ئێستا و ئه‌گه‌ره‌كانی به‌ده‌وڵه‌ت بوون – Denegkan\nئێستا و ئه‌گه‌ره‌كانی به‌ده‌وڵه‌ت بوون\nقسه‌كردن له‌سه‌ر ده‌وله‌تی كوردی بۆته قسه‌ی شار واتا له قسه‌ی سیاسه‌كان هاتۆته خوار, شه‌قام قسه‌ی خۆی هه‌یه , تاكی كورد خه‌ونی له مێژینه‌یه‌تی نه‌ك خه‌ونی شاعیرێك (سه‌ركرده‌یه‌ك وته‌نی) ,چونكی تاكی كورد په‌روه‌رده و به جۆش بووه و به‌گڕه بۆ كوردستان ,كوردستانی ده‌وله‌ت . ئه‌وه‌ی ماهیه‌تی ئه‌و وتاره‌یه ئه‌وه‌یه ئایه كاتی ئه‌وه هاتووه ئه‌م خه‌ونه به واقیعی بكه‌ین ؟ یاخود گه‌ره‌كیه‌تی هێشتاش بیلاوێنینه‌وه و خه‌به‌ری نه‌كه‌ینه‌وه ,چاوه‌رێ ئه‌لقه‌ی كۆتایی كه‌ین, با بزانین به چی ده‌گات !!!\nده‌وڵه‌تی كوردی یا ده‌وڵه‌تی كوردستان له پاش به ده‌وڵه‌ت بوونی باشووری سودان گه‌شایه‌وه به‌جۆریك ده‌نگه‌كان به‌هێزتر و هاواره‌كان گه‌وره‌تر و هه‌وڵه‌كان گه‌شتر ده‌رده‌كه‌وتن ,وه‌لێ له واقیع هیچم نه‌بینی ! هه‌موو هه‌ولێك پێویستی به پرۆسه‌ی به‌رنامه بۆ داڕێژراو هه‌یه, گه‌ر نه‌زانی ئه‌م رێگایه به‌ره‌و كوێت ده‌بات چونی هه‌ڵه‌یه , كردنی هه‌ڵه‌یه‌كی ئاوا ده‌رئه‌نجامێكی باش به‌ده‌سته‌وه نادات , كوردستان گه‌ره‌كیه‌تی به‌ر له ده‌وله‌ت ژێرخان و سه‌رخانی تۆكمه‌تر و به‌هێزتر بكرێت , گه‌ر نا ده‌وڵه‌تی بێ ئابوری , بێ ئاسایش و ئارامی چ سه‌رمایه‌كی بۆ خه‌لكه‌كه فه‌راهه‌م ده‌هێنێت , به‌مانایه‌كی تر گه‌ر ده‌وله‌تێك به هه‌مان هۆكار و كه‌رسته‌كانی كۆماری كوردستان دروست بكه‌ین , خوا نه‌كرده هه‌مان ده‌رئه‌نجامی ده‌بێت . بۆیه پێویسته به‌ر له ده‌وڵه‌تی كورد كار بۆ به‌هێزی و تۆكمه‌تركردنی ئابووری و ئاسایشی كوردستان بكرێت , به‌جۆرێك گه‌ر ئاسایشی خۆراكیمان له‌رووی ( چه‌ندایه‌تی و چۆنایه‌تی) به‌هێز نه‌بێت , هه‌ر هه‌وڵێك بۆ ئابلوقه‌ی ئابووری نێو ده‌وڵه‌تی دراوسێكانمان ئه‌م خه‌ون وحه‌ز و ئیراده‌مان به‌تاڵ ده‌كه‌ن .\nئه‌م هه‌رێمه له ژێر ڕه‌حمه‌ت و قه‌هری گه‌نده‌ڵی رێده‌كات گه‌ر كۆنترۆڵ نه‌كرێت , ئه‌وه چرای به‌ختمان ڕوو له كوژانه‌وه ده‌كات , به‌جۆرێك گه‌ر رێگری لێ نه‌كه‌ین ئه‌وه گه‌وره‌ترین مه‌ترسیه له سه‌ر ئه‌و ئیراده‌ی كه لای هاوڵاتی و سیاسیه‌كان گه‌ڵاله بووه , چونكی تاكی گه‌نده‌ڵ هه‌موو كارێك ده‌كات بۆ داپۆشین و به‌رده‌وامبوون له گه‌نده‌ڵی ته‌نانه‌ت خیانه‌تی نیشتمانی كه گه‌نده‌ڵی جۆره‌كه له‌م خیانه‌ته , هه‌روه‌ها گه‌نده‌ڵی ناعه‌داله‌تی دروست ده‌كات ,ئه‌و ناعه‌داله‌تیه‌ش به‌ره و یاخی بوون و خیانه‌ت تاكه‌كان ئاراسته ده‌كات , كه‌وایه كار بۆ دژایه‌تی كردنی گه‌نده‌لی ئه‌وله‌ویه‌تی به ده‌وله‌ت بوونه .به شێوه‌یه‌ك گه‌ر سیاسیه‌كان ئه‌و بره پارانه‌ی بۆ مه‌به‌ستی دروست كردنی ڤێلاكانیان ته‌رخان كردووه , بۆ پرۆسه‌ی ده‌وڵه‌ت بوون ته‌رخانیان بكردابا , ئه‌وه ئێستا (كوردستانی ده‌وله‌ت) جوانترین واقیع بوو ..\nته‌بایی نیشتمانی و هاو هه‌ڵوێستی حزبه كوردستانیه‌كان پێوسترین كارێكه بۆ ئه‌م پرۆسه‌یه , چونكی تا ته‌بایی و هاوهه‌ڵوێستی و هاوهه‌ماهه‌نگی نه‌بێت ناتوانین دژی به گه‌نده‌ڵی و ناعه‌داله‌تی و هه‌وڵه نێو ده‌وله‌تیه‌كان بوه‌ستین .\nله‌گه‌ل هه‌موو ئه‌و خالانه‌ی باسمان كرد , خاڵی پرشنگدار تر ئه‌وه‌یه كه ئه‌م بارو دۆخه‌ی رۆژهه‌لاتی ناوه‌راستی گردۆته‌وه به تایبه‌ت بارو دۆخی سوریا كاریگه‌ری راسته‌و خۆی هه‌یه له سه‌ر هه‌رێمی كوردستان و ئه‌گه‌ری به‌ده‌وڵه‌ت بوون , به‌جۆربَك تا بارو دۆخه‌كه یه‌ك لای نه‌بێته‌وه كاتی ده‌وڵه‌ت راگه‌یاندن له‌بار نیه و هه‌م هۆكاری ناوه خۆو و هه‌م هۆكاری ده‌ره‌كی , ئیستای باری ناوه‌خۆی كوردستان و سوریای ناله‌بار و توركیاو ئێرانی دژ و عیراقی پر له كێشه , مراوه‌غه كردنی ئه‌م هه‌مووه بارو دۆخه ئه‌سته‌مه . با بیركه‌ینه‌وه به‌ر له هه‌نگاو شانه‌ی هه‌نگه‌كان تێك نه‌ده‌ین به‌ر له كردار قسه‌كان به‌تال نه‌كه‌ین .\nPrevious ئه‌مانه خه‌ریكی چیین؟ … ئـاری عوسمان خه‌یـات\nNext ئەم گاڵتەجاری و سیناریۆیە بەسە!


سەلاحەدینی ئەیوبی، قارەمان، یان جاش\nWednesday, 03.24.2021, 21:35\nبە بڕوای بەندە گەر بڕیار بێ دادگایەك دابنرێ بۆ دادگایی کردنی جاش و خۆفرۆشان و نیشتمانفرۆشان، ئەوا پێوستە لە سەلاحەدینی ئەیوبیەوە دەست پێ بکەین.\nمێژوو ناشێوێنرێ، ئەگێڕنەوە کچێکی شێرکۆ داوا لە سەلاحەدین ئەکا کە پێوستە هەوڵی بدا بۆ ئەوەی لانەیەك بۆ کورد دروست بکا و هەوڵەکانی لە پێناو کورد و نیشتمانەکەیدا،چڕ بکاتەوە. سەلاحەدین زۆری پێناخۆش ئەبێ و جارێکی تر نەیوستوە چاوی بکەوێت و تۆرانویەتی.\nمێژووی سەراپای کورد بگەڕێ،ئەوەندەی خانمان لە خەمی زمان و کلتوور و بوونماندا بوون، بە چارەکە ئەوە پیاوانمان هەوڵیان نەداوە. جگە لەوەش،ئەوەندەی جاش و پیاوی بیگانە لەناو پیاوانمادا هەبوە و هەیە، هیچ کات ئافرەتی کورد ئەو مافەی بەخۆی نەداوە کاری نەشیاو دژ بە گەلی کورد و هاو خوێنەکانی ، بکا. ئێستاشی لەسەربێ ئەمە هەر ڕاستە و سەلماندنی ناوێ.\nشاعیری گەورەی عەرەب (مەحمود دەروێش)ئەڵێ؛ گەر سەلاحەدین سەرکەوتنی بەسەر خاچپەرستەکاندا نەهێنانە، ئەوا ئێستا لەجیاتی ئەوەی جێگای شانازی عەرەب و فەلەستینی و ئیسلام بێ، پێیان ئەووت؛ سەلاحەدین خائینێکی کوردە.\nمرۆڤ کاتێ لە سەلاحەدین ئەڕوانێ و ئەو کارە ناهەموارانەی دژ بە نەورۆز و فەیلەسوفە کوردەکان و ئامۆزاکانی خۆی کردوونی، ئێدی ئەبێ تێبگا ئەم مرۆڤە دژ بەخەون و ئاواتی میلەتی خۆی بوە. ئەو ئەیتوانی جگە لە موسڵمانبوونی کاری باشی بۆ کوردی موسڵمانیش بکا، نەی کرد.\nلامان سەیر نەبێ خائین و جاش و خاك فرۆشان لە نێو کوردا برەوی هەیە و بەردەوام لەهەڵکشاندایە.. لە زۆرکاتدا هەن لەم جۆرە شانازی بە خۆیانەوە ئەکەن و وەك کوردایەتی، پێمانی ئەفرۆشنەوە. بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی باشترین نمونەی زیندوون و ئەوڕۆ سەرکردە و دەم ڕاستی ئەم بەشەی کوردستانن..جا بۆ ئەوەی باش لەمە تێبگەین کەبۆچی جاشایەتی وەك کەلتووری لێهاتوە، ئەوا سەرچاوەکەی مێژینەیەکی دوور و درێژی هەیە و لە سەلاحەدینەوە، بۆمان ماوەتەوە.\nنەوەی نوێ گەر بیەوێ ئەم کلتوورە تل پێبدا و لەجیگای کلتوورێکی ڕاست لەجێی دابنێ،ئەبێ کاری پێشینەی ئەوە بێ ئەم جۆرە کەس و ژمارانە لای خۆی سفر بکاتەوە و دادگاییان بکا. هیوادارین ئەو ڕۆژە زۆر دوور نەبێ.\nگەر گا باش جووتی نەکرد، خوێڕێتی خاوەنی پاڵەکەیە\nمەیمون خۆی لەخۆی نەبوو، ئاوڵەشی دەردا


شەڕە پشیلەی سەر دیوارەکان – كولتور مه‌گه‌زین\nحه‌سه‌ن حسێن – چیرۆك\nBy حه‌سه‌ن حوسێن\t Last updated کانونی یەکەم 21, 2019\nحه‌سه‌ن حسێن - چیرۆكنوس\nگوڵناز، لە کاتی دروومانەکدا بێ پەروا هەوڵی ئەدا جڵەوی خۆی بکات و دەستەکانی نەلەرزن. خۆ ئەو هەرگیز بەرگدرووێتی نەکردبوو. بەڵام دروونی کفنیش هێندە گران نەبوو. ئەو، بە بێدەنگ دەگریا و نەیدەهێشت مێردەکەی و مناڵەکانی پێی بزانن. ئەگەر فرمێسکیش چاوەکانی تەڵخدەکردن و نووکی دەرزییەکە کسپەی لە پەنجەکانی هەڵدەستاند، بە لچێکی فەقیانەکەی چاوەکانی دەسڕییەوە. کاتێك عەزیز بە پەستی و تێکشکاوییەوە خۆی کرد بوو بە ماڵدا و پێیڕاگەیاند بوو، کە پیکابەکە، کاتژمێر یەک و نیو دەردەچێت، ئەو لە دروونی کفنەکە بوو بووەوە.\nلەگەڵ هەڵتەك هەڵتەکی پیکابەکەدا و ئەو تەقە و ڕەقەیەی لە کەلوپەلەکانی ناوییەوە دروست دەبوون، ئەمانیش خەیاڵیان دەشێوا و دەگەڕانەوە ناو تەپوتۆزی جادەکە. بە درێژایی ڕێگاکە، ئەمان لەگەڵ هیچ کام لە سەرنشینەکاندا نەدووان. عەزیز، خەیاڵی لای دەستکەوتنەوەی لاشەکە بوو. گوڵنازیش، خەیاڵی لای ئەو گوللانە بوو کە بەسەر جەستەی کوڕەکەیەوە بوون؛ ڕەنگە بکوژەکانت لەو کاتەدا، کە گولـلە بارانیان کردیت، خۆیان بە قارەمان زانیبێت. ڕەنگە هەندێکیشیان بە قاقایەکی نەگریسانەوە، تەقەیان لێ کردبیت. ئاخریەکەی سەری خۆت دانا. من هەر دەمزانی ئەو سەرە هی خۆت نییە ومەرگی خۆتت داوە بەشانتا و دەیگێڕیت. بەڵام هەرگیز بڕوام نەدەکرد مەرگەکەت بەو شێوەیە بێت. دەبێت دوعای چ دایکێكێت لێ گیرا بوبێت، لەسەر ئەوەی ئازاری کوڕەکەیت داوە، ئاوا جەرگی منت سووتاند. ئەی دەبێت چەند کەس بە مەرگت دڵتەنگ و چەندیش دڵخۆش بن….\nدوای ئەوەی تەحسین و سەعدوونیان برد، ماوەیەكی زۆر گەڕەك کپ و خامۆش بوو. شەقاوەکانی گەڕەك، چ ئەوانەی نەیاری تەحسین بوون و چ هاوڕێکانی، زۆر خۆیان دەرنەدەخست. ئەو وەكو گەنجێکی بزێو، شەڕانی چەقۆوەشێن و بگرە شەقاوەی گەڕەك ناسرا بوو. ئەو، لەگەڵ گەلێک کەسدا بە شەڕ دەهات، بە تایبەت هەندێك لەو شەقاوانەی گەڕەك کە نەیاری بوون، و بە خراپییش دەستی لێ دەوەشاندن .\nئەم گەڕەکە شەقاوەی چەقۆوەشێنی زۆر بوون، بۆیە لە ناو شاریشدا هەر بە گەڕەکی چەقۆوەشێنەکان ناوی دەرکرد بوو. ئیواران، کە ئەم شەقاوانە لای دوکانەکەی حاجی غەفور کۆ دەبوونەوە، ئیدی ترسیان دەخستە دڵی منداڵ، پیر و تەنانەت هەندێك گەنجیشەوە. چونکە یا کۆڵانەکانی ئەم گەڕەکەیان دەکردە مەیدانی فڕک و هوڕی ماتۆڕە تیژەکانیان یا شەڕێکیان دەنایەوە. هەندێكجار ئەم شەقاوانە، شەڕیان بە کەسانی غەریب، کە بە کۆڵانەکانی ئەم گەڕەکەدا دەڕۆیشتن، دەفرۆشت. جاری وا هەبوو لە ناو خۆیاندا دەیانکردە شەڕەچەقۆ. هەندێکجاریش شەڕەکانیان، بۆ تۆڵەکردنەوە بوو. ئەو ڕۆژەی براکەی سالەی حەبێ بە چەقۆ کوژرا، گەڕەك ئارامیی بە خۆیەوە نەدی، هەتا سالە و برادەرەکانی بکوژەکەیان لە گەرماوی ماڵێکدا دۆزییەوە و هەر لەوێدا ورگیان هەڵدڕی. ئەم شەقاوانە؛ کۆترباز، هەتیوباز و منداڵبازیشیان تێدا بوو. هەندێك لەو شەقاوانە، کە تووشی پیاوکوشتن دەبوون، دەچوونە دەرەوە و دەبوون بە پێشمەرگە. تیایاندا هەبوو دەستی لەگەڵ ڕژێمدا تێکەڵاو دەکرد و هەیشیان بوو بە نهێنی کاری بۆ یەکێك لە حزبەکان دەکرد. \nتەحسین، کاری تەختەبەستی و هەندێكجاریش لە لای ئەو تڕێلە بارهەڵگرانەی چیمەنتۆ دەهێنن بۆ شار، حەماڵی دەکرد. چەندینجار لەگەڵ گروپی تری حەماڵەکاندا، لەسەر ئەوەی کامیان مافی هەیە، چیمەنتۆکە دابگرن، شەڕە بۆکس و شەڕە چەقۆی کردووە. \nئەو، ئێواران لەگەڵ برادەرکانیدا، لای باخەکانی قەراغ شار، دەیانخواردەوە. زۆرجاریش بە سەرخۆشی ماتۆڕی دەئاژوو. ئەو،کەسێکی کەمدوو بوو، هەتا پرسیاریان لێ نەکردایە، قسەی نەدەکرد. بە کەمی پێدەکەنی و زۆر تێکەڵاوی شەقاوەکانی تر نەدەبوو. ئەو کاتانەی ئیشی نەبووایە، لە بەردەم دوکانەکەی حاجی غەفوور بە بێدەنگی دادەنیشت. بەدەم خواردنەوەی بیبسییەوە یاری بە چەقۆ ئەبو ئەڵقەکەی دەستی دەکرد. هەتا ئەو کاتەی تەحسینیان نەفڕاند، کەس خەیاڵی بۆ ئەوە نەدەچوو، ئەو تاقەتی سیاسەت و حزبایەتی هەبێت. ئەو حزبەی ئەو کاری لەگەڵ دەکردن، لە ڕووی ژمارەوە، ئەندامەکانی کەم بوون و بە تەنها ئەو، لەو گەڕەکەدا کاری بۆ ئەو حزبە دەکرد. دروشمەکانی ئەو حزبە لەسەر دیواری ماڵەکانی گەڕەک بە تەنها ئەو دەینوسین. \nحزبەکان، دیوارەکانیان کردبوو بە مینبەر، تا بە نوسین لەسەریان مژدەی کۆمەڵگەی ئازاد، یەکسان و سەربەخۆ بە خەڵکی بدەن. ئەو دروشمانە، هەندێكجار لەلایەن پێشمەرگە و بە زۆرییش لە لایەن ڕێکخستنی حزبەکانەوە بە بۆیەی سپرای دەنوسران. خەڵکی، کاتێك بەیانییان دەهاتنە دەرەوە و دروشمی نووسراوی سەر دیوارەکانیان دەبینی، حەماسێك تێکەڵ بە ترسی تۆڵەکردنەوەی پیاوانی ڕژێم لەو ماڵانەی کە دروشم لەسەر دیوارەکانیان نوسرا بوو، دای دەگرتن. ئەو کاتانەیش کە لە شاخەکانەوە دەبووە شەڕیان، نوسینی سەر دیوارەکانیش دەبووە شەڕە پشیلە. ئەم حزب، شەو دروشمێکی دەنوسی. ئەویتر شەوی دواتر دەیکوژاندەوە و لەژێر یان سەرەوەی نوسینەکەوە دروشمی خۆی دەنه‌خه‌شاند. جاری وا هەبوو لە جیاتی دروشم جنێو و قسەی سووکیان بە یەکتر دەگووت. زۆرجاریش گەنجەکانی ناو ڕێکخستنی حزبەکان لە یەکتر ئاشکرا دەبوون. ئیدی زیانگەیاندن بە یەکتری و تۆڵەکردنەوە لە شاخەکانەوە دادەبەزی بۆ ناو شارەکان و دەگەییشتە ڕێکخستنەکانیان.\nپیکابەکە کاتی زەردەپەڕ گەیشتبووە ئاوایی. سەرنشینەکان هەریەکە بەرەو ماڵەکانیان ببوونەوە و ئەمانیش بەرەو مزگەوت. هیچ کام لەسەرنشینەکان خوڵقیان نەکردبوون بۆ ماڵەکانیان. ئەوانەی زانیبوویان ئەمان کێن و بە چ مەبەستێك هاتوون بۆ ئەو ناوچەیە، لە ترسی گێچەڵی پێشمەرگە و ئەوانەیشی نەیانزانی بوو ئەمانە کێن و چ کارەن لە ترسی گێچەڵی بەعس نەیانوێرا بوو بیانبەنەوە بۆ ماڵەکانیان. ئەمانیش خۆیان مانەوەیان لە مزگەوتەکە پێ باشتر ببوو لە چوون بۆ ماڵان. پێشتریش بڕیاریان دابو، کە نە بچنە ماڵی هیچ کەس و نە لە بارەگای پێشمەرگەکانیش بمێننەوە. \nنیو کاتژمێر بەسەر حەوانەوەیان لە مزگەوتەکەدا تێپەڕ نابێت، چەند پێشمەرگەیەك بە فەرمانی بەرپرسی بارەگاکە، دەچنە مزگەوتەکە و لە هۆکاری هاتنەکەیان دەپرسن. ئەمانیش پێیان دەڵێن؛ هاتوون بۆ سۆراغی کوڕەکەیان، کە دوو شەو لەمەوپێش بردوویانن…هەرچەندە عەزیز و گوڵناز تا ڕادەیەکی زۆر دڵنیا بوون لە نەمانی کوڕەکەیان. بەڵام ویستبوویان وەڵامی دڵنیاکەرەوەیان لە بەرپرسانی ئەو حزبەوە دەستگیر بێت. پێشمەرگەکانیش بە ساردییەکەوە پێیان دەڵێن؛ باشە، چاوەڕێ بن هەتا دێین بە شوێنتانا و دەتانبەین بۆ بارەگا…\nئەمان، بیستبوویان هەر ئەو شەوەی تەحسین و سەعدونیان بردۆتە ناوچە ئازادکراوەکان، لە شوێنێك دەوەستن و دوای ئەوەی گۆڕەکان بە خۆیان هەڵ دەکەنن، بە تۆمەتی ئەوەی کاریان لەگەڵ هەواڵگریی بەعسدا کردووە، گولـلەبارانیان دەکەن. دەنگۆی ئەوەش بڵاو بوو کە تەحسین، خۆی هەردوو گۆڕەکەی هەڵکەندووە و بەردەوامیش جنێوی بە پێشمەرگەکان داوە، بگرە لە سەعدونیش تووڕە بووە کاتێك زانیوویەتی ئەو شڵەژاوە. \nئەو شەوەی پێشمەرگە، تەحسین و سەعدونیان فڕاند، وەکو شەوەکانی تر تەق و تۆقێکی زۆر کرا. بۆ بەیانی خەڵکی، کە لە ماڵەکانیان دەهاتنە دەرەوە، گوێیان هەڵدەخست تا هەواڵی ئەو گورزە جەرگبڕە ببیستن کە لە ئەنجامی تەقەکانی شەوێدا لە رژێم دراوە. بەڵام جگە لە هەوڵی فڕاندنی تەحسین و سەعدون و نوسینی چەند دروشمێك لەسەر دیوارەکان هیچی دیکەیان نەبینی. لەو رۆژەوە ئیدی کەس نەبوو لەو گەڕەکەدا دروشمی حزبەکەی تەحسین لەسەر دیواری ماڵەکان بنووسێت.\nبەرلین – 03.03.2019


