لەبارەی ڕیفراندۆم لە هەرێمی کوردستان\nمامەڵە و ڕەفتارێکی حەکیمانەی عەرەبی لەگەڵ کورد و مافیان لە ئازادی و سەربەخۆیی، کلیلی بنیاتنانی هاوپەیمانییەکی عەرەبی- کوردیی بەرهەمدار و بەردەوامە\nعیماد شەقوور 23/09/2018 - 15:19 بڵاوکراوەتەوە لە ڕیفراندۆم\nهەموو کاتێک گونجاوە بۆ سەربەخۆیی گەلان، هەموو کاتێکیش گونجاوە بۆ ئەوەی گەلان لەبارەی هەر کێشەیەکەوە بێت، ڕیفراندۆم بکەن. لەبەرامبەردا هەموو کاتێک نەگونجاوە بۆ داگیرکردنی خاکی هەر گەلێک لەلایەن گەلێکی تر و ناچارکردنی بە ژێردەستەیی، هەموو کاتیکیش نەگونجاوە بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی گەلێک لەسەر مافی گەلێکی دیکە، وەک ئەوەی کە ئیسرائیل ئاماژەی پێ دەکات و پلانی بۆ دادەڕێژێت، لە پەیوەست بە سەپاندنی ڕیفراندۆمی ئیسرائیلییەکان لەسەر خاکی فەلەستین و مافەکانیان، هەروەها لەسەر داهاتووی بەرزاییەکانی جۆلان لە سووریا، کە ئیسرائیل داگیری کردووە.\nمافەکانی هەموو گەلان و دەوڵەتەکان ناسراو و دیارن، ئەوانیش مافگەلی سروشتی و ئەزەلین، کە نەدەگۆڕدرێن و نە لەناو دەچن. کاتێکیش هەر ناکۆکییەک لەنێوان دوو گەل، یان دەوڵەتێک دروست بێت، ئەوا بۆ چارەسەرکردنی ئەو ناکۆکییە بۆ سیستەمی نێودەوڵەتیی باو دەگەڕێتەوە، کە لەم سەردەمەی ئێمەدا، سیستەمی ڕەوایەتیی نێودەوڵەتییە، کە ئەویش خۆی لە بەڵێننامە و بڕیارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا دەبینێتەوە، میراتگری (کۆمەڵەی گەلان)ی بەرهەمی ئەنجامەکانی جەنگی یەکەمی جیهانییە، ئەویش بە دەستپێشخەری و بانگهێشتی سەرۆکی ئەمەریکا، ودرۆ ویڵسۆنی خاوەنی بەڵگەنامە دە خاڵییەکەیە، کە گرنگترینیان ئەوەیە دەڵێت: ”مافی تەواوی گەلانە - بەبێ هەڵاوێردن - کە بۆ خۆیان بڕیار لە چارەنووسی خۆیان بدەن“. کاتێکیش بڕیارەکانی ڕەوایەتیی نێودەوڵەتی لەگەڵ (مافی سروشتی)ی ئازادی و سەربەخۆیی هەر گەلێک بەریەک دەکەون، ناکۆکی و ململانێ سەر هەڵدەدات و ڕەنگە بە (شەڕی پارتیزانی) و (کردەی فیدائی) دەست پێ بکات، (کە ڕەوایی نێودەوڵەتی بڕیاری لەبارەوە دەدات)، لەوانەیشە بە ئاراستەی جەنگێک پەرە بسێنێت، کە بە ئاستێک تەشەنە بکات و فراوان بێت، بتوانرێت ناوی لێ بندرێت، جەنگی جیهانی.\nحاڵەتی تەقینەوەکە لە هەرێمی کوردستان ئەوەیە، وەک چۆن هەمان حاڵەتی درێژخایەنە لە فەلەستین.\nلەم ڕۆگارەدا دەوڵەتانی گەورە و بەهێز، دەوڵەتانی مامناوەند، تەنانەت دەوڵەتانی دیکتاتۆریش، هاوکات ڕێکخراوە نێودەوڵەتی و هەرێمایەتییەکان، کە ڕۆڵ و پسپۆرییەکەیان سنووردارە (وەک ڕێکخراو و گرووپە فەلەستینییەکان)، شانازی بە دەرکردنی بەیاننامە و گشتاندنی ئامۆژگاری دەکەن، وەک ئەوەی کە بە بیانووی (نەگونجاویی کاتەکە) داواکردن لە سەرکردایەتیی هەرێمی کوردستان دەکەن کەوا ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێم دوا بخەن (ئەمە و سەرەڕای ئەوەی کە ئەوان- مەبەستی نووسەر کوردە - پێشوەختە ڕایان گەیاندووە، کە ڕیفراندۆمەکە بەرمەرج نییە).\nبەڕاست، ئاخۆ مافی ڕۆڵە و سەرکردەکانی گەلی کورد نییە لە هەرێمی کوردستانی عێراق و لە سووریا، ئێران و تورکیا، پرسیار لەو (ئامۆژگاریکار)انە بکەن و پێیان بڵێن: ئەرێ کەی و چ کاتێک بۆ سەربەخۆیی و ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لەبارەیەوە گونجاوە؟\nئایا بەدرێژایی سەدەیەک تا ئێستا، بە (کاتێکی گونجاو)دا ڕەت نەبووین. سەدەیەک کە تەمەنی ڕێککەوتننامەی سایکس بیکۆیە، ئەو ڕێککەوتننامەیەی ڕۆڵەکانی کوردی وەک ڕۆڵەی یەک گەل و نەتەوە، بەسەر چوار قەوارەی سیاسیدا دابەش کرد، چوار قەوارە کە چەندین شەڕ لەنێوانیاندا ڕووی دا و لەو نێوەدا و بەبێ ئەوەی هیچ دەسکەوتێکی بۆ ئەوان تیدا بێت، ڕۆڵەکانی کورد بەسەر دوو بەرە و سەنگەری شەڕەکەدا بەش بووبوون، شەڕی یەکتریان دەکرد؟\nڕاستە تەواوی ناوچەکە، تەنانەت دراوسێ نزیکەکانی و هەندێک لە دراوسێ دوورەکانیشی، بە قۆناغی ململانێی خوێناوی خەمگیندا ڕەت دەبێت، بەڵام ئەمە هەرگیز بیانوو نییە بۆ ئەوەی پاساوی تەنانەت یەک سەعات دواخستنی سەربەخۆیی هیچ گەلێک بداتەوە، لەپێشیانەوە کورد و فەلەستینییەکان، ئەمە مافێکی سروشتیی خۆیانە، بۆیە دوای جێبەجیکردنی لەسەر زەمینی واقیعدا، شتێکی سروشتی دەبێت، کە داوا بکەن، یان داوایان لێ بکریت، بەشداری لە جەنگی دژی تیرۆر و هەر ستەم و کەموکوڕییەکی ناوچەکە بکەن، هەموو ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ بەدیهێنانی جیهانێک، کە تیایدا ئاشتی و سەقامگیری، بەرقەرار بێت.\nبۆ ئەوانەی ئاگاداری وردەکاریی ئەو کێشەیە نین، یان کەمێکی، یاخود هەموویان بیر چووەتەوە، بۆ ئەوەی وێنەکە ڕۆشنتر ببێتەوە، دەتوانین هەندێک ڕاستی بیر بخەینەوە، کە پێویستە وردەکارییەکانیان بزاندرێت. یەکەمینی ئەو ڕاستییانەیش ئەوەیە، کە لە کاتی داگیرکردنی کوێت لەلایەن عێراق لە سەرەتای دەیەی کۆتایی سەدەی ڕابردوودا و ئەو دەرهاوێشتانەی لە ڕیسککردنەکەی سەرۆکی پێشووتری عێراق، سەددام حوسێن کەوتنەوە، ئاراستەی رژد بۆ سەربەخۆیی لە هەرێمی کوردستان بووە ئەمری واقیع لە (دواڕۆژی چاوەڕوانکراو)دا، تا ئەو کاتەی پەرلەمانی کوردستان دامەزرا و توانی کاروبارەکانی بە بڕیاری یاسایی بەڕێوە ببات، هاوکات دەستووری نوێی عێراق لە ساڵی 2005 دانی بەوەدا ناوە کە هەرێم لەسەر بنەمای فیدڕاڵی بە عێراقەوە بەستراوەتەوە. بۆیە ئەنجامدانی ڕیفراندۆم کە ئێستا بابەتی باسی ئێمەیە، شتێکی چاوەڕوانکراو بوو. بەو پێیەی ڕووداوەکان، چ ئەوانەی خوێناوی بوون، یان ناخوێناوی، سێبەری قورسی خۆیان بەسەر تەواوی هەرێمی کوردستان و عێراق و دەوروبەریدا سەپاند.\nلە 7ی حوزەیرانی 2017دا سەرۆکی هەرێمی کوردستان، مەسعود بارزانی، داوای ئەنجامدانی کۆبوونەوەیەکی کرد لە هەولێری پایتەختدا، کە تیایدا پارتی دیموکراتی کوردستان (کە بارزانی سەرۆکایەتیی دەکات)، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان (بکە جەلال تاڵەبانی سەرۆکایەتیی دەکات)، کە هەردووکیان دوو گەورەترین ڕێکخستنی سیاسین، ئەمە و سەرەڕای ئامادەبوون و بەشداریی زۆرینەی هەر زۆری ڕێکخراوە کوردییەکان لەناوەوە و دەرەوەی هەرێمی کوردستانی عێراق (کە لە هەر سێ پارێزگای هەولێر، سلێمانی، دهۆک و ناوچە کێشە لەسەرەکان، گرنگترینیان کەرکووک)، هەروەها هەر یەکە لە لیستی تورکمانیی هەولێر، بەرەی تورکمانیی عێراقی، حزبی گەشەپیدانی تورکمانی، لیستی ئەرمەن لە پەرلەمانی کوردستان، بزووتنەوەی دیموکراتی ئاشووری و ئەنجوومەنی گەلی کلدانی سریانی ئاشووریش لە کۆبوونەوەکەدا بەشدار بوون و لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاری ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لەسەر سەربەخۆیی درا. بەشداربووانی کۆبوونەوەکە بڕیاریشیان دا کەوا جگە لە زمانی کوردی، ڕیفراندۆمەکە بە هەر سێ زمانی عەرەبی، سریانی و تورکمانی ئەنجام بدرێ و پرسیارەکەش ئەوە بێت: “ئایا دەتەوێ هەرێمی کوردستان و ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی هەرێم ببنە دەوڵەتێکی سەربەخۆ؟”.\nلە مامەڵە و سەرەدەرکردنی حکوومەتی عێراق لە بەغدا و ئەو دەوڵەتانەی چواردەوری هەرێمی کوردستان و نیشتمانی و نەتەوەییە عەرەبەکان لەگەڵ دۆسێی ڕیفراندۆمی کورد لەسەر سەربەخۆیی هەرێمەکەیان، دوو شت جێگای نیگەرانین.\nیەکەمیان، بریتییە لە جووڵانەوە و ئاماژەگەلێک کە هەندێکیان گەیشتنە ئاستی هەڕەشەی شاراوە، یان ئاشکرا، بە ئەنجامدانی کردەی سەربازیی ڕاستەوخۆ لە دژی هەرێمی کوردستان و دانیشتووان و سەرکردەکانی. بۆ نموونە زنجیرەی سەردانی فەرماندە سەربازییەکان بۆ هەولێری پایتەختی هەریمی کوردستانی عێراق لەجیاتی وەزیرەکانی دەرەوە، یان هاوکاریی نێودەوڵەتی، یان نێوەندگیریی مەدەنی، هەروەها بڵاوکردنەوەی هەواڵگەلێک لەبارەی ئامادەیی فڵان و فیسار لایەن بۆ ئەنجامدانی هێرشی سەربازی بۆ سەر ناوچەکانی ڕیفراندۆم، لەگەڵ بەدرۆخستنەوەی (بە منگەمنگی) دزەکردنی ئەم هەواڵانە، هەروەها کۆکردنەوەی ئاشکرای هێزە سەربازییەکان لەسەر سنووری هەرێم، هەموو ئەوانە پێشوەچوونی وروژێنەر بوون بۆ نیگەرانییەکی ڕەوایی پێدراو، کە دەکرێ هەندێک لەم ڕووداو و جووڵانەوە و دزەکردنانە بەم شێوەیە خوارەوەی تۆمار بکەین:\n- سەردانی سەرۆکی دەستەی ئەرکانی هاوبەشی ئێرانی، موحەممەد حوسین باقر، بۆ ئەنکارای پایتەختی تورکیا، بۆ تاوتوێکردنی بابەتی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستانی عێراق و ڕەنگدانەوەی پرۆسەکە لەسەر کەمینە گەورەکانی کورد لەم دوو وڵاتە، بەتایبەتی لە تورکیا.\n- هاوکات لەگەڵ ئەم سەردانەی پێشەوە، دزەکردن و بڵاوبوونەوەی هەواڵی کۆکردنەوەی هێزەکانی ئێران لەو شوێنانەی کە ئەندامانی ڕیکخراوێکی سیاسیی کوردی ئێرانی تێدان (ڕێکخراوی ژیانی ئازاد لە کوردستان). ئەو ڕێکخراوەی کە زۆربە بە باڵی ئێرانی پارتی کرێکارانی کوردی تورکیا (ناسراو بە پەکەکە، کە عەبدوڵا ئۆجەلان دایمەزراندووە) دایدەنێن. ئەم هەنگاوەش ئاماژە بۆ بوونی ئەگەری هاوئاهەنگیی ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی تورکی- ئێرانی لە دژی ئامانجە کوردییەکان. ئەمە و سەرەڕای ناکۆکییە زۆر و زەوەندەکانی نێوان هەردوو وڵات دەربارەی زۆرینەی کاروبار و کێشەکانی ناوچەکە، تا ئەو ئاستەی کە لە هیچ خاڵێکدا بە یەک نەگەن و تەنیا لە خاڵی هاوبەشی نێوان هەردوو دەوڵەت و نەتەوەی عوسمانیی تورکی و فارسیی ئێرانی لە دژایەتیکردنی سەربەخۆیی ڕۆڵەکانی نەتەوەی کورد، هەروەها خاڵی هاوکاریکردنی دەوڵەتە عەرەبییەکان بۆ سەقامگیریی دەوڵەتەکانیان و سوودوەرگرتنی گەلانیان لە خێروبێرەکانیان.\n- هاوکاتی ئەمانەش، بڵاوبوونەوەی هەواڵگەلێک لە ئێران، بەوەی حکوومەتی عێراقی (پلانی هێرشێکی سەربازی بۆ سەر هەولێر) دادەڕێژێت، ئەو هەواڵەی کە حکوومەتی بەغدا بەپەلە ڕەتی کردەوە.\nبەرلەوەی بێینە سەر دووەم نیگەرانی لەبارەی ئەم دۆسێیە، باشترە سووربوونی ئێران، (هەروەها ئیسرائیلیش)، وەبیر بێنینەوە، بەوەی هۆکاری بێزاربوونی ئێران لە بابەتی ڕیفراندۆم و دواتریش لە سەربەخۆیی هەرێمی کوردستانی عێراق، تەنیا لەو پێشکەوتنانەی باسمان کردن، سەرچاوەی نەگرتووە، بەڵکوو بۆ پەیوەندیی ئیسرائیل بە کوردستانیشەوە دەگەڕێتەوە.\nلێرەوەیە کە دەگەینە گرێکوێرەکەی کۆتایی: ئەویش بانگەشەی زۆرێک لە نیشتمانی و ناسیونالیتستەکانی عەرەبە بەوەی کە هۆکاری هەڵوێستە نەرێنی، بەڵکوو هەڵوێستە دژەکانیان بۆ سەربەخۆیی کوردستانی عێراق، بۆ (خیانەتکردنی)ی هەندێ سەرکردەی کوردی و ڕازیبوون بە چنینی تەونی هاوپەیمانییەتییەکی نهێنی (یان ئەوەی بە لایەنی کەمەوە نهێنی بوو) دەگەڕێتەوە، لەنێوان بزووتنەوەی زایۆنیزم پێش دامەزراندنی ئیسرائیل و دواتریش لەگەڵ ئیسرائیل خۆی.\nئەوانە، کە زۆرینەیشیان لە نیازێکی باشەوە، ئەو ستەم و زۆردارییە لەبیر خۆیان دەبەنەوە، کە بەدرێژایی چەندین دەیەیە سەرکردە عەرەبییەکانی عێراق و سووریا لەبەرامبەر کورد و مافەکانیاندا کردوویانە. ئەمە هۆکار و بەرپرسی یەکەم و کۆتاییە لەو ڕێککەوتنە رەتکراوەیە. پێویستیشە پەند لە قسەکەی (چەرچڵ) وەربگرن، بەوەی لە ڕووبەڕووبوونەوەی هیتلەر و نازیەتدا، ئامادەیە هاوپەیمانی لەگەڵ شەیتانیشدا بکات.\nلە کۆتاییدا، مامەڵە و ڕەفتارێکی حەکیمانەی عەرەبی لەگەڵ کورد و مافیان لە ئازادی و سەربەخۆیی، کلیلی بنیاتنانی هاوپەیمانییەکی عەرەبی- کوردیی بەرهەمدار و بەردەوامە، هەروەها کلیلی قوفڵدانی دەرگای هاوپەیمانیی ئیسرائیلی - کوردییشە.\nمرۆڤ ناتوانێت لە داواکردن و پشتیوانیکردنی ئازادی و ڕزگاری و سەربەخۆیی گەلی فەلەستینی ڕاستگۆ بێت، کە لە هەمان کاتدا ئازادی و ڕزگاری و سەربەخۆیی کورد ڕەت بکاتەوە و دژی بوەستێتەوە.\nلە گۆڤاری (القدس العربي)ەوە


Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /storage/content/90/1008990/pdki.be/public_html/plugins/system/yvbbcode/yvbbcode.php on line 134 Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /storage/content/90/1008990/pdki.be/public_html/plugins/system/yvbbcode/yvbbcode.php on line 148 Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /storage/content/90/1008990/pdki.be/public_html/plugins/system/yvbbcode/yvbbcode.php on line 112 روستەم جەهانگیری: چوونەوەی هێزی پێشمەرگەی حیزبی دێموکرات بۆ رۆژهەڵات، ئیزنی هیچ لایەنێکی پێویست نیە\nروستەم جەهانگیری: چوونەوەی هێزی پێشمەرگەی حیزبی دێموکرات بۆ رۆژهەڵات، ئیزنی هیچ لایەنێکی پێویست نیە\nبڵاوكراوەتەوە لە دوو شەممە, 22 6 2015 21:42 | | | سەردانەكان: 983\nسێمینارێکی سیاسی بۆ رۆستم جەهانگیری، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکرات لە شاری ئانتوێرپێنی وڵاتی بلژیک لەبارەی دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکە و بە تایبەتی کوردستان بەڕێوەچوو.\nرۆژی شەممە، ٣٠ی جۆزەردانی ١٣٩٤ی هەتاوی، سمینارێکی سیاسی بە بەشداریی نوێنەرانی چەند حیزبی سیاسیی کوردستان و بەرپرسی چەندین رێکخراوی مەدەنی و ئەندامان و لایەنگرانی حیزبی دێموکرات، بۆ "رۆستەم جەهانگیری" ئەندامی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، لە شاری ئانتوێرپێنی وڵاتی بلژیک بەڕێوەچوو.\nسیمنارەکە بە سروودی نەتەوایەتیی "ئەی رەقیب" و خولەکێک بێدەنگی بۆ رێزگرتن لە سەرجەم شەهیدانی رێگای رزگاریی کوردستان دەستی پێکرد.\nلە بڕگەی یەکەمی سێمینارەکەدا، رۆستەم جەهانگیری، ئەندامی دەفتەری سیاسیی حێزبی دێموکرات باسێکی گشتی لەسەر دۆخی کورد و دوایین ئاڵوگۆڕەکانی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کاریگەرییان لەسەر پرسی کورد پێشکەش کرد.\nجەهانگیری لەم سێمینارەدا بە تیشک خستنە سەر رووداوە جۆراوجۆرە سیاسییەکان و شرۆڤەی ئەو رووداوانە، سیاسەتی حیزبی دێموکراتی لە هەمبەر ئەو ئاڵوگۆڕانە بۆ بەشداران شیکردەوە.\nئەم ئەندامەی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکرات لە بەشێکی دیکەی سێمینارەکەدا، باسی بارودۆخی رۆژهەڵاتی کوردستانی کرد.\nلەم بەشەدا، روستەم جەهانگیری لەبارەی چۆنییەتی دروست‌بوونی تێکهەڵچوونی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکرات و گریلاکانی پەکە کە شەهید و برینداربوونی ٤ پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتی لێ کەوتەوە کۆمەڵێک وردەکاری خستەڕوو و لەم پەیوەندییەدا دوایین ئالوگۆرەکانی بۆ بەشدارانی سێمینارەکە شی کردەوە.\nجەهانگیری لە کۆتایی باسەکانی خۆیدا پێی لەسەر ئەو داگرتەوە کە خەباتی حیزبی دێموکرات تەنیا رووی لە دژبەری ماف و ئازادییەکانی خەڵکی کوردستان لە ئێرانە و زیانی بۆ هیچ لایەنێکی کوردی نەبووە و نابێت و بۆ رۆیشتنەوەی هێزی پێشمەرگەی حیزبی دێموکرات، پێویست بە ئیزن وەرگرتن لە هیچ لایەنێکی کوردی ناکات.\nپاش تەواو بوونی بەشی یەکەمی سێمینارەکە و پێشکەش‌کرانی بابەتەکانی رۆستەم جەهانگیری، کۆمەڵێک پرسیار لەلایەن بەشدارانەوە خرانە روو و ناوبراو بە وردی وەڵامی پرسیارەکانی دایەوە.


