دکتۆر کەمال میراودەلی: تورکیا و جەنگی جیهانیی یەکەم. بەشی چوارەم. – WtariKurd\nدکتۆر کەمال میراودەلی: تورکیا و جەنگی جیهانیی یەکەم. بەشی چوارەم.\n– Posted on 2019-04-17بابەتی: سیاسی\nچۆن لە ڕوانگەیەکی مێژوویی یەوە لە دەوری ئێستای ڕوسیای پۆتین تێدەگەین؟ ئێستایی رابردوو: ڕوسیا لە قرمەوە بۆ جەنگی جیهانیی یەکەم و ئەولاتر.\nبێگومان پێشینەی بڕیاردەری جەنگی جیهانی یەکەم هاوپەیمانی بەریتانیا و فەرەنسا بوو لەگەڵ ڕوسیا دژی هاوپەیمانی دەولەتی عوسمانیی و ئەلمانیا و نەمسا- هەنگاریا.\nهاوپەیمانی نێوان فەرەنسا، بەریتانیا، ڕوسیا بە پەیمانی سیقۆلیی [ تریپل ئینتانت] ناسرا.[ ئەو پەیمانە کۆن بوو، لە هاوپەیمانییەکی فەڕەنسیی-ڕوسیی ساڵی 1894 ەوە، کە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پەیمانی سێقۆڵیی ئەلمانیا و نەمسا و ئیتالیا پێکهێنرابوو، پەڕەی سەندبوو.]www.encyclopedia.com\nهاوپەیمانی جەنگی جیهانیی یەکەمی ئەلمانیا و نەمسا-هەنگاریا بە هێزە نیوەندەکان [سێنترەڵ پاوەرز] ناسرابوو.\nدەوری ڕوسیا لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا\nمادام لەم بەشەدا زیاتر جەخت دەکەمە سەر دەوری ڕوسیای سیاسیی و سەربازیی جیۆپۆلیتیکی لە جەنگی جیهانیی یەکەم و فۆرمیولەکردنی ڕێکەوتنی سایکسپیکۆدا، ئەوا بۆ ئەوەی مێژوو تەنیا وەک حیکایەت تێنەگەین، بەلکو وەک ئەو ڕەگەزە بنیاتییانەش کە لە سەر زەمینەی جوگرافییەک و ئارایەکی جیۆپۆلیتیکیی و ئایدیۆلۆجیی تایبەتیدا دەیجولێنن و لێکی دەدەنەوە، گرنگە کەمێک قووڵتر و دوورتر و بە وردەکاری پتر هەم لە پرۆسەکە و هەم لە دیمەنە گەورەکەی دەورە مێژوویی یە دووبارەبووەکانی ڕوسیا تێبگەین، دیارە زۆر لەو رەگەزانە هێشتا چالاک و کاریگەر و هەمیشە ئامادەن.\nرابردوو ڕاستیی رابردوو واتە تێپەڕیو نییە. فۆلکنەر وا دەڵێ. بەلای منەوە بۆیە ڕابردوو نییە، چونکە لە جۆگرافیاکەیدا زیندووە. ئێمە لە لاپەرە مردووەکانی کتێبی مێژوودا رووداوەکان ناخوێنینەوە، بەلکو لە برین و بیرەوەرە زیندووەکانی جوگرافیادا. لە بیرمانە یەکەم ئازار و بێزاریی روسیا ی لاوازکراو دوای هەرەسی سۆڤیەت، لە جەنگی سربیا و کۆسۆڤۆ لە 1999 دا بوو، کاتێ ناتۆ کەوتە بۆمباردومانکردنی بەلگراد کە ئاخری بووە هۆی لیکهەلوەشان و پاڕچەپارچەبوونی یۆگۆسلاڤیا.wikipedia.org\nئەمە بە پێشینە مێژووییەکەی ئەم جوگرافیا و رووداوەوە برینێکی گەورەی لای پۆتین دروست کرد، کە وەک فاکتەرێکی نەگۆڕ، جۆری بیرکردنەوەی ئەو دەربارەی ئەمریکا و ناتۆ رەنگ دەکات. فلاشباکێک: جەنگی جیهانی یەکەم بە بۆردومانکردنی بەلگراد لە لایەن نەمساوە لە 28 ی تەموزی 1914 دا بە کرداریی دەستیپێکرد. ڕوسیا بۆ بەرگریی لە ئەوان چووە ناو شەڕەکەوە. بەلام لە 1999 لەپێش چاوی ڕووس، سربیا تەفروتونا دەکرێ و ئەو دەسەلاتەی نییە وەک جەنگی جیهانی یەکەم بە هانای سێربەکانەوە بچێت.\nبەلام ئەمە تەنیا جۆگرافیای بۆمبابارانی بەلگراد نییە، کە بە جووڵە و جمینە جیۆپۆلیتییەکەکانی دووبارە دەبێتەوە. ئەوە لە هەموو ئەو جۆگرافیایەدا بەکارە کە میژووی جەنگە ئیمپراتۆریی و بەربەرەکانییە جیهانییەکان و کارەساتە مرۆیی یەکانیان هەڵگرتووە.\nبۆ ڕوسیا ئەوە چەندبارەبوونەوەی جۆگرافیای میژوویی هەموو ئەو جەنگە خوێناویانە بوو، کە روسیا لە بەلقاندا کردبوونی. بە تایبەتی جەنگی قرم!\nجەنگی قرم ئێستا کار دەکات!\nلەم لەحزەدا کە ئەمە دەنووسم، لە 14- 15 نیسانی 2019 دا، ڕوسیا مانۆریکی جەنگی گەورە لە قرم دەکات، کە تێیدا پێشکەوتوترین چەکی روسی کۆبەندی بەرگری ئێس- 400 تاقیدەکاتەوە، ڕوسیا چوار کەتیبەی لەم چەکە لە قرم جێگیرکردووە.youtube.com\nهەر لەم کاتەشدا زاوا گەندەڵەکەی ئەردۆگان لە واشنتۆنە، پەنای بۆ زاوا سەهیۆنییەکەی ترامپ بردووە، کە ترامپ بەزەیی پێیاندا بێتەوە، لە بەردەم پۆتین و خەلکی تورکیا و ئیخوانەکانی دنیا ئەردۆگان بە ژێوان بوونەوە لە کڕینی ئێس- 400 شەرمەزاری نەکا و کە کڕیشی سزای ئابووریی و سیاسیی نەخاتە سەر تورکیا و، وەک پێشتر ترامپ لە تویتێکدا هەڕەشەی کردبوو، رژێمەکەی تەفر و تونا نەکات!!.. واتە دیسان خەلیفەی ئیسلام پەنا بۆ ئاڵقەی نزیکی ئیسرائیل و سەهیۆنیزم [ زاواکەی خۆی و زاواکەی ترامپ] دەبات بیپارێزێت.\n[ بڕوانە: ئار-تی عەرەبی – 16- 04- 2019] ئەمەش تەڵەی تۆڵەی پۆتینە لە تورکیا! واتە ئەمەش بە مانایەک هێشتا تۆڵەی جەنگی قرمە لە تورکیا.\nئێستایی جەنگی قرم\nباشە ئەمە چ پێوەندی بە جەنگی قرمی 1854- 1855 ەوە هەیە؟ زۆر.\nڕاستیی وەک ئەوە وایە ڕووس ئەو جەنگەی دوێنی دۆرانبێت و ئەمڕۆ بە ئیس- 400 ەوە گەڕابێتەوە قرم و بەلقان… میللەتانی زیندوو، کە بیر دەکەنەوە، عەقل بەکاردێنن، دەرس وەردەگرن، هەڵەکان دووبارە ناکەنەوە، کار لە سەر وانە و ئەزموونە تراژیدیەکانیان دەکەن. ڕووسەکان تێگەیشتن کە ئەو تێشکانە گەورە و ئەو هەموو قوربانییەی لە قرم دایان، لە ئەنجامی نەبوونی زۆری جەنگاوەر و ئازایەتیی لە جەنگا و ئامادەیی بۆ قوربانی بە ماڵ و گیان نەبوو، بەلکو بە پلەی یەکەم، لەبەر دواکەوتنیان لە تەکنۆلۆجی و ئەسبابی جەنگدا بوو، ، بەریتانیەکان ئەستۆلی کەشتیی جەنگیان بە هێزتر و کاریگەرتر بوو، فەرەنسا و بەریتانیا تفەنگی تازەیان هەبوو کە کوشندەتر بوون، تەکنۆلۆجی نوێی پێوەندی تەلەگرافی کارەباییان بۆ یەکەمجار بەکاردێنا.. روسیا لە سنعەتی جەنگییدا، دواکەوتبوون، دۆڕاندیان.\nلەمەوە تێگەیشتن کە بەبێ توانستی مونافەسەی تکنۆلۆجی جەنگ ناتوانن براوە بن و تەنانەت بەرگریی لە خۆیان بکەن و ولاتەکەیان داگیر دەکرێت، لەمەوە گەورەترین و خێراترین پرۆژەی پیشەسازکردن و خۆچەکدارکردنەوە و بنیاتی کەشتیی جەنگییان دانا. ئەمە لە جەنگەکانی دواییدا تا ڕاددەیەکی زۆر بە هانایان هات.\n[ شۆکی ئەو تیشکانە روسیای ناچار کرد کە بەرنامەیەکی چاکسازیی رادیکالی فراوان و خێرا لە سەردەمی دەسەلاتی قەیسەر ئەلکساندەری دووەمدا ئەنجام بدا، کە لە سەرەتای 1855 دا هاتبووە سەر حوکم. روسیا هەندێ سنعەتی قورسی هەبوون وەک کانگەسازیی، بەرهەمهێنانی ئاسن، نەوت و شتی ئاوا – بەلام بە بەراورد لەگەڵ ئیمپریالییە مونافیسەکانی بەریتانیا و ئەلمانیا و فەرەنسا بچووک بوون، ئەوە [تامی تاڵی] دۆڕان لە جەنگی قرم [ 1853- 1856] بوو کە دواکەوتنی ئیمپراتۆریەتی روسیا و پێویستی پەلەی بۆ سنعەتسازییکردن، دەرخست. کارخانەکانی ڕوسیا نەیاندەتوانی چەک و زەخیرە و مەکینەگەل بە قەدەر پێداویستیی بەرهەمبێنن. داهێنانی [زانستیی] زۆر کەم بوو، زۆربەی تەکنۆلۆجی نوێی روسیا لە رۆژاواوە هاوردە دەکرا. ڕێگای خەتی ئاسنی شەمەندەفەر نەگبەتانە ناتەواو و بێخێر بوو، خەتی ئاسنی تەواو و واگۆنی پێویست بۆ هێنان و بردنی سەرباز و جیهاز و کەلوپەل بە قەبارەی گەورە و چەندێتیی زۆر ، نەبوو. ڕیفۆرمەکانی ئەلکساندەری دووەم لە شەستەکانی سەدەی نۆزدەیەمدا بۆ گەشەپێدانی گواستنەوەیەکی [رادیکالی] بوو لە ئابووری روسیادا]…[ لە حەفتاکاندا حکومەت چەندین پرۆژەی بنخانی مەزنی دامەزراندن بە تایبەتی ڕۆنانی هێڵی ئاسنی شەمەندەفەر].alphahistory.com/russian\nئەوەی ئەم ئەزموونەی چاکسازیی ڕادیکالی ڕوسیا نیشانی دا گرنگی فێربوون بوو لە مێژوو، بیرکرنەوە و نەخشەسازیی نوێ و دەوری گرنگ و رێبەرانەی حکومەتی نەتەوەیی لە زامنکردنی هەلومەرجی ئازادکردنی پراتیک و پرۆسەی ئابووریی و راکێشانی سەرمایە و پلانی بنسازیی مەزن و زامنکرنی ئەرکی هەرە سەرەکی دەولەت کە بریتییە لە پاراستنی دەولەت و میللەت خۆی، پاراستنی نیشتیمان و خاک و خەلک، ئاسایش و کەرامەتی هاوولاتان لە روانگەیەکی درێژخایەنی زانستیی متمانەپێکراودا. بەرهەمەکانیش گرنگ و گەورە و خێرا بوون.\nتا بە سالی 1900 گەیشت خاوەنێتی نیوەی سنعەتە قورسەکانی روسیا هی بێگانە بوون [ لە ئەنجامی ڕاکێشانی سەرمایەی دەرەوە بە هۆی چاکسازییەکانەوە]. بەلام ئیمپراتۆریەتی ڕوسیا چوارەم دەوڵەتی گەورەی دنیا بوو لە بەرهەمهێنانی ئاسن و پۆڵا و دووەم گەورەترین دەوڵەت بوو لە بەرهەمی نەوت/پترۆل دا. خەتی شەمەندەفەری نوێ گوازتنەوە و هاتوبردیان بۆ دوورترین هەرێمەکانی ئیمراتۆریەت ئاسان کرد.. ئەمەش رێگەی خۆش کرد بۆ دروستکردن و بەکارخستنی کارخانە، کانگەسازیی، پرد و بەربەست و پرۆژەی تر لەو هەرێمە دوورانەدا. ئابووری ڕوسیا لە ماوەی دە ساڵدا پێشکەوتنی زیاتری بەدەست هێنا لەوەی لە سەدەیەکی تەواوی پێشوودا بەدەستی هێنابوو.. گەشەسەندنەکەی ئەوەندە خێرا بوو کە کە مێژووناسیی ئابووریی ئەلێکساندەر گێرشێنکرۆن ناوی ناوە : ”هەڵقولانی مەزن.”\nبۆ وردەکاری زیاتری پرۆژە و پرۆسەی چاکسازییەکان بڕوانە: alphahistory.com/russian\nبەڵام بێگومان هیشتا روسیا بە تەنیا لە توانستی دا نەبوو مونافەسەی دەوڵەتە ئەوروپییە سنحەتسازە گەورەکانی وەک ئەلمانیا و بەریتانیا و فەڕەنسا بکات.\nدەبابەکانی ستالین لە جەنگی جیهانی دووەمدا\nجۆزیف ستالینیش 1878- 1953 ئەم دەرسەی جۆگرافیا و جیۆپۆلیتیک و گرنگی چارەنووسسازی سنعەتسازیی و تەکنۆلۆجی جەنگ فێر بوو بوو. لە ماوەی دەسەلاتی دیکتاتۆری ئەودا لە 1929 تا 1953 یەکێتی سۆڤیەتی لە کۆمەلگایەکی وەرزێریی یەوە گۆڕی بە زلهێز/ سوپەرپاوەرێکی سنعەتیی و سەربازیی.www.history.com\nئەم رەوتی سنعەتسازکردن و خۆچەکدارکردنە بە کوشندەترین و کاریگەرترین ئامرازی نوێی جەنگی مەیدانیی و بەرەیی، بە تایبەتی لەگەڵ نزیکبونوەوەی هیستریای جەنگی هتلەریی بە خێراییەکی سەرسوڕمێنەر پەڕەی سەند.\nبە پێی سایتی ناودار و باوەڕپیکراوی گلۆبال سیکیوریتی/ ئاسایشی جیهانیی. [ تەنیا لە کانوونی دووەمی 1939 تا کانوونی دووەمی 1942 واتە لە ماوەی دوو ساڵدا، ئیحتیاتی دەولەت و پێوسیتییەکانی خۆئامادەکردن بۆ جەنگ پێنج ئەوەندە [واتە سەدی پێنجسەد] لە بەرهەمهێنانی ئاسندا زیادی کرد، لە سەدا دوو سەد بۆ مس، لە سەدا دووسەد و بیست بۆ زنک. مەکتەبی سیاسیی حیزبی کۆمۆنیست کۆمەڵێ فەرمانی بۆ زیادکردنی سنعەتی جەنگیی وەک دەبابەی تی-34 و تازەکردنەوەی کارخانەی دروستکردنی فرۆکەی جەنگیی و مودێلی نوێ لە سالی 1940 دەرکرد…. تەنیا لە ماوەی سێ ساڵدا لە نەخشەی پێنجسالەی سێیەمدا، 3000 سێ هەزار دەزگا و کارخانەی سنعەتی مەزنی تازە دروستکران لەوانە بۆ تواندنەوەی ئاسنەکان و مس، پالاوگەی نەوتی، کارخانەی دروستکردنی سەیارە، و کارخانەی کاغەز و مەوادی بیناسازیی. و دەستیان بە بەکارخستنی کارخانەکانی دروستکردنی دەبابە و فرۆکەی جەنگیی و تۆپخانە کرد، جگە لە کارخانەی فیشەک و زەخیرەی جەنگیی.www.globalsecurity.org\nبە پێی سایتی نەشنالئینتیرێست دەبابەکانی سۆڤیەت لە جەنگی جیهانی دووەمدا ، تانکی تی-34 ی رووسیی، لەگەڵ هەندێ ناتەواویشدا، باشترین و سەرکەوتوترین تانکی مەیدانی جەنگ بوو.\n[[لە سالی ١٩٤١ کە هیتلەر هیڕشی باربۆرۆسای بۆ [داگیرکرنی روسیا و ئیبادەکردنی جوولەکەکانی ئەوی دەستپێکرد،] بە بێ رەتکردنەوە، تی- 34 باشترین تانک بوو لە جیهاندا.. تا نیوەی سالی 1941، روسیای سۆڤیەت زیاتر لە 22،000 تانکی هەبوو، زیاتر لە تانکی هەموو ولاتانی دنیا بەیەکەوە.. و چوار ئەوەندەی تانکەکانی چەکخانەی ئەڵمان. تا کۆتایی جەنگەکە سۆڤیەت نزیکەی 60.000 تانکی تی- 34 ی بەرهەمهێنابوو..\nIn 1941 when Hitler launched Barbarossa, the tank T-34 was indisputably the best in the world؛ By mid-1941, the USSR had more than 22,000 tanks—more tanks than all the armies of the world combined, and four times the number of tanks in the German arsenal. By the end of the war, the Soviet Union had produced nearly 60,000 T-34 tanks—.\nگومانی نییە هاوشانی ئیرادەی بەهێزو خۆبەخشیی و قارەمانیتیی رووسەکان، ئەوە کەتیبەی دەبابەکانی ستالین بوو کە ستالینگرادی دروستکرد و نەک هەر ڕوسیای لە داگیرکاری ئەلمان پاراست، بەلکو گەیاندیە بەر دەرگای بەرلین و نیوەی بەرلینی لەگەڵ تەواوی ئەوروپای ڕۆژهەلات و ولاتانی بەلتیک بۆ خۆی برد و بەرەیەکی سیاسیی جیهانی نوێی ڕۆژهەلاتیی بەرامبەر تەواوی بەرەی ڕۆژاوا دامەزراند.\nلە ستالینەوە بۆ پۆتین\nپۆتینیش کە پێش هەرەسی یەکێتی سۆڤیەت، فەرماندارێکی کەی.جی.بی بوو لە ئەلمانیا و ئاگاداری پێشکەوتنی رۆژاوا بوو، ئەزموونی هەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەت و داوەشاندنی روسیای (گۆرباجێڤ) و (یەلتسن) ی بینی، ئەم دەرسەی باشتر دەزانی.\n[ لە ناوەراستی نەوەدەکان زۆربەی پرۆژە سنعەتسازییەکانی رووس بە حیسابی [پێوانەی] رۆژاوایی بە موفلیس دادەندران. دوای هەرەسی دارایی روسیا لە 1998 ڕەوشەکە خراپتریش بوو. وەزارەتی ئابووریی ڕایگەیاند کە 400 سنعەتسازیی جەنگیی نەیاندەتوانی قەرزەکانیان بدەنەوە. پیشەسازیی جەنگ پێوسیتی بە مۆدێرنازە کردن هەبوو و زۆر لە بەرێوەبەرانی پرۆژەکان بە تاسەوە بوون بنەما سەرەکییەکانی بازاڕدۆزینەوە، دارایی، و پراکتیسی بیزنیسی نوێ فێر بن. زۆر کارخانەی چەک تەنیا چەند رۆژێکی کەم لە حەفتەدا کاریان دەکرد.]\nBy the mid-1990s most Russian defense enterprises would have been considered bankrupt in Western terms, and the situation worsened after the financial collapse of 1998. The Ministry of Economy reported that 400 defense enterprises were unable to pay their debts. The industry needed modernization and many defense enterprise managers were eager to learn about the basics of marketing, finance, and modern business practices. Many defense plants reduced operations to only a few days per week .\nبەم ڕەوشە شڕەوە پۆتین بۆی دەرکەوت ئەمریکا و ناتۆ ئامادەنین ڕوسیا وەک دەولەتیكی خاوەن ئیرادەی سەربەخۆ قبوڵ بکەن، دەشیزانی روسیا بە بێ مونافەسەی تکنۆلۆجی چ هی جەنگ و چ هی ئینتەرنێت و دیجیتال و زیرەکیی دەسکرد، و چ هی مونافەسەی دارایی و توانینی رۆبل کە بە پشتیوانی ئیحتیاتی زێڕ، ناتوانێ لە سەرپێی خۆی بوەستێ و دۆلار سنگی لە زەویی نەدات، ناتوانێ ڕوسیا وەک دەوڵەتیکی مەزن و سەربەخۆ و خاوەن بریاری ئازاد بپارێزێ و وەک زلهێزێک بگەڕێتەوە بۆ مەودا جیۆستراتیجییەکانی: دەریای ڕەش و رۆژهەلاتی نیوەند- وەک چەک ئەوسا وەک تەکنۆلۆجی نوێ و سنعەت و ئابووریی.\nپۆتین دەزانێ وەرگرتنەوەی قرم ئاسانە، بەلام پاراستنی بە بێ سەرکەوتن لە مونافەسەی چەکدا، واتە بە بێ ئێس-400 ناکرێت.. بەردەوامبوونیش لە چەکسازی مۆدێرن و مونافەسەکاردا بە بی ئابوورییەکی بەهێز و داراییەکی پتەو و دەورێکی جیۆستراتیجی و جیۆپۆلیتیکی سەلامەت و گەلێکی قەناعەتدار و پشتیوان نابێت. ئەمە کرۆکی دەرسەکانی مـێژووی جەنگ و تراژیدیاکانی روسیایە. کە پۆتین کاریان لە سەر دەکات. کەواتە ئەوە جوگرافیای قرمی دوێنێیە، دەرسەکانی ئەزموونی تێشکان، کە لە جوگرافیای قرمی ئەمڕۆدا ئامادەیە.\nگەر لە تێشکانی قرمەوە ڕووسەکان وانەی گرنگی دەوری چارەنووسسازیی سنعەتسازیی و چەکسازیی فێر نەبوونایە، ئێستا کەس نەیدەزانی روسیا چۆن دەبوو.\nلە قرم پۆتین کەتیبەکانی ئێس-400 دادەمەزرێنێ و تاقیدەکاتەوە.\nلە واشنتۆن زاواکەی ئەردۆگان هەوڵ دەدا لە تەڵەی ئێس-400 ی پۆتین ڕزگاری بێت.\nلە سوریا ئێس-400 نیوەی ئاسمانی سوریای کردۆتە مەودای دەسەلاتی پێوەنانی رووس کە ئەمریکا ناتوانێ لێی نزیک بێتەوە.\nسەدان هەزار سەرباز ناتوانن ئەو دەورەی ئێس-400 ببینن.\nئێس-400 یش بە بێ عەقلێک دروستی بکات و نرخ و بەهای ستراتیجی بزانێت و بەکاری بخات و زیاتر و زیاتر پێشی بخات [ئێس- 500] ، تەنیا پارجە ئاسنێکی تر دەبێت.\nتێوەگلانی روسیا لە جەنگی جیهانیی یەکەم\n1- بێگومان ئەوە ئاشکرایە کە روسیا لە سەرەتاوە بە هۆی هەوڵی داگیرکردنی دەردەنیل و بەسفۆر و ئەستەمبول لە شەڕەکەوە نەگلا، گەرچی ئەمە هەمیشە ئامانجی جیۆستراتجیی روسیا بوو. بەلکو بە هۆی سێربیاوە. ئەو فتیلەی ئاگری شەڕەکەی هەڵگیرساند، تێرۆرکردنی گەورەسەرداری نەمسا فرانز فێردیناند بوو لە لایەن نەتەوەیارێکی سەربی لە سەرایڤۆ لە 28 ی تەمووزی 1914. گەرچی سەربیا داواکانی نەمسای بۆ راگرتنی جەنگی راگەیاندن و لیکۆلینەوە لە تاوانەکە قبول کرد، لەگەڵ ئەمەشدا نەمسا-هەنگاریا خۆی بۆ جەنگ و هێرشکردنە سەر سربیا ئامادە کرد. بۆ ئەم مەبەستە ئەڵمانیا بێ قەید و شەرت، پشتگیریی نەمسا-هەنگاریای کرد، واتە لێرەدا هاوپەیمانی ئەلمانیا و نەمسا-هەنگاریا دروست بوو،\n2- روسیا کە هەمیشە وەک نەتەوەیەکی سلاڤی پشتیوانی سەربیا بووە، لە مەترسی ئەم هەڕەشەیەدا ئەویش کەوتە خۆی و ئامادەیی جەنگیی دژی نەمسا بە چڕی دەستپێکرد.\n3- نەمسا پێوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ سێربیا بڕی و مەترسی جەنگ پتر بوو. فەرەنسا و بەریتانیای هاوپەیمانی روسیا بە مەترسییەکی زۆرەوە لە ئەگەری هەڵایسانی جەنگی بەلقانیان روانی و بەریتانیا هەوڵی جددی دا بە دیپلۆماسییەتی جیهانیی و بەستنی پەیمانیکی نوێ بەر بە هەڵایسانی جەنگ بگرێ. ئەڵمانیا ئەمەی قبول نەکرد و هانی نەمسای دا لە نەخشە سەربازییەکانی بەردەوام بێت. داڵەکانی جەنگ لە ئەلمانیا و نەمسا باڵادەست و بڕیاردەربوون، لە 28 ی تەمووزی 1914 دا، نەمسا-هەنگاریا جەنگی دژ بە سێربیا راگەیاند. هەر ئەو شەوە هێزی تۆپخانەی نەمسا بە سەر ڕووباری دانوبدا دەستی بە بۆردومانکردنی بەلگراد کرد.\n4- لە بەرامبەردا ڕوسیا ئامادەیی سەربازیی لە چوار ناوچەی سنووری هاوبەشی لەگەڵ نەمسا-هەنگاریادا جۆش دا. ئەڵمانیا ئینزاری ڕوسیای کرد کە هێزەکانی لە سنوورەکان بکشێنێتەوە. ڕوسیا قبوڵی نەکرد، ئەڵمانیا جاڕی جەنگی دژی روسیا دا، فەرەنسای هاوپەیمانی ڕوسیا، هەر ئەو ڕۆژە هێزەکانی خۆی خستە ئامادەباشییەوە، و لە 3 ی ئابدا فەرەنسا و ئەلمانیا دەستپێکی جەنگیان لە دژی یەکتر ڕاگەیاند. کاتیکیش لەشکری ئەلمانی چووە ناو بەلچیکاوە، کە وەک بێلایەن خۆی راگەیاندبوو، بۆ ئەوەی لەوێوە هێرش بۆ سەر فەرەنسا بکات، بەریتانیاش ترسی لێنێشت و جەنگی دژ بە ئەڵمانیا جاڕ دا.\nبەم جۆرە جەنگەکە وەک جەنگێکی ئەوروپایی دەستیپێکرد و جگە لە ئیتالیا و ئەمریکا کە لە سەرەتاوە بێلایەنیی خۆیان راگەیاند، هەموو ئەوروپا تێوەگلا و یەکەم جەنگی جیهانیی هەڵگیرسا.www.history.com\nبۆچی روسیا پشتگیریی سێربییەکانی کرد؟.\nبەلام بۆ روسیا هەمیشە هاوسۆزی سەربییەکان بووە؟ لێرەدا کۆمەڵە فاکتەرێک یەکدەگرنەوە.\n1- – سێربییەکان وەک ڕووس سلاڤین، و هەمیشە ئومیدی دروستکردن یان دروستکردنەوەی نەتەوەی پان- سلاڤی مەزن یان هەبووە و بۆ ئەم مەبەستەش هەمیشە بۆ نەتەوەی سلاڤی بەهێز ئیمپراتۆریەتی روسیایان ڕوانیوە. ڕوسیاش ئەوانی وەک هاوپەیمانی دوژمنی سەرەکیی خۆی دژی نەمسا و عوسمانییەکان دەزانی.\n2- سلاڤیەکان وەک ڕووس زۆربەیان مەسیحی ئەرسەدۆکسیین و لە لایەن عوسمانییەکانەوە چەوسابوونەوە و زوڵملێکراو بوون و لەمەشدا پەنای هەمیشەییان ڕووس بووە. ڕوسەکان خۆیان بە پارێزەری هەموو مەسیحییە ئەرسۆدۆکسەکان لەوانە مەسیحییەکانی ئەستەمبوڵیش دەزانی و ئەمە هۆکارێکی جەنگی قرم بوو کە باسمان کرد.\n3- هۆکاری جیۆپۆلیتکی: وەک پێشتر باسم کرد بە درێژایی سەدان ساڵ عوسمانییەکان و ڕووس لە جەنگدا بوون، هەر لە سەدەی شازدەوە تا سەدەی بیست. و راستیی ئێستاش بە ماتیی و ژیلەمۆیی هەر ماوە. روسیا و تورکیا سنوورێکی دوور و درێژی هاوبەشیان لە قۆقاز هەیە کە هەردەم بۆتە هۆی گرژیی و دژایەتیی و دەریای ڕەشیش ستراتیجییەکی قوولایی ئەمنی خەتەرناکی بۆ ڕوسیا هەیە.. ئەمەش وای کرد جەنگ و بەربەرەکانییەکانی عوسمانی-ڕووسی ماوەدرێژترین زنجیرەی بەربەرەکانی بن لە ئەوروپادا.\n4- یەکەمجار روسیا ئیرادەی خۆی بە سەر تورکیادا لە دوای جەنگی 1768-1774 بە ئیمزاکردنی پەیمانی کوچوک کەینارجا لە تەموزی 1774 دا،Treaty of Küçük Kaynarca فەرز کرد، کە تێیدا دەولەتی عوسمانی مافی پاراستنی مەسیحییە ئۆرسۆدۆکسەکانی بە روسیا داو وازی لە کۆنترۆلی یەکلایەنەی خۆی بە سەر دەریای ڕەشدا هێنا و ڕیگای گەیشتنی روسیای بۆ دەریای ڕەش و ڕاستیی بۆ دەستخستنە ناو کاروباری دەوڵەتی عوسمانیش کردەوە.www.britannica.com\n5- کۆنگرە و پەیمانی ڤێننا 1815\n6- نەمسا و پروسیا و روسیا و بەریتانیا هاوپەیمانبوون لە جەنگی دژ بە ناپلیۆندا.و لە 9 ی مارتی 1814 دا مانگێک بەر لە واز‌هێنانی ناپلیۆن، هاوپەیمانی چاومۆنت یان پێکهێنا و . هاوپەیمانیەکانی ئاشتی دوای ئەوە لەگەڵ فەرەنسادا، لە ڤێننا، نەک تەنیا لە لایەن ئەو چوار دەولەتەوە، بەلکو لەلایەن سوید و پورتوگال و ئەسپانیاشەوە ئیمزاکرا.\nلە پەیمانی ڤێنای 1815 ش روسەکان ویستیان دەستیان کراوە بێت بەرەو خوارووی ئەوروپا بکشێن و ڕێگای گەیشتنیشیان بە بەندەرەکانی ئاوی گەرم لە دەریای رەش و هەروەها دەریای ناوەراست کراوە بێت. هەولی بەریتانیا کە ڕێگریان بێت، یەکێک بوو لە هۆیەکانی بەرپابوونی جەنگی قرم.\n7- لە جەنگی نێوان فەرەنسا و پروسیای ساڵی 1870 پروسیا توانی بە سەر فەرەنسادا زال بێت و هەرێمەکانی ئەڵمانیا یەکگرتنی خۆیان وەک ئیمراتۆریەتی ئەڵمانیا راگەیاند لە ژێر سایەی پادشای پروسی ویلهێلمی یەکەم. پەیمانی فرانکفۆرت لە 10 ی مایسی 1871 ئەلاسکا و بەشێک لە لۆرین ی دا بە ئەلمانیا. تێکشکاندنی فەرەنسا لە لایەن ئەلمانەوە و یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا ئەو هاوتایی هێزەی نەهێشت کە لەوەتی کۆنگرەی ڤێننای 1815 لە ئارادا بوو و بۆ ماوەی دوو دەیە بسمارک خاوەن دەسەلاتیکی گەورەی بریاردەری پرسە نیونەتەوەییەکان بوو.. هەوڵدانی فەرەنسا بۆ گێرانەوەی ئەلاسک-لۆرین و مەترسی لە جەنگێکی تر لەگەڵ ئەلمانیا، هەروەها مەترسی بەریتانیا لە تێکچوونی هاوتایی هێز لە ئەوروپادا، بوونە هۆکارێک لە هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیی یەکەمدا.\n8- فەرنسا گڕی بزاڤە نەتەوەیی یە سەربەخۆخوازەکانی بەلقانی خۆش دەکرد. روسیا بەرامبەر ئەمە بیرۆکەی پانسلاڤیزم و یەکێتی سلاڤەکانی لە ژێر سەرکردایەتیی روسیادا بلاودەکردەوە. لە نیوان 1804-1817دا سێربیا دژی حوکمی عوسمانی راپەڕی، بە هاندانی روسیا لە داواکاریی حوکمی خۆیی یەوە لە 1804 دا بوو بە جەنگی سەربەخۆیی.\n9- شۆڕشی سێربەکان ئاخری بوو بە ڕەمزی دروستکردنی دەولەتی نەتەوەیی لە بەلقاندا.. و هانی راپەرینی مەسیحییەکانی لە یۆنان و بەلگاریا دا. لە سالی 1875- 1876 بە هۆی داڕمانی ئیدارەی عوسمانی لە بەلقاندا، بۆسنیا و بولگاریا و هەرزەگۆڤینا لە دژی عوسمانییەکان شۆڕشیان کرد. سێربیا لە 30 حوزەیرانی 1876 جەنگی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند. روسیاش، بە بەهانەی هاوپشتی برایانە لە ژیر دروشمی پان-سلاڤیزم جەنگی دژی دەولەتی عوسمانی ڕاگەیاند.. بەمجۆرە جەنگی روسیی-تورکیی 1877- 1888 بەرپابوو.. ئەو هەلومەرجە شەرانیی و قەیرانییەی لەمەوە سەری هەڵدا بە تەنگژەی رۆژهەلاتیی مەزن ناسرا. کە بریتی بوو لە چەندین راپەرین و جەنگ لە بەلقاندا کە رێگای بۆ خۆتێگەیاندنی هێزە نێونەتەوەییەکان خۆش کرد و بە پەیمانی بەرلینی تەمووزی 1878 کۆتایی هات.\n10- لە سەردەمی قەیسەری روسی پیتەری مەزنەوە [ 1672- 1725] ، ڕوسیای قەیسەری هەوڵی زامنکردنی مافی دەریاوانیی لە دەریای ڕەشەوە بۆ دەریای ناوەراست دەدا. روسیا مافی ڕەهای دەویست نەک تەنیا بۆ کەشتی بازرگانی بەلکو بۆ کەشتی جەنگییش – و بەریتانیا هەمیشە دژی ئەوە دەوەستایەوە کە روسیا هەر جێپێیەکی دەسەلات لە رۆژهەلاتی دەریای ناوەراست دابمەزرێنێت ..\nبەلام بەشداریی روسیا لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا ئەم مافەی لە ڕیکەوتنی سایکسپیکۆ دا بۆ مسۆگەر کرد لەگەڵ کۆنترۆلکردنی دەردەنیل و بەسفۆر و ئەستەمبوڵیش. بەلام وەک لە بەشی داهاتوودا باسی دەکەم شۆرشی ئۆکتۆبەری 1917 ی روسیا، ئەم دەسکەوتەی لە دەستدا و سەرکەوتنی روسیای گۆڕی بە گەورەترین شکستی جیهانیی لە مێژووی ڕوسیادا. ئەمەش بە پیلانی پێشەکی ئەمریکا و بەریتانیا بە پاڵپشتی سەهیۆنیزم بوو.


