- بەشی هەشتەم -\nئەگەر پێمانوابێت، وەڵامەکانی ئێمە تەواو و دوا دەرکی مرۆڤایەتین، ئەوا خەریکین لە خۆمان بتێک سازدەکەین. ھەروەھا ئەگەر پێمانوابێت، ئەو سیستەمی ڕێکخستنەی کۆمەڵگە، کە ئێمە خەباتی بۆ دەکەین، دوایین چاوەڕوانی و گەشەیەکە، کە مرۆڤایەتی پێیدەگات، ئەوا دیسانەوە خەریکین پووچگەراییەکی دی لە تەپوتۆزی پۆوچگەراییەکانی دیکە، چێدەکەینەوە. سۆشیالیزم بەھەشتێک نییە لە ئاسمانەکانەوە دایگرین و لە پەڕاوی ئەفسانەکاندا بیدۆزینەوە و مۆدێرنیزەی بکەین، سۆشیالیزم خەونی مرۆڤی زیندووە و بە پراکتیکی شۆڕشگێڕانە کەتواریی دەبێتەوە و سەرکەوتنیشی لە کولتووربوویندا دەبێت، بەبێ ئەوە، لە خەیاڵی گۆشەگیرانە و فەنتازی ئایدیالیستانە بەولاوەتر نابێت.\nئایا ئازادی ڕه‌ها که ئێوه باوه‌ڕتان پێی هه‌یه، نابێته هۆی پێشێڵی ئازادی که‌سانێک له‌لایه‌ن که‌سانێکی دیکەه‌وه؟\nئازادی ڕەها وەک بۆرجواکان و دەسەڵاتخوازان دەیانەوێت بیشێوێنن، بە واتای ملهوڕی کەسانێک نایێت، بەلکو بە واتای ئەوە دێت، ئازادی من لە ئازادی تۆوە دەستپێدەکات و ئازادی کەسانی دیکە دەبێتە مسۆگەرگەر و دابینگەری. ئازادی لە ڕێکەوتنی کۆمەڵایەتی لەسەر بنەمای یەکسانی هەمووان و دادپەروەری بەدی دێت. ئەنارکییەکان لەمێژە لە بەرامبەر پاگەندەی لیبراڵەکاندا کە دارایی تایبەت بە مەرجی بوونی ئازادی دەبینن و لە بەرامبەر پاگەندەی مارکسیسته‌کاندا کە یەکسانی تەنیا لە سایەی دەسەڵاتی قەرەقوشیانەی پارتەکەیاندا دەبینن، دەڵێن «ئازادی بەبێ یەکسانی، بەهرەکێشییە، یەکسانیش بەبێ ئازادی، کۆیلەتییە» و بە بۆچوونی منیش بەبێ ئازادی لە کۆتوبەندە ئابوورییەکان و یەکسانی هەمووان لە دەسەڵاتدا، دادپەوەرییش ئەفسانەیە!\nئەگەر وێناکردنمان بۆ ئازادی ئەو مافەبێت، کە سەروەران یا هێزێکی دەرەوەی خۆمان دیاریدەکەن و پێماندەبەخشن و هەل و پانتاییەکی یەک شەو و ڕۆژە بۆ توانایەکانمان پەیدابووبێت، بێگومان تاکە هارکراوەکان یا هاربووەکان دەتوانن ئازادی ئەوانی دیکەی بەمێگەلکراو بەرتەسکبکەنەوە و بخەنە مەترسییەوە. بەڵام ئازادییەک کە بنەماکەی خودهوشیاریی تاکەکان بێت بە هاودەردی و هاوبەرژەوەندیی و هاوخواستیی و هاومافیی ئەوانی دیکە، ئەوا هیچ کات نابێتە دروستکەری ئەو بارودۆخە ترسێنەرە. وەها خودهوشیارییەک پرۆسێسێکی درێژماوەی چەکەرەکردووی مەیدانەکانی خەباتی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییە، واتە تاکەکان لە هاوبەشیی و گشتێتی ئەو خەباتەدا کەسایەتی و ئازادی خۆیان نازدەکەن و ئەوە دەرکدەکەن و بەو سەرەنجامە هوشیارانەیە دەگەنن، کە ئازادی هەر کەس لە ئازادی گشتدایە و ئازادی گشتیش لە ئازادی تاکەکاندا بەرجەستەدەبێت و مسۆگەردەبێت. هەروا سنووری ئازادی هەر تاکێکێش بە ئازادی ئەوی دیکە دیاریدەکرێت، بەڵام خودی ئازادی تەنیا کاتێک واتا پەیادەکات و دەگاتە ئاستی بێسنووریی، کە تاک لە کۆتوبەندە ئابووریی و ڕامیاریی و کولتوورییەکان ڕزگاری بووبێت و یەکسانی ماف و دەسەڵات بۆ هەمووان مسۆگەربووبێت و هەمووان لە هارمۆنی کۆمەڵگەدا بژین و ئازادی و دەسەڵاتییان دەرببڕن.\nکاتێک کە ئازادی ڕەها لەسەر بنەمای خۆڕزگارکردن و ئازادبوونی تاک لە هێزە دەرەکییەکان و پشتئەستووبوونی ئەو ئازادییە بە هاوپشتی و هەرەوەزیی کۆمەڵایەتی لە پڕۆسێسی خەباتی کۆمەڵایەتیدا بێتەدی و شۆڕشی کۆمەڵایەتی ڕێکخەری بێت، ئەوا هەرگیز سەرەنجامی ڕەهابوونی تاک لە ئازادیدا بە ملهوڕیی و زەوتکردن و بەزاندنی سنووری ئازادی کەسیی ئەوانی دیکە کۆتایینایێت. بەڵام ئەگەر تاکەکان لە چاوەڕوانی بەدیهاتنی یەک شەوڕۆژەی ئەو ئازادییە لە سایەی بەدەسەڵاتگەییشتنی پارتێک یا لەقاڵبدانی ژیان لە چوارچێوەی ئایدیۆلۆجییەکدا بن، ئەوا بەدڵنییاییەوە هەم ئازادی ڕەها بوونی نابێت و هەم ئەگەر ئەفسانەی ئاوا "ئازادی ڕەها لە سایەی سەروەریی پارت و فەرمانداریی و دەوڵەتی بەناو کرێکاریی" ببێتە شتێکی کەتواریی، ئەوا تاکەکان کە لە پرۆسێسێکی خۆڕزگارییدا پەروەردە نەبوون و هێشتا پەروەردەی کۆمەڵگەی سەرمایەدارین، یەک شەووڕۆژە نابنە فریشتەی ئازادی و بە دڵنیاییەوە درێژە بە ملهوڕییەکانی کەسایەتی بۆرجوازییان دەدەنەوە. هەر ئەم هۆکارانەیە، کە ئەنارکییەکانی گەیاندووەتە ئەو بڕوایەی کە گۆرانی تاک لە کەسایەتی بۆرجوازییەوە بۆ کەسایەتی سۆشیالیستی لە ئەم ڕۆژەوە و هەر لەم کۆمەڵگە ناسۆشیالیستییەدا دەستپێدەکات و لە ڕەوتی خەباتی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییدا خۆی پەروەردەدەکات، نەک لە ساتی سەرکەوتنی ڕاپەڕین و ڕوخانی دەوڵەتی سەرمایەدارییەوە!\nباشه ئه‌گه‌ر ئێوه حکومه‌تی کرێکاری و حکومه‌ت به هه‌موو یوه‌کانییه‌وه ڕه‌تده‌که‌نه‌وه، چ جۆره فۆرم و ئاڵته‌رنایفێکتان بۆ ڕێکخستنی کۆمه‌ڵگا هه‌یه؟\nئەمە پرسیارێکی گرنگە و وەڵامێکی تێروتەسەل دەخوازێت، کە لێرەدا بڕواناکەم بتوانرێت بچینە سەر هەموو لایەنەکانی، بەڵام بەکورتی دەتوانم بڵێم، ئەنارکییەکان دەوڵەت و بەڕێوەبەرایەتی قوچکەیی ڕەتدەکەنەوە، لەبەرئەوەی کە ئەو شێوانە لە ڕێکخستنی کۆمەڵگە، سەروەری کەسانیک بەسەر کەسانێکی دیکەدا مسۆگەردەکەن، کەواتە بۆ ڕەتکردنەوەیان، پێویستە شێوازێکی دیکە لە ڕێکخستن و بەڕێوەبەرایەتی بگیردرێتەبەر، کە بەرئەنجامێکی پێچەوانەی ئەوەی ئێستا هەیە، بەدەستەوە بدات. واتە لە پایەکانی سەروەری و دەستەمۆبوونی مرۆڤ بدات، ئەویش خۆبەرێوەبەرایەتی هەرەوەزییانەیە، واتە هەمووان لە کار و فەرماندا بەشداردەبن، هەر بەو جۆرەش دەبێت لە بەڕێوەبەردن و ڕێکخستنی ژیانیاندا بەشداربن. ئەمەش بە یەکێتی ئازادانە و ڕێکخستنی زنجیرەیی شوێنەکانی کار و ژیان دەکرێت. بۆئەوەی بەر بە دروستبوونەوەی سەروەری دەستەمۆکردن بگرین، پێویستە لە شێوازی نێوەندیبوونی بەڕێوەبەرایەتییەکان بدرێت و بڕیارەکان بۆ پێکهاتە خۆجێییەکان [ئەنجومەن، شورا ، سۆڤیەت، کۆمونە و هەرچی دیکە] بگەرێنەوە و ئەوانیش لەسەر بنەمای ئازادی و یەکسانی و هاوپشتی، دادپەوەری کۆمەڵایەتی مسۆگەر بکەن و خۆیان لە ئاستێکی فراوانتردا ڕێکبخەنەوە.\nبەکورتی، پێش هەموو شتێک پێویستمان بە لێدان و هەڵوەشاندنەوەی نێوەندیی ڕێکخستن هەیە، ئیدی ڕێکخستنی خێزانێک بێت یا ڕێکخستنی تیپێکی وەرزشیی و ڕێکخراوێکی جەماوەریی و کارخانەیەک و دەزگەکانی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەکان بێت، واتە ڕێکخسینەوەی کۆمەڵگە لە شێوەیی پێکهاتەی ئاسۆیی؛ یەکسانی هەموو ئەندامانی لە بڕیاردان و جێبەجێکردن یا ڕەتکردنەوە و سەرپێچییکردن. ئەمەش دەبێتە هەڵوەشاندنەوەی گوتەی "دەوڵەت - وڵات - سەرتاسەریی". بە واتایەکی دیکە کۆمەڵگە نانێوەندییەکان دەبنە یەکەی پێکهێنەری یەکێتییە ئازادەکان لە فێدراسیۆن و کۆنفێدراسێۆنەکاندا. ئەگەر وردتری بکەمەوە، دەکاتە ئەوەی هەموو گوندێک خۆبەڕێوەبەرایەتی خۆی دەبێت، لە یەکێتییەکی ئازادانەدا لەتەک گوندەکانی دەوروبەری یەکدەگرنەوە و فێدراسیۆنە ناوچەییەکان پێکدەهێنن. لەسەر ئاستی شارە گەورەکانیش ئەنجومەن/ شورای گەڕەکەکان خۆبەڕێوەبەرایەتی گەڕەکەکان پێکدەهێێن و لەتەک خۆبەڕێوەبەرایەتی گەڕەکەکان و کارگەکان و کارگێڕییەکان و خوێندنگە و نێوەندەکانی دیکە یەکدەگرنەوە و فێدراسیۆن یا ئەنجومەن/ شورای شار خۆبەڕێوەبەرایەتی شار پێکدەهێنن و یەکگرتنەوەی فێدراسیۆنە ناوچەییەکان و شاریییەکان، فێدراسیۆنی هەرێمیی پێکدەهێنن و یەکگرتنەوەی ئازادانەی فێدراسیۆنە هەرێمییەکان، کۆنفێدراسیۆنەکان پێدەهێنن. بەم جۆرە ئەم زنجیرەیە لە یەکگرتن و پێکهاتن کیشوەریی و جیهانی دەبێتەوە. بەڵام لەبیرمان نەچێت ئەم پێکهاتنانە بەبێ یەکێتی و هاوپشتی هەرەوەزییە ئازادەکان و گروپە خۆجییەکان و خۆبەڕێوەبەڕایەتیی دەزگە و نێوەندەکان، هەرگیز مەیسەر نابێت. لەمەش گرنگتر هەنگاونان و کارکردنی هەر ڕۆژەیە هەر لە ئێستاوە لەنێو ڕێکخراوە جەماوەرییە سەربەخۆکان و لە ڕەوتی خەباتی کۆمەڵایەتییدا بۆ جێخستنی وەها ژیان و ڕێکخستن و کارکردن و پێکهاتنێک.\nئه‌گه‌ر ئێوه دەسەڵات بگرنه ده‌ست، ئایا بوونی مزگه‌وت و کلیسا و که‌نیسه و تێمپله‌کان چی به‌سه‌ر دێت، ئه‌ی مانگاپه‌رستی چی؟\nبەر لە هەموو شتێک ئەنارکییەکان هەوڵی بەدەستهێنانی دەسەڵات نادەن، بەڵکو هەوڵی لەنێوبردنی هەموو دەسەڵاتێکی سەروو خەڵکی دەدەن، بە واتایەکی دیکە، هەر ئاوا پێیانوایه کە هەموو تاکێک توانانی خۆڕزگارکردن و خەباتکردنی هەیە، هەر ئاواش هەموو تاکێک توانی خۆبەڕێوەبردن و بریاردانی هەیە. بەم جۆرە خۆبەڕێوەبەرایەتی کۆمەڵگە ئەرکی هەمووان دەبێت و پێویستمان بە ڕابەریی و سەروەریی هیچ کەس نییە و نابێت، تاوەکو کۆمەڵگە بە فەرماندان و سەرەنێزە ڕێکبخات و ڕابگرێت. هەروەها هەر ئاوا کە ئەنارکییەکان بیرکردنەوە وەک ئازادی تاکەکەسی لەبەرچاو دەگرن، ئایینیش وەک شتێکی تایبەت و تاکەکەسی لەبەرچاو دەگرن. بەڵام کاتێک کە ئایین و ئەو نێوەندانە بکرێنە شوێنی دژایەتی کۆمەڵگە، ئەوسا ئەوە ئەرکی گشت ئەندامانی کۆمەڵگەیە، چۆن هەڵوێست وەردەگرێت، نەک ئەنارکییەکان لە جیاتی خەڵکی. چونکە ئەنارکییەکان تاکی ئاسایی کۆمەڵگەن و تەنیا بەو ڕادەی کە هوشیارن و دەرکی پرسێک دەکەن، ئەرک و خەباتی زیاتریان دەکەوێت ئەستۆ، ئەرک و خەبات نەک فەرماندان و دەسەڵات و سەروەری و بڕیاری قەرەقوشییانە بەناوی خەڵکەوە!\nلەسەر ئەو بنەمایە، ئایین پرسێکی تاکەکەسییە و بوونی پەرستگەکان وەک هەر شوێنێکی گشتی، پەیوەندی بە کۆمەڵگەکانەوە هەیە، واتە ئەوە گوند و شارەوانییەکانن کە بڕیاردەدەن، تازەبکرێنەوە، گەورەبکرێن یا بچووکبکرێنەوە و بڕوخێندرێن. هەر ئاوا کە کەسانێکی وەرزشگەر مافی ئەوەیان هەیە، وەرزشگە و تیپێکی تایبەت بە خۆیان هەبێت، بە هەمان شێوە پێویستە و دەبێت ئایینداران یا بێئایینان مافی ئەوەیان هەبێت پەرەستگە یا شوێنی کۆبووەنوەی گشتییان هەبێت، بەڵام یەک شت دەبێت ڕۆشنبێت، کە چالاکی ئایینی وەک چالاکی وەرزشیی و هونەریی و ئارەزووەکانی دیکە، بە پیشەی کۆمەڵایەتی لەبەرچاوناگیردرێت و هیچ پاداشتێکی نابێت، بەڵام ئاییندارانیش وەک گشت دەتوانن لە تواناییەکانی کۆمەڵگە بەهرەمەندبن. سەرەرای ئەوەش دیسانەوە ئەوە خودی کۆمەڵگەکان [گوند و شارەوانییەکان]ن، کە بڕیاردەدەن، چۆن بێت و چی بکرێت، هەروەها لەو بارەوە هیچ کۆموڵگەیەک پابەندی بڕیاری کۆمەڵگەکەی هاوسێی نابێت.\nئەمە خوێندنەوە و تێڕوانینی منە بۆ کۆمەڵگەیەک کە ئارەزوویی دەکەم و ئاوا تێدەگەم، کە کۆمەڵگەی ئازاد، هەر ناوێکی هەبێت، پێویستە لەسەر ئەو بنەمایانە ڕێکبخرێت، ئەگەر نا، دواجار سەری لە قەرەقووشییەکانی سەردەمی بۆلشەڤیکەکانەوە دەردەجێت.\nباشه، کامانه‌ن ئه‌و کارانه‌ی که ئێوه له خه‌باتدا بۆ هه‌ڵخراندن و ڕێکخستنی خه‌ڵک ئه‌نجامیان ده‌ده‌ن، کاتێک که ئێوه هه‌موو لێپرسراوه‌تییه‌ک و رابه‌رییه‌ک ڕه‌تده‌که‌نه‌وه؟\nئازیزم، کار و خەباتکردن، خۆبەڕابەرکردن و خۆبەڕابەرزانین نییە. خەباتکردن پێویستی بە ناوبانگ و پلە و پایەی ڕامیاریی نییە، خەباتکردن ئەرکی کۆمەڵایەتییە و ئەرکی کۆمەڵایەتیش، کارێکی خۆبەخشانە و خۆویستانەیە. کاتێک کە کەسێک خۆبەخشانە و خۆویستانە کارێکی کۆمەڵایەتی ئەنجامدەدات، نە پێویستی بە ڕابەر هەیە تا فەرمانی جێبەجێکردنی کارەکەی بەسەردا بدات، نە پێویستی بە ڕابەربوونە، تا فەرمان بەسەر کەسانی دیکەدا بدات، بۆ ئەوەی کارەکە جێبەجێیبکەن. تەنیا شتێک کە پێویستییەتی، خۆبڕیاردان و خۆجێبەجێکردنە، کە دەکاتە لێپرسراوەتی کۆمەڵایەتیی.\nئەنارکییەکان لە شوێنی کار و ژیانی خۆیاندا وەک تاکێک لە خەباتی ڕۆژاندا بە بۆچوونی تاکیی خۆیانەوە بەشداریدەکەن و ئەوەی دەیڵێن، هەوڵی کردەییکردنەوەی دەدەن و چاوەرێی دەرچوونی فەرمان لە هیچ کەسێکەوە ناکەن و فەرمانیش بەسەر کەسی دیکەدا نادەن. واتە نە خۆیان لەسەرووی خەڵکەوە دەبینن و نە خەڵکیش لە سەرووی خۆیانەوە. ئەمەش بۆ ئەو بنەمایە دەگەڕێتەوە، کە ئەوان پێویستیان بەناونان و بڕوایان بە خۆقوتکردنەوە وەک نوێنەر و قسەکەری ئەنارکیستەکان نییە و هەر کەس لە شوێنی کار و ژیانی خۆیدا وەک کەسێک بەشداری خەباتی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی دەکات و هەوڵی بۆچوونگۆرینەوە و گفتوگۆکردن لەسەر پرسەکانی ئەو چین و توێژە یا ئەو ڕێکخراو و گروپە خۆجییە لەو ڕۆژەدا دەکات و خۆی لە بیرکردنەوە و گفتار و کرداری خۆی بەرپرسە و نوێنەرایەتی کەس ناکات و بەناوی کەسانی دیکەوە قسەناکات و باشترین شوێنیش بۆ چالاکیکردنی چالاکێکی ئەنارکیست، شوێنی ژیان و کار و خوێندن و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانییەتی، نەک خۆهەڵقورتاندنە کاری شوێن و گروپ و ڕێکخراوەکانی دیکە. ئەمەش بەو بنەمایە پشتئەستوورە، کە دەبێژێت "خۆجێی چالاکی بکە و جیهانی هاوپشتی بە و بیربکەرەوە".\nمن به‌رچاوم نه‌که‌وتووه که ئێوه شیعاری جیایی دین له ده‌وڵه‌ت و کۆمه‌ڵگه‌ی سکیولار به‌رز بکه‌نه‌وه، بۆچی، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ی که مارکسیسته‌کان و عیلمانیه‌کان ئه‌و دروشمانه به‌رزده‌که‌نه‌وه؟\nئەگەر بە کورتی بیبڕمەوە، ئەوا دەڵێم من ئەم دروشمە بەهەندوەرناگرم، لەبەرئەوەی کە دروشمێکی فریودەرانەیە. جیاکردنەوەی ئایین لە دەوڵەت، ڕێک وەک جیاکردنەوەی سێبەرە لە تەن ! دەوڵەت بەخۆی زەمینیکردنەوەی دەسەڵاتی خوای ئەفسانەکانە، واتە بە خواکردنی مرۆڤی دارا و دەسەڵاتدارە. لە باری یەکەمدا، کە مرۆڤی دەسەڵاتدار لەژێر پەردەی دەسەڵاتی خوادا پاوانگەریی خۆی بەسەر ئەوانی دیکەدا دەسەپێنێت و خۆی وەک جێبەجێکەری فەرمانی هێزێکی نامرۆیی لە ئاسمان نماییشدەکات، لە باری دووەمدا، لەژێر کارایی هوشیاربوونەوەی تاکە ژێردەستەکان و یاخیبوونیان و سەرهەڵدانی ڕاپەڕینەکاندا و زاڵبوونی بەڵگە زانستییەکان بەسەر ئەفسانەکانی خوادا، ناچاردەبێت بەناوی خۆیەوە ئەو فەرامانانە نمایشبکات. بۆ ئەوەش پێویستی بە پیکهاتەیەکی تۆکمەتری قووچکەیی هەبوو، بۆ ئەو مەبەستە دەوڵەتی ئاسمانی پێکهاتوو لە سێکوچکەی ( خوا - پەرتووکی پیرۆز- کەنیسە و ئیمپراتۆر) لە دەوڵەتی هاوچەرخ "دەوڵەتی نەتەوەیی/ سێکیولار" لەسەر سێکوچکەی (پارلەمان - یاسا و ڕەایەتیدان - سەپێنەر [فەرماندار]) دادەڕێژێتەوە و ناوی دەنێت جیایی ئایین لە دەوڵەت!\nبەڵام ئەگەر بە وردی سەرنجی ئەو دوو فۆرمە لە دەسەڵات [چ کلیسایی و چ پارلەمانی] بدەین، ئەوە دەبینین، کە هیچ لە پێکهاتەی دەسەڵات نەگۆڕدراوە و تاکی ژێردەست هەمان ڕێوشوێنی پێشووی هەیە و پارێزراوە، تەنیا شتێک کە گۆڕادراوە، گۆڕانی شوناسی ڕواڵەتیی تاکە لە "کۆیلەی خوا / کەنیسە"وە کراوە بە "هاووڵاتی / کۆیلەی دەوڵەت [سیستەمی ڕامیاریی]" و ڕێکخستن لەسەر بنەمای (خوا - کۆیلە) هەر وەک خۆی ماوەتەوە. بێجگە لەوەش، ئەگەر سەروەریی ئیمپراتۆر تەنیا پێویستی بەیەک ئایدیلۆجیا بووبێت، کە ئایینە، ئەوا دەوڵەتی هاوچەرخ بێجگە لە ئایین، پێویستی بە کۆمەڵێک ئایدیۆلۆجیی دیکەش هەیە؛ دیارترینیان ناسیونالیزمە، کە پاش کەمبوونەوەی کارایی ئایین لەسەر تاکە ژێردەستەکان، توانی جێگەی دەبەنگکەریی مەزهەب بگرێتەوە.\nئەگەر بمەوێت لە ڕوانگەی هزری ئەنارکییەوە ئەو دروشمە ڕاستبکەمەوە، ئەوا دەبێتە «جیایی دەوڵەت لە کۆمەڵگە و کاروباری کۆمەڵایەتی». چونکە دەوڵەت خۆی پێکهاتەیەکی سەر و خوارە و لەسەر بنەمای خوا و کۆیلە، فەرماندەر و فەرمانبەر دامەزراوە. دەوڵەت کۆپی دەسەڵاتی خوای ئایینەکانە، ھەروەک چۆن سۆشیالیزمی دەوڵەتی کۆپی و ھەوڵی دونیاییکردنی بەھەشتی ئایینەکانە.\nدەوڵەتە ئەوروپییەکان و تەنانەت دەوڵەتی ئیسرائیل و (تورکیە)ش سێکیولارن، ئایا لەو دەوڵەتانەدا ئایین هیچ کاراییەکی لەسەر بڕیارەکان نییە؟ ئایا بەتەواوەتی لە سیستەمی خوێند و پەروەرەدە دابڕاوە و دەستکۆتاکراوە؟ ئایا دەوڵەت وەک لە سعودیە و ئێران و ڤاتیکان، هەر دەوڵەتی چیناتیەتی نییە؟ دەوڵەتانی بلۆکی ڕوسیای جاران و بلۆکی چین نائایینی بوون و تەنانەت ئایین تیایاندا بەجۆرێک قەدەخە بوو، ئایا دەوڵەتی چینایەتی نەبوون؟ لەبەرئەوە، ئایا پێکهێنانی دەوڵەتی سێکیولار [دێمۆکراسی پارلەمانی] لەجێی دەوڵەتە تیئۆکراسییەکان، ئامانجی بزووتنەوەی سۆشیالیستخوازە و کۆتایی بە ئامانجگەییشتنمانە؟ ئەگەر وەڵام [نا/ نە]یە، ئیدی ئەو هەموو وزە بەخەرجدانەی بزووتنەوەکە لەپێناو دروستکردنی فەرمانداریی و دەوڵەتی سیکیولاریست، لەلایەن کەسان و گروپ و پارتانێکەوە، کە پاگەندەی سۆشیالیستبوون دەکەن، لەپێناو چییە؟\nھەڵبەتە ئەوەشمان لەبیرنەچێت، کە جیایی ئایین لە دەوڵەت لە دیمۆکراتترین [دێمۆکراتی پارلەمانی] و سێکیۆلاریستترین دەوڵەتانی ئەوروپادا بوونی نییە و ئایین بێدەسەڵات نییە و لە دەوڵەت دابڕاو نییە. نموونە، لە وڵاتانی ئەوروپی دەسەڵاتی ئابووریی کەنیسە لە پاش دەسەڵاتی دەوڵەتەوە ھاتووە و ئێستا لە پێش دەوڵەتەوەیە، لەبەرئەوەی کە دەوڵەتە سێکیۆلاریستەکانی ئەوروپا بەھۆی ڕامیاریی تایبەتیکردنی کەرتەکانی بەرھەمھێنان و کەرتە خزمەتگوزارییەکان و خانووبەرەوە، قەرزاری بانکەکانن و جاران کە ھۆساری دەوڵەت بەدەست کەنیسەوە بوو، ئێستا ھۆساری دەوڵەتە سێکولاریستەکان بەدەست بانکەکانەوەیە، بەڵام کەنیسە و دامەزراوەکانی بەراورد بە دەوڵەت، سەربەخۆیی ئابوورییان زیاترە. ھەروەھا ڕۆڵی دەزگە ئایینییەکان لە پەروەردە و فێرکردندا [بە دیاریکراوی لە ساڵانی ھەرە گرنگ و ھەستیار و چارەنووسسازی منداڵاندا، واتە باخچەی مناڵان و فێرگەی سەرەتایی] لە پاش دەوڵەتەوەیە؛ دەتوانین بڵێین کە ژمارەی باخچەی ساوایان و فێرگەکانی سەر بە لکەکانی کەنیسە، ئەگەر لە ژمارەی باخچەی ساوایان و فێرگە دەوڵەتییەکان زیاتر نەبێت، زۆر کەمتر نییە. بێجگە لەوەی کە دەسەڵاتی ئابووری کەنیسە و دامەزراوەکانی لە دەوڵەت زیاترە، کەنیسە لە بەرامبەر وەرگرتنی منداڵان لە باخچە و فێرگەکانیدا لەلایەن دەوڵەتەکانەوە ھاریکاری و پشتیوانی دارایی وەردەگرێت، بەڵام لە بەرامبەردا کەنیسە ئازادە لە سەپاندنی ئایین بەسەر مناڵاندا لە شەش مانگییەوە تا شەش ساڵی. ھەورەھا ھەر سەرپەشتیگەر یا فێرکارێک کە ئایینی نەبێت یا ئایینێکی دیکەی ناکریستی ھەبێت، ماف و چانسی بەدەستھێنانی کار و وانەگوتنەوەی لە باخچە و فێرگەکانی کەنیسەدا نییە. لەمەش خراپتر ئەوەیە کە منداڵانی فێرگەکان لە ڕۆژاێکی هەفتەدا وەک بەشێک لە وانەی ئایین، بە کۆمەڵ دەبەنە کەنیسەکان و وێردیان پێدەخوێنن !\nئەگەر لەمەش بگوزەرێین، دانەری یاسای دەوڵەتەکانی وڵاتانێک، کە ئایینی زۆرینەیان ئیسلامە، دەستی پشتپەردەی دەوڵەتە سێکیۆلاریستەکانە. ئایا سێکیۆلاریزمی وردەبۆرجوازی گلەییکەر [گلەییکەر نەک ڕەخنەگر و ڕەتگەرەوە] لە سەرکوتی مەزهەبیی و ڕامیاریی، کە دەیەوێت بە پاشگرکردنی سۆشیالیزم و کۆمونیزم بۆ پارتە دەسەڵاتخوازەکانی، کۆمەڵگەی ژێر چەپۆکی دەوڵەتانی سێکولاری ئەوروپی لە ئێمەی بکات بە دونیا ئازاد و یەکسان و دادپەروەر، دەتوانێت لە سێکیۆلاریزمی دەوڵەتانی ئەوروپا باشتر و ڕادیکاڵتر بێت، کە لەژێر فشاری چەند سەدە خەباتی چەوساوانی ئەو وڵاتانە و وەڵامدانەوە بە نیازە بازرگانییەکانی سەرمایەداران ملیان بەو ڕیفۆرمانە پێداوە؟\nلەبەرئەوە دروشمگەلی "جیایی ئایین لە دەوڵەت" و "دەوڵەتی سێکیولار"، کۆمەڵێک دروشمگەلی فریودەرانەن، کە وردەبۆرجوازی ناڕازی و دەسەڵاتخواز [لەپێش ھەموویانەوە پارتە مارکسیست- لێنینست- حیکمەتیستەکان] دەیەوێت دەوڵەتی چینایەتی بە ڕەنگ و بەرگێکی دیکەوە بە کرێکاران و زەحمەتکێشانی کوردستان بفرۆشێتەوە. ئەوەی دەوڵەت لە ھەندێک شوێن و ساتی مێژووییدا ناچارە کاژێک فڕێبدات، بەخۆشی خۆی و خۆبەخشانە نایکات، بەڵکو فشاری کۆمەڵگە و بەرزبوونەوەی ئاستی و چاوەڕوانی خەڵکە، کە ئەو فشارە دروستدەکات و دەوڵەت دەخاتە دووڕیانی تیاچوون یا چاکسازیی ناچاریی لە بەرژەوەندی ژێردەستان.\nجیاکردنەوەی ئایین لە کۆمەڵگە تا ئەو کاتەی کە تاکەکانی کۆمەڵگە پێویستییان پێیەتی و پەیڕەوی دەکەن، ئەستەمە و ھەر زۆردارییەک لە سەرکوتی ئاییندا، ئایین بەھێزتر و دواجار بەرەو ئایدیۆلۆجیای دەسەڵاتی دەبات، ھەروەک لە ڕوخانی بلۆکی بۆلشەڤیکیدا دیتمان. لەبەرئەوە تەنیا ڕۆشنگەریی و ھوشیاریی لە بوارە جیاجیاکانی کۆمەڵگە و ژیاندا دەتوانن ھۆکارێکی کارابن بۆ ڕەواندنەوەی خۆشباوەڕیی بە پوچگەرایی و ئەفسانەکانی ئایین، بەڵام ھەر فشار و سەرکوتێک، بەھەمان ڕادە جێفشار و سەرکوت بەھێز و یەکگرتووتر دەکات. ھەر بۆیە لە جیاتی سەرکوتی ئایین، پێویستە ئایین وەک پرسێکی کەسیی تاکەکانی کۆمەڵگە ئازادبێت و لە جیاتی جیاکردنەوەی ئایین لە دەوڵەت، پێویستە دەوڵەت وەک ئامرازی ڕاگرتنی ستەم و پێکھاتەی قوچکەییانەی خوا و بەندە، وەک کۆپی دەسەڵاتی خواکان لە کۆمەڵگە جیابکرێتەوە، واتە لەنێوببرێت. لێرەوەشەوە ھەنگاو بۆ ڕەواندنەوەی خۆشباوەڕیی تاکە چەوساوەکان بە بەدونیاییکردنی بەھەشت بەناوی سۆشیالیزمەوە [سۆشیالیزمی دەوڵەتی] بنرێت. بە واتایەکی دیکە، ئایین شتێکی کەسیی تاکەکانە و نابێت گشتگیر بکرێت، دەوڵەت ئامرازی ستەمگەریی چینایەتییە و سۆشیالیزمی دەوڵەتیش، وێناکردن و دونیاییکردنی بەھەشتی ئەفسانەکانە!\nبە بۆچوونی من، ئەوی بخوازێت خۆشباوەڕیی بە پووچگەرایی ئایین و نوێنەرایەتی دەسەڵاتداران بۆ خوای ئەفسانەکان بڕەوێنێتەوە، پێویستە لە نێوەندی ژیان و کارکردن و خوێندن و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و خەباتی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییدا بڕوابوون بە تواناییەکانی تاک و هێزی کۆمەڵایەتیی یەکگرتنی ئەو تاکانە و چارەنووسسازیی خەبات و تێکۆشانی جەماوەریی و کۆمەڵایەتی و وازهێنان و پشتکردنە پێکهاتە و ڕێکخستنە ڕامیارییەکان و خستنەڕووی هاوبەشییەتی داخوازییەکان و بەرژەوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی هەمووان و ناکۆکییان لەتەک بەرژەوەندی و بڕیارەکانی دەسەڵاتداران و سەرمایەداران و بەڕێوەبەرەکان و لە توانادابوونی هێنانەدی ئەو داخوازیی و ئاواتانە لە خەبات و ڕووبەڕووبوونەوەی یەکگرتووانەی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییدا بەرامبەر دەسەڵاتداران و سەرمایەداران و ڕامیاران و دەرکەوتنی هەڵوێستی پیاوانی ئایینی و پارت و گروپە ئایینییەکان لەو کیشمەکێشە چێنایەتییەدا. بە تێروانین و ئەزموونگیریی کەسیی من، بێجگە لەم شێوازە، هەر پەلاماردانێکی ئایین و خۆشباوەڕیی کەسەکان بە پووچگەرایی ئایین، تەنیا ئەوە بەرهەمدەهێنێتەوە، کە لە بلۆکی ڕوسیدا بەرهەمیهێنا، واتە زیاتربوونی هەژماری پەرستەگەکان، یا ئەو ڕەخنە ڕامیاریی و وردەبۆرجوازییانەی کە ڕەوتی "کۆمونیزمی کارگەریی" وەک دژە-ئیسلامێک ئاراستەی ئایینی باوی کۆمەڵگەی هەرێمی کوردستانی کردن و بێجگە لە بە‌هێزکردنی دەمارگیریی ئایینی و توندوتیژی و هاندان بۆ توندوتیژی، هیچی دیکە نەبوون. چونکە یەکەم، لە سووکایەتی و جنێودان بە سیموڵەکانی ئەو ئایینە تێنەپەڕین و دووەم، هەوڵێکی ڕامیاریی بوون و لە بەیاننامە و هەرای ژووری مەسینجەرەکان تێنەپەڕین و لە مەیدانەکانی خەباتی کۆمەڵایەتییدا نەیانتوانی ببنە چەکی کارا بۆ لێدانی پایەکانی خۆشباوەڕیی و پووچگەرایی ئایین، بەڵکو دەمارگیریی ئایینی کرێکاران و زەحمەتکێشانیان بەهێزتر کرد!


