رۆژی جیهانیی مافی مرۆڤ | پلاتفۆرمی زاگرۆس\nرۆژی جیهانیی مافی مرۆڤ\nرۆژی ١٠ ی دیسه‌مبه‌ر، یادی رۆژی جیهانی مافەکانی مرۆڤه. ئه‌مڕۆ ئه‌م یاده پێی ده‌نێته ناو ساڵی ٧١ یه‌مینیه‌وه، ٧١ ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له ١٠ی دیسه‌مبه‌ری ساڵی ١٩٤٨ دا، هێشتا دونیا له سه‌روبه‌ندی دووكه‌ڵی خه‌ڵوز و خۆڵه‌مێشی جه‌نگی جیهانی دووه‌م نه‌جاتی نه‌بووبوو، بۆنه‌كه‌ی ده‌گه‌یشته به‌ر لووتی ماڵوێرانبوو و بریندار و جه‌رگسووتاوانی ئه‌و شه‌ڕه نه‌گریسه. هه‌ڵبه‌ت كوردستان و خه‌ڵكه‌كه‌یشی له نه‌هامه‌تی ئه‌و جه‌نگه بێ به‌ش نه‌بوون. چۆن له دوای جه‌نگیی یه‌كه‌مه‌وه خاك و نیشتیمانەکەی بووه قوربانی و كه‌وته به‌رشاڵاوی پارچه‌بوون و به‌سه‌ر چوار وڵاتدا دابه‌شكرا. هه‌ر ئاوه‌هاش له دوای جه‌نگی دووه‌می جیهانیشه‌وه، گه‌یشتنی به مافه‌كانی خۆی به حه‌ق نه‌زاندرا و بێ به‌ش بوو لێی، نموونه: روخانی كۆماری كوردستان له مه‌هاباد هه‌ر یه‌ك ساڵ پێش راگه‌یاندنی ئه‌م جارنامه‌یه بوو.\nئه‌م جارنامه‌یه له لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی گشتیی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانه‌وه به زۆرینه‌ی ده‌نگ په‌سند كرا و دوواتر به به‌رفراوانبوونی رێكخراوه‌كه و په‌یوه‌ستبوونی به زۆربه‌ی وڵاتانی جیهانه‌وه، وڵاتان به‌نده‌كانی ئه‌و جارنامه‌یان واژوو كرد. له‌ناو ئه‌و وڵاتانه‌شدا هه‌ر چوار وڵاته داگیركه‌ره‌كه‌ی كوردستانی تێدایه، واته پابه‌ندبوونیان به‌و به‌ندانه‌ی مافی مرۆڤه‌وه نیشان داوه.\nرۆژ له دوای رۆژی ئه‌م راگه‌یاندنه، بۆ ساتێكیش به‌بێ پێشێلكردنی مافه‌كانی مرۆڤی كورد و كوردستانی كه به قێزه‌ونترین شێوه‌ی دڕنده‌یی له لایه‌ن ده‌وڵه‌ته داگیركه‌ره‌كانی كوردستانه‌وه تێنه‌په‌ڕیوه. تا ده‌گاته ئه‌مڕۆ، له كاتێكدا رۆله‌كانی كوردستان له هه‌ر چوار پارچه‌یدا وه‌ك سه‌رقافڵه‌ی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی هێزێكی دڕنده‌ی تیرۆرستی وه‌ك داعش و به‌رخۆدان له به‌رامبه‌ر ئه‌و ده‌وڵه‌ت و رژێمه نامرۆڤدۆستانه‌ی عێراق، ئێران، سووریا و توركیا دا به‌ها و نرخی مرۆڤایه‌تی هه‌موو جیهان ده‌پارێزن. هه‌ر له‌په‌راوێزی ئه‌م راستییه دا:\nئێمه وەک کومیتەی مافەکانی مرۆڤ له كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان –ك ن ك، ڕۆژی جیهانی مافەکانی مرۆڤ لە پێشدا لە گشت مرۆڤایەتی و مرۆڤدۆست و ئاشتیخوازان، ئەوانەی بۆ دەستەبەرکردنی مافەکانی مرۆڤ تێدەکۆشن پیرۆز ده‌كه‌ین.\nدیسانه‌وه، ئه‌و پێشێلكاریانه‌ی له دژی به‌نده‌كانی مافەکانی مرۆڤ ئه‌وانه‌ی له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تانی داگیركه‌ری كوردستان ئێران، توركیا، عێراق و سووریا وه ده‌كرێن، ده‌خه‌ینه به‌ر ده‌م وسینگی رێكخراوی جیهانی مافی مرۆڤ و هه‌روه‌ها بۆ هه‌موو ئه‌و وڵات و نه‌ته‌وانه‌ی كه ئه‌ندامن له نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان دا. چۆن ئێمه شه‌رمه‌زار و ریسوایان ده‌كه‌ین، ئه‌وانیش به‌هه‌مان شێوه به‌پێی به‌نده‌كانی ئه‌و جاڕنامه‌یه هه‌ڵسوكه‌وتیان له‌گه‌ڵدا بكرێت و سزابدرێن.\nدەوڵەتی داگیرکەری جمهوری ئیسلامی ئێران جگە لە زیندانیکردن، راوه‌دوونان و له‌سێداره‌دان، برسیكردن و هه‌موو جۆره پێشێلكردنه‌كانی مافی مرۆڤ له دژی گەلەکەمان رۆژهەڵاتی کوردستان بە رەوا نازانێت و لە بنپێکردنی بڕیارەکانی یەکێتی نەتەوەکان به‌رده‌وامه و گەلەکەمان له به‌رده‌م گه‌وره‌ترین مه‌ترسی و زوڵم و زۆرداری ئه‌م رژێمه شۆڤینی و نامرۆڤدۆسته‌دایه.\nده‌وڵه‌تی نه‌ژادپه‌رستی تورك، جگه له جوگرافیای ده‌وڵه‌تی توركیا، به‌به‌رچاوی دونیاوه ته‌نها سیاسه‌تی دژه كورد و ئه‌نتی دیموكراسی و مرۆڤایه‌تی پیاده ده‌كات. به‌ربووه‌ته گیانی خه‌ڵك، زیندانكردنی چالاكوانان بێ دادگاییكردن، قه‌تڵوعامی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك و خاپوركردنی شاروشارۆچكه‌كان و ماڵی هاوڵاتیان. ئه‌م رژێمه زۆربه‌ی ناوچه‌كانی كوردستانی به دۆخ و ناوچه‌گه‌لی تایبه‌ت كردۆته سه‌ربازگه و حاڵه‌تی شه‌ڕی تیادا راگه‌یاندووه. بەبەرچاوی دونیاوە کۆمەڵکوژی ئەنجامدەدات. هه‌روه‌ها زۆر به شێنه‌یی نیوه‌ی باشوری كوردستانی كردۆته سه‌ربازگه و ده‌زگا جاسووسیه‌كانی. به بێ منه‌تی سنووره‌كان ده‌بڕێ و شاخ و ده‌شت، گوند و ئاواییه‌كان بوردومان ده‌كات، تا ده‌گاته لێدان و بۆمبارانكردنی خه‌ڵكی سڤیلی كه‌مپی مه‌خمور و شەنگار و بە دڕندانە و بە چەکی قەدەغەکراوی نێودەوڵەتیی خەڵکی مەدەنی لە ژن و منداڵ لە رۆژاوای کوردستان قەتڵوعام دەکات. بە پلان و پیلان لەگەڵ گروبە تیرۆرستەکان دیمۆگرافیای رژاوای کوردستان دەگۆڕێت و خەڵکی ئاوارە و بێ مەسکەن ومەئوا دەکات.\nئه‌مانه و به چه‌ندین پێشێلكاری تری له‌و جۆره‌ی دژی مافه‌كانی مرۆڤ رۆژانه له لایه‌ن ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌وه به‌رامبه‌ر خه‌ڵك، هاوڵاتیان و ژیانی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی مرۆڤی كوردستانی و به ژینگه‌ی كوردستانیشه‌وه ئه‌نجام ده‌درێن.\nئێمه له كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی كوردستان ك ن ك، له رۆژێكی وه‌كو ئه‌مڕۆدا كه رۆژی جیهانی جاڕدانی مافی مرۆڤه. ته‌واوی ئه‌و پێشێلكاریانه  شه‌رمه‌زار و ریسوا ده‌كه‌ین. ئه‌وه‌ش ده‌ده‌ین به گوێ و به‌رچاوی ئه‌و وڵات و نه‌ته‌وانه‌ی كه ئه‌ندامن له رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان، كه رێز له‌و به‌ندانه بگرن كه سوێندتان به مرۆڤایه‌تی خواردووه و واژووتان کردووە.\nسڵاو له گه‌لی كوردستان، ئه‌و گه‌له‌ی زیاتر له سه‌ده‌یه‌كه له‌به‌رامبه‌ر زۆرداری و پێشێلكاریه‌كانی ده‌وڵه‌ته داگیركه‌ره‌كان له خه‌بات و تێكۆشاندایه. به ملیۆنه‌ها مرۆڤی كورد و كوردستانی بۆنەته قوربانی و ژینگه‌و جوگرافیاكه‌ی كراوه‌ته مه‌یدانی ململانێی ده‌وڵه‌ته زۆردار و پاوانخوازه‌كان.\nسڵاو له پاكڕه‌وان، شه‌هیدان و ته‌واوی خه‌ڵكی كوردستان، ئه‌وانه‌ی به درێژایی ئه‌و مێژوویه سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌موو نه‌هامه‌تی و وێرانكاییه، پێداری و سه‌روه‌ری و سه‌رفه‌رازی مرۆڤایه‌تیتان بۆ ماوه‌ته‌وه.\nسڵاو لە هەموو زیندانیانی سیاسی و چالاکوانانی مافەکانی مرۆڤی کوردستانی لە گرتوخانەکانی دەوڵەتە داگیرکەرەکانی کوردستان.\nسلاو له دونیای سێكۆلار و مرۆڤدۆستی جیهان و گه‌ل و نه‌ته‌وه ئاشتی و ئازادیخوازه‌كان.\nساڵیادی رۆژی جیهانی مافەکانی مرۆڤ پیرۆز بێت.\nکومیتەی مافی مرۆڤی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان\n١٠ كانوونی یه‌كه‌م ، دێسه‌مبه‌ری ٢٠١٩\nکەژار: سیستەمی جمهووری ئیسلامی ئیران ئەهرۆمی زەخت و گوشارە لە سەر گەلانی ئازادیخواز\nفرهنگ و اخلاق میهن دوستی


عومان.. دوو کەشتی نەوتهەڵگر رووبەڕووی هێرشبوونەوە\n5385 جار خوێندراوەتەوە\nمیدیای فەرمی حکومەتی ئێران بڵاویکردەوە، دوو کەشتی نەوتهەڵگر لە ئاوەکانى کەنداودا کراونەتە ئامانج، بەهۆیەوە نرخی نەوت لەسەدا ٣ بەرزبووەتەوە.\nبەگوێرەی سەرچاوە هەواڵییەکان، کەشتییە نەوتهەڵگرەکان لەدوای جێهێشتنی بەنداوی فوجەیرە لە ئیمارات، لە نزیک کەناراوەکانی ئێران گڕیانگرتووە .\nگروپی ماریتایم بۆ چالاکییە بازرگانیەکان، کە گروپێکی بەریتانییە ڕایگەیاند، لە ئێستادا لە کەنداوی عومان لێکۆڵینەوە لە هۆکاری "روداوی" گڕگرتنی کەشتی نەوتهەڵگر دەکرێت.\nئەو گروپە داواشیکرد، زۆر بە هۆشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ رووداوەکە بکرێت لە کاتێکدا گرژی لە نێوان ئێران و ئەمریکادا هەیە.\nهاوکات هێزی دەریایی ئەمریکی فیفس فلیت، لە بەحرەین بە ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێسی ڕاگەیاندووە، ئاگاداری رووداوەکەن و لە هەوڵی بەدەستهێنانی وردەکاری زیاتردان.\nلەلایەکیترەوە پێگەى "عەسرایران" بڵاویکردەوە، هێرشەکە لە دوورى ٣٠ کیلۆمەتر لە بەندەرى جاسکى باشورى ئیرانى بووە و یەکێک لە کەشتیەکان مادەى میسانۆڵى هەڵگرتووە کە مادەیەکە زوو گڕدەگرێت بۆیە پرۆسەى کوژانەوەى ئاگرەکە قورس دەبێت.\nهاوکات ئاژانسى بلۆمبێرگى ئەمریکى ڕایگەیاند، کەشتیەکان نەوتیان لە سعودیەوە گواستوەتەوە بۆ سەنگاپورە و لە دەریاى عومان کراونەتە ئامانج.\nبەهۆی ئەو رووداوەوە، نرخی بەرمیلێک نەوتی برێنت لە بازاڕەکانى جیهاندا لەسەدا سێ پۆنیت دوو بەرزبووەوە و گەیشتە ٦١ دۆلار و ٩٧ سەنت، هاوکات نرخی بەرمیلێک نەوتی خاوی ئەمریکیش لەسەدا دوو پۆینت حەوت بەرزبوەوەو گەیشتە ٥٢ دۆلار و ٥٥ سەنت.\nئەوە لەکاتێکدایە لە مانگى ڕابردوودا لە نزیک بەندەری فجێرە کە یەکێکە لە گەورەترین وێستگەکانى پڕکردنى سوتەمەى کەشتیەکان دوو کەشتى نەوتهەڵگر کرانە ئامانج و بەوەش گژى و ئاڵۆزیەکانى نێوان وڵاتانى کەنداو ئەمریکا لەگەڵ ئێران زیاتر بوون.


