بەهۆی ئاسەواری جەنگەوە لەدوای ڕاپه‌ڕینه‌وه زیاتر تەشەنەی کردووە\n17 تەمموز 2018\nزیادکردنی سێله‌کانی کانسه‌ر\nشێرپەنجە، Cancer، کانسەر من پێم باشه که تاک و کۆی کورد له‌پاڵ ناوی نه‌خۆشییه‌کاندا، له‌بری چه‌مکێکی عه‌ره‌بی، چه‌مکه لاتینییه‌که‌ی به‌کار بهێنن، چونکه زمانی زانسته نێو‌ده‌وڵه‌تییه‌کانه و له جیهاندا به‌کار دێت، هه‌ر بۆیه لەپاڵ شێرپەنجەدا، چه‌مکی (کانسه‌ر) به‌کار بێت باشترە، ئه‌مه وێڕای ئه‌وه‌ی، که من نازانم بۆچی پێی ده‌گوترێت شێرپەنجە؟ به‌ڵام (سه‌ڕه‌تان) وه‌رگێڕدراوێکی عه‌ره‌بییه، که له زۆرینه‌ی وڵاته ئه‌وروپییه‌کاندا به‌کار دێت، که به کوردییه‌که‌شی هه‌ر ده‌کاته‌وه قرژاڵ، واته کوردیش ده‌توانێت ناوی بنێت قرژاڵ، به‌ڵام کورد چه‌مکێکی تایبه‌تی خۆی هه‌یه بۆ کانسه‌ر، که ئه‌ویش شێرپەنجەیه. وڵاتانی ئه‌وروپییش له یۆنانی کۆنه‌وه وه‌ریانگرتووه، که له سه‌رده‌می هیپۆکراتسه‌وه نه‌خۆشییه‌که به قرژاڵ ناو نراوه، چونکه نه‌خۆشییه‌که کاتێک تومۆریه‌ک دروست ده‌کات له شێوه‌ی قرژاڵێکدا دروستی ده‌کات، که به هه‌ردوو سه‌ردا په‌ل ده‌هاوێت. به‌ڵام من ڕووکردنه‌وه‌یه‌کم له‌سه‌ر شێرپەنجە نییه، که بۆچی پێی ده‌ڵێن شێرپەنجە. ده‌شێت شێرەکە (شیر)ه‌که په‌یوه‌ندیی به مه‌مکه‌وه هه‌بێت و په‌نجه‌که‌ش، ئه‌و تومۆریه‌ی له مه‌مکدا دروست ده‌بێت له شێوه‌ی په‌نجه‌یه‌کدا بێت. یۆنانییه کۆنه‌کان پێیان وابووه، که تومۆرکه له شێوه‌ی قرژاڵدایه.\nجه‌سته‌ی مرۆڤ پێکهاتووه له په‌نجا بیلیۆن سێله (50.000.000.000.000). واته سێله به‌ردی بناغه‌ی دروستبوونی نه‌ک مرۆڤ، هه‌موو بوونه‌وه‌ره‌کانی گه‌ردوونه. به‌م شێوه‌یه شێرپەنجە (کانسه‌ر) نه‌خۆشییه‌که، که له سێله‌کانی مرۆڤدا سه‌رهه‌ڵده‌دات و ده‌ست پێ ده‌کات. سێله‌کان که نه‌خۆشن ناو ده‌نێرن سێله‌ی کانسه‌ر، ئه‌م سێلانه به‌شێوه‌یه‌کی تر ده‌رده‌که‌ون، وه‌ک له سێله نۆرماڵه‌کان. سێله‌کانی کانسه‌ر زیاد ده‌بن و ده‌بنه هۆی له‌ناوبردنی سێله نۆرماڵه‌کان. سێله‌کانی کانسه‌ر کاتێک زیاد ده‌که‌ن، ده‌بنه هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی تومۆریه‌ک له ئۆرگانێکدا، له شوێنێکی جه‌سته‌دا. تومۆر به واتای پێکه‌وه‌لکانی چه‌نده‌ها سێله له شوێنێکدا، که هه‌ڵده‌ئاوسێن و وه‌ک پارچه‌یه‌ک گۆشتی زیاده له شوێنێکی جه‌سته‌دا ده‌رده‌که‌ون. کانسه‌ر چه‌مکێکی لاتاینه و به واتای زیادبوون یاخود په‌لهاوێشتنی سێله‌کان.\nهۆکاری دروستبوونی شێرپەنجە (کانسه‌ر)\n1. تاک تووشی کانسه‌ر ده‌بێت، چونکه هه‌ندێک سێله‌ی جه‌سته زیاد ده‌که‌ن، یه‌کێک ده‌بێت به دووان و دووان به چوار و چوار به هه‌شت ...هتد.\n2. کاتێک سێله‌یه‌کی سه‌ره‌کی زیاد ده‌کات، ده‌بێته هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌یه‌ک، له زانستی مێدیسیندا ئه‌م زیادبوونه ناو ده‌نرێت موتاسیۆن. ئه‌م هه‌ڵه‌یه بەگشتی له سێله‌ی سه‌ره‌کییدا دروست ده‌بێت واته له سێله‌ی DNA دا.\n3. زۆرجار هه‌ڵه‌کان کێشه‌یه‌کی وه‌ها نانێنه‌وه، به‌ڵام به‌هۆی سه‌رکه‌وتنی ته‌مه‌نه‌وه، پیربوونه‌وه، موتاسیۆن له سێله‌کاندا ده‌بێته هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی هه‌ڵه له کارکردنی سێله‌کاندا، که ئه‌ویش ده‌بێته هۆی زیادکردنی سێله‌کان به‌شێوه‌یه‌کی کۆنترۆڵنه‌کراو و خستنه‌وه‌ی سێله‌ی کانسه‌ر و تومۆر.\nچه‌ند پشکنینێکی نوێ ده‌ری ده‌خه‌ن، که موتاسیۆنی له‌پڕ له جه‌سته‌دا، که ده‌بێته هۆی لێکه‌وتنه‌وه‌ی کانسه‌ر، زۆرجار به‌بێ هۆکارێکی ده‌ره‌کی ڕوو ده‌ده‌ن، بۆ نموونه بێ جگه‌ره‌کێشان، یاخود هاتنه‌ژووره‌وه‌ی پارچه و تۆزی ئه‌سبێست.\nکانسه‌ر توانای تێپه‌ڕاندنی سنووری هه‌یه، واته له شوێنێکه‌وه ده‌چێته شوێنێکی تر و ئه‌و شوێنه‌ش نه‌خۆش ده‌کات، له ئۆرگانێکه‌وه بۆ ئۆرگانێکی تر. بۆ نموونه کاتێک ژنێک تووشی کانسه‌ری مه‌مک ده‌بێت، کانسه‌ره‌که‌ی ده‌توانێت په‌ل بهاوێت بۆ شوێنی تر، بۆ نموونه نزیکترین ئۆرگانی نزیک مه‌مک، بۆ نموونه سییه‌کان، به‌م شێوه‌یه بڕینه‌وه‌ی مه‌مکێک یان هه‌ردووکیشی نابێته هۆی ڕزگاکردنی نه‌خۆشه‌که. هه‌ندێک جار کانسه‌ر له ئۆرگانێکه‌وه قووڵ ده‌ڕواته ئێسکه‌وه، به‌م شێوه‌یه مرۆڤی نه‌خۆشکه‌وتوو تووشی کانسه‌ری ئێسکیش ده‌بێت، به‌م بڵاوبوونه‌وه و بازدانه ده‌گوترێت مێتاستاسه‌ر (Metastaser)، خودی چه‌مکه‌که‌ش به واتای زیادکردن، بڵاوبوونه‌وه. به‌شێوه‌یه‌کی سه‌ره‌کی کانسه‌ری ئێسک له خودی ئێسک خۆیدا نییه، به‌ڵکوو سه‌ره‌تا له خوێنه‌وه ده‌ست پێده‌کات، پاشان ده‌گاته ئۆرگانێک بۆ نموونه مه‌مک، سییه‌کان، گورچیله و پرۆستات.\nوێڕای ئه‌وه‌ی له ژیانی مۆدێرندا سه‌رکه‌وتنێکی گه‌وره و به‌رچاو هه‌یه له تێکۆشان دژ به کانسه‌ردا، به‌ڵام هێشتا کۆمه‌ڵێک پاتێنت، نه‌خۆش هه‌ن، که شانسی چاکبوونه‌وه‌یان نییه و هێشتا زانستی مێدیسین نه‌گه‌یشتووه‌ته ئاستێک، که بتوانێت ژیانی ئه‌م جۆره نه‌خۆشانه ڕزگار بکات.\nله وڵاتی کینا، له هه‌ندێک کلینیکی تایبه‌تدا، نه‌خۆشیی کانسه‌ر ته‌نیا له ڕێگای گفتوگۆوه چاره‌سه‌ر ده‌کرێت. ئه‌م جۆره پزیشکانه، پزیشکگه‌لێکی تایبه‌تن، که کار له‌سه‌ر چاره‌سه‌ری کوانتن ده‌که‌ن. له چه‌نده‌ها وڵاتدا زانستی کوانتن مێدیسن گرنگییه‌کی گه‌وره‌ی پێ ده‌درێت، چونکه له‌م زانسته‌دا نه‌خۆش فێر ده‌کرێت که پزیشکه‌که‌ی ناو خودی خۆی به‌کار بهێنێت، ئه‌ویش ته‌نیا له ڕێگای بیرکردنه‌وه و ڤیزوالیزیره‌کردنه‌وه، واته هێنانه پێشچاوی خۆت. به نه‌خۆش ده‌گوترێت، بیهێنه پێشچاوی خۆت، که تۆ ته‌ندروستیت و ته‌واوی سێله‌کانی جه‌سته‌ت ته‌ندروستن. نه‌خۆشبوونت به کانسه‌ر ئێستا و ئا لێره‌دا کۆتایی پێ دێت، ئێستا و ئا لێره‌دا تۆ مرۆڤێکی ساغ و ته‌ندروستیت.\nیه‌کێک له زانا ناوداره‌کانی ئه‌ڵمانیا له کوانتن مێدیسیندا، که هه‌مان شێوه له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تییش ده‌رکه‌وتووه، به ناوی ئولریش ڤارنکه، ده‌ڵێ: کێشه‌ی زانست له سه‌رهه‌ڵدانییه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا له‌وه‌دایه، که کار له‌سه‌ر پێواندن ده‌کات. زانست بۆ سه‌لماندنی تیۆرییه‌ک پێویستی به داتایه، داتایه‌ک، که له ڕێگای پێوانه‌وه به‌ده‌ستی هێناوه. بۆ نموونه پێوانی خێرایی، ڕووناکی، گه‌رمی، ساردی ...هتد. به‌ڵام خودی ئه‌و بیرکردنه‌وه‌یه‌ی، که ئامڕازێکی به‌رهه‌م هێناوه بۆ پێواندن، ڕه‌ت ده‌کرێته‌وه، ته‌نیا له‌به‌رئه‌وه‌ی که بیرکردنه‌وه ناپێورێت، ئه‌مه وێڕای ئه‌وه‌ی که بیرکردنه‌وه بوونی هه‌یه و نه‌ک خاوه‌نی ئێکسیتێنسه، به‌ڵکوو توانای گۆڕینی ماته‌ریی هه‌یه. بۆ نموونه هه‌ر له ڕێگای ئه‌م بیرکردنه‌وه‌یه‌وه نه‌خۆش ده‌توانێت ته‌واوی ماتریاڵه‌کانی جه‌سته‌ی بگۆڕێت، ئینجا به باش یاخود خراپ هیچ له باسه‌که ناگۆڕێت. بیرکردنه‌وه‌ی باش جه‌سته‌یه‌کی ته‌ندروستت ده‌داتێ و بیرکردنه‌وه‌ی خراپیش نه‌خۆشت ده‌کات. بۆ نموونه ترس له وه‌رگرتنی کانسه‌ر ده‌توانێت تووشی کانسه‌رت بکات، به‌ڵام بیرکردنه‌وه له‌وه‌ی، که تۆ جه‌سته‌یه‌کی خاوێن و ته‌ندروستت هه‌یه، ده‌کاته خاوه‌نی ته‌ندروستییه‌کی باش و خاڵیی له کانسه‌ر.\nئولریش ڤارنکه، قسه له‌سه‌ر ئه‌نه‌رگی ده‌کات، که ته‌واوی ئۆرگانه‌کانی جه‌سته‌مان له هه‌موو نه‌خۆشییه‌ک ده‌پارێزێت. ڕووناکی، هه‌وا، گه‌رمی. مرۆڤ نائاگایانه هه‌موو ژیانی ده‌که‌وێته به‌ر ڕووناکی، له هه‌وادا ده‌ژی و گه‌رمی وه‌رده‌گرێت، به‌ڵام کاتێک مرۆڤ ئاگایانه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ئه‌م فێنۆمێنانه‌دا ده‌کات، له ڕێگای بیرکردنه‌وه‌ی پۆزه‌تیڤه‌وه ده‌توانێت ببێته خاوه‌نی ژیانێکی خاڵی له نه‌خۆشی و ناخۆشی.\nله هاویینی ساڵی 2017دا چوار مانگ له که‌رتی کانسه‌ر و سییه‌کاندا کارم کرد. ماوه‌یه‌کی زۆر بوو، بیرکردنه‌وه له کاریگه‌رییه‌کانی بیرکردنه‌وه له‌سه‌ر ماته‌ری سه‌رقاڵی کردبووم. له‌م که‌رته‌دا شانسی ئه‌وه‌م هه‌بوو، که چه‌نده‌ها تیۆری له پراکتیکدا پراکتیزه بکه‌م. به‌و پێیه‌ی، که که‌رته‌که که‌رتێکی سه‌رقاڵ بوو، به‌هۆی زۆریی نه‌خۆش و که‌میی کارمه‌نده‌وه، هه‌ر بۆیه کارمه‌ندان به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو خاوه‌نی شترێسێکی زۆر بوون. ئه‌م شترێسه کاریگه‌رییه‌کی گه‌وره‌ی نێگه‌تیڤی له‌سه‌ر ڕێسوڵتاته پێوانه‌ییه‌کان هه‌بوو. من چاودێریی ئه‌م پرۆسه‌یه‌م ده‌کرد، له‌گه‌ڵ چه‌ند کارمه‌ندێکدا گفتوگۆی ئه‌م ڕێسوڵتاتانه‌م ده‌کرد، که شترێسی کارمه‌ندان ده‌بێته هۆی به‌ده‌ستهێنانی ڕێسوڵتاتێکی تر وه‌ک له‌وه‌ی له ڕاستییدا هه‌یه. ساده‌ترین نموونه پێوانی پاڵه‌په‌ستۆی خوێن، کاتێک کارمه‌ندێکی خاوه‌ن شترێس پاڵه‌په‌ستۆی خوێنی نه‌خۆشێک ده‌پێوێت، پاڵه‌په‌ستۆکه ده‌توانێت له‌نێوان دوو بۆ شه‌ش پله سه‌ربکه‌وێت. کاتێک من له که‌شێکی ئارامدا پاڵه‌په‌ستۆی خوێنی نه‌خۆشێکم ده‌پێوا، ڕێسوڵتاتێکی باشترم به‌ده‌ست ده‌هێنا.\nبه‌شێکی زۆر له‌و نه‌خۆشانه‌ی ده‌هاتنه ئه‌م که‌رته گه‌نج بوون، ته‌مه‌نیان له‌نێوان چل بۆ شه‌ست ساڵدا بوو. هه‌ندێک لەمانه به ڕێککه‌وتی نه‌خۆشی پنۆیمۆنی، واته هه‌وکردنی سییه‌کان ڕێیان ده‌که‌وته که‌رته‌که. به‌ڵام دواتر ده‌رده‌که‌وت، که کانسه‌ریان هه‌یه. هه‌ندێک له‌مانه کاتێک دکتۆره‌کان پێیان ده‌گوتن که کانسه‌ریان هه‌یه، له‌دوای ماوه‌یه‌کی کورت ده‌مردن. دیسانه‌وه تیۆریی بیرکردنه‌وه لێره‌دا به پراکتیک پراکتیزه ده‌کرێت. نه‌خۆشه‌کان ده‌ترسن و بیر ده‌که‌نه‌وه، که کانسه‌ریان هه‌یه و ده‌مرن، به‌م شێوه‌یه خێراتر ده‌مرن وه‌ک له‌وه‌ی پلانی بۆ کراوه.\nبه‌شێکی تر له نه‌خۆشه‌کان پیاو بوون و به زۆرینه کانسه‌ری پرۆستاتیان هه‌بوو، ئه‌مانه‌ش دوای ماوه‌یه‌کی کورت ده‌مردن. ئه‌وانه‌ی کانسه‌ری پرۆستاتیان هه‌بوو، خاوه‌نی ئازارێکی گه‌وره و بێ سنوور بوون. ئه‌مه وێڕای ئه‌وه‌ی، که من وه‌ک کارمه‌ندێک نه‌مده‌زانی، که ئاخۆ ئه‌و ئازاره چه‌ند گه‌وره‌یه، به‌ڵام پێناسی نه‌خۆشه‌کان بۆ ئازاره‌که، ئازارێکی گه‌وره بوو، که ته‌واوی ژیانی لێ تاڵ ده‌کردن. دامرکاندنه‌وه‌ی ئه‌م ئازاره ته‌نیا له ڕێگای مێدیسینی ئازاره‌وه بوو، به‌تایبه‌ت مۆرفین. به‌کارهێنانی زۆری مۆرفینیش بریتییه له مردنێکی له‌سه‌رخۆ. هه‌موو مێدیسینێکی ئازار ئه‌و ئیمپولز و سیگناڵانه‌ی ئازار سڕ ده‌کات و ناهێڵێت بگات به مێشک، هه‌ربۆیه مرۆڤه‌که چیتر هه‌ست به ئازار ناکات، به‌ڵام ئازاره‌که له خۆیدا هێشتا له مرۆڤه‌که‌دا هه‌یه، ئه‌و ته‌نیا هه‌ستی پێ ناکات.\nچاره‌سه‌ری کانسه‌ری پرۆستات بۆ نموونه له پیاواندا، پابه‌نده به چلۆنیایه‌تی نه‌خۆشییه‌که‌وه، بۆ نموونه ئه‌گه‌ر کانسه‌ره‌که زوو سه‌ری هه‌ڵدابێت و هه‌مان کاتیش ئه‌گره‌سیڤ نه‌بێت، ئه‌وا پێویستی به چاره‌کردن نییه، نه‌خۆشه‌که ته‌نیا ده‌بێت چاودێریی خۆی بکات و پشکنینی سێله‌کانی بکات. واته ئه‌و کاتانه‌ی دکتۆر بۆی ده‌ستنیشان ده‌کات بۆ پشکنینی سێله‌کان به هه‌ند وه‌ری بگرێت و بچێت بۆ پشکنینه‌کان، به‌ڵام ئه‌گه‌ر سێله‌کانی کانسه‌ر ئه‌گره‌سیڤ بوون، ئه‌وا زوو بڵاو ده‌بنه‌وه و ده‌بنه هۆی خراپکردنی چه‌ندین ئۆرگانی تر. له‌م بارودۆخه‌دا نه‌خۆشه‌که به‌هۆی نه‌شته‌رگه‌رییه‌وه چاره‌سه‌ر ده‌کرێت، یاخود به لێزه‌ر. ئه‌گه‌ر کانسه‌ره‌که ته‌نیا له پرۆستاتی دابێت و نه‌گه‌یشتبێته شوێنی تر، ئه‌وا له زۆرینه‌ی چاره‌کردنه‌کاندا به لێزه‌ر چاره‌سه‌ر ده‌کرێت.\nشیاوی بیرلێکردنه‌وه‌یه، که ده‌زگایه‌کی تایبه‌ت به نه‌خۆشیی کانسه‌ر له کوردستاندا بکرێته‌وه، بۆ یارمه‌تییدانی به‌رکه‌وتووان به هه‌موو شێوه‌یه‌ک. ده‌زگایه‌ک، که کۆنتۆیه‌کی تایبه‌تی خۆی هه‌بێت و هه‌موو جۆره یارمه‌تی و کۆمه‌کێک له هاووڵاتییان و حکوومه‌ته‌وه وه‌ربگرێت بۆ به‌هێزکردنی خۆی. به‌م شێوه‌یه ده‌توانرێت، که به‌رکه‌وتووان له نه‌خۆشخانه‌کانی کوردستاندا چاره‌سه‌ر بکرێن. هێنانی دکتۆری پسپۆر و زانا له‌و بواره‌دا له وڵاتانی تره‌وه. له نه‌خۆشخانه‌کانی ئه‌وروپادا، دکتۆری هه‌موو جۆره نه‌ته‌وه‌یه‌کت به‌رچاو ده‌که‌وێت، چونکه وڵاتانی پێشکه‌وتوو قازانج له هه‌موو زانینێکی نوێ ده‌که‌ن و خه‌ڵکانی کۆمپێتێنتیان ده‌وێت، به‌بێ ته‌ماشاکردنی ڕه‌نگ و ناسیۆناڵیتێت.\nئه‌و نه‌خۆشانه‌ی، که توانای چاککردنه‌وه‌یان نییه و مردن تاکه ڕێگایانه، پێویسته مامه‌ڵه‌یه‌کی مرۆڤدۆستانه‌یان له‌گه‌ڵدا بکرێت. ده‌شێت کۆمه‌ڵگای کوردی بیر له دامه‌زراندنی ئینستیتووتی هۆسپیس (Hospice) بکاته‌وه. هۆسپیس چه‌مکێکی لاتاینه و به واتای میوانداریی یاخود میوانداریی ڕووخۆش. له شوێنێکی وه‌هادا نه‌خۆشه‌کان هه‌موو جۆره ڕوویه‌کی خۆشیان پێ ده‌درێت، به‌ته‌نگیانه‌وه دێن، هه‌تا دوا چرکەساتی ژیانیان هاوکارییان ده‌که‌ن. له‌م شوێنه‌دا، خه‌ڵکانی پرۆفیسیۆنێل کار ده‌که‌ن. پزیشک، سیسته‌ر، ئاسیستێنتی ته‌ندروستی، ده‌روونناس، ته‌نانه‌ت خه‌ڵکانی ڕۆحیی پرۆفیسیۆناڵ. واته ئه‌گه‌ر کورد ده‌زگایه‌کی وه‌های دروست کرد، پێویسته بزانێت کێ وه‌ک خه‌ڵکانی ڕۆحی داده‌نێت، نه‌ک نموونه‌ی ئه‌و مه‌لایانه‌ی، که سه‌رتاپای ژیانیان کردووه به دۆزه‌خ بۆ هاووڵاتییان.\nئه‌و نه‌خۆشانه‌ی له کوردستاندا له ماڵه‌وه‌ن هه‌تا دوا چرکه‌ی ژیانیان، دیسانه‌وه ده‌کرا کۆمه‌ڵگای کوردی ده‌زگایه‌کی تری هه‌بوایه بۆ به‌ته‌نگه‌وه‌چوونی ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی، که له ماڵه‌وه‌ن. له‌م ده‌زگایه‌دا دیسان پێویسته خه‌ڵکانی پرۆفیسیۆنێل کار بکه‌ن، هه‌روه‌ک چلۆن له هۆسپیسدا خه‌ڵکانی پرۆفیسیۆنێل هه‌یه. ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی، که له ماڵه‌وه‌ن، به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی، که له جێگادا که‌وتوون، مه‌ترسیی لێکه‌وتنه‌وه‌ی برینیان هه‌یه له له‌شیاندا، که به لاتاین پێی ده‌گوترێت برینی دێکوبیتووس، Dekubitus .\nدێکوبیتووس به واتای برین له ڕێگای هێزلێکردنه‌وه، که له‌سه‌ر شوێنێک داده‌نرێت. بۆ نموونه کاتێک نه‌خۆشێک هه‌شت نۆ سەعات له‌سه‌ر پشت ده‌خه‌وێت، ئه‌وا چه‌ند شوێنێکی هێزی لێ ده‌کرێت، ئه‌م هێزه کاریگه‌ری له‌سه‌ر سێله‌کانی له‌ش داده‌نێت، که له ڕێگایه‌وه سێله‌کان ئۆکسجینیان پێ ناگات و ده‌مرن، به مردنی سێله‌کان برین دروست ده‌بێت. سه‌ره‌تا شوێنه‌که سوور هه‌ڵده‌گه‌ڕێت، پاشان ڕه‌نگی زه‌رد هه‌ڵده‌گه‌ڕێت، چونکه ئینفێکسیۆن دروست ده‌کات، واته ته‌شه‌نە ده‌کات. پاشان ده‌گاته سه‌ر گۆشت، له گۆشتیش تێده‌په‌ڕێت و ده‌گاته سه‌ر ئێسک. ئه‌و نه‌خۆشانه‌شی، که چه‌نده‌ها سەعات له‌سه‌ر کورسییه‌کی لێخوڕین داده‌نیشن، هه‌مان شێوه مه‌ترسیی لێکه‌وتنه‌وه‌ی برینیان له سمتیاندا زۆره. هه‌ربۆیه پێویسته جێگۆڕکێ به شێوه‌ی دانیشتن و ڕاکشانیان بکه‌ن.\nله هه‌ردوو ده‌فه‌ی شاند، له هه‌ردوو به‌شی سمتدا، له پاژنه‌ی پێدا مه‌ترسیی گه‌وره‌ی دروستبوونی دێکوبیتووس هه‌یه. هه‌ربۆیه که‌سوکاری نه‌خۆش پێویسته یارمه‌تیی نه‌خۆش بده‌ن، هه‌ر دوو سەعات جارێک وه‌ری گێڕن به دیوێکی تردا، ئه‌و شوێنانه‌ی، که مه‌ترسیی هێزلێکردنی له‌سه‌ره، سه‌رینێکی لهبن دابنێن. پاژنه‌ی پێ به هه‌واوه بمێنێته‌وه نه‌ک بچه‌قێته دۆشه‌که‌که، واته سه‌رینێک له‌ژێر قاچی دابنێن بۆی.\nنه‌خۆش توانای خواردن و خواردنه‌وه‌ی نامێنێت، له‌به‌ر نه‌بوونی هه‌ستی برسێتی و پاشان ڕشانه‌وه و سکچوون، به‌ڵام ئه‌گه‌ر نه‌خۆش توانای خواردن و خواردنه‌وه‌ی هه‌بوو، ئه‌وا ئه‌و خواردنانه‌ی بدرێتێ، که خاوه‌نی زۆرترین پرۆتینه، هه‌مان کاتیش خواردنه‌وه‌ی پرۆتین، چونکه پرۆتین باشترین خۆراکه، که نه‌خۆش پێویستیه‌تی.\nهه‌مان کاتیش ورەبه‌رزکردنه‌وه‌ی نه‌خۆش، که به وزه‌وه ماڵئاوایی بکات، چونکه مردن کۆتایی نییه، به‌ڵکوو کۆتایی فونکسیۆنێکه. ڕاگرتنی قسه‌ی نێگه‌تیڤ و کولاندنه‌وه‌ی برینی کۆن، پێویستییه‌کی سه‌ره‌کییه. پراکتیزه‌کردنی گفتوگۆیه‌کی پڕ له خۆشه‌ویستی، تاکه پێویستییه، که نه‌خۆش پێویستی بێت.\nدواجار پرسیار ئه‌وه‌یه، که ئاخۆ بۆچی ڕێژه‌ی به‌رکه‌وتووانی کانسه‌ر له کورستاندا لەدوای ڕاپه‌رینه‌وه زیادی کردووه؟ من خودی خۆم خاوه‌نی هیپۆتێزه‌یه‌کم، که ئه‌ویش بریتییه له ئاسه‌واری جه‌نگ. نیشتمانی کوردان، به‌تایبه‌ت له باشوور به‌ر هێرشی زۆرترین بۆمبا و ته‌قه‌مه‌نی و چه‌کی کیماویی دوژمنان که‌وتووه، به ئێستاشه‌وه، که به‌رده‌وام نیشتمانی کوردان بۆمباران ده‌کرێت. ئه‌م بۆمبایانه ئاسه‌وار به‌جێ دێڵن و ژینگه‌ی کوردستان پیس ده‌که‌ن. به‌روبوومی کشتوکاڵیی پیس ده‌که‌ن، ئاوی خواردنه‌وه پیس ده‌که‌ن، ئاژه‌ڵ و په‌له‌وه‌ره‌کانیش پیس ده‌که‌ن، که له ڕێگای خواردنیانه‌وه مرۆڤیش تووش ده‌بێت، له ڕێگای هه‌ڵمژینی هه‌وای پیسکراوه‌وه به چه‌کی کیمیاوی و بۆمبا، هاووڵاتییانی کورد نه‌خۆش ده‌که‌ون.\nله‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه هاووڵاتییانی کورد بست به بستی خاکی کوردستان ده‌گه‌ڕێن، که پێشتر بۆیان نه‌بوو، ڕژێمی به‌عس سنووری هاتوچۆی هاووڵاتییانی سنووردار کردبوو. به‌ڵام له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه کورد سه‌یران له هه‌موو شوێنێک ده‌کات، ده‌چێته هه‌موو شوێنێک. به‌بێ ئه‌وه‌ی پێشتر ئه‌و شوێنه پشکنرابێت، که ئاخۆ ژیان تێیدا ته‌ندروسته یاخود نا. زۆر له شوێنه‌کان بۆمبای مه‌ترسیداریان تێدا به‌کار هاتووه، که ئاسه‌واری به‌جێ هێشتووه. بۆ نموونه ئه‌و ناوچانه‌ی که چه‌کی کیمیاوی تێدا به‌کار هاتووه، به‌تایبه‌ت هه‌ڵەبجه، شاناخسێ و سێوسێنان و چه‌ندین شوێنی تر.\nده‌شێت هاووڵاتییانی هه‌ڵه‌بجه هه‌ست بکه‌ن ته‌ندروستن، به‌ڵام پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، هه‌تا چ ئاستێک ته‌ندروستن؟ ئه‌وه‌ی سه‌ردانی ئه‌و شاره‌ش ده‌کات، مه‌ترسیی نه‌خۆشبوونی له‌سه‌ره. هه‌ر بۆیه بۆ هه‌ر چ شوێنێک ده‌چیت، بزانه بۆ کوێ ده‌چیت، چیی له‌و شوێنه ڕووی داوه، پێویسته چی بکه‌یت، چی نه‌خۆیت و چی نه‌خۆیته‌وه.\nهیوام ته‌ندروستیی باشی هه‌موو لایه‌کتانه.


