كودتا به ناوبانگه‌كانى مێژوو ئه‌رشیڤی خه‌بات مێدیا\nكودتا به ناوبانگه‌كانى مێژوو\nباس كردنى ئه‌م كودتایانه ته‌نیا به له‌به‌ر چاوگرتنى كاردانه‌وه‌یان له سه‌ر چاره‌نووسى وه‌لاته‌كان دانراوه.\nله ژماره‌یێك له وه‌لاتانى وه‌ك توركیه سێ كودتاى سه‌ربازى رووى داوه كه له‌م نووسراوه‌دا به دوو كودتا ئیشاره كراوه. هه‌روه‌ها له وه‌لاتانى وه‌ك ئه‌مریكاى باشوور (ئه‌مریكاى لاتین) وه‌ك بولیوى یان ئارژانتین، كه مێژووێكى دوور و درێژیان له كودتادا هه‌یه، كه زه‌مانێك له‌باره‌ى وه‌لاتانى ئه‌مریكاى باشوور به گاڵته‌وه ده‌یان گووت: هه‌ر ژنراڵێك به‌یانى زووتر له خه‌و هه‌ستێ، به كودتا خۆى ده‌سه‌پێنێ به سه‌ر ده‌سه‌لاتدا. به‌لام ئه‌م نووسراوه ناتوانێ هه‌موو كودتاكان بخاته رِوو.\nكوده‌تاى ناپلئون بناپارت\nیه‌كه‌مین كودتاى رۆژگارى نوێ، ده‌گه‌رێته‌وه بۆ ساڵى ١٧٩٩ له فه‌رانسه و به كودتاى (هه‌ژده‌یه‌مى برمر) ناسراوه. شۆرشى فه‌رانسه جیایی دین و ده‌وڵه‌تى به ده‌سه‌لات گه‌یاند، رۆژمێرى مه‌سیحى گرگورى هه‌ڵوه‌شانده‌وه و رۆژمێرى شۆرشى فه‌رانسه یان رۆژمێرى كۆمارى له جێگه‌ى دانا. برومر ناوى یه‌كێك له مانگه‌كانى رۆژمێرى نوێ بوو و هه‌ژده‌یه‌مى برومر به‌رابه‌ره له‌گه‌ڵ نۆیه‌مى نوامبرى رۆژمێرى گرگورى.\nئه‌م كودتا به خاڵى كۆتایی له شۆرشى فه‌رانسه و سه‌ره‌تاى حكومه‌تى تاكه‌كه‌سى ناپلئون بناپارت ناوده‌به‌ن. له ساڵى ١٧٩٩دا ده‌وڵه‌تى شۆرش له‌گه‌ڵ كۆسب و چه‌ڵه‌مه‌ى ئابوورى و نیزامى زۆر به‌ره‌ورِوو بوو. مه‌ترسى كودتاى لایه‌نگرانى پاشایه‌تى و ژاكوبنه‌كانى نوێ زیادى كردبوو. به‌لام نوئیل ژوزف سیس، یه‌كێك له ئه‌ندامانى هه‌یئه‌تى سه‌رۆكایه‌تى ده‌وڵه‌تى ئینقلاب، رایگه‌یاند كه فه‌رانسه پێویستى به شمشێرێكى تیژه. ئه‌و لایه‌نگرى پیاوێكى به‌هێز بوو كه به توند و تیژى ده‌سه‌لاتى كۆمارى له فه‌رانسه‌دا جێگیر بكا.\nبه گه‌رانه‌وه‌ى ژنراڵ ناپلئون له میسر، ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ى ره‌خساند. له هه‌ژده‌یه‌مى برومرى ساڵى ١٧٩٩ پارڵمانى نه‌ته‌وه‌یی به بیانووى كودتاى ژاكوبنه‌كانى نوێ، جێگه‌ى خۆى گواسته‌وه بۆ كۆشكى سن كلود له ده‌ره‌وه‌ى پاریس. نه‌یارانى ناپلئون له هه‌یئه‌تى سه‌رۆكایه‌تى لادران و ئاسایشى پاریس به ناپلئون و سوپاكه‌ى سپێردرا.\nله نۆزده‌هه‌مى برومردا ده‌وڵه‌تى شۆرش به كرده‌وه رێبه‌رى نه‌بوو. ئه‌ندامانى هه‌یئه‌تى سه‌رۆكایه‌تى یان گیرابوون یان لادرابوون. سه‌ربازه‌كانى ناپلئون كۆشكى سن كلودیان گه‌مارۆدا. نوێنه‌رانى پارڵمان له‌گه‌ڵ گۆرِانى قانوونى بنه‌رِه‌تى و سپاردنى ده‌سه‌لات به ناپلئون نه‌بوون و قسه‌كردنى ناپلئون له به‌رانبه‌ر نوێنه‌رانى ئه‌نجومه‌نى ٥٠٠ كه‌سى دا به شیعارى مه‌رك بۆ دیكتاتۆر شكستى هێنا.\nلویی بنارت براى ناپلئون كه ئه‌ندامى ئه‌نجومه‌نى ٥٠٠ كه‌سى بوو، چووه پاڵى و سه‌ربازه‌كانى ئاگادار كرده‌وه كه ناپلئون هه‌رِه‌شه‌ى مردنى لێ كراوه. سه‌ربازه‌كان چوونه كۆشكه‌كه‌وه و نوێنه‌ره‌كانیان وه‌ده‌ر نا. له ئاكامدا له ژێر فشارى نیزامیه‌كاندا ژماره‌یێك له نوێنه‌ران ملیان به گۆرانى قانوون دا. ده‌وڵه‌تى كاتى به رێبه‌رى سێ كونسول كه ناپلئون یه‌كێكیان بوو پێك هات. له دوایی دا به‌و گۆرِانانه‌ى كه له قانووندا دروست بوو، ناپلئون بناپارت كرا به كونسولى یه‌كه‌م و له ئاكامدا توانى حكومه‌تى تاكه‌كه‌سى خۆى بسه‌پێنێ.\nله ساڵى ١٩٢٣دا له ویلایه‌تى باپرن (باواریا)ى ئاڵمان هه‌وڵێك بۆ كوده‌تا دژ به كۆمارى وایمار كرا كه له ئاكامدا شكستى هێنا. ئه‌و كوده‌تا ئادولف هیتلێر و ئه‌ریش لودندورف ناسراوه كه دوو كه‌س له رێبه‌رانى حیزبی ناسیونال سوسیالیستى ئاڵمان بوون.\nله‌و رۆژانه‌دا ویلایه‌تى بایرن مه‌یدانى بگره و به‌رده‌ى توند له نێوان راست و چه‌په‌كان له كۆمارى لاوى وایماردا بوو. چ كومونیسته‌كان و چ نازیه‌كان له‌و ناوچه‌دا به‌هێز بوون. هێزه راسته‌كان ده‌یانویست له هه‌نگاوێكدا به ناوى رێپێوان به‌ره‌و برلین حكومه‌تى وایمار بروخێنن. كاتێ كه هیتلێر و تاقمه توندره‌وه‌كه‌ى زه‌ربه‌ت (SA) له‌و ئاكسیونه‌دا خرانه لاوه، ناوبراو كاره‌ى بۆ راگه‌یاندنى شه‌رِ دژ به كۆمارى وایمار به ده‌رفه‌ت زانى.\nهیتلێر له ٨ى نوامبرى ١٩٢٣خه‌ڵكى بایرنى بۆ شۆرشێكى نه‌ته‌وه‌یی هاندا و ده‌وڵه‌تى ناوچه‌یی بایرن و كۆمارى ویمارى به بێ بایه‌خ و هه‌ڵوه‌شاوه راگه‌یاند.رێپێوانى هیتلێر و لایه‌نه‌گرانى پرِ چه‌ككراوى له ٩ى نوامبردا، له‌گه‌ڵ پۆلیسى بایرن به‌ره‌ورِوو بوون.\nشه‌رِ و پێكدادان له نێوانیان رووى دا، كه چوار پۆلیس و ١٤ نازى كوژران. هیتاێر گیرا و حیزبی ناسیونال سوسیالیست له كۆمارى وایمار قه‌ده‌غه كرا. هیتلێر له ساڵى ١٩٣٤دا له‌لایه‌ن دادگایێكه‌وه پێنج ساڵ زیندانى بۆ برِایه‌وه. ئه‌و حوكمه بۆ هه‌نگاوێك كه هیتلێر هه‌ڵى گرتبوو، به كه‌م زانراوه.\nكوده‌تا له ئیسپانیا\nله ساڵى ١٩٣٦دا ئه‌فسه‌رانى ده‌ستى راستى ئیسپانیا كوده‌تایان كرد كه بووه هۆى شه‌رِى ناوخۆ له‌و وه‌لاته‌دا. كۆمه‌ڵگاى كێشه لێدراوى ئیسپانیا له ساڵه‌كانى ده‌یه‌ى سی له سه‌ده‌ى بیسته‌مدا، مه‌یدانى شه‌رِ و پێكدادانى هێزه‌كانى راست و چه‌پ بوو. سه‌ركه‌وتنى به‌ره‌ى یه‌كگرتووى هێزه چه‌په‌كان له هه‌ڵبژاردنى فوریه‌ى ساڵى ١٩٣٦ بووه هۆى په‌ره‌سه‌ندنى كێشه‌كانى ئه‌و وه‌لاته. هێزه راست و راسته تونده‌ره‌وه‌كان پێیان وابوو به كرده‌وه ده‌سه‌لاتیان له ده‌ست داوه.\nبه كوده‌تاى ئه‌فسه‌رانى ده‌ستى راستى ئه‌رته‌ش له ١٣ى ژوئیه‌ى ١٩٣٦ بشێوى له‌و وه‌لاته به‌و په‌رِى گه‌یشت، كه له‌گه‌ڵ به‌ره‌نگارى به‌ربلاوى هێزه كریكارى و چه‌پ و ئانارشیسته‌كان به‌ره‌ورِوو بوون و له ئاكامدا شه‌رِى ناوخۆ رِووى دا. ئه‌و شه‌رِه كه له نێوان ده‌وڵه‌تى هه‌ڵبژێردراى زۆرینه و هێزه كوده‌تاچیه‌كان به رێبه‌رى ژنراڵ فرانكو له ئارادا بوو، تا ساڵى ١٩٣٩ درێژه‌ى كێشا.\nشه‌رِى ناوخۆى ئیسپانیا زوو چوارچێوه‌ى نێونه‌ته‌وه‌یی به خۆوه گرت و رێگه‌ى ده‌ستێوه‌ردانى وه‌لاته جیاجیاكانى بۆ ئه‌و وه‌لاته كرده‌وه. له ئاكامدا ئه‌و شه‌رِه به سه‌ركه‌وتنى لایه‌نگرانى فرانكو كه له‌لایه‌ن ئه‌رته‌شى ئاڵمانى نازیه‌وه پشتیوانیان لێ ده‌كرا، كۆتایی پێ هات. دیكتاتۆرى فرانكۆ تا ساڵى ١٩٧٥ له ئیسپانیا خۆى گرت.\nكوده‌تا دژ به موسه‌دیق\nكوده‌تاى ٢٨ى گه‌لاوێژى ١٣٣٢ دژ به ده‌وڵه‌تى قانوونى موسه‌دیق، یه‌كه‌م كوده‌تا له دواى شه‌رِى دووهه‌مى جیهانى و سه‌ره‌تاى زنجیره‌یێك كوده‌تا له رۆژه‌كانى ناسراو به شه‌رِى سارد بوو. ئه‌و كوده‌تایه كه به ناوى عه‌مه‌لیاتى ئاژاكس ئه‌نجام درا، یه‌كه‌مین هه‌نگاوى هاوبه‌شى رێكخراوى جاسووسیه‌كانى ئه‌مریكا و به‌ریتانیا بۆ له‌ناوبردنى ده‌وڵه‌تى دوكتور موسه‌دیق و به‌هێزكردنى ده‌سه‌لاتى حه‌مه ره‌زاشا بوو. ئه‌مریكا و به‌ریتانیا به نه‌ته‌وه‌یی كردنى پێشه‌سازى نه‌وت له‌لایه‌ن موسه‌دیقیان به زیان بۆ سه‌ر قازانجه‌كانى خۆیان له ئێران ده‌زانى.\nبه‌رێوه‌بردنى كوده‌تا له ئه‌ستۆى كرمیتروزولت جونیور بوو و دانالد ویلبور یه‌كێكى دیكه له ئه‌ندامانى سیا پشتیوانى لێ ده‌كرد. ئه‌وان به پشتیوانى لوویی هندرسون سه‌فیرى ئه‌مریكا له تاران، شایان رازى كرد كه بۆ به‌هێز كردنى پایه‌ى حكومه‌تى تاكه‌كه‌سى خۆى، موسه‌دیق وه‌لا نێ. ئه‌و هه‌نگاوه‌ى كوده‌تاچیه‌كان یه‌كه‌م جار سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو كه محه‌ممه‌د ره‌زاشا مه‌جبوور له رێگه‌ى به‌غداوه هه‌لات بۆ رۆم.\nعاقیبه‌ت له ٢٨ى گه‌لاوێژى ١٣٣٢دا كوده‌تاى سه‌ربازى به رێبه‌رى ژنراڵ فه‌زل ا... زاهیدى، به پشتیوانى CIA و MI٦ به كۆمه‌گى نارِه‌زایه‌تى لات و لووت له شه‌قامه‌كان، هێرشى نیزامیه‌كانى لایه‌نگرى شا بۆ سه‌ر ماڵى موسه‌دیق و وه‌زاره‌ت خانه و شاره‌بانى تاران، سه‌ركه‌وت.\nگرتنى نه‌یاران و سه‌ركوتى هێزه نه‌ته‌وه‌یى و چه‌په‌كان ده‌ستى پێ كرد و حه‌مه‌ره‌زاشا گه‌رایه‌وه بۆ ئێران و ده‌سه‌لاتى به ده‌ست گرته‌وه. موسه‌دیقیان له دادگایێكى سه‌ربازى دادگایی كرد و دووریان خسته‌وه.\nكوده‌تاى سه‌ربازى له توركیه\nعه‌دنان مندرس یه‌كه‌مین سه‌رۆك وه‌زیرى توركیه بوو كه به هه‌ڵبژاردنى ئازاد به ده‌سه‌لات گه‌یشت. ناوبراو له ساڵى ١٩٥٠ تا ١٩٦٠ حكومه‌تى كرد. هێندێ له كارى توندره‌وى ناوبراو له ماوه‌ى ئه‌و چه‌ند ساڵه‌دا، وه‌ك به‌شدارى ئه‌رته‌شى توركیه له شه‌رِى كوره، لاواز كردنى لاییكه‌كان له وه‌لات، سه‌ركوتى كه‌مینه‌ى مه‌سیحى به‌تایبه‌ت یونانیه‌كان هه‌روه‌ها سیاسه‌تى نادروست له به‌رانبه‌ر كورد كه لایه‌نگرى خودموختارى بوون، بووه هۆى نارِه‌زایه‌تى توند له نێو نیزامیه‌كانى توركیه‌دا.\nله ٢٧ى مه‌ى ١٩٦٠ نیزامیه‌كان به كوده‌تا ده‌سه‌لاتیان به ده‌سته‌وه گرت. رێبه‌رى كوده‌تاچیه‌كان ژنراڵ گورزل بوو كه له دوایی دا بوو به سه‌رۆك كۆمارى توركیه. مندرس و هێندێ له به‌رپرسانى حكومه‌تى دادگایی كران و له‌گه‌ڵ هێندێ له ده‌ورووبه‌ره‌كانى دا به تاوانى دروست كردنى بشێوى و دژایه‌تى یونانیه‌كان له توركیه حوكمى مردنیان به سه‌ردا سه‌پا.\nله‌گه‌ڵ بوونى فشاره نێوده‌وڵه‌تیه‌كان، مندرس له ١٧ى سیپتامبرى ١٩٦١ ئێعدام كرا. كه‌سایه‌تى مندرس تا ئێستاش له توركیه قسه‌ى له سه‌ره. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى زانستگا و فرۆكه‌خانه‌یێكى به ناوه‌وه كراوه به‌لام به هۆى سیاسه‌ته‌كانى به‌تایبه‌ت دژ به مه‌سیحیه‌كان لۆمه‌ى ده‌كرێ.\nكوده‌تاى سه‌ربازى له برازیل\nژائو گولارت سه‌رۆك كۆمارى لایه‌نگرى چاكسازى له برازیل، له ٣١ مارسى ١٩٦٤ به كوده‌تایێكى سه‌ربازى حكومه‌ته‌كه‌ى رووخا. ئه‌و كودتایه به پشتیوانى ئه‌مریكا ئه‌نجام درا كه له ئاكامدا له‌و وه‌لاته خوێنێكى زۆر رژا و بۆ ماوه‌ى ٢١ ساڵ یانى تا ساڵى ١٩٨٥ به‌رده‌وام بوون.\nگولارت ده‌یویست له برازیل دا چاكسازى بكا، به‌لام هێزه موحافزه‌كاره‌كان و زه‌وى داره گه‌وره‌كان، به كۆمه‌گى ئه‌رته‌ش رێگه‌یان له كاره‌كانى گرت و به كوده‌تاى سه‌ربازى حكومه‌ته‌كه‌یان رووخاند. ناوبراو سه‌ره‌تا بۆ ئوروگوه و له‌وێوه بۆ ئارژانتین هه‌لات. گولارت له ساڵى ١٩٧٦ به شێوه‌ى گووماناوى له ئارژانتین مرد. هۆى مردنه‌كه‌ى سه‌كته‌ى دڵ راگه‌یێندراوه، به‌لام هێندێ به‌ڵگه و شاهید نیشان ده‌ده‌ن كه ده‌رمان خوارد كراوه.\nرژیمى سه‌رهنگه‌كان له یونان\nله ٢١ ئاوریلى ١٩٦٧ له یونان كوده‌تاى نیزامى به‌رێوه‌چوو كه تیایدا ژماره‌یێك له سه‌رهه‌نگه‌كانى ئه‌رته‌ش ده‌سه‌لاتیان به‌ده‌سته‌وه گرت. له دواى كۆتایی شه‌رِى جیهانى دووهه‌م، شه‌رِى ناوخۆیی یونان له نێوان كومونیسته‌كان له‌لایێك و هێزى موحافزه‌كاره‌كان و لایه‌نگرانى پاشایه‌تى له‌لایێكى دیكه تا ساڵى ١٩٤٩ به‌رده‌وام بوو. كومونیسته‌كان له‌لایه‌ن یه‌كیه‌تى شۆره‌وى و یوگوسلاوى و لایه‌نى دیكه له‌لایه‌ن ئه‌مریكا و به‌ریتانیاوه پشتیوانیان لێ ده‌كرا.\nدكترین ترومن له ساڵى ١٩٤٧ به‌و ئامانجه په‌سه‌ند كرا تا له ده‌سه‌لاتى كومونیسته‌كان به‌تایبه‌ت له توركیه و یونان كه‌م بكاته‌وه. له دواى كۆتایی شه‌رِى ناوخۆ، یونان له‌لایه‌ن حكومه‌تێكى موحافیزه‌كاره‌وه ئیداره ده‌كرا، به‌لام هێزه چه‌په‌كان تیایدا هه‌ر وا به‌هێز بوون.\nله هه‌ڵبژاردنه‌كانى ساڵى ١٩٦٣ هێزه موحافیزه‌كاره‌كان شكستیان خوارد و به‌ره‌یێك له هێزه‌كانى میانه‌رِه‌و و چه‌په‌كان هاتنه سه‌ركار. هێزه موحافیزه‌كاره‌كان ترسى ئه‌وه‌یان بوو هێزه چه‌په‌كان ده‌سه‌لات به‌ده‌سته‌وه بگرن. له دواى ئه‌وه یونان چووه قۆناغێكى دیكه‌وه كه پرِ بوو له بگره و به‌رده‌ى سیاسى و كۆمه‌لایه‌تى. له ئاكامدا له ئاوریلى ١٩٦٧ كوده‌تایێكى سه‌ربازى له‌لایه‌ن سه‌رهه‌نگه‌كانى ئه‌رته‌شه‌وه به رێبه‌رى پاپادوپولوس به‌رێوه‌برا و دیكتاتۆرى نیزامى له یونان تا ساڵى ١٩٧٤ به‌رده‌وام بوو.\nله ١١ى سیپتامبرى ساڵى ١٩٧٣ ده‌وڵه‌تى سوسیالیست و قانونى سالوادور ئالنده سه‌رۆك كۆمارى شیلى، به كوده‌تایێكى سه‌ربازى به رێبه‌رى ژنراڵ پینووشه رووخا. ئه‌و كوده‌تایه له‌لایه‌ن ئه‌مریكاوه پشتیوانى ماڵى و سیاسى لێ ده‌كرا، كۆتایی هێنا به ته‌مه‌نى ٣ ساڵه‌ى حكومه‌تى ئالنده. له رۆژى كوده‌تادا كۆشكى سه‌رۆك كۆمارى له‌لایه‌ن هێزى هه‌واییه‌وه بوردومان كرا و ئاغاى ئالنده كه له‌گه‌ڵ ژماره‌یێك له لایه‌نگرانى تیایدا سه‌نگه‌ریان گرتبوو كوژرا.\nكوده‌تاى شیلیش یه‌كێك له په‌یامه ئاشكراكانى شه‌رِى سارد بوو. ئالنده كه بیرۆكه‌ى سوسیالیستى هه‌بوو، له هه‌ڵبژاردنه‌كانى ساڵى ١٩٧٠ى شیلى به پشتیوانى هێزه چه‌په‌كان كه به ناوى یه‌كیه‌تى خه‌ڵك كۆببوونه‌وه، سه‌ركه‌وت. ناوبراو به‌رده‌وام بوو له سه‌ر به‌رنامه‌ى چاكسازى مونتالوا و سه‌رچاوه‌كانى مسى له‌و وه‌لاته نه‌ته‌وه‌یی كرد و ئیسلاحاتى ئه‌رزى و بانگه‌كان و پێشه‌سازى گه‌وره‌ى نه‌ته‌وه‌یی كرد.\nله ساڵى ١٩٧١ فیدل كاسترۆ رێبه‌رى كوبا، چوارحه‌وتوو میوانى شیلى بوو. ئه‌و چاوپێكه‌وتنه ئه‌و ترسه‌ى لاى هێزه راست و موحافیزه‌كاره‌كان دروست كردبوو كه شیلیش به رێگه‌ى كوبادا بروا. نارِه‌زایه‌تى و دژایه‌تیه‌كان ده‌ستى پێ كرد. له نێو كه‌شاوه‌رزه‌كانیش هاندان بۆ نارِه‌زایه‌تى دژ به ده‌وڵه‌ت ده‌ستى پێ كرد.\nله ساڵى ١٩٧٢دا مه‌وادى خواردن له وه‌لاتدا جیره كرا و بووه هۆى په‌ره‌سه‌ندنى نارِه‌زایه‌تى له نێو كۆمه‌ڵگا. مانگرتنى گه‌وره ده‌ستى پێ كرد و هێزه ده‌سته راستیه‌كان بۆ لاواز كردنى حكومه‌تى ئالنده ده‌ستیان دایه ترۆر و كارى خراپ. به پێى ئاماره‌كان له كاتى حكومه‌تى ئالنده نزیك به ٦٠٠ كرده‌وه‌ى ترۆریستى و كارى تێكده‌رانه به‌رێوه‌چوو.\nله مانگه‌كانى كۆتایی حكومه‌تى دیموكراتیكى ئالنده شه‌رِ و پێكدادان و توندوتیژى به‌و په‌رِى گه‌یشت. له به‌ره‌به‌یانى ١١ى سیپتامبرى ١٩٧٣، فرۆكه شه‌رِكه‌ره‌كانى هێزى هه‌وایی به فه‌رمانى ژنراڵ پینووشه، كۆشكى سه‌رۆك كۆماریان بوردومان كرد. ئالنده و هاورێ نزیكه‌كانى له به‌رانبه‌ر ئه‌و هێرشانه‌دا راوه‌ستان. له دوایی ته‌رمه‌كه‌ى كه گوله‌یێك وه‌به‌ر سه‌رى كه‌وتبوو دۆزرایه‌وه. ده‌سه‌لاتى نیزامى له شیلى به سه‌ركوتى هێزه چه‌په‌كان ده‌ست به كار بوو. دیكتاتۆرى نیزامى پینووشه تا ساڵى ١٩٩٠ له سه‌ر كار مایه‌وه.\nكودتاى ژنراڵه‌كان له توركیه\nتوركیه له كۆتایی ده‌یه‌ى حه‌فتاى سه‌ده‌ى بیسته‌م، له بارى سیاسیه‌وه وه‌لاتێكى ئاڵۆز و تووشى ده‌یان كێشه‌ى گه‌وره‌ى ئابوورى كۆمه‌لایه‌تى بوو. تاقمه توندره‌وه راست و چه‌په‌كان توندوتێژیێكى بێ وێنه‌یان له وه‌لاتدا به‌رێوه‌ده‌برد. مانگرتنه به‌رینه‌كان توركیه‌یان فه‌له‌ج كردبوو. وادیار بوو ده‌سه‌لاتدارانى توركیه تواناى دابین كردنى ئاسایش و به‌ره‌ورِوو بوونه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ هێزه توندره‌وه‌كان نه‌بوو. ترۆره‌كانى تاقمه توندره‌وه راست و چه‌په‌كان هه‌ل و مه‌رجیان بۆ شه‌رِێكى ناوخۆیی له‌بار كردبوو. له‌و سالانه‌دا نزیك به پێنج هه‌زار كه‌س بوونه قوربانى ترۆرى تاقمه چه‌پ و راسته‌كان. له نێو قوربانیه‌كاندا ١٣٠٠ راست، نزیك به ٢١٠٠ له چه‌په‌كان و نزیك به ٣٠٠ كه‌س له هێزه‌كانى ئاسایش به‌رچاو ده‌كه‌ون.\nله ٢٧ى دیسامبرى ١٩٧٩، ناوه‌ندى فه‌رمانده‌یی ئه‌رته‌شى توركیه ووریایی به سه‌رۆك كۆمارى ئه‌و وه‌لاته‌دا. له‌و ووریاییه‌دا داوا له حیزبه جۆراوجۆره‌كانى توركیه كرابوو كه به هاوبه‌شى بۆ كۆتایی هێنان به‌و كێشه سیاسیه‌كان و توندوتیژى هه‌نگاو هه‌ڵگرن و كۆماره‌كه رزگار بكه‌ن.\nووریایی فه‌رمانده‌كانى ئه‌رته‌ش كاردانه‌وه‌یێكى ئه‌وتۆى نه‌بوو. ژنراڵ كه‌نعان ئورن سه‌رۆكى ناوه‌ندى ئه‌رته‌شى توركیه، له په‌یامێكدا بۆ رێبه‌رى سیاسى ئه‌و وه‌لاته، له‌وه‌ى كه زێدى باوباپیرانى له ده‌ریای خوێندا نوقم بووه و رِقى بێ كۆتایی و توند و تیژى به‌ره‌و له ناوچوونى ده‌با، نیگه‌رانى ده‌ربرِى. ناوبراو پارڵمانى تاوانبار كرد كه كاردانه‌وه‌ى نیه و ده‌سه‌لاتى ده‌وڵه‌تى لاواز كردوه.\nله‌و هه‌ل و مه‌رجه‌دا و له ١٢ى سیپتامبرى ١٩٨٠ نیزامیه‌كانى توركیه بۆ سێهه‌م جار كوده‌تایان كرد و ده‌سه‌لاتى ئه‌و وه‌لاته‌یان به ده‌سته‌وه گرت. پێنج ژنراڵى فه‌رمانده‌ى ناه‌وندى ئه‌رته‌ش، هێزى هه‌وایی، هێزى ده‌ریایی و ژاندارمرى، ئه‌نجومه‌نێكى ئاسایشیان پێك هێنا. ژنراڵ ئورون بوو به رێبه‌رى ئه‌و ئه‌نجومه‌نه، و له وه‌لاتدا حكومه‌تى نیزامى راگه‌یاند و حیزبی سیاسى قه‌ده‌غه كرد. ده‌وڵه‌ت هه‌ڵوه‌شایه‌وه و چالاكى سه‌ندیكاى كرێكارى و ناوه‌ند و ئه‌نجومه‌نه‌كان قه‌ده‌غه كرا.\nهه‌زاران كه‌س گیران و برانه به‌ر دادگای سه‌ربازى. ئامانجى كوده‌تاكه رووى له هێزه چه‌پ، سه‌ندیكالیست و كومونیسته‌كان بوو. حوكمى ئێعدام به سه‌ر ٥٧٠ كه‌س دا سه‌پا و به‌رێوه‌برا.\nئه‌و كوده‌تا سه‌ربازیه گۆرِانى له قانوونى توركیه‌دا كرد و سه‌باره‌ت به چالاكى ئه‌حزابى سیاسى قانوونى سه‌خت په‌سه‌ند كرا. نیزامیه‌كانى توركیه قانوونى بنه‌رِه‌تیان له مانگى نوامبرى ١٩٨٢دا خسته رفراندۆمه‌وه. ٩٢ له سه‌دى خه‌ڵك ده‌نگى ئه‌رێ یان به‌و قانوونه دا و كه‌نعان ئورن بوو به سه‌رۆك كۆمارى نوركیه.\nكوده‌تاى موشه‌ره‌ف له پاكستان\nله ئوكیۆبرى ١٩٩٩دا ژنراڵ په‌رویز موشه‌ره‌ف، به كوده‌تایێك و به‌بێ خوێنرِێژى ه‌سه‌لاتى به ده‌سته‌وه گرت و نه‌واز شه‌ریف سه‌رۆك وه‌زیرى ئه‌و وه‌لاته‌ى له كاره‌كه‌ى لابرد. له دواى زیندانى كردنى نه‌وازشه‌ریف له ماڵه‌كه‌ى، نزیك به سی هه‌زار نیزامى له ناوه‌نده گرینگه‌كانى فه‌ننى و پێشه‌سازى پاكستان جێگیركران و به كرده‌وه ئابوورى وه‌لاتیان كونترۆڵ كرد. په‌رویز موشه‌ره‌ف ٢٠ى ژوئێنى ٢٠٠١ به ره‌سمى بوو به سه‌رۆك كۆمار و فه‌رمانده‌ى گشتى هێزه چه‌كداره‌كانى ئه‌و وه‌لاته. ناوبراو له كاتى ده‌سه‌لاتدارى خۆیدا رووى له جۆرێك دیكتاتۆریه‌ت و هاوكات سیاسه‌تێكى نزیكى له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا گرتبووه به‌ر.\nناوبراو له كۆتایی حكومه‌ته سه‌ربازیه‌كه‌ى خۆیدا فشارێكى زۆرى ناوخۆیی خرابووه سه‌ر. له ١٤ى دیسامبرى ٢٠٠٣ له پیلانێك رزگارى بوو. له نوامبرى ٢٠٠٧ دا حاڵه‌تى نائاسایی راگه‌یاند و سه‌رۆكى دیوانى به‌رزى وه‌لاتى له سه‌ر كار لابرد. له دواى ترۆرى بینه‌زیر بوتۆ ئه‌حزابى ئوپزیسیون فشارێكى زۆریان خسته سه‌ر موشه‌ره‌ف كه له ئاكامدا له ئوتى ٢٠٠٨دا ده‌ستى له كار كێشایه‌وه.\nله سه‌ده‌ى بیست و یه‌كه‌م و له ماوه‌ى سالانى رابردوو له ژماره‌یێك وه‌لاتى دیكه كوده‌تاى سه‌ربازى به‌رێوه‌چووه كه هێندێكیان خوێنى تێدا نه‌رِژاو. له‌وانه ده‌توانین ئیشاره به كوده‌تاى فیجى (دووجار)، موریتانى (دووجار)، ونزوئیلا، تایله‌ند، گینه و هندوراس بكه‌ین.\nڕێکه‌وت: 2009-08-23 17:28:59


