڕقی زۆریان له بیانیانی موسوڵمان و سه‌ر به ئایینی ئیسلامه، پێشکه‌وتنێکی یه‌کجار به‌رچاویان وه‌ده‌ستهێنا و 20 ئه‌ندامیان چوونه په‌رله‌مانه‌وه و ڕێژه‌ی ده‌نگده‌ر و هه‌واداریان یه‌کجار به‌رز بووه‌وه. به‌شێکی زۆری ئه‌و ده‌نگانه‌ی وه‌ده‌ستیان هێنا، ده‌نگی ئاسووری و کلدان و سریانه‌کانی نیشته‌جێی گه‌ڕه‌کی “سوێده‌رته‌لیه Södertälje ”ی شاری ستۆکهۆڵم بوون، که گه‌ڕه‌کێکی مه‌زنی ستۆکهۆڵمه و پڕانی دانیشتووانی فه‌له‌ی سریان، ئاسووری و کلدانی وڵاتانی، عیراق، کوردستان، تورکیا، سووریا و لوبنانن، واته: خه‌ڵکانێکن له وڵاتگه‌لێکی ئیسلامییه‌وه هاتوون. ئه‌و گه‌ڕه‌که له‌به‌ر چڕیی فه‌له تێیدا، پێی ده‌گوترێ”ئۆرشه‌لیم”. ده‌نگدانی ته‌واوی ئه‌و دیانانه‌ی سوێده‌رته‌لیه، که بۆ خۆیشیان بیانین و له ڕۆژهه‌ڵاتی ناڤینه‌وه هاتوون، به‌و پارتییه ڕه‌گه‌زپه‌رست و دژه‌بیانییه، ته‌نێ له ڕقی موسوڵمانان و کورد بوو و ده‌نگدان بوو بۆ دژایه‌تی موسوڵمانان و ئیسلام و کورد، که مه‌سیحییانی کوردستان(هه‌ر چوار به‌شه‌که‌ی کوردستان)، پڕانی ئه‌و مه‌سیحییانه‌ی ئه‌و گه‌ڕه‌که پێکده‌هێنن.\nبانگهێشتکردنی عیساییان بۆ کوردستان له لایه‌ن سه‌رۆکی هه‌رێمه‌وه، ڕه‌نگه له ڕووی مرۆڤایه‌تییه‌وه، ئه‌گه‌ر ڕووکه‌شانه لێی بنۆڕدرێ، وه‌ک کارێکی جوامێرانه ته‌ماشا بکرێ و ڕه‌نگه ڕۆژاواش، وه‌ک کارێکی ئه‌رێنی و کراوه‌ییه‌کی کوردستانیانه، ته‌ماشای بکات، لێ له ڕاستیدا و به تێپه‌ڕبوونی زه‌مان، به زیان بۆ پرسی کوردستان و کورد ده‌گه‌ڕێته‌وه و هیچ جیاوازییه‌کی نییه، له بانگهێشتنی فلستینییان بۆ نیشته‌جێبوون له کوردستان، که هه‌ر سه‌رۆکی هه‌ریم باسی لێوه کرد. هاتنی مه‌سیحییان بۆ کوردستان، بێجگه له ئه‌رک و قورساییه‌ک، ده‌بێته ڕێگه‌خۆشکردن بۆ مه‌سیحییاندنی کوردستان، ڕێک وه‌ک پرۆسێسی عه‌ره‌باندنی مووسڵ و که‌رکووک و ده‌ڤه‌ره‌کانی دیکه، که تا ئه‌مڕۆش به‌رده‌وامه و عه‌ره‌ب ئێستا خۆ به خانه‌خوێ ده‌زانن و کورد به میوان.\nلێدانی به‌رده‌وامی ئێزدییانی کوردی نیشته‌جێی ستانی مووسڵ و وه‌ده‌رنانیان و عه‌ره‌باندنی ئه‌و ده‌ڤه‌ره، بۆ پاککردنه‌وه‌ی مووسڵه له کورد. هێنانی فه‌له بۆ کوردستان و تێکه‌ڵاوییان له‌گه‌ڵ مه‌سیحییانی دیکه‌ی کوردستاندا، له ده‌ڤه‌ری مووسڵ، ده‌بێته هۆی زیاتربوونی ژماره‌یان، به‌وه‌ش ڕۆژاوا و مه‌سیحییه‌تی جیهانی بیر له‌وه ده‌که‌نه‌وه، ده‌ڤه‌ری مووسڵ(که به‌شێکی گرنگی کوردستانه) بدرێ به‌و مه‌سیحییانه و بۆیان بکرێ به ئۆتۆنۆمییه‌ک، هه‌رێمێ، فیدرالییه‌ک یا ده‌وڵه‌تێکی عیسایی دامه‌زراو له سه‌ر بنه‌مای ئایین، وه‌ک ده‌وڵه‌ته جووله‌که‌که‌ی ئیسرائیل.\nهێنانی مه‌سیحی بۆ کوردستان، دۆڕانی به‌شێکه له خاکی کوردستان و گۆڕینی دیموگرافیای کوردستانه. سه‌رۆکی هه‌رێم، به ده‌ستی خۆی، به‌شداری له‌و کایه‌یه‌دا ده‌کات. سه‌رۆکی هه‌رێم، با له‌بری ئه‌وه‌ی خۆی بۆ بۆره‌پیاو بداته کوشت، کێشه و ئاریشه له‌بننه‌هاتووه‌کانی کوردانی ئێزدی، شه‌به‌ک و فه‌یلی، چاره‌سه‌ر بکات و کۆمه‌کێک به‌وان بکات. با هه‌زاران لێقه‌وماوی کوردی فه‌یلی، که ئێستاش ئاواره‌ی “کووچه‌ی مه‌روی” و “تۆپخانه”ی تارانن و لێقه‌وماو و بێده‌ره‌تان و ماڵداگیرکراوی به‌غدان، بانگهێشتی کوردستان بکات و شوێنی نیشته‌جێبوون و خزمه‌تیان بۆ دابین بکات، نه‌ک مه‌سیحییه‌کانی عیراق، که بێجگه له بڵاوکردنه‌وه‌ی مه‌سیحیه‌ت له کوردستان، عه‌ره‌بایه‌تیش بڵاو ده‌که‌نه‌وه.\nهه‌موو وڵات و جڤاکێک به جیاوازییه‌کانیه‌وه جوانه و به جیاوازییه‌کانییه‌وه ده‌وڵه‌مه‌نده. جیاوازییه‌کان، فه‌رهه‌نگێکی ڕه‌نگاوڕه‌نگ ده‌ئافرێنن و دێننه گۆڕێ. فه‌رهه‌نگی ڕه‌نگاوڕه‌نگ و جڤاکی ڕه‌نگاوڕه‌نگ، گه‌لێک له فه‌رهه‌نگ و جڤاکی یه‌ک ڕه‌نگ، ده‌وڵه‌مه‌ندتر و شیرینترن. جڤاکی کوردستان، که فره‌نه‌ته‌وه، فره‌ئایین و فره ئایینزایه، ئێستاکه بۆ خۆی فره‌ڕه‌نگه، هاوردنی خه‌ڵکی دیکه، ده‌بێته په‌ڵه و پینه‌یه‌کی ناشیرین، که دواتر فره‌ڕه‌نگییه‌که‌ی تێکده‌دات و ده‌شێوێنێت.\nئه‌گه‌ر عه‌ره‌به‌کانی که‌رکووک و مووسڵ و دیاله، هه‌نارده‌ی به‌عس و سه‌ددام حوسه‌ین بوون بۆ داگیرکردنی کوردستان و سڕینه‌وه‌ی کورد له‌و ده‌ڤه‌رانه، ئه‌مه‌ی سه‌رۆکی هه‌ریم باسی لێوه ده‌کات، هاوردنی مه‌سیحییه، به ده‌ستی سه‌رکرده‌یه‌کی کورد بۆ خۆی، که له کۆتایی و دواجاردا ڕێک وه‌ک هه‌نارده‌کانی لێ دێته‌وه، که به هیچ جۆرێک به قازانجی کورد ناگه‌ڕێته‌وه و له دوایشدا په‌شیمانی لێ ده‌که‌وێته‌وه. بانگهێشتنی دیانێکی ده‌ره‌کی، یا هه‌ر ده‌ره‌کییه‌کی دیکه بۆ نیشته‌جیبوون له کوردستانێکدا، که قه‌واره‌ی خۆی نییه و ده‌وڵه‌ت نییه و خودانی خۆی نییه، ده‌کاته: چاندن و چاندنیش هه‌ر چاندنه و هیچ جیاوازییه‌کی له‌ته‌ک چاندنی عه‌ره‌بێکی داگیرکاری که‌رکووک و مووسڵ و جه‌له‌ولا و خانه‌قیندا نییه.\nنیشته‌جێبوونی وه‌ها ده‌ره‌کییه‌ک(مه‌سیحی، عه‌ره‌ب یا هه‌ر که‌سێکی دیکه) له ئه‌مڕۆی کوردستاندا، ده‌بێته هۆی داگیرکردنی خاک و ژینگه و ئاو و خوێندنگه و نه‌خۆشخانه و بازاڕ و جاده و موڵک و هه‌موو شتێکی تر، چونکه وه‌ک هاووڵات و دانیشتووی ئه‌و خاکه ئه‌ویش ده‌بێ هه‌موو شتێکی بۆ دابین بکرێت. که کوردستان ده‌وڵه‌ت بووایه، ئه‌گه‌ر به میلیۆن بیانی ڕووی تێ کردبا و تێیدا نیشته‌جێ بووبان، چ کێشه و گرفتێک نه‌بوو، چونکه ئه‌وانه نه‌یانده‌توانی وڵاته‌ک بعه‌ره‌بێنن یا بمه‌سیحیێنن. وڵاتانی ئه‌وروپا له بیانیدا جمه‌یان دێ و سوێد پتر له یه‌ک میلیۆنی لێیه، واته: له هه‌ر 10 که‌س له سوێد یه‌کێکی بیانییه. ئه‌ڵمانیا و فرانسه و بریتانیا و…ڕێژه‌ی بیانیانیان له سوێد گه‌لیک زیاتره. ئه‌گه‌ر کوردستان ده‌وڵه‌ت بووبا، هیچ کاتێک عه‌ره‌بی که‌رکووک و مووسڵ و دیاله، نه‌ده‌بوونه کێشه، به‌ڵکه ده‌بوونه فره‌ڕه‌نگی و فره‌فه‌رهه‌نگی و وڵاتیان شیرینتر ده‌کرد.\n25 – 12- 2010\nPrevious پێكه‌وه گرێدانی ئازاره ئینسانییه‌كان له شیعری (ته‌م و مژ)ی ..\nNext له دایکبوونی ده‌وڵه‌تی کورد و …. شتی تریش!!


