وۆڵ ستریت جۆرناڵ Archives - تۆڕی میدیایی خەڵک\nتۆڕی میدیایی خەڵک / وۆڵ ستریت جۆرناڵ\nخەڵک- هێرشی داگیرکاریی رووسیا بۆسەر ئۆکراین پێی نایە مانگی چوارەمی، لەگەڵ بەردەوامیدان و پێداگریی مۆسکۆش بۆ دەستبەسرداگرتنی دۆنباسی ئۆکراین، هەتابێت هێرشەکەی چڕتر دەکاتەوە. ئەم هێرشە داگیرکارییەی رووسیا پاش شکستهێنانی مۆسکۆ هات بە قایلکردنی ئۆکراین تا بێتە ژێر رکێف و فەرمانڕەوایی کۆشکی کرێملینەوە و لە دەرەنجامدا مۆسکۆ بڕیاری بەرپاکردنی جەنگ و داگیرکردنی ئۆکراینیدا بە زەبری هێز. پێدەچێت رووسیا لە رووی سەربازییەوە لە ئەوپەڕی ئامادەباشی خۆیدا بووبێت لە دەستپێکی بەرپاکردنی جەنگەکەیدا، بە لەبەرچاوگرتنی چەند فاکتەرێك کە لە بەرژەوەندی مۆسکۆدا دەشکێتەوە، بەو پێیەی ڤلادیمێر زیلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین لەم دواییەدا دانینا بە خراپیی بارودۆخی هێزەکانی وڵاتەکەی لە گۆڕەپانی جەنگدا لە بەرامبەر هێزەکانی رووسیادا، بەتایبەت لە دۆنباس، هەربۆیە هانای بۆ ئەمریکا و رۆژئاوا برد تاوەکو کۆک و یەکگرتوو بن لەسەر پرسی پڕچەککردنی زیاتری سوپای وڵاتەکەی لە پێناو بەرگریکردن لە خاکەکەی. لە بەرامبەردا، رووسیا پێداگرە لە خستنەگەڕی تەواوی هەوڵەکانی لە پێناو دەستبەسەرداگرتنی بەشی رۆژهەڵاتی ئەو وڵاتە و نیزی نییە بکشێتەوە. پاش جەنگی دووەمی جیهانی، وڵاتە زلهێزەکانی جیهان شانبەشانی وڵاتە تازە پێشکەوتووەکان پێداگرییان کرد لەسەر گرنگیی قەدەغەکردن یاخود وەستاندنی دەستکاریکردنی سنوورە نێودەوڵەتییەکان بە زەبری هێز و چەک. بەو مەبەستە، دکتۆرە تانیشا فازاڵ، مامۆستا و پسپۆری زانستە سیاسییەکانی زانکۆی مینۆسۆتا لە ئەمریکا و نووسەری کتێبی (مردنی دەوڵەتەکان: سیاسەت و جوغرافیای داگیرکاری و لەخۆگرتن)، راپۆرتێکی بڵاوکردووەتەوەلە گۆڤاری (فۆرین ئەفرێز)ی جیهانیدا و تێیدا دەڵێت "لە ساڵی 1816 تاوەکو 1945، بە شێوەیەکی گشتی هەر سێ ساڵ جارێک، وڵاتێک دیار نەدەما لە خشتەی جیهانیدا، بە هۆکاری داگیرکاریی و بیانووی لەخۆگرتن و مافی دابەشکردنی خاکەکانی دەوروبەر". دکتۆرە فازاڵ دەڵێت "هەموو ئەو وڵاتانەش کە داگیر کراون و دیار نەماون لە نەخشەی جیهانیدا دراوسێی وڵاتە زلهێزەکان بوون یاخود لە خۆیان بەدەسەڵاتتر و بەهێزتر بوون". هەروەها روونیدەکاتەوە و دەڵێت "لە دوای جەنگی دووەمیی جیهانییەوە بارودۆخ گۆراو وڵاتە زلهێزەکان چیدیکە نەیاندەتوانی بەو ئاسانییەی پێشوو وڵاتانی دراوسێیان داگیربکەن، ئەویش بە هۆکاری زۆری تێچوو و زیانیی گیانی و دارایی ئەو جەنگی جیهانییەی ئەو کاتە و سەرهەڵدانی پرسی چەکی ناوەکی و نەبوونی بەرژەوەندی راستەوخۆ لە لایەن هەندێک وڵاتی زلهێزی جیهانەوە لە بەرپاکردنی جەنگ و هێرشی داگیرکاریدا، بەو شێوەیە لەو کاتەوە پرسی جیهانبینی سەریهەڵدا و زیاتر باڵی کێشا بەسەر دۆخەکەدا، ئەو پرسەی کە ئابووری وڵاتانی زلهێزی توندوتۆڵتر کرد بە تێچوویەکی زۆر کەمتر لەوەی جەنگەکان پێشکەشیان دەکردن". دکتۆرە فازاڵ لە درێژەی راپۆرتەکەیدا دەڵێت "راستە لە ساڵانی نێوان 1945 و 1990دا، داگیرکردنی خەکەکان بە شێوەیەکی رەها رانەوەستاوە، بەڵام هەمیشە ناکۆکییەکان بە گشتی پەیوەست بوون بە کێشە ناوخۆییەکانی وڵاتانەوە بە بێ دووبارە دیاریکردنی سنووری نێوانیان، بۆ نمونە وەک یەکێتی سۆڤییەت کاتێک ویستی بچێتە خاکی ڤێتنام و کەمبۆدیا". هەرەوەک باس لە شەڕی نێوان عێراق و کوەیت دەکات و دەڵێت "هەوڵدانی داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە لە ساڵی 1990دا روونترین نمونەیە بۆ داگیرکردنی ئۆکراین لەلایەن رووسیاوە".\nتاگ: وۆڵ ستریت جۆرناڵ


