نووچە نێت | ڕاستگۆیی بێ لایەنی| كۆمه‌ڵه‌ی مۆسیادی توركی و كاریگه‌ری له‌سه‌ر به‌هێزبوونی ئاكپارتی\nJanuary 2022 17 - 16:40:40\nدواى ئەوەى ناكۆكى لەنێوان ئەردۆغان و سەرۆكى رێكخراوى تۆسياد دروستبۆوە، كە گەورەترين رێكخراوى ئابوورى توركيايە، سەرۆكى ئەو رێكخراوە پشتى لە ئەردۆغان كرد و روويكردە ئۆپۆزسيۆن، چونكە پێى وايە سەرۆكى توركيا، وڵاتەكەى بەرەو قەيرانێكى گەورەى ئابوورى دەبات، تەڕو و وشك پێكەوە دەسووتێنێت، له‌به‌رانبه‌ردا كۆمەڵەى خاوەن كارگەكان و بزنسمانى سەربەخۆى توركى (تۆسياد)ى موحافيزكار پاڵپشتيان بۆ سياسەتە ئابوورييەكانى ئەردۆغان راگەياند.\nلە ماوەى (20) ساڵى رابردووى حكومى پارتى دادوگەشەپێدان، تۆسياد كە لە ناوەڕاستى ساڵى (1990) لايەن بزنسامانە ديارەكانى سەر بە رەوتى موحافيزكارى توركيا دامەزرا، ململانێ لە نێوان بزنسمانه عەلمانييەكانى ناو (تۆسياد) هەبوو، كە هەوڵيان دەدا دەست بەسەر هەموو جومگە ئابوورييەكانى وڵات دابگرێت، خه‌ریك بوو بەتەواوى ببنە جێگرەوەى (تۆسياد)، تا چه‌ند ساڵێك پێش ئێستا چارەنووسى سياسەتى توركيايان له‌ژێر ده‌ستبوو، چونكه تواناى جوڵاندنى سوپا و راگەياندنيان بۆ رووخاندنى هەر دەسەڵاتێك هەبوو، ئەگەر سياسەتە ئابوورييەكانى ئەو كۆمەڵەى جێبەجێ نەكردايە.\nلەپێناو بەهێزكردنى پەيوەندى ئابوورى توركيا بە هەموو جيهان، لەو قۆناغەى ئێستا (مۆسياد) لە ناوخۆ و دەرەوەى توركيا بووە بە باڵى ئابوورى توركيا، بۆته پردى پەڕينەوەى توركيا بۆ وڵاتانى دەرەوە، لە ئاسياوە بۆ ئەفريقيا، لە ئەوروپاوە بۆ ڤەنزوێلا و ئەمەريكاى باشوور و بۆ ئەمەريكاى باكوور، بۆ ئەوەى بەو رێگەيە ئابوورييەكى بەهێز دروست بكەن.\nلە (13)ى كانوونى يەكەمى (1983) تا (31)ى تشرينى دووەمى (1989) تۆركۆت ئۆزاڵ پۆستى سەرۆك وەزيرانى لە توركيا وەرگرت، يەكەم بنەماى كۆمەڵەى (مۆسياد)ى دانا، دواى ماوەيەكى كورت ئه‌و كۆمه‌ڵه بووه بووە گەورەترين ئيمپڕاتۆرى ئابوورى لە توركيا.\nئۆزاڵ پێشنيازى جێبەجێكردنى سياسەتى دابەشكردنى كارى كرد، ئەوەش رێگەى خۆشكرد بۆ دروستكردنى بازاڕى ئازاد و كرانەوەى ئابوورى توركيا بەسەر وڵاتانى رۆژئاوا، ئەو كۆمپانيا توركيانەى ئاڕاستەيەكى ئيسلاميييان هەبوو لە ئەنجامى ئەو كرانەوە بەڕووى رۆژئاوا گەشەيان كرد، جگە له‌وەش توانيان سامانى وەبەرهێنەرانى تورك لە رۆژئاوا بەتايبەت ئەڵمانيا رابكێشنەوە ناو توركیا.\nلە (9)ى ئايارى (1990) كۆمەڵەى بازرگانان و خاوه‌ن پیشه‌سازییە سەربەخۆکانى توركيا (مۆسياد) لە شارى ئيستەنبوڵ لەلايەن ئەو كەسانەى بڕوايان بە توانا ئابوورييەكانى توركيا هەبوو دامەزرا، ئەو كەسانەى سەرپەرشتى ئەو كۆمەڵەيان دەكرد، كەسانێكى ئيسلاميى بوون، هانى بازرگانانى توركيان دەدا كارەكانيان لە دەرەوەى توركيا فراوان بكەن، لە هەمانكاتيش هاوكاربن بۆ پەرەپێدانى خۆيان تا بتوانن لەگەڵ رێكخراوە نێودەوڵەتييەكانى دەرەوەى توركيا كۆمپانیاى بازرگانى دروست بكه‌ن.\nبيرۆكەى دروستكردنى كۆمەڵەيەكى موحافيزكار بۆ ركابەرى كۆمەڵەى (تۆسياد)ى عەلمانى، كە لە (50%) بەرهەمى ناوخۆيى و نزيكەى لە (85%) بازرگانى دەرەوەى توركيای كۆنتڕۆڵكرد بوو، دەگەڕێتەوە بۆ بازرگانى موحافزكارى تورك ئيرۆڵ ئيرار، ئەويش به پاڵپشتى نەجمەدين ئەربەكانى سيمبوڵى رەوتى موحافيزكارى توركى لەو كارەى سەركەوتوو بوو، بەو جۆرە (مۆسياد) نەك تەنيا لە توركيا، بەڵكو لە هەموو جيهان توانى فراوان بێت.\nلە (1993) كۆمەڵەى (مۆسياد) بە هاوكارى وەزارەتى ئابوورى توركیا دوو ساڵ جارێك لەپێناو زيادكردنى ئەندامى تازە و چالاكييە ئابوورييەكانى پێشەنگەى (ئيكسبۆ) رێك دەخات، لەگەڵ ئەو پێشەنگەيەش كۆنگرەى كۆڕبەندى كارى نێودەوڵەتى (IBF) ده‌به‌سترێت، كە وەك مينبەرێكى نێودەوڵەتى بۆ بزنسمانەكان دامەزرێندراوە.\nراستييەكان و ژمارەكان\nلەگەڵ ئەو هەموو بەربەستە سياسى و بازرگانييانەى سوپا و دادگا لە نەوەدەكانى سەدەى رابردوو بۆ ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یان دروست ده‌كرد، بەڵام لە ناوەوە و دەرەوەى توركيا مۆسياد به‌رده‌وام بوو له فراوانكردنى خۆى، له‌و كاره‌شی سەركەوتوو بوو، توانى (11) هەزار بزنسمانى تورك و (60) هەزار كۆمپانيا كۆبكاتەوە، نزيكەى يەك مليۆن (800) هەزار فەرمانبەر و كرێكار دامەزرێنێت، ئەو كۆمەڵە لە هەموو پارێزگاكانى توركيا (88) نوسينگە و نوێنەرايەتى هەيە، هەروەها (224) خاڵى پەيوەندى و خزمەتگوزارى راوێژكارى لە (94) وڵاتى جيهان هەيە.\nلە چوارچێوەى هەوڵەكانى بۆ بوژاندنەوەى ئابوورى توركيا و هاندن بۆ بوون بە پێشەنگى كار لەو وڵاته، لە (2002) مۆسياد لقى گەنجانەى كردووە بۆ ئامادەكردنى بزنسمانى گەنج بە (ئەخلاقى بەرز و تەكتنەلۆژياى جيهانى) كە لەو لقە گەنجان فێردەكەن چۆن پابەند بن بە ئەخلاقى بازرگانى و رێزگرتنى داب و نەريتى رۆشنبيرى لە چوارچێوەى بيركردنەوە بە رۆحيەتى سەردەمى نوێ، ئەو لقە (23) نوێنەرايەتى لە جيهان هەبوو، ژمارەى ئەندامەكانى گەيشتە (4250) كەس.\nلە (2003) مۆسياد بووە ئەندام لە يەكێتى ئەوروپا بۆ كۆمەڵە گەورە و مامناوەندەكان، ئەمرۆ نووسينگەى نوێنەرايەتى لە زۆربەى وڵاتانى ئەوروپا هەيە.\nهەروەها مۆسياد هەوڵدەدات ئافرەتان بكاتە پێشەنگى كار لەناو توركيا، بۆ ئەوەش دەرفەتى كاركردن و راهێنان بۆ بەگەڕخستنى تواناكان لەبوارى كاركردن رەخساندووە، لقێكی تایبه‌تی بۆ ئافرەتان كردۆتەوە، كە (220) ئافرەت تێيدا ئەندامن.\nمۆسياد و گەشتى سياسى\nدواى دروستكردنى مۆسياد ژمارەيەكى زۆرى ئەندامانى، كە بە (پڵنگەكانى ئەنادۆڵ) ناسرا بوون، كە ژمارەیان نزيكەى سێ هەزار كەس دەبوو، بەپێى پلانى نەجەمەدين ئەربەكان لەپێناو بەشدارييان لە بووژاندنەوەى ئابوورى توركيا بەشێك لە كۆمپانياكانيان لە هەموو ناوچەكانى ئەنادۆڵەوە گواسته‌وه بۆ ئيستەنبوڵ كە پايتەختى بازرگانى توركيايە.\nلەو ماوەیەى ئەربەكان سەرۆك وەزيران بوو، مۆسياد پاڵشتى و چاودێرى گەورەى هەبوو، بۆ ئەوەى ببێتە هێزێك ململانێى عەلمانييەكان له (تۆسياد) بكات بۆ ئەوەى كاريگەرى لەسەر ژيانى سياسى و ئابوورى لە توركيا هەبێت، لە واقيعدا مۆسياد هەنگاو هەنگاو ئەو ئامانجەى بەدى هێنا، لێرەوە تۆسياد بڕيارى دا سنوورێك بۆ مۆسياد دانێت، ناچار حكومەتى ئەربەكانى رووخاند و پارتەكەى لە (1997) داخست.\nچه‌ند ساڵێك پێش ئه‌وه‌ی ئه‌ردۆغان و پارته‌كه‌ی بگه‌نه ده‌سه‌ڵاتی باڵا له توركیا، مۆسیاد ده‌ستی به چالاكی نیمچه سیاسی كرد، ئه‌وه‌ش وایكرد بتوانێت به‌ره‌نگاری هێرشه تونده‌كانی راگه‌یاندن و دادگا له لایه‌ن تۆسیاده‌وه هاندەدران ببێته‌وه.\nكاتێك ئه‌ردۆغان پۆستی سه‌رۆك وه‌زیرانی وه‌رگرت، مۆسیاد پاڵپشتی ته‌واوی بۆ ئه‌ردۆغان و سیاسه‌ته ئابوورییه‌كانی راگەياند، له‌به‌رانبه‌ر ئه‌و پاڵپشتییه، ئه‌ردۆغان چه‌ند پۆستێكی گرنگی له‌ناو حكومه‌ت و پارتی دادوگه‌شه‌پێدان چەند ئەندامێكى مۆسیاد، پۆستی سه‌رۆك كۆماری دا عه‌بدوڵا گول، پۆستی وه‌زیری ئابووری دا به باباجان، هه‌روه‌ها چه‌ندین كه‌سایه‌تی هاوشێوه پۆستی باڵایان وه‌رگرت.\nبه پاڵپشتی ئه‌ردۆغان ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یه ده‌ستی به‌و كارانه كرد كه له‌سه‌رده‌می ئه‌ربه‌كان بۆیان ته‌واو نه‌كرا، له‌ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی توركیا به فراوانی ده‌ستیان بەكارى بازرگانی و پیشه‌سازی كرد، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن ململانێی ئابووری له‌گه‌ڵ تۆسیاد بكه‌ن، كه تا ئه‌مڕۆ له رووی هه‌ژموون و هێزه‌وه له مۆسیاد به‌توانتره.\nدیدگای مۆسیاد به‌ته‌واوی هه‌وڕایه له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی ناوخۆیی و ده‌ره‌كی ئه‌ردۆغان، كه ئامانجی كه‌مكردنه‌وه‌ی ئاماده‌گی و كاریگه‌ری سوپایه له‌سه‌ر گۆڕه‌پانی سیاسی توركیا، هه‌روه‌ها بۆ به‌هێزكردنی جیهانی توركی و بازنه‌ی عوسمانی و گه‌یاندنه‌وه‌یان به فیكری ئیسلامی موحافیزكار پاڵپشتی و هه‌وڵه‌كانی بۆ چوونه یه‌كێتی ئه‌وروپا پاڵپشتی ئه‌ردۆغانیان ده‌كه‌ن.\nله‌هه‌مانكات مۆسیاد به‌هه‌موو هێزی خۆی پاڵپشتی له به‌رنامه ئابوورییه‌كه‌ی (20)ی كانوونی یه‌كه‌می (2021)ی ئه‌ردۆغانی كرد، دووباره متمانه‌یان به گه‌شه‌كردنی ئابووری نوێكرده‌وه، له (20) ساڵی رابردوو به‌رێژه‌ی له (5.3%) زیادیكردووه، به‌بێ ئه‌وه‌ی زیان به دۆخی بازاڕی ئازاد بگات، بۆیه مۆسیاد داوای له هه‌موو ئه‌ندامان و كۆمپانیاكانی كرد كاری جددی بكه‌ن بۆ دابه‌زاندنی نرخی كاڵا و خزمه‌تگوزارییه‌كان.\nله (20) ساڵی رابردوو مۆسیاد له فراوانكردنی چالاكییه ئابوورییه‌كان و زیادكردنی لایه‌نگرانی له رێگه‌ی پاڵپشتی و ئاسانكاری حكومه‌ته‌كانی ئاكپارتی زۆرفراوان كردووه، ئه‌ندامه‌كانی له زۆربه‌ی كه‌رته‌كان به‌شدارن، له جلوبه‌رگ و كه‌لوپه‌لی ناوماڵ و ئامێره كاره‌باییه‌كان و به‌ڵێنده‌رایه‌تی و سامانی ژێر زه‌ویی، تا ده‌گاته پارچه‌ی ئامێره‌كانی ئوتومبێل و ئامێره ئه‌لیكترۆنییه‌كان، هه‌روه‌ها له بواری بانكه ئیسلامییه‌كان و كۆمپانیاكانی پێدانی پێشینه‌ى كاركردن، رەچاوى بنەما ئابوورييەكانى شه‌ریعه‌تی ئیسلامی دەكەن، لەوەش رۆڵى بەرچاوييان هەيە.\nپشكی كۆمپانیاكانی سه‌ر به‌و كۆمه‌ڵه‌یه نزیكه‌ی له (18%) به‌رهه‌می نیشتیمانی توركیایه، هه‌روه‌ها هه‌نارده‌ی ساڵانه‌ی له (2018) نزیكه‌ی (17) ملیار دۆلار بوو، بەوەش توانيويەتى كاریگه‌ری هەبێت بۆ دانانی سنوورێك لەسەر رێژه‌ی بێكاری له هه‌موو توركیا، چونكە نزیكه‌ی یه‌ك ملیۆن و (800) هه‌لی كارییان له هه‌موو توركیا له كه‌رته‌كانی بازرگانی و پیشه‌سازی دابین كردووه.\nبه‌گوێره‌ی راپۆڕتی ئه‌نجومه‌نی په‌یوه‌نییه ئابوورییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی توركیا (DEIK) به‌شدارانی مۆسیاد به‌گه‌وره‌ترین خاوه‌ن پشك له وه‌به‌رهێنانی ده‌ره‌وه‌ی توركیا داده‌ندرێن، كه له (2000 بۆ 2017) بە نزیكه‌ی (40) ملیار دۆلار ده‌خه‌مڵێندرێت.\nعه‌بدوره‌حمان كان سه‌رۆكی پێشووی مۆسیاد رایگه‌یاند، "قه‌باره‌ی پشكی ساڵانه‌ی مۆسیاد له به‌رهه‌می توركیا بۆ ساڵی (2023) ده‌گاته (200) ملیار دۆلار، ئه‌وه‌ش له چوارچێوه‌ی چه‌سپاندنی دیدی ئابووری و هاندانی به‌رهه‌مهێنان له رێگه‌ی چاره‌سه‌ری عه‌قڵانی له هه‌موو توركیا.\nچالاكییه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی مۆسیاد ته‌نیا له بواری بازرگانی نییه، بەڵكو هاوكاری پڕۆژه‌ی بچووك و مامناوه‌نديش ده‌كه‌ن، له رێگه‌ی به‌شدارییان به پێشكەشكردنى لێكۆڵینه‌وه و ئه‌زموونه سه‌ركه‌وتووه‌كانی بازرگانی له بواره پێویسته‌كان توانای به‌رهه‌مهێنان به‌رز ده‌كه‌نه‌وه، ئه‌و كۆمه‌ڵه رۆڵی كۆمه‌ڵایه‌تی و مرۆی په‌یوه‌ست به خزمه‌تكردنی كۆمه‌ڵگه‌ی توركی ده‌بینێت، سەرەڕاى ناوەخۆ، هاوكارییه‌كان ره‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی توركیا ده‌كه‌ن.\nله‌و قۆناغه‌ی ئیستا مه‌حمود ئه‌سماڵی سه‌رۆكی ئه‌و كۆمه‌ڵه‌یه، كە نزیكه‌ی (60) هه‌زار كۆمپانیای هه‌یه، كه ئه‌وانه دیارترین كۆمپانیاكانیه‌تی:\nیه‌ڵدیز قابیزه، سه‌یرى ئۆلكر له (1944) دایمه‌زراندووه، ئێستا یه‌كێكه له‌و گه‌وره‌ترین كۆمپانیاكانی خۆراك و خواردنه‌وه‌كان، له‌هه‌مانكاتیش لەبوارى پشك و كەرتى خانووبەرە، خوانی كۆمه‌ڵه‌ی كارگه‌كانی (Ülker) كه كێك و شوكلاته و جبس كاردەكەن، بەرهەمەكانيان ره‌وانه‌ی زیاتر له (110) وڵاتی جیهان ده‌كرێت، ئێستا موراد ئۆلكر، سه‌رۆكی ئه‌و كۆمپانیایه.\nناكسان قابیزه، ئه‌و كۆمپانیایه شا محه‌مه‌د ناكیبۆ ئۆغلۆ، له (1940) دایمه‌زراندووه، بازرگانی ئامێره‌كان ده‌كات، ئامێری دروستكردنی به‌رهه‌مه پلاستیكیه‌كان به‌رهه‌م ده‌هێنێت، له‌پاڵ ئەوەش كارگه‌ی  جل و به‌رگ هه‌یه، لە كەرتى خانووبەرەش ده‌كات، ئیستا جاهید ناكیبۆ ئۆغلۆ، سه‌رۆكی ئه‌و كۆمپانیایه.\nكۆمپانیای چینار بۆرۆ، له (1978) دامه‌زراوه، ئاسن و پێداویستی بیناسازی به‌رههه‌م ده‌هێنێت، عه‌بدوره‌حمان چینار، سه‌رۆكی ئه‌و كۆمپانیایه.\nبه وردبوونه‌وه له‌و ململانێیه‌ی رابردوو، دەردەكەوێت مۆسیاد زۆرباش هاوكار بووه له به‌ره‌وپێشبردن و هێشتنه‌وه‌ی ئه‌ردۆغان و پارته‌كه‌ی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات، بۆیه‌ش ده‌بینین به هه‌موو هێزییه‌وه پاڵپشتی سیاسه‌ته ئابوورییه‌كانی حكومه‌ت ده‌كات، هه‌وڵیش ده‌دات به‌گوێره‌ی توانا سوود له‌و قۆناغه‌ی ئاكپارتی وه‌ربگرێت.\nله به‌رانبه‌ردا تۆسیاد بڕیاری داوه به‌ره‌نگاری سیاسه‌ته‌كانی ئه‌ردۆغان بێته‌وه، بڕواشی وایه ئه‌ردۆغان له‌سه‌ر لێواری رووخانه، ده‌یه‌وێت سه‌رنجی ئۆپۆزسیۆنی توركیا بۆخۆی راكێشێت، ترسیشیان له رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌ردۆغان هه‌بووه، چونكە نایانه‌وێت به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان به‌هۆی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی پارتی فه‌رمانڕه‌وا بكه‌وێته مه‌ترسیه‌وه.


لینۆڤۆ مۆتۆ بە بە فەرمی هەردوو مۆبایلی Moto G4 و Moto G4 Plus نمایش کرد – کەی ئای تی ئێن\nئەندرۆید 18, ئایار 2016\nلینۆڤۆ مۆتۆ بە بە فەرمی هەردوو مۆبایلی Moto G4 و Moto G4 Plus نمایش کرد\nکۆمپانیای مۆتۆ ” مۆتۆرۆلای پێشتر ” کە لە ئێستادا خاوەنداریەکە و موڵکی کۆمپانیای لینۆڤۆیە، دوێنی دوو مۆدیلی نوێی لە هەردوو مۆبایلی Moto G4 و Moto G4 Plus نمایش کرد ئەویش لە چوارچێوەی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی لە پایتەختی وڵاتی هیندستان لە شاری نیودەلهی چونکە ئەو شارە بە یەکێک لە بازەڕە گرنگەکانی ئەو کۆمپانیایە دادەنرێت چونکە لە پلەی دووەمی پڕفرۆشترین بازاردێت لە دوای وڵاتی بەڕازیل.\nهەردوو مۆبایلەکە لە شێوەی دەرەکی و دیزاین هاوشێوەی یەکن، ڕوونماکەیان بە قەبارەی ٥.٥ ئینچە بە ڕوونی Full HD کە پارێزراوە بە چینی گۆرێلا گلاس ٣ کە دژە شکان و ڕووشانە، لەگەڵ بوونی پەنجە مۆر لە بەشی پێشەوەی مۆبایلی G4 Plus.\nبە هەمان شێوە هەردوو مۆبایلەکە پرۆسێسەرەکەیان بریتیە لە سناپدراگۆنی ٦١٧، وە مۆبایلی مۆتۆ G4 ڕامەکەی ٢ گێگابایتە لەگەڵ بوونی یادگای ١٦ و ٣٢ گێگابایت، وە مۆبایلی مۆتۆ G4 Plus بۆ یادگای ١٦ گێگابایت ڕامەکەی ٢ گێگابایتە وە بۆ یادگای ٣٢ گێگابایت ڕامەکەی ٣ گێگابایتە وە یادگای ٦٤ گێگابایت ڕامەکەی ٤ گێگابایتە.\nکامێرای پێشەوەی سێڵفی هەردوو مۆبایلەکە ٥ مێگاپیکسڵە وە کامێرای دواوەی مۆتۆ G4 ١٣ مێگاپیکسڵە و کامێرای دواوەی مۆتۆ G4 Plus ١٦ مێگاپیکسڵە.\nباتری هەردوو مۆبایلەکە ٣,٠٠٠ ملی ئەمپێرە و پشتگیری بارگاوی کردنەوەی خێرا دەکات وەک کۆمپانیاکە ڕایگەیاندووە بە ١٥ خولەکی بارگاوی کردنەوە دەتوانی تا ٦ کاتژمێر قسەی پێ بکەیت، وە هەردوو مۆبایلەکە بە سیستەمی وەگەڕخەری ئەندرۆید ٦.٠ کار دەکەن.\nئەم دوو مۆبایلە دوێنی لە ماڵپەڕی ئەمەزۆن تایبەت بە وڵاتی هیند بەردەست بوو بۆ فرۆشتن، وە مانگی داهاتوو بە فەرمی لە بازاڕەکانی جیهان بەردەست دەبێت بۆ فرۆشتن بە نرخی: ١٦٩ پاوەنی ئیسترلەینی بۆ جۆری G4، وە وە ١٩٩ پاوەنی ئیسترلەینی بۆ جۆری مۆتۆ G4 پڵەس.\nتاگەکان Lenovo moto moto g4 moto g4 plus


سلێمانى ... جۆرێک له‌گۆشت له‌ناوده‌برێت\nبه‌هۆى سه‌ربڕینیان له شه‌قام و کۆڵانه‌کان، و به‌ده‌ر له ڕێنماییه ڤێترنه‌رى و ته‌ندروستیه‌کان، لیژنه هاوبه‌شه‌کانى قائیمقامیه‌تى سلێمانى ده‌ست به‌سه‌ر بڕێک گۆشتى سووردا ده‌گرن که گۆشته‌که مه‌ترسى گواستنه‌وه‌ى نه‌خۆشیه مرۆژه‌ڵیه‌کانى لێده‌کرێت.\nله‌دوو رۆژى رابردوودا، له‌لایه‌ن لیژنه‌ى دووى سه‌ربه لیژنه هاوبه‌شه‌کانى قائیمقامیه‌تى سلێمانی، ده‌ست به‌سه‌ر چه‌ند ئاژه‌ڵێکى سه‌ربراودا گیراوه، که خاوه‌نه‌کانیان به‌ده‌ر له رێنماییه ڤێترنه‌رى و ته‌ندروستیه‌کان سه‌ریانده‌بڕن و له شه‌قام و شارێکان، به‌هاوڵاتیانى ده‌فرۆشن.\nپێشتر و چه‌ند جارێک ئه‌و گۆشتفرۆشانه ئاگادار کراونه‌ته‌وه، که ئاژه‌ڵه‌کانیان ببه‌ن بۆ کوشتارگه‌ى سلێمانى له‌پاش پشکنین و دڵنیابوونه‌وه ئاژه‌ڵه‌کانیان سه‌ربڕن، به‌پێچه‌وانه‌وه لیژنه‌کانى قائیمقامیه‌ت رێگرى له‌و گۆشتفرۆشانه ده‌کات له‌ماڵه‌وه یان له شه‌قام و کۆڵانه‌کان ئاژه‌ڵ سه‌رده‌بڕن.\nئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ى له‌سه‌ر شه‌قام و شارێکاندا ده‌فرۆشرێت، پشکنینان بۆ ئه‌نجام نه‌دراوه دوور له رێنماییه‌کانیان سه‌رده‌برێن، هه‌روه‌ها گۆشته‌که‌ى گومانى گواستنه‌وه‌ى نه‌خۆشییه هاوبه‌شه‌کانى نێوان مرۆڤ و ئاژه‌ڵى لێده‌کرێت که مه‌ترسى بۆسه‌ر ته‌ندروستى به‌کارهێنه‌رانى دروست ده‌کات.\nبه‌فه‌رمانى قائیمقامى سلێمانی، ئاژه‌ڵه سه‌ربراوه‌کان ڕاده‌ستى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى ڤێرته‌رنه‌رى سلێمانى ده‌کرێت، و ئه‌و ئامێر و ئه‌وکه‌لوپه‌لانه‌ى بۆکارى گۆشتفرۆشتن به‌کارده‌هێنرێت له‌لایه‌ن لیژنه‌ى له‌ناوبردنه‌وه له‌ناوچه‌ى تانجه‌رۆى شارى سلێمانى له‌ناوده‌برێت.