وەرزی پێگەیشتنی سماقی پێنجوێنە و ئەمساڵ خەرمانیان بە بەرەکەتە\n:: AM:11:34:09/10/2019 \nبەبەراورد بەساڵی رابردوو، ئەمساڵ لە سنووری شارۆكەی پێنجوێن، بەرهەمی "ترشە سماق" رووی لە زیادبوون كردووە و بۆتە هۆكارێكی بژێویی و پەیداكردنی داهات.\nئەحمەد عوسمان، جووتیاری بەئەزموون و خاوەنی داری سماق لە پێنجوێن بە "وشە"ی راگەیاند، هەڵكەوتەی جوگرافی و گونجاویی رەوشی كەشوهەوا وایكردووە چەندین داری سرووشتی لە پێنجوێن بڕوێن، یەكێك لەوانە ترشە سماق.\nزیاتر روونی دەکاتەوە، داری ترش، درەختێكە بەرزییەكەی لە مەترێكەوە تا دوو مەتر دەبێت و بۆڵ بۆڵ سماق دەگرێت، هەموو سەرپەلەكانی،= بۆڵێكی پێوەیە، سوور دەبێتەوە و لەدوای مانگی هەشتەوە وردە وردە لە ناوچەكەمان پێدەگات.\nئەمساڵ بە هەزاران تەن ترش بەرهەم هاتووە\n"لەدوای ساڵی 1991 كە دوای راگوێزانی دانیشتووان و هاووڵاتییانی پێنجوێن لەلایەن رژێمی پێشووی بەعسەوە كاتێك گەڕاونەتەوە بۆ دەڤەری پێنجوێن، ئاشنای ترش بوون و تاوەكو ئێستاش لە زۆربەی ماڵ و رێگا گشتییەكاندا داری ترش هەیە" ئەحمەد عوسمان وای گوت.\nئەو خەڵكانەی باخیان هەیە خۆیان ترش لێدەكەنەوە، ئەوەشی كە باخی نییە، دەچێتە بەرزایی و شاخ و هەردەكان كە خاوەنیان نییە و دارەکان خۆڕسکن.\nئەو جووتیارە باس لەوەیش دەکات، بەشێك بۆ خواردن و بەشێكی تریش وەك سەرچاوەیەكی پەیداكردنی داهات و بژێوی ترش دەکات، رێژەی ئەمساڵیش زۆر زیاترە لە پار، چونكە پار زۆربەی داری ترشەكان وشك بوون و بەرهەمیان كەم بوو، بەڵام ئەمساڵ دەتوانین بڵێین بە هەزاران تەن ترش بەرهەم هاتووە.\nوەک ئاماژەی پێ دەدات، بەشێك لە دار ترشەكان لەو شوێنانەن كە مینی لێیە و ئەوەش مەترسی بۆ سەر ژیانی هاووڵاتییان دروستكردووە و دوای كۆكردنەوەی دەكرێتە فەردە و رۆژانە لەبەر هەتاودا دادەنرێت تا ترشەكە بەتەواوی بۆ خواردن دەشێت.\nپێنجوێن ناوچەیەكی كوێستانییە و نزیكەی 1312 مەتر لەئاشتی دەریاوە بەرزە و گونجاوە بۆ زۆربەی بەرهەمە كشتوكاڵییە دەستكرد و خۆڕسكەكان.\nدهۆك.. به‌بڕی چوار ملیار دینار چه‌ند پڕۆژه‌یه‌ك جێبه‌جێ ده‌كرێن\nڕێگاوبانی سلێمانی پێویستی به 12 ملیار دیناره


..ماوەیەکە باس لەوە ئەکرێ کە خەڵکانێک خۆزگە بە زەمانی بەعس ئەخوازن و لێرە و لەوێ وێنەیەکی سەددام بڵاو ئەبێتەوە تا ئەو حەدەی کە سەعاتی دەستی بە وێنەی " زێڕە" ەوە لە بازاڕا ئەفرۆشرێت ، رەنگە وەک دیاردەیەک لای خەڵکە ئاساییەکە سەیر و سەمەرە بێ ، بەڵام گەر تۆزێک لە دەور و پشتمان وورد بینەوە بەعس وەک " فیکر " ئێستاش " نافژ المفعول "ە و بەعسیەکانیش لە ناومانا سەربەرز و گیرفان پڕتر لەوانەی تا دوێنێ بوو لەشاخ دژیان ئەجەنگان ، ئەو کەسەی لە سی و یەکی ئابا ووتی " ئێستا سەددام هاوڕێمانە " ئەمڕۆ ببڕ و بکوژی هەرێم خۆیەتی ...نزار خزرجی " ئەفسەری بەعسی نا صدامی" کرا بە پەپولە و ئەنفال کراوەکانیش بە زەردەواڵە" لە هەولێر ئەبێ بڵێیت " سەوزەواڵە " ، کاکە موفق سامرائی ئیرشاد و وەعز و نەسیحەتی ئەیا بە کۆشکی کۆماری ( جا نازانین لە بواری ئیستخباراتی بوو یان بواری برایەتی کورد و عەرەب !!) ئەوانەش کە شان بە شانی سوپای بەعس وەک جاش و نۆکەری ڕژێم دڵ رەقترانە لە خودی بەعسیەکان بەشداری ئەنفالیان کرد و ئێستا زۆربەیان کاربەدەست و خانە نشین و ساحێب دیوە خانن، زۆربەیان ئەوانەی کە چەکداری حیزبەکانن هەر وەک چۆن دوێنێ نەوگی شەجاعە و وحدە و حریە و ئیشتراکیەیان بە شانەوە بوو ، ئەمڕۆ بە جلی خاکیەوە ئاڵای کوردستانیان بە یەخەوەیە !! سەرەک جاشێکی بەشداربوی ئەنفال لە گەرمیان زەمانی بەعس سەیتەرەی نەبوو، ئێستا ئەبێ بە سەیتەرەیا بگەییتە خزمەتی..!! ئیتر بێ فرۆشتنی سەعایتش بە رەسمی سەددامەوە کێ ئەڵێ بەعس وەک ئەفراد نەماون و لە ناومانا نین و لەچەن لایەنێکیشەوە نامان بەن بەڕێوە ؟.. كێ ئەڵێ رەفتاری بەعس بێ سەعاتەکەش چرکە چرکی نایەت ؟.. خۆ قوربانیەکانی 17/ی شوبات بەدەستی مولازم موحسین و قوات خاصەی بەعس نەبوو ، ئەوە مەفرەزەی ئەمنی بەعس نەبوو کە هێرشیان کردە مامۆستایەک چونکە داوای مافی خۆی ئەکرد لە پایتەختەکەی هەرێم !..بە جیاوازی کاتەوە یەک جۆر رەفتاری بەعسیانە ، ئەی دەهۆڵ لێیان بۆ یەک حیزب و یەک کەس و یەک ڕێباز ، هەمان دروشم و سروودەکانی بەعس نین جاران بە عەرەبی و ئەمڕۆ بە کوردی !. خۆ" تاریق رەمەزان" مونەزەمەی بەعس لە هەڵەبجە نەینارد بۆ بەریتانیا ، خۆ ئەوانەی ناردیان بۆ بەریتانیا سەعاتیان بەرەسمی سەددامەوە لە دەستا نەبوو..لە قادسیە ئەو کوردەی بکوژرایە ئیمتیازی پێ ئەبخشرا ، بەڵام ئەوەی خیانەتی لێبکردایە هەرگیز لێخۆش بوونی نەبوو، کەچی ئە کوردە جاشانەی لە خزمەتی بەعسا خیانەتیان لە خاک و میللەت کرد ئێستا لە کوردستانا ئیمتیازیان زۆر زیاترە لە پێشمەرگانەی دوا فیشەکیان بۆ خۆكوشتنی خۆیان دانابو تا بە ساغی نەکەونە بەر دەستی سەپا و هەمان ئە جاشانەی ئێستا بزەی سمێڵیان یەت، جا ئیتر بەعس و رەفتار و شێوەی بەعس بە ستایل و پاساوێکی ترەوە کێ ئەڵێ نەماوە و چۆن ئەسەلمێنرێ کە وانیە ؟\nكێشە لەوە گەورەترە کە بۆچی کەسێک ئەوەنە بگاتە لووتی کە ئاواتە خوازی زەمانی بەعس بێ؟ کێشەکە زۆر جدی ترە لەوەی کە بە ئاسانی وەربگیرێت ، کام حیزب و کام زانکۆ و کام دەزگای ئەکادیمی و چەن میدیا ئیشی لەسەر ئەوە کردوە ئاواتە خوازبون بە بەعس بۆ؟ چارەسەر ؟ ..بەداخەوە کەس ، نەوت و دۆلار و بە سەلگەنەت کردنی هەرێم لە پێشە سیاسەت و سیاسیەکان! وخۆ دەوڵەمەن کردنی حیزب و مشەخۆرەکانی دەوروپشتی سفرەکە هەرێمی غەرقی وەزعێک کردوە کە پێویست نەکا زۆر لە خۆمان بکەینەوە بۆ هێنانەوەی بەعس بە بەچاومانا ، چونکە رۆژانە بە دەیان وێنە و سەعات ئەیبینین .. \nلە برادەرێکی ئەیام زەمانی موعارەزەیان پرسی بوو کە ڕاوێژکارێکی شەش ملیۆنی پارلەمانی هەرێم بوو، راستە تۆ کاتی خۆی بەعسی بوویت ؟! ئەویش زۆر بە بێزارییەوە ووتبوی : ئۆە ..ئەرێ ئەوە نەبڕایەوە ، کاکە ئەوە زەمانی " گەنجێتی"م بوو..............