فێستیڤاڵی شانۆی سەرشەقام دەست پێدەکاتەوە\nSNN: سۆران سەعید\nبڕیارە لە ئەمساڵدا فێستیڤاڵی شانۆی سەرشەقام جارێکیتر لە دەربەندیخان دەستپێبکاتەوە، بەڕێوەبەری ڕۆشنبیری و ھونەری سلێمانیش ڕایدەگەیەنێت: گرنگی ئەم جۆرە شانۆیە لەوەدایە ھونەرمەندان خۆیان دەچنە ناو خەڵک و شوێنە گشتییەکانەوە\nبابەکر دڕەیی بەڕێوەبەری ڕۆشنبیری و ھونەری سلێمانی لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند: ٢٢ی ١٠ی ئەمساڵ فێستیڤاڵی شانۆی شەقام لە دەربەندیخان دەست پێدەکەینەوە ئەم فێستیڤاڵە ماوەیەکی زۆرە وەستاوە و لەچەند ساڵی ڕابردووشدا تەنھا یەک جار نمایشکراوە.\nوتیشی: شانۆی شەقام بەپێچەوانەی کارکردنە لەھۆڵەکاندا، بەڵکو ھونەرمەندان خۆیان دەچنە ناو خەڵک و لەسەر شەقام و پارک و شوێنە گشتییەکان نمایشەکەیان ئەنجام دەدەن و لەڕێگەی ھونەرەوە ھاوڵاتیان ھۆشیار دەکەنەوە.\nئاماژەی بەوەشکرد، ئەم جۆرە شانۆیە لە وڵاتانی ئەوروپا ساڵانێکی زۆرە ھەیە و لەوڵاتانی دراوسێش پەرەی پێدراوە، ئەمەش گرنکی خۆی ھەیە، چونکە ھاوڵاتیانی ئێستا بەھۆی سەرقاڵیان لەوانەیە پێیان نەکرێت بچنە ھۆڵەکانەوە بۆ بینینی شانۆ.\nمانگ پێشتر - Jul 30 2019 8:42PM\nلەسلێمانی ٣٠ سەنتەری چارەسەری سروشتی ھەیە...\nفیلمێکی سینەمایی کوردی بەرھەمدەھێنرێت...\nکۆنفرانسی ITalk ئەزمونی کەسایەتیەکان دەخاتەڕوو...\nسودە گرنگەکانی ترێی ڕەش ...\nزیانە ترسناکەکانی چپس وپفەک بۆ منداڵان...


حەسەن ماوەرانی/ رایەک لەسەر کۆبوونەوەی پێنج قۆڵی حیزبەکانی ڕۆژهەڵات\nپاش سالەها داواخوازی دۆست و لایەنگر و ڕووناکبیران لە حیزبەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان و لە ئەنجامی کارتێکەریی ڕابوونەکانی یەکدەستی جەماوەری لە دژی کۆماری پەت و سیدارە لە ڕۆژهەڵات بە خۆشیەوە هەنگاوێکی ئەرێنی بەڵام ناتەواو لە لایەن ڕیکخراوەکانی، کۆمەڵەی شۆڕشگێری کوردستانی ئێران، حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران، کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی کوردستان، حیزبی دێمۆکراتی کوردستان و ڕیکخراوەی خەبات هەڵهێندرا.\nئەو هەنگاوە ئەرێنیە، چون تەنانەت یەکگرتنەوەی ئەو چەندلایەنەش هەر بە قازانجی نەتەوەی کوردە. ناتەواوە، چون بە بیانووی پڕ و پووچ چەند لایەن بەشداریان نەکردوە و یان ڕیگەی بەشداریکردنیان نەداونێ. ئەوەش دەبێتە لایەنی نەرێنێ کە ئێستاش و لەداهاتووشدا زیانی بۆ بزاڤی کورد لە ڕۆژهەڵات زیاترە لەوەیکە شرۆڤەی لەسەر دەکەن.\nهەروەها عەیبێکی بەرچاوی ئەو دانیشتنە، هەوای دەسەڵاتداری پیاوساڵاریی لە حیزبەکاندابوو. لەکاتێکدا پتر لە نیوەی کۆمەڵانی کوردیرۆژهەڵات ژنانن و بە سەدان ژنی روناکبیر و خوێندەوار لە ناو حیزبەکوردستانیەکان و کەسایەتیە سەربەخۆکاندا هەیە، بەداخەوە ڕیکخراوەیەکی ئیسلامی تاقە ژنی کوردی وەک نوێنەر بەشدار کردبوو. کۆمەڵەکان و دێمۆکراتەکان سەرڕای هەبوونی کادری پێشکەوتووی بەرچاو لە نێو ژناندا، ئەو کارەیان نەکردبوو. ژنانی کورد لە ڕۆژهەڵات بەشی بەرچاوی خەباتکارانن کە بە خێشکەیی ناکرێ چاویان لێ بنوقێنن و دەرگایان لەسەرداخەن.\nهاودەنگی و هاوکاری ویستی گەلی کوردە لە ڕۆژهەڵات، یەکێتی ریزەکانی کورد و بەشداریی لە داهاتووی ئێرانی بەرەو تێکچوون بەیەک دەنگیی کورد، ئەرکی نیشتمانیە نەک ویستی حیزبی و بەشێک لە ئەرکی حیزبی.\nلەڕاستیدا بە لەبەر چاونەگرتنی خەبات، ئەو یەکگرتنەوە وەک یەکگرتنەوەی فیفتی فیفتی باشور دەچێ. چما؟ چون نە دێمۆکراتەکان جیاوازیی بنەڕەتیی فیکری و بیروباوەڕی و مێژووییان هەیە و نە کۆمەڵەکان. واتا یەگرتنەوەکە کۆمەڵە و دێمۆکراتە و بەشداری ڕیکخراوەیەکی پچوکی وەک خەبات، ئەگەرچی باشە، بەڵام کارتێکەریەکی زۆری نابێ.\nلەدەرەوەی بازنەی ئەو یەکگرتنەوەیدا، چەندلایەنی سیاسی بە کردەوە لە گۆڕەپانی خەباتدا هەن کە بریتین لە :\n- کۆمەڵە رێکخراوی هەریمی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران،\nئەو ڕیکخراوە کە لەڕاستیدا تێکۆشانەکەی هەر لە ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا هەوێنی حیزبەکەیە و ناوی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران، ناوی زل و دێی وێرانە، بە هۆی راوبۆچوونی خۆیان کە بەشێکی بەڕای من دروستە و بەشەکەی دیکەی بیانوویە کە بەشداریی خەبات دەکەنە بیانوو، ئامادە نەبوو بەشداری بکا و لەسەر تەلەویزیۆنەکەیان بەڕێز رەحمانی بە ڕاشکاوی ڕایگەیاند کە هیچ بڕیارێکیان بۆ بەشداری لە کۆبوونەوەی داهاتوودا نەداوە.\n- پژاک، ڕیکخراوی هاودەنگی پارتی کرێکارانی کوردستانی باکورە،\nئەو ڕیکخراوە بە بڕوای بەشێک لە سەرکردایەتی کۆمەڵە و دێمۆکرات بە کلکەی پ.ک.ک دادەنرێ و ئەوان ئامادە نین کە هاوپەیمانیی لەگەڵ بکەن. ئەوەش دیسان دەگەڕێتەوە لایەنی پاوانخوازی.\nلەوانەیە کەسانێک بڵێن کە پژاک سەر بە پ.ک.ک.ایە. بەڵی ڕاستە. بەڵام هەم کوردستانیە و هەم ڕێکخراوەیەکە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. تەنانەت حیزبی کۆمۆنیستی ئێرانیش خۆی بە حیزبێکی کوردستانی دانانێ. بەڵام بانگ دەکرێ. بانگکردنەکەشی دروستە چون تەنیا لە کوردستان بە حیساب دێ. بەڵام پژاک کە ئێوە بە لقی پ.ک.ک ا ی دەزانن نابێ بەشدار بێ؟!!!\nدەڵێن کە پ.ک.ک پێوەندیی لە گەڵ ئێران و هیلالی شیعە هەیە. ئەوەش تا رادەیەک ڕاستە! بەڵام حیزبەکانی کوردستانی لەسەریەک پێشینەی پێوەندیان بە داگیرکەرانی کوردستانەوە هەبووە. جیاوازی نێوانیان چەشنی پێوەندییەکەیان بووە. لەو بارەشەوە هەنگاوی ژێرانە ڕاکێشانی پژاکە بۆ بەرەیەکی نیشتمانی. ئەوەش دەتوانێ بەنۆرەی خۆی ببێتە هۆی دووری کردنی پ.ک.ک اش لە ئێران.\nئێمە چ بمانهەوێ و چ نەمانهەوێ ڕێکخراوەی پژاک هەیە و کار دەکا و خاوەنی ئەندام و لایەنگری چالاکی خۆی و هێزی چەکداری خۆیەتی. ئایا هاوکاری نەکردن لە پێناو ئامانجە هاوبەشەکان، ئەو ڕێکخراوە بەرەوە لەپێشگرتنی تەکرەوی و هژێمۆنیخوازی هان نادا؟ ئایا ئەوە گەرا خستنی چەشنێک دووبەرەکی کە لەداهاتوودا ببێتە هۆی پێکهەڵپڕژان لە نێوان کوردی رۆژهەڵاتدا نییە؟\nلەتوێی دەخاڵی ڕاگەیەندراودا، چێکردنی ناوەندێکی بڕیاردان پەسند کراوە. سروشتیە کە بوونی پژاک و هەر ڕیکخراوەیەک لەو بەرەدا، پێڕەوی کردن لەو ناوەندەی بەسەردا فەرز دەکا. ئەوەش رێگری لە تەکرەوی و پێکهەڵپڕژانی کورد لە داهاتوودا دەکا. هەروەها قسە لە پێکهێنانی پارلمانی کورد لە دەروەی وڵات دەکرێ. ئایا دەکرێ چەند لایەن بەتەنێ پارلمانێک بۆ کورد پێک بهێنن و ئەویتر بەشداریی نەبێ؟\n- پاک، پارتی ئازادی کوردستان یەکی دیکەیە لە لایەنەکانی بەشدار نەبوو.\nئەو پارتەش وەک پژاک لە پێوەندی پتەو لەگەڵ پارتی دێمۆکراتی کوردستان لە باشوردایە. دیارە کەس باسی نەکردوون و لە قسەکردنیشدا بە فەرامۆشیان سپاردوە. بەڵام ئەوانیش حیزبێکن بە پێشمەرگە و ئەندام و لایەنگری خۆیانەوە و تەنانەت فەرامۆش کردنیان، هەڵەیەکی ئاشکرایە.\n- چوارەم لەبەرچاو نەگرتنی دەوری کەسایەتیەکانی کورد،\nهەموومان دەزانین کە بەشێکی بەرفراوانی چالاکانی کورد کە لە پێشودا سەر بە حیزبەکان بوون و ئێستا وەک ڕووناکبیری سەربەخۆ چالاکی دەکەن. بە خۆشیەوە بەشێکی بەرچاوی کارناس و ڕووناکبیرانی کوردیش پێکدێنن کە لە هەموو ڕووداوەکان و چاڵاکیەکان دەوریان هەبووە. بەڵام لە پێکهێنانی ئەو بەرەیەدا هێچ باسێکیان لەسەر نییە.\nلەو دە خاڵە ڕاگەیەندراوە کە کراوەتە پڵاتفۆرم،بەجێهێنانی بەشی زۆریان بەبێ بەشداریی ئەو بەشە لە کەسایەتیەکانی کورد، هەر ئەوەی لێ دێتەدەرێ کە لە مێدیا فەرمیەکانی ئەو حیزبانە بڵاو دەکرێتەوە. بە تایبەت دروست کردنی پارلمانی کوردی ڕۆژهەڵات و مێدیای یەکگرتوو و دانانی یاسایەک بۆ داهاتووی ڕۆژهەڵات و تەنانەت دیاریکردنی بەرنامەیەکی هاوبەشیش بەبەشداری ئەو کەسانە دەوڵەمەندتر دەبێ و بە ڕێک و پێکی دەگونجێ.\n- لایەنێکی دیکەی گرینگ بەشداریی ڕیکخراوەکانی سیاسی و کولتوری ژنانی ڕۆژهەڵاتە لە دەرەوەی وڵات. بەبەشداریی ئەو ڕێکخراوانە هەم باری پیاوسالاری کەمڕەنگ دەکرێ و هەم بواری کەڵک وەرگرتن لە بیری نوێ دەگونجێ.\nئەوانە چەند نوکتەیەکن کە بە ڕای من دەبێ ئەو بەڕێزانە کە سەرکردەی حیزبەکانن بیانخەنە بەرچاو و بە یەک دوو ڕستە بەسەریاندا تێنەپەڕن. با هەرلە ئێستاڕا شتێک بەرپا بکرێ کە بناخەی پتەوی هەبێ و لە نەخۆشیەکانی داهاتووی بزوتنەوەی کورد بمان پارێزێ.