کاربه‌ده‌سـتانی عێراق ده‌ڵێن ئه‌مڕۆ هه‌ینی له ناوچه‌ی زه‌عفه‌رانیـیه‌ی زۆرینه شیعه‌ی پایته‌خت ئۆتۆمبیلێـکی بۆمبڕێژکراو ته‌قیوه‌ته‌وه و له ئاکامدا به لایه‌نی که‌م 31 که‌س کوژراون و 60 که‌سی دیکه برینداربوون.\nکاربه‌ده‌سـتان ده‌شڵێن ته‌قینه‌وه‌که خۆکوژێـک ئه‌نجامی داوه له نزیک که‌ژاوه‌یه‌کی تایبه‌ت به ڕێوڕه‌سمی به‌خاکسپاردنی ته‌رمی محه‌مه‌د ئه‌لمالیکی که ده‌ڵاڵێـکی خانووبه‌ره بووه و به‌ر له ڕۆژێـک به ده‌سـتی کۆمه‌ڵێـک چه‌کدار خۆی و هاوسه‌ره‌که‌ی و کوڕه‌که‌ی له گه‌ڕه‌کی یه‌رموکی به‌غدا کوژرابوون.\nگه‌واهیده‌ران ده‌ڵێن ته‌قینه‌وه‌که هێنده به‌هێزبووه هه‌رچی شووشه‌ی په‌نجه‌ره‌ی باڵه‌خانه‌کانی ده‌وروبه‌ری هێناوه‌ته خوارێ و هه‌روه‌ها ئاگری به‌رداوه‌ته باڵه‌خانه‌کانی نزیکی.\nهه‌تا ئاماده‌کردنی ئه‌م هه‌واڵه که‌س به‌رپـرسیارێتی خۆی له‌و ته‌قینه‌وه‌یه ڕانه‌گه‌یاندووه، به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتداران ئۆباڵی زیادبوونی توندوتیژیـیه‌کان له پاش کشانه‌وه‌ی هێزه‌کانی ئه‌مه‌ریکا له مانگی دوازده ده‌خه‌نه ئه‌ستۆی یاخیبووه سووننه‌کانه‌وه.\nله ماوه‌ی مانگی ڕابردوودا زیاتر له 200 که‌س کوژراون و زۆربه‌یان شیعه ئاینزا و ئه‌ندامانی هێزه‌کانی ئاسایش بوون.


ماڵپەری فیردەوس | مانای (الم) لە سەرەتایی سورەت چییە؟\nسەردێری پرسیار:مانای (الم) لە سەرەتایی سورەت چییە؟\nبەرواری دانان :2020-10-27 کۆدی پرسیار:2244\nپرسیار: مانای (الم) لە سەرەتایی سورەت چییە؟\nوەڵام: جیاوازی هەیە لەنێوان زانایان سەبارەت بەم پیتانەی سەرەتایی قورئان چەندین وتە هەیە، گرینگترینیان ئەم چوار وتەیەیە:\nیەکەم: هەندێک زانا بۆ ئەوە چوون ئەم پیتانە مانایان هەیە، هەروەها جیاوازی هەیە لەنێوان هاوەڵانی ئەم وتەیە لە دیارکردنی ماناکەیان، ئایا ئەمانە ناوی خوای گەورەن، یان ناوی سورەتن، یان ئاماژەیە بۆ ماوەی ئەم ئومەتە، یان مانای تر.\nدووەم: هەندێک زانای تر بۆ ئەوە چوون ئەمانە پیتی هیجائین هیچ مانایان نییە، کە ئەمە وتەی ڕازی و ابن تیمیە و ابن قیم و ابن کثیر و محمد رشید رضا و محمد الأمین الشنقطي و ابن عثیمینە،\nسێیەم: هەندێک زانای تر بۆ ئەوە چوون ئەم پیتانە مانایان هەیە، بە شێوەیەکی بڕاوە دەڵێین مانایان هەیە بەڵام خوای گەورە زاناترە بە مانایان، چونکە ناکرێت قورئان دابەزێت هیچ مانای نەبێت.\nچوارەم: هەندێک زانای تر وەستاون لەسەر ئەم پیتانە، دەڵێن: خوا دەزانێت مانایان هەیە یان نە، ئەگەر مانای هەبێت ئێمە نازانین ماناکەی چییە.\nوتەی ڕاست وتەی دووەمە ئەم پیتانە هیچ مانایان نییە، بەڵکو ئاماژەیە بۆ ئەوە قورئان لەم پیتانە پێك هاتووە هەر ئەو پیتانەن کە خەڵک قسەی پێ دەکات، ئەگەر تواناتان هەیە قورئانێک دروست بکەن وەک ئەم قورئانە، تەحەدی خەڵک دەکات کەس ناتوانێت هاوشێوەی قورئان بەڵکو یەک سورەت و یەک ئایەتیش ناتوانن دروستی بکەن، کەواتە حیکمەت لەمە بەدیارخستنی ئیعجازی قورئانە.\nابن قیم ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت: (وتەی ڕاست "ن" و "ق" و "ص" پیتی هیجائین خوای گەورە هەندێک سورەتی بەمانە دەست پێکردووە، ئەمانە هەیە یەک پیتە و هەیە دوو پیتن و هەیە سێ پیتن و هەیە چوار پیتن و هەیە پێنج پیتن، لە پێنج پیت زیاتر نەهاتووە، لەسەرەتایی هیچ سورەتێک ئەم پیتانە باس نەکراوە ئیلا دوای ئەم پیتانە باسی قورئان کراوە، یان سوێندی پێ خواردووە یان خەبەری داوە سەبارەت بەو سورەتە، بێجگە لە سورەتی "کهیعص" و "ن" نەبێت دوای ئەم پیتانە باسی قورئان نەکراوە، ئەمە ئاگادار کردنەوەیە بۆ شەڕەفی ئەم پیتانە و گەورەی پلەیان، وتەی خوای گەورە و کتابەکەی لەم پیتانە پێک هاتووە، خوای گەورە قسەی کردووە بەم پیتانە بۆ پێغەمبەرانی دابەزاندووە، هیدایەتی بەندەکانی داوە بەهۆی ئەم پیتانەوە و ناو و سیفەت و کردەوەکانی خۆی پیشانی بەندەکانی داوە بەهۆی ئەم پیتانەوە، هەروەها فەرمانی کردووە و نەهی کردووە و بەڵێنی داوە و بەندەی ترساندووە و خێر و شەڕی پیشانی بەندەی داوە بەهۆی ئەم پیتانەوە، ئەمە گەورەترین نیعمەتە بەسەر بەندەکان هەروەک چۆن گەورەترین ئایەتە). بدائع التفسیر (٤/٤٩٩).\nابن قیم ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت: ( وانظر إلی السور التي افتتحت بأحـ رفها تری سرا عظیم الشان لم یأت قط بسورة إلا أتی في إثرها خبر عن القرآن إذ کان إخبارا بە عنها وفي هذا الشفاء لطالب الإیمان ویدل أن کلامە هو نفسها لا غیر‌ها والحق ذو تبیان فانظر إلی مبدا الکتاب وبعدها الأ عراف ثم کذا إلی لقمان مع تلوها أیضا ومع حم مع یس وافهم مقتضی القرآن). النونیة لاپەڕە (٤٦)، الطبعة الثانیة ١٤١٧هـ.


قوباد تاڵەبانی لە ڕاگەیەندراوێكدا سەركۆنەی هێرشەكانی سەر هەولێر دەكات و ڕایدەگەیەنێت، “ئاسایش و سەقامگیریی هەرێمی کوردستان هێڵی سوورە”.\nئەوەش خستوەتەڕوو، “ئەم ھێرشە‌ش زەنگێکی وریاکردنەوەیە بۆ هەموولامان، بۆ ئەوەی یەکڕیز و یەکدەنگ بین لە ڕوبەڕوبوونەوەی مەترسییەکان، هەروەها ئەم ڕوداوە و پێشینەکانی دەریانخست کە دەبێت حکومەتی فیدرال و حکومەتی هەرێم هەماهەنگیی زیاتر بکەن بۆ نەهێشتنی بۆشایی ئەمنی لە ناوچە جێ ناکۆکەکان و پڕکردنەوەی درز و کەلێنەکان”.\nهاوپەیمانان زانیاریی نوێ لەبارەی موشەکبارانکردنی هەولێرەوە دەخاتەڕوو\nوەزارەتی ناوخۆی هەرێم شوێنی هاویشتنی موشەکەکانی ئاشکراکرد\nیه‌كشه‌ممه په‌روه‌رده مووچە وەردەگرێت\nوه‌زاره‌تى دارایی و ئابوری، ڕۆژى یه‌كشه‌ممه‌ى داهاتوو مووچه‌ى وه‌زاره‌تى په‌روه‌رده دابه‌شده‌كات. سه‌رچاوه‌یه‌ك له وه‌زاره‌تى دارایی و ئابوریی هه‌رێم…


بنەماڵەی چالاکێکی سیاسیی کورد بەناچاری وڵاتیان بەجیهێشت\n03:08 - 27 خاکەلێوه 2713\nئاژانسی کوردپا: بنەماڵەی پەیغام حیشمەتی چالاکی سیاسیی نیشتەجێی دەرەوەی وڵات و خەڵکی ورمێ، بەهۆی هەڕەشەی هێزە ئیتلاعاتییەکانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێرانەوە بەناچاری زێدی خۆیان بەجیهێشت.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بەئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، هاوسەر و کوڕەکەی پەیغام حیشمەتی بەهۆی بەردەوامیی هەڕەشە و گوشاری بەردەوامی هێزە ئیتلاعاتییەکانەوە زێدی خۆیان بەجێهیشتووە و بەناچاری روویان لە یەکێک لە وڵاتانی دراوسێی وڵاتی ئێران کردووە.\nسەچاوەیەکی ئاگادار بەهەواڵنێری کوردپای راگەیاند: چەند رۆژ پێش ئێستا مەئموورانی ئیدارەی ئیتلاعات چووبوونە ماڵی پەیغام حێشمەتی و بە هاوسەری ئەو چالاکە سیاسیەیان راگەیاندبوو کە لە ئەگەری بەردەوام بوونی چالاکییەکانی پەیغام، بەرەوڕووی دەستبەسەری و زیندانی کردن دەبنەوە.\nپەیغام حیشمەتی ماوەیەک پێش ئێستا پاش ئەوەی کە بانگهێشتی دادگای ئینقلابی شاری ورمێ کرابوو، بەهۆی هەست بە مەترسیی دادگایی کران و لێپرسینەوە بە ناچاری رووی لە یەکێک لە وڵاتانی ئوروپایی کردبوو.\nناوبراو پاش چوونە دەرەوەی لە وڵات، چەندین وتار و بڵاڤۆکی رەخنەیی لە سەر حکوومەتی ئیسلامیی ئێران بڵاو کردوەتەوە.