داروین خۆرێك بە ئاسمانی زانستەوە\nئامادەكردنی: مامۆستا پێشڕەو\nچارلز داروین (Charles Darwin) لە 12 شوباتی ساڵی 1809 زاینی لە بەریتانیا لەدایكبووە و لە 19 ی ئەپرلی ساڵی 1882ز كۆچی دوایی كردووە، دوو تیۆری گرنگی دۆزییەوە، یەكەم تیۆری پەرەسەندن كە لە ساڵی 1858ز دۆزییەوە و ساڵێك دواتركتێبی رەچەڵەكی جۆرەكانی بڵاوكردەوە، داروین لە قۆناغی لاویدا كەشتی ئێچ ئێم ئێس بیگڵ (HMS Beagle) كە لە ساڵی 1831وە دەستی پێكرد و پێنج ساڵی خایاند و لە ساڵی 1836 كۆتایی بە گەشتەكەی هێنا بە گەڕان بە جیهاندا و لە میانەی ئەم گەشتەیدا گەلێك زانیاری كۆكردەوە و تیایدا چەندین شتی سەیر و سەمەرەی بینیوە و بە چەندین جۆری زیندەوەر و گیانەوەر ئاشنابووە و ئەمەش زۆر یارمەتی دا لە تیۆرەكەی دەربارەی گەشەكردنی زیندەوەران و لە ناویشیاندا مرۆڤ، كە دواجار دامەزراندنی تیۆرێكی شۆڕشگێڕی بایۆلۆژی نوێ، واتە تیۆری پەرەسەندنی لێكەوتەوە، بڵاوكردنەوەی كتێبەكەی بە ناوی (بنەڕەتی جۆرەكان) ی لە ساڵی 1883ز دا هەرا و زەنایەكی گەورەی بەدوای خۆیدا هێنا. داروین وازی لە خوێندنی پزیشكی هێنا لە زانكۆی ئەدنبەرەوە پەیوەندی كردووە بە زانكۆی كەمبریج بۆ خوێندنی لاهوت و سەرەڕای سەرنجەكانی لەسەر كتێبی پیرۆز و ئایین، هەرگیز خۆی بەبێ دین دانەناوە، بەڵكو خۆی وەك كەسێكی سەربە قوتابخانەی (نازانم) یستەكان داناوە. (هەندێك نهێنی لە بارەی چارلز داروینەوە، كەشتی نوح…..).\nبەپێی روانگەی داروین:\n• ئاژەڵ و گژوگیا هەبووەكان هەموویان لە فۆرمێكی سادەی ژیانەوە سەرچاوەیان گرتووە.\n• ئەم پرۆسەیە پەیوەندی بە هەڵبژاردنی سروشتیەوە هەیە، واتە جۆرە براوەكان ئارەزووی مانەوەیان هەیە و جیناتەكانی خۆیان بۆ یەكتری دەگوازنەوە.\n• فرە جۆری رێكەوت ئاسا لە جیناتەكاندا جۆرە پەرەسەندووە تازەكانی لێدەكەوێتەوە و جۆرە دۆڕاوەكانیش لەنێودەچن.\nئەنجلس دەڵێت: داروین تیۆری گەشەكردنی جۆرەكانی گیانلەبەرانی دۆزیەوە و ماركسیش تیۆری گەشەكردنی مێژوویی مرۆڤی دۆزیەوە. داروین نیشانیدا كە خزمایەتیەك لە نێوان رەگەزی مرۆڤ و ئاژەڵدا هەیەو رۆژێك لە رۆژان لە یەك باپیرەوە كەوتونەتەوە، لە ئەنجامی پرۆسەیەكی بە پلە و لەسەرخۆ و درێژخایەن گۆڕانكاریەكان روویان داوە و لە ئەنجامی هەڵبژاردنی سروشتی و لە ململانێی بۆمانەوە، ئەمانە بووە هۆی ئەوە كە بەهێزترین یان بەتواناترین بمێنێتەوە.هەروەها تیۆری داروینیزم سەبارەت بە ململانێی زیندەوەران لەپێناوی مانەوەدا یەكێكە لە تیۆرە بنچینەییەكانی داروینیزم، ئەم تیۆرە باس لەوە دەكات زیندەوەران لە مملانێیەكی بەردەوامدان لەپێناو مانەوەدا و هەمیشە مانەوە بۆ جۆر و رەگەزی بەتوانا و باشە و هەرچی بێتوانا و لاوازەكانە تا سەر ناتوانن درێژە بە مانەوە بدەن و لە ئەنجامدا دەفەوتێن، بۆ نموونە لە كاتی روودانی دیاردەیەكی سروشتیدا ئەوا بەهێزەكان دەمێننەوە و لاوازەكان لەناودەچن.\nئیڤەلیوشن یان پەرەسەندن، بە عەرەبی پێی دەڵێن (الارتقا‌و ) پێیوایە هەموو زیندەوەرانی سەر زەوی واتە ژیان لە یەك فۆرمی سادەوە كەبەكتریایە، نزیكەی سێ ملیار و نیو ملیار ساڵ بەر لە ئێستا دەستی پێكردووە و پەرەی سەندووە. داروین پێی وایە ژیان بە پرۆسەیەك بوژاوەتەوە بەرەو ئاڵۆزی پەرەی سەندووە و كە پێی دەڵێت هەڵبژاردنی سروشتی (Natural Selection) ، ئەمە بووە بە بنچینە و بڕبڕەی پشتی تیۆرەكە، ئیڤەلیوشن دەڵێت لە 90% ی جینەكانی مەیمون وەك هی مرۆڤە، بە بۆچوونی زاناكان دوا بڕبڕەی پشتی مرۆڤ هی ئەو گیاندارانەیە كە كلكیان هەیە، وەك بەڵگەیەك كە مرۆڤ لە مەیموونەوە گەشەی كردووە. لە ئەكادیمیای میللی زانست لە (67) وڵات لە ساڵی (2006) ەوە داروینیزم كراوە بە بنچینەی خوێندنی بایۆلۆژی لە پۆلەكاندا، هەر لەم بوارەدا (72) زانای براوەی خەڵاتی نۆبڵ مەزبەتەیەكیان واژۆ كرد بۆ پشتیوانی وتنەوەی زانستی ئیڤەلیوشن لە پۆلەكانی خوێندن لە ئەمریكا. تیۆری داروین ئەوەی سەلماند كە مرۆڤ بوونەرێكی بەتایبەت دروستكراو نییە، بەڵكو بەرهەمی ئەو گۆڕانكارییانەیە كە لە سروشتدا روودەدەن. (تیۆری پەرەسەندنی داروین و ڕەهەندە زانستیەكانی…..).\nچارلز داروین مێژووی بنەڕەتی جۆرەكان و رەگەزەكانی لەڕووی بایۆلۆژیەوە دانا، كە ئیتر مێژووی درێژی گەردوون لەو كاتەوە مێژووی كورتی مرۆڤ دەست پێدەكات كە تەمەنی لە شەش هەزار ساڵێك تێناپەڕێت و ئەم تەمەنەشی تەنیا بە دایەلۆگی نێوان یەزدان و مرۆڤ بەسەربردووە. بەڵام داروین وای لە مرۆڤ كرد كە زەمەنی ملیۆنێك ساڵ بكاتە تەنیا قۆناغێك لە قۆناغەكانی گەشەی بایۆلۆجیانەی ژیانی مرۆیی لەسەر زەوی ، كە داروین بەپێی تیۆری بنەچەی رەگەزەكان و یاساكانی گەشەسەندن و ململانێی ژیان بۆ مانەوە و خۆهێشتنەوە سەلماندی لەبەردەم دەروازەی مرۆڤدا مەیموون هەیە، بەمەش داروین مرۆڤی لەو ئیرادەیە داماڵی، كە خاوەنی چارەنووس و ئیرادەی خۆی بێت، مرۆڤی لەو وێنەیە داماڵی كە ئادەم و نوح هەیانە، بەمەش بەشێكی تر لەو شانازی بەخۆوەكردنەی مرۆڤ دەسڕێتەوە كاتێك مرۆڤ شانازی بە بەژنی جوانی خۆیەوە دەكرد و پێشی وابوو یەزدان مرۆڤی هاو وێنەی خۆی دروستكردووە. (سلۆتەر دایك لە نزیكەوە…..).\nداروین لە تیۆرەكەیدا وایدانا كە هەموو زیندەوەرەكان كە ئەمڕۆ هەن زادەی پەرەسەندنێكی درێژخایەنن كە ملیۆنەها ساڵی خایاندووە و وایدانا كە تەنانەت مرۆڤیش زادەی پەرەسەندنە، ئەگەر داهێنان سەرەتا و كۆتایی و داهێنەری دیار و دەستیشانكراوی هەبێ، بە پێچەوانەوە تیۆری پەرەسەندن ئەمانە هەمووی رەتدەكاتەوە، بوون سەرەتا و كۆتایی نیە و هەر هەبووە و هەر دەمێنێ، هیچ بوونەوەرێك، هیچ هێزێك ئەو داهێنانەی نەكردووە، بەڵكو بابەتەكە بریتیە لە پرۆسەیەكی درێژخایەنی فۆرم و روخساری ئۆرگانەكانی ژیان و بوون و جیهان.ماركسیزم تیۆرییەكەی داروینی بەو پێیەی كەتیۆریەكە لەگەڵ شیكردنەوەی ماتریالیستی مێژوودا دەگونجێت. لەو بۆچوونەوە ئەوە دەردەكەوێ كە بابەتی داهێنان (خەلق) بوونی نەبووە، بابەتەكە بریتی بووە لە گۆڕان و خۆگونجاندن و شەڕی دەستە ویەخەی مان و نەمان و هەڵبژاردنی سروشتی، ئەوەی ئەو تونایەی هەبووە و ماوەتەوە و پەرەی سەندووە و لە دوای خۆی هیتر بەجێماون و پەیدابوون، ئەوانەی ئەو توانایەیان نەبووە لەناوچوون، تەنانەت ئەندامانی لەشی مرۆڤیش سنووری ئەو بۆچونانە نابەزێنن، دوور نیە لە سەردەمێكدا دەستی مرۆڤ رۆڵێكی تری گێڕابێت.\nبەوپێ یە ئەو رەگەز و جۆرە توخمانەی كە ئێستا هەن بەپێی چەند بنەمایەك گەشەیان كردووە و پتربوون و بوون بە هەمەجۆر و هەمەڕەنگ، بێگومان ئەمەش لەشەو و رۆژێكدا نەبووە بگرە كاتی درێژخایەنی ویستووە و خایاندووە و بەپێی یاسای هەڵبژاردنی سروشتی ئەوانە ماونەتەوە كە شایستەی مانەوە بوون و لە شەڕی دەستە و یەخەی مان و نەماندا سەركەوتوون، ئیتر لێرەوە بەلای داروینەوە خۆگونجاندن لەگەڵ دەورووبەر، بەكارهێنانی ئەندامانی لەش لە ژینگە و دەوروبەردا پێی رەوشەكە قانونی بۆماوە ئەو هۆكار و میكانیزمەی بوونی بوونەوەری ئێستان.\nئەنگلس لە كتێبی بنەمای خێزاندا زۆر لە ژێر كاریگەریی بیروباوەڕی دارویندا بووە و لەم كتێبەدا جیهانبینینی ماركس و ئەنگلس و داروین تێكەڵاوی یەكتر دەبێ. داروین زۆرپشت بە هەڵبژاردنی سروشت دەبەستێ و پێیوایە سروشت رۆڵێكی سەرەكی لە پەرەسەندنی بوونەوەرەكاندا هەیە و هەر سروشتیشە كە بوونەوەری شایستە پەرەپێدەدا و بوونەوەری نەشیاو لەناودەبا. (رۆڵی تیۆریی پەرەسەندنی داروین لە جیهاندیدی فریدریك ئەنگلزدا….).تێوری پەرەسەندن كەمێك لەو هەستە زیاتر دەڕوات و بە ئاشكرا پیشانی دەدات كە دەوڵەت دیاری خودا نیە، بەڵكو كاری هەڵسەنگێنراوی خودی مرۆڤە. لە راستیدا دەوڵەت پەرەسەندنی پلە بە پلە و سروشتیانەی مێژووییە، دەوڵەت بەخشراوی هێزە ئاسمانیەكان نیە، بەڵكو بەرهەمی هەڵسەنگێنراوی كاری خودی مرۆڤە، بەڵام سەرەتاكانی لە نێو رابردووی پڕ غوباردا ونبووە، كە دامەزراوە كۆمەڵایەتیەكان نائاگایانە پەیدادەبوون و گەشەكردن و گۆڕانەكانی پەیڕەویان لە یاسا گشتیەكانی پەرەسەندن كردووە. (بنەماكانی زانستە سیاسیەكان….).ئەو شۆڕشەی داروین ئەنجامیدا كۆی هزر و ئەندێشەی میتافیزیكی و كلاسیكی هێنایە لەرزە، لەو روانگەیەوە داروین زۆر بە توندی كەوتە بەر رەخنە و هێرشی لایەنگرانی دیدی میتافیزیكی و ئایدیالیستی، داروین زۆر بە توندی كەوتە بەر رەخنە و پەلاماری ئەندێشەی ئایینی بە هەرسێ ئایینە ئاسمانیەكەوە.\nلە ناوەڕاستی سەدەی رابردوودا\nداروین ئەوەی روونكردەوە كە مرۆڤ بوونەوەرێكی گەشەكردووە و بە كۆمەڵێك گۆڕانی بایۆلۆژی و سروشتیدا تێپەڕیوە و سەرئەنجام گەیشتۆتە ئەم مرۆڤەی ئێستا. لە ناوەڕاستی سەدەی رابردوودا و رێك لە ساڵی 1950 پاپا بیوسی دوانزەیەم رایگەیاند تیۆری پەیدابوون و پەرەسەندنی داروین میتۆدێكی زانستی دروستە بۆ شیكردنەوەی گەشەكردنی مرۆڤ و پاپا یوحەننا پۆلس لە ساڵی 1966 هەمان رای دووبارەكردەوە. لەم روەوە جەمالەدینی ئەفغانی و رەشید رەزا و موحەمەد فەرید مەجدی و موحەمەد عەبدە و دواتریش عەبدول سەبور شاهێن و جەمال بەننا نموونەی ئەو بیرمەند و رۆشنبیرە ئیسلامیانەن كە دانیان بە تیۆرەكانی دارویندا ناوە و رایەنگەیاندووە ئەگەر داروینیزم زانستیش بێت ناكۆك نیە لەگەڵ قورئاندا، ئەفغانی و لایەنگرانیان لەژێر كاریگەری تیۆری داروینیزمدا پێیان وایە ئادەم یەكەم مرۆڤ نیە لەسەر زەویدا و راستەوخۆش لە قوڕ و گڵ دروست نەبووە، بەڵكو پێیان وایە پێش ئادەم چەندەها جۆری تری مرۆڤ و زیندەوەر هەبووە. داروین پێیوایە كە پێكهاتەی هەموو گیانلەبەران بەتایبەت مەیموون وەك مرۆڤ وان و مرۆڤ لەوانەوە بە زنجیرەیەك قۆناغی گەشەكردندا تێپەڕیووە.\nداروین پێیوایە كە مرۆڤ مەخلوقێكی سەربەخۆیە و خودی خۆی راستەوخۆ دروست بووە، وەك بوونەوەرێكی كامڵ و خاوەن هۆشیاری و زانین، داروین ئەوەی بۆ رونكردینەوە كە مرۆڤ بوونەوەرێكی پەرەسەندووە لە بوونەوەرەكانی ترەوە و بنەڕەتی هەموو بوونەوەرەكانی تر بریتیە لە یەك خانە كە زنجیرەیەك پرۆسە و گۆڕانی بایۆلۆژی و فیزیكیدا گەشەی كردووە و بووە بەم مرۆڤەی ئێستا. جگە لە چەمكی پەرەسەندن داروین دوو تیۆری گرنگی تریشی هێنایەوە ئاراوە كە بنچینەی سەرەكی بوون بۆ دیاریكردنی بنچینەی جۆرەكانی زیندەوەر و گەشەكردنیان ئەوانیش هەڵبژاردنی سروشت و ململانێی لە پێناوی مانەوەدا، تیۆری هەڵبژاردنی سروشتی لەلایەن هەریەك لە (ئەلفرید واڵاس و داروینەوە) دانراو دواتر لە كتێبی بنچینەی جۆرەكاندا (اصل الانواع) بڵاوكرایەوە، هەڵبژاردنی سروشتی پێی وایە زیندەوەر خۆی لەگەڵ سروشت و گۆڕانە سروشتیەكاندا دەبینێتەوە و ئەو گۆڕانە سروشتیانە كاریگەری هەیە لەسەر سیمات و جۆری زیندەوەران، كارگەری لەسەر چینەكان و تایبەتمەندیەكانیان هەبووە. (سەبارەت بە بنچینەی جۆرەكان….).\nئایدیاكانی داروین شۆكهێنەر بوون لەبەرئەوەی دژایەتیكردنێكی راستەوخۆی چیرۆكە نەریتیەكانی ئاینی بوو كە دەیگوت: خودا تەواوی جۆرەكانی هەر لە سەرەتاوە بە كامڵی خەلقكردووە، لەو روانینەدا مرۆڤ حاكمی خولقێنراوەكانە و جیاوازی لەگەڵ تەواوی ئاژەڵەكاندا هەیە، چونكە خودا رۆحێكی نەمری بە مرۆڤ بەخشیوە. بەپێی تیۆریەكانی داروین مرۆڤ خولقێنراوێكی تایبەتی خودا نیە، بەڵكو بەرهەمی پەرەسەندنێكی دوورو درێژ و لەسەرخۆیە، كە بە شێوەیەكی سەربەخۆ پەیڕەوی لە یاسای سروشتی دەكەن. جیاوازی ئەو لەگەڵ تەواوی ئاژەڵەكاندا دەگەڕێتەوە بۆ ئەو پێوانە ئاڵۆزییە بونیادییەی هەیەتی. لەگەڵ ئەمەشدا مرۆڤ بەرهەمێكی كامڵ نیە كە پێی دیزاینی كامڵی خودایی دروستكرابێت بەڵكو توانای پەرەسەندنی زیاتری هەیە، ئەمە ئەو مانایە دەبەخشێ كە مرۆڤ بابەتێكی گونجاوە بۆ لێكۆڵینەوەی زانستی و دەكرێت ئەوە بسەلمێنرێت كە پانتایی گەورەی رەفتاری ئاڵۆزی مرۆڤ لە پرنسیپە زانستیەكان دەكات: زۆرێك لە خەڵكی بە توندی كەوتنە دژایەتیكردنی تیۆرەكەی داروین، چونكە دژ بە بیروباوەڕە ئایینیەكەیان بوو. (سەرەتایەك دەربارەی بەرهەمەكانی فرۆید….).\nبۆ نووسینی ئەم بابەتە سود لەم سەرچاوانەی خوارەوە وەرگیراوە:\n• بنەماكانی زانستە سیاسیەكان، د.عبدالرحمن عالم، وەرگێڕانی دلاوەر عەبدوڵڵا، محمد كریم، ئەكادیمیای هۆشیاری و پێگەیاندنی كادران، 2012 سلێمانی.\n• هەندێك نهێنی لەبارەی چارلز داروینەوە، كەشتی نوح، كوردستانی نوێ ژمارە 7035 لە 3/8/2016 سلێمانی.\n• رۆڵی تیۆری پەرەسەندنی داروین لە جیهاندیدی فرەدریك ئەنگلزدا، د. حمید عزیز، گۆڤاری كەلتور ژمارە 14 ساڵی 2015، مەكتەبی بیر و هۆشیاری یەكێتی.\n• تیۆری پەرەسەندنی داروین و رەهەندە زانستیەكانی، سەربەست حسێن، گۆڤاری كەلتور، ژمارە 15، تەموزی 2017، مەكتەبی بیروهۆشیاری، سلێمانی.\n• سلۆتەر دایك لە نزیكەوە، بەكر عەلی، ئیسماعیل حمە ئەمین، چاپخانەی سەردەم، ساڵی 2015 سلێمانی.\n• سەبارەت بە بنچینەی جۆرەكان، ئومێد قەرەداغی، گۆڤاری رێبازی نوێ، ژمارە 52، ساڵی 2012 سلێمانی.\n• سەرەتایەك دەربارەی بەرهەمەكانی فرۆید، چاودێر ژمارە 516 لە 18/5/2015، دەزگای چاودێر، سلێمانی.\nئەنجلس دەڵێت: داروین تیۆری گەشەكردنی جۆرەكانی گیانلەبەرانی دۆزیەوە و ماركسیش تیۆری گەشەكردنی مێژوویی مرۆڤی دۆزیەوە. داروین نیشانیدا كە خزمایەتیەك لە نێوان رەگەزی مرۆڤ و ئاژەڵدا هەیەو رۆژێك لە رۆژان لە یەك باپیرەوە كەوتونەتەوە، لە ئەنجامی پرۆسەیەكی بە پلە و لەسەرخۆ و درێژخایەن گۆڕانكاریەكان روویان داوە و لە ئەنجامی هەڵبژاردنی سروشتی و لە ململانێی بۆمانەوە، ئەمانە بووە هۆی ئەوە كە بەهێزترین یان بەتواناترین بمێنێتەوە.\nهەروەها تیۆری داروینیزم سەبارەت بە ململانێی زیندەوەران لەپێناوی مانەوەدا یەكێكە لە تیۆرە بنچینەییەكانی داروینیزم، ئەم تیۆرە باس لەوە دەكات زیندەوەران لە مملانێیەكی بەردەوامدان لەپێناو مانەوەدا و هەمیشە مانەوە بۆ جۆر و رەگەزی بەتوانا و باشە و هەرچی بێتوانا و لاوازەكانە تا سەر ناتوانن درێژە بە مانەوە بدەن و لە ئەنجامدا دەفەوتێن، بۆ نموونە لە كاتی روودانی دیاردەیەكی سروشتیدا ئەوا بەهێزەكان دەمێننەوە و لاوازەكان لەناودەچن.\nداروین لە تیۆرەكەیدا وایدانا كە هەموو زیندەوەرەكان كە ئەمڕۆ هەن زادەی پەرەسەندنێكی درێژخایەنن كە ملیۆنەها ساڵی خایاندووە و وایدانا كە تەنانەت مرۆڤیش زادەی پەرەسەندنە، ئەگەر داهێنان سەرەتا و كۆتایی و داهێنەری دیار و دەستیشانكراوی هەبێ، بە پێچەوانەوە تیۆری پەرەسەندن ئەمانە هەمووی رەتدەكاتەوە، بوون سەرەتا و كۆتایی نیە و هەر هەبووە و هەر دەمێنێ، هیچ بوونەوەرێك، هیچ هێزێك ئەو داهێنانەی نەكردووە، بەڵكو بابەتەكە بریتیە لە پرۆسەیەكی درێژخایەنی فۆرم و روخساری ئۆرگانەكانی ژیان و بوون و جیهان.\nماركسیزم تیۆرییەكەی داروینی بەو پێیەی كەتیۆریەكە لەگەڵ شیكردنەوەی ماتریالیستی مێژوودا دەگونجێت. لەو بۆچوونەوە ئەوە دەردەكەوێ كە بابەتی داهێنان (خەلق) بوونی نەبووە، بابەتەكە بریتی بووە لە گۆڕان و خۆگونجاندن و شەڕی دەستە ویەخەی مان و نەمان و هەڵبژاردنی سروشتی، ئەوەی ئەو تونایەی هەبووە و ماوەتەوە و پەرەی سەندووە و لە دوای خۆی هیتر بەجێماون و پەیدابوون، ئەوانەی ئەو توانایەیان نەبووە لەناوچوون، تەنانەت ئەندامانی لەشی مرۆڤیش سنووری ئەو بۆچونانە نابەزێنن، دوور نیە لە سەردەمێكدا دەستی مرۆڤ رۆڵێكی تری گێڕابێت.\nماركس و ئەنگلس\nئەنگلس لە كتێبی بنەمای خێزاندا زۆر لە ژێر كاریگەریی بیروباوەڕی دارویندا بووە و لەم كتێبەدا جیهانبینینی ماركس و ئەنگلس و داروین تێكەڵاوی یەكتر دەبێ. داروین زۆرپشت بە هەڵبژاردنی سروشت دەبەستێ و پێیوایە سروشت رۆڵێكی سەرەكی لە پەرەسەندنی بوونەوەرەكاندا هەیە و هەر سروشتیشە كە بوونەوەری شایستە پەرەپێدەدا و بوونەوەری نەشیاو لەناودەبا. (رۆڵی تیۆریی پەرەسەندنی داروین لە جیهاندیدی فریدریك ئەنگلزدا….).\nتێوری پەرەسەندن كەمێك لەو هەستە زیاتر دەڕوات و بە ئاشكرا پیشانی دەدات كە دەوڵەت دیاری خودا نیە، بەڵكو كاری هەڵسەنگێنراوی خودی مرۆڤە. لە راستیدا دەوڵەت پەرەسەندنی پلە بە پلە و سروشتیانەی مێژووییە، دەوڵەت بەخشراوی هێزە ئاسمانیەكان نیە، بەڵكو بەرهەمی هەڵسەنگێنراوی كاری خودی مرۆڤە، بەڵام سەرەتاكانی لە نێو رابردووی پڕ غوباردا ونبووە، كە دامەزراوە كۆمەڵایەتیەكان نائاگایانە پەیدادەبوون و گەشەكردن و گۆڕانەكانی پەیڕەویان لە یاسا گشتیەكانی پەرەسەندن كردووە. (بنەماكانی زانستە سیاسیەكان….).\nئەو شۆڕشەی داروین ئەنجامیدا كۆی هزر و ئەندێشەی میتافیزیكی و كلاسیكی هێنایە لەرزە، لەو روانگەیەوە داروین زۆر بە توندی كەوتە بەر رەخنە و هێرشی لایەنگرانی دیدی میتافیزیكی و ئایدیالیستی، داروین زۆر بە توندی كەوتە بەر رەخنە و پەلاماری ئەندێشەی ئایینی بە هەرسێ ئایینە ئاسمانیەكەوە.


