كێشه‌ی ئیندوستریالیزمی كۆمه‌ڵگا\nKJARجامعه زنان شرق کوردستانكێشه‌ی ئیندوستریالیزمی كۆمه‌ڵگا\n31 ئازار, 2020\n(لەبەرگیراو لە پەرتووکی سۆسیۆلۆژیای ئازادی عەبدوڵڵا ئۆجالان)\n٥ــ كێشه‌ی ئیندوستریالیزمی كۆمه‌ڵگا\nشۆڕشی پیشه‌سازی كه هێنده‌ی شۆڕشی كشتوكاڵ بایه‌خداره، له‌سه‌ر بنه‌مای توانای كه‌ڵه‌كه‌بووی هه‌زاران ساڵه‌ی مێژوو له‌كۆتایی سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م و سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م قه‌ڵه‌مبازێكی چۆنایه‌تی ئه‌نجامداوه و تارۆژگاری ئه‌مڕۆمان درێژه به‌ئاراسته‌ی هه‌ڵكشان-دابه‌زینی خۆی ده‌دات. نازانرێت له‌كوێ، كه‌ی، چۆن ده‌وه‌ستێت، یاخود ده‌وه‌ستێنرێت. ئه‌و شۆڕشه خاوەن تایبه‌تمه‌ندیه‌كی له‌مجۆره‌ی ئه‌قڵی ئه‌نالیتیكه کە تەقینەوەی ئەنجامداوە، خۆشی به‌رهه‌می ئه‌م ئه‌قڵه‌یه. له‌ژێر حوكمڕانی مسۆگه‌ری سه‌رمایه‌دایه. هیچ گومانێكی تێدا نییه كه سه‌رمایه خۆی داهێنه‌ری زۆربه‌ی ئامرازه‌كانی پیشه‌سازی نییه. بەڵام هه‌موو كاتێك به بایه‌خه‌وه هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌سه‌ر كردووه، تاوەکو بۆ ئامرازگەلێک بیانگۆڕێت کە قازانج بەدەست دێنێت، ئه‌وانه‌ی پێویستی بینیون كردوونی به‌موڵكی خۆی. به‌رهه‌مهێنانی خێراو هه‌رزان، ده‌رفه‌تێكی مه‌زنی په‌ره‌سه‌ندنی كۆمه‌ڵگایه. ئه‌و پیشه‌سازیه‌ی له‌خزمه‌تی كۆمه‌ڵگادا بێت وه‌ك ئه‌قڵ هێژاو به‌نرخه. كێشه له‌خودی پیشه‌سازیدا نییه، به‌ڵكو له‌شێوازی به‌كارهێنانیدایه. پیشه‌سازیش وه‌ك توانای ناوكییه. كاتێك له‌به‌رژه‌وه‌ندی پاوانه‌كاندا به‌كاربهێنرێت، بۆ ئامرازێك ده‌گۆڕێت كه شه‌ڕو كاره‌ساتی ئیكۆلۆژی له‌گه‌ڵ خۆیدا دێنێت و ژیان ده‌خاته ژێر مه‌ترسیه‌وه. له‌به‌رئه‌وه‌ی له رۆژگاری ئه‌مڕۆماندا به ئامانجی قازانج به‌كارده‌هێنرێت، وێرانكاری ژینگه‌ی خێراكردووه. هه‌روه‌ها به‌خێرایی به‌ره‌و كۆمه‌ڵگای وه‌همی مه‌ودا ده‌بڕێت. به‌خێرایی رۆبۆته‌كان جێگای ئۆرگانه‌كانی مرۆڤ ده‌گرنه‌وه. به‌مجۆره به‌رده‌وام بێت، ته‌نانه‌ت خودی مرۆڤیش بێواتا ده‌بێت.\nبۆچوونێكی هاوبه‌شه كه له‌دۆخی ئه‌مڕۆی ژینگه‌دا نه‌ك ته‌نیا كۆمه‌ڵگا به‌ڵكو ژیانی ته‌واوی گیانله‌به‌ران له‌ژێر مه‌ترسیدایه. پێویسته به بایه‌خه‌وه جه‌ختی له‌سه‌ر بكرێته‌وه، به‌ته‌نیا دیاریکردنی دیارده‌ی پیشه‌سازی وه‌ك به‌رپرسیاری ئاراستەی ئه‌م دۆخه شێواندن و چه‌واشه‌كردنێكی ته‌واوه. سه‌ربه‌خۆ به‌ته‌نیا پیشه‌سازی فاكته‌رێكی نۆتره (سفره). پیشه‌سازیه‌ك كه له‌گه‌ڵ بیانوو و پێویستیه‌كانی هه‌بوونی كۆمه‌ڵگا ببێت به یه‌ك، رۆڵێكی دیاریكه‌ر ده‌بینێت له‌وه‌ی کە جیهان بۆ مرۆڤ و ته‌واوی گیانله‌به‌ران، تەنانەت ژیان بۆ سروشتی سێیه‌م وه‌رچه‌رخێنێت. خاوه‌ن ماته‌وزه‌یه‌كی له‌م چه‌شنه‌یه. ئه‌گه‌ر به‌مجۆره بێت ده‌شێت پیشه‌سازی پیرۆزیش بكرێت. به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌قورسایی بكه‌وێته ژێر كۆنترۆڵی قازانج-سه‌رمایه‌وه، جگه له گروپێكی پاوانخواز دونیا بۆ ته‌واوی مرۆڤایه‌تی ده‌كات به دۆزه‌خ. له رۆژی ئه‌مڕۆماندا بارودۆخه‌كه بەشێوەیەکی سەرەکی به‌م ئاراسته‌یه‌دا ده‌ڕوات. راستیه‌كی حاشاهه‌ڵنه‌گره كه ئه‌م ره‌وشه مرۆڤایه‌تی خستۆته ناو ترس و دڵه‌ڕاوكێیه‌كی قووڵ و مه‌زنه‌وه. پاوانی پیشه‌سازی ئیمپراتۆریه‌تێكی راسته‌قینه‌ی له‌سه‌ر سه‌ری كۆمه‌ڵگا ئاواكردووه. به‌رامبه‌ر به‌تاكه سوپه‌ر هه‌ژموونگه‌راکه‌ی وڵاته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، به‌ده‌یان هه‌ژموونی پیشه‌سازی له ئارادایه. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌ژموونی سیاسی-سه‌ربازی بوه‌ستێنرێت، هه‌ژموونه‌كانی پیشه‌سازی به ئاسانی ناوه‌ستێنرێن. چونكه ئیتر ئه‌وانیش بوونه‌ته جیهانگه‌را. ئه‌گه‌ر وڵاتێك كه وه‌ك ناوه‌ند به‌كاری دێنێت، داهاته‌كه‌ی سنووردار بێت، ده‌توانن یه‌كسه‌ر جێگایه‌كی دیكه، وڵاتی نوێ بكه‌ن به ناوه‌ندی خۆیان. كێ ده‌زانێت له‌وانه‌یه ئیمپراتۆریه‌تی پیشه‌سازی ئه‌مریكا، سبه‌ینێ چین وه‌ك ناوه‌ند هه‌ڵبژێرێت! ته‌نانه‌ت له رۆژی ئه‌مڕۆشماندا ده‌توانرێت تێبینی بكرێت كه دوای ئه‌وه‌ی هه‌لومه‌رجه‌كان له‌بارتربن هه‌نگاو به‌هه‌نگاو ئه‌مه به‌دیدێت.\nپیشه‌سازی زه‌برێكی كوشنده‌ی له شاده‌ماری كشتوكاڵ داوه. فاكته‌ری بنه‌ڕه‌تی كۆمه‌ڵگای مرۆڤ و ئامرازی هه‌بوونه‌كه‌ی، واته كشتوكاڵ، به‌رامبه‌ر به پیشه‌سازی دووچاری داڕووخانێكی مه‌زن هاتووه. ئه‌م چالاكی و كرده پیرۆزه‌ی پێنج هه‌زار ساڵه مرۆڤایه‌تی له‌سه‌رپێیان هێشتۆته‌وه، ئه‌مڕۆ فه‌رامۆشكراوه. بۆ هێشتنه‌وه‌ی له‌ژێر باڵاده‌ستی پیشه‌سازیدا ئاماده كراوه. وه‌ك مه‌زه‌نده ده‌كرێت پێویسته بەشداریکردنی پیشه‌سازی وابەستەی سەرمایە – قازانج له‌كشتوكاڵدا وه‌ك دەرفەتی به‌رهه‌مهێنانی زۆر و خێرا شرۆڤه نه‌كرێت. له‌میانه‌ی یاریكردن به بۆهێڵی تۆوەكان و پیتاندنی ده‌ستكرد له‌لایه‌ن پاوانه‌كانی پیشه‌سازیه‌وه خاک ده‌خرێته ره‌وشی دایكایه‌تیه‌كی ساخته‌وه کە لەرێگای پیتاندنی دەستکردەوە دەبێتە خاوەن منداڵ. هه‌روه‌كو چۆن ناشێت له رێگای سپێرمێكی بیانی دووگیانی و دایكایه‌تیه‌كی ته‌ندروستانه فه‌راهه‌م ببێت، ئه‌وا پیتاندنی خاکیش له‌میانه‌ی ئه‌و تۆوانه‌ی یاری به بۆهێڵه‌كانیان كراوه نایخاته ناو ره‌وشی دایكایه‌تیه‌كی باشه‌وه. پاوانەكانی پیشه‌سازی سه‌باره‌ت به كشتوكاڵ خۆیان بۆ سه‌رشێتییه‌كی له‌مجۆره ئاماده ده‌كه‌ن. له‌وانه‌یه گه‌وره‌ترین دژه شۆڕشی مێژووی مرۆڤایه‌تی له‌بواری كشتوكاڵدا رووبدات، ته‌نانه‌ت ده‌ستیشی پێكردووه. زه‌وی و كشتوكاڵ، هه‌ردووكیان ئامرازی به‌رهه‌مهێنان نین، هه‌ریه‌كه‌و به‌شێكی كۆمه‌ڵگان كه‌لێی جیانابنه‌وه‌و یارییان پێناكرێت. كۆمه‌ڵگای مرۆڤ پاڵپشت به خاك و كشتوكاڵ بونیادنراوه. دابڕاندنی له‌م جێگاو به‌رهه‌مهێنانه، به واتای به‌ركه‌وتنی زه‌برێكی كوشنده له هه‌بوونه‌كه‌ی دێت. راستینه‌ی شار كه وه‌ك شێرپه‌نجه زیاد ده‌كات، هه‌ر له ئێستاوه به‌شێوه‌یه‌كی روون و ئاشكرا ئه‌م مه‌ترسییه پیشانده‌دات. تاڕاده‌یه‌كی به‌رز و به‌شیمانه‌یه‌كی مه‌زنه‌وه رزگاری له بزووتنه‌وه‌یه‌كی پێچه‌وانه‌دا ده‌بینرێت: ئه‌ویش بزووتنه‌وه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌یه له شاره‌وه بۆ خاك و كشتوكاڵ. به‌هه‌رحاڵ وه‌ك دیار ده‌بێت له‌وانه‌یه دروشمی سه‌ره‌كی ئه‌م بزاڤه به شێوه‌ی " كشتوكاڵ و خاك له‌پێناو هه‌بوون، یان له‌ناوچوون" ده‌ستنیشان ده‌كرێت. قازانج-سه‌رمایه، پیشه‌سازی و خاك و كشتوكاڵ له‌گه‌ڵ یه‌كتردا ناكاته یه‌ك، له رێگای په‌یوه‌ندی ژیانی و دۆستایه‌تیه‌وه به یه‌كتریان نابه‌ستێته‌وه. به‌ڵكو ناكۆكی گه‌وره‌ی بە قەدەر شاخیان له‌نێواندا دروست ده‌كات، ده‌یانكات به دوژمنی یه‌كتری.\nناكۆكییه چینایه‌تی، ئه‌تنیكی، نه‌ته‌وه‌یی و ئایدیۆلۆژیه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگا به ئاستی شه‌ڕو پێكدادان ده‌گه‌ن. به‌ڵام ئه‌مانه ناكۆكیه‌ك نین ده‌رفه‌تی چارەسەرکردنیان نه‌بێت. هه‌روه‌كو چۆن به‌ده‌ستی مرۆڤ ئاواكراون، به‌هه‌مانشێوه دەکرێ بە دەستی مرۆڤ نه‌هێڵدرێت. به‌و سیفه‌ته‌ی ئامرازی سه‌رمایه‌یه ناكۆكی پیشه‌سازی، له‌گه‌ڵ خاك و كشتوكاڵ كۆنترۆڵی مرۆڤ تێپه‌ڕ ده‌كات. خاك و كشتوكاڵ به‌ملیۆنان ساڵ له‌بواری ئیكۆلۆژیه‌وه خۆیان ئاماده‌كردووه. ئه‌گه‌ر دووچاری خراپبوون و تێكچوون ببن، به‌ده‌ستی مرۆڤ ئاواناكرێنه‌وه. هه‌روه‌كو چۆن دروستكردنی خاك (زه‌وی) به‌ده‌ستی مرۆڤ نییه‌و ناشێت، به‌رووبوومه كشتوكاڵیه‌كان و گیانله‌به‌رانی دیكه‌شی به‌هه‌مانشێوه‌یه، بۆ نموونه ئافراندنی رووه‌كیش ئێستا به‌ده‌ستی مرۆڤ نییه، شتێكی له‌مجۆره‌ش چاوه‌ڕوان ناكرێت. له‌بنه‌ڕه‌تدا ئه‌م تواناو ده‌رفه‌ته به‌شێوه‌ی مرۆڤ خوڵقینراوه. دووباره‌كردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی له ئارادایه ده‌رفه‌ت و واتای نییه.\nله‌به‌رئه‌وه‌ی بابه‌تێكی فه‌لسه‌فی قووڵه هێنده شۆڕنابمه ناخیه‌وه. هه‌روه‌كو چۆن فیرعه‌ون ته‌نیا له‌میانه‌ی گۆڕستانه‌كانی شێوازی ئه‌هرامه‌كانه‌وه خوازیاربووه ئایینده‌ی خۆی ئاماده بكات، شێوازی خوڵقاندنی رۆبۆتیش له‌لایه‌ن ئیندوستریالیزمه‌وه داهاتووێك نائافرێنێت ده‌رفه‌تی ژیانی تێدا هه‌بێت. به‌ڵكو ئه‌م شێوازە به‌رامبه‌ر به مرۆڤیش بێ‌رێزییه. له‌كاتێكدا هه‌بوونێكی شكۆدارو سه‌رسوڕهێنه‌ری وه‌ك سروشت له ئارادایه، رۆبۆت و كۆپیه‌كانی چی واتاو بایه‌خێكیان ده‌بێت؟ لێره جارێكی دیكه سه‌رشێتی و هاربوونی قازانجی سه‌رمایه رووبه‌ڕوومان ده‌بێته‌وه. با بڵێین رۆبۆته‌كان هه‌رزانترین به‌رهه‌مهێنانیان فه‌راهه‌مكرد. ئه‌ی ئه‌گه‌ر كه‌س نه‌بێت به‌كاریان بێنێت ئه‌مانه به‌كه‌ڵكی چی دێن؟ له‌ملایه‌نه‌وه ئیندوستریالیزم فاكته‌ری سه‌ره‌كی بێكاری كۆمه‌ڵگایه: گه‌وره‌ترین چه‌كی سه‌رمایه‌یه به‌رامبه‌ر به‌پیتی به‌رهه‌مهێنه‌ری كۆمه‌ڵگا. هه‌م له به‌كارهێنانی كه‌مترین ژماره‌ی كرێكاران، هه‌م له رێگای دابەزاندنی نرخه‌وه كاتێك وه‌ك ده‌خوازێت بازاڕ كۆنترۆڵ بكات، سه‌رمایه به‌رده‌وام چه‌كی پیشه‌سازی به‌كاردێنێت. له‌ده‌ره‌نجامدا به‌ملیۆنان مرۆڤی بێكار، برسی و هه‌ژارو كاڵای رزیوو ده‌بنه قوربانی ئه‌م قه‌یرانانه.\nبە سیفەتی سروشتی دووەم كۆمه‌ڵگا ته‌نیا له‌میانه‌ی وابه‌سته‌بوونێكی توند به‌ژینگه‌وه كه به‌رهه‌می ملیۆنان ساڵ و شوێنی گونجاوه ده‌توانێت به‌رده‌وامی به‌هه‌بوونی خۆی بدات. هیچ هه‌بوونێكی پیشه‌سازی ناتوانێت شوێنی ژینگه بگرێته‌وه كه سه‌مه‌ره‌یه‌كی گه‌ردوونه. هه‌ر له ئێستاوه له‌سه‌ر زه‌وی، ئاسمان، ده‌ریاو فه‌زا رووداوه‌كانی هاتووچۆو گواستنه‌وه به‌ئاستی كاره‌سات گه‌یشتوون. پیشه‌سازی كه به پاشماوه‌ی سووته‌مه‌نیه‌كان كارده‌كات، به‌رده‌وام كه‌ش و ژینگه ژه‌هراوی ده‌كات. ته‌واوی ئه‌م كاره‌ساتانه، به‌رامبه‌ره‌كه‌ی كه‌ڵه‌كه‌كردنی قازانجی دووسه‌د ساڵه‌یه. ئایا ئه‌م كه‌ڵه‌كه‌بوونه هێژای ئه‌م هه‌موو كاولكارییه بوو؟ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه وەک چۆن ئه‌و كاولكارییه‌ی له‌ئارادایه كۆی شه‌ڕه‌كان له‌گه‌ڵ خۆیان نه‌هێناوه، ئه‌و زیانه گیانییه‌ی لێی كه‌وتۆته‌وه هیچ رووداوێكی دیكه‌ی سروشت یان ده‌سكردی مرۆڤ له‌گه‌ڵ خۆی نه‌یهێناوه.\nئیندوستریالیزم وه‌ك ئامێرێك و ئایدیۆلۆژیایه‌كی پاوانخواز یه‌كێك له كێشه سه‌ره‌كیه‌كانی كۆمه‌ڵگایه. بۆیه پێویسته له قووڵاییدا لێپرسینه‌وه‌ی له‌باره‌وه بكرێت. ته‌نیا ئه‌و مه‌ترسیانه‌ی خولقاندوویه‌تی بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌م لێپرسینه‌وه به‌سه. ئه‌گه‌ر جانه‌وه‌ره‌كه گه‌وره‌تر بێت و له‌ژێر كۆنترۆڵ ده‌رچێت، ئه‌وا له‌وانه‌یه ئه‌و لێپرسینه‌وه‌و ته‌گبیرانه‌ی که به‌رامبه‌ری وه‌رده‌گیرێت دره‌نگ و بێواتا ببێت. بۆئه‌وه‌ی نه‌هێڵێن كۆمه‌ڵگا له‌ناوه‌ڕۆكی خۆی دوو‌ربخرێته‌وه و به‌دۆخی كۆمه‌ڵگای وه‌همی بگه‌یه‌نرێت، پێویسته ئه‌م جانه‌وه‌ره له ده‌ستی پاوانه‌كان ده‌ربهێنرێت، سه‌ره‌تا ماڵیبكرێت، دواتر كاتی ئه‌وه‌یه بكرێته دۆستی سروشت.\nكاتێك تێكۆشان به‌رامبه‌ر به ئیندوستریالیزم ده‌كه‌ین، جیاكردنه‌وه‌ی به‌كارهێنان و هەڵوێستی ئایدیۆلۆژی پاوانخوازی ته‌كنۆلۆژیای پیشه‌سازی له‌گه‌ڵ شێوازی به‌كارهێنان و بونیاده گونجاوه‌كانی بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه گشتیه‌كانی كۆمه‌ڵگا، گرنگترین ئه‌ركی خه‌باتی زانستی و تێكۆشانی ئایدیۆلۆژییه کە بەم ئاراستەیەدا ئەنجام دەدرێت. ئه‌و گروپانه‌ی دابڕاو له‌پێگه كۆمه‌ڵایه‌تی و چینایه‌تیه‌كه‌ی له‌سه‌ربنه‌مای مرۆڤپه‌روه‌ریه‌وه بانگه‌شه‌ی تێكۆشان به‌رامبه‌ر ئیندوستریالیزم ده‌كه‌ن، چاوه‌ڕوانی گه‌یشتن به ئامانجه‌كانیان لێناكرێت. ئه‌م گروپانه به‌شێوه‌یه‌كی بابه‌تی به‌پێچه‌وانه‌ی ئامانجه‌كانیان ده‌كه‌ونه‌وه، ده‌كه‌ونه دۆخێكه‌وه خزمه‌ت به ئیندوستریالیزمی پاوانخواز بكه‌ن. چونكه له‌مه‌زنده‌كان زیاتر ئیندوستریالیزم خاوه‌ن كاره‌كته‌رێكی ئایدیۆلۆژی، میلیتاریستی و چینایه‌تییه. چونكه زانست و ته‌كنۆلۆژیایه له بواری ئایدیۆلۆژیدا. ته‌نانه‌ت نوێنه‌رایه‌تی ترسناكترین ره‌هه‌نده‌كانی ئه‌و زانست و ته‌كنۆلۆژیایه ده‌كات كه له‌م لایه‌نه‌وه به‌كارده‌هێنرێت. هه‌روه‌ها جانه‌وه‌ری پیشه‌سازی له‌خۆیه‌وه سه‌ریهه‌ڵنه‌داوه. پێویسته به یادی خۆمانی بێنینه‌وه: كاتێك بۆرژوازی ئینگلته‌را له دوورگه، ئه‌وروپا و جیهان هه‌ڵمه‌ته مێژووییه‌كه‌ی ئیمپریالیزمی ئه‌نجامدا، چینێكه كه هه‌م ئیندوستریالیزمی رێكخستووه، هه‌م به‌شێوه‌یه‌كی خێرا و به‌رفراوان به‌كاریهێناوه. دواتر به ریزه ئیندوستریالیزم بۆته چه‌كی هاوبه‌شی بۆرژوازی ته‌واوی وڵاتان. هه‌روه‌ها فه‌راهه‌مبوونی باڵاده‌ستی چینی بۆرژوازی له‌ئاستی جیهاندا له سه‌ده‌كانی نۆزده‌هه‌م و بیسته‌م كه له‌ناو سێیانه‌ی فینانس ــ بازرگانی ــ پیشه‌سازیدا زیاتر سه‌رده‌می پیشه‌سازییه، به‌شێوه‌یه‌كی روون و ئاشكرا ئه‌م راستییه ده‌سه‌لمێنێت.\nچه‌نده جێگای داخ و په‌ژاره‌یه كه كارل ماركس و بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیزمی بونیادنراو كۆمه‌ڵگا ناسه‌رمایه‌داره‌كانیان به‌كۆنه‌په‌رست راگه‌یاندووه‌و رێككه‌وتنی ستراتیژییان له‌گه‌ڵ بۆرژوازی پیشه‌سازی په‌سه‌ند كردووه، ئه‌گه‌ر به ئه‌نقه‌ست و به‌ئاگاییشه‌وه نه‌بێت، تراژیدیترین بزووتنه‌وه‌یه، بگره بزاڤی سۆسیالیزمی بونیادنراو له‌سه‌رووی ئه‌و بزاڤانه‌وه دێت كه له مێژوودا پێچه‌وانه‌ی ئامانجه‌كانی خۆیان بوونه‌ته‌وه‌و ته‌نانه‌ت له‌لایه‌نی بابه‌تیه‌وه به واتای خیانه‌ت دێت. ئه‌مه‌ش هه‌روه‌كو ئه‌و دۆخه‌یه كه به‌سه‌ر كرستیانه‌كانیش هات: به‌درێژایی سێسه‌د ساڵ ئایینی ئاشتی بوو، له ئاكامی رێككه‌وتنه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات، به‌شێوه‌یه‌كی بابه‌تی، زیاتریش به ئاگاییه‌وه پێچه‌وانه‌ی ئامانجه‌كانی خۆی بوویه‌وه‌و خیانه‌تی كرد. كرستیانیش له دواشیكاردا شه‌یدای سه‌رنجڕاكێشی پاوانی ده‌سه‌ڵات بوو، پێچه‌وانه‌ی ئامانجه‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی خۆی كه‌وته‌وه و له‌بوون به ئایینی شارستانیه‌ت رزگاری نه‌بوو. هه‌رچی ئیسلامه، هێشتا حه‌زره‌تی محه‌مه‌د زیندوو بوو ده‌ستی پێكرد. له ده‌ره‌نجامدا به‌رامبه‌ر به پیشه‌سازی ده‌سه‌ڵات تێكده‌شكێن و چۆكداده‌ده‌ن.\nئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ هه‌روه‌ك بڵێی كاتژمێره‌كانی قیامه‌ت لێده‌دات سه‌رجه‌م مرۆڤایه‌تی ده‌ستی به هاوار كردووه، پێویسته له‌ژێر رۆشنایی نموونه‌ی بزووتنه‌وه‌ی هاوشێوه‌وه ده‌رك به ره‌هه‌نده‌كانی چین و كۆمه‌ڵگای مێژوویی وێرانکاریەکانی ئیندوستریالیزم بكرێت، وه‌ك بزووتنه‌وه‌ی هه‌بوونی كۆمه‌ڵگا په‌سه‌ند بكرێت و بە شێوازی بزاڤێكی ئایینی نوێ و پیرۆز تێكۆشان دەست لێبەرنەدراوە. هه‌روه‌كو چۆن مه‌حاڵه ئاگر به ئاگر بكوژێنرێته‌وه، تا ژیانی ناو زه‌لكاوی ئیندوستریالیزم لێپرسینه‌وه‌ی له‌باره‌وه نه‌كرێت و ده‌ستبه‌رداری لێنه‌كرێت، ناتوانرێت تیكۆشانی ئیكۆلۆژیش به‌ڕێوه‌ببرێت. ئه‌كه‌ر ناخوازین دووچاری هیچ تراژیدیایه‌كی نوێی هاوشێوەی تراژیدیاکانی كرستیانی، ئیسلامی و سۆسیالیزمی بونیادنراو ببین، ئه‌وكاته پێویسته په‌ندو ئه‌زموون وه‌ربگرین و به‌شێوه‌یه‌كی راست و ته‌ندروستانه تێكۆشانی زانستی ــ ئایدیۆلۆژی و ئه‌خلاقی ــ سیاسی تاوتوێ بكه‌ین.


