06:58 - 03/01/2021 231 جار خوێندراوەتەوە\nناوەندی نیشتیمانی بۆمافی مرۆڤ بە پاڵپشتی سندوقی نیشتیمانی بۆ دیموکراسی (NED) ئەمریکی ڕاپۆرتی چوارەمی پڕۆژەی چاودێری رەوشی مافی مرۆڤ كه، تایبەتە بە چاودیری و هەڵسەنگاندنی ڕەوشی مافەکانی مرۆڤ لە هەریەک لە: به‌ڕێوەبەرایەتی چاکسازی ژنان و منداڵانی سلیمانی، بەڕیوەبەرایەتی چاکسازی گەوران / پیاوانی سلیمانی، بەشی گرتن و گواستنەوەی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی و خانەی داڵدەدانی ژنان لە سلێمانی بڵاوكرده‌وه.\nڕەوشی مافی مرۆڤ بەشێوەیەکی گشتی لە ساڵی ٢٠١٩ – ٢٠٢٠ بە هۆی هاتنی ڤایرۆسی کۆرۆنا و درێژەکێشانی قەیرانی دارایی لە هەرێمی کوردستاندا بە دۆخێکی ئاوارتەدا تێپەڕی ، کێشە و گرفت و پێشێلکارییەکان چەند قات بوون ، دام و دەزگا حکومییەکان ڕووبەڕوی چەندین ئاڵنگاری ئیداری و دارایی بوونەوە ، وەڵامی حکومەتی هەریمی کوردستان بۆ ئەو دۆخە لە ئاستێکی زۆر لاوازدا بوو ، لەبری چارەسەر کردنی گرفتەکان و دابین کردنی پێداویستی دام و دەزگاکان، سیاسەتی چارەسەر کردنی قەیرانی بە قەیران پەیرەو کردوە.\nلە دوای هاتنی شەپۆلی ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ هەرێمی کوردستان و بریاری کەرەنتین کردنی هاوڵاتیان و قەدەغەی چەند جارەی هاتوووچۆ ، پێشێلکارییە یاساییەکان و پێشێلکارییەکان بەرامبەر بە بنەماکانی مافی مرۆڤ گەیشتە لوتکە ، ئەمەش وای لە ئێمە کرد وەک (ناوەندی نیشتیمانی بۆمافی مرۆڤ) ڕاپۆرتێکی تایبەت بە (پێشێلکارییە یاساییەکانی دەسەڵاتە گشتییەکانی هەرێمی کوردستان لە زەمەنی کۆرۆنادا) ئامادە و بڵاو بکەینەوە ، کە خۆی لە (١٥) تەوەری یاسایی دەبینییەوە و کۆی ئەو بریار و (بەیان)انەی وەزارەتی ناوخۆ و حکومەتی هەرێمی کوردستان لە رووی یاساییەوە شیکرانەوە و پێشێلکارییە یاساییەکان دەستنیشان کران .\nڕاپۆرتی بەردەست کە ڕاپۆرتی (چوارەم)ی پڕۆژەی ( چاودێری رەوشی مافی مرۆڤ لەسلێمانی)یە کە ناوەندی نیشتیمانی بۆمافی مرۆڤ بە پالپشتی سندوقی نیشتیمانی بۆ دیموکراسی ( NED ) ئەمریکی جێبەجێی دەکات ، تایبەتە بە چاودیری و هەلسەنگاندنی ڕەوشی مافەکانی مرۆڤ لە هەریەک لە :\n-بەڕێوەبەرایەتی چاکسازی ژنان و منداڵانی سلیمانی\n-بەڕیوەبەرایەتی چاکسازی گەوران / پیاوانی سلیمانی\n-بەشی گرتن و گواستنەوەی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی\n-خانەی دادەدانی ژنان لە سلێمانی\nشێوازی چاودێری و بەدواداچوونەکە لەڕێگای چاوپێکەوتن بووە لەگەڵ ڕاگیراوان و سزادراوان و پرکردنەوەی فۆرمەوە بووە جگە لە خانەی داڵدەدانی ژنان ، وەدواتر فۆڕمەکە داخلی بەرنامەی ( kobo toolbox ) کراوە و داتا و ئامارەکان وەرگیراوە و شیکردنەوەی بۆ کراوە .\nدیارە پرۆژەکە تەنیا لە چوارچیوەی چاودێریکردندا خۆی نەبینیوەتەوە بەڵکو بەدواداچوون بۆ ئەو کێشە و گرفتانە کراوە کە لە کاتی چاوپیکەوتنەکاندا ئاماژەیان بۆ کراوە بەهەماهەنگی لەگەل لایەنە پەیوەندیدارەکانی پڕۆژەکە لە هەریەک لە بەڕێوەبەرایەتی چاکسازییەکان و بەشی گرتن و گواستنەوە و خانەی داڵدەدانی ژنان و بەریوەبەرایەتی گشتی پۆلیسی پارێزگای سلیمانی و بەرێوەبەرایەتی گشتی چآودێری گەشەپیدانی کۆمەڵایەتی سلێمانی و فەرمانگەی داواکاری گشتی سلیمانی و سەرۆکایەتی دادگای تێهەڵچوونەوەی سلیمانی و بەڕێزان وەزیری کاروکاروباری کۆمەڵایەتی و وەزیری ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان .\nئامانج لە پڕۆژەکە بەدواداچوون بۆ پێشێلکارییەکان و هەوڵدان بۆ کەمکردنەوەیەیان ، وە پڕکردنەوەی ئەوپێداویستی و کەموکورتییانەی کە بۆتە هۆی دروست کردنی کێشە و گرفت بۆ راگیراوان و سزادراوان و کەیسەکان ، جێگای ئاماژە بۆکردنە کە سەرەڕای بەدواداچوون و هەوڵەکان بە هەماهەنگی لەگەڵ ڕێکخراوەکانی تری هاو ئامانجمان ، بەڵام نەتوانراوە لایەنی کەمی ئەو پێداویستییانە دابین بکرێت بەهۆی بەردەوامی قەیرانی دارایی و نەبوونی لامەرکەزییەتێکی ڕاستەقینەی دارایی و ئیداری .\nلەئێستادا کە ڕاپۆرتی چوارەمی پرۆژەکە بڵاودەکەینەوە و کارکردن لە پڕۆژەکەدا بۆ ساڵی پێنجەم بەردەوامە ، بە هیواین بتوانین لە ساڵی ئایندەدا لایەنی کەمی ئەو ئامانجانە بەدی بهێنین کە دەبنە هۆی باشتر کردنی دۆخی ڕاگیراوان و سزادراوان و کەیسەکان ، تابتوانین ئاستی پێشێلکارییەکان کەمتر بکەینەوە و ژیانیکی شایستەیان بۆ دابین بکرێت .\nخانەی داڵدەدانی ژنان :\nلە خانەی داڵدەدانی ژنان بە لەبەرچاوگرتنی دۆخی تایبەتی کەیسەکان ، چاوپێکەوتنی کەسییان لەگەڵدا ئەنجامدراوە و لە کۆی چاوپیکەوتنەکان ، کۆمەڵێک سەرنج و تێبینی دەخەینە ڕوو سەبارەت بە دۆخی خانەی داڵدەدانی ژنان :\n-لە تەواوی چاوپێکەوتن لەگەڵ کەیسەکانی شێڵتەردا هیچ کەیسێکی تێدا نیە کە خاوەن بڕوانامەی زانکۆبێت ، ئەمەش ئەوەمان بۆ دەردەخات کە لاوازی ئاستی ڕۆشنبیری و نەبونی هۆشیاری پیویست هۆکارێکی بەهێزن بۆ ئەوەی ئافرەتان ڕوبەڕوی توندوتیژی ببنەوە و نەتوانن بەسەر کێشە و گرفتەکانیاندا زاڵببن و بەشێوازێکی جیاوازتر گرفتەکانیان چارەسەربکەن.\n-زۆرینەی کەیسەکان کەڕوبەروی هەڕەشەبونەتەوە خێزاندارن و هاوسەرگیرییان ئەنجامداوە و لە چوارچێوەی ژیانی هاوسەرییاندا ڕوبەڕوی هەڕەشە بونەتەوە لەلایەن هاوسەرەکانیانەوە ، کە دەتوانین ئاماژە بەوە بدەین کە لەچوارچێوەی هەڵکشانی ڕێژەی جیابونەوەی خێزانەکان حاڵەتی هەڕەشە بۆسەر ئافرەتانیش زیادی کردوە.\n-بوونی پارێزەر بۆ بەدواداچوون بۆ کەیسی ئافرەتانی داڵدەدراو بابەتێکی گرنگ و پێویستییە بۆچارەسەر کردن و بەدواداچون بۆ کەیسەکانیان ، وە پێویستە ئاماژە بەوەبدەین کە دابین کردنی پارێزەر بۆکەیسەکان لەلایەن ڕێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنییەوە بوە کە توانییویانە خزمەتگوازری یاسایی و دابین کردنی پاریزەر بگرنە ئەستۆی خۆیان، بەڵام سەرەرای ئەوەش نەتوانراوە پاریزەر بۆ تەواوی کەیسەکان دابین بکرێت ، کە ئەمەش هۆکارە بۆ پێشێلکردنی مافەکانیان و بەرێوەنەچوونی کەیسەکانیان وەک پێویست.\n-بەشێوەیەکی گشتی کەیسەکان کێشەو گرفتێکی ئەوتۆیان لەگەڵ ستافی ئیداری شێڵتەردا نیە و توانراوە مامەڵەیەکی باش و گونجاویان لەگەڵ بکرێت، هەندێکجار بەهۆی نەبونی شارەزایی تەواو و پێویست لە چۆنییەتی مامەڵەکردن لگەڵیان ڕووبەڕوی کێشە و گرفت دەبنەوە، وە وەڵامی ئیدارە بۆ کێشەو گرفتەکان لە ئاستێکی بەرزدایە و توانراوە چارەسەری گرفتەکان بکرێت.\n-ئەو ئافرەتانەی کە ڕوبەڕوی هەڕەشەدەبنەوە و پەنا بۆ خانەی داڵدەدانی ژنان دەبەن ، پێویستە بە بڕیاری دادگا بهێنرێنە خانەی داڵدەدان، بەڵام ئەوەی جێگای نیگەرانییە هەندیک جار لەکاتی بردنیان بۆ بەردەم دادوەر یان لەکاتی لێکۆڵینەوە و وتە لێوەرگرتنیان ڕوبەڕوی مامەڵەی خراپ و نەشیاو دەبنەوە ، وەک خۆیان ئاماژەیان پێداوە هەندێکیان ڕوبەڕوی وتەی نەشیاو و مامەڵەی ناتەندروست بونەتەوە لەلایەن هیزە ئەمنییەکانەوە.\n-خزمەتگوزارییەکان لەلایەن حکومەتەوە لە ئاستێکی زۆر نزمدایە ، دەتوانین بڵێین زۆرینەی خزمەتگوزاریەکان کە پێشکەشی کەیسەکان دەکرێت، لەلایەن ڕێکخراوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکانەوە دەکرێت ، کە ئەگەر ئەوان نەبوونایە بەردەوامیدان بە شیڵتەرەکان کاریکی ئەستەم دەبوو.\n-دابین کردنی جل و بەرگی وەرزی لەلایەن ڕێکخراوەکانەوەیە و توانیویانە تاڕادەیەکی باش جل وبەرگ و پێداویستییەکانیان بۆ پڕبکەنەوە.\n-سەرەڕآی بونی بەرخۆرکردن ، بەڵآم زۆرینەیان ئاماژە بەکەمی ماوەی بەرخۆرکردن دەکەن ، کە ڕۆژانە کەمترە لە یەک کاتژمێر.\n-سەردانی کردنی کەس وکاری کەیسەکان هۆکاریکی گرنگە بۆ باشتر بونی ڕەوشی دەرونی کەیسەکان، وە لەلایەکی ترەوە دەکرێت لەو ڕێگەویەوە هەوڵبدرێت بۆ دۆزینەوەی ڕێگەچارەی گونجاو بۆ دۆزینەوەی چارەسەر بۆ ئەو حاڵەتە نەخوازراوەی کەیسەکانی تێدا دەژین و کۆتایی هێنان بەو هەڕەشەیەی کەلەسەر ژیانیان دروست بووە.\n-هەست کردن بە ئارامی و پارێزگاری لای کەیسەکان ئاماژەیەکی گرنگە بۆ پێداویستی بوونی خانەکانی داڵدەدانی ژنان و پارێزگارییلێکردنیان لەو هەڕەشانەی کە روو بەڕویان دەبێتەوە.\n-هەست کردن بە بوونی جیاکاری بەهۆی بوونی جیاوازیکردنە لەنیوان کەیسەکان بە پێی ماوەی مانەوەیان لەخانەی داڵدەدانی ژنان ، ئەوانەی کەئاماژەبەبونی جیاکاری دەکەن باس لەوەدەکەن کە ئەوکەیسانەی زۆرتر لەوێ ماونەتەوە زیاتر خزمەت دەکرێن و ئازادانە هەڵسوکەوت دەکەن بەبەراورد بەوکەیسانەی دواتر هاتوون، کە ئەمەش هەمان گرفتە کە لە بەریوەبەرایەتییەکانی تر ئاماژەمان پیداون.\n-لایەنی پزیشکی وەک لە راپۆرتی ساڵانی پێشووتری پڕۆژەکەدا ئاماژەمان پێداوە ، لە نزمترین ئاستییدایە ، ئەوەی بەشێوەیەکی سەرەکی دابین دەکرێت تەنیا دەرمانە ئەویش تەنیا چەند جۆرەدەرمانێکی سەرەتایی و دیاریکراو ، کەلە باشترین حالەتدا لە چەند جۆرەدەرمانێک تێناپەڕێت.\n-بەهۆی نەبوونی یاریدەدەری پزیشکی و پزیشکی تایبەتمەند لە خانەی داڵدەدانی ژنان ، لە کاتی پێویستدا کەیسەکان ڕەوانەی نەخۆشخانەکان دەکرێت ، کە ئەمە لەلایەکەوە بارگرانی بۆ ئیدارەدەکات و لەلایەکیترەوە مەترسی بۆسەر سەلامەتی گیانی کەیسەکان دروست دەکات.\n-بەهۆی کەمی ژمارەی توێژەرانی دەروی و کۆمەڵایەتی و زۆربونی ژمارەی کەیسەکان ناتوانرێت وەک پێویست لەڕووی دەرونییەوە خزمەتگوازری پێشکەشی کەیسەکان بکرێت ، کە لە هەندێ حاڵەتدا دەبێتە هۆی دروست بوونی کێشە و گرفتی دەروونی و هەوڵدان بۆخۆکوژی، خزمەتگوزاری دەروونی گرنگترین خزمەتگوازارییە کە پێویستە پێشکەشی کەیسەکان بکرێت بەهۆی ئەو بارودۆخە تایبەتەی کە کەیسەکانی تێدا دەژی کە بەداخەوە تائێستا وەک پێویست نییە و لە چوارچێوەیەکی زۆر بچوکدا کاردەکرێت لەم بوارەدا.\n-ئەنجامدانی چالاکی و خول و وەرزش ، کاریگەری راستەوخۆی لەسەر باردی دەروونی و جەستەیی کەیسەکان هەیە، ئەگەرچی لە ئاستی پیویست نیە و بەردەوامییان نیە بەلام توانراوە تارادەیەک چالاکییەکان ناوبەناو ئەنجامبدرێت ، تەواوی چآلاکی و خول و وەرزشەکان لەلایەن ڕێکخراوەکانەوە ئەنجامدراوە.\nبەڕێوەبەرایەتی چاکسازی گەوران / پیاوان\nبەڕێوەبەرایەتی چاکسازی گەورانی سلێمانی لەڕووی کارگێڕییەوە سەر بە بەڕێوەبەرایەتی گشتی چاکسازییەکانی هەرێمە لە وەزارەتی کاروکاروباری کۆمەڵایەتی و ئەو سزادراوانەی لە جاکسازییەکەدان لە رەگەزی نێرن وسەرووی (١٨) ساڵن و بریاری دادگایی کردنیان پلەی بنەبری وەرگرتووە و سزاکانیان لە چاکسازییدا بەسەردەبەن.\nلەئێستادا چاکسازی گەورانی سلیمانی (١٠٣٤) سزادراوی تێدایە .\nکیشە گرفتەکانی چاکسازی گەورانی سلێمانی لەم جەند خاڵەی خوارەوەدا کورت دەکەینەوە:\n-گرفتی کەمی تویژەر : سەرەڕای زۆری ژمارەی سزادروان بەڵام تەنها (٩) تویژەر لە چاکسازی گەوراندا هەیە لە کاتیکدا بەگوێرەی ستانداردی نێودەولەتی و ژمارەی سزادراوان چاکسازی گەوران پێویستی بە (٤٠) تویژەر هەیە .\n-وە ئەو تویژەرانەی کە لەئێستادا لە چاکسازی گەوراندان بە (تناوب) دەوام دەکەن کەئەمەش هێندەیتر ئەرکەکەیانی سەختتر کردووە.\n-کەسانی خاوەن پێداویستی تایبەت لە ناو سزادراوان:\nزیاتر لە (٢٠) سزادراوی خاوەن پێداویستی تایبەت لە چاکسازی گەوراندا هەیە کە ڕیژەی پەککەوتەییان لە (٪٧٠ - ٪٨٠) یە و پێویستیان بە چاودێری و پێشکەش کردنی خزمەتگوزاری تایبەتە و ئەمەش بارگرانییەکی زۆری بۆ کارمەندانی چاکسازی و سزادراوەکانی دروست کردوە ، چونکە لەلایەن کارمەندان و سزادراوانەوە خزمەت دەکرێن و جاودێری دەکرێن.\nلەگەڵ بوونی ئەو ڕێژە زۆرەی سزادراوان تەنها(١) ئەندامی داواکاری گشتی بوونی هەیە ، لەکاتێکدا بەلایەنی کەم چاکسازی گەوران پێویستی بە (٦) ئەندامی داواکاری گشتی هەیە بەمەبەستی بەدواداچوون بۆ کاروباری سزادراوان\nلە دوای بەرواری ٢١/٢/٢٠٢٠ و قەدەغەکردنی سەردانیکردن و جێژوانی خێزانی سزادراوان بۆ ماوەیەکی درێژ ، کە بوویە هۆی دروست بوونی نیگەرانی و گرفت لای سزادراوان و لە هەمانکات دروستکردنی گرفت بۆ ئیدارەی چاکسازیی.\nلە چاکسازی گەورانی سلێمانی بنکەیەکی تەندروستی هەیە کەتارادەیەک ستاف و پێداویستی تەندروستی تێدایە و لەلایەن خاچی سووری نیودەوڵەتی و بەڕیوەبەرایەتی تەندروستی سلێمانی و پارێزگا و ڕێکخراوە ناوخۆیی و نیودەوڵەتییەکانەوە هاوکاری دەکرێت .\nبەڵام ئەوەی کێشەکەیانە بریتییەلە :\n-نەبوونی دکتۆری پسپۆڕی پێویست\n-نەبوونی کارمەندی تەندروستی پێویست\n-پزیشکی دەروونی تەنیا هەفتەی یەکجار سەرداندەکات\nلەکاتیکدا ژمارەیەک لە سزادراوان نەخۆشی دریژخایەنیان هەیە وەک( ڤایرۆسی جگەر و سیل و گەڕی و نەخۆشی سەختی دەروونی کە سزادراو پەلاماری کارمەندی چاکسازی داوە و برینداری کردووە)\n-گرفتی سزادراوانی سزادراو بە بڕیاری لە سێدارەدان:\nیەکێک لە گرفتە سەرەکییەکانی چاکسازی گەوران بریتییە لەوکەسانەی کە سزای لە سێدارەدانیان هەیە و کە نزیکەی (١٣٥) سزادراو دەبن و تائێستا چارەنوسیان نادیارە ، سەرەڕای بەسەربردنی کاتێکی زۆر لە چاکسازی گەوراندا، کە بۆتە هۆی دروست بوونی گرفتی دەروونی بۆ سزادراوان و ئیدارەی چاکسازیی.\n-بەردان بەمەرج(افراج شرطی):\nئەوسزادراوانەی کە بەردان بەمەرج دەیانگرێتەوە گرفتی ئەوەیان هەیە کە ڕێوشوێنەکانی بەردان بەمەرج لەلایەن دادگاکانەوە زۆردوادەکەوێت ، وە دادگاکان راپۆرتی توێژەرانی کۆمەڵایەتی لە چاکسازی بەهەند وەرناگرێت .\nوە سزادراوانی تیرۆر بەپێی یاسا بەرکارەکان بەردان بەمەرج دەیانگرێتەوە بەلام لە ئێستادا لەلایەن دادگاکانەوە کاری پیناکرێت و بەردان بەمەرج نایانگرێتەوە کە ئەمەش پێشێلکارییەکی یاسایی روونە.\nخواردنی سزادراوان لە ریگەی تەندەرەوە دابین دەکرێت، بەڵام بەهۆی بوونی کەموکورتی و نەدانی بڕی پێویستی خوارن چەندین جار لایەنی بەڵێندەر ڕووبەڕووی سزابۆتەوە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی چاکسازی گەورانی سلێمانییەوە\nبەڕێوەبەرایەتی چاکسازی ژنان و منداڵان\nڕێژەی سزادراوان :\n- ژنان : ٣٨\n- منداڵان و نەوجەوانان : ٢٠\n- بەکۆی گشتی لە ساڵی ٢٠٢٠ دا (٣٤٥) ڕاگیراو و سزادراوی ژن ومنداڵان و نەوجەوان هەبووە.\n- کێشە و گرفتەکانی بەڕێوەبەرایەتی چاکسازیی ژنان و منداڵانی سلیمانی:\n- ١. گرفتی بینا :\n- بینای چاکسازییەکە هیچ مەرج چاکسازیی ێکی بۆ بینای چاکسازی تێدا نییە و بەجۆرێک کۆن و بێکەڵکە ناتوانریت وەکو چاکسازی بەکاربهێنریت یان نۆژەن بکرێتەوە ، بەڵکو لە بنەمادا چاکسازییەکە پێویستی بە دروستکردنی بینایەکی نوێ هەیە کە بەگوێرەی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان وەک چاکسازی بەکار بهێنرێت .\n- ٢. کێشەی تەندروستی و نەبونی بنکەی تەندروستی:\n- هیچ بنکەیەکی تەندروستی لە چاکسازی ژنان و منداڵاندا بوونی نییە ، ئەوەش بارگرانییەکی زۆری بۆ ئیدارەی چاکسازییەکە و سزادراوان و ڕاگیراوان دروست کردوە، هەرسزادراویک یا راگیراوێک باری تەندروستی ناجیگیر بێت ، پێویستە بنێردرێت بۆچاکسازی گەورانی سلێمانی ، کە ئەەمش بارگرانیەکی زۆردەخاتە سەرئیدارەی چاکسازی .\n- وە ئەگەر نەتوانرا لە چاکسازی گەوران چارەسەری پێویست بکرێت ئەوکات دەبیت بنێردرێتە نەخۆشخانەکانی ناو شاری سلێمانی کە ئەمەش لە دۆخی ئێستادا کە ژمارەی فەرمانبەر کەمە و دەوامی فەرمانبەران (تناوب)ە بارگرانییەکەی زیاتر کردووە\n- ٣.کەمی فەرمانبەر:\n- گرفتێکی تری چاکسازییەکە کەمی ژمارەی فەرمانبەرە ، لە کاتێکدا ئەم بەڕێوەبەرایەتییە ناوی چاکسازییە و پێویستی بە دووبارە شیاندن و ئامادەکردنی سزادراوانە بۆ دوبارە گەڕاندنەوەیان بۆ کۆمەڵگا .\n٤.کێشە ی نەبوونی کەلوپەل و شتومەک :\nبەمەبستی کڕین و کەلوپەل و شتومەکی پێویست بۆ چاکسازییەکە لە ساڵی (٢٠٢٠) تەنیا بڕی (٪١٥) ی (نسریە) ی چاکسازی تەرخانکراوە بۆ کڕینی پێداویستیە بنەڕەتییەکان کە ئەمەش بەشی پیویستییەکان ناکات ، لە کاتێکدا بری بودجە و نەسرییەکە خۆی لە بنەڕەتدا کەمە و بەشی نۆژەنکردنەوەی بەردەوامی بیناکە ناکات .\nسێیەم: دابەش کردنی دەرمان بەسەر سزادراوان و ڕاگیراواندا:\nمەترسییەکی جدی لەسەر ژیانی ڕاگیراوان و سزادراوان بریتییە لە دابەشکردنی دەرمان لەلایەن ستافی سەربازی بەڕێوەبەرایەتییەکەوە ، کە تەنها یەک هەڵە لە دابەشکردنی درمان بەسەر سزادراوان دەبێتە هۆی کارەساتی گەوەرە و دروست بوونی مەترسی لەسەر ژیانی ڕاگیراوان و سزادراوان ، ئەمەش بە هۆی نەبوونی بنکەی تەندروستی کارمەندی تایبەتمەندی تەندروستی لە ناو چاکسازییەکەدا ، لە کاتێکدا لە ناو چاکسازییەکەدا کەسانیکی تیدایە کە نەخۆشی درێژخایەنیان هەیە وەک ( فشاری خوێن ، شەکرە ، فشاری دل ) سەرەڕای ئاگادار کردنەوەی بەڕیوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلیمانی و وەزارەتی تەندروستی تائێستا نەتوانراوە چارەسەری ئەم گرفتە بکرێت.\nداواکاری گشتی :\nلە ناو بینای بەڕێوەبەرایەتی چاکسازی ژنان و منداڵان هیچ ئەندامێکی داواکاری گشتی بونی نییە ، بۆ بەدواداچوونی کێشەو گرفتە یاساییەکانی ڕاگیراوان و سزادراوان .\nسەردانیکردنی سزادراوان و راگیراوان:\nبەهۆی بڵاو بوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە هەریمی کوردستان لە بەرواری ٢١/٢/٢٠٢٠ سەرجەم ڕێکارەکانی سەردانیکردنی سزادراوان و جێژوانی خێزانی و مۆڵەت ڕاگیرا، کە ئەمەش کێشە و گرفتێکی دەروونی گەورەی دروست کرد لای ڕاگیراوان و سزادراوان ، بەو هۆیەی کە ئەوانەی لە ناو چاکسازییەکەدان (٢) چینی زۆر هەستیارن :\n• منداڵان و نەوجەوانانی خوار (١٨) سالن کە پێویستییەکی زۆریان بە بینینی کەس و کاریان هەیە\n• راگیراوان و سزادراوانی ژنن کە زۆربەیان خاوان منداڵن و منداڵەکانیان لە دەرەوە لای کەس وکاریانن و پێویستە بیانبینن.\nئەوەی جیگای دەستخۆشییە لە بەڕێوەبەرایەتییەکەدا وەک جیگرەوەیەک بۆ قەدەغەکردنی چاوپیکەوتن ئەو بەریوەبەرایەتییە هەستا بە ئەنجامدانی پەیوەندی لە ڕێگەی هێلی ئینتەرنیت و (ڤایبەر) ەوە لە نێوان سزادراوان و راگیراوان و کەسوکاریان ، وە دواتر وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی لەبەرواری ١٦/١٢/٢٠٢٠ بڕیاریدا بە دەستپێکردنەوەی سەردانەکان و مۆڵەت و جێژوانی خیزانی.\nگرفتی منداڵی بچووک و شیرەخۆر:\nزۆرجار ئەو ئافرەتانەی کەرادەگیرین منداڵی بچووک و شیرەخۆریان لە گەڵدایە کە دابین کردنی پێداویستییەکانی ئەو منداڵانە لە ئەستۆی چاکسازیدایە ، لە ئێستادا (٢) حاڵەتی لەو شیوەیە لە چاکسازییەکەدا بوونی هەیە .\nگرفتی پرۆسەی دادگایی کردن پەیوەست بە سزادراوان و ڕاگیراوانەوە :\nکێشەیەکی گەورەی راگیراوان و زۆری ماوەی ڕاگرتن و درێژەکیشانی ماوەی دادگایی کردنیانە وەک ئەوەی لە راپرسییەکەشدا دەردەکەویت ، لە هەمانکاتدا کیشەی بەردان بە بارمتە (کفالة) هەیە کە زۆرجار مادە یاساییەکانیان بەردان بە بارمتە دەیانگریتەوە بەڵام بەردانیان زۆر دوادەکەوێت .\nلەلایەکی ترەوە بابەتی بەردان بە مەرج (افراج شرطی) هەندێک لە سزادراوان و راگیراوان ناگرێتەوە و هەڵاویر دەکرین بەبێ بوونی هیچ پاساوێکی یاسایی ، وەک هەڵاوێر کردنی ئەو سزادراوانەی کە بە مادەی تیرۆر سزادراون.\nکێشەی سزادروانی سزادراو بە بڕیاری لە سێدارەدان :\nلە ئێستادا (١٠) سزادراو لە چاکسازی ژنان و منداڵاندان کە بریاری لە سێدارەدانیان هەیە ، سەرەڕای تێپەڕبوونی چەندین ساڵ بەسەر بڕیارەکەدا تائیسات جێبەجی نەکراوە و جارەنوسی ئەوسزادراوانەش ڕوون نییە کە ئایا سزاکەیان بەسەردا جێبەجی دەکرێت یان سزاکەیان دەگۆردرێت بۆ زیندانیکردنی هەتا هەتایی ، ئەم سزادراوانە لە دۆخێکی دەروونی نا لەباردان و دەیانەوێت دۆسییەکانیان یەکلا بکرێتەوە .\nبەشی گرتن و گواستنەوەی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی\nبەشی پۆلیسی گرتن و گواستنەوە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانییە ، ئەو کەسانەی ڕاگیراوان تێیدا دۆسییەکانیان لە قۆناغی لێکۆلینەوە و دادگایی کردندان ، لە هەردوو رەگەزی نێر ومێ و لەسەر و (١٨) ساڵن .\nژمارەی راگیراوان :\nلە کاتی ئامادەکردنی ئەم ڕاپۆرتەدا ژمارەی راگیراوان (٢٦١) کەسە ، بەبەردەوامی ڕێژەکە لە نێوان (٢٥٠ – ٣٥٠) کەسدایە و ڕۆژانە ئەم ڕێژەیە گۆڕانکاری بەسەردا دێت و کات هەبووە گەیشتۆتە ( ٧٠٠) کەس .\nکێشە و گرفتەکانی بەشی گرتن و گواستنەوەی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی :\nگرفتی بینا :\nبینای بەشی گرتن و گواستنەوە یەکێکە لە خراپترین و کۆنترین بیناکان ، هیچ مەرجێکی بەندکردن و راگرتنی تێدا نییە و ژوور و هۆڵوکانی بیناکە هیج مەرجیکی سەلامەتی و تەندروستی تێدا نییە.\nسیستمی گەرمی و ساردی تێدا نییە و ئامیری فینککەرەوە و گەرمگەرەوەکان لە کار کەوتون و پیویستیان بە گۆرینە و سەرەڕای ئەوەی دەرخستەیان بۆکراوە بەڵام بودجەی پێویست نییە بۆ گۆڕینیان .\nسیستمی کارەبا ی ناوگرتوخانەکە وەک پێویست کارناکات و پێویستی بە گۆڕانکاری تەواوەتی هەیە .\nبچووکی بینا و کەمی هۆڵی ڕاگرتن :\nبەهۆی بوونی ژمارەیەکی زۆری ڕاگیراو هؤلەکانی راگرتن وەک پێویست بەش ناکات و قەرەباڵەغییەکی زۆری لەسەرە و لەگەل بچووکی قاعەکاندا ناگونجێت.\nوەرگرتنی ڕاگیراوی تازە:\nلەدوای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا بەشی گرتن و گواستنەوە هیچ راگیراوێک وەرناگرێت هەتا پشکنینی ڤایرۆسی کۆرۆنا () ی بۆ نەکرێت ، ئەگەر دەرکەوت لە پشکنینەکەدا کە تۆمەتبار هەلگری ڤایرۆسەکەیە ئەوا وەرناگیرێت.\nگرفتەکە لەوەدایە کە هیج شوێنیک نییە بۆ مانەوەی تۆمەتبار و ناچار لە هۆڵی چاوەروانی بنکەکانی پۆلیسدا دەمینێتەوە ، لە کاتیکدا وەک لە راپۆرتی سالانی پێشووشدائاماژەمان پێداوە کە ئەو هۆڵانەی بنکەکانی پۆلیس هیچ ،ەرجیکی مانوەی ڕاگیراوی تێدا نییە وەک ( ئاو ، کارەبا ، ڕاخەر ، سیستمی گەرمی و ساردی)\nتەنها یەک ئەندامی داواکاری گشتی لە ناو بینای بەشی گرتن وگواستنەوەدا ڕۆژانە دەوامدەکات ، کە بەهۆی زۆری ژمارەی راگیراوانەوە ناتوانرێت وەک پێویست بەدواچوون بکرێت بۆکێشە و گرفتە یاساییەکانی راگیراوان .\nگرفتی درەنگ یەکلایی کردنەوەی دۆسییەکان:\nیەکێک لە دیارترین گرفتی ڕاگیراوان درەنگ یەکلاکردنەوەی دۆسییەکانیانە لە دادگادا ، بۆ نمونە ڕاگیراو هەیە کە بەمادەی (٤٠٦) ی یاسای سزادانی عێراقی ڕاگیراوە لە ساڵی (٢٠١٣) تا ئێستا دۆسییەکەی یەکلا نەکراوەتەوە، بەهەمان شێوە ڕاگیراویتر هەیە (٥) ساڵ و (٤) ساڵ و (٣) ساڵ ڕاگیراون ، کە ئەمەش پیشیلکارییەکی زەقی یاسایی و بنەماکانی مافی مرۆڤە ، کە مافی هەر تۆمەتباریکە داداگاییەکی دادپەروەرانە بکرێت .\nگرفتی تەندروستی :\nلە بەشی گرتن وگواستنەوەدا بنکەیەکی تەندروستی هەیە ، کەتەنها یەک پزیشکی پسپۆڕ و (٦) کارمەندی تەندروستی هەیە کە بە(تناوب) دەوام دەکەن و خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان وەک پێویست نین لە بەر ئەم هۆیانەی لای خوارەوە :\n-دەرمان و چارەسەرە پزیشکییەکان وەک پێویست نییە و تەنها چەند جۆرێک دەرمانی دیارکراو لە بنکە تەندروستییەکەدا هەیە و دەدرێت بە راگیراوان.\n-پزیشکی پسپپۆڕی نەخۆشییەکان بونی نییە ئەمەش وای کردووە وەک پێویست وەڵامی داواکاری و نەخۆشەکانی گرتن و گواستنەوەنەدرێتەوە\n-تاقیگەی بنکەی تەندروستی گرتن و گواستنەوە تەنیا ژمارەیەکی کەمی پشکنینی تێدا دەکرێت.\n-هیچ پزیشک و رێنماییکاریکی دەروونی لێ نییە\n-کارمەندی ئێشکگری تەندروستی لێ نییە و ئەو راگیراوانەی دەرمانی سێژەمیان هەیە لەلایەن کارمەندانی پۆلیسەوە دەرمانیان دەدرێتێ ، کە ئەمەش مەترسی بۆسەر ژیان و تەندروستی راگیراوان دروست دەکات\nگرفتی سەردانیکردن :\nلەدوای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە هەریمی کوردستان لەمانگی (٢/٢٠٢٠) سەردانیکردنی راگیراوان وەستینراوە و کەسوکاریان ناتوانن سەردانییان بکەن کە ئەمەش کاریگەری لەسەر دۆخی دەرونیان دروست کردوە و پیویستەلایەنە پەیوەندیدارەکان بیر لە ریگە جارەی گونجاو بکەنەوە بۆ جارەسەری ئەو گرفتە.\nسیستمی خواردن کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی گشتی پۆلیسی هەرێمەوە دانراوە کەموکرتییەکی زۆری تیدایە و رەچاوی ستانداردە نیودەوڵەتییەکانی تێدانەکراوە و بڕێکی کەمی خواردن دەگات بە راگیراوان ، سەرەرای خراپی کوالێتی خواردن.