NRT TV | کوردستان | هەولێر.. کۆنفرانسێک لەبارەی پڕۆژە یاسای ریکلامی بازرگانی بەڕێوەچوو\nهەولێر.. کۆنفرانسێک لەبارەی پڕۆژە یاسای ریکلامی بازرگانی بەڕێوەچوو\nبە بەشداری ژمارەیەک لە پەرلەمانتاران و کۆمپانیاکان و شارەزایانی بوارەکە، کۆنفرانسێک لەسەر ریکلامی بازرگانی بەڕێوەچوو.\nئەمڕۆ ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، لە هەولێر، لەپێناو باشترکردنی پێشنیازی پرۆژە یاسای ریکلامی بازرگانی کە چەند پەرلەمانتارێک ئامادەیان کردووە، بە بەشداری ژمارەیەک لە ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان (بەتایبەتی لیژنەی ڕۆشنبیریی)، کۆمپانیاکان، مامۆستایانی زانکۆ و شارەزایانی بوارەکە، کۆنفرانسێک لەوبارەیەوە بەڕێوەچوو.\nپەرلەمانتار موسلیم عەبدوڵا، ئەندامی لیژنەی ڕۆشنبیری و لاوان لە کۆنفرانسەکەدا بە ئێن ئار تی ڕاگەیاند، ئەوان لە چوار مانگی ڕابردوودا ویستویانە ئیش لەسەر گەڵاڵەکردنی پێشنیازە یاسایەک لەسەر ڕێکلامی بازرگانی بۆ بەرەوپێشبردنی بواری بازرگانی لە هەرێم، بکەن".\nوتیشی، ئەو کۆنفرانسە هەر لەو پێناوەدایە و دەیانەوێت بە وەرگرتنی ڕا و سەرنجی ئامادەبوانی کۆنفرانسەکە، پڕۆژە یاساکەیان دەوڵەمەندتر بکەن. ڕاشیگەیاند، لە دانیشتی داهاتووی پەرلەمانی کوردستاندا، ئەم پرۆژە یاسایە دەخرێتە بەرنامەی کارەوە.\nئەمەش لەکاتێکدایە، بەگوێرەی قسەی چاودێران، بواری ریکلامی بازرگانی لە هەرێمی کوردستان بێسەروبەرییەکی زۆری پێوەدیارە و بۆ ڕێکخستنیشی، پێویستی بە پرۆژە یاسایەکی تۆکمە و ڕێکوپێک هەیە.


پەرلەمانی سێبەر لە میانمار داوای بەرەنگاربوونەوەی ئەنجومەنی لەشکریی وڵاتەکە دەکات\nنوێنەرانی ئۆپزسیۆنی ئەنجومەنی لەشکریی میانمار لە "پەرلەمانی سێبەر" داوا لە خۆپیشاندەرانی وڵاتەکەیان دەکەن درێژە بە جموجۆڵەکانیان بدەن تا "سەرکەوتن بەسەر کودەتا لەشکرییەکەدا."\nئەم نوێنەرانە کە کارەکانیان بە نهێنی دەکەن "پەرلەمانی سێبەر"یان پێکهێناوە وەک ئەنجومەنێکی یاسایی دژ بە دەسەڵاتی لەشکر لە میانمار.\nلەوەتای ئەم پەرلەمانی سێبەرە پێکهێنراوە، ژمارەیەک ڕاگەیەندراوی بڵاوکردۆتەوە.\nجێگری سەرۆکی کاتیی پەرلەمانی سێبەر داوای بەردەوامی جموجۆڵەکان دەکات لە میانمار، وەک دەڵێت دژ بە "دیکتاتۆرییەتی زۆردار"ی ئەنجومەنی لەشکریی وڵاتەکە.\nمان وین خین سان، لە فلیمێکی ڤیدیۆییدا دەڵێت "بە سەخت ترین قۆناغدا تێدەپەڕین لە مێژووی میانماردا، بەڵام بەم زووانە تروسکایی لەوسەری تونێلەکەوە دەردەکەوێت."\nئەم کاربەدەستە باڵایەی یەکگرتووی نیشتمانی بۆ دیموکراسی کە ئۆن سان سوچی، سەرۆکایەتی دەکات دەشڵێت "هەروەها ئەمە ئەو قۆناغەیە کە هاوڵاتیان دەکەونە ژێر تاقیکردنەوەی ئەوەی تا چەندێک دەتوانین ڕووبەڕووی ئەم سەروەختە ببینەوە."\nسان، پێشتر سەرۆکی پەرلەمانی میانمار بووە لە کاتی حکومەتەکەی سان سوچی و پاش کودەتاکەی سەرەتای مانگی 2ی ڕابردوو، دەستبەسەر کرا.\nئەو وتارەی درەنگانێکی ڕۆژی شەممەش لەڕێی ماڵپەڕی ڕێکخراوە دیموکراسیخوازەکەیەوە بڵاوکرایەوە، یەکەم دەرکەوتنی بووە وەک جێگری سەرۆکی پەرلەمانی سێبەر.\nلە وتارەکەیدا سان ئاماژەش بەوە دەکات "ئەم ڕاپەڕینە دەرفەتێکە بۆ هەموومان تا پێکەوە خەبات بکەین بۆ هێنانە ئارای ئەو یەکگرتووییە دیموکراسییە فێدراڵییەی دەمانەوێت پاش ئەو هەموو مەینەتیانەی لە ڕێی چەندان جۆری سەرکوتکردنەوە بەسەرماندا هاتووە لە لایەن دیکتاتۆرییەتی لەشکرییەوە."\nدوابەدوای ڕاگەیاندنی پەرلەمانی سێبەر، ئەنجومەنی لەشکریی میانمار لە ڕاگەیەندراوێکدا، پێکهێنانی پەرلەمانی سێبەر بە "خیانەتی مەزن" ناودێر دەکات و دەشڵێت سزای یاسایی لەسەر ئەو خیانەتە دەگاتە 22 ساڵ زیندانیکردن.


"ددان به هه‌ڵه‌كاندا ده‌نێین تا به‌ستنی كۆنگره"\n:: PM:03:57:04/04/2019 \nموزه‌ییه‌ن گونه‌ش نوێنه‌ری هه‌ده‌په له هه‌رێمی كوردستان، له‌م دیمانه‌یه‌ی "وشه"دا ده‌ستنیشانی هۆكاره‌كانی شكستى هه‌ده‌په له هه‌ڵبژاردنى شاره‌وانی توركیا ده‌كات و پێی وایه، هه‌ندێك پرسی ورد هه‌بووه حیسابی بۆ نه‌كراوه، به‌ڵام ده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی خراپ كه‌وته‌وه. رایشیده‌گه‌یه‌نێت كه "پێویسته له‌گه‌ڵ گه‌ل قسه بكرێت و بۆچوونیان هه‌رچی بێت، ده‌بێ جێبه‌جێ بكرێت تا به‌ستنی كۆنگره".\nنوێنه‌ری هه‌ده‌په هاوكات دڵخۆشه به شكستى ئه‌ردۆغان به‌تایبه‌ت له ئیستانبوڵ، نایشارێته‌وه زیاتر كاریان بۆ شكستى ئه‌ردۆغان كردووه، ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو كه هاوپه‌یمانی ئاكپارتى و مه‌هه‌په له ناوچه كوردستانییه‌كان و بوونی ساخته‌كاری گه‌وره و به تورككردنى ناوچه كوردستانییه‌كان، كاریگه‌ری هه‌بووه.\nدواى هه‌وڵی كوده‌تاكه و سه‌پاندنى قه‌یووم به‌سه‌ر كوردستانی باكور، چاوه‌ڕوان ده‌كرا ده‌نگده‌رانی كورد تۆڵه له ئاكپارتى بكه‌نه‌وه، به‌ڵام ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن وا ده‌رنه‌چوو، هه‌ده‌په شاره‌وانییه‌كی زۆری له ده‌ست دا و ده‌نگیشی كه‌م كرد. له دیدی ئێوه هۆكاره‌كان چین؟\nئاكپارتى له دواى 2016 شه‌ڕی دژ به كورد راگه‌یاندووه، ده‌یویست شه‌ڕی نێوان كورد و تورك به‌رپا ببێت. ئاكپارتى شه‌ڕه‌كه‌ی به‌ناوی ده‌وڵه‌ته‌وه ئه‌نجام دا و به‌و جۆره سیاسه‌تی قڕكردن و پشتگوێخستنی كوردی ده‌ست پێ كرد، ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه بۆ هه‌ڵبژاردنى رابردوو، ئه‌گه‌ر جارجاریش بووبێت باسی پرسی گه‌لی كوردی ده‌كرد، به‌ڵام دواى 2016 دۆخه‌كه به جۆرێك گۆڕا كه ئه‌ردۆغان به ئاشكرا ده‌یگوت ئه‌وه‌ى ده‌نگ بداته هه‌ده‌په تیرۆریسته، داوای له خه‌ڵك ده‌كرد ده‌نگ به‌خۆی بده‌ن تا قه‌ندیل له‌ناو ببات یان شنگال داگیر بكات. ئه‌ردۆغان له‌سه‌ر بنه‌مای كوشتنی كورد داوای ده‌نگی له خه‌ڵك ده‌كرد، هیچ كات بیری له‌وه نه‌ده‌كرده‌وه وه‌ك سه‌رۆك كۆمار پێویسته به‌رانبه‌ر به پرسی كوردیش گاڤێك بهاوێژێت.\nبه كورتى ئه‌ردۆغان سیاسه‌تى هه‌ڕه‌شه و كوشتنی كوردی ده‌ست پێ كرد، بۆ ئه‌مه‌ش هه‌موو دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌تى به‌كار هێنا و میدیا پشتگیری لێ كرد، به‌ڵام ئه‌مه هۆكار نه‌بوو له‌وه‌ی خه‌ڵك ده‌نگ به هه‌ده‌په نه‌دات، به‌پێچه‌وانه‌وه خه‌ڵك دژی سیاسه‌ته‌كانی ئه‌ردۆغان وه‌ستانه‌وه و به خۆبه‌خشی كاریان بۆ هه‌ده‌په كرد.\nئه‌ردۆغان له هه‌ڵبژاردنى رابردوو و له‌وه‌ى ئه‌مجاره‌ش چه‌ند لیستێكی به‌ناوی هێزی كوردی دروست كرد بۆ په‌رتكردنى ده‌نگی كورد، ئه‌گه‌رچی له‌مه‌دا هۆشداریمان دایه خه‌ڵك، به‌ڵام ئه‌نجامه‌كه واكه‌وته‌وه كه هۆشیارییه‌كه‌ی ئێمه باش نه‌بووه و به باشی كارمان نه‌كردووه، ئه‌مه یه‌كێك بوو له هۆكاره‌كانی كه‌مكردنى ده‌نگی هه‌ده‌په.\nیه‌كێكی تر له هۆكاره‌كان، ئاكپارتى له‌ناو ماڵباته به‌ناوبانگه‌كانی كوردان له ئاستى عه‌شیره‌تیش كاندیدی دانا و پاره‌ى زۆریشی بۆ خه‌رج كردن، ئه‌گه‌رچی هه‌ده‌په‌یش كاندیدی له‌وان هه‌بوو، به‌ڵام زۆر گوێی به پیلانی ئه‌ردۆغان نه‌دا، ئه‌مه‌ش زیانی له كورد دا، هاوشانی ئه‌وه ئاكپارتى و مه‌هه‌په و ئی پارتى رێككه‌وتنیان له دژی كوردان كرد له ئه‌غدرو قه‌س و زۆر له باژێڕه‌كان. یه‌كێك له خاڵه‌كانی تر كه كاریگه‌ری زۆری هه‌بوو، به تورككردنى ناوچه كوردییه‌كانه كه له ساڵى 2004ه‌وه ده‌ستى پێ كردووه، به جۆرێك هه‌رچی سه‌رباز و مامۆستا و پزیشكی ناوچه كوردستانییه‌كان هه‌یه، هه‌مووی كران به تورك و به‌شی زۆریشی ده‌نگده‌ری ئاكپارتین، ئه‌وانه نه‌ك ته‌نیا خۆیان، به‌ڵكو به خێزانه‌وه گواستراونه‌ته‌وه ناوچه كوردستانییه‌كان و له كاتى هه‌ڵبژاردنیشدا خۆیان و ماڵی باوكیشیان له ناوچه كوردستانییه‌كان ده‌نگ ده‌ده‌ن، له‌سه‌ر ئه‌مه‌ش هێشتا ساخته‌كارییان كردووه و له شڕناخ به‌ڵگه هه‌یه هۆڕێكی ئاژه‌ڵان له‌سه‌ری نووسرابوو 13 ده‌نگده‌ری هه‌یه، نزیكه‌ى حه‌وت هه‌زار ده‌نگ به‌مجۆره دراوه، ئاكپارتى كێشه‌ى نییه و خه‌ڵك له شاره توركییه‌كان ده‌هێنێته ناوچه كوردستانییه‌كان تا ده‌نگ بده‌ن.\nجگه له‌مه، له هه‌موو ده‌ڤه‌ره‌كانی كوردان ساخته‌كاری زۆر گه‌وره كران، به‌تایبه‌ت له شڕناخ و مووش. به‌ڵگه هه‌یه له شڕناخ سه‌عات شه‌شی به‌یانی بارهه‌ڵگری پڕ له سندووقی ده‌نگدانیان هێناوه بۆ گۆڕینی سندووقه‌كانی ده‌نگدان، ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌و كاره كاره‌بایان له‌سه‌ر خه‌ڵك بڕی بۆ ماوه‌ی یه‌ك خوله‌ك.\nكه‌واته تانه‌تان له ئه‌نجامه‌كه داوه؟\nله شڕناخ و مووش سكاڵامان تۆمار كردووه، بڕیاره ئه‌وه‌ى مووش ده‌نگه‌كان دووباره بژمێردرێنه‌وه چونكه ئه‌نجامی تۆماركراوی سه‌ر سندووقه‌كان له‌ناو بنكه‌كاندا جیاوازن له‌گه‌ڵ ئه‌نجامی سندووقه گواستراوه‌كان كه نوێنه‌ری هه‌موو هێزه سیاسییه‌كان واژوویان له‌سه‌ر كردووه. له هه‌ندێك جێی تریش چونكه جیاوازی ده‌نگه‌كان له‌گه‌ڵ ئاكپارتى زۆرن، بڕیارمان داوه سكاڵا تۆمار نه‌كه‌ین.\nیه‌كێك له‌و ره‌خنانه‌ى له هه‌ده‌په ده‌گیرێت ئه‌وه‌یه، هێنده سه‌رقاڵ بوون به دژایه‌تیكردنى ئه‌ردۆغان، هێنده خزمه‌تی خه‌ڵكتان له شاره‌وانییه‌كان نه‌كردووه، ئه‌مه‌ش به هۆكارێكی كه‌مكردنی ده‌نگه‌كانتان داده‌نرێت و ئامانجی خۆتان له بیر كردووه كه خزمه‌تكردنى خه‌ڵكه؟\nله 2014 شاره‌وانی نوێ هاته هه‌ڵبژاردن، دواتر قه‌یووم هاته پێش و ئاكپارتى ویستى له رێى قه‌یوومه‌كانی خزمه‌تێكی باشی ناوچه كوردستانییه‌كان بكات تا بۆ ئه‌م هه‌ڵبژاردنه خه‌ڵك ده‌نگ نه‌ده‌نه هه‌ده‌په. هه‌رچی سه‌رۆك شاره‌وانی كورد هه‌یه ئێسته له گرتووخانه‌ن، ئه‌و ویستى ئه‌مجاره بێ قه‌یووم شاره‌وانییه‌كان بباته‌وه تا بڵێ هه‌ده‌په باش خزمه‌تی نه‌كردووه، تا هێنانی قه‌یووم هیچ هاوكارییه‌كی شاره‌وانییه‌كانی كوردی نه‌كرد، به‌ڵام پاره‌یه‌كی زۆری خسته ژێر ده‌ستى قه‌یوومه‌كان تا ئیش بكه‌ن و نیشانی خه‌ڵكی بده‌ن هه‌ده‌په خزمه‌تی نه‌كردووه، ته‌نانه‌ت هه‌رچی موڵكی شاره‌وانییه‌كان هه‌بوو فرۆشتیان، له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا نه‌یتوانی خزمه‌تێكی باش بكات جگه له باتمان نه‌بێت، ئه‌ویش ته‌واوكردنى پڕۆژه‌كانی هه‌ده‌په بوو كه ئامانجی هه‌ره گه‌وره‌ی ئاكپارتى گرتنی باتمان بوو، به‌ڵام شكستی هێنا. بۆیه ناتوانین بڵێین ئه‌مه هۆكار بووه بۆ كه‌مكردنى ده‌نگی هه‌ده‌په.\nتایبه‌ت به شڕناخ و ئاگری، له شڕناخ كۆمه‌ڵكوژی رۆبسكی رووی داوه، كه‌چی ئاكپارتیش براوه بوو؟\nئاكپارتى ویستى به بردنه‌وه‌ی شڕناخ به‌هه‌ر ره‌نگێك بێ گورزێك له هه‌ده‌په بدات و بیشكێنێت، به‌ڵگه‌مان هه‌یه ساخته‌كاری گه‌وره كراوه له‌وێ، وه‌ك پێشتر باسی هه‌ندێكیانم كرد، بزانین ئه‌نجامی سكاڵا چی ده‌بێت. پێوه‌ند به ئاگری، پێشتر هه‌ندێك كات به ده‌ست هه‌ده‌په بووه و هه‌ندێك كاتی تریش به ده‌ست ئاكپارتى، چونكه خه‌ڵكی ئاگری به‌تایبه‌ت سه‌نته‌ری شاره‌كه زۆر پێوه‌ستن به ئاینه‌وه، ئه‌مه‌ش هۆی سه‌ره‌كییه.\nهه‌ده‌په ناتوانێ خۆی له كه‌موكوڕییه‌كان بشارێته‌وه، كێماسی هه‌یه و ده‌بێ چاره‌سه‌ر بكرێن و حیساب بۆ ورد و درشتى هۆكاره‌كان بكه‌ین، چونكه ئاكپارتى ئیشی له‌سه‌ر عه‌شیره‌ته‌كان كرد كه هه‌ده‌په گرنگی پێ نه‌دا. به‌گشتى ده‌توانم بڵێم هه‌ده‌په گرنگی به هه‌ندێك گرفتى بچووك نه‌ده‌دا كه دواجار ده‌ركه‌وت هه‌ڵه بووین، له‌وانه پێمان وابوو كورد هه‌ر ده‌نگ به هه‌ده‌په ده‌دات، بۆیه كه‌مكردنى ده‌نگی هه‌ده‌په زیاتر پێوه‌ندی به‌وه‌وه هه‌یه نه‌ك سیاسه‌تى دژایه‌تیكردنى ئه‌ردۆغان كه پێمان وایه له مه‌دا راست بووین، به‌ڵام زیاتر كارمان له‌سه‌ر شكستى ئه‌ردۆغان كرد له ئیستانبوڵ نه‌ك ناوچه كوردستانییه‌كان. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردن بۆ كورد باش بوو، به‌تایبه‌ت شكستى ئه‌ردۆغان له ئیستانبوڵ ئه‌و شاره‌ی پێشتر خۆی تێیدا سه‌رۆك شاره‌وانی بووه، بۆیه گرنگی زۆرمان به ئیستانبوڵ دا، چونكه هیچ كات ئه‌و شاره دژی داخوازی كورد نه‌وه‌ستاوه‌ته‌وه.\nبه‌ڵام ره‌خنه‌یه‌كی تر هه‌یه كه هه‌ده‌په زیاتر چاوی له قه‌ندیله و ناتوانێ بێ قه‌ندیل سیاسه‌ت بكات؟\nهه‌وڵێك هه‌یه ده‌یه‌وێ هه‌ده‌په به قه‌ندیل ببه‌سترێته‌وه، به‌ڵام ئه‌وه‌تان له‌بیر بێت فه‌لسه‌فه‌ی قه‌ندیل و هه‌ده‌په یه‌كه كه ئه‌ویش هزر و پڕۆژه‌ى ئۆجه‌لانه، ئه‌مه‌ش زیانی له كورد نه‌داوه وه‌ك هه‌ندێك وای بۆ ده‌چن، چونكه ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌نگ ده‌دات ده‌پرسێ خه‌تی هه‌ده‌په چییه، ئه‌گه‌ر ئۆجه‌لان نه‌بێت هه‌ده‌په نه‌ده‌بووه حزبی سێیه‌م له توركیا و تاكه حزبیش بوو كه ترسی خستووه‌ته دڵی ئه‌ردۆغانه‌وه، چونكه ئه‌ردۆغان حیساب بۆ هیچ حزبێكی تری توركیا ناكات.\nبه‌شی زۆری ده‌نگده‌رانی هه‌ده‌په یان منداڵیان له قه‌ندیله یانیش منداڵیان شه‌هیده، جگه له‌وه ئه‌وانه‌یشی نزیكن له هزری ئۆجه‌لانه‌وه ده‌نگ ده‌ده‌ن به هه‌ده‌په. به‌ڵام ئه‌وه راست نییه كه قه‌ندیل هه‌ده‌په ئاراسته ده‌كات و كاندید ده‌ستنیشان ده‌كات، بۆیه ئه‌گه‌ر كه‌موكوڕییه‌ك هه‌بووه له هه‌ڵبژاردن، هه‌ده‌په‌یه نه‌ك قه‌ندیل و ده‌بێ هه‌ده‌په‌ش چاره‌سه‌ری بكات.\nكه‌واته چاره‌سه‌ر چییه و ده‌بێ چی بكرێت؟\nئه‌گه‌رچی هه‌موو دامه‌زراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت له ده‌ستى ئاكپارتى بوو بۆ دوژمنایه‌تى كوردان و له‌مه‌شدا میدیای توركیا دژایه‌تى كوردی كرد، پێویسته لێكۆڵینه‌وه له هه‌ڵه و كه‌موكوڕییه‌كان بكرێت و چاك بكرێنه‌وه، قسه له‌گه‌ڵ گه‌ل بكرێت و بۆچوونیان وه‌ربگیرێت، ئه‌نجامی كۆبوونه‌وه‌كانیش چی ده‌ربكه‌وێت، ده‌بێ پێی رازی ببین تا ئاستى به‌ستنی كۆنگره‌ش.\nهه‌ده‌په رێككه‌وتنی له‌گه‌ڵ جه‌هه‌په هه‌بوو به‌تایبه‌ت له ئیستانبوڵ و شاره گه‌وره‌كانی تر، به‌رانبه‌ر به‌وه جه‌هه‌په چی بۆ هه‌ده‌په ده‌كات؟\nئامانجی یه‌كه‌می ئێمه له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا ئه‌وه‌بوو شكست به ئاكپارتى بێنین له‌به‌ر ئه‌ردۆغان، چونكه ئه‌و دوژمنایه‌تى كوردان ده‌كات و هه‌نگاوێك بۆ پرسی ئاشته‌وایی به‌رانبه‌ر به كورد ناوێژێت.\nئێسته ئه‌و ئه‌نجامه‌ی ده‌ركه‌وتووه زۆر گه‌وره‌یه و زۆریش پێی دڵخۆشین، چونكه بۆ یه‌كه‌مجاره ئاكپارتى ده‌شكێت به‌تایبه‌ت له ئیستانبوڵ، چونكه له توركیا كێ له ئیستانبوڵ براوه بێت، ئه‌و هێزێكی گه‌وره‌یه. ئه‌ردۆغانیش یه‌كه‌مجار له ئیستانبوڵ ده‌ركه‌وت و پاشان وه‌ها گه‌وره بوو.\nبه‌رانبه‌ر به‌و رێككه‌وتنه، جه‌هه‌په له هه‌ندێك شارۆكه‌ی ناو ئیستانبوڵ كاندیدی نه‌بوو، پشتگیری ئێمه‌یان كرد و كاندیدی ئێمه سه‌ركه‌وت، ته‌نانه‌ت له هه‌ندێك جێ كاندیدی ئێمه له‌سه‌ر لیستى جه‌هه‌په خۆی تۆمار كردبوو، ئه‌مه‌مان له هه‌ڵبژاردنى رابردوویش كردووه.\nهه‌ست ده‌كه‌م كه باسی شكستى ئه‌ردۆغان ده‌كه‌ی دڵخۆشی و خه‌نده له‌سه‌ر لێوه‌ت ده‌رده‌كه‌وێ، دیاره هێنده گرنگیتان به شكستى ئه‌ردۆغان داوه و پێی دڵخۆشن، هێنده گرنگیتان به ناوچه كوردییه‌كان نه‌داوه كه شكستان تێیدا هێناوه. پێ ده‌چێت له بیرتان كردبێت كه ده‌بێ ئێوه‌ش له ناوچه كوردستانییه‌كان سه‌ربكه‌ون، ته‌نانه‌ت له میدیاكانیشتان خه‌ریكه شكستى خۆتان به شكستى ئه‌ردۆغان په‌رده‌پۆش ده‌كه‌ن؟\nراستییه‌كه‌ی ئه‌و سیاسه‌ته بۆ ئێمه زۆر گرنگ بوو، ئه‌و باژێڕانه‌ى له ده‌ستمان داوه هێنده‌ى شكستى ئه‌ردۆغان گرنگ نییه. شكستى ئه‌ردۆغان بۆ داهاتووی كوردان زۆر گرنگه، له ده‌ست ده‌رهێنانی ده‌سه‌ڵات له ئاكپارتى زیاتر كاریگه‌ری هه‌یه و چیتر ناتوانێ دیكتاتۆریى خۆی له‌سه‌ر كوردان بسه‌پێنێت، ئه‌و شكستى هێنا. بۆ هه‌ده‌په له ده‌ستدانی دوو شاره‌وانی زۆر ناخۆش بوو كه شڕناخ یه‌كێكه له‌وانه، به‌ڵام به گشتى شكستى ئه‌ردۆغان له ئه‌نجامی گشتیدا زۆر گرنگه. بۆیه ره‌خنه‌كه‌ى ئێوه به دیوێك له جێى خۆیه‌تى و به‌دیوه‌كه‌ی تر نا، ئه‌وه‌ت له‌بیر بێت هه‌ده‌په كاری زۆری كرد، به‌ڵام میدیای توركیا هیچ گرنگی به هه‌ڵمه‌تى بانگه‌شه‌ى هه‌ڵبژاردنى هه‌ده‌په نه‌داوه.\nكۆتا پرسیارم پرسی زیندووكردنه‌وه‌ى پرۆسه‌ى ئاشته‌واییه، پێت وایه ئه‌ردۆغان ئه‌و هه‌نگاوه هه‌ڵبگرێت؟\nهیچ متمانه‌یه‌ك به ئه‌ردۆغان نه‌ماوه، ئه‌وه‌ى پێشتریش كردی مه‌به‌ستى بوو خۆی سه‌ربكه‌وێت و به‌لایه‌وه گرنگ نییه توركیا شكست بهێنێت، به‌لایه‌وه گرنگه خۆی له ده‌سه‌ڵات بێت. چاوه‌ڕوان ده‌كه‌ین ئه‌ردۆغان بۆ مانه‌وه‌ی له ده‌سه‌ڵات هه‌ندێك هه‌نگاو هه‌ڵبگرێت، به‌ڵام هیوای هه‌ده‌په ئه‌وه‌یه ئه‌ردۆغان له ده‌سه‌ڵات نه‌مێنێت، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ر هه‌نگاوێك هه‌ڵبگرێت وه‌ڵامی ده‌ده‌ینه‌وه، به‌ڵام ئاشتییه‌كی به حورمه‌ت نه‌ك بێ حورمه‌ت، ناسنامه‌یه‌ك بۆ كوردان هه‌بێت و مافی كولتووری و رۆشنبیری و خوێندنمان هه‌بێت. بیرت بێت له سه‌ره‌تادا هه‌موو كورد پشتگیری له ئه‌ردۆغان كرد به‌ڵكو هه‌نگاوێك هه‌ڵبگرێت، به‌ڵام نه‌یكرد و پشتی له كوردان كرد.\n*ئاكپارتى و مه‌هه‌په و ئی پارتى رێككه‌وتنیان له دژی كوردان كرد.\n*له هه‌موو ده‌ڤه‌ره‌كانی كوردان ساخته‌كاری زۆر گه‌وره كران، به‌تایبه‌ت له شڕناخ و مووش.


