دکتۆر ئەحمەد میراودەلی : چی بە کەرکوک کرا ، کێ کردی ، ئایندە چی پێیە بۆی ؟ – WTARIKURD\nدیارە لۆجێک وەڵامێکی بنبڕ / موتڵەق ، بۆ ئایندەی کەرکوک و ئەو ناوچانەی هەر رۆژە و ناوێکی لێدەنێن ” کێشەلەسەرکان ، کوردییەکانی دەرەوەی هەرێم ، داگیرکراوەکان ، فرۆشراوەکان و …… خوا کەریمە بۆ ناوی دیکەش ” ناسەلمێنێ .\n” رۆژی ٩ ی نیسانی ٢٠٠٣ ، دیکتاتۆرێتێکەی سەدام رووخا ، سوپای ئیراق بێ یەک تەقە توایەوە و ون بوو . ئەوکاتە لە کەرکوک وەک جەژنی سەری ساڵ بوو. ناسیاو و نەناسیاویش باوەشیان بەیەکدا دەکرد و پێرۆزباییان لێکدی دەکرد . نووسینی سەر دیوارەکان دەیانگوت ” سوپاستان دەکەین بوش و بلێر ” خەڵک لەسەر شەقامەکان هەڵدەپەڕین ، کۆمەڵە خەڵکێکیش لە گۆڕەپانی کەرکوک پەیکەری سەددامیان هێنایە خوارێ و وردوخاشیان کرد . جەژنەکە زۆری نەخایاند ، شەپۆلی خوێنڕشتن کەرکوکی گرتەوە و بە دەرزەن کورد و عارەب و تورکمان کوژران ” . کوردەکان – The Kurds ل ٣٢٣\nساڵێک زیاتر پێش داگیرکردنی ئێڕاق لە لایەن ئەمەریکاوە ، لە ژمارە ١١٥ ی ١/٢/٢٠٠٢ ی هەفتەنامەی میدیادا ، وتارێکم لەژێر سەردێڕی ” سیستێمی تازەی جیهان و رەوشی ئایندەی دەسەڵاتداریێتی کوردی لە باشووری کوردستان ” بڵاوکرایەوە . ئەو کاتە گومانم نەمابوو کە ئەمەریکا ئێڕاق داگیر دەکا . هەرچەندە لەو بڕوایەدا نەبووم تورکیا هاوکاری ئەمەریکا نەکات ، بەتایبەتیش بۆ سنووردارکردنی مافی کورد ، وەلێ لەو بڕوایەدا بووم کە کوردیش رۆڵێکی گرنگی تێدا دەبێت . لەو وتارەدا ئەوەم خستبووە بەرچاو کە لەکاتی هێرشهێنانی ئەمەریکادا باشترە کورد نەک هەر ناوچە کوردستانییەکان بخاتە ژێردەستی خۆیەوە بەڵکو دەبێ ئەگەر بۆی لوا لەوەش زیاتر بڕوات بۆ ئەوەی لە پاشە رۆژدا عارەب ناچاری سازش بکات . جگە لەوەش سێ خاڵی سەرەکیم خستبووە پێش چاو کە ئەمانە بوون .\nیەکەم ؛ لەگفتوگۆکردندا لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێڕاقی ، کورد سازش لەسەر کوردستانیێتی و ناکوردستانیێتی بستێک خاک نەکات و نەیخاتە گەمەی سەرژمێری و راپرسییەوە .\nدووهەم ؛ ئەگەر ئۆپۆزیسیۆنی ئێڕاقی ملی نەنا ، هەڕەشەی جیابوونەوە بکات .\nسێهەم ؛ داوای گۆڕینی ناوی ئێڕاق بکات بۆ ناوێکی گونجاو کە هاوبەشیی کوردی تێدا دیاربێت ، وەک فێدێڕاسیۆنی کورد و عارەب ، یان هەر ناوێک سیمبۆڵێکی کوردی پێوەبێت.\nکورد دەڵێ لەجوولەکەیان پرسی ، بۆ هێندە ئاقڵی؟ لە وەڵامدا وتووێتی ، هەر ئەقڵەم لە خەسارێک . ئێمەی کورد زێدە لە دووهەزار و پێنجسەت ساڵە لەخەسارداین ، وەلێ پێناچێ ئەقڵمان لێ وەرگرتبێت . زۆرێک لەئەندامانی ئەم سەرکرداێتییەی ئێستای باشووری کوردستان ” یەکیێتی و پارتی” نیو سەتەیە لە شەڕ و ئاشتی و دانوستان و دیالۆگدان لەگەڵ رێژیمە یەک لەدوا یەکەکانی ئێڕاق . ئاگاداری هەڵوێستی هێزە دەرەکییەکانن ، بەتایبەتیش بەریتانیا و ئەمەریکا . ئەوجا پرسیار ئەوەیە ، بۆ هەتا ئێستاش هاوچەرخانە رووداوەکان هەڵناسەنگێنن و لەسایکۆلۆجیای دۆست ” ئەگەر هەمانە ” و داگیرکەرانمان تێنەگەیشتوون ؟\nلەگەڵ ئەو هەمو ئەزموونەی هەمانە لەگەڵ دەسەڵات و سیاسەتمەدارانی عاربی ئێڕاق ، لەوە ناچێت لە دووروویی ، دووفاقی هەڵوێست و هەلپەرستی ئەم داگیرکەرەمان تێگەیشتبن . ئەرێ تێنەگەیشتوین یان نامانەوێ تێبگەین کە عارەب وەک کورد دڵ ساف ساویلکە و خۆشبڕوا و خاوەن بەڵێن نییە ؟ عارەب خاوەنی کولتووری بیابانە ، کولتوورێک رێزلە میوانی دەگرێ و دواتر دەچێتە سەر رێگەی و رووتی دەکاتەوە . کولتوورێک کوشتوبڕی ، تاڵانی و ئەنفالکردن تێیدا پیاوەتی و سوارچاکییە و جێی شانازییە . کولتوورێک لەکاتی لاوازیدا مەرجەکان قبووڵ دەکات و هەرکاتێکیش بۆی لوا، پاشگەزدەبێتەوە . لەبەر چاومانە هەر لە سەتەی پێشوودا و لەسەردەمی درووستکردنی ئێڕاقدا چۆن بەڵێنی پاراستنی مافەکانمانیان لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێڕاقدا بە ” کۆمەڵەی نەتەوەکان ” داو دوایی لێی پەژیوان بوونەوە ، ئینگلیزیش دەستی بۆ بە ئینجیلدا دان . بەیاننامە و بەڵێنەکانی یازدەی ئازار و گفتوگۆکانی دیکەش هێشتان لە هزراندا کاڵ نەبوونەتەوە .\nدوای روخانی رێژیمی عاەربی سەددام ، گەورەترین هەڵەیەک ئێمەی کوردی باشوور کردبێتمان ، هاوکاریی بنیاتنانەوەی ئەو بەناو وڵاتە نا وڵاتەی کە ئینگلیز لەسەر داخوازییە ئابوورییەکانی خۆی – بەتایبەتیش داخوازیی نەوت لەسەردەمی شەڕی جیهانی یەکەمدا بە ناسنامەی ئێڕاق ، بنیاتی نا . هەڵەیەکی هاوتای ئەو هەڵە گەورەیەش ئەوەبوو کە لە ئەزموونی رابووردوو ، هیچ وانەیەکمان وەرنەگرتبوو و لە داڕشتنی دەستووری وڵاتەکەدا ، کوردستانیێتی نزیکەی نێوەی باشووری کوردستانمان – بەکەرکوک و ناوجە عارەبێندراوەکانەوە خستە قوماری راپرسییەوە . ئەوە لەکاتێکدا بوو کە عارەب جگە لەسەر مێزی دایالۆگ، لە هەموو بوارێکدا لاواز بوو و کوردیش باڵادەست بوو. ئەو دوو هەڵەیە لەکاتی خویدا بوونە جێ رەخنەی زۆربەی رۆشنبیرانی کورد ، لەهەردووک پارتە باڵادەستەکە ” پارتی و یەکیێتی ” .\nبۆ خوێندنەوەی تەواوی بابەتەکە کلیک بکەرە سەر ــ چی بە کەرکوک کرا ، کێ کردی ، ئایندە چی پێیە بۆی ؟


چۆن دەتوانیت كەسێك رازی بكەیت؟ – Politic Press\nچۆن دەتوانیت كەسێك رازی بكەیت؟\nئەم بابەتە 1059 جار بینراوە\nكارێكی ئاسان نییە كاتێك دەتەوێت كەسێك ڕازی بكەیت و ئەو پەیامەی پێتە بیگەیەنیت، كە خۆشت دەوێت.\nكارل هۆفلاند، كە پسپۆڕێكی دەروونییە لێكۆڵینەوەیەكی ئەنجامداوە لەبارەی ئەوەی، كە چۆن خەڵك ڕازی بكەیت و پەیامەكانتی پێبگەیەنیت، دوای ئەنجامەكان چەند ڕێگەیەكی دانا بۆ رازیكردنی خەڵك، كە لەمانە پێكدێن.\nدرك كردن بەكات خۆی لە خۆیدا هەموو شتێكە\nئارام گرتن باشترین شت بۆ رازی كردنی بەرامبەرەكەت ئارام گرتنە ،دیاری كردنی ئەو كاتەیە كە گفتوگۆی لەگەڵ دا دەكەیت،واتە پێش ئەوەی گفتوگۆ لەگەل كەسێك بكەی بۆ رازیكردنی دەبێت بەباشی بیرت كردبێتەوەو لەسەرخۆو ئامادەبیت.\nزمانی جەستە لەم خاڵەدا ڕۆڵ دەبینێت كاتێك دەتەوێت قسە بۆ كەسێك بكەی خۆت بخەرە جێگەی ئەو،هەوڵ بدە ئەو جوڵانە بكەی كە ئەو پێی ئارام دەبێت ،یاخود بەدوای ئەو شتانەدا بگەڕێ كە ئەو پێی خۆشە هەوڵبدە لایەنگیری بكەت تا ڕازی بێت بەو شتانەی كە تۆ دەیڵێیت.\nڕاستگۆیانە ستایشی بكە\nهەوڵ بدە ستایشی دەوروبەرەكەت بكەی ،بۆ ئەو شتانەی ڕۆژانە ئەیكەن یاخود ئەو وشانەی كە ئەیڵێن تاوەك و سەرنجیان بۆخۆت ڕابكێشیت و وەك كەسێكی میهرەبان و باش لێت بڕوانن هەوڵ بدە ڕێگەیان بدەی گفتوگۆت لەسەر بابەتەكان لەگەڵ بكەن تا دواتر، لە كاتێك دا كە پێویستە ڕازیكردنیان لەسەر شتێك كارێكی قورس نەبێت.\nجەخت كردنەوەو متمانە بەخۆ بوون\nئەگەر جارێك شكستت هێنا لە ڕازیكردنی بەرامبەرەكت ،كۆڵ مەدە جەخت كردنەوە لەسەر ئەوەی ئەتەوێ بڕوابەخۆبوونت ئەگەری هەیە كە ئەوكەسە ڕازی بكات،بەڵام لە كاتێك دا ئەگەر بزانێت كە تۆ گرنگی پێنادەیت و تەنها یەك جار هەوڵ ئەدەیت ئەوكەسەش بە گرنگ وەری ناگرێت ،هەوڵ بدە بیر لەوە بكەیتەوە جیاوازی نێوانتان چیە بۆ گەیشتن بە ئەنجام دەبێت بیركردنەوەكانت لە بیر كردنەوەی بەرامبەرەكەت نزیك بكەیتەوە.\n2.55 ملیۆن دۆلار سزا درا\nکامێرای نهێنی پلانی کوشتنێک ئاشکرا دەکات\nورچێک لەسەر شەقام دەبینرێت\nهندستان: جۆرێک لە خواردنەوەی کهولی زیاتر لە 60 کەسی کوشتووە\nدەیان نەهەنگ لە باشوری نیوزلەندا لە کەناردا مانەوە\nپێکهاتەی سروشتی بۆ پاککردنەوە\nیۆڤێنتۆس 4 یاریزان دەكاتە قوربانی یاریزانێك ! (71 بینین)


کوردیپێدیا - کێڵگە پەلەوەرییەکان لەتوانایاندایە دوو مانگ جارێک 12 ملیۆن مریشک بەرهەمبهێنن\n📊 کێڵگە پەلەوەرییەکان لەتوانایاندایە دوو مانگ جارێک 12 ملیۆن مریشک بەرهەمبهێنن | پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nکێڵگە پەلەوەرییەکان لەتوانایاندایە دوو مانگ جارێک 12 ملیۆن مریشک بەرهەمبهێنن\nکۆمەڵەی گێڵگە پەلەوەرییەکان رایدەگەیەنن کە لە توانایاندایە، بە دوو مانگ جارێک 12ملیۆن مریشک بەرهەمبهێنن و داواش دەکەن کێشەکانیان بۆ چارەسەر بکرێت و بازاڕیان بۆ بدۆزنەوە.\nنازم عەبدووڵا، جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی کێڵگەپەلەوەرییەکان لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا، کە ژووری بازرگانی و پیشەسازیی سلێمانیسلێمانی ئەمڕۆ سێشەممە 7ی ئاب بەڕێوەچوو ڕایگەیاند کێڵگەپەلەوەرییەکان کێشەیان زۆرە داوامان لە ژوور کردووە کە پشتیوانیمان بکات، لە زیادبوونی بەرهەمی ناوخۆی، کە لە ئێستادا دەتوانین پێداویستی هەموو کوردستان پڕکەینەوە، بەڵام هاوکاریمان ناکرێت لە ساغکردنەوەی لە بازاڕەکاندا.\nڕاشیگەیاند ئێمە دەمانەوێت ڕێگری لە هاوردەکردنی مریشکی بەستووبکرێت و هێنانی عەلەف لە ئێرانەوە ڕێگای پێبدرێت، بەمەش دەتوانین کێشەکانمان چارەسەر بکەین.\nهاوکات سیروان محەمەد، سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانیەکەدا وتی دوای ئەوەی کێڵگەپەلەوەرییەکان توشی زیانێکی زۆربوون بەهۆکاری ڕێگری حکومەتی ناوەندی کە نەیدەهێشت مریشک بڕوات بۆ خواروی عێراق و هاتنی مریشکی بەستوو کەبەردەوام لەووڵاتانەوە دێت زیانی زۆری بە بەرهەمی ناوخۆی و مریشکی کێڵگە پەلەوەرییەکان گەیاندووە و کێڵگەکان توشی زیانی زۆربوون.\nسەرۆکی ژووری بازرگانی سلێمانی ئاماژەی بەوەشدا داواکاریەکانیان دەگەیەننە لایەنی پەیوەندیدار و هەموو پشتیوانیەکیان دەکەن لە زیادبونی بەرهەمی ناوخۆی و ساغکردنەوەی بەرهەمەکانیان.\nبەوتەی سەرۆکی کۆمەڵەی کێڵگە پەلەوەرییەکان لە سلێمانی 698 پرۆژە پەلەوەر هەیەم کە 60 ڕۆژ جارێک نزیکەی 12 ملیۆن مریشک بەرهەم دەهێنن، کە بەشی پێداویستی ناوخۆدەکات.\n#زریان محەمەد | #سلێمانی | #07-08-2018 |\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Aug 7 2018 2:50PM تۆمارکراوە


نرخی ئۆتۆمبێل بەرزدەبێتەوە\nنرخی ئوتۆمبیل له پێشانگاكانی كڕین و فرۆشتن ئه‌تۆمبێلی هه‌رێمی كوردستان به‌تایبه‌تی له شاری هه‌ولێر، به‌رزبوونه‌وه‌یه‌كی به‌رچاوی به‌خۆیه‌وه بینیه‌وه، به‌جۆرێك كه له‌ماوه‌ی ته‌نها چه‌ند هه‌فته‌دا هه‌ر ئوتۆمبێلێك نزیكه‌ی ھەزار بۆ ھەزار و 500 دۆلاری هاتووه‌ته‌وه سه‌ر و هۆكاره‌كه‌شی ده‌گه‌ڕێته‌و بۆ رێگرییه‌كانی ئێران له هه‌نارده‌كردنی ئۆتۆمبێل له رێگه‌ی سنووری باشماخ و حاجی ئۆمه‌رانه‌وه.\nخاوه‌ن پێشانگایەكی ئۆتۆمبێل لە شاری ھەولێر بە كوردستان24 گوت: "ھۆكاری سەرەكی گرانبوونی نرخی ئۆتۆمبێل ئەوەیە كە لە ئێرانەوە گرفت بۆ ھێنانی ئۆتۆمبێل بۆ ھەرێمی كوردستان دروست دەكرێت، ھەندێك ئۆتۆمبێلمان ھاتبوون لە رێگە بەریان تێگرتبوو، ئەمەش وایكردووە ئۆتۆمبێل كەم داخیل ببێت".\nبە گوتەی خاوەن پێشانگاكانی كڕین و فرۆشتنی ئۆتۆمبێل، هۆكاری به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی ئۆتۆمبێل له بازاڕی ئۆتۆمبێلی هه‌رێمی كوردستان ده‌گه‌ڕێته‌وه، بۆ رێگریكردن له هاتنی ئۆتۆمبێل له‌لایه‌ن حكوومه‌تی ئێرانه‌وه بۆ هه‌رێمی كوردستان له رێگه‌ی سنووری باشماخ و حاجی ئۆمه‌ران.\nیەكێكی دیكە لە خاوه‌ن پێشانگاكانی ئوتۆمبێل دەڵێت: "ئەو ئۆتۆمبێلانەی لە ئەمەریكا دەھێندرێن و لە دوبەی چاكدەكرێنەوە و دەھێندرێنە ھەرێمی كوردستان، ئێمە پێمان باشە ئەو ئۆتۆمبێلانە پێش ئەوەی لە دوبەی چاكبكرێنەوە بھێندرێنە كوردستان لێرە چاكبكرێنەوە، چونكە سوودی بۆ پیشەوەران و خەڵكی كوردستان زیاترە".\nكێشه‌یه‌كی دیكه‌ی بازاڕی ئۆتۆمبێل ئەوەیە عێراق رێگه‌نادات ئۆتۆمبێلی ده‌ستی دوو له ئیماراته‌وه هاورده بكرێن، به‌ڵام هه‌رێمی كوردستان رێگری ناكات، ئه‌وه‌ش وایكردووه، خه‌ڵكی باشووری عێراق بێنه هه‌رێمی كوردستان، ئه‌و ئۆتۆمبێلانه بكڕن، به‌شێكیش له بازرگانان داوا ده‌كه‌ن، ئۆتۆمبێلی ده‌ستی دوو راسته‌وخۆ له ئه‌مەریكا بكڕدرێن نه‌ك له ئیمارات و له ده‌ستی دوو، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان خۆی ده‌ستكارییان بكات و بیانفرۆشێته‌وه.\n04 دەست بە دابەشکردنی مووچەی چەند وەزارەتێک دەکرێت\n05 ھەرێمی كوردستان ھاوردەكردنی مریشكی راگرت\n06 هیندستان هاوردەکردنی نەوتی ئێرانی بە تەواوی راگرت


ئەندامانی فەرماندەیی هێزەکانی دژەتیرۆریزمی کوردی لە سوریا چەکدارێکی داعش دەستگیردەکەن لە خۆرهەڵاتی ناوچە گوندنشینەکانی دێرە زوور. [خاوەنی وێنە: ناوەندی راگەیاندنی هێزەکانی سوریای دیموکرات]\nقۆناغی دووەمی ئۆپەراسیۆنی لاوازکردنی تیرۆریزم، کە هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) هەینی (17 تەمموز) دەستیانپێکرد و دووشەممە کۆتاییهات، چەند سەرکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆوەبینی، ئەفسەرێکی هەسەدە وتی.\nهەڵمەتەکە، کە ئامانجی دەستگیرکردنی پاشماوە و شانە نوستووەکانی "دەوڵەتی ئیسلامی" (داعش)ە لە پارێزگای دێرە زوور، لەدوای کۆتاییهاتنی سەرکەوتووانەی قۆناغی یەکەمی ئۆپەراسیۆنی لاوازکردنی تیرۆریزم هات لە حوزەیران.\nله قۆناغی یەکەمدا، هێزە ئەمنییەکان 56 ناوچەی داعشیان پاککردەوە و 110 ئەندامی گروپەکەشیان دەستگیرکرد لەمیانه‌ی هەڵمەتێکی شه‌نوكه‌ودا له پارێزگاکانی دێرە زوور و حەسەکە.\nئەفسەری هەسەدە، فەرهاد خۆجە بە دیارونای وت لە قۆناغی دووەمدا، هێزە ئەمنییەکان دەیان چەکداری داعشیان دەستگیرکرد و دەستیانگرت بەسەر بڕێکی زۆر تەقەمەنی و چەکدا.\nوتی قۆناغی دووەم چەند ناوچەیەکی جیاوازی خۆرهەڵات و باکوری ناوچە گوندنشینەکانی دێرە زووری گرتەوە، کە مەدەنییەکان هەواڵیان دابوو لە ئامادەیی چەند شانەیەکی داعش.\nوتیشی وەک کاردانەوەیەک بۆ داواکارییە دەستبەجێکانی خەڵکی ناوچەکە و سەرکردە خێڵەکی و بەتەمەنەکان، ئەنجامدرا.\nخۆجە وتی هەسەدە چەند هێرشێکی کتوپڕ و ئۆپەراسیۆنی ئەنجامدا بە هەماهەنگی لەگەڵ فەرماندەیی هێزەکانی دژەتیرۆریزمی کوردی لە سوریا و بەپشتیوانی ئاسمانی و هەواڵگری لەلایەن هاوپەیمانی نێودەوڵەتییەوە.\nدەستگیرکردنی 'ئەمیر'ێکی داعش\nخۆجە وتی هەڵمەتەکە سەرنجی خستۆتە سەر بوسەیرا و شحیل لە خۆرهەڵاتی ناوچە گوندنشینەکانی دێرە زوور، کە تێیاندا هێزە ئەمنییەکان "ئەمیر"ێکی عێراقی داعشیان دەستگیرکرد کە بە ئەبو وەلید ناسراوە.\nوتیشی شەش چەکداری داعش دەستگیرکران لەگەڵ ئەبو وەلید و دەیان گومانلێکراودا و هێزە ئەمنییەکانیش دەستیانگرت بەسەر بڕێک چەک و تەقەمەنیدا.\nوتی لەگەڵ ئەوەشدا خەڵاتە گەورەکە دەستگیرکردنی نۆ ئەندامی شانەیەکی نوستووی داعش بوو کە ژمارەیەک تیرۆرکردن و چاندنی تەقەمەنی دەستکردیان ئەنجامدابوو.\nخۆجە وتی هێزە ئەمنییەکان دەستیانگرت بەسەر ئەو چەک و تەقەمەنیانەدا كه لە شوێنی ئەندامانی شانەکە دۆزرانەوە، کە بریتیبوون لە بێدەنگکەر، دۆشکە، تەقەمەنی دەستکرد و چەند کەرەستەیەک کە لە دروستکردنیاندا بەکاردەهێنرێت.\nوتی ئەو شارۆچکانەی دیکەی خۆرهەڵاتی ناوچە گوندنشینەکانی دێرە زوور کە لە ئۆپەراسیۆنی گەڕان و پشکنینەکەدا هەبوون، بریتیبوون لە جێرزی، ساب، زیر، زیبان، کە جبەخانەیەکی داعشی لێ دۆزرایەوە کە 1,000 هاوەنی لەنێودابوو.\nوتی هەسەدە هێزێکی پشتیوانی ئەمنیی گرنگی بۆ شحیل نارد، کە ژمارەیەکی زۆر خاڵی پشکنین و بنکەی ئەمنییان دانا و قەدەغەی هاتوچۆیان راگەیاند.\nخۆجە وتی ئەم هەڵمەتە بەجۆرێک دیزاینکراوە کە رێبگرێت لە هەر ئەندامێکی شانە نوستووەکان هەوڵی دەربازبوون لە ناوچەکە بدەن.