وتەبێژی فەرمی یەکێتی نیشتمانی کوردستان(سەعدی ئەحمەد پیرە) وتی" پارتی پۆستی وەزارەتە ماوەکانی کابینەکەی عادل عەبدولمەهدی بەپشکی خۆی نازانێت، بەڵکو "موخالیفە" بدرێتە یەکێتی، ئه‌م قسه‌یه‌یان له‌به‌غداد پێ وتوین پارتی ڕێگره، ئیتر بۆی گرنگ نیە ئەو پۆستە بدرێتە گۆڕان، یەکگرتوو، کۆمەڵ یا هەر لایەنێکی سیاسی تر ته‌نها یەکێتی نەبێت، ئەوەش تەنها هۆکارەکەی لەدوای هەڵبژاردنی پۆستی سەرۆک کۆمارەوەیە، پارتی ناحه‌قه، پێویسته هه‌رچی زووه كۆتایی بێت ئه‌م بابه‌ته له‌نێوان پارتی و یه‌كێتی خۆ كۆتایی دنیا نیه هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك كۆمار ئێمه و پارتی دنیایه‌ك شتمان له‌داهاتوو ماوه كه پێكه‌وه بیكه‌ن، دەشڵێت" لەلایەن "بەڕێز سەرۆک کۆماری عیراق" وە مەکتەبی سیاسی یەکێتی، هەروەها نامەیەکیشی لەلایەن بەڕێز جێگری سکرتێری گشتی یەکێتی (کۆسرەت ڕەسوڵ عەلی)ەوە بۆ عادل عەبدولمەهدی چووە،پێێان وتراوە کە ئێمە ناڕازین لەسەر ئەو بابەتە، ئەوانیش پێێان وایە دۆخێکی نادروست هەیە له‌نێوان پارتی و یه‌كێتی پێویستە چارەسەری بکەین، پارتی دەیەوێت" ئینتیقام" تۆڵه لەیەکێتی بکاتەوە و هیچ وەزارەتێکی نەبێت، ئێمە ئەوەمان بە عادل عەبدولمەهدی وت" ئەوە پارتی وایە ئەی تۆ بۆچی بۆچونت وایە؟ بەڕاستی پێمان وایە ئەگەر عادل عەبدولمەهدی بەم شێوەیە کار بکات زیان دەکات، عادل عەبدولمەهدی زۆر" مل کەچ"ە بۆ فرمانی لایەنە سیاسیەکان چونکە خۆی لەناو پەرلەمان کەسی نیە و هیچ حیزبێکی نیە، بووە بە "گوریس کێشکانە" لەنێوان لایەنە سیاسیەکاندا، هەر نەپچڕیت باشە."\nوتەبێژی فەرمی یەکێتی باسی لەوەشکرد" پێویستە ئەم بابەتە لەنێوان پارتی و یەکێتی هەرچی زووە چارەسەربکرێت، چونکە هۆکارەکەی دەزانین، کاندیدەکەی ئێمە بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار سەرکەوت" خۆ کۆتایی دنیا نیە ئیتر، ئێمە یەک دنیا شتمان لەگەڵ پارتی ماوە لەداهاتوو کە پێکەوە بین."سەعدی ئەحمەد پیرە وای وت"\nهەروەها وتی" پەرلەمانتارەکانی یەکێتی لەبەغداد ڕۆژی سێ شەممە نەچونە هۆڵی کۆبونەوە تا ڕێژەیی یاسایی ئامادەبوانی پەرلەمانتاران تەواو نەبێت چونکە ناوی کاندیدەکەی یەکێتی لەناوی کاندیدی وەزیرەکانی عادل عەبدولمەهدی نەبوو کەپێشکەشی پەرلەمانی کردبوو."\nسەعدی پیرە وتی" لەلایەن " بەڕێز سەرۆک کۆماری عیراق" وە مەکتەبی سیاسی یەکێتی، هەروەها نامەیەکیشی لەلایەن بەڕێز جێگری سکرتێری گشتی یەکێتی (کۆسرەت ڕەسوڵ عەلی)ەوە بۆ عادل عەبدولمەهدی چووە پێێان وتراوە کە ئێمە ناڕازین لەسەر ئەو بابەتە، ئەوانیش (عادل عه‌بدولمه‌هدی) پێێان وایە دۆخێکی نادروست له‌نێوان پارتی و یه‌كێتی هەیە پێویستە چارەسەری بکەین، وەک وتم ئەم دۆخە نادروستەش پەیوەندی بەناوخۆی کوردەوە هەیە کە لەنێوان پارتی و یەکێتی لەدوای هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار-ه‌وه‌یه، پارتی دەیەوێت" ئینتیقام" لەیەکێتی بکاتەوە و هیچ وەزارەتێکی نەبێت، ئێمە ئەوەمان بە عادل عەبدولمەهدی وت" ئەوە پارتی وایە ئەی تۆ بۆچیبۆچونت وایە؟ بەڕاستی پێمان وایە ئەگەر عادل عەبدولمەهدی بەم شێوەیە کار بکات زیان دەکات." عادل عەبدولمەهدی زۆر" مل کەچ"ە بۆ فرمانی لایەنە سیاسیەکان چونکە خۆی لەناو پەرلەمان کەسی نیە و هیچ حیزبێکی نیە، بووە بە "گوریس کێشکانە" لەنێوان لایەنە سیاسیەکاندا، هەر نەپچڕیت باشە" وتەبێژی فەرمی یەکێتی وای وت"\nتەوەرێکی تری گفتوگۆکەی بەشی کوردی دەنگی ئەمریکا لەسەر هۆکاری بەشداری نەکردنی ئەندامانی یەكێتی بوو لە وەفدەکەی هەفتەی پێشووتری " مەسعود بارزانی" سەرۆکی پێشووی هەرێمی کوردستان بۆ بەغداد؟ سەعدی پیرە بەم شێوەیە وەڵامی دایاوە و ڕایگەیاند" لەدوای هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماڕی عێراق پارتی و یەکێتی هیچ وەفدێکی هاوبەشیان نەماوە بۆ بەغداد ئەگەر بمانبێت لەداهاتوو دەمانبێت بەڵام تا ئێستا نەمان ماوە."\n« وەزارەتی ناوخۆ ڕوونکردنەوە دەدات سەبارەت بە داخستنی بەشی ڤی ئای پی پارتی نایه‌وێت كۆمه‌ڵ به‌شداریی له حكومه‌تی نوێی هه‌رێمدا بكات »


Hanah Hawramy 07/08/2019 - 08:29 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/كوردستانی\nوێستگەی بەرهەمهێنانی كارەبای دوكان بەهۆی زۆری تەمەنەكەیەوەو چەند كێشەیەكی تر لەمەترسیدایە.\n(ئەبوبەكر حەمەد) لێپرسراوی وێستگەی كارۆ ئاوی دوكــان ڕایگەیاند : بەداخەوە پڕۆژەكەمان تەنها یەك یەكەی كار دەكات لەكۆی پێنج یەكە تەنها دڵسۆزی و لێهاتوویی كارمەندان و ئەندازیارانمان پڕۆژەكەیان ڕاگرتووە، چونكە زیاد لە ئەركی ئیداریان كاردەكەن كە ماندوبوونیان خزمەتێكی مێژووی نیشتیمانیەو جێگەی ڕێزە.\nهاوكات ئاماژەی بەوە كردووە: پڕۆژەكە دەیان ملیۆن دۆلار داهاتی هەیەو سەرمایەیەكی نیشتیمانی گرنگە، بەڵام بەداخەوە هیچ بڕە پارەیەكی پێوست نیە بۆ نۆژەنكردنەوەو چارەسەری گرفتەكانمان، چەندین جاریش نووسراومان كردووە وەك پێوێست بەدەنگمانەوە نایەن.\nناوبراو بۆ ماڵپەڕێكی نزیك لەیەكێتی رونیشكردۆتەوە : گرفتەكانی وێستگەی كارۆ ئاوی دوكان بریتین لە نەبوونی بوجەی پێویست و كەمی كارمەندو نەبوونی خولی ئەكادیمی و زیادكردنی دەسەڵاتی ئیداری لە فەرمانگەیەكەوە بۆ بەڕێوەبەرایەتی وێستگەی كارۆئاوی دوكــان.\nجەختیكردەوە: بۆیە كارمەندان و ئەندازیارانی ئەم پڕۆژەیە داواكارن لە حكومەتی هەرێمی كوردستان و پەرلەمانی كوردستان بەهانایانەوە بچن و بەیاسا بڕێك لەو داهاتەی پڕۆژەكە، بۆ خۆی خەرج بكرێت، چونكە وەك خۆیان هێمای بۆ دەكەن بەم شێوەیە بڕوات پڕۆژەكە بەتەواوی پەكی دەكەوێت دەبێت دەرگای لێ دابخرێت.\nوێستەگەی كارۆئاوی دوكان نزیكەی نیو سەدەیە خزمەت دەكات گەر هەر پێنج یەكەكەی كاربكات چوار سەد مێگاوات كارەبا بەرهەم دێنێت.


پاش كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا؛ توركیا هه‌ڕه‌شه له كوردانی سوریا ده‌كات\nوه‌زیری به‌رگری توركیا، خولوسی ئاكار رایگه‌یاند "ده‌وترێت له منبج و رۆژهه‌ڵاتی فورات ژماره‌یه‌ك تونێڵ و چاڵ هه‌ڵكه‌ندراون. با چاڵ و تونێڵ هه‌ڵكه‌نن ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێت بابچنه ژێر زه‌وی كه كاتی خۆی هات له‌ناو ئه‌و چاڵانه ده‌یاننێژین كه هه‌ڵیان كه‌ندوون. با كه‌س گومانی له‌وه نه‌بێت".\nخولوسی ئاكار به بیری هێنایه‌وه كه هه‌ردوو ئۆپه‌راسیۆنی قه‌ڵغانی فورات و لقی زه‌یتون به سه‌ركه‌وتووانه ئه‌نجام دراون و وتی: "له پێناو هێنانه‌دی ئاشتی و ئارامی له ئیدلب، سوپای توركیا ١٢ خاڵی چاودێری ئاشتی و ئارامی داناوه و ئێستا به‌رده‌وامه له‌و كاره‌ی".\nوه‌زیری به‌رگری توركیا هەروەها له‌باره‌ی منبج و رۆژهه‌ڵاتی فوراته‌وه دوا و وتی: "ئێستا له پێشمان (بابه‌تی) منبج و رۆژهه‌ڵاتی فورات هه‌یه. له‌مباره‌یه‌وه به شێوه‌یه‌كی چڕ له كاركردنداین. ده‌گوترێت له منبج و رۆژهه‌ڵاتی فورات ژماره‌یه‌ك تونێڵ و چاڵ هه‌ڵكه‌ندراون. با چاڵ و تونێڵ هه‌ڵكه‌نن ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێت بابچنه ژێر زه‌وی كه كاتی خۆی هات له‌ناو ئه‌و چاڵانه ده‌یاننێژین كه هه‌ڵیان كه‌ندوون. با كه‌س گومانی له‌وه نه‌بێت".


دەشتی سدیق: هاووڵاتیان متمانەیان بە هەڵبژاردن نەماوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nدەشتی سدیق: هاووڵاتیان متمانەیان بە هەڵبژاردن نەماوە\nشارەزایەكی هەڵبژاردنەكان و ڕاهێنەری نێودەوڵەتی ڕایدەگەیەنێت، ئەم ماوەیەی بۆ پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن دانراوە پڕۆسەكە تائێستا ساردوسڕی پێوەدیارە.\nدەشتی سدیق شارەزا لەپڕۆسەی هەڵبژاردنەكان و ڕاهێنەری نێودەوڵەتی لەچاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ (خەڵك) ڕایدەگەیەنێت، ئەگەر لە ٤٠٪ی هاوڵاتیانی عیراق بەشدار بكەن لەهەڵبژاردن دەست كەوتە بۆ عیراق و پڕۆسەی دیموكراسی.\nخەڵك: بەڕێوەچوونی بانگەشەی هەڵبژاردن بەراورد بە هەڵبژاردنەكانی پێشوو گۆڕانی بەسەرداهاتووە؟\nدەشتی سدیق: وەكو تیمەكانی نێودەوڵەتی و ناوخۆی چاودێری هەڵبژاردنین ڕێكخراوەكەی ئێمە ئەندامە و شارەزایە لەم بوارەدا، ئێستاش لەپڕۆسەی هۆشیاركردنەوەی تاكەكانی كۆمەڵگەین بۆ ئەوەی بەشداری لەهەڵبژاردن بكەن، هەم لەچوارچێوەی تۆڕی ڕۆژ بۆ چاودێری هەڵبژاردنەكان، هەم وەك تیمی نێودەوڵەتی، ئەم ماوەیەی بۆ پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن دانراوە پڕۆسەكە تائێستا ساردوسڕی پێوەدیارە.\nخەڵك: هۆكار چیە؟\nدەشتی سدیق: چەند هۆكارێكی هەیە، لەوانە بارودۆخی كۆمەڵایەتی و ئابووری ناوچەكە، ڕازیبوون و ناڕازیبوونی دەنگدەری كوردستان و عیراقیش هەیە، لەهەمان كاتدا هاوڵاتیان توانای گوێ لێ ڕاگرتنی بەڵێنیشیان نییە، چونكە پێشریش ئەو بەڵێنانە دراون، حزب و لایەنە سیاسییەكانیش هەموو توانای خۆیان بەكاردێنن لەسەر ڕێكخستنەكانیان، چونكە دەزانن هەڵبژاردن لەسەر بنەمای بازنە بازنەیە، لەبەر ئەوەی دەزانن چەند دەنگیان هەیە لەم سنورانە، هەوڵی بەشداری زیاتری خەڵكیش دەدەن، بەڵام پێم وایە دوو هەفتەی كۆتایی پڕۆسەی بانگەشە گەرم وگوڕتر بێت چونكە نزیك دەبینەوە لە دەنگدان.\nخەڵك: پێتان وایە لایەنەكان تاچەندە پابەندی ڕێنماییەكان بوون لەكاتی بانگەشە؟\nدەشتی سدیق: تائێستا لایەنەكانی بەشدار لەهەڵبژاردن بەگشتی پابەندن، هەرچەندە لەچەند ناوچەیەكی عیراق و ناوچەدابڕاوەكان حاڵەتی سەرپێچی هەیە و دەستكاری پۆستەری لایەنەكان دەكرێ، بەڵام لەچاو هەڵبژاردنەكانی تر باشترە، لەبەر ئەوەی بانگەشە بەشێوەیەكی سست و كز بەڕێوەدەچێ، ئەمەش ڕەنگە لەگەڵ نزیك بوونەوە لەكاتێ دەنگدان ئەم حاڵەتانەش زیاتر بن.\nخەڵك: دەوترێت زۆری بازنەكان بواری ساختەكاری كەم دەكاتەوە؟\nدەشتی سدیق: لەبەهێزترین وڵاتی جیهان كە ئەمریكا بوو دەنگۆی ساختەكاری لەهەڵبژاردنەكان بڵاوبۆوە، چونكە پڕۆسەی ساختەكاری و پێشێلكاری لەپڕۆسەیەك هەر ڕوودەدات، بەڵام تاچەندە ڕێژەكە زۆرە یان كەم ئەوە گرنگە، ئومێدەوارین ئەمجارە پێشێلكاریەكان كەمتر ببنەوە تاوەكو كاریكەری لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردن نەكات، بتوانرێت بەشەفافی پڕۆسەكە بەڕێوەببرێت، كۆمسیۆن و UN و ئێمەش كارمان كردووە تاوەكو پێشێلكاریەكان لەسەرپڕۆسەی دیموكراسی كەم ببێتەوە و هەر نەبێت.\nخەڵك: تاچەند هاوڵاتیان متمانەیان بەهەڵبژاردن ماوە بۆ گۆڕانكاری؟\nدەشتی سدیق: زۆرنا، ئەگەر لە ٤٠٪ی هاوڵاتیانی عیراق بەشدار بكەن لەهەڵبژاردن دەست كەوتە بۆعیراق و پڕۆسەی دیموكراسی.\nخەڵك: چی بكرێت بۆ گەڕانەوەی متمانە، ئێوە وەك چاودێری هەڵبژادن چی دەكەن تاوەكو هاوڵاتان بەشداری دەنگدان بكەن؟\nدەشتی سدیق: سێ مانگی ڕابردوو بەخەڵكمان وتووە بەشداری پڕۆسەی دەنگدان بكەن، دەنگ دەدەی یان نا یاخود دەنگ بەكێ دەدەی ئەوە ئازادی، بەڵام بایكۆت مەكە چونكە چارەسەری هیچ ناكات، ئومێد دەكەین هاوڵاتیان بەباشی بەشداری بكەن، چونكە گرنگە بۆ گۆڕانكاری.\nرێبەرانی توركیا لەسەر كێشەی كورد مشتومڕیانە