رهوان خويٌندن و ته جويدى قورئان\nئه حكامى «ن»ى ساكين و ته نوين\n«ن»ى ساكين پيتيٌكه له ناوه ند و كوٌتايى وشه ديٌت و، له كاتى په يوه ند و راوه ستان، ده نووسرىٌ و ده خويٌندريٌتهوه; وه كو: عِنْدَ - مَنْ\nته نوين، نونيٌكى ساكينه كه له كوٌتايى وشه ده خويٌندريٌتهوه، به لاٌم نانووسريٌت و، له كاتى پيٌوه ند ده خويٌندريٌت، به لاٌم له كاتى راوه ستان ده كوژيٌتهوه; وه كو: (كِتَاباً = كِتَابَا) - (كِتَابٌ = كِتَابْ) - (كِتَاب = كِتَابْ)\n«ن»ى ساكين و ته نوين لاى 28 پيتى ئه لفو بىٌى قورئان، چوار حوكمى هه يه كه بريتين له: «ئيزهار - ئيدغام - ئيقلاب - ئيخفا».\n1ـ ئيزهار «اظهار»\nوشه ى «اظهار» له زمان دا به ماناى «ئاشكرا كردن» ديٌت و، له ته جويد دا بريتيه له: «گوٌتنى پيت له شويٌنى گوٌتنى له زار دا».\nهه ر كات «ن»ى ساكين و ته نوين به پيته گه رويه كان بگات، ئيزهار ده بن، واتا له شويٌنى گوٌتنى له زار دا ده گوٌترىٌ.\nهه روه ها كه ده زانين پيته گه رويه كان بريتين له: «ء - هـ - ع - ح - غ - خ».\nسىٌ خالٌى گرنگ له باره ى ئيزهارى «ن»ى ساكين و ته نوين\n1ـ له كاتى ئيزهارى «ن»ى ساكين و ته نوين بزويٌن به خوٌوه نه گريٌت.\n2ـ «ن»ى ساكين و ته نوين ده بىٌ خيٌرا بگوٌترىٌ، چونكه له كاتى راوه ستان له سه رى، شه دده به خوٌوه ده گريٌت.\n3ـ له نيٌوان «ن»ى ساكين و ته نوين و پيته گه رويه كان نابىٌ ده نگ ببردرىٌ.\nچهن ويٌنه بوٌ ئيزهارى «ن»ى ساكين و ته نوين:\nهه مزه: يَنْأَوْنَ - مَنْ امَنَ - كُلٌّ امَنَ\nها: اِنْ هُوَ - فَرِيقاً هَدى - مِنْهُمْ\nعه ين: اَنْعَمْتَ - مَنْ عَمِلَ - سَميعٌ عَليمٌ\nحا: تَنْحِتُونَ - مَنْ حَآدَّ - عَزيزٌ حَكيمٌ\nغه ين: فَسَيُنْغِضُونَ - مِنْ غِلّ - قَوْلا غَيْرَ\nخا: اَلْمُنْخَنِقَةُ - مِنْ خَيْر - يَوْمَئذ خَاشِعَةٌ\n2ـ ئيدغام «ادغام»\nهه ركاتىٌ «ن»ى ساكين و ته نوين بگاته يه كىٌ لهو شهش پيته (ى - ر - م - ل - و - ن) لهو دا ئيدغام ده بيٌت.\nواتا «ن»ى ساكين و ته نوين ناخويٌندريٌتهوه و، له جياتى، ئهو پيته شه دده دار ده بيٌت. ئهو پيتانه يان له وشه ى «يَرْمَلُون» كوٌ كردوٌتهوه.\nجوٌره كانى ئيدغامى «ن»ى ساكين و ته نوين\nئيدغامى «ن»ى ساكين و ته نوين له پيته كانى «يرملون» دوو جوٌره:\nئه لف) ئيدغام به غوننه: هه ركات «ن»ى ساكين و ته نوين بگه نه چوار پيتى «يَمُون» (ى - م - و - ن)، به شى هه ره زوٌرى ده نگ له كونه لوته كان ديٌته ده رىٌ و، سه ره راى ئه مه ده بىٌ به راده ى دوو بزويٌن، بكيٌشرىٌ; وه كو:\nيا: مَنْ يَشآءُ - آيَةً يُعْرِضُوا\nميم: مِنْ مَال - عَذَابٌ مُقِيمٌ\nواو: مِنْ وَلِىّ - يَوْمَئِذ وَاهِيَة\nنون: مِنْ نَفْس - شَىْء نُكُر.\nب) ئيدغام به بىٌ غوننه: هه ركات «ن»ى ساكين و ته نوين بگاته دوو پيتى (ل - ر)، دوو پيته كه ته نيا شه دده دار ده بيٌت و، له كه شى زار و بىٌ كيٌشان ده گوٌترىٌ; وه كو:\nلام: مِنْ لَدُنْكَ - يَوْمَئِذ لَخَبِيرٌ\nرا: مِنْ رَبِّكُمْ - لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ\n* ئه گه ر «ن»ى ساكين و پيته كانى «يرملون» له يهك وشه دا بن، ئيتر ئيدغام نابيٌت و «ن»ى ساكين ئيزهار ده بيٌت; ئهم شيٌوه يه ته نيا له چوار وشه ى قورئان دايه: «دُنْيَا - بُنْيَانٌ - صِنْوَان - قِنْوَانٌ»\nهوٌى ئيزهارى «ن»ى ساكين و ته نوين لهم وشانه دا، ئه مه يه ئه گه ر\nئيدغام بكريٌن، وه كو وشه ى تريان لىٌ ديٌت، كه ره نگه مانايان بگوٌردرىٌ.\n* له رسته ى «وَ قِيلَ مَنْ رَاق»، له سووره تى «القيامة» ئيدغام نابيٌت، به لٌكو سه ره راى ئيزهار له نيٌوان «ن» و «ر» ده بى سه كت بكرىٌ، واتا ده نگ به بىٌ هه ناسه كيٌشان، ده بردرىٌ، دوايى «راق» ده گوٌترىٌ، چونكه ئه گه ر ئيدغام بيٌت، ماناى ده گوردرىٌ.\n* هه روه ها له سووره تى «يس» و «القلم» له كاتى په يوه نددانى پيته جيايه كانى سه ره تاى سوورهت به ئايه تى دوايى، «ن»ى ساكين له پيتى «و» ئيدغام نابيٌت.\nيس (ئيزهارى نونى ساكين) وَالْقُرْانِ الْحَكيم\nن (ئيزهارى نونى ساكين) وَالْقَلَمِ و مَا يَسْطُرُونَ\n3ـ ئيقلاب «اقلاب»\nوشه ى «اقلاب» له زمان دا به ماناى «گوٌرين - گورينى شتيٌك له بنه ماى خوٌى» هاتووه و، له ته جويد دا بريتيه له: «گوٌرينى نونى ساكين به ميمى ساكين» و، ئه مه ته نيا لاى پيتى «ب» دروست ده بيٌت.\nتىٌ بى نى:\nميمى ساكينى دروست بوو، له پيتى «ب» خوٌى ده شاريٌتهوه «اخفاء» و غوننه ى له گه لٌه.\nئيقلابى نونى ساكين لاى پيتى «ب» بهم شيٌوه يه كه دوو ليٌو ليٌكهوه نزيك ده بنهوه، به راده يهك كه په ره قاقه زيٌكى ته نك له نيٌوانيان بتوانىٌ تىٌپه رىٌ، لهو كاتهوه زوٌربه ى ده نگ له كه شى لوتهوه و، به راده ى دوو بزويٌن ده كيٌشريٌت، دوايى پيتى «ب» ده گوٌترىٌ; وه كو:\nمِنْ بَعْدِ ده خويٌندرىٌ مِمْ بَعْدِ - اَنْبِيَآء ده خويٌندرىٌ اَمْبِيَآءُ\nاَنْ بُوْرِكَ ده خويٌندرىٌ اَمْ بُورِكَ - عَليمٌ بِذَاتِ ده خويٌندرىٌ عَليمُمْ بِذَاتِ\nمَشَّآء بِنَمِيم ده خويٌندرىٌ مَشَّآئِمْ بِنَمِيم\n4ـ ئيخفا «اخفاء»\nوشه ى «اخفاء» له زمان دا به ماناى «داپوٌشين - شاردنهوه» هاتووهو، له ته جويد دا بريتيه له «گوٌتنى پيت له حالٌه تيٌك له نيٌوان ئيزهار و ئيدغام له گهلٌ غوننه، بىٌ شه دده».\n«ن»ى ساكين و ته نوين له پيته كانى ديكه ئيخفا ده بيٌت.\nواتا ئه گه ر پيته گه رويه كان (6 پيت) و پيته كانى «يرملون» (6 پيت) و پيتى «ب» له 28 پيتى ئه لف و بىٌ كهم بكرىٌ، «15 پيت» ده ميٌنن كه «ن»ى ساكين و ته نوين له كن ئهوانه دا خوٌى ده شاريٌتهوه «ئيخفاء». ئهو پيتانه بريتين له: «ت - ث - ج - د - ذ - ز - س - ش - ص - ض - ط - ظ - ف - ق - ك».\nشيٌوه ى دروستى ئيخفاى «ن»ى ساكين و ته نوين\nله كاتى ئيخفا، زمان به بىٌ ئهوه ى به شويٌنى گوٌتنى «ن» بگات، پيتى دوايى به شويٌنى گوٌتنى نزيك ئه بيٌتهوه و، لهم كاته دا ده نگ به شيٌوه ى غوننه به راده ى دوو بزويٌن ده كيٌشرىٌ، ئهو كاته پيتى دوايى به زمان داديٌت.\nچوٌنيه تى ئيخفا به پيتى دوايى به ستراوه تهوه، بهو واتايه ئه گه ر پيتى دوايى له پيته كانى «استعلاء» بيٌت، ئيخفاى «ن»ى ساكين و ته نوين قه لٌهو، ئه گه ر له پيته كانى ئيستيفال بيٌت، ئيخفا زراث و باريكه; وه كو:\n(ت): اَنْتُمْ - مَنْ تَابَ - جَنَّات تَجْرِى\n(ث): وَالاُْنْثى - اَنْ ثَبَّتْنَاكَ - خَيْرٌ ثَوَاباً\n(ج): اَنْجَيْتَنَا - اِنْ جَعَلَ - خَلْق جَدِيد\n(د): عِنْدَهُمْ - مِنْ دُونِهِ - كَاْساً دِهَاقاً\n(ذ): فَاَنْذَرْتُكُمْ - مِنْ ذَهَب - بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ\n(ز): اَنْزَلَ - فَاِنْ زَلَلْتُمْ - نَفْساً زَكِيَّةً\n(س): فَاَنْسيهُمْ - وَ لَئِنْ سَاَلْتَهُمْ - فَوْجٌ سَاَلَهُمْ\n(ش): يَنْشُرْ - اِنْ شَآءَ - رُكْن شَدِيد\n(ص): فَانْصُرْنَا - وَلَمَنْ صَبَرَ - قَوْماً صَالِحِينَ\n(ض): مَنْضُود - مَنْ ضَلَّ - عَذَاباً ضِعْفاً\n(ط): قِنْطَاراً - اِنْ طَلَّقَكُنَّ - كَلِمَة طَيِّبَة\n(ظ): يَنْظُرُون - مِنْ ظَهِير - قَوْم ظَلَمُوا\n(ف): اَنْفُسَهُمْ - كُنْ فَيَكُونُ - خَالِداً فِيهَا\n(ق): تَنْقِمُون - مِنْ قَبْلُ - سَمِيعٌ قَرِيبٌ\n(ك): اَلْمُنْكَرِ - مَنْ كَانَ - عُلُواً كَبِيراً\nله ريٌنووسى هه ندىٌ له قورئان دا بوٌ ريٌنويٌنى قارى له باره ى ئيقلاب، نيشانه ى «ن» ساكينيان نه نووسيوه تا نيشان بدات كه ئيزهار نابيٌت، له جياتى «م»يٌكى گچكه يان له سه ر داناوه تا نيشان بدات كه ئيقلاب ده بيٌت; وه كو: اَنـمـبِئْهُمْ - مِنم بَعْدِهِمْ - مُنـم ـبَثَّاً\nله باره ى ته نوين كه نيشانه ى دووپات بوونهوه ى شيٌوازى بزويٌن بوو، يه كيٌكيان نه نووسيوه، له جياتى «م»يٌكى گچكه يان له كن شيٌوازى ماوه داناوه تا نيشانده رى ئيقلابى نونى ته نوين بيٌت; وه كو:\nآيَةَم بَيّـِنَةٌ - مَشَّآءم بِنَمِيم - لَُمحِيطةُم بِالْكَافِرينَ\nله باره ى ئيخفا، نيشانه ى «ن»ى ساكينيان دانه ناوه و، نيشانه ى ته نوينيان به شيٌوه ى نابه رابه ر داناوه ( َ َ ِ ِ ُ ُ ) تا نيشان بدات كه «ن»ى ساكين و ته نوين ئيزهار نابيٌت و، پيته كانى ديكه يان به بىٌ نيشانه ى شه دده داناوه تا نيشان بدات كه ئيدغامى تهواو نابيٌت، ئاكامى شيٌوه يه كه له نيٌوان ئيزهار و ئيدغام كه پيٌى ده لٌيٌن ئيخفا; وه كو:\nوَانشَقَّ - اَنذِرْهُمْ - مِن سُندُس - خَالِداَ َ فِيها - سَميعُ ُ قَريبٌ - من\nئه حكامى «م»ى ساكين\n«م»ى ساكين له كن 28 پيتى عه ره بى 3 جوٌره: ئيدغام - ئيخفا - ئيزهار\nته نيا له كن پيتى «م» ئيدغام ده بيٌت و، ئهويش ئيدغامى وه كو يه كن «متماثلين». چوٌن ئهم ئيدغامه غوننه ى له گه لٌه، له كاتى ئيدغام ده بىٌ به ئه ندازه ى دوو بزويٌن ده نگ له كه شى لوٌت بكيٌشرىٌ; وه كو:\nكَمْ مِنْ - رَبّـِهِمْ مُشْفِقُونَ - وَهُمْ مِنْها - لَهُمْ مُوسى - وَ مِثْلَهُمْ مَعَهُمْ - اَنَّكُمْ مُلاَقُوهُ\nته نيا له كن پيتى «ب» ئيخفا ده بيٌت، ئهم ئيخفايهش غوننه ى له گه لٌه و، ده بىٌ به راده ى دوو بزويٌن بكيٌشرىٌ.\nهه روه ها كه له باسى «اقلاب»ى «ن»ى ساكين و ته نوين گوٌترا، «م»ى ساكينى دروست بوو به هوٌى ئيقلاب له كن پيتى «ب» هه ر ئهم حوكمه په يا ده كات و ئيخفا ده بيٌت; وه كو:\nاَنْتُمْ بِهِ - تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً - وَهُمْ بَارِزُونَ - اَنَّهُمْ بَادُونَ - مِنْ بَعْدِ (مِمْ بَعْدِ) -\nاَمَداً بَعِيداً (اَمَدَمْ بَعِيداً)\nشيٌوه ى دروستى ئيخفاى «م»ى ساكين له كن پيتى «ب»\nله كاتى ئيخفا دوو ليٌو ليٌكهوه نزيك ده بنهوه، به راده يهك كه په ره قاقه زيٌكى ته نك له نيٌوانيان بتوانىٌ تىٌپه رىٌ، لهو كاتهوه زوٌربه ى ده نگ له كه شى لوتهوه و، به راده ى دوو بزويٌن ده كيٌشريٌت، ئهوكاته پيتى «ب» ده گوٌترىٌ.\n3ـ ئيزهار «اظهار»\n«م»ى ساكين له كن پيته كانى ديكه ئيزهار ده بيٌت، واتا له شويٌنى خوٌى ده گوٌترىٌ. له كاتى ئيزهارى «م»ى ساكين ده بىٌ ئهم خالاٌنه له به رچاو بگيردريٌت:\n1ـ نابىٌ «م»ى ساكين بزويٌن دار بكرىٌ.\n2ـ «م»ى ساكين ده بىٌ خيٌرا بگوٌترىٌ و، راوه ستانى له سه ر نه بيٌت، تا وه كو پيتى شه دده دارى لىٌ نيٌت.\n3ـ له نيٌوان «م»ى ساكين و پيتى دوايى نابىٌ ده نگ ببردرىٌ.\nله ئيزهارى «م»ى ساكين له كن دوو پيتى «ف - و» ده بىٌ زوٌرتر سرنج بدرىٌ تا «م» له كن پيتى «ف» ئيخفا نه بيٌت و، يان له كن پيتى «و»\nئيدغام نه بيٌت.\nهه رچهن له پيٌشدا ئاماژه مان به غوننه كرد، به لاٌم باشتره بوٌ فيٌربوونى زياتر له سه رى بدويٌين.\nغوننه ده نگيٌكه له كه شى لوت ديٌته ده رىٌ.\nله كاتى خويٌندنهوه ى قورئان، له هه ندىٌ شويٌن دا قارى ده بىٌ ده نگى خوٌى له كونه لوته كان بيٌنيته ده رىٌ. ئهم كاره جوانى و رازاوه يه كى تايبهت به خويٌندنهوه كه ده دات. هه لٌبهت ده بىٌ قارى ى قورئان بابه ته كانى غوننه بناسيٌت و، بيٌجگه لهوان سه ربه خوٌ ده نگى بوٌ كونه لوته كان نه گوازيٌتهوه.\nبابه ته كانى غوننه\n1ـ نون و ميمى شه دده دار; وه كو: اِنَّ - ثُمَّ - اُمُّهُ\n2ـ ئيدغامى ميمى ساكين له «م»; وه كو: كَمْ مِنْ - وَهُمْ مِنْها\n3ـ ئيدغامى نونى ساكين له چوار پيتى «يمون»; وه كو: مَنْ يَشَآءُ - مِنْ مَال - مِنْ وَلِىّ - مِنْ نَفْس\n4ـ تهواوى ئيخفايه كان (كه داگرى ئيخفاى نونى ساكين له كن 15 پيت و، هه روه ها ئيخفاى ميمى ساكين له كن پيتى «ب»); وه كو:\nمِنْكُمْ - اَنْزَلَ اَنْتُمْ بِهِ - مِنْ بَعْدِ (مِمْ بَعْدِ)\nراده ى غوننه\nراده ى كيٌشانى غوننه «دوو بزويٌنه».\nمه به ست له «دوو بزويٌن»، ئهوه يه غوننه به راده ى كيٌشانى سروشتى وشه ى «ما»، يان «فى»، يان «ذو» دريٌژه ى بيٌت.\nبوٌ ويٌنه له وشه ى «اَنْتَ»، غوننه ى ئيخفا به راده ى «ما» له وشه ى «اَمَات» ده بى بكيٌشرىٌ.\nپله ى غوننه\nپله ى غوننه ى «ن» و «م»، له كه مينه بوٌ زوٌرينه:\n1ـ نون و ميمى بزويٌن دار; وه كو: غَنَمُ - اَمِنَ\n2ـ نون و ميمى ساكينى ئيزهار بوو; وه كو: مِنْهَا - غَمْرَة\n3ـ نون و ميمى ساكينى ئيخفا بوو; وه كو: سُنْدُس - وَهُمْ بَارِزُونَ\n4ـ نونى ساكينى «مدغم»; وه كو: مِنْ وَلِىّ - مَنْ يَأْتِى (ئيدغامى ناتهواوى نون)\n5ـ نون و ميمى شه دده دار; وه كو: اِنَّهُ - مِمَّا\n(هه لٌبهت له باره ى ميم، ژماره 4 و 5 يهك ژماره ديٌنه ژمار، چونكه ميم ئيدغامى ناتهواوى نيه).\nروون و ئاشكرايه كه غوننه له ژماره 1 و 2 سيفهت و، له ژماره 3 و 4 و 5 حوكم ديٌته ژمار.\nچوٌنيه تى غوننه ى «ن» له «م» تهواوتره\nمه دد و قه سر «مد و قصر»\nمه دد «مد»: وشه ى مه دد له زمان دا به ماناى «زياد - زياد بوون» هاتووه و، له ته جويد دا بريتيه له «كيٌشانى ده نگ له پيته مه دديه كان زياتر له راده ى سروشتى».\nبوٌ ويٌنه ئه گه ر قارى، ده نگى ئه لفى مه ددى له وشه ى «شَآء» زياتر له راده ى سروشتى بكيٌشىٌ، ده گوٌترىٌ «ئه لف، مه ددى پيٌدراوه».\nقه سر «قصر»: وشه ى قه سر دژى مه دد و، له زمان دا به ماناى «گرتن - كورت» هاتووه و، له ته جويد دا بريتيه له «گوٌتنى پيتى مه دد به راده ى سروشتى و نه ريتى».\nبوٌ ويٌنه ئه گه ر قارى وشه ى «اُوذِينَا» به بىٌ كيٌشانى ده نگ بلٌيٌت، پيته مه دديه كانى به «قه سر» خويٌندووه.\nبه قه سر «مه ددى سروشتى»ش ده لٌيٌن.\nده بىٌ بزانين بوٌ پيته مه دديه كان، سه به بى مه دد پيٌويسته و، ئه گه ر سه بهب نه بيٌت، پيته مه دديه كان سروشتى ده خويٌندريٌنهوه.\nمه دد له دوو بهش پيٌك هاتووه: 1ـ پيتى مه دد. 2ـ سه به بى مه دد.\nپيته مه دديه كان، بريتين له: ئه لفى ساكين، پيتى پيٌشوو سه ردار «مفتوح» - واوى ساكين، پيتى پيٌشوو بوٌردار «مضموم» - ياى\nساكين، پيتى پيٌشوو ژيٌردار «مكسور» كه بوٌ ويٌنه له ئهم وشانه كوٌبوونه تهوه: «اتُونى - اُوذِينَا - اُوتِينَا».\nسه به بى مه دد، بريتيه له «هه مزه و ساكين»; شه ددهش له به ر ئهوه ى كه پيتيٌكى ساكين تيٌيدا خوٌى شارديتهوه، سه به بى مه دد ديٌته ژمار.\nكيٌشانى ده نگ له پيته مه دديه كان به راده ى دوو بزويٌن(1) پيٌى ده لٌيٌن كورت «قصر» ; سىٌ بزويٌن سه رووى كورت «فوق قصر» ; چوار بزويٌن ناوه ندى «توسط» ; پيٌنج بزويٌن سه رووى ناوه ندى «فوق توسط» ; شهش بزويٌن دريٌژ «طول».\nراده ى مه دد له دوو بزويٌن كه متر نيه و، له شهش بزويٌنيش زياتر نابيٌت.\nجوٌره مه دده كان\nمه دديٌك كه سه به بى هه مزه بيٌت، دوو جوٌره: مه ددى په يوه سته «مدّ متّصل» و مه ددى جودا «مدّ منفصل».\nمه دديٌك كه سه به بى ساكين بيٌت، ئهويش دوو جوٌره: «مه ددى پيٌويست» و «مه ددى ساكينى پيٌش هاتوو».\n1- بوٌ به يانى راده ى مه دد، هه نديٌك له ماوه زه مانيٌك كه ئه لف ده گوٌترىٌ و، هه نديٌك له ماوه زه مانيٌك كه ئه نگوستى ده ست ده به ستريٌت يان ده كريٌتهوه كه لٌك وه رده گرن، كه ئه مه بوٌ فيٌر بوونيه تى. به لاٌم بنه ماى هه ر بزويٌنه، واتا ماوه زه مانيٌك بوٌ گوٌتنى پيتيٌكى بزويٌن دار و، ئهم ماوه زه مانه به پيٌى خويٌندنه كان «ته حقيق - ته دوير - ته حدير» جياوازه و، هه ركهس ده بىٌ جوٌره خويٌندنه كه ى خوٌى له به رچاو بگريٌت.\nمه ددى په يوه سته «مد متصل»:\nمه دديٌكه كه پيتى مه دد و هه مزه له يهك وشه دا بن و، راده ى كيٌشانى مه دده كه له چوار تا شهش بزويٌنه; وه كو:\nيَشَآء - سيئتْ - سُوءُ\nمه ددى جودا «مد منفصل»:\nئهوه يه كه پيتى مه دد له كوٌتايى وشه و، هه مزه له سه ره تاى وشه ى دوايى بيٌت و، راده ى كيٌشانى مه دده كه له دوو تا پيٌنج بزويٌنه; وه كو:\nرَبَّنَآ اِنَّكَ - وَ هُزِّى اِلَيْكِ - تُقْسِطُوا اِلَيْهِمْ\nتىٌ بى نى 1:\nله مه ددى جودا، ئه گه ر له سه ر وشه ى يه كهم راوه ستين، پيتى مه دد به هوٌى نه بوونى سه به بى مه دد، به راده ى سروشتى (قه سر) ده گوٌترىٌ.\nتىٌ بى نى 2:\nئه گه ر پيتى مه دد به هوٌى ئيشباعى «ه»ى جىٌ ناو دروست ببيٌت و، له دواى دا هه مزه بيٌت، مه ددى جودا ديٌته ژمارو پيٌى ده لٌيٌن\n«مه ددى ئيشباع».\nمَالَهُ اَخْلَدَهُ - اِسْمُهُ اَحْمَدُ - مِنْ عِلْمِهِ اِلاَّ\n1ـ راده ى كيٌشانى مه ددى جودا نابيٌت له راده ى مه ددى په يوه سته زياتر بيٌت.\n2ـ له راده ى كيٌشانى مه دده كانى په يوه سته و جودا، ده بىٌ هه موو به يهك ئه ندازه بكيٌشريٌن; بهو مانايه ئه گه ر مه ددى په يوه سته به دريٌژ «طول» خويٌندرا، ده بىٌ تهواوى مه دده كانى ديكه ى په يوه سته به دريٌژ «طول» بخويٌندريٌن و، يان ئه گه ر مه ددى جودا به كورت «قصر» خويٌندرا، ده بىٌ تهواوى مه دده كانى ديكه ى جودا به كورت «قصر» بخويٌندريٌن.\n3ـ له به ر ئهوه ى هيچ كام له قارى يه كان مه ددى په يوه سته يان به كورت «قصر» نه خويٌندووه، پيٌى ده لٌيٌن «مه ددى پيٌويست»، به لاٌم «مه ددى جودا» له به ر ئهوه ى به كورت «قصر»يش خويٌندراوه، «مه ددى ئيجازادراو»ى پىٌ ده لٌيٌن.\n4ـ بوٌ ريٌنويٌنى قارى قورئان، ئهم نيشانه يه « » له سه ر پيته مه دديه كان داندراوه.\nمه ددى پيٌويست «لازم»\nمه دديٌك كه سه به بى ئهو ساكينى پيٌويست يان ساكينى خودى وشه بيٌت; بهو واتايه ساكين له دواى پيتى مه ددى بيٌت و، به هوٌى راوه ستان دروست نه ببيٌت; وه كو ساكينى «ل» له وشه ى «آلاْن».\nوه كو: الر (الف لآم را) - يس (ياسين)\nده بىٌ بزانين كه شه ددهش وه كو ساكينى پيٌويست، سه به بى مه ددى پيٌويسته (چونكه پيتى شه دده ئاكامى ئيدغامى دوو پيته كه يه كه مى ساكينه); وه كو:\nاَلضَّالِّين - كَآفَّةً - آتُجَآجُّونّى - الم - طسم\nراده ى كيٌشانى مه ددى پيٌويست شهش بزويٌنه.\nجوٌره مه دده كانى پيٌويست:\nئه لف) مه ددى پيٌويستى پيتى سوك: ئه گه ر مه ددى پيٌويست له پيته جياكان بيٌت و، سه به بى ساكين بيٌت; وه كو:\nالر - حم - يس - ق\nب) مه ددى پيٌويستى پيتى قورس: ئه گه ر مه ددى پيٌويست له پيته جياكان بيٌت و، سه به بى شه دده بيٌت; وه كو:\nالم (الف لآم ميم = ئه لف لآمّيم) - طسم (طاسينْ مِيمْ = طاسى مّيم)\nج) مه ددى پيٌويستى وشه ى سوك: ئه گه ر مه ددى پيٌويست له وشه قورئانيه كان بيٌت و، سه به بى ئهو ساكين بيٌت; وه كو: آلاْنَ (ته نيا له\nسووره تى «يونس» دوو جار هاتووه و، ويٌنه ى ديكه مان نيه لهو جوٌره مه دده).\nد) مه ددى پيٌويستى قورس: ئه گه ر مه ددى پيٌويست له وشه قورئانيه كان بيٌت و، سه به بى شه دده بيٌت; وه كو:\nاَلضَّالّينَ - دَآبَّة - اَلْحآقَّةُ - اَتُحَآجُّونّى\nسووره تى «آل عمران» وا ده ست پىٌ ده كات:\nالم * اللَّه لا اِله اِلاَّ هُوالْحَىُّ الْقَيُّوم\nئه گه ر بمانهوىٌ پيته جياكان به ئايه تى دوايى پيٌوه ند بده ين، دوو خالٌ ده بىٌ له به ر چاو بگرين:\n1ـ له كاتى په يوه ندى «ميم» به هه مزه ى په يوه ندى وشه ى «الله» ده بىٌ به بزويٌنى سه ر «فتحه» به «ل»ى وشه ى پيروٌزى «الله» په يوه ند بدريٌت:\nاَلف لام ميمَ اللّهُ لاَ اِلهَ اِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّوم\n2ـ لهم كاته دا «م» له «الم» به دوو شيٌوه ده خويٌندريٌت:\nئه لف) به دريٌژ «طول» يان شهش بزويٌن (چونكه مه ددى پيٌويستى پيتى سوكه).\nب) به كورت «قصر» يان دوو بزويٌن (چونكه به هوٌى په يوه ند، ساكينى خودى پيت گوٌردراوه به سه ر «فتحه»).\nمه ددى ساكينى پيٌش هاتوو «عارض»\nمه دديٌكه سه به بى ساكينى پيٌش هاتوو«عارض»ه كه به هوٌى راوه ستان دروست ده بيٌت و، راده ى كيٌشانى له دوو تا شهش بزويٌنه; وه كو:\nتُكَذِّبَانِ (تُكَذِّبَانْ) - تَعْلَمُونَ (تَعْلَمُونْ) - عَليمٌ (عَليمْ)\nله مه ددى پيٌش هاتوو پيٌويست ناكات راده ى كيٌشانى هه موويان وه كو يهك بيٌت.\nمه ددى لين\nئه گه ر له دواى پيتى لين (واوى ساكين، پيتى پيٌشوو سه ردار «مفتوح»; ياى ساكين، پيتى پيٌشوو سه ردار «مفتوح») پيتى ساكين بيٌت، پيٌى ده لٌيٌن مه ددى لين و، راده ى كيٌشانى له دوو تا شهش بزويٌنه; وه كو:\nيَوْمِ (يَوْمْ) - خَوْفُ (خَوْفْ) - سَوْء (سَوْءْ) - بَيْتِ (بَيتْ) - طَيْرَ (طَيْرْ) - شَىْءٌ (شَىْءْ)\nله تهواوى قورئان دا ته نيا يهك ويٌنه مه ددى لين هه يه كه سه به بى ساكينى پيٌويسته و، ئهويش له پيته جياكانى سووره تى «مريم» و سووره تى «الشورى» دا هه يه.\nسووره تى «مريم»: كهيعص (كافْ ها يا عَيْنْ صادْ)\nسووره تى «الشورى»: حم عسق (حا ميمْ عَيْنْ سين قاف)\nله باره ى راده ى كيٌشانى ئهم مه دده كه ساكينى خودى وشه يه، جياوازى هه يه و، به دريٌژ «طول» - سه رووى ناوه ندى «فوق توسط» - ناوه ندى «توسط» و ته نانهت كورت «قصر» خويٌندراوه.\nبه لاٌم له به ر ئهوه ى ساكينى خودى وشه يه، باشتر وايه به دريٌژ «طول» بخويٌندرىٌ.\nله كوٌى چوارده پيت كه له پيته جياكان هاتووه، پيٌنج پيت «حىّ طهر» مه ددى سروشتى، حهوت پيت «سنقصّ لكم» مه ددى پيٌويست، پيتى «ع» مه ددى لين و پيتى «ئه لف» مه ددى نيه.\nراوه ستان و سه ره تا (وقف و ابتداء)\nوه قف له زمان دا به ماناى «راگرتن - نه بزوتن» و، له زاراوه ى ته جويددا بريتيه له: «راوه ستان و پشوودان له كوٌتايى وشه دا له كاتى خويٌندنى قورئان، بوٌ هه ناسه كيٌشان به مه به ستى دريٌژه دان به خويٌندن».\nده ست پيٌكردنى خويٌندن له دواى راوه ستان، سه ره تا (ابتدا)ى پىٌده لٌيٌن.\nگرنگايه تى راوه ستانوسه ره تاى ده ست پيٌكردنى خويٌندن له قورئان دا\nراوه ستان و سه ره تاى ده ست پيٌكردن له خويٌندنى قورئان، گرنگايه تييٌكى تايبه تى هه يه; ره نگه به هوٌى سرنج پىٌ نه دان، ماناى ئايه ته كان ناريٌك و پيٌك و ته نانهت بگوٌردرىٌ. هه ر بوٌيه زانايانى خويٌندنهوه ى قورئان، ناسينى شويٌنى راوه ستان له قورئان دا، نيوه ى ته رتيليان داناوهو، گوٌتويانه: «كه سيٌك كه شويٌنى دروستى راوه ستان له قورئان دا نه ناسيٌت، قورئان نازانىٌ».\nپيٌش ئهوه ى دريٌژه به باسى راوه ستان بده ين، پيٌويسته له گهلٌ دوو زاراوه ى «سكت و قطع» ئاشنا بين.\nسه كت: له زمان دا به ماناى «راوه ستان - بىٌده نگ بوون» و، بريتيه له «برينى ده نگ له كاتى خويٌندن، به بىٌ هه ناسه كيٌشان له ماوه زه مانيٌكى كورت و دريٌژه دان به خويٌندن».\nبابه ته كانى سه كت له قورئان دا به پيٌى روايه تى «حفص» له «عاصم»:\n1ـ عِوَجاً * قَيّماً (كوٌتايى ئايه تى 1 و سه ره تاى ئايه تى 2، سووره تى «كهف»).\nله كاتى په يوه ندكردنى سه كت ده بىٌ و، ته نوينى «عِوَجاً» به ئه لفى مه ددى ده خويٌندريٌتهوه «عِوَجا».\n2ـ مَرْقَدِنَا * هذَا (ئايه تى 52، سووره تى «يس»).\nهه لٌبهت ده كرىٌ له سه ر «مَرْقَدِنَا» راوه ستين.\n3ـ كَلاَّ بَلْ * رَانَ (ئايه تى 14، سووره تى «المطففين»).\n4ـ وَ قِيلَ مَنْ * رَاق (ئايه تى 27، سووره تى «القيامة»).\nقارى به پيٌى روايه تى «حفص» له «عاصم» له هه ر وشه و ئايه تيٌكى ديكه «سكت» ئه نجام بدات، هه لٌه يه.\nلهو چوار بابه ته ى سه رهوه، ئه گه ر سه كت نه كريٌت، ره نگه ماناى ئايه ته كان بگوٌردريٌت:\nله رسته ى «عِوَجاً * قَيّماً» ره نگه ئهو هه لٌه يه پيٌش بيٌت كه «قَيّماً» سيفه تى «عِوَجاً» بيٌت و، ئهو وه خته چون «قيم» (خوٌراگر و راست) ده بيٌته سيفه تى «عِوَج» (خوار)؟!\nله «مَرْقَدِنَا * هذا» ره نگه ئهو هه لٌه يه پيٌش بيٌت كه وشه ى «هذا»، ئاماژه به «مَرْقَدِنَا» بيٌت، له كاتيٌكا ئاماژه به وه عده ى خواى به به زه يه و، هه روه ها ره نگه رسته ى «... مَا وَعَدَنَا الرَّحمن» وه عده ى خوا ره د بكاتهوه.\nله «بَلْ * ران» له ئيدغامى ئهم دووه، وشه ى «برّان» دروست ده بيٌت كه ماناى ئايه ته كه ناگه يه نيٌت.\nله «مَنْ * راق» له ئيدغامى ئهم دووه، وشه ى «مرّاق» دروست ده بيٌت و ماناى ئايه ته كه ناگه يه نيٌت.\n«قطع»: بريتيه له «وازهيٌنان له خويٌندنى قورئان».\n«قطع» ته نيا له دواى تهواو كردنى ئايهت دروسته و، جوان نيه له ناوه ندى ئايهت بيٌت.\nجوٌره راوه ستانه كان\nراوه ستان دوو جوٌره: ناچارى - ئيختيارى.\nئه لف) راوه ستانى ناچارى: جوٌره راوه ستانيٌكه كه تيٌيدا به هوٌى تهواوبوونى هه ناسه، پيركژين، كوٌخهو... قارى ناچار بيٌت راوه ستىٌو، سروشتى يه چوٌن به هوٌى ناچار به هه ر وشه يهك كه بگات به بىٌ سرنج دان به ماناى، رادهوه ستىٌ، به لاٌم پيٌويسته له شويٌنيٌك كه دروسته ده ست پىٌ بكاتهوه.\nب) راوه ستانى ئيختيارى: راوه ستانيٌكه كه قارى به مه يلى خوٌى، وشه يهك هه لٌده بژيٌريٌت و، له سه رى رادهوه ستىٌ.\nراوه ستانى ئيختيارى چوار جوٌره:\n1 - تهواو «تام». 2ـ بهس «كافى». 3ـ باش «حَسَن». 4ـ ناشيرن «قبيح».\nبوٌ راوه ستان ده بىٌ سرنج بدريٌته رسته كانى پيٌش و پاشى شويٌنى راوه ستان. په يوه ندى نيٌوان ئهم دوو رسته يه ديارى كه رى جوٌرى راوه ستانه. به شيٌوه ى گشتى په يوه ندى نيٌوان دوو رسته، دوو جوٌره: په يوه ندى وشه يى و په يوه ندى مه عنهوى.\nپه يوه ندى وشه يى: بريتيه له په يوه ندى دوو رسته له روانگاى ريٌزمانى.\nده بىٌ بزانين كه هه ر كام له دوو رسته، له روانگاى وشه يى و\nريٌزمان تهواون (واته هه ر كام رسته يه كى سه ربه خوٌن و به كه لٌكن و، له روانگاى ريٌزمانى رسته يه كى ناتهواو نايه نه ژمار); لهم كاته دا له روانگاى وشه ييهوه په يوه نديان پيٌكهوه نيه.\nئه گه ر يه كيٌك له دوو رسته، بوٌ تهواو بوون و بوٌ ئهوه ى رسته يه كى به كه لٌك پيٌك بيٌنن، پيٌويستيان به وشه هايهك هه بيٌت و، به ته نيايى رسته يه كى تهواو و به كه لٌك پيٌك نيٌنن; لهم كاته دا نيٌوان ئهم دوو رسته يه په يوه ندى وشه يى هه يه.\n1ـ نه بوونى په يوه ندى وشه يى: «دوٌسته كهم ئه منى له يادى خوا خافلٌ كرد و، له ريٌى به ده ركردم» - «شه يتان مروٌث له رىٌ به ده ر ده كات».\n2ـ هه بوونى په يوه ندى وشه يى: «پيٌغه مبه ر ده رئه كهن» - «وه ئيٌوهش له به ر ئهوه ى به خوا باوه رتان هه يه».\nدوو رسته ى ژماره 1، هه ركاميان به كه لٌك و تهواون و ليٌك جودان; به لاٌم له رسته كانى ژماره 2، رسته ى دووهم ناتهواوه و، ده بىٌ له گهلٌ رسته ى يه كهم بگوٌترىٌ، تا مانا بدات; بوٌيه ده لٌيٌين لهم دوو رسته يه په يوه ندى وشه يى هه يه.\nپه يوه ندى مه عنهوى: مه به ست په يوه ندى دوو رسته يه له روانگاى بابه ته كه ى باس ليٌوه كراو.\nلهم كاتهش دا دوو حالٌهت هه يه: يان رسته ى دووهم له گهلٌ رسته ى يه كهم جياوازى هه يه، لهم كاته دا نيٌوان دوو رسته په يوه ندى\nمه عنهوى نيه; وه كو ئهوه ى له رسته ى يه كهم دا باس له باوه رداران كرابيٌت و، له رسته ى دووهم باس له باره ى كافران.\nئه گه ر بابه تى رسته ى دووهم هه ر دريٌژه ى بابه تى يه كهم بيٌت، لهم كاته دا نيٌوان دوو رسته په يوه ندى مه عنهوى هه يه; وه كو ئهوه ى له رسته ى دووه ميش هه ر له باره ى باوه رداران دوابيٌت.\nئيٌستا به سرنج دان بهم پيٌشه كيه، جوٌره راوه ستانه كان شى ده كه ينهوه:\n1ـ راوه ستانى تهواو «تام»:\nئه گه ر نيٌوان دوو رسته هيچ جوٌره په يوه ندييٌكى وشه يى و مه عنهوى نه بيٌت، لهم كاته دا راوه ستانى نيٌوان دوو رسته، راوه ستانى تهواو «تام»ه.\nواتا هه ر كام له دوو رسته له روانگاى رسته ييهوه، رسته يه كى به كه لٌكن و پيٌويستيان پيٌكهوه نيه (نه بوونى په يوه ندى وشه يى) و، رسته ى دووهم سه ره تاى بابه تيٌكى نوىٌيه و، له گهلٌ بابه تى رسته ى يه كهم جياوازه (نه بوونى په يوه ندى مه عنهوى).\nشويٌنى راوه ستانى تهواو، هه نديٌك جار كوٌتايى ئايه ته; وه كو:\n«أُوْلئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبَّهِمْ وَ أُوْلئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُون (راوه ستانى\nتهواو) اِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا سَوآءٌ عَلَيْهِم»(1).\nله ويٌنه ى سه رهوه، هه ر كام رسته يه كى به كه لٌكن و پيٌويستيان پيٌكهوه نيه (نه بوونى په يوه ندى وشه يى). رسته ى يه كهم له باره ى باوه رداران و، رسته ى دووهم له باره ى كافرانه (نه بوونى په يوه ندى مه عنهوى).\nله راوه ستانى تهواو «تام» له كوٌتايى رسته ى يه كهم رائهوه ستين و، له سه ره تاى رسته ى دووهم دريٌژه به خويٌندن ئه ده ين.\n2ـ راوه ستانى بهس «كافى»:\nكاتيٌكه كه هه ر كام له دوو رسته بوٌ خوٌيان رسته يه كى به كه لٌكن و، له وشه دا په يوه نديان پيٌكهوه نيه، به لاٌم له مانادا په يوه نديان هه يه (په يوه ندى مه عنهوى يان هه يه) و، بابهت و ناوه روٌكيان پيٌكهوه به ستراوه تهوه ; وه كو:\n«وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُم يُنْفِقُون (راوه ستانى كافى) وَالَّذين يُؤمِنُون بِمَآ اُنْزِلَ اِلَيْكَ...»(2)\nله ويٌنه ى سه رهوه دوو رسته سه ربه خوٌنه، به لاٌم له رسته ى دووهم هيٌشتا له باره ى «پاريٌزگاران»ه و، بابهت نه گوٌردراوه.\n1- سووره تى «بقرة»، ئايه تى 5 و 6.\n2- سووره تى «بقرة»، ئايه تى 3 و4.\nله راوه ستانى كافى ده كرىٌ له رسته ى يه كهم راوه سترىٌ و، له سه ره تاى رسته ى دووهم ده ست به خويٌندن بكرىٌ; هه روه ها ده كرىٌ هه ر دوو رسته پيٌكهوه په يوه ند بدريٌن و پيٌكهوه بخويٌندريٌنهوه.\n3ـ راوه ستانى باش «حسن»:\nكاتيٌكه كه رسته ى يه كهم تهواو و سه ربه خوٌيه، به لاٌم رسته ى دووهم ناتهواوه و، پيٌويستى به رسته ى يه كه مهوه هه يه; وه كو:\n«يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ (راوه ستانى حه سهن) وَ اِيَّاكُمْ اَنْ تُؤمِنُوا باللّه رَبِّكُمْ»(1)\nرسته ى يه كهم به كه لٌكه و ناتهواو نيه، به لاٌم رسته ى دووهم ناتهواو و، به بىٌ رسته ى يه كهم نه ته نيا ماناى دروست نيه، به لٌكو ره نگه ماناى بگوٌردريٌت.\nبوٌيه رسته ى دووهم نابىٌ به ته نيايى بخويٌندرىٌ و، پيٌويسته له گهلٌ رسته ى يه كهم په يوه ند بدريٌت.\nراوه ستان له سه رى جوانه، به لاٌم قارى ناتوانىٌ له سه ره تاى رسته ى دووهم ده ست پىٌبكات، به لٌكو ده بىٌ له سه ره تاى رسته ى يه كهم ده ست پىٌبكاتهوه و، به رسته ى دووهم په يوه ند بدات.\n1- سووره تى «ممتحنه»، ئايه تى 1.\n4ـ راوه ستانى ناشيرن «قبيح»:\nراوه ستانيٌكه كه هه ر بهش له وشه و مانا دا پيٌكهوه په يوه نديان هه يه و، هيچ كام به ته نيايى رسته يه كى به كه لٌك و سه ربه خوٌ نين; وه كو:\n«اَلْحَمْدُ (راوه ستانى ناشيرن) لِلّه - بِسْمِ (راوه ستانى ناشيرن) اللَّهِ»\nله هه ر دوو رسته دا راوه ستان له سه ر به شى يه كهم و، ده ست پىٌكردن له سه ر به شى دووهم دروست نيه.\nهه روه ها كه له ناوى دياره، راوه ستان لهم شويٌنه به هيچ شيٌوه يهك دروست نيه و، ئه گه ر قارى له به ر ناچارى راوه ستا، ده بىٌ له شويٌنى شياو ده ست پىٌبكاتهوه.\nناشيرن تر لهم حالٌه ته، كاتيٌكه كه ماناى بگوٌردرىٌ و بوٌنى پيس و كفرى لىٌ بيٌت; وه كو:\nراوه ستان له سه ر «لاَ اِلهَ» له رسته ى «لاَ اِله اِلاَّ اللَّهُ»\nراوه ستان له سه ر «اِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيى»\nراوه ستان له سه ر «لاَ تَقْرَبُوا الصَّلوة»\nراوه ستان له سه ر «مَنْ يَهْدِى اللّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ يُضْلِلْ»\nنيشانه كانى راوه ستانى «سجاوندى»\nعه بدولٌلاٌ سه جاوه ندى له زانايانى زانيارى خويٌندنهوه، هه ندىٌ نيشانه ى بوٌ شويٌنه كانى راوه ستان پيٌشنيار كردبوو، كه ئيٌستاش\nبه كارده بردريٌت.\nجوٌره راوه ستانه كان له روانگاى «سجاوندى» 6 جوٌر بوو، كه بوٌ هه ر كامى نيشانه يه كى دانابوو:\n(م) نيشانه ى راوه ستانى پيٌويست - شويٌنيٌكه كه په يوه ندى ده بيٌته هوٌى فه ساد (له سه رهوه ى راوه ستانى تهواو).\n(ط) نيشانه ى راوه ستانى تهواو - شويٌنيٌكه كه راوه ستانى باشه - ده ست پىٌكردن له رسته ى دوايش باشه (راوه ستانى تهواو).\n(ج) نيشانه ى راوه ستانى ئازاد - راوه ستان و په يوه ند هه ر دوويان دروسته (به رابه ر له گهلٌ راوه ستانى بهس).\n(ز) نيشانه ى راوه ستانى ئيجازه دراو - شويٌنيٌكه په يوه ندى باشتره، به لاٌم ده كرىٌ راشوه ستى (به رابه ر له گهلٌ راوه ستانى باش).\n(ص) نيشانه ى راوه ستانى ئيجازه دراو - شويٌنيٌكه كه به هوٌى دريٌژبوونى رسته و، كه مى هه ناسه ده كرىٌ راوه ستى، له كاتيٌكا له گهلٌ رسته ى دوايى په يوه ندى هه يه. ئه گه ر دواى وى رسته يه كى به كه لٌك بوو، ده كرىٌ له سه ره تاى ده ست پىٌبكه ى، ئه گه ر نه، ده بىٌ له شويٌنيٌكى باش دهس پىٌبكريٌت.\n(لا) نيشانه ى راوه ستانى قه ده غه يه (ناشيرن) - شويٌنيٌكه راوه ستان له سه رى مانا ده گوٌرىٌ و، نابىٌ له سه رى راوه ستين. هه ندىٌ كات ئهم نيشانه يه له شويٌنى راوه ستانى «باش» داندراوه، بهو مانايه\nكه راسپاردراوه لهم شويٌنه رانهوه ستن و له كاتى راوه ستان، ده بىٌ ديسان له شويٌنيٌكى باش دهس پىٌبكريٌتهوه.\nسه ره راى ئهم نيشانانه، هه ندىٌ نيشانه ى تريان داناوه; وه كو:\n(قلى) نيشانه ى ئهوه يه كه باشتره راوه ستن.\n(صلى) نيشانه ى ئهوه يه كه په يوه ند باشتره.\nهه روه ها بوٌ جوٌره راوه ستانيٌك ئهم نيشانه يان داناوه (\_ \_).\nئهم دوو نيشانه يه له سه ر دوو وشه ى نزيك ليٌكهوه داده ندريٌت. ئه گه ر قارى له سه ر يه كيٌك لهم دووانه راوه ستىٌ، نابىٌ له سه ر وشه ى ديكه راوه ستىٌ; وه كو:\n«ذلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ \_ فِيه\_ هُدىً لِلْمُتَّقِين». ئه گه ر له سه ر «رَيْبَ» راوه ستين، «فِيه» ده بىٌ به دواى خوٌى په يوه ند بدريٌت و، ئه گه ر له سه ر «فيه» راوه ستين، له سه ر «لاَ رَيْبَ» ناكرىٌ راوه ستين.\nحه زره تى موحه ممه دr له كاتى قورئان خويٌندن دا، له كوٌتايى هه ر ئايه تيٌك رادهوه ستا، ئه مه به ناوى به لٌگه يهك له به رچاو گيراوهو، هه رچهن له سه ر كوٌتايى ئايه ته كه نيشانه ى (لا) داندرابيٌت، ده كرىٌ راوه ستين و، له سه ره تاى ئايه تى ديكه ده ست پىٌبكه ينهوه.\nته كبير له زاراوه ى خويٌندنهوه ى قورئان دا بريتيه له گوٌتنى «اللَّهُ اكبر» له كاتى خويٌندنهوه ى قورئان دا.\nبه پيٌى روايه تى «حفص» له «عاصم»، له سووره تى «اَلضُّحى» تا سووره تى «اَلنَّاس»، واتا ئاخرين سووره تى قورئان، ده كرىٌ له سه ره تا يان كوٌتايى سوورهت، ته كبير بلٌيٌين; به لاٌم ته كبير گوٌتن له سه ره تاى ئهم سووره تانه باوتره.\nده گيٌرنهوه له دواى ماوه يهك كه وه حى نه هات و، پيٌغه مبه ر rله مه زوٌر ناراحهت و دلٌته نگ ببوو، جبرائيل ديسان هات و سووره تى «اَلضُّحى»ى هيٌنا، كاتيٌك كه جبرائيل خويٌندنهوه ى سووره تى تهواو كرد، پيٌغه مبه ر له خوٌشيان ته كبيرى گوٌت و، دوايى ده ستى به خويٌندنهوه ى سووره ته كه كرد، بوٌيه سوننه ته له سووره تى «الضُّحى» تا كوٌتايى قورئان ته كبير بگوٌترىٌ. هه لٌبهت هه نديٌك، ته كبير به سه ره تاى سوورهت ده زانن و، هه نديٌكيش، به كوٌتايى سوورهت ده زانن.\nده سته ى يه كهم ده لٌيٌن چوٌن پيٌغه مبه ر ته كبيرى گوٌت و، دوايى سووره تى «الضُّحى»ى خويٌندهوه، بوٌيه ته كبير پيٌوه سته به سه ره تاى سوورهت.\nده سته ى دووهم ده لٌيٌن چوٌن له دواى خويٌندنهوه ى سووره تى «اَلضُّحى» له لايهن جبرائيل، پيٌغه مبه رr ته كبيرى گوٌتوه، كهوايه\nته كبير هى كوٌتايى سووره ته.\nده بىٌ بلٌيٌين سه ره راى ته كبير ده كرىٌ ته هليل «لاَ اِله اِلاَّ اللَّه» و هه روه ها ته حميد «لِلَّهِ الْحَمْدُ»يش بلٌيٌين و، له كاتى خويٌندنى زيكره كانى سه رهوه پيٌكهوه بهم شيٌوه يه ده بىٌ بيٌت: «لاَ اِله اِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ اَكْبَرُ و لِلَّهِ الْحَمْدُ». هه لٌبهت ده كرىٌ ته نيا «ته هليل و ته كبير» بگوٌترىٌ و، يان ته نيا «ته كبير و ته حميد» بگوٌترىٌ.\nخويٌندنهوه ى هه ندىٌ وشه ى قورئان به پيٌى روايه تى «حفص» له «عاصم»\nيَبْصُطُ «بقرة» و بَصْطَةً «اعراف»\n«صاد» له هه ر دوو وشه به «سين» ده خويٌندريٌتهوه «يَبْسُطُ - بَسْطَةً»\nخويٌندنهوه ى به «صاد»يش دروسته، به لاٌم به «سين» باوتره.\nاَلْمُصَيْطِرُونَ «طور» و بِمُصَيْطِرْ «غاشية»\nهه ردوو وشه به «سين»يش ده خويٌندريٌنهوه «اَلْمُسَيْطِرُون - بِمُسَيْطِر»، به لاٌم لايه نى «ص» به هيٌزتر و لايه نى «سين» كزتره.\nئه لف له دواى «ر» ئيماله ى گهوره ده بيٌت، واتا ئه لف به رهو ياى مه ددى ده كشرىٌ.\nارْكَبْ مَعَنا «هود»\nهه روه ها كه له ئيدغام گوٌترا، «با» له «ميم» ئيدغام ده بيٌت (كه\nلايه نى به هيٌزى ئه مه يه)، به لاٌم ئيزهاريش دروسته.\nلاَ تَأْمَنَّا «يوسف»\nنونى شه دده دار به «ئيشمام» ده خويٌندريٌتهوه (واتا له كاتى گوٌتنى نونى شه دده دار، ليٌوه كان حالٌه تى بوٌر «ضمه» به خوٌوه ده گرن)، چونكه ئهم وشه يه له بنه مادا «لاَتَأْمَنُنَا» بووه.\nفَمَا اتينى «نمل»\nله كاتى راوه ستان به دوو شيٌوه يه، راوه ستانى ساكين كردن «اتينى» و، راوه ستانى كوژاندنهوه «اتين».\nله «فِيهِ مُهَاناً»، «ه»ى جىٌ ناو ئيشباع ده بيٌت «فيهى مُهاناً».\nضَعْف (دوو جار له سووره تى «روم») - ضَعْفاً (سووره تى «روم»).\n«ضاد» به بوٌريش خويٌندراوه.\nهه لٌبهت ده بىٌ بزانين كه خويٌندنهوه ى «ضاد» به بوٌر لهم وشه يه دا، «حفص» له «عاصم» په يرهوى نه كردووه، به لٌكو خوٌى بهم شيٌوه يه ى خويٌندووهو، له «عاصم» ته نيا به سه رى «ضاد» هاتووه.\nيَرْضَهُ لَكُمْ «زمر»\n«ه»ى جىٌ ناو به بىٌ ئيشباع ده خويٌندرىٌ.\nبِئْسَ الاِسْمُ «حجرات»\nبه ژيٌرى لام «الاِسم» و كوژاندنهوه ى هه مزه ى دوايى\nخويٌندراوه تهوه (بِئْسَ لِسْمُ). هوٌيه كه شى لابردنى دوو ساكين له كن يه كه، كه به كوژاندنهوه ى هه مزه ى په يوه ندى «اسم» دوو ساكين له كن يهك كوٌ ده بنهوه، له به ر ئه مه بوٌ لابردنى دوو ساكين له كن يهك، بزويٌنى ژيٌر به «لام» ده دريٌت.\nله كاتى راوه ستان له سه ر «بئس» و ده ست پيٌكردن به «الاسم» به دوو شيٌوه «اَلِسْمُ» و «لِسْمُ» ده خويٌندرىٌ.\nهه مزه ى دووهم له نيٌوان هه مزه و ئه لفى مه ددى ده خويٌندرىٌ.\n«لام»ى كوٌتايى وشه له كاتى په يوه ند به سه ر ده خويٌندرىٌ، به لاٌم له كاتى راوه ستان به دوو شيٌوه «سَلاَسِلْ» و، ئه لفى مه ددى «سَلاَسِلاَ» ده خويٌندرىٌ.\nئايه ته كانى سوژده\nله كاتى خويٌندن يان بيستنى ئهم ئه يه تانه ى خوارهوه سوننه ته سوژده ببردريٌت:\n1 - سووره تى «الاعراف»، ئايه تى 206.\n2 - سووره تى «الرعد»، ئايه تى 15.\n3 - سووره تى «النحل»، ئايه تى 49.\n4 - سووره تى «الاسراء»، ئايه تى 107.\n5 - سووره تى «مريم»، ئايه تى 58.\n6 - سووره تى «الحج»، ئايه تى 18 و ئايه تى 77.\n7 - سووره تى «الفرقان»، ئايه تى 60.\n8 - سووره تى «النمل»، ئايه تى 25.\n9 - سووره تى «السجده»، ئايه تى 15.\n10 - سووره تى «ص»، ئايه تى 24.(1)\n11 - سووره تى «فصلت»، ئايه تى 37.\n12 - سووره تى «النجم»، ئايه تى 62.\n13 - سووره تى «الانشقاق»، ئايه تى 21.\n14 - سووره تى «العلق»، ئايه تى 19.\n1- له سووره تى «ص» سوژده ى سپاسه، بوٌيه له كاتى خويٌندن يان بيستنى له نويٌژ دا وه كوو ئايه ته كانى ديكه ى سوژده، دروست نيه سوژده ى سوننهت به جىٌبهيٌندرىٌ.


