هەڤپەیڤین لەگەڵ دوکتور مکاییل لیزنبێرگ مامۆستا و سەرۆکی بەشی فەلسەفەی زانست لە زانکۆی ئامستردام – هولەند سەبارەت بە چەمک و نۆرمەکانی ناو مەم و زین ی ئەحمەدی خانی\nحەسەن قازی: بینەرانی خۆشەویست بەخێر بێنەوە بۆ بەرنامەیەکی دیکەی ڕاوێژ. لە بەرنامەی ئەمجارە دا میوانداری دەکەین لە بەڕێز مکاییل لیزنبێرگ مامۆستا و سەرۆکی بەشی فەلسەفەی زانست لە زانکۆی ئامستردام لە هۆلەند. مامۆستا هەشت ساڵ ونیو لەمەو بەر میوانی یەکەم بەرنامەی ڕاوێژ بوو لە تێلێڤیزیۆنی ستێرک دا. ئەو دەمی بەخۆشییەوە هاتە ستودیۆ، بەڵام ئێستا بە ڕێگای سکایپەوە لە گەڵی دەدوێین. هیوادارین لە دادێیەکی نزیک دا دیسان لە ستودیۆ لەگەڵی بین. لەبەرنامەی ئەمجارە دا باسی ئەو لێکۆڵینەوانە دەکەین لە سەر " مەم و زین" کردوویەتی و بە تایبەتی لە سەر ئەو چەمک و نۆرمانەی لە مەم و زین دا هەن و لە گەڕی بەرنامە دا خۆی زیاتر لەو بارەیەوە دەدوێ. بابەتێکی تایبەتی لە سەر مەم و زین دیپاچەکەیەتی کە لەوێدا خانی داوخوازی هەبوونی پادشایەکی کورد دەکا و ئەو لایەنە ڕەهەندەکانی دیکەی ناوەرۆکی مەم و زین ی داپۆشیوە. مامۆستا یەکێک لەو چوار مامۆستای هولەندییە کە شەقڵی خۆیان لە بواری کوردناسی داوە مامۆستایان مارتین ڤان بڕاونیسن، یووست یونگردن و فیلیپ کڕەینبرووک هەر یەک لە بواری خۆیاندا لەمەر کوردۆلۆژی دا کاری بەنرخیان کردووە. مامۆستا مکاییل لیزنبێرگ زۆر بە خێر بێی.\nدوکتور مکاییل لیزنبێرگ: زۆر سپاس. ئەمن زۆر خۆشحاڵم جارێکی دیکە لەم بەرنامەیە دا بەشداری دەکەم. زۆر سپاستان دەکەم، تەنیا بەداخەوە لە بەر پەتای کوڕۆنا و پاراستنی مەودای کۆمەڵایەتی دەبێ بەم ڕییەوە قسە بکەین. ئێستا ئەمن لە ماڵەوەم و دیسان سپاستان دەکەم بۆ بانگهێشتنم.\nقازی: مامۆستا بەر لەوەی ئێمە بچینە سەر دیباچەی " مەم و زین" پێم خۆش بوو باسی زەمینەی ئەو لێکۆڵینەوەیەی خۆت لە سەر " مەم و زین" بکەی لە کەنگێوە دەستت پێ کرد و کەنگێ مرخت بزووت لە سەر مەم و زین؟\nیزنبێرگ: بەر لە هەموو شت ئەمن دەمەویست بڵێم ببوورە ئەمن تەنێ کورمانجی دەزانم، سۆرانی هێندێک دەزانم بەڵام کزە بۆیە ئێستا بە کورمانجی قسە دەکەم. بە ڕاستی جاری یەکەم کە ئەمن چوومە کوردستانێ، ئێستا دەکاتە سی و سێ ساڵ لەمەو بەر بۆ جاری یەکەم چوومە باکوور و ڕۆژئاوا. ئەو کاتیش زمانی کوردی لە ژێر گوشارێکی زۆر دا بوو، بەڵام گشت ئەو کوردانەی کە من ناسیمن بە ڕاستی هەموویان سەبارەت بە مەم و زین قسەیان دەکرد. لەو وەختەوە من زانیم کە ئەوە حەماسەی نەتەوەیی کوردانە و پێم وایە لە ساڵی ١٩٩١ بوو ئەو دەقەی کە بۆزئەرسلان کاری لە سەر کردبوو بۆ جاری دووەم چاپ کرا واتە مەم و زین بە پیتی لاتینی و لەگەڵ وەرگێڕانی تورکی. ئەو کتێبە بە ساڵان قەدەغە بوو بەڵام لە ساڵی ١٩٩١ دا دیسان چاپ کرا. من هێدی هێدی بە خوێندنەوەی ئەو کتێبە دەستم پێ کرد، بەڵام دیارە ئەوە کاتێکی زۆری برد، چونکە زمانی ' مەم و زین' زمانی کلاسیکە بۆیە بۆ تێگەیشتنی قامووسێکی زمانی کلاسیکیش پێویستە، قامووسی عەڕەبی و قامووسی فارسیش پێویستن. چونکە زمانی حەماسەی ئەحمەدی خانی زۆر قووڵ ودەوڵەمەندە.\nقازی: وەک دەزانین لە سەر دیپاچەی " مەم و زین" مشتومڕ زۆر کراوە. لەوێدا چەندین بەیت هەن. دەزانین کە خانی لە سەدەی ١٧ دا ژیاوە و لە زەمانی ویدا ئەو چەمکی نەتەوە وەک ئەمجۆرەی ئێستا ئێمە لە مانا و ناوەرۆکی تێ دەگەین، یان حاکمییەتی گەلیی بەو شێوەیەی ئێستا نەبووە. ئەو حوکمەی کە لە هەرێم و لە جیهاندا هەبووە تەنانەت لە ئوڕووپاش هەبوونی ئیمپڕاتۆریان بووە. بەو شێوەیە نەبووە کە دەوڵەت – نەتەوە هەبن، بەڵام وەک ئێوەش دەزانن لەو دیباچەیە دا خاڵی ئاوا هەیە نیشان دەدا ئەوەی لە زەینی خانی دا بووە بۆ ئەو سەروبەندی زۆر تازە بووە. ئەمن دەمەویست لە سەر ئەو گەنگەشە و دمەتەقەیەی کە لەو باەرەیەوە هەبووە دیتنی خۆت بڵێی . منیش چیرۆکێک دەزانم و بەسەرهاتێک دەزانم دواتر لەگەڵ ئێوە و بینەران بەشی دەکەم. ئێوە لە نووسراوەیەکدا بە زمانی ئینگلیسی کە سەبارەت بە پیرۆز کردنی مەم و زین تان نووسیوە لەوێدا دیتنتان لەگەڵ مامۆستا ڤان بڕاونێسن زۆر لەیەک نزیکە بەو مانایە کە ئەو سەردەمی لە ڕووی سیاسییەوە چەمکێک بە ناوی نەتەوە نەبووە.\nلیزنبێرگ: زۆر سپاس. ئەوەی باست کرد زۆر گرینگ و چاوڕاکێشە. وەک ئێوەش دەزانن خانی لە مەم و زین دا دەڵێ لەبەر ئەوە کتێبەکەی بە زمانی کوردی نووسیوە بۆ ئەوەی دەیویست بۆ گەلی کورد شتێک بە زمانی کوردی بنووسێ و لێرە چاپی مەم و زین هەیە کە جان دۆست بەرهەڤی کردووە و من دەمەوێ چەند بەیتی لێ بخوێنمەوە. خانی دەڵێ بۆیە کتێبەکەی بە کوردی نووسیوە بۆ ئەوەی:\n" دا خەڵک نەبێژتن کو ئەکراد / بێ مەعریفەتن، بێ ئەسڵ و بنیاد "، یانی لێرە دا خانی دەڵێ دەبێ دنیا بزانێ کە کورد گەلێکی زانان، بەڵام دوو بەیتی چاوڕاکێشی دیکەش هەن: "هەم ئەهلێ نەزەر نەبێن کو کورمانج/ تشتەک نەکرن ژ بۆ خوە ئارمانج ". یانی دوو شتی زۆر چاوڕاکێش هەن ئەو هەم سەبارەت بە زانست دەنووسێ و هەم سەبارەت بە عیشقیش. شتێکی چاوڕاکێش بوو کاک مارتین ڤان بڕاونێسن وا بزانم نزیکەی ١٥ ساڵ لەمەو بەر بوو وتارێکی نووسیوە و دەوێدا دەڵێ وشیاریی نەتەوەیی خانی شتێکی مۆدێڕن و تازەیە و ڤان بڕاونێسن جار جار هاتووەتە سەر ئەو باوەڕییە کە دیپاچە پارچەیەکی نوێ بێ . دیارە ئێمە هەموو دەزانین بەو قسەیە زۆر کورد عاجز بوون چونکە ئەوان دەیانگوت لە هەموو دەستنووسەکانی مەم و زین دا ئەو بەیتانە هەن و لە نوسخەی هەرە کۆنیش دا. بەلام کاک مارتینیش هەر وای گوتووە. ئەویش گوتی قسەکانی خانی فکرێکی مۆدێڕن و نوێ یە بەڵام ئەو بەیتانە لە هەموو دەستنووسە کۆنەکانیش دا هەن. بە ڕاستی ئەمن بە تەواوی لەگەڵ بۆچوونی کاک مارتین نیم کە ئەوەی خانی گوتوویە فکرێکی بە تەواوی مۆدێڕن بێ. هەر وەک ئێوەش گوتتان ئیرادە و ناسیۆنالیزمی نوێ بریتییە لە حاکمییەتی گەلیی، بە زمانی ئینگلیسی popular sovereignty، بە تایبەتی ناسیۆنالیزمی مۆدێرن لە پێوەندی لەگەڵ حاکمییەتی گەل دا فکرێک و ئیدێئۆلۆژییەکی شۆڕشگێڕانەیە، بەلام لە ' مەم و زین' دا ئەو فکری حاکمییەتی گەلیی، سەروەری گەل ئەو فکرە بە ڕاستی نییە، خانی باسی ئەوە دەکا کە میری کوردان دەبێ سەربەخۆ بێ و یارمەتی کوردان بکا. یانی حاکمییەت بە دەستی میرە و لە هەمان کات دا وشیاری ' نەتەوەیی ' خانی شتێکی شۆڕشگێڕانە نییە و شتێکی چاوڕاکێشی دیکەش هەیە ئەو لە مەم و زین دا باسی شانامەی فیردەوسیش دەکا و زۆر لە حیکایەت و چیرۆکەکانی فیردەوسیش دەگێڕێتەوە، بەڵام چیرۆکێکی فیردەوسی لە مەم و زین دا نییە ئەویش چیرۆکی ' کاوە ' یە. یانی کاوە بە دژی میر شۆڕش دەکا بەڵام لە هەمان کاتدا فیردەوسی دەڵێ کە لە زەمانی کاوە دا هەموو ساڵێ چەند منداڵیان گرتووە و هێناویانە چیا و لەوان کورد پەیدا بوون. و ئەمن واقم وڕما کاتێک زانیم ئەو چیرۆکە لە مەم و زین دا نییە. ڕەنگە خانی چیرۆکەکانی شانامەی نەخوێندبێتەوە و بۆیەش سەبارەت بەو ڕاپەڕینەش نانووسێ. جابۆ یە ئێمە دەتوانین بڵێین لە مەم و زین دا ڕەگەیەکی بیری " نەتەوەیی " هەیە ، بەڵام ئەوە وەک ئیدەئۆلۆژیی ناسیۆنالیزمی مۆدێڕن نییە، ئیدێئۆلۆژییەکی نوێ نییە بۆیە زیاتر لە سەر میر دەنووسێ و هەر وەها سەبارەت بە کیمیا. لە چەند پارچان دا ئێمە دەتوانین ببینین کە ئەوە حەماسەیەکی سەدەی حەڤدەهەمە. بۆیە مەم و زین حەماسەیەکی کلاسیکە و ئەگەر ئێمە بڵێین لە مەم و زین دا ناسیۆنالیزم و ولاتپارێزی مۆدێرن هەیە ئەوە قسەیەکی ئاناکرۆنیستە واتە لەگەڵ سەروبەندەکە جۆر دەرنایەتەوە چونکە ئەو دەمی ناسیۆنالیزم نەبووە.\nقازی: ئێوە لە وتارەکەشتاندا باستان کردووە و بە گشتی هەموان لە سەری ڕێکن کە خانی مەم وزینی لە سەر بنەمای چیرۆکی گەلیی " مەمی ئالان" کە لە فۆلکلۆر و سینگی خەڵک دا بووە هۆندووەتەوە و تەنانەت باسی ئەوەش دەکرێ فیردەوسیش لە نووسینی شانامە دا پشتی بەستووە بە خودایەک نامە. مامۆستا مایکڵ شایەد ١٩ ڤێرسیۆنی مەمی ئالانی کۆ کردووەتەوە و وەری گێڕاونەتە سەر زمانی ئینگلیسی. دیارە ناوەرۆکی " مەمی ئالان" و " مەم و زین" ی خانی لێک جیاوازن. هەم ئێوە و هەم مامۆستا مارتین ڤان پڕاونێسن لەو وتارەی دا کە ئێوە باستان کرد و لە ئەسڵی خۆی دا ئی ساڵی ١٩٩٥ ە. یانی ئەوە وتارێک بوو کە لە سێسەد ساڵەی نووسرانی مەم و زین لە ستۆکهۆڵم پێشکێشی کرد. کۆمەڵەی نووسەرانی کورد لە سوێد بەو بۆنەیەوە سێمینارێکی ساز کرد بوو مامۆستا مارتین ئەو مەقالەیەی لەو سێمینارە دا خوێندەوە بە ئینگلیزی بوو کە من بە کوردی وەرم دەگێڕا و بەر لەوەی کە وەرگێڕاوی ئەو وتارە لە گۆواری " گزینگ " دا چاپ بێ، لەو دەمیدا نەمر محەمەدی مەلا کەریم کە زانایەکی کورد بوو لە ئوڕووپا بوو. من نوسخەی وەرگێڕاوەی وتارەکەم بۆ نارد. دیارە ئەوەی مامۆستا مارتین نووسیبووی بە دڵی وی نەبوو بەڵام گوتی هەتا وتارەکە چاپ نەبێ من وڵامی نادەمەوە و لە سەری نانووسم. دوایە وتاری مامۆستا ڤان بڕاونێسن لە گزینگ دا چاپ کرا. دیارە ڤێرسیۆنی چاپکراوی ئینگلیسی هێندێک گۆڕانی تێدا کراوە. بەڵام دواتر مامۆستا محەمەدی مەلا کەریم لە سێ ژمارەی گزینگ دا وڵامی مامۆستا مارتینی دایەوە و دواتریش وەک نامیلکەیەک بڵاو بووەوە. وا بزانم لە هاوینی ٢٠٠٩ کۆنفڕانسێک بوو لە سلێمانی یانی دوای چاردەساڵ دوای سێمینارەی ستۆکهۆڵم، کە ئەتۆش لەوێ بووی لەگەڵ مامۆستا مارتین و لەوێ چوون سەردانی ماڵی محەمەدی مەلا کەریمتان کرد کە نەخۆش بوو و ئەو دیدارە بووە هۆی ڕەوینەوەی تەمی نێوانناخۆشی و ئاشت بوونەوە. ئەمن دەمەوێ بە کورتی باسی ئەو سەفەرە بکەی و دووهەم گەلۆ یەکەم تێکستی مەم و زین هەر ئەوەیە کە لە ڕۆژنامەی " کوردستان" دا بڵاو بووەتەوە یان بەر لەویش بە چاپکراوی هەبووە؟\nلیزنبێرگ: بە ڕاستی ئەوە زۆر سەفەرێکی خۆش بوو. لە سلێمانی کۆنفڕانسێکی گەورە هەبوو سەبارەت بە تەریقەی نەخشبەندی. ئێوارەیەک ئێمە چووینە ماڵی محەمەدی مەلا کەریم. دیارە من پێشتر سەبارەت بەو جیاوازی بیروڕایەم بیستبوو، بەڵام ئێوارەیەکی خۆش بوو. ئەوان نەک وەکوو دوو نەیار بەڵکوو دوو کەسی شارەزا لەگەڵ یەک ڕوو بە ڕوو بوون. ئەوان زۆر بە حورمەتەوە لەگەڵ یەکدی دوان، هەر چەند لەوانەبوو لەگەڵ بیروڕای یەکتریش نەبن بەڵام بە گشتی بە برایەتی و هەواڵەتی بەیەکەوە دانیشتن. دەکرێ بڵێێن ئەو دەمی زۆر کورد لە کاک مارتین ڤان بڕاونێسن عاجز ببوون چونکە ئەوان پێیان وا بوو ئەو گوتوویە پارچەی دیپاچەی ' مەم و زین" ساختەیە و ڕاست نییە. بەڵام ڤان بڕاونیشن قەت شتێکی ئاوای نەگوتووە. ئەمن تێ ناگەم بۆچی هێندێک کەس ئەوەندە دڵگران و عاجز بوون سەبارەت بە شتێک کە قەت نەگوتراوە. ئەو دیدارە لەو ئێوارەیە دا زۆر خۆش بوو. بەداخەوە ئێستا کاک محەمەدی مەلا کەریم نەماوە و وەفاتی کردووە بەڵام ئەمن زۆر دڵخۆشم کە ئەو دوو مرۆڤانەم بە یەکەوە دی و لە نزیکەوە گفتوگۆیان کرد. و دوای ئەو سەفەرەش ئەمن چەند جاری دی چوومەتە باکوور و باشوور و هەر کات کۆنفڕانسێک لە سەر ' مەم و زین' کرا بێ هەمیشە کەسێک سەبارەت بە کاک مارتین قسەی کردووە. سەبارەت بە پرسی لە مەڕ چاپی مەم و زین لێرە دا شتێکی سەرنجڕاکێش هەیە، زۆر دەستنووسی مەم و زین هەبوون بە تایبەتی لە باکوور، بەڵام زۆر کەمتر لە باشووری کوردستان. ئەمن لە سلێمانی جارێک چوومە ماڵی محمەد عەلی قەرەداغی ئەو زۆر لە سەر دەستنووسی کوردی دەزانێ. ئەو گوتی چەند دەستنووسی " مەم و زین" لە کتێبخانەی بەغدا دا هەبوون. بەڵام بە گشتی لە باشوور زۆر کەمتر هەیە و لە فۆلکلۆری کوردیش دا ئێمە دەتوانین بڵێین ڤێرسیۆنی " مەمی ئالان" یانی ڤێرسیۆنی زارەکی بە گشتی لە باکوور هەیە و لە باشوور زۆر کەمتر هەیە. ئەمن ناڵێم نینە، بەڵام کەمترن. و هەر وەک مایکڵ شایەدیش نووسیویەتی زۆر ڤێرسیۆنی دیکە هەن بەڵام لێرەش دا شتێکی سەرنجڕاکێش هەیە. زۆر کەس دەڵێن کە نەریتی زارەکی کوردان وەکوو هەموو نەریتی زارەکی جەماوەری شتی نەتەوەیین یانی بۆ وێنە لە ئوڕووپایە لە سەدەی ١٩ دا برایانی گریم فۆلکلۆری ئاڵمانیان کۆ کردووەتەوە و ئەوان گوتوویانە کە فۆلکلۆری تەواو و خالیس ئاڵمانی هەیە و تەبعەن ئەوانە حەکایەت و چیرۆکی ئاڵمانی بوون. ئەوەش بەشێک لە پڕۆژەی ناسیۆنالیستی بوو و لە هەمان کاتدا ئێمە دەتوانین بڵێین لە ئوڕووپا و لە ڕۆژهەڵاتی نزیک دا ئەو نەریتی زارەکی شتی تەنیا تاک نەتەوەیی نین یانی ئێمە دەتوانین ببینین بۆ وێنە لە کوردستانێ دا نەریتی زارەکی هەبوو بەڵام ئەو نەریتە فرە زمانی بوو، یانی زۆر ڤێرسیۆنی ' مەم و زین' بە زمانی ئەرمەنی و بە زمانی سوریانیش هەبوون و لە هەمان کاتدا ڤێرسیۆنی کوردی ' مەم و زین ' لە لایەن دەنگبێژ و عاشقی ئەرمەنی ڕا گوتراون. یانی ئەوە تەنیا موڵکی کوردان نەبوو، بەڵکوو ئەوە لە لایەن چەند کەس ڕا کە نە بۆخۆیان کوردن و نە زمانیان کوردی یە گوتراوە. و بە گشتی ئێمە دەتوانین بڵێین نەریتی زارەکی ڕۆژهەڵاتی نزیک شتێکی نەتەوەیی نییە بەڵکوو شتێکی کۆسمۆپۆلیت یان جیهان نیشتمانی یە. بۆ وێنە ئێمە دەتوانین لە نێو نەریتی زارەکی کوردی دا زۆر چیرۆکی شانامەی فیردەوسی ش ببینین. بۆیە دەتوانین بڵێین نەریتی زارەکی هەر کوردی یان هەر ئەرمەنی و یان هەر فارسی نییە. نەرێتێکی ئێرانی کەونارا هەیە. نەرێتێکی کۆسمۆپلیت وەک کۆسمۆپۆلیتیزمی لاتینی لە ئوڕووپا دا.\nقازی: بەڕێز لیزنبێرگ دیارە هەم مامۆستا ڤان بڕاونێسن و هەم ئێوەش لە وتارەکەتان دا باسی ئەوە دەکەن مەم و زینی خانی بە شێوەزاری سۆرانی کە هەژاری موکری وەخۆی کردووە یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٠ لە بەغدا چاپ کراوە. دیارە ئەوە لە بەغدا نەبوو بەڵکوو لە چاپخانەی شۆڕش داچاپ کراوە بەڵام لە پشت بەرگەکەی نووسراوە بەغدا ئەوە کراوەتە شێعری سۆرانی. بەڵام دەقێکی ' مەم و زین ' هەیە کە لە ساڵی ١٩٠٣، نەک مەمی ئالان بەڵکوو مەم و زین کاتێک کە ئۆسکار مان چووەتە سابڵاغ واتە مەهابادی ئەمڕۆ بەیتبێژ یان حەکایەخوانی کورد ڕەحمان بەکر بۆ گوتووە کە تێکەڵاوێکە لە پەخشان و شێعر و لە کۆتاییش دا دەڵێ: " یا ڕەبی ڕەحمان بەکر نەمری، بە چوار ڕۆژان ئەو بەندەی بۆ ساحێبی ئاڵمانی کرد تەواوە، ئێستا ڕوحوڵا لە سەر ساحێبی ئاڵمانی ڕاوەستاوە، ئاغای ساحێب بە ساغ و سڵامەتی لە هەموو دەریایان پەڕێوە، لە دایک و خوشکی خۆت بکەی سڵاوە. " چونکە ئۆسکارمان لە ماوەی سەفەرە دوورودرێژەکانی دا نامەی بۆ خوشک و دایکی خۆی نووسیوە. وا دیارە ئەوەی بۆ ڕەحمان بەکر باس کردووە. مەبەستم ئەوەیە ئەو دەقەی مەم و زین لە نەریتی زارەکی کوردیی سۆرانی دا هەیە بەڵام ناوەرۆکی لەگەڵ مەم و زین ی خانی جیاوازە چونکە لێرە دا مەم کوڕی پادشای یەمەنە و پەری ش لەو دەقە دا هەن وەک ئەوەی کە ئێوە نووسیوتانە بە پێچەوانەی ' مەم و زین' ی خانی کە باسی پەریانی تێدا نییە. پەرییەکان کە سێ خوشکن دەچن مەم دەبەنە لای زین و زین دەبەنە لای مەم و لە سەر بنەمای ئەو دەقەی مەم و زین خودالێخۆشبوو عوبەیدیلای ئەیوبیان لە زانکۆی تەورێز پلەی لیسانسی وەرگرتووە. مەبەستم ئەوەیە بڵێم ناوی مەم وزین بەر لە هەژاریش لە کوردیی سۆرانی دا هەبووە. گەلۆ ئێوە بیستوتانە لە هەورامی کوردیش دا مەم و زین هەبێ؟\nلیزینبێرگ: بە ڕاستی من نازانم ئەگەر بە هەورامیش هەبێ. بەڵکوو هاواڵی دیکە بزانن. من چەند جار پرسیومە و قەت نەمبیستووە ڤێرسیۆنێک بە هەورامیش هەبێ. ئەوە شتێکی چاوڕاکێشە کە بۆچی ئەوەندە زۆرتر و باشتر لە باکوور دا گوتراوە و زۆر کەمتر لە باشوور. تەبعەن لە باشوور نەریتی زارەکی و نەریتی فۆلکلۆری هەبووە و وەک ئێوە باستان کرد لە ساوجبولاغ ( مەهاباد) یش هەبووە بەڵام مۆتیڤی مەم و زین بە تایبەتی لە باکووری کوردستان دایە. ئێمە دەکرێ بپرسین بۆ چی وا بووە و بەگشتی وا گوتراوە کە لە ڕابردوو دا نەریتی ڕەسەنی زارەکی هەبووە و حەماسەی ئەحمەدی خانی لە سەر بنەمای ئەو نەریتە هەڵنراوە. ئەوە دەکرێ وا بێ بەڵام بە ڕاستی ئێمە نازانین چونکە ڤێرسیۆنی هەرە کۆنی زارەکی ئی سەدەی نۆزدەهەمن و وەک ئێمە دەزانین حەماسەی خانی ئی سەدەی حەڤدەهەمە. ئەمن قەت لە جێیەک نەمدیتووە بۆ وێنە مەلا مەحموودی بایەزیدیش سەبارەت بە ' مەم و زین' نووسیویە بەڵام تەنێ لە سەر حەماسەی خانی نووسیوە و باسی ئەوە ناکا کە نەریتێکی زارەکی ش هەبوو بێ. بۆ وێنە لە کتێبێ مێژوویی شەڕەفنامە واتە لە کتێبی شەڕەفخانی بتلیسی دا کە ئەمن خوێندوومەتەوە و لەوێدا کاتێک شەڕەفخانی جزیری باسی جزیرا بۆتان دەکا ئەو هیچ لە سەر مەم و زین یان حەماسەی مەمی ئالان نانووسێ. یانی بە ڕاستی ئێمە باش نازانین گەلۆ لە ڕابردوو دا نەریتیكی زارەکی هەبووە یان نا؟ دەبێ هەبووبێ، مومکینە هەبووبێ بەڵام ئێمە بە باشی لەو بارەیەوە نازانین. تەنێ جارێک یان دوو جار بەر لە خانی پێم وا بێ مەلای جزیری هێندێک باسی " مەمی ژار " دەکا، ڕەنگە لە یەکێک لە دەستنووسەکانی شەڕەفنامەی بتلیسیش دا دا پارچەیەک لە مەم و زین بە وێنا و هێمایەکی کورت باسی لێوە کرا بێ. ئەوە حەوجێی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر دەکا. بە گشتی دەتوانین بڵێین لە ڕابردوو دا نەک هەر نەریتێکی زارەکی هەبووە و بە دووی ئەو دا نەرێتێکی نووسراوەیی. لەو فەزا کۆسمۆپۆلیتەی ئەو زەمانی دا زۆر تێکەڵاوی و کۆنتاکت لە نێوان نەریتی زارەکی و نەریتی نووسراوەیی دا هەبووە. ئێمە دەکرێ ئاوای ببینین بۆ وێنە ئەگەر تەماشای شانامەی فێردۆسیش بکەین. هێندێک لێکۆڵینەوە سەبارەت بە فیردەوسی کراوە کە دەزانین هێندێک پارچە لە چیرۆکەکانی شانامە بە کوردیش گوتراون بۆ نموونە چەند ڤێرسیۆن بە هەورامی هەیە و لەم ڕۆژگارە دا چاپ کراون.\nقازی: مامۆستا هاوکاری من هەندرێن هەورامی کە بۆخۆشی خەڵکی هەورامانە و ئێستا لە ژووری فەرمانە دەڵێ نووسەر و لێکۆلەرەوەیەکی کورد بە ناوی نامیق هەورامی، ڤێرسیۆنێکی مەم و زینی بە زمانئ هەورامی، بە شێوەزاری هەورامی لە باشووری کوردستان چاپ کردووە. وا دیارە بە زمانی هەورامیش، بە شێوەزاری هەورامیش ڤێرسیۆنی مەم و زین هەیە.\nلیزینبێرگ: ئەوە خەبەرێکی خۆشە، گەلێک سپاس\nقازی: مامۆستا ئێستا دەتوانین بێینە سەر ئەو لایەنانەی مەم و زین کە دەکرێ بڵێین ئێوە کەشفتان کردووە چەمک و نۆڕمی وەکوو جێندر، وەکوو ئەوین ، وەکوو سێکسوالیتی یان جینس لە " مەم و زین" ی خانی دا. ئێوە لە وتارەکەتان " مەم و زینی ئەحمەدی خانی ، پیرۆز کردنی حەماسەی نەتەوەیی کورد " دا بە دروستی دەنووسن لایەنی تەسەوف، لایەنی عارفانە لە مەم و زین دا هەر چەند هێندێکان باسیان لێوە کردووە بۆ وێنە مەلا مەحموودی بایەزیدی یان دواتر خەڵکی دیکەش، بەڵام لێکۆڵینەوەی ئێوە لەو بارەیەوە بە تایبەتی ئەوەی کە ئێوە بۆ ئارگومنێنتەکەتان شێعری خانی بۆ خۆی دەکەنە پاڵپشت زۆر چاوڕاکێشە جا ئەگەر بکرێ باسەکەتان لە جێندر واتە جینسی کۆمەڵایەتی لە مەم و زین دا درێژە پێ بدەین.\nلیزنبێرگ: زۆر سپاس، ئەو باسە زۆر سەرنجڕاکێشە چونکە ئەمن بۆ لێکۆڵینەوە ئاکادێمیەکانی خۆم دا جار جار لە مێژووی جینسییەت واتە history of sexuality م کۆڵیوەتەوە و بە تایبەتی فەیلەسووفێکی فەڕانسەیی بە ناوی میشێل فۆکۆ سەبارەت بەو مێژووە زۆر شتی نووسیوە. دیارە ئێمە دەزانین کە ژن بوون و مێر بوون شتی تەبیعی یە و جینسییەتێش تەواو شتێکی تەبیعی یە. بەڵام فۆکۆ دەڵێ مەفهوومی ژن و پیاو و مەفهوومی جینسییەت خاوەن مێژووی لەمەر خۆیانن. فۆکۆ بە تایبەتی لە مەڕ یۆنانی کلاسیک دا نووسیویە، بەڵام ئەگەر ئێمە لە هیندووستانی کلاسێک و چینیش بڕوانین لەوێش دەتوانین ببینین مەفهووم و نۆڕمی جێندر واتە مەفهوومی ژن و پیاو و مەفهوومی جینسییەتیش زۆر کەم وە مەفهوومی مۆدێڕن دەچن. لەوێش دەتوانین ئێمە مێژووی جینسییەت و مێژووی ژن و پیاو ببینین. کاتێک ئەمن ئەوەم خوێندەوە لە ناو مەم و زین یش دا تووشی ئەو نۆڕمە هاتم. تەبعەن هەر وەک ئێوە گوتتان خانی لە مەم و زین دا بە تایبەتی سەبارەت بە عیشق دەدوێ. وەک ئێمە دەزانین عیشق لە بناوانی خۆی دا مەفهوومێکی عارفانە و سۆفیانەیە، بەڵام لە هەمان کات دا خانی باسی عیشق و دڵداری لە نێوان پیاو و ژنیش دا دەکا. بۆ وێنە ئەوینی نێوان مەم و زین. بەڵام زۆر فۆڕمی دیکەی عیشق لە ناو مەم و زین دا هەیە و ئەمن لە باوەرە دام ئەگەر ئێمە بە مەفهوومی تیوریکی جینسییەت چاو لە بەرهەمی مەم و زین بکەین دەتوانین چەند شتی تازەش ببینین. بە ڕاستی ئەوە بۆ منیش وەک شتێکی سەیر و چاوەڕوان نەکراو بوو، چونکە زۆر کەس لەم ڕۆژگارە دا پێیان وایە نۆڕم و پێوەری جینسییەت هەمیشە وەک ئێستا بوون، بۆ وێنە ئەمڕۆ گەلێک کەس دەڵێن لە دینی ئیسلام دا هاوڕەگەز خوازی قەدەغەیە بەڵام ئێمە دەزانین لە دەقی کلاسیکی ئەدەبییاتی فارسی دا زۆر باسی عیشق و دڵداری هاو ڕەگەزان نووسراوە. بۆ وێنە نووسەری ئاوا دەبینی کە باسی کوڕی جوان دەکا کە ئاشقی بووە و ئەو بە مەعشووقی خۆی دەزانێ. یانی ئەو جۆرەی کە ئێمە دەیبینین ئەوە عیشقێکی هاوڕەگەزییە، بەڵام لە سەردەمی کۆن دا ئەو پێوەندییە بەو شێوەیەی ئێستا نەبیندراوە. ئێمە هەموو دەزانین کە لە قورئان دا وەک کارێکی قەدەغە باسی لەوات (لواط) هاتووە، لەوات وەک کردەوەیەک بووە و عیشق خۆشەویستییەک بوو لە دڵی مرۆڤ دا. جا لە مەتنی کۆن دا و لە ئەدەبیاتی کلاسیکی فارسی دا عیشق و لواط دوو شتی تەواو سەربەخۆن و وەک ئەو ڕۆژگارە وەکوو شتێیکی وەکوویەک نەدیتراون.\nقازی: ئەگەر بکرێ نموونەی لە ' مەم و زین ' دا باس بکەی.\nلیزنبێرگ: ئەوە بۆ منیش زۆر سەیر و چاوەڕواننەکراو بوو کاتێک من سەبارەت بە مەفهوومی ' عیشق ' لە مەم و زین دا دەمنووسی بۆ وێنە کاتێک کە مەم و تاژدین، زین و ستی دەبینن تەبعەن ئێمە دەزانین کە دە چیرۆکەکە دا مەم و تاژدین جلوبەرگی ژنانەیان دەبەر کردووە و ستی و زینیش بەرگی پیاوانەیان پۆشیوە. ستی و زین کە جلکی پیاوانەیان دەبەر کردووە ئەگەر حەزیان لێک کردبا ئەوە شەرم بوو، عەیب بوو کاری کرانێ نەبوو. ژن ناتوانێ حەز لە ژن بکا. بەڵام لە هەمان کات دا بۆ مەم و تاژدین ئەوە هیچ کێشەیەک نییە.و لە هەمان کاتدا شتێکی دیکەش هەیە ئەویش ئەوەیە هاواڵەتی لە نێوان مەم و تاژدین دا وەک عیشقیش دەبیندرێ. یانی خانی بە ئاشکرا دەڵێ ئەوان نەک هەر هاواڵن بەڵام هەر دووکیان عاشقیشن. لە بەیتی ٤٦٣ لە چاپی جان دۆست دا لەمەڕ مەم و تاژدین دا دەڵێ: " هەرچەندی برایێ ئاخیرەت بوو، تە دگۆ دنێ و ئاخیرەت بوو". یانی مەم و تاژدین برای ئاخیرەت بوون. دوو بەیتی دیکەش هەیە " ئەو هەر دوو جوان و لێک عاشق/ ئەو هەر دوو برا و پێکڤە سادق" و ئێستا شتێکی سەرنجڕاکێش مەم و تاژدین وەک لەیلا و مەجنوون باسیان دەکرێ. " یەک قەیسی زەمانە یەک لەیلا / یەک وامیقی عەسرە یەک عەزرا"\nقازی: یانی دیارە خانی هەم ئاگادار بووە لە لەیلی و مەجنوون واتە لەیلی و قەیس کە قەیس دوایە شێت بووە و بووەتە مەجنوون و هەم ئاگادار بووە لە بەسەرهاتی نامیق و عەزراش.\nلیزنبێرگ: بەڵێ. ئەوە شتێکی سەرنجراکێشە کە خانی هەر باسی هاواڵەتییان ناکا، بەڵکوو هاواڵەتییەکەیان وەک عیشقیش دەبینێ.\nقازی: مامۆستا ئێستا نزیکەی دە دەقیقەمان کات ماوە بگەینە سەر چەمکی کۆسمۆپۆلیتیزمیش. هەر وەک ئێوە لە مەقالەکەتان " پیرۆز کردنی حەماسەی نەتەوەیی کورد " دا باستان کردووە لەمەڕ کۆسمۆپۆلیتیزم لە ئەدەبی فارسی دا بەڵام کاتێك ئەوە دەڵێین دەبێ ئەوەش بڵێین کە ئەو دەمی زمانی فارسی تەنێ لەمەڕ وڵاتی ئێرانی ئێستا نەبووە یانی جوغرافیایەکی بەربەرینی وەبەر داوە و هەتا بەر لە داهاتنی " ڤێرناکیولاریزاسیۆن" لە عوسمانی دا زمانی فارسی باوە بووە و ڕەواجی هەبووە. و پاشان ئەگەر دەکرێ باسی هاوتای مەم و زین دە ئەدەبی گورجی و ئەرمەنی ش دا بکەن. چونکە لەو ڕووەوە لێکۆڵینەوەتان کردووە ئەگەر ئەوەش باس بکەن لە جێی خۆیدا دەبێ.\nلیزنبێرگ: بۆ ئەوەی نەکا هێندێک لە بینەران لە قسەکانی من عاجز بن ئەمن ناڵێم مەم و تاژدین هۆمۆسێکسوێلن بەڵام من دەمەویست بڵێم نۆڕمی جینسییەت و عیشق لە سەردەمی کلاسیک دا وەک نۆڕمی ئەمڕۆ نەبوون. یانی دە مەم و زین دا عیشق شتێکی ئەخلاقی یە و شتێکی جینسی نییە. ئەوە شتێکی سەرنجڕاکێشە. وەک من پێشتریش باسم کرد نەریتی زارەکی کۆسمۆپۆلیت هەبوو. ئێمە دەتوانین بڵێین ئەوە شتێکی ئێرانی بوو یان لەگەلێک زمانی ئێرانی دیکە دا هەبوو.\nقازی: بۆ کۆسمۆپۆلیتیسم دەکرێ بڵێین جیهان نیشتمانی\nلیزینبێرگ: بەڵێ جیهان نیشتمانی وشەیەکی جوانە. یانی لە ئوڕووپا کۆسمپۆلیت زمانی لاتینی بوو و لە هیندووستان زمانی سانسکریتی کلاسیک و ئێمە دەتوانین بڵێین زمانی فارسی ئەدەبی بۆ وێنە زمانی فیردەوسی، زمانی نیزامی و زمانی ڕوومی و زمانی حافز وەک زمانێکی کۆسمۆپۆلیت دەبیندرا و بە تایبەتی لە چوارچێوەی ئیمپڕاتۆری عوسمانی و سەفەوی دا لە باڵکانەوە، لە بۆسنیا و ئاڵبانی ڕا هەتا هیندووستان و بەنگالادێش وەک زمانی ئەدەبی پێی دەنووسرا. بەڵام هەر وەک ئێوەش گوتتان بە تایبەتی لە سەدەی شازدە و حەڤدە دا لە ئیمپراتۆری عوسمانی دا هێدی هێدی زمانی زارەکی وەک زمانی نووسینیش سەر هەڵدەدەن، نەک لە مەر زمانی کوردی بە بەرهەمی عەلیی تەرەماخی و ئەحمەدی خانی، بەڵام لە هەمان کاتدا زمانی ئەرمەنیی مۆدێڕن و زمانی یوونانی مۆدێڕن و زمانی ڕۆمانی و بولگاری وهتاد. ئەوانیش وەک زمانی نووسین دەکار کران. و ئەو گۆڕانی زمانی زارەکی بە زمانی نووسین ئێمە بە ئینگلیسی پێی دەڵێین پێواژۆی vernacularisation، مخابن من هەتا ئێستا وشەیەکی هاوتای کوردیم بۆ نەدۆزیوەتەوە.\nقازی: هەر وەک گوتتان دەکرێ بڵێین ڤێرناکیولار زمانێکی زارەکی خۆماڵی یە کە خەڵک قسەی پێ دەکەن و پێواژی کردنی بە زمانی نووسین دەبێتە ڤێرانکیولاریزەیشن.\nلیزنبێرگ: کردنی زمانی زارەکی بە زمانی نووسین. لێرەش دا شتێکی سەرنجڕاکێش هەیە کە ئەو شارستانییەتی کۆسمۆپۆلیتی ئێرانی/ فارسی نەک هەر لە ناو گەلانی موسڵمان دا خوێندراوە بەڵکوو لە ناو گەلانی مەسیحیش برەوی بووە. ئەمن جارێک وتارێکم نووسیوە و تێیدا باسم کردووە چلۆن حەماسەی نەتەوەیی کوردی یانی حەماسەی ئەحمەدی خانی نووسراوە چەند سەد پێشتریش حەماسەی گورجستانی نەتەوەیی نووسراوە، ناوی ئەو حەماسەیە بە گورجی ვეფხისტყაოსანი /vepkhnist’q’aosani بووە کە مانای کوردییەکەی دەبێتە " پاڵەوانێک لە دێوجامەی بەور دا" ئەو حەماسەیەش وەکوو حەماسەی ئەحمەدی خانی بە ئاشکرایی دەڵێ دەبێ ئەمن بە زمانی گورجی بنووسم هەرچەند چیرۆک لە وڵاتی فارس/ ئێرانی زمانیشەوە هاتبێ. ناوی نووسەرەکەی شۆتا ڕۆستەڤێلی یە و لە سەدەی دوزادەهەم دا گوتراوە. لە سەر بنەمای هەمان ئەدەبی کلاسیکی فارسی هەڵنراوە بەشێوەیەک لە شێوەکان وەک بەرهەمی ئەحمەدی خانی واتە مەم و زین وایە. لە هەمان کاتدا حەماسەیەکی نەتەوەیی ئەرمەنی هەیە کە پێشتر لەوەی گورجیش گوتراوە ناوی داودی ساسوونی یە یان قارەمانانی ساسونی ، مەجنوونانی ساسوونی یە و تەنیا ڤێرسیۆنی زارەکییەکەی دەست کەوتووە کە دواتر نووسراوەتەوە و لێکۆلەرەوەی ئەرمەنی دەڵێن شتێکی هەتا بڵیی کۆنە، بەڵام بەر لە سەدەی شازدەهەم پێی نەزاندراوە. لە سەدەی شازدەهەم دا دوو کەسی پورتوگالی دێنە ئەرمەنستانێ و دەڵێن حەماسایەکی زارەکی یان دۆزیوەتەوە سەبارەت بە کەسێک بە ناوی داودی ساسوونی.\nقازی: با ئێستا بێینە سەر وەرگێڕانی ' مەم و زین ' ئێوە لە سەر ئەو بابەتە کارتان کردووە بۆ ئەوەی وەری بگێڕن بۆ سەر زمانی هولەندی، چونکە دەزانین چەند وەرگێڕانی ئینگلیسی مەم و زین هەیە، بە فارسی هەیە، و هەژاری موکریانی کردوویەتە سۆرانی، بە عەڕەبی هەیە. ئێوە حەولتان داوە بیکەنە هۆلەندی و ئەوە چۆنە؟\nلیزنبێرگ: بە داخەوە خەبەرێکی هێندە خۆشم پێ نییە لەو بارەیەوە. ئێستا ئەوە نزیکەی دە ساڵە ئەمن مەم و زین م وەرگێڕاوەتە سەر زمانی هولەندی و بە شێعر وەرم گێڕاوە. من ڕووم لە چەند وەشانخانان نا و پرسیارم لێکردن گەلۆ دەیانەوێ ئەو کتێبە چاپ بکەن؟ بە گشتی وڵامیان ئەوە بوو لە هولەند بازاری فرۆش بۆ ئەدەبیاتی کلاسیکی کوردی نییە و ئێمە ناتوانین و دواتر بەڕێوەبەری یەکێک لە وەشانخانەکان گوتی شتێکی سەرنجڕاکێشە ئێمە دەمانەوێ چاپی بکەین بەڵام سالێک دواتر ئەو بەڕێوەبەرە خانەنشین بوو و کارەکەی تەواو کرد و من دیسان گەڕام و وەشاخانەیەکی دیکەم دۆزیوەتەوە و ئەوان دەیانەوێ چاپی بکەن بەڵام دەڵێن ئەگەر دەکرێ ئەمن وەرگێڕاوێکی پەخشانیان بدەمێ بۆ ئەوەی بڵاوی کەنەوە. مخابن جارێ کارەکەم تەواو نەبووە و ئەگەر خودا یار بێ ساڵی داهاتوو ئەمن وەرگێراوی هولەندی مەم و زین چاپ دەکەم.\nقازی: ئەی مامۆستانە ئەو دەقانەی بە ئینگلیسی هەن چۆنن، ئەوەی سەلاح سەعدوڵا بۆ نموونە؟\nلیزنبێرگ: ئەمن پێم وایە وەرگێڕاوەکەی سەلاح سەعدوڵا باشترینە دە ناویان دا. بە تایبەتی لە مەر لایەنی تەسەوف و عارفانە زۆر بە دروستی بە زمانی ئینگلیسی وەری گێڕاون. لە مەم و زین دا هەم زاراوە و فەرهەنگی زانستی و هەم عارفانە و سۆفیانە هەن، ئەگەر تەماشای دەقەکانی دیکە بکەی دەبینی وەرگێڕانی ئەو چەمکانە بۆیان زەحمەت بووە، بۆ محەمەدەمین بۆزئەرسلانیش جار جار زەحمەتە.\nقازی: بەڵام کارەکەی مامۆستا بۆزئەرسلان ڕەخنەی لێ گیراوە بە تایبەتی لە لایەن مامۆستا هەژار ڕا. هەژار باسی ئەوەی کردووە و دەڵێ هەر وەک بەدرخانی پەسنی مەم و زین یان داوە و گوتوویانە کتێبی کوردانە. هەژار باوەری وایە دەبێ دەست لە مەم و زین وەر نەدرێ و چۆنی خانی نووسیویە ئاوا ئاستە بکرێ. بەڵام مامۆستا بۆزئەرسلان پەیڤە عەڕەبییەکانی کردووەتە کوردی مۆدێڕنی ئێستا کە لەوانەیە زۆر جار بۆ خوێنەرەوەی کورد مەفهووم نەبێ و لێی تێنەگەن. بۆچوونی ئێوە لەو بارەیەوە چییە؟\nلیزنبێرگ: بە ڕاستی ئەمن نامەوێ ڕەخنە لە کاک حەمەدەمین بۆزئەرسلان بگرم. کارەکەی وەی گەلێک گەلێک گرینگ بوو بۆ هەموو کوردان. ئێمە دەبێ زۆر سپاسی لێ بکەین. بەڵام پێویستی بە وەرگێڕانی مۆدێڕن هەیە و ئەوەش کێشە ساز دەکا. لە بەر ئەوەی کە زمانی ئەحمەدی خانی بە ڕاستی زمانێکی کلاسیکە و گەلێک پەیڤ و وشەی تێکنیکی عارفانە و زانستی کلاسیکی تێدایە و هەر وەها فەلسەفەی ئیسلامی کلاسیکیشی تێدایە. چاپی جان دۆستیش هێبانە سەر زمانی کوردی ئەمڕۆیە واتە کوردیی مۆدێڕن و نوێباو. بەڵام موشکیلە ئەوەیە ئەگەر ئێمە دەقەکە بە زمانێکی مۆدێڕن، کوردی یان تورکی یان فارسی وەربگێڕین یان ئینگلیسی لە وانەیە ئێمە هێندێک چەمکی تەسەوف مان بەسەر دا تێپەڕێ بۆ وێنە وەرگێڕانی هەژار باشە بەڵام ئەو وتەی " عیشق" ی بە "خۆشەویستی " وەرگێڕاوە. تەبعەن ئەوە وشەیەکی ڕاستە بەڵام مانا عارفانەکەی ناگەیێنێ. جابۆیە لە وەرگێڕان بە زمانی مۆدێڕن دا لەوانەیە ئێمە مانا تەسەوفوییەکەی لە کیس بدەین. بۆیە وەرگێڕان بە زمانی مۆدێڕن گەلێک زەحمەتە بەڵام من لەو باوەڕە دام کاک سەلاح سەعدەڵا زۆر چاکی وەرگێڕاوە.\nقازی: مامۆستا لە کۆتایی دا فەموو بە کورتی قسەکان بێنەوە سەر یەک چونکە کاتمان خەریکە تەواو دەبێ.\nلیزنبێرگ: بە ڕاستی نازانم بڵێم چی هەر دەتوانم بڵێم ئەمن جارێکی دیکە زۆر سپاستان دەکەم منتان بانگهێشتن کرد بۆ بەشداری لەم بەرنامەیە دا. و من هیچ هەست ناکەم ئێمە ئەوە زیاتر لە چل دەقیقە قسەمان کردووە. وەخت زۆر خێرا تێپەڕی و هیوادارم جارێکی دیکە بکرێ ئێمە درێژە بە گفتوگۆی خۆمان بدەین. سڵاو دەکەم لە گشت لایەک و هیوادارم جاری دیکە نەک لە ڕێگای ئینترنێتەوە بەڵکوو لە نزیکەوە یەکتر بە ساخ و سڵامەتی ببینین. سەرچاوان.\nقازی: زۆر سپاس مامۆستا لیزنبێرگ گەلێک سپاس بۆ بەشداریتان لەم بەرنامەیە دا و ئەو زانیارییە بە کەلکانەی پێشکێشتان کرد. گەلێک سوودیان دەبێ بۆ بینەران لە مەڕ مەم و زین . بینەرانی خۆشەویست بەم شێوەیە ڕاوێژی ئەمجارەشمان بە کۆتا دێ، تاکوو ڕاوێژێکی دیکە لای ئێوەمان خۆش.\nتێبینی: ئەم هەڤپەیڤینە لە ئێوارەی ڕۆژی چوارشەمە ٣-ی فێورییەی ٢٠٢١ ئاستە کراوە و سەعات ٧-ی ئێوارەی پێنجشەمە ٤-ی فێوریە لە بەرنامەی ڕاوێژی تێلێڤیزیۆنی ستیڕک دا بڵاو کراوەتەوە. لەم وتووێژەدا مامۆستا مکاییل لیزنبێرگ بە کوردی کورمانجی قسەی کردووە و بە ئاگاداری خۆی لێرەدا هێنراوەتە سەر شێوەزاری سۆرانی.\nوتوێژ لەگەڵ پڕۆفێسۆر عەبباس وەلی دیواری ئێتنیکی و لەمپەرەکانی بەردەم بزووتنەوەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان


لیژنەكان: بوتڵی غازی ماڵان كێشەی نیە“نرخی غازی شلی ئۆتۆمبێل و شۆفاژ بەرزدەبێتەوە” – تۆڕی میدیایی خەڵک\nلیژنەكان: بوتڵی غازی ماڵان كێشەی نیە\n“نرخی غازی شلی ئۆتۆمبێل و شۆفاژ بەرزدەبێتەوە”\n2020/02/01 - 9:00 PM\nسەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، كێشە لە غازی ماڵان لە سلێمانی بوونی نیە و تەنها كێشەكە لە غازی شلی شۆفاژ و هاوشێوەكانیدایە، دەشڵێت: “لە دوكانێكی بریكاری غازی ماڵاندا 300 بوتڵ بە پڕی گیراوە”.\nلەشكر حەمید، سەرۆكی لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی بە (خەڵك)ی ڕاگەیاند، لە سنوری پارێزگای سلێمانی هیچ كێشەیەك لە غازی ماڵاندا نیە و بڕی پێویست ڕۆژانە بەردەستە.\nوتیشی، “لە دوكانێكی بریكاری غازدا 300 بوتڵی پڕ لەغاز دەستی بەسەردا گیراوە، ئەوەی ئێستا هەیە قەیرانی غاز نییە، بەڵكو هەندێك لە بریكارەكان غازەكان هەڵدەگرن بۆ ئەوەی بەگران بیفرۆشنەوە”.\nڕاشیگەیاند، كێشەی غاز لەو غازەدایە، كە بۆ ئۆتۆمبێل و گەرمكەرەوە مەركەزییەكانی ماڵان بەكاردەهێنرێت، كە نرخەكەشی بەرزبۆتەوە، هۆكارەكەشی كێشەی كۆمپانیاكانە و لە ئێستادا هەوڵی چارەسەركردنی دەدرێت.\nبتڵی غازلیژنە هاوبەشەكانی قائمقامیەتی سلێمانی\nكۆبوونەوەی سەركردایەتی یەكێتی كۆتاییهات\nلە بیارە سبەینێ كرا بە پشوو