سزای ئێعدامی هێمن مستەفایی ڕاگیرا بە پێی هەواڵێک کە بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان گەیشتوە ، هێمن مستەفایی زیندانی سیاسی کورد و خەڵکی گوندی کانی دینار سەر بە شارستانی مەریوان لە پارێزگای سنە ، و زیندانی کراو لە گرتوخانەی شاری سنە، کە بڕیار بوو سزای ئێعدامەکەی ئەمڕۆ جێبەجی بکرێت ، بەڵا\nپەنابەرێکی کورد لە بریتانیا خۆ کوژی کردوە بە پێی هەواڵێک کە بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان گەیشتوە ، پەنابەرێکی کورد بە ناوی “ئاوات ئەبوبەکر”۲۹ ساڵان و خەڵکی قەزای سەیدسادق سەربە پارێزگای سلێمانی لە باشوری کوردستان ، لە وڵاتی بریتانیا خۆکوژی کردوە و گیانی لە دەست داوە . ئە\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ،هێمن مستەفایی زیندانی کورد سیاسی کوردی خەڵکی شاری مەریوان ولەزیندانی سنە کەئەوڕۆ لەدواین چاوپێکەوتنی لەگەڵ بنەماڵەکەی ڕایگەیان کەگواستویانەتەوە بۆژووری تاکەکەسی وئەگەری جێبەجێکردنی حوکمە بۆبەیانی لەئارادایە. هێمن مستەفایی لەدایکبووی\n۱۵۰ بۆ۲۰۰هەزار کەس لەڕۆژهەڵاتی کوردستان سەرقاڵی کۆڵبەرین\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، ڕێکەوتی یەکشەممە ۳۱ی گوڵانی ۱۳۹۶،ڕەسووڵ خزری نوێنەری دەستیشان کراوی کۆماری ئیسلامی ئێران بۆپیرانشار لەپەڕلەمانی شۆرای ئیسلامی لەپێوەندی لەگەڵ تەئمینی کۆڵبەران کوتی: کە۶۵هەزار کۆڵبەر بوونی هەی کەبەگشتی ۱۸بۆ۲۰هەزار کۆڵبەر لەپیرانشار وس\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ئەوڕۆ شەممە ۳۰ی گوڵانی ۱۳۹۶ی هەتاوی گەنجێکی کورد بەناو “ڕەزا ڕۆستەم زادە”۱۸ساڵ تەمەن لەگەڕەکی سایلۆی شاری سەقز لەڕۆژهەڵاتی کوردستان بەخواردنی “حەب”دەستی دایە خۆکوژی. جێگەی باسە کەزیاتربوونی خۆکوژیەکان لەڕۆژهەڵا\nحوکمی بنەبڕی ئێعدامی زیندانییەکی سیاسی کورد لەڕۆژهەڵاتی کوردستان\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەکۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، ئەوڕۆ ۳۰ی گوڵانی ۱۳۹۶ی هەتاوی حوکمی ئێعدامی زیندانی سیاسی کورد “کەماڵ حەسەن ڕەمەزان”لەزیندانی ورمێ لەڕۆژهەڵاتی کوردستان پێی ڕاگەیەندرا بەگوێرەی هەواڵەک، ئەوڕۆ لەلقی ۳ی دادگای شۆڕشەوە بەسەرۆکایەتی دادوەر مێهدی پوور ڕاگەیە\nبە پێی ڕاپۆرتێک کە بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤیی کوردستان گەیشتوە ، کرێکارانی پارک و باخچەکانی شارەوانی بروجرد ٥ مانگە موچەیان وەرنەگرتوە. لە ڕاپۆرتەکەدا هاتوە ئەم کرێکارانە لە نێوان پێن بۆۆ شەش مانگە موچەیان وەرنەگرتوە و شەریکە و خاوەنکارەکانیش ، کەمیی بوجە و نەبونی پارە و پوڵیان بۆ وەدوا ک\nئەندامێکی حیزبی دێموکڕاتی کوردستانی ئێران لە وڵاتی فینلاند، مەترسی ناردنەوە بۆ ئێرانی لەسەرە\nبە پێی ڕاپۆرتی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، ئەندامێکی (حدکا) بەنێوی “ئاسۆ عەبدولقادر نەزاکەت” لەلایەن پۆلیسی وڵاتی فینلاندەوە بەمەبەستی دیپۆرت کردن و ناردنەوەی بۆ ئێران، دەستبەسەر کراوە. “ئاسۆ عەبدولقادر نەزاکەت” لە ساڵی ۲۰۱۳وە لە وڵاتی فینلاند بۆ چەند جار داوا\nله شاری کرماشانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لاوێک کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا\nله شاری کرماشانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لاوێک کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا بەپێی هەواڵی گەیشتوو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، دۆینێ ۲٨ی بانەمەڕی ۱۳۹٦ی هەتاوی، گەنجێکی کوردی خەڵکی کرماشان بەنێوی “ساسان مورادی” لە بنکەیەکی سەربازی لە کرماشان، کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا. زانراوە\nبە پێی هەواڵی گەیشتوو بە کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان بەرەبەیانی ئەمڕۆ هەینی ۲۹ ی بانەمەڕ بەرپرسانی بەندیخانەکانی سنە ، دیزڵاوای کرماشان و ورمێ بەندکراوان لە حەوشەی زیندانەکاندا کۆدەکەنەوە و هەڕەشەیان لێ دەکەن کە ئەگەر لە هەڵبژاردنەکاندا بەشدار نەبن ، سزا دەدرێن و چاووپێکەوتنیان لە گە


كوردیو - دوو مووچه‌یتر دابه‌ش ده‌كرێت و دوو مووچه‌ش چاره‌نوسی دیارنیه\nدوو مووچه‌یتر دابه‌ش ده‌كرێت و دوو مووچه‌ش چاره‌نوسی دیارنیه\nسێ شەممە, 14 تشرینی دووەم 2017 14:04\nمووچه ئه‌و بابه‌ته‌ی كه هاوڵاتیانی هه‌رێمی كوردستان به‌گشتی و فه‌رمانبه‌رانی به‌تایبه‌تی گیرۆده‌كردووه ترسی له‌سه‌ره جارێكیتر چه‌ند مانگێك بفه‌وتێت و میدیای فه‌رمی یه‌كێتیش ده‌ڵێت: تا كۆتایی ساڵ دوو مووچه‌ی تر دابه‌ش ده‌كرێت و به‌م شێوه‌یه‌ش بێت ئه‌مساڵ دوو مووچه چاره‌نوسی دیارنابێت .\nئه‌گه‌رچی سبه‌ی چوارشه‌ممه خشته‌ی نیو مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم بۆ مانگی ئاب كۆتایی دت، به‌ڵام دیار نیه چ واده‌یه‌ك ده‌ستنیشانده‌كرێت بۆ دابه‌شكردنی نیو مووچه‌ی مانگی نۆ .\nمیدیای فه‌رمی یه‌كێیش رایگه‌یاندووه: له سه‌رچاوه‌یه‌كی وه‌زاره‌تی دارایی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌وه زانیاری دراوه له‌وه‌ی ئاماده‌كاری كراوه بۆ دابه‌شكردنی مووچه‌ی مانگی ئه‌یلول و پێشبینی ده‌كرێت له هه‌فته‌ی داهاتوودا خشته‌ی دابه‌شكردنی مووچه‌ی مانگی ئه‌یلول رابگه‌به‌نرێت و له وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌وه ده‌ستپێبكات .\nبه‌پێی سه‌رچاوه‌كه‌ی وه‌زاره‌تی دارایی ئه‌وه‌ش هاتووه: وه‌زاره‌تی دارایی له هه‌وڵدایه له‌سه‌ره‌تای مانگی 12 دا كۆتایی به دابه‌شكردنی مووچه‌ی مانگی ئه‌یلول بهێنێت و كاربكات بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر له‌مانگی 12 دا ده‌ست به‌دابه‌شكردنی مووچه‌ی مانگی تشرینی یه‌كه‌می فه‌رمانبه‌ران بكات، بۆ ئه‌وه‌ی تا 1-1-2018 كۆتایی به دابه‌شكردنی مووچه‌ی مانگی 10ی فه‌رمانبه‌ران بهێنێت و به‌وه‌ش هه‌وڵده‌درێت تا سه‌ری ساڵی زاینی فه‌رمانبه‌ران دوو مووچه‌ی دیكه وه‌ربگرن .\nبه‌م شێوه‌یه‌ش جارێكیتر ساڵ كۆتایی دێت و فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێمی كوردستان بێ به‌ش ده‌بن له نیو مووچه‌ی مانگی 11 و 12 و چاره‌نوسی دیارنیه له‌وه‌ی ئایه له‌ساڵی نوێ دابه‌ش ده‌كرێت یاخود ئه‌ویش ده‌خرێته سیسته‌می پاشه‌كه‌وته‌وه .\n15417 جار بینراوە


کاریگەرییەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر ئابوری جیهان\nوڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا بە خێراترین شێوە لە مێژوویدا ڕێژەی بێکاری تیایدا زیاد دەکات بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە، لە کاتێکدا ئەوروپاش بڕیاری دا بۆ مانگێکی تریش بەردەوام سنوورەکان دابخات.\nلە کاتێکدا جیهان ڕووبەڕووی خراپترین کارەسات بۆتەوە بەهۆی ئەو ڤایرۆسەی کە هەتا ئێستا زیاتر لە 270 هەزار کەسی کوشتووە، ڕۆژی هەینی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا جۆرێکی نوێی تاقیکردنەوەی بۆ پەتای کۆڤد19پەسەند کرد کە دەشێت لە ماڵەوە ئەنجام بدرێت، ئەمەش هیواکانی خەڵکی زیاد کرد.\nبەڵام پاش چەندین هەفتەی قەدەغەکردنی هاتوچۆ و داخستنی کارو کاردارییەکان، کاریگەرییە زیانبەخشەکانی ئەم ڤایرۆسە بەسەر ئابوری جیهانەوە بە ڕوونی دەرکەوت.\nلە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکادا 20 ملیۆن و 500 هەزار کەس لە مانگی 4 دا کارەکانیان لەدەستدا، ئەمەش زۆرترین لەدەستدانی کاربووە کە ڕاگەیاندرابێت و ڕێژەی بێکاریش گەیشتە لەسەدا 14 و لەدەیا 7 کە بەرزترین ئاستە لەوەتای قەیرانە مەزنەکەی ئابوری ئەمەریکاوە.\nئەمەریکا کە گەورەترین ئابوریە لە جیهاندا ڤایرۆسی کۆرۆنا بە خراپترین شێوە کاریتێکردووە هەتا ئێستا نزیکەی 1 ملیۆن و 300 هەزار حاڵەت ڕاگەیەندراوە و زیاتر لە 77 هەزار کەسیش بەهۆی ڤایرۆسەکەوە گیانیان لەدەست داوە.\nسەرۆک ترامپ کە نیگەرانی هەڵبژارنەوەیەتی لە مانگی 11 دا هەوڵ دەدات کارو کاردارییەکانی وڵاتەکە بکاتەوە و ژمارەیەکیش لە ویلایەتەکان دەستیان کردووە بە کردنەوەی کارەکان بەڵام بە ئاگاهییەوە.\nسەرۆک ترامپ ڕۆژی هەینی بە پەیامنێرانی ڕاگەیاند " ساڵی داهاتوو ساڵێکی گەش دەبێت لەبەردەممان."\nگەشبینییەکانی سەرۆک لە کاتێکدایە کە تەنانەت ڤایرۆسەکە گەیشتۆتە کۆشکی سپیش، بەرپرسی ڕاگەیاندنی جێگری سەرۆک مایک پێنس توشی ڤایرۆسەکە بووە.\nکەنەدای دراوسێش نزیکەی 3 ملیۆن کاری لەدەستداوە بەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە و بەمەش ڕێژەی بێکاری لە کەنەدا گەیشتە لەسەدا 13 و لە دەیا 1، دوو ڕۆژ پاش ئەوەی یەکێتی ئەوروپاش داڕمانێکی مەزنی ئابوری ڕاگەیاند.


٧ ڕێگایەکی جوانکاری لە کۆندا کە دەبێت سوپاسی خودا بکەیت ئێستا نەماوە - تۆڕی میدیایی خەڵک\nهەندێک ڕێوشوێنی جوانکاری هەبووە لە کۆندا کە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ بۆ ١٩٥٠ لە ئارایشتگاکان بەکار هاتووە و زۆر بە ئازار بووە، بەڵام خۆشبەختانە لە ئێستادا نەماوە، ئەمەی خوارەوە بەشێکیانە:\n– ئەم ئامێرە کە بۆ ئەوە بەکاردەهات تا بتوانرێت ماکیاژەکە بەڕێکی بکات و بۆ ماوەیەکی زۆر دەخرایە سەری ئەو کەسەی ماکیاژیان بۆدەکرد.\n– ئەم ئامێرە بە ماددەی کیمیای قژی لولدەکرد و زیانی بۆ قژەکە زۆر بوو\n– ئەم ماسکەش سەهۆڵی تێدابوو، بۆ ماوەیەکی زۆر لەسەر ڕوخسار دادەندرا بۆ نوێکردنەوەی ڕووخسار کە دەبووە هۆی تەزاندن و خراپ بوو\n– ئەم ماسکە پەستانی دەخستە سەر ڕوخسار بۆ نەهێشتنی چرچی، بەڵام زیانی زۆرتربوو.\n– ئەم ماسکە ڕوخساری گەرم دەکرد بۆ ئەوەی سوڕی خوێن خێرا بکات، بەڵام سەلامەت نەبوو، دەبووە هۆی سووتان.\n– ئەمەش ئامێرێکی دیکەبوو کە بۆ دانانی دمپڵ دروستکردن دادەندرا و زیانی بۆ ڕوومەت هەبوو.\n– ئەم ئامێرەش پەستانی دەخستە سەر لووت بۆ بچوککردنەوەی، سوودەکەی کاتی بوو، بەڵام زیانەکەی زۆر بوو.