ھەڵسەنگاندنی بێژنگی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nپڕۆسەیەکی ئەندازیاریی شارستانی\nھەڵسەنگاندنی بێژنگی یان تاقیکردنەوەی دیاریکردنی قەبارەی تەنۆڵکە (بە ئینگلیزی: Sieve analysis) پڕۆسەیەکی باوە لە ئەندازیاری شارستانیدا، کە تایبەتە بە دیاریکردنی قەبارەی تەنۆڵکەکان. ئەم کارە لەڕێگای ھێنانی زنجیرەیەک بێژنگی ئاسنین کە تێیدا ھەر یەکەکەیان قەبارەی نێوانیان بچووکتر و بچووکتر دەبێتەوە و لێدەگەڕێین کەوا تەنۆڵکەکان بەنێو بێژنگەکەدا بڕۆنە خوارەوە و دواتر کێشی یەکە بە یەکەی بێژنگەکان تۆماردەکەین.\nنموونەی بێژنگە بەکارهاتووەکانی تاقیکاریەکە\nئامێری تاقیکاریەکە کە تیایدا دوای ڕووکردنی بەردەکان لەسەری، دەستدەکات بە لەرزین تاکو بەردەکان لەنێو کونی بێژنگەکان بڕۆنە خوارەوە و دابەش بن، ئەمەش بۆ ئەوەی بزانرێت کە بەردە گەورەکان لەسەرەوە دەمێننەوە و بچووکەکان دەچنە خوارەوە، بەمشێوەیە قەبارەکان دیاری دەکرێن.\nدابەشبوونی قەبارەی بەرد/تەنکۆڵکەکان ھەمیشە گرینگە بۆ ئەوەی بزانرێ کە ئەم تەنۆڵکەیە لەکاتی بەکارھێناندا چۆن خۆی دەگرێت. تاقیکردنەوەی بێژنگی دەکرێ بۆ ھەموو جۆرە ماددەیەکی ئەندامی و نائەندامی بکرێ وەک قوڕ، خۆڵ، بەردی ووردکراو، گڕانێت، تۆو و ئارد. بەھۆی سادەیی پڕۆسەی تاقیکاریەکە، ئەم جۆرە تاقیکاریە باوترین جۆرە لە بواری ئەندازیاریدا.\nگرافێکی لۆگاریتمی کە دەرخەری ئەنجامی تاقیکاریە بێژنگیەکەیە.\nبەشداربووانی ویکیپیدیا، «Sieve analysis»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٩.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ھەڵسەنگاندنی_بێژنگی&oldid=622002»\nدواجار لە ٠٨:١٧ی ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٠٨:١٧ی ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ نوێ کراوەتەوە.


ژیانی هونه‌ریی ناسری ره‌زازی له زمان خۆیه‌وه:\nخۆزگه؛ هه‌زار خۆزگه، حه‌سه‌ن زیره‌ك خوێنده‌وار با و، به‌سه‌رهاتی ژیانی خۆی بۆ بنووسیباینه‌وه، چونکه مامۆستا هێمن هه‌مێشه ده‌یگوت: کێ هه‌یه له خۆم باشتر بتوانێ به‌سه‌رهاتی ژیانی من بنووسێته‌وه.\nخوێنه‌ری هێژا، ئێستا كه خه‌ریكی نووسینه‌وه‌ی به‌سه‌رهاتی هونه‌ریی خۆمم، به پێچه‌وانه‌ی ئه‌و كاته‌ی كه له ژێر زوڵم و زۆری حكوومه‌تی داگیركه‌ری شای ده‌ركراو و، كۆماری ئیسلامیدا بووم و، له به‌ر ماڵانگه‌ڕی و خه‌فه‌خان و گرتن و كوشتن، ده‌مگوت: ئاخ چیبكه‌م و بوار نه‌بوو به دڵی خۆم بنووسم، به‌خۆشییه‌وه ئێستا ماوه‌ی ئه‌وه‌م هه‌یه كه ئه‌وی له دڵمدایه سه‌باره‌ت به‌م ئه‌ركه، بیهێنمه سه‌ر كاغه‌ز و بینووسمه‌وه و هیوادارم مردن ئه‌و بوواره‌م بداتێ، هه‌مووی بینووسمه‌وه!\nئه‌وه‌ی كه له باوكمم بیستووه و چه‌ندین جار بۆی گێڕاومه‌ته‌وه، ده‌یگوت:\nته‌مه‌نم 6 ساڵان بوو، دایكم به سه‌ر منداڵه‌وه کۆچی دوایی کرد، ته‌مه‌نم بوو به 10 ساڵ، باوكیشم له ده‌ست دا و به هه‌تیوی گه‌وره بووم: جا که وایه با بۆتی بگێڕمه‌وه: باپیرت، واته باوکی من، 14 ژنی هێناوه، له‌و چوارده ژنه منداڵی زۆری هه‌بووه، به‌ڵام له‌به‌ر نه‌خۆشیی سوورێژه و مێکوته و زه‌ردوویی و مله‌خڕه و هیدیکه، زۆربه‌یان مردوون! من منداڵ بووم، دایكم مرد، باوه‌ژنیشم دوای مردنی باوكم به جێیهێشتین و ماینه سه‌ر چوار برا و، سێ خوشك! ئه‌و 7 برا و خوشكه، به‌ره‌ی 4 دایك بووین. له‌و حه‌وت خوشک و برا، سێیانیان به سوورێژه مردن و ماینه سه‌ر سێ برا و خوشکێک. برای بچووک، درابوو به دایان به ژنێك له گوندی (كه‌ڵاتێ) لای هه‌شه‌مێز، خانوویشمان نه‌بوو و كرێنشین بووین، پاش ساڵێك برای گه‌وره‌ش به ده‌ردی سه‌ره‌تان، ماڵاوایی لێكردین و به جێیهێشتین و ما سه‌ر من و خوشكێك كه ساڵێك له خۆم گه‌وره‌تر بوو، له‌به‌ر بێکه‌سی و ده‌سکورتیی، ناچار بووم له‌و ته‌مه‌نه‌دا كه 11 ساڵان بووم، ببمه شاگرد خه‌یات و به پاره‌ی شاگردیی خۆمان بژیێنین، برای له من بچووكتریشمان، پاش ماوه‌یه‌ك دایا‌ن دایه‌وه به سه‌رمانا و بوو به بار به ملمانه‌وه، ئه‌و برایه‌م (ابراهیم)، كه له لای دایانه‌وه درایه‌وه به سه‌رماندا، كچه‌زای حاجێ واسێ نه‌سری بوو، كه له‌به‌ر رژدی و خه‌سیسی، به واسێ چڵكن به‌نێوبانگ بوو، پاش مردنی دایكی ئیبرایمی برام كه باوه‌ژنم بوو، به‌شه میراته‌كه‌ی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ڵاتێ مڵكی باوكی بوو، بۆ ئه‌و برامه به‌جێ ما، به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و برا، خۆی بێده‌سه‌ڵات و هیچی پێنه‌ده‌كرا و منیش بێكه‌س و بێده‌ر بووم و مێرمنداڵ، له لایه‌ن ماڵی حاجی واسێوه خورا و خاڵۆكانیشی له برایان نه‌پرسی و هێشته‌كه‌یان هه‌ڵلووشی!\nته‌مه‌نم بوو به 15 ساڵ، خوشكه‌كه‌مان كه كۆڵه‌كه‌ی ماڵه‌كه‌مان بوو، شووی كرد به كوڕێكی ئیستواری ئه‌رته‌شی كوردی كرماشان، كه له سنه خزمه‌تی ده‌كرد، پاش چه‌ن مانگ، خوشكیش له‌گه‌ڵ مێردی چووه كرماشان، ئه‌وه ئه‌ونده‌ی دیكه پشتی شكاندم، چونكه برا بچووكه‌كه‌م توانای به‌ڕێوه‌بردنی خۆی نه‌بوو، به ناچار ئه‌ویشم برده دووكان لای خۆم، خۆم به‌س نه‌بووم كه شاگرد بووم، ئه‌ویشم لێ بوو به گۆشتی گه‌رده‌مل، ئه‌و خوشكه‌م كه گوتم مێردی كرد به كوڕێك له كرماشان، پاش ساڵێك، بوو به خاوه‌ن كوڕێك له مێرده‌كه‌ی و، دوو ساڵی به سه‌ردا نه‌چوو ئه‌ویش مرد و، كابراش ژنی دیكه‌ی هێنا، باوه‌ژنیش كه كرماشانی بوو، دوای ساڵێك كه هێشتا لاقی گه‌رم نه‌بووبووه‌وه، كوڕه‌ی خوشه‌كه‌زامی به به‌چكه عومه‌ری! له ماڵ هه‌ڵكه‌ند و راوی نا، كه ناچار بووم بچمه گردی ئه‌ویش و ئاگام له‌ویش بێ، له راستیدا هه‌م بووبووم به نانپه‌یداكه‌ر و هه‌میش به‌خێوكه‌ر و دایان، خوشه‌كه‌زاش وه‌ك شمڵی شه‌ڕ له هیچ شوێنێك دانه‌ده‌كاسرا و ئۆقره‌ی نه‌ده‌گرت، به گژی دار و به‌رددا ده‌چوو، به‌و بێكه‌سی و ته‌نیاباڵییه‌ی خۆمه‌وه، به ره‌نج و تێكۆشان گه‌وره‌م كردن، كوڕه‌ی برام زۆر فه‌قیر و بێده‌نگ بوو، به‌ڵام ئه‌وه‌ی خوشكه‌زام هه‌ڵات و سه‌ری له تاران ده‌رهێنا و كه‌وته داو ژنێكی فارس، له‌وێش ئه‌وه‌نده‌ی نه‌كێشا كه‌وته ناو دنیای (هێرۆئین) و ئاگری له سه‌ر و ماڵی خۆی به‌ردا و سه‌ری تێدا چوو، به‌ڵێ پاش ئه‌م هه‌موو سه‌رئێشانه و، زۆر بوویه‌ر و رووداوی دیكه، له گه‌ڵ دایكت زه‌ماوه‌نم كرد كه ئه‌ویش بۆ خۆی شانۆیه‌كه پڕ له كاره‌سات. (مامۆ)یشت ئه‌وه‌تا هه‌ر به كۆڵمه‌وه‌یه و، ناتوانێ خۆی به‌خێو بكا، گێڕانه‌وه‌ی ئه‌م باسانه له زمانی باوكمه‌وه ته‌نیا له به‌ر ئه‌وه بوو كه بێژگه له‌وه‌ی به هه‌تیوی ژیاوه، ئه‌ویش وه‌كوو من كوڕه هه‌ژار بووه!\nبیۆگرافیی ناسری ره‌زازی له زمان خۆیه‌وه: من مانگی پووشپه‌ری ساڵی (1334)ی هه‌تاوی، ساڵی (1955)ی زایینی، له شاری (سنه)ی كوردستانی بنده‌ستی ئێران، له دایك بووم، جگه له خۆم چوار برا و چوار خوشکی دیکه‌م هه‌به، سه‌رده‌می منداڵییم، پڕ بوو له کێشه‌ی زۆر، به هۆی پێکهاته‌ی گه‌ڕه‌که‌که‌مانه‌وه، (پیشه)ی باوکم به‌رگدروو بوو، دوای خوێندن له قوتابخانه‌ش ده‌گه‌ڕامه‌وه بۆ دووکان بۆ لای باوکم بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تی بده‌م. دووكانی باوكم له ناو مه‌یان میوه‌فرۆشیدا بوو، رۆژان له‌به‌ر خه‌ڵك و په‌رژینی هه‌بێ، حه‌یوان و بار و چه‌رخ و داشقه‌ی حه‌مباڵ و هیدیکه، ئه‌وه‌نده قه‌ره‌باڵخ و جه‌نجاڵ بوو، رێ نه‌بوو هه‌نگاو هه‌ڵگری، له‌و سه‌رده‌مه‌دا رادیۆ ته‌نیا له گه‌وره‌ماڵان و چایخانه‌کاندا هه‌بوو، من که حه‌زم له هونه‌ری گۆرانیی بوو، رۆژان رووم ده‌کرده قاوه‌خانه‌کان بۆ ئه‌وه‌ی به هۆی گرامافۆن و رادیۆی پیلیی ئه‌و سه‌رده‌مه‌وه گوێ له گۆرانیی گۆرانیبێژه کورده‌کان بگرم.\nله ته‌مه‌نی شه‌ش ساڵاندا له خوێندنگه‌ی (هه‌دایه‌ت)، له شاری سنه له به‌ر خوێندنیان دانام، خوێندنیش دیاره فارسی بوو، له پۆلی دوودا بووم، له په‌نای خوێندنگه‌كه‌ماندا مه‌لایه‌كی پیری خوێنشیرین، دووكانێكی دانابوو كه قه‌ڵه‌م و كاغه‌ز و ده‌وات و شیرینیجاتی وه‌كوو (ئاودوونان و كه‌شكه‌تونه و كونجیگه‌زۆ و گۆچانقه‌ن و ره‌حه‌ت و كولیچه و هیدیکه)ی ده‌فرۆشت و ده‌رسی قورئانیشی ده‌گوته‌وه.\nبه‌ڵێ باوكم ده‌ستی گرتم و بردمی بۆ لای ئه‌و مه‌لایه و به‌ڵێنی له‌گه‌ڵ به‌ست، كه پاش ته‌واوبوونی خوێندن، قورئانم پێبڵێ، منیش هه‌رچه‌نده دڵکاو (راضی) نه‌بووم، ده‌ستم پێكرد، جا وه‌ره دوو قوڕبه‌سه‌ریی گه‌وره، بۆ منی ژێرده‌ستی داماو، ده‌بوو دوو زمانی بێگانه‌ی به زۆر به‌سه‌رماندا سه‌پێنراو بخوێنین و زمانه‌كه‌ی خۆشمانیان لێ كردبووین به قوڕقوشم و ژه‌قنه‌مووت، بۆیه ئێستاش کوردی وامان هه‌یه خۆی ناناسێ و نازانێ کێیه!. ئه‌گه‌ر خوێندن ته‌واو ده‌بوو و خوێندنگه داده‌خرا، منداڵان به‌رده‌بوونه كووچه و كۆڵان بۆ كایه و، منیش ده‌بوو بچمه خزمه‌ت مه‌لا، بۆ ده‌رسی قورئان، مه‌لا ئه‌وه خه‌ریكی گوتنه‌وه‌ی (ئه‌لف سه‌ر ئا، لام زه‌نه ئه‌ل) بوو، منیش بیر و هۆشم له لای منداڵان بوو، که جار و بار به شووڵه‌كه‌ی ده‌ستی، حه‌سیری سه‌ر عه‌رزه‌كه‌ی داده‌گرت و ئێمه‌ش به شه‌قه و شریخه‌ی شووڵه‌كه راده‌چڵه‌كاین، ته‌نیا چاكه‌یه‌ك كه هه‌یبوو، قه‌ت له كه‌سی نه‌ده‌دا، ته‌نیا حه‌سیری سه‌ر زه‌ویه‌كه نه‌بێ، حه‌سیریش وای لێهاتبوو، ئه‌گه‌ر گیان و هه‌ستی هه‌با، شكاتی ده‌برده به‌ر خودا و پێغه‌مبه‌ر، چونكه ئه‌وه‌نده‌ی پێدا كێشابوو، شڕی كردبوو.\nچار‌م نه‌بوو، حوكمی حاكم بوو و مه‌رگی موفاجات، منداڵیش بووم، له فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌ی وا رانه‌هاتبووم كه خۆم بدزمه‌وه و نه‌چم، ساڵی دوایی ده‌ستم كرد به گغنیدان و درۆ و ده‌له‌سه، تا پێمده‌كرا نه‌ده‌چووم، هه‌ندێ جار مه‌لا بۆ ئه‌وه‌ی پووڵه‌كه‌ی نه‌فه‌وتێ له په‌نا دیواری دووكانه‌كه‌ی كه پاڵی وه ده‌روازه‌ی خوێندنگه‌كه‌وه دابوو، خۆی حه‌شار ده‌دا و ده‌یگرتم و ده‌یگوت: بێره‌و قورئانه‌كه‌و بخوێنه زوڕیه‌ت، ئه‌نا ئه‌یژم به باوكۆ داتپڵۆسێ، هاااا! منیش ئیتر چاره‌م نه‌مابوو، چونكه دیواری مه‌دره‌سه‌ی هه‌دایه‌تیش وا نه‌بوو كه به سه‌ریدا باز ده‌م و خۆم ده‌رباز بكه‌م، ناچار ده‌چووم به‌ڵام چوونی چی؟ چی پێده‌گوتم له‌م گوێچكه‌مه‌وه ده‌چوو، له‌وی دیكه‌مه‌وه ده‌هاته‌وه ده‌رێ، پاش ماوه‌یه‌ك (مه‌لا)، كه له سنه‌ی ئێمه‌دا پێیان ده‌ڵێین (مامۆسا، یان مه‌ڵا) و بڕێ جاریش هه‌ر دوو وشه‌كه پێكه‌وه به‌كار دێنن، وه‌كوو مامۆسا مه‌ڵا ئه‌حمه‌و. شكاتی خسته به‌ر باوكم كه گوێنادا و، خۆی ده‌دزێته‌وه و هیدیكه، باوكیشم دوای لێدانێكی قورس و قۆڵ، ئه‌مجاره‌یان بردمی بۆ لای (مامۆسا مه‌ڵا ئه‌حمه‌د)ی خه‌ڵكی تاڵش، بۆ درێژه‌پێدان و خوێندنی قورئان، ئه‌و مه‌لایه ئه‌گه‌ر به هه‌ڵه نه‌چووبێتم، ئیمامی مزگه‌وتی كه‌ریم ره‌ئووف بوو، له پشت دووكان (حاجی ماشه‌ڵای ره‌نگڕێس)ه‌وه، چه‌ن برا بوون، هه‌ر هه‌موویان مه‌لا بوون، نازانم چۆن و له به‌ر چی، ئه‌و مه‌لاگه‌له ته‌رای وڵاتی ئێمه بووبوون؟. من پێم وایه له به‌ر ئه‌وه بوو، كه تاڵشییه‌كان سوننین و له وڵاتی ئێمه واته کوردستان، ته‌گه‌ره‌یان نه‌ده‌هاته سه‌ر رێ و ده‌حه‌سانه‌وه، به‌ڵێ له‌وێش له به‌ر هه‌یكه‌لی ناقۆڵا و ناحه‌زی مامۆستا و چێوفه‌ڵه‌ك و لێدان له قوتابییه‌ك، ئه‌و هه‌ڵاتنه هه‌ڵاتم نه‌گه‌ڕامه‌وه، تا ئه‌م جاره‌یان له گه‌ڕه‌كی خۆمان له (كانی كه‌مێزی) له لای مه‌لا عه‌بدوڵڵای ئیمامی مزگه‌وتی (حه‌مه حسه‌ین به‌فری) دایاننام، مه‌لای نێوبراویش له خانه‌قای شێخ سه‌لام، یان ته‌كیه‌ی حاجی سه‌ی وه‌فا، له‌وێ وانه‌ی پێده‌گوتینه‌وه، له‌وێ ئیتر چونكه گه‌ڕه‌كی خۆمان بوو و هاوسه‌ر و هاوماڵی خۆمی تێدا بوو، داكاسرام و حه‌وت جزمی قورئانم له ماوه‌یه‌كی كورتدا ته‌واو كرد و مامۆسا له خۆشی ئه‌م زیره‌كییه‌ی من و گه‌یشتن به سووره‌ی: ته‌وابه‌ن، مامره كوڵه سه‌وابه‌ن، بۆ مامۆسا كه‌بابه‌ن، میوانییه‌كی به باوكم سازدا و منیان هاندا كه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌نگم خۆشه له مزگه‌وتیشا بانگبده‌م، باوكیشم كه‌یفی پێده‌كرد.\nله پۆلی شه‌شی سه‌ره‌تاییدا بووم، دیاره له په‌نای قورئانخوێندندا، باوكم به زۆره‌ملیی، هه‌میشه له گه‌ل خۆی ده‌یبردم بۆ نوێژ و، ره‌مه‌زانانیش نه‌یده‌هێشت رۆژووم بفه‌وتێ، بۆ ماوه‌یه‌ك بووم به بانگبێژی مزگه‌وتی گه‌ڕه‌كی خۆمان، خاده‌می ئه‌و مزگه‌وته نێوی (شامحه‌مه‌و) بوو، هه‌رچی بانگی ده‌دا، له به‌ر پێكه‌نین كه‌س خۆی پێرانه‌ده‌گیرا، ده‌نگی ناخۆش بوو، بانگگوتنه‌كه‌ی به جۆرێ بوو، ده‌تگوت بێگاری پێده‌كه‌ن، خوای لێخۆش بێ، پیاوێکی به‌ڕێز و خواناس بوو. له پۆلی شه‌ش ده‌رنه‌چووم و داكه‌وتم و مامه‌وه بۆ ساڵێكی دیكه، له به‌ر باوكم نه‌مده‌زانی چیبكه‌م، له ترسان كونه‌مشكم لێ بووبوو به کۆشک و سه‌را، چوومه‌وه به دایكمم گوت: رفووزه‌م. دایكی داماویشم، له تاو مێردی زاڵم، له خه‌فه‌تا واقی دابوو، چونكه ده‌یزانی باوكم وام لێده‌كا، كه به لۆكه ئاو بتكێننه ده‌مم.\nباوكم زانی له پوولی شه‌ش ده‌رنه‌چوومه، هاته جه‌سته‌م و غه‌شی بێکاریی و مناڵزۆریی و کۆڵه‌واریی خۆی پێرژاندم، لێشمنه‌ده‌گرت، چونکه له گه‌ڕه‌کێکی ناله‌بار و ره‌پۆشه‌خه‌راپدا په‌روه‌ده بووم، گه‌ڕه‌کێک، بێژگه له کرێکار و زه‌حمه‌تکێش و کاسبکار، پیشه‌یێکی باڵای تێدا نه‌بوو، ئه‌و گه‌ڕه‌که‌ی ئێمه له دێهاتێکی دووره‌ده‌ست ده‌چوو، به‌و مێگه‌ل و وڵاخدار و پێکهاته‌سه‌یره‌ی خۆیه‌وه که هه‌یبوو. منیش ئیتر وام لێهاتبوو كه ده‌ربه‌ستی كوشتن و لێدان نه‌ده‌هاتم، وه‌ك كورده‌كه ده‌ڵێ: بووبووم به چه‌رمی ئاوه‌سوو! به جێگای ئه‌وه‌ی كه چاك بم، ئه‌وه‌نده‌ی دیكه لاسار و سه‌ره‌ڕۆم لێده‌رهات، چونكه ده‌مگوت له لێدان به‌و لاوه، چیدیكه هه‌یه؟. ئه‌وه‌نده رقم له خوێندن هه‌ڵگرتبوو، كه هه‌ر رۆژێ ده‌چوومه‌وه بۆ خوێندنگه، حه‌زم ده‌كرد بڵێن: مامۆستاكه‌تان نه‌خۆشه، یان كه‌وتووه و برینداره و ملی شكاوه و هیدیکه، بۆ ئه‌وه‌ی له دانیشتن و گوێگرتنی ناو پۆل رزگار ببم!\nسه‌رتان نه‌یێشێنم، پاش وه‌رگرتنی دیپلۆم له رشته‌ی وێژه (ئه‌ده‌ب)دا، بووم به مامۆستای خوێندنگه‌ی سه‌ره‌تایی له دێهاتێ له نێوان سنه و مه‌ریوان به نێوی (بزان)، که به‌داخه‌وه هه‌ر بزانیشم به‌چاو نه‌دیت، له‌به‌ر به‌سه‌رداهاتنی راپه‌ڕینی گه‌لانی ئێران و شۆڕشی كوردستان، چونکه ئیتر نه‌متوانی مامۆستایه‌تییه‌كه درێژه پێبده‌م و كه‌وتمه زیندان، پاش به‌ربوون له زیندان له‌گه‌ڵ کۆچکردوو مه‌رزیه و دوو منداڵه‌کانمان، دڵنیا و ماردین، چووینه شاخ و بووین به پێشمه‌رگه.\nوه‌كوو گۆرانیبێژێكی كورد، تا ئێستا نزیك به (40 كاسێت)ی گۆرانیی فۆلكلۆر و ئه‌ویندارانه‌م له وڵات تۆمار کردووه و بڵاو کراونه‌ته‌وه، له شۆڕشی كوردستانیشدا چه‌ندساڵ وه‌كوو پێشمه‌رگه‌یه‌ك خه‌باتم كردووه و، كۆمه‌ڵێك گۆرانیی نیشتمانی و شۆڕشگێڕانه و سروودی سیاسییم له 4 كاسێتدا بڵاو كردۆته‌وه، گۆرانیی و سرووده‌كانی من، وێردی سه‌ر زمانی خه‌ڵك و پێشمه‌رگه و رادیۆكوردییه‌كانی شۆڕشی كوردستانه و هانده‌ریانه بۆ خه‌بات دژی زوڵم و زۆر و بانگه‌وازه بۆ ئازادی و رزگاری کوردستان. دوای وازهێنان له پێشمه‌رگایه‌تی، له‌گه‌ڵ مه‌رزیه و منداڵه‌كانمان، دڵنیا و ماردین، هاتینه وڵاتی سوێد و وه‌كوو په‌نابه‌ر ماینه‌وه، لێره‌ش بووین به خاوه‌نی کوڕێکی دیکه به نێوی کاردۆ.\nلێره، له‌م چه‌ند ساڵه‌ی ژیانی هونه‌ریماندا له هه‌نده‌ران، وێڕای به‌شداریی له زۆر ئاهه‌نگ و جێژنی نه‌ته‌وایه‌تی و سیاسیی كوردیی، له ده‌ره‌وه‌ی وڵات، به چه‌رمه‌سه‌ری توانیومه (7 سیدی)ی دیكه‌ی گۆرانیی تۆمار بكه‌م و بڵاوی بكه‌مه‌وه، هه‌رچه‌ند کاری سه‌ره‌کیم، گۆرانیگوتنه، به‌ڵام وه‌کوو نووسه‌رێكی كوردیش، چوار كتێبیم به نووسین و وه‌رگێڕان بڵاو كردۆته‌وه، له‌و ماوه‌یه‌شدا کتێبێکم له‌لایه‌ن چاپخانه‌ی موکوریانه‌وه دێته بازاڕ، که به‌رهه‌می چه‌ندینساڵ پرسوجۆ و یاداشتی سه‌رده‌می پێشمه‌رگایه‌تیمه که نێوی کوردیم تێدا کۆکردۆته‌وه. هه‌روه‌ها چه‌ندین وتاریشم له‌سه‌ر مووزیكای كوردیی و گۆرانیبێژه‌به‌نێوبانگه‌كان و گیروگرفتی هونه‌رمه‌ند له ده‌ره‌وه‌ی وڵات و کێشه‌ی زمانی کوردیی و پرسگرێکی کوردستان، له گۆڤار و رۆژنامه‌كاندا بڵاو كردۆته‌وه.\nساڵی 2004 له‌گه‌ڵ مه‌رزیه بڕیارماندا که له سوید نه‌مێنین و بڕۆینه‌وه بۆ ئه‌و پارچرزگارکراوه‌ی نیشتمانه‌که‌مان. ئه‌وه بوو ڕۆشتینه‌وه بۆ کوردستانی باشوور و له‌وێ له شاری دووکان ماینه‌وه، بۆئه‌وه‌یکه ئه‌و چه‌ندساڵه‌ی کۆتایی ته‌مه‌نمان له‌وێ به‌رینه سه‌ر، به‌داخه‌وه ساڵی 18/09/2005 مه‌رزیه، به هۆی نه‌شته‌رگه‌رییه‌کی ناسه‌رکه‌وتوو کۆچی دوایی کرد و منیش تووشی سه‌رلێشیوایی بووم. دوای ئه‌وه‌ی که زانیم ناتوانم به‌ته‌نیا بژیم، دیسان هاوسه‌رگیریم کرد و له‌گه‌ڵ (ئێران)ی هاوسه‌رم گه‌ڕاینه‌وه بۆ سوید و ئێستا له ستۆکهۆڵم ده‌ژین.\nله‌م ماوه‌ی ئه‌م چه‌ندین ساڵه‌ی كه له سوێد ژیاوم، (چه‌ندین گه‌شتی هونه‌ریی)م بۆ وڵاتانی: ئوتریش، ئیتالیا، ئاڵمان، فه‌رانسه، ئینگلیس، هوله‌ند، بلژیك، دانمارك، فینلاند، نورڤێژ، سویس، ئامریكا، كانادا، ئوسترالیا، سۆڤیه‌تی جاران، ئازه‌ربایجانی بنده‌ستی سۆڤیه‌تی كۆن، یۆنان، بولغارستان، قبرس، رۆمانیا، ئێراق، توركیه، كوردستانی بنده‌ستی توركیه، كوردستانی ئازادكراو و هی دیكه كردووه، كه بۆ هه‌ر وڵاتێكیان، چه‌ندین جار سه‌فه‌رم كردووه و ئاهه‌نگم گێڕاوه. له‌به‌ر ئه‌وه‌ش كه پێشمه‌رگه بووم و ناوچه‌كوردنشینه‌كانی كوردستان گه‌ڕاوم و دیالێكته‌كوردییه‌كان فێربوومه و شاره‌زای زمانی كوردییم، به چوار زاراوه‌ی كوردیی گۆرانیی ده‌ڵێم: هه‌ورامی، كه‌لهوڕی، كرمانجیی، سۆرانیی، که مه‌به‌ستیشم له‌مکاره، ته‌نیا ئه‌وه بووه که خزمه‌تێک به کورد و نزیککردنه‌وه‌ی زاراوه‌کان بکه‌م. هه‌روه‌ها له چه‌ندین (فستیڤاڵ و گاڵا)دا له ئورووپا به‌شداریم كردووه، بۆ نموونه: كۆنگره‌یه‌ك بۆ كورد له سویس له شاری ژنێڤ، ساڵی 1990. فستیڤاڵی وۆمه‌د Womad FESTIVAL له هامبوورگ، به‌نێوی Weltbeat ساڵی 1991. گاڵایه‌ك بۆ ره‌وه‌كه‌ی كورستان له ستۆكهۆڵم ساڵی 1991. فستیڤاڵی World Root Festival له هوله‌ند ساڵی 1992. فستیڤاڵی Sacred voices ده‌نگه پیرۆزه‌كان له ئینگلیس، له شاری له‌نده‌ن ساڵی 2000. كۆففرانسێك له سه‌ر مێژووی موۆسیقای كوردی له له‌نده‌ن ساڵی 2000. هه‌روه‌ها چه‌ندین فستیواڵی دیكه‌ی گه‌وره له سپانیا و ئینگلیس و فه‌ڕانسه و سوێد و ئامریكا. درێژه‌ی هه‌یه ....


ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان: تاوسی مەلەک !\nله لایه‌ن ئاژانسی ده نگو باسی کوردستان ajansknews kl. ۶/۲۳/۱۳۹۳ ۱۲:۲۹:۰۰ بعدازظهر


بافی بکوژی خوێنمژەکان زنجیرەیەکی تەلڤزێۆنی ئەمریکیە، چیرۆکەکەی لە فلیمێکەوە وەرگیراوە کە بە ھەمان ناو و لە ساڵی ١٩٩٢ بەرھەم ھاتووە. ئەم زنجیرەیە لە نوسین و دەرھێنانی جۆس ویدن ە، بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٧ پەخش کراوە، تەنیا حەوت وەرزی لێ بەرھەم ھاتووە. زنجیرەکە باسی کچە ھەرزەکارێک دەکات کە ناوی "بەفی سەمەرز"ە، قەدەری ئەو ھەرزەکارە وا دەبێت کە لەگەڵ خوێنمژ و شەیتان و گیانە شەرانگێزەکاندا بجەنگێت و لەناویان ببات. ئەکتەرە سەرەکیەکانی ئەم زنجیرەیە پێک ھاتووە لە: سارا میشێڵ گێڵەر، نیکۆڵاس بێرندون، ئەلیسۆن ھانگیان، ئەنتۆنی ھید بە بەژداری کردنی ئەکتەری بەریتانی داڤید بۆریانز لە رۆڵی دا. ژمارەی بینە ...\nئوتێلی تراسیلڤانیا ، فیلمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکی سێ ڕەھەندی کۆمێدییە لەساڵی ٢٠١٢ دەرھێنانی بۆ کراوە لەلایەن جێندی تارتاکۆڤسکی وە لەلایەن میشێل مۆردۆکا بەرھەمھێنراوە. ئەکتەرانی دەنگ ئادەم ساندلەر، ئاندی سانبێرگ، سێلینا گۆمێز، کێڤن جەیمز، فران درێشەر، ستیڤ بوشێمی، مۆڵی شانۆن، دەیڤد سپەید وە سیلۆ گرین.\nپنسە ترسناکەکان یان پێنی درێدفول ، زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی-بەریتانییە، لە بەرھەمھێنانی تۆڕی شۆتایم بە ھاوبەشی تۆڕی سکایى بەریتانیە، لە لایەن جۆن لۆگان دروست کراوە. باس لە کۆمەڵێک تاوانی جیاواز ونادیار لە کەشێکی تەمومژاوییدا دەکات. بۆ یەکەم جار لە ١١ی مایسی ٢٠١٤ پەخشکرا.دوو وەرزى لێ پەخشکراوە و بۆ وەرزی سێیەم نوێکراوەتە. ئەلقەی یەکەم و دووەمی لە تۆڕی ئەنتەرنێتدا دزەی کرد پێش پەخشکردنی بە شێوەیەکی فەرمی. ناوی زنجیرەکە لە ناوی چەند نامیلکەیەکی خەیاڵی کۆندا وەرگیراوە، کە لە سەدەی نۆزەدەھەمدا لە لەندەن بڵاودەکرایەوە. ھەموو ھەفتەیەک دانیشتوانی لەندەن چاوەڕێی دەرچوونی نامیلکەی نوێیان دەکرد ...\nجیهانی هاوبەش بریتییە لە هێما کردن بۆ کۆمەڵە کارێکی بلیمەتانە ئەمەش کاتێک نووسەرێک یان زیاتر هەڵ دەستن بە ئاسانکاری لە کارێکدا بە شێوەیەکی سەربەخۆ کە کارەکە لەوانەیە بتوانێت خۆی هەڵسێتەوە بەڵام شوێنێکی گونجاوی هەیە لە هەڵمەتی پێشخستنێکی هاوبەشدا کە چیرۆکەکە یان کەسایەتییەکان یان جیهان دەگرێتەوە لە پڕۆژەیەکی دیاریکراوی گەورەدا. وە ئەوە بڵاوە لە کارەکانی خەیاڵی زانستی.\nکچێک شەو بە تەنھا دەڕواتە ماڵەوە فیلمێکی ترسناکی ڕۆژئاوایی ئەمریکییە لە نووسین و دەرھێنانی ئانا لیلی ئەمیرپوور. کە بە "یەکەم فیلمی ڕۆژئاوایی خوێنمژی ئێرانی" ناسراوە، لە پڕۆگرامی "نێکست" ی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانسی ٢٠١٤دا ھەڵبژێردرا. فیلمەکە وا باس کراوە کە لە "شارۆچکەیەکی ڕۆحی ئێرانی بە ناوی شاری بەد" دانراوە و باسی کار و کردەوەکانی "خوێنمژێکی تەنھا" دەکات.\nشیعری جەللاد بە یەکەم شیعری ئازاد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان پێناسە دەکرێ کە ڕچەی شیعری نوێی شکاند و ساڵی ۱۹٥۹ بە قەڵەمی عەلی حەسەنیانی بەرھەم ھات. ھەلومەرجی ژیانی شاعیر، خوێندن لە تاران، تێکەڵ بوون لەگەڵ ڕووناکبیران و چالاکانی کورد، ھەروەھا ئاشنا بوون لەگەڵ شیعری نوێی کوردی بوون بە ھەوێنی خوڵقانی ئەم بەرھەمە. وەرە جەللاد! وەرە گیانم ھەموو لەت بکە تاکوو بزانی چۆنە ئیمانم ئەتۆ جەللاد! ئەگەر دەربێنی ئێسکانم ئەگەر لەبەر چاوم بکووژی گشت عەزیزانم بە وەڵڵاھی بە خاکی پاکی کوردستان ئەمن کوردم، قەتیش ناڵێم پەشیمانم… وەرە جەللاد! وەرە ئەی خوێنمژی بەدکار! دەتوانی بیخەیە ئەستۆم گوریسی دار ئەوە شانازییە بۆ ...\nلانتووری فیلمێکی ئێرانییە. بەرھەمی ساڵی ٢٠١٦یە لە نووسین و دەرھێنان و بەرھەمھێنانی ڕەزا دورمیشیان، لانتووری لە سی و چوارەمین فێستیڤاڵی فەجر بەشداری کرد و توانی خەڵاتێک بەدەست بھێنێت و لانتووری توانی ڕیکۆردی داھاتی یەکەم ڕۆژی سینەمای ئێران بشکێنێت بە دەستخستنی ١٤٠ ملیۆن تمەن کۆبکاتەوە تەنھا بە بونی نمایش لە ٢٠ پەردەی سینەما، بەڵام دوای ماوەیەکی کەم فیلمەکانی فرۆشیار و سڵاو مۆمبای ڕیکۆردەکەیان شکاندەوە\nوێستگەی سیئۆل فیلمێکی ئەنیمێی زۆمبیی کۆریای باشوورە لە دەرهێنانی یۆن سانگ-هۆ کە لە بەرواری ١٨ی ئابی ٢٠١٦دا بڵاوبۆتەوە. فیلمەکە ریو سیۆنگ-ریۆنگ، شیم ئون-کیونگ، و لی جوون وەک کاراکتەرە سەرەکییەکان دەردەخات. هەروەها ئەم فیلمە لە فێستیڤاڵی ٢٠١٦ی ئێدینبەردا نمایشکراوە.\nخوێنمژ بوونەوەرێکە لە فۆلکلۆردا ھەیە کە لەسەر ھێزی ژیانی زیندووان، کە بە گشتی لەسەر شێوەی خوێنە، گوزەران دەکات. لە فۆلکلۆری ئەورووپیدا، خوێنمژەکان بوونەوەری نەمردوو بوون کە بە زۆری سەردانی کەسە نزیک و خۆشەویستەکانیان دەکرد و دەبوونە ھۆکاری ئازار و مردن لەو گەڕەکانەی کە لە کاتی زیندووبوونیان نیشتەجێی ببوون. خوێنمژەکان کفنیان لەبەر دەکرد و بە گشتی بە ڕووکارێکی ئاوساوی سوور یاخود تاریک دەناسران، بە پێچەوانەی ئەو تایبەتمەندییە ھاوچەرخەی کە بۆ خوێنمژەکان داندراوە لە سەدەی ١٩ تاوەکوو ئێستا، کە گوایە لاواز و ڕەنگ کاڵن.\nخوێنمژەکان لە زۆرێک لە چاندەکاندا بوونیان ھەبووە و تۆمارکراون؛ دەستەواژەی "ڤامپایەر" ، کە لە زمانی ئینگلیزیدا بەواتای خوێنمژ دێت، لە ڕۆژاوای ئەورووپا بەناوبانگ بوو دوای ھێستێریایەکی بەلاشاوی سەدەی ھەژدەھەم کە بالکان و ئەورووپای ڕۆژھەڵاتی گرتبۆوە کە لە ئەنجامدا دار لە دڵی جەستەی مردووان بۆ ڕاگرتنی زیندووبوونەوە چەقێندرا و خەڵکێکی زۆر بە خوێنمژی تۆمەتبارکرا. لە ناوخۆی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، دەستەواژەی جیاجیا ھەبوون بۆ ناساندنی خوێنمژەکان، بۆ نموونە لە ئالبانیا دەیانوت شتریگا، لە یۆنان دەیانوت ڤریکۆلاکاس و لە ڕۆمانیاش دەیانوت ستریگۆی.\nخوێنمژە سەرنجڕاکێش و ئاڵۆزەکانی ئەفسانەی دەمی ھاوچەرخ لە ساڵی ١٨١٩دا ھاتە بوون دوای ئەوەی نووسەر جان پۆلیدۆری پەرتووکی "دە ڤامپایەر" ی بڵاوکردەوە؛ بەرھەمەکە بە ڕادەیەک سەرکەوتوو بوو کە بە کاریگەرترین بەرھەمی خوێنمژیی سەدەی نۆزدە ناسرا. ڕۆمانەکەی برام ستۆکەر دراکولا، وەک باشترین نموونەی ڕۆمانی خوێنمژی ناسراوە کە بنەمای بۆ ئەفسانەی خوێنمژی ھاوچەرخ دانا. سەرکەوتنەکەی ئەم پەرتووکە بووە ھۆی سەرھەڵدانی چەشنێکی جیاوازی خوێنمژی کە ئێستاش لە سەدەی ٢١دا بەناوبانگە و لە پەرتووک و فیلم و زنجیرەکاندا دەبیندرێت. لەو کاتەوە، خوێنمژ بووەتە پەیکەرێکی ناسراوی چەشنی فیلمی ترسناک.\nوشەی خوێنمژ لە زمانی کوردیدا لە ھەردووک وشەی خوێن و مژ لە مژینەوە پێکھاتووە، کە ئەگەر ھەیە وەرگێڕانێکی وشەیی مصاص دماءی عەرەبی یان خون‌آشامی فارسی بێت. لە زمانی ئینگلیزیدا بە خوێنمژ دەوترێت ڤامپایەر، یەکەم دەرکەوتنی وشەکەش لە فەرھەنگی ئینگلیزیی ئۆکسفۆرددا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٧٣٤. لەو دەمەدا خوێنمژی لە وێژەی فەڕەنسی و ئەڵمانییدا باس دەکرا. دوای ئەوەی نەمسا دەستی بەسەر باکووری سێربیا و ئۆلتێنیا گرت، تێبینی ئەوەیان کرد کە خەڵک لەوێ گۆڕیان ھەڵدەدایەوە بۆ "کوشتنی خوێنمژەکان." ئەم ڕووداوانە لە نێوان ساڵانی ١٧٢٥ بۆ ١٧٣٢ ڕوویان دا و دوای بڵاوبوونەوەیان زۆر بەناوبانگ بوون. ناوی ڤامپایەر لە دەستەواژەی ڤامپیری ئەڵمانی و ڤامپیری کریلیکی вампир لە سەدەی ھەژدەھەمدا داھێنرا.\n2. بیروباوەڕی فۆلک\nباوەڕھەبوون بە خوێنمژی ھەزاران ساڵ لەمەوبەر ھەبووە. چاندی ھاوشێوەی میزۆپۆتامییەکان، عیبرییەکان، یۆنانییە کۆنەکان و ڕۆمانییەکان چیڕۆکی دیمن و ڕۆحییان ھەبووە کە بە پێشھاتووی خوێنمژی دادەنرێن. ھەرچەندە لەم چاندە کۆنانەدا خوێنمژ و بوونەوەری ھاوشێوەی خوێنمژ ناویان ھاتووە، فۆلکلۆری ئەو بوونەوەرەی ئەمڕۆ بە خوێنمژ ناوی دەبەین بنچینەکەی دەگەڕێتەوە بۆ باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە سەدەی ھەژدەھەمدا، کە لەم ماوەیەدا بیروباوەڕی زۆرێک لە کۆمەڵگەکان بە دەمی دەگوازرانەوە لە نەوەیەکەوە بۆ دانەیەکی تر و تۆماریش دەکران. لە زۆر حاڵەتدا، خوێنمژەکان بوونەوەری خراپکارن، زۆرجار گەڕاوەی ئەو کەسانەن کە بوونەتە قوربانیی خۆکوشتن، یان ئەوانەی کە لە ژیانیاندا ساحیر بوون و جادووی ڕەشیان ئەنجام داوە، ھەروەھا دەکرێت کەسێک ببێتە خوێنمژ بەھۆی دزینی جەستە مردووەکەوەی لەلایەن ڕۆحێکی خراپەوە، یانیش ئەگەر ھاتوو کەسەکە لەلایەن خوێنمژێکی ترەوە گازی لێ گیرا. لە ھەندێک ناوچەدا، ئەمەندە باوەڕ بەم بوونەوەرانە بەھێز بوو کە ببووە ھۆی ھیستێریای بە کۆمەڵ و ببووە ھۆکاری کوشتنی ئەو کەسانەشی کە خەڵکی لایان وابوو خوێنمژ بوون.\n2.1. بیروباوەڕی فۆلک شیکردنەوە و دانەپاڵە باوەکان\nشتێکی قورسە کە بتواندرێت یەک پێناسەی ڕێک و پەسەندکراو بۆ خوێنمژی فۆلکلۆری دابنرێت، بەڵام چەند وەسفێک ھەن کە بۆ خوێنمژەکان داندراون کە باون لە زۆرێک لە ئەفسانە ئەورووپییەکاندا. زۆرجار، خوێنمژەکان شێوەیان ئاوساوە و ڕەنگێکی سوورباو و مۆربۆوەی تاریکیان ھەیە؛ ئەم خەسڵەتانە زۆرجار دەدرانە پاڵ خواردنەوەی خوێن. زۆرجار کاتێک خوێنمژێک لە کفنەکەی یان تابووتەکەیدا دەبیندرا خوێن بە دەم و لوتیدا دەھاتە خوارەوە و چاوی چەپیشی کراوە بوو. خوێنمژەکان لەو کفنانەدا دەھاتنە دەرەوە کە پێوەی نێژرابوون و قژ و نینۆکەکانیشیان ھەندێک درێژ بووبوونەوە. بە گشتی، کەڵبە تایبەتمەندییەکی خوێنمژەکان نەبوو لە فۆلکلۆری کۆندا. ھەرچەندە خوێنمژەکان لە زۆر شوێندا بە نەمردوو ناویان ھاتووە، ھەندێک لە چیڕۆکە فۆلکلۆرەکان بە بوونەوەری زیندوو ناویان دەبەن.\n2.2. بیروباوەڕی فۆلک دروستبوونی خوێنمژ\nھۆکاری دروستبوون و سەرھەڵدانی نەوەی خوێنمژ لە فۆلکلۆری ڕەسەندا جیاوازی ھەبووە. لە چاندی سلاڤی و چینیدا، ئەگەر ھەر ئاژەڵێک، بە تایبەت سەگ و پشیلە، بازی بەسەر جەستەیەکی مردوودا ھەڵبدایە، خەڵکی لایان وابوو ئەو کەسە دەبووە نەمردوویەک. ھەروەھا ئەگەر جەستەیەک برینێکی ھەبووایە و بە ئاوی کوڵاو چارەسەر نەکرابایە، پێیان وابوو ژەو کەسەی برینەکەی ھەیە لەژێر مەترسی بوون بە نەمردووە. لە فۆلکلۆری ڕووسیدا، خوێنمژەکان بەو کەسانە دادەنران کە جادووی ڕەشیان ئەنجام داوە یان دژی کڵێسای ڕووسی ڕاپەڕینیان ئەنجام داوە لەکاتێکدا لەژیاندا بوون.\nلە زۆرێک لە چاندەکاندا، چەند ڕێگەیەک دەگیرایە بەر بۆ ڕێگریکردن لە کەسێکی مردوو بۆ بوون بە نەمردوویەک، بۆ نموونە، ناشتنی مردووان بە سەرەوخواری زۆر باو بوو، ھەروەھا دانانی شتومەکی عەرزیش وەک مەڵەغان و داس لە نزیک گۆڕەکانەوە ھەر باو بوو؛ ئەمانە لەلایەکەوە بۆ خۆشحاڵکردنی ڕۆحە خراپەکانی کە دەچوونە ناو جەستەکەوە دەکران و لەلایەکی تریشەوە بۆ ئەوەی ئەگەر کەسەکە بووبە نەمردوویەک حەز نەکات بێتەوە دەرەوە لە گۆڕەکەی.\nچەند مێتۆدێکی تریش ھەبوون کە بە شێوەیەکی باو لە ئەورووپادا بەربڵاوبوون بۆ ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی مردووەکان، بۆ نموونە لە زۆر ناوچەدا ئەژنۆی مردووەکانیان تێک دەدا تاکوو ئەگەر ھاتوو بوونە نەمردوو نەتوانن بڕۆن بە ڕێگەدا، لە زۆرێک شوێنی تریشدا بەری سەوزە یان لمیان دەڕشت بۆ ئەوەی ئەگەر ھاتوو مردووەکە بووە نەمردوویەک، شەو تا بەیابی خەریکی ژماردنی دەنکەکانی بێت و سەرقاڵ بێت، ئەم مێتۆدە ئەوە دەردەخات کە خەڵکی لەوکاتەدا پێیان وابووە خوێنمژەکان ئەریتمۆمانیایان ھەبووە. ھەندێک چیڕۆکی چینی ھاوشێوەش ھەن کە دەڵێن ئەگەر خوێنمژێک بە تەنیشت کیسەیەک برنجدا بڕوات، دەوەستێت تاوەکوو دەنک بە دەنک بیانژمێرێت.\n2.3. بیروباوەڕی فۆلک ناسینەوەی خوێنمژ\nچەندین بۆنەگێڕان ھەبوون کە بۆ ناسینەوەی خوێنمژ بەکاردەھاتن. یەکێک لە مێتۆدەکان بۆ ناسینەوەی گۆڕی خوێنمژ پێکھاتبوو لە دانانی کوڕێکی پاکیزە لەسەر ئەسپێکی ستالیۆنی پاکیزە و گەڕاندنی ئەسپەکە بەناو گۆڕستاندا - گوایە ئەسپەکە ڕۆیشتن بە نزیک ئەو گۆڕەی کە جێی پرسیارە ڕەت دەکاتەوە. بە گەشتی ئەسپەکە دەبوایە ڕەش بووایە، بەڵام لە ئەلبانیا بە پێچەوانەوە دەبوایە سپی بووایە. ھەروەھا دەرکەوتنی کون و چاڵ لەسەر گۆڕەکان بە نیشانەیەکی تری خوێنمژی دەژمێردران.\nئەو جەستە مردووانەی کە خەڵک پێیان وابوو دەبنە خوێنمژ و نەمردوو ئەوانە بوون کە تەندروست دەردەکەوتن و نیشانەی تێکچوون و شیبوونەوەیان پێوە دیار نەبوو. لە زۆر حاڵەتدا، کاتێک گۆڕی ئەوانەی شکی خوێنمژیان لێ دەکرا ھەڵدەدرانەوە، خەڵکی ناوچەکە و گۆڕھەڵکەنەکان بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە جەستەکان خوێنی نوێی قوربانییەکیان بەسەر دەمووچاوەوە بوو. مەرگی مەڕ و ماڵات و خزم و دراوسێ ھەمووی بە بەڵگەی ھەبوونی خوێنمژێک دادەنران لەو ناوچەیەی ئەو ڕووداوانەی تێدا ڕوودەدا. ھەروەھا خوێنمژە فۆلکلۆرییەکان دەیانتوانی ھەبوونی خۆیان ئاشکرا بکەن بە ئەنجامدانی ئەو چالاکییانەی کە کەسانی ئاسایی بێزار دەکرد، وەک ھەڵدانی بەرد بۆ سەر سەقفی ماڵان و گواستنەوە و جووڵاندنی شتومەکی ناو ماڵان و سواربوونی سنگی خەڵکی لەکاتی خەودا.\n2.4. بیروباوەڕی فۆلک شتومەکە پارێزەرەکان\nشتومەکە پارێزەرەکان - ئەو شتومەکانەی کە دەتوانن خەڵکی لە خوێنمژەکان بپارێزن - لە فۆلکلۆری خوێنمژیدا باوە. نموونەیەکی ئاشکرا سیرە، گوایە لق و چڵی گوڵی کێوی و گیای "ھاوتۆرن" یش ئازار بە خوێنمژەکان دەگێنن، لە ئەورووپاش پێیان وابوو ئەگەر بەری گوڵی مەستارد بەسەر سەقفی خانووەکانیاندا بڕێژن، خوێنمژەکان لە خانووەکە نزیک نابنەوە. شتومەکە پارێزەرەکانی تریش زیاتر ئایینین، بۆ نموونە لە دەوڵەتە مەسیحییەکان پەرتووکی پیرۆز، خاچ، ئاوی پیرۆز و پاڕانەوەی مەسیحیی ھەموو وەک پارێزەر بەکاردێن. گوایە کە خوێنمژەکان ناتوانن بەسەر زەویییە پیرزۆەکاندا بڕۆن، وەک زەوی کڵێساکان یان پەرستگاکان.\nئاوێنەش وەک ئامرازێک دژی خوێنمژەکان بەکارھاتووە، ھەرچەندە بە شتومەکێکی پارێزەر نەناسراوە. لە زۆرێک لە شوێنەکان ئاوێنە دەکرێت بە دەرگای ماڵەکانەوە بۆ ڕێگریکردن لە خوێنمژەکان لە چوونەژوورەوە. لە زۆرێک لە چاندەکاندا، خوێنمژەکان شکانەوەیان نییە لەبەر ئاوێنەدا و سێبەریش دروست ناکەن، ئەمە زۆرجار دەگەڕێندرێتەوە بۆ نەبوونی ڕۆح لە جەستەدا، ھەر بۆیەش بە خوێنمژەکان دەوترێت نەمردوو، واتە ڕۆحیان تێدا نییە، بۆیە زیندوو نین، بەڵام لە ھەمان کاتیشدا مردوو نین ھەن؛ ھەرچۆنێک بێت، ئەم دانەپاڵە جیھانی نییە، بۆ نموونە لە یۆنان خوێنمژەکان شکانەوە و سێبەریشیان ھەیە، بەڵام کاتێک برام ستاکەر لە پەرتووکی دراکیولا دا ئەمەی باس کردووە، لەو کاتەوە بە بەناوبانگی ماوەتەوە.\nلە ھەندێک لە چاندەکانیشدا پێیان وایە کە خوێنمژ ناتوانێت بڕواتە ناو ماڵێکەوە لەخۆیەوە مەگەر بانگھێشت کرابێت لەلایەن خاوەن ماڵەکەوە؛ دوای یەکەم بانگھێشتکردن دەتوانن بە دڵی خۆیان بێن و بڕۆن. ئەمە لە زنجیرەڕۆمانی ژاپۆنیی شیکیدا باسکراوە. ھەرچەندە خەڵکی پێیان وابوو خوێنمژە فۆلکلۆرییەکان زیاتر بە شەو چالاک بوون، ئەوان بە گشتی کێشەیان لەگەڵ تیشکی خۆردا نەبوو.\n2.5. بیروباوەڕی فۆلک کوشتن و لەناوبردن\nمێتۆد و ئامرازەکانی کوشتنی خوێنمژەکان جیاواز بوون، باوترین مێتۆد، کە بەکار دەھات، بە تایبەت لە باشووری سلاڤیا، پێکھاتبوو لە چەقاندنی دارێکی تیژ لە دڵی خوێنمژەکەدا. لە ڕووسیا و ھەرێمەکانی بەلتیک، بە زۆری داری "ئاش" یان بەکار دەھێنا، لە سێربیا "ھاوتۆرن" یان بەکاردەھێنا؛ ھەروەھا بەڕوو و داری تریش تۆمارکراون. داری "ئاسپێن" یش بە ھەمان شێوە بەکار دەھات، چونکە خەڵکی پێیان وابوو دارەکەی کە مەسیحی پێ ھەڵواسرابوو لە ئاسپێن دروست کرابوو. باوەڕ وابوو کە ئەگەر لق و پۆپی ئاسپێن لەسەر گۆڕی ئەو کەسانەی کە پێشبینی بوون بە خوێنمژیان لێ دەکرا دابندرایە، لە گۆڕەکەیان نەدەھاتنە دەرەوە. ئەوانەی کە پێشبینی خوێنمژییان لێ دەکرا بە گشتی دارێک لە دڵیان دەچەقێندرا. بەڵام لە ڕووسیا و ئەڵمانیا دارەکە لە دەمیان دەچەقێندرا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سێربیاش لە ناو سکیان دەچەقێندرا.\nکونکردنی پێستی سنگی خوێنمژەکانیش لەکاتی ئاوسانیاندا ڕێگەیەکی تر بوو بۆ دامرکاندنەوەیان. زۆرێک لەوانەی کە پێشبینی خوێنمژییان لێ دەکرا بە شتومەکی تیژەوە دەنێژران بۆ ئەوەی لەکاتی ھەستانەوەیان و لە پڕۆسەی ئاوسانی جەستەیاندا، شتومەکە تیژەکە بچێت بە جەستەیاندا.\nلە ئەڵمانیا ناوچە سلاڤییە ڕۆژاوایییەکان، سەرپەڕاندن یەکێکی تر بوو لە ڕێگەکانی کوشتنی خوێنمژەکان کە بەباوی بەکار دەھات. خوێنمژەکان بە زەوییەوە جووت دەکران و قاچەکانیان بەرز دەکرانەوە و جووت دەکران بە سەریانەوە لەکاتی پرۆسەکەدا. ئەمە بۆیە دەکرا چونکە لەو ناوچانەدا پێیان وابوو ھێشتا ڕۆح لەناو جەستە مردووەکاندا ماوەتەوە و ئەگەر وایان بکردایە پرۆسەی دەرکردنی ڕۆح لە جەستەکە خێراتر دەبوو. لە زۆر حاڵەتیشدا، جەستە و کفن یان ئەو پۆشاکەی خوێنمژەکەی پێوە نێژرابوو، بە بزمار دەکوترا بە زەویدا بۆ ڕێگریکردن لە ھەستانەوەی داھاتوو.\nڕۆمانییەکان دەرزی ئاسنین یان ستیلیان لە دڵی جەستە مردووەکان دەچەقاند و پارچەی ستیلیان لەسەر دەم و چاو و گوێ نێوان پەنجەکان دادەنا پێش ناشتن. زۆرجارانیش داری ھاوتۆرنیان لە قاچی جەستە مردووەکان دەچەقاند. لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە نزیک ڤێنیس، زاناکان پەیکەرێکی ئێسقانیی ژنێکیان دۆزییەوە کە خشتێک لەناو دەمیدا بوو، دوای لێکۆڵینەوە دەرکەوت کە ئەم کارە لە سەدەی ١٦ کراوە و وا لێکدرایەوە کە ئەمە بۆ ڕێگریکردن لە ھەستانەوەی جەستەکە کراوە چونکە لەوکاتەدا پێیان وابووە ژنەکە دەبێتە خوێنمژ و ھەڵدەسێتەوە. لە بولگاریا سەدان جەستەی مردوو دۆزراونەتەوە بە پارچەی ئاسنیی وەک گاسنەوە کە چەقێندراوەتە سنگیان.\nمێتۆدی کوشتن و لەناوبردنی زیاتریش ھەبوون کە پێکھاتبوون لە ڕشتنی ئاوی کوڵاو بەسەر گۆڕی گومانلێکراودا یان لەناوبردنی تەواوی جەستەی مردووەکە. لە بالکانس، باوەڕ وابوو کە دەتواندرێت خوێنمژ بە خنکاندن، تەقەلێکردن، دووبارەکردنەوەی تەعزێ و ڕشتنی ئاوی پیرۆز بەسەر جەستەکەدا لەناوببرێت. لە ڕۆمانیاش سیر دەخرایە ناو دەمی جەستەکەوە، بەڵام دوای ھەڵدانەوەی گۆڕەکە و پێش کردنەوەی تابووتەکە، سەرەتا لە دیوی دەرەوە تەقە لە جەستەکە دەکرا. لە زۆر حاڵەتی تردا جەستەکە پارچە دەکرا و پارچەکانیش دەسووتێندران تێکەڵ بە ئاو دەکران. لە ساکسۆنیی کۆندا لە ئەڵمانیا، لیمۆیەک دەخرایە ناو دەمی جەستە گومانلێکراوەکانەوە.\n2.6. بیروباوەڕی فۆلک بیر و باوەڕی کۆن\nبە درێژایی مێژوو لە نزیکەی ھەموو چاندەکاندا، چیڕۆکی بوونەوەری ھاوشێوەی خوێنمژەکان، خوێنخۆر و گۆشتخۆر، ھەبوون. لە کۆندا، دەستەواژەی خوێنمژ و ڤامپایەر بوونیان نەبووە. خواردنەوەی خوێن و چالاکییە ھاوشێوەکانی دەدرانە پاڵ دیمن و ڕۆحی خراپ؛ تەنانەت شەیتانیش بە خوێنمژەوە بەستراوەتەوە.\nنزیکەی ھەموو چاندەکانی جیھان خوێنخۆرییان بە جۆرێک لە خراپە ناساندووە و بە ڕۆحی خراپ و دیمنەوە بەستوویانەتەوە. فارسەکان لە یەکەمین چاندەکان بوون کە چیڕۆکی دیمنی خوێنمژیان ھەبێت: دیمنی خوێنخۆر لەسەر گۆزەکانیان ھەڵکەندراوە لەکاتی خواردنەوەی خوێنی مرۆڤ. شارستانیەتی بابل و ئەسیریا چیڕۆکی بوونەوەری ئەفسانەیی لیلیتویان ھەبووە، کە دیمنێک بووە کە لەسەر خوێنی مناڵی ساوا ژیاوە. لە چیڕۆکەکانیشدا ھاتووە کە خوێنمژ و شێوەگۆڕی مێینە بە شەوان بە ناو شارەکاندا دەگەڕان بۆ دۆزینەوەی قوربانییەک.\nلە مێتۆلۆژی کلاسیکیدا، سێ بوونەوەری ئێمپیوسەی، لامیا و شتخیکش ناویان ھاتووە. بە تێپەڕبوونی کات، دوو دەستەواژەکەی یەکەم بوونە گشتی بۆ وەسفکردنی ساحیر و دیمنەکان. ئیمپیوسەی کچی خواوەند ھێکاتێ بوو، و بە بوونەوەرێکی قاچ تەنەکەیی و شەیتانی ناسرابوو. ئەو شێوەی خۆی دەگۆڕییە سەر ژنی گەنج و پیاوی ھەڵدەخڵەتاند و لەکاتی خەوتنی پیاوەکان خوێنەکەی دەخواردنەوە. لامیا ھێرشی دەکردە سەر مناڵان بە شەو لەکاتی خەوتندا و خوێنەکەی لە جێگەی نووستنەکانیاندا دەخواردەوە. وەک لامیا، شتخیکشیش بە ھەمان شێوە ھێرشی دەکردە سەر مناڵان، بەڵام لە ھەمان کاتیشدا پێگەیشتووەکانیشی دەکردە ئامانج. گوایە کە جەستەی باڵندەیان ھەبووە لە قەلەڕەش چوون.\n2.7. بیروباوەڕی فۆلک فۆلکلۆری ئەورووپی و سەدەکانی ناوین\nزۆرێک لەو خەیاڵاتانەی کە دەوری خوێنمژەکانی دابوو لە ماوەی سەدەکانی ناویندا پەرەیسەند. مێژوونووسانی سەدەی دوانزەیەم، واڵتەر ماپ و ویلیام نیوبێرگ، ھەژماری نەمردوویان تۆمار کردووە، تۆماریش لەسەر خوێنمژەکان لەدوای ئەم ماوەیەوە لاواز بوون. لە فۆلکلۆری نۆرسیشدا سکاندیناڤیا باسی بوونەوەری ھاوشێوەی خوێنمژ کراوە لە سەدەکانی ناویندا. بوونەوەری ھاوشێوەی خوێنمژەکان زۆر بە کەمی لەسەریان نووسراوەتەوە لە وێژەی جووەکاندا؛ نووسەرێکی جووی سەدەی شانزەیەم بە ناوی دەیڤد بن سۆلۆمۆن ئیبن ئەبی زیمرا بە کورتی ناسراو بە ڕادباز لەبارەی ژنێکی دڵڕەقەوە نووسی بووی کە دوای مردنی جەستەکەی بۆ ماوەی سێ ڕۆژ بەبێ چاودێری بەجێ ھێڵدرابوو کە بووە ھۆی بوون بە خوێنمژ و ھەستانەوەی و کوشتنی سەدان خەڵک. ئەو ئەمەی دایە پاڵ چاودێری نەکردنی جەستە مردووەکە، گوایە کە جەستەی مردوو دەتوانێت ببێت بە پۆشاکێک بۆ گیانە خراپەکان.\nلە سەدەی سەرەتاکانی سەدەی ١٧ و ١٨، چەندین چیڕۆکی خوێنمژ بە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا بڵاوبوونەوە. ئەم چیڕۆکانە بوونە پایەی ئەفسانەی خوێنمژ کە دواتر بە ئینگلتەرا و ئەڵمانیادا بڵاوبۆونەوە و پەرەیانسەند و ناوبانگیان دەرکرد. یەکێک لە کۆنترین چالاکییە خوێنمژییەکان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٧٢ لە ئیستریا لە کرواتیای مۆدێرن. ڕاپۆرتە ناوخۆیییەکان ھۆکاری دڵەڕاوکێی دانیشتوانی شارۆچکەی تینجانیان دایە پاڵ پیاوێکی ھەژار بە ناوی جوور گراندۆ، کە بە خوێنمژ ناسێندرا. ئەو لە ساڵی ١٦٥٦دا مرد. دانیشتوانی شارۆچکەکە بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ئەو لە مردن گەڕاوەتەوە و ھێرشی ھێناوەتە سەر بێوەژنەکەی و خوێنی خەڵکی خواردۆتەوە. سەرۆکی شارۆچکەکە داوای کرد کە دارێک لە سنگی بچەقێندرێت، بەڵام دواتر ئەوەیان پێ بەس نەبوو و سەریشیان پەڕاند.\nلە سەدەی ١٨دا، چەندین خوێنمژ لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بیندراون، کە بووە ھۆی ھەڵدانەوەی چەندین گۆڕ و چەقاندنی دار لە سنگی چەندەھا جەستە؛ لەم ماوەیەدا، تەنانەت کەسایەتییە سیاسییەکانی حکومەتیش بەشدارییان لە ڕاوکردن و کوشتنی خوێنمژەکان دەکرد. ھەرچەندر ئەم ماوەیە بە سەردەمی ڕووناکبیری ناسرابوو، کە تێیدا چەندین ئەفسانەی فۆلکلۆری کۆتاییان پێ ھێندرا و پووچەڵکرانەوە، باوەڕھێنان بە خوێنمژەکان بە ڕێژەیەکی زۆر دراماتیکی زیادی کرد، لە ئەنجامیشدا ھیستێریایەکی بە لاشاو ئەورووپای گرتەوە. دڵەڕاوکێکە لە ڕۆژھەڵاتی ڕووسیاوە دەستی پێکرد لە ساڵی ١٧٢١ کاتێک باسی ھێرشێکی خوێنمژی بڵاوبۆوە، و لە ساڵەکانی ١٧٢٥–١٧٣٠ بانگەشەی ھێرشی خوێنمژی چڕتر بوو. یەکەمین دوو کەیسی خوێنمژی کە تۆمار بکرێت تەرمی پیتار بلاگۆجێڤیج و میلۆش سێرکاسی سێربیایی بوون. گوایە کە، دوای مردنی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا، بلاگۆجێڤیج لە مردن گەڕاوەتەوە و داوای خواردنی لە کوڕەکەی کردووە، دوای ئەوەی کوڕەکەشی ڕەتی کردۆتەوە، کوشتوویەتی و بە مردوویی دۆزیویانەتەوە ڕۆژێک دوای ڕووداوەکە. خەڵک باوەڕیان وابوو کە بلاگۆجێڤیج ھێرشیشی کردبووە سەر دراوسێکانی، کە ھەموویان بەھۆی کەمخوێنییەوە مردبوون.\nمیلۆشیش سەربازێکی پێشوو و جووتیار بوو، خەڵک باوەڕیان وابوو کە خوێنمژێک چەندین ساڵ لەمەوبەر ھێرشی کردۆتەوە سەری. میلۆش لەکاتی جووتیاریدا مرد، دوای مردنیشی خەڵکی دەورووبەری ناوچەکە ھەموو دەمردن. خەڵکی بە گشتی پێیان وابوو کە میلۆش گەڕابوویەوە و پەلاماری خەڵکی دەدا. چیڕۆکێکی تری سێربیایی بەناوبانگ ھەبوو دەربارەی ساڤا ساڤانۆڤیچ بوو، کە خەڵکی دەکوشت و خوێنەکەی دەخواردنەوە. ئەم ئەفسانەیە بووە ھۆی ھاندانی فیلمی ترسی ساڵی ١٩٧٣، لێپتیریکا.\nھەردوو ڕووداوەکە بەباشی نووسرابوونەوە و بەڵگەنامەیان بۆ دروست کرابوو. کەسایەتییە حکومییەکان تەرمەکانیان پشکنی و ڕاپۆرتیان لەسەر نووسین و کتێبیشیان بە ناو ئەورووپادا بڵاوکردەوە. ھیستێریاکە، کە بە فراوانی بە "دەمەقاڵێی خوێنمژی سەدەی ١٨" ناسراوە، بۆ چەندین نەوە مایەوە. کێشەکان بەھۆی ئەو پەتایانەی ڕووی لە دێکان دەکرد خراپتر دەبوو، بەھۆی ئەوەی دانیشتوانی ئەو ناوچانە بڕوایان بەو جۆرە ئەفسانانە ھەبوو، کە دەبووە ھۆی ھەڵدانەوەی گۆڕ و ڕاوەخوێنمژ.\n3. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان\nڕاڤەکاران زۆر بیردۆزیان سەبارەت بە بنچینەی بیروباوەڕی خوێنمژی و پەیوەندییان بە ھیستیریای بە کۆمەڵ پێشکەشکردووە. ئاماژەیان بە ھەموو شتێک کردووە ھەر لە زوو ناشتن پێش کاتی خۆی تاوەکو نەزانینی سەرەتایی سەبارەت بە سووڕی شیبوونەوەی جەستە دوای مردن، ھەموو ئەوانە ھۆکاری باوەڕھێنان بە بوونی خوێنمژ ھەبووە.\n3.1. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان شیبوونەوە\nپاول باربەر لە کتێبەکەی بە ناوی "خوێنمژەکان، ناشتن و مردن" وتوویەتی کە بیڕوباوەڕی خوێنمژی لە ئەنجامی ھەوڵدانی خەڵکیی کۆمەڵگا پێش پیشەسازییەکانە بۆ تێگەیشتن و شیکردنەوەی سروشت، بەڵام بۆ سەردەمی ئەو کام کاتە ئاڵۆز بوو کە لە پرۆسەی مردن و شیبووەنەوە تێبگەن.\nھەندێک جار خەڵک لەو جەستانە گومانی خوێنمژییان دەکرد ئەگەر ھاتوو شێوەی لاشەکان لەکاتی ناشتنیان شێوەیان لە جەستەی ئاسایی جیاوازتربێت. ڕێژەی شیبوونەوە بە گۆڕانی پلەی گەرمی و پێکھاتەی خۆڵ دەگۆڕێت، زۆر لەم نیشانانە تەنیا کەمێکیان دەزاندرا. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی کە ڕاوچی خوێنمژەکان بە ھەڵە دەگەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە جەستەی مردووەکە شیبوونەی تێدا ڕووی نەداوە، نیشانەکانی شیبوونەوەیان بە نیشانەکانی بەردەوامی ژیان تێدەگەیشتن.\nجەستەکان وەکو گازەکان تووشی ئاوسان دەبن و لە قەدی مرۆڤ کەڵەکە دەبن، و پەستانی خوێن زیاد لە لای لووت و دەم زیاد دەبێت. ھەموو ئەمانە دەبنە ھۆکاری ئەوەی کە جەستە قەڵەو و تێر خۆراک و سوور دیار بێت، ھەموو ئەو گۆڕانکارییانە وا دەکات کە بزاندرێت کە کەسەکە لە ژیان قەڵەو یان لاواز بووە. لە کەیسی ئارنۆڵد پۆل، جەستەی ژنێکی دەرھێندراو لە گۆڕ، وا لەلایەن ھاوسێکانی بڕیاری لەسەردرا کە زۆر قەڵەوتر و تەندروست دیاربوو لە چاو شێوەی جەستەکەی کە لەکاتی ژیانییدا ھەیبوو. بەھۆی داچۆڕانی خوێن وا لێکدرایەوە کە جەستەکە چالاکی خوێنمژانەی ھەبووە.\nھۆکاری ڕەشبوونی پێستیش ھەر شیبوونەیە. دانانی جەستەی شیکراوە بەو شێوەی کە لەکاتی مردنی دایدەنێن، دەبێتە ھۆکاری ئەوەی کە خوێن لە لاشە دابچۆڕێت و وا لە گازە کەڵەکەبووەکان بکات لە لاشەکە بێتە دەرەوە. ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی کە دەنگێک لە شێوەی ناڵە لەکاتی تپێەڕبوونی گازەگە بە پەتەکانی قوڕگ دروست بێت، یان دەنگێک لە شێوەی ئاوسانی زگ لەکاتی تیپەڕبوونی گازەکە بە دەرچەی دواوە دروست بێت. ڕاپۆرتی فەرمی لە کەیسی پیتەر بلاگۆفیتش باس لە ھەندێک نیشانەی کێوی دەکات کە لەبەر ڕێزێکی زۆر بەسەریاندا تێدەپەرێت، وەک وا لێی نوسراوە.\nلە دوای مردن، پێست و پووک، ئاو و شلەمەنی و گرێ لە دەست دەدات، ڕەگی قژ و نینۆک و ددان و تەنانەت ئەو ددانانەی کە لە ناو شەویلاکدا شاراوەن دەردەکەون. ھەموو ئەوانە چاوبەستێک دروست دەکات و وا پیشانی دەدات کە موو و نینۆک و ددان گەشەیان کردووەتەوە.\n3.2. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان ناشتنی پێشوەخت\nوا دادەنرێت کە ناشتنی مرۆڤ بە زیندوویی بەھۆی کەمی زانیاری لە زانستی پزیشکی لەو کاتەدا کاریگەریی لەسەر ئەفسانەی خوێنمژەکان ھەبووبێت. لە ھەندێک حاڵەتدا، خەڵکی باسیان لە دەنگێکی بیستراو لە چەند تابووتێک دەکرد، دواتر ھەندێک شوێن جێی نینۆک لە ناوەوەی تابووتەکان دەدۆزرانەوە کە پێدەچوو ھەوڵی ڕاکردنی قوربانییەکان بووبێت. لە ھەندێک حاڵەتی تریشدا، کەسێک لە سەر و لووت و دەموچاوی دەدات، کە ئەمەش دەبووە ھۆی ئەوە کە وادەربکەون کە کەسێکی تر لێی خواردوون. کێشەی ئەم بیردۆزە ئەوەیە کە چۆن ئەو کەسانە کە گوایە بە زیندوویی نێژراون بۆ ماوەیەکی درێژ بە بێ خۆراک و ئاو و ھەوا دەژیان. شیکردنەوەیەکی جێگرەوە بۆ ئەو دەنگە دەنگانە ھەیە ئەویش ئەوەیە کە ئەو دەنگانە لە ئەنجامی بڵقە بڵقی دەرچوونی گازەکان لەکاتی شیبوونەوەی سرووشتی جەستەکەیە. ڕەنگیشە ھۆکاری ئاشووب و شێواوی گۆڕەکان بەھۆی ھەڵکەندنەوە و تاڵانکردنیان بووبێت.\n3.3. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان پرۆفیریا\nلە ساڵی ١٩٨٥، زانای زیندە کیمیاناس، دەیڤید دۆلفین، پێشنیاری کرد کە بەستەرێک لە نێوان نەخۆشی دەگمەنی پرۆفیریا و فۆلکلۆری خوێنمژی ھەیە. ئاماژەی بەوەش کرد کە ئەم حاڵەتە لەڕێگەی بۆری ھەیم چارسەر دەکرێت. پێشیناری کرد کە ڕژانی ڕێژەیەکی زۆر لە خوێن، ڕەنگە ببێتە ھۆکاری بۆری ھەیم کە دەگوازرێتەوە بە شێوەیەک لە شێوەکان لە دیواری گەدە بۆ جۆگەی خوێن. تەنیا خوێنمژەکان تووشی پرۆفیریا دەبوون، کە بە دوای گوڕینی ھەیم و کەمبوونەوەی نیشانەکان نەخۆشی بوون.\n3.4. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان نەخۆشی ھاری\nنەخۆشی ھاری بە فۆلکلۆری خوێنمژی بەستەر کراوە. پزیشکی نەخۆشییەکانی دەمار خوان گۆمێز-ئەڵۆنسۆ لە نەخۆشخانەی خێرەل لە ڤیگۆ لە ئیسپانیا، ئەم ئەگەرەی لە ڕاپۆرتێکدا لە گۆڤاری نوەرۆلەجی خستەڕوو.\n3.5. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان بیردۆزە سایکۆدینامیکەکان\nتوێژەری ویلزی، ئێرنست جۆنز لە تێزەکەی دەربارەی کابوس لە ساڵی ١٩٣١ دووپاتی کردەوە، کە خوێنمژەکان ھێمان بۆ ھەندێک پاڵنەری بێئاگایی و میکانیزمی بەرگری. ھەستەکان وەکو خۆشەویستی، گوناھ و ڕق، سووتەمەنی بیرۆکەی گەڕانەوەی مردوو لە گۆڕەکانەوەیە. بە ھیوای پێک شادبوونەوە بە خۆشەویستان، تازەیەبارەکان پێیانوایە کە تازە مردووەکانیش تامەزرۆن بە ھەمان شێوە تا بگەڕێنەوە. لەم ڕوانگەیەوە بیروباوەڕە کۆنەکان سەبارەت بە گەڕانەوەی خوێنمژەکان بۆ لای کەس و کار و بەتایبەت بۆ لای خێزانەکانیان سەری ھەڵدا.\nلەو کەیسانەی کە ھەست بە تاوانکردنی بێئاگایی گرێدراوی پەیوەندی بێت، لەوانەیە ئاواتی شادبوونەوە لەڕێگەی دڵەڕاوکێوە تێک بچێت. ڕەنگە ئەوە ببێتە ھۆکاری داسەپاندن و کپکردن، کە سگموید فرۆید بە ترسی ویستراوی گڕێداوە. جۆنز پێی وایە کە لەم حاڵەتانەدا ویستی ڕاستەقینە بۆ شادبوونەوەی سێکسی ڕەنگە بە شێوەیەکی فراوان بگۆڕێت، ئارەزوو جێی ترس دەگرێتەوە، سادیگەری جێگەی خۆشەویستی دەگرێتەوە، و ھەروەھا یەکێک لە ئەندامانی خێزانەکەی یان خۆشەویستەکەی جێگەی لەلایەن کیانێکی نەناسراو دەگیرێتەوە. لایەنی سێکسی ڕەنگە بوونی ھەبێت و ڕەنگیشە بوونی نەبێت. ھەندێک لە ڕەخنەگرانی سەردەم پێشنیازی بیردۆزێکی ئاسانتریان کرد: خەڵک خۆیان ئاشنایی خوێنمژی دەکەن، چونکە لەو ڕێگەیەوە دەیانەوێ ئەگەر بۆ ماوەیەکی کاتیش بێت، لە ترسی مردن ڕابکەن.\nدەتوانرێت چالاکی سێکسی خوێنمژین لە سروشتی خۆیەتی ببیندرێت کە پەیوەندی لەگەڵ گۆشتخۆری و نەریتە کۆنەکان ھەیە. زۆر لە ئەفسانە کۆنەکان ئاماژە بە ھەبوونی ھەندێک بوونەوەری تر دەکەن کە شلەمەنی تر لە جەستەی نێچیرەکانیان دەڕژێنن، کە ئەوەش پەیوەندییەکی بێئاگایی لەگەڵ ڕژانی تۆوی پیاوەوە ھەیە. لە کۆتاییدا جۆنز تێبینی ئەوەی کرد کە کاتێک لایەنە سروشتییەکانی سێکس داپۆسڵرێ، لە شێوازی دواکەوتووانەی تر دەردەبڕدرێت، بە تایبەتی بە شێوەی سادیگەری؛ جۆنز پێی وابوو کە سادیگەری دەمی پەیوەندییەکی نەپچڕاوی لەگەڵ ڕەفتاری خوێنمژیدا ھەیە.\n3.6. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان لێکدانەوەی ڕامیاری\nدووبارە داھێنانەوەی ئەفسانەی خوێنمژ لە سەردەمی ھاوچەرخدا بە دوور نییە لە توانجی ڕامیاری. کۆنت ڕاکۆلای ئیستوقراتی، کە بە تەنیا لە قەڵایەکی دوور لەگەڵ ژمارەیەکی کەمی خزمەتکارە دەروون ناتەواوەکان دەژی، بە تەنیا بە شەوان دەردەکەوێت و لەسەر جوتیارییەکانی خۆی تێر دەکات، ھێمایە بۆ سیستەمی کۆنی مشەخۆری. لە پێشەکی بەشی خوێنمژی لە فەرھەنگی فەلسەفی کە لە ساڵی ١٧٦٤ چاپکراوە، ڤۆلتیر تێبینی ئەوەی کرد کە چۆن بیروباوەڕی فۆلکلۆری خوێنمژی لە ناوەڕاستەکانی سەدەی ھەژدەھەم ڕووی لە کەمی کرد، بەڵام ئێستا "بازرگانە گەورەکان، جامبازەکان و سەرمایەداران خوێنی خەڵکییان لە ڕۆژی ڕووناک دەمژی، بەڵام ئەوان نەمردوو بوون، ھەرچەندە گەندەڵ بوون، ئەوانە خوێنمژی ڕاستی بوون کە لە گۆڕەکان نەدەژیان، بەڵام لە کۆشکە پەسندەکان".\nمارکیز سەرمایەداری بە "کرێکارێکی مردووە، وەکو خوێنمژ، تەنیا لەسەر مژینی کرێکارە زیندووەکان دەژیێت، ھەرچەندە زیاتر کرێکارەکان بمژێت، زیاتر و زیاتر دەژیێت." پێناسە دەکات. وێرنەر ھێرزۆگ لە نۆسفیراتۆیی خوێنمژ، لێکدانەوەی ڕامیاریی خۆی وەھا دەخاتە بەردەستەوە کاتێک پاڵەوانەکەی جۆناتان ھارکەر، پارێزەرێک لە چینی ناوەند، دەبێتە خوێنمژی داھاتوو، بە ھەمان شێوە چینی بۆرژوازی سەرمایەداری دەبێتە چینی مشەخۆری داھاتوو.\n3.7. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان نەخۆشییە دەروونییەکان\nھەندێک لە بکوژەکان لەکاتی کوشتنی قوربانییەکانیان نەریتی تایبەت بە خوێنمژییان لەسەر ئەنجام داون. ھەر یەک لە بکوژان پیتەر کورتین و ڕیتشارد ترینتۆن چەیش لە ڕۆژنامەکان پێیان دەوترا خوێنمژەکان دوای ئەوەی ئاشکرا بوو کە ئەوان خوێنی قوربانییەکانیان دوای کوشتنیان دەخواردەوە. بە ھەمان شێوە، لە ساڵی ١٩٣٢، کەیسێکی کوشتنی شیکارنەکراو لە ستۆکھۆلم لە سوید ناوی کوشتنی خوێنمژی لێنرا، لەبەر ئەو حاڵەتە کە قوربانییەکەی تێدا کوژرابوو. لە کۆتایییەکانی سەدەی شازدەھەم، کۆنتێسای ھەنگاری و بکوژ ئەلیزابیت باتۆری، لە ساڵەکانی کۆتایی سەدەکە زۆر بە کارەکانی ناوی دەکرد، بە تایبەت خۆشووشتنی لە ناو حەوزێک پڕ لە خوێنی قوربانییەکانی بۆ ئەوەی بە جوانی و گەنجی بمێنێتەوە.\n3.8. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان ژێرفەرھەنگی خوێنمژی ھاوچەرخ\nشێوازی ژیانی خوێنمژ دەستەواژەیەکە بۆ ژێرفەرھەنگی خەڵکی ھاوچەرخ بەکاردێت، بە تەواوی لە ناو ژێرفەرھەنگی گۆتی، کە خوێنی ئەوانی تر بۆ ڕابواردن دەخۆنەوە؛ نەخشەی مێژووی ھاوچەرح دەوڵەمەند بە کلتووری میللی پەیوەست بە ھێماکانی کاڵت، فیلمە ترسناکەکان، خەیاڵی ئانن ڕایس، لەگەڵ شێوازی ئینگلتەرای فکتۆری دەکێشێت. خوێنمژی چالاک لە ناو ژێرفەرھەنگی خوێنمژی ھەردوو خوێنمژی پەیوەست بە خوێن کە پێی دەوترێت خوێنمژی نەمر لەگەڵ خوێنمژی کە خۆراکی وزەیە لەخۆ دەگرێت.\n3.9. بنچینەی خوێنمژ و بیروباوەڕکان شەمشەمەکوێرە خوێنمژەکان\nھەرچەندە زۆر کلتوور چیڕۆکیان لەسەر ھەیە، بەڵام شەمشەمەکوێرەکان بەمدواییانە بوونە بەشێکی دانەبڕاو لە کەلەپووری خوێنمژی. شەمشەمەکوێرەکان بە فۆلکلۆری خوێنمژی گرێدرا کاتێک بۆ یەکەم جار لە کیشوەری ئەمەریکای باشوور لە سەدەی شازدەھەم دۆزرانەوە. شەمشەمەکوێرەی خوێنمژ لە ئەورووپا نییە، بەڵام شەمشەمەکوێرە و کونەپەپوو ھەن، کە مێژوویەکی درێژیان لەگەڵ لێکدانەوە سەرووسروشتی و خوێنمژەکان ھەیە، بە زۆری لەبەر خووە شەوانەیییەکانیان، لە نەریتی ڕەگەزدۆزی ئینگلیزیی ھاوچەرخ، شەمشەمەکوێرە بە مانای ئاگاداری لە تارمایی تاریک و پەشێوییەکان دێت.\nھەر سێ چەشنی شەمشەمەکوێرە خوێنمژەکان لە ئەمریکا لاتینی نیشتەجێن، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بوونیان لە جیھانی کۆندا لە ھزری مرۆڤایەتی بسەلمێنێت. لەبەر ئەوە زۆر ئەستەمە کە بوونی خوێنمژ لە فۆلکلۆر و چیڕۆکە کۆنەکان پەیوەندی بە بیرەوەری شەمشەمەکوێرە خوێنمژەکان ھەبێت. شەمشەکوێرە خوێنمژەکان بەو ناوە ناونران دوای خوێنمژی چیڕۆکەکان نەوەک بە پێچەوانەوە؛ فەرھەنگی ئێکسفۆردی ئینگلیزی وشەی خوێنمژ لە ساڵی ١٧٣٤وە ئەم وشەیە بەکاردێنی، بەڵام لە زانستی ئاژەڵی ئەم وشەیە تا ساڵی ١٧٧٤یش بوونی نەبووە. گازی شەمشەکوێرە ئازاری خەلک نادات، بەڵام ناسراوە کە شەمشەکوێرە لەسەر مرۆڤ و نێچیرە گەورەکان خۆراک دەخوات و نیشانەیەک لە دوای خۆی بەجێدێلێت کە ئەویش شوێنەواری گازی دوو لایەنەیە.\nلە کارە وێژەیییەکان، دراکۆلا چەند جارێک خۆی بۆ شەمشەکوێرە دەگۆڕێت، و چەندین جار باس لە شەمشەکوێرەی خوێنمژ لەو بەرھەمانە کراوە، لە ساڵی ١٩٢٧ لە شانۆگەری بەرھەمھاتووی بەناوی دراکۆلا، کە دواتر کرا بە ڕۆمان، دراکۆلا تێیدا خۆی بۆ شەمشەمەکوێرە گۆڕی ھەر وەک چۆن لە فیلمەکەش وای کرد، کە بێڵا لوگۆسی بووە شەمشەکوێرە. گۆڕین بۆ شەمشەکوێرە دووبارە لە ساڵی ١٩٤٣ و لە بەرھەمی کوڕی دراکۆلای لۆن چەینی جۆنیور بەکارھێنرایەوە.\n4. لە چیڕۆکی خەیاڵی سەردەمدا\nئێستا، خوێنمژ لە چیڕۆکە خەیاڵییە بەناوبانگەکان کەسایەتییەکی جێگیرە. ئەو چیڕۆکە خەیاڵییانە وەکو ھۆنراوە لە سەدەی ھەژدەھەم سەری ھەڵدا و وەکو کورتە چیڕۆک لە سەدەی نۆزدەھەم بەردەوام بوو، یەکەمین و لە ھەمووان کاریگەرتر چیڕۆکی خوێنمژی جۆن پۆڵدۆری بوو کە لە ساڵی ١٨١٩ بڵاوکرایەوە کە باسی خوێنمژ لۆرد ڕۆزڤینی دەکرد. لۆرد ڕۆژڤین لە زنجیرەیەک شانۆگەریییدا وەک کەسە خراپەکە دەرکەوت. خوێنمژەکان بوونە باس و خواسی وێژەیی و لە چەندین کاری تردا دەردەکەوتن لەوانە ڤارنیی خوێنمژ ١٨٤٧ زنجیرە بڵاوکراوەی پینسە کوشندەکان، و بەم شێوەیە شوێنی خۆی گرت لە ناو وێژەدا تاوەکو گەیشتە لوتکە بە بڵاوکردنەوەی یەکێک لە ناسراوترین ڕۆمانەکانی مێژوو دراکولا کە لە لایەن برام ستۆکەر و لە ساڵی ١٨٩٧دا بڵاوکرایەوە.\nبە درێژایی مێژوو، کەسایەتی خوێنمژ ھەندێک خەسڵەتی وەرگرت کە ئێستا لێی بووە بە بەشێکی دانەبڕاو: لەوانە چڕنووک و لاوازی لەبەرامبەر خۆردا کە ھەردووکی لە سەدەی نۆزدەم لە کارەکانی ڤارنیی خوێنمژ و کۆنت دراکولا دەرکەوتن کە ھەردووکی ددانی خۆپارێزیان ھەبوو، لە نۆسفیراتۆی مورناو کە لە ساڵی ١٩٢٢ بڵاوکرایەوە، خوێنمژ لە کاتی ڕۆژدا دەترسان. عەباکەشی لە شانۆگەرییەکی ساڵانی بیستەکان دەرکەوت، لەگەڵ یاخو ناسراوەکەی کە ھەردووکی لە لایەن شانۆنووس ھاملتۆن دەین ناسیێران کە یارمەتی ونبوونی دراکولای لەسەر تەختەی شانۆ دەدا. لۆرد ڕۆزڤین و ڤارنی لە کاتی مانگە شەودا توانای چاکبوونەوەیان ھەبوو، ھەر چەندە لە فۆلکلۆری کۆندا ئەوانە نەناسراو بوون. ھەر چەندە بە شێوەیەکی ڕاشکاو تۆمار نەکراوە لە فۆلکۆر و ئەفسانە کۆنەکان، بەڵام ئێستا نەمری بووەتە خەسڵەتێکی دیاری خوێنمژەکان لە وێژەدا و لە زۆربەی فیلمەکانی خوێنمژدا دەردەکەوێت. نرخی نەمریش خواردنەوەی خوێنە.\n4.1. لە چیڕۆکی خەیاڵی سەردەمدا وێژە\nخوێنمژ لە وێژەدا سەرەتادا لە ناو ھۆنراوەکاندا دەرکەوت، وەکو ھۆنراوەی خوێنمژەکە کە لە ساڵی ١٧٤٨ لە لایەن ھینریچ ئۆگوست ئۆسینفیلدر نووسرا، لینۆری گۆتفرێد ئۆگویست بورگەر ١٧٧٣، بووکی کورنیتی جۆن ولفگانگ ڤۆن گۆتە ١٧٩٧، تالەبەی وێرانکەری ڕۆبێرت ساوتی ١٨٠١، خوێنمژەکەی جۆن ستاگ ١٨١٠، پیاوی ئەسپە جنۆکەیییەکەی پێرسی بیسە شێڵی ١٨٢٠، ھاواری خوێنمژیش خوێن ڕشتنەکە ناتەقێنتەوە و باڵادی خوشکە ڕۆسا و ساموێل تایلەر کۆلدرێچ ١٨١١ کە لەگەڵ دا گایەوڕی لۆرد بایرۆندا کارەکە بە ناتەواوی مایەوە.\nھەروەھا بایرۆن بەشداری لە نووسینی یەکەمین چیڕۆکی وێژەیی خەیاڵیی سەبارەت بە خوێنمژەکان کرد کە لە ساڵی ١٨١٩ بە ناوی خوێنمژەکە بڵاو کرایەوە. لە ڕاستیدا ئەم چیڕۆکە لە لایەن پزیشکە تایبەتییەکەی بایرۆن، جۆن پۆڵدۆری نووسرا، ئەویش ئەم چیڕۆکەی لە زنجیرە چیڕۆکێکی ترسناک و نادیاری یەکێک لە نەخۆشەکانی وەرگرتبوو، بەشێک لە ڕۆمانەکە ١٨١٩ بە ناوی ناشتن: لەتکردن ناسراوە. چیڕۆکی ئەم کتێبە، شێوازێکی وێژەیی خودایی فەنتازیایی ژیانە کێوییەکەی بایرۆن بوو، و کەسایەتی نەمردووی لۆد ڕۆزڤین و ژیانی لە سەر کەسایەتی بایرۆن و خۆشەویستەکەی کارۆلین لامپ دروست کرابوو.\nڤارنیی خوێنمژ نیشانەیەکی وێژەیی بەرچاوی چاخی نێوەندی ڤیکتۆریا بوو، ئەو کاتەی کە لە ناو خەڵکدا چیڕۆکی ترسناک باو بوو، ئەم چیڕۆکە لە لایەن مالکۆم تۆماس و پیکێت پریست نووسرا، و یەکەم جار لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٤٧ لە زنجیرە چاپکراوێکی ترسی ئەو کاتەدا، پینسە کوژکەرەکاندا بڵاو کرایەوە پینسە کوژکەرەکان بەھۆی ھەرزانی لە نرخ و ناوەڕۆکە ترسناکەکەی ئەم ناوی لێنرابوو. چیڕۆکەکە لە شێوەی کتێب لە ساڵی ١٨٤٧ بە قەبارەی ٨٦٨ دوو ڕیزی لاپەڕە بڵاو کرایەوە. شێوازێکی وراوژووی تایبەتی ھەبوو، وێنەیی ڕوونکردنەوەییی خەسڵەتە ترسناکەکانی ڤارنی بۆ دانرابوو. یەکێکی تر لە شاکارە وێژییەکانی ئەو کاتە چیڕۆکی کارمیلا کچە خوێنمژە ھاوڕەگەزخوازەکە بوو کە لە ساڵی ١٨٧١ لە لایەن شیردەین لی فانو نووسرا. کارمیلا وەکو چیڕۆکی پێشتری ڤارنی، بۆ حاڵەتەکەی بە شێوەیەکی سۆزداری نوسرابوو.\nھیچ شاکارێک وەکو شاکارەکەی دراکولا برام ستۆکەر کاریگەری لەسەر خەیاڵی میللی نەبوو، کە لە ساڵی ١٨٩٧ بڵاوکرایەوە. برام ستۆکەر لە کتێبەکەی، خوێنمژی وەکو نەخۆشییەکی شەیتانی و گوازەرەوە وێنا دەکات، سێکس و خوێن و مردن تێکەڵ بە یەک دەکات و لە پەتی ئەوروپای ڤیکتۆری کە لەو کاتەدا بە دەست نەخۆشییەکانی سیل و سفلیس دەیناڵاند، دەدات. خەسڵەتەکانی کەسایەتی خوێنمژی لە کارەکەی برام ستۆکەر تێکەڵ بە داب و نەریتی فۆلکلۆری کراوە لە کۆتاییدا کەسایەتییەکە بوو بە خوێنمژێکی خەیاڵی نوێ.\nبە پشت بەستن بە ھەردوو کتێبی کۆنی خوێنمژەکە و کارمیلا، ستکەر ھەڵسا بە گەڕان بە دوای کتێبە نوێیەکەی لە کۆتایی ساڵانی سەدەی نۆزدەمدا، چەند بەرھەمێکی وەکو خاکی پشت دارستانی ئیمیلی گێرارد کە لە ساڵی ١٨٨٨ نووسرا و چەند کتێبێکی تر سەبارەت بە ترانسڤیلینا و خوێنمژەکان خوێندەوە. لە لەندەن، ھاوکارێکی چیڕۆکی ڤالاد تیپی، ژیانی ڕاستەقینەی دراکولای لاس ستۆکەر باس کرد، لەبەر ئەوە ستۆکەر یەکسەر چیڕۆکەکەی بۆ کتێبێک وەرگێڕا. کاتێک بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٨٩٧ بڵاوکرایەوە یەکەم بەشی لێ لابرا، بەڵام دواتر بە ناوی میوانی دراکولا لە ساڵی ١٩١٤دا بڵاوکرایەوە.\nکۆتا ساڵەکانی سەدەی بیستەم، ھەڵسانەوەی چەند بەرگێک لە داستانی خوێنمژەکانی بەخۆوە بینی. یەکەمینی ئەمانە، ڕۆماننووسی گۆتی مارلین ڕۆس بوو، کە زنجیرەی بەرناباس کۆلینزی لە ساڵانی ١٩٦٦ بۆ ١٩٧١ نووسی، کە لە زنجیرەی تەلەڤزیۆنی ئەمەریکیی ھاوچەرخ تارمایی تارییکەکاندا بەکارھێنرا؛ و لەو کاتەوە خواست لەسەر بیننی خوێنمژەکان وەکو پاڵەوانێکی ھۆنەریی تراژیدی لەباتی بەرجستەیەکی باوی خراپەکاریی زیادی کرد. ئەم ھاوکێشەیە زنجیرە ڕۆمانی بەناوبانگ و کاریگەرەکەی نووسەر ئاننا ڕایس، تۆمارەکانی خوێنمژی بەدوای خۆیدا ھێنا کە لە نێوان ساڵانی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٣ نووسرا.\nسەدەی بیست و یەک چەندین نموونەی تری لەسەر چیڕۆکی خەیاڵی خوێنمژی لەگەڵ خۆیی ھێنا، وەکو زنجیرەی برایانی خەنجەری ڕەشی جەی ئا وارد و چەندین کتێبی تری خوێنمژیی بەناوبانگ کە بۆ نەوجەوانان و تازە پێگەیشتووان دەنووسرا. نموونەی ڕۆمانی ڕۆمانسیی سەروو سروشتی و چیڕۆکی خوێناوی پۆلیسی، دیاردەی بڵاوکراوەی سەردەمە کە بە خێرایی و بە فراوانی بەناوبانگ دەبوون. ئێڵ ئەی بانکس لە زنجیرەی ئەفسانەی ڕاوچی خوێنمژەکان، زنجیرەی ئیرۆتیکی نووسەر لاوڕاڵ کەی ھاملتۆ، ئەنیتا بلەیک: ڕاوچی خوێنمژ، و بۆشەکانی کیم ھاریسۆن، خوێنمژیی لە چەند گۆشە نیگایەکی نوێووە ھەر یەکەیان بە جۆریک وێنایان دەکەن، و ھەندێکیان ھیچ پەیوەندی بە ئەفسانە ڕەسەنەکانەوە نەبوو. خوێنمژەکان لە زنجیرەی تواڵایتی ستیفن مایەر ٢٠٠٥–٢٠٠٨، کاریگەری سیر و خاچییان لەسەر نییە و خۆر ئازاریان پێنادات، بەڵام بەھەر حاڵ حاڵەتی سەرو سروشتی ئەوانی ئاشکرا دەکرد. ڕایشتیل مەید زیاتر لە ئەفسانە کۆنەکانی خوێنمژی لە زنجیرەکەیدا لادەدا، ئەکادیمیای خوێنمژی ٢٠٠٧-تا ئێستا، کە تێیدا باسی کەلتووری ڕۆمان و دوو نەژادی خوێنمژ دەکات کە یەکێکیان باشە ئەوەی تریش خراپ، ھەروەھا نەژادێکی تری نیوە-خوێنمژە.\n4.2. لە چیڕۆکی خەیاڵی سەردەمدا فیلم و تەلەڤیزیۆن\nخوێنمژەکان یەکێک لە کەسایەتییە نایابەکانی فیلمە کلاسیکە ترسناکەکانن، و بابەتێکی دەوڵەمەندی پیشەسازی فیلم و کایەکانن. دراکولا لە چاو ئەوانی تر، کەسایەتییەکی ھەرە دیاری نێو فیلمەکانە جگە لە شێرلۆک ھۆڵمز، زۆرێک لە فیلمە سەرەتایییەکان لە ڕۆمانی دراکولا یان نزیک لە چیڕۆکەکەی وەرگیراوە. لەوانە فیلمی بێدەنگی ئەڵمانی نۆسفیراتۆ کە لە ساڵی ١٩٢٢ بەرھەم ھاتووە، کە لە لایەن ئێڤ دەبلیو مورانو دەرھێنراوە، و یەکەمین فیلمە کەسایەتی دراکولا پێشکەش بکات، ھەر چەندە ناو و کەسایەتییەکانی تری ناوی بۆ ئەوە دانرابوون کە لاسایی دراکولا بکاتەوە، بەڵام مورانۆ نەیتوانی مافی وەرگیران لە بێوەژنەکەی ستۆکەر بە دەست بێھێنت لەبەر ئەوە ناچاربوو لایەنێکی زۆر لە لاییەکانی فیلمەکە بگۆرێت. فیلمی دراکولای کۆمپانیای یونیڤیرساڵ کە لە ساڵی ١٩٣١ بەرھەمیھێنا، یەکەمین فیلمی دەنگیی سەر دراکولایە، کە لە ڕۆڵ بینینی بێلا لۆگوسی بوو. ئەو دەیەیە چەندین فیلمی تر لەسەر خوێنمژ و خوێنمژیی بەرھەم ھاتووە کە دیارترینیان فیلمی کچەکەی دراکولای ساڵی ١٩٣٦ە.\nئەفسانەی خوێنمژی بەردەوام بوو لە دەرکەوتن لە پیشەسازی فیلم کاتێک دراکولا بەرجەستە کرا لە زنجیرە فیلمی چەکووشی ترسناک کە کریستۆفەر لی تێیدا ڕۆڵی کۆنت دراکولای دەگێڕا. ئەم فیلمە سەرکەتووە لە ساڵی ١٩٥٨ بەرھەم ھات، دواتر حەوت فیلمی تری پاشکۆی لێ دروست بوو. لی لە ھەموو فیلمەکان ڕۆڵی دراکولای بینی تەنیا لە دووانیان نەبێت، کە بووە دیارترین ڕۆڵ بینینی لی. لە ساڵانی حەفتاکاندا، خوێنمژی لە چەند فیلمێکی تر دەرکەوت، لەوانە فیلمی کۆنت یوگرا، خوێنمژ کە لە ساڵی ١٩٧٠ بەرھەم ھات، کۆنتی ئەفریقی کە لە ساڵی ١٩٧٢ و لە دەرھێنانی بالکولا بوو، کۆنت دراکولای بی سی لە نواندنی ئەکتەری فەڕەنسی لویس جۆردان لە ڕۆڵی دراکولا، فرانک فینلەی لە ڕۆڵی ئەبراھام ڤان ھیلسنگدا، فیلمی وەکو نوسفیراتۆی خوێنمژ لە ساڵی ١٩٧٩ بە ناوی سەیلمیش ئەلۆت بەرھەم ھات، دووبارە دروست کردنەوەی فیلمی نوسفیراتۆ کە بە ناوی نوسفیراتۆی خوێنمژ لەگەڵ کلاوس کینکسی لە ھەمان ساڵ بڵاوکرایەوە. کۆمەڵێک فیلم چەند کەسایەتییەکی ژنی خوێنمژی لە خۆی دەگرت کە بە زۆری ھاوڕەگەزخواز بوون لەوانە چەکووشی ترسناک: خۆشەویستی خوێنمژ کە لە ساڵی ١٩٧٠ بەرھەم ھات و کە پشتی بە ڕۆمانی کارمیلا بەستبوو.\nسۆپ ئۆپێرای تارمایی تاریکەکان، زنجیرە درامایەکی ئەمریکی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٦٦ بۆ ١٩٧١ لە لایەن دان کورتیز بەرھەم ھاتبوو، کە باس لە کەسایەتییەکی خوێنمژ بە ناوی بەرناباس کولینز دەکرد، کە لە لایەن ئەکتەری کەنەندی حۆناتان فرید ڕۆڵی گێڕدرا، ئەم زنجیرە درامایە یەکێک لە زنجیرە دراما سەرکەوتووەکانی ئەم ژێنڕایەیە، کە نزیکەی ١٢٢٥ ئەڵقە بوو کە لە ماوەی پێنچ ساڵدا پەخش کرا. لە پاشان دان کورتیز زنجیرە درامایەکی تری بە ناوی کڵۆچاک: ڕاوچی شەوانی دروست کرد کە باس لە ڕۆژنامەنووس کاڕڵ کڵۆچاک دەکات کە خوێنمژەکانی لە لاس ڤێگاس ڕاو دەکرد. دوای ئەوە چەندین فیلم و زنجیرەی تر دەرچوو کە لە گۆشە نیگای تر باس لە بابەتەکانی خوێنمژ و سەرو سرووشتی دەکرد لەوانە بڵەید کە کۆمیکەکانی مارڤڵ، باڤی بکوژی خوێنمژەکان، کە سەرەتا وەکو فیلم لە ساڵی ١٩٩٢ بڵاو کرایەوە دواتر کرا بە زنجیرە تەلەڤزیۆنییەکی درێژ کە دواتر زنجیرەی پاشکۆی ئەنجڵیشی لێ بەرھەمھێنرا. ھەندێک لە کارەکان خوێنمژی وەکو پاڵەوانی سەرەکی پیشان دەدا، لەوانە فیلمی برسیی ساڵی ١٩٨٣، و فیلمی چاوپێکەوتن لەگەڵ خوێنمژ کە دواتر فیلمی پاشکۆی شاژنی نەفرەتلێکراوی لێ دروست کرا، و ھەروەھا زنجیرە تەلەڤیزیۆنی مونلایتی ساڵی ٢٠٠٧مان بیر نەچێت. فیلمی دراکولای برایم ستۆکەری ساڵی ١٩٩٢ بە بەناوبانگترین فیلمی خوێنمژ کە تا ئێستا دروست کرابێت دادەنرێت.\nزیادبوونی مەراق و بایەخ لەسەر چیڕۆکەکانی خوێنمژ بووە ھۆی ئەوەی زیاتر باس لە لایەنە باس نەکرەوەکانی تری خوێنمژ بکرێت لە فیلمەکانی ژێرەوەی جیھان و ڤان ھیلسنگ و شەوی ڕووسیدا، و کورتە زنجیرە لە فیلمێکی کۆن دووبارە دروست کرایەوە کە بە ھەر ھەمان ناو سەیلمس لۆت بەرھەم ھاتبوو. زنجیرەی بڵاد تایس لە ساڵی ٢٠٠٧دا یەکەم ئەڵقەی پەخش کرا کە باسی کەسایەتی خوێنمژ ھێنری فیتزۆری دەکرد، کوڕی نایاسایی ھێرنی پێنجەمی ئینگلتەرا کە بووەتە خوێنمژ، لە درامایەکی سەردەم لە تۆرۆنتۆ تێیدا لەگەڵ لێکۆڵەرێکی کۆنی ژن کەسایەتی سەرەکی بوون. لە ساڵی ٢٠٠٨ زنجیرە درامای کەناڵی ئێتش بی ئۆ بە ناوی ترو بڵاد پەخش کرا، کە گۆتیکی باشووری بۆ ناو کەش و ھەوایەکی خوێنمژیی برد.\nلە ساڵی ٢٠٠٨ لە کەناڵی بی سی سێ زنجیرە درامای بوون بە مرۆڤ لە بەڕیتانیا بە ناوبانگ بوو. کە باسی خوێنمژێک و گورگە پیاوێک و تارمایییەکی دەکرد کە ھەر سێکیان پێکەوە لە نھۆمێک لە بریستۆل دەژیان. زنجیرەیەکی تری بەناوبانگی خوێنمژ، زنجیرەی یادەوەری خوێنمژێک بوو کە لە لایەن کەناڵی سی دەبلیۆ پەخش کرا. ھۆکاری سەرکەوتن و ناوبانگی کارەکانی خوێنمژ بۆ دوو ھۆکار دەگەرێتەوە: پێشکەش کردنی بابەتی سێکسی لەگەڵ ترسی بەردەوام لە فەنا بوون.\n4.3. لە چیڕۆکی خەیاڵی سەردەمدا کایەکان\nخەسڵەت و سیفەتەکانی خوێنمژ لە وێژە و خەیاڵی سەردەم کاریگەرییان لەسەر ناوەڕۆکی کایەکان ھەیە، خوێنمژ:ئاھەنگی ماسکپۆشی. و چەندین کایەی بەناوبانگ لەسەر خوێنمژەکان دروست کران لەوانە کاسڵڤەینیا کە درێژەکراوەی چیڕۆکە ڕەسەنەکەی دراکولای برام ستکەر و میراتی کەینە.\nئەفسانەی خوێنمژ بەپێی ناوچە\nئەفسانەی خوێنمژ ھەزارەها ساڵە لە شارستانییەت و ڕۆشنبیری جیھانی وەک مێزۆپۆتامیا و جوو و شارستانییەتی ئیغریق و شارستانییەتی ڕۆمانی باسکراوە. چیرۆکەکان شەیتان و ڕۆحی خوێنمژ لەخۆدەگرێت، کە ڕەچەڵەکی کاتی ئێستای خوێنمژەکان پێکدێنێت. و بە شوێن ھەڵگرتنی چیرۆکی ئەم بوونەوەرە ئەفسانەییانە لە دەوروبەری جیھان دەبینین ڕەسەنی ئەم جۆرە چیرۆکانە بۆ ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەوروپا لە سەدەی ھەژدەیەم دەگەڕێتەوە، کاتێک دەبینین بۆ یەکەم جار لە چیرۆکە فۆلکلۆرییەکانی ئەو ناوچە باسکراوە.


