سەرۆک کۆمارى عێراق جەختدەکاتەوە، پێویستە دادپەروەرى لە دابەشکردنى ڤاکسینى کۆرۆنادا بەسەر هەموو جیهاندا ڕەچاو بکرێت.\nنوسینگەى د. بەرهەم ساڵح، سەرۆک کۆمارى عێراق لە بڵاوکراوەیەکدا ئاماژەى بەوەداوە، لەمیانی وتارێک کە لە کۆبوونەوەی نائاسایی كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ بەرەنگاربوونەوەی پەتای كۆرۆنا پێشکەشی کرد، رایگەیاند، مایەی خۆشحاڵییە ئەم كۆبوونەوەیە جەخت لە کۆده‌نگییه‌کی سه‌رانسه‌ری دەكاتەوە بۆ دۆزینەوەی رێگە چارەی هاوبەش بۆ بەرەنگاربوونەوەی پەتاى کۆرۆنا.\nجەختیلەوەشکردووەتەوە، پێویسته كاری لەپێشینە ده‌سته‌به‌رکردنی ڤاکسین و چاره‌سه‌ر بێت، به‌جۆرێک بە ئاسانی بگاته دەستی هەموو وڵاتان و سەرجەم مرۆڤایەتی، زۆر گرنگیشە لە دابینكردنی پێداویستییەكانی چاره‌سه‌ر و ڤاکسیندا دادپه‌روه‌ری ره‌چاو بکرێت و دوور بێ له ململانێی سیاسی و بازرگانی پێوه‌کردن.\nسەرۆک کۆمارى عێراق هێماى بۆ ئەوەشکردووە، لێره‌وه گرنگه ده‌ستکورتی هه‌ندێ وڵات له رووی ئابوورییه‌وه له‌به‌رچاو بگیرێت و ئاماده‌کاری ته‌واو بکرێ ڤاکسینه‌که به‌خێرایی بگاته زۆربه‌ی وڵاتان که هه‌ندێکیان ته‌نانه‌ت توانای گواستنه‌وه و دابه‌شکردنیشیان نییه.\nجەختیلەوەشکردوەتەوە، "ئێمە له عێراق زیاتر لە 17 ساڵە لە دژی تیرۆرستان دەجەنگین و تا ئێستاش به‌رده‌وامین، لێكەوتەكانی ئەم جەنگە و سیاسه‌ته‌کانی رژێمی پێشووی عێراق، زیانی گەورەی بە ژێرخانی ئابووری بە تایبەتی که‌رتی تەندروستی و نەخۆشخانەكان گەیاندووە که ئه‌م دۆخه هاوکاته له‌گه‌ڵ داڕمانی نرخی نه‌وت وه‌ک زانراویشه نه‌وت تاکه سه‌رچاوه‌ی داهاتی ده‌وڵه‌ته، بۆیه چاومان له پشتیوانی ئه‌و وڵاتانه‌یه که ڤاکسینه‌که بۆ هه‌موو جیهان به‌رهه‌مدێنن، گرنگه کئه‌م دۆخه‌مان له‌به‌رچاو بگیرێت و هاوکاریمان بکرێت بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ش به‌شێک بین له سه‌رکه‌وتنی جیهان به‌سه‌ر په‌تاکه‌دا."


3136 جار خوێندراوەتەوە\nسیروان محەمەد، سەرۆکی ژوری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی و ژمارەیەک لە ئەندامانی ئەنجومەنی کارگێری ژوری بازرگانی سەردانی ژوری بازرگانی سالۆنیکیان لە وڵاتی یۆنان کرد و پرۆتۆکۆڵی لێکتێگەیشتنی کارکردنی ھاوبەشیان واژۆ کرد.\nلە لێدوانێکیدا، سیروان محەمەد ئاماژەی بەوەدا، "ھیوادارین واژۆکردنی ئەم لێکتێگەیشتنە ببێتە مایەی بەھێزکردنی پەیوەندییە بازرگانی و ئابورییەکانی نێوان سلێمانی و سالۆنیکدا، ھیوادارین ژوری بازرگانی سالۆنیک کار لەسەر ئەو داوایەمان بکات لەبارەی کردنەوەی ھێڵێکی ئاسمانی لەنێوان سلێمانی و سالۆنیکدا بەمەبەستی گەشتیاریی تاکو کۆمپانیاکانی ھەردولا زیاتر ئاشنا بن بە یەکتر".\nئەوەشی خستەڕوو، "دەمانەوێت سلێمانی بکەین بەسەنتەری بازرگانی سەرتاسەری عێراق کە لەئێستادا ٣٢%ی پیشەسازی ھەموو عێراقی تێدایە و خاوەنی گەورەترین پرۆژەی گەنجینەییە له‌سه‌ر رووبه‌ری ٢٨٢ دۆنم زه‌وی دروستكراوه، كه بریتییه له ٦٠٠گه‌نجینه به‌ڕوبه‌ری جیاواز".\nوتیشی، ئه‌و كاڵایانه‌ی له‌ده‌ره‌وه هاورده ده‌كرێت له‌گه‌ڵ به‌رهه‌می ناوخۆدا له‌م گه‌نجینانه هه‌ڵده‌گرێت و به‌گوێره‌ی پێداویستی رۆژانه ده‌نێدرێت بۆ شاره‌كانی ناوه‌ڕاست و باشوری عێراق و شاره‌كانی دیكه‌ی هه‌رێم.\nسەرۆکی ژوری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی ئەوەشی ئاشکرا کرد، به‌های پرۆژه‌كه ١٠٠ ملیۆن دۆلاره و له‌ئێستادا ٩٥%ی ته‌واو بووه.\nدەشڵێت، سلێمانی زۆر گرنگی بەکەرتی کشتوکاڵ و پەلەوەر دەدات بەشی زۆری بازاڕەکانی عێراق پڕ دەکاتەوە و ساڵانە بە بەھای سێ ملیار دۆلار ھەناردە بۆ دەرەوەی سلێمانی دەکات.\nهەروەها، لەلایەن خۆیەوە، ئیمانیۆڵ ڤلاجین، جێگری سەرۆکی ژوری بازرگانی سالۆنیک خۆشحاڵی خۆی دەڕبری بەسەردانکردنی بازرگانانی سلێمانی کە لە ماوەی ئەم چەند رۆژەدا چەندین کۆمپانیایان بینوە و گرێبەستی کاری ھاوبەشیان واژۆ کردوە و بەشداریان لەپێشانگاکە کردوە.


یەکەمین دیدارى هاوبەشى، وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى و وەزارەتى پەروەردە بەڕێوەچوو | حکومەتی هەرێمی كوردستان\nیەکەمین دیدارى هاوبەشى، وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى و وەزارەتى پەروەردە بەڕێوەچوو\nهەولێر، هەرێمى کوردستان، عێراق (GOV.KRD)- ئەمڕۆ سێ شەممە2021/2/23 بەئامادەبونى د.ئارام محەمەد قادر وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى و ئالان حەمە سەعید وەزیرى پەروەردەو د.پشتیوان سادق وەزیرى ئەوقاف و د.عەبدولحەکیم خەسرۆ بەرپرسى فەرمانگەى هەماهەنگى و بەدواداچون و عەبدوسەلام دۆڵەمەرى سەرۆکى لیژنەى پەروەردە و خوێندنى باڵا لە پەرلەمانى کوردستان و پەرلمانتاران و ڕاوێژکارانى ئەنجومەنى وەزیران و بریکارانى ژماریەک لە وەزارەتەکانى حکومەتى هەرێم و یەکێتى مامۆستایان و ڕاوێژکاران و بەڕێوەبەرانى گشتى هەردوو وەزارەتى خوێندنى باڵا و وەزارتى پەروەردە و پسپۆڕانى پەروەردە و خوێندنى باڵا یەکەم دیدارى هاوبەش دەستى بەکارەکانى کرد.\nلەدیدارەکەدا وتارى لێژنه‌ى ئاماده‌كار لەلایەن د.عبدالفتاح عبدالرزاق بریکارى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى پێشکەش کرا، لە وتەکەیدا لەدواى بەخێرهێنانى ئاماده‌بوان، ڕایگەیاند: له چوارچێوه‌ى درێژه‌دان به جێبه‌جێكردنى به‌رنامه‌ى كابينه‌ى نۆيه‌م له بوارى چاكسازى له هه‌ريه‌ك له كه‌رتى په‌روه‌رده‌و خوێندنى باڵا، هه‌ردوو وه‌زاره‌تى په‌روه‌رده و خوێندنى باڵا له ئاستى سه‌ركرده باڵاكانى چه‌ندين كۆبوونه‌وه‌و لێكتێگه‌يشتنى هاوبه‌شيان ئه‌نجامدا، بەڕه‌چاوكردنى ئه‌و ڕاستييه‌ى كه هه‌ردوو وه‌زاره‌ت ته‌واو‌كه‌رى يه‌كترين.\nووتیشى: له هه‌ناوى ئه‌و فۆڕمه نوێيه‌ى كاركردنى هاوبه‌شى هه‌ردوو وه‌زاره‌ت بيرۆكه‌ى ئه‌نجامدانى ئه‌و ديداره له دايك بوو، به‌ئامانجى گه‌نگه‌شه‌كردن له‌سه‌ر دوو بابه‌تى گرنگ كه له‌م قۆناغه‌دا پێويستيان به دياريكردنى سيسته‌مى نوێ و ميكانيزمى هاوچه‌رخ و گونجاو هه‌يه بۆ ئه‌نجامدانى چاكسازى، ئه‌وانيش بريتين له (سيسته‌مى وه‌رگرتن) و (خوێندنى پيشه‌يى) له هه‌رێمى كوردستان.\nلەمیانەى پێشکەش کردنى ووتەیەکیشدا، د.ئارام محەمەد قادر وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى حکومەتى هەرێمى کوردستان خۆشحاڵى خۆى دەربڕى بە ئەنجامدانى یەکەمین دیداری هاوبەشی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی و وەزارەتی پەروەردە، دەستخۆشی لە ڕێکخەران و لێژنەکانی ئامادەکاری دیدارەکە کرد لە هەردوو وەزارەتی خوێندنی باڵا و وەزارەتی پەروەردە، ووتیشى: هیوام وایە ئەم بۆنەیە دەرفەتێکی گونجاو بێت بۆ دروستکردنی دیبەیتێکی نیشتیمانی بنیاتنەر دەربارەی گرفتەکانی پرۆسەی پەروەردەو سیستمی وەرگرتن وخوێندنی پیشەیی لە هەرێمی کوردستان.\nلەووتەکەیدا وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى ووتیشى: گەر بمانەوێت ئابورییەکی گەشەکردو و کۆمەڵگەیەکی ئارام و سیستمێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی سەقامگیرمان هەبێت دەبێت وەبەرهێنانی زیاتر لە خوێندن و پێگەیاندنی ڕۆڵەکانمان ئەنجام بدەین و هەموومان پێکەوە کار بکەین بۆ داڕشتنەوەی نەخشە ڕێگایەکی هاوبەش بۆ ڕیفۆرمی قوڵ و ڕاستەقینەو چاکسازی ئەم کەرتە گرنگە، لەو چوارچێوەیەشدا ڕایگەیاند: دەمەوێت ئاماژە بەو ڕاستییە بکەم کە فەلسەفە و سیستمی خوێندمان، ناوەرۆکی پرۆگرام و کلتوری پێداگۆجیمان، ئاراستەی خوێندنی پیشەیی و تەکنیکی و سیستمی وەرگرتن لە زانکۆو پەیمانگەکانمان پرسیاری گەورەی لەسەرە، هەموو ئەم پرسیارانە پێویستیان بە لێکۆڵینەوەو دروستکردنی زەمینەی دیبەیتی نیشتیمانییە، دەبێت زیاتر کات و هەوڵ و سەرمایەی نیشتیمانی بۆ ئەم پرسانە تەرخان بکەین.\nهەر لە وتەکەیەدا د.ئارام محەمەد قادر ووتى: ئەمڕۆ ئێمە لەم دیدارەدا دوو پرسی گرنگ تاوتوێ دەکەین، یەکەمیان تایبەتە بە سیستمی وەرگرتن لە زانکۆکانی هەرێمی کوردستان، ئەگەر چی لە ماوەی (٣٠) ساڵی ڕابردوودا سیستمی وەرگرتنی ناوەندی لەسەر بنەمای کۆنمرەی تاقیکردنەوەی ١٢ی ئامادەیی، ڕێچکەی سەرەکی بوە بۆ وەرگرتن لەزانکۆ و پەیمانگەکان و توانیویەتی تا ڕادەیەکی زۆر یەکسانی لە پرۆسەی وەرگرتندا بەدی بهێنێت، بەڵام ئەم سیستمە نەیتوانیوە دادپەروەری ڕاستەقینە لە پرۆسەکەدا دروست بکات و ڕەچاوی خەون و حەز و ئارەزو تواناکانی دەرچوانی ئامادەییەکان و پێداویستییەکانی گەشەکردنی ئابوری و بازاڕی کاری هەرێمی کوردستان بکات. لەبارەى دیدى وەزارەتی خوێندنى باڵاش د. ئارام محەمەد قادر وتى: ڕوئیای ئێمە ڕوونە، دەبێت سیستمی وەرگرتن لەسەر بنەمای ڕەچاوکردنی حەزو ئارەزوو تواناو پۆتێنشیاڵی تاکەکان دابڕێژرێتەوە، لە کۆنسێپتی پەروەردەی مۆدێرندا ڕەچاوی ئەو فاکتە دەکرێت کە هەر تاکێکی کۆمەڵگا ڕێچکەیەکی تایبەت بەخۆی هەیە فێربوون و پەرەپێدانی تواناکانی و دەبێت هەموو پێکهاتەکانی سیستمی پەروەردە ببنە ڕێخۆشکەر لەبەردەم گەشەکردن و دەرکەوتنی تواناو پۆتێنشیاڵی تاکەکان. هەروەها وتی: سیستمی وەرگرتن دەبێت پشت بە بنەماکانی خوێندنی پەیوەندیدار (Relevant Education) ببەستێت، بەو مانایەی کە پرۆسەی وەرگرتنی دەرچوانی ئامادەیی لە زانکۆ و کۆلێج و بەشەکان لەسەر بنەمای نمرەی بابەتە پەیوەندیدارەکان بێت، تا ئێستا پرۆسەی هەڵسەنگاندن تەنها پشت بە تاقیکردنەوەکانی قۆناغی ئامادەیی دەبەستێت و زانکۆکان و بەشە زانستییەکان بەشدار نین لە هەڵبژاردنی ئەو قوتابی و خوێندکارانەی کە تواناو ئارەزوەکانیان لەگەڵ ئەو بەشانەدا دەگونجێت.\nوەزیرى خوێندنى باڵا وتیشى: ئەگەر چی لە هەردوو ساڵی خوێندنی ٢٠١٩/٢٠٢٠ ٢ و ٢٠٢٠/٢٠٢١ توانیمان هەموو دەرچوانی ئامادەیی ئەوانەی داوایان بۆ وەرگرتن پێشکەش کردبوو لە زانکۆ و پەیمانگە حکومییەکان جێگا بکەینەوە و هیچ قوتابی و خوێندکارێک لەدەرەوەی پلانی وەرگرتن نەمێنێتەوە، بەڵام ئەو ژمارانەی کە وەرگیراون نزیکەی ٢٠٠٪ زیاترن لە پلان و توانای وەرگرتنی زانکۆکانمان، بێگومان لەگەڵ پێداویستییەکانی کەرتی گشتی و کەرتی تایبەتی هەرێمیشدا هاوتەریب نین. هەر بۆیە تەنیا تەرکیزکردن لەسەر ڕێچکەی خوێندنی ئامادەیی و زانکۆکان و فەرامۆشکردنی خوێندنی تەکنیکی و ڤۆکەیشنەڵ لەبەژەوەندی گەشەکردنی ئابوری و ئاراستەی پەرەپێدانی توانا مرۆییەکان و دەرفەت و پێداویستییەکانی بازاڕی کاری هەرێمەکەمان نابێت.\nد.ئارام محەمەد قادر ئاشکرایکرد: بۆ ئەم پرسە پێویستمان بە داڕشتنەوەی سیاسەت و ستراتیجی نوێ بۆ ئاراستەکانی خوێندنی پیشەیی و تەکنیکی لە ئاستی ئامادەیی و زانکۆ پۆلیتەکنیکییەکان دەبێت و گرنگە زانکۆ تایبەتەکانیش لەم پرۆسەیەدا بەشدار و هاوکار بن. بۆ ئەمەش هەماهەنگی نێوان وەزارەتەکانی، خوێندنی باڵا و پەروەردە و پلاندانان و کار و کاروباری کۆمەڵایەتی، لەگەڵ بەشداری کەرتی تایبەت بۆ ئەم پرۆسەیە بە گرنگ زانى.\nزیاتریش وتی: دەبێت هەوڵ بدەین زانکۆکانمان پەیوەندی زیاتر و توندوتۆڵتریان لەگەڵ بازاڕی کار و کەرتی گشتی و پیشەسازی لەهەرێمەکەمان هەبێت، پێویستمان بە هەڵسەنگاندن و توێژینەوەی زیاترە لەبارەی پێداویستییەکانی ئێستای بازاڕی کارو تواناو پۆتێنشیاڵی گەشەکردنی ئابووری هەرێمەکەمان لەبەر ڕۆشنایی ئەو توێژینەوانەش دەبێت باشتر خۆمان بۆ بنیادنانی دەستی کار و توانامرۆییە خۆماڵییەکانی وڵاتەکان ئامادە بکەین،\nلەمیانەى پێشکەش کردنى وتەیەکیشدا ئالان حەمە سەعید وەزیرى پەروەردەى حکومەتى هەرێمى کوردستان ڕایگەیاند: لەکابینەکانى ڕابردوو هەماهەنگى و هاوکارییەکى باش هەبوە لەنێوان هەردوو وەزارەتى پەروەردەو وەزارەتى خوێندنى باڵا لەئێستاشدا بە فۆرمێکى دیکەو بەوەرگرتنى بەرپرسیاریەتى جۆراو جۆر بەردەوام دەبین لەو هەماهەنگیە، وەزیرى پەروەردە ووتیشى لە ڕابردوو و لە ئێستاشدا وەزارەتى پەروەردە ئامادەیى هاوکارى و هەماهەنگى وەزارتى خوێندنى باڵا بوەو دەبێت لەپێناو دروستکردنى مرۆڤ سازییەکى باش بۆ کۆمەڵگە.\nهەر لە وتەکەیدا وەزیرى پەروەردە: ئەم دیدارە دیدراێکى گرنگە بەقەدەر ئەوەى قسەیەکى کەم و بەرهەمدارى تێدا بکەین، لەو چوارچێوەیەشدا ئەوەى ئاشکرا کرد کە هەردوو وەزارەت ویستى خۆیان دەربڕیوە بۆ پێداچونەوە بەسیستمەکانى وەرگرتن.\nلەبەشێکى دیکەى وتەکەیدا وەزیرى پەروەردە وتیشى: دیدگاى سەرۆکى وەزیران و کابینەى نوێیەمى حکومەتى هەرێم کە پێویستمان بە فۆرمێکى پەروەردەیى نەرم هەیە بۆ لابردنى گرفت و بەربەستەکان، وتیشى ئێمە لە وەزارەتى پەروەردە هاوکارى تەواومان هەیە بۆ پێداچونەوە بەسیستمى وەرگرتنى خوێندکاران و قوتابیان لە زانکۆو پەیمانگاکان و بەسوپاسیشەوە داوا لە وەزارەتى خوێندنى باڵا دەکەین هاوکارمان بن بۆ ئەنجامدانى ریفۆرمى خوێندنى پیشەیی لە ناوەندەکانى خوێندن لە وەزارەتى پەروەردە.\nلەکۆتایى وتارەکەیدا ئالان حەمە سەعید وتى: لە ساڵى (٢٠٠٠) ژمارەى خوێندکار و قوتابیانى پۆلى دوانزەى ئامادەیی زیاتر لە ٤٣ هەزار بو دواى بیست ساڵ ژمارەى خوێندکار و قوتابیان نزیکە لە ١٥٠ هەزار بەو ڕێژە گەورەیە ئەم ژمارانە گەشەیان کردوە بۆیە پێویستە ئێمە گەشەپێدانێک لەخوێندنى پیشەیی دا بکەین بۆ دۆزینەوەى میکانیزمێکى باش و هاوکارى کەرتى تایبەت بۆ گەشەپێدان بەخوێندنى پیشەیی.\nلەیەکەمین دیدارى دیدارى هاوبەشى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى و وەزارەتى پەروەردە سێ پانێڵ پێشکەش کران: کە پانێڵى یەکەم لەلایەن د.محەمەد حسێن سەرۆکى دەزگاى سەرپەرشتى و دڵنیایى جۆرى بەرێوەبەرایەتى کرا و هەریەک لە مامۆستا جەبار جەمال غەریب ڕاوێژکارى وەزارەتى پەروەردە و د.خەتاب ئەحمەد شێخانى بەڕیوەبەرى گشتى خوێندن و پلاندان و بەدواداچون لە وەزارەتى خوێندنى باڵا و د.داود ئەتروشى بەڕێوەبەرى گشتى ئەندازە و پڕۆژەکان لە وەزارەتى خوێندنى باڵا گرفتەکانى بەردەم وەرگرتنى دەرچوانى دوانزەى ئامادەیى لە زانکۆ و پەیمانگاکان خرایەڕوو.\nلە پانێڵى دووەمدا کە لەلایەن م.بورهان ئەرگوشى ڕاوێژکارى وەزارەتى پەروەردە بەڕێوەبەرایەتى کرا هەریەک لە د.ئالان فەرەیدون سەرۆکى زانکۆى پۆلیتەکنیکى سلێمانى و د.بۆتان ئاسنگەر بەنوێنەرایەتى زانکۆى پۆلەتەکنیکى هەولێر و م.ئەحمەد گەل بەڕێوەبەرى گشتى فێرکردنى ئامادەیى پیشەیى لە وەزارەتى پەروەردە گفتوگۆ لەبارەى گرفتەکانى خوێندنى پیشەیى و تەکنیکى لەپەروەردە و خوێندنى باڵا گفتوگۆى لەبارەوە کرا.\nکۆتایى دیدارەکە بەپانێڵک هات کە لەلایەن د.ئامانج عەبدوڵا سەعید ڕاوێژکارى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى بەڕێوەبەرایەتى کردوو هەریەک لە د.ئارام محەمەد قادر وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى و ئالان حەمە سەعید وەزیرى پەروەردە بەشداریان کرد و گفتوگۆ لەبارەى دەرەنجام و ڕاسپاردەکانى یەکەمین دیدارى هاوبەشى وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى و وەزارەتى پەروەردە کرا.


