پاراستنی كەرامەتی مرۆڤ و ملكەچی بۆ خوا\n10 ئەیلول 2018\nبەشێكی زۆر لە گرفتەكانی ئوممەتی ئیسلامی ئەوەیە كە زۆر لە شەیتانەكان لەسەر رێگای جۆراوجۆر بۆی دانیشتوون و سەرقاڵیان كردووە بە كۆمەڵە شتێكی لاوەكیەوە كە هەوڵی گومڕاكردنی دەدەن و لە رێبازی راست لایدەدەن و ناهێڵن بەرەو ئامانجە گەورەكان هەنگاو هەڵبگرێت و بەو شێوەیە مامەڵە بكات كە خوای گەورە لە پێناویدا دروستی كردووە.\nپێغەمبەری خوا (د.خ) لە فەرموودەیەكدا دەفەرموێت "خوای گەورە دەڵێت: من بەندەكانم بە پاكی دروست كردووە بەڵام كۆمەڵە شەیتانێك دێن و گومڕایان دەكەن و لە ئامانجی گەورەی ئاینەكە دووریان دەخەنەوە، كۆمەڵە شتێك كە بۆیان حەڵاڵا كراوە لێیان حەرام دەكەن".\nهەروەها پێویستە مرۆڤی باوەڕدار بێ ئاگا نەبێت لە یادی خواو بەردەوام زمانی پاراو بێت بە زیكری خواو تەكبیر و سڵاوات لەسەر پێغەمبەری خوا (دخ)، دەگێڕنەوە لە زۆر لە پیاوچاكانی پێشوو كە ئەوان بەردەوام خوایان لەبیر بووە و بێئاگا نەبوون لە یادی خوا تەنانەت ئەگەر بۆ سەرئاویش بچوونایە پارچە قوماشێكیان لەسەر دەمیان دادەنا هەتا لەو شوێنانەدا ناوە پیرۆزەكانیان بەسەر دەمدا نەیەت.\nئەگەر بێت و بە وردی بیر بكەینەوە لە سروش و ئەوەی كە خوای گەورە ناردوویەتی لە شەریعەت و یاسا و دروشمەكانی عیبادەت و عەقیدە بۆسەر پێغەمبەرەكەی، دەبینین كە بەشێوەیەكی گشتی جەخت كردنەوەیە لەسەر مرۆڤ سازی و پەروەردەكردنی مرۆڤ بۆئەوەی بە ئیرادەیەكی بەرزی مرۆڤ دۆستیەوە بێتە مەیدان و بە دور بێت لە ملكەچی و خۆ بەكەمزانی و سوجدە بردن بۆ غەیری خوا ،بەڵكو مرۆڤێك بێت تەنها كڕنوش بۆ خوا بەرێت و خوا بە گەورە بزانێت و لەگەڵا هەموو ئەوانی تردا یەكسان بێت كە مرۆڤن و بە هیچ هۆیەكی ترەوە ملكەچی بۆ مرۆڤ نەنوێنێت، پارێزگاری لە كەرامەت و گەورەیی مرۆڤ بوونی خۆی بكات لە بەرامبەر ئەوانی تردا، ئەو دروشمەی مرۆڤی باوەڕدار لە رۆژانی جەژندا كە بەردەوام دووبارەی دەكاتەوەو دەڵێت "الله أكبر الله أكبر الله أكبر، لا إله إلا الله، الله أكبر، ولله الحمد" ئەم دروشمە بۆ ئەوەیە كە ئیرادە و پاراستنی كەرامەتی مرۆڤ لە ناخی مرۆڤدا بڕوێنێت و وتار و كردار و رەفتارەكانی مرۆڤ بە خواوە پەیوەست بكاتەوە، لەكاتێكدا كە مرۆڤی باوەڕدار دەڵێت "الله اكبر" ئەمە مانای ئەوەیە كە ئەو خوا گەورەیەی هەموو زیندەوەرانی دروستكردووە لەسەر بنەما و ئەندازەیەكی بێ وێنە كە مردن و ژیانی هەموویانی بەدەستە و یەكەمین و دواهەمینە و لە هەموو شتێك گەورەترە (هەموو ئەو بت و ستەمكار و تاغوتانەی كە ئێستا لەسەر زەویدا دەپەرسترێن) لە خوا بچوكترن و ژیانی هەموو ئەوانەش بەدەست خوایە.\nمەبەست لە ملكەچ بوون بۆ خوا چیە؟\nئامانجی پەرستنی خوا كڕنوش بردن و ملكەچ بوونە بۆ خوا، ئەمەش مرۆڤی باوەڕدار گەورە دەكات و ئیرادەیەكی گەورەی پێ دەبەخشێت، چونكە بە كڕنوش بردنی بۆ خوا وای لێ دەكات مرۆڤێكی گەورە و بە ئیرادە دروست ببێت و كڕنوش و ملكەچی تەنها بۆ خوا بڕیار بدات و لە بەرامبەردا مرۆڤێكی گەورە و بەهێز دەربچێت و بڕیار بدات كە بەرامبەر ستەمكار و مرۆڤەكانی تر خۆی بە یەكسان بزانێت و ملكەچی بۆ كەس بڕیار نەدات، چونكە ئەو بڕیاری داوە خوای گەورە لە سەروی هەموانەوەیە و كەس لە خوا گەورەتر نیە، لەبەرئەوە نابێت كڕنوش بۆ هیچ كەسێكی تر بەرێت، ئەگەر ئەو لایەنە كەسێك بێت یان دەوڵەتێك بێت یان پارت و گروپێك بێت، لەبەرئەوە دەبێت مرۆڤی باوەڕدار تەنها روی لە خوا بێت و تەنها خوا بە سەرچاوەی رۆزی و خۆشبەختی و مردن و ژیان بزانێت، دروشمی گەورەی پێغەمبەران و پیاوچاكان و چاكسازان كە (لا إلە إلا الله) بووە ئەمە دروشمی سەرەكی خەبایتان بووە بۆ رزگاركردنی مرۆڤایەتی لە پەرستنی بەندەكانەوە بۆ پەرستنی خوا.\nمانای ئەم چەمكە واتە بڕیارێكی یەكلاكەرەوەیە لە ناخی مرۆڤ و عەقڵا و دڵی دا كە مانا بەخشینە بە یەكتا پەرستی (لا إلە إلا الله) كە ئامانجی گەورەی هەموو ئاینەكان و پێغەمبەران و چاكسازان بووە لە مێژوودا ، بۆئەوەی لەناخی مرۆڤی باوەڕداردا بیچەسپێنێت، كە ئەمە سەرچاوەی تەنها عەقیدە و یەكتاپەرستی پێغەمبەران بووە بۆئەوەی مرۆڤ ئاراستە بكات و بەرەو دروشمە گەورەكەی ئاین كە دەڵێت "رۆژێك دێت كە سامان و دارایی و دەسەڵات و نەوەو بنەچە سوود بە مرۆڤ ناگەیەنێت تەنها دڵێكی پاك و روو لەخوا نەبێت" لەبەرئەوە پێویستە مرۆڤ جەخت بكاتەوە لەسەر (الله اكبر ، لا إلە إلا الله) چونكە ئەمانە ئەو دروشمانەن كە سەرچاوەی پاراستنی كەرامەتی مرۆڤ و رێز و گەورەین، مرۆڤ دەپارێزێت لە بچوكبوونەوەو پەرستنی هەر مرۆڤێكی تر و پاراستنی مافەكانی هاوڵاتی بوون و یەكسان كردنەوەی هەموو مرۆڤ لە ئاستێكدا كە دەبێت دەسەڵاتدار و بێ دەسەڵات تەنها خوا بپەرستێت و ئەو دەسەڵاتەش كە دەچێتە دەست هەندێك كەس دەبێت بۆ خزمەتكردنی خەڵك بێت نەك ئیستغلال كردنی بێت بۆ بە كۆیلە كردنی مرۆڤ و هاوڵاتیان و گەندەڵی و خیانەت و خۆ بە فیرعەونكردن.\nپاراستنی رێز و گەورەیی مرۆڤ\nئیسلام توانیویەتی كە هاوسەنگی بكات لە نێوان پاراستنی رێز و كەرامەت و عیززەتی باوەڕدار و ناچار نەكردنی بۆ چەمانەوە لەبەردەم هیچ ستەمكارێكدا، مرۆڤی باوەڕدار كاتێك كە خوا دەپەرستێت و ملكەچی بۆ خوا بڕیار دەدات بەم كارەی گەورەو بەڕێز و شكۆمەند دەبێت، چونكە بەم كارە هاوسەنگیەك پەیدا دەكات بەوەی بە پەرستن و بە گەورەگرتنی خوا لە روویەكی ترەوە خاكی بوون و بەڕێز بوون و خزمەتكردنی برا (باوەڕدار و مرۆڤەكانی تر) زیاتر دەكات، وەك دەفەرموێت: [ۆاخْفِچْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُۆْمِنِینَ] واتە: باڵی زیاتر دەكاتەوە بۆ براكانی و خاكی بوونی زیاتر نیشان دەدات و خزمەتی زیاتریان دەكات، لە ئایەتێكی تردا دەفەرموێت: [أَژِلَّەٍ عَڵی الْمُۆْمِنِینَ] واتە: خۆی بە ملكەچ نیشان دەدات بەرامبەر باوەڕداران ، كە ئەمەش مانای وایە دەبێت نموونەی دروستكردنی پەیوەندیەكی مرۆڤ دۆستانە بێت لەگەڵا ئەوانی تردا و ئەگەر هەر بەرپرسیارێتیەكی لە ئەستۆدا بێت نموونەی خاكی بوون بێت و خزمەت و هەستكردن بە بەرپرسیارێتی بێت بۆ بەجێگەیاندنی ئەو بەرپرسیارێتیەی كە لە ئەستۆدایەتی، لەهەمانكاتدا دەبێت نموونەی هاوكاری و خزمەت بێت بەرامبەر بە ئەو كەسانەی لەژێر دەستی دان، تەنانەت بەرامبەر بە ئاژەڵا و ژینگەش دەبێت ئەوپەڕی نموونەی جوانی و چاكی و هەستكردن بە بەرپرسیارێتی بێت، بۆ نموونە پێغەمبەر سلێمان زەردەخەنەی هاتە سەر لێو و پێكەنی و دڵی خۆش بوو كاتێك كە گوێی لە مێروولەیەك بوو كە فەرمانی دەركرد بە شارە مێروولەكە كە بگەڕێنەوە بۆ كونەكانی خۆیان، لە ترسی ئەوەی نەكەونە ژێر پێی لەشكرەكەی حەزرەتی سولەیمان بەهۆی بێ ئاگایی ئەوانەوە، واتە پێغەمبەر سولەیمان فەرمانی دەركرد بوو كە دەبێت لەشكرەكەی ئاگایان لەوە بێت تەنانەت مێروولەكانیش نەكەونە ژێر پێی سوپاكەیەوە.\nهاوسەنگی سیمای ئیسلامە\nهاوسەنگی یەكێكە لە سیماكانی ئیسلام و ئەمەش جیای دەكاتەوە لە هەموو ئایدۆلۆژیا و بیروباوەڕەكانی تر كە ئێستا لەسەر گۆی زەویدا هەن، بەمەش توانیویەتی هەموو خواستە مەعنەوی و مادیەكانی مرۆڤ لە سەرەتای مێژووەوە هەتا ئێستا لەخۆ بگرێت ،كە ئەمەش لەسەر كۆمەڵێك بنەمای سەرەكی دامەزراوە لە عیبادەتیشدا هەست بەمە دەكەین لەلایەكەوە كە خوای گەورە داوای لێ دەكات كە خوا بپەرستن لە وتار و گوفتار و كردەوەو عەقیدە و دروشمەكان و هەموو هەڵسوكەوتەكاندا و بێجگە لە خوا كەس بە شایەنی پەرستن نەزانن و هیچ هاوەڵێكی بۆ بڕیار نەدەن، ئەمە ئەو ئامانجە گەورەیە كە خوا مرۆڤ و بوونەوەری لە پێناودا دروست كردووە و لە ئەم رێگەیەشەوە دەیەوێت هاوڵاتیەكی بە ئیرادە و بەڕێز و بەكەرامەت دروست بكات، كە كەسی تر بۆی نەبێت خۆی بەسەردا زاڵا بكات و ستەمكاری بەرپا بكات و ببێتە فیرعەون بە سەریدا و لەپێناو ژیان و پارەو دەسەڵاتدا بۆ خۆی ملكەچی بكات یان بێ رێزی بكات و بە سوك سەیری بكات و پێشێلی مافەكانی بكات، چونكە هەموو مرۆڤەكان لای خوا یەكسانن و كەس لە كەسی تر گەورەتر نیە تەنها بە دڵسۆزی و لە خوا نزیكبوون و خاكی بوون و مرۆڤ دۆستی نەبێت. پێغەمبەری خواش (دخ) دەفەرموێت "مرۆڤەكان هەموویان وەك دانی شانە وان" هیچ مرۆڤێك بە هۆی رەگەز و خوێن و نەتەوەوە لە كەسێكی تر بەڕێزتر نیە، بەڵكو هەموان هاوڵاتین و دەبێت مافی هاوڵاتی بوونی خۆیان وەربگرن، ئەگەر سەربە هەر ئاین و نەتەوەو مەزهەبێك بن.


عەفرین، ئەو شارەی تورکیا هەڕەشەی داگیرکردنی دەکات\nوەزیری دەرەوەی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕاشکاوانە سیاسەتی وڵاتەکەی ئاشکرا دەکات لە سوریادا سەبارەت بە مانەوەی هێزی سەربازی ئەمریکا بۆ ماویەکی نادیار بەڵام باس لەوە ناکات قەبارەی ئەو هێزەی لەو وڵاتە بەشەڕ وێرانبووە دەمێنێتەوە چەندە.\nڕیکس تیڵرسن، لە وتارەکەی ڕۆژی چوارشەممەیدا لە زانکۆی ستانفۆرد لە ستانی کالیفۆرنیا جەختی کردەوە لەوەی مانەوەی هێزی سەربازی ئەمریکا لە سوریادا هەر تەنها بۆ شەڕی دژی تێرۆریستانی دەوڵەتی ئیسلامی و ئەلقاعیدە نییە بەڵکو بۆ ڕێگەگرتنیشە لە کاریگەرییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران و دڵنیابوون لە ڕۆیشتنی ڕژێمەکەی بەشار ئەلئەسەد و هەروەهاش زەمینە ڕەخساندن بۆ گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ زێدی خۆیان.\nپێشتر وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕووداوەکانی سوریای لە چوارچێوەی بەهاری عەرەبیدا سەیر دەکرد، بەڵام دواتر ئەو ڕوانینە وەرچەرخا بۆ بەرەنگاربوونەوەی تێرۆر.\nیەکێک لە نیگەرانییە سەرەکییەکانی لە پاش شکستە یەک بە دوا یەکەکانی تێرۆریستانی دەوڵەتی ئیسلامی هاتۆتە ئاراوە؛ سەرهەڵدانی ڕێکخراوی تری تێرۆریستییە لە سوریا و لە عێراقیشدا، واشنتۆن دەخوازێت نە داعش جارێکی تر سەرهەڵبداتەوە و نە ڕێکخراوێکی تری هاوشێوەی داعش دروستببێت، ئەمە بێ لەوەی بە پێویستیشی دەزانێت ڕێگربێت لەوەی دەستە و تاقمە توندڕەوەکانی سەر بە تۆڕە تێرۆرکارییەکەی ئەلقاعیدە بکەونەوە جموجۆڵ.\nدکتۆر جەبار قادر، شارەزای کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.\nبۆ ئەمریکا جموجۆڵ و کاریگەرییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانیش لە سوریادا مایەی مەترسییە بۆسەر بەرژەوەندییەکانی واشنتۆن و هەروەهاش بۆسەر وڵاتانی ناوچەکە، ئەوانەی هاوپەیمانی ئەمریکان.\nئەم سیاسەتەی ئەمریکا لە سوریادا ئاماژەیەکی جەخت لێکراوەیە بۆ کۆت و بەندکردنی جموجۆڵی ئێران لە سوریادا و هەروەها هەر هیچ نەبێت سنوردارکردنی پاوانخوازییەکانی ئێران لە ناوچەکەدا.\nحکومەتی سوریا دەڵێت وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا زیاتر لە سنوری دەسەڵات و مافەکانی خۆی دەستێوەردان لە کاروباری سوریادا دەکات.\nئەم لێدوانانەی وەلید ئەلموعەلم، دوابەدوای ڕاگەیاندنەکانی واشنتۆن بوو سەبارەت بە حەوت ساڵەی قەیرانی شەڕی ناوخۆی سوریا. ئەلموعەلم دەشڵێت بوونی هێزی سەربازی ئەمریکا لەناو خاکی سوریادا "نایاساییە".\nلە لێدوانەکەی زانکۆی ستانفۆرددا، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا باسی لەوەش کردووە کە واشنتۆن دارایی بۆ ئاوەدانکردنەوەی سوریا دابین ناکات ئەگەر بەشار ئەلئەسەد لە دەسەڵاتدا بێت.\nلەسەر ئەم لێدوانەش وەلید ئەلموعەلم دەڵێت "سوریا تەنانەت یەک دۆلاری ئەمریکای ناوێت، چونکە ئەو دۆلارە بە خوێنی سوریاییەکان سورە."\nتەواوی ئەم ڕاگەیاندنانە لە کاتێکدایە سنوری باکوری سوریا لەگەڵ تورکیادا لە ڕەوشێکی ناجێگیردایە بەهۆی ئەو هەڕەشانەی ئانکەرە دەیکات بۆ چوونە ناو خاکی ئەو وڵاتەوە.\nبەپێی ڕاپۆرتە هەواڵییەکان، واشنتۆن ئیش لەسەر پێکهێنانی هێزێکی 30 هەزار کەسی دەکات لە باکوری سوریادا بۆ پاراستنی سنورەکان لەگەڵ عێراق و تورکیاشدا. ئەم هێزە ئاسایشیەش لە هێزەکانی سوریای دیموکرات پێکدەهێنرێت کە یەکینەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) بەشی هەرە سەرەکییەتی.\nتورکیا جەخت دەکاتەوە لەوەی لەگەڵ ئێران و ڕوسیادا دەکەوێتە هەماهەنگی بۆ هێرشی ئاسمانی کردنە سەر عەفرین.\nسەرۆکی تورکیا و گەورە کاربەدەستانی وڵاتەکەش ئەم هێزە بە "لەشکری تێرۆر" ناو دەبەن و زیاتر لە دە ڕۆژە هەڕەشە دەکەن بۆ هێرشکردنە سەر مەنبج و هەروەها عەفرین، بەڵام دەشڵێن ناخوازان لەگەڵ ئەمریکادا بەرەنگاری یەک ببنەوە.\nوەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت تورکیا هاوپەیمانی وڵاتەکەیەتی لە شەڕی دژی تێرۆردا و واشنتۆن لە نیگەرانییەکانی ئانکەرە تێدەگات.\nبەڵام وەزیری دەرەوەی تورکیا دەڵێت ئەمریکا پەیمانەکانی خۆی لەسەر مەنبج و عەفرین بەجێنەگایندووە و دەشڵێت لێدوانەکانی کاربەدەستانی بەڕێوبەرایەتی ئەمریکا مایەی دڵنیاکردنەوە نین، بەڵام ڕەتکردنەوەی واشنتۆن لەوەی بخوازێت هێزێکی ئاسایشی لە سوریادا پێکبهێنێت گرنگە.\nمەولود چاوشئۆغلو جەختیش دەکاتەوە لەوەی تورکیا دەستەوسان نابێت لە بەرەنگاربوونەوەی هەر هێزێک کە ببێتە مایەی هەڕەشە و مەترسی لەسەر سنورەکانی.\nهاوکات سوریا ئاگاهی بە ئانکەرە دەدات، دەڵێت هەر جموجوڵێکی دوژمنکارانەی تورکیا یان دەسـتپـێکردنی ئۆپەراسیۆنێکی لەشکری لە دژی سوریا ئەوا بە شێوەیەکی گونجاو وەڵامی دەدەنەوە.\nفەیسەڵ ئەلمقداد جێگری وەزیری دەرەوەی سوریادەڵێت " تورکیا ئاگاداردەکەینەوە ئەگەربێت و دەستبکات بە کردەی لەشکری لە ناوچەی عەفرین ئەوا بە کارێکی دوژمنکارانە لە لایەن لەشکری تورکیا دژ بە سەروەری خاکی کۆماری سوریا دادەنرێت، بەپـێی یاسای نێودەوڵەتی و تورکیاش باش ئەمە دەزانێت."\nفەیسەڵ ئەلمقداد دەشڵێت هێزی بەرگری ئاسمانی وڵاتەکەی تواناکانی خۆی بە تەواوی بۆ گەڕاوەتەوە و ئامادەیە فڕۆکەکانی تورکیا لە ئاسمانی سوریا تێکبشکێنێت.\nئایا سیاسەتی ئەمریکا لە سوریادا یارمەتیدەر دەبێت بۆ ڕوخاندنی ڕژێمەکەی بەشار ئەلئەسەد؟\nئایا بوونی هێزی سەربازی ئەمریکا لە سوریادا ڕێ لە پاوانخوازییەکانی ئێران دەگرێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا؟\nئایا واشنتۆن و مۆسکۆ دەتوانن بگەنە پلانێکی هاوبەش لەسەر ئایندەی سوریا؟\nئایا ئەمریکا دەتوانێت نیگەرانییەکانی تورکیا لەسەر پێکهێنانی هێزیکی تایبەتی ئاسایشی بڕەوێنێتەوە؟\nئایا تورکیا هێرش دەکاتە سەر مەنبج و عەفرین؟\nئایا ڕەوشی سوریا دەبێتەوە بە زەمینەیەک بۆ سەرهەڵدانەوەی داعش یان ڕێکخراوێکی تری جیهادیانەی تێرۆریستی هاوشێوەی داعش و ئەلقاعیدە؟\nدکتۆر جەبار قادر، شارەزای کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە بەرنامەی ئەم هەفتەیەی لەگەڵ ڕووداوەکاندا وەڵامی ئەم پرسیارانە و پرسیار و سەرنجەکانی ئێوەی ئازیزیش دەداتەوە:


ئالمی قه‌رزێکی زۆرتر ده‌داته کۆمپانیاکان - Radio Sweden Kurdish - Radyoya Swêdê - ڕادیۆی سوید | Sveriges Radio\nئالمی قه‌رزێکی زۆرتر ده‌داته کۆمپانیاکان\nبڵاو کرایه‌وه fredag 13 mars 2009 kl 15.53\nدامه‌زراوه‌ی ده‌وڵه‌تیی ئالمی که بۆ نموونه یارمه‌تیی شیرکه‌ت و کۆمپانیا ئه‌هلییه‌کان ده‌کا که بتوانن سه‌رمایه و قه‌رزی پێویستیان ده‌ست که‌وێ، ئاستی قه‌رزدانه‌کانی خۆی تا دوو هێنده‌ی پێشوو زیاد کردووه. هۆی ئه‌م کاره زۆرتربوونی ئه‌و کۆمپانیانه‌یه که نه‌یانتوانیوه قه‌رز له بانک وه‌رگرن.\nئالمی یه‌کێ له‌و دامه‌زراوانه‌ی سه ربه وه‌زاره‌تخانه‌ی ئابوورییه و ئه‌رکی ڕاوێژکاری به‌و کۆمپانیا و شیرکه‌تانه‌یه که لانی که‌م ٥٠ میلیۆن یۆرۆ سه‌رمایه گوزاری ده‌که‌ن. به گوته‌ی ئاننا هالبه‌ری به‌ڕێوه‌به‌ری دارایی ئالمی، ئێستاکه زۆرتر ئه‌و شیرکه‌تانه‌ی ڕه‌وشێکی سه‌قامگیریان هه‌یه و خاوه‌نی سه‌د تا دووسه‌د کارمه‌ندن و قه‌رزێکی زۆریشیان وه‌رگرتووه، سه‌ر له ئالمی ده‌ده‌ن و داوای وه‌رگرتنی قه‌رزی ساڕێژکه‌ر ده‌که‌ن.\nئالمی تا نزیکه‌ی ٨٠٠ هه‌زار کرۆن پاره ده‌داته ئه‌و شیرکه‌تانه که له چاو ساڵی ڕابردوه‌ه، دوو به‌رابه‌ر بووه. هالبه‌ری ده‌ڵێ ئالمی ئێستا و ساڵی داهاتوو تووشی زیان دێت به‌ڵام چالاکییه‌کانی له سێ ساڵی دیکه‌وه ده‌که‌ونه قۆناغی سوود به‌خشینه‌وه.