خه‌وى ناخۆش ده‌بێته‌هۆى چی؟\nخه‌و بینین له‌كه‌سێكه‌وه بۆ كه‌سێكى تر ده‌گۆڕێت, به‌ڵام پرسیاره‌كه لێره‌دایه كه بۆچى مرۆڤ خه‌و ده‌بینێت؟ ئایا شاره‌زایانى بوارى لێكدانه‌وه‌ى خه‌و چى له‌باره‌ى خه‌و بینینه‌وه ده‌ڵێن؟ هه‌روه‌ها ده‌رونناسان له‌باره‌ى كاریگه‌رییه‌كانى خه‌و بینینى مرۆڤ له‌ڕوى ده‌رونییه‌وه چیمان بۆ ئاشكرا ده‌كه‌ن؟ ئایا دینى ئیسلام چى له‌م باره‌وه ده‌ڵێن؟ مرۆڤ چۆن به‌ره‌نگارى حاڵه‌ته نائاساییه‌كانى ببێته‌وه؟ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ى ئه‌م پرسیارانه خوێنه‌رى ئه‌م ڕاپۆرته‌ى ماڵپه‌ڕى ئاڕاسته بن.\nژنان زیاتر گرنگى به‌خه‌و لێكدانه‌وه ده‌ده‌ن یاخود پیاوان؟\nژنان زیاتر گرنگى به‌لێكدانه‌وه‌ى خه‌ون ده‌ده‌ن وه‌ك له‌پیاوان, چونكه ژنان زیاتر بیر له‌و شتانه ده‌كه‌نه‌وه‌و نایانه‌وێت له‌مێشكیاندا بمێنێته‌وه.\nسیما عه‌لى ته‌مه‌ن 24 ساڵ له‌باره‌ى خه‌و بینینه‌وه‌و ته‌فسیركردنى خه‌و بۆ ماڵپه‌ڕى ئاڕاسته وتى: من وه‌كو خۆم زۆر بیر له‌خه‌و ناكه‌مه‌وه به‌ڵام ترسیشم هه‌یه له‌هاتنه‌دى به‌س دواتر زو به‌زو له‌بیرى ده‌كه‌م بۆ ئه‌وه‌ى كار له‌سه‌ر ده‌رونم نه‌كات.\nسیما وه‌كو خۆى تیشكى ده‌خاته‌سه‌ر تاڕاده‌یه‌ك بڕواى به‌لێكدانه‌وه‌ى خه‌ون هه‌یه ئه‌ویش لاى كه‌سی شاره‌زا له‌و بواره, ده‌شڵێت خه‌ڵكى بۆ زانینى ماناى خه‌وه‌كانیان هه‌نا بۆ كتێب ده‌به‌ن یان كه‌سى شاره‌زا له‌و بواره, له‌و باره‌یه‌وه ئه‌و ڕایگه‌یاند: من زیاتر بۆ ماناى خه‌ونه‌كان بڕوام به‌كتێبى (ئیبن سیرین) هه‌یه, ئه‌وانه‌ى له‌ئێستادا ته‌فسیرى خه‌و ده‌كه‌ن بڕوام پێیان نیه ته‌نها بڕوام به‌و كه‌سانه هه‌یه كه به‌پێى كتێبى كۆن لێكى ده‌ده‌نه‌وه, ئه‌وانه‌شى كه له‌بازاڕ ده‌یفرۆشن له‌و بڕوایه نیم ڕاستبن.\nپیاوان به‌ڕاده‌یه‌كى كه‌م گرنگى به‌ته‌فسیرى خه‌و ده‌ده‌ن, "چونكه كات بۆ ئه‌و جۆره بابه‌تانه دانانێن"\nپیاوان به‌ڕاده‌یه‌كى زۆر كه‌م گرنگى به‌لێكدانه‌وه‌ى خه‌ون ده‌ده‌ن, به‌ڵام له‌هه‌مان كاتتدا بۆ ته‌فسیركردنى خه‌و زیاتر پیاوانن ده‌یكه‌ن.\nداریان هه‌ورامى له‌باره‌ى ته‌فسیرى خه‌و ئاشكرایكرد: هه‌مو خه‌و لێكدانه‌وه‌یه‌ك ڕاست نیه, به‌ڵام هه‌مو خه‌ونێكى كاریگه‌ر واتاى تایبه‌تى خۆى هه‌یه.\nڕاشیگه‌یاند: هه‌مو لێكدانه‌وه‌یه‌كى خه‌و له‌لایه‌ن كه‌سانى شاره‌زاى ئه‌م سه‌رده‌مه‌وه ڕاست نیه, چونكه ئه‌و زانیاریانه‌ى زه‌مانى زوو نه‌ماون تا به‌كارى بهێنن, كوردى خۆمان زیاتر زۆربه‌ى كات گوێ له‌قسه‌ى پێشینان ئه‌گرێت, زۆربه‌ى ئه‌و په‌رتوكانه‌ش كه‌وا باس له‌لێكدانه‌وه‌ى خه‌ون ده‌كه‌ن قسه‌ى پیاوه به‌ته‌مه‌نه‌كانى زه‌مانى زوه بۆنمونه به‌ته‌نها یه‌ك ڕوداوى خه‌و بینین لێكدانه‌وه‌كه‌ى له‌كتێبێكدا نوسیوه.\nجه‌ختیشیكرده‌وه: ژنان زۆربه‌ى كات په‌نا بۆ ئه‌و كارانه ده‌بات, چونكه زیاتر هه‌ستیارترن و وردتره‌و زیاتر گرنگى به‌ژیانى خۆى ده‌دات چونكه زۆربه‌ى كات له‌شوێنى دوباره داده‌نیشێت بیر له‌و شتانه ده‌كاته‌وه, به‌ڵام پیاوان زۆر كات بۆ ئه‌و بابه‌تانه دانانێن هه‌ندێكیشیان بڕوایان پێى نیه.\nدكتۆرێكى ده‌رونى "خه‌و بینین كار له‌سه‌ر ده‌رونى مرۆڤ ده‌كات"\nخه‌و بینین چ خه‌وى خۆش بێت یاخود خه‌وى ناخۆش كار ده‌كاته‌سه‌ر ده‌رونى مرۆڤ, چونكه خه‌وى ناخۆش مرۆڤ توشى حاڵه‌تى ده‌رونى ده‌كات, خه‌وى خۆشیش چاره‌سه‌رى حاڵه‌تى ده‌رونى ده‌كات.\nده‌رونناسێك به‌دو شێواز ته‌فسیرى خه‌و بینین ڕونده‌كاته‌وه‌و ده‌ڵێت شێوازێكیان ته‌فسیرى فرۆیده كه تاساڵى 2007 كار به‌م ته‌فسیره كراوه, شێوازى دوه‌میان توێژینه‌وه‌ى نوێى زانایانه كه تائێستاش كارى پێده‌كرێت.\nده‌رونناس دكتۆر دانیاڵ سه‌عید له‌باره‌ى ته‌فسیرى فرۆیده‌وه بۆ خه‌و بینین بۆ ئاڕاسته‌ى ڕاگه‌یاند: هه‌تاوه‌كو 2007 له‌سه‌ر ته‌فسیرى فرۆید ده‌ڕۆیشتین كه ئه‌ویش بریتیه له‌ئه‌و ڕێگا مه‌له‌كیه‌یى یان ئه‌و ڕێگا شاهانه‌یه‌یى ده‌گه‌ینه نه‌ست وعه‌قڵى باتنى كه‌سه‌كان, واته بزانین عه‌قڵى باتنى كه‌سه‌كان چى تێدایه پێویسته بزانین خه‌وه‌كان له‌باره‌ى چیه‌وه‌ن؟ چۆن خه‌و ده‌بینێت ئه‌و كاره‌كته‌رانه‌ى له‌خه‌وه‌كه‌دا هه‌ن چین؟ بۆنمونه كه‌سێك یاریزانه خه‌و به‌وه‌رزشه‌وان وتۆپ ودوگۆڵى ده‌بینێت یان كاسبه زیاتر خه‌و به‌پاره‌وه ده‌بینێت ...هتد, ئه‌مه تاساڵى 2007 ئێمه له‌سه‌ر ئه‌م ته‌فسیره ده‌رۆیشتین.\nئه‌و ده‌رونناسه له‌باره‌ى شێوازى دوه‌میشه‌وه ڕایگه‌یاند: له‌ساڵى 2007 توێژینه‌وه‌یه‌كى مه‌یدانى گه‌وره كرا له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى خه‌وبینین بۆچى ڕوده‌دات؟ دواى ئه‌وه كۆمه‌ڵێك زانا هاتن گه‌شتن به‌و ده‌ره‌نجامه‌ى كه خه‌و بینین زیاتر په‌یوه‌ندى به‌پێكهاته‌ى مێشكى كه‌سه‌كه‌وه هه‌یه, ئه‌ویش ئه‌وه‌یه له‌ناو مێشكى كه‌سه‌كه كۆمه‌ڵێك سیگناڵ هه‌یه كه ڕۆژانه ئه‌و كه‌سه چى كردوه هه‌موى به‌سیگناڵ له‌ناو مێشكیدا لێده‌درێته‌وه ئه‌م سیگناڵانه له‌ناوچه‌یه‌كى دیاریكراودا له‌ناو مێشكدا كه تایبه‌ته به‌وبینینه‌وه, گه‌ر بێتو ئه‌م سیگناڵانه سیناریۆیه‌ك دروست نه‌كه‌ن ئه‌گه‌رى هه‌یه ببێته‌هۆى ئه‌وه‌ى مێشكى كه‌سه‌كه بته‌قێت, وه‌كو میكانزمه به‌رگرییه‌ك دێت سیناریۆیه‌ك دروست ده‌كات هه‌ندێك له‌و سیگناڵانه له‌ناو مێشكدا سه‌رقاڵ ده‌بن به‌م سیناریۆیه‌وه, ئه‌مه‌ش ته‌فسیرى نوێى خه‌و بینینه.\nخه‌و بینین تاچه‌ند كاریگه‌رى له‌سه‌ر مێشكى كه‌سه‌كان جێده‌هێڵێت؟ ئه‌و ده‌روناسه له‌وباره‌یه‌وه ده‌ڵێت كاریگه‌رییه‌كى زۆر جێده‌هێڵێت چ خه‌وى باش بێت یاخود خراپ: چونكه كه‌سێكت هه‌یه له‌ڕوى ده‌رونه‌وه خه‌مۆكه‌و خه‌وى ناخۆش ده‌بینێت زۆرجار ئه‌شكه‌نجه ده‌درێت ئیهانه ده‌كرێت, بۆنمونه حاڵه‌تم هه‌بوه شڵه‌ژانى ده‌رونى هه‌بوه خه‌وى ناخۆشى دیوه ده‌ڵێت دكتۆر له‌خه‌ومدا ده‌مخنكێنن له‌شوێنى به‌رز فڕێمده‌ده‌نه خواره‌وه یان كه‌سێك به‌دوامه‌وه‌یه ئه‌مه شڵه‌ژانه‌كه‌ى زیاتر ده‌كات.\nئایا ئه‌و كه‌سه‌ى شڵه‌ژانى ده‌رونى هه‌یه خه‌وى خۆش ببینێت ده‌بێته‌هۆى باشتربونى ده‌رونى؟ ئه‌و وتى: به‌ڵێ به‌دڵنیاییه‌وه, چونكه ئه‌و كه‌سه رۆژى داهاتو گه‌شبینتر ده‌بێت ئه‌و حاڵه‌ته‌ى بیرده‌چێته‌وه.\nله‌باره‌ى ڕێنمایی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ى خه‌وى ناخۆش ده‌بینن دكتۆر دانیاڵ ڕایگه‌یاند: نابێت كه‌سێك ڕاستى ژیانى خۆى له‌سه‌ر ئه‌ساسى خه‌و بینین بنیاد بنێت, بۆنمونه نابێت خه‌وت بینیوه رقت له‌كه‌سێك بوه بێت له‌ڕاستیشدا ڕقت لێیبێته‌وه, دوه‌میش ئه‌وه‌یه مرۆڤ هه‌تا ڕێكوپێك بخه‌وێت خه‌وى باش ده‌بینێت, هۆكاره‌كانى خه‌وى ناخۆش ئه‌مانه‌ن (جێى نه‌گونجاو, نانخواردنى زۆر پێش خه‌و, سه‌رماو گه‌رما, تۆڕه كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان مانه‌وه‌یان بۆ ماوه‌یه‌كى درێژ, خه‌وى پچڕ پچڕ).\nشاره‌زایه‌كى بوارى ته‌فسیرى خه‌و ده‌ڵێت "خه‌ڵكى زۆر گرنگى به‌لێكدانه‌وه‌ى خه‌ون ده‌ده‌ن, ته‌نانه‌ت عه‌ره‌بیش بۆ لێكدانه‌وه‌ى خه‌و پرسیارم لێده‌كه‌ن"\nخه‌وتن بریتیه له‌ئاشتبونه‌وه‌ى مرۆڤ له‌گه‌ڵ جه‌سته‌ى خۆى, واته ڕێكخستنه‌وه‌ى هه‌مو ئه‌ندامه‌كانى له‌شه‌و حه‌وانه‌وه‌یان.\nشاره‌زایه‌كى بوارى ته‌فسیرى خه‌و له‌باره‌ى خه‌و بینینه‌وه ده‌ڵێت خه‌و چه‌ند جۆرێكى هه‌یه, خه‌یاڵ وڕاسته‌قینه(روئیا)و جنۆكه‌و شه‌یتانه‌كان(حلم), ته‌نها مرۆڤ نیه خه‌و ده‌بینێت به‌ڵكو هه‌ندێك له‌ئاژه‌ڵانیش خه‌و ده‌بینێت. هه‌روه‌ها هه‌مو كه‌سێك خه‌و به‌ڕه‌نگاوڕه‌نگ(مله‌وه‌ن) نابینێت هه‌یه به‌ره‌شوسپى خه‌و ده‌بینێت.\nفه‌رهام نادر ناوى خوازراوى شاره‌زایه‌كى بوارى ته‌فسیرى خه‌وه له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى خه‌ڵك تاچه‌ند گرنگى به‌ته‌فسیرى خه‌و ده‌ده‌ن؟ ئه‌و بۆ ئاڕاسته‌ى ئاشكراكرد: له‌ڕاستیدا خه‌ڵك زۆر گرنگى به‌ته‌فسیرى خه‌و ده‌ده‌ن, هه‌رگیز ئه‌م گرنگیه‌ش كه‌م ناكات چونكه كاتێك خه‌و ئه‌بینرێت كار له‌و كه‌سه ده‌كات چ خه‌وه‌كه باش بێت یاخود خراپ هه‌وڵ ده‌دات ماناكه‌ى بزانێت, خۆى له‌ڕاستیدا مێشك وده‌رونى مرۆڤ كار له‌خه‌و ده‌كه‌ن بۆنمونه ده‌ڵێن كه‌سێك نه‌خۆشى ده‌رونى هه‌یه ئه‌و كه‌سه هه‌میشه خه‌وى ناخۆش وكابوس ده‌بینێت, یان كه‌سێك توشى كێشه‌یه‌ك ده‌بێت خه‌وه‌كانیشى ناخۆش ده‌بن.\nوتیشى: بۆنمونه كچێك كوڕێكى خۆشده‌وێت ئه‌و خه‌و ده‌بینێت كه جلى بوكێنى پۆشیوه له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سه‌یه كه خۆشى ده‌وێت واته بیركردنه‌وه ڕه‌نگدانه‌وه‌ى ده‌بێت له‌سه‌ر خه‌وه‌كانى ئه‌م كه‌سه ئه‌م خه‌وانه‌ش به‌به‌تاڵ هه‌ژمار ده‌كرێت واته مانا نابه‌خشن.\nئه‌و شاره‌زایه ئاماژه به‌وه‌ش ده‌كات كه له‌رۆحانیه‌تا نه‌خۆشى ده‌رونى بونى نیه ئه‌و ده‌ڵێت ده‌رون له‌لایه‌ن جنۆكه‌وه ده‌شێوێنرێت هه‌ر ئه‌وه‌ش وا ده‌كات ئه‌و كه‌سه خه‌ونى ناخۆش ببینێت,"چونكه بینه‌رى خه‌و كاتێك هه‌ڵده‌ستێت هه‌ست به‌ماندویه‌تى ده‌كات له‌جیاتى ئه‌وه‌ى ماندویه‌تى شكابێت".\nڕایگه‌یاند: خه‌ویشمان هه‌یه ڕاست و دروسته واته هه‌رچى ببینێت وه‌كو خۆى ڕوده‌ده‌ن ئه‌مه روئیایه كه قه‌رینه‌كان كاریگه‌رییان هه‌یه, قه‌رین چیه؟ كاتێك مرۆڤ له‌دایك ده‌بێت له‌سه‌ر شانى ده‌بێت تا ئه‌و كاته‌ى ده‌مرێت.\nهه‌روه‌ها له‌باره‌ى ته‌فسیرى ناوكتێبه‌كانه‌وه فه‌رهام ڕایگه‌یاند: لێكدانه‌وه‌ى خه‌و موڵكى كه‌س نیه, كتێب زۆرن بینه‌رى زۆرێك له‌موفه‌سیره‌كانم كردوه وه‌كو ابن سیرین ئیمام جه‌عفه‌رى سادق...هتد, به‌ڵام پشت به‌ستن به‌كتێب كارێكى باش نیه چونكه ته‌فسیره‌كان جیاوازن لێكدانه‌وه‌كان به‌پێى سه‌رده‌مى خۆیانكراوه, من له‌سه‌ر كتێب خه‌ون لێكناده‌مه‌وه به‌ڕاى خۆم ده‌یڵێم چونكه خه‌و نه‌زانسته نه‌فه‌لسه‌فه ته‌نها پێشبینییه.\nدینى ئیسلام چى له‌باره‌ى خه‌وبینینه‌وه ده‌ڵێت؟\nمامۆستا موحسین مه‌حمود وتارخوێنى مزگه‌ت له‌وباره‌به‌وه وتى: خه‌وى باش دروسته بگێڕدرێته‌وه بۆ كه‌سى شاره‌زا بۆئه‌وه‌ى به‌ڕاستى خه‌وه‌كه‌ت بۆ لێكبداته‌وه.\nڕاشیگه‌یاند: به‌ڵام خه‌وى خراپ دروست نییه بۆ كه‌س بگێڕدرێته‌وه، به‌ڵكو په‌نا ده‌گرێت به‌خواى گه‌وره له‌زیان وزه‌ره‌رى.\n2053 جار خوێندراوه‌ته‌وه\n10/14/2017 10:28:01 AM\nبازرگانان وشوفێرانی مەرزی کێلێ ڕێگەی مەرزەکەیان داخست\nوەزیری خوێندنی باڵا ڕەزامەندیی خۆی نیشاندا