لەلایەن هێزێكی ئەمریكییەوە لە ناحیەیەكی سەر بە قەزای شەقڵاوە بە هەڵە تەقە لە چەند ماڵ و ئۆتۆمبێلێك كران و زیانی لێكەوتووەتەوە.\nڕووداوەكە لە ناحیەی باسڕمە بووە و هاوڵاتییەكی دانیشتووی ناحیەكە بە تۆڕی میدیایی ئێستای ڕاگەیاند، كاتژمێر 10 بۆ 10:30 خولەكی ئەمشەو لەلایەن ئەو هێزە ئەمریكییەی لە فڕۆكەخانەی هەریر جێگیركراون، تەقە ئاراستەی ژمارەیەك ماڵ كراوە.\nوتیشی، بەهۆی تەقەكردنەكانەوە نزیكەی 12 ماڵ و ئۆتۆمبێل زیانیان پێگەیشتووە، بەڵام زیانی گیانی نەبووە.\nهێزە ئەمریكییە ڕۆژانە لە فڕۆكەخانەكە مەشق و ڕاهێنان دەكەن، بەڵام ئەوە یەكەمجار ڕووداوی لەوجۆرەیان لێ ڕووبدات، وەك ئەوەی ئەو هاوڵاتییە ئاماژەی پێدا.\nباسرمە سەر بە قەزای شەقڵاوەیە و دەكەوێتە سنووری پارێزگای هەولێرەوە.\n11 كەس بەهۆی خۆڵبارینەوە مردوون و عێراق لەبەردەم گۆڕانكاریی مەترسیداری ژینگەدایە\nڕێكخراوی پەیامنێران هێرشکردنەسەر تیمی تۆڕی میدیایی ئێستا لە هەولێر ئیدانە دەکات\nڕێکخراوی پەیامنێران بۆ ماف و گەشەپێدان ئیدانەی هێرشكردنە سەر تیمی تۆڕی میدیایی ئێستا دەكات لە هەولێر كە لەلایەن…\nسلێمانی.. كەسێك دەستگیركرا چەندین ئۆتۆمبێلی به‌بێ ئاگاداریی خاوه‌نه‌كانیان فرۆشتووه\nپۆلیسی سلێمانی ڕایگەیاند، تۆمەتبارێكیان دەستگیركردووە كه نووسینگه‌ی به‌كرێدانی ئۆتۆمبێلی هه‌بووه و ژماره‌یه‌ك ئۆتۆمبێلی هاوڵاتییانی به‌بێ ئاگاداریی خاوه‌نه‌كانیان فرۆشتووه.…\nهەپەگە كوژرانی 13 سەربازی دیكەی ڕاگەیاند\nهەپەگە كوژرانی 13 سەربازی دیكەی توركیای لە ناوچەكانی زاپ، ئاڤاشین و خواکورک ڕاگەیاند. ناوەندی ڕاگەیاندن و چاپەمەنیی هێزەکانی…\nهەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی ئاشکرایکرد کە ئەنجومەنی وەزیران ڕەزامەندیی دەربڕیوە لەسەر خەرجکردنی بڕی 24 ملیار و 318 ملیۆن…


هۆزان مه‌حمود: کاڵبونه‌وه‌ی بیری نه‌ته‌وه‌یی لاوانی بردووه به‌ره‌و توندڕه‌ویی ئاینی\nلاوان له هه‌رێمی کوردستانی عێراقه‌وه وه‌ک سه‌رچاوه‌کانی هه‌واڵ ئاماژه‌یان پێکردووه ده‌چنه نێو ڕیزی ڕێکخراوه تێرۆریستیه‌کانی سوریاوه و به‌شداریشیان له شه‌ڕی دژی کوردی خۆرئاوا کردووه.\nکاربه‌ده‌ستانی ئاسایشی له هه‌رێم ده‌ڵێن ژماره‌یه‌ک له‌و لاوانه ده‌ستگیر کراون و ڕێکخراوه‌کانی وه‌ک جه‌بهه‌تولنوسره و ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له عێراق و شام و ڕێکخراوه‌کانی تری سه‌ر به ئه‌لقاعیده هۆکاری جیاواز به‌کارده‌هێنن بۆ له‌خشته‌بردنی لاوان و ناردنیان بۆ شه‌ڕ له سوریادا.\nهۆزان مه‌حمود، چالاکوانی سیاسی ده‌ڵێت ناتوانرێت ئه‌م دیارده‌یه ته‌نها وه‌ک شتێکی په‌یوه‌ست به ڕه‌وشی ئه‌مڕۆوه سه‌ر و سه‌ودای له‌گه‌ڵ بکرێت، له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ی ڕێکخراوه ئیسلامیه‌کان له باشوری کوردستاندا خه‌ریکی کارکردنن به جۆره ئایدیۆلۆژیه‌تێک که نه‌ته‌وه ناناسێت و به‌رگی ئاینی ده‌دات به‌سه‌ر هه‌موو ناسنامه‌کاندا و له‌ژێر ناوی برایه‌تی ئاینیدا کارده‌که‌ن.\nهۆزان ده‌شڵێت کارکردنی ئه‌و جۆره ئایدیۆلۆژیانه په‌یوه‌ندی هه‌یه به قه‌یرانی ناسنامه‌وه و وه‌ک ده‌ڵێت ئێستا ناسنامه‌ی مرۆڤ له قه‌یراندایه و له باشوری کوردستانیش هه‌وڵێک له ئارادیه بۆ جێ پێلێژکردنی بیرۆکه پێشکه‌وتوخوازه‌کان به‌مه‌به‌ستی ڕه‌وایی دان به بیرکردنه‌وه و کارنامه سیاسیه‌کانی خۆیان، وه هه‌موو جۆره تاکتیکێکیش به‌کار ده‌هێنن تا بیسه‌لمێنن که جه‌مسه‌رێکن له‌م جیهانه‌دا.\nبه‌ڵێن ساڵح وتووێژی له‌گه‌ڵ هۆزان مه‌حمود چالاکوانی سیاسی کردووه.


تورکیا و ئیسرائیل لەسەر باشترکردنی پەیوەندییەکانیان ڕێک‌دەکەون\nئاڵای تورکیا و ئیسرائیل لەسەر بینای باڵیۆزخانەی تورکیا لە ئیسرائیل\nوتەبێژێکی ئاک پارتی دەسەڵاتداری تورکیا ڕایگەیاند، وڵاتەکەی و ئیسرائیل ڕێککەوتوون کاربکەن بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانیان دوای پەیوەندیـیە تەلەفۆنیـیەکەی ڕۆژی دووشەمەی نێوان سەرۆکانی هەردوو وڵات.\nهەردوو وڵات لە ساڵی 2018دا باڵیۆزی خۆیان لە وڵاتی یەکتر دەرکرد، لە دوای دروستبوونی ناکۆکی لە نێوانیاندا.\nئەنقەرە سەرزەنشتی ئیسرائیلی دەکرد بەوەی کەناری ڕۆژئاوای داگیرکردووە و مامەڵەی خراپی لەگەڵ فەلەستینیـیەکان کردووە، هاوکات ئیسرائیل داوای لە تورکیا دەکرد واز لە پشتگیرییەکانی بۆ بزوتنەوەی حەماسی چەکدار بهێنێت کە حوکمڕانی غەززە دەکات.\nهەردوولایان دەڵێن دەبێت لایەنی تر سەرەتا هەنگاو بنێت بۆ هەر لێکنزیکبوونەوەیەک.\nلە میانەی پەیوەندییە تەلەفۆنیەکەیدا کە ڕۆژێک دوای ئەوە هات کە مەحمود عەباس سەرۆکی فەلەستینیـیەکان سەردانی ئەنقەرەی کرد، ئەردۆغان بە هێرزۆگی گوت پاراستنی دیالۆگ گرنگە، گوتیشی پەیوەندییەکانی تورکیا و ئیسرائیل کلیلی سەقامگیریی هەرێمەکەن.\nهەروەها نووسینگەکەی ئەوەشی گوت ئەردۆغان سەبارەت بە کێشەی نێوان ئیسرائیل و فەلەستینیەکاندا پشتیوانی خۆی بۆ چارەسەری دوو دەوڵەتی دووپاتکردەوە، گوتیشی "هەنگاوە ئەرێنیەکان" یارمەتیدەردەبن بۆ پەیوەندی تورکیا لەگەڵ ئیسرائیل.


پاش نزیكبوونەوەی پارتی و سەدرییەكان، شاندێكی باڵای یەكێتی ئاراستەی داهاتووی هاوپەیمانێتی خۆیان لەگەڵ باڵەكەیتری شیعە كە هاوپەیمانێتی فەتحە ڕاگەیاند، بەم پێیەش بۆ یەكەمجار لەپاش 2005 هێزە حوكمڕانەكانی كوردستان بەر لە ئەنجامدانی هەڵبژاردن، بەسەر دوو جەمسەری هێزی جیاوازدا دابەش ببن.\nبە گوێرەی بەدواداچوونەكانی "ناس كورد" هاوپەیمانێتی سەدر و پارتی كە دوجار گەیشتە دیداری لوتكە لەنێوان شاندێكی باڵای سەدر و مەسعود بارزانی لەچوارچێوەی پلانێكی سەدرییەكاندایە كە ناویان ناوە "هاوپەیمانێتی بەهێزەكان"، ئەم هاوپەیمانێتییەش بەهیوای كۆنترۆڵكردنی جومگە سەرەكییەكانی قۆناغی داهاتووە كە سەرۆكایەتی كۆمار و وەزیران و پێكە باڵاكانی دەوڵەتی عێراق لە خۆدەگرێت، ئەم هاوپەیمانێتییە كە شۆڕ نابێتەوە بۆدروستكردنی لیستی هاوبەش، بەڵگە ئامادەكارییە بۆ پاش هەڵبژاردنی ئۆكتۆبەری ئەمساڵ (2021)، وەها دەناسرێت كە ڕكابەری هاوپەیمانە نزیكەكانی ئێران دەبێت كە هێزەكانی حەشدی شەعبییە، بەوپێیەی هەم سەدر و هەم پارتی هەریەك بەشێوازی خۆیان لەگەڵ میلیشیا چەكدارەكانی شوێنكەوتەی ئێراندا كێشە و هەندێك ناكۆكییان هەیە، كە دواترینیان لەسەر ئاستی كوردستان هێرشكردنە سەر فڕۆكەخانەی هەولێر و ڕێگریكردنە لە گەڕانەوەی پارتی بۆ بنكە و بارەگاكانی خۆی لە شاری كەركوك.\nلێدوان و هەڵوێستە سیاسییە راگەیەنراوەكانی ڕۆژانی رابردوو، ئەوە دەردەخەن، كە هاوپەیمانێتی یەكێتی و هاوپەیمانێتی فەتح بەسەرۆكایەتی هادی عامری، پشت ئەستوورە بەمێژووی پەیوەندییەكانی هەردوولا كە سەرۆك تاڵەبانی نیشانەیەكی دیارە تێیدا. بەدوای ڕاگەیاندنی ئەم هاوپەیمانێتییەشدا یەكێتی لەزاری بافڵ تاڵەبانی هاوسەرۆكییەوە كاندیدكردنەوەی بەرهەم ساڵحی بۆ سەرۆكایەتی كۆمار راگەیاند، ئەمەش خواستی ئەم هێزە دەردەخات بۆ پارێزگاریكردن لەم پێگەیە كە چوار خولی دەستوری و پێشتریش خولێكی ڕاگوزەر پشكی یەكێتی بووە لە پرۆسەی سیاسی عێراقدا.\nهەر لەو چوارچێوەیەدا، د. شێرکۆ میروەیس، ئەندامی سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان (شەممە 12ی حوزەیرانی 2021) بە "ناس کورد"ی ڕاگەیاند، "لە کۆبوونەوەکانی چەند ڕۆژی ڕابردووی بافڵ تاڵەبانی لەگەڵ بەرپرسانی باڵای لایەنە سیاسییەکانی عێراق پەیامی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان دراوەتە سەرجەم لایەنەکان کە پۆستی سەرۆک کۆمار پشکی یەکێتییە و سوورین لەسەر وەرگرتنەوەی ئەو پۆستە لەدوای هەڵبژاردنەکان."\nوتیشی، "ئەوەش بە لایەنەکان وتراوە کە د. بەرهەم ساڵح، جارێکی دیکە کاندیدی یەکێتی دەبێت بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار و بە فەرمی کاندیدی یەکێتییە و لایەنەکان هیچ هەڵوێستێکی سلبیان لەوبارەیەوە نەبوو."\nجگە لە هێزەكانی حەشد یەكێتی لەسەر ئاستە شیعی و عێراقییەكەی پەیوەندی لەگەڵ ڕەوتی حیكمەش بردووەتەپێش كە لەسەر میانڕەوە شیعەكان ئەژمارە، جگە لەوەش یەكێتی لەسەر میحوەری سلێمانی ئەژمارە كە نزیكایەتی لەگەڵ ئەو بازنە شیعییە هەیە كە هەندێكیان لەگوتاری سیاسی خۆیاندا هەولێر بە بنكەی مۆساد و لانكەی مەترسی وێنا دەكەن لەسەر ئاسایشی عێراق و جۆرێك لە پەسەندییان بۆ سلێمانی هەیە كە مۆدێلێكی سیاسی بڕێك جیاوازترە بەوپێیەی لەڕووی سیاسییەوە هێزیتری جیاوازی تێدایە، بەپێچەوانەی ئەوەشەوە پارتی زیاتر لەو هێزە سوننانە نزیكە كە لە نەینەوا و سەلاحەدین و ئەنبار خەونی دروستكردنی هەرێم و خۆرێبەری لە چەشنی هەولێریان هەیە.\nهەندێك لە چاودێران پێیانوایە، ئەم دابەشبوونەی پارتی و یەكێتی لەسەر ئاستی عێراق بەر لەهەڵبژاردن و بەدوایدا هێزە سیاسییە كوردییەكانیتر كە یەكەمجارە لەدوای 2005 ڕووبدات، ئەگەرچی هاوشێوەی دابەشبوونەكانیتری شیعە و سوننەیە و نامۆ نییە بەدۆخی سیاسی ئێستای عێراق، بەڵام لەسەر ئاستە كوردییەكەی مەترسی ئەوە دروست دەكات كە هێزە كوردییەكان لەخاوەن پرسێكی نەتەوەییەوە بگۆڕێن بۆ لیستێكی هەڵبژاردن لە گەمەی ژمارەكانی ئەنجومەنی نوێنەرانی داهاتوو لەكاتێكدا وەك ژمارە هەمیشە كورد بەكەمینە دەمێنێتەوە لەكۆی 329 كورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران.


کارکردنى ئافرەت لە کایەکانى ژیان لە کۆمەڵگەى کوردستاندا بێ گرفت نەبووە؛ ئافرەت لە کۆمەڵگەى کوردستان رووبەڕووى چەندین ئاستەنگ بۆتەوەو دەبێتەوە، ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ شێوازى تێگەیشتن و بیرکردنەوەى کۆمەڵگە بەرامبەر بە ئافرەت، زۆربەى جارەکانیش ئافرەت دەبێتە قوربانى ئەم شێوازە تێگەیشتنەى کۆمەڵگە، لێرەدا دەمەوێ باس لە شێوازێکى توندو تیژى دژ بە ئافرەتان بکەم کە ئەویش (توندوتیژى نەرم)ە، هەوڵدان بۆ خاپاندنى ئەو ئافرەتانەى کەوا لە بوارەکانى ژیاندا کاردەکەن لەلایەن پیاوانەوە بۆ تێرکردنى حەزەکانیان یەکێکە لەو شێوازانەى کەوا دەتوانین ناوى بنێین (توندوتیژى نەرم)، زۆر جار خۆشباوەڕى ئافرەتان هۆکاربووە بۆ روودانى ئەم حاڵەتە، بێگومان لە ئەنجامى روودانى ئەم حاڵەتەشدا زۆر جار ئافرەتەکە زیانمەند بووە؛ ئەوەش خۆى لەخۆیدا دەستدرێژییەکى راستەوخۆیە بۆ سەر ئافرەتان و لەڕێى فێڵ و درۆ و خاپاندنەوە جێبەجێدەکرێت.\nزۆر گرنگە بە چاوێکى یەکسان و رێزلێگیراو مامەڵەکردن لەگەڵ ئافرەت بکرێت، بۆئەوەى ئەویش بتوانێت ئەو توانایەى کە هەیەتى لە خزمەتى کۆمەڵگەدا بەکاریبهێنێت، بۆیە لەسەر هەموو لایەکمانە شکۆى ئافرەت بپارێزین و هەوڵبدەین رۆڵى کاراتر بگێڕن لە خزمەتکردن و بنیاتنانەوەى وڵات، ئەوەش بەوە دەکرێت کەوا خۆمان لە جیاوازى رەگەزى و رۆحیەتى پیاوسالارى بپارێزین، روانینمان وابێت کەوا دەستدرێژى بۆ سەر ئافرەتان واتە دەستدرێژى بۆ سەر مرۆڤایەتى، خاپاندنى ئافرەتان واتە دوورکەوتنەوە لە بەهاکانى مرۆڤایەتى؛ واتە شکاندنى هەیبەت و شکۆى مرۆڤ!\nبەداخەوە تا ئێستاش لە کوردستان بە شێوازێکى رواڵەتییانە مامەڵە لەگەڵ پرسى ئافرەتاندا کراوەو؛ تەواوى ئەو رێخراوانەى کەوا لە بوارى داکۆکیکردن و وەدەستهێنانى مافەکانى ئافرەتاندا کاردەکەن لەژێر سێبەرى حیزبدان، عەقلیەتى حیزبیش لە کۆمەڵگەى کوردستاندا عەقلییەتێکى پیاوسالارییە، بۆیە تا رێکخراوەکانى ئافرەتان ئازاد نەبن لە یەک چوارچێوەدا دەخولێنەوەو ناتوانن گۆڕانکارى مەزن ئەنجامبدەن، بۆیە پێویستە رێکخراوەکانى ئافرەتان تواناکانیان یەکبحەن و هەوڵى ئەوە بدەن لە قەفەزى حیزبەکان بێنەدەرەوە و بۆ پاراستنى شکۆى ئافرەت و وەدەستهێنانى مافەکانى خۆیان خەبات بکەن، بێگومان ئەگەر بتوانن ئەمە بکەن؛ دەتوانن لەنێو کۆمەڵگەدا گۆڕانکارى مەزن ئەنجامبدەن.\n« ئەم قۆناخە کوردایەتیمان لێدەخوازێت نەک حزبایەتى... نووسینی : غەفوور مەخموورى* داعش كارتێكه به‌ده‌ست میلیشیا له یاساده‌رچووەکانى عێراق و به‌شێك له وڵاتانی ده‌وروبه‌ر »