RwandAir 3.0 APK Download - Android cats. ئاپەکان\nAPK Downloader ئاپەکان cats. RwandAir 3.0\nئاپ RwandAir 3.0\ncloud_download فایلی ئاپ داونلۆد بکە (88M) خۆراییە\nRwandAir Ltd درێژە...\nBrussels Airlines 3.88.0+1 APK


ئامانج لە ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە ئێستادا | ئاژانس\nHome ڕاپۆرت ئامانج لە ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە ئێستادا\nلەگەڵ نەبوونی كۆدەنگی لەسەر ئاستی ناوخۆ و ناڕەزایەتی لەسەر ئاستی ناوچەكە و جیهان، سەرباری نەبوونی هیچ جۆرە ئامادەكارییەك بۆ گوشارەكانی دوای ئەنجامدانی ڕیفراندۆم، زۆرینەی پارتە سیاسییەكانی باشووری كوردستان جگە لە بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی سوورن لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە وادەی دیاریكراوی خۆیدا. ئەم گوێنەدانە بە كاردانەوە نەرێنییه‌كانی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم چەند ئاماژەیەكی هەیە كە دیارترینیان بریتییە لەوەی كە ئەو لایەنانەی كە سوورن لە ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە كاتی خۆیدا، دڵیان بەستووە بەو پشتیوانییانەی كە لە میحوەری دژ بە ئێرانەوە ئەكرێت لە پڕۆسەكە، بەو پێیەی كە ئامانجی سەرەكیی پڕۆسەكە كردنی كوردە بە لەمپەرێك لە بەردەم خواستە فراوانەخوازییەكانی ئێران لە عێراق و ناوچەكەدا.\nباشووری كوردستان كە دەتوانرێت پێشی بوترێت هاڕتلەندی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست- بۆ یەكەمین جار ئەم زاراوه‌یە لە لایەن سێر هافور مەكیندەرەوە بەكار برا بۆ دەرخستنی بایەخی ئۆراسیا وەك ناوچەیەكی ستراتیجی. هاڕتلەند جەخت لە بایەخ و ڕۆڵی پێگەی جوگرافی ئەكات لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییه‌كاندا- لە ڕووی جیۆپۆلەتیكییەوە شوێنی بەیەكگەیشتنی شارستانییەت و كولتووری نەتەوەكانی تورك و فارس و عەرەبە و زیاتر لە 100 ساڵ كە لە هەوڵی بەدەستهێنانی سەربەخۆییدایە و بۆ گەیشتن بەو ئامانجەش، كورد قوربانیی زۆری داوە. لە دوای لێدانی عێراق لە لایەن وڵاتانی هاوپەیمانەوە لە ساڵی 1991 و سەرهەڵدانی ڕاپەڕینە جەماوەرییەكەی باشووری كوردستان، لە ساڵی 2003 لە پڕۆسەی ئازادكردنی عێراق لەسەر دەستی ولایه‌تە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و لە دوای مانگی حوزەیرانی 2014وە كە ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە پارێزگای موسڵ دەركەوت و توانی زیاتر لە یەك لەسەر سێی عێراق داگیر بكات، كورد لە باشوور سێ جار هەلی بۆ هەڵكەوت بۆ سەربەخۆیی و جیابوونەوە لە عێراق. لە تەواوی ئەو بەروارانەی سەرەوەدا هێرش كراوەتە سەر حكومەتی ناوەندی و لاواز كراوە و دەرفەت بۆ كورد ڕەخساوە تا لە باشوور هەنگاو بەهەنگاو لە ڕاگەیاندی سەربەخۆیی نزیكتر بێتەوە. لە دوای گرتنەوەی ناوچە كێشەلەسەرەكان و دەرهێنانی لەژێر دەسەڵاتی ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی، كورد لە باشوور هەلێكی زێڕینی دیكەی بۆ هەڵكەوت بۆ پەلكێشانی زیاتر و بەرفراوانكردنی سنووری هەرێمی كوردستان و دواجار نزیكبوونەوەی زیاتر لە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی. هەر كاتێك كە حكومەتی ناوەندی لاواز بووبێت، كورد لە باشوور زیاتر پەلی كێشاوە و نزیكتر بووەتەوە لە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی، ڕەنگە بە نەمانی ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق، ئیدی دەرفەتێكی دیكە بۆ كورد نەڕەخسێت بۆ سەربەخۆبوون بەو پێیەی كە سوپای عێراق ئیدی هێندە بەهێز ئەبێت كە ڕێگە لە سەربەخۆیی باشووری كوردستان بگرێت. بۆیە ئەكرێت بەڵێین كە ڕەنگە ئەمە دوادەرفەت بێت بۆ كورد لە باشوور تا بەر لە خۆكۆكردنەوە و بەهێزبوونەوەی حكومەتی ناوەندی، بتوانێت سەربەخۆیی ڕابگەیەنێت، بەڵام پرسیاری سەرەكی لێرەدا ئەوەیە كە بۆچی لەم كاتەدا كورد لە باشوور دەیەوێت ئەو هەنگاوە بنێت لە ڕێگەی ئەنجامدانی ڕایفراندۆمەوە، كە زیاتر لە هەر كاتێكی دیكە پارتە سیاسییەكان دابەش بوون بەسەر خۆیاندا و كۆدەنگ نین لەسەر پرسی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم و چارەنووسی ناوچە كێشەلەسەرەكانیش ناڕوونە و دواجار لە ڕووی نێودەوڵەتییەوە پشتیوانی لە پڕۆسەكە و ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ناكرێت؟\nبۆچی لە ئێستادا؟\nپارتی دیموكراتی كوردستان و زۆرینەی پارتە سیاسییەكانی دیكە لە باشووری كوردستان- جگە لە بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی– هاتوونەتە سەر ئەو بۆچوونەی كە ئێستا باشترین كاتە بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆم وەك هەنگاوی یەكەم و دواجار ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی لە هەنگاوی دووەمدا. ئەم بۆچوونەش لەوەوە سەرچاوەی نەگرتووە كە كورد لە ئێستادا بە بەرارورد بە ڕابردوو ئامادەترە بۆ ئەنجامدانی ئەو پرسە، بەڵكو لەبەر ئەو ڕۆڵەیە كە لە لایەن میحوەری دژ بە ئێرانەوە دراوە بە كورد تا بیگێڕێت لە ناوچەكە و ببێت بە لەمپەرێك لە دژی ئێران. لە كاتێكدا ئەویسترێت ئەم كارە بكرێت كە باشووری كوردستان لە ساڵی 1991ەوە نیمچەسەربەخۆیە و تا ئێستا نەیتوانیوە ببێتە خاوەن ئابوورییەكی بەهێز، نەیتوانیوە شەڕی گەندەڵی بكات، نەیتوانیوە شەڕی بێكاری بكات و هەلی كاری نوێ بڕەخسێنێت بۆ ئەو لەشكرە بێكارە خوێندەوارەی كە ساڵانە لە زانكۆكانەوە دەردەچن. ئابوورییەكەی بە پلەی یەكەم و بە ڕێژەی (85% بۆ 90%) پشت بە داهاتەكانی نەوت دەبەستێت. لە كاتێكدا كە خاوەن باشترین زەوییە بۆ كشوكاڵكردن، بەروبوومی كشتوكاڵی لە دەرەوە هاوردە دەكات. لە كاتێكدا ئەم هەنگاوە ئەنرێت كە قەرزەكانی سەر باشووری كوردستان تا دێت زیاتر دەبێت، لە كاتێكدا كە لە دوای ئێران و قەتەر سێیەمین وڵاتە لە ڕووی یەدەگی گازەوە و یەدەگی نەوتی دەگاتە 45 ملیار بەرمیل نەوت و لە دوای 2003وە دەستی كردووە بە بەرهەمهێنان و دواتر هەناردەكردنی نەوت.\nمیحوەری دژ بە ئێران لە سوریا\nلە 4/7/2017دا بە پشتیوانیی ولایه‌تە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا، هێزەكانی سوریای دیموكرات پڕۆسەی ئازادكردنەوەی شاری ڕەققە پایتەختی ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامییان دەست پێ كرد. ئەمەریكا لە سوریا كار ئەكات بۆ لەناوبردنی داعش، بۆ ئەو كارەش یەكینەكانی پاراستنی گەل باشترین بژاردە بوون. ئەمەریكا بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكرات (پەیەدە) و ناڕاستەوخۆ لەگەڵ پارتی كرێكارانی كوردستان پەیوەندیی هەیە و سەرەتای ئەو پەیوەندییەش ئەگەڕێتەوە بۆ تێوەگلانی ڕاستەوخۆی ئەمەریكا لە شەڕی داعش لە سوریا. ڕۆژ لە دوای ڕۆژ بوونی سەربازی و هاوكاریی ئەمەریكا بۆ ڕۆژئاوای كوردستان زیاد و زیاتر دەبێت، سەرەتاییترین خوێندنەوەش بۆ ئەم هەڵوێستە، دەری دەخات كە ئەمەریكا لە ڕۆژئاوای كوردستان بە نیازە هەرێمێك بەبێ ڕەزامەندیی سوریا (هاوكات و ئێران و توركیا) لە سوریا درووست بكات. لە دوای سەردانەكەی تره‌مپش بۆ كەنداو، سعوودییە لەمەڕ سوریا هەڵوێستی گۆڕاوە و لەگەڵ ئیمارات و ئەردەن كار ئەكەن لەسەر بەكارهێنانی كورد لە ڕۆژئاوا بۆ لێدان لە بەرژەوەندییەكانی ئێران لە سوریا. میحوەری دژ بە ئێران لە سوریا بە ڕابەرایەتیی ئەمەریكا، لەبەر چەند هۆكارێك هاوكاریی كورد دەكات لە ڕۆژئاوا، لەوانە :\nكۆتاییهێنان بە بوونی ڕێكخراوێكی دەوڵەتی ئیسلامی لە ناوچەگەلێكی دیاریكراودا بەو پێیەی كە لێوەشاوەترین هێز بوون لە سوریا.\nدوورخستنەوەی كورد لە بەرەی ڕوسیا و سوریا و ئێران.\nڕێگریكردن لە پەلكێشانی ئێران لە سوریا.\nمیحوەری دژ بە ئێران لە عێراق\nسعوودییە، ئیمارات و ئەردەن و دواتر توركیا بۆیان یەكلا بووه‌تەوە كە چیدی سوننە ئەو كارتە بەهێزە نییە بۆ درووستكردنی گوشار لەسەر زۆرینەی شیعە لە عێراق و درووستكردنی بەربەست لە بەردەم ئێران بەتایبەت دوای لاوازبوونی ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق، دۆخی سوننەش تا دێت خراپتر ئەبێت هەر بۆیە بە پشتیوانیكردن لە كورد لە باشوور، ئەم میحوەرە دەتوانێت ئەم دەستكەوتانە فەراهەم بكات:\nسەربەخۆبوونی كورد و جیابوونەوەی لە عێراق، سەرەتایەك دەبێت بۆ لەبەریەكهەڵوەشانەوەی عێراق و كەمبوونەوە هەژموونی ئێران.\nبە سەربەخۆبوونی باشووری كوردستان، گەورەترین بەربەستی سوننە دروست ئەكرێت لە بەرامبەر ئێراندا.\nبە سەربەخۆبوونی باشووری كوردستان، سوننەكانی عێراقیش متمانەیان زیاتر بە خۆیان دەبێت و سەرەتایەك دەبێت بۆ درووستبوونی هەرێم بۆ سوننەكان.\nتوركیا بۆ قەرەبووكردنەوەی زیانە سیاسییەكانی لە سوریا و كەمكردنەوەی گوشاری كورد لە ڕۆژئاوا، ڕۆڵی سەركی ئەگێڕێت لە بەرەی دژ بە ئێران لە باشووری كوردستان و ڕۆڵی سەرەكیی هەیە لە جووڵاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان بە ئاڕاستەی سوور بوون لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە وادەی دیاریكراوی خۆی دا و وەك ئامادەكارییەكیش بۆ كاردانەوەی ئێران، توركیا لە 10/8/2017ەوە دەستی كردووە بە درووستكردنی دیوارێكی ڕێگر لەسەر سنوورەكانی لەگەل ئێران بە درێژایی 144كم و پانیی دوو مەتر و بەرزیی 4 مەتر. لە ڕێگەی ئەم پرسەوە توركیا ئەیەوێت بگات بەم خاڵانە :\nتوركیا لە بەرامبەر پشتیوانیكردنی ئەمەریكا لە هێزەكانی سوریای دیموكرات (پارتی كرێكارانی كوردستان بە وتەی خۆی) لە سوریا، پشتیوانیی لە پارتی دیموكراتی كوردستان ئەكات لە باشوور تا دژایەتیی پڕۆژەكەی ئەمەریكای پێ بكات لە ڕۆژئاوا.\nوەرگرتنەوەی پێشەنگی لە پارتی یەكێتیی دیموكراتی كوردستان لە سوریا و بەخشینی بە پارتی دیموكراتی كوردستان و ناساندنی وەك تەنیا هێزێك كە كار بۆ درووستبوونی دەوڵەتی كوردی ئەكات.\nكاركردن لەسەر كورد لە باشوور وەك جێگرەوەیەك بۆ ڕێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی بۆ لاوازكردنی حكومەتی ناوەندی و شەڕی هەژموونی ئێران.\nئێران و ڕیفراندۆم\nئێران تا ئێستاش پێی وایە كە هەرێمی كوردستان شووناسێكی ئێرانیی هەیە و لە كاتی شەڕەكانی سەفەوی و عوسمانییەكاندا، لە ئێران جیا كراوەتەوە و ئاڵای كوردستان لە ئاڵای ئێرانەوە وەرگیراوە و كورد و پارس مێژوویەكی چەندهەزار ساڵە پێكەوەیان ئەبەستێتەوە و كاربەدەستان لە هەرێمی كوردستان لە هەڵی ئەوەدان كە شووناسێكی ساختە بۆ خۆیان درووست بكەن لە ڕێگەی ئەنجامدانی ڕیفراندۆم و دواجار ڕاگەیاندنی سەربەخۆییەوە.\nئێران پێی وایە كە هەرێمی كوردستان لە ئێستادا پەیوەندییەكی زۆر نزیكی لەگەڵ ئەمەریكا و ئیسڕائیلدا هەیە، لە ئاییندەشدا ئەگەر وڵاتێك بە ناوی كوردستانەوە درووست ببێت بێگومان دەبێتە لانەی سیخوڕیكردن بەسەر ئێرانەوە.\nئێران پێی وایە درووستبوونی دەوڵەتی كوردی دەبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی عێراق و گۆڕانكاریی جیۆپۆلەتیكیی پڕ مەترسی لە ناوچەكەدا درووست دەكات.\nدرووستبوونی دەوڵەتێك بە ناوی كوردستانه‌وه‌هەڕەشەیە بۆ سەر سنوورەكانی ئێران، ئەو وڵاتە لە ئاییندەدا دەبێتە لانەی بیری نەتەوەیی توندڕەو و پەل دەكێشێت بە ناوچەكەدا.\nئەوەی كە جێگەی سەرنجە لێرەدا ئەوەیە كە ئێران كاتێك كورد بە بەشێك لە خۆی ئەزانێت بۆ سوورە لەسەر مانەوە لەناو چوارچێوەی وڵاتێكی دیكەدا؟ بۆ داوای گێڕانەوەی ناكات؟\nتوركیا زۆر بە بەهێزی لە پشت ئەنجامدانی ڕیفراندۆمەوەیە، نەوەك لەبەر ئەوەی لەگەڵ ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و دەوڵەتە بۆ كورد، بەڵكو بۆ دژایەتیكردنی هەوڵەكانی ئەمەریكا لە پشتیوانیكردن لە كورد لە ڕۆژئاوای كوردستان.\nمیحوەری دژ بە ئێران لە ناوچەكە (سعوودییە، ئیمارات و ئەردەن و توركیا) ئەیانەوێت كورد وەك لەمپەرێك بەكار بهێنن لە بەردەم خواستە فراوانخوازییەكانی ئێران لە ناوچەكەدا.\nزۆرینەی پارتە سیاسییەكان لە باشوور پێیان وایە كە پڕۆسەی ڕیفراندۆم و دواتر سەربەخۆیی سەركەوتن بە دەست دەهێنێت نەوەك لەبەر ئەوەی كە كورد ئاماده‌یە بۆ ئەو پرسە، بەڵكو لەبەر پشتیوانیی میحوەری دژ بە ئێران لە كورد لە ناوچەكەدا.\nڕێژه‌ی بێكاری له پارێزگای دهۆك به رێژه‌ی 20% به‌رز بۆته‌وه


ڕۆژی 16ی كانونی دووەم\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 774ی زایینی، (عەبدولڕەحمان عەمرو یەحمد) ناسراو بە ئیمامی ئەوزاعی لە دایك بووە، كە زانایەكی ئایینی ئیسلام بووە و لە ناوچەی شام نیشتەجێ بووە.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 929ی زایینی، (عەبدولڕەحمان ناسر) خۆی وەكو خەلیفەی موسڵمانان ناساند و خەلافەتی قورتوبەی دامەزراند.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1761، شەڕێكی قورس لە نێوان هەردوو سوپای ئینگلیز و فەرەنسییەكاندا لەسەر هەرێمی (بۆندیچیری) هیندستان ڕوویدا، ئەنجامەكەشی بە شكستی فەرەنسییەكان كۆتایی هات و ئینگلیزەكان دەستیان بەسەر ئەو هەرێمەدا گرت.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1835، بە هۆی ئەوەی پشتیوانی لە سیاسەتەكانی ئینگلیز دەكرد لە ناوچەكەدا، میرنشینی دوبەی لە ژێر چاودێریی بەریتانیادا پێكهێنرا.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1918، ئەدیب و هونەرمەند و شانۆكاری میسری (نوعمان عاشور) لە دایك بووە كە هەوڵی زۆری داوە بۆ پێشخستنی هونەری میسری.\n- پاش كۆتاییهاتنی جەنگی یەكەمی جیهانی و پێكهێنانی ڕێكخراوی (عوسبەتولئومەم)، ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1920، ئەو ڕێكخراوە یەكەم كۆبوونەوەی خۆی ئەنجامدا.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1943، شانشینی عێراق لە میانی جەنگی دووەمی جیهانیدا چووە پاڵا بەرەی هاوپەیمانان و شەڕی لە دژی بەرەی میحوەر ڕاگەیاند.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1948، هونەرمەندی دەنگخۆش (حەمەڕەشید هەرەس) لە ناوچەی هەڵەبجە لە دایك بووە كە خاوەنی چەندین بەرهەمی هونەرییە.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1953، بە فەرمانێكی حكومی سەرجەم پارتە سیاسییەكانی میسر هەڵوەشێنرانەوە و كاری سیاسییان لێ قەدەغە كرا.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1959، (محەمەد حامد فەقێ) دامەزرێنەری كۆمەڵەی ئەنسارسوننەی محەمەدی كۆچی دوایی كردووە.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1964، ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا پشتیوانیی خۆیی بۆ ڤێتنامی باشور ڕاگەیاند بە مەبەستی شێواندنی بارودۆخی ئەو دەسەڵاتەكەی كە لە ڤێتنامی باكوردا هەبوو.\n- پاش هەڵگیرسانی شۆڕش لە ئێراندا كە زۆربەی ناوچەكانی ئەو وڵاتەی گرتبووەوە، ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1979، (محەمەد ڕەزا پەهلەوی) شای ئێران و خانەوادەكەی ئەو وڵاتەیان جێهێشت و گەیشتنە میسر.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1989، بۆ یەكەمجار هەردوو حكومەتی ئیسپانیا و ئیسرائیل پەیوەندیی سیاسییان دەست پێكرد.\n- بە هۆی ڕازینەبوونی بە بڕیارەكانی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە بۆ پاشەكشەكردنی سوپای عێراق لە خاكی كوەیت، بەرەبەیانی ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1991، هێزی هاوپەیمانان كە لەلایەن ئەمریكاوە ڕابەرایەتی دەكران هێرشی ئاسمانییان بۆ سەر ئامانجەكانیان لە ناو خاكی عێراقدا دەست پێكرد، كە لە یەكەم گورزی سەربازیشدا زیاتر لە 500 فڕۆكە لەو شەوەدا زۆربەی پێگە سەربازییەكانی عێراقیان خاپوور كرد.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1993، بە گوێرەی بڕیاری ژمارە 48ی پەرلەمانی كوردستان دادگای تەمیزی كوردستان پێكهێنرا.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1995، بومەلەرزەیەكی بەهێز بە گوڕی 6.9 پلە بە پێوەری ڕێختەر، ناوچەی كوبی ژاپۆنی هەژاند كە بە هۆیەوە زیاتر 5500 كەس گیانیان لە دەست دا و دەیان هەزاری دیكەش بریندار بوون.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 1998، دادگای باڵای توركیا پارتی ڕەفاهی ئیسلامیی هەڵوەشاندەوە كە لەلایەن (نەجمەدین ئەربەكان)ەوە ڕابەرایەتیی دەكرا و پێشتر هەڵبژاردنەكانی بردبووەوە ئەربەكانیشی لە چالاكیی سیاسی دوورخستەوە.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 2001، (لۆران كابێلا)ی سەرۆكی كۆنگۆی دیموكرات لەلایەن كۆمەڵێك چەكدارەوە تیرۆر كرا.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 2002، سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان داوای لە پەرلەمانی وڵاتان و ڕێكخراو و لایەنەكانی جیهان كرد هەڵوێست لە بەرامبەر هەڵمەتی ڕاگەیاندنەكانی توركیا وەربگرن كە لە دژی باشوری كوردستان دەستیان پێكردبوو.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 2006، بۆ یەكەمجار لە مێژووی لیبریادا ژنێك كرایە سەرۆكی ئەو وڵاتە ئەویش (ئێلین جۆنسۆن سێرلیڤ)ی چالاكوان و هەڵسوڕاوی بواری مافەكانی مرۆڤ بوو.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 2010، كۆمەڵی ئیخوان موسلمینی میسر (د. محەمەد بەدیع)ی وەكو ڕابەری گشتیی ئەو كۆمەڵەیە دەستنیشان كرد و شوێنی (محەمەد مەهدی عاكف)ی گرتەوە.\n- ڕۆژی 16ی كانونی دووەمی ساڵی 2012، مەكتەبی سیاسیی پارتی دیموكراتی كوردستان ڕایگەیاند (نێچیرڤان بارزانی) جێگری سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان ڕەزامەندیی پیشانداوە بە وەرگرتنەوەی كابینەی حكومەتی هەرێم لە چوارچێوەی ڕێككەوتنی ستراتیژیی نێوان یەكێتی و پارتی.\n- ئەمڕۆ لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە ڕۆژی ئازادیی ئایینی ئەژمار دەكرێت، بە هەمان شێوە لە ئەمریكا ڕۆژی قەدەغەكردنی خواردنەوە كهولییەكانە، لە تایلەندیش ئەمڕۆ جەژنی مامۆستایە.