سەرباری هەوڵەكانی حكومەتی پارتی دادو گەشە پێدان كە رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكایەتی دەكات بەمەبەستی كۆنترۆڵكردنی بڕی كورتهێنانی بوودجە لەرێگەی بەكارهێنانی بودجەی یەدگی بانکی ناوەندی، بەگوێرەی داتا رەسمیەكانی توركیا بڕی كورتهێنانی لە دە مانگی یەكەمی ئەم ساڵدا لە توركیا زیاتر بوە لە 100.7 ملیار لیرەی توركیا.\nراپۆرتەكانی وەزارەتی دارایی توركیا ئاشكرایان كردوە لەمانگی تشرینی یەكەم بڕی كورتهێنان لە بودجەی وڵات گەیشتوەتە 14.9 ملیار لیرە ،ئەوە لەكاتێكدا بڕی كورتهێنانی لە هەمان مانگدا لە ساڵی رابردوو 2018 تەنها 5.4 ملیار لیرە بوە.\nبەگوێرەی داتاكان لە مانگی تشرینی یەكەمی رابردوودا بڕی داهات بەرێژەی 5.2% زیادیكردوەو بڕی داهات گەیشتوەتە 65.4 ملیار لیرە لەبەرامبەردا بڕی خەرج بەرزبوەتەوە لەهەمان مانگدا و گەیشتوەتە 18.9% كە بریتی بوە لە بڕی 80.3 ملیار لیرە.\nكۆی كورتهێنانی بودجە لە ماوەی دە مانگی رابردووی ئەم ساڵدا 2019 گەیشتوەتە 100.7 ملیار لیرە، ئەوە سەرباری هەوڵەكانی حكومەتەكەی ئەردۆغان بۆ كۆنترۆڵكردنی بڕی كورتهێنان و گواستنەوەی بەشێك لە دارایی یەدەگی بانك بۆ سەر بودجەی گشتی ، لەكاتێكدا لە دە مانگی یەكەمی ساڵی 2018 بڕی كورتهێنان بریتی بوە لە 62.1 ملیار لیرە.\nپسپۆرانی ئابوری پێش بینی دەكەن تا كۆتایی ئەم ساڵ بڕی كورتهێنانی بودجە 125 ملیار لیرە تێپەرێنێت كە پێچەوانەی پێشبینیەكانی حكومەتەكەی دادو گەشە پێدانە كە پێیان وایە كورتهێنانی بودجە 80.6% ملیار لیرە تێناپەرێنێت.\nلەماوەی مانگی یەك "كانونی دووەم "و مانگی دە" تشرینی یەكەم "لەم ساڵدا ، بڕی داهات بەرێژەی 18.1% زیادی كردوەو كە گەیشتوەتە 719.2 ملیار لیرە، بەڵام رێژەی خەرج بە بڕی 22.2% زیادی كردوە وبڕی خەرجی وڵات لە ماوەی ئەو دە مانگدا گەیشتوەتە 819.9 ملیار لیرە هەروەك داهاتی باج بەبڕی 6.3% زیادی كردوەو گەیشتوەتە 539.9 ملیار لیرە ، خەرجی سوودەكانیش گەیشتوەتە 88.3% لەدە مانگی رابردووی ئەم ساڵدا.\nلەمانگی تشرینی یەكەمی رابردووی ئەم ساڵدا خەرجی بواری سەربازی و ئەمنی و بەرگری بەشێوەیەكی چاوەروان نەكراو بەرزبوەوە وبڕی خەرجی دەزگا ئەمنی و سەربازیەكانی توركیا گەیشتوەتە 1.5 ملیار لیرە بەوەش كۆی خەرجی دەزگا ئەمنی و سەربازیەكان لەماوەی دە مانگی رابردوودا گەیشتوەتە 7.1 ملیار دۆلار\nخەرجی نهێنی سەرۆكایەتی كۆماری توركیا گە یشتوەتە 263.6 ملیون لیرە لەمانگی تشرینی یەكەمی ئەم ساڵ بەوەش كۆی گشتی خەرجی نهێنی سەرۆكایەتی كۆماری توركیا لە ماوەی دە مانگی رابردوودا بریتی بوە لە 1.8 ملیار لیرە.


نەوزادی موهەندیس - 30-10-2019 - 1903 جار خوێندراوەتەوە\nمانگى ڕه‌زبه‌ر و گه‌ڵاڕێزانى 2019 بۆ عێراق مانگێكى پڕ وه‌یشومه و نه‌هات و مه‌ترسیدار بوو،به‌تایبه‌تى بۆ حكومه‌ت و په‌ڕله‌مان و ده‌ستڕۆیشتوه‌كانى ناو ئه‌م ده‌سه‌ڵاته كه له دواى ڕوخاندنى ڕژێمى به‌عسى صدامیه‌وه له 2003وه جڵه‌وى حوكمڕانى عێراقیان گرتۆته ده‌سته‌وه و به‌هه‌موانیان عێراقى ده‌وڵه‌مه‌ندیان ڕووتاندۆته‌وه و خسویانه‌ته سه‌ر لێوارى مایه‌پوچبوون ولێكهه‌ڵوه‌شان و نه‌دارى و گه‌له‌كه‌شیان كردۆته هه‌ژارترین و بێ ئارامترین و نه‌خوێنده‌وارترین و نه‌خۆش و بێده‌رامه‌ترین گه‌ل،له‌سایه‌ى سیسته‌مێكى حوكمڕانى كه‌مینه‌یه‌كى ئاینى و مه‌زهه‌بى توندڕه‌وه‌وه كه هه‌موو كارێك ده‌كات بۆ سه‌رخستنى مه‌زهه‌به‌كه‌ى خۆى بێگوێدانه خۆشگوزه‌رانى هاوڵاتیان و گه‌ل و نیشتیمانه‌كه‌ى.\nعێراق بۆخۆشى وڵاتێكه له‌سه‌ر بنه‌ماى نه‌ته‌وه‌یى و كه‌مینه‌ى باڵاده‌ستى سوونه‌وه دامه‌زراوه له‌ساڵى 1920وه\n• عێراق بۆخۆشى وڵاتێكه له‌سه‌ر بنه‌ماى نه‌ته‌وه‌یى و كه‌مینه‌ى باڵاده‌ستى سوونه‌وه دامه‌زراوه له‌ساڵى 1920وه،و به‌درێژایى 83 ساڵ حوكمى كه‌مینه‌ى سونه مه‌زهه‌بى پاشایه‌تى و كۆماریه‌كان به‌خراپترین شێواز ئه‌م وڵات و كۆمه‌ڵگایه‌یان ڕابه‌رى كردوه،له‌ئێستاشدا له‌لایه‌ن زۆرینه‌ى شیعه مه‌زهه‌بى نه‌ته‌وه عه‌ره‌به‌وه و ماوه‌ى 16 ساڵه زۆر خراپتر درێژه‌یانداوه به‌و جۆره حوكمڕانیه سه‌رنه‌كه‌وتوه.\n• هه‌ردوو ئه‌م مه‌زهه‌به ئاینیه نه‌ته‌وه عه‌ره‌به به‌هۆى گه‌نده‌ڵى و خراپبه‌كارهێنانى ده‌سه‌ڵات و بڕوانه‌بونیان به بنه‌ماكانى دیموكراسى و ئازادیه‌كان و كارى پێكه‌وه‌یى و ئاشتى و ئارامى و سیسته‌مێكى حوكمڕانى ده‌سته‌جه‌معى په‌ڕله‌مانى نه‌یانتوانیوه بچوكترین خزمه‌ت به گه‌ل و خاكى عێراق بكه‌ن و بونه‌ته مایه‌ى سه‌رهه‌ڵدانى دیارده‌كانى بێكارى و هه‌ڵاوسان و گه‌نده‌ڵى و نه‌بوونى خزمه‌تگوزاریه سه‌ره‌تاییه‌كان بۆ هاوڵاتیان و ناوچه جیاوازه‌كان دوور له ئینتیماى حیزبایه‌تى و مه‌زهه‌بى و ئاینى و نه‌ته‌وه‌یى ته‌سك،نه‌بونه‌ته هۆكارى دامه‌زراندنى وڵاتێكى نوێ له‌سه‌ر بنه‌ماكانى هاوڵاتیبون و سه‌روه‌رى یاسا و ڕێزگرتنى مافه‌كانى مرۆڤ و به ئاشتى و ئارامى كاركردن پێكه‌وه به‌شێوه‌یه‌ك هه‌موو پێكهاته نه‌ته‌وه‌یى و ئاینى و مه‌زهه‌بیه‌كان هه‌ست به ئارامى و ئاوه‌دانى وڵات بكه‌ن و هه‌ست به شكۆ و كه‌رامه‌تى مۆرۆڤایه‌تیان بكه‌ن.\nئه‌م خۆپیشاندانه‌ى ئه‌م مانگه ده‌رخه‌رى هه‌موو ئه‌و ڕاستیانه‌ن كه هاوڵاتیان پێكه‌وه به سونه و شیعه‌ى عه‌ره‌به‌وه له‌هه‌موان بێبه‌شترن له كه‌مترین ماف و ئیمتیازاته‌كانى ئه‌م وڵاته ده‌وڵه‌مه‌نده\n• ئه‌م خۆپیشاندانه‌ى ئه‌م مانگه ده‌رخه‌رى هه‌موو ئه‌و ڕاستیانه‌ن كه هاوڵاتیان پێكه‌وه به سونه و شیعه‌ى عه‌ره‌به‌وه له‌هه‌موان بێبه‌شترن له كه‌مترین ماف و ئیمتیازاته‌كانى ئه‌م وڵاته ده‌وڵه‌مه‌نده،ئه‌وه‌ى ئه‌م مانگه خۆپیشاندانیان كرد بریتین له زۆرینه‌ى شیعه مه‌زهه‌ب له‌هه‌ر 10 پارێزگاكانى ناوه‌ڕاست و باشوورى عێراق و تائێستا 5 پارێزگا سونه مه‌زهه‌به‌كان و هه‌رێمى كوردستان خۆپیشاندانیان به‌خۆوه نه‌دیوه،كه‌واته ئه‌م خۆپیشاندانه جه‌ماوه‌ریه تاڕاده‌یكى زۆر خۆڕسك و وه‌ڵامده‌ره‌وه‌یه‌كى ڕاستگۆیانه‌ى هاوڵاتیانه بۆ ئه‌و گه‌نده‌ڵى و بێكارى و ناعه‌داله‌تی وبێخزمه‌تگوزاریه‌ى 16 ساڵى ده‌ستڕۆیشتوه شیعه مه‌زهه‌به‌كانه و هاوڵاتیان لێیبێبه‌شبوون،ته‌قینه‌وه‌ى ئه‌و ڕق و بێزارى و ناڕه‌زاییانه‌ى هاوڵاتیانه له سه‌ركرده و حیزبه سیاسیه شیعه مه‌زهه‌به‌كانى خۆیان،و هه‌موو ڕه‌وایه‌تیه‌كى له پشته‌وه‌یه چونكه داواكاریه‌كانیان داواكارى ژیان و هاووڵاتیبون و ماف و خۆشگوزه‌رانیانه،به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتداره سه‌ر مه‌سته‌كانى شیعه‌ى عه‌ره‌ب له‌دۆڵێكى زۆر دوور و جیاوازن له هاوڵاتیانى خۆیان هه‌ربۆیه ده‌نگ و سه‌دا و هاوارى هاوڵاتیانیان نه‌ده‌بیست له‌ماوه‌ى 16 ساڵى ڕابووردوودا.\nئه‌م خۆپیشاندانه و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى و هاوكاتبوونى له‌گه‌ڵ خۆپیشاندانه‌كانى وڵاتى لوبناندا، ئه‌و ڕاستیه ده‌رده‌خه‌ن كه ده‌ستێوه‌ردانى ده‌ره‌كى له‌وڵاتانى ناوچه‌كه‌وه هه‌یه به‌تایبه‌تیش ئێرانى شیعه مه‌زهه‌ب\n• له‌لایه‌كى تریشه‌وه ئه‌م خۆپیشاندانه و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ى و هاوكاتبوونى له‌گه‌ڵ خۆپیشاندانه‌كانى وڵاتى لوبناندا،ئه‌و ڕاستیه ده‌رده‌خه‌ن كه ده‌ستێوه‌ردانى ده‌ره‌كى له‌وڵاتانى ناوچه‌كه‌وه هه‌یه به‌تایبه‌تیش ئێرانى شیعه مه‌زهه‌ب و خاوه‌ن نفوز و بڕیارى یه‌كلاكه‌ره‌وه له‌و وڵاتانه‌ى كه هه‌ژمونى ئێرانیان به‌سه‌ره‌وه‌یه له‌هه‌ریه‌كه له عێراق و به‌حره‌ین و یه‌مه‌ن و عوممان وسوریا و لوبنان و ته‌نانه‌ت فه‌له‌ستین و ..هتد.ئێران به‌هه‌موو هێز و توانایه‌وه پشتیوانى له‌و سه‌ركرده و میلیشیا چه‌كدارانه ده‌كات كه گوێڕایه‌ڵى سیاسه‌ت و ڕاسپارده‌كانى ئه‌ون و دژایه‌تى هه‌موو گه‌لانى ئه‌و وڵاتانه‌ش ده‌كات،هه‌ربۆیه گه‌ر ئێران توانیبێتى دڵى ده‌سه‌ڵاتداران به‌ره‌و خۆى كه‌مه‌ركێش بكات ئه‌وا دڵ و لایه‌نگیرى گه‌لانى ئه‌و وڵاتانه‌ى له‌ده‌ستداوه هه‌رچه‌نده له‌هه‌مان مه‌زهه‌بیش بن.به‌ڵگه‌ى حاشاهه‌ڵنه‌گریش دڕاندنى وێنه‌كانى ڕابه‌رى كۆمارى ئیسلامیه و به‌رزكردنه‌وه‌ى ئاڵاى عێراقه له‌سه‌ر كونسوڵخانه‌ى ئێران له‌كه‌ربه‌لا و كوشتنى هه‌موو ئه‌و لایه‌نگرانه‌ى میلیشیا چه‌كداره‌كانى سه‌ر به‌ئێرانن وه‌ك عه‌صائیبى ئه‌هلى حه‌قى خه‌زعه‌لى و هاوشێوه‌كانیان و به‌رزكردنه‌وه‌ى دروشمى عێراق عه‌ره‌بیه نه‌ك فارسى.\n• به‌م شێوه‌یه گه‌ر ئه‌م خۆپیشاندانانه درێژه‌یان هه‌بێت،ئه‌وا ده‌ستێوه‌ردان و خوێنڕشتنى زیاترى تێده‌كه‌وێت و له‌وانه‌شه شه‌ڕى ناوخۆییش سه‌رهه‌ڵبدات.كه ئه‌مه‌ش بۆخۆى ده‌بێته هۆكارێك بۆ دابه‌شبوونى عێراق به‌سه‌ر چه‌ندین هه‌رێم و ناوچه‌دا،گه‌ر له ساڵانى ڕابووردوو ته‌نها باسى سێ ناوچه‌ى شیعه و سونه و كورد ده‌كرا،ئه‌وا ڕه‌نگه ناوچه شیعه‌كانى ناوه‌ڕاست و باشوور ببێته چه‌ندین ناوچه‌ى جیاوازى دابه‌ش به‌سه‌ر حیزب و سه‌ركرده و بنه‌ماڵه به‌هێزه‌كانى شیعه‌دا،ئه‌مه‌ش هه‌موو به قازانجى ئێران ته‌واو ده‌بێت.\nله‌لوبنان و له‌ژێر فشارى خۆپیشانده‌راندا سه‌رۆك وه‌زیرانى سونه مه‌زهه‌ب سه‌عد حه‌ریرى ده‌ستیله‌كاكێشایه‌وه كه به‌شێوه‌یه‌كى نهێنى ئێران و حیزبوڵاى لوبنانى له پشت ئه‌م داواكاریه‌وه‌ن\n• له‌ئێستادا 19/10/2019 له‌لوبنان و له‌ژێر فشارى خۆپیشانده‌راندا سه‌رۆك وه‌زیرانى سونه مه‌زهه‌ب سه‌عد حه‌ریرى ده‌ستیله‌كاكێشایه‌وه كه به‌شێوه‌یه‌كى نهێنى ئێران و حیزبوڵاى لوبنانى له پشت ئه‌م داواكاریه‌وه‌ن . له‌عێراقیشدا ئێستا موقته‌دا صه‌در سه‌رۆكى ڕه‌وتى صه‌در و خاوه‌نى گه‌وره‌ترین فراكسیۆنى په‌ڕله‌مانى 58 كورسى و زۆرترین ژماره‌ى وه‌زاره‌ت له‌حكومه‌ت و ته‌واوى ئۆرگانه‌كانى تردا، دواى گه‌ڕانه‌وه‌ى ڕاسته‌وخۆى له ئێران بۆخۆى ڕاسته‌وخۆ ده‌چێته ناو خۆپیشاندانه‌كانى شارى نه‌جه‌فه‌وه و هانى زیاتریان ده‌دات وداواكارى به‌رزده‌كاته‌وه بۆ هه‌ڵبژاردنى پێشوه‌خته و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ى كۆمسیۆنى باڵاى هه‌ڵبژاردنه‌كان و گۆڕینى یاساكه‌ى و دواتر ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ى عادل عبدالمهدى سه‌رۆك وه‌زیران به‌هه‌مان شێوه‌ى لوبنان(( كه‌ئه‌مه‌ش ڕێكه‌وتێكى ئاسایى نیه)).\n• خێرابوونى ڕووداوه‌كانى خۆپیشاندان له‌عێراقدا به‌م شێوه دراماتیكیه مه‌به‌ستیانه كه عێراق نه وه‌ك وڵاتێكى خاوه‌ن سه‌روه‌رى و نه‌وه‌ك وڵاتێكى خاوه‌ن شه‌رعیه‌تى یاسایى و ده‌ستورى بمێنێته‌وه به‌ڵكو گه‌ره‌كیانه ببێته گۆڕه‌پانێكى كراوه بۆ ململانێ ناڕه‌وا ناوچه‌یى و ناوخۆیى و دونیاییه‌كان و ئه‌مه‌ش هه‌موان قازانجى لێده‌كه‌ن و ته‌نها گه‌لانى عێراق و خاكه‌كه‌ى زیانیان پێده‌گات.ده‌بێت هه‌موانیش و به‌تایبه‌تیش صه‌در و عامرى كه دژایه‌تى ئه‌م حكومه‌ته ده‌كه‌ن باش بزانن كه له‌ناو شیعه‌دا كه‌سێكى باشتر و شیاوتر بۆ هه‌مووان له عبدالمهدى نادۆزنه‌وه بۆ ڕابه‌رایه‌تیكردنى عێراق به‌ره‌و كه‌نارى ئارامى و له‌كاتى غه‌رقبوونى كه‌شتیه‌كه‌ى عێراقیشدا ئه‌وان پێش هه‌موان زیانیان پێده‌كه‌وێت.\n• به‌م شێوه‌یه ئاینده‌ى عێراق له‌سایه‌ى ئه‌م خۆپیشاندانانه‌وه كه‌وه‌كو عه‌ره‌ب ده‌ڵێن ((یقول الحق ، یراد به الباگل))به‌ره‌و تونێلێكى تاریك و تون و نادیار هه‌نگاو ده‌نێت و هیچ كه‌س و لایه‌ن و سه‌ركرده‌یه‌كیش زامنى ئاینده‌یه‌كى ڕۆشن ناكات. و عێراق له‌م مانگى ڕه‌زبه‌ره‌دا ،له‌لایه‌ك به‌رى ڕه‌نجى چه‌ند ساڵه‌ى خه‌باتى دژى تاكڕه‌وى و زوڵم و چه‌وسانده‌وه و گه‌نده‌ڵى له‌ده‌ستده‌دات و له‌لایه‌كى تریشه‌وه هه‌موو ده‌سكه‌وته‌كانى 16 ساڵى ڕابووردووشى به‌هه‌ده‌ر ده‌دات.\n• له‌م نێوه‌نده‌شدا كوردیش زیانى گه‌وره‌ى به‌رده‌كه‌وێت به‌هۆى ئه‌وه‌ى به‌داخه‌وه نێوماڵى كوردیش زۆر توندوتۆڵ و یه‌كگرتوو نیه،بۆیه هه‌ق وایه كورد و سه‌ركردایه‌تیه‌كه‌ى و جه‌ماوه‌ره‌كه‌شى ببنه یه‌ك ده‌ست و یه‌ك دڵ و خاوه‌ن یه‌ك بڕیار و گوتار و كردار له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر ئه‌گه‌ر و ڕووداوێكى نه‌خوازراودا و سنوره‌كانى هه‌رێم بپارێزن وته‌نها وه‌ك ته‌ماشاكه‌ر نه‌مێننه‌وه بۆ ئه‌و خۆپیشاندانانه و درك به كاریگه‌رى و مه‌ترسیه‌كانیشى بكه‌ن له‌ڕووى داهات و دارایى و ئه‌منى و ..هتد.\nهیچ سه‌ركرده و حیزبێكیش تاكلایه‌نه و به‌ته‌نها بڕیار له‌چاره‌نوسى هه‌رێمى كوردستان نه‌دات و به‌ڵێنى هیچ جۆره سازش و ڕێكه‌وتنێكیش به‌هیچ سه‌ركرده و لایه‌نێكى عێراقى نه‌دات\nهیچ سه‌ركرده و حیزبێكیش تاكلایه‌نه و به‌ته‌نها بڕیار له‌چاره‌نوسى هه‌رێمى كوردستان نه‌دات و به‌ڵێنى هیچ جۆره سازش و ڕێكه‌وتنێكیش به‌هیچ سه‌ركرده و لایه‌نێكى عێراقى نه‌دات،ده‌رباره‌ى هه‌مواركردنه‌وه‌ى ده‌ستورى عێراقى و به‌تایبه‌تیش ماده‌ى 140ى ده‌ستور و هێزى پێشمه‌رگه و ده‌سه‌ڵاتى هه‌رێم و سنور و ناوچه دابڕوه‌كان و گۆڕینى سیسته‌مى حوكمڕانى له‌عێراقدا له په‌ڕله‌مانیه‌وه بۆ سه‌رۆكایه‌تى، بۆئه‌وه‌ى جارێكى تر به‌ده‌ستى خۆمان تاكڕه‌و و دیكتاتۆرێكى نوێ نه‌خه‌ینه‌وه سه‌ر كورسى حوكم له‌به‌غداد و ئه‌ویش به ئاسن و ئاگر وه‌ڵاممان بداته‌وه،چونكه به‌داخه‌وه حوكمڕانانى به‌غداد وه‌كو ئه‌و پیرێژنه وان كه هه‌میشه ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر داب و نه‌ریته كۆنه‌كانى، وه‌كو عه‌ره‌بیش ده‌ڵێت ((حلیمه رجعت الى عادتها القدیمه)).\nبۆیه به‌هه‌ق قۆناغه‌كه مه‌ترسیداره بۆ سه‌ر كورد و هه‌رێمى كوردستان به‌تایبه‌تیش دواى ڕووداوه‌كانى ڕۆژئاواى كوردستان و داگیركاریه‌كانى توركیا و شلۆقبونى زیاترى ئه‌منیه‌تى ته‌واوى ناوچه‌كه.