بۆ چه‌ند چركه‌یه‌ك سه‌رقاڵ بوو بزانە چ کارەساتێک روویدا\nهەمەڕەنگ :: 11/09/2019 :: 875 جار بینراوە\nپیاوێكی ته‌مه‌ن 31 ساڵ له كاتی شۆفێریكردن سه‌رقاڵی جاڵجاڵۆكه‌یه‌ك ده‌بێت كه به‌سه‌ر جامی ئۆتۆمبله‌كه‌یه‌وه ده‌بێت و هه‌وڵ ده‌دات به فڵچه‌كانی جاڵجاڵۆكه‌كه لابه‌رێت، به‌هۆی ئه‌مه‌وه ئاگای له به‌رده‌می نامێنێت و ژنێكی به‌ته‌مه‌ن ده‌كات به‌ژێره‌وه.\nبه پێی "سه‌ن"ی بەریتانی، پیاوه‌كه بۆ چه‌ند چركه‌یه‌كی كه‌م ئاگای له به‌رده‌می نابێت و ژنێكی 58 ساڵ ده‌كات به ژێره‌وه و به‌هۆیه‌وه گیانی له ده‌ست ده‌دات، رووداوه‌كه له 3ی ئابی ئه‌مساڵ روویدا، ژنه‌كه بۆ ماوه‌ی 13 رۆژ له نه‌خۆشخانه مایه‌وه و دواتر گیانی له ده‌ستدا، پیاوه‌كه له‌و كاته‌وه له زیندان ماوه‌ته‌وه.\nئه‌و پیاوه‌ی ژنه‌كه‌ی كرد به ژێره‌وه ئه‌مڕۆ له زیندان به‌ردرا به‌ڵام ناچار كراوه بۆ ماوه‌ی 12 مانگ خزمه‌تی كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی بكات ئه‌ویش له رێی جێ به جێ كردنی چه‌ندین كار كه بۆی دیاری ده‌كرێت، جگه له‌وه‌یش چیتر ناتوانێت شۆفێری بكات، هۆكاری ئازاكردنی پیاوه‌كه ئه‌وه بووه كه رووداوه‌كه نه‌خوازراوبووه و مه‌به‌ستی كوشتنی ژنه‌كه‌ی نه‌بووه.


دەزگای سەردەم پێشبڕکێیەک بۆ خوێنەران ڕێک دەخات | DidiMn\nدەزگای سەردەم پێشبڕکێیەک بۆ خوێنەران ڕێک دەخات\nدیدی من – ڕاگەیاندنی زنجیرەکتێبی سەردەم\nپێشبڕکێی سەردەم بۆ خوێنەران، بریتییە لە پێشبڕکێیەکی مانگانەی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم بۆ خوێنەران، کە تیایدا هەر مانگە و دەزگای ناوبراو لە ڕێگەی پەڕەی زنجیرەکتێبی سەردەم‌ەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک چەند کتێبێک لە چاپکراوەکانی خۆی دەستنیشان دەکات بۆ خوێنەران تا بیخوێننەوە و پاشان شرۆڤەی خۆیان بۆ هەر یەک لەو کتێبانە بنووسن و بینێرنەوە بۆ پەڕەی ناوبراو. دواتر خوێنەران ناویان دەچێتە لیستی پێشبڕکێی خوێنەران و باشترین خوێندنەوە و شرۆڤەی خوێنەران بۆ هەرکام لەو کتێبانەی کە دەزگاکە دەستنیشانی دەکات، دیاریی تایبەتی دەزگای سەردەم بەدەست دەهێنێت کە بریتییە لە ٥ کتێب لە دوایین چاپکراوەکانی دەزگای سەردەم.\nلە مانگی ٩دا دەزگای سەردەم سێ کتێبی دەستنیشان کردبوو کە بریتیبوون لە دەستنووسەکان ناسوتێن، فینۆمینۆلۆجیی هۆش، کاتێک ئیمپراتۆر خودایی بوو.\nمژدە سەڵاح لە شاری کەرکوک‌ەوە توانی بە خوێندنەوەی خۆی بۆ ڕۆمانی کاتێک ئیمپراتۆر خودایی بوو دیاریی تایبەتی دەزگای سەردەم بەدەست بهێنێت بۆ باشترین خوێندنەوە لە پێشبڕکێکەدا.\nئەو خوێنەرە، لە خوێندنەوەکەیدا بۆ ڕۆمانەکە نووسیویەتی: “بەگشتی ئەم ڕۆمانە باس لە کاریگەریی خراپیی جەنگ و دژایەتیی نێوان ڕژێمەکان لەسەر تەواوی خەڵکی ئەو وڵاتانە دەکات. باس لە بە قوربانیبوونی کەسانێک دەکات، کە دوور و نزیک هیچ دەستێکیان لە ڕووداوەکاندا نییە.”\nدەزگای سەردەم بۆ مانگی ١٠ سێ کتێبی دیکەی بۆ پێشبڕکێی خوێنەران دەستنیشان کردووە ئەوانیش بریتین لە:\n١- چل ڕێساکەی عەشق/ ئەلیف شەفەق/ وەرگێڕانی: جەلیل کاکە وەیس\n٢- کەسێتیی تاکی عێراقی/ باقر یاسین/ وەرگێڕانی: سەباح ئیسماعیل\n٣. دەستنووسەکان ناسوتێن (یادداشت و نامەکانی بۆڵگاکۆف)/ جی.ئەی.ئی. کریست / وەرگێڕانی: بێهزاد کوردستانی\nخوێنەران دوای خوێندنەوەی هەرکام لەم بەرهەمانە دەتوانن شرۆڤەی خۆیان بۆ هەریەک لە کتێبەکان بنووسن بە جیا، پاشان بینێرنەوە بۆ پەڕەی زنجیرەکتێبی سەردەم لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک و دواتر ناویان دەچێتە لیستی پێشبڕکێی مانگی ١٠ی خوێنەرانەوە.\nبەستەری پەڕەی زنجیرە کتێبی سەردەم لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی فەیسبووک:\nSerdemSerdem Series Books\nPrevious Postكارى وێنەگرتنى وەرزى دووەمى دراماى شەهرزاد بە كۆتا هاتNext Postلاله‌نگییه‌کان مه‌نێژن


کۆسرەت ڕەسوڵ: چەند کەسێکی لادەر لە یەکێتی ده‌بنه ده‌ستکێشی داگیرکه‌ران – کوردی – RojNews.News\n02/03/2020 - 4:21:27 pm\nکۆسرەت ڕەسوڵ، دەڵێت، کە په‌لاماردانه‌کانی میلیشیا ی حه‌شدی شه‌عبی و یه‌که‌کانی سوپای عێراق سەرەتای دەستپێکردنی ئەنفالێکی دیکەیە و ڕاشیدەگەیەنێت:”ئەوەی برینەکە بەسوێتر دەکات چه‌ند که‌سێکی لاده‌ر له ڕێبازی یه‌کێتی به مه‌به‌ستی چه‌ند ده‌ستکه‌وتێکی کاتی شه‌خسی ده‌بنه هاوکار و ده‌ستکێشی داگیرکه‌ران”.\nلە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە:”ڕووداوه‌کانی چه‌ند ڕۆژی ڕابردوو له‌که‌رکوک و ناوچه کوردستانیه‌کانی تر و قه‌تلوعامکردنی هاوڵاتیانی کورد له شاری دوزخورماتوو و جێگاکانی تر و ده‌رکردنیان و سوتاندنی ماڵوحالیان و به‌تاڵان بردنی سه‌روه‌ت و سامانیان بێجگه له سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی ئه‌نفالێکی تری کورد له‌سه‌ر زێدی باب و باپیری خۆی هیچ خوێندنه‌وه‌یه‌کی تر هه‌ڵناگرێت”.\nکۆسرەت ڕەسوڵ، دەشڵێت:”ئه‌وه‌ی زیاتر برینه‌که به سوێ ده‌کات ئه‌وه‌یه که چه‌ند که‌سێکی لاده‌ر له ڕێبازی یه‌کێتی به‌بێ گه‌ڕانه‌وه بۆ سه‌رکردایه‌تی حیزبه‌که‌مان له‌م ڕووداوانه‌دا به مه‌به‌ستی چه‌ند ده‌ستکه‌وتێکی کاتی شه‌خسی ده‌بنه هاوکار و ده‌ستکێشی داگیرکه‌ران و به‌م کاره قێزه‌ونه‌یان سه‌رشۆڕانه خۆیان ده‌خزێننه ناو لاپه‌ڕه ڕه‌شه‌کانی مێژووی گه‌له‌که‌مانه‌وه”.\nهەروەها، دەڵێت:”ئۆباڵی کاره‌ساته‌کانی که‌رکوک و دوز و هه‌موو زیانه گیانی و مادی و مه‌عنه‌ویه‌کانی تری گه‌له‌که‌مان ئه‌که‌وێته ئه‌ستۆی ئه‌و کاڵفامانه‌ی ناو یه‌کێتی، به‌ڵام پێمان وایه که ئه‌مه کۆتایی ڕێگا نیه و ئیراده‌ی ئازادیخوازانه‌ی کورد له‌گه‌ڵ ئه‌م جۆره که‌وتنانه ده‌ست و په‌نجه‌ی نه‌رمبووه بۆیه هه‌ڵسانه‌وه وچوونه‌وه پێش کارێکی زه‌حمه‌ت نییه”.\nکۆسرەت ڕەسوڵ، لە ڕاگەیەندراوەکەیدا دەڵێت:”لێره‌شه‌وه بانگه‌شه‌ی ته‌واوی هێز و لایه‌نه سیاسیه کوردستانیه‌کان ده‌که‌م هه‌رچی زووه هیممه‌ت بکه‌ین و ناوماڵی خۆمان ڕێکبخه‌ینه‌وه و عیبره‌ت له ڕووداوه‌کان وه‌ربگرین، یه‌کڕیزیی گه‌له‌که‌مان بپارێزین و تۆکمه‌ی بکه‌ین، چونکه ته‌نها و ته‌نها ئه‌وه تاکه‌ڕێگای هێزدانه‌به‌ری خه‌بات و کوردایه‌تی یه”.


ئامێری Sanwa USB Reader/Dock بۆ موبایلەکانتان. – کەی ئای تی ئێن\nئەندرۆید 28, ئازار 2012\nسڵاوی خوای گەورە لە هەموو لایەک پێم خۆش بوو ئەم جارە باسی ئامێرێکی گرنگی تر بکەم بۆ ئێوەی بەڕێز. کۆمپانیای “سانوا-Sanwa”ی یابانی تایبەت بۆ بەرهەمە دەرەکی و پێوەکراوه‌کانی تایبەت بە کۆمپیوتەر و مۆبایلەکان، پاشگرێکی یان پێوەگرێکی نوێی بەرهەم هێنا بەناوی “Sanwa USB Reader/Dock”، تایبەت بۆ ئەو مۆبایله هۆشمه‌ندانه‌ی بە سیستەمی ئەندرۆید کار دەکەن.\nئامێرەکە بريتیە لە بنکەیەک بە هۆی یو ئێس بی تایبەتەوە دەگات بە ئامێری تەلەفۆنەکە یان تاب و تابڵێتانەی بەو سیستەمە کار دەکەن بۆ گوێزانەوەی هەموو ئەو فایل و فٶلدەرو ڤیديۆیانەی لە مۆبایلەوە یان کامێراوە بۆ هەر میمۆریەکی تری دەرەکی. بەمەش ئاسان کاری زۆر دەکات بۆ بەکارهێنەرانی ئەو ئامێرانە تا بتوانن زۆر ئازادانە ئەو زانیاریانەی خۆیان هاتوچۆ پێ بکەن بۆ ئەو جێگایانەی خۆیان کە مەبەستیانە. وە هەروەها ئامێرەکە چەندین جۆر میمۆری کارت یو ئێس بی كارپێده‌كات.ئەم ئامێرە بۆ زۆر شتی تریش بەکار دێت.\nئەم ئامێرە تا ئێستا لەگەڵ چەندین جۆری مۆبایل کاردەکات وەک (“سامسۆنگ گالاكسي 2وە سۆني ئێكسپێريا NX SO-02D وە سۆني ئێكسپێريا acro HD IS 125 وە توشيبا T-01D وە لەگەڵ بەشێکی زۆری ئامێرەکانی ئەندرۆید کار دەکات.\nئێستا ئەم بەرهەمە بە هۆی گرانیەکەیەوە زۆر کەس نزیکی ناکەوێت نزیکەی ٢٤٠ دۆلارە بەو هیوایەی هەرزانن ببێت وەک ئامێرەکانی تر کاتی خۆی یەک گێگا میمۆری کاردی کامێرە نزیکەی ١٠٠ دۆلار بوو ئێستا ئێستا ١٦ گێگابایتی بە ٢٠ دۆلارێکە.\nبیرتان نەچیت دوای خوێندنەوەی بابەتەکە لە دوعای خێر بێ بەشمان مەکەن.\nkhoshawi-10 28 ئازار 2012 / 10:47 AIM:\nدەستەکانت خۆش بێت ، خوا بۆ ئێمەت بهێڵێت.


کاربەدەستێکی یەکێتی: ئاژاوەگێڕان تەقەیان لە نووسینگەی یەکێتی نیشتیمانی لە ھەولێزدا کرد - SAHAR KURDISH (Sorani)\nکاربەدەستێکی یەکێتی: ئاژاوەگێڕان تەقەیان لە نووسینگەی یەکێتی نیشتیمانی لە ھەولێزدا کرد\nئه‌یلوول 21, 2019 19:09 Asia/Tehran\nجێگری بەرپرسی یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان لە ھەولێر پێی داگرت: تەقە کردن لە نووسینگەی ئەم لایەنە لە ھەولێر لە لایەن کەسانی ئاژاوەگێڕو تێکدەرەوە ئەنجامی گرتووە.\nبە پێی ڕاپۆرتی کورد پرێس ،شه‌وی ڕابردوو کەسانێکی نەناسراو تەقەیان لە نووسینگەی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان لە شاری ھەولێر کرد. ماڵپەڕی واوێنەش لەم بارەیەوە وای بڵاو کردووەتەوە کە حاجی مەسیفی جێگری بەرپرسی ڕێکخستنی یەکێتی لە شاری ھەولێر ڕایگەیاندووە کە ئەم تەقەکردنە بە ھۆی کەسانێکی ئاژاوەگێڕو تێکدەرەوە ئەنجامی گرتووە.\nناوبر او وێڕای ئاماژە کردن بەمەی کە نووسینگەکانی 4 و 5 و 7ى یه‌کێتى له هه‌ولێر لە بینایەکدا بوونە کە تەقەیان لێ کراوە، وتیشی: بیناکە چەند گولەیەکی بەرکەوتووە و ھێزەکانی پۆلیس و ئاسایشت خەریکی لێکدانەوەی ئەو شاڵاوەن.\nئەمە لە ھەل و مەرجێکدایە کە ڕۆژی پێنج شەممە ٢٨ی خەرمانانیش ھێزەکانی ئاسایشتی ھەولێر کە لەژێر فەرمانی پارتی دان پێشیان گرتبوو بە چوونی مەحمود سەنگاوی ئەندامی مەکتەبی سیاسیی یەکێتی نیشتیمانیی موردستان بۆ ئەم شارە.\nدوابەدوای ئەو ھەنگاوە بنکەی پارتی لە سلێمانیش سەرلەبەیانیی ڕۆزی ھەینی کەوتە بەر ھێرشی چەند کەسێکی نەناسراو.


بوغولموش خولیالار (مقدمه دکتر صدیق بر دیگر کتابها) - سایت دوستداران دکتر حسین محمد زاده صدیق (دوزگون)\nبوغولموش خولیالار (مقدمه دکتر صدیق بر دیگر کتابها)\n«بوغولموش خولیالار» کتابینی اوخورکن\n(بوغولموش خولیالار، یوسف بهنمون، 1381.)\nایراندا، «اؤیکۆ» و یا کیچیک حکایه short story یازماق، مشروطیت دؤنمینده و تۆرکلر طرفیندن اولموشدور. جلیل محمد قلی‌زاده (1310 – 1247 ش.) نین اثرلری، تمامیله دهخدانین یازیلارینا مثبت تأثیر قویموش و اونو بیر کیچیک حکایه یازاری کیمی قاباغا ایته‌له‌میشدیر. تا پهلوی حکومتینه قده‌ر کیچیک حکایه یازما، ایراندا ایکی دیلده: تۆرکجه و فارسجا اولاراق انکشاف ائتمیشدیر. پهلوی استبدادی زمانی، بو صنعت‌کارلیق، صنعتین باشقا یؤنلری کیمی تعطیل اولموشدور. گرچه 1332 – 1320 ایللری آراسیندا بیر نئچه حکایه حکایان یازان ظهور ائتمیشلر، ولاکن 1332 ش. ایلیندن انقلاب ایللرینه کیمی، یئنه‌ده استبداد و اختناق حکم سورموشدور.\nیاخین اوتوز ایلده بیر نئچه گنج استعداد ظهورا گلمیش و حرارتلی جوانلار تۆرکجه کیچیک حکایه یازماغا غیرت و همت گؤسترمیشلر. حتی یاخین ایللرده نثر و کیچیک حکایه یازما ساحه‌سینده «یاشماق» درگیسی طرفیندن یاریش کئچیریلمیش و سئچیلمیش حکایه‌لر، مختلف یایین واسطه‌لری ایله ایشیق اۆزۆ گؤرمۆشدۆر.\nیاخین ایللرده دیلیمیزه قازاندیریلان و گئنیش یاییلیب نشر اولان اؤیکۆ مجموعه‌لریندن بیری دالغین امضاسی ایله شعر و نثر پاراچالاری یازان آقای یوسف بهنمون ـون «بوغولموش خولیالار» کتابی‌دیر. بو کتابا ایگیرمی‌یزه یاخین کیچیک حکایا سالینمیشدیر.\nیازیچی اؤز کیچیک حکایه‌لری حاققیندا یازیرکی:\n« . . . یۆره یئتمیش توپلومسال یاشاییشیمیزدا اۆز وئرن گئرچک اولایلاردیر کی هر دویغو ییه‌سین گؤوره‌لدیب، قایغی‌کش اوخوجولارین دویغو تمللرینی ترپه‌ده‌جک.»\nدوغرودان‌دا بئله‌دیر. احساسلی و اینجه دویغولو یازیچی اطرافیمیزدا اولان اجتماعی حادثه‌لره دریندن باخمیشدیر. او، حادثه‌لر ایله اۆز- اوزه دورارکن، اعتناسیز کئچمه‌میشدیر. انسانلارین ایچ دۆنیالارینا جومموش، یوخسوللاقلاری تام عیبه‌جرلیک‌لری ایله لمس ائتمیش، اجتماعی ظلم و فسادلاری گؤرمۆش، کؤوره‌لمیش، اینجیمیش و اوجوجونو اؤز حسّیاتینا اورتاق ائتمک اۆچۆن، گئرچک‌چی بیر اؤیکۆ یازاری کیمی، حادثه‌نی مهارتلی توصیف‌لر ایله قلمه آلمیشدیر.\nاو یاییشی و حیاتی توصیف ائدیر. بو توصیفه ایسه رومانتیک بیر بویادا وئریر. او، بیر طرفدن اؤیکۆنۆن فضاسینی یارادیر و بو فضا یاراتمایا اهمیت وئریر و باشقا طرفدن ایسه پرسوناژلارین و اجتماعی گوجلرین پسیوکولوژیک اؤزه‌للیک‌لرینی تقدیم ائدیر.\nاونون اؤیکۆلری‌نین قهرمانلاری، دیللری، دۆشۆنجه‌لری، رؤیالاری، یوخولاری و داورانیشلاری ایله، یاشاییشین ان آجیناجاقلی گئرچک‌لری و صحنه‌لرینی اوخوجو اۆچۆن توصیف ائده بیلن پرسوناژلاردیرلار. «آیاق یالین» اؤیکۆسۆنۆن اساس قهرمانی بیر یئرده اوز- اؤزۆنه بئله دئییر:\n« . . . سلطان بیگیم خالا، هله یئتمیش یاشی وارسادا، بئل الینده، کردی تب چئویر ائدیر و باشقالارینا ایش گؤرۆر؛ نییه نوروز عمینی دئمه‌ییم، او قیچینین آخساقلیغینا باخمایاراق، هئچ بیر کیمی اولمادا، اودون یارماق اۆچۆن، بالتا وورور، بیر او قده‌ر کی اؤلمه دیریلمه عؤمۆر سۆرسۆن . . . » (ص 12)\nبو اؤیکۆنۆن سونا چاتا بیلن اوخوجوسو کؤورلمه‌یه بیلمز. یقین کی او، اؤیکۆنۆن ایکینجی پرسوناژی ایله سسله‌نیب دئیه‌جکدیر:\nهر یانا باخیرام، خینوودی، درددی،\nبو دردین کدرین سونسوزدو حدّی.\nنامرد اۆزۆنه قونماییر غم توزو،\nدردی چکنده بو دۆنیادا مرددی.\nدالغین امضالی یوسف بهنمون، یوردوموزون یوخسوللاری‌نین قایغیسینا قالان، اجتماعی چکیشمه‌لر آراسیندا سیخیلاراق، دلیللر آختاران و سببلره دالان بیر فریاددیر، هایدیر، حقلی بیر داعوادیر.\nاو، اوخوجونو یئنی دۆشۆنجه‌یه چاغیران بیر یازاردیر. بیزده حکایه یازمانین آیاق توتماماسی‌نین بیر سببی‌ده اودورکی جانلی پرسوناژلار خلق ائده بیلن یازیچیمیز اولمامیشدیر، اولسادا، کیمسه بو ایشی اؤزۆنه اصلی حرفه کیمی سئچمه‌میشدیر. آنا دیلینده رومان و یا حکایه یازانلاریمیز آراسیندا بو فنّه دریندن مسلط اولان و نثر یازماغا رغبت گؤسترن یازیچیلار آز اولموشلار. دالغین ایسه، ایندی یئنی‌چی بیر نثر یازاری کیمی ظهور ائتمکده‌دیر. البته اونون نثر ساحه‌سینده یارادیجیلیغی حاققیندا قطعی و تعیین ائدیجی بیر نظر وئرمک اۆچۆن، بلکه هله تئزدیر. آمما اونون صمیمی و جدّی داورانیشی بو ساحه‌ده دۆشۆنۆب دانیشماغا امکان و میدان آچیر.\nاو اؤیکۆ یازیر و بونو باجاریقلا باشا چاتدیریر.\nاؤیکۆ یازمادا صحنه توصیفی ان مهم بیر مهارتلردن بیری ساییلیر. دالغین توصیفلرینده هم سبک و اسلوب، و همده دیلین تام ظرفیتلریندن استفاده ائتمه‌ده موفق بیر یازیچی حساب ائدیرم:\n«. . . تۆکلۆ بؤرکۆنۆ باشیندان آشاغی، قولاقلارینا قده‌ر ائندیردی، و رئزین قالوشلارین آیاغینا چکیب، اؤزۆنۆ سرت برکیتدی. قاپینی آچیب دیشارا چیخارکن، ایلک آددیمی قارین کؤکسۆنه سوخولدو!» (ص 10)\n«بوغولموش خولیالار» کتابیندا نشر اولان «دنیز قوناغی» آدلی یازی، اؤیکۆ یوخ، گؤزل بیر ادبی قطعه‌دیر. اولدوقجا اویناق و آخیجی لهجه ایله یازیلمیشدیر. همین قطعه بیزه اجازه وئریر دئیک کی دالغینین اؤیکۆلرینده‌کی دیل، فولکلوریک و یئرلی دئییم و اصطلاحلارین خزنه‌سی کیمی گؤزۆمۆز اؤنۆنده‌دیر. همین قطعه‌ده ایشله‌نن آشاغیداکی یئرلی سوزلره دقت ائدین:\nشاققاناق چکمک (ص 7)\nکیریمیش یاناقلار (ص 7)\nباشا قووارا چکمک (ص 7)\nسوم دالغالار (ص 7)\nآغزینا اشگیل اولماق (ص 7)\nلپیرن داش (ص 8)\nسوم دایانماق (ص 8)\nبئله یئرلی سؤزلره، کتابین سونونا قده‌ر راست گله بیلرسن. اونون کتابی، بیر فولکلور بوخچاسی کیمی بیزیم اۆچۆن ده‌یَر و قیمت داشیییر.\nدالغینین نثری اویناق، گؤزل و تۆرکجه‌میزین احتشامین و روانلیغین گوسترن بیر اؤیکۆ نثری‌دیر:\n«. . . کۆچه‌نین باغرینا آیاقلارین باسدی، هله ایلک قالدیرمانین دؤنگه‌سیندن اوزاقلاشمامیشدی کی قونشولار اونا توش گلدی . . . » (ص 6)\nبورادا جمله‌لر نه قده‌ر آهنگدار ایسه، بیر او قده‌رده جانلی و اۆره‌گه یاتان تشبیه‌لر و استعاره‌لر ایله دولموشدور. هر اوخوجونو سحر ائدن و آلدادان کنایه‌لر و بنزه‌تمه‌لر، هر کس یازیچی‌نین قلمینه مفتون ائده بیلر.\nدالغینین نثرینده باشقا بیر اؤزه‌للیک‌ده واردیر. اودا بودورکی یازیجی چیلخا تۆرکجه یازیر و ائله مهارت ایله کی حس ائتمیرسن او بۆتۆن اویکۆ بویو اجنبی سؤز هئچ ایشلتمه‌میشدیر. ایشلتدیگی بعضی عربجه و چوخ آز ساییدا اولان فارسجا سؤزلر ایسه، نام دوغمالاشمیش و عادی حیاتیمیزدا ایشلنن سوزجۆکلردیر. بودا یازیچی‌نین رئالیزم و گرچک‌چی‌لیگه وئردیگی اؤنمدن قایناقلانیر. آشاغیداکی سطرلری اوخورکن تام دوغمالیق حس ائدیرسن:\n«. . . اۆره‌گینده سونسوز سیخینتی، الی آیاغیندان اوزون، ائوینه ساری گئری قاییتدی. ایپلیک بؤرکۆنۆ ایکی- اۆچ کره، چوخ سرت سول الی‌نین اووجونا چیرپدی و ساغ الیله چیگین‌لرینده‌کی آرا بیر قار دنه‌لرین سیلکه‌له‌دی و آیاقلارین دؤنه- دؤنه یئره سۆرتمه‌ده ال آتدی شارشاققایا و ایچه‌ری گیره‌رکن دونموش باخیشی، مؤو آغاجی‌نین چیلپاق جیلاز داللارظنا ساتاشدی. . . »\nاؤیکۆ باشدان سونا قده‌ر بو سایاق گئدیر. تام دانیشیق دیلی و چیلخا تۆرکجه سؤزلر ایله یازیلمیش صمیمی بیر نثر پارچاسی‌دیر بو. همین اؤزه‌للیک یازیچی‌نین نه قده‌ر دیلیمیزه صداقتلی داورانماسینی گؤستریر.\nمن بو کیچیک مقاله‌مده، دالغینین یالنیز بیر کتابینی قیساجا اینجه‌لیه بیلدیم. اونون بو کتابدان علاوه، «یاشیل دؤزۆم» و «کۆللر کۆلک اته‌گینده» آدلی ایکی باشقا اؤیکۆلر مجموعه‌سی و «هئره‌یه قونان گؤیرچینلر» آدلی بیر رومانی‌دا واردیر.\nدالغین شعرده یازیر. «دولاما یوللار» عنوانی ایله بیر شعر مجموعه‌سی‌ده نشر ائتمیشدیر. من اومید ائدیرم کی دالغین بیزیم چاغداش ادبیاتیمیزدا حکایه و رومان بوشلوغوموزو دولدوراجاقدیر، همده درین مضمونلو اجتماعی دۆشۆنجه‌لی و فلسفی مفکوره‌وی اثرلری ایله. بئله اولسون!\nتبریز- 10/ 7/ 1389