RUWANGE |----------------| ڕوانگه: March 2018\nباسی عەمەلییاتی نیزامی تورکیا لە سووریا، لە پارڵمانی بریتانیا، سێشەمە ٢٧ی مارسی ٢٠١٨ پارڵمانی بریتانیا ، سێشەمە ٢٧ ی مارس ٢٠١٨\nباسی عەمەلییاتی نیزامی تورکیا لە سووریا، لە پارڵمانی بریتانیا، سێشەمە ٢٧ی مارسی ٢٠١٨ عەمەلییاتی نیزامی تورکیا\nئان کلوید ( نوێنەری سینۆن والی پارتیی کرێکار) پرسیاری ١١. ئاخر جار کەنگێ لەگەڵ هاوتا تورکەکەی دواوە سەبارەت بە عەمەلییاتی ئەو ووڵاتە لە سووریا ؛ و دەکرێ لەو بارەیەوە داخویانی بدا.\nمایک کەین ( نوێنەری ویتنشاوێ و سەیل ئیست ، پارتیی کرێکار) پرسیاری ١٣. دوایین لێکدانەوەی چ بووە سەبارەت بە بارودۆخی سیاسی و هێمنایەتی لە سووریا .\nوەزیری کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە وەزاڕەتی دەرەوە ( ئالستر برت) ئەمن حەوتووی ڕابردوو لە ئانکارا باسی مەسەلەی عەفرینم کرد لەگەڵ حکوومەتی تورکیا و گرینگی یارمەتیی ئینسانی و پاراستنی خەڵکی مەدەنیم داگرتەوە.ئێمە بە خۆشییەوە پێشوازی دەکەین لەو پێشکەوتنەی بە دژی داعش سووریا کراوە. لەگەڵ ئەوەشدا، توند وتیژی لە هەموو ووڵات بەردەوامە و بارودۆخی ئینسانی خراپە. هیچ کام لەو ئاڵنگارییانە ناکرێ بە تەواوی چارەسەر بکرێن بە بێ پێشکەوتنێک لە بواری سیاسی دا لە چوار چێوەی پێواژۆی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووکان دا لە ژێنێڤ .\nئان کلوید : وەزیر دەزانێ ، زۆر جار گوتراوە ”کوردەکان چ دۆستیان نیییە جگە لە چیاکان نەبێ" . زۆر جار لەو مەجلیسە دا ئێمە پەسنی پێشمەرگە و ئازایەتی کوردەکانی سووریامان دا لە بەر ئەوەی داعشیان تێک شکاندووە. ئایا ئێمە لە بەرانبەر تورکەکان دا پشتیان بەر دەدەین؟ چی دیکە دەتوانین بکەین لەو بارەیەوە ؟\nئاڵستر برت ( وەزیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست) جگە لەوەی بە گۆڕینی ئەو پەندی پێشینیانە دەبێ بڵێم یای ڕێزداریش دەکەوێتە ڕیزی دۆستی کوردەکان ، ئەمن دەڵێم بارودۆخ لەوێ ئاڵۆزە لە نێوان لایەنە جۆر بەجۆرەکاندا. ئێمە لە نیگەرانییەکانی تورکیا تێ دەگەین لە ئاست تێرۆریسم بە دژی سنوورەکانی ، بەڵام ئێمە بە ڕوونی هەڵوێستمان دەربڕیوە دەبێ کێشەکان کەم بکرێنەوە و ڕێگا چارەسەری سیاسییان بۆ بدۆزرێتەوە.\nمایک کەین ( پارتیی کرێکار) ڕێکخراوی ' کریسشن ئەید ' دەڵێ ئێستا ٩٨٠٠٠ کەس لە واری خۆیان لە عەفرین دەرپەڕێندراون. لێکدانەوەی وەزیر چییە سەبارەت بە پێوەندیی ئێمە لەگەڵ تورکیا لەو بارەیەوە ؟\nئالستر برت ( وەزیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ) ئەمن ئاماژەم پێ کرد، لەو وتووێژانەی حەوتووی ڕابردوو لە ئانکارا هەم بوو مەسەلەی یارمەتی ئینسانی و پێداویستی بەوەی کە مرۆڤ بتوانێ ئەو یارمەتییانە بگەیێنێ، هێنامە گۆڕێ ، ئەگەرچی بارودۆخەکە هەر بە مەترسی یە. لە ناو عەفرین دا زنجیرەیەک بۆمبی چندراوی نەتەقیو و بۆمبای تەڵەیی هەن، کە پێشوەچوونیان دژوار کردووە بۆ گەیاندنی یارمەتی ئینسانی . ئەمن زۆر بە ڕوونی نیگەرانییەکانی خۆمانم سەبارەت بە یارمەتی ئینسانی و پاراستنی خەڵکی مەدەنی لە هەر جۆرە پەلامارێکی دەکرێتە سەر ناوچەکە دەربڕی. ئێمە جەختمان کرد لە سەر کەمکردنەوەی کێشە هەتا زووە.\nکریس ستیفنس ( نوێنەری باشووری ڕۆژئاوای گڵاسگۆ ، پارتیی نیشتمانیی سکاتلەند) ئەگەر مەبەست لە تێکشکاندن و کۆکرنەوەی داعش بێ ، کە وابێ بە دڵنیاییەوە کۆمەڵگەی کورد لە هەموو لایەنێکی دیکەی زیاتری کردووە. ئایا ئەوەی ئێستا تورکیا دەیکا شتێک نییە بە دژی ئەو مەبەستە؟ گەلۆ ئەوە جۆرە شتێکە کە گۆیا لە هاپەیمانێکی ئێمە لە ناتۆ دا بوەشێتەوە؟\nئالستر برت : ( وەزیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست) ئەمن ئەو نوختەیەم زۆر بە ڕوونی باس کرد کە پێشکەوتن بە دژی داعش دەبێ درێژە بکێشێ و نابێ هیچ مەترسی ئەوە بێتە گۆڕێ باری سەرنجی هێزەکان بگوێرێتەوە سەر بابەتی دیکە، لە جیات درێژە دان بە گوشار هێنان بۆ سەر داعش. حکوومەتی تورکیا تەواو بەو مەترسییە دەزانێ بەڵام گرینگی خەریک بوون بە تێرۆریسمەوە جەخت دەکاتەوە. پێویستە چارەسەرییەکی دیکە هەبێ لەگەڵ ڕەهەندەکانی دیکەی کۆمەڵگەی کورد، کە دەبێ لە چارەسەرییەکی گشتی بۆ قەوارەی داهاتووی سووریا دا جێی بکرێتەوە.\nلیز مەکینێس ( نوێنەری هەی وود و میدلتن، پارتیی کرێکار) بە ڕاستی ئەوە زۆر دڵتاوێن بوو ببیندرێ میلیشیا سەرکەوتووکان بە پشتیوانی تورکیا هەڵبکوتنە سەر عەفرین ، دووکان و ماڵی خەڵک تاڵان بکەن ، و کەلەپووری فەرهەنگی کوردی شارەکە تێک ڕووخێنن . ئایا دەکرێ لە وەزیر پرسیار بکەم ئەو تاڵان و وێران کردنە چی داوە بەوەی کە وەزیری کارو باری دەرەوە وەک " پاراستن " ی " مافی ڕەوا " ی تورکیا باسی لێوە کرد ؟\nئاڵستر برت ( وەزیری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست) ئەمن بە هیچجۆر ناتوانم پاساو بهێنمەوە بۆ ڕەفتاری هێزەکانی تورکیا یان هیچ شتێکی وەک ئەوە. هەر وەک ئەمن پێشتر بەو پارڵمانەم گوتووە، ئامانجی ئێمە لە سووریا ئاشکرایە : تێکشکاندنی یەکجاری داعش، و گواستنەوەیەکی سیاسی بەرەو حکوومەتێک کە مافی هەموو لایەک بپارێزێ لەوانە کۆمەڵگە کوردەکان و هەموو گرووپە کەمایەتییەکان . گشت چالاکییەک کە کار دەکا لە سەر کۆمەڵگەی کورد دەبێ ئەوەی لە بیر بێ چارەنووسی دوایی سووریا بە ئەوە بەستراوەتەوە کۆمەڵگە کوردەکان هەست بکەن بەشێک لە ئەون ، بە بێ مەترسی تێڕۆر لە سنوورییەکانییەوە ، و ئەوە هەموو لایەک دەبێ ئەوە لە بەر چاوی بگرن.\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 8:26 AM 0 comments Links to this post\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 7:33 AM 0 comments Links to this post\nقانوونی شەڕ ,نووسینی جوولیا لایتن ، وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە: حەسەن قازی\nدادگەی نورنبێرگ: تاوانبارکراوان گوێرینگ، هێس، ڤان ریبنترۆپ وکیتێل لە ریزی پێشەوە\nلە بەستێنی هەموو تێکهەڵچوونێکی چەکدارانە دا بابەتی جینایەتی شەڕ بە تایبەتی لە ڕاپۆرتی لە مەڕ خەساری کەسانی نیزامی و نا نیزامی و یەخسیری شەڕ بە پێویستی دێتە گۆڕێ. فکری جینایەتی شەڕ زۆر نابەجێ وەبەرچاودێ. زۆر لە ئێمە لەگەڵ ئەوە ئاشناین لە شەڕ و لە ئەوین دا هیچ قانوون نییە و لە تێکهەڵچوونێکی چەکدارانە دا کە تێیدا کوشتنی هێزەکانی دوژمن وەکوو ڕێگایەکی جێی پەسند بۆ گەییشتن بە ئامانجی دووایی وەبەر چاو دێ چەمکی جینایەت لێڵ دەکا. بەڵام ڕێوشوێنی یەکجار زۆر هەن کە شتی دیکە دەڵێن . ئەو ڕێوشوێن و قەراردادانە تەقریبەن لە لایەن هەموو نەتەوەکانی دنیا وە ئیمزا کراون.\nقانوونەکانی لاهە و پەیماننامەی ژێنێڤ بریتین لە ڕێکەوتنە هەرە کاریگەرەکانی ناونەتەوەیی . ئەو ڕێکەوتننامانە باسی مژاری وەک بەشدارانی شەڕ، قوربانییەکانی شەڕ، داگیرکران لە لایەن هێزەکانی دوژمن و چلۆنایەتی سامانی کولتووری دەکەن. لە ساڵی ٢٠٠٣ لە عێڕاق هێزە عێڕاقییەکان ئاڵای سپییان هەڵکرد ، بەڵام دوای ئەوە لە کاتێکدا سەربازە ئەمریکاییەکان بەرەو ئەوان دەهاتن بۆ ئەوەی تەسلیم بوونیان بپەژرێنن تەقەیان لێ کردن. ئەو کارە بە پێی قانوونەکانی لاهە خیلاف وە حیساب دێ. لە شەڕی دووەمی جیهانی دا، نازی یەکان لە ئەڵمان تاقیکردنەوەی پزشکییان لە سەر کەسانی مەدەنی ئەنجام دا. لەم ووتارەی بەر دەست دا ئێوە لە سەر بنەماکانی قانوونگەلی شەڕ و ئەو هەنگاو تایبەتییانەی کە لە سەر بنەمانی قانوونگەلی لاهە و پەیماننامەی ژێنێڤ وەک جینایەتی شەڕ دادەندرێن هێندێک شت فێر دەبن.\nهەمیشە جۆرەیەک قانوون بۆ شەڕ هەبووە. ئەڕتەشی جۆر بە جۆر قانوونی لەمەڕ خۆیان هەبوو کە دیاریی دەکرد کردەوەی نیزامی چۆن ئەنجام بدرێ، ناوچەی قەدەغە کوێن، چ جۆرە ناوچەیەک ڕێگا پێدراون و هەر وەها قانوونگەلی پێکهەڵپڕژان کە شێوەی دەستپێکردنی شەڕیان دیاری دەکرد . بە درێژایی مێژوو ئەو نەتەوانەی ڕووبەڕووی یەکتری دەبوون بنەمای قانوونگەلی شەڕیان دا دەڕشت. بەڵام تا سەدەی نۆزدەهەم ئەو قانوونگەلە تەنێ لە سەر هێندێک شەڕی تایبەتی و ئەو ووڵاتانەی تێوەیان گلابوون بەڕێوە دەچوون. هەر کە شەڕ تەواو دەبوو ، قانوونەکانیش توڕ هەڵدەدران.\nبە پەیماننامەی ژێنێڤ لە ساڵی ١٨٦٤ دا قانوونی شەڕ بوو بە مژارێکی ناونەتەوەیی. ئەو قانوونانەی لە ژێنێڤ و لاهە سەریان وەدەر نا بەرزتر بوون لە هەر جۆرە تێکهەڵچوونێکی تایبەتی . ئەو قانوونانە حەول دەدەن زەبر و زەنگ و فاجیعەی شەڕ بە گشتی کەم بکەنەوە. ئەو قانوونانە هەموو جۆرە تێکهەڵچوونی چەکدارانە وەبەر دەگرن.\nپەیماننامەکانی ژێنێڤ کە لە ساڵی ١٩٤٩ وە شێوەی ڕەسمییان بە خۆوە گرت و دواجار لە لایەن ١٩٠ ووڵاتەوە پەسند کران . ئەو پەیماننامانە قانونی لە مەڕ چلۆنایەتی هەڵسوکەوت لەگەڵ قوربانییەکانی شەڕ لە وانە بریندارەکان و سەربازە نەخۆشەکان، یەخسیرانی شەڕ و نا نیزامییەکان دادەمەزرێنن. پەیماننامەکانی ژێنێڤ ئەو جۆری کە ئێمە ئێستا پێیان دەزانین لە ساڵی ١٩٤٩ دوای شەڕی دووەمی جیهانی دامەزران. یەکەم پەیماننامەی ژێنێڤ لە ڕاستیدا لە ساڵی ١٨٦٤ دا داڕێژرا . لە یەکەم کۆنفڕانس دا ، کۆمەڵێک قانوون بۆ پاراستنی هێزی نەخۆش و بریندار لە مەیدانی شەڕ دا دامەزرا.\nقەرار دادی سەرەتایی ساڵی ١٨٦٤ لە لایەن ڕێکخراوێکەوە بەناوی کۆمیتەی ناونەتەوەیی وەفریا کەوتنی برینداران دامەزرێندرا. ئەو ڕێکخراوە ئێستا بە ناوی کۆمیتەی ناونەتەوەیی خاچی سوور دەناسرێ. خاچی سوور لە جێدا بۆ ئامادە کردنی یارمەتی پزشکی بۆ برێنداری شەڕ دامەزرا. بناغەی ئەو ڕێکخراوە کەسێک داینا بە ناوی هێنری دۆنانت. ئەو کە سێک بوو کە دوای شەڕی سۆلفێرینۆ لە ساڵی ١٨٥٩ بە ئیتالیا دا تێ دەپەڕی و لەوێ چاوی بە هێندێک سەرباز کەوت کە لەبەر ئەوەی موداوا نەکرابوون خەریک بوو دەمردن . ئەو داوای لە خەڵکی مەدەنی کرد یارمەتی بکەن بە کۆ کردنەوە و دەرمانی بریندارەکان و دایگرتەوە لە سەر بنەمای نەتەوایەتی، دووچاوکی لەگەڵ کەس نەکەن. خاچی سوور لە سەر ئەو بنەمایە بە خۆ دا هات کە گشت سەربازان بێ لەبەرچاو گرتنی ئەوەی کە سەر بە چ هێزێکی چەکدار بن دەبێ لە موداوای پزشکی کەلک وەربگرن. ئەو یەکەم ڕێکەوتننامەیە لە دانیشتنەکانی دواتری دا چاکتر کرا و لە ساڵی ١٩٤٩ دا گەیشتە دوندی خۆی. دانیشتنی ساڵی ١٩٤٩ چوار پەیماننامەی خوارەوەی لە ژێنێڤ پەسند کرد:\n١-پەیماننامە بۆ باشتر کردنی هەلومەرجی هێزی چەکداری بریندار و نەخۆش لە مەیدانی شەڕ.\n٢-پەیماننامەی باشتر کردنی هەلومەرجی ئەندامانی هێزی چەکداری بریندار، نەخۆش و خنکاو لە دەریا.\n٣-پەیماننامەی لەمەڕ موداوای یەخسیری شەڕ.\n٤-پەیماننامەی لە مەڕ پاراستنی کەسانی مەدەنی و نانیزامی لە شەڕ دا.\nکۆنفڕانس لەمەڕ قانوونگەلی ناونەتەوەیی شەڕ لە شاری لاهەی هولەند لە ساڵانی ١٨٩٩، ١٩٠٧ و ١٩٥٤ پێک هاتن. ئەو کۆنفڕانسانە کە بە کۆنفرانسانی ناونەتەوەیی ئاشتی ناو دەنران بوونە هۆی گەڵاڵە کردنی قانوون یان ڕێکەوتننامەی زۆر کە بە شێوەیەکی هێندەش بە دڵ نا چوونە ناو مژارگەلی لەمەڕ مەیدانی شەڕ، چەک و چۆڵ، مافی خاوەندارێتی و ئەرکی ووڵاتانی بێ لایەن لە کاتی شەڕ دا.\nدوو پەیماننامەی لاهە کە بریتی بوون لە پەیماننامەی ئاشتی لاهە لە ساڵی ١٨٩٩ و پەیماننامەی شەڕی سەر زەوی لاهە ئی ساڵی ١٩٠٧ بە شێوەی سەرەکی وەکوو یەکتر دەچن. کە کۆنفڕانسی ١٩٠٧ بەشە سەرەتاییەکانی لە مەڕ قانوونی شەڕ ، چەکوچۆڵی ڕێگا پێنەدراو و پەشێوی دارایی پەرە پێدەدا و لێیان زیاد دەکا. وا داندرابوو کۆنفڕانسێکی دیکەش بکرێ بەڵام دواتر بە دەستپێکردنی شەڕی یەکەمی جیهانی هەڵوەشاوە.\nئەو کاوولکارییە سەختانەی کە لەمەڕ سامانی هونەری کران ، وەکوو شوێنەورای هونەری، ئەدەبییات و دەستکردی دەستی بەشەر لە ماوەی شەڕی یەکەم و دووەمی جیهانیدا، بۆشاییەکی زۆری کە لەقانوونگەلی ئەو دەمیدا هەبوون وەڕوو خست. لە ساڵی ١٩٥٤ کۆنفڕانسی لاهە بۆ پارێزگاری لە سامانی هونەری لە جەنگەی تێکهەڵچوونی چەکدارانە دا ئیمزا کرا بۆ ئەوەی بە کردەوە کاری پێ بکرێ. ئەوە سێیەمین کۆمەڵە قانوونە ، پاراستنە کولتوورییەکانی بە قووڵاییەکی زیاترەوە لە ئاست ئەوانی پێشوو دەخستە ڕوو و حەولی دەدا لە ناسێنەی نەتەوەیەک لە ڕووبەڕوو بوونەوە لە گەڵ شەڕ و داگیرکاری پارێزگاری بکا.\nهەر وەک چۆن تێکنۆلۆژی و ئاگایی پێش کەوتووە ، ئەو پەیماننامانەی لە لاهە و لە ژێنێڤ بەرهەم هاتوون بەرە بەرە چوون دەباڵ یەکەوە: پێش کەوتنە تێکنۆلۆژییەکان لە چوارچێوەی شەڕ دا مەیلیان بەرەو ئەوەیە مژارگەلی بەشەر دۆستانە درێژ کەنەوە و کاروباری بەشەر دۆستانەش مرخی ئەوەیان هەیە ڕیشەی پێشکەوتنی چەکوچۆڵ و ڕێگای کاوولکاری خاشە بڕ کەن. ئەو قەرادادە گەورانە کە هێندێک لە گرینگترین قانوونەکانی لەمەڕ شەڕن حەول دەدەن پارێزگاری بکەن لە پەرۆشی بەشەردۆستانە، کولتووری و ماڵی لە مەیدانی شەڕ\nپەیماننامەکانی لاهە نەتەنیا جەخت دەکەنەوە لە سەر تێکهەڵچوونە چەکدارانەکان بەڵکوو یەکێک لە قانوونە سەرەتاییەکانی لاهە پێداگری دەکا لە سەر بەلاداخستنی کێشە بە ڕێگای ئاشتی. بە شێوەیەکی ئاوا کە حەولی خۆی دەدا تا بە هۆی ڕێگای تایبەتی لەوانە چارەسەریی دیپڵۆماتیک بۆ هەموو کێشەیەکی نەتەوەیی یان ناونەتەوەیی پێش بە شەڕ بگرێ. کۆمیتەی لێکۆڵینەوە و توێژینەوە، ناوبژیوانی بێ لایەن و هەر شتێکی کە بکرێ وەک مۆڵەتی سێ ڕۆژە، هەموو ئەو شتانەن کە بۆ پێشگیری لە شەڕ کەلکیان لێ وەر دەگیرێ. تەنیا لە شوێنک دایە کە گشت ئەو قۆناغانە وەلا دەندرێن و ئەویش کاتێکە کە بەشێوەی ڕەسمی شەڕ ڕابگەیێندرێ. بەو پێیە ڕاگەیاندنی ڕەسمی پێویستە ، پەلاماردانی لەپڕی سەرەتایی بە ناقانوونی دادەندرێ.\nشەڕ و چەکوچۆڵ\nمافی ئەو هێزانەی کە بە دژی یەکتری شەڕ دەکەن بۆ هەبوونی ئامرازی ئاوای کە پێیان سەدەمە لە دوژمن بدەن بێ سنوور نییە ( لاهە -٤ ). زۆر لەو قانووانەی کە حوکم دەکەن بە سەر مەیدانی شەڕ دا بە تەواوی ئاشکران : "کەلکی خراپ وەرگرتن لە ئاڵایەکی سپی ، وەکوو نیشانەیەک بۆ تەسلیم بوون یان ئاگر بەس ناقانوونی یە (لاهە ٤ ). کوشتن یان سەدەمە لێدان لە کەسێک کە گەمارۆ دراوە نا قانوونی یە . هیڕش بردنە سەر شوێن یان کەسێکی بێ دیفاع قەدەغەیە . پەلاماردانی خانووبەرەیەک کە وەکوو نەخۆشخانە کەلکی لێ وەردەگیرێ قەدەغەیە. بەڵام هێندێک لە قانوونەکان کەمتر ڕوونن. شوێنی کولتووری و نەتەوەیی لە ژێر پارێزگاری دایە، باشتر وایە هێزەچەکدارەکان لە ئاڵا ، یونیفۆڕم یان نیشانەی ڕەسمی دوژمن و هەر وەها نیشانەی خاچی سوور بۆ ئامانجەکانی خۆیان کەلک وەرنەگرن. نابێ ماڵ و موڵکی دوژمن تاڵان بکرێ و یان کاوول بکرێن مەگەر ئەوەی بۆ ئۆپێڕاسیۆنی نیزامی زۆر پێویست بەو کارە هەبێ. ئەو خانووبەرانەی کە لە مەڕ هونەر، زانست و کارو باری خێرخوازانەن و هەر وەها هەر شتێکی مێژوویی و کولتووری دیکە پارێزراون هەڵبەت جگە لەوانەی کە بۆ ئۆێڕاسیۆنی نیزامی بە کار دەبردرێن. لە کاتی ئاوا دا تەقریبەن هێرش کردنە سەر ئەوان قانوونی یە. بە گشتی قەدەغە لە سەر ئەو جۆرە چەکە هەیە کە مەبەستیان دەرد و سەدەمە پێگەیاندنی هەرە زۆرە. چەکی کیمیایی و چەکی ژاراوی قەدەغەیە. کەلکوەرگرتن لەو گوللەیانەی کە ئەگەر بگەنە ناو لەش دەبنە هۆی سەدەمە لێدانی زێدەتر، قەدەغەیە. بەکار هێنانی چەکی کیمیایی و بیۆلۆژیکی قەدەغەیە.\nلە هەر دوو قانوونەکانی لاهە و ژێنێڤ دا ئاماژە کراون بە شەڕە کێمیایی و بیۆلۆژیکی ( میکڕۆبی) یەکان . بەیاننامەی ژمارە ٢ی کۆنفڕانسی ئاشتی لاهە کە لە ساڵی ١٨٩٩ پێک هات بەکارهێنانی گازی کوژەری بە ناقانوونی ڕاگەیاند. پرۆتۆکۆڵی ١٩٢٥ی ژێنێڤ گازی کوژەر و شێوەی میکڕۆبی شەڕی قەدەغە کرد. کۆنفڕانسی ١٩٧٢ی ژێنێڤ جەختی کردەوە لە سەر بە قەدەغە کردنی ئەو چەکانە و بە ناقانوونی ڕاگەیاندنیان، پەرە پێدان، بەرهەم هێنان و ئەنبار کردنی ئەوان و پێی داگرت ئەوەی کە هەن دەبێ نەهێڵدرێن و لە ناو ببردرێن.\nکوشتاری بەکۆمەڵی ڕەگەزی - کوشتاری سیستماتیکی گرووپێک لە خەڵک لە سەر بنەمای نەتەوایەتی یان ڕەگەز لە بەیاننامەیەک دا کە لە ساڵی ١٩٤٨ دا دەر کراوە قەدەغە کرا و تەنێ تەرخان کراوە بۆ پێشگرتن لەو جۆرە کوشتارانە و سزادانی کەسانێک کە بەشدارایان لە کوشتاری ئاوا دا کردووە.\nسەربازانی بریندار یان نەخۆش\nبە شێوەی پێویست ئەگەر ئەوان بریندار یان نەخۆشن یارمەتیان بدەن! یەکەم پەیماننامەی ژێنێڤ باس لە مژاری هێزی بریندار یان هەر چۆنێک بێ ناتوانا دەکا ( لەگەڵ کادری دەرمانی و ئەفسەرانی کارو باری دینی) و بە شێوەیەکی بەشەر دۆستانە دەیەوێ هەر کە هاتوو سەربازێک ئیدی نەیتوانی شەڕ بکا ئیدی نابێ وەکوو ئامانج سێرەی لێ بگیرێ. و لەوەش زیاتر داوای هەنگاو هەڵێنانەوە دەکا بۆ: بێ لەبەرچاو گرتنی کە کەسی بریندار سەر بە کامێک لە لایەنەکانی شەڕ بووبێ دەبێ ببڕ ببڕ بکەوێتە بەر چاوەدێری دەرمانی. ئەوە بەڕێوەچوونی چالاکانەی دەرمان کردن و ئیزن دان بە خاچی سوور بۆ بەڕێوەبردنی دەرمان کردن دەگرێتەوە.\nسەبارەت بە پاراستنی هێزە بریندارەکان یان نەخۆش ، کادری دەرمانی و ئەفسەرانی کارو باری دینی وا دادەندرێ کە ئەوان خەڵکی بێ چەک بن ( یان لە مەر ئەو هێزانە وا دادەندرێ ئەوان ناتوانن هەر جۆرە چەکێکی کە ڕەنگە لە بەر دەستیان دابێ هەڵگرن). لە مەڕ کادری دەرمانی و ئەفسەرانی کارو باری دینی ناکۆکییەکی ئاشکرا وەبەرچاو دێ کە ئەو کەسانە لە ڕاستیدا بۆ بەرگری لە خۆیان هەڵگرتنی چەکیان لێ قەدەغە ناکرێ . بەڵام ئەوان ئەگەر خۆیان چەک لە خۆیان شەتەک دەن ، هێندێک لایەنی تایبەتی ڕێگاپێدراوی خۆیان لە کیس دەدەن. بەو پێیە بۆ ئەوەی لە سەر بنەمای قانوونگەلی شەڕ بەتەواوی لە پەلامار خۆیان بپارێزن دەبێ خۆیان بخەنە بەر ئەگەری سەدەمە وێکەوتن لە کاتی پەلامار دا.\nهێزە نەخۆشەکان یان بریندار لە هەموو هەلومەرجێکدا دەبێ بە شێوەی مێهرەوانانە دەرمان بکرێن بە بێ لە بەرچاوگرتنی دووچاوکی لە سەر بنەمای ڕەگەز، ڕەنگ ، مەزەهەب یان باوەڕی ، جینسییەت، لەدایکبوون یان سەروەت یان هەر پێوەرێکی دیکەی وەک ئەوە ( ژێنێڤ – ١ ) . کوشتن ، خەوش پێگەیاندن و ئیفلیج کردن، ئەشکەنجە دان یان ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی بیولۆژیک لەسەر کەسی بریندار یان نەخۆش ناقانوونی یە. هەڵسوکەوتی سووکایەتی پێ کردن لەگەڵ کەسێکی ئەوتۆ ناقانوونی یە. بەکارهێنانی ئەو کەسە وەکوو بارمتە قەدەغەیە. پەیماننامەی ژێنێڤ سەبارەت بە هەڵسوکەوت لەگەڵ برینداران و نەخۆشان بە لە بەر چاوگرتنی ووردەکارییەکان ، باسی شێوەی هەڵسوکەوت لەگەڵ یەکێک لە بە برەوترین ڕەهەندەکانی شەڕ دەهێنێتە گۆڕێ: مەرگ . مەیتەت دەبێ هەڵ بگیرێن ، تاقی بکرێنەوە ( تەنیا بۆ دڵنیا بوون لەوەی کە کەسەکە مردووە) . ناسنامەیان دیاری بکرێ و بە شێوەی لەبار بنێژرێن. ئەگەر پێویست بێ دەبێ ببڕ ببڕ تێکهەڵچوون بە شێوەی کاتی ڕابگیرێ بۆ ئەوەی مەیتەکان کۆ بکرێنەوە. دەبێ بە حورمەتەوە لەگەڵ مەیت هەڵسوکەوت بکرێ و ئەگەر هەڵسووڕێ بە پێی مەزەبی لەمەڕ خۆی بنێژرێ. لەگەڵ کەسێکی کە لە زەمانی شەڕ دا دەمرێ دەبێ هەمان هەڵسوکەوت بکرێ لەگەڵ کەسێک کە لە زەمانی ئاشتیدا دەمرێ. پێوەندی لە ڕێگای سەبت و زەبتی گۆڕەکان لە سەرەتای شەڕ دا بکرێ . دەبێ شوێنێک بۆ قەبری هێزی دوژمن دیاری بکرێ ، بە شێوەیەکی ئەوتۆ کە دوایی بکرێ مەیتەکان دەربهێندرێن و بنێردرێنەوە بۆ ووڵاتی خۆیان و هەر شتێکیش کە بە تەنیشت مەیتەوە دەدۆزرێتەوە دەبێ بگێڕدرێتەوە بۆ میراتگرەکانی.\nئەگەر یەکێک لە لایەنەکانی تێکهەڵچوو بزانێ کە پێرسۆنێلی تەواوی پزشکی نییە بۆ ئاگاداری لە برینداران و ئەو نەخۆشانەی لە ژێر چاوەدێری دان، دەتوانێ پێرسۆنێلی پزشکی هێزی دوژمن تا ئەو کاتەی کە قەیرانی پزشکی دەڕەوێتەوە لە لای خۆی ڕابگرێ.\nیەخسیرانی شەڕ لە هەموو هەلومەرجێکدا شیاوی ڕێز لێنانن لە بەر کەسایەتی ئینسانی و کەڕامەتی خۆیان (ژێنێڤ – ٣) . بەر لە هەموو شت زێندانییەکان شەڕ ( یەخسیری شەڕ) زیندانی ئەو ووڵاتەن کە ئەوانی گرتووە. ئەوان زیندانی سەربازی یەکەیەک یان فەرماندەیی یەکەیەک نین کە ئەوانی گرتووە . هەر وەها بە پێی ئەو پێوانەیە کە " بێ تاوانە مەگەر ئەوەی تاوانی لە سەر سوور بێتەوە " هەر شەڕکەرێک کە دەگرێ وا دادەندرێ کە یەک لە زیندانییەکانی شەڕە و ببڕ ببڕ دەبێ ئاوایان هەڵسوکەوت لەگەڵ بکرێ: ئەگەر هەر جۆرە شک و گومانێک هەبێ سەبارەت بە بەڕێوەبردنی دۆخی یەخسیری شەڕ (pow) نابێ قانوونی لە مەڕ یەخسیری شەڕ بەڕێوە ببردرێ. تا ئەو کاتەی کە دادگەیەکی لەبار پێک بێ سەبارەت بە ئەوەی گەلۆ چلۆنایەتی یەخسیری شەڕ لە سەر بنەمایەک یەک بە یەک بەڕێوە ببردرێ یان نا. کاتێک کە ووڵاتە یەکگرتووەکان بە شێوەی سیستماتیک دەستی گێڕاوە لەوەی ئەو هیزانەی تالیبان کە لە شەڕەکانی ساڵانی ٢٠٠١-٢٠٠٢ دا گیرابوون ، بە یەخسیری شەڕ دابنێ،ئەو کارەی ئەمریکا گوێ نەدان و لادان بوو لە پەیماننامەی سێیەمی ژێنێڤ . ئەندامی ئەو هێزانەی کە لە جەنگەی تێکهەڵچوونی چەکدارانە دا دەگیرێن وەک یەخسیری شەڕ وەحیساب دێن مەگەر ئەوەی کە پێچەوانەکەی بسەلمێ.\nهەر وەکوو نەخۆش یان برینداران، یەخسیرانی شەڕ (pow ) بە پێی قانوونەکانی ژێنێڤ و لاهە لە ئاست هەموو جۆرە زەبر و زەنگ، سووکایەتی پێ کران و یان تاقیکردنەوی بیۆلۆژێکی پارێزراون . ئەگەر یەخسیرانی شەڕ پێویستیان بە چاوەدێریی پزشکی هەبێ دەبێ ببڕ ببڕ ئەوەیان بدرێتێ و کادری پزشکی بە لانی کەمەوە مانگێ جارێک دەبێ بهێندرێتە ناو کەمپی یەخسیرانی شەڕ بۆ ئەوەی دڵنیایی هەبێ کە هەموویان لە وەزعێکی لەبار دان. بەڵام بە پێچەوانەی نەخۆشان و برینداران لە مەڕ یەخسیرانی شەڕ دەبێ رێزی ئاستی نیزامی لە بەر چاو بگیرێ: ناکرێ بە ووردی هەمان کاری تۆبزی بە ئەفسەران بکرێ کە سەربازی ئاسایی ناچار دەکرێ بیکا. و ئەگەر چی وەک سزا دانی نیزامی دەکرێ کاری سەخت و گران بە هیزی سەربازان بکرێ ، بەڵام ناکرێ ئەفسەرێک بەو شێوەیە تەنبێ بکرێ.\nزۆر لە ئێمە لە فیلمان و لە تێلێڤیزیۆن دا ووڵامی لێپرسینەوەمان دیتووە لە مەڕ ناو، دەرەجە و ژمارە. ئەوانە ڕیشەیان لە پەیماننامەی ژێنێڤ ئاو دەخواتەوە، بەڵام ئامانج لەوان بە ووردی ئەوە نییە کە وەبەر چاو دێن. ئەوە دروستە کە یەخسیری شەڕ دەبێ ناو، دەرەجە و ژمارەی ( لەگەڵ بەرواری لە دایکبوونی خۆی) دیاری بکا. بەڵام ئەو کارە نە تەنیا بە مەبەستی ناسینەوەی ناسێنە بەڵکوو بۆ دڵنیا بوون لە هەڵسوکەوت لەگەڵ کەسەکەیە لە سەر بنەمای دەرجە یان هەڵکەوتی ئەو . ئەگەر نەکرێ بزاندرێ ئەفسەرێک ئەفسەرە ، ناکرێ دەستەبەر بکرێ کە ئەو لە کارهاسانی بۆ ئەفسەرێک کەلک وەربگرێ.\nسەبارەت بە لێپرسینەوە لە یەخسیرانی شەڕ گشت تاکتیکەکانی لێپرسینەوە کە وا وەبەرچاو دێن شێوەیەیکی بە برەو بن لە زمانی شەڕ دا، گشتیان ناقانوونی ن. پەیماننامەی ژێنێڤ هەموو کارێک زیاتر لە پرسینی پرسیارێکی سادە بە ناقانوونی ڕادەگەیێنێ: نە هیچ جۆرە ئەشکەنجەی فیزیکی زەینی و نە هەر جۆرێکی دیکە لە هەڕەشە و تۆبزێتی نابێ قەت لەمەڕ زیندانیانی شەڕ دەکار بهێندرێ بە مەبەستی وەدەست هێنانی هەر جۆرە زانیارییەک لەوان. ئەو یەخسیرانەی شەڕ کە ووڵام نادەنەوە نابێ هەڕەشەیان لێ بکردرێ، نابێ سووکایەتیان پێ بکرێ نابێ هیچ جۆرە هەڵسوکەوتێکی ناخۆش و بەزەرەریان لەگەڵ بکرێ.\nزیندانی کردنی لە قاوش ( سیلوول) دا نا قانوونی یە ( ناکرێ یەخسیرانی شەڕ لە قاوشی بەندیخانە دا زیندانی بکرێن مەگەر ئەوەی بۆ پاراستنیان پێویست بێ) بەڵام بن چاو کردن ڕێگا پێدراوە.دەکرێ ئەوان لە ناو سنووری دیاریکراو دا ڕابگیرن. بەڵام شوێنی ڕاگرتنیان تا ئەو جێگایەی هەڵدەسووڕێ دەبێ لە شوێنی تێکهەڵجوون دوور بێ. لە کەمپی تایبەتی یەخسیری شەڕ دا ئەوان دەبێ هەموو ئەو ماف و دەرفەتانەیان هەبێ کە لایەنی یەخسیرگر دەیدا بە هێزەکانی خۆی بە لانی کەمەوە لە ڕووی خۆراک، ئاو. سەرپەنا، پۆشاک، وەرزش، نامە نووسین. کارو باری مەزەبی و پێداویستییە ئینسانییەکانی دیکە. پێویستە پێیان بگوترێ لە کوێ ڕاگیراون ( لە ڕاستیدا ئادرێسی پۆستییان دیاری بکرێ) بە شێوەیەکی ئاوا کە خزمەکانیان بتوانن نامە و شتیان بۆ بنێرن.\nجگە لە پارێزگاری لە ئاست زەبر و زەنگ و ترساندن و سووکایەتی پێکردن بە کەڕامەتی کەسان، یەخسیرانی شەڕ لە ئاست بەپرسیاری گشتیش پارێزراون ( ژێنێڤ – ٣ ) . بڵاو کردنەوەی تێلێڤیزیۆنی وێنە و فیلمی یەخسیرانی برینداری شەڕ سووکایەتییە بە شان و شەوکەوتیان . و ئەوەش بەپرسیاری گشتی دەگرێتەوە و بەو پێیە قەدەغەیە .\nهەر کە هاتوو ئەو یەخسیرانەی شەڕ لە لایەن دوژمنەوە گیران دەکەونە بەر هەمان ئەو قانوونانە کە ئەو هێزە چەکدارانە دەپارێزن کە ئەوانیان گرتووە. یەخسیرەکان دەبێ ببڕ ببڕ بە لەبەرچاو گرتنی قانوون و ڕێوشوێنەکانی ئەوانەی گرتوویانن هەڵسوکەوت بکەن . و بە شکاندن و پێشێل کردنی ئەو قانوونانە هەر هەمان ئەو مەحکەمە و سزایانەیان بە سەر دا دەسپێ کە نیزامییەکی بن چاو کراوە لەگەڵی ڕوو بە ڕوو دەبێ. ئەوان لە بن کۆنتڕۆڵی ئەو هێزە دان کە بن چاوی کردوون و بن چاو کردنیان قانوونی یە. هەر ئاواش هەڵاتنی ئەوان بە لادان لە قانوون دەژمێردرێ. بۆیە ئەگەر ئەوان هەڵێن دەکرێ تەنبێ بکرێن. ئەوەش تەنێ زەمانێک بەڕێوە دەچێ ئەوان بەر لەوەی بگەنەوە ئەڕتەشی خۆیان بگیرێنەوە.\nئەگەر ئەوان لە هەڵاتن دا سەرکەوتوو بن - واتە بگەنەوە ناوچەت هێزە چەکدارەکانی خۆیان - و جارێکی دیکە بگیرێنەوە ناکرێ ئەوان لە بەر هەڵاتنی پێشوویان سزا بدرێن . ئەو قانوونەی سەرکەوتن لە پووچەڵ کردنەوەی پەلامار بە ووردی بۆ ئەو جاسووسانەش دەکار دەکردرێ کە لەدەست ئەوانەی گرتوویان ڕادەکەن: ئەگەر جاسووێک هەڵبێ و بەر لەوەی بگاتەوە ماڵێ بگیرێ هێشتا دەکرێ وەک جاسووسێک هەڵسوکەوتی لەگەڵ بکرێ . ئەگەر ئەو بتوانێ بەرەو لای هێزەکانی خۆیان بچێتەوە و لە دوای ئەوە بگیرێ، ئیدی ئەو وەک جاسووسێک کە دەبێ دادگای بکرێ و سزا بدرێ ناژمێردرێ . ئەوە وەکوو یەخسیرێکی شەڕە و دەبێ بپارێزدرێ.\nستاتوسی یەخسیری شەڕ\nکاتێک بە دست دوژمن دەگیرێن، ئەو کەسانەی خوارەوە بە یەخسیری شەڕ دەژمێردرێن:\n*ئەندامانی هێزی چەکدار\n*ئەندامانی میلیشیا و دڵخوازانی دیکە\n*ئەندامانی هێزە چەکدارەکانی حکوومەتێک کە دوژمن بە ڕەسمی ناناسێ\n*خەڵکی ئاوای کە لەگەڵ هێزی چەکدارەکان کەوتوون ( وەکوو ئەندامانی مێدیا)\n*کارگێڕانی کەشتی بازرگانی و فڕۆکەی مەدەنی\nخەڵکی مەدەنی و داگیرکارکردن\nلە ئاستی هەرە بنەڕەتیدا ، خەڵکی مەدەنی بە پێی هەمان پڕێنسیپە گشتییەکانی بەشەر دۆستانە دەپارێزدرێن کە هەڵسوکەوت لەگەڵ یەخسیرانی شەڕ، بریندارەکان و کەسانی دیکەی کە لە تێکهەڵچووندا دەوری چالاکیان نییە، دیاری دەکەن . هەر جۆرە زەبر و زەنگی فیزیکی یان سووکایەتی پێ کردن قەدەغەیە. هێزێکی چەکدار نابێ هێرش بکاتە سەر خەڵکی مەدەنی و هەر وەها نابێ ئەوان وەکوو "قەڵغانی ئینسانی" بەکار بهێنێ بۆ پاراستنی ناوچەیەک لەئاست پەلامار.\nئامانجی گشتی پەیماننامەی چوارەمی ژێنێڤ بە شێوەی تایبەتی پاراستنی خەڵکی مەدەنی و منداڵانە لە ئاست پێهاتەکانی شەڕ. ئەو پەیماننامەیە "ناوچەیەکی بێ لایەن" دیاری دەکا کە شەڕ کردن تێیدا قەدەغەیە و نەخۆشخانەکان و ناوچەی هێمن بۆ پاراستنی نەخۆشان، بەساڵداچووان، ژنانی دووگیان، منداڵانی لە خوارەوەی پازدە ساڵ و دایکانی منداڵانی لە خوارەوەی ٧ ساڵان لە بەر چاو دەگرێ . وا لەبەرچاو گیراوە کە ئەو جۆرە ناوچانە بە نیشانەی زۆر گەورەی خاچی سوور دیاری بکرێن بۆ ئەوەی بکرێ لە پارێزراو بوونیان دڵنیایی هەبێ. ئاوا لە بەر چاو گیراوە بێتوو ئەو منداڵانەی وون دەبن یان هەتیو دەبن نیشانەی تایبەتی بە خۆیانەوە هەڵئاوەسن. هەر وەها وا داندراوە ئەوانەی لە نەخۆشخانە کار دەکەن کارتی ناسنامەی تایبەتی لە مەڕ خۆیان هەڵگرن بۆ ئەوەی قەت پێشیان پێ نەگیرێ بۆ ئەوەی ئەرکی خۆیان ڕاپەڕێنن.\nهێزەکانی دوژمن بۆیان نییە دەست بە سەر موڵکی شەخسی دا بگرن مەگەر ئەوەی بە دژی ئەوان کەلکیان لێ وەربگیرێ. و لە نموونەی ئاوا دا ئەوان دەبێ دوای کۆتایی هاتنی شەڕ ئەو مڵک و ماڵە بگێڕنەوە یان جەریمەکەی ببژێرن. ڕێزپەڕی سەرەکی لەو قانوونە دا کاتی داگیرکاری ڕوو دەدا . کاتێک کە تێیدا گشت مڵک و ماڵی لەمەڕ ڕاپۆرتی ڕووداوەکان شیاوی دەست بەسەر داگرتنن. بەڵام تەنانەت لەو نموونەیەشدا هێزە داگیرکەرەکان دەبێ دوای کۆتایی داگیر کاری مڵک و ماڵەکە بگێڕنەوە یان جەریمەکەی ببژێرن. هەر خانووبەرەیەک یان شتێک کە لەمەڕ مەزهەب، کاروباری خێرکاری، پەروەردە، هونەر، زانست و مێژوو بێ ، لە سەر بنەمای قانونگەلی لەمەڕ مڵک و ماڵی خسووسی دەپارێزدرێن تەنانەت ئەگەر ئەو مڵک و ماڵە ، مڵک و ماڵی دەوڵەتیشیان تێدا بێ.\nبە لەبەرچاو گرتنی قانوونی لاهە:\nناوچەیەک کاتێک بە داگیرکراو دەژمێردرێ کە بە کردەوە بکەوێتە ژێر توانایی ئەڕتەشی دوژمن.\nداگیرکاری تەنیا تا ئەو ناوچانە دەچێ کە دەسەڵاتێکی ئاوا لەوان دا ئاشکرا و شیاوی دەکار کردن بێ .\nبە گوتنێکی دی هێزێکی چەکدار کاتێک بە بەرپرسیاری شتێک دەژمێردرێ کە لە ڕاستیدا بەرپرسیاری بێ. کاتێک کە هێزی داگیرکەر ئیدی نەتوانێ ناوچەکە کۆنتڕۆڵ بکا ئیدی هێزێکی داگیرکەر نییە و لەو دەمییەوە دیسان دەبێتەوە بە هێزێکی سادەی دوژمن. هێزێکی داگیرکەر بەرپرسیارەتییەکی ئاشکرای هەیە بۆ ئامادە کردنی پێداویستییە بنەڕەتییەکانی ئەو خەڵکەی کە لە بن کۆنتڕۆڵی دان لەوانە خۆراک، پۆشاک، سەرپەنا، چاوەدێری پزشکی و پارێزگاری لە نەزم و قانوون. هێزێکی داگیرکەر ناتوانێ بە کەمتەرخەمییەوە شاهیدی تاڵان کردنی ناوچە داگیرکراوەکان بێ.\nتەقریبەن لە هەموو کاروبارەکاندا ئەو قانووانەی کە بەر لە داگیر کاری لە ناوچەیەک بەجێ بوون و بەڕێوە بردراون لە دوای داگیرکاریش هەر وا بەجێن و بڕ دەکەن . تەنێ بەڕێوەبەر گۆڕاوە.\nهێزی داگیرکەر ناتوانێ کەسانی مەدەنی لە بەر ئەو شتانەی کە بەر لە داگیرکاری قەوماون تەنبێ بکا. ئەو شتانە ئەو قسانەش دەگرێتەوە کە خەڵکی مەدەنی بە دژی ووڵاتی داگیرکەر گوتوویانە.\nتەنانەت ( یان بە تایبەتی) لە کاتی داگیرکارییدا، پێوەندی نێوان خەڵکی مەدەنی و بە شێوەی تایبەتی لە نێوان ئەندامانی خێزان بە مافێکی بنەڕەتی دادەندرێ. ئەو مافە تەنێ کاتێک دەکرێ ببڕدرێ کە گومانی ئەوە هەبێ نامەگۆڕینەوەی ئەو کەسانە دەتوانێ زەرەری هەبێ بۆ ئەمنییەتی هێزە داگیرکەرەکان بەڵام تەنانەت ئەو زەمانیش خەڵکی مەدەنی دەتوانن بە کەلک وەرگرتن لە فۆرمی ئەوتۆی کە ڕێگایان دەدا بەلانی کەمەوە لە بیست و پێنج ووشەی کە ئازادانە هەڵبژێردراون بەکار بێنن ، و بۆ پێوەندی کەلکی لێ وەربگرن ( ژێنێڤ – ٤).\nخەڵکی مەدەنی نابێ بەند بکرین یان ببردرێن بۆ ووڵاتێکی دیکە ، مەگەر ئەوەیکە بۆ هێمنی خۆیان یان هێمنی دەوڵەت زەرەری هەبێ . و ئەوەش تەنیا زەمانێکە کە هیچ بژارێکی دیکە لە بەر دەست دا نەبێ. ئەگەر خەڵک لە ناوچەی داگیرکراو ڕا ڕابگوێزدرێن ، تەنیا دەکرێ ئەوان بنێردرێنە ووڵاتێک کە پەیماننامەکانی ژێنێڤی ئیمزا کرد بێ . لە مەڕ بن چاو کردن یان ڕاگوێستن ، ئەوە دەبێ بە شێوەی کاتی بێ و هێزی داگیرکەر دەبێ هەموو تەدارەکی پێویست ئامادە بکا بۆ دۆزینەوەی تاکوتەرا، ڕاگرتنی ئەندامانی خێزان لە لای یەکتر، و گەڕاندنەوەی ئەوان بۆ لای بنەماڵەکانیان دوای کۆتایی دوژمنکاری. هێزە داگیرکەرەکان باشترە شارومەندانی خۆیان نەهێننە قەڵەمڕۆی داگیرکراو.\nبە تۆبزی کار بە خەڵکی مەدەنی کردن قانوونییە بەڵام ئەو کارە نابێ وەکوو کارێکی نیزامی بە دژی ووڵاتی خۆیان و یان بە شێوەی کاری کۆیلەتی بێ . دەبێ بۆ ئەو کارەی دەیکەن پارەیان بدرێتێ. ئەگەر خەڵکی مەدەنی لە کەمپێکی کار دا وەک هێزی پۆلیس کەلکیان لێ وەربگیرێ ئەوان ناکرێ ناچار بکرێن کە کرێکارانی دیکە بە شێوەی فیزیکی تەنبێ بکەن. ڕێکخراوە ناونەتەوەییەکان وەکوو خاچی سوور دەبێ لەهەموو کاروبارێک دا دەستیان بە خەڵکی مەدەنی ڕابگا و دەبێ لە هەموو کەمپەکانی کار دا ، کەمپی ڕاگرتن و "شوێنی دیاری کراو" دا دەستیان بە خەڵک ڕابگا. هێزی داگیرکەر بۆی نییە بە مەبەستی ناسینەوەی خەڵکی مەدەنی خاڵ لەبەدەنیان بنەخشێنێ.\nئازادیی [ ووڵات] بە جێ هێشتن\nکەسێکی مەدەنی نبۆی هەتە لە هەر دەمیکی کێشەی چەکدارانە دا ووڵات بە جێ بێڵێ. ئەگەر ڕێگا بەو تێپەڕ بوونە نەدرێ ، دەوڵەت دەبێ هۆی ئەوە هەم بە تاکەکە و هەم بە کۆمەڵگەی ناو نەتەوەیی بڵێ. کەسی مەدەنی مافی ئەوەی هەیە لە لای دادگەیەکی قانوونی داوای پێداچوونەوە بەو حوکمە بکا.\nنیشانەی مڵک و ماڵی کولتووری\nمڵک و ماڵی کولتووری\nچاو ڕاکێشە بزانن ئەو قانوونانەی کە بۆ پاراستنی ئینسانەکان داندراون تا ئەو جێی بکرێ بۆ تاڵان و بڕۆی بارودۆخی شەڕیش لە پێش چاو گیراون و بۆ پاراستنی کولتوورانیش بە دروست و بەکارهاتوو دادەندرێن. ءاشکراترین پێوەندی لە نێوان تاکوتەرا و کولتووران ئەوەیە کە هەر دووکیان لە ڕووی بایەخەوە جێگایان پڕ ناکرێتەوە. قانوونە بەشەر دۆستانەکان بە شێوەیەکی تایبەتی پارێزگاری دەکەن لە ماڵ و موڵکی کولتووری کە نیشاندەری دەوری کاریگەری نەریتە کولتوورری و مێژووییەکانن لە بەختەوەری تاکوتەرا و کۆمەڵ بە شێوی گشتی:\n... سەدەمە لێدان لە مڵک و ماڵی کولتووری ئی هەر کەسێک بێ بە مانای سەدەمە گەیاندنە بە کەلەپووری کولتووری گشت بەشەر. چونکوو هەر کەسێک بەشی خۆی هەیە لە کولتووری جیهاندا ( پەیماننامەی لاهە – ١٩٥٤) .\nمڵک و ماڵی شەخسی لە هەموو بەشەکانی پەیماننامەکانی لاهە و ژێنێڤ دا پارێزراون، بەڵام مڵک و ماڵی کولتووری خاوەنی بەڵگەیەکی ئەوتۆن کە بە تایبەتی تەرخان کراوە بۆ هەبوونی ئەوان. لە کاتێکدا لە کۆنفڕانسەکانی ئاشتی لە لاهە لە ساڵی ١٨٩٩ و ١٩٠٧ ئاماژە کرا بوو بە پارێزگاری لە مڵک و ماڵی کولتووری وا وەبەرچاو دەهات کە دوای شەڕی جیهانی دووەم گەڕانەوە بۆ سەر ئەو مژارە پێویستە. لە پەیماننامەی ساڵی ١٩٥٤ دا شتە فیزیکییەکان کە دەربڕی شێوازی کولتووری گەلێکن بە قەد نەخۆشخانەکان و خانووبەرە مەزەبییەکان کە لە پەیماننامەکانی پێشوو دا پارێزگاریان لێ کرا بوو ، لە ئاست دەست بەسەر داگرتن و کاول کردندا پاڕیزدراون. مڵک و ماڵە کولتوورییەکان بریتین لە یادگارییە مێعمارییەکان یان مێژوویی و شاکارە هونەری و زانستییەکان ، کتێب و دەستخەتەکان و هەر خانووبەرەیەکی کە هەرکام لەو شتە کولتوورییانەیان تێدا نیشان دەدرێ .\nپارێزگاری لە مڵک و ماڵی کولتووری بە تەنێ هەر بەرعۆدەییەک نییە لەسەر ئەستۆی هێزە چەکدارەکان. لە سەردەمی ئاشتیدا ، وا دادەندرێ کە دەوڵەت هەنگاو هەڵێنێتەوە بۆ دەستەبەر بوون بۆ سەلامەتی ئەو شتانە بێتوو کێشەیەکی چەکدارانە بێتە گۆڕێ. هەر کە هاتوو شەڕ هەڵئاییسا ، بەرپرسیارەتی پاراستنی ئەو شتانە بە هاوبەشی دەکەوێتە سەر ئەستۆی دەوڵەت و ئەڕتەش و ئەگەر دەوڵەت داگیر کرا بێ ، دەکەوێتە سەر ملی ئەڕتەشی داگیرکاریش. هێزێکی چەکدارانە چ سەر بە دەوڵەت یان دەسەڵاتی دوگیرکەر بێ، وا داناندرێ کە هیچ کوتێک لە کەلەپووری کولتووری بۆ مەبەستی نیزامی بە کار بهێنێ ، یان بۆ هەر مەبەستێکی کە بتوانێ بیخاتە ژێر مەترسییەوە .\nهەر وەک ئەو نیشانەی خاچی سوور بۆ ناسینەوەی نەخۆشخانەیەک دا ندرا، پەیماننامەی لاهە لە ساڵی ١٩٥٤ دا نیشانەیەکی دیاری کرد بۆ ناسینەوەی موڵکی کولتووری. سێ لە نیشانەکان کە لە سێ کوچکەیەک ترینجێندران ( دوو لە سەرەوە ، و یەک لە خوارەوە) ملکێکی کولتووری پارێزراونیشان دەدا. سەمبولێک بەتەنێ کەسێک دەناسێنێ کە بۆ پاراستنی مڵکی کولتووری لە بەر کار نراوە .\nهێزە داگیرکەرەکان قەت بۆیان نییە شتە کولتورییەکانی قەڵەمڕۆکی داگیر کراو هەناردەی دەرەوە بکەن و ناکرێ ئەو جۆرە شتانە وەکوو قەرەبووی شەڕ دوایی کۆتایی شەڕ پێشنیار یان داوا بکرێن .\nبەر لەوەی باسی سزاکانی پێشێلکاری بکەین، دەبێ ئەوە دیاریی بکەین گەلۆ ئەمە لە سەر چ کەسانێک بەڕێوە دەچێ. هەر وەک ڕوونە ناساندنی شتێک کە دەبێ قانوونگەلی شەڕی بۆ دەکار بکرێ تا ڕادەیەک ئاستەمە .\nوەک دەزاندرێ پەیماننامەکان لە سەر هێزە چەکدارەکانی هەموو ئەو نەتەوانەی کە ئەو پەیماننامانەیان پەسند کردووە دەکار دەکرێن بەڵام ئەوە قسەی دوایی نییە، بەڵگەکانی لاهە دەڵێن کە ئەو قانوونانە نەک تەنێ پای ئەڕتەشەکان دەگرنەوە بەڵکوو ملیشیا و هێزە دلخوازەکانیش دەگرنەوە کە:\n*کەسێک لە ژێر فەرماندیی ئەواندا بێ\n*نیشانەیەکیان هەبێ کە بکرێ لە دوورەوە بناسرێتەوە\n*چەکوچۆڵیان بە ئاشکرا و لەبەر چاوی خەڵک هەڵبگرن\n*قانوون و ڕێوشوێنەکانی شەڕ ڕەچاو بکەن.\nئەو شەرتەی دواییە کە دیاریی کردنی دەکارهێنانی ئەو قانوونانە هێندێک ئاڵۆز دەکا. لە چوارچێوەی دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکاندا دا هەموو هێزە چەکدارە ڕەسمییەکان و هەموو هێز چەکدارە ناڕەسمییەکان کە لەگەڵ پێداویستییەکانی سەرەوە ڕێک دێنەوە دەبێ پێڕۆیی لەو قانوونانە بکەن و قانوونگەلیش دەیانپارێزێ. بەڵام یەک لەو پێداویستیانەی کە لە سەرەوەر دا هاتووە ، گوێڕایەڵی لە قانوونەکانە. بەو پێیە وەبەرچاو دێ پەیماننامەکان لەسەر ئەو هێزانە دەکار دەکرێن کە پێرۆییان لێ دەکەن.\nهەر دوو پەیماننامەکانی لاهە و ژێنێڤ باس لە مژاری سزادان دەکەن، بەڵام هیچ کامیان بە شێوەیەکی تایبەتی باسی ئەو دۆخەناکەن کە پێشێلکار چۆن محاکەمە بکرێ و چۆن سزا بدرێ. یەیماننامەی یەکەمی ژێنێڤ لە هەر دوو لایەنی کە پەیماننامەکەیان ئیمزا کردووە دەخوازێ " قانوونی پێویست پەسند بکەن بۆ دەستەبەری بەڕێوەچوونی کاریگەری سزا دانی ئەو کەسانەی هێزی ئاوا بەکار دەهێنن یان فەرمانی بە کار هێنانی ئەوان دەردەکەن " بۆ ئەنجامدانی ئەم پێشێلکاریانەی خوارەوە:\n... کوشتاری خۆسەرانە، ئەشکەنجە یان هەڵسوکەوتی نا ئینسانی لەوانە تاقیکردنەوە بیولۆژیکی، بە کەیفە ئازار دانی زۆر یان سەدەمەی جیدی گەیاندن بە سڵامەتی یان بەدەنی شەخس و کاول کردنی بەربڵاو و دەستبەسەرداگرتنی مڵک و ماڵ، کە بە پێداویستی نیزامی پاساو نەدرێن و لە بەر بێ فکری و بە ناقانوونی ئەنجام بدرێن .\nسزای ماڵی بە شێوە تایبەتی لە پەیماننامەکانی لاهە دا ئاماژەیان پێ کراوە و لە هەر دوو پەیماننامەکان دا ، زیندانی کردن بە شێوەی سەرداگیراو لە بەیاننامەکانی لەمەڕ پێداویستی هەبوونی دادگەیەکی بە ئینساف هێمای پێ کراوە. باس کردنی پێشێلکاری قانوونی ناونەتەوەیی و پێکهێنانی دادگەی جینایەتی شەڕ تەقریبەن خراوەتە ئەستۆی ئەو ووڵات یان ووڵاتانەی کە لایەنێک تاوانبار دەکەن و بە گشتی بە ڕێگای ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دا دەمەزرێن .\nدیوانی عەداڵەتی ناونەتەوەیی (کە بە ناوی دادگەی جیهانی ش دەناسرێ) لە لاهە هەیئەتێکی دائیمی یە بۆ بیستنی کێشە ناونەتەوەییەکان. لە مانگی مەی ساڵی ١٩٩٩ یوگوسڵاوی دادخواستێکی پێشکێشی دادگەی جیهانی کرد کە تێیدا ئارگومێنتی ئەوە بوو بۆمبارانی ئەو ووڵاتە لە لایەن ناتۆوە "بووەتە هۆی دەستدرێژی نا قانوونی و جێنۆساید" . دادگە بە پێچەوانەی بۆچوونی یوگوسڵاوی حوکمی دا و ڕایگەیاند کە ئەو بۆمبارانە نەبووەتە هۆی جێنۆساید . هەر وەها ئەو دادگەیە لە مانگی فێڤرییەی ٢٠٠٢ دا حوکمی دەر کرد کە دادگەیەکی بێلژیکی بۆی نییە کە وەزیری دەرەوەی کۆنگۆ ( یرودیا دومباسی) بە تاوانی جینایەتی شەڕ محاکەمە بکا چونکە ئەو لەو ووڵاتە دا خاوەنی مەسوونییەتی دیپڵۆماتیکە .\nلە دوای شەڕی دووەمی جیهانی دادگەیەکی نیزامی ناونەتەوەیی بۆ پێڕاگەیشتن بە جیناتەتەکانی شەڕلە سەردەمی نازییەکان دامەزرا. ئەمریکا، فەڕانسە ، ڕووسیا و بریتانیا لەو ووڵاتانە بوون کە لە محاکەمەکانی نۆرنبێرگ دا داوای سزای قانوونیان کرد بۆ بیست و دوو کەس- یەک لەوان ئامادە نەبوو و وا داندرا مرد بێ - ئەو بیست و دوو کەسە تاوانبار کرا بوون پێشێلکردنی قانوون و ڕێوشوێنەکانی شەڕ و لێ لادانیان و جینایەت بە دژی مرۆڤایەتی. سێ کەس لە تاوانبار کراوەکان تاوانیان لە سەر لاچوو، هەشت کەسیان حوکمی زیندانیان بۆ بڕدراوە و یازدە کەسیشیان بە ئێعدام مەحکووم کران.\nمحاکەمەی جینایی ناونەتەوەیی بۆ یوگوسڵاوی لە ساڵی ١٩٩١ لە لایەن ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان پێک هات بۆ دادگایی کردنی ڕێبەرانی یوگوسڵاوی پێشوو کە تاوانبار کرا بوون بە پێشێلکردنی قانوونگەلی بەشەردۆستانەی ناونەتەوەیی . بە گشتی زیاتر لە ١٠٠ کەس لە بەر جێنۆساید، جینایەت بە دژی مرۆڤایەتی، پێشێلکردنی قانوونی لاهە و بە تایبەتی دەستدرێژی جینسی تاوانبار کرا بوون. ٢٥ کەس لەو تاکوتەرا تاوانبار کراوانە هەر وا ئازادن و پێڤاژۆی ئەو دادگەیە هەر وا بەردەوامە ( لە کاتی نووسینی ئەو بابەتە) . تا ئێستا مەحکەمە هێندێک حوکمی داوە کە لە پێنج ساڵ تا پەنجا ساڵ دەگرێتەوە کە ئەو حوکمانە دەبێ لە ووڵاتی جۆر بە جۆر بەڕێوە بچن.\nبزووتنەوەیەک هەیە بۆ ئەوەی دادگەیەکی جینایی ناونەتەوەیی بە شێوەیەکی هەمیشەیەیی و بە ناوەندکراو دامەزرێندرێ تا بتوانێ بە پێشیلکارییەکانی قانوونی ناونەتەوەیی ڕابگا. ئەو دادگەیە نەک هەر بە کێشەی ناو نەتەوانەوە دەچارێ کە ئێستا ئەو ئەرکە لە ئەستۆی دیوانی عەداڵەتی ناونەتەوەیی دایە بەڵکوو بە کێشەی ناو تاکوتەراشانەوە خەریک دەبێ. دادگەی جینایی ناونەتەوەیی (ICC ) لە لایەن ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دامەزراوە و قازییەکانیشی هەڵبژێردراون ، بەڵام هێشتا لە هیچ کێشەیەکی نەکۆڵیوەتەوە.\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 5:35 AM 0 comments Links to this post