ئه‌و ووتانه‌ى له كاتى ماره‌بڕیندا ده‌گوترێن له‌نێوان مامۆستا و زاوا و كچ و وه‌لیدا چییه وچۆن ده‌ست پێ بكرێت؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان\nژنهێنان و خێزانژنهێنان و شوکردنئه‌و ووتانه‌ى له كاتى ماره‌بڕیندا ده‌گوترێن له‌نێوان مامۆستا و زاوا و كچ و وه‌لیدا چییه وچۆن ده‌ست پێ بكرێت؟\nئه‌و ووتانه‌ى له كاتى ماره‌بڕیندا ده‌گوترێن له‌نێوان مامۆستا و زاوا و كچ و وه‌لیدا چییه وچۆن ده‌ست پێ بكرێت؟\nسه‌ره‌تاى ماره‌بڕین مامۆستا به( الخطبة الحاجة) ده‌ست پێده‌كات .\nپێویسته (ولي الامر) ى كچه‌كه ئاماده‌بێت یاخود كه‌سێك بكات به‌وه‌كیلى خۆى وه دوو شاهیدى عدل شایه‌ت بن چونكه پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) ده‌فه‌رمووێت: (لا نكاح إلا بولي وشاهدي عدل).صحیح الجامع الصغیر برقم (7557).واتا (ماره‌بڕین دانامه‌زرێت ئه‌گه‌ر وه‌لى الامر ودوو شاهیدى عه‌دل ئاماده نه‌بن)\nشایه‌تى عه‌دلیش ئه‌وه‌یه كه‌تاوانى گه‌وره نه‌كات و له‌سه‌ربچووك به‌رده‌وام نه‌بێت ونوێژه‌كانى به‌كۆمه‌ڵ ئه‌نجام بدات.\nوه‌كچه‌كه ڕازى بێت وزۆرى لێ نه‌كرابێت وه‌ماره‌یی ده‌ستنیشان بكرێت ئه‌وه‌نده شته به‌سه بۆ ئه‌وه‌ى ماره بڕینه‌كه دابمه‌زرێت، به‌ڵام مامۆستایان بۆ زیاتر ته‌ئكید كردن چه‌ند شتێك ده‌ڵێن و (ولي الامر) ى كچه‌كه‌و زاواكه ده‌یڵێنه‌وه . بۆنموونه.\nبه (ولي الامر) ی كچه‌كه ده‌ڵێت وئه‌ویش له‌دوایه‌وه ده‌یڵێته‌وه : ئه‌وا (إنكاح وتزویج) ى (فڵان) كچم لێت كرد ئه‌ى (فڵان) ناوى زاواكه ده‌ڵێت له‌سه‌رماره‌ی ( ) مسقاڵ) ماره‌یی یه‌كه ده‌ڵێت وه‌به‌شایه‌تى ئه‌م شایه‌تانه. زاواكه‌یش ده‌ڵێت ئه‌وا قبوڵم كرد،پاشان مامۆستاكه ڕوو ده‌كاته زاواكه‌و پێی ده‌ڵیت وئه‌ویش له‌دوایه‌وه ده‌یڵێته‌وه: ئه‌وا (إنكاح وتزویج) ى (فڵان) ناوى بوكه‌كه ده‌ڵێ كرد بۆ خۆم له‌سه‌رماره‌یی ( ) ماره‌یی یه‌كه ده‌ڵێت، وه‌به شایه‌تى ئه‌م شایه‌تانه. باوكى بوكه‌كه‌یش ده‌ڵێت ئه‌وا قبوڵم كردو كۆتایی پێ دێت. والله أعلم.\nبه‌ڕێز مامۆستا صلاح الدین وه‌ڵامى ئه‌م پرسیاره‌ى داوه‌ته‌وه .\nڕەفز کردنى گەنجی دیندار بە بیانوی شوو کردن بە لەو دیندار تر ئایا ئافرەت تاوانبار دەبێ گەر ڕەتی بكاتەوە شوو بەگەنجێكی دیندار بكات ؟ بەشوودانى كچى بچووك لە كاتێكدا خوشكى گەورەترى هەبێت خواستنى و مارە بڕینى ئافره‌تى سكپڕ (دووگیان) دەمەوێ ژن بێنم بەڵام دەترسم سەركەوتوو نەبم و حەزم بە تەنهاییە ئایا به تەنها بم باشترە یان ژن بێنم؟\nسەردان: ٢,٥٦٣ بەش: ژنهێنان و شوکردن\nپرسیاری دواترویرده‌كانی له خه‌و هه‌ستان کامانەن و لەگەڵ ماناکەى بە کوردی؟پرسیاری پێشترئايا سوجدەى سەهو سونەتە یان واجبە؟ وە ئایا پێش سەلام دانەوە سوجدە دەبەیت یان دواى سەلام دانەوە؟


بۆ یەکەم جار ڕیزبەندى زانکۆکان ڕاگەیندرا | وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى\nلەو مەراسیمە تایبەتەدا کە, ئەمڕۆ سێ شەممە, ڕێکەوتى (٨/١٢/٢٠١٥) بەئامادەبونى قوباد تاڵەبانى جێگرى سەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان و، د.یوسف گۆران وەزیرى خوێندنى باڵاى توێژینەوەى زانستى و، ژمارەیەک لە ئەندامانى پاڕلەمان و سەرۆکى زانکۆکانى کوردستان و یاریدەرەکانیان و کونسڵى وڵاتان ئامادەیبون، چەند وتارێک پێشکەش کرا.\nسەبارەت بەو داتایانەى کە لە ڕیزبەندیەکە پێى گەیشتوە، قوباد تاڵەبانى ڕاگەیاند: حكومه‌ت و هاوڵاتی ده‌توانن سودێكی زۆر له‌و داتایانه وه‌ر بگرن، بۆنموونه: كام زانكۆ له‌په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ كه‌رتی تایبه‌تدا باشتره، كام زانكۆ له توێژینه‌وه‌ی زانستیدا پێشه‌نگه، و چه‌ند نموونه‌یه‌كی تر، كاتدا ئالیه‌تێكی گونجاوه بۆ ئه‌وه‌ی حكومه‌ت له ئاستێكی پێویست کێشەک لە زانکۆکیەک یان له‌چه‌ند زانكۆیەک دیارى بكات و، هه‌وڵ بدات بۆ هاریوكاریكردنی زانكۆكان له‌پێناوی چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و كۆسپانه‌ی كه رێگرن له‌گه‌شه‌پێدانی زانكۆكه.\nهیواشى خواست وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا و توێیژینەوەى زانستى هه‌وڵی جدی بۆ دووركه‌وتنه‌وه له‌م سیسته‌می قه‌بووڵ مه‌ركه‌زی بدات و ، ده‌سه‌ڵات بداتە زانکۆکان تا خۆیان پێوه‌ر بۆ قه‌بووڵكردنی خوێندكار دابنێن و، و ده‌رفه‌تیش بەخوێندکار بدەن تا خۆیان بواری خۆیان هه‌ڵبژێرن له‌و زانكۆیه‌ی كه خۆیان هه‌ڵیده‌بژێرن.\nدانانی ڕیزبه‌ندی بۆ زانكۆكانمان هه‌نگاوێكی گرنگیشه به‌ره‌و شه‌فافی و دووباره ده‌ستخۆشی له وه‌زاره‌ت و زانكۆكان ده‌كه‌م بۆ بوێریان به ئه‌نجامدانی ئه‌م هه‌نگاوه. وتیشى گرنگه له‌گه‌ڵ خۆمان ڕاستگۆ بین، گرنگتره له‌گه‌ڵ هاوڵاتیانمان ڕاستگۆ تر بین، به‌تایبه‌ت كه ئەم بابه‌تە په‌یوه‌ندیداره به‌نه‌وەکانى ئاینده‌مان. دانانی سیسته‌مێكی ریزبه‌ندی كێبڕكێیه‌كی ته‌ندروست له كۆمه‌ڵگە دروست ده‌كات. كێبڕكێیه‌ك كه دڵنیام ده‌بێته مایه‌ی گه‌شه‌پێدان.گه‌شه‌پێدانیش له به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ردوك فێرخواز و حكوومه‌ت.\nلە بەشێکى دیکەى مەراسیمەکەدا د.یوسف گۆران وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ڕاگەیاند: پێم خۆشە ئەمڕۆ هەمومان بۆ بۆنەیەکى زانستى و ئەکادیمى وڵاتەکەمان کۆبونەتەوە و، گوێبیستى ڕاگەیاندنى یەکەمین ڕیزبەندى نیشتیمانى زانکۆکانى هەرێمى کوردستان دەبین، سەبارەت بەگرنگى ڕیزبەندى زانکۆکانیش وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى وتى: بەبێ بونى سیستەمێکى پەروەردەو خوێندنى باڵاى پێشکەوتو ناتوانین وڵاتێکى پێشکەوتو بونیاد بنێین، بۆیە مەعریفەش بنەماى دانانى ئەو بونیادەیە، لەهەمان کاتدا و بەپێى ئەزمونى دنیا هیچ سەرچاوەیەک ناتوانێت کێبڕکێى سەرچاوەى مەعریفى بکات، بۆیە چەندە بتوانین بەرهەمى مەعریفى بۆ خۆى بەرهەم بێنێت ئەوەندە دەتوانێت گەشە بە بوارەکانى دیکەى ژیان بدات، لە کوردستانیش ئێمە بەبێ بونى بەرهەمى مەعریفى ناتوانین بیر لە سەربەخۆى خۆمان بکەینەوە، هەر ئەوەش وایکرد کە ئێمە لەھاوینی ساڵی ڕابردوەوە بیرۆکەى ڕیزبەندى نیشتیمانى زانکۆکانى کوردستان گەڵاڵە بکەین، هەروەک دەخوازین لەم پڕۆسەیەدا بزانین کە ئێمە لە کوێین و لە چ ئاستیکداین و، کلتووری کیبرکێ لە زانکۆکاندا درووستبکەین کاری ڕییزبەندی بۆ زانکۆکان دەکەین.\nوەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ئەوەشى ڕاگەیاند: کە ئامانج لە ڕاگەیاندنى ئەم ڕیزبەندییە بریتیە لە هاندانى پێشبڕکێ لە نێوان زانکۆکانى کوردستان و، گەشەپێدانى توێژینەوەى زانستى و کاراکردنى بڵاوکردنەوەى بەرهەمى نێودەوڵەتى، لەهەمان کاتدا بۆ هاندان و بەشداریکردنى ڕەسەنى زانکۆکانە لە بەرهەمهێنانى مەعریفە لەسەر ئاستى جیهان، هەروەک بۆ گەشەپێدانى زیاتر ژێرخان و ژینگەى کارکردن و خوێندنە لە زانکۆکان، وتیشیى ئامانجێکى دیکەمان بریتیە لە هەنگاونان بەرەو دەرکەوتنى زانکۆکانمان لە نەخشەى ڕیزبەندى زانکۆکانى جیهان، د.