دوانەی داعش و عیراق – Knwe.org\nسەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم  » دوانەی داعش و عیراق\nدوانەی داعش و عیراق\nپرسی داعش و دەركەوتنەوەی لە عیراق، پەیوەستكراوە بە چەندین بابەتی ناوخۆییەوە و وەك دوانەیەكی دوای یەكتر هاتوو ناویان دەهێنرێت.\nهەنووكە كە عیراق لە پرۆسەی هەڵبژاردنی10/10/2021 نزیك دەبێتەوە و ئەگەری كشانەوەی هێزە شەڕكەرەكانی ئەمریكاش ئەگەرێكی كراوەیە، پێش هەر مەترسییەكی دیكە، قسە لەسەر مەترسیی دەركەوتنەوەی داعش دەكرێت.\nدەكرێت بپرسین داعش بۆ دەردەكەوێتەوە؟ دەركەوتنەوەی داعش بەدەست عیراقییەكانە یاخود داعش ویست و پرۆسەیەكی تەواونەكراوە و دەبێت دەربكەوێتەوە و كارەكانی خۆی تەواو بكات؟\nكاتێك زوو زوو بە رێكخراوی وەك داعش و كردەوەكانی دەمان ترسێنن و ناوی داعش و هەر رێكخراوێكی تیرۆریستی دیكە بە گوێماندا دەدرێت، وێناكەمان وا بۆ دەكێشن كە داعش لە گەنجینەی عیراقییەكاندا هەڵگیرابێت و هەركات و ساتێك پێویستی كرد دەستی بۆ دەبرێت و پیشانی گەلانی عیراق دەدرێتەوە. لە راستیدا بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ داعش لە گەنجینەی هزر و بیری عیراقییەكاندایە و هەڵگیراوە، رەنگە بۆچوونێكی لەم شێوەیە وەڵامێكی گونجاو بێت بۆ ئەو پرسیارانەی سەرەوە كە داعش لە خەیاڵدانی زۆرێكی عیراقییەكاندا خانەیەكی نەپیتێنراوە و هەمیشە لە ئامادەباشی ئەوەدایە بپیتێنرێت.\nپیشاندانی داعش وەك هێزێكی سیحری و نادیار بۆ هەمیشە ترساندنی گەلانی عیراق و تاكی عیراقی، جگە لە خزمەتكردن بە داعش و هەمیشە هەژماركردنی داعش وەك هێزیكی تیرۆریستی لە گۆڕەپانی بڕیار و رووداوەكانی عیراقدا، هیچی دیكە نییە. بە دیوێكی دیكەدا بۆ عیراقییەكان و هێزە سیاسییەكانی عیراقیش مایەی كارەساتە كە ئەوەی هێزە سیاسییەكان لێی دەترسن، دەنگی شەقام و دەنگدەر و خۆپیشاندەر و رووداوە ناوچەیی و جیهانییەكان نییە، بەڵكو هێزێكی تیرۆریستی وەك داعشە كە هەمیشە پیشانی هێزە سیاسییەكان دەدرێتەوە.\nئەگەر داعش بە هەر رێژە و قەبارەیەك لەسەر خاكی عیراق مابێت و ئەگەری دەركەوتنەوەی هەبێت، ئەوا پەیوەستە بەو رێژە و چەندێتییەوە كە لە مێشك و بیركردنەوەی تاكی عیراقیدایە و كۆمەك بە داعش دەكەن، ئەمەش وادەكات داعش نەمرێت و بۆ هەر كاتێك پێویست بێت، بگەڕێنرێتەوە سەر خاكی عیراق و پیشان بدرێتەوە.\nپرسیاری جدی لەم پرسەدا ئەوەیە كە دوای چوار ساڵ راگەیاندنی سەركەوتن بەسەر داعشدا، ئێستا ئەگەری دەركەوتنەوەی داعش ئەوەیە: تا ئێستا داعش لە كوێ بووە و لە كام مۆڵگە و جێگایەكدا خۆی شاردۆتەوە؟ تەنها یەك جێگە هەیە كە وایكردووە داعش ئەگەر لە رووی لۆجستی و رێكخراوەییشەوە لە پێش چاومان ون بووبێت، بەڵام وەك ئایدۆلۆژیا مابێت، ئەویش مێشك و بیركردنەوەی بەشێكی تاكی عیراقییە كە ئامادەن بۆ هەر چركەساتێك تێیدا دەربكەون و خۆیان رێكبخەنەوە، ئەمەش ریشەكێشكردنی قورسە و ئاسان كۆتایی نایەت.\nئەگەر عیراق دوای چوار ساڵ لە راگەیاندنی سەركەوتن بەسەر داعشدا هێشتا لەبەردەم مەترسیی سەرهەڵدانەوە و دەرکەوتنەوەی داعشدا بێت، كەواتە داعش ئەوەندەی لەسەر عەقڵ و ویستی تاكی عیراقی گەشە دەكات و دەمێنێتەوە، ئەوەندە لەسەر ویست و پیلانی دەرەكی نامێنێتەوە، بەمانایەكی دیكە ئەوە بەشێكی عیراقییەكانن كە بەشێوەیەكی راستەوخۆ مانەوەی داعشیان دەوێت بۆ دژایەتی هەر هێز و گروپێكی ناوخۆیی، نەك وڵاتانی دیكە، لێرەوە دەتوانین بڵێین داعش ئەوەندەی ئێستا پشت بە هێز و توانا ناوخۆییەكانی عیراق دەبەستێت بۆ هاتنەوەکایە، هێندە پشت بە هێز و وڵاتانی ئیقلیمی و جیهانی نابەستێت بۆئەوەی خۆی تەیار بكاتەوە و دەربكەوێتەوە، چونكە بۆ داعش ئەوە گرنگە لە ناوخۆی عیراقدا شوێن پێی خۆی بدۆزێتەوە، ئینجا لەگەڵ وڵاتانی ناوچەیی و جیهانیدا پەیوەندییەكانی توندوتۆڵتر بكاتەوە.\nگوندەكان لە شۆڕشی نوێوە بۆ شۆڕشی دیموكراسی و…


چالاكوانێكى بوارى ژنان: نامه‌وێت كچه‌كه‌م هه‌مان ئازار بچێژێت\n" كراسێكى ره‌شیان له‌به‌ركردم وپێیان وتم ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و ئافره‌ته‌دا برۆیت .. به‌راستى نه‌مده‌زانى چى رووده‌دات، دواتر بردیانمه ژوورێك وبه‌توندى ده‌ست وقاچیان گرتم و خه‌ته‌نه‌یان كردم.. ئه‌و رۆژه ناخۆشترین رۆژى ته‌مه‌نم بوو، چونكه ناچاریان كردم دوور له‌ویستى خۆم ده‌ستبه‌ردارى به‌شێك له‌جه‌سته‌م بم".. به‌مشێوه‌یه دیاریاتۆلاه ژنه چالاكوانى فه‌ره‌نسى، كه به‌ره‌گه‌ز خه‌ڵكى وڵاتى كینیایه یه‌كه‌مین چركه‌ساته تاڵه‌كانى ژیانى منداڵى خۆى ده‌گێرێته‌وه، باس له‌وه ده‌كات چۆن له‌لایه‌ن خێزانه‌كه‌یه‌وه ناچاركراوه به‌ئه‌نجامدانى خه‌ته‌نه‌كردن ودواتریش له‌ته‌مه‌نێكى زۆر پێشوه‌خته‌وه هاوسه‌رگیرى پێ ئه‌نجامدراوه.. هاوكات ئاماژه به‌وه‌ش ده‌كات" له‌به‌ر ئه‌وه‌ى نایه‌وێت كچه‌كه‌شى هه‌مان ئازار بچێژێته‌وه.. ناتوانێت جارێكى تر بگه‌رێته‌وه وڵاته‌كه‌ى خۆى".\n10 خوله‌ك.. ته‌مه‌نێك له‌شۆك وئازار\n" چێژى مناڵییان لێسه‌ندمه‌وه"، ئه‌مه ناونیشانى ئه‌و كتێبه‌یه كه‌دیاریاتولاه له‌ساڵى 2006 بڵاوى كردۆته‌وه‌و تێدا باس له‌هه‌موو ئه‌و ئازارانه ده‌كات كه له‌ژیانى منداڵیدا وله‌سه‌ر ده‌ستى خێزانه‌كه‌ى رووبه‌رووى بۆته‌وه.. ئه‌و خانمه چالاكوانه، وه‌كو خۆى ئاماژه‌ى پێده‌كات له‌كتێبه‌كه‌ى" ته‌مه‌نم ته‌نها 8 ساڵ بوو كه‌خه‌ته‌نه‌یان كردم، ئه‌وان له‌ماوه‌ى ته‌نها 10 خوله‌كدا ته‌مه‌نێك ئازاری هه‌میشه‌ییان پێ به‌خشیم كه‌له‌بیركردنى زۆر قورس ومه‌حاڵه"، ده‌شلێت " كه‌هاوسه‌رگیریم ئه‌نجامدا ته‌مه‌نم ته‌نها 13 ساڵ بوو، هیچ زانیاریێه‌كم نه‌بوو ده‌رباره‌ى ژیانى هاوسه‌رگیرى.. ته‌نانه‌ت باسكردن له‌هه‌ر بابه‌تێكى سێكسیش بۆ من قه‌ده‌غه‌كراو بوو.. هاوسه‌ره‌كه‌م 30 ساڵ له‌خۆم گه‌وره‌تر بوو، هاوكات 3 ژنى كه‌شى هه‌بوو، ئه‌و به‌رده‌وام لێی ده‌دام وسووكایه‌تى پێده‌كردم .. زۆر جاریش به‌ته‌نها له‌ماڵه‌وه به‌جێده‌هێشتم وده‌چووه لاى ژنه‌كانى ترى ، ژیانى هاوسه‌ریم ته‌نها 4 ساڵ به‌رده‌وام بوو كه به‌لاى منه‌وه وه‌كو 40 ساڵ وابوو، به‌لام دواتر توانیم لێى جیاببمه‌وه‌و ئه‌وه‌ش دواى ئه‌وه‌ى له‌رێگاى TV وه به‌رنامه‌یه‌كى تایبه‌تم به‌قوربانییانى توندوتیژى خێزانى بینى وهه‌موو ئه‌و زانیارییانه‌شم لاى خۆم تۆمار كرد كه‌پێویست بوو بۆ چۆنیێه‌تى ده‌ربازبوون له‌و كاره‌ساته ".\nداب ونه‌ریت هۆكارێكى به‌هێزى به‌رداوامبوونى نه‌هامه‌تیێه‌كانى ژنانه\nله‌به‌شێكى ترى كتێبه‌كه‌یدا دیاریاتولاه، باس له‌لایه‌نى داب ونه‌ریتى كۆمه‌ڵایه‌تى ده‌كات له‌به‌رده‌وامبوونى نه‌هامه‌تیێه‌كانى ژنان له‌كۆمه‌ڵگا ئه‌فریقیێه‌كانداو پێى وایه ژنان له‌زۆرێك له‌وڵاتانى كیشوه‌ره ره‌شه‌كه قوربانى سیسته‌مه كۆمه‌ڵایه‌تیێه‌كانن، ده‌لێت" خێزانه‌كان هه‌رچه‌نده رۆشنبیر وسه‌رده‌مییانه بن، به‌ڵام له‌كۆتاییدا هه‌ر ناچار ده‌بن به‌پره‌وكردنى سیسته‌مه كۆمه‌ڵایه‌تیێه‌كه.. واتا ناچار ده‌بن به‌په‌یره‌و كردنى فشاره خێزانى وخێله‌كیێه‌كان كه‌سه‌رچاوه‌ى هه‌موو ئه‌وانه‌ش بۆ داب ونه‌ریت ده‌گه‌رێته‌وه"، هاوكات ئاماژه به‌وه‌ش ده‌كات" ئه‌گه‌رچى من له‌ئێستادا له‌وڵاتى فه‌ره‌نسا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌م، به‌ڵام ترسیێه‌كى زۆرم هه‌یه له‌گه‌رانه‌وه بۆ وڵاته‌كه‌م، چونكه من له‌ئێستادا خاوه‌نى كچێكى ته‌مه‌ن 18 مانگم و ترسى ئه‌وه‌م هه‌یه له‌كاتى گه‌رانه‌وه‌م هه‌مان چاره‌نووسى ژیانى منداڵى خۆم رووبه‌رووى كچه‌كه‌م ببێته‌وه.. له‌راستیدا نامه‌وێت ببێته قوربانى خه‌ته‌نه‌كردن وئازاى هه‌میشه‌یى بچێژێت.. بۆیه ده‌بێت هه‌مووان هه‌نگاو به‌ره‌و شكاندنى ئه‌و داب ونه‌ریته كۆمه‌ڵایه‌تییانه بنین كه‌ژیانى ژن ده‌كاته دوزه‌خ وبۆ هه‌میشه ده‌یكاته قوربانى بیرى ته‌سكى كۆمه‌لایه‌تى".\nسه‌ربارى ئازاره‌كان .. ژیان به‌رده‌وامه\nدیاریاتولاه له‌ئێستادا وه‌كو ژنه چالاكوانێكى فه‌ره‌نسى له‌بووارى مافه‌كانى ژنان ده‌ستبه‌كاره، ناوبراو دواى ئه‌و هه‌موو نه‌هامه‌تیێه‌ى به‌سه‌ر ژیانیدا هات بریارى به‌رده‌وامبوون ده‌دات، ده‌لێت" دواى هه‌موو ئه‌وانه‌ى روویاندا بریارم دا به‌رده‌وام بم وله‌بووارێك ده‌ستبه‌كاربم كه‌ئازاره‌كانى خۆمى تێدا ببینمه‌وه.. به‌لێ، من له‌ئێستادا له‌كۆمه‌ڵه‌یه‌كى فه‌ره‌نسى كارده‌كه‌م كه‌له‌بووارى ژنانى سته‌م لێكراو كارده‌كات وهه‌وڵى ژیانێكى شایسته‌تر ده‌دات بۆ ئه‌و ژنانه‌ى رووبه‌رووى توندوتیژى خێزانى بوونه‌ته‌وه.. كاركردنم له‌و بوواره‌دا جێگاى خۆشحاڵییه‌كى زۆره .. ده‌بێت ئازاره‌كانمان بكه‌ینه سه‌ره‌تاى به‌رده‌وامبوونمان به‌ئاراسته‌ى نه‌هێشتنى توندوتیژییه‌كانى دژ به‌ژنان، بێگومان ئه‌وه‌ش ئیراده‌یه‌كى پۆڵاینى ده‌وێت وئێمه‌ش له‌و رێگایه‌دا به‌رده‌وام ده‌بێن".\nبه‌پێ ئامارێكى رێكخراوى گشتى نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان كه له‌ساڵى 2016 ئه‌نجامدراوه، ده‌ركه‌وتووه 200 ملیۆن كچ رووبه‌رووى خه‌ته‌نه‌كردن وشێواندنى ئه‌ندامى زاوزێى بوونه‌ته‌وه، هه‌ر به‌پێ ئه‌و ئاماره‌ش 80% حاڵه‌ته‌كانى خه‌ته‌نه‌كردنى كچان له‌سه‌ر ئاستى وڵاتانى جیهان به‌گشتى ده‌كه‌وێته 27 وڵاتى جیهان له‌وڵاتانى كیشوه‌رى ئاسیا وئه‌فریقیا به‌شێوه‌یه‌كى دیاریكراو.


زمانی گێڕانەوە، ترازان لە وەهم و هێژمۆنی\n“کورتەیەک لەسەر شانۆنامەنووسیی کوردی”\nهێرتا مولەر لە چیرۆکی (بەڵێنی دیدەنییەکە)(1997) دەڵێت: “هەندێ شت کێشەیان نییە، تاکوو تۆ دەست دەکەی بە ئاخافتن لەبارەیانەوە”. ڕەنگە هەر کات ئێمە بیر لە هونەری کوردی بە عام و بە تایبەت -شانۆی کوردی- دەکەیەوە زیاتر مانای ئەم ڕستەی مولەرمان بۆ ڕوون دەبێتەوە. بیرکردنەوە لە چییەتی شانۆی کوردی بە هۆگەلی جیاواز هەمیشە وەکوو گرفتێکی سەرەکی بۆمان دەردەکەوێت. ئەم گرفتە هەر لە سەرەتای پرسیارکە زەق دەبێتەوە. نەبوونی هیچ بنەمایەکی فەلسەفی و پاڵپشتێکی زانستی لە ئارگیومنتەکانی کورد و لە سەرێکیشەوە، نەبوونی ئارشیوگەلێک لە شانۆگەری کوردی، کە توێژەر و ڕەخنەگر، لانیکەم بە خوێندنەوە و هەڵسەنگاندنی، بتوانێت ئیماژی ئەم هونەرە لای کورد بە جیهانەوە بدۆزێتەوە، تەنیا لە کێشە سەرەکییەکانی وڵامدانەوە بەو پرسیارەیە. لە درێژەی دەستەویەخەبوون لەگەڵ ئەم پرسیارە، ئەمجا خودی گرفتی (زمان) زەق دەبێتەوە، ئایا تەنیا نووسینی شانۆنامە بە کوردی، شانۆی کوردییە؟ تەنانەت ئەگەر هیچ چەمک و ئایدیایەکی کوردیشی تێدا نەبێت؟\nبەڵام بەم هەموو کێشە و گرفتە کە ڕووبەرووی ئەم پرسیارە دەبێتەوە، کاتێک پرسیارەکەی وەگڕدەخەین، ناچار دەبین چەمکێک وەکوو بنەما بگرین و لە تاوتوێی ئەم چەمکە، مەودا و دەرەتانێک بۆ وڵامدانەی ئەم پرسیارە بدۆزینەوە، ڕەنگە خودی پرۆسەی تاوتوێ کردن لە ئاکامدا ئەوەشمان بۆ دەربخات کە تاکوو ئێستا ئێمە چەندە بە هەڵەداچووین و خودی پرسیار لە شانۆ بەم شێوە نابێت و ئێمە کێشەکەلی زانستی و مێتۆدۆلۆژیکمان لەگەڵ شێوەی پرسیار لە شانۆ هەیە. لە هەر ڕووەوە دەستنیشان کردنی چەمکێک بۆ بیرکردنەوە یەکەم هەنگاو بۆ دۆزینەوەکانە؛ چ دۆزینەوەی وڵامێک بۆ دیاری کردنی چوارچێوی شانۆی کوردی و چ دەرخستنی هەڵە تێۆریەکانی خۆمان.\nمن لەو وتارە کورتەدا (زمان) وەکوو چەمکی بنەڕەتیی گێرانەوە ڕەچاو دەگرم و لە پێناو زماندا هەوڵ دەدەم دەلاقەیەک بۆ بیرکردنەوە لە مانای شانۆی کوردی یان بە گشتی هونەری گێڕانەوەی کوردی بدۆزمەوە. جەختی ئەم وتارە لە سەر (زمانی گێڕانەوە)یە و مەبەست لە زمان لێڕەدا (زمانی ئاخافتنی ڕۆژانە) نییە، زمانی گێڕانەوە، زمانێکە کە ئێمە لە سیستەمی گێڕانەوەدا بە کاری دێنین. ئەم زمانە بە پێی سیستەمی زاڵی گێڕانەوە خۆی هەڵگری چەندین چەمک و لق و پۆیە کە لە زاتیاندا تەکنیک و فۆرمی بەکار هێنانی زمان دیاری دەکەن. دیارە لە کاتی گێڕانەوەدا، نووسەر یان بێژەر بۆ بەیانی چیرۆکی خۆی کەڵک لە کەرەستەگەلێکی تایبەت دەگرێت، چۆنیەتی بە کارهێنانی ئەم کەرەستەیە خۆی لە خۆیدا فەزایەکی تایبەت لە چیرۆک و زمان دەخولقێنێت کە ڕەنگە تەنیا لای ئەم نووسەر/بێژەرە دەست کەوێت. زمانی ڕۆژەزار، هەمیشە تێکەڵاوی سیستەمی سەپێندراوی بیری -هزرییە کە پشت ئەستوور بە ئایدیۆلۆژییەکی تایبەتە، لە لایەکی ترەوە زارەکی بوونی ناخافتنی ڕۆژانە بە هۆی نەبوونی (دەق) و کارکردی نەستی بەکۆمەڵ لە مێشکی هەر مرۆڤێکدا، باشترین شوێنە بۆ کارتێکەری ئایدیۆلۆژی و هێژمۆنی زاڵ. هەر بۆیە ئەم زمانە (واتە زمانی ڕۆژەزار) بە بێ پاڵپشتی زمانی بەدەق‌کراو (جەستەمەند)، کە وێنای زیاتر لە (زمانی گێڕانەوە)دا دەبینێتەوە ناتوانێت گوشار و هێژمۆنی زاڵ تاوتوێ بکات و دەرەتانێکی هزری بۆ بدۆزێتەوە،\nکۆستیکا براداتان، پسپۆری فەلسەفەی ئاکسفۆرد، لە وتارێکدا لەسەر بەرهەمەکانی هێرتا مولەر، دەڵێت: “زمان وەك هەوا وایە؛ تەنیا کاتێ پیس ببێ، تۆ تێدەگەی چەندە گرنگە”. مەبەست لە (پیسی زمان) لە بۆچوونی براداتان، ئالوودەبوونی زمان بە دژە حەقیقەتەکانە، واتە زمان جیا لەوەی دەتوانێت دژ بە سیستەمی تۆتالیتار بوەستێت، لە هەمان کاتیشدا توانستی ئەوەی هەیە بە پێچەوانە بێتەوە و لە خزمەت بەرژەوەندیی سیستەمی دژە حەقیەقەتدا بێت. ڕۆڵان بارت لەم بارەوە دەڵێت: “زمان ڕواڵەتێکی فاشیستی هەیە، شکاندنی ئەم ڕواڵەتە و دۆزینەوەی مەودایەک بۆ دەربازبوونی زمان لە فاشیزم، تەنیا بە گێڕانەوە دەکرێت”. لێردا گێڕانەوە (Narration) هەمان -بەپێچەوانە کردنی زمانە-، واتە سیستەمی سەپێندراو خۆی زمانێکی تایبەت بە مانایەکی تایبەت، بەرهەم دێنت کە لە پرۆسەی ئاخافتن و بەکار هێنان وەکوو هێژمۆنیای زاڵ گشت مانا و چەمکەکان دەباتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە، لێرەدا گێڕانەوە- کە همیشە گێڕانەوەی شتێکە- لە هەوڵی ختۆکەدانی هێژمۆنیای زاڵە. شەری دەستەویەخەی -گێڕانەوە و هێژمۆنی زاڵ- لانیکەم یەک چەمک بۆ ئێمە ڕوون دەکاتەوە: ئەویش جیاوازی بیرکردنەوەی (من گێڕەوەر) و سیستەمی بە هێژمۆنی‌کەری زمانە. کەواتە -پیسی زمان- تەم و ڵێڵ بوونی حەقیقەتە، بە زمانێکی‌تر، پیسی زمان، پێشگری لە وەدەرخستن و وەگڕخستنی منی گێڕەوەرە. زمانی گێڕانەوە بە شێوەی ناراستەوخۆ -هەندێ جاریش ڕاستەوخۆ- فەزای بیر و هەست و ئارگیومنت تا ڕادەیەکی بەرچاو زەق دەکاتەوە، تەنانەت ئەگەر بەو زمانە لە چەمکێک بدوێت کە هیچ پێوەندی بە ژین ـ جیهانەوە نەبێت. بۆ نموونە کاتێک زمانی کوردی بۆ گێڕانەوە- لێرەدا جەخت لەسەر گێڕانەوەیە، نە زمانی ئاسایی ئاخافتن- بەکار دێنین بە شێوەی نەستەکی دەکەوینە ناو بازنەیەکی بیری و هزری لە فامستی ئێمەی کورد بە (جیهان، مرۆڤ و بوون). تەنانەت ئەگەرچی منی کورد ئەزموونێک کە کامۆ و سامۆئێل بێکێت، پاش چەند سەد ساڵ فەلسەفە و ئەندێشە هەیانبووە، نیمە، بەڵام کاتێک منی کورد بە فەزای زمانی گێڕانەوەی کوردی لەگەڵ ئەم نووسەرانە بەروروو دەبمەوە، ئەوە دیسانەکە دەرکی منی کورد-تەنیا منی کورد- لەو نووسەرانە و کێشەکانیان بەرجەستە دەکاتەوە. کەواتە لێرەدا بە کارهێنانی زمانی گێڕانەوەی کوردی نە تەنیا جیاوازی دەرک و فامی من لە جیهان بە عام و لە هونەر بە تایبەتی زەق دەکاتەوە، بەڵکوو دەرەتانێکی تەکنیکیش بۆ من دەخولقێنێت. چۆنیەتی بە کارهێنانی ئەم تەکنیکە لە کاتی گێڕانەوەی بەردەوامدا بە باشترین شێوە خۆی وەدەردەخات، بۆ نموونە لە شانۆدا جەخت کردن لەسەر مانایەکی تایبەت و نیشاندانی ئەم مانایە بە بەردەنگ پێویستی بە داڕشتنێکی تایبەتیش هەیە و ئەم داڕشتنە پێویستی بە کەرەستەی تایبەتەوە هەیە. بەم پێیە پرسیار لە زمانی گێڕانەوە دەکەوێتە پێش پرسیار لە هونەر/شانۆی کوردی. واتە زمانی گێڕانەوەی ئێمە چییە؟ کاتێک مرۆڤێکی کورد دەست بە گێڕانەوە دەکات، فەزای چیرۆکی چۆن دادەڕێژێت؟ و لە کەرەستەکانی گێڕانەوە چۆن سوود وەردەگرێت؟ بێگومان بۆ وڵامدانەوەی ئەو پرسیارە دەبێت گشت دەقگەل و دەنگبێژیی کوردی کە شێوەیەک لە گێڕانەوەی پێوە دیارە، تاوتوێ بکرێن تا بتوانین ئارگیومنتەکانی کورد بە جیهان و مرۆڤ و بوون بدۆزینەوە.\nهەمیشە یەکێک لە گرفتەکانی شانۆنامەنووسی و شانۆگەری کوردی، کەوتنە ژێر ڕکێفی جیهانبینیی غەیری کورد بووە. هەڵبەت مەبەستی من لێرەدا نەک ڕوانینێکی ناسیۆنالیستی بۆ ئەو پرسە، بەڵکوو ئاوردانەوە لە ژین ـ جیهانەکانە کە بێ ئەوەی هیچ بریارێکی فەلسەفی لەسەر بێت، لەسەر جیهانی تاک بە تاکی مرۆڤەکان کاریگەری هەیە. یان بە واتایەکی‌تر لە ژێر ڕکێف‌بوونی جیهانی کوردی، بیر و هەڵسەنگاندی جیهان لە لایەن مرۆڤی کورد بە سیستەم و هێژمۆنیای زاڵە. بێگومان یەکێک لە هۆیەکانی ئەم ژێر ڕکێف کەوتنە، دەگەڕێتەوە سەر نەناسینی زمانی گێڕانەوەی کوردی. بۆ وێنە کاتێک لەگەڵ شانۆنامەیەک کە بەکوردی نووسراوە بەروڕوو دەبینەوە، لایەنەکانی ئەم باسەمان زیاتر بە لاوە ڕوون دەبێتەوە؛ تەنیا بە سەرنجدانی ڕاوێژی کاراکتێرەکان بۆمان دەردەکەوێت ئەم زمانە زمانی گێڕانەوە نییە و زیاتر وەکوو زمانی وتارنووسین و وتاربێژی دەچێت تا زمانێک کە خەریکە بۆ ئێمە چیرۆکێک دەگێڕێتەوە، ئەم گرفتە لە دەقی وەرگێڕدراو بۆ کوردی زیاتر بەرچاوە. نەبوونی دەرک و تاوتوێ لە چییەتی زمانی گێڕانەوە شانۆنووس بەرەو زمانێک دەبا کە نموونەکەی بە هیچ ڕوو لە گێڕانەوەدا ڕوو نادات و نایەتە هیچ خانەیەکی گێڕانەوەیی. ڕەنگە لە ڕواڵەتدا ڕاوێژی کاراکتێر وەکوو زمانی ڕۆژەزار بێت، بە پێی بۆچوونی گێڕانەوەناسی ئەمە کەم‌وکۆڕی بە هیچ چەشنێک بۆ ڕاوێژی چیرۆک ناگرێتەوە، بەڵکوو بەرزی ئاستی گێڕانەوەش دەگەیەنێت، زمانی گێڕانەوە شێوەیەک لە بەکارهێنانی ڕاوێژ و چەمک و نموونەی دەست نیشانکراو نییە، بەڵکوو لێرەدا، مەبەست سیستەمی گێڕانەوەیە کە لە کۆی گشتی چیرۆکدا پێک دێت، ئەم سیستەمە ڕوانگەی منی نووسەر بە جیهان و ماناکانی ڕوون دەکاتەوە. ڕەنگە هەر بە هۆی نەناسینی زمانی گێڕانەوەیە کە ئێمە کاتێک شانۆیەک بە زمانی کوردیش دەخوێنینەوە، دیسانەکە ناتوانین ئارگیومنت و ئیماژەکانی مرۆڤی کوردی تێدا ببینینەوە، هەر بۆیە هەر کات باس لە شانۆی کوردی دەکرێت بێ یەک و دوو بیر لە شانۆیەک دەکەینەوە کە یان خەریکی گێڕانەوەی بەیت و حەقایەتەکانی فۆلکلۆری کوردییە یان سەرقاڵی گێڕانەوەی کارەساتەکانی کوردە. واتە زیاتر خودی ناوەرۆک و بابەتی شانۆ بۆمان دەردەکەوێت تا چۆنییەتی بە کارهێنانی کەرەستەی گێڕانەوە و تەکنیک و فۆرمی نوێ کە لە ئاکامدا بیرو هزر بە نسبەتی جیهان و مرۆڤ و بوون ڕوون دەکاتەوە. بەم پێیە شانۆنووسی کورد حوکمی لەسەر دەکرێت کە (تۆ کاتێک شانۆی کوردیت نووسیوە کە تەنیا یەکێک لەم جیهانانەی کورد باس بکەی)!، کەواتە بەم دەرکە، باس کردن لە گرفت و کێشەکەلی ئەمڕۆی کۆمەڵگا یان ورووژاندنی باسێکی فیکری نایەتە خانەی شانۆی کوردی. ئەم بۆچوونە بە پێی گێڕانەوەناسی و زانستگەلی مرۆیی تا سەرئێسقان هەڵەیە، چونکە هەر کات من وەکوو کورد یان هەر نەتەویەکی‌تر بە زمانی گێڕانەوە – هەڵبەت بەو مەرجە کە من زانستم بە سەر زمانی گێڕانەوەدا هەبێت- بە شێوەی نەستەکی ئەو ڕوانینەم بە سەر جیهاندا زاڵ دەکەم؛ ڕوانگەیەک کە لە ژیانی ژیندراومدا سەرچاوەی گرتووە. تەنانەت بە ڕوانگەیەکی پۆست کۆلۆنییالەوە، ئەگەر نووسەرێک لە زمانی چیرۆک و نووسینەوە خەریکی وێناکردنی جیهانی ئەویتریش بێت، دیسانەکە شێوەیەک کە جیهانی خۆی وێنا دەکا، ئەویش جیهانی کۆلۆنییال کراوی خۆیەتی، کەواتە بەردەوام‌بوون لە گێڕانەوەدایە کە توانستی ئەوەی پێدەدات لەم جیهانە کۆلۆنییالە بێتە دەر.\nبە پێی بۆچوونەکانی سەرەوە، پێویستە ئێمە ئارشیوێک لە دەقگەل و دەنگبێژی/بەیت بێژیی کوردیمان هەبێت کە لە تاوتوێی ئەم دەقانە شێوە گێڕانەوەی کوردی تا ڕادەیەک دیاری کەین. ڕەنگە ئەم کارە کارێکی ئەستەم بێت، بەڵام بە مانای نەکران نییە. نموونەگەلی بەرچاومان لە چیرۆکی جیهانی و تەنانەت شانۆی جیهانی هەیە کە بێ ئەوەی ناوی نووسەرەکەی بزانین تەنیا بە خوێندنەوە بۆمان دەردەکەوێت ئەم چیرۆکە هی فڵانە شوێنە. ڕیالیزمی سیحراویی ئەمریکای لاتین بە ساکاری لە ڕیالیزمی سیحراویی ئەڵمانیا جیا دەکرێتەوە. یان شانۆی ژاپۆن تەواو لە شانۆی بریتانیا جیاوازە. ئەم جیاوازییە لە تەواوی شێوەکانی گێڕانەوەدایە، لە سینەماوە بگرە تا ڕۆمان و نیگارکێشی.\nسەرچاوە: حەوتەنامەی سیروان