عەبدوڵا موهتەدی، سكرتێری گشتیی كۆمەڵەی زەحمەتكێشانی ئێران، لە دیدارێكی تەلەفزیۆنیدا لەبارەی كوشتنی قاسم سولەیمانی دەڵێت: قاسم سولەیمانی فەرماندەیەكی كاریگەر و لێهاتوو بوو، بۆیە بۆ هەژموون و دەسەڵاتی ئێران لە ناوچەكەدا شوێنگرتنەوەی كارێكی ئاسان نییە.\nناوبراو كە سكرتێری حزبێكی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیە لە باسی لێهاتووی سولەیمانی دەشڵێت: ئەو تەنیا جێبەجێكەری سیاسەت و پلانی ئێران نەبوو، بەڵكو بۆ خۆیشی رۆڵی هەبوو لە داڕشتنی سیاسەتی ناوچەكەدا.\nموهتەدی باس لە ئیسماعیل قائانی دەكات كە بۆ شوێنگرتنەوەی سولەیمانی دیاری كراوە و باس لەوە دەكات كە "بێگومان سیاسەتەكان ناگۆڕێن، بەڵام كەس ناتوانێ وەكو قاسم سولەیمانی سیاسەتەكانی ئێران لە ناوچەكەدا جێبەجێ بكات".\nئەو قسانە لە كاتێكدایە كە سولەیمانی بە كەسێكی بەهێز لەبەرامبەر حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان ناسراوە و بەتوندی رووبەڕویان بووەتەوە هەموو دانیشتن و گفتوگۆیەكی لەگەڵ ئەو حزبانە رەتكردووەتەوە بەڵام لەلایەن ئەمریكاوە لە رۆژی 3ی ئەم مانگە لە بۆردومانێكدا لەگەڵ مەهدی موهەندس متمانەپێكراوترین كەسی ئەو بەرپرسە ئێرانیە لە عێراقدا كوژران.\n1706 جار بینراوە


رۆڵی نەرمەهێز لە رووبەڕووبوونەوەی مەترسیی مادە هۆشبەرەكاندا\nپ.ی.د.كاروان محەمەد حەسەن\nنەرمە هێز زاراوەیەكی سیاسییە، ساڵی 1990 لەلایەن (جۆزیف نای) خراوەتەڕوو. جۆزیف مامۆستای زانستی سیاسییە لە زانکۆی هارڤارد و پێشتریش سەرۆكی ئەنجومەنی هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریكا و یاریدەدەری وەزیری بەرگریی بووە لە سەردەمی بیل كلنتۆن-دا.\nجۆزیف نای، زاراوەی (هێزی زبر یا رەقە هێز) ی بەكارهێناوە بۆ هێزی سەربازی و ئابووریی، بڕوای وابووە بەتەنها ئەو هێزە ناتوانێت رۆڵی هەبێت لە هێشتنەوەی هەژموونی ئەمریكا لە جیهاندا.\nبۆیە داوای بەگەڕخستنی (نەرمە هێز) ی كرد بۆ سەرنجڕاکێشانی گەلان و دەوڵەتانی تر بۆ لای سیاسەت و ئامانجەكانی ئەمریكا، كە بریتیبوو لە سروشتی گۆڕانی توانای ئەمریكا لە هێزی سەربازییەوە بۆ هێزی رۆشنبیریی و دیپلۆماسی.\nنەرمە هێز بە هێزترین چەكی بەرەنگاربوونەوەی شێوەكانی توندوتیژیی و تیرۆرە، ئەمەش لە رێگەی بڵاوبوونەوەی هۆشیاریی لە نێو گەلاندا. لەڕێی هێزی رۆشنبیری و دیپلۆماسییەوە بە مەبەستی بەدەستهێنانی سەركەوتنی سیاسەت لە جیهاندا.\nبۆیە ئەگەر ئەمریكا بیەوێت وەك هێزێكی باڵادەست بمێنێتەوە، دەبێت لە پاڵ هێزی زەبر و رەقدا، هێزی نەرمیش بەكاربهێنیت.\n(نەرمە هێز بریتیە لە بڕواپێهینان، بەشێوەیەك کە وا لەوانی تر بكەیت، ئەوەی تۆ دەتەوێت ئەوانیش بیانەوێت، بەبێ ئەوەی هیچ هێزێكی سەربازی) بەكاربهێنیت. یان بریتییە لە (توانای دروستكردنی كاریگەری لەسەر هەڵسوكەوت لە میانەی سەرنجڕاکێشانەوە).\nئەمریكا لە رێگەی بەكارهێنانی هێزی كەلتوری و رۆشبیری و ئازادیی و دیموكراسی و مافی مرۆڤەوە زیاتر بڕوا بە بەرامبەرەكانی بكات، لەوەی هێزی زەبر بەكاربهێنێت.\nهەروەها لەو سەردەمەشدا ئەمریكا وەک هێزێكی تاكجەمسەر دەردەكەوت و سەرهەڵدانی جیهانگیریی رۆڵیان بینی لە خوڵقاندنی نەرمە هێزدا.\nنەرمە هێز لە سێ بواردا كاری خۆی دەكات:\nرۆشنبیری باڵا: پێدانی زانیاریی و بڵاوكردنەوەی لە بوارە جیاوازەكانی زانستدا، بە تایبەتی دەستەبژێری ئەكادیمی و رۆشنبیران و مامۆستایانی زانكۆ، بوونی زانكۆی ئەمریكی لە زۆربەی وڵاتانی جیهان، یان ئەو خویندكارانەی روو دەكەنە زانكۆكانی ئەمریكا بۆ خوێندن، تێڕوانینێكی باش لەسەر ویلایەتە یەكگرتووەكان وەردەگرن.\nرۆشنبیریی میللی: ئەو رۆشنبیرییەیە كە خەڵكی چێژی لێوەردەگرێت، وەك گۆرانی، فیلم، دراما، وەرزش و ئەدەب، ئەمەش كار لەسەر گۆڕینی ئاراستەی خەڵك دەكات.\n2- بەهاو سیاسەتی ناوخۆیی:\nبریتییە لە كۆمەڵێک بەهای سیاسی كە دەوڵەت ئاراستەیان دەكات لە بواری دیموكراسی و مافەكانی مرۆڤ، چۆنێتی هەڵسوكەوتی دەوڵەت لەگەڵ تاكەكاندا، بۆ ئەوەی بتوانێت سەرنجی دەوڵەت و نەتەوەكانی تر رابكێشێت.\n3- سیاسەتی دەرەكی و دیپلۆماسی:\nئەمەش بە ئاراستەكردنی میدیا بۆ سەرنجدانی دەوڵەتانی تر وەك بە گەڕخستنی سەرجەم بوارەكانی میدیا و بوژانەوەی ئابووری بۆ هاوکارییە نێودەوڵەتییەكان و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و بڵاوكردنەوەی ئاشتی لە جیهاندا.\nفیلمەکان چۆنێتی کاری باندە مافیاکان دەردەخەن\nدیارە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لەڕێی بەرهەمهێنانی چەندین دراما و فیلمی سینەمایی ئاست بەرزی هونەرییەوە توانیوێتی لە بواری نەهێشتنی مادە هۆشبەرەكان رۆڵی هەبێت.\nهۆلیوود كە بە دڵی سینەمای ئەمریكا دادەنرێت، مێژوویەكی زۆر دەوڵەمەندی هەیە لە بواری بەرهەمهێنانی فیلمدا، باس لە بابەتی بازرگانی مادە هۆشبەرەكانەوە دەكات لەلایەن مافیا و باندە جیهانییەكانەوە، چۆن بۆ بەدەستهێنانی لایەنی مادی نەتەوەكان كاول دەكەن، گیرۆدە بوونی تاك بە مادە هۆشبەرەكان، تاوان، كوشتن و بڕین و لەشفرۆشی لە پێناو ئاڵودەبوون و كپبوونەوەدا، هەروەها روویەكی تری فیلمەكان بەرەنگاربوونەوەی مادە هۆشبەرەكانە.\nبۆیە لە مێژووی سینەمای ئەمریكادا، چەندین فیلمی سینەمایی وەك (Blow ، Formula 51 ، Scar face، New jack city ، the Basketball diaries، Thegangs، Traffic ، Sicario، open road ) هەن. چەندین ئەستێرەی بەناوبانگ رۆڵیان بینیووە لەم فیلمانەدا وەك كەسایەتییەكانی ئاڵپا چینۆ، رۆبرت دینرۆ.\nجۆرەكانی مادە هۆشبەرەكان:\nتلیاك، مۆرفین، هێرۆیین، مێتادۆن، ماری جوانا، حەشیش، كۆكایین، تووتن، ئێڵ سی دی، بۆمۆ، تلیاك لە هەموویان بەناوبانگترە، لە هەمووشیان مەترسیدارتر و خراپترە بۆ مرۆڤ.\nئەمرۆ لەسەر ئاستی جیهان زۆرترین قوربانی لێكەوتۆتەوە، بە وێنەی نەخۆشی (ئەیدز) دەبنە هۆی هەڵوەشاندنەوەی دەیان هەزار بنەماڵە و خێزان و چەندین نەهامەتیی تری لێكەوتۆتەوە.\nتلیاك لە سەردەمە كۆنەكانەوە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا لای یۆنانییەكان ناسراوە، لای ئاشووری و میسری و یۆنانی كۆندا سەبارەت بە تلیاك نووسراوە. لە زۆربەی وڵاتانی جیهانیشدا هەبووە و هەیە و سەرچاوەكەی ئەمریكای لاتین و ئەفریقا و ئەفغانستان و ئێران و چەندین وڵاتی ترە و لە رێگەی كۆمەڵێك باندی گەورەوە، بڵاو دەكرێتەوە.\nلە ئێرانیش لە سەردەمی ساسانییەكان لە سەدەی شەشەمی زاییندا هاتۆتە نێو ئێرانەوە، ئیتر بڵاوبۆتەوە و زۆربەی پادشاكانی ئێران گیرۆدەی دەستی مادە هۆشبەرەكان بوون، شا ئیسماعیلی دووەمی سەفەوی لە تەمەنی (43) ساڵیدا مردووە. زۆربەی شاعیرانیش بەهەمان شێوە فەروخی – حافزی شیرازی – فیردوسی، ناسری خوسرەو، مەولەوی گیرۆدەی بوون و هۆنراوەشیان لەو بارەیەوە نووسیووە.\nئەگەر باس لە ئەزموونی دراما و فیلمی میسریش بكەین لەبواری نەرمە هێزدا، بەتایبەتی بەرهەمهێنانی دراما و فیلم تایبەت بە مادە هۆشبەرەكان، دەبینین لەو بوارەدا پێشەنگە و خاوەنی سەدان دراما و فیلمی سینەمایین و توانیویانە كاریگەریی لەسەر كۆمەڵگەی میسری پێ دروستبكەن.\nبەگشتی پەیامی ئەم درامایانە بریتیبووە لەوەی:\n1- پیشاندانی ئەو كەسانەی گیرۆدەی مادە هۆشبەرەكانن، چۆن پەنا دەبەنە بەر تاوان. هەروەها ژنانیش لاشەی خۆیان دەفرۆشن بۆ پەیداكردنی مادە هۆشبەرەكان.\n2- كۆنتۆڵكردنی سنوور و بازاڕ و شوێنە گشتییەكان، ئەركی پۆلیس و ئاسایشە بۆ نەهێشتنی.\n3- تەنها رەواج نادەن بە مادەكان، بەڵكو چارەسەریشی بۆ دەدۆزنەوە، کە چۆن هۆشیاریی بڵاودەكەنەوە بۆ دووركەوتنەوە.\nهەروەها میسر سندوقی نەهێشتن و چارەسەرکردن و گیرۆدەبوون بە مادە هۆشبەرەكانی هەیە، کە سەربە وەزارەتی هاوكاریی كۆمەڵایەتییە و چاودێریی دراماكان دەكات، ساڵانە رووماڵی دیمەنەكانی دراماكان دەكەن و ئامار بڵاودەكەنەوە، تایبەت بەكاتی تەرخانكراو بۆ مادە هۆشبەرەكان، بۆ نموونە، ساڵی 2010 لە مانگی رەمەزاندا (35) زنجیرە درامای تەلەفزیۆنی بەرهەم هاتووە، (71) سەعاتی تایبەت بووە بە مادە هۆشبەرەكان، ساڵی 2011 لە مانگی رەمەزاندا، (58) سەعات تایبەت بووە بە مادە هۆشبەرەكان. ساڵی 2017 (56) سەعات بووە كە دەكاتە 2428 دیمەن. هەروەها لە یەكەم هەفتەی مانگی رەمەزانی ساڵی 2018 (8) سەعات بووە كە دەكاتە 367 دیمەن.\nساڵی 2017 ئەم سندوقە توێژینەوەیەكی ئامادەکردووە لەسەر كۆی ئەو درامایانەی پێش ئەو ساڵانە نمایش كراون، ئەنجامەكەی ئەوە بووە: كە دراما بە سەرچاوەیەكی گرنگ دادەندرێت بۆ پێدانی زانیاریی و هۆشیاریی لەسەر مادە هۆشبەرەكان لای گەنجان. بۆیە دراما گرنگیی خۆی هەیە.\nپسپۆڕانی دەرونناسی لەسەر مادە هۆشبەركان دەڵێن: دراما تەلەفزیۆنییەكان رۆڵێكی گرنگیان هەیە لە چارەسەركردن و هۆشیاركردنەوەی تاكدا.\nبێجگە لەمانەش میسر زۆر دراما و فیلمی بەرهەمهێناوە، كە تایبەت بوون بە مادە هۆشبەرەكان وەك ( الباطنیة، شبكة الموطن العار، المزاج، المدمن، البوابة، خارج القانون)\nدرامای کوردی چ کاریگەرییەکی هەیە؟\nئەزموونی درامای كوردی، بەداخەوە هونەری درامای كوردی، لەم بوارەدا خاوەنی ئەزموونێكی كەمە، جگە لە بەرهەمهێنانی چەند درامایەك كە بە هەموویان ناگەنە پەنجەكانی یەك دەست. شاكاری (لانەوازان) بە یەكێك لە شاكارە جوانەكان دادەندرێت، کە کارەکتەری (وەستا سابیر) گیرۆدەی مادە هۆشبەرەكان بووە، کارەکتەری «هادی»ش قاچاخچییە و بازرگان و دایبنەكەری مادە هۆشبەرەكانە. لەدوای 40 ساڵ لە بەرهەمهێنانی ئەم درامایە، تەنها چەند زنجیرە درامایەکی تر بەرهەم هێنراوە وەك (ژیلەمۆ) 2008 (سایە – دوپشك) 2013.\nئێستا زۆربەی كەناڵە ئاسمانییە كوردییەكان درامای دۆبلاژکراو نمایش دەكەن، لە بری نمایشكردنی كۆمەڵێك درامای دۆبلاژكراوی ئاست نزم و بێبەها، دەكرێت ئەو كەناڵانە ئاوڕێك لە دۆبلاژكردنی ئەو درامایانە بدەنەوە كە رۆڵیان هەیە لە هۆشیارکردنەوەی خەڵكدا، وەك مادە هۆشبەرەكان.\nدەكرێت درامای عەرەبیشی تێدابێت. هەروەها گرنگە وەزارەتی رۆشنبیریی حكومەتی هەرێمی كوردستان بەرنامەی خۆی هەبێت بۆ هونەرمەندان، بودجەی تایبەتی تەرخان بكات بۆ بەرهەمهێنانی دراما و فیلم تایبەت بە نەهێشتنی مادە هۆشبەرەكان.\nلێرەوە دەتوانین بڵێین، هەر سیستمێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی بیەوێت بڕیاری نەهێشتنی دێوەزمەی مادە هۆشبەرەكان لە وڵاتەكەیدا بدات، دەبێت بەرلە هەركارێك شۆڕشێكی فەرهەنگی بەرپا بكات.\n-جۆزیف نای: القوة الناعمة وسیلة النجاح في السیاسة الدولیة، ترجمة: محمد توفیق البجیرمي، الریاض، العبیكان، 2007.\n-أحمد محمد ابو زید: القوە الناعمة المصریة بین الصعود والتراجع، مجلة سیاسات عربیة، العدد 5، تشرین الثاني، 2013.\n*زانكۆی سلێمانی – بەشی راگەیاندن.


عێراق.. ١٤ توشبووی دیکەی کۆرۆنا تۆمارکرا\nوەزارەتی تەندروستی عێراق ڕایگەیاند، لە ماوەی ٢٤ کاتژمێری ڕابردوودا ١٤ توشبووی دیکەی کۆرۆنا تۆمارکراون و سێ توشبووش گیانیان لە دەستداوە.\nئەمڕۆ شەممە ٢١ی ئازار، وەزارەتی تەندروستی و ژینگەی عێراق رایگەیاند، "لە ماوەی ٢٤ کاتژمێری رابردوودا سێ حاڵەتی گیان لەدەستدان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا تۆمار کراون کە لە هەریەک لە ناوچەی کەرخ و شاری توب و بەسڕە بوون".\nراشیگەیاند، "١٤ حاڵەتی دیکەی توشبوون بە ڤایرۆسەکە تۆمارکراون، کە دوو حاڵەت لە رەسافەی شاری بەغدا، چوار حاڵەت لە کەرخ، دوو حاڵەت لە نەجەف، چوار حاڵەت لە بەسڕە و دوو حاڵەتی دیکە لە موسەنا بوون".\nئاماژەی بەوەشکردووە، "بەو هۆیەوە کۆی گشتی ئاماری ڤایرۆسی کۆرۆنا لە سەرجەم عێراقدا بە هەرێمیشەوە گەیشتە ٢١٤ حاڵەتی توشبوون و ١٧ گیان لەدەستدان"، هاوکات، ٤٩ کەسیش لە نەخۆشییەکە چاکبوونەتەوە و نەخۆشخانەیان بەجێهێشتووە.\nئەوەش لە کاتێکدایە، هەرێمی کوردستانیش بەدەرنییە لەو حاڵەتانە و بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستی هەرێم، کۆی گشتی توشبووانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە هەرێمدا گەیشتووەتە ٤٨ حاڵەت، بە جۆرێک ٣٧ یان لە پارێزگای سلێمانييە، نۆ توشبووش لە پارێزگای هەولێر و یەکێکیشیان لە پارێزگاى دهۆک و یەکێکیش لە ئیدارەی ڕاپەڕین، لە کۆی ئەو ژمارەیەش یەک کەس گیانی لەدەستداوە و ١٣ کەسیش چاکبوونەتەوە.