شەماڵ عادل سەلیم / بژی خائینان و مردنیش بۆ شۆڕشگێڕڕان\nداوام لە منداڵەکانم کردووە لەدوای مردنم لەسەرگلکۆکەم بنووسن : (بژی خائینان و مردنیش بۆ شۆرشگێران ) ، ئاخر منێکی زیندانی سیاسی و پێشمەرگەی دێرین و شایەدحالێکی زیندووی قەتلوعامی ( ئەنفال ) ، قەت لەوبڕوایە دا نەبووم دوای روخانی ڕیژێمی بەعسی گۆڕبەگۆڕ، پێشمەرگە و شۆرشگێرە دێرینەکان و بنەماڵە سەربەرزەکانیان و خانەوادەی شەهیدە سەربەرزەکانمان لەپەراوێز بن ، فەرامۆش بکرێن و هیچ حسابێکیان بۆ نەکرێت ،رێک بەپێچەوانەی خائینان و موستەشارە ئەنفاڵچییەکان و پاڵەوانی مەفرەزەخاسەکان و بەعسییە سەدامییەکان، ئەوانەی ئەمرۆ لەسایەی دەسەڵاتی کوردی زۆر لەجاران پۆشتە تر و بەدەسەڵاتترو قەدرگرانتروخۆشەویستترن .\nبەڵێ ئەو ئەنفاڵچییانەی هەتا دوانەفەسی ( سەرۆکەکە قێزەوەنەکەیان ) خزمەتیان کردوو دەستیان هەتا بن هەنگڵیان بە خۆێنی کوردستانیان سور کرد ، ئەو ئەنفاڵچییانەی بەهەزاران خەڵکی خێرلەخۆنەدیوی کوردستانیان ئەنفال کرد و دڵسۆزانە بۆ حزبی بەعسی فاشی دەجەنگان و ئێمەمانانیان بە ( موخەریب و عەمیل ) ناوزەد دەکرد ، ئێستایش لەسایەی دەسەڵاتی کوردی ، کوردێکی دلسۆزی عەیار ( ٢٤ ) ن ،و زۆر لە ئێمە پۆشتەترو تێروپرترو لەپێش ترن ، دیوەخانەکانیان ، ڤێلاکانیان ، مەزرەعەکانیان هەمیشەی جمەی دێت ، ئەوەی لەسەردەمی ( بابە سەددام ) نەیاندیبوو ئەمرۆ لەسایەی حزبە زەبەلاحەکانی هەرێمی بەتەمای خودا بینیان و دەیبینن ، رێک بەپێچەوانەی پێشمەرگە دێرینەکان و بنەماڵەی شەهیدو ئەنفالکراوەکان کە ئازیزانیان بەدەستی ( فرسانەکانی قادسییەی سەددام و شۆرشگێرەکانی ئەمرۆ ) لە عەرعەرو نووگرەسەلمان زیندەبەچالکران و ئەمرۆش لەنەهامەتیدا دەژین ، بەڵام چ ژیانێک ، سەد خۆزگە بە مردن دەخوازن ، تەماشاکەن چ کارەساتێکە ...!!\nئاخر کەس هەیە (قاسم ئاغا) ی کۆیە نەناسێت ؟ کەس هەیە نەزانێت ئەو ( فرسانە پاڵاوانە ، موستەشاری فەجی ٨٥ ی سوک ) چەندە دلسۆزی ( سەید رەئیسی گۆر بەگۆڕ بوو ) ؟ کەس هەیە گوێی لە گلەییەکەی نەبووبێت کاتی لەخزمەت ( سەرۆک سەددام ) لەدوای راپەرین لە کۆبوونەوەیەکدا پێ گوت : ( سەیدی ، من زۆر بەئازارم ، له رۆژانی سه‌ره‌تای راپه‌ڕین له 5 و 6 ی ئادار 1991 ، دوام لە ( رەفیقی فەرماندە عەلی شەلال ) کرد کە به چه‌کی کیمیاویی لە ڕانیه و چوارقوڕنه بدات و ( موخەریبەکان لەناوببات ) ، بەڵام بەداخەوە بەقسەی منیان نەکرد).\nکەس هەیە ئەو گرتە ڤیدێۆیەی نەبینیبێت کە ( ئاغا ) لەسەر لاشەی پیرۆزی هەردوو هاوڕێیە نازدارەکانم ( شەپۆل و رێباز ) لە چیای کۆسرەت ڕاوەستاوە ، دوای ئەوەی لەشەرێکی دەستەو یەخەدا بەبرینداری دەکەونە دەستیان ، هەر لەو گرتە ڤیدێۆیەدا قاسم ئاغا دەڵێت : (من بەختەم تەنها لە ڕاوە شیوعی هەیە )...؟!\nمن لێرەدا نامەوێ تاوانەکانی ئەو ( شورشگێرە پالەوانەی ئەنفال و چیای کۆسرەت و قوڕە بەرازە ) باس بکەم چونکە لای هەمووان بەبەڵگەوە بینراوەو بیستراوە و هەر بۆیەش دادگای باڵای عیراق بریاری دەستگیرکردنی ( قاسم ئاغا )ی داوە ، بەڵکو ئەوەی دەمەوێت لێرەدا بیڵێم ئەوەیە : دوای ئەوەی بۆ هەموومان ئاشکرا بوو کە ( قاسم ئاغا ) لە شاری هەولێر لە ژیانێکی شاهەنەدا دەژیت و باشترین چەک و سەیارەو کۆمەلێک ( بۆدیگاردی ) بەخیبرەو تەجرەبەی ساڵانی هەشتاکانی لەدووە و دەیپارێزن ، (داوا و تکاو و رەجا ) لە حزبی شیوعی کوردستانی دەکەم ، وەک وەفایەکی ئەخلاقی بۆ شەهیدە سەربەرزەکانی ، ئەوانەی بەدەستی ( قاسم ئاغا ) لە ئاداری ١٩٨٩ لە چیای کۆسرەت شەهیدکران ، داوا لە سەرکردایەتی حزبی شیوعی دەکەم کە هەرچی زووە سکالا لەسەر (پاڵەوانی ئەنفال ، بکوژی هاوڕێیانیان ) تۆمار بکەن ، و لەوەزیاتر بێدەنگ نەبن ، چونکە گەل و خانەوادەی شەهیدان و قوربانیان و مێژوو روحم بە هیچ کەس ناکات .


گەندەڵییەكانى كوردستان تى ڤى لە ڕێگەى بەرنامەى دەشنێ مورادەوە\nکارمەندێکی کوردستان تیڤی\nTuesday, 02.21.2012, 12:00\nوو تویانە كە (جام پربوو لێى دەرژێ) بەراستى زۆر جار كە دەبینین خەلك هانا بۆ سەر شەقام دەبات و دەكەوێتە راست و چەپى خۆى و سنگى دەداتە بەر گوللە بێگومان لە خۆرا نییە و بە چاوى خۆیان دوور و نزیك ئاگادارن كە چۆن بەرهەم و سەروەتى ئەم ووڵاتە لە لایەن كۆمەڵێكەوە بۆ خۆیانیان قۆرخ كردووە و كەسیش نى یە لێپێچینەوەیان لەگەڵ بكات .\nبابێمە سەر ئەسڵى بابەتەكە\nنمونەیەكى زۆر زەق و دیارى (كوردستان تى ڤى) كە چۆن سەرەراى ئەو بودجە زەبەلاحەى كە لە لایەن حكومەتەوە بۆى دابین كراوە كە ساڵانە نزیكەى (12000000) دوانزدە ملیۆن دۆلارە ئەگەر حكومەت نى یە كەواتە حزبە ئەى حزب لە كوێى دێنێت ؟، كەچى لەناو خوودى كەناڵەكەشدا چەند چەتەیەك خەریكى تەخشان و پەخشان كردنى پارەن.\t\nكورتەیەك لە بارەى گەندەڵی بەرپرسە یەكەمەكانى ئەو كەناڵە\nئەوانەى ئەگەر جاروباریش تەماشاى كوردستان تى ڤى یان كردبێت دەزانن وەكیلى سەرەكى بەشى ریكلامى ئەم كەناڵە كۆمپانیایەكە بە ناوى (ئۆپت) ئەم كۆمپانیایە خاوەنەكەى بە رەسمى (ئیبراهیم بەروارى)ەیە پێشتر كارمەندى ئەم كەناڵە بووەو ئێستا كۆمپانیایەكى لەم شێوەیەى هەیە و مێردى (بەسۆز حاجى) كە لە دواى شوكردنى بەم ئیبراهیم ناوە لە شاشە دوورخرایەوەو ئێستا مێردەكەى ئیشى بەرهەمهێنان دەكات.\nپرسیار لێرە ئەوەیە ئیبراهیم بەروارى راستە بەرەسمى خاوەنى ئەم كۆمپانیایە بەڵام ئایا ئەم بە تەنهایە و لەو برە پارە زۆرەى وەك داهاتى ریكلام دێت بۆ كوردستان تى ڤى ئیبراهیم بەروارى بە تەنها دەیخوات؟ ئایا تەنها داهاتى ریكلام یان لە بودجەى مانگانەش بیر لە بردنى بەشێكى پارەكە دەكەن؟\nبۆ وەڵامى ئەم پرسیارە دەڵێم نەخێر لەم قازانجە كە مانگانە سەدان هەزار دۆلار تێدەپەرێنێت (دلێر محمد عیسا) (بەڕێوەبەرى كارگیڕى) شەریكى سەرەكى و تەواوى ئەم قازانجەیە كە وەك نوێنەرى (كاروان ئاكرەیى) بەڕیوەبەرى گشتى كەناڵەكە جگە لەمە دەیانەوێت ببنە خاوەنى بەشێكى ئەو بودجەیەى كە مانگانە دابینكراوە بۆ كەناڵەكە بۆیە بیر لە بەرهەمهێنانى بەرنامە لەدەرەوەى كەناڵ دەكەنەوە لە دەرەوەى ئەو هەموو ئیمكانەى كە لە كەناڵەكە هەیە تەنها لەبەر خەرجكردنى پارەلە ژێر ئەو ناوە دواتر قازانجى پارەكە دەچێتە گیرفانى خۆیان بۆ كۆمپانیاكانى (دلێر محمد و كاروان ئاكرەیى) كە 3 تا4 مەعرەزى كرین و فرشتنى ئۆتۆمبێلیان هەیە .\nسەرەتاى ئەم كارە بە چەند بەرنامەیەكى رەمەزانى ساڵى 2010 دەستى پێكرد بەناوى (شەوچەرە) كە ئیبراهیم بەروارى و (حەسەن غەفور) پێكەوە كردیان و دەیانوویست بەردەوام بن بەڵام بە هۆى نانەوەى تەڵە كە حەسەن غەفوور دەركەن كارى پارەى تەزویریان پێكرد و لەدواى ئەوەى حەسەن غەفور دەیویست دابنێت بە وەى كە كەسى ترى وەك ئیبراهیم بەروارى لەگەڵ بووە بەهۆى زاواكەى ئیبراهیم (كەریم جومعە) سكرتێرى سەرۆكى هەرێم حەسەن ئازادكراو شاردیانەوە .\nلە ئێستاشدا لە ژێر ناوى بەرنامەیەكى دەشنێ موراد خەرجكردنى بودجەیەكى زۆر بۆ كۆمپانیاى ئۆپت كە لە 70 دەفتەر دۆلار تێدەپەرێت بۆ چەند بەرنامەیەكى دەشنێ موراد كە لە كۆى پارەكە تەنها برى (25) دەفتەرى بۆ بەرنامەكەیە و ئەوى ترى بەش دەكرێت لە نێوان (كاروان ئاكرەیى و دلێر محمد و ئیبراهیم بەروارى) ئەگەر لێرەدا پارە خواردن و گەندەڵى نییە ئەم پارەیە بۆ لە ڕێگەى كۆمپانیاى ئیبراهیم بەروارییەوە بۆ(دەشنێ موراد) خەرجدەكرێت\nهیوادارم بەرپرسانى ئەم ووڵاتە و بەتایبەتیش بریاردەری ئەم كەناڵە بە جدى لێپێچینەوە لەم ستافە بكات و كۆنترۆڵى كەناڵەكەى بكات كە ئەگەر خودى كەناڵەكە ئاوها بازرگانى بكات و گەندەڵى وا روونى تێدا ئەنجام بدرێت ئەى ئێمەى خەڵك دڵى چیمان بەو وەزارەت و جێگە و شوێنانە خۆش بێت كە بەملیۆنەها دۆلار بودجەیەتى و نازانین بۆچى خەرج دەكرێت\nچاوەروانى زانیارى زیاتر بن .\nئەرشیفی (کارمەندێکی کوردستان تیڤی)ی نووسەر


وردەکاریی بێتاوانبوونى پیاوێک کە زیاتر لە ساڵێک لە زینداندا بووە\nدواى ساڵ و نیوێک لە زیندان بێتاوانى سەلمێنرا\n8012 جار خوێندراوەتەوە\nهاوڵاتییەک کە ئێستا لە بەڕێوەبەرایەتی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بێ تاوانی سەلمێندراوە باسی ساڵ و نیوێک زیندانیکردنی خۆی دەکات و دەڵێت، "له زینداندا ڕیشم سپی بوو."\nچیرۆكی دەستگیرکردنی ئەو هاوڵاتییە، بەمشێوازە دەستپێدەکات، کە شه‌وی ١٨ی نیسانی ساڵی ٢٠١٧ له بنكه‌ی پۆلیسی كه‌لاره‌وه داوای لێ دەکرێت، وه‌ك شایەت سه‌ردانیان بكات، به‌ڵام له‌وێ به تۆمه‌تی ده‌ستدرێژیی سێكسی بۆ سه‌ر مێردمنداڵێك لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت، بە وتەی خۆی لەکاتی لێکۆڵینەوەدا پۆلیس قسەی ناشیرینی پێ وتووە، بەڵام خۆی داوایکردووە بۆ سەلماندنی بێتاوانییەکەی پشکنینی پزیشکی بۆ بکرێت.\nئه‌و كه به‌هۆی جۆری تۆمه‌ته‌كه‌یەوه پێی باش نه‌بوو ناوی بڵاوبكرێته‌وه و ڕووخساری دەربکەوێت ده‌ڵێت، پاش پێنج ڕۆژ له ڕاگرتنی له ژوورێكی تاكه‌كەسیدا، براوه‌ته به‌رده‌م دادوه‌ر و له‌گه‌ڵ سكاڵاكار ڕووبه‌ڕووكراوه‌ته‌وه، بەڵام ئەو کەسەی سکاڵای کردووە نکۆڵی لەو تۆمەتانە کردووە کە داویەتییە پاڵی و وتوویەتی، پۆلیس ناچاریانكردووه ئه‌و قسانه بكات و سكاڵا له‌سه‌ر ئه‌م پیاوه تۆماربكات.\nئەو هاوڵاتییە دەڵێت، دوای دوو هه‌فته لە دەستگیرکردنی و دەرچوونی ئەنجامی پشکنینەکانى دەرکەوتووە، ئەو کەسەی سکاڵای کردووە هیچ جۆرە دەستدرێژییەک نەکراوەتە سەری، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ئەم هاوڵاتییە کە تۆمەتباربووە ئازاد نەکراوە و، بەپێی مادەی ٣٩٣ لە یاسای سزادانی عێراقی دۆسیەی لێکۆڵینەوەى بۆ کراوەتەوە.\nئەو هاوڵاتییە کە بۆ ماوەی ساڵ و نیوێک لەلای پۆلیس دەستبەسەربووە و ماوەتەوە، دواتر پەنای بۆ نوسینگه‌ی مافی مرۆڤ له گه‌رمیان بردووه، خه‌بات ڕه‌شید به‌ڕێوه‌به‌ری نوسینگه‌ی گه‌رمیانی مافی مرۆڤیش دەڵێت، ئه‌وان به‌هۆی سستی له به‌ده‌مه‌وه‌هاتنی دادگاكان بۆ ئه‌و كه‌یسانه تووشی گرفت بوون و، چه‌ندین كه‌س به بێتاوان بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر له گرتووخانه‌كاندا ڕاده‌گیرێن، ئه‌و هاوڵاتییەش به زوڵملێكراو ناوده‌بات و ده‌ڵێت، پێویستە قه‌ره‌بوو بكرێته‌وه.\nئەو هاوڵاتییە کە پێشتر تۆمەتباربووە، بەهۆی تۆمەتەکە و دەستگیرکردنییەوە لە پێشمەرگایەتی دورخراوەتەوە و دەڵێت، لە ماوەی ڕاگرتنیدا لە زیندان ئۆتۆمبێلەکەی بۆ پێداویستی ژیانی خێزانەکەی فرۆشتووە و داوادەکات لەڕووی ماددی و مەعنەوییەوە، قەرەبوو بکرێتەوە.