كۆرۆنا لە قۆناغی سەرەتایە یا كۆتایى؟\nYou are at:Home»تەوەر»هەواڵ»تایبه‌ت»كۆرۆنا لە قۆناغی سەرەتایە یا كۆتایى؟\nBy nuche.net on\t 2020/03/11 تایبه‌ت, شیکاری, گرنگ\nڕێژەی توشبوون و مردن بە كۆرۆنا تادێت لە هەڵكشاندایە و جگە لە چین، كە شوێنی سەرهەڵَدان و گەشەی ڤایرۆسەكەیە، لە زیاتر لە ٢٥ وڵاتی دیكە حاڵەتەكانی توشبوون و مردن تۆمار كراون و بەهۆی مەترسیداری ڤایرۆسەكە ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی بۆ پێنجەم جار لە مێژوویدا باری نائاسایی لە سەرتاسەری جیهان ڕاگەیاندووە و هۆشداری تایبەتی داوە بەو وڵاتانەی سیستمی تەندروستیان لاوازە.\nبەگوێرەی ئامارە فەرمییەکان، ژمارەی تووشبووان ١١٩ هەزار و ١٣٢ کەسە و ژمارەی ئەوانەی گیانیان لەدەست داوە ٤ هەزار و ٣٧٣ کەسە و ژمارەی ئەو کەسانەش دوای تووش بوون چاک بوونەتەوە ٦٦ هەزار و ٢٣٩ کەسە.\nهاوشێوەی ئەنفلۆنزاكانی باڵندە و بەرازە(١)\nتوێژەرێکی چینی، بەناوی تانگ چین، لەناوەندی تەندروستی چینی كاردەكات و بە ڕۆژنامەی چینا تودەی ڕاگەیاندووە “تا پلەكانی گەرما بەرزتر ببنەوە ڤایرۆسەكە توانای كەمتر دەبێتەوە، ئەگەر پلەی گەرماش بگاتە ٥٦ پلەی سەدی ئەوا ڤایرۆسەكە بە خێراییەكی زۆر چالاكی و تواناكەی لەدەست دەدات”.\nڤایرۆسی كۆرۆنا لەو جۆرەیانە، كە لە پلەی گەرمای بەرزدا ناژی، ئەمەش هاوشێوەی ئەنفلۆنزاكانی باڵندە و بەرازە، كە ئەوانیش مەترسیدارن و لە وەرزی سەرمادا گەشە دەكەن و گەرما ژینگەیەكی لەبارنییە بۆیان، بەپێی ئامارەكانی ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی ساڵانە ٢٥٠ بۆ ٥٠٠ هەزار كەس بەهۆی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسەكانی وەرزی سەرماوە دەمرن.\nبۆ دۆزینەوەی چارەسەرێك بۆ كۆرۆنا، چەندین تیمی جیاواز لە تاقیگە و ناوەندە زانستی و تەندروستییەكانی جیهان سەرقاڵی ئەنجامدانی لێكۆڵینەوەن، توێژەرەێكی فەرەنسیش، كە لەگەڵ تیمێكی پەیمانگای پاستۆر لە پاریس كار دەكات ڕایدەگەیەنێت “دروستكردنی چارەسەر و دەرمانێكی كاریگەر نزیكەی دوو ساڵ كاتی پێویستە.\nلای خۆیەوە مایكڵ ڕاین بەڕێوبەری پرۆگرامی تەندروستی لەناكاو لە ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی دەڵێت، زۆر زووە باس لەوە بكەین كۆرۆنا لە قۆناغی سەرەتا یاخود كۆتایدایە.\nمەترسی ڤایرۆسەكە ئەوەیە، كە بە هەوادا بڵاودەبێتەوە و لە كەسێكەوە بۆ كەسێكی دیكە دەگوازرێتەوە، هەروەها بۆ ماوەی نۆ ڕۆژ لەسەر ئەو كەلوپەلانە دەمیێنێتەوە، كە كەسی توشبوو بەكاریهێناون.\nكەسانی توشبوو لەگەڵ ئەوەی دەخرێنە ژێر چاودێری پزیشكییەوە پێویستە لە كۆمەڵگە دابڕێنرێن بۆ ئەوەی ڕێگری بكرێت لە بڵاوبونەوەی زیاتری ڤایرۆسەكە.\nكۆرۆنا گروپێكی فراوانی ڤایرۆسەكانە، ساڵی ١٩٦٥ لە مرۆڤدا دەستنیشانكراوە. هۆكارەكانی تووشبوون جیاوازن.\nنیشانەكانەكانی ڤایرۆسی كۆرۆنا هاوشێوەی پەتا وەرزییەكانە، وەك سەرئێشە، هەڵامەت، كۆكە، لەرز و تا، هەناسە توندی، ئازاری جەستە، لە هەندێ حاڵەتیشدا دەبێتە خۆی هەوكردنی سییەكان و بۆرییەكانی هەوا، بەوەش ئەگەری مردنی كەسی توشبوو زیاتر دەبێت.\nبۆ خۆپارێزی لە ڤایرۆسەكە پزیشكانی پسپۆڕ ڕێنمایی هاووڵاتیان دەكەن خۆیان بە دوور بگرن لە تەوقە كردن بەتایبەت لەگەڵ كەسانی توشبوو بە ئەنفلۆنزا‌و دەبێت دوای تەوقەكردن دەست بشۆردرێت، نابێت دەست ببرێت بۆ دەم و چاو و لوت بەبێ دەست شتن، هاوكات بەردەوام بەرلە دەست بردن بۆ ئەو ئەندامانەو خواردنی خۆراك، دەست بشۆردرێت.\nهەروەها نە مانەوە لە شوێنی قەرەباڵغ و داخراو، چونكە لەو شوێنانە ئەگەری بڵاوبوونەوەی زیاتری ڤایرۆسەكە هەیە و بەهۆی پژمین و كۆكە و هەناسەی كەسێكی توشبووەوە كەسانی دیكەش دەگوازرێتەوە، بۆ ئەوەش باشترە ماسكی تایبەتی پزیشكی بەكاربهێنرێت.\nسەبارەت بەو كەسانەی نەخۆشییەكانی كۆئەندامی هەناسە و ڕەبۆ و نەخۆشییە درێژخایەنەكانیان هەیە زیاتر مەترسی توشبونی ڤایرۆسەكەو كاریگەریی خراپی ڤایرۆسەكەیان لەسەرە، بۆیە دەبێت زیاتر ئاگاداری خۆیانبن.\nڤایرۆسەكە لە دەرەوەی چین و\nلە دوو هەفتەی رابردوودا،\nبە رێژەی ١٣ هێندە زیاد بووە.\nڕێكخراوی تەندروستی جیهانی، نیگەرانی بەرانبەر خێرا تەشەنەكردنی ڤایرۆسەكە راگەیاند و دەڵێت: ئێستا ڤایرۆسی كۆرۆنا وەكو پەتایەكی جیهانی پۆلێن دەكەین.\nتیدرۆس ئەدهانۆم، ئەمینداری گشتی رێكخراوەكە دەڵێت، ڤایرۆسی كۆرۆنا پەتایەكی جیهانییە، ژمارەی تووشبوون بە ڤایرۆسەكە لە دەرەوەی چین و لە دوو هەفتەی رابردوودا، بە ڕێژەی ١٣ هێندە زیاد بووە.\nهاوکات داوا لە وڵاتانی جیهان دەکات، رێوشوێنی توند بۆ خۆپاراستن بگرنە بەر.\nكۆنگرەی ڤایرۆسی كۆرۆنا\nبەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا\nئەمڕۆ (چوارشەممە ١١-٣-٢٠٢٠) ئەنجومەنی پەیوەندییەكانی دەرەوەی ئەمریكا، بڕیاری دا بەستنی كۆنگرەی ڤایرۆسی كۆرۆنا هەڵبوەشێنێتەوە، كە بڕیار بوو رۆژی هەینی لە نیویۆرك ببەسترێ، ئەمەش بە هۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە ئەمریكا، كە ژمارەی تووشبووان تا ئەمڕۆ لە هەزار كەس نزیك بووەتەوە.\nئەنجومەنە ئەمریكییەكە، كە بارەگای سەرەكی لە شاری نیویۆركی ئەمریكایە، تەنها بە هەڵوەشاندنەوەی كۆنگرەكە نەوەستاوە، كە بڕیار بوو بە ناونیشانی “ئەنجامدانی كاری بازرگانی لەژێر هەڕەشەی ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ” ببەسترێ، بەڵكو بڕیاریشی داوە كۆنگرە و كۆبوونەوەكانی تری خۆیشی هەڵبووەشێنێتەوە، كە بڕیار بوو لە ١١-ی ئەم مانگە و ٣-ی نیساندا ببەسترێن. هەروەها كۆبوونەوەكانی لە تەواوی ئەمریكادا راگرت.\nئەو کەسانەی نێرگەلە و جگەرە دەکێشن\nبە شێوەیەکی توندتر تیایاندا دەردەکەوێت\nمحەمەد قادر، گوتەبێژی وەزارەتی تەندروستی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لەبارەی دەرکەوتنی نیشانەکان لە کەسانی تووشبوو بە نوچە-ی راگەیاند “پێویستە هەموو لایەک خۆیان بپارێزن لە تووش بوون بەم ڤایرۆسە و ڕێنماییەکانیە تەندروستییەکان جێبەجێ بکەن. ئەو کەسانەی نێرگەلە یاخود جگەرە دەکێشن نیشانەکانی کۆرۆنا-یان بە شێوەیەکی توندتر تیادا دەردەکەوێت، هەروەها ئەو کەسانە مەترسییەکانی ئەو ڤایرۆسەیان زیاتر لەسەرە و ئەگەری مردنیشیان لە کەسێکی ئاسایی زیاترە”.\nگوتەبێژی وەزارەتی تەندروستی هەرێم دەڵێت، ئەو کەسانەی جگەرە و نێرگەلە دەکێشن لێی دوورکەونەوە و خۆیان بپارێزن و سەرجەم ڕێنماییە تەندروستییەکان جێبەجێ بکەن. پێویستە ئەو کەسانە دوورکەونەوە لێی، نەک تەنیا کۆرۆنا، جگەرە و نێرگلە بەرگری لەش لاواز دەکات و مەترسی دەیان نەخۆشی تر لەسەر ئەو کەسانە زیاد دەکات”.


سەرۆكی فراكسیۆنی بەدر ڕایدەگەیەنێت، فراكسیۆنەكەیان چەند پێشنیارێكیان خستووەتەڕوو بۆ چارەسەری كێشە هەڵپەسێردراوەكانی نێوان بەغداد و هەولێر دەربارەی پشكی هەرێم لە پرۆژەیاسای بودجە، دوپاتیشیدەكاتەوە، “كورد ئەو پێشنیارانەیان ڕەتكردوەتەوە”.\nحەسەن شاكر كەعبی، سەرۆكی فراكسیۆنی بەدر لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ئەمڕۆ یەكشەممە 28ی شوبات وتی، ژمارەیەك پێشنیارمان پێشكەش بە كورد كرد لەپێناو چارەسەری كێشەكەیان لەگەڵ حكومەتی ناوەندی، لەوانە هەناردەی نەوت لەڕێگەی كۆمپانیای سۆمۆ، لەسەر ئەو بنەمایەی ڕێكخراوی ئۆپیك كار لەسەر كەمكردنەوەی پشكی عێراق دەكات لە هەناردەكردندا لەهەر پرۆسەیەكدا كە تیایدا هەناردەی نەوت لەلایەن هەرێمەوە ئەنجامدەدرێت، هەروەها داوامان لێكردن پابەندبن بە ڕادەستكردنی 250 هەزار بەرمیل نەوت بە بەغداد، بەڵام ڕەتیانكردەوە.\nشاكر، لە لێدوانێكی بۆ سایتی بەغداد لیەوم وتیشی، “لە پێشنیارێكی دیكەدا، داوامان لێكردن سەرجەم كێڵگە نەوتییەكانی هەرێم ڕادەستی حكومەتی بەغداد بكەن لە بەرامبەر دانەوەی قەرزی كۆمپانیاكانی نەوت و هەندێك لە وڵاتان لەسەر هەرێم، بەڵام بەهەمان شێوە ڕەزامەندییان نەدا”.\nباسی لەوەشكرد، “پێشنیاری سێیەم داوامان لێكردن پاڵاوگەكانی نەوت و دۆزینەوە نوێیەكانی نەوت ڕادەستی بەغداد بكەن، بەڵام وتیان دەستوور دەڵێت پاڵاوگەكان بە هاوبەشی بەڕێوەدەبرێن، بەهۆیەوە بودجە تا ئەمڕۆ پەكیكەوتووە و كاریگەری لەسەر سەرجەم عێراقییەكان دروستكردووە”.\nپێشتر شیروان میرزا، ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەران بە تۆڕی میدیایی ئێستای وت، “بەهۆی دواكەوتنی ڕێككەوتن لەسەر بڕگەی تایبەت بە پشكی هەرێم، دەنگدان لەسەر پرۆژەیاسای بودجەی گشتیی عێراق دەكەوێتە هەفتەی داهاتوو”.\nئاماژەی بۆ ئەوەشكرد كە تائێستا بڕگەی تایبەت بە پشكی هەرێمی كوردستان و پابەندییەكانی حكومەتی هەرێم لە پرۆژەیاسای بودجەی گشتیی عێراق بۆ ساڵی 2021دا یەكلانەبوونەوە و دەنگدان بە پرۆژەكەش چاوەڕوانی یەكلاكردنەوەی ئەو پرسە دەكات.\nپێشتر نزیكەی 15 جار شاندی باڵای حكومەتی هەرێم سەردانی بەغدادی كردووە بەمەبەستی چە‌سپاندنی ڕێككە‌وتنی مانگی 12ی 2020ی نێوان حكومە‌تی ھە‌رێمی كوردستان و حكومە‌تی فیدڕاڵ، لە‌سە‌ر پڕۆژەیاسای بودجە‌دا كە تیایدا پشكی ھە‌رێم بە 12.67٪ دیاریكراوە.\nفەرمانی دەستگیرکردن بۆ عەبدوڵڵای کوێخا موبارەک و کوڕەکەی دەرچوو\nبەتۆمەتی كوشتنی كارمەندەكەی ئاسایشی چەمچەماڵ و بە بڕیاری دادوەر، فەرمانی دەستگیرکردن بۆ عەبدوڵڵای کوێخا موبارەک و کوڕەکەی دەرچوو.…


فەڕەنسا و ئەڵمانیا ڕێوشوێنی نوێ دژی ڤایرۆسی کۆرۆنا ڕادەگەیەنن\nی مانگی ده ٢٩, ٢٠٢٠\nهەریەک لە فەڕەنسا و ئەڵمانیا لە هەوڵەکانیاندا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی شەپۆلی دووەمی ڤایرۆسی کۆرۆنا ڕێوشوێنی نوێیان ڕاگەیاند.\nسەرۆکی فەڕەنسا ئیمانوێل ماکرۆن لە وتارێکدا ڕایگەیاند سەرانسەری وڵاتەکە کوارەنتین دەکرێت و پێدەچێت تاوەکو 1 ی مانگی دوانزە بەردەوام بێت، بەڵام جیا لە کوارەنتینەکەی پێشوو، خوێندنگاکان بە کراوەیی دەمێننەوە بەڵام چێشتخانە و باڕ و دوکانە ناپێویستەکان دادەخرێن.\nسەرۆکی فەڕەنسا ئاماژەشی بەوەدا " ئەگەر لە ئێستادا نەجوڵێین بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ئەوا لە ماوەی مانگێکدا بەلایەنی کەمەوە 400 هەزار حاڵەتی گیان لەدەستدانی دیکە تۆماردەکرێت."\nڕۆژی سێشەممە فەڕەنسا لە ماوەی 24 کاتژمێردا 523 حاڵەتی گیان لەدەستدانی ڕاگەیاند، پزیشکانی وڵاتەکەش هۆشیاریاندا لەسەر ئەوەی یەکەکانی چاودێری ورد خەریکە دەگەنە ئەوپەڕی توانایانەوە.\nلەلایەکی دیکەوە ئەڵمانیا تاوتوێی گرتنەبەری ڕێوشوێنی نوێی توند دەکات بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی زیاتری ڤایرۆسی کۆرۆنا، لەو ڕێوشوێنانەش داخستنی باڕ و چێشتخانە و هۆڵەکانی وەرزش و ڕۆشنبیری دەگرێتەوە.\nبەپێی ڕێکەوتنێکی نێوان ڕاوێژکاری ئەڵمانیا ئانگێلا مێرکڵ و فەرمانڕەواکانی هەرێمەکان، لە هەوڵێکدا بۆ دانانی سنوورێک بۆ زیادبوونی ژمارەی توشبووان بە ڤایرۆسەکە، ڕێوشوێنە نوێیەکان لە 4 ی مانگی یانزەوە دەست پێدەکەن.\nسەرۆکی کۆمسیۆنی ئەوروپا ئۆرسۆلا ڤۆن دەیر لین وتی یەکێتیەکە 100 ملیۆن یۆرۆ بۆ کڕینی پشکنینی خێرا و دابەشکردنیان دابین دەکات.\nئەمە لەکاتێکدا لە ئێستادا ڤایرۆسەکە لە ئەوروپا لە شوێنەکانی دیکەی جیهان خێراتر بڵاودەبێتەوە، ڕۆژانە لە ماوەی حەوت ڕۆژی ڕابردوودا ئەوروپا 220 هەزار توشبووی نوێ تۆمار دەکات، ئەمەش بەبەراورد لەگەڵ هەفتەی ڕابردوودا بە ڕێژەی لە سەدا 44 زیادیکردووە


کوژرانی (بارزان رەشید)ەکان لە کوێوە سەرچاوە دەگرێ؟\nبە راست تاوانی کوشتن و تیڕۆڕکردن تەنها لە سەر دەستی کۆیلەکانی حیزبە تیرۆرستەکانی پارتی و یەکێتیدا ئەنجام دەدرێت؟\nئەو خوێندنەوەیەی پێی وایە تەنها کەسە نزیکە تیرۆستەکانی نزیکی پارتی و یەکێتی تیڕۆڕ ئەنجام دەدان خوێندنەوەیەکی دروستە؟\nتیڕۆڕکردنی سەدان ژن بە ناوی ناموسپارێزییەوە، تیڕۆڕکردنی دەیان کوڕی گەنج بە هۆکاری ناکۆکییە خێڵەکییەکان و لە سەرئەوەی ناو دەبرێت بە (ئابڕوو) سڕینەوە، یان لە سەر کێشەی پارچە زەویییەک، یان هەرچ کێشەیەکی دیکەی خێزانی. هەروەها تیڕۆرکردنی کەسە سیاسییە ئازاکان، تیڕۆرکردنی کەسە رەخنەگرو نووسەرو رۆژنامە نووسەکان، ئایا ئەمانە هەر کەسانێکی نزیک لە دەسەڵاتی سیاسییەوە ئەنجامی دەدەن؟ یان ئەم دیاردەو کولتوورە زۆربەی چین‌و توێژەکانی گرتۆتەوە بە رێژەیەکی بەرزو نزم‌و بە گوێرەی رێژەی هۆشیاریی چین‌و توێژەکان‌و بە گوێرەی هۆشیاری کەسەکان؟\nبۆ وەڵامی ئەم پرسیارانە بە کورتی هەوڵ ئەدام لە تیڕۆرکردنی (بارزان رەشید)ەوە بچمە ناو بابەتەکەوە.\nکوژرانی ئەم گەنجە بێ تاوانە لە لایەن تاوانبار جەمال جەبار رەشید خەیلانی ـوە، تەنها پەیوەندی بەوەوە نییە، کە تاوانبار کەسێکی سەربازیە بە پلەی نەقیب، یان ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستانە، یان نزیکە لە براکانی مەسعود بارزانیەوە، یان خوشکەزای بەرپرسی لقی دووی پارتیە. ئەم تاوانبارە ئەگەر خاوەنی ئەم ئیمتیازە دەسەڵاتداریانەش نەبووایە ئەم تاوانەی هەر ئەنجام دەدا، چونکە لە ژێر کاریگەری کولتووری تووندووتیژیدا گۆشکراوە. پێیوستە پێش ئەوەی ئیمتیازاتە دەسەڵاتدارییەکانی بخەینە روو، ئەوە بخەینە روو، کە ئەم کولتوورە قێزەونەی دەسەڵاتی سیاسیی بە درێژایی ٢٥ ساڵ لە حوکمڕانی برەوی پێداوە، سەرچاوەی دەیان تاوانی لەم جۆرەیە.\nئەم تاوانە‌و دەیان تاوانی دیکەی لەم جۆرە لە کوردستاندا لە ماوەی ٢٥ ساڵی حوکمڕانی دەسەڵاتی سیاسیی ناسیۆنالیستی پارتی‌و یەکێتیدا پەیوەندی راستەوخۆی بەو تووندوتیژیەوە هەیە، کە ئەم دەسەڵاتە سیاسییە قێزەونە دروستیان کردووە، پێوەندی بە عەقڵیەت‌و کولتووری خۆ سەپاندن‌و خۆ بە زلزانین‌و بەرامبەر بە کەمزانین هەیە. پێوەندی بەو بارە دروونییەوە هەیە، کە هەرکەس دەمانچە تەقێن نەبێت (پیاو)نیە!؛ بێ شەهامەتە!؛ ناجوامێرە!؛ ترسنۆکە!. کەسانی ئارام‌و سڤیل‌و بێ وەی‌و خاوەن مۆراڵی بەرزی مرۆیی‌و مرۆڤپەروەر لەم کۆمەڵگایەدا بێ بەهایە، هیچ قورساییەکی نییە لە لای دەسەڵاتی سیاسی گەندەڵی پارتی‌و یەکێتی.\nئەم کولتوورو دیاردەی ئینسان کوشتنە، لە شەڕە نەگریسەکانی چەندین ساڵەی نێوان حێزبە ناسیۆنالیست‌و ئیسلامییەکانەوە سەرچاوەی گرتووە. لە عەقڵیەت‌و بیرکردنەوەی دواکەوتوویی‌و خێڵەوە بۆ تۆڵەسەندنەوە سەرچاوەی گرتووە. لە سیاسەتی پاکتاوکردنی کەسە سیاسییەکان‌و ئەو کەسانەی لە رووی فکرییەوە ناکۆکن لەگەڵ فکری فاشیانەی ناسیۆنالستی‌و فکری فاشیانەی دینییدا سەرچاوەی گرتووە.\nهەر ئەم حاڵەتەش وایکردووە لە خەڵک، کە جارێکی دیکە پەنابەرنەوە بۆ برەودان بە خێل‌و بە دیوەخان‌و دروستکردنی دەمسپی‌و ریش سپی خێڵ، بۆ ئەوەی هەر هیچ نەبێت لە حاڵەتێکدا، کە تاوان بەرمابەریان ئەنجامدرا خێل بتوانێت تۆڵەیان بۆ بکاتەوە. ئێستا لە کوردستاندا لە لای خەڵک خێڵ‌و سەرۆکی خێڵ بە بەهاترو بەهێزتر لە پۆلیس‌و دادگاو دادوەر دادەنرێت. هەتا خێڵ وەستابێت، کەس پەنا نابات بۆ پۆلیس‌و بۆ دادگاو یاسا، چونکە رەشبینن لە دادگاو یاساو پۆلیسێک، کە لە لایەن دەسەڵاتی فاشییانەو گەندەڵی پارتی‌و یەکێتیەوە قۆرخکراوە.\nچەندین جار تاوانی وا دڕندانە بە بەرچاوی خەڵکەوە روویداوەو تاوانبارەکەش خزمی هیچ بەرپرسێک نەبووە، یان سەر بەم دوو حیزبە نەبووە، بەڵام هەر ئەم دوو حیزبەو دەسەڵات سیاسییەکەیان‌و حوکمڕانییەکەیان بەرپرسە لە هەموو ئەو تاوانانەی، کە ئەنجام دەدرێت، چونکە حوکمڕانی‌و پۆلیس‌و دادگاکان کۆمەڵە دامودەزگاو دامەزراوەیەکی حکومیین‌و لە ژێر دەسەڵاتی جێبەجێکردندا هەڵدەسوڕێن.\nپارتی‌و یەکێتی‌و سەران‌و بەرپرسانی ئەم دوو حیزبە تەنها بەوە تاوانبار نین، کە کەسە نزیکەکانیان، کۆیلەکانیان، گوێلەمست‌و گەجەروگوجەرەکانیان تاوانی لەم شێوەیە ئەنجام دەدەن. بەڵکو ئەم دەسەڵاتە سیاسییە ناشیرینە بەوە تاوانبارە، کە بە حوکمڕانییەکی خێڵەکی‌و یاساو رێسای دارستان حوکمی خەڵک دەکات. کاتێک ئەم حوکمڕانیە هەموو دادگاکان‌و زۆربەی دادوەرەکانی قورخکردبێت لە پێناوی خۆسەپاندنی زیاتری بەرژەوەندییە گڵاوەکانی خۆیدا، کاتێکدا بە ئەمری پارتی‌و پشتیوانی یەکێتی بتوانێت لە ئانوساتێکدا پەرلەمان لە کاربخات، بە ئارەزووی خۆی وەزیرەکانی گۆڕان بنێرێتەوە ماڵەوە، پەلاماری بارەگاکانی حیزبە ئۆپۆزسوێنەکان بدات، بە زۆر سەرۆکێک بکات بە سەرۆکی هەرێم‌و هەرکەسێکیش رەخەنی لێبگرێت تەخوینبکرێت. لە خۆپیشاندانەکاندا دەیان کەس بکوژن، دەیان سوکایەتی بە کچ‌و ژنە ئازاکانی ناو خۆپیشاندانەکان بکەن، بە پاس‌و سەیارەی ئاسایش‌و دەزگا ئەمنییەکانیان کچانی خۆپیشاندەر بگوێزنەوە بۆ شوێنە دوورەکانی ناو شار، گوایە بۆ ئابڕوبردنیان‌و داخکردن بە دڵی دایک‌و باوک‌و خێزانەکانیاندا، هەروەها بۆ تۆقاندنیان. لەم حاڵەتی بێ سەروبەریی‌و جەنجاڵییەدا، لەم حاڵەتی حوکمڕانە مافیائاساییەدا دەیان تاوانی وا روودەدات‌و رووشی داوە لە رابردووداو هیچ لێپرسینەوەیەکیش نەکراوە لە سەری. ئەگەر حوکمێک بە راستی حوکمی خەڵک بێت‌و لە خەڵکەوە هەڵبژێرداربێت، ئەگەر ئەو خەڵکەی دەنگ بەم حوکمە دەدات رێزو شکۆمەندی هەبێت لای دەسەڵات، ئەوە لە سەر بنەمای کۆمەڵێک یاسای مەدەنیانەو دیموکراتیانە حوکمڕانی دەکات. بەڵام چونکە دەنگدەرانی سەر سندوقەکانی دەنگدان، هەر ئەوەندە رێزدارو شکۆمەندن لای حیزبەکان تا دەنگ دەدەن، بۆیە هەر زوو خەڵکیان بیر دەچێتەوە، ئیتر بە پێی میزاج‌و بە پێی بەرژەوەندی خۆیان، بە رێسای قاچاخچێتی‌و سیاسەتی مافیایی حوکمڕانی خەڵک دەکەن.\nدەسەڵاتی سیاسیی نایەوێت مرۆڤی کورد، مرۆڤی عەقڵانی‌و ئارام‌و مەدنی بێت. دەسەڵاتی سیاسی کوردستان پێیخۆشە رۆژانە دەیان تاوانی وا رووبدات بۆ ئەوەی خەڵک تەنها بەم تاوانانەوە سەرقاڵبکات‌و دەسەڵاتە گەندەڵە ناهەموارە ناشیرینەکەیان بیربچێتەوە، کە سەرچاوەی هەموو کارێکی ناشیرین‌و دزێوە لە کوردستاندا.\nبە داخەوە، لە زۆربەی نووسینەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی‌و فەیسبووکدا، لێکدانەوەیەکی رووکەش‌و هەڵە دەبینم. ئەم تاوانانە وا لێکدەدرێتەوە، کە راستەوخۆ پێوەندی بەو کەسانەوە هەیە، کە سەر بە دەسەڵاتن، یان تەنها ئەو کۆیلەو گەجەروگوجەرانە ئەنجامی دەدەن، کە لە سێبەری دەسەڵاتدان، ئەمە هەڵەیەکە، کە بیرمان دەباتەوە، کە کولتوورو دیاردەی تۆڵەسەندنەوەی خێڵەکیانە، دەسەڵاتی سیاسیی بە گشتی‌و بە تایبەتی حکومەتەکەی هەردوو حیزبی پارتی‌و یەکێتی لێیی بەرپرسیارن. بۆیە هەموو تاوانەکانی کوشتن، ئەگەر کەسانی سەر بە دەسەڵاتی سیاسیی ئەنجامی بدەن، یان کەسانی دیکە، ئەگەر پاکتاوو تیڕۆرێکی سیاسییانە بێت، یان پاکتاوو تیڕۆرێکی خێڵەکیانە بێت، ئەگەر کێشەی نێوان دوو کەسیش بێت، ئەمانە هەمووی ئەو تووندووتیژیی‌و دیاردەو کولتوورە لێی بەرپرسیارە، کە لە ماوەی ٢٥ ساڵی دەسەڵاتی سیاسی پارتی‌و یەكێتیدا هاتوەتە ئاراوەو برەوی پێدراوە.\n٩\_٥\_٢٠١٦ - کوردستان