گۆڕان بەرنامە بوو، یان كاردانەوە؟\nساڵح ژاژڵه‌یی 29/1/2020 640 جار بینراوە\n"ڕونكردنەوەیەك بۆ بەر چاو ڕونی هەموان"\nخوێنەری ئازیز : دوای ئەوەی یانزە بەشی ئەم زنجیرە نوسینەم بڵاو كردەوە ، سەرنجم دا كەسانێك نوسینەكەی منیان بە دل َ نەبووەو بەو هۆیەوە زۆر كۆمێنتی ناشیرینیان بۆ نوسیوم .دیارە هەموو كەس ئازادە چی دەنوسێت و هیچ نوسینێكیش بە دڵی هەموان نابێت . گومانی تێدا نییە ناوەرۆَكی هەموو كۆمێنتەكانیش بە چاك و خراپەوە ڕەنگدانەوەی كەسایەتی خاوەن كۆمێنتەكانە .\nبە بۆچونی بەندە ئەوانەی كۆمێنیتیان نوسیوە لە سەر ئەم نوسینەی من پەلەیان كردوەو ڕۆژگاریش زۆری بەدەمەوە ماوەو عومر باقی بێت ڕاستی قسەكانی من لە داهاتودا بۆ هەموان باشتر ڕون دەبێتەوە. ئەم نوسینەی من ئەنجامی كاردانەوە نییەو باسی هەر كەس و هەر شتێكم كردبێت، وەكو خۆی چۆن هەبوە هەر بەو شێوەیە باسم كردوەو، پەیمانم بە خۆم داوە هەمیشە ڕاستگۆبم لە گەڵ ویژدانم و كەسانی دەورو بەرم .\nدەمەوێت ئەوەشتان پێ ڕابگەیەنم كە هیچ كێشەیەكی شەخسیم لەگەل َهیچ كەسێك نییەو نەبوە كە لەم نوسینەدا ناوم هێناون . پەیوەندی حیزبایەتی و سیاسەتی لێ دەرچێت، هەموو ئەوانە برای عەزیز و خۆشەویستی منن . بەڵام ئەمەی نوسیومە دەبێتە بەشێك لە مێژوی ئەم گەلەو پێویستە وەكو خۆی بنوسرێتەوە .\nدیارە لێرەدا خراپ تێگەیشتنێك هەیە كە زۆر بە گرنگ و پێویستیشی دەزانم ڕونكردنەوەی تەواوی لەسەر بدەم . بەڕێزان : سەرنجم داوە زۆربەی ئەوانەی كۆمێنتی نابەجێیان لەسەرم نوسیوە ئەوانەن كە كاك نەوشیروانیان زۆر خۆش ویستوە. وا تێگەیشتون كە ئەم نوسینەم بە تایبەت بۆ دژایەتی كردنی ئەو نوسراوە. بزوتنەوەی گۆڕان واتە كاك نەوشیروان. كاك نەو شیروان واتە بزوتنەوەی گۆڕان . كاك نەوشیروان نەیدەشاردەو لە چەندین بۆنەدا وتویەتی بزوتنەوەی گۆڕان خۆم دام مەزراندوەو هی خۆمە ، تەلەفزیۆن هی خۆمەو بچن خۆتان تەلەفزیۆن دامەزرێنن . دواجاریش قسەكەی ڕاست دەرچوو ئەوەتا هەموی بە میرات بۆ كوڕەكانی مایەوە. كەواتە پێت خۆشبێت یان ناخۆش كاك نەوشیروان دەبێتە سەنتەری باسەكە. منیش هاتوم باسی بزوتنەوەی گۆڕان دەكەم لە 10 ساڵی ڕابوردودا . كەواتە بەلانی كەمەوە نیوەی باسەكە دەبێتە باسی كاك نەوشیروان .\nمن بە خراپە باسی كاك نەوشیروانم نەكردوە . بوختانم بۆ دروست نەكردوە . ناوم نەزڕاندوە . من باسی كاك نەوشیروانم وەكو چۆن هەبوە ئاوا باسم كردوە . جا ئەگەر كەسێك وەكو پێویست ئاگای لە ڕابوردو نەبوبێت و ئەم باسەی من بەلای ئەوەوە قابیلی قبوڵ نەبێت و ناوهێنانی كاك نەوشیروان لای ئەو كفر بێت، من تاوانم چییە؟؟. خۆ من نەهاتوم پێشمەرگایەتی خۆم بە ئەوان بفرۆشمەوەو منەتیان بەسەردا بكەم. ئەوان تاوانیان چییە ئەو كاتەی من پێشمەرگە بوم ئەوان لە دایك نەبون . بەڵام كارەسات ئەوەیە، ئەو كاتەی من لەشاخ بوم ئەوان لە دایك نەبون .\nبەڵام ئێستا ئەوان هاتون باسی خەباتی شاخ بۆمن دەكەن و ڕەخنەشم لێدەگرن لە زمانی خەڵكەوە . دەگێڕنەوە كەسێك دەچێت بۆ شار و یەكێكی تریش لە شارەوە دەگەڕێـتەوە. لە ڕێگا توشی یەكتری دەبن. دوای چاك و چۆنی و سڵاو لە یەكتری كردن، ئەوەی بەرەو شار دەڕوات ، دەست دەكات بە گێڕانەوەی خەبەرو باسی شار بۆ ئەوەی كە لە شارەوە گەڕاوەتەوە. ئەمەی ئێستا ڕودەدات ڕێك وەكو ئەوە وایە .\nسیاسەت دوو ڕوی هەیە ئەو بەشەی دەكەوێتە سەرمێزەكە بەشێكی كەمی سیاسەتەو زوربەی تێی دەگەن . بەڵام بەشە گرنگەكەی كە دەكەوێتە ژیرمێزەكەوە تەنها بەشێكی كەم ئاگاداری ئەوەن. لە ڕاستیدا من دەمەوێت خوێنەری بەڕێز لە مەبەست و ناوەرۆكی نوسینەكەم بگات. من خۆم بڕوام بە خۆشم و نوسینەكەشم هەیە و ئەوەی مەبەستمە ئەوەیە بەرامبەرەكەم لە مەبەستەكەم بگات. بەڵام كەسانێك نایانەوێت تێبگەن یان نوسینەكە بە دڵی ئەوان نییە، بەڵای منەوە هیچ گرنگ نییە، چونكە دڵنیام ژمارەیەكی زۆری خوێنەرانی ئەم نوسینە زۆرباش لە مەبەستەكەم دەگەن و ئەوەش بۆمن بەسە .\nباسەكەم بەم شێوەیە دەست پێ دەكەم : دەگێڕنەوە كە دوو كەس دەچنە سەر گۆڕی ( ونستۆن چەرچل) بەناوبانگترین سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا لە كاتی جەنگی جیهانی دووەمدا. یەكێكیان دەڵێت بەخوا پیاوێكی چاك و سیاسەتمەدارێكی زیرەك و شارەزا بوو . ئەوی تریش دەڵێت : بۆ ئەم گۆڕە چەند كەسی تێدایە ؟؟. ئەویش دەڵێت : یەك كەسی تێدایە . ئەوی تریش دەڵێت : تۆ باسی دووكەس دەكەی نەك یەك كەس . دەست دەكات بە شیكردنەوەو دەڵێـت: ئەگەر ئەو كەسەی تۆ باسی دەكەی پیاوی چاك بوو بیت ، ئەوە سیاسەت مەدار نەبوە خۆ ئەگەر سیاسەتمەداریش بو بێت ، ئەوە ناكرێت پێی بڵێی پیاوی چاك.\nئەوەی كە سەركردەكان لە خەڵكانی ئاسایی جیادەكاتەوە ئەوەیە خاوەنی كۆمەڵێك خەسڵەتی تایبەتین كە لە هەموو كەسێكی ئاساییدا نییە . نمونەی ئەم خەسڵەتانە : ئاستی ڕۆشنبیری ، توانای ئیدارەدان و سەركردایەتی كردنی خەڵك، دوور بینی و خوێدنەوەی پێش وەخت بۆ ڕوداوەكان، هەست كردن بە بەرپرسیاریەتی، توانای قەناعەت پێكردنی كەسانی بەرامبەر، ئاستی كۆمەڵایەتی و چەندین خەسڵەتی تر. زۆر جاریش بارودۆخێكی تایبەت كەسێك دەكاتە سەركردەو دەگاتە لوتكەی دەسەڵاتیش ، بەڵام شایانی ئەو پلەو پۆستە نییە و قەدەری زەمانە دەبێتە هۆكار.\nلە ڕاستیدا ناخی هەموو مرۆڤەكان بەگشتی لە یەكەوە نزیكە. لە ناخی هەموو مرۆڤەكاندا جۆرێك لە ئەنانیەت واتە خۆ ویستی هەیە. حەزی بەوەیە لە خەڵكی تر باشتر و لە پێشتر بێت لە هەموو ڕویەكەوە. حەزدەكات خاوەنی سامان بیت، خاوەن بڕیار و دەسەڵات بێت. حەزدەكات خۆی بەسەر خەڵكەوە بادات و لەبەر چاوی خەڵك خۆی بنوێنیت . حەز دەكات هەمیشە كۆتا قسە هی خۆی بێت . حەزدەكات خەڵك بەگەورەی بزانن و ڕێزی بگرن و فەرمانەكانی جێبەجێ بكەن . ئەگەر بۆی بكرێت دەست بەسەر هەموو دەورو بەریدا دەگرێت . لە ناخی مرۆڤەكاندا ڕوحی داگیر كاری و پاوان خوازی زۆر گەورە هەیە .\nزۆرجار زوڵمی گەورە لە خەڵك دەكرێت. سەیرەكە لەوەدایە ئەمانە هەموی بە حەقی خۆیان دەزانن . ئەمانە خەسڵەتی زوربەی مرۆڤەكانن بە بێ جیاوازی. بەڵام كۆمەڵێكیش بەربەست لەبەردەم مرۆڤەكاندا هەن و ڕێگە نادەن مرۆڤەكان بە ئارەزوی خۆیان هەڵس و كەوت بكەن و بڕیار بدەن و زوڵم لە خەڵك بكەن. خۆ ئەگەر ئەو بەربەستانە نەبونایە، ژیان زۆر زەحمەت دەبوو . ئەم بەربەست و ڕێگریانەش لەمانەی خوارەوەدا خۆیان دەبیننەوە :\nزۆر جار دین دەبیتە ڕێگر و خەڵك بە هۆی پابەندبونیەوە بە دێنێك كە ڕێگای پێ نادات كاری خراپ بكات. زۆر جار ترس دەبێتە ڕێگر. زۆر جار یاساو دام و دەزگاكانی دەوڵەت دەبنە ڕێگر . زۆرجار پابەندبونی بە بیرو باەوەری حیزبێكەوە دەبێتە ڕێگر ئەگەر بۆ ماوەیەكی كەمیش بێت . زۆر جار كەسایەتی و مەكانەتی كەسەكە دەبێتە لەمپەڕ لە بەردەم ئەنجامدانی ئەو كارانە، چونكە خۆی بەوە نازانێت كاری لەو شێوەیەبكات. زۆرجار عورف و عاداتی كۆمەڵایەتی دەبنە ڕێگر. زۆر جار ویژدانی ئەو كەسە دەبێتە ڕێگر لە ئەنجامدانی كاری خراپ .\nدیارە سەركردەكانیش مرۆڤن . هەموو مرۆڤێكیش كە كاری كرد هەڵەدەكات . بەڵام هەڵەی سەركردەكان زۆر جار كارەسات بەدوای خۆیاندا دێنن و قەرەبوو ناكرێنەوە . بەڵام ئەو كەسانەی كە دەبنە سەركردە و سیاسەتمەدار بە تایبەتی لە قۆناغی ڕزگاری نیشتمانیدا ،زوربەی ئەو سنورانە تێدەپەڕێنن و زۆر جار ئەنجامدانی هەندێك لەو كارە دزێوانە بە پێویست دەزانن بۆ گەیشتن بە ئامانجەكان .\nئەو كەسانەی كە دەبنە سەركردە : زۆر جار بۆ مانەوەی خۆیان ، كەسانی تر دەكەنە پەیژەو پێیاندا سەردەكەون بۆ بەدیهێنانی مەرامەكانی خۆیان . زۆر جار فەرمانی كوشتن دەر دەكەن . پاكتاوی ڕكەبەرەكانیان دەكەن . غەدر لە كەسانی تر دەكەن لە پێناوی خۆیاندا . خەڵكانی شەڕانگیز لە دەوری خۆیان كۆ دەكەنەوە بۆ ئەوەی خەڵكیان پێ بترسێنن . زۆر جار لەپێناوی بەرژەوەندی و مانەوەی خۆیانداو لە ژێر پەردەی نیشتمان پەرەوریدا ، شەڕ دروست دەكەن و خوێنی هەزران كەس بە ناحەق دەڕێژن. ئەگەر مێژوی كۆن و نوێ بخوێننەوە بە هەزاران ڕوداوی ناخۆش و سەرنجڕاكێش دەبیستن . بابانەكان چییان بەرامبەر یەكتری كرد لە پێناوی مانەوەی دەسەڵاتی خۆیاندا .\nمێژوی قاجارەكان و ساسەنیەكان بخوێننەوە ، بزانن چەند پاشاو سەركردەی مەزن چاوی كەسە نزیكەكانی خۆیان دەرهێناوە لە سەر دەسەڵات . لە هەموی گرنگتر زوربەی سەركردەكان سامانی وڵات تاڵان دەكەن و لە پێناوی مانەوەی خۆیاندا بەكاری دەهێنن . كەمێك سەرهەڵبڕەو چاو بكەرەوە، بە چاوی خۆت ببینە چ دەگوزەرێت لە هەرێمی كوردستان .\nسەركردەكان دڵڕەق و بێ بەزەین ، چونكە ئەگەر وانەبن كاریان بۆ ناڕوات . هەوڵ دەدەن كەسەكانی دەوری خۆیان بكەنە سیخوڕ بەسەر یەكترەوە بێ ئەوەی ئەوان بە یەكتری بزانن بۆ ئەوەی ئاگایان لە هەموو شتێك بێت . ئەگەر زانیان كەسێك خەریكە ڕكەبەرییان دەكات بێدەنگ نابن و هەوڵ دەدن ڕێگری لێبكەن و لە ناوی بەرن . ئەمانەو زۆری تریش بەشێكن لە خەسڵەتەكانی زۆربەی سەركردەكان بێ جیاوازی .خۆ ئەگەر بێیت و لەسەر ئەم شتانە ڕەخنەیان لێبگریت یان تانەیان لێبدەی ، ئەوەندەت پاساوی بەجێ بۆ دەهێننەوە ، هەر زوو پەشیمانیش دەبیتەوەو پشتیوانیشیان لێ دەكەی .\nئەمەش هەر سیاسەتە . سەركردەكان ئەوەندە شارەزان ، ڕەوایەتی بە ئەنجامدانی ئەو كارە دزێو و قێزەونانە دەدەن لەژێر چەتری كوردایەتی و نیشتمانی پەروەریدا . خۆ ئەگەر ئەمانە ئاوا بەتوانا نەبن نابنە سسەركردەو سیاسەت مەدار. من و تۆش ئاوا بە ئاسانی دوایان ناكەوین . بەدەگمەن پییاوێكی باش و بە ویژدان ، دەبێتە سەركردەو سیاسەتمەدار چونكە ئەو خو و ڕەوشتانە بۆ پیاوی باش و بە ویژدان دەست نادەن .\nمن لە ساڵی 1961 تێكەڵاوی كاری سیاسی بوم تا ئەمڕو دەكاتە نزیكەی 60 ساڵ و تەمەنیش خەریكە ببیت بە 75 ساڵ ، ئێستا لە هەندێ فرت و فێلی سەركردە سیاسیەكان تێگەیشتوم . كەواتە زۆر ئاساییە ئەوانەی سەرەتای تەمەنیانە لە هەموو شتێك نەگەن و لە دڵسوزی خۆیانەوە توشی هەڵە ببن و غەدریش لەم و لەو بكەن . بۆیە ئەوانەی كۆمینتی زۆر ناشیرینیشیان بۆ نوسیوم ، لێیان دڵگران نابم ، هیوادارم هەوڵ بدەن تێبگەن و پەلە نەكەن و هیوادارم تەمەنیان دریژ بێت و لە هەموو ڕاستییەكان بگەن .\nبۆیە حەزدەكەم لەو ڕاستییە بگەن سەركردەكانی ئێمەش بە كاك نەوشیروانیشەوە بێ بەش نین لەو ڕەفتار و كردەوانە ، خۆشیان زۆر لەو كارانەیان ئەنجامداوە لە پێناوی بەرژەوەندی تەسكی حیزبایەتی و بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان بە ناوی بەرژەوەندی گەل و نیشتمانەوە . بۆیە ئەوانیش وەكو هەموو سیاسەتمەدارەكانی تری جیهان ، نە فریشتەن و نە مەعسومن لە هەڵەو كەم و كورتی . ڕەخنە گرتن لێیان نەك كفرنییە بەڵكو پێویستە بۆ ئەوەی وریا بكرێنەوە لە ئەنجامدانی كاری خراپ و ڕێگا نەدەین لە بری ئێمە ش بیربكەنەوەو بڕیاریش بدەن ، یان گەل و نیشتمان توشی كێشەی گەورە بكەن . حەز دەكەم لێرەدا ئەمە وەبیر خوێنەری بەڕێز بهێنمەوە بۆ ئەوەی لە ڕاستییەكان بگەن . ئەو كاتەی پۆل َبرێمەر حاكمی مەدەنی عێراق بوو دوای ڕوخانی حیزبی بەعس لە یاداشتەكانیدا ئەمەی نوسیوە : دەڵێت :\nجەلال تاڵەبانی و مەسعود بارزانی داوایان كردبوو كاتێكیان بۆ دیاری بكە م كە بێنە لام بەڵام زۆر ترسام وام زانی داوای جیابونەوەو كەركوكم لی دەكەن چونكە ئەوە زۆر قورس دەبوو بۆمن و نەم دەتوانی ئەو داوایەیان بۆ جێَ بە جی َ بكەم . بۆ ئاگاداری هەموو لایەك لەو كاتەدا تاكە یەك سەربازی عێراقی نەمابوو . هێزی پێشمەرگەش لەوپەڕی بەهێزیدا بوو . باشە تۆ لەو كاتەدا نەتوانی كەركوك بگەڕێنیتەوە بۆ سەر خاكی كوردستان ، ئەی كەی دەتوانێت ؟؟؟. لە بری ئەوەی كەركوك و ناوچەكانی تر بگەڕێننەوە سەر هەرێمی كوردستان ، هاتن بە دەستی خۆیان عەرەبیان كردە شەریك و ناوچە كوردستانیەكانیان كردنە ، ناوچە كێشە لەسەرەكان .\nواتە خۆت بدەستی خۆت گومانت لەسەر كوردستانبونی ئەو ناوچانە بە یاسا دروست كرد . ئەوەتا لە ئێستادا تەعریب دەستی پێكردۆتەوە . مامجەلال نەماوە ، با كاك مەسعود بچێت كەركو وەرگرێتەوە . لە درێژەی قسەكانیدا دەڵێت : بەڵام كە هاتن داوای پارەیان لێكردم و زۆر خۆشحاڵ بوم و لە دڵی خۆمدا وتم ئەگەر كێشەی ئەوان پارە بێت زۆر ئاسانە .\nسەرنجی ئەمەش بدە ، مانای وایە پارە گرنگترە لای سەركردە كوردەكان وەك لە خاكی كوردستان . ئەگەر ئەمە وانەبوایە چۆن بە پارە دەست بەرداری كەركوك دەبون . بە ئارەزوی خۆیان پارەی پێدان و لەو كاتەوە ئێمە دەست بەرداری كەركوك بوین . بزانن ئەمە چ تاوان و چ هەڵەیەكی كوشندەیە ، ئەوەتەی كوردی عێراق هەیە لەسەر كەركوك خوێن دەڕێژێت ، ئێستا سەركردەكان بە پارە بیگۆڕنەوە ، چی ناو لێ دەنێی ؟؟؟ هاوڵاتییەكی ئیسڕائیلی سەرۆك وەزیرانی وڵاتەكەی خۆی كوشت ، هەر لەبەر ئەوەی لەگەل َ فەلەستینیەكان دانیشتوە قسەی كردوە . ئایا ئێمە هیچ كاردانەوەیەكمان هەبوو بەرامبەر بەو كارەی سەركردەكانمان ؟؟. ئێستا هەر ڕەخنەیەك لە مەسعود بارزانی بگری ، پارتی وا هەیە بۆی بكرێت دەتكوژێت . ئێمە بەم عەقڵیەتەوە زۆرمان ماوە ببینە دەوڵەت . ئەوە موزایەدەیە ئەمیان دەڵی دڵی كوردستان و ئەویان دەڵێت قودسی كوردستان .\nتا دەیانتوانی نەوتەكەی بە تاڵان بەرن كەركوك دل َو قودسی كوردستان بوو . ئێستاش یەكێتی پارتی یەكتری تۆمەتبار دەكەن لەسەر فرۆشتنی كەركوك . كاكی برا كەركوك دەمێكە فرۆشراوە . مامجەلال دەچێتە كەركوك و بۆ ڕازیكردنی توركمان و عەرەب ، دەڵی پۆستەكان 32 بە 32 دابەش بكەن . لە هەموو دانیشتنێكدا ئەم قاوانە لێ دەدەنەوە. دونیا هاتە ڕجای مسعود بارزانی ڕیفراندۆم نەكات ، هەر كردی و لە سەدا 50 خاكی كوردستانمان لەدەست دا .\nئەی جەماوەر لە كوێ نوستوەو بۆچی كاردانەوەیان بەرامبەر مەسعود بارزانی نەبوو . تكاو ڕجای دونیامان لە كاك نەوشیروان كرد ، با ئەم بزوتنەوەیە بە دامەزراوە بكەین و بیخەینە سەر سكەی خۆی ، بەڵام ئەمەی نەكرد . دواجار بزوتنەوەكە دابەش بوو بەسەر دوو بەرەداو لە ئەنجامدا بزوتنەوەكە لە كۆتایی تەمەنی نزیك بۆتەوە . سەركردەكان ئەوەندە خۆیان بە گەورە دەزانن كە هەرگیز گوێ لەكەس نەگرن و بە ئارەزوی خۆیان بڕیار دەدەن .\nزۆر جار گوێمان لێ دەبێـت كەسانێك لە ڕوانگەی خۆشەویستی و دڵسۆزییان بۆ سەركردەكان دەڵێن : من لەسەر ڕێبازی بەڕێزان مەسعود بارزانی و مامجەل و كاك نەوشیروانم. ئەوان ڕێبازی كوردایەتییان پەیڕەو كردوە ، ئێمەش قوتابی ڕێبازەكەی ئەوانین . بەڵام ئەوە تێنەگەیشتنێكی زۆر خراپ و دواجار ترسناكیشە، چونكە لەم ڕێگایەوە دیكتاتۆر دروست دەبێت بێ ئەوەی بە خۆت بزانی، دواجار دەبیتە بت پەرست و كەسانی تر لە بری تۆ بیردەكەنەوە بڕیاریش دەدەن . پێش هەموو شتێك كوردایەتی ڕێباز نییە . كوردایەتی ئەركێكی نیشتمانی هەمومانە . كوردایەتی موڵكی هیچ كەس نییە بە تەنیا . خاكی كوردستان كە لەسەری دەژین نیشتمانی هەمومانە ، دایكی هەمومانە . كەواتە ئەركی هەموشمانە بە هەموو توانەكمانەوە بیپارێزین .\nهیچ یەكێك لە سەركردەكانی ئێمە خاوەنی ڕیبَازێكی فەلسەفی نەبون ، ئەوان خەباتی نیشتمانیان كردوە ، ئێمەش بەشدار بوین . ڕاستە من نە كاك نەوشیروان بوم ، نە دەشبم بە كاك نەوشیروان . بەڵام تەمەنی من نزیكی تەمەنی ئەوە .ساڵانی خەباتی ئەو نزێكی ساڵانی خەباتی منە .\nئەو چۆن كوردایەتی كردوە ، منیش بەهامان شێوە كوردایەتیم كردوە . ئەگەر بۆ ئەو ڕێبازبوبێـت ، بۆ منیش ڕێێازە و هەرگیز حەقی خۆشم نادەم بە هیچ كەس و لایەنێك . ماوەتەوە ئەوەی بڵێم ئەو زۆر لە منی زیاتر بۆ كراوە ، كاریگەری زۆرتری هەبوە . باشتری بۆ هاتۆتە پێشەوە . بەڵام گرنگ ئەوەیە منیش هەرچیم لە توانادا بوبێت كردومە .\nخیانەتیشم نەكردوە . كەواتە بۆچی ببیم بە بت پەرست . ئەم ڕونكردنەوەی منیش بە مانای ئەوە نییە ، جیاوازی من و سەركردەكان نییە . ئەوان بارودۆخێكیان بۆ ڕەخساوە بون بە سونبولی ئەم نیشتمانەو لەسەرمان پێویستە ڕێزیان لی َبگرین تا ئەو كاتەی كارەكانیان لە خزمەتی گەل و نیشتمان و قازانجی گشتیدابن . تا ئەو كاتەی كارەكان بە باشی ئەنجام دەدەن و عەدالەت پەیڕەو دەكەن.\nبەڵام كاتێ ئەو سنورانەیان بەزاندو هەموو شتێكیان بۆ خۆیان ویست و ئێمە بە كۆیلەو دەروێش و خزمەتكاری خۆیان بزانن ، نابی ڕازیبین و بێینە دەنگ و بڵێین لێرەدا بوەستن و هەموو حەق و ڕاستییەكان لای ئێوە نین و ئێمەش هەین . ئەگەر هەموو ئەوانەی لە من ناڕەحەت بون لەسەر ئەوە بوە كە ڕەخنەم لە كاك نەوشیروان گرتوە یان زۆر ناوم هێناوە ، ئەوە زۆر بە هەڵەدا چون .\nكاك نەوشیروان سەركردەیەكی كارێزما بوە ، خاوەنی بۆچونی خۆی بوە كاریگەری گەورەی هەبوە لەسەر دەور و بەر . كەسێكی خۆشەویست بوە . ڕێزو حورمەتی زۆری هەبوە لای هەمومان و ئێستاش ئەو رێزو حورمەتەی هەر هەیە . بەڵام ئەویش مرۆڤ بوەو كاری باش و خراپی كردوە . باسكردنی كارە خراپەكانی یان هەڵەكانی بە مانای كەمكردنەوەی ڕوڵی ئەو نابێت . ئەو پیاوە سونبولی خەبات و تێكۆشان بوە . بە پێچەوانەوە باسكردنی هەڵەكانی دەبێتە هۆی ڕۆشنكردنەوەی بەرچاوی نەوەكانی داهاتو بۆ ئەوەی ئەو هەڵانە دووبارە نەكەنەوە .\nتێبینی : بەشی سیانزەیەم دوا بەشی ئەم زنجیرە نوسینە دەبێت كە لە چوارشەممەی داهاتودا بڵاو دەبێتەوە .