لاڤرۆڤ لەگەڵ بەرپرسە باڵاکانی بەغداد و هەولێر کۆبوەوە\n"سەرۆکایەتیی شاندێکی دیبلۆماسی و ئابوری دەکات"\n22:19 دوو شه‌ممه 07 تشرینی یه‌كه‌م 2019\nوەزیری دەرەوەی ڕوسیا زنجیرەیەک سەردانی بۆ عێراق و هەریمی کوردستان ئەنجامدا، کە سەرۆکایەتیی شاندێکى دیبلۆماسى و ئابورى دەکرد.\nئەمڕۆ دووشەممە 7ی تشرینی یەکەمی 2019، سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی ڕوسیا گەیشتە عێراق و سەردانی بەغداد و هەولێری کرد، خۆی و شاندەکەى لەگەڵ بەرپرسانی باڵای عێراق و هەرێم کۆبوونەوە.\nسێرگی لاڤرۆڤ لە بەغداد بە جیا لەگەڵ هەریەک لە بەرهەم ساڵح، سەرۆککۆمار و عادل عەبدولمەهدی سەرۆکوەزیران و محەمەد حەلبوسی سەرۆکی پەرلەمان، وەزیری دەرەوەی عێراق کۆبوەوە، لەگەڵ وەزیری دەرەوەی عێراقیشدا کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی ئەنجامدا.\nوەزیری دەرەوەی ڕوسیا لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەدا وتى: “زۆر خۆشحاڵین لە ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی عیراق و هەرێمی کوردستان، کە لە بەرژەوندی ئەواندایە و پشتیوانی لێ دەکەن”.\nلاڤرۆڤ ئاماژەی بەوەشکرد: “باشبوونی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و عێراق کاریگەریان دەبێت لەسەر گەشەکردنی ڕەوشی ئابوری و مۆسکۆ لێی سودمەندەبێت”.\nوەزیرەکەى دەرەوەى لەبارەى پەیوەندییەکانى وڵاتەکەى لەگەڵ عێراق وتى، لەگەڵ عێراق لەسەر ئەنجامدانی چەند بۆندێکی بازرگانی وتووێژیان کردووە، لەونێوەندەشدا پشتیوانى ڕوسیاى دەربڕیوە بۆ حکومەتی عیراق لەڕێی فرۆشتنی چەکەوە بە وڵاتەکە.\nدوای ئەو سەردانەش سێرگی لاڤرۆڤ، ئێوارەى ئەمڕۆ سەردانی هەرێمی کوردستانی کرد و لەگەڵ مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و نێچیرڤان بارزانى سەرۆکى هەرێم و مەسعود بارزانى کۆبوەوە.\nلاڤرۆڤ به سه‌رۆکایه‌تیی شاندێکی باڵای دیبلۆماسی و بازرگانی و ئابوری ڕوسیا، ئەو سه‌ردانەی عێراقی ئەنجامداوە، گه‌رچی بڕیاربوو چه‌ند ڕۆژێک له عێراق بمێنێته‌وه، به‌ڵام بەهۆی نالەبارى ڕه‌وشی ئه‌منییه‌وه سه‌ردانه‌که‌ی بۆ یه‌ک ڕۆژ کورت کرده‌وه و بڕیاره ئه‌مشه‌و بگه‌ڕێته‌وه مۆسکۆ.\nفەرماندەى یەکەى 70 بۆ ناس کورد: دوو ئەفسەرى پێشمەرگەمان لە شەڕێکى ناوخۆى لیواکەیان شەهیدبوون\n18:45 یه‌ك شه‌ممه 10 تشرینی دووه‌م 2019\n17:17 سێ شه‌ممه 22 تشرینی یه‌كه‌م 2019\nدوای 18 ساڵ.. پیاوێکی عێراقی بەهۆی تێوەگلانی لە گیانلەدەستدانی 350 کۆچبەردا دەستگیرکرا\n13:18 دوو شه‌ممه 11 تشرینی دووه‌م 2019\nداواى نەهێشتنى ئیمتیازاتى بەرپرسانى هەرێم دەکرێت\n11:17 پێنج شه‌ممه 31 تشرینی یه‌كه‌م 2019\nبۆچى ئەوروپا لێکۆڵینەوە ناکات لەبەکارهێنانى چەکێکى قەدەغەکراو لەلایەن تورکیاوە دژى کورد؟\n12:27 دوو شه‌ممه 04 تشرینی دووه‌م 2019\n16:32 هه‌ینی 01 تشرینی دووه‌م 2019\nوتاربێژى هەینی تاران، ئەمریکا تۆمەتباردەکات بە گەرمکردنى ئاگری خۆپیشاندانەکانی عێراق


توندوتیژی لەگەڵ چینییەکان لە سۆشیاڵ میدیادا\n28/3/2020 02:14 PM\nنەخۆشیی مەرگهێنەری کۆرۆنا کە وەکوو هەورێکی رەش سەرانسەری جیهانی داگرتووە سەرەتا لە چینەوە دەستی پێکرد وهەر ئەم بابەتەش بۆتە هۆی بەرزبوونەی هەڵسوکەوتی شۆڤینیستی لەگەڵ چینییەکان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا.\nکەرەنتینەی گشتی لەزۆرینەی وڵاتانی جیهان بۆتە هۆی ئەوەی خەڵک زیاتر سەردانی سۆشیاڵ میدیا بکەن. ئەوەی جێی داخە ئەوەیە کە لەم بارودۆخەدا رادەی نەفرەت و توندوتیژی بەدژی چین و باقی وڵاتانی ئاسایی روو لە زیادبوونە، چونکە لایان وایه ئەم وڵاتانە تاوانبارن بە ناردنی ڤایرۆسی کۆرۆنا بۆ باقی وڵاتانی جیهان.\nرێکخراوی L1ght بە تاوتوێکردنی هەڵسوکەوتی بەکارهێنەران لەلایەن ژیری دەسکردەوە تێگەیشتووە کە کۆمەڵێک هاشتاگ لەناو بەکارهێنەراندا زۆری کەڵک وەردەگیرێ، بۆ نموونە: ڤایرۆسی چینی، ڤایرۆسی کۆمۆنیست.\nL1ght بە تاوتوێکردنی ملیۆنەها ماڵپەڕ، تۆڕی کۆمەڵایەتی، ڤیدیۆ، فایلی دەنگ و ئەو مەسجانەی پۆست ئەکرێن بەو ئاکامە گەیشتووە کە رادەی نەفرەت و توندوتیژی بەرامبەر بە وڵاتی چین و بەشێک لە وڵاتانی ئاسیایی لەم ماوەیەدا زۆریان پەرەسەندووە.\nئەم کەسانە لایان وایە چینییەکان تاوانبارن بۆ نەخۆشی کۆڤید-19؛ نەخۆشییەک کە تا رۆژی رابردوو زیاتر لە 580 کەسی تووش کردووە و 26هەزار کەسی کردۆتە قوربانی. ئەم بابەتانە لەحاڵێکدا خەریکن لاینگرن پەیدا ئەکەن کە پێشتر چالاکانی مافی مرۆڤ و سیاسەتوانان سەبارەت بەم هەڵسوکەوتە شۆڤینیستیانە بەدژی هاووڵاتیانی چین هۆشداریان دابوو.