10:23 - 25/05/2021\nمرۆڤ بۆچی پەنا بۆ خۆكوشتن دەبات؟\nهەواڵی خۆكوشتن تاوناتاوێك دەبێتە مانشێتی میدیا و لەناو سۆشیاڵ میدیادا بڵاو دەبێتەوە و هەریەكەش بە ئارەزووی خۆی شەن و كەوی دەكات، سەرەڕای ئەوەش ئەو خەمە نابێتە خەمی هەموان و تەنها كەس و كاری قوربانییەكە دەزانن چ كارەساتێك قەوماوە، ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە لە هەرێمەكەی ئێمەدا خەمساردیەكی گەورە دەرهەق بە گیانی مرۆڤەكان لە ئارادایە، تا ئێستە جێگایەک نیە بۆ ئەوەی کاتێک مرۆڤێک بڕیاری خۆکوشتن دەدات (پێش ئەوەی خۆی بکوژێ) پەنای بۆ ببات تا چارەسەرێکی بۆ بکرێت بۆ ئەوەی پەشیمان بێتەوە لەو تاوانەی کە بەرامبەر جەستەو گیانی خۆی ئەنجامی دەدات، یان بە هەرشێوەیەك بووە لەو دۆخە نالەبارە دەربازی بكەن و بە هەر نرخێك بووە كێشەكەی بۆ چارەسەر بكەن.\nپرسیار ئەوەیە: خۆكوشتن چیە؟ بۆچی مرۆڤ پەنا دەباتە بەر خۆكوژیی؟ لە ڕوانگەی یاسایی و كۆمەڵایەتی و ئاینیەوە چۆن وێنای خۆكوشتن كراوە؟ ئەمانەو چەندین پرسیاری تر، پێویستی بە وەڵامە.\nلە سادەترین پێناسەدا خۆكوشتن پرۆسەیەكی دەست ئەنقەستی تاكە كەسییە دەبێتە هۆی گیان لەدەستدانی كەسەكە، زۆرینەی هۆكارەكانی خۆكوشتن ڕوخان و تێكچوون و لە سككە دەرچوونی دەروونی و ناوخۆیی مرۆڤە.\nبە پێی وتەی شارەزایانی مرۆڤ ژیانی زۆر خۆشدەوێت و دەخوازێت نەمر بێت و بۆ هەمیشە بمێنێتەوە، لە هەمان كاتیشدا یەکێکە لە بونەوەرە خۆپەرست و شەرانگێزەکان، دەتوانێت دەستی بچێتە ئەوانی ترو كۆتایی بە ژیانیان بهێنێت، زۆرینەی كاتەكانیش لە پێناوی مانەوەی خۆیدا ئەنجامی كاری سەیر ئەنجامدەدات، مرۆڤ لە بەرامبەری خەڵك و (تەنانەت خۆشی) دا شێوازی سەرنج ڕاكێش و دڕندانەش بە كاردەهێنێت، بەڵام زۆر سەختە کاتێک بڕیاری خۆکوشتن دەدات لە دۆخی ئاساییدا، کاتێک مرۆڤ دەگاتە ئەو بڕیارەی کە کار بۆ لەناوبردنی خودی خۆی بدات بەدڵنیایەوە لە دۆخێکی ناجێگیریی دەروونی نا ئاساییدایە و پاڵنەرەكانی فشاریان خستۆتەسەری و چیتر بەرگەی دۆخەكە ناگرێت.\nڕاستە بەشێوەیەکی گشتی کوشتن تاوانێکە لەتەواوی کۆمەڵگە مرۆیەکاندا بوونی هەبووە بەردەوامیش دەبێت و بۆ ڕێگرتن یان كەمكردنەوەی یاسای بۆ دانراوەو سزای بۆ دیاری کراوە، بەڵام خۆكوشتن مەگەر كەسانێك هاندەر یان پاڵنەری دۆخەكە بووبن ئەگینا ناچێتە ناو پرۆسێسی یاساییەوە .\nشارەزایان پێیان وایە خۆکوشتن رەفتارێکی ناھۆشیارانەیە کە لەلایەن خودی کەسێکەوە بۆ لەناوبردنی ژیانی خۆی ئەنجامی دەدات، بۆیە خاڵی ھاوبەشی خۆکوشتن‌و کوشتن ئەوەیە کە ھەردووکیان دیاردەی کۆمەڵایەتین، بەڵام بە ھۆکاری جیاواز، بۆیە بە دیاردەی خۆكوشتن لە ڕووی یاساییەوە ناوترێت تاوان، چونکە خۆکوشتن لەدەقی یاسایی دا سزای بۆ دیاری نەکراوە، ناشكرێ بەتاوان دابنرێت، بۆیە لەم ھاوکێشەدا یاسا ھیچ ڕۆڵێک نابینێت. بەڵام ئەگەر سەرنج لە هەندێك خۆكوشتن بدەین دەبینین هۆشیاری تەواوی لەگەڵدایەو نموونەی ئەو ڕوداوانەش تازەترینیان لە هەرێمی كوردستان زۆر و زەبەندەن.\nهەندێك لە ڕەخنەگرانی یاسایی بە تەوسەوە دەڵێن: رەنگە بە پێچەوانەوە رێگرتن لەکەسێک لەئەنجامدانی خۆکوشتنەکەی پێشێلکاری یان دەستدرێژییەک بێت بۆ ئەو مافەی کە ھەیەتی بۆ لەژیاندابوون. ئەوکەسە خۆی مافی ئەوەی ھەیە کۆتایی بەژیانی خۆی بێنێت، بۆیە ناکرێ یاسا خۆکوشتن بخاتە خانەی تاوانەوەو سزای بۆ دیاری بکات، مادام مرۆڤ مافی ژیانی ھەیە، ئەو مافەیش بەخۆی دەدات کە خۆی کۆتایی بەژیانی خۆی بێنێت، کاتێک خۆکوشتن لەدەقی یاسایدا سزای بۆ دانەنرابێت، ئەو مرۆڤە لەمافی بڕیاردان بەسەر ژیانی خۆیەوە بێبەش دەکرێت.\nبەڵام سنوردارکردنی دیاردەی خۆکوشتن بەگشتی ئەرکی کۆمەڵگەیە، دەبێت دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی دەوڵەت کاربکات بۆ کەم کەمکردنەوەی فاکتەرەکانی خۆکوشتن، بەڵام مەخابن لە ئێستادا بەپێچەوانەوە دەسەڵات بۆتە ھۆکارێک بۆ زیاد بوونی ئەم دیاردەیە، لە هەندێك حاڵەتدا رۆڵی سەرەكی لە هاندانی خۆكوژیدا راستەو خۆو ناڕاستەوخۆ یەخەی دامەزراوە حكومیەكان دەگرێتەوە!\nئەگەر چی پێشترھەموو ئاڕاستەکان باسیان لەوە دەکرد کە کێشە کۆمەڵایەتیەکان وباری ئابوری ودارایی و نەگونجاوی پرۆسەی پەروەردەکردن لە ناو خێزان و سەرجەم دەزگا پەروەردەییەکان و تەواوی ژیانی رۆژانە ھۆکاری سەرەکی خۆکوشتن بن، بەڵام لە ئێستادا زیاد بوونی رێژەی خۆ کوشتن بەشێوەیەکی مەترسیدار بەرەو بەرزبونەوە دەچێت، ھۆکارەکانیش لەو ئاراستە تەقلیدیەوە گۆڕراوە بۆ بوونی کۆمەڵێک قەیران کە ھەندێکیان بە ئامانجی سیاسی دروستکراون، بۆیە دەتوانیین بڵێین بەگشتی نەبوونی سەروەری یاساو ئازادی ھاوڵاتیان وای کردوە دەسەڵاتی حزب ڕابەر بێت بەسەر دەسەڵاتی مەدەنی و ململانێ حزبیەکان و بەرژەوەندیە حزبیەکان بەشێکن لەسەرچاوەی ئەم قەیرانانە لەپێناو درێژەدان بە دۆخی ھەڵپەسێراوو درێژەدان بە بەرژەوەندیە نادروستەکان. ئەگەر ئەم حاڵەتانە بۆ ولاتانی پاشكەوتوو، یان تازە پێگەشتوو ڕاست بێت، ئەی خۆكوشتن بۆ چی لە وڵاتانی پێشكەوتووی دونیادا هیشتا بنەبڕنەكراوە؟\nلەسەردەمی دەوڵەتی ئاتنەوە هەركەس خۆی بكوشتایە دەبوو گۆڕی ون بوایەو هیچ نیشانەیەكی لەسەر نەبوایەو دوور لە ئاوەدانی دەكر بەژێر خۆڵەوە وەك سزایەكی كۆمەڵایەتی، لەسەردەمی لویسی شانزەشدا خۆكوشتن تاوان بووەو هەركەس خۆی بكوشتایە تەرمەكەیان هەڵدەواسی و هەندێكجاریش دەخرایە ناو زبڵ و سەنێرگەكان، لەسەدەی نۆزدەیەم دا لە ئەوروپا خۆكوشتیان وەك حاڵەتی شێتی لەیەك دایەوە.\nبە پێی توێژینەوەكان ساڵانە 800 هەزار تا یەك ملیۆن كەس لەناوچە جیاجیاكانی دونیادا خۆیان دەكوژن، لەو بوارەشدا ڕێژەی پیاوان لە ژنان زیاترە و لە هەندێك ساڵدا دەگاتە دوو تا سێ بەرامبەری ژنان.\nوەزارەتی پەروەردەی ژاپۆن ئامارێكی بڵاوكردەوە و تیایدا رێژەی ئەنجامدانی خۆکوژیی لەنێو خوێندکاراندا بڵاوکردەوە و بەپێی ئامارەکە، لە ساڵی 2017دا 250 خوێندکار لە قۆناغەکانی خوێندنی بنەڕەتی و ناوەندی و ئامادەیی کۆتاییان بە ژیانی خۆیان ھێناوە، ئەم رێژەیەش بە لەبەرچاوگرتنی 30 ساڵی رابردوو بەرزترین رێژەیە، کە لە ساڵی 1986دا 268 خوێندکار خۆیان کوشتبوو.\nبەپێی راپۆرتی بەدواداچوونەکان، ھۆکارەکانی پشت خۆکوشتنی خوێندکارەکانی ساڵی 2017 ، 33 حاڵەتیان بەھۆی ترس لە دواڕۆژ و 31 حاڵەتی تریش بەھۆی کێشەی ناو خێزانەوە بووە، ھەروەھا 10 حاڵەتیش بەھۆی گێچەڵ پێکردنەوە بووە لەلایەن خوێندکارانی تر، 140 حاڵەتیش بەھۆکاری نادیار پەنایان بۆ خۆکوشتن بردووە.\nلەگەڵ ئەوەشدا كاریگەریە دەرونیەكانی كوردستان كە لە ئەنجامی دۆخی نالەباری باشووری كوردستانەوە سەرچاوە دەگرێت كە دەكرێت بەم شێوەیە كورتی بكەینەوە:\n1-خۆ دزینەوە لە بە یاسایی کردنی دەسەڵاتە گشتیەکان و یان ئەگەر یاساش هەبیت تەنها بۆ كەسانی كەم دەسەڵات و بێ كەس و كارەو دوورە لە بەرپرسانی دەست ڕۆشتوو.\n2-نەبوونی شەفافییەت لە ئیدارەدانی فایلی نەوت و غازو ئەو هەموو سەروەت و سامانەی كە رۆژانە لە كەناڵەكانی ڕاگەیاندنەوە ئاماژەیان پێدەكرێت و دەچێتە دەستی كۆمەڵە كەسێكی دیاریكراوو زۆرینەی خەڵكی باشووریش لێی بێبەش دەكرێن.\n3-لەگەڵ ئەوەی كە لە هەرێمی كوردستان ئیدارەو كارگێڕی خراپ هەیە ھەبوونی بێباکیش لەبەرامبەر نیگەرانیەکان ئەوەندەی تر دۆخەكە خەمناك و بێزراو دەكات و پاڵ بە كەسەكانەوە دەنێت كە پەنا بۆ خۆكوشتن ببەن.\n4-کەمی ھەستی بەرپرسیارێتی لە ئاستی باڵادا دەردەخات\nبۆیە دەکرێت بڵێین ئەم ھۆکارانە پێکھێنەرەکانی قەیرانن لە ھەرێمی کوردستان ئەمەش وای لە تاکی کورد کردووە لەبری ھاوکاربێت بۆ خزمەتکردن بە وڵاتی خۆی بە پێچەوانەوە ھەتا بۆی بکرێت لە ھەوڵدایە بۆ گۆرینی دەسەڵات و لەناوبردنی ئەم ئەزموونەی کە بە خوێنی شەھیدان و تێکۆشانی ھەمووان بەرھەم ھاتووە، ھەر بۆیە لەکاتی بێ ئومێد بونیشدا دەستەوەستان و گۆشەگیر دەبن و پەنا بۆ خۆکوشتن دەبەن.!\n5-ئەنجامدانی تاوان و هەستی تاوانباری و ئازاری دەرونی . زۆر تاوان ھەیە بە خۆکوشتن کۆتایی دێت، کاتێک ئەو کەسە توانای بەرگریکردنی نامێنێت لەڕووبەرووبونەوەی قەیران و گرفت و کێشەکان.\n6-کاتێک وڵات لە دۆخی شەڕدا دەبێت ئەوا قەیران دێتە ئاراوەو بێکاری وھەژاری بەرۆکی هاونیشتیمانیان دەگرێت و تاوانی تێدا ڕوو لە ھەڵکشان دەکات سەرەڕایی ئەوەی دەبێتە ھۆی کاڵبوونەوەی پەیوەندییە کۆمەڵایەتیەکان و زیاد بوونی تاوانی کوشتن یا خۆکوشتن. بۆیە مرۆڤەکان لە ئەنجامی بێ ئومێد بوون لە چارەسەری کێشەکانیان پەنا ببەنە بەر چەک و خۆیانی پێ بکوژن و کۆتایی بە ژیانی خۆیان بھێنین.\n7-لەناو لاواندا شكستی عەشق و پچڕانی پەیوەندی ڕۆحی ناوخێزان.\n8-بەشێك لەوانەی بەكاربەری مادەی هۆشبەرن و كاتێك بە هەر هۆكارێك دەستیان ناكەوێت.\nلە بەناوبانگترین جۆرەكانی خۆكوشتن لە هەموو جیهاندا، خۆ هەڵواسین، خۆ دەرمانخواردكردن، بەكارهێنانی چەك، ئاگر، و هەندێكجاریش چەقۆو ئامێری تیژ وە خۆهەڵدانە خوارەوەیە.\nشارەزایان باس لەوە دەكەن كە هەبوونی كەشی خۆكوژی و بەردەستی هۆكارەكان یەكێكی ترە لە هۆكارەكانی خۆكوژیی، ئێستادا لەهەرێمی كوردستان هەڵگرتن و كڕین و فرۆشتنی چەك، لەلایەن هاوڵاتیانەوە بەشێوەیەكی بەرچاو بەدیدەكرێت و لە زۆرینەی بازاڕەكانی شارو شارۆچكەكاندا بەئاشكراو بە دیار چاوی داواكاری گشتی و دادگاكانەوە دەفرۆشرێت، هاوكات لەلایەن حكومەتی هەرێمەوە مۆڵەتی هەڵگرتنی چەك بەهەندێك لە هاوڵاتییان دەدرێت كە سوور دەزانن پیویست نیەو ئەگەری خراپ بەكارهێنانیان زۆرترە، كە ئەوەش یەكێكە لەهۆكارەكانی زیادبوونی كوشتن و خۆكوشتن لە هەرێمدا، كاتێكیش تاوانێك لەو شێوەیە ئەنجام دەدرێت كاردانەوەكان توند نین و بواری چەندبارەبوونەوە دەڕەخسێنن.\nهەربۆیە دەكرێت بگورێت هۆكارەكانی دۆخی ئابوری، ململانێ سیاسیەكان و ئاسایشی گشتی و كەمبوونەوەی بیروباوەڕی ئاینی لە پشت زیادبوونی حاڵەتەكانی كوشتن و خۆكوشتنەوەن.\nتوێژەرانی كۆمەڵایەتی پێیان وایە باشووری كوردستان رووبەڕووی قەیرانی ئابووری بووەتەوە، بەوەش ڕێژەی بێكاری زیاتر بووە، هەروەها ململانێی سیاسی لەهەڵكشاندایەو ئاسایشی گشتیش لە مەترسیدایە، كە ئەوەش هۆكارن و فشار لەسەر دەروونی تاكەكان دروستدەكەن. هەربۆیە رۆژانە گوێبیستی خۆكوژی یان كوشتنی ئەوانی دیكە ئاسایی بوەتەوە.\nدكتۆر عیزەدین عەبدولسەمەد كە تێزی دكتۆراكەی لەبارەی خۆكوشتنەوەیە، توێژینەوەیەكی مەیدانی كردووە لە ڕووی فۆرمی تایبەتەوەو دواتر خوێندنەوەی بۆ فۆرمەكان كردووە سەرنجی وردی لەو بارەیەوە هەیە، ئەو توێژەرە پێی وایە:\nئەو ئافرەتانەی لە كوردستاندا خۆیان دەكوژن یان هەوڵی خۆكوشتن دەدەن 89%یان تەمەنیان لە نێوان 15-30 ساڵیدایە، لەگەڵ بەرزبوونەوەی تەمەن رێژەی خۆكوشتنیش كەم دەبێتەوە. خێزانداری رۆڵێكی كاریگەر نابینێت بۆ خۆپاراستنی تاكەكان یاخود هۆكارێكی پارێزگار نییە تاوەكو كەسەكان هەوڵی خۆكوشتن نەدەن، چونكە بەپێی توێژینەوەكە 46%ی ئەوانەی خۆیان دەكوژن یان هەوڵی خۆكوشتن دەدەن خێزانداربوون، ئەم دەرئەنجامەش هاوشێوەیە لەگەڵ زۆربەی لێكۆڵینەوەكانی وڵاتانی ئاسیا وەكو: ئێران، پاكستان، هیندستان و هتد. لەو رێژەیەش 46.7% بە شێوازی هاوسەرگیریی "باو" هاوسەرگیرییان كردووە، واتە لە رێگەی ژن بە ژنییەوە یان لەڕێگەی هاوسەرگیریی بەزۆر.\nبەپێی ئەنجامی تۆژینەوەكە، 67%ی ئەو ژنانە خاوەن منداڵن و هەروەها 63.6%ی ئەو ژنانە پەیوەندییان لەگەڵ مێردەكانیان خراپ بووە، 52%یش خاوەن ماڵی سەربەخۆ نەبوون، واتا لەگەڵ ئەندامانی خێزانی مێردەكانیان ژیاون، بەواتایەكی دیكە، شێوازی هاوسەرگیری و خراپیی پەیوەندی كۆمەڵایەتی لەگەڵ هاوسەرەكانیان هۆكارێكی كاریگەر بووە بۆ هەوڵدان بۆ خۆكوشتن.\nهەندێك پێیان وایە شوێنی جوگرافی كاریگەری هەیە لەسەر خۆكوشتن، بە پێی تێزی دكتۆراكەی ئەو توێژەرە: زۆربەی ئەو ئافرەتانەی لەكوردستاندا هەوڵی خۆكوشتن دەدەن خەڵكی دەرەوەی شارن(ئەڵبەتە شار لە هەرێمی كوردستان تەنها ناوەندی پارێزگاكان دەگرێتەوە هەرچەندە پێكهاتەكانی ئەوانیش هێشتا لە ڕووی شارسازییەوە گرفتی هەیەو ناتوانرێت بە پێوەری زانستی پێیان بگوترێت شار)، یاخود لە لادێكانەوە بەرەو شارەكان كۆچیان كردووەو باكگراوندی شارنشینییان نییە. هەروەها 67%ی بەشداربووانی توێژینەوەكە بێكار بوون، واتە ئافرەتی ماڵەوەن. 21% نەخوێندەوار بوون، 79% توانای خوێندن و نووسینیان هەیە، بەڵام خاوەنی نزمترین ئاستی خوێندەوارین و خاوەنی بڕوانامەی بەرزی وەكو زانكۆ نین.\nبە پێ قسەی شارەزایانی ئاینی كوشتن وخۆكوشتن تاوانێكی گەروەو لە ڕیزی (هاوەڵدانان بۆ خودا)شیرك دایە، چونكە بە بۆچوونی ئەوان دوو تاوان ل خۆ كوژیدا هەیە، یەكێكیان خۆكوشتنەكەیەو ئەوی تریان مافی لێسەندنەوەی گیان (رۆح)ی بەخۆی بەخشیوە كە تەنها دەسەڵاتی خودایەو هیچی تر. هەربۆیە ئەوانە بۆ كەم كردنەوە یان بنەبڕكردنی كوشتن هەڕەشەی دۆزەخی هەتاهەتایی بەكاردەهێنن. پرسیارەكە ئەوەیە ئایا ئەوانەی كە كاری خۆكوژی یان كوشتنی ئەوانی تر ئەنجام دەدەن و خۆیان بە موسڵمان دەزانن و لەگەڵ ئەوەشدا ئەنجامی دەدەن، یان هۆكاری ئەوەیە شارەزایی و هوشیاریان نیە، یاخود بیباكانە و سەركەشانە ئەنجامی دەدەن؟\nئاینە ئیبراهیمەیەكان –یەكتاپەرستەكان- خۆكوژی بە ناسوپاسگوزرای خودا یان داناوە لەبەر ئەوەی هەموویان پیرۆزییان بە ژیان داوە، بەڵام لە تێڕوانینی سیاسی ئاینزاكاندا خۆكوشتن وەك شەهادەت لێكدراوەتەوە بۆیە بەشێك لەو كەسانە بۆ قەرەبووی شكستەكانیان پەنا بۆ خۆ تەقاندنەوە دەبەن.\nتوێژەر لە درێژەی بابەتەكەیدا دەڵێت: رۆژانە یاخود هەفتانە لەسەر لاپەڕەی رۆژنامە و ماڵپەر كوردییەكان و تیڤییەكان هەواڵێك یاخود راپۆرتێكمان بەرچاو دەكەوێت لەسەر خۆكوشتن، بێ ئەوەی ڕاگەیاندكاران بیر لەوە بكەنەوە تا چەند ئەم راپۆرتانە سوودیان هەیە بۆ تاكی كورد و هۆكار چییە بۆ بڵاوكردنەوەی ئەم راپۆرتانە و نیشاندانی وێنەی قوربانی؟ تەنانەت لەوانەیە كاربەدەستە حكومییەكانیش بیریان لەوە نەكردبێتەوە كە ئەم راپۆرتانە تاچەند كاریگەریی سوودبەخش یاخود زیانبەخشی بەسەر تاكی كوردستاندا هەیە.\nلە بەشێكی دیكەی تێزی دكتۆراكەی دكتۆر عیزەدین دا هاتووە: میدیا لە كوردستان رۆڵی كاریگەری هەبووە لەسەر زیادبوونی رێژەی خۆكوشتن بڵاوكردنەوەی ئەم راپۆرتانە هانی خەڵك دەدات كە لاسایی حاڵەتەكانی خۆكوشتن بكەنەوە. زۆربەی لێكۆڵینەوە رۆژئاواییەكان ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە بڵاوكردنەوەی یاخود باسكردنی حاڵەتەكانی خۆكوشتن لە ڕاگەیاندنەكاندا كاریگەری نێگەتیڤی دەبێت لەسەر تاكەكانی كۆمەڵگە و بەرزبوونەوەی رێژەی خۆكوشتن. بۆ نموونە مۆتۆMotto 1970)) بەراوردی رێژەی خۆكوشتنی كردووە لە ماوەی ٢٦٨ رۆژی مانگرتنی رۆژنامەكان لە دیترویت ((Detroit و لەئەنجامدا بۆی دەركەوت كە لەم ماوەیەدا رێژەی خۆكوشتن كەمی كردووە و بەتایبەتی لە نێوان ئەو كەسانەی كە تەمەنیان لە 35 ساڵ كەمترە. ستەك (Stack 1987) ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە لە نێوان ساڵانی 1948-1983 لە ئەمریكا بڵاوكردنەوەی حاڵەتەكانی خۆكوشتنی سیاسییەكان و كەسانی بەناوبانگ كاریگەری زۆری هەبووە لەسەر بەرزبوونەوەی رێژەی خۆكوشتن. هەروەها كۆپینگ و ئەوانی تر (Kopping et al. 1990) لە لێكۆڵینەوەیەكەیاندا گەیشتنە ئەو ئەنجامەی كە پەیوەندییەكی كاریگەر هەیە لەنێوان بەرزبوونەوەی رێژەی مانگانەی خۆكوشتن لەگەڵ بڵاوكردنەوەی هەواڵی خۆكوشتن لە لاپەڕەی یەكەم لە رۆژنامەكاندا لە هۆلەندا.\nبە بەراورد لەگەڵ ئامرازەكانی دیكەی راگەیاندن، كاریگەری تەلەفزیۆن زیاترە. بۆ نموونە فیلیپس و كارستینس (Phillips & Carstenens 1986 ) ئەوەیان خستووەتەڕوو كە رێژەی خۆكوشتنی هەرزەكاران زیادی كرد دوای ئەوەی لە ساڵانی 1973 - 1979 تەلەفزیۆن حاڵەتەكانی خۆكوشتنی بڵاوكردەوە.\nفیلیپس (Phillips 1982) لێكۆڵینەوەی لەسەر خۆكوشتن و هەوڵدانی خۆكوشتن لە زنجیرە دراماكاندا لە ساڵی 1977 لە ئەمریكا ئەنجامداوە و گەیشتە ئەو ئەنجامەی كە رێژەی خۆكوشتن لەو كاتەدا بەرزبووەوە، بەتایبەت لە نێو ئافرەتان. لە لێكۆڵینەوەیەكی دیكەدا فیلیپس و هاوكارانی (Phillips et al 1992) بەو ئەنجامە گەیشتن كە پەیوەندی راستەوخۆ لە نێوان بڵاوكردنەوەی چیرۆكی خۆكوشتن و خودی كردەی خۆكوشتن هەیە. واتە هەرچەندە زیاتر چیرۆكی خۆكوشتن لە میدیاكاندا بڵاوبكرێتەوە ئەوا رێژەی خۆكوشتن زیاد دەكات.\nستەك (Stack 1992) ئاماژە بەوە دەدات كە لە نێوان میدیای جیاواز و خۆكوشتن وەكو كرداری چاولێكەری (Copycat act) پەیوەندییەكی راستەوخۆ هەیە. بە بۆچوونی ستەك (Stack 2007) خۆكوشتنی كەس و ئەكتەرە بەناوبانگەكان كاریگەری تایبەتی هەیە. لە ئەنجامی لێكۆڵینەوە لە ئەنجامەكانی 106 توێژینەوە لەسەر خۆكوشتن بۆیان روون بووەوە، كە بڵاوكردنەوەی حاڵەتەكانی خۆكوشتنی سیاسەتمەدار و ئەكتەرە بەناوبانگەكان 14 جار كاریگەری زۆرترە لەسەر خۆكوشتنی چاولێكەری (copycat) بە بەراورد لەگەڵ خۆكوشتنی ئاسایی.\nلە لایەكی دیكەوە كاریگەری تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان وەك فەیسبووك لە ئامرازەكانی دیكەی راگەیاندن كەمتر نییە. بۆ نموونە لە هەرێمی وێلز- بەریتانیا كچێكی 17 ساڵان بە ناوی ناتاشا ریندل (Natasha Rendall ) لە ساڵی 2007 خۆی كوشت، پاش بڵاوكردنەوەی هەواڵەكە لە وێبسایتی (Bebo ) كە وێبسایتێكی كۆمەڵایەتیی بەناوبانگە، 25 كەسی دیكە كە تەمەنیان لە نێوان 15-28 ساڵان بوو خۆیان كوشت، كە هەموویان لە رێگای خۆهەڵواسین بوو، بێجگە لە یەكێكیان كە خۆی فڕێدایە ژێر شەمەندەفەر. ئەو رووداوە كاریگەری زۆری هەبوو لەسەر هاوڕێكانی ئەو كچە، دواتر هاوڕێكانی ئەكاونتێكی یادگارییان بەناوی ئەو كردەوە. ئەمەش كاریگەری هەبوو لەسەر هاوڕێكانی بە تایبەتیش هەرزەكارەكان.\nلە ئەنجامی ئەو لێكۆڵینەوانەی ئاماژەمان پێدا، بۆمان روون دەبێتەوە كە وێبسایتە كۆمەڵایەتییەكان بە هەمانشێوەی ئامرازەكانی دیكەی راگەیاندن كاریگەری زۆریان هەیە بە تایبەتی لەم سەردەمەدا كە رێژەیەكی زۆری گەنجان بۆ پەیوەندی كۆمەڵایەتی بەكاریدەهێنن.\nتوێژەر درێژە بە بۆچوونەكانی خۆی دەدات و دەڵیت :هەروەها لە كوردستانیش بە هەمانشێوە راگەیاندن و وێبساییتە كۆمەڵایەتییەكان كاریگەرییان هەیە لەسەر بەرزبوونەوەی رێژەی خۆكوشتن بە تایبەتی لەو حاڵەتانەی كە وێنەی قوربانییەكان بڵاودەكەنەوە.77%ی بەشداربووانی توێژینەوەكەم ئاماژەیان بۆ ئەوە كرد كە كەسێكیان بینیوە خۆی كوشتووە لە فیلمەكاندا، نیوەی بەشداربووانیش ئاماژەیان بۆ ئەوە كرد كە كاریگەری خراپی لەسەریان هەبووە تا هەوڵی خۆكوشتن بدەن. بۆ نموونە یەكێك لە رۆژنامەنووسەكان ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە زۆربەی رۆژنامەكانی كوردستان راپۆرت لەسەر خۆكوشتن بڵاودەكەنەوە، ئافرەتێك چۆن دەستی دایە نەوت و دەنكە شقارتە و تەماشای دەوروبەری خۆی كرد، ئینجا نەوتەكەی بەسەری خۆیدا كرد و ئاگری لە خۆی بەردا.\nهەروەها لە كەیسێكی دیكەدا ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە ئافرەتێك چۆن گوریسێكی بەدەستەوە گرتووەو لە رێگای خۆهەڵواسین بە پانكەوە خۆی خنكاندووە. ئەم حاڵەتانە ئامرازی خۆكوشتن پێشانی خەڵك دەدات و هانی خەڵك دەدات كە چۆن و بە چ شێوازێك خۆیان بكوژن.\nبڵاوكردنەوەی ئەم جۆرە حاڵەتانە هەندێكجار دەبێتە هۆی هاندانی خەڵكانی دیكە و چاولێكردنەوەی. هەروەها نموونەمان زۆرە كە میدیای كوردستان بەتایبەتی رۆژنامە، حاڵەتەكانی خۆكوشتن یاخود وێنەی قوربانی وەك پاڵەوانێك بڵاودەكاتەوە. بۆ نموونە یەكێك لە زانایانی ئاینی ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە ''بەو شێوازەی راگەیاندن حاڵەتەكانی خۆكوشتن بڵاودەكاتەوە وەك پاڵەوانێك و هانی خەڵك دەدات بۆ خۆسووتاندن لە بری ئەوەی ئیدانەی كرداری خۆكوشتن بكەن". هەندێكجار وێنەی قوربانی بە جلوبەرگی جیاواز و سەرنجڕاكێش بڵاودەكرێتەوە، وەك بە جلوبەرگی بوكێنی، جلوبەرگی كوردی، جلوبەرگی قوتابخانە و... هتد. هەندێكجاریش زیاتر لە یەك حاڵەتی خۆكوشتن بڵاودەكەنەوە لە یەك لاپەڕەدا. هەندێكیان بۆ مەبەستی بازرگانیكردن ئەم راپۆرتانە بڵاودەكەنەوە یاخود بۆئەوەی رۆژنامەكەیان بفرۆشرێت، بۆ نموونە یەكێك لە رۆژنامەنووسان ئاماژەی بۆ ئەوە كرد "ئێمە وێنەی قوربانییەكە لە لاپەڕەی یەكەم بڵاودەكەینەوە بۆ سەرنجڕاكێشانی خوێنەری زۆر بۆ بابەتەكە و بۆ رۆژنامەكەمان".\nلێرەدا دەتوانین بڵێین كە زۆربەی رۆژنامە كوردییەكان زێدەڕۆیی دەكەن لە بڵاوكردنەوەی راپۆرت لەسەر خۆكوشتنی ئافرەتان و بڵاوكردنەوەی وێنەی قوربانیان. لەلایەكی دیكەوە رۆژنامە كوردییەكان وشە یاخود زمانی "سەرنجڕاكێش" بەكاردەهێنن لە كاتی رووماڵكردنی یاخود بڵاوكردنەوەی راپۆرت لەسەر خۆكوشتنی ئافرەتان. لێرەدا بۆمان روون دەبێتەوە كە رەفتار یاخود ئەخلاقی بڵاوكردنەوەی ئەم راپۆرتانە لە كوردستاندا جیاوازە لە رۆژنامەكانی رۆژئاوا. لەڕووی بڵاوكردنەوەی حاڵەتەكانی خۆكوشتن لە كوردستاندا هیچ كۆدێك یاخود رێگرییەك نییە لە بڵاوكردنەوەی حاڵەت یاخود كەیسی تاكەكەسی. ئەگەر یاسایەك هەیە بۆ رێگریكردن لە بڵاوكردنەوەی وێنەی قوربانی یاخود حاڵەتەكانی خۆكوشتن و توندوتیژی، ئایا لەبەرچی پەیڕەوی ناكەن و تا ئێستا چەند كەس لەسەر ئەم حاڵەتانە لێپرسینەوەیان لەگەڵ كراوە؟! من پێموایە پێویستە بەرپرسان سنوورێك بۆ ئەم حاڵەتانە دابنێن لەرێگای دەركردنی یاسایەك یاخود كۆدێك بۆ ئەوەی حاڵەتەكانی خۆكوشتن و توندوتیژی ئاوا بەشێوەیەكی بەربڵاو و گشتگیر باس نەكرێت، تا كاریگەری نێگەتیڤ لەسەر تاكەكان دروست نەكات!


نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان به‌ڵگه له‌باره‌ی پێشێلكاری سه‌رمسوڵمانانی میانمار كۆده‌كاته‌وه\nرێكخراوی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویست له‌سه‌ر ئه‌و پێشێلكاریانه كۆده‌كاته‌وه كه له‌لایه‌ن بوزیه‌كان و ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵاتی میانماره‌وه له ساڵی 2011ه‌وه كراوه‌ته سه‌ر مسوڵمانانی بۆرما.\nبه‌پێی ئه‌و پڕۆژه بڕیاره‌ی له ئه‌نجوومه‌نی مافه‌كانی مرۆڤ په‌سند كراوه، نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان بڕیاری پێكهێنانی "میكانیزمێكی سه‌ربه‌خۆ"ی به‌مه‌به‌ستی كۆكردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویسته له‌باره‌ی ئه‌و پێشیڵكاریانه‌ی به‌رامبه‌ر موسڵمانه‌كانی ئاراكان له میانمار ئه‌نجام ده‌درێ، ده‌ركرد.\nله 39یه‌مین كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجوومه‌نه‌كه كه له نووسینگه‌ی جنێڤی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كان به‌رده‌وامه، پڕۆژه یاسایه‌كی په‌یوه‌ندیدار به پێشێڵكردنی مافه‌كانی موسڵمانانی ئاراكان و كه‌مه نه‌ته‌وه‌كانی دیكه له میانمار به زۆرینه‌ی ده‌نگی 35 ئه‌ندام قبوڵكرا.\nله ده‌نگدانه‌كه‌دا هه‌رسێ وڵاتی چین، فلیپین و بوروندی ده‌نگیان له دژی پڕۆژه یاسایه‌كه دا.\nله‌گه‌ڵ په‌سندكردنی ئه‌و پڕۆژه بڕیاره‌ی له‌لایه‌ن یه‌كێتی ئه‌ورووپا و رێكخستنی هاریكاری ئیسلامی پێشكه‌شكرابوو، بڕیاردرا "میكانیزمێكی سه‌ربه‌خۆ" پێكبهێنرێ، به‌مه‌به‌ستی كۆكردنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌نامه‌ی پێویسته له‌باره‌ی ئه‌و پێشیڵكاریانه‌ی كه له وه‌ته‌ی ساڵی 2011 رووبه‌ڕووی موسڵمانه‌كانی ئاراكان بووه‌ته‌وه.


البحث... دەستپێك هەواڵ كوردستانی جیهانی وتار مافی چارەنوس دیمانە و راپۆرت مێژوو كتێبخانە هەمەرەنگ ئێمە پەیوەندی نوسەران عه‌بدوڵڵا عاڵايی مسعود عبدالخالق ئامانج هەرتەلی ئـــاری عه‌بدوڵڵا بەهرۆز جەعفەر بەختیار شارەزورى فەرمان ڕەشاد هاورێ توانا مێرگه‌سه‌ری محمد هەریری نەوزادى موهەندیس سه‌لام نـاوخۆش یونس سیڤەر (بول البعير) داهێنانه گه‌وره‌كه‌ی موسڵمانان\nالزيارات: 2470\tعه‌بدوڵڵا عاڵايیئێمه‌ی موسڵمان! له ئه‌نجامی دواكه‌وتویی و دابرانی زانستیی و ماریفه‌تیی، تووشی گرێیه‌كی ده‌روونیی هاتووین له‌به‌رامبه‌ر خۆرئاوادا، ئه‌و گرێ ده‌روونیه‌ش درێژبووه‌ته‌وه لۆ فیكر و هۆشمان! نابینی له پێناو ده‌رچوون له ده‌ردی دواكه‌وتووتیی، ڕكابه‌رییه‌تی ئه‌وان، خۆمان تووشی وه‌همی ئیعجازی عیلمیی كردووه و، ئه‌و وه‌همه وه‌ك وه‌ره‌م بوویته نه‌خۆشی!له لێكۆڵه‌ران و توێژه‌ران ڕوونه كه بابه‌تی ( بول البعیر) _میزی حوشتر_ له بابه‌ته هه‌میشه قسه له‌سه‌ر كراوه‌كانی سه‌رده‌مه! گرۆهێ له موسڵمانی ئه‌قڵ سه‌له‌فییانه به دینی ده‌زانن و، له پێناو پاراستن و شكۆمه‌ندییه‌كه‌ی خه‌پاتی بێ وچان ده‌كه‌ن، له به‌رامبه‌ریشدا، ناحه‌زانێ به بنه‌چه‌ی ئایینی ئیسلام، لۆ به بنه‌چه ناساندنی به‌ولی به‌عیر به ئیسلام خه‌بات ده‌كه‌ن، كه‌وابوو هه‌ردوو لایان، دوو دیوی یه‌ك سكه‌ن! وه‌لێ دیوی موسڵمانه بێ ماریفه‌ته‌كان ژه‌نگاویی تره، چون خۆیان ژێده‌ری ژه‌نگه‌كه‌ن و، له مه‌عده‌نێكی ئاوه‌زیی پاكژ به‌رهه‌م نایێن و ده‌رناچن!يه‌كێك ده‌ڵێت: " ئه‌وه چ ئایینێكه كه فه‌رمان به ئیمانداران ده‌كات میزی حوشتر بخۆنه‌وه؟ چ په‌یامبه‌رێكه كه داوا له شوێنكه‌وتوانی ده‌كات میزی حوشتر بخۆنه‌وه و، ئێسته‌ش كه سه‌ده‌ی 21 یه‌كه، ئیمانداره شوێنكه‌وته‌كانی میزی حوشتر ده‌خۆنه‌وه؟! برۆن، بیخۆنه‌وه نۆشی گیانتان بێت! ئێمه ئایینێكمان ناوێت كه دژه‌وانه‌ی به‌دیهاتی ئه‌قڵ و عیلم و ئاكاری جوان بێت، بگه‌رێنه‌وه سه‌حرا به‌خۆتان و میزی وشتره‌كانتان "واقيعه‌ن قسه‌كه واقيعيه و، ئه‌من ناحه‌قييان ناگرم، چون ئيسلامی سه‌له‌فيی، به‌ولی به‌عير به بنه‌چه‌ی دين ده‌زانێت و، گه‌وره سه‌له‌فيي سعوديا (شێخ ساڵح فه‌وزان) باوه‌رنه‌بوون به ميزی حوشتر، به كوفر و ئيلحاد ئه‌ژمار ده‌كات.ميزی حوشتر بووه ڕوكنێكی تری، ڕوكنه‌كانی ئيمان و ئيسلامه‌تيی!ڕاشكاوانه با پێشتر به خوێنه‌رانی رایبگه‌یه‌نم كه ئه‌من باوه‌رم به فه‌رمووده‌كانی (بول البعیر) نیه، گوێش به (روات) و (مصدر) ناده‌م كه له بوخاریی هاتووه! مادام ده‌قی مه‌تنه‌كه‌ی، پێچه‌وانه‌ی ئه‌قڵ و، زانست و، فیتره‌ت و، قورئانه، حسێب لۆ صه‌حیحی فلان عه‌للان ناكرێت! خودێی دلۆڤان لە قورئانی پیرۆز دەفەرموێت: (( وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ) پاكژەكانتان لۆ حەڵاڵ كراوە و، پیسەكانیش حەرام! جا هیچ دوو ژیرێك ڕاجییاین نییە كە میز پیسە، جا میزی حوشتر بیت یان مرۆڤ! به‌رام با بێين به لۆژيكی خۆيان، ده‌مه‌ته‌قێيه‌كی ڕيوايه‌ته‌كان بكه‌ين:فەرموودەكە لە سەحیحی بوخاریی هاتووە، بەرام بە دوو گێرانە و بێژه! له صحيح البخاري / كتاب الطب ( ج7 ص159-160 طبعة دار الجيل – بيروت) دوو باسی تێدا هێناوه‌ته‌وه و، له‌هه‌ردووكيان فه‌رمووده‌ی ميزی حوشتری باسكردووه كه ئه‌نه‌سهی كوری ماليكی سه‌حابه گێراويه‌تييه‌وه. باسی يه‌كه‌م به نێونيشانی (باب الدواء بألبان الابل) دووه‌ميشی به (باب الدواء بأبوال الابل) نێوزه‌ندكردووه! هه‌ردوو فه‌رمووده‌كه له بنه‌چه‌دا هه‌ر يه‌ك فه‌رمووده‌ن، به‌رام به دوو بێژه و سيغه‌ی جياواز گێراردراونه‌ته‌وه! فه‌رمووده‌كه باس له هاتنی قه‌ومی غوربا (له هۆزی عُرينة ) لۆ مه‌دينه ده‌كات، كه ئيسلامه‌تيی خۆيان رِايه‌گاندووه و، داوای يارمه‌تيی و چاكه‌ی حه‌زره‌تيان كردووه، ريوايه‌ته‌كه ده‌ڵێ ئه‌مانه تووشی نه‌خۆشييه‌كه‌ی هه‌ناو و ورگيی بووبوون، حه‌زره‌ت د.خ رێنومايی كردوون لۆ لای حوشتر، تا ئێره موته‌فيقن، به‌رام كۆتاييه‌كانی دوو ريوايه‌ته‌كه كێشه‌ی تێدا هه‌س! هه‌ردوو ريوايه‌ته‌كه پاڵدراوه‌ته لای ئه‌نه‌س، به‌رام له هی يه‌كه‌م ده‌ڵێ : انه قال لهم " اشربوا ألبانها " واته: حه‌زره‌ت پێيانی گوت شيری حوشتر بخۆنه‌وه.ريوايه‌تی دووه‌م ده‌ڵێ: اشربوا ألبانها وأبوالها شير و ميزه‌كه‌ی بخۆنه‌وه!كێشه‌كه ته‌نێ له يه‌ك وشه‌يه، ئه‌و وشه زێده‌يه‌ی ريوايه‌تی دووه‌م بنه‌چه‌ی كێشه‌ی ئه‌و بابه‌ته‌يه، چونكێ به‌بێ وی چ كێشه و نه‌نگيييه‌كی تێدانيه، ئاساييه حه‌زره‌ت د.خ رێنوماييكردبن كه شيری حوشتر بخۆنه‌وه، چون ئه‌و سه‌رده‌م له ده‌رمانی غه‌يره سرووشتيی و ئه‌عشاب زێتدیتر له‌و ناوچه‌يه نه‌بووه و، شيری حوشتريش، وه‌كی جۆره‌كانی تری شير، سوودبه‌خشه لۆ لاشه و، خۆ ئه‌گه‌ر سوودبه‌خشيش نه‌بێت، زيانبه‌خش نيه!ئه‌و وشه زێده‌يه "وأبوالها _ ميزه‌كه‌ی " ده‌شێت ( ئه‌نه‌سی كوری ماليك) يان جگه له‌و له رشته‌ی گێره‌ره‌وه‌كان زێده‌يان كردێت له ئه‌نجامی هه‌ڵه‌تێگه‌يشتن و وه‌همێك و، بوخارييش چۆنی پێگه‌يشتووه، وه‌های چه‌سپاندووه له كتێبه‌كه‌يدا! هه‌ردوو ريوايه‌تی فه‌رمووده‌كه، باس له يه‌ك به‌سه‌رهات و يه‌ك جه‌ماعه‌ت ده‌كات، ناشێت حه‌زره‌ت د.خ له‌يه‌ك كاتتدا، دوو وه‌رامی دابووبێتنه‌وه، له‌و دوو ريوايه‌ته " اشربوا ألبانها " وه " اشربوا ألبانها وأبوالها". ته‌نێ ده‌بێت يه‌كێكانی گوتبێت و، ئه‌وی تر، ڕه‌تبكرێته‌وه.به‌و شێوه‌يه، عوقده‌ی ته‌قديسكارانی بوخارييش ده‌بته‌وه و چاره‌سه‌ر ده‌بێت، كه ره‌تدانه‌وه‌ی ريوايه‌تی بوخاريی كوفر و زه‌نده‌قه بێت، ده‌كرێت ريوايه‌تی يه‌كه‌م وه‌ربگرن و به‌راستی بزانن و، هی دووه‌م كه وشه‌ی (بول)ی لۆ زێده‌كراوه، به هه‌ڵه و تێكه‌ڵكاريی بزانن! ئه‌وه‌يان وه‌ربگرن كه پێچه‌وانه‌يی و دژه‌وانه‌يي له‌گه‌ڵ سه‌ريحی قورئان و ئه‌قڵ و لۆژيك نيه!ئەو قسانە لۆ كەسانێكە كە ماریفەتیی ئاینییان هەیە، بەرانەكينێ چ فايده‌ی نيه لۆ ئه‌وانه‌ی ئه‌قڵ و ئاوه‌زيان ته‌سليمی به‌ری هه‌زار ساڵ كردووه و، بوونه‌ته عه‌بدی سوخره‌كێشی سه‌له‌ف! ئه‌و قسانه‌ی مه چ فايده‌ی نابی لۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی عاشقی به‌ولی به‌عير بووينه و، ميز خسته ناو دبه و قۆدی، به داهێنانێكی مه‌زن ئه‌ژمار ده‌كه‌ن! ئه‌و قسانه چ فايده‌ی نيه لۆ ئه‌وانه‌ی له پشانگا نێوده‌وڵه‌تييه‌كانی سعووديه و تونيس ميزی حوشتر عه‌رز ده‌كه‌ن و، ده‌يفرۆشن! چ فايده‌ی نيه ئه‌و قسانه‌مان، ده‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی ميزی حوشتر له‌سه‌ر شاشه‌ی ته‌له‌فزێۆن ده‌خۆنه‌وه و، به داهێنانێكی مه‌زنی پزيشكی نه‌به‌ويی داده‌نێنن! نازانم لۆ شێخانی سه‌له‌فيي سعووديا، كار به ريوايه‌تی يه‌كه‌م ناكه‌ن و، ده‌ستيان به ريوايه‌تی دووه‌م گرتوه و، ميزی حوشتر له ده‌ماغيانی داوه و، وه‌ك ته‌وحيد به‌رگريی لێده‌كه‌ن و باوه‌رپێنه‌بوانيان به كافر ئه‌ژمار ده‌كه‌ن؟! له‌وانه‌يه پێويست به ديراسه و لێوردبوونه‌وه‌ی كۆمه‌ڵايه‌تيی ده‌روونيی بكات!له سعووديه، به‌نێو تێگه‌يشتوو و خوێنده‌واره‌كانيشيان، عاشقی بول البعير بووينه و، ديراساتی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن! له نێودارترينی توێژه‌ران له‌م بواره، دختۆره (فاتن خورشيد)ه، كه له پێشه‌نگانی پزيشكای لێكۆڵه‌ره‌وه له‌و باسه‌يه و، خۆشی تايبه‌تمه‌نديی له بيۆلۆجيا و هه‌نده‌سه‌ی خه‌لايا هه‌يه و، مامۆستا به‌شداربووه له به‌شی (زينده‌وه‌رزانيی) له كۆلێژی ( الملك عبد العزيز) له جه‌دده و، ئه‌ندامی ( الهيئة العالمية للاعجاز العلمي في القرآن والسنة)يه، ئه‌و دختۆره‌يه‌مان ده‌فه‌رموێت: ئه‌من سه‌رپه‌رشتياريی ده‌سته‌يه‌كی پێكهاتوو له ٢٥ زانا ده‌كه‌م كه سه‌رقاڵن به توێژينه‌وه و لێكۆڵينه‌وه له (بول البعير) ميزی حوشتر!\nكلیك بكه بۆ چونه ژووره‌وه‌دختۆره‌مان ته‌ئيكد له‌وه ده‌كاته‌وه: توێژينه‌وه‌كانيان ده‌ريانخستوه كه ميزی حوشتر شيفای ٧ جۆر له سه‌ره‌تان ده‌دات!\nكلیك بكه بۆ چونه ژووره‌وه‌هه‌رچی دختۆره (أحلام العوضي)يه، توێژينه‌وه‌ی تری له‌سه‌ر ميزی حوشتر كردووه له سعوده‌يه، ئه‌نجامه‌كانی قبچه‌ك جياوازن له‌هی دختۆره فاتن. به گوێره‌ی توێژينه‌كانی دختۆره ئه‌حلام بێت، ميزی حوشتر شيفايه لۆ (الامراض الجلدية والاكزيما والقروح والدمامل) هه‌روه‌ها لۆ پرچ درێژكردنه‌وه!\nكلیك بكه بۆ چونه ژووره‌وه\nيه‌كێكی ترمان هه‌س پرۆفيسۆره! ( أحمد عبد الله الحمداني) نێوه، له زانكۆی الجزيرة له سودان، راگری كۆلێژی المختبرات الطبيةيه، ته‌ئيكد ده‌كاته‌وه كه: توێژينه‌وه‌كانی سه‌لماندوويه‌تی ميزی حوشتر شيفان لۆ وه‌ره‌می جه‌رگ! حه‌زره‌تی مامۆستا ده‌ختۆر كام مه‌لا (عه‌لی كه‌له‌ك)يش له‌سه‌ر كه‌ناڵی (ڕووداو) مێزی خوارده‌وه و، فه‌رمووی شيفای كولی نه‌خۆشييه‌كه و، لۆ سه‌ره‌تان، كه‌چه‌ڵيی، گه‌ده، ميكرۆب، ڤايرۆسی خوێن، وه‌لحاسڵ چاره‌يی بێ چارانه!خولاسەی كەلام: زانا و عەباقیرەكانی ئێمه سەلماندوویانە كە میزی حوشتر:١_ حه‌فت جۆرە سەرەتان شیفا دەدات / توێژینەوەی دختۆرە فاتن٢_ئەكزیما و نەخۆشیە پێستییەكان شیفا دەدات / توێژینەوەی دختۆرە ئەحلام٣_وەرەمی جەرگ شیفا دەدات/ پرۆفیسۆر حەمدانی٤_چارەی هەموو بێ چارەیانە/ مەلا عەلی به‌رام زانا و توێژه‌ر و پسپۆره‌كانی مونه‌زه‌مه‌ی ته‌ندرووستیی جيهانيی و، سه‌نته‌ره توێژينه‌وه‌ييه‌كانی ئه‌ڵه‌مان و ئه‌مريكا و يابان و.. بێئاگان و نه‌زان و ناحه‌زن به ده‌ستكه‌وت و ئينجازاتی زانا و بليمه‌ته‌كانی ئێمه! ئه‌وجا ڕه‌نگه ئه‌و زانايانه‌ی ئێمه‌ن ئه‌وانه به گێل و گه‌لحۆش تێبگه‌ن!!ئيتر لۆ گله‌ييی بكه‌ين كه له‌به‌ينی ٥٠٠ زانكۆ له جيهان، له رووی ئاستی زانستيی، يه‌ك زانكۆ له‌پله‌په‌ندييه پێشه‌كييه‌كان، له دوه‌لی عه‌ره‌بيي نيه!!هيوادارم ئه‌و زانا و عه‌باقيره و واعيزه بيرمه‌ندانه‌مان، به‌ردوه‌وام بن له توێژينه‌وه له‌سه‌ر (بول البعير) تا ئه‌و كاته‌ی توێژينه‌وه‌كانيان به‌وه ده‌گات كه: به‌ولی به‌عير چاه‌ری كاڵفاميی و كه‌م ئه‌قڵيش ده‌كات! ئه‌وكات دانی پێدا ده‌هێنين و، ده‌رێين: بينۆشن، هه‌ی نۆشی گيانتان بێت!تێينی/ دين (الدين) جيايه له (التدين) دينداريی!ره‌خنه‌ی ئێمه له دووه‌ميانه! Facebook\tTwitter\tgPlus\trss\tLinkedIn\tYoutube\tپەیوەندیکردن\t0750485596707504665929