مەلا هەڵۆ پەشیمانە و دەڵێ سەردانی ماریا هەورامی دەكەم\n:: PM:12:55:14/08/2019 \nدوای بڵاوبوونەوەی تۆمارێكی دەنگی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان كە هێرشی توند دەكرێتە سەر كلیپەكەی هونەرمەند ماریا هەورامی و پەرچە كرداری پشتگیری لە گۆرانیبێژەكە. مەلا هەڵۆ حەمەرەشید، لە قسەمانی پەشیمان دەبێتەوە و دەڵێ ماریا كەسی نزیكی منەو ئامادەم سەردانیشی بكەم.\nكلیپی گۆرانی (دڵەكەم)ی هونەرمەند ماریا هەورامی كە دەرهێنەرەكەی لە ناوەڕاستی شەقامی سالم لە سلێمانی وێنەی بۆ گرتووە و كوڕان و كچان لەو شەقامە دەستدەكەن بە هەڵپەڕكێ و تێكەڵی كلیپەكە دەبێت، لە جەژنی قورباندا بڵاو دەبێتەوە.\nكلیپەكە، هەر زوو لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بڵاودەبێتەوە و پشتگیری و دەستخۆشی زۆر لە هونەرمەند ماریا دەكەن بۆ ئەو بەرهەمەی پێشكەشی كردووە، بەڵام بڵاوبوونەوەی تۆماری دەنگی مامۆستایەكی ئاینی، كاردانەوەی توندی بەدوای خۆیدا هێنا و رۆشنبیر و چالاكوانێكی زۆر لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان پشتگیرییان لە ماریا هەورامی بەرانبەر بە مامۆستا هەڵۆ حەمەرەشید كرد.\nئەمڕۆ چوارشەم 14ی ئاب، مامۆستا هەڵۆ حەمەرەشید لە تۆمارێكی تری دەنگیدا، پەشیمان بوونەوەی لە شێوازی دەربڕینەكەی بەرانبەر بە هونەرمەند ماریا هەورامی راگەیاند.\nمامۆستا هەڵۆ، تۆمارە دەنگیەكەی درەنگانی شەوی رابردوو لە لاپەڕەی فەرمی فەیسبووكەكەی بڵاوكردەوە، دەڵێ، پەیامە دەنگیەكەی یەكەمی تایبەت بووە بۆ كەسێك لە وەڵامی چەند پرسیارێك، بۆ بڵاوكردنەوە نەبووم، گوتی "ئەو شێوەیەش کە باسی ئەو خاتوونەم پێکرد شێوەیەکی نەشیاو بوو، بۆخۆم دەربڕینەکەی خۆمم پێ جوان نییە، ئەگەر ئێستا بیڵێمەوە وا نایڵێمەوە، لەبەرئەوەی دەربڕینەكە جوان نییە هەم لە روی شەرع و هەم لە روی عورفیشەوە، پەشیمانم لێی ئەوە بەینی خۆم و خوای خۆمە و تەوبە ئەكەم و ئەو خاتونەش هەر شتێکی هەیە با بڕوات لە دادگا داوای بکات و ئامادەم بچمە دادگا و هیچ كێشەشم نییە".\nمامۆستا هەڵۆ حەمەرەشید، لە تۆمارە دەنگییە نوێیەكەیدا دووپات لەوە دەكاتەوە كە لەگەڵ ئەو كارەی هونەرمەند ماریا هەورامی نییە و دەڵێ "ناشەرعییە، تا بمێنم هەوڵ دەدەم رێ لە كارە نا شەرعییەكان بگرم".\nزیاتر گوتی "من بەردەوام ئەو کارەی ئەوم هەر پێ خراپە و بە ناشەرعی دەزانم و تا بمێنم هەوڵدەدەم رێ لەو کارە ناشەرعییانە بگرم".\nلە بارەی سووكایەتی بە هەورامییەكان، مامۆستا هەڵۆ روونی دەكاتەوە كە خۆی هەورامییە و خەڵكی تەوێڵەیە و مامۆستاكانیشی هەروامییە و شانازیشی پێوە دەكات، دەڵێ، ماریا هەورامی خزمی نزیكیمە و كەسوكاریشم پێیان گوتووم كە هەڵە بووم و دەبووایە بچم لەگەڵ خۆی دانیشم و قسەم بكردایە نەوەك لە دوورە بەمجۆرە قسە بكەم، گوتی "ئیشاڵلا خوا بیكات ئەچم لەگەڵ كەسوكاری و خۆیشی دادەنیشم و قسەی خێریشی بۆ دەكەم".\nڕونکردنەوەی مامۆستا هەڵۆ لەسەر ئەو قسانەی لەسەر کلیپەکەی ماریا هەورامی کردبووی\nA post shared by كچ مۆدێرن له ئینستاگرام 💃 (@kch_moodeern) on Aug 13, 2019 at 5:20pm PDT\nئه‌م بابه‌ته 1732 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nسێوه خانمی بۆنفرۆشی سلێمانییه\nسعوودیه چیتر كار به سزایه‌كى ئیسلام ناكات


لە هەرێم ۷٠٠ هەزار پێوەری زیرەكی كارەبا بەستراوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nوەزیری كارەبای حكومەتی هەرێم ڕایدەگەیەنێت، تا ئێستا بەستنی پێوەری زیرەك 50%ی تەواو بووە و دەشڵێت: “بەهۆیەوە بارزۆری سەر محەویلە و فیدەرەكان كەمبۆتەوە”.\nبەپێی ڕاگەیەنراوێكی وەزارەتی كارەبای هەرێم، ئەمڕۆ 8ی حوزەیرانی 2021، كەمال محه‌مه‌د، وەزیری كارەبا سەرپەرشتی كۆبوونەوەیەكی فراوانی ڕاوێژكاری وەزارەتی كرد ، كە تێیدا بریكاری وەزارەت و ڕاوێژكار و بەڕێوەبەرانی گشتی وەزارەت ئامادەیبوون.\nبەپێی ڕاگەیەنراوەكە، “وەزیری كارەبا سوپاسی فەرمانبەرانی وەزارەتی كارەبای كرد و جەختی لەسەر گرنگی پڕۆژەی پێوەری زیرەك كردەوە”.\nوتیشی، “تا ئێستا نزیكەی 700 هەزار پێوەر بەستراوە، كە دەگاتە لە 50%ی پڕۆژەكە و بەفیڕۆچوونی كارەبا و سەرپێچیەكان و بارزۆری سەر محاویلە و ویستگەكان كەمبۆتەوە.\nبەڤیدیۆ، هاووڵاتییەك زللـەیەكی مزر بە سەرۆكی فەرەنسادا دەكێشێت\nكارەبای چەند ناوچەیەكی هەرێم زیاد دەكرێت\nخەڵك- وەزارەتی كارەبای هەرێم زیادبوونی كارەبای بەڕێژەی 20% لە چوار شارۆچكەی سنووری پارێزگای هەولێر ڕاگەیاند. وەزارەتی كارەبای حكومەتی هەرێم لە…\nخەڵك وەزارەتی كارەبای هەرێم ڕایدەگەیەنێت: وەك وەزارەتێكی خزمەتگوزاریی تا كۆتایی مانگی ئاب دەتوانین 15 كاتژمێر كارەبا دابین بكەین. (زیاتر…)\nخەڵك- بەشی هەواڵ بەڕێوەبەرایەتی گشتی كارەبای سلێمانی ڕوونكردنەوەیەك سەبارەت بە كەمبوونەوەی كاتژمێرەكانی كارەبای نیشتمانی بۆ نزیكەی 9 كاتژمێر…\nكاتژمێرەكانی كارەبای نیشتمانی كەم دەبێتەوە\nخەڵك- بەهۆی كێشە لە ناردنی غازی سروشتی وێستگەی كارەبای غازی هەولێر لەكاردەكەوێت و بەهۆیەوە كاتژمێرەكانی پێدانی كارەبای نیشتمانی كەم دەبێتەوە.…\nكاتژمێرەكانی پێدانی كارەبای نیشتمانی دیاریكرا\n27 حوزەیران 2021 6.38 pm\nخەڵك- وەزارەتی كارەبای حكومەتی هەرێمی كوردستان ئاشكرای دەكات، كە تێكرا نزیكەی 15 كاتژمێر كارەبا بە هاوولاتیان…\n13 تەموز 2021 4.02 pm\nخەڵك- بەهۆی كێشە لە ناردنی غازی سروشتی وێستگەی كارەبای غازی هەولێر لەكاردەكەوێت و بەهۆیەوە كاتژمێرەكانی پێدانی…\nبەپێوەری زیرەك لەمەودوا چەند ئەمپێر كارەبا بە هاووڵاتیان دەدرێت\n28 مارس 2021 1.51 pm\nخەڵك- لیژنەی باڵای پێوەری زیرەك لە وەزارەتی كارەبای هەرێم بڕی ئەو ئەمپێرەى كارەبا ئاشكرادەكات، كە بەپێی پێوەرەكە…


