بەڵگەنامە- لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی ئه‌مه‌ریكی: هه‌رێمی كوردستان به‌كه‌م و كوڕییه‌كانییه‌وه چیرۆكی سه‌ركه‌وتنێكه\nبڵاوكراوه‌ته‌وه تیایدا هاتووه" هه‌رێمی كوردستان به‌كه‌م و كوڕییه‌كانییه‌وه چیرۆكی سه‌ركه‌وتنێكه. هه‌روه‌ها ئاماژه‌یداوه پشت به‌ستن به ئابووری به‌غدا‌وه خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی كورده‌كانی لاوازكردووه. لێكۆڵینه‌وه‌كه له 4 به‌ش پێكهاتووه، چه‌ند راسپارده‌یه‌كی بۆ سیاسیه‌تی ئه‌مه‌ریكا خستۆته‌ڕوو، هه‌روه‌ها پێیوایه سیاسه‌تمه‌دارانی ئه‌مه‌ریكاو هه‌ر وڵاتێك یان گروپێك كه بیه‌وێت مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان بكات، ده‌بێت(7) خاڵی له هه‌رێمی كوردستان له‌به‌رچاوبێت:\nئاینده‌ی كورده‌كانی عێراق\n(ئاینده‌ی كورده‌كانی عێراق) ناونیشانی ئه‌و لێكۆڵێنه‌وه سیاسیه كه له‌لایه‌ن (په‌یمانگای واشنتۆن بۆ سیاسه‌تی رِۆژهه‌ڵاتی نزیك - The Washington Institute for Near East Policy) به ژماره‌ی (85) له مانگی 7/2008 بڵاوكراوه‌ته‌وه. ئه‌م بابه‌ته، به‌ر ئه‌نجامی گه‌شتێكی چوار لێكۆڵه‌ری په‌یمانگاكه‌یه كه له مانگی شوباتی 2008 بۆ كوردستان ئه‌نجامیان داوه. گه‌شته‌كه‌یان به هاوكاری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بووه و له‌رِێگه‌ی نوێنه‌رایه‌تی حكومه‌تی هه‌رێم له واشنتۆن رِێكخراوه. ئه‌و چوار لێكۆڵه‌ره‌ش بریتین له:\n1. سونه‌ر كاگاپته‌ی (به‌رِێوه‌به‌ری دیراساتی توركیایه له په‌یمانگای واشنتۆن دكتۆرای له مێژوو هه‌یه له زانكۆی Yale، به رِه‌چه‌ڵه‌ك توركه، مامۆستای وانه بێژی زانكۆی جۆرج تاونه و به‌رِێوه‌به‌ری دیراساتی پێشكه‌وتووی توركیایه له په‌یمانگای خزمه‌تگوزاری ده‌ره‌وه‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا. دوایین كتێبی به ناونیشانی (ئیسلام، عه‌لمانیه‌ت، ناسیۆنالیزم وتوركیای مۆدێرن: كآ توركه؟).\n2. ده‌یڤید پوڵاك (هاوكاری په‌یمانگای واشنتۆنه پێشتر ئه‌ندامی ستافی پلانی سیاسی بووه له وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه. به‌رپرسی رۆژهه‌ڵاتی نزیك وئاسیای باشور وئه‌فریقیا بووه له ئاژانسی زانیاری ئه‌مریكا American Information Agency كه تایبه‌ته به لێكۆڵینه‌وه و به‌دواداچوون رِای گشتی وڵاتان).\n3. مایكل نایت (پسپۆری په‌مانگای واشنتۆنه وله ئۆفیسی له‌نده‌نی په‌یمانگاكه‌یه وپسپۆره له دۆخی سیاسی وئه‌منی عێراق وئێران و ناوچه‌ی كه‌نداو. توێژه‌ر بووه له وه‌زاره‌تی به‌رگری ئه‌مریكا وكاری تایبه‌تی له سه‌ر هه‌ڵسه‌نگاندنی ئۆپه‌راسیۆنه سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا بووه له عێراق وناوچه‌كه.\n4. ئۆدری فله‌یك، توێژه‌رێكی گه‌نجه له په‌یمانگای واشنتۆن وله به‌شی لێكۆڵینه‌وه‌كانی عێراق كار ده‌كات.\nله ده‌ستپێكی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌دا، له چه‌ند په‌ره‌گرافێكی كورتتدا، نوسه‌رانی لێكۆڵینه‌وه‌كه ئاماژه‌یان بۆ كردووه كه پاش سه‌ردانی مانگی شوباتی 2008 بۆ هه‌رێمی كوردستان گه‌یشتوونه‌ته چه‌ند ده‌رئه‌نجامێك:\n- پاش سه‌ردانه‌كه، شاندی په‌یمانگای واشنتۆن پێیان وایه سیاسه‌توانانی ئه‌مریكا وهه‌ر وڵاتێك یان گروپێك كه بیه‌وێت مامه‌ڵه له‌گه‌ل هه‌رێمی كوردستان بكات ده‌بآ ئه‌م (7) پێودانگ و خاڵه‌ی له‌به‌ر چاو بێت له هه‌رێمی كوردستان:\n1. پێشكه‌وتنی ئابووری .\n2. ئازادی سیاسی.\n4. په‌یوه‌ندیه‌كان له‌گه‌ل ئه‌مریكا.\n5. په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل به‌شه‌كانی دیكه‌ی عێراق.\n6. ئاسایش وسه‌قامگیری.\n7. په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل توركیا وئێران وسوریا.\nئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه (4) به‌شه. له‌به‌شی یه‌كه‌مدا (ده‌یڤید پوڵاك) باس له ئازادیه سیاسیه‌كان وگه‌نده‌ڵی وپێشكه‌وتنه ئابووریه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ده‌كات.\nله به‌شی دووه‌مدا، (سونه‌ر كاگاپته‌ی) باس له په‌یوه‌ندیه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم له‌گه‌ل ئه‌مریكا و به‌شه‌كانی دیكه‌ی عێراق ودراوسێكان ده‌كات. له‌به‌شی سێیه‌م (مایكل نایت) شیكردنه‌وه‌ی دۆخی ئه‌منی ده‌كات وبه‌شی چواره‌میش له‌لایه‌ن (ئۆدری فله‌یك) له‌سه‌ر بابه‌ته‌كانی په‌یوه‌ست به نه‌وت وپه‌یوه‌ندیه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و عێراق و ئه‌مریكا ده‌كات.\nله پێشه‌كیه‌دا، هه‌ر چوار نوسه‌ر ئاماژه‌یان به‌وه داوه، كه له هه‌رێمی كوردستان چه‌ندین (ده‌رخه‌ری) ناوخۆیی وده‌ره‌كی هه‌ن و بۆ ئه‌مریكا و سیاسه‌ته‌كه‌ی له‌ناوچه‌كه‌دا گرنگن. هه‌رێمی كوردستان له رِووی داراییه‌وه، ته‌واو پشتی به به‌غدا به‌ستوه وئه‌مه‌ش وای كردووه كوردستانی عێراق باس له سه‌ربه‌خۆیی نه‌كه‌ن. هه‌رێمی كوردستان په‌یوه‌ندیه‌كی (رق – خۆشه‌ویستی) له‌گه‌ل ئێران هه‌یه و سیاسه‌تی دژه ئۆپه‌راسیۆنی سه‌ربازی به‌رامبه‌ر په‌كه‌كه گرتووه‌ته‌به‌ر. باسیان له‌وه‌كردووه: كه (چۆن بوونی په‌كه‌كه له سنوری حكومه‌تی هه‌رێم و په‌لاماری (تیرۆیستی) دژ به توركیا، زیانی گه‌وره‌ی به په‌یوه‌ندی كورد وتوركیا گه‌یاندووه. هه‌روه‌ها به‌و ئه‌نجامه گه‌شتون كه هه‌رێمی كوردستان، سه‌قامگیری سیاسی ناوخۆیی هه‌یه وئابووریه‌كه‌ی له‌گه‌شه‌كردندایه).\nچیرۆكی ناوه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراق\nپوخته‌ی بیروبۆچوونه‌كانی (ده‌یڤید پوڵاك) له‌م به‌شه‌ی بابه‌ته‌كه‌دا بریتیه له:\n- هه‌رێمی كوردستانی عێراق له چاو به‌شه‌كانی دیكه‌ی عێراق وهه‌ندآ وڵاتی ده‌وروبه‌ریدا، زیاتر ئارامه، گه‌شه‌سه‌ندووه وسه‌قامیگره، به‌ڵام ئه‌م هه‌رێمه به‌ده‌ر نیه له گروپی جیاجیا، سه‌ركوتگه‌ری وگه‌نده‌ڵی وكه‌م و كورِی ئابووری. لێره‌شدا لێدوانێكی جه‌نابی كاك نێچیرڤان بارزانی به نموونه ده‌هێننه‌وه كه گوتویه‌تی: ((سیسته‌می سیاسیمان، سیسته‌می دادوه‌ری وژێرخانی ئابوریمان وسیسته‌می خوێندنمان پێویستی به نوێكردنه‌وه ومۆدیرنیزه كردن هه‌یه به هاوكاری دۆسته‌كانمان و به‌رهه‌می كاری خۆمان)).\n- (دێڤید پولاك) پرسیارێك ده‌خاته رِوو كه (ئاینده) چی بۆ حكومه‌تی هه‌رێم له رِووی سیاسی و ئابوریه‌وه پێیه؟ له خستنه‌رِووی وه‌ڵامه‌كاندا، پێی وایه ده‌بآ چه‌ندین بابه‌تی سه‌ره‌كی ئێستای ئه‌م هه‌رێمه بخرێته‌رِوو، له‌وانه پرسه‌كانی (مافی مرۆڤ و بابه‌ت و رِه‌وته سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، مه‌سه‌له‌ی پارته سیاسیه‌كان وحكومه‌تی ته‌وافوقی، گه‌نده‌ڵی و بابه‌ته‌كانی حوكمرِانی باش، كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی و رِای گشتی وسیاسه‌تی ئابووری ودۆخی گشتی و بزاوته ئیسلامیه‌كان).\nمافی مرۆڤ (نیوه خاڵی، یان، نیوه‌پرِ)\n- له‌گه‌ل زۆر كه‌س كه له هه‌رێمی كوردستان قسه ده‌كه‌یت، یه‌كسه‌ر باس له بوونی (المرحله الانتقالیه) ده‌كات و هه‌موو بابه‌ته‌كان به‌م مه‌سه‌له‌وه ده‌به‌ستێته‌وه.\n- رۆژنامه‌نوسان و چاڵاكوانانی بواری كاری رِێكخراوه ناحكومیه‌كان گله‌یی ئه‌وه ده‌كه‌ن هێشتا كار به چه‌ندین رِآ وشوێنی یاسایی رژێمی به‌عس ده‌كرآ وئه‌م یاسایانه هه‌موار نه‌كراون، ستیڤان دیمستۆرای نێردراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان له رِاپۆرتی مانگی 3/2008 دا هه‌مان رِای هه‌بووه وئاماژه‌ی به‌هه‌ندآ به‌ره‌وپێش چوون له‌م رِووه‌وه كردووه. ئازادی رِاگه‌یاندن له هه‌رێمی كوردستان به‌ربڵاوه، به‌ڵام هه‌ندآ جار سه‌ر ئێشه‌یان بۆ دروست ده‌كرآ. لایه‌نی یاسایی رِێكخستنی كاری رۆژنامه‌نووسی له‌م هه‌رێمه زۆر نارِۆشنه.\n- باسی له‌وه‌ش كردووه، سه‌ره‌رِای بوونی چه‌ند تێبینیه‌ك، به‌ڵام رِه‌وشی مافی مرۆڤ له هه‌رێمی كوردستان، له ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق وڵاتانی ده‌ورووبه‌ر زۆر باشتره، دۆخی ئاواره‌كانی عه‌ره‌ب كه 163 هه‌زار كه‌س ده‌بن باشه، تاكه كه‌س هه‌ست به ئارامی ده‌كات.\nسیاسه‌تی حیزبه‌كان و حكومه‌تی ته‌وافوقی\n- هه‌رێمی كوردستان تا ئێستا ده‌ستوری نیه، رِه‌شنوسێك ئاماده كراوه به‌ڵام ته‌واونه‌كراوه. چاودێری په‌رله‌مانیی له‌سه‌ر كاری حكومه‌تی هه‌رێم لاوازه، به‌ڵام هه‌نگاو به هه‌نگاو باشتر ده‌بآ.\n- سه‌ره‌رِای بوونی به‌شداری لایه‌نه‌كانی دیكه له ده‌سه‌ڵات و ئیداره‌ی هه‌رێم، به‌ڵام هه‌موو پۆست وپێگه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له نێوان پارتی ویه‌كێتی دابه‌ش كراوه و بودجه‌ی هه‌ردوو حیزبه‌كه‌ش له‌سه‌ر میزانیه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمه.\n- "دیموكراسیه‌ت" له‌هه‌رێمی كوردستان، دیموكراسیه‌تێكی ته‌ندروستی دوو حیزبی نیه كه هه‌ر حیزبه وخۆی به ئه‌ڵته‌رناتیڤی ئه‌وی دیكه بزانآ، به‌ڵكو شه‌راكه‌ته له ده‌سه‌ڵات و تا هه‌ر دوو حیزب بتوانن به‌م رِێككه‌وتنه بمێننه‌وه، كۆنترِۆڵی ده‌سه‌ڵاتیان له هه‌رێم به‌رده‌وام ده‌بآ.\n- به‌رده‌وامی شه‌راكه‌تی پارتی و یه‌كێتی وای كردووه كه حه‌ز به هه‌ڵبژاردنی پارێزگاكان نه‌كه‌ن و ته‌نانه‌ت چه‌ند به‌رپرسێكی هه‌رێم كه پێیان خۆش نه‌بووه ئاشكرا بكرێن باسی ئه‌وه‌یان كردووه، كورده‌كانی كه‌ركوك له لایه‌ن پارتی ویه‌كێتیه‌وه دابه‌ش كراون وبۆیه پێیان خۆش نیه هه‌ڵبژاردن له كه‌ركوك بكرآ.\n- له كه‌ركوك نوخبه سیاسی وئه‌منیه‌كه زیاتر سه‌ر به پارتی وجه‌ماوه‌ر و توێژه‌كانی خواره‌وه سه‌ر به (یه‌كێتی)ن.\n- وه‌زیرێك رِایگه‌یاندووه، له هه‌رێمی كوردستان له ناوه‌راستی 2009 هه‌ڵبژاردن ده‌كرێت، به‌ڵام هه‌مان حكومه‌تی ئێستا دروست ده‌بێت وگۆرِانكاری نابآ.\n- پارتی له دهۆك وهه‌ولێر باڵاده‌سته ویه‌كێتی له سلێمانی و (به‌پێی چه‌ند رِاپۆرتێك له كه‌ركوك)یش باڵا ده‌سته. ده‌زگا ئه‌منیه‌كان وسێ وه‌زاره‌تی (دارایی، ناوخۆن پێشمه‌رگه) یه‌كی نه‌گرتۆته‌وه وجه‌ماوه‌ری هه‌ردوولا له ناوچه‌كانی یه‌كتری له ژێر چاودێری ئه‌منیدا كار ده‌كه‌ن.\n- له‌كوردستان یه‌كێتی له‌به‌ر ته‌كه‌تولبازی ناوخۆی نه‌یتوانی پۆستی سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم وه‌ربگرێته‌وه.\n- جاران چاودێران له دژایه‌تی وململانێی نێوان پارتی ویه‌كێتی زۆر نیگه‌ران بوون، ئێستاش له نزیكبوونه‌وه‌ی زۆری هه‌ردوولا نیگه‌رانن، چونكه پێیان وایه زۆر نزیكبوونه‌وه‌یان ده‌بێته هۆی به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی دیموكراسیه‌ت.\n- سه‌ره‌رِای بوونی قسه وباسی زۆر له‌سه‌ر دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له‌لایه‌ن رۆژنامه‌كان وچاڵاكوانانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی وته‌نانه‌ت به‌رپرسانی حكومیشه‌وه، به‌ڵام هه‌نگاوه‌كانی به‌ره‌وپێش بردنی ئاستی حوكمرانی وخزمه‌تگوزاریه‌كان به‌رِوونی دیارن. ءئه‌و خاڵانه‌ی كه گله‌یی له‌سه‌ر حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵات پێك ده‌هێنن بریتین له (نه‌بوونی ریفۆرمی سیاسی، خزم خزمێنه وته‌كه‌تولبازی، پاشقول له یه‌كتر گرتن و بیرۆكراسیه‌تی زۆر).\n- له غیابی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی و چاودێری په‌رله‌مانی، بۆ پاراستنی مافه‌كانی هاوڵاتیان وسه‌پاندنی هه‌ڵوێستی هه‌ست به به‌رپرسیارێتی له‌لای حكومه‌ت، پێویسته رِێكخراو ودامه‌زراوه‌ی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی رِۆڵی خۆیان ببینن، به‌ڵام له هه‌رێمی كوردستان زۆربه‌ی زۆری بزاوت ورِێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی، پارتی ویه‌كێتی پشتگیریان ده‌كه‌ن.\n- به‌پێی دیمانه‌كان له‌گه‌ل چاڵاكوانانی بواری كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی، لاوازیه‌كانیان بۆ ئه‌وه ده‌گه‌رِێته‌وه، شاره‌زاییان كه‌مه، سه‌رچاوه‌ی داهات و پێداویستی كاریان نیه، زۆر رِێكخراوی مه‌ده‌نی هاوشێوه ودووباره هه‌ن.\n- كورده‌كان ئازادن له رِه‌خنه‌گرتن.\n- به پێی باشترین رِاپرسی له‌سه‌ر دانیشتوانی هه‌رێمی كوردستان ((له بوونی ئاوی خواردنه‌وه، خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی، بوونی ده‌رفه‌تی كار وتا ئاستێك كاری حكومه‌ت به پۆزه‌تیڤ ده‌زانن. له‌هه‌ر 10 كورد، 9 یان باری ئه‌منی گشتی وئاسایشی تاكه كه‌س كه كوردستان به پارێزراو ده‌زانن واته به‌رێژه‌ی 90%، به‌ڵام ئه‌م هه‌ست به ئاسایش كردنه لای عه‌ره‌بی سوننه له نێوان 23% و35%. هه‌رێمی كوردستان 80% گله‌یی ونارِه‌زایی له‌سه‌ر خراپی كاره‌با ونرخ وبوونی سوته‌مه‌نیه.\n- 46%ی خه‌ڵكی كوردستان پێیان باش نیه حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان سنور بۆ چاڵاكیه‌كانی په‌كه‌كه دابنآ. به‌پێی رِاپرسیه‌كی تایبه‌ت وپشت پآ به‌ستراو له 300 هاوڵاتی هه‌رێمی كوردستان پرسیار كراوه كه سه‌ر كه‌ركوك وبه‌رِێژه‌ی 100% داوایان كردووه ده‌بآ كه‌ركوك بگه‌رِێته‌وه سه‌ر هه‌رێمه‌كه‌یان.\n- له‌سه‌ر پرسی سه‌ربه‌خۆیی 52%ی دانیشتوان پێیان باشه سه‌ربه‌خۆبن، 35% داوای بوونی فیدراڵیه‌ت ده‌كه‌ن له عێراق، 10% له‌گه‌ل مانه‌وه‌ی عێراقن به یه‌كگرتوویی.\n- له‌سه‌ر هه‌ڵوێست وسیاسه‌تی ئه‌مریكا له عێراق 87%ی هاوڵاتیانی كورد پشتگیری له سیاسه‌تی ئه‌مریكا ده‌كه‌ن و7%ی سوننه پشتگیری ده‌كه‌ن و65%ی شیعه سیاسه‌تی ئه‌مریكایان به‌رامبه‌ر عێراق به رِاست زانیووه. له‌سه‌ر رِه‌فتاری هێزی سه‌ربازی ئه‌مریكا له عێراق 63%ی كورد به باشی ده‌زانن، سونه 7% و شیعه ته‌نها 28% یان رِه‌فتاری سه‌ربازی ئه‌مریكی به‌باش ده‌زانن.\nسه‌رچاوه‌ی زۆر، كێشه‌ی زۆر\n- رِاسته هه‌رێمی كوردستان له رِووی ئابورییه‌وه له چاو ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق سه‌قامگیره، به‌ڵام هێشتا پێش نه‌كه‌وتووه.\n- تا ئێستا ئامارێكی ورد ورِوونی تایبه‌ت له سه‌ر ئابووری ئه‌م هه‌رێمه نیه، به‌ڵام له وێنه گه‌شتیه‌كه‌وه ئه‌م زانیاریانه ده‌رده‌كه‌ون (داهاتی ساڵانه‌ی تاك له‌م هه‌رێمه 3500، له چاو ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق به‌رزه. ده‌رفه‌تی پێشكه‌وتنی ئابوری باشه، به‌ڵام گرفتی تایبه‌ت بۆ ئه‌م پێشكه‌وتنه، ئاڵۆزی یاسا ورِێنمایه‌كان، نه‌بوونی شه‌فافیه‌ت، گرفتی لۆجیستیكی ودابرِاوی به بازاری ناوچه‌كانی دیكه‌ی عێراق).\n- خاڵی لاوازی ئابوری هه‌رێم، پشت به‌ستنه به داهاتی نه‌وت كه له به‌غداوه بۆیان دآ ومانگانه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم پاره‌ی (Cash)ی بۆ دێت و ئه‌گه‌ر كه‌مێك هاتنی ئه‌م پاره‌یه له به‌غداوه دوا بكه‌وآ، ناتوانن ته‌نانه‌ت موچه‌ی پێشمه‌رگه له كاتی خۆیاندا بده‌ن.\n- پشت به‌ستنی هه‌رێم له رِووی ئابووری به به‌غدا، خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی كوردی لاوازكردووه وكردوویه‌تی به خه‌یالڕ. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر نه‌وتی ناوچه‌كه‌ی ده‌بهێنآ، 83%ی داهات بۆ به‌غدا ده‌بآ وبۆرِی نه‌وتی توركیای پێویست ده‌بێت.\n- سه‌رمایه‌گوزاری له هه‌رێم هێشتا بواری (به‌رهه‌م داری) و(ده‌رفه‌تی كار ره‌خساندن)ی به‌هێز نه‌كردووه.\n- هێشتا پرِۆژه‌ی (ژێرخانی ئابوری) پێش نه‌كه‌وتووه وحكومه‌تی هه‌رێم كه‌متر له‌م بواره سه‌رمایه‌گوزاری كردووه، بۆیه (رِێگه‌ی نوآ كه‌متر هه‌یه، كێشه‌ی كه‌م ئاوی، نه‌بوونی باڵاخانه‌ی نوآ بۆ قوتابخانه هه‌یه).\n- سیسته‌می پێكهاته‌ی دامه‌زراووه حكومیه‌كان لاوازن.\n- سیاسه‌تی گشتی ئابووری حكومه‌تی هه‌رێم پرِكردنه‌وه‌ی كه‌م وكورِی بووه نه‌ك په‌ره‌پێدان وپێشخستن.\n- رِێژه‌یه‌كه‌ی گه‌وره‌ی موچه خۆر هه‌یه وپێشكه‌ش كردنی خزمه‌گوزاری كه‌مه.\n- هه‌رێمی كوردستان سیسته‌مێكی باشی بانكی نیه كه بتوانآ قه‌رِز به سه‌رمایه‌گوزاران بدات یان متمانه وگه‌ره‌نتیان پآ بدات.\n- گرفتی سه‌ره‌كی بۆ كاری سه‌رمایه‌گوزاری وسه‌رهه‌ڵدانی بازرگانی بچوك، قۆرخ كردنی بازاری ئازاد و ئه‌و كۆنتراكتانه‌یه كه له‌لایه‌ن كه‌سانی حیزبی وده‌وروبه‌ره‌كانیانه‌وه ئه‌نجام ده‌درێت.\n- نیوه‌ی دانیشتوانی هه‌رێم، له‌كاری بآ به‌رهه‌مدا دامه‌زراون و70%ی بودجه‌ی هه‌رێم ده‌به‌ن.\n- به‌پێی رِاپرسیه‌ك، رِێژه‌ی به‌شداری هاوڵاتی له نوێژی هه‌ینی له‌لای كورد و عه‌ره‌بی سونه وشیعه 25% بۆ هه‌ریه‌كه‌یان.\n- سه‌ره‌رِای ئه‌مه‌ش سیماكانی كۆمه‌ڵێكی ئیسلامی له هه‌رێمی كوردستان كه‌متر ده‌رده‌كه‌وآ.\n- ئافره‌تی بآ سه‌رپۆش، مه‌یخواردنه‌وه له كوردستان زۆره، جیاوازی ئاینی هه‌یه، به‌ڵام توندوتیژی ئاینی به هیچ شێوه‌یه‌ك نیه.\n- پارته ئیسلامیه كان ورِاگه‌یاندنه‌كانیان، له هه‌رێمه‌كه چاڵاكن.\n- به‌هۆی چاودێری وردی ئه‌منی (پارتی و یه‌كێتی)یه‌وه، ئیسلامیه توندرِه‌وه‌كان له هه‌رێمه‌كه یان زۆركه‌من یان چوونه‌ته ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمه‌كه‌یه. به‌رپرسێكی ئه‌منی هه‌رێم باسی ئه‌وه‌ی كردووه كه نزیكه‌ی 300 كورد له ناو ئه‌نێار سونه و ئه‌نێار ئیسلام له موسل وده‌وربه‌ری كه‌ركوكن.\n- ئێران په‌یوه‌ندی به‌هێزی به (انێار اسلام و انێار سونه) هه‌یه.\n- له دهۆك وسلێمانی چه‌ند دامه‌زراوه‌یه‌كی ئاینی هه‌یه كه به پشتیوانی ماددی سعودیه كار ده‌كه‌ن.\n- رِێژه‌ی مزگه‌وت له كوردستان زۆره، به‌رپرسێكی حكومه‌تی هه‌رێم گوتوویه‌تی (له نێوان مزگه‌وتێك ومزگه‌وتێك، مزگه‌وتێكی دیكه هه‌یه).\n- زۆر به بوونی دیاره، ئه‌ڵته‌رناتیڤی دۆخی ئێستای حكومه‌تی هه‌رێم، ئیسلامیه‌كانن، به‌ڵام به هۆی كۆنترۆڵی پارتی ویه‌كێتی، هاتنی ئه‌م ئه‌ڵته‌رناتیڤه بۆ ده‌سه‌ڵات تا ئاینده‌یه‌كی دوور نایه‌ته‌دی.\n- حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، دووره له (Perfect) بوون.\n- به به‌راورد له‌گه‌ل حكومه‌ته‌كانی دیكه‌ی ناوچه‌كه، ته‌نانه‌ت به هه‌ندآ له‌و حكومه‌تانه‌ی كه دۆستی ئه‌مریكاشن، هه‌رێمی كوردستان زیاتر خاوه‌نی سه‌ره‌وری یاسایه، سه‌قامگیره وله رِووی ئابوریه‌وه له پێشكه‌وتن دایه.\n- ده‌بآ له‌مامه‌ڵه‌ی ئه‌مریكا له‌گه‌ل ئه‌م هه‌رێمه، یه‌كه‌م پره‌نسیپ كه له‌به‌رچاو بگیرآ، پره‌نسیپی (زیان نه‌گایاندنه به هه‌رێم).\n- هه‌رێمی كوردستان به‌كه‌م وكورِیه‌كانیه‌وه، چیرۆكی سه‌ركه‌وتنێكه.\n- زۆر ته‌ده‌خولكردنی ئه‌مریكا له مه‌سه‌له ناوخۆییه‌كانی هه‌رێم وپاراستنی هاوسه‌نگی وبه خراپ له‌سه‌ر ئه‌مریكا ده‌كه‌وێته‌وه. ده‌بآ ئه‌مریكا سه‌قامگیری ناوچه‌كه. بپارێزآ ویارمه‌تی بدات كێشه هه‌رێمایه‌تیه‌كانی چاره‌سه‌ر بكات.\n- نابآ ئه‌مریكا له‌رِووی ئابووریه‌وه خۆی زۆرتر له په‌یوه‌ندی هه‌رێم وبه‌غدا هه‌ڵقورِتێنآ، به‌ڵكو ئه‌مریكا ده‌بآ زیاتر خۆی له باشتركردنی دۆخی ئابووری ناوخۆیی هه‌رێم هه‌ڵقورِتێنآ وستراتیژی پێشكه‌وتنی ئابووری دابنآ، به تایبه‌تی هاوكاری بۆ ژێرخانی ئابووری، كاری سه‌رمایه‌گوزاری به‌رهه‌م هێنن، سیسته‌می نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی، سه‌پاندنی مه‌رجی شه‌فافیه‌تی زیاتر.\nتێرِوانینی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بۆ دراوسێكانی 360 پله له هه‌ولێره‌وه\nئه‌م بابه‌ته به‌شی دووه‌می لێكۆڵینه‌وه‌كه‌یه وله‌لایه‌ن (سونه‌ر كاگاپته‌ی) نوسراوه. ئه‌مه‌ش پوخته‌ی ئه‌م به‌شه‌یه:\nكورد – ئه‌مریكا\n- كورده‌كانی عێراق به نیگه‌رانیه‌وه سه‌یری هه‌موو دراوسێكانیان ده‌كه‌ن.\n- نیگه‌رانی كورده‌كان زیاتر له‌وه‌یه كه رِه‌نگه ئه‌مریكا به ته‌نیا وله به‌رده‌م دراوسێكانیان وعه‌ره‌بی عێراق به جێیان بهێڵن.\n- نوخبه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێمی كوردستان پێیان وایه مانگی هه‌نگوینی په‌یوه‌ندیه‌كانی ئه‌مریكا وكورد له 2002 -2006، ئێستا وه‌كو خۆی نه‌ماوه.\n- كورده‌كان پێیان وایه، ئه‌مریكا ناتوانآ له رِێزبه‌ندی نوێی عه‌ره‌به‌كانی ناو په‌رله‌مان وكاریگه‌ری ئێران، بیانپارێزآ.\n- ترس له ئاڵۆزی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل ئه‌مریكا وعه‌ره‌بی عێراق وكاریگه‌ری ئێران، كورده‌كانی عێراق هانده‌دات خوازیاری په‌یوه‌ندیه‌كی زۆتر دۆستانه‌بن له‌گه‌ل توركیا، به‌ڵام په‌رسیار ئه‌وه‌یه ئایا ئه‌م پردی په‌یوه‌ندیه دروست ده‌بآ؟\n- پاش 2006، به‌هۆی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌نجومه‌نه‌كانی (ێحوه) و مه‌جالیسی ئیسناد و رِاگه‌یاندنی ئاگربه‌ستی جه‌یشی مه‌هدی و به‌هێزتربوونی سوپای عێراق، ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت زیاتر وێنه گه‌وره‌كه‌ی عێراق ببینآ وبۆ ئه‌وه‌ی عێراق وه‌كو ده‌وڵه‌ت كار بكات، ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت زیاتر عه‌ره‌به‌كان رازی بكات، چونكه زۆرینه‌ی رِه‌های عێراقن.\n- مه‌سه‌له‌كانی كه‌ركوك ویاسای نه‌وت وغاز، به‌لای عه‌ره‌بی عێراقه‌وه زۆر هه‌ستیارن وفكری مه‌ركه‌زی بوونیان هه‌یه، ئه‌مریكاش له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته بۆ رِازیكردنی عه‌ره‌بی عێراق، گوشاری له‌سه‌ر كورد كردووه، ئه‌مه‌ش كوردی عێراقی گه‌یاندۆته قه‌ناعه‌تێك كه پشتگیریه‌كانی ئه‌مریكا بۆ عه‌ره‌بی عێراق، له‌سه‌ر حیسابی كورده.\nكورد و عه‌ره‌به‌كانی عێراق\n- عه‌ره‌به‌كان، بۆ دژایه‌تیكردنی كورد، له‌ناوپه‌رله‌مانی عێراقدا گروپی جیاجیایان پێكهێناوه.\n- نارِه‌زایی عه‌ره‌به‌كانی ناو په‌رله‌مان له‌سه‌ر رِێژه‌ی 17%ی بودجه‌ی هه‌رێم وپێشنیاری 13% سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی رِه‌وتی دژه كرود بوو له سه‌ره‌تای 2008دا.\n- كورده‌كان له‌سه‌ر نه‌وتی هه‌رێم ویاسای نه‌وت و غازدا له شه‌رِێكی توندان له‌گه‌لڕ عه‌ره‌به‌كانی عێراق.\n- ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر بودجه ورِێژه‌ی 13% یان 17%، كورده‌كان بۆ 2009 هه‌مان كێشه‌یان ده‌بێت تا ئه‌و كاته‌ی له عێراق سه‌رژمێری ده‌كرێت وبه پێی رِێژه‌ی دانیشتوان بودجه‌ی هه‌رێم و پارێزگاكان دیاری ده‌كرێت.\n- له‌سه‌ر نه‌وت و په‌ره‌دان به‌م بواره، كورده‌كان نیگه‌رانن له‌وه‌ی كه ناتوانن به‌رهه‌مه‌كانیان به ناوچه‌كانی ژێرده‌سه‌ڵاتی عه‌ره‌بی عێراقدا بۆ بازارِه‌كانی جیهان بنێرن، ئه‌مه له كاتێكدایه له‌هه‌ر دوو كێڵگه‌ی تاوكه و ته‌قته‌ق له 2010 به‌رهه‌مێكی زۆر ئاماده ده‌بێت بۆ فرۆشتن.\n- تا حكومه‌تی هه‌رێم سه‌رچاوه‌ی دارایی سه‌ربه‌خۆی نه‌بێت، هه‌میشه باری دارایی لاواز ده‌بێت. داهاتی ناوخۆیی له گومرك پێك دێت، ئه‌ویش ته‌نها 10 ملیۆن دۆلاری ساڵانه‌یه بۆ هه‌ر 1،2 ملیار دۆلاری شتۆمه‌ك كه له توركیاوه دێته عێراق.\n- گرفتی دیكه‌ی ناواقیعی بوونی سه‌ربه‌خۆبوونی كورد، ژماره‌یه‌كی له‌رِاده‌به‌ر فه‌رمانبه‌ر وهێزی چه‌كداره كه باری هه‌رێمه‌كه‌ی زۆر قورس كردووه.\n- شاندی په‌یمانگای واشنتۆن پرسیاری له‌هه‌ر به‌رپرسێكی حكومه‌تی هه‌رێم كردبێت له‌سه‌ر سه‌ربه‌خۆیی، به ئاسانی ئه‌و به‌رپرسانه به نه‌خێر وه‌ڵامیان داوه‌ته‌وه.\nپه‌یوه‌ندیه‌كی ناسه‌قامگیر له‌گه‌ل سوریا\n- نیگه‌رانی گه‌وره‌ی هه‌رێمی كوردستان له سوریا، به‌رده‌وامی هاتنی تیرۆریستان له سوریاوه بۆ عێراق به تایبه‌تی بۆ سنوری (سنجار وته‌له‌عفه‌ر و زوممار وموسلڕ).\n- پارتی دیموكراتی كوردستان زیاتر نیگه‌رانه چونكه له‌رِووی سیاسی و ئه‌منی و سه‌ربازیه‌وه ئه‌م ناوچانه به‌ناوچه‌ی نفوزی خۆی ده‌زانآ.\n- قاعیده توانیویه‌تی له‌ناو عه‌ره‌ب و توركمانی ته‌له‌عفه‌ر دژی كورد پێگه دابنآ.\n- قاعیده له سوریاوه هێز وتوانا ده‌هێنن بۆ په‌لاماری یه‌زیدیه‌كانی سنجار وناوچه‌كه.\n- سه‌ره‌رِای كێشه‌كانی قاعیده، به‌ڵام كورده‌كانی عێراق ترسیان له دیمه‌شق نیه.\n- پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌ستێكی زۆری له‌ناوچه كوردیه‌كانی باكوری رِۆژهه‌ڵاتی سوریا هه‌یه. (پارتی و یه‌كێتی) هاوكاری دۆست و هێزه سیاسیه كوردیه‌كانی ناو سوریا ده‌كه‌ن.\n- خۆپێشاندانی كورده‌كانی سوریا له مانگی 3/2004 ده‌رخه‌ری بوونی ده‌ست و نفوزێكی زۆری كورده‌كانی عێراقه له‌ناو كورده‌كانی سوریا، ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی نه‌بوونی ترسه له دیمه‌شق له‌لای كورده‌كانی عێراق ورۆحی ته‌حه‌دا كردنی سوریایه.\n- په‌یوه‌ندیه‌كانی كوردی عێراق له‌گه‌ل ئێران، ته‌واو پێچه‌وانه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كانیانه له‌گه‌ل سوریا. ئێران له‌سه‌رووی لیستی ئه‌و دراوسێیانه‌یه كه كورده‌كان ترسیان لی هه‌یه.\n- به‌رپرسانی كورد ترسیان له ئێران بۆ دوو هۆكار ده‌گێرِنه‌وه:\n1. بوونی چالڵاكیی وتۆرِێكی سیخورِی گه‌وره‌ی ئێران له‌ناوچه‌كانی هه‌رێم.\n2. پشتیوانی ئێران بۆ ئه‌و گرووپه ئیسلامیانه‌ی كه دژی حكومه‌تی هه‌رێمن.\n- كورده‌كانی ده‌زانن، ده‌ست وه‌ربده‌نه ناو ئێران، كاردانه‌وه‌ی ئێران به‌هێز ده‌بآ، بۆیه زیاتر خواسته‌كانی تاران له‌به‌رچاو ده‌گرن. له‌م رِووه‌وه زیاتر (ی.ن.ك) ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی پێوه دیاره، چونكه له رِووی ئابووریه‌وه پشتی به ئێران به‌ستووه.\n- سه‌ركرده كورده‌كان، به تایبه‌تی (ی.ن.ك) په‌یوه‌ندی (رِق- خۆشه‌ویستی)یان له‌گه‌ل ئێرانه، رِقیان له ئێرانه، به‌ڵام ده‌زانن به‌بآ ئێران ناتوانن زۆر شت بكه‌ن.\n- تێرِوانینێك له‌لای به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێم دروست بووه، كه باشتره بۆیان له‌گه‌ل ئێران كێشه دروست نه‌كه‌ن.\nپه‌یوه‌ندی باش له‌گه‌ل ئه‌مریكا\n- سه‌ره‌رِای كێشه‌ی په‌كه‌كه، كورده‌كان وتوركیا په‌یوه‌ندیان هه‌یه، كورده‌كان له ئێران وعه‌ره‌بی عێراق هه‌رِه‌شه‌یان لی ده‌كرێت، بۆیه بۆ توركیا ده‌گه‌رِێنه‌وه.\n- زۆر شت كورد و توركیا زیاتر لێك نزیك ده‌كاته‌وه (هه‌ردوولا زیاتر تیرِوانینیان رِۆژئاواییانه‌یه، هه‌روه‌ها سه‌رچاوه‌ی وزه و نه‌وت).\n- پارتی و یه‌كێتی حه‌ز ده‌كه‌ن، كێشه‌ی په‌كه‌كه به شێوه‌یه‌كی ئاشتیانه وسیاسیانه چاره بكرآ و توركیا لێبوردنی گشتی بۆ په‌كه‌كه ده‌ربكات و توركیا چه‌ند كارێكی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی به قازانجی كورده‌كانی توركیا بكات.\n- توركیاش ده‌یه‌وێت كورده‌كانی عێراق، سنوره‌كانی بگرن و رِێگه نه‌ده‌نه په‌كه‌كه ناوچه‌كانیان دژ به توركیا به‌كار بهینآ.\n- له توركیاش له نێوان AKP و ژه‌نراڵه‌كانی سوپا، خه‌ریكه ته‌وافوقێك دروست ده‌بێت كه كرده‌وه‌ی سه‌ربازی دژی په‌كه‌كه ده‌بآ چه‌ندین كرانه‌وه‌ی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری بۆ ناوچه‌كانی باشوری رِۆژهه‌ڵاتی توركیا به‌دوادابێت.\nئاینده‌ی په‌یوه‌ندیه‌كان و چه‌ند پرسیارێك\n- ئایا حكومه‌تی هه‌رێم له 2008-2009 په‌یوه‌ندیه‌كانی له‌گه‌ل عه‌ره‌بی عێراق چۆن ده‌بآ؟\n- ئایا حكومه‌تی هه‌رێم په‌یوه‌ندی له‌گه‌ل توركیا چی لی ده‌كات؟\n- ئایا حكومه‌تی هه‌رێم كێشه‌كانی خۆی له‌گه‌ل به‌غدا چاره ده‌كات؟\nئارِاسته‌كردنی رِۆڵی كورد له پاراستنی هه‌موو باكوری عێراقدا\nئه‌م بابه‌ته‌ش وه‌ك به‌شی سێیه‌م له لێكۆڵینه‌وه‌كه له‌لایه‌ن (مایكل نایت) نوسراوه ئه‌مش پوخته‌ی بۆچوونه‌كانیه‌تی:\nهه‌رِه‌شه‌كانی دژ به حكومه‌تی هه‌رێم\n- حكومه‌تی هه‌رێم زۆر سه‌ركه‌وتووانه ئاسایشی هه‌ولێر ودهۆك و سلێمانی پاراستووه.\n- قاعیده له عێراق وگروپه‌كانی ئه‌نسار سونه وئه‌نسار ئیسلام كه تێكه‌ڵێكی توندرِه‌وه‌ی كرود و عه‌ره‌بن، هه‌رِه‌شه‌ی جددین له‌سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم.\n- موسلڕ، سه‌نته‌ری سه‌ركردایه‌تی و عه‌مه‌لیاتی ئه‌و گروپانه‌یه وخۆكوژه‌كانیان له سوریاوه بۆ دێت.\n- ئۆپه‌راسیۆنه سه‌ربازیه‌كانی هاوپه‌یمانان وحكومه‌تی عێراق نه‌یتوانیووه قاعیده له موسلڕ وده‌وروبه‌ری لاواز بكات بۆیه، بۆ هه‌ولێر، موسلڕ هه‌رِه‌شه‌یه‌كی درێژخایه‌نه.\n- كه‌ركوك ودیاله، هه‌رِه‌شه‌یه‌كی درِێژخایه‌نن بۆ سلێمانی.\n- ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی په‌كه‌كه له سنوری هه‌رێم وناوچه‌كانی پێنجوێن وخورمالڕ وسه‌رسنور، دوو ناوچه‌ن كه ناسه‌قامگیری وهه‌رِه‌شه‌ی ئه‌منی بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان لی ده‌كه‌وێته‌وه، ئه‌ویش به هۆی كاری (په‌ژاك) و(ئه‌نسار ئیسلام).\n- ئێران، ئه‌نسار ئیسلام وه‌ك كارتێكی فشار به‌رامبه‌ر هه‌رێم به‌كار دێنآ.\nپاراستنی حكومه‌تی هه‌رێم\n- به پێی مادده‌ی 117ی ده‌ستوری عێراق هه‌رێمه‌كان بۆیان هه‌یه ئاسایشی ناوخۆیی وپۆلیس و پاسه‌وانی هه‌رێمیان هه‌بێت.\n- حكومه‌تی هه‌رێم به‌پێی یاسای دژه تیرۆر رِووبه‌رِووی هه‌رِه‌شه ناوخۆییه‌كان ده‌بێته‌وه.\n- بۆ هه‌موو هه‌وڵاتیان و میوانێك، چه‌ك هه‌ڵگرتن به‌بآ پسوله‌ی یاسایی قه‌ده‌غه‌یه.\n- حكومه‌تی هه‌رێم ده‌یوسیت بۆ رِاگه‌یاندنی ناوخۆ رِێ وشوێنی توند دابنآ، به‌ڵام سه‌رۆكی هه‌رێم یاساكه‌ی په‌رله‌مانی رِه‌تكرده‌وه.\n- حیزبه سیاسیه‌كان و رِێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی، ته‌نها به‌پێی یاسا ورِه‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی ناوخۆ ده‌توانن كار بكه‌ن وهاوكاری ماددی ده‌كرێن و رِێگه‌یان پآ نادرآ چاڵاكی پیتاك كۆكردنه‌وه بكه‌ن. ئه‌مه‌ش بۆ رِێگه‌گرتنی هه‌ر حیزبێكه كه بیه‌وێت له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم هاوكاری ماددی وه‌ربگرێ.\n- چاودێریه‌كی وردی چاڵاكی هێز ورِێكخراوه ئیسلامیه‌كان ده‌كرێت.\n- بۆ رِێگه گرتن له‌كاری ئیسلامیه توندرِه‌وه‌كان، حكومه‌ت له رِێگه‌ی وه‌زاره‌تی ئه‌وقافه‌وه ئیمام وخه‌تیبی هه‌ر 3000 مزگه‌وته‌كه‌ی كوردستان داده‌نێت، به‌مه‌ش ده‌توانێت كۆنترِۆڵی ناوه‌رِۆكی خوتبه‌كان وئارِاسته‌كردنی خه‌ڵك بكات.\n- ده‌زگا ئه‌منیه‌كان له ژێر ده‌سه‌ڵاتی (پارتی) و (یه‌كێتی) دان، به‌ڵام شێوه‌ی ته‌نسیقێكی ناوه‌ندی بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌یان هه‌یه، چونكه ئێستا جیاوازن.\n- (پاراستن) و(زانیاری) به حوكمی رِۆڵی هه‌ستیاری كاریگه‌ریان له هه‌ره‌می ئه‌منی حیزبه‌كانیان، كه‌متر به‌رچاو ده‌كه‌ون به‌ڵام رِۆڵی گه‌وره ده‌بینن.\n- (ئاسایش) كه وه‌كو FBI ده‌وری دژه تیرۆر و دژه سیخورِی ده‌بینێ ئاسانتر ته‌نسیق ده‌كه‌ن، چونكه زۆر تێكه‌ڵی حه‌ساسیه‌تی حیزبی نه‌بوون.\n- وه‌زاره‌تی ناوخۆ، سه‌رپه‌رشتی خزمه‌تگوزاری پۆلیس ده‌كات و هێشتا له ناوچه‌ی پارتی و یه‌كێتی یه‌كینه‌گرتۆته‌وه.\n- له سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌كانه‌وه، هێزه ئه‌منیه‌كانی هه‌رێم گۆرِانی گه‌وره‌یان به‌سه‌ر هاتووه، له رِووی توانا وكه‌سایه‌تی وهێزی تایبه‌ت و كه‌ل وپه‌له‌وه.\n- حكومه‌تی هه‌رێم 106 هه‌زار پێشمه‌رگه‌ی هه‌یه بۆ لایه‌نی ئه‌منی به‌كاریان دێنێ.\nچاڵاكی ئه‌منی كورده‌كان له ناوچه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم\n- حكومه‌تی هه‌رێم بازنه‌ی دووه‌می پارێزگاری خۆی له ده‌ره‌وه‌ی ناوچه‌كانیه‌تی.\n- هێزه سه‌ربازیه‌كانی عێراق له موسڵ، به‌شی هه‌ره زۆری پێشمه‌رگه‌بوون.\n- فه‌رمانده‌یی نه‌ینه‌وا، له‌لایه‌ن لیوا ریازه، سونیه وخه‌ڵكی موسڵه، مالیكی پشتگیری لێ ده‌كات، هه‌وڵی داوه كاریگه‌ری كورد له موسڵ كه‌م بكاته‌وه.\n- كورد له موسڵ 30%ی دنیشتوانن به‌ڵام55%ی هێزه ئه‌منی وسه‌ربازیه‌كان پێك ده‌هێنن.\n- كورد گرنگی زۆری به موسڵ داوه به تایبه‌تی (پ. د. ك), به‌پێی سه‌رنجی ئه‌و ئه‌فسه‌ره ئه‌مریكیانه‌ی كه چاودێری هێزی سه‌ربازی عێراق ده‌كه‌ن، هه‌ردوو لیوای 8،6 كه له ناو موسڵ زور چاڵاكن 90% یان كوردن وپارتین.\n- كورد، توانیوویه‌تی كۆنترِۆڵی چه‌ندین پرِۆژه‌ی ستراتیژی ژێرخانه‌ی ئابووری له ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم بكات. لیوای 14ی فرقه‌ی چوار هه‌مووی كورده و كۆنترِۆڵی كه‌ركوكی كردووه كه كێڵگه‌نه‌وتیه‌كان ده‌گرێته‌وه، سه‌ربازه كورده‌كان نه‌یان هێڵا شاندێكی ئه‌ندازیاری وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراق بچنه ناو كێڵگه‌ی خورمه‌له‌وه له مانگی پێنچی 2008.\n- له كه‌ركوك وموسڵ ئیداره‌ی ئه‌منی شوێنه گرنگه‌كان، به برِیاری ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان كه زۆرینه‌ی كوردن، به پۆلیس و هێزی ئه‌منی كوردی دراوه.\n- هێزه هه‌واڵگریه كوردیه‌كان (پارستن) و (زانیاری) بۆ ئۆپه‌راسیۆنی تایبه‌تی و كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری، ده‌ستێكی گه‌وره‌یان له موسڵ و كه‌ركوك له‌گه‌ل هێزی هاوپه‌یمانان وهێزه عێراقیه‌كانی دیكه هه‌یه.\n- زۆر لایه‌ن باس له سه‌ركه‌وتوویی هێزه ئه‌منیه كوردیه‌كان له ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم ده‌كه‌ن، به‌لام لای هه‌ندێ پێكهاته‌ی دیكه‌ش نیگه‌رانی دروست كردووه.\n- دژایه‌تی كورد بۆ دروست بوونی (ێحوه) له موسڵ و كه‌ركوك، نیگه‌رانی عه‌ره‌ب و توركمانی لێكه‌وتووه‌وه (كورد ناهێڵن له ته‌له‌عفه‌ر، موسڵ، كه‌ركوك، مه‌خمور وخانه‌قین) ێحوه دروست ببێت.\n- ئارامی ناوچه ناكۆكی له سه‌ره‌كان كاریگه‌ری له ئارامی تێكرِای هه‌رێمی كوردستان ده‌كات.\n- ئه‌گه‌ر بتوانرێ هه‌ڵبژاردنێكی ئازاد و عادیلانه‌ی ئه‌نجومه‌نی پارێزگاكان بكرێ.\n- هاوسه‌نگ رِاگرتنی پێكهاته نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی هێزه ئه‌منیه‌كان له موسڵ و كه‌ركوك.\n- ده‌بێ هاوكاری وڵاتانی رۆژئاوا بۆ هه‌رێم له چوارچێوه‌ی (هه‌رێمی ناو عێراق) بێت.\n- ده‌بێ كێشه‌ی بوودچه‌ی پێشمه‌رگه وئاینده‌كه‌ی چاره‌سه‌ربكرێ\n- ده‌بێ چاودێری پێكهێنانی (ێحوه)كان بكرێ وبه‌پێی پێویستی ناوچه‌كان بێت و له هه‌ندێ ناوچه‌ی باكوری عێراق پێویست ناكات، به‌ڵام سیاسه‌تی حكومه‌تی هه‌رێم بۆ رِێگرتن له دروست بوونی (ێحوه) سیاسه‌تێكی رِووخێنه‌ره.\n- ده‌بێ كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تی گره‌نتی ئه‌وه بكات كه له چوارچێوه‌ی هاوكاریه‌كان بۆ هێزه ئه‌منیه‌كانی عێراق، حكومه‌تی هه‌رێم به‌شی تایبه‌تی خۆی وه‌ربگرێ، به‌تایبه‌تی له دژه تیرۆر وخولی تایبه‌تی.\n- ده‌بێ ئامێری تایبه‌تی پشكنین وسكانه‌ری دۆزینه‌وه‌ی ته‌قه‌مه‌نی بۆ هه‌رێمی كوردستان دابین بكرێ وپه‌رژینێكی ئه‌لیكترۆنی به چوار ده‌وری هه‌ولێردا دروست بكرێ.\n- دیالۆگ له نێوان توركیا وعێراق و حكومه‌تی هه‌رێم زیاد بكرێ، سه‌نته‌رێكی نێوده‌وڵه‌تی بۆ مه‌شقی ئه‌منی له سنوری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بكرێته‌وه.\n- ده‌بێ یارمه‌تیه‌كانی رۆژئاوا بۆ هێزه ئه‌منیه‌كانی كوردستان له چوارچێوه‌ی پاكێجی هاوكاری بۆ سوپای عێراق بێت، چونكه نابێ سوپایه‌كی دیكه له پاڵ سوپای عێراق دا به‌هێز بكرێ.\n- ئه‌م بابه‌ته به‌شی چواره‌می لێكۆڵینه‌وه‌كه‌یه وله‌لایه‌ن (ئۆدری فله‌یك) نوسراوه وئه‌مه‌ش پوخته‌ی بۆچوونه‌كانیه‌تی. له سه‌ر بابه‌تی نه‌وت له‌سه‌ره‌تای ساڵی 2007وه كێشه له نێوان هه‌ولێرو به‌غدا هه‌یه. حكومه‌تی عێراق ده‌یه‌وێت ده‌سه‌ڵاتی برِیاردان له سه‌رنه‌وت به ده‌ست مه‌ركه‌زه‌وه‌بێت و حكومه‌تی هه‌رێم ده‌یه‌وێت مافه ده‌ستوریه‌كانی جێ به‌جێ بكات.\n- عه‌ره‌به‌كان رِژدن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ركوك و نه‌وته‌كه‌ی نه‌كه‌وێته ژێر ده‌سه‌ڵاتی كورده‌كان.\n- پرسیار ئه‌وه‌یه كه ئایا لۆژیكی كورد چیه بۆ ده‌رهێنانی نه‌وت له ناوچه‌كه‌یان، له كاتێكدا به‌پێی ده‌ستور داهات به شێوه‌ی عادیلانه دابه‌ش ده‌كرێ و17% ی بۆ كورد ده‌بێ، ئیدی ئه‌م داهاته له نه‌وتی به‌سره یان هه‌ر چێیه‌ك بێت؟ وه‌ڵامه‌كه‌ی سێ به‌شه:\nڕ- هه‌ژموون گه‌رایی:\n- حكومه‌تی هه‌رێم95%ی داهاتی ساڵانه‌ی له به‌غداوه بۆ دێت، بۆیه كورد ئه‌و لۆژیكه به‌كاردێنێ به بره‌ودان به نه‌وت داهاتی گشتی عێراق زیاده ده‌كه‌ن و به‌مه‌ش ده‌توانن هه‌ژموونگه‌رایی سیاسی خۆیان هه‌بێت بۆ رِووبه‌رِووبوونه‌وه‌ی نفوزی به‌غدا.\nب- زیادكردنی داهات:\n- تا داهاتی عێراق زیاتربێت، بودجه‌ی هه‌رێم زیاتر ده‌بێت.\n- به پێی كۆبوونه‌وه‌ی ئاشتی هه‌ورامی و دیك چنی له مانگی 12/2007 ، بوونی نه‌وت له كوردستان ده‌بێته هۆی زیادبوونی داهاتی نیشتمانی عێراق .\nت- سه‌مایه‌گوزاری دیكه:\n- سیاسه‌كانی كورد ده‌زانن به هێنانی كۆمپانیای نه‌وتی بیانی، سه‌رمایه گوزاری ده‌ره‌كی و هه‌لی كاركردن و بره‌ودان به توانای ناوخۆی زیاتر ده‌بێت.\n- كۆنتراكته‌كانی نه‌وت، داهاتێكی رِاسته‌وخۆی بۆ سیاسیه باڵا ده‌سته‌كانی هه‌رێم ده‌بێت.\n- هه‌وڵه‌كان هه‌رێم له‌م رِووه‌وه بۆ تاقیكردنه‌وه‌ی نه‌فسی به‌غدایه.\nكاردانه‌وه‌كان بۆ رِێككه‌وتنه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم\n- كاردنه‌وه‌كانی حكومه‌تی عێراق توندبوون، بۆنی ئه‌وه‌یان لێ هاتووه كه بواری سازش كردنیان نیه.\n- شه‌هرستانی وه‌زیری نه‌وتی عێراق هه‌موو كاری حكومه‌تی هه‌رێم له بواری نه‌وت به نایاسایی ده‌زانێت، برِی نه‌وتی كۆمپانیای نه‌وتی كۆریای باشور و OMVی نه‌مساوی له نه‌وتی نیشتمانی عێراق برِان له سه‌ر ئه‌و كارانه‌ی كه له هه‌رێم كردویانه.\n- به پێچه‌وانه‌ی هه‌ڵوێستی توندی عێراق، ئه‌مریكا كاردانه‌وه‌كانی زۆر توند نه‌بوون وبواری ته‌فسیراتی جیاجای هه‌بووه.\n- حكومه‌تی هه‌رێم هه‌ڵوێستی جوداجودا له ئیداره‌ی ئه‌مریكا ونه‌بوونی كاردانه‌وه‌ی توند، به جۆرێك له رِه‌زامه‌ندی ئه‌مریكا بۆ كاره‌كانیان تێده‌گه‌ن.\n- حكومه‌تی ئه‌مریكا وبه‌رپرسانی پێیان وایه شه‌هرستانی به (قورسه‌وه) مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ل پرسی نه‌وت له حكومه‌تی هه‌رێم كردووه زۆر به خاوی گه‌شه‌ی به وه‌زاره‌ته‌كه‌ی داوه به پێچه‌وانه‌ی هه‌نگاوه پرِ ئینێرێژیه‌كانی به‌رپرسانی نه‌وتی هه‌رێم.\n- له هه‌مانكاتیشدا، ئه‌مریكا به هه‌نگاوه تاك لایه‌نه بێ منه‌ته‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم له‌م رِووه‌وه خۆشحاڵ نیه.\nرِاسپارده‌كان بۆ سیاسه‌تی ئه‌مریكا\nله دوا لاپه‌رِه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌دا, هه‌ر چوار نوسه‌ر چه‌ندین رِاسپارده‌یان پێشنیار كردووه بۆ ئه‌مریكا كه بریتین له:\n- دۆخی ئێستای حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان, پێگه‌یه‌كی باشتر ده‌داته ئه‌مریكا بۆ هاتنه‌دی سیاسه‌ته‌كانی له عێراق و ناوچه‌كه.\n- به له‌به‌رچاو گرتنی تۆماری رِه‌وشی مافی مرۆڤ وئازادیه‌كانی تاك, ده‌بێ ئه‌مریكا گۆشار زیاتر بكاته سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم بۆ چاكسازی.\n- حكومه‌تی هه‌رێم به‌و رِێژه وئاسته‌ی كه پێویسته بۆ پێشكه‌وتنی ئابووری, پێشناكه‌وێ, ئه‌مریكا ده‌بێ هاوكاری بكات له دانانی ستراتیژێكی پێشكه‌وتنی گشتی له بواری خزمه‌تگوزاری , ژێرخانی ئابووری, رِه‌خساندنی ده‌رفه‌تی كار, نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی وخزم و خزمێنه, كه‌م كردنه‌وه‌ی دامه‌زراندنی حكومی ورِه‌خساندنی ده‌رفه‌تی ئاسانتر بۆ سه‌رمایه‌گوزارانی ئه‌مریكا وده‌ره‌كی دیكه.\n- كورده‌كان پێیان وایه نزیك بوونه‌وه‌ی ئه‌مریكا له سونه وعه‌ره‌ب، چیدی ئه‌مریكا بێ مه‌رج له به‌رامبه‌ر عه‌ره‌بی عێراق, پشتگیریان لێ ناكات, ئه‌مه‌ش ده‌بێته مایه‌ی ئه‌وه‌ی كورده‌كان به‌ره‌و دراوسێكان وته‌نازولات ببات.\n- ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا بتوانێ چوارچێوه‌ی هاوكاری نێوان توركیا وهه‌رێم بدۆزێته‌وه وچاره‌سه‌ری پرسی په‌كه‌كه بكرێ, ئه‌وكات زه‌مینه‌ی هاوكاری هه‌ردوو دراوسێ وگرێ به‌سته نه‌وتیه‌كان زیاتر ده‌بێت. ئه‌مه‌ش پێویستی به‌وه هه‌یه، هه‌رێمی كوردستان په‌كه‌كه به‌تیرۆریست بناسێ وسنوره‌كانی كۆنترۆڵ بكات. ئه‌م پێشكه‌وتنه له په‌یوه‌ندی, ئه‌ستانبۆڵ ده‌بێته بازارێكی باش بۆ هه‌رێم و هاتنی سه‌رمایه‌گوزاری زیاتری رِاسته‌وخۆ, توركیاش ئه‌وكات ده‌بێ هه‌نگاوی زیاتری سیاسی, كۆمه‌ڵایه‌تی وئابووری بۆ كورده‌كانی ناو توركیا بنێت, توركیا زۆر به‌كه‌می سه‌رمایه‌گوزاری له هه‌رێم كردووه, ژماره‌یه‌كی هه‌ڵه هه‌یه كه گوایه 3 ملیار دۆلار بێت, بـه‌ڵام سه‌رمایه‌گوزاری توركیا له هه‌رێمه‌كه زۆر كه‌مه.\n- له سه‌ر مه‌له‌فی ئێران, حكومه‌تی هه‌رێم ده‌زانێ بێ تاران, كێشه‌ی بۆ دروست ده‌بێت. دوو دڵی كورده‌كان, به تایبه‌ت له ناو سه‌ركردایه‌تی (ی. ن. ك) دژ به ئێران, كێشه بۆ ئه‌مریكا دروست ده‌كات.\n- سه‌ربه‌خۆیی كوردستان لاوازه. چونكه پشت به داهاتی به‌غدا ده‌به‌ستن, ئه‌مریكا ده‌توانێ بۆ پرسی كه‌ركوك ونه‌وت سود له‌م خاڵه وه‌ربگرێ.