توێژینەوەی شیکاری شانۆگەری پیاوێک لە شووشە ~ باران - Baran\nتوێژینەوەی شیکاری شانۆگەری پیاوێک لە شووشە ~ باران\n"توانای ناوەکی تاک و کاریگەریی دەوروبەر، لە شانۆگەری پیاوێک لە شووشەدا."\nشانۆگەری (پیاوێک لە شووشە) لە ڕۆمانی (شارێک لە شووشە)وە وەرگیراوە کە لە نووسینی نووسەری ئەمریکی (پاول ئاستەر)ە. ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٨٥دا بڵاوکراوەتەوە و یەکێکە لە تریلۆگییەک بە ناوی (نیۆرک)ەوە. شانۆگەرییەکە زۆر پرسیار دەربارەی ناسنامە و ڕەسەنایەتی بوون دەوروژێنێت. پاڵەوانی کارەکە ناوی (پێتەر ستیلمان)ە و لە منداڵیدا چەند ساڵێک لە ژوورێکی تاریکدا بەند کراوە. بەم هۆکارەوە (ستیلمان) هەستیار و شووشەیی دەرچووە کە هەم برینداربوونی ئاسانە و هەم دەتوانرێت بە ڕوونیی تەواوی هزر و ناخی ببینرێت. بینەر دەتوانێت بە زۆر شێوە خۆی لە چیرۆکی (پێتەر ستیلمان)دا ببینێتەوە و پێی کاریگەر ببیت. (پێتەر) وەک پیاوێکی تامەزرۆ بە قسەکردن، پەلکێشمان دەکات بۆ گوێگرتن و هەستکردن و بیرکردنەوە لە هەموو ئەو شتانەی کە لەگەڵ و لە دەوروبەری ڕوودەدەن. بەسەرهاتی (ستیلمان) فرە ڕەهەندە و گفتوگۆی زۆر هەڵدەگرێت. من زۆر پێی سەرسام بووم و پێموایە (ستیلمان) زۆر کەسمان لە کۆمەڵگەدا بیردەخاتەوە، بۆیە دەمەوێت لە نزیکەوە خوێندنەوەیەک بۆ کارەکتەرەکە بکەم و لەم توێژینەوە شیکارییەدا سەرنج بخەمە سەر توانای ناوەکی پاڵەوانەکە و کاریگەری دەوروبەر لەسەری.\nئامانج و پرسیار\nئامانجم لەم توێژینەوەیە خوێندنەوەی کارەکتەری شانۆگەری (پیاوێک لە شووشە)یە، هەوڵ دەدەم لە ڕێی لێدوان و لێکدانەوەی نمایشەکەوە، لەم پرسیارانە بکۆڵمەوە:\n+ پەیوەندی نێوان توانای ناوەکی تاک و کاریگەری دەوروبەر لەسەر تاک، چۆن دەخرێتە ڕوو؟\n+ ئایا توانای ناوەکی یان کاریگەری دەوروبەر زاڵە بەسەر کارەکتەرەکەدا؟\n+ ناسنامەی پاڵەوانەکە چۆن پیشان دەدرێت؟\nبابەت و میتۆد\nبابەتی توێژینەوەکەم نمایشی شانۆگەری (پیاوێک لە شووشە)یە کە لە هۆڵی (کیلێن)ی (شانۆگەری شار) لە ماڵی کلتووریی لە ستۆکهۆڵم پێشکەش کرا و بینەری بووم. سەرنجی سەرەکی لێکدانەوەکانم زیاتر لەسەر وشە و تۆن دەبێت کە دوو ڕەهەندی گرنگن لە نواندنەکەدا. هاوکات ئاماژە بە مانادارێتی دیکۆر و جلوبەرگ دەدەم و نیشانەگەلێکی تر یاریدەدەری شیکارییەکەم دەبن کە تیایدا میتۆدی وێنەشیکاری و زانستی هێماناسی بەکاردەهێنم.\nلە دیدی نووسەرانی پسپۆڕ (بورگێرسێن تێرج) و (ئێلینسێن هەین)ەوە کە وەک ئەزموونی بینین لە وێنە دەدوێن، وێنە گوزارشتی بیناییە و پێیانوایە کاتێک دیمەن کاریگەری و تێگەین لە بیناییدا جێدەهێڵێت، بینەر هەڵدەستێت بە لێکدانەوە و خوێندنەوەیان.(١) لە شیکارییکردنی وێنەدا، تەماشاوان پێیوایە پەیامی زمانی وێنە دەخوێنیتەوە کە تیایدا هەر تایبەتمەندییەکی وەک هێـمای واتا کار دەکات و لە پەیوەندیکردنیاندا بەیەکترەوە هونەرێكی یەکەیی دروست دەبێت. ئەوەی خوێندنەوەی بۆ دەکرێت بەشەکانە و خودی لێکدانەوەکەش لە ڕێی تەواوی پارچەکانەوە دەبێت کە پێکەوە بەسەرهاتێک دەگێڕنەوە.(٢) شیکاریی شانۆگەری زیاترە لە ئەزموونی بینین، بەو پێیەی لە ڕێی هەستەکانی تریشەوە بینەر لەگەڵ مۆسیقا و جوڵە و مەنەلۆگ و دیالۆگیشدا دەژی. لەبەر ئەم هۆکارانە لێکدانەوەکانم بە هەردوو میتۆدی وێنەشیکاریی و هێماناسی ئەنجام دەدەم. شێوازی وێنەشیکاری لە شیکردنەوەی تەنە بینراوەکاندا بەسوود دەبێت، وەک بینینەوەی مانا لە جلوبەرگ و دیکۆردا. وەکتر شیکاریی هەر یەک لە ڕەهەندەکان و هەموویان پێکەوە لەسەر بناغەی گشتی زانستی هێماناسی دەبێت، کە تیایدا لێکدانەوەی ئاماژەی هەر یەک لە پارچەکان، بۆ تێگەیشتن و سەرنجدانی تەواوی نمایشەکە دەبێت.\nهێماناسیی شانۆگەری، تیۆرییەکە خوێندنەوە بۆ سیستەمی هەمەجۆری واتا و دانوستان دەکات. (ئەمبێرتۆ ئێکۆ)ی پڕۆفیسۆر ئەم زانستە وەک شیکاریی هەمەچەشن دەناسێنێت بە سیستەمی جۆراوجۆرەوە لە جیاوازی و واتا و ستروکتووردا. زمانی وتن و نەوتن و وێنە و مۆسیقاش دەتوانرێت وەک هێمای پڕ مانا ئەژمار بکرێت. هەروەها دەق و ڕەنگ و وشە و فۆڕم و گوتوبێژ و گێڕانەوە و گوزارشتی دیمەنیش ئەم بوارە دەگرێتەوە.(٣) لێرەدا هێماناسی تایبەت بە خودی نمایشی شانۆگەرییە نەک بۆ دەقی ئەدەبیی شانۆنامە. هونەری وەک شانۆگەری نموونە و نوێنەرایەتی هەمەجۆر لە واقیع و جیهانەوە پێشکەش دەکات.(٤) من لە توێژینەوەکەمدا بۆ سەرنج خستنە سەر بەشە جیاوازەکانی نمایشەکە بە شێوازی هێماناسیانە، سوود لە مۆدێلی (تادەوز کاوزانس)ی پسپۆڕی دراما، وەردەگرم کە سیانزە جۆر سیستەمی ئاماژەیی و پەیوەندیدارن بە نمایشەکەوە، پێکهاتوون لە: وشە، ئاستی تۆن، لاسایی، بزووتنی هەستیار، جوڵەی لەش، ماکیاژ، قژ، جلوبەرگ، خەسڵەت، دیکۆر، ڕووناکیی، موسیک و ژاوەژاو. هەڵبەت بە پێی لێکۆڵینەوەکەم هەندێک لەم بەشانە هەڵدەبژێرم و کاریان لەسەر دەکەم. وەک سەرنجدەر لێکدانەوەکان بە شێوەیەکی گشتی لە ڕێی هەست و تێگەشتن و بەهابۆدانانی خودی خۆمەوە ئەنجام دەدەم. ئاشکراشە دەکرێت هەمان کار لە لایەن کەسانی ترەوە لێکدانەوەی جیاوازتری بۆ بکرێت، بۆیە ئەم توێژینەوە شیکارییە و لێکدانەوەکانی من یەکێک دەبێت لە چەندان.\nسەبارەت بە چییەتی ناسنامە، زەمینەی تیۆرییەکەم لەسەر بناغەی بۆچوونەکانی پڕۆفیسۆر (جۆستاین گریپسورد) دادەڕێژم. (گریپسورد) لە کتێبی (فەرهەنگی میدیا و کۆمەڵگەی میدیایی)دا باسی ئەوە دەکات کە چەمکی ناسنامە پێکهاتەی چەندین چەمکە، ئەمە بە واتای ئەوەی چییەتی ناسنامە چەندین هۆکاری لە پشتە. ناسنامە باس لە لەیەکچوون و جیاوازیی دەکات لە پەیوەندی و لە بەراورددا بە کەسانی تر. (گریپسورد) ناسنامەی کۆمەڵایەتی و ناسنامەی کەسێتی جیا دەکاتەوە. ئەو دەڵێت ناسنامەی کۆمەڵایەتی لەلایەن دەوروبەرەوە دیاری دەکرێت. بەڵام ناسنامەی کەسێتی بەری گەڕانی خودی تاکە.(٥) لێرەدا نووسەر ئاماژە بەوەش دەدات کە ئەو شێوازی ژیانە جیاوازانەی ئەمڕۆ هەن، کاردەکەنە سەر خەڵک و وا دەکەن کەسەکان خەیاڵ بەو شێوە ژیانانەوە بکەن بۆ خۆیان. لە ئەنجامی ئەمەدا مرۆڤ لەژێر کاریگەری شێوازی ژیانی کەسانی تردا، چۆنێتی ژیانی خۆی هەڵدەبژێرێت. مەبەستی (جۆستاین گریپسورد) لەمه ئەوەیە کە ناسنامەی تاک هەمیشە خۆکرد و هەڵبژێردراوی خود نییە. ئێمەی مرۆڤ لە دەوروبەرەوە فێر دەبین و زۆرتر شێوەی ستانداردی کۆمەڵگە وەردەگرین. هەندێک جار لە ژیانماندا هەڵبژاردنی جیاواز دەکەین، بەڵام ئەو هەڵبژاردنانە هەرگیز سەربەخۆ و خاڵیی نابن لەو لایەنانەی کە کۆنترۆڵمان بەسەر هەڵبژاردنیاندا کەمە، وەک پاشخانی کەسێتی و کاریگەری پێوەرەکانی کۆمەڵگە.(٦) دیارە مرۆڤ لە زۆر لایەنی کەسێتی خۆی تەواو بێ دەسەڵاتە و ناتوانێت بۆ نموونە پێشینەی کۆمەڵایەتی خۆی و زمانی دایک و ڕەگەز و زۆر شتی دی هەڵبژێرێت. تیۆری ناسنامە زەمینەیەکی لەباری هەیە بۆ شیکاریی و لێکدانەوەی کەسایەتی شانۆگەرییەکەمان، هەروەها بۆ تێگەیشتن و وتووێژکردنی ئەوەی کارەکتەرەکە چەنێک خودئاگایە لە هەبوونی یان نەبوونی ناسنامە کەسیی و کۆمەڵایەتییەکەی.\nئەکتەری لێهاتوو (ئینگڤار ئۆرنەر) و ژەنیاری جاز (میکێ لۆید) لە هاوئاهەنگی نوواندندا بە درێژایی کارەکە، لەسەر تەختەی شانۆ دەبینرێن. شانۆگەرییەکە بەوە دەستپێدەکات پیاوێکی ماندوو لە گۆشەیەکدا لەسەر کورسییەکی هەزاز دانیشتووە و خۆی وەک (پێتەر ستیلمان) دەناسێنێت. ئەو دوو دڵە لە ناوەکەی و لە هەموو شتێک دەربارەی خۆی، زۆری لەسەر ڕابردووی ژیانی لەبیر نییە، بەڵکوو زیاتر بۆیانگێڕاوەتەوە کە ئەم کێ بووە و چۆن ژیاوە. لەگەڵ ئەمەشدا (پێتەر) دەیەوێت لە زمانی خۆیەوە بەسەرهاتەکەی بگێڕێتەوە. هەڵدەستێتە سەر پێ، بە دوو بووکەڵەی ڕەش و سپی بچکۆلەوە کە وەک باوک و دایکی ئاماژەیان بۆ دەکات، دەسووڕێتەوە و باس لەوە دەکات کە ئەم منداڵ بووە کاتێک دایکی کۆچی دوایی کردووە و باوکی ئەمی لە ژوورێکی تاریکدا چەند ساڵێک بەند کردووە. باوکی ویستوویەتی ئەم زمانێکی خودایی تایبەت بە خۆی فێر ببێت و زمانی خەڵکی گشتیی بیربچێتەوە. هەر بۆیە ئێستاش کە قسە دەکات بە شێوەیەکی سەیر وشەکان دەڵێت و زمانی تەتەڵە دەکات. (ستیلمان) لە باوکی تووڕەیە چوونکە بۆتە هۆی ئەوەی لە منداڵیدا ئازار بکێشێت. هیچ کەس، تەنانەت ستیلمان خۆیشی نازانێت بە منداڵیی لە ژوورە تاریکەکەدا چی کردووە، بەڵام وردە وردە هەندێک شتی بیردەکەوێتەوە. دوای گۆشەگیرییەکەی، ماوەیەکی زۆری لە نەخۆشخانە بردووەتە سەر، تاکوو بارودۆخی باشتر ببێت و بتوانێت ژیانێکی ئاسایی بژی. (پێتەر ستیلمان) هاوسەرگیری دەکات بەڵام ژیانی لەوە قورستر دەبێت کە پێشبینی دەکات. ئەو لە ڕووی دەروونییەوە هیلاکە و هەندێک جار لەوەش دوودڵ دەبێت کە مرۆڤ بێت. بۆیە بەردەوام دەگەڕێت بە دوای خودی ڕاستەقینەی خۆیدا. (پێتەر) وەک ئەوەی باش فێری ڕۆشتنیش نەبووبێت، بەدەم ڕێوە لەتر دەدات و هەست بە بێهێزی دەکات. لەگەڵ هەموو ئەمانەدا ساتەوەختی وای هەیە حاڵی باش دەبێت، ئەو کاتانە خەون دەبینێت کە ڕۆژێک ببێتە پیاوی ئاگرکوژێنەرەوە یاخود ببێتە سەماکار و لەسەر گوریس نمایش بکات. هەمیشە بیرکردنەوە لەوەی کە ببێتە کەسێکی تر و دەست بە ژیان بکاتەوە، بارودۆخی باشتر دەکات.\n(پێتەر ستیلمان) لە تەواوی نمایشەکەدا، کراس و پانتۆڵێکی سپی لەبەردایە. ئەم بەرگە سپییە هەندێک جار وەک جلی نەخۆشخانە دێتە بەرچاو بەڵام ڕەنگە سپییەکە دەشکرێت ئاماژە بێت بۆ بێتاوانی و پاکی و هەستیاری. وەها بەرگێک بۆ بەرجەستەکردنەوەی پیاوێکی شووشەیی بێگەرد زۆر گونجاوە. هەڵبژاردنەکە هاریکاری سەرنجدانی بینەر لە کارەکتەر و مۆنۆلۆگەکانی زیاتر دەکات و کرۆکی بەسەرهاتەکە باشتر دەگەیەنێت.\nهۆڵی شانۆی (کیلێن) لە تەلاری (شانۆی شار)ی ماڵی کولتووری لە ستۆکهۆڵم هۆڵێکی بچکۆلەی بێ بەرزەجێی تەماشاوانانە و زیاتر لە ژوورێک دەچێت، بەڵام ئەم هۆڵە ساکارە بە دیکۆری سادە و نایاب و بە کاریگەرێتی ڕووناکیی و پەردەی سینەمای مۆدێرنەوە، پڕ بە پێستی شانۆگەری (پیاوێک لە شووشە)یە. یادەوەری و بیرکردنەوەی (پێتەر ستیلمان) لە ڕێی دوو پەردەی سینەماییەوە پیشان دەدرێن کە بەسەر دوو لادیواردا هەڵواسراون. بۆ نموونە کاتێک (ستیلمان) ماندوو دەبێت و ژانە سەر دەیگرێت، لەسەر لادیوارێک تەشویش پیشان دەدرێت و کاتێک بیر لە ژوورە تاریکەکە دەکاتەوە، لەسەر دیوارەکەی تر پیسی و مێروو دەردەکەوێت. ئەم دیمەنانە دیدێکمان لەسەر جیهانی ناوەوەی (ستیلمان) دەدەنێ و پێمان دەڵێن ئەم پیاوە چەند هیلاکە، چۆن لە دڵەڕاوکێدایە و چەنێک هەست بە ناساغی دەکات. کاتێکیش باری دەروونی باشتر دەبێت، لەسەر پەردە سینەماکانی سەر دیواری ژوورەکە، ئاسمانی جوان و دیمەنی دڵگیر پیشان دەدرێت، ئەوکات (ستیلمان) ژیان بەرز دەنرخێنێت و چالاک دەبێت. ئاوی گوڵ دەدات و مۆم پێدەکات، ئامێرێکی وەرزشکردن دەهێنێت و دەست دەکات بە ڕاهێنانکردنی زۆر. هەندێک جار لە کاتی تووڕەبوون و سترێسیشدا ئەم وەرزشە دەکات و بەدەم ڕاهێنانەوە باس لە زۆر شت دەکات، وەک ئەوەی ژنەکەی چۆن ناپاکی بەرامبەر کردووە و کێشەکانیان لەسەر چی بووە. دەکرێت ئەم ئامێری ڕاهێنانە تەنها وەک کەرەستەی وەرزشکردن ببینرێت بەڵام لە ڕووی هێماناسییەوە دەکرێت لێکدانەوەی ئامێری کاتیشی بۆ بکرێت. دەنگی ئامێرەکە، دەنگی کاتژمێری فیلمە کلاسیکییەکانمان بیر دەهێنێتەوە، بیرۆکەی پەیوەندی نێوان کات و ئامێرەکە وەختێک زیاتر هەستی پێدەکرێت کە (ستیلمان) جوڵەکانی بەرەو پێش و بەرەو دوا هێمن و خێراتر دەبێت کاتێک لە ئێستاوە باس لە جارانی دەکات و لە جارانەوە دێتەوە سەر باسی ئێستا.\nدوو چوارچێوەی وێنە هەڵواسراون، یەکێکیان زۆر گەورەیە و یەکێکیان بچووکە. (ستیلمان) ئەم پەروازانە بۆ کۆکردنەوەی هەستەکانی بەکاردەهێنێت و لە ناویانەوە قسە دەکات. لە پشت چوارچێوە بچووکەکەوە دەڵێت من دواهەمین (پێتەر ستیلمان)ی خێزانەکەمم، لێرەدا باس لەوە دەکات کە باوکیشی ناوی پێتەر ستیلمان بووە. بوونی ئەم وەک دوواهەمین ستیلمان شتێکی باشە بە ڕای ئەو، لەو ڕووەوە کە دوای ئەم ئازارچەشتنیان کۆتایی دێت. لێرەدا چوارچێوە بچکۆلەکە دەخاتە سەر ئەو بووکەڵە سپییەی لە سەرەتادا وەکوو دایکی ناساندی. لەگەڵ خەیاڵکردن بە دایکی و مەرگەوە، لەبەردەم خۆیەوە دەڵێت: “مردن خراپترین شت نییە لە ژیاندا هەبێت.” پاشان لە پشت چوارچێوە گەورەکەوە دەوەستێت و دەڵێت: “من هێشتا (پێتەر ستیلمان)م.” لە چوارچێوە گەورەکە دێتە دەرەوە، لەبەردەمیدا دەوستێت و دەڵێت: “بەڵام دەکرێت بەیانی پیاوێکی تازە بم.” لەسەر قەراغی چوارچێوە گەورەکە دادەنیشێت و دەستدەکات بە جۆلانێ، وەک ئەوەی لێرە و لەوێ لە نێوان دوو کارەکتەردا بێت، ئەو کەسایەتییەی کە ئێستا هەیە و ئەوەش کە دەیەوێت هەبێت. بە پێی لێکدانەوەی هێما دەتوانین بڵێین (پێتەر) لە ڕێی چوارچێوە بچووکەکەوە گوزارشت لە بیرکردنەوە و هەستە کەسێتییەکانی دەکات لە دەرەوەی ئەو ناسنامەیەی کە لە دەوروبەرەوە وەریگرتووە و هەوڵ دەدات گەشبینی لە گشتییدا ببینێت. لەکاتێکدا بە یارمەتی چوارچێوە گەورەکە بە شێوەیەکی فراوانتر دەچێتە جیهانەکەیەوە، بە جۆلانێکردن توانای ناخی دەخاتە گەڕ و بە گوژمدانی و بەرەو پێش هەوڵ دەدات بگات بە خەونەکەی و ناسنامەی خۆیی بەدەستبهێنێت.\nبیرکردنەوە لە مەرگ و ژیان بووەتە ڕۆتینی (ستیلمان) و هەمیشە لە خەیاڵیدان. هەندێک جار هیوا دەخوازێت بمرێت و هەندێک جار حەز دەکات سەرلە نوێ ژیانی دەست پێبکاتەوە، ئەو وەک ئەوەیە هەموو شەوێک بمرێت و هەموو بەیانییەک لەدایک ببێتەوە، هەمیشە لە تاریکییدا تووشی خەمۆکی دێت و لەگەڵ هەڵهاتنی ڕۆژدا هیوای تێ دەزێتەوە. سەبارەت بە مردن لای ستیلمان دوو جۆر هەست هەیە، کاتێک بە چوارچێوە بچکۆلەکەوە لەسەر بووکەڵە سپییەکە، بیر لە دایکی و میهری ئەو دەکاتەوە، گەشبینانە لە مردن دەڕوانێت و پێیوایە مەرگ حەوانەوە و کۆتاییهاتنی ئازارە. لە پێچەوانەی ئەم دیمەنەدا، کە بیر لە باوکی دەکاتەوە، بووکەڵە بچکۆلە ڕەشەکە دەخاتە کوپەڵەیەکی بچووکی لە قوڕ دروستکراوەوە و دەڵێت: “دوواجار خستیانە تاریکییەوە”. لێرەدا گاڵتەجاڕانە پێدەکەنێت و دەڵێت: “ببوورن هەندێک جار من قەشمەرم.” ئەم دیمەنەش دەکرێت وا لێکبدرێتەوە کە (پێتەر) بە شێوەیەکی تۆڵەسێن بە مەرگی باوکی خۆشحاڵە.\nموسیک ڕۆڵێکی گەورەی لە شانۆگەرییەکەدا هەیە. دەتوانرێت بوترێت هێندەی وشە بۆ گێڕانەوەی بەسەرهاتەکە گرنگە. هەندێک جار (ستیلمان) بۆ ماوەی درێژ بێدەنگ دەبێت. لەسەر زەوییەکە خۆی گرمۆڵە دەکات و هەست بە پۆخڵەوات و بۆگەناو و ئەو تەنیاییە ترسناکە دەکات کە لە ژوورە تاریکەکە تیایدا ژیاوە. بە درێژایی ئەو کاتانە تەنیا مۆسیقا دەبیسترێت. ئاواز و ڕیتمی خەمناکی مۆسیقاکە گوزارشت لە دڵتەنگی (پێتەر) و ئازار و ناسنامەی برینداری دەکەن. لە ڕێی مۆسیقاوە تەماشەوانانی گوێگر دەتوانن لە پەشێوی جیهانی ناوەوەی (ستیلمان) و دەوروبەرەکەیدا بژین. بە هەمان شێوە ئەو کاتانەی حاڵی (پێتەر) باشتر دەبێت و بیر لە هەبوونی ناسنامەی خۆیی دەکاتەوە، ئیدی مۆسیقا پڕ دەبێت لە ئومێد و کاریگەریی گەیشتن بە خەونەکەی.\nمۆسیقاژەنەکە بە قاتێکی ڕەشەوە، لە لایەکی تەختەی شانۆکە وەستاوە و بە ئامێری (کەڕەنا) جاز لێدەدات. ئەو بە درێژایی نمایشەکە لەگەڵ (ستیلمان)دا ئامادەیە و هەندێک جار بەشداری هەندێک ڕۆڵ دەکات، بۆ نموونە، لەگەڵیدا پێدەکەنێت و دەگری و هەندێک کەرەستەی دەداتە دەست یاخود لێی وەردەگرێت. بەم جۆرە مۆسیقارەکە چ بە موسیک و چ بە هاریکاری، لەوێ بۆ (پێتەر ستیلمان) ئامادەیە.\nلەبەر ئەوەی (پێتەر ستیلمان) لە منداڵیدا چەندین ساڵ بەتەنیا لە ژوورێک خزێنراوە، ئێستاکە پێویستی بە پەیوەندی کۆمەڵایەتییە لەگەڵ خەڵکی تردا. ئەو کە بە خاتری زمان گۆشەگیر کراوە، ئیدی تینووی قسەکردن و خۆپیشاندانە. (پێتەر) هەوڵ دەدات خۆی بێت و ئەوانی دی لە بوونی خۆی ئاگادار بکات. بۆیە ئەو پێویستی زۆری بە بینەرە، تا گفتوکۆیان لەگەڵدا بکات و پێیان بڵێت: من کە ماوەیەکی زۆر ون و نادیار بووم، هەم. ئەرکی بینەران لەم شانۆگەرییەدا تەنها تەماشاکردن نییە، بەڵکوو گرنگتر ئەوەیە گوێگربن. لە ڕاستیدا دەتوانین بڵێین هیچ ڕووداوێک لەسەر تەختەی شانۆ ڕوو نادات، بەڵکوو ئەوێ پیاوێکی لێیه بەسەرهاتی ژیانی خۆی دەگێڕێتەوە و پێویستی بە کەسانێکە گوێ لە چیرۆکەکەی بگرن. لە سەرەتاوە تا کۆتایی، کارەکتەرەکە وابەستەیە بە بینەرەوە، ئەم تایبەتمەندییە پەیوەندییەکی گەرموگوڕ لە نێوان ئەو و بینەردا دروست دەکات. (پێتەر ستیلمان) لە وتووێژێکی کاریگەردا بە شێوازێکی سروشتیی کاردانەوە لەگەڵ ئەو بینەرانەدا دەکات کە لەگەڵیدا هەست بە هارمۆنی دەکەن. ئەمه لە ڕێی ئەوەوە دەکات کە لە بینەر نزیک ببێتەوە، لە چاویان بڕوانێت و بە چرپە بۆیان بدوێت و جار جاریش دەنگی بەرز بکاتەوە. لێرەدا هەستی من وەک بینەر وەهابوو کە هەست بە سوپاسگوزاریی (پێتەر) بکەم و لە ڕێی بزووتنی هەستیار و تەماشاکردنەکانییەوە بیبیستم کە دەڵێت: سوپاس کە لێرەن و گوێم لێ دەگرن. بەم جۆرە حەزی وتن و گوێگرتن لە نێوان ئەکتەر و بینەردا تا دێت بەهێزتر دەبێت و ئەمەش هانی (ستیلمان) دەدات لەسەر گێڕانەوەی چیرۆکەکەی بەردەوام بێت.\nوشە و تۆن\nوشە و تۆن گرنگترین ڕەهەندن لە نمایشی (پیاوێک لە شووشە)دا کە پشتی بە گێڕانەوە بەستووە. دەنگی بەرز و نزم، چرپە و هاوار، گریان و پێکەنین. هەموو ئەمانە گرنگی دەدەنە بابەتی ناسنامە و زمانی خودایی لە مانا تایبەتەکەیدا. کاتێک (ستیلمان) بە منداڵیی خراوەتە ژوورێکی تاریکەوە، هەندێک وشەی لە زمانی گشتی زانیووە بەڵام بۆی نەبووە بەکاریانبهێنێت و هەر کات وشەیەکی ئاسایی وتووە، سزا دراوە، تا دوواجار وشەکانی لەبیرچووەتەوە. مەبەست لە گۆشەگیرکردنی (پێتەر ستیلمان) ئەوە بووە زمانی خودایی فێر ببێت، کە بە باوەڕی باوکی، ئەو زمانەی لە تەنیاییدا فێری ببیت، جیاوازە لەو زمانه گشتییەی بە کاریگەری دەوروبەرەوە مرۆڤ فێری دەبێت. دەتوانین ئەمە وا لێکبدەینەوە کە باوکەکە ویستویەتی لە ڕێگای منداڵەکەیەوە زمانێکی دەگمەن و تایبەت بئافرێنێت کە بتوانێت هەموو ئەو وتانەی پێ بڵێت کە بە زمانی ئاسایی ناوترێت. (ستیلمان) بۆ گوزارشتکردن لە چییەتی ئەو زمانە دەڵێت: “باوکم سەرێکی گەورەی هەبووە.” مەبەستی ئەوەیە باوکی بە جۆرێک لە جۆرەکان زیرەک بووە کە ویستویەتی لە ڕێگای پەروەردەی جیاوازەوە، زمانێکی جیاواز فێری کوڕەکەی بکات. باوکی (پێتەر ستیلمان) وەک هیوایەک بۆ داهاتووی مرۆڤ، باوەڕی بە زمانی تایبەت و وشە بووە.\nگۆشەگیرکردنی (پێتەر) بە باوەڕی ئەوەوە کە دوور لە کاریگەری دەوروبەر جیاواز دەربچێت، کارەکتەری ڕۆمانێکی (ژان ژاک ڕۆسۆ)م بیر دەخاتەوە بە ناوی (ئێمیل). ئەو ڕۆمانە کە هەر بە ناوی (ئێمیل)ەوەیە ساڵی ١٧٦٢ نووسراوە. (ئێمیل)یش وەک (پێتەر ستیلمان) بە دوورخستنەوەی لە کۆمەڵگە گۆشەگیر دەکرێت بۆ ئەوەی لە کەسانی تر نەچێت. گەورەترین جیاوازی لە نێوان کارەکتەرەکاندا ئەوەیە، (پێتەر) لە دوورخستنەوەکەیدا بە تاقی تەنیا لە ژوورێکدایە بەڵام (ئێمیل) لە ناو سروشدا دەژی و هەمیشە مامۆستایەکی تایبەتی لەگەڵدایە. (ڕۆسۆ) لە ڕێگای کارەکتەری (ئێمیل)ەوە دەیەوێت ڕووانگەی نەریتیی پەروەردەی منداڵ بشکێنێت و ئەوە بسەلمێنێت کە مرۆڤ باشتر دەژی ئەگەر خۆی بێت و نەهێڵێت کاریگەری دەوروبەری لەسەر بێت. بە پێی تیۆرییەکانی (ڕۆسۆ)، مرۆڤ باشتر گەشە دەکات ئەگەر کۆپی کەسانی دەوروبەری نەبێت.(٧) شێوازی پەروەردەکردنی (ئێمیل) دوور لە کۆمەڵگە، هاوشێوەی حاڵەتی (پێتەر)، پشتی بە وشە و شێوازی بیرکردنەوە بەستووە. ئەوەی (ئێمیل) دەیبیستێت، ئەوەی نابێت بیبیستێت و چۆنێتی سەربەخۆیی بیرکردنەوە و گەشەکردنی، بە پێی پرنسیپی (ڕۆسۆ) لە گرنگترین خاڵەکانی پڕۆسێسەکەن. وەلێ سەرەڕای سروشت و ئەو مامۆستا لێهاتووەش کە (ئێمیل) هەیەتی، (ئێمیل)یش دووچاری زۆر خەم و تەنگوچەڵەمه دەبێت بەهۆی تەنیایی و نەبوونی خەڵکەوە لە دەوروبەری بەڵام دەتوانین بڵێین (ئێمیل) باش گەشە دەکات و بە ئەندازەی (پێتەر) تووشی ناڵاندن نابێت.\n(پێتەر ستیلمان) پێیوایە لە هەمووان زیاتر لە وشە تێدەگات و زمانێک دەزانێت کە کەس نایزانێت، زمانێکی تایبەت کە ناتوانرێت وەربگێڕدرێت. ئایا ئەمە مانای ئەوەیە کە زمانی خودایی فێربووە؟ ئایا ئەمە تەنیا هەلوەسەیە یان جۆرێکە لە باوەڕداریی بە خۆی؟! “کە وشە دێتە دەر، لە هەوادا دەفڕێت، چرکەساتێک دەژی و دەمرێت. ئەمە هیچ مانایەکی نییە. بەڵێ، نەخێر، سوپاس، پانگ پەلانگ، ببوورە، ببەخشە ...” پێتەر ئەمانه بێ هۆکار لەبەردەم خۆیەوە دەڵێت و دوو وشەی ئینگلیزی (Gud) و (Dog) تێکەڵ دەکات و دەپرسێت ئاخۆ خوێندنەوەی سەگ بە پێچەوانەوە دەبێتە خوا یان وشەی خوا پێچەوانەکەی دەبێتە سەگ. (پێتەر) بە دەنگی بەرز بیر دەکاتەوە، باس لە هەموو شتێک دەکات و بەسەرهاتی خۆی دەگێڕێتەوە. بەڵام وەک ئەوەی نەیەوێت قسەکانی پێ ببڕن و وەک ئەوەی ترسی لە هەندێک وەڵام هەبێت، جار جار لە تەماشاوانەکان نزیک دەبێتەوە و بە دەنگێکی نەوی دەڵێت: “کەس پرسیار نەکات.” هەموو ئەمانە ئەوە پیشان دەدەن کە پێتەر حاڵی باش نییە، هیلاکە، دەترسێت و باوەڕی بە خۆی بەهێز نییە. نەبوونی ناسنامەیەکی ڕاستەقینەی خۆیی، وایلێکردووە وەک نەخۆشی دەروونی دەربکەوێت بەڵام ئەوە خاڵێکی ئەرێی گرنگە کە هێشتا هەر سوورە لەسەر ئەوەی بە زمانی خۆی چیرۆکەکەی بگێڕێتەوە.\nشانۆگەرییەکە بە گشتیی\nلە گەڕان بەدوای ناسنامە و ڕەسەنایەتیدا، شانۆگەری (پیاوێک لە شووشە)ە ناکۆکیی نێوان پیاوێک و دەوروبەرەکەی دەخاتە ڕوو. دەتوانرێت (پێتەر ستیلمان) وەک سیمبولێکی شێوەژیانی مۆدێرنە و سەرمایەداریی ئەمڕۆ ببینرێت. لەو ڕووەوە کە مرۆڤ قورسە بتوانێت خۆی بێت لە ژینگەیەکدا کە سەرەڕای هەبوونی کێشەگەلی ڕۆحی و کۆمەڵایەتیی، هەمووان لاساییکەرەوە و کۆپی یەکترن. (ستیلمان) ئەوە دەگێڕێتەوە کە دەربارەی خۆی بیستوویەتی و دوو دڵیشە لەوەی کە ئەوەی دەیڵێت ڕاستی بێت. ئەم دوو دڵییەکەی دەکرێت وەک لاوازیی باری دەروونیی ببینرێت، هەروەها دەشکرێت وەک هێزی مرۆیی لێکبدرێتەوە کاتێک کە هەوڵ دەدات بیر و بۆچوونی سەربەخۆی هەبێت. لەوانەشە بتخاتە بەر ئەو پرسیارەی بڵێیت ئاخۆ چی ڕاستەقینە بێت؟\n(ستیلمان) پیاوێکە دابڕاو لە کۆمەڵ و دەوروبەر گەورە بووە. ئەو تەنها دڵنیایی و زانیارییەکانی کۆمەڵگە و جیهانی لێ زەوت نەکراوە بەڵکوو لەسەریشی بووە زۆران لەگەڵ ناسننامەکەیدا بگرێت. بە سەرنجدان لە جوڵەی لەشولار و سیمای (ستیلمان) بۆ وێنە کاتێک پچڕ پچڕ دەدوێت، دەلەرزێت و بە دەم ڕێوە لەتر دەدات، ئاسەواری گۆشەگیرییەکەی بەرچاوانە دەردەکەوێت. دابڕانی لە کۆمەڵ، نەرێی کاریگەری زۆری لەسەر داناوە و نەخۆشی خستووە. لە جیهانی ئاساییدا، بەراورد بە کەسانی تر ئەو جیاوازە. سەرەڕای ئەو ناهەمواری و ئەشکەنجەیەش کە لە ژوورە تاریکەکەدا بینیویەتی، جار جار وا دەردەکەوێت بیری ئەوێ بکات!! بەڵێ دەتوانین ئەو لێکدانەوەیەمان هەبێت و ئەو هەستەشی تێدا ببینین چوونکە ئەو باس لەوەش دەکات کە لەو ژوورەدا فێری خەیاڵ و بیرکردنەوەی شاعیرانە بووە. هەروەها مانەوەی ئەو لە ژوورەکەدا بۆ ماوەیەکی زۆر، دەکرێت هۆکار بێت بۆ ڕاهاتنی و بێئاگایانە مەیلی لەوێ بوونی تێدا دروست ببێت.\nهەڵبەت دەتوانرێت لێکدانەوەی جیاواز بۆ شانۆگەری (پیاوێک لە شووشە) بکرێت. بەپێی لێکدانەوە و تێگەیشتنی من، بابەتی سەرەکی شانۆییەکە ناسنامەی (پێتەر ستیلمان)ە. ئەو سەرلێشێواوییەی (ستیلمان) بە هۆی ناسنامەوە تیای دەژی، لە ڕێی ئەو بێدەسەڵاتییەوە پیشان دەدرێت کە ناتوانێت هیچ هەڵبژاردنێک لەوەدا بکات کە کێیە و چی دەوێت. دەکرێت ئەم بێدەسەڵاتییە لێکدانەوەی تراومای منداڵیی بۆ بکرێت، کە هێشتا بیرکەوتنەوە و دۆخی جارانی، ڕێگرە لەوەی ژیانی ئێستای تەندروست و بێخەوش بێت. بە پێی تیۆری (جۆستاین گریپسورد) دەکرێت لێکدانەوەی ناسنامەی کۆمەڵایەتی لای (ستیلمان) پێناسە نەکراو بێت. ئەو کە لە گۆشەگیرییەکی تەواودا گەورە بووە، بەبێ هیچ کەسێک لە دەوروبەری و بێ ئەوەی سەر بە هیچ لایەک بێت، ناسنامەیەکی کۆمەڵایەتی لاوازی هەیە. ئەو کە لە ژوورە تاریکەکەدا کەسی لەگەڵ نەبووە، ناتوانێت تێگەیشتنێکی وەهای دەربارەی ئەو جۆرە ناسنامەیە هەبێت. وەکتر دەکرێت توانای ناوەکی ئەو، وەک ناسنامەی کەسێتی لێکبدرێتەوە، تروسکەی ئەو ناسنامەیە وا دەکات ئەو ساتانەی ببینین کە دڵخۆش و هیوادارە و خەون دەبینێت. لەگەڵ ئەمەشدا سەرلێشێواوێتی (ستیلمان) زۆر دیارە، بەتایبەت کاتێک کە دەڵێت: “ناوم (پێتەر ستیلمان)ە بەڵام ئەمە ناوە ڕاستەقینەکەم نییە.” باوکی (پێتەر) ویستوویەتی کوڕەکەی دوور بێت لە هەموو کەسێک، بۆ ئەوەی شێوە ژیانی خەڵک کەریگەری لەسەر بەجێنەهێڵێت. هۆکاری ئەم شێوازی پەروەردە دڕندانەیە، ڕەنگە نیگەرانی ستیلمانی باوک بێت بەرامبەر گرفتی جیهان و سەبارەت بەوەی ویست و توانای تاک چەند ون و لاوازە لە ناو کۆمەڵگەدا. دەکرێت ئەم بیرۆکەیە بە بۆچوونی (گریپسورد) بەراورد بکرێت، لە بارەی ئەو بێدەسەڵاتییەوە کە لە بنیادی ناسنامەدا دێتە بوون، لەوێوە کە مرۆڤەکان چۆن دەکەونە ژێر کاریگەرییەوە و چەنێک هەڵگری پێوەرەکانی کۆمەڵگە دەبن. باوکی (پێتەر) کە بە شێوازی خۆی دەیەوێت یارمەتی جیهان بدات، تاقیکردنەوەیەک لەسەر منداڵەکەی خۆی دەکات. ئەو پێیوایە ئەگەر منداڵەکەی لە ژوورێکی داخراودا بێت، هیچ هەڵبژاردنێکی نابێت، ئەوە نەبێت کە خۆی ناسنامەی خۆی دروست بکات، زمانی تایبەت دابهێنێت، خەیاڵی زۆر بکات و بیرۆکەی ناوازەی بۆ بێت. بەڵام باوکە ستیلمان بیری لەوە نەکردووەتەوە کە دەکرێت کوڕەکەی بە کاریگەری ژوورە تاریکەکەی سەردەمی منداڵییەوە، لە تەمەنی گەورەییدا لە تاریکایی دەروونییدا قەتیس و گیر ببێت.\nلەم توێژینەوە شیکارییەی شانۆگەری (پیاوێک لە شووشە)دا، کە بە ئامانجی خوێندنەوەی کارەکتەری (پێتەر ستیلمان) بوو، مەبەستم بوو بزانم کاریگەری دەوروبەر و توانای ناوەکی لە نمایشەکەدا چۆن بەرجەستە و بینراو دەکرێت. هەروەها بە پێی تیۆرییەکانی (گریپسورد) لە چەمکی ناسنامە دووام و بۆ لێکدانەوەی دیمەنەکان میتۆدی هێماناسی و وێنەشیکارییم بەکارهێنا. بە سەرنج خستنە سەر ڕەهەندە جیاوازەکان، توێژینەوەکەم بەسەر ئەم بەشانەدا دابەشکرد: جلوبەرگ، دیکۆر، مۆسیقا بینەر، وشە و تۆن و دەربارەی شانۆگەرییەکه بە گشتی.\nوەک دەزانین شانۆگەری (پیاوێک لە شووشە) دەربارەی بەسەرهاتی ژیانی (پێتەر ستیلمان)ە. ئەو کە دابڕاو لە دەوروبەر گەورە بووە، لە سەردەمی منداڵیدا لە لایەن باوکییەوە خراوەتە ژوورێکی داخراوی تاریکەوە. بابەتی سەرەکی شانۆگەرییەکە خستنە ڕووی کێشەکانی ناسنامەیە و بە پێی توێژینەوەکە، هەر یەک لە توانای ناوەکی و کاریگەریی دەوروبەریش بە نەبوون و بوونییەوە، کەسایەتی (پێتەر ستیلمان)یان فۆرمدار کردووە. ناسنامە شتێکه زۆری لێ هەڵنابژێردرێت، مرۆڤ زیاتر لە دەوروبەرەوە وەریدەگرێت. نەخوێندن و نەبوونی هیچ زانیاریارییەکی ئەوتۆ دەربارەی کۆمەڵگە و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، (ستیلمان)یان کردووەتە پیاوێکی سەرلێشێواو و نادڵنیا. ئەو سەرلێشێوان و نادڵنیاییە بێدەسەڵاتییەکی لا دروست کردووە کە دەکرێت هۆکارەکەی بگەڕێنرێتەوە بۆ بارودۆخی نالەباری سەردەمی مناڵیی، وەختێک کە دەوروبەرەکەی تەنیا تاریکایی ژوورێک و ستەمی باوکێک بووە کە دەستی بەسەر تەواوی ژیانیدا گرتووە. زۆر هەستی تووڕە و ڕقئامێز لە (ستیلمان)دا هەیە، دەکرێت کاری لەسەر بکرێت. بیرکردنەوەکانی و جیهانی ناوەوەی بەهۆی پەردەی تایبەتی سینەماییەوە پیشان دەدرێن. تووڕەییەکەی لە ڕێی ئامێرێکی ڕاهێنانی وەرزشییەوە دەردەکات، ئامێرێک کە دەکرێت لێکدانەوەی سیمبولی کاتی بۆ بکرێت. لە زۆر دیمەندا بێدەنگی (ستیلمان) لە مۆنۆلۆگەکانی زیاترە، ئەو کاتانە مۆسیقای جاز زیاتر لەو وتانە دەڵێت کە بە وشە گوزارشت ناکرێن. بە لێکدانەوەی چەمکی ناسنامە وەک شتێک لە نێوان بەراورد و پەیوەندی ئەوانیتردا، ناسنامەی کۆمەڵایەتی پێکدێت کە بە کاریگەری دەوروبەر لەسەر تاک فەراهەم دەبێت. (ستیلمان) لەم جۆرە ناسنامەیەی کەمە یاخود زۆر لاوازە تیایدا، بەڵام ئەو بەردەوام توانا ناوەکییەکەی لەگەڵیدا ئامادەیی هەیە، ئەمە بە ڕوونی لەو چرکەساتانەدا دەبینرێت کە دڵخۆش و پڕ ئومێدە و خەون بە باشتر بوونی خۆیەوە دەبینێت. لایەنی هێماناسی لە شیکارییەکەی مندا، لە دەوری ئاڵۆزییە گشتییەکان دەسووڕێتەوە، دیارترینیان ناکۆکی نێوان توانای ناخی تاک و پێوەری کەسایەتییەکانی دەوروبەرە. (پێتەر ستیلمان) وەک گیرۆدەیەکی دەستی نادیاری و نامۆیی لە نمایشەکەدا لە هەوڵی پیشاندان و ناساندنی خۆیدایە. ئەرکی گرنگی ئێمە وەک بینەر ئەوەیە کە گوێ لە (ستیلمان) بگرین، لەبەر ئەوەی لە ڕێی بینین و گوێگرتنەوە کارەکتەرە شووشەییەکەمان چیتر نەبینراو نابێت و دەردەکەوێت.\n(١)Terje B & Hein E, Bildanalys. Didaktik och metod, Lund, 1994, s.15ff.\n(٣)Umberto E, ”Teaterföreställningens semiotik” I: Ingvar H. Tecken, struktur, tolkning, s.29.\n(٤)Kurt A, ”Till teaterhändelsens semiotik”, Teaterarbete, Stockholm, 1977 s. 37-60.\n(٥)Jostein G, Mediekultur – Mediesamhälle, Göteborg, 2002, s.20f.\n(٧)Jean-Jacques R. Émile: or Concerning Education, 1762\nAspelin, Kurt, ”Till teaterhändelsens semiotik”, Teaterarbete, Stockholm, 1977\nBorgersen, Terje & Ellingsen Hein, Bildanalys. Didaktik och metod, Lund, 1994\nEco, Umberto, ”Teaterföreställningens semiotik” I: Ingvar Holm. Tecken, struktur, tolkning.\nGripsrud, Jostein, Mediekultur – Mediesamhälle, Goteborg, 2002\nRousseau, Jean-Jacques, Émile: or Concerning Education, 1762\nئه‌م په‌ڕه‌یه 205 جار خوێندراوه‌ته‌وه