نامەیەك لە كادرێكی دەزگای زانیاری یەوە بۆ (ڕێباز حەملان)\nSaturday, 01.23.2021, 19:35\nنازانم چۆن لە روت دێت ئەوەندە وەسف و سەنای ماڵی بارزانی ئەكەیت.. زۆرمان هەوڵ لەگەڵتادا كە چیتر ئەوەندە قسە و باس لە بەرژەوەندی (پارتی) نەكەیت، بەڵام ناچارین كە هەرچی لە ژێر بەڕەیە بیخەینە سەر بەڕە ..\nجەنابت ئەو كاتە لەناو بزوتنەوەی گۆڕان لێپرسراوی ئیدارە بویت لە ڕێگای براكەتەوە زۆرترین زانیاریت بۆ ئەناردین لەسەر بزوتنەوەی گۆڕان ، پاش ئەوەی كە پەیوەندیشت بە پارتی یەوە كرد ئەو زانیاریانەی بۆت ئەناردین دەربارەی پارتی و جموجۆڵەكانی(نێچیرڤان بارزانی) مایەی دڵخۆشی بو بۆ دەزگاكەمان. بەڵام لەوەتەی مەسرور بارزانی بۆتە سەرۆكی حكومەت جەنابت نەتوێراوە بچوكترین زانیاریمان لەسەر پارتی بۆ ڕەوانە بكەیت.. چەندین جاریش لە ڕێگای براكەتەوە پەیوەندیمان پێوە كردویت و ئاگادارمان كردیتەوە كە ئەگەر زانیاریمان بۆ ڕەوانە نەكەیت ناچارین هەموو مەلەفەكەت لەناو دەزگای زانیاری بۆ بڵاو بكەینەوە.. ئێستاش كاتی خۆیەتی .. بۆ ئەوەی چیتر ئێمە و نێچیرڤان بارزانیش باڵی نەیاری مەسرور بارزانی نەخەڵەتێنیت ، فەرموو لەگەڵ ئەم ووردەكاریە لەسەر چۆنیەتی پەیوەندی كردن بە ئێمەوە.\nبەڕێز حەملان .. ئەو كاتەی لەناو بزوتنەوەی گۆڕان بوو بەناوی نهێنی (R84) زانیاری داوە بە ئێمە و پاش ئەوەی پەیوەندی بە پارتی یەوە كرد ناوە نهێنیەكەی گۆڕدرا بۆ (P4564) .\nیەكەم پەیوەندیت بە دەزگاكەمانەوە لە بەرواری (12/7/2010) .. لە یەكێك لە میوانخانەكانمان لە ناو شاری سلێمانی بە ئامادەبونی (س.ر) و (س.ع) .. یەكەم داواكاریش بۆ ئێمە كڕینی ئەو زەویە بوو كە لە گردی (عەلی ناجی) لە كۆڵانەكەی بەردەم ماڵی (كاك نوشیروان) بۆمان كڕیت بە بڕی (30) دەفتەر دۆلار و دواتر كردت بە خانوو .. ئەگەر وا نیە فەرموو وەڵام بدەرەوە. بۆ ئەوەی ڤیدیۆی ئەو دانیشتنەت بە تەواوی بۆ بڵاو بكەینەوە.\nئەگەر بێدەنگ نەبیت.. ناچارین زانیاریەكانی تریشت بۆ بڵاو بكەینەوە بە تایبەت ئەو سەردانەی كە بۆ ووڵاتی (سوید) كردت و چۆنیەتی ئەو سەردانەش بە تەواوی بۆ بڵاو ئەكەینەوە..لەوێ چیت كرد؟ چۆنت گوزەران ؟ چۆنت بەسەر برد؟ ناوی ئوتێل و ژمارەی ژوری ئوتێل و ئوكەسانەش كە هاتنە ناو ژورەكەتەوە لەو ئوتێلە هەمووی بە بەڵگەی ڤیدیۆیی لامان پارێزراوە.. بۆیە پێت دەڵێن ئیتر بەسە و بارگە و بنە بپێچەرەوە و كوردستان بەجێبهێڵە .. ئەوەی لە ڕێگای ئێمە و پارتی یەوە پەیدات كردووە تا مردن لێشت زیادە ..\nبۆ زانیاری جەنابیشت ئەو زێر و پارچە ئەڵماسە گەورەیەی كە خێزانی (نێچیرڤان) بە دیاری بۆ خێزانەكەتی هێناوە وێنەكانی لامان هەیە.\nئەرشیفی (دەزگای زانیاریی)ی نووسەر\nدوو بەرپرسی دەزگای زانیاری لەسەر داوای ئەمەریکا گیراون\nکێبوون ئه‌وانه‌ی حه‌مه‌ی حه‌لاقیان کوشت؟\nیەكێتى بەنیازە گەورەترین بەعسى بكاتە قایمقامى شارباژێر


سێ یاریزانێن پارێزگه‌هێ د تاقیكرنێن هه‌لبژارتیێ ئیراقێ دا پشكدارن | Rojnameya Evro\nسه‌ره‌كى وه‌رزش سێ یاریزانێن پارێزگه‌هێ د تاقیكرنێن هه‌لبژارتیێ ئیراقێ دا پشكدارن\nسێ یاریزانێن پارێزگه‌هێ د تاقیكرنێن هه‌لبژارتیێ ئیراقێ دا پشكدارن\nچاڤه‌ڕێ دهێته كرن ل ئه‌ینیا بهێت ب پشكداریا 91 یاریزانێن هه‌موو ده‌رڤه‌رێن ئیراقێ و كوردستانێ تاقیكرنێن دووماهیێ بۆ ژێگرتنا باشترینان به‌ره ب هه‌لبژارتیێ ئیراقێ یێ یاریا كاراتێ بۆ سیسته‌مێ كومێته ل باژێرێ به‌غدا بهێنه ئه‌نجامدان ئه‌وا سێ یاریزان ژ پارێزگه‌ها دهۆكێ بۆ ژیێن جودا پشكداربن.\nهه‌ر ئێك ژ دلبرین هاشم و سرۆد سلێمان سه‌ر ئاستێ پێشكه‌فتیان ژ یانا دهۆك و هونه‌ر جه‌بار ژ یانا سه‌نحاریب بۆ ئاستێ لاوان دێ پشكداری هه‌ڤڕكیان بن ژبۆ وه‌رگرتنا پلێتا هه‌لبژارتیێ‌َ ئیراقێ خوه به‌رهه‌ڤكرن بۆ قاره‌مانیێن داهاتی یێن عه‌ره‌بی و نێڤده‌وله‌تی.\nلدور پشكداریا یاریزانێن پارێزگه‌هێ یوسف ره‌شید سه‌رپه‌رشتێ تیما یانا دهۆكێ بۆ رۆژناما ئه‌ڤرۆ گۆت: تاقیكرنێن ئه‌ڤ ساله د جودانه و دێ هه‌ڤڕكیه‌كا بهێز هه‌بیت ژبه‌ركو راهێنه‌رێ نوو یه و خه‌لكێ وه‌لاتێ مسرێ یه، ژێگرتنا یاریزانا بۆ هه‌لبژارتیێن ئیراقێ سه‌ر ئاستێ تازه‌پێگه‌هشتی، لاوان و پێشكه‌فتیان دێ به‌رهه‌ڤی بیت بۆ قاره‌مانیا جیهانی ئه‌وا دێ ل چڕیا ئێكێ یا بهێت ده‌ستپێكه‌ت لێ به‌ری وێ پشكداری دو قاره‌مانیێن ئاسیا و رۆژئاڤا ئاسیا كه‌ن، ژ پارێزگه‌ها دهۆكێ سێ یاریزانێن باش پشكداری تاقیكرنا بووینه كو دێ لدووڤ قۆناغێن تایبه‌ت هێنه كرن كو هه‌ر ئاسته‌كی بتنێ دو یاریزان دێ هێنه ژێگرتن پشتی كه‌مپێن راهێنانێ یێن نافخۆ و وه‌لاتێ ئیرانێ دهێنه رێكخستن، ب هیڤییا وێ یه‌كێ یاریزانێن مه پلێتا ناڤ رێزێن هه‌لبژارتیێ ئیراقێ وه‌ربگرن پێخه‌مه‌ت پشكداری د قاره‌مانیێن ده‌رڤه دا و مه باوه‌ری ب ئاست و شیانێن وان یێن هه‌ین.\n75 queries in 0.328 seconds.


دوو بوومەلەرزە ناوچەكانی نێوان عیراق و سووریا دەهەژێنێت – تۆڕی میدیایی خەڵک\nدوو بوومەلەرزە ناوچە سنوورییەكانی نێوان هەردوو وڵاتی عیراق و سووریا دەهەژێنێت و هاووڵاتیانی ناوچەكەش هەستی پێ دەكەن، بەڵام هیچ زیانێكی لێ نەكەوتۆتەوە.\nئاراس جەبار، شارەزای كەشناسی بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكردووە، لە نیوەڕۆی ئەمڕۆوە دوو بوومەلەرزە ناوچەكانی نێوان عیراق و سووریای هەژاندووە و هاووڵاتیانی ڕۆژئاوای كوردستان لە حەسەكە هەستیان پێ كردووە.\nڕاشیگەیاند، كە بوومەلەرزەی یەكەم لە کاتژمێر ١:٠٢ خوولەكی نیوەڕۆ ڕوویدا بەگوڕی ٤.٤ پلەی ڕێختەر لە ناوچە سنوورییەكانی نێوان هەردوو وڵاتی عیراق و سووریا، كە دەکەوێتە نزیک حەسەکە لە ڕۆژئاوای كوردستان.\nئاشكراشی كرد، بووومەلەرزەی دووەم لە کاتژمێر ٢:٠٧ دوانیوەڕۆ ڕوویدا لە هەمان ناوچە بەگوڕی ٤.٩ پلەی ڕێختەر.\nئەو ناوچەیەكی بوومەلەرزەكان تێیدا ڕوویداوە دەكەوێتە ڕۆژهەڵاتی شاری حەسەكە و باشووری ڕۆژئاوای شاری موسڵ.\n06 حوزەیران 2021 10.21 pm\nخەڵك بافڵ تاڵەبانی، ھاوسەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە بەغدا لەگەڵ مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عیراق كۆبووەوە.\n13 ئاب 2021 9.41 pm\nخەڵك جێگری نوێنەری نەتەوە یەكگرتووەكان لەعیراق دووپاتی دەكاتەوە، هەڵبژاردنەكانی ئۆكتۆبەر هی عیراقییەكانە…