یه‌ك مانگ مۆڵه‌ت ده‌درێته خێزانه ئاواره‌كانى سه‌عدییه\nهەواڵ / کوردستانی :: 25/06/2018 :: 201 جار بینراوە\nتاوه‌كو ئێستا سێ هه‌زار خێزانى ئاواره‌ى ناحیه‌ى سه‌عدیه نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌و به‌ڕێوه‌به‌رى ناحیه‌كه‌ش ده‌ڵێت "یه‌ك مانگ مۆڵه‌ت دراوه به‌و خێزانانه بگه‌رێنه‌وه شوێنی خۆیان".\nئه‌حمه‌د زه‌رگوشى به‌رێوه‌به‌رى ناحیه‌ى سه‌عدیه به دوارۆژى راگه‌یاند؛ به پێى ئاماره‌كان له دواى ده‌ركردنى داعش له ناحیه‌كه‌یان، تاوه‌كو ئێستا چوار هه‌زار خێزانى سه‌عدیه گه‌ڕاونه‌ته‌وه ناحیه‌كه و سێ هه‌زار خێزانى دیكه نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌و له ناوچه‌كانى گه‌رمیان و دیاله‌و شوێنه‌كانى ترن.\nئه‌حمه‌د زه‌رگوشى وتیشى "به مه‌به‌ستى لێكۆڵینه‌وه‌ى ئه‌منیى و وه‌رگرتنى ئامارى ورد ماوه‌ى یه‌ك مانگ مۆڵه‌ت دراوه‌ته ئه‌و خێزانانه‌ى نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه، چونكه هه‌ندێك خێزان ته‌نها بۆ ناو تۆماركردن گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌و دیسانه‌وه چوونه‌ته‌وه ده‌ره‌وه‌ى سه‌عدیه".\nبه‌رێوه‌به‌رى ناحیه‌ى سه‌عدیه ئاماژه‌ى به‌وه‌شدا، ئه‌وانه‌ى نایانه‌وێت بگه‌رێنه‌وه ئاساییه و مافى ژیانى خۆیانه، به‌ڵام ئه‌وانه‌ى گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌و دیسان ناوچه‌كه‌یان جێهێشتووه پێناسى گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ سه‌عدیه لێوه‌رده‌گیرێته‌وه.\nله دواى داگیركردنى موسڵ به یه‌ك رۆژ ناحیه‌ى سه‌عدیه‌ش له سنورى خانه‌قین كه‌وته ده‌ستى چه‌كدارانى داعش و خه‌ڵكه‌كه‌ى هه‌مووى ئاواره‌بوون.


عیسا بازیار: لە ئێران ٤ی ئاڤریل لە بێ دەنگی ڕەها تێپەڕ دەبێ\n16:38 - 15 خاکەلێوه 2717\nئاژانسی کوردپا: چالاکێکی کورد لە بواری مافی زیان لێکەوتووانی مین بە بێ هیچ پاڵپشتییەک سەرقاڵی زانیاری گەیاندن لەبارەی مەترسییەکانی مینە چێندراوەکانە.\nبەپێی هەواڵی ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، لەماوەی ١٥ ڕۆژی ڕابردوودا کەمپەینی پاڵپشتی لە ڕۆژی جیهانیی زانیاریی لەبارەی مەترسییەکانی مین لەلایەن چالاکێکی کورد لە ئێران و کوردستان بەربڵاوتر بووەتەوە.\nڕۆژی ٤ی ئاڤریل(١٦ی خاکەلێوە) لەلایەن کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بە ڕۆژی جیهانیی \_"ئاگایی لە مەترسییەکانی مین و هەوڵدان دژبە ئاریشەی مین\_" ناودێر کراوە و ١٦٢ وڵات لە ڕێککەوتننامەی ڕێکخراوی خەباتی نێونەتەوەیی بۆ قەدەغەکردنی مینە زەمینییەکان بە دەستپێشخەری جوودی ویلیامز، مامۆستای قوتابخانە لە ئامریکا دامەزراوە، ئەندامن.\nعیسا بازیار لە چالاکانی مەدەنی خەڵکی ئیلام لە هەڤپەیڤینێک لەگەڵ هەواڵنێری کوردپا وێڕای نیگەرانی لە بێ دەنگی ڕەها لەبارەی ئەو ڕۆژە لە ئێراندا، گوتی: بەداخەوە ناوەندی پووچەڵکردنەوە( مرکز مین‌زدایی) وەک دامەزراوەیەکی نەتەوەیی لە بواری مین لە ئێراندا بە کردەوە لە ٤ ساڵی ڕابردوودا ناچالاک کراوە.\nناوبراو لەماوەی ئەم ساڵدا لە فەیسبووک و تویتەری کەسۆکی خۆیدا، پرۆپاگەندەی بەربڵاوی لەپێناو زانیاری پێدان لەبارەی مەترسییەکانی مین دەستپێکردووە و لە کوردستان پاڵپشتی هاووڵاتییان، قوربانیانی مین و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤی لەگەڵە.\nبەوتەی بازیار، هەوڵەکانی زانیاری پێدان بە بێ هیچ پاڵپشتییەکی ماڵی و ڕاگەیەنی کراوە و لە شارەکانی سەردەشت، جوانڕۆ، مەریوان و ئیلام بە کردەوەی پاڵپشتی لە هەوڵەکانی کراوە.\nسێگۆشەی سووری ئاوەژۆ لە هێماکانی کەمپەینی جیهانیی \_" لەگەڵم بکەوە\_"(با من همراه شو)، لە کوردستان و ئێران و تەنانەت ڕۆژهەڵاتی ناڤین پێشوازی لێکراوە و لە بەرەبەری ٤ی ئاڤریل گەیشتووەتە ئەوپەڕی خۆی.\nئەو چالاکە ناسراوە لە وڵامی پرسیاری ئەوەی کە بۆ بە تەنیا لە هەشتەگی \_"لەگەڵم بکەوە\_" چالاکی دەکەی؟ ڕایگەیاند: ڕێکخراوە جیهانییەکان پێیان باشە لەگەڵ دەوڵەتەکاندا هاوکاری بکەن و ئێرانیش لەو وڵاتانەیە کە کۆنوانسیۆنی نەهێشتنی دەکارهێنانی مینی زەمینی(ئۆتاوا) واژۆ نەکردووە و ئەمەش مەیدانی چالاکی تاکەکەسی زیاتر دەکات.\nعیسا بازیار کە تاکوو ئێستا سێ پەرتووکی لەبارەی مین و مەترسییەکانی بڵاوکردووەتەوە، دەبێژێت: چالاکی ئەمن لە ماوەی ئەو ١٥ ڕۆژە لە چالاکی تەنانەت ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان زۆرتر بووە و پێشوازییەکان بێ وێنە بوون.\nناوبراو ساڵی ڕابردوو بە تێچووی شەخسی خۆی، هەندێ پووستێر و برۆشوری تایبەت بە ٤ی ئاڤریلی لە ناوچە سنوورییەکانی ئێران بڵاوکردووەتەوە بەڵام ئەمساڵ بە هۆکاری ماڵی کاری لەو چەشنەی بۆی نەلواوە.\nعیسا بازیار زیاتر لە ١٣ ساڵە لە بیاڤی پووچەڵکردنەوەی مین لە ئێراندا چالاکی کردووە و ٣ ساڵیشە لە بیاڤی زانیاریپێدان لەهەمبەر مەترسییەکانی مین چالاکی و کار دەکات.\nدوو جار لەکاتی پووچەڵکردنەوەی میندا بریندار بووە و ئەندامی کەمپەینی نێونەتەوەیی \_"نا بۆ مین\_"ـە و لە بواری مافی زیان لێکەوتووانی مین چالاکی هەیە.\nبەپێی ئاماری تۆمارکراو لە ناوەندیی ئاماری ئاژانسی کوردپا، لە ساڵی ١٣٩٥ی هەتاویدا، ٥٢ هاووڵاتی کورد بە هۆی مینەوە کوژراو یان بریندار بوون کە ٩ کەس لە قوربانیان منداڵ بوون.