بینای سەنتەری چارەسەری نەخۆشیەكانی پێست لە ساڵی ( 1960 ) دامەزراوەو پێشتر بنكەی تەندروستی خەباتی تێدا بوە ، دوای دروستكردنی بینا بۆ ئەو بنكەیە شوێنی بنكەكە بۆ ئەم سەنتەرە تەرخان كراو لە مانگی 9 ی 2010 دا ئەم سەنتەرە تێیدا دەستبەكار بووەو دواتریش كاری فراوانكردنی بۆ كراوە ( 5 ) ژووری تری بۆ دروستكراوە ، خزمەتگوزاریەكانی ئەم سەنتەرە بۆ هەموو شارەكانی سلێمانی و دەروروبەری و ئاوارەكانە .\nبەهۆی بچووكی شوێنەوە ئەم سەنتەرە نەیتوانیوە خزمەتگوزاری زیاتر پێشكەش بكات ئەگەر بینا بۆ ئەم سەنتەرە دابین بكرێت ، دەتوانرێت لە داهاتوودا خوزمەتگوزاری زیاتری تێدا پێشكەش بكرێت وەك لێزەرو جوانكاری پێست و ئەنجامدانی نەشتەرگەری ورد .\nخزمەتكردنی زیاتری نەخۆش و بەدواداچوون بۆ ئەو نەخۆشیانەی وەكو سەدەفیە و دەردە ماسی و بەڵەك بەڵەك بوونی پێست و پەرەپێدانی توانای پزیشكان و كارمەندان و خوێندكارانی دبلۆمی باڵا و ماستەر و بۆردی عەرەبی و كوردستانی لەناو سەنتەرەكە لەخۆدەگرێت.\nلەم سەنتەرە 25 پزیشكی پێست كاردەكەن كە 15 یان بروانامەی زانكۆ و 6 یان بروانامەی دبلۆم و یەك پزیشكیشیان بروانامەی ماستەر و 3 یان بروانامەی بۆرد و دكتۆرای هەیە،یەك دەرمانسازیش لەم سەنتەرە هەیە كە دەرچووی زانكۆیە،هەروەها 4 پەرستیاریش هەیە كە 2 یان بروانامەی خوار پەیمانگا و 2 پەرستیاریشیان بروانامەی پەیمانگایان هەیە، 4 كارمەندی كارگێریش لەم سەنتەرە كاردەكەن كە بروانامەی پەیمانگا و ئامادەییان هەیە ، هەر لەم سەنتەرە 2 كارمەندی تەكنیكی كاردەكەن كە یەكیان بروانامەی خوار پەیمانگا و ئەوی تریان بروانامەی پەیمانگای هەیە،هەروەها یەك كارمەندی گرێبەستیش لەم سەنتەرە كاردەكات .\nسەنتەرەكە نەشتەرگەری گەورەی تێدا نیە بەڵام هەموو نەشتەرگەریەكی وردی پەیوەست بە پێستی تيدا ئەنجام دەدرێت وەكو لابردنی ( بالوكە و خاڵ و گۆشتی زیادەو وەرگرتنی biopsy و بەكارهێنانی مادەی نایتروزو ئۆكساید بۆ لابردنی پەڵەی رەش و كیسی چەوری ) ، هەروەها پشكنینی خوێن وەك ( CBCk ESRk ) ، پشكنینی كیمیایی و هیماتۆلۆجی و پاراسایت و وردبینە زیندەوەرەكان و هەر لەم سەنتەرەدا تیشكی ( پۆڤا ) هەیە كە بەكاردەهێنرێت بۆ چارەسەری نەخۆشیەكانی وەكو ( سەدەفیە و دەردە ریوی و هەستیاری بەهیز) .\n* ناونیشان و شوێنی جوگرافی : ( سلێمانی - گەرەكی خەبات- نزیك فولكەی دەستاڕەكە )\n* ژمارەی تەلەفۆن : ( 3267449 )\n* ناوی بەڕێوبەر: ( د.محەمەد یوسف سەعید )\n* ژمارەی مۆبایل: ( 07701449932 )\n* بەڕێوبەری كارگێری : ( بورهان ئیبراهیم ئیسماعیل )\n* ژمارەی مۆبایل : ( 07701468650 )