بەرهەم ساڵح: نابێت هەرێمی كوردستان هەرگیز ببێتە مایەی هەڕەشە بۆ سەر ئێران - ئاوێنه\nفەرمانگەی راگەیاندنی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق ئاشكرای ده‌كات كه موچەی مانگانەی\nبەرهەم ساڵح: نابێت هەرێمی كوردستان هەرگیز ببێتە مایەی هەڕەشە بۆ سەر ئێران\nبەرهەم ساڵح، سەرۆكی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی‌و دادپەروەری رایگەیاند “هەرگیز عێراق‌و هەرێمی كوردستان نابێت ببنە مایەی هەڕەشە بۆ ئاسایشی دراوسێكان، بەتایبەتی ئێران”.\nئاوێنە: بەرهەم ساڵح بەمیدیاكانی ئێرانی راگەیاند بەرژەوەندی گەلانی عێراق‌و كوردستان لەپاراستنی ئارامی‌و ئاسایشی سنورەكانیایەتی لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران.\nرۆژنامەی ئیتیلاعات ئاماژە بەوە دەكات كە بەرهەم ساڵح دەربارەی ئەو هەڕەشانەی بەمدواییە لەهەرێمی كوردستانەوە لەدژی ئێران ئەنجامدراون، وتویەتی “ئێمە هەمیشە دژی ئەم جۆرە هەنگاوو جموجۆلانەین‌و دڵنیاین كە حكومەتی هەرێم بەهاوكاری دەوڵەتی ناوەندی عێراق بۆ رێگرتن لەم جۆرە كارانە، رێوشوێنی پێویست دەگرنەبەر”.\nجەغتی لەوەش كردوەتەوە كە “ئەم كردەوانە بەتەنها ئاسایشی دراوسێكان ناخەنە مەترسییەوە، بەڵكو ئاسایشی عێراق‌و هەرێمی كوردستانیش دەخەنە مەترسییەوە، لەبەرئەوەی ئاسایشی هەمو وڵاتانی ناوچەكە پێكەوە گرێدراون”.\nبەرهەم ساڵح كە پاش جیابونەوەی لەیەكێتی نیشتمانی كوردستان، هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی‌و دادپەوەری دامەزراند، لەهەڵبژاردنی مایسی رابردوی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا بەشداری كردو 2 كورسی لەكۆی 329 كورسی پەرلەمانی عێراق بەدەستهێنا.


باڵیۆزی ئەمریكا لە عێراق لەگەڵ مەسرور بارزانی كۆبویەوە – لڤین پرێس\nباڵیۆزی ئەمریكا لە عێراق لەگەڵ مەسرور بارزانی كۆبویەوە\nلڤین: سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ باڵیۆزی ئەمەریكا لە عێراق كۆبوونەوە و گفتوگۆیان لەبارەی بەدواداچوون بۆ ئەنجامدەرانی هێرشە موشەكیەكەی هەولێر كرد.\nبەگوێرەی راگەیەندراوێك كە لە سەرۆكایەتی حكومەتەوە بڵاوكراوەتەوە، ئەمڕۆ چوارشەممە مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان پێشوازی لە ماتیۆ تولەر، باڵیۆزی ئەمەریكا لە عێراق كرد و گفتوگۆیان لەبارەی دۆخی عێراق و پەرەپێدانی زیاتری پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان و ئەمەریكا كرد.\nهرەچەندە لە چەند رۆژی رابردوودا باڵوێزخانەكە بەیاننامەیەكی لەبارەی سزادانی زیندانەكانی بادینان دەركرد، بەڵام بەگوێرەی راگەیەندراوەكەی حكومەتی هەرێم تەنها باس لە پەیوەندیەكانی نێوان هەرێم و ئەمریكا وهێرشی رێكخراوە “تیرۆریستیەكان” كراوە.\nئاماژە بەوەشكراوە كە “باڵیۆزی ئەمەریكا پشتگیریی وڵاتەكەی بۆ هەرێمی كوردستان دەربڕی لە بەرامبەر هەڕەشەی ڕێكخراوە تیرۆریستییەكان، بە تایبەتی دوای هێرشە تیرۆریسیتیەكەی شاری هەولێر”.\nهەر لەو كۆبوونەوەیەدا “باڵیۆزی ئەمەریكا ئاماژەی بە پێگەی گرنگ و ستراتیجی هەرێمی كوردستان كرد لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەك هاوپەیمانی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا . وتیشی بە هەماهەنگیی لە گەڵ حكومەتی فیدراڵی و ھەرێمی كوردستان ، كاردەكەین بۆ ئەوەی ئەنجامدەرانی ئەم هێرشە، باجی تاوانەكەیان بدەن و بە سزای خۆیان بگەن”.