داگیرکردنی کوێت وەرچەرخانێکی نوێ بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست - یونس حه‌مه‌د\n2/8/2020 - 15:39\nبەرەبەیانی ڕۆژی پێنچشەممە 2/8/1990 , هێزەکانی گاردی کۆماری عێڕاق بێ گوێدانه پڕێنسیپە نێودەولەتیەکان میرنیشینی کوێتی ئەندام له نەتەوە یەکگرتوەکانی به ماوەیەکی کەم که چەند کاتژمێرێکی خایاند داگیرکرد.\nدوای داگیرکردنی سەرەتا به چەند بیانۆیەک له میدیاکانی سەر به ڕژێم ئەوەی نیشاندا بەوەی کوێت له کاتی جەنگی هەشت ساڵەی عێڕاق و ئێراندا عێڕاقییەکانی ئازارداوە وهەروەها نەوتی لێ دزیوە ، دواتر به ناوی کۆدتای چەند ئەفسەرێکی کوێتی دژ به بنەماڵەی شێخی دەسەڵاتدار بیانۆی هێنایەوە، بەڵام له کۆتاییدا له 8/8/1990 ناوی لێننرا گەڕانەوەی (لق بۆ ئەسڵی خۆی) .\nئەمانه ئەو بیانۆیانه بوون که سوپای عێڕاق وەچەرخانێکی نوێی بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست درووستکرد که نه له دوور یا له نزیکەوە به خەیاڵی هیچ کەس ودەوڵەتێک نەدەهات ، لە کاتی چوونە ژوورەو داگیرکردنی کوێت زۆربەی عێڕاقیەکان له خەوێکی قوڵ دابوون ، خەوەکه هێشتا (بەنجی) جەنگی ئەو هەشت ساڵەی بەرانبەر به ئێران بەرنەدابوو که زیاتر له ملیۆنێک کووژار و برینداری لێکەوتبۆوە .\nهەر لەگەڵ بڵاوبوونەوەی هەواڵی داگیرکرنی کوێت کۆمەڵگای نێودەوڵەتی به خۆی کەوت ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هەر زوو هەڵوێستی خۆی ڕاگەیاند ، دواتر ئەوروپا و زۆرێك وڵاتانی عەرەبی دژی ئەو هەڵسووکەوت وهێرشەی سوپاکەی عێڕاق بوون .. ماوەیەك دوای ئەم مێژووییە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی گەورەترین گەمارۆی ئابووری وسیاسی ودیپلۆماسی خستە سەر سەدام وڕژێمەکەی.\nبەهۆی سەختی گەمارۆکان ڕژێم له بەغدا ڕۆژ له دوای ڕۆژدا لاوازتر دەردەکەوت ، خەڵکی دەوڵەتی به ناو عێڕاق هەستی بەوە کرد که سەدام و بەعس کەوتنه نێو هەڵەیەکی مێژوویەوە ،بەڵام له تووانایدا نەبوو هیچ هەڵوێستێک دەرببڕێت ، چونکه به هۆی پۆپؤلیستی ودیكتاتۆرییەکی بەهێزی ئەو ڕژێمه تووانای سەرکووتکردنی خەڵکی مابوو .\nکۆمەڵگای نێودەوڵەتی به سەرۆکایەتی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەکات ماوەیەکی بۆ ڕژێم دانا که دەبێت تازووە سوپاکەی عێڕاق له کوێت بکشێتەوە ئەگەرنا به زەبری هێز دەریاندەپەڕێنێت ، بەڵام ئەو هەموو لێدوان و هەڕەشانەی ئەمریکا نه سوودی هەبوو و نه ڕژێم گوێڕایەلیش بوو ، ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەولەتی له 29 ی نۆفەمبەری ساڵی 1990 به بڕیار داوای له جیهان کرد که به هەموو شێوەیەک هەتاوەکو هێرشی سەربازی سوپای عێڕاق له کوێت وەدەرنێت .\nئەوەبوو بڕیاری 678 ئەنجوومەنی نێودەوڵەتی له 17/1/1991 کەوتە بواری جێ به جێکردن به هێرشی فرۆکەوانی دەستى به هێرشەکان کرد ،دواتر ووردە ووردە سوپاکەی عێڕاق ماندووکرا و هێرشی زەمینی به سانایی ئەمجامدرا دوای شەش مانگ کوێت لەدەستی عێڕاق ڕزگارکرا ..\nداگیرکردنی کوێت لەلایەن سوپای عێڕاق هەر ئەوەنەبوو که سوپایەک بۆ جەنگ هێرش بکاتە سەر دەوڵەتێکی دیکه ،بەڵکو وەچەرخانێکی نوێ بوو بۆ جیهان به گشتی وڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست به تایبەتی ، ئەگەر هەندێک بۆ سەرەتاکانی ئەم داگیرکارییە بگەڕێنەوە دەبینرێت بۆ یەکەم جار له مێژووی هاوچەرخدا دەوڵەتانی عەرەبی بوونه دووبەش و لەیەك ترازانێک لەنێوانیاندا ڕوویدا که پێشتر هەرگیز بەمشێوەیه نەبووە،\nکێشەی فەلەستین بۆ چەندین دەیا گەڕایەوە دواوە ،ئەگەر چی سەدام بۆ وەرگرتنی سۆزی شەقامی عەرەبی له کاتی هێرشەکانی هاوپەیمانان چەند مووشەکێکی ئاراستەی ئیسڕائیل کرد، بەڵام نه مووشەکەکان و نه بۆ پرسی فەلەستین کاریگەری نەبوو،\nفەلەستین و کێشەکەی ئەو بایەخە میدیا ویارمەتیدەرەیان نەما که لەلایەن زۆربەی وڵاتانی عەرەبی به تایبەت کەنداو که جاران پێشکەشیان دەکرا ، چ بەهۆی گەورەیی ڕووداوەکان هەروەها به ئاشکرا چوونی به ناو ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین بۆ بەرەی سەدام که جگە لەمان ئوردن ویەمەن و هەندێک وڵاتانی دیکەی وەك جەزائیر وسودان ولیبیا لەوبەرەیە دابوون ..\nوانەکانی داگیرکردنی کوێت که ئەمڕۆ سی ساڵه بەسەری تێپەردەبێت زۆر گرنگ وهەستیارن ، ئەگەر بۆ ئەو سی ساڵەی دوایی بگەڕێننەوە دواوە دەبینین هەتاوەکو گەلی کوردستانیش لەم وانەیە مەزنەدا سوودمەندبوو، بووە دەرفەت بۆ هەر هیچ نەبێت بەشێکی گرینگ له خاک وگەلی کوردستان له دەست زوڵم وزۆرداری ڕژێم وداگیرکاری رزگاری بوو ..\nقۆناخێکی دیکەی داگیرکردنی کوێت له دوای ساڵی 2010 دەستی پێکرد ئەویش قۆناخەکانی بەناو شۆڕشی عەرەبی بوو که زۆرانێک له وڵاتانی عەرەبی هەژاند وچەندین سەرۆکی خستە ژێر گەڵ ، ئەمەش ئەوە دەگەێنێت که کاریگارییەکانی ڕۆژی 2/8/1990 بۆ جیهانی عەرەبی وەك خۆیان دەڵێن ( نعمە ام نقمە) ، ئەمه پرسیارێکه له چەند ساڵێکی دیکەدا بۆ عەرەب ڕوون دەبێتەوە !.\nفڕۆكه‌خانه‌ی نه‌جه‌ف: سه‌ردانیكه‌رانی چله‌ی ماته‌مینی ئیمامی حوسێن 80 هه‌زار كه‌س بووه\nعێراق 2 ده‌روازی سنووری لە بەردەم ھاتنی زیارەتکارانی شیعه داده‌خات\nبه به‌شداری سه‌دان هه‌زار كه‌س رێوڕەسمی چلەی ئیمام حسێن لە کەربەلا بەڕێوەدەچێت


فڕۆكه‌یه‌كی جه‌نگیی F16ی عێراق له‌میانه‌ی ئۆپه‌راسیۆنێكی هێرشبردندا بۆ وێرانكردنی تونێلی داعش له ناوچه‌ی زاب له پارێزگای كه‌ركوك، له 3 كانونی دووه‌م. [وێنه: فه‌رمانده‌یی هێزه ئاسمانیه‌كانی عێراق]\nشاره‌زایه‌كی ئه‌منی به دیارونای وت شه‌ش چه‌كداری رێكخراوی "ده‌وڵه‌تی ئیسلامی" (داعش) رۆژی چوارشه‌ممه (22 كانونی دووه‌م) كوژران له هێرشێكی ئاسمانیی عێراقدا بۆسه‌ر حه‌شارگه‌كانیان له باكوری وڵاته‌كه.\nشاره‌زایه‌كی بواری ئاسایش، فازڵ ئه‌بو ڕه‌غیف وتی: "زانیاری هه‌واڵگری ورد كه له‌لایه‌ن فڕۆكه‌ی بێفڕۆكه‌وانی هه‌واڵگیریه‌وه ده‌ستكه‌وتوون توانیویانه شوێنی چوار خانووی خۆمه‌ڵاسدانی پاشماوه‌كانی داعش دیاریبكه‌ن كه له‌نزیك شاره‌كانی كه‌ركوك و موسڵ كۆبووبوونه‌وه."\nوتی: "رۆژی سێ شه‌ممه فڕۆكه جه‌نگیه‌كانی عێراق هێرشی كتوپڕیان ئه‌نجامدا بۆسه‌ر خانووه‌كانی حه‌وانه‌وه و به‌ته‌واوی وێرانیانكردن."\nوتیشی: "لانیكه‌م شه‌ش تیرۆریست كه له ناو خانووه‌كاندا بوون كوژران،" به‌بێ پێشكه‌شكردنی زانیاری زیاتر له‌سه‌ر ناسنامه‌ی كوژراوه‌كان.\nجه‌نگاوه‌ره عێراقیه‌كان خۆیان ئاماده‌ده‌كه‌ن بۆ هه‌ڵمه‌تێكی گه‌ڕان به‌دوای پاشماوه‌كانی داعشدا له ده‌شتی حوران له ئه‌یلولی 2019. [وێنه: وه‌زاره‌تی به‌رگری عێراق]\nوه‌زاره‌تی به‌رگری عێراق له راگه‌یندراوێكی رۆژی سێشه‌ممه‌دا رایگه‌یاند كه فڕۆكه جه‌نگییه F16كانی عێراق هێرشێكی سه‌ركه‌وتوویان له بنكه‌ی به‌له‌ده‌وه ئه‌نجامدا.\nراشیگه‌یاند كه "حه‌شاره‌گه‌یه‌كی تیرۆریستانی داعش وێرانكرا له وادی شای" له باشوری كه‌ركوك.\nرێوشوێنه‌كانی دژه به تیرۆریزم تووندتر ده‌كرێن\nئه‌بو ره‌غیف وتی هێرشی نوێ له‌سه‌ر حه‌شارگه‌كانی دوژمنان "به‌ڕێوه‌یه" دوابه‌دوای ئه‌و هێرشه‌ی كرا.\nوتی ئه‌ندامانی داعش هه‌وڵی بڵاوبوونه‌وه و گرتنه‌ده‌ستی ناوچه بێ دانیشتوانه‌كان ده‌ده‌ن، به‌تایبه‌تی له ناوچه‌كانی باشور و خۆرئاوای كه‌ركوك، وه‌ك حه‌ویجه و ره‌شاد و ریاز.\nوتیشی زانیارییه هه‌وڵگریه‌كان ئاماژه به‌وه ده‌ده‌ن كه داعش هه‌وڵی دامه‌زراندنی خۆی ده‌دات له‌سه‌ر سنووره ئیدارییه‌كانی نێوان پارێزگاكانی كه‌ركوك، دیاله، سه‌ڵاحه‌دین و نه‌ینه‌وا له‌ڕێی سوودوه‌رگرتنه‌وه له خاكی فراوان و جوگرافیای ئاڵۆزی ناوچه‌كه.\nهه‌روه‌ها وتی: "ناوچه‌كانی وه‌ك گردی حه‌مرین، وادی شای، موته‌یبیجه، جه‌لام و عه‌ین فه‌راس، تا ده‌گاته بیابانه‌كه‌ی تكریت و حه‌زه‌ر، هێشتا مه‌ترسیدارترینن له‌ڕووی ئه‌منییه‌وه."\nوتیشی: "پاشماوه‌كانی داعش له‌م ناوچانه بوونیان هه‌یه، هه‌رچه‌نده ڕه‌نگه ژماره‌یان زۆر نه‌بێت به‌ڵام ئاماده‌گیه‌كی نهێنییان هه‌یه له‌و ناوچانه به‌تایبه‌تی له ئه‌شكه‌وت و دۆڵ و ناوچه سه‌وزاییه چڕه‌كاندا."\nئه‌بو ڕه‌غیف وتی: "له‌ناوبردنی ته‌واوه‌تی ئه‌و ئه‌ندامانه پرسێكی ئاسان نییه، به‌ڵام له‌ڕێی هه‌وڵه سیخوڕیه‌كانه‌وه و هه‌روه‌ها چاودێریكردنی به‌رده‌وام و بۆمبارانكردنی كواڵیتی، ده‌توانین به‌شێوه‌یه‌كی باش مه‌ترسیه‌كه كه‌مبكه‌ینه‌وه و بیانهێنینه‌وه ژێر ركێف."\nجه‌ختی له‌وه كرد كه داعش "زۆربه‌ی توانای مرۆیی و لۆجستی خۆی له‌ده‌ستداوه و چیتر ناتوانێت كۆنترۆڵی خاك بكات،" و وتیشی كه "فشار و ئۆپه‌راسیۆنی وردی ئه‌منی ده‌بێت به‌رده‌وامییان پێبدرێت".\nچه‌ندین مۆڵگه و حه‌شارگه‌ی داعش له كه‌ركوك وێرانكران\nهێزه‌كانی عێراق سه‌ركرده‌یه‌كی داعش ده‌ستگیرده‌كه‌ن له باشوری به‌غدا\nچه‌كداره‌كه چه‌ندین پلانی داناوه بۆ كپكردنی خۆپیشاندانه‌كانی عێراق دژ به حكومه‌ت.


سەدەیەك چێژ وەرگرتن لە چەوسانەوەی گەلی كورد بەس نەبێ ؟ - رێبوار حه‌مه‌لاو شوانی\n19/11/2020 - 12:54\nسەدەیەك چێژ وەرگرتن لە چەوسانەوەی گەلی كورد بەس نەبێ ؟\nهەموویان كۆكن لە سەر لە باربردنی هەموو دەستكەوتەكانی گەلی كورد\nبە درێژایی سەد ساڵی حكومرٍانە یەك لە دوای یەكەكانی عێراق بە هەموو جۆرە ئایدۆلۆژی و مەزهەب وتایفی و پاشایەتی و هتد ..، هەمیشە بە چاویی هاوڵاتی پلە دوو وەك هاوبەشی سەرەكی و دووەم گەورەترین نەتەوە لە عێراقدا، مامەڵەیان لەگەڵ گەلی كورد نەكردووە و هەمیشە وەك ژێردەستە ، لە كوردستانیانیان ڕوانیوە.\nدەسەڵاتدارانی عێراق، بەوەندەشەوە نەوەستاون، كۆمەڵكوژ و كیمیاباران، ئەنفال و زیندەبەچاڵیان كردووین و بە رۆژی رووناك و بە بەرچاوی كۆمەڵگای مرۆڤایەتییەوە، ستەمی زۆر گەورە و نامرۆڤانەیان دەرهەق بە گەلی كورد كردووە و بوونەتە مۆتەكە و بەربەستی سەرەكی لە بەردەم پێشكەوتنی نەتەوەیەكی زوڵملێكراوی بە ناحەق چەوسێندراوەدا، كە تەنانەت لەبەر كوردبوونمان، ژیانیشیان پێ رەوا نەبینیووین و كەوتوونەتە گیانی گەلی كورد و ئەگەر پێیان نەكرابێت بماسڕنەوە قڕمان بكەن ، راستەوخۆ وئەوا ناڕاستەوخۆ، شەڕی دەروونی و گەمارۆدان لە بەرامبەرماندا ئەنجامداوە وبەردەوامن\nدەسەڵاتدارانی عێراق بە درێژایی ئەو مێژووە، وەك هەمیشە چێژ و خۆشییان لە رووخان و خنكاندن و شوێن بزركردن و ئازاردانی كورد وەرگرتووە و شۆڤێنیانە، بە ئاگر و ئاسن وەڵامی داوا و خواست و ویستە رەواكانی گەلی كوردیان داوەتەوە و قەت رۆژێك لە رۆژانیش دانیان بە كۆی ئەو تاوانە گەورە و نامرۆڤەیەتیەدا نەناوە، كە بەرامبەر گەلێكی زیندووی خاوەن زمان و كلتوور و شوناس و مێژووی جودا، ئەنجامیان داوە. لەوەش زیاتر، لە هەموو بارودۆخێكدا، بە جیاوازیی ئایین و ئایینزا و ئایدۆلۆژیاشەوە، یەكیان گرتووە و خەونی نەزۆكیان بە كپكردنی دەنگ و رەنگی كوردەوە بینیوە و بە بچووكترین شكستی كورد، شاگەشكە بوون.\nلە عێراقی شۆڤێیی ، مەزهەبی ، تایفی و عروبەدا، هەموویان كۆك و ناتەبان لەسەر داواكردنی مافە سەرەتاییەكانی نەتەوەیەك، بەتایبەت لە دوای ڕووخانی رژێمی بەعس لە ساڵی 2003وە ڕەنگی دایەوە، حوكمڕانییەكی ناهاوبەشی لێ كەوتەوە، كە بە هۆی بێباكی و خۆپەرستی و داردەستیی سەركردە سیاسییەكانی عێراقەوە، گەلی كورد وەك دووەم نەتەوەیی گەورە كە بەشداری لە بونیاتنانی عێراقی نوێ و نووسینەوەی دەستوور لە ساڵی 2005 كرد ،لە كۆی كایە جیاوازەكاندا پەراوێز خرا و كرایە قوربانیی دروشمی بەكردار ی فیدڕاڵی و دیموكراسی و ئازادی و فرەیی.\nئەو رووداو و پێشهاتەی كە رۆژی 12/11/2020 لە پەرلەمانی عێراق سەبارەت بە پشتگوێخستنی گەلی كورد و تێپەڕاندنی یاسای كورتهێنانی دارایی بێ نوێنەرانی هەرێمی كوردستان روودەدات، شتێكی نوێ و نامۆ نییە و درێژكراوەی ئەو بیركردنەوە شۆڤێنییەیە، كە دەسەڵاتدارانی بەغدا خوییان پێوەگرتووە و دووبارەكردنەوە و سەپاندنی ئەو سیاسەتی خۆسەپێنەر و دیكتاتۆرییەتەیە، كە لە نێو مێشكی ووشك و نەگۆرٍیی سەركردە سیاسییەكانی عێراقدا جێگیر و نەگۆڕە، بەو واتایەی، دەسەڵاتدارانی بەغدا، هەمان نەهج و پیلانی رژێمە سەركوتكەرە داپڵۆسێنەر و ستەمكارەكانی پێش خۆیان پەیڕەو دەكەن.\nئەو عێراقە نوێیەكەی ، كە گەلی كورد ئومێدی لەسەر هەڵچنیبوو تا لە سایەی دەستوور و یاسا و رێسا نێودەوڵەتییەكان بنیات بنرێت و دەبوو هاوبەشی راستەقینە و سەرەكی و خاوەن بڕیاریش بێت، كەچی مووچەی هاونیشتمانیان بڕدرا، هێرشی سەربازی كرایە سەر هەرێمی كوردستان، هەوڵی لەباربردنی كیانە دانپێدانراوە دەستوورییەكەی درا و گەمارۆدا .\nبۆیە، ئیتر روون بۆوە ، كە ئیتر نە سوننە ونەشیعە عەرەبیش ، هەموویان كۆكن لە سەر لە باربردنی هەموو دەستكەوتەكانی گەلی كورد و ئەو كیانە دەستووری و یاساییەش كە بەرهەمی خەبات و خوێن بەخشینی سەدان ساڵەیە لە پێناو سەربەستی و ئازادیدا بەخشیووێتی و كەس خێری پێمان نەكردووە .بۆیە، ئیتر كاتی ئەوە هاتووە ، گەلی كورد لە رێگەی یەكدەنگیی بەرانبەر بە پرۆسەی سیاسی عێراق و هەروەها چارەسەركردنی پرۆسەی ئابووری، چاكسازی و داراییەكان ، چیتر چاومان لە عێراقێكی شكستخواردوو وشڵەژاو نەبێت ، كە هەمیشە مایەی نەهامەتی و بەدبەختی و دەردەسەرییە بۆ كوردو كوردستان\nپارێزگاری هەولێر: دەست بە جێبەجێکردنی چەند پڕۆژەیەکی خزمەتگوزاری دەکرێت\nباڵیۆزى ئیسپانیا بۆ سه‌رۆكی هه‌رێم: سەرسامین بە ئاوەدانى و پێشکەوتنەکانى هەرێمى کورستان


ئافرەت و بازرگانی حیزبی … شوانە حسن ابوبکر – Dengekan\nbyShwana Hassan Abubaker\tJune 20, 2019\tGeneral, Women\nئافرەت ئەو مەخلوقەیە کە بەخشەری هێز و دڵخۆشی و ئاسودەییە لەژیاندا بۆیە پێویستە لەلایەن ڕەگەزی بەرامبەریەوە بەچاوێکی پڕبەها و نرخەوە تێڕابڕوانرێت چونکە شکۆیەکی بەرزی ئینسانیەتە لەهەموو ڕووەکانی واقعی ژیاندا بەداخەوە لە ئەمڕۆدا ئەگەر سەرنج بدەین لە پرۆسه‌ی سیاسی و گۆڕانی ڕه‌وشی ئافرەت له‌م هه‌رێمه‌ی ئێمه‌دا هیچ پرسێك ئه‌وه‌نده‌ی پرسی ئافرەتان نه‌بۆته باس و بابه‌تی بازرگانی و به‌رژه‌وه‌ندیه كه‌سیه‌كان بۆ خۆبردنه پێشه‌وه له حزب و ده‌سه‌ڵاتداران و گه‌یشتن به‌پله‌ی باش و به‌ده‌ستهێنانی به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی، چونكه هه‌موو لایه‌نه سیاسیه‌كان هه‌وڵی نزیك بوونه‌وه‌ی ئافره‌تیان داوه به ئاراسته‌ی خزمه‌ت كردنی به‌رژه‌وه‌ندی سیاسی حزبی خۆیان، به‌ڵام ئه‌وه‌ی تێبینی ده‌كرێت له‌ناو پرۆسه‌ی سیاسی كوردستاندا پرسی ئافرەت له‌ناو حزبه علمانیه‌كاندا له پاشه‌كشه‌دایه، چونكه هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه ئه‌و ئافرەتانەی به‌شێلگیریه‌وه هاتنه ناو حزبه‌كان وه‌ك پێویست پشتگیری نه‌كران و حزبه سیاسیه‌كان پشتیوانیان له پرسی ئافرەت نه‌كرد، ته‌نانه‌ت ئه‌و ئافرەتانەی هاتبوونه ناو پرۆسه‌ی سیاسه‌ت زۆر به‌گه‌رموگوڕی كاریان ده‌كرد بۆ به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانیان، به‌ڵام وه‌ك پێویست پشتیوانیان لێ نه‌كرا، به‌ڵكو زۆربه‌یان بوونه قوربانی ململانێ سیاسیه‌كانی نێوان حزبه‌كان، له‌بازنه‌یه‌كی لاوازدا سه‌یر ده‌كران و هه‌ر خۆیان زۆرجار هه‌وڵی شكاندن و له‌كه‌دار كردنیان ده‌دان و تۆمه‌تی به‌دڕه‌وشتیان ده‌خستنه‌پاڵ و كه‌سایه‌تیان له‌كه‌دار ده‌كردن،دیارترین نمونەش خاتوو سروە عبدلواحید و کاڵێ خان و هتد …..\nئه‌مه‌ش بووه هۆی نیگه‌رانی ئه‌و ئافرەتانەی خۆیان بۆكاری سیاسی ته‌رخان كرد بوو، له‌دوا جاردا زۆر له‌وانه له‌كاره‌كه‌یان نائومێد بوون و دوور كه‌وتنه‌وه، حزبه ئیسلامیه‌كانیش سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی زۆر له ژنانی دین په‌روه‌ریان به‌هۆی هاوسه‌رگیری سیاسی و ئه‌و بابه‌تانه به‌دبه‌خت و ماڵوێران كرد، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا تائێستاش توانیویانه زیاتر كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئافره‌تان دابنێن و بتوانن له‌ده‌وری خۆیان كۆبكه‌نه‌وه، زیاتر له حزبه سۆسیالیست و دیموكراته‌كان ڕه‌وشی ئافرەت له‌قازانجی خۆیان به‌كاربێنن، دیاره هۆكاره دینیه‌كان كاریگه‌ری زۆری له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگای كوردی به‌گشتی و ئافرەتان به‌تایبه‌تی هه‌یه، حزبه ئیسلامیه‌كان توانیان به‌ناوی ئاینه‌وه ده‌رفه‌ت بێنن و بارودۆخه‌كه به‌قازانجی خۆیان بگۆڕن هه‌ڵبه‌ته ده‌توانین ئه‌وه بڵێین ئه‌گه‌ر له‌حزبه علمانیه‌كان زیاتریان به‌ژن نه‌كردبێ كه‌متریان پێ نه‌كردووه.\nباشە ئەگەر بپرسین ئه‌و ئافرەتانەی به‌پشتگرتنی حزبه‌كان هاتوونه‌ته ناو پرۆسه‌ی سیاسی تا چه‌ند توانیویانه له‌به‌ره‌و پێش بردنی پرسی ئافرەتاندا به‌شداری بكه‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ڕێگای حزبه سیاسیه‌كانه‌وه گه‌یشتونه‌ته ده‌سه‌ڵات ناچارن بیركردنه‌وه‌شیان له‌چوارچێوه‌ی بیركردنه‌وه‌ی حزبه‌كان دابێت و هه‌ڵگری ئایدیۆلۆژیا و فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌و حزبه بێت، بۆ نموونه ئه‌گه‌ر ئافرەتێکی سه‌ر به پارته ئیسلامیه‌كان له‌گه‌ڵ فره‌ژنیش نه‌بێت وه‌كو خۆی، به‌ڵام وه‌كو ئافره‌تێك له حزبێكی سیاسی ئیسلامی كارده‌كات و په‌یڕه‌وی فه‌لسه‌فه‌ی حزبه‌كه‌ی ده‌كات، ده‌نگ له‌سه‌ر جێبه‌جێ كردنی یاسای فره‌ژنی ده‌دات، خۆ ئه‌گه‌ر پرسیاری لێ بكه‌یت ئایا له‌گه‌ڵ فره ژنی دایت بێ گومان ده‌ڵێت نه‌خێر ، پێچه‌وانه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی كێشه‌ی ئافره‌تان و ڕای تایبه‌تی خۆشی كارده‌كات، وه‌ك بنه‌مایه‌كی ئاینی و بیروباوه‌ڕی حزبه‌كه‌ی كه‌حزبێكی ئیسلامیه ڕه‌فتار ده‌كات.\nئه‌وه‌ی تێبینی ده‌كرێت حزبه سیاسیه‌كان ئه‌وه‌نده‌ی پێویست بێت بۆ به‌رژوه‌ندی سیاسی حزبه‌كانیان كارئاسانی ده‌كه‌ن ئافرەتان بێنه بواری هه‌ڵبژاردنه‌وه بۆ پۆسته په‌رله‌مانی و حزبیه‌كانیش، به‌ڵام كه‌متر ڕێگا ده‌ده‌ن به‌ئافرەتان له وه‌زاره‌ت و به‌ڕێوه‌به‌ره گشتیه‌كان و پۆسته كارگێڕیه به‌رپرسیارێتیه‌كانی تر شوێنیان پێبدرێت، ئه‌وه‌ش ڕه‌نگه ته‌نیا هۆكاره‌كه‌ی ئه‌وه‌بێت پێیان وابێت به‌شێك له‌و ئافرەتانەی هاتوونه‌ته پێشه‌وه به پشتیوانی حزب له‌هه‌ڵبژاردندا ئه‌و شوێنه‌ی پێبه‌خشراوه، به‌ڵام له‌ڕووی كارگێڕیه‌وه ڕه‌نگه له‌و ئاسته‌دا نه‌بن بتوانن كاری وا گه‌وره به ئه‌وان بسپێرن.\nئه‌وه‌ش ئه‌وه ده‌سه‌لمێنێ پێشكه‌وتنی ڕه‌وشی ئافرەتان هێشتا له‌و ئاسته دا نیه جێگای دڵخۆشی ئافرەتان بێت. پێویسته ئافرەتان خۆیان په‌روه‌رده بكه‌ن پشت به‌خۆیان ببه‌ستن بۆ ئه‌وه‌ی كادری لێهاتوو به‌توانایان لێ ده‌رچێت و خاوه‌ن توانی خۆیان بن، چونكه ئافرەتانیش وه‌ك پیاوان هه‌میشه هه‌ندێك له‌و ئافرەتانەی له‌به‌ر چاوانن و له‌به‌رپرسه‌كان نزیكن له‌هه‌موو پۆست و كاره‌كاندا ئه‌وانه دووباره ده‌بنه‌وه و ڕێگا بەئافرەتانی تر ناده‌ن بێنه پێشه‌وه، ئه‌وان خۆشیان له‌و ئاسته‌دا نین بتوانن ڕچه‌بشكێنن و سنوور ببه‌زێنن تا بارودۆخی ئافرەتان له‌سه‌رده‌ستی ئه‌وان گه‌شه بكات و پێش بكه‌وێت كرۆكی كاره‌كه‌ش لێره‌دایه، چونكه پرسی ئافرەتان په‌یوه‌سته به ئافرەتان و ته‌نیا خۆیان ده‌توانن پانتایی مه‌سه‌لەی ئافرەتان فراوان بكه‌ن و ببێته جێگای دڵخۆشی هه‌موو ئه‌وانه‌ی له‌خه‌می ئه‌م پرسه‌دان بۆ پێشكه‌وتنی پرسی ئافرەتان،و پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگاش چونکە ئەگەر ئافرەتان لەپشت یەکبن دەتوانن پایەکی بەهێز دروست بکەن بۆخۆیان لە ئێستا و دواڕۆژدا .\nڕۆژنامەنووس و دەروونناس: شوانە حسن ابوبکر\nPrevious خواكورك هه‌نگاوێكی تره به‌ره‌و داگیركردنی كوردستان … ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب\nNext ئەنارشیستانی کوردیی-زمان تکایەکی هاوڕێیانە لە خۆم و لە ئێوەش!… هەژێن\nناڕەزایەتی بەرەو بایکۆتی دەنگدان …. سەکۆی ئەنارکیستانی کوردیی-زمان\nباڵندە گوولەکانی کوردستان، تاکەی عاشقی داری ژەقنەبووتی داگیرکەرانن؟! عێراق بە نموونە!..