ژیان | عێراق | سەرچاوەیەكی تایبەتی عێراقی: هێزی ئەمریكی بەشداری ئۆپراسیۆنەكەی سەر حزبوڵای نەكردووە\nسەرچاوەیەكی تایبەتی عێراقی: هێزی ئەمریكی بەشداری ئۆپراسیۆنەكەی سەر حزبوڵای نەكردووە\n2020-06-28 | 291 جار خوێندراوەتەوە\nسەرچاوەیەكی تایبەتی عێراقی بە سكای نیوزی عەرەبی ڕاگەیاندووە، هێزەكانی ئەمریكا بە هیچ شێوەیەك بەشدارییان نەكردووە لە ئۆپراسیۆنەكەی سەر گروپی حزبوڵای عێراق لە ناوچەی دۆرەی بەغدا لەناو وەرشەیەكی دروستكردنی موشەك و كاتیۆشا .\nئەوسەرچاوەیە ڕەتیشیكردەوە مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عێراق داوای لێبوردنی لە گروپی حزبوڵای عێراق كردبێت، چونكە ئۆپراسیۆنەكە لە چوارچێوەی ڕێوشوێنەكانی تایبەت بە كۆنترۆڵكردنی چەكە لە دەستی دەوڵەتدا .\nئەو سەرچاوەیە كە نەیویستووە ناوی خۆی ئاشكرا بكات جەختیكردەوە، ئەو كەسانەی لەو ئۆپراسیۆنەدا دەستگیر كراون، بە هیچ شێوەیەك ئازاد ناكرێن تا دادگا بڕیار لە چارەنووسیان نەدات و لێكۆڵینەوەكان كۆتایی نەیەت كە لە ئێستادا لایەنی پەیوەندار ئەنجامی دەدەن .\nدوای ئۆپراسیۆنەكەش گروپی حزبوڵای عێراقی بڕیاریدا سەرۆك وەزیرانی عێراق بكەنە ئامانج و هێزەكانی خۆیان لە شەقامەكانی بەغداد بڵاوكردەوە، بەڵام دوای ماوەیەكی كەم هەموو چەكدارەكانی لە شەقامەكان كشاندەوە و بێدەنگە ی لێكرد .\nلە مانگی تشرینی یەكەمی ساڵی رابردووەوە 33 جار لە ڕێگەی موشەكەوە هێرشكراوەتە سەر ناوچەی سەوی بەغدا كە بارەگا فەرمییەكانی حكومەت و ناوەند دیپلۆماتیە بانییەكانی تیا نیشتەجێیە، بەشێوەیەك شەش هێرشیان لە ماوەی دوو هەفتەی ڕابردوودا ئەنجامدا دراوە .\nدوێنێش وتەبێژی فەرماندەیی گشتی هێزەچەكدارەكانی عێرا قلە بەیاننامەیەكدا بڵاویكردەوە، بە هیچ شێوەیەك ڕێگە نادرێت ناوچەی سەوزی بەغدا بكرێتە ئامانج و هەیبەتی دەوڵەت بشكێنرێت .


سەرۆک ترامپ: ئەمەریکا لە جەنگدایە لە دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا\nسەرۆکی ئەمەریکا دەڵێت وڵاتەکەی لە حاڵەتی جەنگدایە لە دژی جۆرە نوێـیەکەی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە بە دوژمنێکی نادیار ناودێری کرد. گوتیشی پەنا دەبات بۆ یاسای بەرهەمهێنانی بەرگری کە ڕێگەی پـێدەدات فەرمان بە کەرتی پـیشەسازی وڵاتەکەی بکات لە زیادکردنی پـێداویستیـیە پـزیشکیـیەکان.\nسەرۆک ترامپ لە میانەی کۆنفرانسە ڕۆژنامەوانیەکەی ئەمڕۆ چوارشەممەیدا کۆمەکی دارایی ڕاگەیاند بۆ هاوڵاتیانی ئەمەریکایی لە ڕێی وەزارەتی نیشتەجێکردن و پەرەسەندنەوە، کە دەستبەجێ یارمەتی کرێنشینان و خاوەن خانوەکان بدرێت و تا کۆتایی مانگی چوار، ڕێگە لە تەواوی ئەو پرۆسانە بگیرێن کە دەبنە گرفت بۆ خاوەن موڵکەکان و ئەوانەش کە خانوەکانیان لە بری قەرز داناوە، تا هیچ کەسێک ناچار نەکرێت بە زۆر خانوەکانیان بفرۆشنەوە.\nسەرۆک ترامپ باسی لەوەش کرد کە هاوڵاتیانی ئەمریکایی لە ڕێی وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکاوە بۆ دوو جار کۆمەکی دارایی دەکرێن، وەک هەنگاوێکی تری بەرەنگاربوونەوەی بڵاوبوونەوەی کۆڤید 19.\nوەک هەنگاوێکیش بۆ کارکردن و بەڕێوەبردنی قەیرانە دوو جەمسەرییەکەی تەندروستی و ئابوری، سەرۆک ترامپ ڕایدەگەیەنێت داوای بڕیار و یاسایەکی فێدراڵی دەکات کە دەرفەت بدات بە حکومەتی فێدراڵی بۆ ڕێکخستنی کەرتی تایبەت لە وڵاتەکەدا لەم سەروەختی بڵاوبوونەوەیەی ڤایرۆسی کۆرۆنا.\nسەرۆک ترامپ لە وەڵامی پـرسیارێک لە بارەی لێدوانێکی وەزیری خەزێنە کە گوتویەتی ڕەنگە ڕێژی بێکاری بگاتە 20%، گوتی ئەو لەگەڵ ئەو تێڕوانینەدا نیـیە وە ئەوەش خراپـترین سیناریۆیە کە ڕووبدات.\nسەبارەت بە واژوکردنی یاسای تایبەت بە خۆپاراستن لەم ڤایرۆسە، سەرۆک ترامپ دەڵێت ئەگەر پێویستی کرد، ئەوا واژوی دەکات و دەشڵێت حکومەتی فێدراڵی هەموو سەرچاوەکان زیاد دەکات تا ڕێی تەواوەتی لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە بگیرێت.\nسەرۆک ترامپ، لە کۆنفرانسە ڕۆژنامەوانییەکەی ئەمڕۆ چوارشەممەیدا کە سێهەمین ڕۆژی لەسەر یەکە ئەو کۆنفرانسە ڕۆژنامەوانیانە دەکات لە کۆشکی سپی، جارێکی تریش جەختی لەوە کردەوە کە توانایی بۆ تاقیکردنەوە پزیشکییەکان زۆرتر دەکات لە سەرانسەری ئەمەریکادا.


دیدی سێیەم لە بارەی ریفراندۆمەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nدیدی سێیەم لە بارەی ریفراندۆمەوە\n“پێش ریفراندۆم ئێمە دەوڵەت بووین” ریفراندۆم مومارەسەکردنی مافێک بوو، لە کاتێکی نەگونجاودا.\nهێشتا کورد ئامادە نیە دیراسەیەکی زانستی دەرفەت و شکستە مێژوویەکانی چارەنووس بکات، هیچ کەس و لایەک دان بەهەڵەدا نانێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ لەدەستدانی دەرفەتەکانی ئایندەش.\nهێشتا کورد سەرباری قەیرانەکانی حوکمڕانی لەکوردستانی عیراقدا خاوەن قەوارەی نیمچە دەوڵەتە، بەڵام خۆی ناتوانێ باش بەڕێوەی ببات، دوای لەدەستدانی نیوەی خاکەکەیشی بەخۆیدا ناچێتەوە.\nپێش ریفراندۆم ئێمە دەوڵەت بوین لەناو دەوڵەتدا، کوردستانێکی بەهێز لەناو عیراقێکی شێواودا! ئێستا هەرێمێکی لاواز لەناو عیراقێکی بەهێزدا.\nئێستاش کەس دەستی نەگرتووین بنەمای دەوڵەت لەهەرێم دروست بکەین، بەدەستبەرداربون لە عەشیرەتگەریی، گەندەڵی قوڵ و رێکخراو خێڵایەتی خزمایەتی و ناوچەگەریی، بەمەرجەعکردنی دامەزراوە فەرمیەکان نەک شەخس و حزب یا کوتلەیەک لە حزب.\nلەم بۆنەیەدا گوتاری ئەو سەرکردە عەرەبانەی عیراق بیر دێنمەوە کە دەیانوت کورد نەوەی جنەو دەیەوێ خەونی جولەکە جێبەجێ بکات.\nکوردینە لە جیاتی ئەم دوو بەرەیەو ئەم دابەشبونە، بڕۆن دیدی سێیەم بخوێننەوە لەسەر مافی چارەنوس و ریفراندۆم و ئاکامەکانی، بۆ ئەوەی گەر دەرفەتێکی گونجاو لە ئایندەدا هەڵکەوتەوە باش بەکار بهێنرێت، نەوەکو لەسەر قەوانی سواو دروشمی بێ کردە بوترێتەوەو ئەو دەستکەوتانەی ئێستاش بخرێتە مەترسی زیاترەوە.\nدارایی دەستكردن بە دابەشكردنی مووچەی ڕاگەیاند\nلێبوردەیی ئاکاری کەسە بەهێزەکانە


بە بڕیارى بافڵ جەلال تاڵەبانى بیناى کۆلێجى کۆمپیوتەر و تەکنۆلۆجیاى زانیاریى لە خانەقین درووست دەکرێت Kirkuk TV\n04:28 - 2022-04-16\nبە بڕیارى (بافڵ جەلال تاڵەبانى) بیناى کۆلێجى کۆمپیوتەر و تەکنۆلۆجیاى زانیاریى لە خانەقین درووست دەکرێت\nبە بڕیارى بەڕێز (بافڵ جەلال تاڵەبانى) و لەسەر ئەرکى مەکتەبى دارایى (یەکێتیى نیشتیمانى کوردستان) دەستکرا بە درووستکردنى کۆلێجى کۆمپیوتەر و تەکنۆلۆجیاى زانیاریى/ خانەقین.\nلە کۆتایی هەفتەی رابردوو دەستکرا بە کارکردن لە پرۆژەکە ، کە گوژمەى (٥٥٥) ملیۆن دینارى بۆ تەرخان کراوە ، بەو بۆنەیەوە سەرۆکایەتى زانکۆى گەرمیان سوپاس و دەستخۆشى لە بەڕێز (بافڵ جەلال تاڵەبانى) دەکات بۆ بڕیارەکەیان و تەرخانکردنى ئەو بڕە پارەیە بۆ دروستکردنى بیناى کۆلێجى کۆمپیوتەر و تەکنۆلۆجیاى زانیاری ، کە یەکێکە لە پێویستییە هەنووکەیى و گرنگەکانى کۆلێجی ناوبراو ، هەروەها ڕۆڵى کاریگەری دەبێت لە بنیاتنان و بەرەوپێشبردنیدا .\nلەماوەى چەند مانگى ڕابردووشدا و لەسەر بڕیارى بەڕێز (بافڵ جەلال تاڵەبانى) دەستکرا بە نۆژەنکردنەوەى چوار بەشەناوخۆیى زانکۆى گەرمیان لە قەزاکانى کەلار و کفرى کە تا ئێستا کارکردن تیایاندا بەردەوامە، نۆژەنکردنەوەکانیش پێویستییە گرنگەکانى بەشەناوخۆییەکان دەستەبەر دەکات.\nخانه‌قین یه‌كێكه له قه‌زا كوردنشینه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی سنوری هه‌رێمی كوردستان له رۆژهه‌لاتی پارێزگای دیاله. بەشێک له ناحیه‌كانی سەر بە خانەقین کە بریتیین لە قۆره‌توو، مه‌یدان و به‌مۆ.\nله دوای راپه‌ڕینی ساڵى 1991 ەوە له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌وه به‌رێوه‌ده‌برێن و له ئێستادا سه‌ر به ئیداره‌ی گه‌رمیانن. بەمەبەستى ڕاپەڕاندنى ئیش و كاری هاوڵاتیان وه‌كو هه‌ر ناوچه‌یه‌كی تری هه‌رێمی كوردستان حكومه‌تی هه‌رێم ژماریه‌ك به‌رێوه‌به‌رایه‌تی لەم قەزایەدا كردۆته‌وه كه سه‌ر به ئیداره‌ی گه‌رمیانن.\nکۆلێجەکانى زانکۆى گەرمیان لە خانەقین\nبەشێک لە زانکۆى گەرمیانیش دەکەوێتە قەزاى خانەقینەوە کە بریتیین لە کۆلێجەکانى (زمان و زانسته مرۆڤایه‌تییه‌كان، کۆمپیوتەر و تەکنۆلۆجیاى زانیاریى، پەروەردەى جەستەیى و زانستە وەرزشییەکان) و سەرجەمیان نۆ بەش لەخۆ دەگرن.