مايك پۆمپيۆ وەزيرى دەرەوەى ئەمريكا سەرکۆنەى تيرۆركردنى هيشام هاشمى، ڕۆژنامەنوس و شيكەرەوەى ئەمنى ديارى عێراقى دەكات و دەڵێت، لەلايەن گروپەكانى سەربە ئێرانەوە كوژراوە.\nپۆمپيۆ لە وتەيەكدا ڕايگەياندوە، عێڕاق ڕۆژنامەنوسێكى لەدەستدا كە لەپاڵ گەلى عێڕاقدا وەستابوو، پێش تيرۆركردنى لەلايەن گروپەكانى سەربە كۆمارى ئيسلامى ئێڕانەوە هەڕەشەى لێكرابوو.\nباسى لەوەشكرد، ولايەتە يەكگرتوەكانى ئەمريكا دەچێتە پاڵ جيهان و ئيدانەى تيرۆركردنى هاشمى دەكات، داواش لە حكومەتى عێراقى دەكات بەخێراترين كات تاوانباران ڕوبەڕوى دادگا بكاتەوە.\nوەزيرى دەرەوەى ئەمريكا ئيدانەى ڤيتۆى ڕوسيا و چينيشى كرد كە بۆ پشتگيرى ڕژێمى بەشار ئەسەد بەكاريانهێنا و ئيدانەى سياسەتەكانى ڕژێمى سورياشى كرد بەهۆى رێگەگرتن لە گەياندنى خۆراك بە لێقەوماوان كە ئەوەش بوەتە هۆى خراپتربونى بارودۆخى مرۆيى لەو وڵاتە.\nهەرچى سەبارەت بە كشانەوەى وڵاتەكەيەتى لە ڕێكخراوى تەندروستى جيهانى وتى، ئيدارەى دۆناڵد ترامپ، سەرۆكى ئەمريكا كۆنگرێسى لە كشانەوەكە ئاگادار كردوەتەوە، ئەوە نيەتى سەرۆك بوە و ئەوەشمان بەڕێگەيەكى فەرمى كرد.\nڕونيشيكردەوە، ترامپ ڕونيكردەوە كە ئێمە پارەمان دەدا بە ڕێكخراوێكى مێژوويى كە بە توانا نييە، ئەوەش بەهۆى شكستهێنانى لە ووهانى چين كاتێك بۆ يەكەمجار ڤايرۆسى كۆرۆنا بڵاوبويەوە و نەيتوانى بە ئەركەكەى خۆى هەستێت بۆ ڕێگەگرتن لە پەتايەكى جيهانى.\nپۆمپيۆ دەشڵێت، پێويستە مێژوو لەياد نەكەين و ئەو دامەزراوەيە سەبارەت بە بڵاوبونەوەى ڤايرۆسەكانى سارس و ئيپۆلاش هەڵە بوو، ئەو ڕێكخراوە مێژوويەكى لە گەندەڵى و لايەنگرى هەيە.


کەیوان نژادڕەسووڵ پاش کۆتایی مەرەخەسییەکەی گەڕایەوە بۆ زیندانی نەغەدە\n11:45 - 6 خاکەلێوه 2721\nڕۆژی پێنجشەممە ٥ی خاکەلێوە، "کەیوان نژادڕەسووڵ"، زیندانیی سیاسیی خەڵکی گوندی "شیناوێ" سەر بە پیرانشار، پاش کۆتایی مەرەخەسییەکەی گەڕایەوە بۆ زیندانی نەغەدە.\nئەو زیندانییە سیاسییە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٨ی ڕەشەمەی ٩٩، هاتبووە مەرەخەسی.\nڕۆژی شەممە ٩ی ڕەشەمەی ٩٩، ئەو هاووڵاتییە کوردە بۆ جێبەجێکردنی حوکمەکەی ڕەوانەی زیندانی نەغەدە کرا.\nمانگی گەلاوێژی ٩٩، حوکمی زیندانیی ئەو هاووڵاتییە، لە لقی ١ی دادگای پێداچوونەوەی ورمێ، لە ٤ ساڵ زیندان بۆ ٢ ساڵ و شەش مانگ زیندان کەم کرابووەوە.\nکەمکردنەوەی زیندانیی تەعزیریی ئەو هاووڵاتییە کوردە، بە جێبەجێکردنی پەسەندکراوی مەجلیسی شۆرای ئیسلامی سەبارەت بە کەمکردنەوەی سزای زیندانیی تەعزیری بووە و دۆسیەکەی لە لقی ١ی دادگای پێداچوونەوەی ورمێ جارێکی دیکە تاوتوێ کرابوو.\nمانگی پووشپەڕی ساڵی ٩٨، حوکمی زیندانی "کەیوان نژادڕەسووڵ" لە لقی ١ی دادگای پێداچوونەوەی ورمێ، لە ٥ ساڵ زیندان بۆ ٤ ساڵ زیندان کەم کرابووەوە.\nئەو زیندانییە سیاسییە، ڕۆژی دووشەممە ١٩ی سەرماوەزی ساڵی ٩٧، بە تۆمەتی " ئەندامبوون و هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی حکوومەتی ئێران"، لەلایەن ئیتلاعاتی سپای پاسدارانەوە دەسبەسەر و مانگی ڕێبەندانی هەمان ساڵ، لەلایەن لقی ١٠٢ی دادگای کەیفەریی ٢ی شاری پیرانشار بە هەمان تۆمەت بە ٥ ساڵ زیندانیی تەعزیری مەحکووم کرابوو.


کامیار سابیر: سیاسەتکردن، بەبێ ….. و پرەنسیپ! موصطەفای سەیید قادر بە نموونە. – WTARIKURD


هێمن هه‌ورامى: سه‌رۆکى حکومه‌ت وه‌ڵامى پرساندنه‌که‌ى ناردووه‌ته‌وه بۆ په‌رله‌مان\nجێگرى سه‌رۆکى په‌رله‌مانى کوردستان رایگه‌یاند که 23 په‌رله‌مانتار به‌پێى په‌یڕه‌وى ناوخۆى په‌رله‌مان داواى پرساندنیان له‌سه‌رۆکى حکومه‌ت و جێگره‌که‌ى و وه‌زاره‌تى دارایى کردووه‌و حکومه‌تیش هه‌فته‌یه‌ک ده‌بێت وه‌ڵامه‌که‌ى ناردووه‌ته‌وه بۆ سه‌رۆکایه‌تى په‌رله‌مان.\nئه‌مڕۆ 18ى تشرینى یه‌که‌مى 2020، هێمن هه‌ورامى، جێگرى سه‌رۆکى په‌رله‌مانى کوردستان له کۆنگره‌یه‌کى رۆژنامه‌وانیدا له‌ناو بیناى په‌رله‌مان رایگه‌یاند:" به‌پێى په‌یڕه‌وى ناوخۆ 23 په‌رله‌مانتار داواى پرساندنى سه‌رۆکى حکومه‌ت و جێگره‌که‌ى و وه‌زیرى دارایى و ئابووریان کردووه، حکومه‌تى هه‌رێم هه‌فته‌یه‌ک ده‌بێت 11ى ئه‌م مانگه وه‌ڵامى سه‌رۆکایه‌تى په‌رله‌مانى داوه‌ته‌وه‌و له نزیکترین کاتدا ده‌یکه‌ینه به‌رنامه‌ى کاره‌وه".\nناوبراو ئاماژه‌ى به سوتاندنى ئاڵاى کوردستان و باره‌گاى پارتى له‌به‌غدا کردو سه‌ره‌راى ئیدانه‌کردنى داواى له حکومه‌تى عێراق کرد لێپرسینه‌وه‌ى یاسایى له‌گه‌ڵ ئه‌و که‌سانه‌دا بکات که ئه‌و کاره‌یان کردووه.


پێنج وه‌زیری حكومه‌تی عێراق له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ی دورخستنه‌وه‌دان – Politic Press\nپێنج وه‌زیری حكومه‌تی عێراق له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ی دورخستنه‌وه‌دان\nپه‌رله‌مانتارانی عێراق هه‌وڵه‌كانیان بۆ دورخستنه‌وه‌ی پێنج وه‌زیری حكومه‌تی عێراق ده‌ستپێكردووه، كه دیارترینیان وه‌زیرانی دارایی و نه‌وتن.\nسه‌رچاوه‌یه‌كی باڵای سیاسی له‌شاری به‌غدا به ڕۆژنامه‌ی “العربی جدید”ی وتووه، هه‌وڵێك هه‌یه بۆ گۆڕینی پێنج وه‌زیری حكومه‌تی عێراق كه بریتین له عه‌لی عه‌لاوی، وه‌زیری دارایی عێراق و ئیحسان عه‌بدولجه‌بار، وه‌زیری نه‌وتی عێراق و ماجد حه‌نتوش، وه‌زیری كاره‌با و تعه‌لا جبوری، وه‌زیری بازرگانی و مه‌نهه‌ل عه‌زیز، وه‌زیری پیشه‌سازی.\nسه‌رچاوه‌كه‌ی ڕۆژنامه قه‌ته‌رییه‌كه وتویه‌تی، ئه‌و تۆمه‌تانه‌ی ئاڕاسته‌ی ئه‌و پێنج وه‌زیره‌ی حكومه‌تی عێراق ده‌كرێن “كه‌مته‌رخه‌میی و خراپ ئیداره‌دان”ه.\nئه‌ندامێكی هاوپه‌یمانی ده‌وڵه‌تی یاسا كه داوایكردووه ناوه‌كه‌ی بڵاونه‌كرێته‌وه ڕایگه‌یاندووه، هه‌نگاوی یه‌كه‌م پرساندنی وه‌زیره‌كان و هه‌نگاوی دووه‌میش وه‌رگرتنه‌وه‌ی متمانه‌ی لێیان، ده‌شڵێت “ئه‌و وه‌زیرانه هۆكاربوون بۆ زیادبوونی قه‌یرانه‌كانی عێراق به‌تایبه‌ت قه‌یرانه ئابووری و داراییه‌كان”.\nسه‌ركرده‌یه‌كی هاوپه‌یمانی فه‌تح له‌وباره‌یه‌وه وتویه‌تی، وه‌زیری كاره‌با به‌هۆی ئه‌و پێشهاته نوێیانه ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی پێشكه‌ش كردووه، به‌ڵام مسته‌فا كازمی، سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌كه‌ی ڕه‌تكردوه‌ته‌وه.\nسه‌ركرده‌كه‌ی فه‌تح ئه‌وه‌شی ئاشكراكردووه، له‌پاش كۆتایهاتنی پشووه‌كانی كۆتایی ساڵ، یه‌كه‌م وه‌زیری عێراق كه پرساندنی له‌گه‌ڵ ده‌كرێت عه‌لی عه‌لاوی، وه‌زیری دارایی عێراقه.\nجەبار یاوەر: كۆبوونەوەی وەزارەتی پێشمەگە و وەزارەتی بەرگری بڕیاری لێنەدراوە\nئیمارات هاوکاری لۆجستی پێشکەشی عێراق دەکات\nجموجوڵەكانی سوپای ئەمریكا لەسوریاو رۆژئاوای كوردستان گومانی دروست كردووە\nئەگەر دۆخی ناوچەکە تەقییەوە، چی بەسەر عێراقدا دێت؟\nسزای سێ ساڵ زیندانیكردن بۆ سه‌دام حسێن ده‌رچوو


پەیامی کورد ... مۆقتەدا سەدر ڕابەری ڕەوتی سەدر و میلیشیایەكی شیعە هەڕەشە دەكەن\nلە ئەگەری نەكشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق، گرووپی چەكداری ناوی خەڵكی تۆمار دەكەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیان.\nكازم فەڕتوسی ووتەبێژی میلیشیای سەیدولشوهەدا لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، ناوی ٢٣ هەزار خۆبەخشیان تۆماركردووە، بۆ ئەوەی لەكاتی نەكشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا، ڕووبەڕوویان ببنەوە.\nووتیشی”وادەی دیاریكراوی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا نزیكبووەتەوە و چاودێری دۆخەكە دەكەن، بۆ ئەوەی بزانن واشینتۆن لەسەر كشانەوەی سەربازەكانی ڕاستگۆیە یان نا”.\nئاشكراشیكرد، ناونووسكردنی خۆبەخشان، پەیوەندی بە گرژییەكان لەگەڵ ڕەوتی سەدر لەبارەی ئەنجامەكانی هەڵبژاردنەكانەوە نییە.\nجگە لە هێزەكانی ئەمریكا، گرژییەكانی عێراق دوای هەڵبژاردنەكان زیاتر بووە و مەترسی پێكدادانی سەربازی بوونی هەیە بەتایبەت لەنێوان ڕەوتە شیعییەكاندا، ئەمەش لەكاتێكدایە ڕێبەری ڕەوتی سەدر، هەندێك لایەن بە هەوڵدان بۆ گۆڕینی ئەنجامەكانی هەڵبژاردن تۆمەتبار دەكات و سەركۆنەی هەموو فشارە سیاسی و ئەمنییەكان دەكات.\nموقتەدا سەدر ڕێبەری ڕەوتی سەدر لە تویتێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، دەستێوەردانی لە كاروباری كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان ڕەتدەكەینەوە و سەركۆنەی هەموو ئەو فشارە سیاسی و ئەمنییانەشی كرد، كە دەخرێنە سەر كۆمیسیۆن.\nهەروەها سەدر، داوای كردووە دەستێوەردان لە كاروباری دادوەری و دادگا، بۆ پەسەندكردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردن نەكرێت، لە كاتێكدا هەندێك لایەن دەیانەوێت خۆیان بگەیننە ئاستی گەورترین لیست، بۆ پەكخستنی حكوومەتی زۆرینە.


ئاب 29, 2021\tگۆشەی ئازاد کۆمێنت بنوسە\nبزاڤی کوردی لە ئاست شکست و نسکۆکاندا ! لە ١٦ / ی ئابی / ١٩٤٦ ( ٧٥ ) ساڵ تێپەڕ دەبێت بەسەر دامەزراندنی ئۆرگانێکی نەتەوەیی فەڕمی بەناوی ( پارتی دیموکراتی کوردستان ) ، وەك سەرجەم پارت و رێکخراو و دەزگە خێرخوازی مافی مرۆڤ و …… ی تر کە سەرمایەداری جیهانی و ئۆردووی رۆژئاوا و دەزگە هەواڵگرییەکان بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ، لە پەنا پەردەوە و لە ژێر ناوی بریقەدار و هەڵخەڵەتێن کاریان بۆ دەکرد بۆ بەربەستکردنی بیری سۆسیالیزمی ، دەنگی چەپی پێشکەوتووخواز ، بیری نەتەوەیی نیشتمانی ، نانەوەی شەڕ و کوشتاری بەردەوام ، ناکۆکی چینایەتی ……. . (٧٥ ) ساڵ ، تەمەنێك لە ناو ( بەناو ) ئایدۆلۆژیای دیموکراتی نیشتمانی ، جەماوەری ، دادپەروەری ، پێکەوە ژیانی ئاشتیانە ، دیموکڕاسی و ئازادی و ….. . چاو پیاخشاندنێك بە مێژوو و ئەزموونی خەبات و تێکۆشانی هەر نەتەوەیەك ، ئەو راستییە دەردەخات کە تا چ ئاستێك توانیویەتی بیرۆکەی رۆشنبیری نەتەوەیی نیشتمانی ، دادپەروەری کۆمەڵایەتی و پێکەوە ژیانی ئاشتییانە دەستەبەر بکات ، دیموکراسی لە ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری فەراهەمبکات . وەك شارەزایانی بواری مێژوو بۆیدەچن ، حزب یا هەر رێکخراوێکی جەماوەری ، کۆمەڵایەتی تر ، بەبێ بیرۆکە و هزری شۆڕشگێڕی نابێت ، لەگەل بوونی ئیڕادەیەکی بەهێز ، وەك ئاوەڕۆیەکی بە خوڕ بەرەو پێشەوە بچێت و بەو پێیە ژیان دروستدەبێ ، پێچەوانەوەکەشی وەك گۆمێکی کپ و مەیوو مێش و مەگەز ، گەرای لەسەر دەکات و بۆگەن دەبێت ، وەك ئاسن ژەنگ دەهێنێ و رزی دەبێ ، ئەوەش واقعی سەرهەڵدانی خەباتی سیاسی مێژووی نەتەوەی کوردە ، لە چلەکانی سەدەی رابردوو کە لە سەرەتادا بەناو رووبەڕووبوونەوەی ستەم و زۆرداری ، مافە زەوتکراوەکان و پێشێلکراوەکان ، بەڕەنگاربوونەوەی بەرژەوەندی تاکە کەسی و پاوانخوازی و ……. بەرزکردنەوەی دروشمی قەبە و فرێودەری وەك ( کوردستان یان نەمان ، کەرکوك دڵ و قودسی کوردستانە ، یا خانەقین یا حەمرین یا تاماوین ئەجەنگین ) و تریش .خۆی لە خۆیدا بەردی گەورە نیشانەی نەهاوێشتنە ! ماوەیەکی کەم نییە کە کۆمەڵێ پرسیار لە ناوەڕۆك و ئەڕزی واقعدا لە خۆیەوە دەگری ، هەروەك شارەزایانی بواری سیاسی زانستییانە دەیورووژێنن ، تا ئێستا لە ناوەوە و لە ئاستی ئاسایشی ( نیشتمانی ، خۆراك ، ئاو ، کشتوکاڵ و ….. ) ، رێکخستنی ناو ماڵی کورد و یەك وتاری ، سوپایەکی یەکگرتووی بەهێزی نیشتمانی ، کەوا سووری بەر لەشکری داگیرکەران و سیخوڕیکردن ، داهات ، پرسی گەنجان ، برسیکردنی خەڵك ، زیندانیکردن و ئەشکەنجەدان و بەرتەسککردنەوەی ئازادییەکان ، تیرۆر و راونانی ئازادیخوازانی پارچەکانیتر ، بڕیاری تاکڕەوانە و دانیشتنی ژوورە داخراوەکان ، ئیفلیجکردنی پەڕلەمان و زۆری تریش کە مایەی تێڕوانین و هەڵوەستە لە سەرکردنە . لەدەرەوەش بێهێز و لاوازکردنی پێگەی کورد بۆ بەرژەوەندی حزبی بە هۆی رەچاو نەکردنی راو بۆچوونی جیاواز بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و دەمارگیری تەسکی نەتەوە پەرستی ، کە لەو هەل و مەرجە ناسکەدا دەبێ دۆست پەیدا بکەی و گوێنەگرتن بۆ نێردەی نێو دەوڵەتییەکان و بەرپرسەکان لە مەڕ پرسە هەستیارەکان و ……. ٧٥ ساڵ سووڕانەوە لە ناو بازنەیەکی داخراو سەرەڕای ئەو هەموو قوربانیە ، کاتێ سەرکردە بێ تواناو کڵۆڵەکان هەڵەدەکەن ، میللەت باجە قوڕسەکەی دەدات ، تەنها بیرکردنەوە لە ململانێ و پاکتاوکردنی یەکتری ناوخۆ و جێهێشتنی گۆڕەپان بۆ تەڕاتێنی داگیرکەران ، لە بری چۆکدادانی دوژمنان مەرجە قوڕسەکانیان بە سەر کوردا سەپاند ، لەو سەردەمە ئاڵۆز و ترسناکەدا لە بوونی شاڵاوێکی توندی بیرۆکەی سڕێنەوەی کورد