هێڵەكانی ئینتەرنێتی عێراق ڕادەگیرێت\nrebwar 02/10/2019 - 15:50 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/عێراقی\nدوای به‌رده‌وامی خۆپیشاندانه‌كان و به مه‌به‌ستی كۆنترۆل كردنی عادل عه‌بدولمه‌هدی لەگەڵ ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتیمانی عێراق كۆده‌بێته‌وه و ئه‌گه‌ری ڕاگرتنی هێڵەكانی ئینتەرنێت و تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانە هه‌یه.\nسەبارەت بە خۆپیشاندان و گرژی و ئاڵۆزیەكانی بەغدا پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی عێراق لەگەڵ ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتیمانی عێراق كۆبوویه‌وه و بەگوێرەی زانیاریەكان یەكێك لە تەوەرەكانی كۆبونەوەكە ڕاگرتنی هێڵەكانی ئینتەرنێت و تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان و وەزارەتی گواستنەوەش بڕیارەكە جێبەجێدەكات.\nجگای ئاماژه‌یه ئەمڕۆ لە بەغدا و چەندان شاری باشووری عێراق، خۆپیشاندانه‌كان لە پێناو چاککردنی خزمەتگوزارییەکاندا به‌رده‌وام بوو، لە ئەنجامدا بارگرژی له نێوانه خۆپیشانده‌ران و هێزه ئه‌منیه‌كان دروست بوو كه بووه هۆی كوژرانی ٢ کەس و ٢٥٠ كه‌سی دیكه‌ش بریندار بوون کە لەناویاندا ٤٠ یان سەر بە هێزە ئەمنییەکانن.


NRT TV | جیهان | یەکەم هەوڵی لێپێچینەوەی ترەمپ دابەشبوونی کۆنگرێسی لێکەوتەوە\nیەکەم هەوڵی لێپێچینەوەی ترەمپ دابەشبوونی کۆنگرێسی لێکەوتەوە\nنانسی پێڵۆسی، سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا\nفۆتۆ: میدیای ئەمریکیی\n13839 جار خوێندراوەتەوە\nیەکەم دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا بۆ لێپێچینەوە لە سەرۆکی ئەمریکا بەڕێوەچوو و ئەوەش بووە هۆی دابەشبوونی ئەنجومەنەکە.\nشەوی ڕابردوو بە کاتی کوردستان، لە دانیشتنێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکادا، گفتوگۆ و دەنگدان کرا لەسەر ئەو تۆمەتبارکردنەی ترەمپ لەلایەن دیموکراتەکانەوە بەوەی کورسیی سەرۆکایەتییەکەی بۆ مەرامی تایبەتیی بەکارهێناوە.\nلە یەکەمین هەوڵی فەرمیدا لەسەر ئەو بابەتە، دەنگدان کرا بۆ دادگاییکردنی ترەمپ و تێیدا ئەندامەکانی ئەنجومەن بە ٢٣٢ دەنگی بەڵێ لەبەرامبەر ١٩٦ دەنگی نەخێر، بڕیاریاندا گفتوگۆکان لەسەر ئەو بابەتە بەردەوام بێت.\nلەسەر ئەو دەنگە زۆرە نەخێرانەی کۆمارییەکان کە بۆ وازهێنانی کۆنگرێس لە پرسی تێوەگلانی ترەمپ دابوویان، نانسی پێڵۆسی، سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا وتی، "ڕۆژێکی غەمگینە، کەس نایەت بۆ کۆنگرێس بۆ لێپێچینەوە لە سەرۆک".\nلە ٢٥ی ٧ی ٢٠١٩، دۆناڵد ترەمپ پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ هاوتا ئۆکرانیەکەیدا ئەنجامدابوو، تێیدا، داوای لە سەرۆکی ئەو وڵاتە کردبوو، کوڕەکەی جۆو بایدن، هەنتەر بایدن (کە یەکێک بووە لە بۆردی بەڕێوەبردنی کۆمپانیای نیشتیمانی ئینێرجی بوریسما - ئۆکراینا)، بداتە دادگا. جۆو بایدن-یش کە وا پێشبینی دەکرێت کاندیدی سەرەکی دیموکراتەکان بێت بۆ هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا لە نۆڤەمبەری ٢٠٢٠، بە هاوکاری پارتەکەی، پارتی دیموکراتی ئەمریکا، ترەمپ-ی بە بەکارهێنانی کۆرسییەکەی بۆ مەرامی تایبەتی تۆمەتبارکرد و بۆ ئەمەش، ڕایگشتیی لەسەر دروستکرد و کار گەیشتووەتە کۆنگرێس. هەڵبەتە ترەمپ دەیان جار ئەو تۆمەتانەی ڕەتکردووەتەوە و پێیوایە هەرچی کردبێت بۆ بەرژەوەندی وڵاتەکەی کردوویەتی.