24/7/2021 - 13:51\nلیژنەى باڵاى روبەڕوبونەوەى کۆرۆنا لە سلێمانى کۆبونەوە و چەند رێنماییەکى نوێیان دەرکرد .\nلیژنەکە رایده‌گه‌ێنێت: پێویستە هەموو کارمەندانی فەرمانگە دەوڵەتیەکان و کەرتی گشتی و کەرتی تایبەت پابەندی تەواوی ڕێکارە تەندروستی و خۆپارێزییەکان بن و ڕێگا بە هیچ هاوڵاتییەک نادرێت بەبێ پابەندبوون بەم ڕێکارانەوە سەردانی ئەم دامودەزگایانە بکات.\nئه‌مڕۆ شه‌ممه 24/7/2021، له راگه‌یاندراوێكدا، د. هەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی و سەرۆکی لیژنەی باڵای ئۆپراسیۆنەكانی پارێزگای سلێمانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی كۆرۆنا، ئاماژه‌ی به‌وه كردووه، له كۆبوونه‌وه لیژنەی باڵای ئۆپراسیۆنەکانی پارێزگای سلێمانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی کۆرۆنا، دۆخی نوێی کۆرۆنا لە پارێزگای سلێمانیدا هەڵسەنگێنراو لەلایەن بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانی و بەڕێوەبەری خۆپاراستنی تەندروستی پارێزگای سلێمانییەوە، ڕوونکردنەوەی پێویست خرانە ڕوو، کە لە هەموویاندا ئاماژە بۆ مەترسیی بڵاوبوونەوەی زۆرو خێرای پەتای کۆرۆنا دەکەن، لە کۆتاییدا بڕیاردرا بە:\n٢- پێویستە هاووڵاتیان ڤاکسینی پێویست وەربگرن وەک ڕێگایەکی پەسەندکراوی نێودەوڵەتیی بۆ سنووردارکردنی بڵاوبوونەوەی پەتاکە و دوورخستنەوەی مەترسیی مردن لە تووشبووانی کۆرۆنا.\n٣- پێویستە هەموو کارمەندانی فەرمانگە دەوڵەتییەکان و کەرتی گشتی و کەرتی تایبەت پابەندی تەواوی ڕێکارە تەندروستی و خۆپارێزییەکان بن و ڕێگا بە هیچ هاووڵاتییەک نادرێت بەبێ پابەندبوون بەم ڕێکارانەوە سەردانی ئەم دامودەزگایانە بکات.\n٤- پێویستە هەموو چالاکییە سیاسی و ئەدەبیی و هونەریی و ڕێکخراوەیی و کۆمەڵایەتیی و ئاینییەکان، کە دەبنە مایەی تێکەڵاوبوون و بەریەککەوتن تا تێپەڕاندنی شەپۆلی نوێی کۆرۆنا، ڕابگیرێن.