یوسف جەختى لەسەر ئەوەش کردەوە کە ڕاگەیاندنى ئەو ڕیزبەندیە ڕۆڵى دەبێت لە بەستنەوەى پڕۆسەى خوێندن بەبازارى کارو پێداویستیەکانى کۆمەڵگە و، چەسپاندن و بەهێزکردنى پڕۆسەى دڵنیایى جۆرى و بنەماکانى شەفافیەت و کەلتورى خۆهەڵسەنگاندن لە کوردستان.د.یوسف گۆران ڕایگەیاند: ئەم ڕیزبەندیە ڕۆڵى دەبێت لە پرۆسەى بریاردان و چاکسازى لە سیستەمى خوێندنى باڵا لە هەرێمى کوردستان.\nسەبارەت بەئاکامەکانى ڕیزبەندەیەکەش، وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ڕاگەیاند: بەپێی ڕیزبەندیەکە، زانکۆ حکومی و تایبەتیەکان لەگەڵ یەکتر جیاکراونەتەوە و، ھەردوولا بەسەر چوار ئاست (A-B-C-D) دابەشکراون، ئاستی یەکەمیش ھیچ زانکۆیەکی حکومی و تایبەتى تێدانییە، واتە ھیچ زانکۆیەک لە کوردستان نەگەیشتونەتە گروپى (A)، لەئاستەکانی دیکەدا جیاوازی لەنێوان یەکەم و دووەمی زانکۆکان نییە،بەڵکو بەشێوەى (ئەلفا بێتى) ئینگلیزى ناوى زانکۆکان لە گروپەکان دانراون. د.یوسف گۆران ئاشکراشیکرد لە ڕیزبەندییەکەدا لەبەرئەوەی ریزبەندییەکە لەسەر بنەماى خوێندکار و زانکۆکان بوە، بۆیە نەتوانراوە (دەستەی کوردستانی بۆ دیراساتی ستراتیژی و توێژینەوەى زانستى، لەگەڵ ئەنجومەنى کوردستان بۆ پسپۆڕییە پزیشکیەکان) بخرێنە ریزبەندییەکەوە"، هەرچەندە دەستەى کوردستانى بۆ نمونە توێژینەوەى باش و ئیمفاکت فاکتۆرى باشیان هەیەو دەستەیەکى زۆر باشیشن، لەهەمان کاتدا زانکۆی ئەمریکی لە دهۆک داوایکردوە بەهۆی ئەوەی زانکۆکەیان تازە دامەزراوە، نەخرێتە نێو ڕیزبەندییەکەوە و ساڵێکی دیکە دەستپێبکات. بەهەمان شێوە زانکۆی کوردستان- هەرچەندە بەنوسراوى ڕەسمى داویان لێکرابو کە بەشدار لە ڕێزبەندییەکەدا بکەن، بەڵام بەشدارییان نەکرد، کۆى گشتى ئەو زانکۆیانەى کە لەم ڕیزبەندیەدا بەشداربون (٢٦) زانکۆى تایبەت و حکومى بون.\nگروپى D: زانکۆکانى (بەیان لە هەولێر, جیهان لە دهۆک، حەیات بۆ تەکنەلۆژیاو زانست لە هەولێر، لبنانى فەرەنسى لە هەولێر, سابیس لە هەولێر)\nد.یوسف گۆران جەختى لەسەر ئەوەش کردەوە کە زانکۆکان لە ناو گروپەکاندا بەپیى (ئەلفا بێتى) ئینگلیزى دانراون.


چین باڵیۆزی ئه‌مه‌ریکا بانگهێشت ده‌کات بۆ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی به‌رامبه‌ر تۆمه‌ته‌کانی سیخوڕێتی\nچین باڵیۆزی ئه‌مه‌ریکا بانگکرد، دوای ئه‌وه‌ی واشنتۆن پێنج کارمه‌ندی له‌شکری تۆمه‌تبارکرد به سیخوڕێتیکردنی ئابوری به‌سه‌ر کومپانیاکانی ئه‌مه‌ریکا.\nده‌زگای میدیای فه‌رمی ژینخوا ده‌ڵێت ژینگ زیگوانگ یاریده‌ری وه‌زیری ده‌ره‌وه بۆ ماکس بۆیکۆس باڵیۆزی ئه‌مه‌ریکای ڕاگه‌یاند ئه‌و تۆمه‌تانه به شێوه‌یه‌کی ڕاسته‌قینه زیانی به په‌یوه‌ندیـیه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و چین گه‌یاندووه.\nچین تۆمه‌ته‌کانی تاوانباری ڕه‌تکرده‌وه ئه‌وه‌ی یه‌که‌م جاره ئه‌مه‌ریکا ئاڕاسته‌ی هێزیکی بیانی بکات له‌مه‌ڕ تاوانه‌کانی سایبه‌ر (سیخوڕی له ڕێگه‌ی ئنته‌رنێته‌وه) که کومپانیاکانی ئه‌مه‌ریکایی کردۆته ئامانج.\nکاربه‌ده‌ستانی ئه‌مه‌ریکا یه‌که‌ی له‌شکری ئازادی گه‌لی چینیان تۆمه‌تبارکردووه به هاککردنی کۆمپیوته‌ره‌کانی کۆمپانیا ئه‌مه‌ریکایـیه‌کان ئه‌وانه‌ی له ته‌کنولۆژیای ناوکی، وزه‌ی هه‌تاو و پیشه‌سازی پـۆڵا کارده‌که‌ن.


نووسەرێکی عەرەب: سوننەکان گوێیان لە ئامۆژگارییەکانی بارزانی نەگرت و شکستیان خوارد - باسنیوز\nنووسەرێکی عەرەب: سوننەکان گوێیان لە ئامۆژگارییەکانی بارزانی نەگرت و شکستیان خوارد\n”پێشمەرگە خەونی داعشی لەگۆڕ نا“\n17/07/2017 - 08:42\nنووسەرێکی ناوداری عەرەب باسی ئەوە دەکات، کە سوننە مەزهەبەکانی عێراق گوێیان لە ئامۆژگارییەکانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان نەگرت و تووشی شکست و پەراوێزخستن بوون.\nغەسان شەربل، نووسەری ناوداری عەرەب و سەرنووسەری رۆژنامەی (شەرقولئەوسەت) لە وتارێکدا لە رۆژنامەکەی، رایگەیاندووە، دوای رووخاندنی رژێمی بەعسی عێراق لە ساڵی 2003، ژمارەیەک سەرکردەی عەرەبی سوننەی عێراقی سەردانی مەسعود بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستانیان کرد.\nغەسان شەربل لە وتارەکەیدا رایگیاندووە، مەسعود بارزانی لەو کۆبوونەوەیەدا داوای لە سەرکردە سوننەکان کرد یەکگرتوو بن و بیر لە هەرێمێکی تایبەت بە خۆیان بکەنەوە تاوەکو پارێزراو بن.\nئەو نووسەرە هەروەها رایگەیاندووە، سەرکردە عەرەبە سوننەکان گوێیان لە قسەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان نەگرت و تووشی شکست بوون، لەلایەک ئێران دەستی بەسەر عێراقدا گرت، لەلایەک سوننەکان لە حوکمڕانیی عێراقی دابڕان و دوورخرانەوە تەنیا ئەوانە نەبێ، کە بە پارە و دەستکەوت لە بەغدا چاویان نووقێندرا، ئەو بەشەی مایەوەش چووە پاڵ گرووپ و رێکخراوە تیرۆریستییەکان.\nغەسان شەربل بە ئاماژەکردن بە مەترسیی سەرهەڵدانەوەی تیرۆریستەکان دوای کۆتایی هێنان بە رێکخراوی تیرۆریستی داعش لە عێراق بەبێ هیچ ناونیشانێک، رایگەیاندووە، هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان رۆڵی کاریگەریان هەبوو لە لەگۆڕنانی ”خەون“ی داعش.\nیەپەگە راگەیەندراوێک لەبارەی ئاگربەست لە سووریا بڵاو دەکاتەوە\nوەزیری ئەوقاف کەنیسەیەک لە شاری هەولێر دەکاتەوە\nمیدیاکانی پەکەکە لەبارەی دەستگیرکردنی ساڵح موسلیم روونکردنەوە دەدەن\nمیدیاکانی تورکیا: ساڵح موسلیم دەستگیر کرا\nخاچی سوور دان بە دەستدرێژییەکانی کارمەندەکانیدا دەنێت\nتورکیا دوای بڕیاری ئاگربەست لە سووریا بەیاننامەیەک دەردەکات\nبەهای دراوەکان 25/2/2018\nماڵپەڕێکی رووسی: سوپای تورکیا گەیشتە نزیک عەفرین\nدەستڕێژی گوللە لە پارێزەری سامانەکانی قەزافی دەکرێت\nکیم جۆنگ ئون شاندێکی باڵا دەنێرێتەوە کۆریای باشوور


ئاسۆ گەرمیانی/ دیوی بابه‌تیانه‌ی پرسی ئافره‌ت\nچه‌ند خاڵێك له‌په‌راوێزی تاووتوێكانی باری ژنان له‌باشووری كوردستان:\n- ناوه‌رۆكی پرسی ئافره‌ت، كێشه‌ی نایه‌كسانییه له‌مافه‌كان نێوان ژن و پیاو. ئه‌م كێشه‌یه مێژووییه، واته ئاستی چاره‌سه‌كردنی (یان پێچه‌وانه‌كه‌ی) به‌ستراوه به‌ئاستی پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵایه‌تی له كۆمه‌ڵگای دیاریكراو.\n- سه‌ره‌رای نه‌مانی جیاوازی له‌مافه‌كان نێوان ژن و پیاو، له‌وڵاته سه‌رمادارییه پێشكه‌وتوه‌كان، هه‌روه‌ها له‌وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا، وه‌ك پاشماوه‌ی یاساكانی سیسته‌می (سۆشیالیستی)ی پێشوو، به‌ڵام له‌واقعیدا له‌هه‌ندێك بواردا (وه‌ك بازاری كار) ده‌سكه‌وتی ئافره‌ت له‌وه‌ی پیاو كه‌متره. ئه‌مه‌ش ده‌گه‌رێته‌وه بۆ سروشتی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری، كه هیچ جۆره نه‌رخێك دانانێت بۆ ئه‌و ئه‌ركه فسیۆلۆژییانه كه سروشت به‌سه‌ر شانی ئافره‌تی خستوه.\n- ئه‌و دوو خاڵانه‌ی سه‌ره‌وه ئه‌وه‌مان بۆ روون ده‌كه‌نه‌وه كه كێشه‌ی ئافره‌ت، نه كێشه‌ی ته‌نها ئافره‌تانه نه ته‌نها پیاوان، به‌ڵكو كێشه‌یه‌كی كۆمه‌ڵگایی بابه‌تییانییه: هه‌تاكو نایه‌كسانی له‌ناو كۆمه‌ڵگا مابێت، كێشه‌ی ئافره‌ت چاره‌سه‌ر ناكرێت.