له شاعیری فه‌ڕه‌نسی (لویس ئاراگۆن)ـه‌وه - قەڵەم\nله شاعیری فه‌ڕه‌نسی (لویس ئاراگۆن)ـه‌وه\nزۆر به خێرایی\nدوور كه‌ونه‌وه، دوور كه‌ونه‌وه\nیه‌كشه‌ممه بێ، یا سێشه‌ممه\nبه‌یانی بێ یا ئێواره\nنیوه‌ڕۆ بێ، یا نیوه‌شه‌و\nله به‌هه‌شتێ یا له دۆزه‌خ\nخۆشه‌ویستی له به‌رز ڕاگرتن و ملكه‌چی ده‌چێ\nئه‌وه دوێنێ بوو كه پێم وتی:\nئه‌وه دوێنێ بوو، سبه‌یش هه‌ر وا ده‌بێ\nله تۆ به‌ده‌ر\nڕێگه‌یه‌كی دیم نییه\nدڵی خۆم و دڵی تۆم پێكه‌وه\nله ده‌ستی تۆ ناوه\nئینجا چوون به چوارپه‌لان ده‌ڕوا\nبه هه‌موو ئه‌وه‌ی\nله سه‌رده‌می ئاده‌مییه‌وه هه‌یه‌تی\nئه‌وه‌ی بوو ده‌بێ\nئاسمان وه‌ك سه‌رپۆش به سه‌رمانه‌وه‌یه\nمنیش باسكم له تۆدا گرێ داوه\nله تاو خۆشه‌ویستیم بۆ تۆ ده‌له‌رزم\nپێكه‌وه ده‌نووین .\nئێلزا خۆشم ئه‌وێی!\n یادگارییه تێكشكاوه‌كان.\nئه‌ی ئه‌و كژه‌ی\nهه‌مووی ژیانی تێدا خۆش بوو\nوه‌ك هاوینی كتێبان\nزێده جوان بوو\nوام ده‌زانی ده‌توانم دڵخۆشت بكه‌م\nكه دارستانی گه‌وره‌ی (شارترۆز)\nیا شه‌وێكی دڵڕفێن له به‌نده‌ری (تۆلۆن)\nوێك هاتوو، وێنه‌ی به‌خته‌وه‌ری\nكه نه‌توانی له سێبه‌ردا بژی.\nساڵ ته‌واو به خێرایی تێده‌په‌ڕن\nپار كه گه‌ڵاكان زه‌رد هه‌ڵگه‌ڕان\nئه‌وه‌ی ده‌ڵێ خواحافیز\nوا ده‌زانێ ده‌توانێ بگه‌ڕێته‌وه\nخه‌یاڵ ده‌كه‌ن دونیایه‌كی نوێ ده‌ست پێ ده‌كا\nشتێك له هۆزانی\nگۆرانییه ڕۆمانسییه‌كان نه‌ماوه\nسه‌یری چاوم كه زۆر جوان ده‌تبینن\nگوێ له دڵم، له دووری و شێتییه‌تیم مه‌گره.\nساڵ زۆر به خێرایی تێده‌په‌ڕن\nده‌ڵێی ژه‌نیارێكی ڕه‌نگ زه‌ردی پیانۆیه\nچه‌ند وشه‌یه‌ك – هه‌میشه هه‌مان وشه -\nئه‌وه ئه‌وان ڕۆژانه‌ت بیر ده‌خه‌نه‌وه\nگه‌ف و گوڕی تێدا نه‌بوون\nكه پێكه‌وه له (مۆنبارناس)دا ده‌ژیاین\nبێ ئه‌وه‌ی پێی بزانین\nشه‌وان ده‌گه‌ڕێته‌وه و\nدڵ دوا ده‌كه‌وێ\nئه‌و چوارینه‌ی به‌هۆی مۆسیقای غه‌مگینیه‌وه\nبه دڵت بوو\nكه وه‌ك یاسه‌مه‌نێكی گوڵگرتوو پێم به‌خشی\nله ناخی یاداوه‌ریه‌كانمدا به قووڵی ده‌نووست\nئه‌مڕۆ له دۆڵابه له‌بیركراوه‌كه‌دا ده‌یهێنمه ده‌ره‌وه\nلانی كه‌م خۆشت ده‌وێ\nوه‌ك ئه‌وه‌ی به گۆرانی ده‌یڵێین:\nئێلزا .. خۆشم ده‌وێی، كارتێكه‌رم\nزۆر به خێرایی ساڵ تێده‌په‌ڕن\n یاداوه‌رییه تێكشكاوه‌كان.\nئه‌ی لایلایه‌ی كریستاڵ\nچرپه‌ی به‌دواییه‌كدا هاتوو\nئه‌و ئاوازه‌ی له‌به‌ر خۆمان ده‌یڵێینه‌وه\nوشه‌ی وه‌ك ئامێر\nوێنه‌ی جادوویه‌كی بێ ئاكام ناڵێته‌وه\nوشه له فرمێسك پێكده‌هێنین\nبا ئه‌و لاپه‌نجه‌ره‌یه دابخه‌ین\nكه بێ ئه‌وه‌ی بیبیسین داده‌خورپێ\nئه‌و ئاوه‌ی له شێوه‌ی تنۆك ده‌كه‌وێته نێوانمان.\nله ماڵپه‌ڕی (القصيدة كوم)ـه‌وه كراوه به كوردی .


زایەڵەی داهێنان - Voice of America on Apple Podcasts\nزایەڵەی داهێنان - Voice of America Voice of America\nبەرنامەی زایەڵەی داهێنان 21 ی یازدەی 2020 - ی مانگی یازده ٢٣, ٢٠٢٠\nلە بەرنامەی ئەم هەفتەیەدا باس لە پـرۆژەیەکی تایبەت دەکرێت سەبارەت بە بەکارهێنانی وزەی خۆر بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا، چاوپـێکەوتن لەگەڵ ڕۆماننووس ڕازاو غەفور سەبارەت بە نووسینی ڕۆمانێک لە بارەی سەردەمی حەفتاکانی شاری سلێمانی، ڕێکخراوی ژیما و بەشداری لە پاڵەوانێتیـیە وەرزشیـیەکاندا.\nبەرنامەی زایەڵەی داهێنان 8ی یازدەی 2020 - ی مانگی یازده ٠٩, ٢٠٢٠\nزایەڵەی داهێنان بەرنامەیەکی هەمەڕەنگە و ئاسۆ جەبار ئامادە و پێشکەشی دەکات و چەندین بابەتی هەمەچەشن لەخۆ دەگرێت لەناویاندا، ووتوێژێکی تایبەت لەگەڵ هونەرمەندی شێوەکار مەریوان جەلال، هەروەها لە شاری موسڵ خانمێک بەشێوازێکی جیاواز ڕووەک و گوڵ دەچێنێت، لەگەڵ چەندین بابەتی دیکەی سەرنجڕاکێش.\nبەرنامەی زایەڵەی داهێنان 25ی دەی 2020 - ی مانگی ده ٢٦, ٢٠٢٠\nزایەڵەی داهێنان بەرنامەیەکی هەمەڕەنگە و ئاسۆ جەبار ئامادە و پێشکەشی دەکات و چەندین بابەتی هەمەچەشن لەخۆ دەگرێت لەناویاندا، ووتوێژێکی تایبەت لەگەڵ ڕۆمان نوس ئیسماعیل حەمە ئەمین خاوەنی ڕۆمانی گۆشەگیری، هەروەها هەڵەبجە لە شەستەکاندا سینەمای لە ئامێزگرتوە، بەڵام له 2020 دا هۆڵێكی ڕۆشنبیری دروست ناکرێت\nبەرنامەی زایەڵەی داهێنان 11ی دەی 2020 - ی مانگی ده ١٢, ٢٠٢٠\nزایەڵەی داهێنان بەرنامەیەکی هەمەڕەنگە و ئاسۆ جەبار ئامادە و پێشکەشی دەکات و چەندین بابەتی هەمەچەشن لەخۆ دەگرێت لەناویاندا، هونەرمەندێک و میوزیکژەنێکی کورد بە فیلم و کلیپێکی میوزیک بەشداری لە فیستیڤاڵێکدا دەکەن لە ئەمەریکا، هەروەها ئەمساڵ ئاهەنگی هەڵەوین بە شێوازێکی جیاواز لە لۆس ئەنجلیس دەگێڕێت.\nبەرنامەی زایەڵەی داهێنان 27ی نۆی 2020 - ی مانگی نۆ ٢٨, ٢٠٢٠\nزایەڵەی داهێنان بەرنامەیەکی هەمەڕەنگە و ئاسۆ جەبار ئامادە و پێشکەشی دەکات و چەندین بابەتی هەمەچەشن لەخۆ دەگرێت لەناویاندا خانمێکی کورد فیستیڤاڵێکی کوردی لە مەکسیک سازکردوە، هەروەها شێوەکار فەرهاد خەلیل بە دیزاینە سەرنجڕاکێشەکانی بەشێک لە چێشتخانەکانی کوردستانی ڕازاندۆتەوە، لەگەڵ چەندین بابەتی تر.\nزایەڵەی داهێنان 13 ی نۆی 2020 - ی مانگی نۆ ١٤, ٢٠٢٠\nبەرنامەی زایەڵەی داهێنان بەرنامەیەکی هونەریە و ئاسۆ جەبار ئامادە و پێشکەشی دەکات، کە چەندین بابەتی هەمەچەشن لەخۆ دەگرێت لەناویاندا، هونەرمەندێکی ئیتاڵی وێنە و کڵێشاکان لەسەر خاک بە مەکینەی دەغڵودان دەکێشێت، هەروەها، سەرەڕای زۆری کتێبخانەکان لە هەرێمی کوردستان خوێنەر و کڕیاری کتێب کەم بوە.


عێراق – پەڕە 20 – basknet.org\n٣٧٦ ھاوڵاتی ئاوارەی عێراق لە حەسەکە وه بۆ خاڵی سنووری فاو گەڕاونەتەوە\nوەزارەتی کۆچ و کۆچبەران لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند،کارمەندانی وەزارەتەکەی لە پارێزگای نەینەوا پێشوازییان لە ٣٧٦ ھاوڵاتی ئاوارەی عێراق کردوە کە لە کەمپی ئەلھول لە پارێزگای حەسەکە بوون لە باکوری رۆژھەڵاتی سوریا و لە کەمپەکانی جەدعە لە باشوری نەینەوا جێگیر کراون. عەلی عەباس جەھاگیر روونیکردوە، دوای وردبینیکردنی ئەمنی لە خاڵی سنووری فاو …\nسندوقى دراو: عێراق زیادەڕەوى دەکات لە هەڵگرتنى دراوى بیانى\nعەلى عەلاق پارێزگارى بانکى ناوەندیى عێراق لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رۆژنامەى سەباح کە لە ژمارەى ئەمڕۆیدا بڵاوى کردوەتەوە، ئاماژەى بە پێوەرە نوێیەکانى سندوقى دراوى نێودەوڵەتى کردوە و ئەوەى خستوەتەڕو؛ بانکى ناوەندى عێراق خاوەنى بڕێکى باش لە یەدەگە (دراو، زێڕ، زیو، مس ..) بەراورد بە هەندێک وڵاتى دیکە، بەشێوەیەک نزیک دەبێتەوە لە …\nعامری و موقتەدا سەدر ھاوران بۆ کاندیدکردنی عادل عەبدولمەھدی\n(عامر فایەز) سەرکردە لە ھاوپەیمانی بنیاتنان رایگه‌یاند: سێ کاندید لە لایەن ھاوپەیمانی سائیرون و سێ کاندیدی دیکە لە لایەن ھاوپەیمانی فەتحەوە بە شێویەکی فەرمی پێشکەشکراون، کاندیدەکانی ھاوپەیمانی سائیرون بریتین لە عادل عەبدولمەھدی ، ئەسعەد عیدانی ، و عەبدولوەھاب ساعدی،له‌به‌رامبه‌ردا کاندیدەکانی ھاوپەیمانی بنیاتنانیش بریتین لە ھەریەک لە عادل عەبدولمەھدی ، فالح فەیاز ، …\nبه‌شیر حه‌داد به جێگری دووه‌می سه‌رۆكی په‌رله‌مانی عیراق هه‌ڵبژێردرا\nپرۆسه‌ی جیاكردنه‌وه و ژماردنی ده‌نگه‌كانی په‌رله‌مانتاران كۆتاییهات و كاندیده‌كه‌ی پارتی دیموكراتی كوردستان به جێگری دووه‌می سه‌رۆكی په‌رله‌مانی عیراق هه‌ڵبژێردرا. كه‌مێك له‌مه‌وبه‌ر پرۆسه‌ی جیاكردنه‌وه و ژماردنی ده‌نگی په‌رله‌مانتاران بۆ هه‌ڵبژاردنی جێگری دووه‌می سه‌رۆكی په‌رله‌مانی عیراق كه پشكی كورده كۆتاییهات. به‌گوێره‌ی ئه‌نجامه‌كان، به‌شیر حه‌داد كاندیدی پارتی دیموكراتی كوردستان به جێگری دووه‌می سه‌رۆكی …\nلە پارێزگای كەركوك و دیالە تەقینەوەو هێرشی چەكداری روویدا\nدوو سەرچاوەی ئەمنی رایانگەیاند کە لە ئاکامی ھێرشێکی داعش لە سنووری پارێزگای کەرکووک و تەقینەوەی بۆمبێکی چێنراو لە پارێزگای دیالە، سێ کەس کوژران و شەشی دیکەش برینداربوون کە لەنێویاندا، چەکدارانی حەشدی شەعبی ھەن. نەقیب حامد عوبێدی ئەفسەر لە پۆلیسی کەرکووک وتی: “ژمارەیەک تیرۆریستی داعش ھێرشیانکردووەتە سەر گوندی غەریب سەربە ناحیەی …\nعادل عەبدولمەهدی چانسی گەورەی هەیە بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆك وەزیرانی عێراق\nرۆژنامەی شەرقولئەوسەت بڵاویكردەوە، عادل عەبدولمەهدی، خاوەنی تایبەتمەندییەكی زۆرە و رەنگە هێزە سیاسییەكان بۆ پۆستی سەرۆك وەزیرانی عێراق هەڵیبژێرن، و نزیكترین كەسەیش بۆ بەدەستهێنانی ئەو پۆستە. رۆژنامەی شەرقولئەوسەت لە زاری سەرچاوەیەكی سیاسییەوە بڵاویكردووەتەوە، “عادل عەبدولمەهدی پەیوەندی باشی لەگەڵ هەموو لەیەنەكان هەیە لە ناوخۆ و دەرەوەی عێراق و لە ئاستی ناوچەكەدا”. سەرچاوەكە بە …\nخۆپیشاندانەكان لە پارێزگای بەسرە دژی كەمی خزمەتگوزاریەكان دەستیپێكردەوە\nسه ر له بەیانی ئەمڕۆ یەك شەممە جارێكی تر خۆپیشاندانەكان لە پارێزگای بەسرە دژی كەمی خزمەتگوزاریەكان دەستیپێكردەوە و چەند ڕێگایەكی سەرەكی كێڵگە نەوتیەكانیان داخستووە. بە گوێرەی میدیا عێراقیەكان، سەدان خۆپیشاندەر ئەمڕۆ یەك شەممە لە بەردەم چەند كێلگە نەوتیەكی بەسرە كۆبونەوە و داوای دابینكردنی هەلی كار و خزمەتگوزاریەكانیان دەكرد. ماوەی دوو …\nبۆلیسی پارێزگاکەی بە گەندەڵی تۆمەتبار کرد\nئەسعەد عیدانی، پارێزگاری بەسرە ئامادەیی خۆی پیشاندا بچێتە بەردەم دادگا بۆ یەکلاکردنەوەی ئەو سکاڵایەی لەلایەن فەرماندەی پێشووی پارێزگاکەیەوە لەسەری تۆمارکراوە. پارێزگاری بەسرە رایگەیاندووە: دۆسیەی گەندەڵی و تۆماری دەنگی لایە کە دەیسەڵمێنێت جاسم سەعدی، فەرماندەی پێشووی پۆلیسی بەسرە بەرتیلی لە چەند ئەفسەرێکی پۆلیس وەرگرتووە، رونیشیکردەوە، ئامادەیە بچێتە بەردەم دادگا و بێبەری …\nپەڕە 20 of 82« سەرەتا...10«1819202122\t»\t304050...کۆتا »


نیشانەكانی پێوەدانی دووپشك و چارەسەری بەپەلە – basknet.org\nكاتێك دووپشك بە كەسێكەوە دەدات چەند نیشانەیەك لەسەر جەستەی ئەو كەسە بەجێدەهێڵێت و زۆر جار ڕووبەڕووی مەرگ-ی دەكاتەوە، بەڵام چەند فریاگوزارییەكی سەرەتایی هەیە پێویستە بۆ كەسەكە بكرێت تا دەگەیەنرێتە نەخۆشخانە.\nد. پشدەر عەبدوڵا، پزیشكی پسپۆڕی نەخۆشیەكانی منداڵان دەڵێت: “زۆربەی كات تەنها هەندێك نیشانەیان ئەبێت لە شوێنی پێوەدانی دووپشكەكەدا بۆ نمونە وەك ئازار لە شوێنی گەستنەكە، كە لەوانەیە توند بێت یان سڕبوون و مێروولەكردن لە شوێنی گەستنەكە یاخود لەوانەیە هەندێكجار ئاوسانێكی كەم لە دەوروبەری شوێنی گەستنەكە ببینرێت”.\nوەك ئەو پزیشكە ئاماژەی پێ كردووە، لەوانەیە هەندێكجار نیشانەی مەترسیدار ببینین لە ئەنجامی كاریگەری بڵاوبونەوەی ژەهرەكە بەناو لەشدا، وەك:\n1- هەناسەدان بە گرانی.\n2- گرژبونی بە ئازاری ماسولكە.\n3- جوڵەی نائاسایی سەر و مل و چاو.\n4- لیك هاتنەخوارەوە بە دەمدا.\n5- ئاڕەقكردنەوەی زۆر.\n6- ڕشانەوە و دڵ تێكهەڵاتن.\n7- فشاری خوێن بەرز ئەبێتەوە.\n8- لێدانی دڵی خێرا ئەبێت و هەندێكجار ناڕێك ئەبێت.\n9- گریانێكی زۆر و ناڕەحەتیەكی زۆر لە منداڵدا.\nدەشڵێت: “لە كاتی بوونی ئەو نیشانانەدا پێویستە بە زووترین كات سەردانی نەخۆشخانە بكرێت بۆ پاراستنی ژیانی كەسەكە”، چونكە وەك ئەو پزیشكە دەڵێت: “ژەهری دوو پشك بە پێی شوێنی جوگرافیا ئەگۆڕێت بۆ نمونە دووپشكی ناوژەی عەربەت بە ناوبانگە”.\nلە كاتی پێوەدانی دووپشك پێویستە چی بكەین؟\n1- پاككردنەوەی شوێنی گەستنەكە بە ئاو و سابونێكی كەم.\n2- بەكارهێنانی سەهۆڵ بۆ شوێنی گەستنەكە بۆ ماوەی 10 خولەک و دواتر لابردنی سەهۆڵەكە بۆ ماوەی 10 خولە و دواتر دانانەوەی سەهۆڵەكە لە شوێنی گەستنەكە بە هەمان شێوەی پێشووتر.\n3- ئەگەر هەستت بە ناڕەحەتی پڕۆسەی قوتدان كرد تكایە نە خواردن و نە شلەمەنی مەخۆ.\n4- ئەگەر ئازاری زۆر بوو ئەتوانیت دەرمانێكی ئازارشكێن بەكاربهێنیت، بەڵام بە ڕێنمایی پزیشكی.