سەرۆكی ئەمەریكا تۆماس ووردۆ ویلسون لە 8ی یەنایەری 1918 راگەیاندنێكی 14 خالی بلاوكردەوە .لە خالی 12دا باس لە مافی چارەنووسی گەلانی ژێر دەسەلاتی دەوڵەتی عوسمانی دەكات دوای تەواو بوونی جەنگ ,ئەمە هیوایەك بوو بۆ كورد.بۆ ئەم مەبەستە كۆنگرەی ئاشتی بەسترا,كۆنگرەی ئاشتی رۆژی 18ی یەنایەری ساڵی 1919 لە شارۆچكەی (ڤێرسا)ی سەربە شاری پاریس لە نێوان وڵاتانی هاوپەیمانی سەركەوتوو لە جەنگ بەسترا . مەبەست لە كۆنگرەكە گرتنە بەری رێگا چارەی ئاشتی بوو لە جیهاندا. هەروەها چارەسەری كێشەی ئەو میللەت و ناوچانەی كە كەوتبووە ژێر چنگی وڵاتانی هاوپەیمان.\nراگەێنراوەكەی سەرۆك (وێلسۆن) سەرۆكی ئەمەرێكا بنەمای زۆرینەی گفتوگۆكانی ئەم كۆنگرەیەی پێك دەهێنا ,لە ئەنجامدا رۆژی 29ی یەنایەر لە راگەێنراوێكی كۆنگرەكەدا ئەوە راگەێنرا (وڵاتانی گەورەی هاوپەیمان و بێلایەن رێكەوتن لەبەر هەمان هۆكار بەتایبەت بەهۆی دەسەڵاتی ڕەشی تورك لەم ماوە مێژوویەی هەموو گەلانی ژێردەستەی فەرمان ڕەوایان كردووە, بەهۆی كوشتاری دڕندانەی ئەرمەنییەكان و میللەتانی تر لە رابردووی نزیكدا _ لەیەك جوداكردنەوەی ئەرمینیا و سوریا و میسۆپۆتامیا و كوردستان و فەڵەستین و نیمچە دوورگەی عەرەبی لە ئیمپراتۆریەتی توركی, لێك جوداكردنەوەیەكی تەواو لە یەكتر نابێ زیان بە بەشەكانی تری دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی توركیا بگەینرێ. لەم راگەێنراوەدا ناوی كوردستان وەك دەستەواژەیكی سیاسی تازە هاتە كایەوە .لە كۆنگرەیەكی گەورەی نێو دەوڵەتیدا كۆنگرەكە چەندین لێكتێگەیشتنی نێوان وڵاتانی زلهێزی لێهاتە كایەوە .بەلام بۆ كورد هیچیان سوودی نەبوو ئەگەرچی جەنەڕاڵ (شەریف پاشا) وەك نوێنەری گەلی كورد خۆی ناساندبوو ,بەلام لە بنەڕاتدا شتیك نەبوو بەناوی وەفدی كوردی بۆ ئەم كۆنگرەیە.\nئەگەرچی بەپێی سەرچاوەكان شەریف پاشا بەگەرمی جموجۆلی لەگەل ئەندامانی وەفدی بەشداربوو لە كۆنگرەكەدا دەكرد .شەریف پاشا یاداشتێكی خستە بەردەمی ئەندامانی كۆنگرەكە . بەلام لە كۆتایدا هیچی لێ سەوز نەبوو ,چونكە كورد لەسەردەمی جەنگ دۆڕاندبووی , ووردە جولانەوەكانی دوای جەنگ هاوتا نەبوو لەگەل بەرژەوەندی هیچ یەكێ لە وڵاتە زلهێزەكان , بۆیە كەس پشتیوانی لە كورد و كێشەكەی نەدەكرد. لە كۆنگرەكەدا شەریف پاشا هەڵسا رێكەوتنێكی كرد لەگەل وەفدی ئەرمەنی كە پێك هاتبوو لە (ببوگۆز نۆبار پاشا و دكتۆر ئۆهانگیانیان جێگری سەرۆك كۆماری ئەرمینیا) كارەكەی شەریف پاشا لەو روانگەی كە كوردیش تاوانبار دەكرا بە بەشداری كردن لە جینۆسایدكردنی ئەرمەنیەكان, بۆیە رێكەوتنێكی لەگەل واژۆكردن كەوا كاربكرێ بۆ سڕینەوەی هەموو پاشماوە خراپەكانی نێوان هەردوو نەتەوە, لە كۆتایشدا یاداشتێكی هاوبەشیان پێشكەش بە كۆنگرەكە كرد بۆ دامەزراندنی دوو دەوڵەتی سەربەخۆی هاوسێی یەكتر وە بەلێنی پاراستنی مافی كەمینەكانیشیان دا بوو لە یاداشتەكەیاندا .شێخ مەحمود رەفیق حیلمی رەوانەكرد ببروسكەیەك پشتیوانی لە شەریف پاشا بكات وەكو كورد, بەلام پەیامەكەی پێ نەگەیشت. عەشیرەتە كوردەكان زیاتر لەشەڕ و قەیرانی جێگیر بوونی دەسەلاتی ئینگلیز و تورك بوون ,ئەوەندە ئاگایان لە چارەنووسی خۆیان نەبوو ,وەكو ئێستا چۆن ئەوەندی لەناوخۆ دژ بەیەكن ئەوەندە بۆ نەیارەكان یەكگرتوو نین.


سیناریۆی پێكهێنانی حكومه‌تی زۆرینه\nره‌وشی سیاسی عیراق به قۆناغێكی زۆر هه‌ستیاردا تێده‌په‌ڕێت، به جۆرێك ده‌توانین بڵێین هیچ كاتێك عیراق وه‌ك ئێستا به‌و شێوه‌یه تووشی ته‌نگژه‌ی سیاسی نه‌بووه.\nدواین هه‌وڵی هێزه ده‌سه‌ڵاتدار و كاریگه‌ره‌كانی عیراق پێكهێنانی به‌ره‌ی میانڕه‌و بوو له نێوان كورد و شیعه‌دا بۆرزگاربوون له‌و ئیفلیج بوونه سیاسیيه‌ی عیراقی تێكه‌وتووه.\nئه‌گه‌ر چی تائێستا هیچ هه‌ڵوێست و كاردانه‌وه‌یه‌كی نێوده‌وڵه‌تی و ئیقلیمی له به‌رامبه‌ر ئه‌م به‌ره نوێیه‌ی عیراقی نه‌كه‌وتۆته‌وه، به‌ڵام وه‌ك چاودێرانی سیاسی و هه‌ندێك له لایه‌نه‌كانی عیراقی پێیان وایه به‌ره‌كه رێككه‌وتنێكی "شیعی و كوردی"یه و ناتوانێت به‌بێ پێكهاته‌یه‌كی سه‌ره‌كی تری عیراق كه سوننه‌یه قه‌یرانه‌كان به‌ره‌و چاره‌سه‌ر ببات، چونكه زۆر به‌ی قه‌یران و كیشه‌كانی عیراق په‌یوه‌سته به‌سوننه‌وه.\nله‌ڕاستیدا یه‌كێك له سیناریۆ به هێزه‌كان كه ئه‌م به‌ره نوێیه كاری له‌سه‌رده‌كات، دامه‌زراندنی حكومه‌تێكی زۆرینه و كارپێنه‌كردنی سیستمی حكومه‌تی یه‌كێتیی نیشتیمانییه له‌داهاتوودا، ئه‌م سیناریۆیه‌ش نزیكترین ئه‌و خیاراتانه‌یه كه په‌نای ده‌برێته‌به‌ر، به‌وه‌ش قۆناغێكی نوێ له شێوازی حوكمڕانی له‌عیراقدا ده‌ستپێده‌كات،\nله‌كاتی نووسینی ئه‌م وتاره‌دا ئه‌ندام پارله‌مانێكی لیستی هاوپه‌یمانی كوردستان له‌به‌غداوه پێی وتم چوارلایه‌نه‌كه‌ی ناوبه‌ره‌ی میانڕه‌و له‌دوای ته‌واوبوونی گفتوگۆگانیان هه‌وڵی گۆڕینی حكومه‌تی ئێستاده‌ده‌ن و حكومه‌تێكی نوێ له بیست و پێنج وه‌زیر پێكده‌هێنن و مالیكیش هه‌رده‌كرێته‌وه به سه‌رۆك وه‌زیران، ئه‌ندام پارله‌مانه‌كه هه‌روه‌ها ئه‌وه‌شی پێڕاگه‌یاندم كه له‌نێوان وه‌زیراكاندا جگه له‌وه‌ی زۆرینه‌ی له‌و چوار حزبه ده‌بن، هه‌وڵیش ده‌درێت سێ كه‌سایه‌تی سوننه‌ی ته‌كنۆكراتیش وه‌زاره‌تیان بدرێتێ .\nبه‌ڵام ئایا به‌ره‌ی میانڕه‌و ده‌توانێت وا به ئاسانی ئه‌و كاره‌بكات؟ له‌وه‌ڵامدا ده‌توانین بڵێین نه‌خێر، چۆن؟.\nپێكهاته‌كانی ناو به‌ره‌ی میانڕه‌و كه له چوار حزبی گه‌وره‌ی كوردی و شیعی پێكهاتوون هه‌ر له سه‌ره‌تای راگه‌یاندنییه‌وه، به به‌ره‌یه‌كی تایفی له‌نێوان كورد و شیعه‌دا ناوزه‌ندكرا، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ناتوانین بڵێین ئه‌و به‌ره‌یه كۆكراوه‌ی هه‌موو كورد و شیعه‌شه، چونكه قورساییه‌كی باشی شیعه و كورد هێشتا له ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و به‌ره‌یه‌ن.\nسه‌باره‌ت به‌و به‌ره‌یه‌ش قسه‌ی به‌رپرسانی ئه‌و چوار حزبه‌ی ناوی ئه‌وه‌یه كه به‌ره‌كه به‌ره‌یه‌كی حزبییه و له‌نێوان ئه‌و چوار حزبه‌دا وه‌ك هاوپه‌یمانییه‌تی نێوانیان به‌ستراوه، به‌ڵام له‌ولاشه‌وه و له‌ده‌ره‌وه‌ی به‌ره‌كه كۆمه‌ڵێك حزب و لایه‌نی گرنگ هه‌ن كه قورساییه‌كی باشیان له هاوكێشه سیاسییه‌كانی عیراقدا هه‌یه و ئه‌و لایه‌نانه جگه له‌وه‌ی به‌رپرسی هه‌ندێك له ده‌زگا گرنگه‌كانی ده‌وڵه‌تن، تیایاندایه ده‌سه‌ڵاتداری هه‌ندێك له شاره‌كانی عیراقن، جگه له‌وه‌ش ئه‌و حزب و لایه‌نانه نزیكه‌ی نیوه‌ی كورسییه‌كانی پارله‌مانیان به‌ده‌سته (به‌ره‌ی ته‌وافوق 43 كورسی، لیستی عیراقییه 25 كورسی، ره‌وتی سه‌در 25 كورسی، حزبی فه‌زیله 15 كورسی، دیالۆگی نیشتمانی11 كورسی،\nیه‌كگرتووی ئیسلامی 5 كورسی، موساڵه‌حه و ته‌حریر3 كورسی، ریسالیون 2 كورسی، رافیده‌ین و حه‌ره‌كه‌ی ئێزیدی 2 كورسی)، كه‌واته له كۆی 275 كورسی پارله‌مانی عیراق لایه‌نه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی به‌ره‌ی میانڕه‌و 131 كورسییان به‌ده‌سته‌وه‌یه كه ده‌كاته نزیكه‌ی 45% ی ژماره‌ی كورسییه‌كانی پارله‌مانی عیراق، هه‌رچی حزبه‌كانی به‌ره‌ی میانڕه‌ویشه خاوه‌نی 144 كورسی پارله‌مانه.\nله‌كاردانه‌وه‌یه‌كیشدا دوای راگه‌یاندنی به‌ره‌كه عه‌دنان دلێمی ئه‌مینداری گشتیی كۆنگره‌ی ئه‌هلی عیراق، كه دووه‌م حزبی گه‌وره‌ی ناو لیستی به‌ره‌ی ته‌وافوقه وتی: "ته‌وافوق به نیازه به‌ره‌یه‌كی به‌هێز له‌و حزب و لایه‌نانه‌ی كه نه‌چوونه‌ته ناو به‌ره‌ی میانڕه‌و دروستبكات به مه‌به‌ستی رووخاندنی حكومه‌ته‌كه‌ی مالیكی".\nبه‌سه‌رنجدان له‌سه‌ر قورسایی ئه‌و حزب و لایه‌نانه‌ی سه‌ره‌وه كه دیاره ژماره‌یه‌كی باشی كورسی پارله‌مان و پێگه‌ی جه‌ماوه‌رییان له ناو گه‌لی عیراقدا هه‌یه، ده‌رده‌كه‌وێت كه زه‌حمه‌ته به‌ره‌ی میانڕه‌و به‌ته‌نها و به‌و پێكهاته‌یه‌ی ئێستایه‌وه بتوانین چاره‌سه‌ری قه‌یرانه‌كانی پرۆسه‌ی سیاسی و ئه‌منیی بكات، به دوریش نازانرێت كه ئه‌و به‌ره‌یه توندوتیژی و توندڕه‌وی زیاتری به‌دوادابێت .\n20/08/2007 بینین: 3567