دەوڵەتی عێراق و باشوری کوردستان.. د. نوورى تاڵەبانى – Dengekan\nدەوڵەتى عێراق لە 23ى ئابى 1921 بریتانیا دروستیكردووە، باشوورى كوردستان لەو دەمە بەشێك نەبووە لەو دەوڵەتە..\nد. نوورى تاڵەبانى\n((بەبۆنەى تێپەربوونى سەد ساڵ لەسەر دامەزراندنى دەوڵەتى عێراق لەلایەن دەوڵەتى بریتانیا لە ساڵى 1921، پێشنیازكرا ئەو ڕۆژە بە ڕۆژى نیشتمانى عێراقی دەستنیشان بكرێت، كە هەڵەیەكى گەورەیە، كورد پێویستە ئەو هەڵەى بەسردا تێنەپەر نەبیت.\nلەبەرگى دووەمى كتێبەكەى د. نوورى تاڵەبانى، لەژێرناوى:”بیرەوەری و بانێژەباسێک لە نووسینەكانم بە زمانى كوردی”، كە لەم ڕۆژانەدا تێكرا، لەگەڵ بەرگى سێیەمى بە عەرەبى و بەرگى چوارەمى بە زمانى ئینگلیزى دەكەونە بەرچاوى خوێنەران، بابەتێك تەرخانكراوە بۆ ئەو تەوەرەیە، لێرە بە پێویستى دەزانم وەكو خۆى بڵاوى بكەمەوە.\nلە سیمینارێكدا لە مەڵبەندى كوردۆلۆجى سەر بە زانكۆى سلێمانى، لە 30ی تشرینى یەكەمى ئەمساڵ بۆ براى هێژا و دۆستى دێرینم كاك دكتۆر كەمال مەزهەر ڕێكخرابوو، باسێكى بە پێزى لە ژێر ناوى: “هەڵوێستى نەتەوەپەرستانى عەرەب بەرانبەر مەسەلەى نەتەوەیى كورد” پێشكەش كردووە. لە باسەكەیدا بەهێنانەوەى نموونەى مێژوویى، ڕووناكى خستۆتە سەر چەندین پرسیار كە دەمێكە چاوەڕێى وەڵامدانەوەیان دەكەن. كاك دكتۆر كەمالى مێژووزانى كورد، پەردەى لەسەر ڕووى ناسیۆنالیستە عەرەبە توندڕەوەكان لابردووە، چ ئەوانەى لە سەرەتاى دامەزراندنى دەوڵەتى عێراقدا ڕۆڵێكى سەرەكییان لە بنیاتنانى ئەو دەوڵەتە هەبووە، چ پاشماوەكانیان لە هەڵگرى هەمان بیرى نەتەوەیى توندڕەو لە بەعسى و ناسیۆنالیستەكانى تر، ئەوانەى خۆیان بەسەر حوكمى عێراقدا سەپاند لە كوودەتاى شوومى شوباتى 1963وە تا نیسانى 2003.\nلە بەشێكى دیكەى باسەكەى كە بۆ كێشەى ویلایەتى مووسڵ تەرخان كرابوو، گلەییەكانى جارێكى تر ئاراستەى ناسیۆنالیستە توندڕەوەكانى پاش دامەزراندنى دەوڵەتى عێراق كردووە دەڵێت: “لەو ڕۆژگارانەدا ئەوان پێویستییان بەوە بوو دڵنیایى كوردیان بكردایە، چونكە دیاریكردنى چارەنووسى ویلایەتى مووسڵ لەسەر هەڵوێستى ئەوان وەستابوو، لەبەرئەوەى كورد لەو ڕۆژگارەنەدا هەڵوێستێكى ئێجگار جوامێرانەى نواندووە…”. ئەگەر بەباشى لە قسەكانى حاڵى بووبم، چونكە لە كۆڕەكەدا ئامادە نەبووم و بەهۆى میدیاوە ئاگادارى قسەكانى بووم، ویستوویەتى بڵێ: هەڵوێستى جوامێرانەى كورد بووەتە هۆى لكاندنى ویلایەتى مووسڵ بە دەوڵەتى عێراق كە ئینگلیزەكان لە ساڵى 1921 لە دوو ویلایەتى بەغدا و بەسرا دروستیان كردبوو. بۆچوونەكەى ئەگەر بەم شێوە بێت، پێویستى بە شیكردنەوە هەیە، چونكە ڕِووداوەكانى ئەو سەردەمەى كوردستان و عێراق، لەگەڵ ئەو دۆكیمێنتە نهێنییانەى وەزاڕەتى دەرەوەى بریتانیا كە پاشان بڵاوكراونەتەوە، پڕۆسەكە بە شێوەیەكى تر دەخەنە بەرچاو. بەپێى ئەو ڕِووداو و دۆكیمێنتانە، ئینگلیزەكان ڕۆڵى سەرەكییان لە لكاندنى ویلایەتى مووسڵ بە دەوڵەتى عێراقى دروستكراو لەلایەن خۆیانەوە هەبووە، بۆ دابینكردنى بەرژەوەندیى تایبەتى خۆیان، ڕۆڵى كورد لە ناوچەكانى كوردستان دژى ئەو پڕۆسەیە بووە. بێگومان بەشێك لەو پیاوماقوڵانەى كورد بەشدارییان كردووە لەو بە ناو “ڕاپرسی”یەى ڕێكخرابوو بۆ دەستنیشانكردنى پاشەڕۆژى ویلایەتەكە، ڕەنبێ دەنگیشیان دابێ بخرێتە سەر دەوڵەتى عێراق، بەڵام زۆربەى بەشداربووان، یان بە ڕوونى ئاگادار نەكراونەتەوە لە ئامانجى پڕۆسەكە، یان ئەلتەرناتیڤێكى تەسك و ناهەموار خراوەتە بەردەستیان، چونكە داوایان لێكراوە وەڵامى ئەم پرسیارە بدەنەوە:\nدەتانەوێ وڵاتەكەتان بەشێك بێت لە عێراق، یان لە توركیا؟ ئەو خەڵكانەى دەنگیان داوە بۆ مانەوەى ویلایەتى مووسڵى عوسمانى لە چوارچێوەى توركیا زۆربەیان ئاگادارى ئەو گۆڕانكارییانە نەبوون لە توركیا ڕوویاندابوو. لێرە بۆ نموونە ئاماژە بۆ وەڵامى چەند كوردێكى باكوورى كوردستان دەكەم، كە ڕۆژنامەنووسێكى ڕۆژاوایى پرسیارى لێكردبوون ڕایان چییە لەبارەى ئەو گۆڕانكارییانەى لە وڵاتەكەیاندا ڕوویانداوە و بوونەتە هۆى لابردنى سوڵتان. وەڵامیان بۆ جارى دووەم و سێیەم هەر ئەوە بووە: دەمانەوێ بزانین سوڵتان لابراوە و كێ لە جێگاكەى كراوە بە سوڵتان؟ لە ڕاستیدا زۆربەى دانیشتوانى كوردستان هەروایان زانیوە سەڵتەنەت هەر دەمێنێتەوە هەتا ئەگەر سوڵتانیش بگۆڕدرێت، گۆڕینى سوڵتان لە سەردەمى حوكمى عوسمانیدا كارێكى زۆر نائاسایى نەبووە. كە واتە خەڵكێكى زۆر ئاگادارى ئەو گۆڕانكارییانە نەبوون كە لە توركیا ڕوویانداوە، لەو سەردەمە نە ڕادیۆ و تەلەڤزیۆن هەبووە، نە ئەو جۆرە دەنگوباسانە بە ئاسانى بڵاوبوونەتەوە لە وڵاتێكى دواكەوتووى وەك كوردستان. لەوە دەچێت هەتا بەشێك لە سیاسەتمەدارانى ئەو سەردەمەى كوردستانى لە باشووریش ئاگاداریێكى ئەوتۆیان لەمەڕ بارى سیاسى توركیاى كەمالى نەبووبێت. (ئۆزدەمیر) كە بۆ ماوەیەكى زۆر پەیوەندى بە نوێنەرانى شێخ مەحموودەوە كردووە لە ناوچەى ڕەواندز و جێگاكانى تر، نوێنەرى موستەفا كەمال بووە و بە ناوى ئەوەوە گفتوگۆى لەگەڵ كردوون. سەیر لەوەدایە بەشێك لە نوێنەرانى شێخ مەحموود لەو گفتوگۆیانە كۆنە ئەفسەرى ناو لەشكرى عوسمانى بوون و دەبوایا موستەفا كەمال بناسن. لە مامۆستا تۆفیق وەهبى بەگم بیستووە، كە ئەفسەرى تۆپچى بووە لە ناو لەشكرى عوسمانى، موستەفا كەمالى لە نزیكەوە ناسیوە، چونكە ماوەیەك فەرماندارى بەتالیۆنەكەى بووە. ئەگەر زۆر لە ڕووناكبیرانى ئەو سەردەمەى كورد، لە كۆنە ئەفسەرانى لەشكرى عوسمانى شارەزاى موستەفا كەمال نەبن، دەبێ خەڵكانى تر چەند شارەزاى بن؟ خەڵكى كوردستانى ژێر دەسەڵاتى حوكمى عوسمانى لە برسیەتى و نەخوێندەوارى و دواكەوتن بەولاوە هیچ مافێكى تریان نەبووە و هەموو دەمێك بێ بەش بوون لەهەموو ڕووێكى ئاوەدانى. جەنگى یەكەمی جیهانى (كە بە سەفەر بەلگ ناودەبرا) ببووە هۆى پەرەسەندنى برسیەتى و سەرگەردانى بۆ خەلكى كوردستان، كە بە هەموو شێوەیەك خەریكى پەیداكردنى پارووە نانێك بوون بۆ خۆیان و منداڵە برسیەكانیان. ژیانى خوێندەوار و نیمچە خوێندەوارانى كورد لە ژیانى خەڵكانى تر، ئەگەر خراپتر نەبووبێ چاكتر نەبووە، ئەوانیش سەرقاڵى پەیداكردنى پارووە نان بوون بۆ خێزانەكانیان، ئیتر چوَن ئاگادارى گۆڕانكارییەكانى ئەو سەردەمە بن؟\nبێینەوە سەر باسى چۆنیەتیى دەستنیشانكردنى پاشە ڕۆژى ویلایەتى مووسڵ. منیش پشتگیرى لە قسەكانى كاك دكتۆر كەمال دەكەم دەڵێم: كێشەى كورد لە عێراقدا هەرگیز كێشەى نێوان كورد و عەرەب نەبووە، بەڵكو كێشەى نێوان ڕژێمە جۆراوجۆرەكانى عێراق و گەلى كورد و هێزە نیشتمانییەكانى بووە. كورد بە بەردەوامى لەلایەن ئەو ڕژێمانەوە زوڵمى لێكراوە، كە حاڵەتێكى بێ بڕوایى و گۆشەگیریى لا دروست كردووە. ئەم حاڵەتە بۆ ماوەیەكى زۆریش دەمێنێ و جێ پەنجەى ئەو كارە ناڕەوایانەى دەرحەقیان كراوە لە دەروونى كەسایەتى كورد دەمێنێتەوە. بەڵام نابێ ئەوەیش لەبیر بكەین كە گۆڕانكارییەكى گەورە ڕوویداوە لەسەر شێوەى بیركردنەوەى بەشێكى زۆر لە عەرەبە ناسیۆنالیستەكان، بەتایبەتى لە ساڵانى نەوەتەكان بەدواوە. جاران زۆربەى ڕووناكبیرانى فیكرى نەتەوەیى عەرەبى داواكارییە ڕەواكانى گەلى كوردیان بە “هەوڵدان بۆ دامەزراندنى ئیسرائیلێكى دووەم لەسەر خاك و نیشتمانى عەرەب دەدایە قەڵەم”! ئەمڕۆكە هەتا كەناڵە هەڵەوەڕەكانى وەك (الجزیرە) و (العربیە) زاتى ئەوەیان نییە داواكارییەكانى كورد بەو تۆمەتە بشوبهێنن. ئەوان دەڵێن: ئەو فیدڕاڵییەتەى كورد داواى دەكات ڕێگاخۆشكەرە بۆ جیابوونەوەیان لە عێراق. ئەمە هەر بۆچوون و شێوەى بیركردنەوەى ئەوان نییە، بەڵكو بەشێكى زۆر لە لایەنە سیاسى و مەزهەبیەكانى عێراقیش بەو شێوە بیردەكەنەوە كە هەندێكیان خۆیان بە “دۆستى” كورد دەدەنە قەڵەم.\nپاشەڕۆژى ویلایەتى مووسڵ بۆ یەكەمجار لە رێككەوتننامەى نهێنیى سایكس – بیكۆى نێوان هەردوو دەوڵەتانى بریتانیا و فەرەنسا و چەند دەوڵەتێكى تر دەستنیشانكراوە لە ساڵى 1916. بەپێى ئەو پەیماننامەیە، ویلایەتى مووسڵ درابوو بە فەرەنسا، هەردوو ویلایەتى بەغدا و بەسرا بە بریتانیا. ئەم دابەشكردنە خۆى لەخۆیدا ئەو ڕاستییەمان بۆ دەسەلمێنێ كە ئەو دوو دەوڵەتە زلهێزەى ئەو سەردەمە بە چاوى ئەمڕۆوە تەماشاى عێراقیان نەكردووە، بە كیانێكى یەكگرتوویان نەزانیوە.\nداگیركردنى ویلایەتى مووسڵ لەلایەن لەشكرى بریتانیاوە بووە هۆى دامەزراندنى ئیدارەیەكى ئینگلیزى لە ویلایەتەكە، بە سەرپەرشتیكردنى چەند ئەفسەرێكى سیاسى. مانەوەى لەشكرى بریتانى لە ویلایەتەكە بە پێچەوانەى پەیماننامەى سایكس – بیكۆ بوو. دۆزینەوەى نەوتێكى زۆر لە ناوچەى كەركووك لەلایەن ئینگلیزەكانەوە بووە هۆى چاوگێڕانەوەیان بە سیاسەتى پێشوویان و داڕشتنى ستراتیجیەتێكى نوێ بۆ ناوچەكە. چەندەها كۆبوونەوە و كۆنفڕانس لەلایەن وەزاڕەتى كۆلۆنیاڵى بریتانى و كاربەدەستانیان لە هیندستان بەستراون، كە ئەوانیش بەرپرس بوون لە بەڕێوەبردنى سیاسەتى دەوڵەتەكەیان لە ناوچەكە.\nلە دۆكیمێنتێكى نهێنى كە وەزاڕەتى دەرەوەى بریتانیا لە ساڵى 1916 دا ئاراستەى سوپاسالارى لەشكرى بریتانیاى كردووە لە عێراق، پێى ڕادەگەیدوون نەكەن نزیكى ئەو ناوچانە ببنەوە كە كوردى لێیە. نووسراوەكە ئیمزاى سێر ” ئارسەر هێرتزل”ى لەسەرە، كە سكرتێرى بەشى سیاسى بووە لە وەزاڕەتى دەرەوە. لەهەمان نووسراودا جارێكى تر بە بیرى دێنێتەوە چاكترە نزیكى زنجیرە چیاكانى حەمرین نەبێت و بەهیچ شێوەیێك تێپەڕى نەكات. هەر لەو نووسراوەدا سنوورى چیاكانى حەمرین دەستنیشانكراوە بەم شێوەیە: “لە سنوورى وڵاتى فارسەوە (مەبەستى ئێرانە) دەست پێدەكات تاكو (فەتحە)ى سەر ڕووبارى دیجلە، لەوێوە دەڕوات تا شارۆچكەى (هیت)”. هەر لەوێدا نووسراوە “چوونە ئەو ناوچەیە دەبێتە هۆى پەیدابوونى كێشە لەگەڵ كوردەكان”.(1) ئەم نووسراوە بە ڕوونى بۆمان دەردەخات كە وەزاڕەتى دەرەوەى بریتانیا لە ساڵى 1916 دا بایەخێكى ئەوتۆى بە ویلایەتى مووسڵ نەدابوو. ڕازیبوونى حكومەتى بریتانیا بەپێى بەندە نهێنییەكانى ڕێككەوتننامەى سایكس – بیكۆ كە ویلایەتى مووسڵ بدرێتە فەرەنسا ئەو ڕاستیە دەسەڵمێنێ. بەڵام داگیركردنى ئەم ویلایەتە لە مانگى تشرینى یەكەمى (نۆڤەمبەرى) 1918 بووە هۆى گۆڕانكارییەكى گەورە لە سیاسەتى حكومەتى بریتانیا و ئیدارەكەى لە بەغدا سەبارەت بە پاشەڕۆژى ویلایەتى مووسڵ. ئیدارەى بریتانى لە بەغدا بە جددى كەوتە هەوڵدان بۆ مانەوە لە ویلایەتەكە. مۆركردنى پەیماننامەى سان ڕیمۆ لە 24ى نیسانى 1920 لە نێوان بریتانیا و فەرەنسا، بەهۆى هەوڵەكانى لوید جۆرج سەرەك وەزیرانى بریتانیا لەگەڵ كلیمەنسۆ سەرەك وەزیرانى فەرەنسا بوونە هۆى دەست هەڵگرتنى فەرەنسا لە ویلایەتى مووسڵ، بەرامبەر بەشداریكردنى لە كۆمپانیاى نەوتى توركى. ئەم كۆمپانیایە پێشتر ئیمتیازى دەرهێنانى نەوتى لە هەردوو ویلایەتى مووسڵ و بەغداى پێدرابوو لە سەردەمى سوڵتان عەبدولحەمید. كۆمپانیاكە ئەڵمانەكان دایانمەزراندبوو بە هاوكاریكردنى توركەكان، پاشان ناوەكەى گۆڕدرا، ناوى كۆمپانیاى نەوتى عێراقى لێنرا.\nئیدارەى بریتانى لە عێراق كە ڕاستەوخۆ حوكمى هەردوو ویلایەتى بەغدا و بەسراى دەكرد، كەوتە هەوڵ و تەقەڵادان بۆ لكاندنى ویلایەتى مووسڵ بەو دەوڵەتەى لە تەمموزى ساڵى 1921 بەناوى (مەملەكەتى عێراق) دروستى كردبوو و میر فەیسەڵى كوڕى شاە حوسێنى لە حیجازەوە بۆ هێنابوو كردبووى بە مەلیك بەسەریەوە. هەوڵە نهێنى و ئاشكراكانى ئیدارەى بریتانى لە بەغدا، بە تایبەتى هەوڵەكانى (كۆكس) و (مس بێل) لە كۆنفڕانسى قاهیرە و پاش ئەو كۆنفڕانسە، كە لە نووسین و یاداشتە بڵاوكراوەكانى خۆیاندا دەردەكەون، بوونە هۆى لكاندنى ویلایەتى مووسڵ بە دەوڵەتى تازە دروستكراوى عێراق لە ساڵى 1925 (2). سێر(ئەرنۆڵد ویڵسن) كە ماوەیەك باوەڕپێكراوى پایەبەرزى/موعتەمەدى سامى بریتانیا بووە لە بەغدا، لە یاداشتەكانیدا نووسیویەتی: “چوونە ناوەوەى مووسڵ لەلایەن جەنەرال (مارشاڵ)ەوە بووە هۆى لكاندنى ویلایەتى مووسڵ بە دەوڵەتى عێراقى تازە دروستكراو” (3). كاپتن (ستیڤن لۆنگریك) كە لەو سەردەمە ئەفسەرێكى سیاسى بووە لە ناوچەكە، قسەكانى ویڵسن دووبارە دەكاتەوە و نووسیویەتى داگیركردنى مووسڵ لە پاش ئاگربەستى مۆدرۆس لە 30ی تشرینى 1918 بووە هۆى ئەوەى ئەم ویلایەتە ببێتە بەشێك لە عێراق” (4). دكتۆر عەبدولڕەحمان بەزاز كە كرایە سەفیرى عێراق لە لەندەن لەپاش سەركەوتنى كوودەتاى ساڵى 1963، لە پەیڤینێكى تەلەڤزیۆنیدا بە زمانى ئینگلیزى لە ناوەڕاستى 1963 دا سوپاسى بریتانیاى كرد، “چونكە بە هۆى ئەوانەوە ویلایەتى مووسڵ گێڕدرایەوە بۆ عێراق”.\nئینگلیزەكان ڕێكخراوى “كۆمەڵەى گەلان”یان بۆ گەیشتن بە ئامانجەكانیان بەكارهێنا. لە پاش مۆركردنى ئاگربەستى مۆدرۆس، توركەكان كەوتنە داواكردنى ویلایەتى مووسڵ بە بیانگەى ئەوەى لەشكرى بریتانیا پاش مۆركردنى ئەو ئاگربەستە چووەتە ناو مووسڵ. بۆ پووچەڵكردنەوەى داواكانى توركیا، ئینگلیزەكان كەوتنە هەوڵدان بۆ دەستنیشانكردنى سنوورێكى كاتیى لە نێوان ویلایەتى مووسڵ و توركیا بەهۆى كۆمەڵى گەلانەوە (عصبە الامم). لە مانگى تشرینى یەكەمى 1924 ئەنجومەنى كۆمەڵەى گەلان، لە بڕیارێكدا هێڵێكى وەهمى داڕشت بە ناوى “هێڵى بروكسێل” وەكو سنوورێكى كاتیى لەنێوان توركیا و ویلایەتى مووسڵ. هەر لەو بڕیارەدا دەستەیەكى لێكۆڵینەوە ناولێنرا تا بچێتە ویلایەتەكە بۆ لێكۆڵینەوەو دەستنیشانكردنى پاشەڕۆژى سیاسیى ویلایەتەكە. ئەو دەستەى لێكۆڵینەوە لە 16 ی حوزەیرانى 1925 ڕاپۆرتێكى پۆزیتیڤانەى پێشكەش بە ئەنجومەنى كۆمەڵەى گەلان كردبوو، تیایدا پێشنیازى كردبوو ویلایەتى مووسڵ بخرێتە ژێرچاودێرى (ماندێتى) بریتانیا بۆ ماوەى 25 ساڵ. هەر لەو ڕاپۆرتەدا داواكرابوو بەڕێوەبردنى كاروبارى ئیدارى و دادوەرى و پەروەردە بە دەستى كوردەوە بێت و زمانى كوردی لە ویلایەتەكە زمانى فەرمى بێت، بەڵام پێش دەستپێكردنى ئەنجومەنى گەلان بە تەماشاكردنى ئەو ڕاپۆرتە گرنگە، شۆڕشێكى چەكدارانە لە باكوورى كوردستان بە سەرۆكایەتیى شێخ سەعیدى پیران و هاوكارانى دژ بە حكومەتى موستەفا كەمال بەرپابوو. هۆى بەرپابوونى شۆڕشەكە دەگەڕێتەوە بۆ هەڵوێستى موستەفا كەمال، چونكە لەو بەڵێنانەى پێشتر پێى دابوون، كە ئۆتۆنۆمیێكى فراوان بە ناوچە كوردنشینەكانى توركیا بدات، پەشیمان ببوەوە. كوردەكان پێشتر هاوكارییان لەگەڵ هێزەكانى موستەفا كەمال بۆ دەركردنى لەشكرى یۆنانى لەسەر خاكى توركیا كردبوو، ئەویش بەرانبەر ئەو هاوكاریە، بەڵێنى پێدابوون حوكمى زاتى بە ناوچە كوردنشینەكان بدات. ئینگلیزەكان ئەم سەرهەڵدانەى كوردى باكووریان قۆستەوە و داوایان لە كۆمەڵەى گەلان كرد “هێڵى برۆكسێل” بكرێت بە سنوورى یەكجارەكى لە نێوان توركیا و عێراق. هەوڵ و كۆششیان لەگەڵ بەكارهێنانى نفووزى سیاسییان لەناو ئەو ڕێكخراوە نێو دەوڵەتییە بووە هۆى دەرچوونى بڕیارێكى نوێ لەلایەن ئەنجومەنى كۆمەڵەى گەلان لە 16 ی كانوونى یەكەمى (دیسەمبەر) 1925، تێیدا هێڵى بروكسێڵ وەكو سنوورێكى فەرمى لە نێوان عێراق و توركیا قبووڵكرا. هەر لەو بڕیارەدا عێراق بە سنوورى تازەیەوە، كە هەرسێ ویلایەتى بەغدا و بەسراو مووسڵى دەگرتەوە، بۆ ماوەى 25 ساڵ خرایە ژێر ماندێتى بریتانیا. بەشێك لە مێژوونووسان دەستێوەردانى ئینگلیزەكان بەدوور نابینن لە هاندانى سەرانى ئەو شۆڕشەى كورد لە باكوور تاكو پەلە بكەن لە بەرپاكردنى سەرهەڵدانى چەكداری.\nسەبارەت بەو “ڕاپرسی”یەى كە گوایا كورد بەشدارى تێداكردووە و دەنگى داوە بۆ لكاندنى ویلایەتى مووسڵ بە عێراق، لە ڕاستیدا پڕۆسەیەكى ڕواڵەتى بووەو زۆربەى زۆرى خەڵكى كوردستان بەشدارییان تێدا نەكردووە، بەتایبەتى دانیشتوانى ناوچەكانى سلێمانى و كەركووك. لە كەركووك جگە لە كورد كە زۆربەیان بەشدارییان تێدانەكردبوو، توركمانەكانیش هەمان هەڵوێستیان هەبووە، بەڵام بۆ مەرامى خۆیان. ئەوان لە پێناوى ڕێكخستنى كار و چالاكییەكانیان بۆ بەشدارى نەكردن لەو ڕاپرسییە، ڕێكخراوێكى تایبەتییان پێكهێنابوو بۆ پڕۆپاگەندەكردن دژى ئەو پڕۆسەیە. توركمانەكانى كەركووك لەو سەردەمەوە ئەو ناوچەیە بە بەشێك لە توركیا دەزانن، بۆیە ناشێ و ناكرێ پڕۆسەى ڕاپرسی لەسەر دواڕۆژى بكرێت.\nلەڕاستیدا ئەو پڕۆسەى ڕاپرسییە ڕێكخرابوو تەنیا پیاو ماقووڵانى شار و شارۆچكەكان و سەرۆك عەشیرەت و موختارەكان بەشدارییان تێداكردبوو. ڕاپرسییەكە بریتى بوو لەوەڵامدانەوەى ئەم پرسیارە: دەتەوێ ببى بە عێراقى، یان بە تورك؟! لێرەدا قسەیەكى خوا لێى خۆشبێت، مامۆستا مەلا “عەلى حاجى تۆفیق”ى كۆیەم بەبیر دێتەوە، كە لە سەرەتاى هەشتاكاندا بە زمانى مەلاى گەورەى كۆیە بۆی گێڕامەوە. دەیگوت لە مەلاى گەورەى بیستووە وتوویەتى: (كاتێ ئەو لیژنەیە هاتووتە كۆیە، پرسیاریان لێكردووە ئایا دەتەوێ بتدەینە عەرەب یان تورك؟) لەوەڵامدا پێى وتوون وادیارە دەتانەوێ بەشوومان بدەن! ئەگینا بۆ لێمان ناپرسن چیتان دەوێ؟ لەو ناوچانەى كوردستان كە دانیشتوانى بەشدارییان لە ڕاپرسییەكە كردووە، بەتایبەتى لە ناوچەى هەولێر و دەڤەرى بادینان، بەشێك لەو خەڵكانە داوایان كردووە كوردستان لە ژێر ماندێتى بریتانیا بمێنێتەوە. كە واتە كورد بە شێوەی گشتى، یان بەشدارییان نەكردووە لەو “ڕاپرسییە”، یان داواى مانەوەى ئینگلیزیان كردووە لە كوردستان. هەڵبەتە خەڵكانى دى هەبووە داوایان كردووە ویلایەتەكە ببێت بە بەشێك لە عێراق، بەڵام ڕادەى ئەو خەڵكانە زۆر نەبوون وەكو (ئێدمۆندز) ئیدعا دەكات. لەوەدەچێت ئێدمۆندز بە بڵاوكردنەوەى ئەم جۆرە پڕۆپاگەندانە ویستوویەتى بە بەردێك دوو نیشانە بشكێنێ. یەكەمیان واپیشان بدات كە كوردەكانى ویلایەتى موسڵ خۆیان ڕازى بوون وڵاتەكەیان ببێتە بەشێك لە عێراق، ئینگلیز ناچارى نەكردوون. مەبەستى دووەمى ئەوەبووە خۆى واپیشان بدات دۆستى كوردە، كەچى هەمیشە هەموو تواناى خۆى تەرخانكردبوو بۆ خزمەتكردنى بەرژەوەندیى وڵاتەكەى وكۆمپانیاكانى پتڕۆڵى بریتانى، كە زۆر جاران ئەو بەرژەوەندییانە لەگەڵ ئاوات و بەرژەوەندییەكانى گەلى كورد نەگونجاو بوون. لە سیمینارێكدا لە ناوەڕاستى ساڵى 1964 بەسترابوو لە ئینستیتوێكى ستراتیژى تایبەت بە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، بە ڕاشكاوى دەسەڵاتدارانى حكومەتى ئەو سەردەمەى عێراقى بەئاگا هێنابووەوە “هیچ حكومەتێ لە بەغدا ناتوانێ لەسەركار بمێنێتەوە ئەگەر باس لە بەشداریكردنى لایەنێكى دى بكات لە نەوتى كەركووك”، مەبەستى مورد بووە.\n(2) دایڤد كۆرن، “رجلان اقحما الاكراد بالعراق، مناورات كوكس – ولسن”، حەمید عەبدولمەلیك لە ئینگلیزیەوە كردوویەتى بە عەرەبى، هەفتەنامەى “الاتحاد”، ژمارە 326، 9 تەمووزى 1999. هەروەها تەماشاى نووسینەكەم بكە لەژێر ناوى: كیفیە تقریر مصیر ولایە الموصل العپمانیە، هەفتەنامەى (الاتحاد)، ژمارە (346) ى 26 نۆڤەمبەرى 1999.\nPrevious مه‌رجی رۆشنيی بۆ کاریگەربوونی کاریکاتێر.. هەندرێن خۆشناو\nNext بۆ سلێمانی.. سه‌لام عومه‌ر\nباجی جیانووسین: ئه‌زموونی سه‌باح ڕه‌نجده‌ر.. ئه‌حمه‌دی مه‌لا