ده ستوری هه رێمی كوردیستان\nده‌قی ره‌شنووسی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان - به‌شی یه‌كه‌م\nPNA – دوای زیاتر له ساڵێك كاركردن بۆ نووسینه‌وه و داڕشتنه‌وه‌ی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان، ئه‌مڕۆ ره‌شنووسی ئه‌م ده‌ستووره له په‌رله‌مانی كوردستان به هه‌ر دوو زمانی كوردی و عه‌ڕه‌بی خوێندرایه‌وه تا جه‌ماوه‌ری كوردستان بتوانن راوبۆچوونی خۆیان له‌سه‌ر ده‌ستوور تا رێكه‌وتی 1/12/2006 بۆ په‌رله‌مانی كوردستان ره‌وانه بكه‌ن. په‌یامنێر ده‌قی ره‌شنووسی ده‌ستوروی هه‌رێمی كوردستان بڵاو ده‌كاته‌وه.\nئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كوردستان - عێراق\nهه‌رێمی كوردستان - عێراق\nئاماده‌كردن و وه‌رگێرِانی:\nلیژنه‌ی پێداچوونه‌وه‌ی پرۆژه‌ی ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان – عێراق\n31 خه‌رمانان 2706 كوردی\nبه‌ناوی خوای به‌خشنده ومیهره‌بان\nئێمه، گه‌لی كوردستان- عێراق، ئه‌و گه‌له‌ی به ده‌یان ساڵ سته‌م وزۆرداریی ئه‌و رژێمه دیكتاتۆریانه‌ی چه‌شتووه كه زۆر به خه‌ستی ده‌سه‌ڵاتیان له‌ده‌ست خۆ چرِكردبۆوه، وبه‌شێوه‌یه‌ك ئازادییان لێداماڵیبووین وله‌و مافه سروشتیانه‌یان بێبه‌ش كردبووین كه خوا به‌ئاده‌میزادی به‌خشیوون وئه‌و مافه شارستانی وسیاسی وئابووری وكۆمه‌ڵایه‌تی ورۆشنبیریانه‌ی مرۆڤ كه له به‌ڵێننامه نێوده‌وڵه‌تیه‌كاندا دانیان پێدانراوه، بۆ ئێمه‌یان به‌زۆر زانی.\nپێشتریش بووین به قوربانی به‌رژه‌وه‌ندیه نێوده‌وڵه‌تیه‌كان، كاتێ بێبه‌شكراین له‌وه‌ی به خواهیشتی خۆمان بریار له‌سه‌ر چاره‌ی خۆنووسین بده‌ین وپێگه‌ی سیاسی ویاسایی خۆمان ده‌ستنیشان بكه‌ین، به پێچه‌وانه‌ی ئه‌و گه‌لانه‌ی دوای جه‌نگی جیهانی دووه‌م، سوودمه‌ندبوون پشت به چوارده بنه‌ماكه‌ی سه‌رۆكی ئه‌مریكی ئه‌وده‌م "ویدرۆ نیلسۆن"، له ئیمبراتۆریه‌تی عوسمانی داماڵان.\nئه‌وه‌بوو كاتێ له ساڵی 1920، رێكه‌وتنامه‌ی سیڤه‌ر له ماده‌كانی 62و63و64 یدا دانی نا به‌مافی كورد له‌بریاردان له‌سه‌ر چاره‌ی خۆنووسین، به رێكه‌وتنامه‌ی لۆزان له ساڵی 1923 ئه‌و مافه سرِایه‌وه. كاتێكیش لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی كۆمكاری نه‌ته‌وه‌كان ـ عێبه الامم ـ بۆی ده‌ركه‌وت كه‌وا كوردستانی باشوور، كه‌له‌دواتردا به كوردستانی عێراق ناوبرا، رۆژێك له رۆژان به‌شێك نه‌بووه له عێراقی عه‌ره‌بی وداوا وداواكاریه‌كانی ولاَته دراوسێكان هیچ به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی مێژوویی پشترِاستیان ناكه‌نه‌وه وئه‌و كتێب ونه‌خشانه‌ی مێژوونووس وجوگرافیناسه كۆنه‌كانی عه‌ره‌ب كێشاویانن ونه‌خشه‌كانی سه‌ده‌ی شازده‌م وبیسته‌می ئه‌وروپاییه‌كان به‌درۆیان ده‌خه‌نه‌وه وبۆیان ده‌ركه‌وت سنووری عیراق، له‌باكووره‌وه له چیای حه‌مرین تێپه‌رناكات وكوردستان هه‌رگیز به‌شێك له ئه‌نادۆڵ نه‌بووه، ئه‌مه‌ش داوای داواكاران ره‌ت ده‌كاته‌وه. سه‌ره‌رِای ئه‌مه‌ش بێ راوه‌رگرتن ورِاپرسی ئێمه وله‌به‌ر هه‌ندێ به‌رژه‌وه‌ندی نێوده‌وله‌تی، كوردستانیان به عێراقی عه‌ره‌بیه‌وه لكاند.\nكاتێكیش حكومه‌تی عیراق له لێدوانی 30مایسی 1932یدا به نیوه‌چڵی دانی نا به لانی كه‌می مافه‌كانمان ، وپابه‌ندیه‌كه‌شی سروشتی نێو نه‌ته‌وه‌یی هه‌بوو، كه مادده‌ی ده‌یه‌می قه‌ده‌غه ده‌كات به‌بێ په‌سه‌ندكردنی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی كۆمكاری نه‌ته‌وه‌كان ئه‌و پابه‌ندیه هه‌موار بكات یان لایبه‌رێت، وهه‌رچه‌نده پابه‌ندیه‌كه‌ی حكومه‌تی عێراق له‌رِووی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان، له‌دوای دامه‌زراندنیدا كارابوو وده‌بوایه جێبه‌جێ بكرێت، به‌ڵام وه‌ك مه‌ره‌كه‌بی سه‌ر كاغه‌ز مایه‌وه.\nبه درێژایی هه‌شتا سال، سیاسه‌تی داپلۆسین، سالڕ به‌ساڵ، له‌زیادبوون دابوو وهیچ یه‌ك له‌و ده‌ق وحوكمانه‌ی له‌جارِی گه‌ردوونی وبه‌ڵێننامه نێونه‌ته‌وییه‌كان دا هاتبوون وبه‌شانوباڵی دادپه‌روه‌ری ویه‌كسانی وهاوبه‌شی وئازادی وهه‌لی یه‌كسانیان دا هه‌لده‌دا وده‌خرانه ناو ده‌ستووره یه‌ك له دوای یه‌كه‌كانی عیراق, له ده‌ستووری ساڵی 1925 ه‌وه به‌ره‌و ده‌ستووره‌كانی 1958و1964و1968و 1970 وتا ده‌گاته پرۆژه‌ی ده‌ستووری 1990وه ئه‌و سیاسه‌ته‌یان رِا نه‌گرت ونه راده‌شیان بۆ دانا. به‌ڵكو حكومه‌ته یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كان گشت هێلێكی سووریان به‌زاند وبه‌خۆگێلكردن له مافه نه‌ته‌وه‌ییه‌كانمان نه‌وه‌ستان، به‌ڵكو گه‌یشته قۆناغی تاوانه‌كانی ئه‌نجامدانی له‌ناوبردنی به‌كۆمه‌لڕ وپاكتاوكردنی ره‌گه‌زی، وسیاسه‌ته‌كه‌یان گه‌یانده خاپووركردنی نزیكه‌ی 4500 گوند وگۆرِینی دیمۆگرافی شوێنی باب وباپیران له به‌شێكی زۆری كوردستان، له رێگه‌ی راگوێزانی زۆره‌ملێی هاوڵاتیانی كوردستان له‌و شارو دێیانه‌ی به‌پێوه مابوون وبه‌رخاپووركردن نه‌كه‌وتبوون وناچاركردنیان بۆ ئه‌وه‌ی نه‌ژادی خۆیان بگۆرن وپه‌یره‌وكردنی سیاسه‌تی پاكتاوكردنی جه‌سته‌یی به به‌كارهێنانی چه‌كی كیمیاوی له شاری هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید وناوچه‌كانی بالیسان وبادینان وده‌یان شوێنی دیكه وهه‌زاران گه‌نجی كوردی فه‌یلی، به‌ره‌و مه‌رگ، بۆ ناو گێلگه‌كانی ئه‌زموونی كیمیاوی وگۆرِی به كۆمه‌لڕ راگوێزران، دوای ئاواره‌كردنی خاوخێزانیان بۆ ده‌ره‌وه‌ی عێراق ولێسه‌ندنه‌وه‌ی وڵاتنامه‌ی عیراقی، وبه‌دوایه‌وه ده‌ستكرا به هێرشی له‌ناوبردنی بارزانیان وهه‌ڵمه‌ته‌كانی ئه‌نفالكردن وزیاتر له 182000 مه‌ردمی سڤیلی بێ چه‌ك له لاو وپیر وئافره‌ت ومنداڵی تێدا بوون به قوربانی.\nئه‌و دڵرِه‌قیه‌ی به‌رامبه‌رمان به‌كارهاتووه وئه‌و داپلۆسین وزۆرداری وله‌ناوبردنه‌ی كه زمانی فه‌رمانرِه‌وایانی عێراق بوو له‌گه‌ڵماندا گیانی شۆرِشگێرِی پێبه‌خشین وگرِی سه‌رهه‌ڵدانه یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی له دڵماندا هه‌ڵگیرساند وژیله‌مۆی ئه‌وبلێسه‌یه‌ی باوك و باپیران خستیانه ئه‌ستۆ له‌سه‌ر رِێبازی به‌رگری له‌خۆكردن وشه‌رِی پارێزگاری له بوون، گه‌ش كرده‌وه وبۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی غه‌ریزه‌ی مانه‌وه له‌ژیاندا، به درێژایی هه‌شتا سالڕ شۆرِش ورِاپه‌رِین وسه‌رهه‌ڵدانه‌كانمان به دوایه‌وه‌دا هاتن. له‌و ماوه‌یه‌شدا هه‌ر كاتێك ترووسكه‌ی هیوایه‌ك هاتبێته ئاراوه، سه‌ركرده‌كانمان درێغیان نه‌كردووه له ده‌ست درێژكردن بۆ ئاشتی. به‌ڵام ئه‌و فه‌رمانرِه‌وا یه‌ك له‌دوای یه‌كانه‌ی هاتنه سه‌ر ته‌ختی حوكمرِانی، هه‌میشه پیشه‌یان جارێك سته‌م وجارێك پاشگه‌زبوونه‌وه بوو له به‌ڵێنه‌كانیان.\nئه‌مه بوو كرۆكی سیاسه‌ت ونه‌ریتی رێبازیان، چاكترین به‌ڵگه‌ش پاشگه‌زبوونه‌وه‌كه‌ی رێكه‌وتن نامه‌ی حوزه‌یرانی ساڵی 1966 وخۆدزینه‌وه له رێكه‌وتنامه‌ی ئاداری 1970 ومۆركردنی رێكه‌وتنه شوومه‌كه‌ی جه‌زائیری ئاداری 1975 بوو، كه رێخۆشكه‌ر بوو بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر بزاڤی ئازادیخوازی گه‌له‌كه‌مان، كه ئه‌گه‌رچی بۆ ماوه‌یه‌ك رۆشنایی كپ بۆوه، به‌ڵام تا هه‌تایی نه‌بوو چونكه دوای چه‌ند مانگێك به‌توندی هه‌ڵگیرسایه‌وه وتاجه گوڵینه‌كه‌شی راپه‌رِینی به‌هاری 1991 بوو كه كۆرِه‌وه ملیۆنیه‌كه‌ی بۆ وڵاته دراوسێكانی به‌دواوه‌دا هات، و ویژدانی جیهانی هه‌ژاند وله‌سه‌روبه‌ندیه‌وه له 5/نیسانی1991دا بریاری ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی ژماره 688 ده‌رچوو، كه له ئه‌نجامیدا وڵاتانی هاوپه‌یمانی جه‌نگی دووه‌می كه‌نداو ناوچه‌ی ئارامیان له كوردستاندا دامه‌زراند وبووه په‌تی ده‌ربازبوون وله‌دوارۆژێكی نادیاری رزگاركردین.\nئه‌م هه‌له زێرینه‌مان قۆسته‌وه و یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانمان له 19/5/1992، ئه‌نجامدا وله 5/7/1992، یه‌كه‌م حكومه‌تی لێ هاته‌كایه‌وه، وده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری داندرا له‌دواجار، بریاری په‌رله‌مانی یه‌كلایه‌نه ده‌رچوو به جاردانه به‌ناوبانگه‌كه‌ی بۆ فیدرالی وهه‌ڵبژاردنی په‌یوه‌ندی فیدرالی بۆ كوردستان له‌گه‌لڕ هه‌ر حكومه‌تێكی ناوه‌ندی عیراقی وبوونی عیراق به وڵاتێكی كۆماری، فیدرالی، دیموكراسی، په‌رله‌مانی، وفره لایه‌نه. ئه‌مه‌ش به‌پێی مافی ره‌وامان له بریاردان له‌سه‌ر چاره‌ی خۆنووسین، به‌پشت به‌ستن به په‌یمانی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان وبه‌ڵێنامه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ مافه شارستانی وسیاسیه‌كان وپه‌یمانی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ مافه ئابووری وكۆمه‌ڵایه‌تی ورووناكبیریه‌كان، كه ساڵی 1966 له نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان ده‌رچوونه وعیراقیش له 25/1/1971 چۆته پاڵیانه‌وه.\nكاتێ عیراق ئازادكرا له‌ده‌ست رژێمی دیكتاتۆری درِنده وبریاری یاسای به‌رِێوه‌بردنی عیراق بۆ قۆناخی گواستنه‌وه ده‌رچوو، به‌دامه‌زراندنی ده‌وله‌تی عێراقی فیدرالی وله‌دواجار، له‌سه‌ر هه‌مان بنه‌ما ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عیراق داندرا، جارێكی دی ئومێدمان نوێ بۆوه.\nپه‌سه‌ندكردنی ده‌ستووری فیدرالی له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی گه‌لی عێراقه‌وه له راپرسیه‌كه‌ی رۆژی 15/10/2005دا، دروستیی هه‌لبژادنی گه‌لی كوردستان ودروستی ده‌ستنیشانكردنی سیسته‌می فه‌رمانره‌وایی گونجاو بۆ عیراقێكی پێكهاتوو له دوو نه‌ته‌وی سه‌ره‌كی كورد وعه‌ره‌ب، له‌گه‌لڕ نه‌ته‌وه‌كانی توركمان وكلدان وئاشووری وئه‌رمه‌ن وئایینه هه‌مه‌جۆره‌كانی وه‌ك ئیسلام ومه‌سیحی وئێزدی وێوبی ومه‌ندایی، كه خێروبێری له دامه‌زرانی ده‌وله‌تێكی فیدرالی به‌دی دێت كه توكمه‌تر وشیاوتر بێت بۆ هێنانه‌دی دادپه‌روه‌ری وئاسایش وهێمنی وئازادی ودیموكراسی ودادپرسی له نێوان پێكهاته نه‌ته‌وه‌یی وئایینیه‌كانیدا.\nبۆیه، له هه‌ستكردنمانه‌وه به‌و داپلۆسین وجه‌زره‌به وجه‌ور وسته‌مه‌ی نه‌وه‌كانمان چه‌شتوویانه وله‌رێزگرتنمانه‌وه بۆ سه‌ركرده‌كانی هێمای بزاڤی ئازادیخوازی كوردستانی وخه‌باتگێره پێشمه‌رگه‌كانی وئه‌و شه‌هیدانه‌ی گیانیان به‌ختكرد له پێناو ئازادی گه‌لی كوردستان ومافه ره‌واكانی به مافی چاره‌ی خۆنووسین وله پێناو دیموكراسی بۆ عیراق، وله دانپێدانمانه‌وه به ره‌وایی ئه‌و ئامانجانه‌ی له پێناویاندا خه‌باتیان كردووه وله رۆشنایی بنه‌ماكانی جاری گه‌ردوونی مافی مرۆڤ وئه‌و په‌یمان وبه‌ڵێنامه نێونه‌ته‌وه‌ییانه‌ی په‌یوه‌ستن به‌و ئامانجانه‌وه وبۆ هێنانه كایه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌كی دیموكرات له هه‌رێمی كوردستان كه دامه‌زراوبێت له‌سه‌ر دادپه‌روه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تی ومافه سه‌ره‌كیه‌كانی مرۆڤ وكراوه‌بێت له سه‌ر پێكهاته نه‌ته‌وه‌یی وئایینیه‌كانی وتواناكانی هاوڵاتیانی بخاته‌گه‌رِ وله كوردستانی عیراق هه‌رێمێكی یه‌كگرتوو ودیموكرات بێنێته كایه‌وه كه هاوكار بێت له بنیاتنانی عیراقێك كه ویست وبژارده‌مان له گه‌لڕ ویستی سه‌رجه‌م پێكهاته نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی گه‌لی عیراق وهێزه سیاسیه نیشتمانپه‌روه‌كانی یه‌كدی بگرنه‌وه، به‌مه‌رجێ فیدرالی ودیموكرات وپه‌رله‌مانی بێت وبروای به فره‌لایه‌نه ومافه‌كانی مرۆڤ هه‌بێت.\nله به‌ر گشت ئه‌م هۆكارانه, ئه‌م ده‌ستووره‌مان هێنا كایه‌وه. ده‌روازه‌ی یـه‌كـه‌م\nهه‌رێمی كوردستان، هه‌رێمێكی (فیدراله) له ده‌وڵه‌تی عێراقی فیدراڵدا، كه سیستمه سیاسیه‌كه‌ی كۆماری و په‌رله‌مانی و دیموكراسییه پشت به بنه‌مای فره لایه‌نی سیاسی و ئالوگۆرِكردنی ئاشتیانه‌ی ده‌سه‌ڵات و بنه‌مای لێك جیاكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كان ده‌به‌ستێت.\nیه‌كه‌م: كوردستان-عێراق، له پارێزگای دهۆك، به سنووری كاگێرِیی ئێستای و سنووری كارگێرِیی پێش ساڵی 1968ی پارێزگاكانی كه‌ركوك و سلێمانی و هه‌ولێرو قه‌زاكانی ئاكری و شێخان و شه‌نگارو ته‌له‌عفه‌رو تلكێف و قه‌ره‌قۆش و ناحیه‌ی زومار وباشیقه وئاسكی كه‌ڵه‌ك، له پارێزگای نه‌ینه‌واو هه‌ردوو قه‌زای خانه‌قین و مه‌نده‌لی، له پارێزگای دیاله‌و قه‌زای به‌دره‌و ناحیه‌ی جه‌سسان له پارێزگای واسیت به‌سنووری كارگێرِیی ساڵی 1968، پێكدێت.\nدووه‌م: بۆ دیاركردنی سنوری كارگێرِی هه‌رێمی كوردستان، پشت به مادده‌ی140ی ده‌ستوری فیدراڵی ده‌به‌سترێت.\nسێیه‌م: رِۆڵه‌كانی ئه‌و ناوچانه‌ی له هه‌رێمی كوردستان دابرِێندراوون، هه‌ر كاتی به‌پێی حوكمی مادده (140)ی ده‌ستوری فیدراڵی گه‌رِاندرانه‌وه بۆی، ئه‌و كاته وه‌كو هه‌موو رِۆڵه‌كانی گه‌لی كوردستان سوودمه‌ند ده‌بن به یه‌كسانیی له‌و ماف و ئه‌رك وئه‌و ده‌سته‌به‌ریانه‌ی له‌م ده‌ستووره‌دا ده‌قنووس كراوون.\nنابێ هه‌رێمێكی نوی له‌ناو سنووری هه‌رێمی كوردستان-عیراقدا، دروست بكرێت.\nیه‌كه‌م: گه‌ل سه‌رچاوه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كانه‌و بنچینه‌ی رِه‌وایه‌تییانه‌و له رِێگای دامه‌زراوه ده‌ستوورییه‌كانیه‌وه پیاده‌یان ده‌كات، وده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان و یاساكانی، سه‌روه‌رتر وباڵاترن له‌و یاسایانه‌ی له‌لایه‌ن حكومه‌تی عێراقه‌وه ده‌رده‌چن، جگه له‌و بوارانه‌ی تایبه‌تن به ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی عێراق كه له مادده‌ی 110ی ده‌ستوری كۆماری عێراقی فیدراڵدا، هاتوون.\nدووه‌م: هه‌ر كاتێك یاساكانی هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ یاساكانی دیكه‌دا ناكۆك بوون، ده‌بی دادگاكانی كوردستان پابه‌ندبن به پیاده‌كردنی ده‌ستور و یاساكانی كوردستان، ئه‌گه‌ر یاساكه له‌لایه‌ن په‌رله‌مانه‌وه هه‌ڵنه‌وه‌شێندرابێته‌وه, یان هه‌موار نه‌كرابێت, یان له‌لایه‌ن دادگای ده‌ستوورییه‌وه پووچه‌ڵ نه‌كرابێته‌وه.\nپه‌رله‌مانی كوردستان بۆی هه‌یه هه‌ر یاسایه‌كی كۆماری عێراقی فیدرال، و له ده‌سه‌ڵاته دیاركراوه‌كانی مادده‌ی 110 ی ده‌ستووری فیدرالدا نه‌بن، بخاته‌كار، ئه‌گه‌ر ئه‌و یاسایه له به‌رژوه‌ندی گه‌لی كوردستاندا بێت، ئه‌مه‌ش به یاسا رێكده‌خرێت.\nیه‌كه‌م: گه‌لی كوردستان-عیراق پێك هاتووه له كوردو نه‌ته‌وه‌كانی دی (توركمان، كلدان، ئاشوری، ئه‌رمه‌ن و عه‌ره‌ب) له‌وانه‌ی به پێی یاسا، هاوڵاتی هه‌رێمن.\nدووه‌م: ده‌سه‌ڵاته‌كانی هه‌رێم، بۆیان هه‌یه مافی هاوڵاتیبوون له هه‌رێمدا، به پێی یاسا رێك بخه‌ن.\nئه‌م ده‌ستووره جه‌خت له‌سه‌ر ناسنامه‌ی موسڵمانێتی زۆرینه‌ی گه‌لی كوردستان ده‌كات وبنه‌ماكانی شه‌ریعه‌تی ئیسلام یه‌كێكن له سه‌رچاوه سه‌ره‌كیه‌كانی یاسادانان، هه‌ر وه‌ها ته‌واوی مافه ئاینییه‌كانی مه‌سیحی و ئێزدی و هی دیكه له ئازادیی باوه‌رِ وپیاده‌كردنی ئایین ده‌سته‌به‌ر ده‌كات.\nگه‌لی كوردستان- عێراق مافی دیاركردن و برِیاردانی چاره‌نووسی خۆی هه‌یه. به‌پێی ئه‌م مافه‌ش ئازاده له دیاركردنی پێگه‌ی رِامیاری وبه‌دیهێنانی گه‌شه‌ی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و رِۆشنبیری خۆیدا ، یه‌كگرتنی ئازادانه‌ی له‌گه‌ڵ عێراقدا به گه‌ل و خاك و سه‌روه‌ری هه‌ڵبژاردووه، ئه‌مه‌ش به‌ستراوه به پابه‌ندبوون به ده‌ستوری فیدراڵی و سیسته‌می فیدراڵی و په‌رله‌مانی و دیموكراتی و فره لایه‌نی و رێزگرتن له مافه‌كانی مرۆڤ به تاك و كۆمه‌ڵیه‌وه، وبۆی هه‌یه چاو بگێرێته‌وه به‌م هه‌ڵبژاردنه‌ی، بۆ دیاركردنی پاشه‌رِۆژ و پێگه‌ی سیاسی خۆی له‌م بارانه‌ی خواره‌وه‌دا:\nیه‌كه‌م: پێشێلكردنی شكۆمه‌ندیی ده‌ستوری فیدراڵی، كه وه‌ك پاشگه‌زبوونه‌وه‌یه‌ك دابندرێت له پابه‌ندبوون به سیسته‌می فیدراڵی یان بنه‌ما بنچینه‌ییه ده‌ستوریه‌كان له دیموكراسی و مافه‌كانی تاك و به‌كۆمه‌ڵی مرۆڤ.\nدووه‌م: په‌یرِه‌وكردنی سیاسه‌تی جیاوازی رِه‌گه‌زی و گۆرِینی باری دیموگرافی كوردستان، یان كاركردن بۆ هێشتنه‌وه‌ی شوێنه‌وارو ئاكامه‌كانی پێشووی ئه‌م سیاسه‌ته، كه به پاشگه‌زبوونه‌وه له‌و پابه‌ندبوونه ده‌ستوورییه‌ی له مادده‌ی 140ی ده‌ستوری فیدراڵیدا هاتوون، دابنرێت.\nمادده‌ی : 9\nمافێكی بنچینه‌یی و ده‌ستووری هه‌رێم ده‌بێت:\nیه‌كه‌م: وه‌رگرتنی بیرو رِای هه‌رێم, به‌ر له مۆركردنی هه‌ر گرێبه‌ست و رِێككه‌وتنێك له‌نێوان حكومه‌تی فیدراڵی و هه‌ر ده‌وڵه‌تێك یان لایه‌نێكی بیانیی په‌یوه‌ست بێت به بارو دۆخ, ره‌وش, یان مافه‌كانی هه‌رێمی كوردستان كه ئێستا هه‌ن, یان له داهاتوودا ده‌بن.\nدووه‌م: هه‌رێم بۆی هه‌یه له سنوری ده‌سه‌ڵاتیدا بۆ ده‌ركردنی ئه‌و یاسایانه‌ی، له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته دیاركراوه‌كانی حكومه‌تی فیدراڵن، له‌گه‌ڵ حكومه‌ته‌كانی هه‌رێمی ده‌وڵه‌ته بیانیه‌كان رێكه‌وتنامه مۆر بكات.\nسێیه‌م: هه‌رێم بۆی هه‌یه له سنووری ده‌سه‌ڵاتی ده‌ركردنی ئه‌و یاسایانه‌ی له ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته دیاركراوه‌كانی حكومه‌تی فیدراڵین ، به‌ره‌زامه‌ندی حكومه‌تی فیدراڵی گرێبه‌ستی رێكه‌وتنامه مۆر بكات، كه نابێ ئه‌ویش به‌بی پاساوی یاسایی دڵنیاكار رِه‌زامه‌ندی نه‌نوێنێت.\nمادده‌ی : 10\nمافێكی ده‌ستوری و بنچینه‌یی هه‌رێمه كه :\nیه‌كه‌م: به‌شێكی دادپه‌روه‌رانه‌ی له داهاته‌كانی فیدراڵی هه‌بێت، كه بنه‌مای هاوشانی و رِێژه‌ی دانیشتوان و له‌به‌ر چاو گرتنی به‌سه‌رهاته‌كانی كوردستان له سوتاندن و رِووخاندن و بی به‌شبوونی گه‌له‌كه‌ی له مافه‌كانی به‌درێژایی رِژێمه‌كانی فرمانره‌وایی پێشوو.\nدووه‌م: هاوبه‌شی كردنی له پۆست و فه‌رمانبه‌رایه‌تییه‌كانی فیدراڵی به‌شێوه‌یه‌كی هاوشان و رِێژه‌یی.\nسێیه‌م: پله فه‌رمانبه‌رێتیه‌كانی فه‌رمانگه‌كانی فیدراڵی له هه‌رێمی كوردستاندا به هاوڵاتیانی هه‌رێم بسپێردرێت.\nشاری هه‌ولێر، پایته‌ختی كوردستان-عیراقه، په‌رله‌مانیش بۆی هه‌یه شارێكی دیكه‌ی هه‌رێم بكاته پایته‌خت.\nیه‌كه‌م: هه‌رێمی كوردستان ئاڵایه‌كی تایبه‌ت به‌خۆی هه‌یه وله‌ته‌ك ئاڵای كۆماری عیراقی فیدرالدا هه‌ڵده‌درێت ودروشم وسرودی خۆی هه‌یه وجه‌ژنی نه‌ته‌وایه‌تی نه‌ورۆزه وئه‌مه‌ش به یاسایه‌ك رێكده‌خرێت.\nدووه‌م: ئاڵای كوردستان له سوور ، سپی، وسه‌وز پێك دێت وخۆرێكی زه‌ردی بیست ویه‌ك تیشكی له ناوه‌ندیه‌تی.\nسێیه‌م: مه‌دالیه‌و نیشانه‌كان و پشووه فه‌رمیه‌كان به‌پێی یاسا رِێك ده‌خرێن.\nهه‌رێمی كوردستان، هێزێكی به‌رگریكاری پێشمه‌رگه‌ی هه‌یه، بۆ پاراستنی هه‌رێم، وپێكهاته و ئه‌رك وكاروفه‌رمانه‌كانی، به یاسا رێكده‌خرێن، ونابێ میلیشیای چه‌كداری، له ده‌ره‌وه‌ی كه‌مه‌ره‌ی یاسادا، پێك بهێندرێت.\nیه‌كه‌م: كوردی و عه‌ره‌بی، دوو زمانی فه‌رمین له هه‌رێمدا، وئه‌م ده‌ستوره مافی هاولاَتیانی هه‌رێم له فێركردنی رِۆڵه‌كانیان به زمانی دایك، وه‌ك توركمانی و سریانی و ئه‌رمه‌نی، له‌ده‌زگا حكومیه‌كانی خوێندندا ، ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، به‌پێی رِێككاریه په‌روه‌رده‌ییه‌كان.\nدووه‌م: له پاڵ زمانی كوردی و عه‌ره‌بیدا، زمانی توركمانی و سریانی، دوو زمانی فه‌رمین له‌و یه‌كه كارگێرِییانه‌ی كه ئه‌وانه‌ی پێی ده‌ئاخڤن چرِیی دانیشتوانیان پێكدێنن، ئه‌وه‌ش به یاسا رِێكده‌خرێت.\nسێیه‌م: بۆ دیاركردنی زمانی فه‌رمی، ئه‌گه‌ر بواری یاسایی بۆ به‌كارهێنانی له هه‌رێمدا له ئارادابوو، پشت به مادده‌ی 4ی ده‌ستووری فیدرالی ده‌به‌سترێت.\nهه‌رێمی كوردستان پشت به سیسته‌می ئابووری ئازاد ده‌به‌ستێت ورِێگا به قۆرخكردن و چه‌وسانه‌وه نادرێت وكێبركێی ئازادو رِه‌واش، ده‌سته‌به‌ر ده‌كرێت.\nحكومه‌تی هه‌رێم،له‌سه‌ر بنه‌ما ئابووریه‌كانی سه‌رده‌م چاكسازی ئابووری هه‌رێم ده‌گرێته ئه‌ستۆ له پێناو زیندووكردنه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووریی و گه‌شه‌پێدان وهاندانی وه‌به‌رهێنان له هه‌موو كه‌رته جیاكاندا. ئه‌مه‌ش به‌پێی یاسا رِێكده‌خرێت.\nیه‌كه‌م: سامانی گشتی له هه‌رێمدا مولكی گه‌لی كوردستانه وحوكمه‌كانی تایبه‌ت به پاراستن وبه‌رێوه‌بردنی ومه‌رجه‌كانی ره‌فتار له‌سه‌ركردن و ئه‌وسنووره‌ی ده‌كرێ ده‌ست له به‌شێكیان هه‌لبگیرێت، به یاسا رێك ده‌خرێن.\nدووه‌م: سامانه سروشتیه‌كان و ئاوه‌كانی سه‌ر زه‌وی و ژێر زه‌وی و كانزا ده‌رنه‌هێندراوه‌كان وكانه‌كانی ده‌رهێنانی به‌ردو كانزاكان سامانێكی نه‌ته‌وه‌یین بۆ هه‌رێم و ده‌رهێنان وبه‌رێوه‌بردن ومه‌رجه‌كانی ره‌فتار له‌سه‌ركردنیان به یاسایه‌ك رِێك ده‌خرێن كه به‌رژوه‌ندی نه‌وه‌كانی ئێستاو داهاتوو بپارێزێت.\nمافه مه‌ده‌نی و سیاسیه‌كان\nهاوڵاتیان له به‌رده‌م یاسا، له ماف و ئه‌ركدا یه‌كسانن, به‌بێ جیاوازی له‌نێویان به‌هۆی رِه‌گه‌ز، نێرو مێ، رِه‌نگ، زمان، پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئایین، ئایینزا، باری ئابووری، باری كۆمه‌ڵایه‌تی، یان ئینتیمای سیاسی و هزری.\nهه‌موو كه‌سێك مافی ژیان وئاسایش و ئازادی هه‌یه، ونابێ كه‌س له‌م مافانه بێبه‌ش، یان سنوردار بكرێت، مه‌گه‌ر به پێی یاساو به برِیاری لایه‌نێكی دادوه‌ری تایبمه‌ند بێت.\nرِه‌خساندنی هه‌لی به یه‌كسانیی بۆ هه‌موو هاوڵاتیانی هه‌رێم مافێكی ده‌سته‌به‌ركراوه، وده‌سه‌ڵاته‌كانی هه‌رێم ده‌بێ رێكاری پێویست بۆ به‌دیهێنانیان بگرنه‌به‌ر.\nئافره‌ت یه‌كسانه له‌گه‌لڕ پیاو ونابێ جیاوازی له دژی بكرێت وحكومه‌تی هه‌رێم هه‌موو ئه‌و مافه مه‌ده‌نی و سیاسیانه‌ی له‌م ده‌ستووره وله‌و په‌یمان و رِێككه‌وتنامه نێو ده‌وڵه‌تیانه‌دا هاتوون كه ده‌وڵه‌تی عێراق په‌سه‌ندیكردوون، ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، هه‌روه‌ها ده‌بێ هه‌ر شتێك به به‌ربه‌ست دابندرێت له‌به‌رده‌م یه‌كسانیان له ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و رِۆشنبیری و ئابووری و سیاسیدا، لابه‌رێت.\nیه‌كه‌م: فێركردن مافێكه حكومه‌تی هه‌رێم، بۆ گشت هاوڵاتیه‌ك, ده‌سته‌به‌ری ده‌كات, به‌بی جیاوازی، وقۆناغی خوێندنی سه‌ره‌تایی ته‌وزیمی ده‌بێت و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پابه‌ند ده‌بێت به نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری له‌نێو سه‌رجه‌م ته‌مه‌نه جیاوازه‌كاندا، به‌نێرو مێوه.\nدووه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم خوێندن به خۆرِایی له هه‌موو قۆناغه‌كانی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی و ئاماده‌یی و زانكۆیی و خوێندنه پیشه‌یی و ته‌كنیكیه‌كاندا، ده‌سته‌به‌ر ده‌كات و پابه‌ندیش ده‌بێت به گه‌شه‌پێدان و هاندانی توێژینه‌وه‌ی زانستی، بۆ مه‌به‌ستی ئاشتیانه‌و مه‌ده‌نییانه، وچاودێری سه‌ركه‌وتن و داهێنان و نوێكاریی و هه‌موو دیارده‌یه‌كی بلیمه‌تی ده‌كات.\nسێیه‌م: خوێندنی تایبه‌تی و ئه‌هلی، به یاسا رِێكده‌خرێت.\nیه‌كه‌م: هاوڵاتیانی هه‌رێم مافی به‌شداریكردنیان هه‌یه, رِاسته‌وخۆ یان، له رِێی نوێنه‌ره هه‌ڵبژێر دراوه‌كانیانه‌وه، له به‌رِێوه‌بردنی كاروباری گشتی به‌شێوه‌یه‌كی ئازادانه، هه‌روه‌ها مافی به‌شداریكردنیان له هه‌ڵبژاردنه گشتیه‌كان و رِیفراندۆم و هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجومه‌نه خۆجێیه‌كان و شاره‌وانی و ده‌سته ئه‌هلیه‌كاندا، هه‌یه، له‌گه‌ڵ وه‌رگرتنی پۆسته گشتیه‌كان به یه‌كسانی، به‌پێی ئه‌و مه‌رجانه‌ی یاسا ده‌ستنیشانیان ده‌كات و له‌سه‌ر بنه‌مای رِه‌خساندنی هه‌لی یه‌كسان.\nدووه‌م: له هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی هه‌رێمی كوردسان-عیراق و ئه‌نجومه‌نی خۆجێی و شاره‌وانیه‌كاندا رِێژه‌یه‌ك بۆ ژنان ته‌رخان ده‌كرێت كه له 25% ی كورسیه‌كان كه‌متر نه‌بێت.\nسزادان كه‌سییه، ئازادی و شكۆمه‌ندی مرۆڤ پارێزراون.\nنه‌تاوان هه‌یه و نه سزا، مه‌گه‌ر به‌پێی ده‌قێكی یاسایی نه‌بێت، هیچ كرده‌وه‌یه‌كیش به‌ر سزادان ناكه‌وێت ئه‌گه‌ر له‌كاتی ئه‌نجامدانیدا له یاسادا به‌تاوان دانه‌نرابێت، وناكرێت سزایه‌كی توندتر له‌و سزایه‌ی له‌كاتی ئه‌نجامدانی تاوانه‌كه‌دا به‌ركاره، به‌سه‌ر تۆمه‌تباردا جێبه‌جێ بكرێت\nدادوه‌ری له‌به‌رده‌م دادگایه‌كی تایبه‌تمه‌ندا، مافێكی پارێزراو وده‌سته‌به‌ركراوه بۆ هه‌موو هاوڵاتیان.\nتۆمه‌تبار، بێتاوانه تا ئه‌و كاته‌ی له دادگایكردنێكی دادپه‌روه‌ری یاساییدا، تاوانه‌كه‌ی ده‌سه‌لمێنرێت.\nمافی داكۆكیكردن له‌خۆ، پیرۆزه و له هه‌موو قۆناغه‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌و دادگاییكردندا، به پێی حوكمه‌كانی یاسا.\nهه‌موو كه‌سێك له‌رێكاری دادوه‌ری وكارگێریدا، مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه به دادپه‌روه‌ری رِه‌فتاری له‌گه‌ڵدا بكرێت و نابێ رِه‌فتاری خراپ یان به‌كارهێنانی ئه‌شكه‌نجه‌ی جه‌سته‌یی، ده‌روونی، یان هه‌ڵس و كه‌وتی نامرۆڤانه‌ی له‌گه‌ڵدا به‌كاربێت، ودانپێدانانی به زۆر یان به هه‌ره‌شه یان به‌هۆی ئه‌شكه‌نجه‌دانه‌وه یان به‌ڵێن پێدان و ترساندن، به هه‌ند وه‌رناگیرێت، زیانلێكه‌وتووش ده‌توانێت داوای قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی ئه‌و زیانه جه‌سته‌یی و ده‌روونییه بكات كه لێی كه‌وتووه، و رِاده‌ی ئه‌و قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یه به پێی یاسا دیارده‌كرێت.\nیاسا كاریگه‌ری بۆ رابردوو نییه، ئه‌گه‌ر ده‌قێكی یاسایی پێچه‌وانه نه‌بێت، به‌ڵام ئه‌م به‌ده‌ریه ئه‌و یاسایانه‌ی تایبه‌تن به باج و (ره‌سم)، ناگرێته‌وه.\nیاسای سزادان كاریگه‌ریی بۆ رابردوو نابێت، ته‌نیا مه‌گه‌ر پتر له به‌رژوه‌ندی گومانلێكراودا بێت.\nلایه‌نی لێكۆڵینه‌وه ده‌بی دۆسیه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی سه‌ره‌تایی بخاته به‌رده‌م دادوه‌ری تایبه‌تمه‌ند, له ماوه‌یه‌كدا كه له‌بیست و چوار كاتژمێر تێپه‌رِنه‌كات، له‌و كاته‌یه‌وه كه‌تۆمه‌تبار ده‌ستگیرده‌كرێت، ئه‌و ماوه‌یه‌ش له یه‌كجار زیاتر درێژ ناكرێته‌وه وده‌بێت بۆ هه‌مان ماوه‌ش بێت.\nیه‌كه‌م: كه‌س گل نادرێته‌وه و كه‌سیش به‌بی فه‌رمانی لایه‌نێكی دادوه‌ریی تایبه‌تمه‌ند، ده‌ستگیر یان به‌ند یان زیندانی ناكرێت، ئه‌ویش به گوێره‌ی یاسا ده‌بێت.\nدووه‌م: ده‌ستگیركردن، به‌ندكردن، یان زیندانیكردن له ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و جێگایانه‌ی كه به‌پێی یاسا بۆ ئه‌و مه‌به‌سته دیاركراون، قه‌ده‌غه‌یه، وده‌بێت ئه‌و جێگایانه‌ش به‌ر چاودێری ته‌ندروستی وكۆمه‌ڵایه‌تی بكه‌ون وله‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی ده‌زگا حكومیه‌كاندابن.\nدادگا له‌سه‌ر خه‌رجی حكومه‌ت له هه‌ردوو قۆناغی لێكۆڵینه‌وه‌و دادگاییكردندا، پارێزه‌رێك داده‌نێت بۆ داكۆكی كردن له تۆمه‌تبار به ئه‌نجامدانی تاوان یان كه‌تن، ئه‌گه‌ر پارێزه‌رێكی نه‌بی داكۆكی لێبكات.\nیه‌كه‌م: نشینگه وئه‌و شوێنانه‌ی هاوشێوه‌ی ئه‌ون رِێزیان لێده‌گیرێت، وپێشێلكردن یان چوونه ناویان، پشكنین، یان چاودێریكردنیان دروست نیه، ته‌نیا له‌و حاڵه‌تانه‌دا نه‌بێت كه یاسا ده‌ستنیشانیكردوون.\nدووه‌م: به پێی یاسا نه‌بێت هیچ كه‌س یان شتوومه‌كه‌كه‌ی ناپشكێندرێت.\nئه‌و كه‌سه‌ی ده‌ستگیر ده‌كرێت ده‌ستبه‌جی ده‌بی له هۆكاری ده‌ستگیر كردنه‌كه‌ی ئاگاداربكرێته‌وه، هه‌روه‌ها ده‌بێت, یه‌كسه‌ر له‌و تۆمه‌ته‌ی ئاراسته‌ی ده‌كرێت، ئاگاداربكرێته‌وه.\nنابێ زیندانی به‌هۆی توخمی، رِه‌نگی، رِه‌گه‌زی، ئایینی، بیرو بۆچوونی سیاسی، بنه‌چه‌ی نه‌ته‌وه‌یی، كۆمه‌ڵایه‌تی، سامانی، شوێنی له دایكبوونی، یان هه‌ر هۆیه‌كی دیكه، هه‌ڵس و كه‌وتی جیاوازی له‌گه‌ڵدا بكرێت.\nرِێز له باوه‌رِی ئایینی و بنه‌مای رِه‌وشتی ئه‌و پێكهاته‌ی زیندانی لێوه‌ی هاتووه، ده‌گیرێت.\nپێشكه‌شكردنی داواكاری و سكاڵا به ده‌زگاكانی هه‌رێم مافێكی رِه‌وای هاوڵاتیانه‌و پێویسته ده‌سه‌ڵاتداران له ماوه‌یه‌كدا كه له پانزه رِۆژ تێپه‌رِ نه‌كات، برِیاری له‌سه‌ر بده‌ن، ووه‌رنه‌گرتنیان له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك بێت، یان بریار له‌سه‌ر نه‌دانیان به‌بێ پاساوێكی رِه‌وا تووشی لێپرسینه‌وه یان یاسایی ده‌كات.\nپه‌نا به‌ری سیاسی به زۆر نادرێته‌وه به‌و وڵاته‌ی لێوه‌ی هه‌ڵاتووه.\nحكومه‌تی كوردستان-عێراق رێزگرتنی خانه‌واده‌ی شه‌هیدانی بزووتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی گه‌لی كوردستان وپێشمه‌رگه وخانه‌واده‌ی قوربانیانی ئه‌نفال وبۆردومانی كیمیایی وئه‌وانه‌ی به‌هۆیانه‌وه تووشی كه‌مئه‌ندامیی به‌رده‌وام بووینه, له‌ئه‌ستۆ ده‌گرێت.\nرِێگه به‌هیچ كیان یان رِێبازێك نادرێت بیری شۆڤینی، فاشی، رِه‌گه‌ز په‌رستی، تیرۆریستی، به كافردانان، پاكتاوی نه‌ژادی یان تایفه‌گه‌ری بگرێته‌به‌ر، هه‌روه‌ها هانده‌ریان بێت، یان رِێگا خۆشكه‌رییان بۆ بكات، یان به شكۆمه‌ندییه‌وه ته‌ماشایان بكات، یان پرِوپاگنده یان پاساویان بۆ بهێنێته‌وه. ده‌زگاكانی كوردستان-عیراقیش پابه‌ند ده‌بن به به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی تیرۆر به هه‌موو شێوه‌كانیه‌وه‌و كارده‌كه‌ن بۆ پاراستنی خاكی هه‌رێم له‌وه‌ی ببێته باره‌گایان یان رِێگه‌ی په‌رِێنه‌وه‌یان یان گۆرِه‌پانی چاڵاكیه‌كانیان.\nمافه ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و رۆشنبیرییه‌كان\nكاركردن مافی هه‌موو هاوڵاتییه‌كه‌و پێویسته هه‌لی به‌ده‌ستهێنانی بژێوی بۆ فه‌راهه‌م بكرێت به ئه‌نجامدانی ئه‌و كاره‌ی خۆی هه‌ڵیده‌بژێرێت وبه ئازادی خۆی ده‌یه‌وێت.\nحكومه‌تی هه‌رێم به‌رنامه‌ی ئاراسته‌كردن و رِاهێنانی هونه‌ری و پیشه‌یی بۆ په‌یداكردنی ده‌رفه‌تی كار ده‌سته‌به‌ر ده‌كات.\nكرێكار مافی كرێی یه‌كسانی به‌رامبه‌ر به كاری یه‌كسان هه‌یه، به یاساش پێوه‌ندی كرێكارو خاوه‌نكار له‌سه‌ر بنه‌ما ئابووریه‌كان رِێكده‌خرێت و پێویسته رِێسای دادپه‌وه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تی و پاراستنی كرێكاران له چه‌وساندنه‌وه ره‌چاو بكرێت.\nكرێكاران مافی یه‌كسانیان له به‌ده‌ستهێنانی هه‌ل و ده‌رفه‌تی به‌رزبوونه‌وه بۆ پله‌ی باڵاترو گونجاو هه‌یه، بێ ره‌چاوكردنی هیچ شتێك جگه له ساڵانی خزمه‌ت و توانایی كه‌سه‌كه.\nحكومه‌تی هه‌رێم مافی دامه‌زراندنی سه‌ندیكاو یه‌كێتییه پیشه‌ییه‌كان، به‌شێوه‌یه‌كی ئازادانه وچوونه پاڵیانه‌وه مسۆگه‌ر ده‌كات، ئه‌مه‌ش به یاسا رِێكده‌خرێت.\nخاوه‌ندارێتی (موڵكداریه‌تی) تایبه‌ت پارێزراوه، نابێ له‌كه‌س بسه‌ندرێت ته‌نیا بۆ مه‌به‌ستی سوودی گشتی و به قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌یه‌كی دادپه‌روه‌رانه‌ی خێرا نه‌بێت، كه به‌ر له ده‌ستبه‌رداربوونی له‌موڵكه‌كه‌ی، یان له‌كاتی ده‌ست به‌سه‌ر گرتنیا پێی ده‌درێت، ئه‌مه‌ش به یاسا رِێكده‌خرێت.\nخێزان یه‌كه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی سروشتی و بنچینه‌ییه له كۆمه‌ڵگه‌دا، ومافی خۆیه‌تی حكومه‌ت و كۆمه‌ڵگه پارێزگاری لێبكه‌ن بۆیه:\nیه‌كه‌م: نابێ گرێبه‌ستی هاوسه‌رێتی مۆربكرێت به‌رِه‌زامه‌ندیی ته‌واوی هه‌ردوو لایه‌نی هاوسه‌رێتیه‌كه نه‌بێت وبه‌بێ زۆرلێكردن.\nدووه‌م: حكومه‌ت پاراستنی دایكایه‌تی و منداڵێتی و پیریه‌تی له ئه‌ستۆ ده‌گرێت و ئه‌نجومه‌نێكی رِاوێژكاری بۆ كاروباری خێزان داده‌مزرێنێت.\nسێیه‌م: مندالانَ مافی په‌روه‌رده‌و سه‌رپه‌رشتیكردن و فێركردنیان به‌سه‌ر باوك و دایكیانه‌وه هه‌یه، باوك و دایكیش مافی رِێزڵێگیران و چاودێریان به‌سه‌ر منداڵه‌كانیانه‌وه هه‌یه، به‌تایبه‌تی له حاڵه‌تی ده‌ستكورتی و په‌ككه‌وته‌یی و پیربووندا.\nچواره‌م: چه‌وساندنه‌وه‌ی منداڵ له رِووی ئابوورییه‌وه قه‌ده‌غه‌یه، حكومه‌تی هه‌رێم رێكاری پێویست بۆ پارێزگاریكردنیان ده‌گرێته‌به‌ر.\nپێنجه‌م: هه‌موو شێوه‌یه‌كی جیاوازی و توندوتیژی و (تعسف) ناحه‌قی له‌ناو كۆمه‌ڵ و قوتابخانه‌و خێزاندا قه‌ده‌غه‌یه.\nشه‌شه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم دامه‌زراندنی خانه‌ی تایبه‌ت به چاودێریكردن و پاراستنی ئه‌و ئافره‌تانه ده‌سته‌به‌ر ده‌كات كه به‌هۆكاری كۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه ئارامیی خێزانیان له‌ده‌ستداوه.\nهه‌موو هاوڵاتییه‌ك مافی چاودێریی ته‌ندروستی هه‌یه، وده‌بێ حكومه‌تی هه‌رێم شێوازی پارێزگاریكردن وچاره‌سه‌ركردنی ده‌سته‌به‌ربكات و به گوێره‌ی تواناشی, مافی ئه‌و كه‌سانه دابین ده‌كات كه به هۆی بارودۆخێكه‌وه كه له ده‌ستخۆیاندا نه‌بووه، سه‌رچاوه‌ی بژێوییان له ده‌ستداوه و له حاڵه‌تی نه‌خۆشی و په‌ككه‌وته‌یی و پیریه‌تی و بێوه‌ژنی و بێوه‌مێردیدا.\nیه‌كه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم پابه‌نده به بایه‌خدان به ته‌ندروستی گشتی، به دروستكردنی نه‌خۆشخانه‌و دامه‌زراوه ته‌ندروستیه‌كان و خانه‌ی چاودێری كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ به‌ساڵاچوان، وشێوازی خۆ پاراستن و چاره‌سه‌ركردنیش ده‌سته‌به‌ر ده‌كات.\nدووه‌م: تاكه كه‌س و ده‌زگا ئه‌هلییه‌كان ده‌توانن نه‌خۆشخانه‌و خانه‌ی چاره‌سه‌ریی تایبه‌ت دروست بكه‌ن له‌ژێر چاودێری ده‌زگا تایبه‌تمه‌نده‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم، ئه‌وه‌ش به یاسا رِێكده‌خرێت.\nیه‌كه‌م: كه‌مئه‌ندام مافێكی ره‌سه‌نی خۆیه‌تی كه رِێز له مرۆڤایه‌تیی بگیرێت، هه‌روه‌ها هه‌ر چییه‌ك هۆی كه‌مئه‌ندامبوونی بێت و له‌هه‌ر ئاستێكدا بێت، هه‌مان ئه‌و مافه بنه‌رِه‌تیانه‌ی هاوڵاتیانی هاوته‌مه‌نی خۆی هه‌یه، ومافی خۆیه‌تی ژیانێكی شایسته كه به‌پێی توانا سروشتی بێت، به‌سه‌ر به‌رێت.\nدووه‌م: كه‌م ئه‌ندام مافێ چاره‌سه‌ركردنی پزیشكی و ده‌روونی و فێربوون و دامه‌زراندن و سوود وه‌رگرتن له ئه‌ندامی دروستكراو وئامێری توانا به‌خش و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی هه‌یه، كه گه‌شه به تواناو لێهاتوویی ده‌ده‌ن تائه‌وپه‌رِی توانا بۆ ئه‌وه‌ی تێكه‌ڵ به كۆمه‌ڵگه‌ی بكاته‌وه.\nسێیه‌م: كه‌مئه‌ندام مافی خۆیه‌تی له‌سه‌رجه‌م قۆناغه‌كانی پلاندانانی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تیدا، پێداویستیه تایبه‌تیه‌كانی له‌به‌ر چاو بگیرێت.\nچواره‌م: كه‌م ئه‌ندام مافی خۆیه‌تی بپارێزرێت له هه‌ر چه‌وسانه‌وه‌یه‌ك، یان له هه‌ر سیسته‌مێك، یان مامه‌له‌یه‌ك كه سروشتێكی جیاكاری یان ناحه‌قی تێدابێت، یان له شكۆدارێتی كه‌مبكاته‌وه.\nپێنجه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم بایه‌خدان به زمانی ئاماژه‌و نوسین به رِێگه‌ی "براێل" بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌هۆی كه‌مئه‌ندامێتیی له‌شیانه‌وه پێویستیان پێیه‌تی، له ئه‌ستۆ ده‌گرێت.\nحكومه‌تی هه‌رێم چاودێری زانكۆكانی كوردستان و پارێزگاری حه‌ره‌م و پێگه‌ی كه‌سایه‌تیی مه‌عنه‌ویان، له‌چوار چێوه‌ی یاسادا، له ئه‌ستۆ ده‌گرێت.\nیه‌كه‌م: حكومه‌تی هه‌رێم چاودێریكردنی زانست و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و هاندانی توێژینه‌وه‌ی زانستیانه له ئه‌ستۆ ده‌گرێت.\nدووه‌م: هه‌موو كه‌سێك مافی خۆیه‌تی به‌شداری له ژیانی رِۆشنبیریدا بكات و سوود له پێشكه‌وتنه زانستییه‌كان و پیاده‌كردنیان ببینی و سوود له پارێزگاریی یاسایی له به‌رژوه‌ندیه ماددی و مه‌عنه‌ویانه‌ی به‌دیهاتوون له هه‌ر كارێكی زانستی یان هونه‌ری یان ئه‌ده‌بی خۆی، وه‌ربگرێت.\nسێیه‌م: هه‌موو كه‌سێك مافی خۆیه‌تی له لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی وچاڵاكی داهێنه‌رانه ئازاد بێت.\nچواره‌م: حكومه‌تی هه‌رێم پارێزگاریكردن له مافی موڵكدارێتی داهێنان و رِه‌نگرِێژی و نموونه‌و نیشانه‌ی تۆماركراو و ناوی بازرگانی و كاره ئه‌ده‌بی و هونه‌ری و زانستیه‌كان،له ئه‌ستۆ ده‌گرێت.\nحكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان چاودێری تازه پێگه‌یشتوان و لاوان له ئه‌ستۆ ده‌گرێت، ئه‌ویش به‌وه‌ی كه:\nیه‌كه‌م: له چه‌وساندنه‌وه ولادان بیانپارێزێت.\nدووه‌م: له گشت بواره‌كاندا گه‌شه به توانایان بدات وپه‌ره به لێهاتووییان بدات وبه‌هره‌كانیان مشتوماڵ بكات وهانی چاڵاكیه‌كانیان بدات.\nسێیه‌م: له رووی په‌روه‌رده‌كاریه‌وه ئاماده‌یان بكات وبه‌ها رِه‌وشتی و نیشتمانیه رِه‌سه‌نه‌كانیان تێدا پته‌وبكات وگیانی ده‌ستپێشخه‌ری و وشیارییان به كه‌لتوری مێژوویی و تێكۆشان و مرۆیانه‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌یان تیادا بچه‌سپێنێت.\nچواره‌م: بوار له‌به‌رده‌میاندا برِه‌خسێنێت تاكو به‌هره‌كانیان له به‌شداریكردنی پرۆژه‌ی په‌ره‌پێدانی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و رِۆشنبیریدا به‌گه‌رِ بخرێن.\nپێنجه‌م: دانانی به‌رنامه‌و پلان تا به‌رپرسیاریه‌تی بگرنه ده‌ست و رِۆلی خۆشیان له كۆمه‌ڵگه‌دا بگێرِن.\nشه‌شه‌م: هانی ده‌ستپێشخه‌ریه تاكه كه‌سی و به‌كۆمه‌ڵه‌كان بدات و بایه‌خ به داهێنانه‌كانیان بدات و بنكه‌ی پێویست دابمه‌زرێنێت بۆ چاودێری و پشتگیریكردنی ماددی و مه‌عنه‌وییان.\nحه‌وته‌م: گیانی هاریكاریی و هه‌ره‌وه‌زیی و پیاده‌كردنی دیموكراسییانه له‌نێویاندا هان بدات وهۆكاره‌كانی سوود وه‌رگرتن له‌كاتی ده‌ست به‌تاڵیان بۆ ده‌سته‌به‌ر بكات به‌شێوه‌یه‌ك كه به‌رهه‌مهێنه‌ربێت و تواناو شاره‌زاییان مشتوماڵ بكات.\nوه‌رزشكردن مافی هه‌موو هاوڵاتییه‌كه‌و ده‌بی حكومه‌تی هه‌رێم هانی چاڵاكییه وه‌رزشییه‌كان بدات و پێداویستییه‌كانی دابین بكات.\nیه‌كه‌م: پارێزگاریكردن له ژینگه (زه‌وی، ئاو، هه‌وا، رِووه‌ك و زینده‌وه‌ران) به‌رپرسیاریه‌تی هه‌موو كه‌سه سروشتی ومه‌عنه‌ویه‌كانه، وئه‌وه‌ی زیان به‌هه‌ر یه‌كه له‌وانه بگه‌یه‌نێت، به‌رپرسیار ده‌بێت له چاككردنه‌وه‌ی، جگه له‌به‌رپرسیارێتی سزایی، به‌پێی یاسا.\nدووه‌م: هاوڵاتی مافێكی بنه‌رِه‌تی هه‌یه له ئازادی و یه‌كسانیدا وله بارودودۆخێكی بژێوی گونجاو وكه‌شێكی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی ئه‌وتۆدا كه ژیانێكی شه‌رفمه‌ندانه وخۆشگوزه‌رانی بۆ دابین بكات، وئه‌ركی سه‌رشانیه‌تی ژینگه بپارێزێتَ و باشتری بكات بۆ به‌رژوه‌ندی نه‌وه‌كانی ئێستاو ئاینده‌ش.\nسێیه‌م: چاره‌سه‌ركردنی سه‌رچاوه‌كانی پیسكردنی ژینگه‌و كه‌مكردنه‌وه‌یان له ئه‌ستۆی حكومه‌تی هه‌رێمه، له پێناو ئه‌وه‌شدا تێده‌كۆشێت بۆ په‌ره‌پێدانی دارستان و پاراستنی و به‌رفراوانكردنی پانتاییان وپاراستنی ناوچه‌و پشتێنه‌ی سه‌وزی ناو شارو ده‌وروبه‌ری شاره‌كان و په‌ره‌پێدان وفراوانكردنی دروستكردنی باخچه گشتیه‌كان وپاوانه سروشتیه‌كان، بۆ پاراستنی گیانه‌وه‌ره‌كان وگیاو به‌روبوومی سروشتی ونه‌هێشتنی بنیاتنانی ساختمان ودامه‌زراوه‌كان وبه‌كارهێنانی ئامێر ومه‌كینه‌كان له پاوانه سرووشتیه‌كاندا.\nده‌بێ حكومه‌تی هه‌رێم رێكاری پێویست بگرێته‌به‌ر بۆ پاراستنی به‌كاربه‌ر (مستهلك) وهانی به‌كاربه‌ران بدات بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن به‌رگری له خۆیان بكه‌ن به‌هێنانه كایه‌وه‌ی رِێگا یاساییه‌كان بۆ دامه‌زراندنی یه‌كێتی و كۆمه‌ڵه‌كانی تایبه‌تمه‌ند به‌م مه‌به‌سته.\nهه‌موو كه‌سێك مافی له ئازادیی را ورِاده‌ربرِین هه‌یه.\nحكومه‌تی هه‌رێم ئازادی بڵاوكردنه‌وه‌و چاپ و رِۆژنامه‌گه‌ری و مافی كۆبوونه‌وه‌و خۆ پیشاندان و مانگرتنی ئاشتییانه ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، ئه‌مه‌ش به یاسا رێكده‌خرێت.\nئازادی گه‌یاندن و نامه‌گۆرِینه‌وه به پۆست و بروسكه‌و ته‌له‌فۆن و نامه‌ی ئه‌لیكترۆنی و ئه‌وانی تر پارێزراوه‌و نابێت چاودێری بكرێن یان گوێیان لێبگیرێت یان ئاشكرا بكرێن، ته‌نیا له‌به‌ر پێویستییه‌كی یاسایی یان ئاسایشیدا نه‌بێت، ئه‌ویش به برِیارێكی دادوه‌ری.\nهاوڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان له‌سه‌فه‌ركردن یان نیشته‌جێبوون له‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم و گه‌رِانه‌وه‌یاندا، ئازادن.\nهه‌ر كه‌سێك به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی له هه‌رێمدا بێت مافی هاتو چۆكردنی به‌شێوه‌یه‌كی ئازادانه هه‌یه‌و له دیاركردنی شوێنی نیشته‌جێبوونیدا ئازاده‌و ناشبێت ئه‌و مافه سنووری بۆ دابندرێت، ته‌نیا له‌به‌ر پێویستی پاراستنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی یان دابونه‌ریتی گشتی یان ته‌ندروستی گشتی یان ماف و ئازادی كه‌سانی دیكه نه‌بی، به پێی یاسا.\nحكومه‌تی هه‌رێم پابه‌نده به پته‌وكردنی رِۆڵی دامه‌زراوه‌كانی كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و پشتگیریكردنیان و په‌ره‌پێدانیان و پاراستنی سه‌ربه‌خۆییان له‌پێناو به‌دیهێنانی ئامانجه‌كانیان، ئه‌ویش به یاسا رِێكده‌خرێت.\nئایین به‌زۆر نیه، هه‌موو كه‌سێك ئازادی هزرو ئایین و باوه‌رِی هه‌یه‌و حكومه‌تی هه‌رێم ئازادی هاوڵاتیانی كوردستان به موسڵمان و مه‌سیحی و ئێزیدی و ئه‌وانی دیكه‌وه ده‌سته‌به‌ر ده‌كات، بۆ پیاده‌كردنی په‌رستن و ئه‌رك و رِێورِه‌سمه ئاینییه‌كانیان و رِێزگرتن له مزگه‌وت و كه‌نیسه وپه‌رستگاكانی دیكه وپه‌ره‌پێدانیان.\nرِێگه به‌هیچ شێوه بێگارییه‌ك یان كارپێكردنی زۆره‌ملێیانه یان ده‌ركردنی به‌ناحه‌ق (تعسفی) نادرێت و نابێت په‌نایان بۆ ببرێت:\nیه‌كه‌م: وه‌ك شێوه‌یه‌ك بۆ ناچاركردن، یان ئاراسته‌كردنێكی سیاسی، یان وه‌ك سزایه‌ك له‌سه‌ر بیرورِای سیاسی، یان بیرورِایه‌ك له رِووی مه‌زهه‌بیه‌وه پێچه‌وانه‌ی سیسته‌می سیاسی یان ئابووریی یان كۆمه‌ڵایه‌تیی باو بێت، یان له‌به‌ر ده‌ربرِینی ئه‌و جۆره بیرورِایانه بێت.\nدووه‌م: وه‌ك شێوازێك بۆ كۆكردنه‌وه‌ی هێزی كارگه‌ر وبه‌كارهێنانیان بۆ ئامانجه‌كانی په‌ره‌پێدانی ئابووری.\nسێیه‌م: وه‌ك سزایه‌ك له‌سه‌ر به‌شداریكردن له پارته سیاسیه‌كاندا.\nچواره‌م: وه‌ك شێوازێك بۆ جیاكاریی رِه‌گه‌زیی، كۆمه‌ڵایه‌تیی، نه‌ته‌وه‌یی، ئایینی، ئایینزایی یان سیاسی.\nیه‌كه‌م: ئازادی دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌و پارتی سیاسی یان چوونه رِیزیانه‌وه ده‌سته‌به‌ركراوه‌و به یاسایه‌ك رِێكده‌خرێت.\nدووه‌م: كه‌س ناچار ناكرێت بچێته ناو پارتێك یان كۆمه‌ڵه‌یه‌كه‌وه وناچار ناكرێت له ئه‌ندامیه‌تییه‌كه‌ی به‌رده‌وام بێت یان ده‌سته‌به‌رداری بێت.\nسێیه‌م: كۆمه‌ڵه‌و پارته سیاسییه‌كان له به‌رِێوه‌بردنی پێكهاته‌و رِێكخستن و مافی ئه‌ندامه‌كانیاندا پابه‌ند ده‌بن به پره‌نسیپه‌كانی دیموكراسیه‌ت.\nچواره‌م: نابێت پارتی سیاسی لقی پارتێكی بیانی، یان سه‌ر به به‌رژوه‌ندی و لایه‌نێكی بیانی بێت.\nپێنجه‌م: پارت و كۆمه‌ڵه‌كان له په‌یرِه‌وو پرِۆگرام و پیاده‌كردندا پابه‌ند ده‌بن به بنه‌ماكانی ئه‌و مافه بنچینه‌ییانه‌ی له ده‌ستووردا هاتوونه‌و قبووڵكردنی رِای به‌رامبه‌رو فره لایه‌نی و به‌كارنه‌هێنانی توندوتیژی.\nشه‌شه‌م: رِێگه به پارت و رِێكخراو وكۆمه‌ڵه‌و تاكه كه‌سیش نادرێت له پێناو به‌دیهێنانی ده‌سكه‌وتی پارتایه‌تی یان هه‌ڵبژاردن یان شتی دیكه، ئایین یان به‌شێك له‌ناوه‌رِۆكی كتێبه پیرۆزه‌كانی, یان رِێو رِه‌سمێكی ئایینی وه‌ك شێوازێك بۆ كه‌مكردنه‌وه له پێگه‌ی سیاسی یان كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌سانی دی به‌كاربهێنن.\nحه‌وته‌م: ئه‌و كۆمه‌ڵانه‌ی ئامانج و كرده‌وه‌كانیان له‌گه‌ڵ حوكمی یاسا سزاییه‌كان ناكۆكن و هه‌ڵوێستێكی دژ به سیسته‌می سیاسی هه‌رێم و ژیانی ئاشتیانه‌و نزیك بوونه‌وه له پێكهاته‌كانی نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی گه‌لی كوردستان په‌یرِه‌و ده‌كه‌ن، قه‌ده‌غه ده‌كرێن.\nهه‌موو كه‌سێك مافی به‌شداریكردنی له كۆبوونه‌وه‌و كۆمه‌ڵه ئاشتییه‌كاندا هه‌یه‌و ناشێت كۆت له‌سه‌ر ئه‌م مافه دابنرێت، به پێی یاسا نه‌بێت.\nبه‌ڵێننامه‌و په‌یماننامه‌و ئاگادارییه نێو ده‌وڵه‌تییه‌كانی تایبه‌ت به مافی مرۆڤ كه پێشتر له‌لایه‌ن عێراقه‌وه په‌سند كراون، یان دواتر ده‌چێته رِێزیانه‌وه، ته‌واوكه‌ری ئه‌م ده‌ستوره‌ن.\nبیانیه‌كان له‌و ماف و ئازادیانه سوودمه‌ند ده‌بن، كه له به‌ڵێننامه وپه‌یماننامه‌و رِێككه‌وتننامه نێو ده‌وڵه‌تییه‌كان، كه برِیاریان له‌سه‌ر دراوه وكۆماری عێراقی فیدرال په‌سه‌ندی كردوون، له به‌رامبه‌ریشدا ئه‌و ئه‌ركانه‌ی تێیاندا هاتوون له ئه‌ستۆیان ده‌بن.\nكۆت، یان سنووردانان له‌به‌ر ده‌م پیاده‌كردنی هه‌ر ماف و ئازادییه‌ك كه له‌م ده‌ستووره‌دا هاتووه به یاسا نه‌بێت دروست نیه، ئه‌ویش به مه‌رجێك ئه‌و كۆت و سنووردانانه كار نه‌كاته سه‌ر كرۆكی ماف یان ئازادیه‌كه ته‌نها به‌و راده‌یه كه كۆمه‌ڵگایه‌كی بنیاتنراو له‌سه‌ر بنه‌مای دیموكراسی و شكۆمه‌ندی و یه‌كسانی و ئازادی ودادپه‌ره‌رانه قبوڵی بكات.\nبه‌رگری كردن له‌نیشتمان و سه‌لامه‌تی خاكه‌كه‌ی و پاراستنی ده‌زگا ده‌ستووریه‌كانی و پارێزگاری له یه‌كێتی نیشتمانی و پابه‌ندبوون به شكۆمه‌ندیه نموونه‌ییه‌كانی خه‌باتی گه‌لی كوردستان له پێناو ئازادی و دیموكراسی، ئه‌ركێكی پیرۆزه له‌سه‌ر شانی هه‌موو هاوڵاتیه‌كدا.\nپابه‌ند بوون به ده‌ستوورو یاساكان ره‌چاوكردنی سیسته‌می گشتی ئه‌ركێكه له‌سه‌ر شانی هه‌موو هاوڵاتیانی هه‌رێمدایه.\nرِێزگرتن و به‌رز رِاگرتنی سیمبوله‌كانی بزاڤی ئازادی خوازی كوردی و شۆرِش و شه‌هیده‌كانی و پاراستنی شكۆمه‌ندی كه‌س و كاریان و پێشمه‌رگه دێرینه‌كان و خه‌باتگێران و به‌شداربووان تیایدا ئه‌ركێكی پیرۆزه له‌سه‌ر حكومه‌ت و هاوڵاتیانی كوردستان.\nپێویسته له‌سه‌ر هه‌ر هاوڵاتیه‌ك موڵكی گشتی و سامانی گشتی بپارێزێت، رِێز له مافی موڵكایه‌تیی كه‌سانی دیكه‌ش بگرێت.\nده‌بێ هه‌موو كه‌سێك هاوكاری له خه‌رجی گشتیدا بكات له رێگه‌ی ئه‌و باج و ره‌سمانه‌ی له‌سه‌ریه‌تی به‌پێی یاسا.\nده‌بێ ئه‌وه‌ی پۆستێكی فه‌رمی یان فه‌رمانبه‌رایه‌تیه‌كی گشتی ده‌گرێته ئه‌ستۆ، ئه‌ركه‌كانی جێبه‌جێ بكات به به‌رزه‌فتكاری وده‌ستپاكی و شه‌رفه‌مه‌ندیه‌وه