جەژنی خاوەنکار لە کۆمەڵگەی یارساندا – KDPmedia\nHomeوتارجەژنی خاوەنکار لە کۆمەڵگەی یارساندا\nبەپێی بەڵگە و گەواهیی مێژوو، زاگرۆس هەر لە کۆنەوە مەڵبەندی ئایین، فەرهەنگ و کولتووری زۆرێک لە گەلانی ناوچەکە بووە، بەڵام دوای گەشەسەندن و سەقامگیریی ئیسلام لە کوردستان، زۆر لە ئایین و کولتوورە جیاوازەکان لەژێر کاریگەریی کولتووری زاڵدا، بە جۆرێک لەنێو چوون یان کەمڕەنگ بوونەتەوە. لەم نێوەدا، بەشێک لە باوەڕمەندانی ئایینییە زاگرۆسییەکان شانبەشانی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان، تێ‌کۆشان و نەچوونە ژێر باری ئایینی داسەپاو، بەڵکو لەسەر ئایینی دێرینی خۆیان مانەوە، کە یەکێک لەوانە پێڕەوانی ئایینی یارییە.\nئایینی یاری، نموونەیەکی ڕاستەقینەی بزاوتێکە کە بە درێژاییی زەمان و لە سەردەمانی جیاوازدا، هەر لە هووریگەرییەوە هەتا مێهرپەرستی و زەردەشتیگەری هەبووە، بزاوتێک کە لە سەدەی حەوتی کۆچییەوە گەشەی زیاتری کردوە.\nیارسان خاوەنی فەلسەفە و ڕوانگەی مرۆڤدۆستییە، باوەڕی بە دونیای پاش مردن و هەستانەوەی دووبارە هەیە، بۆ گەیشتن بە ئازادی، حەقیقەت و مرۆڤخودایی.(1)\nسەرچاوەی یاسا و بیری ئایینی یاری دەچێتەوە سەر مەڕنۆ و لەوێوە چوارچێوە وەردەگرێ. پاشانیش خاوەنکار دەبێتە چەمکێکی نوێ و ژیان ڕەنگ‌ڕێژ دەکا و هەوڵ دەدا لە حەقیقەت بگا.\nبوونی یارسان بە هۆی ئەم ڕووداوەوە، سەلمێندراوە و سوڵتان سەهاک و یارانی لە پردیوەری هەورامان، ڕێساویاسای ئایینی یارییان داڕشتوە.\nواتا لە دوای ڕووداوی “مەڕنۆ”وە، چۆنیەتیی ژیانی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگەی یارسان ئاڵوگۆڕی بەسەردا دێ و شێوازێکی تایبەت بە خۆی وەردەگرێ. بەڵام هەتا ئێستاش تەنانەت زۆربەی خەڵک لەبەر ناشارەزایییان لە ڕووداوی مەڕنۆ و خاوەنکار، زۆر ئاگاداری حەقیقەتی ئەم جەژنە نین و تەنیا وەک جەژنێکی سادە و نەریتی چاوی لێ دەکەن.\nیارسان لە دوو وشەی “یار” و “سان” پێک هاتوە، بە واتای “یارانی پاشا”، پاشایش هاوواتای خودایە.\nیارسان بەشێک لە کوردەکانی ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان دەگرێتەوە کە ئێستا لە چەند ناوچەیەکی کوردستان و دنیادا هەن. چالاکیی هزریی یارسان پەیوەستە بە ئاشکرابوون، دەرکەوتن، ئەوین و باوەڕمەندی بە فەلسەفەی دۆناودۆنـەوە(٢).\nیارسانیش وەک گشت ئایینەکانیتر، خۆی لە پلەی حەقیقەتدا دەبینێتەوە و لەم سۆنگەیەیشەوە لێکچوون لەنێوان یارسان و ئایینەکانی دیکەدا هەیە.\nیەکەمین کەسایەتییەک کە باسی لە یارسان کردبێ بالوولی ماهیـیە کە لە سەدەی دووەمی کۆچی مانگیدا ژیاوە. دوای ئەو شاخۆشین لوڕستانی، بابا سەرهەنگ دەودانی، بابا جەلیل و بابا ناوس سەرگەتی تا سەرەتاکانی سەدەی حەوتەم، یەک لەدوای یەک، هاتوون و سەریان هەڵداوە. پاشان، سەدەیەک دواتر، سوڵتان سەهاک دێت کە دەبێتە ئامادەکاری نیزامی دینیی ئەم بزووتنەوەیە.\nبەپێی دەقە کۆنەکانی یارسان و شرۆڤەی ڕووداوەکانی ئایینی یاری و هەروەها ڕۆژژمێری کوردی، سوڵتان سەهاک دەبێ لەساڵی ٦٢٢ی کۆچی هەتاوی بەرانبەر بە ٦٤٠ مانگی و ١٢٢٠ی زایینی لە دایک بووبێ.\nیارانی سوڵتان بەپێی باڵادەستی و یەکەمینی، بەم شێوەیە دابەش دەبن:\nهەفتەن، هەفتەوانە، هەفت خەلیفە، هەفت سازچی، هەفت ئاخێوەر، هەفت گۆزەچی، هەفت سەقا، هەفت پێشکار، هەفت فەرمان، هەفت هەفت، هەفت یاری قەوەڵتاس، هەفت سەردار، بیست‌ویەک مێردی بەرزنجە، هەفتاودوو پیر، نەوەدونۆ پیر، شەست‌وشەش غوڵام، چل‌تەن، چل‌تەنان، هەزارویەک مێرد، هەزاروشەست مێرد و بێوەن بێوەنەکان.\nلەنێو یارساندا بەڕێوەبەری زاتی، دوور لە ناوچەگەری و ناوەندگەرایی دەستنیشان دەکرێ و هێز و دەسەڵات بە تاک یا بە ناوەندێک نادرێ. لە ڕاستیدا هیچ کەسێک لەم کۆمەڵگەیەدا نییە کە سەر بە گرووپ یان خانەدانێک نەبێت و تەنانەت پاشای ئافرێنەریش بەو چوارچێوەیە پابەندە.\nناوەند یان قەڵەمڕەوی ژیان و جوغرافیای مرۆییی یارسان لە پێشدا باشووری زاگڕۆس “لوڕستان، هەورامان، داڵاهۆ، کرماشان و شارەزوور” بووە، پاشان بە ناوچەکانی دیکەی کوردستان و ئێراندا بڵاو بوونەتەوە. بەشێک لە یارسانییەکان لە باشووری کوردستان دەژین. بۆ وێنە، لە خانەقین، کەرکووک، سلێمانی و هەولێر و تەنانەت لە مووسڵ و بەغدا و شارەکانی دیکەی عێراقیشدا یارسانی دەژین. یارسانی لە شارەکانی باکووری کوردستان هەن، وەک دێرسیم و سێواس. هێندێکی دیکەیش لە ڕووسیە و لە ناوچەی “ئەلیزابت پول”، لە دەوروبەری “قارس”دا نیشتەجێن. لەگەڵ دەرکەوتنی “قوشچی ئۆغڵوو” لە ناوچەی ئازەربایجان و هەروەها بە هۆی بوونی شاوەیسقولی و ڕەچەڵەکی ئەو لە تورکستان و هەروەها لە سۆنگەی بڕەو و ئاشکرابوونی ئایینی یاری لەم ناوچەیەدا، هەندێک لە یارانی تورک(٣) هۆگر و پێوەستی ئەم ئایینە بوون.\nیەکەمین پەیڤی نووسراو بە شیوەی هۆنراوە لە زمانی کوردیدا، تایبەتە بە یارسان کە بە زاری گۆرانی یا هەورامی نووسراوە.\nیارسانی هەرگیز، نەچووەتە چوارچێوەی یاسایەکەوە کە ئازادیی خۆی لەدەست بدا و لە باری فیکرییەوە یەخسیر بێ. بەکاربردنی یاساوڕێسا بەشێوازی ئەخلاقی، هەنگاونانە بۆ گەیشتن بە ئامانجی مرۆیی. بەڵام ئەخلاق لە شێوازی سەرەتاییدا بە واتای ڕیفۆرمی تاکایەتی دێت و وەک پێداویستیی هەبوونی مرۆڤ و مرۆڤایەتی خۆی پێشان دەدا. هەر ئەو مژارە دەبێتە هۆی ڕێزگرتن لە “تەواوەتی” و قبووڵنەکردنی خراپە و خراپی لە تاکەکانی کۆمەڵگەی یاریدا. ئەمەیش وەک پێداویستییەک بۆ دروست‌کردنی پەیوەندی و لێک نزیکبوونەوە خۆی دەردەخا و ئاشکرا دەبێ.\nبناغەی باوەڕی یاری، ڕێزگرتنە لە مرۆڤایەتی. ئێمە دەتوانین ڕاستیی ئەم باوەڕە لە تەوەری “خۆناسی” و “مرۆڤ‌خودایی”دا دەستنیشان بکەین کە بنەمای فیکریی ئەم ئایینەن. یارسان بەپێی فەلسەفەی دۆناودۆن، ئیمانی بەگشت بوونێک و بە باوەڕی جۆراوجۆر هەیە، هەر بۆیە هەموو “خود”ێک بە بەشێک لە خۆی دەزانێت.\nلە یارساندا مژاری مرۆڤ‌خودایی کاتێک بەسەر ڕوانگەی کەسێکدا زاڵ ببێت، بەو قەناعەتەی دەگەیەنێ کە لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانیدا بەدوای خودادا بگەڕێ. ئاکامی دڵنەرمی و هەستی یەکترویستییش لە یارساندا، دەبێتە هۆی سازدانی سەمبولێکیی “جەم”. جەم خۆی لەخوێدا، هێمایەکی ئایینیە کە هزری یەکگرتوویی و یەکبوونی یار و یاران پێک دێنێ، تا ئەو شوێنەی سیمای یار لە ڕوخساری یاراندا بە دی بکرێ.\nخاوەنکار، یانی خاوەنی کار، سێحەبی کار یا سێحەب‌کار. لە ئەدەبیاتی کوردیدا “خاوەن” بە واتای سێحەب دێت و مەبەست لە “خاوەنکار”یش ئافرێنەر و خاوەنی چەرخی گەردوونە. ئەم وشەیە هاوواتای “خودا”، “یەهووە” و “ڕۆحی پیرۆز”ە و لە کەلامەکانی یارساندا بە واتای جۆراوجۆری دیکەی وەک: “ساحیب‌کەرەم”، “پاشا”، “ساحیب‌کار”، “سوڵتانی حەقیقەت” و “شای هەورامان”یش لێک دراوەتەوە. لە یارساندا جەژنێک هەیە بە ناوی “خاوەنکار” و لەبەر ئەوەی “مەڕنۆ” وەک شوێنی ڕووداو یادی لێ دەکرێتەوە، ئەم جەژنە وەکوو جەژنی “مەڕنۆ”یش ناوی لێ دەبرێ. ئەم جەژنە بە خاتری ئامادەبوونی سوڵتان سەهاک و یارانی لە شوێنی ڕووداوەکە و سەرکەوتنی تیشک بەسەر تاریکاییدا و بوونی ڕەسمیی یارسان لە فۆرمی مرۆڤدا، وەک خاڵی وەرچەرخان و بنەڕەتیی بیرۆکەی یاری، یادی لێ دەکرێتەوە و هەموو ساڵێک لە کۆمەڵگەی یارساندا پیرۆز دەکرێت.\n“مەڕنۆ” وشەیەکی لێکدراوە، لە”مەڕ” بە واتای “ئەشکەوت” و “نۆ”یش بە واتای “نوێ” دێت کە لە ئەدەبیاتی باوەڕیی یارساندا واتای سەرهەڵدانی چەمکی نوێیە لە جیەانی بووندا.\nئەم واتایە دابەش دەبێت بەسەر چەند بەشێکی وەک: شرۆڤەی ڕواڵەتیی حیکایەتی مەڕنۆ، دەرکەوتنی چوارچێوە و یاساکانی هزری یاری و ڕۆژژمێری کوردی.\nشرۆڤەی ڕواڵەتیی حیکایەتی مەڕنۆ\nسوڵتان سەهاک بەرزنجەیی، کوڕی “شێخ عیسا”، یەکێک بووە لە گەورەکانی ناوچەکە. سوڵتان سەهاک لەساڵی ٢٦٠ی کۆچی هەتاوی لە بەرزنجەی سەر بە “عەربەت” لە پارێزگای سلێمانی لەدایک بووە.\nلەبەر ئەوەی لە باری بیر و بڕواوە کەسێکی جیاواز بووە، لە سەردەمی منداڵیدا، براکانی و خەڵکی ناوچەکە بەرانبەری نەرم‌ونیان نابن و لەگەڵی کەوتوونەتە ململانێی فیکری. پاشان لەبەر گوشار و زوڵم و زۆریی هێزە دەسەڵاتخواز و ڕادیکاڵەکان، لە ناوچەی بەرزنجەی سلێمانییەوە بەرەو هەورامان کۆچی کردوە.\nلە ڕێگە، لە نزیکی هەورامان و لە کێوی “شنروێ”ی ئێستادا، هێزێکی نەیار دوایان کەوتوون و هێرشیان کردوونەتە سەر. سوپایەک لەژێر ناوی “چیچەک”، کە پێک هاتبوون لە نەیاران و تاریکپەرستانی ناوچەکە، بە هاوکاری لەگەڵ هێزی پشتیوان کە بۆ پیلانگێڕی ڕەوانەی دەڤەرەکە کرابوون، ڕووبەڕووی سوڵتان سەهاک و یارانی بوونەتەوە. سوڵتان سەهاک لەگەڵ یارانی پەنا دەباتە ئەشکەوتێک بەناوی “مەڕنۆ” و بۆ ماوەی سێ شەو و سێ ڕۆژ لەوێ دەمێنێتەوە. لە ئەنجامی هەڵکردنی با و بۆران و گەردەلوول، سوپای چیچەک لە پاش سێ ڕۆژ تەفروتونا دەبن و لە ئاکامدا بەهۆی ڕووداو و بەڵای سرووشتی، ناچار دەبن ناوچەکە بەجێ بەێڵن.\nسوڵتان سەهاک، لە بەر ئەوەی سوپای چیچەک نەیتوانیبوو بە ئامانجی خۆی بگا و لە پلانەکەیاندا سەرکەوتوو نەبووبوون، دوای ڕۆژی سێیەم بڕیار دەدا جەژنێک بەڕێوە ببا بە ناوی جەژنی “خاوەنکار”. ئەم جەژنە، بە جەژنی “مەڕنۆ”یش ناوبانگی ڕۆیشتوە. دوای بەڕێوەچوونی جەژنەکە، سوڵتان و یارانی درێژە بە سەفەرەکەیان دەدەن و دەگەنە هەورامان.\nدەرکەوتنی چوارچێوە و یاساکانی هزری یاری\nلە ڕاستیدا “مەڕنۆ” خاڵی وەرچەرخانی هزری یارییە کە هەر بە هۆی ئەم ڕووداوەوە بوونی یارسانیش سەلمێندراوە.\nمژاری یارسان بەر لە “مەڕنۆ” تەنیا وەک ئەدەبیاتێکی باوەڕی هەبووە، ئەوەیش بەدەر لە چوارچێوەی مەدەنی، دەستووری و سیستەمی ئایینی. بەڵام دوای “مەڕنۆ” کۆمەڵگەی یارسان دەبێتە خاوەنی سیستەمی کۆمەڵایەتی و ئایینیی تایبەت بە خۆی.\nمەڕنۆ تەنیا واتای بەجێ‌هێنانی فەرزی ڕۆژوو، ڕەنج و تاقەت، پەیامی ئەوین، دوورەپەرێزی لە خۆبەزلزانی، پابەندبوون بە نەبوون و پاراستنی ڕاز نییە، بەڵکوو لە هەمان کاتدا، هەڵگری پەیام و ڕازی شاراوەییە، ئەویش لە سیستەمێکدا کە مرۆڤ بتوانێ تێیدا ڕۆحی تێکۆشان بڕەو پێ بدا و لە پێناوی بەدەستهێنانی هەبووندا لە دژی تاریکی بەربەرەکانی بکا و لە بێ‌هێزی بێتە دەر و ڕێگەی ڕاست درێژە پێ بدا.\nسوڵتان سەهاک لە هەنگاوی یەکەمدا یەکەمین دەستووری دینی و باوەڕیی خۆی لە ڕێگای ئەم چەند دێڕەی خوارەوە ڕاگەیاندوە. ئەو دەفەرمێ:\n“ڕوکـن وە دەفتەر، ڕوكــن وە دەفتەر\nڕوكــــن ئی تاريخ بنويس وە دەفـتەر\nنەی چلەی تاوسان يەرێ ڕۆ سەبت كەر\nمـــانگ و دڵی ڕاس دوازدەی سفيد پـەڕ\nيـەرێ ڕۆی يـاران چيگام بـی وە فـەڕ\nعەيد و پادشاهيم دووهەم داش ئـەسەر”\nواتە: بەپێی ئەرکانی دەفتەر، پایە و ئەرکانی ئەم مێژووە لە دەفتەردا بنووسن، لە چلەی هاویندا سێ ڕۆژ تۆمار بکە، لە مانگی نێوەڕاستدا، واتە لە چلەدا کە دنیا سپی دەبێتەوە، لە دوانزەیەم ڕۆژیدا، یاران سێ ڕۆژ لێرە بنیشنە ناو فەڕ، واتە ڕۆژوو بگرن، دووەم جەژنی پادشاهیم دەردەکەوێ. ئەو پەیڤەی سوڵتان سەهاک دواتر لەلایەن زاتدارانی دیکەوە، وەک سەرچاوە، پێداگریی لەسەر کراوە و شی کراوەتەوە.\nداب و دەستووری بەڕێوەبردنی ئەم جەژنە بەپێی کەلامەکانی یاری جۆرێکە، یارسانییەکان لە کات‌وساتی دیاریکراودا بۆ ماوەی سێ رۆژ لە بوومەلێڵدا “پارشێو” دەکەن و تا خۆرئاوابوون و دەرکەوتنی ئەستێرە بەڕۆژوو دەبن. دوای ئەم سێ ڕۆژە، جەژنی خاوەنکار یان جەژنی شاهی بەڕێوە دەچێ.\nنەریتی بەرێوەبردنی ئەم جەژنە ئاوایە کە هەر بنەماڵەیەکی یارسانی لەسەریەتی کەڵەشێرێکی تەندروست کە بتوانێ بقوولێنێ، لەگەڵ مەنێک (سێ کیلۆ) برنج کە بە ڕۆنی خۆماڵی لێ‌نرابێت، بباتە خزمەتی جەم و جەمخانە هەتا لەوێ لەلایەن سەیدەوە نزای لەسەر بخوێنرێ و پاشان بە شێوەیەکی دادوەرانە لەنێوان خەڵکیدا دابەش بکرێ. جگە لەو شتانەی کە لەسەرەوە ئاماژەی پێ کرە، “نیاز”یش دەکرێ لە هەنار، سێوی سوور و چەند شتی تریش پێک بێ و لە جەمدا ئامادە بکرێ.\nجەمی دابەشکردنی هێز و دەسەڵات، جەمی دابەشکردنی نیاز، جەمی هاریکاری و یەکیەتی پێک دێ و ئەوجا جەم‌نشینان سەرقاڵی داگیرساندنی مۆم دەبن و لەگەڵ تەمبووردا کەلام دەخوێنن.\nلە ڕۆژی جەژندا، یارانی یاری، خۆیان بۆ سەردانی یەکتر ساز دەکەن و ئەندامانی جەمخانەکان بۆ جەژنە پیرۆزە سەردانی یەکتر دەکەن. ئەم نەریتە لە لای گشت ئەندامانی کۆمەڵگەی یارسان، جێگای خۆی گرتوە.\n١) مرۆڤ‌خودایی: واتا خودا لە وجوودی مرۆڤدا خۆی نیشان بدا. خودا، خۆی لە مرۆڤ دانابڕێ و پەیوەندیی لە گەڵ دەگرێ. ڕەوانی مرۆڤ بەشێکە لە ڕەوانی خودا. هەر بۆیە خودا لە ڕێگای گەڕانی ڕەوانەوە خۆی بە مرۆڤ نیشان دەدا و مرۆڤ دەتوانێ لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بە دوای خودادا بگەڕێ. بۆ نموونە، لە یارییدا “سوڵتان سەهاک” خاوەن زاتی خودایییە.\n٢) دۆناودۆن: واتا گەڕانی ڕۆح لە دەورانێکی دیکەدا، ئاوێتەبوونی زات لەگەڵ لەشدا. مرۆڤ هەر جارە کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەم جیهانە، بە هەڵسەنگاندن لە گەڵ دەورەی پێشدا، پێشکەوتنی ڕۆحیی دەبێ. لە فەلسفەی دۆناودۆندا، مردن بریتییە لە گەڕانی ڕەوان، لە جەستەیەکەوە بۆ جەستەیەکی دیکە.\n٣) یارانی تورک مەبەست لەو تورکانەی ئازەربایجانن کە هۆگر و شوێنکەوتووی ئایینی یارین.\n– سەرنجام (کەلامەکانی یارسان)، نووسینی تەیب تاهیری، ٢٠٠٧، سلێمانی، ئەنستیتۆی فەرهەنگی کورد.\n– مێژوو و فەلسەفەی سەرنجام (شرۆڤەی فیکری و باوەڕیی یارسان)، هەمان نووسەر، ٢٠٠٩، هەولێر دەزگای موکریان.\n– ڕۆژژمێری ئاریایی کوردی، ٢٠١٠، هەمان نووسەر، هەولێر دەزگای موکریان.\n– بانگی سەرحەدان، ٢٠١٣، هەولێر دەزگای موکریان.


