هيله سه‌ره‌کییه‌کا‌نی ره‌خنه‌ی سوسیالیستی له ئه‌زموونی شورشی کريکاری له سوڤيت - Mansoor Hekmat\nهێڵه سه‌ره‌کییه‌کا‌نی ڕه‌خنه‌ی سۆسیالیستی\nله ئه‌زموونی شۆڕشی کرێکاری له سۆڤێت\nمه‌نسوور حیکمه‌ت، ئیره‌ج ئازه‌رین\nئه‌م بابه‌ته‌ی که ده‌یخوێننه‌وه، بریتییه له‌و قسه و باسانه‌ی که قسه‌که‌رانی سیمنارێکی ناوندیی حیزب بۆ بڵاوکردنه‌وه له بۆڵتنی مارکسیزم و مه‌سه‌له‌ی سۆڤێتدا ڕێکیان خستبوو.\nمه‌به‌ستی قسه‌که‌ران ئه‌وه‌بوو که ڕوانگه‌ی دیاریکراوی خۆیان لێره‌دا بخه‌نه ڕوو، له‌به‌ر ئه‌وه ته‌نیا قسه و باسه‌کانی خۆیانیان بۆ بڵاوکردنه‌وه ڕێک خستووه، ئه‌و قسانه‌ش که له دانیشتنێکدا، له لایه‌ن هاوڕێیانی تره‌وه کرا، ته‌نیا له وه‌ڵامی قسه‌که‌ره‌کاندا ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه. هه‌ر چه‌نده له هه‌ندێک شوێندا، له لایه‌ن نووسه‌رانه‌وه ده‌سکاریکردن و چاککردن ئه‌نجام دراوه، به‌ڵام ناوه‌ڕۆکی بابه‌ته‌که و هه‌روه‌ها شێوه‌ی ده‌ربڕینه‌که‌شی، هه‌ر ئه‌وه‌یه که له سیمیناره‌که‌دا پێشکه‌ش کراوه. ئه‌م سیمناره له مانگی کانونی یه‌که‌می ١٩٨٦ دا ڕێك خرا.\nسه‌ره‌تا پێویسته له باره‌ی ئه‌و باسه‌وه که من و هاوڕێ ئیره‌ج ئه‌مڕۆ پێشکه‌شی ده‌که‌ین چه‌ند شتێک ڕوون بکه‌مه‌وه. ئه‌و ڕوانگه‌یه‌ی که ئێمه لێره‌دا هێڵه گشتییه‌کانی پێشکه‌ش ده‌که‌ین، تێڕوانینێکی تایبه‌تی بۆ مه‌سه‌له‌ی ئه‌زموونی شۆڕشی کرێکاری له سۆڤێت تێدایه، که ناچێته ڕیزی نه‌ریتی تا ئێستای چه‌پی ڕادیکاڵه‌وه. هه‌ر بۆیه بڵاوکردنه‌وه و جێگیرکردنی پێویستی به سه‌رفکردنی توانایه‌کی زۆر هه‌یه. به تایبه‌تی ئه‌مه له کاتێکدا، که ئه‌و که‌سانه‌ی ده‌یانه‌وێت له واقیعه‌تێکی ڕادیکاڵه‌وه له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ی سۆڤێتدا مامه‌ڵه بکه‌ن، به گشتی له‌ژێر کاریگه‌ری ڕه‌خنه‌کانی تا ئێستای مه‌یله جیاجیاکانی چه‌پی ڕادیکاڵ دان. باسه‌که‌ی ئێمه جیاوازیگه‌لێکی بنه‌ڕه‌تی له‌گه‌ڵ ئه‌م تێڕوانینانه‌دا هه‌یه و بۆ ئه‌وه‌ی باشتر شی بکرێته‌وه وا پێویست ده‌کات هه‌میشه سنووربه‌ندی ئه‌و له‌گه‌ڵ تێڕوانینه ڕادیکاڵه‌کانی سه‌رده‌مدا دیاری بکرێت.\nله‌مه گرنگتر ئه‌وه‌یه، که تێزه‌کانی ئێمه له باره‌ی سۆڤێته‌وه، په‌یوه‌ندییه‌کی ڕاسته‌وخۆی له‌گه‌ڵ باسی کۆمۆنیزمی کرێکاریدا هه‌یه، به بۆچوونی ئێمه، ئه‌م تێزانه ئه‌نجامگیرییه‌کن، که مه‌یلێکی کۆمۆنیزمی کرێکاری ده‌توانێت له‌سه‌ر بنه‌مای تێڕوانینی گشتی خۆی له باره‌ی ئه‌زموونی سۆڤێته‌وه به‌ده‌ستیان بێنێت، مانایه‌کیش که ده‌سته‌واژه‌ی کۆمۆنیزمی کرێکاری ده‌یه‌وێت بیگه‌یه‌نێت جگه له جه‌ختکردنه سه‌ر خاڵی گه‌ڕانه‌وه بۆ پایه‌گای کۆمه‌ڵایه‌تی مارکسیزم و کۆمۆنیزم یانی چینی کرێکار شتێکی دیکه نییه.\nبه داخه‌وه ئه‌مڕۆکه کۆمۆنیزم له هه‌ر سه‌رده‌مێک زیاتر ڕواڵه‌تی مه‌کته‌بێکی فکری گرتۆته خۆی، له کاتێکدا که چ له ڕووی عه‌مه‌لییه‌وه له به‌شێکی گرنگی مێژووی خۆیدا و چ له ڕوانگه‌ی مارکسیزمه‌وه بزووتنه‌وه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تییه. بزووتنه‌وه‌ی ئامانجداری چینێکی کۆمه‌ڵایه‌تی بۆ گۆڕانکاری واقیعی له کۆمه‌ڵدایه، ئه‌م خاڵی گه‌ڕانه‌وه بۆ پایه‌گای کۆمه‌ڵایه‌تی و چینایه‌تی ته‌نیا له هه‌نگاو هه‌ڵگرتن له تیۆری مارکسیزمه‌وه بۆ پراتیکی حیزبی و سیاسی نایه‌ته گۆڕێ، به‌ڵکوو ده‌بێ له هه‌مان ئه‌و تێڕوانینه تیۆرییانه‌ی ئه‌مڕۆی ئێمه‌دا بۆ مه‌سه‌له‌کانی خۆشمان ده‌رکه‌وێت. له مارکسیزمی به‌ناو ڕادیکاڵی مه‌کته‌بیدا، چینی کریکار ده‌سته‌واژه‌یه‌کی ته‌جریدییه، سۆسیالیزم و خه‌باتی چینایه‌تی ده‌سته‌واژه‌یه‌کی ته‌جریدین، له مارکسیزمی واقیعیدا یانی له کۆمۆنیزمی کرێکارییدا ئه‌مانه په‌یوه‌ندی و دیارده‌ی واقیعی، مێژوویی، کۆمه‌ڵایه‌تی نیشان ده‌ده‌ن. ڕه‌خنه‌ی ئێمه له ئه‌زموونی شۆڕشی کرێکاری له سۆڤێت، ڕه‌خنه له یه‌ك پڕۆسه‌ی مێژوویی واقیعیی خاوه‌ن هێزی هه‌ڵسوڕانی کۆمه‌ڵایه‌تییه. له‌به‌ر ئه‌وه له هه‌نگاوی یه‌که‌مدا، ده‌بێت بتوانین ئه‌م مێژووه واقیعییه به‌پێی دینامیزمی بابه‌تی ئه‌و و جم و جووڵی هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌و سه‌رده‌مه دیاریکراوه‌دا له به‌رچاو بگرێت و هه‌ڵبسه‌نگێنێت.\nله‌م ڕووه‌وه ئێمه هه‌ست به جیاوازییه‌کی قوڵ ده‌که‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که تا ئێستا له ئاستی نێونه‌ته‌وه‌ییدا، به ڕه‌خنه‌ی ڕادیکاڵ له ئه‌زموونی سۆڤێت ناسراوه. ڕه‌خنه‌ی ئێمه له ئه‌زموونی سۆڤێت ناچێته ڕیزی نه‌ریتی ڕه‌خنه‌ی ڕادیکاڵی تا ئێستاوه. ئه‌و نه‌ریته‌ی که به خه‌یاڵی خۆی پێی وایه به‌و ڕاده‌یه‌ی که بتوانێت ئه‌و جیاوازییانه‌ی له نێوان ئه‌زموونی واقیعی و ئه‌حکامه له پێشدا داڕێژراوه‌کانی خۆیدا هه‌یه وه‌بیر بێنێته‌وه، به‌و ڕاده‌یه‌ی که بتوانێت زیاتر حاشا له خه‌سڵه‌تی پرۆلیتێری لایه‌نه جیاجیاکانی شۆڕشی ڕوسیا بکات، به هه‌مان ڕاده، له مارکسیزم و ئۆ‌ر‌تۆدۆکسی مارکسیزم نزیکتر بۆته‌وه. وه یا هه‌ر به‌و ڕاده‌یه‌ش ڕه‌خنه‌ی 'قوڵتر'ی له مه‌سه‌له‌که گرتووه.\nتێڕوانینی کۆمۆنیزمی کرێکاری ناتوانێت به هه‌مان ساده‌یی و به‌و سه‌رپێیییه‌ی که ڕه‌خنه‌گره ڕادیکاڵه‌کان له شۆڕشی بۆڵشه‌ڤیکی، له بابه‌تی کۆمۆنیزمی چه‌پ، چه‌پیتر ڕه‌خنه له ئه‌زموونی سۆڤێت ده‌گرن، مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌که‌دا بکات. ئه‌م ئه‌زموونه به‌رهه‌می پراتیکی چینێکی ملیۆنییه، چینێک که به‌و باوه‌ڕه‌وه، خه‌ریکه له پێناوی قازانجه چینایه‌تی و ڕزگاریخوازه‌کانی خۆیدا تێده‌کۆشێ، ده‌ستی دایه ئه‌م پراتیکه. پێشڕه‌وترین چین و ڕێکخراوی کرێکاری به درێژای چه‌ند ده‌یه بۆ شکڵدان به‌م شۆڕشه تێکۆشاون. ئه‌مه شۆڕشێک بوو که مۆری خۆی نه‌ک ته‌نها به چاره‌نووسی بزووتنه‌وه‌ی کرێکارییه‌وه، به‌ڵکوو به چاره‌نووسی ته‌واوی دنیای هاوچه‌رخی خۆیه‌وه نا. ناکرێ ئه‌م ئه‌زموونه ته‌نیا به پێوانه‌ی پوخته‌یی ئایدیۆلۆژیکی و ئوسوڵییه‌تی ڕابه‌رایه‌تییه‌که‌ی له ڕووی تیۆرییه‌وه هه‌ڵبسه‌نگێنرێت، تاکوو هه‌ر ئه‌وه‌نده به‌س بێت، که ئه‌وه‌ی دووه‌میان له‌که‌یه‌کی به‌رکه‌وێ تا هه‌موو ئه‌و ئه‌زموون و پراتیکه پوچه‌ڵ بێته‌وه.\nته‌نیا هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه مه‌زنه‌کان (هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی چینه‌کانی تر) ده‌توانن پراتیکی چینایه‌تی چینی کرێکار پوچه‌ڵ بکه‌نه‌وه و کاریگه‌رێتی بسڕنه‌وه. ناکرێ ته‌نها ناپوخته‌یی تیۆری و ڕێک نه‌هاتنه‌وه‌ی ئه‌زموونێکی مه‌زنی بابه‌تی و کۆمه‌ڵایه‌تی له‌گه‌ڵ نموونه و ئه‌حکامه له پێش داڕێژراوه‌کان بۆ حاشاکردن له‌و ئه‌زموونه به‌هانه بێت. ئێمه ده‌بێت بتوانین ئه‌وه نیشان بده‌ین، له سایه‌ی چ هه‌لومه‌رجێکی دیاریکراودا و له‌گه‌ڵ کام یه‌ک له هێزه مادی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، ڕابوونی مه‌زنی چینی کرێکار تێک شکێنرا.\nبه‌و پێیه هه‌ر له‌و کاته‌دا که ڕه‌نگبێ ڕه‌خنه‌ی ئێمه له ئه‌زموونی سۆڤێت به لای چه‌پی "ڕادیکاڵ"ی ئه‌مڕۆوه، به ڕاده‌ی پێویست نه‌یه‌ته به‌رچاو، به‌ڵام به بڕوای خۆمان ئه‌و ڕه‌خنه‌یه ڕادیکاڵترین تێڕوانین له‌و ئه‌زموونه ده‌خاته ڕوو. له ڕاستیدا یه‌کێک له ته‌وه‌ره سه‌ره‌کییه‌کانی باسه‌که‌ی ئێمه ئه‌وه‌یه، که ڕه‌خنه ڕادیکاڵه‌کانی تا ئێستا له ئه‌زموونی سۆڤێت شتێکی زیاتر له حاشاگه‌را‌یییه‌کی مه‌کته‌بی له لایه‌ک و دیموکراتیزمی ڕادیکاڵ له لایه‌کی تره‌وه نانوێنێت، له کاتێکدا که ڕه‌خنه‌یه‌کی به ڕاستی ڕادیکاڵ ته‌نیا ده‌کرێ ڕه‌خنه‌یه‌کی پرۆلیتێری و سۆسیالیستی بێت و ئه‌وه‌ش ئه‌و ڕه‌خنه‌یه‌یه که ئێمه مه‌به‌ستمان ده‌رخستنی هێڵه سه‌ره‌کییه‌کانێتی لێره‌دا.\nهێڵ و سه‌ردێڕه ئه‌سڵییه‌کانی ئه‌م باسه\nئه‌م باسه له‌م ئاستانه‌ی خواره‌وه‌دا ده‌خرێته ڕوو:\n١- خستنه‌ڕووی چوارچێوه‌ی گشتی و تێزه سه‌ره‌کییه‌کانی باسه‌که. ئه‌م به‌شه‌یان من پێشکه‌شی ده‌که‌م.\n٢- لێکۆڵینه‌وه‌ی وردتری هه‌ندێک مه‌سه‌له‌ی گرێیی. هاوڕێ ئیره‌ج ئازه‌ری ئه‌م به‌شه پێشکه‌ش ده‌کات.\n٣- شیکردنه‌وه‌ی زیاتری باسه‌که له چوارچێوه‌ی وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیار و بۆچوونانه‌ی که لێره‌دا دێنه ئاراوه.\nله به‌شی یه‌که‌مدا که بابه‌تی باسه‌که‌ی منه، ده‌چمه سه‌ر ئه‌م دێڕانه:\n١- خاڵی حه‌ره‌که‌تی میتۆدۆلۆژیکی ئێمه: ڕه‌خنه‌ی سۆسیالیستی یان دیموکراتیک ته‌واوی ڕه‌خنه‌ی تا ئێستا له‌وه‌دا که تێگه‌یشتنیان له سۆسیالیزم وه‌ک شێوازێکی کۆمه‌ڵایه‌تی دیاریکراو، لێکچوون و نزیکییه‌کی زۆری له‌گه‌ڵ ڕیڤیژینیزمی ڕوسیدا هه‌یه، به ناچاری ڕه‌خنه‌ی خۆیان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی دیموکراسی چڕ کردووه‌ته‌وه. له‌به‌ر ئه‌وه ناتوانێت مه‌سه‌له‌ی ناته‌بایی پرۆلیتاریای سۆسیالیست له‌گه‌ڵ ئه‌م ئه‌زموونه‌دا ڕوون بکاته‌وه. ئێمه له به‌رامبه‌ر ئه‌و ڕه‌خنه ڕادیکاڵ- دیموکراتیکه‌دا ڕه‌خنه‌ی پڕۆلیتێری سۆسیالیستی داده‌نێین.\n٢- چوارچێوه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و مێژوویی شۆڕشی ڕوسیا ناکرێ شۆڕشی ڕوسیا ته‌نیا له چوارچێوه‌ی مێژووی ناوخۆیی مارکسیزمدا ڕوون بکرێته‌وه و لێک بدرێته‌وه. ئه‌مه شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تییه،، شۆڕشێکه له جه‌رگه‌ی کۆمه‌ڵگایه‌کدا به مانای فراوانی وشه‌که، به‌و ڕه‌وه‌نده مادییه دیاریکراوانه‌وه که له‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌دا ده‌چێته پێشه‌وه. له‌به‌ر ئه‌وه له لێکدانه‌وه‌ی چاره‌نووسی ئه‌م شۆڕشه‌دا ناتوانین به ڕوونکردنه‌وه‌ی مه‌کته‌بییه‌وه بوه‌ستین وه یان ته‌نانه‌ت به ته‌نها له پڕاتیکی چینی کرێکار وردبینه‌وه. ده‌بێت پڕاتیک و حه‌ره‌که‌تی هه‌موو چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و پرۆسه مادییه‌کان له سه‌راسه‌ری کۆمه‌ڵدا له به‌رچاو بگیرێت، شۆڕشی ڕوسیا خاڵێکی وه‌رچه‌رخانه له مێژووی مادی کۆمه‌ڵدا، نه‌ک ته‌نیا قۆناغێک بێت له مێژووی بزووتنه‌وه‌ی کرێکاریی یان له‌وه‌ش مه‌حدودتر قۆناغێک بێت له مێژووی ناوخۆی بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستی و مارکسیستیدا.\n٣- زه‌مینه فکرییه‌کانی داڕوخان و شکستی شۆڕشی کرێکاریی له ڕوسیا له‌م به‌شه‌دا ده‌چینه سه‌ر ئه‌و لاوازییه تیئۆریکییه سه‌ره‌کییانه‌ی که ڕێیان له پێشڕه‌وی و سه‌رکه‌وتنی شۆڕش له ڕوسیادا گرت.\n٤- گرێ ئه‌سڵییه‌کان له ئه‌زموونی سۆڤێتدا له‌م به‌شه‌دا ده‌چینه سه‌رلیستێک له مه‌سه‌له گرێییه‌کان که هه‌ر هه‌ڵوێستگرتنێک له به‌رامبه‌ر ئه‌زموونی سۆڤێتدا ده‌بێت وه‌ڵامی خۆی به‌وانه بخاته ڕوو. ئه‌م لیسته ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ کامڵ بێت ئه‌وا دوور و درێژ ده‌بێت. ئێمه ده‌چینه سه‌ر ئه‌م خاڵانه‌ی خواره‌وه:\n١- خه‌سڵه‌تی چینایه‌تی ده‌وڵه‌تی سۆڤێت پاش شۆڕشی ڕوسیا.\n٢- ئابووری و سیاسه‌ت له ده‌وره‌ی دیکتاتۆری پرۆلیتاریا و په‌یوه‌ندی ئه‌م دووانه له‌گه‌ڵ یه‌کتردا.\n٣- مه‌سه‌له‌ی "سۆسیالیزم له یه‌ک وڵاتدا" چ وه‌ک کێشه‌یه‌کی تیئۆریی گشتی و چ وه‌ک مه‌سه‌له‌یه‌کی دیاریکراو له شۆڕشی ڕووسیادا.\n٤- هه‌ڵسه‌نگاندنی ماهیه‌تی شۆڕشی ئه‌مڕۆ.\n٥- مه‌سه‌له‌ی بیرۆکراسی، گه‌نده‌ڵبوونی حیزب، باڵاده‌ستبوونی ڕیڤیژینیزم، دیموکراسی ده‌روون حیزبی و سه‌رجه‌م ده‌وره‌کانی ڕه‌خنه‌ی تا ئێستا له ئه‌زموونی سۆڤێت.\n٦- ده‌رسه‌کانی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر\nڕه‌خنه‌ی دیموکراتیک یا سۆسیالیستی\nمن وتم که ئامانجی ئێمه له‌م تێزانه‌دا، خستنه ڕووی ڕه‌خنه‌یه‌کی سۆسیالیستییه له ئه‌زموونی سۆڤێت، له‌سه‌ر وشه‌ی "سۆسیالیستی" جه‌خت ده‌که‌م، چونکه له‌و باوه‌ڕه‌دام به‌شی زۆری ڕه‌خنه‌ی تا ئێستا سۆسیالیستی نییه، به‌ڵکوو ڕه‌خنه‌یه‌کی دیموکراتیکه که به ڕێگای جیا جیا له قاڵبگه‌لی ڕادیکاڵدا نیشان ده‌درێت. مه‌سه‌له‌ی بنه‌ڕه‌تی ئه‌وه‌یه، له‌وه بگه‌ین که ته‌نانه‌ت ڕادیکاڵترین ڕه‌خنه‌ی دیموکراتیکی مه‌وجود له ئه‌زموونی سۆڤێت، یانی ئه‌و ڕه‌خنانه‌ی که لادانه‌کانی حیزب، که‌موکوڕییه‌کانی و تێڕوانینه تیۆری و ئایدۆلۆژییه هه‌ڵه‌کان له حیزبدا و شێوه‌ی پێکهاتی ده‌وڵه‌تی دوای شۆڕش و کرده‌وه‌کانی ده‌وڵه‌تی سۆڤێت له مه‌یدانی نێونه‌ته‌وه‌یی و هی تردا، ده‌کاته بناغه‌ی شیکردنه‌وه‌ی خۆی، نه ته‌نیا بنه‌ڕه‌تیترین خاڵی گرنگ و جێگای باس له ئه‌زموونی سۆڤێتدا، یانی ئه‌وه که بۆچی کۆمه‌ڵی سۆسیالیستی له سۆڤێت دانه‌مه‌زرا، بۆچی ئابووری و په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی سۆسیالیستی له سۆڤێت به‌رپا نه‌کران، وه‌ڵام ناداته‌وه، به‌ڵکوو له ئه‌نجامیشدا ناتوانن ڕه‌خنه‌ی ماته‌ریالیستی ته‌نانه‌ت له‌و لایه‌نانه‌ش بگرن که خۆیان قامکی له‌سه‌ر داده‌نێن (هه‌ر ئه‌وانه‌ی که ئاماژه‌م پێ کردن) له‌م ڕه‌خنانه‌دا به گشتی وا دێته به‌رچاو که ئه‌م جۆره لادانانه وه‌ک نه‌خۆشییه‌کی ڤایرۆسی له جێگه‌یه‌که‌وه ده‌ست پێ ده‌کات و زیاد ده‌کات تا هه‌موو شتێک خراپ ده‌کات و دای ده‌ڕزێنێت. له کاتێکدا ته‌واوی که‌ڵکی ماته‌ریالیزمی مێژوویی و ته‌واوی میتۆدۆلۆژی مارکسیزم له‌وه دایه که توانیویه‌تی پایه مادییه‌کانی گۆڕانکارییه سه‌رخانییه‌کان یانی گۆڕانکاری فکری، سیاسی، ئیداری، حقوقی و... هتد. له کۆمه‌ڵدا شی بکاته‌وه. کاتێ دیدگایه‌ک نه‌توانێ ئاماژه به پایه‌ی ئابووری و مادی ئه‌م جۆره گۆڕانکارییانه بکات، بێگومان لێکدانه‌وه‌که‌شی سه‌باره‌ت به خودی ئه‌م گۆڕانکارییانه که‌موکورت و ناته‌واوه.\nته‌وه‌ره‌ی ڕه‌خنه‌ی سۆسیالیستی بریتییه له مه‌سه‌له‌ی گۆڕانی ئابووری کۆمه‌ڵی ڕوسیه له‌پاش شۆڕش. ئه‌مه گیانی مارکسیزمه و به ڕای ئێمه ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ئه‌م حوکمه پێشانده‌ری مه‌وقیعه‌تێکی نامارکسیستییه. ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه، واته ئه‌و بابه‌ته‌ی، له ئه‌زموونی سۆڤێتدا ده‌بێت بخرێته به‌ر ڕه‌خنه و لێکۆڵینه‌وه، مه‌سه‌له‌ی گۆڕانی ئابووری کۆمه‌ڵی پاش شۆڕشه، له حوکمی وه‌لانانی هه‌موو مه‌سه‌له‌که‌دایه. بۆچی؟