(پۆرترێتی شه‌ڕ له شیعره‌كانی_حه‌یات مجید په‌رخی_دا) – Denegkan\n(پۆرترێتی شه‌ڕ له شیعره‌كانی_حه‌یات مجید په‌رخی_دا)\nbyسدیق\tNovember 23, 2012\tئەدەب\nیه‌كێك له‌و چه‌مكانه‌ی,هه‌میشه له‌دووتوێی ئه‌ده‌بیات به گشتی‌وشیعریش وه‌ك ژانرێكی ئه‌ده‌بی به‌تایبه‌تی ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌بوه,چه‌مكی شه‌ڕه, وه‌ك رووداوێكی تراژیدی‌وكاره‌ساتبار.هه‌میشه جه‌نگ ئه‌و رووداوه‌یه,كه كاریگه‌ریه‌كی ده‌روونی‌وروحی گه‌وره له ژیانی مرۆڤ ده‌كات‌و ئاسه‌واره‌كانی تازه‌مه‌نێكی درێژ,به سه‌ر ژیانی مرۆڤه‌وه ده‌مێنێت.هه‌ر كاتێك باس له شه‌ڕ ده‌كرێت,ئه‌وابه مانای وێرانبوونی ژیان دێت.چونكه ده‌ره‌نجامه‌كانی شه‌ڕ هه‌رته‌نیا ژیانی بوونه‌وه‌ره‌كان وێران ناكات,بگره هه‌موو ڕه‌هه‌نده‌كانی ژیان به سروشتیشه‌وه له نێو ده‌بات.له‌هه‌ر شوێنێك شه‌ڕ هه‌بوو,له‌وێوه ژیان نییه.له‌هه‌ر شوێنێك ده‌نگی گولله‌كان هات,له‌وێوه بستێك بۆ ژیان نامێنێته‌وه.بۆیه هیچ كاره‌ساتێك هێنده‌ی جه‌نگ,مایه‌ی تراژیدیا‌و مه‌رگه‌سات نییه بۆ ژیان‌وبۆمرۆڤ.چونكه شه‌ڕ له‌گه‌ڵ خۆیدا,هه‌موو جوانیه‌كانی ژیان ده‌كوژێت.كه شه‌ڕهه‌ڵگیرسا,مانایه‌ك بۆ ژیان‌و جوانیه‌كانی ژیان نامێنێته‌وه.بۆیه شه‌ڕله‌گه‌ڵ خۆیدا,نائومێدیه‌كان دێنێت.هه‌ر ئه‌مه‌شه واده‌كات,كه هیچ شتێك ئه‌وه‌نده‌ی شه‌ڕ قێزه‌وه‌ن‌وناشرین نه‌بێت لای مرۆڤ.بۆیه هه‌میشه مرۆڤه‌كان سڵ له شه‌ڕ ده‌كه‌نه‌وه.چونكه سه‌رچاوه‌ی وێرانكاریه‌كانی ژیانه,به‌هه‌موو ڕه‌هه‌نده‌كانیه‌وه.\nره‌نگه كه‌م نه‌ته‌وه هه‌بێت له دنیادا,هێنده‌ی نه‌ته‌وه‌ی ئێمه ئاشنا بێت به كاره‌سات‌وتراژیدیاكانی شه‌ڕ.چ ئه‌و جه‌نگانه‌ی دوژمنان به‌مه‌به‌ستی له‌نێوبردنی نه‌ته‌وه‌ی كورد,هه‌ڵیانگیرساندوه.یاخود چ شه‌ڕه قێزه‌وه‌ن‌ونه‌گریسه‌كانی نێوخۆمان بێت.به‌تایبه‌تیش كاتێ براكان,په نجه‌ی یه‌كتریان ده‌شكاندولاشه‌ی یه‌كتریان خه‌ڵتانی خوێن ده‌كرد.هه‌موو ئه‌و رووداوه‌تراژیدیانه,به‌قوڵی ره‌نگدانه‌وه‌یان هه‌بوه,به سه‌ر ژیانی ئێمه‌داوره‌نگه تائێستاش كاریگه‌ریه‌تی‌و ئاسه‌واره‌كانی مابن.بۆیه له خه‌یاڵ‌و یاده‌وه‌ری هه‌ریه‌كێكماندا, كاره‌ساته‌كانی جه‌نگ به شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان,ئاماده‌یه‌وهه‌ركاتێك بیر له‌و یاده‌وه‌ریه تراژیدیانه ده‌كه‌ینه‌وه,سه‌رده‌مانێكمان دێته‌وه یاد,كه‌چه‌ندین ئازیزی لێسه‌ندین‌وبه مردنی سپاردن.سه‌رده‌مانێك كه تروسكایه‌ك ئومێد‌وبه‌خته‌وه‌ری له ژیاندا بوونی نه‌بوو.هه‌موو شتێك بۆنی خوێن‌و مه‌رگی لێده‌هات.له‌و روانگه‌یه‌شه‌وه هه‌میشه شه‌ڕ ئه‌و دیارده بوه,كه ڕه‌نگدانه‌وه‌ی به سه‌ر دنیابینی مرۆڤه‌كانه‌وه هه‌بوه‌و,دواجاریش له تێكستی ئه‌ده‌بیدا به‌رجه‌سته كراوه.بۆیه وێناكردنی شه‌ڕ له شیعردا,وێناكردنی دنیایه‌كه,ته‌ژی له نائومێدی‌وخوێن‌و مه‌رگ.وێناكردنی مرۆڤێكه,كه شه‌ڕ هه‌موو جوانیه‌كانی ژیانی لێسه‌ندوه‌وه به نائومێدیه‌وه چاوه‌روانی خامۆشبوونی بلێسه‌ی شه‌ڕه.كاتێ شه‌ڕیش وه‌ستا,ده‌كه‌وێته سه‌رجیهانێكی خاپورو وێرانكراو,كه ته‌واو جیاوازه له جیهانی به‌رله شه‌ڕ.ئیدی ئه‌وه‌نده‌ی تر هه‌ست به نائومێدی‌ودابڕان ده‌كات له ژیان.بۆیه مه‌ینه‌تیه‌كانی شه‌ڕ هه‌رته‌نیا په‌یوه‌ست نییه,به چركه ساتی هه‌ڵگیرسانی‌ودرێژه دانی شه‌ڕه‌كه.به‌لكو ئاسه‌واره‌كانی دوای شه‌ڕیش,هه‌میشه,ساته‌كانی شه‌ڕمان بیر دێننه‌وه‌ودیمه‌نه دڵته‌زێنه‌كانمان دێنه‌وه به‌رچاو.\nبێگومان هیچ مرۆڤێك نییه,شه‌ڕ كاریگه‌ریه‌تی به سه‌ر ژیانیه‌وه جێنه‌هێلێت.مرۆڤه‌كان كه‌كاره‌كته‌ری به‌رده‌وامی شه‌ڕه‌كانن,دواجار هه‌رخۆشیان قوربانی شه‌ڕه‌كه ده‌بن.واته ئه‌وان له یه‌ك كاتدا,رۆلی جه‌لادو قوربانی ده‌بینن.شه‌ڕ هه‌رته‌نیا بۆ ئه‌وانه مایه‌ی نه‌هامه‌تی نییه,كه به‌واقیعی له نێو شه‌ڕه‌كه‌دانه,به لكو بۆ هه‌موو ئه‌وانی تریش,شه‌ڕ دواجار دۆخێك دروستده‌كات,كه هه‌موومان ببینه قوربانی.به‌و مانایه‌ی ئازیزانمان له ده‌ست ده‌ده‌ین.كێ هه‌یه ئازیزێكی به هۆی شه‌ڕه‌وه له ده‌ست نه‌دابێت؟بۆیه كاتێ شه‌ڕ هه‌ڵده‌گیرسێ,هه‌موومان نائومێد‌وره‌شبین ده‌بین,له‌ده‌ره‌نجامی ئه‌و كاره‌سات‌ورووداوانه‌ی به هۆی شه‌ره‌وه دێنه ئاراوه.(جه‌نگ)*,ناونیشانی ئه‌و شیعره‌یه,كه هه‌ڵگری ده‌لاله‌ته‌كانی شه‌ڕه.ئه‌و ده‌قه پۆرترێتێكه,بۆ نیشاندنی ماهیه‌تی شه‌ڕو كاردانه‌وه‌كانی له سه‌ر ژیانی مرۆڤدا.بۆیه له‌و ده‌قه‌دا,دیمه‌نه دڵته‌زێنه‌كانی شه‌ڕ‌وئه‌و كاره‌ساته‌نش ده‌بینین,كه له شه‌ڕده‌كه‌ونه‌وه.جه‌نگ وێناكردنی سه‌رده‌مانێكه,كه شه‌ڕ هه‌موو كوچه‌و كۆڵانه‌كانی وڵاتی گرتبوه‌و,رۆژانه مه‌رگی ئازیزێكمان ده‌بینی,له ده‌ره‌نجامی شه‌ڕه‌وه.ئه‌م شیعره گه‌رانه‌وه‌یه بۆ زه‌مه‌نێك,كه براكان بێباكانه,خوێنی یه‌كتریان ده‌ڕشت‌ولاشه‌ی یه‌كتریان خه‌ڵتانی خوێن ده‌كرد.به‌تایبه‌تیش كه ناوه‌رۆكی شیعره‌كه‌وئاماژه‌كانی ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێن,كه‌مه‌به‌ستی شاعیر له‌و جه‌نگه‌دا,شه‌ڕی ناوخۆی نێوان هێزه سیاسیه‌كانی كوردستانه,له رۆژگارێكدا.ئه‌و رۆژگاره‌ی هه‌موو شتێك بۆنی بارووتی گرتبوو.براكان یه كتریان ده‌كوشت,به‌بێ ئه‌وه‌ی بزانین,ئه‌و هه‌موو خوێن رژانه له پای چی.هه‌روه‌ك شاعیر ده‌ڵێ:_\nگه‌رمه‌ی جه‌نگ بوو..\nئه‌حمد ئاوا..ئاوێكی سووری..لێده‌رۆیی..\nئه‌حمد ئاوا,كه ئاماژه‌یه بۆ شوێنێكی كوردستان,به‌شێكه له‌و جوگرافیایه‌ی,كه گۆره‌پانی شه‌ڕو ململانێكان بوه.ئیدی بلێسه‌ی شه‌ڕو ماڵوێرانكاری له‌و شوێنه‌دا,هاوشێوه‌ی هه‌موو شوێنێكی كوردستان,به ئه‌ندازه‌یه‌ك بوه,كه‌ره‌نگی ئاوی رووباری ئه‌م شوێنه‌ی,سووركردوه.بێگومان ره‌نگی سووریش ده‌لاله‌تێكه بۆ خوێن‌وشه‌رو ماڵوێرانی.كاتێ ئه‌حمد ئاوا له بڕی ئاو,ره‌نگی سوور به خۆوه ده‌گرێت,مانای وایه,كوشتن‌وخوێنرشتن,به راده‌یه‌ك بوو,كه لافاوی خوێن هه‌ڵبستێ.به‌ده‌ربرینێكی تر,له‌و شوێنه‌دا ئه‌وه‌نده‌خوێنی براكان به ده‌ستی براكان,رژا,تا وای لێهات لافاوی خوێن هه‌ڵبستێت.ئه‌مه‌ش ئاماژه‌كردنێكه بۆ گه‌وره‌یی بلێسه‌ی ئه‌م شه‌ڕه.چونكه بێگومان له‌و كاتانه‌دا,لافاوی خوێن هه‌ڵده‌ستێت,كه ئه‌وه‌نده خوێن بڕژێت,تا هاوشێوه‌ی رووبارێكی لێدێت.خوێن له‌لاشه‌ی مرۆڤه‌كانه‌وه ده‌رده‌چێت,چه‌ند خوێن بڕژێت,مانای وایه ئه‌وه‌نده لاشه كه‌وتوه.بۆیه كاتێ ئه‌حمه‌د ئاوا سوور ده‌بێت,ئاماژه‌یه‌كه بۆ ئه‌و هه‌موو قوربانیانه‌ی شه‌ڕ.وێرای ئه‌مه‌ش, ئه‌م شوێنه له رووی سروشتییه‌وه,سرووشتێكی دڵگیر‌وجوان‌ورازه‌وه‌ی هه‌یه.ناوهێنانی له شیعره‌كه‌دا,به‌و مه‌به‌سته‌یه,كه شاعیر ئه‌و په‌یامه بگه‌یه‌نێت,كه بۆ ده‌بێ ئه‌م شوێنه دڵگیره,ببێته شوێنی رشتنی خوێنی براكان به ده‌ستی یه‌كتری,له كاتێكدا له بڕی شه‌ڕ,ده‌كرێ شوێنی جوانیه‌كان‌و خۆشه‌ویستی بێت.وه‌لێ ئایا له شه‌ڕدا,مانایه‌ك هه‌یه بۆ خۆشه‌ویستی؟به پێچه‌وانه‌وه ,نه‌ك هه‌ر ئه‌مه بگره,شه‌ڕ ئازیزترین‌ونزیكترین كه‌سمان لێده‌سێنێ‌و به مه‌رگیان ده‌سپێرێت.شه‌ڕ بۆ هه‌تاهه‌تایه له خۆشه‌ویستانمان ده‌كات.ئه‌و كه‌سانه‌ی ده‌شێ به ئومێده‌وه سه‌یری ژیانیان كردبێت,به‌بێ ئه‌وه‌ی به خه‌یاڵیان دابێت,كه‌شه‌ڕ له چركه‌ساتێكدا,به‌بێ روخسه‌ت خواستن,هه‌موو جوانیه‌كانیان لێده‌بات.هه‌روه‌ك شاعیر خۆشی ده‌ڵێت:_\nجه‌نگ نه‌یهێشت پوره‌وه‌چاخ كوێره‌كه‌م…\nمنداڵه‌نۆبه‌ره‌كه‌ی ببینێ‌وباوه‌شی ساردی..\nله‌م كۆپڵه شیعریه‌دا, شاعیر ئاماژه به خه‌مێكی مه‌زن‌وگه‌وره ده‌كات,كه ده‌ره‌نجامی جه‌نگه,ئه‌ویش مردنی جگه‌ر گۆشه‌كانی دایك‌وباوكه.بۆ مرۆڤ هیچ زامێك هێنده‌ی له ده‌ستدانی جگه‌ر گۆشه‌كه‌ی,زامێكی قوڵ‌و به سوێ نییه.له ژێر كاریگه‌ریه‌تی ئه‌و خه‌مه گه‌وره‌یه‌وه,شاعیر پۆرترێتی دایكێكی جگه‌رسووتاومان بۆ ده‌كێشێت,كه هه‌موو ئومێدێكی له ژیاندا,جگه‌ر گۆشه نۆبه‌ره‌كه‌ی بووه,كه چی شه‌ڕ له یه‌كتریان ده‌كات.ئه‌گه‌رچی شه‌ڕ بۆ هه‌موومان مایه‌ی كاره‌ساتێكی گه‌وره‌یه,وه‌لێ بۆ دایكان‌و ژنان,كاره‌ساتێكی گه‌وره‌تر‌و دڵته‌زێنتره.به‌و مانایه‌ی ئه‌وان هه‌رچۆنێك بێت,كه‌سێكی نزیكی خۆیان,له شه‌ڕدا له ده‌ستده‌ده‌ن.به‌بۆچوونی من هه‌ر ئه‌مه‌شه,بۆته هۆی ئه‌وه‌ی كه (حیات)ی شاعیر,له زیاد له شعرێكیدا باس له شه‌ڕ بكات‌وله ژێر كاریگه‌ریه‌تی ئه‌و رووداوه دابێت.له كاتێكدا پیاوان به پێچه‌وانه‌وه,ئامرازو كه‌ره‌سته‌ی به رده‌وامی شه‌ره‌كانن‌و ئه‌گه‌ر لوله‌ی چه‌كه‌كانی ئه‌وان نه‌بێت,بێگومان شه‌ڕ درێژه‌ی نابێت.وێرا ئه‌مه‌ش ژنان به سر‌وشتی خۆیانه‌وه,بوونه‌وه‌رێكی رۆمانسیترن,به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ پیاوان.به‌و مانایه‌ی كاره‌سات‌و نه‌هامه‌تیه‌كان,له رووی ده‌روونی‌وسۆزه‌وه,بۆ ژنان كاریگه‌رترن‌و كه‌متر به‌رگه‌ی كاره‌سات‌و نه‌هامه‌تیه‌كانی شه‌ڕ ده‌گرن,بگره قوربانی یه‌كه‌می شه‌ڕه‌كانیشن.چونكه هه‌میشه به هۆی شه‌ره‌وه,كه سێكی نزیكی خۆیان وه‌ك: باوك,برا,كور,هاوسه‌ر,له شه‌ڕه‌كه‌دا له‌ده‌ستده‌ده‌ن.\nبێگومان مه‌رگه‌ساته‌كانی شه‌ڕ هه‌ر ته‌نها,په‌یوه‌ست نییه, به‌و زه‌مه‌نه‌ی كه شه‌ڕی تیادا رووده‌دات,به‌لكو ئاسه‌واره‌كانی شه‌ڕ تا زه‌مه‌نێكی درێژ,وه‌ك كاره‌ساتێك له یاده‌وه‌ری ئێمه ده‌مێنه‌وه.شه‌ڕ له دوای خۆی جیهانێكی خاپوركراومان بۆ جێده‌هێلێ,كه زه‌مه‌نێكی درێژی گه‌ره‌كه,تاكو ئاوه‌دانی ده‌كه‌ینه‌وه.به ئاسانی ئه‌و وێرانكاریانه,ناسرێنه‌وه,كه شه‌ڕله دوای خۆی جێیان ده‌هێلێت.بۆیه ئه‌وه‌ی مرۆڤه‌كان به درێژایی ژیانیانه‌وه بینای ده‌كه‌ن,به داخه‌وه بلێسه‌ی شه‌ڕ له چه‌ند چركه ساتێكدا,هه‌مووی وێران ده‌كات.شه‌ڕ هه‌رته‌نیا مرۆڤه‌كان له نێو نابات,به‌ڵكوسروشت‌وده‌وروبه‌ریش وێران ده‌كات.له شعرێكی دیكه‌دا,به‌نێوی (شه‌ڕ وه‌ستا),شاعیر,وێنه‌ی زه‌مه‌نی دوای شه‌رمان بۆ ده‌كێشێت‌وئاماژه به‌و كاره‌ساتانه ده‌كات,كه شه‌ڕ دروستی كردوون.بۆیه ده‌ڵێت:_\nشه‌ڕ وه‌ستا..كتێبه‌كان بوونه خۆڵه‌مێش…\nشه‌ڕ وه‌ستا..ئه‌لبوومه‌كان چۆَل بوون له وێنه..\nله‌نه‌گریسی ئه‌م شه‌ڕه‌دا,پرچی ڕه‌شمان چه‌رموو بوو…\nله‌و وێنه شیعریانه‌دا,شاعیر ئاماژه بۆ واقیعی دوای شه‌ر ده‌كات. كاتێ كتێبه‌كان ده‌بنه خۆڵه میش‌وئه‌لبوومه‌كان چۆڵ ده‌بن.له شه‌ڕدا,بێگومان هه‌ر ته‌نیا مرۆڤ زیانمه‌ند نییه,به‌ڵكو ژیان به گشتی وێران ده‌بێت.له نێوان كتێب,وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بۆ زمانی خوێندنه‌وه‌و دیالۆگ‌وشه‌ڕیش وه‌ك كاره‌ساتێك,هاودژیه‌ك هه‌یه.شوێنی كتێبه‌كان له دنیایه‌كی پڕ له شه‌ڕ‌و ئاشوبدا,نابێته‌وه.به پێچه‌وانه‌وه,له‌كوێ كتێب نه‌بوو,له كوێ زمانی دیالۆگ‌وله یه‌كتر تێگه‌یشتن نه‌بوو,له‌وێوه شه‌ڕ هه‌یه.بۆیه هه‌میشه له شه‌ڕدا,هاوشێوه‌ی مرۆڤ, كتێبه‌كانیش قوربانین.له كۆی شه‌ڕه‌كانی مێژووی مرۆڤایه‌تیدا,به لێشاو كتێب سووتێندراوه‌و له نێوبردراوه.له نێو بردنی كتێبیش,مانای له نێو بردنی فه‌رهه‌نگ‌و كلتوور.كه كتێب نه‌بوو,مانای وایه تاكه زمانێك كه ساز‌و ئاماده‌یه,زمانی چه‌كه,نه‌ك كتێب.بۆیه له شه‌ڕدا هه‌میشه شه‌رڤانه‌كان,مه‌به ستیانه كتێب بسووتێنن‌وله‌هه‌ركوێ كتێب هه‌بوو,له‌وێ بلێسه‌ی ئاگر هه‌یه.ئه‌وان بۆیه كتێب له نێو ده‌بن,تاكو شه‌ڕ به‌رده‌وامی هه‌بێت,كه كتێب هه‌بوو مانای وایه,زمانی له یه‌كتر گه‌یشتن‌وگفتۆ گۆ هه‌یه.به پێچه‌وانه‌وه‌ش هه‌ر كاتێ كتێب نه‌بوو,ئه‌وا زمانی شه‌ڕ‌و هه‌ره‌شه ئاماده‌یه,بۆیه‌شه له شه‌ڕدا هه‌میشه كتێبه‌كانیش,هاوشێوه‌ی مرۆڤه‌كان قوربانین.كه كتێبیش نه‌ما,مانای وایه هونه‌ر‌ومێژوو كلتووری نه‌ته‌وه نه‌ما كه ئه‌وانه‌ش نه‌مان, ئاسه‌واری نه‌ته‌وه‌كان نامێنێ, كه هه‌ر ئه‌مه‌شه ئامانجی سه‌ره‌كی دوژمنان له شه‌ردا.بێگومان كاتێ ئه‌لبومه‌كانیش چۆڵده‌بن له‌وێنه,مانای وایه شه‌ڕ ئه‌وه‌نده ئازیزانی لێ كوشتین,كه جارێكی تر مه‌حاڵه بتوانین,وێنه‌یه‌كیان بۆ یادگاری له‌گه‌ڵدا بگرین.چه‌ند شه‌ڕ درێژه‌ی هه‌بێت,ئه‌وه‌نده وێنه‌كان ده‌سڕێنه‌وه.كه‌م نین ئه‌و خێزانانه‌ی جگه‌ر گۆشه‌و رۆڵه‌كانیان بوونه سوتماكی شه‌ڕ‌وجارێكی تر وێنه تازه‌و ره‌نگاو ره‌نگه‌كانیان,ڵاپه‌ره‌ی ئه‌لبومه‌كان نارازێنه‌وه.چونكه ئه‌وان خۆیان نه‌ماون تاكو وێنه‌یه‌ك بۆ یادگاری له ته‌ك ئێمه‌دا بگرن.بۆیه تا شه‌ڕ هه‌بێت,ئه‌لبومه‌كانیش چۆڵده‌بن.هه‌روه‌ك شاعیر خۆشی ئاماژه‌ی پێداوه.ئه‌مه ش ده‌ریده‌خات,كه خاتوو(حه‌یات), سه‌ره‌تا وه‌ك مرۆڤێك‌وئینجا وه‌ك ژنێك‌ودواتریش وه‌ك شاعیرێك,چه‌ند رقی له شه‌ڕه.بۆیه له چه‌ند ده‌قێكی خۆیدا,ئاماژه به كاره‌ساتی شه‌ڕ‌و ماڵوێرانیه‌كانی ده‌كات.به هیوای نه‌مانی یه كجاره‌كی شه‌ڕه‌كان‌وبه‌رده‌وامی‌وسه‌ركه‌وتنیش بۆ شاعیر….\nPrevious کورد له‌به‌ر ده‌م پرسی (هاملێت) یانه دا\nNext ئه‌م جیهانه زۆر بچوكه … چه‌ن به‌یته شیعرێكی: سه‌ید محه‌مه‌د مركبیان