سەهیۆنیەكان لە 11 ساڵ 46 هەزار ماڵیان لە غەززە خراپ كردوە\nسەهیۆنیەكان لە 11 ساڵ 46 هەزار ماڵیان لە غەززە خراپ كردوە\nبه رواری داگرتن : 2019-07-26 15:43\nقودس - دەزگای مافی مرۆڤی فەلەستین زانیاری بڵاو كردەوە لەسەر ئەوەی لە ماوەی 11 ساڵ سەهیۆنی داگیركەر لە غەززە 46 هەزار ماڵیان خراپ كردوە.\nبەپێی ئەو ڕاپۆرتەی دەزگای مافی مرۆڤ لە فەلەستین بڵاوی كردۆتەوە لە ساڵی 2008 تاكو ساڵی 2019 ڕژێمی داگیركەری سەهیۆنی لە كەرتی غەززە 46 هەزارو 599 خانوی هاوڵاتیانی خراپ كردوە، لەو ژمارە زۆرەی خراپ كراون 11 هەزارو 290 ماڵ بە تەواوی وێران كراون، 35 هەزارو 309 ماڵیش بەشێكیان ڕوخێنراون.\nلە ناو ئەو ماڵانەی بە تەواوی خراپ كراون یان بەشێكیان ڕوخێنراون 392 هەزار كەس دەژیان، هەروەها لە كۆی دوو ملیۆن دانیشتوی كەرتی غەززە لە سەدا 19.6 زیانیان بەركەوتوە.\nلەگەڵ ئەوەی ساڵانە ژمارەی دانیشتوانی غەززە زیاتر دەبێت بەڵام گەماڕۆی لەسەرە بەجۆرێك نەك ڕێگە بە دروستكردنی خانوبەر نادرێت بەڵكو بە هەزاران خانو خراپ كراون، بۆیە ڕەوشی دانیشتوانی كەرتی غەززە لە ڕوی نیشتەجێبون باش نیە.\nڕژێمی داگیركەر 13 ساڵە گەماڕۆی خستۆتە سەر كەرتی غەززە لەگەڵ ئەوەش بەردەوام هێرشیان دەكاتە سەر تەنانەت لە ڕۆژانی ڕابردو چەندین ماڵی هاوڵاتیانی خراپ كرد. (İLKHA)\nبليته كان فەلەستین قودس عەززە ماڵ