بیرەوەری‌یەک لەگەڵ نەمر مامۆستا مەلا خدر عەبباسی. – Giareng\nلە سێ شه‌ممه - 3 11 2015\nئەوەی لە خوارەوە نووسراوە و ئاماژەی پێکراوە، باسێکی کورتە لە ژیانی مامۆستا مەلا خدر سارتکەیی. ساڵی ١٣٧٢ ی هەتاوی لەگەڵ نەمر بەرێز مام حەسەن حەکیم‌زادە تێکۆشەری ناسراوی نێو ریزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، لە بناری قەندیل وەک سەردان چووینە بنکەی ڕێکخراوی خەبات،ی شۆڕشگێری کوردستان بۆ خزمەت مامۆستا مەلا خدر عەبباسی.\nبەرێز مامۆستا لە ژوورێکی سادە و ساکار لەگەڵ چەند کەس لە هاوبیرانی خەریکی قسەو باس و لێکدانەوەی باردۆخی ناوچە بوو، پێشمەرگەیەکی ڕێکخراوی خەبات چوونی ئێمەی ڕاگەیاند بوو، مامۆستا بە گورج و گۆڵی هاتە بەرهەیوانی ژوورەکە و لەگەڵ مام حەسەن یەکتریان لە ئامێز گرت و دواتریش منی لە ئامێزی پڕ هەست و سۆزی خۆی گرت، پێشتر لە سولێمانی لە ڕیگای “حاجی حەسەن نەجەفی” خاڵمەوە چەند جار بە خزمەتی گەیشت بووم، بۆیە دوای ئەو دیدارانە، بەرێزیان منی وەک ناسیاو و دۆست و برا و کوڕی خۆی سەیر دەکرد.\nکۆچی دوایی ئەسکەندەر محەممەدیان خەڵکی گوندی “دولکان” ی ئالانی سەردەشت


"ئەگەر بڕیارەکەی کازمی مەرزە نافەرمییەکانی هەرێم بگرێتەوە پابەند دەبین پێوەی"\nHome›هەواڵ›کوردستان›“ئەگەر بڕیارەکەی کازمی مەرزە نافەرمییەکانی هەرێم بگرێتەوە پابەند دەبین پێوەی”\nفۆتۆ/ عەلى حەمە سەعید SNN\nبەمەبەستی ڕێگریكردن لە هاوردەكردنی شمەك و كاڵا بەشێوەی نایاسایی و ڕاگرتنی بەهەدەردان، بە فەرمانی سەرۆكوەزیرانی عێراق دەروازە سنورییە نافەرمییەكانی عێراق دادەخرێن، بەرپرسێكی حكومەتی هەرێمیش ئاماژە بەوەدەكات هەركاتێک فەرمانەكە گەشتە هەرێمی كوردستان ئێمەش پێوەی پابەند دەبین.\nسمكۆ سالار، بەڕێوەبەری ناحییەی بەمۆی سەر بەپارێزگای هەڵەبجە بە SNNی ڕاگەیاند: تا ئێستا لەلایەن هیچ كەسێكەوە ئاگادار نەكراوینەتەوە بە داخستنی مەرزی پشتە، كە مەرزێكی نافەرمییە، بەڵام ئەگەر فەرمانەكەی سەرۆكوەزیرانی عێراق بەداخستنی مەرزە نافەرمییەكان بگاتە هەرێمی كوردستان و دواتر لەلایەن وەزارەتی دارایی هەرێمەوە ئاگاداركراینەوە بەداخستن ئێمەش پابەند دەبین بەداخستنی مەرزی پشتە.\nئاماژەی بەوەشكرد، لەڕووی ئیدارییەوە پۆلیسی گومرگ و پاسەوانی سنور و دەروازە سنورییەكان سەربەحكومەتی عێراقین و دەبێت پابەندی ڕێنمایی و بڕیارەكانیش بن، بۆیە تا ئەمڕۆ هیچ فەرمانێكمان لەلایەن هیچ كەس و لایەنێكەوە بەدەست نەگەیشتووە بەداخستنی مەرزی پشتە.\nلێدوانەكەی بەڕێوەبەری ناحییەی بەمۆ لە كاتێكدایە كە ئەمڕۆ مستەفا كازمی، سەرۆكوەزیرانی عێراق فەرمانی داخستنی دەروازە سنوورییە نافەرمییەكانی دەركرد، بۆ ئەومەبەستەش فەرمانی بە سەركردایەتی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكان كرد بە داخستنی دەروازە نافەرمییەكان، بەوتەی سەرۆك وەزیرانی عێراق ئەو بڕیارەش لەپێناو راگرتنی بەهەدەردان و قاچاخچییەتی دەركراوە.\nنوێترین زانیاری لەبارەی ناردنی 320 ملیار دینارەكەی بەغدا و دابەشكردنی مووچە ئاشكرا ...\nئینفۆگرافی:نرخی گرانترین 10 یاریزان لە 5 خولە گەورەکەی ئەوروپا\nلیژنەی دارایی سەرقاڵی ئامادەکردنی راپۆرتێکە لەبارەی دەروازە سنوریەکان\nیه‌كه‌م لێدوانی پیانیچ پاش گه‌یشتنی بە به‌رشەلۆنه


عێراق بڕى هه‌نارده و داهاتى نه‌وتى مانگى رابوردووى ئاشكرا كرد\nهەواڵ / ئابوری :: پێش 1 هەفتە  :: 187 جار بینراوە\nوه‌زاره‌تى نه‌وتى عێراق ئه‌مڕۆ يه‌كشه‌ممه 1ى كانونى يه‌كه‌مى 2019 بڕى هه‌نارده و داهاتى نه‌وتى مانگى رابوردووى ئاشكراكرد، شاره‌زايه‌كى بوارى نه‌وتيش ده‌ڵێت: "بارودۆخى ئێستاى عێراق كاريگه‌رى له‌سه‌ر هه‌نارده‌ى نه‌وت نه‌بووه".\nوەزارەتەکە لە راگەیەندراوێکدا ده‌ڵێت: "له مانگى تشرينى دووه‌مى رابوردوودا زياتر له 105 مليۆن به‌رميل نه‌وت هه‌نارده‌ى بازاڕه‌كانى جيهان كراوه، داهاته‌كه‌شى 6 مليار دۆلارى تێپه‌ڕاندووه".\nحه‌مزه جه‌واهيرى، چاودێر و پسپۆڕى بوارى نه‌وت له لێدوانێكدا به داوڕۆژى راگه‌ياند: به‌راورد له‌گه‌ڵ مانگه‌كانى دیکەی پێش خۆيدا مانگى رابوردوو، داهات و هه‌نارده‌ى نه‌وت كه‌مى نه‌كردووه، وه‌ك مانگه‌كانى دیکە وايه، چونكه عێراق له‌و سنووره‌دا نه‌وت هه‌نارده ده‌كات کە له‌گه‌ڵ ئۆپيك لەسەری رێككه‌وتووه.\nئاشكراشيكرد: بارودخى ئێستا و چه‌ند مانگى رابوردوو هيچ كاريگه‌ريى له‌سه‌ر ده‌ركردن و هه‌نارده‌ى نه‌وت نه‌بووه، خۆپيشانده‌ران ته‌نیا يه‌ك رۆژ بۆ چه‌ند كاتژمێرێك رێگه‌ى به‌نده‌ره ئاوييه‌كانيان گرت، به‌ڵام دواتر له‌به‌ر ئه‌وه‌ى قوت و مووچه‌ى خه‌ڵكى له‌سه‌ره ئه‌و ده‌روازه‌یەيان كرده‌وه، هه‌روه‌ك ئه‌گه‌ر خۆپيشانده‌ران رێگه‌ى به‌ندره‌كان ببه‌ستن، ئه‌وا ناتوانن بگه‌نه به‌نده‌ره‌كانى باركردنى نه‌وت له‌سه‌ر ده‌ريا، چونكه ئه‌و به‌نده‌رانه زۆر له قوڵيى ده‌ريادان.


نرخی ئەمپێرێك دیاری كرابەهۆی گەرماوە بڕیارێكی نوێ بۆ كارپێكردنی مۆلیدە ئەهلیەكان درا – تۆڕی میدیایی خەڵک\nنرخی ئەمپێرێك دیاری كرا\nبەهۆی گەرماوە بڕیارێكی نوێ بۆ كارپێكردنی مۆلیدە ئەهلیەكان درا\n2018/07/02 - 5:31 PM\nلیژنەی مۆلیدە ئەهلیەكانی هەڵەبجە كۆبوەوە و بڕیار درا لەكاتی كوژانەوەی كارەبای نیشتیمانی مۆلیدە ئەهلیەكان كارەبا دابین بكەن بۆ هاوڵاتیان، هاوكات بڕیاردرا پێویستە مۆلیدەكان پێنج كاتژمێر ئیش بكەن و 45 خولەك مۆلیدەكان بكوژێننەوە.\nلیژنەی مۆلیدە ئەهلیەكانی هەڵەبجە لە دوای كۆبونەوەی ئەمڕۆ لە كۆنووسێكدا، كە وێنەیەكی دەست (خەڵك) كەوتووە چەند بڕیارێكی دەركردووە، كە “لەبەر بەرژەوەندیی گشتی هاوڵاتیان و خاوەن مۆلیدەكانیشە”.\nبەگوێرەی كۆنووسی كۆبوونەوەكە، لیژنەی مۆلیدە ئەهلیەكانی هەڵەبجە بڕیاریداوە، لەكاتی كوژانەوەی كارەبای نیشتیمانی پێویستە مۆلیدە ئەهلیەكان كارەبا دابین بكەن بۆ هاوڵاتیان.\nجەختیشی كردۆتەوە، لەبەر بەرژەوەندیی گشتی هاوڵاتیان و خاوەن مۆلیدەكانیش، پێویستە مۆلیدەكان پێنج كاتژمێر ئیش بكەن و 45 خولەك مۆلیدەكان بكوژێننەوە، لەبەرئەوەی مۆلیدەكان توشی گرفت نەبن و هاوڵاتیانیش لەم وەرزی گەرمایەدا بێ كارەبا نەبن.\nئەوەشخراوەتەڕوو ، لەكاتی بوونی گرفت لەمۆلیدەكاندا، پێویستە خاوەن مۆلیدە دەستبەجێ، یەكێك لە ئەندامانی لیژنەی لێ ئاگاداربكاتەوە و مۆبایل نەكوژێنێتەوە، بەرنامەكەش لەم مانگەوە جێبەجێ دەكرێت.\nلیژنەی موەلیدەئەهلییەكانی هەڵەبجە، بۆ مانگی حوزەیران نرخی هەر ئەمپێرێك كاركردنی موەلیدە بە 12 هەزار تا 13 هەزار و 500 دینار دیاریكردووە، بەڵام نرخەكە لە گەڕەكێكەوە بۆ گەڕەكێكی دیكە گۆڕانكاری بەسەردا دێت.\nوەزیری دارایی دەربارەی دابەشكردنی مووچە و بانكەكان بڕیارێك دەدات\n“سیاسەتە ئابورییەكانی عەبادی عیراقییەكان زیاتر هەژار دەكات”


Kurdipedia - 02-10-2019\n📅 02-10-2019 ℹ | グループ: 日程＆イベント | 記事言語: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری ئەی ئێن ئێف نیوز - 02-10-2019\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردستان 24 - 02-10-2019\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری پوک میدیا - 02-10-2019\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری رۆژنیوز - 02-10-2019\n 📡 | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری دواڕۆژ - 02-10-2019\n➕ は、 （Hawrê Baxewan） Sep 8 2019 9:29PM上で追加しました\n👌 Denne artikkelen har blitt gjennomgått og utgitt av (M. B.) på Oct 1 2019 9:58PM\n✍ 最近の（Hawrê Baxewan）によって更新この商品： Oct 4 2019 11:11AM\n📷 写真ファイル 1.0.1 43 KB Oct 1 2019 8:47AM Hawrê Baxewan


بەرکەوتووانەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە کۆریای باشوور بە شێوەیەکی بەرچاو لەکەمیی داوە\n2020-04-06 [09:07 AM]\nژمارەی بەرکەوتووانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە کۆریای باشوور رۆژانە بۆ کەمتر لە ٥٠ کەس دابەزیوە.\nهەوڵەکانی کۆریای باشوور بە مەبەستی پێشگیری کردن لە پەرەسەندنی پەتای کۆرۆنا سەرکەوتووانە بووە. بەرپرسانی ئەم وڵاتە رۆژی ٦ی نیسان بڵاویان کردەوە، لە ٢٤ کاتژمێری رابردوودا تەنیا ٤٧ حالەتی تووشبوون بە کۆرۆنای نوێ دەستنیشان کراون.\nلە ماوەی یەک مانگی رابردوودا ئەمە یەکەمین جارە ژمارەی تووش‌بووانی نوێ لەکۆریای باشور لە رۆژێکدا لە ٥٠ کەس کەمترن. بە گوێرەی راگەیەنراوی فەرمی، هەتا ئێستا بە گشتی ١٠ هەزار و ٢٨٤ حالەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە کۆریای باکوور تۆمار کراون و ١٨٦کەسیش بەم هۆیەوە گیانیان لەدست داوە.\nکۆریای باکوور، بۆ رووبەڕووبووەنەوەی کۆرۆنا بە پەلە ستراتیجییەکی جیاوازی گرتەبەر و بە تاقیکردنەوەی رێکوپێک و قەرەنتینە و دەستنێشانکردنی تووشبوان و شوێنگرتنی سەرچاوەکانی تووشبوون، توانی بە رێژەیەکی بەرچاو پێش بە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە بگرێت.


فیلمێک سەبارەت بە ھەڵەبجە و بە رۆڵ بینینی شوان عەتووف\nبەشداریی لە فیستیڤاڵی مۆنتڕاڵ دەکا.\nفیلمی سینەمایی "چیرۆکی ئەوینداریی" سەبارەت بە ھەڵەبجە و بە رۆڵ بینینی "شوان عەتووف" بەشداریی لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی "مۆنتڕاڵ" لە وڵاتی کەنەدا دەکا.\nفیلمی سینەمایی "حکایت عاشقی" واتە "چیرۆکی ئەوینداریی" لە دەرھێنانی سینەماکاری کورد "ئەحمەد ڕەمەزانزادە" و لە بەرھەمھێنانی سینەماکاری ناوداری لوڕ "مەسعوود جەعفەری جەوزانی" سەبارەت بە کارەساتی دڵتەزێنی بۆردوومانی کیمیابارانی شاری ھەڵەبجە و بە ڕۆڵ بینینی ئەکتەری ناوداری کورد "شوان عەتووف" و ئەکتەری ناوداری سینەمای ئێران "بەھرام ڕادان" لە یەکەمین بەشداریی نێونەتەوەیی خۆیدا لە بەشی "تەرکیز لەسەر سینەمای ھەڵبژاردەی جیھان" لە میانەی سی و نۆیەمین خولی فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی "مۆنتڕاڵ" لە وڵاتی کەنەدا نمایش دەکرێت.\nبەشی "تەرکیز لەسەر سینەمای ھەڵبژاردەی جیھان" گرینگترین بەشی فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی "مۆنتڕاڵ" دوای بەشی سەرەکیی "پێشبڕکێی نێودەوڵەتی" دێتە ئەژمار کە تیایدا فیلمە گرینگەکانی سینەمای جیھان نمایش دەکرێن.\nفیستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی "مۆنتڕاڵ" بە نمایشی زیاتر لە ٤٠٠ فیلم لە سینەماکارانی ٨٠ وڵاتی جیھان لە چەندین بەشی پێشبڕکێی و دەرەوەی پێشبڕکێی، لەوانە: بەشی "پێشبڕکێی نێودەوڵەتی"، بەشی "پێشبڕکێی فیلمە یەکەمەکان"، بەشی "تەرکیز لەسەر سینەمای ھەڵبژاردەی جیھان"، بەشی "بەھرەمەندە نوێیەکان"، بەشی "دیکۆمێنتەکانی جیھان"، بەشی "سینەمای چین"، بەشی "سینەمای کلاسیک"، بەشی "فیلمە خوێندکارییەکان"، بەشی "سینەما لە سێبەریی ئەستێرەکاندا"، بەشی "سینەمای ئێمە" و چەندین بەشی دیکە لە ڕۆژانی ٢٧ی ئاب تا ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥ لە شاری مۆنتڕاڵ لە وڵاتی کەنەدا بەڕێوەدەچێت.\nستافی ئامادەکردنی فیلمی سینەمایی "چیرۆکی ئەوینداریی" بریتین لە:\nدەرھێنەر: ئەحمەد ڕەمەزانزادە، بەرھەمھێنەر: مەسعوود جەعفەری جەوزانی ـ بە ھاوبەشی ناوەندیی سینەمایی فاڕابی ئێران، نووسەرانی سیناریۆ بە ھاوبەشی: ئەحمەد ڕەمەزانزادە و مەسعوود جەعفەری جەوزانی، بەڕێوەبەری وێنەگرتن: محەمەد ئالادپووش، بەرپرسی بەرھەم: ئازیتا مۆوگویی، مۆنتاژ: نیما جەعفەری جەوزانی، بەڕێوەبەری ھونەریی سەحنە: موشکین مێھرگان، دەنگھەڵگر: ئیرەج شەھرزادی، دیزاینی میکیاژ: مەجید ئەسکەندەری، یاریدەدەری یەکەمی دەرھێنەر و بەرپرسی بەرنامەداڕێژی: ئاڕش سەجادی حوسەینی، دیمەنە تایبەتە مەیدانییەکان: موحسین رووزبەھانی، دیمەنە تایبەتە کۆمپیووتەرییەکان: ئەمیرڕەزا موعتەمیدی، موزیک: ئەڕەشک ڕەفیعی، فۆتۆگرافەر: عەلی نیک ڕەفتار، سەرپەرەستیی بەرھەم: پێژمان ھادەوی، بەڕێوەبەرایەتیی ڕاگەیاندنیی گشتیی: مەنسوور جیھانی و مەنووچێھر جیھانی، ڕاوێژکاریی دیمەنەکانی ھەڵەبجە: ئەحمەد ناتیقی و هه‌روه‌ها چەندین کەسی دیکە.\nئەکتەرەکانی ئەم فیلمە کوردییەش بریتین لە: شوان عەتووف، بەھرام ڕادان، قەتبەدین سادقی، بەھمەن زەڕین پوور، شیلان ڕەحمانی، پەیام عەلەوی، کیمیا مورادیان، محەمە بەکتاش، نەرگس ئەمینی، حوسێن ئیعتماد و چەندین ئەکتەری دیکە.\nبەڕێوەبەرایەتیی ڕاگەیاندنیی گشتیی فیلمی سینەمایی "چیرۆکی ئەوینداریی"


✌ ألان فرحان (لالش جودي) | پۆل: شەهیدان | زمانی بابەت: 🇸🇦 عربي\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Sep 3 2015 4:45AM تۆمارکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Sep 3 2015 4:45AM باشترکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 29 KB Sep 3 2015 4:45AM م. ب.


بزووتنەوەی ئیسلامی : لە پێناو یەکگرتوویی ئیسلام خوازانی هەرێم، ئامادەین بزووتنەوەی ئیسلامی هەڵوەشێنینەوە - SAHAR KURDISH (Sorani)\nبزووتنەوەی ئیسلامی : لە پێناو یەکگرتوویی ئیسلام خوازانی هەرێم، ئامادەین بزووتنەوەی ئیسلامی هەڵوەشێنینەوە\nسەرۆکی فراکسیۆنی بزووتنەوەی ئیسلامی لە پەرلەمانی کوردستانی ئێراق ڕایگەیاند کە ڕێبەرانی ئەم پارتە لە پێناو یەکگرتوویی لە نێوان پارتەکانی ئیسلامیی هەرێمی کوردستان و پێکهاتنی پارتێکی نوێ کە هەموو ئیسلامخوازان بگرێتەوە، ئامادەن گەورەترین لە خۆبوردوویی و هەڵوەشانی بزووتنەوەی ئیسلامی، ئەنجام بدەن.\nبەپێی ڕاپۆرتی کوردپرێس ، شوان قەڵادزەیی ئەندامی مه کته ب سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی لە یادداشتێک دا کە ماڵپەڕی رادیۆ نەوا بڵاوی کردەوە وێڕای ئەرێنی وەسف کردنی یەکەم دیداری پارتە ئیسلامییەکان لە هەرێمی کوردستان ، وتی : چالاکی شاندەکانی هەوڵی هاوبەش زۆر بە سستی بەرەوپێش چوە و ئەمەش ڕەنگە ببێتە هۆی هیوابڕاوی خەڵک.\nقەڵادزەیی وێڕای ڕەخنە گرتن لە هەڵوێستی یەک ساڵەی لیژنەی هاوبەشی نێوان پارتەکانی ئیسلامی هەرێمی کوردستان، وتی کە لە ماوەی یەک ساڵی ڕابردوو دەبا ئەم سێ پارتە هەڵوێست و بڕیاری جیددی و هاوبەشیان بەرامبەر ڕووداوەکان و پرسگەلێکی وەک سەربەخویی هەرێم ، کردنەوەی پەرلەمان، پاشەکەوتی مووچەی فەرمانبەران و بەڕێوەچوونی کۆپرسی سەربەخۆییان گرتبا.\nشوان قەڵادزەیی ئەندامی مەکتەب سیاسی بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستانی ئێراق وتیشی : ڕێبەرانی بزووتنەوەی ئیسلامی لە پێناو یەکێتیی نێوان پارت و ڕەوتەکانی ئیسلامی و هاتنە دی پارتێکی نوێ ئامادەی هەرچەشنە لەخۆبوردوویی و تەنانەت هەڵوەشاندنی بزووتنەوەی ئیسلامین چونکە ئەم پارتە لەسەر ئەم باوەڕەیە کە یەکگرتوویی گشت داگر و ئامادەبوون لە نێو ژومارێک تازەکار زۆر بە جێگە یە و لەلایەن شارومەندانی کوردستانی قەبووڵ دەکرێت و باشترین هەڵبژاردەیە.\nApr 17, 2017 18:57 Asia/Tehran