کورۆنا تەنیا قەیرانێکی تەندروستی نییە، بەڵکو قەیرانێکی ئابوری گەورەشی بەدوای خۆدا ھێنا. ئەگەر ئەو قەیرانە بۆ ھەندێک لە وڵاتان کاتی و کاریگەری کەمتربێ، ئەوا بۆ کوردستان درێژخایەن و جەرگ داخکەرە. لەم قەیرانانەدا کەموکوڕی، کەمتەرخەمی و خەوشەکانی دەسەڵات دەکەونە سەر لەپی دەست. پێ دەچێ ئێمە، یان باشتر وایە بڵێم دەستە بژێری دەسەڵات دەرس و پەند لە مێژوو و روداوەکان وەرنەگرین، دەنا ھەمووی چەند ساڵێک پێش ئێستا کاتێک رووبەڕووی قەیرانی داعش و داکەوتنی نرخی نەوت بووینەوە دەبوایە پەندی لێ وەرگرین!\nمن لە حکومەت دەپرسم: ئایا دەتوانی تەنیا بۆ ماوەی سێ مانگ مووچەی مووچەخۆران بەرێکوپێکی دابین بکەی؟ خۆ پاشەکەوتکردنی بەشی سێ مانگ لەو ھەموو داھات و بودجە زەبەلاحانەی ١٧ ساڵی رابردوو کارێکی زەحمەت نەبوو. ئەم دەستەبژێرەی دەسەڵاتە گوێی نییە، یاخود گوێ ناگرێ. بۆیە ھەرگیز راوێژ بە پسپۆڕانی بوارە دارای و ئابورییەکان ناکا و پشت بە لێکۆڵینەوە زانستی و ستراتیژیەکانیش نا بەستێ. واتا زۆر بەکورتی دیەوێ بە عاقلیەتی شاخ وڵات بەڕێوەببا و بەبیرکردنەوەی گوندان شەرەکان ئاوەدان بکاتەوە، بۆیە لەگەڵ ھەر ھەژانێک راستەوخۆ تەخت و تاراجی وڵاتیش دەھەژێ.\nسەیرم کردووە لە دوای نەمانی داعش ئەوەندەی سەفتە دۆلار بۆ بێدەنگکردنی دەستەبژێری راگەیاندن و سیاسی و پەروەردەکردنی زۆرنا ژەن ( رێزم بۆ زورناژەنی راستەقینە ھەیە) نیو ئەوەندەی بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی و راسپاردە و ئامۆژگاری سەنتەرە ستراتیژیەکان خەرج نەکردووە. ئەگەر پلان و ستراتیژیەتێکی باش لەناو حوکمڕانێکی باش ھەبوایە و ھەبێ ئەوا بەڕێوەبردنی پێنج ملیۆن کەس لەو وڵاتە پڕ بە پیت و بەرەکەت و ھەمەجۆر داھاتە کارێکی گران نەبووە و نابێ.\nدیارە منیش وەکو ھەموو لایەنە پەویوەندی دارەکانی حکومەت خۆ راگری و پشوو درێژی لەم قۆناغەدا بەپێویستیی ژیان دەزانم، بەڵام ناشکرێ ئۆباڵی ئەو ھەموو گەندەڵی و بێ سەروبەرییە لە ئەستۆی لایەنەکانی دەسەڵات نەبینین.\nسەیرکەن سیستمی سیاسی سەقەتە، سیستمی حوکمڕانی سەقەتە، سیستمی قەزایی سەقەتە پێم ناڵێن کێ لەو ھەموو سەقەتیانە بەرپرسیارە؟\nدڵنیام دەسەڵات بەبیانوی ئەو پەتا مەترسیدارە خۆی لە وەڵامی پرسیارە گرنگەکانی ئەم میللەتە دەدزێتەوە، بەڵام ئەگەر سەردەمێک لەبەر قەیران دەنگ نەکرێ و سەردەمێکیش لەبەر تەخشان و پەخشان و بێ باکی دەنگ نەکرێ ئایا کەی ئەم سیستەمە سەقەتانە دەگۆڕدرێن؟\nئەگەر لەم ھەلومەردجەشدا گەل بێ دەنگ بێ ئایا پڕۆژەی دەسەڵاتداران بۆ راستکردنەوەی سیستمی سیاسی و حوکمرانی چییە؟\nئەدی ئەگەر ئەم گەلە چیتر بەرگەی نەگرت و لەبەرامبەر ئەو سەقەتیانە راپەڕی ئایا وەڵامی دەسەڵات چیە؟


وادەی راسپاردنی سەرۆک وەزیرانی نوێی عێراق ئاشکراکرا - پرس میدیا\nHome سڵایدشۆو عێراق گرنگ هەواڵ وادەی راسپاردنی سەرۆک وەزیرانی نوێی عێراق ئاشکراکرا\nوادەی راسپاردنی سەرۆک وەزیرانی نوێی عێراق ئاشکراکرا\nپرس میدیا 3/16/2020 01:17:00 م سڵایدشۆو, عێراق, گرنگ, هەواڵ,\nپاش ئەوەی هێزە سیاسییەکانی عێراق گەیشتنە رێککەوتن، بریارە سەرۆک کۆمار نعێم سوهەیل بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران راسپێرێت.\nبەگوێرەی چەند سەرچاوەیەک، پاش ئەوەی شەوی رابردوو لایەنە سیاسییەکانی عێراق ڕێککەوتن، بڕیارە سبەی سێشەممە ١٧ی ئازاری ٢٠٢٠ بەرهەم ساڵح سەرۆک کۆماری عێراق نعێم سوهەیل بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی عێراق راسپێرێت.\nئەمەش دوای ئەوەدێت پاش بەردەوامی خۆپیشاندانەکان و تێپەڕینی سێ مانگ عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرانی عێراق دەستی لەکارکێشایەوە و دواتر لە ١ی شوباتی ئەم ساڵ بەرهەم ساڵح سەرۆک کۆماری عێراق محەمەد تۆفیق عەلاوی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران راسپارد بەڵام شکستی هێنا.\nBy پرس میدیا at 3/16/2020 01:17:00 م


خولی پلە یەکی فرانسا - مۆنتپێلیێر vs ستاسبۆرگ - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nئۆڵیمپیک لیۆن vs. بۆردۆ نیس vs. گوینگامپ سانت ئیتیان vs. ئامیێنس ڕێنێس vs. دیجون ترۆیس vs. نانت مۆنتپێلیێر vs. ستاسبۆرگ لیل vs. کان ئۆڵیمپیک مارسێیل vs. ئانجەرس پاریس سان جێرماین vs. تۆلۆز پاریس سان جێرماین vs. سانت ئیتیان\nمۆنتپێلیێر vs ستاسبۆرگ 1-1\nستادێ دێ لا مۆسۆن (Montpellier)\n24' I. Saadi (G) (دروستکرا لە لایەن: P. Martinez)\nد.کۆنگرێ (G) 72' (دروستکرا لە لایەن: پێدرۆ مێندیس)\nپێدرۆ مێندیس (PRT)\n'64 بۆ D. Liénard\nپ. لاسنی (FRA)\nب. کرگنێت (FRA)\n'82 بۆ J. Grimm\n'71 بۆ C. Ninga\nجیۆڤانی سیۆ (CIV)\n'87 بۆ س. کاماڕا\n'88 بۆ E. Seka\nس. سیسێنۆن (BEN)\n'52 بۆ K. Dolly\nب. لێکۆمتێ (FRA)\n'52 بۆ س. سیسێنۆن\n'64 بۆ I. Sacko\n'71 بۆ ک.بیرگواد\n'82 بۆ ب. کرگنێت\nس. کاماڕا (SEN)\n'87 بۆ I. Mbenza\n'88 بۆ J. Martin\n40 ب. لێکۆمتێ گ\n3 د.کۆنگرێ 41' 72'\n5 پێدرۆ مێندیس\n7 پ. لاسنی\n14 جیۆڤانی سیۆ\n27 F. Píriz 37'\n28 س. سیسێنۆن\nڕاهێنەر: M. Der Zakarian\n30 B. Kamara گ\n9 I. Saadi 24'\n10 ب. کرگنێت 39'\n21 Y. Salmier 27'\n28 J. Martin 37'\nڕاهێنەر: T. Laurey\n1 لا.پایۆنیر گ\n19 س. کاماڕا بۆ I. Mbenza 87'\n20 K. Dolly بۆ س. سیسێنۆن 52'\n29 C. Ninga بۆ ک.بیرگواد 71'\n16 A. Oukidja گ\n6 J. Grimm بۆ ب. کرگنێت 82'\n11 D. Liénard بۆ I. Sacko 64'\n22 E. Seka بۆ J. Martin 88'\n33 L. Zohi\n27/04/18 LI1 مۆنتپێلیێر 0 - 1 سانت ئیتیان بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n06/05/18 LI1 نانت 0 - 2 مۆنتپێلیێر بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n12/05/18 LI1 مۆنتپێلیێر 1 - 1 ترۆیس بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n19/05/18 LI1 ڕێنێس 1 - 1 مۆنتپێلیێر بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n14/07/18 CLF مۆنتپێلیێر 0 - 4 کلێمۆنت زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n20/07/18 CLF مۆنتپێلیێر 18 : 00 ڕۆدێز زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n25/07/18 CLF مۆنتپێلیێر 19 : 30 ڤییاڕیاڵ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n18/08/18 LI1 ئامیێنس - مۆنتپێلیێر زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n06/05/18 LI1 ڕێنێس 2 - 1 ستاسبۆرگ بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n12/05/18 LI1 ستاسبۆرگ 3 - 2 ئۆڵیمپیک لیۆن بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n10/07/18 CLF سۆشۆ 2 - 0 ستاسبۆرگ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n20/07/18 CLF ستاسبۆرگ 18 : 00 نانسی زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n23/07/18 CLF جێنت 20 : 30 ستاسبۆرگ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n28/07/18 CLF ستاسبۆرگ 18 : 00 ڕێیمس زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n03/08/18 CLF فرێیبورگ 18 : 30 ستاسبۆرگ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n12/08/18 LI1 بۆردۆ 17 : 00 ستاسبۆرگ زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\nستادێ دێ لا مۆسۆن


کاردانەوەکان لەسەر خۆسوتاندنی گەنجێکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە بەردەم بارەگای بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان لە هەولێر بەردەوامە کە زیاتر لە %90ی جەستەی سوتاوە و پزیشکەکان مانەوەی لە ژیان بە ئەستەم دەزانن، دایک و باوکیشی لە بۆکانەوە چاوەڕوانی باشبوونەوەی تەندروستی کوڕەکەیانن.\nئەمڕۆ دووشەممە 18ی ئایاری 2021 لە دوای کاتژمیر 12:00 محەمەد "بێهزاد مەحمودی" 26 ساڵ، لەبەردەم بارەگای نەتەوەیەکگرتووەکان لە هەولێر دەبەیەک بەنزینی کرد بە خۆیدا و لە پەخشی ڕاستەوخۆی چەند کەناڵێکدا خۆی سوتاند و دوای نزیکەی 30 خولەک لە کەوتنی لەسەر زەوییەکە لەلایەن ئەمبوڵانسێکی نەتەوەیەکگرتووەکان ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا.\nئەو کە بۆ گەیاندنی پەیامەکەی ئاگری لە جەستەی خۆی بەردا، بەڵام بەوەش پەیامەکەی نەگەیشت، چونکە کاردانەوەکان زیاتر چوونەسەر ئەو ڕاگەیاندنکارانەی ڕوواوەکەیان گواستەوە، نەک داواکاریی گەنجەکە.\nمحەمەد بۆچی خۆی سوتاند؟\nبێهزاد مەحمودی، کە پەنابەرێکی ڕۆژهەڵاتە و خەڵکی بۆکانە، ماوەی چوار ساڵە لە هەرێمی کوردستان دەژی، بەهۆی ئەندامبوونی لە حزبی خەباتی کوردستانی ئێران، نە دەیتوانی بگەڕێتەوە ڕۆژهەڵات نە لێرەش ناسنامەی پێدەدرا یاخود مافی پەنابەرێتی لە وڵاتی سێیەم.\nئەفسانە ڕەحیمی، بەرپرسی ئەندامانی خەبات لە هەولێر بە "ناس کورد"ی وت، "محەمەد چیرۆکی هەزارەها کەسی دیکەی ڕۆژهەڵاتییە لە هەرێمی کوردستان، کە زیاتر لە 10 هەزار کەس دەبن و هەیانە 26 ساڵە لێرە نیشتەجێیە و هێشتا پەناخوازە و نەبووەتە پەنابەریش، چونکە ئەوە جیاوازە و پەنابەر ئەوەیە کە چاوەڕوانە بنێردرێتە وڵاتێکی دیکە، بەڵام پەناخواز هێشتا مافی ئەوەشی نییە."\nوتیشی، "پێشمەرگەمان هەیە لە سەردەمی ڕژێمی سەدام حسێن زیندانی بووە لە هەرێمی کوردستان، هێشتا لێرەیە و چاوەڕوانی ئەوەیە ناسنامەی بدەنێ."\n"دۆخی بەشێکی زۆر لە ئێمە زۆر خراپە، وەک بێهزاد لە پێش خۆسوتاندنەکەی باسی دەکات کە تەنانەت شوێنی مانەوەی نییە، کاری نییە، هەموو کەس کارمان پێنادات، لە زۆرینەی هاوکارییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بێبەشین، جگە لەوەی لەڕووی ئەمنییەوە مەترسی زۆر لەسەر ژیانمان هەیە بەهۆی نزیکیمان لە ئێرانەوە."، ئەفسانە ڕەحیمی وادەڵێت.\nئەو باسی لەوەشکرد، "من خۆم ماوەی دوو ساڵە لێرە دەژیم، کاتێک منداڵێکم گەیشتە تەمەنی قوتابخانە، لە قوتابخانە ناونوسیان نەدەکرد، دوای چەندین هەوڵ توانیم منداڵەکەم بخەمە قوتابخانە کە سەرەتاییترین مافی مرۆڤە، کەواتە نەتەوە یەکگرتووەکان کاری چییە ئەگەر نەتوانێت لەو لایەنانەوە هاوکاری ئێمە بکات."\nبێهزاد کە بەنیازبووە لێرە مافی پەنابەری پێبدەن و بمێنێتەوە و هاوسەرگیری لەگەڵ خۆشەویستەکەیدا بکات، بەڵام بەوتەی ئەفسانە ڕەحیمی، پزیشکەکان مانەوەی لە ژیان بە ئەستەم دەزانن و کاتێکیش هەواڵەکە بە دایک و باوکی وتراوە، هەوڵێکی زۆریان داوە بۆ ئەوەی لە بۆکانەوە بچنە هەولێر، بەڵام بەزۆر ڕازی کراون کە ئەو کارە نەکەن، چونکە مەترسییان لەسەر دروست دەبێت.\nچیرۆکی ڕۆژهەڵاتییەکی دیکە\nپەنابەرێکی دیکەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە ماوەی 14 ساڵە هاتووەتە هەرێمی کوردستان و دوو منداڵی لە هەرێمی کوردستان لە دایکبووە نیگەرانە لەوەی خاوەنی هیچ ناسنامە و مافێک نییە و باس لە داواکاری و ئازارەکانی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات لە باشوری کوردستان دەکات.\nمحەمەد حەسەن کە یەکێکە لە پەنابەرەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و کاری ڕۆژنامەنوسە و ماوەی 14 ساڵە لە شاری سلێمانی نیشتەجێیە بۆ "ناس کورد" دواو وتی، جێگەی نیگەرانییە زیاتر لە 10 هەزار پەنابەری ڕۆژهەڵات تاوەکو ئێستا خاوەنی هیچ ناسنامەیەک نین و چەندینجار داواکارییان گەیاندووەتە نەتەوەیەکگرتووەکان و لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەتی هەرێم و حکومەتی عێراقیش، بەڵام هیچ وەڵامێکیان نەبووە بۆیان و تەنها بەڵێنییان پێدراوە و جێبەجێ نەکراوە.\nئەو باسی لەوەشکرد، "پەنابەر هەیە نزیکەی 40 ساڵە لە باشور دەژی هیچ ناسنامەیەکی نییە و خاوەنی هیچ شتێک نییە، من بۆ خۆم ماوەی 14 ساڵە باشوری کوردستانم و خاوەنی دوو منداڵم هیچ ناسنامەیەکمان نییە و داواشمان کردووە هاوکاری بکرێین بۆ ئەوەی ڕەوانەی وڵاتانی سێیەم بکرێین، بەڵام هیچ جوابێکمان نادەنەوە".\nڕاشیگەیاند، داواکاری پەنابەرانی ڕۆژهەڵات خۆیدەبینێتەوە لە ڕەوانەکردنیان بۆ وڵاتانی سێیەم، پێدانی مافی پەنابەری یاخود ناسنامە، هاوکاری کردنی ئەوانەی هیچ سەرچاوەیەکی داهاتیان نییە و جگە لەوەش ماوەی یەک دوو ساڵە نوێکردنەوەی کارتی نیشتەجیبوونەکانیشان بەهۆی پەتای کۆرۆناوە گرفتی بۆ دروست بووە).\nوەک محەمەد حەسەن وتی، "چەندین جار لە هەولێرو سلێمانی داواکارییەکانمان گەیاندووەتە نەتەوە یەکگرتووەکان و لایەنەکانی دیکە تەنها بەڵێنمان پێدراوە و هیچ چارەسەرێکیان بۆ نەکراوە، جگە لەوەش خۆم ماوەی یەک ساڵ و نیوە کارتی نیشتەجێبوونەکەم بەسەر چووە و تازەیان نەکردووەتەوە و منداڵێکیشم تەمەنی یەک ساڵ و سی مانگە ئەویش تۆمار نەکراوە واتە هیچ تازەگەرییەک لە کارتی نیشتەجێبوونەکانیشمان نەکراوە".\nمحەمەد حەسەنی ڕۆژنامەنوس کەماوەی 14 ساڵە لەسەر پیشەکەی و خۆپیشاندان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئاوارەی باشوری کوردستان بووە ئەوەشی وت، "لەدوای خۆسوتاندنی ئەو پەنابەرەی ئەمڕۆ چاوەڕوانی هەڵوێستی جدی دەکەین لە نەتەوەیەکگرتووەکان و لایەنە بەرپرسەکانی حکومەتی هەرێم و حکومەتی فیدراڵی، چونکە ڕۆژ بەرۆژ دۆخی پەنابەرانی ڕۆژهەڵات بەرەو خراپی دەچێت و ئەگەر چارەسەر دۆخەکە نەکرێت مەترسی زیاتر ڕوبەڕوومان دەبێتەوە لەوانەش هەندێک لە پەنابەران بەناچاری ڕێگەی قاچاغ دەگرنە بەر بۆ کۆچ کردن کە زۆربەی ئەوانەش بەوجۆرە کۆچییان کردووە خنکاون و ژیانیان لەدەستداوە.\nجەختی لەوەشکردەوە، "کەمترین پەنابەری ڕۆژهەڵات ڕەوانەی وڵای سێیەم کراوە و هیچ پەنابەرێکیش ناسنامەی بۆ نەکراوە و چەندین جاریش پەیوەندیمان بە ڕێکخراوە جیهانییەکان کردووە و ئەوانیش ناتوانن هیچ چارەسەریکمان بۆ بکەن تاوەکو ناسنامەو پاسپۆتمان نەبێت."\nجگە لەو کەسانەی کە وەک پەبانەبەری سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە دێنە هەرێمی کوردستان، ماوەی چەند ساڵێکە چەندین کەسی دیکە بۆ کاری مۆدێل و میدیاکاری و گۆرانی وتن، ڕوویان لە هەرێمی کوردستان کردووە و لێرە کار دەکەن.\nلەوبارەیەوە ئەفسانە ڕەحیمی باسی لەوەکرد، "کۆمەڵگە ئەوەی دەوێت، ئێستا کۆمەڵگە بەجۆرێکی لێهاتووە کە زیاتر گرنگی بە بازرگانی و لایەنی ئابوری دەدرێت و هەرکەسێک زیاتر سودی هەبێت کاری پێدەدرێت و دەکرێتە ئەستێرە و سودیان لێوەردەگیرێت، بۆیە تاوەکو ئەو کەسانە هەبن چ کارێکیان بە ئێمەیە."\nڕوونیشیکردەوە، "ئێمە کێشەمان لەگەڵ هیچ کەس و لایەنێکدا نییە و ئەم پرسە پرسێکی حزبی نییە و بەهیچ شێوەیەکیش ئاگادار نەبووین کە ئەوە ڕوویداوە."\nڕووداوەکە بە خێرایی بووە باسوخواسی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و بەتایبەتیش ڕەخنەیەکی زۆر ئاڕاستەی ئەو کەناڵ و ڕاگەیەندنکارانە دەکرێت کە دیمەنی ڕووداوەکەیان گواستەوە و ڕێگرییان لێنەکرد.\nزیاتر بخوێنەرەوە: ئەو ڕاگەیاندنکارانەی دیمەنی خۆسوتاندنەکەیان گواستەوە تاوانبارن؟\nڕەحیمی دەڵێت، "من وەک خۆم سکاڵا لەسەر سەرجەم ئەو کەناڵانە تۆمار دەکەم کە ئەو میدیاکارانە دەیانتوانی ژیانی محەمەد ڕزگار بکەن، بەڵام نەیان کرد و وێنەیان گرت."