Sunday, 03.07.2021, 0:30\nسەرانی مافیای کورد بەهەمووباڵەکانیانەوە خەریکی گەوجاندنی خەڵکی کوردستان بەدەیان سیناریۆی جۆراوجۆر ،هەمووشی لەپێناو مانەوەی خۆیان و دزینی داهاتی خەڵکی کوردستان .\nهەرکۆمەڵگایەک دووچاری ئەزمەی ئابووری و سیاسی دەبێت ،دەسەڵات بۆ لەخشتەبردن و فریودانی خەڵک پەنابۆ سیناریۆی جۆراوجۆر دەبات تاخەڵک فیروبدات ،کەهۆکاری کێشەکان ئەونی یەو دەبێت خەڵک باوەڕبەپاساوە فریوودەرەکانی بکات و ژیانی کولەمەرگی هەلىژێڕێت.\nکاتێک خەڵکی کوردستان سەرەتایی ترین مافی ژیانیان لێ زەوتکراوە ،هەرلەئاوکارەباو مووچەو نەبوونی ئەمنیەت و تیرۆری دەنگە ئازادەکان و ڕۆژنامە نووسان وکردنیان بەتیرۆریست و دەستی دەرەکی و ئاژاوەگێر،لەکەیسی سەردەشت عوسمانەوە ،تادەگات بەگیراوانی بادینان ،ڕوون و ئاشکرایە،کۆی کێشەکانی خەڵکی کوردستان هۆکارەکەی دەسەڵاتی هۆڤیانەی بەناو کورد یە ،کەچی زۆر بێ ئابڕوانە دەسەڵاتی مافیای کورد دەڵێت هۆکارەکەی من نیم ،بەلام ڕۆژانە سەدان هەزاربەرمیل نەوت دەفرۆشێت بەبۆری و تەنکەر ،جگەلەغازی سروشتی و گومرک و باچ و داهاتی ناوو خۆ ،کە داهاتەکەی سەرو یەک ملیار دۆلارە ،بەلام ڕوبعە مووچەیەک بە مامۆستایان و فەرمانبەران ڕەوانابینێت و خۆیان و بنەماڵەکانیان ،لەسەر قوتی خەڵک و دزینی داهاتی ژیرزەویی و سەرزەوەی بوونەتە ملیاردێری دۆلار .\nیەک دەسەلات دارو حیزبی مافیای کوردی نی یە بەناو سەرکردەکانی خاوەنی سەدان ملیۆن دۆلارنەبێت ،ئەگەر لەدزینی قوتی خەڵک و داهاتی هاوڵاتیان نەبێت ،ئەو هەموو ملیۆن دۆلارەتان لەکوێوەهێناوە؟ زۆر ڕوون و ئاشکرایە لەدزینی قوتی خەڵکی کوردستان بەدەستیان هێناوە .\nئێستا کەڕۆژدوای ڕۆژ دزی و گەندەڵی و داوێن پیسیەکانیان ئاشکرا دەبێت و هیچ وەلامێکیان پێ نی یە بۆ داواڕەواکانی خەڵکی کوردستان خەریکی سیناریۆیی جۆراوجۆرن و بەردەوامن هەرجارەی سیناریۆیەک بڵاو دەکەنەوە ،لەجۆری بڕینی بودجە لەبەغداوە و شەڕی داعش و گەمەی یەک نەبوونی سەرانی پارتە کوردییەکان و بڵاو کردنەوەی سیناریۆی قەرزاربوونی دەیان ملیاردۆلاری ،کەئەو قسانە هەمووی زۆر کۆنن و هیچ لەو ڕاستیەکەم ناکاتەوە ،لەکاتێکدا رۆژانە سەدان هەزاربەرمیل نەوت دەفرۆشن و داهاتەکەشی زیاتر لەیەک تڕلیۆن دۆلارە ،لەکاتێک دا ئەو بڕە پارەیە زۆری زیاترە لەمووچەی فەرمانبەران ،بەلام ئەم حیزبە مافیایانە حەپەلوشی دەکەن و لەولاشەوە گاڵتەبەخەڵکی کوردستان دەکەن بەوەی ئەگەر بەرمیلێک نەوت بچێتە سەد دۆلاریش ،ئەمان ناتوانن مووچەی فەرما نبەران بدەن .\nهەموو ئەو گەمەو سیناریۆگاڵتەجاڕیانەی سەرانی مافیای دەسەڵاتی کوردی دژی خەلکی کوردستان و بۆ چونەسەریان و باوەڕهێنانی خەڵکی کوردستان بەبێ دەنگی ،خەتای خەڵکی کوردستان خۆیانە هەموو ڕاستیەکان بەچاوی خۆیان دەبینن و بێدەنگن و چاوەڕوانی خیرو سەدەقەی حیزبە بە ناو کوردییەکانن و هەرجارەی باڵێکی مافیای دەسەڵاتی کوردیسیناریۆیەکی نوێی بۆگەوجاندنی خەڵکی کوردستان دەخاتە ڕوو ئیتر خەڵکی کوردستانیش زۆر خۆش خەیاڵانە دوای دەکەون و بەفریاد ڕەس و گەشتن بەداواکاریەکانی دەزانن و ئومێدی دنیای لەسەر هەڵدەچنن .\nتازەترین سیناریۆو گەمەی سەرانی مافیای کورد گەڕانەوە بۆ بەغداد و هێنانی مووچە ،یان سیناریۆیی بەهەرێمکردن و لامەرکەزیەتی ئیداری و دارایی ،لەلایەن چەند باڵێکی مافیاوە ،باڵێکی تریشیان بەخیانەتی دەزانی ،کەلەبنەڕەتدا هەردوولایان ئەم سیناریۆ مشتەرەکەیان داڕشتوەو دەیانەوێت ،لەڕێگەی ئەم گەمە نوێوەوە خەڵکی کوردستان دوور بخەنەوە لەناڕەزایەتی و داواڕەواکانیان .\nئەوەی خەڵکی کوردستان دەبێت لەمسی بکات خەباتی ڕاستەقینەیە دژی سەرانی مافیای کوردو کۆتایی هێنان بەدەسەڵاتی مافیاگەریە ،بەچونیان بۆ بەغدادو دژایەتی و نەچون هیچ لەکێشەی خەڵکی کوردستان ناگۆڕێ و بەڵکو درێژەدانە بە سیناریۆی گەوجاندنی خەڵکی کوردستان ،دەبێت خەڵکی کوردستان بێتە دەرەوە لەو سیناریۆیانەی باڵەکانی مافیای کوردی بۆ مانەوەی خۆیان و بەردەوام بوونی دزی و گەندەڵی دەیسازێنن .\nخەڵکی کوردستان دەبێت چیتر چاوەڕوانی سەرانی مافیای کوردی نەکەن و نەچنە ژێر هیچ سیناریۆیەکی گاڵتەجاڕانەو دەست بۆ کۆتایی هێنانی مافیاگەری بەرن ،لەڕێگەی خەباتی ڕێکخراو هۆشیارانەوە ،مەیدانی خەباتی خەڵکی کوردستان ،لەکوردستانەو داخوازی و داواکاریەکانیش دەبێت بەسەر سەرانی مافیای کوردی دا بسەپێنرێت ،مارکس واتەنی گوڵ لێرەیە و لێرە سەمابکە . خەباتی خەڵکی کوردستان ،لەکوردستانەو دەبێت لەکوردستانیش مافەکان بەدەست بهێنرێت و بسەپێنرێت ،تاکۆتایی هێنان بە هەموو دەسەڵاتی مافیای دەسەڵاتی کوردی.