ده‌ستگیركردنى تیرۆرستێك له‌كه‌ركوك » پێگەی تۆڕی میدیای عێراقی\nده‌ستگیركردنى تیرۆرستێك له‌كه‌ركوك\nئاژانسی هه‌واڵگریی سه‌ر به‌وه‌زاره‌تی ناوخۆ،ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه، ده‌ستگیركردنى تیرۆریستێكى له پارێزگای كه‌ركووك راگه‌یاند، كه 25 جار پاڵپشتی لۆجستیی پێشكه‌ش به داعش كردووه.\nئاژانسى هه‌واڵگیرى له‌راگه‌یه‌ندراوێكدا كه ده‌ستى ئاژانسى هه‌واڵى عێراقى(اه‌ع) كه‌وتووه رایگه‌یاند:" له میانی به‌رده‌وامی به‌دواداچوونه‌كان بۆ راوه‌دوونانی تیرۆریستانی داعش، هێزه‌كانی ئاژانسی هه‌واڵگریی پۆلیسی فیدرال له وه‌زاره‌تی ناوخۆ، تیرۆریستێكیان له كه‌ركووك ده‌ستگیركردووه كه به‌پێی مادده‌ی چواری تیرۆر به‌تۆمه‌تی ئه‌ندامبوون له داعش، داواكراوه.\nله راگه‌یه‌ندراوه‌كه‌دا ئاماژه به‌وه‌دراوه، ئه‌و تیرۆریسته‌ی ده‌ستگیركراوه، پاڵپشتیی لۆجستیی وه‌ك خۆراك، مۆبایل و كارتی مۆبایل پێشكه‌ش به تیرۆریستانی داعش له دۆڵی كه‌رحه و زنجیره چیاكانی حه‌مرین كردووه و له به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌دا پاره‌ی پێدراوه.\nئه‌وه‌یش خراوه‌ته‌ڕوو كه ئه‌و تیرۆریسته ده‌ستگیركراوه له میانی لێكۆڵینه‌وه به‌راییه‌كاندا دانی به‌وه‌داناوه كه ئه‌ندامی رێكخراوی تیرۆریستیی داعشه و راشیگه‌یاندووه كه 25 جار پاڵپشتی لۆجستیی پێشكه‌ش به تیرۆریستانی داعش كردووه، جگه له‌وه‌یش ده‌ركه‌وتووه، دوو برای له ریزی رێكخراوی داعشدا بوون و له میانی ئۆپه‌راسیۆنی كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ی ناوچه‌كاندا، كوژراون.


شیعەكانی سعودیە لە نێوان ناكۆكی مێژوویی و بەریەككەوتنی مەزهەبیدا [بەشی یەکەم] – History Of Kurdistan\nHome / مێژووى ئاینەکان / ئاینى ئیسلام / شیعەكانی سعودیە لە نێوان ناكۆكی مێژوویی و بەریەككەوتنی مەزهەبیدا [بەشی یەکەم]\nزريان احمد 2017-12-28\tئاینى ئیسلام, مێژووى ئاینەکان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە شیعەكانی سعودیە لە نێوان ناكۆكی مێژوویی و بەریەككەوتنی مەزهەبیدا [بەشی یەکەم] 1,322 Views\nبە گشتیی، لاكردنەوە لە شیعەكانی سعودیە، پێویستیی بە گەڕانەوە و تەتەڵەیەكی بابەتیانەی قووڵی مێژوویی و سەرەتاكانی دروستبوون و پەرەگرتنی ناكۆكیی و ململانێی نێوان سوننە و شیعە هەیە، كە ئێمە لەم بابەتەدا نامانەوێت بچینە ناو ئەو وردەكارییە ئاڵۆز و باڵۆزە و راستەوخۆ دەچینە ناو پانتایی ناڕەزایەتیی شیعەكانی سعودیەوە وەك دەرهاویشتەی جیاكاریی مەزهەبیی و پێشێلكردنی مافی كەمینەیەكی تایفیی لە ناو جەمسەری سوننەگەرایی و زاڵكردنی مەزهەبی سەلەفیی بەسەر مەزهەبەكانی تردا، چونكە شیعەكان لە مێژووی هاوچەرخی ئەم وڵاتەدا توانا و لێوەشاوەییان شەلەل كراوە و رۆڵیان لە ژیانی گشتییدا قارسكراوە. هەڵبەتە، بە نزیكەیی، شیعەكان رێژەی 15%ی كۆی دانیشتوانی سعودیە پێكدێنن، لە رووی سیاسیی، ئابووریی، كۆمەڵایەتیی و فەرهەنگییەوە داواكاریی خۆیان هەیە و دەسەڵاتدارانی سعودیە تۆمەتبار دەكەن بە هەڵاواردنی مەزهەبیی و جیاكاریی لە سەرجەم ئاستەكاندا دژ بە كەمینەی شیعە لەم وڵاتەدا، كە هیچ حسابێكیان بۆ ناكرێت و لە تەواوی ناوەندە زیندووەكاندا پەراوێزخراون و رێگە بە جموجۆڵەكانیان نادرێت.\nشیعەكانی سعودیە زیاتر كەوتوونەتە ژێر كاریگەریی شیعەكانی تری ناوچەكە بە تایبەت عێراق، ئێران، بەحرێن و لوبنان. لە عێراقدا بەو پێیەی دامەزراوەی ئایینیی شیعە نوێنەرایەتی ئینیتمای عەرەبیی شیعەگەریی كردووە و رۆڵی گرنگی گێڕاوە لە بڵاوكردنەوەی شیعەگەرایی و دروستكردنی حەوزەی زانستیی لە چەقی كەنداو و جەزیرەی عەرەبیدا، كە زانستە ئیسلامییەكانی تێدا خوێنراوە و بۆتە مەڵبەندێكی گەورەی بڵاوكردنەوەی شیعەگەریی لە ناوچەكەدا، كە لە ئێستادا ئەو كاریگەرییانە بەدیار دەكەون.\nلێرەدا رۆڵی (قوتابخانەی شیرازیی) بە نموونە دێنینەوە، كە زۆرترین كاریگەریی لەسەر شیعەكانی سعودیە هەبووە، چونكە زانایانی شیعەی سعودیە لە رێگەی نەجەف و كەربەلاوە دەستیان بە حەوزەی زانستیی شیعە لە عێراق گەیشتووە و هەر لێرەشەوە توانیویانە پلەی ئیجتهیاد لە مەزهەبی شیعەدا بەدەست بهێنن. كەوابێ عێراق و ئێران بەو پێیەی یەكەمیان جەمسەری شیعەگەریی عەرەبیی و ئەوەكەی تریشیان جەمسەری شیعەگەریی فارسییە، زۆرترین كاریگەرییان لەسەر شیعەكانی سعودیە هەبووە و ئەمەش بە تۆخیی رەنگدانەوەی هەبووە لەسەر بەهێزبوونی هۆشیاریی مەزهەبییان لە سەرجەم ئاستەكاندا.\nلە راستیدا، فاكتەری مەزهەبگەرایی ئامادەییەكی قووڵی لەسەر پەیوەندییەكانی نێوان سعودیە و ئێران هەیە، بە تایبەت لە پاش سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ساڵی 1979 و سەركەوتنی رۆحانییەكان لە جڵەوكردنی دەسەڵات و نوێنەرایەتیكردنی شیعەكان لە سەرجەم وڵاتانی ناوچەكەدا، بۆیەشە لەو كاتەوە ئامادەیی ئێران كاریگەرییەكی توندی كردۆتە سەر شیعەكانی ناوچەكە و وڵاتانی عەرەبیی و پتر بەلای مەیلی ئیسلامی شۆڕشگێڕیدا بردوونی، هەمیشەش بە قازانجی خۆی و بە دژی ئەو وڵاتە سوننەگەرایانە هانیداون. شیعەكانی سعودیە هۆشیارییەكی مەزهەبیی شیعەگەریی عەرەبییان هەبووە، بەڵام پاش هەڵكشانی هەژموونی ئێرانیی لەم چەند ساڵەی دواییدا و بووژاندنەوەی چەمكی (ئاودیوكردنی شۆڕش) ئەو دەوڵەتانەی، كە كەمینەی شیعەیان تێدایە بە تەواویی مەترسییەكی گەورەیان لەسەر قەوارەی دەوڵەتەكانیان دروستكردووە، بە نموونە شیعەكانی سعودیە لەم چەند ساڵەی دواییدا زۆرترین جار ناڕەزایەتییان دەبڕیوە و هەرجۆرە هەوڵێكیش لە لایەن ئەوانەوە بە توندیی وەڵام دراوەتەوە، بە تایبەت لە پاش سەركەوتنی شۆڕشی تونس و میسر لە ساڵی 2011، شیعەكانی سعودیەش كەوتنەخۆ و بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتیی لە پێناو بەدەستهێنانی مافخوازییە مەزهەبییەكانیان.\nلەم پێناوەشدا، زاناو رۆحانییە شیعەكان لە سعودیە بە پێی قۆناغە مێژووییەكان توانیویانە لە رووی مەزهەبییەوە شوناسی شیعەگەریی بە تۆخی بهێڵنەوە و كار بۆ بەهێزكردنی بكەن، بە نموونە، پاش دەركەوتنی بەهاری عەرەبیی و گەرمبوونی ناڕەزایەتییە جەماوەرییەكان لە ناو دەڤەرە شیعەنشینەكانی سعودیەدا كەسایەتییەكی هەژیو و بزێوی وەك ئایەتوڵا (نەمر باقر ئەلنەمر) دەركەوت، كە زیاتر بەرگێگی شۆڕشگێڕیی توندی پۆشیبوو دژ بە دەسەڵاتدارانی سعودیە، ترسی شیعەكانی دەركرد و جموجۆڵەكانی لە پەنهانییەوە كردە ئاشكرا و بە شێوەیەكی توند و زبر كەوتە گازندەگرتن لە دەسەڵاتی سعودیە و حوكمڕانیی ئالسعود، تەنانەت لە گوتار و سیمینارەكانیدا راشكاوانە هێرشی دەكردە سەریان و بە فاسیدی لەقەڵەم دەدان، هەروەها پشتیوانیی خۆی بۆ شیعەكانی بەحرێن دەربڕیی، كە لە لایەن وڵاتانی كەنداو و بە رێبەرایەتیی سعودیە سەركوتكران.\nهەروەها بە روونیی لە بەڵگەنامەیەكدا بە ناوی (بەڵگەنامەی عیززەت و كەرامەت) داواكارییەكانی شیعەی لەم وڵاتەدا بۆ چەند خاڵێكی جەوهەریی ورد كردۆتەوە و داوای جێبەجێكردنی كردووە، ئیدی تروكانی ئەم جۆرە لە گوتاری شۆڕشگێڕیی لە هەناوی شیعەگەریی سعودیەوە و لەسەر زاری رۆحانییەكی شیعە مەزهەب، كە لە حەوزەی زانستیی شیعە لە عێراق و ئێراندا خوێندبووی، بووە مەترسییەكی گەورە، پاشان لە لایەن دەسەڵاتی سعودییەوە قۆڵبەستكرا و ساڵی پار لە قەنارەدرا، كە بە تەواوی شیعەكانی خرۆشاند و دروشمی دژانەیان بەرزكردەوە. ئەم هەنگاوە توندەش بۆ سەركوتكردنیان، پەیوەندییەكانی سعودیە و ئێرانی بەرەو ئاقارێكی مەترسیدار برد. بە بڕوای ئێمە بەو پێیەی شیعەكان لە وڵاتانی كەنداودا بە تایبەت لە بەحرێن و سعودیەدا خاوەن مەرجەعیەتی شیعەگەریی عەرەبیی بوون، ئێران توانیویەتی دەستكاریی ئەم ئینتیمایە بكات و لە ئینتیمایەكی شیعەگەریی عەرەبییەوە گواستویەتیەوە بۆ ئینیتمایەكی شیعەگەریی فارسیی، ئەمەش وایكردووە گوتاری شیعەگەرایی فارسیی بخزێتە ناو گوتاری شیعەكانی وڵاتانەی كەنداوەوە. بێگومان هەمان ئینتیمای شیعەگەریی لە عێراق، سوریاو لوبنانیش دەستكاریكراوتەو مۆركێكی مەزهەبیی فارسیانەی وەرگرتووە.\nبەو پێیەی مەزهەبی فەرمیی لە دەوڵەتی سعودیەدا وەهابیی سەلەفییە، روانینێكی توندیان لە بەرامبەر شیعەدا هەیە و بە كافر و زەندیق لە قەڵەمیان دەدەن، تەنانەت لە ناو پرۆگرامەكانی خوێندیشدا لە قوتابخانە، پەیمانگە و زانكۆكانیشدا، شیعەكان بە بێباوەڕ و دەرچوو لە ئیسلام ناودەبرێن و جیاكاریی دەرهەقیان ئەنجام دەدرێت. لە بەرامبەریشدا شیعەكان لەسەر چەندین ئاستی جیاواز داوای بە دیهێنانی مافەكانیان دەكەن لە رێگەی دەستەبەركردن و جێبەجێكردنی داواكانیان، بە نموونە، لە رووی سیاسییەوە داوای پێكهێنانی پارت و رێكخراوی سیاسیی دەكەن، كە لە بنەڕەتدا هیچ جۆرە زەمینەسازییەكی یاسایی لە ئارادا نییە بۆ بەدیهاتنی داوایەكی لەمشێوەیە.\nلە باری خزمەتگوزارییەوە، ناوچە شیعەنشینەكان بە دەست كەمی خزمەتگوزارییەوە دەناڵێنن و حكومەت كەمترین خزمەتی بە ناوچەكانیان گەیاندووە، لە كاتێكدا ناوچە شیعەنشینەكان زۆرترین رێژەی نەوتی تێدایە. لە باری یاساییەوە، رێگریی گەورە لە شیعەكانی سعودیە دەكرێت و بە هیچ كلۆجێك ناتوانن پۆست و پێگەی باڵا لە دەوڵەت و حكومەتدا بەدەست بهێنن و لە هەموو كایە زیندووەكانی بڕیاردان و راژەی دەوڵەتیی بێبەشكراون.\nپێشتر لە چەند بابەتێكدا رەوتی سوننەگەراییمان لە ئێران كردبووە ئامانج و باسمان لە كێشەو گرفتە گەوهەرییەكانیان كردبوو، بە پێچەوانەوە ئەمجارە مەبەستمانە شیعەكانی سعودیە بە ئامانج بگرین و باس لە گرنگترین ئەو وێستگانە بكەین، كە پێیدا تێپەڕیون، بە لە بەرچاوگرتنی كاریگەریی قوتابخانە مەزهەبییە جۆراوجۆرەكانی شیعە، هەروەها باسمان لە فاكتەری مەزهەبگەرایی كردووە لە پەیوەندییەكانی نێوان ئێران و سعودیەدا، بەو پێیەی نوێنەرایەتیی هەردوو جەمسەرگیریی سوننە و شیعە دەكەن. لەپاڵ ئەمەشدا، باسمان لە گرنگترین ئەو كەسایەتییە مەزهەبییانەی شیعە كردووە، كە لە مێژووی هاوچەرخی سعودیەدا توانیویانە رۆڵی هەمەلایەن بگێڕن. هەروەها ئاوڕمان لە مافخوازیی و داوا جۆراوجۆرەكانی شیعەكانی سعودیە داوەتەوە لە سەرجەم ئاستەكاندا و باسمان لە تۆخبوونەوەی گوتاری شۆڕشگێڕیی كردووە لە پەیام و گوتارەكانی (ئایەتوڵا نەمر باقر ئەلنەمر) و ئەو تێزانەی (د. تۆفیق ئەلسەیف) پێشنیاری كردوون بۆ چارەسەركردنی ئاریشەی مەزهەبیی لە سعودیەدا.\nتەوەرەی یەكەم: گەشەسەندنی “تەوژمی شیرازیی” و پێشینەی جموجۆڵی سیاسیی و مەزهەبیی شیعەكانی سعودیە\nلە بنەڕەتدا، تەوژمی ئیسلامی سیاسیی شیعەگەریی پەرچەكردارێك بوو لە بەرامبەر هەڵكشانی تەوژمی چەپ و ناسیۆنالیستیی لە پەنجاكانی سەدەی بیستەمدا، هەروەها باڵادەستیی كۆمۆنیستەكان و ناسیۆنالیستەكان لە عێراق لە كۆتایی پەنجاكاندا مەرجەعیەتی نەجەفی تەنگەتیلەكرد، ئەم تەنگەتیلبوونە نەپەڕییەوە بۆ جووڵانەوەیەكی سیاسیی ئاشكرا و راشكاو، كە مەرجەعیەت رێبەرایەتیی بكات، لەو كاتەشدا مەزنە مەرجیعەكان لە كەربەلا كۆبوونەوە و مشتومڕیان لە بارەی پێكهێنانی رێكخراوێكی سیاسیی كرد و رەتیانكردەوە مەرجەعیەت بداتە پاڵ كاری سیاسیی. لەگەڵ ئەمەشدا، مەرجەعیەتی نەجەف جاڕسبوونی خۆی لە كۆمۆنیستەكان نەشاردەوە بەتایبەت لە ئاخروئۆخری دەسەڵاتی پاشایەتیی و سەرەتای قۆناغی كۆماریی بە رێبەرایەتیی عەبدولكەریم قاسم، لەم قۆناغەدا، ئایەتوڵا (موحسین ئەلحەكیم)، كە ئەوكات مەزنە مەرجەعی باڵای نەجەف بوو، كەوتە بەرەنگاربوونەوەی قاسم و هەنگاوەكانی.\nپاشان جموجۆڵی كۆمۆنیستەكان گەشەیەكی بەرفراوانی كرد و خودی نەجەفیشی گرتەوە، بۆیەشە موحسین ئەلحەكیم لە ساڵی 1961 فەتوایەكی دەركرد و تێیدا لایەنگریی بۆ حیزبی شیوعیی حەرامكرد و بە كوفر و ئیلحاد ناوزەدی كرد. ئیدی بە لەبەرچاوگرتنی مەترسیی كۆمۆنیزم و ناسیۆنالیزمی عەرەبیی لەو قۆناغەدا، گروپێك لە رۆحانییە لاوەكان لە كۆتایی پەنجاكاندا بڕیاریان دا بە دامەزراندنی رەوتێكی سیاسیی ئیسلامیی، ئامادەبووان بریتی بوون لە “مەهدی حەكیم – كوڕی مەرجیعی باڵا موحسین ئەلحەكیم، مورتەزا عەسكەریی، تاڵب روفاعی، محەمەد شیرازیی، محەمەد باقر سەدر”، محەمەد شیرازیی و مەهدی حەكیم سووربوون لەسەر ئەوەی مەرجەعیەت بخزێتە ناو كاری سیاسییەوە، بەڵام سەدر و عەسكەریی بەدژی ئەوە وەستانەوە مەرجەعیەت بخزێتە ناو كاری حیزبییەوە، هۆكارەكەشیان گەڕاندەوە بۆ سەركوتكارییەكانی دەسەڵاتی ئەوكات. ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی دژی چەمكی “حیزب” بوو بە چەمكێكی رۆژئاوایی لە قەڵەم دەدا، بڕواشی وابوو دەبێت رێبەرایەتیی بۆ فەقیهـ بێت و دژی مەبدەئی شورا بوو. سەرەنجام، لە پاش ئەو كۆبوونەوەیە (حیزبی دەعوە) دامەزرا(1).\nپاشان ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی بە هۆی ناكۆییەكانی لەسەر رۆڵی مەرجەعیەت و چەمكی “حیزب” پاشەكشەی كرد و كەوتە بەدیهێنانی هیواكانی، ئەو دەستی نەدایە دامەزراندنی رەوتێكی سیاسیی بەدیل یاخود ركابەری حیزبی دەعوە، بەڵكو لە شەستەكاندا خۆی یەكلاكردەوە بۆ چالاكیی بانگخوازیی ئەویش بە پێشنوێژیكردن و پێشكەشكردنی گوتار و سیمینار و بەشداریی لە شینگێڕانی شیعەكان، دیسان كەوتە نووسینی كتێب بە زمانێكی ئاسان بۆ نەوەی تازە پێگەیشتوو، كتێبەكانی ئەو بەدژی كۆمۆنیزم و سێكیۆلاریزم بوون و ئیسلامی بە شێوەیەكی نوێ نمایش دەكرد، كە ئایینێكی گشتگیرە و هەموو بوارەكانی ژیانی لەخۆگرتووە. بە گشتیی، لە كتێبەكانی شیرازیدا چەمكەكان بە ئیسلامی كرابوون، ئەویش بە ئامانجی پێشكەشكردنی بەدیلی ئیسلامیی بۆ ئایدیا ماتریالیستییەكان و چەمكەكانی (لۆژیكی ئیسلامیی، فیكری ئیسلامیی، ئابووریی ئیسلامیی … تاد) پێشنیار كردبوو.\nشیرازی ساڵی 1928 لە نەجەف لە دایكبووە، لەگەڵ بابی، كە مەرجیع بووە بەناوی (مەهدی شیرازیی) روویانكردۆتە كەربەلا، تۆرەمەی محەمەد شیرازیی ئێرانییە و لە خانەوادەیەكی ئایینییەوە سەری جوقاوە، ئەو لە تەمەنی بیست و پێنج ساڵیدا كەوتۆتە نووسینی كتێبی فیقهیی، زۆر بە زوویی خۆی وەك مەرجیع لە قەڵەمداوە. دیسان شیرازیی بە زووی كەوتە باسكردنی چەمكی (ویلایەتی فەقیهـ)، ئەو هەوەڵ كەس نەبوو لەمبارەوە قسەی خۆی كردبێت، پێش ئەم زانایانی شیعە لە قۆناغەكانی رابردوودا لەبارەی ویلایەتی فەقیهەوە نووسیویانە، بەڵام شیرازیی لە قۆناغی هاوچەرخدا توانی كاریگەریی لەسەر بووژاندنەوەی ئەم چەمكە هەبێت، تەنانەت شیرازیی پێش خومەینی لەبارەی ویلایەتی فەقیهەوە نووسیویەتی. هەمدیسان لە شەستەكانی سەدەی بیستەمدا شیرازیی مژولی جموجۆڵی بانگخوازیی بوو، تیۆرە سیاسییەكانی ئەو بڕێكی لە قوتابییان بەلای خۆیدا كەمەنكێش كردبوو، بۆیە رەزامەندیی شیرازییان وەرگرت بۆ دامەزراندنی جووڵانەوەیەكی سیاسیی لەسەر بنەمای ئایدیا و ئەدەبیاتی محەمەد شیرازیی، لەم پێناوشدا كچەزاكەی خۆی (محەمەد تەقی مودەڕیسیی) كردە رێبەری جووڵانەوە نوێكە.\nپێشتر دامەزراندنی حیزبی دەعوە پەرچەكرداری هەڵكشانی كۆمۆنیزم و ناسیۆنالیزم بوو، بەڵان پێكهێنانی (الطلائع الرسالیین) لە ساڵی 1968 بە رێبەرایەتیی تەقی مودەڕیسیی و بە پیرۆزبایی محەمەد شیرازیی، پەرچەكرداری شكستی 1967و سەرەتای تێكشكانی تەوژمی ناسیۆنالیستیی بوو، خودی شیرازیی مەرجیع و مودەڕیسیش رێبەری جووڵانەوەكە بوو. ئیدی نامیلكە و نووسراوەكانی شیرازیی بوونە بیروباوەڕی ئەندامانی جووڵانەوەكە و چاپدەكران و لەناو ئەندامانی جووڵانەوەكەدا دەستاودەستی پێدەكرا، ئیلهامبەخشی خودی مودەڕیسیش ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی بوو(2).\nلە ماوەی ساڵانی 1968 بۆ 1978دا ئیسلامییە شیعەگەراكان لە سعودیە سەرقاڵی خۆئامادەكردنی زانستیی و تیۆریزەی فیكریی بوون، ئەمەش لە رێگەی حەوزە زانستییەكانی نەجەف و كەربەلا و كوێتەوە، جووڵانەوەی (الطلائع الرسالیین) لە عێراق سوودێكی زۆریان لە ئەزموونی ئیخوان موسلیمین لقی عێراق بینی، كە لە ناوەڕاستی چلەكانی دەستیان بە جموجۆڵ كردبوو لە ساڵی 1960 (حیزبی ئیسلامی)یان دروستكرد. ئەم جووڵانەوەیە گوزراشت بوو لە گەشەسەندنی بزاڤگەریی رێكخستنە ئایینییە شیعەكان، كە لە ئاخرو ئۆخری ساڵی 1967دا لە عێراق و بەدیاریكراویی لە كەربەلا دامەزرا، ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی خاوەنی بیرۆكە و موڕشیدی جووڵانەوەكە بوو، ئەو لە ساڵی 1970 بەهۆی زۆربۆهێنانی لە لایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە روویكردە كوێت، لەوێ لە رووی ئایینیی و كۆمەڵایەتییەوە لە ناوەندە شیعەگەرا كوێتییەكان و شیعەكانی سعودیەدا، كە بە مەبەستی خوێندن روویان لە حەوزە زانستییەكانی كوێت كردبوو، دەستیدایە چالاكیی، بە تایبەت لە قوتابخانەی (الرسول الاعظم)، كە خودی محەمەد شیرازیی بنیاتی نابوو. هەروەها ئەم جووڵانەوەیە تا كۆتایی حەفتاكان بە نهێنیی كاری دەكرد تا دروستكردنی هەوەڵ ناوكی جووڵانەوەكە لە ساڵی 1975 لەسەر دەستی ئایەتوڵا محەمەد تەقی مودەڕیسیی لە سەروبەندی مانەوەی لە كوێت(3).\nئینجا با بێینە سەر ئاودیوكردنی ئایدیا و روانگە فیكرییەكانی ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی لە ناو وڵاتانی كەنداودا، ئەو لە ساڵی 1970 رووی كردە كوێت، چونكە بەعسییەكان بە تەما بوون قۆڵبەستی بكەن، پێشتر دەسەڵات ئایەتوڵا (حەسەن شیرازیی) برای قۆڵبەستكردبوو، بۆیەشە شیرازیی خۆی و بڕێك لە شوێنكەوتە و لایەنگرانی بەرەو كوێت هەڵاتن، لەوێ دەستیدایە بنیاتنانی “تەوژمی شیرازیی” لە كەنداو، لە كوێت قوتابخانەیەكی بە كۆمەكیی بازرگانانی ئەوێ كردەوەو قوتابیان لە وڵاتانی كەنداوەوە روویان لێدەكرد، بەم هۆیەوە لە سەرەتای حەفتاكاندا لە كەنداو “تەوژمی شیرازیی” سەریهەڵدا. هەروەها لە سەرەتادا كەوتە زۆرانێكی توند، چونكە شێخ (عەلی كورانی)، كە نوێنەری حیزبی دەعوە بوو لە كوێت تۆمەتی دایە پاڵ شیرازی، كە دەخوازێت سیستمێكی شیعیی لە كەنداودا دروست بكات، چونكە ئەوكات حیزبی دەعوە رەوتێكی بانگخوازیی بوون و تەرێزیان لە كاری سیاسیی دەكرد، شێخ عەلی كورانی لەو بڕوایەدا بوو ئایەتوڵا شیرازیی جەماوەری حیزبی دەعوە بەلای خۆیدا كێش دەكات، بەڵام یەكێك لە بازرگانە كوێتییەكان بە ناوی (محەمەد حوسێن قەبازرد) دایەپاڵ شیرازیی و میری كوێت (سەباح سالم سەباح)ی رازیكرد، كە شیرازی لە كوێت بمێنێتەوە. لەلایەكی تریشەوە، محەمەد شیرازیی مەرجەعیەت و نسێی دوو گروپی جیاواز بوو:\nیەكەم: گروپێكی سوننەتیی، كە سەر بەجووڵانەوەی (الطلائع الرسالیین) نەبوون و پتر كاریان لەسەر بانگەواز و پەروەردە و بڵاوكردنەوەی شیعەگەریی دەكرد لە ناوچە جیاوازەكاندا، كە حەسەن شیرازیی برای رێبەرایەتیی دەكرد، ئەو لە ساڵی 1980 لە بەیروت تیرۆركرا.\nدووەم: گروپێكی بزاڤگەریی شۆڕشگێڕیی، كە جووڵانەوەی (الطلائع الرسالیین)ی لەخۆدەگرت، كە محەمەد تەقی مودەڕیسیی و هادی مودەڕیسیی برای رێبەرایەتییان دەكرد، ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی توانی هەردوو تەوژمە جیاوازەكە تەوق بدات و ببێتە بابی رۆحی و یەكخەری هەردوو ئاڕاستەكە(4).\nپاشان، تەوژمی شیرازیی و بیروبڕواكانی پەڕییەوە بۆ دەڤەری (قەتیف) لە سعودیە و (محەمەد تەقی ئەلسەیف) هەوەڵ كەس بوو برەوی بەم تەوژمە دا، ئەو بابی تۆفیق، فەوزی و محەمەد بوو، كە لەگەڵ شێخ (حەسەن سەففار، محەمەد سائغ) لەو قوتابییانە بوون، كە لەسەر دەستی ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی پەروەردە كران و چوونە ناو جووڵانەوەی (الطلائع الرسالیین)، محەمەد تەقی ئەلسەیف پەیوەندییەكی باشی لەگەڵ شیرازیی و محەمەد باقر سەدر هەبوو. هەروەها محەمەد تەقی ئەلسەیف لە دەڤەری قەتیف رۆڵێكی بەرچاوی گێڕا لە بڵاوكردنەوەی بانگەوازی گوتاربێژانی عێراق و ئێران، هاریكاریش بوو بۆ هێنانی كتێبە جۆراوجۆرە فەرهەنگییەكانی شیعە بۆ سعودیە و بەسەر گوتاربێژانی دەڤەرەكەیدا دابەشی دەكرد، لەوانە كتێبی (منابع الثقافة الاسلامیة، التأریخ الصحیح، رسالة الحقوق)، كە سەرجەمیان لە لایەن ئەو زانایانەوە نووسراوە بوون، كە سەر بە جووڵانەوەی (الطلائع الرسالیین) بوون. محەمەد تەقی ئەلسەیف بەخۆیەوە نەوەستا و هەر سێ كوڕەكەی رەوانەی نەجەف كرد تا لەوێ زانستە ئیسلامییەكان بخوێنن، پاشان هەرسێكیان لە رێگەی گەڕانەوەیان لە كوێت لایانداوە و بۆ یەكەمجار چاویان بە ئایەتوڵا محەمەد شیرازیی كەوتووە، هێندە بە لوتف و خاكەڕا بووە لەگەڵیان بڕیاریانداوە بە مەبەستی خوێندن بچنە لای ئەو. دیسان (حەسەن سەففار) یەكێكی ترە لەو كەسایەتییانەی، جارێك لە كوێت گوتارێك پێشكەش دەكات، شیرازی پێی سەرسام دەبێت و بانگی دەكات تا لای ئەو درێژە بە خوێندن بدات(5).\nیەكێك لەو رووداوە گرنگانەی، كە كاریگەریی راستەوخۆی كردە سەر بووژانەوەی رێوڕەوتە ئیسلامییەكان بە سوننە و شیعەوە، سەركەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران بوو لە ساڵی 1979. لەم ساڵەدا شیعەكانی سعودیە بە بۆنەی عاشوراوە چوونە سەر شەقام، لە كاتێكدا دەوڵەتی سعودیی بە پێی رێنماییەكانی وەهابیزم هەرجۆرە ناڕەزایەتییەكی لەمشێوەی یاساخ كردووە، بەم هۆیەوە حكومەت 20 هەزار گاردی نیشتیمانیی رەوانەی ناوچە شیعەنشینەكان كرد. هەروەها لە ساڵی 1980 شیعەكانی سعودیە لە دەڤەری قەتیف خۆپیشاندانی گەورە و زنجیرەیەك ناڕەزایەتییان بە بۆنەی گەڕانەوەی (خومەینی) بۆ ئێران رێكخست، خۆپیشاندانەكە گوزارشتبوو لە بێزاریی شیعەكان، كە حسێبی هاووڵاتی پلە دوویان بۆ دەكرێت، بەم هۆیەوە گاردی نیشتیمانیی پەلاماری دان و بڕێك لە خۆپیشاندەران كوژران. بەهۆی رووداوەكانی هەردوو ساڵی 1979-1980وە (رێكخراوی شۆڕشی ئیسلامیی لە نیمچە دوورگەی عەرەبیی) دامەزرا، ئەندامانی ئەم رێكخراوە بریتیبوون لە قوتابیانی زانكۆی پەتڕۆل و كانزاكان لە (دەمام) و كرێكارانی كێڵگە نەوتییەكان. رێكخراوەكە لە ئێستگە ئێرانییەكانەوە هەوڵی دەدا دەنگیان بە شیعەكانی سعودیە بگات، هەروەها رێكخراوەكە لقێكی لە تاران كردەوە بۆ هەماهەنگییە سیاسییەكان، بەهۆی زەبروزەنگ و پێكدادانە خوێناوییەكانەوە رێبەرایەتیی رێكخراوی شۆڕشی ئیسلامیی روویان كردە تاراوگە(6).\nهەروەها لە ساڵی 1979دا سەلەفییەكانی سعودیە پەلاماری كەعبەیان دا، ئەوكات شیعەكان بەو پێیەی بەرەی بەرهەڵستكاربوون دژ بە هەژموونی دەسەڵاتدارانی سعودیی تۆمەتباركران بە هەستان بەو پەلامارە، شا فەهد گوتی ئەوانەی ئەم كارەیان ئەنجامداوە شیعەن، كە سەرچاوەی بەرهەڵستكاریین، وتی ئەوانەی پەلاماریان داوە سەر بە مەزهەبی فەرمیی نین. سەرچاوەیەكی سعودیی لە رۆژی رووداوەكەدا لە 21-11-1979 رایگەیاندووە: “ئەوانەی هێرشیان كردۆتە سەر كەعبە لە دەرەوەی ئایینی ئیسلامن و شیعەن”. پاش شەش رۆژ لە پەلامارەكە بە رێبەرایەتیی (جوهەیمان بن سەیف عوتێبی)، هاووڵاتیانی شیعە لە قەتیف و ئەحسا، ژن و پیاو چوونە سەر شەقام و دژی هەڵاواردنی تایفیی وەستانەوە، بەم هۆیەوە گاردی نیشتیمانیی، كە ژمارەیان بە 12-20 هەزار قەبڵێنراوە رەوانەی ئەو ناوچانە كراون بۆ سەركوتكردنی خۆپیشاندەران، تەنانەت شا فەهد فەرمانیكردووە گەر دۆخەكە لە دەست دەرچێت، پێویستە بە تۆپ لێیان بدرێت، بەم هۆیەوە 25 كەس كوژران، 10 سەرباز كوژران، 100 خۆپیشاندەریش زاماربوون، 1200 كەسیش قۆڵبەستكران(7).\nلە خۆپیشاندانەكانی دەڤەری قەتیف و ناوچە شیعەنشینەكاندا لەو قۆناغەی سەركەوتنی شۆڕشی ئیسلامی ئێرانیدا چەندین دروشم لە لایەن خۆپیشاندەرانی شیعە مەزهەبەوە بەرزكرانەوە، لە دیارترینیان:\n– عاشورامان حوسێنی و رێبەرمان خومەینی.\n– مەرگ بۆ ئالسعود، بڕوخێ فەهد، بڕوخێ خالید.\n– نە رۆژهەڵات و نە رۆژئاوا، كۆماری ئیسلامیی.\n– بڕوخێ سەددام، بڕوخێ سادات، بڕوخێ ئەمەریكا.\n– بە رۆح و خوێن بە قوربانت بین ئەی ئیمام خومەینی.\nپاشان لە ساڵی 1980-1981 ئیسلامییە سیاسییەكانی شیعە، ئەوانەی سەر بە رێكخراوی شۆڕشی ئیسلامیی بوون یاخود ئەوانەی تر، كە سەر بە ئاڕاستە جۆراوجۆرەكان بوون لە رێگەی كوێت، بەحرێن و ئیماراتەوە، سعودیەیان بەجێهێشت، ئەوكات جووڵەی فڕۆكەوانیی لە نێوان دوبەی و تاراندا راستەوخۆ بەردەوام بوو. لە دیارترین ئەوانەی هەڵاتن “حەسەن سەففار، جەعفەر شایب، تۆفیق ئەلسەیف، فەوزی ئلسەیف، مەحمود ئەلسەیف، حەسەن خوەیلدی، عیسا موزعەل، محەمەد مەحفوز”، ئیدی بە درێژایی هەشتاكان شەپۆلی هەڵاتن بەردەوامبوو، ئەو شیعانەی لە سعودیەوە بەرەو ئێران هەڵاتبوون بە 1500 – 2000 هاوڵاتی قەبڵێنراوە. پاشتریش لە ماوەی ساڵانی 1985-1988 ئەندامانی رێكخراوی شۆڕشی ئیسلامیی ئێرانیان بە جێهێشت روویانكردە چەند دەوڵەتێكی جیاواز(8).\n1. الحراك الشیعی فی السعودیة “تسییس المذهب و مذهبة السیاسة”: بدر الابراهیم و محمد الصادق، الطبعە الاولی، بیروت، 2013، ص81-82.\n2. هەمان سەرچاوە، لا84-85.\n3. الشیعة السعودیون “قرأة تأریخیة و سیاسیة”: إبراهین الهطلانی، الطبعە الاولی، ریاض الریس للكتب و النشر، 2009، ص152-153.\n4. الحراك الشیعی فی السعودیة “تسییس المذهب و مذهبة السیاسة: سەرچاوەی پێشوو، ل90-91.\n5. هەمان سەرچاوە، ل91-92.\n6. الاحزاب و الجمعیات السیاسیة فی السعودیة 1902-2001: د. محمد علی تمیم، مجلة جامعة تكریت للعلوم الانسانیة، المجلد 14، العدد 4، 2007، ص280-281.\n7. الشیعة فی المملكة العربیة السعودیة 1913-1991: حمزە الحسن، الطبعة الاولی، دار الساقی، 2010، ص444-446.\n8. الشیعة السعودیون “قرأە تأریخیة و سیاسیة”: سەرچاوەی پێشوو، ل160-164.\nPrevious تابلۆیەکی دەگمەنی هێرشی (سوپای مەغۆل) بۆ کوردستان و تۆقدانی (قەڵاتی هەولێر) لەنێوان ساڵانی ۱۲٥٨ ـ ۱۲٥۹دا.\nNext پانۆرامای گرنگترین ڕووداوەکانی ساڵی 2017