خۆکوشتنی منداڵێکی تەمەن ۱۰ساڵ لەشاری سنە - كۆمه‌ڵه‌ی مافی مرۆڤی کوردستان\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان دوێنێ سێ شەممۆ ۲۹ی پووشپەڕی ۱۳۹٥ی هەتوی دەم دەمانی ئێوارە منداڵێکی ۱۰ساڵ تەمەنی خەڵکی شاری سنە لەڕۆژهەڵاتی کوردستان لەگەڕەکی دورەدەست وهەژارنشینی کانی کوزەڵە،لەکاتێکدا تەنیا لەماڵەوە دەبێ، بەلەچکی دایکی خۆی هەڵدەواسێ وکۆتایی بەژیانی خۆی دێنێ.\nبەووتەی شایەتحاڵانی ئامادەبوو لەشوێنەکە وگوتەی باوک ودایکی ئەومنداڵە،دوێنێ کاتژمێر ۱٨ دایک وبابێ بەئامانجی چوون بۆبازاڕ لەماڵ دەچنە دەرەوە وونداڵەکەیش کە ناوی( د.ا)ه لەڕێگەی پەیژەوە دەچێتە سەربان وبەلەچکەی شاڵی دایکی خۆی هەڵدەواسێ وکۆتایی بەژیانی خۆی دێنێ.\nبە شایەتی دراوسێکان ئەم منداڵە وەرزشکار وئازا لەخوێندن وزۆریش بە ئەخلاق وپڕەنسیپ بووە.\nجێگەی باسە ڕێژەی خۆکوشتنەکان لەڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕۆژبەڕۆژ لەزیادبوونەو باڵی کێشاوە بەسەرگەنجان وتەنانەت مێرمنداڵ ومنداڵانیشدا ،کەهەموو ئەم دیاردە نەشیاوانە سەرچاوەی ئابووری وکۆمەڵایەتییان هەیە بکەر وخوڵقێنەری ئەم دیاردانەش تەنیا دەگەڕێتەوە بۆ سیستەمی پڕوکێنەر وچەوسێنەری کۆماری ئیسلامی ئێران وهەموو ئەوگرژ وئاڵۆزیانەی کەبەهۆی هەژارییەوە لەنێوان گەورە ئەندامانی بنەماڵە دێنە ئاراوە کارلەسەر دەروونی منداڵان دەکات وبەو چەشنە ئینەرژییەکی نیگەتیڤ خۆی دەردەخات وکاەساتی وەکوو خۆکوشتن وتووش بوون بەمادە هۆشبەرەکان ودزی ولەشفرۆشی وسیخۆری بۆ ناوەندە ئەمنییەکانی حکوومەت و کۆچ وبەجێهێشتنی زێدونیشتمانی لێدەکەوێتەوە وتوخمی بنەماڵە لێک دەترازێنێ ومرۆڤ دەکات بە بوونەوەرێکی دژەکۆمەڵایەتی(سایکۆباتی).\n← Previous لە درێژەی ڕەشبگیریەکانی ئیتلاعاتی کۆماری ئیسلامی هاوڵاتیکی شنۆیی دەسبەسەرکرا\nجیاوازی دانان و هەڵاواردنی کۆماری ئیسلامی لە ڕۆژهەڵاتدا Next →\nسەردەشت/ کۆڵبەرێک کوژراو کۆڵبەرێکی دیکە بریندار بوو\nسزای یەک ساڵ زیندان بۆ گەنجێک و ناردنی هاوڵاتییەک لە گرتووخانەوە بۆ زیندانی نەغەدە\nژنێکى تەمەن ٢٩ ساڵ له باشوری کوردستان کۆتایی بە ژیانی خۆیی هێنا


تاعوونا کەربێ – كولتور مه‌گه‌زین\nڕێبەر کوردۆ / کەرب تولڤەکرنا ترسنۆکانە …. جۆرج بێرناردشۆ\nBy كولتور مه‌گه‌زین\t Last updated کانونی یەکەم 16, 2018\nبۆدای جارەکێ پتاتەکا رزی کرە د بەریکێن شاگردێن خوە دا، گۆتێ؛ بلا ئەو پتاتا رزی بۆ ماوەیێ ھەفتییەکێ د بەریکێن ھەوە دا بیت، پشتی بۆرینا ھەفتییەکێ ھەمی قوتابی تورە و پەریشان بوون، ژبەر بێھنا نەخۆشا پتاتێ،کا چاوا بێھنا نەخۆشا پتاتێ نەھێلایە بۆ ماوەیێ ھەفتیەکێ ئارام ببن.\nبۆدای گۆتە وان؛ سەیرە مرۆڤ بۆ ماوەیێ ھەفتیەکێ نەشێت ھەدارا بێھنا پتاتەکا گەنی بکەت، لێ چاوا مرۆڤ دشێت چەندین سالان، کەربێ د ناخێ خوە دا بەرامبەر کەسەکێ ھەلبگریت، سەیرە مرۆڤ نەشێت خوە ل بەر پتاتەکا گەنی بگریت، لێ دشێت خوە ل بەر وێ ھەمی گەنیبوونا ناخێ خوە بگریت! مرۆڤ نەشێت ئارام بیت، ھەتا وێ کەربا گەنی د ناخێ خوە دا تافیل نەکەت.\nمرۆڤێ کەربێ د ناخێ خوە دا پەروەردە بکەت، ھەردەم ئێك وێنە بۆ یێ بەرامبەر ھەیە، ئەو ژی بریتی یە ژ وێنەیەکێ ئەھریمەنی بۆ یێ بەرامبەر، ئانکۆ کەرب یێ دی ھەردەم وەکو ھەرەشە ل سەر خوە دزانیت، ھەمی کەربەك ژی د راستا یێ دی دا بچووکرنا مرۆڤی یە د زەمەنێ بۆری دا، شەحنکرنا مرۆڤی یە ب حوکمێن پێشوەخت، مرۆڤ خوە ژ وی مافی تەلاق ددەت، ببیتە تویەکێ نھا و یێ دی وەکی نھا ھەی حوکمی ل سەر بدەت، ئەو کەربا مرۆڤی ژ زەمەنەکێ دیارکری ژ یێ دی ھەلگرتی، مرۆڤ ھەر دمینیتە دوی زەمەنی دا، واتە کەرب قەتیسکرنە د زەمەنێ بۆری دا، بێی کو ئاورییەکێ د زەمەنێ نھا دا بدەی.\nب گۆتنەکا دی، کەرب درەوینە و مرۆڤی دخاپینیت، ژبەرکو ڤەقەتاندنا مرۆڤی یە د نوکە دا بژیت، کەرب وەھا دکەت مرۆڤ خوە خالیبکەت ژ ڤیانێ و خوە تژیبکەت ژ کەربێ، واتە کەرب چەند جھێ خوە د ناخێ مرۆڤی دا بگریت، ھندە ڤیان مشەخت دبیت، مرۆڤێ کەربێ د ناخێ خوە دا پەروەردە بکەت، ژوێ پرۆسەیا خوەنیاسینا سۆکراتی دویر دکەڤیت، ب قەدەر وێ ژ وێ پرۆسەیا نیاسینا یێ دی یێ تودوروف دویردکەڤیت، مرۆڤ دکەڤیتە ل ژێر دەستھەلاتا کەربا خوە و نەشێت بیتە خوە و پشکەکا وێ دەستھەلاتێ دژی یێ دی ژی بکاردئینیت، ژبۆ کۆ ئەو ژی نەبیتە خوە، کەرب د بنگەھ دا پرۆسەیا نەھێلانا مرۆڤی یە، ژبۆ کۆ نەبیتە خوە، ھەڤدەم ناخوازیت کەسێ دی ژی نەبیتە خوە.\nمخابن نھا کەرب و کین د جڤاکێ کوردی دا گەھشتییە ئاستەکی، د شاھیان ژی دا کۆ جھێ ڤیانێ و کەیف و گرنژینێ یە، کەرب ژێ بەرھەم دھێت، ئەوا د ھەیامێن بۆری دا رویدای، تنێ بوویەر نەبوویە، بەلکو پرە ژ رەھەندێن ڤەشارتی، کا کەرب تا چ ئەندازە ئەڤ جڤاکە داگیرکری یە، د وێ بوویەرێ دا کەرب بەرجەستە بوو، لێ چەند کەرب مرۆڤێن ڤی جڤاکی نخافتی یە و ھێشتا ئاشکرا نەکری یە؟ ئەگەر ئەو کەربە ھەمی بەرجەستە ببیت، بێ گومان دێ بیتە کۆمارا ترسێ یا سەنعان مەکیە، ئەوا ھەمی دژی ئێك، د وێ بوویەرێ دا کەربا د ناخێ بکوژی دا ھند گەشەکر دەربازی لڤینێ بوو، دەما کەربا ناخێ مرۆڤان ئاشکرا دبیت، ب ھێسانی دبیتە بکوژێ یێ بەرامبەر.\nجۆرج ئوروێل د رۆمانا (١٩٨٤) دا، د پشکا ئێکێ دا بەحسا ھەفتیەکێ دکەت ب (ھەفتیا کەربێ) ناڤ دکەت، کا چاوا د ڤێ ھەفتییێ دا ھەمی وەلاتی پشکداری نەفرەتکرنا کەسەکی دبن، جڤاکێ مە ھەمان جڤاکێ ھەفتییا ئێکێ یە، د رۆمانا جۆرج\nئۆروێلی دا ب تەنێ ھەفتیەك ھەیە بۆ کەربێ، لێ د جڤاکێ مە دا ھەمی رۆژ کەرب و کینن، ھەمی مرۆڤ پشکدارن د نەفرەتکرنا ھەڤدو دا، ھەرکەسێ وەکی مە ھزرنەکەت یان وەکی مە نەبیت دکەڤیتە بەر رەحما کەرب و کینا مە، د رۆژگارێن دیرۆکی دا ڤی جڤاکی حەوش نەبوون، ھندی ڤیان بۆ یێ دی ھەبوو، ل شوینا حەوشکا حەودێن گولان ھەبوون، ب خەمئافرین ڤە نھا ل جھێ حەوتکێن گولان یێ دیواران دناڤبەرا خوە و یێ دی دا بلند دکەن، ژ ئەنجامێ بلندکرنا دیواران خوە د یاریێن تاپاپێ یێن مە ژی دا ب خوینەلۆکی ب داوی دھێن، کەرب د جڤاکێ مە دا گەھشتییە ئاستەکی شۆفێرێن تەکسیێن کەڤن و یێن نوو کەرب ژ ھەڤدو ڤەدبن، ڤێ حزبێ کەرب ژ وێ حزبا ھە ڤەدبن، ڤی باژێری کەرب ژ وی باژێرێ ھە ڤەدبن، کەرب وەسا لێھاتییە گەلەك جاران دو ئاخفتن و زرینا کەرەکی بەسە ژبۆ کو ببینە بکوژێ یێ بەرامبەر، کەرب چەند تۆخ بیتن، ھند دیوار دێ بلند بن، چەند دیوار بلند بن ژ ئالیێ مەتریالی، ھندە کەرب ژ ئالیێ سایکۆلۆژی گەشە دکەت، ھەر ب ھەروە نەبوو دەما دیرۆكنڤێس دبێژن: ئەو ئمپراتۆرێ بریارا چێکرنا دیوارێ چینێ دای، ھەمان ئمپراتور بوو ئەوێ فەرمانا سۆتنا پەرتووکا ژی دای، ژ ئەنجامێ بلندکرنا دیواران زانکۆ و قوتابخانەیێن تایبەت دروست دبن، کو پرانییا جاران ب چاڤێ بەربەر و نە شارستانی تەماشەی قوتابیێن کۆلیژ و قوتابخانەیێن گشتی دکەن، سڤك تەماشەکرنا یێ دی ژ ڤەرێژا کەربێ یە.\nئیرۆ ئەم د رەوشا نەفرەتکرنا ھەڤدو دا دژین، ھەمی مژیلی شکاندنا ھەڤدو نە و چێژێ ژ ئازاردانا ھەڤدو دبینین، بنێرە فیسبۆك و ئێنستاگرامێ کوردی نھا د ھەر پۆست و چالاکییەکا دھێتە وەشاندن پرن ژ کەربێ، ئەڤ مەیلا تاکێ کورد ژبۆ سیاسەتێ و دەستھەلادارییێ، دۆخەکێ سایکۆلۆژی د پشت رایە، دخوازیت بیتە دەستھەلادار ژبۆ کۆ وێ کەربا د زەمەنەکێ دیارکری دا دژی یێ دی راکری ب دارێژیت، پەیامەکێ بگەھینتە یێ دی، کو ئەز ژی نھا مەزنم و بھێزم، دێ وان تولان ژ تەڤەکەم یێن دەما ئەز نە دەستھەلادار تە دژی من کرین، لەورا ژی رۆژانە ژ حزبەکێ تەڤلی حزبەکا دی دبن، مەیلا مرۆڤێ کورد ژبو خێل پەرستییێ ژی ھەمان رەوشا سایکۆلۆژی ل پشتە، واتە دخوازیت ژ کەربەکا فەردی دەربازی کەربەکا گرۆپی و جەمعی بیت، ژبەرکۆ ئەو گرۆپە یان ئەو خێلە گەشەیێ ب وێ کەربا سایکۆلۆژی ددەت ئەوا دژی یێ دی ھەی، ل دونیایا سەدەیێ ٢٠ێ، کەس ھندی (ھێتلەری) مامۆستا و ھوستایێ کەرب و کینێ نەبوویە، کەرب ژ رەگەزێ ئاری، کەرب ژ یێ یەھودیان، کەرب ژ قەرەچان و کێم ئەندامان، د واقعێ مەیێ نھا دا ژی د ھەمی کار و لڤین و کریارێن مە دا، ھێتلەرەکێ بچویك وجودا هەبوونا خوە ھەیە، ھێتلەرەکێ رەمزی ئامادەییا خوە ھەیە، د ھاژۆتنا ترۆمبێلێن مە و پەیاسێن مە و روینشتن و خوارن و ڤەخوارنێن مە دا ھێتلەری وجودەکا رەمزی ھەیە، ئەرێك فرۆم دەما بەحسا کەساتییا ھێتلەری دکەت ب کەساتیەکا ئازەردەر و ئازارچێژ دەتە دیارکرن، ھەمان دۆخێ سایکۆلۆژی نھا د کەساتییا کوردی ژی دا ھەیە، لەزەتێ ژ کەرب و ئازاردانا یێ دی دبینیت، ھەڤدەم لەزەتێ ژ کەرب و ئازاردنا خوە ژی دبینیت، لەورا مرۆڤێ کورد دەما سەردەست و بلند دبیت، دبیتە ئاغا و دەما دھێتە خوار و ژێر دەست دبیت، دبیتە کویلە و خولام، ئانکو ھەم دخوازیت ئەو بندەستێ ئێکێ بیت، ھەڤدەم دخوازیت ئێك ژی بن دەستێ وی بیت.\nکەرب د جڤاکێ کوردی دا ب تەنێ د ئاستێ نڤیسین و ئاخفتن و رەفتارێن مرۆڤان دا نەمایە، بەلکۆ دەربازی گرۆپ و سازیان بوویە، ئانکۆ کەرب ل ڤێرێ ژ سایکۆلۆژیایێ دەربازی ئایدۆلۆجیایێ دبیت، ب گۆتنەکا دی گرۆپەك دەما ژ کەربەکا سایکۆلۆژی ژ دایك دبیت، ب ئایدۆلۆژیکرنێ گەشە دکەت، واتە ژبۆ کۆ مرۆڤ تەڤلی گرۆپی بیت، پێدڤی ب زانست و مەعریفە و تێھزرکرنێ نینە، بەلکۆ پێدڤی ب کەربێ یە، چەند ئەو کەربا خوە پتر بەرجەستە بکەت، پتر د وی گرۆپی دا دھێتە قەبوولکرن، چەند کەربا خوە ل ھەمبەری وی کەسی یان وێ فکرا ئەڤ گرۆپە ژبۆ دژایەتیکرنا وی دروست بووی پتر دابرێژیت، زێدەتر د وی گروپی دا دبیتە ئەندامەکێ کارا، واتە میتودێ کارکرنێ بەس کەربە، کەربەك دەربازی سنۆرێ ئایدۆلۆژیکرنا کەربێ دبیت، ل ڤێرێ ھەڤرکی یا ھزری بەرھەم ناھێت، بەلکۆ ھەڤرکییا کەربێ بەرھەم دھێت، ئەڤ چەندە د ھەیامێن بۆری دا ب زەلالی ل دەڤ وان گرۆپان دیاربوو، ھەم ل دەڤ وان گرۆپێن کۆ گوایە تەعبیرێ ژ حەقیقەتا رەھایا دینی دکەن، ھەم ژی ل دەڤ وان گرۆپێن ھوسا خوە ددەنە دیارکرن کو یێ دەربرینێ ژ روحا رەھایا پێشکەفتن و زانینا دونیایێ دکەن، د ئەنجام دا گرۆپێن دینی ل شوینا مژارێن (رەخنەیێ، ڤەکرنا ئەقلی، روحانیکرنا دینی) بەحس بکەن، ب تەنێ کەرب بەرھەم ئینا، گرۆپێ دن ژی ل شوینا بچوکترین تیۆریێن زانستی و فکری تەفسیر و شرۆڤە بکەن و ژبۆ واقعێ مە وەربگێرن، ب تەنێ کەرب بەرھەم ئینا! ئەو مژار و بابەتێن ئەڤ جوینە گرۆپە بەحس دکەن، پرن ژ رەھەندێن سفکاتیکرن و ترانەپێکرنێ، مژارێن ئەڤە بەحس دکەن، ژبۆ ھندێ نینە ئەو مژارە ببیتە کەرەستەیەك بۆ ھزرکرنا وان یا تایبەت و ئاسۆیێن نوو بدەنە مژارێ، بەلکو بەحسکرنا مژارێ ئارمانجەکا دی ھەیە، واتایێن دێ یێن رەمزی د پشت را ھەنە، ئەو ژی بریتی یە ژ بریندارکرنا یێ دی و دوبارە ئابدێتکرنا وێ کەربا د ناخێ خوە دا ھەلگرتی، واتە مژارێن ئەڤ گرۆپە بەحس دکەن ژبۆ بەرفرەھکرنا بیاڤێ رۆشنگەرکرنێ نینە، بەلکۆ ژبۆ پتر کوورکرنا برینێ یە، د ڤێ ھێلێ دا کەرب دبیتە ژێرخانەیەك نەست و هەستێ ڤی گرۆپی ل سەر دھێتە ئاڤاکرن.\nگریکییان دو جورێن کەربێ ژ ھەڤ جودا دکرن (کەربەکا ئاسایی) و (کەربەکا نەخۆش) جۆرێ ئێکێ گریکی یان دگۆت؛ جۆرەکە ژ حەزژێکرنێ یان رەھەندەکێ حەژێکرنێ ھەیە، لەۆرا دگۆت ئەگەر کەربێن مرۆڤی ژ تشتەکێ ڤەنەبن، مرۆڤ نەشێت ژ تشتەکێ دی حەز بکەت، جۆرێ دی یێ کەربێ (کەربا نەخۆش) ئەڤ جورە دوورە ژ ھەمی رەھەندێن حەزژێکرنێب دیتنا من کەربێ ئێك ناڤ و نیشان ھەیە، ئەو ژی (کەربە) ئەڤا گریکییان دگۆت؛ کەربا ئاسایی جۆرەکێ رەواتیدانێ یە ژبۆ بەردەوامییا کەربێ، یێ بێ کەربا کەسەکێ دی نەشێت، ژکەسەکێ حەز بکەت، یان بێ رەھەندێن کەربێ، نەشێت رەھەندێن جوانی و حەزکرنێ قەبوول بکەت، ژبلی نەخۆشیەکا کوژەکا سایکۆلۆژی و خوەپەرستییێ تشتەکێ دی نینە، ئەم دشێین بەرھنگارییا ھەمی ستەم و زۆرداری و ھەڤرکییەکێ بین بێی کەرب، کەرب نەیارێ لۆژیکی یە، کەرب گێمارا روحێ یە، کەرب ناخێ مرۆڤان گەنی دکەت، خوەزیێن وی یێ ناخێ خوە تافیل کری ژ کەربێ، خوەزیێن وی یێ کەربا چ کەسان نەھێلایە د ناخێ خوە دا.\nسۆفیستە کوردییەکان و هیومانیزمی کوردی


چەند دیمەنێکی فەرمانڕەوایی لە شاری مەدینە\nئەوەی کە لێرەدا دەموێت بۆ ئێوەی وێنا بکەم ژیانی هاوەڵێکی بەرێزی سەروەرمانە (صلی للە علیە وسلم) بەناوی (ماعز کوڕی مالکی ئەسلەمی) رەزامەندی خوای لێبێت لەگەڵ ئافرەتە غامیدیەکە..\nماعز خاوەنی ماڵ و منداڵە دەکەوێتە ناو زیناوە، بەڵام کەس پێنازانێت، چونکە تاوانەکەی کۆت پێوەندی دەکات ناتوانێت هەناسە بدات کاری بۆ ناکرێت رووی نایەت سەیری خێزان مندەڵەکانی بکات، ناچار دێتە خزمەتی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەڵێت: ئەی رەسولی خوا پاك م بکەروە ئازادم بکە، پێغەمبەر فەرموی چی بووە فەرموی زینام کردوە پێغەمبەر چەند جار نارادیەوە بۆ ئەوەی نەکو بە هەڵە یاخود لەسەر خۆی نەبێت ئەو قسەیە بکات،ئینجا پێ دەڵێت سەرخۆش نیت لەوەڵامدا دەڵێت نا- پێغەمبەر هەر دەیەوێت بۆی بپۆشێت، بەڵام ئەو بەردەوامە لە قسەی خۆی دەڵێت پێغەمبەر پاك م بکەروە، چونکە ئەم کارە کۆتایەکەی کوشتنە بە رەجم!!\nئەوەندە بە سۆزە نایەوێت ئاشکرابێت حەدی بەسەردا جێبەجێ بکات..\nبەڵام ماعز ناتوانێت دابنیشێت، بۆیە بەردەوام دەچێتە خزمەتی ئەبوبکر پاشان عومەر ، بۆ ئەوەی پێغەمبەر پاکی بکاتەوە، لەدوای ئەوەی کە رەجم دەکرێت دەکوژرێت، پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) خۆی نوێژی لەسەر دەکات..\nکێ هەیە لە سەرکردەی دەوڵەت و قازی بەو شێوە رەفتار لەگەڵ تاوانباردا بکات..\nلەو کاتە دا کەسێك لە هاوەڵان دەڵێت: خۆی ئاشکرا کرد رەجمان کرد وەك رەجمی سەگ، پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) زۆری پێناخۆش بوو توڕە بوو فەرموی دابەزە کوشتی کەر بخۆ، لەو جێگایەدا گوێ درێژێك تۆپی بوو گوشتەکەی کە خۆر لیدابوو بۆگەنی کردبوو، ئەمری کرد بەو کەسەی کە ئەو قسەی کرد دەرحەق بە ماعز ووتی دەبێت لەو گوشتە بخۆیت، ووتی ئاخر پێغەمبەر ناتوانم، ئیتر سەروەرمان ئازادی کردو فەرموی سوێند بە خوا ئێستا ماعز لە بەهەشتدا لە بەروبوم و ئاوی بەهەشت دەخوات، خۆی گەیاند بە مردن بۆ ئەوەی ئازاد بێت..\nچونکە ئەو دەیزانی چۆن پەروەردەکراوە، بەڵام لێرەدا دەمەوێت ئەوە بڵێم کە ماعز دراوسێیەکی هانی دا بۆ ئەوەی کارەکەی ئاشکرا بکات ، سەروەرمان دەیوست بۆی بپۆشێت..\n( ولما صلوا على ماعز بن مالك ودفنوه.. مرّ النبي صلى الله عليه وسلم على موضعه مع بعض أصحابه.. فسمع النبي صلى الله عليه وسلم رجلين يقول احدهم لصاحبه: أنظر إلى هذا الذي ستر الله عليه ولم تدعه نفسه حتى رجم رجم الكلاب.. فسكت النبي صلى الله عليه وسلم ثم سار ساعة.. حتى مر بجيفة حمار.. قد أحرقته الشمس\nحتى إنتفخ وارتفعت رجلاه.. فقال صلى الله عليه وسلم: أين فلان وفلان؟ قالا: نحن ذان.. يا رسول الله.. قال: أنزل.. فكلا من جيفة هذا الحمار قال: يا نبي الله!! غفر الله لك.. من يأكل من هذا؟ فقال صلى الله عليه وسلم: ما نلتما من عرض أخيكما آنف.. أشد من أكل الميتة.. لقد تاب توبة لو قسمت على أمة لوسِعتهم والذي نفسي بيده إنه الآن لفي أنهار الجنة ينغمس فيها).\nبە هەمانشێوە ئافرەتێك لە ئیسلامدا بە ئافرەتە غامدیەکە ناسراوە ئەویش زینا دەکات، دێتە لای پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) دەڵێت زینام کردوە، سەروەرمان دەفەرموێت حەدەکەت لێ نادەم، نەکو- دوو گیان بیت برۆ ماوەیەکی تر بگرێوە، لەدوای ئەوەی کە ئاشکرا دەبێت بۆی کە دوو گیانە دێتەوە بۆلای سەروەرمان پێ دەفەرموێت دووگیان بۆ ئەوەی تۆڵەی زیناکەی لێبکاتەوە بەو تۆڵەیە خوای گەورە توبەی لێ قوبوڵ بکات، پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) دەفورموێت بڕۆ سکەکەت دابنێت، بەڵام ئەو ئافرەتە ئۆقرەی لێبڕاوە هەر چاوەڕێی ئەوەی خوای گەورە تۆبەی لێ قوبوڵ بکات، بۆیە دوای سکەکەی دێتەوە منداڵەکە شیرەخۆریە، پاشان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەفەرموێت برۆ پێویستی بە تۆیە شیری بدەرێ، پاشان حەدەکەت لەسەر دەدەنێین، لەدوای چەند ساڵێك دەگەرێتەوە منداڵکە بە پێ خۆی دەروات ئینجا دەپرسێت کەسێك هەیە ئەو منداڵە بەخێو بکات، لەدویدا کە هەمووکارەکانی بەسەردا فەرهەم دەبێت حەدی بۆ دادەنێن تاکو کوشتن، ئینجا دەفەرموێت سەروەرمان تۆبەی ئەو ئافرەتە گەورەترین تۆبەیە لە میزانی ئەهلی سەرزەویدا.\nئەو کەسانەی کە راستگۆن ئیماندارن بە تاوانەوە ناتوانن ڕێبکەن ئەگەر بە مردن بوو خۆیان پاك دەکەنەوە..\nئەوە سۆزی پێغەمبەرە (صلی للە علیە وسلم) ئەگەر دادپەروەری بووایە دەبوو دەستبەجێ رەجم بکرایە، بەڵام ئەو ئیسلامە کۆمەڵگایەیەکی دیندارو لە خواترس دروست دەکات، دوایش لە ناوکۆمەڵگاکەدا ئەگەر سزادرا کەس لۆمەی ناکات، چونکە بۆ پاك بوونەوە خۆی ئامادەکردوە، بەرانبەر بەوانەشی کە تاوانبار بوون نەدەویست بینخاتە بەردەم سزای شەرع، چونکە لێخۆشبوون باشترە لەوانیە کاری باشتر بکەن لە داهاتوودا، بەڵام کە هاتنە بەردەم یاساو شەرعی خوای گەورە سەروەرمان(صلی للە علیە وسلم) سێ و دووی لێنەدەکردو حوکمی خوای گەورەی دەچاسپاند، وەك خۆی دەفەرموێت ئەگەر فاتیمەی کچیشم بێت دەستی دەبڕم.\nهەرئەوندە لە پێناسەیدا دەتوانم بڵێم کە خوای گەورە پێناسەو سەنای سەروەرمانی کردوە(صلی للە علیە وسلم).\nتەوەری سێیەم و کۆتایی..\nبە چەند دێرێك کۆتایی پێدێنم..\nئەو هەموو تاوانە بەرانبەر بە خۆی کراوە.. ماڵی داگیرکراوە سەروەت وسامانی بەهەدەر براوە، لەشاری خۆی دەرکراوە، کچەکانی تەڵاقداراوە، کەسەکانی بەدەستی دوژمنەکانی کوژراوە، بێخانەو لانە کراوە، برسی کراوە، قاچی موبارەکی بریندار کراوە، دانی شکاوە، دەموچاوی بریندار کراوە.... هەزاران نەرەحەتی تر کە لە ژیانی بۆن خۆشی بە یاوەرو نەیاریەوە گێڕاویانەتەوە.. بەڵام لەژیانیدا لەسەر خۆی تۆڵەی نەسەندۆتەوە..\nکە نەفسی مرۆڤ زۆر خۆشەویستە لای خۆی بەڵام ئەو هەرگیز بۆ نەفسی خۆی تۆڵەی نەکردۆتەوە هەمیشە لێخۆش بوو بووە.\nعن  عائشة  رضي الله عنها  قالت...ما انتقم رسول الله  صلى الله عليه وسلم  لنفسه في شيء يؤتى إليه حتى ينتهك من حرمات الله فينتقم لله \nلەکۆتایدا ئەم باسەدا تێزەکەی ئەوە بوو کە چۆن دەتوانین بە دینێك بڵێن تۆقێنەرو فۆبیا کە مامۆستاکەی بەوشێوە بووە..\nدەپێکەنن هەموو ئێوەی موسڵمان.. چونکە لە ناو قوتبخانەی محمدیدا پەروەردە دەبن(صلی للە علیە وسلم).