مافەکانی مرۆڤ - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمافە بنچینەییەکانی هەر مرۆڤێک\nمافەکانی مرۆڤ کۆمەڵێک بنچینە یان ڕێسای ڕەوشتین کە لەسەرپێوانەی ئاکاریی مرۆڤەکان ساز کراون و بەگوێرەی یاسای ناوخۆیی و نێودەوڵەتی پارێزگارییان لێ دەکرێت. بەگشتی دەتوانین ئەم بنەمایانە بەم شێوەیە ناو بنین کە مافی ڕەوای ھەموو مرۆڤێکن و شیاوی گۆڕین و دەستکاریی نین و بەیەکسانی و بەھۆی مرۆڤبوونی کەسەکەوە (بە تایبەتمەندیی مرۆڤبوونیانەوە بەندە) پێی ڕەوا بینراوە. بێ گوێدانە تەمەن، نەتەوە، ئایین، زمان، ڕەنگ و، ڕەگەز، ھەمووان وەکو مرۆڤ ھاوتان. ئەم مافانە لە ھەموو شوێنێک و لە ھەموو کاتێکدا جێبەجێ دەبن بەسەر مرۆڤەکاندا، لە ھەر کوێیەک بن لە جیھاندا، بێ جیاوازی. لە سایەی سەروەریی یاسا و سۆزی مرۆڤانەوە چاوەڕوان دەکرێت کە ھەموو پێڕەوی ڕێزگرتنی مافەکانی مرۆڤی ھەبێت بۆ مرۆڤەکانی تر، ھیچ کات ئەو مافانە لە مرۆڤ ناترازێن، مافی مرۆڤ بۆ هەموو کەسێک مافێکی ڕەسەنە و پێوەی لکاوە، مەگەر لە دۆخێکی یاساییی تایبەتی و بە ھۆکاری سەپاندنی لە ڕەوتێکی یاساییدا.\nیەکێک لە یەکەمین بەڵگەکانی مافنامەی جیھانی مرۆڤ\nبنەمای مافەکانی مرۆڤ ڕۆڵێکی کاریگەری بینیوە لە داڕشتنی یاسای نێودەوڵەتی و دامەزراوە جیھانی و ھەرێمییەکاندا. کار و کردەی وڵات و ڕێکخراوە ناحکومییەکان بنچینەن بۆ پێکھێنانی سیاسەتی گشتی لەسەرانسەری جیھاندا. ھزری مافەکانی مرۆڤ پێشنیارێکە بۆئەوەی «کە بتوانرێت بگوترێت وتاری گشتیی کۆمەڵگا لە سەردەمی ئاشتی و تەباییدا زمانێکی ڕەوشتیی ھاوبەشی ھەیە، ئەویش زمانی مافەکانی مرۆڤە».\nتاکوو ئەمڕۆ ڕێڕەوی ئاراستەی مافەکانی مرۆڤ گومان و گفتوگۆی بەردەوامیان لەسەرە، لە ڕووی ناوەڕۆک و سروشتی بەڵگەھێنانەوەی مافەکانی مرۆڤ. واتای تەواوەتی بۆ زاراوەی ماف، گێرمەوکێشەی دروست کردوە، بووە بە بابەتێکی فەلسەفیی درێژخایەن، ھاوکات کۆدەنگیی تەواو ھەیە کە مافەکانی مرۆڤ دەستەیەکی جۆراوجۆرن لە مافەکان، وەکوو بوونی دادگایەکی دادپەروەر، یان پاراستن لە زۆرداری، یان دوورخستنەوە لە کۆمەڵکوژی و زەودکردنی ئازادیی ڕادەربڕین یان مافی فێربوون. ھەندێک ناکۆکی ھەیە لەوەی ئایا ئەم بەندانەش بکرێنە ناو مافەکانی مرۆڤەوە. ھەندێک لە ڕووناکبیرانی مافەکانی مرۆڤ پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێویستە ئاستێک دیاری بکرێت بۆ نواندنی کەمترین ماف، تاکو دەستدرێژی بۆ سەر مافەکان نەکرێت و مرۆڤەکان پارێزراو بن، ھەندێکی تر پێیان وایە دەبێت پێوانەی پێچەوانەی ئەمە، واتە بەرزترین ھەبێت.\nمافی مرۆڤ مافێکی ناوخۆیی یان ناوچەیی نییە، واتە تایبەت نییە بە وڵات و کولتوور و کیشوەرێکی دیاریکراوەوە، بەڵکوو مافێکی گەردوونی و سنووربەزێنە. لە ڕاستیدا شتێک نییە ناوی مافی مرۆڤی کوردی یان عەرەبی، فارسی یان تورکی، ئینگلیزی یان فەڕەنسی، ئەمریکی یان ئەڵمانی بێت. مافێک نییە پێی بگوترێت مافی مرۆڤی ڕۆژئاوایی و مافی مرۆڤی ڕۆژهەڵاتی، مافی مرۆڤی ئیسلامی و مافی مرۆڤی مەسیحی، مافی مرۆڤی هیندۆسی و مافی مرۆڤی جوولەکە، مافی مرۆڤی جیهانی سێیەم و مافی مرۆڤی جیهانی ئەورووپی. ئەوەی هەیە کۆمەڵێک مافە، بۆ سەرجەم مرۆڤەکانە لە هەرکوێیەکی ئەم دونیایەدا بن. مرۆڤی نێو جەنگەڵە چڕەکان و مرۆڤی نێو شارە ڕووناک و پێشکەوتووەکان یەک مافیان هەیە و لە ڕووی مرۆڤبوونەوە هیچ جیاوازییەکیان نییە.\nزۆر لەو ڕووداوە بزوێنەرانەی کە بوونە هۆی ورووژاندنی مافەکانی مرۆڤ، لە ئاکارەکانی جەنگی جیهانیی دووەم و ڕوودانی هۆلۆکۆست بوون. لە ساڵی ١٩٤٨دا و لە پەسەندکردنی جاڕنامەی جیهانیی بۆ مافەکانی مرۆڤ لە پاریس، باسی مافی مرۆڤ گەیشتە لووتکە و وەرچەرخانێکی بەخۆیەوە بینی کە پێشتر گەلان بۆچوونی تریان لەسەری هەبوو.\nلە ئێستادا، مافی مرۆڤ بووەتە ئەو پێوانەیەی کە گەشەکردن و پێشکەوتنی وڵاتانی پێ دەپێورێت. تەنانەت دیدێک هەیە پێی وایە گرنگ نییە بە چ سیستەمێکی سیاسی وڵات بەڕێوە دەبەیت، بەڵکوو گرنگ ئەوەیە تا چەند هاوڵاتییەکانت خاوەنی مافەکانی مرۆڤن و تا چەند سوودیان لەو مافانە وەرگرتووە. ئەو مافانە رۆژانە تا چ ئاستێک لە ژیانی سەرجەم چین و توێژەکاندا رەنگیان داوەتەوە و لە سایەیدا ژیانێکی شەرافەتمەندانە دەژین؟.\n١ مافەکانی مرۆڤ لە یاسادا\n٢ جۆرەکانی مافەکانی مرۆڤ\n٢.١ مافەکانی تاکەکەس\n٢.٢ مافی دەستەجەمعی\n٢.٣ مافە شارستانییەکان\n٢.٤ مافە سیاسییەکان\n٢.٥ مافە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان\n٢.٦ مافە کولتووری و ژینگەیییەکان\n٣ مافەکانی مرۆڤ لە پەیمان و ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکاندا\n٤.١ مافەکانی مرۆڤ لە یۆنانی کۆندا\n٤.٢ ناوچەی نێوان دوو ڕووبار (میزۆپۆتامیا)\n٤.٣ ئایینە ئاسمانییەکان\n٤.٤ سەربەخۆییی ئەمریکا\n٤.٥ شۆڕشی فەرەنسی و ڕاگەیاندنی مافەکانی مرۆڤ\n٤.٦ لە نێوان دوو جەنگی جیهانی (یەکەم و دووەم)دا\n٤.٧ جاڕنامەی جیھانیی مافەکانی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٤٨\n٥ ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ لە کیشوەرەکان\n٥.٢ هەردوو ئەمەریکا\n٦ ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان\n٦.١ کومیسیۆنی مافەکانی مرۆڤ لە نەتەوە یەکگرتووەکان\n٧ فەلسەفەی مافەکانی مرۆڤ\nمافەکانی مرۆڤ لە یاسادادەستکاری\nمافەکانی مرۆڤ تێھەڵکێشی هەموو ئەو بەند و یاسایانە کراون کە حکومەتەکان دایدەڕێژن لە هەموو وڵاتانی جیھاندا. لەگەڵ ئەوەشدا هەموو کات کاریان پێ نەکراوە و، هەندێکیان دەبنە کورتھێنان لە ڕەوایەتیی مافەکانی مرۆڤ. بەڵام پێوانە نێودەوڵەتییەکان جەخت لە ڕەوایەتیی ئەم مافانە دەکەنەوە کە حکوومەتەکان زەودی دەکەن و ناتوانن مافەکان بەو شێوەیەی پێویستە، دەستەبەر بکەن. ڕێکخراوی نێونەتەوەییی نەتەوە یەکگرتووەکان مافەکانی داڕشتووە و ڕێکی خستوون تاکوو پارێزگارییان لێ بکات و هەڵوێست بنوێنێت و لە کاتی پێویستدا پێداچوونەوەیان بۆ بکات. هەموو وڵاتێکی سەربەخۆ، نوێنەری هەیە لە نەتەوە یەکگرتووەکان، تاکوو بتوانن لەسەر مافە ڕەواکانی هاووڵاتیانی خۆیان بدوێن. هەروەها، ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە هاوکاریی ڕێکخراوەکانی تری مافەکانی مرۆڤ، بەدواداچوون بۆ زەودکردنی مافەکانی مرۆڤ دەکەن لە وڵاتانی جیهاندا. لەڕێی پێوەندیە نوێیەکانی وەکوو تەلەفۆن و ئینتەرنێتەوە، ئاڵوگۆڕی زانیاری و هەواڵی هاووڵاتیان لە جیهاندا ئاسان بووە؛ ئەمە وای کردووە کە کاری ئەم ڕێکخراوانەش ئاسانتر بێت و بتوانن باشتر ئاگاداری ڕەوتی مافەکانی مرۆڤ بن لە هەر وڵاتێک و بەردەوام لەڕێی میدیاکانەوە، وەکوو بڵاوکراوەکان و بەرنامە تەلەفیزیۆنیەکانەوە، کاردانەوەی خۆیان و بانگهێشتەکانی خۆیان بگەیەنن.\nجۆرەکانی مافەکانی مرۆڤدەستکاری\nدەکرێت جۆرەکانی مافەکانی مرۆڤ بە چەندین شێواز پۆلێن بکرێن. یەکێک لەو شێوازانە پۆلێنکردنە لە ڕووی جۆری مافەکەوە، کە دەکرێن بە سێ کۆمەڵەوە:\nمافەکانی پاراستنی کەسێتی\nمافەکانی ئازادییە شارستانییەکان\nمافە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان\nلەو جۆرانە، هەر کۆمەڵە و بوارێک دەگرێتەوە، کە بەهەموویان کۆبەندی مافەکانی مرۆڤن.\nئەو مافانەیە مرۆڤ وەک تاکێک لەناو کۆمەڵدا هەیەتی. ئەم مافانە، تاکەکەس، لە بەرامبەر دەستوەردانی ناڕەوا و دڵڕەقانەی دەوڵەت دەپارێزێت. ڕەوابوونی ئەم مافانە وا دەکات تاکەکەس لە کۆمەڵگەدا هەست بە سەربەزی و سەربەخۆییی خودی خۆی بکات. ھەندێک لەم مافانە بریتین لە مافی بەندنەکردن و ئەشکەنجەنەدان، مافی بیرکردنەوە، مافی خوێندن، مافی کارکردن و، هی تر.\nئەمە ئەو مافانەیە کە دەکرێت گرووپێک پێکەوە ببنە خاوەنی و کاری پێ بکەن، واتە تایبەت نییە بە تەنها تاکەکەسێکی دیاریکراوەوە. لەوانە مافی پێکھێنانی کۆمەڵە و ڕێکخراو.\nمافی پاراستن و ئاسایش، مافی ئازادیی هاتوچۆ و نیشتەجێبوون، مافی ڕێزگرتن لە مرۆڤ.\nمافی کۆیلەنەبوون، مافی بەشداریی سیاسی، مافی دروستکردنی حیزب و پارتی سیاسی، مافی ئەشکەنجەنەدان.\nمافە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکاندەستکاری\nمافی خواردن و خواردنەوە، مافی چاودێریی تەندروستی، مافی خوێندن، مافی بیمەی بێکاری، مافی ئاستێکی باشی ژیان.\nمافە کولتووری و ژینگەیییەکاندەستکاری\nنموونە بۆ ئەم جۆرە مافانە مافی پۆشینی جلوبەرگ، مافی یادکردنەوەی بۆنە نەتەوەیی و کولتوورییەکان، مافی ئەنجامدانی هەڵپەڕکێی میللی، مافی ژیان لە ناو ژینگەیەکی پاک و تەندروست، مافی بوونی ژینگەیەکی خاڵی لە وێرانکاری.\nمافەکانی مرۆڤ لە پەیمان و ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکاندادەستکاری\nلە ساڵێ ١٩٦٦دا، نەتەوە یەکگرتووەکان یادداشتنامەی هەردوو ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتیی مافە شارستانییەکان و مافە سیاسییەکان (ICCPR) و ڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتیی مافە ئابووری، کۆمەڵایەتی و کلتوورییەکان (ICESCR)ی پەسەند کرد و کردیە مەلزەمەیەک بۆ هەموو وڵاتانی ئەندام. بەڵام تاکوو ساڵی ١٩٧٦ نەخرانە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەو کاتە کۆمەڵێک لە وڵاتان دانیان پێدا نا.\nلە ساڵی ٢٠٠٨، ئەنجومەنی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان «کۆنووسی ئارەزوومەندانە لە ڕێکەوتننامەی نێودەوڵەتیی مافە ئابووری، کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان»ی دانا کە ماف و ڕێگە دەدات بە وەرگرتنی داواکاریی ئەو کەسانەی مافەکانیان پێشێل کراوە بەپێی ڕێککەوتننامەکە لەلایەن دامەزراوەیەکی حکوومییەوە و کۆنووسەکە لە ڕێکەوتی ٥ی ئازاری ٢٠١٣دا چووە بواری جێبەجێکردنەوە.\nچەندین پەیمان و ڕێککەوتننامەی تر لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی هەن کە وەکوو ئامراز بۆ سەپاندنی مافەکانی مرۆڤ ناسێنراون، لەوانەش:\nجاڕنامەی جیھانیی بۆ مافەکانی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٤٨ لە پاریس.\nڕێککەوتننامەی کۆمەڵکوژی و دانانی سزادان لەسەری (ساڵی ١٩٤٨ دانی پێدا نرا و لە ساڵی ١٩٥١ بەدواوە چووە بواری جێبەجێکردنەوە)\nڕێککەوتننامەی نەهێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی (ڕەگەزپەرستی) - (ساڵی ١٩٦٦ پەسەند کرا و لە ساڵی ١٩٦٩ چووە بواری جێبەجێکردنەوە)\nڕێککەوتننامەی نەهێشتنی جیاکاریی ڕەگەزی دژی ژنان (سیداو CEDAW) کە ساڵی ١٩٨١ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە.\nڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نەمانی سزادانی جەستەیی کە لە ساڵی ١٩٨٤دا پەسەند کرا و لە هەمان ساڵدا ١٩٨٤ چووە بواری جێبەجێکردنەوە.\nڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ (CRC) یان مافنامەی جیھانیی منداڵان، لە ساڵی ١٩٨٩ پەسەند کرا و چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.\nڕێککەوتننامەی نێودەوڵەتی لەپێناو پاراستنی مافەکانی کرێکارە کۆچکردووەکان و خێزانەکانیان. لە ساڵی ١٩٩٠ دا پەسەند کرا (ICRMW).\nبڕیاری سیستەمی بنچینەییی ڕۆما لە دادگای نێودەوڵەتی بۆ تاوان (ICC). ساڵی ٢٠٠٢ چووە بواری جێبەجێکردنەوە.\nبەراورد بە ئەمڕۆ، لای گەلانی پێشوو چەمکی مافەکانی مرۆڤ تێگەیشتنێکی جیاوازی ھەبوو. لە چەرخەکانی ناوەڕاستدا، پێشەنگی ڕاستەقینەی گوتاری مافەکانی مرۆڤ لە دیدی مافە سروشتییەکانەوە ڕێچکەی گرتبوو، وەکوو بەشێک لە یاسای سروشتکە دەڵێ مافەکانی مرۆڤ پێدراوێکی سروشتییە و پەیوەستە بە بوونی مرۆڤەوە، هەر لە سەرەتای لەدایکبوونیەوە تاکوو ئەو کاتەی ماڵئاوایی لە ژیان دەکات؛ ئەمە لە سەردەمی ھەستانەوەی ئەورووپادا بەدی دەکرێت. لەسەر ئەم بنچینەیە، مافەکانی مرۆڤ لە دوا نیوەی سەدەی بیستەمەوە بەشێوەی نوێ و ھۆکاری نوێوە دانرا.\nلە سەدەی حەڤدەھەمدا، فەیلەسوفێکی ئینگلیز بەناوی جۆن لۆک، لە میانەی کارەکانیدا لەسەر مافە سروشتییەکان دوا. مافە سروشتییەکانی بەوە دیاری کرد کە بریتین لە «ژیان، ئازادی، و خاوەندارێتی». جۆن لۆک پێداگریی لەسەر ئەم مافانە کرد وەکوو پێکھاتنێکی کۆمەڵایەتی، کە نابێت لە مرۆڤەکان بسەنرێن.\nمافەکانی مرۆڤ لە یۆنانی کۆندادەستکاری\nلە رۆژگاری دێرینی یۆناندا، بیرمەندە یۆنانییەکانی ئەو سەردەمە هەوڵیان داوە لە نووسین و بەرهەمەکانیاندا هەندێک بایەخ بە مرۆڤ و بە مافەکانی بدەن. ئەمەش لە میانەی ئەو وتەیەی بیرمەندی یۆنانی سۆفۆکلێس، کە ٢٥٠٠ ساڵ پێش زایین وتوویەتی: «مرۆڤ مەزنترین موعجیزەی سەر ئەم گۆی زەوییەیە». لەگەڵ ئەوەشدا شارستانییەتی یۆنانی، بەدەر نەبووە لە کۆمەڵێک پێشێلکاریی گەورە کە بەرامبەر بە مرۆڤی ئەو چاخە کراوە، لەوانە بوونی کۆیلە و، ئیشکردنی زۆرەملێ بەم کۆیلانە لەپێناو خۆشگوزەرانیی چینی دەسەڵاتداران و فەرمانڕەواکان. هەروەها، باوک لە ناو خێزاندا دەسەڵاتێکی رەهای بەسەر منداڵەکانیەوە هەبووە: بۆی هەبووە منداڵەکانی بفرۆشێت، بیانکوژێت، یاخود فڕێیان بدات و وازیان لێ بھێنێت. دۆخی ژن هیچی ئەوتۆی لە دۆخی کۆیلە زیاتر نەبوو؛ ژن بەتەواوی لە مافە شارستانییەکانی بێبەش کرابوو—وەک موڵکی پیاو تەماشای دەکرا. جگە لەوانە، کۆمەڵگای یۆنانی لەسەر بنەمای چینایەتی دابەش بووبوو. ئەم دابەشبوونە بیرۆکەی یەکسانی و دادپەروەریی نێوان دانیشتووانی نەهێشتبوو.\nبەشی ژوورووی بەردی حەمووڕابی\nناوچەی نێوان دوو ڕووبار (میزۆپۆتامیا)دەستکاری\nبەپێی توێژینەوەکان، بەردی حامۆڕابی (١٧٩٢ - ١٧٥٠ پ.ز) کە لە ٢٨٢ ماددە پێک هاتووە، کۆنترین یاساکانی ناوچەی میزۆپۆتامیایە (نێوان دوو ڕووبار). عێراقی ئەمڕۆ یاسای گوزەران و مافەکانی تێدا هۆنراوەتەوە و لە مۆزەخانەی لۆڤەر لە پاریس پارێزراوە. لەم بەندانەدا ھەر کەسە و بەگوێری پلە و ئاستی ئەرکەکانی لە کۆمەڵگادا ئەرکەکانی بۆ دیاری کراوە و مافەکانیشی بۆ ڕوون کراوەتەوە. لە بەندەکاندا بەشێوەیەکی شارستانی یاسای ماف و سزادان و پەیڕەویکردنی تێدا ڕوون کراوەتەوە. لەو سەردەمەدا حامۆڕابی توانیی لە هەموو ئەو شوێنانەی کە دەسەڵاتی هەبوو ئەم یاسایانە جێبەجێ بکا. ئەم یاسایانەی حامۆڕابی بە یەکێک لە کۆنترین یاساکانی مرۆڤایەتی دادەنرێت کە بەندی بۆ مافەکانی تاکەکەس تەرخان کردووە.\nدەرکەوتنی ئایینە ئاسمانییەکان، بەتایبەتی ئایینی جوولەکە، مەسیحییەت و، ئیسلام، بە خاڵێکی وەرچەرخان لە گۆڕینی دیدی کۆمەڵگا بۆ مرۆڤ دادەنرێت. ئایینە ئاسمانییەکان بانگەشەیان بۆ ڕێزگرتن لە مرۆڤ دەکرد، مرۆڤیان وەک بوونەرەوەرێکی گەورە دەناساند، نرخی یەکسانی و دادپەروەییان بەرز ڕادەگرت.\nدوای ئەوەی ئەمەریکا توانیی سەربەخۆییی بەدەست بهێنێت و لەژێر دەستی بەریتانیا ڕزگاری ببێت، لە ساڵی ١٧٧٦ ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەمەریکای بڵاو کردەوە، تێیدا جەخت لەسەر بنەماکانی ئازادیی مرۆڤ و مافەکانی مرۆڤ بۆ هەمووان کراوەتەوە، بێ بوونی هیچ کۆت و بەند و مەرجێکی دیاریکراو.\nشۆڕشی فەرەنسی و ڕاگەیاندنی مافەکانی مرۆڤدەستکاری\nڕوونکردنەوەی مافەکانی مرۆڤ و هاووڵاتیان پەسەندکراوە لە لایەن کۆمکاری نەتەوەیی فەرەنسا لە ٢٦ی ئابی ١٧٨٩ دا\nدوای سەرکەوتنی شۆڕشی فەرەنسی و گرتن و ڕووخاندنی باستیل لە ساڵی ١٧٨٩، لە مانگی ئابی هەمان ساڵدا، جاڕنامەی مافەکانی مرۆڤ ڕاگەیەندرا. ئەم جاڕنامەیە لە هەمو ئەوانی دیکە کە لە بارەی مافەکانی مرۆڤەوە ڕاگەیانرابوون جیاوازتر و بەرفراوانتر بوو. ئەمە یەکەم جاڕنامە بوو تا ئەو رۆژگارە بە شێوەیەکی گرنگ بایەخ بە مافەکانی مرۆڤ بدات و ڕەهەندێکی جیھانیی وەرگرت چونکە کاریگەرییەکەی سنووری فەرەنسای تێپەڕاند و پەڕییەوە بۆ وڵاتانی دیکەی ئەوروپا، کە پاشان بوو بە کۆڵەکەیەکی سەرەکی بۆ هەموو ئەو دەستوورانەی دوای شۆڕشی فەرەنسا نووسرانەوە.\nئەم جاڕنامەیە چوار بنەمای بنچینەییی لەخۆ گرتبوو:\nخەڵکی بە ئازادی لەدایک دەبن و لە مافەکاندا یەکسانن.\nئازادیی بیروڕا و گوزارشتکردن.\nمافی هاووڵاتییان لە بەڕێوەبردنی وڵاتەکەیان.\nهاوسەنگی لە نێوان مافەکانی تاکەکەس لەگەڵ بەرژەوەندیی کۆمەڵگا/بەرژەوەندیی گشتی.\nئەم جاڕنامەیە لە پێشەکییەک و حەڤدە ماددە پێک هاتبوو، دوای بڵاوبوونەوەی بووە بنەمایەکی سەرەکی بۆ نووسینەوەی دەستوورەکانی فەڕەنسا، لە دەستووری کۆماری یەکەم لە ساڵی ١٧٩٣ بۆ دەستووری کۆماری پێنجەم لە ساڵی ١٩٥٨. بەڵام، ئەم دەستوورەی دوایییان، جگە لە جاڕنامەی مافەکانی مرۆڤی ساڵی ١٧٨٩، چەندین ماددەی دیکەی بۆ زیاد کرا کە پەیوەست بوون بە ئازادییە گشتییەکانەوە؛ ئەم زۆرکردنە لە ئەنجامی گەشەکردن و پێشکەوتنی کۆمەڵگای فەڕەنسی هاتە ئاراوە. هەموو ئەو قۆناغانەی مافەکانی مرۆڤی پێدا تێپەڕی، ڕێگایان بۆ ئەوە خۆش کرد مافەکانی مرۆڤ ببێتە بابەتێکی جیهانی و گەلانی جیاواز جیاوازی دونیا لە دەوری کۆ ببنەوە.\nڕوودانی هەردوو جەنگی جیھانیی یەکەم و دووەم، کوشتن و کەمئەندامبوونی ملیۆنەها مرۆڤ و ئاوارەبوونی بێشوماری خەڵک لە ئەنجامی ئەو دوو جەنگە، وێرانبوونی سەدان و هەزاران شار و شارۆچکە و گوند و تێکچوون و خراپبوونی بەشی هەرە زۆری ڕێگاوبانەکان و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی ژیان و، بینینی ڕۆژانەی ئەو کوشتن و وێرانبوونەی جەنگ دەیخستەوە، ترسێکی گەورەی خستە دڵی دانیشتووانی جیھانەوە، بەتایبەتی دانیشتووانی ئەو وڵاتانەی هەم بەشدار بوون لە جەنگەکەدا و هەم وڵاتەکانیان بووبوون بە گۆڕەپانی جەنگ و ڕۆڵەکانیان لە بەرەکانی شەڕ وەک گەڵای دار هەڵدەوەرین. ئەمە وڵاتانی ئەوروپای ناچارکرد، بەجۆرێکی دیکە بیربکەنەوە و سنوورێک بۆ ئەو هەمو مەرگە بە کۆمەڵەی مرۆڤەکان دابنێن. لێرەوە پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکانی ساڵی ١٩٤٥ لە سان فرانسیسکۆ واژۆ کرا. لەم پەیماننامەیەدا، ڕێزگرتن لە مرۆڤ و کەرامەتی و مافەکانی، بەڕوونی و ئاشکرا ڕەنگی دایەوە. هەر ئەم پەیماننامەیە بوو ڕێگای بۆ دەرکردن و بڵاوکردنەوەی جاڕنامەی جیھانیی مافەکانی مرۆڤ لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٤٨ خۆش کرد.\nلە نێوان دوو جەنگی جیهانی (یەکەم و دووەم)دادەستکاری\nکۆمەڵەی نەتەوەکان لە ساڵی ١٩١٩دا، لەو ساتەی کە وتووێژ لەسەر ڕێککەوتننامەی ڤێرسای (لە فەڕەنسا) دوای کۆتاییھاتنی جەنگیی جیهانیی یەکەم بەردەوام بوو، دامەزرا. ئامانجەکانی ئەم کۆمەڵەیە بریتی بوون لە داماڵینی چەک، ڕاگرتنی ڕوودانی شەڕ و کوشتار، کۆتاییھێنان بە ناکۆکییەکانی نێوان وڵاتان لە ڕێگەی دانوستانەکان و وتووێژ و، خۆشکردنی گوزەزان لە جیهاندا. لە کۆبەندی ئەمەش جاڕنامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ ڕاگەیەنرا.\nلە میانەی ئەو ئەرکانەی کۆمەڵەی نەتەوەکان، ڕێکخراوێکی کار بۆ بەدواداچوون و کارکردن لەسەر پرسەکانی مافەکانی مرۆڤ پێک هێنرا، کە دواتر بوو بە بەشێک لێی بۆ پشتیوانی و پاراستنی مافەکان بەگشتی (UDHR).\nجاڕنامەی جیھانیی مافەکانی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٤٨دەستکاری\nلە ساڵی ١٩٤٨ لە پاریس، کۆمکاری نەتەوە یەکگرتووەکانی توانیی مافنامەی مرۆڤ گەڵاڵە بکات، وڵاتانی جیهان بە جیاوازیی ئایین، زمان، کولتوور، سیاسەت، مێژوو و، سیستەمی حکومڕانییەوە، پاش هەر دوو جەنگە خوێناوییە مێژوویییەکەی یەکەم و دووەمی جیھان، مافەکانی مرۆڤی لە چوار چێوەی ٣٠ ماددەدا داڕشت و کردیانە بنەمایەکی نوێی ڕەوشتی و یاسایی بۆ دابینکردنی ژیانێک کە شایستە بێت بە مرۆڤی سەردەم. لە کۆی ٥٨ وڵاتی ئەندام، ٤٨ وڵات لەگەڵی بوون، ٨ ئەندام بێدەنگ بوون و هۆندووراس و یەمەنیش دواتر دەنگیان دا. نەتەوە یەکگرتووەکان بە دەرکردنی جاڕنامەی ساڵی ١٩٤٨، هەنگاوێکی گەورەی بەرەو چەسپاندنی مافەکانی مرۆڤ لە جیهاندا نا. هەر دەوڵەتێک ئەم پەیماننامەیەی واژۆ بکردایە، پێویست بوو چیتر ڕێز لە مافەکانی مرۆڤ بگرێت، بیپارێزێت و، سزای هەر کەسێکیش بدات کە دەستدرێژی دەکاتە سەر مافی خەڵکانی دیکە.\nئەم جاڕنامە نێودەوڵەتییە جیھانییە کە لە سی ماددە پێک هاتووە، لە ماددەی یەکەم و دەستپێکیدا دەڵێت: «هەموو مرۆڤەکان بە ئازادی لەدایک دەبن و لە کەرامەت و مافدا یەکسانن.» جاڕنامەکە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە مافەکانی مرۆڤ، چ مافی سیاسی یان شارستانی، مافی کۆمەڵایەتی یان ئابووری، هەموویان پێکەوە یەکەیەکی گشتگیر و بەناویەکداچوو پێک دەهێنن و بەیەکەوە بەستراون: بە هیچ شێوەیەک لە یەکتر جیا ناکرێنەوە. بۆ خوێندنەی تەواوی بەندەکان تەماشای مافنامەی مرۆڤ بکە.\nڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ لە کیشوەرەکاندەستکاری\nچەندین ڕێککەوتننامەی نێوان کیشوەر و هەرێمەکان لە پێناو مافەکانی مرۆڤدا هەن. هەندێکیان ڕاستەوخۆ لە لایەن حکومەتەکانی وڵاتانەوە سەرپەرشتییان دەکرێ و، هەندێکیشیان وەکوو ڕێکخراوی ناحکوومی و پشتبەست بە جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان کاریان ڕێک خستووە.\nئەفریقای یەکگرتوو کە لە یەکبوونی ٥٥ دەوڵەتی ئەفریقا پێک هاتووە، لە ساڵی ٢٠٠١دا دامەزراوە و لە پێناو دەستەبەرکردنی دیموکراسی، مافەکانی مرۆڤ و، ئابوورییەکی جێگیر لە ئەفریقادا تێدەکۆشێت.\nکۆمیسیۆنی باڵای گەلانی ئەفریقا بۆ مافەکانی مرۆڤ وەکوو دەزگایەکی دادوەری ڕاسپێردراوە بە پشتیوانی و پاراستنی مافەکانی مرۆڤ و مافەکانی گەلانی هەموو کیشوەری ئەفریقا، لەگەڵیدا لێکدانەوەی دەستووری ئەفریقا پەیوەست بە مافەکانی مرۆڤی لەئەستۆ گرتووە. ئەم کۆمیسیۆنە لە سێ بواری فراواندا ئەرکەکانی بەئەنجام دەگەیەنێت:\nپشتیوانیی مافەکانی مرۆڤ\nپاراستنی مافەکانی مرۆڤ و مافی گەلان\nلێکدانەوەی دەستووری ئەفریقا بۆ مافەکانی مرۆڤ و گەلان\nڕێکخراوی نێودەوڵەتیی ئەمەریکا (OAS) ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتییە و بنکەکەی لە واشنتۆنی پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکایە. ئەندامەکانی بریتین لە ٣٥ وڵاتی سەربەخۆ لە هەردوو ئەمەریکای باشوور و باکور. کارەکانی ئەم ڕێکخراوەش بریتین لە:\nکارکردن لە پێناوی بەدیھێنانی ئاشتی\nپاراستنی مافەکانی مرۆڤ\nکارکردن بۆ نەهێشتنی گەندەڵی\nمافەکانی گەلە ڕەسەنەکان و هاووڵاتییان\nپشتیوانیی گەشە و پەرەپێدانی بەردەوام\nلەسەر ئاستی ئاسیا هیچ ڕێکخراوێکی سەرتاسەری یان ڕێککەوتننامەیەک نییە کە هەموو وڵاتانی ئاسیا تێیدا هاوبەش بن. وڵاتانی ئاسیا لەسەر مافەکانی مرۆڤ و تۆماری پاراستنی مافەکان ئاراستەی جیاوازیان هەیە.\nکۆمەڵەی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی باشووری ئاسیا (ASEAN) ڕێکخراوێکی جیۆپۆلەتیک و ئابوورییە کە لە ١٠ وڵاتی ڕۆژهەڵاتی باشووری ئاسیا پێک هاتووە. ساڵی ١٩٦٧ لەلایەن وڵاتانی ئیندۆنیزیا، مالیزیا، فیلیپین، سینگاپوور و، تایلاند دامەزرا. ئەمڕۆکە ڕێکخراوەکە وڵاتانی بروونای، ڤێتنام، لاوس، میانمار و کەمبۆدیای چووەتە سەر. ساڵی ٢٠٠٩، لیژنەی ماڤەکانی مرۆڤ لە ڕێکخراوەکە وەکوو بەشێک دروست کرا. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٢، بە کۆی دەنگ، هەموو ئەندامانی کۆمەڵەکە مافەکانی مرۆڤیان پەسەند کرد.\nلەسەر ئاستی وڵاتە عەرەبییەکان، کۆمکاری عەرەبی لە ٢٢ی مایسی ساڵی ٢٠٠٤دا پەیماننامەی مافەکانی مرۆڤی پەسەند کردووە.\nئەنجومەنی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٤٩ دامەزرا. ئەمەش کۆنترین ڕێکخراوە لە ئەورووپادا کە بۆ هاودەنگی و تەواوکاریی ئەورووپا کۆشش دەکات. ئەم ئەنجومەنە لە ئاستی نێودەوڵەتییشدا دانی پێدا نراوە، بە یاسای نێونەتەوەییی گشتی مامەڵەی لەگەڵدا دەکرێت و، وەکوو چاودێرێک بۆ ئەورووپا ئەژمار دەکرێت. بنکەی سەرەکیی ئەم ڕێکخراوە لە ئەورووپا کەوتووەتە شاری ستراسبوورگ لە فەڕەنسا. ئەم ڕێکخراوە بەرپرسە لە هەموو پەیمان و ڕێککەوتننامەیەکی مافەکانی مرۆڤ لە ئەورووپا.\nلەڕێی ڕێکارە یاسایی و دەستوورییەکانی ڕێکخراوەکەوە پەستان لە ئەندامانی ئەنجومەنەکە دەکرێت بۆ پرسەکانی مافەکانی مرۆڤ، کە لە ئەورووپا و لە نەتەوە یەکگرتووەکانیش تاوتوێیان لەسەر دەکرێت. ئەندامبوون کراوەیە بۆ وڵاتانی ئەورووپا، بەمەرجێک هاوڕا بن لەسەر ئامانجەکان و بنەماکانی دەستەبەرکردنی ئازادی، دیموکراسی و، مافە بنچینەیییەکانی مرۆڤ.\nڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان (UN) تاکە ڕێکخراوە کە چەندین وڵات لە کیشوەری جیا جیاوە پشتیوانیی دەکەن و دەسەڵاتێکی یاسایی و دادی نێودەوڵەتیی هەیە کە لەسەر ئاستی جیھان بەندی یاسایی و بڕیار لەسەر مافەکانی مرۆڤ دەر دەکات.\nکومیسیۆنی مافەکانی مرۆڤ لە نەتەوە یەکگرتووەکاندەستکاری\nکومیسیۆنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان\nبە پیکھاتەیەکی ٥٣ ئەندامییەوە، ئەم کۆمیسیۆنە لە ساڵی ١٩٤٦ بە مەبەستی داڕشتنی بەندی یاساییی نێونەتەوەیی بۆ پارێزوانی لە ماف و ئازادییە بنەڕەتییەکان دامەزرا. ئەم کۆمیسیۆنە ئێستا بووە بە سەکۆیەک کە لە ڕێگەیەوە هەموو وڵاتانی جیهان، گرووپ و ڕێکخراوە ناحکوومییەکان و، بەرگریکارانی مافەکانی مرۆڤ لە هەموو گۆشەیەکی دونیاوە پەرۆشییەکانی خۆیانی تێدا دەهێننە سەر زمان.\nئەو بابەتە سەرەکییانە کە کومیسیۆنی مافەکانی مرۆڤ دەیانخاتە ڕوو، بریتین لە:\nبابەتی پێشێلکاریی مافەکانی مرۆڤ لە سەر زەوییە عەرەبییە داگیر کراوەکاندا، بە فەڵەستینیشەوە.\nبابەتی پێشێلکاریی مافەکانی مرۆڤ و ئازادییە بنەمایییەکان لە سەرانسەری جیھاندا.\nمافە ئابووری، کۆمەڵایەتی و، کولتوورییەکان.\nمافە شارستانییەکان و ڕامیارییەکان، وەکوو ئەشکەنجە و قۆڵبەستکردن، بێسەروشوێنکردن و لەسێدارەدان، ئازادیی ڕادەربڕین، سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەری، بێ مافی و ناڵێبوردەییی ئایینی، مافە بنەمایییەکانی ژنان، منداڵان، کرێکارە کۆچەرەکان، کەمینە و ئاوارەکان و، خەڵکی خۆجێیی.\nپێشخستن و پاراستنی مافەکانی مرۆڤ، لەوانە ژێر-کومیسیۆنەکان، ئۆرگانی پەیماننامەکان و دامەزراوە نیشتمانییەکان.\nخزمەتگوزاریی ڕاوێژکاری و هاوکاریی تەکنیکی لە بواری مافەکانی مرۆڤدا.\nفەلسەفەی مافەکانی مرۆڤدەستکاری\nهەندێک تیۆری بۆ لێکدانەوە و شیکردنەوەی پرسی مافەکانی مرۆڤ پەرەی پێ دراوە: ئاخۆ بۆچی و چۆن مافەکانی مرۆڤ دەبنە بەشێک لە چاوەڕوانییەکانی کۆمەڵگا. یەکێک لە کۆنترین فەلسەفەکانی ڕۆژئاوا لەسەر مافەکانی مرۆڤ دەڵێت کە: «مافەکانی مرۆڤ دەرەنجامی یاسا سروشتییەکانن و لە کانگای چەند بنچینەیەکی فەلسەفی و ئایینییەوە هەڵقوڵاون.»\nحمافنامەی مافە بنچینەییەکان\n^ Morsink, Johannes (1999). The Universal Declaration of Human Rights. Origins, Drafting, and Intent. Philadelphia.\n^ ئ ا ب پ ت ج نەتەوە یەکگرتووەکان، کۆمیسیۆنی باڵای مافەکانی مرۆڤ, What are human rights?. Retrieved 14 August 2014\n^ ئ ا Magdalena., Sepúlveda, M. (2004). Human rights. University for Peace. ISBN 9977-925-24-0. OCLC 773787350.\n^ ئ ا ب پ Bass, Gary J. (2010-10-20). "The Old New Thing". The New Republic. ISSN 0028-6583. Retrieved 2021-04-24.\n^ ئ ا Beitz, Charles R. (2009-08-06). The Idea of Human Rights. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-957245-8.\n^ Shaw, Malcolm N. (15 January 2021). یاسا نێودەوڵەتییەکان International Law. Published online by Cambridge University Press.\n^ "Human rights". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2021-04-24.\n^ "Macmillan, Hugh Pattison, Baron Macmillan (1873–1952)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2018-02-06, retrieved 2021-04-24\n^ James Nickel, with assistance from Thomas Pogge, M.B.E. Smith, and Leif Wenar, 13 December 2013, Stanford Encyclopedia of Philosophy, Human Rights. Retrieved 14 August 2014\n^ Moyn, Samuel (2010). The New Republic.\n^ ئ ا Freeman, Linda H. (2002-10). "Foreword". Holistic Nursing Practice. 17 (1): vi–viii. doi:10.1097/00004650-200210000-00002. ISSN 0887-9311. Check date values in: |date= (help)\n^ ئ ا ب پ ت ج "گرنگی و بایەخی مافەکانی مرۆڤ". Archived from the original on ٢٦ی نیسانی ٢٠٢١. Retrieved ٢٦ی نیسانی ٢٠٢١. Check date values in: |access-date=, |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= (help) ٢٦ی نیسانی ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.\n^ "The Resource : Part II. International Human Rights System, 11/11". www.un.org. Retrieved 2021-04-26.\n^ ئەمە وڵاتی ڤاتیکان ناگرێتەوە، ئەگەرچی وەکو وڵاتێکی سەربەخۆ لە نەتەوە یەکگرتووەکان دانی پێنراوە و نوێنەری خۆی هەیە.\n^ Moyn, Samuel (2010). "Zionism and the Roads Not Taken: Rawidowicz, Kaplan, Kohn (review)". American Jewish History. 96 (4): 307–309. doi:10.1353/ajh.2010.0028. ISSN 1086-3141.\n^ Klengel, Horst (1991). König Hammurapi und der Alltag Babylons. Düsseldorf/Zürich. ISBN 3-491-69122-2.\n^ موسوعة حضارة العالم (بە عەرەبی). 2000.\n^ "1.Mose 1,27 | Einheitsübersetzung 2016 :: BibleServer". www.bibleserver.com (بە ئەڵمانی). Retrieved 2021-04-26.\n^ "Freiheit - Gleiches Recht für alle". www.freitag.de (بە ئەڵمانی). Retrieved 2021-04-26.\n^ "Everything you need to know about human rights in United States of America". www.amnesty.org. Retrieved 2021-04-28.\n^ Albert., Colliard, Claude (1990). La declaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789, ses origines, sa perennite. Documentation francaise. OCLC 843401568.\n^ texte, France Assemblée nationale constituante (1789-1791) Auteur du (1875–1889). Archives parlementaires de 1787 à 1860 ; 8-17, 19, 21-33. Assemblée nationale constituante. 8. Du 5 mai 1789 au 15 septembre 1789 / impr. par ordre du Sénat et de la Chambre des députés ; sous la dir. de M. J. Mavidal,... et de M. E. Laurent,... (بە فەرەنسی). ڕاگرتنی CS1: شێوازی ڕێکەوت (link)\n^ "BBC NEWS | Special Report | 1998 | 10/98 | World War I | The war to end all wars". news.bbc.co.uk. Retrieved 2021-04-30.\n^ "بۆمبەکانی جەنگی جیهانیی دووەم".\n^ Lauren, Paul Gordon (1983-02-XX). "First Principles of Racial Equality: History and the Politics and Diplomacy of Human Rights Provisions in the United Nations Charter". Human Rights Quarterly. 5 (1): 1. doi:10.2307/761870. ISSN 0275-0392. Check date values in: |date= (help)\n^ NRT (20.10.2020). "بەشێک لە ماددەکانی مافی مرۆڤ بزانە". Check date values in: |date= (help)\n^ "گەشەی وڵاتانی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان".\n^ "UNBISnet". web.archive.org. 2019-01-21. Retrieved 2021-04-30.\n^ "AU Member States". web.archive.org. 2008-01-05. Retrieved 2021-04-27.\n^ "African Union in a nutshell". web.archive.org. 2007-12-30. Retrieved 2021-04-27.\n^ "African Commission on Human and Peoples' Rights | Mandate". web.archive.org. 2008-01-20. Retrieved 2021-04-27.\n^ OAS (2009-08-01). "OAS - Organization of American States: Democracy for peace, security, and development". www.oas.org. Retrieved 2021-04-27.\n^ Repucci, Sarah; Slipowitz, Amy (2021). "Democracy in a Year of Crisis". Journal of Democracy. 32 (2): 45–60. doi:10.1353/jod.2021.0018. ISSN 1086-3214.\n^ "ASEAN", Wikipedia, 2021-04-25, retrieved 2021-04-28\n^ The Bangkok Declaration.\n^ "ACIHL - English Version of the Statute of the Arab Court of Human Rights". acihl.org. Retrieved 2021-04-28.\n^ "ئەنجومەنی وڵاتانی ئەوروپا".\n^ "Council of Europe". www.coe.int. Retrieved 2021-05-06.\n^ Bevis, Charlie (2007-09-01). "Economic Anatomy of an 1891 Minor League Ball Club". Base Ball: A Journal of the Early Game. 1 (2): 78–92. doi:10.3172/bb.1.2.78. ISSN 1934-2802.\n^ سەڵواتی, ئازاد. "کۆمیسیۆنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان".\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مافەکانی_مرۆڤ&oldid=946523»\nدواجار لە ١١:١٨ی ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ دەستکاری کراوە\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١١:١٨ی ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