لە ماوەی 4 رۆژدا ئاسیا سێل 3 رێكەوتنی گەورەی راگەیاند\nكۆمپانیای ئاسیا سێل لە رۆژی 8ی ئەم مانگەوە تا ئێستا 3 رێكەوتنی گەورەی لەگەڵ سێ كۆمپانیای گەورەی جیهانی واژۆ كردووە بۆ بەهێزكردنی هێڵی ئینتەرنێتەكەی.\nكۆمپانیای ئاسیا سێل كە یەكەم كۆمپانیای پەیوەندیەكانە لە ئاستی عێراق، لە ماوەی 4 رۆژی رابردوودا واژۆ كردنی سێ گڕێبەستی گەورەی لەگەڵ كۆمپانیاكانی هواوی و نۆكیا و ئیركسۆن راگەیاند.\nكۆمپانیای ئاسیاسێڵ لە رۆژی 8ی تەموز رێكەوتنی لەگەڵ كۆمپانیای هواوی راگەیاند و رونیكردەوە كە بە گوێرەی رێكەوتنەكەیان "هواوی هەڵدەستێت بە دابینكردنی نوێگەری تەكنەلۆژی پێشكەوتوو كە دەبێتە هۆی فەراهەمكردنی باشترین ئینتەرنێت و خزمەتگوزاری بۆ بەشداربووان. هەروەها ئاسیاسێڵ وهواوی پێكەوە كار دەكەن بۆ بونیاتنانی یەكەمین تەكنەلۆژیای پیشكەوتوو كە وا دەكات تۆڕی ئاسیاسێڵ بە خێرایی بگۆڕێتە سەر نەوە پێشكەوتووەكانی تری ئینتەرنێت".\nدوای ئەو رێكەوتنە ئاسیا گرێبەستێكیتری لەگەڵ كۆمپانیای نۆكیا واژۆ كرد كە بۆ تۆڕەكانی پەیوەندی لە بەغدای پایتەخت وچەند ناوچەیەكی تر جێبەجێ دەكرێت و ئەوەش بە هەمان مەبەستی بەرزكردنەوەی ئاستی ینتەرنێتی ئەو كۆمپانیایە بوو.\nئەو كۆمپانیایە دوێنێش رێكەوتنێكیتری راگەیاند كە بە رێكەوتنێكی ستراتیژی دوورمەودا ناوی هێناوە و لەگەڵ كۆمپانیای ئیریكسۆنی سویدیە، ئاسیا ئامانجی ئەو رێكەوتنەشی وەها روندەكاتەوە "بۆ گەیشتن بە پێشكەوتنە جیهانییەكان وپێشخستنی تۆڕی تەكنەلۆژی ئاسیاسێڵ لە سەرتاسەری وڵات وبەهێزكردنی ئەزمونی بەشداربوانی، كۆمپانیای ئاسیاسێڵ هەستا بە هەڵبژاردنی خزمەتگوزاری وچارەسەرەكانی كۆمپانیای ئیریكسۆنی جیهانی لە ڕێگەی واژۆكردنی ڕێكەوتننامەیەكی دوورمەودا بۆ پیادەكردنی داهێنانە نوێیەكانی ئەو كۆمپانیایە بەسەر خزمەتگوزاری ئینتەرنێت وبەهێزكردنی توانای بەشداربوەكان لە بەكارهێنانی ئینتەرنێتی خێرا".\n2947 جار بینراوە\nوەزارەتی ناوخۆ باری نائاسایی لە عێراق ھەگرت\nیاسای هەڵوەشاندنەوەی ئیمتیازاتی دارایی بەرپرسان پەسەند كرا\nرێكەوتنی 12لایەنەكە بۆ چارەسەری رەوشی عێراق\nئەمریكا بەڵگەنامەی چالاكیە هەواڵگریەكانی ئێران لە عێراق بڵاو دەكاتەوە\nسەرۆكی فراكسیۆنی گۆڕان لەبارەی بڕینی دەرماڵەی فەرمانبەران رونكردنەوە دەدات\nسەرۆكی فراكسیۆنی گۆڕان رایدەگەیەنێت هیچ كۆبونەویەك نەكراوە بۆ برینی دەرماڵەی كارمەندان و ئەوەی كە هەیە تەنها باس لەوە كراوە كە دەرماڵەكان رێك بخرێتەوە. \nوەزیری دارایی لەبارەی فەوتانی موچەی 3 مانگی فەرمانبەران رونكردنەوە دەدات\nئاوات جەناب نوری، وەزیری دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێمی كوردستان، سەبارەت بەو هەواڵەی ئەمرۆ لەلایەن پەرلەمنتار سۆران عومەر بڵاوكرایەوە، رونكردنەوەیەكی نوسراوی بڵاوكردەوە.\nوەزارەتی دارایی بڕیارێكی سەبارەت بە فەرمانبەرانی گرێبەست دەركرد\nبەپێی نووسراوێكی وەزارەتی دارایی و ئابوری حكومەتی هەرێمی كوردستان، مەرجە گواستنەوەی راژەی فەرمانبەری گرێبەست لەسەر بنەمای پڕۆسەی هاوسەرگیری بێت بۆ ئەوەش چەند مەرجێكی داناوە.\nبەهای دۆلار بەشێوەیەكی نائاسایی بەرزبویەوە\nئێوارەی ئەمڕۆ نرخی دۆلاری ئەمریكی، بەشێوەیەكی بەرچاو بەرزبووەوە و لە ماوەی ئەم ساڵدا ئەو نرخەی بەخۆیەوە نەبینیوە.


کوردیپێدیا - بەیاننامەی ناڕەزایی داخستنی ئەکادیمیای سیاسەت و هزری دیموکراسی لە هەولێر\n📝 بەیاننامەی ناڕەزایی داخستنی ئەکادیمیای سیاسەت و هزری دیموکراسی لە هەولێر | پۆل: بەڵگەنامەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nبەیاننامەی ناڕەزایی داخستنی ئەکادیمیای سیاسەت و هزری دیموکراسی لە هەولێر\nبۆ ڕای گشتی و راگەیاندنەکان\nجەماوەری کوردستان دەزگاکانی ڕاگەیاندن، ئەوە بۆ جاری سێ یەمە ئاسایشی هەولێرهەولێر لەکاتی ئەنجامدانی چالاکی یە ڕۆشنبیری یەکانی ئەکادیمیای سیاسەت و هزری دیموکراسیئەکادیمیای سیاسەت و هزری دیموکراسیدا، بەبێ هیچ پاساوێک و بەزەبری هێز ڕێگری لە ئەنجامدانی چالاکی یەکانمان دەکەن، کاتژمێر9:30ی ئەمشه و 2017-12-21 لەکاتی بەرێوەچونی چالاکی یەکی ئەدەبیدا، ئاسایش هەڵی کوتایە سەر نوسینگەی هەولێری ئەکادیمیا و دوای ڕاگرتنی چالاکی یەکە و بەبێ بڕیاری دادگا بڕیاری داخستنی ئەکادیمیایان لەهەولێردا ڕایانگەیاند تەنها بۆبردنە دەرەوەی کەلوپەلەکان ئەویش بەئاگاداری ئێمە بۆتان هەیە بیکەنەوە و دواتر نوسینگەکە تەسلیی خاوەن موڵکەکە بکەنەوە.\nئێمە لێرەوە وێرای ئیدانەکردن و سەرکۆنەکردنی ئەوکارە نایاسایی و نادیموکراتیانە ڕایدەگەیەنین، کە ئەم هەڵسوکەوتانەی ئاسایشی هەولێر دیاریدەیەکی مەترسیدارە و هەڕەشەیەکی جدی یە لەسەر ئازادی ڕادەربڕین، چالاکی مەدەنیانە، ئاسایشی هەولێر بەم کردەوانەی هێندەیتر جەماوەری کوردستان توڕە و توڕەتر دەکات، وە تەواوی پڕوپاگەندەکانی کە بەناوی دیموکراسی و حوکمی یاساوە دەیکات دەخاتە ژێرپرسیارەوە، بۆیە ئێمە ڕایدەگەیەنین، کەسوردەبین لەسەر خەباتی مەدەنیانەی خۆمان زەبر و زەنگ و هێز چۆکمان پێدانادا.\n#هەولێر | #ئەکادیمیای سیاسەت و هزری دیموکراسی | #21-12-2017 |\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Dec 22 2017 9:21PM تۆمارکراوە


چیچەکلی حاجی ئاغا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nChichakluy-e Hajji Aqa - چیچکلوی حاجی‌آقا - Çîçeklûya Hacîaxa\nپۆتانەکان: 37°37′24.5″N 45°05′27.5″E / 37.623472°N 45.090972°E / 37.623472; 45.090972پۆتانەکان: 37°37′24.5″N 45°05′27.5″E / 37.623472°N 45.090972°E / 37.623472; 45.090972\nچیچەکلی حاجی ئاغا گوندێکە، کەوتووەتە گوندەواری نازیا نشیو، ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ، شارستانی ورمێ، پارێزگای ورمێ، ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ئێران.\nچیچەکلی حاجی ئاغا ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە:\nلە باشوورەوە لەگەڵ گوندی مەزرا ئۆچولار.\nلە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی چیچەکلی مەنسور.\nلە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی قزل عاشق.\nبە پێی سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٦٠) کەس و (٣٩) خێزان بووە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=چیچەکلی_حاجی_ئاغا&oldid=904335»


بەرهەم ساڵح گوێ بەهەڕەشەی میلیشیا پاشكۆكانی ئێران نادات\n23/01/2020 1463 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nبەرهەم ساڵحی سەرۆك كۆماری عێراق بە هەنگاوەكانی، بەردەوامە لەدووركەوتنەوەی زیاتر لە بازنەی فەرمانڕەوایی پاشكۆی هەژموونی ئێرانی لەعێراق، ئەمەش زیاتر و زیاتر لە شەقامی ڕاپەڕیووی نزیك دەكاتەوە، كە چوار مانگە دژ بەچینە سیاسییەكەی عێراق لە خۆپیشانداندان.\nبەرهەم ساڵح ئەو هەڕەشانەی پشتگوێ خستوون، كە خودی ئەویان بە ئامانج گرتووە، هەڕەشەی ئەوەی لێكرابوو، كە نابێت لە كۆڕبەندی داڤۆس لە سویسرا لەگەڵ دۆناڵد ترامپی سەرۆكی ئەمریكا كۆبێتەوە.\nبەڵام بەرهەم ساڵح ڕۆژی چوار شەممە، لە پەراوێزی كۆڕبەندەكە لەگەڵ ترامپ كۆبووەوە،  هەر ئەوەندەش نا، بەڵكو سەرۆكی عێراق ئەو هەلەی قۆزتەوە بۆ جەختكردنەوە لەسەر هاوبەشبەندی ستراتیژی نێوان ئەمریكا و عێراق، ئەمەش ئاماژەیەكە بە وەستانەوەی لەدژی بڕیاری هێزە شیعەكانی پەرلەمانی عێراق بە كردنەدەرەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە ووڵاتەكەیان.\nهەردوو سەرۆك جەختیان لە پێویستی و گرنگی پاراستنی ڕۆڵی سەربازی ئەمریكا كردووە لە عێراق، هەروەك كۆشكی سپی لە بەیاننامەیەكدا ڕایگەیاند.\nلەبەیاننامەكەی كۆشكی سپیدا هاتووە، كە هەردوو سەرۆك كۆكبوون لەسەر گرنگی بەردەوامی هاوبەشبەندی ئابووری و ئەمنی نێوان وڵاتەكانیان، لەوانەش جەنگی دژ بە داعش.\nلەبەیاننامەكەدا هاتووە، ترتمپ وابەستەیی وڵاتەكەی دووپاتكردووەتەوە بە پابەندبوون بە سەروەری و سەقامگیری و گەشەسەندنی عێراق.\nڕۆژنامەی عەرەب لە چەند سەرچاوەیەكەوە ئەوەی زانیووە، كە ترامپ بەڵێنی بە هاوتا عێراقییەكەی داوە، ژمارەیەكی زۆری سەربازانی وڵاتەكەی لە عێراق بكێشێتەوە، بەڵام بەگوێرەی چەند داڕشتەیەك، كە ئەمریكا دایڕشتوون، ئەمەش بەگوێرەی هەڵسەنگاندنی واشنتۆن بۆ دۆخی عێراق و ناوچەكە، نەك لەبەر فشاری ئێرانییەكان.\nئەو سەرچاوانە، كە ئاگاداری بەشێك لە دانیشتنەكەی هەردوو سەرۆكن، دەڵێن بەرهەم ساڵح كۆششی زۆری كردووە بۆ ڕاڤەكردنی مەترسییەكانی هەڵكشانی بارگرژییەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران لە دۆخی بەرەنگاربوونەوەی هەردوولا لەسەر خاكی عێراقدا، دووپاتی ئەوەش كراوەتەوە كۆششەكانی سەرۆكی عێراق، جێگەی گرنگیپێدانی سەرۆكی ئەمریكا بووە، كە دووپاتیكردووەتەوە واشنتۆن نیازی ئەوەی نییە لە عێراق بمینێتەوە، ئەگەر عێراق ئەو مانەوەی پێ باش نەبێت.\nكەتیبەكانی حیزبوڵای عێراقی و بزووتنەوەی نوجەبای شیعی، كە دوو لە گەورەترین میلیشیا شیعەكانی عێراقن، هۆشداری ئەوەیان داوەتە بەرهەم ساڵح نابێت چاوی بە دۆناڵد ترامپ بكەوێت، ئەگەرنا، ئەوا لە بەغدا دەریدەكەن.\nئەبو عەلی عەسكەری، كە بەرپرسێكی كەتیبەكانی حیزبوڵایە جەختی لەوە كردووەتەوە، كە نابێت بەرهەم ساڵح دوناڵد ترامپ و دارودەستەكەی ببینێت، ئەگەر ئەوە بكات دەستخوشی لێناكەن و كار بۆ دەركردنی دەكەن لە بەغدای پایتەخت.\nبزووتنەوەی نوجەبا ئەوەیان ڕاگەیاند، پێیان سەیرە كەسێك نوێنەرایەتی عێراق و گەل و پەرلەمانەكەی بكات، لەگەڵ سەرۆكێك كۆبێتەوە خاكی عێراقی زەوت كردووە و لێی ناكشێتەوە، لەكاتێكدا ناوبراو بەرپرسی یەكەمی پاراستنی خاكی عێراقە.\nدوای كۆبوونەوەكەی بەرهەم ساڵح و ترامپیش، میلیشیا پاشكۆكانی سەر بە ئێران بەردەوامبوون لە هێرشكردنەسەر سەرۆك كۆماری عێراق، نەسڕ شمری جێگری ئەمینداری گشتی بزووتنەوەی نوجەبا داوای لەبەرهەم ساڵح كرد دەستلەكاربكێشێتەوە، بەو پێیەی كوردیشە بە جوداخوازیشی لە قەڵەمدا.\nبەرپرسانی عەسائیبی ئەهلی هەق، تۆمەتی جۆراوجۆریان دایەپاڵ بەرهەم ساڵح، لە بەرانبەر ئەوەی چاوی بە ترامپ كەوتووە.\nمحمەد غوبانی سەركردەی دیاری ڕێكخراوی بەدر و وەزیری ناوخۆی پێشوو، لە دوای چاوپێكەوتنەكەی بەدۆناڵد ترامپ، هێرشی توندی كردەسەر بەرهەم ساڵح.\nڕووی دەمیشی كردە ڕاوێژكارە شیعەكانی سەرۆك كۆمار، كە چۆن پێشوازی لە كەسێك دەكەن لەگەڵ بكوژانی قاسم سلێمانی و ئەبومەهدی موهەندیس كۆبووەتەوە.\nدیارە موقتەدا سەدر بەوردی چاودێری دۆخی بەرهەم ساڵح دەكات، پەی بەوە دەبات خەریكە بە تەواوی جڵەوی سیاسەتی وڵاتی دەكەوێتە دەست، كە لەوانەیە لە شەقامی نزیكتر بكاتەوە، بۆیە دوای چەند كاتژمێرێك لە یەكتر بینینی ترامپ و بەرهەم ساڵح، لە ڕێگەی واڵی یەكێك لە نزیكەكانییەوە لەفەیسبووك (ساڵح محەمەد ئەلعێراقی) پۆستێكی خێرای كرد و بە تەنزەوە نووسیوویەتی: سەرۆك كۆماری پایەداری پارێزەری سەروەری عێراق و شۆڕشگێڕەكانی.\nئەم پۆستە دەنگدانەوەیەكی زۆری لای لایەنگرانی سەدر هەبوو، چاودێرانیش بە وەرچەرخانی لە قەڵەم دەدەن لە هەڵوێستی موقتەدا سەدر، كە لەو چەند ڕۆژەی پێشوو داوای سازدانی خۆپێشاندانێكی ملیۆنی كردووە بۆ كردنەدەرەوەی هێزی سەربازی ئەمریكا لە عێراق.\nچاودێران دەڵێن هەڵوێستی سەدر لە پشتیوانیكردنی بەرهەم ساڵح، ڕۆڵێكی یەكلاییكەرەوە دەبینێت لە دووبارە ئاراستەكردنی گفتوگۆكانی ئایندەی هێزە ئەمریكییەكان لە عێراق.\nبەگشتیش میدیای عێراقی سەر بە ئێران، كۆبوونەوەكەیان لەجوغزی نیشتمانی وەدەرنا و خستییانە قاڵبی نەتەوەییەوە، وایان نیشاندا دیدارەكەی سەرۆك كۆماری عێراق دیداری كوردێكی جوداخوازە لەگەڵ ئەمریكای دوژمندا.\nبەرهەم ساڵح بووەتە یەكەم فۆڕمی بەرپرسێكی عێراق، كە لە دیدگای ئێرانی یاخی بێت سەبارەت بەو فۆڕمەی پێوستە پەیوەندییەكانی واشنتۆن و بەغدای پێ ڕێكبخرێت.\nبەرهەم ساڵح زۆرینەی سەركردە كوردی و سونییەكان بەرەو پەیوەندی تۆكمە لەگەڵ ئەمریكادا ڕاپێچ كردووە، ئەمەش پێچەوانەی ئارەزوومەندی شیعەكانەوە كە گەرەكیانە بۆ ڕازیكردنی ئێران، بە تەواوی پەیوەندییەكان لەگەڵ واشنتۆن بپچڕێنن و هێزەكانیشیان لە عێراق وەدەرنێن.\nئەو هەڕەشانەی لە بەرهەم ساڵح كران، لە ناوەندەكانی چالاكوانانی كۆمەڵگای مەدەنی و بزاوتی خۆپیشاندەراندا، شەپۆلێك گاڵتەجاڕیان بەدوای خۆیاندا هێنا، هەندیكی دیكەیان سەریان سوڕما لەوەی چۆن میلیشیاكان بوێری ئەوەیان هەیە بە ئاشكرا هەڕەشە لە بەرهەم ساڵحی سەرۆك كۆمار بكەن و هێزە ئەمنییەكانی دەوڵەتیش بێدەنگبن، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ملكەچی و گەردنكەچی تەواوی دەوڵەتی عێراق بۆ ئەو میلیشیا چەكدارانە.\nدیدارەكەی ترامپ، یەكەم هەنگاوی یاخیبوونی سەرۆك كۆماری عێراق نییە لە دیدگای ئێرانی، چونكە پێشتریش پلانی ناونانی سەرۆك وەزیری تازەی عێراقی بۆ جێگرتنەوەی عەبدولمەهدی لە باربرد كە سەر بە ئێران بوو.\nسەرۆك كۆمار كۆششەكانی پاڵێوراوەكەی هاوپەیمانی "بینا" ی بۆ دانانی قوسەی سوهەیل لەباربرد كە نزیكە لە نوری مالكییەوە، هەروەها ئەوەی سەعد عیدانی كە نزیكە لە پاسەوانی شۆڕشی ئێرانییەوە، ئەمەش بە تەواوی ئێرانی توڕە كردووە.\nدزە بەو هەواڵانەش كراوە كە پاسەوانی شۆڕشی ئێرانی فرمانی بە كەتیبەكانی حزبوڵای عێراقی كردووه، فڕۆكەی بێفڕۆكەوانی بۆمبڕێژكراو بنێرنەسەر كۆشكی سەلام لە بەغدا، ئەمەش لەو ئان و ساتەی مشتومڕی دانانی قوسەی سوهەیل و سەعید عیدانی لەئارادا بووە.\nپێشتریش سەرۆك كۆمار بەیاننامەیەكی توندی دژ كردەی سەركوتكارییەكانی حكومەت دەكرد كە دژ بە خۆپێشاندەران پیادەكران، ڕەخنەی توندیشی لەوە گرت كە ژمارەیەكی زۆری قوربانیان لەو كردە سەركوتكارییانە كەوتوونەوە.\nچاودێران دەڵێن بەرهەم ساڵح كاریگەری گەورەی كاریزمای خۆی قۆزتۆتەوە لەوەی پێگەیەكی گرنگ و كاریگەر ببەخشێتە پۆستی سەرۆك كۆمار كە لە بنەواشەدا زۆرینەی دەسەڵاتەكانی ڕوخسارین، ئەمەش بۆ دروستكردنی كاریگەری گەورە لەسەر ڕەووتی ڕووداوەكان لەسەر ئاستی ناوخۆ، لەمەشیاندا پشتئەستور بووە بە بەهێزی پەیوەندییە دەرەكییە پتەوەكانی.\nسیاسەتمەدارە سونەكان دەڵێن كە بەرهەم ساڵح بۆتە جێگەی ئومێدی گەورەی چەندەها توێژی كۆمەڵگای عێراقی كە ناوێران لە ترسی ئێران هەڵوێستی ڕاستەقینەی خۆیان دەربڕن، پێشیان وایە كۆششەكانی سەرۆك كۆمار ئومێدی ئەوەیان لێدەكرێت ئاراستەیەكی تازەی پێچەوانەی ئاراستەی ئێرانی سەبارەت بە عێراقی لێبكەێتەوە، بەمەش لایەنگرێكی زۆری بۆخۆی پەیدا كردووە؛ چ لە ناو ڕیزەكانی خۆپێشاندەران یاخود لە ناو چینە سیاسییە كوردی و سونییەكان.