\nیه‌که‌م: له‌ڕوانگه‌ی چینی کرێکار و مارکسیزمه‌وه، شۆڕشی سۆسیالیستی له بنه‌ڕه‌تدا شۆڕشێکی ئابوورییه و ته‌نیا له‌سه‌ر ئه‌م بناغه‌یه ئه‌توانێت شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تی بێت. ئه‌مه که ئه‌م خاڵه له مارکسیزمی ده‌وره‌ی ئێمه‌دا ئاوا فه‌رامۆش کرا، ئه‌وه‌ی که مارکسیزم له تیئۆری شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی، یانی گۆڕانی ژێرخانی ئابووری کۆمه‌ڵ و مه‌وقیعه‌تی ئینسانه‌کان له به‌رهه‌مهێناندا، بۆ "زانست"ی به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی هێنراوه‌ته خواره‌وه، خۆی به‌رهه‌می سودوه‌رگرتنی ڕۆژ له دوای ڕۆژ زیاتری توێژه ناپڕۆلیتێرییه‌کان له مارکسیزم، وه‌ک ڕوپۆشێک بۆ ده‌ربڕینی قازانجه ناشۆڕشگێڕی و ناسۆسیالیستییه‌کانی خۆیانه. بنچینه و ته‌وه‌ره‌ی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی، گۆڕانی شۆڕشگێڕانه‌ی ئابووری کۆمه‌ڵه. گۆڕانی ئابووری نه به مانای گۆڕانی چه‌ندایه‌تی به‌رهه‌مهێنان. به‌ڵکه به‌و مانایه‌ی که مارکس به‌کاری ده‌هێنێت، یانی گۆڕانی په‌یوه‌ندییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی به‌رهه‌مهێنان (گۆڕانێک که حه‌تمه‌ن زیادبوونی خێرای توانای به‌رهه‌مهێنانی کۆمه‌ڵیش به‌دی دێنێت). ئه‌مه ناوه‌ڕۆکی تیئۆری مارکسیزم و بناغه‌ی شۆڕشگێڕێتی په‌یگیرانه‌ی مارکسیزمه، چونکه مه‌سه‌له‌ی دیموکراسی، لابردنی هه‌ڵاواردنی حقوقی و سیاسی و فه‌رهه‌نگی و ته‌نانه‌ت ئابووری نێوان ئه‌فراد و توێژه‌کان و نه‌ته‌وه‌کان هیچ کامێکیان بیروباوه‌ڕی نوێ و تایبه‌ت به مارکسیزم نین. ئه‌مانه ئامانجه دێرینه‌کانی مرۆڤن، ئه‌وه‌ی شوێنێکی تایبه‌تی ده‌داته مارکسیزم، به‌ستنه‌وه‌ی ئه‌م ئامانج و خواستانه‌یه به ڕوخاندنی ڕژێمێکی ئابووری دیاریکراوه‌وه، که له به‌رهه‌مێنانی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌م سیسته‌مه‌دا هه‌یه‌تی. سۆسیالیزم و کۆمۆنیزم به‌ره‌نجامی خه‌باتی ئه‌م چینه له دژی په‌یوه‌ندییه چه‌وسێنه‌رانه چینایه‌تییه‌کانی ئه‌و کۆمه‌ڵه‌یه. یانی سه‌رمایه‌داری خه‌باتێک که ته‌نیا به له‌ناوبردنی موڵکایه‌تی بۆرژوازی و دامه‌زراندنی موڵکایه‌تی سۆسیالیستی (کۆمه‌ڵایه‌تی) به‌سه‌ر هۆیه‌کانی به‌رهه‌مهێناندا، ئامانجه شۆڕشگێڕانه‌کانی خۆی به‌ده‌ست دێنێت. ئه‌گه‌ر ئه‌مه له مارکسیزم ده‌ربێنین، ئیتر شتێکی تازه و تایبه‌ت له‌و‌دا نامێنێته‌وه. مارکسیزم ئه‌و ڕه‌وته‌یه که ده‌توانێت له وه‌ڵامی ئه‌و ئامانجه یه‌کسانیخواز و ئازادیخوازانه‌یه‌ی به‌شه‌ردا، ڕێگای واقیعی یانی له‌ناوبردنی سه‌رمایه‌داری وه‌ک ڕژێمێکی ئابووری و دامه‌زراندنی سۆسیالیزم دیسان به‌ر له هه‌ر شتێک وه‌ک ڕژێمێکی ئابووری ته‌رح بکات و هێزی چینایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی واقیعی ئه‌م گۆڕانکارییه هه‌ر له هه‌ما‌ن کۆمه‌ڵدا ده‌ستنیشان بکات. مارکسیزم به ڕۆشنی ده‌یسه‌ڵمێنێت، که به‌ده‌ر له گۆڕانکارییه‌کی ئاوا له ژێرخانی ئابووری کۆمه‌ڵدا، ئه‌م ئامانجانه بێبه‌ری ئه‌بن له پایه‌کی مادی بۆ جێبه‌جێبوونی جیدی خۆیان. به‌م پێیه ئاشکرایه له ڕوانگه‌ی چینی کرێکار و له ڕوانگه‌ی گۆڕانی شۆڕشگێڕانه‌ی کۆمه‌ڵه‌وه، هه‌ر شۆڕشێکی سۆسیالیستی و (هه‌ر وه‌ها شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ریش) ده‌بێت به پێوانه‌ی چه‌ند و چونی به ئه‌نجام گه‌یشنتی ئه‌م ئامانجه محوه‌رییه‌ی دادوه‌ری بکرێت. له یه‌ک ڕسته‌دا، ده‌بێت شکستی شۆڕش به هه‌مان ئه‌و سه‌نگی مه‌حه‌که هه‌ڵبسه‌نگێنرێ که سه‌رکه‌وتنه‌که‌ی پێ هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێ، یانی مه‌سه‌له‌ی ڕوخاندنی سه‌رمایه‌داری وه‌ک ڕژێمێکی به‌رهه‌مهێنان.\nبه‌م پێیه به باسی شۆڕشی ڕوسیا و ئه‌نجامه‌کانی، ده‌کرێ و ده‌بێت له ده‌وری ئه‌م مه‌سه‌له‌یه چه‌ق ببه‌ستێت، که چۆن و له چ هه‌لومه‌رجێکدا، به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له لایه‌ن چینی کرێکاره‌وه، نه‌بووه هۆی گۆڕین و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری له‌و وڵاته‌دا. چی ڕووی دا و بووه هۆی ئه‌وه‌ی که به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی تا گۆڕانی په‌یوه‌ندییه ئابوورییه‌کان و دامه‌زراندنی موڵکایه‌تی سۆسیالیستی به‌سه‌ر هۆیه‌کانی به‌رهه‌مهێناندا درێژه‌ی نه‌کێشا. ئه‌مه بناغه‌ی ڕه‌خنه‌ی پرۆلیتێری و سۆسیالیستی ئه‌زموونی شۆڕشی ڕووسیایه وه‌ک شۆڕشێکی کرێکاری. به‌م پێیه ئێمه هه‌ر له ئێستاوه جه‌خت ده‌که‌ینه سه‌ر جیاوازی قووڵی (وه به ڕای ئێمه چینایه‌تی) دیدگای خۆمان له‌و دیدگایانه‌ی که (له توانادانه‌بوونی) گۆڕینی ئابووری کۆمه‌ڵی ڕووسیا له پاش به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له لایه‌ن چینی کرێکاره‌وه ده‌که‌نه بناغه‌ی شیکردنه‌وه‌ی خۆیان. جا چ به ناوی فۆرمۆڵبه‌ندی "پێویستیی شۆڕشی جیهانی"یه‌وه بێت وه یان به ناوی "دواکه‌وتوویی ڕوسیا"و شتی تره‌وه بێت. چونکه ئه‌م ڕوانگانه هه‌ر له بنه‌ڕه‌ته‌وه فه‌لسه‌فه‌ی بوونی شۆڕشی کرێکاری له ڕوسیادا ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه.\nدووه‌م: باسی ئابووری له ڕوسیا ته‌وره‌ی ڕه‌خنه‌ی سۆسیالیستییه، چونکه ته‌نیا لێکدانه‌وه‌ی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه ده‌توانێت هۆیه‌کانی داڕووخانی سیاسی و ئایدیۆلۆژیکی شۆڕش ڕوون بکاته‌وه (وه‌کوو، بیرۆکراتیبوونی پێکهاتی ده‌وڵه‌ت، له‌که‌داربوون و شێوانی لا‌یه‌نگری و کارکردی چینایه‌تی حیزبی، گیروگرفت و لادان له سیاسه‌ته ناوخۆیی و ده‌ره‌کییه‌کانی ده‌وڵه‌تی سۆڤێتدا، پاشڕه‌وییه ئه‌خلاقی و فه‌رهه‌نگییه‌کانی دوای پێشڕه‌وییه سه‌ره‌تاییه‌کانی شۆڕش له‌م زه‌مینانه‌دا و هی تر). به ڕای ئێمه هۆیه‌کانی ئه‌م گۆڕانکارییه ناشایسته سیاسی و ئایدیۆلۆژیکییانه (وه له یه‌ک وشه‌دا، سه‌رخانییانه) ته‌نها ده‌کرێ به لێکۆڵینه‌وه‌ی ئه‌و هۆیانه‌ی که ڕێیان له گۆڕانی شۆڕشگێڕانه‌ی شێوازی ئابووری له ڕوسیا گرت. به دروستی لێک بدرێته‌وه. به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و پاڕاستنی له لایه‌ن چینی کرێکاره‌وه هه‌نگاوی یه‌که‌مه له شۆڕشی پرۆلیتێریدا. به‌ڵام ئه‌م ده‌سه‌ڵاته به‌ده‌سته‌وه‌گیراوه هه‌ر به‌و جۆره‌ی که ئه‌نگڵس جه‌ختی له‌سه‌ر ده‌کات، "پێویسته بخرێته خزمه‌تی سه‌رکوتی سه‌رمایه‌دارانی دوژمنی چینی کرێکار و ئه‌نجامدانی ئه‌و شۆڕشه ئابوورییه‌ی له کۆمه‌ڵدا به‌دی دێت که به بێ ئه‌وه، هه‌موو سه‌رکه‌وتنه‌که، به شکست و کوشتاری چینی کرێکار کۆتایی دێت، هه‌ر وه‌کوو کۆمۆنه‌ی پاریس سه‌لماندی." (ئه‌نگڵس به‌بۆنه‌ی مه‌رگی مارکسه‌وه). ده‌بینین که ئه‌مه حوکمێکی ساده و شتێکی به‌ڵگه‌نه‌ویسته له مارکسیزمدا. هه‌ڵبه‌ته مارکسیزمێک که له لایه‌ن چینه غه‌یره پرۆلیتێرییه‌کانه‌وه ده‌ستکاری و ته‌حریف نه‌کرابێت، ئه‌حکامه ڕۆشن و زیندووه‌کانی به‌و شێوه‌یه‌ی ئێستا، گیرۆده‌ی ته‌فسیراته ناڕۆشن و بێ ناوه‌ڕۆکه‌کانی چه‌پی غه‌یره پرۆلیتێری نه‌بوبێت. مه‌سه‌له‌که ئابه‌م ڕۆشنییه‌یه. ئه‌گه‌ر کرێکاران نه‌توانن پاش ده‌سه‌ڵات به‌ده‌سته‌وه‌گرتن ژێرخانی ئابووری کۆمه‌ڵ بگۆڕن، شۆڕشه‌که‌یان به ئه‌نجام ناگات. له دواییدا بێجگه له کوشتاری خودی چینی کرێکار، ئه‌نجامێکی دیکه‌ی نابێت. ئه‌نگڵس جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه ده‌کات، که ڕوداوه‌کانی پاش کۆمۆنی پاریس ئه‌م ڕاستییه‌یان به تاقیکردنه‌وه نیشان داوه. ئه‌وه‌ی که له ڕوسیادا له ڕاستیدا له هه‌مان ڕسته‌ی ئه‌نگڵسدا وتراوه، ته‌نیا جیاوازی له‌وه‌دایه که کوشتاری چینه‌که، له لایه‌ن هێزه سه‌ربازییه‌کانی دوژمنێکی ئاشکراوه، له یه‌ک ڕۆژی دیاریکراو به داگیرکردنی ئه‌م یان ئه‌و شار و شتی تر، ڕووی نه‌داوه، به‌ڵکوو له میانه‌ی پڕۆسه‌یه‌کی دوور و درێژ و ئاڵۆز، له به‌ره‌ی جیاوازدا ڕووی دا. به‌ڵام له کۆتاییدا ئه‌نجام هه‌ر هه‌مان شت بووه، شکست و کوشتاری چینی کرێکار. ڕه‌هه‌نده‌کانی ئه‌م شکست و کوشتاره له ده‌ورانی پاش کۆمۆنی پاریس که‌متر نه‌بوو. ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ ده‌یبینین ئه‌نجامی ئه‌م ڕاستییه‌یه که پرۆلیتاریای سه‌رکه‌وتوو له ڕوسیا، نه‌یتوانی ئاڵوگۆڕی شۆڕشگێڕانه‌ی زه‌روری له پایه ئابوورییه‌کانی کۆمه‌ڵدا ئه‌نجام بدات. نه‌یتوانی شۆڕشی ئابووری خۆی به ئه‌نجام بگه‌یه‌نێت. داڕوخانی سیاسی و ئایدۆلۆژی و ئیداری شۆڕشی ڕووسیا، ئاکامی بێتوانایی ئه‌و شۆڕشه بوو له به‌دیهێنانی گۆڕانی شۆڕشگێڕانه له ئابووری کۆمه‌ڵدا، ئه‌مه حوکمێکی بنه‌ڕه‌تییه له ڕوانگه‌ی ئێمه‌دا، ئه‌مه ده‌رسی بنه‌ڕه‌تی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ره بۆ ئێمه. ئه‌مه خاڵی حه‌ره‌که‌تی ڕه‌خنه‌ی سۆسیالیستییه له ئه‌زموونی سۆڤێتدا.\nبه له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌م خاڵه، ئێمه له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕوانگانه‌دا، که لێکدانه‌وه‌ی ئه‌زموونی شووره‌وی له سه‌رهه‌ڵدانی بیرکراتیزم و داڕوخانی سیاسی و نه‌زه‌ری حیزب و دیارده‌کانی تری په‌یوه‌ست به مه‌یدانه‌کانی سه‌رخانی کۆمه‌ڵ و شۆڕشه‌وه حه‌ره‌که‌ت ده‌که‌ن، جیاوازی میتۆلۆژی جیدیمان هه‌یه. به بڕوای ئێمه ئه‌و كێشه و دیاردانه ئه‌نجامی پڕۆسه‌ی ڕاوه‌ستان و داڕوخانی شۆڕشی ڕوسیان، نه‌ک هۆیه‌کانی.\nئه‌مانه به‌شێكن له واقیعه‌تێک که ده‌بێت ڕوون بکرێته‌وه نه‌ک ئامرازی شیکردنه‌وه‌ی ئه‌م واقیعه‌ته. ڕوونکردنه‌وه‌ی ئه‌زموونی شکستی شۆڕش به‌م جۆره فاکته‌رانه وه‌ک ئه‌وه وایه، ئه‌نجام به هۆی ڕوون بکرێته‌وه. ڕێک وه‌ک لێکدانه‌وه‌ی هۆیه‌کانی په‌یدابوونی نه‌خۆشییه‌ک، به دیارده و نیشانه‌کانی خۆی. ئه‌وه‌ی که وتمان ده‌بێت خاڵی سه‌ره‌کی ده‌ستپێکی ئێمه‌ی له‌م باسه‌دا ڕۆشن کردبێته‌وه.\nله درێژه‌ی باسه‌که‌دا ده‌کرێ ئه‌م خاڵانه زیاتر باس بکرێن.\nچوارچێوه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر\nشۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر له بار و دۆخ و هه‌لومه‌رجێكی کۆمه‌ڵایه‌تی دیاریکراودا، وه‌ک قۆناغێک له مێژووی به‌ره‌و پێش چوونی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داری به گشتی و کۆمه‌ڵی ڕوسیادا به تایبه‌تی شکڵی گرت. لێکدانه‌وه‌ی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر له چوارچێوه‌ی مه‌حدودی بزووتنه‌وه‌ی کرێکاری و کۆمۆنیستیدا، وه‌ک قۆناغێک له ڕه‌وتی چوونه پێشه‌وه‌ی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه و وه‌ک ئه‌نجامی درێژه‌ی ئه‌م بزونتنه‌وه‌یه لێکدانه‌وه‌یه‌کی ناته‌واوه. چ شکڵگرتن و ڕودانی شۆڕش، چ پڕۆسه‌ی داڕوخانه‌که‌ی دوایش ده‌بێت له ئاستی کۆمه‌ڵگه و مێژووی واقیعی هاوچه‌رخی خۆیدا لێک بدرێته‌وه، نه ته‌نها توخمی زه‌ینی کارای شۆڕش، به‌ڵکوو کۆمه‌ڵێک شێوازی کۆمه‌ڵایه‌تی و په‌یوه‌ندی چینایه‌تی، نه ته‌نیا چینی کرێکار و ئاوات و ئامانجه‌کانی، به‌ڵکوو مه‌وقیعیه‌ت و خواسته‌کان و ڕه‌وتی حه‌ره‌که‌تی هه‌موو چینه سه‌ره‌کییه‌کان له کۆمه‌ڵدا ڕه‌چاو کرابێت. ئه‌گه‌ر شۆڕشی سۆسیالیستی له ڕوسیادا سه‌رکه‌وتایه و کۆمه‌ڵێکی نوێی سۆسیالیستی به‌رپا بوایه، ئه‌و کاته ئێمه له‌گه‌ڵ دابڕانێکی بنه‌ڕه‌تی له مێژووی گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی کۆمه‌ڵی ڕوسیادا ڕووبه‌ڕوو ده‌بووین. بار و دۆخێکی کۆمه‌ڵایه‌تی به هه‌موو پایه مادی و ڕه‌وه‌ند و هێزه‌کانییه‌وه نه‌فی ده‌بووه‌وه و بار و دۆخێکی نوێ له‌سه‌ر بناغه‌ی دینامیزمی نوێ و ئاوات و ئامانج و ئه‌وله‌وییه‌تی نوێ شکڵی گرت. به‌ڵام شکستی شۆڕش ئیتر ئه‌و شۆڕشه ده‌خاته ئاستی گه‌شه‌ی مێژوویی کۆمه‌ڵی پێش شۆڕش و په‌یوه‌ست به‌وه‌وه. له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه ناتوانرێت مه‌سه‌له‌که به‌م شێوه ساده‌یه ته‌رح بکرێت: یا سه‌رکه‌وتنی چینی کرێکار، یا شکستی چینی کرێکار. شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر ڕووداوێکی گه‌وره‌ی مێژوویی بوو. حه‌تمه‌ن سه‌رکه‌وتنه‌که‌ی ده‌ورانساز ده‌بوو، به‌ڵام شکسته‌که‌ش جێی مێژوویی خۆی له ڕه‌وه‌ندی حه‌ره‌که‌تی کۆمه‌ڵی تا ئێستادا په‌یدا کردووه. به ده‌ربڕینێکی تر، شۆڕشی کرێکاری شکستخواردوو هه‌ر چۆنێک بێت، ده‌ور و قۆناغێکی پڕ بایه‌خه له مێژووی کۆمه‌ڵایه‌تی ڕوسیادا. شۆڕشی شکستخواردووی دژی سه‌رمایه‌داری، ده‌بێت به ئه‌ڵقه‌یه‌ک له گه‌شه‌ی سه‌رمایه‌داری زه‌ڕبه‌خواردووی شکست نه‌خواردوو، وه به‌م شێوه‌یه په‌یوه‌ست ده‌بێت به جه‌رگه‌ی مێژووی کۆمه‌ڵایه‌تی پێش خۆیه‌وه. به هه‌ر حاڵ شکستی شۆرشی ڕوسیا خاڵێکی گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی بۆرژوازییه له ڕوسیادا.\nتێڕوانینی کۆمه‌ڵایه‌تی له به‌رامبه‌ر شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ردا، یانی ده‌رککردنی چوارچێوه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ی له شیکردنه‌وه‌ی ئێمه‌دا جێگه‌یه‌کی گرنگی هه‌یه. دواتر ده‌چمه سه‌ر به‌ده‌ستهێنانی ئیستنتاجاتی موشه‌خه‌ستری له‌م باسه‌دا. به‌ڵام هه‌ر لێره‌دا پێویسته به کورتی ئاماژه به گرنگی ئه‌م شێوه مامه‌ڵه‌یه له ناسین و لێکدانه‌وه‌ی مه‌سه‌له‌ی سۆڤێتدا بکه‌م، "شۆرش" ته‌نانه‌ت شۆڕشێک به مه‌زنی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ریش ڕوداوێکه له کۆمه‌ڵدا. کۆمه‌ڵ ئه‌و دیارده مه‌زن و هه‌مه‌لایه‌نه‌یه، که شۆڕش دروست و پێویست ده‌کات، سنووره‌که‌ی دیاری ده‌کات و میکانیزمی زاڵ به‌سه‌ریدا پێک دێنێت. له ڕاستی به لێکدانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵ ده‌کرێ شۆڕش بناسرێت و درک بکرێت. ئه‌م حوکمه زۆر ساده و به‌ڵگه‌نه‌ویست دێته به‌رچاو، به‌ڵام گه‌ڕانه‌وه بۆ کۆمه‌ڵ و په‌یوه‌ندییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان به مه‌به‌ستی لێکدانه‌وه‌ی حه‌ره‌که‌تی ئینسانه‌کان، به‌ردێکی بناغه‌یی مارکسیزمه. ئه‌م حوکمه ساده مارکسیستییه له ته‌فسیره‌کانی چه‌په ڕادیکاڵه‌کان له مه‌سه‌له‌ی سۆڤێتدا زۆر فه‌رامۆش کراوه. به‌رئه‌نجامی شۆڕش هه‌ر چییه‌ک بوو، به‌ره‌نجامێک نه‌بوو له خودی شۆڕشدا، به‌ڵکوو به‌رئه‌نجامی کاریگه‌ری شۆڕش له‌سه‌ر کۆمه‌ڵی ڕوسیا بوو. کاتێک ده‌رباره‌ی شۆڕش ده‌دوێین، ده‌بێت ئه‌وه‌مان له بیر بێت، که خه‌ریکین قسه له سه‌ر ڕوداوێک ده‌که‌ین، که له هه‌ناوی شێوازێکی کۆمه‌ڵایه‌تی دیاریکراو و فراواندا ڕوی داوه.\nشۆڕش کۆمه‌ڵ داناڕێژێت تا میکانیزمه‌کان و دینامیزمه سه‌ربه‌خۆکانی خۆی بکاته بناغه‌ی حه‌ره‌که‌تی مێژوو، به پێچه‌وانه‌وه شۆڕش به‌ره‌نجامی میکانیزمه‌کان و دینامیزمه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه. کاتێک که‌سێک بۆ نموونه له پڕ چینێکی ده‌سه‌ڵاتداری تازه له‌سه‌ر بناغه‌ی (بیرۆکراسی) له ڕوسیادا که‌شف ده‌کات، ئه‌وه خه‌ریکه کۆمه‌ڵ ده‌کاته به‌ره‌نجامی شۆڕش. له لێکدانه‌وه‌ی مارکسیستیدا شۆڕش ئاستێکه له دژایه‌تی و ململانێی چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان. له لێکدانه‌وه‌ی ناکۆمه‌ڵایه‌تی و ناماتریالیستی چه‌پی ڕادیکاڵدا، چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان زاده‌ی شۆڕشن. یا کاتێک که‌سێک ناکۆکی چینایه‌تی بنچینه‌یی له به‌ره‌به‌یانی شۆڕشی (١٧)دا به مه‌یلی خۆی ده‌کات به دژایه‌تی پرۆلیتاریا و توێژه لاوه‌کییه‌کان، ئه‌وه خه‌ریکه کۆمه‌ڵ بکاته شوێنکه‌وته‌ی شۆڕش. له مارکسیزمدا شۆڕش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی بوونی قڵشت و جه‌نگی نێوان چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه سه‌ره‌کییه‌کانه، که زاده‌ی په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنانی زاڵ به‌سه‌ر کۆمه‌ڵدان. له چه‌پی ڕادیکاڵدا چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان به ویستی شۆڕش پاش و پێش ده‌کرێن و ده‌سڕێنه‌وه و ده‌خوڵقێنرێن. حه‌تمه‌ن ئه‌و شۆڕشه سۆسیالیسته سه‌رکه‌وتووه‌ی که په‌یوه‌ندییه ئابوورییه‌کانی بگۆڕێت، کۆمه‌ڵ و چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیش ده‌گۆڕێت. به‌ڵام ته‌واوی توانای خوڵقێنه‌ری شۆڕشی سۆسیالیستی بریتییه له هه‌مان ئه‌م گۆڕینه‌ی په‌یوه‌ندییه ئابوورییه‌کان و ئه‌و که‌سه‌ی که قسه نه‌ک له شۆڕشێکی سه‌رکه‌وتوو، به‌ڵکوو له شۆرشێکی نیوه‌وناچڵ، سه‌رنه‌که‌وتوو وه یان شکستخواردوو ده‌کات، که‌سێک که ئه‌وه‌ی قبوڵ بێ که ئاڵوگۆڕی شۆڕشگێرانه له شێوازی به‌رهه‌مهێناندا به‌دی نه هاتووه، ئیتر ناتوانێت کۆمه‌ڵی واقیعه‌ن مه‌وجوودی تا ئێستا له شیکردنه‌وه‌ی خۆیدا وه‌لا بنێ و ده‌ست بداته لێکدانه‌وه‌ی شۆڕش له‌سه‌ر بناغه‌ی خودی شۆڕش. ئه‌مه ئیتر زیهنیگه‌رایی و پشتکردنه له ته‌واوی ماته‌ریالیستی مێژوویی مارکس.