کۆریای باکوور دەڵێت تاقیکردنەوە ناوەکییەکانی ڕادەگرێت\nدەزگای ڕاگەیاندنی فەڕمی کۆریای باکوور ڕایگەیاند کۆریای باکوور بەخێرایی تاقیکردنەوە ناوەکیی و موشەکییەکان دەوەستێنێت و شوێنێکی تاقیکردنەوە ناوەکییەکان دادەخات، ئەمەش لە هەوڵێکیدا بۆ گەشەپێدانی باری ئابووری و خستنەوەی ئاشتی لە نیمچە دوورگەی کۆریادا.\nدەزگای هەواڵی ناوەندی کۆریای باکوور لە ڕابەری کۆریای باکوور کیم جۆنگ ئونەوە بڵاویکردەوە وڵاتەکەی چیتر پێویستی بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی ناوەکیی یاخوود موشەکی باڵیستیکیی نیە چونکە ئەرکی خۆیان تەواو کردووە.\nلەلای خۆیەوە سەرۆکی ئەمەریکا دانۆڵد ترامپ لە تویتێکدا پێشوازیی لە هەنگاوەکەی کۆریای باکوور کرد و وتی کۆریای باکوور ڕازی بووە لەسەر ئەوەی هەموو تاقیکردنەوە ناوەکییەکانی ڕابگرێت و شوێنێکی سەرەکی تاقیکردنەوەکان دابخات.\nوتیشی هەواڵی ئەوەی کۆریای باکوور تاقیکردنەوە ناوەکییەکانی وەستاندووە و یەکێک لە گەورەترین شوێنی تاقیکردنەوەکانی داخستووە هەواڵێکی دڵخۆشکەرە بۆ کۆریای باکوور و هەموو جیهانیش.


پارک گیون ھی - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nبە كۆری: 박근혜\n(١٩٥٢-٠٢-0٢) ٢ی شوباتی ١٩٥٢ (تەمەن ٧٠ )\nDaegu، کۆریای باشوور\nIce Princess، Selfless Daughter، Queen of Elections، 선거의 여왕\nSogang University، Grenoble Alpes University، Jangchung Elementary School، Sacred Heart Girls' Middle School، Sacred Heart Girls' High School\nLiberty Korea Party، independent politician\nبێخوایی، Crusaders to Save the Nation\nپارک گیون ھی (بە زمانی کوری: 박근혜 ؛ لە دایکبووی ٢ی شووباتی ١٩٥٢) کەسایەتی سیاسەتوانی پێشووی کۆریای باشوورە. ئەو لە ماوەی ٢٣ی شووباتی ٢٠١٣ تاوەکوو ١٠ی ئازاری ٢٠١٧ بووە سەرۆکی کۆریای باشوور. ئەو یەکەم ژنە لە مێژووی کۆریا ببێتە سەرۆکی وڵات. هەروەها یەکەم ژنە لەڕێی هەڵبژاردنی خەڵکەوە لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا ببێتە سەرۆکی وڵات. باوکی ئەو واتە پارک هە، لە ماوەی ١٩٦٣ بۆ ١٩٧٩ سەرۆکی کۆریای باشوور بوو.\nبەپێی بڵاوکراوەیەکی گۆڤاری فۆربیس لە ساڵی ٢٠١٤، پارک ناوی لە پلەی ١١ەمی بەهێزترین ١٠٠ کەسایەتی ژنی ساڵ هات، هەروەها بەهێزترین لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئاسیا.\nلە ساڵانی ٢٠١٦ بۆ ٢٠١٨، کەیسی دادگایی کردنی لەسەر گەندەڵی بۆ کرایەوە، هەر لەبەر ئەمەش بوو کە لەسەر کورسی سەرۆکایەتی لادرا. لە ٦ی نیسانی ٢٠١٨، دادگای کۆریا باشوور بڕیاری ٢٤ ساڵ زیندانیکردنی بۆ پارک دەرکرد (دواتر زیادکرا بۆ ٢٥ ساڵ)، ئەو لە ئێستادا لە زیندانە لە سەنتەری دەستبەسەرکردنی سیئۆل.\n^ ئ ا Demick, Barbara; Choi, Jung-yoon (19 December 2012). "South Korea elects first female president". Los Angeles Times. ISSN 0458-3035. Archived from the original on ١٠ی ئازاری ٢٠١٦. Retrieved 18 November 2016. Check date values in: |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= (help)\n^ "South Korean court raises ex-president Park's jail term to 25 years". Reuters. 24 August 2018.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پارک_گیون_ھی&oldid=903609»\nسەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور\nئەندامانی دەستەی نیشتمانی (کۆریای باشوور)\nدەرچووانی زانکۆی سۆگانگ\nژنانی کۆریای باشوور لە سیاسەت\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٩:٣٩ی ٥ی شوباتی ٢٠٢٢ نوێ کراوەتەوە.


خەنۆکلیس کێ بووە؟ - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nشانۆ Jun 29, 2021\nزنجیرەی بیست و نۆیەم. دەربارەی نووسەران لەمێژووی شانۆدا.\nخەنۆکلیس ، بە پێی زۆرینەی نووسراوەکانی سەرچاوە مێژووییەکانی دێرین ، کە دەربارەی مێژووی هونەری شانۆی کۆنی شارستانیەتی یۆنان نووسراوەن ، بە یەکێک نووسەرانی شانۆ دادەنرێت لە مێژووی هونەری شانۆی تراجیدی دا ، کە بە یەکێک لە نووسەرەکانی هونەری تراجیدی شارستانیەتی گریکی کۆن دادەنرێت ، کە ئەوەیش پاڵ ئەمانەی تری هاو پیشەی توانیویەتی هونەری شانۆی ئەو سەردەمە بەرەو پێش ببات ، و داهێناێکی گەورەی تێدا کردووە ، و هەروەها بە یەکێک لە نووسەر و شاعیرە گەورەکانی شارستانیەتی یۆنانی کۆن و مرۆڤایەتی دانراوە ، و هەروەها شاعیرێکی تریش هەبووە بە هەمان ، و بەڵام هیچ زانیارێک دەربارەی ژیان و بەرهەمەکانی بە تەواوی فەوتاوە.\nخەنۆکلیس ، نەزانراوە لە ساڵی چەندی سەدەی پێنجی پێش زایین لە دایک بووە لە خێزانێکی خانەدانی لە شاری ئەسینای پایتەختی وڵاتی گریك ، لە هەرێمی ئایتکای سەر بە وڵاتی یۆنان لە دایک بووە ، و خەڵکی دەوڵەتی شاری ئەسینایە ، و هەروەها تەواوی زۆری ژیانی لە شاری ئەسینا بە سەر بردووە ، و هەروەها لە تەمەنی لاویەتی دا وەکو هەر هەموو شانۆنامە نووسەکانی تر دەستی بە نووسینی شیعری تراجیدی کردووە.\nخەنۆکلیس ، هاو سەردەمی هەر یەکێکە لە شانۆ نامەکانی ، وەکو: سبيس و پۆلیفراسمۆن و فرینیچوس و کریتیاس و ئاریستۆفانێس و سۆفۆکلێس و ئەیۆن خیۆسی و ئەسخیلیۆس (ئەسکیلیۆس) و ئیپسیچارموس و کراتینوس و چۆیریلوس و فۆرمیوس و سوساریۆن و یۆریپیدێس و فرینیچوس ئەسینی و کراتیس و فیریکراتیس و پراتیناس و فیلۆکلیس و ساننیریۆس و ثیۆمیوس و گەلێک شانۆنامەی تر بووە ، و ئەوەیش هەر وەکو ئەوان دەورێکی کاریگەر و بنەڕەتی لە بەرەو پێش بردنی شارستانیەتی گریک (یۆنان) ی ئەو کاتە بە گشتی ، و هونەری شانۆیی یۆنانییە کۆنەکان بە تایبەتی هەبووە ، و ئەریستۆفانیس بە گەورە خانۆچکەکانی دەگوت شاعیرێکی سەرلێزانە و هەرگیز ماندوو نەبوو لە گاڵتەکردن پێی واتا بە خەنۆکلیس ، باسی دەکات لەگەڵ باوکی دا کارسینۆسی ئاگریگنتوم ، سێ برا و ئەندامی نەوەی سێیەم ، کە بە (کارسینۆس)یش ناودەبرێن ، (قرژاڵی پڕ لە قرژاڵی تراجیدی) ، و هەروەها دەربارەی خەنوکلیس دەڵێت ، کە ناشیرینە ، شیعری ناشیرین دەکات ، و هەروەها لە شانۆییەکەیدا تیمۆفۆریازوسێ کۆرسەکە بانگەشەی ئەوە دەکات و دەڵێت: ( تەنانەت ئەم بینەرە ، دڵنیام ئەو پیاوەی کە توشی بوکە لێدانێک دەبێت ) ، دەدۆزێتەوە کە تێیدا دیمەنە گومانلێکەرەکانی لەسەر خەنۆکیلس وەک نووسەرێک دەخاتە ڕوو ، و لە لایەن بەشێکی زۆری شانۆنامە نووسەکانی هاو سەردەمی دژایەتی کراوە و گاڵتە و تانە و تەشەری ئاڕاستە کراوە.\nبەرهەمە شانۆییەکانییەکانی خەنوکلیس\nخەنوکلیس ، لە ماوەی ژیانی دا وەکو شاعیر و شانۆنامە نووسەکانی تر ، کە نزیکەیی دەیان شانۆگەری شانۆیی نووسیووە ، بە پێی سەرچاوە مێژووییەکان ، بەڵام تەواوی دەقەکانەکانی فەوتاون ، و ناوی هەندێ بەرهەمی شانۆیی کە تەنها ناونیشانەکانیان زانراوە کە نزیکەیی (1) ناونیشانە ، کە ئەمەیە: ئۆدیپۆس.\nخەنوکلیس ، هەر وەکو شانۆ نامەنووسەکانی هاوپیشەی لەو سەردەمەدا لە فێستیڤاڵەکانی پەرستگای خواوەند دیۆنیسس ، کە بە شاری دیۆنیسیا ناسراوە بەشداری کردووە ، کە توانیویەتی چەندین جار خەڵاتی لێژنەی دادوەرانی فێستیڤاڵی بە دەست بهێنێت ، و لە فێستیڤاڵی ساڵی (415پ.ز) ی پەرستگای خواوەند دیۆنیسس بە یەکێک لە سێلۆلۆگەکانی کە جۆرە لە شانۆ بەشداری کرد ، و خەڵاتی یەکەمی خەڵاتی لێژنەی دادوەرانی فێستیڤاڵی لە فێستیڤاڵی ساڵی (415پ.ز) بە دەست هێناوە ، کە یۆریپیدێسیش بەشدار بوو لە هەمان فێستیڤاڵ ، و بەڵام ئەللیان دەربارەی ئەو خەڵاتە دەڵێت: (دەستەی سوێندخۆران یان لە بواری فکرییەوە ناتوانن بڕیارێکی گونجاو بدەن یان بەرتیلیان پێ درابێت).\nکۆچی دوایی خەنوکلیس\nخەنوکلیس ، نەزانراوە لە ساڵی چەندی سەدەی پێنجی پێش زایین کۆچی دوایی کردووە ، و هەروەها نەزانراوە لە تەمەنی چەندی ساڵی دا بووە کە وەفاتی کردووە ، بەڵام ئەوە زانراوە لە شاری ئەسینای پایتەختی وڵاتی گریك، لە هەرێمی ئایتکای سەر بە وڵاتی یۆنان کۆچی دوایی کردووە ، و هەر لەوێش ئەسپەردەی خاک کراوە.


2022 | حکومەتی هەرێمی كوردستان | وەزارەتی شەهیدان و ئەنفالکراوان | حکومەتی هەرێمی كوردستان\nشاندێکی پەرلەمانی کوردستان سەردانی وەزارەتی شەھیدانیان کرد\nشاندێکی پەرلەمانی کوردستان سەردانی وەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوانی ھەرێمی کوردستانیان کرد و لە لایەن عەبدوڵا حاجی مەحموود پێشوازییان لێکرا.\nیادی شەهیدانی ڕاپەڕینی ١٩٨٧ی ھەڵەبجە و ھەورامان و شارەزوور بەرز ڕاگیرا\nبۆ زیندوو ڕاگرتنی یادی ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٨٧ی ھەڵەبجە و ھەورامان و شارەزوور، ڕێوڕەسمێک لە گۆڕستانی شەهیدانی هەڵەبجە ڕێکخرا و تاجه‌گوڵینه‌ی ڕێز و وه‌فا له‌به‌رده‌م ناو و گڵكۆی شه‌هیده‌كان دانرا\nوەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان لە ساڵیادی ڕاپەڕینی ھەڵەبجە و ھەورامان و شارەزوور، بەیاننامەیەکی بڵاو کردەوە\nلە ۳٥ ەمین ساڵیادی ڕاپەڕینی ھەڵەبجە و ھەورامان و شارەزووردا، وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان داوا لە حکومەتی عێراقی فیدڕاڵ دەکات لە چوارچێوەی ماددەی ۱۳۲ ی دەستووری ھەمیشەیی عێراقدا قەرەبووی کەسوکاری شەھیدان و زیانلێکەوتووان بکاتەوە.\nوەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان: نزار خەزرەجی تاوانبارێکی سەرەکی تاوانەکانی ئەنفالە\nوەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان ڕایدەگەیەنێت کە تاوانبار نزار عەبدولکەریم فەیسەڵ ئەلخەزرەجی تاوانبارێکی سەرەکی تاوانەکانی ئەنفالە و ئەرکی وەزارەتیشە داوای گرتن و ڕادەستکردنەوەی بکات.\nیادی شەھیدانی بۆمباباران و ڕاپەڕینی قەڵادزێ بەرز ڕاگیرا\nلە یادی ٤٨ ەمین ساڵەی بۆردومانکردنی شاری قەڵادزێ، ڕۆژی ۲٤ ی نیسانی ۲۰۲۲ بە ئامادەبوونی ئەدیب لەتیف بەڕێوەبەری گشتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان و کەسوکاری سەربەرزی شەھیدانی دەڤەری قەڵادزێ ڕێوڕەسمی دانانی تاجە گوڵینەی ڕێز و وەفا بەڕێوە چوو.\nوەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان لە یادی ٤٨ ساڵەی بۆردومان و ڕاپەڕینی قەڵادزێدا به‌یاننامه‌یه‌كی بڵاو كرده‌وه\nلە ڕۆژی ۲٤ ی نیسانی ساڵی ۱۹۷٤ ڕژێمى به‌عسى ڕووخاو دژ به گه‌له‌كه‌مان و به‌هۆى ترسى له ئاوێته‌بوونى تێکۆشانی چه‌ك و قه‌ڵه‌مى به‌رگرى و كۆبوونه‌وه‌یان له‌یه‌ك سه‌نگه‌رى خەبات و تێکۆشان، شاری قەڵادزێی بۆردومان كرد\nئەنفال بە نەوەی نوێ دەناسێنرێت\nبە مەبەستی ناساندنی مێژووی ئەو تاوانە مرۆڤایەتیە بە نەوەی نوێ، خوێندکارانی خوێندنگەی ڕۆژ ی بنەڕەتی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی پەروەردەی چەمچەماڵ سەردانی مۆنۆمێنتی ئەنفالیان کرد.\n18 نیسان 2022\nیادی ٣٥ ساڵەی کیمیابارانکردنی بالیسان و شێخ وەسان کرایەوە\nبەئامادەبوونی ژمارەیەکی لە بەرپرسانی حکومی و کەسوکاری شەھیدان و قوربانیان کیمیابارانی ناوچەکە، لەمەڕاسیمێکدا کە لە گۆڕستانی شەھیدان لە بالیسان بەڕێوە چوو، یادی ٣٥ ساڵەی کیمیابارانکردنی بالیسان و شێخ وەسانان کرایەوە.\n16 نیسان 2022\nلە ڕێورەسمێکدا لە مۆنۆمێنتی ئەنفال لە قەزای چەمچەماڵ یادی شەهیدانی ئەنفال کرایەوە\nلە ڕێوڕسمێکی شایستەدا، مەراسیمی یادی ٣٤ ساڵەی شەھیدان و قوربانیانی شاڵاوەکانی ئەنفال لە مۆنۆمێنتی ئەنفال لە قەزای چەمچەماڵ بەڕێوەچوو.\nوەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان لە یادی (۳٤) ساڵەی کۆمەڵکوژی ئەنفالدا بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە\nوەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان لە ٣٤مین ساڵیادی ئەنفالی گەلی کورد جەخت لەسەر داواكاری ڕەوای خەڵكی كوردستان و کەسوکارى قوربانیان بۆ قەرەبووکردنەوەیان دەکاتەوە و داوا لە حکومەتی فیدراڵ دەکات کە بە ئەرکی خۆی هەڵبستێت.