خه‌لاتا په‌كه‌كێ ژ بۆ زارۆكێن كوردان ته‌نێ مرنه - دارکا مازی\nخه‌لاتا په‌كه‌كێ ژ بۆ زارۆكێن كوردان ته‌نێ مرنه\nرێخستنا په‌كه‌كێ ئیرۆ ناسنامه‌یا 4 گه‌ریلایان ئه‌شكه‌ره كر كو ل سالا رابووری ل هه‌رێما سه‌رحه‌دێ ژیانا خوه ژ ده‌ست دانه و پاش ده‌رباسبوونا ساله‌كێ ژ نوو ئیرۆ كه‌زه‌با دایك و باڤێن وان شه‌وتاند و مرنا وان راگهاند.\nپه‌كه‌كه هه‌ر ل ناڤبه‌را چه‌ند رۆژان وێنه‌یێن كۆمێن زارۆك و جوانێن كوردان د مه‌دیایا خوه دا پارڤه‌دكه‌ت یێن كو د به‌رخوه‌دانا خوه یا ساخته دا به‌رێ وان دایه مرنێ، پاش ده‌رباسبوونا چه‌ندین سالان ژی ژ نوو دهێت و دبێژیت: ئه‌و لایقی ئاپۆ ده‌ركه‌تن!!.\nهه‌په‌گێ كو باسكێ له‌شكری یێ په‌كه‌كێ یه، ئیرۆ رۆژا سێشه‌مبی 17\_5\_2022ێ ناسنامه‌یا 4 جوانێن دن ئه‌شكه‌ره كر كو ل گولانا 2021ێ ل هه‌رێما سه‌رحه‌دێ داینه كوشتن.\nناڤێ یێك ژ وان گه‌ریلایان شه‌هریبانه، شه‌هریبان ل سالا 2015ێ ل ئاگریێ ژ هێلا په‌كه‌كێ ڤه هات ره‌ڤاندن، واته هێژان د ته‌مه‌نا زارۆكتیێ دا بوو، ئیرۆ په‌كه‌كێ مرنا وێ راگهاندییه و گۆتییه: ئه‌و ملیتانا ئاپۆ بوو، ئه‌و لایقی ئاپۆ ده‌ركه‌ت!!.


تاوانی پۆستمۆدێرنه به‌رامبه‌ر مرۆڤ: دیدێك بۆ تێڕوانینی ره‌خنه‌یی عه‌بدولوه‌هاب لمه‌سیری – زەهاوی – Zahawi\nسەرەتا/توێژینەوە/تاوانی پۆستمۆدێرنه به‌رامبه‌ر مرۆڤ: دیدێك بۆ تێڕوانینی ره‌خنه‌یی عه‌بدولوه‌هاب لمه‌سیری\nئیسماعیل تەها Send an email January 5, 2021\nنووسینی: رياض صدقي\nعه‌بدولوه‌هاب مه‌سیری یه‌كێك له دیارترین بیرمه‌ندانی جیهانی عه‌ره‌بی، به‌هۆی پسپۆڕی له چاره‌سه‌ركردنی فیكری رۆژئاوا به رێگه‌یه‌كی ناوازه جیا ده‌كرێته‌وه، كه توانایه‌كی عه‌قڵی به‌هێزی هه‌بوو له شیكاركردن و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه تێگه‌یشتن له گۆشه نیگا جیاوازه‌كان، له‌و كه‌سه ده‌گه‌مه‌نانه‌بوو به شێوه‌یه‌كی قوڵایه‌كی زۆر و ئه‌زموونێكی گه‌وره چاره‌سه‌ری پرسه‌كانی ده‌كرد، بۆ ئه‌مه‌ش خوێندنی ده‌رباره‌ی ئه‌ده‌بی ئینگلیزی یارمه‌تیده‌ری باشی بوو، ببووه هۆی كردنه‌وه‌ی رێگه به‌رامبه‌ری بۆ تێگه‌یشتنی ورد به میكانزم و نمونه‌ی شیكاری به‌هێز، ئه‌وه جگه له گۆڕانكاریه‌كانی له چه‌پ و ماركسیه‌وه به‌ره‌وه ئیسلام دیدێكی فراوان و بابه‌تی پێبه‌خشی بوو.\nله بابه‌ته تیشك ده‌خه‌ینه سه‌ر چه‌مكی پۆستمۆدێرنه له پرۆژه فیكریه‌كه‌ی عه‌بدولوه‌هاب لمسیری، هه‌ڵوده‌ڵده‌ین وڵامی ئه‌و پرسیارانه بده‌ینه‌وه: ده‌لاله‌تی چه‌مكی پۆستمۆدێرنه چیه؟ چۆن فه‌لسه‌فه‌ی پۆستمۆدێرنه كاریگه‌ری له‌سه‌ر مرۆڤی هاوچه‌رخ بووه؟ ئه‌و دیده تاچه‌ند توانای هه‌یه بۆ مرۆڤ؟\nهه‌ڵوێسته‌یه‌ك له‌گه‌ڵ چه‌مكی”پۆستمۆدێرنه“\nپۆستمۆدێرنه زاراوه‌یه‌كی ناجێگیره، بۆ ناتواندرێت به پناسه‌یه‌ك سنووره‌كه‌ی دیاری بكرێت كه كۆده‌نگی له‌سه‌ر بێت، لێره‌وه عه‌بدولوه‌هاب لمه‌سیری كۆمه‌ڵێك دیاركراومان پێ ده‌دات، كه ناڕوونی ئه‌و زاراوه‌مان بۆ ده‌رده‌خات، مه‌سیری ده‌ڵێت: پۆستمۆدێرنه چاره‌سه‌ری ناعه‌قڵانی مادییه له شوێنی عه‌قڵانیه‌تی مادی، به جۆرێك به‌ها و نه‌گۆڕ و ره‌هایه‌كان به ته‌واوی بزرن، هه‌موو تاكرێت نه‌گۆڕ و به‌ها و ئایینی خۆی هه‌یه، به‌وه‌ش هه‌ر پێوه‌رێك یاخود پێوانه‌یه‌ك یاخود به‌هایه‌ك كه شوێنی بێ پێوه‌ری ته‌واوی و رێژه‌یی ره‌ها و گشتگیر بگرێته‌وه، هه‌موو ئه‌وه له جیهانی گه‌ردیله‌یی ده‌گوزره‌تێك كه هیچ پیرۆزیه‌كی نیه، خودای تێدا نیه، به‌كورتی نكلۆڵیكردنه له بنه‌چه و سه‌رچاوه‌كان (1).\n(پۆست)ةكان له ناو بیركردنه‌وه‌ی رۆژئاوایی به كۆتیاییه‌كان داده‌دنرێن(كۆتایی میتافیزقیا، كۆتایی مێژوو” كۆتایی حه‌قیقه‌ت، كۆتایی لێكۆڵێنه‌وه له واته) لێره‌وه قۆناغی پۆست مۆدێرنه به‌گوێره‌ی عه‌بدلوه‌هاب لمه‌سیری كۆتایی مۆدێرنه‌یه، ئه(پۆست)انه بۆته قه‌یرانێكی راسته‌قینه، رۆژئاوا گیرۆده‌ی بووه.\nده‌كرێت بگوترێت پۆست مۆدێرنه یه‌كێكه له لقه‌كانی فه‌لسه‌فه‌ی مادی باڵاده‌ست، كه فیكری رۆژئاوای هاوچه‌رخ هه‌ڵگریه‌تی، له سۆنگه‌ی تێزه فه‌لسه‌فیه تێكه‌ڵه‌كان ده‌رچووه، وه‌ك مردنی خودا له‌گه‌ڵ نیتشه، كۆتایی مێژوو له‌گه‌ڵ فۆكۆیاما، مرۆدنی مرۆڤ له‌گه‌ڵ فۆكۆ، بیری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه له‌گه‌ڵ جاك درێدا.\nله لایه‌نی مێژوویی عه‌بدوه‌هاب مه‌سیری مێژووی مۆدێرنه بۆ سێ قۆناغ دابه‌ش ده‌كات: قۆناغی نوێ بوونه‌وه، قۆناغی مۆدێرنه، قۆناغی پۆستمۆدێرنه، هه‌روه‌ك پێی وایه ساڵی 1965 كاتێكی سه‌ره‌كیه بۆ گه‌شه‌كردنی فیكردی پۆستمۆدێرنه، هه‌روه‌ها رووه‌كانی له واقیع دا له بواره جۆراوجۆره‌كان گه‌شه‌ی كردووه(2).\nئه‌گه‌ر بمانه‌وێت قسه ده‌رباره‌ی زاراوه‌ی پۆستمۆدێرنه بكه‌ین، یه‌كه‌م كه‌س كه به‌كاری هێناوه هیسمانز بوو له ساڵی 1879 به‌كاری هێناوه، هه‌روه‌ك ئه‌و زاراوه‌یه له ئه‌ده‌بی ئیسپانی به دیاریكراوی له كتێبی ئه‌نتۆلۆژیای شیعری ئیسپانی له 1934 به‌كاری هێناوه، كه روونی كردۆته‌وه قۆناغی پۆستمۆدێرنه قۆناغی راگوزه‌ره ساڵانی 1905 ــ 1914 بوو، پۆستمۆدێرنه قۆناغی راگوزه‌ری مۆدێرنه‌ی له‌پێش بوو، له 1896ــ1905 كۆتایی هات، پاشان قۆناغی مۆدێرنه‌ی توندڕه‌و دێته پێش (3) هه‌روه‌ك فه‌زڵی به‌كارهێنانی زاراوه‌ی پۆستمۆدێرنه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌رنوڵد تۆنبیی مێژوونووسی به‌ریتانی له 1947 له كتێبی چه‌ند لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی مێژوو كۆمه‌ڵگه‌ی رۆژئاوایی به ناعه‌قڵانی و ئاشووب و بێ پێوه‌ر باسكردبوو، ئه‌وه‌ش به‌هۆی ئاوابوونی رۆڵی بۆرژوازی بوو له حوكم و گه‌شه‌ی سه‌رمایه‌داری بوو له كۆتایی سه‌ده‌ی نۆزده، جێگرتنه‌وه‌ی به چینی كرێكاری پیشه‌سازی له شوێنی (4).