هێڤیدار ئەحمەد: پارتی داوایەکی لەبارەی پۆستی جێگری سەرۆکی هەرێم ڕەت کردووەتەوە گۆڕان: بە مەرجێک واز لە پۆستی جێگری سەرۆکی هەرێمی کوردستان دێنین : Hekar.net\nهێڤیدار ئەحمەد: پارتی داوایەکی لەبارەی پۆستی جێگری سەرۆکی هەرێم ڕەت کردووەتەوە گۆڕان: بە مەرجێک واز لە پۆستی جێگری سەرۆکی هەرێمی کوردستان دێنین\nئەندامێکی پەرلەمانی کوردستان لە فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان ئاشکرای کرد کە داوا کراوە سەرۆکی هەرێمی کوردستان دوو جێگری هەبێت و یەکەمیان بە یەکێتی بدرێت، بەڵام پارتی ئەو داوایەی ڕەت کردووەتەوە. پەرلەمانتارێکی گۆڕانیش مەرجی وازهێنانیانی لە پۆستی جێگری سەرۆکی هەرێم ئاشکرا کرد.\nھێڤیدار ئەحمەد، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان لە فراکسیۆنی پارتی بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: ”بڕیاربوو شاندێکی پارتی سەردانی بزووتنەوەی گۆڕان بکات لە سلێمانی، بەڵام وا بە باش زانرا کە جارێ نەڕۆن، بۆ ئەوەی یەکێک لەو بژاردانەی ھەیە، پەسەند بکرێت، تا نزیکبوونەوەی باشتر ھەبێت، لەلایەکی دیکەش بۆ ئەوەی کۆبوونەوەکە بێ ئەنجام نەبێت“.\nئاشکرای کرد، یەکێتی داوای کردووە، لە بەرامبەر جێگری سەرۆکی ھەرێم و وەزارەتی پێشمەرگە، وەزارەتی دارایی پێ بدرێت، بەڵام گۆڕان ئەوەی ڕەت کردووەتەوە. هەروەها ”بژاردەیەکی دیکە ئەوە بووە کە جێگری یەکەم و دووەم ھەبێت و یەکەم بە یەکێتی بدرێت، بەڵام پارتی ڕەتی کردووەتەوە و ڕای گەیاندووە ھیچ ناوێک بۆ ئەوە نییە کە یەکەم و دووەم ھەبێت“.\nهێڤیدار ئەحمەد باسی لەوە کرد کە وەزارەتەکان لەنێوان پارتی، یەکێتی و گۆڕاندا یەکلا بوونەتەوە، هەروەها وەزیرێک بۆ پێکهاتەی مەسیحی و وەزیرێکیش بۆ سۆسیالیست دەبێت، بەڵام ”ئەوەی سۆسیالیست لەسەر گفتوگۆکان ماوە“. گوتیشی ”ھەر کە بابەتی دوو جێگر و یاسای سەرۆکایەتیی ھەرێم تەواو بوو، ئەوا ڕاستەوخۆ دوای ئەوە، حکوومەت پێکدێت، ئەگەر ھاتوو یەکێتی دیسان لەسەر ناوەکان بۆ وەزیرەکان پرۆسەکە دوانەخات“.\nهەر لەبارەی پرسی سەرۆکایەتیی هەرێم، ڕزگار محەمەد، ئەندامی فراکسیۆنی گۆڕان لە پەرلەمانی کوردستان بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: ”یەکێتی داوای کردووە یەکێک لە بەرکەوتەکانیان بە گۆڕان بدەن، بۆ ئەوەی جێگری دووەم بۆ سەرۆکی ھەرێم زیاد بکرێت، بەڵام ئێمە پێمان ڕاگەیاندن کە جێگری دووەم بارگرانییە“. ئەوەشی نەشاردەوە کە ”ئەگەر وەزارەتی پێشمەرگە بە گۆڕان بدرێت، ئێمە واز لە پۆستی جێگری سەرۆکی هەرێمی کوردستان دەهێنین بۆ یەکێتی“.


بەوێنە، بكوژانی ئەندازیارەكەی كەركوك دەستگیركران – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/09/30 - 4:16 PM\nفەرماندەیی پۆلیسی پارێزگای كەركوك، دەستگیركردنی ئەنجامدەرانی تاوانی كوشتنی ئەندازیارەكەی كۆمپانیای غازی باكوور ڕادەگەیەنێت.\nبەپێی بەیاننامەیەك، كە لەلایەن فەرماندەیی پۆلیسی كەركوكەوە بڵاوكرایەوە، “بەڕێوەبەرایەتی قەڵاچۆكردنی تاوان، توانی ئەنجامدەرانی تاوانی كوشتنی (ئەركان ئەحمەد عومەر بەیاتی) دەستگیربكات، كە وەك ئەندازیار لە كۆمپانیای غازی باكوور كاری دەكرد”.\nهەر لە بەیاننامەكەدا هاتووە، “تۆمەتباران (ق.أ.ح) و (ی.ه.د)، لەڕێی لێكۆڵینەوەكان لەگەڵیان، دانیان بە ئەنجامدانی تاوانی كوشتنی تاوان لێكراودا ناوە لە شوقەكەی لە ناوچەی شوقەكانی غاز و وتەكانیان پەسەندكراون و بەلًَگەكانیش لەلایەن دادوەریی پسپۆڕ بەپێی ئەحكامەكانی ماددەی (406)ی یاسای سزادانی عیراقی، پشكنینی بۆ كراوە”.\nتاوانی كوشتندەستگیركردنعيراقكەركوكهەرێمی كوردستان


زانكۆی سلێمانی خۆشه‌ویستییان تێكه‌ڵ به فێربوون كرد\nسه‌ر له به‌یانی ئه‌مڕۆ گروپی كچانی زانكۆی سلێمانی له ژێر دروشمی ( با هه‌موومان یه‌كترمان خۆش بوێت) به دابه‌شكردنی 150 گوڵ به‌سه‌ر مامۆستایان و خوێندكارانی زانكۆدا یادی رۆژی ڤالانتاینیان كرده‌وه سه‌رپه‌رشتیاری گروپه‌كه‌ش له‌باره‌ی ئامانجی چالاكییه‌كه‌یان ده‌ڵێت:هیوادارم ئه‌م ڕۆژه ببێته هه‌وێنێك بۆ یه‌كتر قبوڵكردنی هه‌موو لایه‌نه‌كان به‌تایبه‌ت لایه‌نه سیاسییه‌كان.\nشنیار سه‌لام سه‌رپه‌رشتیاری گروپی كچانی زانكۆی سلێمانی سه‌باره‌ت به ئه‌نجامدانی چالاكییه‌كیان له‌م ڕۆژه‌دا بۆ ئاڕاسته دواو وتی: ئێمه له دووه‌مین چالاكی گروپه‌كه‌ماندا له زانكۆ به‌هاوكاری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ڕۆشنبیری هه‌ستاین به دابه‌شكردنی نزیكه‌ی 150 گوڵی سوور وه‌ك هێمایه‌ك بۆ خۆشه‌ویستی، ئامانجیشمان له‌م كاره‌و هه‌ڵبژاردنی ئه‌م ڕۆژه ئه‌وه‌یه كه هه‌موو گه‌لی كورد یه‌كیان خۆش بوێت و یه‌كتر قه‌بوڵبكه‌ن به‌تایبه‌ت لایه‌نه سیاسیه‌كان.\nله‌لایه‌كی تره‌وه له‌سه‌ر هه‌مان چالاكی چنور سه‌فه‌ر ئه‌ندامی گروپی كچانی زانكۆ به ئاڕاسته‌ی ڕاگه‌یاند: له رۆژی خۆشه‌ویستیدا له ژێر دروشمی ( با هه‌موومان یه‌كترمان خۆش بوێت)ئه‌و گوڵانه‌مان به‌سه‌ر مامۆستایان و خوێندكارانی به شه جیاوازه‌كاندا دابه‌ش كرد.\nهێرش عه‌بدوڵا پرۆفیسۆری یاریده‌ده‌ری ڕاگر له كۆلێژی زانسته مرۆڤایه‌تییه‌كان كه یه‌كێك بوو له‌و مامۆستایانه‌ی گوڵی پێشكه‌ش كرابوو وتی: كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی ئێمه له ڕووی خۆشه‌ویستییه‌وه لاوازه و ده‌توانم بڵێم ئه‌و كێشانه‌ی ڕووبه‌ڕوومان بووه‌ته‌وه له زۆر بواره‌كاندا ته‌نانه‌ت قه‌یرانی داراییش هۆكاری پشت گوێ خستنی خۆشه‌ویستییه،بۆیه ئه‌م چالاكییه‌ی له‌لایه‌ن گروپی كچانی زانكۆوه ئه‌نجامدرا هه‌ڵمه‌تێكی جوانه و ده‌ستخۆشیان لێده‌كه‌م.\nیه‌كێكیش له‌و خوێندكارانه‌ی زانكۆ كه گوڵی پێشكه‌ش كرا بڵند نه‌جات بوو ،ئه‌و بۆ ئاڕاسته وتی : وێرای سوپاسم بۆ ئه‌م گروپه له‌كاتی به‌خشینی گوڵه‌كه‌دا هه‌ستێكی خۆشم لا دروست بوو چونكه هه‌ستم كرد ژیان به‌ره‌و ئایینده‌یه‌كی گه‌شتر ده‌روات، هیوا خوازم كه كۆمه‌ڵگه دوور بێت له چه‌ك و شه‌ڕ و به زمانی گوڵ و خۆشه‌ویستی له‌گه‌ڵ یه‌كتردا مامه‌ڵه بكه‌ین\n14-2 ی هه‌موو ساڵێك دانراوه به رۆژی خۆشه‌ویستی(ڤالانتاین) و به‌م بۆنه‌یه‌وه چه‌ندین چالاكی ئه‌وینداری و هاوكاری ئه‌نجام ئه‌درێت و له‌م نێوه‌نده‌شدا زانكۆی سلێمانی به ڕازاندنه‌وه‌ی دیمه‌نی\nبه‌شێك له زانكۆ و چالاكی ئه‌م ڕۆژه‌یان به‌رز نرخاند\n1960 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nFeb 14 2017 2:17PM


سەعید قەزاز - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nسەعید قەزاز لە ساڵی ١٩٠٤ لە ناحیەی خورماتوو لە دایک بووە. لە ١٩٢٤ دا بوە بە کاتب لای (کاپتن لاین) موفەتیشی ئیدارەی ئینگلیز لە سلێمانی ھەتا شۆڕشی چواردەی تەموز. کۆمەڵێک وەزیفەی ئیداری بینیوە. لەوانە بەڕێوەبەری ناحیەی تانجەرۆ, قایمقامی ھەڵەبجە و زاخۆ, موتەسەڕیفی ھەولێر,کوت، کەرکوک و موسڵ. ھەروەھا وەزیری ناوخۆی عێراق بوە لە کاتی حوکمی مەلەکیدا. دوای شۆڕشی عبەدولکەریم قاسم خۆی تەسلیمی شۆڕش ئەکات و بە دیل ئەگیرێت و لە ١٩٥٢/٢/٤ مەحکەکەی سەورە حوکمی لە سێدارەدانی بەسەردا سەپاند لەم کاتەشدا زۆر جار وتە بەناوبانگەکەی دووبارە ئەکرێتەوە کە ووتی (کاتێک بەرەو داری سێدارە ھەنگاوئەنێت و مردن نزیک بۆتەوە ئەو چەندەھا کەس لە ژێر پێیەوە دەبینێت کە ئیستیحقاقی ژیانیان نیە). سەعید قەزاز سەر بە ھیچ پارت و گروپێکی سیاسی نەبووە و بە ھۆی لێوەشاوەیی خۆیەوە ئەو پۆستانەی وەرگرتوە.\nمام جەلال لە وەسفی سەعید قەزاز[دەستکاری]\nسەعید قەزاز کەڵەپیاوێکی کوردی کۆنەپەرستی خاوەن عەقیدەی خۆیی و خاوەن بیرو باوەڕی کۆنەپەرستانەی خی بووە. بەڵام دلێر و جوامێر بوە و پیاوێکی خۆڕسکی خۆپەروەردە, واتا خۆی خۆی پێگەیاندوە. ڕاستە تۆفیققەزازی مامی لە ھەموو ڕویەکەوە یارمەتی داوە، ھەتا لە ژیانی لە گوزەرانی شەخسی یارمەتی داوە. بەڵام خۆی لە بواری کاری سیاسی کۆمەڵایەتیدا خۆی پەروەردە کردوە.\nمن پێم وایە سەعید قەزاز نە جاسوس بوە نە نۆکەری بێگانە بەڵام باوەڕی بەوە ھەبووە بە بێ ئینگلیز ھیچ ناکرێت, وەکو کورد کە لەناو چەوانی نوسراوە نابێتە دەوڵەت. لەبەر ئەوە پێی وابووە کە کورد ئەبێت بخوێنێت و پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی لە ڕێگای خوێندنەوە بەدەست دێت.\n^ ی ا مام جەلال، دیداری تەمەن لە لاوێتیەوە بۆ کۆشکی کۆماری - لاپەڕە ٣٧٩ (ئامادەکردنی - سەڵاح ڕەشید)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=سەعید_قەزاز&oldid=528739»\nپەڕە بنبەستەکان from حوزەیران ٢٠١٧\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٣:٥٧ی ٣ی تەممووزی ٢٠١٧ نوێ کراوەتەوە.


چەرخی ئایفۆن لێرەوە کۆتایی دێت – کەی ئای تی ئێن\nبیروڕا 21, ئه‌یلول 2018\nبیرمە یەکەمجار بەهۆی تامەزرۆییم بۆ فێربوون و شارەزایی لە سیستەمەکان، ئایپۆدێکی تاچی ٢ جیم کڕی و دەستم بە بەکارهێنانی سیستەمی ئای ئۆ ئێس کرد و ئەو کات دانم بەوە دانا، کە بەڵێ ئەمە شۆڕشە لە سیستەمی مۆبایلە زیرەکەکان. ئیتر ڕۆژ لە دوای ڕۆژ و ساڵ لە دوای ساڵ پەرەی سەند. دەرئەنجام ئایفۆن و ئایپۆد و ئایپادیش لەگەڵیدا بەرەو پێش چوون. بێگومان، زۆر دڵخۆشبووم چونکە من زۆر بێزاربووم لە سیستەمەکەی نۆکیا ناسراو بە سیمبیان، کە ئێستا نەماوە و کۆتایی بە گەشپێدانی هێندراوە. بە بەراورد بە سیمبیان شتێکی نوێ بوو و ئیتر لەو کاتەوە تا ئێستاش لە بەرهەمەکانی ئەپڵ و سیستەمەکانیشی دانەبڕاوم، چ ئای ئۆ ئێس یان ماک ئۆ ئێس بێت.\nلەو کاتەوە ئەپڵ لە هەوڵی دەست بەسەرداگرتنی بازاڕبووە و ویستوویەتی پشکی شێر بۆ خۆی بێت، بەڵام لە ڕاستیدا و لەگەڵ دەرکەوتنی سیستەمی ئەندرۆید و گەشەسەندنە بەردەوامەکانی وردە وردە ئەپڵ دەست بەسەرداگرتنی بازاڕی لە دەست دا و ئامێری نایاب ساڵانە شان بە شانی ئایفۆن ڕادەگەیەندران. هەتا ئێستاش بەردەوام لەلایەن کۆمپانیا جیهانییە بەناوبانگەکانەوە مۆبایلی نایاب بەرهەمدەهێندرێن. لەوانە، سامسۆنگ، هواوەی، شاومی، ڤیڤۆ، ئێچ تی سی، گووگڵ، سۆنی… هتد. تەنانەت کۆمەڵە تەکنەلۆژیایەک لەو مۆبایلانە دەبینرێت کە هێشتا ئەپڵ دەستی بە بەکارهێنانی نەکردووە یان زۆر دوای ئەوان دەستی بە بەکارهێنانی کردووە.\nمن ئەو کاتەی دەستم بە بەکارهێنانی سیستەم ئای ئۆ ئێس کرد، ئەندرۆید هەبوو بەڵام لە سەرەتاکانیدا هەژاری پێوە دیاربوو لە زۆر ڕووەوە و ئەمەش شتێکی ئاساییە. بۆ نمونە لە ڕووی بەردەسبوونی ئەپ و بوونی ئەپی پێشکەوتوو بۆ ئەندرۆید، بەڵام نەوەستانی گووگڵ و پەرپێدانە بەردەوامەکانی بۆ ئەندرۆید وای کرد کە مۆبایلی نایابیش بێنە مەیدان و بەمەش جێ بە ئایفۆن لەق بکەن. پێم وایە، لە وەشانی شەشیەوە ئەندرۆید بوو بە ئەندرۆیدێکی تر و چێژێکی تری بەخشی بە مۆبایلە کارکردووەکانی ئەو سیستەمە.\nلە ڕاستیدا، بەلای منەوە زۆری و بەردەستبوونی ئەپ هەمیشە گرنگ بووە بەڵام ئەم گرفتە لەم دوواییانە لە ئەندرۆیدیش کۆتایی پێهات و زۆرترین ئەپ لە ئێستادا بۆ ئەندرۆید لە گووگڵ پلەی بەردەستن. کەواتە لەمەودوا چیتر ناچارنین تەنها و تەنها بگەڕێینەوە بۆ ئایفۆن، چونکە چەندین ئامێری ناوازەی ئاست بەرز بە دیزاین و تایبەتمەندی بەرزەوە بە سیستەمی ئەندرۆید بەردەستن. نمونەی زیندوو: گالەکسی ئێس ٩ و هواوەی پی ٢٠ پڕۆ و شاومی می ٨ و می میکس ٢ ئێس و ئێڵجی جی ٧ و زنجیرەی ئێچ تیسی یو و هەروەها وەن پڵەس ٦ و چەندانیش تریش.\nباسەکەی من لەسەر دوایین ڕاگەیاندنی ئەپڵە، کە ٣ ئایفۆنی ڕاگەیاندن و ئەوانیش iPHone Xr و iPhone Xs وiPhone Xs Max بوون. ئەوەی جێگای تێرامانی من بوو بریتبوو لە هەمان ستراتیژی ئەپڵ کە ساڵانێکە پەیڕەوی دەکات. ئەو ستراتیژیەتەی کە هەمیشە لە ڕاگەیاندنی ئەو مۆبایلانەی پیتی Sـیان پێوە بووە تەنها لەناو خۆدا گۆڕانکاریان تێداکراوە و بەس! ئەوەتا ساڵی پار ئەپڵ گیان ئایفۆنی ١٠ی لەسەر بەکارهێنەران تاقیکردەوە و بۆی دووپات بۆیەوە کە ئەم جۆرە دیزایینە خەڵک دەیەوێت ئینجا هەنگاوی تری نا. ئەوەتا ئەمساڵ جگە لەوەی ئایفۆن ١٠ ئێس کە هەرهەمان ئایفۆن ١٠یە، ئایفۆنێکی گەورەتری بە ڕوونمای ٦.٥ ئینج بەناوی iPhone Xs Max ڕاگەیاند، ئەویش تەنها گەورەترە بە پێچەوانەوە هیچ جیاوازیەکی لەگەڵ برا بچوکەکەی نییە.\nئایفۆنێکی تریشی ڕاگەیاند، گوتم ئۆخەیش ئەوە چۆن بوو ئەپڵ بیری لە نرخی کەم کردەوە! کەچی هەر لەگەڵ ئەو کاتەی ڕایگەیاند بێ هیوای کردین، چونکە ڕوونماکەی LCDـیە و ڕوونیەکەی هێندە نزمە توانای لێدانی نێوەڕۆکی Full HD نییە، بەداخەوە! ئەمە جگە لەوەی هەمان ئەو ڕوونمایەیە کە کاتی خۆی لە ئایفۆنی ٤ لە ساڵی ٢٠١٠ بەکاری هێناوە لە ڕووی چڕیەوە، چونکە ڕوونماکەی ئایفۆنی ٤ـیش ٣٣٠ پێکسڵ بوو لە ئینجێکدا! ئەمە داهێنانەکەی ئەپڵە کە شانازی پێوە دەکات! ئەمە جگە لەوەی ئەم مۆبایلە ڕووکەی هەمووی بە پێی ئەپڵ بێت ڕوونمایە، بەڵام کە سەرەنجی بدەن لێوارەکانی هێندە زۆرن بێزاردەبیت لێی! کەواتە هەژار خۆمان ئەوە بەرهەمە هەرزانەکەی ئەپڵە کە نرخەکەی لەسەرووی ٧٥٠ دۆلارەوەیە! کە من دەتوانم لەگەڵ بڕێکی تر دوو Mi 8ی شاومی پێ بکڕم و بۆ خۆم لێی پاڵدەمەوە ، چونکە بەڕاستی ناچارنیم مۆبایلێک بکڕم کە ڕوونماکەی ڕوونی نەگاتە Full HD و بەو نرخە زۆرەش.\nئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە نرخە زۆرەکانیەتی لەکاتێکدا ئەپڵ باش دەزانێت ڕکابەری زۆر زۆری لە بازاڕدا هەن و هێشتاش هەر هەمان قسە دووبارە دەکاتەوە ئەگەر مۆبایلێکی چاکت بوێت دەبێت پارەی باشیش بدەیت. بەڵام ئێمەی بەکارهێنەر مۆبایلی چاکیشمان دەوێت و پارەی زۆریش نادەین چونکە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا لە نرخی ٤٠٠ دۆلار بۆ ٧٠٠ دۆلار مۆبایلێکی ئاست بەرزی نایاب دەکڕیت کە بە سیستەمی ئەندرۆید کاردەکات و ئەندرۆیدش ئەو ئەندرۆیدەی جاران نییە چیتر.\nهەر لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەو سێ بەرهەمەی، بەکارهێنەران بە پەرۆشەوە چاوەڕوانی ئەوە بووین کە بەرهەمە تازەکانی ئەپڵ دوو سیمکاردبن. بەڵێ دوو سیم کاردن بەڵام یەکێکیان لە جۆری eSimـە کە لەم بابەتەم ڕوونم کردۆتەوە چییە (کرتە بۆ کردنەوەی بابەتەکە) و ئەوەی تریش سیمکاردی ئاسایی دەکەیتە ناویەوە. ئەمە هەرچەند ئاماژەیان بەوە کرد ئایفۆنێکی تایبەت بە چین دروست دەکەن کە جێگەی دوو سیمکاردی ئاسایی هەبێت بەڵام ئایا ئەمە بۆ وڵاتانی تر دەبێت؟ لە وەڵامدا دەڵێین جارێ ڕوون نییە. ئەوەی من دەمەوێت ئاماژەی پێ بکەم ئەوەیە ئەم دوو سیمکاردییە لەلای برادەرانی بەکارهێنەری ئەندرۆید کۆنبووە ئەپڵ گیان، ئێوە تازە بەخەبەردێن و مۆبایلی دوو سیمکاردمان بۆ دروست دەکەن! بەڕاستی سەرم سوڕما و داهێنان بەردەوامە.\nلە ڕاستیدا، گومانم نیە کە ئەپڵ خاوەن داهێنانی خۆیەتی چ لە ڕووی هاردوەیر واتە ڕەقەواڵە یان سۆفتوەیر واتە نەرمەواڵەوە بێت، بەڵام بەداخەوە چەرخ و سەردەمەکەی جاران نەما بڵێن خۆ تەنها خۆمانین و بە ئارەزووی خۆتان هەنگاو بنێن. ئەپڵ وریابە تەنانەت براندە چینیەکانیش دەوریان لێداویت و هاتوونەتە ڕیزی براندە باوەڕپێکراوەکان و بوونەتە جێگەی متمانەی بەکارهێنەران. ئەوەتا هواوەی و شاومی و زی تی ئی و ڤیڤۆ لە زۆربەی داهێنانەکان لە پێشتەوەن. پێویست بە بەڵگەش ناکات بەڵکو بەرهەمەکانیان و بەرەوپێشچوونەکانیان گەواهیە بۆ قسەکانم.\nلێرەدا پێویستە ئاماژە بەوە بکەم، کە لێرە لە کوردستان خەڵکی بە گشتی بەلایەنی زۆرەوە تا ٥٠٠ دۆلار دەتوانن بە مۆبایل بدەن لەوە زیاتر بێت نایکڕن، جا لەبەرئەوەی بژاردەیەکی زۆر لەو مۆبایلانەی پشتبەستوون بە ئەندرۆید لەو نرخە بەردەستن، ئەوا خەڵکی کوردستان ناچار نین بیر لە ئایفۆن بکەنەوە. بەداخەوە دەڵێم، ئەپڵ لە ئەمەریکا خزمەت بە بەکارهێنەران دەکات و توانیویەتی بۆ خۆی گلیانبداتەوە، ئەمەش بەهۆی ئەوەی چەندین بەرنامەی باشی پێشکەش بە بەکارهێنەران کردووە لەوانە Trade in your iPhone یان بە بەش بەش پارەکە بدەیت واتە مانگانە و چەندین شتی تریش، کە ئێمە لێی بێ بەشین و سودێکی ئەوتۆیان نییە بۆ ئێمە.\nبە کورتی، کە گلەیی و گازندەکانم بنوسم بە وتارێک و دوو وتار تەواو نابن، بەڵام لێرەوە دەمەوێت بڵێم چەرخ و سەردەمی ئایفۆن کۆتایی دێت و پێویستە خەڵکی پێش ئەوەی ئەم هەموو پارەیە بدەن بە ئایفۆنێک بیر لەم هەموو بژاردەیە بکەنەوە لە براندەکانی تر کە لە بازاڕدا هەن و هەمان ئاست و تایبەتمەندی و بگرە باشتریش پێکەش دەکەن.