\nسه‌ركه‌وتن و زاڵبوونی سه‌رمایه‌داری پیشه‌سازی، له‌ناوه‌راستی سه‌دده‌ی ١٩ وه، هێڵی جیاوازیكه‌ر بوو له‌نێوان دوو قۆناخ له هۆشمه‌ندی مرۆفایه‌تی:\n- هۆشمه‌ندی زاڵبوونی سروشت له‌سه‌ر مرۆف، به‌تایبه‌تی له‌قۆناخی زاڵبوونی به‌رهه‌مهێنانی كشتوكاڵ. سروشت به‌ته‌واوی مه‌رجه پێویستییه‌كانی ژیانی جوتیار دابین ده‌كات. هۆشمه‌ندی جوتیار له‌لایه‌ن ((هێزه‌كانی پشت سروشت)) پێكده‌هێنرێت.\n- هۆشمه‌ندی زاڵبوونی مرۆف له‌سه‌ر سروشت، به‌هۆی شۆڕشه تیكنۆلۆژی و زانستییه‌كان. له‌م قۆناخه‌دا به‌رهه‌مهێنه‌ران به‌خۆیان، مه‌رجه پێویستییه‌كانی ژیانی خۆیان به‌ته‌واوی دروست ده‌كه‌ن. بۆ ئه‌م ئامانجه كۆنترۆڵی سروشتیش ده‌كه‌ن، وه‌ك ئه‌وی ئێستا له كۆمه‌ڵگه سه‌رمایه‌داریه پێشكه‌وتووه‌كان ده‌گوزه‌رێت.\nكۆمه‌ڵگه‌ی كورستانیمان، له‌كه‌ناری سه‌رمایه‌داری ده‌ژیت. خاوه‌نی هیچ جۆره به‌رهه‌مێكی ناوخۆیی خۆی نیه. ٩٥% پێویستییه‌كانی ژیانی هاورده‌یه‌و ٩٥% داهاته‌كانی به‌رخۆریه (فرۆشتنی نه‌وت). ئه‌م جۆره سیسته‌مه، كه‌له‌لایه‌ن ناوه‌نده‌كانی سه‌رمایه‌داری جیهان (بانقی نێوده‌وڵه‌تی، سه‌ندوقی دراوی جیهانی ..هتد) بۆ كوردستان دانراوه وه‌ك پێگه‌ی له بازاڕی جیهانی، گه‌شه به هۆشمه‌ندی زاڵبوونی سروشت له‌سه‌ر مرۆف ده‌كات، له‌یره‌دا كه نه‌وته، سه‌رچاوه‌ی ٩٥% پێویستییه‌كانی ژیانی ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه!\nبه‌م شێوه، بۆمان روون ده‌بێته‌وه، چۆن كۆمه‌ڵگه‌ی به‌رهه‌مهێنه‌ر زه‌مینه خۆش ئه‌كات بۆ یه‌كسانكردنی مافه‌كان نێوان ژن و پیاو و بۆ پاراستنی ده‌ستكه‌وته‌كانی ژنان، چوونكه، به‌تایبه‌تی له پاش شه‌ڕی جیهانی دووه‌مه‌وه، ئابووری ئه‌م وڵاتانه پێویستی به به‌شداریكردنی ئافره‌تان هه‌بوو وه‌ك پیاوان له‌بازاری كار. ئه‌مه‌ش بوه هۆی په‌یدابوون و په‌ره‌سه‌ندنی بزوتنه‌وه‌ی ئافره‌تان به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ له‌دامه‌زراوه سیاسییه‌كان، كه فشارێكی گه‌و‌ره‌یان دروست كرد و رۆڵی سه‌ره‌كییان بینی له‌وه‌دیهێنانی ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه بۆ ئافره‌تان.\nبه‌رامبه‌ر ئه‌مه‌ش، پێچه‌وانه‌كه‌ی ده‌بینین، چۆن له كۆمه‌ڵگه‌ی كورستانیمان، وه‌ك هاو شێوه‌كانی له‌خاوه‌ن ئابوری به‌رخۆری، به‌ها كه‌ون و لاسایی و پارێزگا‌ر ئاسا‌كان زاڵ ده‌بن (هۆشمه‌ندی زاڵبوونی هێزه‌كانی پشت سروشت له‌سه‌ر مرۆف)، كه ئافره‌ت ده‌بێته یه‌كه‌م قوربانیی!


هۆشیار عەبدوڵا4/6/2018 1612 جار بینراوە\nدەمیرتاش خەریکی تورکیاچێتیە\nلام سەیرە فشە قەومیەکانیی باشور لە دەمیرتاش بێدەنگن؟! چۆنە تائێستا چەندین وتاری ئاگرینیان نە نوسیوە دژی سەرکردەی لاو و هەڵکەوتوی کورد و گەلانی تورکیا سەڵاحەدین دەمیرتاش دوای ئەوەی لە زیندانەوە خۆی کاندید کرد بۆ هەڵبژاردنە سەرۆکایەتیەکەی تورکیا ، چۆنە وەک چۆن بە ئێمە دەڵێن خەریکی عێراقچێتین بەویش ناڵێن سەرقاڵیی تورکیاچێتیە ؟!\nچۆنە تا ئێستا قەومیە چەقبەستوەکانیی هەرێم پێی ناڵێن دەبو لە بری سەرقاڵبونی بە سەرۆکایەتی کۆماری تورکیاوە دەمیرتاش خەریکی دروستکردنی دەوڵەتیی کوردستانی باکور بوایە ؟! لام سەیرە هێشتا لێی بێدەنگن و جامیی غەزەبیی فشە قەومیەکانیانی بەسەردا ناڕێژن وەک ڕشتیان بەسەر نوسەری ئەم دێرانەدا لە گەرمەی بانگەشەکانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا .\nدەمیرتاش لە دوا هەڵبژاردندا كاتێک سەرۆکایەتی لیستیی هەدەپەی کرد لە حوزەیرانی ۲٠۱٥ ، نسبەتی لەسەدا ۱٠ و پۆینت ۷۳ دەنگەکانیی هێنا و بوە سێهەم گەورەترین فراکسێۆن ، گوتاری سەرەکیی دەمیرتاش پێکەوە ژیانیی گەلانیی تورکیا و ئاشتی بو ، بەو گوتارەش توانیی تێکرای نەتەوە و ئاین و چین و تویژەکان لەو چواردەوری سەرکەوتن کۆبکاتەوە ، لێرە لە باشور لە ناوچە جێناکۆکەکان باسیی بەیەکەوە ژیان بکەیت تەخوینت ئەکەن ، باسی ئەوە بکەی گەلان دەبێ پێکەوەکاربکەن بۆ ئێستا و ئایندەی خۆیان بۆ خۆسەری و بۆ دامەزراندنی ئەزمونی دیموکراسیی پێت دەلێن تۆ پیاوی عەرەب یا تورکمانیی ؟!\nئەوەی هەدەپە و دەمیرتاشیی لای من درەوشاوە کردوە ئەو فکرە ئینسانە باڵا و ئەو نەفەسە ئازادیخوازەیە کە هەیانە بۆ سیاسەت ، ئەوان کار بۆ ئازادی گەلانی تورکیا دەکەن لێرە لە باشور تەزویر لە عەرەب و تورکمان بە کوردایەتی دەزانن .\nلە تورکیا شۆڤێنیەتیی تورکیی هێشتا لە لوتکەدایە بەڵام ئەوانە رێیان لە دەمیرتاش نەگرتوە لە زیندانەوە داوا بکات پەیامەکانیی بگەیەننە هەمو هاوڵاتیەکی تورکیا ، لە عێراقیش نابێ شوڤێنیەتی عەرەبیی و تورکیی بە شۆڤێنیەت وەڵام بدرێتەوە ، دواجار دەبێ گەلان لە دەرەوەی ویستی دەمارگیر و شۆڤینیەکان پێکەوە بژین .\nئەوەی ئێستا هەدەپە و دەمیرتاش تەرجەمەیان کردوە بۆ گوتاری سیاسیی بەناوی پێکەوە ژیانی گەلان و خۆسەری دیموکراتیی فکری سەرۆک ئاپۆیە ، بە دیدی من شانازی هەرە گەورە ئەوەیە سەرکردەیەکیی وەک ئاپۆ ئێستا لە سەرکردەی گەلیی کوردەوە بوە بە سەرکردەی گەلان ، بەمەش بۆتە موڵکی ئینسانیەت وەک هەر سەرکردەیەکیی تری مێژویی شیوەی گاندی و ماندێلا .\nرون و ڕاشکاو دەیڵێم ؛ ئەو گوتارە فکریەی لە باشور لە شەست ساڵی رابردوو ئێمەی پێ گۆشکراوین گوتارێکی ئایندە پوچیی ئەوتۆیە کە بەرهەمەکەی یەکێتی و پارتی و عائیلە سیاسیەکان و شەستوشەش و حەفتاوچوار و سیویەکی ئاب و شانزەی ئۆکتۆبەر و دوانزەی ئایارە ، حەڤدەی شوبات و شەری ناوخۆ و تاڵانی نەوت و سیستمی چەتەگەریە بۆ حوکمڕانیی ، دەبێ لە ریشەوە ئەو گوتارە بگۆڕدرێ کە ناوی نراوە کوردایەتیی و هیچ پەیوەندیەکیی بە مافەکانیی گەلی کوردەوە نیە بەڵکو ناوێکە بە هۆیەوە عەقڵێکی خێلەکی و خێزانیی و حزبیی دەمارگیر نەک هەر توانای ئەوەی نیە مرۆڤ یەکسان ببینێ و شەری ئازادی مرۆڤ بکا بەڵکو مرۆڤ دەکاتە رۆبۆتێکی حزبیی دەمارگیری وا کە لەناو حزبەکەی خۆشیا ئەگەر لە تەکتولی خۆی نەبیت قبوڵی ناکات چ جای لە حزبێکی تر بێت یا لە نەتەوە و پێکهاتەیەکی تر ؟!.\nباشور یا هەرێمی کوردستان پێش هەمو شت پێویستیی بە رەتکردنەوە و لە گۆڕنانیی ئەو فکرە بۆ گەنە نا ئینسانیە پڕ لە تەخوین و دەمارگیرە هەیە کە کاستە سیاسیە کۆنە تەقلیدیەکە لەسەری دەژین و کۆمەلێک فشەکەری قەومیی نۆستالجیای خۆیانی پێ ئاودەدەن .\nدەمێکە وتومە باشور با لە باکور و دەمیرتاشەوە با لە خۆرئاوا و سالح موسلیمەوە فێر ببێ کە دەبێت فراوانتر بۆ سیاسەت بروانێ و فکری ویرانکەری کوردایەتی بگۆرێ بۆ فکری بەیەکەوە ژیانیی گەلان ، فکری دیکتاتۆریەتی حزبیی و بنەماڵەیی بگۆرێ بۆ خۆسەری دیموکراتیی .\nهەتا کەی فشە قەومیەکان هەمو تاوانێکیان ناو بنێن کوردایەتیی و کوردایەتیش لە ئێوە بکەن بە کتێبی پیرۆز ؟!\nکورد تەنها دەرگایی فکرێکی ئینسانیی بالاوە دەتوانێت بە گەشیی و گەورەیی برواتە مێژوەوە ، ئەوەی هەدەپە و پەیەدە هەوڵیی بۆ ئەدەن رێک ئەو چونە ناو مێژوەیە لە دەرگا فراوانەکەی فکرێکی ئینسانییەوە کە دور بێت لە دەمارگیری قەومیی و نەژادی و طائیفی ، ئەوان لەوێ ئاوا خەریکن ، لێرەش تازە بە تازە تەزویر لە کەرکوک ناو دەنێن کوردایەتی؟!