عێراق و هەرێم بۆشاییە ئەمنییەكان پڕدەكەنەوە – Politic Press\nعێراق و هەرێم بۆشاییە ئەمنییەكان پڕدەكەنەوە\nئەم بابەتە 92 جار بینراوە\nنوێنەری وەزارەتی پێشمەرگە و ناوخۆ لە ژووری ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكانی عێراق رایگەیاند، پڕكردنەوەی بۆشایی ئەمنی نێوان هێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق گرنگەو لەبەرژوەندی عێراق و هەرێمی كوردستانە دەبێت بەزوو ئێراق هەنگاوی بۆ بنێت.\nلەو بارەوە لیوا عەبدولخالق تەڵعەت، بۆ پۆڵەتیك پرێس وتی: پێویستە حكومەتی عێراق هەماهەنگییەكانی زیاد بكات هەوڵی جدی بدات بۆ ئەوەی هێزەكانی پێشمەرگە بگەڕێنەوە ئەو شوێنانەی بۆشایی ئەمنیان تێدا هەیە، كە زیاتر ناوچەكانی دیالە و خانەقین و كەركوك و مەخمور و سحێلانە.\nلیوا عەبدولخالق تەڵعەت وتیشی، هەر كاتێك ئەو بۆشاییە ئەمنییانە پڕكرانەوە، دوژمن و تیرۆریستانی داعش ناتوانن بە ئاسانی كردەوەكانیان ئەنجامبدەن، بۆیە پڕكردنەوەی بۆشاییە ئەمنییەكان كارێكی گرنگە و لەو رووەشەوە هێزەكانی عێراق پێویستیان بە هەماهەنگی هێزەكانی پێشمەرگە هەیە.\nنوێنەری وەزارەتی پێشمەرگە و ناوخۆ لە ژووری ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكانی عێراق باسی لەوەشكرد، دواكۆبوونەوەیان لەگەڵ هێزە عێراقییەكان لە مەخموور بووە، لەكۆبونەوەكەدا باسی پڕكردنەوەی ئەو شوێنانە كراوە، كە بۆشایی ئەمنی تێدایە و جێگای مەترسین بۆ چالاكییەكانی داعش، بەڵام كۆبوونەوەكان وەك پێویست نین و چاوەڕێ دەكەن لەرۆژانی داهاتودا گفتوگۆكان دەست پێبكاتەوە.\nڤاكسینەكەی مۆدێرنا هیوایەكی نوێ بۆ جیهان\nفوئاد حسێن: بەمزوانە لەگەڵ بەغدا دەگەینە ڕێككەوتن\nموقتەدا سەدر.. سەركردەی هەڵوێستە دژەكان\nمەزلوم كۆبانی: ئیدارەی خۆسەر لەسەر بنەمای پێكهاتەی خەڵكی ناوچەكە دروستكراوە\nترەمپ جارێكی دیكە چین تۆمەتبار دەكاتەوە


پێنجوێن، پێشبڕكێی كتێب خوێندنەوە بەڕێوەدەچێت – Knwe.org\nسەرەکی » هەمەڕەنگ » پێنجوێن، پێشبڕكێی كتێب خوێندنەوە بەڕێوەدەچێت\nپێنجوێن، پێشبڕكێی كتێب خوێندنەوە بەڕێوەدەچێت\nكتێبخانەی گشتی پێنجوێن پڕۆژەی هاندان بۆ خوێندنەوەی كتێب، لە رێگای ئەنجامدانی پێشبڕكێی خوێندنەوەوە رادەگەیەنێت.\nبەچاودێری وەزیری رۆشنبیری و لاوان، بەڕێوەبەرایەتی گشتی كتێبخانە گشتییەكان و بەڕێوەبەرایەتی كتێبخانە گشتییەكانی سلێمانی، كتێبخانەی گشتی پێنجوێن پڕۆژەی هاندان بۆ خوێندنەوەی كتێب رادەگەیەنێت، لە رێگای ئەنجامدانی پێشبڕكێی خوێندنەوەی كتێب، خەڵاتی تایبەتیش دەبەخشێتە بەشداربووە سەركەوتووەكان.\nبۆ ئەو مەبەستەش ناونووسین بۆ بەشداریكردن لە رۆژی 10/1/2021 دەستپێدەكات تا 14/1/2021 بەردەوام دەبێت.\nلەمبارەیەشەوە ئالان رەئوف بەڕێوەبەری كتێبخانەی گشتی سلێمانی رایگەیاندووە: پڕۆژەی هاندان بۆ خوێندنەوەی كتێب لەشارو شارۆچكەكان بەردەوام دەبێت و بڕیارە لە چەند رۆژی داهاتووشدا لە كتێبخانەی گشتی قەرەداغ پڕۆژەی هاندان بۆ خوێندنەوەی كتێب بەڕێوەبچێت.\nمات دیمۆن لە فیلمێکی نوێدا\nسلێمانی، رێوڕەسمێک بۆ بڵاوکردنەوەی کتێبی «ژیانی من»


ئیدریس ئه‌حمه‌دی ده‌ڵێت ئه‌و بڕوا ناکات سـزا نوێـیه‌کانیش وا له ئێران بکات ده‌سـتبه‌رداری سیاسه‌ته‌کانی بـبێت\nئیدریس ئه‌حمه‌دی شیکه‌ره‌وه و شـاره‌زای سـیاسی ئێران\nبه‌رپـرسێـکی هێڵه‌کانی ئاسـمانی ئێران ده‌ڵێت له‌وه‌تای سـزا نوێـیه‌کانی ئه‌مه‌ریکا له هه‌فته‌ی ڕابردووه‌وه به‌سه‌ر وڵاته‌که‌ی سه‌پـێندراوه، فڕۆکه‌خانه‌ی چه‌ندین وڵات ڕه‌تیان کردۆته‌وه سـووته‌مه‌نی به فڕۆکه‌کانیان بده‌ن.\nڕۆژی دووشه‌ممه ئاژانسی هه‌واڵه‌کانی ISNA له زاری مه‌هدی عه‌لیاری بڵاویکرده‌وه که‌وا فڕۆکه‌خانه‌کانی به‌ریتانیا و ئه‌ڵمانیا و میرنشینی یه‌کگرتووه‌کانی عه‌ره‌ب قایل نه‌بوون سـووته‌مه‌نی بۆ فڕۆکه‌کانی ئێران دابین بکه‌ن. گوتیشی ئه‌مه له ڕۆژی پـێـنجشه‌ممه‌وه ده‌سـتیپـێـکردووه له‌و ده‌مه‌ی سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا باراک ئۆباما کۆمه‌ڵه سـزایه‌کی نوێی له دژی ئێران مۆرکرد.\nئیدریس ئه‌حمه‌دی شیکه‌ره‌وه و شـاره‌زای سـیاسی ئێران له گفتوگۆیه‌کدا له‌گه‌ڵ هاوکارمان شـایان پاشـا له‌و باره‌یه‌وه ده‌ڵێت ئه‌وه‌ی له ڕابردوودا بینیومانه ئه‌م سـزایانه ده‌توانێت کاریگه‌ری ئابوریان به‌سه‌ر ئێراندا هه‌بێت وه‌لێ وای نه‌کردووه ئه‌و وڵاته ده‌ستبه‌رداری سیاسه‌ته‌کانی خۆی ببێت و به تایبه‌تی له مه‌سه‌له‌ی به‌رنامه‌ی ناوکی.\nده‌توانن گوێبیسـتی ده‌قی گفتوگۆكه بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌سته چه‌پ، ماوه‌كه‌ی 5:36 خوله‌كه.


ڕاگه‌یه‌نراوی كۆبوونه‌وه‌ی لایه‌نه سیاسییه‌كانی کوردستان\nئه‌مڕۆ 5-11-2019 به ئاماده‌بوونی به‌ڕێزان د. به‌رهه‌م ساڵح سه‌ركۆماری عیراقی فیدرال، نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان، ڕێواز فایه‌ق سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان، مه‌سروور بارزانی سه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، ده‌سته‌ی سه‌رۆكایه‌تییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و سه‌رۆك و نوێنه‌رانی لایه‌نه سیاسییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان، له سه‌رۆكایه‌تیی هه‌رێمی كوردستان له هه‌ولێر، كۆبوونه‌وه‌یه‌كی فراوان ئه‌نجام درا بۆ گفتوگۆكردن ده‌رباره‌ی بارودۆخی عێراق و ئه‌گه‌ر و پێشهاته‌كان و كاریگه‌رییه‌كانی له‌سه‌ر پرۆسه‌ی سیاسی له عێراق به‌گشتی و هه‌رێمی كوردستان به‌تایبه‌تی.\nسه‌رجه‌م به‌شدارانی كۆبوونه‌وه به بایه‌خه‌وه سه‌یری ڕووداوه‌كانی عێراق ده‌كه‌ن و پێیان وایه ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له گۆڕه‌پانی سیاسی و ئیداریی عێراقدا ڕووده‌دات، ده‌رئه‌نجامی كه‌موكوڕیی كه‌ڵه‌كه‌بووی چه‌ندین ساڵه‌ی حوكمڕانی و جێبه‌جێنه‌كردنی ده‌ستوور بووه، بۆیه له‌كۆبوونه‌وه‌كه‌دا به نیگه‌رانییه‌وه ئه‌و بارودۆخه هه‌ڵسه‌نگێندرا، هاوكات داكۆكی له مافی ڕاده‌ربڕین و ئازادیی هاووڵاتییان له داواكردنی مافه‌كانیان كرایه‌وه، وێڕای ده‌ربڕینی نیگه‌رانی به‌رامبه‌ر قوربانیانی خۆپیشانده‌ران و هێزه ئه‌منییه‌كان.\nبه‌شداربووانی كۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ داوا ڕه‌واكانی خه‌ڵكی عیراقن و پشتیوانن كه حكوومه‌تی عێراق ڕێكاره پێویسته‌كان بۆ چاكسازی و به‌ده‌نگه‌وه‌هاتنی داخوازییه ڕه‌واكانیان بگرێته به‌ر.\nله كۆبوونه‌وه‌كه‌دا پاراستنی سه‌قامگیریی عیراق و دامه‌زراوه ده‌ستووری و یاساییه‌كانی به پێویست زانرا، له‌گه‌ڵ ڕه‌چاوكردنی بارودۆخی ناوچه‌كه و ئه‌گه‌ر و هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی تیرۆر و هێزه توندڕه‌وه‌كان له‌سه‌ر عێراق، به‌تایبه‌تی كاریگه‌رییان له‌سه‌ر ناوچه كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم.\nته‌وه‌رێكی دیكه‌ی كۆبوونه‌وه تایبه‌ت بوو به هاوهه‌ڵوێستی لایه‌نه سیاسییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان له به‌شدارییه‌كی كاریگه‌ر بۆ چاره‌سه‌ركردنی گرفته‌كانی عیراق به‌گشتی و داكۆكیكردن له مافه ده‌ستوورییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و ته‌واوی پێكهاته‌كان. له‌مباره‌یه‌وه جه‌خت له هه‌وڵی لایه‌نه سیاسییه‌كانی كوردستان بۆ هاوكاریكردنی عیراق له‌پێناو تێپه‌ڕاندنی قه‌یرانه‌كان و ده‌سته‌به‌ركردنی حوكمڕانییه‌كی دروست و هێنانه‌دی چاكسازی و ره‌چاوكردنی مافی هه‌موو پێكهاته‌كان، كرایه‌وه.\nبابه‌تی داواكاریی هه‌مواركردنه‌وه‌ی ده‌ستووری عیراق، ته‌وه‌رێكی دیكه‌ی گرنگی كۆبوونه‌وه‌كه بوو. له‌مباره‌یه‌وه به‌شدابووانی كۆبوونه‌وه‌كه جه‌ختیان كرده‌وه كه له هه‌ر هه‌موارێكی ده‌ستووردا ده‌بێت سیسته‌می فیدراڵی و ماف و ئازادییه‌كانی سه‌رجه‌م پێكهاته‌كانی عیراق و ماف و تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و قه‌واره ده‌ستووریه‌كه‌ی پارێزراو بن.\nبه‌شدارانی كۆبوونه‌وه جه‌ختیان كرده‌وه كه ئه‌وله‌وییه‌تی هه‌رێمی كوردستان و دامه‌زراوه و لایه‌نه‌كانی، پاراستنی سه‌قامگیری و ده‌ستكه‌وت و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و عیراق و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی تیرۆر و به‌رده‌وامیی پرۆسه‌ی چاكسازی ده‌بێت و پشتیوانیی چاكسازییه‌كان له عیراق ده‌كه‌ن، له‌و پێناوه‌شدا هه‌موو كوردستانییان دڵنیا ده‌كه‌نه‌وه كه به یه‌كڕیزی و یه‌كهه‌ڵوێستی كار ده‌كه‌ن و ده‌سكه‌وت و به‌رژوه‌ندییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان ده‌پارێزن.


نووسه‌رێكی ناوداری عێراقی كۆچی دوایی ده‌كات\n:: PM:01:40:02/08/2020 \nوه‌زاره‌تی رۆشنبیری و گه‌شتیاری و شوێنه‌واری عێراق رای گه‌یاند، ئه‌مڕۆ نووسه‌ری ناوداری عێراقی عادل كازم له ته‌مه‌ی 81 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد.\nئاژانسی "رۆیته‌رز" ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌م دووی ئاب بڵاوی كردووه‌ته‌وه، وه‌زاره‌تی رۆشنبیری و گه‌شتیاری و شوێنه‌واری عێراق، مردنی نووسه‌ری ناودار عادل كازمی راگه‌یاند كه به یه‌كێك له كۆڵه‌گه گرنگه‌كانی نووسینی درامای عێراقی ناو ده‌برێت.\nبه‌پێی به‌یاننامه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری، عادل كازم له نووسیندا به رێچكه‌یه‌كی زۆر تایبه‌ت ناو ده‌برێت كه زیاتر كاری له‌سه‌ر واقیعی كۆمه‌ڵگه‌ی عه‌ره‌بی و به‌تایبه‌تی عێراقدا ده‌كرد، ئه‌وه‌ش له هه‌موو كاره‌كانی ره‌نگی داوه‌ته‌وه.\nعال كازم له ساڵی 1939 له دایك بووه و ئه‌كادیمیای هونه‌ره جوانه‌كانی ته‌واو كردبوو، له ساڵی 1962وه ده‌ستی به نووسینی دراما و شانۆ كردووه، له ناودارترین كاره‌كانی له بواری شانۆدا وه‌ك "تۆفان"، "تموز یقرع الناقوس"، "مۆمیا"، "مقامات ابی الورد" و زۆری تر.\nهه‌روه‌ها كاره‌كانی له بواری زنجیره‌ی ته‌له‌ڤزیۆنی وه‌ك "هه‌ڵۆ"، "گورگ"، "چاوه‌كانی شار" و زۆری تر.\nعادل كازم له ژیانی رۆشنبیریی خۆیدا چه‌ندان خه‌ڵاتی وه‌رگرتووه، له‌ناویاندا فێستیڤاڵی شانۆی عه‌ره‌بی له خولی شه‌شه‌می له شاری شاریقه له ساڵی 2014.


حاكم ئازاد حەمەدەمین : 99% خاوەنی دەزگاكانی میدیایی حزبین و هەموو ئەوانەشی كە دەڵێن زۆر سەربەخۆین ئەوانیش حزبین\nحاکم ئازاد حەمەدەمین نەقیبی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی هەرێمی کوردستان لە وتووێژێکدا لەگەڵ دەنگی ئەمەریکا گوتی" لە ڕاپۆرتی شەش مانگی سەندیکادا کۆی ژمارەی حاڵەتەکان 87 پێشێلکاریە کە بەرامبەر 200 ڕۆژنامەنووس ئەنجامدراون"\nسەبارەت بە چۆنێتی تۆمارکردنی پێشێلکارییەکان و شێوازی نوسینەوەی ڕاپۆرت، نەقیبی سەندیکا گوتی" گرێبەستمان لەگەڵ زۆر ناوەندی نێودەوڵەتی هەبووە بۆ چۆنیەتی نوسینی ڕاپۆرتی پێشێلکاری ڕۆژنامەنووسی بۆیە پشت دەبەستینە سەر ئەو پیودانگانەی لەسەندیکادا هەن و ژمارەی ئەو پێشێلکاریانەی لای لیژنەی داکۆکی و تەواوی ستافەکە تۆمارکراون، نا پرۆفێشناڵی لە لای زۆرێک لە ڕۆژنامەنووسان و دەزگا ئەمنیەکانیش هەیە و ئەمە دەبێتە مایەی لەیەک تێنەگەیشتن، پێش کۆرۆنا سەردانی وەزیری ناوخۆمان کرد بریار وابوو لە ڕۆژانی داهاتوو خولی ڕاهێنان بکرێتەوە بۆ دەزگا ئەمنیەکان و ڕۆژنامەنووسان بۆ باشتر هەماهەنگی و لەیەک تێگەیشتن."\nحاکم ئازاد دەشڵێت" ئەوەی ئەرکی سەرەکی سەندیکایە جێبەجێمان کردووە، کاتیک ڕاپۆرتی پێشێلکاری ئامادە دەکەین و بڵاوی دەکەینەوە بۆ حکومەت و سەرۆکایەتی هەرێم و ئەنجومەنی دادوەری و داواکاری گشتی و وەزارەتی داد و وەزارەتی ناوخۆ دەنێرین، لەم ماوەیە داواکاری گشتی نوسراوی بۆ کردووین و تەعمیمی کردووە بەسەر هەموو دادگاکانی هەرێمی کوردستان بۆ چۆنیەتی بەدواداچوونی ڕاپۆرتی پێشێلکاری سەندیکا، لە نزیکترین حالەتدا بریارە موزەکەرەیەکی لێکتێگەیشتن لەگەڵ وەزارەتی ناوخۆ ئیمزا بکەین."\nنەقیبی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی هەرێمی کوردستان گوتیشی" بەداخەوە هەندێک دەزگای میدیا لە کوردستان هەن بوونەتە بەشێک لە تێکدانی بارۆدوخی سیاسی و میدیایی و وەکو کەرەستەیەک بۆ یەکلاییکردنەوەی پرسە سیاسیەکان و حزبیەکانی خۆیان و هەندێکی تریش پەیوەندی بە نا پرۆفیشناڵی دەزگا و ڕۆژنامەنووسان هەیە بۆ نموونە لە هەموو جیهاندا ڕۆژنامەنووس ناکرێت بچێتە هەموو شوێنێک بەڵام لە کاتی شەڕی داعش ئەو تەجروبەمان هەبووە ڕۆژنامەنووس بووی نیە بچێتە ناو شەڕی داعش، ئێستا شەڕی تورکیایە ئەو شوێنانەی کە جەبهەی شەڕن هەندێک کات هێزە ئەمنیەکان دەڵێن ڕێگەپێدراو نیە بچیتە شوێنی شەڕ، لەم کاتەدا ڕۆژنامەنوسان دەبێت ئیلتیزامی پێوە بکەن ئەمە مانای ئەوە نیە کە دەرچوونە لە کاری ئەو سیستەمە گشتیەی کە پەیوەندی بە ئازادی ڕادەربڕینەوە هەیە."\nلە میانەی وتووێژەکەدا لەگەڵ دەنگی ئەمەریکا حاکم ئازاد حەمەدەمین نەقیبی سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی هەرێمی کوردستان گوتی" لە هەرێمی کوردستان جیاکاری کراوە لە نێوان دەزگاکان، رەنگە پەیوەندی بە پێشینەی رابردووی سیاسی و جۆگرافی کوردستانەوە هەبێت و هەندێکیشی پەیوەندی بە مەزاجی سیاسیەوە هەیە وەکو هەموو لایەک دەزانن 99% مولکایەتی دەزگاکانی میدیایی حزبین و هەموو ئەوانەی کە دەڵێن زۆر سەربەخۆین ئەوانیش حزبین چونکە پارەکەیان هەر لە حکومەتەوە بۆ دێت هەربۆیە بوونی ئەو هەموو ڕێژە زۆرەی دەزگای حزبی بێگومان مەزاجی حزبی و سیاسی زاڵ دەبێت بەسەریدا و هەمیشە سەندیکا جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە کە نابێت جیاکاری بکرێت و زۆرجاریش بەدەنگ هاتووە."\nوتووێژ لەگەڵ حاكم ئازاد حەمەدەمین


كه‌نعان حاته‌م / ئویشن، روژیگ مەڵا نەسردین چیە ناو میوانی گەورایگ، دەوڵەمەنەگان لەتی بوین، هەرچەنی دانیشت کەسیگ مکیسی نەکرد تا نان بخوەێد، چی دڵنگ فرە خاسیگ کردە وەر وهاتەو، گشت مەردمەگە مکیسی کردن، ئاخری پەڕ کراسەگەی برد وەرەو خواردەگەو وت؛ بخوە...\n- لە نووسینگەی فرە دیاریگ، لە پلەبەرزترین جادە لە ناو شارەگە، وەڕیەوبەر کۆمپانیایگ پەنجەرەگەی وازکەێد، هیلێد هەوای وەهار خوەش بەێد لەدەمچەوی، هەناس دڵخوەشی کەشێد، ئیجا تیەێد ئەرا لابتۆبەگەی، تاقی پارەگەی لەناو بانکەگە بکەێد، دڵنیابوود ک قانجازەگانی ئمڕوو فەرەبوی، چاکەتەگەی کەێدە وەر، وداوەزێد تا بچوودە میوانی برادەرەیل، تا چەن روژیگ قانجاز ئەو پویل فرە کارەگەری لە دەروینی دیرێد، وهەڵبەت لە رەفتاری دیاردەێد، وخوازێد دەوڵەمنیەگەی بوودە جیوازییگ ئەرا کەسایەتی خوەی، لەبان ئەواکان ک هەمیشە چەویان لەیەک کەفێد، کارمەن چیشتەخانەگە، چشتفرەوش ناو دوکانەگە، دویەتە سکرتێرەگە، ومەردمەیلیگ تر، ئەو ساعەتە لەبان دەسی، وەرجە مانگیگ سەندیەسەی، ئمڕوو سودیگ ئەرا ئی رەوش نووە نەیرێد، بایەسە ئاڵشتی بکەێد، هەمیش مۆبایلەگەی، ماشینەگەی ک مۆدێل پارەکەس، گشتی بایەسە ئاڵشت بوون، تا وەل ئی قۆناغ نووە بگونجیەن.\nدانیشێدە بان ئەنتەرنێت، کام چشتە ک مەردم فرە خوازنەی؟\nچوینکە خوەی سینێدەی، تا خود مەردمەگە تەماشای بکن، نەگ ئەرا خود خوەی.\nوەی جوورە تیر خواستە دەروونیەگەی بکەێد، ک دیارە فرە ورسگە ئەرا ئەوە ک لە مەردم خاستر دیار بیەێد، ئی ورسگیە نەگ تەنیا لەبان چشت سەنین وسیەێد، بەڵکم ئەرا چوینەیەتی رەفتار وگوزران روژانەی، خوەی وهاوسەرەگەی ومناڵەگانی، هەمیش بایەسە بڕەسنە ئاست تیرکردن ئەو خواست ورسگە، ئەراوە بایەسە مناڵەگەی بچوودە مەکتەو تایبەت، گرنگ نیە چە بخوەنێد، گرنگە هاوسەرەگەی وینەی مناڵەگە لەباخچەی ئەو مەکتەوە تایبەتە لە فەیسبووک بڵاو بکەێد...\n- دەرهێنەریگ کۆری ناسریاگە وە (بۆنگ جۆن) فیلمیگ لەبان ئی ورسگیە دروس کەێد ک ناوی Parasite ک شایەیت بگونجیەێد ئەگەر وەزوان خوەمان وەپی بویشیمن هەرەسناک، وەعەروەی بوودە توفەیلی، ک گشت چشتەگان لەلایەو خواردنە، بەڵکم لەیلا خواردنەگە کۆمەڵایەتی و دەروونیە.\nلەناو فیلمەگە، خیزانیگە گرنگی دانەسە هونەر، وهەوڵدەن کارە هونەریەگان پەسەن بکەن، وبسیننەی، ئویشێد؛ ئی خیزانە خوازێد بویشێد؛ ئیمە پویل دیرێمن، بەڵکم پایەمان بەرزترە، جوور ئەواکان هەرەسناک نیمن وە هەوڵدانیان ئەرا مارکە و چینە بەرزەگان ناو کۆمەڵگا، ئەراوە لە ناو ماڵیگ نیشتنە ک هونەرمەنیگ دروسی کردگە، ک خوازن هێڵیگ وەدەور خوەیان بکیشن، ک ئەیە جهان جیواز خوەمانە، وەلی وەهەرەسناکیان لە بان هونەر...\n- زانای ئابووری وکۆمەڵایەتی تۆرستین فیبڵین لەناو کتاوە وەناوبانگەگەی ( بۆچون چینە دەوڵەمەنەگە) نووساد؛ چشت وەکارهاوردن ئەرا شانازی، لە سای مێژوو ئایەمەگان رەفتار هاوشانیگ وەل خاوەن پویل و دەسڵات بویە، ئەرا هێڵ کیشان ناوبەین خوەیان وچینە خوارینترەگان، تەنانەت هەمیش ناوبەین خوەیان و هاوماڵەیلیان.\nئەراوە فرەیگ لە راگەیانن وپڕوپاگەندە جەخت خەێدە بان دروسکردن کۆمەڵگایگ هەرەسناک وحزەوماڵداری، لەبان بنەمای شانازی و رکابەری وجیوازبوون.\nلەکتاوەگە باس هۆکارەیل ئی رەفتار کۆمەڵایەتیە کەێد، وەلی دویای خوەنستن ئەو هۆکارەیلە، لەلامان کەفتەدەر ک گشتی تیەێدەو ئەرا تەنیا یەک هۆکار، ئەویش دوسیە.\nگشت هەوڵدەێد ئەرا ئەوەگ مەردمیگ فرەتر بوودە دوسی ، واتە ورسگیە راسیەگە تیەێدەو ئەرا ورسگی کۆمەڵگا ئەرا لەتە نانیگ لە دوسی.