تەرمی کچێک بە سوتاوی لە سلێمانی دۆزراوەتەوە | Esta Media Network\nسەرچاوەیەک لە فریاکەوتنی سلێمانییەوە بە تۆڕی میدیایی ئێستای ڕاگەیاند، تەرمی کچێک لە گەڕەکی (عەزیز ئاوا) دۆزراوەتەوە کە، ئاسەواری سوتاوی بە جەستەیەوە دیارە.\nئەو سەرچاوەیە ئاشکرایکرد، کچەکە تەمەنی لە نزیک 35 ساڵ دەچێت و ئاسەواری فیشەک بە جەستەیەوە هەیە، لەگەڵ ئەوەش تەرمەکە سوتێندراوە.\nبەپێی زانیارییەکان تەرمی کچەکە لە پزیشکی دادی سلێمانییە و چاوەڕێ دەکرێت کەسوکاری یان کەسانێک کە خۆیان بە کەسی دەزانن بچن بۆ وەرگرتنەوەی.\nلە هەمان کاتدا ئێوارەی دوێنێ لە گەڕەکی ڕزگاری لە شاری سلێمانی هاوڵاتییەک کە سەرقاڵی نۆژەنکردنەوەی ماڵەکەی بووە، لەلایەن چوار کرێکارەوە بە چەکوش کوژراوە و ئۆتۆمبیلەکەشی براوە.\nسەرچاوەیەک لە فریاکەوتنی خێرای سلێمانییەوە بە تۆڕی میدیایی ئێستای ڕاگەیاند، “هاوڵاتییەک بەناوی عوسمان حەمە سەعید، براوەتە پزیشکی دادی سلێمانی و ئاسەواری پیاکێشان بە سەرییەوە جێماوە و گیانی لە دەستداوە”.\nکەسوکاری ئەو هاوڵاتییە کوژراوە ئاشکرایدەکەن، “ئەو کەسەیان کاتێک سەرقاڵی سەرپەرشتیکردنی نۆژەنکردنەوەی خانوویەکی برایەکی بووە لە گەڕەکی ڕزگاری، لەلایەن چەند کرێکارێکی عەرەبەوە لێدراوە و پاشان موبایلەکەیان شکاندووە و ئۆتۆمبیلەکەشیان دزیووە”.\nئاماری کۆرۆنا لە هەرێم زیاتر هەڵکشا\nوەزارەتی تەندروستیی هەرێم ئاماری 24 کاتژمێری ڕابردووی توشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنای بڵاوکردەوە و بەپێی ئامارەکە 725 کەس وەک…


Home›هەواڵ›جیهان›کۆمپانیای مۆدێرنا 100 ملیۆن ڤاکسینی کۆرۆنا دەداتە ئەمریکا\nهەرچەندە تا ئێستا کۆمپانیای مۆدێرنا بۆ بەرهەمهێنانی دەرمان و تەکنەلۆجیای زیندوو ڤاکسینی کۆرۆنای بەرهەم نەهێناوە، بەڵام رێککەوتنێکی لەگەڵ حکومەتی ئەمریکا واژوو کردووە کە ڤاکسینەکەی بەرهەمهێنا 100 ملیۆن ڤاکسین لە سەرەتاوە بداتە ئەمریکا.\nدۆناڵد ترەمپ لە لێدوانێکیدا سێشەممە بۆ میدیاکان رایگەیاند: ئەمریکا گرێبەستێکی لەگەڵ کۆمپانیای مۆدێرنا کردووە بە بەهای 1.5 ملیار دۆلار کە هەر کات ئەو کۆمپانیایەی ڤاکسینی کۆرۆنا بەرهەمبهێنێت ئەوە 100 ملیۆن دانە ڤاکسین بداتە ئەمریکا.\nئاژانسی فرانس پرێس ئاماژە بەوە دەکات لە سەرەتای سەرهەڵدانی کۆرۆناوە ئەمە شەشەم کۆمپانیایە کە ئەمریکا گرێبەستی لەگەڵ دەکات بۆ بەرهەمهێنای ڤاکسینی کۆرۆنا، بەڵام تا ئێستا هیچیان نەگەیشتوونەتە ئەو ئەنجامە.\nسەرەڕای ئەم ململانێیانەی نێوان وڵاتان بۆ بەرهەمهێنای ڤاکسینێک دژ بە ڤایرۆسی کۆرۆنا، وڵاتی رووسیا رۆژی دووشەممە لە رێگەی ڤلادیمێر پوتینی سەرۆکی ئەو وڵاتە مژدەی بە هەموو جیهان بەخشی کە ڤاکسینی کۆرۆنایان دۆزیوەتەوە بەناوی Sputnik v و لە کۆتایی ئەم مانگە ئەنجامەکانی دەردەکەوێت.\nهەواڵێکی ناخۆش بۆ هاندەرانی ریاڵ مەدرید\nئێران بەنیازە لەڕێگەی پڕۆژەیەکەوە لە عێراق و سوریا ئاسیا بە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە ببەستێتەوە\nشاندەکەی هەرێم دەگەڕێنەوە بۆ هەولێر\nئەو بانگەشانەی ترەمپ و بایدن کە دوورن لە راستییەوە


كازمى سه‌رپه‌رشتى كۆبوونه‌وه‌ى كاراكردنى میكانزمه‌كانى پشتیوانیكردنى كۆمسیۆنى هه‌ڵبژاردنه‌كانى كرد » پێگەی تۆڕی میدیای عێراقی\nكازمى سه‌رپه‌رشتى كۆبوونه‌وه‌ى كاراكردنى میكانزمه‌كانى پشتیوانیكردنى كۆمسیۆنى هه‌ڵبژاردنه‌كانى كرد\nمسته‌فا كازمى سه‌رۆك وه‌زیران،ئه‌مڕۆ دووشه‌ممه،سه‌په‌رشتى كۆبوونه‌وه‌یه‌كى فراوانیكرد بۆ كاراكردنه‌وه‌ى میكانزمه‌كانى پشتیوانیكردنى كۆمسیۆنى هه‌ڵبژاردنه‌كان.\nنوسینگه‌ى ڕاگه‌یاندنى سه‌رۆك وه‌زیران له‌ڕاگه‌یه‌ندراوێكدا كه‌ده‌ستى ئاژانسى هه‌واڵى عێراقى(اه‌ع)كه‌وتووه،بڵاویكرده‌وه"كازمى سه‌رپه‌رشتى كۆبوونه‌وه‌یه‌كى فراوانیكرد به‌به‌شدارى وه‌زیره‌كان وژماره‌یه‌ك سه‌رۆكى ده‌سته سه‌ربه‌خۆكان وده‌زگا ئه‌منییه‌كان وكۆمسیۆنى هه‌ڵبژاردنه‌كان".\nڕوونیشیكرده‌وه له‌كۆبوونه‌وه‌كه‌دا تاوتوێى"كاراكردنه‌وه‌ى پشتیوانیكردنى كۆمسیۆنى هه‌ڵبژاردنه‌كان وپرۆسه‌ى هه‌ڵبژاردنه‌كان كراوه".


تەرمی گەنجێك لە ڕووباری سیروان دۆزرایەوە\nسەرباز قازی 19/04/2021 - 00:42 ئابووری/كوردستان\nبەرپرسێکى وەزارەتى کشتوکاڵى هەرێمی کوردستان رایگەیاند بەهۆى وشکەساڵییەوە پێشبینى دەکرێ زیانێکى زۆر بەر جووتیاران بکەوێت، بۆ قەرەبووکردنەوەشیان پلانمان هەیە بۆ دابینکردنى بنەتۆو بۆیان.\nرێژین سدیق، بەڕێوەبەرى بەرهەمهێنان و پەسەندکردنى بنەتۆو لە وەزارەتى کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە (باسنیوز)ى راگەیاند: "بەهۆى کاریگەرییەکانى وشکەساڵى و کەمى باران بارینەوە پێشبینى دەکرێ لە زۆرینەى ناوچەکانى هەرێمی کوردستان بەرهەمی گەنم وەکو پێویست نەبێ، لەم حاڵەتەش جووتیاران زیانێکى زۆریان پێدەگات بەجۆرێک زۆرینەى جووتیاران ناتوانن بنەتۆو بۆ ساڵى داهاتوویان دابین بکەن، چونکە زۆرینەیان کە تۆو دەکەن پشت بە بەروبوومى ساڵانەى خۆیان دەبەستن بۆ ئامادەکردنى بنەتۆو".\nراشیگەیاند: "بۆ کەمکردنەوەى کاریگەرییەکانى وشکەساڵى و قەرەبووکردنەوەى جووتیارانیش وەزارەتى کشتوکاڵ چەندین پێشنیازى داوەتە ئەنجوومەنى وەزیران، یەکێک لەو پێشنیازانە دابینکردنى بودجەیەکى تایبەتە بۆ کڕینى بنەتۆو بۆ جووتیاران و پێدانیان بە نرخێکى کەمتر لە بازاڕ".\nئاماژەى بە ئەوەش کرد: "جگە لە پێدانى بنەتۆو وەزارەت هەوڵەکانى چڕکردووەتەوە بۆ دروستکردنى پڕۆژەى ئاودێرى بۆ ئاودانى گەنمى جووتیاران لە ناوچە جیاجیاکانى هەرێمی کوردستان، جگە لەمەش دەرمانى قڕکەر بە جووتیاران دەدات، چونکە ئەمساڵ چەند جۆرێک مێرووى قڕکەر لەچەند ناوچەیەکى هەرێمی کوردستان پەیدابوونە".


لاواتارۆ هاوكاری میسی دەكات | دەزگاى زارى کرمانجى\nلاواتارۆ هاوكاری میسی دەكات\nزاری كرمانجی- ئاژانسە هەواڵییە وەرزشییەكان: لاوتارۆی هێرشبەری ئەرجەنتینی و یانەی ئەنتەرمیلانی ئیتاڵی روونیكردەوە كە ئامادەیە شانبەشانی میسی لە هەڵبژاردەی وڵاتەكەی یاری بكات و هاوكاری میسی بكات بۆ بەدەستهێنانی جامی جیهانی, لاوتارۆ گووتی" لای ئێمەی ئەرجەنتینیەكان میسی گرنگە چۆن وەك جاران مارادۆنا گرنگ بوو, یاریكردنیش لە گەڵیدا شانازییە, بۆیە پێویستە لەسەر هەموومان هاوكاری میسی بكەین بۆ بەدەستهێنانی جامی جیهانی 2022".\nسەبارەت بە گرنگیپێدانی یانەكانی تری جیهان, گووتیشی" من لە ئەنتەر خۆشحاڵم و كۆنتی راهێنەر زۆر پاڵپشتم بووە بۆ بەرەو پێشچوونی ئاستەكەم, زۆرێك لە یانەكانی دیكەی بەناوبانگ گرنگیان بە تواناكانم داوە بە تایبەتی یانەی بەرشەلۆنە, ئەمەش بۆمن جێگەی خۆشحاڵیەو نیشاندانی باشی كارەكەمە بۆ بەرەو پێشچوونی زیاتر".\nئەمەو گرێبەستەكەی ئەم یاریزانە لەگەڵ یانەی ئەنتەرمیلان تا وەرزی 2023 یە بە گوژمەی 111 ملیۆن یۆرۆ كە یانەی بەرشەلۆنە دەیەوێ بۆ شوێنگرەوەی سوارێز سوودی لێ ببینێت.


دکتۆر حوسەین عەزیز: پانۆڕامای گه‌رمه‌شینی هه‌ڵه‌بجه. – WTARIKURD\nدکتۆر حوسەین عەزیز: پانۆڕامای گه‌رمه‌شینی هه‌ڵه‌بجه.\nئه‌ی دایک و باوکانی جه‌رگسووتاو و ئاراملێبڕاوانی (هه‌ڵه‌بجه)!\nئه‌ی خوشک و برایانی سه‌رتاپا‌ڕه‌ش و قوڕبه‌سه‌رانی (هه‌ڵه‌بجه)!\nئه‌ی ده‌سگیرانانی به ئاکام نه‌گه‌یشتوو و ژنانی کۆستکه‌وتووانی (هه‌ڵه‌بجه)!\nئه‌ی کوڕوکاڵانی ڕه‌شپۆش و خێرنه‌دیوانی (هه‌ڵه‌بجه)!\nئه‌ی پیروپه‌ککه‌وته و دڵشکاوانی (هه‌ڵه‌بجه)!\nجارێکی دیکه، له‌نێو گۆڕی ته‌نگوتارتاندا ڕاستبنه‌وه و هه‌ستنه‌وه، ده‌سی ناڕه‌زایی بۆ ئاسمانی دوور و به‌رین هه‌ڵبڕن، پڕ به ده‌م هاوارکه‌ن، بقیژێنن و بڵێن: بمرێ زۆرداریی، بمرێ چه‌وسانه‌وه، بمرێ که‌ڵه‌گایه‌تی، بمرێ نۆکه‌ریی، بمرێ خۆفرۆشیی و ناپاکیی!\nده‌سا به قوربانتانبم، ئه‌وڕۆ، ڕۆژ ڕۆژی ئێوه‌یه، با هاوارتان، گوێی زه‌وی که‌ڕکا. با ناڵه‌تان، له چیا سه‌رکه‌ش و ده‌شته پانوبه‌رین و ئه‌شکه‌وته قووڵه‌کانی (کوردستان) ده‌نگباته‌وه. با ئاهونزووله‌تان، بارته‌قای ئاسمان پڕکا. با ده‌نگی کزۆڵه‌ی ئێوه، به ده‌م ڕه‌شه‌بای مه‌رگه‌وه بگه‌رێته‌وه. با شێوه‌ی شێواو و ڕه‌نگی په‌ڕیوی زه‌ردهه‌ڵگه‌ڕاوی ئێوه، له ئاوێنه‌ی بێگه‌ردی ئه‌ستێره گه‌شه‌کانی ئاسمانی به‌ریندا بدره‌وشێته‌وه. نۆکه‌رانی نێوخۆ و دوژمنانی داگیرکه‌ر زاره‌تره‌ککه‌ن، چونکه چاوی سۆز و هه‌ستی به‌زه‌یی برا عه‌ره‌به‌کانتان کوێرن. گوێی بیستنی ڕاستیی هاوئایینه‌کانتان که‌ڕن. زمانی ناڕه‌زایی داگیرکه‌رانتان لاڵن. ویژدانی لاره‌وه‌بووی کۆمه‌ڵی مرۆڤایه‌تی، مرۆی کۆتایی سه‌ده‌ی ئه‌تۆم و مانگی ده‌سکردیش مردووه!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)ی خوێناویی!\nمه‌کینه‌ی کام ئاشی داگیرکه‌ر، به‌ردی بناغه‌ی (13) ماڵه‌که‌ی تۆی، وردورد هاڕی؟!\nگه‌رده‌لوولی بیابانی بێبه‌زه‌یی کام داگیرکه‌ر، پیاوماقووڵانی شاره‌که‌ی تۆی، یه‌کیه‌ک هه‌ڵلووشی؟!\nڕه‌شه‌بای به‌تینوتاوی کام داگیرکه‌ر، لق و پۆپی دره‌خته سه‌وزه‌کانی تۆی، چڵچڵ شکاندی؟!\nبۆمبی کیمیایی کام داگیرکه‌ر، کانیاوی ڕوون و سازگاری نیشتمانه‌که‌ی تۆی، تنۆکتنۆک لێڵ و ژاراویی کردی؟!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)ی دڵه وێرانه‌که‌م!\nئه‌وا به‌هاره، (کۆچی یارم، کۆچی سووره، به‌هاره و خێڵ به‌ره‌وژووره)، ئه‌دی کاروانی سه‌ره‌وژووری هۆزه گه‌وره و به تواناکه‌ی (جاف)ی تۆ، که‌ی کۆچی ساڵانه‌ی خۆی ده‌سپێده‌کا؟! کوا نازدارانی (جاف)، له کوێن؟! بۆ ده‌نگی (سیڕه‌ی سه‌ماوه‌ر و ئه‌ڵڵاهو ئه‌کبه‌ره‌که‌ت) نایه؟! له کوێن و چییان به‌سه‌رهات؟!\nبۆ (مه‌حموود) پاشای ده‌سه‌ڵاتدار، له‌خواترس، دادپه‌روه‌ر و به‌ویژدان، نازناوی ڕاستینه‌ی پاشایه‌تییه‌که‌ی خۆی، له چاڵی چاوی زه‌ق و مۆنی، نه‌وه‌ی گۆرگه‌بۆره توورکه (عوسمانیی)ه‌کانی ئه‌وڕۆ ناچه‌قێنێته‌وه؟! بۆ له پاداشتی چاکه‌ی خۆیدا، (عادیله) خانم داوای یارمه‌تی، له ئینگلیزه چاوشینه داگیرکه‌ره‌کانی دۆستی ناکاته‌وه؟! بۆ (وه‌سمان) پا‌شا سه‌رله‌نوێ، باخ و مزگه‌وت و گه‌رماوه‌که‌ی خۆی نوێ ناکاته‌وه؟! بۆ ڕه‌وانی شادی (ئه‌حمه‌د موختار جاف)، له گۆڕه ته‌نگوتاره‌که‌ی خۆیه‌وه ده‌رناکه‌وێ، به هۆنراوه ئاگرینه نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانیییه‌کانی خۆی، گه‌رمه‌شینێ بۆ مناڵانی خێرنه‌دیوی زێده‌که‌ی خۆی ناگێڕێ؟!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)که‌ی باخی ڕه‌وانشادان!\nهه‌موو ڕۆژێ له ئه‌م ڕۆژ و مانگ و ساڵه‌دا، له‌تاو بۆمبارانکردنی (26. 04. 1974) و له‌تاو یادی ژاربارانه‌که‌ی (16. 03. 1988)ی تۆ، له‌تاو مه‌رگی به‌کۆمه‌ڵی تۆ، دره‌خته‌کانی (باخیمیر) و (کانیئاشقان) یه‌کیه‌ک، سه‌راپای خۆیان له قوڕده‌گرن، قه‌دوباڵایان ده‌چه‌مێننه‌وه، گه‌ڵاسه‌وزه‌کان بۆ مناڵه‌کانت، پڕ به هه‌ردوو چاویان، فرمێسکی خوێنینی وێنه‌ی ئاورنگی به‌ره‌به‌یان ده‌ڕێژن و به‌خوڕده‌گرین. لق و پۆپ و چڵه‌کانی، پرچی ڕه‌نگینی خۆیان ده‌ڕننه‌وه. به‌ڵام ڕه‌گه قووڵه‌کانیان، پتر به ناخی خاکی پیرۆزی (هه‌ڵه‌بجه)دا ده‌چنه‌خواره‌وه، چونکه گه‌ر دره‌خته‌کانیشت بمرن، سه‌ر بۆ داگیرکه‌ر دانانه‌وێنن، وه‌ک شه‌هیده‌کانت، هه‌ر به‌پێوه و به‌سه‌ربه‌رزیی ده‌مرن!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)که‌ی مه‌کۆی شۆڕش!\nمه‌له‌ئێسکسووکه باڵنه‌خشینه خۆشئاوازه ژیکه‌ڵه‌کان، به ده‌روونێکی پڕ له ژان و به ده‌نگێکی پڕ له خه‌مه‌وه، لایلایه‌ی خه‌وێکی چاو پڕ له وه‌نه‌وزی بای کیمیایی، بۆ مناڵانی شاره‌که‌ت ده‌که‌ن و خه‌و له چاوی نیوه‌هه‌ڵاتوویان ده‌خه‌ن، چیرۆکی مشک و پشیله‌یان بۆ ده‌گێڕنه‌وه، تا بۆنی سێوی گه‌نیو و گازی (خه‌رده‌ل)یان له‌بیربه‌رنه‌وه! به‌یانیانیش زوو، به جریوه‌جریو و ئاوازێکی دڵگیر، گۆرانیی و به‌سته‌ی سه‌رکه‌وتنیان بۆ ده‌چڕن، مژده‌ی هه‌ڵاتنی ڕۆژێکی نوێ، له ئاسۆی ئه‌رخه‌وانیی ده‌م که‌لی (هه‌ڵه‌بجه)وه، به مناڵانی باخچه‌ی ساوایانی شاره‌که‌ی (عومه‌ری خاوه‌ر) ده‌ده‌ن!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)که‌ی به‌هه‌شتی کانگه‌ی دڵداریی و ئه‌ڤینی ڕاسته‌قینه!\nهه‌موو ڕۆژێ (کانیئاشقان)ه‌که‌ی تۆ، له تاو گریان و فوغانی دڵداره‌کان، دوو جۆگه‌که‌ی سه‌ر ڕوومه‌تی ئاڵی ووشکده‌بێ و قووڵپی خوێن هه‌ڵده‌هێنێته‌وه، بۆ ڕۆژی دواتریش، جارێکی دیکه ده‌ته‌قێته‌وه و فرمێسکی گه‌رمی خوێنین ده‌ڕێژێ!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه) برینداره بێ نازه‌که‌م!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)که‌ی میوه‌ی به‌تامی به‌هه‌شت و سه‌وزه‌ی ته‌ڕوپاراو!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)که‌ی شه‌کره‌سێو و گوڵبه‌هار، دارگوێز و دارتوو، ڕبه‌هه‌نار و هه‌نگوینی شانه!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)که‌ی پڕ له گه‌شتوگوزاری جێ سه‌یرانگه‌ی به‌هاران!\nئه‌مانه هه‌موویان هه‌ر ته‌نیا، بۆ تۆی هه‌ژار نه‌بوون، بۆ خواپیێداوانی دیکه‌ی کورد و میوانی بیانیی بوون، ته‌نیاوته‌نیاش، هه‌ر بۆمبی ناپاڵم و بای ژاراویی مه‌رگ بۆ تۆ بوون!\nئاخر، ئه‌وه ژاراوی ئه‌و شمشێره نووکتیژه دووفاقه‌ی عه‌ره‌ب بوو، که پتر له (14) سه‌ده له‌مه‌وبه‌ر، (ئه‌باعوبێده)، به ناوی ئایینی ئیسلامه‌وه و به کامی دڵی خۆی نۆشیکردی. له ده‌شته به‌پیته پانوبه‌رینه‌که‌ی (شاره‌زوور)، به داسه‌کوله‌که‌ی ده‌سی، گیانی شه‌که‌تی پاک و بێ تاوانی، سه‌دان ڕۆڵه‌ی کوردی دروێنه‌کرد. ئه‌وه ده‌ردی بێ ده‌رمانی ئه‌و داگیرکردنه‌ی، قه‌ڵای قایمی مێشکی ڕۆڵه‌کانی نه‌ته‌وه‌که‌مانه، که تا مردن له کۆڵمان نابێته‌وه!\nئه‌ی (هه‌ڵه‌بجه)ی بووکه خێرنه‌د‌یوه‌که‌ی ده‌شته ڕازاوه‌که‌ی (شاره‌زوور)!\nئه‌ی هاوزامه ده‌سته‌خوشکه‌که‌ی شارۆچکه‌ی شه‌هیدی (قه‌ڵادزێ)!\nئێوه دووانه‌ی خه‌مێکی گه‌وره و زامێکی قووڵن، خه‌م و زامه‌کانتان، به سکێ له‌دایکبوون، سوێی ئازاری خه‌م و زامه‌کانتان، هه‌رگیز ساڕێژنابێته‌وه! ئاخر بۆمبارانکردنه‌که‌تان، هه‌مووی (2) ڕۆژی نێوان بوو: ڕۆژی (24. 04. 1974) بوو، دوژمنی داگیرکه‌ر، مه‌لی گیانی (قه‌ڵادزێ)ی، وه‌ک چۆڵه‌که سه‌ربڕی. هه‌ر له (26)ی هه‌مان مانگ و هه‌مان ساڵیشدا بوو، کۆتره‌باریکه‌که‌ی دڵی تۆشیان خنکان! به‌ڵام تۆ (2) جار سه‌ربڕرای، هه‌ر له هه‌مان مانگدا و دوای (14) ساڵی دیکه‌ش، به‌ر شاڵاوی بای مه‌رگ و گازی ژاراوی که‌وتیته‌وه!\nهه‌موو ساڵێ، له یادی ژاربارانه‌که‌ی (16. 03. 19888)ی شای شاراندا، شه‌هیدانی هه‌ردوو بۆمبارانه‌که‌ی ڕۆژی (24. 04. 1974)ی شــــــــــــــــــــــارۆچکه‌ی (قه‌ڵادزێ) و ڕۆژی (26. 04. 1974)ی شارۆچکه‌ی (هه‌ڵه‌بجه) هه‌ڵده‌سنه‌وه و پێشوازی، له قوربانییه‌کانی گازی ژاراویی و کاروانی شه‌هیدانی شۆڕشی نوێ ده‌که‌ن. شه‌هیدانی شۆڕشی نوێش، ئاوڕ له یادی شه‌هیدانی شۆڕشی ساڵی (1974) و هه‌ره‌سی به‌هاری (1975) ده‌ده‌نه‌وه! هه‌مووشیان له‌به‌ر بێکه‌سیی، ناچاریی و بێده‌سه‌ڵاتی، باوه‌ش به یه‌کدیدا ده‌که‌ن، تێرتێر به‌کوڵ بۆ یه‌کدی ده‌گرین، پڕ به ده‌میان هاوارده‌که‌ن، تۆله‌مان ده‌وێ، تۆڵه. خوێنمان به‌فیڕۆمه‌ده‌ن، چی دیکه، باوه‌ڕ به ده‌وڵه‌تی داگیرکه‌ری چنگونینۆک سووری خوێناویی کۆمه‌ڵکوژی (عێراق) مه‌که‌ن!\nبه ئه‌و هیوایه‌ی توانیبێتم، به ئه‌م چه‌ن به‌شه، هه‌م هه‌ستی دڵ و ده‌روونی خۆم ده‌ربڕیبێ، هه‌م که‌مێ له خه‌موپه‌ژاره‌ی خه‌ڵکی به‌ئابڕووی ماندوونه‌ناسی (هه‌ڵه‌بجه)م که‌مکردبێته‌وه.\nبا هه‌رگیز تاوانی بۆمبارانی (قه‌ڵادزێ) و (هه‌ڵه‌بجه)ی دوو جار شه‌هیدمان بیرنه‌چێته‌وه، ڕۆژێ له رۆژانیش، ئه‌و برینه سه‌خته گه‌وره نه‌ته‌وه‌یییه، به ئاوه‌دانیی و پێشکه‌وتنی شاره‌که، به به‌خته‌وه‌ریی و خۆشگوزه‌رانیی خه‌ڵکه‌که‌ی ساڕێژبێته‌وه، چونکه (هه‌ڵه‌بجه)، ناسنامه و ئابڕووی کورده!\nدکتۆر محەمەدئەمین عەلی: کەلاوەیەک پڕ لەجەهل و گومان، پیشەسازى نەزانى. بەشى چوارەم.