\nتێڕوانینی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌ر شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر، ڕێگه‌ی ئه‌وه‌مان ئه‌دات که له لێکدانه‌وه‌ی دینامیزمی حه‌ره‌که‌تی شۆڕشدا، هه‌ر وا به ماته‌ریالیزمی مێژوویی وه‌فادار بمێنینه‌وه، فاکته‌ره کۆمه‌ڵایه‌تییه چاره‌نووسسازه‌کان وه‌کوو په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنان، دژایه‌تییه چینایه‌تییه واقیعییه‌کان و لێک په‌یوه‌سته‌یی مێژوویی ئه‌م فاکته‌رانه له‌به‌رچاو لانه‌ده‌ین و به تایبه‌تی له زه‌مینه‌کانی په‌یدابوونی شۆڕش و هه‌روه‌ها له ڕه‌وتی دیاریکراوی درێژه‌ی ئه‌و شۆڕشه له دوای ئۆکتۆبه‌ریش، گرێوگۆڵه بنه‌ڕه‌تییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، مه‌سه‌له کارسازه‌کانی خه‌باتی چینایه‌تی و دینامیزمی واقیعی حه‌ره‌که‌تی کۆمه‌ڵ به ڕێگای شۆڕشدا بناسین. له‌م به‌شه‌ی باسه‌که‌دا مه‌به‌ستی من ئه‌وه‌یه که په‌نجه بخه‌مه سه‌ری، ئه‌و خاڵانه‌ی که مه‌سه‌له‌ی ته‌وه‌ره‌یی شۆڕشه له ڕوسیادا، مه‌سه‌له‌یه‌ک که شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ری مومکن کرد و له ده‌ستنیشانکردنی چاره‌نووسی دوایی ئه‌ودا چاره‌نووسساز بوو. ئه‌م مه‌سه‌له‌یه به بڕوای من به‌را‌مبه‌رکێی پرۆلیتاریا و بۆرژوازی ڕوسیایه به درێژایی ٤٠- ٥٠ ساڵی پێش شۆڕش و ده‌ساڵی پاش ئه‌و شۆڕشه له‌سه‌ر چاره‌نووسی کۆمه‌ڵگه‌ی ڕوسیا و ئاسۆی په‌ره‌سه‌ندن و گه‌شه‌پێدانی ئه‌و کۆمه‌ڵگایه.\nمێژووی ڕوسیا له ده‌ساڵه‌کانی پێش شۆڕشدا به جیدی له‌ژێر کاریگه‌ری سه‌رهه‌ڵدان و گه‌شه‌کردنی دوو چینی سه‌ره‌کی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داری، پرۆلیتاریا و بۆرژوازیدا بوو. دوو چین که خۆیان له یه‌ک کاتدا، نه ته‌نیا به‌رامبه‌ر یه‌کتر، به‌ڵکوو له به‌رامبه‌ر بار و دۆخی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسی سه‌رده‌مدا ده‌بینییه‌وه. دوو چین له به‌رامبه‌ر ڕوسیای تزاری دواکه‌وتووودا و به قسه‌ی لێنین نیوه فیئۆداڵیدا ڕاست ده‌بنه‌وه و له هه‌ناویدا گه‌شه ده‌که‌ن. هه‌ر وه‌کوو دوو چینه‌که له به‌رامبه‌ر واقیعیاتی دواکه‌وتووی مه‌وجوددا، وێنای "ڕوسیایه‌کی ئاوه‌دان و ئازاد و پیشه‌سازی ده‌خه‌نه ڕوو". له سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، ئیتر بۆ هه‌موو که‌سێک ڕۆشنه که ڕوسیا توشی گۆڕانکاری جیدی ده‌بێت. ئه‌وه ڕوونه که ڕوسیا ده‌بێت پێ بنێته ده‌وره‌یه‌کی تازه‌وه. دواکه‌وتوویی ئابووری و سیاسی و فه‌رهه‌نگی ڕووسیا له‌چاو ته‌واوی وڵاته ئه‌وروپاییه‌کانی دا، ده‌بێته مایه‌ی ڕه‌خنه و ناڕه‌زایه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی له روسیا.\nبه‌ڵام ئه‌وه‌ی که له ڕه‌وه‌ندی له‌وه دوای حه‌ره‌که‌تی کۆمه‌ڵی ڕوسیادا ده‌وری بنه‌ڕه‌تی ده‌گێڕێت، ئه‌و ڕاستییه‌یه که ڕوسیای پاشکه‌وتوو، له یه‌ک کاتدا، له دوو ڕوانگه‌ی چینایه‌تی جیاوازه‌وه ده‌درێته به‌ر ڕه‌خنه. دوو ئاڵته‌رناتیڤ له به‌رامبه‌ر کۆمه‌ڵی ڕوسیادا داده‌نرێت. ئاڵته‌رناتیڤی دوو چینی جیاواز و دژ به یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی. سه‌رمایه‌داری و سۆسیالیزم دوو ئاسۆی جیاوازن، که نه ته‌نیا له به‌رامبه‌ر یه‌کتردا، به‌ڵکه هه‌ر له سه‌ره‌تاوه به شیوه‌یه‌کی جیدیتر له پاڵ یه‌کدا و به‌ڵام له به‌رامبه‌ر ڕوسیای واقیعه‌ن مه‌وجوددا داده‌نرێت. ته‌واوی بۆرژوازی ڕوسیا خوازیاری په‌یوه‌ستبوونی ڕوسیا به‌و شاڕێگه‌ی شار‌ستانییه‌ته سه‌رمادارییه‌وه‌یه که ئه‌وروپای ڕۆژئاوای له هه‌مان قۆناغدا خه‌ریکه به‌رهه‌مه‌که‌ی به شادییه‌کی زۆره‌وه ده‌نوێنێت. پرۆلیتاریای ڕوسیا به شێوه‌یه‌کی ڕۆژ له دوای رۆژ زیاتر له‌ژێر کاریگه‌ری سۆسیال دیموکراتی ڕوسدا بانگه‌واز بۆ سۆسیالیزم ده‌کات.\nواقیعیاتی کۆمه‌ڵایه‌تی ڕوسیا په‌یوه‌ندی ئه‌و له‌گه‌ل کۆمه‌ڵی وڵاته ئه‌وروپایییه‌کاندا و توانای ئه‌و وه‌ک یه‌ک ده‌وڵه‌تی ئیمپریالیستی و توانای نیزامی و هه‌روه‌ها فراوانی ئابوورییه‌که‌ی به هه‌ر دوو ئاڵته‌رناتیڤه‌که له توانای هاتنه‌دی مێژووی به‌هره‌مه‌ند ده‌کات. له ڕووی بابه‌تییه‌وه ڕوسیای دواکه‌وتووی کۆتایی سه‌ده‌ی نۆزده‌یه‌م ده‌توانێت له‌سه‌ده‌ی بیسته‌مدا ڕوسیای سه‌رمایه‌داری، یان ڕوسیای سۆسیالیستی بێت. په‌ره‌سه‌ندنی ئابووری له سایه‌ی هه‌ر دوو ئاڵته‌رناتیڤه‌که‌دا عه‌مه‌لییه. هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ئه‌م دوو ئاڵته‌رناتیڤه له یه‌ک کاتدا له حاڵی به‌سیج و کۆبوونه‌وه‌دان. ئاسۆی مێژووی هه‌ر دوو ئاڵته‌رناتیڤه‌که له هه‌مان کاتدا له که‌لێنه‌کانی کۆمه‌ڵی ڕوسیادا جێی خۆیان گرتووه و له هه‌مان کاتدا پایه‌کانی ئاگایی شۆڕشگێڕانه‌یان له ڕوسیادا شکڵ پێداوه. ڕه‌چاوکردنی چه‌ند خاڵ لێره‌دا پێویسته:\n١- له ئارادابوونی بابه‌تییانه‌ی دواکه‌وتووویی کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری، سیاسی و فه‌رهه‌نگی، به‌م مانایه بوو که ڕووه "هاوبه‌ش"ه‌کانی دوو ئاڵته‌رناتیڤی جیاوازی چینایه‌تی بۆ ده‌وره‌یه‌کی دوور و درێژ به‌رجه‌سته ده‌بن و جه‌ختیان له‌سه‌ر ده‌کرێنه‌وه. سۆسیالیزم و سه‌رمایه‌داری نزیکایه‌تییان له‌گه‌ڵ یه‌کدی نییه، به‌ڵام ئه‌گه‌ر واقیعیه‌تی زاڵی په‌یوه‌ندییه‌کانی فێئۆدالی، تزاریزم، سه‌رکوت و جه‌هل بێت، ئه‌و ده‌مه توخمی مۆدێرنیزم له هه‌ر دوو ئاڵته‌رناتیڤه‌که‌دا به ناچاری به‌رجه‌سته ده‌بێته‌وه و جه‌ختی له‌سه‌ر ده‌کرێت. پرۆلیتاریا و بۆرژوازی هه‌ر دووکیان دوژمنی ئه‌م دواکه‌وتووییه ئابووری و سیاسییه‌ن. ئه‌م ڕووه هاوبه‌شانه نه ته‌نیا ئاشکرا ده‌کرێن، به‌ڵکه ئاگایانه به تایبه‌تی له لایه‌ن بزووتنه‌وه‌ی سۆسیالیستییه‌وه جه‌ختیان له سه‌ر ده‌کرێت. به ڕاده‌یه‌ک که سۆسیال دیموکراتی ڕوسی به پێچه‌وانه‌ی ناردۆنیزم، پله‌یه‌ک له گه‌شه‌ی سه‌رمایه‌داری له ڕه‌وه‌ندی حه‌ره‌که‌تی کۆمه‌ڵ به‌ره‌و سۆسیالیزم به حه‌یاتی و پێویست ده‌زانێت. سۆسیال دیموکراتی چه‌ندین جار ج له ڕووی سیاسییه‌وه و چ له ڕووی مشتومڕی فه‌رهه‌نگیدا، خۆی له پاڵ خوازیارانی ئاڵته‌رناتیڤی بۆرژوازیدا ده‌بینێته‌وه. جووتهاتنه‌وه له‌گه‌ڵ باسه‌کانی مارکسیزمی عه‌مه‌لی، له به‌رامبه‌ر ئابووری ڕوسیادا، جووتهاتنه‌وه به شێوه‌یه‌کی به‌رجه‌سته مۆنشه‌ڤیکه‌کان له‌گه‌ڵ بۆرژوازی لیبڕاڵی ڕوسیادا، هه‌ر وه‌ها ڕێزدانانی هه‌میشه‌ی ڕابه‌رانی سۆسیال دیموکراتی و له نێویاندا بۆڵشه‌ڤیکه‌کان، له قاره‌مانانی بۆرژوا دیموکراتی له مێژووی ڕوسیادا، شایه‌دی ئه‌م واقیعیه‌ته‌ن. ئه‌م جووتهاتنه‌وانه، ئه‌گه‌ر چی له هه‌ندێ قۆناغی مێژوویی تایبه‌تدا ناکرێت به‌دی نه‌یه‌ن، به‌ڵام به هه‌ر حاڵ له ڕووی عه‌مه‌لییه‌وه بێجگه له خاوکردنه‌وه‌ی پڕۆسه‌ی لێک جیابوونه‌وه‌ی ته‌واو و هه‌مه لایه‌نه‌ی ئاسۆی پرۆلیتێری له ئاسۆی بۆرژوازی له کۆمه‌ڵدا، مانایه‌کی تریان نییه، وه ئه‌نجامه سه‌لبییه‌کانی خۆیان هه‌ر چۆنێک بێت له ده‌ورانێکی تردا، به بۆچوونی من به تایبه‌تی پاش شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر به‌دی ده‌هێنایه‌وه.\n٢- ئه‌وه ڕوونه که سۆسیال دیموکراسی ڕوسی زاده‌ی پێشکه‌وتنخوازیی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی له ڕوسیادا نه‌بوو. سۆسیال دیموکراسی به‌رهه‌می ڕوسیا و دیارده‌یه‌کی ڕوسی نه‌بوو، ئه‌گه‌رچی کۆمۆنیزم ئه‌مڕۆ له زۆر وڵاتدا به ڕاستی ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ڕاسته‌وخۆی ناسیۆناڵ ڕیفۆرمیزمی خۆوڵاتی و ده‌ربڕینیه‌تی له قاڵب و ده‌سته‌واژه‌ی وه‌رگیراو له مارکسیزمه‌وه. به‌ڵام سه‌باره‌ت به ڕوسیا په‌یوه‌ندی سۆسیال دیموکراسی له‌گه‌ڵ ئۆردووی پرۆلیتێری نێونه‌ته‌وه‌ییدا قوڵ بوو، وه خه‌سڵه‌تی نێونه‌ته‌وه‌یی و چینایه‌تی به ته‌واوی دیاربوو. به‌ڵام به هه‌ر حاڵ سۆسیال دیموکراتی له ڕوسیادا قاڵبێکی بۆ پێشکه‌وتنخوازی و میللی و ڕیفۆرمیستی ڕوسی به‌دی ده‌هێنێت که به ناچاری به‌شێکی گرنگ له ناڕه‌زایه‌تی دژی تزاری به تایبه‌تی له لایه‌ن تۆێژه ورده‌بۆرژواکانی کۆمه‌ڵی ده‌گرته خۆی. سۆسیال دیموکراسی ڕوسی له ڕه‌وه‌ندی حه‌ره‌که‌تی خۆیدا به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ ئه‌و واقیعته‌دا ڕووبه‌ڕوو بووه‌ته‌وه که ناسیۆنالیزم- ڕیفۆرمیزم له ڕیزه‌کانی خودی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌دا به‌رهه‌م و دووباره به‌رهه‌م دێته‌وه و ده‌بێته مه‌یلێک له سۆسیال دیموکراسی ڕوسیدا. مۆنشه‌ڤیکه‌کان به‌رجه‌سته‌بووی واقیعی و مادی ئه‌م مه‌یله کۆمه‌ڵایه‌تییه له کۆمه‌ڵی ڕوسیادا بوون.\nبه‌ڵام مۆنشه‌ڤیزم تاقه چوارچێوه‌ی ده‌رکه‌وتنی ئه‌م مه‌یل و ته‌مایولانه نه‌بوو. ململانێی پڕۆلیتایا و بۆرژوازی له ڕوسیا، ململانێی سۆسیالیزم و سه‌رمایه‌داری، به به‌رامبه‌رکێی نێوان سۆسیال دیموکراسی کرێکاری ڕوسیا له‌گه‌ڵ نوێنه‌ران و ئه‌حزابی سیاسی بۆرژوازی ئاشکرا نه‌ده‌وه‌ستایه‌وه. ئه‌م ململانێیه به‌شیک له دینامیزمی حه‌ره‌که‌تی خودی سۆسیال دیموکراسی ده‌خوڵقاند و له‌گه‌ڵ خۆیدا له‌تبوون و کێشمه‌کێشی جیاواز له سه‌ر تاکتیک و له کۆتاییدا ململانێی چاره‌نووسساز له‌سه‌ر ئاسۆی شۆڕشی ڕوسیا، ته‌نانه‌ت له ڕیزه‌کانی خودی بۆڵشه‌ڤیکه‌کان به‌دی ده‌هێنا.\nمه‌سه‌له‌ی شێوه‌ی مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی کاتیی شۆڕشگێڕ له شۆڕشی ١٩٠٥دا و جیابوونه‌وه‌ی بۆڵشه‌ڤیزم و مۆ‌نشه‌ڤیزم، مه‌سه‌له‌ی جه‌نگی جیهانی و هه‌ڵوێسته جۆراوجۆره‌کانی ناو سۆسیال دیموکراسی ڕوسی و مه‌سه‌له‌ی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر و هه‌ڵوێسته‌کانی فراکسیۆنه جیاجیاکانی ناو خودی حیزبی بۆ‌ڵشه‌ڤیک سه‌باره‌ت به ڕه‌وه‌ندی ئه‌م شۆڕشه، هه‌موو ئه‌مانه شایه‌دی ناوخۆییبوونی ئه‌م ململانێ چینایه‌تییه بوون. ئه‌م کێشمه‌کێشه له هه‌موو حیزبه کرێکارییه‌کاندا به پله‌ی جیاجیا هه‌بوو، به‌ڵام مه‌سه‌له‌ی بنه‌ڕه‌تی له باره‌ی ڕوسیاوه ئه‌وه بوو که خاڵی گرێبه‌ند له‌م کێشمه‌کێشمه‌دا ڕووبه‌ڕووبونه‌وه و به‌رامبه‌رکێی ئاسۆ سه‌ره‌کییه چینایه‌تییه‌کان له ته‌واوی کۆمه‌ڵی ڕوسیا سه‌باره‌ت به داهاتووی ڕوسیا و مه‌سه‌له‌ی پێشڕه‌ویی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ودا بوو.\n٣- به‌م پێیه ئه‌وه ڕۆشنه که مێژووی سۆسیال دیموکراسی ڕوسی و مێژووی شۆڕشگێڕییه‌تی کرێکاری و کۆمۆنیستی له ڕوسیا، له هه‌مان کاتدا مێژووی دابڕان له کاریگه‌رییه‌کانی ئاسۆی بۆرژوا ناسیۆنالیزم و پێشکه‌وتنخوازی ڕوسییه‌یه. دابڕانێک که به ئیعتیباری جووتبوونی مێژوویی دژی تزاری له‌گه‌ڵ بۆرژوازیدا و هاوشانی له مه‌حکه‌مکردنی په‌یوه‌ندییه ئابوورییه‌کان و ئاستی به‌رهه‌مهێنان و ته‌کتیکی نزمی کۆمه‌ڵی ڕوسیا و هاوشانی مێژوویی له ناڕه‌زایه‌تی به‌رامبه‌ر زوڵم زۆره‌وه زه‌روره‌تی په‌یدا ده‌کرد. سۆسیال دیموکراسی ڕوسی نه ته‌نیا وه‌ک چوارچێوه و ئامرازێک بۆ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایه‌تی دژی سه‌رمایه‌داریی پرۆلیتاریا، به‌ڵکوو هه‌روه‌ها وه‌ک ڕه‌وه‌ندێکیش بۆ ناڕه‌زایه‌تی و پێشکه‌وتنخوازی هه‌موو خه‌ڵکی به‌دی هاتبوو. سۆسیال دیموکراسی ڕوسی وه‌ک بزووتنه‌وه‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌ر ته‌نیا نوێنه‌ری سۆسیالیزمی پرۆلیتاری و نێونه‌ته‌وه‌یی له ڕوسیادا نه‌بوو. به‌ڵکوو جه‌مسه‌رێکی ڕاکێشه‌ریش بوو بۆ "شۆڕشگێڕی کۆمه‌ڵگه‌ی ڕوسیا" و ئه‌م "شۆڕشگێڕی"یه له ڕووی مێژووییه‌وه له هه‌ناوی ناڕه‌زایه‌تی ناسیۆنالیزم و دیموکراتیکه‌وه خوڵقا بوو، به‌ڵام ڕه‌وتی گه‌شه و جه‌مسه‌ربه‌ستنی چینایه‌تی کۆمه‌ڵی ڕوسیا و هه‌روه‌ها وردکردنه‌وه و پوخته‌کردنه‌وه‌ی نه‌زه‌ری و سیاسی زیاتری مارکسیزم له ڕوسیا نه‌ی ده‌توانی سۆسیال دیموکراسی هه‌ر وا ده‌ست لێ نه‌دراو بهێڵێته‌وه و تا سه‌ر به هه‌مان شێوه بیکا به توخمی پێشڕه‌وی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی. مێژووی سۆسیال دیموکراسی ڕوسی له هه‌مان حاڵدا مێژووی جیابوونه‌وه‌ی پرۆلیتاریا و ڕێبازی ئاسۆی پرۆلیتاری له بۆرژوازی و ئاسۆی بۆرژوازییه.\nئه‌م ڕه‌وه‌ندی جیابوونه‌وه‌یه ده‌ورانی مێژوویی و خاڵی وه‌رچه‌رخانی چاره‌نووسسازی هه‌یه، که هه‌موومان پێی ئاشناین. جیابوونه‌وه له نارۆدنیزم ڕه‌خنه له نارۆدنیزم وه‌ک سۆسیالیزمی خه‌ڵکی نا‌پرۆلیتێری خاڵی سه‌ره‌تای په‌یدابوونی سۆسیال دیموکراسی شۆڕشگێر بوو. قسه و باسه‌کانی به‌لشه‌ڤیکه‌کان له شۆڕشی ١٩٠٥ له مه‌ڕ په‌یوه‌ندی چینی کرێکار به ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له شۆڕشێکی بۆرژوازیدا و شێوه‌ی مامه‌ڵه‌ی پرۆلیتاریا له‌گه‌ڵ بۆرژوالیبڕاڵدا، قسه و باس سه‌باره‌ت به تایبه‌تییه‌کانی حیزبی پرۆلیتێری، شیکردنه‌وه‌ی بۆ‌ڵشه‌ڤیکه‌کان له‌سه‌ر زه‌وی و ده‌رکی به‌لشه‌ڤیکه‌کان له کاریگه‌رییه مێژووییه‌کانی کۆنه‌په‌رستی ئیستۆلیپینی له‌سه‌ر پێکهاتی ئابووری ڕوسیا و له هه‌مووی گرنگتر هه‌ڵوێستی به‌لشه‌ڤیکه‌کانه له به‌رامبه‌ر جه‌نگی جیهانیدا، که ده‌بوایه سۆسیال دیموکراسی شۆڕشگێڕ به به‌رجه‌سته‌ترین شێوه ناسیۆنالیزم و نیشتمانپه‌روه‌ریی وه‌ک مه‌یلێکی دژی کرێکاریی مه‌حکوم بکات. ئه‌مانه ئه‌و خاڵی وه‌رچه‌رخان و ساته مێژووییه گرنگانه بوون که چینی کرێکار و ڕێباز و ئاسۆی خۆی و ئاڵته‌رناتیڤی خۆی له ئاسۆی بۆرژوازی جیاده‌کرده‌وه و وه‌ک هێزێکی چینایه‌تی سه‌ربه‌خۆ له به‌رامبه‌ریدا ده‌وه‌ستایه‌وه، ئه‌م ڕه‌وه‌ندی دابڕانه پایه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تی لێنینزمه و کاتێک که ده‌ڵێین "لێنینزم له قسه و باسه ئابوورییه‌کانی ساڵه‌کانی ٢٤- ٢٨دا نوێنه‌رایه‌تی نه‌کرا، ده‌گه‌ڕێینه‌وه سه‌ر هه‌مان ئه‌م واقیعیه‌ته، یانی لێک جیاکردنه‌وه‌ی بنه‌ڕه‌تی و یه‌کجاری ئاسۆی پرۆلیتێری له ئاسۆی بۆرژوازی و وونبوونی جیاکردنه‌وه‌یه‌کی ئاوا له چاره‌نووسسازترین ده‌ورانی شۆڕشی ڕوسیادا، له کات و ساتێکدا که ئه‌رکی بناغه‌یی شۆڕشی کرێکاری، واته ئاڵوگۆڕی شۆڕشگێڕانه‌ی سه‌رمایه‌داری یه‌کلا ده‌کرایه‌وه. به هه‌ر حاڵ ئێمه له‌سه‌ر ئه‌وه جه‌خت ده‌که‌ین خه‌باتی چینایه‌تی ڕوسیا ململانێی دوو هێزی به ته‌واویی لێک جیا و جیاواز (له ڕووی فکری، ئاسۆی سیاسی، ئاڵته‌رناتیڤی عه‌مه‌لی)یه‌وه نه‌بوو. ململانێی دوو ئۆردوگای به ته‌واوی له یه‌ک جیابووه‌وه و ڕیزبه‌ستوو له به‌رانبه‌ر یه‌کدا بوو.