بڕینی هێڵی ئینتەرنێت | kurditgroup\nبڕینی هێڵی ئینتەرنێت\nماوەیەکە هەواڵی بڕین و وەستانی هێڵی ئینتەرنێت لە ئاژانسی هەواڵەکانەوە دەبیستین، هۆیەکەیشی زۆربەی دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی سیاسی ئەو ناوچە یان وڵاتانە. یەکەم شوێنیش کە هێڵی ئینتەرنێتی وەستان و ئینتەرنێتی لە خەڵک قەدەغە کرد، ئێران بوو، ساڵونیوێک بەر لە ئێستا، لەم ڕاپەرینە جەماوەرییانەی دوایشدا میسر، تونس، لیبیا، ....هتد گرتەوە. لەوانەیە زۆربەشمان بە خەیاڵماندا هاتبێت، ئەدی لە هەرێمی کوردستان چۆنە؟، کەوا ماوەیەکە خۆپیشاندان و دەنگی ناڕەزایی بەرزبۆتەوە و ڕۆژانە لە (فەیسبووک، یوتیوب) و تۆڕەکۆمەڵایەتییەکانی ترەوە خەڵکی هەواڵ و وێنە و گرتەی ڤیدیۆی بڵاودەکەنە و گروپ و دەستەی نوێ بۆ پشتیوانی و بۆ چالاکی دژی گەندەڵی خۆیان ڕادەگەیەنن. ئەم پرسیارە جێدەهێڵم و سەرنجتان بۆ هەواڵێکی هاوشێوە ڕادەکێشم.\nڕۆژی ٢٨ی ئازار ٢٠١١ ژنێکی خانەنشین، خەڵکی جۆرجیا بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیانی و کۆکردنەوەی کانزا و پارچەی کۆنە و فڕێدراو ڕوو دەکاتە شوێنی خۆڵ ڕشتنەکان، چاوی بە وایەرێک دەکەوێت، کتومت دەیبڕێت و دەیپێچێتەوە، بە خەیاڵی خۆی ئەمەش پارە دەکات، نازانێت ئەمە کێبڵی شووشەیی / یان تیشکی (fiber optic) نێوان دوو وڵاتە و وەزارەتی ناوخۆی وڵاتەکەی پەک دەخات. بەهۆیەوە دەیان هەزار کەس لە ئەرمینیا و بەشێکی زۆری جۆرجیا لە ئینتەرنێت دادەبڕێت. پۆلیس ژنە ٧٥ ساڵەکە دەگرن، بەڵام بەهۆی زۆری تەمەنی و تێگەیشتن لە بارەکەی ئازادی دەکەن. پاش ١٢ کاتژمێر کۆمپانیای پەیوەندیدار هێڵەکان چاک دەکاتەوە و سەرسوڕمانی خۆی دەردەبڕێت کە چۆن پیرێژن ئەو کێبڵانەی بینیوە. ئەگەرچی ئەم حاڵەتانە زۆر دەگمەنن، بەڵام لە ٢٠٠٩ دا لە ناوچە هەژارەکانی قەوقاز بەهەمان هۆوە خۆڵ کۆکەرەوەکان بوونە هۆی بڕینی کێبڵی ئینتەرنێت.\nزانیاری لەسەر (fiber optic) / کێبڵی تیشکی\n2 / Mr.zana\nئەوە نیە هێلەکانى کوردستان بەتایبەت ئەوەى هەولێر\nنەورۆزتیلیکۆم فایبەر ئۆپتیکە / ئەوە لە هەولێر هەموو بەشێکە لەو(fiber optic) بەشێکن\nئەو بابەتانە هەموو یەک پیساییە لە یەک شوێنەوە دەردەچن\nزۆر کات هەبووە هێلەى (fiber optic) کێشەى تێکەوتووە هەموو هێلەکان وەستاون :(\n3 / Hawkar\nبەدەر لەهەواڵەکە لە ڕووی ئای تییەوە.\nئەبوایە حکومەتی جۆرجیا ڕووی خۆی ڕەش بکردایە ئینجا قسەی لەگەڵ ئەو ئافرەتە بکردایە کە چۆن و بۆچی نەیتوانیوە بژێوەی ژیانی تاقە ئافرەتێکی بەساڵا چوو بباتە ڕێوە. مانای هەیە ئافرەتێک ۷۵ ساڵ تەمەنی بێت و ژیانی لەسەر خۆڵ و خاشاک بێت دەبا ئەو ئینتەرنێتە هەر نەبێت و ئەو بەو وایەرە ژەمێکی دابین بکات.\nدەست خۆش کاک ئاراس.\nکاکە کابڵ زۆر خەتەرە بۆ کوردستان، کورد حەساسیەتی بە کابڵ هەیە.\nلە کوردستان ئازاد نییە، بەڵکو ئەوەی پارەش دەدات مافی بۆ گاڵتەپێکردنە، نەگبەتییە. چۆنە سوپاسیان بکەین کەوەکو قەزافیمان لێناکەن بە تانک؟ ڕەنگە پێت وابێت ئەگەر ئەمان بیانتوانیایە نەیاندەکرد؟\nبەهەرحاڵ ئەمە پەیوەندی بەهەواڵەکەوە نەبوو. خاڵۆ گیان گەر بیانتوانیبایە درۆیەکیان پێکەوە دەکرد بۆ ئەو خەڵکە :)\nئەرمەنیا و جۆرجیاش خۆمان ئاسا، ئەگینا داپیرێک بە دەستێکی لەرزۆک و چەمچەیەکەوە چۆن توانی بگات بەو هێڵانەی نێو وڵاتان. کە خۆی دەبێت بێجگە لەوەی دەبێت زۆر لە قوڵایی دابێت، هەمان کات چواردەوری کۆنکرێت کرابێت.\n9 / سوز