عێراق بڕیارێکى نوێ لەبارەى ئۆتۆمبێلە مۆدێل کۆنەکان دەدات\n24848 جار خوێندراوەتەوە\nبەڕێوبەرایەتى گشتى هاتووچۆى عێراق راگەیەندراوێکى بڵاوکردەوە و تیایدا رەتیکردەوە کە بڕیارى مراندنى ئۆتۆمبێلە مۆدێل کۆنەکانی دابێت.\nلە راگەیەندراوێکدا بەڕێوبەرایەتى گشتى هاتووچۆى عێراق ئاماژەى بەوە کرد "لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان هەواڵى ئەوە بڵاوکراوەتەوە کە بەڕێوبەرایەتییەکە رەزامەندى بەدەستهێناوە بۆ مراندنى ئۆتۆمبێلە مۆدێل کۆنەکان لەبەرامبەر بە پێدانى تابلۆ بە ئۆتۆمبێلە تازە هاوردەکراوەکان".\nبەرێوەبەرایەتییەکە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو هەواڵانە دوورن لە راستی.\nبەگوێرەى راگەیەندراوەکە "بەڕێوبەرایەتییەکە پێشنیازێکى لەو جۆرەى کردووە بە ئامانجى کەمکردنەوەى فشارى سەر شەقامەکان و زۆرى ژمارەى ئۆتۆمبێلەکان".\nبەڕێوبەرایەتییەکە ئاماژەى بەوە کردووە بڕیارى ٢١٥ى ساڵى ٢٠٠٩ لەسەر هاوڵاتیانى پێویست کردبوو کە لەکاتى تۆمارکردنى هەر ئۆتۆمبێلێکى نوێى هاوردەکراو ئۆتۆمبێلێکى کۆن بمرێنێت بەڵام لەدواى دەرکردنى بڕیارى ٦٨ى ساڵى ٢٠١٦ رێگە بە هاوڵاتیاندرا کە لەکاتى تۆمارکردنى ئۆتۆمبێلێکى نوێى هاوردەکراودا یان ئۆتۆمبێلە کۆنەکەى بمرێنێت یان پارەى بەدەستهێنانى تابلۆیەکى نوێ بدات بەبێ ئەوەى ئۆتۆمبێلە کۆنەکەى بمرێنێت.\nلە راگەیەندراوەکەدا بەڕێوبەرایەتییەکە جەختى لەسەر ئەوە کردەوە "لەمانگى ئابى رابردوەوە داوا لە ئەمیندارێتى گشتى ئەنجومەنى وەزیران کراوە کە بڕیارى ٦٨ هەڵبوەشێنێتەوە و کار بە بڕیارى ٢١٥ى ساڵى ٢٠٠٩ بکات بۆ مراندنى ئۆتۆمبێلە مۆدێل کۆنەکان".


نوێنەرانی حیزب و رێکخراوەکانی سیاسی و مەدەنی\nبیست و پێنج ساڵ لەمەوبەر واتە سێ ساڵ دوای تیرۆری ناجوامێرانەی دکتۆر قاسملوو، پێغەمبەری ئاشتی، تیرۆریستانی رژێمی ئێران ئەوجارە لە بەرلینی پایتەختی ئاڵمان دوای کۆتایی هاتنی کۆنگرەی سۆسیالیست ئەنترناسیۆنال هێرش دەکەنە سەر رێبەری حیزبی دێموکرات و جێنشینی بەوەجی رێبەری زانامان دکتۆر سادق شەرەفکەندی سکرتێری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، فەتاح عەبدولی نوێنەری حیزب له دەرەوه، هومایوون ئەردەڵان نوێنەری حیزب له ئاڵمان و نووری دێهکوردی دۆستی کوردی لە کردەوەیەکی تیرۆریستیدا شەهیدیان دەکەن.\nدوژمنانی کورد، کە بینیان تیرۆری قاسملوو نەیتوانی پێشی رەوتی گەشەکردنی خەباتی رزگاری خوازانەی خەڵکی کورد بگرێت و بزاڤی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان شێلگیرانەتر لە جاران وەفادار بە رێبازی رێبەری شەهیدیان پەرە دەستێنێت، ئەوجارە دەستیان بە پیلانی تیرۆری جێنشینی دوکتۆر قاسملوو دوکتۆر سەعید شەرەفکەندی. شەرەفکەندیەک کە لەماوەیەکی کورت دا هەستی بێ قاسملوویی بە سەر حیزبی دیموکرات کەم کردبووە و هەستی باوەر بەخۆبوون و بەهێزبوونی رۆژ بە رۆژ لە ناو تاک تاکی ئەندامانی حیزبی دیموکرات و لاوانی کوردستان بەهێز دەبوو.\nگەرچی جینایەتی میکۆنۆس برینێکی بەژان بوو بە جەستەی بزاڤی نەتەوایەتی کوردستان و حیزبی دێموکرات بەتایبەتی، بەڵام لە ئەنجامی دادگای ناسراو بە میکۆنۆس دا ئەو کردەوەیە رسواییەکی مێژوویی بۆ رێبەرانی کۆماری ئیسلامی تۆمار کرد و نیشانیدا کە بزاڤی نەتەوایەتی و رێبەرانی کورد گەورەترین قوربانیانی تیرۆری دەوڵەتی لە لایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانن.\nئێمە لەکاتێکدا ٢٥مین ساڵڤەگەری تیرۆری رێبەری شەهیدمان دەگرین، کە رۆژهەڵاتی ناوەراست بە گشتی و کوردستان بەتایبەتی هەلومەرجێکی هەستیار تێپەر دەکات. سەدساڵ دوای دابەشکردنی رۆژهەڵاتی کوردستان و بەهۆی پەیمانی شوومی سایکسپیکۆ پارچە پارچە کردنی کوردستان، ئەمرۆ بزاڤی نەتەوایەتی کوردستان لە هەموو بەشەکانی کوردستاندا نەمازە لە باشووری کوردستان بەرەو لووتکەی ئاواتەکانی نەتەوەی کورد نزیک دەبێتەوە. رێفراندۆمی 25ی سێپتەمبری ئەمساڵ ئاکامی خەبات،فیداکاری و ڤیزیۆنی رێبەرانی شەهید و قارەمانانی ئەفسانەخولقێنی کورد و کوردستانە. دکتۆر سادق شەرەفکەندی شەهید لەو تاقانە رێبەرانە بوو کە لەسەرەتای قۆناغی راپەرینی باشوور بە هەموو شێوەیەک پشتیوان و یارمەتیدەری راپەرینی باشووری کوردستان بوو و حیزبی ژێر رێبەری ئەو رێبەرە بلیمەتە بەشداری رزگاریی کوردستان لە ژێر چەپۆکی رژێمی داگیرکاری سەددام بوو. ئەم بەها نەتەوایەتی و نشتیمانیانە ئەمرۆش وەک بایەخی نەتەوایەتی و نشتیمانی حیزبەکەمان دەبیندرێت و بۆیە حیزبی دیموکرات و هێزە سیاسیەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان بەشێوەیەکی یەکگرتوو پشتیوانی لە رێفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان دەکەن و لەو پێوەندیەدا ئەندامان و لایەنگرانی خۆیان ئەرکدار کردووە بۆ بەشداری لە چالاکیەکانی پشتیوانی لە پرۆسەی رێفراندۆمی باشووری کوردستان. چونکە لەلای حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، کوردستان یەک نیشتیمان و نەتەوەی کورد یەک نەتەوەیە و بەشداری لە رزگاری هەربەشێک لە چوارچێوەی رێزگرتن لە تایبەتمەندیەکانی سیاسی و پێویستیەکانی ئەو بەشانە ئەرکێکی نەتەوایەتی و مرۆڤدۆستانەیە.\n٢٥ ساڵ دوای تیرۆری دکتۆر شەڕەفکەندی نەوەیەکی نوێ لە کوردستان گەشەی کردووە، نەوەیەکی پەروەردەکراو، چالاک و ئاگادار بە مافی خۆی. دکتۆر شەرەفکەندی دەیفەرموو: "با هەموومان بەشی خۆمان لە خەباتدا بەشداریی بکەین". ئەمرۆ لە رۆژهەڵاتی کوردستان هەرکەس بە وتەی رێبەری شەهیدمان بە پێی توانای خۆی و بەشی خۆی بەشداری لە خەبات دەکات. بوونی ئەو هەموو رێکخراوە مەدەنی و چالاکەکانی ناو کوردستاندا پانتایی خەباتی نەتەوایەتیان بۆ هەموو بەشەکانی کۆمەڵگا قووڵ کردۆتەوە و کوردستانیان کردۆتە سیاسیترین و مافخوازترین بەشەکانی ژێر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی لە ئێراندا.\nدکتۆر شەرەفکەندی لەو بڕوایەدابوو کە خەبات لە دەرەوەی وڵات و ناوخۆی وڵات دوو باڵی باڵندەیەکن کە تەواوکەری یەکترن. ئەمرۆ بە بوونی دیاسپۆرایەکی بەهێز و چالاکی کورد لە دەرەوەی وڵات، دەتوانێت تەواوکەری ئەو ئاسۆبینیەی دکتۆر شەرەفکەندی بێت. ئێمە لە دەرەوەی وڵات ئەرکدارین بە خۆتەتارکردن، خۆ پەروەردەکردن، گەشەکردن و بەرەو پێشچوون. یەکێک لە بایەخەکانی خەباتی نەتەوایەتی لە دەرەوەی وڵات بەرفراوان کردنی نفووز و دۆستایەتی لە گەڵ نەتەوە و هێزە پێشکەوتنخواز و ئاشتیخوازەکان، بەهێزکردنی کۆمەڵگای کوردستانی و پاراستنی هەستی نەتەوایەتی لە ناو نەوەی داهاتوودا. بەجێ گەیاندن و پەرەپێدانی ئەو بایەخانە لەراستیدا کارکردن لە پێناو ئەو ئاسۆیەیە کە رێبەرانی بلیمەتمان بۆ ئێمە وێنایان کردووە.\nدکتۆر شەرەفکەندی لەو بڕوایەدابوو کە مانەوەی کۆماری ئیسلامی بەهۆی بەهێزی ئەو رژێمە نیە بەڵکوو بەهۆی پڕشوبڵاوی و لاوازی هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنە. بۆیە هەوڵێکی لەبراننەهاتووی دەدا بۆ یەکگرتنی ریزەکانی خەباتی نەتەوایەتی لە رۆژهەڵاتی کوردستان و وێک خستنی تواناکانی ناو بزاڤ و لەو رێگایەشدا پێکهێنانی بەرەیەکی هاوبەشی سەرانسەری لە گەڵ هێزەکانی دێموکراسی خوازی ئێران. ئەرکی سەرشانی ئێمەیە خەونی ریبەرانی خۆمان لە پێناو گەشەکردنی یەکگرتوویی نەتەوایەتی و وێکگەیشتنی نیشتیمانی بەجێ بگەیەنین و رۆحیان بە خەباتی خۆمان شاد کەین.\nلە ٢٥ساڵەی یادی شەهیدانی نەمر دوکتور سەعید و کاک فەتاح عەبدولی و کاک هومایوون ئەردەڵاندا، وێڕای پەیمان نوێکردنەوە لەگەڵ ڕێباز و باوەڕەکانیان خۆمان ئەرکدار دەزانین بۆ ئەوەی هەوڵ بدەین بگەینە ئەو ئاستەی رێبەرانی شەهیدمان چاوەروانیان لە ئێمە رێبوارانیان هەبوو بۆ ئەوەی هەم رۆحی شەهیدانمان شاد کەین و هەم وەدیهێنەری ئاواتەکانیان بین یا خود وەک ئەوان سەربەرزانە لە پێناو ئازادی و سەربەرزی دا گیانی خۆمان فیدای نیشتیمان، ئازادی، کەڕامەتی مرۆڤی و سەربەخۆیی بکەین.\nسڵاو بۆ شەهیدانی کوردو کوردستان\nسەرکەوتن بۆ خەباتی رزگاری خوازانە و نەتەوایەتی خەڵکی کوردستان\nکۆمیتەی فینلاند 23.09.2017


یەکێتیی دوایی مام جەلال و کۆنگرەی نوێبونەوە\nسەرۆک و رابەری گەورەی نەتەوەی کورد هەڤاڵ مام جلال سێ ساڵە بە جەستە لەناوماندا نیە، وەلێ رێباز و سیاسەتە حەکیمەکانی و قیەموو ئاکارەکانی بەگشتی وەک هەورێکی ڕەحمەت بەردەوام بەسەرمانەوە دێت و دەچێت، مام ئەو سەرۆک و سەرکردە و ڕێبەرەی کە هەموو شتێکی جوانی لە خۆیدا کۆکردبویەوە، هەر لەسەرەتای لاوێتیەوە دوور لە بنەماڵە و خانەوادەکەی بە هەوڵ و کۆششەکانی خۆی بووە کەسێکی کاریگەر لەسەر ئاستی هەرچوار پارچەی کوردستان و عیراق و ناوچەکە و جیهان، مام جلال لە تەمەنی لاوێتیدا تێکەڵ بە ژیانی سیاسی دەبێت و لە بزاوتی ڕزگاری کورددا ڕۆڵی خۆی دەبینێت و هەرزوو بۆ چواردەورەکەی ئاشکرادەبێت کە ئایندەیەکی پڕشنگدار لەگەڵ خۆی بۆ نەتەوە و نیشتمانەکەی بەدی دەهێنێت.\nشكستی به شكست هێنا!!\nهه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان به ڕابه‌رایه‌تی مام جلال شكستی به شكستی شۆڕشی ئه‌یلول هێنا و هه‌ر زوو ئه‌و بۆشاییه‌ی باشتر له ڕابردوو پڕكرده‌وه كه به‌هۆی شكستی شۆڕشی ئه‌یلوله‌وه له ڕووی (سه‌ربازی. سیاسی) به‌سه‌ر كورددا هات، كاریگه‌ری و ده‌وری باڵای مام جلال وایكرد كه دیكتاكتۆر صدام حسێن جگه له مام جلال لێخۆشبونی بۆ سه‌رجه‌م شۆڕشگێڕان ده‌ركرد، ئاستی تێگه‌یشتن بۆ چواردەورەکەی لای مام جلال هێندە بەرزبوو دوای ڕوخاندنی ڕژێمی به‌عس و گرتن و ده‌رچوونی بڕیاری له‌سێداره‌دانی صدام حسێن، ئه‌وه مام بوو كه پێچەوانەی بەرامبەرەکەی ئاماده‌نه‌بوو سزای له‌سێداره‌دانی واژۆبكات.\nمام ڕۆڵی قیادی بینی لە ڕاپەڕینی 1991 و دوای ڕاپەڕینیش خاوەنی بیرۆکەی لەدایک بوونی هەڵبژاردن و پەرلەمان و حکومەتی هەرێم بوو هاوکات خواستی داواکانی کوردی بەرزکردەوە بۆ فیدراڵیەت و مافی چارەی خۆنوسین، هەروەها لە کۆکردنەوەی ئۆپۆزسیۆنی عیراقی دەوری سەرەکی هەبوو دواجار باوەڕی بە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش هێنا کە هاوکاری ئۆپۆزسیۆنی عیراق بن لەدژی ڕژێمی صدام، دوای پرۆسەی ئازادی عیراق ئەوە مام جلال بوو کە بووە کۆکەرەوەی پێکهاتەکان بەردەوام دەوری باڵای بینی لە ئاشتی و پێکەوەژیان ئەمەش وایکرد مەرجەعی باڵای شیعەکان بە (صەمانی ئەمان) ی عیراقیەکان ناوی ببات.\nرۆڵی لە پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا و کۆنفرانسی بەغدا\nمام جگە لە سەرقاڵی بە ڕابەرایەتیکردنی بزوتنەوەی کوردی لە باشووری کوردستان و سکرتێری گشتی یەکێتیی بەردەوام هەوڵیداوە بۆ ئاشتەوایی پارچەکانیتری کوردستان و ساڵی 1992بۆیەکەم جار لەمێژووی دەوڵەتی تورکیا و مێژووی پەکەکەشدا گۆڕانکاری لە ئەقڵی ستراتیژیی بەرپرسانی تورکیدا کردوو هەوڵەکانی گەیشتن بەئاکام و وایکرد سەرۆکوەزیرانی تورک (تورکوت ئۆزال) ڕازی بکات ئاشتەوایی لەگەڵ پەکەکە ئەنجام بدات و ئیدی لێرەوە بۆ یەکەم جار تفەنگەکان بێدەنگکران و ئاگربەستی پەکەکەی بەدواداهات، پێش نەخۆشکەوتنیشی جارێکیتر نیازی کۆنفرانسێکی ئاشتەوایی هەبوو لە بغداد و دەویست لایەنی تورکی و پەکەکە بهێنێتە سەر مێزی گفتوگۆ و بە ئامادەبونی هەڵگرانی خەڵاتی نۆبڵ لە بواری ئاشتی لە سەرتاسەری جیهان و زۆربەی سەرۆکوەزیر و سەرۆککۆمار و کەسایەتیە جیهانیەکان پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا بەرهەمداربکات بەداخەوە نەخۆشکەوتن و دواتر ژیان ئاوایی ڕێگەی پێنەدا ئەمەیان بگەیەنێت بە ئەنجام.\nمورافەعە گەورەکە و کوردستانی بونی کەرکوک\nمام ڕۆڵێکی گرنگی بینی لە مەجلیسی حوکم و لە ڕۆژی مورافەعە گەورەکەدا کە بۆ مێژوو لە بیرەوەریدا دەمێنێتەوە بە بەڵگەی مێژوویی و نەخشەی عوسمانیەکانی هێنایە ناو کۆبونەوەکانی مەجلیسی حوکم لە بەغداد و کوردستانی بونی کەرکوکی سەلماند.\nراگرتنی هاوسەنگی و نواندنی مرونەت\nلەلایەکیترەوە لە ڕووی دبلۆماسیەتەوە خوێندنگەیەک بوو بۆخۆی، لێزانێکی شارەزا و کارامەبوو لە دروستکردنی پەیوەندی دۆستانە لەنێوان وڵاتاندا و ئاسانتر لە هەرکەس ڕای دەوڵەتانی لە دوژمنایەتیەوە دەگۆڕی بۆ هاوکاری و بەئاگابوو کە چۆن هاوسەنگی لەگەڵ لایەنی بەرامبەر ڕابگرێت، لەکاتی سەرۆککۆماری عیراقدا لەیەک ڕۆژدا سەردانی ئیرانی کرد و هەمان ڕۆژیش لە بغداد پێشوازی لە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کرد کە ئەم دوو وڵاتە چل ساڵ زیاترە نەیاری سەرسەختی یەکترن، هەرچەندە "تێکۆشانی مام ئەزمونێکی مەزنی سیاسی و ڕەوتێکی دەوڵەمەندی شۆڕشگێڕییە" لە بواری دبلۆماتکاریدا، رێباز و بیر و ستراتێژی کارکردنی و بیر و هزری مام لەناوماندایە و باشترین وەفا درێژەپێدەری رێباز و پیادەکردنی سیاسەتی چەپکە گوڵەکەیەتی.\nئاستەنگ و بەربەستەکان،پیلان و هەڵمەتە چەواشەکارییەکان\nنەخۆش کەوتنی سەرۆک مام جلال دورکەوتنەوەی لە مەیدانی سیاسەت کاریگەری نەرێنی بەجۆرێک لەسەر عیراق و کوردستان و ناوچەکە دروستکرد، پەیوەندییە سیاسیەکان تێکچوو هیچ متمانیەک لە نێوان حزب و لایەنە سیاسیەنە نەما کە تاڵەبانی رایەڵە بەهێزی نێوانیان و ولاتانی دراوسێ و ئیقلیمی و نێودەولەتی بوو، دۆخی ناوخۆی یەکێتی بەهۆی ناکۆکی کێشە کەڵەکەبوەکانی ١٠ ساڵی رابردوو جیابونەوەی بزوتنەوەی گۆران و تێکچونی هاوسەنگی سیاسی لە کوردستان و دواتر ناوەندی بریا و هاوپەیمانی دۆخێک بوو کە هیچ حزب و لایەنێک ئاواتی بۆ نەدەخواست، وێرایی هەموو رێگری و بەربەست و تەحدییەکان و ئەو پیلان و سیناریۆو هەڵمەتە چەواشەکارییانەی لە دژی بەستن و نەبەستنی کۆنگرە کرا ئیرادەی بەهێزی دڵسۆزانی یەکێتی گەیشتە ئەنجام و خەون و نەیارانی بوە بڵقی سەرئاوو، کۆنگرەیەکی سەرکەوتوو لەبری سەرۆکێک دوو گەنجی قاڵبووی سیاسەت و درێژەپێدەرانی رێبازی مام هەڵبژێردران و ئەنجومەنی سەرکردایەتی و مەکتەبی سیاسی، ناوەندی بڕیاردان لەناو یەکێتی کە چەندین ساڵ گیرۆدەی ببوو یەکلابوەو ستراتیژ و میکانیزمی کارکردن رون و ئاشکرایە و سەرکەوتنی کۆنگرە بۆ ئۆرگانەکانیتر رەنگیداوەتەوە و کۆنفرانسی مەکتەبەکان لە ئیستا و مەڵبەندەکان لە ئایندەیەکی نزیکدا گەواهیدەرێکی ئاشکران.\nئومێد و هیوای خەڵک بە کۆنگرە\nجێبەجێکردنی رێککەوتننامەی پێکهێنانی کابینەی ٩ حکومەت\nلەدوای کۆنگرەوە کۆمەڵانی خەڵک بەسەرجەم چین و توێژەکانیەوە هیواو ئومێدێکی گەورەیان بۆ گەرایەوە بەتایبەتی کۆمەڵانی خەڵک بە کۆمەلێک قەیرانی تاقەت پروکێندا تێپەرین کە قەیرانی دارایی و دواکەوتنی موچە و ڤایرۆسی کۆرۆنایشی هاتە سەر، هیواو ئومێد و سەقفێکی زەمەنی هەیە هەرچەندە چانسی ئەم سەرکردایەتیە بەهۆی تەشەنەکردنی ڤایرۆسی کۆرۆنا نەبوو رێگرییەکی گەورەی لە جێبەجێکردنی بەڵێن و بەرنامە و ئامانجەکانی کۆنگرە لە ماوەی ١٠ مانگی رابردودا کرد، وەلێ چەندین هەڵوێست و رۆڵی هاوسەرۆکەکان ئاهی بە دڵی خەڵک و کەسوکاری سەربەرزی شەهیداندا هێنا و دەبێ رونتر سیاسەتەکانی لە بەرنامەی کارکردنی پێکهێنانی کابینەی ٩ حکومەت بە چارەسەری کێشەکان و گەرانەوەی هاوسەنگی هێز و شەراکەتی راستەقینە لە بەرێوەبردن و حکومڕانی رەنگبداتەوە و لەسەروی هەموشیانەوە شەفافیەت لە داهات و لەبری دەستبردن بۆ موچە بڕی تەواوی داهاتی کوردستان بە تایبەتی کەرتی نەوت و بۆرریەکانی کوردستان ئاشکرا بکرێ و متمانەی لاوازی خەڵک و حکومەت و هاوڵاتی و حزب بگەرێتەوە.\nسندوقەکانی دەنگدان و شەرعیەتی دەسەڵات\nگەرانەوەی هاوسەنگی سیاسی\nهەڵبژاردنی پێش وەختەی عیراق قۆناغێکی گرنگ بۆ یەکێتی دێنێتە ئاراوە چونکە یەکەم پرۆسەی گرنگ و چارەنوسسازە لە دوایی کۆنگرە و سیاسەتی یەکێتی لەسەر دەستی هاوسەرۆکەکان هەروەها دەرئەنجامی ئەو هەڵبژاردنە کاریگەری لەسەر هەڵبژاردنی داهاتوی پەرلەمانی کوردستان دەبێ، یەکێتی یەکێتیی بەرنامە وستراتیژی نوێوە کاربکات بەجۆرێک ببێتەوە یان نزیک بێ لە حزبی یەکەم بتوانێت شەراکەتی راستەقینە لە حکومەت و بەرێوەبردن و بڕیارداندا بەوەش رۆحی پاکی سەرۆک مام جەلال و شەهیدان و دڵی کەسوکاری سەربەرزییان و سەرجەم ئەندام و کادیر و جەماوەری شاد دەکات.