*~ مەکــۆی بــەرەودیـن ~* / برسيار\n | \nلینكی به‌سود و زانیاری گرنگه‌كـــانی مه‌كـۆی بـه‌ره‌ودین\nبـابه‌ته گرنگه‌كـــانی مه‌كـۆی بـه‌ره‌ودین\n » ڕه‌خنه و پێشنیار و داواکاری » برسيار\tده‌نگ بده به‌م بابه‌ته: 0\nئـــه‌م بـــابه‌ته بنـــێره بــۆ فـــه‌یسبووك\n#1 2012-03-11 08:10:17\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2012-01-24\nدواترین سه‌ردان: 1969-12-31\nده‌نگدان : 0 برسيار\nببورن .جؤن بتوانم وينة ئاساييةكة لاببةم وينةيةكى تر دابنيم؟\n#2 2012-03-11 08:23:07\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2011-12-15\nده‌نگدان : 2 Re: برسيار\nسلاو هةست خان دةتوانيت وينةى ئاسايي لاييةيت بةم ريكايانةلةسةرةوةى مةكؤ بجؤ سةر ز-تاكةكةسي و كليك لةسةر بيناسة بكة باشان كؤرين دواتر وينةيةك باريكة واتة وينةيةك لة ناو كومبيتةرةكةت هةلبزيرةبةم شيوةية دةتواني وينة بكؤري بة هيواي ئةوةى تيكةيشتبيتئةكةر تينةكةيشتووى سةردانى بةشي جؤنيةتى بةكارهينانى مةكؤ بكة\n#3 2012-03-11 09:35:25\nده‌نگدان : 0 Re: برسيار\nبةلى تيكةيشتم زؤر سوباس\n#4 2012-03-24 08:09:15\nناوی ڕاستی: syta\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2012-03-23\nسلاو من دوو داواكاريةكم هةية بورابورت يةكةم بوئةحياء لةسةر(مروفودةوروبةرى زينكةى ) بو قوناغى 10 زانستى دووةم بوبيركارى لةسةر (دووزانا يان زياتر)هةر بوقوناغى 10زانستى زورسوباستان دةكةم ئةزيةت نةبيت بةزو ترين كات\n#5 2012-03-24 10:44:28\nتكاية لافة خان 1_ برسيار لة بةشي تايبةتى خؤيدا بنوسة نةك لة بابةتيكي تايبةت2_ئيمة ناتوانين رابؤرتت بؤ لةناو مةكؤ بنوسين بيريستة خؤت هةولدةى كة ئةمانة بة دةست بينى ئةمةش بة دوو شيوة:أ\_سةرجاوة لة ئينتةرنيتةوةب\_لة كتيبخانةى كشتيتكاية ئةمة جاريكى تر دووبارة مةكةوة\n#6 2012-03-25 05:50:26\nببورن من نةمزانى ئةم مةكوية بةم شيوةيية بةلام خوشم هةمو شوينيك كةراوم بوسةرجاوةكان بةتايبةتى كتيبخانة ئةكةردةستم بكةوتاية من داواكاريم لينةدةكردن كةواتة زورسوباس بو جوابةكةت دووبارة ببورن بةلام خوشتان لةسةرةتاى مةوزوعةكةدا نوسيوتانة رةخنةو بيشنيارو ( داواكارى)\nدواترین جار ده‌ستكاری كراوه له‌لایه‌ن lava (2012-03-25 05:55:34)\n#7 2012-03-25 06:21:11\nناوی ڕاستی: عبدالرحمان سید\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2011-04-30\nده‌نگدان : 10 ویبگه\nبه‌رێز لافه فه‌رموو به‌رێزم ..هه‌رشتێك به ئێمه بكرێت له خزمه‌تداین ..ئایه ئێمه به بابه‌ت پێت بده‌ین تۆ ئه‌توانیت بكه‌یته راپۆرت؟؟ ئه‌گه‌ر ئه‌توانیت فه‌رموو .. .. ..به‌لام بۆ جاری داهاتوو ..بابه‌تێكی نوێ بۆ پرسیاره‌كه‌ت ته‌رخان بكه‌یت باشتره بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر بتوانین یارمه‌تیت بده‌ین به‌رێزم ....فه‌رموو ئه‌مه دوو بابه‌ت له‌سه‌ر داواكاری یه‌كه‌مت ...به‌رێزلافه ئه‌وه له‌سه‌ر مرۆف و ده‌وروبه‌ری ژینگه وه هه‌روه‌ها زۆر شتی تریش ئه‌گرێته‌وه ئاره‌زووی خۆته ج ناوێكی له سه‌ره‌تای ئه‌ده‌یتله‌و كاته‌وه كه زه‌وى دروست بووه هه تا ئه مرو ناوه ندى ئه و زينكه يه ى كه تيايدا ده زين به رده وام له كوران دا بووه ،ئه م به ره سه ندنى زينكه يه بوه ته هوى جيابوونه وه ى ئه م قوناغانه:۱-قوناغى كونجاندنى زه وى بو بيشوازى مروف:ئه م قوناغه به رده وام بوو هه تا ئه و كاته ى زه وى كونجاو بوو بو ده ركه وتنى مروف له سه رى .له م ماوه يه دا تويزى زيندوو ئاوى سه ر زه وى به ره ى سه ندوو جه ند جوريكى جياواز له كيانله وه رو رووه ك و سامانى كانزايى ده ركه وتن ،ئه م قوناغه زوربه ى ميزووى زه وى ده كريته وه تا ده ركه وتنى مروف له سه ر زه وى.۲.قوناغى راو:-له ماوه ى زيانى مروف دا به رده وام كه راوه به شوينى خواردن و خوارده مه نى له جوارجيوه ى ئه و ژينكه ى كه تيايدا ژياوه و فريرى راو بووه،له م قوناغه دا مروف بيرى له كاريكه رى و زيانه كانى سه رژينكه نه كردبوه وه وه كاريكه رى له سه ر زينكه كه ى كه م بووه.۳.قوناغى كشتوكال:-ده توانين ئه م قوناغه به سه ره تاى ده سبيكردنى كاريكه رى سلبى مروف بو سه ر زينكه دابنيين كه به سووتانى دارستانه كان ده ستى بيكرد بو مه به ستى كشتوكال و مه رو مالات.۴.قوناغى شورشى بيشه سازى:-ئه م قوناغه له ناوه را ستى سه ده ى هه زده هه م ده ست بى ده كات تا ناوه راستى سه ده ى بيسته م كاتيك مروف ده ستى كرد به به كارهينانى ئاميرو دروست كردنى كاركه بو بركردنه وه ى بيوستييه كانى خوى و سوتاندنى سووته مه نى بو به گه رخستنى كارگه و هوكاره كانى كواستنه وه (ئوتومبيل و كه شتى و شه مه نده فه رو فروكه)،هه روه ها له م قوناغه دا مروف ده ستى كرد به كوج كردن له لاديكانه وه بو شاره كان،وه زيادبوونى وماره ى دانيشتوانى شار كه ئه نجام دا روز به روز روودانى كيشه ى ترسناك له سه ر زينكه.۵.قوناغى شورشى زانيارى:ئه و قوناغه يه كه ئستا تيايدا ده زين كه له نيوه ى دووه مى سه ده ى بيسته وه ده ست بى ده كات له م قوناغه دا زانستى ئه له كرتونى كومبيوته ر ده ركه وت به تايبه تى دواى دوزينه وه ى ترانزسته رو هوكاره كانى كواستنه وه به ره ى سه ندوو شورشى بيشه سازى كه يشته لوتكه و كيشه ى جوراوجورى زينكه ده ستى بيكرد وه ك :بيس بوونى هه واو خاك و ئاو و كه مبوونه وه ى سامانه سروشتييه كان و زيادببونى زماره ى دانيشتووانى سه ر زه وى ،كه واى كرد لايه نه به ربرس و نابه ربرسه كان ده ستيان كرد به ريكخستنى سيمينارو كونفراس له سه ر ئه م كيشانه و دانانى ريكه جاره ى كونجاو له بيناو باراستنى زينكه و به رده وامبوونى سامانه سرووشتييه كان و زيانيكى ته ندروست بو نه وه كانى داهات و .ژينكه:له ووشه ى ( environ)كه با ماناى ده وروبه ر ديت وه ريكراوه كه بريتييه له (هه موو بارو هوكارانه ديت كه كاريكه رى ده كه نه سه ر زيانى هه موو زينده وه ران له سه ر زه وى .يان زينكه به كويره ى (environtal protection act)بيناسه كراوه و ده ليت ((هه موو ئه و هوكاره فيزيايى و بايلوجيانه ى ده ورووبه ر ده كريته وه كه كاريكه رى ده كه نه سه ر يه كترى ))زاانستى زينكه زانستيكى كشتكيره كه بيويسته زور زانستى تر تيايدا تيكه ل بكريت وه كو زانسته كانى (فيزيا،كيميا،بايلوجى،جيول� �جى،جوكرافيا،به روه رده،ئابوورى،........هتد)زينده وه را ن له سه ر زه وى هه ر له بجوكترينه وه (فايروس و به كتريا و كه رووه كان )هه تاكه وره ترين زينده وه رى كوى زه وى زينكه ى تايبه تى خوى هه يه.ژينكه زانى :-زاناى ئه لمانى ئه رست هاكل(۱۸۶۹)ووشه ى (ecology)بو ماناى زينكه زانى داناو كه به مانا يونانيه كه ى (oikos)=خانوو،مال و (logy)=زانست ديت.زينكه زانى بريتى يه له و زانسته ى كه ده رباره ى كارليك و كاريكه رى زينده واران له كه ل زينكه سرووشتييه كان ده دويت ،كه هه ردوو راسته وخوو به به رده وامى كاريكه رى ده كه نه سه ر يه ك.هه ر كورانيك له زينكه ى سرووشتى كاريكه رى هه يه له سه ر زينده وه را ن و وه به بيجه وانه شه وه.ريكخستنى زينكه(ئاسته كانى ريكخستنى زينكه)۱.زينده وه ر۲.كومه له ى زينده يى۳.كومه لكاى زينده يى۴.سيستمى زينكه يى۵.زينده به رك.زينده وه ر :-يه كه ى بيكهاته ى سيستمى زينكه يه (زينده وه ر تواناى هه يه زور بيت ،كه شه بكات،هاوسه نك رابكريت ،به ره بسينيت،كارداناوه ى كارليكه كانى هه بيت،ماده ى بوماوه ى تيا بيت)كومه له يى زينده يى:-بريتييه له كومه له زينده وه ريكى هه مان جورو تاك كه له ناوجه يه كى جوكرافى دياريكراوادا ده زين.كومه لكه يى زينده يى:-بريتييه له كوى هه موو ئه و كومه له زينده ييانه ى كه له ناوجه يه كى جوكرافى دياريكراودا ده زين و كارليك له سه ر يه كترى ده كه ن.سيستمى زينكه يى:-يه كه ى فرمانه له زانستى زينكه زانى دا كه بيك ديت له هه ردوو كومه له ى زينده يى و ئه و زينكه يه ى تيايدا ده زين و به توندجى بشت به يه كتر ده به ستن بو به رده وامى بروسه ى زيان له ريكه ى هاتنه ناوه و جوونه ده ره وه ى ماده كيمياوييه كان و ووزه.زينده به رك:-ئه و به شه ى زه وييه كه زيانى تيادايه و قولترين به شى زه رياكان ده كريته وه تا به رزترين كه ش له (به ركى كاز(سبوره كانى رووه ك وه كه رووه كانى تيادا بلاو ده بيته وه و هه روه ها ئه و جينه ى سه ره وه ى خاك ده كريته وه كه تواناى دابين كردنى زيانى هه يه بو مروف.له ۳ به ش بيكهاتووه*به شى ئاو*به شى هه وا*به شى خاكهه ريمى زيندوو :بريتييه له ناوجه يه كى سروشتى فراوان كه كومه لكه يه كى له هه موو جوره كانى زينده وه ر (له كيانله به رو رووه ك و وردبينه زينده وه رى)تيايدايه وه كو (هه ريمى دارستان ،هه ريمى بيايان ،هه ريمى به سته له ك)هه ريمى زيندووه كان فراوانترو ئالوزترن له سيستمه ى زينكه يى ،به لام له روويى بيكهاته وه وه ك يه كن به لام هه ندى جياوازى له زماره ى جورة زينده وه رانا له شوينه جوكرافيه جياجياكان دا به جدى ده كريت .سيسته مى زينكه يى له روويى بيكهاتنه وه بيك ديت له هوكاره زينده يه كان و هوكاره نازينده ييه كان:هوكاره نازينده ييه كان بيك ديت لها.هوكاره فيزياييه كان(راده ى تيشكى خور،بله ى كه رمى ،راده ى شى و ئاراسته ى با..........)ب.هوكاره كيمياييه كان:بريتى يه له (ماده نا ئه ندامييه كان وه كو كاربون و نايتروجين و دوانه ئوكسيدى كاربون و ئوكسجين و .......)كه به زدارى له سوورى سروشتى ()ده كه ن.ج.ئاويته ئه ندامى يه كان(بروتين و كاربوهيدرات و ......)هوكاره زينده ييه كان:هه موو ئه و زينده وه رانه ده كريته وه كه له سيسته ميكى زينكه يى دياريكراودا ده زين.زينده زه ران له سيسته مى زينكه يى به كويره ى جونيتى ئه و ووزه يه ى وه رى ده كرن ده كريت به م به شانه وه:۱.به رهه مهينه ره كان:هه موو ئه و زينده وه رانه ده كريته وه كه ده توانن خويان خوراك بو خويان دروست بكه ن له ريكه ى بروسه يه كى ئالوز كه بيى ده وتريت (روشنه بيكهاتن)به بونى ئاو دوانه ئوكسيدى كاربون به يارمه تى تيشكى خور زينده وه رانى وه ك (قه وزه كان و رووه كه سه وزه كان) وه ههندى جورى به كترياش ده كريته وه.به رهه م هينه ره كان ده توانن ووزه ى خور بكورن بو ووزه ى كيميايى و له ئاويته يه كى ئه ندامى ئالوز كوى بكه نه وه (كلوكوز)،دواى ئه وه به رهه مهينه ره كان ئه توانن شه كرى كلوكوز به ريكه ى كارليكى زور ئالوزتر بو بكورن بو( بروتين و كاربوهيدرات و فيتامين .........) كه يارمه تى بوونى مادده ى خوراكى وه ك نايتروجين و فوسفورو كبريت و كانزاكان كه له زينكه يه ك دا هه ن.۲.به كارهينه ره كان:ئه و زينده وه رانه ن كه ناتوانن خوراك بو خويان دروست بكه ن به لكو بشت ده به ستن به به رهه مهينه ره كان به شيوه ى راسته وخو يان ناراسته وخو،كه ئه ميش ده كريت به جه ند جوريكه وه:ا.كياخوره كان:ئه و زينده وه رانه ن كه رووه ك ده خون و راسته وخو بشت به خواردنى رووه ك ده به ستن.ب.كوشت خوره كان:ئه و زينده وه رانه ن كه كوشت ده خون و بشت به خواردنى كيانله وه رانى تر ده به ستن ،وه كو (شير،بلنك،كورك،هه لو..........)ج.هه مه جه شن خوره كان:ئه و زينده وه رانه ن كه بشت به خواردنى هه ردوو رووه ك و كوشت ده به ستن وه كو (ريوى ،مروف،...)كه نده خور:ئه و زينده وه رانه ن كه لاشه ى بوكه نى زينده وه رى مردوو ده خون وه كو (داله كه ر خور و كه متيار)۳.شيكه ره وه كان:ئه و زيندوه رانه ن كه له ريكه ى هه لوه شاندنى باشماوه ى زينده وه ره وه را ن و زينده وه ره مردووه كان ووزه يان ده ست ده كه ويت وه كو (به كتريا و كه رووه كان).كه ده توانن مادده سه ره تاييه كان بكه ريننه وه بو سروشت ئه م مادانه جاريكى تر له ريكه ر به رهه مهينه ره كانه وه به كاربهينريته وه،زينده وه ره شيكه ره وه كان كرنكى زوريان له هه موو سيسته ميكى زينكه يى هه يه جونكه ئه م زينده وه رانه هه لده ستن به ته واو كردن و به رده وامى سوورى خواردنى توخمه كان له سروشت دا.زنجيره ى خوراك:بريتييه له ريره وى ووزه له قوناغه جياوازه كان دا كه ئامانجه كانى شيوازى خواردنى تيا به يره و ده كريت له لايه ن زنجيره يه ك زينده وه ره وه ،زنجيره ى خوراك به به رهه م هينه ر ده ست بى ده كات و به كوشت خور كوتاى ديت.*قه وزه-ماسى بجووك-ماسى كه وره تر-ماسى قرش*كيا-ئاسك-بلنكتورى خوراك:بريتييه له جه ند زنجيره يه كى خوراك كه له نميوانيان دا به يوه ندى هه يه و كارده كه نه سه ر يه كتر تورى خوراك زور ئالوزترو فراوانتره له زنجيره ى خوراك و له هه موو سيسته ميكى زينكه يى ده بينرت.هه ره مى ووزه:بريتييه له و هيلكارييه شيوه هه ره مييه يه ى يان سيكوشه ييه ى كه تيايدا روشتن و تيبه ر بوون و وون بوونى ووزه له زنجيره خوراك دا روون ده كاته وه له سيسته ميكى زينكه يى دياريكراوداهيوادارم سوودى هه بيتوه هه‌روه‌ها ئه‌توانیت ئه‌مه‌شی له‌گه‌ل بنووسیت كه زانیاری زیاتری تێدایه له‌سه‌ر مرۆف و ژینگه‌وه بفه‌رمووئه‌و ژینگه‌یه‌ی له چوارچێوه‌ی ژیانی ڕۆژانه‌ی ئێمه‌دا که‌مترین و ساده‌ترین و بێ بایه‌خترین ڕۆڵی پێ دراوه، سه‌ره‌کی ترین وگرنگترین ڕۆڵ له بنه‌مای ژیانی ئێمه‌دا ده‌بینێ.به‌تایبه‌ت لایه‌نه‌کانی ته‌ندریستی و جوانی وته‌کنیکی و به‌رنامه وپاراستن و خواردن و خواردنه‌وه‌و به تایبه‌ت هه‌ناسه‌دان که په‌یوه‌ندی یه‌کی ڕاسته‌وخۆی بایه‌لۆجی وکۆنتاکتێکی یه‌کسه‌ری به سی یه‌کانمانه‌وه هه‌یه.له میانه‌ی ئه‌و توێژئنه‌وانه‌ی چه‌نده‌ها ساڵه له هه‌موو جیهاندا له بواری پیس بوونی ژینگه‌و هه‌وای ژینگه‌دا ده‌کرێبۆ پاراستنی سه‌راپا گیانله‌به‌ر چ مرۆڤ و چ ئاژه‌ڵ له لایه‌که‌وه و پاراستنی ڕروکاری سه‌ر زه‌وی به دارودره‌خت وسه‌وزایی و دارستانی گه‌وره‌وه ده‌بینین نه‌ك هه‌ر هه‌نگاوی بۆ نراوه به‌ڵکو وڵاتانیپیشه‌سازی وابه‌سته‌ی پابه‌ندبوون به و پێوانانه کردووه که زیان به خودی گیانله‌به‌ر ده‌گه‌یه‌نن.له نێو ئه‌م توێژینه‌وانه دا ئێمه تیشك ده‌خه‌ینه سه‌رته‌نها توێژێك که هه‌وای پیسی ژینگه‌و پێکهاته‌کانی ئه‌و هه‌وا پیسه‌یه‌و کاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌ندریستی مرۆڤ ،ئه‌و کاته ده‌زانین که ئێمه بێ ئاگایانه چ هه‌وایه‌کی پیس به ناوی ئۆکسجینه‌وه هه‌ڵده‌مژین.پێکهاته‌ی هه‌وای پیس بریتی یه له گه‌ردیله‌ی ره‌ق یا شل که له تێکه‌ڵ بوونی کۆمه‌ڵێ پێکهاته ی تر له هه‌وادا دروست ده‌بێت به هه‌موو ئه‌و پێکهاتانه ده‌وترێتبیۆئایرۆزۆڵ Bioaerosole ئه‌مه‌ش بریتییه له 2 به‌شی سه‌ره‌کی که بریتین وه‌کوبه‌کتریاو 1. پێکهاته زیندووه‌کان: که‌بریتین له مایکرۆئۆرگانیزمه وڤایرۆس و که‌ڕوو ومیلبن.2. پێکهاته نازیندووه‌کان که بریتین له‌تۆزو دوکه‌ڵ وته‌م به شێوه‌یه‌کی گشتی گه‌ردیله‌کانی پێکهاته‌کانی هه‌وای پیس له ژینگه‌دا گه‌ردیله‌ی له هه‌وادا هه‌ڵواسراوی سه‌رچاوه‌گرتووه له بنه‌مایه‌کی ڕه‌ق یا شله‌وه که تیره‌ی ئه‌و گه‌ردیلانه یه‌کسان نینو له نێوان(0.001 و100) مایکرۆمه‌تره (مایکرۆمه‌تر یه‌ك له ملیۆن به‌شی مه‌ترێك)،و به‌پێی تیره‌ی ئه‌و پێکهاتانه‌ی له‌و تۆزو خۆڵه‌ی ئه‌و هه‌واپیسه‌دا هه‌یه وکاریگه‌ریان له‌سه‌ر کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان له‌کاتی هه‌ڵمژیندا وزیان گه‌یاندنی به ته‌ندروستی مرۆڤ جیاوازن و ئه‌و پێکهاتانه یا چالاکی یه‌کی بایه‌لۆجییان هه‌یه وه‌کو ڤایرۆس و میکرۆب وکه‌ڕوو ...یا بنه‌مایه‌کی بایه‌لۆجییان هه‌یه وه‌کو هه‌ڵاڵه و پوله‌ك وقه‌تماغه‌ی پێست و مایکۆتۆکسین و ئیندۆتۆکسین. له هه‌ردوو حاله‌ته‌که‌ش ئه‌گه‌ری تووشبوون به نه‌خۆشی یه‌کانی کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان ده‌رئه‌نجامێکی ئاشکرای هه‌یه.ئه‌م پێکهاتانه‌ی هه‌ر یه‌که‌یان چه‌نده‌ها توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر کراوه ناتوانرێ هه‌ر هه‌مووی خۆی له کایه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌یکدا بگرێ.بۆیه ئێمه له ڕوانگه‌ی ئه‌و فاکته‌ره‌ی که پیسبوونی هه‌وا چ کاریگه‌ری یه‌کی ڕاسته‌وخۆی له‌سه‌ر ته‌ندروستی مرۆڤدا هه‌یه‌و ئه‌و فاکته‌ره‌ی که هه‌وا کۆنتاکتێکییه‌کسه‌ری به سی یه‌کان و سیکڵدانۆچکه‌کانی ئێمه‌وه هه‌یه تۆز وه‌کو بنه‌مایه‌ك و وه‌کو چه‌مکێکی گشتی بۆ هه‌وای پیس،که هۆکاری زۆر ئاشکرای تووشبوونی نه‌خۆشی یه‌کانی سی و سه‌رجه‌م کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دانی لێ ئه‌که‌وێته‌وه ئه‌که‌ینه ته‌وه‌ری باسه‌که.کاریگه‌ری هه‌ڵمژینی تۆز به پێ ی تیره‌ی گه‌ردیله‌ی ئه‌و پێکهاته جۆراوجۆرانه له‌سه‌ر کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان ده‌گۆڕێت وه‌کو له‌م خشته‌یه‌ی خواره‌وه تێبینی ده‌کرێتاکو شوێنی هه‌ڵمژینی له کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان تیره‌ی گه‌ردیله‌کانی تۆز به مایکرۆمه‌تر ده‌م و لوت و قوڕگ و سی یه‌کان و سیکڵدانۆچکه گه‌وره‌کانسیکڵدانۆچکه بچوکه‌کان سیکڵدانۆچکه هه‌ره‌بچووکه‌کان Alveolen 10<6- 10 3-5 <1-3 کاریگه‌ری هه‌وای پیس له‌سه‌ر کۆئه‌ندامی هه‌ناسه‌دان به پێ ی تیره‌ی گه‌ردیله‌ی پێکهاته‌کانی ئه‌م خشته‌یه‌دا ئه‌وه‌ده‌رده‌که‌وێت که هه‌تا تیره‌ی ئه‌و گه‌ردیلانه بچوکتر بێت زیاتر به نێو سیکڵدانۆچکه‌کانا ڕۆ ده‌چێت له کاتی هه‌ناسه‌داندا وجێگیر ده‌بێتو ئه‌گه‌ری تووشبوونی نه‌خۆشی زیاترونائارامی زیاتر له ته‌ندروستی مرۆڤ دروست ده‌کات که سه‌ره‌تا زۆر به ساکاری وه‌رده‌گیرێ و پاشان ده‌بێته نه‌خۆشی درێژ خایه‌ن وچاره‌سه‌ری هه‌میشه‌یی هاوته‌ریب به ژیانی بۆ داده‌نرێ.له به‌شه‌کانی تر تیشکی زیاتر ده‌خرێته سه‌ر هۆکارو رێگاچاره‌سه‌رو که‌مکردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی تۆزو ئه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌ی که‌له پاشكۆی گۆڕانی که‌شوهه‌وای هه‌موو دونیاداده‌بنه هۆی کاردانه‌وه‌ی نائاسایی له سه‌ر ژینگه‌و پاشان له‌سه‌ر زینده‌وه‌ر به گشتی و جێ ده‌ستی مرۆڤ له به‌شداری کردن له تێکدانی ڕواڵه‌تی ژینگه‌و ژیان به داپاچینی سه‌وزایی وبه‌شداری نه‌کردن له پاککردنه‌وه‌ی هه‌واو که‌می ووشیاری له سیسته‌می پاراستنی ئه‌و ژینگه‌یه‌ی مه‌رجی سه‌ره‌کی ژیانێکی پڕته‌ندروستی وسه‌لامه‌تی بۆ ده‌ڕه‌خسێنێ.بــــــــــۆ پرسیاری دووه‌مت یاخود بلێین بۆ داواكاری دووه‌مت ..جوانتر و جاكتر بۆمان روونكه‌ره‌وه به‌شكۆ بتوانین یارمه‌تیت به‌ین له‌گه‌ل رێزم به‌رێز\nواژووی ئه‌ندامأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ و أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِبــــۆ هه‌ركێشه‌یه‌ك په‌یوه‌ندیمان پێوه بكه له رێگای[email protected]\n#8 2012-03-26 06:26:12\nزورزور سوباست دةكةم كاك عةبدول رةحمان ئةزيةتم دايت كيشةنية بوداواكارى دووةمم زورمةمنون دةستم كةوت بوبرسيارةكةشت ئةكةر لةتوانامدابيت بةسةرجاو هةرجيةكم بيبكريت دةيكةم دووبارة زورسوباس براى بةريزم ئةكةر خةلةتيكم كردبيت هيوادارم بمبورن مةمنون\n#9 2012-03-26 06:27:51\nزورزور سوباست دةكةم كاك عةبدول رةحمان ئةزيةتم دايت كيشةنية بوداواكارى دووةمم زورمةمنون دةستم كةوت بوبرسيارةكةشت ئةكةر لةتوانامدابيت بةسةرجاو هةرجيةكم بيبكريت دةيكةم دووبارة زورسوباس براى بةريزم ئةكةر خةلةتيكم كردبيت هيوادارم بمبورن\nدواترین جار ده‌ستكاری كراوه له‌لایه‌ن lava (2012-03-26 06:28:36)\n#10 2013-02-05 12:51:17\nڕێكه‌وتی به ئه‌ندامبوون: 2013-02-05\nسلاو هاوريا ن رابؤرتيكم ئه ويت له سه ركيميا تكايه يارمتيم بده ن بؤ 5شه مه م ئه ويت\n#11 2013-02-05 14:47:07\nrasty ali نووسی:سلاو هاوريا ن رابؤرتيكم ئه ويت له سه ركيميا تكايه يارمتيم بده ن بؤ 5شه مه م ئه ويتبه‌سه‌رجاو به‌رێزم به‌س ..تكایه تكایه له بابه‌تێكی نوێ داواكه‌ت تۆمار بكه نه‌ك له نێو بابه‌تی ئه‌ندامی تره‌وه تا یارمه‌تیت به‌ین بۆ جاری تر ناتوانین یارمه‌تیت به‌ین به‌ریزم ئه‌ندامان زیاتر سه‌یری بابه‌تی نوێ ئه‌كه‌نكیمیا چى یه ؟؟كیمیا چى یه ؟؟لێره له‌م بابه‌ته هه‌موو شتێكتان بۆ روون ده‌كه‌مه‌وه ده‌رباره‌ى كیمیا به هیواى ئه‌وه‌ىهه‌موو لایه‌ك سوود مه‌ند بێت له‌ناو سه‌كۆىبا ده‌ست پىَ بكه‌ین به پێناسه‌ى كیمیا ..كیمیا له وشه‌ى (الكَمِیّ ) عه‌ربیه‌وه هاتووه به‌ماناى ( ئازا , دلێَََََر , نه‌ترس) وه (المُتَكَمِّی) واتا داپۆشراو به چه‌كه‌كه‌ى و زرىَ یه‌كه‌ى , وه ئه‌و ناوه‌ى لێنراوه چونكه كیمیا گه‌ره پێشووه‌كان زانیاریه‌كانى خۆیان به‌نهێنى دانابوو له خه‌ڵكیان ده‌شارده‌وه .كیمیا وه‌ك زاره‌وه‌یه‌ك بریتىیه له‌و زانسته‌ى گرنگى ده‌دات به مادده و كارلێكه‌كانى و په‌یوه‌ندیانبه ووزه و توانا . به‌پێى ژماره و جیاوازى له باره‌كانى مادده , كه‌نه‌رێت وایه له‌سه‌ر شێوه‌ى گه‌ردیله بن . وه‌زۆربه‌ى جار كیمیاگه‌ره‌كان هه‌ڵده‌ستن به خوێندن و لێكۆلینه‌وه‌ى كارلێكه‌كانى گه‌ردیله‌كاندرووست بوونى گه‌رده‌كان و چۆنیه‌تى كارلێكردنى گه‌رده‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كتر و دروست بوونى ئاوێته‌كان .كیمیا زانستێكه له ( توخه‌مه كیمیایى یه‌كان و ئاوێته كیمیایى یه‌كان و پێكهاتن و تایبه‌تمه‌ندیه‌كان و درووست بوون ئه‌و گۆرِانكاریانه‌ى به‌سه‌ریان دادێت له‌گه‌ڵ یه‌كتر و كارلێكه كیمیایه‌كان ) ده‌كۆلێته‌وه .زانستى كیمیا دابه‌ش ده‌كرێت بۆ چه‌ند به‌شێكى سه‌ره‌كى به شێوه‌كى گشتى وه هه‌روه‌ها لقیش هه‌یه‌بۆ هه‌ر به‌شێك له‌م به‌شانه وه بابه‌تى تایبه‌تى زۆر گرنگیش هه‌یه له‌و لقانه .به‌شه‌كان :كیمیایى شیكارى :شیكار كردن و شى كردنه‌وه‌ى نموونه‌یه‌ك له مادده بۆ زانینى پێكهاته‌كیمیایه‌كه‌ى و چۆنیه‌تى دروست بوونى .كیمیاى ژیان :بریتیه لێكۆڵینه‌وه‌ى مادده كیمیایى یه‌كان و ئه‌و كارلێكانه‌ى له‌ناو له‌شى زینده‌واران رووده‌ده‌ن .كیمیاى نا ئه‌ندامى :بریتیه له لێكۆلینه‌وه‌ى تایبه‌تمه‌ندى وكالێكه‌كانى ئاوێته نائه‌ندامى یه‌كان . جیاوازیه‌كى زۆرئاشكرا نیه له نیوان مادده‌ى نائه‌ندامى و مادده‌ى ئه‌ندامى تێكه‌لاَویه‌ك هه‌یه له نیوانیان وه‌گرنگترینیان له لقێك ده‌رده‌كه‌وێت كه پێى ده‌لێن كیمیای كانزا ئه‌ندامى یه‌كان .كیمیایى ئه‌ندامى :بریتیه له لێكۆلینه‌وه ى پێكهاته و تایبه‌تمه‌ندى یه‌كانى ئاوێته ئه‌ندامى یه‌كان كه توخمى كاربۆنتوخمێكى سه‌ره‌كى یه له پێكهاتنیان .كیمیاى فیزیاوى :بریتیه له لێكۆڵینه‌وه‌ى بنه‌رِه‌تى فیزیایى كارلێك و سیستمه كیمیایه‌كان , بۆ زیاتر زانیارى وردتربریتیه له خوێندنى گۆرنكارى باره‌كانى وزه له كارلێكه كیمیایى یه‌كان . وه له گرنگترین لقه‌كانىكیمیاى گه‌رمى , كیمیاى جولاَو , كیمیاى برِ ,زانستى تیشكه‌كانکیمیا: زانستی گۆڕانه گه‌ردییه‌کانچه‌قی بایه‌خپێدانی کیمیایی نوێ چییه؟ له‌یه‌که‌م چاوپێدا خشاندا واده‌رده‌که‌وێ که‌وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره زۆر ئاسان بێ.له‌راستید، کیمیا له‌مادده‌و گۆڕانه‌کانیان ده‌کۆڵێته‌وه. به‌ڵام بائه‌و رسته‌یه‌ی سه‌ره‌وه شیکه‌ینه‌وه. یه که‌م، بۆ مادده رووبه‌ڕووی چه‌ند وشه‌یه‌ک ده‌بیته‌وه، بۆ نموونه هایدرۆکسیدی ئه‌لۆمنیۆم و کاربۆناتی مسی تفت بهێنه. ئه‌و مادده‌انه بۆ زه‌ویناسان گرنگن چونکه پێکهێنه‌ری سه‌ره‌کی که‌ره‌سه خاوه‌کانی بۆکسایت (Bauxite) و مالاشایتن (Malachite) به‌رودوا. بۆکسایت بۆ ده‌رهێنانی ئه‌لۆمنیۆم به‌کارده‌هێنرێ و مالاشایتیش مادده‌یه‌کی باشه بۆ بیناسازی. مادده‌کانی وه‌کو په‌نسیلین و هیمۆگڵۆبین نه‌وک هه‌ر بۆ کیمیاگه‌ران به‌ڵکو بۆ پزیشک و زینده‌وه‌رزانانیش گرنگن.دووه‌م، مادده‌کان چ جۆره گۆڕانێکیان به‌سه‌ردا دێ؟سه‌هۆڵ ده‌گۆڕێت بو ئاو، هیلیۆم له گازه‌وه ده‌گۆڕێت بۆ شله، ئه‌و گۆڕانانه فڕیان به‌کیمیاوه نیه‌و جێی بایه‌خی زانستی فیزیان، چونکه پله‌ی شلبوونه‌وه‌ی مادده ره‌وشتێکی فیزیاییه. که‌واته ره‌وشتی کیمیایی چیه؟ بێگومان بریتییه له توانای مادده‌یه‌ک بۆ کار له‌یه‌ککردن له‌گه‌ڵ مادده‌یه‌کی تردا. کارلێکی کیمیایی گۆڕانی گه‌ردێکه (Molecule) بۆ گه‌ردێکی تر. له‌گۆڕانی کیمیاییدا ته‌نیا گه‌رده‌کان (که‌له گه‌ردیله پێکهاتوون) ده‌شکێن له‌کاتێکدا خودی گه‌ردیله‌کان (Atoms) به‌نه‌گۆڕاوی ده‌مێنێته‌وه. گۆڕانی گه‌ردیله‌کان له لایه‌ن زانستی فیزیاوه ده‌خوێنرێ یاخود وردتر بڵێین، له لایه‌ن فیزیای ناوه‌کی و گه‌ردیله‌یی. پێشتر باسی ئه‌وه‌مان کرد که زانستی فیزیا له‌و گۆرانانه‌ش ده‌کۆڵێته‌وه که‌تێیاندا نه‌گه‌ردیله‌کان و نه‌گه‌رده‌کان ناشکێن. به‌مجۆره، وا ده‌رده‌که‌وێ که فیزیا سنوور له‌دوو لاوه بۆ کیمیا دابنێ، سنوری خواره‌وه (ئاستی گه‌ردیله‌یی) (Atomic level) بێ و سنووری سه‌ره‌وه (ئاستی سه‌روو گه‌ردی) (Permolecular level) بێ.ده‌بێ له سه‌ر ئه‌وه‌ی پێشوو دوو تێبینی بدرێ. یه‌که‌میان په‌یوه‌ندی به‌و راستیه‌وه‌یه که کیمیاگه‌ره نوێیه‌کان تادێ که‌مترو که‌متر گرنگی به‌دۆخی نه‌وروژاوی (Non Excited state) مادده ده‌ده‌ن که پێکهێنانه‌کان و پێکهاتنی (Structure) مادده ده‌گرێته‌وه. بێگومان کێشه‌ی چاره‌سه‌ر نه‌کراوی سه‌ر به‌م بواره تائێستا ماونه‌وه، به‌ڵام چاره‌سه‌ریان له‌ناو مه‌ودای (Scope) بایه‌خی فیزیاگه‌ران دایه. دووه‌م، لق (Branch) هه‌ن له نێوان کیمیاو فیزیادان: کاتێک فیزیاگه‌ران له کردارێکی کیمیایی ده‌کۆڵنه‌وه‌و یان به‌پێچه‌وانه‌وه، کاتێک کیمیاگه‌ران له‌دیارده‌یه‌کی فیزیایی ده‌کۆڵنه‌وه بۆنموونه، کردارێکی کیمیایی وه‌کو کارلێکی نێوان دوو یان چه‌ند گه‌ردێک ده‌توانرێ له‌ڕوانگه‌ی فیزیاییه‌وه لێکبدرێته‌وه.به‌و لقه‌ی زانست که‌گۆڕاوه (Parameter) فیزیاییه‌کانی گۆڕانێکی کیمیایی ده‌کۆڵێته‌وه ده‌وترێت فیزیایی کیمیایی (Chemical Physics).له‌لایه‌کی تر، ره‌وشته فیزیاییه‌کانی کۆمه‌ڵه گه‌ردیه‌کان له گیراوه‌یه‌کدا که‌پێی ده‌وترێت گیراوه‌ی مڵ (Colloidal Solution) له‌کیمیای مڵدا (Colloid Chemistry) ده‌خوێنرێ که‌لقێکه له کیمیای فیزیایی (Physical Chemistry). هه‌ردوو فیزیای کیمیایی و کیمیای فیزیایی ره‌وشته‌کانی هه‌موو جۆره‌کانی مادده ده‌خوێنن. ئه‌و زانستانه به‌گوێره‌ی ئه‌و ته‌کنیکه‌ی (Techniques) که‌بۆ ده‌ست پێکردنی کارلێکه کیمیاییه‌کان به‌کارده‌هێنرێ، پۆڵێنکراوون (Classified) (بۆنموونه، کیمیای کاره‌بایی، کیمیایی رووناکی و کیمیایی تیشکدانه‌وه) یاخود به‌گوێره‌ی ئه‌و رێگه‌یه‌ی لێکۆڵینه‌وه که‌به‌کار ده‌هێنرێت (بۆنموونه، رێگه‌کانی موگناتیسی یاخود رووناکی شه‌به‌نگی) (Optical Spectroscopy) و کاینه‌تیکی (Kinetic). پۆڵێنێکی تری زانسته کیمیاییه‌کان هه‌یه که‌جۆری مادده‌کان لێک جیا ده‌کاته‌وه. هه‌موو مادده‌کان دابه‌ش ده‌کرێن یان بۆ نائه‌ندامی (Inorganic) یاخود بۆ ئه‌ندامی (Organic). ئاوێته ئه‌ندامییه‌کان بریتین له‌وه‌رگرته (Derivative) هایدرۆ کاربۆنیه جۆراو جۆره‌کان که‌هه‌موویان گه‌ردیله‌کانی کاربۆنیان تێدایه. گه‌رده‌کانی ئاوێته نائه‌ندامییه‌کان ده‌شێ توخمی تریان به‌ڕێژه‌ی جیاواز تێدا بێ. گه‌ردیله‌ی کاربۆن ره‌وشتی سه‌یریان هه‌یه له‌مه‌ڕ پێکه‌وه به‌سترانیان بۆ دروستکردنی زنجیره‌و ئه‌ڵقه‌و پێکهاتی تر، که‌ده‌شێ گه‌ردێک سه‌د گه‌ردیله کاربۆنی تێدا بێ. له‌به‌رئه‌وه جێی سه‌ر سوڕمان نییه که‌ژماره‌ی ئه‌و ئاوێتانه‌ی گه‌ردیله‌کانی کاربۆنیان تێدایه زۆر زۆرتر بێ له‌ژماره‌ی ئاوێته نائه‌ندامییه‌کان. ئاوێته ئه‌ندامییه‌کان بنچینه‌ی پێکهاتی زینده‌وه‌ره‌کانن. به‌و زانسته‌ی که‌له‌و کردارانه‌ی زینده‌وه‌راندا رووده‌ده‌ن ده‌کۆڵێته‌وه ده‌وترێت کیمیای ژیان (Biochemistry). ئه‌م ساڵانه‌ی دوایی، ده‌رکه‌وتنی لقێکی نوێی کیمیای به‌خۆوه بینی ئه‌ویش کیمیای ئه‌ندامی ژیانه، (Bioorganic Chemistry) له‌و کارلێکه ئه‌ندامیانه ده‌کۆڵێته‌وه که‌له‌ناو خانه‌دا رووده‌ده‌ن.ئایۆنه‌کانی کانزا جیاوازه‌کان ده‌توانن خۆیان به‌گه‌رده ئه‌ندامیه‌کانی ناو زینده‌وه‌ره‌کان بنوسێنن و ئه‌نزیم (Enzymes) (کارا یاریده‌ده‌ری بایۆلۆجین) و هیمۆگڵۆبین (ئۆکسیجن هه‌ڵگڕ) و مادده‌ی تری گرنگ دروست بکه‌ن. ئه‌و ئاوێتانه‌ش ئه‌وانه‌ن که‌کیمیای ئه‌ندامی ژیان لێیان ده‌کۆڵێته‌وه، ئه‌و زانسته‌ی که‌چه‌ند ساڵێک له‌مه‌وبه‌ر سه‌ری هه‌ڵداوه. هه‌روه‌ها لقی تری کیمیا هه‌ن که‌په‌یوه‌ندیان به‌زینده‌وه‌رزانی و پزیشکی و کشتوکاڵه‌وه هه‌یه بۆ نموونه، کیمیای ده‌رمانسازی و ژه‌هرزانی و کشتیاری. هه‌روه‌ها پێویسته لێره‌دا باسی کیمیای ئاوێته کێشه گه‌ردیه گه‌وره‌کان (کیمیای پۆلیمه‌ر) بکه‌ین. گه‌رده‌کانی ئه‌و ئاوێته ئه‌ندامی و نائه‌ندامییانه‌ن که له ژماره‌یه‌کی ناکۆتایه‌که‌ی چونیه‌ک پێکهاتوون.به‌کورتی خوێنه‌رمان ده‌رباره‌ی چه‌قی بایه‌خپێدانی کیمیاو په‌یوه‌ندی نێوان کیمیا و فیزیا ئاگادار کرده‌وه. ده‌بێ سه‌رنجی ئه‌وه‌ش بدرێ، هه‌رچه‌نده، تائێستا زاناکان نه‌گه‌یشتوونه‌ته ئه‌و بۆ ده‌رکه‌وتنه گشتییه‌ی که‌ده‌بێ چه‌قی بایه‌خپێدانی کیمیا چی بێ، ته‌نیا چه‌ند لقێکی که‌می کیمیای نوێ لێره‌دا ناو هێنراوون، لقه‌کانی تری کیمیاو چه‌مکه کیمیاییه هه‌ره گرنگه‌کان و مادده‌کان و ئه‌و ته‌کنیکانه‌ی له کیمیادا به‌کار هاتوون له‌داهاتوودا زیاتر لێیان ده‌دوێین.وه‌رگیراو ....\n#12 2013-02-06 05:26:53\nده سته كانت خؤش برابه ريزه كه م هه رسه لامه ت بيت\n#13 2013-02-08 10:44:16\nسلاو برا به ريزه كه م من ناتوانم بابه تيكي نوي بنوسم زؤرسباس بؤ ئه رك وماندوبونت بؤرابؤرته كه زه حمه تت كيشا\n » ڕه‌خنه و پێشنیار و داواکاری » برسيار\tخوارووی مه‌كۆ\nسوپــاس و ئـاگــادارییـه‌کـان\nڕه‌خنه و پێشنیار و داواکاری\nپــرســــیار و ووڵام\nفه‌رمووده‌ى پێغه‌مبه‌ر(درودی خوای ليبي)\nبه‌هه‌شت و دۆزه‌خ\nپرسیار و وەڵامی ئاینی\nدوعاو پاڕانه‌وه و زیکره‌کان\nروداو و بەسەرهاتی راستەقینە\nتایبه‌ت به ئــافره‌تـان\nمنال و په‌روه‌رده\nبابه‌ت ب زارێ بادینی / گشتێ\nهۆنراوه و په‌خشان ئایینی\nپه‌ندی پێشینان و ووته‌ی ناوداران\nتـه‌نـدروســـــتی و کـــۆمـه‌ڵ\nگه‌شـه پـێدانی مرۆیــی\nتايبه‌ته به سه‌ته‌لايت و مۆبايل\nوێنه‌ی باڵنده (حیوانات)\nفلیم كارتۆن و گۆرانی منالان\nناساندنی ماڵپەڕ / Reklam\nژماره‌ی ئای پی ئێوه‌ی به‌ڕێز 198.41.227.80Powered by PunBBTranslated By :\nCopyright (C) 2011-2013 Design And Style By AbdulRhman Saeed\nمیوانی به‌ڕێز پێویسته ببیت به‌ئه‌ندام بۆئه‌وه‌ی بابه‌ته‌کان به‌ته‌واوی ببینی.