سەرۆک بارزانی: ڕاپرسی بۆ سەربەخۆییە.. پێویستمان بە مۆڵه‌تی هیچ لایەک نییە 2017-08-11\nبه‌رێز مه‌سعوود بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، له چاوپێكه‌وتنێكی رۆژنامه‌ی ئه‌هرامی میسڕیدا رایگەیاند: "ئامانجی له راپرسی، سه‌ربه‌خۆییه''، گوتیشی، ''بۆ ئه‌نجامدانی پێویستمان به‌وه‌رگرتنی مۆڵه‌تی هیچ لایه‌نێك نییه".\nده‌قی چاوپێكه‌وتنه ڕۆژنامه‌وانییه‌كه:\n* پێوەندیتان لەگەڵ قاهیرە چۆن دەبینن؟\n(سەرۆک بارزانی): لە هەولێری پایتەخت، کۆنسووڵخانەی میسڕ هەیە و شانازی دەکەین بە هەبوونی و کارمەندانی، کە لەگەڵ ئێمەدا بۆ گەشەدان بە پیوەندیی نیووانمان کارمان لەگەڵدا دەکەن. دەخوازین پێوەندییەکانمان بەردەوام بن.\n*لەبارەی ڕاپرسییەوە، لەگەڵ قاهیرەدا هەماهەنگیتان هەیە، کە وەها بڕیارە لە 25ـی مانگ دابێ، ئەنجام بدرێ؟\n(سەرۆک بارزانی): کۆی کۆنسووڵی وڵاتان کە لە هەرێمن، بە کۆنسووڵی گشتیی میسڕیشەوە لەم پرسە ئاگادار کراونەتەوە. بە دڵنیاییەوە نوێنەرە فەرمی و نافەرمییەکانیش لە قاهیرە بانگهێشت دەکەین بێن و چاودێریی ڕاپرسییەکەی باشووری کوردستان بکەن و، بێن و پشتیوانیی دیالۆگ بکەن لە نێوان ئێمە و بەغدادا لەبارەوە.\n*پێوەندیتان لەگەڵ سەرۆک (عەبدولفەتتاح سیسی)ـدا چۆن دەبینن و، ئایا دەخوازن بەم نزیکانە سەردانی میسڕ بکەن؟\n(سەرۆک بارزانی): میسڕی گەورە، پێگە و ڕۆڵێکی باشی لە ناوچەکەدا هەیە. کار دەکەین بۆ ئەەی پێوەندییەکانمان لەگەڵ میسڕدا گەشە پێ بدەین، لەگەڵ فەخامەتی (سەرۆک عەبدولفەتتاح سیسی)ـیش هەروەها. بە دڵنیاییەوە و پشتیوان بە خوا بەم نزیکانە سەردانی میسڕ دەکەین.\n*ئەو دەرکەوتانە چین ئێوە بۆ سازدانی ڕاپرسیی گشتی بۆ سەربەخۆیی بە بنەما گرتووتانە؟\n(سەرۆک بارزانی): لەوەتەی ساڵانی بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە، کۆی حکوومەتە یەک لە دوا یەکەکان، لە بروابوون بە شەراکەتی حەقیقی شکستیان بردووە و هێشتایش بەردەوامە.\nوەک دژ و بگرە دوژمن مامەڵەیان لەگەڵدا کردووین، هەموو جۆرە شەڕێکیان لە دژ کردووین، بە شەڕی پاکتاوکردنیشەوە وەک ئەوەی بە کیمیایی لە هەڵەبجەیان دا و، 180هەزار هاووڵاتی کوردستانیان لێ ئەنفال کردین. هەروەها لە 5000گوند، 4500 گوندیان لێ خاپوور کردین.\nلە پاش 2003ـوە، بە نیازی باشەوە، چووینە بەغدا بۆ ئەوەی وێکڕا دەوڵەتی هاوونیشتیمانی و شەراکەتی حەقیقی بنیاتن بنێین، خەڵکی زیانبار قەرەبوو بکەینەوە. دەستووری هەمیشەییمان بۆ وڵاتەکە نووسییەوە، بەڵام لەو کاتەوە کە 14 ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە، دەستەڵاتدارانی بەغدا نەیانسەلماندووە کە لەوانی پیش خۆیان چاکترن، لە پەراوێزخستن و بگرە ڕووخاندنیش، هەمان سیاسەتی کۆن پێڕۆ دەکەن، ڕێک وەک ئەوەی پشکی هەرێمی کوردستانیان لە بوودجەی گشتیی وڵات بڕی، لە ساڵی 2014ـەوە مووچەی فەرمانبەرانیان راگرتووە، تا ئێستایش ئەوانی ئێستا بە جۆرێکی دیکە لە هەوڵدان بە جۆرێکی دیکە پاکتاومان بکەن، دەیانەوێ ئەو گەشانەوەیەی هەرێم بوەستێنن و دۆخەکەمان لێ بشێوێنن.\nلە بەغدا پێیانمان گوت، ئەو سیاسەتەی ئێوە بەرانبەر بە ئێمە گرووتانەتە بەر، هانی هاووڵاتیانمان دەدا گوشار بخەنە سەر حکوومەتی هەرێم بۆ گۆڕینی شێوازی پیوەندیمان لەگەڵ بەغدا و، هەنگاوەکانمان بۆ سەربەخۆیی بن، ئەمەش لەپێناو بەرگرتن لە قووڵبوونەوەی کێشە و ئەگەری ململانێی زیاتر، هەروەها دەستبەرداری سەردەمی شەراکەتی شکستبردوو ببین و، ببین بە دوو دراوسێی باش.\n* ئامانجتان لەم ڕاپرسییە چییە؟\n(سەرۆک بارزانی): تەنیا یەک وشە، سەربەخۆیی.\n*پێوەندییەک لە نێوان ڕووداوەکانی ناوچەکە و عێراق و باگەوزتان بۆ بڕیاردان لە چارەنووسدا هەیە؟\n(سەرۆک بارزانی): ئەوەی لە ناوچەکەدا ڕوو دەدات، کاریگەریی زۆری بەسەر پیشووەچوونی ڕووداوەکانەوە هەیە.\nڕیکخراوی تیرۆریستی داعس پەلاماری کوردیان دا لە عێراق و سووریا، داعش چەند ناوچەی هەرێمی کوردستانی داگیر کرد، ویستی لە هەولێر، کەرکووک و دهۆک نزیک ببێتەوە، ئەم هەوڵە بە دەرفەتگرتن بوو لەو گەمارۆ ئابوورییەی بە هۆی بڕینی بەشەبوودجەکەیەوە بڕدرابوو و، ویستیان هێزی پێشمەرگەی پێ لاواز\nبکەن و نەتوانێ مەشق بکا و چەکی هەبێ، هەڵبەتە ئەمە لەکاتێکدایە کە بەگوێرەی دەستوور، پیشمەرگە بەشێکە لە سیستمی بەرگریی عێراق.\nهەموو ئەم ڕووداوانە لە کاتێکدا بوون، کە بەغدا بە ئاراستەی دوورخستنەوەی هەرێم و کۆی پێکهاتەکان هەنگاوی نا و پێڕۆی لە زۆرینەی سیاسی و تاییفی کرد، هەر لەبەر ئەوەیش کە ئەم جیاوازییانەمان قووڵتر نەبنەوە و نەبن بە پێکدادان، بڕیارمان دا، راپرسی ئەنجام بدەین و گەل بڕیار لە چارەنووسی خۆی بدات، کە بژارێکی دیموکراتییە بەگوێرەی پەیماننامە نێودەولەتان.\n*لەبارەی خەونی سەربەخۆییەوە، ڕێککەوتنێک لە نێوان کوردانی سووریا، عێراق، تورکیا و ئێراندا هەیە؟\n(سەرۆک بارزانی): بە راشکاوی، هەموو کوردێک خواستی بڕیاردان لە جارەنووسەکەی هەیە.. هەروا بێتەوە شێوەی بژاری پێوەندیی کوردان لەگەڵ وڵاتانی کە بەشێکن لە دانیشتوانەکەی، بەگوێرەی ڕێککەوتنی سایکس پیکۆی ئابڕوبەرە. لە عێراق، گەلی ئێمە بڕیاری داوە راپرسی ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بڕیار لە شێوەی پیوەندی لە گەڵ برایانمان لە عێراق بدات، ڕاپرسیی ئێمە پێوەندی بە براکوردەکانی دیکەمانەوە نییە لە بەشەکانی دیکەدا.\nئێمە پشتیوانی لە چارەکردنی کێشەکانیان دەکەین بە ڕێگەی ئاشتیانە و دیموکراتیانە.\n*بیرتان کردووەتەوە لەوەی، بە هۆی ڕاپرسی و ئەنجامەکەیەوە عێراق پەرچەکرداری هەبێ؟\nنەخێر.. من و هاوڕێیانم لەپێناو ئەوەی گەلەکەمان دەیەوێ کار دەکەین، لەگەڵ براکانمان لە عێراقیش گفتوگۆ و دانوستان دەکەین لەبارەی راپرسی و سەربەخۆییەوە، چونکە هیچ بژارێکی دیکەمان نییە، جیا لە گفتوگۆ و پێکەوژیانی ئاشتیانە.\n* ناوچه جێناكۆكه‌كان كه به مادده‌ی 140 هه‌ژمار ده‌كرێت، له‌باره‌ی به‌شداریپێكردنیان له بازنه‌ی ڕاپرسیدا، له‌مباره‌یه‌وه به‌غدا بانگه‌شه‌ی ئه‌وه ده‌كات كه ناوچه‌ی جێناكۆك بوونی نییه، هه‌ڵسه‌نگاندنی ئێوه چۆنه؟\n(سەرۆک بارزانی): ناكۆكی نییە، بەڵکە هەندێ لایەنی جێبەجێکار لە بەغدا، لەسەر هەمان ئەو بەرنامەیە دەڕۆن کە پێکهاتەی دانیشتوان و دیمۆگرافیای ئەو ناوچەی شێواندووە و لە کوردستانیان دابڕیون، کە کەرکووک، شنگال، زووممار، مەخموور، خانەقین و شێخان و ناوچەی دیکەن، سەرباری ئەوەی کە بڕوامان وایە دابڕیندراون، بە نەخشەڕێگایەک چارەی بکەین، کەچی ئەوان خۆیان لە جێبەجێکردنی ماددەی 140 دزییەوە، کە دەبووایە تا کۆتاییی ساڵی 2007 جێبەجێ کرابایە، بەڵام بەغدا پشتگوێی خست.\n*سەرچاوەگەلێل لە بەغدا دەڵێن، بەغدا بە ڕاپرسی و ئەنجامەکەشی ڕازیی نابێ، هەروەها ئانکارا و تارانیش پێی ڕازیی نابن وەک ئەوەی بە سەرکێشی کورد حیسابی دەکەن.. ڕای ئێوە لەبارەی هەڵوێستی ئەو پایتەختانەوە چۆنە؟\n(سەرۆک بارزانی): ئێمە پێڕۆ لە مافی خۆمان بۆ ژیان بە شێوەی ئینسانی و دیموکراتی دەکەین، باوەڕیشم وا نییە جیهان هەڵوێستی پێچەوانەی هەبێ بەرانبەر بە ئەو پەیماننامانەی پێوەست بە مافی مرۆڤ و گەلان هەبێ، ئێمە شەر لەگەڵ کەس ناکەین، هەرێمەکەمان لە 1991ـەوە سەربەخۆیە.\nسەلماندووشیەتی کە پێوەندیی باشی لەگەڵ دراوسێکان، تورک، ئێرانی، سووریایی و عێراقییەکاندا هەیە، ئەوەیشی کە لە هەمووانەوە گوێبیستی بووین، بەلای ئێمەوە وەها لێک نادرێتەوە کە ئەنجام ڕاپرسیییەکە ڕەت بکەنەوە، ئەوان سەرنجیان لەبارەی کاتەکەیەوە هەیە.\n*چاودێران دەڵێن، پاش ڕزگارکردنی مووسڵ، تەحەدیی گەورەی حکوومەتی عێراقی، چارەکردنی ئەو جیاوازی و ململانێیانە دەبێ کە لە نێو حکوومەتدا هەن کە شیعە باڵی بەسەردا کێشاوە، سوننە لە ڕۆژئاوا و کوردیش لە باکوور، سینارۆ پێسنیازکراوەکان چین؟\n(سەرۆک بارزانی): به داخه‌وه سیاسه‌تی پاوانخوازی و په‌راوێزخستنی شه‌ریكه‌كانی دیكه، هه‌م زیاه‌كار و هه‌میش به‌رهه‌مهێنی كۆی كێشه و شه‌ڕی تاییفی جاوڕوانكراوه. زۆر هه‌وڵمان دا، له‌وه‌ته‌ی ڕژێم پێشوو ڕووخاوه، لایه‌نه‌كان نه‌چنه نێو هه‌مان ئه‌و زه‌لكاوه‌وه كه زۆربه‌ی حكوومه‌ته‌كانی عێراق تێیكه‌وتن، به‌ڵام به داخه‌وه، هه‌مان سیاسه‌ت پێڕۆ ده‌كه‌ن، هه‌ڵبه‌ت به ڕێكار و شێوازی توندتر، كه گه‌له‌كه‌مانی هان دا به‌ره‌و ڕاپرسی هه‌نگاو بنێ.\nبابه‌تی كێڵگه‌نه‌وتییه‌كانی كه‌ركووك، بۆ كێن، كه داهاته‌كه‌یان یه‌كێك له ته‌حه‌دییه سیاسییه‌كانه كه له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی پاشه‌ڕۆژدا نایه‌ته‌وه.. چین ئه‌و ئیمكانیاتانه‌ی ده‌شێ به‌سه‌ر ئه‌و كێشانه‌دا زاڵ بێ؟\n(سه‌رۆك بارزانی): كه‌ركووك و كۆی سامانه‌كه‌شی كوردستانییه، كۆی خێروبێره‌كه‌ی مڵكی گه‌لی كورد، عاره‌ب و توركمان و مه‌سیحی و ئه‌وانی دیكه‌یه، به‌ڵام له‌وه‌ته‌ی نه‌وت له‌وێ ده‌رده‌هێندرێ، ته‌واوی داهاته‌كه‌ی له لایه‌ن حكوومه‌ته یه‌ك له دوا یه‌كه‌كانه‌وه بۆ كڕین بۆ كڕینی بۆمب و چه‌كی كیمیایی به‌كار هێنا كه كوردستانیان پێ سووتاند.. سه‌دانهه‌زار كچ و كوڕی كوردی پێ له‌نێو برا، ئه‌مڕیش ئێمه كه مادده‌ی ده‌ستووریمان هه‌یه و راپرسیی له پارێگای كه‌ركووك جێگیر كراوه، په‌رله‌مانی كوردستان و پارێزگاری كه‌ركووكیش، بڕایریان داوه به‌شداری له‌و راپرسییه‌دا بكات، كه 25ی مانگی دابێ ئه‌نجام ده‌درێ.\nكورد دابه‌شكراوترین گه‌لی دنیایه، خاكی كوردانیش نزیكه‌ی 50 ملیۆن كورد له‌سه‌ری ده‌ژین، له نێوان توركیا، ئێران، عێراق و سووریادا دابه‌ش كراوه، ئه‌م دۆخه هه‌نووكه‌ییه باشه یان خراپ؟\nئه‌گه‌ر ئه‌مه تاوان نه‌بێ، كه‌واته هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌یه كه وڵاتانی ڕێككه‌وتننامه‌ی سایكس پیكۆیان داڕشت، بێگومان دۆخێكی زۆر خراپه و، له پشته‌وه‌ی كۆی گرفته‌كانی دیكه‌یه كه به‌ره‌وڕووی ئه‌م چوار وڵاته ده‌بێته‌وه.\nگه‌لی كورد له هه‌ر چوار پارچه، له ڕووی سیاسییه‌وه كۆكن؟\n(سه‌رۆك بارزانی): به‌ڵێ، گه‌ل به ته‌واوی كۆكن، به‌ڵام جیاوازیی حزب و بزووتنه‌وه‌كان له تێڕوانینیان یان فه‌لسه‌فه‌ی سیاسییانداڕه‌نگه هه‌بێ.. به‌ڵام هه‌موومان باوه‌ڕمان وایه مافی ئێمه زه‌وت كراوه، مافی ئه‌وه‌شیان هه‌یه وه‌ك ته‌واوی گه‌لانی دنیا، بڕیار له مافی چاره‌نووستی خۆیان بده‌ن.\nهه‌ڵوێستی توركیا له‌باره‌ی راپرسییه‌وه چۆنه؟\n(سه‌رۆك بارزانی): لێدوانه ڕۆژنامه‌وانییه‌كان كه بڵاو ده‌كرێنه‌وه جیاوازن، به‌ڵام به گشتی دژی پره‌نسیپی مافه‌كانی گه‌لی كوردستان نییه، وه‌ك ده‌زانن توركیا ئه‌ندامی نه‌ته‌وه یه‌كگرتووه‌كانه، بنه‌مای ئه‌و ڕێكخراوه‌یش پابه‌ندبوونه به ڕێزگرتن له سه‌روه‌ری و یه‌كێتیی خاكی وڵاتانی كۆی ئه‌ندامانی یوئێن، له‌به‌ر ئه‌وه، ئێمه له به‌نڕه‌ته‌وه كۆی لێدوانه‌كان به دژ نابینین، هه‌ڵبه‌ت ده‌بێ ئێمه له دۆخی ئه‌و وڵاتانه تێبگه‌ین كه سه‌رنجێكیان له‌باره‌ی كاتی راپرسییه‌كه‌وه هه‌یه.\nپێوه‌ندیت له‌گه‌ڵ ئه‌ردۆغاندا چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنی، ئینجا له‌دواسه‌ردنتدا بۆ توركیا، چیی له تۆ داوا كردووه؟\n(سه‌رۆك بارزانی): پێوه‌ندیی هه‌رێم و توركیای دراوسێمان زۆر باشه، پێوه‌ندیی ئابووری و بازرگانیی پته‌و له نێوانماندا هه‌یه، هاوڕێ وتركه‌كانمان باش له بایه‌خی هه‌رێمی كوردستان تێگه‌یشتوون.. هه‌ربۆیه ئه‌وان له‌گه‌ڵمانن و، له هه‌رێمی كوردستان به ملیار دۆلار سه‌رمایه‌گوزاری ده‌كه‌ن ؛ ئه‌وان له زۆربه‌ی پڕۆژه‌كاندا كار ده‌كه‌ن و شه‌ریكێكی باشن، پێوه‌ندیشمان له‌گه‌ڵ (سه‌رۆك ئه‌ردۆغان) كۆن و باشه؛ ئه‌و له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا فڕگه‌ی نێوده‌وڵه‌تیی هه‌ولێری كرده‌وه، ئه‌و پیاوه جیا له پته‌وتركردنی پێوه‌ندییه‌كان، شتێكی دیكه‌ی له ئێمه داوا نه‌كردووه.\nزۆرێك له چاودێران، پرسیاریان له یاساییبوونی ڕاپرسیی ماناگی 9دا هه‌یه، قسه‌ی ئێوه له‌مباره‌یه‌وه؟\n(سه‌رۆك بارزانی): راپرسی خۆی له بنه‌ڕه‌تدا پشت به بنه‌مای یاساكان ده‌به‌ستێ كه گه‌له، پێویستی به ڕه‌زامه‌ندیی هیچ لایه‌ك نییه، پڕۆسه‌یه‌كی ته‌واو سرووشتی و دیموكراتییه، له وڵاتانی پێشكه‌وتوو و دیموكراسیدا راپرسی بۆ كی بابه‌ته‌كان به‌ڕێوه ده‌برێ، چونكه ئه‌وان ده‌ركیان به‌وه كردووه كه بڕیاری یاسایی و كۆتایی، بڕیاری گه‌له.\nبه باوه‌ڕی ئێوه، ڕای كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی چۆن ده‌بێ، به تایبه‌ت كه هه‌ندێ ڕاپۆرت ئاماژه به‌وه ده‌ده‌ن كه مۆسكۆ و واشنتن، له ئێستادا ئاماده نین بۆ له‌دایكبوونی كیانێكی سیاسیی نوێ له ناوچه‌كه‌دا؟\n(سه‌رۆك بارزانی): هیچ وڵاتێك له دنیادا كه سه‌ربه‌خۆیی راگه‌یاندووه، ددانپێدانانی كۆی وڵاتانی به‌ده‌ست نه‌هێناوه، به‌ڵكه زۆرێك له‌و وڵاتانه زۆر چاوه‌ڕێیان كردووه تا ئه‌مه‌یان به‌ده‌ست هێناوه، ئێمه له‌گه‌ڵ ویستی گه‌لی خۆمانین و پێم وا نییه ده‌وڵه‌تێك كه ڕێز له پابه‌ندیی نێوده‌وڵه‌تی و ئه‌خلاقی و سیاسییه‌كه‌ی بگرێ، دژ به ئیراده‌ی زیاتر له شه‌ش ملیۆن كوردستانی بوه‌ستێته‌وه.\nله‌باره‌ی ڕاپرسییه‌وه، له‌گه‌ڵ پایته‌ختی وڵاتان، واشنتن، بڕۆكسل، مۆسكۆ و په‌كیندا باسوخواستان هه‌بووه؟\n(سه‌رۆك بارزانی): ئه‌مه وه‌زیفه‌ی ده‌سته‌ی هه‌ڵبژاردن و راپرسییه له هه‌رێم، وه‌زیفه‌ی ئه‌نجوومه‌نی باڵای ڕاپرسییه و ئه‌ركیه‌تی چاودێران له هه‌موو وڵاتانه‌وه و ده‌ستگای یاسادانان و حكوومه‌تی و مێدیاییه‌كان بانگهێشت بكه‌ن، تا چاودێریی راپرسیی كوردستان بكه‌ن. به‌و ولاتانه‌شه‌وه كه تۆ ناوت بردن.\nئه‌زموونی فیدراڵی كه له 2003وه هه‌تانه، چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟\n(سه‌رۆك بارزانی): ئه‌گه‌ر به ڕۆحیه‌تی ئیجابی فیدراڵیه‌ت له عێراقدا به‌رجه‌سته كرابایه، ئه‌وا ولات به‌ره‌وڕووی هه‌موو ئه‌و كێشانه نه‌ده‌بووه‌وه. هه‌ڵبه‌ت به‌غدا هه‌ر له سه‌ره‌تاوه كاری بۆ بچووككردنه‌وه‌ی فیدراڵیه‌ت كرد، دژمنایه‌تیی ئه‌وانه‌شیان كرد كه داوای فیدراڵیه‌تیان ده‌كرد، وه‌ك ئه‌وه‌ی له به‌سڕه، سه‌ڵاحه‌ددین و نه‌ینه‌وا ڕووی دا. ده‌یشزانرێ كه ده‌ستوور، عێراقی به ده‌وڵه‌تی فیدراڵی ناساندووه، له مادده‌یه‌كی دیكه‌دا ڕێ به هه‌ر پارێزگایه‌ك، یان سێ پاڕێزگا ده‌دات به‌گوێره‌ی سیستمی فیدراڵی به‌ڕێوه‌بچن، به‌ڵام له به‌غدا ده‌ستووریان پێشێل كرد و مادده‌كه‌یان ڕاگرت.\nخوێندنه‌وه‌تان بۆ ڕێككه‌وتنی كۆی لایه‌نه‌كان، جیا له بزووتنه‌وه‌ی گۆران و كۆمه‌ڵی ئیسلامی هه‌یه له‌باره‌ی سه‌ربه‌خۆییه‌وه، كه ده‌بێ بێته دی؟\n(سه‌رۆك بارزانی): هیچ كوردێك نییه دژ به راپرسی و سه‌ربه‌خۆیی بوه‌ستێته‌وه، به‌ڵام له سایه‌ی سیستمی دیموكراتیدا هه‌میشه وا بووه، ململانێی سیاسی له نێوان حزبه‌كاندا هه‌بووه وه‌ك اه‌وه‌ی كه هاوپه‌یمانه‌تییش هه‌بووه، له‌به‌ر ئه‌وه پێم وایه، هه‌ر حزبێك دژ به سه‌ربه‌خۆیی بوه‌ستێته‌وه، خۆكوشتنی سیاسی و نیشتیمانییه.\nپێوه‌ندیی نێوان دوو حزبه گه‌وره‌كه، (پ د ك) و (ی ن ك) چۆن هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟\n(سه‌رۆك بارزانی): پێوه‌ندیی نێوان هه‌ردوو حزب باش و مێژووییه، كۆكبوونمان زیاتر و گه‌وره‌تره له‌وه‌ی لێره‌وله‌وێ هه‌ندێ تێڕوانین و رای جیاوازمان هه‌بێ.\nهه‌ندێك باوه‌ڕیان وایه، دانانی ئه‌و ده‌ستووره‌ی كورد له نووسینه‌وه‌یدا به‌شدار بووه، شكستی بردووه له‌وه‌ی ناتوانێ چاره‌ی بابه‌تی دابه‌شكردنی ده‌سته‌ڵات و داهات بكات، هه‌روه‌ها ناتوانێ پێوه‌ندیێكی دروست له نێوان حكوومه‌تی ناوه‌ندی و هه‌رێمدا بێنێته كایه‌وه و دادپه‌روه‌رانه داهات به‌ش بكرێ، دواجار له ڕێخكستنی پێشمه‌رگه به سیستمی به‌رگریی عێراقه‌و شكستی بردووه، هۆكاری كۆی ئه‌مانه چین؟\n(سه‌رۆك بارزانی): پێم وایه شه‌ریكه‌كانمان له به‌غدا كاریان بۆ شكستبردنی ده‌ستوور كرد، به‌ڵگه‌ش بۆ ئه‌مه، وه‌لانانی یاسای نه‌وت و غاز بوو و ده‌ریاننه‌كرد، كه یاسایێكه ئێمه‌ش له ڕه‌شنووسه‌كه‌یدا به‌شدار بووین، كه پێوه‌ندی به وزه له نێوان هه‌رێم و پارێزگاكان له لایه‌ك و ناوه‌ند له لاكه‌ی تردا هه‌بوو، له به‌غدا، مادده‌گه‌لێكی ده‌ستوور پێشێل كران، له نێویاندا مادده‌ی 140 و بابه‌تی پێشمه‌رگه و زۆری دیكه.\nخواستی كورد بۆ ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ له ئێستادا، له شكستی سیستمی سیاسی و شكستی ده‌ستووری شێوه‌ی حوكمڕانیی ئێستایه له عێراقدا، ئه‌م بۆچوونه چه‌نده راسته؟، ئه‌گه‌ر ڕاسته، داوای كورد چییه كه عێراق له هێنانه‌دی شكستی بردووه؟\n(سه‌رۆك بارزانی): كتومت له بنیاتنانی ده‌وڵه‌تی هاووڵاتی، بنیاتنانی شه‌راكه‌تی حه‌قیقی و دیموكراسیی راستینه‌دا شكستیان برد، پێبه‌پێ ده‌سته‌ڵاتیان له كن خۆیان چڕ كرده‌وه و، پێكهاته‌كانی دیكه‌یان په‌راوێز خست، ڕێك وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ كوردستانیاندا كردیان.\nهه‌ندێ له چاودێران پێیان وایه، بژاری سیاسیی ئێوه له هه‌ولێر، له‌گه‌ڵ ئه‌و ململانێ نێوخۆییه‌دا هه‌ڵناكا و، ئه‌جێندای ناعێراقیی ترسناكه.. وه‌ڵامی ئێوه بۆ ئه‌و چاودێرانه چییه؟\n(سه‌رۆك بارزانی): ئه‌مه سته‌مه و لێكدانه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ی بابه‌ته‌كه‌یه. سه‌ده‌یه‌كه گه‌له‌كه‌مان خه‌ون به سه‌ربه‌خۆییه‌وه ده‌بینێ، ئه‌وانی دیكه‌ش، به زۆر شێواز ئه‌و خه‌ونه سه‌ركه‌وت ده‌كه‌ن، هیچ پێوه‌ندیێكمان به كێشه نێوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كاندا نییه، ئێمه له‌گه‌ڵ سه‌رخستنی ئیراده و بژاری گه‌له‌كه‌مانین.\nپێتان وا نییه، سیستمێكی یاسایی ده‌ستووری، كه پێوه‌ندیی پێكهاته كۆمه‌ڵایه‌تی، فه‌رهه‌نگی و جیۆگرافیییه جیاوازه‌كان له عێراقدا ڕێك بخات و، هه‌ڵگری سه‌قامگیری و پێكوه‌گرێدانی پێكهاته نیشتیمانییه‌كان بێ، هه‌روه‌ها مانه‌وه له‌گه‌ڵ عێراق باشتر بێ له جیابوونه‌وه لێی؟\n(سه‌رۆك بارزانی): له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه نیم، كات زۆر به‌سه‌ر چووه. له‌وه‌ته‌ی عێراق دامه‌زراوه، پاش یه‌كه‌م جه‌نگی جیهانی، ئێمه به دوای شه‌راكه‌تی حه‌قیقییه‌وه‌ین، به‌ڵام به داخێكی زۆره‌وه، كۆی هه‌وڵه‌كانمان به با چوو و كۆی به‌ر هه‌ڵوێستی نابه‌رسانه‌ی به‌غدا كه‌وتن، هیچ هیوایه‌ك بۆ بنیاتنانی ده‌وڵه‌تێك نه‌ماوه كه له‌باره‌یه‌وه قسه ده‌كه‌ن.\nدواوشه‌ت چییه بۆ پایته‌ختی ئه‌م وڵاتانه:\n(سه‌رۆك بارزانی): له شه‌راكه‌تدا شكستمان برد.. بهێڵن با دراوسێ و هاوپه‌یمانی سه‌ركه‌وتوو بین.\n(سه‌رۆك بارزانی): كوردستان پشتوپه‌نای ئارام و پارێزراوتانه.\n(سه‌رۆك بارزانی): ڕێز له بژاری گه‌لی سووریا ده‌گرین و كێشه له نێوانماندا نییه.\nبۆ شانشینی سعوودیا؟\n(سه‌رۆك بارزانی): گه‌ل و حكوومه‌ت و شا، دۆست و برامانن و پێوه‌ندیی پته‌ومان هه‌یه.\n(سه‌رۆك بارزانی): هه‌لوێستیان له ڕۆژانی هێرشی داعش بۆ سه‌ر كوردستان له بیر ناكه‌ین، له‌و یه‌كه‌م وڵاتانه بوون، كه به كرده‌نی پشتیوانییان كردین له پاڵ ئێمه‌وه وه‌ستان.\n(سه‌رۆك بارزانی): پێوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ قاهیره، مێژووییه، سه‌رۆك بارزانی كه ساڵی 1958له مۆسكۆ گه‌ڕایه‌وه، ڕێگاكه‌ی به قاهیره‌دا بوو و له‌گه‌ڵ سه‌رۆك (جه‌مال عه‌بدولناسڕدا) دیداریان بوو.