کۆمسیۆن لەبارەی بەڕێوەبردنی هەڵبژاردنی پەرلەمان و ئەنجومەنی پارێزگاکان لەیەک کاتدا هەڵوێستی خۆی راگەیاند\nمەلا بەختیار، ئەندامی ئەنجومەنی باڵای سیاسی و بەرژەوەندی یەكێتی نیشتمانی كوردستان بەلایەنە سیاسییەكان دەڵێت، چ رەوای هەقە، جارێ كێشەی بودجە لە بەغداد ماوە، موچە پچڕ پچڕ دەدرێ، هەڵبژاردنی عێراق بەڕێوەیە، كەچی لەسەر گرفتی پەرلەمانتارێك هەڵدەدێرێن؟.\nمەلا بەختیار، ئەندامی ئەنجومەنی باڵای سیاسی و بەرژەوەندی یەكێتی نیشتمانی كوردستان لەفەیسبووكی خۆی نووسیویەتی "غالیب محەمەدم نەدیوەو نەدواندوە، لە بەرەی نەیارە، بەڵام پەلاماردانی، تاوانە. لێكەوتەی لێدوانەكان و لێدانەكەی ناوبراو سەیرن! كێشەیەكی یاساییە و ئەركی دادگا و پۆلیسە. بە هاوكاری ئاسایش. كەیسەكە لە دادگایەو.. پۆلیس و ئاسایش لێدوانیان لەسەر نەداوە، لێكۆڵینەوەی هەمەلایەنەشی لەسەر نەكراوە. ئەم هەموو دەستێوەردانەی بەرپرسان، كەی كارێكی تەندروستە؟!".\nمەلا بەختیار ئاماژەی بەوەكردووە "دۆخی كوردستان و پەیوەندی لایەنە سیاسیەكان، وەكو كەڵەكە بەردە، بە بچوكترین فشار دەتەپێ. چ رەوای هەقە، جارێ كێشەی بودجە لە بەغداد ماوە. موچە پچڕ پچڕ دەدرێ. هەڵبژاردنی عێراق بەڕێوەیە، كەچی لەسەر گرفتی پەرلەمانتارێك هەڵدەدێرێن؟".\nلەسەر كەیسی هێرشكردنە سەر غالیب محەمەد، پەرلەمانتاری فراكسیۆنی گۆڕان لەپەرلەمانی عێراق، دوێنێ هەریەك لە لاهور شێخ جەنگی، هاوسەرۆكی یەكێتی و مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێم هێرشی توندیان كردە سەر یەكتر.\nئه‌م بابه‌ته 3352 جار خوێنراوه‌ته‌وه


بەملهوڕێتی وڕژێمە ملهوڕوچەوسێنەرەکان لەپێناوی مانەوەیان لەدەسەڵات پەنایان بردۆتەبەرلەسێدارەدان و تیرۆر کردن و زیندانیکردنی ئازادیخوازو خەباتگێڕانی چینایەتی و نەتەوایەتی – ماڵپەڕی ئەڵتەرناتیڤی شورایی\nبەملهوڕێتی وڕژێمە ملهوڕوچەوسێنەرەکان لەپێناوی مانەوەیان لەدەسەڵات پەنایان بردۆتەبەرلەسێدارەدان و تیرۆر کردن و زیندانیکردنی ئازادیخوازو خەباتگێڕانی چینایەتی و نەتەوایەتی\nOn ئازار 31, 2021\nلەیادی لەسێدارەدراوان بەرز ڕاگرتنی ئەو یادە ئەم جارە سائیتی ئەڵتەرناتیڤی شورایی پرسیارێکی ئاراستەی چەند هاوڕێکی بەڕێز کردووە بەم جۆرە :(لە شەوکاتژمێر ٢ی بەیانی لە ١٠ی خاکە لێوە بەرامبەر بە ٣١ی مارسی ١٩٤٧ ڕژێمی شایی ئێران فەرمانی لە سێدارەدانی قازی محمد سەرۆک کۆماری کوردستان و هاورێیانی جێ بە جێ کرد وێڕای ئەوەی جێبەجێکردنی ئەم یاسایە دژە ئینسانییە بەڵام لەئێستاشدا ئەم یاسا دژە ئینسانییەجێبەجێ دەکرێت لەلایەن ڕژێمی ئیسلامی ئێرانەوە .بە بۆچوونی بەڕێزتان چۆن دەکرێت ئەم یاسایە کۆتایی پێ بهێندرێت ؟سەرنجی ئێوە چی لەبارەی تێکۆشان بۆ نەمانی یاسایی لەسێدارەدانەوە ؟ ) ئەمەی خوارەوە سەرنج و تێڕوانینی هاوڕێ یانەبە بۆچوونی جیاوازەوە:\nشيرين اسماعيل مفتى:\nرێزم بۆ شەھيد قازى محمدى نەمر كە ھەتا ھەتايە بەنەمرى ئەمێنيتەوە لەناو دڵى ھەموو كورد، من دژى لە سێدارە دانم بۆ رزگارى خوازان بەلام ھەرگيز لەگەڵ بەياساكردنى نەمانى لە سێدارەدان نيم بۆ تاوانباران چونكە ئەبێت تاوانبار سزايێك ھەبێت لێى بترسێت و تاوان نەكات ، ئاخر معقول نيە تاوانبار بەكامل ئيسراحەتى خوى تاوان ئەنجام بدات كەچى لەسێدارە نەدرێ و بخرێيتە سجنن معزز مكرم برنج و فاصوليا بخوات ، ئەوە راى خۆمە زور بەكورتى.\nوەک زۆرینەمان دەزانین بەدرێژایی مێژوی وڵاتانی ناوچەکەو لەژێر کاریگەرێتی عەقڵیەتی نەتەوە پەرستی و دیکتاتۆری و شۆفێنیانەو داگیرکاریانەو بەمەبەستی درێژە دانیان بەملهوڕێتی و مانەوەیان لەدەسەڵات پەنایان بردۆتە بەر لەسێدارەدان و تیرۆر کردن و گرتن و راوەدونانی ئازادیخوازان و خەباتگێرانی چینایەتی و نەتەوایەتی .ئەم کارو کردەوانە لەرژێمەکانی وڵاتانی داگیرکاری کوردستان و ناوچەکەدا بۆتە شتێکی باوو کلتوری کەپێیان وابوە بەتەسفیە کردنی نەیارەکانیان دەتوانن ئیرادەی گەلان و ئازادیخوازان لەبار بەرن . هەر لەو چوارچێوەیەش دا رژێمی شاهنشایی گەمژە لەساڵی ١٩٤٧ دا پێشەوا قازی محەمەدو ژمارەیەک لەهاوڕێکانیان بردە بەر دەم پەتی سێدارە . بەوکارەشیان لەلایەک خۆیان رسواتر کردو پێشەواشیان کردە رەمزو سیمبولێکی نەتەوەیی و نەک نەیان توانی ئیرادەی ئەو گەلە لەناوبەرن بەڵکو خواست و خرۆشانی خەبات و تێکۆشان زیاتر بووبێجگە لەسێدارە دان چەندین سەرکردەی دیاری گەلەکەمان تیرۆر کراون یاخود لەگونجی زیندان ئاخنراون ، ئەوە قازی و دکتۆر قاسملو وەشەرەفکەندی لەرۆژهەڵات و ئەوە سەیدا ساڵح یوسفی و خاڵە شیهاب لەباشورو ئەوەش ئوجەلان و سەلاحەدین دەمیرتاش و چەندین سەرکردەی تر لەباکور . ئەمڕۆشی لەگەڵدا بێت کۆماری پەت و سێدارەی نائیسلامی بەردەوامە لەکوشت و بڕی گەنجان و ئازادیخوازانی کوردو ئێرانی کەلەپێناو کۆتایی هێنان بەچەوسانەوەی چینایەتی و نەتەوایەتیدا خەبات و تێکۆشان دەکەن و تەنانەت تۆمەتی نارەواو بێ بنەمایان دەخاتە پاڵ بەمەبەستی شکاندنی ئیرادەیان و ترساندنی گەنجان و ئازادیخوازانی تر ، کەئەم ڕژێمە نەگریسە بەبەرچاوی جەماوەرو خەڵکی سفیلەوە لەسێدارەیان دەدات و تۆمەتی ناڕەوای بازرگانی مادەی هۆشبەرو دزی و کوشتنی بەئەنقەست و چیرۆکی دروستکراوو جیا جیا ئەنجامیان دەدات .. بەڵام ئەو رژێمە کۆنەپارێزو دیکتاتۆرو تۆتالیتاریستانەی ناوچەکەو جیهانیش ناتوانن بەو کارە ترسنۆکانەو نائینسانی و دور لەبەهاو پرنسیپی جارنامەی گەردونیەی مافەکانی مرۆڤ و دیوکراسیانەیە خواستی گەلانی زیندو وەتینو بەئازادی لەبار بەرن. دەبینین ئەو وڵاتانەش کەتیایدا ئازادی و دیموکراسیەکان لەلوتکەدان هێشتا گەلەکان خەبات بۆ سەربەخۆیی دەکەن ، ئەوە کەتەلۆنیای ئیسپانی و ئەوەش ئێرلەندیەکان و چەندین نمونەی زیندوی تر. بۆیە پێویستە هێزە سیاسیەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و ئازادیخوازەکانی ئێران لەیەک ریزو بەرەدا بن لەپێناو روخاندنی رژێمی کۆنەپارێزداو هاوکات پەنا بەرنە بەردەم کۆمڵکای نێودەوڵەتی و نەتەوەیەکگرتوەکان و ئەنجومەنی ئاسایش و ناوەندە زلهێزو دیموکراتخوازەکانی جیهان و رێکخراوەکانی وەک ئەمنستی ئەنتەرناسیوناڵ و رێپێوان و بەهەر شێوازێک بۆیان دەلوێت بۆ رسواکردنی ئەو کارو کردەوانەو بڵاوکردنەوەی دیارده نائینسانیەکانیان لەسەراپای جیهاندا لەبڵاوکراوەو تەلەفیزۆن و سایت و سۆسیال میدیادا بەمەبەستی گۆشەگیرکردنی زیاتری ئەم جۆرە رژێم و دڕندانە .. وەدەبێت ئەو گەمژەو درندانەش لەوە تێبگەن کەباوی ئەو جۆرە عەقڵیەتە نەماوەو تاکە رێگا سەلماندنی مافی گەلان و فەراهەم کردنی ئازادیەکانەو هیچی تر . لەکۆتایشدا سەری رێزم بۆ شەهیدانی پەت و سێدارەو سەرجەم شەهیدانی گەلەکەمان و مرۆڤایەتی دادەنەوێنم و خەباتیان پیرۆز دەکەم .\nکاوە نادرقا در چالکوانی سیاسی _هەولێر :\nیاسای لەسێدارەدانی کوردستانیان لەلایەن داگیرکەرانی کوردستان ئاساییە دەزانن، لەبەر ئەوەی وەک کۆلۆنیالیستێکی کلاسیکی مامەڵە لەگەڵ خاک و ئابووری و مرۆڤی کوردستانی دەکەن، چییان بۆ بکرێت، لەپێناو درێژەدان بەداگیرکاری و کۆلۆنیالیستی تەخسیری لێ ناکەن،بۆیە یاسای تایبەت ولەناکاو (طواري) بەڕێوە دەبن دژ بە گەل و شۆڕشگێڕانی گەلی کوردستان بۆ سەرکوتکردنی جولانەوەی ئازادی و رزگاریخوازی بیشتیمانی کوردستانی، هەر بۆیە ئەوەی لەبەرامبەر رێبەرانی کۆماری کوردستان بە لەسێرادانیان لە١٠ی خاکەلێوەی ١٩٤٧ لەگۆڕەپانی چوارچرای مەهاباد ئەنجامدرا، بەوە تۆمەتبار کران “هەوڵی دابەشکردنی بەناو خاکی ئێران وپلانگێڕی دژ بە ئەمنی نەتەوەی ئیرانی ئەنجامدرا”، نەک سەرپێچی یاساکانی رژێمی شا و دەوڵەتی ئێران ، وەک ئەوەی دژ بە شۆڕشگێڕانی شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران ١٩٢٥و کۆماری ئارارات ١٩٢٧_ ١٩٣٠ و شۆڕشی دەرسیم ١٩٣٧_١٩٣٩ و لەم دوایانەش تۆمەتبارکردنی شۆڕشگێڕانی باکوری کوردستان بە تمەتی تیرۆر، شۆڕشگێڕانی رۆژهەڵات بەناوی جوداتەلەبی و موخریب لەباشووری کوردستان و لەبەر ئەوەی لەناوەڕۆکدا ئەو وڵاتانەی ئیجازەی دروستکردنیان بۆ دراوە لەهەرێنامەی لۆزانی ٢٤ی تەمووزی ١٩٢٣وکە لەبنەڕەتدا دژ بەخواستی گەلی کوردستان وچۆنیەتی بەستنەوەی ئەو وڵاتە تازە دامەزراوانە بوو بە رەوڕەوەی سیستەمی کەپیتالیزمی جیهانی، هەر بۆیە هەرەشەی سەرەکی بۆ سەر ئەو وڵاتانە لەبوونی “جولانەوەی نیشتیمانی کوردستانی” دەبینن، بۆیە دژایەتی ئەو جولانەوەیە لەسەر ئاستی کۆپانیای گەورەکانی وڵاتانی سەرمایەداری دونیا نەخشەی بۆ دەکێشرێ و پاریزگاری لەوڵاتانی داگیرکەری کوردستان دەکرێ، بۆیە تاکوردستان رزگار و وەک وڵاتێکی سەربەخۆی خاوەن ئیرادەی سەربەخۆ دوور لەبەرژەوەندی سەرمایەداری جیهانی نەبێ، ئەوا هەر شۆڕشگڕانی بە تۆمەتی بەناوی (ناپاکی نیشتیمانی) تۆمەتبار دەکرێن!!؟. رژێمی کۆماری ئیسلامی ،تەواوکەری رژێمی شای ئێرانە بۆ دژایەتی ئازادیخواز وپێشکەوتوخوازانی ئێرانیان، بەشێوەیەکی یەکجار دواکەوتوو، رەنگە سەیر بێت ئەگەر ببینین یاسای نێودەوڵەتییەکان و راگەیەنراوی مافی مرۆڤ بەجێ بگەیەنرێ، بۆیە یاسای لەسێدارەدان کە مافی مرۆڤ و یاسا نێودەوڵەتییەکان لەزۆربەی وڵاتانی دونیا راگێراوە، کەچی لەبەر ئەوەی لەسایەی کۆماری ئیسلامی نە یاسای نیشتیمانی و نە یاسای نێودەوڵەتییەکان نرخی نییە و بە گۆڕینی ئەو سیستەمە بە سیستەمێکی پێشکەوتوخوازی دیموکراسی میللی، کە ماف بە هاوڵاتیبوون دەداو ریز لەیاسا دەدا ئەو یاسا دژ بە ئازادییەکان رادەوەستێ.