ئیراده‌ی خه‌ڵكە وایكردوه بتوانین روبه‌ڕوی قەیرانەکان ببینه‌وه\nكۆتایی نیسانی رابردو یوسف محه‌مه‌د سادق، بوه سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان، ده‌ستبه‌كاربونی ئه‌و هاوكات بو له‌گه‌ڵ قوڵبونه‌وه‌ی قه‌یرانی سیاسی نێوان هه‌ولێرو به‌غداو دو مانگ دواتریش داعش وه‌ك رێكخراوێكی چه‌كداری كاریگه‌ر له‌ناوچه‌كه‌دا ده‌ركه‌وت، بۆیه ره‌نگه یوسف محه‌مه‌د جگه له‌نازناوی گه‌نجترین سه‌رۆكی په‌رله‌مان، نازناوی سه‌رۆكی قه‌یراناویترین خولی په‌رله‌مان وه‌ربگرێت.\nد. یوسف محه‌مه‌د، پاڵێوراوی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان بو بۆ ئه‌و پۆسته، كه بزوتنه‌وه‌كه‌ی له‌ژێر دروشمی به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵیدا 24 كورسی په‌رله‌مانی كۆكرده‌وه (له‌كۆی 111 كورسی)، بۆیه ئێستا ده‌نگده‌ره‌كانی چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ی لێده‌كه‌ن به‌راستی له‌سه‌ر كورسی سه‌رۆكی په‌رله‌مانه‌وه شه‌ڕی گه‌نده‌ڵی بكات.\nسایتی (نیقاش) له‌باره‌ی بارودۆخی ناوخۆی هه‌رێم‌و په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ به‌غداو وڵاتانی ناوچه‌كه ئه‌م چاوپێكه‌وتنه‌ی له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان ئه‌نجامدا.\nنیقاش: له‌وكاته‌دا كه ئێوه بونه سه‌رۆكی په‌رله‌مان كۆمه‌ڵێك قه‌یرانی ئابوری‌و سیاسی‌و ئه‌منی به‌رۆكی هه‌رێمی كوردستانی گرته‌وه، ئه‌مانه نه‌بونه رێگر له‌به‌رده‌م ئه‌و پلانانه‌ی ئێوه‌ی هه‌تانبو؟\nیوسف محه‌مه‌د: به‌دڵنیاییه‌وه بۆ هه‌ندێكیان رێگری دروستكردوه، بۆ نمونه به‌شێكی زۆری ئه‌و پرۆژه یاسایانه‌ی بۆ رێكخستنه‌وه‌ی موچه‌ی فه‌رمانبه‌ران‌و خانه‌نشینی گشتی، خانه‌نشینی كه‌رتی تایبه‌ت، زیادكردنی موچه‌ی خانه‌نشینی به‌گشتی، هێنانه كایه‌ی دادی كۆمه‌ڵایه‌تی كه له‌به‌رنامه‌ماندا بو خوێندنه‌وه‌ی یه‌كه‌میشی بۆ كراوه، ئێستا به‌داخه‌وه ناتوانین ده‌ستیان بۆ ببه‌ین‌و گفتوگۆیان له‌باره‌وه بكه‌ین‌و بڕیاری كۆتایی له‌سه‌ر بده‌ین، چونكه بارودۆخی دارایی هه‌رێمی كوردستان له‌بارێكی خرپدایه.\nبه‌هه‌مان شێوه ئه‌م بارودۆخه‌ی له‌ئارادایه په‌رله‌مانی سەرقاڵ کردوە، هه‌م به‌سه‌ردانكردنی لیژنه‌كانی په‌رله‌مان بۆ به‌ره‌كانی جه‌نگ‌و بۆ شوێنی روداوه‌كان، سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مانیش به‌هه‌مان شێوه به‌و بارودۆخه‌وه سه‌رقاڵه كه ده‌بێت له‌وباره‌یه‌وه راپۆرت ئاماده بكرێت‌و خوێندنه‌وه‌ی بۆ بكرێت‌و ده‌نگی له‌سه‌ر بدرێت، ته‌نانه‌ت بارودۆخی رۆژئاوا ئه‌وا بۆ ماوه‌ی سێ هه‌فته‌یه په‌رله‌مان کاری لەسەر ئەکات، هه‌م به‌ناردنی لیژنه بۆ كۆبانێ‌و سه‌ردانیكردنی ئاواره‌كانی كۆبانێ‌و هه‌م به وتوێژكردن له‌ناو هۆڵی په‌رله‌مان.\nله‌به‌رامبه‌ردا هه‌ندێك له‌و به‌رنامانه‌ی كه هه‌مانبون جێبه‌جێمان كردون، بۆ نمونه هێنانه كایه‌ی شه‌فافیه‌ت له‌دانیشتنه‌كانی په‌رله‌مان، دروستكردنی سیسته‌م له‌چۆنێتی ئیداره‌دانی دانیشتنه‌كانی په‌رله‌مان‌و رێكخستنی گفتوگۆكان‌و پاراستنی هاوسه‌نگی له‌نێوان كوتله جیاوازه‌كانی په‌رله‌مان‌و كاراكردنی رۆڵی په‌رله‌مان له‌پرسه‌كانی په‌یوه‌ست به‌ده‌سه‌ڵاتی جێبه‌جێكردن، هه‌روه‌ها متمانه‌دان به‌حكومه‌ت، ئه‌و هه‌وڵانه‌ی له‌ناو په‌رله‌ماندا درا وایكرد پێکهێنانی حكومه‌ت لەوە زیاتر دوا نەکەوێت، ئه‌گه‌رنا دور نه‌بو دروستكردنی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان دوابخرێت تا دروستكردنی حكومه‌تی عێراقی (رۆژی 21ی ئه‌یلولی 2013 هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان به‌ڕێوه‌چو - دوای نۆ مانگ رۆژی 18ی حوزه‌یرانی 2014 كابینه‌ی هه‌شته‌می حكومه‌تی هه‌رێم پێكهات)\nبۆیه به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ئه‌م بارودۆخه له‌هه‌ندێ پرسدا ده‌ستی گرتوین‌و ناتوانین كاربكه‌ین‌و سه‌رقاڵی كردوین‌و له‌گه‌ڵ روداوه‌كان سەرەدەری ئەکەین‌و بڕیارده‌ده‌ین، به‌ڵام له‌هه‌ندێكی تردا كاره‌كانی خۆمان ئه‌نجامداوه‌و پرۆسه‌ی چاودێریكردن باش ده‌ڕواته پێشه‌وه، هه‌رچه‌نده زۆر لێی رازی نیم، به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه له‌به‌رچاوبگرین حكومه‌تی هه‌رێم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی تازه دروستبوه، هاوكات كه‌وتوه به‌سه‌ر زۆر قه‌یرانی گه‌وره‌دا، وه‌ك قه‌یرانی دارایی‌و قه‌یرانی ئاواره‌كان‌و شه‌ڕی داعش كه نزیكه‌ی هه‌زارو سی كیلۆمه‌تر به‌ره‌مان له‌گه‌ڵ داعشدا هه‌یه‌و هێزی پێشمه‌رگه‌ی لێیه‌و ئیداره‌دانی ئه‌م به‌رانه‌ش کارێکی قورسه. به‌ڵام له‌هه‌مانكاتدا پرۆسه‌ی پرسیاركردنی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان له‌حكومه‌ت‌و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی له‌لایه‌ن حكومه‌ته‌وه، پرۆسه‌ی بانگكردنی وه‌زیره‌كان بۆ به‌رده‌م لیژنه تایبه‌ته‌كانی په‌رله‌مان به‌رده‌وامه كه تائێستا چه‌ندین وه‌زیر هاتونه‌ته په‌رله‌مان‌و له‌لایه‌ن لیژنه‌كانه‌وه پرسیاریان لێكراوه سه‌باره‌ت به‌كۆی ئه‌و بارودۆخه‌ی له‌ئارادایه. هه‌ڵبه‌ت كۆمه‌ڵێك یاساو بڕیاریش ده‌ركراون كه ئه‌توانین بڵێین هه‌ندێكیان مێژوین وه‌كو ئه‌و بڕیارەی 22ی ئه‌م مانگه سه‌باره‌ت به‌ناردنی هێزی پێشمه‌رگه بۆ كۆبانێ له‌په‌رله‌مانی كوردستان ده‌رچو كه له‌مێژوی په‌رله‌ماندا وێنه‌ی نه‌بوه. هه‌روه‌ها هه‌ندێ یاساو پرۆژه یاسا ته‌واوكراون كه له‌خوله‌كانی پێشو كێشه‌ی گه‌وره‌یان له‌پێش بوه‌و نه‌توانراوه یه‌كلابكرێنه‌وه، له‌م ماوه كه‌مه‌دا یه‌كلایی كرانه‌وه، بۆ نمونه یاسای كۆمسیۆنی باڵای هه‌ڵبژاردنه‌كان، یاسای بودجەی حیزبه‌كان، یاسای خۆپیشاندان كه به‌داخه‌وه له‌لایه‌ن سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه ره‌تكرایه‌وه، به‌ڵام فراكسیۆنه‌كان رێككه‌وتون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه له‌وه‌رزی نوێی ته‌شریعی په‌رله‌مان ئه‌و یاسایه ده‌ربكه‌نه‌وه.\nنیقاش: خه‌ڵك گله‌یی ئه‌وه ده‌كه‌ن كه ئه‌م بارودۆخه پرسی گه‌نده‌ڵی له‌بیر ئێوه بردوه‌ته‌وه، له‌كاتێكدا هه‌م به‌ڕێزت‌و هه‌م كوتله‌كه‌ت (گۆڕان) ئه‌و متمانه‌ی له‌خه‌ڵكه‌وه وه‌رتانگرتوه متمانه‌ی به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵییه؟\nیوسف محه‌مه‌د: پرسی گه‌نده‌ڵی به‌هیچ شێوه‌یه‌ك له‌په‌رله‌مانی كوردستان فه‌رامۆش نه‌كراوه، هه‌م لیژنه‌ی نه‌زاهه‌مان ئه‌كتیڤه، هه‌م هه‌وڵی ئه‌وه‌ماندا له‌گه‌ڵ ده‌ستبه‌كاربونی ئێمه دیوانی چاودێری داراییش ده‌ستبه‌كار بێت، سه‌رۆكه‌كه‌ی سوێندی خوارد له‌به‌رده‌م په‌رله‌مان، ئه‌نجومه‌نی باڵای ده‌سته‌ی چاودێری دارایی دروست بوه‌و ئێستا ئه‌و ده‌سته‌یه تیمه‌كانی خۆی بۆ هه‌مو وه‌زاره‌ته‌كان ده‌نێرێت‌و راپۆرت ئاماده ده‌كات. ته‌نانه‌ت له‌م بارودۆخەی ئێستاشدا به‌شێكی گرنگی سه‌رنجی ئێمه له‌سه‌ر پێشمه‌رگه‌و به‌ره‌كانی جه‌نگ بۆ ئه‌و بابه‌تانه‌یه كه په‌یوه‌ندییان به‌گه‌نده‌ڵییه‌وه هه‌یه، چونكه پێمان وایه گه‌نده‌ڵی خۆره‌ی ئیراده‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌یه، هه‌م ده‌بێته هۆی به‌هه‌ده‌ردانی سامان‌و هه‌م له‌ده‌ستدانی وره له‌لایه‌ن پێشمه‌رگه‌وه، هه‌ندێ زانیارییمان بیستوه كه ده‌ستبه‌جێ له‌لایه‌ن لیژنه‌ی پێشمه‌رگه‌ی په‌رله‌مان‌و لیژنه‌ی نه‌زاهه‌و لیژنه‌ی داراییه‌وه به‌دواداچونیان بۆ كراوه. پرسی گه‌نده‌ڵی فه‌رامۆش نه‌كراوه، به‌ڵام ده‌مانه‌وێت ئه‌و ده‌سته‌و دامه‌زراوانه‌ی تریش ئاكتیڤ بكه‌ین كه هاوته‌ریب له‌گه‌ڵ په‌رله‌مان كاری به‌دواداچون‌و لێپێچینه‌وه ده‌كه‌ن، به‌دڵنیاییه‌وه له‌م خوله‌دا داواكاری گشتیش زیاتر ئاكتیڤ ده‌كه‌ین له‌رێی یاسایه‌كه‌وه، بۆ ئه‌وه‌ی له‌رێی دادگاكانیشه‌وه پرسی گه‌نده‌ڵی به‌دواداچونی بۆ بكرێت.\nنیقاش: خه‌ڵك چاوه‌ڕێی له‌ئێوه ده‌كرد بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن یاسا به‌سه‌ر هه‌مو لایه‌نه‌كاندا جێبه‌جێ بكه‌ن سه‌ره‌تا له‌وه‌زیره‌كانی كوتله‌كانی خۆتانه‌وه ده‌ست پێبكه‌ن، گۆڕان چه‌ند وه‌زیرێكی هه‌یه، به‌تایبه‌تی هه‌ردو وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌و دارایی، خه‌ڵك ده‌ڵێن وه‌زاره‌تی دارایی به‌شێكی گه‌وره‌ی به‌رپرسیارێتی قه‌یرانی دارایی ده‌كه‌وێته ئه‌ستۆ، ئه‌وه‌نده‌ی په‌یوه‌ندی به‌وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌شه‌وه هه‌یه به‌ره‌یه‌كی زۆری شه‌ڕ له‌ئارادایه‌و كه‌موكوڕی له‌ناوپێشمه‌رگه‌دا هه‌یه، به‌ڵام تائێستا هاوڵاتیان نه‌یانبینی هیچ كام له‌وه‌زیره‌كانتان بانگ بكه‌ن بۆ لێپرسینه‌وه، بۆچی؟\nیوسف محه‌مه‌د: ئه‌بێت فراکسیۆنی گۆڕان خۆی وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره بداته‌وه، بەڵام هێندەی من ئاگادارم هیچ یەکێک لەفراکسیۆنەکان خۆ ناپارێزن لەپرسیار کردن‌و بانگکردنی وەزیرەکانی خۆیان. ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیداره به‌ئێمه وه‌ك سه‌رۆكایەتی په‌رله‌مان هیچ داواكارییه‌ك له‌لایه‌ن هیچ فراكسیۆنێكی په‌رله‌مانیه‌وه نه‌گه‌یشتوه‌ته ده‌ست ئێمه بۆ بانگهێشتكردنی وه‌زیری دارایی‌و پێشمه‌رگه‌و ئێمه ره‌تمانكردبێته‌وه‌و نه‌مانناردبێت بۆ وه‌زیری دارایی‌و پێشمه‌رگه، رۆژی دوشەمەی رابردو وه‌زیری پێشمه‌رگه بانگهێشتی به‌رده‌م لیژنه‌ی پێشمه‌رگه‌و جینۆسایدو زیندانیان كراو ئامادە بو، ئێمه كاری خۆمانمان كردوه له‌و روه‌وه بێ كه‌موكوڕی.\nنیقاش: پێش ئه‌وه‌ی ببنه سه‌رۆكی په‌رله‌مان تێزی دكتۆراكه‌ی ئێوه له‌سه‌ر فاكته‌ره كاریگه‌ره‌كانی ئاینده‌ی سیاسی هه‌رێمی كوردستان بو، پێشبینی ئه‌م روداوانه‌تان كردبو له‌هه‌رێمدا روبدات، به له‌به‌رچاوگرتنی واقیعه نوێیه‌كه چی له‌بارودۆخه‌كه ده‌خوێننه‌وه؟\nیوسف محه‌مه‌د: راستیه‌كه‌ی ئه‌م بارودۆخه‌ی ئێستا هاتوه‌ته پێش پێی وتین هه‌رێمی كوردستان له‌قه‌یراندا ده‌ژی له‌سێ روه‌وه: قه‌یرانی گه‌وره‌مان هه‌یه له‌روه‌كانی ئابوری‌و سیاسی‌و سه‌ربازییه‌وه، ئه‌وه به‌هێزی‌و ئیراده‌ی خه‌ڵكی كوردستانە وایكردوه بتوانین روبه‌ڕوی ئه‌م هه‌مو قه‌یرانه ببینه‌وه، به‌ڵام ئه‌بێت راستگۆیانه له‌گه‌ڵ خۆماندا بزانین كه ئه‌م قه‌یرانانه‌مان هه‌یه.\nله‌ڕوی داراییه‌وه قه‌یرانی ئه‌وه‌مان هه‌یه كه به‌ته‌واوی پشتمان به به‌غدا به‌ستوه، نزیكه‌ی 85% بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان پشتی بەبەشە بودجەی هەرێم لەبودجەی گشتیی عێراق بەستوە، له‌كاتێكدا پێش ساڵی 2003 هه‌رێمی كوردستان 100% پشتی به‌خۆی به‌ستوه، كه‌واته سێكته‌ره‌كانی تری هه‌رێمی كوردستان سست کراون‌و گه‌شه‌یان نه‌كردوه. له‌ماوه‌ی 10 ساڵی رابردو نزیكه‌ی (70) ملیار دۆلار هاتوه‌ته هه‌رێمی كوردستان، ئه‌گه‌ر ئه‌مه به‌راورد بكه‌ین به‌وڵاته قه‌یرانزه‌ده‌كان، بۆ نمونه له‌دوای جه‌نگی جیهانی دوه‌م 16 وڵاتی ئه‌وروپای رۆژئاوا کە زۆربەی شارەکانیان‌و ژێرخانی ئابوریان بەتەواوی وێران بوبو، توانیان به‌بڕی 13 ملیار دۆلار هه‌ڵبستنه‌وه سه‌ر پێی خۆیان‌و ئابوریان ته‌واو بوژایه‌وه، ئه‌و بڕه پاره‌یه وڵاته یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌چوارچێوه‌ی پرۆژه‌ی مارشاڵ وه‌كو یارمه‌تی‌و قه‌رز پێی به‌خشین.\nله‌ده ساڵی رابردودا له‌هه‌رێمی كوردستان به‌بڕی (70) ملیار دۆلار نه‌توانراوه ژێرخانی ئابوری ببوژێنرێته‌وه. پێویستە له‌مه‌ودوا قه‌دری داهات بزانرێت، به‌جۆرێك به‌باشی خه‌رج بكرێت‌و به‌هه‌ده‌ر نه‌درێت، به‌راستیش پێویستمان به‌بوژاندنه‌وه‌ی كه‌رته‌كانی تر هه‌یه.\nهه‌رێمی كوردستان نابێت بۆ ئابورییه‌كه‌ی ته‌نها چاوی له‌سه‌ر نه‌وت بێت، ئه‌گه‌ر بۆ هه‌ر وڵاتێكی تر ئه‌مه هه‌ڵه‌یه‌ك بێت كه هه‌مو ئابورییه‌كه‌ی له‌سه‌ر یه‌ك سه‌رچاوه بێت، ئه‌وا بۆ هه‌رێمی كوردستان دوجار هه‌ڵه‌یه، چونكه هه‌رێمی كوردستان هیچ ده‌رچه‌یه‌كی ده‌ریایی نییه بۆ ناردنه ده‌ره‌وه‌ی نه‌وت، بۆیه له‌هه‌مو كاتێكدا هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌مان له‌سه‌ره كه ئه‌گه‌ر هاوكێشه نێوده‌وڵه‌تییه‌كان یان هاوكێشه ئیقلیمییه‌كان گۆڕان ئێمه توشی قه‌یران ببینه‌وه، بۆیه پێویستمان به‌وه‌یه كه‌رته‌كانی پیشه‌سازی‌و كشتوكاڵ‌و گه‌شتوگوزار ببوژێنینه‌وه.\nله‌ڕوی سیاسییه‌وه ئه‌م روداوانه پێی وتین كه خراپ دابه‌شبوین به‌سه‌ر میحوه‌ره ئیقلیمییه‌كاندا، له‌كاتێكدا ئێمه ئێستا له‌هه‌مو كات زیاتر پێویستمان به‌گوتارێكی كوردستانیانە هه‌یه، پێویستمان به‌وه‌یه خۆمان كاراكته‌ر بین له‌م ناوچه‌یه نه‌ك ئه‌وه‌ی هێزه‌كانی هه‌رێمی كوردستان دابه‌ش ببن به‌سه‌ر كاراكته‌ره ئیقلیمییه‌كان تا ئاستی شه‌ڕه په‌ڕۆو یه‌كتر تۆمه‌تباركردن، ته‌نانه‌ت گه‌یشتوه‌ته ئه‌وه‌ی ناكۆكی له‌به‌ره‌كانی جەنگدا هه‌بێت كه ئه‌مه كاره‌ساتی دروستكردوه بۆ هێزی پێشمه‌رگه. ئێمه پێویستمان به‌وه‌یه خاوه‌نی ستراتیژێكی رونی كوردستانیانه بین له‌ناوچه‌كه‌و گوتارێكی هاوبه‌شی نیشتیمانیمان هه‌بێت‌و دور بكه‌وینه‌وه له‌و جیاوازیانه‌و سیسته‌می سیاسی هه‌رێمی كوردستان زیاتر به‌دامه‌زراوه‌یی بكه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ی حیزبایه‌تی ئه‌وه‌نده كاریگه‌ری نه‌بێت له‌سه‌ر ئێستاو داهاتوی هه‌رێمی كوردستان.\nله‌ڕوی سه‌بازیشه‌وه كێشه‌مان هه‌بوه، هێزی پێشمەرگە لەڕوی چەک، رێکخستن، مەشق، عەقیدەی سەربازی کێشەی گەورەی هەبوەو هەیە. خۆشبه‌ختانه ئیراده‌یه‌كی باش ده‌بینین بۆ ئه‌وه‌ی پێشمه‌رگه ببێته هێزێكی نیشتیمانی پیشه‌یی یه‌كگرتو دور له‌ئینتیمای حیزبی، بۆ ئه‌مه بڕیاری په‌رله‌مان‌و بڕیاری سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان هه‌یه، هه‌نگاویش نراوه، راسته به‌هۆی ئه‌م بارودۆخه‌ی هاتوه‌ته ئاراوه، هه‌نگاوه‌كان به‌خاوی ده‌چنه پێشه‌وه.\nنیقاش: كه‌وابێت فشاری ئابوری به‌غداو شه‌ڕی داعش بیری خستنه‌وه ئه‌م هه‌مو كێشه‌یه له‌هه‌رێمدا هه‌یه؟\nیوسف محه‌مه‌د: به‌ڵێ به‌دڵنیاییه‌وه، ئێستا به‌ته‌واوه‌تی خستوینیەته به‌رده‌م ئه‌وه‌ی ئه‌م كێشانەمان هه‌ن، سەرەتا ئه‌بێت دانی پیادا بنێین، پێم وایه ئێستا هه‌مومان دانمان پیادا ناوه، دواتر مادەم ئێستا حكومه‌تێكی یه‌كڕیزی نیشتیمانیمان هه‌یه ئەوا ئەبێ هه‌ر لایه‌ك شان باته به‌ر چاره‌سه‌ری ئه‌م كێشانه.\nنیقاش: خه‌ڵك چاوه‌ڕێی ئه‌كرد یه‌كێك له‌ئه‌ركه‌كانی حكومه‌تی یه‌كڕیزی ئه‌وه بێت ده‌ستی وڵاتانی ئیقلیمی له‌هه‌رێمدا ببڕێت، كه‌چی ئه‌وه‌تا به‌ڕونی دیاره دو هێزه سه‌ره‌كییه‌كه‌ی هه‌رێم به‌سه‌ر میحوه‌ری ئێران‌و توركیادا دابه‌شبون‌و ئه‌و وڵاتانه زیاتر ده‌ستیان وه‌رداوه‌ته كاروباری ناوخۆی هه‌رێم؟\nیوسف محه‌مه‌د: ئه‌مه كارێكی زۆر خراپه‌و ده‌بوو هه‌مومان بڕیاری ئه‌وه‌مان بدایه، كه نه‌هێڵین ده‌وڵه‌تانی ده‌وروبه‌ر ده‌ست وه‌ربده‌نه ئه‌م قه‌یرانه، زۆر ئاساییه داوای هاوكاری له‌وڵاتانی جیهان بكه‌ین، به‌ڵام ده‌وڵه‌تانی ئیقلیمی له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییان له‌م ناوچه‌یه‌دا هه‌یه، كارێكی خراپه بێنه ناوه‌وه، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر قه‌یرانه‌كانیشمان قوڵ بن.\nنیقاش: ئه‌وه‌نده‌ی په‌یوه‌ندی به به‌غداوه هه‌یه، گه‌شبینن به‌وه‌ی له‌كابینه‌كه‌ی عه‌بادیدا كێشه‌ی هه‌رێم‌و به‌غدا چاره‌سه‌ر ببێت؟\nیوسف محه‌مه‌د: به‌ڕاستی نابێت نه گه‌شبین بین‌و نه ره‌شبین، ده‌بێت هه‌رێمی كوردستان بزانێت چۆن مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئه‌م كابینه تازه‌یه‌دا ده‌كات، پێموایه هه‌ندێ هه‌ڵه‌مان كرد له‌پرۆسه‌ی دانوستاندنی دروستكردنی حكومه‌تی به‌غدا.\nنیقاش: هه‌ڵه‌كان چی بون؟\nیوسف محه‌مه‌د: بۆ نمونه به‌ستنەوەی ته‌كتیكی دانوستانی خۆت به‌كه‌سێكی دیاریكراو پێموایه له‌هونه‌ری دانوستان هه‌ڵه‌یه دوای ئه‌وەی ئەو كه‌سایه‌تییه گۆڕا، ئیتر پێیان وتین ئه‌وه داواكاری ئێوە جێبه‌جێ كراوه، بینیشمان ئه‌مه كوردی زۆر لاواز كرد له‌مه‌سه‌لی پێكهێنانی حكومه‌تدا (مه‌رجی یه‌كه‌می هێزه كوردییه‌كان بۆ به‌شداری له‌حكومه‌تی عێراقی گۆڕینی نوری مالیكی بو). وایلێهات خه‌ریكبو حكومه‌ته‌كه دروست ببێت بێ به‌شداری كورد، ئه‌مه بۆ یه‌كه‌مینجاره حكومه‌تی عێراقی دروست ببێت به‌بێ ئه‌وه‌ی پێشتر رێكه‌وتنی سیاسی كرابێت له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان.\nفاكته‌ری تریش هه‌بون، وه‌ك بێتوانایی هه‌رێمی كوردستان بۆ به‌ته‌واوه‌تی روبه‌ڕوبونه‌وه‌ی قه‌یرانی دارایی. سەرەڕای ئەوەی حکومەتی هەرێم ئێستا موچە ئەدات، بەڵام زۆر دوا ئەکەوێت‌و پڕۆژەکانیش زۆربەیان وەستاون. فشاری خه‌ڵكیش هۆیه‌كی تر بو، هه‌رچه‌نده خه‌ڵك داوای ساده‌ترین مافی خۆیان ده‌كرد كه موچه‌یان پێ بدرێت، به‌ڵام ئه‌و داواكارییه بوه هۆی ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی به‌غدا تێبگه‌ن ئه‌و ئابڵوقه‌یه‌ی له‌سه‌ر هه‌رێمیان دروستكردوه به‌بڕینی بودجه‌ی هه‌رێم شوێنی خۆی گرتوه‌و زانیویانه كارته فشاره‌كه‌یان به‌هێزه‌و ته‌نازولیان لێنه‌كرد.\nله‌به‌رامبه‌ر حكومه‌تی تازه‌ی به‌ڕێز عه‌بادی ئه‌وه گرنگه ئێمه بزانین خۆمان چۆن مامه‌ڵه ده‌كه‌ین‌و چۆن داهاتی ناوخۆ ده‌بوژێنینه‌وه‌و كارتی فشار دروست بكه‌ین‌و كارته فشاره‌كانی ده‌ستی ئه‌وان لاواز بكه‌ین.\nنیقاش: ناوه ناوه باسی دروستكردنی ده‌وڵه‌ت له‌ناوه‌ندی سیاسی هه‌رێم گه‌رموگوڕی به‌خۆوه ده‌بینێت، ئه‌م پرسه‌ی به‌چی گه‌یشتوه، له‌بیر خۆتان بردوه‌ته‌وه یان كاری بۆ ده‌كه‌ن؟\nیوسف محه‌مه‌د: ئه‌مه پێویسته ئامانجێك بێت كاری بۆ بكه‌ین، به‌دور له‌هه‌ڵای راگه‌یاندن، هه‌م ژێرخانی ئابوری ئه‌وه‌نده به‌هێز بكه‌ین كه پشت به‌خۆمان ببه‌ستین، هه‌م سیسته‌می سیاسی هه‌رێم ئه‌وه‌نده به‌دامه‌زراوه‌یی بكه‌ین كه ناكۆكییه سیاسییه‌كان نه‌بنه كێشه بۆی، هه‌م پشت به‌ده‌وروبه‌ر نه‌به‌ستین‌و له‌سه‌ر پێی خۆمان بوه‌ستین. من پێم وایه نزیكین له‌م ئامانجه، به‌ڵام كاری پێویسته، ده‌بێت له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆیی كاری بۆ بكه‌ین‌و ده‌ستورێك بهێنینه ئاراوه كه جێێ ره‌زامه‌ندی هه‌مو خه‌ڵك بێت، پێم وایه ئه‌و رۆژه دور نییه ئامانجەکانمان بێنەدی ئەگەر خۆمان ئامادە بین.\nنیقاش: ئه‌گه‌ر عه‌بادی خواسته‌كانی كوردی جێبه‌جێ نه‌كرد، به‌ئاراسته‌ی دروستكردنی ده‌وڵه‌تی كوردی هه‌نگاو ده‌نێن؟\nیوسف محه‌مه‌د: هاوڵاتی هه‌رێمی كوردستان هه‌قی خۆیه‌تی بپرسێت چی ماوه‌ته‌وه له‌م عێراقه‌دا، حكومه‌تی عێراقی كه یارمه‌تی هێزی پێشمه‌رگه نه‌دات‌و بودجه‌ی هه‌رێمی كوردستان نه‌دات‌و له‌كێشه‌ی ئاواره‌كان هاوكاری نه‌كات كه به‌هۆی شكستی سوپاكه‌ی ئه‌وه‌وه ئاواره‌ی هه‌رێمی كوردستان بون ئیتر چاوه‌ڕێی چی لێبكرێت، خه‌ڵكی هه‌رێم ده‌پرسێت: به‌ڕاستی چی له‌م عێراقه ماوه.\nمن ته‌مه‌نم 36 ساڵه، به‌درێژایی ته‌مه‌نی خۆم ته‌نها ئازارو ئابڵوقه‌ی ئابوری‌و كیمیاباران‌و تۆپباران‌و گه‌مارۆم له‌حكومه‌تی عێراق بینیوه، له‌نەوەی پێش خۆشمان بپرسین هەروا ئەڵێن.\nله‌نه‌ستی هاوڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان چه‌سپاوه عێراق به‌م هه‌مو ململانێیه‌ی ناوخۆییه‌ی خۆیه‌وه‌و بەو دژایه‌تییه‌ی هه‌رێمی كوردستان كه ده‌یكات وه‌كو نه‌یار ته‌ماشا ده‌كرێت.\nده‌سه‌ڵاتدارانی عێراق ده‌بێت به‌ڕونی له‌وه تێبگه‌ین هه‌میشه ئه‌و كارانه‌ی حكومه‌ته یه‌ك له‌دوایه‌كه‌كانی عێراق به‌رامبه‌ر هه‌رێمی كوردستان كردویانه په‌رچه‌كرداری پێچه‌وانه‌ی هه‌بوه، بۆ نمونه له‌مانگی تشرینی دوه‌می ساڵی 1991 رژێمی پێشوی عێراق سه‌رجه‌م داموده‌زگاكان‌و سوپاکەی له‌سێ پارێزگاكه‌ی هه‌رێمی كوردستان كشانده‌وه‌و موچه‌ی سه‌رجه‌م فه‌رمانبه‌رانی بڕی، ئه‌مه نه‌بوه هۆی ئه‌وه‌ی ئیداره‌ی كوردی لاواز ببێت، به‌ڵكو رێك به‌پێچه‌وانه‌وه خه‌ڵكی هه‌رێم پاش شه‌ش مانگ هه‌ڵبژاردنی كردو حكومه‌تی كوردی پێكهات‌و داهاتی ناوخۆ زیادیكردو موچه دراو داموده‌زگاكان دروستكران، تا 2003 به‌و شێوه‌یه به‌رده‌وام بو. لەبەرامبەردا رژێمی پێشوی عێراق روخا. هیواداریشین حكومه‌تی تازه به‌عه‌قڵیه‌تی تازه بیر بكاته‌وه‌و په‌ند له‌ئه‌زمونه‌كانی رابردو وه‌ربگرێت.\nنیقاش: ئێستا ئێوه ئاماده‌كاری ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ستوری هه‌رێم ده‌ربكه‌ن، ئه‌م ده‌ستوره له‌سه‌ر چ بنه‌مایه داڕێژراوه، له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌رێمێكی فیدراڵ یان ده‌وڵه‌تێك له‌ده‌ره‌وه‌ی عێراق؟\nیوسف محه‌مه‌د: تائێستا بڕیاری سیاسی هه‌رێم ئه‌وه‌یه له‌چوارچێوه‌ی عێراقدا بمێنێته‌وه‌و ئه‌وه‌تا به‌شداری حكومه‌تی عێراقمان كردوه. به‌ڵام چیتر ناتوانین ته‌نها یه‌ك رێگا له‌به‌رچاو بگرین‌و خۆمان به‌یه‌ك سیناریۆوه ببه‌ستینه‌وه، به‌رده‌وامین له‌سه‌ر ئه‌م رێگایه، به‌ڵام ناكرێت سیناریۆكانی تریش له‌به‌رچاو نه‌گرین، ئێمه هیوادارین ئه‌م رێگایه كه رێگای مانه‌وه‌یه له‌گه‌ڵ عێراقدا سه‌ركه‌وتو بێت‌و به‌شێوه‌یه‌كی ئاشتیانه له‌گه‌ڵ گه‌له‌كانی ده‌وروبه‌رماندا بژین، ئه‌گه‌ر هه‌ر بڕیارێكی تریش بده‌ین ده‌مانه‌وێت به‌شێوه‌یه‌كی ئاشتیانه بێت.\nنیقاش: ئێوه به‌غدا تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن به‌وه‌ی بودجه‌ی له‌هه‌رێم بڕیوه، به‌ڵام هه‌رێمیش پێشتر نه‌چوه ژێر بڕیاره‌كانی به‌غداوه‌و سه‌ربه‌خۆ نه‌وتی ره‌وانه كرد، كه‌واته سیاسه‌تی نه‌وتی خۆتان هۆكار بوه، بۆچی گله‌یی له‌به‌غدا ده‌كه‌ن؟\nیوسف محه‌مه‌د: به‌رهه‌مهێنان‌و ناردنه ده‌ره‌وه‌ی نه‌وت له‌لایه‌ن هه‌رێمی كوردستانه‌وه مافێكی ده‌ستوری هه‌رێمی كوردستانه به‌پێی ده‌ستوری هه‌میشه‌یی عێراق، ئه‌مه به‌ته‌نها رای ئێمه نییه، ئه‌وانه‌ی كاتی خۆی به‌شداربون له‌نوسینه‌وه‌ی ده‌ستور به‌شێوه‌یه‌كی ئامانجدار ئه‌و مادانه‌یان داڕشتوه‌و هه‌رێم ئه‌و هه‌قه‌ی به‌ده‌ستهێناوه، چونكه پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت له‌هه‌رێم كه‌وتوه‌ته پێش نوسینه‌وه‌ی ده‌ستوری هه‌میشه‌یی عێراقه‌وه.\nهه‌رێم جگه له‌وه‌ی هه‌قێكی ده‌ستوری‌و یاسایی خۆیه‌تی، هاوكات له‌ڕوی ستراتیژییه‌وه ده‌بێت ئاماده‌كاری ئه‌وه بكات كه توشی قه‌یرانی سوته‌مه‌نی نه‌بێت، چونكه له‌مباره‌یه‌وه زۆرجار كه‌وتوینه‌ته ژێر هه‌ڕه‌شه‌وه، حكومه‌ته یه‌ك له‌دوا یه‌كه‌كانی حكومه‌ته‌كانی عێراق چه‌ندینجار نه‌وت‌و غازیان له‌هه‌رێم بڕیوه، ته‌نانه‌ت حكومه‌ته‌كه‌ی به‌ڕێز جه‌عفه‌ری‌و دوای ئه‌ویش حكومه‌ته‌كه‌ی به‌ڕێز مالیكی نه‌وت‌و به‌نزینیان له‌هه‌رێم بڕی، بۆیه هه‌رێم هه‌م بۆ ناوخۆو هه‌م بۆ ده‌ره‌وه‌ش مافی به‌رهه‌مهێنانی نه‌وتی هه‌یه.\nبه‌ڵام له‌كۆی ئه‌م پرۆسه‌ی لەبواری وزە لەهەرێمدا ئه‌نجامدراوه، ئایا هه‌ڵه‌و كه‌موكوڕتی نییه، بێگومان هه‌ڵه‌ش هه‌یه‌و ده‌بێت به‌دواداچونی بۆ بكرێت‌و له‌ژێر چاودێری په‌رله‌ماندا بێت‌و له‌ژێر چاودێری هه‌ر رێكخراوێكی شه‌فافی جیهانیدا بێت، ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی عێراقیش مافی مه‌شروعی خۆیه‌تی چاودێری ئه‌م پرۆسه‌یه بكات‌و هیچ رێگری لێنه‌كرێت. به‌ڵام هه‌رێم ده‌ستبه‌رداری مافی ده‌ستوری خۆی نابێت له‌به‌رهه‌مهێنان‌و ناردنه ده‌ره‌وه‌ی نه‌وت.\nنیقاش: له‌شه‌ڕی داعشدا سه‌ڕه‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌و گروپه له‌عێراق‌و له‌سوریاش گورزی گه‌وره‌ی وه‌شاند، به‌ڵام كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی كاتێك كاردانه‌وه‌ی هه‌بو كه هه‌ڕه‌شه كه‌وته سه‌ر هه‌رێمی كوردستان‌و كۆبانی، هۆكاری ئه‌مه بۆچی ده‌گێڕنه‌وه؟\nیوسف محه‌مه‌د: به‌ڕاستی ئه‌مه وه‌رچه‌رخانێكی گه‌وره‌یه له‌مامه‌ڵه‌ی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی به‌رامبه‌ر به‌كوردو هه‌رێم، چه‌ندین هۆكاری هه‌یه؛ به‌شێكی په‌یوه‌ندی به‌وه‌وه هه‌یه كه ئێمه تا راده‌یه‌ك توانیومانه ئه‌زمونی جیاواز پێشكه‌ش بكه‌ین، له‌كاتێكدا مه‌سیحییه‌كان‌و كه‌مایه‌تییه‌كانی تر له‌ناوچه‌كانی تری عێراق ده‌رده‌كرێن‌و ده‌كوژرێن، له‌هه‌رێم جێیان ده‌بێته‌وه‌و ژیانێكی شه‌ره‌فمه‌ندانه بۆ مه‌سیحی‌و ئێزدی‌و توركمان‌و عه‌ره‌بی سوننه‌و شیعه‌و هه‌موو پێكهاته‌كانی تر دابین كراوه، هه‌رێم توانیوێتی وه‌ها خۆی پیشان بدات ناوچه‌یه‌كه لێبورده‌یی‌و فره ره‌نگی تێدایه. جگه له‌مه بونی به‌رژه‌وه‌ندی ئابوری وڵاتانی تر له‌هه‌رێم وایكردوه هه‌رێم بپارێزرێت. هه‌روه‌ها به‌ره‌و پێشچوونی پرۆسه‌ی دیموكراسی‌و سیاسی، له‌چاو ناوچه‌كانی تری عێراق هۆیه‌كی تر بوه. ئه‌وه‌شمان بیر نه‌چێت گه‌لی كورد هه‌م له‌هه‌رێمی كوردستان‌و هه‌م له‌كۆبانی گه‌لێكی مه‌زڵومه‌و هێرشی نه‌كردوه‌ته سه‌ر كه‌س، بەڵکو هێرشی کراوەتەسەر. بۆیه هه‌مو ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ی تێدایه كه كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی به‌هانایه‌وه بێت.\nنیقاش: ناوه‌ڕاستی ئه‌م مانگه ئێوه نوسینگه‌ی په‌رله‌مانتان له‌كه‌ركوك كرده‌وه‌و له‌وێ راتانگه‌یاند كه‌ركوك شارێكی كوردستانییه، به‌ڵام عه‌ره‌ب‌و توركمانه‌كانی ئه‌وێ به‌م بڕیاره‌ی ئێوه رازی نین؟\nیوسف محه‌مه‌د: ئه‌مه مافێکی مه‌شروعه كه‌ركوك به‌كوردستانی بزانین، له‌ده‌ستوری عێراقدا كه‌ركوك‌و ناوچه‌كانی تر به‌جێناكۆك ده‌ستنیشان كراون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زیاد له‌لایه‌نێك داوای خاوەندارێتیان ده‌كات، یه‌كێك له‌و لایه‌نانه‌ی داوای ده‌كات كورده، هاوڵاتیانی كه‌ركوك‌و ناوچه‌كانی تر هه‌قیانه هه‌ر داوایه‌كیان هه‌یه بیگه‌یه‌ننه هه‌رێم‌و ئێمه‌ش له‌ڕێی نوسینگه‌یه‌كه‌وه له‌گه‌ڵیاندا بین.\nسه‌باره‌ت به‌مافی پێكهاته‌كان ئێمه ئینكاری مافی هیچ لایه‌نێك ناكه‌ین، هه‌م له‌چوارچێوه‌ی هه‌رێم‌و هه‌م له‌كه‌ركوك. هیچ چاره‌یه‌ك له‌كه‌ركوك‌و ناوچه جێناكۆكه‌كان ناسه‌پێنین سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه به‌ڵگه‌نامه مێژوییه‌كان‌و راستییه جوگرافییه‌كان ئه‌وه ده‌سه‌لمێنن كه كه‌ركوك‌و ناوچه جێناكۆكه‌كانی تر كوردستانین، به‌ڵام ئێمه هیچ چاره‌یه‌ك ناسه‌پێنین‌و له‌هه‌ر بڕیارێكدا ده‌بێت ئه‌وان به‌شداربن‌و رای سه‌رجه‌م خه‌ڵكی ئه‌و ناوچانه وه‌ربگیرێت‌و به‌شداربن له‌راپرسیدا. ئێستا پرۆژه یاسامان هه‌یه بۆ زامنكردنی مافی پێكهاته‌كان له‌هه‌رێم كه كه‌ركوكیش گه‌ڕایه‌وه ده‌بێت له‌ده‌ستوری هه‌رێمدا بارودۆخی تایبه‌ت بۆ كه‌ركوك له‌به‌رچاو بگرین.\nنیقاش: چه‌ند جارێك به‌رپرسانی هه‌رێم وتویانه پاش ئه‌وه‌ی پێشمه‌رگه چوه ناوچه جێناكۆكه‌كان ئیتر ماده‌ی 140ی ده‌ستوری عێراقی كۆتایی هاتوه، ئایا به‌ڕاستی ماده‌كه كۆتایی هاتوه؟\nیوسف محه‌مه‌د: ماده‌ی 140 كۆمه‌ڵێك رێوشوێنه به‌داخه‌وه حكومه‌تی عێراقی ئه‌ركی سه‌رشانی خۆی لەم باره‌یه‌وه جێبه‌جێنه‌كردوه، خۆ ئێستا ده‌توانێت راپرسی بكات، ئه‌گه‌ر ئه‌وه كرا ماده‌ی 140 جێبه‌جێ ده‌بێت‌و كۆتایی پێدێت.\nنیقاش: له‌گه‌ڵ زۆربونی ژماره‌ی ئاواره‌كان، هه‌رێم له‌توانایدا ماوه له‌م ژماره‌یه‌ی ئێستا زیاتر ئاواره له‌خۆبگرێت؟\nیوسف محه‌مه‌د: ژماره‌ی ئاواره‌كان له‌هه‌رێم به‌و روبه‌ره بچوكه‌ی خۆیه‌وه زیاتره له‌كۆی ئاواره‌كان له‌وڵاتێكی وه‌ك توركیا به‌و رووبه‌ره گه‌وره‌یه‌و ئه‌و ژماره زۆره‌ی دانیشتوان كه ده‌گاته (76) ملیۆن كه‌س، به‌هۆی بارودۆخی ئێستاو به‌هۆی ئه‌وه‌ی حكومه‌تی عێراق ئه‌ركی سه‌رشانی خۆی به‌رامبه‌ر ئاواره‌كان جێبه‌جێ ناكات، ئیتر هه‌رێم توانای وه‌رگرتنی ئاواره‌ی نەماوە، داوای هاوكاری نێوده‌وڵه‌تیمان كردوه‌و كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تیش ورده ورده هاتوه‌ته پێش.\nنیقاش: له‌ماوه‌ی رابردودا دو بڕیارتان ده‌ركرد سه‌باره‌ت به‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم كه له‌مێژوی په‌رله‌ماندا وێنه‌ی نه‌بوه، یه‌كه‌میان به‌ره‌سمی ناساندنی ئه‌و سێ كانتۆنه‌یه كه هێزه كوردییه‌كان له‌سوریا دروستیان كردوه، دوه‌میان ناردنی هێزی پێشمه‌رگه‌یه بۆ كۆبانی، ئه‌م بڕیارانه‌ی ئێوه ده‌ستوه‌ردان نییه له‌كاروباری ناوخۆی وڵاتانی تر؟\nیوسف محه‌مه‌د: بارودۆخێكی نائاسایی له‌ئارادایه، رێكخراوێكی تیرۆریستی وه‌ك داعش له‌عێراقه‌وه تا سنوری لوبنانی داگیركردوه، ئه‌مه شه‌ڕی دژی تیرۆره، هه‌رێمی كوردستان‌و عێراقیش به‌شێكن له‌هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی دژی تیرۆر بۆیه هه‌رێم مافی به‌هاناوه‌چون‌و به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی داعشی هه‌یه به‌تایبه‌تی كه برایانمان له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌دان، له‌م بارودۆخه نائاساییه‌شدا رێی تێده‌چێت هه‌ندێ كۆت‌و به‌ند بشكێنرێت.\nنیقاش: به‌ڵام خه‌ڵك ده‌پرسێت پێشمه‌رگه له‌ناوچه‌ی فه‌رمانڕه‌وایی خۆیدا نه‌یتوانی شنگال‌و جه‌له‌ولا بپارێزێت، ئیتر له‌ده‌ره‌وه‌ی خاكی خۆی چی پێده‌كرێت؟\nیوسف محه‌مه‌د: هێزی پێشمه‌رگه هه‌زارو سی كیلۆمه‌تر سنوری له‌گه‌ڵ داعش هه‌یه‌و روبه‌ڕوی به‌ره‌یه‌كی جەنگی كراوه بوه‌ته‌وه، ئه‌مه سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی به‌چه‌كی كۆنی روسی كه له‌رژێمی پێشوی عێراقه‌وه بۆی ماوه‌ته‌وه روبه‌ڕوی گه‌وره‌ترین‌و پڕچه‌كترین رێكخراوی تیرۆریستی بوه‌ته‌وه کە دەستی بەسەر نوێترین چەکی ئەمریکیدا گرتوە. بێگومان له‌م سنوره به‌رفراوانه‌شدا روده‌دات له‌شوێنێك شكست بهێنێت، به‌ڵام به‌و چه‌كه نوێیانه‌ی ورده ورده ده‌ستی ده‌كه‌وێت پێشمه‌رگه ده‌توانێت زیاتر خاكی خۆی بپارێزێت‌و هاوکێشەی هێز پێچەوانە بکاتەوەو هاوكاری كۆبانێ‌و قاره‌مانه‌كانی ئه‌وێ بكات.