تەقینەوەی ڕق و قینی پەنگخواردوو. مستەفا شەڵماشی\nنیزیکه‌ی چل ساڵه له نێو کۆمه‌ڵگەی ئێراندا توڕه‌یی کۆ ده‌بێته‌وه و ڕق په‌نگ ده‌خواته‌وه. ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی هه‌ر زۆر زوو دوای به ده‌سه‌ڵات گه‌یشتنی، ته‌واوی\nجیابیرانی خۆی وه‌لادا و به شێوه‌یه‌کی دڕندانه سه‌رکوتی کردن و خستنیه به‌ره‌ی دژی خۆیه‌وه. تا ئه‌و کاته و له سه‌ره‌تای سه‌رکه‌وتنی شۆڕشی گه‌لانی ئێراندا جگه له کوردستان زۆربه‌ی خه‌ڵکی ئێران پێیان وابوو که سه‌ره‌ده‌مێکی تازه له په‌یوه‌ندیی نێوان خه‌ڵک و حکومه‌ت هەڵدەدرێتەوە و کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک ده‌توانن به‌سه‌ر چاره‌نوسی خۆیاندا زاڵ بن، له سه‌روه‌ت و سامانی وڵات به شێوه‌یه‌کی عادڵانه که‌ڵک وه‌رگرن و هاوشانی وڵاتانی دیکه‌ی دنیا به شێوه‌یه‌کی ئاشتیخوازانه بۆ گه‌شه‌کردن و پێشکه‌وتنی وڵاتی خۆیان له‌گه‌ڵ باقی وڵاتانی ناوچه و هه‌مو دنیادا ڕه‌قابه‌ت بکه‌ن.\nمخابن هه‌ر زۆر زوو ده‌رکه‌وت که به‌رنامه‌ی کۆماری ئیسلامی ته‌واو پێچه‌وانه‌ی ویست و داخوازییه‌کانی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکه و نیازی ئه‌و نه‌ک گه‌شه‌پێدانی ئابووریی ئێران، دابینکردنی ژیانێکی خۆش بۆ کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی ئێران و ئازادی و پێکه‌وه‌ژیانی ئاشتیانه و یه‌کسان بۆ گه‌ڵانی ئێران و کۆمه‌ڵگەی ئێران به ژن و پیاوه‌وه نیه، به‌ڵکوو ته‌واو پێچه‌وانه‌ی ئه‌وانه به‌کارهێنانی سه‌روه‌ت سامانی گه‌لانی ئێران بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی بیر و بۆچونی دواکوتووانه‌ی خۆیان له‌ناوچه‌دایه و به واتایه‌کی دیکه بۆ ناردنه‌ده‌ره‌وه‌ی شۆڕشی ئیسلامی بۆ وڵاتانی دیکه‌ی ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست و وڵاتانی ئیسلامییه، له پێناو دامه‌زراندنی ئیپمڕاتۆڕیی ویلاتی فه‌قیه له دنیای ئیسلامدا.\nدیاره به‌داخه‌وه زۆری پێ چوو تا کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی ئێران، جگه له کوردستان له مه‌به‌ستی دژی گه‌لیی کۆماری ئیسلامی ئێران تێ بگه‌ن و ده‌ستی کاربه‌ده‌ستانی ڕژیم به ته‌واوی بخوێننه‌وه. له سه‌ره‌تادا هه‌شت ساڵ شه‌ڕی ئێران و عێڕاقیان وه‌ک ئامڕازێک به‌کار هێنا بۆ شاردنه‌وه‌ی مه‌به‌سته گڵاوه‌کانی خۆیان و خه‌ڵکی ئێرانیان به بیانووی بەرگری له خاکی وڵات سه‌رقاڵ کرد و ژماره‌یه‌کی زۆر له لاوانی ئێرانیان کرده قوربانی. له ئاخریشدا خودی دامه‌زرێنه‌ری کۆماری ئیسلامی جورعه‌ی زه‌هری نۆشی و به ده‌لیلی ئه‌وه‌ی چیدیکه به‌ره‌کانی شه‌ڕیان پێ ئیداره نه‌ده‌کرا ملیان بۆ ئاشتییه‌ک ڕاکێشا که دۆڕاوی سه‌ره‌کی تێیدا بۆخۆیان بوون.\nبه‌دوای ته‌واو بوونی شه‌ڕ که ده‌یانزانی ئه‌وجار کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی ئێران ئاوڕ له ژیانی خۆیان ده‌ده‌نه‌وه و ده‌یانهه‌وێ به‌رهه‌می شۆڕشێک بچننه‌وه که به تێکۆشانی خۆیان له پێناوی باشترکردنی ژیان و گوزه‌رانی خۆیاندا کردویانه، کاربه‌ده‌ستانی ڕژیم بوون به دوو ده‌سته‌وه که هه‌ردوکیان یه‌ک مه‌به‌ستی سه‌ره‌کیی بوو و ئه‌ویش پاراستنی نیزامه‌که‌یان بوو، به‌ڵام به دوو مێتۆدی جیاوازه‌وه. ئەوان ده‌ستیان کرد به دانانی به‌رنامه‌ی کورتخایه‌ن و درێژ خایه‌نی دیکه بۆ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ئیحساساتی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک له لایه‌ک و درێژه‌دان به ناردنه‌ده‌ره‌وه‌ی به قه‌ولی خۆیان شۆڕشی ئیسلامی له لایه‌کی دیکه‌وه. له‌و دوو بۆچوونه‌دا دوو میکانیزمی سه‌ره‌کی دەرکەوتن: له لایه‌که‌وه به‌ره‌ی ئیسڵاحات که بانگه‌شه‌ی گه‌شه‌پێدانی ئابووری، باشترکردنی ژیانی خه‌ڵک و دامه‌زراندنی په‌یوه‌ندییه‌کی دۆستانه‌ی دیپڵۆماسی و ئاشتیخوازانه‌یان له‌گه‌ڵ وڵاتانی ده‌ره‌وه ده‌کرد، که له کرده‌وه‌دا هیچیان بۆ نه‌کرد و ته‌نیا مه‌به‌ستیان فریودانی خه‌ڵک بوو و له لایه‌کی دیکه‌وه به‌رفره‌وانکردنی نه‌خشی داموده‌زگای ڕێبه‌ری بۆ به‌هێزکردنی به‌شی نیزامیی ڕێژیم، دروستکردنی چه‌کی ئه‌تۆمی و موشه‌کیی دوورهاوێژ، دروستکردنی سوپای قودس بۆ ده‌ستێوه‌ردان له وڵاتانی ناوچه‌دا و ده‌ستبه‌سه‌ر داگرتنی هه‌مو دامه‌زراوه و سه‌رچاوه ئابورییه‌کان له‌لایه‌ن سوپای پاسداران و مۆره و دامه‌زراوه‌کانی سه‌ر به ڕێبه‌ری، تیڕۆڕکردنی موخالیفان له نێوخۆ و ده‌ره‌وه‌ی وڵات و دامه‌زراندنی ده‌یان ڕێکخراوی تیڕۆڕیستی هه‌ر له عێڕاقه‌وه هەتا یه‌مه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی شه‌ڕ و ئاژاوه به‌رێته ده‌ره‌وه‌ی سنوره‌کانی ئێران و له ڕاده‌ی نێونه‌ته‌وه‌ییدا سه‌ودای مه‌رگیان پێوه بکا و ئیمتیازی نیزامی وسیاسیان پێ وه‌ده‌ست بێنێ. ئه‌و دوو میکانیزم و ئاراسته‌یه هیچکامیان نه‌یانتوانی گرفته‌کانی خه‌ڵکی ئێران چاره‌سه‌ر بکه‌ن. میکانیزمی یه‌که‌م ته‌نیا دوو ئامانجی پێکا یه‌کیان ئه‌وه بوو که بۆ ماوه‌یه‌ک کۆمه‌ڵگەی نێونه‌ته‌وه‌یی و خه‌ڵکی ئێرانی فریو دا و ته‌مه‌نی کۆماری ئیسلامیی درێژ کرده‌وه به‌ڵام نه‌یتوانی، یا نه‌یویست هیچکام له داخوازییه‌کانی کۆمه‌ڵگەی ئێران به‌دی بێنێ، جا له بێ ده‌سه‌ڵاتی بووبێ، یا له نه‌ویستن هیچ جیاوازی نییه. هه‌روه‌ها له به‌رامبه‌ر کۆمه‌ڵگەی نێونه‌ته‌وه‌ییش بێ به‌ڵێن ده‌رچوو چونکه تا ئێستاش نه‌یتوانی شک و گومان له‌سه‌ر به‌رنامه ئه‌تۆمییه‌که‌ی بڕه‌وێنێته‌وه و جگه له‌وه‌ش به‌رنامه‌ی دروستکردنی موشه‌کی دوورهاوێژ هه‌ر درێژه‌ی هه‌بوو و ته‌نانه‌ت له یه‌مه‌ن به کرده‌وه‌ش تاقی کرایه‌وه. هه‌روه‌ها ده‌ستێوه‌ردان له کاروباری وڵاتان و پشتیوانی له تیڕۆڕیزم به شێوه‌یه‌کی ڕووهه‌ڵماڵاوتر له جاران درێژه‌ی هه‌بوو. میکانیزمی دووه‌میش که دیاره خه‌ریکی چ به‌رنامه‌یه‌که. له جیاتی خەرجکردنی داهاتی ئێران بۆ باشترکردنی ژیانی خه‌ڵک و پێکهێنانی ده‌رفه‌تی کار بۆ تازه ده‌رچووانی زانکۆکان و خه‌ڵکی بێکاری دیکه، ده‌ستێوه‌ردان و شه‌ڕ و ئاژاوه‌نانه‌وه و دروستکردنی گرووپی جۆراوجۆر و سه‌رفکردنی ئیمکاناتی ماددی ئێران له وڵاتانی ده‌ور و به‌ردا درێژه‌ی هه‌بوو. ته‌نانه‌ت کار گەیشتە ئەو جێیەی به ڕۆژی ڕووناک هاوکاری له‌گه‌ڵ ئه‌رته‌ش و میلیشیاکانی عێڕاق بکا بۆ گرتنه‌وه‌ی که‌رکووک و ناوچه کوردستانییه‌کانی دیکه‌ی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم و شانازیشی پێوه بکا.\nبه‌رهه‌می ئه‌و سیاسه‌تانه‌ی هه‌ردووک باڵی کۆماری ئیسلامی بۆ گه‌لانی ئێران بریتی بو له دزی میلیاردی له لایه‌ن کاربه‌ده‌ستانی ڕژیمه‌وه، گه‌نده‌ڵی ماڵی و ئیداری، بێکاری زۆرتر، نه‌داری، هه‌ڵاوسانی نرخه‌کان و گرانی له ڕادده‌به‌ده‌ر و فشاری زۆرتری سیاسی و ئابووری بۆ خه‌ڵکی وه‌زاڵه‌هاتوی ئێران. چاره‌سه‌رنه‌کردنی گرفته که‌ڵه‌که‌بووه‌کان له نێوخۆی ئێراندا و زه‌وتکردنی هه‌مو مافه ڕه‌واکانی خه‌ڵکی ئێران به تاک و کۆوه. چ مافه ئینسانییه‌کانی تاک و چ مافه نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی گه‌لانی ئێران هیچ ئاوڕێکیان لێ نه‌درایه‌وه و ته‌نانه‌ت به شێوه‌یه‌کی دڕندانه سه‌رکوتکردن له پێناوی زه‌وتکردنی ماف و ئازادییه‌کاندا درێژه‌ی هه‌بوو.\nبه‌رئه‌نجامی ئه‌و سیاسه‌ته دژی گه‌لییه‌ی هه‌ردووک باڵی ڕژیم، به کۆنه‌پارێز و به‌ناو ئیسڵاحته‌ڵه‌به‌وه بوو به‌هۆی وه‌زاڵه هاتن و له کۆتاییدا توڕه‌یی زۆرتری کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک. وه‌ک ده‌ڵێن جام ئه‌گه‌ر پڕ بوو سەررێژ دەبێ، هه‌ربۆیه له چه‌ند ڕۆژی ڕابردوودا له زۆربەی شاره‌کانی ئێراندا خۆپێشاندان و هاتنه سه‌ر شه‌قام ده‌ستی پێکرد و دروشمه‌کان هه‌رهات و ڕادیکاڵتر بوون.\nجێگای ئاماژه‌یه که ئه‌و خۆپیشاندانانه جیاوازییان هه‌یه له‌گه‌ڵ هه‌موو خۆپیشاندانه‌کانی 39 ساڵی ڕابردوودا. ئه‌و خۆپیشاندانانه دژی هه‌موو جیناحه‌کانی ڕژیمن به ئیسڵاح ته‌ڵه‌ب و بنئاژۆوه، بنئاژۆکان هه‌رچه‌ند له سه‌ره‌تاوه ویستیان موهه‌ندیسی بکه‌ن و ئاراسته‌داری بکه‌ن و ڕووی پێ له ده‌وڵه‌تی ڕوحانی بکه‌ن و بیکه‌نه خۆپیشاندانێک بۆ به چالشکێشانی ده‌وڵه‌تی ڕوحانی، به‌ڵام بۆیان نه‌کرا و خۆپیشانده‌ران به‌سه‌ریاندا بازیان دا و هێڵه سوره‌کانی نیزامیان تێپه‌ڕاند و وێنه‌ی خومه‌ینی وخامنەییان سوتاند و دروشمی دژی کۆی نیزامی کۆماری ئیسلامیان دا. ئه‌گه‌ر له ساڵی 88 دا جڵه‌وی خۆپیشاندانه‌کان به ده‌ست لایه‌کی نیزامه‌وه بو و له کاتی هه‌ستکردن به‌وه‌ی که هه‌مو نیزام بکه‌وتایه ژێر پرسیار فه‌وره‌ن تورمزیان ده‌گرت، ئه‌مجاره هێزی جووڵانه‌وه‌کان به‌ده‌ست فه‌قیر و هه‌ژاره‌کان و چینی مام ناوه‌ندی کۆمه‌ڵگەوه‌یه که هیچ لایه‌ن و هێزێک به ته‌نیا ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ردا نیه. هه‌روه‌ها له خۆپیشاندانه‌کانی ڕابردوو دا هیچ ده‌وڵه‌ت و هێزێکی ده‌ره‌کی و نێونه‌ته‌وه‌یی پشتیوانی له خۆپیشانده‌ران نه‌کرد و ته‌نانه‌ت له خۆپیشاندانه گه‌وره‌که‌ی ساڵی 88 دا گه‌وره‌ترین هێزی جیهانی که ئه‌مریکا بوو له زمان سه‌رۆککۆماره‌که‌یه‌وه ئۆباما، به جۆرێک پشتی تێکرد و ڕایگه‌یاند که مه‌سه‌له‌یەکی نێوخۆییه و ئێمه کارمان پێی نیه و ده‌ستێوه‌ردان ناکه‌ین و به‌مجۆره کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی ئێران خۆیان به ته‌نیا دیته‌وه و نا ئومێد کران، به‌ڵام ئه‌مجاره سه‌رۆککۆماری ئه‌مریکا و کۆمه‌ڵێک له به‌رپرسه باڵاکانی ئه‌و وڵاته و چه‌ندین وڵاتی دیکه به ئاشکرا هاتنه سه‌ر خه‌ت و پشتیوانیی خۆیان بۆ خه‌ڵکی ئێران ڕاگه‌یاند و ته‌نانه‌ت به مافی ڕه‌وای خه‌ڵکی ئێرانیان زانی که ئه‌و ڕژیمه گه‌نده‌ڵه بگۆڕن. هه‌روه‌ها به هۆی ده‌ستێوه‌ردانه‌کانی ڕژیم له هه‌مو وه‌ڵاتانی ده‌راوسێدا، پشتیوانییه‌کی به‌رین بۆ گه‌ڵانی ئێران له لایه‌ن هێز و ڕیکخراوه‌کان و ده‌وڵه‌ته‌کانی ناوچه و ته‌نانه‌ت له لایه‌ن کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی وڵاتانی ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاستیش بۆ خۆپیشاندانه‌کانی خه‌ڵکی ئێران هه‌یه. له‌وه‌ش گرنگتر هێزه‌کانی ڕێژیم، ته‌نانه‌ت له به‌ره‌ی توندئاژۆشدا دووبه‌ره‌کی و درزیان له ڕیزه‌کانیان که‌وتوه و له‌سه‌ر تاڵانکردنی سه‌روه‌ت و سامانی وڵات کێشه‌یه‌کی گه‌وه‌ره‌یان له‌گه‌ڵ یه‌کتر هه‌یه و له ماوه‌ی ساڵانی ڕابردوودا به ده‌یان جار به‌ڵگه‌ی گه‌نده‌ڵی و دزییان له‌سه‌ر یه‌کتر بڵاو کردوه‌ته‌وه به جۆرێک که هیچ نرخێکیان له بازاڕی سیاسی ئێران و جیهاندا بۆ خۆیان نه‌هێشتوه‌ته‌وه. ئه‌و له‌قاودان و په‌رده له سه‌ر هه‌ڵدانه‌وه‌یه ته‌نانه‌ت به‌یتی ڕێبه‌ریشی گرتوه‌ته‌وه. هیچ باڵێکی ڕێژیم له نێو کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی ئێراندا متمانه‌ی پێ ناکرێ و زۆر ئه‌سته‌مه ئه‌مجاره‌یان ڕژیم بتوانێ وه‌ک جاره‌کانی دیکه فێڵ و ته‌ڵه‌که‌یه‌ک به‌کار بێنێ بۆ فریودانی خه‌ڵک و ئارامکردنه‌وه‌یان.\nدیاره لایه‌کی دیکه‌ی مه‌سه‌له ئه‌وه‌یه که تا ئێستاش ڕێژێم چه‌ندین داموده‌زگای وه‌ک سپای پاسداران، نیروی ئینتیزامی، به‌سیج، سپای قودس، ئیتیلاعات و ده‌روێشه‌کانی لیباس شه‌خسی و خواهران زینب ..هتدی به ده‌سته‌وه‌یه و ده‌توانێ چه‌رخی سه‌رکوت و کوشتاری خه‌ڵک وه‌گه‌ڕ خا. به‌ڵام پرسیار ئه‌وه‌یه داخوا کۆمه‌ڵگەی ئێران چیدیکه له‌و ده‌زگا تۆقێنه‌رانه ده‌ترسێ و ده‌ست له ماف و ئازادییه‌کانی هه‌ڵده‌گرێ؟ هه‌روه‌ها پرسیار ئه‌وه‌یه که ئایا کۆمه‌ڵگەی نێونه‌ته‌وه‌یی ئه‌مجاریش وه‌ک جارانی پێشوو ته‌نیا له دووره‌وه سەیری ئەو ڕووداوانە دەکا و چاو لە جینایه‌ته‌کانی کۆماری ئیسلامی دەنووقێنێ و هەر بە به به‌یاننامه‌یه‌کی مه‌حکومکردن له بواری مافی مرۆڤدا به‌سنده ده‌کا و وڵاتانی وه‌ک ئه‌مریکا که به ئاشکرا پشتیوانیان له خۆپیشانده‌ران کردوه، به‌ڵێنه‌که‌یان ده‌به‌نه سه‌ر و به کرده‌وه‌ش پشتیوانی ده‌که‌ن و له‌سه‌ر خه‌ڵکی ئێران وه‌جواب دێن یا نا؟\nئه‌و نیشانانه‌ی که ده‌کرێ بیکەینە که‌ره‌سه‌ی هه‌ڵسه‌نگاندنی خۆت، ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێن که له لایه‌که‌وه کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی ئێران هه‌م ترسیان شکاوه و هه‌م هیچیان بۆ له‌ده‌ستدان نه‌ماوه. کۆمه‌ڵگەی نێو نه‌ته‌وه‌یی و به‌تایبه‌ت هێندێک وڵاتی وه‌ک ئه‌مریکاش به‌جۆرێک ڕاشکاوانه پشتیوانیان کردوه که گره‌وێکی پرستیژیان له‌سه‌ر کردوه، هه‌روه‌ها هێز و ناوه‌نده سه‌رکوتکه‌ره‌کانی ڕێژیمیش وه‌ک جاران یه‌کده‌ست و به وره نین. هه‌موو ئه‌و ڕاستییانه ئه‌و ئه‌نجامه به ده‌سته‌وه ده‌ده‌ن که ئه‌مجاره‌یان سه‌رکوتکردنی جووڵانه‌وه و به‌ته‌واوی له نێوبردنی بۆ ڕێژیمی ئاخوندی هێنده‌ش کارێکی هاسان نییه و بیگومان له کۆتاییدا ئه‌وه هێزی جووڵانی گه‌لانی وه‌زاڵه هاتوویه که مه‌یدانه‌که ده‌باته‌وه، هه‌رچه‌نده به شێوه‌یه‌کی مه‌ده‌نیانه و ئاشتیانه‌ش و به ده‌ستی خاڵیشه‌وه هاتبێته ویزه‌ی هیزێکی ئه‌هریمه‌نی تا ددان چه‌کدار به چه‌کی پیشکه‌وتو. سه‌رکه‌وتنی کۆتایی هه‌ر بۆ گه‌ڵانی چه‌وساوه‌یه و گومان له‌وه‌دا نییه که هێزێکی جینایه‌تکاری وه‌ک کۆماری ئیسلامی داهاتوی نییه.\nله چوار چێوه‌ی ئه‌و ڕووداوانه‌دا ده‌بێ گه‌لی کورد و هێزه سیاسیه‌کانی له ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان چ هه‌ڵوێستێکیان هه‌بێ و چۆن به قازانجی وه‌به‌رهاتنی داری خه‌باتی سه‌د ساڵه‌یان له‌و ئاڵوگۆڕانه که‌ڵک وه‌رگرن. به باوه‌ڕی من تا ئه‌و جێگایه‌ی به خۆپیشاندان و خه‌بات له دژی ئه‌و ڕێژیمه و ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ئه‌و ڕێژیمه مه‌ربوته خه‌ڵکی کوردستان و هێزه خه‌باتگێڕه‌کانی هه‌ر له سه‌ره‌تای هاتنه سه‌رکاری ئه‌و ڕێژیمه‌وه به قوربانیدانێکی زۆر ئه‌رکی خۆیان به‌جێ گه‌یاندوه و له ڕاستیدا کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی ئێران تا ئێستاشی له‌گه‌ڵ بێ زۆر قه‌رزداری حیزب و ڕێکخراوه‌کان و خه‌ڵکی کوردستانن، چونکه له قۆناغی جۆراوجۆردا له خه‌بات دژی کۆماری ئیسلامیدا به ته‌نیا شانیان وه‌به‌ر داوه. دیاره ئێستاش هه‌ر له‌مه‌یدان دان و پێشه‌نگن، به‌ڵام کاتی ئه‌وه هاتوه که له هه‌مو شتێک زیاتر بیر له داهاتوی کوردستان بکەنه‌وه و بزانن هه‌ر ئاڵوگۆڕێک له کۆتاییدا چ ده‌سکه‌وتێکی بۆ نه‌ته‌وه‌که‌یان له ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان ده‌بێ. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته به‌ر له هه‌موو شتێک حیزب و ڕێکخراوه‌کان پێویسته یه‌ک بگرن. حیزبه لێک دابڕاوه‌کان یه‌ک بگرنه‌وه و به‌ره‌یه‌کی به‌هێز له حیزب و ڕێکخراوه کاریگه‌ره‌کان پیک بێ. به‌رنامه‌یان بۆ ئاڵوگۆڕه‌کان هه‌بێ و له ده‌رفه‌تی گه‌وره‌دا هه‌مو پێکه‌وه چاره‌نوسی نه‌ته‌وه‌که‌یان له ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستاندا به ده‌سته‌وه بگرن و نه‌یکه‌نه که‌ره‌سه‌ی ساتوسه‌ودا بۆ به‌ده‌ستهێنانی قازانجی حیزبی و گرووهی. چاویشیان له ده‌وڵه‌تی ناوه‌ندی نه‌بێ بۆ وه‌ده‌ستهێنانی مافه ڕه‌واکانی نه‌ته‌وه‌که‌یان. ئه‌گه‌ر کوردستان یه‌کگرتوو بێ، ناوه‌ند چاره‌یه‌کی نامێنێ جگه له دانپێدانان به مافی ڕه‌وای خه‌ڵکی کوردستان، ئه‌گه‌ر یه‌کگرتووش نه‌بن و چاویان له سواڵی ماف و ده‌سه‌ڵات بێ له ناوه‌ند، گومانم له‌وه‌دا نییه که هیچ جیاوازیی نیه کێ له تاران خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات بێ. هه‌مو ئاڵوگۆره‌کانی ڕابردووش له ئێران و ناوچه‌دا ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێن که نه‌ته‌وه‌ی کورد ده‌بێ پشت به خۆی ببه‌ستێ و ماف له‌که‌س داوا نه‌کا، به‌ڵکوو به یه‌کگرتویی خۆی ماف بکاته ئه‌مری واقیع.


عه‌بادى: به‌م نزیکانه فڕۆکه‌خانه‌کانى هه‌رێم ده‌که‌ینه‌وه - RojNews\nحه‌یده‌ر عه‌بادى سه‌رۆک وه‌زیرانى عێراق ڕایگه‌یاند، به‌م نزیکانه فڕۆکه‌خانه‌کانى هه‌رێمى کوردستان ده‌که‌نه‌وه، به‌ڵام ده‌بێت ده‌سه‌ڵاتى حکومه‌تى ناوه‌ندى تێدا جێگیر بکرێت.\nله چاوپێکه‌وتنێکیدا له‌گه‌ڵ DWى ئه‌ڵمانى، که ئه‌مڕۆ بڵاوکراوه‌ته‌وه، حه‌یده‌ر عه‌بادى سه‌رۆک وه‌زیرانى عێراق باسى چاره‌سه‌رکردنى کێشه‌کانى نێوان هه‌رێم و به‌غدا ده‌کات.\nحه‌یده‌ر عه‌بادى، ڕایگه‌یاندوه: هه‌رێمى کوردستان به‌شێکه له عێراق هه‌موو هاوڵاتیانیش پله یه‌کن، به‌ڵام ڕیفراندۆم زیانى له زۆرى له هه‌رێمى کوردستان دا.\nڕاشیگه‌یاندوه: ده‌مانه‌وێت هه‌موو کێشه‌کان له‌گه‌ڵ هه‌رێم چاره‌سه‌ر بکه‌ین و گه‌یشتوینه‌ته قۆناغى دابینکردنى مووچه‌ى فه‌رمانبه‌ران، به‌ڵام ده‌بێت چاودێرى ورد بکرێت و ئه‌و مووچه‌یه بۆ فه‌رمانبه‌ران بێت، نه‌ک بۆ پاشکۆکانى حزب.\nئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌ش کردوه: له ماوه‌یه‌کى نزیکدا فڕۆکه‌خانه‌کانى سلێمانى و هه‌ولێر ده‌که‌ینه‌وه بۆ گه‌شته‌کانى ده‌ره‌وه، ئه‌وه‌ش دواى گه‌ره‌نتیکردنى بوونى ده‌سه‌ڵاتى حکومه‌تى ناوه‌ندى له‌ناو فڕۆکه‌خانه‌کان.