کات 18/10/1399 168 بازدید\nئێوارەیەک دوو کوڕەکەی دەبنە میوانی و هەتا درەنگان پێکەوە دادەنیشن. ئەمە یەکێک لەو دەگمەن شەوانەیە بەم شێوەیە یەکدەگرنەوە. کەس نازانێ داخۆ بیری دایکیان دەکەن یان نا. داخۆ جێگای خاڵییە یان نا. فەرماندە بۆخۆی زۆری حەز لەم پێکەوە دانیشتنانەیە، بەڵام کوڕەکانی بەدەمییەوە نایەن. هی گەنجیەتییە یان هی دۆخی تازەیان، نازانێ. هەڵبەت گرینگ نیە. گرینگ ئەوەیە دراوسێن و هەروەها لە کۆبوونەوەکاندا دەتوانن بەردەوام یەکتر ببینن. لە دووای نانخواردن کە وەک هەمیشە فەرماندە تەبەق تەبەق شیشە جۆراوجۆرەکان ئاودیودەکا، بەدەم خواردنەوەی یەکێک لە باشترین شامپانیاکانی دیاریی یەکێک لە هاوڕێیان لە فەڕانسەوە، سەیری فیلمێکی وێستێرن دەکەن. هەڵبەت کوڕە بچوکەکەی بەگوێرەی عادەتی هەمیشەیی خەریکی خواردنەوەی عارەقە! عارەقە هەرزان باییەکان. هیچ مەزەیەکیشی پێوە ناخوا. یەک لە دووای یەک هەڵیدەدا و لە تەلەفزیۆنەکە مۆڕدەبێتەوە. فەرماندە کەیفخۆشە. پێدەکەنێ و قسەدەکا،… قسەدەکا و پێدەکەنێ. تەنیا کوڕە گەورەکەیەتی بەدەمیەوە دەکەنێ. باس باسی نیشتمانە. فەرماندە پێی وایە ئەگەرچی یەکجار دژوابوو بەڵام توانیویانە نیشتمان بخەنە سەر رەوتی ئاسایی خۆی و ژیان وەهای لێ بێ کە دەبووایە ببێ! روودەکاتە کورە گەورەکەی و دەڵێ کە بیری سەردەمی شاخ دەکەومەوە لام سەیرە ئیستا ساڵانی ساڵە لێرە دانیشتووم، لەم خانووەدا، لەبەینی خۆمانادا بێت باوەڕناکەم، دیارە ئەو سەردەمانە بەم هیوایەتەوە دەژیاین، جا گەر هیوامان نەبووایە قەت ئەوەمان پێنەدەکرا، بەڵام هاوکات باوەڕیشم نەدەکرد بەم شێوەیە بە دەستمانەوە بێت، دامنابوو بە جۆرێک لە جۆرەکان لەگەڵ دیکتاتۆر بسازامایە. ئاخر ئەو بەو جبەخانە و جوندییە بێ ئەژمارانەوە و ئێمەیش بە چەند کەسی قونهەڵپچڕاوەوە. لێرەدا فەرماندە قاقا دەیداتە پێکەنین. دەڵێ رەنگە پێتان سەیربێت وادەڵێم، دەی وا بوو ئیتر. مەگەر ئێمە چیمان هەبوو، ها چی؟ تەنیا چیاکان. هەتا بۆمان سەردەکەوتن بڕستیان لێدەبڕا و ئیتر دەست لێوەشاندنیان زۆر سادەبوو. ئەیچۆن من ئیستا بە ئیستایش باوەڕناکەم. بگرە جیهانیش حەپەسا. لێرەدا دەنگی نزمدەکاتەوە. خوا ماڵی ئەو خەڵکە ئاوابکا، ئەرێوەڵڵا، ماڵی ئەو خەڵکە. من ئیستایش بە ئیستا نازانم چۆن بوو ئاوا جووڵان. دەزانی دیارە ئێمە هەر لەسەرەتاوە خەومان بەمەوە دەبینی، بەڵام کەمکەم بەو ئاکامە گەیشتبووین، یەعنی گەیشتبووم کە نابێ،… ناکرێ. کەچی کرا. بەرهەرحاڵ ماڵیان ئاوەدان. ئەشا ئەشا سەیری ئەو ماڵ وێرانەکە (ئاماژە بە تەلەفزیۆنەکە دەکا) چۆن چۆنی بە یەک دەمانچە هەموو ئەو خوێڕیانە دەتۆپێنێ، حەک ماڵی نەشێوێ بۆ دەستوبردی، ئێمەیش وەها بووین، یەعنی هاوڕێیانمان، رێک لەم فیلمانەمان دەکرد. ئەوەی نەترسێ ئاوەهایە، بۆی دەڕواتە پێشەوە، دیارە کەمێک زیرەکیشی دەوێ،… ئەیچۆن! لێرەدا ئەوەی وا خەڵکە خوێڕییەکەی کوشتبوو سوار ئەسپە سپییەکەی بووەوەو لەناو شار دەرچوو و رووی لەو شاخەی کرد وا شار لە داوێنیدا بوو. مۆسیقایەکی خۆش لە ژوورەکەدا دەنگی دایەوە. فەرماندە گوتی چاوتان لێیە، ها چاوتان لێیە، ئاگاتان لە ئەسپە سپییە، حەک ماڵم بەقوربانی! حەک یادت بەخێر چاوگەشە دڵ وریاکەم. ئەو خوێڕیانە کوشتیان. ئێمەیش ئاوا بووین، تەنیا ئەوەیکە کەس نەبوو دوواتر مۆسیقامان بۆ لێبدات هەهەهە… دیارە ئەمە فلیمە، بەڵام خۆشە، ژیان تیایا جۆرێکی ترە، بەڵام باوەڕکەن گەر لە دڵی خۆماندا ئێمەیش مۆسیقامان لێبدایە ئەوا رێک وەک ئەم فلیمەی لێدەهات هەهەهە… بەڕاستی ئەوجا دەبوو بە فلیم! جووت براکە لە یەکتریان رووانی لەوەدەچوو بچووکەکە زۆر حەزی بەم وشانە نەبێت. هەر کەسی تر ئەم قسەی بکردایە ئیستا دەیانگرت و راپێچی زیندایان دەکرد. دەمیان پڕدەکرد لە فیشەک. ئاخر مەگەر دەکرێ مرۆڤ هەرچی بەدەمدا هات بیڵێ و رێزی تیانەبێ، ئەویش لەسەر ئەو سەردەمانە، سەردەمی سەدان و هەزاران شەهید؟ ئا، پێڵاو دەبڕنە دەمیان.\nلەگەڵ کۆتایی فیلمەکە و نووسینی ناوەکان، هەرسێکیان دوواپێک هەڵدەدەن و براکان ماڵئاوایی دەکەن. فەرماندە هەستدەکا کتوپڕ ژوورەکە زۆر بێدەنگ و چۆڵ بوو. دڵی گیرا. گەڕایەوە درگاکە بکاتەوە و لە کوڕەکانی بڕوانێتەوە، بەڵام پەشیمان بووەوە. بەخۆی گوت خەریکی پیردەبی خەپە! خەپە پیریش ببوو. زۆرجار بە جوانی هەستی بە هەناسەی سواری خۆیدەکرد. هەستی بە جەستەی قورسی خۆیدەکرد. ئەمە یەکێک لە نیشانە گرینگەکانی پیری بوو. جومگەکانی دێشان. هەرچۆنێک حسێبی دەکرد لانیکەم چل کیلۆ زیاوەزنی هەبوو. براڕۆ جا ئەمە بە کێ دادەبەزێ!؟ وەڵامی خۆی دەدایەوە و دەیگوت بە کەس! رەنگە لە دووای ئەسپە سپی و کەرەشین نۆرەی گۆچان بێت. خراپ نیە. ‘چرچیل’یش هەیبوو. بە سەبیلەکەیەوە. نیشتمانیش بەم شێوەیە فەرماندەی لە داهاتوودا لەبیردەمێنێ. فەرماندە گومانی لەوەدا نیە لە چرچیلیش موهیمترە. ئاخر ئەم وڵاتێکی رزگارکرد، بەڵام ئەو وڵاتەکەی بە رزگارکراوی پێدرابوو. نا، جیاوازییەکە زۆرە. دەبا ئەو پیاو بووایە و یەک تاقە رۆژ چییە خۆی لەو شاخانە راگرتایە. ئەبەد نەیدەتوانی،… ئەبەد! دڵنیا لەم بۆچوونەی خۆی تەلەفزیۆنەکە بە کۆنتڕۆڵەکە دەکوژێنێتەوە و دەچێ لەسەر مۆبلەکە دادەنیشێتەوە. فەرماندە دەزانێ کەم کەس لەم ژیانەدا دەگاتە ئاواتەکانی خۆی. دەزانێ ژیان و دونیا شوێنێکی ئاواتکوژە. کەچی ئەم ئەگەرچی ئاواتێکی یەکجار مەزنیشی هەبوو کەچی توانی بیگاتێ. ئەو ئەمەی بەوە لێکدایەوە کە ئاواتەکەی لەگەڵ ئاواتی زۆربەی خەڵکی لەیەکدەچوون. هەرچەند هەر ئەم لاسەروو کەوت. دیکتاتۆر رۆیشت. ئەمە خەونی هەموویان بوو، بەڵام هەموو نەیانتوانی بچنە جێگای دیکتاتۆر. نانا مەبەستم ئەوە نیە کە وەک دیکتاتۆریان لێ بێت، مەبەستم ئەوەیە بگەنە دەسەڵات. بەڵام خۆر مەگەر هەمیشە وەها نەبووە، مەگەر لە دەسەڵاتدا تەنیا یەک کەس یاخود چەند کەسێک نەبوونە، مەگەر جێی چەند کەس دەبێتەوە؟ ها چەند کەس؟ گرینگ ئەوەیە کەسەکە لە خەڵکی بێت و خەڵکی بە هی خۆیان بزانن، ئەلحەمدولیلا منیش هەم! من ئەوەم وا نیشتمان خەونی پێوەدەبینێ. فەرماندە پاڵ دەداتەوە. هەستدەکا سەری کەمێک لەگێژەوە دێت. رەنگە هی مەشرووبەکە بێت، یان رەنگە ماندووم.\nرادەبێ بچێ بخەوێ لەپڕا گوێی لەدەنگی زەڕەزەڕی کەر دەبێ! نا، خەیاڵە، خەیاڵدەکەم. بەڵام دەنگەکە بەردەوامە. هەڵدەستێ بەرەو پەنجەرەکە دەڕوات. دەیکاتەوە. وەک بڵێی بۆمبێک بەڕوویدا بتەقێتەوە و بەدووادا فڕێی بدا، هەنگاوێک بەپڕتاو دەکشێتەوە. چ حەشرێکە! لە تەواوی نیشتمانەوە دەنگی زەڕەزەڕی گوێدرێژ دێت. وەک بڵێی بە هەزاران و دەیان هەزار کەر پێکەوە و تێکڕا گەردنیان بەرزکردووەتەوە و دیانەکانیان دەرخستووە و لە کاتێکدا بە لێوەکانیان کایەدەکەن بەهەرچی هێزی خۆیانە دەزەڕێنن. فەرماندە دەست بە گوێیەوە دەگرێ. دونیا خەریکە کەڕوکاس دەبێ. چ خەبەرە! لە حەوشە دەڕوانێ. دەبینێ حەرەسەکان وەک هەمیشە خەریکی نیگابانی خۆیانن، جگەرە بەبادەکەن و وەک بڵێی مێشێکیشیان میوان نەبێ! وادیارە کەڕن. ئەمە دەڵێ و هاواریان لێدەکا. بەڵام کەسیان لاناکاتەوە. فەرماندە هەتا دەتوانێ گوڕوتینی زیاتر دەداتە خۆی. دیسان بێسوودە. وادیارە لەبەر زەڕەزەڕ گوێیان لێ نیە. ئەوسا کڵاشینکۆفە مزەللییە سەرتاپا ئاڵتونییەکەی کە بەتایبەت نێردرابوو لە رووسیا بۆی دروستبکەن، هەڵدەگرێ و لە پەنجەرەکەوە دەستدەکا بە تەقەکردن. دیسان هەڤاڵان گوێیان لێی نیە. فەرماندە وەها رق هەڵدەستێ کە سیرەیان لێدەگرێ و راستەوخۆ تەقەیان لێدەکا. هەڤاڵان لە خوێنی خۆیاندا دەگەوزن. هەردووکیان دەکەونە پەلەقاژەیەکی کورت و دەکوژرێن.\nرۆژانی دوواتر فەرماندە سوێنددەخوا کە ئەو شەوە لە نیشتمان شەڕەکەرێکی سەیربووە. ئەم ویستوویەتی هەڤاڵان ئاگاداربکاتەوە کە وریاتربن و ئەوەیشی کە داخۆ ئەم هەراهەرایە چبوو. هەڤاڵان بە سەرسوڕمانەوە لەیەکتر دەڕوانن. فەرماندە ئەوەندە تووڕەدەبێ کە هەموویان تێکڕا دەکاتەدەرەوە. جوێن بە داروبەرد دەدا.\nبە خۆی دەڵێ ئەمانە کەرن، نەفامن، لەخۆوە نیە منم بوومەتە سەرۆکی وڵات. ئەم کەرانە درەنگ لە شت دەگەن،… زۆر درەنگ! گەمژینە!\nفەرماندە راستی دەکرد. ساڵانی شاخیش وەها بوو. ئەو پێش ئەوەی رووداوەکان رووبدەن، بۆنی دەکردن. هەر لە دوورەوە. بەڵام ئەوەی فەرماندە ئەمجارە تێی نەدەگەیشت ئەم زەڕەزەڕە بوو. باشە چ شتێک لە پێش بوو؟ قەراربوو چ رووبدات؟\nفەرماندە هەر ئەوەندەی دەزانی دەنگی زەڕاندنی گوێدرێژ لە خەودا بە مانای غەیبەت، جوێن، قسەی خراپ و هەواڵی خراپە. هەواڵی خراپ!؟ مەگەر ئەمشەو لە گەڵ کوڕەکانی باسی سەرکەوتنی نیشتمانیان نەکردبوو!\nئاە، نەکا خەوببینم،… نەکا!\nئەمشەو زەماوەندی کوڕی یەکێک لە هەڤاڵان بوو. کچی هەڤاڵێکی تری هێنابوو. زۆربەی هەڤاڵانی کۆن دەعوەتکرابوون. هەندێ هەڤاڵی تازەیش. شوێنی زەماوەندەکە بە هێزی پۆشتەو پەرداخی هەڤاڵانی دیکە گەمارۆدرابوو. هەتا چەند سەد میتر بەولاترەوە. دایرە لە دووای دایرە. ئەمە جگە لەو هێزە گەشتیانەی وا دوورتر دەسوڕانەوە و ئاگایان لە جووڵەی مێروولەیش بوو. تەنیا زەماوەند نەبوو، دەڵێی شوێنێکیش بوو بۆ خۆنوواندن. لێرە هەڤاڵان دوواهەواڵیان لەسەر روخسار و لەسەر باری دەروونیی یەکتر و بەگشتی لەسەر ئەوەی چەندە لەگەڵ ژیانیان مورتاح بوون، وەردەگرت. جۆرێک لە نومایشی سکۆرتەکانیش بوو. داخۆ هی کێ باڵابەرزتر، جوان چاکتر و لەهەمان کاتدا زیرەکتر دەهاتەبەرچاو. چاویلکەی رەش لە هۆڵەکەدا تەراتێنی بوو. لەهەموو چەشنێکی: خڕ، چوارگۆشە، لاکێش، بچووک، پان و… . هەموو دەچنە لای فەرماندە. زۆربەیان دەستی ماچدەکەن و لەبەردەمیا دەچەمنەوە. زۆرتر لە مەجلیسی شێخ و مەشایخ دەچێ. دەستی فەرماندە بۆنی گرتووە. دەستماڵی بۆنخۆشی دەگەیەنێ. بەڵام زۆر چاری ناکا. لەبەر خۆیەوە بیر لە حەمامەکەی دەکاتەوە. هەستدەکا گەر ئاوا بڕواتە پێش بۆگەن قڕیدەکا، بەڵام چاری نیە. دەبێ تەحەمولی بکا. لەکاتی ماچکردندا هەستی بە دیانە تاقمەکانیش کردبوو. چەند قێزەوەنن! وادیارە مرۆڤ هەتا پیرتر بێت بۆگەنتر دەبێ، یان رەنگە هی شتی ترە. بۆ وێنە هی ئەوەیکە هەڤاڵان چیتر وەک جاران نەماون. وەک ژیانیان، دەمیشیان بۆگەناوی بووە. سەرێک لەبەر خۆیەوە رادەوەشێنێ. لە راستیدا لەنێوان ژیان و دەم مەودایەکی یەکجار نزیک هەیە. چەند جارێک دەیەوێ ئەمردەرکا ماچکردن قەدەغەیە، بەڵام پەشیمان دەبێتەوە. ئەو دەبێ بەردەوام بیسەلمێنێ ئەوە فەرماندەی ئەم نیشتمانەیە و ئەوانی تر تەنیا هەن. وەک هەموو شتەکانی تر. ماچکردن و نەوینەوەکان گرینگن. دەربڕی ئاراستەی ژیانن. بەتایبەت ئاراستەی نیشتمان.\nلە زەماوەندەکە بە لێشاو پارە بەسەر بووکێدا شاباشکرا. بەستەلە دووای بەستە دۆلار. چەند کچۆڵەیەک بوونە بەرپرسی کۆکردنەوەی. دۆلارەکان بە حەواوە سووڕیاندەخوارد و پێچاوپێچ دادەبەزینە خوارەوە. بەسەر قژ و باڵای بووکێدا. هەندێکیان پێیەوە دەلکان. وەک بڵێی ئەوانیش حەزیان لێیە. هەڤاڵان پێدەکەنن. هەموویان سەریان بە پیت و بەرکەتی نیشتمان سوڕدەمێنێ. حەیف درەنگ گەیشتنێ. هەڵبەت ئیستایش درەنگ نیە. یەعنی قەت بۆ هیچ کارێک درەنگ نیە. گرینگ ئەوەیە مرۆڤ کۆڵنەدا، وەک هەڤاڵان. پیاو کە گیانی دا دەیشگاتە پارە. نەک پارە، بەڵکو خودی کونی پارەکە، رێک سەر خەزێنەکە. ئەو شوێنەی وا لێیەوە هەڵدەقوڵێ. وەک کانییەکانی نیشتمان. بگرە هەر لە ئەزەلەوە کانیاوەکانی نیشتمان ئاماژەبوون بەم راستییە. تەنیا دەبا خەڵکی زیرەک هەبا و بیخوێنێتەوە. مەگەر شاعیر کاتی خۆی نەیگوت خاکت گەوهەرە! هەڤاڵان دڵنیان فەرماندە کاتی خۆی لەمە گەیشتبوو. ئاە فەرماندە! فەرماندەی جەربەزە و زیرەک و کۆڵنەدەر! یەک دوو دانەیەک لە هەڤاڵان کە زۆریان خواردبووەوە لەسەر سەد دۆلارییەکان قاچیان هەڵخلیسکا و کەوتن، بەڵام بە خۆشییەوە سەلامەت دەرچوون و وەک فەرماندەیان لێنەهات ئەنجامیان ببێتە میزکردن لە حەوشەدا. دەڵێن هۆکارەکەی خواردنەوەیە. خواردنەوە جەستەی مرۆڤ سووک و نەرم دەکا، وەک سەردەمی منداڵیی لێدەکاتەوە، وەک پەڕ، نەرم دادەبەزیتە سەر زەوی و دوواتر لە پێکەنیندا برک دەکەی. هەڤاڵان ئەوەندە پێکەنین کە دەڵێی هەندێکیان میزیان کرد بە خۆیاندا و هەندێکیشیان لێیان بەربوو، بەڵام بەخۆشییەوە لەبەر دەنگەدەنگ کەس گوێی لێنەبوو. تەنیا چەند دانەیەک ئەویش ئەوانەی وا لە کۆنەوە یەکتریان دەناسی “هەتیو هەروا تڕکن ماوی؟” مەگەر تەخر دەکرێ! ئەویش لەم خێرو بەرکەتەدا! ئەسڵەن هەموو جەستە شل و سست بووەتەوە. ماسولکەکان هی ساڵان بوون. هی سەردەمی شاخ. ئیستا سەردەمی ورگە. کێ لە خانووە گەورە و کۆشک ئاساکاندا گوێی لە هەڤاڵانە. با ‘با’ رێگای خۆی بگرێتەبەر. بدۆزێتەوە. ئەوانیش گوناهن. رۆژە تاڵەکان بۆ هەمیشە تێپەڕیون. لە ‘با’یش تێپەڕیوە. جا گوناهیان چییە هەروا دیل و یەخسیربن؟ نا، هەهەهە… هەڤاڵان لە بیری ئەوانیشدا هەن. سەردەمی ئازادییە.\nفەرماندە بەدەم گۆڕینی جلەکانییەوە بیر لەمە دەکاتەوە و بزەی دێت. بەڕاستی ژیان چەند خۆشە. ژیان لە هەموو کونج و کەلەبەرەکانی خۆیدا ماناوەردەگرێ. بەخوا شەوێکی خۆش بوو! شەوێکی درەنگی خۆشە. فەرماندە خەوی نایەت. ئەگەرچی ماندووە، بەڵام ماندوویی هی جەستەیە هی بیر و دەروونی نیە. بیری خولەی جامانەخوار دەکاتەوە، بەخوا چاکم خانووەکە لێ زەوتکرد، ئەو گەوادە هەر لە منداڵییە حەزی لە نۆکەری و حەزی لە مل حیزی بۆ دیکتاتۆر کرد. ئای چەندە خۆی بادەدا، دەی بخۆ، بەغدا نیوەی رێگات بێت! ئەمشەو لێرەوە شریتی عومری رابردوو وەک خەونێک دێتەوە یادی. هەتیو نەکا دوواساتەکانی ژیانت بێت؟ لەبەرخۆیەوە بزەیەک دەکا و کەمێک لەم حاڵەتەی خۆی دەترسێ. بیستوویەتی ئەوانەی دەمرن دوواساتەکانی ژیانیان زۆر خۆشحاڵن، هەر لەخۆوە خۆشحاڵن. بەڵام نا، ئەم لەخۆوە خۆشحاڵ نیە. خۆشحاڵیی ئەو هۆکاری هەیە. وێنەکان دێنەوە: باوکی، دایکی، پشیلەکانی سەر دیواری حەوشەیەکی تاریک، زیندان، راکردن، شاخ، دراوسێی یەکەم و دووهەم، دیکتاتۆر، ژنەکەی، مانگا و دوو بزنەکەی، کیۆپۆغڵی، مایینەکە، کەرەشین، وێنەکەی ئەو بەسەر کەرەشینەوە لە کاتی راپەڕین لە سەنتەری شار کە لەلای دراوسێکانی بوو، راپەڕین، نیشتمان… . بێ ئەژمارن بێ ئەژمار. هیچ شتێک بەقەدەر بیرەوەریی پیاوی شۆڕشگێڕ دەوڵەمەند نیە،… هیچ شتێک. تازە هەر بەشێکی یەک دنیا شتی تریشی لێدەبێتەوە. بەرهەڵبێنەکەی خام هەراوە هەر دەڕۆی و دەکراوە! پێدەکەنێ. هەستدەکا هەر هەموو بیرەوەرییەکان بە چاک و بە خراپەوە وەک یەکیان لێهاتووە. هەموویان خۆشن، هەموویان دڵخۆشکەرن. بەخوا ئەم کلتورەی ئێمە شتی خۆشی هەیە. ئەرێ هەیەتی. ئەگەرچی دەزانێ هەڤاڵان سەبارەت بە کەرەشین درۆیان لەگەڵ کرد و قەت کەلاکەکەیان نەدۆزییەوە تا جارێکی تر لە چاڵێکی قووڵتردا بیشارنەوە، بەڵام زۆر لای گرینگ نیە. تازە وێنەکەیش زۆر گرینگ نیە. لەو ساڵانە یەکجار تێپەڕیون. کێ لە بیریا ماوە. تازە گەر مابێتیش ئەوا هیچ مانای نەماوە. ژیان هەزار رووداوی لە دڵی خۆیدا هەموو رۆژێک حەشارداوە. فەرماندە دڵی ئاسوودەیە. پاڵدەداتەوە. گەر بمریشم کوڕەکان هەن. ئەوان سەرئەنجام شتێک لەگەڵ وێنەکە و لەگەڵ کەرەشین دەکەن، دیارە گەر مابن. ئەرێ، ئەی خوا بۆ کوڕی داناوە،… بۆ داویەتی.\nسەعاتێک، دوو، یان… نازانێ، بەڵام فەرماندە وەک بڵێی رەق هەڵاتبێ بۆ ماوەیەکی زۆر لە کاتێکدا پاڵیداوەتەوە و هەر دوو دەستی لەپشت سەریدا لێک گرێداوە، دەمێنێتەوە. کتوپڕ دونیا لەبەر چاوەکانیدا سوڕدەخوا. سەقفەکە دەسووڕێتەوە و هەموو وێنەکانی رابردوو لە ناویا و لەگەڵیا. سنوورەکان دەشێون. سووڕەکە خێراو خێراتر دەبێ. هەموو شتێک دەبێ بە خولانەوە. بۆ یەکەم جار دەنگێک، زایەڵەی دەنگێکی ئاشنا کە فەرماندە لەمێژە نەیبیستووە، ژوورەکە دەتەنێ. لە خولەکەوە دێتەدەرەوە. ژنەکەیەتی… نیشتمان… نیشتمانە! دەنگەکە چەند خۆشە و ئەم ئیستا دەزانێ کە چەند تاسەی کردووە بە بێ ئەوەی بۆخۆی بزانێ. رابردوو لەگەڵ ئەوەی رابردووە، بەڵام زۆر لەوەی لامان وایایە لێمان نزیکترە. تەنیا ئەوەی شتێک بیجوڵێنێتەوە. نیشتمان دەڵێ “گلەیی بێت، بۆ جارێکیش بەناوی خۆم بانگت لێنەکردم!” فەرماندە دێتەوە بیری. کتوپڕ هەست بە تەنیاییەکی سەیردەکا. هەناسەی سواردەبێ. تەزوویەک بە جەستەیدا دەگەڕێ. چەند دڵۆپ ئارەق ناوچاوانی دەگرێ. چاوەکانی دەقونجێنێ و پڕ بە خۆی دەقیژێنێ. دەنگەکە دەیباتەوە ئەو ساڵانە. دەنگی نیشتمان. دەنگەکە لە خۆی بەتاڵی دەکاتەوە. لە هەموو شتێک. هەموو شتێک کتوپڕ چەند لە مانا بەتاڵدەبێتەوە. روخساری نیشتمان دێتەوە بەرچاوی. لەبیری دێ یەکێک لەو شتانەی بووە هۆکاری خواستنی ئەو، ناوەکەی بوو. ئەشقی نیشتمان ئاشقی نیشتمانی کردبوو. یان رەنگە لەبەر ئەوەی بڵێن ئەو هەر خۆڕسک هەمیشە بە نیشتمانەوە خەریکە. لە بیری دێت هەستی دەکرد لە رێگای ئەوەوە دەتوانێ زیاتر لە نیشتمان نزیک بکەوێتەوە. ئەسڵەن لە بنەڕەتدا ئەو ئەوی لەبەر ئەمە خواستبوو. رادەبێ و باڵەکانی وەک باڵندە دەکاتەوە. چەند هەست بە شەرمەزاری دەکا. دەنگەکە بەردەوامە “راستی منداڵەکان چۆنن؟ کوڕەکان دەڵێم.” چاوەکانی هەر قونجاون. سووڕانەکە ئەویش لەگەڵ خۆی دەبا. راستە، ئەوی هەمیشە بە ناوی ‘ژنەکە’ بانگ کردبوو. ژنەکە ئاو بێنە، ژنەکە منداڵەکان چۆنن، ژنەکە چایەک سازکە. ژنەکە… ژنەکە… ژنەکە! تەواوی ئەم ساڵانەیش بۆ یەک جاریش بێت لە دووای ناشتنەکەیەوە سەردانی گۆڕەکەی نەکردبوو. ئیستا دەزانێ هەندێ کەس دەتوانن تەواوی ژیانیان بە غەریبی بژین و بە غریبیش لە مردن بەردەوام بن. بەڕاستی من چی بووم،… من کێ بووم!\nکاتژمێر چەندە نازانێ. هەر ئەوەندەی دەستدەداتە جل و بەرگەکەی و لە دووای گۆڕینی دەچێتەدەرەوە. هەڤاڵان لایان سەیرە. دەستبەجێ بە بیست تڕۆمبیلی پڕ لە چەکدارو چەکی نیوەقورس بەسەریانەوە دەچێ بۆ گردەکە. شەو بە هەموو هەیبەتی خۆیەوە دەجووڵێ. دەچێتە سەر قەبری نیشتمان. فەرماندە بۆ یەکەم جار لە ژیانیدا دەگری. لە کاتێکدا بە سەر خاکی نیشتماندا چۆکی داداوە بەسەر نیشتماندا دەگری. بۆ یەکەم جار لە ژیانیدا ناوی دێنێ. کێلەکە بێدەنگە. وەڵام نیە. بارانێکی بەخوڕ دادەکا و زۆر خێرا دەیخوسێنێ. وەک بڵێی خوا دەیەوێ گریانەکانی فەرماندە بشارێتەوە. بەڵام ناشاردرێتەوە. هەڤاڵان هەموو ئاگایان لێیە. دەنگی هۆڕەهۆڕی گریانی فەرماندە لە گردەکە دادەبەزێتە خوارەوە و دەگاتە داوێن. رەنگە دەگاتە خانووەکانیش. خوا چەند هەورەتریشقەی ترسناکیش دەنێرێ، بەڵام دیسان بێسوودە. هەواڵ تازە بڵاوبووەتەوە.\nبڵێی رێگایەک بۆ رابردوو هەبێ؟ بڵێی خودا بەو عەزەمەتەی خۆی تەنیا لە خانووەکەی خولەی جامانە خوارەوە یەک رێگای بێ گەڕانەوەی بەرەو گردەکە کێشابێ؟ فەرماندە لای وایە وانیە و خڵقەت لەوەی دەنوێنێ ئاڵۆزترە،… یەکجار ئاڵۆزتر. تەنیا ئەوەیکە مرۆڤەکان پێیان نەزانیوە و نەیاندۆزیوەتەوە.\nرۆژانی دڵتەنگی چڕو چڕتر دەبنەوە. هەموو شتێک تەمێک دایگرتووە. وەک مژی بەیانیانی رۆژێکی ساردی زستانی لەسەر چەم. چەمێکی بەهاژەی ون. لەگەڵ ئەوەی وەک هەمیشە سەردانەکان زۆرن و هەر لە بەیانییەوە هەتا ئێوارە خەڵک دێن و دەچن و کاتەکانی فەرماندە پڕن، بەڵام هەست بە بێدەنگییەکی سامناکیش دەکا. فیقەیەکی بەسامی بێدەنگ بەردەوام لە گوێکانیدا دەنگدەداتەوە. جاری وایە لە کاتی کۆبوونەوەکانیشدا هەستی پێدەکا. بەلاچاو لێی دەڕوانێ. چت دەوێ؟ وەڵام نیە. ئەوەندەی کە ئەو دەنگە لەوێیە. دەڵێی ژیان بە شوێن هاوترازبووندا دەگەڕێ، ئەمەی ئیستا بەوەی رابردوو. شتێک بانگی لێدەکا، شتێک کە تەنیا خۆی هەستی پێدەکا. ئەم فیقە بەسامە لەکاتی تەنیاییەکاندا زیاتر خۆی دەردەخا. وەک بڵێی جاری وایە دەچێ و لە بەرامبەریدا لەسەر قەنەفەکە دادەنیشێ و بە بێ ترس و بە بێ هیچ چەشنە شەرمێک لێی دەڕوانێ. فەرماندە لەم کاتانەدا شەرم لە چاوەکانی دەکا. لێی ناڕوانێ. بەڵام تەسلیم دەبێ و جاری وایە بە چەندین سەعات لەیەکتر رادەمێنن. فیقەکە جەستەیەکی بێ رەنگە و بێ بۆ. دەڵێی خودی بوونە بە بێ هیچ چەشنە دەرکەوتەیەکی جەستەیی. رووت رووت. جاری وایە لەبەر خۆیەوە دەڵێ بەس نیە ئەویش هەیە، ماڵی ئاوا! ئینجا تێدەگا مرۆڤ لە راستیدا قەت تەنیا نیە و قەتیش تەنیا نابێ. هەمیشە شتێک هەیە بە دەورووبەرتەوە. مرۆڤەکان لایان وایە گەر ئەوان لەوێ نەبوون ئەوا ئیتر تەنیاییە!  هە… وانیە. تەنیایی، بیرنەکردنەوە و نەبوونی داڵغەیە. خەنی ئەوانەیش وا وەها ژیاون کە هەمیشە بیر و داڵغەکان بۆخۆیان روویان تێدەکەنەوە. لەو شەوەوە لەسەر گۆڕی نیشتمان هاتووەتەوە، لێشاوەکان زیادیان کردووە. جاری وایە مرۆڤ بە بێ ئەوەی بزانێ یەک شتی رابردوو دەتوانێ خاوەنی گەورەترین مانا بێت بە بێ ئەوەی بۆخۆی پێی بزانێ،… پێی زانیبێ. بەڵام سەرئەنجام دەیزانێ. نەکا هی پیری بێت. نەکا سەردەمی پیری هەموو بیرە گەورەکان و هەڤاڵان و نیشتمانیش لەمانا بەتاڵدەبنەوە و ئەوەی دەمێنێتەوە ئەو نیشتمانەیە وا لە گۆڕستان لەژێر تەغارتەغار خاکدا نوستووە! فیقەکە دەڵێ رەنگە وەها بێت. دەڵێ رەنگیشە هی ئەوە بێت تۆ زۆر بەپەلە و بە بێ گوێدان بە هەندێ شتی گرینگی ژیانت تێپەڕیت. بڵێی فیقەکە راست بکا؟ فەرماندە هەروا لێی رادەمێنێ. ئەویش وەک هەمیشە دەفیقێنێ. ژیان دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای خڵقەت.\nفەرماندە ماوەیەکە عادەتێکی سەیری پەیداکردووە. مزەللییە رووسییە ئاڵتونیەکەی دەهێنێ و لە پەنجەرە هەمیشەییەکەوە تەقەدەکا. بە ڕووی ئاسماندا و بە رووی هەورەکاندا و هەموو ئەو شتانەی وا دوورەدەست دەنوێنن. ئەمریش دەکا هەموو هاوڕێیان وەک ئەو بکەن. دەبێ بە رۆژی قیامەت. لە خانووەکەی فەرماندەوە جیهان گڕدەگرێ. تەنیا کوڕەکانی دەتوانن فریایکەون. لانیکەم فیشەکەکانی بۆ دەکەن بە مەشقی. ئیتر کەس بریندار ناکا، کەس ناکوژێ. شار کامێک ئارام دەبێتەوە. فیشەکی هەڤاڵانیش دەکەن بە مەشقی. هەتا ئەوەی تێدەگەن فەرماندە لە سەردەمی منداڵیدا حەزی بە دەنگی بانگ بووە. بەتایبەت لەکاتی عەسران. ئەو ساتەوەختەی چەندین مزگەوت پێکەوە لە بڵیندگۆکانیانەوە بانگیان دەدا، دەنگەکان لە فەزایەکی مەحزوندا لێکدەئاڵان و فەرماندە لە گۆشە حەوشەکەی خۆیاندا ئەوەندە دڵی خەمین دەبوو و خەیاڵی دەگوشرا کە لەوانەبوو دڵی لە لێدان راوەستێ. ئەمردەردەکەن وەک ساڵی ساڵان مزگەوتەکان دەستبکەنەوە بە بانگدان. ئەوسا ئەمریش دەردەکرێ خێرا چەند مزگەوت بە دەوری کۆشکەکەی فەرماندەدا سازبکرێ. فەرماندە ئیتر هەموو عەسرانێک هەموو پەنجەرەکان دەکاتەوە و دەبێتەوە بەو منداڵەی وا سەردەمانێک لە حەوشەکەیان دادەنیشت و بە چیلکەیەک لە خۆڵەکەی بەردەمی خۆی دەژەند و وازی لە یاری لە کۆڵان دەهێنا. هەڤاڵان لایان وایە هەر ئەو سەردەمانە بوو سەرنجی فەرماندەی گواستەوە بۆ سەر خاک،… خاکی نیشتمان. هەر ئەو سەردەمانە بوو رەوتی ژیانی پیاوێکی مەزنی، هەرچەند بە قەوارە هێشتا بچووک بوو، دیاریکرد و بە نیشتمانی بەخشی. مەلاکان و حیزبە دینییەکانیش ئیستا رازیترن. وەک هەمیشە سەلمێندرایەوە خوا لە دوواساتەکاندا هەمیشە دەگەڕێتەوە، تەنانەت لای کافرترین و سەرکێشترین کەسەکانیش. بۆیە مەلاکان بەسۆزتر لەهەر کاتێکی تر دەست بە لاگوێیانەوە دەگرن و بانگدەدەن. ئەوان دەزانن دەرگای دڵی فەرماندە کە کرایەوە ئیتر گەڕان بەناویدا یەکجار ئاسانترە لەهەر بنیادەمێکی تر. بەڵام خراپی کارەکە لەوەدایە فەرماندە رێک لەم کاتانەدا زیاتر لە هەر ساتێکی تر تەقەدەکا. مزگەوت ئەمە بە کفر لێکدەداتەوە و بەشێکیان لایان وایە پیاوی دەسەڵاتدار لەسەردەمی موحەممەدەوە چیتر بەڕاستی ئایینی نەماون و هەر هەموویان درۆدەکەن.\nبۆنی بۆچەکەمیزی حەوشەیش هەتا دێت زیاد و زیاتر دەکا. دارسێوەکەی ئەمجارە، گەورەتر لە هەر کاتێکی تر، سیس و رەق لەخۆیدا خنکاوە. وەک بڵیی دیکتاتۆر بە فڕۆکەیەک وەک ساڵی ساڵان کیمیایی بەسەرداکردبێ. ئاە، ساڵە کیمیاییەکان! ترۆپکی حیماسە و ترۆپکی رووداوەکان. ساڵانی هەوڵدان بۆ ورووژاندنی جیهان. ئەو ساڵانەی فەرماندە و هەڤاڵان گەیشتنە ئەو ئەنجامەی گوند و شارەکان تێوەگلێنن بۆ ئەوەی دیکتاتۆر، کە خۆی لە خۆیا پیاوێکی کەر و خوێنڕێژ بوو، ئەوەندەی تر دەستی لە خوێنی خەڵکیدا سوورکەن هەتا جیهان بێتە سەرخەت. مەگین خەڵک بۆچی دروستکراوە؟ قابیلە هەر ئەمان، هەر هەڤاڵان باجی ئەو ساتەوەختانەیان بدایە و ئەوانی تریش بەکەیفی خۆیان لە ژیان بەردەوام بوونایە؟! شتی وانابێ. بۆنی میز و بۆنی کیمیایی چەند لێک نزیکن. تەنیا بڕێک خەستتر، ئیتر رێک وەک خۆیەتی. بۆساردێکی ناخۆش کە مێشک دەتاسێنی. فەرماندە تفەنگەکەی لە عەسرێکی گەرمی رۆژێکی هاوینیدا هەڵدەگرێتەوە و ئەمجارە راستەوخۆ لە درەختەکە تەقەدەکا. هیچ تەپ و تۆز هەڵناستێ! فەرماندە دڵنیا لەوەی هەموو فیشەکەکانی بەر دارسێوەکە کەوتوون، بزەیەک دەیگرێ. فیقەکە پێی دەڵێ ئافەرین،… ئافەرین وەک هەمیشە زیرەک و وەک هەمیشە یەکانگیر لەسەر ئامانج! ئەم بەلاچاو سوپاسی دەکا. هەڤاڵێک دێتەژوورەوە و جانتایەک بروسکەی سەرەخۆشی لە لایەن پیاوە موهیم و گرینگەکانی نیشتمان و جیهانەوە لە ساڵیادی کۆچی دووایی نیشتماندا بۆ دێنێ. فەرماندە وەک هەمیشە ئەمردەکا لە بن دارسێوەکە بینێژن!\nشەوێک کاتێک هێشتا سەرەڕای ئەوەی لەناو جێگاکەیدایە و خەوی لێنەکەتووە، گوێی لە دەنگێکە. گوێی بۆ شلدەکا. دەنگەکە نائاساییە. رادەبێ و جوانتر گوێ هەڵدەخا. لە دەرەوە دێت. دەچێتە بەر پەنجەرەکە. ئەوسا دەبینێ کەرەشین رێک لەسەر رێگای دارسێوەکەوە بەرەو باڵاخانەکە دێت. چەند بەبڕیار و نەترس و گرژ دیارە. سەر هەڵنابڕێ سەیری فەرماندە بکا، بەڵام هەموو شتێک ئاماژەیە بەوەی دەزانێ لەوێیە و هەنووکە لە پەنجەرەکەوە لەو دەڕوانێ. فەرماندە زۆر دەترسێ. سەرەتا دەیەوێ هاواری حەرەسەکانی بکا. تەنانەت تفەنگەکەیشی دێنێ و فیشەکی دەخاتەبەر و لە زامنیش دەیترازێنێ. بەڵام پەشیمان دەبێتەوە. با بۆ جارێکیش بێت گوێی لە قسەی دڵی بێت. داخۆ مەگین ئەویش هەر هی ئەو ساڵانە نیە… ساڵە رەنگییەکان؟ داخۆ هەر هی ئەو ساڵانە نیە وا نیشتمان تیایا دەژیا و هێشتا بە خاک نەسپێردرابوو؟ کەرەشین بۆن و تامی ئەو کاتانەی دەدا. ئا، بەخێربێت،… بابێت! ئەوسا چوو و دەرگاکەی خستە سەرپشت. دەنگی قاچەکانی کەرەشین لە هۆڵەکەوە کە خەریکبوو بەسەر پێ پلیکانەکاندا سەردەکەوت دەهاتە گوێ. لە تاریکایی و بێدەنگیی شەودا هێشتا بڵیندتر لە هەر کاتێکی دیکەی خۆی. شتێک لە دەروونەوە پێی گوت واباشە هەستێ و جلوبەرگی ئاسایی و رۆژانە لەبەر بکا. بەپەلە هەستا و خۆی گۆڕی. قاتێکی مرادخانی، بە سەعاتێکی هەڵواسراو بە گیرفانەکەی سەر سینگییەوە، رەشتیەکی زل، پشتوێنێکی پان، جووتێک کڵاشی هەورامی کە یەکەم جار بوو لە پێی دەکرد و… سەرئەنجام چاویلکە رەشەکانی کە خەریک بوو زۆر نەزانانە لەبیری بچێتەوە.\nـ نا نا، هەر وەک جارانی، تەنیا ئەوەندەی جووتێک چاویلکەی رەشت زیاکردووە!\nکەرەشین ئەمەی گوت و یەکەوڕاست چوو و لەسەر مۆبلەکە دانیشت. ماندوو دەینواند. فەرماندە کە نەیدەزانی چۆن چۆنی میوانداری بکا و هەڤاڵانیش هەموو خەوتبوون، بە چاوەکانی پێکەنی. کەرەشین چەند لە جارانی دەچوو هەر نەگۆڕابوو. نە فیشەک و نە مردن و نە مانەوە لە ناوی چاڵ و سەحرایەکی بەرەهوتدا تۆزقاڵێک گۆڕانی بەسەردا نەهێنابوو. تەنیا کەمێک ماندوو دەینواند. فەرماندە کە حەزیدەکرد باسی ئەوەی لێ پرسێ چۆن چۆنی وەک قەقنەس لە ناو خۆڵەمێشی مەرگی خۆی هەستابووەوە، ئەمەی نەپرسی و لەجیاتی گوتی:\nـ وادیارە زۆر لەم خەیاڵی رابردوودای، بۆیە نەگۆڕاوی؟\nـ نەگۆڕاوم!… بەچیا ئەزانی؟\nـ ماشاڵڵا بە روخسارت، بە گڕ و تینت،… بە نیگاکانت!\nـ گەر چاویلکەکەت داکەنی ئەبینی منیش گۆڕاوم.\nـ بەپێچەوانەوە ئەم عەینەکە شتەکان راستەقینەتر دەنوێنێ، لەبەر ئەوەی تیشک کە خەڵەتێنەرە کزدەکا.\nـ لەم قسە زلانە گەڕێ، وادیارە هەر نەگۆڕاوی. هاتووم داوای بەشی خۆم بکەم. ساڵانی ساڵ بەسوخرەیی ئەم و ئەوت دام و هەوڵیشتدا لە ناو ئەم کۆشک و تەلارانەدا و لە پشت تفەنگچیەیکانتەوە خۆتم لێ ونکەی. بەس وەک ئەڵێن حەق کۆن ئەبێ بەڵام نافەوتێ. یاڵڵا مافی خۆم بەرەوە!\nـ ماف!… مافی چی؟\nـ ئەزانم لەخۆ گێلکردنا زیرەکی و کەس وەک تۆی پێناکرێ، بەڵام من ئەناسی، ئێمە هاوڕێی کۆنین. بۆ خۆیشت باش ئەزانی ئەوەی هەتە لە سایەی سەری منەوە هەتە، دەی یاڵلا بەشی خۆم!\nفەرماندە کە ئەو رۆژەی زۆر جوان لەبیرە، هەموو شتێک سەرلەنوێ دێتەوە یادی: دەنگی تەقەی دوور، هەراهەرای خەڵکی، مۆزکردنی کەرەشین و خۆکردنی بەناو جەرگەی شەڕەکەدا و هەروەها ترسەکەی خۆی کە لەوانەبوو دڵی لە سینگی بێتەدەرەوە. ئەو لەبیری نەدەهات قەت ئاوەها خۆی بە ناو هیچ شەڕێکدا کردبێ.\nـ بەشی چی؟… مەبەستت چییە؟\nـ خۆت ئەزانی گەر ئەو رۆژە من ئەو کارەم نەکردایە تۆ قەت بەمە نەئەگەیشتی، تۆ خۆیشت ئەزانی ئەو پیاوە نەبوویت و نیت ئاوا خۆت بە ناو مەیدانی شەڕابکەی! بۆیە (لێرەدا کەرەشین چاوێکی بە وردی بە ژوورەکەدا گێڕا)، لانیکەم دەبێ ببم بە جێگر، جێگری خۆت، تازە شوکربە نەمگوت خودی فەرماندە. ئەمیش تەنیا لەبەر ئەوەی تۆ سواری من بووی، نەک من سواری تۆ!\nفەرماندە ئەوەندە تووڕەبوو کە دەستی برد بۆ تفەنگەکەی. بەڵام هاتەوە بیری گەر کەرەشین رۆژی راپەڕینەکە گیانی دەربردبێ بێگومان ئەمرۆیش دەریدەبا. جگە لەمە جۆرێک لە تەریقبوونەوە دایگرت. لە دڵەوە دەیزانی کەرەشین راستدەکا. تەنیا ئەوەندەی نەیدەزانی بۆچی مۆزی کرد و بۆچی بەو شێوەیە خۆی کرد بە ناو جەرگەی شەڕەکەدا.\nـ زۆر باشە، بەڵام تەنیا یەک پرسیار، ئەو رۆژە بۆچی واتکرد؟ بۆ مۆزتکرد؟\nـ هەهەهەهە… پیاوی حسێبی مەگەر تۆ نازانی ئێمەی کەر ئەمە یەکێک لە هەڵسوکەوتەکانمانە و شیکردنەوەیشی یەکجار بۆمان دژوارە. وەک ئەوە وایە لە تۆ بپرسن بۆچی لە دووای ئەوەی لە شاخ دابەزیت وەهاتان کرد،… خۆت و هەڤاڵانت ئەڵێم!\nفەرماندە ویستی بپرسێ مەگەر داخۆ چییانکردووە، بەڵام هەستیکرد ئەم باسە هیچ یارمەتییەک نادا و واباشە لێرەدا کۆتایی پێ بێنێ. جگە لەوە لەدەروونەوە خۆشحاڵ بوو کەرەشین گەڕابووەوە. رابردوو بەهەموو گەورەیی و قەوارەی بە هەیبەتی خۆی سەرلەنوێ لە دەرگای ماڵەکەی (ئیستا کۆشکەکەی) دابووەوە،… چی لەمەیش خۆشتر.\nبۆ چەند رۆژ دوواتر کۆشکێکی گەورە بۆ کەرەشین سازکرا و وەک هەڤاڵانی تر دەیان ماکەری لە باشووری رۆژهەڵاتی ئاسیاوە بۆ هات. دوواتر لە مەراسمێکی مەزن و سەرسوڕهێنەردا کە تێیدا کەرەشین جووتێک چاویلکەی رەشی بیست هەزار دۆلاری لە چاوەکانیدا بوو، باس لە ئازایەتی و مەزنیەکەی کرا و بە فەرمی کرایە جێگری فەرماندەی وڵات. هەرچەند لە دووای ئەمەیش کوڕەکانی فەرماندە جاروبارە لە حەوشە سواری دەبوون و هەوڵیاندەدا بەم شێوەیە حاڵ و هەوای سەردەمی شاخ بژیێننەوە.\nلەدوورەوە دەنگی تەقە لە شارەوە دێت. ریزی هەڤاڵان هەروا بەڕێوەن. لە گردەکەوە خەریکن دادەبەزن. هەموو ماندوو و لەهەمان کاتدا یەکجار هەڵچوو و تامەزرۆن. چاوەکان دەبریسکێنەوە.رۆژانی تەنگانە خەریکە کۆتاییان دێت. فەرماندە کە لە پێشی پێشەوە بەسەر کەرەشینەوەیە، هەروا رێگا دەبڕێ. یەکێک لە هەڤاڵان هەستدەکا شتێک هەڵەیە. فەرماندە بۆ وا بەم لاولادا دەکەوێ؟ بەپەلە و بە غاردان، ئەگەرچی رەخت و تفەنگەکە کەمێک ئەزیەتە، خۆی دەگەیەنێتە لای. دەبینێ فەرماندە خەوی لێکەوتووە! فەرماندە… فەرماندە!\nوەک بڵێی فەرماندە لە خەوێکی قووڵ خەبەری بێتەوە، دادەچڵەکێ و بە وڕو کاسی لە دەورووبەری و لە هەڤاڵەکە دەڕوانێ. ها، چییە، چی بووە؟ قوربان وادیارە خەوت لێکەوتبوو، هاتم پێت بڵێم ئەوەندەمان نەماوە بگەیەنە شار، گوێت لێیە خۆ کە تەقە بەردەوامە، هەڤاڵان دەڵێن هەندێ شار و ناوچە رزگارکراون… دەبێ هەرچی زووتر بگەین! بزە روخساری هەڤاڵەکە بەرنادا.\nفەرماندە کتوپڕ کەرەشین رادەوەستێنێ. سەری قورس قورسە. سەیری کەرەشین دەکا، سەیری دەورووبەری و ئەوسا هەڤاڵان. لە دوورەوە دەنگی تەقەی تفەنگ و ژاوەژاوی شار بە داوێنی لاپاڵەکاندا سەردەکەوێ و سروشت هەراسان دەکا. فەرماندە دەست دەبا بۆ دووربینەکەی. لە شار دەڕوانێ. کۆڵانەکان و شەقام، ئەوەی وا لەوێ روودەداتیان لە خۆیاندا حەشارداوە. تەنیا دووکەڵ دەبینرێ.\nفەرماندە دیسان سەیرێکی کەرەشین دەکاتەوە کە لمبۆزی ژەنیوەتە ناو گیاکانی قەراخ کوێرە رێگاکە و خەریکی لەوەڕینە. چەند خۆشە لەو خەوە ترسناکە خەبەری بووەتەوە. لەوانە بوو باوەڕبکا بەوەی وا بینیبووی.\nبایەکی خۆش ئارەقەی ناوچاوان و لاملی لەگەڵ خۆی دەبا. فەرماندە بزەیەکی تاڵ روخساری دەقڵاشێ.\nبە دەست بە لاملی کەرەشین دا دەکێشێ و دەیگەڕێنێتەوە. هەچە یاڵلا هەچچە! رێک بەو رێگایەدا وا هاتبوون، دەگەڕێتەوەو سەردەکەوێتەوە. هەڤاڵان بە سەرسوڕمانەوە لەیەکتر دەڕوانن. قوربان راپەڕینە، نیشتمان گڕی گرتووە و خەریکە ئاگر لە سەر پشتی دیکتاتۆر دەکاتەوە،… قوربان بۆ کوێ،… رێگای شار لەوێوەیە، بەرەوخوارە… قوربان، قوربان!\nبەڵام فەرماندە گوێی لێ نیە. شاخ وەک هەمیشە چاوەڕوانیانە.\nبایگانی تاریخ خورشیدی\tاسفند ۱۳۹۹ (۲) بهمن ۱۳۹۹ (۳) دی ۱۳۹۹ (۱) آذر ۱۳۹۹ (۳) آبان ۱۳۹۹ (۵) مهر ۱۳۹۹ (۱۰) شهریور ۱۳۹۹ (۹) مرداد ۱۳۹۹ (۷) تیر ۱۳۹۹ (۳) فروردین ۱۳۹۹ (۴) اسفند ۱۳۹۸ (۲) بهمن ۱۳۹۸ (۲) دی ۱۳۹۸ (۱) آبان ۱۳۹۸ (۲) مهر ۱۳۹۸ (۲) شهریور ۱۳۹۸ (۳) مرداد ۱۳۹۸ (۱) تیر ۱۳۹۸ (۲) خرداد ۱۳۹۸ (۱) اردیبهشت ۱۳۹۸ (۲) اسفند ۱۳۹۷ (۱) بهمن ۱۳۹۷ (۱) دی ۱۳۹۷ (۳) آذر ۱۳۹۷ (۴) آبان ۱۳۹۷ (۳) مهر ۱۳۹۷ (۳) شهریور ۱۳۹۷ (۱) مرداد ۱۳۹۷ (۲) تیر ۱۳۹۷ (۴) خرداد ۱۳۹۷ (۱) فروردین ۱۳۹۷ (۲) بهمن ۱۳۹۶ (۴) آذر ۱۳۹۶ (۱) آبان ۱۳۹۶ (۱) مهر ۱۳۹۶ (۱) مرداد ۱۳۹۶ (۲) تیر ۱۳۹۶ (۲) خرداد ۱۳۹۶ (۲) فروردین ۱۳۹۶ (۲) اسفند ۱۳۹۵ (۱) دی ۱۳۹۵ (۲) آذر ۱۳۹۵ (۲) آبان ۱۳۹۵ (۲) مهر ۱۳۹۵ (۱) شهریور ۱۳۹۵ (۵) مرداد ۱۳۹۵ (۳) تیر ۱۳۹۵ (۵) خرداد ۱۳۹۵ (۱) بهمن ۱۳۹۴ (۲) دی ۱۳۹۴ (۱) آذر ۱۳۹۴ (۱) آبان ۱۳۹۴ (۲) مهر ۱۳۹۴ (۱) شهریور ۱۳۹۴ (۱) مرداد ۱۳۹۴ (۲) تیر ۱۳۹۴ (۲) فروردین ۱۳۹۴ (۱۰) بهمن ۱۳۹۳ (۵) دی ۱۳۹۳ (۳) آبان ۱۳۹۳ (۴) مهر ۱۳۹۳ (۴) شهریور ۱۳۹۳ (۲) تیر ۱۳۹۳ (۲) شهریور ۱۳۹۲ (۱) تیر ۱۳۹۲ (۲) آبان ۱۳۹۱ (۱) تیر ۱۳۹۱ (۱) اردیبهشت ۱۳۹۱ (۱) اسفند ۱۳۹۰ (۱) مرداد ۱۳۹۰ (۱) تیر ۱۳۹۰ (۱) اردیبهشت ۱۳۹۰ (۱) تیر ۱۳۸۹ (۱) خرداد ۱۳۸۹ (۲) دی ۱۳۸۸ (۱) تیر ۱۳۸۸ (۴) تیر ۱۳۸۵ (۱) مرداد ۱۳۸۴ (۱) مرداد ۱۳۸۱ (۱) اسفند ۱۳۷۸ (۱) خرداد ۱۳۷۸ (۱) تیر ۱۳۷۷ (۱) خرداد ۱۳۷۷ (۱) فروردین ۱۳۷۰ (۱)