دیدارە تراژیدیەکەش دەکەنە منەت !\nئەمرۆ ھاوسەری یەکێک لە زیندانیانی بادینان کە شێوەی ھاوسەرە زیندانیکراوەکەی بەو کێش دابەزین و خراپیەوە بینی لە ھۆش خۆی چۆ!\nدوای سەرەدانی سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکی لیژنەی ناوخۆ لە رۆژی پێنجشەممە و رێکخستنی مواجھە، کاتژمێر ١٢ی نیوەرۆی یٔەمرۆ کەسوکاری زیندانیانی بادینان سەرەدانی زیندانی یٔاسایشی ھەولێریان کرد بۆ بینینی سزادروان، یٔەوەی جێگای شانازیە گشت سزادراوانی بادینان بە یٔیرادەیەکی بەرزوەوە وتیان یٔێمە بێ تاوانین و نەک شەش سال بەڵکۆ ٢٠ ساڵیش زیندانی بکرێین سەربەرزین چۆنکە لەسەر داوای مافی خەڵک و عەدالەتخوازی زیندانیکراوین.\nھەرچەندە بە قسەی خۆیان مامەلەی یٔاسایش لەگەڵ زیندانیان باشتر بوە، بەڵام پێویستیان بە دکتۆرە بۆ تەندروستیان و شوێنی خەوتنە کە لە ھوڵێکی ٥٠ مەتری بەپێ یٔاستی ستاندارد دەبێت ٣٠کەسی تێدابێت کەچی ١٣٥ زیندانی تێدا بەجێ کراون، بەپێ یاسا پێویستە حوکمدراوەکان بگوازرێنەوە بۆ چاکسازی گەوران و مواجھەیان ھەبێت نەک لە یٔاسایش بن و دوای ھەشت مانگ دیدارەکەیان بکەنە منەت.\nبەراستی نادادی و بێ وژدانیە دەستەڵات یٔەم چالاکوان و رۆژنامەنوسە بوێرو پاک و بێ تاوانانە بەو شێوەیە سزابدات و تەحەدای ھێزو سزا لەگەڵ چەند کەسێکی مەدەنی بکرێت، دەبێت پارتی لەجیاتی سزادانی خەلکی نارازی بۆ بێدەنگکردنی جاددەی بادینان بیر لە خزمەت و چاکسازی و سزادانی بەرپرسە گەندەڵەکان بکات. بەھیواین و نابێ بوەستین تا زیندانیەکان یٔازادبکرێن و بە خێزانەکانیان شاد ببنەوە.\n1 چیرۆکە تراژیدیەکەی پیاوە مەزنەکەی بادینان.\n2 هەر بە کورتی، بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانی هوکاری ئەم کارەساتانەن


دوو هێرشی جودا ده‌کرێته سه‌ر دوو به‌ندیخانه‌ی نزیک به‌غدا و ده‌یان کوژراو و بریندار ده‌که‌ونه‌وه\nله ئاکامی دوو هێرشی جودا بۆ سه‌ر به‌ندیخانه‌ی ئه‌بو غرێب له ڕۆژئاوای به‌غدا و به‌ندیخانه‌ی تاجی له باکوری به‌غدا 68 که‌س کوژراون و برینداربوون، له‌وانه 25 کوژراو و 25 بریندار له زیندانیـیه‌کانن. هه‌روه‌ها 8 پاسه‌وانی به‌ندیخانه‌کان کوژراون و 14 ی دیکه برینداربوون.\nله‌و په‌لاماره‌دا 4 ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژکراو ته‌قێنراونه‌ته‌وه و 3 که‌سی خۆکوژیش خۆیان ته‌قاندووه‌ته‌وه و زیاتر له 150 گولـله هاون و ئارپـیجی تیایدا به‌کارهاتوون و چه‌ندین بۆمبی چێنراویش ته‌قێنراونه‌ته‌وه.\nهه‌روه‌ها باس له هه‌ڵاتنی ژماره‌یه‌ک زیندانیکراو ده‌کرێت، به‌ڵام هێشـتا ژماره‌ی ته‌واو ڕوون نیـیه. حاکم زامل ئه‌ندامی لیژنه‌ی ئاسایش و به‌رگری له په‌رله‌مانی عێراق ده‌ڵێت نزیکه‌ی 500 بۆ هه‌زار زیندانیکراو ئازادکراون، به‌ڵام سه‌رچاوه‌ی دیکه باس له هه‌ڵاتنی نزیکه‌ی 50 زیندانیکراو ده‌که‌ن.\nله لایه‌کی دیکه‌وه گوته‌بێژی ئۆپه‌راسیۆنه‌کانی به‌غدا عه‌مید سه‌عه‌د مه‌عه‌ن له ڕاگه‌یاندنێـکدا گوتی هێزه ئاسایشیـیه‌کانی به پاڵپشـتی فڕۆکه‌کانی له‌شـکر توانیویانه شـکست به هێرشه‌که بهێنن و ئێسـتا کۆنترۆڵی ته‌واوی هه‌ردوو ناوچه‌که‌یان کردووه. گوتیشی هێزه‌کانی ئاسایش ده‌ستیان گرتووه به‌سه‌ر دوو ئۆتۆمبیلی بۆمبڕێژکراو له تاجی و هه‌ردووکیان ته‌قێنراونه‌ته‌وه به‌بێ ئه‌وه‌ی زیانی لێ بکه‌وێته‌وه.\nگۆران تۆفیق په‌یامنێری ده‌نگی ئه‌مه‌ریکا له به‌غدا ڕاپـۆرتی له‌م باره‌یه‌وه ناردووه.


وشكەساڵی قەیرانی برسێتی دروستدەكات - تۆڕی میدیایی خەڵک\nنووسینگەی كاروباری مرۆیی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان ئاشكرایكرد نزیكەی 2.7 ملیۆن سۆماڵی تووشی كەمی خۆراك دەبنەوە لە مانگەكانی داهاتوو بەهۆی وشكەساڵییەوە.\nوشكەساڵی بۆ ماوەیەكی زۆرە لە سۆماڵ بەردەوامە، بووە بە كارەساتێكی بێكۆتایی، نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت خراپترینە پێشتر نەبووە.\nینس لایركە وتەبێژی نووسینگەی كاروباری مرۆیی نەتەوە یەكگرتووەكان، رایگەیاند، دانیشتوانی ئەم ناوچانە بە دەیان هەزار كەسیان ناچاربووە ماڵەكانیان چۆڵ بكەن لە مانگی تشرینی دووهەمی رابردووەوە بەهۆی كەمبوونەوەی ئاوەوە.\nبەپێی راپۆرتی ئاژانسەكانی فریاگوزاری، بەهۆی كەمی بارانبارین لە وەزرەكانی رابردووی باران باریندا بەرهەم و چاندن و ئاژەڵداری لەنێوچووە و ئاسایشی خۆراك لە مەترسیدایە.\nوتەبێژەكەی نووسینگەی كاروباری مرۆیی نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت: گەورەترین قەیرانی برسێتی لە سۆماڵ روو دەدات لە مانگەكانی نیسان بۆ حوزەیران، نزیكەی 2.7 ملیۆن سۆماڵی زیانیان پێ دەگات، لەوانە 840 هەزاریان لە تەمەنی خوار 5 ساڵانەوەن.\nلەسۆماڵ 9 كەس كوژران\nخەڵك- بە لای كەمەوە 9 كەس كوژران لە مەگادیشۆی پایتەختی سۆماڵ لە هێرشێكی تیرۆرستی گرووپەكانی بزووتنەوەی شەبابدا. شەوی رابردوو لە هێرشێكی تیرۆرستیدا…\n01 شوبات 2021 2.26 pm\nخەڵك- بە لای كەمەوە 9 كەس كوژران لە مەگادیشۆی پایتەختی سۆماڵ لە هێرشێكی تیرۆرستی گرووپەكانی بزووتنەوەی شەبابدا.…


کوردیپێدیا - قادر عەلی قادر\n✌ قادر عەلی قادر | پۆل: شەهیدان | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nقادر عەلی قادر\n(هەولێر - هاووڵاتی)، لە ڕۆژی (10-10-1977)دا لە زیندانی موسڵ لە سێدارە دراوە.\n1. 👁 10-10-1977\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (مانو بەرزنجی)ەوە لە: Jun 9 2015 9:10PM تۆمارکراوە\n👁 ئەم بابەتە 2,087 جار بینراوە


دەرسێک بۆ کۆنەپەرستان و سەرکەوتنێک بۆ ژنان! … – hkkurdistan\nHome 6 ئەرشیفی بابەتەکان 6 دەرسێک بۆ کۆنەپەرستان و سەرکەوتنێک بۆ ژنان! …\nدەرسێک بۆ کۆنەپەرستان و سەرکەوتنێک بۆ ژنان! …\nجارێکی تر کوردستان بوو بە مەیدانی بەرامبەرکێی دووبەرە لەسەر مەسەلەی ژنان. بەرەی شارستانیەتی پێشکەوتوو و ئازادیخوازی و یەکسانیخوازی لەلایەک و بەرەی کۆنەپەرستی ئیسلامی و ناسیۆنالیستیش لەلایەکی ترەوە. ئەم بەرامبەرکێییە لەم ئاستە کۆمەڵایەتی و بەرفراوانەدا سێ دەهەیە بەردەوامی هەیە. بۆ یەکەمجار لەم ئاستەدا لەلایەن بزووتنەوەی شورایی ئازاری ١٩٩١و کۆمۆنیزمەوە ئاڵای وەستانەوە لەدژی کۆیلایەتی و هەڵاواردن و ستەمکێشی ژنان بەرزکرایەوە. لەوکاتەوە تا ئەمرۆ بە درێژایی ئەم سێ دەهەیە بەرامبەرکێی ئەو دووبەرەیە لەسەر مەسەلەی ژنان خۆی نمایش دەکات. ئەوەی ئەمرۆژانە بوو بە جێگای بایەخی میدایاکان و کارگەیشت بە پەلکێشکردنی مەلایانی کۆنەپەرست و جنێوفرۆش بۆ بەردەم دادگا لەلایەن هەلسوراوانی ژنانەوە، برگەیەکی هەمان بەرامبەرکێییە. تا کاتێکیش ستەم و هەڵاواردن لەدژی ژنان بەردەوام بێت، ئەم بەرامبەرکێیەش هەڵکشان و داکشانی دەبێت، بەڵام هەر بەردەوام دەبێت.\nسەرفرازکردنی مەلا مەزهەر لە دادگای ناسیۆنالیزمی ئاوێتە بە ئیسلامیدا، بەڵگەی بێتاوانی و سەرکەوتنی ئەو نیە، بەڵکو بەڵگەی ستەمکاری و پیاوسالاری سیستەمی ئێستا و راوەستانی دەسەڵاتە لە پشتی سوکایەتی راشکاو بە ماف و حورمەتی ژنان و هەموو خەڵکی پێشکەوتووی ئەم کۆمەڵگایە. مەلا مەزهەر بەرۆژی روناک و لە میدیا و ماس میدیادا سوکایەتی بە ژنان و هەلسوراوانی بزووتنەوەی یەکسانیخوازی کردووە… کەچی داواکاری گشتی بێ دەنگ و دادگای دەسەڵاتی کۆنەپەرست و پیاوسالاریش، لە یاسا دواکەوتوانەکەی خۆیاندا بوارێک بۆ بەستنی دەمی مەلا جنێوفرۆشەکان پەیدا ناکات و بە پاساوی نەبوونی بەڵگەی پێویست سەرفرازیان دەکات. ئەمە جگە لە جڵەوشلکردن بۆ پەلاماردانی ماف و حورمەتی ژنان لەلایەن کۆنەپەرستانی ئیسلامیەوە هیج مانایەکی تری نیە. لەگەل هەموو نادادپەروەری دادگاشادا سەرفرازکردنی مەلا نەک هەر مانای سەرکەوتنی ئاخوندە ئیسلامیەکان نییە، بەڵکو خودی راپێچکردنی مەلا بۆ بەردەم دادگا و پاشەکشەی دۆڕاوانە لە سوکایەتیەکانیان، هەم دەرسێکە بە مەلا و کۆنەپەرستان تا ئاگاداری دەمی خۆیان بن، هەم سەرکەوتنێکە بۆ یەکسانیخوازان و بەهار مونزیرەکان. لەم دادگا پوچەش هەر ئەوەندە چاوەروان دەکرێت… بەڵام ئەم جەنگە تەواونەبووە و تەواونابێت، تا بە چۆکداهێنانی یەکجاری کۆنەپەرستی و پیاوسالاری.\nلە روانگە و مەنتقی سکسیزمی مەلایانی ئیسلامەوە، ژن کەرەسەیەکە بۆ سێکس و بەرهەمهێنانی منداڵ و هیچی تر. بۆیە هەموو بۆچون و رەفتار و لیکدانەوەیەکیان دەرحەق بە ژنان سەرتاپا سێکسیە. تا ئەو رادەیەی کە مەلا مەزهەری نوینەری ئیسلام، راشکاوانە دەڵێت تەماشاکردنی ژن ئەگەر شەهوەتی بزواند “ناجئیز” و ئەگەر شەهوەتی نەبزواند “جائیزە”. ئەمە رێک و راست مانای وایە ئەقڵیان دەرحەق بە ژنان لە ناوگەڵیاندایە. تا ئێرە ئەوە گرفتی خۆیانە و خۆیان ئازادن ئەم گرفتە چۆن چارەسەردەکەن و چۆن هەوەسی ئۆقرەبڕاویان کۆنترۆڵ دەکەن. بەلام بێگومان ناتوانن نە ئەم ڕوانگە سەرتاپا سێکسیە و نە میکانیزمی کۆنترۆلکردنی، بەسەر خەڵکی ئازادیخواز و مودێڕنی کوردستان و ئەو جەماوەرەدا بسەپێنن کە بە دیدێکی ئینسانی و یەکسانیخوازی و پێشکەوتوانەوە لە ژن و مەسەلەی ژنان دەڕوانن.\nلە هەر کۆمەڵگایەکدا ئیسلام پێگەیەکی هەبێت و مەلایانی ئیسلامی ڕۆڵێکیان دەستکەوێ، یەکەمین مەسەلە کە بۆیان دەبێت بە کێشە و هەراسانیان دەکات، ماف و ئازادیەکانی ژنان و کۆنترۆڵکردنی ژنانە لە هەلومەرجێکدا کە هەوەسی ئەوان نەبزوێنێ. بۆیە جەنگ لە دژی ژنان و پەلەقاژە بۆ حەشاردانی ژنان لە ناو مەقنەعە و حیجاب و پەچە و عەبا، هەمیشە بەشێکە لە جیهادی ئیسلامی لەو کۆمەڵگایانەی گرفتاری ئیسلامن. لە پاڵ هەزار و یەک کێشەی لە بابەتی؛ گەندەڵی و برسێتی و بێکاری و نەداری و نەبونی موچە و خزمەتگوزاری، نەبونی ئاوی خواردنەوە و کارەبا و سوتەمەنی، نائەمنی و جەنگ و کوشتار، سەرکوت و تیرۆر و رفاندن و زیندان، بێخانەولانەیی و نەخۆشی و نەبوونی دکتۆر و دەرمان..و….تەنها مەسەلەیەک کە نوینەرانی ئەم نەرێتە دواکەوتوانەیە هەراسان و هەناسەتەنگد دەکات، ژن و باسی ژن و ئازادی ژن و بیستنی هەر وشەیەکە دەربارەی ژن، بە تایبەتیش بینینی ژنانی مەدەنی پۆش.\nئەمجارە تا ئەو جیگایە پێیان لێ درێژکردووە کە ڕاشکاوانە و بێشەرمانە سوکایەتی نەک هەر بە ژنانی مەدەنی پۆش، بەڵکو بە باوک و برا و مێردی ئەو ژنانەش بکەن کە ملکەچی داب و نەرێتی دواکەوتوانە و دیلهێنەری ئیسلامی نابن. مەلاگەلێکی کۆنەپەرست و دواکەوتوو، لە سایەی ئەوەی کە دەسەڵات دەستی بۆ شلکردوون و لە داهاتی بەتاڵانبراوی کۆمەڵگا گیرفانی پڕکردوون، رێگا بەخۆیان دەدەن جەماوەرێکی فراوان لە ژنانی شارستان و مودێڕنی کوردستان و خانەوادەکانیان بدەنەبەرپەلامار و سوکایەتی ئاشکرا. ئەمە نە تەنیا قینلەدڵی و دوژمنایەتی ئیسلام و مەلاکانی بەرامبەر ژنان نیشان دەدات، بەڵکو کۆنەپەرستی و پیاوسالاری دەسەڵاتیش دەردەخات. لە سایەی دەسەڵاتێکدا کە کەمترین بەرپرسیارێتی دەرحەق بە مافی ژنان و پێوانە مەدەنیەکان بگرێتە ئەستۆ، دەبێ خۆی ئەم جنێوفرۆشانە راپێچی لێپرسینەوە و سزادان بکات، نەک خۆی ببێتە تەماشاچی کێشمەکێشی مەلا و لایەنگرانی مافەکانی ژنان و لە بیری ئەوەدا بێت لەم جۆرە کێشمەکێشە کەڵک وەرگرێت بۆ تێپەڕاندنی سیاسەتی هەژار و نەدار کردنی خەلک، بە ناوی “چاکسازی”ەوە.\nلە پەراوێزی سوکایەتی بە ژنان و هەڕەشەکردن لە هەلسوراوانی ژنان، بە دیاریکراوی لە “بەهار مونزیر” وەکو کەسایەتیەکی دیاری بزووتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان، دیسانەوە قەوانە سواوەکەیان بۆ بانگیشە و پاساودانی فرەژنی لێدەدەنەوە. لەو روانگەیەوە کە ژن تەنها وەکو کالایەک بۆ سێکس و بەرهەمهێنانی منداڵ چاولێدەکەن، دەستی حورمەت بۆ ژنان درێژدەکەن و دەڵێن بە دوان و سیان و چوارژن پیاوێک لەگەڵ یەکتر بەش بکەن باشترە لەوەی هیچ پیاوێکیان دەستنەکەوێت. لە روانگەی ئیسلام و ئاخوندەکانیەوە هەموو پەیوەندی و پێکەوە بوونێکی ژن و پیاو بەگشتی و هاوسەرگیری و ژیانی هاوبەشی ژن و پیاو بە تایبەتی، تەنها و بە تەنها لە سێکس و خەوتنی سەرجیگا بەرتەسک دەبیتەوە و هیچی تر. لە روانگەی ئەم سێکسبازانەوە تەنانەت هاوژینی و هاوسەرێتی ژن و پیاو، پێکەوە بەشکردنی خۆشی و ناخۆشیەکان و تاڵی و شیرینیەکانی ژیان، پێکەوە هەولدان و تێکۆشان لە پێناو بنیاتنانی بەختەوەری، دەستی یەکترگرتن بۆ زاڵبوون بەسەر تەنگانەکاندا و دروستکردنی ژیانێکی ئاسودە، ڕاوەستان لە هاوشانی یەکتر بەرامبەر سەختیەکانی ژیان ..و.. هیچ مانایەکیان نیە. تا بکرێت پرسیاریان لێ بکەین کە لە هەموو ئەوبوارانەدا چۆن دەکرێت پیاوێک لە نێوان چوارژندا بەش بکرێت؟!\nسەروبەری روانگەیان بۆ پەیوەندی نێوان ژن و پیاو بریتیە لە “سەرجێگای شەوانە”! لەم روانگەیەشەوە بەسادەیی شەوانی پیاو بەسەر دوو و سێ و چوارژندا دابەش دەکەن. ئەمە هەموو مانایەکی پەیوەندی نێوان ژن و پیاو و تەنانەت هاوژینی و هاوسەرێتی ئیسلامیە. بۆیە ناکرێ لەوە تیبگەن کە لە روانگەی مرۆڤی شارستانی و پێشکەوتوەوە، سێکس تەنها لایەن و بەشێکی دیاریکراوی ئەو پەیوەندیە بەرزە ئینسانیەی نێوان ژن و پیاوە کە بەسەدویەک رایەڵوپۆ پێکەوە گرێدراوە. تەنها پاساوی پوچی ئەم پیاوسالاری و کۆیلایەتیە لە دژی ژنان، ئەوەیە ئەگەر چەندژنە نەبێت، بەوگریمانەوە کە ژمارەی ژنان زۆرتر دەبن و بەمپێیەش ژنانێک لە پیاو بێبەری دەبن!! بەڵام هیچ کات بەرگەی ئەو پرسیارە ناگرن: کە ئەگەر بە ئامار و سەرژمێری ژمارەی پیاوان زۆرتربێت لە ژمارەی ژنان، ئەوکات کێشەکە چۆن چارەسەر دەکەن؟!\nروانگەی سەراپا سێکسیزمی ئیسلامی بۆ ژن، ناوەڕۆکێکی چینایەتیشی هەیە و پێوانەکانی لە بەرژەوەندی پیاوانی چینی دەوڵەمەند و سەرمایەدارە. سێکس و ژن کراوە بە کالایەک کە دەکرێت هەر دەوڵەمەند و پارەدارێک وەکو هەرکاڵایەکی تر بیکرێت و لەزەتی لێبەرێت. ئەمە بەرپاکردنی بازاڕێکی “شەرعیە” بۆ لەشفرۆشی و کرێن و فرۆشتنی سێکس، بەو تایبەتمەندیەوە کە ژنان تەنانەت لەو پرۆسەیەدا خاوەن بڕیار و ئیرادە نیین و دەبێ ملکەچی فتوای مەلابن. پیاوێکی سەرمایەدار و خاوەن پارە بەبێ هیچ بەربەستێک لەیەک کاتدا دەتوانێ دوان و سیان و چوار ژنی هەبێت. تەنها مەرجی ئیسلامی بۆ ئەم مەبەستە ئەوەیە کە پیاوەکە ئەوەندە پارەداربێت بتوانێ نان بەو کۆمەڵەژنە بدات. کەواتە ئەمە ئیمتیازێکە تەنها بۆ پیاوانی چینی دەوڵەمەند و سەرمایەداری خاوەنپارە. هەلبەت دەبێ ئەوەمان بیرنەچێت و ئەو شایەتیە بدەین کە لە روانگەی “دادپەروەری” ئیسلامیەوە، پێویستە شەوەکان و هەوەسی سێکسی پیاو بە یەکسانی بەسەر ژنەکانیدا دابەش بکات!!\nئەم بانگیشە و پاساوە بۆ فرەژنی و بەشکردنی پیاوێک لە نێوان چوارژندا، نوسخەی رتوشکراوی هەمان ئەو بازاری کڕین و فرۆشتنەیە کە داعش بە ناوی “کڕین و فرۆشتنی صبایە”بەرپای کردووە و هەموو بەشەریەتی ئازادیخوازی جیهان نەفرەتی لێ دەکات. چ جیاوازیەک هەیە لە نێوان ئەم بنەمایانەی مەلا و کۆنەپەرستانی کوردستان بۆ دووژنە و سێژنە و چوارژنە دایاناوە لەگەل ئەو بازاڕەی داعش لەسایەی خەلافەتەکەیدا بۆ کرێن و فرۆشتن بە ژنانەوە بەرپای کردووە؟! لەوێ هەر موجاهدێکی پارەداری داعش دەتوانێ ئەوەندەی دلی دەیگرێت “صبایە” بکرێت، تەنها ئەرکی سەرشانی ئەوەیە نانیبدات. داعشە کوردیەکانیش بانگیشە بۆ خێروبێری چەندژنە دەکەن بە هەمان مەرج و پێوانەی داعشەوە.\nبەرامبەرکێی مەلاو هەوەسبازانی ئیسلام لەگەل هەڵسوراوانی ژنان و بزووتنەوەی یەکسانیخوازی، پەیوەستە بە هەموو تاکێکی ئازادیخواز و موتەمەدینی کوردستان، بە ژن و پیاوەوە. ئەوەی ئاخوندە ئیسلامیەکان بانگیشەی بۆ دەکەن گاڵتەجاریەکی ئاشکرا و بێپاساوە بە حورمەتی ئینسانی و هەموو پێوانە مەدەنیەکان. ئەرکی هەموو خەلکی ئازادیخواز و هەموو لایەن و دامەزراوەیەکی بەگریکار لە ژنان و پێوانە ئینسانی و مەدەنیەکانە، لەم بەرامبەرکێیەدا لەپاڵ بەهار مونزیرەکان و دەنگی یەکسانیخوازی ژنان راوەستن و دەسەلات بخەنە ژێر گوشارەوە بۆ لغاوەکردنی ئەم هەوەسبازانە و توڕهەڵدان لە هەموو ئەو یاساو و ڕێسا و بنەما و شەریعەتانەی کۆیلایەتی ژنان مەوعیزە دەکەن.