قه‌ڵای هه‌ولێر، بۆچی قه‌ڵا؟ … نووسینی : ئاری زێندینی – Dengekan\nbyDenegkan\tJuly 6, 2020\tGeneral, Opinion\nلای خه‌ڵكی ئاسایی هه‌ر شتێك بڵند بێت پێی ده‌ڵێن ( قه‌ڵا , قه‌ڵات ) , له هه‌ندێ شوێن و وڵاتان قه‌ڵات شوێنه‌كه‌ی بڵنده له به‌رزایی دروستكراوه‌وبنیاتنراوه به‌ڵام له وڵاتانیتر له‌ته‌ختایی دروستكراوه وه‌ك ئه‌وه‌ی له هه‌ندێ وڵاتی وه‌كو ئه‌وروپاوهندستان به‌ڵام هه‌ر له‌و وڵاتانه‌ش قه‌ڵا هه‌یه جێگاكه‌ی به‌رزه. ( قه‌ڵا – قلعه ) مه‌رج نییه جێگاكه‌ی به‌رز بێت به‌لكو سیفه‌ت وتایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه كه له بنه‌ڕتدا بۆ كاری تایبه‌تی كه‌سانێك و بازرگانی وسه‌ربازی و به‌تایبه‌ت بۆ به‌رگری به‌كارهاتووه وه‌ك خاڵیكی سه‌ره‌كی له ناوچه‌یه‌ك, ته‌لارسازیودیزاینی تایبه‌تی و له ماده‌ی تایبه‌ت پێكهاتووه به تایبه‌ت له روخساری ده‌ره‌وه‌ی وه‌ك ده‌رگایی گه‌وره‌وسه‌ره‌كی هاتن وده‌رچوون بناغه‌ی قه‌ڵاكه به‌پته‌وبی و به‌ردی گه‌وره دروستكراوه نێوانی دیواره‌كان تاچه‌ند مه‌ترێك وه‌ك دینگه‌ومناره‌ی قایم پێك به‌ستراوه, نموونه قه‌ڵای ( سالسبۆرگ له نه‌مسا) , قه‌لای ( وندسوور له ئینگلترا ) , قه‌ڵای ( مالبورك له پۆله‌ندا ) قه‌ڵای ( كوردان له سوریا ) قه‌ڵای ( شێروانه له كوردستانی عێڕاق ) له قه‌زایی كه‌لار له هه‌رێمی كوردستان , ئه‌مانه به مه‌به‌ستی (قه‌ڵا ) دروستكراوه شوێنی كه‌سایه‌تی دیاروشوێنی به مه‌به‌ستی به‌رگری و شه‌ڕ دروستكراوه به‌شێوه‌ی ته‌لارسازی وستانداردی بیناسازی قه‌ڵا نه‌وه‌ك شوێنی دانیشتوانی خه‌ڵكی ئاسایی.باسه‌كه‌ی ئێمه ده‌رباره‌ی ( قه‌ڵای هه‌ولێره ) قه‌ڵای هه‌وڵیر قه‌ڵا بێت قه‌ڵا نه‌بێت هیچ له بایه‌خی ئه‌و شوێنه كه‌مناكاته‌وه‌و هه‌ر شوێنێكی جیهانی ودێرینه كه مێژوویه‌كی كۆن و دێرینی هه‌یه بۆ (6000) هه‌زار ساڵ ده‌بێت  مێژووه بۆ شاری هه‌ولێروخه‌ڵكه‌كه‌ی.\nمێژووی قه‌ڵای هه‌ولێر چه‌نده‌ها قۆناغ تێپه‌ڕیوه به‌ڵام دیارنییه ده‌سه‌ڵات وفه‌رمانڕه‌وایه‌كی دیار حوكمی ئه‌و شوێنه‌ی كردبێت هه‌ندێك له قۆناغه‌كانی مێژووش دیار نییه‌وپچڕپچڕه له رووی كۆمه‌ڵایه‌تی وسیاسی و سه‌ربازی ئه‌م شاره‌وقه‌ڵایه روون و ئاشكرا نییه سه‌رباری چه‌ندین نووسراووتاروكتێب له‌لایه نووسه‌ری خۆماڵی كوردوبیانی و عه‌ره‌بی ده‌رباره‌ی ئه‌م قه‌لًایه به‌تایبه‌تی وه شاری هه‌ولێر به گشتی سه‌رده‌مێك له سه‌رده‌مه‌كان تووشی شه‌ڕێكی به‌رگری بووه‌ته‌وه به‌رامبه‌ر گه‌وره‌ترین سوپاوپیاوی ئه‌وسه‌رده‌مه كه ( هۆلاكۆ) توانیویه‌تی به‌رگری بكات نه‌ك شه‌ڕ! به‌ڵام ئه‌گه‌ر شه‌ڕبێت یان به‌رگری ده‌بێت یه‌كێك سه‌ركردایه‌تی بكات ئه‌و كه‌سه كیێه‌و سوپاكه‌ی چۆن بووه كه‌ره‌سه‌وكه‌لوپه‌له‌سه‌ربازیه‌كان چۆن و چی بووه, هۆلاكۆ له‌رۆژهه‌ڵاتی ئاسیاوه‌هاتووه‌ئه‌و هه‌موو شارووڵاتانه‌ی بڕیوه‌وداگیركردووه نیوه‌ی عێراقی ئێستاش داگیركردووه چۆن و له‌به‌رچی نه‌یتوانیوه ئه‌م قه‌ڵاته‌ی پێ نه‌گیراوه‌وكۆنتڕۆلی بكات به‌گوێره‌ی سه‌رچاوه‌كان دانیشتوانی ئه‌و كاتی قه‌ڵاكه (550) كه‌س بوونه چه‌ندی سه‌ربازوبه‌رگریكاربوونه‌وچه‌ندی خه‌ڵكی ئاسایی بوونه چونكه شه‌ڕوبه‌رگری ئاماده‌سازی و ئاماده‌كاری ده‌وێ به‌تایبه به‌رامبه‌ر هێزێكی وه‌كو (هۆلاكۆ) و بۆ پاراستنی قه‌ڵاكه! بابه‌تی مێژووش له ئێستادا سه‌ردوڵكه‌وئه‌ده‌ب نییه به‌ڵكولێكۆلینه‌وه‌وتوێژینه‌و زانسته,ئه‌و شوێنه‌ی كه پێی ده‌ڵێن (قه‌ڵای هه‌ولێر ) ئێستا بووه‌ته شوێنه‌وارێكی جیهانی ناسراوه خه‌ڵك له‌وێ ناژی و چۆڵكراوه له دانیشتوان له پاش ساڵانی دووهه‌زاره‌كان به‌تایبه‌ت له (2007)وه له‌لایه‌ن رێكخراوی ( یونسكۆ ) سه‌رپه‌رشتی ده‌كرێت بۆ زیاتر گرنگیدان و نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی به‌ڵام له روویی ( جوگرافی و جیۆلۆجی و شوێنه‌وارناسی ) بایه‌خێكی ئه‌وتۆی پێنه‌دراوه مه‌به‌ستی ئه‌م ووتاره ئه‌مه‌یه! سه‌رباری ئه‌و هه‌موو كۆلیژوبه‌شی شوێته‌وارناسی وجوگرافیاوجیۆلۆجی و به‌تایبه‌ت زانستی جیۆلۆجی له هه‌رێمی كوردستان بۆخودی قه‌ڵاكه له‌چی پێهاتووه‌وقۆناغه‌كانی دروسبوونی وشێوه‌ی قه‌ڵاكه‌وئه‌وبه‌ردووماده‌ی به‌كارهاتووه‌وله‌چ سه‌رده‌مێك بووه بۆچی دروستكراوه به‌مه‌به‌ستی چی دروستكراوه كێ دروستی كردووه كێ ده‌سه‌ڵاتی دیاری ئه‌م قه‌ڵایه بووه به‌چ كه‌لوپه‌لێك و كه‌ره‌سه‌یه‌ك و چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی به‌رگریان كردووه ئه‌گه‌ر شه‌ڕ رووی داوه تاكو ئێستا له‌م لایه‌نه‌وه توێژینه‌وه‌ولێكۆلینه‌وه زۆر زۆر كه‌مه ده‌بوایه ده‌رچوانی ( شوێنه‌وارناس و جیۆلۆجی و جوگرافیا ) كاری سه‌ره‌كیان بایخدان به‌و قه‌ڵایه بێت نه‌وه‌ك بڕوانامه به‌ده‌سهێنان ودامه‌زراندن,كه‌چی له‌ولاوه كه‌سێكی بیانی بێت له وڵاتێكی دووره‌وه توێژینه‌وه‌لێكۆلینه‌وه ئه‌نجام بدات. ( قه‌ڵای هه‌ولێر ) قه‌ڵا نییه ! , به‌گوێره‌ی ئه‌و هه‌ڵكه‌وته جوگرافییه‌ی شاری هه‌ولێرو له‌م ناوچه‌یه و له رووی جیۆلۆجی خاكه‌كه‌ی ئاسایی شوێنێكی ته‌ختانییه به هاتنی رۆژگاروبه‌سه‌رچوونی رۆژگار شێوه‌كه‌ی ئاوها هه‌ڵكه‌وتووه زیاتر نیشته‌نییه واته پاشماوه‌ی ئاوه‌وئاوی ده‌ریا شێوه‌كه‌ی وه‌كو بنی ده‌ریایه, له چیاكانه‌وه ده‌ست پێده‌كات تا گردوته‌پۆلكه‌وده‌شتایی درێژ ده‌بێته‌وه,واته ( شاری هه‌ولێر ) ئێستا وه‌ك پارێزگا پێكهاتووه له سێ به‌شی سه‌ره‌كی پێهاتووه ( چیا , گردووته‌پۆڵكه , ده‌شتایی و ته‌ختانی ) , به‌شی ( چیا ) له‌دێرزه‌مانه‌و شوێنه‌واری مرۆڤی نیاندرتاڵ وه‌ك ئه‌وه‌ی له ئه‌شكه‌وتی ( شانه‌ده‌ر ) دۆزراوه‌ته‌وله ناوچه‌ی مێرگه‌سۆر له نزیك هه‌ولێر دواتریش له سه‌رده‌مێكی هه‌ندێك كۆن وسه‌رده‌می نزیكی ئێستا پێكهاتووه له خه‌ڵكی گوننشین تارۆژی ئه‌مڕۆ, به‌شی ( ته‌ختانی و ده‌شتانی ) واته خوار قه‌ڵاكه‌یه به گوێره‌ی زۆربه‌ی سه‌رچاوه‌كان ئه‌وه‌ی له رۆژنامه‌وگۆڤاروكه‌سانی دێرینی خه‌ڵكی هه‌ولێر باسی ده‌كه‌ن زۆربه‌یان هه‌ر خه‌ڵكی قه‌ڵابوونه ناوچه ده‌شتایه‌كانی خوار قه‌ڵایان ئاوه‌دان كردووه‌ته‌وه‌و تێدا نیشته‌جێیبوونه به‌ڵام ماوه‌یه‌كی زۆرودوورودرێژومێژوویه‌كی زۆرودرێژ هه‌یه له نێوان ئاوه‌دانی و نیشته‌جێبوونی قه‌ڵای هه‌ولێروخوارقه‌ڵاكه كه به ده‌شتایی به‌ناوبانگه كه پێكهاته‌ی جوگرافی و جیۆلۆجی و كۆمه‌ڵایه‌تی وئابووری و رۆشه‌نبیری و خوێنده‌واری شاره‌كه‌یه به گشتی.مێژووی قه‌ڵاكه وه‌ك له‌سه‌ری ریككه‌وتوون ( 6000) ساڵه به‌لام مێژووی ئاوه‌دانی و دانیشتوانی خوار قه‌ڵاكه له ده‌شتایی مێژووه‌كه هه‌ر ( 100 ) ساڵێك وهه‌ندێك زیاتره وه‌ك له زۆربه‌ی وێنه كۆنه‌كانی هه‌ولێر مه‌علومه‌ودیاره,هه‌روه‌ك نووسه‌ر مه‌ولود بێخاڵی له كتێبی (هه‌ولێرم وادیوه‌و وا ناسیوه) ده‌ڵێ:-( به گوێره‌ی ئه‌وسه‌رچاوانه تا سه‌رده‌می سولتان موزه‌فه‌ره‌دین كوكبه‌ری له ساڵانی (1120) هه‌ولێر به گشتی هه‌ر قه‌ڵات بووه مێژووی دروسبوونی قه‌ڵاكه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ به‌ر له په‌یدابوونی حه‌زره‌تی مه‌سیح به‌چه‌ند هه‌زارساڵ ئه‌و گردوته‌پۆڵكه‌یه‌ی قه‌ڵاكه‌ی له‌سه‌ر دروستكراوه به‌رزیه‌كه‌ی 415مه‌تر له ئاستی ده‌ریا به‌شێوه‌ی بازنه‌یی 26مه‌تر پانتایی 102مه‌تردووجا) مێژووی دیاری كۆمه‌ڵایه‌تی ورۆشه‌نبیری وخوێنده‌واری شاری هه‌ولێر له به‌شی خوار قه‌ڵا له‌ده‌شتایه‌كه‌ی له‌سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی ( 20 ) ده‌ستی پیكهاتووه یه‌كه‌م قوتابخانه له ساڵی ( 1927) دامه‌زراوه قوتابخانه‌ی ( ئه‌ربیل ئولا) , وه‌له‌ساڵی ( 1921) بووه‌ته پارێزگا, به‌م شێوه‌یه ئاوه‌دانی و نیشته‌جێبوون له خوار قه‌ڵا تاكو رۆژگاری ئێستا به‌رده‌وامه به‌ڵام مێژووی ( قه‌ڵا ) هه‌روه‌ك خه‌ڵكی شاره‌كه ده‌ڵێن ( قه‌ڵات – قه‌رات ) مێژوویه‌كی دوورودرێژووناروونی هه‌یه نازانرێت له كۆنه‌وه خه‌ڵكه‌كه‌ی چۆن ژیاون وزمانیان وكه‌لتوریان به‌ڵام له سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی (19) زمانی خه‌ڵكه‌كه توركمانی و كوردی بووه له ئه‌سڵدا كوردن وله‌ژێرده‌سه‌ڵاتی عوسمانی فێره توركی بوونه زۆربه‌شیان ده‌یانگۆت خۆشناوین له پاش ساڵانی 1950, میژوونووسان و لێكۆله‌رانی بیانی و خه‌ڵكی شاره‌كه تائه‌وه‌نده‌ی پێیی گه‌یشتوون له نوسراووبه‌ڵگه‌نامه‌جیهانیه‌كان و تا ئه‌وه‌نده‌ی دیراسه‌ی مه‌یدانیان بۆكردووه‌له‌ناوقه‌ڵاكه‌وخه‌ڵكی قه‌لاكه هه‌رچه‌نده باس له‌وه‌ده‌كه‌ن كه‌سی رۆشه‌نبیروگۆرانیبێژوهونه‌رمه‌ندی میللی هه‌بوونه‌وخانه‌واده‌ی دیاری ناو قه‌ڵا دواتر له قه‌ڵا نه‌ماون هاتوونه‌ته خوار قه‌ڵا له ده‌شتایه‌كه نیشته‌جێبوونه له‌رووی كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌سانی دیاروبه‌ناوبانگ بوونه وه‌ك ( خانه‌واده‌ی مه‌لافه‌ندی و خانه‌واده‌ی موفتی ),( قه‌ڵاكه‌ش ئه‌وكات تاساڵانی به دوایه له چوار گه‌ره‌كی سه‌ره‌كی پێهاتووه ( سه‌را, تۆپخانه, ته‌كیه ) واته خه‌ڵكی ئاسایی نیشته‌جێبوونه چه‌ند كه‌سایه‌تی ناو(قه‌ڵا) هه‌بووه له‌رووی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری به‌ڵام هیچ باسی ئه‌وه‌یان نه‌كردووه كه فه‌رمانڕه‌وایه‌كی دیاروبه‌ناوبانگ سه‌رده‌مێ له سه‌رده‌مه‌كان و قۆناغێك له قۆناغه‌كان یان باسی ئه‌م قه‌ڵایه له رووی سه‌ربازی و ته‌لارسازی وبیناسازی چۆنیه‌تی پێكهاتنی له‌وماده‌وبه‌ردانه‌ی هه‌روه‌كو له قه‌ڵا به‌ناوبانگه‌كانی جیهان ده‌بینرێت كه سیفه‌ت وخاسیه‌تی قه‌ڵایه به شێوه‌كی زانستی چونكه مه‌رج نییه هه‌ر بینایه‌ك له شوێنێكی بڵندوبه‌رزایی دروسكرا بڵێن ( قه‌ڵا ).\n( قه‌ڵای هه‌ولێر ) شوێنی نیشته‌جێبوونی خه‌ڵكی ئاسایی بووه وه‌ك ( شارۆچكه‌یه‌ك) تاكو ساڵانی به‌دوایه هه‌ندێكه خانوو بۆ كاروباروكارگێڕی خه‌ڵكه‌ی هه‌بووه‌ودواتر له كۆتایه‌كانی سه‌ده‌ی (19) واته له ساڵانی ( 40 , 50 ) 1950 به‌ولاوه خه‌لكه‌كه‌ی روویان له خوار قه‌ڵا كردووه بۆ ژیان چونكه باسه‌كه‌ی ئێمه بۆ قه‌ڵاكه مه‌به‌ست لێی چه‌ندین ساڵه گرنگینی نه‌دانه له رووی جوگرافی وشوێنه‌وارناسی وجیۆلۆجیه‌كه بزانیین كه قه‌ڵایه هه‌روه‌ك قه‌ڵابه‌ناوبانگه‌كانی جیهان له‌روویی ته‌لارسازی وبیناسازی وه‌ك قه‌ڵا دروستكرابێت, ئه‌و شوێنه‌ی كه پێی ده‌لێن قه‌ڵاوئاوه‌دانی لێدروستكراوه گردوته‌پۆلكه‌یه‌كی ئاساییه له رووی جوگرافیاوجیۆلۆجی و پێكهاته‌ی خاكه‌كه‌ی هه‌روه‌ك زۆربه‌ی شوێنه‌كانی تر له جیهان ده‌شتایی وگردوته‌پۆڵكه ده‌بینرێت وه‌ك ده‌شتایه‌كانی ( ئوستڕالیا وئه‌مه‌ریكا ) هێشتا ئاوه‌دانی لێ نیه وه‌له وڵاتانی وه‌ك ( ئیتاڵیاویۆنان و پورتوگال ووڵاتی مه‌غریب و وڵاتانی ئه‌مه‌ریكایی باشوور ) چه‌ندین شوێنی به‌رزوبڵند خانووی لێدروستكراوه‌وخه‌ڵك نیشته‌جێبوونه بوونه‌ته ناوچه‌ی گه‌شتیاری .\nPrevious هەڵگەڕێنەوە … کەنعان مدحەت\nNext ئایا دۆناڵد ترامپ هەرەشە و مەترسییە؟* … زاهیر باهیر


من دەزانم کەرەستەی بەرگری لەم دۆخە لەبەردەست نیە، بەڵام لانی کەم پێویستمان بەوەیە بە وریایەوە لەم دۆخە بڕوانین، من دەزانم هیچ هێزێکی عەقڵانی نیە ئومێدی لەسەر دروست بکەین تا سبەینێمان جوانتر بکات، بەڵام ئەوەش دەزانم ئەم جۆرە لە نیگەرانی لە هەناویدا پڕە لە ئومێدی گەورە و ڕاچڵەکینی گەورە و ڕۆژێک دێت ئەم هەموو توڕەییە دەبێت بە پڕۆژە و لە ئێستادا کاتێتی توڕەییەکانمان لەم دۆخە بکەین بە پرۆژە و کار لەسەر کۆی برینەکانی کۆمەڵگە بکەین.\nلە ئێستادا ئەم شەڕە قورستر بووە بەوەی کە خەریکە ململانێی خەڵک و دەسەڵات دەگۆڕێت بۆ ململانێی خەڵک و خەڵک لەڕێکەی دروستکردنی کارەکتەری زمانزبر و دروستکردنی فەزای دینی و دژەدینی کە لە ئێستادا نە دۆخێک هەیە بۆ فەزای ئاین و گروپی دینی و عەقڵانی نە دۆخێک لە ئارادایە بۆ عەلمانیەتێک کە پڕ بێت لە هوشیاری و دنیا بینی. ئەم دۆخە دروست کرداوە وەک چۆن دۆخێکی قسەلەسەرنەکراو و ئاڵۆز و داپۆشراو بووە، بە هەمان شێوەش هەڵدانەوەی زێرابی ئەم جۆرە لە دەنگەدەنگ و بەتاڵی و خاڵیکردنەوەی دید و تێڕوانین بە هێرش و پەلاماردانی میدیایی و مینبەر و بێدەنگکردنی شانۆ و دادگای کۆنترۆڵکراو جگە لەبیربردنەوەی دۆخی پڕ لە قەیران هیچی تر نیە.\n1 نەوشیروان مستەفا، بۆ هاوڕێم سەردار عەزیز\n2 کام پارلەمان؟ کام پارێزبەندی؟\n3 مامۆستا عەلی باپیر، خەڵک چی بکات؟\n4 ڕۆژنامەنوس، خوێن‌و زیندان\n5 پارتی قەت عاقڵ نابێ\n6 جەنگاوەری تارمایی\n7 ساڵی نوێ، ڕەقەمێكی تر\n8 لەو شێرە پەڕۆیە سڵ بکەنەوە\n9 هاتن، کوڕەکان هاتن\n11 بۆچی ئەم جەژنە ساردو سڕ بو؟\n12 نیشتیمانێکی بریندار\n13 زەینەب‌و سایەو دنیای ئێمە\n14 بێشەرمیش بەوڕادەیە؟\n15 ئەوەی لەشیلادزێ ڕویدا\n16 هونەری جوتبون\n17 ئایا ئاهەنگی سەری ساڵ حەرامە؟\n18 سێوەکەی چەمچەماڵ


وەزارەتى کارەباى حکومەتى هەرێمى کوردستان ڕەتیکردەوە هیچ مەترسییەک لەسەر کارەباى نیشتیمانى بوونى هەبێت و ئاماژە بەوەشدەکات بەرهەمهێنانى کارەبا لە هەرێم بەبڕى 400 مێگاوات زیادیکردووە.\nبەڕێوەبەرایەتی کۆنتڕۆڵی کارەبای هەرێم لە ڕونکردنەوەیەکدا ڕایگەیاند “ئێستا 3580 مێگاوات کارەبا لەکوردستاندا بەرهەمدەهێنرێت، بەرزترین خواستی بەکارهێنانی کارەبا 6000 مێگاواتە، کاتەکانی بوونی کارەبا لەهەرێم بەتێکڕا لەنێوان 9- 12 کاتژمێردایە”.\nئاماژەى بەوەشکردووە “ئەو دەنگۆیانەی کە باس لەمەترسی پێدانی کارەبا بۆ هاونیشتمانیان دەکات رەتدەکەینەوە و وەزارەتمان لەئەوپەڕی هەوڵدایە بۆ باشکردنی رەوشی کارەبا لەزیادکردنی بەرهەمهێنانی کارەبا، لەم پێناوەشدا لەرێکەوتی 8/12/2019ی ئەم مانگەوە توانیمان بڕی 250 مێگاوات کارەبا لەوێستگەی خۆرمەڵەوە 150 مێگاوات کارەبا لە وێستگەی خەبات بخەینە ناو تۆڕی کارەبای نیشتمانی یەوە”.\nوەزارەتى کارەبا بوونى هەر گومانێکى لەسەر نادادپەروەریی لەدابەشکردنی کارەبا بەسەر شارو شارۆچکەکاندا ڕەتکردووەتەوە و دەڵێت تاکو 30/11/2015 دابەشکردنی کارەبا لەسەر بنەمای یەکسانی کاتەکانی بوونی کارەبا بووە لەهەرێمی کوردستان.\nباسى لەوەشکردووە، لەوکاتە بەدواوە و لەسەر داوای بەڕێوەبەرایەتی گشتی کارەبای سلێمانی، وەزارەتی کارەبا بڕیاریدا کارەبا لەسەر بنەمای رێژە بێت بەئامادەبوونی سەرجەم بەڕێوەبەرایەتییە گشتیەکانی کارەبای شارەکان بۆ واژووکردن لەسەر دەرئەنجامی رێژەکان. هەروەها لەدوا کۆبوونەوەی وەزارەتدا کە لە 10/9/2019 ئەنجامدرا بەئامادەبوونی پارێزگاری شارەکان جارێکی تر جەخت کرایەوە لەو رێژانە و سەلماندنی دادپەروەری لەدابەشکردنی کارەبا بۆیان .\nڕونکردنەوەکەى وەزارەتى کارەبا دواى ئەوەدێت کە دوێنێ هەندێ میدیا لەزارى بەڕێوەبەرى گشتى کارەباى سلێمانى یەوە باسیان لە مەترسی بڕینى کارەباى نیشتیمانى کرد، بەڵام دواتر بەڕێوەبەرى کارەباى سلێمانى ڕەتیکردەوە قسەى لەوشێوەیەى کردبێت.\nڕۆژنامەیەك: میلیشیا چەكدارەكانی سەر بەئێران لەعێراق خۆیان بۆ شەڕی ئەمریكا ئامادە دەكەن "زەندەقیان لە درۆنەکانى ئەمریکا چووە"