ئامادەکردنی زانا ئەحمد قادر\n یەکێکە لەنەخۆشیەکانی سوڕی گۆڕینی خۆراک بۆ وزە لەلەشی مرۆڤدا کە لەئەنجامی کەمبونەوەی توانای گەیاندنی مادەی GLUCOSE بەخانەکانی لەش‌و باش وەرنەگرتنی لەلایەن پەردەی دەرەوەی خانەکانەوە دەبێتەھۆی بەرزبونەوەی رێژەی شەکر لەڕێژەی ئاسایی (٧٠-١١٠MG/ DL) زیاتر لەخوێندا. ئەمەش دەبێتەھۆی زیانگەیاندن بەبۆری خوێنەکان‌و ھەموو جەستە بەگشتی.\nکۆئەندامی ھەرس ئەو مادەی کاربۆھێدراتەی شەکر carbohydrate لەگەڵ خۆراکدا پێی دەگات شیتەڵ دەکاتەوە بۆ مادەی (شەکری ترێ GLUCOSE) پاشان لەڕێی دیواری ریخۆڵەوە دەچێتە نێو سوڕی خوێنەوەو لەڕێی بۆریەکانی خوێنەوە بەھەموو خانەکانی لەش دەدرێت.\nپسپۆڕانی ئەو بوارە رێژەی توشبوان لەجیھاندا بەسەرو٣٧٠ ملیۆن مەزەندە دەکەن‌و پێیانوایە ئەو رێژەیە روەو زیادبونە. بەگشتی باس لەدوو جۆری سەرەکی Typ ١ کە جۆری نێوجەوانانی پێدەوترێت لەگەڵ Typ ٢ کە جۆری پیرانەشی پێدەوترێت، دەکرێت. جۆری دوەم بەڕێژەی ٩٠% پشکی شێری بەردەکەوێ‌و زیاتر لەسەرو تەمەنی ٤٠ ساڵیەوە مرۆڤ دوچاری دەبێت.\nبەپێچەوانەی جۆری TYP١ تایبەتمەندی جۆری TYP ٢ لەوەدایە کە لەسەرەتادا تاڕادەیەک رێژەیەکی باش ھۆرمۆنی INSULIN لەلایەن پەنکریاسەوە بەمەبەستی کەمکردنەوەی رێژەی شەکر لەخوێندا دەڕژێنرێت، بەڵام بەھۆی تێکچونی میکانیزمی پێدان‌و وەرگرتنی لەلایەن خانەکانی لەشەوە بەڕێژەیەکی بەرزتر لەئاسایی لەبۆریەکانی خوێندا دەمێنێتەوەو چەندەھا گرفتی تەندروستی لێدەکەوێتەوە.\nئەگەرچی لەسەرەتای توشبون بەجۆری TYP٢ رێژەیەکی باش ھۆرمۆنی INSULIN دەڕژێنرێت بەڵام دواتر لەگەڵ بەرەوپێشچونی نەخۆشیەکەدا ئەگەری تەواو کەمبونەوەی تاڕادەی نەمانی INSULIN ھاوشێوەی TYP١ھەیە.\n نەخۆشی شەکرە وەک ھەر نەخۆشیەکی دی ھەندێک نیشانەو ئاماژەی خۆی ھەیە گرگنترینیان سەبارەت بە TYP ١(جۆری نەوجەوانان) بریتین لەدابەزینی نائاسایی کێش لەماوەی چەند ھەفتەیەکی کەمدا، وشکبونەوەی جەستەو ھەمیشە تینوێتی و میزکردنی زۆر، رشانەوە، گرژبونەوەو ئازاری ماسولکەکانی پوز، سەرو سک ئێشە، لاوازی، ھیلاکی، خورانی لەش، برسێتی زۆر، ھەوکردن‌و نەخۆشکەوتن...ھتد\nتوشبوانی ئەم جۆرە دەبێت بەدرێژایی ژیانیان ھۆرمۆنی INSULIN یان پێبدرێت. ھەرچەندە لێکۆڵینەوە پزیشکیەکان ھەڵەیەکی جینی بۆماوەیی بەھۆکاری سەرەکی TYP ١ دادەنێن لەگەڵ ئەوەشدا زانایان پێدانی شیری مانگا بەساوایان لە ٩ مانگی یەکەمدا بەھۆکارێکی دی دەبینن. سەبارەت بەجۆری دوەم TYP ٢ کێش زۆری و زیادخۆری و بەدخۆراکی و کەمی جوڵەو فاکتەری تەمەن‌و بۆماوەیی جینی بە ھۆکارە سەرەکیەکان دادەنرێن. جیاواز لەجۆریTYP ١، لەسەرەتادا نیشانەکانی TYP ٢زۆر بەھێزو رێگە نیشاندەرنین ھەربۆیە زۆرجار توشبوان درەنگ لێی بەئاگادەبن، دواتر نیشانەکانی وەک خورانی جەستە، ھەمیشە برسێتی، گۆڕانکاری لەکێش، خەمۆکی، ھەوکردنی میزەڵدان، خراپی رەوشی ساڕێژبونی برین...ھتد بەدیدەکرێن.\nنەخۆشی شەکرە لەھەرە نەخۆشیە ھەمەلایەن‌و مەترسیدارەکانە، پابەندبونی توشبوان بەم چەند رێنمایەوە لەگەڵ ئەوکەسانەی ئالودەی ئەو جۆرە نەخۆشیەنین، سودمەندیان دەکات:\n١. رێگرتن لەکێش زۆری.\n٢. جوڵەو بەپێ رۆیشتن‌و وەرزشی ھەمیشەیی گونجاو.\n٣.خۆ بەدورگرتن لەزۆر خۆری بەتایبەتی لەمادە پڕ کاربۆھێدراتەکانی وەک برنج، شیرینی، نان‌و ھەروەھا چەوری و خواردنەوە شیرینەکان.\n٤. ھەمیشە بەدواداچون‌و پشکنینی گشتی ساڵانە بەمەبەستی خۆپاراستن بەتایبەتی لەسەروو تەمەنی٤٠ ساڵیەوە.\n٤. توشبوان پێویستە خۆیان لەبرینداربون بەتایبەتی برینداربونی پێکان بپارێزن.\n٥. پابەندبون بەدەرمانی شەکرەوە.\n٦. جاروبار پێویستە رێژەی دەرمانی ھۆرمۆنی INSULIN لەلایەن پزیشکی پسپۆڕەوە گۆڕانکاری تێدابکرێت، بۆ نمونە پاش دابەزاندنی کێشی زیادە دەکرێت رێژەکەی ھەندێک کەمبکرێتەوە.\n٧. خۆ بەدورگرتن لەچەوری ئاژەڵی و مادە کھولیەکان.\n٨.رێژەی بەرزی شەکر لەخوێندا زیان بەگورچیلە دەگەیەنێت ئەوەش دەبێتەھۆی لەناوچونی رێژەی مادەی مەگنیسیۆم لەلەشدا ھەربۆیە توشبوان بەشەکرە زۆرجار کەمی مەگنیسیۆمیان ھەیەو پێویستە پڕی بکەنەوە\n4154 جار خوێندراوه‌ته‌وه