هێمای ناڕەزایەتی دانیشتوانی پارێزگای دەرعای باشور لە دژی ئێران و حیزبوڵا لە میانه‌ی خۆپێشاندانێکدا. [خاوەنی وێنە: كۆمكاری ئازادی حۆران]\nچالاکوانێکی ناوخۆ وتی گروپە چەکدارەکانی سەر بە سوپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی ئێران گەیشتوونەتە پارێزگای دەرعا وەک وەڵامێک بۆ بارگرژییەکانی نێوان هێزەکانی رژێمی سوریا و ئەندامانی پێشووی گروپە ئۆپۆزسیۆنەکان.\nچالاکوان جومعە مەسالمە بە دیارونای وت ئەو هێزانە، له‌نێویاندا میلیشیکانی سەر بە حیزبوڵای لوبنانی و هێزی قودسی سوپای پاسداران، وەک فەوجەکانی زەینەبیون و فاتمەیون، لە زیاتر لە ناوچەیەکی دەرعا جێگیردەبن.\nوتی گروپەکانی سەر بە ئێران هەماهەنگییان كردووه لەگەڵ ئەو هێزانەی رژێم کە لە ناوچەکە جێگیرن، له‌نێویاندا فیرقەی 9 (هێزەکامی نیمر) و فیرقەی 4.\nوتیشی ئەو گروپانە بەشێک لە مەدەنییەکانیان لەو گەڕەکانە بەدەرناوە کە لە دەرعا دەستیان بەسەردا گرتووە، بەتایبەتی لە شەقامه‌كانی زاحیە و سەحافە لە ناوەندی شارەکەدا.\nرژێمی سوریا پێگەی خۆی لە پارێزگای دەرعا قایمتردەکات وەک خۆئامادەکاری بۆ کردەیه‌كی سەربازیی چاوەڕوانکراو. [دیمەنێک لە گرتەیەکی ڤیدیۆیی كۆمكاری ئازادی حۆران]\nوەفدێکی میلیشیا چەکدارەکانی سەر بە سوپای پاسداران و رژێمی سوریا لە دەوروبەری پارێزگای دەرعا دەبینرێن. [دیمەنێک لە گرتەیەکی ڤیدیۆیی كۆمكاری ئازادی حۆران]\nمەسالمە وتی چەکداران هێنراونەتەوە ئەو ناوچانەی کە بنکە سەربازییەکانیان لێدانراون.\nوتی پێدەچێت هێزەکانی رژێمی سوریا ئامادەکاری بکەن بۆ کردەیەکی سەربازی لە ناوچەکە بۆ لەناوبردنی هەمیشەیی ئەو گروپە چەکدارانەی لە ناوچەکە چالاکن.\nمەسالمە وتی هێشتا به‌رده‌وام روودای تیرۆرکردن لە پارێزگای دەرعا هەن کە هێزەکانی رژێم و چەکدارانی میلیشیاکانی سەر بە سوپای پاسداران ده‌كه‌نه ئامانج.\nوتیشی ئەو رووداوانە لە شارۆچکەی نیمری باکوری دەرعا، شاری بوسرا حەریر، شارۆچکەی که‌فر شەمس و شاری سەنامەیان روویانداوە.


گه‌رده‌لوولی لیكیمیا..50 هاووڵاتی چینی كوشت\n:: AM:07:32:13/08/2019 \nده‌سه‌ڵاتدارانی چین بڵاویان كرده‌وه، كه گه‌رده‌لوولی "لیكیمیا" ناوچه كه‌ناراوییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی وڵاته‌كه‌ی گرتووه‌ته‌وه، به‌وهۆیه‌وه 49 كه‌س گیانیان له ده‌ست دا و 21ی تریش بێسه‌روشوێنن.\nگه‌رده‌لووله‌كه بریتییه له بایه‌كی یه‌كجار به‌هێز كه شه‌پۆلی ده‌ریایش له‌گه‌ڵ خۆی ده‌هێنێت و به ته‌واوی ناوچه كه‌ناراوییه‌كان ده‌خاته ژێر ڕكێفی خۆیه‌وه و زیانی گه‌وره‌یش به كه‌لوپله‌ی ماڵه‌كانیان ده‌گه‌یه‌نێت، به‌هۆی خێرایی با له ناوچه‌كه.\nبه گوێره‌ی زانیارییه‌كان سات دوای سات مه‌ترسییه‌كانی گه‌رده‌لووله‌كه گه‌وره‌تر و زیاتر ده‌بێت و ژماره‌ی قوربانیانیش ڕوویان له به‌رزبوونه‌وه‌یه، هه‌رچه‌نده سه‌ره‌تا باس له گیان له ده‌ستدانی 32 كه‌س و بێسه‌روشوێنبوونی 16 كه‌سی تر ده‌كات، به‌ڵام ڕێژه‌ی قوربانیانی به به‌رده‌وامی ڕوو له به‌رزبوونه‌وه‌یه.\nبۆ پاراستنی ژیانی خه‌ڵك له‌م گه‌رده‌لووله مه‌ترسیداره، زیاتر له 110 هه‌زار هاووڵاتی ناوچه جیا جیاكانی چین، شوێنی نیشته‌جێبوون و ماڵه‌كانی خۆیان به‌جێهێشت و به‌ره‌و ناوچه‌یه‌كی ئارامتر گوازراونه‌ته‌وه.\nگه‌رده‌لووله‌كه زیانی گه‌وره‌ی به جموجۆڵی هاتوچۆ له ناوچه جیاوازه‌كانی چین كردووه، به ته‌واوی به ئاراسته‌ی شاری شه‌نگه‌های كه به گه‌وره‌ترین ئابووری چین داده‌نرێ، له ماوه‌ی چه‌ند سه‌عاتی ڕابردوویش زیانی 3.3 ملیار یۆرۆی به چین گه‌یاندووه.


بەغدا..تەقینەوەیەك پێنج قوربانی لێكەوتەوە – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/02/27 - 9:44 PM\nبەهۆی تەقینەوەی بۆمبێكی چێنراو لە باشووری بەغدا پێنج كەس بوونە قوربانی.\nمیدیا عیراقییەكان بڵاویان كردەوە، كەمێك لەمەوبەر بۆمبێكی چێنراو لە بازاڕێكی میللی شارۆچكەی مەحمودییەی باشووری بەغدا تەقییەوە و بەهۆیەوە دوو كەس كوژران و پێنج كەسی تریش بریندار بوون.\nئاماژە بەشەوەدراوە، دوابەدوای تەقینەوەكە، هێزە ئەمنییەكان چوونەتە شوێنی ڕووداوەكە و دەستیان بە ئەنجامدانی كاری لێكۆڵینەوە كردووە.