چۆنیه‌تی په‌ره‌پێدانی گه‌شه‌ی ده‌روونی و كۆمه‌ڵایه‌تی لای منداڵ – ده‌روونناسی\nئا، شنۆ عوسمان/ توێژه‌ر\nخێزان و قوتابخانه دوو شوێنن له ده‌زگاكانی پێگه‌یاندنی كۆمه‌ڵایه‌تی، هه‌ر یه‌كێك له‌م ده‌زگایانه كاریگه‌ری و ڕۆڵیان هه‌یه له په‌ره‌پێدانی توانا و كه‌سایه‌تی منداڵ و تاك، ده‌توانین بڵێین خێزان پله‌ی یه‌كه‌م وه‌رده‌گرێت، چونكه زۆربه‌ی كاتی ته‌مه‌نی منداڵی له‌ناو خێزانه‌كاندا به‌سه‌ر ده‌بردرێت، كاركردن بۆ په‌ره‌پێدانی گه‌شه‌ی ده‌روونی و كۆمه‌ڵایه‌تی لای منداڵ وزه و توانایه‌كی زۆری ده‌وێت، به‌رهه‌مه‌كه‌ی هه‌ندێجار له داهاتوویه‌كی دووردا ده‌چێنرێته‌وه. ئه‌گه‌رچیش په‌روه‌رده واته قوتابخانه به‌شدارییه‌كی كاریگه‌ر و راسته‌وخۆی هه‌یه له په‌ره‌پێدانی تواناكانی منداڵ، هه‌وڵده‌ده‌ین له‌م بابه‌ته‌دا باسی چۆنیه‌تی په‌ره‌پێدانی گه‌شه‌ی ده‌روونی و كۆمه‌ڵایه‌تی لای منداڵ بكه‌ین.\nباوه‌ڕ به‌خۆبوون و دروستكردنی هێزی به‌رگری لای منداڵ: چۆن ده‌توانیت باوه‌ڕ به‌خۆبوون و هێزی به‌رگری لای منداڵ دروست بكه‌یت؟ باوه‌ڕ به خۆبوون ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ ئه‌و وێنانه‌ی كه منداڵ بۆ خۆی ده‌یكێشێت به (وێنای خود) ناو ده‌بردێت، منداڵ له چاوی ده‌وروبه‌ر سه‌یری خۆی ده‌كات، بۆیه ره‌خنه و پیاهه‌ڵنانه‌كانی دایك و باوك، مامۆستا و ده‌وروبه‌ر ئه‌م (وێنای خود)ـه دیاری ده‌كه‌ن، ده‌كرێت ئه‌م (وێنای خود)ـه ئه‌رێنی یان نه‌رێنی بێت. ئه‌گه‌ر ئه‌رێنی بێت ئاستی باوه‌ڕ به‌خۆبوون لای منداڵ به‌رز ده‌كاته‌وه، ده‌توانین یارمه‌تی منداڵ بده‌ین كه وێنایه‌كی راستی و هاوسه‌نگانه بۆ خۆی بكێشێت له خوێندنگادا، بۆ نموونه ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ی بۆ بڕه‌خسێنن له بواره جیاوازه‌كاندا تواناكانی خۆی تاقیبكاته‌وه.\nچونكه هێزی به‌رگری لای منداڵ زیاد ده‌كات، وا ده‌كات له كۆتاییدا منداڵ سه‌ربه‌س تر بێت، كه‌متر پابه‌ندبێت به هه‌ڵسه‌نگاندنی ده‌وروبه‌ر بۆی و ئازایه‌تی پێده‌به‌خشێت، بۆ ئه‌وه‌ی رای خۆی دروست بكات، ده‌ست پێشخه‌ری بكات بۆ ئه‌نجامدانی كاری نوێ، ته‌نانه‌ت ئاستی خوێندنی منداڵیش پابه‌نده به باوه‌ڕ به‌خۆبوونییه‌وه، له كاتی گه‌شه‌پێدانی باوه‌ڕ به‌خۆبوون له منداڵدا پێویسته ره‌چاوی رابردووی ئه‌و منداڵه بكه‌ین.\n1.\tهه‌وڵبده هه‌موو منداڵه‌كان هه‌ستی ئه‌وه‌یان پێ ببه‌خشی كه هه‌ن و له بیركراو نین، ئه‌مه وێنای خود و باوه‌ڕ به‌خۆبوونی منداڵ زۆر دیاری ده‌كات، په‌یوه‌ندییه تایبه‌تییه‌كان یارمه‌تی منداڵ ده‌دات كه وێنای خودی ئه‌رێنی له‌سه‌ر خۆی دروست بكات، ئه‌و په‌یوه‌ندییانه زۆرجار به‌كاریاندێنێن وه‌ك به‌ڵگه، كه ئاماده‌یی و بوونی هه‌یه له پۆلدا، بۆ نموونه له‌ناو پۆلدا ته‌ماشای منداڵه‌كان بكه‌یت، كه دێنه ژوره‌وه رۆژباشیان لێ بكه‌یت، ئه‌گه‌ر منداڵێك پێشتر نه‌خۆش بوو بێت و هاتبێته‌وه هه‌واڵی ته‌ندروستی بپرسیت و پێشتر كارتی هه‌واڵ پرسینت بۆ ناردبێت. پرسیار له منداڵ بكه‌یت ده‌رباره‌ی بیروباوه‌ڕی سه‌باره‌ت به بابه‌تێك، له كاتی پرسیار لێكردن و قسه له‌گه‌ڵ كردندا ته‌ماشای ده‌موچاوی منداڵ بكه، به گرنگییه‌وه گوێی لێ بگره، لێبڕاوانه (جدی) مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ پرسیاره‌كانیدا بكه‌یت و هه‌وڵبده‌ی وه‌ڵامی بده‌یته‌وه.\n2.\tبوار بده به منداڵ خاڵه به‌هێز و لاوازه‌كانی خۆی بزانێت، تێی بگه‌یه‌نه له دنیادا هیچ كه‌سێك نییه له هه‌موو شتێكدا باش بێت، كه‌سیش نییه له هه‌موو شتێكدا خراپ بێت، ده‌كرێت منداڵ له ژماره و پێوانه‌دا باش بێت و له وه‌رزشدا خراپ بێت یان به پێچه‌وانه‌وه، ئه‌گه‌ر له به‌شێكی بیركاری خراپ بێت مه‌رج نییه له هه‌موو به‌شه‌كانی تری بیركاریدا خراپ بێت، بۆیه پێویسته مامۆستا هه‌وڵ بدات بابه‌ته‌كه‌ی به زۆر شێوه‌ی جیاواز بگه‌یه‌نێت، تا زۆربه‌ی منداڵه‌كان لێی تێبگه‌ن، یارمه‌تی منداڵ بده ئاره‌زوومه‌ندی نوێی بۆ دروست ببێت.\n3.\tمنداڵ فێر بكه لایه‌نه ئه‌رێنییه‌كان خۆی ببینێت و بتوانێت باسی بكات، هه‌وڵبده ئه‌گه‌ر سه‌رنجێكت له‌سه‌ر منداڵ هه‌بوو، پێشتر لایه‌نه ئه‌رێنییه‌كانی خۆی بۆ باس بكه‌یت نه‌ك ته‌نها نه‌رێنییه‌كان بخه‌یته روو، بۆ نموونه منداڵێك له ژماره و پێوانه‌دا هاوكێشه‌یه‌كی به هه‌ڵه شیكار كردووه، پێی بڵێ جوانت نووسیوه یان ده‌ست و خه‌تت جوانه، كاتێكی زۆر ئیشت له‌سه‌ر كردووه، ئینجا روونكردنه‌وه له‌سه‌ر هه‌ڵه‌كان بده، لایه‌نه ئه‌رێنییه‌كانی له‌چاو له‌لایه‌نه نه‌رێنییه‌كانی زیاتر بخه‌یته روو، بۆ نموونه ئه‌گه‌ر له 30 هاوكێشه 24ـی راست بوو، بڵێ 24ـت راسته نه‌ك 6ـت هه‌ڵه‌یه، هه‌وڵبده منداڵه‌كان له نێوان خۆیاندا پێشبڕكێ بكه‌ن بۆ زیاتر پیشاندانی لایه‌نه ئه‌رێنییه‌كان، ئه‌گه‌ر منداڵێك له وانه‌یه‌ك یان كارێكدا توانای كه‌مبوو، پێی مه‌ڵێ ده‌توانیت یان نا، یان هه‌رگیز ناتوانیت به‌ڵكو هه‌وڵبده له نه‌توانینه‌كه‌ی تێ بگه‌یت و هه‌میشه هه‌وڵدانه‌كه‌ی به‌رز بنرخێنه، له كۆبوونه‌وه له‌گه‌ڵ دایك و باوكی منداڵدا لایه‌نه گه‌شه‌كانیش بخه‌ره به‌رچاو و باسی بكه.\n4.\tپرۆسه‌ی گه‌شه‌كردنی هه‌نگاو به هه‌نگاو، هه‌ر چاو مه‌بڕه ئه‌نجامی خوازراو، باوه‌ڕ به‌خۆبوون لای منداڵ به‌ستراوه به ده‌وروبه‌ره‌وه، ئه‌گه‌ر بڵێین كه به‌ره‌و پێشچووی، باوه‌ڕ به خۆبوون زیاد ده‌بێت، ئه‌گه‌ر بڵێین به‌ره‌و دواوه ده‌چیت به پێچه‌وانه‌وه، بۆیه له جیاتی ئه‌وه‌ی بڵێی تۆ ناتوانیت ئه‌وه بكه‌یت، بڵێ به شێوه‌یه‌كی تر هه‌وڵبده واته بژارده‌ی پێشكه‌ش بكه.\n5.\tمنداڵ ئاگادار بكه‌ره‌وه له ئاستی خوێندن یان گه‌شه‌ی خۆی، به‌ڵام به شێوازێك كه هه‌ستی بریندار نه‌كات و له نرخاندنی خۆی كه‌م نه‌كاته‌وه.\n6.\tبواری بڕیاردان ببه‌خشه به منداڵ، ئه‌گه‌ر منداڵ مافی بڕیاردانی نه‌بێت، هه‌ستی به‌رپرسیارێتی لا دروست نابێت، به‌ڵام نابێت ئه‌وه له یاد بكه‌ین كه زۆر له توانای خۆیانیان لێ داواكه‌ین.\n7.\tمنداڵ فێر بكه‌ن له حاڵه‌تی جیاوازدا بتوانێت ره‌فتاڕ بكات، بۆ نموونه به پرسیاركردن چۆن ده‌توانێت سكاڵا له منداڵێكی تر بكات، ئه‌گه‌ر ئازاری دابێت؟ هه‌ڵسه‌نگاندن یان تێبینی نه‌رێنی هه‌بێت له‌سه‌ر ئه‌وانی تر، یان تێبینی نه‌رێنی هه‌بێت بێ ئه‌وه‌ی به‌رامبه‌ره‌كه‌ی بریندار بكات.\nچۆن ده‌توانی منداڵ وا لێبكه‌ی گرنگی به هه‌ستی خۆی و هه‌ستی به‌رامبه‌ره‌كه‌ی بدات؟بۆچی ئه‌م گرنگی دانه گرنگه؟\nهه‌ست شتێكه لێمان نابێته‌وه و له‌ناوخوێندنگا و ده‌ره‌وه‌شدا له‌گه‌ڵمانه، ئه‌گه‌ر هه‌وڵبده‌ین بۆ ماوه‌یه‌كی دوور و درێژ هه‌ستمان فه‌رامۆش بكه‌ین و ده‌ری نه‌بڕین، تووشی كێشه‌ی ته‌ندروستی و ده‌روونی ده‌بین، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین و بزانین هه‌ستی منداڵ چییه؟ ده‌بێت پێشه‌كی فێری بكه‌ین هه‌ستی ده‌ربڕێت، ئه‌مه ده‌كرێت له رێی قسه‌وه بێت یان ده‌كرێت له رێی مۆسیقا، سه‌ما و دراما‌وه بێت، به‌ڵام هه‌رگیز نابێت منداڵ بخه‌ینه ژێر فشاره‌وه بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستیان ده‌ربڕن، چونكه ئه‌وانیش مافی تایبه‌تێتی خۆیان هه‌یه، هه‌ندێجار پێویسته منداڵه‌كان به شێوه‌یه‌كی تریش بپارێزن، چونكه هه‌موو جارێك وا له هه‌موو كۆڕێكدا هه‌ست ده‌ربڕین په‌سه‌ند ناكرێت، هه‌روه‌ها پێویسته به دوای ئه‌و خاڵه‌دا بچین بۆ چی منداڵ ئه‌و هه‌سته‌ی لا دروست بووه؟ ئه‌مه ره‌نگه به هۆی رووداوێكه‌وه بوو بێت.\n1.\tمنداڵه‌كه وه‌ك خۆی چۆنه قبووڵی بكه، هه‌وڵبده بۆ چه‌ند ساتێك له‌ناو بیر‌و هه‌سته‌كانیدا بژیت، پێویسته رێز له هه‌ست و خۆشی و ئازاره‌كانی بگریت، بۆ نموونه ئه‌گه‌ر منداڵ ئازارێكی هه‌بێت پێی ده‌ڵێن جا ئه‌وه چییه گریانی ناوێ، ئه‌مه ئه‌وه ده‌گه‌یه‌نێت ئێمه بڕوا به‌و ئازاره‌ی ناكه‌ین، یان هه‌ستی پێ ناكه‌ین، كۆی ئه‌م ره‌فتارانه وا له منداڵ ده‌كات هه‌ستی بشارێته‌وه و ئاشكرای نه‌كات، نه‌ك بۆ ئه‌وانی تر به‌ڵكو بۆ خودی خۆیشی.\n2.\tوریابه هێما ده‌روونیه‌كان وه‌رگره، زۆربه‌ی كات هێماكان له‌سه‌ر باری ده‌روونی منداڵ ده‌بینرێت، به‌ڵام نه‌ك هه‌موو كاتێك بۆ نموونه، بێده‌نگیه‌كی زۆر وه‌ك هێمایه‌كی جدی وه‌رناگیرێت، زۆربه‌ی كات منداڵی بێده‌نگ كه‌مترین سه‌رنج راده‌كێشێت به‌لای خۆیدا، هه‌رچه‌نده ره‌نگه ئه‌م بێده‌نگییه نیشانه‌ی هه‌ستێكی ده‌روونی قه‌تیسماو بێت.\n3.\tیارمه‌تی منداڵ بده بتوانێت باری ده‌روونی خۆی ده‌رببڕێت، ئه‌مه‌ش كارێكی ئاسان نییه، بۆ نموونه مامۆستا ده‌توانێت ئه‌و لایه‌نه به چیرۆك فێری منداڵ بكات، دوای گێڕانه‌وه‌ی چیرۆكه‌كه لێی بپرسێت له‌و به‌شه‌ی چیرۆكه‌كه‌دا یان له فڵان به‌شیدا چی روویدا؟ هه‌ستت به‌چی كرد؟ ئه‌مه بۆ منداڵیش ئاسان نییه كه وه‌سفی هه‌ستی خۆی بكات، یان ته‌نانه‌ت هۆشیار نییه به هه‌سته‌كانی، بۆیه ده‌توانی كاره‌كه بۆ منداڵه‌كه ئاسان بكه‌یت و لێی بپرسیت تۆزێك غه‌مگین بوویت؟ یان زۆر دڵخۆش بوویت؟ یان ترسایت؟ به پێی رووداوه‌كه پرسیاری لێ ده‌كرێت.\n4.\tهه‌ندێجار بێزاری منداڵ و غه‌مگین بوونی پێویستی به وشه نییه بۆ ده‌ربڕین، به‌ڵكو له كاتی گریاندا ده‌ته‌قێته‌وه. ده‌ست گرتنێك، زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ك، یان باوه‌ش پیاكردنێك زۆرجار كاری ئه‌رێنی ده‌بێت له‌سه‌ر منداڵه‌كه.\n5.\tمنداڵ فێربكه رێزی بۆ باری ده‌روونی ئه‌وانی تر هه‌بێت، ده‌ربڕینی هه‌ست گرنگییه‌كی زۆری هه‌یه بۆ ره‌فتاری منداڵه‌كان له‌ناو یه‌كتردا و هه‌روه‌ها بۆ خۆناسینیشی، بۆ نموونه ئه‌گه‌ر منداڵێك له تاریكی بترسێت، كه بزانێت منداڵانی تریش هه‌ن ئه‌و ترسه‌یان هه‌یه كاره‌كه‌ی لا ئاسانتر ده‌بێت، ئه‌گه‌ر بینیت منداڵێك حساب بۆ هه‌ستی منداڵێكی تر ده‌كات و یارمه‌تی ده‌دات، ده‌توانیت ئه‌مه به‌كار بهێنیت بۆ ئه‌وه‌ی له منداڵه‌كه‌دا زیاتری بكه‌یت، بۆ نموونه بڵێیت ئه‌وه میهره‌بانی بوو له تۆوه، كه زانیت هاوڕێكه‌ت ده‌ترسێت‌و رۆیشتی له‌گه‌ڵیدا.\n6.\tهه‌ستی مامۆستاش له پۆلدا گرنگه، پێویسته له‌م كاته‌دا گرنگی بده‌ین به شێوه‌ی ده‌ربڕینی ئه‌و هه‌سته، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شوێنی مامۆستا سه‌ره‌كییه له پۆله‌كه‌دا (سنتراڵه)، نابێت وا بكات هه‌ستی خۆی ئه‌گه‌ر بێزاریی بێت یان بێ هیوایی یان خۆشییه‌كی زۆر بێت زاڵی بكات به‌سه‌ر كه‌شی پۆله‌كه‌دا و بارودۆخی پۆله‌كه دیاری بكات.\n7.\tپرۆسه‌ی فێربوون به‌ند نییه ته‌نها به ژیرییه‌وه، به‌ڵكو باری ده‌روونیش كاریگه‌ریی خۆی هه‌یه، بۆیه كه‌شی ناخۆش له پۆلدا پرۆسه‌ی خوێندن دوا ده‌خات.\nمنداڵی بچووك زۆرجار هه‌موو له‌شیان به‌كاردێنن بۆ ده‌ربڕینی هه‌ستیان، بۆ نموونه له رێی سه‌ما گوزارشت له خۆشی ده‌كه‌ن، ده‌ربڕینی هه‌ست لای منداڵ گرنگه چونكه وشه‌یان بۆ گوزارشت كردن كه‌مه، بۆیه پێویسته ره‌چاوی ئه‌م خاڵانه بكه‌یت، بوار بده به منداڵ خۆی باسی هه‌ستی خۆی بكات، پرسیاری كراوه ئاراسته‌ی منداڵه‌كه بكه.\nبۆچی ئه‌مه گرنگه؟ ئه‌گه‌ر بتوانیت بچیته پێستی ئه‌وانی تره‌وه، ده‌توانیت باشتر لێان تێبگه‌یت، یارمه‌تییان بده‌یت هانیان بده‌یت، دڵخۆشیان بده‌یته‌وه و حسابیان بۆ بكه‌یت، ئه‌مه‌یان پێی ده‌گوترێت (رۆڵ گۆڕینه‌وه):\n1.\tهه‌میشه بیرت بێت تۆ خۆت له ره‌فتاری خۆته‌وه نموونه‌یه‌ك پێشكه‌شی منداڵ ده‌كه‌یت، بۆیه هه‌وڵبده پیشانی بده‌یت له‌و كاته‌دا كه هه‌ست به هه‌ستی ده‌كه‌یت و خۆت ده‌خه‌یته جێگه‌ی ئه‌و.\n2.\tهه‌وڵی تێكه‌ڵاوبوون و پێكه‌وه كاركردنیان بۆ بڕه‌خسێنه له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانی تردا، به‌وه‌ی ئه‌ركیان پێ بسپێرێ كه پێكه‌وه به ئه‌نجامی بگه‌یه‌نن، دوای ته‌واوكردنی پێكه‌وه كاركردنه‌كه، هه‌لی ئه‌وه‌یان بدرێتێ كه پێكه‌وه كاركردنیان هه‌ڵسه‌نگێنن بۆ ئه‌وه‌ی گوێ له منداڵه‌كانی دیكه‌ش بگریت و بزانیت رای ئه‌وانیش چییه.\nبه‌هاكان گرنگن، چونكه ئاراسته ده‌به‌خشن به ژیانمان و كاریگه‌ریان له‌سه‌ر ره‌فتارمان (وێنای خود) و باوه‌ڕ به خۆبوونمان هه‌یه، وه‌ك چۆن په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ ئه‌وانی تر دیاری ده‌كات، زۆرجار هۆشیار نین به‌وه‌ی كه به‌هاكان پیاده ده‌كه‌ین له ژیانماندا، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی بزانین كام له‌و به‌هایانه گرنگن، بۆیه گرنگه پرسیار له خۆمان بكه‌ین، ئێمه كام به‌ها په‌یڕه‌و ده‌كه‌ین؟ به‌هاكانمان به گۆڕانی په‌روه‌رده و دنیابینی و ئه‌زموونه‌كان ده‌گۆڕێن، سه‌ره‌ڕای دۆخی ئێستای خۆمان و ده‌وروبه‌رمان، بۆیه سه‌رسوڕهێنه‌ر نییه ئه‌و به‌هایانه‌ی منداڵان هه‌ڵی ده‌گرن جیاواز و هه‌ندێجار دژ به یه‌ك بن، چونكه له خێزان و ئاستی جیاوازه‌وه هاتوون، ئه‌وه‌ی له ماڵدا ده‌شێت، هه‌ندێجار له خوێندنگادا ناشێت یان به پێچه‌وانه‌وه، یان بۆ نموونه منداڵ هه‌ندێجار دووچاری دڵه‌ڕاوكێ ئه‌بێت، ده‌زانێت ئه‌بێت راستگۆ بێت، به‌ڵام نایه‌وێت خیانه‌ت له هاوڕێكه‌ی بكات، بۆیه گرنگه منداڵ هۆشیار بكه‌ینه‌وه له‌سه‌ر به‌هاكان، به‌وه‌ی كه منداڵ فێر بكه‌ین یاساكانی خێزان و ده‌وروبه‌ری بناسێت، بۆ ئه‌وه‌ی هۆشیارانه ره‌فتار بكات و باوه‌ڕی به خۆی بێت، دواتر بتوانێت رای خۆی له‌سه‌ر ئه‌و به‌هایانه دروست بكات، به چاوێكی ره‌خنه‌گرانه سه‌یری بكات.\nبه سوپاسه‌وه له سایتی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی گشتی چاودێریی و گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵایه‌تی پارێزگای سلێمانی وه‌رگیراوه.