ئابوری 146 جار بینراوە\nپێدانی پارەی قەرەبووکردنەوەی بەشداربووانی گوندی کۆری چووە بواری جێبەجێکردنەوە و جێگری پارێزگاری هەولێریش دەڵێت: "بڕیارەکە لەلایەن وەزارەتی داراییەوە دەرچووە و بەشداربووان دەتوانن دەست بە مامەڵەکانیان بکەن".\nتاهیر عەبدوڵا، جێگری پارێزگاری هەولێر ڕايگەیاند: پێدانەوەی حەوت هەزار دۆلار بۆ هەر یەکێک لە سوودمەندانی گوندی کۆری چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە و وەزیری دارایی واژۆی لەسەر بڕیارەکە کردوە، بۆیە لە ئێستاوە دەتوانن بۆ وەرگرتنەوەی پارەکە دەست بە مامەڵە بکەن لە بانکی جیهان.\nوتیشی: "دوای وەرگرتنی پارەکە بۆ مامەڵەی زەوییەکانیان دەتوانن سەردانی سەرۆکایەتی شارەوانی هەولێر بکەن بۆئەوەی بزانن کەی دەست بە دروستکردنی خانووەکانیان دەکەن".\nگوندی كۆری له ساڵی 2014 بەپێی رێككەوتنێكی نێوان حكومەتی هەرێمی کوردستان و كۆمپانیایەكی كۆریای باشور لە ھەولێر لە سەر رووبەری هەزار و 592 دۆنم زەوی، وەک هاوکارییەک بۆ کرێنشینان بڕیاری دروستکردنی درا کە بریتیبوون لە شەش هەزار و 512 یەکەی نیشتەجێبوون، زیاتر لە هەزار خانوو تەواوکران و دابەشکران، بەڵام حکومەتی هەرێمی کوردستان بەبڕیارێک دابەشکردنی خانووەکانی دیکەی راگرت، لەبری خانووەکان پارچە زەوییەکی 200 مەتری لە سنوری ماستەرپلانی هەولێر پێداون و پارەکانیشیان وەردەگرنەوە.