هەر بەراستی بارووتخانە بوو.. چۆن نەیانهێشت وێنە گەورەکە بگوازینەوە؟ – تۆڕی میدیایی خەڵک\n2020/07/16 - 4:46 PM\nتازه له‌سه‌ر شاشه‌ی ته‌له‌فزیۆنه‌كان هه‌واڵی به‌په‌له‌ی ته‌قینه‌وه‌ی كۆگایه‌كی چه‌ك ده‌ركه‌وتبوو كه ئێمه خۆمان گه‌یانده شوێنی رووداوه‌كه، سه‌ره‌ڕای مه‌ترسی ته‌قینه‌وه‌كه، به زه‌بری هێزیش نه‌یانهێشت رووماڵی رۆژنامه‌وانیی خۆمان بكه‌ین.\nكات 10و پێنج ده‌قیقه‌ی شه‌وه، له رۆژی 2ی ته‌مموزی ساڵی 2018، رووداوه‌كه‌ش ته‌قینه‌وه‌ی كۆگایه‌كی گه‌وره‌ی چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نییه له تاسڵوجه (باكوری رۆژئاوای سلێمانی 19 كیلۆمه‌تر له دووری سه‌نته‌ری شاره‌وه).\nئه‌و شه‌وه له ئۆفیسی ته‌له‌فزیۆنی خه‌ندانی سه‌رقاڵی پێداچوونه‌وه بووم به راپۆرتێكی ته‌له‌فزیۆنی خۆم كه پێشتر ئاماده‌م كردبوو، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی زانیاری گه‌یشت، له‌گه‌ڵ رێباز سه‌عیدی كامێرامان‌و ئارام عه‌بدوڵای شۆفێری كه‌ناڵه‌كه به‌ره‌و شوێنی رووداوه‌كه به‌ڕێكه‌وتین.\nرۆشنایی ئاگره‌كه له دووری چه‌ند كیلۆمه‌ترێكه‌وه ده‌بینراو ده‌نگی ته‌قینه‌وه‌ی چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نییه‌كانیش تا ده‌هات به‌هێزتر ده‌بوو، رووداوه‌كه به ته‌نیا ته‌قینه‌وه‌ی كۆگایه‌كی ته‌قه‌مه‌نی نه‌بوو، بگره به‌هۆی كاته هه‌ستیاره‌كه‌یه‌وه ره‌هه‌ندی گه‌وره‌تریشی وه‌رگرتبوو.\nكه‌متر له سێ مانگ مابوو بۆ به‌ڕێوه‌چوونی هه‌ڵبژاردنه‌كانی كۆتایی ئه‌یلول بۆ په‌رله‌مان كوردستان، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌و ماوه‌یه زوو زوو هه‌واڵی ته‌قینه‌وه‌ی كۆگای چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نی به‌ر گوێی خه‌ڵك ده‌كه‌وت، هه‌ر دوو رۆژ له‌وه‌و پێش كۆگایه‌كی ته‌قه‌مه‌نی دیكه له نزیك شارۆچكه‌ی به‌حركه لە پارێزگای هه‌ولێر ته‌قیبووەوە – له‌پێش ئه‌م ته‌قینه‌وه‌یه‌و له‌پاش ئه‌مه‌ش چه‌ند كۆگایه‌كی تر له هه‌ولێر و دهۆك ته‌قینه‌وه -.\nته‌قینه‌وه‌كه‌ی تاسڵوجه له ناو بنكه‌ی هێزه‌كانی 70ی پێشمه‌رگه بوو، ئه‌و ناوچه‌یه له زمانی خه‌ڵكی شاره‌وه پێیان ده‌وت “بارووتخانه” چونكه له ساڵانی هه‌شتاكانی سه‌ده‌ی رابردووه‌وه كۆگای سه‌ربازی هێزه عێراقییه‌كان بووه.\nئه‌و شه‌وه له‌سه‌ر شه‌قامی سه‌ره‌كی سلێمانی به‌ره‌و تاسڵوجه قه‌ره‌باڵغییه‌كی زۆر دروست بوو بوو، پۆلیسی هاتوچۆ له‌به‌رده‌م ده‌روازه‌ی سه‌ره‌كی باره‌گای هێزه‌كانی حه‌فتا بازگه‌یه‌كیان دانابوو رێی تێپه‌ڕبوونی شۆفێرو سه‌رنشینان نه‌ده‌درا، چونكه ده‌یان گوت مه‌ترسی له‌سه‌ر گیانتان هه‌یه.\nهه‌رچۆنێك بوو به‌پیشاندانی ناسنامه‌و به‌ڵگه‌نامه فه‌رمییه‌كان رێیاندا ئێمه له بازگه‌كه بپه‌ڕینه‌وه‌و به‌ره‌و شوێنی رووداوه‌كه بڕۆین، هێشتا نه‌گه‌یشتبووینه شوێنی رووداوه‌كه كه له رێی لایڤ ستریمه‌وه وێنه زیندووه‌كانمان بۆ كه‌ناڵی خه‌ندان ده‌گواسته‌وه.\nكاتژمێر 10:30 خوله‌كی شه‌و به‌ته‌واوی له شوێنی رووداوه‌كه نزیكبووینه‌وه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ لایه‌نێكی فه‌رمی له هێزه ئه‌منییه‌كان‌و ته‌ندروستی‌و به‌رگری شارستانی ده‌ست نه‌ده‌كه‌وت لێدوان بده‌ن، بۆیه له‌و رووماڵه راسته‌وخۆیه‌دا وته‌ی شایه‌تحاڵه‌كانمان له خه‌ڵكی ناوچه‌كه ده‌گواسته‌وه.\nته‌قینه‌وه‌ی چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نییه‌كان هه‌ر به‌رده‌وام بوو، به‌راده‌یه‌ك گه‌وره‌بوو كه مه‌ترسی بۆ سه‌ر گیانی دانیشتوانی ناوچه‌كه‌و ئێمه‌ش دروست بوو بوو كه له‌وێ رووماڵمان ده‌كرد.\nهێزه‌كانی به‌رگری شارستانی هه‌وڵی كۆنترۆڵی ئاگره‌كه‌یان ده‌دا، به‌ڵام تا ده‌هات هێزی ئاگره‌كه گه‌وره‌تر ده‌بوو، به‌شێك له پووش و پاوانی ناوچه‌كه گڕیان گرت‌و ئاگر به‌ره‌و شوێنی نیشته‌جێبوونی هه‌ندێ له پێشمه‌رگه‌كان ده‌چوو، به دیوێكی تریشدا ئاگره‌كه ته‌واو له به‌نزیخانه‌ی (بازیان ئۆیل) نزیك بوبووه‌وه كه ده‌كه‌وێته خوارووی كۆگاكان له‌سه‌ر شه‌قامه سه‌ره‌كییه‌كه.\nبەشێک لە خەڵکی ناوچەکەو شایەتحاڵان گازندەی ئەوەیان دەکرد چۆن دەبێت کۆگا نزیک شوێنی نیشتەجێبوون بێت، ده‌یان گوت “چۆن دەبێت ئاگر تەشەنە دەکات‌و ناتوانرێ کۆنتڕۆڵ بکرێت… هاوەنێک لە کۆگاکە پەڕیوەو ماڵەکانی ئەوبەر کۆگاکە چۆڵیان کردووە… مەترسی لەسەر ژیانمان هەیەو چووینەتە شوێنە ئارامەکان… دەڵێن چوار پێشمەرگە برینداربوون… کۆگاکە چەک‌و تەقەمەنی شەڕی ڕێکخراوی چەکداری داعشیان تێدا هەڵگرتووە… شۆرتی کارەبا بۆتە هۆکاری ئاگرەکە… داوا لە هێزە ئەمنییەکان دەکەین فریایی ژیانمان بکەون… ئاگرەکە کۆنتڕۆڵ نەکرێت ماڵەکانی ئەوبەر هەمووی دەسووتێن”.\nله په‌خشی راسته‌وخۆدا بووین كه لەپڕ هێزێک کە جلی پێشمەرگەیان لەبەردابوو زیاتر لە شەشی کەس دەبوون هاتنە نزیک تیمەکەمان‌و بە دەستێک کە لەفافی پزیشکی لەدەستکردبوو دەستی خستە بەر کامێراکەو گوتی” کۆتایی بەلایڤەکەتان بهێنن با دەستگیرتان نەکەین”و بەشێوەیەکی توند خەریک بوو کامێراو مایکمان لێوەربگرن.\nمایکم خستە بەردەمیان‌و لێم پرسین بۆچی ڕێگریمان لێدەکەن؟ ئەوان گوتیان “قەدەغەیە نابێت ڕووماڵی ئاگرکەوتنەوەکە بکەن”، ئەو هێزە یەکەی 70ی هێزی پێشمەرگەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو، رووماڵیان پێ وەستاندین‌و منیان ناردە بەردەم بەرپرسێک کە دیاربوو لەپلەدارانی ناو هێزە تایبەتەکانی فەرماندەی هێزەکانی 70 بوو لەناو ئۆتۆمبیلێکی پیک ئاب-ی سەربازیدا بوو ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌ی لێكردین‌و وتی “بگەڕێنەوە لە هەر کوێ هاتوون، فەرمانی دەستگیرکردنتانم پێیەو کۆتایی بە رووماڵ بهێنن تا کامێراو مایکتانم وەرنەگرتووە”.\nگەرچی ئەو هێزەی کە هاتن کەرەستەکانیان لێمان وەرگرت‌و داوایانکرد ئەو رووداوانەی ئەرشیف کراون بیان سڕینەوە، بەڵام بەپێی ئەوەی راستەوخۆ بوو سەرجەم وێنه‌كان چووبونە کەناڵ‌و لە هاردی ئێمەدا نەبوو.\nهه‌رچه‌ند گفتوگۆم له‌گه‌ڵ كردن بێسوود بوو، به‌رپرسه‌كه گوتی “ئێرە ناوچەیەکی مەترسیدارە، نابێت دەزگای راگەیاندن رووماڵی ئاگرەکە بکەن، چەندین دەزگای دیکەی راگەیاندنمان گەراندۆتەوە”. … ئێمەش بۆ پاراستنی گیانی خۆمان کە هێشتا رووداوەکە بەردەوامە، ناوچەکەمان گۆڕی.\nماوه‌یه‌ك دوای ئه‌وه ئاگرەکە نزیک دەبوویەوە لە کۆنتڕۆڵکردن هێزەکانی بەرگری شارستانی نەیاهێشت ئاگرەکە نزیک بەنزینخانەکە ببێتەوە، بەده‌رفه‌تم زانی جارێكی تر لەکۆڵانەکانی سەر شەقامە سەرەکییەکە چووینەوە نزیک کۆگاکان‌و دەستمان بەرووماڵ کردەوە تا ڕادەیەکی زۆر جێگایەکی پارێزراوتر بوو وێنەمان ناردە پەخش‌و خۆشم بە مۆبایل قسەم لەگەڵ پێشکەشکار (هاوکار عیزەت میکە) دەکرد تا ئاشکرا نەبین کە رووماڵی ئاگرەکە بەردەوامی پێدەدەین.\nبەڵام لەپڕ دیسانەوە، هێزێکی بەرگری‌و فریاکەوتی سەر بەلیوای یەکی پاراستنی سلێمانی کە دوو پۆلیس بوون بە سەیارەیەکی تۆیۆتا لاندکروسەر پیک ئاپ ئەوەی لە زمانی باوی خەڵک پێی دەڵێن (میکزەمینی) هاتنە نزیکمان‌و پەخشەکەیان پێ بڕین، وەک بڵێی ئاگایان له جموجۆڵی ئێمه بێت بۆیه به‌وریایی زیاتره‌وه لە گواستنەوەی زانیارییەکان چووینەوە ناو سەنتەری تاسڵوجە.\nشوێنی رووماڵمان له بەشی رۆژهەڵاتی کۆگاکە گواسته‌وه بۆ رۆژئاواو چووینە سەر رێگەی بازیان لە رووی جوگرافیشەوە هاوکار بوو بۆ کارەکەی ئێمە بەهۆی بەرزی ناوچەکەو روانینی بەسەر کۆگاکاندا، هەرچەندە توانیمان لەو رێگەیەشەوە کۆمەڵیک وێنەی نوێ بگوازینەوە، بەڵام بەردەوامی هاتوچۆی هێزە ئەمنییەکان رێگر بوو لەوەی بەئاسانی کاری خۆمان بکەین، هەربۆیە تا نزیکبوونەوە لە کۆنتڕۆڵکردنی ئاگرەکە بە تەلەفۆن زانیارییەکانم دەگواستەوە.\nهه‌موو هه‌وڵه‌كانمان بۆ رووماڵێكی ئاشكرا و به‌رچاو بێسوود بوو، چونكه له‌هه‌ر لایه‌كه‌وه ده‌ربكه‌وتینایه هێزه ئه‌منییه‌كان رێگرییان ده‌كرد.\nتا كاتژمێر 1:30 خوله‌كی شه‌و له شوێنی رو‌وداوه‌كه ماینه‌وه، به‌ڵام دواجار له‌به‌ر سه‌لامه‌تی گیانی خۆمان شوێنه‌كه‌مان جێهێشت‌و وه‌ك ئه‌وه‌ی پێویست بوو نه‌مانتوانی وێنه گه‌وره‌كه بگوازینه‌وه.\nئه‌م پێشێلكارییه له راپۆرته‌كانی سه‌نته‌ری میترۆ وه‌ك رێگری له رووماڵ تۆماركرا، به‌ڵام له راستیدا بۆ ئێمه له رێگرییه‌ك زیاتر بوو، چونكه ئێمه‌ش وه‌ك هه‌موو ئه‌و هێزانه‌ی ئه‌وێ ژیانمان خستبووه مه‌ترسییه‌وه‌و هاوكاربووین له ته‌واوكردنی وێنه‌كه.\nله راپۆرته‌كه‌ی سه‌نته‌ری میترۆدا هاتووه “له 3ی ته‌مموزی 2018 له كاتی كه‌وتنه‌وه‌ی ئاگر له كۆگای چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نی هێزه‌كانی حه‌فتا، له ناوچه‌ی تاسڵوجه‌ی پارێزگای سلێمانی، له‌لایه‌ن هێزه ئه‌منییه‌كانه‌وه رێگری له‌كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن خه‌ندان، ئێن ئاڕتی، كه‌ی ئێن ئێن، په‌یام، كوردستان 24، سایتی تۆڕی هه‌واڵی سلێمانی، رادیۆی نه‌وا، رووداو، سایتی خه‌ڵك، سایتی شارپرێس، كه‌ناڵی شه‌رقییه، كه‌ناڵی عێراقیه، كه‌ناڵی سپێده، سایتی وێستگه نیوزو ئاژانسی ئه‌نادۆڵ” ده‌كرێت و ده‌ست به‌سه‌ر به‌شێك له كه‌لوپه‌له رۆژنامه‌وانییەکانیاندا ده‌گیرێت‌و به شێوه‌یه‌كی نه‌شیاو مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت.\nبه‌شێكی دیكه‌ی داخه‌كه بۆ من ئه‌وه بوو سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ژیانمان له مه‌ترسیدا بوو، كه‌چی هیچ یه‌كێك له به‌رپرسانی كه‌ناڵه‌كه‌م له هه‌واڵی ژیان‌و سه‌لامه‌تی ئێمه‌یان نه‌پرسی.\nتێبینی: پێش هه‌ڵبژاردنه‌كانی ساڵی 2018 و بە هۆی گرژی سیاسی، ئه‌رشیفی دەزگای خەندان به‌سه‌ر چه‌ند كه‌سێکدا دابه‌شكرا و په‌رت بوو، لە كاتی نووسینه‌وه‌ی ئه‌و چیرۆكه هه‌وڵم دا به‌شی زۆری ڤیدیۆكانم ده‌ست بكه‌وێته‌وه، به‌ڵام دوای پێنج رۆژ هیچ ئه‌نجامێكم ده‌ست نه‌كه‌وت.\nچارەسەری کۆرۆناو پێشنیارێک بۆ وەزارەتی تەندروستی