روسیاو ئێران رێكه‌وتوون به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت بۆ یه‌ك ملیۆن به‌رمیلی رۆژانه زیادبكه‌ن\nئاژانسی هه‌واڵیی "تاس"ی ڕووسی ئاشكرایكرد بێژه‌ن زه‌نگه‌نه وه‌زیری نه‌وتی ئێران، له‌گه‌ڵ ئه‌لیكسه‌نده‌ر نۆڤاك وه‌زیری وزه‌ی ڕووسیا ڕێككه‌وتوون كه هه‌ردوو وڵات به هاوبه‌شی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت بۆ یه‌ك ملیۆن به‌رمیل له ڕۆژێكدا زیاد بكه‌ن.\nئاژانسی هه‌واڵیی "تاس" ئاماژه‌ی به‌وه‌داوه ئه‌لیكسه‌نده‌ر نۆڤاك له‌گه‌ڵ بێژه‌ن زه‌نگه‌نه له كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا كه له مۆسكۆ به‌ڕێوه‌چووه ژماره‌یه‌ك پرسی گرنگیان تاوتوێكردووه, له‌وانه پرسی زیادكردنی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت له داهاتوودا، ئه‌ویش له چوارچێوه‌ی ڕێككه‌وتنه‌كه‌ی ڕێكخراوی ئۆپیك.\nهه‌ر له كۆبوونه‌وه‌كه‌دا وه‌زیری وزه‌ی ڕوسیا و وه‌زیری نه‌وتی ئێران هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆ زیادبوونی خواست له‌سه‌ر سه‌رچاوه‌كانی وزه له جیهان و به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی نه‌وتی خاوی برێنت له بازاڕه‌كاندا كردووه.\nدوای كۆبوونه‌وه‌كه‌ش ئه‌لیكسه‌نده‌ر نۆڤاك ڕایگه‌یاندووه: له‌گه‌ڵ وه‌زیری نه‌وتی ئێران ڕێككه‌وتوون كه هه‌ردووڵات به هاوبه‌شی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت بۆ یه‌ك ملیۆن به‌رمیل له ڕۆژێكدا زیاد بكه‌ن.\nبه پێی ئاماری وه‌زاره‌تی وزه‌ی ڕووسیا، به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت له‌و وڵاته گه‌یشتووه‌ته 11 ملیۆن و 22 هه‌زار به‌رمیل له ڕۆژێكدا و هاوكات به پێی ڕێكخراوی ئۆپیك، به‌رهه‌مهێنانی نه‌وتی ئێران گه‌یشتووه‌ته سێ ملیۆن و 45 هه‌زار به‌رمیل له ڕۆژێكدا.\nله سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌وه، نرخی یه‌ك به‌رمیل نه‌وتی خاوی برێنت له بازاڕه‌كاندا، ئاستی چوار ساڵی ڕابردوو تۆماركردووه و گه‌یشتووه‌ته 86 دۆلار.


پارەی ئەمپێری مۆلیدە ئەهلییەكان بۆ ئەم مانگە دیاریكرا – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2019/04/30 - 7:57 PM\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی كارەبای سلێمانی ئاشكرای دەكات، نرخی هەر كاتژمێرێك ئەمپێری كارەبای مۆلیدە لەمانگی نیسان (38.150) دینار دەبێت، هاوكات خشتەی پێدانی كارەبای مۆلیدەش بۆ مانگی پێنج (ئایار) دیاریكرا.\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی كارەبای سلێمانی لە ڕاگەیەندراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، ئەمڕۆ سێ شەممە 30ی نیسان، لەدیوانی قایمقامیەتی قەزای ناوەندی سلێمانی كۆبوونەوەیەك ئەنجام درا و نرخی كاتژمێرێك ئەمپێری مۆلیدە بە (38.150) دینار بۆ مانگی (4) دیاریكرا، موەلیدەكانیش بەتێكڕایی لەنێوان (100) بۆ (120) كاتژمێر كاریان كردووە، بەوەش نرخی ئەمپێرێك لەنێوان (3.500) بۆ (4.500) هەزار دینار دەبێت و نرخی ئەمپێڕێكیش لە گەڕەكێك بۆ گەڕەكێكی تر جیاوازە.\nڕاشیگەیاندووە، سەبارەت بەبەرنامەی كاركردنی مۆلیدەكان بۆ مانگی ئایار، مۆلیدە ئەهلییەكان لە ئامادەباشیدا دەبن هەركاتێك كارەبای نیشتیمانی كوژایەوە ئەوان كارەبا بۆ هاووڵاتیان دابین دەكەن، بەرنامەكەش لە سبەینێ چوار شەممە 1ی ئایارەوە دەچێتە بواری جێبەجێكردنەوە.\nجەختیشی كردۆتەوە، كە پێویستە پاش كوژانەوەی كارەبای نیشتمانی 10 خولەك زیاتر بەسەر كارپێكردنی مۆلیدە تێنەپەڕێت، بەپێچەوانەوە سەرپێچیكار ڕووبەڕووی یاسا دەكرێتەوە.\nئاشكراشی كردووە، سەبارەت بەنرخی كارەبای یەكەكانی نیشتەجێبوون و سیتیەكان نرخی كیلۆواتێك بە (199.290) دینار دیاریكرا، بەڵام ئەگەر سیتیەكان وێستگەكانیان 11 كەیڤی بوو ئەوا 5 دینار و ئەگەریش وێستگەی 33 كەیڤی بوو 10 دیناری بۆ زیاد دەكرێت.\nئەمە لەكاتێكدایە، كە پێشتر (خەڵك) لە بەدواداچوونێكدا بڵاویكردەوە، كە كارەبای مۆلیدە لە مانگی نیساندا 100 بۆ 120 كاتژمێر دەدرێت و نرخی ئەمپێرێكیش لەنێوان 3.750 بۆ 4.500 دینار دەبێت.\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی كارەبای سلێمانیمۆلیدە ئەهلییەكان


نامەیەك مۆبایلە ئایفۆنەكەت لەكاردەخات\nشارەزایان، كەلێن و نەنگییەكی نوێیان ئاشكرا كرد كە دەتوانێت لەڕێی ناردنی یەك نامەوە مۆبایلەكانی ئایفۆن لەكاربخات و وابكات ئامێرەكانی ios ناتوانن ئەپڵیكەیشتنی نامەكان بكەنەوە، بەو شێوەیەش خوێندنەوەی تێكستەكان ئەستەم دەبن و تەنانەت لەكاتی كوژاندنەوە و كارپێكردنەوەی مۆبایلەكەشدا، جارێكی تر ئامێركە ناكەوێتەوەكار.\nئەو كەلێنە بەهۆی پرۆگرامێكەوەیە كە لە سەدان دێڕی تایبەت بە رێنمایی پرۆگرامە پیسەكان پێكدێت، لە نامەیەكدا رەوانە دەكرێت، هەر لەگەڵ كردنەوەی نامەكەش لەلایەن بەكارهێنەرەوە، ئەپڵیكەیشنەكە بە تەواوەتی لەكاردەكەوێت و شاشەیەكی سپی دەركەوێت و بە شێوەیەكی ئاسایی رێگە لە مامەڵەكردن بە مۆبایلەكەوە دەگرێت.\nبەپێی راپۆرتێكی پێگەی (تلیگراف)ی بەریتانی، ئەوە یەكەم پرۆگرامی پیس نییە كە توشی مۆبایلەكانی ئایفۆن دەبێت، بەڵكو لە ساڵی رابردووشدا پرۆگرامی پیسی هاوشێوە و بە هەمان شێواز دووچاری مۆبایلەكانی ئایفۆن بووە، بەڵام ئەپڵ بەردەوام كار دەكات بۆ نوێكردنەوەی سیستمی كارپێكردن لەپێناو بەرگرتن لەو پرۆگرامانە و چاككردنی هەر كەلێنێك كە روودەدات.\nبۆ خۆلادان لەو پرۆگرامانە، پێویستە خۆت لە پەنجەپێدانانی لینكەكان بەدووربگریت، یان ئەو نامانە نەگەیتەوە كە لایەنێكی نامۆ و ناباوەڕپێكراو دەینێرێت، یان كەمكردنەوەی تەواوەتی بەكارهێنانی ئەپڵیكەیشنی نامەكان.\nئه‌م بابه‌ته 6279 جار خوێنراوه‌ته‌وه


پارەی داخڵبوونی ئۆتۆمبێلی هاووڵاتیانی هەرێم بۆ خاکی ئێران کەمدەکرێتەوە | تۆڕی هەواڵی سلێمانی\nHome›هەواڵ›کوردستان›پارەی داخڵبوونی ئۆتۆمبێلی هاووڵاتیانی هەرێم بۆ خاکی ئێران کەمدەکرێتەوە\nبەڕێوەبەری گشتیی پەیوەندییەكانی نێوان ھەرێمی كوردستان و كۆماری ئیسلامی ئێران دەڵێت: لە ئێستادا پێدانی ڤیزای ئێران تەنھا بۆ حاڵەتی پێویستە و دوای ئاسایی بوونەوەی هاتووچۆ چاوەڕێ دەکەن ڤیزا هەڵبگیرێت و پارەی داخڵبوونی ئۆتۆمبێلی هاوڵاتیانیش کەمبکرێتەوە.\nعەبدوڵڵا ئاكرەیی، بەڕێوەبەری گشتیی پەیوەندیەكانی نێوان كۆماری ئیسلامی و ھەرێمی كوردستان رایگەیاند: “بەھۆی رێككارەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئێستادا پێدانی ڤیزای ئێران بۆ ھاووڵاتیانی ھەرێمی كوردستان تەنھا بۆ حاڵەتی پێویستە، بەڵام لە ھەرێمی كوردستان دەروازەكان بەڕووی ھاتووچۆی گەشتیارانی ئێراندا كراوەیە”.\nباسی لەوەشكرد: “ھەركاتێك ھاتوچۆ ئاسایی بكرێتەوە چاوەڕوان دەكەن لەلایەن حكومەتی ئێرانەوە بڕیاری ھەڵگرتنی ڤیزا بۆ ھاووڵاتیانی ھەرێمی كوردستان بدرێت”.\nلەبارەی رێگەنەدان بە بردنی ئوتومبێلی ھاووڵاتیانی ھەرێم بۆ خاكی ئێران وتی: “پێشتر لە رێگەی كۆمپانیاوە مۆڵەتی داخڵبوونی ئوتومبێل بۆ خاكی ئێران بە ھاووڵاتیان دەدراو بڕی 250 دۆلاریان لێوەردەگیرا ئەوە پارەیەكی زۆرە و لە ئێستادا كار بۆ ئەوە دەكرێت پارەكە كەمبكرێتەوە بۆ 100 دۆلار”.\nنرخی نەوت جارێکی تر رووی لەبەرزبوونەوە کرد


وەزارەتی دەرەوەی عێراق لە بەیاننامەیەكدا، هۆشداریی لە روودانی كارەساتێك دەدات.\nوەزارەتەكە لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندووە، باڵیۆز بەكر فەتاح حوسێن بەناوی عیراق بەشداریی كۆبوونەوەی نائاسایی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی كردووە، كە رۆژی چوارشەممە لە ڤیەننا سازكرا.\nوەزارەتی دەرەوەی عیراق هەروەها رایگەیاندووە، باڵیۆزەكەی عێراق باسی لە گرنگیی پابەندبوون بە رێككەوتننامەی ناوكیی ئێران و وڵاتانی پێنج كۆ یەك كردووەو هۆشدارییداوەو رایگەیاندووە، "پابەندنەبوون بەو رێككەوتننامەیە، كارەساتێك لە وڵاتانی دراوسێی ئێران دروستدەكات".\nزیاتر لە ساڵێكە پەیوەندییەكانی تاران و واشنتن گەیشتوونەتە خراپترین ئاست و ئەمریكا ژمارەیەك سزای بەسەر ئێراندا سەپاندووە.\nدوای كشانەوەی ئەمریكا لە رێككەوتننامەی ناوكی و سەپاندنی چەندین سزا بەسەر ئێران، دۆناڵد ترەمپ هەڕەشەی لە هەموو ئەو وڵات و لایەنانە كرد، كە یان دەبێ بچنە بەرەی ئێران یاخود پابەندی سزاكانی ئەمریكا بن بەسەر ئێران.\nشەوی 8-5-2018، دۆناڵد ترامپی سەرۆكی ئەمریكا بڕیاری كشانەوەی وڵاتەكەی لە رێككەوتنی ناوكیی ئێران و وڵاتانی پێنج كۆ یەك، ئیمزا كرد.\nرێككەوتنی ناوكیی ئێران و وڵاتانی پێنج كۆ یەك لەسەرەتای نیسانی 2015 لەشاری لۆزان لە سویسرا ئیمزا كرا، كە بەپێی ئەو رێككەوتنە ئێران دەستبەرداری دروستكردنی چەكی ناوكی دەبێت و ئەمریكاش سزاكانی لەسەر ئەو وڵاتە سووك دەكات.\nوڵاتانی پێنج كۆ یەك بریتین لە پێنج وڵاتی ئەندامی هەمیشەیی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كە لە (ئەمریكا، فەڕەنسا، روسیا، بەریتانیا و چین) و ئەڵمانیا پێكدێت.\nئەبو سەراقە: پیاو و ژن و منداڵە ئێزدیەكانمان كوشت و كچەكانمان برد\nسبەینێ لیستەكانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاكانی عیراق ژمارە وەردەگرن\nپەرلەمانتارێك: رێكنەكەوتنی هەرێم و بەغدا ناردنی پرۆژەیاسای بودجەی بۆ پەرلەمانی عیراق دواخستوە\nرۆژنامەیەكی هۆڵەندی: فڕۆكەیەكمان لە بۆردومانێكدا 70 هاووڵاتی مەدەنی لە كەركوك كوشتوە\nئەگەر مۆبایلی كۆنی ئەپڵ-ت پێیە ئەوا لە مەترسیدا دەبیت\nنوێنەرێكی ئیسرائیل بەشداری لە كۆنفرانسی بەحرەین دەكات\nترامپ: نەوتمان دەستەبەر كرد و سەربازانمان لە سوریا كشاندەوە\nنامەی ژنی سەربازێکی ئەمریکی بۆ شەڕڤانان\n"داواكاری فراكسیۆنە سیاسییەكان بۆ چاكسازی جدی، هیچ سودێكی نییە"\nبەریتانیا بە فەرمی داوای دواخستنی برێگزێت دەكات\nئیبراهیمۆڤیچ: یەك زڵاتان هەیە و دوبارەنابێتەوە\n5 زانیاری هەڵە لەسەر چا


پوتین پەیامێک ئاراستەی وڵاتانی عەرەبی دەکات\nYou are at:Home»بابەتی گشتی»عێراق و جیهان»پوتین پەیامێک ئاراستەی وڵاتانی عەرەبی دەکات\nسەرۆکی روسیا جەخت لە سەر ئامادەیی وڵاتەکەی بۆ پەرەپێدان بە هاوکاری و پەیوەندیەکانی مۆسکۆ و کۆمکاری عەرەبی دەکات و دەشڵێت “دابینکردنی ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە و شەڕی دژ بە تیرۆریزم لە ئەولەوییەتدایە”.\nکۆشکی کرملین، ئەمڕۆ یەکشەممە ١٥ی ئەپریل، رایگەیاند: ڤلادیمیر پوتین، سەرۆکی روسیا، لە نامەیەکدا پیرۆزبایی دەستپێکردنی کۆبوونەوەی کۆمکاری عەرەبی کردووە و جەختیشی لە سەر پەرەپێدان بە پەیوەندی و هاوکاریەکانی نێوان مۆسکۆ و وڵاتانی عەرەبی کردۆتەوە.\nپوتین لە بەشێک لە پەیامەکەی، کە ئاراستەی کۆبوونەوەی لووتکەی کۆمکاری عەرەبی کردووە دەڵێت “روسیا هیوادارە لە دۆخی ئێستادا، کە رێکخراوی تیرۆرستی داعش لە سەر خاکی سوریا و عێراق بنەبڕ بووە، هەموو وڵاتان هاوکار و هاوبەش بن، لە سەرخستنی پرۆسەی سیاسی و ئاوەدانکردنەوەی ئەم دوو وڵاتە و تەرکیز بخەنە سەر چارسەرکردنی کێشە مرۆییەکانی ئەم دوو وڵاتە.\nجێێ ئاماژەیە، کۆبوونەوەی لووتکەی کۆمکاری عەرەبی، بڕیاربوو دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ (١٥-٤-٢٠١٨) لە سعودیە دەستپێبکات.


شۆڕش حاجی: پارتی بەڵێنیداوە دەسەڵاتی هێزە چەکدارەکان لای جێگرەکەی گۆڕان بێت\nوتەبێژی بزوتنەوەی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان رایگەیاند: پارتی بەڵێنیداوە دەسەڵاتی هێزە چەکدارەکان لای جێگرەکەی گۆڕان بۆ سەرۆکی هەرێم دەبێت.\nشۆڕش حاجی، بە دەنگی ئەمریکای راگەیاندووه: ئەوان ڕازی بوون لەسەر زیادکردنی جێگرێک بۆ سەرۆکی هەرێم بۆ پشکی یەکێتی لە پێناو زوو پێکهێنانی حکومەتی هەرێم.\nناوبراو ئه‌وه‌شی راگه‌یاندووه: بڕیار نەدراوە دەسەڵاتی هیزە چەکدارەکان بدرێتە جێگرەکەی سەرۆکی هەرێم لە پشکی یەکێتی، چونکە لەکۆبوونەوەکەیان لەگەڵ پارتی، جەخت لەوە کراوەتەوە کە پارتی تەنها بە زیادکردنی جێگرێک بۆ یەکێتی ڕازیبوون.\nوته‌بێژی گۆڕان ئاماژەی بەوەشکردووە: سێ لایەن کە پێکهێنەری سەرەکی حکومەتن، یەکێتی وەزارەتی پێشمەرگەی لابێت و پارتی وەزارەتی ناوخۆی لابێت، ناکرێت یەکێک لە جێگرەکانی سەرۆکی هەرێمیش کە دەسەڵاتی هێزە چەکداریەکانی پێ بدرێت لای یەکێتی یان پارتی بێت.\nشۆڕش حاجی هێمای بۆ ئه‌وه‌ش كردووه: گۆڕان کۆبونەوەی دوو قۆڵی لەگەڵ یەکێتی ڕەتدەکاتەوە، چونکە بەوتەی ئەو تا ئێستاش یەکێتی لە سزادانی سیاسیی هەڵسواڕان و دەنگدەرانی بەردەوامە و ئەو ڕێککەوتنانەی لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان هەیەتی هیچی جێبەجێنەکردوو.\nدوێنێ یەکشەممە شاندێکی پارتی سەردانی بزوتنەوەی گۆڕانی کرد لە سلێمانی و دڵنیایی لە گۆڕان وەرگرد لەسەر ڕەزامەندیان بۆ دنانی جێگری دووەم بۆ سەرۆکی هەرێم و دواتر شاندی پارتی لەگەڵ یەکێتی کۆبونەوە و ڕێکەوتنی کۆتایی نێوانیان واژۆکرد.\n606 جار خوێندراوەتەوە