ناوچه‌ی هه‌ورامان – KURDISH GUIDE\nناوچه‌ی هه‌ورامان ناوچه‌یه‌كه ئه‌كه‌وێته به‌شی باشووری كوردستانی گه‌وره و و ئه‌مڕۆ به‌شێكی له باشووری كوردستانه و به‌شێكی له ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستانه واتـــا به‌شێكی له ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندایه و به‌شه‌ی ڕۆژهه‌ڵاته‌كه‌شی له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئێراندایــه، و شێوه‌ی سێگۆشه‌ییه‌كی ناڕێكه و گۆشه‌كانی بریتین له (هه‌ڵه‌بجـــه ـ مه‌ریوان ـ پـــاوه) و ناوچه‌یه‌كی شاخاوی و سه‌ختــه ، به‌شێكی زنجیره چــــیای زاگرۆس ئه‌كه‌وێته ئه‌م ناوچه‌یه‌وه و به‌رزی ئه‌م ناوچه‌یه له ئاستی ڕووی ده‌ریاوه به نزیكه‌یی له نێوان (٧٠٠-٣٠٠٠م)دایه، و ڕووبه‌ره‌كه‌ی به نزیكه‌یی (٣٠٠٠-٣٥٠٠كم) دووجایه. ئــه‌م ناوچه‌یه پێده‌شتی به پیتی زۆری هه‌یه وه‌كو ده‌شته‌كانی (مایده‌شت ـ روانسه‌ر ـ كامیاران).\nكـــه‌ش و هه‌وای ئه‌م ناوچه‌یه له هاویندا فێنكه و شنه‌ی شه‌ماڵ و كانیاوی سازگاری زۆری هه‌یه و زستانی سه‌خت و به‌فر و باراناویه و هه‌ندێ ناوچه‌ی به‌فر و سه‌هۆڵ به‌ندان تـــا هاوین ده‌مێنێته‌وه.\nهه‌دوو ناوچه‌ی هه‌ورامان (سنووری ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێم وده‌وڵه‌تی ئێران) به هێڵێكی سنووری له‌یه‌ك جیــا كراوه‌ته‌وه پێی ده‌ڵێن (هـــێڵــی هه‌مـــایۆنـــی), ئه‌م هێڵه لــه ساڵی ١٨٤٨ز له‌لایه‌ن هه‌ردوو ده‌سه‌ڵاتی عوسمانی و قاجــاری دروستكراوه بۆ جیا كردنه‌وه‌ی سنووری ده‌سه‌ڵاتی نێوانیان و پاشـــتر له ساڵی ١٩٠٥ز له‌لایه‌ن ده‌سته‌یه‌كی تایبه‌ت به جیــاكه‌ره‌وه‌ی سنوور به یه‌كجاره‌كی په‌سه‌ند كراوه.\nله‌سه‌ر نـــاوی هه‌ورامان گه‌لێك ڕاو بۆچوونی جیاواز هه‌ن كه هـــی مێژوونووسان و ئه‌دیــب و نووسه‌ران و سیاسه‌تمه‌دار و خۆرهه‌ڵاتناسان و گه‌ڕیده و سیخوڕه‌كان هه‌ریه‌كه و به پێی تێروانین و تێگه‌یشتنیان به چه‌ند شێوه‌ی جیاواز ناوی هــــه‌ورامــان شرۆڤه ده‌كه‌ن , وا له خواره‌وه‌ش هه‌ندێك له‌و بیر و بۆچوونانه ده‌خه‌ینه ڕوو\nوه‌ك له فه‌رهه‌نگی بورهان قــانعدا هاتووه ناوی هه‌ورامان به (ئورامه‌ن) هــاتووه، باسی له‌وه‌ش كردووه كه ئورامه‌ن جۆره گفتو گۆیه‌كی شیعریه كه شیعره‌كان به زمانی په‌هله‌وی نووسراون.لـــه فه‌رهه‌نگی (عه‌مید)یشدا هاتووه كه ناوی هه‌ورامان له (ئه‌ورامه‌ن)ه‌وه هاتووه كه یه‌كێكه له ئاهه‌نگه میوزیكییه كۆنه‌كانی فارسه‌كان و شیعره‌كانیشی به زمانی په‌هله‌وین.\nدكتۆر موحه‌مه‌د عه‌لی سوڵتانی له كتێبێكیدا ده‌رباره‌ی ناوی هه‌ورامان نووسیویه‌تی ناوی هه‌ورامان له (ئاهورای)یه‌وه هاتووه كه سه‌ره‌تا ناوه‌كی (ئورا) بووه وه‌ك كورتكراوه‌یه‌كی ناوی ئاهورا، هه‌ورامانیش واتای شوێنی نیشته‌جێ بوونی ئاهوراییه‌كان ده‌گه‌ێنێ.\nعیماده‌ددین ده‌وڵه‌تشایی له كتێبی (فه‌روه‌ردینیه‌شتی ئاویستا)دا ده‌ڵێت چه‌ند هه‌زار ساڵێك له‌مه‌و به‌ر له كه‌ناری گۆمی (ئورامیه) كه ئێستا به هه‌ڵه به ئورومیه ناوده‌برێت، تیره‌یه‌ك له نه‌ته‌وه‌ی مادده‌كانی تیا ژیاون و پێیان ووتراوه‌ی ئه‌ورامی، كه ئه‌مڕۆ پێیان ده‌ڵێن هه‌ورامی یــان هه‌ورامانی.\nجه‌نه‌راڵ ڕۆســـۆ كه له كۆتایی سه‌ده‌ی حه‌ڤده‌یه‌مدا كونسوڵی ووڵاتی فه‌ره‌نسا بووه له به‌غدا، له ساڵی (١٨٠٧ز)دا سه‌فه‌ری كوردستانی كردووه، ساڵی (١٨٠٩ز ) له كتێبه‌كه‌یدا كه له‌سه‌ر به‌غداد نووسیویه‌تی بـــاسی ڕووداوه‌كانی كورد و كوردستانی كردووه و ده‌ڵێت ئه‌ورامان تیره‌یه‌كی كورده كــه له كرمانشاه ده‌ژین.\nبــــاسیل نیكیتینی كونسوڵی ڕووســــیا له ورمێ له كتێبی (الاكراد)دا نووسیویه‌تی: ناوچه‌ی هه‌ورامان به‌شێك بووه له قه‌ڵه‌مڕه‌وی ئه‌رده‌ڵانیه‌كان، به‌ڵام زۆربه‌ی كات له‌لایه‌ن هه‌ورامیه‌كان خۆیانه‌وه حوكمرانی كراوه،سروشتی ناوچه‌كه و هه‌وڵوێستی خه‌ڵكه‌كه وای كردووه ملكه‌چی هیچ كه‌س نه‌بـــن.\nله كتێی ( شه‌ره‌فنامه )ی شه‌ره‌فخانی به‌دلیسیدا هـــاتووه كه (مه‌ئمونبه‌گی ئه‌رده‌ڵانی) له سه‌رده‌می حوكمرانی خۆیدا ووڵاته‌كه‌ی به‌سه‌ر كوڕه‌كانیدا دابه‌ش كردووه, ناوچه‌ی هه‌ورامانی داوه به (بێگه به‌گ)ی كوڕی كه له‌وكاته‌دان ناوچه‌كانی (زه‌ڵـــم ـ نه‌وسود ـ هاوار ـ گوڵعومه‌ر ـ شه‌مێران)ی گرتۆته‌وه .\nله كتێبی (مزكرات مامون بیگ بیگه‌بیگ)دا نووسراوه شوێنه‌واری پاڵنگان كه له هه‌وراماندایه و نزیك (زه‌ڵم)ه، پێشتر یه‌كێك بووه له قه‌ڵاكانی مــــیره‌كانی كه‌لهوڕ و ئێستا وێرانه‌یه.\nمـــامۆستا محه‌مه‌د ئه‌مین هه‌ورامی له كتێبه‌كانیدا زانیاری زۆری له‌سه‌ر كوردستان و هه‌وارمان نووسیوه ، ده‌رباره‌نی ناو و ناوچه‌ی هه‌ورامان ده‌ڵێت هـــه‌ورامان ناوچه‌یه‌كه له سه‌ر و كڵاوی ئه‌شكانیه‌كاندا ئه‌م ناوه‌ی به‌سه‌ردا بڕاوه، خه‌ڵكه‌كه‌ی له نه‌ته‌وه‌ی (ماد)ن زانه‌كه‌شیان هه‌مان زمانی میدی كۆنه و پاشان ناوی زمانی ئاوێستای هه‌ڵگرتووه, ناوی هه‌ورامانیشی بۆ ووشه‌ی (ئاهورا مه‌زدان) گه‌ڕانۆته‌وه و كه كورت كردنه‌وه‌ی به‌سه‌ردا هاتووه و بووه به هه‌ورامان.\nبۆچوونێكی تر ده‌ڵێت ناوی هه‌ورامان له (ئاورمان)ه‌وه هاتووه كه به مانای (ئاورمان = ئازه‌رمان) به واتای (ئاگرگه = ماڵی ئاگر) دێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تــــا ماوه‌یه‌كی زۆر خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌یه له‌سه‌ر ئایینی زه‌رده‌شتی بوون و له‌هه‌موو ماڵێكدا ئاگر هه‌بووه و ناوچه‌كه وه‌ك ئاگردان وابووه.\nمه‌لا زاهیدی ژیائی كه ماۆستا و زانی ناوچه‌ی پاوه‌یه ده‌ڵێت هه‌ورامان خۆی ووشه‌یه‌كی هه‌ورامیه و به مانای هه‌ڵتۆقین دێت چونكه ئه‌م ناوچه‌یه هه‌موو لایه‌كی به‌رزایی و كێوه و بۆ هه‌ر شوێنێكی بچیت ده‌بێت به‌رز بیته‌وه.\nشــــایانی باسه ناوچه‌ی هه‌ورامان هه‌ر له سه‌رده‌می گۆتیه‌كانه‌وه تـــــا وه‌كو ئێستا له هه‌موو بواره‌كانی كشتوكاڵی و رۆشنبیری و رامیاری و ئه‌ده‌بی و ……هتر. به‌شداری خۆی هه‌بووه و به درێژایی مێژوو ناوچه‌یه‌كی سه‌خت و سه‌قامگیر بووه ،تــا ئه‌مرۆش ناوچه‌یه‌كی زۆر خۆشه و جێی گه‌شت و گوزاره و كانی سازگار و كێوی بڵند و سه‌خت و باخی رازاوه و گوڵ و گوڵزاری جونای به‌هارانیشی یه‌كێكه له شاكاره‌كانی سروشت .


ئایا سەرفیترە دەبێت تەنها قوت (خواردن) بێت؟ | پایگاه اطلاع رسانی اصلاح\nناسێح محەمەد شەریف\nسەرفیترە کە بە فەرموودەی صەحیحی پێغەمبەری خوا (د. خ) چەسپاوە، هەوڵێکی ناوازە و جوانە بۆ فراوانکردنی بازنەی شادی و خۆشی لە تاکەوە بۆ خێزان و کۆمەڵگەیەکی موسڵمان. لە ڕاستێدا سەرفیترە هەوڵێکە بۆ فێر کردن و پەروەردەکردنی باوەڕدار کە هەمیشە لەیادی چینی هەژارو کەمدەرامەتی کۆمەڵگەکەیاندا بن، بو خۆشی و شادی خستنە سەر لێوی ئەوان، که هاوشانە لە گەڵ گەورەترین عیبادەت ....\nئەندازە و حوکمی سەرفیترە\nزەكاتی سەرفیتره واجبه لەسەر ھەموو موسڵمانێک كەزیاتر لە خەرجی ڕۆژی جەژنی خۆی و ماڵ و منداڵی هەبێت (فرض رسول الله صلى الله عليه وسلم زكاة الفطر صاعا من تمر أو صاعا من شعير: على العبد و الحر و الذكر و الأنثى و الصغير و الكبير من المسلمين، و أمر بها : أن تؤدى قبل خروج الناس إلى الصلاة ..... پێغەمبەر صلی اللەعلیەوسلم زەکاتی سەرفیترەی واجب کردووە: ساعێک لەقەسپ، یان جۆ، لەسەرکۆیلەو، ئازادو، نێرومێ و، منداڵ و، گەورە: ئەگەر ئەوانە موسڵمان بن، هەروەها پێغەمبە (د.خ) فەرمانی داوە: پێش چوونە نوێژی جەژن سەرفیترە بدرێ.\nسەرفیترە بۆ هەرکەسێک ئەندازەی(صاع)ێکە کە دەکاتە (2) کیلۆ و (420) غرام، (لەگەڵ بونی جیاوازییەکی کەم لە ئەندازەکەی لای زانایان).\nلەوشتانەی کە لە فەرموودەی پێغەمبەر(د.خ) باسیان کراوە بریتین لە (خورما، جۆ، مێوژ، گەنم، کەشک، خواردن بەگشتی) لە ئەبو سەعیدی خودری (ر.ض) دەگێرنەوە و دەفەرمووێت: (کنا نخرج زکاة الفطر من طعام، او صاعا من شعیر، او صاعا من اقط، او صاعا من زیب) اللؤلؤ و المرجان فيما اتفق عليه الشيخان ج 1 .\nجا ئەگەر ئەوخواردنانە نەبوون، یان قوتی خەڵک نەبوون بێگومان سەرفیترە لەو شتانە دەدرێت کە بوونەتە خۆراکی خەڵک (وەک برنج) مالیکیەکان دەڵێن: سەرفیترە لە قوتی " خۆراکی " ئەو وڵاتە دەدرێت. ئیمامی شافعیی دڵێت: هەرکەس سەرفیترەی لە سەر پێوێست بوو لە قوتی زۆررینەی وڵات سەرفیترە دەدات...... (المفصل فی احکام المراة ج 1/ م 465) لای حەنەفییەکان دروستە لە جیاتی ئەو خواردنانە، نرخەکەیان بدرێن جا لە هەر دراوێک بێت دروستە، چونکە دەڵێن حیکمەت و فەلسەفەی سەرفیترە بۆ ئەوەیە، ڕۆژی چەژن هەژاران بی ئحتیاج بکرێن و ئاتاجیان نەهێڵرێت، ئەوەش بەڵام لای جمهور (مالکی و شافعی و حەنبەلی) جگەلەقووت دروست نیە......\nئایا دروستە سەرفیترە لە جیاتی (خواردن) پارە بدرێت؟\nبنچینەی ئەم هەڵمەت و فەریزە کۆمەڵایەتیە دوولایەن لە خۆ دەگرێت.\nیەکەم: پەیوەندی بە کەسی ڕۆژو گرەوە هەیە کە هەمیشە ملکەچ و گوێڕایەڵ بێت بۆ پەروەردگاری، خوا پەرستن و عیبادەتەکانی بەکەم بزانێت و توشی لە خۆبایی بون و منەتکردن و سنور بەزاندن نەبێت.....\nدووەم: پەیوەندی بە هەژارانی کۆمەڵگەوە هەیە، ڕۆژوی ڕەمەزان هەژاران وەبیری ڕۆژو گران دێنێتەوە، هەست بە برسێتی و تێنویەتی دەکەن بۆیە دەبێت بەکردەوە لایەک بەلای ئەو هەژارانەدا بکەنەوە، لانی کەم لە بیری ئەوەدا بن کە ئەوانیش لە ڕۆژانی چەژندا شاد و لێوبەخەندە و دڵخۆش بن....\nلێرەدا مەبەستمانە تیشک بخەینە سەر ئەو بۆچونەی کە بە دروست و پەسەندی زانیوە پارەو دراو لە جیاتی خواردن. چونکە زۆر جار ئەم ئیجتیهادە هێرشی ناڕەوای دەکرێتە سەر و وەک بۆچون و ڕاو ئیجتیهادی چەندین گەورە زانا سەیری بابەتەکە ناکرێت یان وەک بڵێ ئەم مەسەلەیە تەنها بەرهەمی ئەم سەردەمە بێت و پێشترو پێشینان (السلف) هیچ قسە یەکیان لەم بارەییەوە بۆ کلتور و بەرهەم و نوسراوی زانایان وە پێشنانی چاکی ئومەت دەبینی لەیەکێک لە باشترین سەدەکە سەردەمی (التابعین)ە وە ئەم فتوایە هەبوەو کری پێکراوە، بەڵکو لە لایەن خەلیفەیەکی وەک (عمربن عبدالعزیز) پەسەند کراوە کە هیندێک بە خەلیفەی پێنجەمی دەزانن لە خەلیفەکانی ڕاشیدین.\nهەندێ لە زانایانی ئەو سێ مەزهەبە فیقهی یە دوای دەرکەوتنی لایەنی بە هێزی فتوای حەنەفیەکان، هەمان بۆ چونیان پەسەند کردووە و پرەیان لە جیاتی خواردن بۆ سەرفیترە بە دروست زانیوە.\nئەوانەی ئەم بۆچونەیان هەیە:\n1ـ ئێشەوا عومەری کوڕی عبدالعزیز کە لای هەندێک بەپێنجەم خەلیفەی راشدین ئەژمار کراوە.\n2ـ پێشەوا ئەبو حەنیفە و هاوەڵەکانی.\n3ـ پێشەوا حسن البصری.\n4ـ پێشەوا سفیان الثوری.\n5ـ لەناو مالکی یەکانیشدا بۆ چونی الاشهب و ابن القاسم.\n6ـ پێشەوا نەوەوی دەفەرموێت: (ئەوەی ئاشکرایە لە بۆ چونی پیشەوا بوخاری دا ئەوەیە کە دروستە).\n(ابن ابی شیبە) لە (عون) نوسەری پێشەوا عومەری کوڕی عبدالعزیز بو (عەدی) کە والی بەصرە بوو، خوێندیەوە کە(لە خەڵکی موچە خۆر هەرکەسێ نیو درهەم لەجیاتی سەرفیترە ببڕێت) مصنف ابن ابی شیبە 38/4).\nلەم بارەوە (ابن رشید)دەڵێت: لەم مەسەلەیەدا پێشەوا بوخاری هاوڕایە لەگەڵ حەنەفییەکان، لەگەڵ ئەوەی لە زۆر بازەتی تردا پێچەوانەیان بووە، بەڵام بەهۆی بوونی زەڵگەی ئەوان، پەسەندی کردوە، (الفتاوی المعاصر. د یوسف قرضاوی ج / 2 ) ئەم دوو بۆچونە هەریە کەیان بەڵگەی خۆی هەیە و بەڵام ئەگەر بمانەوێ کاکڵەی جیاوازییەکان دیاری بکەین، ئەوەیە کە بۆچونێکیان لە ئیجتیهادا سەیری (مقاصدی الشرعیه) و فەلسەفەو حیکمەتی شتەکان دەدات و بە دێڕێکی فراوانتر بڕیار دەدات، لە هەمان کاتدا دەقە جوزئیەکان فەرامۆش ناکات، بۆچونێکیشان جگە لە دەقە جوزئیەکان سەیری شتی تر ناکات.\nئەم باسە لە نێو زانایاندا هەبووە و ئیجتیهادێکی کارپێکراو بووە و کەواتە دەبێ بە وردیش سەیری بکرێت لە روحی شەریعەت و حیکمەت خودی حوکمەکە نزیکترە و بەڵگەی ڕۆشن و دڵنیاکەرەوە هەیە، کە لە دوو خاڵ ئاماژەی پێ دەکەین.\nدەربارەی هۆکاری پێویست بونی سەرفیترە لەسەر موسڵمان و حیکمەتەکەی یان (علە الحکم) لە فەرموودەی پێغەمبەری خوا صلی الله علیه وسلم ڕۆشن کراوەتەوە کە فەرمویەتی : (اغنوهم فی هذا الیوم) (الدار قصی عن ابن عمر) ێان (اغنوهم عن طواف هذا الیوم ) واتە: با هەژاران لەو رۆژەدا کە ڕۆژی جەژنە: بێئحتیاج بکڕین، ئەو ڕۆژە سەرقاڵی کارو گەڕان و داواکرودن نەبن، ئەمڕۆ پارە لە جێگەی هەوو خۆراکێکە و بە پارەکە هەژارەکەت بێ پێوێست کردوە، چونکە پارەکە هەم خواردنە، هەم جگە لە لەوەیش کاتێک هەژارەکە پارەی دەدرێتێ، خۆی پێویستی چی بێت بۆ ماڵ و خێزان و منداڵەکانی بە پارەکە دابینی دەکات کە ئەگەر تەنها خواردن بێت نەتوانێ ئەو مەبەستە گەورەیە بێتە دی و هەژارەکە هەر بە ئاتاجی دەمێنێتەوە، خۆ ئەگەر لە شوێن و وڵاتێکدا گرفتی خواردن زۆر بوو کە ئەوە باشتر وایە سەرفیترەکە خواردن بێت.\nئەگەر سەیری شێوازی دیاری کردنی سەرفیترە بکەین لە سەردەمی پێغەمبەر(د.خ) دەبینی لەو خواردناندا کە لە کۆمەڵگەکەیدا هەبوو دیاری دەکرد وە ئەو کات دراو زۆر کەم بووە، پێداویستی خەڵک خواردن بوە، بۆیە پێغەمبەریش (د.خ) باسی پێداویستی سەرەکی خەڵک دەکات کە خواردنە، وە هەر بۆ ئاسانکاریش چەند جۆرێکی دیاری کردوە. بەڵکو جۆرێکیانی هەر بەگشتی هێشتۆتەوە کە بریتی یە لە: (صاعا من طعامه) واتە: خۆراک بەگشتی، ئەمەش هەمووی کار ئاسان کردن و رەخساندنی بواری لەسەر ئومەتەکەی، جا ئەگەر کۆمەڵێک زاناو مۆوجتەهید لە ڕوانگەی ئەم ئاسانکارییەی پێغەمبەریش (د.خ) کاری لە سەر کردوە ئەم فتوایەیان دابێت چ خراپەیەکی تیایە، هەر لە ڕوانگەی ئاسانکاری یەوە بووە پێغەمبەر (د.خ) ڕێگەی دا خاوەن مەڕو ماڵات و وشترەکان کە لە جیاتی گەنم و جۆ و مێوژ و....بکەن بە سەرفیترە، ئەمەش مانای وایە هەر مروڤێک دارایی چی بو، چی هەبو، لەوشتە سەرفیترە دەدات، ئەمڕۆش سەرفیترە بە پارە هەم ئاسانکارییە بۆ ئەو کەسەی کە سەرفیترەکە دەدات، هەم بە سودترە بۆ ئەو کەسەی وەریدەگرێت، هەژارێک خواردنی هەیە لە ماڵەکەیدا بەڵام پێویستی بە پێداویستی وەک گۆشت و جل و بەرگی مناڵ و شتی تر هەیە چ سودێک لە چەند کیلۆ گەنمێک دەبینێ! ئەگەر بڵێن بیفرۆشێتەوە پاشان بیدات بە پێداویستی خۆی، دەڵێن: ئەو کاتە دەبێت بە نیوەی یا کەمتر لە نرخی خۆی بیفرۆشیتەوە، پەمەش مانای وایە هەژارەکە نیو سەرفیترەی وەرگرتوە، لەهەمان کاتدا نەمان توانی بێ ئاتاجی بکەین ئەو کاتە ڕاستە پابەند نەبووین بەدەقێکی جوزئی، بەڵام ڕۆحی یاساکەمان کوشت و فەلسەفەی سەرفیترەمان رچاو نەکردوە.....