تای خوێنبەربوون لە هەرێمی كوردستان كۆنترۆڵكرا – کوردی – RojNews.News\nتای خوێنبەربوون لە هەرێمی كوردستان كۆنترۆڵكرا\n29/02/2020 - 7:02:16 am\nسێشەممە, 10 يول 2018 – 13:56 ڕۆژنیوز – هەولێر\nئەمڕۆ لە شاری هەولێر لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەنووسیدا بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەولێر، چاكبوونەوەی ئەو هاوڵاتیەی ڕاگەیاند، كە توشی نەخۆشی تای خوێنبەربوون بووبوو.\nسامان بەرزنجی، بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەولێر وتی: هاوڵاتی محەمەد ئیسماعیل دانیشتووی شارۆچكەی سۆران و تەمەنی ١٣ ساڵ پیشەی شوانكارەیە، ١٤ ڕۆژ پێش ئێستا ڕەوانەی شاری هەولێر كرا و لەژێر چاودێری چڕدا هێڵدرایەوە و ئێستاش بەهۆی باشبوون و كۆنترۆڵكردنی نەخۆشییەكەوە، ڕەوانەی ماڵ دەكرێتەوە.\nسامان بەرزنجی وتیشی: لە سەرانسەری عێراق هەشت كەس تووشی ئەو نەخۆشیە هاتوون و شەش كەسیان مردوون و تەنها یەك حاڵەتیش لە كوردستان هەبوو، ئەویش كۆنترۆڵ كراوە.\nبەڕێوەبەری تەندروستی هەولێر دڵنیاییشی دایە هاوڵاتیانی هەرێم، كە ئێستا ڕەوشی هەرێمی كوردستان لە ڕووی بڵابوونەوەی ئەو ڤایرۆسەوە تەواو كۆنترۆڵكراوە و ڕێنماییەكانی ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی كاری پێدەكرێت.\nپەتای كۆنگۆ یاخود تای خوێنبەربوون، بەهۆی ڤایرۆسێكەوە سەرهەڵدەدات كە زیندەوەرێكی بچوك “گەنە” هەڵیدەگرێت و نەخۆشییەكە لە ڕێگەی ئاژەڵەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە، بۆ یەكەمجار لە ساڵی ١٩٤٤ لە جەنگی جیهانی دووەمدا سەریهەڵداوە، لەسەدا ٤٠ی ئەو كەسانەی تووشی ئەو فایرۆسە دەبن ڕووبەڕووی مەرگ دەبنەوە.\nمحەمەد، دوای ١٤ ڕۆژ نەخۆشیی تای خوێنبەربوونەکەی کۆنترۆڵکرا\nپەرلەمان خوێندنەوەی یەکەمی بۆ پرۆژە یاسای هەڵپەساردنی یاسای سەرۆکایەتیی هەرێم کرد\nگەریلاکان لە لێلکان بە قەناس چالاکییان ئەنجامدا