پێنج خووی مەترسیدار لەکاتی بەکارهێنانی مۆبایلدا\n9559 جار خوێندراوەتەوە\nمۆبایلەکان لە هەموو ئامێرێکی دیکە زیاتر مرۆڤ دەستی بەریان دەکەوێت، ئەمەش وادەکات ببنە مۆڵگەیەکی ترسناک بۆ میکرۆب و مەترسی بۆ سەر تەندروستیی مرۆڤ.\nبەپێی لێکۆڵینەوەیەک، کە لەلایەن کۆمپانیای ڤایتاڵ ڤایۆوە ئەنجامدراوە، مۆبایلەکان پیسترین ئامێرن کاتێک دێینە سەر باسی گواستنەوەی نەخۆشی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە، ئالوودەبوونی خەڵک پێیانەوە وادەکات بەکتریا و ڤایرۆس ئاسانتر زیان بە خاوەنەکانیان بگەیەنن.\nلێکۆڵینەوەکە لەنێو ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا و لەسەر هەزار و ٢٠٠ کەس ئەنجامدراوە، لە ئەنجامدا دەرکەوتووە کە خەڵکی پێنج خووی ناتەندروست و مەترسیداریان هەیە لەگەڵ مۆبایلەکانیاندا کە ئەگەر وریانەبن لەوانەیە ژیانیشیان بخاتە مەترسییەوە، پێنج خووەکەش ئەمانەن:\n١. %٨٨ی ئەو کەسانەی لە لێکۆڵینەوەکەدا بەشداربوون دانیان بەوەدا ناوە کە لە تەوالێتدا مۆبایل بەکاردەهێنن.\n٢. %٨٩شیان وتوویانە کە لەکاتی خواردن دروستکردندا مۆبایل بەکاردێنن.\n٣. %٤١ کاتێک دەستیان گیرابێت بەدەم مۆبایلەکە دەگرن.\n٤. %٢٣شیان هەرگیز مۆبایلەکانیان ناسڕن یاخود پاک ناکەنەوە.\n٥. %٨٩ی خەڵکیش کاتی سواربوونی گواستنەوەی گشتی، وەک پاس و میترۆ، مۆبایل بەکاردەهێنن و دوای ئەوەی دەستیان بەر هۆیەکانی گواستنەوە دەکەوێت دەستیان ناشۆن.\nلە توێژینەوەکەشدا هاتووە، کە وەرزی سەرما و سۆڵە هات کاریگەرییە نەرێنییەکانی ئەم خووانە باشتر دەردەکەوێت، چونکە لەو وەرزانەدا خەڵکی زیاتر ڤایرۆس و بەکتریا بۆ یەک دەگوازنەوە، خراپتر لەمانەش ئەوەیە %٤٥ی ئەوانەی لە تەوالێتدا مۆبایل بەکاردەهێنن کاتێک دەستیان دەگیرێت بە دەمیان مۆبایلەکە دەگرن، بەمەش بەکتریاکانی تەوالێتەکە ڕێگەیەکی ڕاستەوخۆیان هەیە بۆ گەشتن بە جەستەی کەسەکان.


مێسی : زۆر بەپەرۆشم بۆ نووسینەوەی مێژوویەکی نوێ لە پاریس - ڕێژنه میدیا\nسەرەکى/وەرزش/مێسی : زۆر بەپەرۆشم بۆ نووسینەوەی مێژوویەکی نوێ لە پاریس\nمێسی : زۆر بەپەرۆشم بۆ نووسینەوەی مێژوویەکی نوێ لە پاریس\nلیۆنێل مێسی دڵخۆشیی خۆی بە پەیوەندیکردنی بە یانەی پاریس سانجێرمان پێشاندا و گوتی ” زۆر بەپەرۆشم بۆ دەستکردن بە مەشقەکان و نووسینەوەی مێژوویەکی نوێ لە کاروانی یارییکردنمدا “\nسەرۆکی یانەی پاریس سانجێرمان، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا لیۆنێل مێسی، ئەستێرەی نوێی یانەکەی بە هاندەران و میدیاکان ناساند و گوتی ” سەلماندمان کە چیمانکردووە و لە داهاتووشدا باشتر ئەوە دەسەلمێنین “.\nناسر خلێفی، لە کۆنگرە رۆژنامەڤانییەکەدا سوپاسی مێسی کرد و گوتی ” سوپاسی تۆ، هاوژینەکەت و باوکت دەکەم، کە بوونە هۆکاری ئەوەی کە ئەم گرێبەستە بکرێت، پەیوەندی ئێمە پەیوەندییەکی بەهێز دەبێت و دڵخۆشم بە ئەنجامدانی ئەم گرێبەستە و دەمەوێت بە هاندەران بڵێم کە ئێمە مێژوویەکی گەورەمان تۆمارکرد “.\nمێسی دڵخۆشیی خۆی بۆ یارییکردن لەگەڵ نەیمار و ئێمباپێ پێشاندا و گوتی ” ئەمە بۆ من پاڵپشتییەکی گەورەیە، بۆیە دەمەوێت بەخێرایی دەستپێبکەم و ئەمە ئەزموونێکی گەورەیە و چێژی لێ وەردەگرم”.\nلیۆنێل زیاتر گوتی ” نازانم یەکەم دەرکەوتنم لە خولی فەرەنسا چۆن دەبێت، من پێشتر لە پشوودابووم، دوێنێ قسەم لەگەڵ ستافی هونەری کردووە و رەنگە پێویستیم بە ئامادەکاری هەبێت، چونکە خولەکە دەستیپێکردووە، بەڵام زۆر بەپەرۆشم بۆ یارییکردن، بەڵام ستافەکە دەزانێت کە من ئامادەم و دواتر دەزانن کەی دەتوانم یاری بکەم “.\nئەستێرە ئەرجەنتینییەکە دەڵێت ” بەجێهێشتنی بارسێلۆنا زۆر قورسبوو، بەڵام پەیوەندیکردن بە پاریس سانجێرمانیش شتێکی خۆشە، ئەوەی لە هەفتەی رابردووە لە ژیانی مندا دەستیپێکرد شتێکی نامۆ و هەستێکی تێکەڵاو بوو، ناتوانم هەموو شتێک لەبیر بکەم، ناتوانم ئەوەی لە بارسێلۆنا هەمبووە لەبیری بکەم، بەڵام دڵخۆشم لێرە و ئەم هەفتەیە بۆ من زۆر قورسبوو، چونکە شتەکان زۆر بەخێرایی روویاندا “.\nیاریزانە نوێیەکەی پاریس سانجێرمان گوتی ” زۆر دڵخۆشبووم و سوپاسگوزاربووم بۆ ئەو پێشوازییەی هاندەران لێیانکردم، من کاتێک لە بارسێلۆناش بووم بینیم خەڵک چاوەڕێم دەکەن بۆ ئەوەی بگەمە ئێرە، کاتێکیش ئەوانم بینی بۆ من زۆر مایەی خۆشحاڵی بوو “.\nلیۆ لە وەڵامی رۆژنامەڤانێکدا گوتی ” بردنەوەی چامپیۆنزلیگ شتێکی تایبەتە، هێندە ئاسان نییە، هەندێکجار وردەکارییەکان کاریگەریان لەسەر ئەنجامەکان دەبێت، زۆرجار بەهۆی ئەوەوە چووینەتە دەرەوە، سەرکەوتن لە چامپیۆنزلیگدا پێویستیی بە کارکردنێکی زۆر هەیە و یارییەکانیش هەمیشە قورسن، بۆ بردنەوەش پێویستیت بە پێکهاتەیەکی زۆرباش هەیە بۆ ئەوەی بە یەک تیم یاریی بکەن لەگەڵ کەمێک لە شانس، بۆیە دەبێت بەدوای بەختدا رابکەیت، بەڵام لە چامپیۆنزلیگدا وەک بینیومانە هەمیشە باشترین یانە نایباتەوە، هەر ئەوەیە وادەکات کە رکابەرییەکە زۆر جوان بێت “.\nمێسی لە بارەی پاریس سانجێرمانەوە گوتی ” پێموایە ئەم تیپە تیپێکی بەهێزە، لە رابردووشدا کاری زۆر گەورەی کردووە و خۆی نیشانداوە و نزیکبوو لە بردنەوەی چامپیۆنزلیگ، منیش هاتووم بۆ ئەوەی هاوکاری تیپەکە بکەم لە گەیشتن بە خەونەکانی و خەونی منیش بردنەوەی ئەم نازناوەیە و پاریسیش هەلی ئەوەی هەیە کە نازناوەکە بباتەوە “.\nلیۆنێل مێسی لەبارەی گرنگی پەیوەندیکردنی بە پاریس سانجێرمان و قسەکردن لەگەڵ نەیمار گوتی ” لەگەڵ زۆر لە هاوڕێکانم قسەمکردووە و پێمخۆشە بۆچوونی ئەوان وەربگرم، پێموایە هەموومان یەک ئامانجمان هەیە، ئەو کاتەی من لە بارسێلۆنا بووم و ئەویش لە پاریس، هەردووکمان ئامانجمان بردنەوەی نازناوەکان بوو، ئێستاش هەمان ئامانجمان هەیە کە بردنەوەی نازناوەکانە و من لەگەڵ نەیمار و دیماریا پەیوەندیم هەبوو و ئەوەش بۆ من زۆر گرنگبوو “.\nلەبارەی شێوازی یاریی خولی فەرەنسا مێسی لە وەڵامی رۆژنامەڤانێکدا گوتی ” دەزانم لە لیگ وەن چۆن یارییدەکەن و شێوازی یارییکردنیان دەزانم، چونکە زۆر هاوڕێم لە خولەکەدا هەن، پاریس گرنگییەکی زۆر بە یاریی تۆپی پێ دەدات و پاریس سانجێرمانیش هەمیشە هەوڵیداوە باشترین یاریزانەکان بگوازێتەوە یانەکەی و یەکێک لە ئامانجەکانی بردنەوەی نازناوەکان دەبێت، بۆ من ئەزموونێکی نوێیە، بەڵام زۆر لەگەڵ بارودۆخەکە رادێم “.\nمێسی لە وەڵامی پرسیارێکی لەبارەی پەیامی خۆی بۆ هاندەرانی بارسێلۆنا و ئەگەری رووبەڕووبوونەوەی ئەو یانەیە گوتی ” چوونە دەرەوە لە بارسێلۆنا زۆر قورسبوو، ئەوێ هێشتا ماڵی منە، یادگاری زۆرم لەو شارە و لەگەڵ تیپەکە هەبووە، هەمیشە پاڵپشتێکی بەهێزی من بووە، ئێستا من هاتوومەتە یانەیەکی دیکە و پێمخۆشە لەگەڵ ئەو یانەیە ئامانجەکانی بهێنمە دی و دەمەوێت ئەو خۆشیەم لێرە هەبێت کە لە بارسێلۆنا هەبووە، نازانم رووبەڕووی بارسێلۆنا دەبینەوە یان نا، بەڵام پێمخۆشە بگەڕێمەوە بۆ یارییکردن بەرامبەر بارسێلۆنا و بینینی هاندەران، کە ماوەیەکی زۆرە بەهۆی کۆرۆناوە لەیەکدی دوورین “.\nمێسی لەبارەی ئامانجەکەی دەڵێت ” زۆر شت گۆڕاوە لەو کاتەی کە لە بارسێلۆنا بووم، ئەزموونێکی زۆرم لەوێ هەبوو چ وەک یاریزان چ وەک کەسێکی ئەو شارە، بەڵام ئێستا لێرەش هەمان ویست و پەرۆشیم هەیە بۆ یارییکردن، بیرمە کە بە منداڵی هاتمە بارسێلۆنا چەند بەپەرۆشبوو، ئێستاش هەمان ئەو هەستەی منداڵیم هەیە “.\nلەبارەی کارکردنی لەگەڵ پۆچێتینۆ مێسی لە وەڵامی رۆژنامەڤانێکدا گوتی ” وەک ئەوەی گوتم، هەموو ژووری جلگۆڕینی پاریس سانجێرمان، ئاگاداری بڕیاری منن، دەزانن کە زۆر گونجاو دەبین پێکەوە، من و پۆچێتینۆ ماوەیەکی زۆرە یەکدی دەناسین و هەردووکیشمان ئەرجەنتینین و دەتوانین پەیوەندییەکی زۆرباشمان دەبێت و بەمنزیکانەش قسەدەکەین و هەستدەکەم لەگەڵ ئەو و تەواوی پێکهاتەکەش دەتوانین لە یەکدی بگەین “.\nمێسی لەبارەی تەواونەکردنی کاروانی یارییکردنی لە بارسێلۆنا وەڵامی رۆژنامەڤانێکی دایەوە و گوتی ” من پێش هەموو شتێک بە لیۆناردۆم گوت هاتنم بۆ پاریس رەنگە کەمێک بۆ خێزانەکەم قورسبێت، ئەمە بۆ من ئەزموونێکی تازەیە و ئامادەم بۆ ئەم ئالنگارییە و دەمەوێت بەهەمان ئاستی خۆم یاریی بکەم، دەمەوێت ژیانمان لێرە ئاسان بێت، دڵنیام دوای قسەکردن لەگەڵ هاوتیمەکان پەیوەندییەکی زۆرباش دروستدەبێت، چونکە هەر لە ئێستاوە پەیوەندیم لەگەڵ زۆربەیان هەیە، بەڵام لە هەمووی گرنگتر دەمەوێت دەست بە مەشق بکەم و بچمە ناو تیپەکەم، شارەکە زۆر جوانە و هیوادارم خێزانەکەشم لێرە دڵخۆشبن”.\nمێسی دەڵێت ” ساتێکی زۆر خۆشە کە هاتوومەتە پاریس سانجێرمان و جارێکی دیکە لەگەڵ نەیمار یاریی دەکەم، ئەوانەی لێرەن باشترینەکانی جیهان لە هێڵە جیاوازەکانی یاریگە و دەمەوێت لەگەڵ ئەم یاریزانانە ئامانجەکانی خۆم و یانەکە بهێنمە دی و نازناو لەگەڵ یانەکە ببەمەوە “.\nئاگادارن ؟ یاریزانێکی ناودار وازهێنانی خۆی لەتۆپی پێ راگەیاند\nیۆڤانتۆس : بە دوو مەرج دەستبەرداری رۆناڵدۆ دەبێت\nنەیمار : خۆی بە میسی و ڕۆناڵدۆ و ئیبراهیمۆڤیچ بەراورد دەکات\nناسڕ خلێفی : ده‌یه‌وێت كریستیانۆش بگوازێته‌وه


potolog rec. masteris Rob kamera Paulius beatas cosmicsound\nتكایە لایك و سەبسكرایبی كەنالەكەت بیرنەچێت\nMC: Dovydas Reč (Dyar) Camera and Edit: Domantas Kaminskas (DomantasFilms) Mixing: ROB Beat: Westy https://www.facebook.com/Domantas.Kaminskas.PV/\nســـەرجـــەم گۆرانیەکانی دیار عەلی لێرە ببینە\nگوێبیستی خۆشترین گۆرانی هونەرمەندان بن لە چەناڵی هونەر دۆست .. .. ئاوات بۆکانی . علی بۆکانی . دیار علی . ئارام شەیدا . گۆران ئینزیبات . کاروان خەباتی . جێگر میدیا حوسێن . مەلا زادە . کاروان شارەوانی . هیوا عێراقی . فەرمان بێلانە . شاباز زەمانی . لوقمان عزیزی . بەرهەم شەمامی هونەر دۆست Awat bokani . Ali bokani . Dyar Ali . Aram shaida . Goran inzebat . Karwan xabati . Jegr media hussen . Rebuar mala zada . Karwan sharawani . Hewa iraqi . Farman belana . Shabaz zamani . Loqman azeze . Barham shamami Hunar Dost\nديار ديرسيم زينه بي\nDyar Ali u Arin 2018 Track4 ( Bro Bay Shamal Ble ) Zoor Shaz\ndyar ali u bryar gaelani 2018 - track 3 (band u dakwten) ديار عه لى و بريار كه يلانى\nDyar - VisionToReality (VIDEO)\nDyar Ali u Arin 2018 Track2 ( Ay Xuda Charm Chya ) Zoor Shaz\nDyar ali bae shamal\nDYAR - SHNEKA MC\nDyar Ali 2017 XAW,دیار عەلی خاو ٢٠١٧\nدیار حەمە علی 😍 ئەی خودا چارم چیە ـ Dyar Hama Ali 😍 Ay xwda charm chya\ndyar dersem zynabe\nDyar high quality-new adv 2018\nBarzan Ja3far w Dyar Ali Zor Shaz 2018 (Track2)\nDyar ali xosh tren gorani (bay shamal) 2017 Zor ShazZzZzZ\nDyar Ali W Amanj Inzibat 2017 Track 4 ديار على و ئامانج ياخى\nDyar Ali xoshtrin gorany la karkuk tv\ndyar ali & rzgar sharafkandi 2018 track 4 دیار عه‌لی و ڕزگاری شه‌ره‌فكه‌ندی\nخۆم له فه‌یسبوك:https://www.facebook.com/kamaran.shexomer خۆم له ئینستاگرام:https://www.instagram.com/kamo_chaw_jwan/ بۆ ته‌سویركردنی دانیشتنه‌كانتان په‌یوه‌ندیمان پێوه بكه‌ن 07502657207 هه‌میشه چاوه‌ڕێی به‌رهه‌می نوئ بن له‌م چه‌ناڵه‌وه\ndyar ali & aram sharawani 2018 track 3 دیار عه‌لی و ئارام شاره‌وانی\nDyar Ali 2018 Awazi Taza ( Zoor Shaz ) Ashqana\ntaybat ba youtube #govarhenry\nBarzan Ja3far w Dyar Ali Zor Shaz 2018 (Track3)\nگوێبیستی خۆشترین گۆرانی هونەرمەندان بن لە چەناڵی هونەر دۆست .. .. ئاوات بۆکانی . علی بۆکانی . دیار علی . ئارام شەیدا . گۆران ئینزیبات . کاروان خەباتی . جێگر مید...\nخۆم له فه‌یسبوك:https://www.facebook.com/kamaran.shexomer خۆم له ئینستاگرام:https://www.instagram.com/kamo_chaw_jwan/ بۆ ته‌سویركردنی دانیشتنه‌كانتان په‌یوه‌ن...\ndyar ali barham shamami 2017 aram shaida kamaran shex omar awat bokani , xoshtrin gorani K...\nMC: Dovydas Reč (Dyar) Camera and Edit: Domantas Kaminskas (DomantasFilms) Mixing: ROB Bea...\nگوێبیستی خۆشترین گۆرانی هونەرمەندان بن لە چەناڵی هونەر دۆست .. .. ئاوات بۆکانی . علی بۆکان...\nLatest News for: dyar\nUNION COUNTY — Nearly 200 students have been recognized by the Union County Career and Technology Center for their hard work in completing their course of study at the CATE Center in 2018. In order to qualify for this recognition, a student must complete the three or four course units required for their particular career area. The categories honored are Students of the Year, Completers, and Credentials Awarded ... Jesse Dyar....\nCollege Signing: Calhoun’s Dyar to continue swimming career at Berry\nCalhoun Times 18 May 2018\nCalhoun High senior Bo Dyar (seated, second from right) signed a swimming scholarship with Berry College (Mt ... (seated, from left) Mother Susan Dyar, sister Caroline Dyar, father Rob Dyar, (standing, from left) Calhoun High assistant swim coach and Calhoun Aquatics Center Director Charles Todd and Calhoun High head swim coach Mike Beeler....\nBy Jared Dubin. (CBS Sports) — As usual, the quarterback position has drawn a ton of attention throughout this offseason ... We saw teams shell out big money for upgrades, like the Vikings, who signed Cousins away from Washington ... 3 ... In 2017 he ranked 20th among 32 qualified passers in completion percentage, 30th in yards per attempt, 26th in passer rating, 23rd in Football Outsiders’ DVOA and DYAR, and 24th in ESPN’s QBR....\nIs Philadelphia Eagles star Zach Ertz 'a Top 3 tight end' as one of his ...\nNFL Network's annual list of the league's Top 100 players and the five weeks worth of television shows that come with it often draw skepticism from pundits and fans. Players vote on the list, but some don't take it seriously ... 68, go right on ahead ... DYAR 155 T-4th. DYAR, or defense-adjusted yards above replacement, is a stat from Football Outsiders that measures the per-catch yardage production of a player against an average backup ... ....\nDyar Ali u Arin 2018 Track4 ( Bro Bay Shamal Ble ...\ndyar ali u bryar gaelani 2018 - track 3 (band u da...\nDyar - VisionToReality (VIDEO)...\nDyar Ali u Arin 2018 Track2 ( Ay Xuda Charm Chya )...\nDyar ali bae shamal...\nDyar ali ba tapl دیار عەلی بە تەپڵ زۆر خۆشە...\nDYAR - SHNEKA MC...\nDyar Ali 2017 XAW,دیار عەلی خاو ٢٠١٧...\nدیار حەمە علی 😍 ئەی خودا چارم چیە ـ Dyar Hama Ali ...\ndyar dersem zynabe...\nDyar high quality-new adv 2018...\nBarzan Ja3far w Dyar Ali Zor Shaz 2018 (Track2)...\nDyar ali xosh tren gorani (bay shamal) 2017 Zor Sh...\nDyar Ali W Amanj Inzibat 2017 Track 4 ديار على و ئ...\nDyar Ali xoshtrin gorany la karkuk tv...\ndyar ali & rzgar sharafkandi 2018 track 4 دیار عه...\ndyar ali & aram sharawani 2018 track 3 دیار عه‌لی ...\nDyar Ali 2018 Awazi Taza ( Zoor Shaz ) Ashqana...\nBarzan Ja3far w Dyar Ali Zor Shaz 2018 (Track3)...\nCounty Administrator Heather Dyar said the emergency meeting for noon Wedneday was called after the cooling units in the building quit working ... ....\nAs usual, the quarterback position has drawn a ton of attention throughout this offseason. We saw teams trade their starter to move on to a recently-drafted successor, like the Chiefs, who shipped out Alex Smith to move on to Patrick Mahomes ... 3 ... In 2017 he ranked 20th among 32 qualified passers in completion percentage, 30th in yards per attempt, 26th in passer rating, 23rd in Football Outsiders' DVOA and DYAR, and 24th in ESPN's QBR ... ....\n4 members of Astros' Class AAA team to receive World Series rings\nFirst-year Grizzlies manager Rodney Linares, who managed Class AA Corpus Christi last season, will also receive his ring along with returning pitching coach Dyar ......\nThe players who will receive rings are lefty Reymin Guduan, infielder/outfielder Tony Kemp, first baseman AJ Reed and infielder Tyler White. The coaching staff will also receive rings, including manager Rodney Linares, pitching coach Dyar Miller and hitting coach Darryl Robinson ... The coaching staff will also receive rings, including manager Rodney Linares, pitching coach Dyar Miller and hitting coach Darryl Robinson ... I get it ... Join us ... ....\n180510 Locust Fork at LCHS bb 6\nLocust Fork's outfielder Logan Dyar can't see the two run homerun ball by Holden Stanfield hit the dirt on the other side of the fence in the bottom of the first inning of the Class 3A baseball semifinal playoff game ... ....\nWalls, roof going up on Lawrence shelter\nDecatur Daily 07 May 2018\nMOULTON — Electrical and heating, ventilation and air conditioning systems will be installed next, as progress continues on Lawrence County’s animal shelter ... On Friday, County Administrator Heather Dyar said the local Community Development Board has approved $95,000 in TVA grant money to be used for the construction and start-up costs of the shelter. The county does not have to match any funding of the grant, Dyar said ... Subscribe ... ....\nThe United States Golf Association accepted 1,592 entries for the 73rd U.S. Women’s Open Championship, which will be conducted May 31-June 3 at storied Shoal Creek. It will be the first U.S. Women’s Open contested in Alabama ... Layne Dyar, Anniston; Stacy Quilling, Birmingham; Ashtyn Siter-Fernandez, Phenix City; and former University of Alabama golfers Stephanie Meadow and Emma Talley at the qualifying site in Dunwoody, Ga....\nCommissioner: Relocating dumpsters could add to litter problem\nMOULTON — Lawrence County District 2 Commissioner Norman Pool said moving the county dumpsters to one location will create a larger litter problem ... “The dumpsters in these communities are vital,” Pool said ... Allen said the county can't sustain that cost ... Subscribe. In another discussion at the work session, County Administrator Heather Dyar presented the commissioners with a financial statement of each department through April 30 ... ....\nLawrence may see millions from waste disposal settlement\nMOULTON — The Lawrence County Commission will receive about $350,000 this year in a settlement with BFI Disposal Systems of Alabama Inc. from underpaid host fees, and some commissioners would like to see some of that money go toward a rainy day fund ... He called the settlement “fair.” ... 7, 1995 ... 30 ... County Administrator Heather Dyar said the hosting fee has its own separate account, but it can be used to help pay general fund expenditures ... ....