ئافره ت و ئارایش\nموضوع: ئافره ت و ئارایش\nئافره تی موسوڵمان له بواری ئارایش و جوانی هه وڵ بدات شوێنی حه ڵال که وێت و خۆیی بپارێزێت له ئارایش و جوانی حه رام . بۆ نموونه :\nلابردنی برۆ :\nبرۆ لابردن له ئیشه حه رامه کانه که له به ینی ئافره تان ڕه واجێکی زۆری هه یه ...که له جومله یی گوناهانی گه وره یه ( کبیره ) ، ابن مسعود - رضی الله عنه - ده فه رمویت : ئه وو ئافره تانه یی که خاڵ ده کووتن له سه ر له شی خه ڵک و ئه وو ئافره تانه یی که خاڵ کوتانیان ئه وێت و ئه وو ئافره تانه یی که ده ستکاری برۆیان ده که ن وه ئه وو ئافره تانه یی که بۆ جوانی بۆشایی ئه خه نه نێوان دانیان وه خلقه تی خوایی گه وره ده گۆڕن ، خوایی گه وره له عنه تیان لێ ده کات له قورئانی پیرۆز هاتووه که : و ما اتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا : ئه وو ئه مرانه یی که پێغه مبه ر له ئه حکامی ئیلاهی هێناویه تی به کاری بێنن .\nته نانه ت لابردنی برۆ بۆ جوان کردنی خۆیی له پێناوی هاوسه ره که یی جایز نیه .\nشیخ بن عثیمین - رحمه الله - : کاتێک له باره یی حوکمی لابردنی برۆ به تایبه ت کاتیک برۆ پانه وو ئه بێت به ناحه زی بۆ هاوسه ره که یی . به نییه تی ئارایش کردنی بۆ هاوسه ری دروسته ؟\nفه رمویی : لابردنی جایز نیه و ره سولی خوا - صلی الله علیه و سلم - ئه وو که سه یی که برۆ چاک ده کات بۆ خه ڵک وه که سێک که به خه ڵک ده ڵێت برۆم بۆ چاک که ن یان خۆیی بیکات له عنه تی لێکراوه وه ئه م عه مه له حه رامه و خوا بۆ ئه وه یی دایناوه حیکمه تێکی تێدایه . کۆمه ڵێک له خه ڵک به ڕواڵه ت جوانن ، وه کۆمه لیک جوان نین ، و هه موو ئیشه کان به ده ستی خالقه وه واجبه له سه ر مرۆڤ سه برو ته حه موولی هه بێت و پاداشتی خۆیی وه رگرێت له خوای گه وره و به هۆیی ئامانجه کانی نه که وێته ناوو حه رامه وه . نابێت که س مووی برۆیی هه ڵکه نێت مه گه ر کاتێک که موو له قسمه ته کانی برۆ هه بیت ، وه کوو خاڵێک که به ڕوومه ته موویی زۆر بێت ، ئه توانیت لایی بات که له به ین بردنی نه قسێکی ناشیرینه ، وه ئه وه ئارایش نیه .\nئه مڕۆکه نمونه یه کی که باوه له نێوان ئافره تان که پێی ده ڵێن تاتو که به هۆیی ئوتۆماتیک برۆ ده کرێت به شیوازیکی دایمی له ژێر پێسته کانیان که بۆ ساڵێکه وه هه زینه یه کی زۆریش ده بات .\nبه ئه م شێوازه که گۆڕانی ئه سڵی خلقه ته و زیانێکی مه وادی کیمیاییه بۆ برۆ کارێکی حه رام و ناجایزه .\nلابردنی برۆ ، بریتیشه له هه ڵکه ندنی و بچوک کردنی ،\nله فه تواکانی شیخ بن عثیمین که پرسیار کرا : حوکمی کورت کردنه وه ی قسمه تێک له برۆ چیه ؟\nجوابی دایه وه : لابردنی برۆ له گوناهه گه وره کانه ( کبیره ) ، پیغه مبه ر ده فه رموێت : که سێک برۆیی خه ڵک لابات وه که سیک به خه ڵک بڵێت بۆیی لابه ن له عنه تی لێ کراوه . وه پیغه مبه ر ئه م ئیشه ی تایبه ت کردوه به ئافره تان ، چونکوو ئافره تان ئه م شێوازه به کار دێنن بۆ جوانی ، ئه گه ر پیاوێک ئه م ئیشه بکات وه کوو ئه وو ئافره ته یی که وایه ئه چێته ژیر له عنه تی خوا و عوله ما کورت کردنه وه یی برۆیان خستۆته ڕیزی هه ڵکه ندنی برۆ ، چونکو خلقه تی خوای گه وره ده گۆڕن ، و لابرد ن و کورت کردن و باریک کردنی هیچ فه رقی نیه . باشتر وایه ئافره ت و مێردی موسولمان دوور بن له م شته حه رامه .\nوه کۆمه ڵێک برۆیان ڕه نگ ده که ن ئه مه شێوازێکی تازه یه له نێوان کۆمه لێک له ئافره تان مووه کانی سه ر وو خواری برۆ ئه چێته سه ر شێوه یی پێست ، له دووره وه ئه ڵێی برۆی هه ڵکه ندووه وه ئه مه ش به فه توایی لیژنه یی عوله ما حه رامه چونکو گۆڕانکاریه به سه ر ئه وو شته یی که په روه رده گار دروست کردوه و ته شه بووهیشه و زه ره ری هه یه بۆ موو له گه ڵ پێست که خوایی گه وره ده فه رمویت : و لا تلقوا بإیدیکم إلی التهلکة : به ده ستی خۆتان خۆتان مه خه نه هیلاکه ت و ته هلوکه وه و پیغه مبه رمان ده فه رموێت : لا ضرر و لا ضرار : نه زه ره ر ببینن وه نه زه ره ر بگه یه نن .\nوآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين، وصلي الله وسلم علي نبينا محمد وعلي آله وصحبه أجمعين\nسةرجاوة : سايتى ريكاى راست[b]\nالموضوع الأصلي : ئافره ت و ئارایش // المصدر : منتدياتحلبجةنت // الكاتب: ibn islam\nموضوع: رد: ئافره ت و ئارایش\nالموضوع الأصلي : ئافره ت و ئارایش // المصدر : منتدياتحلبجةنت // الكاتب: emran\nئافره ت و ئارایش , ئافره ت و ئارایش , ئافره ت و ئارایش ,ئافره ت و ئارایش ,ئافره ت و ئارایش , ئافره ت و ئارایش\nإذا وجدت وصلات لاتعمل في الموضوع او أن الموضوع [ ئافره ت و ئارایش ] مخالف ,, من فضلك راسل الإدارة من هنا


January 14 2021 12:30\nخواستی چاکسازی و سنووردانان بۆ گەندەڵی و نەهێشتنی لە چەند ساڵی رابردوو لە هەموو سەکۆ کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان ئەوەندەی دەربارە گوتراوە تا بۆتە خاڵێک کە هەموو خەڵک و لایەنە سیاسیەکانی کۆک کردوە لە پێویستی دۆزینەوەی چارەسەرێک کە دەرئەنجامەکەی لە پەڕلەمانی کوردستان بە نوێنەرایەتی هەموو لایەک یاسایەک بڕیاری لێدرا، ئێستا سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی لەگەڵ تیمەکەی و بە پاڵپشتی خەڵکی کوردستان دەستیان کردووە بە تەرجومەکردنی ئەو یاسایە لە گوتارێکی گشتی میللی و لە دەقێکی یاسایی بۆ واقعێک کە دەرئەنجامەکەی بە باشە بۆ خەڵکی کوردستان بگەڕێتەوە، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەوانەی باسمان کردن رێگای بەردەم جێبەجێکردنی ئەو یاسایە گوڵڕێژ نیە بەڵکو ئاستەنگ و کۆسپی بۆ دروست دەکرێن.ئاستەنگەکان لە دوو ئاست دا دەبن:\nیەکەمیان، خۆی لە پەرچەکرداری ئەو کەسانە دەبینێتەوە کە لە جؽبەجێکردنی ئەو یاسایە زەرەرمەند دەبن و ئەو پارە مفت و بەلاشەی مانگانە لە رێگای گەندەڵی و دزی لە پارەی میللەت دەچووە گیرفان نامێنێ و ئەوانە شەڕی ئەوە دەکەن.دووەمیان،ئەو حیزب و لایەنە سیاسییەکان دەبن بەبێ لێهەڵاواردن (ئیستیسنا) بەڵام هەریەکە و بەرێژەیەک،پارتیەکەی سەرۆک وەزیران کە خۆی تێیدا ئەندامی مەکتەب سیاسیە و یەکێکە لە سێکوچکەی ناوەندی بڕیاری ئەو حیزبە بۆیە چاوەڕوان دەکرێ پەرچەکرداریان لەبەرامبەر دەستپێکردنی پڕۆسەی چاکسازی بە ئاراستەی پاڵپشتیکردن بێت نەک پێچەوانەکەی، بەڵام بە دڵنیاییەوە بە رێژەی سەت لە سەت نابێ، ئەو لێکدانەوەیە رەنگە بۆ جێگری سەرۆک وەزیران رێک وەکو خۆی دایبڕێژینەوە، چونکە پێکهاتەی حیزبەکەی و ناوەندی بریاردان تێیدا هەمان شێوە نییە، سەرباری ئەوەش کاک قوباد یەکێک نییە لەو کەسانەی لەناو یەکێتی بڕیاری یەکلاکەرەوە بدا بەڵکو دەبێ چاوی لە بڕیاری كه‌سانی دیكه بێت، کە نە بە سەرکەوتنی حکومەت و نە بەسەرکەوتنی کاک قوبادیش، وەک کەسێتی، خۆشحاڵ نین، بۆیە لەوێوە چاوەڕوان ده‌كرێت پەرچەکردارەکان لە بەرامبەر جێبەجێکردنی یاسای چاسازی توند بن، ئەگەر دۆخی کاک قوباد و تیمی یەکێتی لە ناو حکومەت بە رەوشی تیمی هاوبەشی سێیەمی حکومەت کە بزووتنەوەی گۆڕانە به‌راورد بکەین، ئەوە دەبی ئیرەیی بە دۆخی باشی تیمی یەکێتی ببەین، چونکە بزووتنەوەی گۆڕان وەک چۆن لەناو پەڕلەمان دابەش دوو بووە، لەوە دەچێ لە گردەکەش هەمان دۆخ بێت و سەرکردایەتیەکەی کۆنتڕۆلی بەسەر هەموو ئۆڕگانەکانی لەدەست دابێ و هەندێکیان نەک حیساب بۆ بڕیارەکانی سەرکردایەتیان نەکەن بگرە دژایەتیشیان بکەن وەک ئەندامانی فڕاکسیۆنەکەیان لە بەغدا.\nسەرۆک وەزیران و جێگرەکەی و تێکڕای تیمی حکومەت کە تا ئێستا باشیان هێناوە و بە یەک دەستی و یەک باوەڕی رووبەڕووی ئەو قۆناغە سەخت و هەستیارە بوونەتەوە و خەریکە باری لاسەنگی سیاسی و ئابووری کوردستان راست دەکەنەوە، بۆ ئێستا هەرێمی کوردستان و بەهێزکردنەوەی و گەڕاندنەوەی پێگەی شایستەی خۆی وەک قەوارەیەکی دەستووری و بۆ خەڵکەکەی پێویستە لە جاران زیاتر هەموویان وێکڕا شان بدەنە بەر ئەو ئەرک و کارە قورسە و کوردستان ببەنە قۆناغێکی دیکە کە تێیدا دادپەروەری و خزمەتگوزاری و خۆشگوزەرانی بۆ هەمووان بێت نەک بۆ هەندێک.\nبەبۆنەی گەڕانەوەی شاندی کوردستان.. ئەرێ بەغدا ناوەندە؟\nDecember 23 2020 11:12\n10 پرسیار له پەکەکە\nDecember 16 2020 17:16\nNovember 14 2020 11:54


زمانی كوردی لەبەردەم نکۆڵی لێکردن و بەفەرمیی ناساندنیدا.\nزمان ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌یه، هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌كیش زمانه‌كه‌ی له‌ده‌ست بدات، هه‌ڵبه‌ته خاكه‌كه‌شی له‌ده‌ست ده‌دات، له‌وه‌ته‌ی كوردستانیش دابه‌شكراوه، زمانه‌كه‌شی له لایه‌ن نه‌ته‌وه سه‌رده‌سته ده‌سه‌ڵاتداره‌كان دابه‌ش و قه‌ده‌غه‌كراوه، هه‌ر بۆیه‌ش ده‌بینین داگیركه‌رانی كوردستان به‌ر له‌هه‌موو شتێك دژایه‌تی توندی زمانی كوردییان كردووه، چونكه بایه‌خی زمان له گەیاندن و به یه‌كبه‌ستنه‌وه‌ی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه و په‌ره‌پێدانی بواره‌كانی له رێگه‌ی دیالۆگ و له یه‌كحاڵیبوون. هیچی كه‌متر نییه له كۆڵه‌گه نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی دیكه‌ی وه‌ك گه‌ل و خاك و مێژوو و ئایین و كه‌له‌پوور و به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌شی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه، هه‌ر چه‌نده‌ش زمانی كوردی ساڵانی ساڵ له‌لایه‌ن دوژمنانیه‌وه دووچاری نکۆڵی لێكردن و دژایه‌تی و چه‌ندان وه‌رچه‌رخانی تراژیدی له‌وانه‌ش قه‌ده‌غه‌كردنی ئاخاوتن بۆتەوه، به‌ڵام به هه‌وڵی به‌رده‌وامی رووناكبیران و قوربانی رۆڵه دڵسۆزه‌كانی توانی ناسنامه‌ی خۆی بپارێزێت و وه‌ك قه‌ڵایه‌كی پۆڵایین دژی ره‌شه‌بای دوژمنانی بوه‌ستێت.\nلە بارەی بایەخی ئەو یاسایە کە لە عێراق دەرچووە زمانی کوردی و عەرەبی یەکسان تەماشا دەکات، کورد تا چەند دەتوانێت سوود لەو یاسایە وەرگرێت بۆ یەکخستن و پێشخستنی زمانەکەی لەو هەرێمە. بێگومان دەتوانین سوود لەو یاسایە وەربگرین ، ئەویش لەسەر بنەمای کۆمەڵێک هەنگاوی گەورەی پراکتیکی لەوانەش هەوڵی جیدی بدرێت کە لەسەر ئاستی هەموو کوردستانی باشووردا، زمانی کوردی بکرێتە زمانی ستاندارد و بە زمانی رەسمی و پەروەردەی ئەو هەرێمە، هاوکات بایەخ بە شێوەزارەکانی دیکەش بدرێت و رێگە لە خوێندن و نووسینی نەگرین بە تایبەت لە بواری ئەدەبیات و راگەیاندن و چاپەمەنییەوە، نەک دوو دیالکتیک کە لە واقیعدا دەبینین لە هەردوو ناوچەی سۆران و بادینان کاری پێدەکرێت، چونکە لەم قۆناغەدا دەکرێت ئەو زمانە ستانداردە کە ساڵەهایە لەسەر ئاستی پەروەردە و خوێندن و چاپەمەنی و راگەیاندندا خزمەتی زۆری پێکراوە. بکرێتە بناخەیەکی پتەو بۆ زمانی یەکگرتووی کوردی و کێشەی جووت ستانداردی و فرەیی چارەسەر بکات،دیارە بایەخی ئەم بە رەسمی ناساندنەش کاریگەری راستەوخۆی دەبێت بە سەرکورد زمانەکانی دیکەی بەشەکانی کوردستان کە هێشتا بە رەسمی لە لایەن دەوڵەتەکان ددانیان پێدا نەنراوە.\nهەر بۆ وەبیرهێنانەوە له دانیشتنی سێشه‌ممه‌ی رۆژی ٧ی كانونی دووه‌می ٢٠١٤ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق له‌سه‌ر پرۆژه یاسای زمانی ره‌سمی وڵات ده‌نگیدا، كه زمانی كوردی و عه‌ره‌بی به دوو زمانی ره‌سمی وڵات ده‌ناسێنێت. به پێی یاسایه‌كه هه‌ر دوو زمانی كوردی عه‌ره‌بی به دوو زمانی ره‌سمی وڵات داده‌نرێن، له وتار و كاروباری ره‌سمی ده‌وڵه‌ت و فه‌رمانگه‌كان، هه‌روه‌ك زمانی توركمانی و سریانیش به دوو زمانی ره‌سمی له‌و ناوچانه كاریان پێده‌كرێت كه زۆرینه‌ی دانیشتوانه‌كه‌ی توركمان یان سریانن. عه‌لی شه‌لا سه‌رۆكی لیژنه‌ی رۆشنبیری و راگه‌یاندنی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق راگه‌یاند، ئه‌ندامانی لیژنه و لیژنه‌كانی دیكه‌ی په‌رله‌مانی ئه‌مڕۆ به ڕه‌سمی زمانی وڵاتیان له عیراق ده‌ستنیشان كرد، وه‌ك ده‌زانن عیراق وڵاتێكی خاوه‌ن شارستانییه و پێمانوایه ئه‌و یاسایه هۆكاری هێز و فراوان بوونی شارستانیه‌ته‌كانی عیراقه به درێژایی مێژوو.\nبه وته‌ی شه‌لا جێبه‌جێ كردنی یاسای زمانی ره‌سمی وڵات، ئاماژه‌یه بۆ ئه‌وه‌ی كه عیراق وڵاتی دیموكراسییه و به كردار رێز له‌سه‌رجه‌م پێكهاته جیاوازه‌كانی ده‌گرێت. پرۆژه یاسای زمانی ره‌سمی وڵات كه ماوه‌ی چه‌ند مانگێكه خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌م ودووه‌می بۆ كراوه و به یاسای سه‌رجه‌م پێكهاته جیاوازه‌كانی گه‌لانی عیراق هه‌ژمار ده‌كرێت، پێشتر له‌لایه‌ن چه‌ند لایه‌نێكی سیاسی له ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراق رێگریی لێده‌كرا ده‌نگدانی له سه‌ربدرێت، ئه‌ویش به هۆی ئه‌وه‌ی كه ده‌نگی كورد له‌پاڵ ده‌نگی عه‌ره‌بی به زمانی ره‌سمی وڵات داناوه. دیاره پرۆژه یاسایه‌كه هه‌ردوو زمانی كوردی وعه‌ره‌بی له خۆده‌گرێت و ئه‌و ناكۆكی و كێشانه‌ش ده‌خاته روو كه له كاتی ده‌نگدانه‌كه‌دا هاتوه‌ته ئاراوه و ئاماژه‌ش بۆ ئه‌و سوودانه ده‌كات كه له‌رێگه‌ی ئه‌و قانوونه‌وه به گه‌لی كورد ده‌گات، “له دوایین دانیشتنی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراقدا و دوای هێنان و بردنێكی زۆر، توانییان قانوونی زمانه فه‌رمییه‌كان ده‌ربچێنین وده‌نگی له سه‌ر بدرێت، له كاتێكدا ماوه‌ی هه‌شت ساڵه ئه‌و قانوونه له نێو ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌راندایه و ناهێڵن تێپه‌ڕێت، خولی پێشوویش هه‌وڵیاندا ئه‌و قانوونه ده‌ربچوێنن، به‌ڵام نه‌یانتوانی، له‌م خوله‌شدا به قوڕسی و نه‌شته‌رگه‌ری قه‌یسه‌ری توانییان ئه‌و قانوونه تێپه‌ڕێنین، پێشتر دووجار خرابووه ده‌نگدانه‌وه و نه‌یانهێشت تێپه‌ڕێت و ئه‌مه‌شیان جاری سێیه‌م بوو رۆژی شه‌مه‌ی رابردووش له‌گه‌ڵ سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان داوایانكرد، كه ئه‌و قانوونه بخاته نێو كۆبوونه‌وه‌كانه‌وه و له‌دوایین دانیشتندا خرایه نێو كۆبوونه‌وه‌كانه‌وه و دوای گفتوگۆیه‌كی زۆر به قوڕسی توانییان قانوونه‌كه تێپه‌ڕێنین، مه‌به‌ستیش ئه‌وه‌یه ژماره‌ی ئه‌وانه‌ی ده‌نگیان به ماده‌كان ده‌دا زۆر نزیك بوو له‌وانه‌ی كه به نه‌خێر ده‌نگیاندا، به‌ڵام له به‌رژه‌وه‌ندی نوێنه‌رانی كورد تێپه‌ڕی، ئه‌گه‌رچی له ١٨ ماده‌دا دوو مادده‌یان له‌و هه‌مواركردنه‌وانه‌دا نه‌بوون كه دایانڕشتبوون، به‌ڵام گه‌ڕانه‌وه بۆ ده‌قی قانوونه ره‌سه‌نه‌كه‌ی ئه‌و دووماده‌یه، كه حكومه‌ت كاتی خۆی بۆی دانابوو، به‌شێوازێكی گشتی قانوونێكی باش بوو، راسته له سه‌داسه‌د له ئاستی خواستی كوردا نییه، به‌ڵام تاراده‌یه‌كی باش له ئاستی ره‌زامه‌ندیدایه، بۆیه سه‌رۆكی هه‌رچوار كوتله كوردستانیه‌كه، كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌نووسیان سازكرد و پیرۆزبایی و خۆشحاڵی خۆیان ده‌ربڕی”.\nئه‌م قانوونه بۆ یه‌كه‌مجاره له مێژووی عێراقدا هاتووه له دوای قانونی مه‌حه‌لی زمانه ره‌سمییه‌كانی ناوی قانونەکە ئەمەیە: (قانونی اللغات المحلية) ساڵی ١٩٣١ كه له‌سه‌رده‌می مه‌له‌كیدا ده‌رچووه و دوای ئه‌وه‌ش ئه‌مه یه‌كه‌مجاره قانوونێك به ناوی قانوونی زمانه ره‌سمیه‌كان ده‌ربچێت، راسته له ماده‌ی ١٤ ئاماژه‌ی بۆ كردوه، به‌ڵام بنه‌مای ده‌ستووری ئه‌گه‌ر به‌قانوون رێك نه‌خرێت، كه خودی ماده‌ی چواری ده‌ستوورده‌ڵێت، پێویسته مه‌سه‌له‌ی قانوونی زمانه ره‌سمییه‌كان به قانوون رێكبخرێت، ئه‌گه‌ر ئه‌و قانوونه ده‌رنه‌كرێت ناچێته بواری جێبه‌جێكردنه‌وه، ئه‌و قانوونه واده‌كات بچێته بواری جێبه‌جێكردنه‌وه و حكومه‌ت ناچار بكات كه جێبه‌جێیبكه‌ن و له دوای ٩٠ رۆژ ده‌بێت ده‌ستبه‌جێبه‌جێ كردنی بكات له دام و ده‌زگاكانی حكومه‌ت و ئه‌و شوێنانه‌ی كه له قانوونه‌كه داهاتووه”.\nسودێكی قانوونه‌كه ئه‌وه‌یه ده‌بێته هۆی دامه‌زراندنی ده‌یان و سه‌دان كه‌س له داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت له هاووڵاتیان، چونكه پێویستی به وه‌رگێڕ ده‌بێت بۆ كۆمه‌ڵێك دۆكیۆمێنت، به پێی ئه‌و قانوونه له نێو په‌رله‌ماندا و ئه‌نجومه‌نی فیدراڵ و داداگای باڵای فیدراڵی و ئه‌نجومه‌نی وه‌زیراندا هه‌مووی زمانی كوردی و عه‌ره‌بی تێدا به كار بهێندرێت و به ره‌سمی له هه‌موو بڕیار و قانوونێكدا به كوردیش بنووسرێت، ته‌نانه‌ت راگه‌یاندنی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ش وه‌كو هه‌موومان ده‌زانین ده‌سه‌ڵاته‌كان وه‌كو په‌رله‌مان و دادوه‌ری و ئه‌وانیتریش راگه‌یاندنیان هه‌یه چ له سایت و رۆژنامه و میدیاكان ده‌بێت به هه‌ردوو زمان بێت، له ماده‌یه‌كی ئه‌م قانوونه‌شدا هاتووه و ده‌ڵێت ئامانجی ئه‌م قانوونه ئه‌وه‌یه كه گره‌نتی یه‌كسانی له نێوان زمانی كوردی و عه‌ره‌بی له رووی ماف و ئه‌ركه‌وه رابگرێت، كه بۆ یه‌كه‌مجاره قانوونێك ئه‌م قسه‌یه بكات”، روونیشی كرده‌وه “ئه‌و دوو ماده‌یه‌ی كه ده‌نگی پێنه‌درا، ئه‌وه بوو كه داوا كرا بوو زمانی كوردی له‌سه‌رتاسه‌ری عێراق بخوێندرێت، ئه‌و ماده‌یه رێگه‌یان پێنه‌درا تێپه‌ڕێندرێت، دواتر له‌لایه‌ن لیژنه‌ی په‌روه‌رده‌وه ئه‌و ماده‌یه تاوتوێ ده‌كرێت، چونكه ئه‌وان پێیان قوڕس بوو ئه‌و كاره بكرێت و پێویستی به توێژینه‌وه‌ی زیاترهه‌بوو، ماده‌كه‌ی تریش ئه‌و ماده‌یه‌یه كه له سه‌رهه‌مواركردنه‌كه بوو كه ئێمه كردبوومان، ئه‌وه‌ش به شێوه‌یه‌ك بوو به وردی باسی له‌وه كردوه كه له چ شوێنێكدا زمانی كوردی به كاربهێندرێت، وه‌كو تابلۆكانی هاتوچۆ و فڕۆكه‌خانه‌كان و بلیتی فڕۆكه‌كان ناونیشانی وه‌زاره‌ته‌كان و ره‌گه‌زنامه، ئه‌مانه به وردی باسیان لێوه‌كراوه.\nده‌مێنێته‌وه ئه‌وه بڵێین كه له ئێستا و داهاتوویه‌كی نزیكدا ده‌زگا ئه‌كادیمیه‌كان و رۆشنبیرییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان زیاتر بایه‌خ به شاره‌زا و پسپۆره‌كانی ناوه وده‌ره‌وه‌ی وڵات بده‌ن، به سازدانی كۆنگره و سیمیناری زانستی بۆ لێك نزیكکردنه‌وه دیالیكتیكه سه‌ره‌كیه‌كانی زمانی كوردی و دانانی قامووسی هاوبه‌شی شێوه‌زاره جیاوازه‌كان و پاككردنه‌وه‌ی زمانه‌كه‌مان له ژێر كاریگه‌ری و باندۆری زمانه بیانیه‌كان به‌تایبه‌تی عه‌ره‌بی و فارسی و توركی، هه‌روه‌ها رێككه‌وتن له‌سه‌ر زمانێكی ره‌سمی و ستاندارد بۆ هه‌موو گه‌لی كوردستان، بۆئه‌وه‌ی لێره‌دا خزمه‌تی زێتر به گه‌ل و نیشتمان بكه‌ن. هه‌روه‌ها خولی رۆشنبیریی رێكخراوه‌كانی زمانناسی بۆ په‌ره‌پێدانی زمانی كوردی به‌رده‌وام بێت وپسپۆڕانی لایه‌نه كێشه‌داره‌كانی زمانی كوردی ده‌وڵه‌مه‌ند بكه‌ن وحكومه‌ت پاڵپشتی زیاتری ئه‌م جۆره پرۆژه زانستیانه بكات.. هاوکات بەم دواییە لە هەوڵێکدا لە لایەن دەوڵەتی ئێرانەوە، بە پشت بەستن بە ماددەی ١٥دەستووری بنەڕەتی ئێران پرۆژەیەک لەبارەی پەروەردە و خوێندنی زمانی زگماک (زمانی کەمینە نەتەوەکانی ئێران) گەڵالە کرا. مخابن فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبی فارسی، بە زۆرینەی دەنگ فێرکردنی زمانی زگماکی لە ئێرانی رەتکردەوە و ئەو مەسەلەی وەک پیلانێک دژ بە زمانی فارسیی لەقەڵەم دا.\n"محەمەدعەلی موەحید" ئەندامی "فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبی فارسی"، لە کۆبوونەوەی دامەزراوەکەدا، دژکردەوەی توندی بەرانبەر بە بەڵێنی دەوڵەتی رووحانی بۆ رێگەدان بە فێرکردنی زمانی زگماکی نیشان دا و گوتی کە "ئێمە زمانێکی ستانداردمان هەیە کە زمانی فەرمییە[مەبەست فارسی]، با دەوڵەت دەست لە دۆزی فێرکردنی زمانە خۆجێییەکان وەرنەدات".\nبە گوێرەی هەواڵدەری مێهر، "محەمەد دەبیر موقەدەم"، ئەندامێکی دیکەی فەرهەنگستانی ئاماژەپێکراو، وێڕای رەتکردنەوەی پڕۆژەی فێرکردنی زمانی نەتەوە بندەستەکانی ئێران، تەنیا توێژینەوە و لێکۆڵینەوەی زانستی لەسەر زمانە "خۆجێییەکان"ی بە گرنگ وەسف کرد و گوتی کە "ئەوەندە بەسە".\n"فەتحولڵا موجتەبایی"، ئەندامێکی تری فەرهەنگستان، بابەتی "فێرکردنی زمانی زگماکی" بە پیلانێک دژ بە زمانی فارسی لەقەڵەم دا و "غوڵامعەلی حەداد عادڵ"، سەرۆکی فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبی فارسیش، زمانی فارسی وەک سەرمایەی نەتەوەیی پێناسەکرد و هۆشداری بە دەوڵەت دا کە نەکا ئەو سەرمایە نەتەوەییە بۆ سەرکەوتنی کاتی و بێ سوود سەرف بکات. دژایەتیکردنی فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبی فارسی سەبارەت بە ئەگەری رێگەدان بە خوێندنی زمانی کوردی، تورکی و باقی زمانە نافەرمییەکانی ئێران لە کاتێکدایە کە هەر لە کۆبوونەوەکەدا کۆمەڵێک بەرنامە بۆ پەرەپێدانی هەرچی زیاتری زمانی فارسی خرایە بەر باس.\nبۆ نمونە فەرهەنگستان بە نیازە، چەند کاتژمێری تر لە بەرنامەی هەفتانەی خوێندکاران بە فێربوونی باشتری فارسی لە رێگەی خوێندنەوەی کتێب و نووسینی ئینشا تەرخان بکات، سەدان وشەی بە گوتەی ئەوان "بێگانە"لە ناوەڕۆکی کتێبە دەرسییەکان بسڕێتەوە و وشەی "فارسی"یان لەجێگە دابنێ و لە رێگەی دامەزراوەیەکی تر بەناوی "بنیادی سەعدی"یەوە پەرەی زیاتر بە فێرکردن و گەشەسەندنی زمانی فارسی لە دەرەوەی ئێران بدات. ئەو هەڵوێستەی فەرهەنگستانی زمان و ئەدەبی فارسی دژ بە زمانی زگماکی باقی نەتەوەکانی ناو ئێران لەکاتێکدایە کە کاربەدەستانی دەوڵەتی حەسەن روحانی، لەم دواییانەدا، باسیان لە ئەگەری مۆڵەت پێدرانی سنوورداری پەروەردە و فێرکردنی زمانە زگماکییەکان دابوو. بەڵێنییەک کە سەرەڕای گونجانی لە دەستووری بنەڕەتیی ئێراندا، لە سەرەتای هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامی پشتگوێ خراوە و بگرە هەر کەس ئەو خواستەی هێنابێتە سەر زمان وەک "جیاییخواز"،"نەتەوەپەرست" و هتد...ناساند. دیارە ئامانجیش لەوە کە فەرهەنگستانی ئێران کە بەکارهێنانی زمانی زگماک قەدەغە دەکات، تواندنەوەی زمانەکانی گەلانی رەسەنی ئێرانە بەتایبەتیش زمانەکانی کوردی و بلوچی و گیلەکی دەکەوێتە بە شاڵاوی نکۆڵی لێکردن و توانەوە. چونکە تارادەیەک ئەم دژایەتی کردنە کاریگەرییەکی ئەوتۆی لەسەر زمانی نەتەوەکانی وەک عەرەب و تورکە ئازەریەکان نابێت. ئەویش سەبارەت بەوەی کە ئەو دوو نەتەوەیە خاوەنی قەوارەی سیاسی خۆیانن و لە وڵاتەکانی خۆیاندا دەمێکە زمانەکەیان بۆتە فەرمی و کاری پێدەکرێت، هەر ئەم هۆکارەشە کە دەوڵەتی ئێران زمانی فارسی دەکات بە زمانی باڵا دەست و ڕەسمی وڵات.\nبارودۆخی زمانی کوردی لە کوردستانی بندەستی تورکیا و سوریا کە نزیکەی سەدەیەکە زۆر بە بەرنامە و ئەجیندای تایبەتەوە دژایەتی کراوە تارادەیەکی زۆریش ئاسمیلە کراوە، زمانی کوردی لەو دوو وڵاتە لە رەوشێکی تراژیدی دایە، تەنانەت هەبوونی ئەلفابیتایەکی جیاواز زیانیکی زۆری بە زمانی یەکگرتووی کوردی گەیاندووە، وای کردووە کە هاووڵاتیانی ناوچە جیاوازەکان بە زەحمەت لەیەکتر حاڵ بن. تەنانەت لەسەر ئاستی ئیلیەتی خوێنەوارو رۆشنبیرانیش لەیەکتر نەگەن وبەرهەمە ئەدەبی و هزرییەکانی یەکتر نەخوێننەوە، پاشەڕۆژی زمانی کوردی بەم هەموو لەهجانەوە، بەتایبەتیش هەردوو لەهجەی کرمانجی باکور و باشور، ئەگەر لە داهاتوویەکی نزیکدا کاری جددی و دڵسۆزانەی بۆ بە یەکگرتووکردنی بۆ نەکرێت و لەسەر ئاستی کەسانی شارەزاو پسپۆر و دوور لە دەمارگیری ناوچەگەریی چی دەبێت و بە کوێ دەگات؟\n* سەرۆکی رێکخراوی خانی بۆ لێکۆڵینەوەی هزریی.