نامەی کراوەی گەنجانی یەکێتی بۆ بەڕێز نەوشیروان موستەفا |\nنامەی کراوەی گەنجانی یەکێتی بۆ بەڕێز نەوشیروان موستەفا\n2011/06/04 at 12:45 AIM: لێدوانێک بنووسە\nبۆ بەڕێز هەڤاڵی تێکۆشەر(نەوشیروان موستەفا) ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری(ی. ن. ک)\nهەڤاڵی بەڕێز نەوشیروان موستەفا ، لای هەموومان ڕوون و ئاشکراو دیارە، بەڕێزتان سەرکردەیەکی دیاری نێو یەکێتی و پێشمەرگەیەکی نەبەردی شۆڕشی نوێی گەلەکەمان ،و ئەندامێکی کارای دامەزرێنەری یەکێتی نیشتمانی کوردستان بوویت،لەم ڕوانگەیەوە پڕ بە دڵمان پیرۆزبای ئەو ڕۆژە پیرۆزەی ژیانت لە بەڕێزتان دەکەین.\nڤاڵی بەڕێز نەوشیروان موستەفا، بونی هەر کێشە و ناکۆکیەک لەگەڵ سەرکردایەتی یەکێتی و لە هەر ئاستێک و بە هەر چ هۆکارێک بێت ، بیروو ڕای جیاوازت لە هەر ئاستێکدا بێت ، پاساو نیە بۆ پیرۆزبای نەکردنت لە پێشمەرگە دێرینەکانی هاو سەنگەرت و خانەوادەی شەهیدان و جەماوەری یەکێتی، پیرۆزبای کردنی تۆ وێڕای ئەوەی سەربەرزیە بۆ ئێمە، هەنگاوێکی دلخۆشکەرە بۆ نەهێشتنی ناکۆکیەکان ، لادانی لەنگەرەکان لەنێوان سەرکردایەتی و جەماوەری یەکێتی نیشتمانی کوردستان و گۆڕان.\nهەڤاڵی بەڕێز کاکە نەوشیروان مستەفا، با هەنگاوەکان بۆ چاکسازی و ئاوەدانی و دیارکردن و دەرخست و نەهێشتنی گەندەڵی بێت، نەک دژایەتی یەکێتی و شەڕ و چەنەچەنی ئیعلامی و ناو زڕاندن و ناشرین کردنی وێنەی یەکتری..\nنازانم ئەو بەڕێزانەی ئەم کارانە ئەکەن لە هەردوو لا، بیر لە جەماوەری یەکێتی ئەوانەی ئێستا لە ڕیزەکانی یەکێتی ماون و ئەوانەی لە ڕیزی گۆڕانن ئەکەنەوە!\nنازانم بۆچی هەوڵەکان لەجیاتی ئەوەی بۆ چاکسازی بێت، بۆ قوڵکردنەوەی کێشەکان و نانەوەی دووبەرەکیە لەنێوان ڕۆڵەکانی گەلەکەمان؟!\nباشە ئەو کەسانەی ئەم کارانە ئەکەن ، هەستناکەن بەرپرسن لە شەهیدانی ١٧ی شوبات و شەڕ و بەردباران و شێواندنی دیمەنی شار؟!\nبۆ نوێکردنەوەو چاکسازیەکان لە ژێر یەک چەتر و یەک ئاڵا و یەک ساباتی بیروڕا نەبێت؟، خۆ ئەمە مەحاڵ نیە بۆ کەسانێک کە چەندەها شەوی تاڵیان لەنێو ئەشکەوتەکانی کوردستان لەگەڵ یەکدا بەڕێکردوە؟\nهەڤاڵی بەڕێز نەوشیروان موستەفا، هەوڵدان بۆ بێ هێز کردن و نەهێشتنی یەکێتی چ سودێک بە پڕۆسەی چاکسازی ئەگەیەێت،\nلەجیاتی ئەمە هەوڵبدرێت ئەم حیزبە پڕاوپڕ لە خەبات و سەروەری و تێکوشانە چاک بکرێت و بەردەوامی پێبدرێت و شانازی پێوەبکرێت باشتر نیە؟؟؟\nتاوان نیە ئەمڕۆ گەنجێکی کورد جنێو قسەی نابەجێ بەرامبەر مێژووی یەکێتی و سەرکردەکانی و پێشمەرگە بکات؟؟ ئەمە شێوانی گەنجان نیە؟؟!!\nسا لەبەر خاتری گەنجانی یەکێتی و گەنجانی گۆڕانیش، لەبەر خاتری خوێنی شەهید ئارام و مامەڕیشەو خاڵە شیهاب بە دڵێکی فراوان و سینگێکی فراوانەوە، خۆت و مامی گەورەت ڕووبکەنە یەکتر لەسەر مێزی دایەلۆگ ، دەسا وابکەن ئێمەش و هاوڕێکانمان لە کوچەو کۆڵانەکانی شار ، لە زانکۆ و خوێندنگاکان، دەست لە ملی یەکتری بکەینەوەو دەمارگیری و دووبەرەکی لەنێوانمان نەمێنێت، هەموومان ڕۆڵەی ئەم گەل و خاکەین…. دەسا دڵی دایک و خوشکانی شەهید خۆشکەن و چاوی گەشی مناڵانیان پڕاو پڕ لە خٶشی و شادی بکەن..\nدەبا هەموومان بەیەکەوە دەست لەناو دەست هەوڵبدەین بۆ چاکسازی و چۆکدادان بە دوژمنەکانمان\nلەگەڵ ئەوپەڕی ڕێز و خۆشەویستیمان\nکۆمەڵێ گەنجی یەکێتی نیشتمانی کوردستان\nEntry filed under: یه‌كێتى نیشتمانى كوردستان.\nپـــــەیـــــامی گـــــروپـــــی خـــــۆپیـــــشاندەرانی خـــــۆرسک\tیادکردنەوەی مەرگی خومەینی لە هۆڵی پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د رووناکبیران تووره ده کات


سەرۆكی پارتی کورد: هەڵویستی بارزانی هەمبەر بە رۆژئاوا هەر لە سەرەتاوە ئەرێنی بووە\n”هاوتای مووچەی عێراق دەکرێت“\nبەختەوەر ئەحمەد 12/01/2019 - 10:50 بڵاوکراوەتەوە لە كوردستان\nپەرلەمانتارێکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ئاشکرای کرد کە حکوومەتی عێراق بەڵێنێکی لەبارەی مووچەی کەسوکاری شەهیدان و ئەنفالکراوان داوە.\nھەدار بارزانی، ئەندامی فراکسیۆنی پارتی ڕای گەیاندووە، ئەوان لە ھەوڵی بەردەوام دان بۆ ئەوەی مووچەی کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوان ھاوتای بەغدا بکرێت و دوای ئەوەی لێژنەیەک دروست کرا، داواکاریی خۆی پێشکەش کردووە، لەوانە پێویستە ئەو یاسایانەی تایبەت بە کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوانن لە ھەرێمی کوردستان، لە پەرلەمانی کوردستان ھەموار بکرێنەوە، بەڵام ”تا ئێستا پەرلەمانی کوردستان دەستبەکار نەبووە، بۆیە سەردانی پەرلەمانی کوردستانمان کردووە و باسیان لەوە کرد کە لە کاتی دەستبەکاربوونی پەرلەماندا، یەکەم پڕۆژەیاسا، ھەموارکردنەوەی یاسای کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوان دەبێت".\nئەو ئەندامەی پەرلەمانی عێراق لە لێدوانەکەیدا بۆ ماڵپەڕی فەرمیی پارتی ئاشکرای کردووە، حکوومەتی عێراق بەڵێنی داوە لەمساڵدا مووچەی کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوانی ھەرێمی کوردستان ھاوتای بەغدا بکرێت و لە پڕۆژەیاسای بودجەشدا پارەی بۆ دابین دەکرێت. گوتیشی: ”ئێمە داوامان کردووە ١٠٨ ملیار دابین بکرێت کە ئەمەش لە کۆبوونەوەی فراکسیۆنە کوردییەکان لەگەڵ بەرپرسی دەزگای شەھیدان لە بەغدا داوا کراوە، بۆیە ھەوڵی جیددی بۆ ھاوتاکردنی مووچە دراوە و ئەمجارە دڵنیاین ھەوڵەکانمان سەرکەوتوو دەبن".\nلە ماوەی ڕابردوودا فراکسیۆنی پارتی هەوڵێکی زۆری لەگەڵ بەرپرسانی حکوومەتی عێراق داوە، تاوەکوو مووچەی کەسوکاری شەهیدان و ئەنفالکراوان بەپێی دەستووری عێراق، لەلایەن بەغداوە دابین بکرێت و بۆ ئەمەش چەند جارێک شاندی فەرمیی حکوومەتی هەرێمی کوردستان سەردانی بەغدایان کردووە و لەمبارەیەوە گفتوگۆیان کردووە.