ئایا بەغدا جێی ئومێدە، ژمارەکان چ دەڵێن؟ | KURDPLAT\nئایا بەغدا جێی ئومێدە، ژمارەکان چ دەڵێن؟\nکوردپلات 11/14/2020 02:09:00 م ليست هناك تعليقات\nلە دوای جەنگی دووەمی جیهانی پڕۆژەی مارشاڵ لەلایەن جۆرج مارشال بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەوڕوپای کەوتوو “سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکی ئەوسا” سەرپەرشتی کراو بە بڕی (12.9925) ملیار دۆلار لەنێوان ساڵانی (1947-1951) تەواوی ئەوڕوپایان پێ ئاوەدانکردەوە و بووە بناخەی ئەو ئەوڕوپایەی ئێستا، ئەو بڕە پارەیەی ئەوسا بە نزیکەیی دەکاتە بڕی بودجەی تەنیا ساڵی (2014) ی حکومەتی عێراق کە (148) ملیار دۆلار بوو، کەچی تاوەکو ئێستا حکومەتی عێراق نەیتوانیوە ئاوی شیرین (drinkable water) بۆ هاووڵاتیانی دابین بکات!\nپڕۆژەی ئابووری سەربەخۆی کوردستان تاوەکو ئێستا نەیتوانی هاووڵاتیانی کوردستان بێمنەتی دەستی بەغدا بکات، هەرچەند هەندێک کێشەی ستراتیژی دیکەش هاوکاتی پرۆژەکە بوون، بەغداش هەر جارەو بە بیانوویەک مووچەی هاووڵاتیانی کوردستان دەبڕێت، پاساوەکانیشی رێگرییە لە گەندەڵی، لە کاتێکدا خودی عێراق بەگوێرەی ریزبەندی وڵاتان بۆ گەندەڵی وتڕانسپارێنسی (cpi) بۆ ساڵی (2019) ریزبەندی (162)ەمین وڵاتە لە کۆی (180) وڵات، لە کاتێکدا دووەم وڵاتی بەرهەمهێنی نەوتە!.\nئامارەکانی گەندەڵی لە عێڕاق شتێکی دیکە دەڵێن!\nلە کانوونی دووەمی 2018 دەستەی دەستپاکی عێراق رایگەیاند، لە بەدواداچوونەکانیان دەرکەوتووە کە زیاتر لە 350 ملیار دۆلار لە عێراق دیار نەماوە لە ڕێی پڕۆژەی وەهمی و سپیکردنەوەی پارە لە بانکەکانی دەرەوەی عێراق! پێش ئەوانیش لە نیسانی 2015 لیژنەی دارایی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق راگەیێندراوێکی ترسناکی دەرکرد، بەجۆرێک رایگەیاند کە بڕی 360 ملیار دۆلار لەماوەی دەسەڵاتی مالیکی دیار نەماوە!\nلە دوایین بەدواداچووندا عێراق لە سەرەتای رووخانی رژێم تاوەکو ساڵی (2019) داهاتی دارایی هەزار ملیار دۆلار بووە، بەگوێرەی لیژنەی دەستپاکی لە ئەنجوومەنی نوێنەران زیاتر لە نیوەی ئەو پارەیە کە دەکاتە زیاتر لە (500) ملیار دۆلار بەناوی پڕۆژە وەبەرهێنانی وەهمی (واتە تەنیا بەناو هەیە) خەرجکراوە. نەک تەنیا باڵەخانەو رێگەوبان و نەخۆشخانە، بەڵکو نەیانتوانیوە ئاوی شیرینیش بۆ هاووڵاتیان دابینبکەن!.\nسەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ ساڵی (2018) بەشێوەیەکی فەرمی رایگەیاند ، گەندەڵی زیاتر لە (450) ملیار دۆلاری لە عێراق ونکردووە لە کۆی (850) ملیار دۆلار دوای ساڵی (2003). ئەو بڕە پارەیە ون ببێت کەم نیە و جێی تێڕامانە، کە دەتوانرێت سێ ئەوروپای پێ بونیادبنرێتەوەو (50) ملیار دۆلاریش بمێنێتەوە! ئەو ژمارانە هەڵە نین و زێدەڕۆیی تێدا نەکراوە، بەڵکو چاوەڕێدەکرێت زیاتریش بن، بە نموونە میسال ئالووسی، ئەندامی پێشووی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق و سەرۆکی حیزبی ئوممە دەڵێ؛ بابەتی گەندەڵی دارایی و کارگێڕی لە عێراق لە ژمارە تێپەڕیوە، ئەوەی عێراق لەدەستی داوە چەندین جار زیاترە لەوەی دەستەی دەستپاکی و لایەنە پەیوەندیدارەکان باسی دەکەن!\nدەتوانین رێگاکانی ئەو گەندەڵیانە لە دوو شێوەدا ببینین؛\nشێوازی یەکەم؛ پڕۆژەی گەورە و بودجەی ملیاری\nا- پڕۆژەی پێشڤەچوونی کەناڵی سوپا (مشروع تطویر قناة الجیش).\nساڵی 2011 بڕی 148 ملیار دۆلار بە ناوی ئەو پڕۆژەیە خەرجکرا بۆ بەغدا، درایە دوو کۆمپانیای ئوردنی و مسڕی. لە هەمانکاتدا بە گوێرەی راپۆرتێکی رۆژنامەڤانی، وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکانی عێراق لەکاتی ئاشکراکردنی پڕۆژەکە ئامادەیی دەربڕیوە کە دەتوانێت ئەو پڕۆژەیە بە یەک لەسەر چواری بڕی تەرخانکراو تەواو بکات، کەچی پێداگیری لەسەر ئەوەدەکرێت پرۆژەکە بدرێتە دوو کۆمپانیا عەرەبیە بیانییەکە، بەداخەوە لە کۆتاییەکەیدا نە پڕۆژەکە تەواوکرا و نە پارەکەش گەڕێندرایەوە گەنجینەی وڵات، تەنانەت دوایی دەرکەوت کە ئەو دوو کۆمپانیایانە ژمارەی تۆماریشیان لە حکومەتی عێراق نییە.\n٢- پڕۆژەی ژمارە یەکی کەرتی پەروەردەیی ( مشروع رقم ١).\nلە ساڵی (2011) ئەو پڕۆژەیە بۆ کەرتی پەروەردە خرایە مەیدان، بەگوێرەی پڕۆژەکە دەبوایە 1700 قوتابخانە لە تەواوی پارێزگاکانی عێراق دروست بکرێن لە ماوەی دوو ساڵدا، بۆ ئەو مەبەستەش حکومەت بڕی 200 ملیار دۆلاری بۆ پڕۆژەکە تەرخانکرد! لە قۆناخە سەرەتاییەکانی جێبەجێکردنی پڕۆژەکە سەتان قوتابخانە لە پارێزگاکانی عێراق رووخێنران بە بیانووی نەشیاوییان و دووبارە دروستکردنەوەی قوتابخانەی نوێ بە پێوەر و پێودانگی مۆدێرن. تەنیا لە پارێزگای دیالە 172 قوتابخانە رووخێنران، بە گوێرەی بۆچوونی سەرۆکی ئەنجوومەنی پارێزگاکە بەشی زۆریان لە بنەڕەتدا پێویستیان بە رووخان نەبوو، چونکە نوێ بوون. مەخابن لە کۆتاییدا نە قوتابخانە نوێیەکانیان بۆ دروستکران و نە کۆنەکانیشیان بۆ مایەوە، پارە تەرخانکراوەکەش لەنێوان هەردوولادا بەفیڕۆ چوو!.\n٣- پڕۆژەی بناخەی رۆشنبیری\nلە ساڵی 2013 بەغدا بە پایتەختی رۆشنبیری وڵاتانی عەرەبی هەڵبژێردرا، بۆ ئەو مەبەستەش حکومەتی عێراق بڕی (500) ملیۆن دۆلاری تەرخانکرد بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەکە کە بڕیاربوو لە ماوەی چوار ساڵدا باڵی کاریگەرییەکانی بەسەر نیشتیمانی عەرەبیدا بکێشێت، کەچی لە نێوان کۆمپانیای جێبەجێکار و حکومەتی عێراق ئەو بڕە پارەیە ووندابوو، بەجۆرێک هەریەکێکیان ئەوی دیکەی تۆمەتبار دەکرد و دادگاکانیش وەکو بینەر دەستەو ئەژنۆ ماونەتەوە!\n٤- کەرتی کارەبا.\nلە (20-3-2016) بڕی 46 ملیار دۆلار بۆ چارەسەری کێشەی کارەبا خەرجکراوە، لە کاتێکدا عێراق پێویستی بە (23000) مێگاواتە، کەچی عێراق تەنیا (1000) مێگاواتی دابینکردووە، لەکاتێکدا ئەو بڕە کارەبایەش بەردەوام لە کورتهێنان دەدات! ئەو بڕە پارە بەفیڕۆدراوە یەکسانە بە بڕی ئەو پارەیەی کە دەتوانرێت بۆ هەر هاووڵاتییەکی عێراقی شوقەیەک لە راقیترین شوێنی ئەوڕوپا دابینبکرێت. ئێستا عێراق نزیکەی 90٪ی کارەباکەی لە ئێران دەکڕێت.\n٥- (149) ملیار( دۆلار تێچووی چەکی ئەو سوپایە بوو کە بەبێ شەڕ زۆربەی ناوچەی سوننەنشینی رادەستی داعش کرد، لە ئازادکردنەوەشی 6.1 ملیار دۆلاریان خەرجکرد. رەحیم دەراجی ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەران باس لەوە دەکات کە راهێنانی چۆن پڕۆژەی وەهمی و گرێبەستی درۆزنە هەموو پارەکانیان لەدەستدا. بۆ راهێنانی یەک پۆلیسی عێراقی لە ئوردن بڕی (60-70) هەزار دۆلار خەرجکراوە و هەزاران پۆلیسیش لەو راهێنانە بەشداربوون. دەراجی چیڕۆکی گرێبەستی هەمەرەکان بە تەنز ئامێز دەگێرێتەوە، کە چۆن دوای خەرجکردنی پارە بۆ کۆمپانیایەک بۆ دابینکردنی هەمەر، کۆمپانیاکە پارەکە دەبات و هەمەرەکانیش ناهێنێت!\nشێوازی دووەم؛ لە ئاستی هاوردەکردن و کڕینی کاڵاکاندا.\nسنووری گەندەڵییەکانی حکومەتی عێراق تەنیا لە پڕۆژە گەورەکان نەوەستاوەو تایبەتیش نییە بە پێش (2015)، بەڵکو هەموو جومگەو ئانیشکێکی ئەم وڵاتەی لە هەموو دەم و جەمێدا گرتووەتەوە!\nپەرلەمانتاری سەربەخۆ کازم ئەلسەیادی رایگەیاند: تەنیا گەندەڵییەکانی کڕینی پێداویستیە وردەکانی وەکو جلوبەرگ و کلێتەو پۆستاڵ و موعەتەڕ و سابوون ئەو بابەتە وردانە زیاتر لە (45) ملیار دینار.\nتەماتە و شووتییەکەی ئێران\nبە گوێرەی ڕاپۆرتی فەرمی ساڵانەی وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی بۆ هاوردەکردن، ساڵی (2016) عێراق پێنج ملیۆن کیلۆ تەماتەی لە ئێران هاوردەکردووە بە بەهای یەک ملیۆن دۆلار، لە کاتێکدا ساڵی 2017 تەماتەکە بەتەنیا شەش ملیار و نیو کیلۆ هاوردەکراوە بە بەهای ملیارێک و 600 ملیۆن دۆلار. ئەو بڕە تەماتە هاوردەکراوە یەکسانە بە بڕی ئەو تەماتەیەی بۆ هەرسێ وڵاتی کەندا، ئیسپانیا و بەریتانیا کە هاوردەکرداوە لە هەمان ساڵ!\nهەرچی شووتییە بۆ ساڵی 2016 بەهای 16 ملیۆن دۆلار خەرجکراوە بۆ هاوردەکردنی لە ئێران، کەچی ساڵی دواتر گەیشتووەتە دوو ملیار و 800 ملیۆن دۆلاری ئەمریکی! ئەمەش دوای راگەیاندنی جەنگی دژی گەندەڵی لەلایەن حەیدەر عەبادی سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتەی عێراق! . حەمید نایف ، گوتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵ لە لێدوانێکدا رایگەیاند، ئەو بڕە پارەیە گەلێک زۆرە بۆ هاوردەکردنی شووتی، بەڵام لە عێراق روودەدات، چونکە ئەوان مامەڵە لەگەڵ مافیای گەورە دەکەن!.\nعێراقی پێش (2003) تەنیا بە بەرهەمەکانی ناوخۆ دەیتوانی زیاتر لە (90٪)ی پێداویستییەکانی عێراقییەکان دابینبکات، لە کاتێکدا دوای (2003) ئەو رێژەیە دابەزی بۆ ئاستێک کە (90٪) ی پێداویستییەکانی لە دەرەوەی عێراق بۆ بێت، زۆرترین هاوردەش کاڵاکانی ئێرانی دراوسێکەیەتی، بەجۆرێک قەبارەی هاوردەی کاڵای ئێرانی لە دوای (2003) هێدی هێدی زیادیکردووە لە ساڵی (2018) حەڤدە هێندی ساڵانی پێشتر زیادیکردووە کە بۆ هەر ساڵێک بڕی (17) بلیۆن دۆلار بۆ کڕینی کاڵا لە ئێران خەرجکراوە. راستییەکەی داتاکان لە یاری منداڵان دەچن.!\nوڵاتێک دوای راگەیاندنی جەنگ دژی گەندەڵی لە ماوەی ساڵێکدا بەهای (90) ملیار دۆلار بۆ هاوردەکردنی شێلم و چەوەندەر خەرج بکات، چۆن دەتوانێت بەرەو کەنارێکی ئارام هەنگاو هەڵگرێ! سەیر لەوەدایە وەزیری کشتوکاڵ بە ئاشکرا رایگەیاند کە بازرگانەکانی کاڵای شێلم و چەوەندەر هەڕەشەی لادانی لێدەکەن لە وەزارەتەکەی.\nبێگومان کە ئەو جۆرە داتاو ئەنجامگیرییە دەبینی دەزانی هۆکاری بەرزبوونەوەی رێژەی بێکاری لە عێراق چییەو دەچێتە گیرفانی چ وڵاتێک، بۆیە ئاساییە بە سیستەم کار لەسەر داخستنی کارگەکان لە عێراق بکەن. لە بەدواداچوونێکدا دەرکەوتووە کە هۆی بێ کاربوونی (630) هەزار فەرمانبەری کەرتی تایبەت دەگەڕێتەوە بۆ داخستنی زۆربەی کارگەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق. ئەو داخستنەش بەهۆی هاتنە ژوورەوەی کاڵای کۆمپانیاکانی ئێرانییەکانە بە نرخێکی کەم و کوالێتییەکی نزم، ئەمەش پشتڕاستی ئەم دەنگۆیانە دەکەنەوە کە ئێران بەمەبەست و سیستەم ئەو کەلوپەلانە بە هەرزان دەنێرێت تاوەکو کارگەکان ناچاری داخستن بکات و بەرهەمهێنانی بەرهەمی ناوخۆ پەک بخات، چونکە پلانی ئێران ئەوەیە لە ساڵی (2015) بڕی ناردنی بەرهەمەکانی بۆ عێراق بگەیێنێتە سەرووی (20) ملیار دۆلار!\nکە ئەو داتایانەم دەخوێندەوە لێدوانێکی عەبدولستار مەجید، وەزیری کشتوکاڵی کابینەی هەشتەمی حکومەتی هەرێمی کوردستانم هاتەوە یاد کە بە راشکاوی رایگەیاند: لەکاتی قەدەخەکردنی هاوردەی بەروبوومی کشتوکاڵی ئێرانی حکومەتی ئێران گوشار دەکات بۆ ئەوەی رێگە چۆڵبکەن لە هاتنە ژوورەوەی کاڵاکانیان، بەڵام ئەوان داواکانیان قبووڵ ناکەن. ئەو داتاو رووداوانە دەمانگەیێنێتە ئەو ئەنجامگیرییەی کە وڵاتانی هەرێمی بۆ ساخکردنەوەی کاڵای کۆمپانیاکانیان و قازانج هەرەس بە دراوسێکانیان بێنن و بە پلان کاری لەسەر دەکەن!\nبەرزبوونەوەی هاوردەکردنی کاڵاکان بەم هەڕەمەکی و گومانە بووەتە هۆی ئەوەی عێراق بۆ ساڵی (2017) لە ریزبەندی یەکەمی وڵاتان بێت لە سپیکردنەوەی پارە.\nئایا بەغدا دەتوانێت چاکسازی بکات؟\nعیزەت تۆفیق، سەرۆکی دەستەی دەستپاکی رایگەیاند؛ تەنیا لە کەربەلا (270) پڕۆژەی وەهمی ونیوەناچڵ دەستی بەسەردا گیراوە، لە ساڵی (2019) هەموو ئەو پەڕاوانە دەخرێنە بەر نووکی نەشتەر. بەداخەوە ئەجەل رێگەی نەداو لە رووداوێکی هاتووچۆی گوماناوی لەنێو ئۆتۆمبێلەکەی خۆی بە مردوویی دۆزرایەوە! ئەو رووداوە زیاتر قسەکانی مەشعان جبووری ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەران و ئەندامی لیژنەی دەستپاکی ئەو ئەنجوومەنە پشتڕاست دەکاتەوە کە بە ئاشکرا رایگەیاند؛ هیچ ئەندامێکی ئەو دەستەیە ناتوانێت بە دیاریکراوی هیچ کەیسێکی گەندەڵی بوورووژێنێ و زانیارییان لەسەر بدرکێنێت لە ترسی چارەنووسی گیانیان، چونکە گەندەڵەکان بەهێزترن و گەندەڵیش بووەتە کولتوور و شانازی!\nنەک هەر ئەوە، بەڵکو حکومەتی فیدڕالی توانای ئاوەدانکردنەوەی تەنانەت رێگەوبانە سەرەکییەکانی شارە ئازادکراوەکانی ژێر دەستی داعشی نییە! کەچی بڕی پێویست بۆ ئاوەدانکردنەوەی شار و شارۆچکەکانی ژێر دەستی داعش بە بڕی 88 بیلیۆن دۆلار خەمڵێنراون، بەرهەمی ساڵانەی حکومەتی فیدراڵی دوو هێندەی ئەو بڕەیە، کەچی هیچیان بۆ ئەو ئاوەدانیە تەرخاننەکرد، نەک هەر ئەوە، بەڵکو هاوکارییەکی زۆر لە دەوڵەمەندە عەرەبەکانی غەیری عێراقی و هەندێکیش لە ئەمریکا کۆکرایەوە دووبارە نەخرانە خزمەتی ئەو ناوچانە.\nبە گوێرەی توێژینەوەیەکی مەیدانی باوەڕپێکراو زیاتر لە (50%) بەشداربووانی توێژینەوەکە پێیانوایە لە عێراق گەندەڵی بەردەوام لە بەرزبوونەوەدایە، بەجۆرێک هەر هاووڵاتییەکی مەدەنی بۆ ڕاپەراندنی کارە ئاساییەکانی رۆژانەی ساڵانە پێویستە چوار جار رەشوە بدات!\nچیڕۆکی پارێزگارێکی خوارووی عێراق راستیە تاڵەکان روونتر دەکاتەوە، لە کاتێکدا بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژە خزمەتگوزارییەکانی پارێزگاکەی داوای بەرتیلی لێدەکرێت لەلایەن بەڕێوەبەری نووسینگەی وەزیری پەیوەندیدار، ئازار بەخشتر ئەوەیە کە سکاڵاکەی تەنانەت لەلایەن خودی سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیران بێکەڵکە!\nئەنجامی خراپ بەکارهێنانی سامانی عێراق وایکرد ژمارەکان دڵخۆشکەر نەبن، هەر بۆیە ریزبەندی عێراق لە پلەبەندی ئیندێکسە نێودەوڵەتییەکان زۆر لە دواوەبوو، بەڵکو لە هەندێک پۆلێنکاری سێکتەری سەرەکی نەیتوانی دیواری هاتنە ژوورەوەی کێبڕکێکان ببڕێت و لە دەرەوەی پۆلێنکاری مایەوە وەکو سێکتەری خوێندن و بووژانەوەی ئابووری!\nئەنجامی پلەبەندییەکانی دیکەش خەمهێنن، بەجۆرێک ریزبەندی؛\n⁃ 151 لە کۆی 152 وڵات لە پلەبەندی رێکخراوی تەندروستی جیهانی\n⁃ 159 لە کۆی 163 وڵات بۆ ئاشتی جیهانی\n⁃ 168 لە کۆی 180 وڵات بۆ ریزبەندی گەندەڵی، تەنانەت لە دوای 2003 بۆ هەندێک ساڵ بە حەوتەم گەندەڵترین وڵاتی دونیا هەژمار کراوە!\n⁃ 143 لە نێوان 149 وڵات لە ریزبەندی بووژانەوەی وڵات\n⁃ 74 لە کۆی 119 وڵات لە پلەبەندی برسێتی وڵاتان\n⁃ 126 لە کۆی 156 وڵات لە پلەبەندی بەختەوەری\n⁃ وڵاتینامەی عێراقی هاوبەش لەگەڵ وڵاتینامەی ئەفغانی بە خراپترین وڵاتینامە هەژمارکران لە جیهان\nئامارە فەرمییەکان بۆ ساڵی 2019 لەمەڕ بێکاری و کەمیی خزمەتگوزاری و هەژاریی گەیشتووەتە 22.5٪! لەهەمان کاتدا سەرژمێرییەکانی بانکی جیهانی (World Bank Statistics) ئاماژە بەوە دەکەن کە هەژاریی لە عێراق بەم شێوەیە؛\n٪41 لە ناوچە ئازادکراوەکانی ژێردەستی داعش\n٪30 لە باشووری عێراق\n٪23 لە ناوەڕاستی عێراق\n٪12.5 لە کوردستان\nبە گوێرەی داتاکانی سندووقی ئابووری نێودەوڵەتی (IMF) بۆ ساڵی 2018 ڕێژەی بێکاری لە عێراق 40٪ی تێپەڕاند، کە دەکاتە 14.8 ملیۆن هاووڵاتی! چیڕۆکی داخستنی کارگەکان و سپیکردنەوەی پارە لە وڵاتانی دەرەوەی عێراق و نەبوونی ئاسایش دەتوانێت لێکدانەوەی بەرزی رێژەی بێکاری لە ناوەڕاست و باشووری عێراق بکات، جگە لەمەش ئەگەری بنەبڕکردنی تیرۆریش ئەستەمتر دەکات!\nکێ لە عێراق شۆفێرە؛ مافیا یاخود یاسا؟\nعێراق تەواو کەوتووەتە دەستی مافیاکان، لە روواڵەتدا حکومەت دەسەڵاتدارە، کەچی لە واقیعدا مافیاکان، بازرگانی ماددەهۆشبەرەکان بەنموونە!\nلەساڵی 1996 تەنیا دوو کەیسی مامەڵەکردن بە ماددە هۆشبەرەکان تۆمارکران. کەمیی حاڵەتەکان جگە لە رێوشوێنی پێویست بەهۆی قورسی سزای یاسایی بابای مامەڵەکاربوو لە یاسای سزادانی عێراقی. بەداخەوە، بەگوێرەی راپۆرتێکی رێکخراوی جیهانی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە هەر (10) نەخۆش لە نەخۆشخانەی ئیبن رووشد بۆ نەخۆشیە دەروونییەکان (3) کەسیان ئالوودەی ماددە هۆشبەرەکانن، تەمەنیشیان لەنێوان (17-30) ساڵ دەبێت، تەنانەت سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە هەر سێ سەربازێک لە عێراق یەکێکیان ماددەی هۆشبەر بەکاردێنێت. هۆکاری زیادبوونی بەکاربەرانی ماددەی هۆشبەریش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ئاسانکارییە یاساییەی کە سزای بازرگانانی ئەو ماددانەی زۆر سووک کرد! لە ساڵی (2011) یاسای سزادانی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکان سووککرا بۆ شەش مانگ زیندانی لە کاتێکدا سزای بازرگانیکردنی بە ماددەی هۆشبەر لە پێش (2003) تاوەکو زیندانی هەتاهەتای و لەسێدارەدان بوو، ئەوە جگە لە دەستبەسەرداگرتنی هەموو ماڵ و موڵکی بازرگانەکە!