گەندەلی جور و ئەگەر و چارەسەری/پشکا دووێ – Sibehî سبەھی\nگەندەلی جور و ئەگەر و چارەسەری/پشکا دووێ\nBergeh Kurdistan On 21/10/2020 / نڤیسار\nدەسپێکەکا دیرۆکی بۆ گەندەلیێ\nدیرۆکا گەندەلیێ ب قەد دیرۆکا مرۆڤایەتیێ یە، ئەڤ کریارە ژ ئێکەم مالباتا مسری یا کەڤن ل سالێن (2700- 3100) بەری زاینێ هاتیە تێبینی کرن، هەروەسا ئاماژە ب وەلاتێ چینا کەڤن هاتیە کرن کو هەر مالەکێ خۆداوەندەکێ لێنانگەهێ هەبوو چاڤدێری ل رەفتارێن ئەندامێن ماڵێ دکر، وەسا هاتیە دیارکرن کو هەفتیەك بەری جەژنا سەر سالا نوی یا چینا کەڤن ئەو خوداوەندێ لێنانگەهێ دچوو ئەسمانان بۆ مەبەستا دیارکرنا سزایێ سالانە یێ هەڤوەلاتیان، هەڤوەلاتی د سەرسالێ دا ل شوینا ئەو سزایی وەرگرن وان خوارن و شریناهیێن جوراو جور ددانە خوداوەندی دا کۆ خوداوەند ل وان بوریت.\nهیرۆدۆت دیرۆکنڤیسێ یونانی دبێژە؛ مالباتا کامونیون کو قەشەیێن ( ئوراکل دلفی) بوون، وان بەرتیلخواریە، کو ئێک ژ بهێزترین هێزێن دیارێن یونانا کەڤن بوون، دیرۆکا وان د زڤریتە سالا (1014) بەری زاینێ. سەبارەت ڤێ یەکێ خەلکێ یونانێ هاتن دا بەرسڤا پسیارێن خوە ژ کاهنێ پەرستگەهێ وەرگرن، مالباتا ئەپوڵو کو خوەدان سامانەکێ گەلەك بوون پەرستگەها ئەپۆڵۆ ب بەرێن گرانبها نویژەنکر، چۆنکی ژبەر ئەردهەژەکێ پەرستگەهـ خراب ببوو، ل بەرامبەری ڤێ چەندێ (کاهن بیسیای) باوەریێ ب دەولەتا ئسپارتا بینیت بۆ ژناڤبرنا دەسەڵاتا ئەسینا هاریکاریا مالباتا “کامونیون بکەن. هەر ژ بەر ڤێ یەکێ فەیلەسوفێ یونانی ئەرستو دبێژە: “خوەداوەند ژی بەرتیلخۆرن.\nئەڤ پێناسە ل هەمی جیهانێ دهێتە دیارکرن و گوتن، گەندەلی: خراب بکارئینانا ئوفیسێن گشتی یە ژلایێ وی کەسێ پێ دهێتە راسپاردن، بۆ بەرژەوەندیێن خۆ یێن تاکە کەسی، زەرەرێ دگەهینە ژیانا خەلکی.\nئەگەر هزر د پێشکەفتن و گۆرانکاریێن مللەتان دا بکەین، نەخاسمە ئەوێن هاتینە بەرچاڤکرن چ ب دیرۆکێ یان دیکیومێنتان، دهێتە دیتن سەرکەفتنا وان دەرئەنجامێ گەشەکرن و کارکرنا وان ل سەر چەند تەوەران بوویە کو گەلەک گرنگ بووینە، ژناڤچوونا وەلاتان ب مژوولبوونا وان ب هندەک کاروباران کو بوینە ئەگەرێ ژناڤچوونا وان، ئەڤ یەکە ژی ژ جڤاکەکێ بو جڤاکەکێ دی جیوازیەکا مەزن هەیە و هاتیە گوهەرین. ئەگەر هەر مللەتەک ب هشیاری، فاکتەرێن لاوازی و بەلاڤکرنا گەندەلیێ دیار بکەن و ل دووف رێکا چارەسەریا وێ بگەرن، شیاینە خوە ژ مەترسیا ژ ناڤچوونێ قورتال بکەن و بگەهنە کنارێن ئارامیێ، د هەمان دەمێ دا ئەوێن نزانن کو گەندەلی هەیە یان ژی ب بەردەوامی باس ل هەبوونێ کربە و نەشیابن دەستنیشان بکەن و ژ بۆ نەهێلانا وێ کار بکەن نەشیاینە گەلەک بمینن و ژناڤ چۆینە. بو زانین سالانە پتر ژ ئێک ترلیون دولارێن ئەمریکی تەنها وەکی بەرتیل ل سەرانسەری جیهانێ دهێنە قازانج کرن، ژلایێ گەندەل و گەندەلکاران ڤە.\nجورێن گەندەلیێ ب نێرینا من گەلەک ب ساناهی نینە بهێنە دیارکرن، چونکی گەلەک جورێن گەندەلیێ هەنە و جورێن وانا ژی زنجیرەیەکێ ب ئێکڤە گرێداینە، لێ ئەم دێ یەک ل دووڤ یەک باس کەین.\n①. گەندەلییا سیاسی:\nگەندەلییا سیاسی بکارئینانا خراب یا دەسەلاتێ ژلایێ سەرکردێن سیاسی ژ بۆ ب دەستڤەئینانا مفایەکێ تایبەت و زێدەکرنا هێزا خوە و سەروەت و سامانێن خوە.\nهەروەسا سەپاندنا خوە ل سەر دەسەلاتێ و ملکەچکرنا میللەتی ژبۆ بەرژوەندیێن خوە یێن ماتریالی، کەیفخۆش بوون ب سەپاندنا خوە ل سەر هەڤوەلاتیان ژ بۆ ژێر دەسەلاتداریا خوە. زێدەباری ڤێ یەکێ کو رێرەوێ سیاسەتا وەلاتی ژ بۆ لایێ بەرژوەندێن خوە یێن تاکە کەسی و کەس و کارێن خوە دبە، نەخاسمە د هەمی پروسێسێن هەلبژارتنا\n(چ ناڤخوەیێ رێکخستنا سیاسی بن یان یێن ئەنجومەنێ نشتیمانی و سەرکردایەتێ بن) ژ بۆ چێکرنا بریارا سیاسی. شەنگستێ گەندەلیا سیاسی ل سەر هەبوونا هێزا سیاسی رادوەستە، واتە هاوکێشەیەکە ب رامانا هەبوونا هێزا سیاسی گەندەلییا سیاسی دێ پەیدا بە و بەروڤاژی. جان جاک روسو دبێژە: “گەندەلییا سیاسی ئەنجامەکێ راستەقینە یە د ململانێ یا سیاسی ژ بۆ ب دەستڤەئینانا هێزێیە.\nپێدڤی ناکە ژ بۆ ڤی جورێ گەندەلیێ پارەکێ ب شێوەکێ راستەوخۆ بهێتە مەزاختن! لێ دەسەلاتداریا خوە وەک فاکتەرەکێ سەرەکی بۆ بازرگانیێ بکار دئیە. ئەڤ جورە گەندەلیێ ژی ب دوماهیک هاتنا دەسەلاتا وان دیار دبن، و دهێنە راکێشان بۆ بەر دادگەهان، ل وەلاتێن رۆژهەلاتا ناڤین ژی چ گرنگیێ نادەنێ، چونکە ئەوێن هاتینە جهێ یێن دی ژوان گەندەلکارترن ژ وانا کو پێدڤی یە بهێنە دادگەهـکرن، و هەمی خرابیێن وانا تێنە ڤەشارتن.\nمەترسیداربوونا ڤی جوری د وێ یەکێ دایە کو هەر کەسێ پلەیا وی پتر بلند بە، گەندەلیا وی پترە ژ مروڤێن سادە ژبەر وێ یەکێ گەندەلییا مروڤێن سادە تەنێ ژ بۆ وی و کەس وکارێن وی یە، لێ ئەگەر گەندەلی ل دەسەلاتێ دا بە وی دەمی گەندەلی هەمی گوشە وکنارێن وەلاتی تژی دکە زێدەباری وێ چەندێ کو هەمی دەسەلات پێکڤە بوینە گەندەل و گەندەلکار وەک لاشەکێ مرار و چارەکرنا وێ پێدڤی ب کارکرنی یە ب شەڤ و روژ، چونکە رێکخستنێن سیاسی وەلاتی برێڤە دبەن و ئەگەر ئەو هەمی گەندەلکار بن چارەکرن گەلەک ب ساناهی نابە، ژبەر کو ئەوان دەرگەهێن چارەسەریێ یێن گرتین و ناخوازن ب ساناهی بهێتە چارەسەر کرن. ئەڤ جورە گەندەلییە گەلەک جاران ب شێوەکێ ڤەشارتی تێتە کرن ئانکو تەنها دەسەلاتا سیاسی و کەس و کارین وان مفا ژێ وەرگرن.\n② گەندەلییا ماددی (ماتریالیزم) و ئابووری:\nهاتیە پێناسەکرن بکارئینانا جهێ کاری ب مەرەما ب دەستڤەئینانا دەسکەفتێن تایبەت. خراب بکارئینانا کاری د کەرتێ گشتی دا ژ بۆ ب دەستڤەئینانا دەستکەفتەکێ تایبەت.\nهند ژی دبێژن خراب بکار ئینانا جهێ یە ب وی کەسێ هاتیە راسپاردن ژ بۆ دەسکەفتێن کەسوکی.\nژ ڤان پێناسێن سەری بو مە دیار دبە کو ئارمانج ژ ڤی جورێ گەندەلیێ ئەوە کو مفایەک بگەهیتە کەسەکی/ێ ب رێکا دەزگەهەکێ گشتی یان کەرتەکێ گشتی، بەلێ ب نێرینا من ئەڤە نەیا سانسور کرییە تایبەت ل سەر کەرتی گشتی، ئەڤ جورە گەندەلی یە ل کەرتێن تایبەت ژی گەلەک جاران هاتیە روودان لەورا ئەم نەشێن تەنها باس ل سەر کەرتێ تایبەت بکەین. گەندەلییا ماددی ( ماتریالیزم) ئەم دشێن ب شێوەکێ بساناهیتر بدەینە نیاسین، کو جورەکە ژ جورێن دزیێ، بەلێ ب رێکا مفا وەرگرتن ژ هێز و دەسەلاتا خوە دناڤ وی دەزگەهی دا ئەڤجا ئەڤ دەزگەهە ل کەرتێ گشتی بە یان یێ تایبەت بە. هەروەسا ئەم دشێن ئاماژێ ب دەینە وێ چەندێ دەما بەرپرسەک یان بازرگانەک رازی نەبە کو ململانا بازرگانی چێببە و بریکاریا کارەکێ ب تنێ بۆ خوە سانسور بکە. بو نموونە؛ کەسێ ماف نەبە بازرگانیێ د کەرتێ ئینان و برنا نەفتێ دا بکە. یان کەسێ ماف نەبە بزاڤەکا بازرگانی ژ بۆ خوە بکە یان پێدڤیە ژ قازانجێ خوە پشکەکێ بدەتە کەسەکێ ل دەسەلاتێ. مەرج نینە بەرپرس بە و ل دەسەلاتێ دا بە، گەلەک جاران مروڤێن بێ پلە ژی خوە دسەپینن ل سەر گورەپانا بازرگانیێ، ژبەرکو پەیوەندی هەنە دگەل دەسەلاتێ چ ب ناڤێ بەرپرسەکێ یان ب ناڤێ عەشیرەتێ یان بنەمالەکێ و گەلەک جاران سنورێن مافێ مروڤی ژی بن پێ دکەن و زۆلم و زۆریێ ل خەلکەکێ دکەن.\n③ گەندەلییا کارگێری:\nساموێل هنگتۆن دبێژە: “گەندەلییا کارگیری دهێتە گۆتن ب رەفتارێن وان کومەلە کارمەندێن د خزمەتێن گشتی دا کار دکەن نە رێکا بەرژوەندیێن وی دەزگەهی دا بن، و تیتالێن پەسەند کری بەر چاڤ وەرناگرن”.\nجێمز ئاسکات دبێژە: “ب وێ کریارێ دهێتە گۆتن کو ب رێکا وێ تاکەک ژ بۆ دەستڤەئینانا بەرژوەندیێن خۆیێن تایبەت و ژ بۆ گەهشتن و ژیانەکا باش و سەرکەفتی ل دەرڤەیی چارچۆڤێ حکومەتێ بۆ دیارکری کار بكە”.\nگەندەلییا کارگێری یان یا رێڤەبەری ب وی کاری دهێتە گۆتن یا کو کەسەک پێ رادبیت دەرئەنجامێ هەبوونا هێز یان دەسەلاتێ ل سەر دەزگەهێن میری یان ل سەر دەزگەهێن دیتر یێن حکومەتێ ب مەزاختنا وان رادبە، بۆ نموونە؛ رێکخراوێن نەحکومی ب مەرەما دەستڤە ئینانا مفایەکێ ماددی ژ بۆ خوە یان ژ بۆ گروپەکێ دی. بەلێ ئەڤ جورە گەندەلی یە تایبەتە ل سنورێ دام و دەزگەهێن میری و حکومی. ئاکامێن ڤی جورێ گەندەلیێ وەکی مە ل ( بەشێ ئێکێ) دا دیارکری راستەوخوە باندورێ ل بەرژوەندێن هەڤوەلاتیان دکە. ئەڤ جورە گەندەلی یە ژی ب ڤان جورێن ل خارێ دهێنە ئەنجامدان:-\n١.ب دان و وەرگرتنا پاران(رشوە) بەرامبەر ئەنجامدانا کارەکێ.\n٢. دزین ب رامانا دزینا کەل و پەلێن دام و دەزگەهێن میری.\n٣.کرینێن حکومی ژ کەرتێ تایبەت، ب رێکا بازرگانێن دناڤبەرا رێڤەبەر و کارمەندێ بەرپرس ژێ، و بازرگانێن کەرتێ تایبەت.\n٤. کارێ بەلێندەرا د جێبەجێکرنا پروژان کو مەرجێن جێبەجێ کرنێ 40٪ ب جهـنائینن.\n٥.بازرگانیکرن ب پارێن حکومەتێ ژ بۆ بەرژەوەندیا خوە.\n٧. فرۆتنا کەل و پەلێن د کوگەهێن دام و دەزگەهێن میری ژ لایێ رێڤەبەر و کارمەندێن وی دەزگەهی ڤە.\n٦. دامەزراندنا کەس و کاران ل جهێ کارێ خوە و پشتەڤانیکرنا وان ب هەمی شێوازا.\n٨. دەم بووراندنا کارمەندێن حکومەتێ بێ ئەنجامدانا کارەکێ. (ئەڤ جورە گەلەک یێ بەلاڤەیە، چونکی گەلەک جاران رێڤەبەریەک پێدڤی 20 کارمەندانە، بەلێ 70 کەسێن دی هەنە وەک کارمەند ب ڤی رەنگی دێ هەر 20 کارمەند کار کەن، 70 یێن دی هیچ کارەکێ ئەنجام نادەن، دێ چاڤێ وان ل دەمژمێرێ بە کا دێ کەنگی دەمی چوونا مال هێت دا کو بچن).\n٩. فیرودان و خەرجکرنا کەل و پەلێن حکومەتێ، نموونەک وەرەقە و تەلەفون، کومپیەتەر و پرنتێر و….هتد.\n١٠. گەندەلی د دیتن و دەستنیشانکرنێ دا واتە نەرمی نیشادان بەرامبەر گەندەلیێ.\n١١. گەندەلی د دامەزراندنێ دا، مرۆڤ مرۆڤکانێ بێ هزرکرن ل شایستەبوونا کەسی بو جهەکێ.\nئەڤە ژی گەلەک یا مەترسیدارە ژبەرکو ئاکامێن وێ دکەڤیتە سەر هەمی کومەلگەهێ، تایبەت د پێرابوونێن دام و دەزگەهێن میری کێماسی زێدەتر لی دهێت و کومەلگەهـ هێدی هێدی پاشڤە ڤەدگەرە.\n④ گەندلییا یاسایی:\nمەرەم ژ گەندەلییا یاسایی ئەوە کو ئەو کەسێن ب دانانا یاسایی رادبن، یاسایان ل دووڤ حەز و خواستێن خوە دانن کو بەرژوەندیێن وان بپارێزن، و بەرژوەندیێن خوەدان هێز و دەسەلاتا بپارێزە. بێ گومان چارچۆڤێ ئەڤ جورێ گەندەلییە لێ دهێتەکرن پەرلەمانن کو پرانیا خەلکێ ئەندام، یاسا دانن کو ل دەمێ ئەندام ب شێوەکێ مەزن مفا ژ یاسا وەربگرن ژ بۆ بەرژەوەندیا خوە و هزر ل دەمێ کو نەمینن وەک ئەندام پەرلەمان دوبارە مفایی ژێ وەرگرن. زێدەباری وێ یەکێ کو هندەک یاسا دانن کو د بەرژەوەندیا رێکخستنەکا سیاسی یا دەستنیشان کری بن یان ژی کەسەکێ دەست نیشانکری ل دەسەلاتێ دا، بو نموونە؛ دەستور و یاسایێن عێراقێ بشێوەکێ بەردەوام ئەڤ جورە گەندەلی تێدا دیار دبە.\nزێدەباری ڤان هەمی خالان دەما یاسا نەشێتن خەلکێ گەندەل ملکەچی یاسایێ بکە ئەڤە ژی ب خوە جۆرەکە ژ جۆرێن گەندەلی یا یاسایی.\n⑤ گەندەلییا ئەخلاقی :\nبەلاڤەکرن یان هاریکاریکرن بۆ بەلاڤکرنا هندەک کار و کریاران ژ بۆ بەرژەوەندیا خوە یا تاکەکەسی یان یا گرۆپەکێ دەست نیشانکری یان گرۆپەکێ نەدیار، کو ب یاسا و داب و تیتالان دهێنە شەرمزارکرن و ب چ رەنگەکێ ناهێنە قەبوول کرن. هەولدان ژ بۆ خرابکرنا داب و تیتالێن باش ب تیتالێن خراب کو نەهێنە پەسەندکرن ل ناڤ جڤاکی دا ب چ رەنگەکێ، بۆ نموونە؛ دەستدرێژیا سکسی دگەل کەسێن ل دووڤ یاسا خودایی و یاسا دەستکرد و داب و تیتالێن ب تاوان دهێتە نیاسین وەک کریارا سکسی د گەل دەیک و خوشک و مەت و خالەت، وێنەکرنا دەستدرێژیا سکسی و بلاڤکرنا وێ، پالدانا دیاردەکێ بۆ کەسەکێ ب رێکا تەکنولوژیا ڤی سەردەمی و چێکرنا گەش و هەوایەکێ ئالۆز. مەرەم ژ ڤی جورێ گەندەلیێ ئەوە کو جڤاک پێگڤە بەرەڤ بێئەخلاقیا بهێتە ئاراستە کرن چ ب رێکا حکومەتێ و سیستەمێ وێ یان ژی ب رێکا دەولاتێن دوژمن. ل ڤێرێ دەمێ ئەم باس ل سیستەمی و حکومەتێ دکەین مەرەما مە ئەڤە کو حکومەت گورەپانێ بەرهەڤ بکە بۆ وەرارا گەندەلییا ئەخلاقی. رولێ بێگانا دشێن ئاماژێ بدەینە مێدیایێن بیانی ژ بۆ بهێزکرنا ڤی جورێ گەندەلیێ نەخاسمە کەنالێن تەلەفزیونی یێن سکسی، تورا ئەنترنتێ، هەلبەت ئەڤە دوو رێکێن کو گەلەك ئەکتیڤن ژ بۆ رێخۆشکرنا جڤاکی بەرەڤ ڤی جورێ گەندەلیێ. ئاستێ کارتێکرنا ڤان هەردوو رێکا ب ئاستێ تێگەهشتنا خەلکێ وی جڤاکی ڤە گرێدایە، راستە تۆرا ئەنترینتێ ئەڤرو گەلەك یا گرنگە کو ل بەر دەستێ مە بە و ئەم مفایەکێ باش ژێ وەربگرین، دهەمان دەم دا تۆرەکە بۆ بەلاڤکرنا گەندەلییا ئەخلاقی ب شێوەیەکێ بەرفرەهـ ئەگەر خراب بکار بهێت، نەخاسمە کو تەخا گەنجان پرانیا جاران توش دبن. هەروەسا تەلەفونێن دەستی کو ب موبایل ژی کەرەستەکە کو دهێتە بکارئینان ژ بۆ گەشەکرنا گەندەلییا ئەخلاقی.\nشەنگستێ ئەنجامدانا گەندەلیێ :\nشەنگستی ئەنجامدانا گەندەلیێ لسەر دو خالا رادوەستیت:\n١. ڤیان ئ بۆ ئەنجامدانا کارێ خراب، ڤیان یا حەزا ئەنجامدانا گەندەلیێ مەرجەکێ گرنگە بۆ سەرهلدانا گەندەلیێ ل دەڤ تاکی. واتە تاک ئەنجامدانا کریارا گەندەلیێ وەک خەونەک د مێشکێ خوە دا دپەروەرینیت، بو گەهشتن ب ژیانەکا خوەش.\n٢. هەلکەفتن مەرەم ژێ ئەوە کو دەمەکێ باش بو کەسێ گەندەلکار بهێتە روخساندن کو دڤی دەمی دا بکاریە کریارا خوە یا گەندەلیێ ئەنجام بدە، بێ گومان ئەڤە ژی دەمێ بویە خەونەکا تاکی، هەر و هەر دەلیڤە دێ بو هێتە هەلکەڤتن.\nئەگەرێن گەشەکرنا گەندەلیێ:\nدەمێ گەندەلی دناڤ جڤاکەکێ دا پەیدا دبە و نەبوونا پرەنسیبێن ئەخلاقی دناڤ وی جڤاکی دا و هەبوونا پشتەڤانیێ ژ بۆ هندەکا و بێ رێزی د جێبەجێکرنا یاسایێدا\n١. ئەگەرێن جڤاکی و کەلتوری:\nکارتێکرنا جڤاکی، کەلتوری و بابەتێ باوەریێ ل دەف تاکی گەلەک یا گرنگە بۆ پالدانا وان بەرڤ ئەنجامدانا گەندەلیێ. ئەو کەلتورێ جڤاک ل سەر هاتییە پەروەردەکرن و کاودان و بارودوخێ سەروەری هەی ل سەر جڤاکی بابەتێن گرنگن کو ب شێوەکێ راستەوخوە کارتێکرنێ دکەتە سەر، ماددەپەرستیێ، مروڤپەرستیێ، بێوژدانی نموونەنە بۆ ڤی ئەگەری. زێدەباری چاڤ لێکرنێ. ل جڤاکێن خواندنا وان ل سەر بناغەکی کەڤن کو چ بهایەکێ باش بو بنەماین ئەخلاقی ناگرن.\n٢. ئەگەرێن ئابووری:\nسەقامگیرنەبوونا بارێ ئابووری، بلندبوونا بهایێ کەرەستێن پێدڤی ژ بۆ ژیانا روژانە و کێماتیا دەرامەتێ خەلکی، نەبوونا دادپەروەریا ئابووری و جڤاکی د دابەشکرنا سەروەت و سامانێن وەلاتی.\nبەلەنگازیا موئسساتێن وەلاتان کو نەشێن بەرەڤانیا خوە بکەن ژ هەر دەست درێژیەکێ ل سەر و نەسەربخوەییا وان و دەستێوەردانا وان د کاروبارێن ئێكودو دا ، چاڤگرتن ل گەندەلیێن بەرپرسێن پلە بلند و بلندکرنا پلێن وان ب دیتنا گەندەلیێن وان.\nبەلەنگازیا سیستەمێ حکومەتێ د بەرەڤانی کرن ژ یاسا و راگرتنا سەروەریا یاسایێ ل هەمی وەلاتی. نەبوونا سیستەمێ کەسێ شایستە ل جهێ شایستە و نەبوونا شارەزایا رێڤەبەران، بلندکرنا پلێن کارمەندا ل سەر شەنگستێ بەرژەوەندیان و خزماتیێ، هەبوونا جیوازیەکا گەلەك د ناڤبەرا بهایێ کالایی بەراوردکردن دگەل بڕا پارێ مانگانە کو دهێتە وەرگرتن.\nهەبوونا یاسایێ ب ناڤ بێ پێ رابوون و دووڤچوون و لێپرسینا گەندەلی و گەندەلکاران، نەرمبوونا یاسایان بەرامبەری هەمی بابەتێن گەندەلیێ، چێکرنا یاسایان ژلایێ پەرلەمانی، بۆ پاوانکرنا گەندەلییا ئەندامێن دەسەلاتا یاسادانانێ و دوورکرنا وان ژ لێپرسینێ.\n٧. ئەگەرێن سایکولوژی:\nئەڤ هوکارە تایبەتە ب شێوازێ هەستپێکرنا دەرونی و وژدان و هزر رنا خەلکی و حەزا وان بۆ ب دەستڤەئینانا سامانەکێ زێدە.\n٨. ئەگەرێن دەرەکی:\nب شێوەکێ گشتی دژمن ل دەرڤە هەولا تێکدانا کاودانێن ناڤخوەیی دکەن ئەڤە ژی بەشەکە ژ ستراتیژیا دژمنکارانە یا وەلاتان بەرامبەری وەلاتان ژ بۆ هنارتنا فایروسێ گەندەلیێ بۆ ناڤ وەلاتەکێ دی، گەلەک جاران ئاکامێن گەلەك خراب هەنە ل سەر جڤاکی چ ب رێکا نوکەر و کرێگرتیێن خوە بۆ تێکدانێ و بەرەڤ گەندەلی ئاراستەکرنێ یان ب رێکا ئاراستەکرنا پێلێن سەتەلایتا کو فلمێن خراب پێشان بدەن و ببنە سەدەما پەیدابوونا گەندەلیا ئەخلاقی.\nئاکامێن گەندەلیێ ل سەر جڤاکی :\nباندورا گەندەلیێ ل سەر پێشکەفتنا جڤاکی و ئابووری گەلەکا خرابە و ئاستەنگەکە د رێکا گەشەکرن و وەرارا ئابووری و وەبەرهێنانێ دا، نەخاسمە مفا وەرگرتن ژ سەروەت و سامانێن وەلاتی ژ بۆ چەند کەسەکان بە، کێمکرن ژ گرنگیا کەرتێ پەروەردێ و ساخلەمیێ ژ بۆ بەرژەوەندیا تاکە کەسی. سەروەریا یاسا و ملەتی دهێتە ژناڤبرن و کەسەک گرنگیێ و رێزێ ل حکومەتێ ناگرە و باوەری پێ نامینە. وەکی:\n١. پەیدابوونا گەندەلیێ د ناڤ هەر جڤاکەکێ پایە و بنەمایێن خوەراگریا وی جڤاکی ژناڤ دبەن و میکانیزما پێشکەفتنا جڤاکی ژ کار ئێێخیت.\n٢. ب شیوەکێ گشتی بودجە دهێتە مەزاختن بێ کو کەسەک بزانە ب چ رێ دا هاتیە مەزاختن و تەرخان کرن.\n٣.میکانیزما وەرار و گەشەکرنا وەلاتی ژ کار دکەڤە، تایبەت بۆ ئاڤەدانکرنا گوندا و رێک و پرا و قوتابخانا و پروژێن بناغەیی ل ناڤ وەلاتی دا.\n٤. حکومەتێ و دەسەلاتێ سەنگێ خۆ نامینە و هەر دەمێ گروپەک یان کومەکا خەلکی خواست دێ شێن ب رێکێن خرابکار میکانیزما بریڤەبرنا جڤاکی ژ کارئێخن، بێ گومان ئەڤێ ژی ب شیوەکێ راستەوخوە کارتێکرن ل سەر رەوش و ژیارا خەلکی هەیە.\n٥.سەروەت و سامانێن وەلاتی دهێنە وەبەرهێنان بۆ بەرژەوەندیا چەند کەسەكان.\n٦. پەیدابوونا رێژەکا هەرە بلند یا هەژاریێ.\n٧. هەبوونا گەندەلیێ بنەمایێن مافێ مرۆڤی لاواز دكە.\n٨. دیموکراتیێ بەرەڤ نەمانێ دبە.\n٩. ئەگەرەک ژ ئەگەرێن دورستکرنا تاوانێن رێکخستی و ئینان و برنا مادێن هشبەر.\n١. هەبوونا دەسەلاتەکا یاسایی یا پاک ل ناڤ وەلاتی کو خوەدان پشتەڤان بە ژلایێ دەسەلاتێ، ئەگەر دەسەلات ژی گەندەل بە هیچ ئاریشە نابیت، چونکی ب نڤێسینێ د کومێنتێن تایبەت و نڤێسانا ناڤێن وان و رەنگ و شێوازێن گەندەلییا وان مرۆڤ دێ شێت ل پاش10 سالان یان 20 سالان وان ببەتە بەر دادگەهێ و دوبارە سەرەوت و سامانێ وان ژ حکومەتێ دزین بۆ حکومەتێ بزڤرینتەڤە. ڤی جورە کاری ژی پێدڤیا ب کەسانێن خەمخور و نشتیمانپارێز هەیە کو ب دوکیومێنتکرنا ڤان جورە گەندەلییا راببن. ب هێزئێخستنا رولێ یاسایێ بۆ ملکەچکرنا هەمی گەندەلکاران و بهێز بوون بەرامبەر وانا ژبەر وێ یەکێ کو ئەو کەسێ توشی گەندەلیێ دبە ئاریشا وی ئەو نینە کو دێ گەندەلیێ ل جهەکێ کەت ئاریشا وی ئەوە کو دێ چەوا بەرهنگاریا ئاستەنگێن بەرامبەری خوە ببە.\n٢.رولێ گرنگێ پەروەردێ بشێوەکێ گشتی و ماموستایێن زانکویێ ب شیوەکێ تایبەتی بۆ هشیارکرنا هەستا بەرپرسیاریەتیێ ل دەف قوتابیێن زانکویان و پەیمانگەهان ب مەرەما چێکرنا بەربابەک (جیلەک)ێ ساخلەم بۆ داهاتیەکێ نێزیک و بلندکرنا ئاستێ تێگەهشتنێ ل دەف وان.\n٣. چاڤدێریکرن ل سەر کاروبارێن حکومەتێ ژ لایێ دەسەلاتێن دیتر، و بەرو ڤاژی. ب مەرجەکێ کو تایبەتمەندین وان بهێنە پاراستن یێنیاسا بناغەیی بۆ پشت راست کرین.\n٤. ئورگانیزەکرنا دەستەیا دەستپاکیێ یا ب پشتەڤان و دەسەلات بۆ نەهێلانا گەندەلیێ و دووڤچونێ وبرنا وان بۆ دادگەهێ. چونکی ئەگەر دەسەلات نەبیت ب سەدان دەزگەها هەبیت نەشێن چ بکەن.\n٥. تێگەهاندن و پالدانا کارمەند و هاوەلاتیان ژ بۆ ئاشکراکرنا دیاردێن گەندەلیێ بێ کو ناڤێ وان بهێتە دیار کرن هەروەسا پشتەڤانی ژی لێ بهێتە کرن.\n٦. ئازادیا چاپەمەنیێ کو ب شێوەکێ ئاشکرا داکوکیێ ل هەبوونا گەندەلیێ بکە و د هەمان دەم دا رێکێن چارەسەریێ دیار بكە.\n٧. پێدڤیە ریکخراوێن نەحکومی رولێ خوە ببینن ژ بۆ کێمکرنا گەندەلیێ ب رێکا پروگرام و سیمینار و وورکشوپا و پوستەرا…..هتد.\n٨. وەرگرتنا هاریکاریەکا ناڤدەولەتی بۆ بەرهنگاربوونا گەندەلیێ.\n٩. هەبوونا شەفافیەتێ.\n– اتفاقية الأمم المتحدة لمنع الفساد ٣١ کانون الاول ٢٠٠٣.\nژ بۆ دینا بەشێ ئێكێ لینكا ل ژێر ڤەكە