گەنەرال مەزلووم و ئەزموونا پەکەکێ دگەل رۆژئاڤا - دارکا مازی\nمەدیایا پەکەکێ دخوازە چ بکە؟\nرۆژئاڤاێی کوردستانێ قوربانیێن پڕ مەزن دان لێ هەیا نها ژی پاشەرۆژا وێ هێژان ژی نەدیارە، هێژان خه‌ته‌ر ل سه‌ر رەوشا وێ هه‌یه.\nڤێ دەرێ رۆژهلاتا ناڤینە، لیدەرێن وەکە «قەزافی» ل ژێر لنگان هاتن کوشتن و وەلاتێ وی هات ژ ناڤ برن و ئەگەر ڤێ یه‌كێ ئەم نەبینن و ئەم بێژن ئەمێ بەرخوەدانێ بکن و ب سەرکەڤن ئەڤ تشتەک شاشە، بەرخوەدان تشکەک مەزنە، لێ بەلێ بەرخوەدان ب تەنێ تێرا سەرکەتنێ ناکە، ژ بۆ کو مرۆڤ ژ تونەیی یێ سەرکەتنێ قازانج بک، پێویستی ب تشتێن زێدەتر هەیە: گەرەکە مرۆڤ راستگۆ بە تو دێ بکاری سەرکەتنێ چێبکی، یان تو نکاری سەرکەتنێ چێبکی، ل همبەر دوژمن ئەڤ یەک گەرەکە ب دروستی بهێت تەسبیت کرن، یێ کو تو نکاری ب بەرخوەدانا خوە وی بن بێخی ژی بەری کو تو بکەڤی شەر د گەل دا، گەرەکە تو خوە ژێ دۆر بێخی، یانی پێویستی ب سیاسەتەکە ب ڤی تەرزی هەیە، بەرەڤاژی گەر وەکە پەکەکێ کو هەر سال، سالا سەرکەتنێ ئیلان دکە و بانگەوازییا بەرخوەدانێ دکە و ب وێ کەلەجانێ خوە ژ گەل رە ددە نیشاندان و دەردکەڤە مەیدانێ د رۆژهلاتا ناڤین ده، ئێنجام وێ ببی پارتییەک کو ل چیایان هەردەم د تەنگاڤیان دە بی و دوور بی ژ سیاسەتا سەردەم و ناڤدەولەتی.\nشیرۆڤەکرنەکە وها کو مرۆڤ رۆلەکە پڕ مەزن بدە مەزلووم کۆبانی و ببێژە ڤی کەسی خوە ژ پەکەکێ دۆرخستییە ئەڤ یەک وێ شیرۆڤەیەک شاش بە\nوەها خوەیا دکە کو ب سالایە د ناڤا رێڤەبەرییا رۆژئاڤا دە، ئەڤ یەک خوەیا بوویە کو سیاسەت و رێڤەبرن ل سەر تەرزێ کادرۆیێن پەکەکێ، ب تایبەتی کادرۆیێن گرۆپا دامەزرینەر ئا پەکەکێ «گرۆپا ئەنقەرێ» سەرکەتنێ نائینە، دیار بوویە نە ب شیرۆڤەکرنا وان یا سیاسی و رێڤەبرنا وان یا پراکتیکی رۆژئاڤا نایێ برێڤەبرن و وان باش فێم کرییە ب ئەدەبیاتا کەلەجانی ولات نایێ برێڤەبرن، دخوازن پۆلتیکایەک بنگەهین و راست و دروست وەرە بکارئانین، گرۆپەک وها هەیە کو ب تەنێ ب سلۆگانان و کەلەجان و بەرخوەدانا شکلی رازی نابە، بەلکو دخوازن سەرکەتنەک مسۆگەر ب دەست بینن، ل سەر ڤێ یەکێ شەخسیەتا کو پێتر ژ هەر کەسی دەردکەڤە پێش مەدیایێ کەسەکی وەکە گەنەرال مەزلووم کۆبانی «مەزلووم عەبدی» یە کو ئەو ب ناڤ و دەنگ بوویە.\nمەزلووم کۆبانی رۆلەکە بنگەهین د دەرخستنا ئەنەکەسێ و پارتیێن نەگریدایی ب پەکەکێ ڤە ژ رۆژئاڤا هەبوویە\nشیرۆڤەکرنەکە وها کو مرۆڤ رۆلەکە پڕ مەزن بدە مەزلووم کۆبانی و ببێژە ڤی کەسی خوە ژ پەکەکێ دۆرخستییە ئەڤ یەک وێ شیرۆڤەیەک شاش بە، ژ بەر کو مەزلووم کۆبانی ب سالان د رێڤەبه‌رییا پەکەکێ دە جی گرتییە و د ناڤا پەکەکێ دە ب ئاوایەکی پراکتیکی و پێکئانینا کار و سیاسەتا پەکەکێ خوە پێشخستییە، د سالێن دەستپێکی یێن پیڤاژۆیا رۆژئاڤا دە، ل سالێن 2011-2014ان، مەزلووم کۆبانی رۆلەکە سەرەکی و بنگەهین د دەرخستنا ئەنەکەسێ و ئەو پارتیێن نەگریدایی ب پەکەکێ ڤە ل رۆژئاڤا هەبوویە، یانی مەزلووم ئەبدی «شاهین جیلۆ» نەفریشتەیەکە، وی ژی نانێ پەکەکێ خوارییە، و هەر کەس ڤێ یەکێ دزانە.\nرەغمێ ڤان کاران هەموویان ئەو خەتا پەکەکێ یا ئیدۆلۆژیک و ئەو سیاسەتا جەمیل باییک و دەردۆرێن وی کو کوردان مەهکوومی سیاسەتا رۆژهلاتا ناڤین و ئیرانێ دکە دهێتە باوەر کرن کو مەزلووم کۆبانی و دەردۆرێن وی دێ بکارن ڤێ خەتێ دەرباس بکەن و ژ ئالیێ گەلەک هێز و ئالییان ڤە جەسارەت و هێز پێ تێ دایین.\nد ناڤبەرا مەزلووم ئەبدی و رێڤەبەریا باشوور دە ژ دەرڤەی سیاسەتێ ژی پەیوەندییەک براتی و وەفاداریێ ژی هەیە\nپێشییا هەر تشتی ب پێشەنگییا ئه‌مەریکایێ، ئەو هێزێن کوالیسیۆنی کو ئەمەریکا پێشەنگییا وێ دکە، ئەم نابێژین کو پڕ ژێ باوەر دکن لێ کار و خەباتەکا وان ئا پڕ زێدە هەیە کو ئەڤ کارە وەرە ئەنجام دایین، ئەو دخوازن مەزلووم ئەبدی ژ دەرڤەی ئایدۆلۆژی و سیاسەتا پەکەکێ بدەنە پێش، د ناڤ هێزێن کوردی دە ژی هەم وەک هزبی هەم وەک شەخسی ب مەزلووم کۆبانی ب باوەرن و هەم ژی ئالیکارییا وی دکن، ئەو دەستگرتنا پەکەکێ یا هشک کو دبێژە «ئەز نەبم وێ تو تشتەک نەیێ پێکئانین»، ل شوونا وێ ئالیێ مەزلووم ئەبدی یێ کو هنەکێ سەکناندنا وی یا کوردستانی و هنەکی سەکناندنا وی یا نێزی راستیێ هەیە، د ناڤا کوردان دە سەمپاتی و حەژێکرنەک پەیدا کرییە، دیارە د ناڤا ڤان کەس و ئالییان دە رێڤەبەرییا باشوورێ کوردستانێ ژی جی دگرە، د ناڤبەرا مەزلووم ئەبدی و رێڤەبەریا باشوور دە ژ دەرڤەی سیاسەتێ ژی پەیوەندییەک براتی و وەفاداریێ ژی هەیە، رەغمێ کو دناڤبەرا وان دە جوداهی و فەرقی هەنە ژی لی د ئالیێ هەستان دە نیزی هەڤن، ژ خوە تشتێ کو د ناڤا پەکەکێ دە تونە ئەڤ هەستە بوو، د ناڤا پەکەکێ و پارتیێن دن ئێن نێزی وێ دە تو هەست و سۆزەک ژ بۆ بەرژەوەندیێن کوردی نەمابوو، ژ بەر ڤێ یەکێ ژی د ناڤبەرا مەزلووم و هکوومەتا باشوور پەیوەندی گەرمتر خوە یا دکن.\nچاپەمەنییا پەکەکێ ئەنەکەسە تەهدید کرییە یان ژی رۆژئاڤا تەهدید کرییە؟\nئەو کارێزماتیکا شەخسیەتا مەزلووم ئەبدی، پشتی کو رۆژئاڤا وەکە ناسنامه‌یا خوە یا رەسەن دیتی هنەک دەور و بەران پڕ دلگران و نەئارام دکە، بەرپرسیارێ مەدیایا پەکەکێ «فەردا چەتین» ل رۆژا 9 نیسانێ ل سەر هەسابا خوە یا تویتەرێ ژ بۆ رۆژئاڤا تشتەک نڤیساندییە کو ئەو نڤیساندنا وی نڤیسی بابەتەک پڕ گرینگە، هەر کەسێ وەها هزر دکر کو ئەڤ نڤیسینا فەردا چەتین نڤیسی ب تەنێ ئەنەکەسە هەدەف کرییە، وها نینه، ئەڤ دیتنێن فەردا چەتین وەکە گەف دهێن خوەیا کرن، لێ یێن دگەل ئەنەکەسێ هەڤدیتنێ دکن و لهەڤ دکن کادرۆیێن رۆژئاڤانە، ئەو گەف ژ بۆ سیاسەت و سازی و دەزگەهێن وێ نەژی، ئەو ژ بۆ مەزلووم ئەبدی ب خوە ژی کو رێڤەبەرێ ڤێ لهەڤهاتنێ بوویە گەفەکە.\nفەردا چەتین دبێژە: فرەنسا و ئه‌مەریکا د ناڤبەرا کوردان دە یەکیتیێ دخوازن، ئەگەر رژدییا وان هەبە ژی ئەو نکارن ڤێ یەکێ ب گرۆپەکە وەکە ئەنەکەسێ پێکبینە، لێ سەر مێزێ نە ب تەنێ ئەمەریکا و فرەنسا و ئەنەکەسە هەنە، پەیەدە ژی هەنە و ئەڤانە هەموو ژی کادرۆیێن قەدیم ئێن د ناڤا پەکەکی دە بوون، چما ئەو ل سەر وێ مێزێ نە، تشتێ فەردا چەتین ژێ پڕ ئاجز ئەڤە، دبێژە گەرەکە پەکەکە ل سەر مێزێ بە، ژ خوە پەکەکە ب خوە ژی ڤێ یەکی هەز ناکە کو ناڤێ پەکەکێ نە د ناڤ دە یە و نە ل سەر مێزێ یە، هه‌گەر هەڤدیتنەک هەبە ژی و لهەڤهاتنەک هەبە ژی ل سەر مێزێ گەرەکە وەکە هەڤدیتنێن ئۆسلۆ یێ مستەفا کاراسۆ هەبە، یان ژی کەسەکێ کو رێڤەبەرێ پەکەکێ یێ دامەزرینەر بە هەبە، یانژی یێ کو وەکە مەئموور ژ ئالیێ رێڤەبەریێ دە هاتیە شاندن ژ بۆ رۆژئاڤا وەکە «سەبری ئۆک» هەبە، لێ هوون هەر کەسێ رەخنە دکن و دبیژن بلا دکان بچووک ژی بە، لێ بلا یا من بە، یا ژ وێ خه‌رابتر هوون دکن یاکو فەردا چەتین دبێژە ئەڤە یان تۆ یا منی یان تۆ یا ئاخا ساری، مادەم چ پارتیێن دن نینە ئەو دەم ئەڤ یه‌کێتی ژی چێنابە، یانی ب راستە راست دبێژە گەر پەکەکە نەبە چ رامانەک ژ بۆ یەکێتیا د ناڤبەرا کوردان دە نینە.\nفەردا چەتین نە ب ناڤێ شەخسەکی سادە ئاخافتییە، ئەو کەسەکی گرینگە د ناڤا پەکەکێ دە، ئەو د بەرپرساتییەک گرینگ دایە، ئەو کۆردیناتۆر و رێڤەبەرێ گشت سازی و مەدیایێن سەر ب پەکەکێ ڤە یە، هەر چەند کو رێڤەبەرییا پەکەکێ یا ژوور وی برێڤە دبە ژی، لێ ئەو ب خوە ژی گەلەک رێڤەبه‌ران ب رێڤە دبە، نڤیساندن و داخوەیانییا فەردا چەتین ئەینی داخویانی یا مستەفا کاراسۆ یە، پەکەکە وەک پێشی نها وەک لهەڤهاتنا سالا 2011ان یا هەولێری و ئەو لهەڤهاتنا 2014ان یا دهۆکێ، دخوازە ئیدارەییا وێ ل دەستێ خوە بگرە و دەمی پێ قازانج بکە و ژ بۆ خوە وەکە پرەکێ بکار بینە ژ بۆ گهیشتن ب هنەک بەرژەوەندییان، دخوازە پیڤاژۆیێ ب ڤی رەنگی ب دەست بگرە و دەما کارێ وی پێ خلاس ژی بوو دێ بخوازە دیسان ڤی کاری تێک بدە، ڤێ جارێ دێ رەنگێ ڤی کاری پڕ وەرە گوهەرتن و دێ پتر قوربانییان ژ رۆژئاڤا رە پەیدا بکە.\nهشیاری ژ ئالیێ عەبدوللا ئۆجالان ڤە ژی هات، ئەڤ هشیارییە ژ بۆ ڤێ یەکێ بوو کو رێڤەبەرییا رۆژئاڤا خوە ژ مەرکەزییەت و برێڤەبرنا پارتیتی یا هشک دوور نەخە و ژ بۆ کو گەلی رۆژئاڤا ناسنامەیەک جەوهەری و سەربخوە ژ خوە رە پەیدا نەکە هشیارییا ئەولی ژ ئالیێ عەبدوللا ئۆجالان ڤە هات.\nکوردستانا رۆژئاڤا و لهەڤهاتنا پەیەدێ و ئەنەکەسێ د چاپەمەنییا پەکەکێ دە ب چاڤەک خەتەر تێ دیتن\nعەبدوللا ئۆجالان پشتی 21 سالان ل رۆژا 27 نیسانێ د وێ هەڤدیتنا کو ب تەلەفۆنێ هاتی ئەنجام دایین، د وان ئاخافتنان دە هەم د ناڤەرۆکا نڤیسینێ دە و هەم ژی د ئاخافتنا مهەمەد ئۆجالن دە، ئاخافتنێن کو ئۆجالان دەربارا رۆژئاڤا کری، پڕ بالکێشن، تشتێ هەری بالکێش ئەو گۆتن و نرخاندنن كو ئۆجالان ل سەر رۆژئاڤا کری. ئۆجالان دبێژە هنەک کەس د ناڤا هێزێن مە دە هەنە کو ب چاڤەک خراب ل من دنێرن، دکارن وەها ل من بنێرن لی رۆژەک دێ وەرە هەرکەسەک دێ بزانە ئەڤ پێنجی سالە ئەز چ دکم، ل ڤێ دەرێ هەر تشتێ ژ دەست مە و هەڤالان رە بێ کرن ئەم دکین، گەر هندەک کەس هەبن ب چاڤەک خه‌راب ل من بنێرن ئەو د رێیەکە شاش ده نە و ئەو د ناڤا ئیخانەتێ ده نە و ئەڤ رەوش ژی ب ڤی ئاوا نایێ قه‌بوول کرن.\nئەڤ گۆتنێن ئۆجالان وەکە وێ یەکی یە کو د بن عەبای رە نیشان بدەی و ئەو گۆتنا وی کو دبیژە گەر دەلیڤە چێببە ئەزێ بەرسڤ بدم، ئەڤ گۆتنە تێ وێ واتەیێ کو دێ پڕ دەلیڤە هەبن ئەز وێ بەرسڤێ بدم.\nب کورتایی کوردستانا رۆژئاڤا و لهەڤهاتنا پەیەدێ و ئەنەکەسێ د چاپەمەنییا پەکەکێ دە ب چاڤەک خەتەر تێ دیتن، نیەتا پەکەکێ وها خوەیا دکە کو ناهێلە رۆژئاڤا ژ گەلێ رۆژئاڤا رە بمینە، نها ئەڤ مژار بلا ل دەرا هانێ بمینە، گەلۆ رۆژئاڤایی دکارن ب ناسنامەیا خوە یا جەوهەری و هەرێمی خوە ل سەر لنگێن خوە راگرن؟.\nژ بۆ دیتنا به‌شا یه‌كه‌مین ڤێره كلیك بكه


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: به پێی به‌ڵگه‌نامه‌کانی ویکیلیکس، مه‌سعود به‌رزانی دەستی لەكوردستانی بوونی كەركوك\nبه پێی به‌ڵگه‌نامه‌کانی ویکیلیکس، مه‌سعود به‌رزانی دەستی لەكوردستانی بوونی كەركوك\nبه پێی به‌ڵگه‌نامه‌کانی ویکیلیکس، مه‌سعود به‌رزانی دەستی لەكوردستانی بوونی كەركوك بەرداوە ،،،، به‌ڵگه نهێنیه‌کانی ئامریکا که له‌لایه‌ن ماڵپه‌ڕی" ویکیلیکس"ه‌وه بڵاو ده‌کرێته‌وه، به‌رده‌وام ڕۆژه‌ڤی جیهانی سه‌روبن کردووه. به گوێره‌ی ئه‌و به‌ڵگانه له دیداری سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان" مه‌سعوود بارزانی" و باڵوێزی تورکیه له عێراق" موراد ئۆزچه‌لێک"دا، قبووڵ کراوه که نابێت شاری که‌رکووک وه‌ک شارێکی ته‌واو کوردستانی ببیندرێت و پێشنیاری کۆمسیۆنی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ تورکمانه‌کان کراوه. ڕۆژنامه‌ی" ئه‌لئه‌خبار"ی لوبنانی، نووسراوه‌کانی باڵوێزانی ئامریکای له 8 وڵاتی عه‌ره‌بیدا، که له‌لایه‌ن ویکیلیکسه‌وه ئاشکراکراون، بڵاو کرده‌وه. به گوێره‌ی به‌ڵگه‌کان، که له به‌غداده‌وه بۆ واشینگتۆن ڕه‌وانه کراون، به‌رێوه‌به‌رانی هه‌ولێر له سه‌ر بابه‌تی که‌رکوک پاشه‌کشه‌یان کردووه. له به‌ڵگه‌کاندا که له 24ی ژانویه‌ی 2010 نووسراوه، ئاشکرا ده‌بێت که باڵوێزی تورکیه له به‌غداد" موراد ئۆزچه‌لێک" سه‌باره‌ت به دیداری له‌گه‌ل سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستان" مه‌سعوود بارزانی" و به‌ڕێوه‌به‌رانی کورد بۆ دیپلۆماته‌کانی ئامریکا قسه‌ی کردووه. ده‌ستنیشانکراوه که له چاوپێکه‌وتنی بارزانیدا، بۆ کێشه‌ی که‌رکوک، پێشنیاری ئاواکردنی کومسیونی ڕێکه‌وتنی کورد و تورکمان بۆ ئۆزچه‌لیک کراوه و خوازراوه که باڵوێزی تورک سه‌رۆکایه‌تی لایه‌نی تورکمانی کومسیونه‌که بکات. هه‌روه‌ها بانگه‌شه ده‌کرێت که له چاوپێکه‌وتنی نێوان، ئۆزچه‌لیک و وه‌زیری ناوخۆی تورکیه، به‌شیر ئاتالای و وه‌زیری ناوخۆی هه‌رێمی کوردستان، که‌ریم سنجاریدا کوردان بۆ جاری یه‌که‌م قبووڵیان کردووه که ته‌واوی که‌رکوک نه‌که‌وێته ژێر دسه‌ڵاتداری کوردان. له به‌ڵگه‌کاندا بانگه‌شه کراوه که تورکیه بۆ که‌رکوک چووارچێوه‌یه‌کی تایبه‌تی ویستووه و له پێشنیاره‌کاندا وتراوه ،که که‌رکوک به ڕێکه‌وتنی هه‌رێمی کوردستان و ئێراق به شێوه‌یه‌کی خۆسه‌ر بۆ ماوه‌ی 10 ساڵ به‌رێوه ببرێت. سه‌رنجڕاکێشه که ئۆزچه‌لیک، بۆ ئه‌وه‌ی که بارزانی له بڕیاره‌که‌ی خۆی په‌شیمان نه‌بێته‌وه، داوای کردووه که تورکیه هاوکاری بارزانی بکات, ئا.ڕه‌نجه ڕؤوف.\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۹/۱۴/۱۳۸۹ ۰۳:۲۴:۰۰ بعدازظهر


بەرێوەبەرایەتى شارەوانى و خزمەتگوزارى و ژینگە پارێزى\nسەرۆکایەتى شارەوانى هەولێر لە چەند بەرێوەبەرایەتیەک وچەند بەشێک پێک دێت ، هەریەکەو تایبەتمەندى خۆى هەیە لە ئەنجامدانى ئیش و کاەکان ،یەکێک لە بەڕێوەبەرایەتیەکان بەڕێوەەرایەتى خاوێن کردنەوەى شارەوانییە کە پێک دێت لە پێنج بەش ، هەریەک لە هۆبانەش سیستمێکى تایبەتى هەیە بۆ کارەکانى ، لەم هۆبانەدا گرینگیەکى تایبەت بە ئیش و کارەکان دەدرێت و وەبەردەوامیش لەلایەن ئەم بەشەوە چاودێرى دەکرێت .\nبەشى خزمەتگوزارى پاککردنەوەى ناوشار /\n•کارەکانى ئەم بەشە بەدوا داچوونى کارى پاککردنەوە یە لە سنورى هەر شەش بەرێوەبەایەتى شارەوانى لە رێگاى چەند لیژنە یەکەوە بە دواداچون دەکەن بۆ کارى بەڵێندەرەکان و رێکخستنى شەقامەکان و گۆرەپانەکان وە چۆنیەتى کۆکردنەوە و گواستنەوە و فرێدانى زبڵ بۆ ئەو شوینەى کە بۆى تەرخان کراوە .\n•ئەو زبڵەى لـــــە ناو شارى هەولێر ڕۆژانە کۆ دەکرێتەوە و دەگوازرێتەوە بۆ زبڵخانەى کانى قڕژاڵە نزیکەى (2000 ) تەن دەبێت لەو شوێنە بە شێوەیەکى هونەرى بە خۆڵ دادە پۆشرێت تاکو کاریگەرى نە مێنێت لە سەر ژینگە ، کارى کۆکردنەوەو گواستنەوەى پاشماوە لە رێگاى چوار کۆمپانیاى ناوخۆ ئەنجام دەدرێت،بەڵام کارى داپۆشین لەلایەن ئەم بەشەوە ئەنجام دەدرێت .\n•سەبارەت بە پاشماوەى خانوو و باڵە خانەکان سیستەمێک داندراوە بۆ هاوڵاتیان بۆ نەهێشتنى دیاردەى فرى دانى پاشماوە لە شوێنى نەشیاو، دەبێت پاشماوەى خانوو و باڵە خانەکان بگوازرێتەوە بۆ شوێنى تەرخان کراو لەسەر رێگاى موسڵ ، ئەم سیستەمەش بە وەرگرتنى بارمتە (تامینات ) دەبێت لە کاتى دەرهێنانى مۆڵەت بۆ باڵخانە ، تەواوى پاشماوەکان و زبڵ و خاشاک بە خۆڵى خاوێن لە شوێنى دیاریکراو دادە پۆشرێت .\nبەشى خزمەتگوزارى ناوچەکانى پیشەسازی/\nکارەکانى ئەم بەشە بریتیە لە بە دواداچوونى بەردوام ، بۆ ناوچەکانى پیشەسازى باکوور و باشور و ملوپە ، و لێکۆلینەوە لە دەرهێنانى مۆڵەتى باڵەخانە و نەهێشتنى سەرپێچى و زێدەرۆیى بۆ ئەو ناوچانە و لە هەمان کاتدا ، پێشکەش کردنى خزمەتگوزارى ڕۆژانە.\nبــــەشى گومــــرگ /\nکارەکانى ئەم بەشەش پێش کەش کردنى خزمەتگوزارى ڕۆژانەیە ، و بە دواداچوونى چاودێران بۆ نە هێشتنى سەرپێچی و زێدەرۆیى بە هەماهەنگى لەگەڵ لیژنەى گشت و کاڵ و قاییمقامیەت بۆ دانى نرخ لەسەر کاڵاکان ،هەروەها بەدواداچوون دەکات بۆ شوێنەکانى ( شوێنى عەلافان ، کۆگاکان، قەسابخانە ، مەیدانى ئاژەلان ، شەقامى موێڵ ، شەقامى گوێر )تاکو بازگە.\nبــــــەشى گۆرستان /\nکارەکانى ئەم بەشە بەدواداچوون و سەرپەرشتیکردنى گۆرستانەکانە بۆ نەهێشتنى سەرپێچی و دابینکردنى خزمەتگوزاریە بۆ هاولاتیان ، دروست کردنى گۆرستانێکى نۆێ لە نزیک کەسنەزان ، بە ناوى ( گۆرستانى ڕۆژ هەڵات ) ئەمەش بە یەکێک لە کارە هەرە باشەکانى شارەوانى دادەنرێت وە دانانى سیستەمێک بۆ دابەش کردنى زەوى گۆرستان بۆ هەر هاوڵاتیەک کە کەسێکى بمرێت پارەچە رەوى یەکى ( 80 ) هەشتا مەترى بە ناوى مردووەکە دەکرێت ، واتە دابەش کردنى پێشەکى ناکرێت کە جاران دەکرا سەبارەت بە مردووى بێ خاوەن ( گب عدلى ) بە نووسراو ئاراستەى شارەوانى دەکرێت لە رێگاى لیژنە یەکەوە دەنێژرێت لەگەڵ گشت زانیارى یەکان لە شوێنێکى تایبەت لە گۆرستان .\nبـــــەشى ئامێرەکان /\nکارەکانى ئەم بەشە بەدواداچون و چاککردنەوە ئامێرەکانى شارەوانیەهەروەها دابین کردنى ئامێرەکانى وەکو ( لۆلۆدەر و کرێن و بڵدۆزەر و شۆفەڵ ) بۆ بەرێوە بەراییەتیەکانى شارەوانیمان .\nلیژنەى رێکخستنى شار\nبۆ زیاتر ڕێکخستنى شارو بەدواداچوونى کەم و کورى یەکان چارەسەرکردنى بە زووترین کات لیژنەیەک پێک هێنراوە بە نوێنەرایەتى ئەم فەرمانگانەى لاى خوارەوە\n1.سەرۆکایەتى شارەوانى هەولێر / نوێنەرى سەرۆکایەتى شارەوانى هەولێر .\n2.بەرێوەبەرایەتى شارەوانى ( 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ).\n3.قاییمقامى قەزاى ناوندى هولێر / نوێنەرى پارێزگاى هەولێر .\n4.بەرێوەبەرایەتى پارک و باخچەکان .\n5.بەرێوەبەرایەتى ئاوى هەولێر .\n6.بەرێوەبەرایەتى هاتووچۆى هەولێر .\nوابڕیارە نوێنەرى هەریەک لە ( بەرێوەبەرایەتى کاربا و بەرگرى شارستانى و ئاوەڕۆ ) بەشداربن لە لیژنەکە .\nکـــــارو چالاکى لیــَژنەکە :-\nئەم لیژنەیە هەفتانە کۆبونەوە ئەنجام دەدات و بڕیار و پێشنیار لە سەر گرفتەکان دیارى دەکرێت و دۆزینەوەى چارەسەرى گونجاو بۆیان\nئو کارانەى لیژنەکە ئەنجامى داوە:-\n1.گواستنەوەى پیشە دارەکان وەک ( تایە فرۆش ، پەنچەرچى و رۆن گۆر ، کارگەکانى PVC وALودارتاشى ) لە ناو شار بۆ ناوچەى پیشەسازى\n2.گواستنەوەى شوێنى ( دارتاش ، علاف، تەنەکە چى ،کۆگاکان ) بۆ دەرەوەى شار .\n3.بەردوام هەڵمەتى رێکخستى شەقام و بازار و لادانى سەرپێچى و زێدەڕویى وەک ( دانانى عاربانە ، هێنانەدەرەوەى کەل و پەل بۆ سەر شەقام و شوستە ).\n4.بە دواداچوونى کارى پاککردنەوە و ئەنجام دانى هەڵمەتى پاککردنەوە بۆ بازاڕو شوێنە گشتى یەکان.\n5.دەرکردنى رێنمایى بۆ دانانى گەراجى روون گۆر و پەنچەرچى بە شێوەى مۆدێرن .\n6.دەرکردنى رێنمایى بۆ دانانى بەنزیخانەى مۆبایل و نەهێشتنى دیاردەى فرۆشتنى بەنزین بە دەبە .\n7.دەرکردنى رێنمایى بۆ دانانى رێکلام بۆ رێکخستنى شەقامەکان .\n8.هەڵمەتى لادنى سەرپێچى لە دەروازەکانى شار وەک کەپر و کابینە و فرۆشتنى مریشکى زیندوو و چارەسەرکردن و گواستنەوەیان بۆ دەرەوەى شار .\n9.بەدواداچون بۆ پاراستنى ژینگەو تەندروستى شوێنەگشتى یە کان .\n10.بەدواداچون بۆ ناوچەى پیشەسازى بۆ قەدەغەکردنى دوکەڵى کارگەکان بەدانانى فلتەر .\n11.دروست کردنى سیاج بۆ گۆرپانى بەتاڵ و گۆرستانەکان یاخود دروست کردنى پارک بۆ ئەوەى نەبێت شوێنى فرێدانى زبل.\n12.پــرکردنەوەى کەند و شوێنـــەکان بە بـــەردەوامى بە پاشماوەى پرۆژەکان.\n13.قەدەغە کردنى راوستانى سیارەى گەورە ( ترێلە ) لە گەرەکەکان بە دابین کردنى شوێنى راوەستانى سیارە .\n14.نەهێشتنى خانووى زێدەرۆیى لە ناو گەرەکەکان شوێنە گشتى یەکان.\n15.دابین کردنى شوێن بۆ گـــاز فرۆشان .\n16.دابین کردنى شوێنى ئامێرى کارکردن ( شفل ، قلاب ، کرێن ).\n17.دابین کردنى شوێنى ئاسن فرۆشان وکەل و پەلى کۆن ( دەرگاو و پەنجەرە ) لە ناوچەى پیشەسازى.\n18.بەدواداچوونى کۆگاکان بۆ کەل و پەلى ماوە بە سەر چوو و نە هێشتنى سەرپێچى.