خامنەیی: دەنگدان بۆ هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکەی ئێران ئەرکێکی ئاینییە\nبەشیر حەداد: پێویستە حکومەتی نوێی عیراق نوێنەرایەتی سەرجەم پێکهاتەکان بێت\nهەواڵگری عێراق: سێ تیرۆرست لە موسڵ دەستگیرکران\nمارکیز بکوژی ژنانی کوردستان دەناسێتەوە\nزۆر بەکورتی و سادەیی:\nلەگەڵ سزای لەسێدارەدان نیم، بەڵام پێموایە دەبێ سزای هەردو تاوانی تیرۆر و کوشتن لەسەر شەرەف بێ چەندوچون سزاکەیان لەسێدارەدان بێت.\nتاوانەکانی ژنکوشتن رێک تاوانێکم بیردەخاتەوە کە گارسیا مارکیز شاکارێکی مەزنی لەسەر نوسیوە و خاتو ئەرخەوانیش لەژێر ناوی "چیرۆکی مەرگێکی ئاشکرا" وەیگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. ئەو رۆمانە کەشوهەوا و پاڵنەرەکانی تاوانی شەرەفمان بۆ ئاشکرا دەکات.\nلەوسەری دنیادا و لە ئەمریکای لاتین کچێک بە ناوی "ئەنجیلا فیکاریۆ"، "سانتیاگۆ نەسار" بەوە تاوانبار دەکات کە"تاوانی شەرەف" لەگەڵدا کردوە. ئیدی هەردو برای کچەکە سانتیاگۆ نەسار دەکوژن. ئەم شاکارە هەمو لایەکی هێندە جوانە قسەی زۆر دەوێ، بەڵام سەبارەت بەم باسە کە کوشتنە لەسەر شەرەف، لایەنی یەکجار جوانی رۆمانەکە ئەمەیە:\nگومانی زۆر لەسەر ئەسڵی بوختانەکان دەهێڵێتەوە، کە بەشێک لە تاوانەکانی ژنکوشتنیش لەوڵاتی ئێمەدا پەیوەندی بە بوختانی بێبنەما و ناڕاستەوە هەیە.\nهەردو برای کچەکە خۆیان لە ناخی خۆیاندا نایانەوێ سانتیاگۆ بکوژن، نەک هەر لە ناخدا بەڵکو تەنانەت جۆرەها رێوشوێنی زەق و ئاشکرا دەگرنە بەر بۆئەوەی هەواڵ بگاتەوە سانتیاگۆ کە ئەمان بە دوایەوەن بۆ کوشتن، بەڵکو خۆی بدزێتەوە و نەکەوێتە بەردەستیان و ناچار نەبن بیکوژن.. بەڵام ئەوە خەڵکی دیکە و کەشوهەوایەکی دڕندەی حاکمە کە ناچاریان دەکات لە دواییدا بە شێوازێکی زۆر تراژیدی دەگمەن سانتیاگۆ دەکوژن.\nبەم بۆنەیەوە داوا دەکەم هەمو ئەو رۆمانە بخوێنینەوە و فیلمەکەشی ببینین، چونکە لەوسەری دنیاوە مارکیز لە زۆر نوسەرانی خۆمان جوانتر کەشوهەوای ئەنجامدانی تاوانی قێزەونی کوشتن لەسەر شەرەف ئاشکرا دەکات، لێرەوە دەپرسم چار چیە، کێ دادگایی بکەین و، چی بگۆڕین؟\nهەڵبەتە دوبارە دەیڵێمەوە هەمو ئەوانەی بەهۆی شەرەفەوە ژن دەکوژن من لایەنگری سزای لەسێدارەدانم بۆیان، بەڵام داخۆ هەر بەتەنها ئەمە کێشەکە چارەسەر دەکات؟\nئایا دەبێتە هۆی ئەوەی تاوانە نەفرەتیەکەی پارکی دایک دوا تاوانی لەو جۆرە بێت؟\nهەڵبەتە دەرکردنی یاسای رون و ئاشکرا لەو بارەیەوە کاریگەریی خۆی دەبێت، بەڵام پێموایە دەبێ ئێمە کار بۆ گۆڕینی ئەو کەشوهەوایە بکەین کە ئەم جۆرە تاوانە قێزەونانە بەرهەم دێنن.\nلێرەشەوە سەرنجی هەمو لایەک بۆ مەسەلەیەکی زۆر جەوهەری ئەم تاوانانە رادەکێشم: بەجیا لەهەمو تاوانەکانی کوشتن، لە تاوانی کوشتن بە بیانوی شەرەفەوە بکوژەکان بێگانە و دوژمن و نەیار نین، بگرە موفارەقەی نامرۆیی و ناقۆڵا ئەوەیە کە بکوژەکان خۆشەویستترین کەسی خۆیان دەکوژن.. بۆ چرکەیەکیش وێنا بکەیت کە کەسێک چۆن خۆشەویستترین کەسی خۆی (کچەکەی، ژنەکەی، خوشکەکەی) دەکوژێت، ئینجا بۆمان دەردەکەوێت کە بە جیا لە هەمو تاوانەکانی دیکە بکوژ لەم تاوانەدا نەک هیچی دەستناکەوێ بگرە بە پێچەوانەشەوە پێ دەنێ بە دڵ و ویژدانی خۆیدا بە دەستی خۆی خۆشەویستێکی دەکوژێ کە تەمەنێکی لەگەڵدا بەسەر بردووە بکرێ...ئایا دەتوانین جەنگێکی هەمەلایەنەی درێژخایەنی بێوچان بەرپا بکەین کە هەمو تاوانێکی کوشتن لەسەر شەرەف بکاتە ریسوایی و ، بکوژەکەی وا لێبکات روی نەیەت لەناو کۆمەڵگادا سەربەرز بکاتەوە؟..\nلێرەوە دەبێ لە هێزی جادوی ئەو پاڵنەرە بپرسین کە وا لە بکوژێکی وا دەکات خۆشەویستێکی خۆی بکوژێت، ئینجا ئەو جادوە کە خۆی وەهمێکی بێ بنەمای پوچە بەتاڵ بکەینەوە. ئەو کەشوهەوایە، ئەو عەقڵیەتە لەناو بەرین کە پاڵ بە کەسێکەوە دەنێن، یان ناچار دەکەن کەسێک بکوژێت کە لەوانەیە خۆشەویستترین کەسی بێت.. مەسەلەکەش هەر بەتەنها ژن و پیاو نیە، هەندێجار لەوانەیە دایکێک خۆی هاندەری بەهێزی کوشتنی کچەکەی خۆی یان هەر ژنێکی تر بێت، هەڵبەتە لێرەوە هەمومان قوربانی وەهمێکین کە دەبێ بزانین چۆن لەگەڵیدا دەچینە جەنگەوە و دەیبەزێنین، نەک پەنا بەرینە بەر دروشمبازیی و هەڵچونی دەرونی دور لەعەقڵ.\nئێمە لە ئاست ئەم تاوانەدا دەتوانین توڕە بین و هەڵچین، بەڵام دڵنیا بن تاوانی تری لەوجۆرە بەڕێوەن، بۆیە ئەرکمان ئەوەیە نەک شەڕێکی سەرپێی لەگەڵ تاوانێکی دیاریکراو یان تاوانبارێکیشدا بکەین، بگرە ئەمە پێویستی بە بەرپا کردنی جەنگێکی درێژخایەنە لەدژی ئەو عەقڵیەت و کەشوهەوا و فەزا و ژینگەیەی تاوانی ژنکوشتن بە سەربەرزی و شەرەف لەقەڵەم دەدات و نەکوشتنی ژنێک دەکاتە ریسوایی لەسەر کەسوکارەکەی و لەدواییدا ناچاریان دەکات بەدەستی خۆیان ئەندامێکی خۆشەویستی خێزانەکەیان بکوژن.\nلێرەوە دەبێ ئامانجی ئەم جەنگە ئەمە بێت:\nلەجیاتی ئەوەی نەکوشتنی ژنێک بە بیانوی شەرەفەوە ریسواییەکی گەورە بێت کە کەسێک ناچار بکات خۆشەویستێکی خۆی بکوژێت، دەبێ وا بکەین کە کوشتنی ژن بە بیانوی شەرەفەوە خۆی ببێتە ریسوایی و تاوانێک لە بەرچاوی کۆمەڵگادا کە لە هەموو خیانەت و تاوانەکانی دیکە قێزەونتر و دڕندانەتر سەیر ر ئەمە نەکەین ئەوا بەمنزیکانە ژنی دیکە بە دەستی خۆشەویست و کەسوکاری خۆیان دەکوژرێن و، ئەم گێژاوەش هەروا بەو عەبەسیەت و بێماناییەوە خوێناویتر بەردەوام دەبێت.


ئه‌یلول 2020 – پەژاک\nArchives for ئه‌یلول 2020\n| ڕێکەوت: 06.09.2020\nشەهادەت پێشکەش‌کردنی بەدیلێک لە پێناو ئازادی گەلی کورد و گەلانی چەوساوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. هیچ ...\nشەهادەت پێشکەش‌کردنی بەدیلێک لە پێناو ئازادی گەلی کورد و گەلانی چەوساوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە. هیچ نەتەوەیەک بێ بەدیل بە ئازادی نەگەیشتووە. شەهادەتی شەهیدانی پژاک، "ئارگەش کارزان و هەڤاڵانی" لە ...


رێككەوتنی ئەدەنە چییە كە توركیا و روسیا و ئێران كار بۆ زیندووكردنەوەی دەكەن؟\nتوركیا كار لەسەر زیندووكردنەوەی ئەو رێككەوتنە دەكات كە ساڵی 1998 لە ئەدەنە لەگەڵ سوریا ئیمزای كرد كە ئامانجی سەرەكیشی بریتی بوو لە نەهێشتنی چالاكییەكانی پارتی كرێكارانی كوردستان لە سوریا.\nنەك تەنها توركیا، بەڵكو چەندینجار لێپرسراوانی ئێران و روسیاش ئاماژەیانداوە بەوەی رێككەوتنی ئەدەنە، رێگەچارەیە بۆ كۆتاییهێنان بەو "مەترسییە ئەمنییانە"ی كە توركیا دەیانكاتە پاساو بۆ هێرشكردنە سەر باكوری رۆژهەڵاتی سوریا كە مەبەست لێی رۆژئاوای كوردستانە.\nئەمەی خوارەوەش دەقی ئەو رێككەوتننامەیەیە كە 21 ساڵ لەمەوبەر توركیا و سوریا ئیمزایان كردووە:\nدەقی رێككەوتنی ئەدەنە کە لەنێوان سوریا و تورکیا ئەنجامدرا لە ساڵی 1998\nلە ژێر رۆشنایی ئەو نامانەی ئاڵوگۆر کراون لە نێوان سەرۆکی کۆماری میسر (حوسنی موبارەک) و وەزیری دەرەوەی ئێران (کەمال خەرازی) نوێنەری سەرۆکی ئێران بەرێز محەمەد، و بەئامادەبونی وەزیری دەرەوەی میسر عومەر موسا، نوێنەرانی هەردوو وڵات تورکیا و سوریا کە لە (هاوپێچی ۱ ناوی ئەندامانی شاندی هەردو وڵات)دا ناویان هاتووە لە ۱۹ و ۲۰ی ۱۰ی۲۰۱۹ لە شاری ئەدەنەی تورکیا کۆبونەوە، بۆ هاوکاری کردنی یەکتری لە بەرەنگاربونەوەی تیرۆر.\nلە کۆبونەوەکە شاندی تورکیا جەختی لەسەر ئەو داواکارییانە کردەوە کە ئاڕاستەی سەرۆکی میسری کردوە بۆ نەهێشتنی ئاڵۆزییەکانی نێوان هەردوو وڵات (هاوپێچی ۲ وردەکاری ئەو داواکریانەیە کە لە‌ڕێگەی حوسنی موبارەک رادەستی حکومەتی سوریای کردووە). دەربارەی داواکارییەکانی تورکیا لایەنی سوریا دڵنیای دەدات دەربارەی:\n۱. لەم کاتەدا (عەبدوڵلا ئۆجەلان) لە سوریا نیە، و رێگە نادرێت بگەرێتەوە سوریا.\n۲. رێگە بە هیچ چەکدارێکی پەکەکە نادڕێت بێتە ناو خاکی سوریا.\n۳. لەم ساتەدا کەمپەکانی پەکەکە وەستێنراون و رێگە نادرێت جاڕێکی تر کارا ببنەوە.\n٤. سەرجەم لایەنگرانی پەکەکە دەستگیر دەکرێن و دادگایی دەکرێن، و ناوەکانیان بە لیست رادەستی تورکیا دەکرێت.\nهەردولا رێککەوتن لەسەر:\n۱. سوریا رێگە بەهیچ جۆرە چالاکیەک نادات کە هەڕەشەبێت بۆسەر ئاسایشی تورکیا، و سوریا هیچ جۆرە پاڵپشتیەکی ماددی، راگەیاندن، لۆجستی و سەربازی بە پەکەکە ناکات لە خاکەکەی.\n۲. سوریا پەکەکە وەک رێکخراوێکی تیرۆرستی دەناسێنێت و رێگە بەهیچ جۆرە چالاکیەکی نادات لە سوریا.\n۳. سوریا رێگە بە پەکەکە نادات هیچ جۆرە پڕۆژەیەکی بازرگانی و کردنەوە سەربازگە و کەمپی مەشق کردن لە سوریا ئەنجامبدات.\n٤.سوریا رێگە بە ئەندامانی پەکەکە نادات خاکەکەی بەکاربهێنن بۆ پەڕینەوە بۆ وڵاتانی تر.\n٥. سوریا سەرجەم رێکارە پێویستیەکان دەگرێتە بەر لە ناوچە سنورییەکان بۆ رێگری کردن لە پەڕینەوەی ئەندامانی پەکەکە لە سنورەکانەوە بۆ ئەو مەبەستەش لایەنی پەیوەندیدار رادەسپێرێت.\nهەردوولا رێككەوتن کە رێکاری پێویست بگرنە بەر بۆ جێبەجێ کردنی ئەو بەندانەی لەسەرەوەی ئاماژەیان پێکراوە، بۆ ئەو مەبەستەش:\nا. هێڵی گەرمی راستەوخۆ لە نێوان بەرپرسە باڵا ئەمنییەکانی هەردوو وڵات دروست و کارا دەکرێت.\nب. هەردولا نوێنەری خۆیان لە ناوەندە دبلۆماسییەکان دیاری دەکەن بۆ چاودێری کردنی جێبەجێ کردنی بەندەکانی رێۆەوتن نامەکە.\nج. تورکیا پێشنیاری دروست کردنی ئالیەتێکی ئەمنی کردووە بۆ شاندی سوریا بۆ ئەوەی رۆڵی هەبێت لە بەهێزکردنی چاودێری کردنی ناوچە سنورییەکان، و شاندی سوریا ئەم پێشنیارە دەباتەوە بۆ بەرپرسانی حکومەتی سوریا و بەزویی وەڵامی تورکیا دەداتەوە.\nد. بە رەزامەندی حکومەتی لوبنان هەرسێ وڵات رژد دەبن لە بەرەنگاربونەوەی پەکەکە لە هەرسێ وڵات.\nو. لایەنی سوریا پابەند دەبێت بە جێبەجێ کردنی بەندەکانی ئەو رێككەوتنە کە لە سەرەوە ئاماژەی پێکراوە، بۆ ئەوەی بەزوترین کات دەرئەنجامەکانی بەدەربکەون.\nئەدەنە واژۆ کرا لە ۲۰ی۱۰ی۱۹۹٨\nهاوپێچی یەک ناوی بەشداربوان:\nباڵیۆز ئوغور زیفال\nجێگری وەزیری دەرەوە\nباڵیۆر عەمید عەدنان بەدر ئەلحسێن\nسەرۆکی هەواڵگری سیاسی\nهاوپێچی دوو، ئەو داواکاریانەی تورکیا دەیەوێت لە حکومەتی سوریا:\nباشتر کردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو ووڵات، و سوریا لەسەر بنەمای باشکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ تورکیا لەسەر بنەمای پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان پەیوەست دەبێت بە:\n۱. پەیوەندییەکانی تورکیا و سوریا زیانی بەردەکەوێت بەهۆی هاوکاری سوریا بۆ تیرۆر، داوا دەکەین سوریا دەست بگرێت و پەیوەست بێت بە پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو ووڵات و ئەوەی لە پێشوتردا ئەنجامی داوا دەستی لێهەڵگرێت، و ئەو پەیوەست بونەش پێکدێت لە دەست هەڵگرتن لە پاڵپشتی تیرۆر و لە رووی هاوکاری دارایشەوە، و سوریا دەست دەکات بە دژایەتی کردنی پەکەکە و عەبدوڵا ئۆجەلان و جێگرەکانی رادەستی تورکیا دەکات، لەم چوارچێوەیەدا پێویستە لەسەر سوریا:\n- رێگە نەدات بە دروست کردنی هیچ بنکەیەکی تیرۆر لە خاکەکەی.\n- چەک و هاوکاری لۆجستی رادەستێ پەکەکە ناکات.\n- بەڵگەنامە و نوسراوی ساختە رادەستی ئەندامانی پەکەکە ناکات.\n- هاوکاری ئەندامانی پەکەکە ناکات تا لە خاکەکەیەوە بچنە تورکیا.\n- رێگە بەهیچ چالاکیەکی راگەیاندنی پەکەکە نادات.\n- رێگە بە پەکەکە نادات لە ناوچەکەی چالاک بن.\n- ئاسانکاری ناکات تا تیرۆرستان لە خاکەکەیەوە بچن بۆ (یۆنان، ئەوروپا، باشوری قوبرس، پێران، لیبیا، ئەرمەنیا، باکوری عێراق و تورکیا).\n- سوریا هاوکاردەبێت لەسەرجەم چالاکییەکانی داژایەتی تیرۆر.\n- سوریا دەوەستێت لە دژایەتی کردنی تورکیا لە کۆمکاری عەرەبی.\nئەگەرهاتوو سوریا پەیوەست نەبێت بەو داواکارییانەوە، تورکیا لە چوارچێوەی پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی حەق بەخۆی دەدات لە ئەنجامدانی هەر کردەیەک لەژێر هەر بارودۆخێک دابێت، و داوای قەرەبوی هەر زیانێکی گیانی و ماددی دەکاتەوە کە توشی دەبێت، و تورکیا ئەو نامەیەی بۆ سوریا ناردووە لە ۲۳ی ۱ۍ۱۹۹٦، بەڵام پێدەچێت ئاگادارکرنەوەکەمان بەگوێرەی پێویست نەبوبێت.\nهەردولا رێکەوتن کە ناکۆکی نێوانیان لە ناوچە سنورییەکان کۆتای هاتووە، و مافی هیچ لایەک نیە داوای مافی خاکەکەی بکات لە لایەنەکەی تر.\nسوریا تێدەگات لەوەی ئەگەربێت و شکست بێنێت لە جێبەجێ کردنی بەندەکانی ئەو رێکەونە نەیتوانی رێکاری پێویست بگرێتە بەر، رێگە بە تورکیا دەدات بۆ گرتنە بەری هەر رێکارێکی ئەمنی بە قوڵایی ٥کم بۆ ناو خاکی سوریا.