بژی خائینان‌و مردنیش بۆ شۆڕشگێڕان - ئاوێنه\nبژی خائینان‌و مردنیش بۆ شۆڕشگێڕان\nداوام لەمنداڵەکانم کردووە لەدوای مردنم لەسەرگلکۆکەم بنوسن: (بژی خائینان‌و مردنیش بۆ شۆرشگێران)، ئاخر منێکی زیندانی سیاسی‌و پێشمەرگەی دێرین‌و شایەدحالێکی زیندوی قەتلوعامی (ئەنفال)، قەت لەوبڕوایەدا نەبوم دوای روخانی ڕیژێمی بەعسی گۆڕبەگۆڕ، پێشمەرگەو شۆرشگێرە دێرینەکان‌و بنەماڵە سەربەرزەکانیان‌و خانەوادەی شەهیدە سەربەرزەکانمان لەپەراوێز بن، فەرامۆش بکرێن‌و هیچ حسابێکیان بۆ نەکرێت ،رێک بەپێچەوانەی خائینان‌و موستەشارە ئەنفاڵچییەکان‌و پاڵەوانی مەفرەزەخاسەکان‌و بەعسییە سەدامییەکان، ئەوانەی ئەمرۆ لەسایەی دەسەڵاتی کوردی زۆر لەجاران پۆشتە ترو بەدەسەڵاتترو قەدرگرانتروخۆشەویستترن.\nبەڵێ ئەو ئەنفاڵچییانەی هەتا دوانەفەسی (سەرۆکەکە قێزەوەنەکەیان) خزمەتیان کردو دەستیان هەتا بن هەنگڵیان بە خۆێنی کوردستانیان سور کرد، ئەو ئەنفاڵچییانەی بەهەزاران خەڵکی خێرلەخۆنەدیوی کوردستانیان ئەنفال کردو دڵسۆزانە بۆ حزبی بەعسی فاشی دەجەنگان و ئێمەمانانیان بە(موخەریب‌و عەمیل) ناوزەد دەکرد، ئێستایش لەسایەی دەسەڵاتی کوردی، کوردێکی دلسۆزی عەیار (٢٤)ن، زۆر لەئێمە پۆشتەترو تێروپرترو لەپێش ترن، دیوەخانەکانیان، ڤێلاکانیان ، مەزرەعەکانیان هەمیشەی جمەی دێت، ئەوەی لەسەردەمی ( بابە سەددام ) نەیاندیبوو ئەمرۆ لەسایەی حزبە زەبەلاحەکانی هەرێمی بەتەمای خودا بینیان‌و دەیبینن، رێک بەپێچەوانەی پێشمەرگە دێرینەکان‌و بنەماڵەی شەهیدو ئەنفالکراوەکان کە ئازیزانیان بەدەستی ( فرسانەکانی قادسییەی سەددام‌و شۆرشگێرەکانی ئەمرۆ ) لەعەرعەرو نوگرەسەلمان زیندەبەچالکران‌و ئەمرۆش لەنەهامەتیدا دەژین، بەڵام چ ژیانێک، سەد خۆزگە بەمردن دەخوازن، تەماشاکەن چ کارەساتێکە …!!\nئاخر کەس هەیە (قاسم ئاغا) ی کۆیە نەناسێت ؟ کەس هەیە نەزانێت ئەو (فرسانە پاڵاوانە ، موستەشاری فەجی ٨٥ ی سوک) چەندە دلسۆزی ( سەید رەئیسی گۆر بەگۆڕ بوو )؟ کەس هەیە گوێی لە گلەییەکەی نەبووبێت کاتی لەخزمەت (سەرۆک سەددام) لەدوای راپەرین لەکۆبونەوەیەکدا پێگوت: (سەیدی، من زۆر بەئازارم، له‌رۆژانی سه‌ره‌تای راپه‌ڕین له 5 و 6 ی ئادار 1991 ، دوام لە (رەفیقی فەرماندە عەلی شەلال ) کرد کە به‌چه‌کی کیمیاویی لەڕانیه‌و چوارقوڕنه بدات و ( موخەریبەکان لەناوببات )، بەڵام بەداخەوە بەقسەی منیان نەکرد).\nکەس هەیە ئەو گرتە ڤیدێۆیەی نەبینیبێت کە (ئاغا) لەسەر لاشەی پیرۆزی هەردوو هاوڕێیە نازدارەکانم (شەپۆل‌و رێباز) لەچیای کۆسرەت ڕاوەستاوە، دوای ئەوەی لەشەرێکی دەستەو یەخەدا بەبرینداری دەکەونە دەستیان، هەر لەو گرتە ڤیدێۆیەدا قاسم ئاغا دەڵێت: (من بەختەم تەنها لەڕاوە شیوعی هەیە )…؟!\nمن لێرەدا نامەوێ تاوانەکانی ئەو (شورشگێرە پالەوانەی ئەنفال و چیای کۆسرەت و قوڕە بەرازە ) باس بکەم چونکە لای هەمووان بەبەڵگەوە بینراوەو بیستراوە و هەر بۆیەش دادگای باڵای عیراق بریاری دەستگیرکردنی (قاسم ئاغا)ی داوە، بەڵکو ئەوەی دەمەوێت لێرەدا بیڵێم ئەوەیە: دوای ئەوەی بۆ هەموومان ئاشکرا بو کە (قاسم ئاغا) لەشاری هەولێر لەژیانێکی شاهەنەدا دەژیت‌و باشترین چەک‌و سەیارەو کۆمەلێک (بۆدیگاردی) بەخیبرەو تەجرەبەی ساڵانی هەشتاکانی لەدوەو دەیپارێزن، (داواو تکاوو رەجا) لەحزبی شیوعی کوردستانی دەکەم، وەک وەفایەکی ئەخلاقی بۆ شەهیدە سەربەرزەکانی، ئەوانەی بەدەستی (قاسم ئاغا) لەئاداری ١٩٨٩ لە چیای کۆسرەت شەهیدکران (لینکی گرتەڤیدێۆیەکەش لەپەرواێزی ئەم بابەتە دادەنێم )* داوا لەسەرکردایەتی حزبی شیوعی دەکەم کە هەرچی زووە سکالا لەسەر (پاڵەوانی ئەنفال، بکوژی هاوڕێیانیان) تۆمار بکەن، لەوەزیاتر بێدەنگ نەبن، چونکە گەل‌و خانەوادەی شەهیدان‌و قوربانیان‌و مێژوو روحم بە هیچ کەس ناکات.\n(*) بۆ بینینی تاوانێکی پاڵەوانی ئەنفال (قاسم ئاغا) کرتە لەسەر ئەم لینکە بکە:


وەزارەتی دارایی بڕیارێکی نوێێ دەرکرد\nوه‌زاره‌تى دارایى و ئابوری حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان رایگەیاند ماوەی تەنسیبکردنی فەرمانبەر یەکساڵە و دەکرێت لە ساڵی دوەمدا نوێ بکرێتەوە.\nلە نوسراوێكى وه‌زاره‌تى دارایی و ئابوری هه‌رێمی كوردستاندا كه واژۆی ڕێباز حه‌ملان وه‌زیری دارایی له‌سه‌ره‌و له 16ى نیسانى 2019 ده‌رچووه، تیایدا هاتووە، ماوه‌ى گواستنه‌وه‌ى كاتیى (ته‌نسیبكردن) له فه‌رمانگه‌یه‌ك بۆ فه‌رمانگه‌یه‌كى دیکە له دواى یه‌ك ساڵ درێژده‌كرێته‌وه و له ساڵى دووه‌مدا مووچه و ده‌رماڵه‌ى فه‌رمانبه‌ره‌كه‌ش به گوێره‌ى ئه‌و شوێنه ده‌بێت كه گواستنه‌وه‌كه‌ى بۆ ئه‌نجامداوه.\nلە نوسراوەکەدا هاتووە، موجەو دەرماڵەی تەسبیت کراو بەم شیوەیە دەبێت:\n١-بەپێی گشتاندنمان ژمارە ٣ی ساڵی ٢٠١٤، لەکاتی تەنسیبکردنی فەرمانبەر بۆ فەرمانگەکەی تر تا کۆتایی ساڵی دارایی کە دەکاتە مانگی ١٢ی سەرجەم موچەو دەرماڵەکانی لە فەرمانگەکەی خۆی (بنەڕەتییەکە)بۆ خەرج دەکرێت.\n٢- بۆ ساڵی دارایی نوێ ئەو فەرمانگەیەی بۆ تەنسیب کراوەلەسەر بنەمای بڕواننامەی دوایین موچە،موچەکەی بۆ خەرج دەکات واتە تەنها شایستەی ئەو موچەو دەرماڵەیە دەبێت کە لە بڕواننامەی دوا موچەیدا هاتوە نەوەکو موچەو دەرماڵانەی کە لە فەرمانگە تەنسیب بۆ کراوەکە خەرجدەکرێت.\nئه‌م بابه‌ته 2280 جار خوێنراوه‌ته‌وه