\nئاوی شیرین، مەترسییە خەمناکەکە!\nلە هاوینی (2018) زیاتر لە (118000) هاووڵاتی لە پارێزگای بەسرە لە نەخۆشخانە خەوێنران بەهۆی دەرهاویشتە خراپەکانی کواڵێتی ئاوی خواردنەوە، چونکە تاوەکو ئێستاش حکومەتی عێراق نەیتوانیوە ئاوی شیرین دابین بکات بۆ هاووڵاتیانی، ژیانی نزیکەی (3) ملیۆن هاووڵاتی پارێزگای بەسرە لە مەترسیدایەو تەنیا بۆ ساڵی (2018) رێکخراوی یونسێف (300) ملیۆن لیتر ئاوی بەسەر (120000) خێزان دابەشکردووە بۆ دەربازبوون لە دەرهاویشتەکانی ئاوی ناتەندروست.\nبە گوێرەی دەستەی دەستپاکی عێراق ژمارەی پڕۆژە وەهمی و وەستاوەکان لە پارێزگاکان بەمشێوەیەن؛ بەغدا 700 پڕۆژە، بەسرە 233 پڕۆژە، بابل 262 پڕۆژە، کەربەلا 274 پڕۆژە، نەجەف 143 پڕۆژە، ئەنبار 746 پڕۆژە. هەروەک باسمان کرد کەیسەکانی ئەو پڕۆژانەش ناتوانرێت ساخ بکرێنەوە، هەر کەسێکیش هەوڵبدات بە دەردی سەرۆکی دەستەی دەستپاکی دەچێت!\nبۆ ناپرسین بۆچی عێراق ئامادە نییە سوود لە غازی سعودی ببینێت لە کاتێکدا بە نرخێکی کەمتر لە نیوەی ئەو نرخەیە کە لە ئێران دەیکڕێت؟ وەڵامەکەی روونە کە بڕیاری ئەو فایلانە لەدەست خۆی نییە! وڵاتێک بڕیارەکەی لەدەست خۆی نەبێت لە کێ دەتوانێت چاکسازی بکات، ئاخر چاکسازی خۆی لە خۆیدا رێگریکردنە لەو پارە ناردنە دەوەوەی وڵاتانی دەوروبەر!\nئایا کوردستان شامی شەریفە؟\nبێگومان نەخێر! پێش (2003) ژمارەی فەرمانبەران لە عێراق لە (850) هەزار تێپەر نەدەبوو، کەچی ئێستا سێ ملیۆن مووچەخۆر وسێ ملیۆن و 300 هەزار خانەنشینی هەیە، لە کوردستانیش نزیکەی هەمان مووچەخۆری هەیە!\nخێرایی دامەزراندنی فەرمانبەران هۆکارێکی سەرەکی گوشاری سەر بودجەی حکومەتی عێراقە، بەڵام ئەگەر جارێک بۆ حکومەتی عێراق گومان بێت، بۆ هەرێمی کوردستان زیاتر! ئاخر عێراق لە کۆی 38 ملیۆن کەس نزیکەی تەنیا (7) ملیۆن فەرمانبەری (لەگەڵ خانەنشینکراوەکانیش) هەیە، کەچی کوردستان لە نزیەکەی 6 ملیۆن کەس نزیکەی ملیۆنێک و 300 هەزار فەرمانبەری هەیە، نەک هاوڕێژە نین، بەڵکو زۆر دووریشن!\nپەڕاوی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان خاڵی لاوازی هەرێمی کوردستانە، چونکە؛\n١- ژمارەی فەرمانبەرانی زۆرە\n٢- ژمارەی دووبارە هەتا پێنجبارەی تێدایە\n٣- ژمارەیەکی زۆر پلە تایبەتن و مووچەی بەرز وەردەگرن\n٤- هەندێک ناونیشانی تێدایە لە واقیعدا نین\nئەو گەندەڵیە چەندین سەرئێشەی بۆ هەرێمی کوردستان دروستکردووە، لەوانە؛\n١- دامەزراندنی ئەو ژمارە زۆرە لە کێبڕکێی پارتی و یەکێتی بووە هۆی بەرەوپاشچوونێکی بەرچاوی کەرتی کشتوکاڵ و ئاژەڵداری لە هەرێمی کوردستان\n٢- بارگرانی بەسەر فەرمانبەرە راستەقینەکان\n٣- بوونی ژمارەیەک ناونیشانی وەهمی بۆ فەرمانبەران وەک فەرمانبەری بۆشایی ئاسمان!\n٤- دابەزینی هەرێمی کوردستان لە رانکی (CPI).\nتەنیا کەیسی مووچەخۆران تاکە گەندەڵی نییە لە کوردستان، هەموو تاکێکی کوردستان ئەو راستیە دەزانێت و خەڵکێکی زۆریش تەنانەت لە حیزبە دەسەڵاتدارەکان کاریان لەسەر ئەو کەیسە کردووە، ئەنجامی دەستەی دەستپاکی کوردستان هەموو شتێک لەو رووەوە ئاشکراکرد، من نامەوێ بچمە سەر ئەو داتایانە، چونکە خەڵکی کوردستان ئاشنایە بە داتاکانی گەندەڵی لە کوردستان، بەڵام ئاشنا نییە بە داتاکانی گەندەڵی عێراقی مەزهەبی و تائیفی و شۆڤینی. قەبارەی گەندەڵیەکانی عێراق لەگەڵ کوردستان بەراوردناکرێن و عێراق داهاتی زیاترەو بواری گەندەڵیکردنی زیاترە، ئەوە جگە لەوەی ئۆپۆزسیۆنێکی بەهێزیش لە کوردستان هەیە!\nراپۆرتی (Transparency International) کە ساڵی 2018 نوێکراوەتەوە بە راشکاوی نووسیویەتی؛ ئاستی گەندەڵی لە کوردستان هەرچەندە کەمترە بە بەراورد لەگەڵ عێراق، بەڵام بەرزترە بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دەوروبەر. ڕاپۆرتەکە بەڕوونی ئاڵنگارییەکانی بەغدا دەردەخات لەمەڕ رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی زیاتر بە بەراورد بە کوردستان، هۆکارەکەشی بۆ فراوانی تەشەنەکردنی گەندەڵی لە هەموو جومگەکان و بەربەستە سیاسی و ئەمنی و بەرەڵایی ئیداری بەردەم چارەسەرییەکەی دەگەڕێنێتەوە! بەڵام ئەوە هیچ کات پاساو نییە بۆ ئەوەی کۆتا ئامانجی هەرێمی کوردستان ئەوەبێت چەند پلەیەک لە پێش عێراق بێت، بەڵکو دەبێ باشترین وڵاتانی دونیا قدوەی هەرێمی کوردستان بن.\nئایا مووچەبڕین یاساییە؟\nزۆربەی ئەندام پەرلەمانە کوردەکان لە بەغدا (بەبوونی تێبینییان لەسەر مامەڵەی حکومەتی هەرێمی کوردستان) کۆکن کە راستە لیستی مووچەخۆران کێشەیە و پاک نییە، بەڵام دەستبردن بۆ بڕینی مووچەی فەرمانبەران نایاساییە، پێچەوانەی یاسای (10) ی بودجەی دارایی عێراقە بۆ ساڵی (2019) بە هەردوو بڕگەی یەک و دوو بە هەر چوار بڕگەکانیەوە.\nبۆچی دەست بۆ مووچەی فەرمانبەران دەبرێت؟\nحکومەتی کوردستان خۆی دان بەوەدا دەنێت کە لیستی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان پێویستی بە چاکسازی هەیەو ئیشی لەسەر دەکرێت، بەغداش هەر ئەو ساڵ نییە ئەو راستیە دەزانێت، لە یاسای بودجەی دارایی بۆ ساڵی 2019 سەرباری تێبینییەکانیان لەسەر لیستی مووچەخۆران لەگەڵ حکومەتی هەرێم رێککەتوون، کەچی دووبارە دەست بۆ ئەو کارتە دەبەن! بە تێڕوانینی من هۆکارەکان ئەمانەی خوارەوەن؛\n١- خۆ ئامادەکردنە بۆ دەرهاویشتەکانی پۆست کۆڕۆنا. دابەزینی نرخی نەوت و ئەگەری هاوردەنەکردنی پێداویستیە خۆراکییەکان بەهۆی نەبوونیان لە داهاتوودا عێراق تووشی قەیرانێکی سەخت دەکاتەوە، لە کاتێکدا خۆپێشاندەران هێشتا ئارەقەی خۆپیشاندانیان نەسڕێتەوە. ئەم ئەگەرە ئەرکی سەرانی حکومەتی ئیتیحادی زەحمەت دەکات و لە ئێستادا پێویستیان بە مانۆڕێکی ناڕەزایی هەیە، هیچ نەبێ بە عێراقییەکان بڵێن؛ بڕوانن چۆن بەرگری لە مافەکانتان دەکەین!\n٢- کارتێکی گوشاری سیاسییە. بە بڕوای هەندێک چاودێران ئەو یاریە ئێرانییە لە پاڵەوە کارتێکی گوشارە تاوەکو چۆک بە هەرێمی کوردستان دابدات چیدی پشتیوانی مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق نەکات، فڕۆکەخانەی هەریر و سیستەمی پاتریۆت ئێران چیدی هەراسان نەکەن!\n٣- لە ساڵانی (2003-2015) زیاتر لە (35000) هاووڵاتی سڤیل لە عێراق کوژارون، کە بووە هۆی پاڵفتەکردن و کۆچکردنی زۆرینەی خاوەن بڕوانامە و دەوڵەمەندەکانیان بۆ کوردستان و دەرەوەی عێراق، لە کاتێکدا لەهەمان ماوەدا کوردستان پێشڤەچوونێکی عیمرانی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی و لەهەرسێ پارێزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاسایش بەرقەرار بوو و بووە هۆی کەمەندکێشی سەرمایەیەکی زۆری بیانی و فەراهەمهێنانی هەلی کار تاوەکوکو ساڵی (2015)، هەر بۆیە بە گوێرەی ئامارەکانی “بانکی نێودەوڵەتی” کوردستان کەمترین رێژەی بێکاری تۆمارکرد لە عێراق کە (12.5) یە، لە کاتێکدا باشترین حاڵەت ناوەڕاستی عێراقە کە بریتییە لە 23٪! هەواڵی ئەو جیاوازیە لەگەڵ جیاوازی ئاو و کارەبا و تەواوی خزمەتگوزارییەکانی دیکە لە کوردستان هەن (سەرباری کەموکوڕییەکانی) و لە عێراق نین دەگوازرێنەوە بۆ هاووڵاتیانی ناوەڕاست و باشووری عێراق لە رێگەی راگەیاندنەکان و ئەو هاووڵاتی و فەرمانبەرە عێراقیانەی لە کوردستان ژیان دەبەنە سەر. ئەو راستیە زیاتر لە زاری زۆر خەڵکەوە باس دەکرێت لەوانە لە (دیداری مێری، ئایندەی عێراق و کوردستان دوای رووداوەکانی ئۆکتۆبەر). سالار مەحموود ئەندامی پێشووی پەرلەمانی کوردستان و راوێژکاری ئێستای سەرۆککۆماری عێراق ئەو جیاوازیەی زۆر بەجوانی خستە ڕوو. حکومەتی عێراق بە بڕینی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان و مووچەی فەرمانبەرانی دووبارە یارییەک بەو هاوکێشەیە دەکات، بەڵکو لە بەرژەوەندی خۆی شتێک بە شتێک بکات!\n٤- دەگوترێت بڕینی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان جارێکی دی بژاردەیەکی باشی حکومەتی فیدڕالیە بۆ لەبیربردنەوەی کێشە سەرەکییەکانی وەکو مادەی 140 و کەرکووک و پارێزگای هەڵەبجەو چەندین کێشەی سەرەکی دیکە. ورووژاندنی مووچەی فەرمانبەران گوشارێکی بەهێزە تاوەکو بابەتە سەرەکییەکانی دیکە نەخرێنە سەر مێزی گفتوگۆ!\n٥- دروستکردنی کێشەیەکە تاوەکو سۆزی هاووڵاتیانی عێراقی پێ رابکێشێت بەوەی حکومەتی عێراق دوژمنی هەیە و ئێستا کاتی گوشاری ناوخۆیی نییە، هەروەکو سیاسییەکانی عێراق حکومەتی کوردستانیان بە فرۆشتنی نەوت بە ئیسرائیل تۆمەتبار دەکرد تاوەکو سۆزی هاووڵاتیان بۆلای خۆیان رابکێشن.\n٦- هەرچەندە بەغدا لە هەولێر گەندەڵتر بێت، دواجار هەر بەغدایە توانای لێپێچینەوەی هەیە لەگەڵ هەولێر، بەغدا سەنتەرە و دەسەڵاتەکان لەوێوە هەڵدەقوڵێن.\nعەرەب دەڵێن؛ فاقد الشئ لایعطی! عێراق خۆی وڵاتێکی داڕماوی گەندەڵی بێکەڵکە، خاڵی بەهێزی ئەوەیە کە دەوڵەتەو لە ڕووی یاسایی و نێوەدەوڵەتیەوە پشتیوانیی دەکرێت و دەتوانێت هەندێک چالاکی هەبێت و هەرێمی کوردستان ناتوانێت، ئەگەرنا هیچ خاڵێکی ئیجابی نیە! دابینکردنی مووچەی 3 ملیۆن فەرمانبەر لە کۆی 38 ملیۆن سەر لە عێراق هونەر نییە، لە کاتێکدا دووەم وڵاتە لە بەرهەمهێنانی نەوت. کەواتە باشترین بژارە بۆ هەرێمی کوردستان پشتبەخۆبەستنیەتی، بەهیچ شێوەیەکیش بیر لە رادەستکردنەوەی هەموو پڕۆژەی ئابووری سەربەخۆ نەکات، بەڵکو دەتوانین بڵێین چارەسەر لەم خاڵانەدا دەبینرێت؛\nیەکەم: تۆکمەکردنی ریزەکان لە ناوخۆدا. بە رای من ئەو خاڵە زیاتر بە پارتی و یەکێتی دێتەدی. پێویستە هەردوولا خاڵە ناکۆکان وەلانێن و لەپێناو بەرژەوەندی گشتی پێکەوە بەجیددی مل بدەنە بەر باری لاری هەرێمی کوردستان، هەردووکیان!\nدووەم: تەواوکردنی پڕۆژەی چاکسازی لە واقیعدا.\nلە زانستی ئیدارەدانی کرایسس (Crisis Management) یەکێک لە هونەرەکان هەڵگەڕانەوەی تاوڵەیە لەبەرژەوەندی خۆت، حکومەتی هەرێمی کوردستان تاوەکو ئێستا نەیتوانیوە چاکسازی لە لیستی مووچەی فەرمانبەران تەواوبکات، بەمەش خەڵکێکی زۆری لەخۆی تۆراندووە بەهۆی سوودمەندبوونی بەشێکی کەم، بۆیە دەکرێ ئەو گوشارەی بەغدا لە بەرژەوندیی پڕۆژەی چاکسازی بەکاربێنێت و خشتی کۆتایی چاکسازییەکە دابنێت. ئەوکات هەم لیستێکی راستی مووچەخۆران دەنێرێت بۆ بەغدا، هەم هاووڵاتیانیشی لەگەڵ خۆی ئاشت دەکاتەوە!\nسێیەم: چەسپاندنی شەفافیەتێکی تەواوی فیعلی لە داهاتی کوردستان و رازیکردنی زۆرترین هاووڵاتی و لایەن و دەزگا و رێکخراوەکان و خەرجکردنی بە دادپەروەری.\nچوارەم: کارکردن لەسەر هاندانی بەرهەمی ناوخۆ لە کەرتەکانی؛ پیشەسازی، کشتوکاڵ و ئاژەڵداری و ئەو کەرتانەی کە لە کوردستان جێی ئومێدن. هاندانی کەرتی گەشتیاریی وەکو یەکێک لە سەرچاوەکانی داهات بەتایبەت بۆ ئەو ساڵ، هەلێکی باشە بۆ گەشتیارانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق، چونکە زۆربەیان رەنگە نەتوانن گەشت بۆ دەرەوەی وڵات بکەن.\nدەزانم بەهۆی کێشەی نەدان و دواکەوتنی مووچە، خەڵکی دڵیان پڕەو چاو لە جێگرەوەیەک دەگێڕن، بەڵام ناشکرێ پشت بە بژاردەیەکی مرداربوو ببەستین. حکومەتی عێراقی فیدراڵ وەکو جەستەیەکی نەخۆشە، توانای نییە لەسەر پێی خۆی بووەستێ، بۆیە نابێ بۆ هەرێمی کوردستان جێی ئومێد، بەڵکو دەبێ موداراتی بکرێت و بەهەموو شێوەیەک پشت بە خۆمان ببەستین. هاووڵاتیان دەبێ ئەوە روونتر ببینن کە حکومەتی عێراق لە دوای سعودیە دووەم دەوڵەتی بەرهەمهێنی نەوتە، کەچی لەماوەی (17) ساڵی رابردوو نەیتوانیوە هیچ پرۆژەیەکی ستراتیژی خزمەتگوزاری ئەنجامبدات، بە پێچەوانەوە بەردەوام بەرەو دواوە دەگەڕێتەوە. دابینکردنی مووچەی فەرمانبەران هونەر نییە کە نەتوانێت کارەبا و ئاو و ئاسایش و خۆراک و تەندروستییان پێشکەش بکات.\nThe Iraqi economy between corruption and politics. Researcher Shatha Khalil, Translated by: mudhaffar al-kusairi.2020. Rawabet Center for research and strategic studies.\nCorruption perceptions index 2019. Transparency International.\nIraq: overview of corruption and anti-corruption. 2013. Anti-corruption Resource Center.\nKurdistan region of Iraq: overview of corruption and anti-corruption 2013. Anti-corruption Resource Center.\nIraq: overview of corruption and anti-corruption. 2015. Anti-corruption Resource Center.\nKurdistan region of Iraq: overview of corruption and anti-corruption 2015. Anti-corruption Resource Center.\nThe Legatum prosperity index, 2019.\nGlobal Hunger Index by Severity, 2019.\nCorruption and Integrity in Iraq’s Public Sector.United Nations Iraq. 2020.\nIraq’s water and sanitation crisis adds to dangers faced by children and families. Ban Dhayi, 2003. Unicef-Iraq.\nBasra is Thirsty, Iraq’s Failure to Manage the Water Crisis. 2019. Human Rights Watch.\nهدر عشرات المليارات شهريًا.. كم عدد "الموظفين الفضائيين" في كردستان؟٢٠١٩. الترا عراق.\nتقرير دولي يصنف العراق كأخطر دولة في تبييض الأموال. ٢٠١٧. المعلومة.\nكارثة العراق: ستة ملايين موظف عام يعملون 10 دقائق یومیا. أيسر جبار . رصیف ٢٢.\nالفساد في العراق.. معلومات وأسماء ووثائق تكشفها "الحرة". معن الجيزاني- واشنطن،٢٠٢٠. Alhurra.com.\nالفساد في العراق.. حقائق وأرقام. ٢٠١٨.Alhurra.com.\nوزير المالية: عدد الموظفين والمتقاعدين بلغ 6.5 مليون. ٢٠١٩. Alamadapaper.net\n20 قصة فساد.. كيف ضاعت 500 مليار دولار في العراق؟ أحمد هادي. عراق ULTRA.\nملفات "الفساد" في العراق.. الأرقام والأسباب. ٢٠١٩.skynewsarabia.com.\nبەرنامەی (شیفرة) لە کەناڵی (العربی)، بابەتی (العراق.. سنوات الفساد).\nبەرنامەی (من بغداد) لە کەناڵی (التغیر) لەگەڵ ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەران (رحیم الدراجی)، ٢٠١٩.\nبەرنامەی (من بغداد) لە کەناڵی (التغیر) لەگەڵ ئەندامی سەربەخۆی ئەنجومەنی نوێنەران (کاظم الصیادی)، ٢٠١٨.\nبەرنامەی (من بغداد) لە کەناڵی (التغیر) لەگەڵ وەزیری کشتوکاڵی عێراق (صالح الحسنی)، ٢٠٢٠.\nبەرنامەی (الحرة تتحری) بە ناوی (الفساد الدینی فی العراق) لە کەناڵی ئاسمانی (الحرة).\nبەرنامەی (الحرة تتحری) بە ناوی (حقیقة التبادل التجاری بین العراق وایران) لە کەناڵی ئاسمانی (الحرة).\nبەرنامەی (الحرة تتحری) بە ناوی (ایران وشبكة غسيل الأموال فی العراق. ) لە کەناڵی ئاسمانی (الحرة).\nراپۆرتی (الکهرباء.. أکبر فساد فی تاریخ العراق) لە تۆڕی میدیایی (INP PLUS)، ٢٠١٦.\nراپۆرتی (طبقات الفساد فی العراق) لە تۆڕی میدیای ( الجزیرة بلس)، ٢٠١٦.\nراپۆرتی ( هكذا تضغط إيران على العراق!) لە کەناڵی ( العربیة)، ٢٠١٦.\nچاوپێکەوتنی د. ئەحمەد سەفار-بریاردەری لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو.\nکۆنگرەی رۆژنامەوانی (د.غالب محەممەد و سەرکەوت شەمسەدین) ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق-نووسینگەی سلێمانی.\nبەشداریکردنێکی سالار مەحموود ئەندامی پێشووی پەرلەمانی کوردستان لە (دیداری مێری، ئایندەی عیراق و کوردستان دوای روداوەکانی ئۆکتۆبەر).\nدیدارێکی د. موسەننا ئەمین ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق لەگەڵ (Suli time).\nڕاپۆرتی (المخدرات فی العراق بالارقام) لە تۆڕی میدیایی (INP PLUS)، ٢٠١٦.\nراپۆرتی (هكذا تحول العراق من بلد زراعي إلى مستهلك) لە تۆڕی میدیایی (INP PLUS)، ٢٠١٦.