Home›هەواڵ›کوردستان›ئێران بەشێک لە ئاوی زێی بچوکی بەرداوەتەوە\nنوێترین وێنەی زێێی بچوک فۆتۆ: SNN\nماوەی دوو رۆژە ئێران بەشێک لە ئاوی زێی بچوکی بەرداوەتەوە و بەو هۆیەشەوە ئاستی ئاوەکە 12 سانتیمەتر زیادی کردووە .\nزانا عوسمان سەرپەرشتیاری پڕۆژەی ئاوی خاس لە قەڵادزێ بە SNN ی راگەیاند “ماوەی دوو رۆژە لە بەنداوی کۆڵەسەی شاری سەردەشتی رۆژهەڵاتی کوردستان بەشێک لە ئاوی زێی بچوک بەردراوەتەوە، بەڵام رێژەی بەردانەوەی ئاوەکە زۆر کەمە و پێشبینیدەکرا رێژەیەکی زیاتر ئاو بەر بدرێتەوە .\nوتیشی: “لە ماوەی ئەو دوو رۆژەدا ئاستی ئاوی زێی بچوک لە سنووری قەزای پشدەر بە رێژەی 12 سانتیمەتر زیادی کردووە و پێشبینیشدەکرێت لە چەند رۆژی داهاتوو ئێران بڕێکی زیاتری ئاوی زێی بچوک بەر بداتەوە .”\nباسی لەوەشکرد: بەردانەوەی ئاوی زێی بچوک بەو رێژەیە نەبووە کە کێشەی لێڵبوونی زۆر بۆ ئاوی خواردنەوەی قەڵادزێ دروستبکات، بۆیە لە ئێستادا پرۆسەی دابەشکردنی ئاوی خواردنەوەی قەڵادزێ بەشێوەی ئاسایی بەڕێوەدەچێت .


هةوالى بةسوود :: کۆلیجی کارگیری و ئابوری\nAdministration and economic > هةوالى بةسوود\nبۆچی عێراق له ئێستادا تو وشی گه‌وره‌ترین ئابڕووچوونی گه‌نده‌ڵی بووه له مێژوودا؟\nنوسینی د. شێروان محه‌مه‌د ئه‌مین\nوشه‌ی گه‌نده‌ڵی (corruption) وشه‌یه‌كی ئینگلیزییه كه له عه‌ره‌بی و فاریسدا به (فساد) ناوزه‌ند ده‌كرێت، له كوردیشدا پڕاوپڕی ئه‌م واتایانه ده‌گرێته‌وه(ئابڕووبردن، ریسوایی\nبه‌رتیلخواردن، نه‌مان و داڕزینی مۆڕاڵ، له خشته‌بردن، ساخته‌كاری) به‌كورتی له ئیتێك و پێناسی كارگێڕیدا چه‌مكی گه‌نده‌ڵی بریتییه له‌خراپ به‌كارهێنانی پێگه‌و پۆستی گشتی به مه‌به‌ستی وه‌ده‌ستهێنانی سوودی تایبه‌ت (ماددی یاخود مه‌عنه‌وی) دژ به پێوه‌رو بنه‌ماكانی ئاكار و یاسا و كلتوریی كۆمه‌ڵگا و ده‌وڵه‌ت.\nله پاش جه‌نگی ئازادكردنی عێراق له‌لایه‌ن ئه‌مه‌ریكاوه و له به‌هاری 2003دا، واده‌ی كۆتایی هێنانی ده‌سه‌ڵاتی گه‌وره‌ترین دیكتاتۆر و سته‌مكار بوو له خۆرهه‌ڵاتی ناویندا، له هه‌مان كاتدا واده‌ی لابردنی گه‌مارۆی یه‌كجاره‌كی بوو له‌سه‌ر وڵاتی عێراق له لایه‌كه‌وه‌و كرانه‌وه‌ی ده‌رگاكانی سنوور بوو به مه‌به‌ستی ناردنه ده‌ره‌وه‌ی تاكه داهاتی ده‌وڵه‌تی عێراق كه پێتڕۆل بوو به شێوه‌یه‌ك كه له ئێستادا رۆژانه نزیكه‌ی یه‌ك ملیۆن و نیو به‌رمیل سووته‌مه‌نی نه‌وت به بۆڕییه نه‌وتییه‌كانی عێراقدا ره‌وانه‌ی ده‌ره‌وه ده‌كرێت.\nئه‌مه له كاتێكدا له پێش ساڵی 2003 ره‌وانه‌كردنی نه‌وتی عێراق سنووردار بوو له مه‌ركه‌زه‌وه راسته‌وخۆ له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كاندا بوو، واته به‌رنامه‌ی نه‌وت به‌رامبه‌ر به خۆراك، هه‌روه‌ها له لایه‌كی دیكه‌وه كرانه‌وه‌ی ده‌رگاكانی سنوور به رووی وڵاتی عێراقدا به‌مه‌به‌ستی هاوردنی هه‌موو كه‌لوپه‌لێك و پێداویستییه‌كی رۆژانه‌ی خه‌ڵك به هه‌موو جۆره‌كانییه‌وه.\nئه‌وه‌ی جێگه‌ی داخه له‌گه‌ڵ ئه‌و گۆڕانكارییه فره‌جۆرییه‌دا كه روویداوه، كه‌چی له‌ساڵی 2003 وه تاوه‌كو ئێستا دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له عێراقدا رۆژ به‌رۆژ مانگ به مانگ و ساڵ به ساڵ له په‌ره‌سه‌ندندایه كه رۆژانه له میدیاو راگه‌یاندنه‌كاندا زۆر به چڕوپڕی باس له‌م دیارده‌یه ده‌كرێت كه كه‌م تا زۆر زۆرێك له به‌رپرس و كارمه‌ندی پله به‌زری ده‌وڵه‌ت و غه‌یره ده‌وڵه‌ت، واته حزبه سیاسییه عێراقییه‌كانیش گرتووه‌ته‌وه....\nله عێراقدا له‌گه‌ڵ بوونی ده‌سته‌یه‌ك به‌ناوی (ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌ی عێراقی) تا ئێستا تاكه ده‌سته‌یه له‌سه‌ر ئاستی وڵاتانی عه‌ره‌بیدا به گشتی و خۆرهه‌ڵاتی ناوین به تایبه‌ت و له‌گه‌ل ئه‌وه‌ی چه‌ندین لێپرسینه‌وه‌و لێپێچینه‌وه‌ی ئه‌نجام داوه له‌گه‌ڵ چه‌ندین گه‌وره به‌رپرس و وه‌زیر و كارمه‌ندی پله به‌رزی ده‌وڵه‌ت و لابردنی هه‌ندێك كارمه‌ندی حكومی له‌سه‌ر گه‌نده‌ڵیی و، به هه‌ده‌ردانی سه‌روه‌ت و سامانی ده‌وڵه‌ت و خه‌ڵك.\nساڵی پار ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌ی عێراقی داواكردنی پرۆفایل و زانیارییه له‌سه‌ر سامانی كاربه‌ده‌سته پله‌به‌رزه‌كانی حكومه‌تی عێراقی كه تائێستا 20 وه‌زیر و سه‌رۆك حكومه‌تی عێراق پرۆفایلی سه‌روه‌ت‌و سامانییان بۆ ده‌سته‌ی نه‌زاهه ئاشكرا كردووه، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌بینین ئاستی دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی و ناشه‌فافیه‌ت و ناڕوونی له به‌ڕێوه‌بردندا به‌رده‌وام له زیادبوون دایه...\nتا ئێستا ئه‌م ده‌سته‌یه نه‌یتوانیوه چاره‌سه‌ری بنه‌ڕه‌تی بۆ ئه‌م كێشه‌یه دابنێت، ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م ده‌سته‌یه ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی نه‌دراوه‌تێ، گه‌نده‌ڵیش له رووی به‌ڕێوه‌بردن و دارایی له ئاستی به‌رزدا ده‌كرێت كه له ده‌سه‌ڵاتی ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌شدا نییه، وه‌ك وه‌زیر و راوێژكاره پله به‌رزه‌كانی حكومه‌ت و به‌شداریكردن و تێوه‌گلانی كایه حكومی و پارته سیاسییه عێراقییه‌كان.\nبه پێی راپۆرتی ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌ی عێراق له‌ماوه‌ی سێ ساڵی رابردوودا 118 ملیار دۆلار له بودجه‌ی عێراق خه‌رج نه‌كراوه، 120 ملیاری تری پاره‌ی نه‌وتیش دزراوه، به‌پێی راپۆرتێكی (المدی)ی عێراقی له 17/11/2008دا زیانه‌كانی عێراق له دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له 5 ساڵی رابردوودا گه‌یشتووه‌ته 250 ملیار دۆلار و 45 ملیار دۆلار له دزینی نه‌وتی خاو، 45 ملیار دۆلار له پێكهاته‌كانی تری دیكه‌ی پێتڕۆڵ و سووتانی 600 ملیۆن مه‌تری چوارگۆشه له غاز ساڵانه به‌بێ سوودمه‌ندبوون لێی و ئیستیغلالكردنی 441 بیره‌نه‌وت له كۆی 1041 بیره نه‌وتی سه‌ره‌كی به‌رهه‌مهێن، پاشماوه‌ی 250 ملیار دۆلاره‌كه له‌م 5 ساڵه‌ی رابردوودا له گه‌نده‌ڵی وه‌زاره‌ت و دامه‌زراوه‌كانی دیكه‌دا به هه‌ده‌ر چووه.\nرێكخراوی شه‌فافیه‌تی نێوده‌وڵه‌تی، كه كاراترین نێوه‌ندی ناده‌وڵه‌تی نێوده‌وڵه‌تییه بۆ به‌داوادچوون و رووماڵكردنی گه‌نده‌ڵی و به‌ئاگاهێنانه‌وه لێی كه له ساڵی 1993 دا دامه‌زراوه و باره‌گای سه‌ره‌كی له به‌رلینی پایته‌ختی ئه‌ڵمانیایه، كۆمه‌ڵێك كه‌سایه‌تی سیاسی جیهانی ئه‌ندامن تێیدا و هاوكاری رێكخراوه‌كانی مافی مرۆڤن، رێكخراوه‌كه به هیچ شێوه‌یه‌ك ده‌ستناخاته نێو كاروباری وڵاتان و به ته‌نها به داتا و ئامار جیهان له سامناكییه‌كانی گه‌نده‌ڵی وریا ده‌كاته‌وه، ئه‌وه‌ش به دوو شێوه‌ی سه‌ره‌كی:\n1-راپۆرتی گه‌نده‌ڵی جیهانی كه ره‌وشی گه‌نده‌ڵی له جیهاندا شڕۆڤه ده‌كات.\n2-رێنمایی به ئاگایی له گه‌نده‌ڵی كه ساڵانه به‌شێوه‌ی ریزبه‌ندی به لیست و داتا و ئامار ریزبه‌ندیی وڵاتان به‌رامبه‌ر به گه‌نده‌ڵی ئاگادار ده‌كاته‌وه.\nبه پێی تازه‌ترین راپۆرتی ئه‌م رێكخراوه (عێراق له ریزبه‌ندی شه‌فافییه‌تدا له‌سه‌ر ئاستی وڵاتانی عه‌ره‌بی له پاش هه‌موو وڵاته عه‌ره‌بییه‌كانه‌وه دێت بۆ بوونی ناڕوونی و گه‌نده‌ڵی له نێو كایه حكومییه‌كاندا، له‌سه‌ر ئاستی جیهانیش ته‌نها و ته‌نها له كۆی 180 وڵاتی جیهانیی، پێش سۆماڵ و میانمار كه‌وتووه، له‌و رووه‌وه ئه‌م رێكخراوه هانی وڵاتان ده‌دا بۆ دژایه‌تی كردنی گه‌نده‌ڵی به‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه:\n1-پێویسته له‌سه‌ر ئه‌و ده‌وڵه‌ته گه‌شه‌كردووانه یارمه‌تییه داراییه‌كان به‌كاربهێنن له پێناو بوژاندنه‌وه‌ی دامه‌زراوه حكومییه‌كاندا و هه‌ست به هه‌ڵسه‌نگاندنی نێونه‌ته‌وه‌یی و گه‌شه‌سه‌ندنی ستراتیژه‌كان كه پلانی بوژانه‌وه‌ی نه‌زاهه و دژایه‌تی گه‌نده‌ڵیش ده‌گرێته‌وه، كه به كایه‌یه‌كی سه‌ره‌كی به‌رنامه‌ی دژایه‌تی هه‌ژاری داده‌نرێت.\n2-گرنگی دان و بوژاندنه‌وه‌ی ده‌زگا سه‌ربه‌خۆكان و نه‌زاهه.\n3-پێویسته له‌سه‌ر حكومه‌ته‌كان فه‌رزی لێپرسینه‌وه و لێپێچینه‌وه (اجراْ ات) دژ به گه‌نده‌ڵی زۆر توند و تۆڵ بكه‌ن له هه‌موو كایه حكومییه‌كاندا.\n4-پێویسته له‌سه‌ر ده‌وڵه‌ته ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان دامه‌زراوه دارایییه‌كان رێك و پێك بكه‌ن.\n5-پێویسته له‌سه‌ر ده‌وڵه‌ته ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان رێكه‌وتننامه‌ی رێكخراوی هاریكاری گه‌شه‌سه‌ندن له مه‌یدانی ئابووری دژ به (ره‌شووه) جێبه‌جێ بكه‌ن.\nشوێنه‌واری نێگه‌تیڤه‌كانی دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگا:\nبه شێوه‌یه‌كی گشتی دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له فۆڕم و رووه ئابوورییه‌كه‌یه‌وه به‌شدار له دابه‌زینی ئاستی لێهاتوویی وه‌به‌رهێنان به‌گشتی و لاوازبوونی ئاستی كوالێتی له ژێرخانی ئابووریدا ده‌كات، لێره‌وه كاریگه‌ری راسته‌وخۆی هه‌یه و ده‌بێت له قه‌باره و جۆری سه‌رچاوه وه‌به‌رهێنه بیانییه‌كاندا، ئه‌مه له‌كاتێكدا هه‌وڵه‌كانی وڵاتانی تازه‌پێگه‌یشتوو به‌رده‌وام له كاردایه له پێناو راكێشانی سه‌رچاوه وه‌به‌رهێنه بیانییه‌كان له هه‌موو پێداویستی و رووه‌كانی وه‌به‌رهێنانه‌وه، وه‌ك گواستنه‌وه‌ی زانیاریی و شاره‌زایی و ئه‌زموون و ته‌كنه‌لۆژیا، به‌ڵام به پێچه‌وانه‌وه تێكڕای توێژینه‌وه‌كان ده‌ریانخستووه كه گه‌نده‌ڵی ده‌بێته هۆی پووكانه‌وه و لاوازبوون له به‌رده‌م ئه‌م خواسته وه‌به‌رهێنه‌ره‌دا، كه دواجار ده‌بێته هۆی له‌كارخستن، به‌مه‌ش به‌شدارده‌بێت له دابه‌زینی ئاستی به‌رهه‌م و داهاتی زه‌ریبه و هاتنه‌خواره‌وه‌ی نیشانه‌ی گه‌شه‌سه‌ندنی مرۆیی به تایبه‌ت له‌و جێگایانه‌دا كه په‌یوه‌ستداره به نیشانه‌ی فێركردن و ته‌ندروستییه‌وه.\nگه‌نده‌ڵی هۆكارێكی په‌یوه‌سته به خراپ دابه‌شكردنی داهات‌و سه‌روه‌ت و سامانه‌وه، له كاتێكدا كه‌سانی خاوه‌ن پشت و نفوز شوێن و مه‌وقیعه باشه‌كانیان ده‌قۆزنه‌وه له كۆمه‌ڵگا و پارت و رێكخراوه سیاسییه‌كاندا به مه‌به‌ستی وه‌ده‌ستهێنانی پشكی گه‌وره له چالاكیی و سووده ئابوورییه‌كاندا، ئه‌مه‌ش ده‌بێته هۆی فراوانبوونی ئه‌و بۆشاییه گه‌وره‌یه‌ی له نێوان ئه‌و نوخبه‌یه و پاشماوه‌ی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگادا دروست بووه، هه‌روه‌ها ئه‌م دیارده‌یه ده‌بێته‌هۆی ئه‌وه‌ی كه له غیابی كۆچكردن و لادانی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه ئاستی لێهاتووییان به‌رزه و كه‌سانی به ئه‌زموون و شاره‌زان، له رێگه‌ی واسیته و مه‌حسووبیه‌ت و خزمخزمێنه‌وه هه‌ندێك كه‌س بێنه پێشێ و له شوێن و پۆسته گشتییه‌كاندا دابنرێن.\nدیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له فۆرمی سیاسیدا\nبه شێوه‌یه‌كی گشتی گه‌نده‌ڵی دوو جۆری هه‌یه:\nیه‌كه‌م: كه‌سانێك به ته‌نهایی به‌دزییه‌وه كاری گه‌نده‌ڵی ده‌كه‌ن.\nدووه‌م: به شێوه‌ی ده‌سته‌و گروپ‌و تاقم كه كۆمه‌ڵێك یاخود تۆڕێكی گه‌نده‌ڵ كه چه‌ندان كه‌س و لایه‌نی به‌شداره‌و پێكه‌وه به‌شێوه‌ی دامه‌زراوه‌یی كار ده‌كه‌ن، به‌ڵام دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی له فۆڕمی سیاسه‌تدا چه‌ندین شێوه‌و جۆری هه‌یه:\n1-مه‌حسووبیه‌ت و خزم خزمێنه.\n2-زیادبوونی رۆڵی كوتله و ده‌سته‌جه‌معییه به‌رژه‌وه‌ندیخوازه‌كان.\n3-هه‌یمه‌نه‌ی پارت و كوتله سیاسییه‌كان.\n4-قورخكردنی ده‌سته‌جه‌معییه لێكنزیكه‌كان له پڕۆژه‌و وه‌به‌رهێناندا و به‌كارهێنانی كه‌ناڵی ناپه‌سه‌ند به مه‌به‌ستی دوورخستنه‌وه‌ی كێبڕكێكه‌رانی دیكه.\n5-هه‌وڵدانی هه‌یمه‌نه‌ی هه‌ندێك كوتله یان پارت له‌سه‌ر دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت له كاتی دامه‌زراندنی كادیرێك كه په‌یوه‌ست بێت به كوتله‌یه‌ك یان پارتێكی سیاسی یاخود حیزبی.\n6-جیاكاری له به‌ینی هاونیشتمانان به هۆكاری فیكری و دینی و نه‌ته‌وه‌یی و ره‌گه‌زی.\n7-خراپی كارگێڕی و بڵاوبوونه‌وه‌ی پشێوی‌و بێ مه‌بده‌ئی لاموبالات، نه‌بوونی لێهاتوویی هه‌ندێك كاربه‌ده‌ستی ده‌وڵه‌ت.\n8-له ده‌رئه‌نجامی لاوازی ده‌زگای دادگایی‌و چاودێری، گه‌مه‌كردن به‌لێپێچینه‌وه‌و لێپرسینه‌وه یاساییه‌كانه‌وه.\n9-كاریگه‌ری رای گشتی و كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن له به‌رژه‌وه‌ندی كۆمه‌ڵێك كه‌س و لایه‌نی دیاریكراو.\nكاردانه‌وه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی\nدیارده‌ی گه‌نده‌ڵی یه‌كێكه له لادانه ره‌وشتییه‌كان، ئه‌مه‌ش دیارده‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی مه‌ترسیداره و پێویسته ته‌ركیزو ئیشی له‌سه‌ر بكرێت بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگه‌چاره‌یه‌كی باش و گونجاو بۆی، كه مه‌ترسیدارترین كاره رووبه‌ڕووی خێزان و قوتابخانه‌و كۆمه‌ڵگه به‌گشتی ده‌بێته‌وه، دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی وه‌ك به‌شێك له‌لادانی به‌ها ره‌وشتییه‌كان یه‌كێكه له كێشه ده‌روونیی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوورییه‌كان كه كار ده‌كاته سه‌ر خێزان و تاك و كۆمه‌ڵگا و ده‌بێته هۆی له‌كارخستنی وزه‌ی داهێنه‌رانه و خاوكردنه‌وه‌ی پڕۆسه‌ی گه‌شه‌پێدان، جگه له‌وه‌ی ده‌بێته‌هۆی ئیفلیج بوونی دامه‌زراوه چالاكییه كۆمه‌ڵایه‌تییه به‌رهمهێنراوه‌كانی به‌ها.\nزیادبوون و گه‌شه‌سه‌ندنی دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی هه‌ندێكی به‌هۆی هۆكاره كۆمه‌ڵایه‌تییه زه‌ره‌رمه‌نده‌كانه‌وه ده‌بێت له ژێرخان و پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵگا مرۆییه‌كان، له‌مه‌وه دابونه‌ریت رۆڵێكی گرنگ ده‌بینێت له په‌ره‌سه‌ندنی ئه‌م دیارده‌یه، له لایه‌كی دیكه‌وه گه‌نده‌ڵی ده‌بێته‌هۆی تێكشكانی به‌ها ره‌وشتییه‌كان و تێكدان‌و لاموبالاتی له نێوان تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا، ئه‌مه‌ش وه‌ك له پێشه‌وه باسمكردن ده‌بێته هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی ئاستی لادان و ده‌مارگیری و بڵاوبوونه‌وه‌ی تاوان وه‌ك په‌رچه‌كردارێك له تێكدانی به‌ها و نه‌مانی هاوسه‌نگی فرسه‌ت...\nهه‌روه‌ها گه‌نده‌ڵی ده‌بێته هۆی له ده‌ستدانی به‌های كار و جێبه‌جێ كردنی پێوانه‌كانی ئه‌دای كاری رۆژانه‌و چاودێریی و گرنگی نه‌دان به مافه گشتییه‌كان و هه‌ستكردن به سته‌م له‌لایه‌ن زۆرینه‌وه، لێره‌و ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌هۆی بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌ستی دوژمنكارانه له نێوان به‌شێكی كۆمه‌ڵگه‌دا و بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌ژاریی و زیادبوونی ژماره‌ی كه‌سانی زیانمه‌ندو فه‌رامۆشكراوو په‌راوێزخراو له كۆمه‌ڵگادا به شێوه‌یه‌كی گشتی ژنان و گه‌نجان و منداڵانیش.\nله راستیدا رێكخستن‌و چالاككردنی كاری كارگێڕی‌و دامه‌زراوه‌یی كاریگه‌رییه‌كی گرنگی هه‌یه له‌سه‌ر دوورخستنه‌وه‌ی دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی، چونكه چالاككردنی كارگێڕی‌و جێبه‌جێ كردنی یاساو رێسا رێكخراوه‌یه‌كانی له‌كاردا، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌هۆ پته‌وبوون و رێكخستنی چوارچێوه‌یه‌كی دامه‌زراوه‌یی په‌یوه‌ندیدار به دروستبوونی هاوكاری و كارلێكی پۆزه‌تیڤانه له نێوان تاك و كۆمه‌ڵگا و تاك و ده‌وڵه‌ت و دروستبوونی ئه‌م كارلێك و په‌یوه‌ندییه ته‌ندروسته بنه‌مایه‌كی پۆزه‌تیڤ بینا ده‌كات له گه‌شه‌سه‌ندن و خزمه‌تگوزاری گشتی كۆمه‌ڵگادا.\nچاره‌سه‌ری دیارده‌ی گه‌نده‌ڵی\n1- ساكاركردنی كه‌ناڵه‌كانی كار (ئیش) به دوو شێوه:\n*جێبه‌جێ كردنی مامه‌ڵه‌كانی كار به كه‌مترین تێچوون.\n*جێبه‌جێ كردنی مامه‌ڵه‌كانی كار به خێراترین كات و له نزیكترین شوێن.\n2-كه‌مكردنه‌وه‌ی گواستنه‌وه سووڕاوه‌كان له‌نێوان فه‌رمانبه‌ره‌كاندا، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌هۆی ئاسانكردنی مامه‌ڵه‌ی كاره‌كان و دابه‌زینی ئاستی حاڵه‌تی ره‌شووه و به‌رتیل.\n3-پێكهێنانی لیژانه‌ی تایبه‌تمه‌ند بۆ دیاریكردنی ئه‌دای فه‌رمانبه‌ران به جێبه‌جێ كردنی پشكنینی بازنه‌یی له فه‌رمانگه و وه‌زاره‌ته‌كاندا و ئاماده‌كردنی راپۆرتی تایبه‌ت به‌و كاره.\n4-دانانی كه‌سی شیاو له شوێنی شیاو، به شێوه‌یه‌ك وه‌زیفه گشتییه‌كان دابه‌ش بكرێت له‌سه‌ر بناغه‌ی سروشتی ئیش و كاره‌كان به‌سه‌ر چه‌ند فیئه‌یه‌كدا و پاشان رێكخستنیان و ئه‌و شوێن و پۆستانه‌ی كه به‌تاڵن كه‌سانێكی تێدا ده‌بنرێت به پێوه‌ری شاره‌زایی و ئه‌زموون.\n5-دیاریكردنی زیجیره‌ی مووچه بۆ هه‌ر فیئه‌یه‌ك له‌و فیئانه‌ی كه هاتووه، پاش جێبه‌جێ كردنی توێژینه‌وه له‌سه‌ر ئه‌و كارانه‌ی كه لێكچوون له نێوان كه‌رتی گشتی و تایبه‌تدا.\n6-دانانی یه‌كه‌یه‌كی یاسایی چاودێری چالاكی بێلایه‌ن، كاری ته‌نها سه‌رپه‌رشتی و به‌دواداچوون بێت له‌سه‌ر پسپۆڕییه‌كان كه له لایه‌ن فه‌رمانبه‌ره‌كانی وه‌زاره‌ت و دامه‌زراو و پاشكۆكانیه‌وه پێشكه‌ش ده‌كرێت.\n7-چالاككردنی كارگێڕییه خزمه‌تگوزارییه‌كان به جۆرێك هه‌موو كارگێڕی و دامه‌زراوه گشتییه‌كان شاره‌وانییه‌كان كه خزمه‌تگوزاریی پێشكه‌ش ده‌كه‌ن باشترین خزمه‌تگوزاری بن بۆ هاوڵاتییان.\n8-ئیشكردن بۆ دۆزینه‌وه‌ی رێگه‌چاره‌یه‌كی گونجاو له پێناو ده‌ربازبوون له گه‌نده‌ڵی به كه‌مترین زیانی له‌كاریگه‌رییه سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیی و ئابوورییه‌كانه‌وه.\n9-ئیشكردن به مه‌به‌ستی شه‌فافیه‌ت و رۆشنی له هه‌موو دامه‌زراوه حكومییه‌كاندا.\n* رۆژنامه‌ی الصباح..\n* د. منعم عبدالقادر و عبیر نجم عبدالله، مكافحه الفساد الإداری و الإجتماعی واجب وگنی، جامعه بغداد، مركز الدراسات التربویه واڵ‌بحاپ النفسیه....\nبابةتيكى بةسوود بوو؟\nبيت واية كيشةى كةندةلى لة كوردستان و عيراق جارةسةر دةبيت؟