ئه‌م ئامۆژگارییه سێكسییانه زۆرترین خوێنه‌ری هه‌بووه\nله ماوه‌ی ئه‌مساڵدا زۆرێك له راپۆرت و توێژینه‌وه و ئامۆژگاری و بابه‌تی پزیشكی و ته‌ندروستی تایبه‌ت به سێكس له پێگه جیهانی و ناوخۆییه‌كاندا بڵاوكراوه‌ته‌وه.\nله ساڵی 2020 ئه‌م بابه‌تانه‌ی خواره‌وه زۆرترین خوێنه و هه‌واداری هه‌بووه كه لێره‌دا ناونیشانه‌كانیان ده‌خه‌ینه‌روو و كه‌مێك له ناوه‌ڕۆكه‌كانیشیان دووباره ده‌كه‌ینه‌وه ئه‌گه‌ر به یه‌ك دێڕیش بێت:\n1- بزانه كچان له سێكسدا چیان پێ خۆشه: ئایا خواردنی سپێرمیان پێ خۆشه؟\nئه‌مه لای هه‌ندێك باش نییه و هه‌ندێكیش پێی سه‌رسامن و هه‌ندێكیش له‌به‌ر دڵی پیاوه‌كه ده‌یكه‌ن. ئایا قه‌باره‌ی چووك گرنگه به‌لای كچانه‌وه؟ به‌ڵی به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر چوك بچوك بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر شێوازی سێكسی كوڕه‌كه به‌دڵی كچه‌كه بێت، ئه‌وا قه‌باره‌كه‌ی به‌لاوه گرنگ نییه. ئه‌ی بۆچی زۆرجار كچان نواندن ده‌گه‌ن كه گوایه گه‌یشتونه‌ته ترۆپكی حه‌ز؟ ئه‌وان له‌گه‌ڵ ئه‌و كوڕانه‌دا ئه‌و درۆیه ده‌كه‌ن كه گوێیان بۆ ناگرن و به‌دڵی ئه‌وان ناكه‌ن.\n2- باوترین جۆره‌كانی حه‌زی سێكسی كه له‌كاتی سه‌رجێگایی ده‌كرێت:\nسێكس له‌به‌ر ئاوێنه و زۆربونی حه‌زی سێكسی به ده‌سهێنان به قژدا و سێكسی كوڕێك كه له ته‌مه‌ندا له كچه‌كه گه‌وره‌تره و ته‌ماشاكردنی سێكسی دوو كه‌سی دیكه كه كه‌سی سێیه‌م وابزانێت خۆی سێكسكه‌كه ده‌كات و زۆر شێوازی دیكه كه له‌مجۆره‌ن.\n3- خواستی كچ بۆ سێكس له‌م ته‌مه‌نانه‌دا زۆر زۆره:\nته‌مه‌نی 20 ساڵی كه هۆرمۆنی ئیسترۆجین له‌وپه‌ڕیدایه. رۆژی حه‌وته‌می سوڕی مانگانه: له‌م كاته‌دا هۆڕمۆنه‌كانی كچ زۆر هاوسه‌نگ و هه‌ست به ئاسوده‌یی ده‌كه‌ن. ته‌مه‌نی 40 ساڵی: ده‌ردانی هۆڕمۆنی تیستۆستیرۆن زیاد ده‌كات و به‌وه‌ش حه‌ز به سێكس ده‌كات. له وه‌رزی هاویندا: خۆر ڤیتامین D به كچان ده‌به‌خشێت و ئاستی پیتاندنی باشتر ده‌كات.\n4- یه‌كه‌م په‌یوه‌ندیی گه‌رموگوڕی سێكسی چۆنه:\nده‌بێت كچ و كوڕ له‌رووی ده‌رونی و جه‌سته‌یی بۆ یه‌كه‌م ئه‌زمونی سێكس ئاماده بن و هه‌ریه‌كه‌یان هه‌وڵی وروژاندنی ئه‌وی تر و ئه‌م جه‌سته‌ی خۆی پیشاندی ئه‌وی دیكه بدات. نابێت بترسن و دوای سێكس هه‌ر كامێكیان توشی شتی لاوه‌كی بوون ده‌بێت سه‌ردانی پزیشك بكه‌ن.\n5- شێوازی ماچكردنی شان و ملی كچ:\nته‌ڕكردنی لێو پێش ماچكردنی شان و مل و ده‌بێت به لێوێكی كراوه ماچه‌كه بكه‌یت و شوێنی ماچه‌كه به‌هێواشی ته‌ڕ بكه‌یت تا ئه‌ویش هه‌ستی پێ بكات.\n6- چی رووده‌دات ئه‌گه‌ر به هه‌ڵه كچ سپێرم بخوات؟\nله رووی ته‌ندروستییه‌وه شتێكی ئاساییه، به‌ڵام ده‌بێت هه‌ردوو لا دڵنیا بن له‌وه‌ی كه‌سی به‌رامبه‌ر هیچ نه‌خۆشییه‌كی گواستراوه‌ی نییه و ئاگاداری پاكوخاوێنیی شه‌خسی بن و دڵنیابون میكرۆب و به‌كتریا و هه‌وكردنیان نییه.\n7- سودەکانی سێکس لە زستاندا:\nله زستاندا سێكس زۆرتر بكه‌ن، سودی خۆی هه‌یه: سێكس له وه‌رزی زستاندا رێژه‌ی به‌رگری له له‌شدا زیاد ده‌كات. له زستاندا پێست وشك ده‌بێته‌وه، بۆیه باشتره سێكس بكه‌ن تا هۆڕمۆنی تایبه‌ت به دڵخۆشی زیاتر ده‌ربدرێت و قه‌له‌قی كه‌م بكاته‌وه، ئه‌وانه‌ی له هه‌فته‌یه‌كی زستاندا دووجار سێكس ده‌كه‌ن مادده‌ی گلۆبۆلین ده‌رده‌ده‌ن كه هاوكاره بۆ به‌رگه‌گرتنی سه‌رما و په‌تای وه‌رزی.\n8- ئه‌و هه‌ڵانه چین كه كچان له‌كاتی سێكسدا ده‌یكه‌ن و خۆیان پێی نازانن؟\nكه كوڕ ده‌گاته ئه‌وپه‌ڕی حه‌زی خۆی له‌كاتی سێكسدا كچ واده‌زانێت سێكسه‌كه ته‌واو بووه، ئه‌مه هه‌ڵه‌یه ئه‌گه‌ر كچ نه‌گه‌یشته لوتكه، ده‌بێت كوڕه‌كه ئاگادار بكاته‌وه و تا خۆشی بگاته ئه‌وپه‌ڕی حه‌ز. نابێت كچ هیچ عه‌یبێك له جه‌سته‌یدا به‌هه‌ند وه‌ربگرێت و بڵێت من جه‌سته‌م وایه و وا ناشرینه و ئه‌وه وای لێ بكات سێكس نه‌كات. بێده‌نگی له‌كاتی سێكس، پسپۆڕه‌كان ده‌ڵێن ئه‌مه زۆر هه‌ڵه‌یه‌كی باوه كه كچ ده‌یكات، سێكس كۆبونه‌وه‌ی نێوان دوو كه‌سه نه‌ك بێده‌نگی. نابێت شێوازی نوێی سێكس قبوڵ نه‌كه‌ن و ده‌بێـ تاقیی بكه‌نه‌وه تا چێژی زیاتر ببینن.\nئه‌م بابه‌ته 32400 جار خوێنراوه‌ته‌وه


2018-07-04 [10:17 AM]\n۱۲. هەتا تەمەنی ۸ مانگی رۆژانە یەک ژەم خواردن لە گەڵ یەک ژەم شەربەتی میوە ، لە ۸ بۆ ۱٠ مانگییەوە بیکە بە دوو ژەم خواردن لەگەڵ یەک ژەم میوە. هەر ژەمەی ئەوەنەی بدەرێ کە خواردی واتا کە تێربوو زۆری لێ مەکە تا بخوات. گەر داوای ژەمی تری خواردنی کرد ئاسیە بیدەرێ.


حەج و عەمرەی کوردستان ڕوونکردنەوەیەکی لەبارەی دۆخی عەمرەکارانەوە بڵاوکردەوە\nپێشتر ناس کورد، گیرخواردنی شەش هەزار عەمرەکاری کوردی لەسعودیە بڵاوکردەوە\n23:07 شه‌ممه 08 حوزه‌یران 2019\nدوای بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتێکی ناس کورد لەبارەی گیرخواردنی شەش هەزار عەمرەکاری کورد لە سعودیە، بەڕێوەبەرایەتی گشتی حەج و عەمرەی کوردستان ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە.\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی حەج و عەمرە لە ڕوونکردنەوەکەدا ئاماژە بۆ ئەوە دەکات، بەھۆکاری تێکچوونی فڕۆکەیەکی جۆری جامپۆی ھێڵی فڕۆکەوانی عێراقی لە شاری جەدە خشتەی گەڕانەوەی عەمرەکارانی هەرێم تێکچووە، بەڵام لەئێستادا بەھەوڵی وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئاینی و بەڕێوەبەرایەتی گشتی حەج وعەمرە کێشەکە چارەسەرکراوە لەسێ بۆ چوار ڕۆژی داھاتوو ھەموو عەمرەکارانی ھەرێم دەگەڕێنەوە فڕۆکەخانەکانی ھەولێر و سلێمانی.\nئەوەش دەڵێت:”ھەر عەمرەکارێک سکاڵای لەسەر ھەر کۆمپانیەک ھەیە بەڵێنەکانی بەرامبەر جێبەجێ نەکردوون، دەتوانێت سکاڵا تۆمار بکات، بەڕێوەبەرایەتی گشتی حەج و عەمرە لیژنەیەکی تایبەتی لێکۆڵینەوەی پێکھێناوە و ئیجرائاتی توند و پێویست بەرامبەر کەمتەرخەمی ھەرکۆمپانیایەک دەگرێتە بەر”.\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی حەج وعەمرە ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، پەیوەندی بەدەستەی باڵای حەجی عێراق دەکەن، بۆ ئەوەی ڕێکاری پێویست بەرامبەر ھێڵی ئاسمانی بگیرێتەربەر بۆ ئەوەی لەحاڵەتی بوونی ھەرگرفتێکی تەکنیکی یاھەر ھۆیەک ببێتە ھۆکاری دواکەوتن لەخشتەی ڕۆیشتن و گەڕانەوەی عەمرەکارانی ھەرێمی کوردستان .\nناس کورد پێشتر لەزاری عەمرەکارانەوە ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە ئاماژەی بەخراپی دۆخی عەمرەکارانی کورد لەسعودییە کرد، کە بەشێکیان پارەیان پێنەماوە و لە سعودییە گیریان خواردووە.\nمافى مرۆڤى عێراق لەبارەى ئەو گازە فرمێسک ڕێژەى لە خۆپیشاندانەکان بەکاردەهێندرێت هۆشدارى دەدات\n22:14 چوار شه‌ممه 30 تشرینی یه‌كه‌م 2019


كوردستانی خۆش، نیشتمانی جوان\nتۆ قیبلەگاهی منی بێ گومان\nئیسلامییەكان هەر لەسەر مارشی ئەی ڕەقیب نا، لەسەر ئەو شیعرە نیشتمانییە زێدە جوانەیشی، گێچەڵیان بە (دڵدار)ی عاشقی ڕاستەقینەی نیشتمان كردووە، گوایە ئەوە كوفرە، نیشتمان بە قیبلە بچوێنیت، هەرچەندە نالی كە زانایەكی مەزن بووە نەك جاهیل، گوتوویەتی:\nكە تۆی قیبلە، دەمت سا بێنە قوربان\nلەسەر قوبلە، دڵم مەشكێنە قوربان\nسەرنج بدەن! لەكن مەلایەكی دوازدە عیلمی وەك نالی، ئاسایییە حەبیبە بە قیبلە بشوبهێنێت، كەچی لای ئیسلامی سیاسی، ئەوە كوفرە دڵدار كوردستان بە قیبلەی خۆی بزانێت.\nقیبلە ئەو شوێنەیە كە موسوڵمان وەختی نوێژ ڕووی تێ دەكات، پێش كۆچی موحەممەد بۆ مەدینە، قیبلە لە قودس بوو، نەك لە مەككە، هەرچەندە ئەو وەختە قودس بەشێك نەبوو لە قەڵەمڕەوی ئیسلام. ماركس گوتوویەتی: "سەرهەڵدانی ئیسلام زادەی ئەوەبوو، مەككە و مەدینە هیچ بایەخێكی ئابوورییان نەمابوو، ئاخر ڕێی بازرگانیی نێوان ئاسیا و ئەورووپا كە زووتر بە دوورگەی عەرەبی و زەریای سووردا تێدەپەڕی، گوێزرابووەوە بۆ كەنداوی فارس و لەوێشەوە بۆ زەریای ڕەش." كەواتە مەككە و مەدینە بۆیە كران بە دوو شاری پیرۆز، تا ببن بە دوو سەنتەری بازرگانی. شاری پیرۆز لە دونیادا زۆرن، بەڵام لای كوردی نیشتمانپەروەر، نە لە مەهاباد پیرۆزترن كە گڵكۆی قازی موحەممەدی لێیە، نە لە سلێمانی پیرۆزترن كە مەزاری شێخ مەحموودی لێیە.\nدژایەتیكردنی ئیسلامییەكان بۆ مارشی (ئەی ڕەقیب)یش، هەر زادەی جەهل بوو، ئاخر ئیسلامییەكان بەدرێژاییی مێژووی خۆیان هەر جەهلیان بەرهەم هێناوە. مێگەلی دوای كۆمەڵی كۆنەئیسلامی كەوتوو، بۆیە دژی ئەی ڕەقیب بوون، چونكە گوایە دڵدار گوتوویەتی:\nئەی ڕەقیب هەر ماوە قەومی كورد زبان\nنایشكێنێ (دانەر)ی تۆپی زەمان.\nوای بۆ چووبوون: (دانەر)ی تۆپی زەمان: خوایە، بەڵام ڕاستییەكەی دڵدار گوتوویەتی: نایشكێنێ (دانەیی) تۆپی زەمان، دانە لەو ڕستە شیعرییەدا، بە مانای گولـلەتۆپ دێت، نەك خالیق! واتا: گولـلەتۆپی زەمانە، كورد ناشكێنێت، ئاخر بۆیە چوار ئەفسەرە شەهیدەكە گوتبوویان: دوای جەهل مەكەون! دینمانە ئایینمان هەر نیشتمان، ئاخر بەر لەوەی دین پەیدا ببێت، كوردستان: نیشتمانمان بووە، ئاخر پێش سەرهەڵدانی ئیسلام و كافراندن، كورد ئایینی تایبەت بە خۆی و كتێبی پیرۆزی تایبەت بە خۆی هەبووە، ئاخر ئەوە كوردبوون و كوردستانیبوونە كورد كۆ دەكاتەوە، نەك ئەم یان ئەو ئایین. ئاخر خۆ كورد هەموویان موسوڵمان نین، هەیانە لادینن كە نیوهێندەی دینداران دەبن، هەیانە جوون، هەیانە كریستیانن، هەیانە ئێزدیین، هەیانە زەردەشتیین و هەیانە یارسانن.


ناوی وەزیری تەندروستی ئەمریکا دەهێنرێت بۆ لادان لە پۆستەکەی\nکۆشکی سپی نکوڵی لەو هەواڵانە دەکات کە باس لە لادانی وەزیری تەندروستی ئەمریکا دەکەن لە پۆستەکەی.\nئەم نکوڵیکردنە دوابەدوای ژمارەیەک ڕاپۆرتی میدیایی هات کە دەڵێن بەڕێوبەرایەتییەکەی سەرۆک ترامپ بە ڕژدی بیر لە لادانی ئەلێکس عازار، وەزیری تەندروستی ئەمریکا دەکاتەوە بەهۆی هەندێک هەنگاوی هەڵەوە کە لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنادا گرتبوونیەبەر.\nتۆڕی سی ئێن ئێن، لە زاری گەورە کاربەدەستێکی بەڕێوبەرایەتییەکەی سەرۆک ترامپەوە دەڵێت؛ لە کۆشکی سپی وتووێژی چڕ دەستیان پێکردووە بۆ گۆڕینی وەزیری تەندروستی پاش ئەو سەپۆلی ڕەخنەیەی ڕووبەڕووی بوونەتەوە بۆهۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆناوە.\nئەو گەورە کاربەدەستە ئەوەیشی وتووە "بڕیاری سەرۆک ترامپ یەکلاکەرەوە دەبێت بۆ هەر هەوڵێک و جموجۆڵێکی بە ئاڕاستەی لادانی ئەلێکس عازار هەن." دەشڵێت "بەڵام خواستێکی ئەوتۆ لە کۆشکی سپیدا نییە بۆ گۆڕینی وەزیری تەندروستی لە ئێستادا، هاوکاتی هەوڵەکان بۆ ڕاگرتن و کۆتاییهێنان بە ڤایرۆسی کۆرۆنا و گەڕانەوەی هەنگاو بە هەنگاو بۆ ژیانی ئاسایی."\nڕۆژنامەی "ۆڵ ستریت جۆرناڵ"یش نوسیویە، هێشتا وادەیەک دیارنەکراوە بۆ لادانی عازار لە پۆستەکەی و لە زاری کاربەدەستێکی کۆشکی سپیشەوە دەنوسێت هێشتا کۆشکی سپی دوو دڵە لە بڕیاردان، وێڕای هەروادێ و زیادبوونی نیگەرانییەکان لە ئەلێکس عازار، بەهۆی خراپی شێوازی بەڕێوەبردنەوە.


ئاپپی ڤیرۆساوی زیادی کردووە - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nئاپپی ڤیرۆساوی زیادی کردووە\nبڵاو کرایه‌وه torsdag 8 augusti 2013 kl 15.50\nبڵاوبوونەوەی ڤیروس بەهۆی ئاپپە ئاساییەکانەوە لە نێو موبیلتەلەفۆنەکاندا زیادی کردووە بەشێوەیەک لەچاو ساڵی پاردا ژمارەی ئاپپە زەرەمەندەکان شەش جار زیادی کردووە. ئەو ئاپپانە لە ڕێی چین و ڕوسیاوە دێن و زۆربەی کات موبیلتەلەفۆنەکەت دەشێوێنن یاخود پارەت لێ دەدزن.\nبۆ نموونە ئەو ئاپپانە موبیل تەلەفۆنەکەت خاو دەکەنەوە، نامەی ئەلەکترۆنی ئێس ئێم ئێسی گرانت بۆ دەنێرن یاخود ئەدرێسەکانت کۆپپیەدەکەن و بەناوی تۆوە ڤیرۆس بۆ هاوڕێکانت دەنێرن. لە حاڵی حازردا چەندین ماڵپەرێ دابەزاندنی ئاپپ هەیە کە بە ڕووکەش باوەڕپێکراو دەردەکەون بەڵام لەڕاستیدا ئاپی کۆپییەکراوی زەرەرمەندن و زۆربەی کات بێبەرامبەرن تا هەڵبخەڵەتێت و دایان بەزێنێتە موبیلەکەت.\nزۆربەی ئەو ئاپپانەش لە موبیلتەلەفۆنی ئاندرۆیدا بڵاو دەبنەوە.\nبۆ خۆپاراستن لەو ڤیروسانە ئان ماری ئێکلوند بەرپرسی ئاسایش لە سەرۆکایەتی سایتە سویدییەکان دەڵێت بەرنامەی بەرگرتن لە ڤیروس هەیە، هەروەها ئەو کاتەی لە دەرەوەی ماڵێت ئینتەرنێتە بێتەلەکەت (trådlös uppkoppling) بکوژێنەرەوە تا کۆپیوتەر و موبایلی دیکە نەیەنە موبیلەکەتەوە. ڕێگەیەکی دیکە ئەوەیە کە بۆ نموونە لە ڕێی گوگلەوە بەداوی ناوی ئاپەکەدا بگەڕێ لەوێ زۆر جار زانیاری سەبارەت بە ئاپەکە و دروستییان وەردەگریت.