ماوەی دامەزراندنی فەرمانبەران لە كۆمسیۆن درێژكرایەوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nكۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق ماوەی پێشكەشكردنی بۆ داواكاری دامەزراندنی كارمەندانی سەر سندوقەكانی دەنگدان بۆ ماوەی هەفتەیەك درێژكردەوە، تا ژمارەیەكی زۆرتر لە ئارەزوومەندان بۆ چاودێری كردنی سندوقەكانی دەنگدان دابمەزرێنرێن.\nكۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق ئەمڕۆ یەك شەممە لە ڕاگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، كە هەر چەند ئەمڕۆ كۆتایی ئەو وادەیە بوو، كە دیاریان كردبوو بۆ پێشكەشكردنی دامەزراندن، بەڵام بڕیاردرا وادەی پێشكەشكردنی داواكاری بۆ دامەزراندنی كارمەندانی سەرسندوقەكانی دەنگدان بۆ ماوەی هەفتەیەك درێژ بكاتەوە.\nئاماژە بۆ ئەوەشكراوە، درێژكردنەوەی وادەی پێشكەشكردنی دامەزراندنی كارمەندان بۆ ئەوەیە، كە ژمارەیەكی زۆرتر لە ئارەزوومەندان بۆ چاودێری كردنی سندوقەكانی دەنگدان دابمەزرێنرێن.\nجەختیشی كردۆتەوە، كە ئەو كارمەندانەی دادەمەزرێن چاودێری باش بەڕێوەبردنی هەڵبژاردنی پێشوەختە دەكەن، كە بڕیارە لە مانگی 10 ی ئەمساڵدا بەڕێوەبچێت.\nبۆ پڕكردنەوەی فۆڕم كلیك لەم لینكە بكە\nهەپەگە؛ لەمەتینا سەربازێكی سوپای توركیا كوژرا\nكازمی دەربارەی دواخستنی هەڵبژاردن بڕیاریدا\nخەڵك- سەرۆك وەزیرانی عێراق ڕایگەیاند، كە هەڵبژاردنی پێشوەختەی پەڕلەمان لەوادەی خۆیدا دەكرێت و بەهیچ شێوەیەك دواناخرێت. حەسەن نازم، وتەبێژی حكومەتی…\nخەڵك- بەڕێوەبەرێتی پەروەردەی دەربەندیخان ڕایدەگەیەنێت، لە سنووری پەروەردەی دەربەندیخان قۆناغی دووەمی دەرچووانی زانكۆ وەك وانەبێژ دادەنرێن.…\nوردەكاری دامەزراندنی كارمەندانی سەر سندوقی دەنگدان بڵاوكرایەوە\nخەڵك- كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق وردەكاری دامەزراندنی كارمەندانی سەر سندوقەكانی دەنگدان بڵاودەكاتەوە و ڕایدەگەیەنێت، لە ماوەكانی…\n20 تەموز 2021 9.20 am\nخەڵك- كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عێراق ڕایدەگەیەنێت، كە تا ئێستا هیچ لایەنێك داوای گۆڕینی سەرۆكی…\n18 مارس 2021 7.30 pm\nخەڵك- حكومەتی هەرێمی كوردستان پلەبەرزكردنەوەی بۆ كارمەندانی ناوخۆ دەستپێكردەوە لەكاتێكدا ماوەی 6 ساڵە بۆ فەرمانبەران…


"بۆ كاراكردنەوەی پەرلەمان پارتی چاوەڕوانی یەكێتی دەكات"\nجێگری سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان ئاشكرای دەكات كە رەنگە ئەم پایزە ریفراندۆم لە كوردستان ئەنجام بدرێت و دیاریكردنی وادەكەش لە دەسەڵاتی سەرۆكی هەرێمە، دووپاتی دەكاتەوە كە هەنگاوەكان بۆ كاراكردنەوەی پەرلەمانی كوردستان بەردەوامن.\nئەمڕۆ پێنجشەم 18ی ئایار/ مایۆ، جەعفەر ئیمینكی جێگری سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان سەردانی ئەنجوومەنی پارێزگای هەولێری كرد و لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەوانیدا رای گەیاند، رەنگە پایزی ئەمساڵ ریفراندۆم بكرێت و دووپاتیشی كردەوە كە دیاریكردنی ڕۆژەكەی تەنیا لە دەسەڵاتی سەرۆكی هەرێمی كوردستاندایە.\nجێگری سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان زیاتر گوتی، هەنگاوەكان بۆ كاراكردنەوەی پەرلەمانی كوردستان بەردەوامن، بەڵام تا ئێستە هیچ كاتێك دیاری نەكراوە و پارتی چاوەڕوانی یەكێتە تا قسەی خۆیان لەسەر نەخشە ڕێگەكەیان بكەن.\nئیمینكی زیاتر گوتی، پارتی بە لۆجیك وەڵامی نەخشەڕێگەكەی یەكێتی داوەتەوە بۆ كاركردنەوەی پەرلەمانی كوردستان.\nلەسەر داوای سەرۆكی هەرێمی كوردستان بۆ سەرجەم حزبەكان، داوا كراوە بۆ كۆمیتەی ڕیفراندۆم نوێنەریان دیاری بكەن، بەڵام تا ئێستە بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی نوێنەریان دیاری نەكردووە بۆ ئەم مەبەستە.


4/13/2021 11:31:28 AM\n4067 جار خوێندراوەتەوە\nئێستا کاتی ئەوەیە حزبە کوردیەکان لە چوارچێوەی گوتار و کاری تەسکی نەتەوەیی دەرچن، لەگەڵ گرنگیدانیان بۆ بەدەستھێنانی دەنگی کورد لە ھەرێمی کوردستان، بەو ئەندازە زیاتر گرنگی بە قازانجکردن لە دەنگی دەنگدەرانی کورد و پێکھاتە جیاوازەکانی ناوچەکێشە لەسەرەکان بدەن، لەگەڵ کوردانی دانیشتوی بغداد (کوردی فەیلی و نا فەیلی)کە ژمارەیان نزیک دەبێتەوە لە ملیۆنێک.\nئەمەش بە پلانی ورد و تێکۆشانی حزبی و دروستکردنی بەرەی جەماوەری دەکرێت، کە سیاسەتەکەی تەعبیر لە ڕای گشتی عیراقیەکان بکات و خەمی عیراقیەکان بخاتە کارنامەی خۆی و لەسەر ئەرزی واقع ڕەنگبداتەوە، ھەرچەندە حزبی کوردی لەوەدا دواکەوت کە تا ئێستاش کەسانی نەتەوە جیاوازەکانی لە ناوەندی بڕیاری حزبەکانیان غایبە!!، بەڵام دەکرێت لە ئێستا بەدواوە کار لەسەر ڕاکێشانی خەڵکی زیرەک و پاشخان سیاسی و کەسایەتیە جۆرا و جۆرەکان بە ژن و گەنجەوە بھێننە ڕیزەکانیان و لە پلە ئاست بەرزەکانی حزبەکانیان بیان کەن بە ئەندام.\nجگە لەمە کوتلە کوردیەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، دەبێت لە ڕابردوو زیاتر گرنگی بە بابەتی سیاسی و نەبونی خزمەتگوزاری پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشووری عیراق بدەن و بە کێشەی خۆیانی بزانن و لە کارنامەکانیان ڕەنگ بداتەوە، ھەروەھا ئەمە بۆ ڕێکخراوەمەدەنیەکانیش ڕاستە و لە دروستکردنی ھەماھەنگی و کاری پێکەوەیی و پتەوکردنی پەیوەندیەکانی نێوانیان ببەنە ئاستێکی بەرز و پێکەوە لە چەندین پرۆژە و کۆنفرانس و کەمپیندا یەک ئامانج بن.\nھیچ عەیبی تێدانیە گەر لە ڕابردوو زیاتر ڕوە و بغدادبین و گرنگی زیاتری پێبدەین، چونکە ھەرێمی کوردستان ھەرێمێکە سەر بە عیراقی فیدراڵ، دەستووریش بنەمای ڕێککەوتنی (سیاسی. ئابوری. کۆمەڵایەتی. جڤاکیە) کە عیراقی نوێی لەسەر وەستاوە، ھەروەھا لە مێژووی دروستبونی عیراقیشەوە تا ئێستا سەرباری حوکمی دڕندانە و جینۆسایدەکانی سەر گەلی کورد، کە لەسەر دەستی حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی بغداد بەسەرماندا ھاتووە ھێشتا عەقڵیەتی سیاسی عیراق باشتر لە عەقڵی سیاسی (تورکیا. ئیران. سوریا) کوردی قبوڵە و لەچاو ئەواندا ئاسانتر ماف بە کورد دەدات. (بۆ گەیشتن بە ڕاستی ئەم بابەتە کتێبە مێژووییەکانی سەد ساڵی ڕابردوو بخوێننەوە کە لەلایەن سەرکردە جۆرا و جۆرەکانی کوردەوە نوسراون).\nلە ئێستاشدا ھەرێمی کوردستان "تەنھا" بەراورد بە عیراق ئاوەدانتر و سەقامگیرترە، ئەو عیراقە کە ھەر ڕۆژەی گروپێکی ملیشایی ھەڵدەتۆقێ و کەس بەکەسە ھەر لەوەی کەمە کورد ناو ماڵی خۆی ڕێکبخاتەوە و بە یەکگوتارییەوە ھەنگاوەکانی چڕبکاتەوە بەرە و بغداد و عیراق بەڕێوەببات.\n"تۆبڵێی بە ھەموو کورد لەدوای خۆڕێکخستن بەقەد مام جلالی پێ ئەنجام نەدرێت کە بەتەنھا عیراقی بەڕێوەدەبرد"؟!!، کات درەنگە و ھێندەی بۆ نەھێشتوینەتەوە تا بە ئیسراحەت پاڵی لێ بدەینەوە لە کاتێکدا ئەمڕۆ سەرۆککۆماری عیراقی فیدراڵ مەرسومی تایبەتی دەرکرد و تیایدا ڕۆژی ١٠ی تشرینی یەکەمی ئەمساڵی دیاری کرد وەکو ڕۆژی ھەڵبژاردنی پێشوەختە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق.


بەرهەنیسکێک سەرهە‌ڵدانی ئەم پرۆژەيه دواگوتـە هه‌ڵوێسته‌یه‌ک\nئەگەر بۆ هەر مەبەســتێك، ڕۆژێك ڕێم بكەوتایە بەغدا یان هەر شارێكی دیکە، خۆم بە نامۆ دەزانی و گەرەكم بوو زوو كارەكەم ڕاپەڕێنم و بگەڕێمەوە قیبلەی دڵەكەم، شـارەكەی هەڵمەت و قوربانی، شـارەكەی شـێخی نەمر و لانكەی ســێكوچكەی بابان و شــاعیران و ئەدیبان و ڕۆشــنبیران و شـۆڕشـگێڕان و سـەرقافڵەی دەســتەی شــەهیدان و هەوارگەی تين و بڵێســه… سلێمانی.\nدەك هەزار هێندەی خاكی سەر مەزاری پیرۆزت، ڕەحمەت و دروودت لێـبێت جەنابی شـێخ ڕەزای تاڵەبانی كە فەرمووتە،\nمەڕبووتە حەیاتـم بە ســولەیمانـی و خاكــی\nچونكە هەر ساته دووریيەكی لەلام بە سـاڵ بوو، چەندجار لەبەرخۆمەوە دەموت:\nئاخۆ ئەو كەسـانە چۆن دەتوانن بۆ ماوەی درێژخایەن لە وەڵات و كەسوكار دووربن! یان چۆن غوربەت هەڵدەبژێرن و ژیان بەسـەردەبەن؟\nئاخۆ لە چ بارێكی دەروونیدا خۆیان دەبـيننەوە؟\nئاخۆ هەڵسـوكەوتیان لەتەك دەوروبەردا چۆنچۆنی بێت؟\nئەمانه و دەیان پرسیاری دیکە بەخەیاڵمدا دەهاتودەچوو، لەوانە هەندێ جار شـیعرە غوربەتیەكەی حەزرەتی نالی و وەڵامه پڕ سۆز و حەسرەتەكەی سالم، شیعرە تەڕەبەندێزەكەی حاجی قادر (وتم بە بەختی خەواڵو ...)، شـیعرە نایاب و بە شەوق پڕسۆزەكەی پیرەمێرد لە گەڕانەوەیدا لە ئەسـتەمبووڵەوە بۆ سـلێمانی (ئەی دایكی موشفیق ...) و شـیعرەكەی ڕەمزی مەلا مارف له يادى سـلێمانی كە له شاری هەولێرەوە فرمێسكی دوو دیدەی تەمسیلی دوو ئاوان دەكات. چەندین شیعری شاعیرانی دیکە كە خۆی بۆ خۆی لەو ساتەدا لە مێشك و خەیاڵدا بەرجەسته دەبوو. ئەمجا گەر جەنابی شـێخ خۆزگەی وابێت، حەزرەتی نالی و حاجی قادر بەو شێوەیە بن، پیرەمێرد هاواری دایكی بەسـۆز و میهرەبانی نیشتمان بكات و، ڕەمزی ـیش ئەسـرینی دوو ڕووبار بێت و چەندانی دیکە هەر بەم عیشقەوە بانگیان لێهەڵدابێت، یان بە سـروودی ئەی ڕەقیب ـی دوژمن تۆقێنەوە، گیانیان بە گەل و نیشتمان بەخشــیبێت. ئەی منی بەندەی بچووكترین و گەداترین كەس بۆ نەتەوە و نیشتمان ... چۆن ڕۆحم قوربانی بروســكە و چەخماخەی ناڵـی ئەسـپەشێی شــێخه نەمرەكەی ئاوباریك و بەردەقارەمان و پێنجوێن و یاوەرانی شـۆڕشـگێڕ و پیاوسـالارانی و یەكەمین پێشمەرگەی ڕێی ئازادی نەكەم؟!\nچۆن خۆزگەخواز و هاوڕێی نەڕه و تووڕەیی عەولەســـیسـەكه و شـە‌هیدانی بەردەركی سـەرا و هاوڕێیانیان نەبم، كە خوێنی گەشــیان هەتا ئێستا وا به بەردەركی سـەراوە و مافی نەسـێندراوه و گشـت هاوار دەكەن دەخیل باوەڕ به دوژمن مەكەن؟\nچۆن نەبمە زێوانی پیرۆزگەی ئەو گیانفیدا و دلێرانەی، وەك ئەستێرەگەشەكەی بەربەیان ئارامیيان بە دڵی ئێمە دا كە میللەت هەرگیز نامرێت و بانگی شــۆڕشـی نوێ ئازادی و سەربەستییان جاڕدا. هەزاران لاوی گیان لەسـەردەسـت و چەندين ڕۆڵەی پاڵە و ڕەنجدەر باڵای شـەهیدییان پێـبڕاو، بە سـروودی ئەی ڕەقیب ـەوە، شـانازانە بەرەو سەروەری دەچوون ڕێگەی ڕزگاری كورد و كوردســتانیان ڕۆشــنكردەوه؟\nچۆن شـیعری شـاعیران و بۆچوونی نووسەرانی وەك مەحوی و نالی و مەولەوی و وەفایی و حاجی قادر و خانی و بێخود و شـێخی خاڵ و مەسعوود موحەمەد و شێخ سەلام و قانع و بێكەس و نووری شێخ ساڵح و دڵدار و جگەرخوێن و سافی و هەردی و گۆران و كەمالی و ئەخۆل و هێمن و شـێخ حەسـیب قەراخـی و كەشتی نووحەكەی نەجمەدین مەلا و كاكەی فەلاح و…. له یادكەم؟\nچۆن دەسەودامێنی ئەو نزرگە پیرۆزانە نەبم كە یەكەمین ژماره و پیت و وشـەیان فێركردم؟\nجا خۆ گەر وانەبم ئەوا بێئەمەكییە و لە وەسـیەتەكەی باوكی ڕەحمەتیم لادەدەم!\nدواتر ... ئیتر دەبێت چ بڵێم و چ بكەم غەیرەز ماڵینی ڕاڕەوی خوێندنگەكان نەبێت، ئەویش ئەگەر پێم ڕەوا ببینرێت؟\nیاخود ڕاگرتنم بە زێوانی پیرۆزگە و مەزاری شكۆمەندی ئەو كەڵەمێر و جەوامێرانەی كە خوایشتانە بۆ گۆشكردنی مێشك و بازوو خۆبەخش و خۆبەختبوون...\nدیسان ئەگەر پێم ڕەوا ببینرێت!\nكەسێكی وەك من بێ ئەوەی خۆم بۆ ڕۆژێك\tیان تەنانەت بۆ تاوێكیش بەخەیاڵمدا هاتبێت كە غوربەت هەڵبژێرم، كەچی نەمزانی چەرخـی چەپگەردی بێباك بەجۆرێك دەســاڕی گەڕ دا كە هەرگیز بە خەیاڵمدا نەدەهات لەم خەزانەی تەمەنەمدا، دوور لە خاك و نیشتمان، لە كەسوكار و خزموخوێش، لە دۆست و ئەحباب خۆم و خێزانم ڕاپێچی نەویست بكات و لە وەڵاتێكی نامۆدا توندم بكات.\nئـــــای غوربەت...كە پەیكانت كوشندەیە!\nهەزاران ڕەحمەت لە گڵكۆی پیرۆزت سالم كه فەرمووته:\nئاخ و داخ دڵ غافڵە نازانێ قیسمەت چی دەكا\nئەمڕۆ وا لێرەم بەڵام ئاخۆ بەیانـی كوێـم دەبا\nشـاتری تەقدیر كە پێشكەوت ڕاتدەكێشێ و تۆ دەڕۆی\nكاتـێ دەیزانـی كەوا خسـتویتیە ناو دامـی بەڵا\nبەهەرحاڵ ... ئەمە ژیانە و وا هاتووە، نابێت چۆكــی بۆ دادەم، دەبێت ئەزمەندە و توانای خۆمی بەسەردا بشكێنم و زاڵبم، چونكە ژیانی غوربەت چەندە لایەنی نەرێتی هەبێت هێندەش لایەنی ئەرێنیشی هەیە كە لە هەركەسێكدا بە چەشن و جۆرێك دەردەكەوێت.\nئەوەتا هەر لە غوربەتەوە چەندین شاكاری نووسین و داهێنان سەریهەڵداوە!\nبەڵام دەمەوێت ئێوەی بەڕێز باش ئەوە بزانێت كە خۆشەویستیم بۆ خاك و گەلەكەم و شارەكەم، كە یەكەمین هەناسەم بە گڕووگاڵی گریانەوە تێدا دا، ئێستا هەمووی هەنسكە بەڵام بە سۆزێكی دیکە بۆ كەسوكار و دۆستانم، بۆ ئەو خوێندکارانەی بە دڵوگیان وانەی فیزیا و ماتماتیكم پێدهگ‌وتن ... سـيماي ئەم خۆشەویستانە بە شـێوەیەكە كە هەرگیز لە یادم ناچن و هەميشه لەتەك هەر هەنگاوێكمدان، لە ڕەشــێنەی چاوەكانمدا پله و پایەیان دیارە. بۆیە گەر ئەو ڕەشــێنەیە بكەمە مەرەكەب و لاپەڕەی بیرەوەرییەكانمی تێدا تۆمار بكەم به شایستەیانی نازانم و هێشتا ناتوانم لە هۆگرییان دەرچم.\nبڕوا ناكەم كەس لە هەنداران كەمتەرخەم و دەســتبەرداری هاوهۆزی بێت، سەرەڕای ئەو هەموو باره دەروونییەی تنۆك تنۆك غوربەت له پەناوە هەڵیدەڕژێت.\nبەردەوام دڵی لەتەك ترپەی دڵی هەمووانە و هەموو یادگارییەكان به تاڵ و شیرینییەوه هەر دەم لە خەیاڵدا جێگەی گرتووە و بەهەر شێوەیەك بێت كەم تا زۆر دەیەوێت خزمەتـی گەل و نیشـتمان بكات.\nلای من هەر بەلێدانی زەنگی دوور و درێژی تەلەفۆن كە نیشانەی پەیامی دوورە، هە‌ر وەك سەگ ئاساكەی ئیڤان باڤلۆڤ Ivan Pavlov (1936-1849ز) ی ڕووسی گوێم تامەزرۆی نووزە دەنگێكی دوور وەڵاتم دەبێت.\nهەر لەو كاتەی پێم لە هەندەران گیربوو، مەراقی كارێكی پێویست و خزمەتگوزار بووە خولیام. به ئاواتەوه بووم له بواری پیشەكەی خۆمدا خزمەتێكی گچكە بە هاوزمانم بگەیەنم. لەوانەیش گەڕان بەدوای زانستێك كە بەلای خوێنەری ئێمەوە نامۆ و بەسـوودبێت و تاڕادەیەكیش نامەخانەی كوردســتانی پێ ئاوەدان بێتەوه.\nسـوپاس بۆ یەزدانی مەزن كه توانا و گوڕی پێـبەخشیم و كارەكەمی ڕەخساند.\nئەمجا وەك با لە گوڵشەن و گوڵزاراندا هەر شالوورە و بە هەوا و خواستی خۆی دەچریكێنێت و ســۆز دەوەشێنێت. ئەمه بۆیە دەڵێم تاكو هەر بەڕێزە بە ئارەزووی خۆی لێی بڕوانێت و بڕیاری لەسەربدات.\nوەك لای هەمووان زانراوە گەر وشـە نەبوایە ئاخافتن، گفتوگۆ، دەمەتەقێ، لەیەكتر گەیشتن كارئاسان و گونجاندن نەدەبوو. هەر لەسەر ئەم بیرۆكەیه ... بەندە بەهۆی یارمەتی شـارەزایان و پسـپۆرانی ئەم چەشـنە زانستە توانیم تاڕادەیەك ژمارەگەلێك بكەمە وشـە و ڕسـته و پرسیار و نیگار. بە چەندین شێوەی جۆراوجۆر ڕیزبەندیان بكەم كە یارمەتی و كارئاسانی بداتە خوێنەر و ڕادەی تێگەیشتن و كردنەوەی مێشك و ژیری و زانستی، دانایی خۆی پێ بەرەوپێش ببات و، مەودایەك بۆ خۆی بڕەخسێنێت.\nبەخۆی بڵێت كه «مرۆڤ لەپێناو فێربووندا دەژی و فێریش دەبێت بۆئەوەی بژی».\nواتە دەبێت بەردەوام بیربكاتەوە بۆ بەرەو پێشـچوون، بەرەو خۆدرووستكردن، هەر وەك دیكارت Descartes Rène (1650-1596ز) دەبێژێت:\n« من بیردەكەمەوه ... كەواتە من هەم». كەواتە بیركردنەوه و هەوڵدان لەخۆیدا هەنگاونانە بەرەو پێشــچوون و ئاســوودەیەكی ئەقڵی و لە خۆڕازیبوون. هەرئەم هەوڵدانەيشــه بە هەموو ڕەهەندیەكانیەوه ڕاتدەكێشــێتە ناو جیهانێكی دیکە.