\nخه‌باتی چینایه‌تی له ڕوسیا پڕۆسه‌یه‌کی له خۆیدا هه‌ڵگرتبوو که له‌و پڕۆسه‌یه‌دا ڕیزی پڕۆلتاریا هه‌نگاو به هه‌نگاو له ناسیۆنالیزم، لیبرالیزم و مۆدێرنیزمی سه‌نعه‌تیی بۆرژوازی ڕوسی جیا ده‌بووه‌وه. هه‌ر وه‌ک وتم مێژووی سۆسیال دیمو‌کراتیی ڕوسی شایه‌دی ئه‌وه‌یه که چۆن پرۆلیتاریای ڕوسیا به ڕابه‌رایه‌تی بۆلشه‌ڤیکه‌کان هه‌نگاو به هه‌نگاو ئۆپۆزیسیۆنی پێشکه‌وتنخوازی ڕوسی ده‌شکێنێت و بیر و ئاوات و ئاسۆی خۆی له به‌رامبه‌ر مه‌سه‌له کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییه‌کاندا ده‌بینێته‌وه و عه‌مه‌لی ده‌کاته‌وه و چۆن له‌م ڕێگایه‌وه به‌رانبه‌رکێی دوو ئاڵته‌رناتیڤی چینایه‌تی بۆ گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵی ڕوسیا به‌رجه‌سته ده‌بێت. به‌م شێوه‌یه بناغه‌ی باسه‌که‌ی ئێمه ئه‌وه‌یه که تا ١٩١٧ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که ئه‌م جیابوونه‌وه‌یه له ڕه‌هه‌ندی سیاسی و ئایدۆلۆژییه‌وه به ته‌واوی ڕووی دابوو، به‌ڵام له ڕووی ئابوورییه‌وه، یانی له ڕووی ئاسۆ و دوورنمای گه‌شه‌ی ئابووری کۆمه‌ڵی ڕوسیای دوای تزاریزمه‌وه به یه‌کجاری ڕووی نه‌دابوو. هیچ مشتومڕێکی بنچینه‌یی سه‌باره‌ت به مه‌سه‌له‌ی ئابووری کۆمه‌ڵی دوای شۆڕش، که له‌ودا ئاسۆی پرۆلیتاریا له نوسخه بۆرژوازییه‌کانی په‌ره‌سه‌ندنی ئابووری ڕوسیا جیا کرابێته‌وه و دیار و سه‌قامگیر بووبێت تا پێش شۆڕشی ١٩١٧ وجودی نییه. تێڕوانینی ئابووری تایبه‌تیی پرۆلیتاریا به هه‌مان تواناوه که تێڕوانینی سیاسی تایبه‌تیی ئه‌وه، بۆ نموونه، له باره‌ی ده‌وڵه‌ت، جه‌نگی ئیمپریالیستی، دیموکراسی، شتی تره‌وه، ڕوون کرابۆوه و خرابووه ڕوو، نه‌که‌وتبووه به‌ر باس. له‌وانه‌یه بوترێت که ئه‌م تێڕوانینه له خودی بیری سۆسیالیزم وه‌ک شێوازێکی نوێی ئابووری و له بیری نه‌هێشتنی موڵکایه‌تی تایبه‌تیدا به ڕاده‌ی کافی ڕۆشن بووه. به‌ڵام له ڕاستیدا گرێی مه‌سه‌له‌که هه‌ر لێره‌دایه. ئه‌و پێکهێنه‌ره سه‌ره‌کییانه‌ی سۆسیالیزم که له زه‌ینی سۆسیال دیموکراسی ڕوسی و ده‌روونی سۆسیال دیموکراسیدا به گشتی زاڵه، بریتییه له نه‌هێشتنی موڵکایه‌تی تایبه‌تی وه به‌رنامه‌ڕێژی ئابووری، چه‌قبه‌ستنی به‌رهه‌مهێنان و گه‌شه‌ی هێزه‌کانی به‌رهه‌مهێنان. ئه‌مه هه‌مان ناوه‌ڕۆکی ئه‌سڵی بیرکردنه‌وه‌ی ئابووری سۆسیال دیموکراسی تا ئه‌و سه‌رده‌مه بوو که هه‌ر له یه‌که‌مین پڕۆژه‌ی به‌رنامه‌ی حیزبی کرێکاری سۆسیال دیموکراسی ڕوسیادا که له لایه‌ن "پلیخانۆف"ه‌وه ئاماده کرابوو تا ده‌گه‌یشته قسه و باسه‌کانی ساڵه‌کانی ٢٤- ٢٨ به شێوه‌یه‌کی به‌رچاو خۆی ده‌رده‌خست. سه‌یر و سه‌رنجڕاکێش ئه‌وه‌یه که ئه‌مه ڕێک هه‌ر هه‌مان ده‌ربڕینه له ئابووری سۆسیالیستی که که‌م و زۆر له لایه‌ن سۆسیال دیموکراسی ڕیفۆرمیستی ئه‌م سه‌رده‌مه‌وه، یانی میراتگرانی نێونه‌ته‌وه‌یی دووه‌م، پارێزراوه و ته‌وه‌ری فۆرمۆلاسیۆنی بۆرژوازییه له سۆسیالیزم. له بۆچوون و لێکدانه‌وه‌کانی سۆسیال دیموکراسی ڕوسدا، پرسگه‌لی ته‌وه‌ره‌یی سۆسیالیزم و شۆڕشی پرۆلیتێری له مه‌یدانی ئابووریدا، گه‌شه‌ی هێزه‌کانی به‌رهه‌مهێنان، گه‌شه‌ی پیشه‌سازی و به‌دیهێنانی ئابوورییه‌کی مۆدێرنی پشتبه‌ستوو به به‌رنامه‌ڕێژی ناوه‌نده‌وه‌یه. هۆی ئه‌مه ئه‌وه‌یه که له بنه‌ڕه‌تدا سه‌رمایه‌داری ئه‌وه‌نده‌ی به فۆ‌رمۆلاسیۆنه تیئۆرییه‌کانه‌وه ده‌گه‌ڕێته‌وه، زیاتر له گۆشه‌ی "پشێویی به‌رهه‌مهێنان"ه‌وه دراوه‌ته به‌ر ڕه‌خنه، ئاساییشه که ئانتی تێزی ئه‌م سه‌رمایه‌دارییه، ئه‌و ڕژێمه ئابوورییه بێته به‌رچاو، که تیایدا به کۆمه‌کی به‌رنامه‌ڕێژی کۆتایی به‌م پشێویه هاتبێ. مه‌سه‌له‌ی بنه‌ڕه‌تیتری سۆسیالیزم یانی، به‌دیهێنانی ئه‌و شێوازا‌نه له موڵکایه‌تی و کۆنتڕۆڵی ئابووری، که ده‌بێت مۆڵکایه‌تی بۆرژوازی نه‌فی بکاته‌وه، یانی کۆتایی به کاری کرێگرته بهێنێت و سه‌رمایه به هه‌موو شێوازه‌کانییه‌وه له‌ناوبه‌رێ و ڕێک له‌م ڕێگه‌ییه‌وه ڕێگه‌ی گه‌شه‌ی خێرا و سه‌رسوڕهێنه‌ری هێزه‌کانی به‌رهه‌مهێنان بکاته‌وه، که‌متر له‌به‌ر چاو گیراوه.\nموڵکایه‌تی سۆسیالیستی و له‌ناوبردنی کاری کرێگرته، له‌چاو بیری گه‌شه‌ی هێزه‌کانی به‌رهه‌مهێنان و بنیادنانی ئابووری میللی به‌رنامه‌ڕێژکراودا به ته‌واوی وه‌لا نراوه. دیاره دواتر ڕوونی ده‌که‌ینه‌وه که ئه‌م تێگه‌یشتنه له ئه‌رکه ئابوورییه‌کانی شۆڕشی کرێکاری و ئه‌م تێنه‌گه‌یشتنه له سۆسیالیزم، یانی زاڵبوونی بیری گه‌شه‌ی هێزه‌کانی به‌رهه‌مهێنان به‌سه‌ر بیری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی له بنه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داری و موڵکایه‌تی بۆرژوازیدا، میراتێکی نێونه‌ته‌وه‌یی دووه‌م و دیترمینیزمی ته‌کنه‌لۆژیک و ئۆلۆسیۆنیزمی [ئۆلۆسیۆنیزم: گه‌شه‌ی قۆناغ و شێنه‌یی له بواری دیارده‌کاندا. -وه‌رگێڕ] زاڵ به‌سه‌ر بیرکردنه‌وه‌ی ئه‌ودا بوو، وه به ته‌نها بار و دۆخی زه‌ینی سۆسیال دیموکراسی ڕوسی پیشان نا‌دات.\nدواتر ده‌گه‌ڕێمه‌وه سه‌ر مه‌سه‌له‌ی تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی سۆسیالیزم وه‌کوو ڕژێمێکی ئابووری. ئه‌وه‌ی که من لێره‌دا ده‌یخه‌مه به‌رباس و لێکۆڵینه‌وه ئه‌وه‌یه که سنووربه‌ندی کرێکاری ڕوسیا و سۆسیال دیموکراسی شۆڕشگێڕی ڕوس له‌گه‌ڵ ئاسۆی ئابووری بۆرژوازی ڕوسیادا که له دواکه‌وتوویی ڕوسیای تزاری بێزار بوو، به‌و جۆره‌ی که پێویسته به وردی و ڕۆشنی ئه‌نجام نه‌درابوو. زۆر لایه‌نی هاوبه‌ش له ئاسۆ ئابوورییه‌کانی پرۆلیتاریا و بۆرژوازیدا مابوونه‌وه. مۆدێرنیزمی ئابووری، گه‌شه‌ی پیشه‌سازی و ته‌نانه‌ت ته‌مه‌رکوزی ئابووری و بیری به‌رنامه هه‌موو ئه‌مانه ده‌یانتوانی به‌شه‌کانی پلاتفۆرمی ئابووری بۆرژوازی گه‌وره‌ی ڕوسیا بن، که به هه‌ر حاڵ ده‌بوایه به هه‌وڵێکی گه‌وره و جیدی وه حه‌تمه‌ن به ڕه‌فتار و شێوه‌ی جیاواز له‌گه‌ڵ ئابووریی چاودێریکراودا، د‌واکه‌وتوویی خۆی پڕ بکاته‌وه. (دوای شۆڕشی ڕوسیا و به بینینی گه‌شه‌ی خێرای ئابووری به به‌رنامه له‌م وڵاته‌دا، له زۆر وڵاتی دواکه‌وتوودا بۆرژوازی ته‌واوی به‌شه‌کانی ئه‌م پلاتفۆرمه‌ی کرده به‌رنامه‌ی خۆی.) سه‌رنجتان بۆ ئه‌وه ڕاده‌کێشم که باسه‌که‌ی من لێره‌دا ته‌نیا له‌سه‌ر بوون و نه‌بوونی به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ک یان نامیلکه و کتێبێ نییه که تیایدا نه‌خشه‌ی عه‌مه‌لیتری سۆسیالیزمی کرێکاریی له زه‌مینه‌ی ئابووریدا باس کرابێت. باس له سه‌ر فێرکردن و بارهێنانی کرێکارانی پێشڕه‌وی ڕوسیا، به حیزبی و ناحیزبی، به ئاسۆیه‌کی ئابووری ئاڵته‌رناتیڤ و پارێزراوهێشتنه‌وه‌یانه له به‌رامبه‌ر ئاسۆی بۆرژوازیی و گه‌شه‌ی ئابووریدایه. په‌روه‌رده‌کردن و فێرکردنێکی وه‌ها ته‌نها به چه‌ندین ساڵ و له ڕێگه‌ی جه‌ده‌ل و سنووربه‌ندییه قووڵ و شیکراوه‌کانه‌وه ده‌کرا ئه‌نجام بدرێ. ڕێک وه‌ک ئه‌و پرۆسه‌یه‌ی که تیایدا نیشتمانپه‌روه‌ریی ئیمپریالیستی بۆرژوازی ڕوسیا له لای کرێکاری ڕوسی بێ بایه‌خ بوو، ڕێک وه‌ک ئه‌و ئه‌زموونه ده‌وڵه‌مه‌ندانه‌ی که لیبرالیزم و ڕیفۆرمیزمیان له لای کرێکاری ڕوسی بێ ئیعتیبار کردبوو. به‌ڵام ئاڵته‌رناتیڤی ئابووری بۆرژوازی ڕوسیا ده‌ستی لێ نه‌درا و ڕه‌خنه‌ی لێ نه‌گیرا و مابووه.\nله واقیعدا دواتر، ته‌نها پاش ئه‌وه‌ی که مه‌سه‌له‌ی ئابووری ڕوسیا و ڕه‌وه‌ندی حه‌ره‌که‌تی ئه‌و به شێوه‌یه‌کی عه‌مه‌لی بوو به کێشه‌یه‌کی جیدی، مانه‌وه‌ی لایه‌نه هاوبه‌شه ڕه‌خنه لێنه‌گیراوه‌کانی نێوان بیره کۆنه‌کانی بۆرژوازی دژی قه‌یسه‌ری ڕوس، مۆدێرنیزم، سه‌نعه‌تیکردن و شتی تر، له‌گه‌ڵ چاوه‌ڕوانییه ئابوورییه‌کانی ڕیزی پێشڕه‌وی کرێکارانی ڕوسیا ده‌رکه‌وت. له ده‌ورانی مێژوویی و چاره‌نووسسازی بیسته‌کاندا هه‌ر ئه‌م لایه‌نه هاوبه‌شانه ڕێگای پێشڕه‌وی شۆڕشی پرۆلیتارییان له ڕووی ئابوورییه‌وه، یانی ڕێگای سه‌رکه‌وتنی یه‌کجاری و بێ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌ویان داخست و شۆڕشی پڕۆلیتێرییان له ڕوسیا به ڕیڕه‌وی گه‌شه‌ی سه‌رمایه‌داریدا برد.\nئه‌م به‌شه‌ی باسه‌که‌ی خۆم کورت ده‌که‌مه‌وه. سه‌ده‌ی بیسته‌م پرسیارێکی بنه‌ڕه‌تی له به‌رامبه‌ر کۆمه‌ڵی ڕوسیادا به گشتی دانابوو، ئه‌ویش زاڵبوون به‌سه‌ر دواکه‌وتوویی ئابووری و هه‌نگاوهه‌ڵهێنانه‌وه‌ی خێرا بوو به مه‌به‌ستی جێبه‌جێکردنی ئه‌و گه‌شه‌ی سه‌نعه‌تی و به‌رهه‌مهێنانه بوو که ئه‌وروپای ڕۆژئاوا تاقی کردبووه‌وه. هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له ڕوسیا. له ده‌وری ئه‌م مه‌سه‌له بناغه‌یییه که‌وتنه جم و جووڵ، دوو چینی بنه‌ڕه‌تی ڕوو له گه‌شه و هه‌ڵدان بۆرژوازی و پرۆلیتاریا به یه‌که‌وه له دژی نیزامی کۆن ده‌ستیان دایه خه‌بات و له هه‌مان کاتدا وه‌کوو دوو هێزی ناکۆک به دوو ئاسۆی دژ به یه‌ک و له به‌رامبه‌ر یه‌کدا وه‌ستان، به له‌به‌رچاوگرتنی هه‌لومه‌رجه بابه‌تییه‌که‌نی کۆمه‌ڵی ڕوسیا، هه‌ر دوو ئاڵته‌رناتیڤه‌که له ئیمکاناتی مێژوویی بۆ جێبه‌جێبوون و به‌دیهاتن به‌هره‌مه‌ند بوون. هه‌ر دوو ئاڵته‌رناتیڤه‌که ده‌یانتوانی ڕێگای به‌ره‌وپێشچوونی ئابووری کۆمه‌ڵی ڕوسیا بکه‌نه‌وه. بۆڵشه‌ڤیزم و لێنینزم چینی کرێکاریان وه‌کوو یه‌ک ڕیزی سه‌ربه‌خۆ به‌رامبه‌ر به بۆرژوازی و تزاریزم هه‌ر دوو، هێنایه مه‌یدان. ئه‌م سه‌ربه‌خۆییه چینایه‌تییه له به‌رامبه‌ر چاره‌نووسی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و ته‌نانه‌ت ده‌زگای حکومه‌تیشدا به ڕۆشنی به‌ده‌ست هاتبوو، وه بووبوون به تایبه‌تمه‌ندییه‌کی ئۆرگانیک و جێگیربوونی بزووتنه‌وه‌ی پرۆلیتاریای ڕوسیا. هه‌ر ئه‌م راده‌یه له سه‌ربه‌خۆیی وای کرد کرێکارانی ڕوسیا به ڕابه‌رایه‌تی بۆڵشه‌ڤیزم نه‌خشه‌کانی گه‌شه‌ی بۆرژوا دیموکراتیکی سه‌رخانی سیاسی و حکومه‌تی له ڕوسیا تێک بشکێنێ و ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربه‌خۆی کرێکاری له ڕێگای شۆڕشێکی پرۆلیتاریه‌وه به‌رپا بکه‌ن. به‌ڵام ئامانجی "هه‌مه خه‌ڵکی" به‌سه‌ر دواکه‌وتوویی ئابووری میللی ڕوسیادا زاڵ بوون و ئه‌و بیرکردنه‌وه ئابوورییه ناته‌واوانه‌ی که به‌سه‌ر سۆسیال دیموکراسی نێونه‌ته‌وه‌ییدا زاڵ بوون، توانای ڕیزبه‌ستنی سه‌ربه‌خۆی کرێکاری له به‌رامبه‌ر مه‌سه‌له‌ی بناغه‌یی کۆمه‌ڵگای ڕوسیادا، یانی شێوازی به‌رهه‌مهێنانی کۆمه‌ڵایه‌تی و گه‌شه‌ی ئابووری له چاره‌نووسسازترین ده‌ورانی شۆڕشی ڕوسیادا، له چینی کرێکار و حیزبی پێشڕه‌وی ئه‌و، حیزبی به‌لشه‌ڤیک زه‌وت کرد. (شۆڕش بوو به قوربانی ناڕۆشنیی ئامانجه‌کانی خۆی)، ئه‌مه نه‌ک مه‌سه‌له‌یه‌کی نه‌زه‌ری و فکری، به‌ڵکوو واقیعه‌تێکی کۆمه‌ڵایه‌تی نیشان ده‌دا. کۆمه‌ڵ له به‌رامبه‌ر مه‌سه‌له‌ی ئاسۆی ئابووری گه‌شه‌ی خۆیدا به ڕاده‌ی پێویست جه‌مسه‌ری نه‌به‌ستبوو. حیزبی کریکاران به نه‌بوونی ئاسۆیه‌کی ڕۆشن بۆ گۆڕینی شۆڕشگێڕانه‌ی شێوازی به‌رهه‌مهێنان، وه له‌ژێر گوشاری ئابووری سیاسی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داری له ئاستی ناوخۆیی و نێونه‌ته‌وه‌ییدا پاشه‌کشه‌ی کرد و به‌ره‌و دواوه بۆ ئه‌و لایه‌نه هاوبه‌شانه‌ی که له‌گه‌ڵ ئاسۆی بۆرژوازی له هه‌ڵوێسته ئابوورییه‌کاندا هه‌یبوو گه‌ڕایه‌وه. گۆڕینی شۆڕشگێڕانه‌ی ڕژێمی سه‌رمایه‌داری جێگه‌ی خۆی به ئیسڵاحکردنی له ڕێگه‌ی په‌ره‌پێدانی موڵکایه‌تی ده‌وڵه‌تی و به‌رنامه‌ڕێژی بۆ که‌ڵه‌که‌ی سه‌رمایه و کاردابه‌شکردن دا. شۆڕشی کرێکاریی به وه‌ستانی له‌م قۆناغه‌دا، ڕێگه‌ی به‌وه‌دا که هه‌موو سه‌رکه‌وتنه سیاسییه‌کانی ورده ورده له‌ژێر گوشاری واقیعیاتی پێداویستییه‌کانی ئابووری بۆرژوازیدا لێ بستێنێته‌وه. لێنینزم، واته سه‌ربه‌خۆیی چینایه‌تی پرۆلیتاریا له هه‌موو به‌ره و هه‌موو نه‌به‌ردێکدا، له ده‌ورانی لابه‌لاکردنه‌وه‌ی چاره‌نووسی ڕژێـمی ئابووری کۆمه‌ڵگه‌دا نوێنه‌رایه‌تی نه‌کرا. "سۆسیالیزم له یه‌ک وڵاتدا" ئاڵای ئه‌م پاشه‌کشه‌یه بوو بۆ سه‌نگه‌ری به‌رژه‌وه‌ندییه ئابوورییه‌کانی بۆرژوازی- میللی ڕوسیا. ئاڵایه‌ک که هه‌ر له ئاسمانی بێ ئاڵای لێنین بۆ بنیادنانی سۆسیالیزم له ڕوسیادا وه‌ک بونیادێکی ئابووری "باڵاتر"ی پشتبه‌ستوو به موڵکایه‌تی سۆسیالیستی و له‌ناوبردنی کاری کرێگرته، ده‌کرا هه‌ڵبگیرێت. سۆسیالیزم له ڕوسیا به مانای واقیعی مارکسیستی وشه نه‌ک هه‌ر عه‌مه‌لی بوو، به‌ڵکوو بۆ به‌رده‌وامی شۆڕش و سه‌قامگیرکردنی حه‌یاتی بوو. شۆڕشی کرێکاریی له به‌رامبه‌ر ئه‌رکه ئابوورییه‌کانی خۆیدا شکستی خوارد.\nله‌م به‌ڵگه‌هێنانه‌وه و لێکدانه‌وه‌ی سه‌ره‌وه‌دا چه‌ند ئه‌نجامگیرییه‌کی گرنگ ده‌که‌ین. یه‌که‌م، دیسانه‌وه پێ له‌سه‌ر ده‌وری ته‌وه‌ره‌یی مه‌سه‌له‌ی گۆڕانی ئابووری ڕوسیای پاش شۆڕش داده‌گرین. خه‌باتی چینایه‌تی له ڕوسیا له هه‌ناوی شێوازێکی کۆمه‌ڵایه‌تی دیاریکراو و به ده‌وری گرێ و گۆڵێکی بنه‌ڕه‌تی که له ناکۆکییه‌کان و دژایه‌تییه‌کانی ئه‌م شێوازه‌وه سه‌رچاوه ده‌گرن شکڵی گرتبوو. هه‌ر ئه‌و پڕۆسه‌ی گه‌شه ئابوورییه‌ی که پرۆلیتاریا و بۆرژوازی ڕوسیا به‌دی هێنا، زه‌روره‌تی بابه‌تیی گۆڕینی بار و دۆخی ئابووری سه‌رده‌میشی ده‌هێنایه پێشه‌وه. چاره‌نووسی شۆڕشی ڕوسیا له کۆتاییدا له چۆنیه‌تی وه‌ڵامدانه‌وه به‌م زه‌روره‌ته بناغه‌ییه کۆمه‌ڵاییه‌تی- مێژووییه‌دا دیاری ده‌کرێت. ئه‌مه ئه‌ڵقه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تییه له گه‌شه‌ی شۆڕشی پرۆلیتێریدا هه‌ر وه‌ک کێشه‌ی بنه‌ڕه‌تی دژی شۆڕشی بورژوازیش بوو. شیکردنه‌وه‌ی ماتریالیستی ئه‌رکییه‌تی مێژووی ئه‌م ده‌وره‌یه نه به بێی ئه‌لگۆی له پێشدا داڕێژراوی نه‌زه‌ری ده‌رباره‌ی هه‌نگاوه دروست و نادروسته‌کان له شۆڕشێکی کرێکارییدا، به‌ڵکوو به پێی چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌ی چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌گه‌ڵ ئه‌م مه‌سه‌له گرێیه‌یه‌ی کۆمه‌ڵی ڕوسیادا ئه‌م مێژووه هه‌ڵبسه‌نێنین. باسه‌که‌ی ئێمه ئه‌وه‌یه که چینی کرێکاری ڕوسیا سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که به درێژای ٢٠ ساڵ لێبڕاوانه بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له خه‌باتدا بوو و سه‌ره‌ڕای ئه‌وه که ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌شی به‌ده‌ستهێنا و حکومه‌تی کرێکاری به‌رپا کرد، له چاره‌نووسسازترین قۆناغی شۆڕشدا سه‌ری بۆ ڕێگاچاره‌ی بۆرژوازی له بواری مه‌سه‌له‌ی گۆڕینی ئابووری کۆمه‌ڵگه دانه‌واند. به‌رئه‌نجامی ئابووری شۆڕش، سه‌پاندنی ئیسڵاحاتێکی دیاریکراو به‌سه‌ر گه‌شه‌ی سه‌رمایه‌داری له ڕوسیادا بوو، نه‌ک ئاڵوگۆڕی سۆسیالیستانه‌ی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یه. ڕه‌گ و ڕیشه‌ی ئه‌وه‌ش خۆی له جیانه‌بوونه‌وه‌ی مادی و کۆمه‌ڵایه‌تی ئاسۆی ئابووری چینی کرێکار له ئاسۆی سه‌نعه‌تیگه‌رایانه و میللی بۆرژوازی ڕوسیادا ده‌بینێته‌وه.\nدووه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌وه قبوڵ بکه‌ین که خه‌باتی هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له ڕوسیا به‌ر له شۆڕش ورده ورده له ده‌وری دوو ڕێبازی چینایه‌تی ئاڵته‌رناتیڤ بۆ گه‌شه‌ی ئاینده‌ی ڕوسیا، یانی ڕێبازی ناسیۆناڵ- سه‌نعه‌تی بۆرژوازی و ڕێبازی سۆسیالیستی پرۆلیتاریا ته‌وه‌ره‌ی ده‌به‌ست، ئه‌و کاته ڕۆشن ده‌بێته‌وه که چاره‌نووسی شۆڕشی کرێکاریی له ڕوسیاش ده‌بێت له‌سه‌ر بنه‌ما و به‌رده‌وامبوونی هه‌مان به‌رانبه‌رکێی بناغه‌یی چینایه‌تی هه‌ڵبسه‌نگێنرێت. سه‌رکه‌وتنی سیاسی چینی کرێکار له ڕوسیا و ده‌ستکۆتاکردنی بۆرژوازی گه‌وره، چ له ڕووی سیاسی چ له ڕووی ئابوورییه‌وه به مانای کۆتاییهاتنی خه‌باتی کۆمه‌ڵایه‌تی و چینایه‌تی نێوان پرۆلیتاریا و بۆرژوازی بۆ دیاریکردنی چاره‌نووسی ڕوسیا به پێی ئه‌م شێوه و ئاڵته‌رناتیڤانه نه‌بوو. گرنگ درککردنی ئه‌وه‌یه، که ئه‌م دوو ڕێبازه پاش شۆڕش له چ شێوه‌گه‌لێکی تازه‌دا و له‌سه‌ر بناغه‌ی کام هێزه ماددی و کۆمه‌ڵایه‌تییانه خۆیان له مه‌یدانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی ڕوسیادا ده‌رده‌خسته‌وه. چونکه هێشتا له ڕووی مێژووییه‌وه هه‌ر دوو ئاڵته‌رناتیڤه‌که له ئیمکاندابوون و زه‌مینه‌ی ڕوودانیان هه‌بوو. هه‌ڵبه‌ته ئێمه وه‌ک مارکسیست و وه‌ک هه‌ڵسوڕاوانی بزووتنه‌وه‌یه‌کی چینایه‌تی دیاریکراو، ده‌توانین ئه‌وه ڕاگه‌یه‌نین که له‌و سه‌رده‌مه‌دا که پرۆلیتاریا ئاڵای ئاڵته‌رناتیڤی سۆسیالیستی هه‌ڵگرتووه، هه‌ر ئاڵته‌رناتیڤێکی کۆمه‌ڵایه‌تی تر بێجگه له کۆنه‌په‌رستی مانایه‌کی دیکه‌ی نییه. دیاره ئه‌مه نییه‌ت و ئه‌رکی ئێمه بۆ بێئیعتیبارکردنی عه‌مه‌لی ئاڵته‌رناتیڤه چینایه‌تییه‌کانی تر نیشان ده‌دات و حه‌تمه‌ن وتنیشی زه‌رورییه، به‌ڵام به شێوه‌ی واقیعی له ڕوسیای ١٦١٧دا، دوو پڕۆسه ده‌یتوانی گۆڕانکاری ماددی و واقیعی له کۆمه‌ڵدا به‌دی بێنێت، گۆڕانکارییه‌ک به‌ره‌و به‌دیهێنانی وڵاتێکی به‌هێز له ڕووی ئابوورییه‌وه. گه‌شه‌ی کاپیتالیستی کۆمه‌ڵی ڕوسیا، به‌هێزبوونی ئابووری ڕوسیا له سایه‌ی نیزامی سه‌رمایه‌داریدا، هێشتا ئیمکانێکی واقیعی و ماددی و ئاسۆیه‌کی زیندوو بوو له کۆمه‌ڵدا (هه‌ر به‌و جۆره‌ی که پاشان بینیمان گه‌شه‌ی ئابووری ڕوسیا به کرده‌وه له سایه‌ی نیزامی سه‌رمایه‌دار‌یدا به‌ره‌وپێش چوو). به‌م پێیه قسه له سه‌ر ئه‌وه‌یه که کام هێزه کۆمه‌ڵایه‌تی و چینایه‌تییانه ده‌بنه ئاڵاهه‌ڵگری هه‌ر یه‌ک له‌م ڕێباز و ئاڵته‌رناتیڤانه‌ی که له ڕووی مێژوویییه‌وه عه‌مه‌لی و له توانادا بوون، وه له‌مه‌و به‌ر تێکۆشام ئه‌وه نیشان بده‌م که چۆن به‌شێک له سۆسیال دیموکراسی ڕوس (مۆ‌نشه‌ڤیزم) ڕاسته‌وخۆ له مێژ بوو به‌ر له شۆڕشی ١٩١٧ه‌وه به خۆی دابووه ده‌ست ئاسۆی بۆرژوازی گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵی ڕوسیاوه و چۆن بۆڵشه‌ڤیکه‌کانیش له‌م لایه‌نه بێ خڵته و خه‌وش نه‌بوون. ڕاستییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه که ئه‌م ئاسۆ بۆرژوازییه له سایه‌ی هه‌لومه‌رجێکی تایبه‌تیدا، له بیسته‌کانه‌وه به زۆری له سایه‌ی ئاماده‌نه‌بوونی ڕیزێکی ڕێکخراوی پڕۆلیتاریدا، که ئاڵای ڕێبازێکی واقیعی سۆسیالیستی به‌رز کاته‌وه، له لایه‌ن خه‌تی ڕه‌سمی خودی حیزبی کۆمۆنیست، واته خه‌تی ستالینه‌وه، نوێنه‌رایه‌تی کرا.