ئیندۆنیزیا - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئێندۆنیزیا (بە فەرمی کۆماری ئێندۆنیزیا)، وڵاتێکە ئەکەوێتە باشوری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، ئێندۆنیزیا ١٧،٥٠٨ دوورگە لە خۆ ئەگرێت، و ژمارەی دانیشتوانی ئەگاتە نزیکەی ٢۷۳ ملیۆن کەس، چوارەم وڵاتی جیھانە لە ڕووی ژمارەی دانیشتوانەوە، گەورەترین وڵاتی ئیسلامییە لە جیھاندا کە زۆرترین ژمارەی موسڵمانان لە خۆ ئەگرێت، پایتەختەکەی جاکارتایە، و سنوری وشکانیەکەی لەگەڵ پاپوا گینێی نوێ و تیمۆری ڕۆژھەڵات و مالیزیادا ھاوسنوورە، و وڵاتەکانی تری دەوروپشتی سینگاپور و فلیپین و ئوسترالیا و زەویە ھیندیەکانە.\nدروشم: "Bhinneka Tunggal Ika" (Old Javanese)\nسروود: Indonesia Raya\nھەڵکەوتەی ئیندۆنیزیا (green)\nلە ASEAN (dark grey) — [ڕێنوێن]\nو گەورەترین شار جاکارتا\n- Vice-President Jusuf Kalla\n- ئەنجومەنی باڵا Regional Representative Council\n- ئەنجومەنی خواروو People's Representative Council\n- Declared 17 August 1945 (de jure)\n- Land ١,٩٠٤,٥٦٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە (15th)\n٧٣٥,٣٥٨ مایلی چوارگۆشە\n- بەراوردی ٢٧٠٬٦٢٥٬٥٦٨\n- سەرژمێریی 2021 273,523,615 (4th)\n- چڕی 124.66 کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (84th)\n٣٢٢٫٨٧کەس لە مایلی چوارگۆشە\n- سەرجەم $2.840 trillion (8th)\n- سەرانە $11,135 (102nd)\nGDP (nominal) بەراوردی 2015\n- سەرجەم $895.677 billion (16th)\n- سەرانە $3,511 (117th)\nHDI (2013) 0.684 (١٠٨th)\nvarious (UTC+7 - +9)\n- ھاوین (DST) not observed (UTC+7 - +9)\n٢.١ وەرگرتنی سەربەخۆیی\n٥ دابەشبوونی کارگێڕی\nناوی ئێندۆنیزیا لەدوو وشەوە ھاتووە، وشەی (ئیندۆ)ی لاتینی کە بەمانای ھیند یەت و وشەی یۆنانی (نیسۆس) کە بە مانای دوورگە یەت، واتە دوورگەی ھیند، ئەم ناونانە ئەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٨، پێش پێکھێنانی کۆماری ئێندۆنیزیا، لە ساڵی ١٨٥٠ زانای ئینگلیزی جۆرج ئیرل پێشنیاری زاراوەی ئیندۆنیزیەکان و زارەوەی مالایۆنیزیەکانی کرد بۆ دانیشتوانی ئەرخەبیلی ھیندی یان مەلایۆ، و ھەروەھا یەکێک لە خوێندکارەکانی ئیرل، ئەم زاراوەی بەکار ھێنا بۆ ئەرخەبیلی ھیندی، ناوی ئێندۆنیزیا زۆر بڵاو بوو لە سەرەتای سەدەی بیست، و کۆمەڵە نیشتیمانییە ئیندۆنیزییەکان ئەم زاراوەیان وەک دەربڕینێکی سیاسی بەکارھێنا، و یەکەم زانای ئیندۆنیزی کە ئەم زاراوەیەی بەکارھێنا ھجر دیونتارا بوو کاتێک نووسیگەی ڕۆژنامەوانی ئیندۆنیزی دامەزراند ساڵی ١٩١٣.\nوتاری سەرەکی: مێژووی ئیندۆنیزیا\nیەکەم سەردانی ئەورووپییەکان بۆ ئیندۆنیزیا\nلە زۆربەی مێژووەکەیدا، ئەو ناوچەیەی ئێستا بە ئیندۆنیزیا ناسراوە لە چەند ویلایەتێک پێکھاتووە ھەندێکیان گەورە و ھەندێکیان بچوک، و لە ڕابردوودا ناوچەکە ناسرابوو بە دوورگەکانی ھیندی ڕۆژھەڵاتی، و ئەو بەشەی کە ئێستا بە ئیندۆنیزیا ناسراوە ناودەبرا بە دوورگەی ھیندی ھۆڵەندی، و ناوی ئیندۆنیزیا بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٨٥٠ز بەکارھات، و نەتەوەی ئیندۆنیزی نوێ پێک نەھات تا چلەکانی سەدەس بیست، دوای ئەوە دانیشتوانەکانی خۆیان ناونا ئیندۆنیزییەکان.\nزاناکان زۆر لە بارەی نەژادی ئیندۆنیزییەکان نازانن، لە دوورگەی جاوە، ئێسک دۆزرانەوە کە ئەگەڕێنەوە بۆ جۆرێکی دێرینی مرۆڤ لە پێش مێژوودائەمەش لە ساڵی ١٨٩١دا بوو، پاشان پەیکەری مرۆڤ دۆزرایەوە کە مێژووەکەی ئەگەڕایەوە بۆ پێش نیو ملیۆن ساڵ و ئەم پەیکەرەش بە مرۆڤی جاوە ناسراوە، و زاناکان ھیچ بەلگەیەکیان نەدۆزیووەتەوە کە مرۆڤی جاوە ئەسڵی ئیندۆنیزییەکان بن.\nمەلایۆییەکان کە زۆربەی باپیرەکانی ئیندۆنیزییەکان پێک دەھێنن لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە ھاتوون، لە کۆمەڵێک کۆچکردندا لە ساڵەکانی ٢٥٠٠ تا ٢٠٠ی پێش زایینی، ئەو مەلایۆییانە لە گوندێکدا ژیان و فێری پیشەسازییەکانی بڕۆنز و ئاسن و چنیین و دروستکردنی کەشتی بوون.\nمێژوونووسەکان چەند ئاماژەیەکیان دۆزیوەتەوە کە دەسەڵاتی ھیندی ئەگەڕێنێتەوە بۆ سەدەی پێنجی زایینی لە ئیندۆنیزیا، ھەرچەند پێش ئەوە دەسەڵاتیان پەرەی سەند پێش سەدان ساڵ، موستەعمەریان دانەمەزراند تیایدا بەڵکو ھەندێک لە دیاردە شارستانییە ھیندییەکان چوونە ئیندۆنیزیاوە لە ڕێگەی بازرگانییەوە. ئەو مامەلیکانەی لە جاوە و سومتەڕە (دووانن لە دوورگەکانی ئیندۆنیزیا) دروستبوون لە ژێر دەسەڵاتی ھیندییدا ڕکەبەرییان ئەکرد نزیکەی ١٠٠٠ ساڵ، لە سەدەی ھەشتی زایینی شانشینی ھیندۆنووسی لە ناوەندی جاوە پێک ھات ناودەبرا بە ماتارام و سانجایا حوکمی ئەکرد و لە ھەمان کاتدا خێزانێکی بوزی بە شیلندرا ناسرابوون حوکمی شاخەکانیان ئەکرد و لە ساڵی ٨٥٠ ئەم دوو دەسەلاتە یەکیان گرت لە ڕێگەی ھاوسەرگیرییەوە.\nبازرگانی پیشکەوت لە دوورگەکان مالایۆ بە ھۆی ھیند و عەرەب و فارس و چینییەکان کە شتو مەکەکانیان ئەفرؤشت لە کەنارەکانی ئاسیادا و ئەم بازرگانییە لە چینەوە درێژدەبووبەوە بۆ نیمچەدوورگەی عەرەبی.\nکاریگەری ئیسلام گەیشتە ئێندۆنیزیا لە کۆتایی سەدەی سیانزەی زایینی و وردە وردە بڵاوبوویەوە تا ئێستا زیاتر %٨٧ی دانیشتوانی موسڵمانن\nئیسلام گەیشتە ئیندۆنیزیا لە ڕێگەی بازرگانە موسڵمانەکانی ھیند و دوورگەی عەرەبییەوە، و وردە وردە ئیسلام لە ناویاندا بڵاوبویەوە، لە کۆتاییەکانی سەدەی سیانزەی زایینی حاکمە ناوخۆییەکانی ئیندۆنیز موسڵمان بوون. پاشان بە ھێواشی ئیسلام بڵاوبوویەوە لە ھەموو دوورگەکانی ئیندۆنیزیادا، و ھەتا ئێستا بڵاوبوونەوەی بەردەوامە و ڕێژەی موسڵمانان تیایدا لە ئێستادا ئەگاتە زیاتر %٨٧.\nبازرگانە ئەورووپیەکان گەیشتنە دوورگەکانی ھیندی ڕۆژھەڵاتی لە سەرەتای سەدەی شانزەوە، و پێش ئەوە ھەندێک گەشتیار نەبێت ئەورووپیەکان سەردانیان نەکردبوون، پورتوگالییەکان لە نیو ئەورووپادا بۆ یەکەم جار پەیوەندییان دامەزراند لەگەڵ ئیندۆنیزیا. لەبەرئەوەی موسڵمانەکان دەستیان بەسەر زۆربەی بازرگانییەکانی کەنارەکاندا گرتبوو پرتوگالییەکان بەشەڕ ئەھاتن لەگەڵیان لەبەرئەوەی ئیسلامیان بە دوژمنی مەسیحییەت دائەنا، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئیسلام زیاتر پەرەی ئەسەند و پورتوگال تەنھا یەک موستەعمەرەیان مایەوە تا ساڵی ١٩٧٥.\nساڵی ١٦٠٠ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی بەریتانی دامەزرا و ساڵی ١٦٠٢ لە شارەکانی ھۆڵەندادا کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی دامەزرا، و ئەم دوو کۆمپانیا ھۆڵەندی و بەریتانییە بوو بە ناکۆکییان لەسەر دەستگرتن بەسەر بازرگانی دوورگەکانی ھیندی ڕۆژھەڵاتی. گەیشتنی ئەورووپیەکان کاریگەری زۆری ھەبوو لە میژووی ئیندۆنیزییادا، ھۆڵەندییەکان بە کەشتیگەلی گەورەوە ھاتن و فەرمانڕەوا ناوخۆییەکانیان مل کەچ کرد تا بازرگانیان لەگەڵدا ببەستن بەپێی مەرجی خۆیان.\nلە ماوەی سەدەی حەڤدەدا ھۆڵەندییەکان دەسەڵاتیان گرت بەسەر ڕۆژھەڵاتی ئیندۆنیزیادا، کەوتنە ناکۆکی لەگەڵ شانشینی ماتارامی موسڵمان و ساڵی ١٦٧٤ ھۆڵەندییەکان ھەندێک ناوچەی ماتارام و جاوەیان وەرگرت لە بەرامبەر ئەوەی یارمەتی شا بدەن لە ڕووبەڕووبونەوەی یاخی بووەکاندا.\nکۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی داڕما لە ماوەی پێکدادانەکانی میژووی ئەورووپیدا، لە ماوەی ١٨٠٢ تا ١٨١٥ شەڕی ناپلیۆن ھەڵگیرسا بوو، فەڕەنسا دەستی گرت بەسەر ھۆڵەندا و بەریتانیا لە شەڕدا بوو لەگەل فەڕەنسا، و بەریتانیا دەستی گرت بەسەر ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی، و سالی ١٨١٦ جارێکی تر ھۆڵەندا دەستی گرت بەسەر جاوەدا و شێوازی نوێی بەکارھێنا لە کشتوکاڵ و باجداناندا.\nلەبەرئەوەی ئیندۆنیزییەکان یەکگرتوو نەبوون لە بەرامبەر ھۆڵەندییەکان یەک لە دوای یەک دوورگەکانی ئەکەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیستیعماری ھۆڵەندی. خوێنەوارە ئیندۆنیزییەکان دەستیان کرد بەوەی لە خۆیان بپرسن بۆ لە ژێر ئیستیعماری ھۆڵەندادا بژین، و ئەو ھەستەیان تیا دروستبوو کە پێویستە ھۆڵەندا دەرکەن و سەربەخۆیی بە دەست بھێنن، وەک نەتەوەکانی تر، ڕیکخراوە نیشتیمانییەکان دەستیان بە دامەزراندن کرد لە ھیندی ڕۆژھەڵاتی لە سەرەتای سەدەی بیستدا و ھەموویان داوای سەربەخۆیی تەواویان ئەکرد. و ھەندێکیان داوای بەشداری ئیندۆنیزییەکانیان ئەکرد لە دەسەڵاتدا.\nھۆڵەندا رێگەی دا بە گەشەکردنی بزوتنەوە نیشتیمانییەکان، نەتەوەییە ئیندۆنیزییەکان دەوڵەتێکیان ڕاگەیاند کە ھەموو زمانی ئیندۆنیزی یەک بخات، لە کۆنگرەیەکدا کە ساڵی ١٩٢٨ لە جاکارتا بەستیان، سوکارنۆ وەک دیارترین سەرکردە نەتەوەییەکان دەرکەوت، ھۆڵەندییەکان گرتیان ساڵی ١٩٢٩ و ساڵی ١٩٣١ ئازادیان کرد و ساڵی ١٩٣٣ جارێکی تر دەستگیریان کردەوە لەگەڵ محەمەد حاتا.\nژاپۆن ئیندۆنیزیای داگیرکرد ساڵی ١٩٤٢، دەسەڵاتی گرنگیان دا بە ئیندۆنیزییەکان و ھۆڵەندییەکانیان لێ ئەبوارد، ھەروەھا ژاپۆنییەکان ھەندێک دان پێدانانیان دابوو بە سەرکردە نەتەوەییەکان تا زیاتر قبوڵ بکرێن، سوکارنۆ سوودی لەم فرسەتە وەرگرت تا لەگەڵ سوپای ژاپۆنییدا لە دژی ئیستیعمار بجەنگن، لە ١٤ی ئابی ١٩٤٥ ژاپۆن خۆی دا بە دەستی ھاوپەیمانانەوە، لە ١٧ی ئابی ھەمان ساڵدا سوکارنۆ و حاتا کۆماری ئیندۆنیزیای سەربەخۆییان راگەیاند، بەڵام ھۆڵەندییەکان دانیان نەنا بەم ڕاگەیاندنە.\nسوکارنۆ یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئێندۆنیزیا\nدوای خۆبەدەستەوادانی ژاپۆن ھێزە بەریتانییەکان گەیشتنە ئیندۆنیزیا، و بینییان حکومەتی نەتەوەییان پێک ھێناوە، کاتێک ھۆڵەندییەکان گەڕانەوە، ھێزە بەریتانییەکان ئیندۆنیزیایان بە جێھێشت لە کۆتایی ١٩٤٦دا کاتێک ھۆڵەندی و ئیندۆنیزییەکان ململانێیان بوو لەسەر دەسەڵات.\nشەڕی سەربەخۆۆی لە ماوەی سێ ساڵی دواتردا ھەوڵێکی بێووچانی بە خۆوە بینی و لە سالی ١٩٤٦ ھۆڵەندی و ئیندۆنیزییەکان گەیشتنە ڕێکەوتنێک کە سەربەخۆییەکی سنورداری ئەدا بە ئیندۆنیزییەکان لە چوارچێوەی یەکێتی ھۆڵەندی، و لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٩ کۆماری ئێندۆنیزیای فیدڕالی لە دایکبوو، سەرۆکی یەکەمی سوکارنۆ بوو و سەرۆک وەزیران محەمەد حەتا بوو.\nئیندۆنیزیا بوو بە ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠، بەمەش دانپیانانی نێودەوڵەتی بە دەستھێنا. سەرەتا حکومەت لە ژێر دەستووری یەکێتی ھۆڵەندادا ئیشی ئەکرد ، فەرمانڕەواکانی ئیندۆنیزیا لە ئابی ١٩٥٠ دەستووریان گۆڕی و ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ١٩٥٥ز پاڵێوراوەکانی نزیکەی ٣٠ پارت بەشدارییان تێداکرد و ئەمەش تاکە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی بوو لە سەردەمی سوکارنۆ.\nکاتێک مالیزیا پێک ھات ساڵی ١٩٦٣، ئیندۆنیزیا ناکۆک بوو لەگەڵی لەسەر ھەردوو دوورگەی سرواک و سەباح کە بە دوورگەی ئیندۆنیزییان دادەنان، و سوپایان نارد بۆ ئەو مەبەستە، بەڵام ئەم ھەوڵە شکستی ھێنا لەبەر پاڵپشتیکردنی سەربازی بەریتانیا بۆ مالیزیا، و ئێندۆنیزیا لە نەتەوە یەکگرتووەکان کشایەوە ساڵی ١٩٦٥ لەسەر ھەڵبژاردنی مالیزیا بۆ ئەندامێتی ئەنجومەنی ئاسایشی نێو دەوڵەتی.\nساڵی ١٩٦٥ سوھارتۆ بوو بە سەرۆکی سوپا بە بی ویستی سوکارنۆ دوای ئەوەی دەستی گرت بەسەر ھەوڵێکی کودەتادا ھەندێک لە ئەفسەرە شیوعییەکان سەرکردایەتییان ئەکرد،لە دوای ئەوە ھێزی ڕاستی بە دەست سوھارتۆ بوو، لە ساڵی ١٩٦٦ ویستیان ناکۆکی لەگەڵ مالیزیا کۆتایی پێ بھێنن و ئەندامێتییان لە نەتەوە یەکگرتووەکان بگەڕێننەوە، لە ئازاری ١٩٦٧دا سوکارنۆ ناچارکرا دەسەڵات بداتە دەست سوھارتۆ.\nلە سالی ١٩٩٨ ئەزمەیەکی ئابووری وڵاتی گرتەوە، پەرلەمان جارێکی تر سوھارتۆی ھەڵبژاردەوە بەڵام لە ٢٠ی ئایاری ھەمان ساڵدا پارتی فەرمانڕەوا ڕایگەیاند ئەیەوێت سوھارتۆ لاببات.\nئێندۆنیزیا بەشیکە لە ئەرخەبیلی مەلایۆ لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، ئەو دەوڵەتەیە کە زۆرترین دوورگە لە خۆ دەگرێت لە جیھاندا، ژمارەی دوورگەکانی ئەگاتە ١٧٥٠٨ دوورگە، نزیکەی ٦٠٠٠ دوورگەیان دانیشتوانی لەسەرە، لەوانە دوورگەی جاوە، کە بە چڕترین ناوچەکانی جیھان دادەنریت لە ژمارەی دانیشتواندا، چڕی دانیشتوان تیایادا دەگاتە ٢٠٠ کەس لە میلێکی چوارگۆشەدا. ھێڵی ئیستیوا پیایدا تێپەڕ دەبێت.\nئێندۆنیزیا کەشو ھەوایەکی گەرم و شێداری ھەیە، تێکڕای پلەی گەرما لە سەر خاکە نزمەکانی ئەگاتە ٢٧ پلە، بەڵام لە ناوچە بەرزەکاندا لەوە کەمترەن و جیاوازییەکی زۆر نییە لە پلەکانی گەرمادا بە درێژایی ساڵ، لەبەر ئەوە وەرزەکان تیایدا جیادەکرێنەوە بە جیاوازی لە بڕی باران بارین نەک گۆڕانکارییەکانی گەرما.\nلە ناوچە وشکەکانییدا لە نێوان ٩٠-١٩٩ سم باران دەبارێت ساڵانە، بەڵام لە خاکە نزمەکانییدا ١٨٠-٣٢٠سم ئەباریت ساڵانە، و ڕێژەی باران بارین زیاد دەکات لە ناوچە بەرزەکاندا، و ھەندێک لە ناوچە شاخاوییەکان تێکڕای باران بارین تیایاندا دەگاتە ٦٤٠سم لە ساڵێکدا.\nئێندۆنیزیا لە ھەموو دەوڵەتەکانی جیھان زیاتر ڕووبەڕووی بوومەلەرزە و بورکان دەبێتەوە.\nنەخشەی ئێندۆنیزیای زۆربەی جوگرافی ناسەکان دوورگەکانی ئەکەن بە سێ بەشەوە دوورگەکانی سوندای گەورە و دوورگەکانی سوندای بچوک و مولۆکاس.\nھەروەھا ئێندۆنیزیا ئیریان جایا ئەگەرێتەوە کە بەشێک لە گینیای نوێ پێک دەھێنێت. گینیای نوێ بە دووەم دوورگەی گەورە دادەنرێت لە جیھاندا، بەشی ڕۆژئاواکەی بە ئیریان جایا ناسراوە و بە یەکێک لە کەرتەکانی ئێندۆنیزیا دانراوە، بەڵام بەشی ڕۆژھەڵاتەکەی دەوڵەتی پاپوا گینێی نوێ پێک دەھێنێت، ئیریان جایا بە کەمترین ناوچەی ئێندۆنیزیا دانراوە لە ڕووی گەشە و ژمارەی دانیشتوانەوە و چری دانیشتوان تیاییدا لە دوو کەس لە یەک کم² تێناپەڕیت.\nئێندۆنیزیا بەشدارە لە سنووردا لەگەڵ مالیزیا لە باکوورەوە (سنووری نێوانیان ئەگاتە ١٧٨٢کم)، لە رۆژھەڵاتەوە ھاوسنورە لەگەڵ پاپوا گینێی نوێ (سنووری نێوانیان ئەگاتە ٨٢٠کم)، ھەروەھا لەگەڵ تەیمووری ڕۆژھەڵاتدا (سنووری نێوانیان ئەگاتە ٢٢٨کم).\nسەرۆک کۆمار بە سەرۆکی حکومەت دادەنرێت لە لە ئێندۆنیزیا، بەپێی ئەو دەستکارییانەی لە دەستووردا کرا ساڵی ١٩٩٩، کۆمەڵەی نەتەوەیی ڕاویژکاری لە ٧٠٠ ئەندام پێک دێت، ٥٠٠ ئەندامیان نوێنەرە ھەڵبژێردراوەکان خەڵکن، و ١٣٥ ئەندامی کەرت و ناوچەکان و ١٦٥ ئەندامی کۆمەڵە پیشەیی و کۆمەڵایەتییەکانی ترن. و خەلک ٤٦٢ ئەندام ھەڵدەبژێرن و ٣٨ ئەندامی تریان لە ھیزە چەکدارەکان دادەنرێت و کە ئیشەکانی ئەم کۆمەڵەیە ھەڵبژاردنی سەرۆکی حکومەتە بۆ ماوەی پێنج ساڵ و دوو تەنھا بۆ دووجار یەک کەس ھەڵدەبژێردرێتەوە.\nھەتا ساڵی ١٩٩٨ ڕێکخستنی جولکار بەھێزترین ڕێکخستنی سیاسی بوو لە ئیندۆنیزیا، و جولکار پارتێکی سیاسی ئاسایی نییە بەڵکو لە لێھاتوو و سەربازییەکان پێک ھاتووە، و لە سەردەمی سوھارتۆ توانیان زۆرترین ژمارەی ئەنجومەنی نوینەران بە دەست بھێنن.\nھیزە چەکدارەکان فەرمان بە سوپا و ھیزە دەریایی و ئاسمانی و ھیزەکانی پۆلیس دەکات، و لە ڕێزەکانی ھێزە چەکدارەکاندا نزیکەی ٢٨٤،٠٠٠ پیاو ھەیە و ٤٠٠،٠٠٠ لە رێزی یەدەکدان.\nنەخشەی کەرتەکان و دوورگەکانی ئێندۆنیزیا\nئیندۆنیزیا دابەش دەبێت بۆ ٣٣ کەرت، وئەم کەرتانەش دابەش دەبن بۆ شارەوانی و ناوچەکان، و ھەروەھا چەندین گوند لە خۆ دەگرن، حکومەتی ناوەندی فەرمانبەری حکومی دادەنێت لە ناوچەکاندا بێجگە لە گوندەکان کە دانیشتوانی گوند خۆیان بەرپرسەکانیان ھەڵدەبژێرن، و کەرتەکان ئەمانەن؛\nبالی ، بانجکا - بلیتونج ، بانتن ، بنجکۆلو ، جاوەی ڕۆژھەڵات ، جاوەی ڕۆژئاوا ، جاوەی ناوەند، کلیمنتنی باشوور ، کلیمنتنی ڕۆژھەڵات ، کلیمنتنی ناوەند ، کلیمنتنی ڕۆژئاوا ، سولاوسی باکوور ، سولاوسی ناوەند ، سولاوسی ڕۆژئاوا ، سولاوسی باشووری ڕۆژھەڵات ، سولاوسی باشوور ، نوسا تونجارای ڕۆژھەڵات ، نوسا تونجارای ڕۆژئاوا ، سومتەرەی باکوور ، سومتەرەی باشوور ، سومتەرەی ڕۆژئاوا ، جامبی ، جورۆنتالو ، لامبونج ، مالوکۆ ، مالوکۆی باکوور ، پاپوا (ئیریان جایا) ، ئیریان جایای ڕۆژئاوا ، ریاو ، ریاو کبولاوان.\nیوجیاکارتا تا ئێستا حوکمی سوڵتانییە و سوڵتانەکەی جەماوەرییەکی زۆری ھەیە.\nپایتەختی ناوچەکە جاکارتایە لەگەڵ ئەوەی شارە بەڵام وەک کەرت بەڕیوە دەبڕیت لە رووی کارگێڕییەوە.\nتەیمووری رۆژھەڵات، کەرتێکی ئیندۆنیزی بوو دوای ئەوەی پورتوگالییەکان چۆڵیان کرد سالی ١٩٧٦، و ئێندۆنیزیا وازی لە سەرکردایەتی کردنی ھینا ساڵی ١٩٩٩، لە دوای ماوەیەکی بەڕێوەبردنی ئینتیقالی لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە، ساڵی ٢٠٠٢ وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ ناسرا.\nجاکارتا گەورەترین شار و پایتەختی ئێندۆنیزیا\nبەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئیندۆنیزیا ٢٥٢,٨١٢,٢٤٥ کەس بووە کە دەکاتە ٣.٤٩ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٢٨.١ ساڵە. ھەروەھا ٥٣ لە سەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین. %٦٠ی چڕی دانیشتوانی ئێندۆنیزیا دەکەوێتە دوورگەی جاوە لەگەڵ ئەوەی ڕووبەری جاوە تەنھا لە %٧ی ڕووبەری ئێندۆنیزیا پێک دەھێنێت لەبەرئەوە حکومەت ھانی کۆچکردن دەدات لە جاوەوە بۆ ناوچەکانی تر، ھەروەھا گەورەترین شارەکانی ئێندۆنیزیا بە جاکارتای پایتەختەوە ھەر دەکەوێتە جاوەوە، لە ھەمان کاتدا کەمترین چڕی ژمارەی دانیشتوان ناوچەی ئیریان جایایە.\nنموونەیەک لە خواردی ئێندۆنیزی\nلە سالی ١٩٤٥ ئەوانەی خوێندەوارییان ھەبوو کەمتربوون %١٠ی دانیشتوان، حکومەت پڕۆگرامێکی تایبەتی گرتە بەر بۆ ھاندانی خوێندن لە گوندەکان و ڕێژەی خوێنەوارەکان لەوانەی کە لە سەرەوەی تەمەنی سیانزە ساڵیدا بوو گەیشتە سێ بەشی دانیشتوانی، حکومەت خوێندنی سەرەتایی بە بێ بەرامبەر دابین دەکات بۆیان، ھەروەھا پاڵپشتی خوێندنگە تایبەتەکان دەکات، و بەپێی یاسا مناڵان پێویستە بچنە خوێندنگەی سەرەتاییەوە بۆ ماوەی شەش ساڵ، ھەندێک ناوچەکانی ئێندۆنیزیا کێشەیان ھەیە لە کەمی خوێندنگە و مامۆستاکان ئەمەش بە ھۆی ئەو زیادبوونە خیرایەی لە ژمارەی دانیشتواندا ڕوو ئەدات.\nھەروەھا لە دوای سەرەتایی قۆناغی ناوەندی و دواناوەندی دێت کە ھەر یەکیکیان ماوەکەی سێ ساڵە، ھەروەھا لە ئێندۆنیزیادا نزیکەی ٥٠ زانکۆی تایبەت و حکومی ھەیە.\nزۆربەی دانیشتوانی ئەگەڕینەوە بۆ مالایۆ، کە پێشینەکانیان لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیاوە ھاتووە، ھەروەھا لە دانیشتوانەکەی تیایاندا ئەگەڕیتەوە بۆ ئەسڵی عەرەبی و چینی و ئەوانی تر، بەڵام زمانی نەتەوەیی باھاسا ئێندۆنیزییە، کە مناڵ لە خوێنگاکان فێری دەبن، و زمانی فەڕمییە لە خوێندنگە و زانکۆکان، وئێستا زۆرترینی دانیشتوانەکەی پێی ئەدوێن، لەگەڵ بوونی ٢٥٠ زمانی تر.\nبرنج بە خواردنی سەرەکی دادەنرێت لە ئێندۆنیزیا، برنج ئەخۆن زۆربەی کات لەگەڵ گۆشت و ماسی و سەوزە، خواردنەکانیان خۆش دەکەن بە شیر و گوێزی ھیندی و زەیت، و ئەو گۆشتەی لە ئێندۆنیزیا دەخورێت گۆشتی گامووسی ئاوی و مانگا و مریشکە، ھەروەھا گەنمەشامی بە خواردنی سەرەکی دادەنرێت لە ھەندێک لە ناوچەکاندا.\n۸۷ % ئیسلام ( سوننە )، ۱۰ % مەسیحی ، ۳ % هیندوو.\nمۆنۆمنێتی نەتەوەیی لە جاکارتا\nوێستگەی گامبیر لە جاکارتا\nپەرستگای چینی لە ئێندۆنیزیا\nپونکا جایا، بەرزترین لوتکەی ئێندۆنیزیا\nمزگەوتی ئاگونگ لە سومارتا\nکێڵکەی برنج لە ئێندۆنیزیا\nجاکارتای پایتەخت لە شەودا\n^ "Indonesia Population (2021) - Worldometer". www.worldometers.info. Retrieved 2021-08-02.\n^ ئ ا ب پ "Indonesia". International Monetary Fund. Retrieved 25 April 2015.\n^ بەختیاری, سەعی (۱۳۹۳ هەتاوی). جوگرافیا. تاران: مووسسەی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتا ناسی. pp. ۹۸. ISBN 978-964-342-431-2. Check date values in: |year= (help)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئیندۆنیزیا&oldid=930683»\nدواجار لە ١٧:٣٦ی ١٢ی ئازاری ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٧:٣٦ی ١٢ی ئازاری ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