شەڕی ئێران و گۆڕانكارییە ئابوورییەكان\nسەپاندنی سزای قورس و بەردەوام، جوڵەی سەربازی و رەوانەكردنی گەورەترین كەشتی فرۆكە هەڵگر بۆ كەنداو، هەڕەشەی بەردەوام و كۆكردنەوەی هەڵوێستی هاوپەیمانەكان و گەیاندنی مێسجی هەڕەشە ئامێز بۆ هێزە سێبەرەكانی كۆماری ئیسلامی ئێران هەمو ئاماژەن بۆ ئەوەی كە پێدەچێت ئەمەیكا لە بارەی پرسی رووبەرووبونەوەی ئێرانەوە بە جدی هاتبێتە سەر خەت، یان لانیكەم جدی بێت لەدروستكردنی دۆخێك كە تێیدا ئەگەری هەڵگیرسانی جەنگ ئەگەرێكی بەهێزبێت.\nئەو شەرە رووبدات یاخود نا چەندین دۆخی گەورەی ناجێگیری سیاسی ئابوری كۆمەڵایەتی دروستدەكات، لێرەدا كاریگەرییە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكەی قوڵبونەوەی گرژییەكان جێدەهێڵین و تێشكدەخەینە سەر لایەنە ئابورییەكەی كە گرێدراوە بەئایندەی چەندین وڵات و كۆمەڵگای ناوچەكەوە.\nئەگەر ئێران و ئه مریكا رووبەرووی یەكتر ببنەوە سەرەڕای ماڵوێرانی گەورەی ئابوری بۆ ئێران و خەرجێكی گەورە بۆ ئەمریكا، ناوچەكە زیانێكی ئابوری گەورەی بەردەكەوێت كە بەسەدان ملیون دۆلار دەخەمڵێنرێت.\nلە قۆناغی دووەمی سزاكاندا كە جگەلە بەئامانجگرتنی كەرتی وزەو نەوت، كەرتەكانی دیكەی ماددەكانزاییەكان وەك ئاسن و مس و ستیل كرانە ئامانجی سزاكانی ئەمریكا، بەوەش كۆماری ئیسلامی ئێران بەتەواوەتی كەوتە ژێر فشاری گەورەی ئابورییەوە، بەرپرسانی باڵای كۆماری ئیسلامی ئێران دانیان بەكاریگەری و مەترسی سزا سەپێنراوەكاندا كردوە، لەدواین لێدوانیشیدا دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند ئابوری كۆماری ئیسلامی ئێران لەداڕمانی بەردەوامدایە.\nزیانە ئابوورییەكانی ئێران:\nئێران دەوڵەتێكی گەورەی خاوەن سەروەری و شارستانیەتێكی هەزار ساڵەیە، توانایەكی سەربازی و ئابوریی گەورەیە كە نیوەی زیاتری شەقام و بازاری رۆژهەڵاتی ناوەراست ئاراستەدەكات.\nهەرچەندە لەماوەی رابردودا كۆماری ئیسلامی ئێران بەرهەمی ناوخۆیی زۆربوە و لەگەشەكردنێكی بەردەوامی ئابوری و پیشەسازیدابوە، بەڵام دوبارەبونەوەی سزا نێودەوڵەتییەكان بۆ چەندین جار و بەتایبەتیش دواین سزاكانی ئەمریكا بۆسەر ئەو وڵاتە كاریگەریی ئێجگار گەورەی هەبو ئەوەش حەسەن رۆحانی سەرۆکی کۆماری ئیسلامی ئێرانی ناچارکرد ساڵی 2015 رێکەوتنێک لەگەڵ ئەمریکا و پێنج وڵاتە پیشەسازییە گەورەکەی جیهان لەبەرامبەر کەمکردنەوەی چالاکی پرۆگرامە ئەتۆمییەکەی واژۆبکات.\nبەپێی زانیارییەکانی بانکی ناوەندی ئێران، گەشەی ئابوری ئەو وڵاتە ساڵێک پاش رێکەوتننامەی ئەتۆمی بەرزبونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆوە بینی و ئاستی گەشەکردنیش گەشتە لەسەدا 12.3، بەڵام زۆربەی کاریگەرییەکانی گەشەی ئابووری بەهۆی بوژانەوەی کەرتی نەوت و گازەوە بوە و کەرتەکانی دیکە گۆڕانکارییەکی ئەوتۆیان بەسەر نەهات.\nبەڵام دواتر لەساڵی 2017 دا بەهۆی هەڵوەشاندنەوەی رێکەوتننامە ئەتۆمییەکەی ئێران، گەشەی ئابووری ئەو وڵاتە بەڕێژەی لەسەدا 3.7 كەمبوەوە و کاریگەرییەکەشی لەسەر هاوڵاتیانی ئێرانی بەجۆرێک بو کە خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی بەرفراوانی لێکەوتەوە.\nلەمانگی تەموزی 2014 دا بەهای یەک دۆلاری ئەمریکی تەنها 4 هەزار تمەنی ئیرانی بووە، دواتر لەژێر کاریگەری بەردەوامبونی سزاکان و سەرهەڵدانی ئاڵۆزی زیاتر لەپەیوەندییەکانی ئێران و ئەمریکا، بەهای دراوی ئەو ولاتە بەردەوام لەکەمبونەوەدا بووە تا دۆخی ئێستای کە هەر دۆلارێکی ئەمریکی بەرامبەرە بە 14 تا 15 هەزار تمەن.\nهەمو ئەوانەش وایانکردووە بەهای دراوی ئەو وڵاتە بەردەوام لەکەمبوونەوەدا بێت بەتایبەتی بەرامبەر بەدۆلاری ئەمریکی.\nكەمبونەوەی بەهای دراوی ئەو وڵاتەش كاریگەری راستەوخۆی لەسەر جوڵەی بازاڕ و چالاكییە بازرگانییەكان هەیە كە رۆحی ئابووری هەر وڵاتێكە، لەبەرئەوە بەردەوامبونی ئەم دۆخە و كەمبونەوەی بەهای دراوی ئێران بەوجۆرە هێزی ئابوری ئەو وڵاتە لە سفر نزیكدەكاتەوە.\nئەو دۆخە ئابوورییە خراپەی ئێستا لە ئێران دروستبوە كاریگەری دیكەی نەرێنی هەیە و سەردەكێشێت بۆ ناڕەزایەتی توند و ئاراستەكردنی شەقام، بەوپێیەی هاوڵاتی بەرگەی بەردەوامی سزاكان ناگرێت، بەوەش ناسەقامگیری سیاسی و كۆمەڵایەتی سەرهەڵدەدات.\nكاریگەری سەرهەڵدانی شەڕ لەسەر وڵاتانی دراوسێ\nئابووری ئێران راستەو خۆ بەستراوەتەوە بەعێراق وتوركیا و سوریا و ئەفغانستان و پاكستان وهندستان، بەوپێیەش ئێران بەوە ناسراوە لەشەڕی هێزە سێبەرەكاندا بەهێزە، ئەوەش وادەكات كاریگەرییەكانی شەڕ بەزویی بگوازرێتەوە بۆ وڵاتانی دراوسێ، بەتایبەتیش ئەو وڵاتانەی كە هێزی سێبەری ئێرانی لێیە.\nبەوەش ئابووری و دراوی ئەو وڵاتانە دەكەوێتە ژێر كاری شەڕ، ئابوورییەكانیان لە ناوخۆو دەرەوەدا لاواز دەبێت، توانای پاڵپشتی دارایی بۆ هێزە سێبەرەكان و وڵاەكانیان كەمتردەبێتەوە بەوەش بەبەردەوامبونی شەڕ یان لانیكەم بەردەوامبونی سزا ئابورییەكان ئێران دۆستایەتی و هاوپەیمانی لەدەستدەدات، لەناوخۆشدا روبەروی بەرەنگاربونەوەی بێزاری خەڵك و جوڵەی هێزە نەیارەكانی دەبێتەوە.\nلەدەرئەنجامدا، ناوچەكە توشی رووخانی ئابوری دەبێتەوە بەتایبەتی ئەگەر نەتوانێت بەدیلی شمەك نۆ خۆیی پەیدا بكات.\nپرسێكی گرنگ لێرەدا دێتە ئاراوە كەبۆچی نەیانتوانیوە خۆیان چارەی دەردی خۆیان بكەن هەندێك جار ئەو پێداویتیانە بەناچاری پر ناكرێنەوە هەندێكجار بەناچاریش دەبێت لە دەرەوە نهێنرێت بۆیە ئێران توانیویەتی ئەو هەلە بقۆزێتەوە\nئێستا كە ئێران ناتوانێت ئەو كاڵایانە بۆ ناوچەكە دابین بكات یاخود وڵاتان ناتوانن لەبەرسزاكان لێیی بكرن بێگوما ئەوانیش وەك ئێران توشی شكستی توندی ئابووری دەبنەوە\nبه رپرسی ئینستتیوتی ئابوری ئه مریكی كوردی


له‌لایه‌ن: ئەلەند ئەکرەم عوسمان - به‌روار: 2021-05-30-14:39:00 - کۆدی بابەت: 5621\nلەبەر گرنگیی ئەم زانستە و ئەو بوارانەی کە دەتوانێت سوودی هەبێت تیایاندا، چەندین پسپۆڕیی و بەشی جۆراوجۆری تێدایە، وەک بازاڕسازیی ئەلیکترۆنی.\nبازاڕسازیی ئەلیکترۆنی (SMM) یەکێکە لە گرنگترین شێوازە بازاڕسازییە نوێکان، لەبەر ئەوەی بەپێی ئەم زانستە بەرهەم و خزمەتگوزارییەکان لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە نیشان دەدرێن و بانگەشەیان بۆ دەکرێت بۆ ڕاکێشانی کڕیاری نوێ، ناوەندی داهاتی ساڵانەی ئەو کەسانەی لە بوارەکەدا کار دەکەن دەگاتە نزیکەی 52,600 دۆلاری ئەمریکی لە جیهاندا.\nبابه‌ته په‌یوه‌ندیداره‌كان به : بازاڕسازیی ئەلیکترۆنی\nسیستمی زانیاریی ژمێریاری


CHRA.TV - نامەیەکی کراوە بۆ هەموو بەرپرسانی کوردستان\nئامادەبووانى ئێستا 193 میوان\nروداوەکەی دوینی کەرکوک کە جیهان لە شاشەی تیفیەکانەوە بینی وانەیەکی گەورەی تیدایە کە بەرپرسانی کوردستان ڕەنگە تینەگەیشتبن لە گرنگی ئەو وانەیە،کاتێک دوژمن هیرشی هێنایە ناو کەرکوکی خۆشەویست بینیمان ئەوەی چەکی هەیە لە ماڵەوە خۆی بەست و لە مەیدانەکاندا ئامادە بوون، ئەم حاڵەتە چیمان پێ ئەڵیت!\nئەمە پێمان دەڵێت کە هەموو تاکێکی کورد یان بڵێن زۆربەی کورد پێشمەرگەیەکی ئامادەو خۆ بەخش و خۆنەویستە لەهەر کاتیکدا نیشتمانەکەیان پێویستی پێیان بێت حازرو ئامادەن بەماڵ و بە گیان و خوێنی خۆیان بەرگری بکەن،هەر وەکو دوێنی بینیمان بەلام ئەوەی دوێنی سەرنجی بۆ ئەوە راکێشاین کە ئەو قەرەباڵەغییەی کە لە پێش هۆتێل و ئەو شوێنانەی کە چەکدارانی چەپڵی داعش خۆیان تییدا حەشار دابوو بە ئاسانی خەڵکییان کردبوو بە ئامانج و ئەپێتران بۆیە لە ئەنجامدا شەهیدێکی زۆر و بریینارێکی زۆر بێهودە لە مەیدانەکاندا شەهید بوون بۆیە دەبێت بەرپرسان سوود لە وانەکەی دوێنی وەرگرن بۆ ئەوەی جاریکی تر بەم شیوەیە دووبارە نەبێتەوە.\nلەبەر ئەوەی ڕابردوو و ئیستا و داهاتوو پێمان دەڵییت لە هەمو ئان و ساتێکدا کورد دوژمنی ئامادەی هەیە، بۆیە دەبێت لە پاڵ هێزی پلەبەر ئەوەی ڕابردوو و ئیستا و داهاتوو پێمان دەڵییت لە هەمو ئان و ساتێکدا کورد دوژمنی ئامادەی هەیە، بۆیە دەبێت لە پاڵ هێزی پلەبەر ئەوەی ڕابردوو و ئیستا و داهاتوو پێمان دەڵییت لە هەمو ئان و ساتێکدا کورد دوژمنی ئامادەی هەیە، بۆیە دەبێت لە پاڵ هێزی پێشمەرگەی قارەمان هێزێکی پشتگیری ساز بدرێت لەو خۆبەخشانەی لە هەموو ماڵیکی کوردستاندا بە دیدەکرێت، ئەم هێزە پێویستی بە پارە و چەک نیە جا لەبەر ئەوە بەرپرسەکان نەترسن لە پارەکانیان کەم نابێتەوە بۆ نمونە لە کورکوکدا دەکرێت دوو لێوای هێزی پاڵپشتی لەو خەڵکە خۆبەخشە ساز و ئامادە بکرێتئەگەر ئەم هێزە بونی هەبوایە دوێنی ئەو هەموو شەهید و بریندارانەمان نەدەبوو، بەرپرسانی ئەو هێزی پشتگیرییە ئەو خۆبەخشانە دابەش بکەن بەسەر شوێنە هەستیارەکانی کەرکودا هێزی ئەمنیش بە ئاسانی ڕوو بە ڕووی چەتەکانی داعش دەبوونەوە، ئەمەی کە باسی دەکەین تایبەت نیە بە تەنها بەکەرکوک بەڵکو بۆ هەموو کوردستانە لە کاتێکدا لە شوێنیکی وەکو کوردستان ڕووداویکی وەکو ئەوەی دوێنی دروست دەبێت نەک هەر هیزی پشتگیری ئەو شارە ئەگەر پێویست بکات هێزی پشتگیری شارانی تریش دوای کەمتر لە چەند کات ژمێرێك ئامادە دەبن بەم شیوەیە دڵنیا دەبین لە سەلامەتی خاکی خۆشەویستی ووڵاتەکەمان و هەموو تاکیکی کورد دەبێت بە چاو دەم و گوێێ و هێزی بازوو بۆ پاریزگاریکردنی خاکی کوردستان.\nئەوا ئێمە تۆپەکەمان خستە کێلگەی بەرپرسانی کوردستان جا بزانین ئەوان گوی لە ئیمە دەگرن بۆ ئەوەی ئەم پێشنییارەمان ببێتە واقع، بۆ ئاگاداری ئەم بیرۆکە وانەزانن لە داهێنانی کچێکی کوردە بەڵکو ئێمە سوودمان لە ئیسرائیلییەکان وەرگرتوە کە چۆن دوو ملیۆن جولەکە توانییان بەرامبەر بە ٣٠٠ ملیۆن عەرەب بوەستن و لە هەمان کاتدا سەرکەوتن لە دوای سەرکەوتن تۆمار بکەن و نا بەڵکو بەهێزترین دەوڵەت لە ناوجەرگەی جیهانی عەرەباندا دروست بکەن. لە ئیسرائیلدا هەموو تاکێک لە ژن و لە پیاو ئەندامی کاریگەری سوپای ئیسرائیلن بەڵام لە کاتی ئاساییدا هەر کەسێک لەسەر کاری خۆیەتی مامۆستا لە قوتابخانە ،کریکار لە مەیدانی کار ، جوتیار لە کێڵگەو باخی خۆیدا ، خوێنکار لەگەل وانەو دەرسی خۆیدایە ....هتد بەڵام کاتێک کە زەنگی جەنگ لێدەدرێت هەموو تێکرا پەیوەندی دەکەن بە یەکە سەربازەکانی خۆیانەوە.ئێمە دوێنی بینیمان ئەو گیانی خۆ فیداکاریە لە کوردا هەیە بەڵام ئەمەیان چۆن ساز و ئامادە دەکرێت وەڵامەکە لای بەرپرسانی کوردستانە،ئەو بەرپرسانەی خەمی خاک و ووڵاتیان هەیە نەک ئەوانەی پارەی دزراو کەڵەکە دەکەن لەسەر پارەی دزراو نوقتە وەسەلام


بۆچی چونی ئەو جارەی وەفدی هەرێم بۆ بەغدا دواكەوتووە – Standard Kurd\nلەلایەن ستاندار Posted on ته‌مموز 8, 2020 1139 جار بینراوە 0 سەرنج\nئەگەرچی بەگوێرەی چەند میدیایەك هۆكاری نەچونی وەفدی هەرێم بۆ بەغدا كە بریار بو دوێنێ بچن بەهۆی ئەوە بوە بەغدا ئامادە نەبوە پێشوازی لە وەفدی هەرێم بكات بەڵام پەرلەمانتارێك رایدەگەیەنێت بەهۆی تەواونەبونی ئامادەكاریەكان بووە.\nحه‌سه‌ن ئالی، پەرلەمانتای فراكسیۆنی یه‌كێتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگه‌یاند، ئه‌و ده‌نگۆیانه‌ی باس له‌وه‌ده‌كه‌ن به‌غدا پێشوازیی له سه‌ردانی ئه‌مجاره‌ی شاندی باڵای هه‌رێمی كوردستان نه‌كردووه دووره له‌ڕاستییه‌وه، هۆكاری دواكه‌وتنی سه‌ردانه‌كه بۆ ئه‌و كۆبوونه‌وه و گفتوگۆ ناوخۆییانه‌ی شاندی هه‌رێم ده‌گه‌ڕێته‌وه، كه ده‌یانه‌وێت سه‌ردانه‌كه‌ی ئه‌مجاره‌یان به‌ئه‌نجامێكی ئیجابی كۆتایی پێبهێنن.\nراشیگەیاند شاندی هه‌رێمی كوردستان چاوه‌ڕێیه به‌غدا نه‌رمی بنوێنێت و به‌شێك له داواكارییه‌كانی به‌رامبه‌ر هه‌رێم بۆ ڕێككه‌وتن كه‌مبكاته‌وه\nبڵاوکراوەی پێشووپێشنیارێك دەكرێت لەجیاتی پەكەكە توركیا بخرێتە لیستی تیرۆر\nبڵاوکراوەی نوێترناوەرۆكی رێكەوتنێكی نوێی پێشمەرگە و بەرگری عێراق لەبارەی كەركوك


بافڵ تاڵەبانی : ئەو کورسیانەی هاوپەیمانی كوردستان بەدەستیھێناوە بەرھەمی ھەوڵی گۆڕان و یەکێتی بوو\nنوسینگەی بافڵ تاڵەبانی دەربارەی سەردانی بافڵ تاڵەبانی بۆ لای بزوتنەوەی گۆران ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژە بەوەدەکات بافڵ تاڵەبانی لە میانی کۆبوونەوەیەکدا وتویەتی، "گرنگ ئەوەیە یەکێتی و گۆڕان لەچوارچێوەی ھاوپەیمانی کوردستان بەرە و پرۆژەی سیاسی ھەنگاوبنێین".\nئەمرۆ چوارشەممە 13ی تشرینی یەکەمی 2021 بافڵ تاڵەبانی هاوسەرۆکی یەکێتی سەردانی ماڵی نەوشیروان مستەفا، ڕێکخەری کۆچکردووی بزوتنەوەی گۆڕان-ی کرد و لەگەڵ بەرپرسانی ئەو بزوتنەوەیە کۆبۆوە.\nدەقی ڕاگەیەندراوی نوسینگەی بافڵ تاڵەبانی:\nبافڵ تاڵەبانی لە دیدارەکەدا روونیکردەوە یەکێتی، بزوتنەوەی گۆڕان بە شەریکی راستەقینەی خۆی دەزانێت و وەک ھاوبەشێکی سیاسی گرنگ دەمانەوێت پێکەوە ئاڕاستەی سیاسی بگۆڕین و داکۆکی لەمافەکانی گەلەکەمان بکەین.\nووتیشی دەمانەوێت پێکەوە پرۆژەی نوێمان ھەبێت و بەدیدێکی نوێوە کاربکەین بۆ کوردستانەکەمان.