رێستنی ته‌ونی پیلانگه ڕ ی\nپیلانگه ڕ یناتۆ\n21 ئایار, 2021\nبەر لە ٩ی تشرینی یەکەم دەستیان کرد بە فشارەکانیان. لەگەڵ هەڕەشەکانی تورکیا، ناتۆش هێزێکی سەربازی ئامادە کردبوو و دەستی بە مانۆڕی سەربازی کردبوو. میسر و ئێران فشاریان بۆ سوریا هێنابوو، سوریاش بە دوای رێگایەکدا دەگەڕا. رێبەر ئاپۆ هەوڵیدا رێگایەک بگرێتەبەر، کە لە سەدا ١ی رێگای دەرچوونی هەبوو.\nرژێمی ئەنقەرە بەر لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨، هەڕەشە و فشارەکانی بۆ سەر شام زیاد کردبوو و لە رێگەی نوێنەرەکانییەوە بۆ هاوکاریکردنی، پەیامێکی ئاشکرای بۆ دەنارد. رێبەر ئاپۆ لە بارەی ئەو هەوڵانەی پلانگێڕەکانەوە دەیوت “هەوڵی پلانێک کە لە سەدا ٩٩ رێگای دەرچوونی نییە.”\nلەو رۆژانەدا نەک تەنها ئەنقەرە، لە پایتەختی هەموو وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جموجوڵێکی زۆر هەبوو. هەندێک لە وڵاتان رازیبوونی خۆیان دەربڕیبوو، هەندێکیان ئاشکرایان کردبوو کە ئەگەر شەڕ رووبدات، پشتیوانی لە تورکیا یان لە سوریا دەکەن. بەر لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ کرۆنۆلۆژی ئەو رۆژانە بەم شێوەیە بوو:\n٣٠ی ئەیلولی ١٩٩٨: بە سەرۆکایەتی سلێمان دەمیرەل سەرۆک‌کۆماری تورکیا دەستەی ئەمنی نشتیمانی (MGK) کۆبووەوە. کۆبوونەوەکە ٦ کاتژمێر و ١٠ خولەکی خایاند و تەنها یەک بابەت لەسەر مێزەکە بوو بۆ گۆتوبێژکردن، ئەویش؛ تێکۆشانی دژی رێبەر ئاپۆ و پەکەکە بوو. هێندەی لە راگەیاندنەکاندا باسی لێوە دەکرا، فشارە دیپلۆماسیەکانی سەر سوریا بێئەنجام بوون و گۆتوبێژ لەسەر رێگا سەربازیەکان کرابوو.\n١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨: مرۆڤ دەتوانێت لە یەکەم قسەی ناو پەرلەمان کە دەمیرەل کردی، لەو بڕیارەی لە دەستەی ئەمنی نشتیمانی(MGK)دا درابوو، تێبگات. دەمیرەل بە ئاشکرا هەڕەشەی لە شام دەکرد و دەیوت، “لەگەڵ هەموو هۆشداری و هەنگاوەکانمان بۆ ئاشتی، بەڵام سوریا واز لە هەڵوێستەکەی ناهێنێت و ئێمە جارێکی تر بە جیهان رادەگەیێنین کە ئیدی وا سەبرمان کۆتایی دێت.”\n٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨: سوپای تورک لەسەر هێڵی ئانتاڵیا، کلیس و دیلۆک لەسەر سنووری سوریا ئامادەکارییە سەربازیەکانی زیاد کرد. حوسەین کڤریک‌ئۆغلو سەرۆک‌ئەرکانی تورکیا لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان رایگەیاند، لە دژی سوریا جەنگێک لە ئارادایە کە تا ئێستا رانەگەیێنراوە.\n٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨: لە سەروبەندی قەیرانی نێوان ئەنقەرە و شامدا کەسێک هاتە ناو گۆڕەپانەکەوە کە کەس چاوەڕوانی ئەوەی نەدەکرد. حوسنی موبارەک سەرۆک‌کۆماری میسر بۆ گۆتوبێژکردنی ئاڵۆزیەکەی نێوان تورکیا و سوریا، چووە سعودیە. موبارەک لەگەڵ مەلیک فەهەد کۆبووەوە و وتی:”دەبێت ئێمە کۆتایی بەم ئاڵۆزیە بهێنین و کۆنتڕۆڵی بکەین. بۆیە من ئامادەم لە ئەنقەرە و شام چاوپێکەوتن ئەنجام بدەم.”\n٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨: دواتر موبارەک سەردانی شامی کرد و بۆ ماوەی دوو کاتژمێر لەگەڵ حافز ئەسەد سەرۆک‌کۆماری سوریا کۆبووەوە و بە بێ ئەوەی هیچ لێدوانێک بدات بە دەزگاکانی راگەیاندن، لە سوریا دەرچووە. ئەمیر موسا وەزیری دەرەوەی میسر لە سوریا مایەوە و وتی:”بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە، ئێمە هەوڵ دەدەین رێگای دیالۆگ بگیرێتەبەر.”\n٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨: موبارەک کە دەیویست لەو ئاڵۆزیەدا رۆڵی نێوەندگیری ببینێت، چوو بۆ ئەنقەرە. موبارەک هێشتا لە ئەنقەرە دانەبەزیبوو، مەسعود یلماز سەرۆکوەزیرانی تورکیا وتی:”بۆ ئەوەی دادگایی بکرێن، داواکارین لە سوریا، ئۆجالان و تیرۆرستانی‌ترمان رادەست بکەن.” بەرەو ئێوارە هەر یەک لە مەسعود یلماز و ئەجەویتی جێگری سەرۆک‌وەزیران و ئیسمائیل جەم وەزیری دەرەوە بۆ گوتوبێژکردنی بارودۆخەکە کۆبوونەوە.\n٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨: دەمیرەل و موبارەک کۆبوونەوە. دەمیرەل دۆسیەی ‘سوریا دەبێت چیبکات’ی رادەستی موربارەک کرد و وتی:” ئەگەر چاوەڕوانییەکانمان نەگەن بە ئەنجام، هەرچییەک پێویست بێت دەیکەین. ئێوە خۆتان باشتر دەزانن کە ئەوەی پێویستە بکرێت، چییە.” موبارەک هەمان رۆژ بۆ تەلەفیزیۆنی میسر قسەی کرد و وتی:”بۆ ئەوەی سوریا و تورکیا کێشەکانی نێوان خۆیان چارەسەر بکەن و رێگەی دیالۆگ بگرنەبەر، چەند پێشنیازێکمان پێشکەش بەوان کردووە.”\n٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨: نۆرەی ئێران بوو بۆ نێوەندگیری نێوان ئەنقەرە و شام. کەمال خەرازی وەزیری دەرەوەی ئێران یەکەم جار چووو بۆ شام و دواتریش چوو بۆ ئەنقەرە. بە پێی راگەیاندنەکانی تورکیا، دەمیرەل بە خەرازی وتووە:”پشتیوانی لە سوریا نەکەن، ئەگەر نا ئێوەش زەرەر دەکەن.”\nلەو سەروبەندەدا، لە نێوان ئەنقەرە و شام ئەم شتانە روویاندا، لە دەریای سپیش رووداوێکی سەرنجڕاکێش روویدا. لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨، ١١ وڵاتی ئەندام لە ناتۆدا لە ژێر ناوی ‘Dynamîc Mix 98’ نزیک لە سنووری سوریا لە ئەسکەندەرون دەستیان بە مانۆرێکی سەربازی کرد. ٢٥٠٠ سەربازی هێزی دەریایی و زەمینی ئەمریکا لە ئەسکەندەرون جێگیر کرابوون. بە پێی وتەی چەندین چاودێر، لە سوریا شەڕێک دەستی پێدەکرد و ناتۆش لەناو ئەو شەڕەدا جێی دەگرت. رێبەر ئاپۆ لەو جموجوڵە تێگەیشت و لە ٩ی تشرینی یەکەمدا لە سوریا دەردەچوو. سەیر لەوەدا بوو کە ئەو مانۆرە لە ١٥ی تشرینی یەکەمدا کۆتایی پێدەهات و سەربازەکانی ئەمریکاش لە ئەسکەندەرون دەکشانەوە.\nبانگەوازی، ‘تاوانی کوشتنی پالمە ئاشکرا بکەن’\nرێبەر ئاپۆبە رێگای ئاسمانی لە شام دەرچوو و بۆ ماوەی هەفتەیەک هیچ زانیاریەک لەبارەیەوە نەبوو. رێبەر ئاپۆ لە ١٥ی تشرینی یەکەمدا بە تەلەفۆن بەشداری لە بەرنامەیەکی تەلەفیزیۆنی مەد تیڤی دا کرد. رێبەر ئاپۆ لە سەرەتای قسەکانیدا وتی:”بەر لە هەموو شتێک، بۆ گەلەکەمان و هەموو وڵاتانی موسلمان و مرۆڤایەتی پێشکەوتووخواز، لە کەسایەتی ئێمەدا، لەسەر گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پلانگێریەک سەپێنرابوو. ئەم پلانگێریە کە نیوەچڵە مایەوە، سەرکەوتوو نەبوو.” رێبەر ئاپۆ دواتر ئاشکرای دەکرد کە ئامانج لەمە چییە؟\nرێبەر ئاپۆ پلانگێریی ٩ی تشرینی یەکەمی دەبەستەوە بەو پلانەی دژی بزوتنەوەی ئازادی کورد بەڕێوە چوو کە دوای ساڵی ١٩٨٦ کاتێک ئۆلف پالمە سەرۆکوەزیرانی سوێد کوژرابوو و ئەمەشی ئاشکرا دەکرد:\n“ئەم تاوانە کە بە مەبەست کرابوو، دواتریش رەشکردن و ناشرینکردنی هەموو کورد؛ کاری گلادیۆ بوو. بۆ نمونە وتیان ‘بڕیارەکە لە لای ئاپۆوە هاتووە’ من زۆر حەزم دەکرد بزانم ئەو فەرمانە لەکوێوە هاتووە. هەروەک چۆن لەم رۆژانەشدا رۆژنامەی حوریەت ئەم مانشێتەی دانابوو، ‘سبەینێ ئەم فەرمانە ئاشکرا دەکەین’ بەڵام ئاشکرا نەکرا. ئەگەر ئاشکرا کرابا دەمامەکەکان لادەچوون و رووی ناوخۆیی پلانگێریەکەش ئاشکرا دەبوو. داواکارم لە بینەران و گەل و رۆژنامەنووسان و رۆشنبیران، بە هۆشیارانە رووداوەکەی پالمە براورد بکەن. هەمان پلانگێری ئێستا لەدژی ئێمە بەڕێوە دەچێت. پلانی لەناوبردنی پالمە رووداوێکی گرنگە و تا ئێستا ئاشکرا نەبووە، هێندە کە ئاشکرا ناکرێت.”\nدوای چەندین ساڵ ئاشکرا دەبوو کە تاوانی کوشتن پالمە، کە رێبەر ئاپۆداوای کردبوو ئاشکرا بکرێت، هیچ پەیوەندیەکی بە پەکەکەوە نییە. لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٠ دا داواکاری گشتی سوید رایگەیاند کە ستیگ ئەنگسترۆن تاوانباری کوشتنی پالمە لە ساڵی ٢٠٠٠دا مردووە و لە بارەی ئەو پرسە ‘پەکەکە هیچ پەیوەندییەکی بەو رووداوەوە نییە’ دەیوت:”درووستکردنی پەیوەندیەکی بەم شێوەیە شتێکی بێبنەمایە.”\nرێبەر ئاپۆ لە قسەکانیدا بەم شێوەیە باسی لە وردەکاری ئەو شتانە دەکرد کە لە ٩ی تشرینی یەکەمیدا روویانداوە:\n” ئەو رۆژەی تەلەفیزیۆنی مەد سڕایەوە، ئێمە لە ئاسمان بووین. بۆ دەستپێکردنی ئەم شەڕە، فڕۆکە جەنگییەکان و ئامادەکردنی کەشتی و موشەکەکانی ناو کەشتیەکانی ناو دەریای سپی، هەموویان بۆ من بوون. دەبێت ئەوەیان ئاشکرا کردبا کە من لە چ کاتێکدا لە کوێم؟\nئێستا با سەرنج بدەین، دەڵێن ‘ئاپۆ لە کوێیە’ و لەمە زیاتر هیچ قسەیەک‌تریان لەدەم نایەتە دەرەوە. رۆژنامەنووسان لە مانشێتەکاندا وتیان، ‘یان ئاپۆ یان شەڕ’. ئەمە راست بوو. هەموو شتێک لە من ئاسی ببوو. شەڕەکە دەستی پێدەکرد، بەڵام ئەو پیاوە لە کوێ بوو؟ سووریەکان شڵەژاون، دەڵێن:”ئێمەش نازانین لە کوێن’ پێیان دەڵێن ‘نا، دەبێت بیدۆزیتەوە’. سوریا دەڵێت:’کاتمان بدەرێ’، دەڵێت ‘نا، کاتت پێنادەین’. کۆتایی بە کاتەکە هات. ئیدی چەقۆ گەیشتە سەر ئێسقان. گومان لە بڕیاردانی شەڕدا نییە، بەڵام زۆر گرنگە کە من لە کوێم.\nلە ٩ی تشرینی یەکەمدا بوردومان دەکرا. بۆ ئەوەی ئەم بڕیارەش جێبەجێ بکرێت، پێویستی بە شوێن و کات هەیە. سەرنج بخەنە سەر هەوڵەکانی ئەو رۆژە. مەسعود یلماز وتی: ‘کۆتایی پێهات، ئەمە دوایین هۆشداری بوو’. بڕیاری شەڕ دراوە، هەموو کەسێک ئەمە دەزانێت. لە پەرلەمانیش بە یەکدەنگی ئەم بڕیارەیان قبووڵ کرد. بەڵام بە رێکەوت، بۆ دەستنیشانکردنی ئەو کات و شوێنەی ئێمەی لێیدەبین، بە بڕوای من لە ماوەی سێ رۆژدا کارێک هەبوو کە دەبێت بیکەن. ئەمە پێویستی بە روونکردنەوە هەیە. بەڕاستی بە هەندێک لە دۆستەکانمان وتبوو، لەم کاتژمێرەدا لە فلان شوێن دەبین. من ناتوانم بڵێم گومانیان لێدەکەم، بەڵام لێکۆڵینەوەی لێدەکەین، دەبوایا لەو کاتژمێرەدا بەڵێنێکیان جێبەجێ کردبا. ئەو بەڵێنەیان جێبەجێ نەکرد و وتیان: ‘ئێوە بۆچی دەڵێن لەو کاتژمێرەدا ئەو شتە جێبەجێ بکرێت؟ لێرەدا بۆنی پلانگێری دێت’ و من قبووڵم نەکرد. ئەم بارودۆخە رێگای بۆ گوتووبێژێکی دوو کاتژمێری کردەوە. لە سەدا سەد چاوەڕوانییەکی بەم شێوەیە لە ئارادا نەبوو. ئەو شتانە ساڵی پاریش هاتنە سەر رێگامان. لە گوتوبێژێکی بەم شێوەیەدا، ئێمەش شڵەژاین. وتمان:’ئەگەر وایە ئێوەش ئاگاتان لە یاریەکە هەیە’. ئێوە بۆچی کاتمان بەسەردا دەسەپێنن؟ لەگەڵیشیدا شتێک کە پێچەوانەیە دەسەپێنن. هەم کاتەکەی، هەم پێچەوانەکەی. ئەمە بێگومان پلانگێرییەکە لە دژی ئێمە.’ لەم گوتووبێژەدا، کە دەمانوت قبووڵمان نییە، ئێمەش شوێن و کاتەکانمان بەو پێیەی خۆمان لێی تێدەگەین و چاوەڕیی دەکەین، جێبەجێمان کرد. ئەمە شانس یان رێکەوت یانیش هەڵبژاردەیەک بوو.\nئەو کات و ساتەی کە بە نیاز بوون بە مووشەک هێرش بکەن وەکوو ئەوان دەرنەچوو، شوێنیش ئەو شوێنە نەبوو کە چاوەڕێی بوون. ئەوان دوو شوێنیان هەڵبژاردبوو، کاتێک ئەو دوو شوێنە نەبوو، ئەو شوێنەی ئێمە بۆی دەڕۆین، پلانەکەیان بەڕێوە نەچوو. دەتوانم بە ئاشکرا ئەمە بڵێم کە ئەگەر کات و ساتەکە بە پێی دڵخوازی ئەوان بوایا، لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست شەڕێکی نوێی ناوچەیی دەستی پێدەکرد. وەکوو پەرتوکی Glancyی ‘ئەو چالاکیانەی رێگا بۆ شەڕ دەکەنەوە’ ئەو شوێنەی ئێمەی لێبووین، ئەوان دەیانوت، گوایا سوریایە، ئەو شوێنەیان بوردومان دەکرد. بۆ بوردومانکردنی ئامانجە ئابوورییەکان، لە رۆژنامەکاندا زۆر شتیان نووسیبوو. دەڵێم گوایە بە پێی ئەم نووسینانەیان، هەموو ئامانجە ئابوورییەکانی سوریا و کۆشکی سەرۆک‌وەزیرانیش بوردومان دەکرا. ئۆپڕاسیۆنێکی نیوەچڵە، شووریان لێهەڵکێشاوە و نایانەوێت شمشێرەکەیان دابنێن.”\nپلانی (B)ی پلانگێریەکە ئینتەرپول بوو\nرێبەر ئاپۆ رایدەگەیاند، بەهۆی ئەوەی شوێنەکەی ئاشکرا نەکرابوو، مووشەکیان نەهاوێشت و لە قسەکانیدا دەیوت:”ئێستا دیسان تاقی دەکەنەوە، بڕیاریان داوە.” ئەو هێزانەی لە ٩ی تشرینی یەکەمدا پلانگێرییەکەیان ئامادە کردبوو، بیریان لە چوونە دەرەوە لە سوریا کردبوو و لە بارەی رێبەر ئاپۆەوە بە شێوەی ‘بەپەلە’ لە ناو ئینتەرپولدا بڕیاری گرتنیان دابوو. ١٠ رۆژ دوای دەستپێکردنی پلانگێرییەکەوە لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ رێبەر ئاپۆ بە رێگای تەلەفۆن بەشداری بەرنامەیەکی تەلەفیزیۆنی مەد تیڤی بوو و وتی:\n“بۆچی لە ٩ی تشرینی یەکەمدا بڕیاری گرتنی ‘بەپەلە’ درابوو؟ بۆچی رۆژێکی تر نەبوو؟ ئەمە دەیسەلمێنێت کە پلانگێرییەکە نێودەوڵەتییە. ئەمە لە هەموو شوێنێک بڵاو کراوەتەوە:‘ئەو کەسە بچێتە هەر وڵاتێک، رادەگیرێت’. ئەو پلانەی من پێی دەڵێم لە سەدا ٩٩ رێگای دەرچوونی نییە، ئەمەیە.\nلە دەریای سپیەوە تا سنوورەکانی سوریا، مووشەک جێگیر کران. ١٠ هەزار سەرباز لە زاخۆ جێگر کران. خایینەکانی PDK، لە هەرێمی گارا دەستیان بە هێرش کرد. رێوشوێنێکی وەهایان گرتەبەر، ئەمانە هەموویان بەڵگەن. لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی راگەیاندنێکی سووریان بڵاو کردەوە، گوایا ئێمە بچین بۆ هەر وڵاتێک، لەو وڵاتە دەستگیرمان دەکەن. باشە، دەتوانین بچین بۆ کوێی دونیا؟ بۆ رزگاربوون لەوان، مرۆڤ دەبێت بچێت بۆ بۆشایی ئاسمان. پلانگێریەکە بە شێوازێک داڕێژراوە کە مرۆڤ ناتوانێت لێی رزگار ببێت.”\nرێبەر ئاپۆ لە قسەکانیدا باس لە رزگاربوونیشی دەکات و دەڵێت:\n“بێگومان هەموو شتەکانیش وەکوو پلانەکانیان نییە. هەرچەند تەکنیکیان بەهێز بێت، بەڵام ئەگەر مرۆڤ ئاگادار بێت و واز لە گرتنەبەری رێوشوێن نەهێنێت، رێگایەکی رزگاربوونی دەبێت. ئەو شتەی من لێرە دەتوانم بڵێم، ئەوەیە کە، ئێمە لە ژیانداین و تێکۆشانمان بە شێوەیەکی بەهێز بەردەوام دەکەین. گوایا بە نیازن هەموو بودجەکەیان بەکار بهێنن و دەستگیرم بکەن. گەلانی تورکیایان رازی کردووە و تا ئێستاش بە دوای مندا دەگەڕێن. ئەمە نە لە بنەما عەشیرەتەکان و نە لە کاتی یامیامانەکاندا بوونیان نەبووە.”\nپەردەی دووەمی ٩ی تشرینی یەکەم\nرێبەر ئاپۆ ناچار بوو ٩ی تەشرینی یەکەمی ١٩٩٨ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بڕواتە دەرەوە و وتی:”لەم ساتە بە دواوە من بۆ کوێ بچم لەلایەن ناتۆ و ئەمریکاوە چاودێریکردن و کۆنترۆڵکردنم بەردەوام دەبێت”.\nرێبەر ئاپۆ ساڵی ٢٠٠٣ لەو پارێزنامەیدا، کە پێشکەشی دادگای سزا قورسەکانی ئەسینای کرد، کە رێبەر ئاپۆی تێیادا دادگایی دەکرا بە ناوی (پارێزنامەى ئەسینا بۆ ئەندامانی دەستەى دادوەریی و دادگای سوێندخواردووی تێکەڵی ئەسینا) هەموو شتێکی بە شێوەیەکى ئاشکرا خستووەتەڕوو:\n“هاوکات لەگەڵ هۆکارە گشتییەکان و کاریگەرییەکان لەسەر بڕیاری رۆیشتنی بۆ ئەسینا و بۆ ئەوروپا وتی: بڕیارەکەى کاریگەری بوو بە بەڵێن و پەیمانەکەى کۆستاس بادوڤاس وەزیرى پیشووی راگەیاندنی یونان و پەرلەمانتاری ‘PASOK‘ (حیزبى سۆسیال دیموکراتی یونانە بە ناوی بزووتنەوەى پان هلەنیک و لە یونان پێى دەوترێت پوزک) و لە درێژەدا رایگەیاندووە: “بادوڤاس رۆژی ٦ی تشرینى یەکەمی ١٩٩٨ لە شام لە چاوپێکەوتنەکەی لەگەڵمدا بە شایەتی ئایفەر کایا رایگەیاند، ١٠٩ پەرلەمانتاری پەرلەمانى یونان تۆیان بانگهیشت کردووە بۆ یونان و وتى: حکومەتى یونانیش پشتیوانى لە چوونەکەى تۆ دەکات بۆ ئەسینا. وتیشی: ئەو گەڕایەوە بۆ وڵاتەکەى خۆی تاوەکوو دەستبکات بە ئامادەکاری بۆ چوونەکەى من. بەڵێنى دا کە لە فڕۆکەخانەى ئەسینا بە دەممەوە بێت و پێشوازیم لێ بکات.\nلەسەر ئەو بنەمایە، رۆژی ٩ی تشرینى یەکەمی ١٩٩٨ لە فڕۆکەخانەى شامەوە بە فڕۆکەیەکی هێڵی ئاسمانى سووریا رووی لە ئەسینا کرد. کاتێک فڕۆکەکە لە فڕۆکەخانەى نێودەوڵەتی هێللینکۆنی ئەسینا نیشتەوە، بادوڤاس کە خۆی بانگهێشتی کردم و بەڵێنى دابوو، کە هەموو شتێکی ئامادە کردووە و بەڵێنی دابوو بێت بۆ فڕۆکەخانە و پێشوازیم لێ بکات، دیارنەبوو و نەهاتبوو. ئێمە چاوەڕێى بادوڤاس بووین، بەڵام ئەوەى هات بۆ لامان ساڤاس کالینیدیس و بەرپرسێکى باڵاى دەزگاى هەواڵگری یونان بوو بە ناوی ستاڤار ئاکاکیس. لە ٩ی تشرینی یەکەم و کاتێک ئێمە لە فڕۆکەخانەکە بووین ئایفەر کایام لەگەڵ بوو، زۆر هەوڵیدا لە رێگەى تەلەفونەوە پەیوەندی بە بادوڤاسەوە بکات تاوەکووو بێت بۆ فڕۆکەخانەکە و لەسەر بەڵێنەکەى بێت. لە ئەنجامدا بادوڤاس وتى: “من ناتوانم هیچ بکەم و کارێکیش نییە، کە ئەنجامی بدەم، لەگەڵ سەرۆک وەزیران لە کۆبوونەوەدام” و نەهات…\nدواتر ئاشکرا بوو، بۆ ئەوەى من لە سوریا بێمە دەرەوە و بکەومە تەڵەی یونان، بەریتانیا لە رێگەى بادوڤاسەوە دەستبەکار بوو بوو. بانگهێشتەکەى بادوڤاس، کە بۆ خۆی لەلایەن بەریتانییەکانەوە پەروەردە کرابوو، یەکەم هەنگاوی پیلانگێڕییەکەى ئەمریکا – بەریتانیا – سیمیتس بوو. لەو ساتە بە دواوە من بۆ هەر کوێ بڕۆیشتبام، لەلایەن ناتۆ و ئەمریکاوە بەشێوەیەکى زۆر چڕوپڕ چاودێری و کۆنترۆڵیان دەکردم.\nبە ترس و هەڕەشەیەکی گەورەوە پێیان وتم، دەبێت هەر ئەمڕۆ تاوەکوو کاتژمێر پێنجی ئێوارە لێرە بڕۆیت، ئەگەرنا بە زۆر دەرت دەکەین. هەڵوێستێکی بەوجۆرەیان بەرامبەرم نواند. نە چاوەڕێى ئەو دۆخەم دەکرد و نە بۆیشی ئامادە بووم. چوار بۆ پێنج کاتژمێر لە بەشی ترانزێتی فڕۆکەخانەکەدا راگیراین. دواى ئەوەی بانگهێشت‌نامە لەلایەن نومان ئوچار ناسراو بە ماهیر وڵات نوێنەری ئێمە لە رووسیا ئامادە کرا و لە رێگەى فاکسەوە نێردرا، ستاڤار ئاکاکیس وتی: لە باڵیۆزخانەى رووسیا دۆست و ناسراوی هەیە و کاروباری ڤیزەکە ئەنجام دەدات. وەزارەتى دەرەوەى یونان زۆر بەخێرایى فڕۆکەیەکى تایبەتى ئامادە کرد و هەر ئەو رۆژە (٩ی ئۆکتۆبەر – تشرینی یەکەم) منی برد بۆ مۆسکۆ”.\nکاتێک رێبەر ئاپۆ گەیشتە مۆسکۆ یەکێک لەو کەسانە، کە هات بۆ پێشوازیکردنی ڤلادیمیر ژیرۆنۆڤسکی بوو، کە ژیرۆنۆڤسکی لەو کاتەدا جێگری سەرۆکی دوما (پەرلەمانی رووسیا) بوو. رێبەر ئاپۆ یەکەم شەو لە ماڵی ژیرۆنۆڤسکی میوان بوو و لەوێشەوە ئەوی برد بۆ ماڵێک لە چیایەکەدا. لەو نێوانەدا ‘داوای پەنابەری سیاسی’ پێشکەشی بەرپرسانی ئەمنی رووسیا و ئەو کەسانە کرد، بەرپرسیاری دابینکردنی ئاسایشی بوون، بەڵام وەک ئەوەى لە یونان روویدا، لە رووسیاش ‘مافی پەنابەری سیاسی’ کە مافێکی یاسایی دەوڵەتی روسیا و مافێکیشە لە ماف نێونەتەوەییەکان، بۆ رێبەر ئاپۆ پەسەند و قبووڵ نەدەکرا.\nمامەڵەى چەپەڵی نێوان مۆسکۆ – ئەنقەرە\nلە رۆژی دووەمدا، کە رێبەر ئاپۆ رۆیشت بۆ رووسیا، مەسعود یڵماز سەرۆک وەزیرانی تورک، کە لە ئانتالیاوە دەچوو بۆ مەلەتییە لە فڕۆکەدا لەگەڵ رۆژنامەوانی تورکدا قسەى کرد و یڵماز لە وەڵامی پرسیاری: “دەبێت ئاپۆ چوو بێت بۆ کوێ؟” وتی:”دەبێت رۆیشتبێت بۆ رووسیا، ئەرمینیا و لوبنان، بەڵام لەو بڕوایەدا نیم رووسیا ئاپۆ قبووڵ بکات”. لە راستیدا لە ١١ی تشرینی یەکەم بە دواوە زانیاری هەواڵگری و سیخوڕی لەسەر وێستگەکان و رێگاکانی رێبەر ئاپۆ بە رێکوپێکی بە ئەنقەرە رادەگەیەندرا، بەڵام دەوڵەتی تورک نەیخواست سەرنجەکان بخاتە سەر رووسیا، چونکە مامەڵە و سەودایەکی چەپەڵ و قێزەون لە پشت دەرگاکانەوە دەستیپێکردبوو و هێشتا بە ئەنجام نەگەیشتبوو.\nکاتێک مامەڵەکە بەردەوامبوو، بەرپرسانی دەوڵەتی تورک بوونی رێبەر ئاپۆیان لە رووسیادا لە رۆژی ١٩ی تشرینی یەکەمدا بۆ رای گشتی ئاشکرا کرد. لەو کاتەدا محەمەد عەلی ئیرتەم چەلیک یاریدەدەری راوێژکاری وەزیری دەرەوەى تورکیا رۆیشت بۆ مۆسکۆ و نامەى مەسعود یڵماز سەرۆک وەزیرانی رادەستی یەڤگینی پیرۆماکۆڤی سەرۆک وەزیرانی رووسیا کرد. لە نامەکەدا بۆ رادەستکردنی رێبەر ئاپۆ پێشنیازی سەودا و مامەڵەى ئابووری لەلایەن تورکیاوە بۆ رووسیا خرابووە روو. لە کاتی ئەو مامەڵەیەدا رێبەر ئاپۆ داوای ‘پەنابەری سیاسی’ لە دۆما کرد.\nلەو نێوانەدا و لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨دا بۆ پیرۆزبایی‌کردنی ٧٥هەمین ساڵیادی دامەزراندنی کۆماری تورکیا سەرنجەکان چووبوونە سەر ئەنقەرە. یەکێک لەو کەسانە کە بانگهێشتکرا بۆ ئەنقەرە ئیگۆر ئیڤانۆڤ وەزیری دەرەوەی رووسیا بوو، کە نامەى پریماکۆڤ سەرۆک وەزیرانی رووسیای بۆ مەسعود یڵماز سەرۆک وەزیرانی تورک لە جانتاکەیدا بوو. پریماکۆڤ لە نامەکەیدا وتبووی: رێبەر ئاپۆ لە رووسیا دەردەکەن. یڵماز نامەکەى پشتڕاستکردەوە و وتی: “ئەو وەڵامەی، کە چاوەڕێی بووین لە رووسیاوە پێمان گەیشت”.\nگەورە جەنەڕاڵ کڤرک ئۆغڵو سەرۆک ئەرکانی گشتی تورک هەمان رۆژ بۆ راگەیاندنەکان قسەى کرد و بەم قسانە سەرنجەکانی راکێشایە سەر مامەڵە قێزەون و چەپەڵەکەیان لەگەڵ رووسیا و وتی:\n“ئەگەر رووسیا ژیر بێت ئەوە پشتیوانی لە ئۆجالان ناکەن. لەوێ سەرمایەگوزارییەکی ١٠ ملیار دۆلاریمان هەیە. ئەوروپا بەهۆی قەیرانی ئابوورییەوە خۆی لە رووسیا دووردەخاتەوە، بەڵام ئێمە بەردەوامین لەسەر کارەکانمان لە رووسیا، ئێمە دەمانەوێت ئەو پەیوەندییە بەهێزتر بێت”.\nئەمریکا رایگەیاند ‘نابێت هیچ وڵاتێک مافی پەنابەریی پێ بدات’\nلەو رۆژانەدا کە دەوڵەتی تورک لەگەڵ ئیدارەکەى پریماکۆڤ لە دانوستانی دیپلۆماتیک دا بوو، دۆمای رووسیا داواکەی رێبەر ئاپۆی بۆ پەنابەری سیاسی خستە بەرنامەی کاری خۆیەوە و لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨دا بڕیاری خۆی لەبارەى ئەو داوایەى رێبەر ئاپۆەوە ئاشکرا کرد. بە ٢٩٨ دەنگی بەڵێ لە بەرامبەر یەک دەنگی سپی دا، لە مانایەکی تردا بە کۆی دەنگ مافی پەنابەریی رێبەر ئاپۆ قبووڵ کرابوو، بەڵام ئەمجارە هەندێک هێزی تری نێونەتەوەیى بەشداری پرۆسەى تەنگاوکردنی مۆسکۆیان کردبوو.\nجەیمس رۆبین وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەى ئەمریکا لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨دا لە کۆنفرانسێکى رۆژنامەوانی رۆژانەییدا لەبارەى پرسیاری “دۆما بڕیاریداوە مافی پەنابەری بە سەرۆکی پەکەکە بدات، هەڵوێستی ئەمریکا لەوبارەیەوە چییە؟”جەیمس رۆبین لە وڵامدا وتی:\n“مادلێین ئۆڵبرایت وەزیری دەرەوەی ئەمریکا پەکەکەى بە رێکخستنێکی تیرۆر ناساندووە. ئێمە داوامان لە حکومەتی رووسیا کردووە، کە لێکۆڵینەوە بکات تاوەکووو بزانێت ئۆجالان لە رووسیایە یان نا؟ بە خێرایی دەری بکات یان بۆ رادەستکردنی هەنگاوی پێویست بنێت”.\nئەو بەرپرسەى ئەمریکا لە هەمان لێدوانیدا سەرنجی خستەسەر بانگهێشتی هەندێک لە پەرلەمانتارانی یونان بۆ رێبەر ئاپۆ و وتی:\n“نابێت هیچ وڵاتێک مافی پەرنابەری بە تیرۆریستێک بدات. دووبارەی دەکەمەوە، هیچ وڵاتێک”.\nئیدی دۆخەکە روون بوو بووە. ئیدی بەرپرسان و بەڕێوەبەریی واشنگتۆن-یش لە کاردان. هەر خۆی رێبەر ئاپۆ لە ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨دا کاتێک لە رێگەى تەلەفونەوە بەشداری بەرنامەى مەد تیڤی بوو رایگەیاندبوو، ئەوە بە رێککەوت نییە، کە پیلانگێڕییەکە لە دژی لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ەوە دەستیپێکردووە و لەوبارەیەوە وتی:\n“شتێکی تری سەیر هەیە، دەبێت بۆ ئەمریکییەکان گرنگ بێت. ٩ی تشرینی یەکەم رۆژی کوشتنی گیڤارایە. سەرنجڕاکێشە، کە هەمان ئەو رۆژە هەڵبژێردراوە. لەو بڕوایەدام هەندێکیش لەبەر ئەوە دەیانەوێت ئێمە لەگەڵ یادی ئەو شۆڕشگێڕە گەورەیەدا بکەن بە یەک”.\nچاوەڕێی رێز لەوانە نەبوو، کە سۆڤیەتیان فرۆشتبوو\nئەو بەرسەرهاتە لە رووسیا ماوەى ٣٣ رۆژ بەردەوام بوو. رێبەر ئاپۆ دواتر لە پارێزنامەکەیدا بۆ دادگای ئەسینا لەبارەی کردنە دەرەوەى لەلایەن بەرپرسان و بەڕێوەبەرانی دەوڵەتی رووسیاوە بەمشێوەیە هەڵسەنگاندن دەکات:\n“پریماکۆڤ بڕیارەکەى دۆمای قبووڵ نەکرد، لەو نێوانەدا قەیرانی ئابووری رووسیا رۆڵێکی گرنگی هەبوو. هەر خۆی رووسیا لە ناو قەیرانی داڕمان و لەبەریەک هەڵوەشان و داتەپین دا بوو، کە دوای رئال سۆسیالیزم لە سۆڤیەت روویدابوو. پریماکۆڤ سەرۆک وەزیرانی رووسیا و بۆریس یەڵتسین سەرۆک کۆماری رووسیا یەک لە خیانەتەکارە گەورەکانی رئال سۆسیالیزم بوون. بەرژەوەندی ئابووری و هەواڵگری و سیخوڕی شاراوە – قێزەون پەیوەندی بەو دۆخەوە هەبوو و دۆخی من چەند ستراتیژیکیش بوو، بەڵام لەلای ئەوان من بۆ فرۆشتن لەبار بووم. نەدەبوو من چاوەڕێ بومایە ئەو کەسانە، کە سیستمی گەورەی سۆڤیەتیان فرۆشتووە رێز و حورمەت لە بەهاکانی ئازادی بگرن.\nمۆسکۆ، کە یەکێکە لەناوەندە بژاردەکانی شارستانییەتی سەرمایەداری، گەمەی نامەردانەی خۆی لە دژی سۆسیالیزم گێڕا، لە کێشەى منیشدا بە شێوەیەک، کە زیاتر باو و شێوەیەکى روون نەبوو، بەبێ ئەوەى بە خۆیدا بشکێتەوە و شەرم لە خۆی بکات گەمە و یاری دەکرد. بڕیاری ٢٩٨ پەرلەمانتار لە بەرامبەر ١ پەرلەماندا بۆ قبووڵ‌کردنی مافی پەنابەری سیاسی من لەلایەن پریماکۆڤەوە هیچ مانایەکی نەبوو و هەڵوێستێکی بەدەر لە هەموو یاسا و مافەکان لە دژی ئەو بڕیارە لەخۆی نیشاندا. دەیانخواست لە ناو ئەو قۆناغەدا بە زۆر من بەسەر ئاسمانی تورکیادا ببەن بۆ قوبرس. بەرپرسێکی هەواڵگری رووسیا بە ناوی هیبا چیلی، کە ئەو کاتە لەگەڵم دەمایەوە وتی: ‘ئێمە قوبرسمان بۆ تۆ ئامادە کردووە و ئێوە دەڕۆن بۆ ئەوێ’. ئەوە ئۆپراسیۆنی لەناوبردنی من بوو. کاتێک بیستم، ئەو گەشتە بەسەر ئاسمانی تورکیادا دەبێت، بە ئەگەری ئەوەیە، کە فڕۆکەکە لە ئاسمانی تورکیا بکرێتە ئامانج و تێکبشکێنرێت، یان لە ئەنقەرە بینێشێننەوە، من ئەو رێگایەم قبووڵ نەکرد”.