ARD EVENTS & ANNOUNCEMENTS - College of Agricultural Sciences | University of Sulaimani\nARD EVENTS & ANNOUNCEMENTS\nبۆ خوێندکارانی دەرچووی ١٢ی زانستی\nئاگاداری خوێندکارانی دەرچوی قۆناغی ١٢ی زانستی خۆشەویست دەکەین کە بەشەکەمان بۆ ئەمساڵی خوێندن بەم مەرجانەی لای خوارەوە خوێندکار وەردەگرێت:\n* شێوازی پێشکەشکردن و مەرجەکانی وەرگرتن:\n- کۆدی بەشی کارگێڕی کاری کشتوکاڵی و گەشەپێدانی ناوچەی گوندنشین : 484\n- سیستەمی وەرگرتنی ئەمساڵ وەرگرتنی ڕاستەوخۆیە بە سیستەمی کریدت.\n- کەمترین کۆنمرە بۆ وەرگرتنی ڕاستەوخۆی سیستەمی کریدت: ٦٥%\n- لە سیستەمی کریدتدا وانە پەیوەندیدارەکان بە بەشی ARD لە بری تاقیکردنەوە و چاوپێکەوتن هەژماردەکرێت بەم شێوەیە:\nکۆنمرەی خوێندکار (٧٠%) + وانەی ئینگلیزی (٥%) + وانەی بایۆلۆجی (١٥%) + وانەی کیمیا (٥%) + وانەی فیزیا (٥%) = (١٠٠%) کۆی گشتی\n* خوێندکاری دەچوو بە پلەی یەکەم لە قۆناغی یەکەمی ئەم بەشەوە دەتوانێت بچێت بۆ کۆلێجی کارگێری و ئابوری.\n* دەربارەی بەش:\nبەشی کارگێڕی کاری کشتوکاڵی و گەشەپێدانی ناوچەی گوندنشین بەشێکە لە بەشەکانی کۆلیجی زانستە کشتوکاڵییەکان، خەسڵەت و تایبەتمەندی ئەم بەشە لەوەدایە کە مامەڵەدەکات لەگەڵ بنەماکانی کارگێڕی و بەڕیوەبردن و بەبازاڕکردن و دارایی بەرهەمە کشتوکاڵییەکاندا بە بەرهەمی خۆراکی و ڕێشاڵییەکانەوە (لە کێڵگەکانەوە تا دەگاتە سەرسفرەکانمان). هەروەها شارەزاکردنی خوێندکار بە یاسا و سیاسەتی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی کشتوکاڵی بنەماکانی گەشەپێدانی بەردەوامی کشتوکاڵ و ناوچە گوندنشینەکان. خوێندکار لەم بەشەدا بنەماکانی زانستە کشتوکاڵییەکان و ئابوری و کارگێڕی کار و ئامار دەخوێنیت بۆ ئەوەی بە باشی ئامادەبکرێن بۆ کارکردن لە بوارەکانی کارگێڕی کاری کشتوکاڵی و بەڕێوەبردنی سەرچاوەسروشتییەکان و بەڕێوەبردنی کار و باری دارایی وژمێریاری کێڵگە کشتوکاڵییەکان و پلاندانەر و شیکاری سیاسەتی کشتوکاڵی و ڕاوێژکاری کشتوکاڵی لە کەرتی حکومی یان تایبەتدا.\nئەم بەشە دیزاین کراوە بۆ ئامادەکردنی خوێندکار بۆ کارکردن لە بوارە جیاوازەکانی وەک کارگێڕی کار، دارایی، بەبازاڕکردنی بەرهەمی کشتوکاڵی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی، داڕێژەری سیاسەتی کشتوکاڵی، بەڕێوەبردنی کێڵگە کشتوکاڵییەکان، ئابوری سەرچاوە سروشتییەکان، گەشەپێدانی ناوچەی گوندنشین، بانکی کشتوکاڵی، خەمڵاندن.\nلە پێناو دابینکردنی کەشێکی لەبار و گونجاو کە لەگەڵ خواست و پێداویستییەکانی خوێندکاراندا بگونجێت، ستافی مامۆستایان و فەرمانبەرانی بەشەکەمان بە مامەڵەیەکی هاوڕێیانەوە کاری فێرکردن و ڕێنمایکردنی خوێندکاران ئەنجام دەدەن. وە بە بەرنامە یەکی داڕێژراوی تۆکمە و کوالیتی یەکی بەرز لە لایەن کەسانی لێهاتوو و ئەکادیمی و شارەزاوە خوێندکاران گۆشدەکەن بە زانست و زانیاری پێویست بۆ خوێندکاران.\n* لەم بەشەدا چی فێردەبیت؟\nبە خوێندن لە بەشی کارگێڕی کاری کشتوکاڵی و گەشەپێدانی ناوچەی گوندنشین، تۆی خوێندکار فێردەبێت کە بنەماکانی کارگێڕی کار و بنەماکانی ئابوری جێ بەجێ بکەیت لە پرۆسەی بەرهەمهێنان و بە بازاڕکردنی خواردن و بەرهەمە کشتوکاڵییەکانی تردا ، وە هەروەها لە شێوازی بەڕێوەبردنی سەرچاوە سروشتییەکاندا.\nبەشی کارگێڕی کاری کشتوکاڵی و گەشەپێدانی ناوچەی گوندنشین بە چڕو پڕی بایەخدەدات بە ئابوری کشتوکاڵ و بەبازاڕکردنی کشتوکاڵی و بەڕێوەبردنی کێڵگەی کشتوکاڵی و دارایی کشتوکاڵی و بازرگانی کشتوکاڵی نێودەوڵەتی.\nلێرە فێری ئەو بنەمایانە دەبیت کە پەیوەستە بە باشترین شێوەی بە کرداریکردنی بواری گەشەپێدانی بەرهەم و زیاد کردنی قازانج و پلاندانان بۆ وەبەرهێنان لە بواری کشتوکاڵیدا. وە کەسایەتیت بنیاد دەنێیت لەڕوی چارەسەرکرنی کێشە Problem Solving ، خاوەنی خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانە و نوسینی ڕەخنەگرانە،، دەستپێشخەرکاری، کاری بە کۆمەڵ Team work، بە توانا لە ئاخاوتن و نوسین و شیکاریدا.\nتۆی خوێندکار ئاشنا دەبێت بە ئامرازەکانی ژمیریاری وەک بالانس شیتBalance Sheet و لیستی داهات Income Statement وە هەوەها ئاشنا دەبێت بە بەکارهێنانی ڕێگەکانی ئامارکاری و ڕێگەکانی ژمێریاری و بەرنامەی کۆمپێتەریی پێویست بەو بوارە. دەتوانیت لە داهاتودا وەک ژمێریارێکی سەرکەوتوو کار بکەیت.\nدەرفەتی کارکردن لە داهاتوودا:\n- کارگێڕی کاری کشتوکاڵی لە کەرتی تایبەت (کۆمپانیای ناوخۆیی و نێودەوڵەتی) و کەرتی حکومیدا.\n- ڕاوێژکاری کشتوکاڵی\n- ڕێنمایکاری کشتوکاڵی\n- سەرپەرشتیاری و بەڕێوەبردنی کێڵگەی کشتوکاڵی\n- کاری ئۆفیسی بانک و قەرز\n- کاری ژمێریاری و شیکاری دارایی کشتوکاڵی\n- کاری فرۆشیاری و بە بازاڕکردنی بەرهەمە کشتوکاڵییەکان\n- کاری بازرگانی بەرهەمی کشتوکاڵی\n- خاوەنکار وەبەرهێنەر لە بواری کشتوکاڵیدا.\n- کاری ڕێکخراوی ناحکومی کشتوکاڵی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی


پێدەچێت مێسی بۆ دوو ساڵ سڕ بکرێت\nئەرجەنتین هەڕەشە دەکات: دەچینە خولى ئەوروپا\n16:45 دوو شه‌ممه 08 ته‌موز 2019\nبەپێی سه‌رچاوه‌كانی هه‌واڵ له ئه‌رجه‌نتین، پێدەچێت یەکێتی تۆپی پێی ئەمریکای باشور “کۆنیمبۆل” بۆ ماوەی دوو ساڵ مێسی لە یاریکردن لە ئەمریکا سڕ بکات، یەکێتی تۆپی پێی ئه‌رجه‌نتینیش هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه دەکات، وڵاتەکەى دەچێتە سەر یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا.\nسەرچاوەکانی هەواڵ لە ئەرجەنتین ڕایانگەیاندووە، ئه‌گه‌ری ئه‌وه هه‌یه یەکێتی تۆپی پێی ئەمریکای باشور، زۆر به توندی لیۆنێل مێسی ئه‌ستێره و كاپتنی هه‌ڵبژارده‌ی ئه‌رجه‌نتین سزا بدات، بەشێوەیەک کە بۆ ماوەی دوو ساڵ ئەو یاریزانە لە چالاکییە وەرزشییەکانی ئەو کیشوەرە سڕ بکات، هۆکارى ئەو سزایەش بۆ ئەوە دەگەڕێننەوە کە مێسى كۆنمیبۆلی به گه‌نده‌ڵ ناوبردووه.\nڕۆژنامە ئەرجەنتینییەکان ئەوەشیان ئاشکراکردووە، لە بەرامبەردا یەکێتی تۆپی پێی ئەرجەنتین هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ى کردووە، ئه‌ندامیه‌تی خۆی له یەکێتی تۆپی پێی ئەمریکای باشور بكێشێته‌وه، ئەگەر مێسی سڕ بکرێت، ئەوا دەچێتە ئەوروپا و دەبێتە ئەندامی یوفا.\nبەپێی هەندێک سەرچاوەی نافەرمیش، یوفا داوای له یەکێتی تۆپی پێی ئه‌رجه‌نتین كردووه به‌شداری له خولی نه‌ته‌وه‌كانی ئه‌وروپا “نەیشن لیگ”دا بكات و ئاماژەیان بەوەشکردووە، بەرپرسانی یەکێتی تۆپی پێی ئەرجەنتین سه‌رقاڵی گفتوگۆن له‌سه‌ر ئه‌و پرسه.\nلە ئەگەرى ڕودانى کارێکى لەو شێوە، ئه‌رجه‌نتین له‌گه‌ڵ وڵاتانی ئه‌وروپا به‌شداری له یۆرۆ و له خولی نه‌ته‌وه‌كانی ئه‌وروپادا دەکات و له پاڵاوتنه‌كانی مۆندیالیشدا له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژارده‌كانی ئه‌وروپا به‌شدار دەبێت.


نه‌خۆشخانا پێشمه‌رگه فه‌رمى بۆ وه‌زاره‌تا پێشمه‌رگه‌ى هاته راده‌ستكرن\nسەرەتا › ئه‌ڤرۆ نيوز › نه‌خۆشخانا پێشمه‌رگه فه‌رمى بۆ وه‌زاره‌تا پێشمه‌رگه‌ى هاته راده‌ستكرن\n2019/04/24 | 11:20\n(هەواڵ كوردستان)- ئه‌ڤرۆ نيوز: نه‌خۆشخانا هاوارهاتنێ يا پێشمه‌رگه‌ى ژ لايێ وه‌لاتێ ئه‌لمانياڤه هاتيه ئاڤاكرن و يا تايبه‌ته ب چاره‌كرنا بريندارێن پێشمه‌رگه‌ى، د رێوره‌سمه‌كى دا ئه‌ڤرۆ 24ى نيسانا 2019ێ هاته ڤه‌كرن.\nسه‌ربه‌ست له‌زگين د رێوره‌سمێ ڤه‌كرنا نه‌خۆشخانێ دا، سۆپاسيا گه‌ل و حوكمه‌تا ئه‌لمانيا كر د هاريكاريكرنا هێزێن پێشمه‌رگه‌ى و خه‌لكێ كوردستانێ دا.\nبه‌رێ بنياتێ نه‌خۆشخانێ ل هه‌يڤا ته‌باخا 2018ێ هاتبوو دانان، بوودجێ وێ ژى تايبه‌ت ژ لايێ وه‌لاتێ ئه‌لمانيا ڤه هاتيه دابينكرن و ب تنێ دێ بۆ پێشمه‌رگه‌ى بيت.\nنه‌خۆشخانا پێشمه‌رگه‌ى ب كۆژمێ پێنج مليۆن دۆلاران ب هه‌موو پێدڤياتى ڤه هاتيه دروستكرن، بڕياره ل نێزيك وێ نه‌خۆشخانێ، نه‌خۆشخانه‌كا مه‌زنتر و پێشكه‌فتيتر بهێته ئاڤاكرن بۆ ده‌مێن ته‌نگاڤيان جهێ هاتنه خوارا كۆپته‌ران ژى بهێته دروستكرن.


کۆمپیتەرەکەت چەند بەتوانایە؟ وە بۆچی؟ (په‌ڕه 1) - کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت (گشتیی) - مەکۆکانی وێبچن\nکۆمپیتەرەکەت چەند بەتوانایە؟ وە بۆچی؟\nمەکۆکانی وێبچن » کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت (گشتیی) » کۆمپیتەرەکەت چەند بەتوانایە؟ وە بۆچی؟\n1 بابه‌ته‌كانی PeSHaWa 2018-07-14 00:45:43\nبابه‌ت: کۆمپیتەرەکەت چەند بەتوانایە؟ وە بۆچی؟\nئەگەر کەسێک پرسیارت ئاڕاستە بکات کە کۆمپیتەرەکەت چەند بەتوانایە، دەتوانی وەڵامی بدەیتەوە؟\nبە ڕەقەڵاکانی کۆمپتەرەکەت ئاشنایت؟\nپێم وایە بابەتێک لەو جۆرە گەرم بکەین، باڵام لە پیشدا دەمەویت بۆچونی هەر یەک لە ئیوە وەربگرم، کە ئایا ناسینی ڕەقەلاکانی ئامێرەکەت ئاسانە؟ یاخود زانیاری ورد لەسەری پیویستە؟\n2 وه‌ڵامه‌كانی ڕێنوار 2018-07-14 08:37:24\nوه‌ڵام: کۆمپیتەرەکەت چەند بەتوانایە؟ وە بۆچی؟\nبۆ بەکارهێنانی چەند بەرنامەیەک لەیەک کاتدا دەڵێم با ڕامەکەی بەرزبێت بۆ ئەوەی توانای کارکردنت لەسەر زیاتر لە پرۆگرامێک هەبێت بۆ نموونە فۆتۆشۆپ و گوگڵ کرۆم لە یەک کاتدا کارپێبکەیت و لەسەر ویندۆزیش بیت، لێرەدا ویندۆز ٢ گێگابایتی دەوێت، هەر یەک لەو دوو بەرنامەیەش لانی کەم ٢ گێگابایتی پێویستە.\nبۆ زەخیرەکردن و خێرایی کۆمپیوتەرەکەت hard SSD بێت، ئەوا خێراتیر داتاکان ئەخوێندرێنەوە... .\nبەڵام تا ئێستا نازانم کاری پرۆسێسەر چییە؟ و چۆن کاردەکات؟\nیان bios چییە؟ پیلێک هەیە هی bios ئەوە بۆچییە؟\nلەبەر ئەوە زانیاری ورد لەسەری پێویستە.\nسوپاس بۆ گەرمکردنی ئەم بابەتە\n3 وه‌ڵامه‌كانی PeSHaWa 2018-07-14 13:10:08 (دەستکاری کراوە: PeSHaWa 2018-07-14 13:15:23)\nCPU کورتکراوەی Central Processing Unit. وە ناوەکەشی خودی کارەکەیەتی، کە کاری پرۆسە کردنە و لە سەنتەردایە، واتە بەبێ ئەو هیچ کام لە ڕەقەلاکانی تر کار ناکەن. کاری سەرەکی کردارە، پێی دەڵیین چ کردارێکمان دەوێت، ئەو وەری دەگریت و کردارەکەمان بۆ دەکات. fetch-decode-execute.\nCPUەکەی خۆم لە جۆری AMD و ناوی AMD Ryzen 7 2700X ە\nCores لە CPU دا زۆر گرنگە، کە زۆر لە ئێمە بیرمان دەچێتەوە. بە واتای شانەکان دێت، یاخود من بە نەوک ناوی دەبەم. کەواتە هەر ئامێرێک شانە یاخود ناوکی یاتر بیت باشتر کار دەکات یان خراپتر؟ بێ گوومان باشتر چونکە کارەکانی خۆیان دابەش دەکەن. واتە Core وا دەکات کە ئێمە بتوانین بە هاوکاری Ram چەند بەرنامەیەک بکەینەوە، بەلام بە هاوکری ئەو Core انە هەردوو پڕۆگرامەکە بە یەک خێرایی کاربکەن.\nCPUەکەی خۆم Core-8 Thread-16ی هەیە کە تەواو توانای دابەشکردنی کارەکانی هەیە بەم جۆرەی خوارەوە\nبە هاوکاری ئەو شتانەی سەرەوە کە باسمان کرت، لەگەڵ چەند هێزێکی تری بەشەکانی کۆمپیتەرەکە، cpu ، ەکە دەژی. با بڵیین دڵی لێی دەدات. ئەی ئایا دڵی چەند جار لێ دەدات؟ واتە سوڕانی خوێنی لەشی چەندە؟ وەڵامەکە GHZ پێمان دەڵیت. CPU ەکەی خۆم 4.35GHz جار دڵی لێێ دەدات. 435 ملیارد جار لە سانیەیەکدا دڵی لێی دەدات.\nنامەوێت لە کاتی ئێستەدا باسی overclock بکەم. چونکە دەزانم هەمووی بەبێ خوێندنەوە دەچن دەستکاری دەکەن و دوای خەتای ئێمە دەگرن. تەنها ناوی دەهێنم بۆ ئەوەی زیاتر لەسەری بخویننەوە.\nINTEL و AMD جۆرەکانی CPUن.\nئەمە CPU, ئەگەر شتێکم لەبیر چووە یاخود هەڵەیەک هەیە هیوادارم هاورییان بۆم ڕاست بکەنەوە.\n4 وه‌ڵامه‌كانی ڕێنوار 2018-07-14 22:16:12\nدەستتخۆشبێت جوانت ڕوونکردەوە، ئەم ڕوونکردنەوەیە ئەوە ئەگەیەنێت، بەتەنها ڕام، CPU یاخود جۆری HARD کاری خێرایی جێبەجێ ناکەن، بەڵکوو هەموویان دەبێت بەشداربن لە پرۆسەکە.\n5 وه‌ڵامه‌كانی PeSHaWa 2018-07-15 11:19:33\nڕاستە، هیچ بەشێکی ناتوانێت بڕیار لەسەر شتێکی تایبەت بدات.\nئێستە بۆ نمونە، ئەو کەسانەی کە کار زۆر لە Photoshop یاخود پڕۆگرامەکانی مۆنتاژ دەکەن بۆ نمونە خۆم، ئەگەر رامەکەم چەند خێرا بێت، ئەگەر CPU ەکەم چەند خێرابێت و کەرەکانم بۆ بکات. بەلام ئەگەر هاردێکی خاو و خلیچکم هەبێت بۆ تۆمارکردنی کارەکان، واتە هیچمان نەکرد بە هیچ؟ ئەگەر بناغەی کارەکەمان بە داری تەڕ دروست کرت، ئیتر دیواریش لەسەری ناوەستیت.\nمن خۆم ئەمە بەکار دەهێنم\nWD Black SSD 250GB M.2 PCIe\nM.2 2280, PCIe, NVMe, Gen3x4, up to 3000/1600MB read/write\nیەکەم شت NVMe ە، وە دووەم خێرایی تۆمارکردن و کردنەوە\n6 وه‌ڵامه‌كانی PeSHaWa 2018-07-15 11:28:13\nتاکە پڕۆگرامۆکەیەکە کە لەگەڵ کۆمپیتەرەکەت هەیە کاتێک دەیکڕیت و دەیهێنیتەوە مالەوە. پاشان لەدوایدا سیستەمی تری لەسەر دادەمەزرێت ئەگەر لەسەری نەبێت. وە ئە پڕۆگرامۆمەکە کارێکی ناوازە دەکات بەلام زۆر کەم لە ئێسمە بەکاری دەهێنین، وە بەکار هێنانەکەی ئێمەش تەنها بۆ هەڵبژاردنی هاردێک یان دیسکێکە لە کاتی داگیرساندیدا، جا ئیتر ئەگەر USB,CD یاخود هەر شتکی تر بێت.\nBios لەسەر Motherboard دامەزراوە\nزۆرێک لە Motherboard کان کاری زۆر دەکەن، یاخود CPUەکان کاری زۆر دەکەن، بەڵام وەک ستانداردێک دانەندراون، دەبێت لە Bios پێش هەموو کارێک ئەو ستانداردانە چاک بکەیت. بۆ نمونە خێرایی CPU هەندێک جار بە تەواوی وەری ناگریت، دەبێت لەوێوە ڕێگەی پێ بدەیت. وە ئەوەش هەمان ئەو Overclock ەیە کە پێشوتر باسم کرت.\nمن بۆ خۆم Gigabyte Aorus Gaming 5 WIFI بەکار دههێنم\n7 وه‌ڵامه‌كانی ڕێنوار 2018-07-15 16:08:54\n8 وه‌ڵامه‌كانی mubeb 2018-08-03 17:16:32\nده‌سته‌كانت خۆشبێت ...