\nبه‌م شێوه‌یه ئێمه ئه‌م وێنا ناواقیعییه قبوڵ ناکه‌ین که ده‌ڵێت له به‌ره‌به‌یانی شۆڕشێ ١٩١٧دا ناوی بۆرژوازی له لیسته‌ی هێزه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی کۆمه‌ڵی ڕوسیادا ده‌سڕینه‌وه و ئاڵته‌رناتیڤی بۆرژوازی گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵی ڕوسیا ئیتر شوێنێک له ئیعرابدا بۆ خۆی نابینێته‌وه. ده‌رککردنی چوارچێوه‌ی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر یانی ده‌رککردنی پێکه‌وه به‌ستراوی و نه‌پساویی خه‌باتی چینایه‌تی له پێش شۆڕش و له دوای ئه‌ویشدا. یانی ده‌رککردنی ئه‌م واقیعته که له سبه‌ینێی ئۆکتۆبه‌ردا ئاسۆی پڕۆلیتری و بۆرژوازی بۆ گۆڕینی کۆمه‌ڵگه هه‌ر وه‌ک پێش شۆڕش، به شێوه‌ی واقیعی له به‌رامبه‌ر یه‌کدا ده‌وه‌ستنه‌وه و وه‌ک گرێ و گۆڵی خه‌باتی چینایه‌تی، هێزه واقیعییه‌کانی کۆمه‌ڵ له ده‌وری خۆیان ڕیز ده‌که‌ن. ته‌نانه‌ت له تێڕوانینه سواوه‌کانی چه‌پی ڕادیکاڵیشدا، ئه‌وه‌ی که هێڵی ستالین له دوالێکدانه‌وه‌دا نوێنه‌رانی ناسیۆنالیزمی ڕوسی ده‌رکرد، جه‌ختی له‌سه‌ر ده‌کرێت. به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌م چه‌په فه‌رامۆشی ده‌کات، ئه‌وه‌یه که ئه‌م ناسیۆنالیزمه دیارده‌یه‌کی ئایدیۆلۆژیک یا به ته‌نها مه‌یلێک نییه له سه‌رخاندا. ئه‌م ناسیۆنالیزمه ئاڵای بۆرژوازی و هێمای ده‌سه‌ڵاتی ماددی بۆرژوازییه له کۆمه‌ڵدا، ئه‌م ناسیۆنالیزمه ناوه‌ڕۆکێکی ئابووری دیاریکراوی هه‌یه و ئه‌وه‌ش جگه له گه‌یاندنی ئابووری میللی ڕوسیا به ئاستی ئابووری سه‌رمایه‌داری پێشکه‌وتوو له ئه‌وروپای ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا شتێکی دیکه نییه. ده‌سه‌ڵاتی ماددی بۆرژوازی زۆر واوه‌تر له له خۆ باییبوونی فیزیکی بۆرژواکانه له‌سه‌ر کورسی به‌ڕێوبه‌رایه‌تی و پایه ده‌وڵه‌تییه‌کان. بۆرژوازی به‌رژه‌وه‌ندی و بیرۆکه‌کانی خۆی وه‌ک ئامانجگه‌لی گشت کۆمه‌ڵ بڵاو ده‌کاته‌وه. بیر و باوه‌ڕی بۆرژوازی ده‌بێته هێزێکی ماددی گه‌وره که له زه‌ین و ئاره‌زووه "خۆبه‌خۆکانی" ملیۆنه‌ها ئینسان، که ڕاسته‌وخۆ هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کی هاوبه‌شیان له‌گه‌ڵ بۆرژوازیدا نییه، مانه‌وه‌ی خۆی درێژه پێ ده‌دات. که‌سێک که له لێکدانه‌وه‌کانی خۆیدا له‌گه‌ڵ شۆڕشی ١٩١٧دا بۆرژوازی له مه‌یدانی سیاسی ڕوسیا ده‌سڕێته‌وه، ئه‌وه ده‌ست ده‌داته خراپترین داشکان و ناله‌بارترین جۆری لادان له ده‌رکی هه‌مه‌لایه‌نه و کۆمه‌ڵایه‌تی مارکسیزم له په‌یوه‌ندییه چینایه‌تییه‌کانی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داری. شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر کاریگه‌ری گه‌وره‌ی له‌سه‌ر قازانجی چینی کرێکار و ته‌رازووی هێزه‌کانی کۆمه‌ڵ له نێوان پرۆلیتاریا و بۆرژوازیدا دانا. به‌ڵام خودی ئه‌م به‌رانبه‌رکێ چینایه‌تییه‌ی وه‌ک ته‌وه‌ری خه‌باتی چینایه‌تی کۆمه‌ڵ له‌نێو نه‌برد و نه‌یتوانی به بێ گۆڕانکارییه‌کی گه‌وره‌ی ئابووری ئه‌مه بکات. هه‌ر به‌م ده‌لیله ئێمه له‌گه‌ڵ ئه‌و ڕوانگانه‌دا که به‌سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر و دامه‌زراندنی حکومه‌تی کرێکاران، لێکدانه‌وه‌ی دینامیزمی بزووتنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵی ڕوسیا به‌شتێک بێجگه له خه‌باتی چینایه‌تی پرۆلیتاریا و بۆرژوازی ده‌به‌ستنه‌وه و بایه‌خ به دژایه‌تییه‌کانی پرۆلیتاریا له‌گه‌ڵ چینه لاوه‌کییه‌کانی کۆمه‌ڵ ده‌ده‌ن، دیدگاگه‌لێك که سۆسیالیزم نه له لایه‌ن کاپیتالیزم به‌ڵکوو له لایه‌ن به‌رهه‌مهێنانی ورده‌کاڵایی و هی تره‌وه له مه‌ترسیدا ده‌بینن، جیاوازیمان هه‌یه. به بۆچوونی ئێمه ئه‌م شێوه ڕوونکردنه‌وه‌یه‌ی مه‌سه‌له‌کانی کۆمه‌ڵگای پاش شۆڕش له ڕوانگه‌ی تیۆریی مارکسیستییه‌وه هه‌ڵه و میکانیکییه و له ڕوانگه‌ی سیاسییه‌وه خۆشباوه‌ڕانه‌یه. ئێمه گرنگی دژایه‌تی نێوان پرۆلیتاریا و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی له‌گه‌ڵ مه‌یله‌کانی توێژه جۆراوجۆره کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا ڕه‌ت ناکه‌ینه‌وه، به‌ڵکوو جه‌خت له‌سه‌ر به‌رده‌وامی و نه‌پساویی و پێکه‌وه‌گرێدراوی دینامیزمی چینایه‌تی حه‌ره‌که‌تی کۆمه‌ڵگه، یانی به‌رامبه‌رکێی کار و سه‌رمایه و کرێکار و سه‌رمایه‌دار له ده‌وره‌کانی پێش و پاش شۆڕش و وجودی ئه‌م دینامیزمه له پشت هه‌موو کێشمه‌کێشه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیشه‌وه ده‌که‌ین. به ده‌ستکۆتاکردنی سیاسی و ئابووری بۆرژوازی گه‌وره‌ی ڕوسیا، ڕێگه‌چاره‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌م چینه ناسڕێته‌وه، به‌ڵکه ماته‌ریاڵه ئینسانییه ڕاسته‌وخۆکانی خۆی له ده‌ست ده‌دات و به ناچاری ده‌بێت به شێوه‌یه‌کی کاتی ماته‌ریاڵی ئینسانی و چینایه‌تی په‌یدا بکات. به‌واتایه‌کی تر، ئه‌گه‌ر پرۆلیتاریا له سبه‌ینێی ئۆکتۆبه‌ردا به شوێن ئاڵته‌رناتیڤی سۆسیالیستی خۆیه‌وه‌یه‌تی، له‌وبه‌ری هاوکێشه‌که ئه‌وه‌ی خه‌ریکه ده‌گیرسێ، هاتنه‌مه‌یدانی هێزی چینایه‌تی و توێژی کۆمه‌ڵایه‌تی وایه که‌بتوانن (زۆر ئاشکرایه که به لانگیری و پشتیوانیی سه‌رمایه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی) وه‌ک پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئا‌ڵته‌رناتیڤی بۆرژوا- سه‌نعه‌تی له ڕوسیا کار بکه‌ن. جوتیاره‌کان، ورده‌بۆرژواکان، بیرۆکراته‌کان و هی تر، له جه‌رگه‌ی ئه‌م دژایه‌تییه بناغه‌ییه چینایه‌تییه‌دا، ده‌توانن ته‌نیا وه‌ک ماتریاڵه ئینسانی و چینایه‌تییه‌کانی به‌رده‌وامی و مقاوه‌مه‌تی ئاڵته‌رناتیڤی بۆرژوازی کار بکه‌ن، نه‌ک ئاڵاهه‌ڵگران و هێزی بزوێنه‌ری ئاڵته‌رناتیڤه تازه ده‌رکه‌وتووه‌کانی توێژه لاوه‌کییه‌کان. ته‌نیا له چوارچێوه‌یه‌کی وادا، یانی له بوونیان به پایه‌ی ماددی ئاڵته‌رناتیڤی بۆرژوازی، ئه‌م توێژه لاوه‌کییانه ده‌توانن ده‌وری چاره‌نووسسازی کۆمه‌ڵایه‌تی په‌یدا بکه‌ن، نه‌ک له چوارچێوه‌ی پارێزگاریی به‌رژه‌وه‌ندی توێژه‌کانی خۆیاندا. نموونه‌ی مه‌لاکان و زنجیره‌مه‌راتبی مه‌زهه‌بی له ئێران نموونه‌یه‌کی دیاریکراو و زیندووه له‌م واقیعه‌ته. جم و جۆڵی ئه‌م توێژه و گرنگی ماددی ئه‌م توێژه، نه‌ک له درێژه‌دان به به‌رژه‌وه‌ندییه توێژییه‌کانی خۆی له دژی چینی کرێکار، به‌ڵکوو له ڕاگرتن و درێژه‌دان به حاکمییه‌تی چینایه‌تی و ئاڵته‌رناتیڤی چینایه‌تی بۆرژوازی له ئێراندایه، خه‌باتی چینایه‌تی ته‌نیا له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و ئاڵته‌رناتیڤه چینایه‌تییانه شکڵ ده‌گرێت که له ئیمکانییه‌تی پیاده‌کردن و ئیعتیباری مێژوویی- سه‌راسه‌ری به‌هره‌مه‌ندن. ئه‌م ململانێیه له سه‌رده‌می ئێمه‌دا ململانێی سۆسیالیزم و سه‌رمایه‌دارییه، ململانێ پرۆلیتاریا و بۆرژوازییه. هه‌موو توێژ و چینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ده‌بێت له ده‌وری ئه‌م ململانێیه پۆلاڕێزببن و له دواشیکردنه‌وه‌دا له په‌یوه‌ند له‌گه‌ڵ ئه‌م ململانێ بنه‌ڕه‌تییه‌دا نه‌بێ، ئه‌م توێژ و چینانه، ده‌ورێکی کۆمه‌ڵایه‌تی چاره‌نووسساز ناگێڕن.\nمانایه‌کی تری ئه‌م باسه ئه‌وه‌یه که له حاڵه‌تی شکست، وه یان لادانی پرۆلیتاریا له جێبه‌جێکردنی ئاڵته‌رناتیڤی خۆیدا، کۆمه‌ڵی ڕوسیا بێجگه له ئاڵته‌رناتیڤی بۆرژوازی ڕێیه‌کی دیکه‌ی بۆ درێژه‌دان به ژیانی ئابووری خۆی نابینێته‌وه. ئێمه باسی شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنانی تازه، وه یان ئابووری به‌ینابه‌ی‌نی پشتبه‌ستوو به شکڵه‌کانی ورده‌کاڵایی و هیتر قبوڵ ناکه‌ین. ئێمه بیرۆکراسی و شتی تر وه‌ک چینی کۆمه‌ڵایه‌تی بنه‌ڕه‌تی له یه‌ک کۆمه‌ڵگه‌دا قبووڵ ناکه‌ین. ده‌بێت ئه‌وانه وه‌ک شکڵی به‌رده‌وامی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داری و حاکمیه‌تی سه‌رمایه لێک بده‌ینه‌وه. له‌سه‌ر کاغه‌ز ده‌توانرێت هه‌ر شیوه‌یه‌کی به‌رهه‌مهێنانی تازه وه یان هه‌ر چینێکی ده‌سه‌ڵاتداری تازه پێناسه بکرێت و واقیعیات به پێی ئه‌و ئه‌لگۆ داهێنراوانه له خشته‌ی تایبه‌تدا ڕیز بکرێت. به‌ڵام مێژوو به پێی ئیمکاناتی مادی و زه‌مینه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی خۆی، که به‌ره‌نجامی پراتیکی چینه واقیعییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه ده‌جووڵێت. شکستی شۆڕشی پرۆلیتاریا له ئاستی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داریدا، به مانای به‌رده‌وامی سه‌رمایه‌داری، با له سایه‌ی هه‌ر شکڵ و شێوه‌یه‌کی تازه‌شدا بێ ده‌بێ، نه‌ک به مانای ده‌رکه‌وتنی شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنانی تازه، که هێزه بزوێنه‌ره‌کانی زه‌مینه‌ی مێژوویی و پایه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی له سه‌رده‌می توند و تیژبوونه‌وه‌ی ململانێی سه‌رمایه‌داری و سۆسیالیزم، بوونی ده‌ره‌کییان نه‌بووه. ئه‌وانه‌ی به‌رگری له‌م جۆره دیدگایانه ده‌که‌ن، نه ته‌نها ده‌بێت ڕیشه و شکڵه‌کانی په‌یدابوونی شێوه به‌رهه‌مهێنانێکی تازه‌ی له‌م جۆره ڕوون بکه‌نه‌وه، نه ته‌نها ده‌بێت چۆنیه‌تی زاڵبوونی به‌سه‌ر بزاڤی سۆسیالیستیدا ڕوون بکه‌نه‌وه، به‌ڵکه ده‌بێت ڕوونی بکه‌نه‌وه که چۆن ئه‌م ئاڵته‌رناتیڤه به‌سه‌ر ئاڵته‌رناتیڤی بۆرژوازی و کاپیتالیستی مه‌وجوددا سه‌رکه‌وت و چۆن کارێک که شۆڕشی پرۆلیتاریا نه‌یتوانیوه بیکات، یانی له‌ناوبردنی سه‌رمایه، له لایه‌ن توێژێکی کۆمه‌ڵایه‌تی و له په‌ناوه و به بێ هیچ به‌رگرییه‌ک له لایه‌ن بۆرژوازییه‌وه، عه‌مه‌لی کراوه‌ته‌وه!\nبه کورتییه‌که‌ی. جه‌ختکردنی ئێمه له‌سه‌ر زه‌روره‌تی تێڕوانینی مێژوویی و کۆمه‌ڵایه‌تی بۆ شۆڕشی ڕوسیا ده‌مانگه‌یه‌نێته جه‌ختکردن له‌سه‌ر ئه‌و خاڵه، که ده‌بێ ململانێی چینه سه‌ره‌کییه‌کانی کۆمه‌ڵ، پرۆلیتاریا و بۆرژوازی و به‌رانبه‌رکێی ئاڵته‌رناتیڤه مێژوویی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ئه‌م دوو چینه، سۆسیالیزم و کاپیتالیزم، بنه‌مای لێکدانه‌وه‌ی چاره‌نووسی شۆڕشی ڕوسیا بێت. ئه‌و دوو چینه‌ی که وێڕای به‌رانبه‌رکێی ئاڵته‌رناتیڤه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیان له قۆناغێکی دیاریکراودا پێکه‌وه له دژی ڕژێمی کۆنی ڕوسیا ده‌ستیان دایه خه‌بات و به درێژایی چه‌ند قۆناغی دیاریکراو له شۆڕشی ١٩٠٥ه‌وه تا جه‌نگی یه‌که‌م و شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر، ڕاسته‌وخۆ له به‌رامبه‌ر یه‌کتردا وه‌ستانه‌وه. داکشانی حیزب و ده‌وڵه‌تی سۆڤێتی، گه‌شه و هه‌ڵدانی سیاسه‌ت و کارکردی ناسیۆنالیستی له حیزب و ده‌وڵه‌تی سۆڤێت و له کۆمێنترن و سیاسه‌تی ده‌ره‌کیدا، بابه‌تگه‌لێکی به پێشینه نه‌بوون. ناڕۆشنی ئاڵته‌رناتیڤی سۆسیالیستی و بۆشایییه‌ک که به هۆی له ئارادا نه‌بوونی پڕاتیکی کۆمه‌ڵایه‌تی سۆسیالیستی دروست بوو، زۆر ئاسایی ده‌یتوانی به مانای که‌له‌به‌رێک بۆ ناسیۆنالیزم، یانی توخمی دیاریکه‌ری ئاڵته‌رناتیڤی بۆرژوا-سه‌نعه‌تی له ڕوسیادا بێت. ئه‌گه‌ر ئۆردووی سۆسیالیستی له نیشاندان به‌ره‌وپێشبردنی ئاڵته‌رناتیڤی ماددی خۆیدا بۆ ڕوسیا سست و که‌مکار بێ، ئه‌و کاته ئاڵته‌رناتیڤی واقیعییه‌که‌ی تر، ناسیۆنالیزم و گه‌شه‌ی بۆرژوا- سه‌نعه‌تی ڕوسیا مه‌یدان به ده‌سته‌وه ده‌گرێت، جا هێزی به‌شه‌ری هه‌ڵسوڕاوی ئه‌م دیدگا بۆرژوازییه هه‌ر که‌س یا هه‌ر توێژێکی کۆمه‌ڵایه‌تی بێت. ده‌وره‌ی دوای شۆڕش، مه‌یدانی ململانێی ئه‌و دوو مه‌یله کۆنه‌ی پێشوو، به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان له‌سه‌ر پرسگه‌لی تازه و له سایه‌ی هه‌لومه‌رجێکی تازه‌دا. ئه‌م ململانێیه له کۆتاییدا به قازانجی ناسیۆنالیزم و ڕێگه‌ی گه‌شه‌ی سه‌رمایه‌داری له ڕوسیا دوایی هات. ئه‌وه‌ی که ئێمه ده‌بێت نیشانی بده‌ین ئه‌وه‌یه که هۆ و زه‌مینه‌کانی شکستی پرۆلیتاریا له‌م ململانێیه‌دا چی بووه؟ پرسگه‌لی بنه‌ڕه‌تی له‌م ململانێیدا کامانه بوون؟ هێزه‌کان و نوێنه‌ره بیلفیعله‌کانی ئه‌م مه‌یلانه کامانه بوون و چۆن کاریان کرد. عه‌واملێکی یاریده‌ده‌ر و ڕێگر بۆ هه‌ر یه‌که له‌م دوو ڕێبازه له ڕوسیا، پاش شۆڕش هه‌بوون، وه له دواییدا ئاڵته‌رناتیڤی پرۆلیتاریای شۆڕشگێر بۆ ڕیگه‌گرتن له‌م شکسته ده‌بوایه چی بێت و بۆ ئێمه ده‌بێ چی بێت؟ له‌سه‌ر بناغه‌ی ئه‌م وێنایه و ئه‌م میتۆدۆلۆژییه گشتییه‌یه، ئێمه دێین چاره‌نووسی شۆڕشی ڕوسیا و حیزبی بۆڵشه‌ڤیک و ده‌وڵه‌تی سۆڤێت و شتی تر لێک ده‌ده‌ینه‌وه.\nچه‌ند خاڵێک سه‌باره‌ت به زه‌مینه تیۆرییه‌کانی شکستی یه‌کجاریی شۆڕش\nKurdish translation: Kamil Aziz


حه‌مه په‌رێشان 26/01/2021 - 14:04 كوردستان\nلەژێر چاودێریی سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، هەردوو پرۆژەی بەگەڕخستنی وێستگەی مۆبایلی گۆڕینی ڤۆڵتیەی 11/132 كەی ڤیی شەمامك بەگوژمەی و دەرهێنانی پێنج فیدەر كرانه‌وه.\nئه‌مڕۆ سێشه‌ممه 26/1/2021، له‌ژێر چاودێریی مه‌سرور بارزانى، سه‌رۆكى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان و به ئاماده‌بوونى ئەندازیار كەمال محه‌مه‌د ساڵح، وەزیری كارەبا و هێمن قادر، پارێزگاری هەولێر بەوەكالەت، لە مەراسیمێكدا هەردوو پڕۆژەی بەگەڕخستنی وێستگەی مۆبایلی گۆڕینی ڤۆڵتیەی 11/132 كەی ڤیی شەمامك بەگوژمەی 1 ملیۆن و 658 هەزار دۆلار لەلایەن كۆمپانیای (بیست) و دەرهێنانی پێنج فیدەر بەگوژمەی 588 ملیۆن دینار، لەلایەن كۆمپانیای (پاڵۆس) كرانه‌وه.\nلە دەستپێكی مەراسیمەكەدا وەزیری كارەبا وێڕای سوپاسی پارێزگاری هەولێر و هەردوو كۆمپانیای (بیست و پاڵۆس) كە پابەندی ڕێنوێنی و ڕاسپاردەكانی وەزارەت بوون و لە ماوەیەكی كەمدا هەردوو پڕۆژەكەیان بە كوالێتییەكی باش جێبەجێ كردووە، پیرۆزبایی لە خەڵكی ناوچەكە كرد ئاماژەی بە گرنگیی ئەم دوو پڕۆژەیە كرد و گوتی: "ئەم دوو پڕۆژەیە تەواوكەری یەكترن و كارەبا بە سنووری ناحیەی شەمامك و بەشێك لە گوندەكانی ناحیەی گوێڕ دەدەن، هه‌روه‌ها ڕۆڵیان لە چارەسەری بارزۆریی سەر هەردوو وێستگەی پیرداود و تەرجان و فیدەرەكانیان دەبێت".\nهه‌ر له مه‌راسیمه‌كه‌دا پارێزگاری هەولێر بەوەكالەت، بۆ دابینكردنی وێستگەی گۆڕینی مۆبایلی كارەبا كە بۆ گوندەكانی دەشتی هەولێر و كەمكردنەوەی بارزۆری و چارەسەركردنی كێشەی ڤۆڵتییە گرنگن، سوپاسی وەزارەتی كارەبای كرد.\nدواتر وەزیری كارەبا و پارێزگاری هەولێر بەوەكالەت یەكەكانی وێستگەكەیان بەسەر كردەوە و وێستگەكەیان بەگەڕ خست، هەر لەو مەراسیمەدا وەزیری كارەبا لە وەڵامی رۆژنامەنووساندا باسى له‌وه كرد: "لە ماوەی ساڵ و نیوێكی تەمەنی كابینەكەدا، بەدەیان پڕۆژەی كارەبامان لە دەڤەرە جیاجیاكانی هه‌رێمى كوردستان كرووه‌ته‌وە و لە پلان و بەرنامەشماندایە لە گەرمیان و سلێمانی و دهۆك پڕۆژەی دیكە بكەینەوە، بەمەش توانیومانە ژێرخانی كارەبا بەڕادەیەكی زۆر باش ببووژێنینەوە، ئێستاش تەنیا گرفتی سووتەمنیمان هەیە، چونكە توانای وێستگەكانی كارەبا و ژێرخانی كارەبا بەشێوەیەكی زۆر باش ڕێكخراونەتەوە و بنیات نراون، ڕۆژ لەدوای ڕۆژ بارودۆخە ڕوو لە باشی دەكات".