عه‌لی حه‌مه ساڵح: یه‌کێتی‌و یه‌کگرتو به‌به‌رپرسن له‌دروستبونی هه‌ر نه‌هامه‌تییه‌ك - ئاوێنه\n“هیچ مانایه‌ک بۆ ڕێککه‌وتنی گۆڕان‌و یه‌کێتی نه‌ماوه”\nعه‌لی حه‌مه ساڵح ڕایده‌گه‌یه‌نێت كه هاوشانی پارتی، ئه‌ندامانی یه‌كێتی‌و یه‌كگرتو له‌ئه‌نجومه‌نی كۆمیسیارانی ئه‌نجومه‌نی كۆمیسیاراندا ده‌نگیانداوه به‌ئه‌نجامدانی ریفراندۆم، به‌بۆچونی ئه‌و، هه‌رچی ڕوبدات یه‌كێتی‌و یه‌کگرتو به‌رپرسن.\nئاوێنه: ئه‌مڕۆ دوشه‌ممه، شیروان زرار، وتەبێژی کۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردن‌و راپرسی هەرێم لەکۆنگرەیەکی روژنامەوانیدا رایگەیاند، لەکۆبونەوەی ئەمڕۆیاندا بەزۆرینەی دەنگ بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆم‌و هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی هەرێم‌و پەرلەمانی کوردستانی پەسەندکردووە ئامادەیە لە 25ی ئەیلول‌و 1ی تشرینی دوەمی 2017 هەردو پرۆسەکە ئەنجامبدات.\nله‌به‌رامبه‌ردا عه‌لی حه‌مه ساڵح په‌رله‌مانتاری گۆڕان ده‌ڵێت، “بۆ ئه‌وه‌ی له 25ى9دا ڕیفراندۆمی نایاسایی‌و حیزبی بکرێت، ئه‌مڕۆ کۆمسیۆن خستییه ده‌نگدانه‌وه، گۆڕان‌و کۆمه‌ڵ (3ده‌نگ) ڕه‌تیانکردوه‌و وتیان به‌مشێوه شه‌رعیه‌تی یاسایی نیه، پارتی‌و یه‌کگرتو (٤ده‌نگ) ده‌نگیانداوه به‌ئه‌نجامدانی ڕاپرسی له 25ى9.”\nوتیشی، “هه‌رچی یه‌کێتیه (دو ده‌نگ)ی هه‌یه، پارتی داوای له‌یه‌کێتی کردووه یه‌ک که‌سیان له‌گه‌ڵ ڕاپرسی بێت، یه‌کێتیش به‌قسه‌ی پارتی کردووه‌و به‌مه‌ش پارتی به 5 ده‌نگ زۆرینه‌ی دروستکردووه بۆ ڕاپرسی له‌سه‌ر ڕیفراندۆمێک، که هیچ شه‌رعیه‌تێکی یاسایی نیه‌و ده‌یان نه‌هامه‌تی بۆ خه‌ڵکی کوردستان ده‌هێنێت.”\nئه‌و په‌رله‌مانتاره ڕایگه‌یاندووه، “خه‌ڵکی کوردستان ئێستا هاوشانی پارتی، یه‌کێتی‌و یه‌کگرتوی ئیسلامی به‌به‌رپرس ده‌زانن له‌دروستبونی هه‌ر نه‌هامه‌تییه‌ک که به‌هۆی ڕیفراندۆمه‌وه دروست ببێت.”\nهاوكات رۆژی 7ی حوەزیرانی 2017 لەکۆبونەوەی مه‌سعود بارزانی‌و لایەنە سیاسییەکان (جگه له‌بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان‌و كۆمه‌ڵی ئیسلامی)، بڕیاردرا لەڕێكه‌وتی 25ی ئەیلولی ئه‌مساڵ پرۆسه‌ی ڕیفراندۆم له‌هه‌رێمی كوردستان ئەنجامبدرێت.\nعه‌لی حه‌مه ساڵح داواش ده‌كات كه “ده‌بێت قیاده‌ی گۆڕان بڕیارێک له‌سه‌ر ڕێککه‌وتنه‌که‌ی گۆڕان‌و یه‌کێتی بدات، که یه‌کێتی هه‌مو ڕۆژێک دژایه‌تی ده‌کات.ده‌بێت ئه‌م ڕێککه‌وتنه هه‌ڵبوه‌شێته‌وه.”