هاوکارییکردنی ئەڵمانیا بۆ تورکیا ناڕەزایەتیی لێدەکەوێتەوە – کوردی – RojNews.News\n09/05/2022 - 12:00:46 pm\nوەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا بە مەبەستى بانگەشەى هەڵبژاردن سەردانى شارى وپێرتالی کرد، بەڵام لەکاتى پێشکەشکردنى وتارەکەیدا، کوردان هەڵوێستیان دەربڕی و هاوکارییەکانی ئەڵمانیایان بۆ تورکیا شەرمەزار کرد.\nدوێنێ، ئانالینا بایربۆک، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا بە مەبەستى بانگەشەى هەڵبژاردن سەردانى شارى وپێرتال لە ویلایەتی راین ویستفالیای باکوورى کرد و لەکاتى پێشکەشکردنى وتارێکدا لەلایەن کوردستانیانی دانیشتووى ئەو ویلایەتەوە، دژی پشتیوانییەکانی دەوڵەتی ئەڵمانیا بۆ دەوڵەتی داگیرکەری تورک خۆپیشاندانیان ئەنجامدا و داوایانکرد ئەڵمانیا هاوکاریى کوردان بکات.\nبەشداربووانى چالاکییەکە چەندین دروشمیان بەرزکردووە، کە لەسەرى نوسرابوو: “کوردستان بپارێزە”، “پارە و چەکی ئەڵمانیا لەسەرتاسەری جیهان بۆ کوشتنی خەڵک بەکاردەهێنرێن”، “تانکە ئەڵمانییەکان لە کوردستان بۆ دەرەوە”، “ئەڵمانیا پشتیوانیی دارایی دەکات و ئەردۆغانیش بۆردومان دەکات”.\nسوپای داگیرکەری تورک لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢٢ەوە هاوکاریی پەدەکە، هێرشی کردووەتە سەر هەرێمەکانی پاراستنی مەدیا و بۆ ئەوەی بەرخۆدانی گەریلاکانی هەپەگە و یەژاستار بشکێنێت، هەموو ڕێبازێک بەکار دەهێنێت، سوپای تورک کە لە زەمینیەوە ناتوانێت پێشڕەوی بکات، زیاتر پشت بە بەکارهێنانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی موشەکهەڵگر دەبەستێت.\nوەزارەتی بەرگریی دەوڵەتی داگیرکەری تورک چەند ڕۆژێک لەمەوبەر دیمەنی هێرشێکی بۆ سەر زاپ بڵاوکردەوە، کە لە ڕێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە ئەنجامدراوە و ڕایگەیاند، کە لە هێرشەکەدا موشەکی MAM-L بەکارهێنراوە.\nموشەکەکە ٢٢ کیلۆیە و جگە لە کوردستان، لە لیبیا، یەمەن، ئەرمینیا و دوایین جاریش لە مانگی کانونی دووەمەوە لە ئەسیۆبیا بەکارهێنراوە و بە دەیان مرۆڤ گیانیان لەدەستداوە، بۆیەش وەک ‘موشەکی بکوژ’ پێناسە دەکرێت. ئەو کۆمپانیایەی کە موشەک دروست دەکات،مافی کارکردنی لە کۆمپانیای TDW ی ئەڵمانیا بەدەستهێناوە.\nبەسێ هۆزات ستایشی هەڵوێستی لایەنە سیاسییەکان و خەڵکی باشووری کوردستان دەکات


هۆشداری لە کارەساتێکی مرۆیی لە پارێزگایەکی هەرێم دەدرێت\n2022.06.18 - 16:22\nئەندامێکی پەرلەمانی کوردستان هۆشداری دەدات لەوەی هەولێر لە بەردەم کارەساتێکی مرۆییدایە و نیوەی شارەکە بێ ئاو دەبێت.\nلە بڵاوکراوەیەکدا عەلی حەمەساڵح، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان (شەممە 18-6-2022) ڕایگەیاند، "قوڵایی بیر لە ماوەی ٢٦ ساڵدا لە هەولێر لە ١٢٠ مەترەو هاتووە بۆ ٧٠٠ مەتر، پارساڵ ٥٠٠ مەتر بوو، دوو ساڵی دیکە قوڵایی بیر دەگاتە نزیکەی هەزار مەتر، دواتر بەیەکجاری نیوەی هەولێر بێ ئاو دەبێت، چونکە ئێستا بەشێکی زۆری هەولێر پشت بە ئاوی ژێر زەوی دەبەستێت."\nئاماژەی بەوەشکردووە، "هۆکاری سەرەکی دروستبوونی ئەمە لێدانی بیرێکی ئێجگار زۆرە لەم ماوەدا، شوقە و پرۆژەکانی نیشتەجێبون تێکڕا پشتیان بە ئاوی ژێر زەوی بەستوو بە ویستی خۆیان قوڵیان کرد، ژمارەیەکی زۆر باخ (مەزرەعە) لە دوروبەری هەولێر بەویستی خۆیان بیریان لێدا."\nهاوکات لەبارەی چارەسەری ئەو دۆخە، عەلی حەمەساڵح دەڵێت، "پێویستە پەلە بکرێت لە ڕاکێشانی بۆری ئاو بۆ سەرجەم ئەو گەڕەک و پرۆژە نیشتەجێبونانەی پشتیان بە ئاوی ژێر زەوی بەستوە، لە نێوخۆش تۆڕی ئاو دابندرێت، پاشان دروستکردنی هۆشیاری بۆ بەفیڕۆنەدانی ئاو."\nلەبارەی بودجەی ئەو پڕۆژەیە، ئەو پەرلەمانتارە ئەوەی خستووەتەڕوو، "دوو زەوی نایاب هەن تەنیشت هۆتێل ڕۆتانا (٢٠٠ دۆنم) بەهاکەی (٧٠٠ ملیۆن دۆلارە) ، زەوی دوەم (٧٧ دۆنم) لە نێو شاری خەونەکان بەهاکەی (٢٦٧ ملیۆن دۆلارە و بەوە پڕۆژەکە تەواو دەکرێت."\n2022.06.26 - 15:13\n2022.06.24 - 11:59


هۆیەکانی پشت کارەکانی گۆڤەند و ژمارە تۆقێنەرەکان\nعەبدولڕەحمان عەلی ڕەزا 04/09/2021 - 13:40 وتار\nئەوەی چەند ڕۆژێکە تۆڕەکۆمەڵایەتیەکانی تەنیوە،و بۆتە باس وخواسی ڕۆژ ، پەشیمانبونەوە وتەوبەکردنی چەند گەنجێکە لەهەردوو ڕەگەز لەسەر دەستی گۆڤەند ناوێک لەبەرامبەرهەڵەکانیانداو خراپ بەکارهێنانی تۆڕەکۆمەڵاتیەکان ، ئیتر ناوەکە خوازراوە یان ڕاستی ئەوە هیچ لەبابەتەکە ناگۆڕێت . ئەو ڕوداوگەلانە لەکۆمەڵگایەکدا کەنەتوانێت هاوتەریب لەگەڵ پێشکەوتنەکانی دونیادا بڕوات شتێکی چاوەڕوانکراوە.و نەعەجیبەونەغەریبیش.\nپەندێک هەیە،کە ڕوولەمارەو دەوترێت [ جارێک پێوەتدام بەسندانت بێت ، کەکردت بەدوان نۆشی گیانت بێت ]\n(پاولۆکۆیلۆ)دەڵێت [ دووبارەکردنەوەی هەڵە چیتربەهەڵە هەژمارناکرێت بەڵکو دەبێتە بڕیار ]\nبەهیوای بنیادنانی کۆمەڵگایەکی پێگەیشتو،و تێگەیشتو\nکۆمەڵگایەک کەبتوانێت بەشێوازێکی ئاسایی ویاسایی لەگەڵ ڕەوڕەوەکانی ژیاندا ڕێ بکات،و نەپاشی بکەوێت نەپێش .


دوایین هه‌ڵوێستی سیستانی له باره‌ی خۆپیشاندانه‌كانی عێراق\nمه‌رجه‌عیه‌تی باڵای شیعه له عێراق، دوایین هه‌ڵوێستی خۆی له باره‌ی خۆپیشاندانه‌كان خسته‌ڕوو و هۆشداری له قۆستنه‌وه‌ی خۆپیشاندانه‌كان ده‌دات.\nعه‌بدولمه‌هدی كه‌ربه‌لائی، نوێنه‌ری ئایه‌توڵڵا عه‌لی سیستانی، مه‌رجه‌عیه‌تی باڵای شیعه‌كان له عێراق، هۆشداری له سوودوه‌رگرتن و به‌كارهێنانی خۆپیشاندانه‌كانی عێراق ده‌دات له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆ و ده‌ره‌وه و رایگه‌یاند، ئه‌و كاره زیان به عێراق ده‌گه‌یه‌نێت.\nعه‌بدولمه‌هدی كه‌ربه‌لائی، له وتاری ئه‌مڕۆ هه‌ینیدا 5 خاڵی له باره‌ی ره‌وشی عێراق خستووه‌ته‌ڕوو، كه گوته‌كانی سیستانی روونكردووه‌ته‌وه، باسی ئه‌وه ده‌كات، ئه‌و هێزه سیاسییانه‌ی ئێستا له ده‌سه‌ڵاتن ده‌رفه‌تێكی بێوێنه‌یان له‌به‌رده‌سته بۆ ئه‌وه‌ی وه‌ڵامی داواكاریی خۆپیشانده‌ران بده‌نه‌وه، به گوێره‌ی نه‌خشه‌ڕێگه‌یه‌كی روون و له ماوه‌یه‌كی دیاریكراو، ئه‌وه‌ش ده‌بێته سنووردانان له‌به‌رده‌م گه‌نده‌ڵی و پشكپشكێنه بۆ ماوه‌یه‌كی دوور و درێژ.\nهه‌روه‌ها داوا ده‌كات خۆپیشاندانه‌كان به شێوه‌یه‌كی ئاشتیانه و هێمنانه بهێڵرێته‌وه كه گرنگییه‌كی تایبه‌تی پێده‌درێت و به‌رپرسیارێتی گه‌وره‌ش ده‌كه‌وێته سه‌ر ئه‌ستۆی هێزه ئه‌منییه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی له به‌كارهێنانی توندوتیژی دووربكه‌نه‌وه له مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ خۆپیشانده‌ران.\nئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو، تێبینی ده‌كرێت زۆربه‌ی به‌شداربووانی خۆپیشاندانه‌كان پارێزگاری له ئاشتی و هێمنی خۆپیشاندانه‌كان ده‌كه‌ن و خۆیان له پێكدادان له‌گه‌ڵ هێزه ئه‌منییه‌كان و دامه‌زراوه حكوومی و موڵك و سامانی تایبه‌ت ده‌پارێزن.\nدووپات له‌وه‌ش ده‌كاته‌وه، خۆپیشاندانی ئاشتییانه مافی هه‌موو عێراقییه‌كانه بۆ ئه‌وه‌ی رای خۆی ده‌رببڕێت و داوای مافی خۆی بكات، ئه‌وه‌ی ده‌یه‌وێت به‌شدار ده‌بێت و ئه‌وه‌ی نایه‌وێت به‌شداری ناكات، ناكرێ به‌شداریكردن و نه‌كردنی خۆپیشانده‌ران وه‌ك تۆمه‌ت ئاراسته‌ی یه‌كدی بكه‌ن و پێویسته هه‌موو لایه‌ك رێز له بۆچوون و رای به‌رامبه‌ر بگرێت.\nئه‌وه‌ش روونده‌كاته‌وه، كه هه‌ندێك لایه‌ن هه‌ن له ناوخۆ و ده‌ره‌وه له چه‌ند ده‌یه‌ی رابردوو رۆڵی دیاریان له‌و كاره‌ساتانه هه‌بووه كه به‌سه‌ر عێراقدا هاتوون، ئێستاش هه‌مان ئه‌و هێزانه ده‌یانه‌وێت جموجۆڵی ناڕازییه‌كان بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجی سیاسی به‌كاربهێنن، بۆیه پێویسته خۆپیشانده‌ران وریا بن له‌و كه‌لێنانه‌ی كه ده‌كرێت ئاراسته‌ی خۆپیشاندانه‌كان به لایه‌كی دیكه و بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجه سیاسییه‌كان بگۆڕدرێن.\nله خاڵی پێنجه‌م و كۆتاییدا، باس له‌وه كراوه، كه پێگه‌ی هێزه چه‌كداره‌كان و ئه‌وانه‌ی له ریزی ئه‌و هێزانه‌ن به‌شداری كارایان له تێكشكاندنی داعش و تیرۆریستان هه‌بووه بۆ پارێزگاریكردن له گه‌ل و خاك و پیرۆزییه‌كانی عێراق، ئه‌وانه له‌سه‌ر هه‌موو ئاسته‌كان قوربانیانداوه بۆیه پێویست ناكات هیچ وشه‌یه‌كیان به گوێدا بدرێت كه له رۆڵیان كه‌م بكاته‌وه یان له ئاست ئه‌و قوربانییانه نه‌بێت كه داویانه.\nروونیشی ده‌كاته‌وه، ئه‌و خۆپیشاندانه ئاشتیانه‌ی ئه‌مڕۆ سازده‌كرێن، له ژێر سایه‌ی قوربانیدانه‌كانی ئه‌وانه، بۆیه پێویستیان به رێز و پێزانینه.


خەون بە دەوڵەتی کوردییەوە دەبینین – لڤین پرێس\nخەون بە دەوڵەتی کوردییەوە دەبینین\nئەندامێکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی پارتی لە سلێمانی- هەڵەبجە لەبارەی کۆبونەوەی هاوسەرۆکی یەکێتی و سەرۆکی پارتی رایگەیاند، هەمو دانوستانێک پێویستی بە کەشێکی ئارام هەیە بۆ ئەوەی سەربگرێت، با چاوەڕوان بکەین و بزانین ئەنجامی ئەو هەوڵە باشانەی کە دەدرێن بە کوێ دەگات.\nئاری هەرسین، ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی پارتی لە سلێمانی- هەڵەبجە ئەمڕۆ شەممە لە لێدوانێکدا لەبارەی کۆبونەوەی مەسعود بارزانی و لاهور شێخ جەنگی بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند”هەمو دانوستانێک پێویستی بە کەشێکی ئارام هەیە بۆ ئەوەی سەربگرێت، ئەمەش جۆرێکە لە دانوستان و پێویستە هەمولایەک موراعاتی دۆخەکە بکەن”.\nلەبارەی شوێنی کۆبونەوەکە، ئاری هەرسین ئاماژەی بەوەشکرد، “ئاگاداری وردەکاری نیم لەبەرئەوەی من ئەندامی تیمی دانوستانکار نیم، بەڵام با چاوەڕوان بکەین و بزانین ئەنجامی ئەو هەوڵە باشانەی کە دەدرێن بە کوێ دەگات”.\nلەبارەی وتەکانی بەرپرسانی تورکیا پەیوەست بە هێرش و سوکایەتییەکانیان بە گەلی کوردستان لەسەر بڵاوکردنەوەی پولێک لەکاتی سەردانی پاپا، وتی”زۆر سەیرم لێدێت خەونیش بە میللەتێک رەوا نابینن و منداڵێکیش دەزانێت نەخشەی کوردستانی گەورە لەسەر پولێک دەوڵەتی کوردی دروستنابێت”.\nرونیشیکردەوە، پارتی دیموکراتی کوردستان لەوە تێگەیشتوە هەرێمی کوردستان هەر کێشەیەکی لەگەڵ تورکیادا هەبێت دەبێت بە دیالۆگ چارەسەربکرێت، چونکە بە شەڕ هیچ کێشەیەکی سیاسی چارەسەر ناکرێت.\nداعش كوشتنی خێزانه‌كه‌ی تكریتی خستە ئەستۆی خۆی و وێنەکەی بڵاوكرده‌وه


اسامی همکاران برگزیدە طراح برتر درس نگارش و برگزیدگان المپیاد داستان کوتاە استانی\n بە استناد نامەی شمارەی٥٨۰۰/۱۲۷۹۷ـ/۴۰۷۲ـ ۱۱ـ ۳ـ۱۳۹٨ ادارەکل آموزش و پرورش استان کردستان اسامی همکاران برگزیدە طراح برتر درس نگارش و برگزیدگان المپیاد داستان کوتاە استانی کە در مجموعەی داستان های هشت استان در کتابی به نام "فصلی از زاگرس" چاپ شده است. بخشی از کتاب به داستان های منتخب کوردی و فارسی استان اختصاص داده شده است. درضمن در میان داستان های کوتاە برگزیدە داستان #دڵپاکی مامەڵەن "اثر آقای #همایون محمدنژاد از مریوان ،نیز وجود دارد.\nمنبع خبر:وبسایت سلام پاوه\nطبقه بندی: فرهنگی و هنری، اجتماعی، ادبیات/شعر، اخبار، تاریخ، زوانی هه‌ورامی، جفرافیا، شهرها و روستاهای هورامان، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، تصاویرومناظرطبیعی وتاریخی، نوشتارهای همایون محمدنژاد، هومایون موحەممەدنژاد، کۆڵه‌داستانه‌و هه‌ورامی،\nبرچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،اسامی همکاران برگزیدە طراح برتر درس نگارش و برگزیدگان المپیاد داستان کوتاە استانی،\nنوشته شده در تاریخ دوشنبه 13 خرداد 1398 توسط همایون محمدنژاد\nقاچاخی:کاکە کوورش یووسفی\n#قاچاخی:کاکە کوورش یووسفی\nتاتە ڕۆ چکۆنە پێسەو هەلچا هۆرتەقێ! ؟ دەی وەڵڵا بلوو سەروو سیروانی وشک بۆ. خاسیش ئانەنە ڕووەو ئەودەسی مد٘یا. با وێم یاونوو پاڵوو کەڵەکەکێ وێم شارووە.\nیاد٘ش بە خێر وەختوو وێش چن کەڕەتێ چێگەنە چەمەشاریکێلێما کەردێ بۆ، وێما دلێ قڕۆڵوو وەزانە، پاڵوو کەڵەکانە، لاو پەڕچینوو مڵکانە شارتەبۆوە. چن ئی مڵکێما گەلەشێر کەردێ با. وەشڵەیم پا وەختەیە، نە خەفەتوو زەڕی وەرێنی، نە خەفەتوو بیەی و نەبیەی، نە ورکەو پارێزناو زوانیت بێ، نە خەموو ژیوگای و ژیوارگای.تەنیا خەفەتت ئانە بێ ڕەفێقەکێت زووتەر بزیارە، تو نەزانی کۆ لوێنێ. تووتە ڕاوە لوێنێ؟ توپ قاڕن لوێنێ؟دەی خو پێسەو ئیسەیە نەبێ هەر زاڕۆڵێوی یاوی گووشیێوش دەسەو بۆ بتاوۆ ڕەفێقەکاش بێزۆوە. خود٘ا برا زوو لوا ئەجوم هیزی بێ، دەورانوو زاڕۆڵەیی وەشتەرین دەورانوو ژیوایا.\nئینێچە لوێ بیێنێ پەی پازگای و گۆڕەشا گمە کەردێ ڕزگارم بیەبێ. بێ کرچە گەزائیلەکەی بەرێنی پەی تەوێڵێ. ئا داماگێچە چێش کەرا، مەجبوورێنێ. ئاد٘یچێ حەز نمەکەرا پی نیمەشەوەنە چێگەنە با و چەمەڕاو ئێمە مانا کەرا. ئەگەر کۆڕێ دەسەڵات دارا بیێنێ ، یا پارتیشا بیێ و پاڵاچەکەشا دیواخانەنە بیێ،ئیسە یاگێوە ڕەحەتەو بێ دەردیسەرەنە سەروازیەکەیشا دێنێ سەر. یا خۆ بە هەزار پەڵپێ و فێڵێ مەعافێ کریێنێ.\nئەی دنیا! تووکێت شنیا ،پی نیمەشەوەنە بە تەرس و لەرز و دڵەتەپێ مشیۆ نان بەر باری. ئیسە فرەو هامعەمراو من ئینێ وەرمی شیرینەنە، هەزار جورە وەرمێ وەشێ و تاڵێ وینا،هەر نمەزانا قەرزاری چێشا؟ نەداری چێشا؟هەر چننە هەنێچ بارودۆخشا جە من خرابتەرا وئاواتەوازێ ژیواو منشانە ،شوکرانەو خود٘ای بۆ،خود٘ا چینەیە خرابتەر نارۆ وەرەو. وەس نیا ئینەیچە هەن،ئەگەر قاچاخی نەبۆ چێش کەروو ، هەڕەو کۆگەی کەروو سەرەرە؟ دەس ئەو کێ بازوەرە پەی دوێ قەرانا؟ بە کام دەسمایە هەرمانێوە کەروو،کام ئێدارەو کام کارخانەنە مەرزیۆرە؟\nبە هەزار زەحمەت و نەداری و دوورەوەڵاتی تا لیسانسەکەم گێرت، تەماد٘ار بێنی یاگێوەنە گنوو سەروو کاری ئیسە من بە هەرحاڵ ئی ئا رەفێقێمێ کە فەوقەلیسانسشا گێرتەن، چێش ،ئاد٘یچێ خەریکێ کوڵبەری و قاچاخیەنێ.\nچن ڕوێ چەی وەڵتەر مامۆ حەمەی وات:با چن گاوێ و چن سەرێ مەیێت پەی پسانوو دوەکوتی وەیشا کەرە. چەنی ژەنکێم باسم کەرد. واتش: وازم چەنە بارە، ئەرەجیام پرادوم پەی مسانی ئی کارە ڕێک نمەگنۆ.مەکەرەم وێژەنوو دەموو ژەنا. وەرگەو تانە و تەشەراشا نمەگێروو. هەرچیم کەرد و کوشام دەردەش نەواردە.\nزرمەو پەیەکا نزیکتەر بیەو، دڵم کەوت ترپە ترپ ،خود٘ا نەوینام بەشکووم تەماشەو تەڵانەکاو واری نەکەرا. شوکروو خود٘ای مانگەشەو نیەنە. ئۆخەیچ خاس بی لوێوە ڕووەو پازگای.ئاد٘یچی وەروو وێشارە بۆڵنای بۆڵنێنێ. خود٘ا خەجاڵەتتا کەرۆ، کارتا نیا، هەرمانەتا نیەنە، پەی ڕاپۆرت دایتا. خۆ کەسما نەد٘ی؟\nبا مدروو تا بلاوە. دەبەکا گێروو کۆڵێ. تەڵانەکانە هۆر وەزوو.بلوو سەروو جوەکێ لابلای گنوو ڕا.چەنی قازانجوو ئی جارەیەو چن ڕوا چەی وەڵتەری چێش کەروو خاسا؟ چێش پسانوو؟کام قەرزی بار کەروو؟\nپاسە دیارا ئێشەویچ نەگیریانی. ئی باروومیچە ڕەد٘ کەروو ئێتر سەروازێ چاولای نمەیا. بە دەنگوو ئیست تکان نخور یاگو وێمەنە وشک بیانی.یەرێ نەفەرێ ئی لاو ئەو لامەنە سەوزێ بیێ.\nطبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، ده‌گاو زاوه‌ری/روستای دز‌آور، کۆڵه‌داستانه‌و هه‌ورامی، کوورش یوسفی(ئاریا)،\nبرچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،قاچاخی:کاکە کوورش یووسفی،\nنوشته شده در تاریخ جمعه 20 اردیبهشت 1398 توسط همایون محمدنژاد\nساڵێو تەڵاقوو تاتەو فەتەی کەوتەبێ!/کاکەوەڵی فەتاحی\nساڵێو تەڵاقوو تاتەو فەتەی کەوتە بێ!/کاکەوەڵی فەتاحی\nطبقه بندی: فرهنگی و هنری، ادبیات/شعر، زوانی هه‌ورامی، کۆڵه‌داستانه‌و هه‌ورامی، وەلی فەتاحی،\nبرچسب ها:هه‌ورامان‌هانه‌به‌رچه‌م-کتابخانه‌هورامان،یانه‌وکتێبووهه‌ورامانی-هه‌ورامان-هۆرامان-اورامان-اورامانات-دزآور(زاوه‌ر)-لهون-تخت-ژاورود-پاوه-نوسودـ نودشه (نۆتشه)زرده-پریان-رێژاو(ریجاب)-شریف‌آباد-زاغه-کندوله-گەورەجوـ ته‌وێڵێ-بیاره-ساور-نودیجه-هه‌ڵه‌بجه-خۆرماڵ-مریوان-سروآباد-کرمانشاه-کردستان-دالانی زاوەرـ سنندج-چهارقلعه‌عبدالملکی(زاغمرز-زینوند-حسین‌آباد-امیرآباد)هورامی های شمال ایران)عکس-شبک-سنجارـ باجلان-کاکه‌یی-یارسان-ساور-نودیجه-زازا-زازاکی-قلعه قروه-چورژی-هومایون موحه‌ممه‌دنژادـ سه‌فه‌ره‌کێ گالیوێری ـ وه‌سیه‌ت په‌ی مه‌زهه‌ری ـ یانەوخەما،ساڵێو تەڵاقوو تاتەو فەتەی کەوتەبێ!/کاکەوەڵی فەتاحی،\nنوشته شده در تاریخ سه شنبه 17 اردیبهشت 1398 توسط همایون محمدنژاد


(الذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْب) البقرة:3\nئةطةر دةتةويَت بزانيت "ئيمان" ض بةختيارى و نيعمةتيَكى طةورةية و، ض لةزةت و حةسانةوةيةكى بةنرخ بة مرؤظ دةبةخشيَت، ئةوا طوآ بؤ ئةم كورتة ضيرؤكة رِابطرة:\nرِؤذيَكيان دوو ثياو ثيَكةوة ضوونة طةشتيَك بة مةبةستى رِابواردن و بازرطانى، يةكيَكيان = كة تابلَـيَى خؤثةرست و بةدبةخت بوو = رِووى كردة لايةك و، ئةوى تريان = كة خواثةرست و بةختةوةر بوو = رِووى كردة لايةكى تر.. بةم جؤرة، هةريةكةيان رِيَى خؤى طرتةبةر.\nخؤثةرستةكةيان، لةبةر ئةوةى لة خؤبايى و رِةشبين بوو و تةنها بيريشى لة بةرذةوةنديى خؤى دةكردةوة، دووضارى ولآتيَكى زؤر خراث بوو. رِووى دةكردة هةر طؤشة و قوذبنيَك، مرؤظى بيَضارة و بآدةستةلآتى دةبينى كة هاواريان دةكرد و لة دةست كةسانى دلَرِةق و بآبةزةيى دةياننالآند.. دةرِؤشتة هةر جيَطايةك خةم و ثةذارةى بةرضاو دةكةوت، بة رِادةيةك ئةو ولآتة لة ثيَشضاوىدا شيَوةى ماتةمينطايةكى طشتيى وةرطرتبوو! جا بؤ ئةوةى ئةم مةينةتىيةى خؤى كةم بكاتةوة و لة بيرى خؤى بةريَتةوة، هيض ضارةيةكى نةدؤزىيةوة جطة لة خؤمةستكردن. ضونكة وا طومانى دةبرد كة هةموو دانيشتووانى ئةم ولآتة يان دوذمنايةتيى دةكةن و رِقيان ليَيةتى، ياخود نامؤ و بيانين بةم، ئةوةش كة زياتر ئةم طومانةى بةهيَز دةكرد ئةوة بوو كة بة هةر لايةكدا دةيرِوانى و سةيرى دةوروبةرى خؤى دةكرد، ضةندين تةرمى سامناكى دةهاتة ثيَشضاو، هةروةك طويَى لة دةنطى نالَة و شيوةنى نائوميَديى هةتيوان دةبوو. بةم جؤرة، ئةم شتانة بوون بة مايةى ئةوةى كة ويذدانى ئةم مرؤظة لة ئازاردا بتليَتةوة.\nبةلآم ئةوى تريان، لةبةر ئةوةى خواثةرست و عةودالَى حةق و رِاستى و خاوةنى رِةوشتى بةرز و ثةسةند بوو، تووشى ولآتيَكى خؤش و دلَرِفيَن بوو. هةر كة طةيشتة ئةوآ سةيرىكرد وا ئاهةنط و شادى سازكراوة و، لة هةموو لايةكةوة شادمانىية و لة هةر طؤشةيةكدا خؤشىية و لة هةر جيَطايةكدا ميحرابى ذيكرة، بة ئةندازةيةكى ئةوتؤ دلَى بةم ديمةنانة طةشايةوة كة هةموو دانيشتووانى ولآتى بة دؤست و هاورِيَى دلَسؤز و خزمى خؤشةويست دةهاتة ثيَشضاو. ثاشان دةيبينى كة سةرانسةرى ولآت لة ئاهةنطى ثشووداندا شوكر و سوثاس و شادمانى و بةختةوةريى خؤيانيان رِادةطةياند و، طويَى لة ئاهةنطى تيثى مؤسيقا بوو كة بة ئاوازى ثرِ لة جؤش و حةماسةتةوة خةلَكى دةخرؤشاند و هةلَىدةنان كة بة تةكبير و تةهليلةوة بةرةو جيهاد و خزمةتطوزارى برِؤن.\nلة كاتيَكدا كة بةدبةختةكةيان بة ثةذارةى خؤى و ئازارى خةلَكىيةوة دةتلايةوة، كةضى ئةم بةختةوةرة، بة شادمانيى خةلَكى دلَخؤش و شادمان بوو. سةرةرِاى ئةمةش بازرطانىيةكى بةثيت و بةرةكةتى كرد و شوكرانةى خواى ميهرةبانيشى بةجآهيَنا.\nلة طةرِانةوةىدا تووشى هاورِيَكةى بوو، هةوالَى لـآ ثرسى. كة لة وةلآمى هاورِيَكةيةوة هةموو شتيَكى بؤ دةركةوت، رِووى تآكرد و ثيَىوت:\n"برام! تؤ دةلَيَيت ضى؟ ئايا شيَت بوويت و ذيريت لةدةست داوة؟! تةنها ئةنجامى رِةنطدانةوةى رِةشبينيى دةروونتة كة لة رِوالَةتتدا بةرجةستة بووة و، هةموو خةندةيةك بة شيوةن ديَتة بةرضاوت و، هةر ثشوودان و مؤلَةتيَكيش بة تالآن و برِين دةزانيت! وةرةوة سةر هؤشى خؤت و دلَت لة هةموو ذةنطيَك ثاك بكةرةوة، تاكو ئةم ثةردة تاريكةى سةر ضاوانت لابضيَت و بة رِوونى رِاستى ببينيت. ئةوةش بزانة كة ثادشا و خاوةنى ئةم ولآتة لةوثةرِى ثلةى دادثةروةرى و بةخشندةيى و توانا و ثةروةردطارى و بةزةيىداية.. جا ولآتيَك بةم ضةشنة لة بةرزى و ثةرةسةندندا بيَت = كة شويَنةوارى ئةمانةش بة ئاشكرا دةبينريَن = هةرطيز بةو جؤرة نابيَت كة بير و خةيالَى تؤ لـيَى تيَطةيشتووة"!\nبرادةرةكةشى كة ئةمانةى لـآبيست و هؤش و بيرى خؤى خستةكار و هاتةوة سةرخؤى، بة ثةشيمانىيةوة وتى:\nبةلَآ رِاستة، من بةهؤى هةلَسوكةوتم لةطةلأ هةنديَك لة خراثةكاراندا و سةروسةودام لةطةلأ مةىدا تيَك ضووبووم. خوا ثاداشتت بداتةوة و ليَت رِازى بيَت، لة باريَكى ثةريَشاندا بووم رِزطارت كردم.\nباش بزانة كة ثياوى يةكةم: مرؤظى "كافر" ياخود "فاسق"ى لةخوا بآئاطاية. ئةم دنياية لة رِوانطةى بينينى ئةودا ماتةمينطايةكى طشتىية و، سةرجةمى زيندةوةرانيش وةكو هةتيو وان و، هةميشة لة دةست جودايى و ليَكدابرِان لة نالَة و طرياندان..\nلةم رِوانطةيةوة ئادةميزاد و طشت زيندةوةران بآخاوةن ديَنة بةرضاو و، بة نينؤكى ئةجةل شثرزة و لةت لةت دةكريَن و، ضيا و دةريا و بوونةوةرة مةزنةكانى تريش وةك تةرمى ترسناكى بآطيان و هةست دةردةكةون.\nئةم جؤرة كوفر و طومرِايىيانةى كة مرؤظ دةتويَننةوة، ضةندين ثةذارة و سةرسامىيان لـآ ثةيدا دةبيَت و، ئازاريَكى تالَى مةعنةويش دةرخواردى خاوةنةكةيان دةدةن.\nثياوى دووهةميش: "مرؤظى باوةرِدار"ة، كة بةديهيَنةر و خواى خؤى دةناسيَت و باوةرِى ثآيةتى. ئيتر "دنيا" لة رِوانينى ئةودا بريتىية لة: ذيكرطايةكى خوايى و، طؤرِةثانى مةشق و فيَركردن بؤ مرؤظ و زيندةوةران و، كؤرِى تاقىكردنةوةى "جيننى" و "ئادةميزاد"ة..\nمردنى مرؤظ و زيندةوةران لةو طؤشةنيطايةوة بريتىية لة: ثشوودانى ثاش تةواوكردنى ئةركى ذيان. باوةرِداران شادمانن بة مالَئاوايى كردنيان لةم دنيا فانىية، بؤ ئةوةى بةرةو جيهانيَكى ترى وا بطويَزريَنةوة كة ثرِ بيَت لة ئارامى و هيَمنى و، دةرفةت و ماوةش فراوان و ئامادة بيَت بؤ بةرةى داهاتوو كة ئةركى خؤيان وةربطرن و ئةوانيش هةولَى خؤيانى تيَدا بدةن..\nلةم رِوانطةيةوة هاتنة دنياى ئادةميزاد و زيندةوةران بريتىية لة: رِةوانةكردنيان بؤ سةربازى و ضةكوةرطرتن و خزمةتطوزارى، ضونكة زيندةوةران سةربازى شادمان و دلَخؤشن و، فةرمانبةرى رِيَكوثيَك و شوكرانةبذيَرى خواوةندن..\nئةو دةنط و زايةلآنةش كة لة هةموو طؤشة و كةناريَكى دنياوة ديَنة طوآ، يان ذيكر و تةسبيحى وةرطرتنى ئةرك و فةرمانن، يا شوكر و ستايشى تةواوكردنى ئةو ئةرك و فةرمانانةن كة ثيَيان سثيَرراون، ياخود ئاوازيَكة لة شةوق و ثةرؤشى كاركردندا بةرز دةبيَتةوة.\nكةواتة بوونةوةران، لة رِوانطةى بينينى ئةم مرؤظة باوةرِدارةوة، بريتين لة: خزمةتطوزارى دلَدةرةوة و، فةرمانبةرى برادةر و، ثةرِاو و ثةرتووكى شيرين و خؤشى خاوةنة دلَسوز و بةبةزةيىيةكةيان.\nبةم جؤرة، زؤر لةم ضةشنة رِاستىية بةرز و شيرين و بةتام و ضيَذانة لة “ئيمان”دا دةردةكةون و دةدرةوشيَنةوة.\nكةواتة لة رِاستىدا "ئيمان" تؤوى مةعنةويى: "تووباى بةهةشت" لةطةلأ خؤىدا هةلَدةطريَت و، كوفريش تؤوى مةعنةويى: "زةقوومى دؤزةخ" لة خؤىدا دةشاريَتةوة.\nكةواتة، ئاسايش و سةرفرازى تةنها لة ئيسلام و ئيمانداية. لةبةر ئةوة، ثيَويستة هةميشة ثرِ بةدةم بلَيَين:\n(الحمدُ للهِ على دينِ الإسلامِ وكمالِ الإيمان).