پەلاماری داعش بۆ سەر ناوچە دابڕێنراوەكان\nرزگار حاجی حەمید 12/12/2021\nلەكاتی ڕاگەیاندنی سەركەوتن بەسەر داعشدا لە ساڵَی(2017)دا ڕاگەیەنرا, كە ئەم ڕێكخراوە لە ڕووی سەربازییەوە كۆتایی هاتووە و توشی شكستێكی گەورەبووە، دەوڵەتەكەی ڕووخێنرا و پایتەختەكەیشی هەڵوەشێنرایەوە,دواتریش ئەبوبەكر بەغدادی لە(تشرینی یەكەمی2019)دا لەگوندی (باریشا)ی سوریا كوژرا, لەكاتێكدا خاوەن ڕووبەرێكی گەورەی جوگرافی بوون لەعیراق و سوریا جیا لە چەندین شار و شارۆچكەكە تیاییدا حوكمڕان بوون، تەنانەت زۆرێك لە میدیاكانی جیهان و وڵاتان زلهێز و بەتایبەت ئەمریكا لەزاری سەرۆكەكەیەوە كۆتایی داعشیان ڕاگەیاند، وەلێ زۆرێك لە ڕۆژنامەنووسان بە شێوازێكی دیكە گوزارشتیان لە پرسی داعشی دەكرد و باشتر دەیانبینی دەیان وت ڕاستە لە ڕووی سەربازییەوە تێكشكێنراون, وەلێ وەك و هزر و دەستەی بچووك ماون لێرە و لەوێ چالاكی ئەنجام دەدەن و بە فۆرمێكی جیاواز لە جاران دەردەكەون و لە گۆڕەپانەكە دەمێننەوە.\nلە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا چالاكوانان چەندین ئەكاونتیان هەیە بۆ بڵاوكردنەوەی چالاكی و بانگەشە بۆ بیروباوەڕەكەیان, هاوكات دەوترا داعش گەمەیەكە دروستكراوی خۆیانە كەی بیانەوێ دەیان هێننە گۆڕەپانەكە و وەك كارتی فشار بەرامبەر نەیارەكانیان بۆمسۆگەركردنی مەرام و بەرژەوەندییەكانیان بەكاریان دێنن, ئەم گەمە سیاسییە بەئاشكرا دەبینرێ بەتایبەت لەكاتی هەڵبژاردن و دوای هەڵبژاردن و پێكهێنانی حكومەتدا نائارامی و بشێوی دروست دەكەن و چەند چالاكییەك ئەنجام دەدەن، بۆ ئەوەی ئاراستەی ڕوداوەكان بەرەو بەرژەوەندییەكانی خۆیان بگۆڕن و مەرجەكانیان بسەپێنن، بەتایبەت بەرامبەر میلیشیا شیعەكان و زیاتر ئەو هێزانەی لەبەرەی ئێراندا پۆلێن دەكرێن، بۆ دوورخستنەوەی ئەو هێزانە لە پێكهێنانی حكومەتدا، ئەمە پەیامێكی ئەمریكییەكانە كە بەردەوام جەخت لەوە دەكەنەوە كە ئێمە لێرەین و ناڕۆین، هەركاتێك بڕیاری ئەوەماندا ئێرە بەجێبێڵین نایەڵین نەیارەكانمان لێرە بمێنێتەوە و یاری بەچارەنووسی عیراقییەكان بكەن و دۆستەكانمان ئازاربدەن، ئەو ڕێكارانەی كە لەودوایەدا ڕێكخراوی (داعش) خۆی پێناساند بەهێزی ڕاگەیاندنەكەی بوو, هەروەها سوود وەرگرتن لە ناكۆكی سیاسی و نالەباری دۆخی ئابووری و كشانەوەی بەشێك لە هێزەكانی هاوپەیمان و دواجار بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا, دەرفەتێكی لەباری ڕەخساند بۆ دووبارە خۆڕێكخستنەوە و دەرچوون لە سوڕی متبوون و دەستكردنەوە بە چالاكییەكانیان, كەئەمەش خوڵقاندنی مەترسییە بۆ سەر ئاسایشی و ئارامی لە عیراقدا, هەرچەندە لەڕووی ئابوورییەوە هاوشێوەی سەردەمی دەوڵەتی خەلافەت نییە, بەڵام بەو داهاتە سنووردارە دەتوانێت ببێتە مایەی هەڕەشە بۆئاسیشی عیراق, بەو پێییەی كە هێشتا باوەڕی و بیری سەلەفی داعشیانە بەهێزە و پشتیوانی هەیە, لەگەڵ ئەمانەشدا خراپی و ململانێی هێزە سیاسییەكان و زیادبوونی دەنگی ناڕەزایی خەڵك و ئامادەیی چەندین قەیران و بۆشایی لە دەسەڵاتدا هۆكارن بۆ هەڵسانەوە و گەشەكردنیان .\nلەپاش ڕوخاندنی رژێمی بەعس سەردەمێكی نوێ و قۆناغێكیتر لە پرۆسەی سیاسی دەستی پێكرد, ئەویش سەردەمی كاركردنە بۆ فەراهەمكردنی دیموكراتی و چەسپاندنی سیستەمی پەرلەمانی فرە حیزبی, بۆئەوەی بكرێتە نمونەیەكی نوێی دیموكراسی لە ناوچەكەدا, لەدوای پرۆسەكە لەلایەن هاوپەیمانانەوە حاكمێكی سیاسی بۆبەڕێوەبردنی عیراق دانرا, سەرەتا لە یاسای بەڕێوەبردنی دەوڵەتی عیراق بۆقۆناغی گواستنەوە مادەی (58) تایبەت بە ناوچەكوردییەكانی دەرەوەی هەرێم بڕیاری لێوە درا, كەئەمەش بۆ ئاساییكردنەوەی كۆی ناوچەجێناكۆكەكانە, پاشان لە دەستوردا هەمان پرس لە چوارچێوەی مادەی (140) ڕێكخرا, هەرچەندە ئەم مادەیە جیا لە ناوچە كوردییەكان هەندێ ناوچەی سوننە و شیعەیشی دەگرتەوە, بەڵام مشتومڕ و گفتۆگۆیەكی زۆری لێكەوتەوە لە نێوان حكومەتی هەرێم و ناوەندا, تەنانەت پەرلەمانتارە سوننە و شیعەكانیش دژی بوون, بە شێوەیەك تائێستاش ئەم مادەیە پراكتیزە نەكراوە, هاوكات بەشێكی زۆر لە كارەكتەرە سیاسییەكانی عیراق تائێستاش شانازی بە ئەوەوە دەكەن كە لەمپەر و ڕێگربوون لە بەردەم جێبەجێنەكردنی ئەم یاسایەدا.\nئیدی قەدەری كورد وایە لە جوگرافیایەكدا دەژی خاكەكەی داگیركراوە و داگیركەران لێناگەڕێن ساتێ بە ئارامی بژین, هەرچۆنێك بێت جگە لە خۆیان دوژمنێكیتری بۆ درووست دەكەن, ئەگەرچی خۆیشی دوژمنی خۆیەتی و هۆكارێكە بۆ بە دەست نەهێنانی ئامانجەكانی, لەئێستادا پرسیارەكە ئەوەیە بۆ داعش بۆ لەم ناوچانەدا چالاكییەكانی چڕكردووەتەوە؟ چونكە وەك دیارە زۆرینەی ئەو چالاكیانەی كە ئەنجامی دەدەن لە سنووری پارێزگاكانی (كەركوك, سەلاحەدین, دیالی)ە, هۆكارەكانی بەڕای ئێمە بریتیە لە لایەنی جوگرافی كە جوگرافیای ئەم ناوچانە سەختە و بە سێگۆشەی مەرگ ناسراوە, جوڵەكردنی چەكدارەكان لە دیالەوە بەرەو كەركوك و بەپێچەوانەوە تێپەڕبوون بە ناوچە سەختەكانی حەوزی حەمرین (خورماتوو وكفری و قەرەتەپە و گوڵاڵە و زەندئاباد و شێخ باوە و خانەقین و سەعدیە) دەگرێتەوە, خاڵێكی دیكەی بریتییە لەوەی كە ناوچەی حەمرین بە یەكێك لە گەورەترین و گرنگترین ناوچەكانی پشتیوانی كۆمەڵایەتی وجوگرافی بۆ ئەم ڕێكخراوە دادەنرێت, جوگرافیای ئەم ناوچانە بەكاردەهێنێت بەمەبەستی توندكردنەوەی كێشەكانی نێوان كورد و عەرەب, شانە نووستووەكانیان دابەشبوون و پەرش و بڵاوبوونەتەوە و بە هەموو شێوازێك هاوكاری و كۆمەكی ئەو ڕێكخراوە دەكەن, لەگەڵ ئەمانەشدا هۆكارێكی دیكە ئەوەویە كە هەندێك لە دەزگاكانی هەواڵگری وڵاتانی دراوسێ هاوكار و پشتیوانیانن, لەگەڵ پاشماوەی بەعس و عەرەبە شۆفێنییەكان كە درێژە بەسیاسەتی عەرەبكردن دەدەن و بە هەموو شێوەیەك دژایەتی گەلی كورد و قەوارە سیاسییەكەی دەكەن, تا پێیان بكرێ ڕووبەری جوگرافی هەرێمی كوردستان بچوكدەكەنەوە و ڕێژەی دانیشتوانی كورد لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم كەم دەكەنەوە, بە ڕادەیەك گەر سەرژمێری و ڕاپرسی كرا لەو شار و شارۆچكانە ڕێژەی كورد هێندە كەم بێت توانای ساغكردنەوە و بڕیاردانیان نەبێت, یان لە بەرژەوەندی كورددا نەشكێتەوە, لەگەڵ ئەمانەشدا حكومەتی ناوەندیش لە بری ئاساییكردنەوە و پارێزگاری لە كۆی نەتەوەكان بنبڕكردنی ستەمی نەتەوەیی و مەزهەبی خۆیان هۆكاری زیندووكردنەوەی ئەو پرسانەن, دەبوو بەبێ جیاوازی بە یەك ئاراستە و دووری بڕواننە نەتەوەكان و هاوكات كۆمەكی هێزی پێشمەرگە بكەن لە ڕووی لۆجیستی و چەك و كەرەستە و بینا و بودجە و موچەوە, لە كاتێكدا ئەو كۆمەكانەی بۆ وەزارەتی بەرگری عیراق دێن پشكی پێشمەرگەشی تێدایە, كەچی نەوەك هاوكارییان ناكەن بەڵكو تا ئێستا بە چاوی گومانەوە سەیری ئەم هێزە دەكەن و متمانەیان پێیان نییە بۆئەوەی بگەڕێنەوە ناوچە دابڕێنراوەكان, لەكاتێكدا بڕیار وایە تا ساغكردنەوەی ئەم كێشانە و جێبەجێكردنی مادە(140) هێزی هاوبەشی نێوان ناوەند و هەرێم پێكەوە بە هەماهەنگی ئەو ناوچانە بپارێزن, هاوكات لە ڕووی ئیداریشەوە پێویستە بەهاوبەشی بەڕێوەببرێت نەوەك حوكمی تاكڕەوی و یەكلایەنە.\nلەدوای ڕیفراندۆم و (16)ی ئۆكتۆبەرەوە هەموو پێوەرەكان گۆڕاون و هاوكێشەكە پێچەوانە بووەتەوە, دۆخێكی جیاواز دەگوزەرێ و بە نائامادەیی هێزی پێشمەرگە و نەبوونی هەماهەنگی لەگەڵ سوپادا بۆشایەكی ئەمنی دروست بووە و تیرۆریستان ئەو كەلێن و هەلەیان قۆزتووەتەوە و بە ئارەزووی خۆیان تەراتێن دەكەن, هەربۆیە لە زومارەوە تا سنووری مەندەلی واتە لە باشوری ڕۆژاواوە تا باشوری ڕۆژهەڵات بۆتە شوێنی ئارام و جێی حەسانەوەی ڕێكخراوە تیرۆریستەكان و كە ئەمانە و پشتێنەی زنجیرە چیاكانی حەمرین كە بەهەمان ئاراستە درێژدەبێتەوە و سنووری جیاكەرەوەیە لە نێوان ناوەند و هەرێمدا بەچڕی لەم دەڤەرەدا كۆبوونەتەوە, بوونەتە مایەی خوڵقاندنی ترس و تۆقاندن و دڵەڕاوكێ دەست ناپارێزن لەنێوان هێزە ئەمنی و سەربازییەكان و هاووڵاتیاندا, هەڕەشەن بۆسەر ئاسایشی عیراق و ناوچە كوردنشینەكانی دەرەوەی هەرێم, تا بۆیان بلوێ كردەوە تیرۆریستییەكان دەگوێزنەوە ناو هەرێم و ئارامی ئێرەش تێكدەدەن, لەسەرەتای سەرهەڵدانی ڕێكخراوی داعشەوە تا ڕاگەیاندنی كۆتایی جگە لە ناوچە كێشە لەسەرەكان پێشمەرگە بەركەوتنی ڕاستەوخۆی لەگەڵ ئەم هێزەدا نەبوو، تەنانەت نەیانتوانی لە ناو هەرێمدا تەقینەوە و ڕفاندن و كاری تیرۆریستی و خۆكوژی ئەنجام بدەن جگە لە چەند چالاكییەك لە نزیك سنوورەكانی ناوچە دابڕێنراوەكان، هەرچەندە گەلێ جار هەوڵیان دەدا هاوشێوەی پارێزگاكانیتر كردەوەی تیرۆرستی ئەنجام بدەن بەڵام هەر زوو نیازە گڵاوەكانیان پوچەڵ دەكرایەوە, كەواتە هەركاتێ بۆ یان بكرێ دەخوازن ئاسایش و ئارامی ئێرەش بخەنە بەردەم مەترسییەوە, كە ئامانجیان توانەوەی كوردە و داگیركردنی خاكەكەیەتی لەمەدا كۆی ئەو هێزە توندڕەوانە هاوڕان .\nماوەیەكە و بەدیاریكراوی لەو ڕۆژانەی دوایدا چەند جارێك هێرشیان كردە سەر ناوچەكانی گەرمیان و گەرمەسێر و لەو لاشەوە لهێبان و سەرگەڕان و چیای قەرەچوخ كە ماوەیەكە ئەم ناوچەیەیان مۆنۆپۆل كردووە، كە چیای قەرەچوخ شوێنێكی ستراتیژی گرنگە و لە ڕووی جیوپۆلەتیكەوە گرنگی خۆی هەیە, هەروەها لە ڕووی ئابورییەوە نەوتی تێدایە و لە ڕووی سەربازییەوە ناوچەیەكی سەختە و لە ئاستی دەریاوە زۆر بەرزە هەر هێزێك دەست بگرێ بەسەر ئەم شاخەدا ناوچەكە دەكەوێتە ژێر كۆنتڕوڵییەوە، جێی سەرسوڕمانە داعش بە بەرچاوی هێزە عیراقییەكانەوە گوندەكان داگیردەكەن ئەوەی بەردەست بێ دەیكوژن, بەناچاری دانیشتوانەكەی گوندەكانیان چوڵ دەكەن, دواتر لەگەڵ خۆرهەڵاتندا سوپای عیراق و حەشدی شەعبی دێنە ناو گوندەكە, حاشا هەڵنەگرە هێزی پێشمەرگە ئەو زوڵم و غەدرانە قبوڵ ناكات دەرهەق بە خەڵكی سڤیل و كورد دەكرێ, بەڵام لە كاتی جوڵاندنی هێزدا دەبێ ڕەزامەندی لە سوپای ئەمریكا و عیراق وەربگرن ئینجا دەتوانن كێوماڵ یان هێرش بكەنە سەر ئەو ناوچانە.\nداعش و هاوئاوازەكانی چەند جۆرێكن وەلێ تێكڕا كۆكن لەسەر دەرپەڕاندنی كورد لەو ناوچانە و بۆ گۆڕینی دیمۆگرافی و كەمكردنەوەی ڕێژەی دانیشتوانی كورد, لەگەڵ ئەوەشدا تادێ ڕێژەی عەرەب لەو ناوچانە زیاد دەكات بەتایبەت عەرەبی سوننە لە پارێزگاكانی ترەوە هاتوون و لەم ناوچانەدا نیشتەجێبوون, بەڕای ئێمە چارەسەری ئەم كێشەیە ئەوەیە كە هێزی پێشمەرگە ناكرێت لە بەرامبەر پیلان و پەلامارەكانی داعشدا هەمیشە لە حاڵەتی بەرگریدا بێت و چاوەڕوان بن تا پەلامار دەدرێن, بۆیە پێویستە كوردیش لە بەرامبەر ئەم پرسەدا پلانی تۆكمەی هەبێت بۆئەوەی لەژێر فشار و زوڵمدا هاووڵاتیانی كورد زێدی باوباپیریان بەجێنەهێڵن, هەروەها لە لایەك یەكڕیزی و یەكڕەنگی هێزە هاوبەشەكان و یەكخستنەوەیان لە ڕووی مەشق و چەك و كەرەستەی سەربازیەوە وە بودجەی تایبەتیان بۆ دابین بكرێت، لە لایەكی تریشەوە پێوستە خولی جیاجیان بۆ بكرێتەوە تایبەت بە هەموو بوارە سەربازییەكان كە بەردەوام لەگەڵ دوژمندا لە ڕووبەڕووبوونەوەدان, بە وردی چاودێری جوڵەی چەكدارە توندڕەوەكان بكرێت تا زووە سەنگەرەكان تۆكمە بكرێت و پێداویستی و كەرەستەی جەنگیان بۆدابین بكرێت هاوشێوەی سوپای عیراق, هەروەها دەبێت هەماهەنگی تەواو هەبێت لە نێوان هێزی پێشمەرگە و سوپا و حەشدی شەعبی و هێزە ئەمنی و هەواڵگرییەكانی عیراقدا, وە پێویستە ئەو هێزانە لەو ناوچانانەدا بمێننەوە تا نەمانی هەڕەشەی تیرۆریستان و ساغكردنەوەی مادەی (140) كە هێزی پێشمەرگەش بەشێكە لە سیستەمی هێزی عیراقی و لە ڕابردوودا ڕۆڵی كاریگەریان هەبووە لە پرۆسەی ئازادی عیراق و دواتریش لە تێكشكاندنی تیرۆریستاندا, هاوكات حكومەتی هەرێم و نوێنەرانی كورد لە پەرلەمان و سەرۆك كۆمار و وەزیرەكان لە بەغدا بیر لە ڕێگا چارەی گونجاو بكەنەوە, هەوڵبدرێ مادەی (140) جێبەجێبكرێت و ئەم ناوچانە بگەڕێتەوە سەر هەرێمی كوردستان, ئەگەرنا ستەم و نائارامی جەنگ لەو ناوچانە درێژەی دەبێت و ڕێژەی كوردیش كەم دەبێتەوە.\nبەختیار كاكی, گۆڤاری جۆرناڵ , ژ 49, حوزەیرانی 2020


وەزارەتی كشتوكاڵ هەلی كار ڕادەگەیەنێت - هيوای کۆرد\nHome » هەواڵ » کوردستانی » وەزارەتی كشتوكاڵ هەلی كار ڕادەگەیەنێت\nوەزارەتی كشتوكاڵ هەلی كار ڕادەگەیەنێت\nin کوردستانی, هەواڵ 04/20/2020\t0\nوەزارەتی كشتوكاڵی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەڕاگەیەندراوێكدا رایگەیاندووە، وەك پێشتر بەڵێنیان دابوو كە هەوڵ دەدەن بۆ دۆزینەوەی هەلی كار بۆ دەرچوانی كشتوكاڵی و ڤێتێرنەری لە كۆلێژ، پەیمانگا و ئامادەییەكان.\nبەپێی راگەیەندراوەكە “كۆگاكانی گردەبۆر لە پارێزگای سلێمانی كە موڵكی وەزارەتمانە و بەكرێ داومانەتە كەرتی تایبەت، بەپێی ئەو گرێبەستەی لەنێوان وەزارەتمان و كۆمپانیایی ئێرلی فیوچەرە، بەرهەمی جوتیارانمان لە كۆگاكان هەڵدەگرن و پێویستیشە دەرچوانی كشتوكاڵی و ڤێتێرنەری بخەنە سەركار، لەماوەی هەشت مانگدا (400) دەرچووی كۆلێژ، پەیمانگا و ئامادەییی كشتوكاڵی دەخرێتە سەركار، لەئێستادا قۆناغی یەكەم رادەگەیەنین بە رەخساندنی (50) پەنجا هەلی كار بۆ دەرچوانی كۆلێژی كشتوكاڵی بۆ ئەوەی لە كۆگاكانی گردەبۆر بخرێنە سەركار”.\nوەزارەتی كشتوكاڵ دەڵێت “لێرەوە داوا لە دەرچوانی كۆلێژی كشتوكاڵی بە هەموو بەشەكان لە سنوری پارێزگای سلێمانی دەكەین كە سیڤی خۆیان بۆ ئەم ئیمەیڵە بنێرن، بۆ هەر پرسیارێك پەیوەندی بكەن بەم ژمارە مۆبایلانەی خوارەوە”.\nهەروەها روونیكردۆتەوە “لەڕێگەی ئەم راگەیاندراوە دڵنیایی دەدەینە دەرچوانی كۆلێژەكانی كشتوكاڵی و ڤێتێرنەری، كە هەوڵی بەردەوام دەدەین بۆ رەخساندنی هەلی كار لە پڕۆژەكانی كشتوكاڵی و ڤێتێرنەری، هەروەها لەچوار چێوەی هەمواری یاساكانیش هەوڵی زۆر باش دراوە، بۆیە لە داهاتوودا لە پارێزگاكانی تریش لە هەلیكاری تر ئاگادارتان دەكەینەوە”.\nكشتوكاڵ هەلی كار\t2020-04-20\nTagged with: كشتوكاڵ هەلی كار\nفێستیڤاڵی ساڵانەی هەنار لە هەڵەبجە بەڕێوەدەچێت


دوو سه‌ربازی ئه‌مه‌ریكی له عێراق ده‌كوژرێن\nی مانگی حه‌وت ٠٥, ٢٠٠٧\nله ئاكامی ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبی لاڕێ له به‌غدای پایته‌ختی عێراق، دوو سه‌ربازی ئه‌مه‌ریكی كوژراون و دووانی تریش بریندار بوون.\nله به‌یاننامه‌یه‌كی له‌شكری ئه‌مه‌ریكی‌دا ڕاگه‌یه‌ندراوه كه ئه‌و بۆمبه‌ی له‌م ته‌قینه‌وه‌یه‌دا به‌كاریان هێناوه پێشكه‌وتوو بووه و ته‌نانه‌ت توانای تێكشكاندنی زرێ پۆشیشی هه‌بووه. پێشتریش، له‌شكر ئێرانی تاوانباركردووه به‌وه‌ی كه چه‌ك بۆ یاخیبوانی عێراق دابین ده‌كه‌ن.\nله‌شكری ئه‌مه‌ریكی ڕاشیگه‌یاند كه‌وا ئه‌و هه‌لیكۆپته‌ره‌ی ڕۆژی چوارشه‌ممه له پارێزگای موسڵ له باكوری عێراق كه‌وته خوارێ به‌هۆی به‌ركه‌وتنی به ته‌لی كاره‌باوه بووه. هه‌روه‌ها ده‌ڵێن هیچ نیشانه‌یه‌ك نی‌یه بۆ ئه‌وه‌ی كه هه‌لیكۆپته‌ره‌كه له لایه‌ن یاخیبووانه‌وه خرابێته خوارێ. ئه‌وه‌بوو له ئاكامی ئه‌و ڕووداوه‌دا، سه‌ربازێكی ئه‌مه‌ریكی كوژراو دانه‌یه‌کی تریش برینداربوو.\nله لایه‌كی دیكه، ڕۆژنامه‌ی واشنتۆن پۆست ڕایگه‌یاندوو كه ژماره‌ی قوربانی‌یه‌كانی توندوتیژییه نه‌ژادییه‌كان له به‌غدا بۆ دووه‌م مانگه به‌رز بۆته‌وه و زیاتره له‌وه‌ی له مانگی یه‌كی ڕابردوودا كه‌وتۆته‌وه.\nڕۆژنامه‌كه ده‌ڵێت به پێی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی عێراقی، ژماره‌ی ئه‌و ته‌رمانه‌ی له مانگی شه‌ش دا له‌سه‌ر شه‌قامه‌كاندا دۆزراونه‌ته‌وه و ناسنامه‌كانیان ئاشكرا نی‌یه، گه‌یشتۆته 453 كه‌س.\nهاوكاتیش، ڕۆژنامه‌ی ناوبراو گوتویه‌تی سه‌رجه‌می ئه‌و قوربانی‌یانه‌ی له ئاكامی ته‌قینه‌وه‌كان و ڕووداوه توندوتیژییه‌كانیشدا كه‌وتونه‌ته‌وه له چاو سه‌ره‌تای ئه‌مساڵدا نزم بۆته‌وه.\nله به‌ره‌وپێشچوونێكی تریشدا، هێزه‌كانی هاوپه‌یمان 15 گومانلێكراوی ئه‌لقاعیده‌یان ده‌ستگیركردووه و دووانی تریشیان ده‌ستگیركردووه له میانه‌ی ئه‌و هه‌ڵمه‌تانه‌ی له به‌غدا و ناوچه‌كانی تر له عێراق ئه‌نجامیانداوه. له نێو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه ده‌ستگیركراون، یه‌كێكیان تیادایه به ناوی "كارگێڕ ئه‌میر" كه باوه‌ڕده‌كرێت به‌رپرسی یارمه‌تی لۆجستیكی و دارایی ئه‌لقاعیده بێت له عێراق‌دا.


ئەنجامی سكاڵای زانكۆلاین راگەیەندرا – زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی\nئەنجامی سكاڵای زانكۆلاین راگەیەندرا\nوەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، ئەنجامی سكاڵای (زانكۆلاین)ی راگەیاند و بەهۆیەوە (٢٢٦٠) خوێندكاری دیكە بەپێی كەمترین كۆنمرەی وەرگرتن لە زانكۆ و پەیمانگەكان وەرگیران.\nعەباس ئەكرەم وتەبێژی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە لێدوانێكدا ڕایگەیاند: دوای ئەوەی دەرگای پێشكەشكردنی سكاڵا بۆ ئەو دەرچووانەی پۆلی 12ی ئامادەیی كرایەوە، كە لە ڕێگەی زانكۆلاین داواكارییان پێشكەشكرد بوو، دوای هەڵسەنگاندنی سكاڵاكانیان دەركەوت ناویان لە هیچ زانكۆ و پەیمانگایەك نەگەڕابووەوە، بۆیە دوای پێداچوونەوەی سەرجەم سكاڵاكان لە ئەنجامدا (٢٢٦٠) خوێندكاری دیكە بەپێی كەمترین كۆنمرەی وەرگرتنی ساڵی خوێندنی (٢٠١٧-٢٠١٨) لەزانكۆ و پەیمانگەكان وەرگیران.\nوتەبێژی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕاشیگەیاند ئەو خوێندكارانە دەتوانن لە ڕێكەوتی (٩/١١/٢٠١٧)ەوە لە ڕێگەی وێبسایتی ئەلیكترۆنی (www.regayzanko.com) بە بەكارهێنانی هەمان ناوی بەكارهێنەر و وشەی تێپەڕ (یوزەیەر نەیم و پاسۆرد) كە پێشتر فۆرمی (زانكۆلاین)یان پێ پڕكردبووەوە، دەتوانن ئەو شوێنە بدۆزنەوە كە لە ئەنجامی سكاڵای (زانكۆلاین) لێیی وەرگیراون، هەروەها داواشی لە خوێندكاران كرد لە زووترین كاتدا پەیوەندی بەو بەش و كۆلێژانەوە بكەن كە ناوەكانیان لێ هاتۆتەوە بۆ ڕاییكردنی مامەڵەكانیان و دەستكردن بە پرۆسەی خوێندن.