جیهاد موحەمەد : رێکەوتننامە گوماناوییەکەی نێوان نێچیرڤان بارزانی و مالکی . – WTARIKURD\nجیهاد موحەمەد : رێکەوتننامە گوماناوییەکەی نێوان نێچیرڤان بارزانی و مالکی .\nدەمێکە زۆربەی چاودێرە سیاسییەکان و رۆشنبیران و رۆژنامە نووسان و تەنانەت زۆریکیش لە خەڵکی گشتی کوردستان لە گەمە چەواشەکارییەکان و خەڵک سەرقاڵکردن و خۆڵکردنە چاوییان و خوتووکەدانی هەستیی نەتەوەیی بە ناوی ڕاگەیاندنی دەوڵەتی کوردییەوە تێگەیشتوون لە گەمە سیاسییەکانی سەرۆکی هەرێم(مەسعود بارزانی) و پارتی و توێژێک لە مەکتەبی سیاسیی یەکێتی و حکومەتەکەی نێچیرڤان بارزانی. لە سەر زۆرێکیش لەم گەمە سیاسیایەن وەڵامدراوتەتەوە و رەخەنەییان لێگیراوە و فێڵەکانیان ئاشکراکراون، بە جۆرێک کە سادەتریین خەڵکی کوردستان شارەزە بووە لێییان .\nکورد ، دەمێکە وتوییەتی پەتی درۆ کورتە . پەتی درۆ و بانگهێشتە ساختەکارییەکانی کۆکردنەوەی دەنگ و هەڵبژاردنەکانی دەسەڵاتی سیاسیی یەکێتی و پارتی لە پەتک ـ ی دەیانجارە بەکارهاتوو پێکهاتووە ، پەتی گەمە سیاسییەکانی ئەم دەسەڵاتە لە ریسێک پێکهاتووە کە چەندین جار هەر خودی خۆیان ناچار بە گەمەیەکی تری سیاسیی کردویانتەوە بە خوری . رێکەوتنامەی کۆبوونەوە دوقۆڵیەکانی نێوان نێجیرڤان بارزانی و مالکی لە تەونێکی سیاسیی پوکاوەی گومانلێکراو پێکهاتووە کە ریسەکانی تری دەسەڵاتی سیاسی کورددستانی کردەوە بە خوریی و هەڵیوەشاندنەوە. ئەم پەتک و خورییە لە کەڵک کەوتووەی پارتی و حکومەتی هەرێم ، کە دیانجار کردویانەتەوە بە قورگی مەکینەی رستنەوەییدا ، تەنیا بە هۆکاریی هێزی سەروەت و سامانەکەیان ، واتا (دراو) و هەڵخەڵەتاندن ، واتا (درۆ) و بە کارهێنانی حکومەت وەک ئامرازی سێیەم توانیوییانە درێژە بە دەسەڵاتی خۆیان بدەن و سیناروێ لە دوای سنیارۆیی پێدروستبکەن .\nئەگەر بە وردی سەیری رێکەوتنە ٧ خاڵییەکەی نێوان نێچیرڤان بارزانی و مالکی بکەین، لەسەر هەریەک لەو خاڵانە قسەگەلێک و لێکدانەوە و شیکاریی تایبەتی خۆی هەڵدەگرێت . ئەمە جگە لەوەی کە ئەو ڕێکەوتننامەیە دەبوایە بە بەلاغێکی فەرمیی و بە واژووی هەردوو سەرۆکی شاند و ئاگاداریی و پشتڕاستکردنەوەی ئەندامانی شاندی هەردوو لا تەواو ببواییە . کەچی بە کۆبوونەوەیەکی دوو قۆڵی نێوان مالکی و نێچیرڤان بارزانی دوایی هات !. ئەمەش لە لایەک تاریکییەکی ئەوتۆی بەسەر ئەو ریکەوتنامەیەدا هێناوە کە بووە بە جێگەی گومانی هەموو لایەک و بە تایبەتی گومانی لای ئۆپۆزسوێن دروستکردوە .\nخاڵی یەکەمی بەم جۆرەی خوارەوە داڕێژراوە :\n1- ئاماده‌كردنی پڕۆژه‌یاسایه‌كی تایبه‌ت به ( قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی قوربانیانی شاڵاوه‌كانی ئه‌نفال و چه‌كی كیمیایی و ڕاپه‌ڕین و گۆڕه به‌كۆمه‌ڵه‌كان ) و حكوومه‌تی فیدراڵ بۆ یارمه‌تیدانی ئه‌و ئاو‌اره و په‌نابه‌رانه‌ی له هه‌رێمی كوردستانن ؛ بڕه پاره‌ی پێویست ته‌رخان ده‌كات .\nپێش هەموو شتێک ، نابێت پڕۆژە یاسایی تایبەت بە قەرەبووکردنەوەی قوربانیانی شاڵاوەکانی ئەنفال و چەکی کیمایی ، تێکەڵ بە هاوکاریی حکومەتی فیدارڵ بکرێت بە ناوی یارمەتییدانی ئاوارە و پەنابەرانەوە . ئەمە دوو شتی جیاوازە و تێکەڵەیەک دروستدەکات کە رەنگە لە دواجاردا و لە کاتی جێبەجێکردنییدا لەسەر حسابی قەرەبووکردنەوەی شاڵاوەکانی ئەنفال و چەکی کیمایی رێگەی گەندەڵیی خۆشبکات و پارەیەکی زۆر لەو قەرەبووکردنەوەیە لابدرێت بە ناوی( یارمەتی ئاوارە و پەنابەرانەوە ) !. جگە لەمە ئەو پرۆژە یاسایە دەبوایە دەستبەجێ بە فەرمانی سەرۆکایەتی وەزیرانی حکومەتی ئیتیحادی و حکومەتی فیدراڵی بۆ هەردوو فراکسوێنی دەوڵەتی یاسا و هاوپەیمانی کوردستان بکرایە بە پرسی لێکۆڵینەوە و دەنگدان لەسەری لە ناو پەرلامانی عێراقدا ، تا چیی زووترە جێبەجێبکرێت. کاتێک کە ئەمە داوادەکرێت بکرێت بە پرۆژە یاسایەک ، ئیتر ئەوە رادەستکردنییەتی بە ئەگەرە سیاسییەکانی داهاتووی عێراق و کوردستان و دەچێتە ژێر ڕەحمەتی بەرژەوەندخوازیی حیزبایەتییەوە لە جێبەجێکردن و جێبەجێنەکردنییدا. ئەم خاڵە تەنییا شکڵییە و لە ناوەڕۆکدا هیچ نییە جگە لە داواکارییەک .\n٢/ پێکهێنانی لیژنەیەکی باڵای ئەمنی بۆ هەماهەنگیی ئەمنی .\nئەم خاڵە نابەجێیە و جێگەی گومانە ، چوونکە لیژنەی ئەمنی لە کوردستاندا لە ژێر فەرمانڕەوایەتیی (مەسرور بارزانی ) دایە کە ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتیە و دەسەڵاتێکی ئەوەندە باڵای پێدراوە کە کەوتوەتە سەرو پەرلەمان و حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە و ڕاستەوخۆ پێوەندی بە سەرۆکی هەرێمەوەیە. رەخنەیەکی جددی لەسەرە و، دەمێکە داوای ئەوە دەکرێت دەبێت ڕاوێژکاری لژینەی باڵای ئەمنی لە کوردستاندا بە یاسا لە پەرلەمانەوە بە پرۆژەیەکی یاساییدا تێپەرێت و دەسەڵاتەکانی دیاریی بکرێت و ببێت بە دەستگایەکی حکومیی و لە ژێر ڕکێفی پارتییدا دەربهێنرێت . تا ئەمە نەکرێت ئەم ڕاوێژکار و لیژنە باڵا ئەمنییەی کوردستنان بۆی نییە هیچ ریکەوتنێک بکات لە گەڵ لیژنەی ئەمنی عێراقدا ، کاتێکیش دەخرێتە دوو توێی رێکەوتننامەیەکی واوە، ئەوە شێواندنی کارەکانی حکومەتە، چوونکە بە هەموو پێوەرێک ڕاوێژکاری دەستگای ئەمنی لە کوردستاندا هی حیزبە و لە بەرژەوەندی پارتیی کار دەکات و بێلایەن نییە .\n٣/ پێکهێنانی لیژنەیەک لە هەردوو لا بۆ لێکۆڵینەوە لە وردەکاریی بەڕێوەبردنی ئەمنیی هاوبەش لە ناوچە ناکۆکی لەسەرەکان کە بە میکانیزمێکی تایبەت و بێ لە فەرماندەکانی ئۆپەراسیۆنەکان ، لە نێویشیاندا ئۆپراسیۆنی دیجلە ، بەڕێوەدەبری .\nلەم خاڵەدا هەر وەک کاک کامیار سابیر لە نووسینێکیدا ئاماژەی پێدابوو . لە کوردستاندا سەرۆکی هەرێم بۆ گێڕانی سیناروێ و خوڵکردنە چاوی خەڵکییەوە و خوتوکەدانی هەستی نەتەوەیی بە بڕیارێک وتی دەبێت لەمەودوا لە جیاتی ناوچە ناکۆکیی لەسەرەکان ناوچە کوردستانیەکان بەکاربهێنرێت . ئەگەر ئەوە بۆ خەڵەتاندن و خوتوکەدانی هەستیی نەتەوەیی و گەمەکردنی سیناروێی شەڕەکەیان نەبوو لەگەڵ مالکیدا لەسەر ٤ ملیار دۆلار ، ئەی بۆ ئەوەندە بوێر نیین کە لە کۆبوونەوەکانی لەگەڵ مالکیدا هەمان قسە بکەن و بڵێن ئێمە خاوەنی بڕیاری خۆمانیین ! هەر خۆیان خۆیان بەدرۆ خستەوە بە بێ شەرمکردن . دواتر ئەوە هەڵخەڵەتاندن و خەڵک گەمژەکردنە کە دەڵێن لیژنەیەکی ئەمنی لە هەردوولا پێکبێ بە بێ ئۆپەراسوێنەکان و لە ناویشیاندا ئۆپەراسوێنی دجلە. چوونکە ئۆپەراسوێنی دجلە مەوجودە و هەمیشە لەسەر پێییە بۆ جێبەجێکردنی هەر فەرمانێکی مالکی . کاتێکیش کە ئاماژە بە ( ئۆپەراسوێنەکان و لە ناویشیاندا ئۆپەراسوێنی دجلە کراوە ) دەستەواژەی (ئۆپەراسوێنەکان) گومانی ئەوە هەڵدەگرێت کە مەبەستییان لە هێزەکانی یەکێتی نیشتیمانییە لە ناوچەی کەرکوک و خانەقیندا . پارتی هەمیشە ئەوە پیشەیەتی کاتێک مەسەلەیەک خۆی تیا نەبێت ، یان پێگەی خۆی لە پێگەی یەکێتی تیا لاوازتربێت ئەگەر زۆر بە زیانی کوردیش بشکێتەوە قبوڵی ناکات ، وەک سیناروێکەی خۆی سەرینەگرت و مالکی بە ملهوڕی ئۆپەراسوێنی دجلەی نەگەرانەوە ، بۆیە ئەمیش لە لیژنە ئەمنیەکاندا نایەوێت هێزەکانی یەکێتی نیشتیمانیی بەشداربن ، بە تایبەتی لە ئێستادا کە بە فەرامانی کۆسرەت رەسوڵ هێزەکانی یەکێتی نیشتیمانی جوڵەیان پێکراوە بۆ جێ ناکۆکەکان و کەرکووک .\n٤/ پێکەوەکارکردن لە پێناوی دانانی یاسای دیاریکردنی سنوورە ئیدارییەکان بۆ پارێزگاکان وەک ئەوەی لە لایەن سەرۆکایەتیی کۆمارەوە پێشکەش بە ئەنجومەنی نوێنەران کراوە، هەروەها پرۆژەیاسای هەڵوەشانەوەی بڕیارەکانی(ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش ) کە لە لایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە پێشکەش کراوە .\nئەم خاڵە رێک بە پێچەوانەی دەستوری عێراقەوەیە کە هەمیشە مەسعود بارزانی دەیوت ئێمە پێ لەسەر جێبەجێکردنی دەستوری عێراق دادەگرین . بەم خاڵە ماددەی ١٤٠ دەپوکێتەوە . دیارە پوکانەوەی ماددەی ١٤٠ کە لەوانەیە ببێتە هۆکاری گەرانەوەی کەرکووک بۆ سەر کوردستان ، لە بەرژەوەندی پارتی نییە ، چوونکە هەمیشە پارتی نەیویستوە کەرکووک بگەڕێتەوە سەر کوردستان، بە هۆکاری ئەوەی کە پێگەی لەم شارەدا لاوازە و وەک یەکێتی نییە .\n٥/ پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەش بۆ لێکۆڵینەوە لە کێشەکانی قەزا و گومرگ و سەفەر و دەروازە سنوورییەکان و هاوشێوەکانیان لە هەردوو حکوومەتی فیدراڵ و حکوومەتی هەرێم .\nئەم خاڵە لە بەرژەوەندی مالکی و حکومەتی ئیتیحادییە نەک حکومەتی هەرێم و کورد، چوونکە لە دەستوردا ئەم کێشەیە چارەسەر کراوە . ئەوەی کە بیانووی گرتوە لەسەر ئەو ماددە دەستورییانە ئەوە مالکی و عێراق بووە. لێرەشدا سەرۆکی هەرێم و حکومەتی هەرێم قسەکانیان سەرینەگرت کە دەیانوت پێلەسەر جێبەجێکردنی دەستور دادەگرین. بە گوێرەی ئەم خاڵە هەمیشە مالکی بۆی هەیە بیانوو بگرێت و شەر بە کورد بفرۆشێت . بەڵام نێچیرڤان بارزانی و پارتی دەربەستی ئەمە نیین ، چوونکە هەتا هەتایە خۆ ئەوان لەسەر حوکم نابن و حکومەت بەدەست پارتییەوە نابێت ، کەواتە کێشەکە بۆ حکومەتی ئایندەی کوردستان بەردەوام دەبێت .\nخاڵی شەشەم و حەوتەم. ( 6- داواكردن له ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران بۆ چاوخشاندنه‌وه به یاسای بودجه‌ی فیدرالی ساڵی 2013 و پاشكۆكانیدا، به شێوه‌یه‌كی ئسووڵی.\n7- پێكهێنانی لیژنه‌یه‌كی هونه‌ری له هه‌ردوولا بۆ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر پڕۆژه‌یاسای نه‌وت و غاز و پڕۆژه‌یاسای دابه‌شكردنی داهاته‌كان.)\nهەردووکییان جێبەجێکردنی داواکارییەکانی مالکی و حکومەتی ئیتیحادییە. وە وازهێنانە لە دەستور و مافەکانی کورد لە دەستوردا. چوونکە ئەو کێشانە بە گوێرەی دەستور یەکلاییکراوەتەوە. بە هەڵواسراویی مانەوەی ئەم کێشەیە و رادەستکردنی بە لیژنەو لیژنەکاریی کە مالکی و حکومەتی ئیتیحادی دروستییانکردبوو، داوای داهاتی نەوتییان لە پارتی دەکرد، کێشەیەکی نەگریس و ئاڵۆزە بۆ حکومەتی داهاتوو لە کوردستاندا. داهاتی نەوت هەمووی تا ئێستا لای پارتییە لە رێگەی وەزیری نەوت و نێچیرڤان بارزانی خۆیەوە، بۆیە هێشتنەوەی ئەو کێشەیە بە هەڵواسراویی خۆ دەربازکردنی پارتییە و مانەوەی کێشەکەیە بۆ کورد و حکومەتی ئایندەی هەرێم. دیسان هەردوو خاڵەکە لادانە لە دەستور و قبوڵکردنی کوردە بە فشاری مالکی لە دەستور کە لە بەرژەوەندی کوردە.\nنەرویج / ٥ – ٥ – ٢٠١٣\n2,258 جار بینــراوە لەڕەهێڵپۆست\nکامیار سابیر: هەرزەکاریی نەتەوەیی و پیرە سیاسییەکانی کورد.\nدکتۆر کەمال میراودەلی : بارزانی لە داگیرکردنی سەرۆکایەتی یەوە بۆ داگیرکردنی بیرو چەمکەکانم !