حەوت ساڵ لەنێوان ستێفان لیۆڤێن و نەوشیروان مستەفادا\nYou are at:Home»بیروڕا»حەوت ساڵ لەنێوان ستێفان لیۆڤێن و نەوشیروان مستەفادا\nBy nuchenet on\t 2013/08/08 بیروڕا, تەندروستی, رادیۆ نوچە, له نوچه‌وه\nدروستبوونی بزوتنەوەی گۆڕان وەكو هێزێكی ئۆپۆزسیۆن، یەكێك لە هەرە پێویستیەكانی ژیانی دیموكراسی بوو لەكوردستاندا، راگەیاندنی بزوتنەوەكە هیوایەكی گێڕایەوە بۆ ئەوانەی خەباتیان بۆ ئازادی دەكردو دەیانویست ململانێی و كێبەركێی دیموكراسی لەكوردستاندا نەمرێت، ئەوەش دەكرێت بەیەكێك لەخاڵە هەرەگرنگ و پڕ بایەخەكانی ژیانی سیاسی نەوشیروان موستەفا هەژمار بكرێت، خاڵێك كە بەلای منەوە بەقەد هەموو مێژووی خەباتی ئەو پیاوە جێی شانازییە بۆی.\nبەڵام پرسی ئۆپۆزسیۆنبوون لەوێدا تەواو نابێ، بەڵكو لەدوای دامەرزاندن و هەنگاونان، دەبێت پرۆژەكانی ئەو هێزە لای تاك بەتاكی خەڵكی ئەو وڵاتە روون بێت، تا بەردەوام وەڵامی ئەوەی هەبێت، لەئەگەری گرتنەدەستی دەسەڵات چی جیاوازتر لەو دەسەڵاتەی پێیە كە ئەوان لەپێناو گۆڕینیدا دامەزراون و خۆیان راگەیاندووە.\nلێ جێگەی داخە، ئەو هێزەش جگە لەو جیابوونەوەی كە رایگەیاند، لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا بەئاراستەیەكدا رۆشت، كە خەریكە، هیچ سەنگێك بۆ ئەو هەنگاوە مەزنەش ناهێڵنەوە، كە بۆ زیندووراگرتنی دیموكراسی هەڵیانگرت، بەشێوەیەك خەریكە ئەو گومانە ببێتە واقیع كە پێی وایە، دروستكردنی ئەو هێزە ئۆپۆزسیۆنە، هێندەی كاردانەوە و پەرچەكرداری رێكخەرەكەی بووە بۆ سەركردەكانی ئەوهێزەی لێی جیابوەوە، یان هێندەی بڕوانەبوونی بووە بەنزیكبوونەوە لەپارتی، هێندە كاركردن نەبووە بۆ دیموكراسیەت.\nبا دوور نەڕۆین، چەند رۆژ بەر لەچوارەمین ساڵیادی دامەزراندنی ئەو بزوتنەوەیە، رێكخەری بزوتنەوەكە، لەجێی بەرچاوخستنی ئەو پرۆژانەی دەیەوێ وڵاتی پێ دەربازبكات لەو قەیرانانەی رووی تێكردووە، حەوت ساڵ بەرەو دواوە گەڕایەوە، دیسان هەموو خاڵە ناكۆكەكانی حەوت ساڵ لەمەوبەری هێنایەوە بەرباس، ئەوەی رێكخەر كردی بۆ خەڵكانێك كە لەڕیزی بزوتنەوەكەیدا نین و هیوایان لەسەر هەڵچنیوەو ئاگایان لەكاری ئۆپۆزسیۆنی وڵاتانی پێشكەوتووە، هیواپڕوكێن بوو، چونكە ئەوان دەیانویست یان هیوادار بوون، گۆڕان گۆڕانكاری لەشێوەی خەباتی بەتاڵ لەفكر بۆ ئایندە و پڕ شانازیی بۆ رابردوو، دروستبكات.\nلەماوەی چوار ساڵ خەباتی پەڕلەمانی خۆیدا، ئەو هێزە ئۆپۆزسیۆنە لەكوردستان، نەیتوانی لەقسەی گشتی دەربچێت، پرۆژەی تایبەت بۆ بوارێكی تایبەت پێشكەش بكات، لەكاتێكدا قەیرانی پەروەردە، نیشتەجێبوون، تەندروستی و بێكاریش لەو وڵاتە بوونی هەیە، بەڵام بەپاساوی ئەوەی كە دەسەڵات گوێیان بۆ ناگرێ، هیچ پرۆژەیەكیان پێشكەش نەكرد، ئاخر لەهیچ وڵاتێكی دیموكراسیشدا گرەنتی گوێگرتنی زۆرینە بۆ كەمینە بوونی نییە، بەڵام لەگەڵ گوێنەگرتنی زۆرینەش، كەمینە بێ پرۆژە و قسەی خۆی نابێت تامیللەتەكەی ئاگایی ئەوەی هەبێ، كە ئەگەر گوێی بۆ بگیرایە، ئەو وەكو كەمینە چی پرۆژەیەكی دەبوو، هەر لەپێناو ئەوەشدا بەردەوام پرۆژەكانی راگەیەنراوە، ئەوەی لای ئەو گرنگە، هەستكردنی میللەتە بەچالاكی و خەمخۆری ئەو، نەك گوێگرتنی دەسەڵات، بەڵام ئەمە لەكوردستان تەواو پێچەوانەوەیە.\nلەسەروبەندی بەرەو كۆتاهاتنی یەك خولی كاری پەڕلەمانی ئۆپۆزسیۆن”گۆڕان” لەكوردستاندا، رێكخەری گشتی بزوتنەوەی گۆڕان، بۆ ململانێی سیاسی نەك پرۆژەیەك بۆ ئەو قەیرانانە ناخاتە بەرچاو، بەڵكو حەوت ساڵ دەگەڕێتە دواوە، ئەو گەڕانەوەی رێكخەری بزوتنەوەی گۆڕان بۆ حەوت ساڵ لەمەو بەر، هاوكات یان نزیك لە”* هەفتەی سیاسەت، ئەلمێدالن” بوو لەوڵاتێكی دیموكراسی وەكو سوید، لەو هەفتەیەدا هەموو هێزە سیاسیەكانی سوید باسیان لەپرۆژەكانی خۆیان كرد، باسیان لەو ئامانجانە كرد كە بۆ داهاتووی وڵاتەكەیان هەیانە، لەنێویاندا سەرۆكی گەورەترین هێزی ئۆپۆزسیۆنی سوید، رێك بەپێچەوانەی حەوت ساڵ گەڕانەوەی سەرۆكی گەورەترین هێزی ئۆپۆزسیۆن لەكوردستان، حەوت ساڵی ئایندەی بۆ خەڵكی وڵاتەكەی باسكرد، پێی وتن لەدوای حەوت ساڵ چی پێشكەشی ئەم وڵاتە ئەكات، نەك حەوت ساڵ لەمەوبەر چیكردووەو چی وتووە.\nبڕوانە قسەی سیاسیەكانی سوید لەهەفتەی سیاسەتدا، بەراودی بكە بەقسەی ئۆپۆزسیۆن لەكوردستان و گەڕانەوەیان بۆ هەڵدانەوەی كێشەكانی حەوت ساڵ لەمەوبەر، كە هاوكاتی یەكن، ئەوكات ئەزانی ئۆپۆزسیۆنی وڵاتی ئێمە خەریكە بەئاراستەیەكدا دەڕوات كە هیوای خەڵكە هۆشمەندەكان بە ئەو مایە پوچ ببن، لەهەفتەی سیاسەت لەسوید، سەرۆكی پارتی چەپی سوید،”یوناس خێۆستێت” كە پارتێكی ئۆپۆزسیۆنە، جگە لەباسی كێشەكان، بەتەركیزەوە لەگرفتی قوتابخانەكان و چاودێری تەندروستی دوا، ئەو پێی وایە لەداهاتوو دەبێت بەیاسا رێگا لەكۆكردنەوەی قازانجی كۆمپانیاكانی كەرتی تایبەتەكان بگیرێت، لەبواری خزمەتگوزارییەكانی خوێندنگا و تەندروستی و چاودێری بەساڵاچوان، ئەبێ پارەی زەریبەی سوید بۆ قوتابخانەكان و نەخۆشخانەكان خەرج بكرێت، نابێ ئەو پارەیە ببێتە قازانج بۆ ئەو سەرمایەدارانەی كە دەبنە خاوەنی قوتابخانەكان. دەشڵێت پارتەكەی هەوڵ دەدات، وابكات ئاسان نەبێ، بۆ ئەنجومەنی شارەكانباخچەكانی ساوایان و قوتابخانەو نەخۆشخانەكان، بدەنە كەرتی تایبەت، چونكە ئەو شتانەی كە هەموومان پێكەوە خاوەنینی نابێ فرۆشتنیان بۆ ئەوان ئاسان بێ.\nپارتی دژەبیانی “سڤارییەدیموكراتەكا‌ن” كە هیچ كام لەبەرەی دەسەڵات بەدەست و ئۆپۆزسیۆن، نەك كاری لەگەڵ ناكەن، ئامادەنین گوێشی بۆبگرن و بەردەوام قسەی توندی لەدژ ئەكەن، لێ ئەو وەكو ئۆپۆزسیۆنی وڵاتی خۆمان، لەوڵاتەكەیدا لەبەرانبەر ئەو گوێنەگرتنە، ئاڵۆزی ناخولقێنێ، گوێنەگرتنی دەسەڵاتیش بۆ ئەو ناكاتە پاساو بۆ ئەوەی پرۆژەی نەبێ، بەڵكو پشت لەگوێ نەگرتنی دەسەڵات، روو لەخەڵكی وڵاتەكەی قسەی بۆ ئایندە پێیە، سەرۆكی ئەو پارتە “یمیی ئۆكێسۆن” لەگەڵ داكۆكیكردن لەوەی كە دەیەوێ كۆمەڵگا بەیەكگرتوویی رابگرێت، لەهەفتەی سیاسەتدا ئاشكرای كرد، كە پارتەكەی خوازیارە، لەداهاتوو پارەی زیاتر بۆ خولقاندنی كاری زیاتر لەسەنتەری چاودێری تەندروستی تەرخانبكرێت، گوتیشی بۆ چاكردنی ئەو لایەنە، دەبێت ئەوانەی كە لەو جێگایانە كار دەكەن، كارەكانیان وەكو نیوە دەوام نەبێ، بەڵكو مافی ئەوەیان هەبێ كاتی تەواوكار بكەن، خوازیاری ئەوەش بوو حكومەت گوێیان بۆ بگرێت و گفتوگۆیان لەگەڵ بكات.\nهەر لەهەفتەی سیاسەت سەرۆكی گەورەترین پارتی ئۆپۆزسیۆن، سۆسیال دیموكراتەكان ستێفان لیۆڤێن، لەگەڵ قسەكردن لەسەر كۆی كێشەكانی سوید، رەخنەی لەسیاسەتی حكومەتی وڵاتەكەی گرت، بۆ قوتابخانەكان و ئەو رێژە زۆرە بێكاریەی خستە بەرباس كە رووی لەوڵاتەكەی كردووە، لەگەڵ سەركۆنەی سیاسەتی حكومەتی وڵاتەكەی بۆ پەروەردە “قوتابخانەكان” سەرۆكی ئەم پارتە، روو لەئایندە دەڵێت “پارتەكەم ئەیەوێ سێ ملیار كرۆن تەرخانبكرێت بۆ باشتركردنی قوتابخانەكان”. رێژەی زۆری بێكاریش دەكاتە رەخنە لەحكومەتی وڵاتەكەی، بەڵام تەواو پێچەوانەی ئۆپۆزسیۆن لەكوردستان، حەوت ساڵ ناگەڕێتە دواوە، بەڵكو بەبڕوابەخۆبونەوە باسی حەوت ساڵی ئایندە دەكات، بەڵێنی حەوت ساڵی ئایندە دەدات، كە ئەگەر ئەوان هەڵبژاردنی ساڵی ئایندە ببەنەوە، هەتا ساڵی2020 وڵاتەكەی نزمترین رێژەی بێكاریی دەبێت، لەسەر ئاستی هەموو ئەوروپا.\nهەڵسەگاندن لای من وایە كە باس لەناڕەزایی و سیستەمی خراپ دەكرێت لەكوردستاندا، دەبێت سەیری وڵاتانی پێشكەتوو بكەین، كە ئاخۆ چیان زیاترە لەئێمە، چیمان كەمترە لەئەوان، هەروەك دەبێت سەیری حزبەكانی هەمان ئەو وڵاتانەش بكەین، كە چییان پێیە بۆ وڵاتی خۆیان، هەمان بەراوردی حزبەكانی خۆمانی بكەین، چونكە ئەوە حزبە وڵات دەگرێتە دەست و وڵات دەباتبەڕێوە، كە ئێمە حزبەكانمان تەنها لەبازنەی هەڵدانەوەی رابردوویەكی ناشیرن بخولێنەوە، هیچ هیواو قسەو پرۆژەیەكیان بۆ ئایندە پێ نەبێ، ئەوە بێگومان هیچ ئایندەیەكی باشیش چاوەڕێی ئەو وڵاتە ناكات لەسەر دەستیان.\nبۆیە كاتك من دەبینم سەرۆكی گەورەترین ئۆپۆزسیۆنی وڵاتەكەم”نەوشیروان مستەفا” دوای چوار ساڵ خەباتی پەڕلەمانی و لەجێی هەبوونی پرۆژەیەك كەلەرێیەوە لەو حزبانەی جیابكەینەوە كە ئەو ناڕازییە لێیان، دەگەڕێتەوە بۆ هەڵدانەوەی لاپەڕەكانی ناكۆكی حەوت ساڵ لەمەوبەر، لەهەمانكاتدا سەرۆكی حزبێكی ئۆپۆزسیۆنی سوید”ستێفان لیۆڤێن” دەبینم، كە بەبەڵینەوە پرۆژەی حەوت ساڵی ئایندەی پێیە بۆ وڵاتەكەی، بێهیوا دەبم لەئایندەی ئەو ئۆپۆزسیۆنەی لەمەڕ خۆمان، دڵنیادەبم هەرگیز بۆ وڵات ئایندەیەكی باشتریان پێ نابێ لەوەی كە حزبە دەسەڵاتدارەكان پێیانە.\n*هەفتەی سیاسەت لەسوید، نەریتێكی كۆنی سیاسیە لەم وڵاتە، ساڵانە لەمانگی تەموز لەپاركی “ئەلمێدالن” لەڤیسبی پارێزگای گۆتلەند پارت و رێكخراوەكانی سوید كۆ دەبنەوە، بۆ خستنەڕووی راو پرۆژەی سیاسی خۆیان. ئەو نەریتەش لەدوای ئەوە دروست بوو، كە ساڵانی شەست ئۆلۆف پالمێ سەرۆكوەزیری پێشووی سوید، لەوێدا وتاری هاوینەی خۆی دەدا.


کتێبی یەکەمین ڕووناکی بە زمانی کوردی، بە شێوەی کتێبی ئۆنڵاین بڵاو دەبێتەوە » DidiMn\nسەرەتا / ئاڕت و دیزاین/فۆتۆگرافی/کتێب/هەواڵ / کتێبی یەکەمین ڕووناکی بە زمانی کوردی، بە شێوەی کتێبی ئۆنڵاین بڵاو دەبێتەوە\nفۆتۆئەلبوومی یەکەمین ڕووناکی بە کوردی، جیاواز لە بڵاوکراوەکانی دیکە بە شێوەی ئۆنڵاین و بێبەرانبەر لە لایەن وەرگێڕەکانیەوە لە 18ی نۆڤەمبەری 2017 لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاو کرایەوە.\nسێ وەرگێڕی گەنج کاریان لە بەکوردیکردنی ئەم بەرهەمەدا کردووە، ئەوانیش: هەڵۆ بەدری، کانیاو سوعاد و کەژان سروە. کەژان سروە یەکێکە لە وەرگێڕەکانی ئەم بەرهەمە، سەبارەت بەو پەیامەی کە دەیانەوێت لە ڕێی وەرگێڕانی ئەم فۆتۆئەلبوومەوە بیگەیەنن، بۆ دیدی من گوتی: “لەم فۆتۆئەلبوومەدا ھەر یەکێک لە کارەکتەری ناو وێنەکان خاوەن چیرۆکێکی جیاوازن و چەند پەیامێکی جۆراوجۆر دەگەیەنن. ئێمە دەمانەوێت لە ڕێگەی ئەم کتێبەوە خوێنەر لە ژیان و گوزەران و چۆنێتیی بیرکردنەوەی ئەو کەسایەتییانە تێبگات کە وەکو ھەژار و کەمدەرامەت دەژین، ھەروەھا لە کۆمەڵگەدا ڕەنگە بە شێوەیەک لە شێوەکان بێڕێزییان بەرانبەر بکرێت و بە چاوێکی کەم سەیر بکرێن. لە ڕێگەی ئەم فۆتۆیانەوە دەتوانین ئەو لایەنە شاردراوەیەیان ببینین کە کەسانێکی کەم ھەوڵی بینینیان دەدەن، ئەوانیش وەک ھەموو مرۆڤێکی دیکە خاوەن ھەست و کەسایەتیی تایبەت بە خۆیانن و چەندین ئاوات و خۆزگەیان ھەیە”. هەروەها کانیاو سوعاد یەکێکی دیکەیە لە وەرگێڕەکان، گوتی: ”میدیاکانی جیهان و بەگشتییش هونەری فۆتۆگرافی، بەردەوام لە پێشبڕکێی ئەوەدان جوانترین وێنەکانیان نمایش بکەن، بەدەگمەن ڕوو دەدات فۆتۆگرافەرێک لە هەناوی ئەمانەوە بێتە دەرەوە و جوانی و ئازار و تێکۆشانە زۆرەکانی خەڵکی هەژار و کەمدەرامەت لە ڕێگەی وێنەوە پیشانی جیهان بدات. ئاکاش تەنیا بە وێنە نا، بەڵکو لەگەڵ چرکاندنی هەر وێنەیەکدا داوا لە کەسی نێو وێنەکە دەکات چیرۆکەکەی بۆ بگێڕێتەوە و دواتریش لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاویان بکاتەوە. بەم هۆیەشەوە زۆر کەس لە لایەن خێرخوازانی جیهانەوە کۆمەکیان بۆ دەنێرن و چیتر لەو کولەمەرگییەدا ناژین. باشیی ئاکاش لەوەدایە کە هەژاری و لە پەنادا تێکۆشان و کرێکاریمان پیشان دەدات، مامەڵە لەگەڵ خەڵکانێک دەکات کە تا ڕادەیەکی زۆر پەراوێزخراون.“\nلە بارەی ڕێ و شێوازی بڵاوکردنەوەی فۆتۆئەلبوومەکە هەڵۆ بەدری دەڵێت: ”بە داخەوە قەرار وا بوو ئەم کتێبە لە کتێبفرۆشی ڕەنج چاپ و بڵاو بکرێتەوە، بەڵام لەبەر نەبوونی داهاتی تەواو بۆ چاپکردنی، بڕیارمان دا لە ڕێگەی پی دی ئێفەوە بڵاوی بکەینەوە.“ هەروەها دەڵێت: ”ئەم کتێبە هیچ مافێکی پارێزراو نییە، بە پێچەوانەوە سوپاسی هەر کەس و لایەنێک دەکەین لای خۆیەوە چۆنی پێ باش بوو ئەم کتێبە بڵاو بکاتەوە تا زۆرترین خوێنەر لە ئازار و نەهامەتی و هەژاری و بێلانەیی ئەو کاراکتەرانەی ناو فۆتۆکان ئاگادار ببنەوە.“\nجی ئێم بی ئاکاش، فۆتۆگرافەرێکی بەنگلادیشییە. تاکو ئێستا زیاد لە سەد خەڵاتی نێودەوڵەتی لەسەر کارەکانی وەگرتووە و کارەکانی لە چەندین بڵاوکراوەی جیهانیدا بڵاو کراوەتەوە و پەخش کراوە، هەروەها لە ساڵی 2013دا لە بەنگلادیش پەیمانگەیەکی بە ناوی یەکەمین ڕووناکی دامەزراندووە کە ئێستا لە سەرانسەری جیهانەوە سەدان خوێندکاری هەیە. لە فۆتۆئەلبوومی یەکەمین ڕووناکیدا ئاکاش چیرۆکی ژیانی هەر یەکێک لە کاراکتەرەکانی ناو فۆتۆکانیمان بۆ دەگێڕێتەوە. ئاکاش دەڵێت: ”خۆم بە خۆشبەخت دەزانم کە بووم بە فۆتۆگرافەر تا بتوانم ئەزموونی دەنگە نەبیستراوەکان بگەیەنم، پێشەنگکردنی ناسنامەکانیان مەبەست و مانا دەدات بە ژیانی من. لە ڕێی فۆتۆگرافییەوە تەنها زمانی دڵم دەنووسمەوە.“\nخوێنەران دەتوانن لەم لینکانەی خوارەوە فۆتۆئەلبوومەکە دەستبخەن:\nكرته لێره بكه بۆ خوێندنەوەی فۆتۆئەلبوومەکە\nكرته لێره بكه بۆ داگرتنی فۆتۆئەلبوومەکە\nGMB Akash, Kteb, Photography, Yakamin Runaki, كتێبی دیدی من,