عه‌بدولمه‌هدى داواى راوێژ له‌باره‌ى بڕياره‌يليگ وه‌ل ئه‌مريكا ئه‌كا - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nشه‌فه‌ق نيوز/ عادل عه‌بدولمه‌هدى سه‌رۆك ئه‌نجومه‌ن وه‌زيره‌يل, داوا له وڵاته‌يل يه‌كگرتگ ئه‌مريكا كرد مشاوره له‌و بڕياره‌يله بكا ك واشنتۆن ئه‌ياده‌ى ك گومان ئه‌وه ديرێد وه‌شيوه‌يگ راسه‌وخۆ كاريگه‌رى له‌بان بارودوخ له عراق داشتوود.\nله‌ى باوه‌ته‌و حكومه‌ت عراقى له به‌ياننامه‌يگ وت: عه‌بدولمه‌هدى له نويسينگه‌ى فه‌رمى خوه‌ى چه‌وى كه‌فته‌سه شانديگ له ئه‌نجومه‌ن پيره‌يل ئه‌مريكى وه سه‌رۆكايه‌تى سيناتۆر جين شاهين و جه‌خت له گرنگى هاوكارى له‌ناونى عراق و وڵاته‌يل يه‌كگرتگ و باسيش له‌وه كردگه داعش شيرپه‌نجه‌يگه‌و بايه‌سه له‌ناو بووريه‌ێد.\nجى باسه، به‌ياننامه‌گه هه‌ميش وت: كاره‌يل فره‌يگ ها وه‌رده‌ممان ئه‌را جيوه‌جيكردن سه‌ركه‌فتن له بواره‌يل فريه‌يگ و له‌وانه‌يش بوار ئاوه‌دانى و دابينكردن خزمه‌تگوزارى و هاوردنه‌وه‌ى گشت ئاواره‌يل ئه‌را ناوچه‌يليان و كاراكردنه‌وه‌ى كه‌رت تايبه‌ت و كاره‌يل تر.