تەنیشت لە وێنەگەریدا/فەرهاد موتاعی/ و. بەهمەن تەخت‌مینا - ئاماژه\nخانه / بابه تی کوردی / تەنیشت لە وێنەگەریدا/فەرهاد موتاعی/ و. بەهمەن تەخت‌مینا\nئاماژه ژانویه 4, 2018\tبابه تی کوردی, معرفی و تحلیل آثار هنری ارسال دیدگاه 329 بازدید\nیەکێک لە ساکارترین و بنەڕەتی‌ترین شێوازەکان لە وێنەگەریدا، تەنیشتە. جاکستۆ پۆزەیشن فوتۆگرافی (Juxtaposition Photography) یان تەنیشت لە وێنەگەری، شێوازی دانان و لکاندنی دوو یان چەند کەس لە وێنەدا کە دژ بە یەکن. دژایەتییەکان وەکوو گەورە و بچووک، تیشک و سێبەر، شاد و خەمبار، ساف و زبر، کۆن و نوێ، ئاسۆیی و کۆڵەکەیی و …\nتەنیشت لە وێنەگەریدا بەو مانایەیە کە بە شێوەیێک وێنە تۆمار بکەیت کە دوو عونسور یان سووژە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە پاڵی یەک دانرابێت و پێکەوە دژایەتیێکیان هەبێت. بۆ نموونە ئەگەر لە دیمەنێکدا کەسێک بەساڵاچوو ببینی هەوڵ بدەن لە منداڵەکەی لای دەستیشی وێنە بگرن. (کیم، ١٣٩٥: ٥٣)\nدژایەتییەکان دەتوانێ بەربڵاو بێت. تەنیشتی ڕەنگ لە پڕۆسەی ڕەنگدا، بەتایبەت بۆ بەکارهێنان لە ڕەنگە گەرم و ساردەکان لە بەرهەڤێکدا یان بۆ بەکارهێنان بە خێرایی شاتری خوارەوە بۆ سووژە بزۆزەکان کە لە ئاکامدا لێڵ و کێشراو دەبێت یان لە تەنیشتی سووژە بێ‌جووڵە و ڕوونەکان کە بەرچاوترە، دەتوانین تەنیشت دابەش بکەینە سەر دوو گرووپ. تەنیشت لە ناوەرۆک و بناغەی وێنەگەریدا. هەرچەند کە دەتوانین ئەوە بڵێین هەرکام لەم دیمەنانە کاریگەرییەکی زۆر لە سەر دیمەنێکی‌تر دادەنێت و ئەم دوو هۆکارە قەت بەتەواوی لە یەک جیا نین. (فریمەن، ١٣٩٤: ١٨٠)\nتەنیشت لە پێکهاتەی وێنەدا\nتەنیشتی پێکهاتەیی پێوەندی هەیە لەگەڵ بابەتە چاوی و زانستی (فەننی)ییەکانی وێنەدا. بابەتگەلێک وەکوو هێڵ، فورم، ڕەنگ و … . لە درێژەی ئەم باسەدا ئاماژە دەکەین بە چەند نموونە لە تەنیشتی پێکهاتەیی وێنە، وەکوو: تەنیشتی ڕەنگی گەرم و سارد، جووڵە و دژە جووڵە و ڕەش و سپی.\nڕەنگە گەرم و ساردەکان\nدژایەتی ڕەنگی سارد و گەرم بەپێی هەستی دەروونی بە بینینی ڕەنگەکان پێک دێت. ڕاستییەکانی ڕەنگ بە شێوەیێکە کە لە ڕێگەی هەستی بیناییەوە کاریگەرییەکی زۆر لە سەر ڕەوان و لەشی مرۆڤ و گیانلەبەرانی‌تر دادەنێت.\nلە نێوان ڕەنگەکاندا دەتوانی ڕەنگی سووری نارنجی بە گەرمترین و ڕەنگی سەوز و شین بە ناوی ساردترین ڕەنگەکان هەست پێ بکەین. (حسینی‌راد، ١٣٨٨: ١٣٨). کاتێک ئەم دوو جۆر ڕەنگە لە تەنیشتی یەکەوە دابنین دژایەتییەک و هەروەها‌هارموونییەک پێک دێنێت. ڕەنگە گەرمەکان زۆرترین هێزیان لە ڕاکێشانی تواشا هەیە. ئەم شێوەیە لە هونەرە وێنەییەکان لە فۆرگراند و بۆ پێداگری لە سەر بابەتە سەرەکییەکان بە کاری دێنن. ڕەنگە ساردەکان لە بەک‌گراند و بە سەر بابەتە پەراوێزییەکان بە کار دێت.\nلە وێنەیەک کە لە ئەلویت ئەرویت، وەرزشکارێکی زەلام بە تیشکێکی سوور لە نێوان بینەرانێک کە بە ڕەنگی شین دەبینین، ئەم دوو ڕەنگە پێکەوە دژایەتییان هەیە. ڕەنگی گەرم زۆرترین پێداگری لە سەر وەرزشکاردا هەیە و بەهۆی تەنیشتی ڕەنگی لە وێنەدا و هەروەها لە تەنیشتی دووهەمدا کە وەرزشکار بە سەر پێ و بەرانبەری بینەران کە دانیشتووە.\nجووڵە و دژە جووڵە\nجووڵەی عونسوری لە چوارچێوەیەک و ڕاگرتنی بە هۆی عونسورێکی‌تر پێی ئەڵێن جووڵە و دژە جووڵە. لە هونەرە وێناییەکاندا هەندێ‌جار فورمی‌یەکێک لە عونسورە بوونییەکان لە لایەکی چوارچێوەوە بە لایەکی‌ترەوە لە جووڵاندنە. (بۆ وێنە لە چەپ بۆ ڕاست)ەوە یان فورمیان بە شێوەیەکە کە ئاماژە دەکات بۆ لایەکی‌تر.\nئەم جووڵەیە دەتوانێت ئازاد یان ڕاهێنەرێک بێت کە بەم بابەتە دەڵێن دژە جووڵە. بەو مانەیە کەوا لە بەرامبەر جووڵەی سەرەکی دەوەستێ و هێزێک دەتوانێ کونترۆڵی بکات تاکوو چاو لە بینینی چوارچێوەکەدا نەچێتە دەرەوە، لە سووڕاندن بێت و بە دەرەوەی چوارچێوەکەوە جووڵەی نەبێت. هەندێ‌جار جووڵە و دژە جووڵە لە وێنەیەکدا دەتوانێ هێڵێکی ئاسۆیی و کۆڵەکەیی لە وێنەیەکدا بێت. لە وێنەی ئیکو هۆیز وێنەگەرێکی ناوداری ژاپونی، دەستێک بە شێوەی هێڵێکی ئاسۆیی لە لایەنی ڕاستی چوارچێوەوە دیارە و لە درێژەی چوارچێوەوە بۆ لایەنی چەپ دەجووڵێتەوە. دژە جووڵە هەشت‌پایەکە کە بە شێوەی کۆڵەکەیی‌ها بە سەر دەستیەوە و بە هێزی جووڵەی دەستی کونترۆڵ دەکرێ و هەروەها ڕوومەتی کۆڵەکەییشی دژە جووڵەیەکە بۆ دەست و لە ئاکامدا وردبوونەوەیە بە سەر ڕوومەتدا. لەم وێنەیەدا دەتوانین تەنیشت بە فورمی‌ئاسۆیی و کۆڵەکەیی ببینین.\nڕەش و سپی دوو ڕەنگی دژ بە یەکن کە زۆرترین جیاوازییان لە داوێنی تۆنی ڕەنگی هەیە. لەم شێوە ڕەنگانە وەکوو خواستن، لێکچواندن و درکە (کنایە) لە ئەدەبیات و شیعردا زۆرترین کەڵکی لێ وەردەگرن. سپی نیشانەی شادی، ئاشتی و دۆستایەتی و ڕەش نیشانەی خەم، ماتەم و کارەساتە.\nلە وێنەی ماریۆ جاکۆمێلیدا چەند قەشە بە جلی ڕەشەوە ئەبینین کە لە ئاسمانی سپی بەفرییەوە سەرقاڵی کایەکردنن. سەرنج‌ڕاکێشترین شێوازی وێنەکە کە بووەتە هۆیبەهێزبوونی ئەو وێنەیە، تەنیشتی سێبەر و سپی و کونتراستی زۆری نێوان ئەم دوانەیە بەبێ هیچ پلەیەکی خۆڵەمێشی. جاکۆملی وێنەی کۆمەڵە قەشەکانی بە شێوازی تەنیشتی ڕەش و سپی گرتووە و هەر ئەم شێوازە بووەتە هۆی نەمری و ناوداری بەرهەمەکەی.\nتەنیشت لە ناوەرۆکی وێنەدا\nتەنیشت دەتوانێ لە ناخ و ناوەرۆکی وێنەدا شاردرابێتەوە. ئەم دژایەتییە هەندێ‌جار لە مانای سەرەتاییەوە دەتوانین ببینین، وەکوو خەم و شایی، مەرگ و ژیان، کەم‌ئەندام و تەندروست، گیاندار و بێ‌گیان، شەڕ و منداڵ بەڵام هەندێ‌جار لە مانای وێڕایی وێنە دانراوە و دوای وێنە بە چۆناوچۆنی و دۆزینەوەی نهێنی دەتوانین لە شێوازی تەنیشتی تێبگەین.\nشەڕ و منداڵ\nشەڕ بە مانای پێکدادانی ڕێک‌خراوی چەکدارانە ئەوترێ کە خەساری گیانی و ماڵییەکی زۆری بە دواوەیە و لە لایەن هێزە سەربازی و چەکداری وڵاتەکان لە بەرامبەر یەکەوە بە کار دەهێنرێت. منداڵ تاکێکی مەدەنییە کە گەرەک و خوازی تەمەنی ئەو منداڵە کایە، ڕابواردن، شایی، خۆشحاڵی و لیستکێکە کە بتوان جەستە و زەینی منداڵ بەهێز بکات. ئێستا ئەگەر ئەم دوو عونسوری منداڵ و شەڕە لە تەنیشت یەکەوە دابنین، دژایەتییەکی گەورە ڕوو ئەدا. بۆ وێنە لە وێنەکانی ئێستیڤ مەک کوری، دوو عونسوری منداڵ و چەک لە تەنیشتی یەکەوە دەبینین کە دوو عونسوری دژبەیەک لە تەنیشتی یەکەوە ئەبێتە هۆی ڕاچڵەکاندنی بینەر. لە وێنەی منداڵێک لە پارکی دایان ئاربوسیشدا، شێوازی تەنیشتی بە کار هێنراوە و منداڵێک بە نارنجەکی دەستییەوە ئەبینین.\nئێستیڤ مەک کوری\nئارام و توندوتیژ\nتوندوتیژی بە مانای خەسارگەیاندن بە تاکەکانە و ڕق و ئاڵۆزبوونیش لە بەر دەگرێت و خەساری ماڵی و گیانیشی بەدواوەیە، هەروەها توندوتیژی بریتییە لە ڕووبەڕووبوونەوەی ناتەندروست، کە دەبێتە هۆی ناخۆشی و جیایی. لە وێنەی سەرەوە چەند ڕۆحیەیەک ئارام ئەبینین. ئەو کەسایەتییە کە لە بەرانبەر ڕوودان و کارەساتەکان کاردانەوەیەکی نییە بەڵام دەتوانێ ڕۆحیەی خۆی بپارێزێت. ڤیلیام کلاین وێنەگەرێک بوو کە لێنزی واید، کونتراست و گرین لە تایبەتمەندی وێنەکانیەتی. لە وێنەی بکوژی کارامەدا، کلاین دوو منداڵ لە سەر شەقامێک ئەبینین کە یەکەمیان بە ڕوخسارێکی تووڕەوە چەکەکەی بەرامبەر وێنەگەرەکە گرتووە، ئەوی‌تریان بە ڕۆحیەیەکی ئارامەوە بۆ سووچی چوارچێوەکە دەڕوانێت. تەنیشتی ئەم دوو وێنەیە بە ڕۆحیەیەکی جۆربەجۆر بووەتە هۆی گەشەپێدانی وێنەکە.\nگیاندار و بێ‌گیان\nگیاندار، ماکێکە کە خاوەن ژیان و ڕەوان بێت. مرۆڤ بوونەوەرێکی گیاندارە کە ژیانێکی بزۆز و جم‌وجووڵێکی زۆری هەیە. جم‌وجووڵ بۆ بە دەست‌هێنانی داهات و پیشە، پیادەڕەی، وەرزش و کاروبارەکان‌تری ڕۆژانە. لە وێنەی ویویان مایر مرۆڤێکی گیاندار لە پاڵ پەیکەرە بێ‌گیانەکانەوەیە کە ئەم تەنیشتییە یەکێک لە خاڵە گرینگەکانی وێنەکەیە. لە وێنەکەی یوجین ئێسمیت، پیاوێکی بەساڵاچوو لە سەرەمەرگدا ئەبینین کە بنەماڵەکەی لای سەریەوە کۆ بوونەتەوە. بێجگە لە تەنیشتی ڕەش و سپی، تەنیشتییەک لە مەرگ و ژیان لە وێنەکەدا هەیە.\nتەندروست و کەم‌ئەندام\nتاکی کەم‌هێز یان کەم‌ئەندام بە کەسێک ئەوترێت کە بەهۆی کارەساتێکی جەستەیی، زەینی، ڕەوانی یان بەهۆی ئاڵۆزییەکی بەردەوام لە باری تەندروستی و کارامەی گشتییەوە بەدی‌هاتبێت، بە شێوەیەک کە ئەبێتە هۆی کەم‌بوونەوەی سەربەخۆیی تاک لە بوارە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان. ئەم کەسانە ئەگەر لە نزیکی مرۆڤە تەندروستەکانەوە بن، جیاوازییەکەیان بەرچاوتر دەبێ. دایان ئاربووس وێنەگەرێک بوو کە بە پێچەوانەی وێنەگەرەکانی‌تر کە بە دوای مودێل و ڕوخسارە بێ‌خەوشەکانەوە بوون و جوانی ڕوخسار و ئەندام لە یەکەمین و گۆڤارە مۆدەکان وەکوو ڤووگ بوو، کاری دەکرد. مۆدێلی وێنەکانی زۆرتر کورتەباڵاکان، مرۆڤە زەبەلاحەکان، فرا جنسیتی(Transcendence) یان کەسانێکی نائاسایی بوون. وێنەکانی بە چوارچێوەیەکی چوارگۆش، بە شێوەی ڕەش و سپی و بە یارمەتی فلاش دەگرت. هەندێ‌جار بە تەنیایی لە مۆدێلەکانی وێنەی دەگرت و هەندێ‌جاریش لە تەنیشتی مرۆڤە تەندروستەکانەوە دایئەنا و بەم‌جۆرە دژایەتییەکانیان بەرچاوتر دەبوو. لە وێنەی دایان ئاربووسدا پیاوێکی زەبەلاح لە نێو ژوورێکدا ئەبینین کە سەری نێزیکە لە سرمیچی ژوورەکە و ژن و پیاوێکی تەندروست لای دەستیەوەن تاکوو ئەم دژایەتی گەورەیی و بچووکییە بەرچاوتر بکات.\nشادی و خەم\nیەکێک لە پێداویستییە سەرەکییەکانی مرۆڤ، شایی و تەندروستییە. شایی و خۆشحاڵی مانا بە ژیان دەبەخشێت و ئەبێتە هۆی شایی ڕۆح و تەندروستی و زیادبوونی تواناییەکان. هۆکارگەلێکی زۆر دەتوانێت شاییەک پێک بێنێت وەکوو سەرکەوتن لە ژیان، بە دەست هێنانی شتێک کە بە ماوەی زۆرێکەوە چاوەڕوانی دەکەیت، لە ناوبردنی بەربەستراوەکان، نەخۆشی و کێشەکان و … . گرینگترینی ئەو هۆکارانەی کە ئەبێتە هۆی خەم و ناڕەحەتی و بە سەر مرۆڤدا زاڵ ئەبێت، کارەساتی ناخۆش و چاوەڕوان‌نەکراوییەکانی بچووک و گەورەیە کە هەندێ‌جار لە ژیانیان ناهومێدیان دەکات. دیتنەوەی خۆشەویستە لە دەست‌چووەکان، هەموویان بابەتگەلێکن کە ئێرنێست‌هاس لە وێنەی گەڕانەوەی بە دیل‌کراوەکان و بە نیشاندانی ژنێکی بەساڵاچوو و بە پاڵتاوێکی بارانییەوە و بە دەست‌گرتنی وێنەی منداڵەکەی دەخاتە ڕوو.\nهاس بە خەریک‌بوون بە سەر بابەتی ”گەڕانەوەی دیلە جەنگییەکان” تێدەکۆشێت لە گۆشەیەکی جیاوازەوە سەیری خەسارەکانی شەڕ بکات. لەم وێنەیەدا ژنێک ئەبینین کە لە نێوان چەندین سەربازی گەنجدا، وێنەی سەربازێکی لاو پیشان ئەدات. ڕوخسارە خەمبارەکەی پڕ لە تکا و پاڕانەوەیە. پاڕانەوەیەک بۆ دیتنی وێنەی منداڵەکەی، بەڵام بێجگە لە وێنەگەرەکە کەسێکی‌تر سەیری وێنەکەی ناکات. سەربازە گەنجەکەی بەرامبەر وێنەکە بەهۆی گەڕانەوەی تەندروست و سەرکەوتووانە شاگەشکەیە و بەبێ ئاوڕدانەوە لە ژنە خەمبارەکە تێدەپەڕێت.\nهەڵاواردنی ڕەگەزی (تبعیض نژادی)\nکەمینە یان گرووپێکی کەمینە، چەمکێکی کۆمەڵناسییە. گرووپی کەمینە گرووپێکە کەوا کە لە لایەن کەسانێکی‌ترەوە نابەرابەرییان پێ دەکرێت و لە بارودۆخێکی نالەباردا ئەژین. ئەندامی‌گرووپە کەمینەکان بە جۆرێک هەستی‌هاودڵی و هۆگرایەتییەکی بەتینیان پێکەوە هەیە. لە ئاکامدا هەستی ئەمەگناسی و هۆگرایەتییەکی‌هاوبەش لە نێوانیاندا زۆرە. زۆربەی ئەندامی‌گرووپە کەمینەکان، تا ڕادەیەک لە زۆربەی ئاپۆرەکان جیان و لە گەڕەک، شار و ناوچەگەلێکی تایبەت لە وڵاتەکان کۆ دەبنەوە. تاقمە کەمینەییەکان بریتییە لە کەمینەی قەومی‌و ڕەگەزی و دینی و مەزهەبی و زۆربەیان ستەم و نابەرابەرییەکی زۆریان لێ دەچێت و ئەم کەمینە لە زۆرینەیان جیایان دەکەنەوە و پێداویستی و ئاسوودەییەکی کەمێکیان هەیە. لە وێنەی ئەلویت ئارویت دوو ئاخۆرێک لەو وێنەکە دەبینین. یەکێک بۆ سپی‌پێستەکان و ئەو‌ی‌تریان بۆ ڕەش‌پێستەکانە. ئەم تەنیشتە دژایەتییەکی گەورە پیشان ئەدات، دژایەتییەک کە سووکایەتییەکی گەورەی لەگەڵدایە و ئەمە نیشان لە ستەمێکە کە بە کەمینەی ڕەشەکان دەچێت.\nشێوازی تەنیشتەکان تەنیا تایبەت بە وێنەگەری نییە، لە فەلسەفە و ئەدەبیات بۆ ئاوەزی چەمکێک، دژایەتی ئەو چەمکە لێکۆڵینەوە دەکەن. بۆ نموونە بۆ ئاوەزی تاریکی، پێویستمان بە ناساندنی ڕووناکییە. شێوازی تەنیشتەکان لە وێنەگەریدا گرینگترین و بەکەڵک‌ترین شێوازەکانە کە دڵڕفێن و بەهێزترین دژایەتی لە عەناسوری وێنەکاندا نهێنی و نادیارە. ئێستا ئەم دژایەتییە لە بناغە و هەندێ‌جاریش لە ناوەرۆکیدا بەرچاوترە. هەندێ لە وێنەگەران وەکوو ئەلویت ئەرویت ناوەرۆکی وێنەکانیان بەپێی ئەم بنەمایە دادەنێن و تەنیشتی شێوازی سەرەکی لە وێنەکانیاندا هەیە؛ بەڵام هەندێ‌جار تەنیشت بابەتی سەرەکی نییە و بەشێکی لە ناوەرۆک و لە مانایەکی وێڕایی و زەینی کە دەتوانین بیبینین. بەگشتی شێوازی تەنیشت لە وێنەگەریدا توانا و هێزی ئەوەی هەیە کە مانا بە وێنەکان ببەخشێت و هەندێ‌جاریش بینەر وەها ڕادەچڵەکێنێت کە سەرنج و ڕاکێشانێکی زۆر دروست دەکات و لە ئاکامدا ئەبێتە هۆی بەهێزبوونی وێنەکە.\nکیم، اریک، عکاسی خیابانی، ترجمه‌ی شاهین غفاری، نشر تیسا، ١٣٩٥\nفریمن، مایکل، چشم عکس، ترجمه‌ی زهرا ریحانی‌منفرد، ملیحه قربان‌زاده، تهران، نشر آبان، ١٣٩٤\nحسینی‌راد، عبدالحمید، مبانی هنرهای تجسمی، تهران، ١٣٨٩\nئەلویت ئەرویت ئیکۆ هۆیز ئێرنێست هاس ئێستیڤ مەک کوری بەهمەن تەخت‌مینا تەنیشت لە وێنەگەریدا جووڵە و دژە جووڵە دایان ئاربووس ڕەش و سپی ڕەنگە گەرم و ساردەکان شەڕ و منداڵ فەرهاد موتاعی ڤیلیام کلاین ماریۆ جاکومێلی هونه‌ری وێنه‌گری ویویان مایر وێنە یوجین ئێسمیت\t2018-01-04\nبرچسبئەلویت ئەرویت ئیکۆ هۆیز ئێرنێست هاس ئێستیڤ مەک کوری بەهمەن تەخت‌مینا تەنیشت لە وێنەگەریدا جووڵە و دژە جووڵە دایان ئاربووس ڕەش و سپی ڕەنگە گەرم و ساردەکان شەڕ و منداڵ فەرهاد موتاعی ڤیلیام کلاین ماریۆ جاکومێلی هونه‌ری وێنه‌گری ویویان مایر وێنە یوجین ئێسمیت