ئەو پشکنینانەی بۆ نەخۆشی شەکرە پێویستن\n13/09/2020 619 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nپزیشکێكی پسپۆڕی هەناوی و شەکرە رێنمایی نه‌خۆشانی شه‌كره ده‌كات كه هه‌ندێك پشكنین بۆ رێژه‌ی شه‌كره‌كه‌یان بكه‌ن، له‌وانه پشکنینی ئاسایی شەکره پێش نانی بەیانیان و 2 كاتژمێر دوای نانی ئێوارە، یان هەرکاتێک نه‌خۆشه‌كه هەستی بە ناڕەحەتی کرد.\nد.داهات حوێزی پزیشکی پسپۆڕی هەناوی و شەکرە و هاوكات بەڕێوەبەری سەنتەری پزیشکی خێزانی تەندروست له سلێمانی له نوسینێكدا رێنمایی نه‌خۆشانی شه‌كره ده‌كات و ده‌ڵێت: "پێویسته پشکنینی ئاسایی شەکره بە جیهازی شەکرەی ماڵەوە پێش نانی بەیانیان و 2 كاتژمێر دوای نانی ئێوارە یان هەرکاتێک هەستی بە ناڕەحەتی کرد بكرێت".\nده‌شڵێت: پێویسته پێوانی فشاری خوێن (زەخت) و کێشی لەش هەموو مانگێک بكرێت و زوو زوو پشکنینی پێیەکان بۆ زانینی سوربونەوە و برین و قورحە، ئەنجامدانی دۆپلەری ڕەنگاوڕەنگی پێیەکان و ئەشیعەی ته‌نوری پەلەکانی خوارەوە ئەگەر پێویستی کرد بكرێت، بەتایبەتی ئەگەر ئازار و سڕبونی پێیەکان هەبێت.\nئه‌و پزیشكه باسی له‌وه‌شكردووه: پشکنینی شەکری کەڵەکەبوو (فەحسی تەراکمی، سێ مانگی شەکرە (HbA1c) هەموو سێ مانگ جارێک پێویسته، له‌گه‌ڵ پشکنینی فرمانی گورچیلەکان بەخوێن و لەڕێگای میز بۆ زانینی پڕۆتینی ناو میز، هەموو سێ مانگ جارێک.\nد.داهات حوێزی ده‌شڵێت: هه‌روه‌ها پێویسته پشکنینی چەوریەکانی خوێن و ئەنزیمەکانی جگەر هەموو 3-6 مانگێک و پشکنینی چاو و تۆڕەی چاو ساڵی جارێک یان هەرکاتێک بینین تەڵخ بوو بكرێت.\nئه‌و پزیشكه هه‌روه‌ها رێنمایی نه‌خۆشانی شه‌كره ده‌كات ئیکۆی دڵ ساڵی جارێک یان هەرکاتێک ئازاری سنگ و هەناسەتوندی و دڵەکوتێ هەبێت بكرێت، له‌گه‌ڵ سەردانکردنی پزیشکی دەروونی ئەگەر دڵەڕاوکێ و خەمۆکی و قەلەقی زۆر هەبێت.


زانست – پەڕە 6 – Knwe.org\nسەرەکی » زانست (پەڕە 6)\nئا: ئالان رەئوف رێكخراوی تەندروستی جیهانیی رەخنە لەو وڵاتە دەوڵەمەندانە دەگرێت كە پلانیان هەیە ژەمی سێیەمی ڤاكسینی كۆرۆنا بۆ هاووڵاتیانیان دابین بكەن لەكاتێكدا هەندێك لە وڵاتە هەژارەكان نەیانتوانیوە وەك پێویست ژەمی یەكەمی ڤاكسینی كۆرۆنا بۆ هاووڵاتیانیان دابین بكەن. ئەم هەڵوێستەی رێكخراوی تەندروستی جیهانیی لەكاتێكدا هاتە ئاراوە كە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا مژدەی خۆئامادەكردنی بەو هاوڵاتیانەی خۆیدا كە 2 ژەمیان وەرگرتووە‌و ئامادەبن ...\nكۆریای باشوور؛ گەلێكی پەیوەست بە دابونەریتەوە\n22/08/2021\tزانست, كه‌شتی نوح\nتارا شێخ عوسمان كۆرییەكان بەوە ناسراون كە زۆر پەیوەستن بە دابو نەریتەكانیانەوە و هەرگیز پێشكەوتنە تەكنەلۆژییەكان و كرانەوەیان بە رووی جیهاندا نەیتوانیوە بە تەواوی ئەو گەلە لەو دابونەریتە داببرێت. یەكێك لە نەریتە باوەكانی كۆرییەكان ئەوەیە كە لە كۆتایی هەمووساڵێكدا پێڵاوە كۆنەكانیان دەشارنەوە بۆ ئەوەی رۆحە شەرەنگێزەكان نەیدۆزنەوە و تووشی بەدبەختی نەبن. نەریتێكی تریان ئەوەیە كە هەرگیز لە ژێر پانكەی سەقفیدا ...\nنووسینگەی كەركوك، هێمن ئەحمەد لەمساڵدا بەتایبەتی لە گەرمیان و ناوچەی كەركوكدا وشكە ساڵییەكی بەرچاو سەریهەڵداوە كە بووەتە هۆی گۆڕانكارییەكی گەورە لە كەش و هەوا و ژینگەدا بۆتە هۆی لە دەستدانی سەروەتی سامانی ئاژەڵی و دارو درەخت و پەلەوەری كێوی. پەلەوەر و باڵندەو ئاژەڵە كێوییەكان پانتاییەكی گەورەی ژینگەی كەركوكییان داگیركردووە و ئەوەندی تر سروشتەكەیان دڵگیرو خۆشتر كردووە كە جۆرەها باڵندەی تێدایە ...\nكەشتیی نوح لەوەرزی هاوین و لە كاتی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمادا، پێویستمان بە كەشوهەوای فێنك و شێدارە، هەروەها بۆ ئەوەی مرۆڤ دوور كەوێتەوە لەو ئامێرە فێنكەرەوانەی پێویستیان بە وزەیەكی زۆری كارەبایە، باشترە سوود لە هەندێك رووەكی جوانكاریی ببینین و لە ناو ماڵ و شوێنی كارەكانمان دایانبنێین. رووەكی جاڵجالۆكە یان Chlorophytum comosum ئەم رووەكە گەڵایەكی پرژپرژی سەوزی كاڵی هەیە و هێلێكی سپی ...\nفیلەكان گەیشتنەوە ماڵی خۆیان\nساڵی رابردوو رەوە فیلێك لە دارستانێكی چڕی هەرێمی Yunnan ی وڵاتی چین بەرەو ناوچەیەكی تر كۆچیان كرد بەبێ ئەوەی هیچ كەس هۆكاری كۆچی ئەو 14 فیلە بزانێت، لەكاتی رەوەكەیان و بەدرێژایی 500 كیلۆمەتر زومی كامێرای میدیاكان بە كۆپتەر چاوەدێری خەستیان دەكردن و پێ بەپێ وێنە و ڤیدیۆیان دەگرتن، ئەو فیلانە سەرەنجام لە هەرێمی Wajbank ی باكوری وڵات گیرسانەوەو چەند مانگێك ...\nكۆپتەری تەكسی یەكەم نمایشی كرد\nكۆمپانیای Volokopter ی ئەڵمانی جۆرە كۆپتەرێكی بچوكی دروستكردوە كە لە جیاتی بەنزین بە كارەبا كاردەكات و لەداهاتودا وەك تەكسی ئاسمانی بەكاردێت و هاوڵاتیان سودی لێ دەبینن، لەم رۆژانە كۆپتەرەكە بۆیەكەمین جار لە پیشانگەی تایبەتی ئاسمانی Oshkosh لەهەرێمی و سیكۆنسی ئەمریكا لە فڕۆكەخانەی ویتمان هەڵساو بۆ ماوەی چوار دەققەو بە بەرزایی 50 مەترو بەخێرایی 29 كیلۆمەتر لە سەعاتێكدا نمایشێكی كردو بو ...\nبەپێكەنین تەمەنێكی زیاتر دەژین\nخەندەو پێكەنین گوزارشت لە لەزەتی ژیان و دڵخۆشی مرۆڤەكان دەكات، پەراوێز خستنی خەم و كێشەو ئاریشەكان وا دەكات مرۆڤ جوانتر و گەشاوەترو گەشبینانە تر بنواڕێتە ئاسۆی ژیان، ئەمانە لەئەنجامی دەیان توێژینەوەی زانستی هاتون كە لە وڵاتاندا كراون، توێژینەوەیەكی ئوسترالی دەریخستوە ئەوانەی زۆر پێدەكەنن هۆرمۆنی دڵەراوكێ و بێ ئۆقرەیی لە لەشیان كەم دەبێتەوەو كەمتر توشی پەستانی خوێن و شەكرەو نەخۆشیەكانی دڵ ...\nهەولێر: تەها عەبدوڵڵا زۆر شارو شارۆچكە هەیە بە بەتایبەتمەندییەكەی یان بە شوێنێكی مێژوویی دەناسرێتەوە، كە گوزارشت لەژیان و كەلتوری دانیشتوانەكەی دەكات، زۆرجاریش لەگەڵ گۆڕانكارییە سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتییەكان بەشێك لەتایبەتمەندی ئەو شوێنانە رووبەرووی هەڕەشەو لەناچوون دەبێتەوە، كەچی هەر لە هزرو خەیاڵی خەڵكەكەی دەمێنێتەوە. كۆتری ئاشتی كە لەناو خەڵكی هەولێر زیاتر بە (كۆتری سەلام ) ناسراوە، یەكێكە لەو پەیكەرانەی دوای ...\nلاپەرە 6 لە 144« سەرەتا...«45678\t»\t102030...کۆتا »


4 کەسی خیزانێک لە ڕێیسەردانی کردنی کوڕە زیندانیکراوەکەیان گیانیان لەدەست دا – بزاڤی خزمەت\nڕۆژی ١ی ئایلولی ٢٠١٦، بە سەدان هەزار مامۆستا لە تورکیا بەدوای ناوی خۆیاندا دەگەڕان، کە ئاخۆ لە لیستی ناوی ئەو ٢٨ هەزار و ١٦٣ مامۆستایەدا هەیە کە بە تۆمەتی” پەیوەندی بە گروپی تیرۆرستییەوە” بە بڕیاری ٦٧٢ لەجێی یاسا لە کارەکانیان دوورخراونەتەوە؟!\nخەدیجە جیڤیلێک لە ڕیزبەنی ١٤ هەزار و ٧٣هەمین مامۆستادا بوو لە لیستەکەدا. پێش نیوەڕۆی هەمان ڕۆژیش، لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی خوێندنگای سەرەتایی ئیبن سینای سانجاکتێپێوە پەیوەندی پێوە کرا تا بچێت نووسراوە تایبەتەکەی وەربگرێت.\nئەو مامۆستایانەی کە ناویان لە لیستەکەدا هەبوو، بەشێوەیەک گۆڕانکاریی بەسەر ژیانیان دا دەهات، کە قەت وەک خۆی لێ نەدەهاتەوە، ئەو کارەساتەش کە بەسەر خێزانی جیڤێلێکدا دەهات تازە دەستی پێ دەکرد.\nمامۆستا خەدیجە دەرچوی زانکۆی زۆنگوڵداک کارائێلماس بوو، ئەنیس ئێڤرین جیڤێلێکی هاوژینیشی دەرچووی بەشی تورکیی زانکۆی غازی بوو. ئێڤرین دواتر چووبوو بەشی زانستە ئیسلامییەکانی لە زانکۆی ئەنادۆڵ تەواوکردبوو، لە زۆر کەرتی تایبەتیشدا کاری کردبوو.\nیەکەم ناڕەحەتیی کە ڕووبەڕووی ئەو خیزانە بوویەوە، کێشەی ئابوریی بوو. ئێڤرین لە ساڵی ٢٠١٧دا داوکااریی پیشکەش کردبوو تا وەک مامۆستا لە خوێندگای حکومیدا دابمەزرێندرێت. هیچ کێشەیەکی نەبوو، بە لێپرسینەوەی ئاسایشییدا تێپەڕیی و بوو بە مامۆستا. بەڵام بەیانی ڕۆژێکی حوزەیرانی ٢٠١٧، پۆلیس لە دەرگای ماڵەکەی دا. بڕیاری دەستبەسەر کردنیان پێبوو کە لەلایەن سەرۆکایەتی داواکاری گشتیی ئەنکەرەوە دەرکرابوو. تۆمەتی دەستبەسەر کردنەکەی ئەوەبوو کە ” لە ساڵی ٢٠٠٥دا جێگری بەڕێوبەری بەشەناوخۆییەکی بزاڤی خزمەت بووە.”\nهیچ تۆمەتێکی وەک” بەکارهێنانی بایلۆک، یاخود خەواندنی پارە لە بانک ئاسیادا” نەدرابووە پاڵی کە بە گشتی دەدرانە پاڵ ئەندامانی بزاڤەکە. هەرچەندە ئێڤرین ڕاشیگەیاند کە ئەو بەشەناوخۆییەی ئەو تێیدا کاری کردووە، سەر بە حکومەت بووە، بەڵام داواکار دۆسیەکەی دۆسیەکەی نارد بۆ دادگا.\nجیڤێلێک، بەهۆی ئەوەی بەر لە ١٢ ساڵ لە شوینێکدا کاری کردووە، تۆمەتی ئەندامیەتیی لە گروپی تیرۆرستییدا درایە پاڵ و نێردرا بۆ گرتوخانەی کرکالێ کێسکین. دواتریش بەهۆی بەتاڵبوونی تەواوی کاسەی ماڵیان، خەدیجە و دوو منداڵەکەی( نەعیمە، ٨ ساڵان- بێتول، ٣ ساڵان) چوونەوە بۆ ماڵی باوکی لە دوزجە.\nلەو ڕۆژە بەدواوە، ئیتر ئێڤرین مانگی جارێک دەیتوانی خێزانەکەی ببینێت\n٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ش یەکێکی ترە لە بەروارەکان و تیایدا خەدیجە و دوو منداڵەکەی، بە یاوەری باپیریان بەڕێکەوتن و دایکی ئێڤرینیش لە ریزەوە هات تا لەگەڵیاندا سەردانی ئێڤرین بکەن. نیوەشەو بەڕێکەوتن و بەیانی کاتژمێر ٧ لە گرتوخانەکە بوون. دیدارە یەک کاتژمێرییەکەی ئەو ڕۆژەی ئێڤرین دوا دیدار بوو.\nلە ڕێی گەڕانەوەیاندا کە ٣٥٠ کم بوو، بڕیبوویان بۆ بینینی ئێڤرێن، خێزانەکە بوون بە ژێر بارهەڵگرێکەوە و تەنها خەدیجە گیانی لەدەست نەدا، دوو منداڵەکەی و باوکی و خەسوی گیانیان لەدەست دا. خۆشی بە برینداری و لەشی تێکشکاوەوە گەیەندرایە نەخۆشخانەی نموونە لە ئەنکەرە. لەگەڵ چاو کردنەوەشیدا لەو جەندرمەیەی پرسی کە گەیشتە سەری: ” کێ و کێ مردوون؟!”\nجەندرمەکە پێی وتی:” ئێستا بەرگەی ناگرێت، تا پێت بڵێم”. لە وەڵامدا خەدیجە وتی:” من کە بەرگەی ئەوەم گرت لەگەڵ نیشتیمانپەروەریمدا بە ناپاک لەقەڵەم بدرێم، بەرگەی ئەمەش دەگرم”\nلە تۆمارێکی ڤیدیۆییدا کە هاوڕێیەکی نزیکی خەدیجە لە نەخۆشخانە تۆماری کردووە، خەدیجە ڕوو لە بەرپرسان دەکات و دەڵێت:” تکایە، مێردەکەم پاس ئەم کارەساتە ناتوانێت بگەڕێتەوە زیندان، بە تەنیا مەیخەنەوە زیندانەوە. من سمت و سنگ و قۆڵم شكاوە. من و ئەو پێویستمان بە یەکتر هەیە. تکایە ئازادی بکەن.”\nلە هەمانکاتیشدا ئێڤرێن بە مۆڵەتی تایبەتی داواکار، بردرابوو تا لە مەراسیمی بەخاکسپاردنی منداڵەکانیدا لە ئامادە بێت لە دوزجە، بەڵام ئێڤرین یەک لەسەر یەک دەیوت” فریشتەکانم ڕۆیشتن”. دواتریش قۆڵ لەناو قۆڵی جەندرمەکان بردرا تا لە ئەنکەرە ژنەکەی ببینێت، تەنها بۆ ماوەی ١٠ خولەک.\nپاش بەسەر بردنی ١٠ خولەکەکە بە بێدەنگیی و دەستلەناو دەستی ژنەکەی، ئێڤرێن بردرا بەرەو ڕیزە بۆ بە خاک سپاردنی دایکی کە لە هەمان ڕووداودا گیانی لەدەست دابوو. ئێڤرێن ئەو باوکە بوو کە پێشتر منداڵەکانی بەخاکسپاردبوو، ئێستاس ئەو منداڵەبوو کە دەچوو دایکی بە خاک بسپێرێت.\nپاش ڕووداوەکە و بۆ ڕۆژی دووشەممە، پارێزەرەکەی ئێڤرێن سکاڵای ئازادکردنەکەی نوی دەکاتەوە، بەڵام ئێڤرێن لە ١٤ی کانوونی یەکەمدا بڕیاری لێپرسینەوە درا، لە ٢٨ی کانوونی دووەم ی ٢٠١٩دا دادگایی دەکرێت.\nئەندام پەرلەمانەکەی هەدەپە دەڵێت چی؟\nسەبارەت بە دەستگیر کردنی تۆمەتباران دوور لە شوینی خیزانەکانیان لەلایەن حکومەتی تورکیاوە، عومەر فاروق گەرگەرلیئۆغڵوو ئەندام پەرلەمانی هەدەپە ڕایگەیاند کە؛ ” ئەوە پێشێلکردنی مافی مرۆڤە و بەڵگەیە لەسەر زیندانیی کردنی بەرنامەبۆداڕێژراو.”\nشایەنی باسە تەنها دەستگیرکراوەکانی بزاڤی خزمەت نین کە دوور لە شوێنی ژیانی خیزانەکانیان زیندانیی کراون، بەڵکو زیندانییە کوردەکانیش بە هەمان شێوە زیندانیین.\nئەو خێزانانەی کە کەسێکیان لە گرتوخانەیەکی دوور زیندانییە و لە دادگایەکی دوور دادگایی دەکرێت، ناچارن شەو بەڕێ بکەون تا بەیانیان کاتژمێر ٧ بگەنە دادگا، ئەوەش ئەگەری ڕووداوەکانی هاتوچۆ بەسەریاندا زیاد دەکات. جگە لە خێزانەکەی جیڤێلێکیش، چەندین خیزانی تر بەهۆی ئەوەی سەردانی زیندانییەکانیان کردووە توشی ڕووداوی هاتوچۆ بوون. یەکێکی تریش لەوان خیزانی مامۆستا بوراک ئایدنە، کە ئەویش بە هەمان بڕیاری حکومەت لە کارەکەی دوورخراوەتەوە.\nلەکاتی گەرانەوەیاندا کە لە گیرێسونەوە سەردانی ماردینیان کردبوو بۆ بینینی کوڕەکەیان لە زیندان، خیزانەکە توشی ڕووداوێک بوون و ٤ لەو ڕووداوەشدا ٤ کەس گیانیان لەدەست دا.\nهەرچەندە سەرەتا مۆڵەتیان بە بوراک نەدابوو کە بچێت بۆ سەردانی گۆڕی ئازیزانی، بەڵام دواتر مۆڵەتیان دا و سەردانەکەی و ئەو وینانەی کە لەسەر گۆڕی ئازیزانی گرتبوونی، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بوونە نیشانەی ستەم و خەم و پرسە گێڕان.\n493 جار بینراوە 2 جار ئەمرۆ بینراوە\nوەفایەک بۆ شەهیدەکانی ڕووباری مەریچ


پۆلیسی راپەڕین: تەرمی ئافرەتێك گەیەندرایە نەخۆشخانە و بەوتەی كەسوكارەكەی "خۆی خنكاندوە"\nبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی ئیداره‌ی ڕاپه‌ڕین رایگه‌یاند، ئێواره‌ی ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه ته‌رمی ئافره‌تێك گه‌یه‌ندرایه نه‌خۆشخانه كه شوێنه‌واری په‌ت به‌ملیه‌وه دیار بو، پاش رێكاره‌كانیش، راده‌ستی كه‌سوكاره‌كه‌ی كرایه‌وه.\nله‌راگه‌یه‌ندراوێكدا، پۆلیسی ڕاپه‌ڕین بڵاویكرده‌وه، ئێواره‌ی ئه‌مڕۆ ته‌رمی ئافره‌تێك به‌ناوی (د، ٲ، م) له دایكبوی ساڵی 2001 پیشه ژنی ماڵ دانیشتوی گه‌ڕه‌كی راپه‌ڕینی قه‌زای ڕانیه گه‌یه‌ندرایه نه‌خۆشخانه‌ی گشتی رانیه كه شوێنه‌واری په‌ت به‌ملیه‌وه دیاربو.\nبه‌وته‌ی كه‌سوكاری ئه‌و ئافره‌ته، "له‌ماڵی خۆیان به په‌ت خۆی هه‌ڵواسیوه به‌و هۆیه‌وه مردوه"\nپۆلیس راپه‌ڕین راشیگه‌یاندوه، به‌وته‌ی كه‌سوكاری ئه‌و ئافره‌ته، "له‌ماڵی خۆیان به په‌ت خۆی هه‌ڵواسیوه به‌و هۆیه‌وه مردوه".\nته‌رمی ئافره‌ته‌كه دوای ئه‌نجامدانی پشكنینی توێكاری له پزیشكی دادوه‌ری رانیه ڕاده‌ستی كه‌سوكاری كرایه‌وه\nئه‌وه‌شی خسته‌ڕو، ته‌رمی ئافره‌ته‌كه دوای ئه‌نجامدانی پشكنینی توێكاری له پزیشكی دادوه‌ری رانیه ڕاده‌ستی كه‌سوكاری كرایه‌وه دۆسیه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ش بۆ ڕوداوه‌كه كرایه‌وه، لێكۆڵینه‌وه له له‌وباره‌یه‌وه به‌رده‌وامه.