ANF | جه‌ژنی "مه‌ڕنۆ " له کۆمەڵگای یارساندا\nسێشه‌ممه, 12 Nov 2019, 11:11\nله مێژ بوو بیرم له‌وه ده‌کرده‌وه نامیلکه‌یه‌ک له‌باره‌ی جه‌ژنه‌کانی خاوه‌نکار و قه‌وه‌ڵتاسـی یارسانەوە ئامادە بکەم، لەبەر ئه‌وه‌ی زۆرێک لە دۆستە کورد و سوێدییه‌کانم، کە تا ڕادەیەک ناوی یارسانیان بیستبوو، دەیانپرسی: ئێوەیش جه‌ژنی ئایینیتان هه‌یه؟ یان زۆر جار لەبارەی فه‌لسه‌فه‌ی جه‌ژنی خاوه‌نکارەوە پرسیاریان لێ دەکردم.\nبەپێی بەڵگە و گەواهیی مێژوو، زاگرۆس هەر لە کۆنەوە مه‌ڵبه‌ندی ئایین، فه‌رهه‌نگ و کلتووری زۆرێک لە گەلانی ناوچەکە بووە، به‌ڵام دوای گەشەسەندن و سه‌قامگیریی ئیسلام له کوردستان، زۆرێک لە ئایین و کلتوورە جیاوازەکان له‌ژێر کاریگەریی کلتووری زاڵدا، بە جۆرێک لە ناو چوون یان که‌مڕه‌نگ بوونەتەوە. له‌م نێوه‌دا، به‌شێک له باوه‌ڕمه‌ندانی ئایینییە زاگرۆسییەکان شانبه‌شانی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان، تێکۆشان و نەچوونە ژێر باری ئایینی داسەپاو، بەڵکو له‌سه‌ر ئایینی دێرینی خۆیان مانەوه، کە یەکێک لەوانە پێڕەوانی ئایینی یارییە.\nئایینی یاری نموونەیەکی ڕاستەقینەی بزاوتێکە کە بە درێژاییی زه‌مان و لە سەردەمانی جیاوازدا،\nهه‌ر له هووریگەرییەوە هه‌تا مێهرپه‌ر‌ستی و زه‌رده‌شتیگه‌ری هەبووە، بزاوتێک کە لە سەدەی حەوتی کۆچییەوە گەشەی زیاتری کردووە.\nیارسان خاوه‌نی فەلسەفە و ڕوانگه‌ی مرۆڤدۆستییە، باوه‌ڕی به دونیای پاش مردن و هه‌ستانه‌وه‌ی دووباره هەیە، بۆ گه‌یشتن به ئازادی، حه‌قیقه‌ت و مرۆڤخودایی.\nسەرچاوەی یاسا و بیری ئایینی یاری دەچێتەوە سەر مەڕنۆ و لەوێوە چوارچێوە وەردەگرێ. پاشانیش خاوەنکار دەبێتە چەمکێکی نوێ و ژیان ڕەنگڕێژ دەکا و هەوڵ دەدا لە حەقیقەت بگا.\nبوونی یارسان به هۆی ئه‌م ڕووداوه‌وه، سه‌لمێندراوه و سوڵتان سه‌هاک و یارانی له پردیوه‌ری هەورامان، ڕێساویاسای ئایینی یارییان داڕشتووە.\nواتا له دوای ڕووداوی "مه‌ڕنۆ"وە، چۆنیەتیی ژیانی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگای یارسان ئاڵوگۆڕی بەسەردا دێ و شێوازێکی تایبەت بە خۆی وەردەگرێ، به‌ڵام هه‌تا ئێستاش تەنانەت زۆربه‌ی خەڵک له‌به‌ر ناشارەزایییان له ڕووداوی مه‌ڕنۆ و خاوه‌نکار، زۆر ئاگاداری حەقیقەتی ئەم جەژنە نین و\nته‌نیا وەک جەژنێکی ساده و نەریتی چاوی لێ ده‌که‌ن.\nدواجار خۆشحاڵم کە توانیم بە هاوکاری و هاوبیریی کاک ته‌یب تاهیری، ئه‌م نامیلکە بچووکە سەبارەت بە ڕووداوی "مه‌ڕنۆ" و جه‌ژنی "خاوه‌نکار" ئامادە بکەم و بیخه‌مه به‌ر دیده‌ی خوێنه‌رانی خۆشه‌ویست.\nئه‌م نامیلکەیە بە چوار زمانی کوردی، فارسی، ئینگلیزی و سوێدی ئاماده کراوه، تا بەشکم گشت\nخه‌ڵکی خۆمان و کۆمه‌ڵگای بیانییش کەڵکی لێ وەربگرن.\nهیوادارم ئه‌م نامیلکە بچووکە ببێتە دەلاقەیەک بۆ زانیاریی فره‌تر له‌سه‌ر ڕووداوی مه‌ڕنۆ و جه‌ژنی خاوەنکار. ئه‌گه‌ر ده‌رفه‌ت ساز ببێت، لە داهاتوودا نامیلکەیەکیش له‌باره‌ی جه‌ژنی قەوەڵتاسەوە ئامادە دەکەم.\nیارسان لە دوو وشەی "یار" و "سان" پێک هاتووە، بە واتای "یارانی پاشا"، پاشایش هاوواتای خودایە.\nیارسان بەشێک له کورده‌کانی ڕۆژهه‌ڵات و باشووری کوردستان دەگرێتەوە کە ئێستا لە چەند ناوچەیەکی کوردستان و دنیادا هەن. چالاکیی هزریی یارسان پەیوەستە بە ئاشکرابوون، ده‌رکه‌وتن، ئه‌وین و باوەڕهەبوون به فه‌لسه‌فه‌ی دۆناودۆنـەوە.\nیارسانیش وەک گشت ئایینەکانی تر، خۆی لە پلەی حەقیقەتدا دەبینێتەوە و لەم سۆنگەیەیشەوە لێکچوون لەنێوان یارسان و ئایینەکانی دیکەدا هەیە.\nیەکەمین که‌سایه‌تییه‌ک که باسی له یارسان کردبێ باهلوولی ماهیـیه که له سه‌ده‌ی دووە‌می کۆچی مانگیدا ژیاوه. دوای ئەو شاخۆشین لوڕستانی، بابا سه‌رهه‌نگ ده‌ودانی، بابا جه‌لیل و بابا ناوس سه‌رگه‌تی تا سەرەتاکانی سه‌ده‌م حه‌وته‌م، یه‌ک له‌دوای یه‌ک، هاتوون و سه‌ریان هەڵداوە. پاشان، سەدەیەک دواتر، سوڵتان سه‌هاک دێت که ده‌بێته ئاماده‌کاری نیزامی دینیی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه.\nبه‌پێی ده‌قه‌کۆنه‌کانی یارسان و شرۆڤه‌ی ڕووداوه‌کانی ئایینی یاری و هه‌روه‌ها ڕۆژژمێری کوردی، سوڵتان سه‌هاک دەبێ له‌ساڵی ٦٢٢ی کۆچی هه‌تاوی به‌رانبه‌ر بە ٦٤٠ مانگی و ١٢٢٠ی زایینی له دایک بووبێ.\nیارانی سولتان به‌پێی باڵادەستی و یەکەمینی، به‌م شێوه‌یه دابه‌ش ده‌بن:\nهه‌فته‌ن، هه‌فته‌وانه، هه‌فت خه‌لیفه، هه‌فت سازچی، هه‌فت ئاخێوەر، هه‌فت گۆزه‌چی، هه‌فت سه‌قا،\nهه‌فت پێشکار، هه‌فت فەرمان، هه‌فت هه‌فت، هه‌فت یاری قه‌وه‌ڵتاس، هه‌فت سه‌ردار، بیستویه‌ک مێردی بەرزنجه، هه‌فتاودوو پیر، نه‌وه‌دونۆ پیر، شه‌ستوشه‌ش غوڵام، چلته‌ن، چلته‌نان، هه‌زارویه‌ک مێرد، هەزاروشه‌ست مێرد و بێوه‌ن بێوه‌نه‌کان.\nله‌نێو یارساندا به‌ڕێوه‌به‌ری زاتی، دوور له ناوچەگەری و ناوەندگەرایی دەستنیشان دەکرێت و هێز و دەستەڵات بە تاک یا بە ناوه‌ندێک نادرێت. له ڕاستیدا هیچ که‌سێک له‌م کۆمه‌ڵگایەدا نییه که سەر بەو گرووپ یان خانەدانانە نەبێت و ته‌نانه‌ت پاشای ئافرێنه‌ریش به‌و چوارچێوه‌یه پابه‌نده.\nناوه‌ند یان قه‌ڵه‌مڕه‌وی ژیان و جوگرافیای مرۆییی یارسان له پێشدا باشووری زاگڕۆس "لوڕستان، هەورامان و شاره‌زوور" بووه، پاشان بە ناوچه‌کانی دیکه‌ی کوردستان و ئێراندا بڵاو بوونەتەوە. بەشێک لە یارسانییەکان لە باشووری کوردستان دەژین، بۆ وێنە، لە خانەقین و کەرکووک و سلێمانی و هەولێر. شایانی باسە کە لە مووسڵ و بەغدا و شارەکانی دیکەی عێراقیشدا یارسانی دەژین. یارسانی له شارەکانی باکووری کوردستان هەن، وەک دێرسیم و سێواس. هێندێکی دیکەیش له ڕووسیا و له‌ناوچه‌ی "ئه‌لیزابت پول"، له ده‌وروبه‌ری "قارس"دا نیشته‌جێن و لەوێ دەژین. له‌گه‌ڵ\nده‌رکه‌وتنی "قوشچی ئۆغڵوو" له‌ناوچه‌ی ئازه‌ربایجان و هه‌روه‌ها به‌هۆی بوونی شاوه‌یسقولی و\nڕه‌چه‌ڵەکی ئه‌و له تورکستان و، هەروەها لە سۆنگەی برەو و ئاشکرابوونی ئایینی یاری له‌م\nناوچه‌یه‌دا، هه‌ندێک له یارانی تورک هۆگر و پێوەستی ئەم ئایینە بوون.\nیەکەمین په‌یڤی نووسراو بە شیوەی هۆنراوه له زمانی کوردیدا، تایبه‌ته به یارسان که به زاری گۆرانی یا هه‌ورامی نوسراوه.\nیارسانی هه‌رگیز، نەچووەتە چوارچێوەی یاسایەکەوە کە ئازادیی خۆی له‌ده‌ست بدات و لە باری فیکرییەوە یەخسیر بێ. به‌کاربردنی یاساورێسا به‌شێوازی ئه‌خلاقی، هه‌نگاونانه بۆ گه‌یشتن به ئامانجی مرۆیی. به‌ڵام ئه‌خلاق له شێوازی سه‌رتاییدا به واتای ڕیفۆرمی تاکایه‌تی دێت و وه‌ک پێداویستیی هه‌بوونی مرۆڤ و مرۆڤایه‌تی خۆی پیشان ده‌دات. هه‌ر ئەو مژارە دە‌بێته هۆی ڕێزگرتن له "ته‌واوه‌تی" و قبووڵنه‌کردنی خراپه و خراپی له تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگای یاریدا. ئەمەش وه‌ک پێداویستییه‌ک بۆ دروستکردنی په‌یوه‌ندی و لێک نیزیکبوونه‌وه خۆی ده‌رده‌خات و ئاشکرا ده‌بێت.\nبناغه‌ی باوه‌ڕی یاری، ڕێزگرتنە له‌مرۆڤایه‌تی. ئێمە ده‌توانین ڕاستیی ئه‌م باوه‌ڕه له ته‌وه‌ری "خۆناسی" و "مرۆڤخودایی"دا دەستنیشان بکەین که بنه‌مای فیکریی ئه‌م ئایینەن.\nیارسان به‌پێی فه‌لسه‌فه‌ی دووناودوون، ئیمانی به‌گشت بوونێک و بە باوه‌ڕی جۆراوجۆر هه‌یه، هه‌ر بۆیه هه‌موو "خود"ێک به به‌شێک له خۆی ده‌زانێت.\nله یارساندا مژاری مرۆڤخودایی کاتێک به‌سه‌ر ڕوانگه‌ی کەسێکدا زاڵ ببێت، به‌و قه‌ناعه‌تەی دەگەیەنێ که‌له په‌یوه‌ندییه کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیدا به‌دوای خودادا بگه‌ڕێ. ئاکامی دڵنه‌رمی و هه‌ستی یەکترویستییش له‌یارساندا، ده‌بێته هۆی سازدانی سه‌مبولێکیی "جه‌م".\n جه‌م خۆی له‌خوێدا، هێمایه‌کی ئایینیه که هزری یه‌کگرتوویی و یه‌کبوونی یار و یاران پێک دێنێ، تا ئه‌و شوێنه‌ی سیمای یار له ڕوخساری یاراندا بە دی بکرێ.\nخاوه‌نکار، یانی خاوەنی کار، سێحەبی کار یا سێحەبکار. له ئه‌ده‌بیاتی کوردیدا "خاوه‌ن" به واتای سێحەب دێت و مه‌به‌ست له خاوەنکار"یش ئافرێنه‌ر و خاوەنی چەرخی گەردوونە. ئه‌م وشه‌یه هاوواتای "خودا"، "یه‌هووه" و "ڕۆحی پیرۆز"ه و له که‌لامه‌کانی یارساندا به واتای جۆراوجۆری دیکه‌ی وه‌ک: "ساحیبکەرەم"، "پاشا"، "ساحیبکار"، "سوڵتانی حه‌قیقه‌ت" و "شای هه‌ورامان"یش لێک دراوه‌ته‌وه. له یارساندا جه‌ژنێک هه‌یه به ناوی "خاوه‌نکار" و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی "مه‌ڕنۆ" وه‌ک شوێنی ڕووداو یادی لێ دەکرێته‌وه، ئه‌م جه‌ژنه وه‌کو جه‌ژنی "مه‌ڕنۆ"یش ناوی لێ ده‌برێت. ئه‌م جه‌ژنه به خاتری ئاماده‌بوونی سوڵتان سه‌هاک و یارانی له شوێنی ڕووداوه‌که و سه‌رکه‌وتنی تیشک به‌سه‌ر تاریکاییدا و بوونی ڕه‌سمیی یارسان له فۆرمی مرۆڤدا وه‌ک خاڵی وه‌رچه‌رخان و بنه‌ڕه‌تیی بیرۆکه‌ی یاری، یادی لێ ده‌کرێته‌وه و هەموو ساڵێک له کۆمەڵگای یارساندا پیرۆز ده‌کرێت.\n"مه‌ڕنۆ" وشه‌یه‌کی لێکدراوه، له"مه‌ڕ" به واتای "ئه‌شکه‌وت" و "نۆ" یش به واتای "نوێ" دێت که له ئەدەبیاتی باوه‌ڕیی یارساندا واتای سه‌رهه‌ڵدانی چه‌مکی نوێیه له جیهانی بووندا.\nئه‌م واتایه دابه‌ش ده‌بێت به‌سه‌ر چه‌ند به‌شێکی وه‌ک:\nشرۆڤه‌ی ڕواڵه‌تیی حیکایه‌تی مه‌ڕنۆ، ده‌رکه‌وتنی چوارچێوه‌و یاساکانی هزری یاری و ڕۆژژمێری کوردی.\nشرۆڤه‌ی ڕواڵه‌تیی حیکایه‌تی مه‌ڕنۆ:\nسوڵتان سه‌هاک به‌رزنجه‌یی، کوڕی "شێخ عیسا"، یه‌کێک بووه له گه‌وره‌کانی ناوچه‌که. سوڵتان سەهاک له‌ساڵی ٢٦٠ی کۆچی هه‌تاوی له به‌رزه‌نجه‌ی سه‌ر به"عه‌ربه‌ت" له پارێزگای سلێمانی له دایک بووه.\nله‌به‌ر ئه‌وه‌ی له باری بیر و بڕواوه که‌سێکی جیاواز بووه، له سه‌رده‌می منداڵیدا، براکانی و خه‌ڵکی ناوچەکه بەرانبەری نه‌رمونیان نابن و له‌گه‌ڵی که‌وتوونه‌ته ململانێی فیکری. پاشان له‌به‌ر گوشار و زوڵم و زۆری هێزه ده‌سته‌ڵاتخواز و ڕادیکاڵه‌کان، له ناوچه‌ی به‌رزنجه‌ی سلێمانییه‌وه کۆچی کردووه به‌ره‌و هەورامان.\nله ڕێگە، له نزیکی هه‌ورامان و له کێوی "شنروێ"ی ئێستادا، هێزێکی نه‌یار دوایان که‌وتوون و هێرشیان کردوونەتە سەر. سوپایه‌ک له‌ژێر ناوی "چیچه‌ک"، که پێک هاتبوون له نه‌یاران و\nتا‌ریکپه‌ر‌ستانی ناوچه‌که، به هاوکاری لەگه‌ڵ هێزی پشتیوانی که بۆ پیلانگێڕی ڕه‌وانه‌ی ده‌ڤه‌ره‌که کرابوون، ڕووبەڕووی سوڵتان سه‌هاک و یارانی بوونه‌ته‌وه.\nسوڵتان سه‌هاک له‌گه‌ڵ یارانی په‌نا دەباتە ئه‌شکه‌وتێک به‌ناوی "مه‌ڕنۆ" و بۆ ماوه‌ی سێ شه‌و و سێ ڕۆژ لەوێ دەمێنێتەوە.\nله ئه‌نجامی هه‌ڵکردنی باو بۆران و گه‌رده‌لوول، سوپای چیچه‌ک له پاش سێ ڕۆژ ته‌فروتونا ده‌بن و لە ئاکامدا به‌هۆی ڕووداو و به‌ڵای سرووشتی ناچار ده‌بن ناوچه‌که به جێ بهێڵن.\nسولتان سه‌هاک لە بەر ئه‌وه‌ی سوپای چیچه‌ک نه‌یتوانیبوو به ئامانجی خۆی بگات و له پلانه‌که‌یاندا سەرکەوتوو نه‌بووبوون، دوای ڕۆژی سێیەم بڕیار دەدا جه‌ژنێک بەڕێوە ببا بە ناوی جه‌ژنی\n"خاوه‌نکار". ئەم جەژنە، به جه‌ژنی "مه‌ڕنۆ"یش ناوبانگی ڕۆیشتووە.\nدوای به‌ڕێوه‌چوونی جه‌ژنه‌که، سوڵتان و یارانی درێژه به سه‌فه‌ره‌که‌یان ده‌ده‌ن و ده‌گه‌نه هه‌ورامان.\nده‌رکه‌وتنی چوارچێوه و یاساکانی هزری یاری:\nله ڕاستیدا "مه‌ڕنۆ" خاڵی وه‌رچه‌رخانی هزری یارییه که هەر به هۆی ئه‌م ڕووداوه‌وه بوونی یارسانیش سەلمێندراوه.\nمژاری یارسان به‌ر له "مه‌ڕنۆ" ته‌نیا وه‌ک ئه‌ده‌بیاتێکی باوه‌ڕی هەبووه، ئه‌ویش به ده‌ر له\nچوارچێوه‌ی مەده‌نی، ده‌ستووری و سیسته‌می ئایینی. به‌ڵام دوای "مه‌ڕنۆ" کۆمه‌ڵگای یارسان ده‌بێته خاوه‌نی سیسته‌می کۆمه‌ڵایه‌تی و ئایینیی تایبه‌ت به خۆی.\nمه‌ڕنۆ ته‌نیا واتای به‌جێهێنانی فه‌رزی ڕۆژوو، ڕه‌نج و تاقه‌ت، په‌یامی ئه‌وین، دووره‌په‌رێزی له خۆبەزلزانی، پابه‌ندبوون به نه‌بوون و پاراستنی ڕاز نییه، به‌ڵکو لە هەمان کاتدا، هه‌ڵگری په‌یام و ڕازی شاراوه‌یییه، ئەویش له سیسته‌مێکدا کە مرۆڤ بتوانێ تێێدا ڕۆحی تێکۆشان برەو پێ بدا و له پێناوی بەدەستهێنانی هەبووندا له دژی تاریکی بەربه‌ره‌کانی بکا و لە بێهێزی بێتە دەر و ڕێگەی ڕاست درێژە پێ بدا.\nسوڵتان سه‌هاک له هه‌نگاوی یه‌که‌مدا یەکەمین ده‌ستووری دینی و باوه‌ڕیی خۆی له ڕێگای ئه‌م\nچه‌ند دێڕه‌ی خواره‌وه ڕاگه‌یاندووه. ئەو ده‌فه‌رمێ:\nڕوکـن وه ده‌فته‌ر، ڕوكــن وه ده‌فته‌ر\nڕوكــــن ئی تاريخ بنويس وه ده‌فـته‌ر\nنه‌ی چله‌ی تاوسان يه‌رێ ڕۆ سه‌بت كه‌ر\nمـــانگ و دڵی ڕاس دوازده‌ی سفيد پـه‌ر\nيـه‌رێ ڕۆی يـاران چيگام بـی وه فـه‌ر\nعه‌يد و پادشاهيم دووهه‌م داش ئـەسه‌ر\nئه‌و په‌یڤه‌ی سوڵتان سه‌هاک دواتر له‌لایه‌ن زاتدارانی دیکه‌وه، وه‌ک سه‌رچاوه، پێداگریی لەسەر کراوە و شی کراوەتەوە.\nداب و ده‌ستووری به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌م جه‌ژنه به‌پێی کەلامه‌کانی یاری جۆرێکە که یارسانییه‌کان له کاتوساتی دیاریکراودا بۆ ماوه‌ی سێ رۆژ له بوومه‌لێڵدا "پارشێو" ده‌که‌ن و تا خۆرئاوابوون و دەرکەوتنی ئەستێرە به‌ڕۆژوو دەبن. دوای ئه‌م سێ ڕۆژه، جه‌ژنی خاوه‌نکار یان جه‌ژنی شاهی\nنه‌ریتی به‌رێوه‌بردنی ئه‌م جه‌ژنه ئاوایە کە هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌کی یارسانی له‌سه‌ریه‌تی که‌ڵه‌شێرێکی\nته‌ندروست که بتوانێ بقوولێنێ، له‌گه‌ڵ مه‌نێک (سێ کیلۆ) برنج که به ڕۆنی خۆماڵی لێ نرابێت، بباته خزمه‌تی جه‌م و جه‌مخانه هەتا له‌وێ له‌لایه‌ن سه‌یدەوە نزای له‌سه‌ر بخوێنرێت و پاشان به شێوه‌یەکی دادوەرانە له‌نێوان خەڵکیدا دابه‌ش بکرێت.\nجگه له‌و شتانه‌ی که له‌سه‌ره‌وه ئاماژه‌م پێکرد، "نیاز"یش دەکرێ لە هه‌نار، سێوی سوور و چه‌ند شتی تریش پێک بێ و له جه‌مدا ئاماده بکرێ.\nجه‌می دابه‌شکردنی هێز و ده‌سته‌ڵات، جه‌می دابه‌شکردنی نیاز، جه‌می هاریکاری و یه‌کیه‌تی پێک دێت و ئەوجا جه‌منشینان سەرقاڵی داگیرساندنی مۆم دەبن و زیکر دەکەن و هاوکات لەگەڵ تەمبوور دا که‌لام دەخوێنن.\nله ڕۆژی جه‌ژندا، یارانی یاری، خۆیان بۆ سه‌ردانی یه‌کتر ساز ده‌که‌ن و ئه‌ندامانی جه‌مخانه‌کان بۆ جه‌ژنه‌پیرۆزه سه‌ردانی یه‌کتر ده‌که‌ن. ئه‌م نه‌ریته له لای گشت ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگای یارسان، جێگای خۆی گرتووه.\nبه‌شی سێیه‌می بابه‌ته‌که پێوه‌ندیی به ڕۆژژمێری کوردی و بە پێناسەی مەڕنۆ و خاوەنکارەوە هه‌یه. بابەتەکە هەم ئاڵۆز بوو و هەمیش پێویستی بە پسپۆڕیی زیاتر هەبوو و من نەمتوانی بۆ ئێرەی بگوێزمەوە، بۆیە چاوپۆشیم لێ کرد.\nبۆ به‌ده‌ستهێنانی زانیاری له‌م بواره‌دا، ده‌توانن چاو له کتێبگەلی وه‌ک "ڕۆژژمێری ئاریاییی کورد" و "بانگی سه‌رحه‌دان"ی کاک ته‌یب تاهیری بکه‌ن.\n* ته‌یب تاهیری۲۰۰۷). سه‌رنجام (که‌لامه‌کانی یارسان). عێراق، سلێمانی، ئه‌نستیتۆی فه‌رهه‌نگی کورد.\nــــــــــــ.(۲۰۰۹). مێژوو و فه‌لسه‌فه‌ی سه‌رنجام (شرۆڤه‌ی فیکری و باوه‌ڕیی یارسان\nکوردستان). هه‌ولێر ده‌زگای موکریان.\nــــــــــــ (2010). رۆژژمێری ئارایی کوردی. هه‌ولێر ده‌زگای موکریان.\nــــــــــــ.(۲۰۱۳). بانگی سه‌رحه‌دان، هه‌ولێر ده‌زگای موکریان..\nــــــــــــ.شرۆڤە و وەرگێڕانی "دیوان گەورە" بەرگی یەکەم و دووهەم _ سەید محەمەد حوسەینی\n مرۆڤخودایی: واتا خودا لە وجوودی مرۆڤدا خۆی نیشان بدات. خودا، خۆی لە مرۆڤ دانابڕێ و پەیوەندیی لە گەڵ دەگرێ. ڕەوانی مرۆڤ بەشێکە لە ڕەوانی خودا. ڕەوانی مرۆڤ فووی هەناسەی خودایە . هەر بۆیە خودا لە ڕێگای گەڕانی ڕەوانەوە خۆی بە مرۆڤ نیشان دەدات و مرۆڤ دەتوانێ لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بە دوای خودادا بگەڕێ. بۆ نموونە، لە یارییدا "سوڵتان سەهاک" خاوەن زاتی خودایییە.\n دۆناودۆن: واتا گەڕانی ڕۆح لە دەورانێکی دیکەدا، ئاوێتەبوونی زات لەگەڵ لەشدا. مرۆڤ هەر جارە کە دەگەرێتەوە بۆ ئەم جیهانە، بە هەڵسەنگاندن لە گەڵ دەورەی پێشدا، پێشکەوتنی ڕۆحی دەبێ. لە فەلسفەی دۆناودۆندا، مردن بریتییە لە گەڕانی ڕەوان، لە جەستەیەکەوە بۆ جەستەیەکی دیکە.\n هەفت دەسوور، یا هەفت دەستوور.\n یارانی تورک مەبەست لەو تورکانەی ئازەربایجانن کە هۆگر و شوێنکەوتووی ئایینی یارین.\nبەهۆی ڤایرۆسی کۆرۆناوە هێرشی نەژادپەرەستی دەکرێتە سەر ئەڵمانەکان


نما وەك پڕۆژەیەكی فیكری و ئەدەبی بەردەوامبوونی خۆی رادەگەیەنێت – Knwe.org\nسەرەکی » کەلتوور » نما وەك پڕۆژەیەكی فیكری و ئەدەبی بەردەوامبوونی خۆی رادەگەیەنێت\nپەنجایەمین ژمارەی گۆڤاری نما بڵاوكرایەوە\nگۆڤاری نما بڵاوكراوەیەكی فیكری‌و ئەدەبی وەرزییە، لە هەولێر دەردەچێت‌و لەم هەفتەیەدا پەنجایەمین ژمارەی خۆی بڵاوكردەوە، بەو بۆنەیەشەوە بەبێدەنگی لەگەڵ ئەو ژمارەیەدا بیبیلۆگرافیایەكی بۆ هەر «50» ژمارەكەو پاشكۆكانی دەركرد. نما وەك پڕۆژەیەكی فیكری‌و ئەدەبی كوردی توانیویەتی لە نێوان دوو نەوەی نووسەرانی كورددا ببێت بە سەكۆیەكی هاوسەنگ، بۆ درێژەدان بە كاروانی رۆشنبیریی كوردی و ئاشنابوون بە فیكرو ئەدەبیاتی جیهانی، هەر لەسەرەتاوە هەوڵیداوە دەرفەتی گونجاو بۆ ئەو قەڵەمانە بڕەخسێنێت كە هیچ دامەزراوەیەكیان نەبوو پاڵپشتیان بكات، خەونی تەواوكردنی پڕۆژە كەلتوورییەكانیان بۆ بكات بە راستی. بەو بۆنەیەشەوە نووسەرانی ئێستاو پێشووی ئەو گۆڤارە، باس لە مێژووی دەرچوون‌و كەوتنەسەرپێی ئەو گۆڤارەو وردەكارییەكانی دیكەی ئەو پڕۆژەیە دەكەن:\nئیسماعیل كوردە خاوەنی ئیمتیازی گۆڤاری نما لەمبارەیەوە دەڵێت:\n«كاتێك یەكەم ژمارەی گۆڤاری «نما» لە 15-3-2000 دەرچوو، ئەو كات بڵاوبوونەوەی گۆڤارێكی لەو شێوەیە لەشاری هەولێر سەرەتایەكی نوێ بوو بۆ كارێكی رۆشنبیری گرنگ كە تا ئەمرۆش بەردەوامی هەیە.\nدەركردنی گۆڤارێك‌و دواتر بوونی بە پڕۆژەیەكی فراوان كە گۆڤارەكانی «شیعرو چیرۆكنماو شیعرنماو كۆمەڵناسی‌و مانگنامەی خوێندنی ئازاد» لەخۆ بگرێت‌و زیاتر لە «170»كتێب بەچاپ بگەیەنێت‌و دەیان كۆڕو كۆبوونەوەو سمینار بگێرێت، بێگومان كارێكی هەروا ئاسان نەبووە».\nروونیشیكردەوە كە «جگە لە هەوڵ و شەونخونی‌و ماندووبوونی هەموو ئەو بەرێزانەی كە لەو كاروانی رۆشنبیرییەدا بەشداربوون، پشتیوانی ماددی‌و مەعنەوی هەموو ئەو كەس‌و لایەنانەش گرنگ‌و پڕبایەخ‌و مەزن بوون بۆ پڕۆژەكەو بەردەوامبوونی».\nوتیشی «دیارە كارەكە هەورازو نشێوی زۆری بەخۆوە بینیووە، ساڵی واهەبووە «گۆڤاری نما» كە گۆڤارێكی وەرزییە، بەتەواوی دەركراوەو ساڵیش هەبووە وەستاوەو هەندێ ساڵیش هەر ژمارەیەك یان دووان دەركراون.\nئەمەش بەشی هەرە زۆری پەیوەندی بە بارودۆخی هەرێمی كوردستان لە رووی سیاسی‌و ئابوورییەوە هەبووە، كە بێگومان كاریگەری راستەوخۆشی بەسەر گۆڤارەكەی ئێمەوە هەبوو»\nئیسماعیل كوردە لە درێژەی لێدوانەكەیدا دەڵێت»ئەوەی جێگای دڵخۆشیە بۆ هەموو ئەو هاوڕێیانەی لەگەڵماندا بەردەوام بوون‌و ئەوانەشی هیچ نەبێت خۆبەخشانە بەشداری نووسین‌و وەرگێڕان‌و دەرچوونی گۆڤارەكە بوون، ئەوەیە كە ئێستا ئێمە بەدەرچوونی «پەنجایەمین» ژمارەی گۆڤارەكەمان بەردەوامبوون‌و مانەوەی خۆمان رادەگەیەنینەوە. هەر ئەو بەردەوامیەشە بۆتە هۆی سەركەوتنی پڕۆژەكەمان كە تەمەنی گۆڤارەكەی (20) ساڵە». دوپاتیشی كردەوە «مانەوەو دەرچوونی ئەو گۆڤارە لە ئەركە هەرە لەپێشەكانی ئێمە بووەو دەبێت».\nنیگەرانی خۆیشی دەربڕی كە «بەو بۆنەیەوە بە هۆی پەتای «كۆرونا-Covid-19»وە نەتوانرا رێوڕەسمێكی شایستەی بۆ بكرێت، تاوەكو سوپاسگوزاری هەموو ئەو رۆشنبیرو نوسەرو روناكبیرانە بن كە لەگەڵیاندا هاوكار بوون». بەڵێنیشیدا كە هەوڵدەدەن «دوای تەواوبوونی ئەو دۆخە ناخۆشەی بەسەر كوردستان‌و جیهاندا هاتووە، قەرەبووی ئەو یادە بەشێوازی دیكە بكەنەوە».\nلە كۆتاییشدا وتی «رێزو پێزانینی خۆمان دەربڕین بۆ هەموو ئەو هاوڕێ‌و هەڤاڵانەی رۆژگارێك لە رۆژگارەكان هاوكارمان بوون‌و دەستیان دەگوشین. ئەوەی ئێمەش دەیكەین بەردەوامیدانە بە بیری ئازادو لێكۆڵینەوەی عەقلڵانیانە لەبوارەكانی فیكرو فەلسەفە و ئەدەب و رۆشنبیری كوردی و دەمانەوێت ئەو كاروانە بەرز رابگرین. بەرزو پیرۆز بێت یادی دەرچوونی پەنجایەمین ژمارەی «گۆڤاری نما».\n« جەمال پیرە» سەرنووسەری پێشووی گۆڤاری نما بەو بۆنەیەوە دەڵێت:\n«نما» لە كاتێكی زۆر هەستیاری سیاسی‌و كۆمەڵایەتی‌و ئابووری شڵەژاودا لە هەولێر لەدایكبووە، هەر لەسەرەتاوە بە تەنها گۆڤارێكی ئاسایی نەبووە، لە بنچینەدا پڕۆژەیەكی هۆشیاركردنەوەو پەرەپێدانی رۆشنبیریی بووە، جووڵەیەكی هزریی‌و ئەدەبی بووە بۆ خوێنەران لە كوردستان‌و رەوەندی كوردی لە هەموو جیهاندا».\nئاماژەشیدا بەوەی كە «ئەو پڕۆژەیە لەكاتێكدا هات، سەردەمێكی نوێی ململانێی سیاسی‌و ئابووری نێودەوڵەتی‌و تەوژمێكی گەورەی فەندەمێنتالیزم رووی لە جیهان كردبوو، كۆمەڵگای كوردیش بەدەر نەبوو لەوەی بە ئاسانی بكەوێتە ژێر كاریگەرییەكانی ئەو تەوژمە، هەر لەسەردەمی شەڕی ناوخۆوە بگرە تا دەگاتە رووداوەكانی 11ی سێپتێمبەرو دواتریش رووخانی رژێمی بەعس لە عێراق‌و دەركەوتنی هێزو ئاراستەی جیاجیای دینی سیاسی، كە لە پەنای ئایینەوە خەریكی جێبەجێكردنی ئەجێندای جۆراوجۆر بوون»\nوتیشی»لەبەر ئەوەی ئەو گۆڕانكارییانە بە شێوەیەكی وا ئاشكرا هەستی پێدەكرا، ئەو كاتە گەیشتینە ئەو بڕوایەی ئەگەر لەرووی كەلتوورییەوە نەتوانرێت كۆمەڵگاو نەوەی تازە هۆشیار بكرێتەوە، بێگومان دواجار لەوانەیە دۆخەكە لە دەستدەرچێت‌و فریای ئەوە نەكەوین رێگا لەوە بگرین‌و گەنج‌و لاوانمان بە ئاراستەی توندوتیژیی هەنگاوبنێن».\nباسی لەوەشكرد كە «فەزای ئەوێ رۆژێی نووسەرانی كوردستان ئەوەی دەخواست، بۆچوون‌و بڵاوكراوەی نوێ هەبێت، سەكۆی جیاوازو پاڵپشتیكاری دیكەی هەبێت، لەژێر كاریگەریی شەڕو ململانێكانی ناوخۆ بێتەدەرەوە. ئەوكاتە بۆنی بارووت هەر مابوو، دەبوو بڵاوكراوەیەك هەبێت رۆشنبیرانی فەرامۆشكراو بەسەربكاتەوە، نائومێدییان بڕەوێنێتەوە، پێویست بوو جووڵەیەك هەبێت رێگای جوانی‌و بیركردنەوەی هێمنانە رۆشنبكاتەوەو ببێت بە ئەڵقەی بەیەكەوە بەستنەوەی نەوەی كۆن‌و نوێ، جیاوازیی ئاستی فیكریی نێوانیان كەمبكاتەوە، تا دیالۆگێكی راستەقینە لە نێوانیاندا دروست بێت».\nجەمال پیرە، دوای ئاماژەدان بەو رووداوو گۆڕانكارییانە دەڵێت «ئا لەو كاتەدا (نما) وەك پڕۆژەیەكی كەلتووریی كوردی چەكەرە دەكات‌و دواتر دەبێتە كۆڕبەندو شوێنی بەیەكترشادبوونی نووسەرو رۆشنبیران، دەبێت بە سەكۆیەك بۆ ئاڵوگۆڕكردنی بیروڕاو بۆچوونە هزرییە جیاجیاكان، بوو بە دەزگایەك بۆ چاپكردنی بەرهەمی نووسین‌و وەرگێڕانی نووسەران، هەروەها بووە بە ئیلهامبەخش بۆ ژمارەیەكی زۆری بەهرەمەندو ئەو لاوانەی لەسەرەتای تەمەنی نووسیندا بوون، بە هۆیەوە بە دنیای بەرفراوانی فیكرو فەلسەفە ئاشنا بوون، بوو بە پاڵنەرو سەرەتایەكی باش بۆ زۆربەیان تاوەكو گرنگی بە خوێندنەوەو بەدواداچوونی فیكری‌و ئەدەبی بدەن، هەر لەو رێگەیەشەوە لەگەڵ نووسەران‌و رۆشنبیرانی كورد تێكەڵ بن».\nلە كۆتاییشدا وتی «خۆشبەختانە سەرەڕای ئەو دۆخە نا لەبارەی رووی لە كوردستان كردووە، گۆڤارەكە ئێستایش وەك مینبەرێكی دەنگە جیاوازە جیددییەكان ماوەتەوە، بەردەوامە لەهەوڵدان بۆ گەیاندنی پەیامەكەی، كە بریتییە لە گرنگیدان بە چالاكییە رۆشنبیرییەكان، لەپێناو كرانەوەو پێشكەوتنی زیاترو كۆكردنەوەی توانا هزرییەكان‌و گەشەپێدانی تواناو لێهاتووییان».\n«مەسعود بابایی»بەرێوەبەری پێشووی نوسینی گۆڤارەكە دەڵێت:\n«گۆڤاری(نما) وەك گۆڤارێكی فیكری‌و ئەدەبی، ساڵانێكە بە بەردەوامی، سەرەڕای كەندوكۆسپەكان، بڵاو دەبێتەوە، ئەم گۆڤارە گرنگییەكی تایبەتی بەو قەڵەمانە داوە كە خاوەنی دەروەستبوونی قەڵەمن؛ كەسایەتییە ئەدەبی‌و دەستەبژێرێكی هزریی دیاریكراو كە ئاشنای پرەنسیپەكانی گۆڤارەكە بوون بابەتەكانیان تێیدا بڵاودەكردەوەو لە ئێستاشدا بەو پرەنسیپانە (نما) لە كارەكانیدا بەردەوامە».\n«بابایی» دەربارەی ئەزموونی خۆی لەگەڵ ئەو گۆڤارەدا دەلێت «ئەزموونی بەندە لەگەڵ گۆڤاری نما بۆ پێش ساڵی 2000 دەگەڕێتەوە. هەمیشە یەكێك لەو بڵاوكراوانە بووە ئازادیی هزریی خۆمم تێیدا ئەزموون كردووەو هیچكات بەر سانسۆری فیكری نەكەوتووم كە ئەمەش سەرەڕای جیاوازیی هزری‌و سیاسیی بەندە، مایەی شانازیم بووە». هەروەها دەڵێت «(نما) لە ساڵانێكدا ئاوڕی لە بابەتە گرنگە ئەدەبی‌و هزرییەكان داوەتەوە كە تا ئەو كات بەشێكی زۆری بیرۆكەو رێبازە جیاجیاكانی رووناكبیری‌و ئەدەبیات بە لای خوێنەری ئەو سەردەمەوە ئاشنا نەبوون».\nباسی لەوەشكرد كە «سەرەتا وەك نووسەرێكی ئاسایی‌و تازەكار هاوكاریی گۆڤارەكەم دەكرد، بەرەبەرە هۆگرییەك لەنێوان من‌و گۆڤارەكە دروست بوو و پێوەندیی هاوڕێیانەی دەستەی نووسەران‌و خاوەنی ئیمتیازو هاوكارانی گۆڤاركە جێی سەرنج بوو؛ هەروەك لەنێو كورددا باوە دوو كەس كە هەموو شتێكیان لەگەڵ یەكدی هاوبەش بێت دیسان پێكەوە ناگونجێن…بەپێچەوانەوە، وێڕای هەموو جیاوازییەكان، بە شێوەیەكی هاوسەنگ بیرۆكەو بۆچوونەكان دەرفەتی رەنگدانەوەو دەربڕینیان لە گۆڤارەكەدا هەبوو ئەمەش جێی سەرنجە».\nمەسعود بابایی هێما بۆ ئەوە دەكات كە «(نما) بە كێشەی داراییەوە لە دایك بوو، تا ئەم ساتەش هەر ئەو كێشەیە بەردەوامەو بڵاوكردنەوەشی هەر بەردەوامە!» وتیشی «ئەوە لەكاتێكدایە گەلێ رۆژنامەو گۆڤاری دەوڵەمەند بە بریقوباقەوە هاتن‌و بە ژاكاوی سەریان نایەوە، مەبەستم ئەوەیە كە بڵێم هیچكات وەزارەتی رۆشنبیری‌و لاوان چەڵتووك‌و برنجی لێك جیا نەكردەوە! بەڵام رژدیی دەستەی بەڕێوەبردنی سەنتەرو گۆڤاری نما بەوپەڕی هەستكردن بە بەرپرسیارێتی‌و بە هەموو كەموكووڕییەكانەوە نەیانهێشت دەنگیان كپ ببێ‌و بەندە لەساڵانی سەرەتاو ئەم ساڵانەی دواییشدا هەستم بەم شێڵگیرییە كردووە!»\nپێشیوایە «پاش ئەو ساڵە دوورودرێژانە (نما) ئێستەش زۆر شتی ماوە بۆ گوتن‌و لەمەولاش دەتوانێ بەردەوام بێت. لە باسوخواسی قوتابخانەی فرانكفۆرت‌و رەخنە لە جیهانی لیبراڵ‌و لیبراڵیزمی نوێ، قەیرانەكانی ماركسیزم‌و سەرمایەداری‌و بەجیهانیبوون، فەندەمێنتاڵیزمی ئیسلامی‌و باسوخواسی فیمینیزم‌و هەروەها رێبازە ئەدەبییەكان‌و توێژینەوە ئەدەبییەكان‌و گەلێ بابەتی ئەدەبیی دیكە تا دەگاتە رەخنە لە باری سیاسیی كوردو كێشەكانی تاكی كورد … (نما) توانایی خۆی سەلماندووەو كەسانێكی زۆر هەن كە گەواهیدەری ئەم راستییەن».\nلە كۆتاییدا وتی «دەتوانم بڵێم لەگەڵ ئەوەی لە رۆژگارێكی ئاڵۆزی وەك ئێستادا ورەی كاركردن لە بوارە رژدو وردەكانی فیكرو ئەدەب دژوارە، پێموایە گۆڤارەكەمان دەتوانێ دەروەستی قۆناخەكە بێت‌و ئەمەش تێدەپەڕێ‌و هەموو هاوڕێیانیش لەسەر پاراستن‌و كاركردن بۆ بەردەوامیی گۆڤارەكە لە ئێستادا پێداگرن، هەرچەند حاشا لە كەموكوورییەكانیش ناكرێ».\n« نووری بێخاڵی» كە ماوەیەك ئەندامی دەستەی نوسەرانی گۆڤاری نماو بەرێوەبەری نوسینی گۆڤاری چیرۆكنما بووە، لەو یادەدا دەڵێت:\n«گۆڤاری (نما) رۆژگارێك لەدایك بوو، خەڵك لەبەر لۆچەكانی شەڕی نەگریسی ناوخۆ بەسەر یادەوەریی‌و رووخساریان، هێشتا هێندە خەیاڵی لای وشە نەبوو.. كەمترین كەس گوێی بۆ وشە دەگرت‌و زۆرترینی هێشتا زایەڵەی تەققەی خۆكوژیی لە گوێچكەكانیاندا دەنگی دەدایەوە.. بە دەگمەن، دەنا كەس زەینی بەلای فیكرەوە نەبوو».\nئاماژەشیدا بەوەی «(نما) رۆژگارێك وەدەنگ هات، كە سەنگەرەكان تازە خەریك بوو بۆنی بارووتیان تێدا دەڕەویەوەو خوێنیان لێ وشك دەبوو. خوێنی دوژمنان نا، بەڵكو هی كوڕوكاڵی كورد بە دەستی كورد.. رۆژگارێك براكان خەریكی ئاشتبوونەوە بوون، كەچی هێشتا خەڵكێك دڵی بەم هەموو رووباری خوێنەوە تێر ئاوی نەدەخواردەوەو تەنانەت (هودنە)یەك هێڵنجی پێ دەدان.. كۆڵانەكان رەشپۆش‌و گەڕەكەكان ماتەمگێڕو شەقامەكان دووكەڵ بە تەوێڵیانەوە بوو.. هەر مرۆڤەكان نا، ئاوەدانییەكانیش هێشتا مڕو مۆچ بوون».\nباسی لەوەشكرد كە «ئێستا كە ژمارە «50»ی گۆڤارەكە دەردەچێت‌و بە بڕینی ئەم هەموو هەورازو لێژییەوە بەردەوامە، بۆ من جێی دڵخۆشییە. چونكە ئەگەر لە یەكەم كەسەكانیش نەبووم، كە وێڵاشەكەیان بڕی، بەڵام لە یەكەم گڕوگاڵ‌و پێڕەوكەكردنییەوە لەگەڵیدا بووم (لە ژمارە 3ی گۆڤارەكە بوومە ئەندامی دەستەی نووسەران‌و دواتر بوومە بەڕێوەبەری نووسینی گۆڤاری چیرۆكنماش)».\nوتیشی «(نما) بۆ من وێستگەو ئەزموونێكی نوێی كایەی نووسین بوو، جیا لە ئەزموونی رۆژنامەنووسیی، لەوێدا ناچار بە خۆكۆكردنەوە بووم بۆ لێكۆڵینەوەو قووڵبوونەوەی زیاتر. نووسینگەو تەدارەكمان نەبوو، بەڵام ماڵێكی میهرەبان لە گەڕەكی راپەڕین لە هەولێر هەبوو، تێیدا بەدیار لاپەڕەكانییەوە شەومان بەسەر رۆژدا دەكردەوە. ئێستاش تێنەگەیشتم دایكە خانەدانەكەی (ئیسماعیل كوردە) چۆن لە گەڕانەوە ناوەختەكانماندا بۆ ماڵەكەی بێتاقەت نەبوو؟ ئەو هەموو میهرەبانییەی لە كوێ‌و لە كێ قەرز كردبوو، كە وەك كوڕی ماڵەوە نازی دەكێشاین؟ هەر نەمزانی باوكە نەجیبزادەكەی چۆن رۆژێك لە تەق‌و رەق‌و زۆر بڵێیی ئێمە بێزار نەبوو، كە دەیان‌و ئێوە بڵێن سەدان شەو، بە تەقەی لێدانی دەرگا، شیرین خەوەكەیمان دەزڕاند؟ «\nبێخاڵی پێیوایە» «جوانیێكی (نما) لەوەدا بوو، كەسمان لەسەر یەك هێڵی سیاسی نەبووین، بەڵام (نما) مێزی كۆكەرەوەی هەموو جیاوازییەكانمان بوو. نازانم تا ئێستا چەند كەس لە ستافی نووسینەكەی دڵخوازانە چوون‌و هاتن، یان تۆران. بە ویستی خۆیان مانەوەو رۆیشتن، یان دڵیان شكا، وەلێ كەسمان لە (نما) خۆی نەتۆراین!»\nلە كۆتاییشدا وتی «ئەوانەی لەو ماوەیەدا من كارم لەگەڵیاندا كرد (ئیسماعیل كوردە، رەوشت رەشید، فەروخ نیعمەتپوور، ئاسۆ جەلال، شوان رەشید، جەمال حوسێن، رێبین رەسووڵ، نیهاد جامی، راسان موختار، دیار عەزیز، محەمەد نووری ئەحمەد و….). خۆش ئەوە بوو كارمان بەیەكەوە دەكردو یەكتریشمان نەدەبینی».\nقەڵەمگەلێكی دیار، نووسەرگەلێكی ناسراو لە (نما) دەیاننووسی، كەسیش چاوەڕێی پاداشتی نەدەكرد. دەرگامان بەسەر زۆر تەوەر‌و باسی سیاسی، كۆمەڵایەتی و كولتووریدا كردەوە، كە هێشتا زەمینە سیاسی‌و كۆمەڵایەتییەكە هی ئەوە نەبوون، دەمیان لێ بدەرێ. بەتایبەتی قسەكردن لەسەر چییەتی‌و ستراكچەری حزبی كوردی، ئایین و ئایدیۆلۆژیا، ئیسلامی سیاسی‌و تیرۆرو…!\n(نما) كە گۆڤارێكی لێكۆڵینەوەی فیكریی‌و ئەدەبی‌و رەخنەیی بوو و وردە وردەش گەنجگەل لە دەوری كۆدەبوونەوە، دەبوو دەروازەیەكی دیكەش بە رووی بوارەكانی تردا بكاتەوە، بۆیە (شیعرنما)و (چیرۆكنما)شمان دەركردن، كە بە گەواهی زۆرێك لە خوێنەرەكانی ئەو رۆژانە، بڵاوكراوەی سەنگین بوون. چاپی كتێبیش بە سەرەی خۆی، كە ناوە ناوە هەنگاومان بۆ هەڵگرت‌و تا ئێستا دەیان كتێب چاپكراون.\nزۆر شت هەیە مرۆڤ لەو یادەدا بیڵێت، بەڵام رەنگە هەر دەرفەتی ئەوەندە هەبێت. بۆیە بە بۆنەی دەرچوونی «50»یەمین ژمارەی گۆڤاری (نما)، پیرۆزبایی لە دامەزرێنەران‌و لە خۆم‌و هەموو ئەو هاوڕێ‌و هاوكارانەم دەكەم، كە رۆژگارێك، هەر یەكەو بەپێی توانای خۆی، بەردێكی لەسەر بناغەی ئەو پڕۆژە رۆشنبیرییە داناو هیوای بەردەوامیی‌و سەركەوتن بۆ ستافی ئێستاشی دەخوازم.\n«رێبین رەسوڵ ئیسماعیل»،سەرنوسەری ئێستای گۆڤاری نماش لەبارەی بیبلۆگرافیای پەنجا ژمارەی گۆڤارەكە دەڵێت:\nئەم بیبلۆگرافیایەی بەردەستمان، بەرهەمی كارێكی زۆرو تاقەتپڕوكێنە، شێوازی ڕێكخستن‌و ئیشكردن تێیدا تایبەت كراوە بەپەنجا ژمارەی گۆڤاری (نما)، ناونیشانی هەموو نووسینێك‌و دەقێك‌و ناوی نووسەرو وەرگێری بابەتەكان باسانەیە كە گۆڤارەكە لەو پەنجا ژمارەیەی خۆیدا كاری لەسەر كردوون‌و بیرهێنانەوەیەكیشە بۆ ئەو نوسەرو وەرگێرو چیرۆكنووس‌و شاعیرو ئەدیبانەی كە بەشداریان تێدا كردووە. لەخۆدەگرێت كە لەم پەنجا ژمارەیەدا بڵاوكراونەتەوە، گێڕانەوەو بیرهێنانەوەی ئەو بابەت‌و تەوەرو بۆیەش بیبلۆگرافیایەكە بەپێی ناوی نوسەرەكان ریزكراوە، تاوەكو هەر كەسێك بەپێی ناوی خۆی بەو بابەت‌و باسانە ئاشنا بێتەوە كە لەگۆڤارەكەدا بڵاویكردوونەتەوە. بەهیوای ئەوەی سوودی بۆ لێكۆڵەرو توێژەرانی بواری فیكرو ئەدەبی كوردی هەبێت.