عەبدولکەریم شێخانی: تاوانەکانی 9 ى حوزەیرانی 1963 پەڵەیەکی ڕەشی دیکەن بە نێوچەوانی بەعسی فاشییەوە. – WTARIKURD\nعەبدولکەریم شێخانی: تاوانەکانی 9 ى حوزەیرانی 1963 پەڵەیەکی ڕەشی دیکەن بە نێوچەوانی بەعسی فاشییەوە.\nپێش ئەوەی ڕاستەوخۆ بچمە نێو باسەکەوە حەز دەکەم ئاماژە بە چەند وشەیەکی پێویست بکەم.\nحزبی بەعسی سۆشیالیستى عەڕەب لەسەر هەمان ڕێبازی حزبی (سۆشیالیستی نەتەوەیی) ئەلمانیا کە بە ( نازی) ناسراوە دروست بوو. حزبە نەتەوەییە عەڕەبییەکان هەر هەموویان لە سوریا دامەزران وەک ئەوەی سوریا مەکینەی هەڵهێنانی جووجەڵەی بیری نەتەوەیی دەمارگیری عەڕەبی بێت و ڕەنگە ئەوە میراتی ئەمەوییەکان بێت لە سوریا کە بیری ڕەگەزپەرستی عەڕەبییان هەبوو و تەنانەت بە چاوی هاووڵاتیی پلە دوو سەیری موسڵمانە ناعەڕەبەکانیان دەکرد و هاوشێوەی ناموسڵمانەکان ( جزیە)یان لێ دەستاندن. میشێل عەفلەق ( حزب البعث العربی) دامەزراند کە شیوعییەکان پێیان دەگوت ( حزب العث العربی). ( العث) جۆرە مۆرانەیەکە لە خوری و جل و کەلوپەلی لە خوری دروست کراو دەدا. وا دیارە عەفلەق ئەو حزبەی دژى ( الحزب القومی السوری) بە سەرۆکایەتیی ( ئەنتوان سەعادە) پێکەوەنا کە هەردووکیان مەسیحی بوون. لەلایەکی دیکەشەوە ( أکرم الحورانی) حزبێکی نەتەوەخوازیی عەڕەبیی بە ناوی ( الحزب الإشتراکی العربی ) دامەزراند کە لە ئامانج و ڕەوتا لە حزبەکەی عەفلەق نزیک بوو, بۆیە کەوتنە دانوستان و سەرەنجام ڕێک کەوتن کە هەردوو حزبەکە یەک بگرن و ناوی ( حزب البعث العربی الإشتراکی ) لێ بنرێ و لە 7- 4- 1947 لە کۆنگرەیەکیاندا ئەو بەڵایە دروست بوو.\nوەکو گوتم بەعس هاوشێوەو هاوڕێبازی حزبی نازیی هیتلەری بوو و چۆن ئەو دەیگوت ( ئەڵمانیا لەژوور هەمووانەوەیە ), بەعسیش دەڵێ (عەڕەب لە سەرووى هەمووانەوەیە ) و دروشمی ( أمة عربیة واحدة ذات رسالة خالدة ) ى بەرز کردەوە, لە کاتێکدا عەڕەب لە مێژوودا بۆ تاکە سەعاتێکیش یەک میللەت و یەکگرتوو نەبووە. جگە لەوەش بە چاوی سووک و بەکەمزانی سەیری هەموو میللەتانی دیکەیان دەکرد و پێیان وابوو مادامەکێ قورئان لە نیمچە دورگەى عەڕەب و بە عەڕەبی بۆ پێغەمبەر دابەزیوە, دەبێ میللەتانی دیکە پاشکۆ و خزمەتکاری عەڕەب بن و هیچ حیسابێکیان بۆ مافی نەتەوەیی میللەتانی دیکە نەدەکرد. دەبێ ئاماژە بەئەوەش بکەم کە هەر کاتێک ڕەگەزپەرستانی عەڕەب لە عیڕاقدا حوکمیان گرتبێتە دەست, چارەنووسی کورد لە مەترسیدا بووە, دیارترین نموونەش بۆ ئەوە حکومەتەکەی ( یاسین الهاشمی ) یە و کۆدەتاکەی ( بکر صدقی ) تا ڕادەیەکی زۆر کاردانەوەى ئەو سیاسەتە ڕەگەزپەرستانەیەیان بوو .\nلەساڵی 1975 کە بەرەی یەکگرتنی نیشتمانی ( جبهة الإتحاد الوطنی ) لە نێوان حزبی شیوعیی عیراقی و حزبی بەعس و حزبی ئیستیقلالی نەتەوەپەرست دروست بوو, بەعس دژى وەرگرتنی پارتی دیموکراتی کوردستان وەستا, بۆیە حزبی شیوعی بەرەیەکی دوو قۆڵیی لەگەڵ پارتی پێک هێنا بۆ نزیک کردنەوەی پارتی لەو بەرەیە.\nدواى شۆڕشی 14ى تەموزی 1958 ڕەگەزپەرستە عەڕەبەکان, لەپێش هەمووشیانەوە حزبی بەعس, دژى هەموو مافێکی نەتەوەیی کورد بوون و ئەوان لەچاو حزبە عەرەبییەکانی دیکە لەڕووی ڕێکخراوەییەوە پتەوتر بوون. عەبدولسەلام محەمەد عارف هەر زوو هەوڵی ئەوەی دەدا عیڕاقیش بچێتە پاڵ ( الجمهوریة العربیة المتحدة ) کە لە یەگکرتنی مصر و سوریا پێک هاتبوو و ئەگەر ئەوەش دروست بوایە کورد زیاتر دەکەوتە بەر دەست و پێی ڕەگەزپەرستە عەڕەبەکان. شیوعییەکان و کورد و عبدالکریم قاسم دژى ئەو هەوڵە وەستان. هەر لەو سەروبەندەدا ( کلۆفیس مقصود ) ی ڕەگەزپەرستی لوبنانیی هاوبیری ڕەگەزپەرستانی عیراق گوتارێکی لە ڕۆژنامەی ( الثورة ) ی ( یونس الطائی ) ى ڕەگەوپەرست بڵاو کردەوە و لەو گوتارەدا دەڵێ ئەوانەی لەسەر خاکی عەڕەبدا دەژین دەبێ لە بۆتەی نەتەوەیی عەڕەبدا بتوێنەوە. ئەو ڕەگەزپەرستە کوردستانی بە کورد ڕەوا نەبینیبوو بە بەشێک لە خاکی عەڕەبی دانابوو. هەموو کورد و دیموکراتخوازە عەڕەبەکان دژی ئەو بۆچوونە ڕەگەزپەرستانەیە وەستان و وەک کاردانەوە گەلێک نووسین دژی ئەو نووسینەو خاوەنەکەی بڵاوکرانەوە.\nئاشکرایە کە ڕەگەزپەرستانی تورک و عەڕەب و فارس ددان بە مافی کورددا نانێن کوردستان بە بەشێک لە خاکی خۆیان دەزانن. تورکە ڕەگەزپەرستەکان کورد بە تورکی شاخاوی ناو دەبەن و فارسیش کورد بە ئاری نەژاد دادەنێن هەروەک موحسینی پزیشکپور لەڕۆژنامەی خاک و خوندا دەڵێ و،عبدالسلام عارفیش کورد بە عەڕەب دادەنێ هەر وەک لە گوتارێکدا گوتی:\nلعمرک ماالأکراد بأبناء فارس|| و إنما هم أبناء کرد بن عامر ڕەگەزپەرستە عەرەبەکان دەستیان کرد بەپیلانگێڕی دژی کۆماری عیڕاق و تەقەیان لە عبدالکریم قاسم کرد و برینداریان کرد. ئەوە بوو لە ڕۆژى هەینیی ڕێکەوتی 8ى شوباتی 1963 کۆدەتایان بەسەر قاسمدا کرد و بۆ ڕؤژى دووەم کوشتیان و دەستیان بە کوشتاری هەموو شیوعی و دیموکراتخوازەکان کرد و عیڕاقیان کرد بە گۆمی خوێن. ڕۆژی یەکەم خوا لێ خۆشبوو صالح یوسفی بروسکەنامەیەکی بۆ کۆدەتاچییان لێدا بە ناوی ( تلاحمت ثورتانا ) و ئەمە وەک پشتگیری وابوو, چونکە تا ڕادەیەک دڵنیابوون لەوەی کورد دژیان ناجووڵێتەوە. دەڵێن ڕەنگە بەڵێنی ئەوەیان بە کورد دابێ کە ئەگەر بێنە سەر حوکم ددان بە مافی کورددا دەنێن و هەر لەسەر ئەو بنچینەیەش دانوستان دەستى پێ کرد، بەڵام بۆ ( لامرکزی) و زمانیان تواناى گوتنی (ئۆتۆنۆمی ) نەبوو . بەڵام دواى مانگێک لە کۆدەتاکەی خۆیان, واتە لە 8ی ئادار بەعسییەکان لە سوریا کۆدەتایان کرد و ئەمەش بوو بە پشتیوان بۆ ئەو ڕژێمە تازەیەی عیڕاق و ئیدى وردە وردە لە بەڵێنەکانیان پاشگەز بوونەوە و کەوتنە شەڕ فرۆشتن بەکورد تا لە ڕۆژی 9 ى حوزەیران هێرشێکی بەربڵاویان بۆ سەر کوردستان دەست پێ کرد ومقدم روکن صالح مەهدی عەماش کە وەزیری بەرگری بوو لە لێدوانیکدا گوتی سوپای عیراق دەستی بە سەیرانێکی نیشتمانی کردووە لە باکووری عیڕاق. جگە لە جاشی کورد کە ناویان لێ نان فرسان صلاح الدین, جاشی عەڕەبیشیان پێک هێنا بە ناوی فرسان الولید و کەوتنە گوند سووتاندن و ماڵ تاڵان کردن لەو شوێنانەی دەستیان پێی دەگەیشت. من ئەو کاتە هەشت مانگ زیاتر لە بەندیخانەی حیللە زیندانی بووم و بەیانییەکەی لەنەڕەنەڕی ڕادیۆ خەبەرم بووەوە و ئەو دەگە زۆر لە باوکەڕۆ ناخۆشتر بوو . وەک هەواڵیان بۆ هێناین گەورەترین زەبری کوشندە بەر سلێمانی و کۆیە کەوت . دەکرێ بڵێێن ( زعیم صدیق ) ى خوێنڕێژ گەورەو بچووکی پیاوانی سلێمانی دەسگیر کردبوو. مامۆستایان ئەنوەر دارتاش و حەمەبۆرو چەند کەسێکی دیکە لەیاریگاى سڵیمانی گیران و شەهید کران. لە حامیەش ( کە ئێستا پاڕکی ئازادییە ) چەندان کەسی دیکە شەهید کران کە یەکێکیان حاجی باقیی کۆیی بوو و باشترین و زیرەکترین مامۆستای بیرکاری و فیزیابوو نەک لەسەر ئاستی کوردستان بەڵکو لەسەر ئاستى هەموو عیڕاق. لە ساڵی 1964 پاش ئەوەی عبدالسلام عارفی سەرکۆمار کۆدەتای بەسەر بەعسدا کرد و کۆتایی بە حوکمەکەیان هێنا, تەرمی ئەو شەهیدانە لە حامیەو یاریگای سلێمانی دۆزرانەوە. گیراوەکان ماوەیەکی زۆر مانەوە و دواى ئەوە هەندێکیان ئازاد کران.\nخوا لێ خۆشبوو ( نوری وەشتی ) شیعرێکی جوانی بۆ 9ی حوزەیران داناوە و ( رفیق چالاک ) بە دەنگە بەسۆزەکەی گوتوویەتی. ئەو تاوانە کەم وێنەیە پەڵەیەکی شەرمەزارییە بە نێوچەوانی بەعسەوە و دەخرێتە سەر تاوانەکانی دیکەی لەوە بە دوای وەک ئەنفال و کیمیاباران و چەندان تاوانی دیکە.\nبە داخەوە ئێمە هەندێکمان ڕەفتاری دوژمنانی خۆمان زوو بیر دەچێتەوە و بۆ بەرژەوەندی تایبەتیی خۆمان ئامادەین دەست بخەینە ناو دەستی دوژمنان کە بە خوێنی کورد سوورە. شەرمەزاری بۆ کوردکوژان و هەموو ئەوانەی ڕؤژێک لە ڕۆژان هاوکاریان بوون و لەدژی گەلەکەی خۆیان بوونەتە چاوساغ بۆ دوژمنان.


ANF | کەمپەینێکی نوێی نێودەوڵەتی بۆ ئازادی ڕێبەر ئۆجالان ڕاگەیەنرا\nکەمپەینێکی نوێی نێودەوڵەتی بۆ ئازادی ڕێبەر ئۆجالان ڕاگەیەنرا\nبە دەستپێشخەری سەندیکاکانی بەریتانیا و بەبەشداری دەیان کەسایەتی بەریتانی و ئەورووپی و جیهانی و کورد، کۆبوونەوەیەکی بەشێوازی ئۆنلاین ڕێکخرا و تێیدا کەمپەینێکی نوێ نێودەوڵەتی بۆ ئازادی ڕێبەر ئۆجالان بەناوی "ئیدی کاتی ئەوە هاتووە" ڕاگەیەنرا.\nهه‌ینی, 17 Jul 2020, 17:32\nسەندیکاکانی شانشینی بەریتانیا کە ملیۆنان ئەندامیان هەیە، لە ساڵی ٢٠١٦ بەدواوە کەمپەینی ئازادی ڕێبەری گەلی کورد عەبدولا ئۆجالانیان دەستپێکردوە و تا بە ئەمڕۆ بەردەوامی پێدەدەن. شەوی ڕابردوو، لە بەردەوامی ئەو کەمپەینەدا سەندیکاکانی بەریتانیا بەشێوازی ئۆنلاین کۆبوونەوەیەکیان ڕێکخست و تێیدا دەیان کەسایەتی لە سیاسەتمەدار، ئەکادیمیسیەن، ڕۆشنبیر و نوسەر و ڕۆژنامەوانانی بەریتانی و ئەورووپی و جیهانی و کورد بەشدار بوون.\nلە کۆبوونەوەکەدا، سەندیکانانی بەریتانیا و کەسایەتییەکان، کەمپەینێکی نوێیان بۆ ئازادی ڕێبەر ئۆجالان بەناوی "ئیدی کاتی ئەوە هاتووە" ڕاگەیاند و خوازیاری هەرچی زووە ئازادکردنی ئۆجالان بوون.\nبەرپرسی پەیوەندیە دەرەکیەکانی سەندیکای یونایت سایمن دوبنس، بەشێوازە تایبەت و سەرنج راکێشەکەی خۆی کۆبوونەوەکەی بەرێوەدەبر و ئەوەش بووە مایەی سەرنجی هەمووان.\nدوبنس بە ئاماژەدان بە هاتنی کاتی ئازادکردنی ڕێبەر ئۆجالان دەستی بە ئاخاوتن کرد و وتی: کۆبوونەوەکەمان بە دەستەواژەی "ئیدی کاتی ئەوە هاتووە" دەست پێدەکەین و لە ئێستەوە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا کەمپەینێکی بەهەمان ناو و نیشان بۆ ئازادی بەڕێز ئۆجالان ڕادەگەیەنین.\nلە کۆبوونەوەکەدا ئاخێوەران، بەفراوانی باسیان لە کەسایەتی، هزر و ڕامانی ئۆجالان کرد و ڕۆڵی ئەویان لە ئاشتی و ئارامی و چارەسەریدا بە بایەخەوە هەڵسەنگاندن و ئازادکردنی ئۆجالانیان گرێدایەوە بە پێشخستنی ئاشتی و چارەسەری لە کوردستان و تورکیا و ڕۆژهەڵاتی ناوین.\nلۆید روسێل مۆی ئەندام پارلەمانی پارتی کرێکارانی بەریتانی لە بەشی گفتۆگۆی زیندوودا باسی لە خەباتی پارتەکەیان کرد بۆ پشتیوانی لە گەلی کورد و چۆنیەتی فروانکردنی ئەو پشتیوانییە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا هەڵسەنگاند و ئاماژەی بە بایکۆتکردنی ڕژێمی تورکیادا و وتی: دەبێت لە مژاری بایکۆت دا جیاوازی لە نیوان گەل و دەوڵەتی تورکیادا بکرێت و بە تایبەتی بایکۆتەکە ئەرتەشی ئەو وڵاتە بگرێتەوە.\nهەروەها سکرتێری گشتی یەکێتی نەتەوەیی مامۆستایانی بەریتانیا کریستین بۆڵوێر، ڕاوەستەی لە سەر گرنگی ئازادی ئۆجالان کرد و خوازیاری کۆتاییهێنان بە گۆشەگیری سەر ئۆجالان و هەرچی زووە ئازادکردنی بوو.\nسەرۆکی کۆمسیۆنی مەدەنی یەکیتی ئەورووپا پرۆفیسۆر کاریان وێسترهایم یەک لە ئاخێوەران بوو و لە قسەکانیدا ئۆجالانی بە مامۆستای گەلی کورد و مامۆستای سەرجەم مرۆڤایەتی بەناو کرد و وتی: دەبێت ئۆجالان لە پێناوی ئاشتی و چارەسەریدا وەک ماندێلا ئازاد بکرێت و لەگەڵیدا دەست بە گفتوگۆ و دانوستان بکرێت.\nئەندام پارلەمانی هەدەپە هشیار ئۆزسۆی یەکێکی دیکە لە ئاخێوەران بوو و ئەو لە وەڵامی پرسیارێک لە بارەی ئەگەری ئازادکردنی ئۆجالانەوە وتی:\nڕژێمی ئەردۆ‌غان هێندە خۆی بە پارتی نەتەوەپەرست و فاشیستی مەهەپەوە وابەسەت کردوە، ئەگەر بشییەوێت مژاری ئازادکردنی ئۆجالان بخاتە ڕۆژەڤەوە، ئەوا لە ترسی ئەو پارتە ناوێرت شتێکی وا بکات.\nلە کۆبوونەوەکەدا کە زیاتر لە 2 کاتژمێری خایاند، چەندین کەسایەتی دیکەی کورد و دۆستی گەلی پەیامی زیندوو و ڤیدیۆییان پێشکەش کرا و لەوانەش: ئۆگموندەر جۆنەسن وزیری پێشووی دەرەوەی ئایسلەند، ڕۆژنامەوان دێبی بۆکچین، مانۆئێل کۆرتێس، فەلەکناس ئۆجا، کەیت ئۆزبۆن ئەندام پەرلەمانی پارتی کرێکارانی بەریتانیا، دێلیس جوێل ئەندامی سێنەتی پارتی وێڵز بۆ باشوری هەرێمی وێڵز.


:: PM:12:09:26/08/2019 \nره‌نگه ئه‌و هه‌واڵه بخوێنیته‌وه، خه‌یاڵت بۆ ئاده‌م و حه‌وا بچێ و بڵێى ئه‌وانن یه‌كه‌م سه‌رپێچییان كردووه و ره‌وانه‌ى زه‌وى كراون، به‌ڵام بابه‌ته‌كه به‌م جۆره نییه. به‌ڵكو به دروستى هاووڵاتییه‌كى ئه‌مه‌ریكى ئه‌و تاوانه‌ى ئه‌نجام داوه و ئه‌وه‌ى كێشه‌ى سه‌ره‌كى بێت ئه‌وه‌یه چ یاسایه‌ك سزاى ئه‌و تاوانباره ده‌دات، چونكه له‌سه‌ر گۆى زه‌وى نه‌كراوه.\nسومه‌ر وردن كه ژنه ئه‌فسه‌رێكى هه‌واڵگرى ئه‌مه‌ریكا بووه و پێشتر دۆستایه‌تى له‌گه‌ڵ ئان ماكلین هه‌بووه، كه ئه‌ویش ژنێكه له ده‌زگاى ناساى ئه‌مه‌ریكى كار ده‌كات و له‌گه‌ڵ ئه‌وان گه‌شت بۆ بۆشایى ئاسمان ده‌كات.\nسه‌ره‌تاى به‌سه‌رهاته‌كه به‌وه ده‌ست پێ ده‌كات، وردن له‌میانه‌ى هه‌ڵسوكه‌وته‌كانى بۆى ده‌ركه‌وتووه ماكلین ئاگادارى هه‌ژمارى بانكى ئه‌وه و زانیارى له‌سه‌ر بوارى دارایى ئه‌و هه‌یه، بۆیه كه خۆى له‌بوارى هه‌واڵگرى كارى كردووه، هه‌وڵ ده‌دات نهێنییه‌كه بزانێت بۆ ئه‌مه‌یش لێكۆڵینه‌وه ده‌كات. دواجار له بانك پێى راده‌گه‌یه‌نن هه‌ژمارى بانكى له لایه‌نى كه‌سێكى تره‌وه هاك كراوه. كاتێك بانكه‌كه‌یش لێكۆڵینه‌وه ده‌كات بۆ ده‌رده‌كه‌وێت هاككردنه‌كه له‌رێى كۆمپیوته‌رێك بووه خاوه‌ندارێتییه‌كه‌ى بۆ ده‌زگاى "ناسا"ى ئه‌مه‌ریكى ده‌گه‌ڕێته‌وه و كرده‌وه‌كه‌یش له بۆشایى ئاسمانه‌وه كراوه.\nرۆژنامه‌ى نیویۆرك تایمزى ئه‌مه‌ریكى بڵاوى كردووه‌ته‌وه، ئه‌و دوو ژنه هاوڕه‌گه‌زبازن و پێشتر له ساڵى 2014 هاوسه‌رگیرییان كردووه، به‌ڵام دواتر به‌هۆى منداڵێكه‌وه كه هى وردنه، كێشه‌یان له نێوان دروست بووه له ساڵى 2018 جیا بوونه‌ته‌وه.\nدواى جیابوونه‌وه‌یان ماكلین هه‌ندێك زانیارى به‌هۆى ناسنامه‌ى منداڵه‌كه‌وه ده‌ست كه‌وتووه و توانیویه‌تى هه‌ژمارى بانكى وردن هاك بكات.\nوردن و خێزانه‌كه‌ى له مانگى حوزه‌یرانى رابردوو سكاڵایه‌ك له‌سه‌ر ده‌زگاى ناسا تۆمار ده‌كه‌ن و ده‌زگاكه‌یش لێكۆڵینه‌وه ده‌كات، ئه‌وكاته ماكلین له یه‌كێك له وێستگه‌كانى ناسا بووه له بۆشایى ئاسمان. هه‌ر ئه‌و خێزانه به فه‌رمى له ده‌زگاكانى ترى ئه‌مه‌ریكا سكاڵا تۆمار ده‌كه‌ن ئه‌مه‌یش ده‌نگدانه‌وه‌ى ده‌بێت، چونكه یه‌كه‌م تاوانه له مێژوودا له بۆشایى ئاسمان ئه‌نجام بدرێت.\nئان ماكلین كێیه؟ ئان یه‌كێكه له‌و ژنانه‌ى به پێشه‌نگ ناسراوه له بوارى بۆشایى ئاسمان، دوایین جار ناسا بڕیارى داوه ئه‌و ژنه هه‌نارده‌ى سه‌ر مانگ بكات. به‌ڵام چاوه‌ڕوان ده‌كرێت بڕیارى دادگا ناسا پاشگه‌ز بكاته‌وه. پێشتر ئان ماكلین له یه‌كێك له زانكۆ سه‌ربازییه به‌ناوبانگه‌كانى ئه‌مه‌ریكا به‌ناوى وێست پۆینت خوێندوویه‌تى، ماوه‌یه‌ك له عێراق وه‌ك سه‌رباز كارى كردووه، دواتر له ساڵى 2013 چووه‌ته ناسا و له‌گه‌ڵ ئه‌وان كار ده‌كات.\nئان شه‌ش مانگ له وێستگه‌یه‌كى بۆشایى ئاسمان بوو، دواى گه‌ڕانه‌وه‌ى بۆ سه‌ر زه‌وى لێكۆڵینه‌وه ئان ماكلین ددانى به تاوانه‌كه‌ى ناوه، به‌ڵام نكۆڵى له‌وه كردووه كارێكى ناشیاوى كردبێت.\nبه‌م شێوه‌یه ئان ماكلین ئه‌و ژنه ده‌بێت كه یه‌كه‌م تاوانى له بۆشایى ئاسمان ئه‌نجام داوه. له‌گه‌ڵ بڵاوبوونه‌وه‌ى ئه‌م هه‌واڵه كۆمه‌ڵێك پرسیارى گرنگ له‌باره‌ى ئه‌نجامدانى تاوان له بۆشایى ئاسمان له‌لایه‌ن میدیاكانى دنیا ورووژێنراوه، گرنگترین پرسیار له‌وانه ئه‌وه‌یه ئایا ئه‌گه‌ر تاوانێك له بۆشایى ئاسمان بسه‌لمێنرێت، ئه‌وا به چ سزایه‌ك تاوانباره‌كه سزا ده‌درێت؟ ئه‌م پرسیاره لۆجیكییه چونكه یاساكان به‌گوێره‌ى جیۆگرافیا و سنوورى ده‌وڵه‌تان ده‌گۆڕێن، به‌تایبه‌تی ئه‌م تاوانانه‌یش له‌سه‌ر گۆى زه‌وى روو ناده‌ن.\nماڵپه‌ڕى BBC كه راپۆرتێكى له‌سه‌ر ئه‌م رووداوه بڵاو كردووه‌ته‌وه، هه‌وڵى داوه وه‌ڵامى ئه‌م پرسیاره بداته‌وه. ئه‌م ماڵپه‌ڕه ده‌ڵێ چوارچێوه‌یه‌كى یاسایى هه‌یه پێشتر ئه‌و پێنج ده‌وڵه‌ته له‌سه‌ر رێككه‌وتوون كه وێستگه‌ى گه‌ردوونیان له بۆشایى ئاسمان هه‌یه، ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌یش بریتین له ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مه‌ریكا، رووسیا، یه‌كێتى ئه‌وروپا "وه‌ك قه‌واره‌یه‌كى یه‌كگرتوو" و ژاپۆن و كه‌نه‌دا.\nئه‌و چوارچێوه یاساییه بۆ رێكخستنى وێستگه و ئه‌و كه‌سانه دانراوه كه له بۆشایى ئاسمانن. به‌ڵام دووپات له‌سه‌ر جیۆگرافیا و شوێن ناكاته‌وه، به‌ڵكو دووپات له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه ده‌كاته‌وه كه تاوانه‌كه‌ى ئه‌نجام داوه. بۆ نموونه كه‌سێكى كه‌نه‌دى له بۆشایى ئاسمان تاوانێك ئه‌نجام بدات، ئه‌وا به یاساى كه‌نه‌دى سزا ده‌درێت، ئه‌گه‌رتاوانباره‌كه رووسى بوو ئه‌وا یاساى رووسى به‌سه‌ر جێبه‌جێ ده‌كرێت. له‌باره‌ی ئه‌وروپایش به‌هه‌مانشێوه هه‌ر وڵاتێك یاساكه‌ى خۆى جێبه‌جێ ده‌كات، به‌ڵام نابێت وڵاتانى ئه‌وروپا سنوورى جێبه‌جێكردنى خۆیان بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كى بۆشایى ئاسمان فراوان بكه‌ن.\nئه‌گه‌ر تاوانبار له‌دژى به‌رژه‌وه‌ندى گه‌ردوونى وڵاتێكى تر تاوانى كردبێت، ئه‌وا ده‌بێت ئه‌و ده‌وڵه‌تى تاوانبار ده‌بێت هاوكار بێت له راده‌ستكردنه‌وه و هاوكاریكردنى یاسایى. له‌كاتێكدا باس له په‌ره‌پێدانى گه‌شتیارى گه‌ردوونى ده‌كرێت له بۆشایى ئاسمان وڵاتانى رۆژئاوا بیر له‌وه ده‌كه‌نه‌وه یاسایه‌ك بۆ پاراستنى ئه‌م گه‌شتانه دابنێن.