\nكەواتە ئامەدەباشی ئەقڵی مرۆڤ لە هەر بوارێكدابێت بەدەست خۆیەتی. بەڵام ئەوەی بەندە مەبەستێتی پەروەردەكردنی ئەقڵە بەرەو باڵاتر و فرەوانتر ئەویش هەر بە وەرگرتن و فێربوون. لەمەيشدا لەوانەیە پێویستت بە كەسانێكی دیکە هەبێت كۆمەكت بكات كە ئەمە لەخۆیدا لە خۆبوردوویی دەردەخات كە لە كەمینەدا هەیە. هەندێ لە زانایان ڕایان وایە بیر و هزر بریتیه لە بەرجەستەبوونی ئەو شــتانەی كە لە مێشكدا هەن. ئەمەش بەهۆی هەركام لە هەستەكانەوە بێت بەرجەسته دەبێت و قاڵبێكی دیاریكراوی خۆی وەردەگرێت. بۆیە زانای ئەڵمانی فیورباخ Ludwig Feurbach (1804-1872 ز) دەبێژێت: «فەلسەفەی ڕاستی ناسین ئەو شـتەیە كە بوونێكی هەبێت».\nئەم ناسینەيش بەهۆی تاقیكردنەوه دێته ئەنجام، تاقیكردنەوەكانیش بەهۆی هەستەكانەوە پەی پێدە‌برێت.\nكەواتە بێگومان مرۆڤ خاوەنی لێهاتوویی و توانای ئەقڵی جۆراوجۆرە. هەر بەهۆی ئەم ئەقڵەوە كە هەیەتی دەتوانێت بگەڕێت بەدوای ڕاسـتی و نهێنیەكانی ژیان و گەردوون و چەندین تێز و لێكۆڵینەوەيش بهێنێتە ئاراوە. لێرەدا جێگەی خۆیەتی كە ئەمە بڵێم،\nپێغەمبەر محمد (د.خ) دەفەرموێت یەكەمین شـتێك كە خودێ ئەقڵی مرۆڤی پێ ورووژاندبێت قەڵەمە، بۆیە یەكەمین فەرمان پێیفەرمووم، بخوێنە!! منيش پێمــگوت:\nچی بخوێنم كە نەزانم بخوێنمەوە!؟\nفەرمووی: بخوێنە، بنووسە، هەموو شـتێك هەتا ڕۆژی قیامەت!\nمەهابهاراتا Mahabaharataكە بە‌هاترین و پیرۆزترین نووسـيندەیە لە مێژووی گەلانی هيندســتاندا بەر له 500 پ. ز لەلایەن ناســك (زاهید)ێكی هیندی بەناوی ڤیاسـا Vyasa بە زمانی سـانسـكریتی دانراوه. ئەم نووسـيندەيه بریتیه له دووسـەد هەزار بەیتی 12000 لاپەڕەی 18 بەند (دەشێت هە‌رلەبەر ئەمەیش بێت كه ژمارەی 18 بەهایەكی تایبەتی هەیە لایان).\nجا سەرەتا ڕســتەی نووسـیدەكەیش بەم ئاخاوتنە دەسـتپێدەكات:\nــ "تۆ دەتوانیت بنووسـیت؟\nــ بەڵام ... بۆچی؟\nــ تاكو داستان و بەسەرهات و مێژووی گەلەكەت بۆ بگێڕمەوە".\nئەمە لە خۆیدا پێویست بە ڕوونكردنەوە ناكات، تەنیا هێندە دەڵێم كه دەبێت قەڵەم بەمانا فەلســەفیەكەی (واتە، بیر، هۆش، ئەقڵ، دانایی، زانایی ...) لێكبدرێتەوه!!\nجا تا ژیان هەبێت ... مرۆڤ پێویستی بە قەڵەم و ڕۆشـنبیری و گەڕانە بەدوای زانیاری. كەواتە ئێمەی مرۆڤ تا لە سەرچاوە سازگارەكانی زانسـت و هونەر و ئەدەب زیاتر بنۆشین، ئەوەندەیــتر بیروهۆشـمان ڕۆشـنتر دەبێت، ئەوەندەیتر و بە چەنین جاریش ڕەگ و ڕیشەی تاریكی و جەهالەت لە دڵودەروونماندا هەڵدەتەكێت و بەرەو نەمان ڕۆدەچێت. زانای بەناوبانگ ئەلبێرت ئەینشتاین Albert Einstein (1879 - 1955 ز) دەبێژێت: «زانست ســروشتی زۆرینەی مرۆڤ دەگۆڕێت».\nكەواتە زانست و ڕۆشنبیریی تا نەچیتە ناوەڕۆكیەوە نازانیت كە چ زەریایەكی بێبن و بێلێوارە. ڕۆشـنبیرییش تەنیا هەر خوێندن و خوێندنەوە و نووسین نیە.\nزانایان پێیانوایە كه مەبەست لە مرۆڤی نەخوێندەوار هەر تەنیا خوێندن و نووسینی نیه، بەڵكو بەكارنەهێنانی مێشـكێتی بۆ تێڕوانینی دەوروبەر لە زۆر دیاردەی گرنگی ژیان. بۆیە بە پێویستی دەزانم بڵیم كە ڕۆشنبیریی بە هەموو واتا و لێكدانەوەیەكیەوە بیروباوەڕه ... ڕێبازه ... بەهایه ... فەلسەفەیه ... زانینه ... زانسته ... هونەره ... وێژەیه ... تەكنۆلۆژیایه ... ڕەوشی ژیانه بە هەموو واژە و ڕەفتارێكیەوه ... هۆشیاركردنەوەی ئاوەز و ژیرییه ...هتد. مرۆڤی ڕۆشـنبیر كە ئاوەز و ژیرێتی هەمیشە پێشەنگێتی و زمانیشی ڕێنماكەری دەوروبەرێتی هەرگیز ڕەدووی شتێك ناكەوێت لەگەڵ ئەو دووانەیدا نەسازێت. زانست و زانین هەمیشە دەبێت لە خزمەت مرۆڤایەتی و مرۆڤ دۆستیدا Humanity بنیاد بنرێت دەنا گەر وانەبێت سەدان هێرۆشیما و هەڵەبجە لە دووبارەبوونەوەدا‌یە.\nلای هەندێك وایە زیرەكیی و ژیریی مرۆڤ بەهرەیەكی خوابەخشە، بەڵام دەبێت ئەوەیش بزانین كە ئەم بەهرەیە دەبێت هەوڵ و كۆششی لەگەڵدا بێت تاكو لایەنەكانی ئەو دانایی و زیرەكییە بەرەوپێش بچن.\nمەبەست لێرەدا ئەوەیە كە هیچ شتێكی وەستاو لەم گەردوونەدا نیه. كەواتە زیرەكیی و بلیمەتیی و ژیریی شـتێكی وەستاو نیە، بەڵكو بەردەوام لە زیادبوون و فرەوانیدایە. هەندێکجار ڕوودەدات كە ماندوویـی لەش و مێشك وا لە مرۆڤ دەكەن زۆر شــت لەیاد بكات، هەتا ئەو ڕادەیەی كە جاری وا دەبێت ناوی خۆی یان نزیكترین كەسی لەیاد بچێت ئەگەرچی لەسەر زمانیشی بێت. ئەمانە جگە لە شــەكەتی ماسـوولكەكان و ماندوویی میشـك زیاتر هیچیتر نیە و هیچیش پەیوەندی بە زیرەكی و ژیری و داناییەوە نییە. ئەمانە ئەوە ناگەێنن كە خۆمان بە نەدان بزانین. خۆ گەر وا بیربكەینەوە ئەوە دەكەوینە گەورەترین گێژاوی هەڵەوه!\nبۆیە لەسەر هەر یەك لە ئێمەی كورد پێویستە كە هەوڵی فەربوودانه بدەین بۆ بەرەو پێشـچوون لە هەموو بوارەكاندا بەتایبەت لە ڕووی فیكریەوە. دەبا ئیتر لەو قاوغە بەردیوە دەرباز ببین كە لە ناویدا دیل و پابەند بووین. با هەریەكەیشمان لە خودی خۆی بپرســێت:\nئایا دەتوانم لە ئێسـتام باشــتر بم؟\nئەگەر باشتربووم ... چۆن بەرەو پێش بچم؟\nبەمه ... دەرووی ژیانمان دەدۆزینەوە. جا ئەو مرۆڤـەی هەوڵنەدات بێگومان ڕۆڵێكی كاریگەر و چالاكیشی لە دروسـتكرنی كۆمەڵگەدا نابێت بەتایبەت لەم سەدەی21 دا. نەبوونی مرۆڤـی كارامە و چالاك لە كۆمەڵگەی ئێمەدا گەورەترین نەهامەتی و كارەسـات بەرهەم دێنێت و چەندین كارەســاتی چاوەڕوان نەكراوی تریش دێنێتە بەردەممان.\nچونكە زانست و زانین و ڕۆشنبیری چ بۆ تاك و چ بۆ نەتەوەیش دەسەڵات و هێز و توانایه  Power ability، نەتەوەی كوردیش بێ ئەو دوانە شانسی مانەوەی نییە و لە ڕیشە دەریدەهێنن. بۆیە نابێت بەهیچ شێوەیەك كات بە با بدەین، چونكە گرنگترین شـتێك لە ژیانــی ئێمەی مرۆڤدا هەر كاتە. ئەگەر ئێمە نەتوانین خۆمانی بۆ بنیێنەوه ئەو بەجێمان دەهێڵێت و دەڕوا، كەسـیش نەیبیستوە كات بوەستێت یان بگەڕێتەوە بەڵكو هەر بەرەو پێش چووە و بەرەو پێشیش دەچێت، ئەوەیش بزانە كە كات بەهرەترین پەیكەرتاشـییە. ئەوەی لە نهێنیەكانی تێبگات ئەوا جوانترین و شــۆخوشــەنگترین پەیكەری زەمانە بۆ خۆیـی دەتاشــێت و پێشكەشـی هاوزمان و مرۆڤایەتـی دەكات.\nبۆیه دەبێت بە دەنگێكی زوڵاڵ هاوار بكەین و بڵێین ئێمەش هەین و بوونیشـمان پڕمانایە.\nخوێنەری بەڕێز... كاتێك دەچیتە ناوەڕۆكی ئەم نووســینەوە، دەقاودەق ژماره و نیگارە‌كان لە مێشكدا بەرجەستەدەبن، هەوڵی لێكدانەوە و تاقیكردنەوەی لەگەڵياندا و تێڕوانینت لەسـەر هەر یەكەیان بەجۆرێك دەبێت كە ئەمەش لەخۆیدا ڕاكێشــانی بیروبۆچوونی مێشـكە و بەرجەسـتەكار‌ییه كە مرۆڤ تیێدا هەســت بە بەرەو پێشـچوون دەكات ... ئابەمەیـش دەتوانین بڵێين كه ئامانجمان پێكا.\nدواهەنسكم ... هەر كەموكووڕی و هەڵەیەكت بەدیكرد بەندە بەوپەڕی خۆشحاڵیەوە وەریدەگرێت. هەر پێشنیارێكتان بۆ هەوڵی چاككردنی ئەم بەرهەمۆكەیە هەبێت، دیسان لەبان هەردوو دیدە دەبێت، چونكە مەبەستی گشـتمان تەنیا هەر پێشخسـتنی هەمووانە لەپێناو گەشــەپێدانی ڕادەی زانسـتی و ڕۆشـنبیری گەلەكەمان.\n© ٢٠١٩ تۆڕی پرۆگرامسازی ئومێددۆست


لەو رۆژەی جەنابی ئەمیر ئێھمالكراوە خەریكی چیە؟\n2017-12-02 [02:10 AM]\nزۆر باش بەبیرم دێت لەو رۆژەی كابرای ئەمیر لەلایەن پارتی و سەركردایەتیەكەی و حزبێكی ئیسلامی و چەند سەركردەیەكی كورد ئێھمالكراوە ھەر رۆژە و لەشوێنێك و ھەرجارە و لەدەزگایەكی راگەیاندن بۆی برەخسێت ھەرچی دێتە بەردەمی دەردەكات.\nئەوەی من بزانم چەندین جار داوای كردووە كە بەبێ یەك و دوو و بەرازی بوونی ھەموو شتێك مل بنێت بەرێگای پیرمامەوە ، بەڵام ھەموو جار رەفزی وەرگرتووە ، چونكە سەركردایەتی پارتی گەیشتونەتە ئەو قەناعەتە كە ھەرچی بۆ ئەو كابرایە بكرێت و بەگوێی بكەن ، ھەرجارێك بۆی برەخسێت وەك پێشوو دەست بەكار و كردەوە خراپەكانیەوە دەكات.\nكابرای ئەمیر ھیچ نەما نەكات بۆ ئەوەی دژایەتی پارتی بكات رۆژێك لای خوا ناسەكانە و رۆژێك لای ئەو جۆرە كەسانەیە كەھەرچی خوا پێی ناخۆشە ئەنجامی دەدەن ، مرۆڤ ئازادە خواناس دەبێت یان بەپێچەوانەوە ، بەڵام بۆ کەسێك ناگونجێت كە بەقسەی خۆیی دەڵێت (شەوان خوا لەخەون دا دەبینم) كەچی بەرۆژ خۆشترین كاتەكانیشی دانیشتن بێت لەگەڵ مەشروب خۆرێك .\nئەمیر گەیشتووەتە ئەو قەناعەتە كە وەك پێشوو نە گوێی لێدەگیرێت و نە بەقسەی دەكەن بۆیە وا شڵەژاوە و ئەوەی دێتە بەردەمیدا لەدژی پارتی و خودی جەنابی سەرۆك بارزانی دەڵێ ، ئەو ھەرچی بكات و كێش پاڵپشتی بكات ؟ ناگاتە جارێكی ئاستی كەسایەتیەكی كەسێكی وەكو جەنابی سەرۆك بارزانی ، بۆیە خۆ ماندی كردن و گوێرایەڵی بوونی ھەندێك ھەرزە و كاڵفامی سیاسی ئەویش بەقسەی كاك كۆسرەت رەسول نە ھیچ لەبابەتەكە دەگۆڕێت و نە ھیچیش لەكەسایەتی ئەمیر زیاد دەبێت ، چونكە ھەر ھەمان ئەمیرە كە بە تۆمەتی تیرۆر دەستگیركرابوو و خاوەنی ئەو كادرو لایەنگرانەیە كە ئێستا لەكونچی زینداندان بە تۆمەتی تێوەگڵان بەكاری تیرۆرستی بە پێی بریاری دادگا ، نمونەی ھەرە دیاریان ئەندام پەرلەمانەكەیانە كە بەداخەوە سەرۆكی لیژنەی مافی مرۆڤە لە پەرلەمانی كوردستان كە تا ئەم كاتەش چەنجار داوا لێكراوە بچێتە بەردەم دادگا بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت كە بێتاوانە لە دۆسیەی بێ سەرو شوێنبوونی رۆژنامەنووسێك لەھەولێر بەناوی ( محمد سیاسی) لەبەرئەوە ھەمووجار گوتومە و لێشی بەرپرسیارم جەنابی ئەمیر خۆی و حزبەكەی قوتابخانەی بەرھەمھێنانی كەسانی لەو شێوەیەن ، بۆیە دەڵێم نە لە ئێستا و نە لە داھاتوو كەسانی وەك ئەمیر ناگەنە نوكێكی دەستی سەرۆك بارزانی .\nسەرۆك بارزانی چ لە پوستی سەرۆكایەتی ھەرێم بێت یان نە ھەر خاوەنی كەسایەتی خۆیەتی و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی خاوەنی قسەی خۆیەتی، بچوكترین نمونەش مەلا عەلی باپیر و ھاوئاوازەكانی كە لەئێستا بەكاڵفام و ھەرزە ناسراون با بۆخۆیان بچن لەو كەسە بپرسن كە بوونە پیاوی بەكرێگیراوی كە حیدر عەبادیە كە خۆی پێش ماوەیەك گوتی (قسەی ھیچ سیاسیەك و سەركردەیەكی كورد بۆ ئێمە جێی باوەڕ نیە تەنھا قسەی مسعود بارزانی نەبێت) مەبەستی حیدر عەبادی لەسەر ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجامی گشتپرسی ھەرێم بوو ، كە لەدوایدا جەنابی سەرۆك بەناراستەوخۆ وەڵامی حیدر عەبادی دا كە گوتی ( ھیچ ھێز و دەسەڵاتێك ناتوانێت ئەنجامی گشتپرسی ھەڵبوەشێنێتەوە) ئەوجا بەنەمانی جەنابی سەرۆك لە پۆستەكەیدا سەرت سوك بووە یان خۆتان بۆ بڕێك پارە و بۆ ھەندێك پۆست سوك دەكەن یان نە ئاساییە لای ئێمە ، چونكە باش دەزانم ئەگەر خەبات و قوربانیدانی خەڵكی كوردستان ، خوێنی شەھیدان و زەحمەتی ھێزی پێشمەرگەی كوردستان بەفیرۆش بڕوات لای تۆ و ھاوئاوازەكانت ئاساییە ، چونكە خاوەنی ھیچ یەك لەوانە نین بێجگە لە خاوەنبوونی رابردوویەكی خراپ.


بە پێی هەواڵی گەیشتوو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان بەندکراوانی زیندانی سنە بە هۆی ناهەستیاری بەرپرسانی ئەو بەندیخانە بە داخوازی و داواکاریە یاساییەکانیان بە شێوەی مانگرتن لە خواردن ،خۆ کوژی و ئازارگەیاندن بە خۆیان (خودزەنی) ناڕەزایی خۆیان دەر دەبڕن و ئەمە لە حاڵێکدایە کە ۲۸ بەندکراو\nدووکەس بەتۆمەتی فرۆشتنی مریشکی زیندوو لەسەردەشت ،هەرکامیان دوومانگ زیندانی تەعزیریان بەسەردا سەپێنرا\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان دووکەس لەدەسفرۆشانی کورد لەشاری سەردەشت لەڕۆژهەڵاتی کوردستان ،بۆهەرکامیان دوومانگ حوکمی تەعزیری بڕدرایەوە. بەگوێرەی هەواڵەکە ئیبراهیم محەممەدپوور ،بەرپرسی تۆڕی پزیشکی ئاژەڵانی شاری سەردەشت کوتی:دوابەدوای ڕاگەیاندنی تاوان وسکاڵای ئەم ن\nمانگرتن لە خواردنی زیندانی کورد قاسم ئابستە لە بەندیخانەی ڕەجایی‌شاری کەرج\nبە پێی هەواڵی گەیشتوو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان سەید قاسم ئابستە زیندانی کورد لە بەندی ۲۱لە بەشی ۷ی بەندیخانەی ڕەجایی شاری لە ۷ڕۆژی پێشەوە مانی لە خورادن گرتوە و دژ بە چارەسەری نەکردنی پزیشکی و نەخۆشیگەلی جەستەیی خۆی ، بەو شێوەیە ناڕەزیی دەربڕیوە و تا ئێستاش لە مانگرتندایە. لە ڕ\nناڕەزایی دەربڕینی تەکسییەکانی بەناو (وەن)ی مەهاباد لەڕۆژهەڵاتی کوردستان\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان،شۆفیرانی تەکسی وەن لەمەهاباد(مەلاجامی بۆ ترمیناڵ)لە حەوشەی شۆرای ئیسلامی ئەم شارە گردبوونەوەی ناڕەزایەتیان دەربڕی وخوازیاری وڵامدانەوەی بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێران بوو بەرانبەر بێکاری وکێشەی بژێوی ژیانی خۆیان وهەروەها ڕایان گەیاند\nبە پێی ڕاپۆرتێک کە بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان گەیشتوە و بە گوێرەی کەمپینی نێونەتەوەیی مافی مرۆڤی ئێران ، 29 نوێنەری پارلەمانی ئوروپا بە بڵاوکردنەوەی نامەێیک داوایان لە بەرپرسە باڵاکانی حکومەتی کۆماری ئیسلامی ئێران کردوە کە پێش لە هەڵبژاردنەکان زیندانیانی سیاسی و ڕێکخەرانی کاناڵە ت\nبە پێی هەواڵی گەیشتوو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان نادر محەممەدی شارۆمەندی خەڵکی سەقز کە بە تۆمەتی کوشتنی کەسێک بە ئێعدام سزا دراوە ، لە بەندی دوو(دارالقران) بەندیخانەی ڕەجایی شاری کەرەج ڕاگیراوە . بەرپرسانی بەندیخانە ئەم بەندکراوە ناڕازییەیان بە مەبەستی بێ‌ڕێزی و سووکایەتی لە پێش\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، پترلە ٤۰کەس لەکرێکارانی کانگای ئاق دەڕە لەناڕەزایەتی دژبە دەرکردن لەسەرکار ئەوڕۆیش گردبوونەوەیان ڕێخست. بەگوێرەی هەواڵەکە ،کرێکارانی ناوبراو کەنێزیک بە٤۰کەسن وخەڵکی گوندی ئاق دڕەی ناوینن دەڵێن:تابەرلە ئێستە لەکانگای ئاق دەڕە بەشێوەی\nبە پێی هەواڵی گەیشتوو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ، چەند گەڕەکێکی شاری سنە و گوندەکانی نیزیکی ئەو شارە بە هۆی نەبوونی ئاوی خواردنەوە تووشی کێشە بوونەتەوە و چاوەڕێی جێبەجێ کردنی بەڵێنە ناڕاستەکانی بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی ئێرانن لەم پارێزگایەدا . گوندەکانی “سەڵاوات‌اوا”\nبە پێی ڕاپۆرتێک کە بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان گەیشتوە ، لە دوای ۳۰ ساڵ تێپەڕبوون لەکێمیاباران کردنی شاری سەردەشت لە ڕژهەڵاتی کوردستان کە لە شەڕی ئێران و عێراقدا لە لایەن حکومەتی بەعسی عێراقەوە ئەنجام درا ، هێشتا بەشێکی زۆر لەو خەڵکە لە گەڵ مەرگ بەربەرانکێ دەکەن و زۆربەی ئەوان لە د\nبە پێی ڕاپۆرتی گەیشتوو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان؛ کۆمەڵێک لە مامۆستایانی شاری بۆکان لە کاتێکدا مەسعود پزشکیان نوێنەری پاڕڵمانی شۆرای ئیسلامی ئێران (نوێنەری تەورێز، ئۆسکوو، ئازەرشار) لە کۆبوونەوەکەدا ئامادە بوو لە سەر دامەزراندنی مامۆستایان، مژارگەلێکیان هێنایە بەر باس و داخوازی پ