دادگایەگی تایبەت بە ئابووری و بازرگانی دادەمەزرێت\nكوردستان 18/11/2021 - 17:29 شوان به‌رزنجی\nبڕیارە لە هەرێمی كوردستان بۆ كێشەی كۆمپانیاكان و بازرگانان و وەبەرهێنەران، دادگایەكی تایبەتی ئابووری و بازرگانی دابمەزرێت.\nبەپێی راگەیاندراوێكی وەزارەتی دادی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، وەزیری داد و سەرۆکی ئەنجوومەنی دادوەری جەختیان لەسەر دامەزراندنی دادگایەگی تایبەت بە ئابووریی و بازرگانی كردووەتەوە.\nوەزیری داد رایگەیاندووە: "لەبەرئەوەی دەعاوییەکانی بواری بازرگانی و وەبەرهێنان پێویستیان بەوەهەیە بە خێرایی یەکلایی بکرێنەوە، پێمان باش بوو ئەنجومەنی دادوەری لە هەرێمی کوردستان، دادگای بازرگانی یان ئابووری دابمەزرێنێت، کە تیایدا بە خێراتر ئەو دەعاوییانە یەکلابکرێنەوە کە پەیوەستن بە بواری بازرگانی و کۆمپانیا خۆماڵی و بیانییەكان".\nلای خۆیەوە عەبدولجەبار عەزیز حەسەن، سەرۆکی ئەنجوومەنی دادوەری ئاماژەی بەوەداوە: "راستە دەعاوی بازرگانی پێویستی بە خێرایی هەیە، بەڵام دەكرێت دادگەیەکی ئابووری بێت، تا هەموو چالاکییە ئابوورییەکانی وەکو بازرگانی و وەبەرهێنان و کاری کۆمپانیا جیاجیاکان، ئەگەر دەعاوی بازرگانی لە دەعاوی بەدائە جیابکرێتەوە، کارەکان خێراتر دەبێ".\nپێشتریش بە نووسراوی فەرمی وەزارەتی داد، نووسراوی ئاڕاستەی ئەنجوومەنی دادوەری کردووە بۆ دامەزراندنی ئەو دادگایە.\nهەبوونی دادگایەکی تایبەتمەند بۆ بازرگانی وادەکات دۆسییە و کێشە بازگانیەکان، خێراتر یەکلایی بکرێنەوە و کاروباری بازرگانان و کۆمپانیاکان دوانەکەوون، چونکە هەموو دواکەوتنێک لە ئیشی ئەوان رەنگبێ زیانی ئابووری بەدواوەبێت.


وەفدێکی (UN) لەگەڵ بزوتنەوەی گۆڕان کۆدەبێتەوە\nوه‌فدێكی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان سه‌ردانی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان ده‌كات و ره‌وشی سیاسی هه‌رێم و عێراق و ناوچه‌كه تاوتوێ ده‌كه‌ن.\nرۆژی چوارشه‌ممه جوانه نه‌یسن، راوێژكاری باڵای سیاسی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان، سه‌ردانی مه‌كۆی سه‌ره‌كی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانی له سلێمانی كرد و له‌گه‌ڵ د.ئیسماعیل نامیق، رێكخه‌ری ژوری یاسایی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان كۆبۆوه.\nله كۆبونه‌وه‌كه‌دا، ره‌وشی سیاسی هه‌رێم و عێراق و ناوچه‌كه تاوتوێكرا، هاوكات تیشك خرایه سه‌ر ئه‌و قه‌یرانه داراییه‌ی كه به‌رۆكی هاوڵاتیانی هه‌رێمی گرتوه.\nهاوکات رێكخه‌ری ژوری یاسایی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان دید و تێروانینی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانی بۆ چاره‌سه‌ری قه‌یرانه‌كان بۆ وه‌فده‌كه‌ی نه‌ته‌وه یه‌كگرتوه‌كان خسته‌رو.\nلای خۆیشییەوە راوێژكاری باڵای سیاسی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان رایگه‌یاند: له سه‌ردانه‌كانیان بۆلای لایه‌نه‌كان له هه‌رێم داوایانكردوه چاره‌سه‌رێكی گونجاو بۆ ده‌رچونی هه‌رێم لەو چه‌قبه‌ستوییه‌ی ئێستا بدۆزرێته‌وه.


Kurdipedia - کورد، لە نێوان بیرنەکردنەوە و کاردانەوەیدا\n📖 کورد، لە نێوان بیرنەکردنەوە و کاردانەوەیدا | Gruppe: Artikler | Artikler språk: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nکورد، لە نێوان بیرنەکردنەوە و کاردانەوەیدا\nبە دەگمەن لەگەڵ گروپ سەفەر بۆ دەرەوەی کوردستان ئەکەم، ئەمجارەیان لەگەڵ هاوڕێیەکم کە کورد نییە بەڵام لە کوردستان ئەژی سەفەرێکم بۆ مالیزیا و سەنگاپور کرد، بەڵام لەگەڵ گروپێکی 40 کەسی کە پێکهاتبوون لە کورد و عەرەبی عێراقی.\nوەک لای هەمووان ڕوونە، دەنگی عەرەبەکان هێندە زل و بەهاوارهاوارن بەرزترین دەنگی ئێرفۆنەکەت ئەبڕن و مێشکت ئەبەن، وەلێ زۆربەی کات پێدەکەنن، وێنەو سێڵفی ئەگرن و پێیانەوە دیارە کە هاتوون چێژببین. کێشە نییە چییان لەبەرە، چەند سەرف ئەکەن یان چەند ڕەوە منداڵییان پێیە.\nلەناو کوردەکانا جگە لە هەولێرهەولێریی، سلێمانیسلێمانیی و دهۆکدهۆکیشمان لەگەڵ بوون...\nچەند حاڵەتێک ڕوویدا کە جگە لەوەی وەک کوردێک هەستم بە شەرمەزارییەکی ڕەها کرد و لە چاوی غەیرە کوردەکانیشا ئەمبینی کە چ گاڵتەیەک بە (کورد) ئەکرێ تەنها لەبەر بیرنەکردنەوە و کاردانەوەی دەمودەستیی چەند کوردێک کە ئەکرا تۆزێ ڕێز و حورمەت لە خۆیان بگرن پێش کەسی تر.\nحاڵەتەکان وەک خۆیان بێ هیچ گۆڕانکاری:\n1- دوو (کەپڵ) کە لەوە دەچوو تازە بووک و زاوا بن وە لەڕێگای دیالێکتەکەیان و پرسیارکردن لێیان بۆم دەرکەوت خەڵکی سلێمانین، لە یەکێ لە دەرچوونەکانمان، ڕێبەری گەشت گوتی هەمووتان بۆ 8:30 لێرەبن، هەموو لەوێبووین جگە لەو دوو جووتە، لەجیاتی 8:30 , 8:45 وەڕێ کەوتین، دوای چارەگێک واتا نیو سەعات دواکەوتن هەرچواریان پەیدابوون و ئەوەی بێڕێزیی بوو لەڕێی قسەی نەشیاو و سووکایەتیی کردن تا ئاستی هەڕەشەکردن بە ڕێبەری گەشتەکە کردیان کە گوایە نەدەبوو بەجێمان هێشتبان.\n2- هەمان دوو جووتە سلێمانی کە بە درێژایی سەفەرەکەیان ئەوەندەی ئەمانبینین نێوچەوانیان پێکدادابوو و نە لەگەڵ یەک تەبا نە هاوڕێ جا نازانم چۆن کەپڵ و ژن و مێردێک بوون! وەلحال، پاسەکە هات و بمانباتەوە بۆ کوالالامپور، شۆفێر دەرگای شوێنی جانتاکانی کردەوە، گووتی فەرموون جانتاکانتان بخەنە ئێرەوە، کاکی سلێمانیی گووتی (وەت؟؟، وی ئار نەت دوینگ دات، ئتز یۆڕ جۆب، یانی چی وی پووت دە باگس) جانتای خۆی جێهێشت و ڕۆی، کاکی شۆفێر هاواری لێ هەستا، (هێی یووو، کەم کەم، ئتز یۆڕ باگ ها، تەیک ئت دێر، یو دوو ئت نەت می ها)، ژنی کوردەکە دیاربوو شەرمی بەو حاڵە بوو بانگی مێردەکەی کرد و ئەویش جانتاکەی هەڵگرت و تێیفڕێدایە ناو پاسەکە بە شێوازێکی زۆر پڕسووکایەتی و خێسەکردن و دەمەدەمییەکی زۆر لەگەڵ شۆفێری چرچەڵی داماو. شۆفێر گووتی (وێر ئار یو فرەم, کورد ها، کورد..), غەیرە کوردەکانیش لەبەردەم خۆیانەوە ئەیانگوت (هذوله اکراد، اي اي أکراد!!) منیش لەو دەقەیا ئەمویست نەعامە بم و سەرم بکەم بە ژێر عەرزا و کەس نەمبینێ و نەزانێ منیش (وەک ئەوان) کوردم..\n3- سوار پاس بووینەوە و بەرەو فڕۆکەخانە، ڕێبەری ڕێگاکە گووتی، دەی هاوڕێیان پاسپۆرت و بلیتی تەیارەتان ئامادەکەن تا دوانەکەون لە فڕۆکەخانە، چوار دانە خێزانی هەولێری لەگەڵ عەرەبێک هاواریان لێ هەستا (ڕاوە ڕاوە خۆ پاسپۆرتن وێ نیە، لەناو جانتای گەورەیە لە خوارێ ناو پشتی پاس) ئەی هاوار و ئەی ئامان، ئەی بلیت؟ (بلیتی چی, وەڵا بلیتمان دڕاندن وەمانزانی ئیشمان پێنەماینە) ئاخ قوڕەسوور لەکوێی بتکەم بە تەپڵی سەرما!!!\n4- دوو خێزانیی دهۆکیمان لەگەڵ بوون، گەنج بوون بەڵام هەریەکەیان چوار منداڵی بچووکیان هەبوو، ئەیانەویست لەناو پاس و لەناو تەیارەشدا گەڕەکێک بۆ خۆیان پێکبهێنن، کێشە نییە و ئاساییە. ئەوەی کە جێی شەرمەزاریبوو، خانمی بلیتبڕ، بلیتی ئەوانی لە یەک گەڕەک دانەنابوو، سوار تەیارەبوون، ژنە لەگەڵ منداڵێکی دانیشتن و کورسییەک لای پەنجەرەکە بەتاڵ بوو، مێردەکەیشی لەگەڵ سێ مناڵەکەی تر دوو ڕیز دوواتر دانیشتن، کاتێکمان زانی پیاوێکی بە هەیبەت و سەنگین بەڵام کورد نەبوو هات و لە کورسییە بەتاڵەکەی تەنیشت منداڵ و ژنی کابرای دهۆکی دانیشت، مێرد لە دواوە ئاگری گرت نەیزانی چۆن خۆی گەیاندە کابرا و پێی گووت تۆ ئەبێ بێیتە شوێنی من ئەڤە عائیلێت منن، کابراش گووتی ببورە ناتوانم و سیستەم ڕێگەنادا، بوو بە هەراو هۆسە، دوو کارمەندی ناو فڕۆکەکە هاتن و دایانمرکێننەوە، منداڵ لەوسەر ئەزیڕێنێ و هاواری دایە ئەکا کە بە باوەشی باوکیەوەبوو، ئەویش چۆن، شەڕەفی ڕوشاوە و کاردانەوەکەی هێند بەپەلە و حەیابەرانەبوو خۆی بۆ کۆنتڕۆڵ نەکرا منداڵەکەی هەڵدایە سەر کورسیەکە و بە هەموو هێزی خۆی بەسەریا نەڕاندی، منداڵ نەک دەنگ هەناسەشی لێبڕا. وەلحاڵ هەرچۆنێک بێت کارمەندان نەیانهێشت کەس شوێنی خۆی بگۆڕێ و گووتیان کە هەڵفڕین ئەوکات ئەتوانن. هێشتا تەیارە ڕووی لە ئاسمان بوو پێش کوژانەوەی گڵۆپی پشتێنی سەلامەتی، مێرد خۆی کردەوە و هات ژنەی بردە دواوەو کابرا تەنیشتی چۆڵ بوو و هەر سەری خۆی بادەدا و گاڵتەی بەم هەڵسوکەوتە ئەهات.\nئەمە چیمان پێ ئەڵێ؟\nکاردانەوەی خێرا و بێ بیرکردنەوە و بێ پلاندانان و بێڕێزیکردن بە کارمەندان و چاوباشقاڵیکردن لەگەڵ ژن و کچانی تر و داپۆشین و پشتخۆخستنی هاوژینی خۆت..و چەندین سیفەتی تر کە تەنها خۆت پێی ناشیرین نابی، بەڵکو وەک سیفاتی هەموو کوردان ئەناسرێن لەناو بێگانان... مەیکە، تکایە.\n(هەر کوردێک کە ئەچێتە وڵاتێکی تر، ئەبێ وەک نوێنەر یان سەفێری کوردستان هەڵسوکەوت بکا، وە نوێنەر و سەفیریش کاری نەشیاو و بێڕێزی پیشاننادەن چونکە لەسەر ووڵاتەکەیان ئەکەوێ نەک خودی خۆیان)\nئەوپەڕی ڕێزم بۆ هەموو لایەک و هەموو شارێک،\nوێنەکە: کورسیە بەتاڵەکەی مێردە ئاگرگرتووەکەیە، دوای ئەوەی لە داخا بۆردین پاسەکەی دڕاند و پەلی ژنێی گرت و بردیە دواوە.\n#هەولێر | #سلێمانی | #دهۆک |\n 👪 Social Media | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | هه‌ژماری فه‌یسبوكی ئاهه‌نگ كاوانی\n📅 Publication date: 20-08-2019\n📙 Bok: 📝 Memoir\n📙 Bok: 👪 Sosial\n📙 Bok: ❕ True Story\n➕ Lagt inn av (Naliya Ibrahim) på Oct 1 2019 8:32PM\n👌 Denne artikkelen har blitt gjennomgått og utgitt av (Ziryan Serçinarî) på Oct 2 2019 9:51AM\n✍ Dette elementet nylig oppdatert av (Ziryan Serçinarî) på : Oct 2 2019 9:51AM\n👁 Dette produktet har blitt sett 586 ganger\n📷 Photo fil 1.0.1 98 KB Oct 1 2019 8:33PM Naliya Ibrahim\n📊 Statistikk Artikler 380,861\nRelaterte filer 49,028\n🗄 Kilder 15,917


له باره‌ی پێكهێنانی كابینه‌ی نوێی حكوومه‌تی هه‌رێم مه‌كته‌بی سیاسی پارتی كۆده‌بێته‌وه\n2018-12-16 [05:44 AM]\nمه‌كته‌بی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان، له باره‌ی پێكهێنانی كابینه‌ی نوێی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كۆده‌بێته‌وه.\nئه‌مڕۆ مه‌كته‌بی سیاسی پارتی، به سه‌رپه‌رشتی سه‌رۆك بارزانی كۆده‌بێته‌وه، به‌مه‌به‌ستی تاووتوێكردنی ناوه‌ڕۆكی كۆبوونه‌وه‌كانی پارتی له‌گه‌ڵ هه‌ر یه‌ك له یه‌كێتی و گۆڕان له‌باره‌ی رێككه‌وتنیان بۆ پێكهێنانی كابینه‌ی نوێی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان و رووانین و نه‌خشه‌رێگای پارتی بۆ قۆناخی داهاتوو.\nهه‌روه‌ها ته‌وه‌رێكی دیكه‌ی كۆبوونه‌وه‌كه تاووتوێی سه‌ردانی محه‌مه‌د حه‌لبووسی سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق بۆ هه‌ولێر و په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا ده‌بێت.\nپارتی دیموكراتی كوردستان، وه‌كو براوه‌ی یه‌كه‌می هه‌ڵبژاردنی خولی پێنجه‌می په‌رله‌مان، كه رۆژی 30ی ئه‌یلوولی ئه‌مساڵ ئه‌نجامدرا، خاوه‌نی 45 كورسی په‌رله‌مانییه، دوای راگه‌یاندنی ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردنیش به فه‌رمی، جموجۆڵه‌كانی بۆ پێكهێنانی كابینه‌ی نۆیه‌م ده‌ستپێكردووه.\nپارتی به درووشمی "كوردستانێكی به‌هێز" به‌شداری له‌هه‌ڵبژاردنی خولی پێنجه‌می په‌رله‌ماندا كرد و وه‌ك هێزی یه‌كه‌م به جیاوازییه‌كی زۆر له پێش حزبه‌كانی دیكه‌وه‌یه، به‌و پێیه‌ش پێكهێنانی كابینه‌ی نۆیه‌م و حكوومه‌تی نوێ، له ئه‌ستۆی ئه‌و حزبه‌دایه و مه‌سروور بارزانی، كاندیدی پارتی دیموكراتی كوردستانه، بۆ سه‌رۆكایه‌تیكردنی حكوومه‌تی داهاتووی هه‌رێمی كوردستان.


10 | november | 2013 | Pukdk یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان\nDagsarkiv: 10. november 2013\nمەڵبەندی هەولێری یەكێتی وردەكاری “تەزویراتی” هەڵبژاردنی سەندیكای پارێزەران بڵاودەكاتەوە\nهەڵبژاردنی پارێزەران لەهەولێر هەڵدەوەشێنرێتەوەو دەنگە زیادەكان نەبووایە، كاندیدەكەی یەكێتی بۆ نەقیبی سەندیكای پارێزەران یەكەمدەبوو.\nپێگەی فەرمی مەڵبەندی هەولێری یەكێتی لەراپۆرتێكدا بڵاویكرددووەتەوە لیژنەی سەرپەرشتیاریی كۆنگرەی پارێزەرانی كوردستان ئەنجامی هەڵبژاردنی سەندیكای پارێزەران لەهەولێر قبوڵناكات Læs resten →\nواشنتۆن پۆست: هەرێمی کوردستان لە زۆر لاوە وەکو دەوڵەتێکی یەکپارچەو سەربەخۆ رەفتار دەکات\nرۆژنامەی واشنتۆن پۆستی ئەمریکی لە بابەتێکدا لەبارەی پەیوەندی نێوان هەرێمی کوردستان و تورکیا و سەربەخۆیی کورد نووسیویەتی، هەرێمی کوردستان لە زۆر لاوە وەکو دەوڵەتێکی یەکپارچەو سەربەخۆ رەفتار دەکات.\nلە راپۆرتێکی واشنتۆن پۆستدا هاتووە “لە کاتێکدا بەشەکانی دیکەی عێراق قەیران و توندوتیژیەکان تێیدا زیاتر بەرەو قوڵبوونەوە دەچن، بەڵام هەرێمی کوردستان بە یارمەتی Læs resten →\nكه‌ی سه‌رۆكایه‌تیی په‌رله‌مان یه‌كلایی ده‌كرێته‌وه؟ \nراپۆرتی، ته‌ها عه‌بدوڵڵا\nتائێستا یه‌كه‌م دانیشتنی خولی چواره‌می په‌رله‌مان به‌كراوه‌یی ماوه‌ته‌وه‌و په‌رله‌مانتارێكیش ده‌ڵێت: پۆسته‌كانی حكومه‌ت و په‌رله‌مان یه‌ك پاكێجن و ناكرێ له‌یه‌كتر جیابكرێنه‌وه، چاودێرێكی سیاسیش به‌پێویستی ده‌زانێت: له‌ڕێگه‌ی ته‌وافوقه‌وه، به‌زووترین كات پۆسته‌كان یه‌كلایی بكرێنه‌وه.\n״نابێت كاتی دانیشتنێكی دیكه‌ی په‌رله‌مان زۆر دوابخرێت״\nد.ئه‌حمه‌د وه‌رتی ئه‌ندامی لیژنه‌ی یاسایی خولی سێیه‌می Læs resten →\nله‌به‌ر ناشرینی مناڵه‌كانی ژنه‌كه‌ی دایه دادگا\nپیاوێكی چینی، ژنه‌كه‌ی خۆی ته‌ڵاق دا و پاشان له دادگا سكاڵای له‌سه‌ر تۆماركرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مناڵه‌كانی ناشرینین.\nپێگه‌ی هیڤنچتن پۆست رایگه‌یاند كه له باكوری وڵاتی چین پیاوێك پێشتر گومانی له ژنه‌كه‌ی په‌یدا كردووه چونكه ژنه‌كه‌ی جوانه به‌ڵام مناڵه‌كانیان ناشرین بوون.\nئه‌مه له كاتێكدایه كه پیاوه‌كه پێی سه‌یر بوو كه دایكی ژنه‌كه‌ی ناشرین بوو، به‌ڵام ژنه‌كه‌ی زۆر جوان بوو وه ڕوخساری كچ و دایكه‌كه جیاوازییه‌كی زۆری هه‌بووه، Læs resten →\nپارتی: گفتوگۆكان بۆ پێكهێنانی حكومەت دەستی پێكردووە\n“دور لە چاوی كامێراش پەیوەندیكردن لەگەڵ یەكتر هەیە”\nبەمەبەستی پێكهێنانی كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان، گفتوگۆو دانوستان لەنێوان لایەنەكان دەستی پێكردووەو، وتەبێژی ئەنجومەنی سەركردایەتی پارتیش لەسلێمانی، دەڵێت: تائێستا دیار نیە كەی نێچیرڤان بارزانی سەردانی سلێمانی دەكات بۆ گفتوگۆ لەگەڵ لایەنەكان بەمەبەستی پێكهێنانی كابینەی داهاتووی حكومەتی هەرێم.\nعەبدولوەهاب عەلی وتەبێژی Læs resten →\nهەرێم.. زیاتر لە ملیۆنێك ئۆتۆمبێلی تێپەراند\nبەڕێوەبەری گشتی هاتوچۆی هەرێم، رایدەگەیەنێت: جیا لەو ئۆتۆمبێلانەی كە تابلۆكانیان ناوەڕاست‌و باشورو كاتی-یە، لەهەرێمی كوردستان ملیۆنێك‌و 200 هەزار ئۆتۆمبێل هەیە. لیوا رزگار عەلی بەڕێوەبەری گشتی هاتوچۆی هەرێم، بە PUKmedia ی راگەیاند: بڕیارە لەساڵی داهاتوو كاربكرێت بۆ گۆڕینی تابلۆی ئۆتۆمبێل، Læs resten →\nكورد داوای سه‌رژمێری گشتی دانیشتوان ده‌كات\nبه‌مه‌به‌ستی تاوتوێكردنی ورده‌كارییه‌كانی یاسای هه‌ڵبژاردنی عیراق ئێواره‌ی ئه‌مڕۆ 10-11 له‌سه‌لاحه‌دین مه‌سعود بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ سه‌رۆك و نوێنه‌ری كوتله‌و لایه‌نه كوردستانییه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عیراقی فیدراڵ كۆبۆیه‌وه.\nله‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌دا به‌وردی گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌تانه كرا كه په‌یوه‌ست بون به‌یاسای هه‌ڵبژاردنی عیراق و پێنه‌دانی تایبه‌تمه‌ندی به‌پارێزگای كه‌ركوك، هه‌روه‌ها Læs resten →