علمانیەت و ئازادی تاك – سه‌رده‌م\nعلمانیەت و ئازادی تاك\nهیچ گومانی تێدا نییە، عەلمانییەت، وەك چوارچێوەیەكی سیاسی و وەك دیدێكی مەعریفیی، ئەوە كە زامنی هەمو ئازادییە تاكە كەسییەكان دەكات، چ لە ڕەهەندە دەستەجەمعییەكەیدا یان لە ڕەهەندە تاكە كەسییەكەیدا. بۆچی؟ چونكە عەلمانییەت بانگەشە بۆ هەڵوێستێك ناكات گوایە هەمو راستییەكان بە ڕەهایی لای ئەوە. لە چوارچێوەی عەلمانییەدا، بەو پێیەی عەلمانییەت تەرەفگیر نییە، واتە لەبەرامبەر كۆی باوەڕو ئیمان و ئایدۆلۆژیاكاندا، بێ لایەنە، بۆیە لای عەلمانییەت هەمو هەڵوێستەكان وەك یەكن و جیاوازیان نییە.\nئەمە بەو مانایە دێت كە هیچ هەڵوێستێك نییە، ڕێز لە تەواوی بیروباوەڕو ئیمانەكان بگرێت، وەك ئەوەی عەلمانییەت دەیگرێت. لێرەوە بۆ ئەوەی ئازادی بە سەرجەم ڕەهەندەكانییەوە، پیادە بكەین و چێژیان لێببینین، پێویستمان بە عەلمانییەت هەیە. چونكە ئێمە تەنها لەم حاڵەتەدا- واتە بە بوونی عەلمانییەت- مافەكانمان وەك ماف وەردەگرین، نەك وەك خێرو سەدەقە یان وەك پاداشتێك كە زۆرینە دەیبەخشێت بە كەمینە، یان خێڵێك دەیبەخشێت بە خێڵێكی دی. لە حاڵەتی یەكەمدا، واتە لە كاتی بوونی عەلمانییەدا، لەسەر بنەمای یەكسانی، مافەكانمان وەردەگرین. بەڵام لە حاڵەتی دووەمدا و لە بارودۆخێكی نایەكساندا، وەك بەخشندەیی و خێرو سەدەقەی ئەوی دی، مافەكانمان وەردەگرین. بۆچی؟ چونكە ئەوی دی، پشت ئەستورە بە بارودۆخێك كە حەقی هەیە كەی ویستی، مافەكانمان پێشل بكات. وەلێ لە بارودۆخێكدا عەلمانییەت لەئارادابێت، ئەوی دی، لەسەریەتی و ناچارە رێز لە مافەكانمان بگرێت و وەك مافێكی جەوهەری جیاوازییەكانمان قبوڵ بكات، جیاوازییەك لە ئینتیمای ئێمەوە هاتووە بۆ ئەو پانتاییە جوگرافی و یاساییەی تێیدا دەژین و تێیدا عەلمانییەت سنورو چوارچێوەكانی دیاری كردووە.\nلێرەوە وەرگرتنی تەواوەتی ئازادییە تاكە كەسییەكان، هیچ كات و ساتێك بەدی نەهاتووە، تەنها ئەو كات و ساتە نەبێت كە عەلمانییەت، لە هەندێ دەوڵەت و كۆمەڵگاكاندا بەرقەرار بووە. ناكرێ و نابێت بانگەشەی ئەوە بكەین پێش زەمەن و دەركەوتنی عەلمانییەت، ئازادییە تاكە كەسییەكان لە ئارادا بووە. لەبەر ئەوە هیچ راست نییە بڵێین بۆ نموونە، ئازادی پەرستن، لە مێژوی ئیسلامیدا بوونی هەبووەو باو بووە. چونكە غەیرە موسڵمان، بە چاوێكی سوك و كەم تەماشا دەكران، ئەگەرچی رێگا پێدراوبوون كۆمەڵێ لە سروت و رێوڕەسمە ئاینییەكانیان پیادە بكەن. جێبەجێكردن و پیادەكردنی سروست و رێِوڕەسمە ئاینییەكان، ڕێگەی بە دەسەڵاتداران دەدا، لە بەرامبەر ئەو پیادەكردنەدا، بڕێك پارەو سەرانە وەربگرن. دەسەڵات لەو ساتەوەختەدا، لە بەرژەوەندیدا نەبووە، ئەو خەڵكانەی دی ناچار بكات ئاینی خۆیان بگۆڕن، مادام لە ڕووی ئابورییەوە سودیان لێوەردەگرێت و قازانجیان لێ دەكات. كەواتە ئەو خەڵكە نا موسڵمانانەی دی، ئازادییەكی رێژەییان هەبووە كە پەیوەست بووە بە رەزامەندی دەسەڵات و بەو بڕە پارەیەی وەك جزیە داویانە. پیادەكردنی سروست و رێوڕەسمە ئاینییەكانیان، وەك مافێكی سروشتی و جێگیر نەبووە، بەڵكو پەیوەست بووە بە بارودۆخ و ساتێكی تایبەتەوەو لە هەر چركەیەكدا، ئەگەری نەمان و نەهێشتنی هەبووە.\nعەلمانییەت وەك هەڵوێست، لە بەرامبەر جیاوازی بیروڕاو جیاوازی ئاینی مرۆڤەكان، بێ لایەنە. عەلمانیەت پێیوایە مرۆڤەكان یان خەڵكی، هەر هەمویان لە ڕووی بەهاو رێزەوە، وەك یەكن و یەكسانن. هەر تاكێك، لە سنورو چوارچێوەی عەلمانییەتدا، خۆی لە خۆیدا بەهایەكی هەیە، بێ لەبەرچاوگرتنی پێگەی كۆمەڵایەتی یان چینایەتی یاخود رەگەز یان ڕەنگ یا ئاین یان حەزی سێكس. هەر تاكێك، وەك سەرجەم تاكەكانی دی، لە ماف و ئەركەكانیدا یەكسانە. ئەوان چییان هەبێت و چیان لەسەر شان بێت، ئەمیش بە هەمان شێوەیە. لەو مافانەش مافی چێژوەرگرتن لە مافە تاكە كەسییەكان، وەك ئەوەی لە ئەدەبیاتی مافەكاندا، باسی لێوەكراوەو دانی پێدانراوە.\nئەم تێڕوانینە بۆ تاك، تیڕوانینێكی عەلمانیانەیە، لەم تیڕوانینەدا بەهای مرۆڤ، لە باوەڕو ئاینەكەیەوە سەرچاوە ناگرێت. بەڵكو لەوێوە سەرچاوە دەگرێت كە مرۆڤە. كەواتە لەبەر ئەوەی مرۆڤە، پێویستی بەوەیە بارودۆخێكی بۆ بڕەخسێت كە شایەنی مرۆڤ بێت. ئەو بارودۆخەش نایەتە ئارا، تەنها بە دابینكردنی سەرجەم مافە تاكە كەسییەكان نەبێت. مرۆڤبوونی تاكێك، پەیوەستە یان مەرجدارە بە ئازادییەكەیەوە، بێ بوونی ئەو ئازادییە، ئەو مرۆڤبوونە نامێنێت و لەئارادا نابێت.\nلێرەوە هیچ سەیر نییە، عەلمانییەت، وەك تێڕوانینێك و وەك دیدگایەك، لەگەڵ لەدایكبوونی ئاقاری هیومانستی، خەمڵی و گەڵاڵە بوو. ئاقاری هیومانیستی پێگەیەكی بەرزو شكۆداری بەخشی بە مرۆڤ، بەو پێیەی مرۆڤ خۆی گەورەو سەرداری خۆیەتی و خۆی چارەنووسی خۆی دیاریدەكات. مرۆڤ بە پشت بەستن بە توانا عەقڵییەكان، دەتوانێت خۆی لە هەمو وەهم و خورافاتەكان رزگار بكات كە بەربەست و ئاستەنگن لەبەردەم پێشكەوتنی و گەشەكردنی و كۆنترۆڵكردنی سروشت و بەكارهێنانی سروشت لە پێناو بەدیهێنانی پێداویستییەكانی و خۆشگوزەرانیدا. لە رۆژگاری پێش سەرهەڵدانی عەلمانییەت، مرۆڤ بە چەندین بیروباوەڕی خورافی و ئەفسانەیی، كۆت و بەند كرابوو. ئەو بیروباوەڕانە، هەمیشە مرۆڤیان ترساندووە لەوەی كۆمەڵێ هێزی دەرەكی تەحەكومی پێوە دەكەن، ئەمەیش لە بەرامبەر ئەو هێزانەدا، هیچی نییە جگە لە ترس و تۆقین و ملكەچی زیاتر. وەلێ كاتێ مرۆڤ ئەو قۆناغانەی تێپەڕاند، توانی سەركەوێت بەسەر ناتەواوییەكانی خۆیدا و بە تەواوی پێگەیشت، وەك تاكێك بە ئاگا هاتەوەو هۆشیاری لەبەرامبەر تاكایەتی خۆی پەیدا كرد و چیتر پێویستی بەوە نەبوو كەسێك لەبری ئەو بیربكاتەوەو ئازادییەكانی لێ زەوت بكات. چونكە ئیدی ئەو خۆی بوو بە بەرپرسیاری خۆی. لەبەر ئەوە هیچ مانایەك نەماوەتەوە بۆ قەدەغەكردن و سنورداركردنی ئازادییە تاكە كەسییەكانی، مادام توانی كەم و كورتی و ناتەواوییە مەعریفییەكانی تێپەڕێنێت و سەردەمی رۆشنگەری بەرپاكرد، سەردەمێك كە هەڵقوڵاوی دەركەوتنی تاكە، وەك حاڵەتێكی مەرجدار بە ئازادییەكانییەوە.\nكەواتە لە نێو ئامێزی ئەو هەڵهێنجان و بەردەوامییەدا، عەلمانییەت دروست بوو. هەر ئەمەش بوو وایكرد لە سەرەتاوە عەلمانییەت بریتیبێت لە هاوسەنگی و دابینكردنی ئازادییە تاكە كەسییەكان. داواكردنی ئازادییەكان، وا دەكات ئازادییەكان كۆمەك بكرێن و هەروەها جێگیریش بكرێن. لێرەوە هەر بانگەشەیەك بۆ پاراستن و پارێزگاریكردن لە ئازادییە تاكە كەسییەكان، بانگەشەیەكە بۆ جێگیركردن و چەسپاندنی عەلمانییەت. چونكە بێ بوونی عەلمانییەت، هیچ سیستمێكی سیاسی و یاسایی، ناتوانێت ئەو مافانە دابین بكات و بیانپارێزێت و بەرگریان لێبكات.\nسەرچاوە: عبد الالە اصیاح، الاوان، 15-3-2017


ئێمیل دورکهایم (Durkheim, Emile)\nبابەتی گشتی » فەلسەفە\nThursday, 11.16.2017, 17:33\nئێمیل دۆرکهایم کۆمەڵناس و فەیلەسووفێکی فەرەنسی بوو کە لەنێوان ساڵانی ( 1858-1917 ) دا ژیاوە . بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی زانستی کۆمەڵناسی دەزاندرێت .\nکارەکانی / بۆچونەکانی\nئێمیل دۆرکهایم بەشداریەکی گەورەی هەیە لە دامەزراندن و گەشەکردنی زانستی کۆمەلناسی بەوەی کە چەندین بیردۆزی داڕشتووە لە بوارە جیاوازەکانی کۆمەڵناسی کە گرینگترینیان بریتین لە :\nیەکەم / رێسا مەنهەجیەکان لە زانستی کۆمەڵناسیدا .\nبەڕای دۆرکهایم زانستی کۆمەڵناسی پێویستی بە مەنهەجی ( یان رێبازبەندی ) زانستیانە هەیە لە کاتی توێژینەوە لە کۆمەڵگە و دیاردە کۆمەڵایەتیەکان . ئەو چەند خاڵێک دەستنیشان دەکات کە تویژەرانی کۆمەڵناسی پێویستە پێیانەوە پابەند بن کە بریتین لە :\n١- توێژەر پێویستە وا لە دیاردە کۆمەڵایەتیەکان بڕوانێت وەک دیاردەگەلێک کە قابیلی تێبینی و ئەزموون کران بن .\n٢- تویژەر پێویستە خۆ لابدات لە هەر بیرۆکەیەکی پێشوەخت سەبارەت بەو دیاردەیەی کە دەیەوێت توێژینەوەی لەسەر بکات بۆ ئەوەی توێژینەوەکەی بێلایەنانە بێت .\n٣- توێژەر پێویستە پێناسەی ئەو دیاردەیە بکات کە دەیەوێت توێژینەوەی لەسەر بکات .\n٤- تویژەر پێویستە لەکاتی توێژینەوە لە دیاردە کۆمەڵایەتیەکان ئەوپەڕی سەرنج بدات بۆ ئەوەی بزانێت ئاخۆ ئەو دیاردانە بەچی لە رەهەندە تاکەکەسییەکانی جیا دەکرێتەوە .\nدۆرکهایم سەبارەت بە هەنگاوەکان یان مەنهەجی زانستیانەو توێژینەوە چەندین خاڵ دەستنیشان دەکات کە دەتوانین بەم شێوەی خوارەوە کورتیان بکەینەوە :\n١- پێویستە توێژینەوە بکرێت لە چۆنیەتی سەرهەڵدانی دیاردەکان و توخمە پێکهێنەرەکانی .\n٢- پێویستە توێژینەوە بکرێت لە گۆڕان و گەشەکردنی دیاردەکان بە هەموو شێوەکانیانەوە .\n٣- پێویستە توێژینەوە بکرێت لە پەیوەندی هەر دیاردەیەک بەدیاردەکانی دیکەوە .\n٤- پێویستە سوود لە بەراووردکاریەکان وەربگیرێت لە کاتی توێژینەوە لە دیاردەکان .\n٥- پێویستە ئەرکی کۆمەڵایەتی هەر دیاردەیەک روون بکرێتەوە .\n٦- پێویستە توێژەر ئاماژە بەو یاسایانە بکات کە لەئەنجامی توێژینەوە پێی گەیشتووە و هەروەها پێویستە ئەم یاسایانە بە شێوەیەکی وورد دابڕیژێت .\nدووەم / دابەشکردنی کار و هاوکاری کۆمەڵایەتی\nدۆرکهایم دەڵێت کە دابەشکردنی کار دیاردەیەکی نوێ نییە بەڵام لایەنە کۆمەڵایەتیەکەی لەسەدەی هەژدەمەوە بە ئاشکرا دەرکەوتووە . ئەو دابەشکردنی کار بە پرۆسیەکی مێژوویی دەزانێت کە یارمەتیدەرە بۆ زیادبوونی هاوکاری کۆمەڵایەتی لە نێوان مرۆڤەکاندا . دۆرکهایم پێیوایە کە دابەشکردنی کار تەنیا دیاردەیەکی ئابووری نییە بەڵکو مەرجێکی بنەڕەتی ژیانیشە .\nدۆرکهایم هاوکاری کۆمەڵایەتی دابەش دەکات بە دوو جۆر کە بریتین لە هاوکاری میکانیکانە Mechanicla Solidarity و هاوکاری ئەندامیانە Organic Solidarity .\nهاوکاری میکانیکیانە لە کۆمەڵگە سەرەتاییەکان و کۆنەکاندا باوە و کە تێیدا دابەشکردنی کار زۆر کەمە . بۆ نموونە جوتیارێك لە کۆمەڵگەیەکی سەرەتایی و ساکاردا هەموو کارەکان وەکو کێلان و چاندن و دروێنە و هتد خۆی بەتەنیا ئەنجام دەدات .\nهاوکاری ئەندامیانە یان ئۆرگانیک لە کۆمەڵگە نوێکاندا باوە بۆ نموونە لە کارگەیەکی سەیارە دروست کردندا هەر کرێکارێک بەشداری دەکات لە دروست کردنی بەشێکی سەیارەکەدا . واتە کارەکان بەووردی دابەش کراون .\nلە کۆمەڵگە سەرەتایی و کۆنەکاندا کە دابەشکردنی کار تیایاندا کەمترە خەڵک زیاتر پابەندن بە داب ونەریت و بیروباوەڕ و هەروەها هاوئاهەنگی کۆمەڵایەتی زیاترە و لایەنگیری تاکەکانیش بۆ کۆویژدان یان ویژدانی دەستجەمعی زیاترە . کە ئەمەش بریتییە لە کۆمەڵێک باوەڕ و هەست و سۆز کە تاکەکانی کۆمەڵگە هاوبەشن تیایدا .\nدۆرکهایم پێیوایە کە ئەو فاکتەرانەی کە دەبنە هۆی زیادبوونی دابەشکردنی کار بریتین لە ژمارەی دانیشتوان ، چڕی دانیشتوان و توندی کارتێککردنی کۆمەڵایەتی .\nسێیەم / لێکدانەوەی کۆمەڵایەتی بۆ ئاین\nلای دۆرکهایم ئاین وەهم و خەیاڵ نییە بەڵكو حەقیقەتێکی کۆمەڵایەتیە کە پێویستە لە چوارچێوەی بونیادی کۆمەڵایەتی لێی بکۆڵینەوە . ئەو پێیوایە کە ئاین هەژموونی هەیە بەسەر رەفتارەکانی مرۆڤ و نابێت رۆڵی ئاین کورتبکرێتەوە بۆ تەنیا چەند پێداویستییەکی دەروونی و بایۆلۆجیانە ( یان زیندەزانیانە ) .\nدرۆکهایم هەروەک مارکس پێیوایە کە ئاین دەربڕینێکی کۆمەلگەیە بۆ تێگەیشتن لەخۆی کە وەستاوەتە سەر پێشمەرجە ماددیەکان . ئەو هەروەها دەڵێت کە ئاین پێویستە بۆ داڕشتنی ناسنامە و شیرازەی کۆمەڵایەتی و ئاراستەکردنی رەفتارەکان .\nدۆرکهایم لە ئوسترالیا تویژینەوەی کرد لەسەر هۆزە رەسەنەکانی ئەوێ بۆ ئەوەی لە بنچینەی ئاینەکان تێبگات . لەوێ بۆی دەرکەوت کە تەوتەمیزم ساکارترین شێوەی ئاینە کە بریتیە لە باوەڕێکی ناخەکی بە هێزێکی پیرۆز یان غەیبی یان بنەماگەلێکی رۆحی کە هانی لێپرسراویەتی ئەخلاقی دەدەن لە کۆمەڵگەدا و لەهەمان کاتیشدا سزاگەلێک دەستنیشان دەکات بۆ ئەو کەسانەی پێشێلکاری دەکەن .\nدۆرکهایم پێناسەی خۆکوژی دەکات بەوەی کە هەر حاڵەتێکی مردنە کە ئەنجامی راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی کارێکی نەرێنی یان ئەرێنییە کە خۆکوژ خۆی پێی هەڵستاوە و خۆیشی دەزانێت کە ئەمە ئاکامەکەی دەبێت . ئەو خۆکوژی دەکات بەچوار جۆرەوە کە بریتین لە :\n١- خۆکوژیی خۆبەختکارانە Altruistic Suicide\nبەڕای دۆرکهایم خۆکوژیی خۆبەختکارانە بەمانای خۆکوشتنی یەکێک دێت لەپێناوی پەیڕەوکردن Practice لە نەریتێک Tradition یان خۆ کردنە قوربانی Sacrifice بۆ سەلامەتی و بەرژەوەندی Interest کەسانێکی دیکە لە گروپێکدا کە خۆیشی ئەندامێکە Member لە هەمان گروپدا . بۆ نموونە خۆکوشتنی ژنێکی هیندۆس دوای مردنی مێردەکەی یان رۆیشتنی هەندێک سەرباز بەسەر کێڵگەی میندا بۆ تەقاندنەوەیان کە بەمەش خۆیان دەکەن بە قوربانی بۆ کردنەوەی رێڕەوێکی سەلامەت بۆ هاوڕێکانیان لە چوارچێوەی پلانێکی سەربازیدا .\n٢- خۆکوژیی وێڵانە Anomic Suicide\nبەڕای دۆرکهایم خۆکوژیی وێڵانە کەسانێک ئەنجامی دەدەن کاتێک کە ئەو کۆمەڵگەی تیایدا دەژین تووشی قەیرانی ئابووری قوڵ دەبێت هاوکات لەگەڵ داڕمانی سەقامگیری Stability و پێوەرە ئەخلاقیەکان Moral Standards کە ئەمانەش دەبنە هۆی باڵكێشانی شپرزەیی و خەمۆکی Depression بەسەر تاکەکانی کۆمەڵگەدا .\n٣- خۆکوژیی خۆپەرستانە Egoistic Suicide\nبەڕای دۆرکهایم خۆکوژیی خۆپەرستانە بەمانای خۆکوشتنی کەسانێک دێت بەهۆی لاوازی Weakened پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکان Social Realtions کەمی تێکەڵاوی Integration لە نێوان تاکەکانی کۆمەڵگەدا . لەم جۆرە کۆمەڵگەیەدا هاوسەرگیری کردن Marriage و ئاین رۆڵیان هەیە لە سنووردانان بۆ ئەم جۆرە خۆکوژییە .\n٤- خۆکوژیی چارەنووسگەرا Fatalistic Suicide\nبەڕای دۆرکهایم ئەم جۆرە خۆکوژییە کەسانێک ئەنجامی دەدەن کە خراونەتە ژێر بارودۆخێکی زۆر سەخت و بە کۆمەڵێک بەند و کۆتی Constraints رێسابەند Regulated گەمارۆدراون Surrounded . ئەم جۆرە کەسانە لە ئاست سەرکوتکردن و پاڵەپەستۆ دەروونی و جەستەییەکان خۆیان راناگرن بۆیە پەنادەبەنە بەر خۆکوژی . نموونە بۆ ئەم جۆرە خۆکوژییە ئەو کۆیلە ( یان دیل ) Slaves و زیندانیانەن Prisoners کە خۆیان رادەستی ئەم چارەنووسە دەکەن چونکە پێیانوایە کە بارودۆخی سەختی ژیانیان تەنیا بە خۆکوشتن کۆتایی پێدێت .\nئەرشیفی (حەیدەر هەمەوەند)ی نووسەر


Basnews 07/05/2021 - 22:37 كوردستان\nشوان زراری پەرلەمانتاری كوردستان لە فراكسیۆنی پارتی وەڵامێكی توندی ئاڵا تاڵەبانی سەرۆكی فراكسیۆنی یەكێتی لە پەرلەمانی عێراق داوەتەوە، لەسەر باسی سەركوتكردنی ئازادییەكان و دەڵێ تۆ ناسنامەی خۆت بە عەرەب فرۆشتووە چ باكت بەوەیە لە كوردستان سیخوڕیكردن بە ئازادی وەسف بكەیت.\nشوان زراری پەرلەمانتاری پارتی لە پەرلەمانی کوردستان بە (باسنیوز)ی راگەیاند "با ئاڵا تاڵەبانی باسی ئازادی لە کوردستان نەكات، ئەو لەسەر لیستێکی عەرەبی خۆی کاندید کردووە، با بچێتە سەر كاری خۆی، ئەو شانازی بە فرۆشتنی کەرکووکەوە دەكات، چ باکی بەوە ھەیە چی بەسەر کوردستان دێت".\nدەشڵێ با کەسێک باسی کوردستان بکات کە خۆی و نەتەوەكەی نەفرۆشتبێت، ئەو گوتی کەرکووک گەڕایەوە باوەشی نیشتمان كاتێك لەلایەن حەشدی شەعبییەوە داگیر كرا، ئازادی بە لای ئاڵا تاڵەبانیەوە بریتییە لە داگیرکردنی کوردستان لەلایەن حەشدی شەعبییەوە.\nپەرلەمانتارەكەی پارتی هەروەها بە ئاڵا تاڵەبانی دەڵێ "تۆ ناسنامەی خۆت فرۆشت، باکت بە گەنجێک چییە كە لە کوردستانەوە راھێنانی پێبکەن بۆ سیخوری".