فلاشباک-31- لە دەفتەری بیرەوەریی رۆژانەوە.. ستیڤان شەمزینی – Dengekan\nbyStivan Shamzinani\tJanuary 16, 2022\tGeneral\nئەمڕۆ 21-7-2000 کە هاوکاتە لەگەڵ یادی دامەزراندنی حزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی، بەهۆی داواکاریی هاوڕێیەکی دێرینی باوکمەوە، لە زیندانی ئاسایش ئازادکرام. سێ شەو پێش ئێستا، کاتێک لەگەڵ هاوڕێم “ئاراس عەلی” بووم لە سەهۆڵەکە و لەفەیەکی “گەس”م بەدەستەوە بیخۆم، بەڵام ئاسایشەکانی شار چوار دەوریاندام، پەلکێشیان کردم بۆ بنکەی ئاسایشی رزگاری. هاوڕێم “ئاراس*” زۆر هەڵوێستێکی ئازایانەی نواند کە بەرگریی لێکردم و ویستی لە دەستی ئاسایشەکان رزگارم بکات، ئەوان هاواریانکرد “ئەمە کۆمۆنیستێکی بێ ئەخلاقە تۆ خۆت تێکەڵ مەکە”. ئاراس زۆر جەریئانە هاواری کرد “خۆ منیش کۆمۆنیستم، دەی بمبەن لەگەڵی”.\nبەهەرحاڵ منیان بردە ئەودیو دەرگای بنکەکەوە و بە زۆر هاوڕێکەمیان ناردەوە ماڵەوە. بە حەوت ئاسایش بە کێبڵ و دار لێیان دام، تا کەوتمە سەر زەوی، دوایش لەناو “تەوالێت” زیندانیان کردم، ئەوە یەکێک لە ناخۆشترین شەوەکانی ژیانم بوو، تامی لە دەستدانی باوکی دەدا، دوای ئەوەی لە لێکۆڵینەوەدا لە من نائومێد بوون و بە تەواویی ئازاریان دابووم، دوای سێ شەو و دوو رۆژ فەلاقەکردن، تەبریەیان کردم، دەستم لە جێ چووە و سەعاتێک پێش ئێستا لای “رزگاری جەراح” بووم، ماڵی ئاوابێت هەوڵی زۆری لەگەڵ دەستم دا. تاوانی من لەم سێ رۆژ زیندان و ئەشکەنجەیە ئەوەیە رێبازێکی سیاسیی جیاوازم هەیە و دەڵێم پێویستە کوردستان نەبێتە ئەفغانستان. دەڵێم بەڵێ بۆ یەکسانی ژن و پیاو. دەڵێم بەڵێ بۆ سەربەخۆیی کوردستان. دەڵێم بەڵێ بۆ قانوونی ئازادیخوازانە و نا بۆ یاساکانی بەعس. ئەوە هەموو تاوانەکانی منە.. ئەمڕۆ زۆر ئازاری جەستەیی و دەروونیم هەیە و بە نیازم بڕۆم بۆ ماڵی ئاراس، سۆراخێکی ئەو بکەم و سوپاسی بکەم.\nرۆژانێکی سەختە بۆ ئێمە، چەند دیمەنێکی پڕ ئازارە، کاتێک جەلادەکان بە ناوی یاساوە، تاوانبارت ئەکەن؟!. “چاپلن”م بیردێتەوە کە چۆن دەربەدەریان کرد لە ئەمەریکا بە تۆمەتی کۆمۆنیستی، تەنیا لەبەرئەوەی وتبووی “دایکە کۆمۆنیستەکانیش وەک هەموو دایکانی تر فرمێسک بۆ کوڕەکانیان ئەڕژن”. چەند شەرمە خێڵی یەکێتی نوێنەری باڵی بە حیساب مودێرنی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی، “ماکارتی”ئاسا کون بە کون بە دوای کۆمۆنیستەکانەوەیە، لەولاشەوە رەوتە رادیکاڵ و فێندەمینتالیستە ئیسلامییەکان، وەک تەونی جاڵجاڵۆکەیی خەریکی ئیسلامیزەی کایەی کۆمەڵایەتین، چەند ساڵی تر بەهۆی ئەم مۆبیلیزەی ئیسلامییەکان لە بواری کۆمەڵایەتیدا، ئەو تەمەدونەی کەمەی بە رووخساری شارێکی وەک سلێمانییەوە هەیە، پاشەکشە ئەکات. ئەو کۆمەڵگەی بێدەنگە لە تیرۆری کۆمۆنیستەکان، باجی ئەو بێدەنگییەی پاش چەندان ساڵی تر ئەدات.\nئێستا شیعرەکەی “عەبدوڵڵا گۆران” زۆر بە گونجاو ئەبینم، بۆ ئەو بەناو رووناکبیرە تاریکبیرانەی لە رۆژنامەی “کوردستانی نوێ”ەوە هێرشی ناڕەوا ئەکەنە سەر ئەو پرنسیپانەی ئێمەی کۆمۆنیستەکان خەباتمان بۆ ئەکرد.\nپیرە مشکی دێرینەیە ماکارتی\nعەقڵی شڕ، پینە پینەیە ماکارتی\nچەوری لێسی مەکینەیە ماکارتی\nدەرگای کونی گەنجینەیە ماکارتی\nلە بیری نوێ بە کینەیە ماکارتی\nکتێب لای ئەو پەڵپینەیە ماکارتی\n*ئاراس عەلی باوڵ\nتێبینی: ئەم بەشە لە لاپەڕە 105-109 کتێبی “فلاشباک”چاپ و بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکەش لە سەرەتای ساڵی 2017 چاپ بووە\nPrevious بارزانی لەلاپەڕەکانی ویکیلیکسدا.. ئومێد محەمەد فەرەج\nNext کوردو شەڕو شاخ و شۆڕش.. ئاسۆ مستەفا مەحمود


کۆدی هەواڵ: 1768\nڕێکەوتی بڵاوکردنەوە: 02:59 - 2021/04/26\nجوان عیسا چاودێری سیاسیی کوردی سووریا لە لێدوانێکدا بۆ کوردپرێس ئاماژەی بە ئوپەراسیۆنی ئەم دواییەی تورکیا لە بەرزایی و چیاکانی هەرێمی کوردستان دژی بارەگاکانی پەکەکە کرد و گوتی: ئەو شتانەی لە بەشە جیاجیاکانی ناوچە کوردنشینەکان ڕوو دەدەن هەموویان بە شێوەیێک لە شێوەکان پێوەندییان بە تورکیاوە هەیە لەبەر ئەوەی پاش قەیرانە سیاسییەکان کە لە دەیەی ڕابردوودا ڕوویان داوە تورکیا خواستی پشک وەرگرتن و زاڵ بوونی هەیە.\nناوبراو ڕاشیگەیاند: تورکیا بەم کارانەی هەوڵ بۆ چاوچنۆکی کردن و پەرەپێدانی خاکی وڵاتەکەی دەدات و نیازیەتی قەیرانە نێوخۆییەکانی بەتایبەت قەیرانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری و کەلێنی نێوان خۆی و گەلەکەی پەردەپۆش بکات.\nجوان عیسا زیادی کرد: هێرشی ئەم دوایییەی سەر چیاکانی هەرێمی کوردستان پێوەندیی بە ڕووداوەکانی ئەم دوایییەی قامیشلۆ و هەروەها جووڵەپێکردنی هێز بەرەو سنوورەکانی کۆبانێ هەیە و دەوڵەتی تورکیا بە نیازە ئەو پەیامە بگەیەنێت کە هەرگیز ڕێگە نادات کوردەکان لە کوردستانی سووریا و هەرێمی کوردستان سەقامی سیاسییان هەبێت.\nئەو سیاسەتوانە کوردە لەبارەی ئامانجی ئەنقەرە لە هێرشە نوێیەکان دژی پەکەکە گوتیشی: ئەمڕۆکە چیتر لای هەموو جیهان ڕوونە کە تورکیا چی لە مێشکیدایە. دەوڵەتی تورکیا لە نێوخۆ و دەرەوە ڕایگەیاندووە کە شەڕی تیرۆر دەکات و هێرش دەکاتە سەر مەتەرێزەکانیان بەڵام لە ڕاستیدا ئەوە بەشێکە لە پلانی دوورمەودای تورکیایە بۆ پەرەپێدانی خاکەکە و گۆڕینی دیموگرافیا و لکاندنی خاکی دیکەی ناوچەکان بە خاکی تورکیا.


كچێكی ته‌مه‌ن 15 ساڵ به‌شتێكی سه‌یر دووگیان ده‌بێت - مالپه‌ری +شایسته\nHome زانيارى كچێكی ته‌مه‌ن 15 ساڵ به‌شتێكی سه‌یر دووگیان ده‌بێت\nكچێكی ته‌مه‌ن 15 ساڵ به‌شتێكی سه‌یر دووگیان ده‌بێت\nMalpary Shaesta 10:06 AM زانيارى,\nکچێکی بەڕەگەز بەریتانی کە تەمەنی 15 ساڵە بۆ پزیشكان ئاشكرای كردووه كه وا ھەست ده‌كات سكی به‌رز بووه‌ته‌وه‌و وا ده‌زانێت دووگیانه.\nچه‌ند سایتێكی جیهانی ئه‌م هه‌واڵه‌ین وه‌كوو سه‌رسوڕهێنه‌ر بڵاوكردووه‌ته‌وه‌و ده‌ڵێت پزیشکان لەسەرەتا بڕوایان وابووه ئەو کچە ته‌مه‌ن 15 ساڵه دووگیانه و پشكنینیان بۆ كردووه وا ده‌رنه‌چووه، به‌ڵام دواتر ده‌ڵێن یان تووشی نەخۆشی قۆڵۆن و تایبه‌ت به ناوسك بووه، بەڵام دوای ئه‌وه‌ی بڕیارده‌ده‌ن نەشتەرگەری بۆ ئه‌نجامبده‌ن، ده‌رده‌كه‌وێت "ھەشتپێیه‌ك" لەناو سکیدایه.\nباس له‌وه‌كراوه گوایه ئه‌و کچە بۆ ماوەی چه‌ند مانگێك چووه‌ته چه‌ند گوندێك و لەکەناراوەکاندا مەلەوانی كردووه، بۆیه ھێلکۆکە بچووکه‌ی ئه‌و جۆره گیانداره (ھەشتپێ) کە بەچاو نابینرێن، لە ڕێگەی دەمییەوە چووه‌ته ناو سكیه‌وه و گه‌وره بووه‌و دوای ماوه‌یه‌ك ئه‌و ئازاره‌ى بۆ دروستكردووه.\nBy Malpary Shaesta at 10:06 AM


هۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێ .• - Xanman خانمان\nHome / جوانکاری / هۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێ .•\nهۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێ .•\nفبراير 10, 2020 Halo Salman\nهۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێ .\nوشکبوونەوەی جەستە و نەمانی چەوری و بەکارهێنانی پێڵاوی پاژنە بەرز بۆ ماوەیەکی زۆر لە هۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێیەکانن، جگەلەوەی دیمەنێکی ناشرینی هەیە، زۆرکات ئازاری هەیە و زیان بە تەندروستیی دەگەیەنێت.\nماڵپەڕی برایتساید لە بابەتێکدا ئاماژەی بە هۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێکردووە، لەگەڵ خستنەڕووی چارەسەرکردنی ئەو گرفتە.\nهۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێیەکان :\n- زیادبوونی کێشی لەش و قەڵەوی، کە فشاری زیاتر لەسەر پاژنەی پێ دروستدەکات .\n- کەمبوونەوەی ڤیتامین لە جەستەدا\n- لەپێکردنی پێڵاوی هەڵە واتە پێڵاوەکە بچوک بێت یان گەورە .\n- تێکچوونی سوڕی مانگانە کاریگەریی لەسەر هۆڕمۆنەکان دەبێت و پێستی جەستە و قاچ تێکدەچێت .\n- لەپێکردنی پێڵاوی پاژنە بەرز بۆ ماوەیەکی زۆر .\n- شۆردنی پێیەکان بەهەڵە، بەکارهێنانی ئاوی زۆر گەرم زیان بە پێستی جەستە و پاژنەی پێیەکان دەگەیەنێت .\nبەکارهێنانی ئاوی شلەتێن و سرکەی سێو، هەردوو لە دەفرێکی گەورەدا تێکەڵبکرێت، بۆماوەی ١٠ بۆ ١٥ خولەک قاچ لەناویدا بێت، دواتر بەردی قاچ بەکاربهێنرێت و بە خاولییەک وشکبکرێتەوە، هەفتەی دووجار پێش خەوتن ئەم کارە بکرێت .\nهۆکارەکانی قڵیشانی پاژنەی پێ .• بواسطة Halo Salman on فبراير 10, 2020 Rating: 5


➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (م. ب.)ەوە لە: Jan 29 2018 8:24PM تۆمارکراوە\n📷 فایلی وێنە 1.0.1 87 KB Jan 29 2018 8:26PM م. ب.


حكوومه‌تی عێراق بۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه كوردستان؟\nمحه‌مه‌د عه‌لى وه‌لى 06/07/2020 - 10:51 وتار\nچه‌ند رۆژێكه پتر له‌هه‌موو ده‌مێك قسه‌ى زۆر له‌باره‌ى قه‌واره‌ى ده‌ستورىی هه‌رێمی كوردستان و هاتنى هێزى حكومه‌تى فیدراڵى بۆ هه‌رێم و له‌ده‌ستدانى قه‌واره‌وه‌كه و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی ده‌كرێت، هه‌ندێك به‌ڕاده‌یه‌ك باسى هاتنى هێزى حكومه‌تى عێراقى ده‌كه‌ن به‌بێ موناسه‌به ته‌نگیان به خه‌ڵك هه‌ڵچنیوه و شه‌ڕێكى ده‌روونیان له دژى خه‌ڵكه سڤیله‌كه به‌رپاكردووه، به‌جۆرێك په‌تاى كۆرۆنا و مه‌ترسییه‌كانییان له‌به‌رچاو بچووك كردووینه‌ته‌وه، له‌ولاشه‌وه به‌شێكی دیكه به‌جۆرێك له‌باسى قه‌واره‌ى هه‌رێم تۆشى هیستریا ده‌بن و خۆیان پێڕاناگیرێت، وایلێهاتووه ئه‌وه‌ی باسى قه‌واره‌ى هه‌رێم به خێر و به شه‌ڕ بكات به خیانه‌تكار و خراپه‌كار ناوی ده‌برێت، له هه‌موو حاڵێكدا خۆ ده‌كرێت، باسى قه‌واره‌ى هه‌رێم و پاراستنی و ئه‌و هه‌نگاو و هه‌ڵوێستانه‌ى خۆمان كه ده‌بنه مایه‌ى هه‌ڕشه له‌سه‌رى به‌شێوه‌یه‌كى بابه‌تییانه و دور له هه‌ر ده‌مارگیرییه‌كى حزبى تاوتوێ و شه‌نوكه‌و بكه‌ین.\nلۆژیك ئه‌وه‌یه كه ئه‌وه‌نده‌ى هۆكاره نێوخۆییه‌كان ده‌بنه هه‌ڕه‌شه له‌سه‌ر لاوازبوونى ئه‌م قه‌واره‌ى ئه‌م هه‌رێمه و حكوومه‌ته‌كه‌شی، به‌تایبه‌ت ئه‌و هۆكارانه‌ى له ئه‌نجامى كه‌مته‌رخه‌مى ده‌سه‌ڵات و حوكمدارییه‌وه ده‌خولقێن، ئه‌وه‌نده هۆكارى ده‌ره‌كى هه‌ڕه‌شه‌ی جیددی نیین، به‌له‌ره‌چاو گرتنی ئه‌وه‌ی یاریكردن و جوڵاندنه‌وه‌ی داشه‌كه به‌هه‌ڵه له‌نێوخۆماندا هۆكاره ده‌ره‌كییه‌كه‌ش بۆ بیركردنه‌وه له كۆتایی پێهێنانی قه‌واره‌كه رۆڵی به‌رچاوی، بێگومان له ئێستاشدا ده‌سه‌ڵاتى كوردى خۆى خه‌ریكه رۆژ له دواى رۆژ بیانووی لاوازبوون و لاوازكردنى قه‌واره‌ى هه‌رێم له‌لایه‌ن ناوه‌نده‌وه ده‌داته ده‌ستى به‌غدا وه‌كو پێشتر له‌چه‌ندین وێستگه‌دا بۆ ئه‌مه كه‌مته‌رخه‌میی نه‌كردووه و بگره زۆر پاساوی قانونی و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریشی داوه‌ته ده‌ست یار و نه‌یاره‌وه بۆ ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌باران بكرێت.\nشاراوه نییه هه‌نگاوه‌كانى هه‌رێم به‌و ئاراسته‌دا ده‌ڕۆن كه بیانوو به‌ده‌ستى ناوه‌نده‌وه بدرێت بۆئه‌وه‌ى شوێن پێى خۆى له‌ناو پارێزگاكانی هه‌رێمی كوردستان و به‌پێى ده‌ستورى هه‌میشه‌یى عێراق قایم بكات، به‌مه‌ش كۆتایی به‌خه‌ونی ناوچه دابڕاوه‌كان و گه‌ڕاندنه‌وه‌یان بۆ سه‌ر هه‌رێم چه‌ندین ساڵی دیكه بباته دواوه‌وه وه‌كو چه‌ند رووداوێكی چه‌ند ساڵی رابردوو ئه‌مه‌یان كرد.\nده‌ستورى هه‌میشه‌یى عێراق كه ده‌ستورێكه ئه‌وه‌نده‌ى له به‌رژه‌وه‌ندى كورد نووسراوه‌ته‌وه، ئه‌وه‌نده له‌به‌رژه‌وه‌ندى هیچ پێكهاته‌یه‌كى ترى ئه‌م عێراقه نییه، هه‌ر ئه‌وه وایكردووه عه‌ره‌به‌كان به‌نیازى هه‌مواركردنه‌وه‌ى زۆرینه‌ى هه‌ره‌زۆرى به‌ند و ماده‌كانى ئه‌و ده‌ستوره‌ن كه ئه‌مه‌ش دیسانه‌وه هۆكاره بۆ بچووكردنه‌وه‌ی هه‌رێم و قه‌واره‌كه‌ی.\nبه‌پێى ده‌ستوری عێراق به‌ڕێوه‌بردنى خاڵه گومركییه‌كان به هه‌ماهه‌نگى له نێوان حكومه‌تى ناوه‌ندى و هه‌رێمه‌كان و ئه‌و پارێزگانه‌ى له هه‌رێمێكدا رێكنه‌خراون ده‌بێـت، به‌ڵام تا ئێستا هه‌رێمی كوردستان به‌درێژایی 17 ساڵ نه‌یتوانیوه ئه‌وه بسازێنێ و له‌كاتی لاوازی عێراق پڕۆسه‌كان به‌یاسایی بكات، جگه له‌وه‌ش حكومه‌تى ناوه‌ندى له هیچ داتا و ژماره‌یه‌كى هه‌رێم و پارێزگاكانى تر و ئه‌و دامه‌زراوانه‌ى كارى ده‌روازه سنورییه‌كان به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن دڵنیا نییه، بگره گومانیشی هه‌یه و سه‌رۆك وه‌زیرانی ئێستای عێراق موسته‌فا كازمی به‌روونی ئه‌م بابه‌ته‌ی هێناوه‌ته‌وه سه‌ر مێزی بڕیاره‌كانی، له‌و سۆنگه‌یه‌وه عێراق ده‌یه‌وێت یه‌كه‌مین سێكته‌رى ئابوورى ده‌روازه سنورییه‌كان بێت كه ده‌ستى بۆ ده‌بات، ناشه‌فاف بوونى هه‌رێمی كوردستانیش له پرسى داهاتى ده‌روازه‌كان و نه‌بوونى هىه‌ماهه‌نگی بیانووی ته‌واو ده‌داته حكومه‌تى ناوه‌ندى بۆ ئه‌وه‌ى جێ پێى خۆى له سنوره‌كاندا بكاته‌وه، باسی ئه‌و گه‌نده‌ڵی و تاڵانییه بوه‌ستێ كه له ئاسمان و رێسمانی ئه‌م هه‌رێمه‌دا كه‌ڵه‌كه‌بووه و وڵات و ژیانی خه‌ڵكی ئه‌م هه‌رێمه‌ی خستووه‌ته حاڵه‌تی راوه‌ستان و متبوونه‌وه.\nمسته‌فا كازمى سه‌رۆك وه‌زیرانى عێراق له كۆبوونه‌وه‌یه‌كى تایبه‌تی چه‌ند رۆژی رابردوو كه سه‌رۆكى ده‌سته‌ى ده‌روازه سنورییه‌كانى عێراقیش ئاماده‌ی بووبو، له‌باره‌ى بارو‌دۆخى ده‌روازه سنورییه‌كانه‌وه و چۆنێتى كۆنترۆڵكردنى كاره‌كانىیان ده‌روازه سنورییه‌كان به‌شێك له پلانى خۆى بۆ كۆنترۆڵكردنى ده‌روازه‌كان بۆ ئاماده‌بووانى ئاشكراكردووه و ژماره و داتاشی بۆ خستوونه‌ته‌ڕوو.\nبه‌پێی زانیارییه‌كانی كه‌سانی نزیك له كازمىیه‌وه، ئه‌م به‌نیازه تا ناوه‌ڕاستى ئه‌م مانگه و پێش سه‌ردانه‌كه‌ی بۆ ویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، رێوشوێنه‌كانى كۆنترۆڵكردن و به‌ڕێوه‌بردنى ده‌روازه سنورییه‌كان داڕێژێته‌وه و بینێرێته دامه‌زراوه و ده‌سته تایبه‌تمه‌نده‌كانى به‌ڕێوه‌بردنى كاروبارى ده‌روازه سنورییه‌كان وه‌كو خشته‌ی نوێی كار، بۆ ئه‌مه‌ش پشتی به‌هێزی چه‌كدار به‌ستووه، به‌تایبه‌ت دژه تیرۆر كه‌هێزێكی تاڕاده‌یه‌كی زۆر بێلایه‌نن، ئه‌مه‌ش به‌هۆكاری ئه‌وه‌ی ئه‌و لایه‌نانه‌ی ده‌ستییان به‌سه‌ر زۆرێك له‌دروازه سنوورییه‌كاندا گرتووه هێزی چه‌كدارن.\nله كۆبوونه‌وه‌كه‌یدا كازمى جه‌ختى له دانانى فه‌رمانبه‌ر و كاربه‌ده‌ستى ده‌ستپاك و متمانه پێكراو كردۆته‌وه، به‌پٍێى هه‌واڵ و زانیارییه دزه پێكراوه‌كانیش بژارده‌یه‌كى ترى سه‌رۆكى حكومه‌ت له‌و باره‌وه ناردنى هێزى دژه تیرۆره وه‌كو چاودێر به‌سه‌ر ده‌روازه‌كانه‌وه.\nهه‌رچى په‌وه‌یوه‌ست به ده‌روازه‌كانى سنورىی هه‌رێمى كوردستانیش ئه‌وا به‌پێی ده‌ستوور و یاسا حكومه‌تى ناوه‌ندى ده‌توانێت پێداگرى له مافى خۆى بكات و به بیانووی گه‌نده‌ڵی، و دزینی داهاته‌كان له‌و شوێنانه‌ش كارمه‌ندان و كاربه‌ده‌ستانى خۆى بنێرێته ده‌روازه‌كان وه‌كو هه‌موو ده‌روازه‌كانی دیكه‌ی عێراق، ئه‌گه‌ر هه‌رێم شه‌فافانه داتا و داهاته‌كانى ده‌روازه‌كان ئاشكرا نه‌كات، كه ئه‌مه‌ی دوایی قورسه ئه‌گه‌ر مه‌حاڵ نه‌بێت.\nبۆئه‌وه‌ى هه‌رێم ئه‌و بیانووه به‌ده‌سته‌وه نه‌دات و رێگه به دانانى جێ پێى حكومه‌تى ناوه‌ندى نه‌دات، گرنگه شه‌فافانه داتاكانى ده‌روازه‌كان ئاشكرا بكات، له كاتێكدا حكومه‌تى ناوه‌ندى له رێگه‌ى هه‌رێمیشه‌وه نه‌بێت، له رێگه‌ى وڵاتانى دراوسێوه ده‌توانێت قه‌باره‌ى ئاڵوگۆڕى بازگانى و هه‌نارده‌ى و هاورده و داهاتى هه‌ر ده‌روازه‌یه‌ك بزانێت كه له‌ئێستادا عێراق له‌گه‌ڵ دراوسێكانی په‌یوه‌ندیی له‌باری بۆ ئه‌مه هه‌یه و كارتیشی به‌ده‌سته‌وه‌یه.