زه‌به‌نگ به‌هادین: یادی سەدەیەک هێڵی شەمەندەفەریی عێراق و ڕیفراندۆمەکەی بەرزانی. – WTARIKURD\nزه‌به‌نگ به‌هادین: یادی سەدەیەک هێڵی شەمەندەفەریی عێراق و ڕیفراندۆمەکەی بەرزانی.\nله رێكه‌وتى 17-7-2017 یادى سه‌دو پێنج ساڵه‌ى دامه‌زراندنى هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌رى عیراقى ده‌كرێته‌وه. به واتاى تێپه‌ربوونى سه‌ده‌یه‌ك به‌سه‌ر دروستوونى ئه‌و هێله‌دا, هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌رى عێراقى له دواى نه‌مانى ده‌سه‌ڵاتى عوسمانى له عیراق و هاتنى به‌ریتانى یه‌كان, له لایه‌ن ئه‌ڵمانى یه‌كانه‌وه به‌ردى بناغه‌ى بۆ دانرا و ده‌ستكرا به جێبه‌جێكردنى , له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌رى (هه‌ولێر- كه‌ركوك – به‌غداد ) له به‌رنامه‌دا بوو كه له داهاتوودا ئه‌نجام بدرێت و ته‌واو بكرێت به‌ڵام نه‌كرا, هه‌رچى هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌رى سلێمانى یه ته‌نها به‌س ناو بووه و هیچ بنه‌مایه‌كى نه‌بووه له‌راستى دا, ره‌نگه وورده شتێك به ته‌نها بۆ ناو كرا بێ به‌ڵام له راستیدا هیچى دیار نه‌بوو, ئه‌م بابه‌تى شه‌مه‌نده‌فه‌ره له دواى سه‌ده‌یه‌ك بووه, به ته‌نها بۆ گواستنه‌وه‌ى خه‌ڵكى ئاسایى یان شتوو مه‌ك بوو, به‌ڵام تا ئێستا كوردوستان نه‌به‌ستراوه‌ته‌وه به هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌وه‌و و خۆشى تا ئێستا هێڵى شه‌مه‌نده‌فه‌رى نى یه.\nئێستا له كوردو‌ستان شه‌مه‌نده‌فه‌رێكى تر به رێده‌كه‌وێت, شۆفێره‌كه‌ى پارتى دیموكراتى كوردوستانه, و له‌سه‌ر هێڵى ئاسنینى حیزب ده‌یه‌وێت به‌رێ بكه‌وێت, ئه‌مجاره شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كه خه‌ڵكى پێ نى یه, به‌ڵكو ماف و چاره‌نوسى میلله‌تێكى زوڵم لێكراو سته‌م دیده‌ى پێ یه میلله‌تێك ساڵانێكه نه‌ك شه‌مه‌نده‌فه‌ر به‌ڵكو خه‌ونى به گالیسكه‌یه‌كه‌و ده‌بینى به‌رو سه‌ربه‌خى به‌رێت. ئه‌مجاره شه‌مه‌نده‌فه‌ر بارى گرانه‌و شوفێرى شاره‌زاو هێڵى ئاسنینى باشى ده‌وێت, ده‌نا كاتێ وه‌رگه‌را یان له كار كه‌وت یان كه‌وته به‌رئاسته‌نگێ هه‌رچى دار و به‌رد و ئاسنه پێكه‌وه ئه‌یسوتێنێ ئه‌گه‌ر شوفێرو كارمه‌ندى شاره‌زاو بوێرو خۆبه‌خشى نه‌بێ.\nپارتى دیموكراتى كوردوستان به ته‌نها خۆى كردۆته خاوه‌نى مه‌سه‌له‌كه‌و ئه‌وه‌ى خۆى ده‌یكات به ته‌نها به‌س ئه‌وه به‌ره‌وا ده‌بینێت, هه‌موو كارێكى ته‌نها بۆ جێبه‌جێكردنى ئه‌جێنداى خۆیه‌تى ئه‌مه‌ش له ئێستادا له‌به‌ر ئه‌وه‌ى زۆرینه‌ى ده‌سه‌ڵاته‌كان لاى ئه‌وه‌و ده‌یه‌وێت خۆى چۆنى ئه‌وێت به‌و ئاراسته‌یه‌ى به‌رێت , وه‌ك ئه‌وه‌ى ده‌ڵێت: ئه‌بێت هه‌مووتان سوارى شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كه‌ى من ببن, وه به ته‌نها من ئه‌زانم بۆ كوێ ئه‌تانبه‌م به‌م شه‌مه‌نده‌فه‌ره ئه‌بێت به‌قسه‌ى من بكه‌ونه رێ, وه‌ك ئه‌وه‌ى زۆر به باشى زانیبێتى ئۆتۆمبیلى حكومه‌ت و پاسكیلى په‌رله‌مان و عه‌ربانه‌ى میلله‌ت لێبخورێت, ئێستاش ئه‌یه‌وێت به‌رەوه به‌غدا و به‌ره‌و ئه‌سته‌مبول به‌رو نادیارمان به‌رێ به شه‌مه‌نده‌فه‌رێ, بێ ئه‌وه‌ى كه‌س بزانێ ئه‌م شه‌مه‌نده‌فه‌ره ئه‌گاته جى یان ناگاته جێ.\nشكستى ئه‌مجاره‌ى كورد وه‌ك جاره‌كانى تر به ئاسانى لێ ى نایه‌ته ده‌ره‌وه بۆیه یارى كردن به داهاتووى میلله‌تێك خه‌ته‌رێكى گه‌وره‌یه‌و ئێستا كاتى ئه‌وه‌یه هه‌موو حیزبه‌كان و ته‌نانه‌ت میلله‌تیش بێده‌نگى بشكێنێت و به پارتى بڵێت: تۆ ئه‌ته‌وێت چى بكه‌یت؟ ئاخر خۆ ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندى یه‌كانى حكومه‌ت و توركیا نى یه, ئه‌مه‌ش نه‌وت فرۆشتن و پاره و داهات و زه‌وى زار نى یه, ئه‌مه داهاتووىیه‌كى قورسه، ئه‌مه چاره‌نوسى میلله‌تێكه, ئێستا كاتى ئه‌وه هاتووه به پارتى بوترێت ریفراندۆم و سه‌ربه‌خۆى و مافى چاره‌نوسمان به ده‌ست هه‌موومانه و ده‌بێت هه‌موومان به‌شدار بین, ئه‌و شه‌مه‌نده‌فه‌رى تۆ داتناوه كه‌س نازانێ به‌ره‌وكوێ به‌رێده‌كه‌وێ بۆیه ده‌بێت رێره‌وى شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كه له لایه‌ن گه‌ل و میلله‌ت و په‌رله‌مانه‌وه دیارى بكرێت نه‌ك به خواست و ویستى ئێوه, پارتى ئێستا به هۆى هه‌ندێك له مه‌كته‌ب سیاسى یه‌كێتى ده‌یه‌وێت ئه‌وه‌ى پلانى بۆ داناوه ببیاته سه‌ر, له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى له دواى دا ده‌بێت یه‌كیتى به هه‌موو پێكهاته‌كانى یه‌وه باجه‌كه‌ى بدات ئه‌گه‌ر شكست بهێنێ. كه‌س نى یه حه‌ز به دروست بوونى ده‌وڵه‌ت نه‌كات, كه‌س نى یه برواى به ریفراندۆم نه‌بێت, به‌ڵام ده‌بێت هه‌مووان به‌شدار بن له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا. ده‌بێت ئه‌م بابه‌ته مه‌سه‌له‌یه‌كى گاڵته ئامێزو كاربه‌سه‌ر بردن و موزایه‌ده كردن نه‌بێت, به‌ڵكو سه‌ره‌تا بۆ نیشاندانى راستى و دروستى بابه‌ته‌كه ده‌بێت ناو ماڵى كوردى رێكبخرێته‌وه په‌رله‌مان كارا بكرێته‌وه وه گوزه‌رانى خه‌ڵك باش بكرێت, له پاشان بریار بدرێت كێ شوفێرى شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كه بێت و به‌ره‌و كوێ به‌رێبكه‌وێ ده‌بێـت ئه‌و كات پێكه‌وه كار بكه‌ن بۆ گه‌یشتن به‌و ئامانجه, ئه‌و كات هه‌موو به‌رپرسیارن و هه‌مووش پێكه‌وه ئه‌نجامى كاره‌كه وه‌رده‌گرن, دروست بوونى ده‌وڵه‌ت موڵكى هیچ كه‌س و حیزبێك نى یه, ئه‌وه لاوازى و نه‌زانى و نه‌شاره‌زایى سیاسى حیزبه‌كانه واى له پارتى كردووه مۆركى ده‌وڵه‌ت بوون به ته‌نها به خۆى ببه‌خشێ و به مافى خۆى بزانێ, كه‌ى بیه‌وێت به‌كارى بێنێ و كه‌یش نه‌یویست به‌ره‌و دواوه بگه‌رێ, ئێستا ده‌بێـت هه‌موو حیزبه‌كانى تر ئاراسته‌ى خۆیان دیارى بكه‌ن و دوا قسه‌ى خۆیان بكه‌ن ئه‌گه‌ر به‌ره‌و سه‌رفراز و سه‌ربه‌خۆى به‌رێده‌كه‌ون با ئێٍستا برۆن هه‌موو پێكه‌وه شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كه لێبخورن ئه‌گه‌ر ناشتوانن و شۆفێرى نازانن ئه‌وا با واز بێنن با ئه‌م شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌ش نه‌بێته شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌كه‌ى سلێمانى و هه‌ر نه‌مانگاتێ, ئه‌و كات با له رێگه‌ى خه‌ڵك و په‌رله‌مانه‌وه به دواى ریكارێكى تردا بگه‌رێن و به‌و ئاراسته‌یه به‌رێبكه‌ون كه به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیمان به‌رێ.\nمحەمەد هەریری: ڕوحی جەنگاوەری لە قوڕئاندا، ئیسلام وەك ئاینێکی جەنگاوەر. بەشی دووەم.\nھەرێم ئەردەڵانی: باشوی کوردستان لە نێوان خەونی بە دەوڵەت بون و ئەگەرەکانی لە دەستدانی خۆبەڕێوەبەری.