مه‌ڵبه‌ندی شاره‌زووری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان به‌بۆنه‌ی 28 هه‌مین ساڵڕۆژی ڕاپه‌ڕینی قه‌زای شاره‌زوور ڕاگه‌یه‌نراوێكی بڵاوكرده‌وه تێداهاتووه " ڕۆژی 8ی ئازاری 1991 پێشمه‌رگه و ڕێكخستنه‌كانی حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان به هاوكاری جه‌ماوه‌ری قه‌زای شاره‌زوور توانیان داموده‌زگاكانی حزبی به‌عس راماڵن كۆتایی به‌ده‌سه‌ڵاتی حزبی به‌عس بهێنن له قه‌زای شاره‌زوور".\nده‌قی راگه‌یه‌نراوه‌كه‌ی مه‌ڵبه‌ندی شاره‌زووری حزبی سۆسیالیست :\nجه‌ماوه‌ری تێكۆشه‌ری قه‌زای شاره‌زوور\nبه‌بۆنه‌ی 28 هه‌مین ساڵڕۆژی ڕاپه‌ڕینی جه‌ماوه‌ری كوردستان سه‌ری ڕێز و وه‌فا نه‌وی ده‌كه‌ین بۆ شه‌هیدانی كورد و كوردستان و جوانترین پیرۆزبایی ئاراسته‌ی جه‌ماوه‌ری كوردستان و قه‌زای شاره‌زوور ده‌كه‌ین .\nڕۆژی 8ی ئازاری 1991 پێشمه‌رگه و ڕێكخستنه‌كانی حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان به هاوكاری جه‌ماوه‌ری قه‌زای شاره‌زوور توانیان داموده‌زگاكانی حزبی به‌عس راماڵن كۆتایی به‌ده‌سه‌ڵاتی حزبی به‌عس بهێنن له قه‌زای شاره‌زوور. \nجه‌ماوه‌ری قه‌زای شاره‌زوور\nحزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان وه‌ك هێزێكی كاریگه‌ر له نێو به‌ره‌ی كوردستانی ڕۆڵی به‌رچاوی بینی له ئازاد كردنی به‌شێكی زۆری كوردستان به كه‌ركوكیشه‌وه له ده‌ستی ڕژێمی به‌عس، حزبی سۆسیالیست له دوای ئازادكردنی خاكی كوردستان ئه‌ركی پاراستی ده‌سكه‌وته‌كانی راپه‌رینی له ئه‌ستۆگرت و له‌و پێناوه‌شدا قوربانی گه‌وره‌ی داوه.\nسه‌ركه‌وتنی گه‌لی كورد له راپه‌رینی ئازاری 1991دا له ئه‌نجامی یه‌كگرتوو و یه‌كهه‌ڵوێستی هێز و لایه‌نه سیاسیه‌كان و جه‌ماوه‌ری كوردستان بوو، بۆیه هه‌ر كات گه‌له‌كه‌مان یه‌كهه‌ڵوێست بووه سه‌ركه‌وتنی مسه‌وگه‌ر كردووه و له‌و چوارچێوه‌یه‌شدا له‌رووبه‌ڕوبونه‌وه‌كانی چه‌كدارانی داعش هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان به هاوكاری جه‌ماوه‌ری كوردستان و هیزه هاوپه‌یمانه‌كان توانیان چه‌كدارانی داعش تێكبشكێنن و به دونیای نیشان بده‌ن گه‌لی كورد شه‌ڕ له دژی تیرۆر ده‌كات له پێناو ئاشتی و ئارامی جیهاندا، بۆیه پاراستن و به ده‌ستهینانی مافی گه‌له‌كه‌مان له یه‌كگرتندایه له‌به‌رامبه‌ر نه‌یارانی میلله‌ته‌كه‌مان.\nئه‌مرۆ له كاتێكدا یادی راپه‌رین ده‌كه‌ینه‌وه هه‌رێمی كوردستان به قۆناغێكی هه‌ستیاردا تێده‌په‌ڕێت و پێویستی به هه‌موو هێزه‌كانه بۆ گه‌یاندنی به كه‌ناری ئارام و دابینكردنی خۆشگوزه‌رانی بۆ جه‌ماوه‌ری كوردستان، چونكه له ماوه‌ی ڕابردوودا میلله‌ته‌كه‌مان له یه‌ككاتدا ڕووبه‌ڕوی شه‌ڕی داعش و قه‌یرانێكی دارایی سه‌خت بویه‌وه، ئه‌مڕۆ ئه‌و ده‌رفه‌ته هاتۆته پێشه‌وه كۆتایی به‌شه‌ڕی داعش هاتووه و بارودۆخی ئابووری هه‌رێمش هه‌نگاو به‌ره‌و باشی ده‌نێت ، پێویسته ئاوڕی جدی له كه‌س و كاری سه‌ربه‌رزی شه‌هیدان و فه‌رمانبه‌ران و جه‌ماوه‌ری كوردستان بدرێته‌وه.\nئێمه له حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان به‌رده‌وام ده‌بین له پاراستنی ده‌سكه‌وته‌كانی ڕاپه‌ڕین، هیواخوازین له ئاینده‌یه‌كی نزیكدا كابینه‌ی نۆیه‌می حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پێكبهێنرێت و به‌رژه‌وه‌ندی جه‌ماوه‌ر پێش هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی تر بخرێت تا له‌و ڕێگه‌یه‌وه میلله‌ته‌كه‌مان به خواسته‌كانی خۆی بگات ودڵنیایش ده‌ده‌ین به میلله‌ته‌كه‌مان داكۆكیكاری ڕاسته‌قینه‌ی مافه ڕه‌واكانیان ده‌بین.\nشكۆدار بێت 8ی ئازار ڕۆژی ئازادكردنی قه‌زای شاره‌زوور\n8ی ئازاری 2019


جەلال تاڵەبانی سەرۆك كۆماری عێراق دەگەڕێتەوە باشوری كوردستان – زاگرۆس پۆست\nماڵەوە / کوردستان / جەلال تاڵەبانی سەرۆك كۆماری عێراق دەگەڕێتەوە باشوری كوردستان\nجەلال تاڵەبانی سەرۆك كۆماری عێراق دەگەڕێتەوە باشوری كوردستان\nهه‌ینی 18 ته‌مموز 2014\tکوردستان, هەواڵ 221 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nسبەینێ شەممە 19-7-2014، جەلال تاڵەبانی سەرۆك كۆماری عێراق و سكرتێری گشتی یەكێتی نیشتمانی كوردستان بە تەندروستییەكی باشەوە دەگەڕێتەوە خاكی هەرێمی كوردستان.\nنوسینگەی سەرۆكایەتی كۆماری عیراق لە بەیاننامەیەكدا ئەمڕۆ18-7-2014، بڵاویكردەوە كە بەهۆی باشبوونی تەندروستیەوە، مام جەلال سبەینێ لە وڵاتی ئەڵمانیاوە، دەگاتەوە خاكی باشوری كوردستان و بەم بۆنەیەشەوە پیرۆزبایی لە سەرجەم دانیشتووانی باشوری كوردستان و عیراق كرد.\nدوابەدوای ئەو بەیاننامەیە قوباد تاڵەبانی كوڕی جەلال تاڵەبانی و جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان بە راگەیاندنەكانی وتووە كە، هەواڵكە راستە و وێڕای پشتڕاست كردنەوەی ئەو هەواڵە، پیرۆزبایی لە سەرجەم دۆستان و لایەنگرانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان و بە گشتی خەڵكی باشوری كوردستان و سەرجەم هاوڵاتییانی عێراق كرد.


هەر هاووڵاتیەك كارتی دەنگدانی ونكردبێت، پێویستە مامەڵەی ونبوون ئەنجام بدات 2017-05-02\nخەبات: حەمید سورچی ــ هەریر\nسیستەمی تۆماركردنی بایۆمەتری بەمشێوەیە ناسێندراوە، كە بریتییە لە: "زانستی پێوانەكردنی خەسڵەتە ژیانییەكانی مرۆڤ، زانستێكە لە كۆتایی سەدەی بیستەمەوە بایەخی زۆری پەیاكردووە، بەكار دەهێنرێ بۆ پێوانەكردن و جێگیركردنی هەموو ئەو نیشانە جیاكەرەوانەی لە مرۆڤێكەوە بۆ یەكێكی تر جیاوازن و هەرگیز لە دوو مرۆڤ دووبارەنابنەوە، وەكو مۆری پەنجە، مۆری ناولەپ، مۆری ژێرپێ، نیشانە جیاكەرەوەكانی سەر دەموچاو، گلێنەی چاو، تۆنی دەنگ".\nتۆماركردنی بایۆمەتری یان كارتی زیرەك (كارتی دەنگدان) بۆ هەموو كەسێك دروست دەكات، كە لەكاتی هەڵبژاردنە گشتییەكاندا تەمەنی لە هەژدە ساڵ زیاتربێ، بۆ ئەوەی ئەوكارتە زیرەكەت دەست كەوێت، دەبێ بچیت بۆ ناوەندێكی تۆماركردنی بایۆمەتری لەوێ بەدەزگایەك وێنەی دەموچاو و مۆری هەر دە پەنجەی دەست ئەگیرێت، كە پێیدەوترێت (دەزگای بایۆمەتری) .\nهەروەها تۆماری ئەلیكترۆنی بایۆمەتری دەنگدان، بریتییە لە خۆ نوێكردنەوەی دەنگدەر بە شێوەی ئەلیكترۆنی، واتا وێنەو پەنجەمۆری ئەو كەسە وەردەگیرێت لەگەڵ پڕكردنەوەی فۆرمێكی تایبەت (فۆرمی تۆماری بایۆمەتری) بەزانیارییەكانی خودی ئەو كەسە. لەم سۆنگەیەوە ئێمە لەڕۆژنامەی (خەبات) بۆ ڕۆشنایی خستنەسەر پرۆسەی بایۆمەتری دەنگدان، لەدەڤەری هەریر بە پێویستمانزانی لەنزیكەوە عەبدولغەفار عەبدوڵڵا شەریف بەرپرسی بەشی بایۆمەتری دەنگدان لەشارەدێی هەریر بدوێنین لەبارەی چۆنیەتی ئەنجامدانی پرۆسەكەو بەرێوەچوونی كارەكانیان و رێژەی بەشداری هاونیشتیمانیان و ئاستەنگ و لەمپەرەكانی بەردەم رەوتی كاركردنیان.\nچۆنیەتی بەڕێوەچوونی كــارەكانیان\nعەبدولغەفار عەبدوڵڵا شەریف بەرپرسی بەشی بایۆمەتری دەنگدان لەشارەدێی هەریر لەبارەی چۆنیەتی بەڕێوەچوونی كارەكانیان بە (خەبات)ی راگەیاند: تائێستا كارەكانمان زۆر بەباشی بەڕێوەدەچێت، هاووڵاتیان زۆر بەگەرموگوڕییەوە رۆژانە سەردانمان دەكەن، ئێمەش لە كاتژمێر هەشت و نیوی بەیانییەوە تا چواری ئێوارە دەوام دەكەین و لە خزمەتیانداین.\nبەڵگەنامە پێویستەكان بۆ هاونیشتیمانیان\nئەم بەرپرسەی بەشی بایۆمەتری دەنگدان لەبارەی ئەو بەڵگەنامە پێویستانەی كە دەبێت هاووڵاتی لەگەڵ خۆیدا بیهێنێت گوتی: هەر هاووڵاتیەك كە سەردانمان دەكات، پێویستە ئەم بەڵگەنامانە لەگەڵ خۆیدا بهێنێت، ناسنامەی باری كەسێتی، كارتی دەنگدان، كارتی زانیاری، فۆرمی خۆراك، رەگەزنامەی عیراقی.\nعەبدولغفار عەبدوڵڵا لەبارەی شێوازی تۆماركردن روونیكردەوە: هەر هاووڵاتییەكی عێراقی كە ئەم پرۆسەیە ئەنجام دەدات دەبێ بەڵگەنامەی پێویست لەگەڵ خۆیدا بێنێت، دواتر كارمەندی بنكە فۆرمێكی تایبەت بەزانیاریەكانی ئەو كەسە پڕدەكاتەوە، دواتر دەخرێتە نێو كۆمپیوتەرو وێنەو پەنجەمۆری وەردەگیرێت و دەخرێتە نێو كۆمپیوتەر، پسوولەیەكی بچووكی تایبەت بە بایۆمەتری بە هاووڵاتیەكە دەدرێت.\nونبوونی كـــــارتی دەنــــگدان\nلەبارەی ونبوونی كارتی دەنگدان لە هەڵبژاردنی پێشوو،ئەو بەرپرسە گوتی: هەر هاووڵاتیەك كارتی دەنگدانی ونكردبێت، پێویستە مامەڵەی ونبوون ئەنجام بدات، تا بتوانێت خۆی تۆمار بكات.\nیەك بنكەی بایۆمەتری دەنگدان و ئاستەنگ\nبەرپرسی ناوبراو لە وەڵامی پرسیاری ئایا یەك بنكەی بایۆمەتری دەنگدان لەم دەڤەرە ئاستەنگ ناخاتە بەردەم چۆنیەتی راییكردنی كارەكانیان؟ گوتی: بێگومان گوشارێكی زۆرمان لەسەرە، بەڵام ئێمە بەهەموو توانایەكمان هەوڵ دەدەین تاكو بتوانین لە خزمەتی هاووڵاتیان دابین، لە ئێستایشدا پرۆسەكە زۆر بەڕێكی بەڕێوەدەچێت، چونكە لە لەزۆربەی شارەدێیەكان بنكە كراونەتەوە.\nڕێژەی بەشداری هـــــاووڵاتیان\nــ لەبارەی رێژەی بەشداری هاووڵاتیان بۆ نوێكردنەوەی كارتی دەنگدان لەتۆماری ئەلیكترۆنی بایۆمەتری، ناوبراو بۆ (خەبات) گوتی: لەسەرەتادا رێژەكە تۆزێك كەم بوو، بەڵام وردەوردە زیادی كرد، خۆشبەختانە ئێستا زۆرباشە، هاووڵاتیان زۆر بەگەرموگوڕیەوە سەردانمان دەكەن، تاكوئێستا رێژەیەكی باش تۆماركراوە، بەڵام هێشتاش زۆری ماوە.\nبەشداری گوندنیشنان لەپرۆسەی ئەلیكترۆنی بایۆمەتری دەنگدان\nهەر لەوەڵامی پرسیارێكی تری (خەبات) لەبارەی بەشداریكردنی گوندندنشینان لە پرۆسەی ئەلیكترۆنی بایۆمەتری دەنگدان، ئەو بەرپرسە گوتی: لەراستیدا رێژەیەكی زۆری دەنگدەرانی ئەم سنوورە دانیشتووی گوندەكانن، لەبنكەش زۆر دوورن، ئێمەش ئەوەی لە تواناماندابێت بۆیان دەكەین، لە داهاتوودا هەوڵ دەدەین كارئاسانیان بۆ بكەین و تیمی گەڕۆك پێكبێنین، بەڵام پێویستە رەزامەندی بەڕێوەبەری گشتی وەربگرین بۆ ئەم مەبەستە.\nرێنمایی بۆ هـاونیشتیمانیان\nبەرپرسی بەشی بایۆمەتری دەنگدان لەبارەی رێنماییان بۆ هاونیشتمانیان گوتی: داواكارین لە هاووڵاتیان سەردانمان بكەن و ناوی خۆیان تۆماربكەن و بەڵگەنامەی پێویست لەگەڵ خۆیاندا بێنن تا مافی دەنگدانیان لەدەست نەچێت.\nلەوەڵامی كۆتا پرسیاری (خەبات)دا لەبارەی ئاریشەو لەمپەرەكانی بەردەم رەوتی كاركردنیان، بەرپرسی بەشی بایۆمەتری هەریر گوتی: لەسەرەتادا خەڵك وەكو پێویست سەردانی نەدەكردین بۆ خۆ نوێكردنەوە، بەڵام ئێستا زۆرباشە، كارەكانمان بەڕێكی بەڕێوەدەچێت و كێشەمان نییە.


ژارگۆن - ٧ -.\nدەزانی بۆچی من ھێندە پەرێشان و خەفەتبارم\nلە بازاڕی ژیان غەیری ھونەر نیمە چ سەرمایە. (ھێمن).\nھەموو شتێ بەرەو نەمان دەچێ، ئەدەب و ھونەر نەبێ، کە دووبارە خۆی لەسەر جوانی و تەجاوزکردنی پێوانە و نۆرمە سونەتییەکان، بونیاد دەنێتەوە.. ئەدەب و ھونەر وەک (ئەرستۆ) دەڵێ، لاسایکردنەوەی سروشت و وێنەگرتنی ژیان نییە. ئەدەب و ھونەر جوانکردنی پەیوەندییەکان و ئاشکراکردنی نھێنییەکانی ژیانە. مەرج نییە لە پشت ھەموو ئەدەبێکی بەرز، ئەخلاقێکی بێ وێنە وەستا بێت.. (جان جاک رۆسۆ (١٧١٢-١٧٨٨) ئەدەب لە ئەخلاق و ئاکار جیا دەکاتەوە. ئەدەب ناکەوێتە ژێر یاسا و رێسا ئەخلاقیەکانەوە، چونکە بەبێ خەیاڵ، بەبێ یاخیبوون، بەبێ سەماکردن لە ژێر شمشێرەکەی (دیمۆکلیس) ئەدەب و ھونەر ناتوانێ ئازادی بە دەست بھێنێ. لە ئەدەب و ھونەردا (خاڵی پەتی) بوونی نییە، داھێنانی ئەدەبی گەیشتنە بە نوقتەی ئەکلیدیس، نە قبوڵکردنی رەھایە، نە رەتکردنەوەی رەھا، بەڵکو ھەمیشە سورە لەسەر ئەوەی ململانێ لەگەڵ واقیعدا بکات، وەک چۆن پارێزگاری لەو جوانیە بێ ناوەش دەکات، کە ھەمووان بە یەکەوە کۆ دەکاتەوە.. یاخیبوونی شاعیرانە وەک چۆن سۆزێکە بۆ بێ گوناھی، بە ھەمان شێوە تەعبیر لە گەوھەری (بوون) دەکات، یاخی بوون وەک حاڵەتی نووسین لە داھێناندا بەرکەماڵ دەبێت و پێشمەرجی ئازادی و جوانیە!\nلێرەوە دەمەوێ بڵێم جوانکاری یان رۆمانسی وەک بزاڤێکی ھونەری و ئەدەبی و فیکریی، ئازاد کردنی زمان و توانا فیکرییەکانە، لە ھەموو کۆت و بەندە بۆماوەییەکان.. ئەدەب و ھونەری رۆمانسی لە کۆتاییەکانی سەدەی ھەژدەی زایینی لە فەرەنسا سەری ھەڵدا و لە زاراوەی رۆمان (roman) ھەڵقوڵاوە، ئەو زاراوەیە بۆ (جیمس بۆزویل) دەگەڕێتەوە، وەک ئاماژە کردن بۆ ئەو شت و شوێنانە بەکار ھێنراوە، کە ھێزی وشە لە توانایدا نییە، وەسفیان بکات.\nکەواتە پێش ئەوەی رەخنەگرانی ئەدەبی لە سەدەی بیستەم، ھێرش بکەنە سەر رۆمانسی و دواتر قسە لە رۆمانسیی نوێ بکەن، وەک پەیوەندی نێوان سۆز و ھەرەمەکیەت و ئیرادەی ھوشیارانە.. بزوتنەوەی رۆمانسی شۆڕشێک بوو بەسەر عەقڵ و دەسەڵاتەکانی عەقڵ.. جوانکاری بوو بەسەر کلاسیک و پەرچەکردارێک بوو دژی شۆڕشی پیشەسازی، دژی ئۆرستۆکراتی و نۆرمە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی سەدەی رۆشنگەری... رۆمانسی جەخت لە سۆز و خەیاڵی سەرکێش دەکات و بە سەرچاوەی حەقیقی ئەزموونەکانی جوانی و یاخیبوون دادەنرێت، جەخت لە یاخیبوونی ویژدانی و ھەڵاتن لە واقیع دەکات، لە دەرەوەی پرنسیبە تەقلیدییەکانی ئەدەبەوە خۆی دەنوێنێ، خودێتی و تاکگەرایی بەرز دەکاتەوە، دەکەوێتە نێو پانتاییەکانی خەیاڵ و خەون و وێناکانەوە.\nلە ئەدەبی کوردی و بزوتنەوەی رۆشنبیریی دوای ساڵانی (١٩٢٠) و بڵاوبوونەوەی رۆژنامە و گۆڤارە کوردییەکان.. ئەزموونی (گۆران ١٩٠٥-١٩٦٢) شاعیری سروشت و جوانی، وەک شاعیرێکی رۆمانسی کەوتە سەر پێ، دواتریش بزوتنەوەی روانگە بە بیرکردنەوەیەکی دیکەی جیاواز سەری ھەڵدا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا جێکەوتە و کاریگەری رۆمانسیانە لە شیعری کوردیدا نەکوژایەوە.. ئەگەر بۆدلێر (١٨٢١-١٨٦٧) فەرەنسی و شاعیری ئینگلیزی شیلی (١٧٦٢-١٨٢٢) و نووسەری ئەڵمانی گۆتێ (١٧٤٩-١٨٣٢) و قەسیدەی (شەوی ئۆکتۆبەری)ی شاعیری فەرەنسی (ئیلفرید دی مۆسیە) بە شاکارێکی رۆمانسیی دابنرێت، ئەوە لە شیعریی کوردی دوای بزوتنەوەی روانگە، ناتوانین ژەنەراڵی پایز (محەمەد عومەر عوسمان)ی شاعیر، لە سروشت و خەیاڵ و گۆشەگیری بکەینەوە، چونکە وزەی جوانکاری و شیعریی لە (غوربەتا) جگە لە سروشت و دەسەڵاتی خەون و خەیاڵ دەبێ چی بێت؟ وەک چۆن ناتوانین شاعیری سەبتایتڵی (حەنین دەمکوژێ) (ئیسماعیل بەرزنجی) ئەو شاعیرەی ھەمیشە خەون و خەیاڵەکانی لە سۆزی بۆ رابردوو وێنا دەکات، ئەو شاعیرەی دەسووتێت بێ ئەوەی لە بەرانبەر جوانی ئافرەت دەم بکاتەوە، دەسووتێت بێ ئەوەی لە بەرانبەر تەنیایی ھیچ بڵێت، ئەو کەسەی لەگەڵ کتێب و یادەوەری و قەلەقی.. دەسووتێت، لە پەرستنی رابردوو جیا بکەینەوە!