نۆبوون بلۆگ __________Nûbûn Blog : روبێنز زێره‌ڤان بۆ ل به‌ر ئاڤاهیه‌کێ...یێ بێ هیڤی بوو\nو: سةطظان حةسةن ديَرةشى\nئةنتونى روبيَنز، نظيسةر وئاخفتنةكةرىَ ئةمريكى يىَ كارتيَكةر، ل 29 شواتا سالا 1960 ذ دايك بوية ل ويلايةتا كاليفورنيا، خودان ذمارةكا باشا ثةرتوك وبةرناميَن ثيَشظةبرنا مروظى ية، هةر وةسا ئيَكة ذ دامةزريَنةريَن (البرمجة اللغوية العصبية) كو دبيَذنىَ (NLP) نظيسةر وراهيَنةرة دبياظىَ طةشةثيَدانا خويةتى دا، ضةندين بةرناميَن تةلةفزيونى ثيَشكيَش كرينة د ظى بياظى دا، دهيَتة نياسين وةك شيرةتكارةك وهاريكارةك بو طةلةك مةزنة ثةرثرس وسةروكيَن وةلاتا، ديسان بو هةر مروظةكىَ دظيَت ذيانا خو بطوهوريت بةرةف باشتر، ئةوى باوةريا هةى كو شيانيَن مةزن ذ ناخى مروظى دةردكةظن.\nذيانةكا ب زةحمةت يا بوراندى، دةمىَ ذيىَ وى حةفت سال دةيك وبابيَن وى ذئيَك جودا بوون، د دةسثيَكا طةنجينا خو دا ديار بوو كو وةرةمةك يا د لةشىَ وى دا هةى، ذيانةكا نةخوش دبوراندن، هةتا طةهشتية وى رادةى دظيا خو بكوذيت! دةمى هةولدان كرى خو دكولانةكىَ دا سيَدارة بدةت، سةرىَ خو ب وةريسةكىَ ظة طريَدا، يىَ بةرهةظ بو خو بكوذيت ضونكى ذ ذيانىَ تيَر ببوو، دةمىَ خو بةرداى ذ وةريسى بيَهنا وى تةنط بوو، بةرى بمريت سيتافكةك ديت وةكى خيالةكىَ يا بةرةف وى دهيَت، ثشتى ظىَ ضةندىَ ئاطةه ذ خو نةما.....\nدةمىَ رابوى ديت يىَ د ذورةكىَ ظة يا ثرى ثةرتوكة، زةلامةكىَ ثير يىَ روينشتية لسةر كورسيكةكىَ ويىَ دنظيسيت، ضوو دةف وى زةلامى وطوتى تة بوضى ئةز قورتال كرم؟ من دظيا ذ نةخوشييَن ظىَ ذيانىَ خلاس ببم! بةلىَ وى زةلامى ثير طوتىَ ض تشتىَ وةسا دظىَ ذيانىَ دا نينة كو بةربكةظيت مروظ خو بو بكوذيت، بلا ئةم ظىَ ذيانا كورت بكةينة بةختةوةرى وبلا قةردةر ذيانا مة ببةت، نة ئةم، ئةنتونى طوتىَ: عةجيَبة تو وة دبيَذى وتو نة د قةسرةكىَ ظى وتة ثارة نينن وخةلك تة نانياسيت وتة ض دةستهةلات نينة، تو يىَ د يىَ دناظ ظان ثةرتوكا دا دذى، ضى ية تة وةسا خو ب ذيانىَ ظة طريَداى؟ زةلامى بةرسظا وى دا وطوتىَ ئةظان ثةرتوكان ئةز يىَ فيَرى ذيانىَ وخوشيا وىَ كريم، ئةون مالى َمن، نياسينا من، ودةستهةلاتا من، هةظاليَن من، ...ئةنتونى ما سةرسورمان! دةمةكىَ ما دطةل وى، هةتا ب ثةرتوكيَن وى ظة هاتية طريَدان، ذ ظى زةلامى بناظىَ (جيم روبن) فيَر بوو طةلةك تشتا، بريار دا زانستى دةروونى وطةشةثيَدانا خويةتى بخوينيت، هةتا طةهشتية قوناغيَن بلند ذ شلوظةكرنا كةسايةتيا مروظى و وةرطيَرانا (اللغة العصبية).\nد ثةرتوكا خو دا (قدرات غير محدودة) بةحسىَ خو دكةت ودبيَذيت: ئةنتونى روبيَنز زيَرةظان بوو لبةر ئاظاهيةكىَ، يىَ بىَ هيظى بوو، كةس نةبوو هاريكاريا وى بكةت دا بطةهيتة ئارمانجا خو، د وىَ ذيانىَ دا تام كرة طةلةك نةخوشيا، لىَ روذةكىَ بريار دا ذيانا خو بطوهوريت بةرةف باشتر وةكى وى خةون ثيَظة د ديتن، دظيا نظيسينطةهةك هةبيت، ل باشترين ئاظاهى، لسةر ليَظا دةريايىَ، هزرا خو بكةت وةكى وى دظيَت، ووووو، رابو ب نظيسينا هيظييَن خو لسةر دةمى، كا دىَ شيَت نوكة ض كةت؟ يان ثشتى دةه ساليَن دى.\nهوسا، هيَدى هيَدى ذيانا وى ب رةنطةكىَ مةزن هاتة طوهورين، نوكة خودان نظيسينطةهيَن شيرةتكاريىَ ية ل ئةمريكا، فروكةكا تايبةت يا هةى، ب ناظ ودةنطترين وانةبيَذة ل ئةمريكا، جارةكىَ ب فروكا خو دضوو خولةكىَ لدور (البرمجة اللغوية العصبية) ديت طةلةك ريَك يا ب قةربالغة وطةلةك ترومبيَل ييَن راوةستيانة، من طوت ئةطةر هوسا بيت خةلةك نةشيَن زوى بهيَنة خولا من ذبةر ظىَ قةربالغىَ! ثاشى بو وى دياربو كو ئةو قةرةبالغ يا وان كةساية ييَن دظيَن ثشكدار ببن د خولا وى دا، طوت بيرا من هات ضاوا ئةز ثشتى دوازدة سالا ذ زيَرةظانىَ ئاظاهيةكىَ يىَ بىَ ثارة بومة خودان فروكةكا تايبةت، ضاوا مروظ هةردةم ل وى تشتى دطةريت يىَ دظيَت ونزانيت براستى مروظ ئةو شيانيَن هةين هةمى تشتى بكةت ئةطةر خو مستةحيل بيت.\nباشترين ثةرتوكيَن وى:\nقدرات غير محدودة Unlimited Power\nايقظ العملاق بداخلك Awaken The Giant Within\nKnow your personalityاعرف شخصيتك


کەجەکە بۆ وێستگه نیوز: ئه‌مریكا به‌نزین به‌ئاگری شه‌ڕدا ده‌كات\n"ھێزە کوردستانییەکان دەتوانن کێشەکانی نێوانیان بە گفتوگۆ چارەسەر بکەن"\nزاگرۆس ھیوا، وتەبێژی کۆما جڤاکێن کوردستانێ (کەجەکە) لە چاوپێکەوتنێکی وێستگەنیوزدا لە سەر رووداوەکانی ئەم دواییە و نێوان پەکەکە و پارتی رایدەگەیەنێت، زۆر ھێز و لایەنی سیاسی بانگی گفتوگۆیان لە ھەردوو لا کردووە و لە راگەیاندندا ئامادەیی خۆیان دەربڕیوە کە بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانەی دوایی ببنە ھاوکار و ھێزە کوردستانییەکان دەتوانن کێشەکانی نێوانیان بە گفتوگۆ چارەسەر بکەن و دەڵێت "ھیوادارین ئەو شەڕ روونەدات و ھەموو ھەوڵ و تەقلایەک دەدەین کە روو نەدات".\nوێستگەنیوز: بەپێ زانیاریەکان چاوەروان دەکرێت کوبوونەوەیەک لە نێوان پارتی و پەکەکە ئەنجام بدرێت، لە سەر ئەم مژارە نزیکبوونەوەیەک ھەیە ؟\nزاگرۆس ھیوا: ئێمە ھەموو جارێک ئەوەمان راگەیاندووە کە ھێزە کوردییەکانی پێویستە کێشەکانی نێوانیان بە گفتوگۆ چارەسەر بکەن. ھەبوونی کێشە و گیروگرفت لە نێوان ھێز و لایەنە سیاسیەکانی کوردستاندا دیاردەیەکە و تا رادەیەکیش ئەمە شتێکی ئاساییە. ئەوەی کە جێگای نیگەرانییە ئەوەیە کە ئەم کێشانە گفتوگۆی لەسەر نەکرێن و بە ھەوڵواسراوەیی بمێننەوە و کەڵەکە بکرێن. پێمان وایە ھیچ کێشەیەک نییە لە نێوان ھێزە کوردییەکاندا کە نەتوانرێت بە گفتوگۆ چارەسەر بکرێت.\nھێزە کوردستانییەکان دەتوانن کێشەکانی نێوانیان بە گفتوگۆ چارەسەر بکەن. لەم رووەوە ھەر کێشەیەک کە لە نێوان PDK و PKK دا ھەبێت پێویستە بە گفتوگۆ و دانوستاندن چارەسەر بکرێت. زۆر ھێز و لایەنی سیاسی بانگی گفتوگۆیان لە ھەردوو لا کردووە و لە راگەیاندندا ئامادەیی خۆیان دەربڕیوە کە بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانەی دوایی ببنە ھاوکار.\nئێمە ئەم لێدوانانە زۆر بە نرخ دەبینین و ھەر ھەوڵدانێکی پراکتیکیش ھەبێت، رێزی لێدەگرین.\nوێستگەنیوز: لە سەر رووداوەکانی ئەم دواییە ئەمریکا و فرەنسا تەئیدی پارتیان کرد، کاریگەری لە سەر پەکەکە چی دەبێت ؟\nزاگرۆس ھیوا: ئێمە بۆ رای گشتی ئەوەمان راگەیاند لێدوانەکەی ئەمەریکا ئاژاوەگێڕییە و بەنزین بە ئاگری شەڕدا دەکات. ئەوە سیاسەتی ئەمەریکایە کە ھەمیشە دەیەوێت کێشە و ئاژاوە و ناسەقامگیری ھەبێت کە ئەویش بتوانێت رەوایەتییەک بە ھەبوونی خۆی لە ناوچەکە بدات. پارتی دیموکراتی کوردستان پێویستە ئەوە بزانێت کە لە رۆژھەڵاتی ناوین دا ئەمەریکا دەستی لە پشت زۆر دەوڵەت و سەرۆک دا، دواتریش پشتی لێی کردن.\nرای گشتی گەلی کورد پێویستە ئەوە بزانێت کە ئەمریکا تەنیا لەبەر بەرژەوەندی خۆی جار نا جار قسەیەک دەکات کە بە دڵی کورد بێت بەڵام بە کردووە، ئەو ھەر بەرژەوەندی خۆی بە بنەما دەگرێت.\nمسۆگەر پێویست دەکات لێدوانی ئەمەریکا و سیاسەتی ئەمەریکا خوێندنەوەی بۆ بکرێت، بەڵام ئەگەر ھات و ئەم سیاسەتە لە بەرژەوەندی تۆدا بوو، پێویستە لە خۆشیدا باڵنەگریت، و ئەگەر لە بەرژەوەندی تۆشدا نەبوو، پێویستە بێ ھیوا نەبێت و دونیات بەسەردا نەڕۆخێت.\nلە ھەر دوو حاڵەتدا پێویست دەکات تۆش بزانی چۆن بەرژوەندی کورد بە بنەما وەربگریت. لێدوانەکەی ئەمەریکا لە ژێر کاریگەری جەیمز جێفریدا دراوە، جەیمز جێفریش زیاتر لەوەی کە نوێنەری ترامپ بێت، نوێنەری ئەردۆغانە. لەسەر بنەمای گەندەلێییەکی ئابووری زۆر قیزەون پەیوەندیی لەگەڵ ئەردۆغان و زاواکەی داناوە. جەیمز جێفری ٢٠٢٠ ھەمان ھنڕی کسینجری ١٩٧٥ە. ھەردوو ھەمان سیاسەتییان بەرامبەر بە کورد ھەیە.\nبۆ لێدوانەکەی فەرەنساش پێم وانیە ئەوە رەنگدانەوەی عەقڵی ستراتیژیکی دەوڵەتی فەرەنسا بێت، کە ئەگەر وابێت نیشانەی دووفاقییە لە سیاسەتی فەرەنسا دا. فەرەنسا پێویستە ئەوە بزانێت کە ئەردۆغان لە پشت ئەم گرژییانەی دوایی باشووری کوردستانەوەیە. ھەمان ئەردۆغان پاڵپشتی ھەڵمەتی تیرۆر و سەربڕینە بۆ سەر شارلی ھەبدۆ.\nھەمان ئەردۆغان ھەڕەشەی لە ئەوروپا کرد کە بۆتان نییە ئازادانە لە کۆچە و کۆڵانی خۆتاندا بگەڕێن. ئەگەر ئەم لێدوانەی فەرەنسا رەنگدانەوەی سیاسەتی ستراتژیکی دەوڵەتی فەرەنسا بێت و بە بەرتیل و رشوە و واستە نەنووسرابێت، ئەوا دیاردەکات کە فەرەنسا لە سیاسەتی نێوخۆیی و ئەوروپیدا دژایەتی ئەردۆغان دەکات و لە سیاسەتی رۆژھەڵات ناوینی خۆیشیدا خزمەت بە ئەردۆغان دەکات.\nئەمەش لە درێژخایەندا زەرەری بۆ فەرەنسا دەبێت. کاتێک کە ٩ی مانگی چلەی ساڵی ٢٠١٣ سێ ژنی شۆڕشگێڕی کورد لە ناوەڕاستی پاریس کۆمەڵکوژ کران، فەرەنسا بەدواداچوونێکی جیددی بۆ ئەم مەسەلەیە نەکرد، لە بواری حقوقی و سیاسیدا ئەردۆغان و تورکیای مەحکوم نەکرد، بەشێوەیەک لە شێوەکان، بە ڕێکەوتنێکی ئیستخباراتی ژێر بە ژێر کۆتاییان بە مەلەفەکە ھێنا، گوتیان کە تاوانبارەکە خۆی کوشتووە لە زینداندا و مەلەفەکەیان داخست. لەکاتێکدا ھەر لە رۆژی یەکەمەوە ئەردۆغان و بەرپرسانی دی تورکیا بە ناراستەوخۆ دەیانگوت کە ئێمە ئەو کۆمەڵکوژییەمان کردووە و خۆشی و شادی خۆیان نەدەشاردەوە. بە بەڵگەشەوە سەلمێنرا کە ھاکان فیدان لە پشت ئەم تیرۆرەوەیە. ئەگەر فەرەنسا ئەو کاتە بە ھەڵوێستی سیاسی و بە رێکاری یاسایی لێپێچینەوەی لە ئەردۆغان و ھاکان فیدان و تورکیا بکردایە، ئەردۆغان و ھاکان فیدان دەستیان بە کڵاوی خۆیانەوە دەگرت و نەیاندەوێرا تیرۆریست بۆ شارلی ھەبدوو بنێرن و کۆڵانەکانی پاریس خەڵتانی خوێن بکەن. لە دۆخی ئێستادا ئەو لێدوانەی دوایی فەرەنسا خزمەت بە ئەردۆغان دەکات و ھیچی تر.\nوێستگەنیوز: ھەلوێستی یەنەکە چوون دەنرخێنن؟\nزاگرۆس ھیوا: PDK زۆر ھەوڵ دەدات ھەر ھەنگاوێک کە لە دژی PKK ھەڵبگرێت و ھەر ھێرشێک بکاتە سەر PKK لە سەر ناوی حکوومەت و پەرلەمان و پێشمەرگە بێت.\nچۆنکە PDK لە رەوایەتی و مشروعیت دەگەڕێت، لەو شتە دەگەڕێت کە نییەتی. ھەربۆیە ناوی پێشمەرگە و ئاڵا و کوردستان و پەرلەمان و زۆر بەھا دامەزراوەی دی بەکار دێنێت بۆ داپۆشین و شاردنەوەی ئەجێندای حیزبی و دەرەکی. رای گشتی باشووری کوردستان ئەمە باش دەزانێت کە PDK بە ھاندانی تورکیا دەیەوێت شەڕ بە ھەموو کورد بفرۆشێت و ئەو کەسانەی کە ئەم بڕیارەیان داوە، کەسیان رۆڵەی خۆیان نانێرن بۆ مەیدانی شەڕ. ھەربۆیە پشتیوانی لە گوتار و کرداری PDK ناکات.\nبە دەیان و تەنانەت سەدان رۆشنبیر و کەسایەتی سیاسی و ھەڵسۆڕاوی مەدەنی لە باشووری کوردستاندا دژایەتی و نارەزایەتی خۆیان دەربڕیوە بەبەرامبەر ئەگەری ھەر شەڕێکی نەخوازراو. بانگەوازییان کردووە کە کێشەکان بە گفتوگۆ چارەسەر بکرێن. ئێمە زۆر رێزمان ھەیە بۆ ئەم ھەڵوێست و داخوازییانە و چی بکەوێتە سەر شانمان پێکی دێنین.\nبێگومان لە ناو YNK و گۆڕان و کۆمەڵ و یەکگرتوو و شیوعی زۆر کەسایەتی دژایەتی خۆیان بۆ ھەڵگرسانی شەڕ دەربڕی. ئەم ھەڵوێستانە خاوەن نرخ و بەھایەکی زۆرن. داواکاری ئێمە ئەوەیە کە ھەم لایەنەکانی بەشدار لە حکوومەت و ھەم ئۆپۆزیسیۆن، رێگە نەدەن PDK رەوایەتی و پێگەی ئەوان بەکار بێنێت بۆ داپۆش کردنی ئەجیندای شەڕخوازی خۆی.\nگەلی باشووری کوردستان چەوسانەوە و زۆر و زەحمەتی و ئاوارەیی زۆری بینیوە، ئاشبەتاڵ و حەلەبچە و ئەنفالی بینیوە، زوڵم و زۆری سەددامی بینیوە، ئەزموونێکی زۆری خەبات و تێکۆشانی ھەیە. ئەم گەلە شۆڕشی کردووە. گەلێکی شۆڕشگێڕە. شۆڕشگێڕیش باش دەناسێت، ستەمکاریش و موستەشاریش و خەیانەتکاریش باش دەناسێت. ھەر بۆیە بە پرۆپاگەندەی ناراستی ھیچ لایەنێک ھەڵناخەڵەتێت.\nوێستگەنیوز: ئەگەر شەر روویدا ئێوە بەرگریدەکەن یان شەر دێتە ناو گوند و شارەکان ؟\nزاگرۆس ھیوا: وەڵامی من بۆ ئەم پرسیاری ئێوە ئەوەیە کە ئێمە ھەموو سیاسەت و کار و ھەوڵدانمان ئەوەیە کە شەڕ دروست نەبێت. نامانەوێت لەسەر شتی دی باس بکەین.\nوێستگەنیوز: پاراستنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان لەلای پارتی کرێکارانی کوردستان چەند گرنگە، کە دەوترێت پەکەکە بۆ تێکدانی ئاسایشی ھەرێمی ئەو کارانە دەکات ؟\nزاگرۆس ھیوا: خەبات و تێکۆشانی رێبەر ئاپۆ و PKK ھەم لە ھێنانە ئاراوەی دەسکەوتەکانی باشووری کوردستان و ھەم لە پاراستنی ئەم دەسکەوتانە رۆڵی گرنگی ھەبووە و ھەیە. گەلی کورد لە کاتی تەنگانەدا، لە سەردەمی شەڕی تیرۆریستانی داعش دا، بە چاوی خۆی بینینی کە کێ باشووری کوردستان بە شێویەکی فیدایی دەپارێزێت و کێ گەلی باشوور فیدای خۆی دەکات و ئامادەکاری ھەڵاتن دەکات. بزووتنەوەی PKK لە پێناو پاراستنی باشووردا بە سەدان شەھیدی پێشکەش کردووە. نموونەی، زەکی شەنگالی، تێکۆشەر گەڤەر، عەگید جڤیان. ئێمە ھیچ کاتێک مەترسی بۆ ئەو ئەمن و ئاسایشە دروست ناکەین کە لە پێناویدا ئەوەندە فەرماندە و ھەڤاڵی قارەمانمان گیانیان بەخت کردووە.\nپارتی زۆر دیعایەی ئەوە دەکات کە PKK رێز لە دام و دەزگاکان و ئاسایشی باشووری کوردستان ناگرێت. با چەند نموونەیەکی رێزگرتنی PDK لە دام و دەزگاکانی ھەرێم بھێنینە بەرچاوی خۆمان. PDK تانکی سەددامی ھێنا سەر پەرلەمانی کوردستان، ساڵی ٢٠١٦ پەرلەمانی بۆ ماوەی دوو ساڵ داخست و نەیھێشت سەرۆکی پەرلەمان بچێتە ھەولێر.\nPDK سوپا و ئیستیخباراتی تورکیای ھێناوتە ناو قووڵایی باشووری کوردستان و دام و دەزگای ئاسایشی و زانیاری ھەرێم لە خزمەتی میتی تورکیا بەکار دەھێنێت.\nپێشمەرگەی ھەرێم دەبات لە بادینان دەیکات بە قەڵغانی لەشکری تورک و بەم چەشنە سووکایەتی بە پێشمەرگە دەکات. ھەموو کەس بینی چۆن چەکداری پارتی بە جلی پێشمەرگەوە مین و ئەڵغامی بەر پێی عەسکەری تورک ھەڵدەگرن و رێگایان بۆ خۆش دەکەن کە ئاسانتر باشوور داگیر بکەن. PDK رێککەوتننامەی ٥٠ ساڵەی لەگەڵ ئەردۆغان ئیمزا کردووە بە بێ ئەوەی کە ھیچ دامەزراوەیەکی حکوومی ناوەڕەکەکەی بزانێت. PDK دەستی بەسەر داھاتی ئەم ھەرێمەدا گرتووە و ناھێڵێت نە پەرلەمانتەر و نە وەزیر بزانێت داھاتی ئەم ھەرێمە چەندە و بۆ چی خەرج دەکرێت. PDK تەنیا لەبەر ئەوەی داوای شەفافیەتی کردووە، پەرلەمانتاری ھەرێم لە پەرلەمان دەردەکات، تەنیا لەبەر ئەوەی رەخنەی گرتووە، رۆژنامەنووس دەگرێت و دەڕفێنێت و دەکوژێت.\nوێستگەنیوز: بە بووچوونی ئێوە بۆچی لەم کاتەدا پارتی ئەم کارانە دەکات، لەکاتێکدا ساڵانێکە ئێوە لەو ناوچانەن؟\nزاگرۆس ھیوا: PDK لەبەر ئەوەی کە ئیرادەی خۆی تەسلیمی تورکیا کردووە، سیاسەتی تورکیا پەیڕەو دەکات. تورکیا چی لە PDK بوێت ھەوڵ دەدات جێبەجێ بکات. ئێستا PDK دەیەوێت ئیرادەی ھەموو لایەنە سیاسییەکانی باشوور تەسلیمی تورکیا بکات و بیانخاتە دۆخێکەوە کە سیاسەتی تورکیا پەیڕەو بکەن. گەریلا ھێزێکی کوردستانییە، خۆی بە گیانفیدای ھەموو کوردستان دەزانێت لە ھەر شوێنێک سیستەمی داگیرکەری تورک ھێرش بکاتە سەر کورد، گەریلا بەرەنگاری دەبێتەوە. دەوڵەتی تورک تەنیا دوژمنی باکوور نییە، دوژمنی ھەموو بەشەکانە. دوژمنی ھەموو کوردە. ئێستا لەبەر ئەوەی کە گەریلا لە ریزی پێشەوەی خۆڕاگرییە لە دژی دەوڵەتی تورکیا، تورکیا ھەوڵدەدات بە ھاوکاری PDK ھیرشی گەریلا بکات لە ھەموو شوێنێک.\nوێستگەنیوز: چ پەیوەندیەکتان بە شنگالەوە ھەیە؟ ئایا ئەم ھەلوێستە ھەلوێستی گشتی حکومەتی عێراقە یان ھی پارتیە؟\nزاگرۆس ھیوا: رێکەوتنی شەنگال بە روواڵەت لە نێوان حکومەتی ھەرێم و حکومەتی ناوەندییە. بەڵام لە بنەمادا رێککەوتنێکە لە نێوان تورکیا و ئەمەریکا و PDK. پارتی بە بێ پرس و ئاگاداری پێکھاتەکانی دی حکوومەت و بەشێوەیەکی تاکەلایانە، ئەو رێکەوتنەی مۆر کرد. لەو رێککەوتنی شەنگالدا PDK نوێنەرایەتی حکوومەتی ھەرێم ناکات، بەڵکۆ نوێنەرایەتی تورکیا دەکات. ئەو رێککەوتنە حیساب بۆ ئیرادەی گەلی شەنگال ناکات. پلانێکی تورکیایە دەیانەوێت بەسەر گەلی شەنگالدا بیسەپێنن. رێککەوتنی شەنگال لە نێوان پارتی و حکوومەتی ناوەندی رێگەخۆشکەرە بۆ فەرمانێکی دی بۆ سەر گەلی ئێزدی.\nوێستگەنیوز: ئەگەر خوانەخواستا شەر روویدا لەوکاتە چ کاریگەری دەبێت لە سەر لایەنە کوردیەنی رۆژئاوای کوردستان ئەنەکەسە و پارتی یەکێتی نیشتمانی کە لە ئێستادا کوبوونەوەیان ھەیە بۆ یەکرێزی کوردی ؟\nزاگرۆس ھیوا: ھیوادارین ئەو شەڕ روونەدات و ھەموو ھەوڵ و تەقلایەک دەدەین کە روو نەدات. ئەگەریش روویدا، تەنیا یەک براوەی ھەیە: ئەردۆغان. و تەنیا یەک کەس دەیدۆڕێنێ: کورد.\nئەردۆغان PDKی ھاندا بۆ ریفراندۆم، نیوەی کوردستانمان لەدەست چوو. ئێستاش ھانیدەدا بۆ شەر، بۆ ئەوەی نیوەکەی دیشمان لە دەست بچێت.\nئه‌م بابه‌ته 2868 جار خوێنراوه‌ته‌وه