ماوەیەكە دەنگۆی كاریگەری مێخەك بۆ لەناوبردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانی داگیركردووە، لە هەرێمی كوردستان و زۆرینەی وڵاتانی عەرەبی بەردەوام باس لە سودەكانی مێخەك دەكرێت بەتایبەت بۆ كۆئەندامی بەرگری لەش و لەناوبردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nچەند پزیشكێكی میسری بەهۆی زۆری خواست لەسەر مێخەك لەو وڵاتەدا ڕوونكردنەوەیان بڵاوكردۆتەوە و باسیان لەوە كردووە تا ئێستا هیچ توێژینەوەیەك كاریگەرییەكەی بۆ لەناوبردنی ڤایرۆسی كۆرۆنا نەسەلماندووە.\nئیمان بەحری كە پزیشكی بواری زانستی میكرۆبەكان و بڵاوبونەوەی ڤایرۆسەكانە دەڵێت "دەتوانرێت مێخەك بۆ خاوێنكردنەوەی ناو دەم و دژە كۆكە بەكاربهێنرێت، هەروەها ئازار شكێنێكی گونجاویشە، بەڵام هیچ زانیارییەكی ورد و دروست لەبەردەستدا نییە كە باس لە كاریگەرییەكەی بكات دژی كۆرۆنا".\n1341 جار خوێندراوەتەوە


خۆپیشانده‌رانی عێراق یاخی ده‌بن\nلێژنه‌كانی هه‌ماهه‌نگی بزووتنه‌وه‌ی خۆپیشاندانه‌كان له عێراق هه‌ره‌شه‌ی ئه‌وه ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت داواكارییه‌كانیان فه‌رامۆش بكات، هه‌موو ئه‌گه‌ره‌كان به‌ڕوویاندا كراوه‌ن و له چه‌ند هه‌فته‌ی داهاتوودا په‌نا بۆ یاخیبوون "مانگرتن، خۆپیشاندان، گردبوونه‌وه، هه‌ڵپه‌ساردنی كاروباری ئیداری.. هتد" ده‌به‌ن.\nعه‌لی به‌سری، ئه‌ندامی هه‌ماهه‌نگكاری خۆپیشاندانه‌كانی شاری به‌سره به كه‌ناڵی "رووسیا توده‌ی" راگه‌یاند، "بۆ ده‌ستپێكردنی یاخیبوون و فشار خستنه سه‌ر حكوومه‌ت، له‌پێناو جێبه‌جێكردنی داواكاری خۆپیشانده‌ران، په‌یوه‌ندی و پرس و راوێژی به‌رده‌وام له‌نێوان هه‌ماهه‌نگی به‌سره و شاره‌كانی دیكه‌ی عێراقدا هه‌یه".\nگوتیشی: "له رۆژانی داهاتوودا واده‌ی ده‌ستپێكردنی یاخیبوون ده‌ستنیشان ده‌كرێت، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش چاوه‌ڕێی پێشنیازه‌كانی گفتوگۆی نێوان هه‌ماهه‌نگی به‌غدا و شاره‌كانی دیكه ده‌كه‌ین، بۆئه‌وه‌ی له‌سه‌ر هه‌موو رێوشوێنێك رێكبكه‌وین، له‌وانه‌ش كاتی ده‌ستپێكردنی چالاكییه‌كان".\nیه‌كه‌م له‌ره‌له‌ری خۆپیشاندانه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی عێراق له‌دژی نه‌بوونی خزمه‌تگوزاری وه‌ك ئاو و كاره‌با و بڵاوبوونه‌وه‌ی بێكاری له شاری به‌سره ده‌ستیپێكرد و دواتر په‌لی بۆ پارێزگاكانی دیكه‌ی باشوور و ناوه‌ڕاستی عێراقی هاوێشت، له توندوتیژییه‌كانیشدا سه‌دان هاووڵاتی بوونه قوربانی.\nدوای ئه‌وه‌ی مه‌رجه‌عی شیعه مه‌زهه‌به‌كانیش له شاری نه‌جه‌ف پشتگیریی له خۆپیشاندانه‌كان كرد، فشاره‌كان له‌سه‌ر حكوومه‌ت زیاتر بوون، هه‌رچه‌نده له‌ژێر فشار و كاریگه‌ری ئه‌و خۆپیشاندانانه‌ش حه‌یده‌ر عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیری ماوه به‌سه‌رچووی عێراق به‌ڵێنی جێبه‌جێكردنی داواكاری خۆپیشانده‌رانی دا، به‌ڵام تائێستا هیچ كامێك له به‌ڵێنه‌كانی نه‌چوونه‌ته بواری جێبه‌جێكردن.\n01 ئاسایشی هه‌ولێر راگه‌یه‌ندراوێكی بڵاوكرده‌وه\n02 ھۆشداری دەدرێتە ئەو كەسانەی لە سلێمانییەوە سەردانی ئێران دەكەن\n03 وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی توركیا له باره‌ی رووداوه‌كه‌ی هه‌ولێر هاته ده‌نگ\n04 ئه‌ردوغان رووداوى ته‌قه‌كردنه‌كه‌ی هه‌ولێر ئیدانه ده‌كات\n05 سبه‌ی مووچه‌ی وه‌زاره‌تێكی دیكه دابه‌شده‌كرێت\n06 له رووداوی ته‌قه‌كردنه‌كه‌ی شاری هه‌ولێر دوو هاووڵاتی ده‌ڤه‌ری سۆران گیانیان له‌ده‌ستدا\n03 سبه‌ی مووچه‌ی وه‌زاره‌تێكی دیكه دابه‌شده‌كرێت\n06 وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی توركیا له باره‌ی رووداوه‌كه‌ی هه‌ولێر هاته ده‌نگ\n02 كه‌مێكی دیكه ئه‌نجامی تاقیكردنه‌وه‌كانی پۆلی 9 و 12 راده‌گه‌یه‌ندرێت\n05 ئۆتۆمبێل بەشێوەی قیست دەدرێت بە مامۆستایان\n06 دەست بە دابەشکردنی مووچە دەکرێت


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: توندوتیژی دژ به ژنان یه‌كێكه له ده‌رده ئازارده‌ره‌كانی كۆمه‌ڵگای به‌شه‌ری\nتوندوتیژی دژ به ژنان یه‌كێكه له ده‌رده ئازارده‌ره‌كانی كۆمه‌ڵگای به‌شه‌ری\nتوندوتیژی دژ به ژنان یه‌كێكه له ده‌رده ئازارده‌ره‌كانی كۆمه‌ڵگای به‌شه‌ری.\nیه‌كێك له ئازاه‌رده‌رترین ده‌رده‌كانی كۆمه‌ڵگای به‌شه‌ری، توندتیژی له‌دژی ژنانه. ده‌ردێك كه سنور ناناسێت، گه‌وره و بچوك ناناسێت، له هه‌موو شوێنێك و له هه‌ر جێگایه‌ك له بۆسه‌دایه تا ئازاری ژن بدات. له‌هه‌ر كوێیه‌ك ژنێك هه‌بێت، چه‌شنێك له‌م ده‌رده بۆ ئازاردانی له كه‌مین دایه. ده‌ردێك كه زیاتر رووی له ژنانی هه‌ژار، ژنانی كرێكار، ژنانی ماڵه‌وه، ژنانی نه‌خوێنده‌وار، ژنانی كۆچبه‌ر، ژنانی شه‌ڕلێدراو، ژنانی زۆرلێكراو و له‌شفرۆش و ژنانی گیرۆده بوو به مادده هۆشبه‌ره‌كانه.\nله كۆمه‌ڵگای ئێراندا توندوتیژی دژ به ژنان له بنه‌ڕه‌تدا سه‌رچاوه‌كه‌ی له حاكمیه‌تی رژیمێكی سه‌رمایه‌داری سته‌مكاری مه‌زهه‌بی دایه كه قانونه‌كانی له‌سه‌ر بنه‌مای ته‌علیمی دینی داندراوه. رژیمی كۆماری ئیسلامی به‌ره‌سمی، دژی ژنه و به ڕه‌چاو كردنی قانونی ئیسلامی به‌شێوه‌ی هه‌میشه‌یی و نیهادینه كراو مافی مه‌ده‌نی و ئینسانی ژنان پێشێل ده‌كات و به زه‌وت كردنی ئازادییه فه‌ردی و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی ره‌وایی و مه‌شروعیه‌تی به كرداری هه‌مه لایه‌نه‌ی توندوتیژی ئامێز دژ به ژنان له كۆمه‌ڵگا و بنه‌ماڵه داوه. یه‌كێك له پاڵپشته‌كانی درێژه‌ی حاكمیه‌تی كۆماری ئیسلامی فه‌رهه‌نگی پرتوكاوی پیاوسالاریه له كۆمه‌ڵگادا.\nله قانونه‌كانی رژیمی ئیسلامیدا ژنان وه‌ك به‌شێك له دارایی و مڵكی پیاوان به‌حیساب دێن. به‌پێی مادده‌ی ١١٠٥ قانونی مه‌ده‌نی حكومه‌تی ئێران له پێوه‌ندی نێوان ژن و مێرد دا پیاو سه‌رۆكی موتڵه‌قی بنه‌ماڵه‌یه. شوڕای نیگابانیش بڕیاری داوه كه ژن به‌بێ ئیزنی مێرد ناتوانێ له ماڵ بچێته ده‌ره‌وه ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆ به‌خاك سپاردنی باوكیشی بێت. له ئه‌گه‌ری سه‌رپێچی كردنی كه به شێوه‌ی ئاسایی توندوتیژی دژ به ژنانی به‌دواوه‌یه، له ناوه‌نده قه‌زاییه‌كانیشدا به پشت به‌ستن به‌م قانونانه، ژنه‌كه مه‌حكوم ده‌كه‌ن.