لە رۆژی دەستبەكاربوونی ترامپدا؛ فتوایەكی تایبەت لە ئیسرائیلەوە بۆ ئیڤانكا ترامپ دەرچوو\nئیڤانكا ترامپ؛ كچی دوناڵد ترامپی سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، سەرۆكی جیبەجێكاری كۆمپانیای ترامپە كە باوكی خاوەندارێتی دەكات، ئەو كچەی ترامپ ساڵی 2009 هاوسەرگیری لەگەڵ جارد كوشنر گەورە بازرگانی ئەمریكی دەكات كە جولەكەیەكی ئەرسەدۆكسە، لە ئێستادا كوشنەرو ئیڤانكا خاوەنی سێ مناڵن بە ناوەكانی ئەرابیلا، یوسف، جوزیف.\nئیڤانكا لە ساڵی 2009 چووە سەر دینی هاوسەرەكەی كە ئەرسەدۆكسی یەهودییە، ئەوەش مەزهەبێكی دیكەی دینی جولەكەیە كە چەند تایبەتمەندییەكی جیاوازی هەیە.\nئەو مەزهەبەی دینی جولەكە رێگا بە پەیرەوكەرەكانی نادات لە رۆژانی هەینی - شەممە ئۆتۆمبیل بۆ گەشتكردن بەكار بهێنن، ئەمە لە كاتێكدایە كە مەراسیمی دەستبەكاربوونی ترامپ لەو دوو رۆژەدا بەرێوەدەچێت كە پێویستە خێزانەكەی لەو مەراسیمەدا ئامادەگییان هەبێت، لە ناوەرۆكی یاساكەی دینی جولەكەدا هاتووە كە پەیرەوكەران ناتوانن ئۆتۆمبیل بۆ گەشتكردن بەكار بهێنن لە رۆژانی شەممە - هەینی، بەڵام هەمان یاساش بەشێوەیەكی مەبدەئی رێگا دەدات لەحاڵەتی پێویست (كە پەیوەندی بە گیانی پەیرەوكەران هەبێت) پێشێلی یاساكە بكەن.\nئەرسەدۆكسی یەهودی یەكێكە لەو مەزهەبانەی دینی یەهودی كە گرنگترین تایبەتمەندییەكانی سنوورداركردنی بەكارهێنانی تەكنۆلۆژیاكانی سەردەمە.\nبەپێی ئەو هەواڵەی كە رۆژنامەی جیرۆلازیم پۆستی ئیسرائیلی بڵاوی كردوەتەوە، مارك زیل، نوێنەری پارتی كۆمارییەكان لەئیسرائیل داوای لە گەورە حاخامی یەهوودی لە ئیسرائیل كردووە كە فتوایەكی تایبەت بۆ ئیڤانكا ترامپ‌و جارد كۆشنەری هاوسەری بدات بە رێگادانیان بە بەكارهێنانی ئۆتۆمبیل لە رۆژی دەستبەكاربوونی دوناڵد ترامپ سەرۆكی هەڵبژێدراوی ئەمریكا، بەهۆی ئەوەی ئەگەری دورستبوونی مەترسی هەیە لەسەر گیانیان.\nئیڤانكا ترامپ و جارد كوشنەری هاوسەری بەپێی پێشبینییەكان ئەگەری زۆری هەیە رۆڵێكی كاریگەریان هەبێت لە سیاسەتی كۆشكی سپی لە ساڵانی داهاتوودا، بەتایبەتی جارد كۆشنەر.\nبەپێی یاسایەك كە ساڵی 1967 لەلایەن كۆنگرێسی ئەمریكاوە دەرچووە رێگا نادات سەرۆكی ئەمریكا پۆستە باڵاكان بە كەسانی نزیكی خۆی بدات ئەویش بۆ رێگری كردن لە بنەماڵەیی كردنی دەسەڵاتە لە ئەمریكادا، بەڵام ئەو یاسایە ناتوانێت رێگر بێت لە ئەوەی ترامپ پۆستی باڵای وەك راوێژكار بە جارد كۆشنەری زاوای نەدات .\nئەو یاسایە لە كاتیكدا دەرچوو كە جون كیندی روبێرت كیندی برای وەك داواكاری گشتی ئەمریكا دانا، بەڵام لەلایەن كۆنگرێسەوە بە یاسایەك ئەو بریارەی كیندی هەڵوەشێنرایەوە.\n6701 جار خوێندراوەتەوە


شاگرده‌كه‌ی نارده سه‌ر ژنه‌كه‌ی تا لاقەی بكات\nئیمان عادل-کچە میسرییەکە\nله تاوانێكی دیكه‌دا له میسر پیاوێك ویستی ژنی دووه‌م بهێنێته‌وه، ژنه‌كه‌ی ئێستاشی داوای جیابونه‌وه و وه‌رگرتنی مافه‌كانی خۆی لێكرد، بۆ رزگاربوون له ماره‌یی و مافه‌كانی، پیاوه‌كه پلانێكی دان تا ژنه‌كه‌ی تاوانبار بكات.\nئیمان عادل، كچێكی ته‌مه‌ن 21 ساڵی دانیشتووی گوندێك بووه له ناوچه‌ی ته‌لخا له شاری ده‌قهه‌لیه‌ی باكوری میسر، ناكۆكیی نێوان ئیمان و مێرده‌كه‌ی زۆر گرژ و توندتر بووه به‌تایبه‌ت كه دوای ئه‌وه‌ی ئه‌م كچه زانیویه‌تی مێرده‌كه‌ی به‌نیازی ژنی دووه‌مه، هه‌ربۆیه داوای جیابونه‌وه كردووه و رازی بووه به‌وه‌ی ژیانی بۆ به‌خێوكرنی منداڵه‌كانی و ته‌واوكردنی خوێندنه‌كه‌ی ته‌رخان بكات.\nماڵی باوكی كچه‌كه‌ش داوایان له كوڕه‌كه كردووه هه‌رچی زووه مامه‌ڵه‌ی جیابوونه‌وه بكات و مافه یاسایی و داراییه‌كان بدات به كچه‌كه‌یان، ئه‌م داواكارییه‌ش بووه‌ته هۆكارێك بۆ ئه‌وه‌ی كچه‌كه بكوژرێت به‌ڵام له بنه‌ڕه‌تدا كوڕه‌كه به‌نیازی كوشتن نه‌بووه، به‌ڵكو به‌نیازی ئابڕووبردنی ژنه‌كه‌ی بووه.\nبۆئه‌وه‌ی له پاره و ماره‌یی رزگاری بێت، كوڕه‌كه، كه خاوه‌نی دوكانێكی جلوبه‌رگ بووه، پیلانێكی داناوه و بڕێك پاره‌ی داوه به شاگرده‌كه‌ی تا شه‌وێك بچێته‌سه‌ر ژنه‌كه‌ی و په‌لاماری بدات و لاقه‌ی بكات، كوڕه‌كه وای داناوه كه له‌وكاته‌دا خۆشی بچێته‌وه به‌سه‌ر دیمه‌نه‌كاندا و ئه‌وكاته‌ش تاوانی شه‌ره‌ف بخاته پاڵ ژنه‌كه‌ی و له‌و رێگه‌یه‌وه له ماره‌یی و پاره‌ی داواكراو رزگاری ببێت.\nبه‌ڵام وه‌ك ده‌ڵێن "وادیاره بایه‌كه به‌وجۆره هه‌ڵی نه‌كرد كه كه‌شتییه‌كه‌ی ده‌یخوست"، شاگردی پیاوه‌كه ده‌مامكی كرد و به‌ره‌و كاره‌كه رۆیشت، چووه‌سه‌ر ژنه‌كه و كه‌وته په‌لاماردانی، به‌ڵام ئه‌و خۆی راده‌ست نه‌كرد و به‌ره‌نگاری بووه‌وه، شاگرده‌كه‌ش هه‌وڵی زۆری دا به‌ڵام كچه خۆی راده‌ست نه‌كرد، دواجار شاگرده‌كه ده‌ستی نایه بینی و خنكاندی.\nپۆلیس ده‌ستی به‌لێكۆڵینه‌وه له رووداوه‌كه كرد و هه‌موو راستییه‌كانی بۆ ده‌ركه‌وت و پیاوه‌كه‌ش له‌بری هێنانه‌وه‌ی ژنی دووه‌م و پێنه‌دانی ماره‌یی، ژنه‌كه‌ی له‌ده‌ستدا و خۆی و شاگرده‌كه‌شی خسته زیندانه‌وه.\nئه‌م بابه‌ته 27760 جار خوێنراوه‌ته‌وه


هاوپۆل نەکراو – پەڕە 4 – Knwe.org\nسەرەکی » هاوپۆل نەکراو (پەڕە 4)\nپەیامی مەكتەبی سیاسی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بۆ یادی سێ ساڵەی ماڵئاوایی سەرۆك مام جەلال\n02/10/2020\tهاوپۆل نەکراو\nخوشک وبرایانی بەرێز گەلی تێكۆشەری كوردستان سێ ساڵ لەمەوبەر و لە پایزێكی وەك ئەمرۆدا، گەلی كوردستان و سەرجەم عیراقییەكان، پرۆسەی دیموكراسی و ئاشتی و پێكەوەژیان لەوڵاتەکەمان ڕابەرێكی هەڵكەوتوو، تێكۆشەر و پێشمەرگەی زیاتر لە نیو سەدە خەباتی ڕزگاریخوازی و دیموكراسیان لە دەست دا ،عیراقی دیموكرات و فیدرالیش یەكەمین سەركۆماری هەڵبژێراوی گەلپەسەندی بەرەو كاروانی جاودیدانی و نەمری بەرێكرد. لە رێكەوتی (3/10/2017) دڵە ...\n29/09/2020\tهاوپۆل نەکراو, هەمەڕەنگ\nئینتەرنێت و منداڵانی گوند چەرخەی مێژوو بەشێوازێک دەخولێتەوە، ڕۆژانە کۆنتاکت لەگەڵ جیهاندا ئاسان بووە، ئەم کۆنتاکت و پەیوەندییە لەسەر ئاستە جیاوازەکانی تەمەن و جوگرافیا جیاوازەکانیش، تاڕادەیەک جیاکاری ناکات. منداڵانی گوندیش لەم بارەیەوە بۆچونیان جیاوازە و منداڵێک دەڵێت: «ئاوایی شاری یاری و جێگایەکی نییە بۆ مناڵ، ئێستا قوتابخانەیش نییە تاکو بە دەرس و دەوامی خۆمانەوە سەرقاڵ بین بۆیە ڕۆژانە دەبێت هەر ...\nروونکردنەوەیە‌ك بۆ رای گشتی\n15/09/2020\tهاوپۆل نەکراو\nلە ماوەی رابردوودا لێدوانێک بە ناوی بە‌ڕێز بریکاری وەزارەتی ناوخۆ لەسەر پرسی دەوامی فەرمانبەران لە هەندێک کەناڵی میدیایی بڵاو بوویە‌وە. لەبەر هەستیاری دۆخەکە لێکۆڵینەوەمان لەم بابەتە کردووە و بۆمان دەرکەوتووە کە بریکاری وەزارەتی ناوخۆ، وەکو خۆشی دەڵێت؛ بە هیچ شێوەیەک هیچ لێدوانێکی نەداوە، لەسەر پرسی دەوام. بریکاری وەزارتی ناوخۆ، وەکو هەموو ئەندامانی تیمی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە کابینەی نۆیە‌م پابەندە ...\nیۆنان سنووری خۆی لەگەڵ توركیا تۆكمەتر دەكات\n07/09/2020\tهاوپۆل نەکراو\nبە مەبەستی بەرگرتن لە لێشاوێكی دیكەی پەنابەران كە دەیانەوێت بە نایاسایی بچنە ئەو وڵاتەوە، یۆنان هێزی ئەمنی و سەربازیی زیاتر لە سنووری خۆی لەگەڵ توركیا بڵاودەكاتەوە. ئاژانسی دەنگوباسی سكای نیوز بڵاویكردەوە: حكومەتی ئەسینا ترسی ئەوەی هەیە، بە هۆی گرژی نێوان توركیا و ئەوروپا لە ناوچەی خۆرهەڵاتی دەریای ناوەڕاست. ئەمجارەش حكومەتی ئەنقەرە كارتی پەنابەران وەكو فشارێك لە دژی ئەوروپا بەكاربهێنێت. ئاماژەی ...\nچین… لەڕوانگەی دیبلۆماتێكی كوردەوە\n02/09/2020\tهاوپۆل نەکراو, هەمەڕەنگ\nچین .. لە ڕوانگەی دیبلۆماتێكی كوردەوە، نوێترین بڵاوكراوەی كوردستانی نوێیە لە نووسینی باڵیۆز د. محەمەد سابیرەو بەم زووانە لە مەراسیمێكدا بەسەر خوێنەران دابەشدەكرێت. ئەم كتێبە، ئەزموونی وڵاتی چین و وردەكارییەكانی لە روانگەی باڵیۆزێكی كوردەوە دەگێڕێتەوە كە چەندین ساڵ وەكو باڵیۆزی عیراق لەو وڵاتە بووە، لەگەڵ چەندین وێستگەی مێژوویی چین، كە گەیشتووە بەم وڵاتە زلهێزەی جیهان. تەوەرەكانی كتێبەکە دابەشبووە بەسەر چەند ...\nپرسه‌نامه‌ی سه‌رۆک کۆماری عێراق به‌بۆنه‌ی کۆچی دوایی ئه‌حمه‌د بامه‌ڕنی راوێژکاری دیبلۆماسی سه‌رۆکایه‌تی کۆماری عێراق\n21/08/2020\tهاوپۆل نەکراو, هەواڵ\nزۆر بەداخم بۆ کۆچی دوایی هاوڕێی ژیانم، سیاستمه‌دار و دیبلۆماتکاری لێوه‌شاوه، کادیر و پێشمەرگەی دێرین و راوێژکاری دیبلۆماسی سه‌رۆکایه‌تی کۆماری عێراق  کاک ئه‌حمه‌د بامه‌ڕنی. ھەڤاڵ ئەحمەد بامەڕنی دیبلۆمات و پێشمەرگە و نوێنەری یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووه، لە چەند وڵاتێکی ئەوروپی و پاشان وه‌ک باڵیۆزی عێراق لە سوید و ئیتاڵیا ده‌ست به‌کاربووه، له‌کۆنگرە و کۆبوونەوەکانی سۆشیال- ئینتەرناسیۆنال و چەندین کۆربەندی ...\nبارسێلۆنا سیتیێنی دوور خسته‌وه و واده‌ی هه‌ڵبژاردنی دیاریكرد\n19/08/2020\tهاوپۆل نەکراو, وەرزش\nیانه‌ی بارسێلۆنا به‌شێوه‌یه‌كی ره‌سمی كیكی سێتیێنی راهێنه‌ری یانه‌كه‌ی دوورخسته‌وه‌و راشیگه‌یاند رۆژی 15ی 3ی ساڵی داهاتوو هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تی یانه‌كه ده‌كرێت، به‌مه‌ش ئیداره‌ی یانه‌كه بۆ وه‌رزی داهاتووش یانه‌كه به‌ڕێوه‌ده‌بات. دوای شكسته كه‌مه‌رشكێنه‌كه‌ی به‌رامبه‌ر بایرن مونشن ده‌نگۆی گه‌وره‌ی ناڕه‌زایی له یانه‌كه به‌رز بۆوه‌و هه‌مووان داوای گۆڕانكاری ریشه‌ییان كرد و به‌هۆی ئه‌مه‌ش ئیداره‌ی یانه‌كه بڕیاری دا رۆژی 2 شه‌ممه كۆبوونه‌وه‌یه‌كی فراوان بكات. دوای 4 ...\nسیمۆنا هالیپ پاشه‌كشه‌ی له گراندسلامی ئه‌مریكا كرد\nسیمۆنا هالیپی دووه‌می ریزبه‌ندی یاریزانانی تێنسی سه‌رزه‌وی چووه ریزی ئه‌و ئه‌ستێرانه‌ی تێنسی سه‌رزه‌وی كه پاشه‌كشه‌كردنیان له به‌شداری كردن له گراندسلامی ئه‌مریكا راگه‌یاند. ئه‌و ئه‌ستێره‌یه له راگه‌یاندراوكێكدا ئاشكرای كرد كه ته‌ندرستی خۆی و تیپمه‌كه‌ی له پێش هه‌موو شتێكه‌وه‌یه بۆیه به پێویستی ده‌زانێت له‌م كاته‌دا له‌و ئه‌وروپا بمێنێته‌وه‌و گه‌شت نه‌كات بۆ ئه‌مریكا. هالیپی خاوه‌ن نازناوی وه‌رزی رابردوو ویمبڵدۆن له‌ماوه‌ی رابردوو رایگه‌یاندبوو هێشتا ...\n31/07/2020\tمانشێت, هاوپۆل نەکراو, هەواڵ\nبەڕێز لاھور شێخ جەنگی ھاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سڵاو رێز بەبۆنەی ھاتنەوەی جەژنی قوربانی پیرۆزەوە ، بەگەرمی پیرۆزبایی لەجەنابتان و خانەوادەبەڕێزەکەتان ، ئەندام و لایەنگرانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دەکەم ، ھیوادارم جەژن ببێتە مایەی خێرو خۆشی بۆ ھەموولایەک و ئارامی ، تەبایی و سەقامگیریی زیاتر بۆ کوردستان لەگەڵ خۆیدا بھێنێت ، جەژن و بۆنەکانی داھاتووشمان لەبارو کەشێکی باشتردا بکەینەوە . ...\nراگەیەندراوی کۆتایی کۆبوونەوەی مەکتەبی سیاسیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە رۆژی ٢٢-٦-٢٠٢٠\n23/06/2020\tهاوپۆل نەکراو\nلەبەر رۆشنایی بڕیاری حکومەتی ھەرێمی کوردستان سەبارەت بە کەمکردنەوەی تەمویلی موچەی موچەخۆرانی ھەرێمی کوردستان بە بڕی ٢١ لەسەد و بە تەمویلکردنی لە ٧٩لەسەدی کۆی مووچە تەنھا بۆ ( یەک مانگ) کۆبوونەوەی نائاسایی مەکتەبی سیاسیی رایگەیاند : وێڕای پشتیوانی خۆی بۆ تیمی یەکێتی لە حکومەتی ھەرێم بە بەرێز جێگری سەرۆکی حکومەت و وەزیرە بەرێزەکانەوە بۆ بەشداریکردنیان لەم بڕیارە لەگەڵ سەرجەم پێکھاتەکانی ...\nلاپەرە 4 لە 15« سەرەتا...«23456\t»\t10...کۆتا »


پەیامنێرانی بێسنور پەیامێكی بەپەلە ئاراستەی حكومەتی هەرێم دەكات\nرێكخراوی پەیامنێرانی بێ سنوری جیهانی نیگەرانە لەدۆخی شێروان شێروانی، ڕۆژنامەوان بەهۆی ئەوەی شوێنی نادیارە داوایەكیش ئاراستەی حكومەتی هەرێم دەكات.\nرێكخراوەكە لە نوێترین راپۆرتیدا لەبارەی دۆخی ئەو رۆژنامەوانە ئاماژی بەوە كردووە دوای دەستگیركردنی 7ی تشرینی یەكەمەوە لە شاری هەولێر تا ئێستا چارەنوسی دیار نیە و پێویستە ڕێگە بە پارێزەرەكەی بدریت سەردانی بكات.\nرێكخراوەكە ئاماژەی بە راگەیەندراوی فراكسیۆنی گۆڕان لە پەرلەمانی عێراقی كردووە، تۆمەتەكانی دیندار زێباریشی بۆ ئەو رۆژنامەوانە ئاشكراكردووەتەوە و دەشڵێت: رێكخراوەكەمان پێی وتراوە كە شێروانی زانیاری لەسەر بابەتێكی هەستیاری سیاسی هەبووە، ڕەنگە لەژێر ئەشكەنجەدا ناچار كرابێت دان بەو تاوانانەدا بنێت.\nسەبرینا بێنووی، بەرپرسی دیسكی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی رێكخراوەكە دەڵێت: زۆر نیگەرانین لە چارەنووسی شێروان شێروانی لە زینداندا "پێویستە بەڕێوەبەرایەتی بەندیخانەكە ڕێگە بدات پارێزەرەكەی سەردانی بكات، هەروەها خانەوادەكەی بۆ ئەوەی دڵنیابن لە دۆخی تەندرووستیی ئەو، پەیوەندی لەگەڵ بكەن دەبێت دەسەڵاتداران بە شێوەیەكی تەواو شەفاف و بە پێی دەستووری خۆیان، رێوشوێنی دادوەریی بەڕێوەببەن".\n651 جار بینراوە