كۆنترین تابلۆ لە مێژووی مرۆڤدا – History Of Kurd\nHome / مێژووى جیهان / شارستانیەت / كۆنترین تابلۆ لە مێژووی مرۆڤدا\nگۆران حكيم 2016-10-25\tشارستانیەت, مێژووى جیهان, نهێنیەکانى مێژوو لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە كۆنترین تابلۆ لە مێژووی مرۆڤدا 5,479 Views\nئەشکەوتی Chauvet-Pont-d’Arc لە خواری فەرەنسا یەکێکە لەو شوێنە ئاسەوارانەی کە هونەری نیگارکێشاندنی مرۆڤ پیشان دەدات. شوێنێکە کە هەنگاوە سەرەتاییەکانی بە مرۆڤبوونی ئێمە پیشان دەدات. شوێنێکە کە یەکەم ئاسەواری ئەم شێوازە تازەیەی بیرکردنەوە و هۆشمەندییەی ئیستامان پیشان دەدات. ئەو وێنانەی کە لەسەر دیواری ئەو ئەشکەوتە کێشراوە، ئاستی وردەکاری، سەرنجدان، جیهان بینیین بە شێوەیەکی سەردەمیانە و واقیانەی مرۆڤ دەردەخات. لە هەموشی گرنگتر، ئەوە پیشان دەدات کە ئێمە، وەک جۆری هۆمۆ ساپییان، کۆمەڵە تایبەتمەندییەکمان بەدەست هێناوە کە لە نیاندەرتاڵ و جۆرەکانی تردا نەهاتۆتە کایەوە.\nئەو ئەشکەوتە لە ساڵی 1994دا دۆزرایەوە و مێژوی تەمەنی ئەو وێنانە کە پێکهاتووە لە 1000 نەخشە، وا دادەنرا کە بگەرێتەوە بۆ نزیکەی 20 هەزار ساڵێک لەمەوبەر. لەناو ئەو وێنانەی کە کێشراوە، وێنەی ئەو ئاژەڵانەی تێدایە کە ئێستا نەماون، هەر وەک woolly rhinoceroses، و Megaceros و هەندێ ئاژەڵی تر کە ئێستا زۆر بە ئەوروپا نامۆیە، هەر وەک شێر.\nلەم رۆژانەدا لێکۆڵینەوەیەکی تازە بڵاوبۆوە لەسەر مێژوی ئەو نیگارانە و لە رێگەی وەرگرتنی رۆژمێری (کاربۆن دەیتین)ی 250 بەشی وەک پارچەی بەردە خەلوز، ئێسکی ئاژەڵەکان و تەنانەت 7 بەشە سووت کە لەسەر دیواری ئەشکەوتەکە بەجێمابوو بەهۆی دار سوتاندن بۆ روناک کردنەوەی ئەشکەوتەکە، دەرکەوت کە تەمەنی دروستکردنی ئەو وێنانە دەگەرێتەوە بۆ نزیکەی30000 بۆ 32000 ساڵ لەمەوبەر.\nدەرکەوت کە ئەو ئەشکەوتە چەند جارێک نیشتەجێیی بە خۆیەوە بینیووە. نزیکەی 37000 ساڵ لەمەوبەر مرۆڤ چۆتە ئەو ئەشکەوتەوە و نیشتەجێی بە خۆیەوە بینیووە تا نزیکەی 33000 ساڵ لەمەوبەر. لە قۆناغێکی تریشدا لە 31000 ساڵ لەمەوبەرەوە تا 28000 ساڵ لەمەوبەر نیشتەجێیی بە خۆیەوە بینیووە. نزیکەی 23500 بۆ 21500 ساڵ لەمەوبەر، دەرگای ئەو ئەشکەوتە گیراوە بەهۆی هەرەس هێنانی بەردی شاخەکە.\nوابزانم ئەمەش ئەوەمان بۆ دەردەخات کە پەیدا بوونی شارستانیەت، لەگەڵ ئەوەشدا کە لە ماوەیەکی کورتدا پەیدا بووە لە روانگەی مێژوی ئڤلوشنەوە، بەڵام بە پەیوەست بە ئێمەوە، روداوێکی کتوپری نەبووە، بەڵکوو دیاردەیەکی بەرە بەرەی کۆبونەوەی میوتەیشنەکان و گۆرانکاریەکان بووە\nنەخێر، شارستانیەت لە میزابۆتامیا یاخود میسرە کۆنەکانەوە یان هاتنە کایەوەی کشتوکاڵەوە دەستی پێ نەکرد\nوێنەکانی سەر دیواری ئەو ئەشکەوتە ئەوە پیشان دەدات کە ئێمە، لەو قۆناغەدا، دەستمان کردبوو بە بیرکردنەوە لە شتێکی تری بێجگە لە راو و سێکس کردن\nئەم بابەتە لە فەیسبوكی نوسەر گۆران ئیبراهیم وەرگیراوە\nPrevious روونکرد نەوەیەکی گرنگ ، لە سەر رۆژ ژمێری کورد\nNext مێژووی ده‌ركه‌وتنی خوێندن له كوردستاندا\nشرۆڤەكردنی دەقی هورمزگان


سەلام عومەر جوانى بۆ خۆى دەبات … زیرەک کەمال – Dengekan\nbyDenegkan\tNovember 30, 2018\tGeneral\nسەلام عومەر بەر لەوەى زمانى بە شیعرء وشە ئەدەبییەکان بپژێء لەنێو ئەو دنیا سەرامەدىء رەنگاڵەییەدا فەراژى بێت، وەکو لاوێکى خەباتگێڕء نیشتمانپەروەرء هەستکردن بەرامبەر مەسەلەى رەواى گەلەکەى پەیوەندى بە دێرینترین حزبى ئەم وڵاتەوە کردووە، لە نێو دنیاى تاریکء مەترسیدارى بەعسدا بەنهێنى بۆ ئازادى وڵاتء نیشتمانێکى ئازادىء گەلێکى بەختیار لە خۆبردووانە گیانى خۆى خستۆتە سەر لەپى دێوزمەى مردن.\nبەڵام دواتر تێگەیشتووە مرۆڤ بە تەنها بە رێگاو کەرەستەکانى سیاسەت ناتوانێت خزمەتى وڵاتەکەى بکات، بڕواى وابوو سیاسەت بە تەنها دەرەقەتى خوێندنەوەى واقیعء ئاڵۆزییەکانى ژیان نایەت، بۆیە بە قادرمەى خەیاڵەوەى دەستى بە قژى رەنگاو رەنگى پەلکە زێڕینەى شیعرەوە گرتء دواتریش رووەء دنیاى هەزار رەنگى خەیالڕء سەرامەدى ئەدەبء زمان هەنگاوى نا. لەوێش چەندین بەرچنەى میوەى چل تامى دایە خوێنەرەکانى، سەلام عومەر تاکو ئێستا چەندین کتێبى شیعرىء بابەتى ئەدەبىء رۆژنامەوانى بڵاوکردۆتەوە، دواکارى جوانیشى (رۆمانى جن بۆ خۆیم دەبا) بوو.\nمنداڵى بەخوێن ئاودراوە، خوێن نەک تانء پۆى ژیانى منداڵى داپۆشییوە، بەڵکو لاوێتى شاعیرەکەشمانى بۆ خۆى بردووە، منداڵىء لاوێتى دوو قۆناغى یەکجار گرنگن لە ژیانى هەر مرۆڤێکدا، ئەگەر منداڵى بە هەموو پێوەرەکان، بریتى بێت لە پاکیزەیىء یەک پارچە لە رەنگاڵەیىء جوانى، ئەوا لاوێتى بەهارى تەمەنى مرۆڤەء حەزء تاسەو وزەء چێژە رۆحیىء دەروونییەکان هەڵپەى خۆنمایش کردنیانە بۆ ناو کایەکانى ژیان، بەڵام لێرەداو بە گوزەرێکى شاعیرانە بەنێو رۆمانى (جن بۆ حۆیم دەبا) تێدەگەین سیاسەتى دیکتاتۆرء سەختى ژیان، لێنەگەڕاون سەلام عومەر لەنێو دونیاى رەنگاڵەیىء ساراى بەگوڵ چنراوى ئەو دوو وێستگەیەدا ئاوا بژى کە خۆى ویستوویەتى، بەڵکو ئەوە سیاسەتە ماهییەتى ژیانء شوێنگەء شێوازى ژیانى سەلام عومەرى لە فۆڕمء ناوەڕۆکێکى خوێناوى ترسناک داڕشتووەء ئێستاش شاعیر بە حەسرەتەوە بە زمانى ئەدەب قسەى لەسەر دەکات، لاشەى خوێناوى ئامانجى دراوسێى تووشى شۆکى کردووە، هەڵبەت خوێنء منداڵ!!!\nلە بارەوەى یادەوەرى قسەیەک هەیە دەڵێت رووداو چەندە کاریگەرى لەسەر ژیانى مرۆڤ دانابێت، ئەوەندەش لە یادەوەرى ئەو مرۆڤەدا دەمێنێتەوە، بۆیەش شاعیر دیمەنى دڵتەزێنى لاشەى خوێناوى ئامانجى خستۆتە دوو توێى رۆمانەکەى.\nدواتر نووسەر بە خەیاڵەوە دەچێتە سەر هەسارەو، بەڵام ئامانجى برادەریشى لەگەڵدایە!! که دەڵێت مەبەستى نووسەر لەو سەفەرە خەیاڵییەء چوون بۆ سەر هەسارە تۆڵەکردنەوە نەبێت لە زەوى؟! زەوییەک لاشەى برادەرەکەى لە خوێن وەردابێت، که دەڵێت مەبەستى ئەوە نەبێت لەو بەرازاییەوە بە زەوى بڵێت ئەها من چەندە لە تۆ باڵاترم؟ یان که دەڵێت مەبەستى نووسەر لەو سەفەرە خەیاڵییە رێزو خۆشەویستى نەبێت بۆ میرزا مەنگوڕى رۆشنبیر کە زیاتر لە پەنجا سالڕ پێش ئێستا بە خەیالڕ گەشتى مەریخى کرووو لە بەرامبەر ئەمەشدا جەهلى کۆمەڵگاو سەلەفیەتى فیکرى لە ماڵەکەى خۆى بەردبارانیان کردن، هەڵبەت یەکێک لە خەسڵەتء مۆرکە هەرە جوانەکانى رۆمانى (جن بۆ خۆییم دەبا) ئەوەیە کە نووسەر خوێنەر لە پانتایىء قۆناغێکى دیاریکراوى مێژوویى راناگرێت، بەڵکو دەستى دەگرێتء دەوانء دەوەن گوند بە گوندء شار بە شار دەیگێڕێتء لێناگەڕێت لە شوێنێکى دیاریکراودا چەق ببەستێتء گرمۆڵەبێت، لە وێستگەى منداڵى خۆیەوە بەرەو دنیاى خەیاڵى سەر هەسارە لەوێوە بەرەو دنیاى سیاسەتء پێشمەرگایەتىء دواتر جەنجاڵى شارء بڕانى کارەباء ئاڵۆزىء تەنگژە قووڵەکانى ژیان، ئەو ژیانەى سیاسەت خەریکە لە گرێژنەى دەباتء لەبنء پۆتکەوە دەرى دەهێنێت، نەفەسى شیعرىء چێژى زمانء گەمەى فەنتازیا بەتانء پۆى رۆمانەکەوە دیارە، هەڵبەت نووسەر بەر لەوەى رۆمان نووس بێت ئەو وەکو شاعیر هاتۆتە ناوو دنیاى ئەدەبء رۆشنگەرى، بۆیەش هەر کەسێک تێبگات، دەزانێت نووسەرى (جن بۆ خۆیم دەبا) شاعیرە، لەگەڵ ئەمەشدا دڵشکانء خەمێکى قووڵه بە نووسەرى ئەو رۆمانەء بگرە کۆى بەرهەمە ئەدەبییەکانى (سەلام عومەر)ەوە دیارە، جا چۆن وانابێت!! کەسێک خۆى شاعیربێتء زەمەنى منداڵى لێ درزابێتء لاوێتى وێران کرابێتء سیاسەت ئاوارەى کردبێتء هاوفیکرەکانى بەپێى پێویست نەیان ناسیبێت چۆن غەریبء دڵشکاو نابێت.\nPrevious گرنگی خوێندنەوە بۆ منداڵان… رەزا شوان\nNext شاعیری كۆری كو ئوەن — شیعری به‌جێهێشتراو …. و: نه‌ژاد عزیز سورمێ


ژ بەر شەرێ دو مالباتان ل رحایێ 5 کەس ھاتنە کوشتن - دارکا مازی\nژ بەر شەرێ دو مالباتان ل رحایێ 5 کەس ھاتنە کوشتن\nل باژارێ رحایێ یێ باکورێ کوردستانێ، ژ بەر زەڤیان د ناڤبەرا دو مالباتان دا شەر دەرکەت. د ئەنجام دا کو چەک ھاتنە بکارئانین 5 کەس ژ یەک مالباتێ ھاتنە کوشتن و 3 کەس ژی بریندار بوون. جەنازەیێ کوشتیان دەمەکێ درێژ ل سەر رێیا رحا-سەمسوورێ ل ئەردی مان.\nمەدیایا باکورێ کوردستانێ بەلاڤ کریە ل تاخا رەمزی ل رحایێ، دو مالباتان ل سەر زەڤیان دەستپێکێ شەرێ دەڤکی کرن. پشترا ئەندامێن مالباتان ل ھەمبەری ھەڤ چەک ب کار ئانین. د ئەنجاما شەری دا ل جھێ بوویەرێ 3 کەس ھاتنە کوشتن و 5 کەس ژی بریندار بوون.\nدو کەسێن کو بریندار بووبوون ژی دەما راکرنە نەخوەشخانەیێ جانێ خوە ژ دەست دان. د ئەنجاما شەرێ مالباتان دا ژ یەک مالباتێ 5 کەس ھاتنە کوشتن. جەنازەیێن کوشتیان دەمەکێ درێژ ل سەر رێیا رحا-سەمسوورێ ل ئەردی مان. ژ بەر ڤێ یەکێ رێیا بەژایی ژ ھاتن و چوونێ ھاتە گرتن.\nپشتی شەری، جەندرمە چوون جھێ بوویەرێ و ب بەهانەیا کو دەست د ئێریشێ دا هەبوویە ٦ کەس دەستەسەر کرن. کەسێن دەستەسەکری بۆ لێپرسینێ برن قەرەقۆلا ھەری نێزک. ھەروھا پشتی شەری، پارێزگارێ رحایێ عەبدولا ئەرن ژی چوو جھێ بوویەرێ و ل وێ دەرێ لێکۆلین کر. عەبدولا ئەرن پشتی زانیاری ژ جەندرمەیان وەرگرتی داخویانیەک دا و وی ژی پشتراست کر کو د ئەنجاما بوویەرێ دا ٥ کەسان جانێ خوە ژ دەست دانە و 6 کەسێن تەڤلی شەری بووی ژی ھاتنە دەستەسەرکرن.


بەڕێوەبەرایەتی حەج و عومرە روونكردنەوە لە بارەی كێشەی عومرەكارانی كورد بڵاودەكاتەوە\nبەڕێوەبەرایەتی گشتی حەج و عومرە روونكردنەوەیەك لە بارەی كێشەی بەشێك لە عومرەكارانی هەرێم لە سعوودیە بڵاودەكاتەوە و ئاشكرای دەكات، هۆكاری درەنگ كەوتنیان تێكچوونی فڕۆكەیەكی هێلی ئاسمانی عێراقی بووە.\nبە گوێرەی روونكردنەوەكەی بەڕێوەبەرایەتییەكە، لە مانگی رەمەزان، زیاتر لە 6 هەزار عومرەكار لە هەرێمی كوردستانەوە بەرەو سعوودیە و بە مەبەستی عەمرەكردن گەشتیان كردووە و لەوێش بەهۆی ئەوەی فڕۆكەیەكی جۆری جامپۆی هێلی ئاسمانی عێراق تێكچووە، خشتەی گەشتەكانیش لەگەڵی گۆڕانكاری تێكەوتووە.\nئاماژە بەوەشكراوە، بە هەوڵی وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئایینی و بەڕێوەبەرایەتی حەج و عومرە، كێشەكە چارەسەر كراوە لە ماوەی 3 بۆ 4 رۆژی داهاتوو، هەموو عومرەكارانی هەرێم دەگەڕێنەوە فرۆكەخانەكانی هەولێرو سلێمانی.\nلە بارەی بوونی كەمتەرخەمی كۆمپانیاكانیش بەرامبەر بە عومرەكاران و پێشكەش نەكردنی خزمەتگوزارییەكان، رایدەگەیەنێت، هەر عومرەكارێك سكاڵای لەسەر هەر كۆمپانیەك هەیە كە بەڵێنەكانی بەرامبەر جێبەجێنەكردوون، دەتوانێت سكاڵا تۆمار بكات.\nدووپاتیش دەكاتەوە، بەرێوەبەرایەتی گشتی حەج و عومرە لێژنەیەكی تایبەتی لێكۆڵینەوەی پێكهێناوە بۆ ئەوەی رێكاری توند و پێویست بەرامبەر كەمتەرخەمی هەركۆمپانیایەك دەگرێتەبەر.\nهاوكات روونیشیدەكاتەوە، بەڕێوەبەرایەتییەكەیان پەیوەندی بەدەستەی باڵای حەجی عێراق دەكات بۆ ئەوەی رێكاری پێویست بەرامبەر هێڵی ئاسمانی بگیرێتەبەر لەحاڵەتی بوونی هەرگرفتێكی تەكنیكی یاهەر هۆیەك ببێتە هۆكاری دواكەوتن لەخشتەی ڕۆیشت و گەرانەوەی عومرەكارانی هەرێمی كوردستان".


2019-04-09 [03:01 AM]\nتۆتنھام * مانچستەر سیتی\n* یاری دووەم\nکاتژمێر ١٠ی شەوی سێشەممە بەکاتی کوردستان لە یاریگای تازەی یانەی تۆتنھام لەشاری لەندەن دێربی ئینگلتەرا لە چامپیۆنزلیگ ھەردوو یانەی تۆتنھام و مانچستەر سیتی رووبەرووی یەکتر دەبنەوە ، ناوبژیوانی ھۆڵەندی بیۆرن کۆپیرێس ئەم یاریە بەڕێوەدەبات ، لە چامپیۆنزلیگ بۆ یەکەمجارە ھەردوو یانە بەرامبەر یەک یاری دەکەن بەڵام مێژوو پێمان دەڵێ کاتێک یانەی مانچستەر سیتی لە چامپیۆنزلیگ یان لە یۆروپا لیگ بەرامبەر یانەیەکی ھاونیشتمانی خۆی یاری دەکات تووشی دۆڕاندن ھاتووە ، لە وەرزی رابردوو مان سیتی لە قۆناغی ھەشتەم لە ھەردوو یاری بەرامبەر لیڤەرپول دۆڕا ، لەساڵی ١٩٧١ لەقۆناغی پێش کۆتایی یۆروپا لیگ لەھەردوو یاری بەرامبەر چێلسی دۆڕاوە . لەبەرامبەردا یانەی تۆتنھام سێ جار لە خولەکانی ئەوروپا بەرامبەر یانەکانی ئینگلتەرا ، دووجار شکستی ھێناوە و جارێکیش سەرکەوتوو بووە .\nلە ماوەی ١٠ رۆژدا ھەردوو یانە سێ جار لەگەڵ یەک یاری دەکەن ، ئەم سێ یاریە بۆ یانەی مان سیتی چارەنووس سازترە چونکە لەوانەیە لەم سێ یاریە کوڕانی راھێنەر گواردیۆلا دوو نازناو لەدەست بدەن لەو چوار نازناوەی کە ململانێی لەسەر دەکەن ، لەھەمان کاتدا ئەم یاریانە بۆ یانەی تۆتنھامیش گرنگن ، ئەوەی چامپیۆنزلیگ بۆ پەڕینەوەی بۆ چوارگۆشەی زێڕین و ئەوەی خولیش بۆ ئەوەیە بگاتە چوارگۆشەی زێڕین و مسۆگەرکردنی کورسیەک لە چامپیۆنزلیگی وەرزی داھاتوو ، بۆیە ئەم یاریانە زۆر گرنگن و چارەنووسی ھەردوو یانە لەکۆتایی وەرز دیاری دەکەن .\nتۆتنھام یەکەم یاری خۆی لە چامپیۆنزلیگ لەسەر یاریگا تازەکەی ئەنجام دەدات ئەوەش فاکتەرێکی گرنگە بۆ راھێنەر ماوریسیۆ پۆچەتینۆ و یاریزانەکانی کە بەھیچ شێوەیەک نایانەوێ لەم یاریە تووشی شکست بن ، یانەی تۆتنھام لەگەڵ راھێنەر پۆچەتینۆ ئاستێکی باش پێشکەش دەکات و لەم وەرزە پێکان کاریگەری لەسەر ئەنجامەکان ھەبوو بە تایبەتی لەھەفتەکانی رابردوودا و ئێستا ئەم یاریە دەرفەتە بۆ ئەوەی یانەکە گەورەیی خۆی نیشان بدات ، پێکھاتەی یانەی تۆتنھام پێکھاتەیەکی بەھێزە بەڵام ماندووە ، ھەریەک لەیاریزانان ھۆگۆ لۆریۆسی گۆڵپارێز و ڤێرتۆنخن و تریپیێر لە ھێلی بەرگری و ئێرکسن و سۆن و دالی ئالی لە ھێلی ناوەراست و شازادە ھاری کین وەک سەری رم ، ھەریەک لەیاریزانان سێرجی ئۆیەر و لامێلا پێکانیان ھەیە ، ئەو پێکھاتەیە زۆر بەھێزە و راھێنەر پۆچەتینۆ خاوەن بیرکردنەویەکی فرەوانە و توانای گۆڕینی سیستەمی یاریکردنی تیپەکەی ھەیە .\nیانەی مانچستەر سیتی یەکێکە لە بەھێزترین پێکھاتەکانی یانەکانی ئەوروپایە ، راھێنەر پیب گواردیۆلا لەھەر شوێنێکی یاریگا خاوەن دوو یاریزانە ، بەڵام گواردیۆلا پشت بە کۆمەڵێک یاریزان دەبەستێت وەک گۆڵپارێز ئیدەرسۆن و بەرگریکاران والکەر و لاپۆرتی و ئۆتامیندی و لە ھێلی ناوەراست فیرناندینھۆ و دێڤید سێلڤا و کیڤن دی برۆین لەگەڵ یاریزانان ئەگوێرۆ و سانی و رەحیم ستێرلینگ و بیرناردۆ سێلڤا ، ھەرچەندە ھەریەک لەیاریزانان والکەر و ئەگوێرۆ پێکانیان ھەیە و تا ئێستا بەشداریکردنیان جێگای گومانە . گواردیۆلا لە ھەموو کاتێک کارتی باش لەدەستە بۆ گۆڕینی رەوتی ھەر یاریەک وەک یاریزانان محرز و گاندوگان و خیسۆس . بەڵام کێشەی گەورەی ئەو تیپە ئەوەیە کەنازانێت وەک پێویست بەرگری بکات بە تایبەتی لەدەرەوەی یاریگای خۆی بۆیە پێویستە گۆاردیۆلا چارسەری ئەم لایەنە بکات بۆ ئەوەی سیناریۆی ساڵی رابردووی بەرامبەر لیڤەرپول دووبارە نەبێتەوە .\nئەم یاریە یەکێە لە یاریە بەھێزەکان و زەحمەتەکانی ئەم قۆناغە بۆیە تا ئەنجامدانی یاری گەڕانەوە لە ھەفتەی داھاتوو ئەستەمە لایەنێک گەیشتنی بۆ چوارگۆشەی زێڕین مسۆگەر بکات.\nئەم هەواڵە 10474جار خوێندراوەتەوە