ئەمریكا دەیەوێت بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێران پێش بخات‌و پاشان گورزی لێبوەشێنێت\n06/08/2019 1328 جار خوێندراوه‌ته‌وه\nئەمریكا سەر لەنوێ ئێران "ئیستفزاز" دەكاتەوە، لەژێر ئەو ناونیشانەدا (فیمیدا سلیموفا) لە گۆڤاری (نیزافیسیمایا غازیتا) راپۆرتێكی بڵاوكردووەتەوە، دەربارەی كاری ئەمریكا بۆ ئەوەی وا لە ئێران بكات بەرنامە ئەتۆمییەكەی پێش بخات‌و پاشان گورزی لێبوەشێنێت.\nبەپێی راپۆرتەكە، لەگەڵ زیادبوونی ئاڵۆزییەكان لەگەڵ تاران، لە كۆتایی ئەم هەفتەیەدا واشنتۆن رایدەگەیەنێت جارێكی تر بەخشینی كاتی لەسیستەمی سزاكان دژی ئێران دەخاتەڕوو، بەڵام ئەگەر بێتوو بەخشینەكان هەڵوەشێتەوە، ئەوا كۆمپانیا روسی و چینی و ئەوروپییەكان، ئەوانەی هاوكاری ئێران دەكەن لە پەرەسەندنی ئاشتیانەی ناوكی وەك بەشێك لەپلانی كاری گشتگیر (گرێبەستی ئەتۆمی) دەچنە ژێر كۆت و بەندەوە.\nلەو بارەشەوە رۆژنامەی واشنتۆن پۆست لەسەرچاوەكانی ئیدارەی ئەمریكییەوە گواستویەتییەوە، قسەكان دەربارەی پێنج بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانی هەیە، رێگە بە روسیا و چین و وڵاتە ئەوروپییەكان دەدات بەردەوامبن لە هاوكاریكردنی بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێران لە بواری مەدەنیدا.\nپۆلیتیكۆ باسی ئەوەی كردووە مشتومڕێكی گەرم لە كۆشكی سپیدا هەیە دەربارەی بەخشینەكان لە سزاكانی سەر ئێران، سەرچاوەیەكی ئاگاداری دۆخەكە ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە خودی دۆناڵد ترامپ لەو كێشەیەدا ڕاڕایە.\nبەگوێرەی قسەی گەورە توێژەرانی ناوەندی لێكۆڵینەوەی رۆژهەڵاتی نزیك و ناوەڕاست لە پەیمانگەی لێكۆڵینەوە رۆژهەڵاتییەكانی سەر بە ئەكادیمیای زانستی روسی، ڤلادیمیر ساجین، هەڵوەشانەوەی بەخشینەكان لەلایەن واشنتۆنەوە هەنگاوێكی نالۆژیكییە.\nئەو لە قسەكردنیدا بۆ گۆڤاری ناوبراو ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە سەرجەم رێكارەكان لە رێككەوتنی ئەتۆمیدا، ئامانجی دەمكوتكردنی ئێران و كەمكردنەوەی تواناكانییەتی بۆ دروستكردنی چەكی ئەتۆمی لە ئایندەیەكی نزیكدا.\nناوبراو گومانی خۆی پیشاندا لەوەی واشنتۆن بەخشیەنەكانی ئێستا لە سیستەمی سزاكاندا هەڵوەشێنێتەوە، لەو بارەیەوە وتی: بڕوام وا نییە پشتیوانانی ئەو میتۆدە لە كۆشكی سپیدا سەركەوتوو بن، لە كاتێكدا رەنگە قەدەغەكردنی نەوت ببێتە هۆی ئەوەی هەناردەكردنی بوەستێت.. بەڵام گەمارۆی ئەتۆمی وا لە تاران دەكات هەموو هەوڵێك بدات بۆ گەڕانەوەی ژێرخانی ئەتۆمیەكەی؛ ئەوەی پێش رێككەوتننامەكە هەیبوە.\nلەهەمان كاتدا، ساجین وای دەبینێ ئەمریكا لەمیانی سەپاندنی سزا دژی ئێران لە بواری ئەتۆمیدا دەیەوێ ئیستفزازی تاران بكات، پێدەچێ كۆشكی سپی هەل بداتە ئێرانیەكان بۆ ئەوەی بەرنامە ئەتۆمیەكەیان پەرەپێبدەن، بۆ ئەوەی لەدواییدا گورزی لێ بوەشێنن.\nکێ بەرپرسە لەو دیاردەیەو چۆن چارەسەر دەکریت؟\nدەستەی دەستپاکی داوای گرتنه‌به‌ری رێكاری یاسایی دژی ژماره‌یه‌ك دادوه‌ر ده‌كات\n"باندێك له پارێزگای سلێمانی سه‌ره‌ڕای فه‌رمانی ده‌ستگیركردنیان به‌ڵام ئازادانه ده‌سوڕێنه‌وه"\nنۆ په‌رله‌مانتار داوا له‌سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مانی كوردستان ده‌كه‌ن چاره‌نوسی شیروان شێروانی دیاریبكات\nله‌شه‌وو ڕۆژێكدا له‌هه‌رێم 1010 كه‌س توشى كۆرۆنا بوون\nبه‌گوێره‌ی یاسای چاكسازیی حكومه‌تی هه‌رێم ئه‌و كه‌سانه‌ی دوو موچه‌یان هه‌بووه سزا نادرێن\nپارێزگارى سلێمانى: ده‌ستى هیچ كه‌سێك له‌سوتانى دارسنه‌وبه‌ره‌كاندا نییه\nمه‌سرور بارزانى وه‌ڵامى موچه‌خۆرانى دایه‌وه\nئه‌مڕۆ 22 كۆمپانیا له‌هه‌رێمى كوردستان ده‌درێنه دادگا\nهەرێمی کوردستان لە نێوان یاسا و پاشاگەردانی\nكۆرۆناو سلێمانی‌و لێپرسراوێتی!


◄ ئەنجام: Found 305, page 1 of 31 Items per page: 🗐 1 🗐 5 🗐 10 🗐 25 🗐 50 🗐 100\n👁 ئەڤ بابەتە 8,324 جار هاتیە دیتن\n📊 119 ژن لە شەڵتەری داڵدەدانی چاودێری کۆمەڵایەتی سلێمانی داڵدەدراون ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Jul 25 2017 8:58AM\n👁 ئەڤ بابەتە 4,707 جار هاتیە دیتن\nدواڕۆژ، هۆگر کەمال بەڕێوەبەری گشتی چاودێریی و گەش [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 93% ✍ هـ.ب. 25-7-2017 8:58:05\n📊 195 حاڵەتی خۆکوژیی لە شاری مەهاباد ڕووی داوە ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Nov 29 2018 3:14PM\n👁 ئەڤ بابەتە 2,521 جار هاتیە دیتن\nئاژانسی کوردپا: لە شەش مانگی یەکەمی ئەمساڵدا، 195 [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 29-11-2018 15:14:29\n📊 200 هەزار کەس لە هەرێمی کوردستان بێکارن ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Oct 11 2017 9:38AM\n👁 ئەڤ بابەتە 4,410 جار هاتیە دیتن\nبەرپرسێکی وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی لە هە [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ هـ.ب. 11-10-2017 9:38:17\n📊 235 هەزار و 888 کەس لە زیندانەکانی تورکیادان ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Feb 9 2018 11:15AM\n👁 ئەڤ بابەتە 3,271 جار هاتیە دیتن\nبەڕێوبەری گشتی زیندان و گرتوخانەکانی تورکیا رایگەی [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 93% ✍ س.ئـ. 9-2-2018 11:15:13\n📊 27 ژن لەماڵی داڵدەدانی هەڕەشەلێکراوی سلێمانین ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Jul 24 2019 9:33PM\n👁 ئەڤ بابەتە 1,319 جار هاتیە دیتن\nئەمساڵ 110 ژن و 30 منداڵ روویان لە ماڵی داڵدەدانی [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 1 ✔ 85% ✍ ج.ع.ئـ. 24-7-2019 21:33:47\n📊 27 هەزار کەس لە کوردستان ژنی دووەم و سێیەمیان هێناوە ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Dec 11 2018 1:05PM\n👁 ئەڤ بابەتە 1,682 جار هاتیە دیتن\nدانانی چەند مەرجێک بۆ فرەژنی نەبووە رێگر لەبەردەم [ زێدە... 👁] ✖ ✖ 0 1 ✔ 99% ✍ ن.ئـ. 11-12-2018 13:05:32\n📊 27 کەس لە هەولێر خۆیان دەکوژن ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Apr 24 2015 9:10AM\n👁 ئەڤ بابەتە 6,229 جار هاتیە دیتن\nئەگەر ئەو کارەساتە بەمشێوەیە بەردەوام بێت تاوەکو ک [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 66% ✍ هـ.ب. 24-4-2015 9:10:29\n📊 275 رێکخراوی نێودەوڵەتی لەهەرێم لەسەر پرسی مافی مرۆڤ کار دەکەن ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ May 15 2017 5:03PM\n👁 ئەڤ بابەتە 4,066 جار هاتیە دیتن\nدواڕۆژ، کۆچەر عەلی بەرپرسی فەرمانگەی رێکخراوە ناح [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 89% ✍ هـ.ب. 15-5-2017 17:03:57\n📊 347 ژن گیانیان لە دەستداوە ئامار و راپرسیا\n📅 دەمێ تومارکرنێ Dec 11 2013 2:30PM\n👁 ئەڤ بابەتە 7,754 جار هاتیە دیتن\nخەندان رەهێل سەمەد لە چوارچێوەی بڵاوکردنەوەی ئاما [ زێدە... 👁] ✖ ✖ ✖ 0 0 ✔ 79% ✍ هـ.ب. 11-12-2013 14:30:39


نزیکترین سیناریۆ بۆ ئایندەی سوریا\nئەمریکا: ئێڕان گەورەترین پشتیوانە\nدوا پەیامی بەرهەم ساڵح بۆ هاودیدەکانی\nکۆڕەک تیلیکۆم هۆشداری دەداتە قوباد تاڵەبانی\nئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی لەسەر پۆستێکی فەیسبووک لێکۆڵینەوە دەکات\nهەڵوێستی پارتی لەسەر کاندیدکردنی بەرهەم ساڵح\nسەرکردەکانی هاوپەیمانی: وەڵامی میدیاکان نادەینەوە\nکاتی کۆبوونەوەی ماکرۆن لە گەڵ روحانی و ترەمپ ئاشکرا کرا\nبۆ ئاسایی کردنەوەی دۆخی کەرکوک یەکەم هەنگاو نرا\nیەکێتی چارەنووسی بەرهەم ساڵحی یەکلاکردەوە\nزانیاری نوێ لەسەر دابەشکردنی موجە\nYou are at:Home»شیکاری»نزیکترین سیناریۆ بۆ ئایندەی سوریا\nBy nuche.net on\t 2017/09/28 شیکاری, گرنگ\nنوچەنێت- (جێئۆپۆلۆتیکاڵ فیوچێرز) Geopolitical Futures\nنزیکترین سیناریۆ بۆ ئایندەی سوریا، دابەشبوونی ئەم وڵاتەیە بە سەر سێ ناوچەی سەرەکی. یەکەم: ناوچەیەکی ژێر کۆنتڕۆڵی بەشار ئەسەد، دووەم: ناوچەیەکی بە ناوی هەرێمی کوردستانی سوریا، سێهەم: ناوچەیەکی بێ یاسا و بێ سەرەوبەر، کە عەرەبە سوننەکان تیایدا نیشتەجێن. ناوی ئەم پێکهاتانە پێناچی گۆڕانکاری بەسەردا بێت، بەڵام شەڕ و پێکدادان لە نێوانیاندا بۆ هەژمۆنی و دەسەڵاتی زیاتر پێدەچێ دۆخەکە ئاڵۆزتر بکات.\nبڵاوکراوەی ئەمریکا جێئۆپۆلۆتیکاڵ فیوچێرز، لە بابەتێکدا لە ژێر ناوی بۆ سوریا چیدی ناتوانێ یەکپارچەیی بۆ بگەڕێتەوە؟ دەنووسێت: مێژووی لوبنان بەرچاوڕوونییەکی پڕ بەها، سەبارەت بە ئەگەر و چاوەڕوانیەکان لە شەڕی ناوخۆی سوریا و داهاتووی ئەم وڵاتە، دەخاتە بەر دید. لوبنان وڵاتێکی گەلێک بچووکتر لە سوریایە و تەنانەت پێکهاتە ئەتنیکیەکانی بەر لە شەڕی ناوخۆیی، نزیکایەتی و پەیوەندییەکی زۆرتریان پێکەوە هەبوو. بەم حاڵەشەوە، ئەم وڵاتە لە ساڵی 1975 چووە ناو شەڕێکەوە، کە زیاتر لە 15 ساڵ درێژەی کێشا. شەڕی سوریا، کە پێی ناوەتە شەش ساڵەوە، بە لانی کەمەوە بە قەد شەڕی ناوخۆی لوبنان درێژە دەکێشێت.\nلوبنان لە ساڵەکانی دوای ئەو شەڕەوەش رووی ئارامی بە تەواوی بە خۆوە نەبینی. دۆخی سوریا خراپتر لەوەی لوبنان دەبێت. سوریا وڵاتێکە، کە لێک دابڕاوە و تا دێ پەیمان و رێککەوتنی دیپلۆماسی لە سەر واژۆ دەکرێت و یان بەردەوام بۆردوومان دەکرێ، ئەمە بەو مانایە، کە چیدی یەکپارچەیی بە خۆوە نابینێت. هۆکارەکەشی روونە، بێ سەروبەرەیی و پاشاگەردانی و فیرقەگەرایی یە.\nئێستا بە هۆی جەنگ و مەسەلەی کۆچبەرییەوە نامومکینە، کە پێکهاتەی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لێک جیابکرێتەوە، بەڵام بەر لە دەستپێکی شەڕی ناوخۆیی، نزیک بە 68% دانیشتوانی لە سوننەکان بوون. لەم رێژەیە 10% کورد و ئەوانی دیکەش عەرەب بوون. عەلەویەکانیش 15%ی دانیشتوانیان پێکدەهێنا. دەکرێ پێش بینی بکرێت، کە ئەم وڵاتە بە سەر سێ پێکهاتەی عەلەوی و کورد و عەرەبە سوننەکان دا دابەش دەکرێت. عەلەویەکان وەفایان بۆ بەشار ئەسەد هەیە، کوردەکان پشتیان بە یەکینەکانی پاراستنی گەل گەرمە و عەرەبەکانیش بە سەر چەند گروپی دیکەدا دابەش دەکرێن، کە ژمارەیەکیان ئیسلامگەران، ژمارەیەکیان لایەنگری بەشار ئەسەدن و هەمووان بۆ دەسەڵاتی زیاتر هەوڵ دەدەن.\nئەسەد، عەلەویەکان و ئەو کەمینانەی، کە پاڵپشتی ناوبراو دەکەن، هیچ کات رەزامەندی بۆ دیموکراسییەت لە سوریا دەرنابڕن. چونکە دیموکراسی ئەم کۆمەڵگایە دەخاتە بەر شەپۆلی تۆڵەی عەرەبە سوننەکان. ئەمەش لە بارەی کوردەکان لە سوریا راستە. ئەگەر چی کورد لەم وڵاتە کەمینەیەکی زۆر بەرچاوە، بەڵام توانیان دەوڵەتێکی نافەرمی بۆ خۆیان پێکبهێنن. بەم پێیەش بوو، کە دەسەڵاتی ستراتیژی خۆیان پەرە پێدا تا ئەوەی، کە خۆیان لە بەرامبەر تورکیا هاوسەنگ بکەن.\n2018/08/19 0 بۆچی خومەینی فتوای جیهادی دژی کوردی رۆژهەڵات دەرکرد؟


واشنتۆن تایمز، چی لە بارەی نێچیرڤان بارزانییەوە دەڵێ؟\nYou are at:Home»بیروڕا»واشنتۆن تایمز، چی لە بارەی نێچیرڤان بارزانییەوە دەڵێ؟\nBy nuche.net on\t 2018/02/07 بیروڕا, تایبه‌ت, کوردستان, گرنگ\nپاش ریفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان، زۆربەی وڵاتان رێزیان لە مافی کورد نەگرت بۆ راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان. ئەمریکییەکان بەوە بێزاربوون کە کاتەکەی گونجاو نییە. عێراق، ئێرانی و تورکەکانیش هەر لە سەرەتاوە دوژمنایەتی خۆیان دەربڕی و ترسی لەدەستدانی خاکیان لێ نیشت.\nعێراق و ئێران، ئامادەییان دەربڕی بۆ راگەیاندنی جەنگ بۆ رێگری لە درووستبوونی دەوڵەتی کوردی. سوپای پاسداران و میلیشیا شیعەکان پێکەوە پەلاماری کەرکوک و ناوچە کێشەلەسەرەکانی دیکەیان دا. رێگە لە گەشتە ئاسمانییە نێودەوڵەتییەکان گیرا، لە وڵاتانەوە بۆ هەولێر و سلێمانی و بەپێچەوانەوە. گەمارۆ خرایە سەر کوردەکان و لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا پەراوێزخران. لەبەرئەوەی کوردستان ناوچەیەکی داخراوە (لەسەر دەریا نییە)، هەر گەمارۆیەکی ولاتانی دراوسێ، دەبێتە بڕیارێکی کوشندە بۆی.\nهەرچەندە مەسعود بارزانی، زۆر هەوڵیدا بڕوا بە تورکەکان و ئەمریکا و جیهان بهێنێ، کە دەوڵەتی کوردی دەبێتە هۆکاری ئارامی لە ناوچەکە و ئەو چاوی تەنیا لەسەر کوردستانی عێراقە نەک هیچ شێنێکی تر، بێسوود بوو.\nدوژمنە ناسراوەکانی کورد ئامادەی پاشەکشێ نەبوون. تەنانەت ئەمریکاش ئامادە نەبوو بەرگری لە هاوپەیمانە کوردەکانی بکات، چونکە گوتیان کورد گوێ رادێری ئێمە نەبوون بۆ رێنماییەکانی ئێمە، ریفراندۆم لە کاتێکی خراپدا ئەنجامدراوە و دەبوو دوای هەڵبژاردنەوەی حەیدەر عەبادی، ئەنجام بدرایە نەک پێش ئەوە.\nدواتر ماوەی سەرۆکایەتی مەسعود بارزانیش کۆتاییهات. لە نێوەندی ئەم بێسەروبەریەدا، قارەمانێک سەریهەڵدا و دۆخەکەی رزگارکرد.\nسەرۆک وەزیرانی کوردستان نێچیرڤان بارزانی، بە وزەی گەنجانەی خۆیەوە، هێندە پشتیوانی جەماوەریی هەبوو کە بڕیاربدات هەڵمەتێکی تەواوەتی بۆ سەربەخۆیی دەستپێبکات. هەرێمی کوردستان لەژێر هێرشی ٦٨ میلیشای شیعەدا بوو. وڵاتانی دراوسێی کوردستانیش دەستیان بە کەمپینێکی دژایەتی کردبوو، چونکە نەیاندەویست کورد چانسی بوونە دەوڵەتی هەبێ!\nپێشمەرگە ئامادەی جەنگ و بەرگری بوو لە کوردستانی سەربەخۆ، چونکە سەربەخۆیی سەدەیەکە خەونێکی نەتەوەیی ئەوانە، هەر لەوکاتەوەی وڵاتانی کۆڵۆنیالیست سنورەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان کێشایەوە، بێئەوەی پرس بکەن بەو خەڵکەی لە ناوچەکەدا ژیاون، ئەوەبوو سوننە و شیعە و کورد لە وڵاتێکی شکستخواردوو بەناوی عێراق پێکەوە کۆکرانەوە.\nکورد زۆر ویستوویانە لەم وڵاتە شکستخواردووە جیاببنەوە و دەوڵەتێک بۆ خۆیان بنیاتبنێن. پێیان وابووە ،دەوڵەتی کوردی سەرکەوتووتر دەبێ، چونکە چونیەکتر و دیموکراستیتر و جەماوەریتر و مرۆڤدۆستانەتر دەبێ لەچاو دیکتاتۆریەتی مەزهەبگەرایی.\nهەرچەندە هەق بە نێچیرڤان بارزانی بوو، بەوەی نیوەی خەکەکەی داگیرکرابوو، لەکاتێکدا بە چەندگێکی سەخت لە دژی داعش پاراستبووی، کەچی ئەو پابەند بوو بە ئاشتی و وایبینی هیچ بەرهەمێکی باش لە جەنگەوە پەیدانابێ.\nبەڕێز نێچیرڤان بارزانی، دەیبینی کە گەلەکەی لەدەست خەمی لەدەستدانی کەرکووک دەیانناڵاند و ترسی هەبوو لە باری راگەیاندنی شەڕدا، رووبەڕووی کارەساتێکی مرۆیی ببنەوە. کورد زۆر تراژیدیای قوڵیان چەشت لەژێر سایەی دەسەڵاتی سەددام حوسێن و سەخت بوو بەرگەی لەدەستدانی هەرێمە خۆڕێبەرەکەیان بگرن. بۆیە بەڕێز بارزانی پەنای بردە بەر دیپلۆماسییەت. نێچێرڤان بارزانی گوتی، ئەگەر عەبادی لە ماوەی دەسەڵاتی خۆیدا پابەندی دەستووری عێراق بوایە، ئەوە ئەنجامدانی گشتپرسی پێویست نەبوو.\nبۆیە ئەنجامەکانی گشتپرسی سڕکرد و دەستی بە گفتوگۆ لەگەڵ سەرانی وڵاتانی جیهان کرد، تاکو فشار بخەنە سەر عەبادی بۆ ئەوەی پابەندی دەستوور بێ. بۆیە لەگەڵ ئەوەی پشتیوانییەکی کەم هەبوو بۆ سەربەخۆیی کوردستان، بەڕێز بارزانی پشتیوانییەکی گەورەی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا بۆ فشارخستنە سەر عەبادی تا پابەندی دەستوری عێراق بێ. ئەمریکی و فەڕەنسی و رۆڵگێڕە گرنگەکانی دیکەش گەیشتنە هاوڕابوون لەسەر ئەوەی پێشێلکردنی دەستوری عێراق، بەوجۆرەی عەبادی دەیکا، جێگەی قبوڵکردن نییە.\nبەڕێز عەبادی نەیدەوسیت هیچ سازشێک بۆ کورد بکات، تەنانەت دەیویست زیاتریش لە مافەکانیان کەمبکاتەوە، بەڵام کاتێک کورد پابەندیان بە گفتوگۆی نێودەوڵەتی و دانوستاندن لەسەر بنەمای دەستوری عێراقی دووپاتکدەوە، ئەو پشتیوانییە بێ چەندوچوونە لە عەبادی نەما. ئیدی وردە وردە دۆخەکە بەرەو باشی چوو لە کوردستان، ئەوەش بەهۆی ئەوە نا کە بەڕێز عەبادی وای دەویست، بەڵکو بەهۆی دیپلۆماسیەتی بەڕێز بارزانی بوو، کە ناچاری کرد لەگەڵ واقیعە نوێیەکە مامەڵە بکات.\nمەینەتییەکانی کورد بەرەو کەمبوونەوە چوون. بەبێ رشتنی خوێنی زیاتر، ئەویش بەهۆی دیپلۆماسیەتی نێچیرڤان بارزانی و عاقڵمەندیی ئەو، کە زانی چ کاتێک شەڕ روونەدا. بەم هۆیەشەوە نێچیرڤان بارزانی شایانی خەڵاتی ئاشتی نۆبڵە بۆ رێگاگرتن لە شەڕێکی خوێناوی، کە کارەساتی مرۆیی لە عێراق