\nئه‌و مه‌لایانه‌ی له ئێراندا حاكمیه‌تیان به‌ده‌سته‌وه‌یه، په‌سند كردنی قانونی دژ به ژنان وه‌ك په‌یڕه‌و كردنی ئه‌حكامه ئیلاهیه‌كان چاولێده‌كه‌ن و ئیجرای ئه‌م قانونانه بۆ به‌رژه‌وه‌ندی و سه‌ڵاحیه‌تی كۆمه‌ڵگای ئیسلامی به پێویست ده‌زانن. چونكه پێیانوایه به ره‌چاو كردنی توندوتیژی دژبه‌وان ده‌كرێ به‌ر به فه‌ساد و بێ به‌ندوباری له كۆمه‌ڵگادا بگیرێ. له حاڵێكدا به‌پێی ڕاپۆرته‌كان ئاماری بێ به‌ند و باری و فه‌ساد له نێو كۆمه‌ڵی پیاواندا كه مه‌لاكانیش به‌شێكن له‌وان شیاوی به‌راورد كردن له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵی ژناندا نییه و به‌چه‌ند قات زیاتره.\nبه‌پێی مادده‌ی ٦٣١ قانونی مجازاتی ئیسلامی، ئه‌گه‌ر پیاوێك هاوسه‌ره‌كه‌ی له‌گه‌ڵ پیاوێكی تردا له جێدا ببینێ و بیكوژێت، قه‌تڵی ئه‌نجام نه‌داوه و توشی هیچ تاوانێك نه‌بووه. له حاڵێكدا ئه‌م حه‌قه بۆ ژن له‌به‌رچاو نه‌گیراوه. مادده‌ی ٣٠٠ی قانونی مجازاتی ئیسلامی ده‌ڵێت كه: دیه‌ی كوشتنی ژنی موسڵمان چ عه‌مدی بێت و چ غه‌یره عه‌مدی نیوه‌ی دیه‌ی پیاوێكی موسڵمانه. یه‌كێك له مه‌سه‌له گرینگه‌كان كه ده‌بێته هۆی توندوتیژی دژ به ژنان له ئاستی كۆمه‌ڵگادا، به یاسایی كردنی حیجابی ئیجباری بۆ ژنانه. به‌پێی قانونی مجازاتی ئیسلامی ئه‌و ژنانه‌ی كه حیجابی ئیسلامی له ده‌ره‌وه‌ی ماڵ ره‌عایه‌ت نه‌كه‌ن به ٧٤ زه‌ربه شه‌لاق مه‌حكوم ده‌كرێن. قانونی ئه‌ساسی ئێرانیش مافی ژنان له چوارچێوه‌ی ئه‌م قانونه كۆنه‌په‌رستانه و دژی ژنه‌دا به ره‌سمی ده‌ناسێ. ئه‌مانه ته‌نیا هه‌ندێك نمونه بوون له قانونی دژی ژنی رژیمی كۆماری ئیسلامی به په‌یڕه‌وی كردن له ته‌عالیمی دینی كه له‌گه‌ڵ فه‌رهه‌نگی پیاوسالارانه‌ی زاڵ له كۆمه‌ڵگادا ئاسیب په‌زیری ژنانی له به‌رانبه‌ر توندوتیژی هه‌مه‌لایه‌نه و سیستماتیكدا زیاتر كردووه. به‌مجۆره ده‌بینین كه له وڵاتێكی وه‌ك ئێرانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی كۆماری ئیسلامی كه چه‌ند هاوسه‌ری، هاوسه‌رگیری كاتی، سیغه، هه‌ڵاواردنی جنسیه‌تی، بێبه‌ش كردنی ژنان له مافی سه‌رپه‌رستی كردنی مناڵه‌كانی كه دژوارترین گوشاره ره‌وانیه‌كان به‌سه‌ر دایكاندا ده‌سه‌پێنێ، ئه‌مانه و گه‌لێك نمونه‌ی تر ئه‌و توندوتیژیانه‌ن كه به‌پێی به‌ندێك له قانون و ئیلهام گرتوو له ئایات و ره‌وایاتێك له ئاینی ئیسلام، له‌به‌رانبه‌ر ژناندا په‌یڕه‌و ده‌كرێن.\nئه‌و كچه ئازار دیتوه‌ی كه به سه‌ختی و دژواری جه‌سته‌ی كوتراو و ڕه‌ش و شین هه‌ڵگه‌ڕاوی له‌ژێر ده‌ست و پێی براكه‌ی ده‌ركێشاوه، ئه‌و ژنه لاوه‌ی كه به ده‌ڵاڵی و واسیته‌گه‌ری مه‌لایه‌ك له نزیك حه‌ره‌مه "موقه‌ده‌سه"ه‌كانی قوم و مه‌شهه‌د جه‌سته و غروری هه‌ڕاج ده‌كرێت، ئه‌و كچه لاوه‌ی كه بۆ فه‌راهه‌م كردنی مادده‌ی هۆشبه‌ر بۆ كه‌سوكاره گیرۆده بووه‌كه‌ی ده‌كێشرێته هه‌موو داوێكه‌وه، ئه‌مانه و گه‌لێك زیاتر له‌مانه‌ش قوربانیانی ئه‌و شێوه‌یه له توندوتیژین كه ته‌قدیریان له لایه‌ن شه‌ریعه‌ت، سوننه‌ت و داب و نه‌ریت، ده‌وڵه‌ت، باوك، براو و خۆشك و فه‌رهه‌نگی پیاوسالاریه‌وه دیاری ده‌كرێت.\nتوندوتێژی دژ به ژن سنورێك ناناسێت و وه‌ك دیارده‌یه‌كی دزێوی كۆمه‌ڵایه‌تی، سه‌رجه‌م دنیای داگرتوه و خاوه‌نی مێژوییه‌كی هه‌زاران ساڵه‌یه، به‌ڵام له‌مڕۆشدا نیزامی سه‌رمایه‌داری سه‌رده‌می ئێمه هۆكاری به‌قا و مانه‌وه‌یه‌تی. به‌م ئیعتیباره‌وه توندوتیژی دژ به ژن له‌گه‌ڵ گشت دزێویه‌كانیدا دیارده‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تیه و وه‌ك هه‌موو دیارده‌یه‌كی تری كۆمه‌ڵایه‌تی پێویسته بوار و به‌ستێنی ڕه‌گاژۆ و گه‌شه كردنی بناسرێ و به‌پێی تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی به شكڵ و شێوه‌ی ڕێكخراوانه و له ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تیدا بۆ خه‌بات كردن له دژی هێزی ژنان و پیاوانی ئازادیخواز و به‌رابه‌ری ته‌ڵه‌بی بۆ به‌سیج بكرێت. پێویسته گوشارێكی وه‌ها بخرێته سه‌ر ده‌وڵه‌ته‌كان كه قه‌بوڵی بكه‌ن په‌یڕه‌و كردنی هه‌ر چه‌شنه توندوتیژیه‌ك له‌دژی ژنان له ماڵه‌وه، له مه‌دره‌سه، له ناوه‌نده‌كانی كار و هه‌ر جێگایه‌ك له كۆمه‌ڵگادا، سزای قورسی به‌شوێنه‌وه ده‌بێت.\nنابێ هیچ كه‌س ئیجازه به‌خۆی بدات توندوتیژی له دژی ژن به بابه‌تێكی شه‌خسی، بنه‌ماڵه‌یی، قه‌ومی، فه‌رهه‌نگی و مه‌زهه‌بی، بزانێ و نه‌كه‌وێته به‌ر لێپێچینه‌وه و سزادان. هه‌ركه‌سێك كه به هه‌ر شكڵ و شێوه‌یه‌ك له‌دژی ژنان توندوتیژی په‌یڕه‌و بكات، به‌بێ هیچ ئه‌ملا و ئه‌ولایه‌ك ده‌بێ مجازات بكرێت. نه ته‌نیا ده‌بێ هه‌موو جۆره ئه‌زیه‌ت و ئازاردان و سوكایه‌تی و ته‌وهینێك له كۆمه‌ڵگادا و هه‌موو چه‌شنه توندوتیژیه‌ك له شوێنه‌كانی كاردا قه‌ده‌غه بێت، به‌ڵكوو ده‌بێ ئه‌و كه‌سه‌ی توندتیژی ئه‌نجام ئه‌دات و خاوه‌نكاریش بكه‌ونه‌به‌ر لێپێچینه‌وه و سزا بدرێن.\nته‌نیا به هێزی خه‌باتێكی ڕێكخراوانه و یه‌كگرتوو و به به‌شداری به‌رین ترین جه‌ماوه‌ری ژنانی كرێكار و زه‌حمه‌تكێش و زۆرلێكراو و ئه‌و پیاوانه‌ی كه به‌قا و مانه‌وه‌ی ئه‌م سته‌مگه‌رییه به گوشارێكی ئازارده‌ر و بێڕێزیه‌كی ئاشكرا به كه‌رامه‌ت و ئینسانیه‌تی خۆیان ده‌زانن، ده‌كرێ هه‌ر له ئێستاوه به رادده‌یه‌كی به‌رچاو شوێنێكی ئه‌من و ئارام تر له ماڵه‌وه و له پێوه‌ندی و مناسباته ئینسانیه‌كان له كۆمه‌ڵگادا و كه‌ش و هه‌وایه‌كی ئه‌من تر له شوێنه‌كانی كاردا فه‌راهه‌م بكرێت. به‌ڵام گومانی تێدا نییه كه له كۆتاییدا به رزگار بوون له شه‌ڕ و نه‌هامه‌تی نیزامی سه‌رمایه‌داری و دامه‌زراندنی نیزامێكی سۆسیالیستیه كه ده‌كرێ بۆ هه‌تاهه‌تایه ئه‌م نه‌نگ و شه‌رمه‌زارییه له داوێنی به‌شریه‌ت بشۆرێته‌وه. روخاندنی رژیمی كۆماری ئیسلامی هه‌نگاوێكی گرینگه له راستای رزگار بوون له شه‌ڕی نیزامی سه‌رمایه‌داری و رزگاری ژنان\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۵/۲۶/۱۳۹۲ ۱۰:۴۷:۰۰ بعدازظهر