فولكلور – خەدەنگ\nژ نڤێسینا: د. شریف كناعنه/ مالپه‌رێ سه‌نته‌رێ گولفرۆش\nوه‌رگێران بۆ زمانێ كوردى/ كه‌مال سلێڤانه‌يى\nزاراڤێ فولكلور، دهێته بكارهینان وه‌كو ئاماژه بۆ دوو تشتێن ژ هه‌ڤ جودا، یێ ئێكێ (زه‌ڤى یان زانست) زانسته‌كه ژ زانستێن مرۆڤایه‌تى و تایبه‌ته ب ڤه‌كۆلینێ ل سه‌ر لایه‌نه‌ك ژ لایه‌نێن ده‌ستنیشانكرى ژ ڕه‌وشنبیرییا جڤاكێ مرۆڤایه‌تییێ. یێ دووێ ئه‌و (كه‌ره‌سته‌یه) یان ئه‌و به‌شه ژ ڕه‌وشه‌نبیریێ، كو زانستێ فولكلورى ب تایبه‌تمه‌ندى ڤه‌كۆلینێ ل سه‌ر دكت. مه‌ره‌ما مه یا سه‌ره‌كى ژ ئه‌ڤێ گووتارێ پێناسه‌كرنا فولكلورى و جوداكرنا فولكلوریه ژ به‌شێن دى یێن ڕه‌وشه‌نبیرى، به‌رى هه‌ر كاره‌كێ پێدڤییه ئه‌م ڕه‌وشه‌نبیریێ پێناسه بكن. ژبه‌ركو گه‌له‌ك بۆچوونێن جودا ل سه‌ر هه‌نه، ئه‌ڤ زاراڤه ب شێوه‌یه‌ك به‌رفره‌ه وه‌كو ئاماژه بۆ زانستى دهێته بكارهینان. هۆنه‌ر و ئه‌ده‌بێ به‌رز و بلند لجه‌م گه‌لێن پێشكه‌ڤتى ب ئه‌ڤێ واتایێ ئه‌م دبێژن: كه‌سه‌كێ ڕه‌وشه‌نبیر و كه‌سێ پاشڤه‌مایى و ئه‌ڤ بكارهینانه بۆ زاراڤێ ڕه‌وشه‌نبیرى جودایه ژ بكارهینانا ته‌كنیكى یا زاراڤێ ڕه‌وشه‌نبیرى د بیاڤێ زانستێن مرۆڤایه‌تى و جڤاكى دا ب تایبه‌ت د بوارێ (ئه‌نتروپۆلۆژیا جڤاكى یان ئه‌نتروپۆلۆژیا ڕه‌وشه‌نبیرى) ژبه‌ركو واتایا ڕه‌وشه‌نبیرى، ئانكو كۆمه‌له‌ك ڕێكان سازانێ دناڤبه‌را مرۆڤێ خوانده‌ڤان و یێ ڤه‌گوهاستى د جڤاكى دا دكت. ئانكو ڕه‌وشه‌نبیرییا كۆمه‌له‌كێ ژ كۆمه‌لێن جڤاكى هه‌موو ڕێك و ئالاڤێن ژیانا ئه‌وێ كۆمه‌لێ بخوه‌ڤه بگرت، ژبلى به‌شێ حه‌زان (غه‌ریزه) یێ ڤه‌گوهاستى ب ڕێكا بیولۆژى و ئه‌ڤه مه‌ره‌ما مه یه ژ بكارهینانا زاراڤێ ڕه‌وشه‌نبیرى د ئه‌ڤێ گۆتارێ دا.\nكه‌ره‌سته‌یێ فولكلورى كه‌ڤنه ب كه‌ڤنارییا ڕه‌وشه‌نبیرێن دى یێن مرۆڤى، ئانكو بۆ ده‌مێ په‌یدابوونا دوو شیانان لده‌ف مروڤى، ئه‌و ژى ئێك: شیانا (فێربوونێ) كو مفا ژ ئه‌زموونگه‌ریان وه‌رگرت. دوو: شیانا (هێماكرنێ) ئانكو بكارهینانا هێمایان ل شوینا یان ژ بۆ بجهگرتنا ئاماژه‌یان. ب واتایه‌ك دى ئه‌م دكارن بێژن: دگه‌ل په‌یدابوونا زمانى مرۆڤى شییا پێزانینان كوم بكت، بپارێزت و ب ڤه‌گوهێزت ژ نفشه‌كێ بۆ ئێكه دى بێ كو دناڤ (جیناتان) دا بهێنه تۆماركرن، ئه‌ڤه ژى بۆ ده‌مه‌كێ كه‌ڤنار ڤه‌دگه‌رت كو ئه‌م دكارن بۆ (3 – 5) ملیۆن سالان ب ڤه‌گه‌رینن.\nتۆماركرن و گرنگیدان ب بابه‌تێ كو ئه‌ڤرۆ ئه‌م ب فولكلور بناڤ دكن بۆ قۆناغێن پێشكه‌ڤتى ڤه‌دگه‌رت پشتى كو مرۆڤى بیندارییا نڤێسینێ كرى، شوینوارێن ل (مسرێ) و (میزۆپۆتامیان) هاتین دیتن گه‌له‌ك چیرۆكین ئاشۆپى و باوه‌ریێن دینى بخوه‌ڤه دگرن. نڤێسینێن گه‌رۆكان، مێژوونڤیسان و پشتى ئه‌وان عه‌ره‌بان گه‌له‌ك چیروك، ڕه‌وشت و تیتال و باوه‌رى بخوه‌ڤه دگرتن. زێده‌بارى ئالاڤێن ژیانێ لده‌ف نه‌ته‌وه و گه‌لێن جودا، دیسان نڤێسین و بیرهاتنێن گه‌رۆكان، بینده‌واران، به‌لاڤكه‌ر و بازرگانێن ئه‌ورۆپى لده‌ستپێكا چه‌رخێن نوى گه‌له‌ك ژ فولكلورێ نه‌ته‌وه‌یێن نه ئه‌ورۆپى بخوه‌ڤه دگرن، د ئه‌ڤان هه‌موو بیاڤان دا فولكلور هاته توماركرن و سه‌ره‌ده‌رى دگه‌ل نه‌هاته كرن وه‌كو بابه‌ته‌ك سه‌ربه‌خوه كو ساخله‌ت و گرنگییا خوه یا جودا هه‌بت.\nزاراڤێ (فولكلور) ئه‌وێ پێكدهێت ژ دوو برگه‌یان یێ ئێكێ (فولك) ب واتایا گه‌ل ب گشتى و (لور) ب واتایا مه‌عریفه یان حكمه، ل سالا (1846) بۆ جارا ئێكێ هاتیه بكارهینان ده‌مێ زانایێ ئینگلیزى (ولیه‌م تومز)ى پێشنیاركرى كو ئه‌ڤ زاراڤه د وارێ ڤه‌كۆلینا ڕه‌وشت و تیتالان، ئه‌فسانه و داستانێن كه‌ڤنار دا بهێته بكارهینان. به‌لێ بابه‌تێ فولكلورى ببوو جهێ گرنگیدانا ئالیێن زانستى یێن ئه‌ورۆپى به‌رى پێنجى سالان ژ ئه‌ڤێ مێژوویێ، د پێنجى سالێن د دویڤ دا بابه‌تێن فولكلورى پێشكه‌ڤتنێن به‌رچاڤ بخوه‌ڤه دیتن و كۆمه‌له‌یێن تایبه‌ت ب فولكلورى و كۆڤارێن جودا جودا، كو تایبه‌ت بوون ب فولكلورى ل گه‌له‌ك وه‌لاتێن ئه‌ورۆپى و ئه‌مریكى هاتن وه‌شاندن.\nCategory: ئەدەبیات, فۆلکلۆرTag: جيهانىفولكلوركوردستان by Diler Ahmed


شێوازی مووچەیان دەگۆڕێت.. وانەبێژانی ساڵی پار بۆ ئەمساڵیش لە قوتابخانەكان وەردەگیرێنەوە\n:: PM:06:44:15/09/2021 \nبەڕێوبەری پەروەردەی ناوەندی هەولێر رای گەیاند كە ئەو وانەبێژانەی ساڵی رابردوو فەرمانی دامەزراندنیان هەیە، دووبارە لە قوتابخانەكان وەردەگیرێنەوە، روونی كردەوە، ئەوانەیشی زیادن، شوێنیان بۆ دەكرێتەوە و بۆ ئەمساڵ بەپێی بڕوانامە و ژمارەی وانەكانی دیڵێنەوە پارەیان پێ دەدرێت .\nدلێر عەبدوڵا، بەڕێوبەری پەروەردەی ناوەندی هەولێر بە "وشە"ی راگەیاند، هەموو قوتابخانەكانمان ئاگەدار كردووەتەوە كە ئەو وانەبێژانەی ساڵی رابردوو وەرگیرابوون، ئەمساڵیش بەپێی پێویست دەوام دەكەن، ئەوانەیشی پێویست نین، لە شوێنی تر شوێنیان بۆ دەكرێتەوە، بۆیە هەموویان وەر دەگیرێنەوە.\nنزیكەی 20 هەزار ماموستای وانەبێژ بە هاوشێوەی پار دەوامی خۆیان دەكەن\nئاشكرای كرد، ئەوانەی فەرمانی ساڵی رابردوویان هەیە، تەنیا ئێمە نزیكەی 500 وانەبێژمان هەیە، ئەگەر پێویست بكا وانەبێژی نوێیش وەردەگرین، بەڵام پێویستە دەرچووی كۆلیژی پەروەردە و بنیات بن، واتە هەلی لەپێشتر بۆ ئەوانەیە بۆ ئەوەی ببنە وانەبێژ.\nبەڕێوبەری پەروەردەی ناوەندی هەولێر روونی كردەوە، بەپێی ئامارەكان لە هەموو هەرێمی كوردستان، نزیكەی 20 هەزار ماموستای وانەبێژ هەیە، ئێستە دامەزراندنی هەموویان بۆ حكوومەت قورسە، بەهۆی خراپیی دۆخی ئابووری، بەڵام ئەوان وەك ماموستای وانەبێژ دەوامی خۆیان دەكەن.\nدووپاتی كردەوە، پارەی هەموو مانگەكانی وانەبێژان دەدرێت و ئێستە هی مانگەكانی دوو و سێ لە چەند رۆژی داهاتوو دەدرێت و تەنیا دوو مانگیان دەمینێت، ئەوە سەرەڕای ئەوەی چەند مانگێك دەوامیشیان نەكردبوو.\n"بڕیار دراوە وانەبێژان بەپێی بەشە وانە و بڕوانامەكانیان پارەیان پێ بدرێت، واتە وەك پێشتر نییە مانگانە برێك پارەیان پێ بدرێت، ئەوانەی دیبلۆمیان هەیە وانەی بە سێ هەزار دینار حسێبە و ئەوانەی دەرچووی زانكۆن، وانەی بە چوار هەزار دینار و ئەوانەی ماستەریان هەیە پێنج هەزار و ئەوانەی دكتۆرایش شەش هەزار دینار بۆ هەر وانەیەك بۆیان حسێبە، جا رۆژانە چەند وانەی هەبێت بۆ هەر وانەیەك بەپێی بروانامە بۆی هەژمار دەكرێت"، دلێر عەبدوڵا بەڕێوبەری پەروەردەی ناوەندی هەولێر وای گوت.


بێژەن جەزا: داوای رێنمایی لە پەرواز و عەممار دەكەم | ماڵپه‌ڕی هونه‌ری کوردی بڵاگ\nبێژەن جەزا دەبێتە سێیەم گەنجی كورد كە بەشداریی بەرنامەی بەنێوبانگی كەناڵی MBC عەرەب ئایدڵ دەكات، ئێستاش چاوەڕێی بانگهێشتی بەرنامەكەیە بۆ بەشداریكردن لە قۆناغێكی دیكە و دەڵێت “ئەگەر لەم قۆناغە دەرچووم، دەچمە قۆناغی پەخشی راستەوخۆ. ئەو كاتەش بەشدارییەكە لە حەزەوە دەبێتە ئەرك”.\nبێژەن جەزا، ساڵی 1990 لە شاری سلێمانی لەدایك بووە. خوێندكاری قۆناغی سێیەمی بەشی موزیكە لە كۆلێژی هونەری زانكۆی سلێمانی و لە بواری مەقامات و دەنگ دەخوێنێ. بێژەن جەزا دەبێتە سێیەم گەنجی كورد كە بەشداری لە بەرنامەی عەرەب ئایدڵدا دەكات، ئەو ئێستا تاكە كاندیدی هەرێمی كوردستانە لە بەرنامەكەدا.\nبەرنامەی عەرەب ئایدڵ كە بەهرەداران لە بواری هونەردا پێدەگەیەنێت، یەكێكە لە بەرنامە بەنێوبانگەكانی كەناڵی MBCی لوبنانی و ساڵانە لە زۆربەی وڵاتانی عەرەبییەوە گەنجان بەشداریی تێدا دەكەن. پێشتریش هونەرمەندان پەرواز حوسێن و عەممار كوڤی كە بەشدارییان لە بەرنامەكەدا كردووە، گەیشتوونەتە قۆناغەكانی پێش كۆتایی. لەم وەرزەی بەرنامەكەشدا بەهرەمەندێكی دیكەی كورد بەختی خۆی تاقی دەكاتەوە، ئەویش بێژەن جەزایە.\n50 ئاواز و هۆنراوەی هەیە\nبێژەن جەزا تەمەنێكی كەمی پڕ لە بەرهەمی هەیە. ئەو دەڵێت سەرەتا بە بەرهەمی فۆلكلۆر دەستی پێكردووە و زۆرتریش حەزی لە مەقامە. بێژەن دەڵێت “زیاتر شارەزاییم لە بواری مەقاماتدا هەیە. ساڵانە چەندین گەنج فێری مەقام دەكەم. تاوەكو ئێستا نزیكەی 50 هۆنراوە و ئاوازم هەیە كە هەندێكیانم بە گۆرانیبێژانی دیكە داوە”. دوایین بەرهەمی بێژەن گۆرانییەك بوو بە نێوی سەفەر.\nبێژەن دەڵێت “راستە تەمەنم كەمە، بەڵام كات بەفیڕۆ نادەم، بۆیە توانیومە ئەو هەموو ئاوازە دابنێم”. ئەو ژەنیاری عودە و بۆ دانانی ئاوازەكانی سوود لەو ئامێرە دەبینێ.\nبێژەن هەندێك لە ئاوازەكانی داون بە هونەرمەندانی دیكە و لەوبارەیەوە دەڵێت “نزیكەی دوو ساڵە ئاواز و هۆنراوە دەدەمە هونەرمەندان، بە تایبەتی ئەوانەی توانایان كەمە، هەندێك لەوانە ئاواز و گۆرانییەكانیان تۆمار كردووە، بەڵام رەنگە نەیانتوانیبێ كلیپی بكەن”.\nبێژەن زۆرتر خووی داوەتە فۆلكۆر و بۆ ئاواز و هۆنراوەی گۆرانییەكانی سوودی لێوەردەگرێ، بەڵام دەڵێت مەرج نییە تاوەكو كۆتایی لەسەر ئەو رێچكەیە بڕوات “خۆم بە ستایلێكەوە نابەستمەوە و لەگەڵ ستایلی سەردەمدا دەڕۆم”.\nلە نێو 1200 كەس دەرچوو\nبێژەن جەزا ئێستا دەیەوێ لە رێگەی بەرنامەیەكی هونەرییەوە بەهرەكانی خۆی دەربخات. ئەویش وەرزی نوێی بەرنامەی عەرەب ئایدڵە كە ئێستا لە كەناڵی mbc دەستی پێكردووە.\nبێژەن جەزا باسی چۆنیەتی بەشداریكردنی لەو بەرنامەیە دەكات و دەڵێت “پێشتریش دەمویست لە وەرزەكانی بەرنامەكەدا بەشداری بكەم، بەڵام دەرفەت نەبوو. رۆژی 14/6/2015دا لە شاری هەولێر بە بەشداری نزیكەی 1200 كەس، لەگەڵ شەش گەنجی كورد و سێ گەنجی عەرەب لە تێستی دەنگ دەرچووین. مانگی دواتر لە لوبنان لە تاقیكردنەوەی ئەدای دەنگ، تەنیا من دەرچووم”.\nبێژەن لە تێستی ئەدای دەنگدا گۆانییەكی خۆی و مەقامێكی هونەرمەند تایەر تۆفیقی بەناوی وەیلێ زاڵم گوتووە. ئەو دەڵێت “ئامادەكاریی زۆرم كردبوو كە بتوانم لە 30 تا 40 چركە سەرنجیان رابكێشم، پاشان گۆرانیی یەكەمم بە ستایلێكی نوێ گوت، گۆرانیی دووەمیش كە گۆرانییەكی تایەر تۆفیق بوو، ستایلی كۆنە، تێكەڵكردنی ئەو دوو ستایلەیان بەلاوە جوان بوو”. بە گوتەی بێژەن ستافی بەرنامەی عەرەب ئایدڵ زۆر خۆشحاڵ بوون بەوەی كە وەكو وەرزەكانی رابردوو، لەو وەرزەشدا كوردێك لە بەرنامەكە بەشدارە.\nسەبارەت بە قۆناغەكانی بەرنامەكەش گوتی “ئەمجارەش بەشداریی بەرنامەكە دەكەمەوە كە بەشێوەی تۆماركراو گۆرانییەكان دەڵێین، ئەگەر لەو قۆناغە دەرچووم ئەوا دەچمە قۆناغی پەخشی راستەوخۆ”.


ئێران بە وردی چاوەدێریی جووڵەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەکات - Mehr News Agency\nAP ١٣٩٩ Dey ١٥ ١٢:١٦\nNews Code 35451\nئێران بە وردی چاوەدێریی جووڵەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەکات\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران وتی: هەروا کە بەڕێز زەریف لە پێوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی قەتەر جەختی کرد: پاشهاتەکانی هەرجۆرە سەربزێوی و ئاڵۆزیەک لە ناوچەکە لە ئەستۆی ئەمریکایە.\nبە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، سەعید خەتیب زادە وتەبێژی وەزارەتی دەرەوە لە کۆنگرەی ڕۆژنامەڤانی وتی: 10 ی بەفرانبار بەڕێز عێراقچی سەردانی قەتەری کرد و لە دیداری وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە دوایین گۆڕانکارییەکانی هاوپەیوەند بە کەنداوی فارس تاوتێ کرا و ڕۆژێک پێش لەوەش وەزیری دەرەوەی ئێران لەگەڵ وەزیری دەرەوەی قەتەر لە ڕێگای تەلەفۆنەوە گفتوگۆیان کرد و زەریف لە ئەو پێوەندییەدا پاشهاتەکانی هەرجۆرە سەربزێوی و ئاڵۆزیەک لە ناوچەکەی لە ئوستۆی واشنتۆن وەسف کرد.\nجووڵەکانی ئەمریکامان لە ناوچەکە لەژێر چاوەدێری دایە\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە سەبارەت بە هەبوونی کۆپاپۆڕی فڕۆکە بەری ئەمریکا لە کەنداوی فارس وتی: هەوڵ و جووڵە و سەربزێوییەکانی ئەمریکا دەبینین و هەموو دامودەزگا هەواڵگری، ئەمنیەتی و هێزە چەکدارەکان بە وردی هەڵسوکەوتەکانیان چاوەدێری دەکەن.\nبەدوای ئاڵۆزییەوە نین بەڵام هەر دەستدرێژیەک وەڵام دەدەینەوە\nناوبراو وتیشی: سەربزێوییەکانی ئەمریکا دوور لە چاومان نین و جووڵە نهێنی و ئاشکراکانیان لە ناوچەکە دەبینین و پەیامی پێویستیشمان لەو بارەوە داوەتە وڵاتانی ناوچەکە کە نەکەونە داوی ئەمریکاوە.\nخەتیب زادە درێژەی دا: هەر ئەو جۆرە کە بەڕێز زەریف وتیان ڕۆڵی ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانی لە هەندێک ئاڵۆزییەکان بەتایبەتی عێراق دەبینین، وەڵامی ئێمە ئەوەی کە کە بەدوای شەڕەوە نین بەڵام لە بەرگری لە وڵاتی خۆمان گومانمان نییە و راستەوخۆ و ئاشکرا وەڵامی هەرجۆرە دەستدرێژیەک دەدەینەوە.\nهیچکات لەسەر توانای بەرگری خۆمان دانوستان ناکەین\nخەتیب زادە سەبارەت بە قسەکانی ئەم دواییەی جەک سالیوان لەسەر ئەوەی کە دوای هاتنەوە بۆ سەر ڕێککەوتنی ناڤۆکی لەگەڵ ئێران سەبارەت بە پرسی مووشەکی قسە دەکەین وتی: سەبارەت بە توانی بەرگری ئێران نە دانوستان دەکەین و نە تا ئێستاش کراوە.\nناوبراو جەختی کرد: توانی بەرگری ئێران بە پێی پێویست و بە شێوەی سەربەخۆ شوێنگیری دەکرێت، یەک جار لە ڕێککەوتنی ناڤۆکی و لە بڕیارنامەی 2231 لەسەر باس کرا و تەواو بوو.\nدووبارە سەبارەت بە ئەو پرسانە کە لەسەری دانوستان کراوە، دانوستان ناکەین\nوتەبێژی وەزارەتی دەرەوە بە وتنی ئەوەی کە ئەمریکا دەزانێت چالاکی ناڤۆکی ئێران ئاشتیخوازانەیە، وتی: پرسی مووشەکی پرسێکی پلە دووهەمە و هەر بۆیە بنەمای گەمارۆکانی چەک هەڵوەشایەوە. لەسەر هیچ بابەتێک کە دانوستانی لەسەر کراوە، دانوستان ناکەینەوە. وەڵامی ئێمە بەڕێوە چوونی تەواو و بێ مەرجی ڕێککەوتنی ناڤۆکی و قەرەبوو کردنەوەی خەسارەکانە.\nلە ڕێگای سویسڕاوە پەیامەکان دەگەیێنینە واشنتۆن\nخەتیب زادە سەبارەت بە ئەوەی کە لە گفتوگۆکانی زەریف لەگەڵ هاوتا کوێتی و قەتەرییەکەی خۆی پەیامێک بۆ واشنتۆن نێردراوە یان پێچەوانەکەی؟وتی: ئێمە پێویستمان بە کسێک نییە کە پەیام بدەین یان وەربگرین. لە ڕێگای سویسڕاوە پەیاممان بۆ ئەمریکا داوە. پاشهاتەکانی هەر جۆرە سەربزێویەک لە ئەستۆی واشنتۆنە و ئەگەر ڕووداوێک ڕوو بدات یەک چرکە ڕاناوەستین.