یەکگرتنەوەی بەرد و پەیڤ و هاوار بەیەکدی – Denegkan\nیەکگرتنەوەی بەرد و پەیڤ و هاوار بەیەکدی\nbyئازاد\tSeptember 9, 2011\tگشتی\nلەپێناو دروستکردنی ئازادی دا\nخەباتی سەر شەقام خەباتی خەڵکانێکە خاوەنی تانک و تۆپ و تەقەمەنی قوورس نین و ئەوی هەیانە پەیڤ و بەردە و ، لانەی ڕاستەقینەشیان سەرجادەکان و چەکی دەستیشیان وشە و بەرد و هاوارە (قیژە). گشت ئەوانەش ئەو ئامرازە سادە و سەرەتاییانەبوون کۆششکرا لەلایەن ئایاریەکانەوە بۆ دروستکردنی ئازادی وەگەڕخرێت. دروستکردنی ئازادی ململانەێکی قووڵ و درێژخایەنە و نە بەیەک کەس و نەش بە ماوەێ کەم دێتەدروستکردن. بۆئەوەی ئایاری 1968ی پاریسیش ببێت بە ئایاری ململانێ لەنێوان خودی خۆ و ئەویتردا ئایاریەکان کەوتنە ناو جۆرە ململانێیێ دوو جەمسەرییەوە کە سەرێکیان بریتیبوو لەوەی ئایاریەکان، کە لاوان دەگرێتەوە، ویستییان بۆخۆتاقیکردنەوە لەتەک خۆیاندا بکەونە دووبەرەکایەتی تا ئەو خودە کۆن و لاواز و سستەی ساڵانێکە لەناخیانا نووستووە و مەیلی بۆ گۆڕان لە ئاستێ هیچدایە دەربێنن. هەرچی جەمسەری دووەمە خۆی لەوەدا پووختدەکردەوە بکەوێتە بەربەرەکانێ لەتەک ئەویتردا، لەتەک ئەو ئەویترەی ئەم خودەی نامۆ و دەستبەسەرکردووە. هەرلێرەشەوە مەیلی ئایاریەکان بۆ گۆڕان و بۆ هێنانەدونیای ئازادی، لە کۆمەڵگەێ کە بەدەست هێزە بەدە سیاسییە کۆن و نەرێتیەکانەوە دەیناڵاند ، هاتەدونیاوە.\nجێگای ئاماژەپێدانە، ویست بۆ ئازادی بۆ ئایاریەکان ویست ببوو بۆ دروستکردنی شتێ نوێ، بۆ ئەو شتەی نییە، ئەمەش وایکردبوو بکەونە سەر شەقامەکان. هەروەها جەغتی ئایاریەکان لەسەر واتای ئازادی و کردنی ئەم واتایە بە سەریباس و بنی باسی گووتار و دروشم و قیژەکانی سەرجادەکانیان لە پاریس و لە شارەکانی تری فەڕەنسا وێنەێ ئەوتۆی لەسەر ئەو واتایە دروستکردبوو کە تاکی فەڕەنسی پاش ڕووداوەکانی ئایار بێ ئازادی ئەستەمی ئەستەمەکانە کاتەکانی بگوزەرێت. ئەم گشت جەغتەش لە واتای ئازادی بۆ هاوڵاتیانی فەڕەنسی هیواێک بوو بۆ دەربازبوون لە تەنگژەکان و مانادان بە ژیان، بەژیانژیان لە کۆمەڵگەدا.\nوەکیتریش جەغتلەو لایەنەش دەکەین، ئایاری 68 زۆرترین بایەخی خۆی خستەسەر ئازادی، ئازادیەکانی تاک و ئازادیە جۆراوجۆرەکانی تاکیش. ئازادی لە شوێنی کار، ئازادی لە حەرەمی زانکۆکان، ئازادی لە ناو خێزان و گشت بوارەکانی تری ژیان. زۆرترین شتێکیش کە ئایاری 68 کاریگەری لەسەربەجێهێشت پێوەندی نێوان فەڕەنسی و بێگانە و هەروەها ئافرەت و پیاو بوو کە ئەوەش بەشێکە لەو تێگەیشتنەی لەو دەمەدا بۆ واتای ئازادی هەبوو.\nئەوی کە وتراش بەو مانایەشدێت، زۆرینەی ئایاریەکان دەیانویست لەڕێگای واتای ئازادییەوە، لەڕێگای بایەخدان بە ئازادییەوە، متمانە بۆ گۆمەڵگە، بۆ پێوەندیەکانی نێو تاکەکانی ئەم کۆمەڵگەیە و بۆ تاک و کۆی ئەم کۆمەڵگەیەش بگێڕنەوە. چونکە ئەزموونی فەڕەنسیەکان ئەوەی فێرکردبوون تەنیا لەڕێگای وەدووکەوتنی ئازادییەوە دەشێ هیواکان بهێنرێنەدی. ئەو دەمەش هیواکان دێنەدی متمانە لە کۆمەڵگە، لەنێوان تاک و دەسەڵاتدا دروستدەبێت. ئازادی و متمانە وەک دوو واتای پێکەوەگرێدراو لە ساتەوەختی خۆپیشاندانەکانا گەرمترین گفتووگۆی سیاسییان لەسەربوو. ئازادی بۆ تاکەکانی کۆمەڵ و ئازادی بۆ گشت بوارەکانی ژیان. متمانەش باسێکبوو کە پێویستبوو سەرنجی بخرێتەسەر تا لەنێوان هاوڵاتی و تاکەکانی کۆمەڵگە دروستکرێت. بۆیە کارکردنی خۆپیشاندەرانی پاریس بۆ هێنانەدی ئازادی وایپێویستدەکرد بزووتنەوەی قوتابیانی ئایار هەوڵبدات خۆیبکات بە بزووتنەوەێ گشتگیر و هەروەها خۆشی بە خاوەنی گشت ئەو کێشە مرۆی و ئیتیکییانە بزانێت کە چەوسانەوە و داگیرکردن و نامۆی لە کۆمەڵگەدا دروستدەکەن.\nبۆیە مەیل بۆ ئازادی بۆ دروستکردنی متمانە لەنێوان سیاسی و هاوڵاتی بۆ ئایاریەکان کێشەگەلێبوون دەبایە چارەسەرکرێن. گشت ئەو چالاکییانەش ئایاریەکان لەسەر شەقامەکانی پاریس ئەنجامیاندەدا ئامانج لێی خولقانی ئەو ئازادیە بوو کە ببوو بە ویستێ ڕەها و تاوتوێکردنی مەحاڵ بوو. چونکە تاوتوێکردنی ئازادی خودی ئازادی دەخاتە نێوان هەبوون و نەبوونەوە. ئەمەش لەبەرئەوەی ئەو دەمەی ئازادی نییە ژیانی کۆمەڵایەتی تاک و کۆ لە کۆمەڵگە دووچاری کێشەی جۆراوجۆری سیاسی و ئابووری و بگرە دەوروونی و سێکسیش دەبێتەوە.\nبەگشتیش ئایاریەکان خاوەنی گەلێ وانەی بەپێزن لەسەر واتای ئازادی و مانای سەرفرازی تاک لە کۆمەڵگە. خۆپیشاندەران لەدەمووەختی ڕووداوەکانی ئایاری پاریس پێیانوابوو ئازادی شتێکە لەنێوان بوون و نەبووندا.واتە، ئازادی یان هەیە و یاخودیش لەبنڕا نییە، ئەو دەمەش کە ئازادی دەبێت پێویستە بەتەواوەتی هەبێت نەک بەنیوەچڵی. ئازادی تاککەس شتێ نیمچەی نیە و ، ئایاریەکانیش دەیانویست خۆیان لەوڕوەوە یەکلاکەنەوە کە ئەودەمەی ئازادی دەبێت یان بەجۆرێ گشتی و سەرتاسەری دەبێت و گشت و زۆرینەش دەگرێتەوە و یانیش ئازادی بوونی نابێت. کەواتە، بۆ خۆپیشاندەرانی 1968 ی پاریس ئازادی ئەو شتەبوو نەدەکرا بکرێت بە دوو کەرتەوە، شتێکی بدرێت و یان هەبێت و ئەویدیشی نەبێت. تێگەیشتنی ئایاریستەکان بۆ واتا گەلێکی وەک ئازادی، سەربەخۆی، سەرفرازی و تەنانەت بەختەوەری و شادیش تێگەیشتنێ فەلسەفیانەبووە و ئەو تێگەیشتنە دیوی سیاسی خۆشی هەبووە. هەروەها ئایاریستەکان وەک نەوەی شۆڕشی فەڕەنسی لەوەحاڵیببوون ئازادی لەژیانی تاک دا بێئەندازە کاریگەر و وروژێنەرە بۆیە پێیانواببوو دەستهەلگرتن لە ئازادی ئەستەمە و سنوورێ لەنێوان بوون و نەبوونی ئازادیدا هەمیشە هەیە کە ئەوەش ئەو مانایە دەبەخشێت کە ئازادی یان هەیە و یانیش نییە، ئەو دەمەی ئازادیش نابێت شتێ دی شوێنی ئازادی دەگرێتەوە کە نا-ئازادییە.\nبۆ پتر ڕاڤەکردنی ئەوی لایسەرەوە ئەوەش دەلێین: تێگەیشتنی ئایاریستەکان بۆ ئازادی تێگەیشتنێ سەرپێی و لاواز نەبووە بەڵکو تێگەیشتنیان بۆ ئازادی پێوەندی بە ژینگەی سیاسی و ئابووری و ئەکادیمی وڵاتەوە هەبووە. بۆیە کاتێک خۆپیشاندانەکان لە ئایاری 1968 دا دەستبەکاربوون زۆرترین بایەخ بە واتای وەک “ئازادی” درا و جەغتی بەردەوامی خۆپیشاندەرانیش لەسەر مانای تاک و شوێنی ئەم تاکە لە کۆمەڵگە بەهەموو دامەزراوەکانیەوە (خێزان، زانکۆ، کارگە) جۆرە کۆششێبوو بۆ دەربازکردنی تاک لەو ستەم و نامۆییەی ئەو دامەزراوانە ڕۆژانە دووچاریدەکەن.\nهەروەک پێشتریش ئاماژەمان پێکردووە ، ئازادی بۆ ئایاریەکان واتە هۆشمەندی و لەلاێتر ئازادی ئاگاییە لەسەر ئەو شتەی کە پێویستە. واتە ئەو شتەی کە پێویستە بۆ هەموان هەرئەوەیە کە ئەم هەموانەی ، واتە خۆپیشاندەرانی، هێناوەتە سەرجادەکان. وەکیتریش ، ئەوەی کە ئەم هەموانە هاتوونەتە سەرجادەکان ئەوەش بەخۆی هۆشیارییە. ئەمەش ئەو دەرهاویشتەیە لای ئێمە دروستدەکات کە بڵێین: بۆ ئایاریستەکان زێدە گرینگبووە بزانن بۆ لەسەر شەقامەکان کۆبوونەتەوە و، ئەوەش کە گەر ئەم کۆبوونەوەیە لەپێناو هێنانەدی پێویستیێک، ئەو شتەی پێویستە نەبێت، نەبوونی باشترە. ئەمەش لەسەرێترەوە بەو تێگەیشتنەش دێت، بۆهەموو خۆپیشاندەرێک پێویستە لەوە بگات بۆ لەوێیە ، بۆ لەو شوێنەیە کە هەموانی لێیە. گەر پێویستیێک بۆ ئەو هەبوونە لەئارادانەبێت ئازادی کە هەمیشە داواێکە لە داوا گرینگەکانی خۆپیشاندەران بێ جەوهەر دەمێنێتەوە. هاوکات بائەوەش بێژین، واتای ئازادی تەنێ لەتەک هوشیاریدا ڕێدەکا و ئەم هۆشیاریەش پێویستە لە بوارێکا چەقبەستوو کرێت. هەر تایبەت بەم لایەنە هەڵەشناکەین بۆئەوەبچین، ئازادی مەیلێکە بۆئەو شتەی کە پێویستە هەبێت کە لەبنەڕەتدا نییە. واتە ، گەر ئازادی هەبایە کەس نەدەڕژایە سەرجادەکان و ئایاری 1968 یش لەدایکنەدەبوو.\nگشت ئەوی لایسەرەوەش ووترا بەرەو ئەوەشمان دەبات جەغتلەکەین کە بۆ خۆپیشاندەرانی پاریس گرینگببوو بایەخ بەوەبدەن کە مرۆڤ تاکێ ئازادە و هەر ئەم ئازادییەشە تاکە شتێکە مرۆیی مرۆڤ دەپارێزێ. ئازادی کە لای فەڕەنسیەکان واتاێ هێژایە یەکێکە لەو واتایانەی شۆڕشی فەڕەنسی و بزووتنەوەی ڕۆشنگەری فەڕەنسی جەغتی لەسەرکردووە.\nکەوابێت، ئازادی، ئازادی ڕاستەقینە نەک بەشمەککراو، کە دێت گشت نەهامەتی و ناتەبایەکان ڕادەماڵێت و زێدێ زۆر بۆ یەکسانی و پێکەوەژیان و هاوتاێتی لە کۆمەلکە چێدەبێت کە لەژێرڕکێفی نا-ئازادی دا گشت ئەوانە ئەستەمە دەرک بە بوونیان بکرێت. ئەزموونی سیاسی پێشتری فەڕەنسیەکانیش (لە شۆڕەشەکانی تر) بۆ ئایاریەکان ئەوەی یەکلاکردبوەوە کارکردن بۆ دروستکردنی ئازادی لەیەک کاتدا کارکردنە بۆ هێنایەکایەوەی هەڵاوگۆڕانی کۆمەڵایەتییش. بەمجۆرەبێت هاواری قووتابیان و کرێکارانی پاریس لە ئایاری 1968 دا بۆ بەدیهێنانی خەونە کۆمەڵایەتیەکان بوو، خەونی باشگوزەرانی و گۆڕینی ژیانی بێئایندەیانەی قووتابیان و کرێکاران لە زانکۆ و کارگەکانا. هاوارەکان بۆ گۆڕینی دۆز بوو، ئەو دۆزەی تەنێ بە سەرهەڵدانی ئازادی دەکرا بێتەدی. ئەمەش هەلومەرجێ وایدروستکرد ئازادی بەهۆی هاوار و بەردهەلدانەوە شیاوکرێت. ئەمەش لەسەرێترەوە داکۆکیبوو لەو تێگەیشتنە سیاسییەی بۆ واتای ئازادی هەیە کە ئازادی نادرێت و بەڵکو وەردەگیرێت. ئەو ئازادیەی ئایاریەکان وەریانگرت بەهاتنەسەر شەقام و بە بەردهەڵدان چێکرا. ئەم جۆرە ئازادیە کە لەڕێگای زەبرەوە لەدایکبوو ئازادیێ پێویستبوو بۆ نەوەێک هیوایێ زۆریان بە ئازادی بوو.\nپێشتریش لە ڕوونکردنەوەی دروشمەکانی ئایاری 1968 باسمانلەوەکرد کە ئایاریەکان بە ئاشکرا داوا لەیەکتربکەن “هاوارکە”. بۆ ئایاریەکان ئەمە داواێکی ڕەوابووە و سەرجادەکانیش بۆئەوان بۆ ئەوەبووە هاواریتیاکرێت. کاتێکیش هاواردەکرێت دەنگێک بەرزدەبێتەوە دوژمنی هێمنی و بێدەنگیە. ئەو وەختەش کە هاوار هەیە خامۆشی و کپی یەک لەسەر جادەکانا زەڕە نرخیان نییە. ئەڵبەتە ئەوە ڕوونە کە هاوار لە ڕاپەڕین و خۆپیشاندانەکانا یان لە کارکردە شۆڕشگێڕییەکانا کە لەسەر شەقامەکانا دەگوزەرێت مەغزای خۆی هەیە. چونکە هاوار لەوێڕا هەوڵێکە بۆدامرکانەوەی دەروون و خۆدەربازکردن لەو پەستانەی بەسەر ڕۆحەوەیە. لەهەمانکاتدا هاوار هێماێکیشە بۆ قیژان بەسەر ئەویتر و بەسەر ئەو ستەمەی ساڵەهایە پیادەی گشت ژیان لە کۆمەڵگە دەکات. جێگای سەرنجیشە، هاوار دەکارێ دەرگاش لە گۆڕان بکاتەوە ئەڵبەتە دەشکارێ مژدەهێنەریشبێت. زۆرجاریش تەنیا هاواری سەرشەقامەکان دەتوانێ هەژان دروستکا و تۆقان لە دەروونی ئەوانە سەوزکات کە بێدادی و چەوسانەوە بەرهەمدێنن. هاواری سەرشەقامەکان لەبەرئەوە گرینگە چونکە هاواری زۆرینەیە پێکەوە و لەیەک کات و شوێنیشدا دەکرێت، هەروەها هاوار دەشێ بەوجۆرەش ببینرێت کە هەڕەشەی گشتە لەو نوخبەیەی زۆرینە دەچەوسێنێتەوە. هاوار دەبێت هەبێت تائەویتر فێری گوێگرتن بێت. هاوار بۆئەوەیە متمانە بگەڕێتەوە و سنوور بۆ ترۆکردن و کپکردن دانرێت. هاوار پێویستی بە گەرووە ، گەرووش تەنیا لەسەر شەقامەکانا دەکارێ وەگەڕکەوێت. کەواتە، ئەو هاوارەی دەکرێت هەموان یەکدەخا و لەیەک شوێنیش کۆیاندەکاتەوە.\nئەوەش کە لایسەرەوە وترا لەسەرێترەوە نیشانەیە لەسەر ئەوەی، تێگەیشتنی ئایاریەکان بۆ ئیدیای ئازادی بۆ هێنانەکایەوەی پاڕادیمێ ئیتیکی نوێ(لێرە مەبەست لە نوێ نوێی ترە ، جیالەوی هەیە) بوو کە هێنانە دی ئەوەش بۆ ئایاریەکان تەنێ بە ڕژانە سەرجادەکان شیاودەکرا. بۆیە پیێداگیری بەردەوامی خۆپیشاندەران لەسەر ئازادی تاک ، ئازادی جەستەی ئەم تاکە، هۆشمەندیێ ڕەخنەی لەسەر واتای ئازادی پێکهێنا کە تاهەنووکەش لە کۆمەڵگەی هاوچەرخی فەڕەنسی گەشەی پێدەدرێت. بەڵام ئەستەم بوو ئەم لایەنە شیاوکرێت گەر هێنانی ئازادیێ ڕەها بۆ کۆمەڵگە نەبێت بە یەکێ لە پرینسیپە سەرەکیەکانی ئایاریەکان. ئەم پرنسیپەش ئەو دەمە پراکتیزەبوو کە گشت پێکەوە لەسەر شەقامەکانا کۆببووبنەوە.\nبۆ زێتر شیکردنەوەی قسەکانی لایسەرەوەمان ئەوەش ئێژین، ئەو دەمەی خۆپیشاندانەکانی ئایار کەوتەسەرپێ کچەلاوەکانی پاریس زۆرترین داکۆکیان لە واتای ئازادی دەکرد. ئازادی ئەوکات بۆ ئافرەتانی پاریس زۆرترین مانای هەبوو. ئەڵبەتە، وەک بەشێکیش لە دەرکەوتەکانی واتای ئازادی و ئایاری 68 ی پاریس دەکرێ ئاماژە بە کاریگەری گەورەی تێگەیشتن بۆ ئازادی مافی ئافرەتانەوە بکرێت. چونکە قۆناغی دۆگۆلی لە ژیانی سیاسی مرۆڤی فەڕەنسی وەک قۆناغێ زێدە داخراو و کۆنسێەرڤەتیڤ تەماشادەکرێ سەبارەت بە مامەڵەکردنی ئەم قۆناغە لەتەک ئافرەت دا. ئافرەت لەژێرسایەی دۆگۆلیزم مافی جیابوونەوەی نەبوو ، جیابوونەوەی یەکلایەنە، هەروەها مافی لەباربردنی مناڵیشی هەر نەبوو، ئەمەو ئافرەت بۆیشی نەبوو لە شوێنی کار و شوێنە ڕەسمیەکانا بۆنموونەپانتۆل لەبەرکات هەروەها بۆیشی نەبوو شەوان تا درەنگ لە دەرەوەبێت و ، چەندین شتیتریشی بۆنەبوو.\nبۆیە تائێستاش واتەماشای ئایاری 68 ی فەڕەنسی دەکرێت کە گرینگیێ زۆری بە مانای بە ئافرەتبوون و ئازادی ئافرەت دا. ئەم ڕووداوە کە کاریگەری گەورەی بەسەر ئازادیەکانی ئافرەتەوە بەجێهێشت ڕێگای لەبەردەم تێگەیشتنی کۆمەڵایەتی و ئیتیکی نوێ لەبارەی مێ وە دروستکرد. بەهۆی ئەم ڕووداوەوە ئافرەت هەستی بەبوونی خۆیکرد و کۆمەڵگەی فەڕەنسی کە زۆر نەرێتی بوو و لەژێرکاریگەری کڵێسەی کاتۆلیکیدا ئافرەتی قۆرخکردبوو جۆرێتر لە پێوەندی لەنێوان ژن و پیاوا دروستکردبوو بۆیە ویست بۆ ئازادی تاکە ڕێگاچارەبوون لەبەردەم هەڵوەشانەوەی ئەو نەرێتە و گۆڕینی ئیتیکی کۆمەڵایەتی فەڕەنسی لە ماڵ و لە دەرەوە. ئەمەش وادەکات گەلێ وایبۆبچن ئافرەتی فەڕەنسی تائێستاش لەگەلێ ڕوەوە قەرزاری ئەو ڕووداوەیە و سەربەستی ئافرەت و مافی ئافرەت لە جیابوونەوە یان شووکردن و یان مافی بۆ موڵکایەتی و میراتهەڵگرتنەوە و هەروەها مافی لە حەپخواردن بۆئەوەی مناڵی نەبێت ئەو دیاردانەن ئەو ڕووداوە لەتەک خۆیداهێنای. دووریش نییە دانیێل کۆهن-بەندیت لەسەر هەقبێت کە دەڵێت: بزووتنەوەی ئایار ویستی شێوازی ژیان بگۆرێت تا دەسەڵات (1). وەلێ گۆڕینی ئەو شێوازی ژیانە تەنێ بە مسۆگەرکردنی ئازادیەکان دەکرا شیاوکرێت. چونکە ئەو کاتەی ئازادی قەدەغەدەکرێت و تابۆکان لە نەشونمادادەبن بێمافی زۆرترین داڵدە بۆخۆیدەدۆزێتەوە. بۆئەوەی چارەسەرێک بۆ ئەو بێمافییە دانرێت پێویستدەکات ئازادی بێتەکایەوە. ئەو وەختەی ئازادیش دێتەکایەوە گشت شتەکان دەخرێنە ژێرگفتووگۆوە، زمان دێتەگۆ و چاوەکان توانای بینین و پشکنینیشیاندەبێت.\nئازادیەکان لە دەمووەختی ئایارا بە ئاسانی و لەخۆڕا نەهاتنەدی. جەفاێ زۆر لەسەر شەقامەکانا درا، نەوەێک بۆ ماوەی 6 هەفتە شەونخوونی لەسەر جادەکانا کرد و ئامادەبوو ڕووبەڕوی گشت جەور و زبریێکی دەسەڵات ببێتەوە. ئەمانیش لەلایەن خۆیانەوە تووندییان بەکاربرد و پێکدادانی جۆراوجۆریان دروستکرد. ڕاستە کاردانەوەکانی دەسەڵات لەتەک ڕووداوەکانا هاوکۆک بوو بەڵام گشت جارێک کە ڕووبەڕووبوونەوە لەنێوان هێزەکانی پۆلیس و خۆپیشاندەرانا ڕوویدەدا زبری و توڕەی نوێی لەگەڵ خۆ بۆ ئایاریەکان دەهێنا، بۆئەوەی ئەو زبری و تووڕەییەش بەتاڵکرێتەوە هاوار و بەرد هەڵدان تاکە ڕێگایێک ببوون لەبەردەم خۆپیشاندەران تا بەوی تر بڵێین: بەسە و چیدی ئێمە بەرگەی نادادپەروەری ناگرین.\nهەروەک پێشتریش وتمان “شەقام ئەو کات شوێنێ بوو بۆ خۆدامرکانەوە و بەتاڵکردنەوەی تووڕەییەکان. تووڕەییەکان کە گەیشتبوونە لوتکە پێویستیان بە بەتاڵکردنەوە بوو. بیرماننەچێت ئەو دەمەی ئایاری 1968 لەسەر جادەکانی پاریس لەدایکبوو بیست ساڵێک بەسەر جەنگی جیهانی دوودا تێپەڕیبوو ئەو جەنگەی برینێ زۆری لەناخی کەسوکاری خۆپیشاندەرانا دروستکردبوو بۆیە خۆپیشاندەران لە ڕژێمەسیاسیەکانی ئەورووپا و ئەو دامودەزگا نەرێتیانەش ئەو ڕژێمانەیان سەرپەرشتیدەکرد بەتۆڵەبوون. بۆیە ڕۆژئاوا دەمێبوو نەوەێکی تووڕەی هەبوو، نەوەێک پێویستی بەخۆبەتاڵکردنەوەبوو. ئایاری 1968 یش ئەو شوێنەی بۆ خۆبەتاڵکردنەوە مسۆگەرکرد. شەقامەکانی پاریس بۆ بەرد توڕهەڵدان و هوتاف چڕین ، دیوارەکانی ئەم شارە بۆ پەیڤ داتاشین و ڕووبەڕووبونەوە لەتەک دەسەڵات ڕووبەڕێکیان بۆ خۆبەتاڵکردنەوە شیاوکرد”. لەوەسەیرترە، ئایاریەکان پێیوانوابوو بەردتووڕهەڵدان چرکەی چێژوەرگرتنە و خەسڵەتی سەرەکی ئەم چێژەش لەوەدا خۆیچڕدەکاتەوە هەموان هەمانشتدەکەن. واتە هەموان بەرد لە نەیارانیان دەگرن.\nپێشتریش تایبەت بە مانا و سیمبۆلی بەردهەڵدان لەماوەی خۆپیشاندانەکانی 1968 ئەوەمان وت کە پێوەندی نێوان بەرد و خۆپیشاندەران پێوەندیێ ڕۆمانسی بووە. ئایاریستەکان لەدەمووەختی خۆپیشاندانەکانا تاپێیانکراوە بەردیانهەڵداوە ئەڵبەتە ئەوەش زۆرترین پێکدادان و تووندی خستەوە و پۆلیسی فەڕەنسی بێڕادە بێزار و ماندووکرد. ئەودەمە بەرد تاکە چەکی قووتابیان ببوو لەوەشبگەڕێتەوە دروشمەکان لەسەرجادەکانا تەواوکەری بەرد بوون. بەردهاویشتن لەلایەن قووتابیانەوە دەنگێ سیاسی بوو ، ئەو هاوارەبوو دەیانویست پێکەوەبیکەن. چونکە بۆ بەرد تووڕهەڵدەران لەودەمەدا ئەوی فریادڕەسبوو بەرد بوو نەک گفتووگۆ. ڕاستە بەرد شتێ ڕەق و نابەلەدە و هێمای تووندییە وەلێ ئەودەمەی گفتووگۆکان ناتوانن تێگەیشتن دروستکەن بەرد ئەوە دەکات. بەرد لەدەمووەختی ڕووداوەکانی ئایارا ڕێگاێبوو بۆ خۆجیاکردنەوە لە دەسەڵات و وتنی ئەوی نەووتراوە. لەبەرئەوەی دیالۆگ ئاڕاستەی هەڵەی وەرگرتبوو دیالۆگ لەبنڕا تاکلایەنانە بوو و بگرە مژدەهێنەریش نەبوو بۆیە بەرد تووڕدان لەحاڵەتیوادا ئومێدێ بۆ دیالۆگکردن دەگەڕێنێتەوە. واتە لەڕێگای بەرد تووڕهەڵدانەوە ئایاریستەکان دەیانویست هیوا بەوەببخەشن کە نیازیانە بهێننەسەرپێ ، کە ئەوەش چاکسازی بوو لە گشت کۆمەڵگەی فەڕەنسی. ئەم چاکسازیەش لەڕێگای بەردهەڵدانەوە هەوڵدرا شیاوکرێت ، ئەڵبەتە لە ڕێگای ئەو دروشمانەشەوە کە بەردئاسا دەدران بەلاگوێی دەسەڵاتدا.\nلایەنێ تر کە دەکرێ لە بەرد هەڵدانی مانگی ئایاری 1968 دا ببینرێتەوە ئەوەیە، کە ئامادەبوونێک لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە بۆ پێکدادان لەتەک دەسەڵاتدا و دروستکردنێ دۆزێ لە بەرهەڵستکاری و بەیەکاچوونەوە هەببوو. هەر لەو دەمەی ئایاری 1968 تیایا هاتەدونیاوە سیاسەت شوێنی گەلێ ئومێدبوو و، شەقامیش بۆ پیادەکردنی ئەم ئومێدە بزووێنەرترین شوێن بوو. سیاسەتی ئەو ساتەوەختە لەسەر جادەکانا ، کە لە جەنگاوەری (میلیتانتی) چەقیبەستبوو، پێوەندیێ زۆری بەو دۆزەشەوەبوو هێزە سیاسیە بەدەکان، ڕژێمە سیاسیە ڕاستڕەو و کۆمۆنیستەکان، لە جیهانا پیادەیاندەکرد. واتە، هەڵە مێژوویەکانی لەشکری سوور لە بۆداپشت و پراگ و هەروەها بەدیەکانی ئەمەریکا لە ڤێتنام و ئەمەریکای لاتین لە شەقامەکانی ڕۆژئاوا بارێ دەروونی ئەوتۆی هێنابووە ئاراوە گرووپی سیاسی جۆراوجۆری چەپی توودڕەوانە (بەتایبەت ماوی و ترۆتسکی) بێنەسەرپێی و لەسەرجادەکانا خۆپیشاندانی جۆربەجۆر دروستکەن و ئامادەبن لەئاست تووندیەکانی دەسەڵاتە سیاسییەکان بن و ، لێرەشەوە دەشێ بووترێ بەرد بۆ خۆپیشاندەران ، بەتایبەت ئایاریستەکان، جێی چەندین جۆر لە چەک و تەقەمەنی گرتبوەوە و تاکە ئامرازێکیش بوو بۆ پێکدادان لەتەک پیاوەکانی ڕژێمدا.\nئەوکاتەش کە قسەمان لە دروشمەکان کرد سەرنجمان خستەسەرئەوەی بەرد هەیبەتی خۆی لە لافیتەکانا هەبووە و کاتێ ئایاریەکان دەڵێن : “خۆشمدەوێیت؟ ئۆی، بەڵام بە بەردەکانی سەرجادەوە پیێمیبڵێ” یاخود “جوانترین پەیکەر ئەو بەردە چوارگۆشەیەیە کە دەیدا بەدەمووچاوی پۆلیسێکا” دەبینین پێوەندیکردن بە بەردەوە یان بەرد توڕدان و بەرد بەدەستەوەگرتن وەک شتێ ئازیز و هێمابەخش خۆی نیشاندەدا و مانای جۆراوجۆر لە تووڕدانەکیدا دەبینرێتەوە.\nوەک دوا قسەش لەسەر دروشمی لایسەرەوە و فەلسەفەی بەردهاویشتن ئەوەش دەڵێین، ناکرێ ئەوەمانبیرچێت کە لەکاتی خۆپیشاندانەکانی ئایاری 1968 دا زۆرترین بەرد لە پۆلیس و دامەزراوەکانی دەوڵەت گیرا. زۆرترین بەرد لەسەر شەقامەکان کۆبوونەوە و بەردگرتنیش لە دەسەڵات زۆرترین زەبری لێکەوتەوە.\nهەروەک پێشتریش وتمان، بۆ ئایاری 1968 ئەودەمە بەرد مانای هەبوو چونکە خۆپیشاندانەکە خۆپیشاندانێ گەورەبوو و ، ملیۆنەهاش بەشداریانتیادادەکرد و هەچ بەردێکیش کە لە پۆلیس دەگیرا زەبرێێکی لەلایەن پۆلیسەوە لێوەوەبەردەهات. مانگرەکان لە گەڕەکەکانی دەوروبەری سۆربۆن بۆئەوەی سەکۆێک بۆ بەردهەڵدان دروستکەن ئۆتۆمۆبیلەکانی ئەو ناوچانەیان کۆدەکردەوە تا مەتاریس(بەریکاد)ی لێدروستکەن و لەپشتئەوانەشەوە دەستیاندەکرد بە خۆشاردنەوە و بەرد هەڵدان. بۆیە و هەقی خۆیەتی لێرە جەغتلەوەبکەین ئەو ئازادیەی پاش ڕووداوەکانی ئایاری 1968ی پاریس لەدایکبوو بە زەبری بەرد و ئەو لافیتە بەردئاسا و مارشانەوە دروستبوو کە پەیڤ و گەرووی ئایاریەکانی بەیەکترتێکەڵدەکرد.\n1.Michael M. Seidman.The imaginary revolution: Parisian students and workers in 1968. Berghahn Books .2004، p. 8.\nPrevious له‌مافی چاره‌ی خۆنوسینه‌وه تادامه‌زراندنی قه‌واره‌ی سه‌ربه‌خۆ\nNext سەربەخۆیی کوردستان و فرەوانبوونی ڕووسیا لە ١٩٤٦