سێداره دانا صدام حسین یئ دیکتاتور ، تاوانه ک بو هه مبه ر قوربانیێن گه لێ کورد . عه لی به ندی : Hekar.net\nسێداره دانا صدام حسین یئ دیکتاتور ، تاوانه ک بو هه مبه ر قوربانیێن گه لێ کورد . عه لی به ندی\nپشتی 35 سالێن ره به ق ژده سهه لاتا ڕژێما به عسا عه فله قی یا پڕی تیرورو کوشتن و سێداره دان و توندو تیژیێ و کوشتارێن ب کوم و وێرانکرنێ ، کو عێراق دڤان چه ند سالا ن دا ل سه ر کلوخێن سه راو هه ستیێن مروڤا دهاته ئاڤاکرن ، وە لاته کێ پری گورستانێن مروڤان بو .\nل روژا 9/4/ 2003 ل گوره پانا فریده وس ل به غدا سه نه مێ صدام حسین یێ دیکتاتور ب عه ردی که فت و عێراق ژدیکتاتوریه تێ ئازاد بو ، پشتی چه ند هه یڤان ل خو ڤه شارتنێ ل ئێڤاریا روژا 13 / 12 / 2003 هێزێن ئه مه ریکا شیان ب رێکا محمد ابراهیم کو دبیته زێره ڤانێ سه ددامی یێ تایبه ت دناڤ بیستانه کی دا ل باژێرێ دوره ب سه ر تکریت ڤه ده سته سه ر بکه ن ، ئه ف هێزه پێکهات بو ژ هزار سه ربازێن مارینز .\nداخازا خه لکێ کوردستانێ ب گشتی و که س و کارێن شه هیدان و ئه نفالکریان و قوربانیێن کیمیا بارانا ئه و بو صدام ل پێش چاڤێن وانا و ل سه ر ئاخا کوردستانێ ب هێته سێداره دان و به ر باران ببیت و برینێن وان ده رمان ببن ، لێ مخابن ل روژا 30/12/ 2006 روژا ئێکێ یا جه ژنا قوربانی کو جه ژنا موسڵمانێن سونه یه و شیعە ئه ڤێ جه ژنێ ب جه ژنا خو نادانن ، صدام ل سه ر ده ستێن شیعا و ب فیتکا ئیران ل سه ر کە یسا دوجیل هاتە سێدارە دان و توڵا سه درێ باپیر لێ هاته ڤه کرن ، چنکو شیعە یان کێشا دوجیل ژهه ر کێشه کا دیتر ب گرنگتر دزانی و مروڤێ شیعە ژ هه ر مروڤه ک دیتر ل عێراقێ پیروز دانا ، واته ب سه دان هزار مروڤێن عێراقێ و کوردستانێ هاتینه شه هیدو تیرورکرن ل سه ر دە ستێ رژێما عە فله قی خوینا تبلا مروڤه کێ شیعه وه کو باپیرێ موقتە دا سه دری نا ئینن .\nئه م وه کو کورد دوئ باوه ریێ دابوین کو سه دام دێ ل سه ر کێشێن کوردستانێ وه کو ئه نفال – بارزانیان – هه له بچه ، فه یلیان ، هێته سێداره دان لێ وه سا ده رنه که فت و ل سه ر بچویکترین که یس هات سێداره دان ، ئه ڤرکه ژی ل عێراقێ هه ر ژروخانا رژێما به عس تا نوکە بویە شه رێ تایفگه ریێ و توڵڤه کرن دناڤبه را شیعە و سونه یان دا ، مزگه فت و حوسه ینیان ب سه رێک دا دئینن خوارێ ، ب ئاشکه رایی ده سهه لاتا ئیرانێ پشته ڤانیا شیعە یان دکه ت سه ره رای چه ند وه ڵاتێن عە رە بی یێن سونه مه ز هه ب پشته ڤانیا سونه یان دکه ن و خو نه رازی کرینه ل سه ر ڤان پێشێل کاریێن شیعه بو کوشتن و قرکرنا سونه یان ، ئه ڤه ژی که رب و کینه کا چه ندین سالانه دناڤبه را هه ردو جوینا دا ، له ورا شیعە یان ب ده رفه ت دیت سه ددامی ل سه ر کێشه کا خو وه کو دوجیل ، کوشتنا 148 وه لاتیێن خو سێداره بده ن و باده کا خو بێخنه پێشیا هه می باده کان ، سه ره رای ب هه بونا ب ده هان بادەکێن دیتر یێن بهێز تر ، دیسان چ مه رسومێن کوماری ژی ده رنه که فت بون ، لێ ب شێوه ک له زو به ز سه ددام ل خلفا سێدارێ دا و ب شێوه ک ره زیلی و گالته و یاری پێکرن و ب چافکێن کامیرا موبایلێ مه راسیمێن سێداره دانێ تومارکرن وه کو سفکاتی پێکرن و وێنه به لافکرن ،و کره هه لامه ت بێکو هه ست،و قوربانیێن گه لێ کورد ل به رچاف وه ربگرن و رێزێ لێ بگرن ، ئه ڤه ژی تانوکە بویه ئه گه رێ هه لکرنا ئاگره کێ فتنێ دناڤبه را سونه و شیعه یان دا ، به لکو ل گه له ک وه لاتێن عە ره بی یێ سونە مه زهه ب تازی بو سه ددامی دانان و گه له ک جهێن خو ب ناڤێ صدام حسین ناڤکرینه و په یکە ر بو چێکرینه و روندک بوو باراندینه ، وه کو قاره مانه ێ عه ره بان دایه نیاسین و ب شه هید ل قه له م دایه .\nئه رێ بوچی سه ددام ل سه ر کێشه کابچویک وە کو دوجیل هاته سێداره دان ، بو نمونه سه ددامی دماوێ هه شت سالان دا نێزیکی ملیونه ک مروڤێن عێراقێ و ئیرانێ و کوردستانێ کوشتن و شه هید کرن بوچی ل سه ر ڤان که یسا نه هات سێداره دان ، بوچی شیعه یان خونه گرت ئه ف که یسه ب دوماهیک بهێن پاشی ێداره بده ن ئه ڤه ژی گروڤه کێ پێش چاڤه کو ل عێراقێ ل حکومه تێن ئێک ل دویف ئێک هه رده م مافێ گه لێ کورد دهێته بنپێکرن و پێشێلکرن .\nبه ری بجهئینانا سێداره دانێ لایه نێن کوردی داخواز ژمالکی کرزو سێداره دانێ پاش بێخیت تاکو هه می که یس ئێک لا ببن و ب رێکا روینشتنێن دادگه هێ خه لک گوهداریا دانپێدانێن سه ددامێ دیکتاتوربکه تن و بریار یا عێراقیان هه میان بیتن .\nئه رێ پشتی چونا سه ددامی خه لکێ قوربانی و زه ره رمه ند دێ ب مافێن خو شاد بن و ئێنه قه ره بوکرن ژلایێ حکومه تا عێراقێ ڤه کو ده سهه لا تا نوکه میراتگرا ده سهه لاتێن به ری خویه ، بوچی بریارێن دادگه ها بلندا تاوانێن عێراقێ ناهینه بجهئینان کو هه می بریار دبه رژه وه ندا گه لێ کورد دانه ، بوچی سه رکردایه تیا سیاسی یا کورد دڤێ چه ندێ دا یا خه مسارە ، وه کو پێدڤی کار نه کریە ، بوچی پروژێ ئاشتبونا نیشتمانی ل عێراقێ سه رنه گرتیە ، بوچی کوشتن و توندو تیژی ل عێراقێ پشتی سه ددامی رانه وە ستیایه ، بوچی عێڕاقه کا نوی یا ئارام ئاڤا نه بو ، بوچی جادا کوردی ب سێدارە دانێ یا که یف خوش نه بو ، ئه ڤه هه می پرسیارن و به رسف دهه لاویستی نه .


خەڵاتی ڕێزلێنان دەبەخشرێتە د.جەزا تۆفیق\nرۆژی دووشەممە 2017/2/6لە کۆبونەوەی ئەنجومەنی کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکاندا بە ئامادەبونی راگر و یاریدەدەری راگر و سەرۆکی بەشە زانستییەکانی کۆلیژ خەڵاتی رێزلێنان بەخشرایە د.جەزا تۆفیق تاڵب لە بەرامبەر ئەو ئەرک و خزمەتەی كە وەک راگری سکوڵی زانستە مرۆڤایەتییەکان لە رابردوودا پێشكەشی كردووە.\nلە سەرەتای کۆبونەوەکەدا د.ئیبتیسام ئیسماعیل، راگری کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتییەکان لە وتەیەکی کورتدا بە ناوی راگرایەتی و مامۆستا و فەرمانبەران و خوێندکارانەوە سوپاسی د.جەزا تۆفیق ی کرد لە بەرامبەر ئەرک و ماندوبونی لە ماوەی رابردودا کە وەک راگری سکوڵ خزمەتی کۆلێژەکەی کردووە و پاشان خەڵاتی رێزلێنان بەخشرایە راگری پێشوو.\nلە بەرامبەردا د. جەزا تۆفیق تاڵب سوپاسی راگری نوێ و سەرۆک بەشەکان و مامۆستایانی کرد کە لە ماوەی دەست بەکاربونیدا هاوکاری بوون و هیوای سەرکەوتنی بۆ خواستن و بەڵێنی هاوکاری بە راگری نوێدا لە راپەڕاندنی ئەرکەکانیدا.