کایەی دوویانەی ئەمریکا لە ڕفراندۆمی هەرێمی کوردستانی ئێراق - SAHAR KURDISH (Sorani)\nکایەی دوویانەی ئەمریکا لە ڕفراندۆمی هەرێمی کوردستانی ئێراق\nرێکس تیلەرسون وەزیری دەرەوەی ئەمریکا داوای لە مەسعود بارزانی سەروکی هەرێمی کوردستانی ئێراق کرد کۆپرسی لە سەر جیابوونەوەی هەرێمی کوردستانی ئێراق وەدرەنگ بخات.\nتیلەرسوون بەرایی حەوتەی ڕابردووش لە وتووێژی تەلەفۆنی لەگەڵ بارزانی بە ناوبراوی وتبوو کە ئەمریکا ڕازی نییە بە بەڕێوەچوونی ڕیفراندۆمی هەرێمی کوردستان و جیابوونەوەی ئەم ناوچەیە لە ئێراق.\nدەوڵەتی هەرێمی کوردستانی ئێراقیش لە پەیامێکدا بۆ واشینگتۆن داوای لە دەوڵەتی ئەمریکا کرد پرسەکە بەشێوەی نووسراوە بە کوردەکان ڕابگەیەنێ.\nدەوترێ باڵوێزخانەی ئەمریکا لە بەغداش نامەیەکی نهێنی واشینگتۆنی بۆ هەولێر ناردووە کە لەودا داوای وەدرەنگ خرانی ڕفراندۆمی هەرێم کراوە.\nنەیارەتی ئەمریکا بەرامبەر ڕفراندۆمی هەرێمی کوردستانی ئێراق داگری دوو خاڵی گرینگە ، یەکەم ئەوەی کە هەوڵی کوردستان لەسەر پرسی جیابوونەوە لە ئێراق پەیڕەوی کردن لە سیاسەتەکانی ئەمریکایە . ئەگەر بێت و ئەمریکا لەگەڵ هەرێمی کوردستان لە رفراندۆم هاوڕێیی بکات، ئەگەری بەڕێوەچوونی ئەم رفراندۆمە بەهێزتر دەبێت و ئەگەر ئەمریکا نەیارەتی لەگەڵ بکات ئەگەری بەڕێوە چوونی دادەبەزێت .\nئەم پرسەش نیشاندەری ئەوەیە کە دەوڵەتی هەرێمی کوردستانی ئێراقیش ڕێگەیەکی هاوچەشن لەگەڵ د ەسەڵاتدرانی عەرەبی کەنداوی فارس گرتۆتەپێش و لەباری بڕیاردان وابەستە بە ڕۆژاوا بە تایبەت ئەمریکایە .\nدووهەم ئەوەی ئەمریکا لە پرسی کۆپرسی جیایی هەرێمی کوردستان لە ئێراق دووفاقیانە دەجووڵێتەوە . ئەمریکا لەلایەکەوە دەڵێت کە خوازیاری پاراستنی سەروەری نیشتمانی ئێراق و ئێراقێکی دیمۆکرات و یەکگرتوویە و لەلایەکی دیکەوە لە کاردانەوە بەرامبەر بە ڕفراندومی هەرێم دەڵێت کە ئێستا کاتێکی شیاو بۆ بەڕێوەبردنی رفراندۆم نییە .\nئەمریکا لەسەر ئەو باوەڕەیە کە بەرەنگار بوونەوەی داعش لە ئێراق خاوەن ئەولەویەتە و هەر شتێک کە زاڵ بێت بەسەر ئەم بەرەنگار بوونەوەیە، بە بڕوای دەوڵەتی ئەمریکا قەبووڵ ناکرێت.\nبە واتایەکی دیکە ، دەوڵەتی ئەمریکا هەوڵ دەدات هەم دەوڵەتی ناوەندی بەغدا و هەم دەوڵەتی هەرێمی کوردستان ڕازی بکات چونکە لەحاڵێکدا کە ناڕەزایەتی دەربڕیوە بەرامبەر ڕفراندۆمی هەرێمی کوردستان ، هەروەهاش داوای بەرێوە بردنی رفراندۆم لە کاتێکی دیکەی کردووە هەتا هەڕەشەی جیابوونەوەی هەرێم لە ئێراق هەروا بەسەر دەوڵەتی ناوەندی بەغداوە بێت .\nسیاسەتی دووفاقیانەی واشینگتۆن بەسەرنجدان بەوەیە کە ئێراق ڕەوشێکی هەستیاری دوای داعش تێپەڕ دەکات و چالاکانی بیانی وەک ئەمریکا هەوڵ دەدەن دزەی خۆیان لەم قۆناخە نوێیە بەهێزتر بکەن یان ئەوەی لانیکەم بیپارێزن.\nبە وتایەکی باشتر ئەم هەڵس و کەوتە دووفاقیانەیەی ئەمریکا بەرامبەر رفراندۆم بە ڕوانین لە ئێراقی دوای داعشە.\nدەوڵەتی ئەمریکا لەحاڵێکدا بەم چەشنە دەجووڵێتەوە کە لە ناوخۆی هەرێمی کوردستانیش دەنگی ناڕەزایەتی بەرامبەر ڕفراندۆم بەرزتر بووە\nنەیاران وێڕای ئەوەی کوردستان بەشێک لە سەرزەوینی ئێراق دەزانن هەروەها لەسەر ئەو باوەڕەشن کە پارتی و بارزانییەکان بە ئامانجی درێژکردنەوەی دەسەڵات وهێزی خۆیان بەسەر هەرێمی کوردستان، پرسی رفراندۆم و جیابوونەوەی هەرێمیان هێناوەتە ئاراوە.\nئەمەش لە حاڵێکدایە کە پێداگری دەوڵەتی هەرێمی کوردستان لەسەر بەڕێوەچوونی رفراندۆم لەوانەیە خەرج و بەرجی زۆری لێ بکەوێتەوە وەکوو هاتنەدی شەڕی ناوخۆیی لەنێوان دەوڵەتی ناوەندی و هەرێمی کوردستان .\nAug 12, 2017 15:38 Asia/Tehran\nبریندار بوونی دوو ئەندامیی هە دەپە لە پەلامار بۆ سەر نووسینگەی ئەو پارتە لە ئەستەمۆل\nداوا لە تورکیا دەکەین سەروەریی خاکی عێراق بپارێزێت


پەرتووکێکی تری “مەستوورە ئەردەڵان”، شاعیری ناوداری کورد، دۆزرایەوە | Roji Kurd ڕۆژی کورد\nماڵەوە ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئێران پەرتووکێکی تری “مەستوورە ئەردەڵان”، شاعیری ناوداری کورد، دۆزرایەوە\nپەرتووکێکی تری “مەستوورە ئەردەڵان”، شاعیری ناوداری کورد، دۆزرایەوە\nڕۆژی کورد: مامۆستەیکی زانکۆی کوردستان لە وتووێژ لەگەڵ هەواڵدەرییە ناوخۆییەکانی ئێران، هەواڵی دۆزینەوەی پەرتووکێکی دەسنووسی ٨٠ لاپەڕەیی ژنە شاعیری ناوازەی کورد، مەستوورەی ئەردەڵان ـی لە کتێبخانەی شاری تەورێز ڕاگەیاند.\nبەپێی هەواڵی هەواڵدەریی ئیرنا، دوکتور جەماڵ ئەحمەدی ئایین، لە ڕێوڕەسمی ڕوونوێنیی کتێبی “مسگەر”ی دووهەمین کتێب لە کۆی کتێبەکانی”پیشە کۆنەکانی شاری سنە” لە ڕۆژی ٢ی سەرماوەزدا، لەمەڕ ناوەرۆکی ئەو پەرتووکە گوتی: “ئەو پەرتووکە لە یەکێک لە پەرتووکخانەکانی شاری تەورێز دۆزراوەتەوە و ٤٤ لاپەڕەی بە شێوەی پەخشان نووسراوە “.\nدوکتور ئەحمەی ئایین، مامۆستای زانکۆ و لێکۆڵەری کورد، هەروەها گوتووشیەتی: “ئەو پەرتووکەی مەستوورە ئەردەڵان یەک مانگ دوای کۆچی دوایی ئەو ژنە شاعیر و مێژوونووسە کوردە بڵاو بووتەوە”.\nبڕیارە ئەم پەرتووکە بەم زوانە و پاش پێداچوونەوە و ساخکردنەوەیی پەرتووکەکە، پێشکەش بە زانکۆی کوردستان لە شاری سنە بکرێت.\nمەستوورەی ئەر‌دەڵان(١٨٠٤ – ١٨٤٨) شاعیر و مێژوونووسی کوردە. ناوی خۆی ماھ شەرەف خانم بووە و نازناوی مەستوورە بووە. دەورووبەر ساڵی ١٢٢٠ ک.م (١٨٠٤ ز) لە بنەماڵەی قادرییەکانی سنەدا، کە ئەوسا زۆر لای والییەکان بەقەدر بوون، لە شاری سنە هاتۆتە دونیا.\nباوکی، ئەولەسەن بەگ (ئەبولحەسەن بەگ)، لە پیاوە ڕەسەنەکانی سنە بووە و بە ماەشەڕەف خانمی خوێندووە تا وەھای پێگەیاندووە کە ناو دەرکا. لە زەمانی خو‌سرەو خانی ئەردەڵان، والیی سنە، کە بە ناکام ناو براوە، خان و ماڵە قادرییەکان لە یەکتری ڕەنجاون و ئاشت بوونەوە و بوونە خزم. مەستوورە بۆتە خێزانی خوسرەو خان. خانیش لە شیعردانان دا لە خانم نزیک بۆتەوە. لە دیوانی ھەردووکیان دا شیعر بە یەکدا ھەڵدانیان زۆر بەرچاوە. مەستوورە چل و چوار ساڵ تەمەنی بووە و لە سلێمانی کۆچی دوایی کردووە و ھەر لەوێش نێژراوە.\nبابەتی پێشوولاوێکی ئیلامیی ئەندامی حەشدی شەعبی لە مووسڵ کوژرا\nبابەتی دواترڕژیم داوا لە مامۆستایانی ئایینی کوردی ئورمیە دەکا بە دژی خەباتی کورد بدوێن


تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتی کوژرانی منداڵێکی ٣ ساڵان و سێ کەسی دیکە لێکەوتەوە\n21:36 - 26 خاکەلێوه 2718\nئاژانسی کوردپا: لە درێژەی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزە نیزامییەکانی پاسگای \_"دڵگان\_" لە ناوچەی بەلووچستان چوار هاووڵاتیی کە یەکێکیان منداڵێکی سێ ساڵان بووە، گیانی لە دەست دا.\nبەپێی هەواڵە بڵاوکراوەکان، ڕۆژی پێنجشەممە ٢٣ی خاکەلێوە، چوار هاووڵاتیی کورد بە تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی مەئموورانی پاسگای دڵگان کوژران بە هۆی ئەو تەقە ڕاستەوخۆیه منداڵێکی تەمەن ٣ ساڵانیش گیانی لە دەست داوە.\nشوناسی ئەو چوار هاووڵاتییە بەلووچییە \_"موسلێم بامەری\_" تەمەن ٢٧ ساڵ، \_"حەمزە بامەری\_" برای موسلێم تەمەن ١٨ ساڵ، \_"یەعقووب بامەری\_" تەمەن ١٩ ساڵ و \_"حەسنا بامەری\_" تەمەن ٣ ساڵ ڕاگەیەندراوە.\nسەرچووەکانی هەواڵ باس لەوە دەکەن، کاتێک کە موسلێم بامەری لەگەڵ حەسنای سێ ساڵان و براکەی و هاورێیەکەی لە پۆمپی بێنزین بوونه، مەئموورانی پاسگای دڵگان تەقەیان لێ دەکەن و هەر چواریان دەکوژن.\nموسلێم پێشتر لە جەریانی تەقەی کردنی مەئموورانی پاسگای دڵگان کە کوژراو و بریندار بوونی چەند هاووڵاتییەکی لێ‌کەوتەوە، لەژێر چاودێری ئەو پاسگایەدا بووە و ماڵپەڕی \_"دڵگان پرێس\_" نزیک لە سپای پاسداران ئەو هاووڵاتییە بەلووچیەی بە \_"مخل امنیت\_" لە قەڵەم داوە.\nلە لایەکی دیکەوە،چەند ڕۆژ پێش، هاووڵاتییەکی بەلووچ بە ناوی \_"فەرهاد ئەکزایی\_" تەمەن ٢٧ ساڵ، کوڕی عیسمەت دانیشتووی شاری ئێرانشار بە هۆی تەقەی ڕاستەوخۆی هێزەکانی مێرسادی کەهنوج گیانی لە دەست دا.\nکەمپەینی چالاکانی بەلووچ وێڕای پشتڕاست کردنەوەی ئەم هەواڵە لە زاری باوکی ئەو لاوە بەلووچەوە بڵاوی کردەوە کە، گوللە لە سەری کوڕەکەی دراوە و پاش وەرگەڕانی ماشێنەکەی، کوڕەکەی لە ئاگردا سووتاوە.


هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد بۆ گەڕاندنەوەی ئاشتی چەند هەنگاوێک دەخاتەڕوو – کوردی – RojNews.News\n02/03/2020 - 4:34:47 pm\nپێنجشەممە, 12 أكت 2017 – 22:27\nئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی و هاوسەری جەلال تاڵەبانی، سکرتێری گشتی و سەرۆک کۆماری پێشووی کۆچکردوو، لە ڕاگەیاندراوێکدا داوا دەکات بۆ گەڕاندنەویە ئاشتی چەند هەنگاوێک بنرێن.\nهێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد، ئێوارەی ئەمڕۆ ڕاگەیاندراوێکی بڵاو کردەوە و تێیدا چەند هەنگاوێکی خستەڕوو بۆ گەڕاندنەوەی ئاشتی و دەرچوون لەو قەیرانەی کە بەهۆی ڕیفراندۆمەوە لە هەرێمی کوردستان دروستبووە.\nلە سەرەتای ڕاگەیاندراوەکەدا هاتووە: ئاشكرایه كه ئه‌مڕۆ جه‌ماوه‌ری كوردستان و گه‌له‌كه‌مان رووبه‌رووی چه‌ندین قه‌یران و مه‌ترسی بوه‌ته‌وه به‌تایبه‌تی پاش ئه‌نجامدانی ڕاپرسیه‌كه، به داخه‌وه ئێستاش كه مام جێی هێشتووین، ڕووبه‌ڕووی به‌رپرسیاریه‌تێكی گه‌وره‌و مێژوویی بووینه‌ته‌وه.\nهەروەها ئاماژەی بەوە کردووە کە پێویستە ڕێبازەکەی مام جەلا بپراێزرێت و دەڵێت: من لێره‌دا به پێویستی ده‌زانم كه له پێناو پاراستنی رێبازه‌كه‌یدا و گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئاشتی و ته‌بایی بۆ گه‌لی عیراق به گشتی و گه‌لی كورد به تایبه‌تی، به‌زووترین كات ئه‌م هه‌نگاوانه بنێین.\nوەکو هەنگاوی یەکەم ئەوە هاتووە کە: قۆناغی راپرسی و ئه‌نجامه‌كانی تێپه‌ڕی و له پێناو به‌رژه‌وه‌ندی خاك و گه‌له‌كه‌ماندا قۆناعێكی نوێ ده‌ست پێبكه‌ین، ئه‌وه‌ش به ده‌ست پێكردنی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ به‌غدا بۆ چاره‌سه‌ر كردنی سه‌رجه‌م كێشه‌كانی نێوان به‌غدا و هه‌رێم و ده‌ستور و ماده‌كانی بكرێنه بنچینه‌ی گفتوگۆكان.\nسەبارەت بە هەنگاوی دووەمیش ئاماژە بەوە کرتاوە کە: هێور كردنه‌وه‌ی بارودۆخی ئاڵۆزی كه‌ركوك ئامانجی سه‌ره‌كیمانه .\nهەروەها بۆ هەنگاوی سێیەم ئاماژە بەوە کراوە کە: بۆیه داوا له هه‌موو لایه‌كی په‌یوه‌ندیدار ده‌كه‌م به‌رپرسانه مامه‌ڵه له‌گه‌ڵ بارودۆخه‌كه‌دا بكه‌ن و به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكی كه‌ركوك و ناوچه دابڕێنراوه‌كان بخه‌نه سه‌روو هه‌موو به‌رژه‌وه‌ندیه‌كی دیكه.\nلە کۆتاییشدا داواکارییەکی ئاراستە هەموو هێزەکانی عێراق کردووە و تێیدا هاتووە: داوا له هه‌موو هێزه‌كانی عیراق و هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ده‌كه‌م كه‌دان به خۆیاندا بگرن و بارودۆخی كه‌ركوك و ناوچه دابڕنێڕاوه‌كان ئاڵوزتر نه‌كه‌ن و ئارامی و ئاسایشی ژیانی هاووڵاتیانی پارێزگای كه‌ركوك و ناوچه دابڕێنراوه‌كان و كوردستان بپارێزن.\nکۆبوونەوەی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان دواخرا


راگه‌یه‌نراوی كۆتایی كۆبوونه‌وه‌ی یه‌كێتی و هاوپه‌یمانی بۆ دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری\nدوای كۆتایی هاتنی كۆبوونه‌وه‌ی هه‌ردوو وه‌فدی باڵای یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و هاوپه‌یمانی بۆ دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری له شاری سلێمانی، هه‌ردوولا راگه‌یه‌نراوێكی هاوبه‌شیان بڵاوكرده‌وه، كه ئه‌مه ده‌قه‌كه‌یه‌تی:\nراگه‌یه‌نراوی هاوبه‌شی (یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و هاوپه‌یمانی بۆ دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری)\nسه‌رله‌به‌یانی ئه‌مڕۆ 14ی ئه‌یلولی 2018 له‌شاری سلێمانی و له ماڵی (كۆسره‌ت ره‌سول عه‌لی) جێگری سكرتێری گشتی یه‌كێتی و به ئاماده‌بونی (د.به‌رهه‌م ساڵح) سه‌رۆكی هاوپه‌یمانی كۆبونه‌وه‌ی باڵای (یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و هاوپه‌یمانی دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری) ئه‌نجامدرا.\nله‌كۆبونه‌وه‌كه‌دا هه‌ردوولا جه‌ختیانكرده‌وه له‌سه‌ر چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌كانی كوردستان و ئه‌و كێشانه‌ی روبه‌رووی هاووڵاتییان بۆته‌وه. ئه‌مه‌ش له‌چوارچێوه‌ی رێكه‌وتنێكی سیاسی هه‌مه‌لایه‌نه بۆ رێكخستنه‌وه‌ی ناوماڵی كوردستانی به هاوبه‌شی هێزو لایه‌نه سیاسییه‌كان.\nبڕیاریشدرا كۆبونه‌وه‌كان به‌رده‌وام بن.\nهاوپه‌یمانی دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری


تێریزا مای: بۆ چوونه‌ده‌ره‌وه له یه‌كێتی ئه‌وروپا ریفراندۆمێكی دیكه ناكه‌ینه‌وه\nسه‌رۆك وه‌زیری به‌ڕیتانیا له‌په‌رله‌مانی ووڵاته‌كه‌ی ڕیكه‌وتنی جوونه‌ده‌ره‌وه له یه‌كێتی ئه‌وروپا یه‌كلاده‌كاته‌وه.\nتێرێزا مه‌ی سه‌رۆك وه‌زیرانی به‌ڕیتانیا له وتارێكدا له‌نێو په‌رله‌مان رایگه‌یاند: ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ په‌رله‌مان تاوه‌كو ده‌نگدان له‌سه‌ر پلانی جیابوونه‌وه له یه‌كێتی ئه‌وروپا ئه‌نجام بدرێت و به‌ڵێنیشیدا بۆ چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانه‌كانی ئێستای ناوخۆی به‌ڕیتانیا گره‌نتی له یه‌كێتی ئه‌وروپا وه‌ربگرێت.\nمه‌ی وتیشی: ده‌زانێت ئه‌م ڕێككه‌وتنه لای هه‌موان په‌سه‌ند نییه، به‌ڵام چاره‌سه‌رێكی مامناوه‌ندییه، له ئه‌گه‌ری دوژمنایه‌تی پلانه‌كه له‌وانه‌یه بگه‌نه ئه‌و حاڵه‌ته‌ی كه به‌بێ هیچ ڕێكه‌وتنێك له یه‌كێتی ئه‌وروپا بێنه ده‌ره‌وه.\nدوای ئه‌وه‌ی چه‌ند سه‌رۆكوه‌زیرانێكی پێشووی به‌ریتانیا داوای دووباره ئه‌نجامدانه‌وه‌ی ڕیفراندۆمیان له‌سه‌ر چوونه‌ده‌ره‌وه له یه‌كێتی ئه‌وروپا كرد، تێرێزا مه‌ی ڕه‌تیكرده‌وه ڕیفراندۆم دووباره‌بكرێته‌وه‌و ڕایگه‌یاند: با به ئه‌نجامدانی ریفراندۆمێكی دیكه متمانه له ده‌ست نه‌ده‌ین.\nمه‌ی رونیشیكرده‌وه: ئه‌نجامدانی ریفراندۆمێكی دیكه زیان به هاوڵاتیان و سیاسه‌تی وڵاته‌كه‌یان ده‌گه‌یه‌نێت و ملیۆنان خه‌ڵك كه بڕوایان به دیموكراسی هه‌بووه‌و له 2016 ده‌نگیان بۆ جیابونه‌وه‌ی به‌ریتانیا له یه‌كێتی ئه‌وروپا داوه، بڕوایان به‌و پڕۆسه لاواز ده‌بێت.