\nگرنگترین بنه‌ماكانی پۆستمۆدێرنه\nهه‌موو فه‌لسه‌فه‌یه‌ك بنه‌ما و سۆنگه‌ی پێویستی هه‌یه، لێره‌وه بیری پۆستمۆدێرنه به‌گوێره‌ی عه‌بدولوه‌هاب لمه‌سیری سێ كۆڵه‌گه‌ی سه‌ره‌كی هه‌یه: ره‌گه‌زپه‌رستی یه‌كسانی، وێرانكردنی پێوه‌ر، رێژه‌یی مه‌عریفی و ئه‌خلاقی.\nیه‌كه‌م: وێرانكردنی پێوه‌ره‌كان:\nگوتاری پۆستمۆدێرنه‌تی پێوه‌ری مرۆیی تێدانیه، بۆ ئه‌وه‌ش به‌شێوه‌یه‌كی روون سوورن له سه‌ر به‌كارهێنانی زاراوه‌ی”كه‌مینه” بۆ ئاماژه‌دان به هه‌موو گروپێكی مرۆیی، بۆ نمونه له ئه‌نجامی ئه‌وه لادانانی سێكسی ئاسایی بوو، كه له ناوه‌نده زانستیه‌كانی رۆژئاوا لادانی سێكسی به شتێكی ئاسایی داده‌نرێت، ئه‌گه‌ر دكتۆرێك ده‌ركه‌وێت و پێی وابێت ده‌كرێت هۆكاره‌كانی لادانی سێكسی لابدرێت له رێگه‌ی نه‌شته‌رگه‌ری دونیا وێران ده‌بێت، چونكه ئه‌وه گریمانه‌ی ئه‌وه‌ی تێدایه لادانی سێكسی لادانه له پێوه‌ره مرۆڤایه‌تیه‌كان(5).\nله هه‌مان كۆنتێكست بانگه‌شه‌كارانی سه‌نته‌ریبوونی ئافه‌ره‌ت و مافی ره‌های تاك ده‌رده‌كه‌وێت، بۆیه داوای پێوه‌ندی ره‌زامه‌ندی كرا له ده‌ره‌وه پێوه‌ره ئه‌خلاقیه‌كان، یاخود كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، له‌وه‌ش دا هێرشه بۆ سه‌ر پێوه‌ری مرۆیی و سه‌نته‌ربوونی مرۆڤ له‌گه‌ردوون، مرۆڤ ده‌بێته خاوه‌ن ره‌هه‌ندێكی ئاژه‌ڵی، لێره‌وه مرۆڤ ده‌خزێته ناو پره‌سپێكی مادی كه سێكس و جێژوه‌رگرتنه.\nمه‌سیری پێی وایه پۆستمۆدێرنه بریتیه له جیهانی گۆڕانكاری ته‌واوه، هه‌مووشتێك گۆڕانكاری تێدایه، بۆیه هیچ ئامانج و مه‌به‌ستێكی تێدا نابینین، بۆیه بانگه‌شه‌كارانی بیری موقه‌دده‌س و خوای گه‌وره ره‌ت ده‌كه‌نه‌وه، ئه‌و دیده مۆركێكی دواكه‌وتنه‌وه وه‌رده‌گرێت، كه رووچووه له دواكه‌وتووی به‌هۆی نكۆڵی كردن له بۆ هه‌رپێوه‌رێك، ئه‌وه جگه له‌وه ده‌كرێت به‌و جۆره ده‌ری بڕین: دیدیكی ئایدۆلۆژییه قبوڵی براگماتی ده‌كات بۆ ئه‌و دۆخه‌ی هه‌یه، ملكه‌چی ده‌بێت و خۆی له‌گه‌ڵ هه‌موو یارییه‌ك ده‌گونجێنێت، له‌بری گۆڕینی(6)، نه‌بوونی پێوه‌ره ده‌مانگوازێته‌وه بۆ ئاژاوه‌ی مه‌عریفی، هیچ شتێك نیه په‌نای بۆ ببه‌ین، هه‌موو حوكمه‌كان ملكه‌چی هه‌واو سه‌لیقه‌ی كه‌سییه، ئه‌وه‌ش سه‌رده‌كێشێت بۆ ئه‌نجامی پێچه‌وانه‌ی سروشتی مرۆڤایه‌تی.\nسێیه‌م: ره‌گه‌زی یه‌كسانی:\nقۆناغی پرستمۆدێرن به قۆناغی به‌كاربردن و خاوبوونه‌وه‌ی گشتگیر داده‌نرێت، پۆستمۆدێرن دان به بوونی جیاوازی سروشتی نێوان مرۆڤه‌كان دانانێنن، هه‌ر سروشتیه‌كی مرۆیی وه‌ك مه‌رجه‌عی كۆتایی و ناوه‌ندی جێگیر و گۆڕینی به چوارچێوه‌یه‌كی سروشتی/ماده، له‌و چوارچێوه‌یه‌مرۆڤ به كه‌ڵه‌كه‌بوویه‌ك دانادرێت له ماده، به‌ڵكو ته‌نیا وه‌هم خه‌ونینه درۆینه‌یه‌ن، ره‌گه‌زی یه‌كسانی له مۆسیقای وشه‌كان ده‌ركه‌وێت، وه‌ك یه‌كسانی و یه‌كترقبوڵكردن و فره‌یی هه‌یه، كه رووكاره‌كانی هه‌ڵگری نامرۆڤایه‌تین، ئه‌وه‌ش به‌گوێره‌ی دیدی مه‌سیری قووڵكردنه‌وه‌ی بیرۆكه‌ی مرۆڤی خاوه‌ن یه‌ك ره‌هه‌نده، هه‌ر مرۆڤه و سنوورێكی مرۆڤایه‌تی تایبه‌تی هه‌یه، له نێوان شه‌و و رۆژێك توانای گۆڕانی هه‌یه، لێره‌وه بانگه‌شه‌ی به‌رگریكردنی له لادانی سێكسی و به‌سه‌نته‌ركردنی ئافره‌ت و مافی ره‌های تاك كه چی حه‌ز لێ بوو بیكات(7)\nمه‌سیری لێره جیاوازی ده‌كات دادپه‌روه‌ری و یه‌كسانی، ئه‌وه‌ی كۆتایی مه‌به‌ست پێی هاوشێوه‌یه‌یی مرۆڤه له هه‌موو روێكه‌وه، ئه‌وه جگه له‌وه‌ی ئه‌و دیده سه‌رده‌كێشێت بۆ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی له جیهان هه‌یه له مرۆڤ و ئاژه‌ڵ و بێگیانی هاوشێوه، ره‌هه‌ندی یه‌كسانی یه‌كسانی له سۆنگه‌ی یه‌ك قانوونی مادی ده‌رده‌چێت، ئه‌ویش پشتگوێخستنی تایبه‌تمه‌ندی مرۆڤایه‌تیه.\nره‌گه‌زپه‌رپه‌رستی یه‌كسانی دژه مرۆڤ لای دیتشارد دۆكنز ده‌رده‌كه‌وێت، دۆكنز هه‌وڵی ده‌دات به‌ها بدات به مه‌یمونه‌كان ــ به‌و پێیه‌ی كه‌مینه‌یه‌كی چه‌وساوه‌ن ــمافه‌كانیان یه‌كسانه له‌گه‌ڵ مرۆڤ، له‌سه‌ر بنه‌مای تێزی داروینیزم كه مرۆڤ یه‌كسان ده‌كات به مه‌یموون، پاشان دۆكنیز دوالیزمێكی تر زیاد ده‌كات كاتێك ده‌یه‌وێت هاوشێوه‌یی له نێوان رشته‌به‌ندی ئه‌خلاقی لای مرۆڤ و مه‌یمون بكات، له‌و سۆنگه‌یه‌وه پرۆژه‌ی مه‌یمونی گه‌وره ده‌رده‌كه‌وێت كه جاڕنامه‌ی مه‌یمونی باڵای ده‌ركرد، له سه‌ر شێوه‌ی جاڕنامه‌ی مافه‌كانی مرۆڤ(8)\nره‌هه‌ندی یه‌كسانی كه بنیاتنرابێت، له‌سه‌ر هه‌وڵی یه‌كسانی نێوان ئه‌و شتانه‌ی كه له واقیع دا سروشت حه‌قیقه‌تیان قبولی یه‌كسانی نه‌كات، ئه‌وه جۆرێكه له سته‌م كردن نه‌ك دادپه‌روه‌ری، ئه‌و پره‌نسیپه نه‌بوونی لایه‌نه‌كانه له گوتاری پۆستمۆدێرنه‌تی، كه هیچ جیاوازییه‌ك نیه له نێوان مرۆڤ و ئاژه‌ڵ و بێگیان.\nره‌گه‌زی یه‌كسانی هه‌وڵ ده‌دات بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر چه‌مكی ناسنامه‌ی مرۆڤایه‌تی، ئه‌وه هه‌موو مرۆڤایه‌تی داڕشته‌وه له چوارچێوه‌یه‌كی مادی یه‌ك سروشت، ملكه‌چی یه‌ك رشته‌به‌ندی مه‌عریفی بوو، ئه‌وه‌ش هۆشداری ده‌دا له جۆرێك له دابڕان، نمونه هێنانه‌وه به چه‌مكی فره‌یی و تایبه‌تمه‌ندی.\nسێیه‌م: رێژه‌یی بوونی مه‌عریفی و ئه‌خلاقی\nدیارترین رووكاره‌كانی قۆناغی پۆستمۆدێرن نه‌بوونی مه‌رجعه‌ت یه‌كترله‌ناوبردنی خود و باڵاده‌ستی رێژه‌یی و نه‌بوونی دڵنیایی، كه دان به هیچ مه‌رجعیه‌تێكی مرۆیی، یاخود بابه‌تی دانانێت، جیهان به هه‌ڵوه‌شاوه‌یی، لێك دابڕان و ئاژاوه، حوكمی له ناكاو و نه‌بوونی هۆكار و ئاماده‌نه‌بوونی هۆكار، ده‌ركه‌وتنی ئه‌گه‌ره‌كان و گۆڕانكاری ته‌واو و به‌رده‌وام ره‌نگڕێژ ده‌كات، به‌وه‌ش مه‌عریفی مرۆڤایه‌تی به‌گشتی ده‌بێته ئه‌سته‌م(9)، نیتشه له‌وانه‌بوو ئه‌و ئه‌و بنه‌مایه‌ی بیرۆكه‌ی مردنی خودا و بوونی مرۆڤ به خودای دانا، ئه‌وه له تێزی سۆفستائیه‌كی قۆناغی به‌ر له سوكرات ده‌بینین، كه برۆتاگروس پێوری مرۆڤی گه‌وره‌كردووه، جه‌خت له سه‌ر رێژه‌یی بوونی ره‌ها كردوه له مه‌عریفه و ره‌وشت، ئه‌وه‌ش ده‌ربڕێكی تری له فه‌لسه‌فه‌ی هاوچه‌رخ له‌گه‌ڵ دریدا گێرایه‌وه، بۆ نمونه دریدا پێی وایه حه‌قیقه‌ت فره‌یی هه‌مه‌كی نین.\nهه‌رچی روانگه‌ی ئه‌خلاقیه بوونی بۆ هیچ پێوه‌رێكی سه‌رده‌می پۆستمۆدێرنه نیه، به‌وه‌ش ناتواندرێت سیسته‌می ئه‌خلاقی توند و هه‌مه‌كی دامه‌زرێت، هه‌موو ئه‌وانه‌ی كه ده‌كرێت بگات به ئه‌خلاقیاتی براگماتی شێوه‌یه‌كی هێز و باڵاده‌ستی وه‌رده‌گرێت، كه تێدا ملكه‌چی لاوازه‌كان بۆ به‌هێزه‌كان ره‌نگ بداته‌وه(10)، به‌وه‌ش دیاریاریكردنی واتای سته‌م و دادپه‌روه‌ری له رشته‌به‌ندی فكری كه له‌سه‌ر رێژه‌یی ئه‌خلاقی و سه‌رگه‌ردانی مه‌عریفی ئه‌سته‌مه دیاری بكرێت.\nره‌نگدانه‌وه‌ی پۆستمۆدرنه له‌سه‌ر بواره‌كانی ژیان\nفه‌لسه‌فه‌ی پۆستمۆدێرنه شوێنه‌واری زۆرخراپی له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌كانی رۆژئاوا به‌جێهێشتووه، ئه‌و شوێنه‌وارانه له چه‌ند بوارێكی جۆراوجۆر بووه، وه‌ك بواری ئابووری و سیاسی و بواری كۆمه‌ڵایه‌تی و هونه‌ر و ئه‌ده‌ب و ئایین، د.عه‌بدوه‌هاب لمه‌سیری تیش ده‌خاته سێ بواری گرنگ بواری كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسی، ئه‌وه‌ش له سۆنگه‌ی ئه‌زموونه گه‌وره‌كه‌ی له ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، كه ماوه‌ی پازده ساڵ بوو، له‌و ماوه‌یه ده‌ستی به شیكردنه‌وه‌ی دۆخی ئه‌مریكا كرد، به‌و پێیه‌ی نمونه‌یه‌كی زیندووه بۆ دیدی پۆستمۆدێرنه‌تی.\nله لایه‌نی ئابووری گرنگترین شتێك كه پۆستمۆدێرنه‌تی هێنانی دروشمی”به‌ركاربردن و زیاترله‌به‌ركاربردن” گرنگترین جوڵێنه‌ری مرۆڤی رۆژئاوایی بریتی بوو له به‌ركاربردن به پاڵنه‌ری چێژوه‌رگرتن، به جۆرێك شێوه‌ی به‌ركاربردن لای تاك بوو به ئاماژه له‌سه‌ر پێگه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی، ویستی به‌كاربردن له پێناو چێژ نه‌ك سوود بووه پاڵنه‌ری كارگه‌كان له پیناو به‌رهه‌مهێنانی كاڵای ناپێویست، بۆیه مرۆڤی رۆژئاوایی شتگه‌لێكی به‌كارده‌هێنا وه‌ڵامی پێویستیه‌كانی نه‌بوو، به‌ڵكو بۆ تێركردنی حه‌زه بێكۆتایه‌كانی بووه، كه سنوورێكی نه‌یوو، ئه‌وه له كۆنتێكستی كۆنترۆڵكردنی سه‌رمایه‌داری بوو له پرۆسه‌ی به‌رهه‌م هێنان، سیسته‌م گوازرایه‌وه له سوود بۆ چێژوو و پیرۆزی به‌كاربردن(11).\nپێی ده‌ربڕینی لیبۆفتسكی ده‌رباره‌ی چه‌مكی “خۆشگوزه‌رانی” له‌سه‌رده‌می پۆستمۆدێرنه بریتیه له پرستشی ماركێته‌كان و پێویستیه كه‌م وێنه‌كان و خۆبه‌گه‌وره‌زانین و به‌كه‌م زانینی ئه‌وانه‌ی تر و ویست بۆ گه‌شبینی و به‌كاربردنی له راده‌به‌ده‌ر، بۆیه جێژوه‌رگرتنمان بۆمان ده‌ركه‌وێت كه به جێژوه‌رگرتنی خود ناسراوه و ژیان له پێناو خود ناسراوه.(12)\nله به‌هه‌مان شێوه ئیبن خه‌لدون پێی وایه خۆشگوزه‌رانی خاوه‌نه‌كانی به‌ره‌و ره‌وشتی خراپ و مانه‌وه به‌سه‌ر ئاره‌زووه‌كان رووكردنه دوونیت، له دیدی ئیبن خه‌لدون ئه‌وه وای كردووه خه‌ڵكی شار له‌ڕووی ئه‌خلاقی به‌ره‌وه‌ی داڕووخان بچن، به پیچه‌وانه‌ی خه‌ڵكی ده‌وارنشین(13).\nئه‌وه‌ش كه‌م و كوڕی پێوه‌رمان لای مرۆڤی رۆژئاوامان بۆ ده‌رده‌خات، هیچ سنوورێكی نیه بۆ ئاره‌زو و ویسته‌كانی، ده‌كرێت هه‌موو شتێك بخاته خزمه‌تی حه‌ز و ئاره‌زووه‌كانی بۆ وه‌به‌رهێنانی، هاوڕابێت له‌گه‌ڵ ویژدانی ئه‌خلاقی، یاخود پێچه‌وانه بێت، ئه‌وه‌ی گرنگه له سه‌ره‌تاو كۆتایی تێركردنی ئاره‌زوه‌كانمان و قازانجی زۆرتره لای سه‌رمایه‌داران.\nهه‌رچی له لایه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تییه كاره‌كه توندتره، د.عه‌بدولوه‌هاب لمه‌سیری به‌و جۆره بۆمان روون ده‌كاته‌وه”قۆناغی پۆستمۆدێرنه به‌سه‌ر چه‌مكی سه‌نته‌ر زاڵ بوو،به‌وجۆره كه‌وتینه به‌رامبه‌ر چه‌ندین سه‌نته‌ر، له ئه‌نجامی ئه‌و فره‌سه‌نته‌رییه ئه‌سته‌م بوو مرۆڤ بتوانێت سنووره مادیه ته‌نگه‌كانی تێپه‌رێنێت(14)، له قوڵای ئه‌زموونی خۆی له ئه‌زموونی ئه‌مریكای نمونه‌یه‌ك ده‌هێنێته‌وه، پێش ساڵی 1965 جل و به‌رگی رۆژئاوایی تا ئه‌ندازه‌یه‌ك داپۆشراو بوو، دوای ئه‌و مێژووه رووتی گه‌شه‌ی كرد، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دیارده‌كانی تری وه‌ك لادانی سێكسی ده‌ركه‌وتن، خوێنڕشتن لای هه‌رزه‌كاران، بڵاوبوونه‌وه‌ی ماده‌ی هۆشبه‌ر، له‌ناوچوونی خێزان، سكپڕی له ده‌ره‌وه‌ی خێزان و پیرۆزكردنی چێژوه‌رگرتن زیادی كرد(15).\nئه‌و شوێنه‌واره وێرانكه‌رانه فه‌لسه‌فه‌ی پۆستمۆدێرنه‌تی هێنایه سه‌ر كۆمه‌ڵگه، له ژێر سایه‌ی خێزان له ناوچوو، سێكس له‌به‌ها ئه‌خلاقی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان جیاكرایه‌وه، چالاكی سێكسی بووه سه‌چاوه‌ی خود، نرخی سێكسی زیادی كرد، مه‌سیری پێی وایه چێژ بووه میانزمێك كۆمه‌ڵگه‌ی عه‌لمانی له میانه‌ی له‌خشته‌بردنی كۆنترۆڵی كۆمه‌ڵایه‌تی پێ بكات، ئه‌و هه‌سته بڵاوبكاته‌وه ته‌نیا مافی سه‌ره‌كی مرۆڤ تێركردنی چێژیه‌تی، ئه‌و قوڵترین ده‌سته‌واژه‌یه‌ك بۆ ئازادی ڕاده‌ربڕینی تاك، ئه‌وه‌ش واته گرنگی دانی هاونشتیمانی به ژیانی گشتی پێ دیاری بكات و جه‌خت له‌سه‌ر حه‌ز و ئاره‌زوه‌كانی بكات، ئه‌و ویست و چێژانه‌ش پێكهاته و داڕشتن و ئاراسته‌كردنی له رێگه‌ی ده‌ستگاكانی راگه‌یاندن بوو، به‌وه‌ش مرۆڤ ده‌كاته خاوه‌نی یه‌ك ره‌هه‌ند، ئه‌ویش تاكێكی ماده‌بێهۆشكه‌ر، ناتوانێ ئاراسته‌ی حه‌زه‌به‌رهه‌سته‌كانی بكات، كه بیری لای خه‌ونه‌كانیه‌تی بۆ سه‌ركه‌وتنی به‌ده‌ستهێنانی سێكسی، یاخود سه‌ركه‌وتنی ئه‌و یانه‌ی كه لایه‌نگریه‌تی(16).\nله‌به‌ر ئه‌وه‌ی مرۆڤی رۆژئاوایی زۆر به توندی واتای له ده‌ست داوه، ده‌ستی ده‌رچوون كرد له شته سروشتیه‌كان بۆ شته نامۆكان، ئیباحی بوو به پیشه، هه‌ڵبژاردنی سێكسیمان بیست، كه مرۆڤ به‌ره‌و لادانی سێسكی و سروشتی ده‌چێت، له ئه‌نجامی ئه‌وه چه‌ندین جۆری سێكس له‌گه‌ڵ گیانداران و منداڵان ده‌ركه‌وت كه پێچه‌وانه‌ی سروشتی مرۆڤه، سێكس له چوارچێوه كۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌خلاقیه‌كه‌ی ده‌رچوو، بوونه جێگره‌وه‌ی خێزان، وه‌ك پێكهێنانی خێزان له دوو پیاو، یاخود دوو ئافره‌ت(17).\nبۆیه تووشی سه‌رسوڕمان ده‌بیت، كاتێك ئه‌و هه‌وڵه لاسیكه‌رانه‌وه ده‌بینی بۆ هاورده‌كردنی ئه‌و نه‌خۆشیه وێرانه‌كرانه له كۆمه‌ڵگه‌ی رۆژئاوایی بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی ئیسلامی، له ژێر دروشم رازاوه، خۆیان گێل ده‌كه‌ن، كه شوێنه‌وار و چاره‌نووسی وێرانكه‌ری هه‌یه.\nكاتێك ده‌چینه بوواری سیاسی، دوای 1965 مه‌سیری ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی و ده‌زگاكانی و هێزه‌كانی تر ده‌بێنێت (سه‌ندیكان ــ گروپه‌كانی فشار ــ كۆمپانیا گه‌وره‌كان ــ رێكخراوه نا حوكمیه‌كان) ده‌سه‌ڵات كۆمه‌ڵێك ده‌زگه‌ی ناوه‌ندی نیه كه بكرێت ده‌ستی به‌سه‌ر دابگیرێت و حوكمی بكه‌ی، به‌ڵكو حوكم دابه‌ش كراوه به‌سه‌ر ژماره‌یه‌ك ده‌زگه قۆستراوه‌ته‌وه له كۆمه‌ڵگه، هیچ بڕوایه‌ك به به‌رژه‌وه‌ندی گشتی، هه‌روه‌ك رووكردنێكی به‌هێز به‌ره‌و جێژوه‌رگرتن ده‌ستی پێكرد، بیری تاكگه‌رایی به‌رزبووییه‌وه(18).\nبۆیه مه‌سیری جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌كاته‌وه كه پۆست مۆدێرنه ئیدۆلۆژیایی سیسته‌می نوێی جیهانیه، جیهانگیری هه‌ندێك پرسی وه‌ك وه‌زه‌ی نه‌وه‌یی ــ پیسبوونی ژینگه ــ ئایدز ــ شۆڕشی ئه‌لیكترۆنی ده‌ستی پێكرد” ده‌كرێت قسه بكریت ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی وڵاتانی كۆڵۆنیالیزمی پێشوو ئێستا هه‌وڵی قۆستنه‌وه‌ی سه‌رچاوه سروشتی و مرۆیه‌كان ده‌ده‌ن له سه‌ر ئاستی جیهانی به‌بێ رووبه‌ڕوونه‌وه‌ی سه‌ربازی، ئه‌وه‌ش له میانه‌ی هه‌ڵبژاردنی فه‌رمانڕه‌وای ناوچه‌یی بۆ جێبه‌جێكردنی پلانه‌كانی وڵاتانی رۆژئاوا، له میانه‌ی زیادكردنی به نێوده‌وڵه‌تیكردنی هاوكێشه‌كان، به جۆرێك گه‌ردوون ده‌بێته یه‌ك ده‌وڵه‌تی نێوده‌وڵه‌تی، هیچ تایبه‌تمه‌ندیه‌كی نه‌مێنێت، فره‌یی نه‌مێنێت، له بری داگیركاری گه‌لان، رۆژئاوا ده‌یه‌وێت به ئه‌مریكا و كۆكاكۆلای بكات، كۆكاكۆلا جێی كۆڵۆنیالیزم بگرێته‌وه، لێره‌وه قسه‌كردن له كۆتایی مێژوو و كۆتایی ئیدۆلۆژیا ته‌واو ده‌بێت(19).\nمردنی مرۆڤایه‌تی له چوارچێوه‌ی دیدی پۆستمۆدێنه‌تی.\nگوتاری پۆستمۆدێنه له جیهانی ئه‌مرۆ نوێنه‌رایه‌تی قه‌یرانێكی ته‌واو ده‌كات، ئه‌وه‌ش له بره‌و دان به رێژه‌یی ره‌ها و ئیباحیه‌تی ره‌ها ده‌رده‌كه‌وێت، هیچ سنوورێك نیه مرۆڤ رێزی بگرێت، یاخود مه‌رجه‌عێك هه‌بێت له ژیانی پشتی پێ ببه‌ستێت، ئه‌وه جگه له‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك به‌ڵای وێرانكه‌ر بۆ مرۆڤ ده‌ركه‌وت و موژده‌ده‌ری وێرانكردنی ئاوه‌دانی بوو.\nله ژێر سایه‌ی ره‌خنه‌گرتنی له دیدی پۆستمۆدێرنه مه‌سیری پێی وایه راگه‌یاندنی مردنی خوا، به‌رامبه‌ر راگه‌یاندنی مردنی شه‌یتانه، ئه‌وه‌ش ده‌بێته هۆی له‌ده‌ستدانی پێوه‌ری چاكه‌وخراپه، سته‌م و دادپه‌روه‌ری، ئه‌وه جگه له‌وه‌ی ده‌گه‌ینه خودی مردنی مرۆڤ، به‌وه‌ش یه‌ك فیكر به‌ده‌ست ده‌هێنانی، هه‌موو دوولایه‌نه‌كان له حه‌ق و باتڵ، رۆح و جه‌سته، دین و دونیا، موقه‌ده‌س و ناموقه‌ده‌س یه‌كلا ده‌كاته‌وه(20).\nهه‌روه‌ك مه‌سیری جه‌ختكردنه‌وه له‌سه‌ر مادیه‌تی دیدی پۆستمۆدێرنه، ده‌بێته هۆی نكۆڵیكردن له هه‌مه‌كیه‌كان، ئه‌وه‌ش واته دابه‌شكردنی جیهان له‌و شتانه‌ی پێی گه‌یشتووه له‌سه‌ر له ده‌ستدانی پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی تر و نه‌مانی په‌یبردن، بیری پۆستمۆدێرنه‌تی به‌ره‌و رشته‌به‌ندی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یه، بۆیه جیاوازی ده‌كات له نێوان عه‌قڵ و اقیع، واتا و وشه، وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌موو شتێك خۆی په‌یوه‌سته به‌خۆی، پێویستی به ده‌ره‌وه‌ی خۆی نیه، لێره‌وه پێیی ده‌ڵێن: سكچوونی فیكری.\nبه گوێره‌ی دیدی مه‌سیری خودی مرۆڤایه‌تی له قۆناغی پۆستمۆدێرنه هۆشیاری سه‌ربه‌خۆیه، ده‌بێته خودێی داخراوبه‌سه‌رخۆیی و لێكهه‌ڵوه‌شاوه‌یه، پێوه‌ره‌كانی شاراوه‌یه، ئه‌وه‌ش واته: ئه‌سته‌مبوونی گفتوگۆ و ئاوێته‌بوون و پێوه‌ندی(21)، ئه‌وه‌ش واته داڕوخانی رشته‌به‌ندی به‌ڵگه و ئیستاتیكی.\nپۆستمۆدێرن فه‌لسه‌فه‌یه‌كی مادی توندڕه‌وی دژه به عه‌قڵ، نكۆڵی له گه‌ردون و هه‌مه‌كیه‌كان ره‌هاكان سنووره‌كان و بوونی خود و بابه‌ت و بوونی هه‌ر سه‌نته‌رێك ره‌ت ده‌كاته‌وه، هه‌روه‌ها ئه‌سته‌مبوونی سیسته‌می مه‌عریفی و ئه‌خلاقی جیهانی راده‌گه‌ینێت، ئه‌و فه‌لسه‌فه‌یه به‌ته‌نیا دژی ئایینه‌كان ناوه‌ستێت، به‌ڵكو دژی عه‌قڵانیه‌تی مادیش ده‌وه‌ستێت، ئه‌وه جگه له‌وه‌ی شارستانیه‌تی هاوچه‌رخ رێژه‌یه‌كی ته‌واو گشتگیره(22).\nئه‌و مرۆڤه‌ی له‌و ژیانه ده‌ژیت واتا و ئامانجی نیه، به زاراوه‌ی قورئانی مرۆڤێكی سه‌رلێشێواوه، به‌ره‌و رێگه‌یه‌كی نادیار ده‌ڕوات، شارستانیه‌تی رۆژئاوا به سه‌رۆكایه‌تی فه‌لسه‌فه‌ی پۆستمۆدێرن به‌ڕوونی بریتیه له‌و زاراوه قورئانیه، ئه‌ویش شارستانیه‌تێكه هاوسه‌نگی له‌ده‌ست داوه، رێگه‌ی بزركردووه، ملكه‌چی لۆژیكی هێز و مانه‌وه بۆ باشترین بووه.\nپووخته‌ی قسه له‌و بابه‌ته: پۆستمۆدێرنه فه‌لسه‌فه‌یه‌كی نامرۆییه و دژه بۆ مرۆڤ، له‌وه‌وه پێویسته هاوسه‌نگی له ژیانی مرۆڤ دروست بكرێت، ئه‌وه‌ش ناكرێت به‌بێ دروستكردنی به سه‌نته‌ری كردنی خوا بۆ گه‌ردوون، ئه‌وه‌ش له دیدی مه‌سیری ده‌بێته ده‌سته‌به‌ر بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی واتا بۆ ژیان و له ریشه‌هه‌ڵكێشانی فیكری مادی، هه‌روه‌ك دیدی ئایینی پێویسته چونكه مرۆڤ بنیات ده‌نێت به رشته‌به‌ندی به‌هاو و ئامانج، ئه‌وه‌ش وك له ده‌ستدانی فیكری پۆستمۆدێرنه‌یه.


ئەردۆغان له دووڕیانى مان و نه‌ماندا\n02:34 - 04/07/2019\nئەردۆغان له دووڕیانى مان و نه‌ماندا\nیەكێك لە دەرهاویشتەكانی كه‌وتنى ئاكەپە لە دووبارەكردنەوەی هەڵبژاردنی شارەوانی ئیستانبۆڵ-دا، خێراتربوونی هەوڵی سەركردە ناڕازییەكانی ناو ئاكەپەیە، بۆ دروستكردنی حزبێكی نوێو، ناڕازییەکان هەر یەکەو با ئاڕاستەیەک کەوتوونەتە جوڵەو ئەردۆغان-یان خستووەتە نێوان بژاردەی قورسەوە.\nلە دووبارەكردنەوەی هەڵبژاردنی ئیستانبۆڵ-دا، كە 23 حوزەیرانی 2019 به‌ڕێوه‌چوو، كاندیدی پارتی گەلی كۆمار (جەهەپە) ئەكرەم ئیمامئۆغڵو، رێژەی جیاوازی دەنگەكانی لەگەڵ كاندیدی پارتی داد و گەشەپێدان (ئاكەپە) گەیاندە 10%، جیاوازی دەنگەكانیش سنووری 800 هەزار دەنگی تێپەڕاند، كە بە بەراورد لەگەڵ هەڵبژاردنی 31ى ئادار 62 قات زیادیكردووە.\nهەڵكشانی دەنگی ئیمامئۆغڵو و جەهەپە، تەنیا پەیوەندی بە دەنگدەری كورده‌وه نییە، كە بە ئاشكرا پشتگیری خۆی بۆ كاندیدی (جەهەپە) راگەیاند، بەڵكو وه‌ك باسده‌كرێت، پەیوەندی بە بەشێك لە دەنگدەری ئاكەپە هەیە كە دەنگی بۆ ئیمامئۆغڵو داوە. ئەگەر چاوێك بە رێژە و ژمارەی دەنگی هەردوو كاندیدی جەهەپە و ئاكەپە بخشێنینەوە، هه‌نێدئاماژه‌ى روون هه‌ن. لە چەندین شارۆچكەی ئیستانبۆڵ كە بە كۆگای دەنگدەرانی ئاكەپە دادەنرێت، دەنگی جەهەپە هەڵكشانی چاوەڕواننەكراوی بەخۆیەوە بینیووە.\nلە هەڵبژاردنی 31ی ئاداردا، ئاكەپە لە كۆی 39 شارۆچكەی ئیستانبۆڵ لە 24 شارۆچكەدا لە پێش جەهەپەوە بوو، بەڵام لە 23ی حوزەیراندا جەهەپە لە 28 شارۆچكە لە پلەی یەكەم دابوو، ئاكەپەش تەنیا لە 11 شارۆچکە لە پێش كاندیدی جەهەپەوە بوو. ئاكەپە یەكەمین جارە لە هەرسێ شارۆچكەی ئۆسكەدار، فاتیح و ئەیوب شكستدەخوات، كە ناسنامەی زۆرترین دەنگدەری ئەم سێ شارۆچكەیە، ناسنامەیەكی ئیسلامی موحافەزەكارە.\nدووركەوتنەوەی دەنگدەری موسوڵمانی تورك لە ئاكەپە و پشتگیریكردنی لە جەهەپە، هەوڵی سەركردەكانی پێشووی ئاكەپە كە بە (سەركردە زویرەكان) بەناو دەكرێن زیندوو كردەوە، یان خێراتر كرد بۆ جیابوونەوەیان لە ئاكەپە و دروستكردنی پێكهاتەی سیاسی دیكە لە داهاتوودا.\nماوەی چەند ساڵێكە ناوبەناو، بەڵام بێئەوەی خودی ئەكتەرەكان قسەبكەن، میدیای تورك، ناوچەیی و بگرە جیهانیش، باس لە هەوڵی چەند سەركردەیەكی پێشووی ئاكەپە دەكەن، كە لە میدیا وەكو (سەركردە زویرەكان) ناودەبرێن، بۆ دامەزراندنی پێكهاتەی حزبی دیكە جیا لە ئاكەپە. لەو سەركردانە ناوی هەریەك لە (عەبدوڵا گول سەركۆماری یازدەیەمینی توركیا، عەلی بابەجان وەزیری دەرەوە و ئابووری پێشووی توركیا، ئەحمەد داودئۆغڵو سەرۆك وەزیرانی پێشووی توركیا و چەند سەركردەیەكی دیكە كە پۆستی وەزیر و باڵاترشیان هەبووە) دەهێنن. بەڵام دیارە شكستی ئاكەپە لە 23ی حوزەیراندا زەمینەی خۆشكرد بۆ ئەوەی ئەوكەسانە تا رادەیەك پەردە لەسەر جموجوڵەكانیان هەڵگرن و كۆتایی بە دوودڵی شەقامی توركی بێنن.\nلەدوای ئاشكراكردنی ئەنجامی بەرایی هەڵبژاردنی 23ی حوزەیران، هەواڵی سەردانی عەلی بابەجان بۆ لای ئەردۆغان لە میدیاكان بڵاوكرایەوە. بەگوێرەی ئەم هەواڵانە بابەجان دەستلەكارێكشانەوەی، خۆی لە ئاكەپە پێشكەشی ئەردۆغان كردووە.\nپێدەچێت، سەدرانی بابەجان بۆ لای ئەردۆغان بەر لەوەی هیچ جوڵەیەكی فەرمی سیاسی دەستپێبكات، پەیوەندی بە ناسینی كەسێتی ئەردۆغان هەبێت لەلایەن بابەجان و تیمەكەی. دیارە بابەجان بەلانی كەم لەم قۆناغەدا حەز ناكات، ببێتە ئامانجی تەنزە و گوتارە توندەكانی ئەردۆغان، بۆ ئەوەی ناچار نەبێت وەڵامی بداتەوە، كە رەنگە ئەمەش لە رووی سیاسییەوە بە خراپ بەسەری بشكێتەوە.\nهەرچەندە هێشتا، ناسنامەی ئەو پارتە و پێكهاتەیە دیارنیە كە بابەجان بە هاوكاری و پشتگیری عەبدوڵا گول دروستیدەكات، بەڵام بە وردبوونەوە لە پڕۆفایلی سیاسی بابەجان لەوكاتەی وەزیری دەرەوە و ئابووری بووە لە حكوومەتی ئاكەپەدا، كە زیاتر شێوازێكی بیرۆكراتی دەوڵەتیانەی هەبووە، لەگەڵ كلتووری سیاسی سەرمایەداری ئەوروپا تێكهەڵكێشی كردووە، دەگەینە ئەو ئەنجامەی كە بابەجان خۆی لە لاسایی كردنەوەی مۆدێلی حزبایەتی ئاكەپە بە دووردەگرێت، بەلای دامەزراندنی پارتێكی لیبڕاڵی سەرمایەداریدا دەڕوات. بۆ ئەوەی بشتوانێ دەنگدەری تورك بە لای خۆیدا رابكێشێت، بەرگی ئەم پارتە بە سەركردە توڕەكانی پێشووی ئاكەپە رەنگ دەكات، كە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی جگە لە ناسنامەی لیبڕالی، بە رووكەشانەش بێ، ناسنامەیەكی موحافەزەكارانەش بەو پارتە ببەخشێت. هەروەها لەبەرئەوەی وەزیر، پەرلەمانتار و سەركردەكانی پێشووی ئاكەپە كە بۆ دامەزراندنی ئەم پارتە هاوبیری بابەجانن، ناتوانن ناسنامەی لیبڕالیانە بەو پارتە ببخەشن، بابەجان ناچارە پەنا بۆ هەندێك كەسایەتی بیرۆكرات و سۆسیال دیموكراتی تورك ببات، تا پۆستە باڵاكانی ئەم پارتە وەربگرن.\nیەكێك لەو بنەمایانەی ئاكەپە لە ساڵی 2001 لەسەری دامەزراوە، كە بۆتە هۆی ئەوەی ئەمریكا و ئەوروپا بۆماوەی چەند ساڵ پشتگیری لەم پارتە و رەجەب تەیب ئەردۆغان بكەن، بانگەشەی ئەم پارتەبوو لەبارەی نەرمكردنی ئیسلام و ئاوێتەكردنی بنەماكانی دیموكراتی رۆژئاوا لەگەڵ ئیسلامی سیاسی لەناوچەكەدا. بەڵام ئەم بانگەشەیە بەم شێوەیە دەرنەچوو كە سەرمایەداری جیهانی هیوای لەسەر هەڵچنیبوو. بۆیە لە ئەمڕۆدا بابەجان دەزانێت بە دووبارەكردنەوەی مۆدێلی سیاسی ئاكەپە ناتوانێ پشتگیری سەرمایەداری وەبەرهێنانی دەرەكی بەدەستبێنێت، بۆ راستكردنەوەی باری لەنگی ئابووری توركیا.\nكەسێتی بیرۆكراتیانەی بابەجان و ناوبانگی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، دەمانگەیه‌نێتە ئەو ئەنجامەی كە بابەجان لە سیاسەتی ئابووری و جەماوەری ناوخۆیدا نەوەكو لاسایی ئەردۆغان و ئاكەپە ناكاتەوە، بەڵكو هەوڵدەدات ئەو رێچكەیە دووبارەبكاتەوە، كە سەرۆك كۆماری پێشووی توركیا (تۆرگوت ئۆزال) پیایدا تێپەڕیووە. ئۆزال، پەیوەندییەكی تۆكمەی لەنێوان خۆی و بۆرژوازی توركیا درووستكرد. هیچ كاتێك خیتابێكی تایبەتی بۆ هەژاران نەبوو لەدژی دەوڵەمەندان. لەرێگای ئەو پەیوەندییە تۆكمەییەی لەگەڵ بۆرژوازی تورك دروستیكرد، توانی پشتگیری سەرمایەی تورك بەدەستبێنێت، لە رێگای ئەمەشەوە پشتگیری جەماوەری بەدەستهێنا، بەتایبەتی لەم ناوچانەی رێژەی دەنگدەر و دانیشتووانی چڕە.\nبابەجان، كە بە ئابووریناسێكی بە توانا ناسراوە، بۆ ئەوەی ناسنامەی لیبڕالی بۆ خۆی مسۆگەر بكات، دەبێت رووبكاتە ئەو توێژە بەرهەمهێنەرە، كە لەماوەی رابردوودا بەهۆی سیاسەتی زۆری باج، رێژەی بەرزی سووی بانكی حكوومەتی ئاكەپە زیانی بەركەوتووە. پیشەوەرە بچووكەكان، خاوەن كارگە و بگرە گرووپە سەرمایەداریەكانی تورك لە دەست سیاسەتی ئابووری ئاكەپە زیانی گەورەیان بەركەوتووە. دیمۆگرافیای سەرمایەداری تورك گۆڕانكاری گەورەی لەماوەی 15 ساڵی حوكمڕانی ئاكەپە بەسەردا هاتووە. لەسایەی قۆرخكاری ئاكەپەدا چەندین گرووپی سەرمایەداری گەورە پەیدابوون كە تا بەر لە دەسەڵاتی ئاكەپە یان نەبوون، یان لاواز و نەناسراو بوون. بۆیە هەنگاوی یەكەمی بابەجان ئاشتكردنەوەی بۆرژوازی توركە، كلیلی سەركەوتنی پڕۆژەكەی بابەجانیش بەندە بەو پشتگیرییەی لەم چینە بەدەستیدێنێت.\nسیاسییەكی دیكەی پێشتری ئاكەپە، كە ناوی لە لیستی زویرەكان دایە و بە بەراورد لەگەڵ بابەجان رەخنەی زیاتر لە ئاكەپە دەگرێت، ئەحمەد داودئۆغڵو سەرۆك وەزیرانی پێشووتری ئاكەپەیە. لەوكاتەی دەنگۆی هەوڵی سەركردە زویرەكانی ئاكەپە لەمەڕ جیابوونەوە و دامەزراندنی رێچكەی سیاسی جیاواز بڵاوكرایەوە، بەجیا باسی داودئۆغڵو كرا، كە دەخوازێت نەوەكو لەگەڵ بابەجان و عەبدولڵا گول، بەڵكو لەگەڵ كۆمەڵێك سیاسەتمەداری دیكە حزبێكی جیاواز لە تیمەكەی بابەجان دروستبكات. لە ئێستاشدا ئەحمەد داود ئۆغڵو ناوچە بە ناوچەی توركیا دەگەڕێت و بێئەوەی خۆی یەكلایی كردبێتەوە كە پارتێكی سیاسی جیاواز دروستدەكات یان نا. بەڵام ئەوەی یەكلایی بۆتەوە ئەحمەد داودئۆغڵو ناچێتە پاڵ ئەو پێكهاتەیەی كە بابەجان و گوڵ دروستی دەكەن. به‌ڵام بۆچی؟\nداودئۆغڵو لەگەڵ عەلی بابەجان، ساڵانێكی دوور و درێژ لەناو حكوومەتی ئاكەپە لەژێر چەتری یەك بەرنامە كاریانكردووە. بە گوێرەی دەنگۆی میدیای توركیا لە ئێستاشدا هەردوو سیاسەتوان پەیوەندی تۆكمەیان لەگەڵ یەكتر هەیە.\nئەوەی دیارە بەیەكەوە كاركردنی رابردوو، هەبوونی پەیوەندی كۆمەڵایەتی تۆكمە لە نێوانیاندا، بەس نیە بۆ ئەوەی ئەمڕۆ لەژێر چەتری یەك پێكهاتەی سیاسی كۆببنەوە. ئەمەش پەیوەندی بە جیهانبینی ئەم دوو سیاسه‌تمەدارەوە هەیە. داودئۆغڵو وەكو سیاسەتمەدارێكی تورك ناسراوە، كە دەخوازێت میراتی دەوڵەتی عوسمانی زیندوو بكاتەوە. وەكو كۆڵەكەی ئایدیای (عوسمانی نوێ) لە قەڵەم دەدرێت. گوتاری ئیسلامیانەی داود ئۆغڵو، لەلایەك ئاستەنگە لە بەردەم ئەوەی بڕیاربدات لەگەڵ ئاكەپە بمێنێتەوە، یان جیابێتەوە. لایەكەی دیكە ئەم گوتارە عەلی بابەجان دەترسێنێت لە خۆ نزیككردنەوە لە داودئۆغڵو. چونكە ئەم گوتارەی داودئۆغڵو دەبێتە هۆی بەلاڕێدابردنی پڕۆژەكەی بابەجان، دوودڵی دەخاتە ناو سەرمایەی دەرەكی بۆ كاركردن لەگەڵ بابەجان.\nبۆ بابەجان بەدەستهێنانی پشتگیری سەرمایەی دامەزراوە نێودەوڵەتییەكان مەرجی بەهێزكردنی پێگەی خۆیەتی لەناوخۆی توركیادا. بابەجان بە دەگمەنیش باسی مێژووی عوسمانی ناكات و ناخوازێت لەسەر سەروەری ئەوان دواڕۆژی سیاسی خۆی بونیادبنێت. ئەو زیاتر بە زمانی ژمارە باس لە چۆنێتی بەهێزكردنی ئابووری دەكات، دەخوازێت هەموو سێكتەرە ئابوورییەكان بخاتەوە جوڵە. لەم ڕووەوه دەخوازێت لاسایی تۆرگوت ئۆزال بكاتەوە. بەڵام داودئۆغڵو باس لە مێژووی پێكەوەژیانی ناوچەكە دەكات لە سایەی ئیسلام و ئیمپراتۆریەتی عوسمانی هەبووە، دەخوازێت ئەم باگراوەندە بكاتە وێستگەی دەستپێشخەری سیاسییانەی خۆی.\nلەرووی سیاسەتی جەماوەری و بەدەستهێنانی دەنگیشه‌وه، جیاوازی لە نێوان داودئۆغڵو لەگەڵ بابەجان بەدیدەكرێت. داودئۆغڵو هەوڵدەدات دەنگدەری ئاكەپە بۆ لای خۆی پەلكێش بكات. كەچی بابەجانە، هەوڵدەدات دەنگدەرێك پەیدابكات كە سەر بە لایه‌نى جیاواز و رەنگا و رەنگ بن.\nلە رووی بابەتییەوە بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی توركیا، ئەمڕۆ ناكرێت عەلی بابەجان و داودئۆغڵو لە چوارچێوەی یەك پێكهاتەی سیاسی كۆببنەوە یان كۆبكرێنەوە. بۆیە چاوەڕێ دەكرێت ئەو دوو كەسە لە داهاتوودا لەسەر دوو رێچكەی جیاوازدا سیاسەت بكەن. بە پێچەوانەشەوە تەنیا بۆ دەستكەوتێكی سیاسی دەمكورت لەگەڵ یەك كار دەكەن كە ئەمەش كاریگەری لەسەر دواڕۆژی سیاسی هەردووكیاندا دەبێت.\nجوڵه‌كانى عەلی بابەجان و هاوڕێیانی بۆ جیابوونەوە لە ئاكەپە و هەڵبژاردنی رێگایەكی دیكەی سیاسی، ماوەی چەند ساڵێكە هەستیپێدەكرێت و لەبارەیەوە قسە دەكرێت. بەڵام هەرجارێك كە باسی ئەم هەوڵە كرابێت، لەلایەن خودی ئەردۆغان و دەورووبەرەكەی بە (هەوڵی خیانەت یان نان سوێرى) لە قەڵەمدراوە، یان رووداوێك دروستبووە یان دروستكراوە، ئەم هەوڵەی راگرتووە.\nلەدوای 23ى حوزه‌یرانه‌وه كە ئەردۆغان ئیستانبۆڵ لە دەست دەدات و لاوازتر دەبێت، بە بەراورد لەگەڵ ساڵانی رابردوو باشترین زەمینەی بابەتی بۆ بابەجان په‌یداده‌بێت. بۆیە لە ئێستادا هەڕه‌شەى هەڵدانەوەی كارتی كۆن لەلایەن ئەردۆغان بەشی ئەوە ناكات، ئەم هەوڵە رابگرێت.\nهه‌نگاوه‌كانى بابەجان لەم ساتەوەختدا، هاوكاتە لەگەڵ جوڵه‌ى چوار پارتی ئۆپۆزسیۆنی توركیا بۆ گەڕاندنەوەی سیستەمی پەرلەمانی و هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی سەرۆكایەتی. ئەرگومێنتی سەرەكی بابەجان – گول بۆ جیابوونەوە لە ئاكەپە، رەتكردنەوەی سیستەمی سەرۆكایەتییە لەلایەن هەردووكیانه‌وه. چەندین جار بابەجان و گول دووپاتیان كردووه‌تەوە، كە سیستەمی سەرۆكایەتی لەگەڵ راستی توركیا ناگونجێت. لەم ساتەوەختەدا كە ئەردۆغان لەوپەڕی بێهێزی دایە، ئەگەر لە سیستەمی سەرۆكایەتی پاشگەزبێتەوە، دوورنییە بابەجان و گول، چاوێك بە بڕیارەكەیاندا بخشێننەوەو بە مانەوە لەناو ئاكەپەدا رازیبن.\nهەرچەندە داهێنانی سیستەمی سەرۆكایەتی زۆرتر بریتیبووە لە كاردانەوەیەكی بێ ئامادەكاری، بۆ رێگاگرتن لە دووربارەكردنەوەی كودەتا سەربازییەكان و رێگاگرتن لە گەڕانەوەی هەژموونی سوپا بەسەر دامەزراوەكانی دەوڵەتدا. بەڵام لە بواری پراكتیكیدا ئەم سیستەمە ئەنجامی خراپی لێكەوتەوە، گەیشتە ئەو ئاستەی ژمارەیەكی زۆر لەو كادیر و پسپۆڕانەی تا رابردوویەكی نزیك هەبوونی ئەم سیستەمەیان بۆ دواڕۆژی توركیا بە چارەنووسساز دەزانی، ئەمڕۆ لەدژی بوەستنەوە و وەكو بەڵایەك بەناوی بكەن.\nكاتێك هەر چوار پارتی ئۆپۆزسیۆن (جەهەپە، هه‌ده‌په، ئی پارتی، سەعادەت) هەماهەنگی نێوانیان تەواودەكەن، بە فەرمی پڕۆژەی خۆیان بۆ ئەنجامدانی راپرسییەكی نوێ لەبارەی گەڕانەوەی سیستەمی پەرلەمانی رادەگەیه‌نن، ئەوكاتە كاردانەوەی ئەردۆغان دیار دەبێت، كە ئایا رازییە بە پاشگەزبوونەوە لە سیستەمی سەرۆكایەتی یاخود نا. بێگومان سووربوونی ئەردۆغان لەسەر برەودان بەم سیستەمە، دەبێتە هۆی لە دەستدانی بەشێكی گرنگی جەستەی حزبەكەی.


چوین مامڵه وه‌ل به‌هره‌داره‌یل بكه‌یم؟ - شـه‌فـه‌ق نيـوز\nچوین مامڵه وه‌ل به‌هره‌داره‌یل بكه‌یم؟\nله‌وه‌ر ئه‌وه‌ك خاوه‌ن به‌هره‌یل جیاوازن له كه‌سه‌یل تر ئاسایى، ماناى ئه‌وه‌سه بایه‌د ئه‌وه‌نه‌ى ئه‌و جیاوازیه‌یلیانه زه‌مینه‌سازى ئه‌را گه‌شه وه‌پیداین به‌هره‌یلیان بكریه‌ید.\nگرینگترین قوناغ، قوناغ مناڵیه، یه‌یش وه‌و مانا ك ئه‌رك یه‌كه‌م ئه‌كه‌فیده بان بان خیزان ك چوین بتویه‌نید په‌ى وه به‌هره‌ى مناڵه به‌هره‌داره‌گه‌ى بووه‌یدو بتویه‌نید ده‌سنیشانى بكا تا مامڵه‌ى گونجیاگ وه‌لیا بكریه‌یدو زه‌مینه‌سازى ئه‌راى دابین بكریه‌ید.\nئیمه ئه‌گه‌ر بایم و له عومر دیریگ ئاشناى به‌هره‌ى روڵه‌یلمان بویم، ئه‌وه بیگومان ئه‌و وه‌خته شایه‌ت جوور خواستیگ نه‌تویه‌نیم بویمنه هاوڕى وه‌ل هه‌وه‌جه‌یلیا.\nخیزان بایه‌سه دویره‌و بكه‌فید له وه‌كارهاوردن گشت جووره تون وتیژییگ لاشه‌یى و ده‌روینى مناڵه به‌هره‌داره‌گه‌ى و نیه‌ود كزیان بكه‌یم و خوه‌مان بكه‌یمنه سه‌رچه‌وه‌یگ فشار، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش بایه‌سه پشتگیرى له‌لیان بكه‌یم له داناین خشته‌یگ دروس ئه‌را دابه‌شكردن وه‌خته‌یلى.\nئه‌ویش وه جووریگ ك وه‌خته‌یلى دابه‌ش بوود له ناونى خوه‌ندن و جیوه‌جیكردن ئه‌ركه‌یل خوه‌ندن و مه‌سه‌له‌ى وه‌سه‌ربردن وه‌خت و ئه‌نجامداین ئاره‌زووه‌یلى و موڵه‌ت و وچانداینى. چوینكه نیه‌ود وه‌خته‌یلى پڕ له شپرزى بوود.\nبایه‌سه خیزان به‌هره‌ى مناڵه‌گه‌ى جوور خاڵیگ بته‌و باس بكاو شانازى وه‌پیه‌و بكادو زووان دیالۆگ و گفتگوو وه‌لیا باریده كار. جارجاریگ له‌وه‌ر نه‌وین هوشیارى خاسیگ یا ره‌فتاریگ نادروس خیزانى نوڕید گووش وه به‌هره‌ى مناڵ نیه‌دریه‌یدو ئه‌و مناڵه كریه‌یده قوربانى.\nهه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش بایه‌سه باخچه‌ى ساوایه‌یل و خوه‌ندنگایه‌یل بنه‌ڕه‌تى هه‌ر له سه‌ره‌تاوه پیشبینى تواناو به‌هره‌ى ئه‌و مناڵه‌یله بكه‌ن و توێژه‌ره‌یل ده‌روینییش بایه‌سه نه‌خش ئاشكرایگ داشتوون له‌ى بواره تا مناڵه‌یل به‌هره‌دار زوى ده‌سنیشان بكریه‌ن و خیزانیان ئاگاداره‌و بكه‌ن له‌لیان و كار خواست ئه‌ڕایان ئه‌نجام بدریه‌ید.


بۆچی سه‌دام حسێن به خوێنی خۆی قورئانی پیرۆزی نوسییه‌وه؟\nسەدام حسێن، سەرۆکی لەسێدارەدراوی رژێمی بەعس\nله‌ناو مزگه‌وتێكی مه‌ڕمه‌ڕ به‌ناوی مزگه‌وتی "ام قری" له به‌غدای پایته‌خت، قورئانێكی پیرۆزی لێیه كه جۆره‌كه‌ی تایبه‌ته و مشتومڕێكی زۆری له‌سه‌ره، ئه‌وه‌ش به‌هۆی چۆنێتی و ئه‌و مادده‌یه‌ی بۆ نوسینه‌وه‌ی به‌كارهێنراوه.\nكتێبه‌كه له ساڵانی 1990 به 27 لیتر له خوێنی سه‌دام حسێن، سه‌رۆكی لەسێدارەدراوی رژێمی به‌عس نوسراوه كه له 605 لاپه‌ڕه پێكهاتووه و عه‌باس شاكر جودی، هونه‌رمه‌ند و خۆشنوسی عیراق نوسیویه‌تییه‌وه كه ئێستا نیشته‌جێی ئوردنه.\nوه‌ك خۆشنوسه‌كه ده‌گێڕێته‌وه، چیرۆكی نوسینه‌وه‌ی قورئانی پیرۆز به خوێنی سه‌دام ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ساڵانی 1990، ئه‌وكاته‌ی كه عوده‌ی كوڕی سه‌دام له هه‌وڵێكی كوشتندا به سه‌ختی برینداركرا، سه‌دامیش به‌ڵێنی داوه ئه‌گه‌ر عوده‌ی چاك بیێته‌وه "نه‌زر"ێكی بۆ بكات و "نه‌زر"ه‌كه‌ش ئه‌وه بێت هه‌موو سوره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆز به‌خوێنی خۆی بنوسێته‌وه.\nعه‌باس وتویه‌تی: "سه‌دام بانگی كردم بۆ نه‌خۆشخانه‌ی ئیبن سینا له به‌غدا كه عودی لێ كه‌وتبوو، له‌وێ داوای لێكردم به خوێنی خۆی سه‌رجه‌م ئایه‌ته‌كانی قورئانی بۆ بنوسم، منیش تا نوسیمه‌وه ماوه‌ی دوو ساڵی خایاند و دوای كۆتایی هاتنی كاره‌كه‌ش له مۆزه‌خانه‌ی (ام قری) له به‌غدا نمایشكرا".\nخۆشنوسه‌كه ده‌ڵێت: كاره‌كه ئاسان نه‌بوو.. خوێنه‌كه‌ی سه‌دام زۆر خه‌ست بوو نه‌مده‌توانی وشه‌كانی پێ بنوسمه‌وه، به‌ڵام هاوڕێیه‌كم كه له تاقیگه كاری ده‌كرد، ئامۆژگاریی كردم و چه‌ند قه‌تره‌یه‌ك له جۆره مره‌كه‌بێكی پێدام كه وه‌ك گڵۆكۆز وابوو، منیش تێم كرد و كاره‌كه ئاسان بوو بۆم".\nده‌شڵێت: هه‌رجارێك خوێنه‌كه ته‌واو بوایه، پاسه‌وانه‌كانی خوێنی تریان له كه‌موڵه‌یه‌كدا له نه‌خۆشخانه‌ی ئیبن سیناوه بۆ ده‌هێنام، زۆرجار چه‌ند رۆژێك یان چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك چاوه‌ڕوانم ده‌كرد تا خوێنه‌كه ده‌گه‌یشت، چونكه سه‌دام سه‌رقاڵ بوو".\nعه‌باس جوی ده‌ڵێت: "به‌هۆی ئه‌و كاره‌وه ئازار كه‌وته چاوم، ئه‌وانیش په‌له‌یان بوو، بۆیه منیش شه‌و و رۆژ كارم له‌سه‌ر ده‌كرد، ته‌نانه‌ت پاسپۆرته‌كه‌شم لای خۆم نه‌بوو و چونه ده‌ره‌وه‌ی وڵاتم لێ قه‌ده‌غه كرابوو، چونكه ده‌سه‌ڵاتداران ده‌یانویست دڵنیابن له‌وه‌ی له عیراقدا ده‌مێنمه‌وه".\nخاتوو نه‌جاح، هاوسه‌ری خۆشنوسه‌كه ده‌ڵێت: "هه‌ركات ساردكه‌ره‌وه‌كه‌م ده‌كردوه و خوێنه‌كه‌ی سه‌دامم ده‌بینی، موچڕكه‌م پێدا ده‌هات و ده‌ترسام، به عه‌باسیشم ده‌وت له‌وانه‌یه ئه‌و ئازاره‌ی چاوت هی ئه‌وه بێت خوا لێت توڕه‌یه".\nله‌كاتی پرۆسه‌ی ئازادكردنی عیراق، قورئانه‌كه له چه‌ند ماڵێك و له‌لایه‌ن چه‌ند كه‌س و ئیمامێكه‌وه شاردرایه‌وه و پارێزگاریی لێكرا تا نه‌كه‌وێته ده‌ست هێزه‌كانی ئه‌مریكا، دواتر قورئانكه خرایه‌وه مزگه‌وتی (ام قری) له به‌غدا.\nئه‌م بابه‌ته 23356 جار خوێنراوه‌ته‌وه


عەمید سەرحەد قادر لە پارتی نیگەرانە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/06/20 - 2:24 PM\nعەمید سەرحەد قادر، بەڕێوەبەری پێشووی پۆلیسی قەزا و ناحیەكانی كەركوك ڕایگەیاند، لەلایەن حزبەكەیەوە “پارتی” پشتگوێخراوە و وەك ڕێبوار تاڵەبانی و نەجمەدین كەریم گرنگی پێنەدراوە، سەرباری ئەوەی شەڕی هەموو گروپە چەكدارەكانی كردووە، وەك خۆی دەڵێت.\nعەمید سەرحەد قادر لە فەیسبوكی خۆی نوسیویەتی”سەرەتا دەمەوێ بەكورتی لەوێوە دەست پێبكەم كاتێ لە ۱٦ ئۆكتۆبەر كەركوكم بەجێهێشت وەك ئەفسەرێكی كورد غیرەتم قوبلی نەدەكرد ڵەژێر فەرمانی كەسانێك كاربكەم ونەهێڵن بەكوردی قسە بكەم و نەتوانم بەرگری لە كوردی ڕەسەنی ئەو شارە خۆشەویستە بكەم، دوای ماوەیەك لەلایەن دەسەڵاتدارانی بەغداوە فەرمانی دەسگیركردنم بۆ دەرچوو لەسەر بەشداریكردن و پاڵپشتیكردنم لەڕیفراندۆم بەبەڵگەوە فەرمانی دەسگیركردنەكەم لەچوارچێوەی جام گرتووەو لەسەر دیواری ماڵەكەی خۆم هەڵمواسیوە” .\nهەر لە نوسینەكەیدا وتویەتی”كاتێك كە دەبینین كاك دكتۆر نەجمەدین كەریم و كاك ڕێبوار تاڵەبانی كەركوكیان بەجێهێشت ئیهتمامێكی زۆریان پێدرا و مەعنەویەن بەرگری و پاڵپشتی كران ئەمە لەجێی خۆی بوو..كاتێ ئێمەش لەكەركوك بوین لە ناو شارو دەرەوەی شار شەڕی هەموو گروپە تیرۆرستیەكانمان دەكردور هەبوون دژایهەتیان دەكردین لەسەر پارتی لەپێناو ئارامی بۆ خەڵكی ئەوشارە ئێمە لای ئەوكەسانەی ئێستا بێ هەڵوێست و بێدەنگن لەسەر فرمانی دەسگیركردنم لای ئەوان ئەوكات قارەمان بووین !”.\nپارتی دیموكراتی كوردستانسەرحەد\nبەوێنە، 200 زریپۆشی ئێرانی گەیشتنە عیراق\nمەهێڵن مووچەى پلە باڵاكان وەك ڕابردوو بێت\nئاراس حەسۆ؛ جگە لەو هەڵوێستە هیچی دیكەتان لێ قبووڵ ناكرێت\nفازڵ میرانی: سولەیمانی ڕۆڵی گرنگی هەبووە لە یارمەتیدانی هەرێم\n“پارتی و یەكێتی بۆ پێكهێنانی هاوپەیمانی كوردستانی لە بەغدا زۆر نزیكن”\nپارتی: بۆ یاسای ھەڵبژاردنەكان ژمارەیەك پێشنیارمان پێ دراوە