Home›هەواڵ›کوردستان›رێژەی مردن و تووشبوون بە کۆرۆنا لە ڕاپەڕین رووی لە بەرزبوونەوە کردووە\nکۆرۆنا لە ڕاپەڕین\nلە سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین ئامارەکانی تووشبوون و مردن بە ڤایرۆسی کۆرۆنا بە رێژەیەکی بەرچاو بەرزبوونەتەوە و بەڕێوبەری راگەیاندنی تەندروستیی ڕاپەڕینیش دەڵێت ” رێژەی خۆپارێزی لە ناو هاووڵاتییانی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین لە ئاستێکی زۆر خراپدایە”.\nتەها محەمەد بەرپرسی راگەیاندنی تەندروستیی ڕاپەڕین بە SNN ی راگەیاند: بەهۆی گوێنەدانی هاووڵاتییان بە رێکارەکانی خۆپارێزی بەڕێوەچوونی پرسە و بۆنە کۆمەڵایەتییەکان لە سنوورەکە رێژەی تووشبوون و مردن بە ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ڕاپەڕین رۆژ له دوای رۆژ بەرزتر دەبێتەوە و تا ئەمڕۆ 87 کەس لە ڕاپەڕین بە ڤایرۆسەکە گیانیان لە دەستداوه.\nوتیشی “لە سەنتەرەکانی کۆرۆنا لە ڕانیە و پشدەر پێداویستی پشکنین زۆر کەمە هەر لەبەر ئەوەیە هەفتانە تەنیا دووجار پشکنینی کۆرۆنا بۆ هاووڵاتییان ئەنجامدەدرێت، وە بەهۆی کەمی کیتی پشکنینەوە تەنیا پشکنین بۆ ئەو هاووڵاتییانە دەکرێت کە باری تەندروستیان زۆر خراپە “.\nتەها محەمەد باسی لەوەشکرد: تا ئێستا لە دەڤەری ڕاپەڕین 1429 کەس تووشی ڤایرۆسەکە بوون و 387 کەسیش چاک بوونەتەوە، وە زۆرترین رێژەی گیان لە دەستدان بە ڤایرۆسەکە لە ناو پیاواندایە.\nبەرپرسی راگەیاندنی تەندروستی راپەڕین رونیشکردەوە : گەر هاوڵاتیان پابەندی رێنماییە تەندروستیەکان نەبن و خۆیان نەپارێزن دۆخەکە زۆر خراپتر دەبێت و سەنتەرەکانی کۆرۆنا لە بیتوێن و پشدەر توانای وەرگرتنی نەخۆشانی کۆرۆنایان نامێنێت .


ئێستای كوردستان له ناو ڕۆمانه‌كانی ساراماگۆدا\nئـاكـۆ حـه‌مـید 2020.08.10 12:01 PM\nهه‌ر دوو ڕۆمانى "نابینا (كوێری)" و"بینایی" له نوسینى ڕۆماننوسى پورتوگاڵى ژوزه ساراماگۆ و، براوه‌ى خه‌ڵاتى نۆبڵ، وه‌ك سیاسیترین به‌رهه‌مى نوسه‌ر بڵاوكراونه‌ته‌وه و، ساراماگۆ له ڕۆمانى یه‌كه‌م به شێوه‌ى شیكارى له باس له ژیان و رۆژگارى كوله‌مه‌رگى و پرزحه‌مه‌تى كۆمه‌ڵگا ده‌كات به شێوه‌ى هێماكارى، واته كاره‌كته‌ره‌كانى نێو ڕۆمانه‌كان هیچ ناوێكیان نیه، له ڕۆمانى دووه‌م دا، پێنوسه‌كه‌ى ئاراسته‌ى حكومه‌ته دكتاتۆره‌كان ده‌كات و لێره‌دا ڕه‌خنه له دیسپلینگ و سه‌ركوتكارى سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تى ده‌گرێت.\nبه جۆرێك له‌ڕۆمانى (كوێری)دا ده‌ڵێت "بۆ كوێر بووین؟ نازانم! ڕه‌نگه بزانم!! ده‌ته‌وێت ڕائی من بزانیت؟ من پێم وانی یه ئێمه كوێر بووبێتین، به‌ڵكو ئێمه هه‌ر له سه‌ره‌تاوه كوێربووین و ته‌نها بینایمان هه‌بووه، كوێرێك كه ده‌توانێت ببینێت، به‌ڵام ناتوانێت تێبگات".\nڕۆمانى "كوێریی" (بێ ئاگایی و كه‌مته‌رخه‌مى كۆمه‌ڵگا)\nكوێرى وه‌ك ڕۆمانێكى هێماكارى و شانۆكار، هه‌موو سنوره جوگرافیایی، سیاسی، فه‌رهه‌نگى و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان یه‌ك به دواى یه‌ك تێده‌په‌ڕێنێت، كات و شوێن و ناو و شێوه‌ى ئه‌كته‌ره‌كانى دیارینه‌كراوه. نابینایی زیاتر ئاماژه‌یه‌كه بۆ (كوێری سپی) كه كوێربووان هه‌موو شتێك به سپی ده‌بینن و وه‌ك نورێكى سپی بینایی ڕۆشنكردوونه‌ته‌وه و ناتوانن هیچ شنێكى تر ببیینن.\nنوسه‌ر لێره‌دا باس له نائاگایی و نه‌زانى كۆمه‌ڵگا و خه‌ڵكانێك ده‌كات به‌رامبه‌ر به مافه سه‌ره‌تاییه‌كانى خۆیان و، بێ هه‌ڵوێستى و بێ ده‌نگییان له‌هه‌مبه‌ر ژیانى كوله‌مه‌رگى و نادادپه‌روه‌رى گشتى. له ئه‌نجامى كوێرى گشتى كۆمه‌ڵگادا حكومه‌ت بریارى كه‌ره‌نتینه ده‌دات بۆ كوێربووان، به‌ڵام بێ ئاگا له‌وه‌ى هه‌موو كۆمه‌ڵگا له نابینایی گشتى دا ده‌ژی، ته‌نها ژنێك نه‌بێت توانایی بینایی كراوه‌یه و كار بۆ بینینى ئه‌وانى تریش ده‌كات. لێره‌وه ڕۆمانى بینایی (ڕۆمانى دووه‌م) ده‌ست پێده‌كات.\nڕۆمانى "بینایی" (چالاك و خه‌باتگێڕ)\nپاش چه‌ندین ساڵ له كوێرى گشتى، قۆناغى بینایی ده‌ست پێده‌كات، ساراماگۆ ئه‌م ڕۆمانه‌ى به ناونیشانى (بینایی) ده‌نوسێت و كه درێژه‌پێده‌رى هه‌مان شاره كه دانیشتوانى گیرۆده‌ى نابینایی بووبن، لێره‌دا ساراماگۆ ڕه‌خنه له (سه‌ركوتكارى سیاسی) و (دابڕین و جیاكارى كۆمه‌ڵایه‌تى) ده‌گرێت.\nنوسه‌ر به هه‌ڵویسَت وه‌رگرتنى دانیشتوان به‌رامبه‌ر به هه‌ڵبژاردن ده‌ست پێده‌كات، كه باس له كه‌مى ده‌نگده‌ران له سه‌ر سندوقه‌كان ده‌كات، بارانبارینى به‌هێزى سه‌رله‌به‌یانى ڕۆژى ده‌نگدان دۆخه‌كه خراپتر ده‌كات، لێره‌وه ده‌سه‌ڵات و پارته‌كان ده‌ترسن! ده‌ترسن له هه‌لوێست و هه‌ستانه‌وه‌ى كۆمه‌ڵگا و بێ برواییان به‌رامبه‌ر به سیاسییه‌كان. به‌ڵام سه‌ر له ئێواره ده‌نگده‌ران له هه‌موو شاروشارۆچكه‌كان ڕوو له سندوقه‌كانى ده‌نگدان ده‌كه‌ن و سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆكى ده‌سته‌ى هه‌ڵبژاردنه‌كان به دڵخۆشییه‌وه له ڕاگه‌یاندنه‌كانه‌وه سوپاسگوزارى ده‌نگده‌ران ده‌بن.\nبه‌لام ئه‌م دڵخۆشییه سیاسییه ته‌نها چه‌ند كاتژمێرێكه و له دواى ژماردنى ده‌نگه‌كان، "ده‌نگى سپی" براوه‌ى هه‌ڵبژاردنه‌كانه و زیاتر له 70%ى ده‌نگه‌كان پێكده‌هێنێت، هه‌ربۆیه سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆكى ده‌سته‌ى هه‌ڵبژاردنه‌كان، هه‌ڵبژاردن هه‌ڵده‌سپێرن و له پاش هه‌فته‌یه‌ك هه‌ڵبژاردنه‌كان دووباره ده‌كه‌نه‌وه.\nهه‌لبژاردنى دووه‌م، " ده‌نگى سپی" هه‌مووان په‌رێشان ده‌كات و 83%ى كۆى ده‌نگى ده‌نگده‌ران ده‌بات، ئه‌م ڕاستییه سه‌ره‌تاى ده‌ستپێكردنى قه‌یرانێكى سیاسی ده‌بێت، حكومه‌ت ئه‌نجامى هه‌ڵبژاردنه‌كان به پلانگێرى ده‌ره‌كى داده‌نێت و سه‌ركوتكارى و توندوتیژى سیاسی ده‌ست پێده‌كات و چاپه‌مه‌نیى و ڕاگه‌یاندنه‌كان سانسۆرده‌كات و، گروپی پشكنینى بیرورا و زیندان و ئه‌شكه‌نجه‌دان كارى سه‌ره‌كى حكومه‌ت ده‌بێت.\nبه‌ڵام هیچ یه‌كێك له‌و هه‌نگاوانه ناتوانێت ده‌نگده‌ران له ڕاكانیان په‌شیمان بكاته‌وه، هه‌ربۆیه ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه و په‌نجه‌ى تاوان و شمشێر هه‌ڵكێشان ده‌كه‌وێته نێوان كاربه‌دستى وڵات و پارته سیاسییه‌كان، كه یه‌كترى تاوابار و به‌رئه‌نجامى ئه‌م ناڕه‌زایه‌تییه ده‌زانن.\nله پاشان دا سه‌رۆك ئه‌ركانى سوپا ماڵ به ماڵ، كۆڵان به كۆڵان و شار به شار به دواى ده‌نگده‌رانى ده‌نگى سپی دا ده‌گه‌رێت، تا له كۆتاییدا ژنه دكتۆره بیناكه و پاڵه‌وانى ڕۆمانى كوێرى كه هه‌مووانى بیناكرد، ده‌دۆزێته‌وه و ده‌یكوژێت، به‌ڵام ده‌نگى سپی زیاتر ده‌بێت و ده‌نگده‌ران ڕه‌نگ و شێوه‌ى جیاواز وه‌رده‌گرن و به‌ردوام ده‌بن له هه‌ڵوێسته‌كانیان.\nكۆمه‌ڵگاى كوردى، له ئێستادا داچۆڕاوى نائومێدى و بێ ئاگاییه له هه‌مبه‌ر مافه سه‌ره‌تایی و ڕه‌واكانى خۆیی، له یه‌كتاندا ڕووبه‌ڕووى چه‌ندین قه‌یران بووه‌ته‌وه وێرایی قه‌یرانى ئابورى، گیرۆده‌ى قه‌یرانى نائومێدى و بێ سمبوڵى سیاسی دایه و، هیچ سمبولێكى سیاسی له شانۆى سیاسی كوردستاندا نابینرێته‌وه كه ببێت به ناوك و بزوێنه‌رى ئه‌و هه‌موو ده‌نگه ناڕازییه و ئاراسته‌ى بكات.\nله‌م قوناغه‌دا كوردستان، پێویستی به كاره‌كته‌رێكه بتوانێت بینایی پێ ببه‌خشێت و هه‌لوێستیێكى ده‌سته‌جه‌معی لادروست بكات كه بتوانرێت پێكه‌وه هه‌موو پارت و لایه‌نه‌كان كه‌نارگیر و په‌راوێزبخات، له بێ متمانه‌یدا به‌جێیان بهێڵێت، وه‌ك چۆن ژنه دكتۆرێك ده‌بێت به فریادڕه‌س و كرانه‌وه‌ى بینایی كۆمه‌ڵگا نابیناكان به هه‌مان شێوه ده‌بێت هه‌نگاوبنرێت به ئاراسته‌ى ئاگاى و هۆشیارى گشتى كۆمه‌ڵگا، پێویسته له هه‌ڵبژاردن و هه‌ڵبژاردنه‌كانى داهاتوودا هه‌مووان پێكه‌وه ده‌نگى سپی و هه‌ڵویستى گشتى ڕابگه‌یه‌نن له به‌رامبه‌ر نادادى و نادادپه‌روه‌رى كۆمه‌ڵایه‌تى و نایه‌كسانى سیاسی، به جۆرێك سندوقه‌كانى ده‌نگدان به ده‌نگى سپی پڕبكرێته‌وه.\nده‌نگى سپی، له نه‌بوونى پارتى سیاسی و ئۆپۆسزیۆنى بوێر، بێ هه‌ڵویستى شه‌قام و نه‌بوونى رێكخراوه مه‌ده‌نییه‌كان و میدیاى ئازاد، بژارده‌یه‌كى گونجاوه و له بۆ په‌یامێكى تر به هه‌موو پارته‌كان و قبوڵنه‌كردنى بوونیان به‌و شێوه‌ى كه ئێستا هه‌ن، به ڕێگه‌یه‌كى ئاشتییانه، ڕه‌نگه كۆمه‌ڵگاى كوردى له فه‌راغى سمبولى سیاسی و له بۆ دۆخى هه‌نوكه‌ى كوردستان باشترین بژارده‌یی پڕكردنه‌وه‌ى سنوقه‌كانى ده‌نگدانه به ده‌نگى سپی.\nده‌توانین ئه‌م هه‌نگاوه به شۆڕشی سپی ناوبه‌رین، شۆڕێكى نوێ كه به‌رئه‌نجامى هۆشیارى گشتى بێت و چه‌كى ده‌ستى كۆمه‌ڵگا سندوقه‌كانى ده‌نگدان بێت، هه‌ڵوێستێكى سه‌رتاسه‌رى و شۆكێكى گشتى بێت بۆ پارته‌كانى ده‌سه‌ڵات، كۆمه‌ڵگا بگات به قۆناغى بینایی و پارته‌كان ڕووبه‌ڕووى كوێرى سپی بكه‌نه‌وه.


بەبڕیاری بافڵ تاڵەبانی هەڵمەتی راگەیاندنی بۆ سەر پارتی راگیرا.. وردەکاری زیاتر بخوێنەرەوە\nبەبڕیاری بافڵ تاڵەبانی هەڵمەتی راگەیاندنی بۆ سەر پارتی راگیرا\nلە ئاستەنگە سیاسیەکاندا یەکێتی و پارتی دەست بە هەڵمەتی راگەیاندن دژی یەکتری دەکەن، هەڵمەتی ئەمجارەش کە نزیکەی دوو مانگە بەردەوامەو لە کەسانی هەرە پلە بەڵای ئەو دوو حیزبەوە بڕیاری دەستپێکردنەکەی دراوە، ئەمڕۆ دوای ئەوەی پارتی لە رێگای دەزگا رۆشنبیری و راگەیاندنەوە هەڵمەتەکەی راوەستان، بافڵ تاڵەبانیش بڕیاری بۆ میدیاکانیان دەرکرد کە هەڵمەتی هەڵبژاردن رابگرن و ئەمڕۆ یەکەم رۆژی ئەو راگرتنە دەستی پێکرد.\nبەپێی زانیارییەکانی " سپی " بافڵ تاڵەبانی بڕیاری بۆ میدیاکانی یەکێتی و سێبەرەکان دەرکردووە کە هەڵمەتی هەڵبژاردن دژی پارتی راگرن، هەروەها ئەمڕۆش دەزگای رۆشنبیری و راگەیاندن پارتی گشتاندنێکی بۆ میدیاکانی کردووە کە دژی یەکێتی هەڵمەتی راگەیاندن راگرن، بەپێی ئەو زانیاریانە پارتی و یەکێتی ئامادەکاری دەکەن بۆ سازدانی کۆبوونەوەی مەکتەبی سیاسی هەردوولا لە هەفتەی داهاتوودا.\nئەمرۆش لە کۆبوونەوەی مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەت و جێگرەکەی قوباد تاڵەبانی و بەرپرسانی ئیداری دەڤەری سلێمانی، سەرۆکی حکومەت بڕیاری داوە پارەی مووچەی دەڤەری سلێمانی بخرێتە سەر داهاتی نەوت و ئەو ٢٠٠ ملیار دینارەی بەغدا دەینێرێت، بەرامبەر ئەوەش لیژنە بۆ بەدواداچوونی کەمکردنەوەی داهاتی سلێمانی دروستبکرێت.


راگەیەنراوێک لەوەزارەتی پێشمەرگەوە – Knwe.org\nسەرەکی » هەواڵ » راگەیەنراوێک لەوەزارەتی پێشمەرگەوە\nراگەیەنراوێک لەوەزارەتی پێشمەرگەوە\nلەبارەی بڵاوبوونەوەی هەواڵی پێدانی مووچەکانی هێزەکانی پێشمەرگە بەبێ لێبڕین، رایدەگەیەنین: هەوڵەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی پێشمەرگە بۆ باشکردنی ژیان و گوزەرانی پێشمەرگە قارەمانەکان بەردەوامەو، لەم چوارچێوەیەشدا پاش راوێژو گفتۆگۆی راوێژکارانی باڵای هاوپەیمانان لەگەڵ وەزیری پێشمەرگە، دوای رەزامەندی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران. بڕیاردرا ئەو بڕە هاوکارییەی کە لەلایەن هاوپەیمانانەوە دابیندەکرا راستەوخۆ بخرێتە سەر ژمارە حیسابی وەزارەتی پێشمەرگەو، لەو رێگەیەوەش بڕی هاوکارییەکە وەک خۆی بەبێ دەستکاریکردن بدرێت بەلیوا هاوبەشەکانی وەزارەتی پێشمەرگە.\nئەو بڕیارە دوای ئاراستەی دروستی هەنگاوەکانی چاکسازی دێت لە وەزارەتی پێشمەرگە، کە بەهاوکاری هاوپەیمانان بەردەوامی هەیە بۆ دروستکردنی هێزێکی سەربازی سەردەمیانە. لەمڕوەشەوە هەوڵەکانی حکومەت و وەزارەتی پێشمەرگە چڕترکراونەتەوە، بۆ ئەوەی قەبارەی هاوکارییەکان باشترو فراونتر بکرێت و لە هەنگاوەکانی دادێی پڕۆسەی “رێکخستنەوەو یەکخستنەوەدا” سەرجەم هێزەکان بگرێتەوە.\n۲٤ی ۱ی ۲۰۲۱


چاوپۆشی، جەوھەری کێشەکان\nیەکەم ھۆکار کاتێک کەسێکی باڵادەست و بەرپرس ئەوە دەکات لێپرسینەوەی لێناکرێت، کەسانی تریش کە نزیکن لەو بەرپرسە یان ھاوبیری ئەون ھەمان کار دەکەنەوە.\nئەگەر بلێین بۆچی؟ چونکە لە نەستی مرۆڤەکە دەسەپێت، بەڵام ئەگەر ئەوە لەسەرەوە بەرەو خوارە لێپرسینەوەی لەگەڵ کراوەو یاسا سەروەر بوو، ئەوا ووردە ووردە بەرەو چاکی دەڕوات. بەھەمان شێوەش بۆ یاسا سەروەرنەبوونیش بۆ ئەو کەسانە ئەوە ڕوودەدات و کاریگەری خراپ و خراپترینەکەی لە دوورمەودا دەردەکەوێت.\nدووەم ھۆکار کاتێک کەسێک ڕووبەڕووی توندوتیژی یان ھەر شتێکی لەو شێوەیە دەبێتەوە ئەو کەسە یان بڵێین ئەو مرۆڤە ھەمان شت بەسەر کەسی تر دا دەکاتەوە. زۆر جاریش کەسە نزیکەکانیەتی.\nسێیەم ھۆکار لە چاوپۆشی کردن و خۆشویستیدا ئەمە ڕوو دەدات.\nنموونەش کاتێک دایک دەمرێت پیاوەکە ژنی تر دەھێنێت ئەو ژنە ئەگەر خراپبوو لەگەڵ زڕ منداڵەکانی، ئاوا ھۆکارێک ئەو چاوپۆشی و خۆشویستنەی پیاوەکە دروستی دەکات، جا بەھەر ھۆکارێک چاوپۆشی لێبکات.\nچوارەمیش کەسانی تر یان بڵێین زۆر ئەو چاوپۆشییانە بە ئاشکرا باس ناکرێن، یانی چونکە ئەمەش ھۆکارێکی گرنگە ئەگەر زۆر باس بکرێن و زۆر ئاشکرا بکرێن کەسانی تریش لە ترسی شتی وا کاری وا ناکەن.\nپێنجەم ھۆکار ھەم پەیوەندی بەیاسای لێبوردنی گشتییەوە ھەیە ھەمیش کاتێک کەسێک خاوەن نفوز لەنێو کۆمەڵگا بەھۆی خزم خزمێنە و شتی تر چارەسەر دەکات ئەمەش وا دەکات کەسانی تر پێشوەختە دەزانن بەھۆی ئەمەوە ترسی نەبێت بۆیە کاری خراپییەکان دەکات.\nشەشەم ھۆکار کۆمەڵگاکانی ڕۆژھەڵاتی و ھی ئێمەش خاوەن دنیابینیەکی دیموکراسی و ھۆشیاری نین، بۆیە ئەمە لە ھەموو شوێنێک ڕوودەدات کاتێک لێدانێک ئاشکرا دەبێ یان دەبینین دەبێ بزانین ھەزاران لێدانی تریش ھەیە شاراوەیە لەبەر ھەندێک ھۆکار ئاشکرا نەکراوە.\nحەوتەم ھۆکاریش بەھۆی ھەلەتێگەیشتن لەنێوان کەسەکان ڕوودەدات.\nھەشتەم ھۆکاریش وا دەزانین بە چاوپۆشی چارەسەر دەکرێت و کۆنترۆڵ دەکرێت، بەڵام لەڕووی دەروونی و مرۆڤناسییەوە کێشەکە ئالۆزتر دەکات، نەک کۆتایی بە کێشەکە بھێنێت.\nنۆیەم کاتێک تۆ لەنێو خێزانەکەت توندوتیژیت و لێت قبوڵ دەکەن وامەزانە کەسانی تریش ھەمان ڕەفتار و کرداری خراپت لێ قبول دەکەن.\nئەمەش ھۆکارێکی ترە، دەیەم ھۆکار. کاتێک مرۆڤی ڕۆژھەڵاتی و ھی ئێمە دەزانن کەسێک لاوازە یان دوورە لە کێشە ئەوا کەسانی بەھێزتر و خاوەن پشت و پەنا\nپشت و پەناکە دەچێتە نەستی لەجیاتی کاری چاکی پێبکات کاری خراپی پێدەکات.


کوردیپێدیا - یەکێتی نووسەرانی کورد\n☂ یەکێتی نووسەرانی کورد | پۆل: پارت و رێکخراوەکان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\n#عیزەدین مستەفا رەسوڵ | #ئیحسان فوئاد | #مارف خەزنەدار | #جەمال بابان | #خالید دلێر | #محەمەدی مەلا کەریم | #حسێن عارف | #کاکەمەم بۆتانی | #نوری عەلی ئەمین |\n2. 👁 پەیامی پیرۆزبایی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە بۆنەی یۆبیلی زێڕینی یەکێتیی نووسەرانی کورد\n1. 👁 کاروانێ رەوشبیری یێ ئێکەتییا نڤیسەرێن کورد- دهۆک\n2. 👁 یەکێتی نووسەرانی کورد چی بەسەرهات\n1. 👁 10-02-1970