ژینگە پێویستی بە پاراستن و چاككردن و گەشەپێدانی بەردەوامەر\nعه‌بدولره‌حمان سدیق March 16, 2022 وتار و بیروڕا\nئەركی پاراستنی ژینگە و چاككردنی، ئەركێكی نیشتمانی و مرۆییە، لە هەمانكاتیشدا ئەركێكی ناوخۆیی و جیهانییە، هەروەك ئەركی تاك و كۆمەڵگەشە لە هەمان كاتدا، چونكە بە دەركەوتنی شوێنەوارە نەرێنییەكانی پێشكەوتنی مرۆڤ لە بواری پیشەسازی و بیناسازی و داهێنانی چەندین مەكینە و دروستكردنی زۆرێك لە كارگە و زیادبوونی لە ڕاددەبەدەری هۆكارەكانی گواستنەوە، زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان، بەكارهێنانی بێ سنووری پێكهاتەكانی ژینگە، گوێنەدان بە چارەنووسی نەوەكانی ئایندە، زیادبوونی زۆری ڕووبەری خانووبەرە، كەمبوونەوەی ڕووبەری سەوزایی، كشانی ئاسۆیی شارەكان، زیادبوونی دەنگ و ژاوەژاوی كارگە و هۆكارەكانی گواستنەوە، تێكئاڵانی دیمەنە ناهۆرمۆنییەكان و تێكدانی هەستی بینین، كەمیی هۆشیاریی ژینگەیی و بایەخنەدان بە شوێنەوارەكانی پڕۆژە ئەنجامدراوەكان و...هتد، هەموو ئەمانە پاڵی بە زۆرێك لە توێژەر و كاربەدەست و هاوڕێیانی ژینگەوە ناوە كە لە ئاست ئەم كێشە زۆرانەدا هەڵوەستەیەك بكەن، بۆیە دەنگی ناڕەزایی و هاواری ترسناكیی و ئاگاداركردنەوە لە زۆر لاوە بڵند بووەتەوە.\nبۆ بەرجەستەكردنی ئەم خەمخواردنە، تا دێت دەستە و كۆمەڵە و گرووپ و لێژنە و وەزارەتی تایبەت بە ژینگە لە وڵاتان دێنە ئاراوە، بە جۆرێك كە ڕۆژ نییە لە دەزگاكانی ڕاگەیاندن، یان گۆڤار و بڵاوكراوە تایبەتەكانەوە باس لە پیسبوونی ژینگە و مەترسییەكانی پیسبوونی نەكرێت.\nوڵاتی ئێمە و هەرێمی ئێمەش لە سایەی دەستكردن بە پەرەپێدانی فراوان واچاوەڕوان دەكرێت، لە ماوەی ساڵانی داهاتوودا بە شێوەیەكی بەرچاو گرفتەكانی پیسبوونی تێدا دەربكەوێت، پاش گۆڕانی بەرەو ژینگەیەكی پیشەسازی و پڕبوونی شارەكانی بە دانیشتووان و شەقامەكانیش بە هۆكارەكانی گواستنەوە و زیادەڕەوی لە بەكارهێنانی سامانی سرووشتی و بەكاربردنی بێ پلانی زانستی و ئاستێكی بەرزی هۆشیاریی ژینگەیی و ژینگەی ڕۆشنبیریدا.\nپسپۆڕان و كاربەدەستانی بواری ژینگە ئەمڕۆ لە جاران زیاتر ئەركی هۆشیاركردنەوە و ئامادەكردنی باس و لێكۆڵینەوە و ئەنجامدانی ئەو میكانیزمەیان دەكەوێتە ئەستۆ، كە دەتوانرێت بە هۆیانەوە شوێنەوارەكانی ماددە پیسكارەكانی ژینگە نەهێڵن، یان كەمیان بكەنەوە.\nئەمڕۆ پیسبوونی ژینگە بووەتە یەكێك لەو هۆكارانەی كە ئاسایشی گشت جیهانی خستووەتە بەر هەڕەشە و مەترسییەوە، چونكە پیسبوونی ژینگە سنوورە سیاسی و ئیدارییە دەستكردەكان ناناسێت و، پیسبوونی پێكهێنەرەكانیشی لە هەر شوێنێكی دونیادا بێت، كاریگەریی خراپی لەسەر شوێنەكانی دیكەش لە جیهاندا دەبێت.\nئێمەش كە بەشێكین لەم دونیایە و لەسەر یەك خاك دەژین و یەك چارەنووس لەگەڵ تەواوی جیهاندا كۆمان دەكاتەوە، ئەركی سەرشانی هەر یەكەمانە بەپێی توانا و لە سنووری زانیارییەكانی خۆمان و پێگەی بەرپرسیارێتی خۆماندا، هەنگاوێك بنێین لە ڕێگەی دوور و درێژی پاراستن و چاككردنی ژینگەدا. لەم پێناوەشدا حكومەتی هەرێمی كوردستان ساڵانێك لەمەوبەر وەزارەتی ژینگەی پێكهێنا و، دواتریش تا ئێستا لە ڕێگەی دەستەی پاراستن و چاككردنی ژینگەوە، بایەخپێدانێكی بەرچاوی بە ژینگە و پێكهێنەرەكانی بووە و هەیە، هەر لەبەر ئەمەشە كە لە كارنامەی كابینەی نۆیەمدا ئاماژەی بەوە كردووە كە: «ژینگەی كوردستان گەورەترین سەرمایەی هەرێمە».\nدەستەی ژینگە كە دەستەیەكی چاودێری و هەماهەنگیی ژینگەییە و كار دەكات لەسەر (هەڵسەنگاندنی كاریگەرییە ژینگەییەكان و پرسی ڕەزامەندیدان و چاودێریكردن) و (هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەت و دەستە جێبەجێكارەكان) و (بڵاوكردنەوەی هۆشیاریی ژینگەیی)، كار دەكات بۆ ئامانجەكانی لە هەر سێ چەمكی (پاراستن، چاككردن، گەشەپێدانی بەردەوام) و بە ئامرازەكانی وەك (هۆشیاری، یاسا، تەكنۆلۆژیای نوێ)، هەماهەنگیی زۆر و بەردەوامی لەگەڵ دامەزراوە فەرمییەكان هەیە، وەك:\n1. سەرۆكایەتیی دیوانی ئەنجومەنی وەزیران.\n2. لێژنەی تەندروستی و ژینگەی پەرلەمانی كوردستان.\n3. وەزارەت و دەستە جێبەجێكارەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان.\n4. كونسوڵ و شاندی وڵاتان.\n5. میدیا و ڕاگەیاندن و هۆشیاریی ژینگەیی.\n6. وەزارەتی ژینگەی عێراق.\nبە شێوازێكی وردتریش دەستەی ژینگە لە ماوەی ڕابردوودا هەنگاوی جۆریی زۆری ناوە، وەك:\n1. پێكهێنانی یۆردی ڕێكخراوە ژینگەییەكان لەسەر ئاستی پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆكان.\n2. كاراكردنەوەی ئەنجومەنی پاراستن و چاككردنی ژینگەی هەرێم كە لە سەرۆكی دەستەی ژینگە و دوو شارەزا و نوێنەرانی ژینگەی پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆكان و بەڕێوەبەرە گشتییەكان لە 14 وەزارەتی حكومەتی هەرێم پێك دێت.\n3. كاراكردنی پەیڕەوی پارێزراوە سرووشتییەكان. ئەنجومەنی وەزیران لە 14/9/2021 سەرۆك و ئەندانی لێژنەی باڵای بۆ دیار كرد، بەپێی ماددەی 3 لە پەیڕەوی ژمارە 9ی ساڵی 2011ی پەیڕەوی پارێزراوە سرووشتییەكان.\n4. دیاركردنی ڕۆژی ژینگە لە هەر پارێزگا و ئیدارەیەكی سەربەخۆدا بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكان.\n5. قەدەغەكردنی بەكارهێنانی دەبەی پلاستیكیی ئاو و جگەرەكێشان لە نێو بینای دەستە و فەرمانگەكانی ژینگەدا و، تەنیا بەكارهێنانی ئاوی خاوێنی نێو ساردكەرەوە و پەرداخی لە كارتۆن دروستكراو بۆ ئاو و چا و قاوە، كە بە ئاسانی شی دەبنەوە.\n6. بەخشینی دەسەڵات بە بەڕێوەبەری فەرمانگەی ژینگەی پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆكان لە پڕۆژەكانی وەبەرهێنان، ئەوانەی كە دەكەونە پۆلێنی (أ)ـەوە لە ڕێنمایی ژمارە 1ی ساڵی 2013 بەپێی یاسا و ڕێنماییەكان.\n7. ئامادەكردنی پەیامنێری ژینگەیی لە كەناڵە دیارەكانی میدیا لە ڕێگەی خولی ڕاهێنانەوە.\n8. تەرخانكردنی ئەمساڵ بۆ چالاكییەكانی هۆشیاركردنەوەی ژینگەیی لە ناوەندەكانی خوێندندا.\n9. بەردەوامیی پڕۆژەی پشكنینی هەوا و پێداچوونەوە بە یاسا ژینگەییەكان لە ڕێگەی پڕۆژەیەكی ڕێكخراوی (جی ئای زێد)ی ئەڵمانییەوە.\n10. داواكردن لە وەزارەتی داد بۆ پێكهێنانی دادگای ژینگەیی، یان هەبوونی دادوەری ژینگەیی لە هەر دادگایەكدا.\n11. پڕۆژەی بەتایبەتكردنی سەیرانگا و شوێنە گەشتییارییەكان بۆ خاوێنیی بەردەوام و زیادكردنی داهات و دابینكردنی هەلی كار.\n12. دابینكردنی هەلی كار بۆ دەرچووانی بەشی ژینگە لە پڕۆژەكانی كەرتی تایبەت.\n13. زیادكردنی داهاتی حكومەت لە ڕێگەی هێنانەوەی ئامادەكردنی ڕاپۆرتی هەڵسەنگاندنی كاریگەریی ژینگەیی بۆ فەرمانگەكانی دەستەی ژینگە.\n14. پێكهێنانی ئەنجومەنی ژینگە لەسەر ئاستی پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆكان.\nژینگە پێویستی بە پاراستن\nچاككردن و گەشەپێدانی


بەیانی لێژنەی وەرگرتنی گەنم کۆدەبێتەوە\n2020-05-17 [08:04 AM]\nبەڕێوبەری ڕاگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، بەیانی دووشەممە ١٨ی٥ی٢٠٢٠ کۆبوونەوەی لیژنەی وەرگرتنی گەنم ئەنجامدەدرێت، نوێنەری وەزارەتی کشتوکاڵی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ئەمرۆ چۆتە بەغدا و بەیانی بەشداری لە کۆبوونەوەکەدا دەکات.\nئاوارە حەمید، بەڕێوبەری ڕاگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە ئاژانسی ھەواڵی زاگرۆسی راگەیاند: دوای ئەوەی لە ماوەی رابردوودا وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو بە سەرۆکایەتی شاندێکی بالا کە پێکھاتبوون لە وەزیری کاروباری ھەرێم و بەغدا لەگەل ژمارەیەک بەرێوەبەری پەیوەندیدار سەردانی بەغدای کرد، لە سەردانەکەدا لەگەل سەرۆکۆمارو وەزیری بازرگانی عێراق کۆبوونەوە داوایان لێکرابوو کە جیاوازی نەکرێت لە نێوان ھەرێمی کوردستان و خوار و ناوەراستی عێراق، ئەوانیش باسیان لەوە کردبووە کە جیاوازی دەکرێت.\nبەڕێوبەری ڕاگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان گووتی: دوای گەرانەوەی شاندەکە لە بەغدا، وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو نوێنەرەکیان راسپاردووە لە سەر ئاستی بەرێوەبەری گشتی بۆ ئەوەی نوێنەرایەتێ وەزارەتی کشتوکاڵ بکات لەگەل وەزارەتی کشتوکاڵ و ئاوی عێراق، ھەروەھا لە وەرگرتنی گەنمی جووتیاران لە ساڵانی رابردوودا عێراق رێژەیەکی کەمێ وەرگرتووە لە جووتیارانی بە جۆرێک لە خوارو و ناوەراستی عێراق بەرێژەی سەداسەد گەنم لە جووتیاران وەرگیراوە، لەکاتێکدا ٤٠٠ ھەزار تەن گەنم لە جووتیاران وەرگیراوە بەلام بەرھەمی جووتیاران ھەرێمی کوردستان زیاترە لە ملیۆنێک تەنە.\nھەروەھا ئاوارە حەمید، بەڕێوبەری ڕاگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ئەوەشی بۆ ئاژانسی ھەواڵی زاگرۆسی خستەروو، کە بەیانی دووشەممە ١٨ی٥ی٢٠٢٠ کۆبوونەوەی لیژنەی وەرگرتنی گەنم ئەنجامدەدرێت، نوێنەری وەزارەتی کشتوکاڵی حکومەتی ھەرێمی کوردستان ئەمرۆ چۆتە بەغدا و بەیانی بەشداری لە کۆبوونەوەکەدا دەکات، پەیامی وەزارەتی کشتوکاڵیش ئەوەیە کە ھیچ جیاوازیەک لە نێوان جوتیارێکی ھەولێر و بەسرادا نەکرێت، چونکە ئێمە پێمان وایە ئەو رێژە گەنمەی لە جووتیارانی کوردستان وەردەگیتێت زۆر زۆر کەمە بۆیە بەھەر شێوەیەک بێت پێداگیری لەسەر ئەوە دەکەین کەوا زیاتر لە ملیۆنێک تەن گەنمان لێوەربگیرێت.