نەخشەی پەرلەمان دەگۆڕدرێت..کەشی تێپەڕاندنی پرۆژەکان خراپ دەبێت\nھۆشداریی لەتێپەڕاندنی پڕۆژەیاساکانی پەرلەمان بەزۆرینەو کەمینە دەدرێت، پەرلەمانتارێکی گۆڕانیش ڕایدەگەیەنێت، "خولی پێنجەم جیاواز دەبێت لەسەرجەم خولەکانی پەرلەمان و نەخشەی سیاسی دەگۆڕێت"، دەشڵێت:"کەشی تێپەڕاندنی پڕۆژەیاساکان خراپ دەبێت".\nبێستون فایەق ئەندامی فراکسیۆنی گۆڕان لەپەرلەمانی کوردستان بەSNNی ڕاگەیاند، "ئەو ئەنجامانەی ئێستا بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمان بڵاوکراونەتەوە، ئەگەر گۆڕانکاریان بەسەردانەیەت، بڕیاردانی سیاسی لەناو پەرلەمان و پێکھێنانی حکومەتیش، نەخشەیەکی دیکەی دەبێت و پارتی دەتوانێت ھەموو شتێک تێپەڕێنێت".\nوتیشی:"بۆ تێپەڕاندنی ھەر پڕۆژەیاسایەکیش لەناو پەرلەمان (٥٠+١)ی پێویستە، لەبنەڕەتدا دەبوو ڕێگەنەدرایە ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن بەمجۆرە بونایە یان ڕێگەنەدرایە ھەڵبژاردن بەڕێوەبچێت بەشێوەی ئێستا، لەکاتێکدا پێموایە زۆرترین ساختەکاری کراوە لەپرۆسەکەدا".\nھۆشداریشی لەسەر دۆخی پەرلەمانداو وتی:"خولی پێنجەمی پەرلەمان دۆخێکی تەندروستی نابێت، زۆر شت دەخاتە ژێر پرسیارەوەو کەشی تێپەڕاندنی پڕۆژەیاساکانیش خراپدەبێت، جیاواز دەبێت لەخولەکانی پێشوی پەرلەمان، بەجۆرێک تێپەڕاندنی پڕۆژەیاسا دەچێتە سەر دەستی لایەنێک و ئەوەش کاریگەرییە خراپەکەیەتی".\n8 مانگ پێشتر - Oct 12 2018 5:43PM


جەنگی نێوان یابان و ڕوسیا ١٩٠٤-١٩٠٥ – History Of Kurd\nHome / مێژووى جیهان / جەنگی نێوان یابان و ڕوسیا ١٩٠٤-١٩٠٥\nزريان احمد 2017-02-12\tمێژووى جیهان, مێژووى گشتى لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە جەنگی نێوان یابان و ڕوسیا ١٩٠٤-١٩٠٥ 6,602 Views\nتایبەت بە ماڵپەری مێژووی کورد\n-بریتی بوو لەو ملمانێ چەکدارییەی کەڕوسیای ناچار کرد واز لەو سیاسەتە پاوانخوازییەی خۆی بھێنێت لەڕۆژھەڵاتی دوور، بەمەش یابان بوە یەکەم ھێزی ئاسیایی کە بتوانێت ھێزێکی ئەوڕوپی تێک بشکێنێت لەسەردەمی نوێ دا.\nبارودۆخ بەشێوەیەک بەرەو پێش وەچوو کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی جەنگ لەنێوان یابان و ڕوسیای قەیسەری پاش ملمانێی نێوانیان بۆ دەست بەسەر داگرتنی نیمچە دورگەی کۆریا و مەنشوریا. لەساڵی ١٨٩٨ ڕوسیای قەیسەری فشارێکی زۆری کردە سەر چین بۆ ئەوەی ناچاری بکات بۆئەوەی گرێبەستێکی بەکرێدانی لەگەڵ بکات لە بەندەری ستراتیژی و گرینگ لە پۆرت ئارثەر کەئێستا بە لۆن شو ناسراوە کەدەکەوێتە بەشی باشوری نیمچە دورگەی لیاوتینگ لەباشوری مەنشۆرییا. بەم شێوەیە ڕوسیا دەست وەردانی دەکرد بۆ داگیرکردنی دورگەکە،ھەرچەندە ڕوسیا ھەماھەنگی ھەبوو لەگەڵ ھێزە ئەوڕوپییەکانی دیکە. ئەمەش یابانی ناچارکرد دەست ھەڵبگرێت لەدورگەکە دوای ئەوەی دەستی بەسەر داگرتبوو لەڕێی سەرکەوتن لەجەنگ لەگەڵ چین لەساڵانی ١٨٩٤-١٨٩٥ سەرەڕای ئەمەش ڕوسیای قەیسەری لەساڵی ١٨٩٦ ڕێککەوتننامەیەکی بەستبوو لەگەڵ چین دژی یابان لەڕێگەی ئەو ڕێکتننامەوە ڕوسیا چەند مافێکی وەرگرت وەکو مافی درێژکردنەوەی تێپەڕینی ھێڵی ئاسنین لە سیبیریاوە بۆ مەنشۆریا تاوەکو دەگاتە بەندەری فیلادیفوستوک لەڕوسیا ،لەکۆتایی دا دەست گرتن بەسەر کەرتێکی گرینگ لەمەنشۆریا.\nڕوسیا ھەڵسابوو بە دروستکردنی ئەو ھێڵە ئاسنینە لەڕێی سیبیریا لەساڵانی ١٨٩١-١٩٠٤ ھەرچەندە کەم و كوڕی ھەبوو لەڕوی دامەزراوەی گواستنەوە بۆ بەھێزکردنی ھێزە چەکدارەکان و ھێزی چەکدار و جبەخانەی کەمی ھەبوو لەمەنشۆریا،بەڵام یابان بەپێچەوانەوە بوو سوپاکەی فراوان کرد لەدوای جەنگی لەگەڵ چین لەساڵی١٨٩٤. پێش ساڵی١٨٩٤ یابان زۆر لەپێشتر بوو لەڕوسیا لەڕوی بوونی ھێزی وشکانی لەڕۆژھەڵاتی دوور. لەساڵی١٩٠٣ ڕوسیا زۆری ھێنا بۆ بەستنی ڕێکەوتننامەیەک لەسەر کشانەوەی ھێزەکانی لە مەنشۆریا بۆیە یابان گەیشتە ئەو بڕوایەی کەکاتی شەڕ ھاتووە.\nجەنگ دەستی پێکرد لە٨ی شوباتی ساڵی ١٩٠٤ کاتێک کەشتی جەنگی یابانی ھێرشێکی لەناکاوی کرد و گەمارۆی خستە سەر یەکەیەکی ھێزی دەریایی ڕوسی لە پۆت ئاثر. لەمانگی نیسانی ھەمان ساڵ یابان ھێزێکی نارد بۆ کۆریا و زۆری پێنەچوو ھێزەکە کۆنترۆلی تەواوی کۆریای کرد. لەمانگی ئایار ھێزێکی تری ڕەوانەی نیمچە دورگەی لیاوتنگ کرد، وەلە ٢٦ی ئایار توانیان پەیوەندی بپچڕێنن لەنێوان یەکەی بەرگری پۆت ئارثەر و تەواوی ھێزەکانی دیەکی ڕوسیا لەمەنشۆریا. ھێزەکانی ڕوسیا کشانەوە بەرەو باکور پاش ئەوەی چەند جەنگێکی دۆراند لە “فو ھسین، ویاو ویانغ”\nلەمانگی ئۆکتۆبەر، ھێزەکانی ڕوسیا ھێرشێکی پێچەوانەی ئەنجام دا دوای ئەوەی پاڵپشتی پێ گەیشت لەڕێی ھێڵی ئاسنین کەبە سیبیریا تێدەپەڕێت. بەڵام ھێرشەکانیان یەکلاکەرەوە نەبوو بەھۆی کەمی من ئەزموونی سەکردایەتیەکەیان. یابانییەکان پۆرت ئارثەرییان گەمارۆدا بۆماوەیەکی دوور و درێژ چەندینجار ویستیان بچنە ناوی بەڵام سەرکەوتوو نەبوون. بەڵام لەمانگی کانونی دووەم یەکێک لەسەرکردە ڕوسییەکان خۆی پۆرت ئارثەری ڕادەستی ھێزەکانی یابان کرد بەبێ ئەوەی پرس بەسەرکردەکانی دیکە بکات کەپلە لەو بەرزتر بوون،ھەرچەندە پاڵپشتی و زەخیرەی پێوسیت ھەبوون کەبەشی سێ مانگ بەرگری دەکرد.\nجەنگی کۆتایی و یەکلایی کەرەوە لەبەشی باکور ڕویدا لەکۆتاییەکانی مانگی شوبات و سەرەتای ئادار لەساڵی١٩٠٥ لەنێوان ھێزەکانی ڕوسیا کەژمارەیان ٣٣٠ ھەزار بوو و ھێزەکانی یابان کەژمارەیان ٢٧٠ھەزار بوو. پاش شەڕێکی قوڕس ژەنەرالی ڕوسی کورباکتین ھەڵسا بەکشاندنەوەی ھێزەکانی لەھەردوو بەرەی شەڕ و کەوتە ژێر دەستی یابانیەکان و زیانەکانی جەنگەکە زۆر و زەوەند بوون کە ژمارەی کوژراوانی یابان نزیکەی ٧١ ھەزار و ژمارەی کوژراوانی ڕوس نزیکەی٨٩ ھەزار بوو.\nئەو جەنگەی کە وای کرد ھێزەکانی یابان دەستیان واڵا بێت و ورەیان بەرز بێت بریتی بوو لەجەنگی دەریایی تشۆسیما. کەیابانییەکان نەیانتوانی بەرەی دەریایییەکلا بکەنەوە بەتەواوی و بەوھۆیەوە وڵاتەکەیان بپارێزن. یەکە دەریاییەکانی ڕوسیا لەو ماوەیە چالاک بوون، بەڵام لەماوەی نێوان ٢٧-٢٩ی ئایاری ساڵی١٩٠٥ جەنگێک ڕویدا لەگەرووی تسوشیما، کەکەشتی جەنگی سەرەکی یابانی بەسەرکردایەتی ئەدمیرال ھیھا تشیرۆ توانی کەشتی جەنگی ڕوسی تێک بشکێنێت بەسەرکردایەتی ئەدمیرال رۆزستیفینسکی کەمەبەستی چوونە پۆرت ئارثەر بوو بۆ لابردنی گەمارۆ لەسەری.\nیابان بارودۆخی دارایی خراپ بوو بەڵام سەرکەوتنی یەکلایی کەرەوە لەتسوشیما لەپاڵ ئەوەش زیاد بوونی شڵەژانی نێوخۆیی لەسەرانسەری ڕوسیا لەڕوی سیاسیەوە وای کرد ڕوسیا ناچار بێت بە بەگفتوگۆو ڕێککەوتن.\nتیۆدۆر ڕۆزفێلت بوە نێوبژیوانێک بۆ بەستنی کۆنگرەی ئاشتی کەبسترا لە پرۆستمۆث لەویلاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەنێوان ٩ی ئاب تاوەکو ٥ی ئەیلول لەساڵی ١٩٠٥. لەدەرئەنجامی ڕێککەوتننامەکە یابان نیمچە دورگەی لیاوتانگ و پۆرت ئارثەر و ھێڵی ئاسنین لەباشوری مەنشۆریا کە دەیگەیەنێت بەپۆرت ئارثەر و ھەروەھا نیوەی دوورگەی سەخالین ، ھەروەھا ڕوسیا ڕازی بوو لەسەر چۆلکردنی مەنشۆریا و گەڕاندنەوەی بۆ ژێر کۆنترۆلی چین،ھەروەھا ڕوسیا ددانی نا بەسەروەری یابان لەسەر نیمچە دورگەی کۆریا.\nسەرچاوە:المشروع العراقی للترجمە\nPrevious وردەکاری پیلانێکی ئەڵمانیا بە هاوکاری ڕەمزی نافع بۆ ئەنجامدانی ڕاپەڕین دژی ئینگلیزەکان لە کوردستان\nNext سه‌ره‌قه‌ڵه‌م له‌سه‌ر ״رووناكبیران״ له داستانی كوردایه‌تیدا \nبەرکوتێکی خەرمانی کوردناسی لە ئەورووپا


سامسۆنگ مۆبایلەکانی گالەکسی Note 10 و گالەکسی +Note 10 ـی بە پڕۆسێسەری Snapdragon 855 ـەوە ڕاگەیاند – کەی ئای تی ئێن\nکەمێک بەر لە ئێستا و لە کۆنگرەی Unpacked ـدا، کۆمپانیای سامسۆنگ هەر یەکە لە مۆبایلەکانی گالەکسی Note 10 و گالەکسی +Note 10 ـی بە پڕۆسێسەری Snapdragon 855 و نرخی دەستپێکی 949$ ـەوە ڕاگەیاند.\nمۆبایلی گالەکسی Note 10 خاوەن ڕوونمایەکە بە قەبارەی 6.3 ئینج لە جۆری Dynamic AMOLED و بە وردی نیشاندانی 1080 بە 2280 پێکسڵ و خاوەن شووشەی پارێزەری جۆری Corning Gorilla Glass. لە پشتەوە خاوەن 3 کامێرایە بە ڕوونییەکانی 12 و 12 و 16 مێگاپێکسڵ و لە پێشەوە خاوەن کامێرایەکە بە ڕوونی 10 مێگاپێکسڵ و لەسەر چاڵی ژێر ڕوونما جێگیر کراوە. پڕۆسێسەری Snapdragon 855 ـی لەسەر جێگیرە و خاوەن ڕامێکە بە فراوانی 8 گێگابایت و بیرگەیەکی ناوەکی بە قەبارەی 256 گێگابایت. خاوەن پاترییەکە بە توانستی 3,500 ملی ئەمپێر و پشتگیری لە بارگاویکردنەوەی خێرا دەکات بە توانای 25 وات.\nگرنگترین تایبەتمەندییەکانی مۆبایلی Samsung Galaxy Note 10:\nڕوونما: قەبارە: 6.3 ئینج. جۆر: Dynamic AMOLED. وردی نیشاندان: 1080 بە 2280 پێکسڵ. شووشەی پارێزەر: Corning Gorilla Glass.\nپڕۆسێسەر: Qualcomm SDM855 Snapdragon 855 (7 nm) – USA/China.\nگرافیک: Adreno 640 – USA/China.\nبیرگە: 256 گێگابایت (زیادکردن تاوەکو 1 تێرابایت لە ڕێگەی دەرچەی microSD).\nکێش: 168 گرام.\nبارگاویکردنەوە: پشتگیریکردن لە بارگاویکردنەوەی خێرا بە توانای 25 وات.\nکامێرای پشتەوە: سەرەکی: 12 مێگاپێکسڵ بە تیرەی f/1.5-1.8-2.4. دووەم: 12 مێگاپێکسڵ بە تیرەی f/2.1. سێیەم: 16 مێگاپێکسڵ بە تیرەی f/2.2.\nکامێرای پێشەوە(سێڵفی): 10 مێگاپێکسڵ بە تیرەی f/2.2.\nڕایەڵە: Wi-Fi 802.11 a/b/g/n/ac/ax – dual-band – Wi-Fi Direct – hotspot – Bluetooth 5.0.\nڕەنگ: شین – سپی – ڕەش.\nسیستەمی کارپێکەر: OneUI (بنچینەکراو لەسەر Android 9 Pie).\nمۆبایلی گالەکسی +Note 10 خاوەن ڕوونمایەکە بە قەبارەی 6.8 ئینج لە جۆری Dynamic AMOLED و بە وردی نیشاندانی 1440 بە 3040 پێکسڵ و خاوەن شووشەی پارێزەری جۆری Corning Gorilla Glass. لە پشتەوە خاوەن 3 کامێرایە بە ڕوونی 12 و 12 و 16 مێگاپێکسڵ و لە پێشەوە خاوەن کامێرایەکە بە ڕوونی 10 مێگاپێکسڵ و لەسەر چاڵی ژێر ڕوونما جێگیر کراوە. پڕۆسێسەری Snapdragon 855 ـی لەسەر جێگیرە و خاوەن ڕامێکە بە فراوانی 12 گێگابایت و بژاردەی بیرگەی ناوەکی بە قەبارەی 256 و 512 گێگابایت. خاوەن پاترییەکە بە توانستی 4,300 ملی ئەمپێر و پشتگیری لە بارگاویکردنەوەی خێرا دەکات بە توانای 25 وات.\nگرنگترین تایبەتمەندییەکانی مۆبایلی +Samsung Galaxy Note 10:\nڕوونما: قەبارە: 6.8 ئینج. جۆر: Dynamic AMOLED. وردی نیشاندان: 1440 بە 3040 پێکسڵ. شووشەی پارێزەر: Corning Gorilla Glass.\nبیرگە: 256 و 512 گێگابایت (زیادکردن تاوەکو 1 تێرابایت لە ڕێگەی دەرچەی microSD).\nڕایەڵە: 5G – Wi-Fi 802.11 a/b/g/n/ac/ax – dual-band – Wi-Fi Direct – hotspot – Bluetooth 5.0.\nڕەنگ: شین – سپی – ڕەش – پەمەیی.\nسامسۆنگ مۆبایلی گالەکسی Note 10+ 5G ـیشی بە پشتگیری لە نەوەی پێنجەمی پەیوەندی 5G و بە هەمان تایبەتمەندییەکانی گالەکسی +Note 10 ـەوە ڕاگەیاند. هەروەها هەردوو مۆبایلە نوێیەکەی زنجیرەی نۆت پشتگیری لە قەڵەمی زیرەکی S Pen دەکەن و توانای ئەنجامدانی چەند کردارێک هەیە لە ڕێگەیەوە.\nمۆبایلەکانی گالەکسی Note 10 و گالەکسی +Note 10 پشتگیری لە هاوبەشیپێکردنی وزەی پاتری بۆ مۆبایلەکانی دیکە دەکەن. مۆبایلەکان خاوەن کامێرایەکی نوێن کە تایبەتن بە درووستکردنی بنەماکان بە شێوەی 3 دووری.\nنرخی مۆبایلی گالەکسی Note 10 لە 949$ ـەوە دەست پێدەکات و نرخی مۆبایلەکانی گالەکسی +Note 10 و گالەکسی Note 10+ 5G لە 1,049$ و 1,299$ ـەوە دەست پێ دەکەن. لە ئێستادا بەردەستن بۆ کڕین بە شێوەی داواکاری پێشوەختە و لە ڕێکەوتی 23 ـی ئەم مانگەدا بەردەست دەکرێن بۆ کڕین.\nتاگەکان Galaxy Note 10 Galaxy Note 10 Plus Galaxy Note 10 Plus 5G Samsung Unpacked سامسۆنگ گالەکسی نۆت ١٠


29 ساڵ تێدەپەڕێت بەسەر ئەو هێرشانەدا کە 182 هەزار کەسی تیادا کوژران و نزیکەی چوار هەزار گوندی کورد خاپور کران.\nعەلی حەسەن ئەلمەجید (عەلی کیمیایی) ئامۆزا متمانە پێکراوەکەی سەدام حوسەین سەرپەرشتی ئەو هێرشانەی دەکرد.\nقۆناغی یەکەمی هێرشەکانی ئەنفال شەش مانگێکی خایاند، لەشکری عێراق هەموو جۆرە چەکێکی لەو کردەیەیدا بەکارهێنا لە چەکی کیمیاییەوە تا چەکە سوکەکان، ئامانجەکەش هەر تەنها دەستگیرکردن و کوشتنی مرۆڤی کورد نەبوو، بەڵکو سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەیی و داڕمانی ژێرخانی ئابووری لە ناوچەکانی کوردستاندا بەشێکی تری ئەو هەوڵانەی ڕژیمەکەی سەدام حوسەین بوون.\nبەپێی هەندێک لە سەرچاوەکان و لە لێکۆڵەرانیش؛ بە پشت بەستن بەو بەڵگەنامانەی دوای ڕاپەڕینەکەی ساڵی 1991 لە بارەگای عەلی کیمیایی لە شاری کەرکوک دەستیان بەسەردا گیران، حکومەتی عێراق ئامادەکاریشی کردبوو بۆ قۆناغی دووهەم و سێهەمی ئەنفال، بەڵام قوڵبوونەوەی کێشەکان لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی لە کەنداوی فارس و بە تایبەتیشکوێت کە دواتر بە شەڕی کوێت و شکستی عێراق کۆتاییهات، وەک یەکێک لە هۆکارەکان بۆ دواخستنی ئەنفالەکانی تر لێی دەڕوانن.\nپارتی بەعسی عەرەبی وەک یەکێک لە دڕندەترین پارتە شۆڤینییەکان دەمێک بوو خەریکی داڕشتنی ئەو پیلانەی بووە دژ بە کورد و بە دوور نازانرێت سەرەتاکەی بگەڕێتەوە بۆ ئەو سەروەختەی خەریکی داتاشینی وێناکردنێکی تایبەت بووبێت بە کورد، بۆ دروستکردنیئەم وێناکردنە جیاوازەی مرۆڤی کورد، بەعس و رژێمەکەشی لە عێراقدا سودێکی زۆری لە ئەزموونەکان و ئایدیۆلۆژیەکانی تۆتالیتارێتی و نازیسم و هەروەها ستالینیزمیش وەرگرتووە.\nوێنەی کچێکی ئێزدی، بە کامێرای ڕۆژنامەوان زمناکۆ ئیسماعیل\nڕووداوەکانی شنگال وەک زۆرێک لە لێکۆڵەرەوە جەختی لێدەکەنەوە فۆرم و شێوازێکی تری ئەنفالە لە ژمارەیەک سۆنگەوە، لەوانە هەردوو هێرشەکە بە ئاین پەردەپۆش کراون، هێرشەکان خەڵکی سیڤیلیان کردۆتە ئامانج و لە هەردوو هێرشەکەشدا دەستدرێژی کراونەتە سەر ژنان و کچانی کورد، بێسەروشوێنبوونی هەزاران کەس و تاڵانکردنی ماڵەکان و.....هتد.\nدکتۆر هەڵمەت غەریب، پسپۆڕی یاسای نێونەتەوەیی.\nبەڵام پاش 29 ساڵ لە هێرشەکانی ئەنفال هێشتاش داوای لێکۆڵینەوەی زیاتر لە دۆسێی ئەنفال دەکرێت، هێشتاش دەگوترێت ببێتە وانەیەک لە خوێندنگاکاندا بە قۆناغە جیاجیاکانیەوە، لە زۆرێکیش لە لێدوانەکانیاندا کەسوکاری ئەنفالکراوەکان ئاماژە بەوە دەکەن ژیانیان ناهەموارە و ئەو بڕوایەشیان نەشاردۆتەوە و بە ڕاشکاوانە باسی دەکەن فەرمانڕەوایانی دەسەڵاتدار لە هەرێمی کوردستان بەشداربووە کوردەکانی هێرشەکانی ئەنفالیان خستۆتە پێش قوربانیانی ئەنفال و ژیان و گوزەرانی ئەو دەڤەرانەی ئەنفال کراون فەرامۆش کراون.\n(عومەر موحەمەد) سەرنوسەری گۆڤاری ئەنفالستان، هەر لەم بەرنامەیەدا باس لە ڕوانینەکانی خۆی دەکات لەسەر دۆسێی ئەنفال و داواکاری کەسوکاری قوربانیانی ئەنفال، هەروەهاش ڕۆڵی میدیا لە دۆسێێ ئەنفالدا.\nئایا ئەنفال هەر تەنها کردەیەکی لەشکری بوو بۆ لە ناوبردنی کورد یان هەوڵێکی شۆفینیزمانە بوو بۆ سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەیی؟\nئایا هێشتا مەترسی ئەنفال هەر هەیە لە فۆرمێکی جیاوازدا؟\nئایا دەسەڵاتی کوردی لە باشوری کوردستان توانیویەتی زام و ژانی ئەنفال ساڕێژ بکات؟\nئایا ئەنفال بۆتە پرسێکی نەتەوەیی؟\nبۆچی تا ئێستا دۆسێی ئەنفال نەبراوەتە دادگای نێونەتەوەیی لە لاهای؟\n(دکتۆر هەڵمەت غەریب) پسپۆڕی یاسای نێونەتەوەیی لە زانکۆی سەڵاحەدین لە بەرنامەی ئەم هەفتەیەی (لەگەڵ ڕووداوەکاندا)وەڵامی ئەم پرسیارانە و پرسیار و سەرنجەکانی ئێوەی ئازیزیش دەداتەوە: