RUWANGE |----------------| ڕوانگه: June 2009\nمیسیۆنی کوردستان Kurdistan Mission\nبه‌شی دووه‌می فیلمی به‌ڵگه‌یی " میسیۆنی کوردستان " ئێستا ده‌کرێ له ماڵپه‌ڕی تێلێڤیزیۆنی سکوڵا له ئینترنێت دا ببیندرێ\nئه‌و فیلمه به‌ڵگه‌یی یه که له 12 به‌ش یان زیاتر پێک دێ مێژووی چالاکییه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ی لووتێری میسیۆنی ڕۆژهه‌ڵات له سابڵاغ و ده‌وروبه‌ری ، که‌سایه‌تی میسیۆنێره‌کان ، هاتنیان بۆ ئه‌وێ، بۆچوون و ئه‌و شتانه‌ی له کوردستان چاویان پێیان که‌تووه، خزمه‌تی ده‌رمانی، فه‌رهه‌نگی و کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌وان و زۆر لایه‌نی شاراوه‌ی مێژووی موکریان ده‌گێڕێته‌وه\nله‌به‌شی دووه‌م دا حه‌سه‌نی قازی ئاماده‌کاری ئه‌و فیلمه بۆچوونی دوکتور جان نیۆتۆن ڕایت سه‌باره‌ت به‌پێداویستی دامه‌زراندن و چالاکی ئه‌و میسیۆنه ده‌گێڕێته‌وه\nبریتانیا Wist Production به‌رهه‌می کۆمپانی\nکامێراو مونتاژ: گۆران مامه‌خه‌لانی\nوه‌رگێڕان ،گێڕانه‌وه و ئاماده کردن : حه‌سه‌نی قازی\nبۆ بینینی به‌شی دووه‌م\nدوای نێو نووسی\nکتێبێکی نوێ: کورته مێژووی بنه‌ماڵه‌ی قازی له ویلایه‌تی موکری\nئه‌م کتێبه ده‌قی کوردی کتێبی " تاریخچه خانواده قاضی در ولایت موکری" به قه‌ڵه‌می ڕه‌وانشاد خلیل فتاح قاضی یه که له ساڵی 1378 له شاری ته‌ورێز به‌ڕێز مامۆستا قادری فه‌تاحیی قازی بڵاوی کردووه‌ته‌وه. له ده‌قی کوردی دا دوو پاشکۆ و چه‌ندین به‌ڵگه‌نامه و وێنه که هێندێکیان بۆ جاری یه‌که‌م بڵاو ده‌کرێنه‌وه زیاد کراون.\n"کورته مێژووی بنه‌ماڵه‌ی قازی له ویلایه‌تی موکری " حه‌سه‌نی قازی وه‌ریگێڕاوه ، پاشکۆی بۆ نووسیوه و ئاماده‌ی کردووه و ده‌زگای چاپ و بڵاوکردنه‌وه‌ی ئاراس له هه‌ولێرله به‌هاری ئه‌مساڵ (2009) له 320 لاپه‌ڕه دا بڵاوی کردووه‌ته‌وه.\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 6:28 PM 4 comments Links to this post\nبه‌خته‌ک نایب بێ ، نۆشیروان حاکم بێ ، هه‌زار که‌لاوه به پووڵێکی\nبه‌خته‌ک نایب بێ، نۆشیروان حاکم بێ، هه‌زار که‌لاوه به پووڵێکی *\nA practical Kurdish Grammar ( ڕێزمانێکی کرده‌یی کوردی)\nل.ۆ.فاسوم ڕێزمانی کوردی له سه‌ر بناوانی قسه کردنی ڕۆژانه‌ی خه‌ڵک له ناوچه‌ی سابڵاغ و ده‌ور و به‌ری و ئاگاداریی زانیاریده‌ره خوێنده‌واره‌کانی به‌پێی پێوه‌ری ڕێزمانی ئینگلیسی شی کردووه‌ته‌وه و بۆیه‌ش له‌ونموونانه‌ی له‌مه‌ڕ شێوه‌ی گه‌ردان کردنی کردار و ڕاناو به‌ده‌سته‌وه‌ی داوه، لێروله‌وێ جیاوازییه‌ک له گه‌ڵ زمانی کوردی ئه‌و جۆره‌ی ئاخێوه‌ران به‌کاریان بردووه هه‌ست پێده‌کرێ. به‌ڵام، وه‌ک بۆخۆی له کوردستان میشنێری،ژماره2، ساڵی 12، فێڤرییه‌ی1920 دا له سه‌ر ئاماده کردن و چاپی ئه‌و کتێبه ده‌ڵێ:\n"ئه‌من زۆر به‌داخه‌وه‌م ئه‌و کاره ده‌بوو وا به په‌له بکرێ. پێداهاتنه‌وه و خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌که هه‌ر نه‌ده‌کرا، جا بۆیه هه‌ڵه‌ی زۆر زیاتری تێکه‌وتووه که ئه‌گه‌ر ده‌رفه‌تی پێداهاتنه‌وه‌ی هه‌بایه ئه‌و هه‌ڵانه‌ی تێ نه‌ده‌که‌وت."\nله خواره‌وه سه‌ر به‌رگ و ئه‌و پێشه‌کییه‌ی  فاسوم بۆ ئه‌و کتێبه‌ی نووسیوه،له‌گه‌ڵ چه‌ند په‌ندی پێشونان و چێرۆکی کوردی که به وه‌رگێڕانی ئینگلیسییه‌وه له ' ڕێزمانێکی کرده‌یی کوردی ' دا چاپی کردووه و هه‌ر وه‌ها ئه‌و سرووده نه‌ته‌وه‌ییه‌ی بۆ گه‌لی کوردی نووسیوه و له سه‌ر نووسی باسه‌کانی له‌مه‌ر " میسیۆنی کوردستان" دا زۆر جار ئاماژه‌ی پێکراوه ده‌خوێننه‌وه.\nڕێزمانێکی کرده‌یی (Practical) زمانی کوردی\nله‌گه‌ڵ ڕاهاتنی ته‌له‌فوزی فۆنێتیکی ئینگلیسی بۆ وه‌رگێڕان به زمانی کوردی\nچیرۆکی کورتی کوردی که ئینشا و سینتاکسی زمانی نیشان ده‌ده‌ن\nپه‌یڤ (vocabulary )\nنووسینی : ل. ۆ . فاسوم، پیئێچ. دی.\nوه‌رگێڕی مێژووی ئینجیلی ڤۆگت و، بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌تی لووتێر و شیکردنه‌وه‌ی سڤه‌ردرۆپ به سریانیی مۆدێڕن و، کتێبی پیرۆز و بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌تی لوتێر به کوردی. نووسه‌ری کتێبی شێعرانی ڕووحانی و، ئێدیتۆری ڕۆژنامه‌یه‌کی مانگانه‌ش به زمانی کوردی\nله لایه‌ن شووڕای نێوکۆیی کۆمه‌ڵه‌ی ئێڤانگێلی لووتێری میسیۆنی ڕۆژهه‌ڵاته‌وه بڵاو کراوه‌ته‌وه\nنووسه‌ر ئه‌م کتێبه پێشکێش ده‌کا به\n [بیره‌وه‌ری ] کۆلۆنێل ئیاس\nیه‌که‌م کۆنسوولی ڕووسییه‌ی سه‌لته‌نه‌تی له سابڵاغ، ئێران\nکه له 28ی دیسامبری 1914 له نه‌به‌ردی میاندواو دا کوژرا\nوه‌ک نیشانه‌یه‌کی ستایش\nبۆ توانا دیپلۆماتییه‌کانی، وره‌ی قاره‌مانانه‌ی، مرخ و مه‌یلی بۆ گه‌لی کورد و زمانه‌که‌یان و، بۆ\nوه‌بیرهێنانه‌وه‌ی زۆر کرده‌وه‌ی مێهره‌وانانه\nهێندێک وته‌ی به‌رایی\nگه‌لی کورد مێژوویه‌کی زۆر کۆنی هه‌یه. هه‌بوون و هاتن و چوونی کورده‌کان له هه‌رێمه‌کانی زاگڕۆس، Niphates، ده‌جله- فوراتی سه‌روو، ده‌کرێ تا ده‌وره‌ی به‌رایی ئاسۆری شوێنگێڕی بکرێ. زۆر پیاوی زانا گوتوویانه، پێوه‌ندییه‌کی زۆر پته‌و له نێوان کلدانییه داگیرکراوه‌کان و کورده‌کاندا هه‌یه، و یه‌ک له سلسله ئاسووڕییه‌کان و جێنشینانیان به ڕه‌چه‌ڵه‌ک کورد بوون. خه‌ڵکی دیکه ده‌ڵێن کورده‌کان سه‌ر به گرووپی مه‌زنی ماد – ئێرانین.\nهه‌رچۆنێک بێ، ئێمه به دڵنیاییه‌وه ده‌زانین نه‌ته‌وه‌ی کورد سه‌لاحه‌دینێک، نادر شایه‌ک و که‌ریم خانێک (1779 زایینی) و، زۆر که‌سایه‌تی هه‌ڵکه‌وتووی دیکه‌ی لێ که‌وتووه‌ته‌وه\nزمانی کوردی له چه‌ندین له‌هجه پێک دێ و له ناوچه گه‌وره‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی ترکییه، ڕۆژئاوای ئێران و، ئه‌ستانی خۆراسانی ئێران قسه‌ی پێ ده‌کرێ. بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م تیریتۆرییه (خاکه) زۆر دروستتر دیاریی بکرێ ده‌کرێ، باسی ئه‌ستانه کانی ئه‌رزوروم، مه‌عموراتولعه‌زیز، وان و مووسڵ له ترکییه و، ئه‌ستانه‌کانی ئازه‌ربایجان،ئه‌رده‌ڵان و لورستان له ئێران بکه‌ین. جگه له‌وانه، ناوچه کوردنشینه‌کان له خۆراسان، که شا عه‌باسی یه‌که‌م ( 1628-1587) ئه‌و کوردانه‌ی له سنووری ئێران – ترکییه‌وه وه‌ک له‌مپه‌رێکی ده‌وڵه‌تی له به‌رامبه‌ر تورکه‌مه‌نه‌کاندا ڕاگوێسته ئه‌وێ.\nهه‌ر وه‌ک چۆن مێژوونووسانی زانا ڕێک نین له سه‌ر بنه‌چه‌که‌ی که‌ونارای کورد، هه‌ر ئاواش زمانناسان ڕێک نین له سه‌ر سه‌رچاوه و دایکی زمانی کوردی. هێندێکان به هێندێک دڵنیاییه‌وه ده‌ڵێن کوردی له سه‌رچاوه‌ی زمانی په‌هله‌وییه‌وه دێ، ئه‌وانی دیکه‌ش به گردبڕی ده‌یبه‌ستنه‌وه به زمانه‌کانی گرووپی کلدانی، وه‌ک شێوه‌ی به‌سترانه‌وه و پێوه‌ندی زمانی هه‌رمه‌نی به زمانی فارسییه‌وه.ڕاویلسۆن به‌م وشانه‌ی خواره‌وه دژی بۆچوونی یه‌که‌مه: " ئه‌و له‌هجانه‌ی شاخنشینه‌کانی زاگڕۆس تائێستا له لایه‌ن هه‌موو نووسه‌رانه‌وه به پاشماوه‌ی په‌ه‌له‌وی کۆن داندراون، به‌ڵام وا وه‌به‌رچاوی من دێ و له سه‌ر بنه‌مای ناته‌واو؛ئه‌وان به‌وله‌هجانه دابنێم که له فارسی کۆن، وه‌ک پێی ده‌گوترێ فارسی قه‌دیم که‌وتبنه‌وه." هێندێکان ده‌ڵێن له زمانی کۆنی مادییه‌وه دێ و، دیسان هێندێکی ده‌ڵێن کوردی یه‌کێک له زمانه مۆدێڕنه ئێرانییه‌کانه، زمانێکی خوشکی فارسی مۆدێڕن، که زۆر تۆوی تێدایه که ڕاسته‌وڕاست له‌و زمانه را خوازراونه‌ته‌وه، له کاتێکدا خه‌ڵکی دیکه هاسانتری ده‌که‌نه‌وه و ده‌ڵێن کوردی له فارسیی نوێ که‌وتووه‌ته‌وه.\nکوردی بڵا له هه زمانێکه‌وه که‌وتبێته‌وه، به دڵنیاییه‌وه له زۆر ڕووه‌وه به‌ره‌وپێشچوونی تاکانه و تایبه‌تی له مه‌ڕ خۆی به‌خۆیه‌وه دیوه. هه‌ر چۆن ئه‌وه ڕاسته که کوردی وشه‌یه‌کی زۆری ڕاسته‌و ڕاست له فارسی، عه‌ڕه‌بی،ترکی و زمانه دراوسێیه‌کانی دیکه خوازتووه‌ته‌وه یان له‌و زمانانه‌وه پێشی خستوون، هه‌ر ئاواش ڕاسته، که ژماره‌یه‌کی یه‌کجار زۆر وشه‌ی هه‌ن که له‌هیچ زمانێکی دیکه دا نابیندرێته‌وه.\nئه‌وه ترسێکه، زۆر له سه‌ر ئه‌وه جه‌خت کراوه‌ته‌وه که فارسیی نوێ دایکی کوردییه. هۆی ڕه‌وت و مه‌یلێکی ئاوا\nله به‌ر ئه‌و ڕاستییه‌یه که زۆربه‌ی ئه‌و نووسه‌رانه‌ی له زمانی کوردییان کۆڵیوه‌ته‌وه، له‌و لێکۆڵینه‌وانه دا به چاویلکه‌ی زمانی فارسی ته‌ماشای زمانی کوردییان کردووه و، وه‌ک "کلیلی" کردنه‌وه‌ی هه‌موو ڕیشه و شێوازی زمانه‌که لێی سواری ئه‌سپه قوڵه " pony "ی فارسی بوون.\nهه‌موو لایه‌ک ده‌زانن  زمانی کوردی باوه‌ش له چه‌ندین له‌هجان وه‌رده‌هێنێ که به په پێی نزیک بوونه‌وه له سنووره‌کانی ناوچه جۆر به جۆره عه‌شیره‌تییه‌کان له‌یه‌کدی جیاوازن. نزیکه‌ی گشت ئه‌و له‌هجانه، یان ده‌سته‌ی له‌هجان، له لایه‌ن زمانناسانی هه‌ڵکه‌وتووی ئوڕووپاییه‌وه، و به پێی ئه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌ی ئه‌و پیاوانه پێیان گه‌یشتوون، هه‌ر وه‌ها به خوێندنه‌وه‌یه‌کی قووڵی ڕیساله‌کانیان، به هیچجۆر وێناچێ نه‌کرێ ئه‌و له‌هجانه له سه‌ر بنه‌مایه‌کی به‌ربڵاوتر بهێندرێنه ته‌نیشت یه‌ک و به‌یه‌که‌وه کۆ بکرێنه‌وه، و زمانێک بۆ چه‌ندین گرووپی له‌هجان به‌کار نه‌هێندرێ.\nپێشه‌نگی ڕیزمانناسانی کوردی پ.م. گارتسۆنی P.M.Garzoni بوو که وه‌ک میسیۆنێرێک نزیکه‌ی 20 ساڵ له عه‌مادییه، له ڕۆژهه‌ڵاتی باکووری مووسڵ ژیا. ڕێزمانه‌که‌ی له ساڵی 1779 له ڕۆم چاپ بوو. خۆشبه‌ختانه ئه‌و یه‌که‌م ڕیساله‌یه له سه‌ر زمانی کوردی له عه‌مادییه نووسرا، له چوارچێوه‌ی سنووره‌کانی ئه‌و ناوچه‌یه‌یدا که، وه‌ک دواتر دۆزرایه‌وه، هێندێک له باشترین له‌هجه‌کانی کوردی قسه‌یان پێ ده‌کرێ.\nله‌وه‌تا سه‌رده‌می گارتسۆنی، زۆر ڕیساڵه‌ی به‌نرخی دیکه هه‌ر له سه‌ر هه‌مان له‌هجه‌کانی عه‌مادییه و له‌هجه‌کانی لای سه‌ره‌وه‌تربه ده‌ست که‌سانی وه‌ک یووستی Justi، لێرخ Lerch و ڕییا Rhea وه نووسراون. ئێمه هه‌ر وه‌ها ڕیساله‌یه‌کی به‌رزمان به ده‌سته‌وه‌یه له سه‌ر له‌هجه‌کانی کورده به‌به‌کان له ده‌وروبه‌ری سلێمانی که خۆدسکۆ Chodsko نووسیویه؛ و ڕیساله‌یه‌کی دیکه له سه‌ر له‌هجه‌کانی مووسڵ، و ناوچه کوردنشینه‌کانی خۆراسان به ده‌ست پرۆفێسۆر به‌ره‌سین Beresin وه نووسراوه. چه‌ند ساڵ له‌مه‌وپێش ئۆسکار مان Oskar Mann کورته‌یه‌کی سه‌باره‌ت به له‌هجه‌کانی ڕۆژهه‌ڵات و نێوه‌ندی کوردستان نووسی. وته‌نێ یه‌ک دووساڵ له‌مه‌وبه‌ر ئی.ب. سۆن E.B. Soane ڕیساله‌یه‌کی زۆر به‌هێزی له سه‌ر زمانی کوردی نووسی.\nدۆزینه‌وه‌ی باشترین کوردی ده‌ناو ئه‌و هه‌موو له‌هجانه دا ئه‌رکێکی هاسان نییه. لێرخ Lerchده‌ڵێ ئه‌وه کارێکی بێکه‌لکه له کوردان پرسیار بکرێ کامه له‌هجه باشترین له‌هجه‌یه، چونکوو له هه‌ر کوردێکی پرسی وڵام ده‌داته‌وه خاوێنترین و باشترین له‌هجه له‌هجه‌که‌ی خۆیه‌تی. زمانناسانیش مه‌یلێکی ئه‌وتۆیان تێدا به‌دی ده‌کرێ هه‌ر وڵامێکی ئه‌وتۆ بده‌نه‌وه: ئه‌و له‌هجه‌یه‌ی ئه‌وان زیاتر لێی ده‌کۆڵنه‌وه" بۆ ئه‌وان" ده‌بێ به پاکترین و باشترین له‌هجه.\nپرۆفێسۆر Beresin ده‌ڵێ پاکترین و باشترین کوردی له ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی مووسڵ قسه‌ی پێ ده‌کرێ. کر پۆرترKer Porter زۆر نزیک ده‌بێته‌وه له‌و بۆچوونه کاتێک ده‌ڵێ گرووپی له‌هجه‌کانی ڕه‌واندز یه‌ک له پاکترین و باشترین له‌هجه‌کانن. لێرخ Lerch به به‌رواه‌رد کردنی کرمانجییه‌که‌ی له گه‌ڵ له‌هجه‌کانی دیکه ده‌ڵێ: " ئه‌من بۆم ده‌رکه‌وتووه ئه‌و کرمانجییه‌ی ئه‌من فێری بووم، زۆر له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی گارتسۆنی و به‌ره‌سین باسی ده‌که‌ن یه‌ک ده‌گرێته‌وه." و سه‌باره‌ت به له‌هجه‌کانی زیاتر به‌لای باشوور دا ده‌ڵێ:" زمانی کوردیی سلێمانیش به پێی ئه‌و وشانه‌ی ڕیچRich ، کۆی کردوونه‌ته‌وه سه‌ر به کرمانجییه." به ئه‌و دوو ده‌ربڕینه، لێرخ به کرده‌وه هه‌موو له‌هجه‌کانی ڕۆژئاوا- نێوه‌ندیی کوردستان،له حه‌کارییه‌وه تا سڵیمانی، به گرووپێکی گه‌وره که ئه‌و نێوی لێ ده‌نێ " کرمانجی" داده‌نێ.\nسه‌باره‌ت به‌و له‌هجانه‌ی له ڕۆژهه‌ڵات – نێوه‌ندیی کوردستان قسه‌یان پێ ده‌کرێ، به ده‌ستپێکردن له ناوچه‌کانی باکوور و ڕۆژئاوای ورمێ و، له‌وێوه به‌ره‌و باشوور به شنۆ، سابڵاغ، سه‌رده‌شت و ، سه‌قز دا، تا ده‌گاته ناوچه‌کانی سنه،بیستنی ئه‌وه‌ی میسیۆنێر هۆرنلی Hornly له‌و باره‌ویه‌وه ده‌یڵێ زۆر سه‌رنجڕاکێشه. هۆرنلی له ساڵی 1835 سه‌ری له‌و به‌شانه دا و دوو کوردی سۆمای وه‌ک مامۆستا ڕاگرت که له‌هجه‌ی حه‌کاریشیان ده‌زانی، کوردێکی برادۆست که له‌هجه‌ی شکاکی ده‌زانی و، کوردێکی موکری. جگه له‌وانه خزمه‌تکاری تایبه‌تی خۆی کوردێکی سوار Soar ی خه‌ڵکی مێردین بوو.\nبه له‌به‌ریه‌ک ڕۆنان و به‌راوه‌رد کردنی ئه‌و له‌هجانه، و به‌و حه‌وله‌ی که ئه‌و دای بۆ وه‌رگێڕانی ئینجیلی یوحه‌نای پیرۆز به کوردیی موکری که بکرێ بۆ هه‌موویان به‌که‌لک بێ، میسیۆنێر هۆرنلی Hornly ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ی دۆزییه‌وه: " ئه‌من به‌وپه‌ڕی شادییه‌وه بۆم ده‌رکه‌وت، کورده‌کانی ئه‌و عه‌شیره‌تانه زۆر باش له یه‌کتری تێده‌گه‌یشتن، و له‌وه تێده‌گه‌یشتن که به له‌هجه‌ی موکری بۆم ده‌خوێندنه‌وه." و سه‌باره‌ت به خزمایه‌تی نزیک له نێوان له‌هجه‌گه‌لی سۆما،برادۆست، شکاک و، موکری ئه‌و قسه‌کانی به‌و وشانه داده‌کووژێنێ:\n" Ihre zusammenfassung unter einen gemeinschaftlichen Dialekt scheint mir nicht unmöglich "\n[ بیری ئه‌وه‌ی که له‌هجه‌یه‌کی هاوبه‌شیان له نێو دابێ وێناچێ نه‌لوێ ]. ئه‌و له‌وه‌ش زیاتر ده‌چێ و ده‌ڵێ  گشت زنجیره‌ی له‌هجه کوردییه‌کان ده‌کرێ له دوو گرووپی گه‌وره دا کۆ بکرێنه‌وه، یه‌ک بۆ باکوور، و یه‌ک بۆ باشوور. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش، له‌و ده‌ربڕینه دا، بێگومان ئه‌و چاوی له‌و دژوارییه‌ی وا له پێوه‌ندی له گه‌ڵ له‌هجه‌کانی گرووپی زازا له‌و په‌ڕی باکوور دا دێته پێشێ هه‌ڵبواردووه.به‌ڵام ته‌نانه‌ت سه‌باره‌ت به‌و کورده زازایانه‌ش، لێرخ گه‌وره‌ترین خاوه‌نڕا سه‌باره‌ت به‌و گرووپه‌ی له‌هجان، ده‌ڵێ:" به‌گشتی کورده زازاکانیش له کرمانجی تێده‌گه‌ن."\nوه‌ک ده‌رئه‌نجام، وێده‌چێ ڕه‌وا بێ ئه‌گه‌ر ئێمه به مه‌به‌ستی زمانناسانه، بکرێ گشت له‌هجه کوردییه‌کان له سێ به‌شی گه‌وره دا کۆبکه‌ینه‌وه‌که سێ ناوچه‌ی هه‌راو و گه‌وره‌ی باکوور، نێوه‌ند و باشووری کوردستان داده‌پۆشێ. له باکووری کوردستان گرووپی زازامان هه‌یه، له نێوه‌ندی کوردستان گرووپی کرمانجیمان هه‌یه و، له باشووری کوردستان گرووپی لوڕ و که‌لورمان هه‌یه.\nسه‌باره‌ت به‌وه‌ی که کامه‌یه‌ک له‌و گرووپانه نوێنه‌رایه‌تی پاکترین و باشترین کوردی ده‌که‌ن، ئێمه ده‌نگمان ده‌خه‌ینه پاڵ ده‌نگی گارتسۆنی، لێرخ، ڕییا، خۆدسکۆ، به‌ره‌سین، هۆرنلی و پۆرتر به ئاماژه کردن به کوردستانی نێوه‌ندی و، زۆر به تایبه‌تیتر به ئه‌و گرووپه له‌هجانه‌ی له‌لایه‌ن عه‌شیره‌ته به‌روپشت ئه‌تڵه‌سه‌کانی به‌به له ناوچه‌کانی سلێمانی قسه‌یان پێ ده‌کرێ. له نێو ئه‌و گرووپه‌ی عه‌شیره‌تاندا ئێمه باشترین ئه‌ده‌بییاتی کوردی له شێوه‌ی مێژوو،ئه‌فسانه، شێعر، و په‌خشان دا ده‌بینینه‌وه.\nسه‌باره‌ت به عه‌شیره‌تی موکری، که له تێریتۆری ئێران له باشووری ده‌ریاچه‌ی ورمێ ده‌ژی، ئاغای ئی.ب.سۆن\nE.B. Soane له کتێبه‌که‌ی دا " To Mesopotamia and Kurdistan in Disguise " [ به‌ره‌و مێزۆپۆتامیا و کوردستان به سه‌روسه‌کوتی گۆڕاوه‌وه" ده‌نووسێ: " ئه‌وان زمانی کوردی له گشت پاکی ڕاوێژ و پاکی شێوه‌ی ڕێزمانی خۆی دا قسه ده‌که‌ن. له‌هجه‌که‌ی ئه‌وان له گشت ئه‌ونیدایکه کۆنتره، و له‌کاتێکدا ڕه‌نگه که‌ونارابوونی له ئی دراوسێیه‌کانی گه‌وره‌تر نه‌بێ به‌ڵام، پاراستنی به‌رزی شێوه کۆنه‌کانی ئه‌وئیدیعایه‌ی ده‌داتێ به ستانداردێک دابندرێ که له‌هجه‌کانی دیکه به پێی وی به‌راوه‌رد بکرین."\nکاتێکی زۆر بۆ ئاماده‌کردنی ئه‌م ڕێزمانه‌ی له به‌ر ده‌ستتانه ته‌رخان کراوه؛ به‌ڵام ئه‌و جۆره‌ی پێم خۆشبوو هه‌ڵنه‌سووڕا به وردی پێیدا بێمه‌وه. گه‌ڵاڵه‌ی من ئه‌وه بووه  باشترین کوردی له له‌هجه‌کانی کوردستانی نێوه‌ندی دا بدۆزمه‌وه، به‌تایبه‌تی له گرووپه‌کانی سۆما – سابڵاغ – سلێمانی دا، و بیخه‌مه چوارچێوه‌ی سیستمێکی ئه‌وه‌نده ڕوون و هاسانی که ده‌لوێ، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵکی دیکه، وه‌ک خۆم، بکرێ کوردیی کرده‌یی فێر بن و کار بکه‌ن بۆ به‌ره‌ژووربردنی کۆمه‌ڵایه‌تی، ئه‌خلاقی و مه‌عنه‌وی کورده‌کان.\nهیوادارم ئه‌م کتێبه بۆ ئه‌و مه‌به‌سته به‌کار بهێندرێ و، جێی په‌سندی بیروڕای گشتی بێ.\nل. ۆ. فاسوم سابڵاغ، کوردستان، ئێران، 1916\nهێندێک په‌ندی پێشونانی کوردی\nمار ماری ناخوا، سه‌گ سه‌گی نابڕێ\nئه‌و‌ی که زیدی بای تفی بکا، ده ڕووی خۆیدا تفی ده‌کا\nجێی ئێشانی ددان، زمانی ده‌نگێوێ\nبه‌ردێکی پچووک سه‌ری ده‌قه‌ڵشێ\nکه‌ره مه‌مره به‌هار دێ، گیا شین ده‌بێ\nهه‌زار دۆست ببێ که‌مه، یه‌ک دشمن ببێ زۆره\nکاروان ده‌ڕوا، سه‌گ ده‌وه‌ڕێ\nسرکه‌ی به‌لاش، له هه‌نگوین شیرینتره\nئه‌وی که له تۆ به قه‌وه‌تتره، وه‌دوای مه‌که‌وه\nئه‌وی که شاری دیوه، به‌ڵه‌دچی بۆ چییه\nکه‌ره مه‌مره به‌هار دێ، کورتانت بۆ له شاری دێ\nبه‌خته‌ک نایب بێ، نۆشیروان حاکم بێ ، هه‌زار که‌لاوه به پووڵێکی\nهه‌موو ڕۆژێ که‌ر نامرێ، سه‌ت کفته به شایێکی\nله جێی فکری ناکه‌ی، ڕێوی وه‌ده‌ر ده‌که‌وێ\nکوێره چت ده‌وێ؟ دوو چاوی ساغ\nهه‌رکه‌س لاکی [ لاقی] له به‌ڕه‌ی خۆی درێژتر بکا، لاکی [ لاقی] ده‌بڕنه‌وه\nهه‌ر که‌سێکی ده‌رکه‌ی خه‌ڵکی بته‌قێنێ، خه‌ڵکی ده‌رکه‌ی وی ده‌ته‌قێنێ\nئه‌وی که هه‌ڵاوه‌سرێ ، ده ئاوی دا ناخنکێ.\nهێندێک حه‌ول دراوه بۆ ناساندن و هێنانی شێعری پیرۆز بۆ نێو زمانی کوردی. هه‌تا ئێستا کۆمه‌ڵێکی ته‌واو شێعری ڕووحانی که، هه‌م به کوردی نووسراون و هه‌م وه‌رگێڕدراونه‌ته سه‌ر زمانی کوردی کۆ کراونه‌ته‌وه. ئه‌وه‌ی خواره‌وه سروودێکی نه‌ته‌وه‌یی کوردییه که نووسه‌ر له سه‌ر ئاهه‌نگی " به‌ره‌و پێشه‌وه سه‌بازانی عیسایی" نووسیویه.\nکێو و شاخ و ده‌شتی\nخۆشن بۆ دڵم\nهه‌ر تۆزێکی و به‌ردێکی\nله جه‌حێڵی من\nهه‌وای خۆش و ڕووناک\nئاوی سارد و پاک\nشوانان به هه‌زاران\nوه سۆحبه‌تانی چاک\nقووڵکه، ئه‌شکه‌وت، دۆڵی\nهه‌ر وه‌بیرم دێ\nلێره بووم بۆ ڕاوێ\nله‌وێ بۆ شه‌ڕێ\nهه‌موو ئه‌و چتانه\nخراپه‌م عه‌فوو بکه\nیا ڕه‌ب خوڵای گه‌وره\nده‌نگی زوڕنا، ده‌هۆڵ\nزه‌وی، مێشه، بڵیندی، قووڵ\nکه نێو وان دایه\nوه خه‌میان کێشاوه\nخوڵا باری ته‌عالا\nڕه‌حمان و ڕه‌حیم\nهه‌رچی چاک و لازمه\nلێت ته‌ڵه‌ب ده‌که‌ین\nچاوت له وه‌ته‌نم بێ\nداییم زیادی بکه\nسه‌لامه‌تی و ڕاحه‌تی\nهه‌میشه بیده [ بده]\nهه‌ر تۆزێکی وبه‌ردێکی\n( I Gave My Life For Thee )\nئه‌زییه‌تم بۆ تۆ کێشاوه گیانم به تۆ دا\nهیچکه‌س نازانێ که خوێنم بۆ تۆ ڕژا\nئه‌و عه‌زابه چه‌ند گران بووه خڵاسی تۆم کڕێوه\nئه‌ی گوناحت سه‌ر خوڵا ئه‌تۆم چاک کرده‌وه\nهه‌موو، هه‌مووم هه‌ڵگرتووه گیان، گیانم بۆ تۆ دا\nبۆ من چت کردووه ئه‌رێ به من چت داوه\nئه‌من بۆ تۆم هێناوه ماڵی خوڵای ڕووناک\nله ئه‌و مه‌نزڵی بڵیند وه ته‌خت ده جه‌لالدا\nخڵاسی که خۆڕاییه هێشتم بۆ ئه‌رزی تاریک\nهێنام، هێنام ڕوحمی خوڵا هێشتم، هێشتم بۆ خاترت\nبۆ من چت هێناوه ئه‌رێ بۆ من چت هێشت\nچیرۆکی کورت Short Stories\nسربازێک خه‌تای کردبوو. سه‌رکرده‌ی وی ئه‌وی بۆ کنه خۆی ته‌ڵه‌ب کرد که ئه‌وی ته‌نبێ بکا. وه‌ختێکی سه‌رکرده نێوی سه‌ربازی بیست کوتی: ده‌گه‌ڵ ئه‌و سه‌ربازه‌ی چلۆن بکه‌م؟ زۆر جار گوناحی کردووه و به‌وه‌ی ته‌نبێ کراوه، ئه‌مما ته‌نبێ هیچ کار ناکا.\nدۆستێکی سه‌رکرده‌ی جوابی داوه کوتی: ئه‌من ته‌نبێیه‌کی ده‌زانم که وی چاک ده‌کا. سه‌رکرده پرسی، ئه‌و چییه؟ دۆستی کوتی: ئه‌و ببخشه!\nسه‌رکرده زۆر ته‌عه‌جوبی کرد و فه‌رمووی که سه‌رباز بێته ژوورێ. سه‌رباز هات. سه‌رکرده به‌وی گوت: بۆ تۆ زۆر ته‌نبێ لازمه، بڵا ئه‌و جار هیچ ته‌نبێت ناکه‌م. ئه‌من ئه‌تۆم به‌خشی. سه‌رباز عه‌جایب ما و زمانی گیرا. له پاشان کوتی: ئه‌رێ به ڕاستی ئه‌منت به‌خشی؟ سه‌رکرده جوابی داوه کوتی: به‌ڵێ قسه‌ی من ڕاسته، ئه‌وڕۆ بێ ته‌نبێی بڕۆ!\nئه‌و محه‌به‌ته ده دڵی سه‌ربازی دا زۆر کاری کرد. له‌و ڕۆژه‌وه ئیدی گوناحی نه‌کرد. پیاوێکی پاک و خاوێن بوو، ڕۆژبه‌ڕۆژ زیادی کرد، هه‌تا بوو به ساحێب ڕوتبه.\nپیاو سێ دۆستی هه‌یه\nدۆستێکی که ته‌جره‌به نه‌کرابێ ئیعتیبار به وی مه‌که. ئه‌گه‌ر چتێکی خواردنی بێ، دۆست زۆر په‌یدا ده‌بن. ئه‌مما له ده‌رکی دوساخانه وه‌گیر ناکه‌وێ.\nپیاوێک سێ دۆستی بوو. دووی له‌و دۆستانه‌ی زۆر خۆش ده‌ویست، بڵا بۆ دۆستی سێیه‌می هیچ خه‌یاڵی نه‌ده‌کرد و زۆر وه‌ختان به ساردی ته‌ماشای ده‌کرد.\nڕۆژێک واجب بوو که ئه‌ویان بۆ دیوانی ته‌ڵه‌ب کرد. ئه‌و ده‌یزانی که ته‌قسیری نییه، ئه‌مما ده‌رحه‌قی وی شاییدی ناحه‌قیان دابوو و دیوان ده‌یه‌ویست که ته‌نبێیه‌کی گه‌وره بکرێ.\nئه‌و پیاوه هه‌ر سێک دۆسته‌کانی بانگ کرد کوتی: وه‌رن بۆ من شاییدێکی چاک بده‌ن چونکه پادشا زۆر له‌من ڕقی هه‌ڵستاوه. دۆستی هه‌وڵی کوتی: ئه‌من ببخشه، چونکه کارێکی دیم هه‌یه،\nدۆستی دویه‌می ده‌گه‌ل ئه‌وی هه‌تا ده‌رکه‌ی دیوانخانێ چوو، ئه‌مما له دیوانی ترسا، گه‌ڕاوه.\nدۆستی سێیه‌می که بۆ وی هیچ فکری نه ده‌کرده‌وه ده‌گه‌ڵ ئه‌وی چووه دیوانخانی و شاییدێکی چاکی بۆ دا هه‌تا پادشا ئه‌وی به‌خشی و ئازادی کرد.\nله‌و حه‌کایه‌ته‌ی ده‌رسێکی چاک فێر ده‌بین: ده‌و دنیایه‌ی دا پیاو سێ جۆری دۆستی هه‌یه. ئه‌رێ له‌و دۆستانه کێهه‌یان دێ ده دیوانی خوڵای دا و له سه‌ر پیاوی وه جواب دێ؟\nهه‌وه‌لێ: ماڵی دنیایێ یێکێک له دۆستانی خۆشه‌ویسته، ئه‌مما ئه‌و دۆسته ده‌گه‌ڵ ئێمه نایه.\nئه‌ی دوویه‌می: خزمان و دۆستانن که هه‌تا سه‌ر قه‌بری دێن، ئه‌مما ئه‌وانیش ده‌گه‌ڕێنه‌وه.\nدۆستی سێیه‌می؛ عه‌مه‌لی چاکن که هه‌تا دیوانی خوڵای دێن و شاییدی چاک ده‌ده‌ن.\nپیاوێک سێ کوڕی هه‌بوو. ڕۆژێک بابی وان له سه‌فه‌رێکی زۆر دوور هاته‌وه‌و ئه‌نگوستیلێکی زێڕی به دیاری هێنابوو. هه‌ر یه‌ک له کوڕه‌کانی خه‌یاڵیان ده‌کرد که ئه‌وی به کێهه‌مان ده‌دا. هه‌ر یه‌ک ده‌یه‌ویست که ئه‌نگوستیله‌که ئی وی بێ. نه‌قیمی ئه‌نگوستیله‌که‌ی جه‌واهێرێکی به قیمه‌ت بوو. ئه‌مما بابی وان کوتی : بزانن سێ کوڕم هه‌یه؛ بڵا ئه‌نگوستیله‌که‌م به قه‌د هه‌ریێکێک له ئه‌نگۆم خۆش ده‌وێ. ئه‌من ده‌زانم که هه‌ر سێکوو تالیبی ئه‌نفوستیله‌که‌ن. ئه‌گه‌ر بیده‌م به یێکێکوو بۆ وانی دیکه هیچ چت نامێنێ. ئه‌من بابی هه‌رسێکووم. ده‌مه‌وێ که عه‌داڵه‌تی بکه‌م. بڵا به ئه‌نگۆ ده‌ڵێم که چلۆن ده‌که‌م. له پاش ساڵێکی هه‌رسێکوو وه‌رنه کنه ئه‌من. کێهه‌و عه‌مه‌لی چاکوو کردبێ؛ ئه‌نگوستیله‌که‌ی به وی ده‌ده‌م. کردنی عه‌مه‌لی چاکوو له بیر نه‌چێ.\nله پاش ته‌واو بوونی ساڵێکی کوڕه‌کان هاتنه کن بابی خۆیان. بابیان له‌وانی پرسی کوتی: کێهه‌و عه‌مه‌لی چاکوو کردوه بڵێن!\nکوڕی گه‌وره ده‌ستی پێکرد: ئه‌ی بابه، ئه‌من فکر ده‌که‌م که ئه‌نگوستیله‌که‌ی به من ده‌ده‌ی چونکه ئه‌من له سه‌فه‌رێکی گه‌وره ده‌گه‌ڕام [ ده‌گه‌ڕامه‌وه]. زۆر پیاوی فه‌قیر و ڕووتم دی، هه‌رچی بووم دام به‌وان.\nبابی کوتی: چاکت کردووه، ئه‌مما کردنی عه‌مه‌لی وا بۆ هه‌موو که‌س واجبه؛ زۆرت نه‌کردووه.\nکوڕی دوویه‌می هات کوتی: ئه‌ی بابه! ده‌بێ ئه‌نگوستیله‌که‌ی بده‌ی به‌من چونکه ئه‌من ڕۆژێکی له چۆمێکی گه‌وره ده‌په‌ڕیمه‌وه،دیتم منداڵێک که ئاو ده‌یبا، هیچ فکری گیانی خۆمم نه‌کرد، بڵا چوومه نێو ئاوی و به زه‌حمه‌تێکی زۆر منداڵه‌که‌م خڵاس کرد.\nبابی کوتی: چاکت کردووه، کردنی عه‌مه‌لی وا بۆ هه‌موو که‌س واجبه؛ ئه‌تۆش هونه‌رێکی زۆرت نه‌کردووه.\nکوڕی سێیه‌می کوتی: ئه‌ی بابه! ئه‌من هیچ چتێکم نه‌کردووه. به‌حس کردنیشی شه‌رم ده‌که‌م . لاییقی ئه‌ستاندنی ئه‌نگوستیله‌که‌ش نیم. بڵا دوێنێ چوومه کن پیاوێکی که ده‌مرد؛ وه ئه‌و پیاوه که ده‌مرد دوژمنی گه‌وره‌ی من بوو. به دڵێکی ته‌واو ئه‌ویم به‌خشی و ده‌گه‌ڵ ئه‌وی دۆعام کرد. زۆرم دڵخۆشی دا [ وه]. له پاش مردنی تۆ ئه‌من منداڵه‌کانت به خێو ده‌که‌م.\nبابی کوتی: ئه‌تۆ له هه‌موان عه‌مه‌لی چاترت کردووه. ئه‌نگوستیله‌که‌ی ده‌ده‌م به تۆ. ئه‌و ئه‌نگوستیله‌که‌ی وه‌رگرت و زۆر که‌یفخۆش بوو.\nزه‌نبیل فرۆش پادشا بوو. ڕۆژێکی سوار بوو. چووه ڕاوێ. له سه‌ر قه‌بران غه‌ڵه‌بێک بوو.پرسی ئه‌وه چییه؟ کوتیان پیاوێک مردووه. پادشا کووتی: ئه‌من ده‌بێ بچم بزانم قه‌بر چلۆنه. پادشا هه‌ڵستا و هاته سه‌ر قه‌بران. پیاوێکیان هێنا ، ده قه‌بریان نا. به‌ردیان پێ ڕایه‌ڵ کرد، قوڕیان دادا و گڵیان پێ دا کرد.\nپادشا کوتی: ئه‌وه ڕه‌عێته، ئه‌ی مه‌لا جێی منیش هه‌ر وا ده‌بێ؟ مه‌لا کوتی: ئه‌وه ڕه‌عێته، خه‌رجی دا و بێگاری کرد. جێی وی له جێی تۆ خۆشتره.به‌شکم ئه‌تۆ فرێ ده‌ده‌ن و نه‌یه‌ڵن لێره بمێنی. کوتی: ئاخر ئه‌منیش ده‌مرم. مه‌لا کوتی: ئه‌تۆ دایکت ماوه و بابت ماوه بڵا ئه‌تۆش هه‌ر ده‌مری. کوتی : ئه‌ی مه‌لا! وه‌ختێکی ئه‌من ده‌مرم ئه‌رێ لێفێک یان دۆشه‌گێک بۆ من ڕاناخه‌ن؟ کوتی: نا وه‌ڵلا هیچت بۆ ڕاناخه‌ن.\nپادشا کوتی: با بڕۆینه‌وه ماڵێ و جاڕی ڕاکێشین که ئه‌من ئیدی پادشایه‌تی ناکه‌م. هاتنه‌وه ماڵێ، دابه‌زی و کوتی: بابه که‌س پێم نه‌ڵێ پادشا. ژنی خۆی بانگ کرده ده‌رێ و کوتی: ئه‌من ئه‌و پادشایه‌تییه‌م ناوێ، مردنی له دوایه، ئه‌تۆ که‌یفی خۆته خودا حافیز! ژنکه کوتی: بابم له بابت ماقووڵتر نییه؛ ئه‌گه‌ر ئه‌تۆ ده‌ست له پادشایه‌تی هه‌ڵ بگری ئه‌منیش ده‌ست له خانمی هه‌ڵ ده‌گرم. هه‌ر جێیه‌کی ئه‌تۆ ده‌ڕۆی ئه‌منیش دێم.\nله شاری وه‌ده‌ر که‌وت و ژنه‌که‌شی وه‌ده‌ر که‌وت. به پێیان ڕۆیشتن گه‌یشتنه گاوانێکی که له نێو گاڕانی بوو. پادشا کوتی: ئه‌ی گاوان به قوربانت بم وه‌ره با جلان بگۆڕینه‌وه. سه‌روبه‌رگیان پێکه‌وه گۆرێوه، دیسان ڕۆیی و خانم ڕه‌دوای که‌وت.\nته‌ماشایان کرد، ژنێکی کوێری فه‌قیر به ڕێدا ده‌ڕۆیی.خانم کوتی: وه‌ره با سه‌روبه‌رگان پێکه‌وه بگۆڕینه‌وه.جلیان گۆڕێوه و هه‌ر دووک ڕووت و ڕه‌جاڵ ده‌ڕۆیین هه‌تا گه‌یشتنه شارێکی. چوونه ماڵێکی. ساحێب ماڵ کوتی: جووتی ده‌زانی؟ کوتی: به‌ڵێ ده‌زانم. گرتیان به نۆکه‌ر. سبحه‌ینێ زوو جووتێک گایان به وی دا کوتیان: بڕۆ جووتی بکه. کوتی: به خوڵای جووتم که‌م کردووه؛ بۆم لێ خوڕن هه‌تا فێر ده‌بم. بڕێک جووتی کرد. هاته‌وه ماڵێ و ده‌ستی دا به بێڵ و سه‌وه‌ته و خه‌ریکی په‌ین ڕشتنی بوو. سبحه‌ینێ چۆوه جووتی و جووتی کرد هه‌تا ئێوارێ، هاته‌وه به ساحێب ماڵی کوت: خوڵا هه‌ڵ ناگرێ چونکه ناتوانم به که‌یفی ساحێب بکه‌م.ئه‌وێشی به جێ هێشت و چووه شارێکی دی و ده‌ستی به زه‌نبیل کردنێ کرد. ڕۆژێ ده‌چوو کڵۆشی خڕ ده‌کرده‌وه، ده‌یهێنا ده‌یکرد به زه‌نبیل و ده بازاڕێدا ده‌یفرۆت.\nته‌ماشای کرد که ئه‌و کڵۆشه گاڕان و مه‌ڕ له‌سه‌ر په‌رژینان ده‌یخۆن. کوتی: خوڵا هه‌ڵناگرێ که ئه‌من ڕزقی ئه‌و به‌سته‌زمانانه ببڕم. ئه‌و کاره‌شی نه‌کرد.\nچووه شارێکی دی. ده شه‌وێ دا خه‌ونێکی دی. سبحه‌ینێ هه‌ڵستا و چووه سه‌ر ده‌ریای. ده نێوه‌ڕاستی ئه‌و ده‌ریایه دا جه‌زیره‌یه‌ک بوو و مێشه‌یه‌کی لێ بوو. کوتی: خوڵایه ئه‌وه که‌س نه‌ی چه‌قاندووه،بڵا چی بکه‌م له‌به‌ر ده‌ریای ڕێم نییه که بچم و بڕێکی بێنم بۆخۆم و بیکه‌مه زه‌نبیل. ئه‌وی ڕۆژێ زۆر به عاجزی هاته‌وه. شه‌وێ ده خه‌ونی دا پێیان گوت: سبحه‌ینێ بڕۆ و ده‌و مێشه‌ی دا بۆ خۆت کاری بکه. زوو هه‌ڵستا چووه سه‌ر ده‌ریای؛ پێی له ده‌ریای دا له سه‌ر ئاوی ڕۆیی و هیچ پێی ته‌ڕ نه‌بوو. هاته‌وه شاری و ده‌ستی به زه‌نبیل کردنی خۆی کرد.\n* یه‌ک له‌و په‌ندی پێشونانه‌ی فاسوم له " ڕێزمانێکی کرده‌یی کوردی" دا ئاسته‌ی کردووه.\nنووسراوه‌کانی لودویگ ئولسن فاسوم له کوردستان میشنێری دا به‌شی دووه‌م\nجێی دایک و با بمه\nماڵی خوشک وبرا\nهه‌ر تۆزێکی، هه‌ر به‌ردێکی\nبۆم مروارییه *\nنووسراه‌وه‌کانی لودڤیگ ئولسن فاسوم له کوردستان میشنێری دا ( به‌شی دووه‌م)\nله ژماره‌ی 11ی کوردستان میشنێری ساڵی 2، ئووتی 1912 له لاپه‌ره‌ی 1 دا به‌کورتی ئاماژه به نامه‌یه‌کی فاسوم کراوه:\n" برامان فاسوم له نامه‌یه‌ک دا که له به‌رواری 8ی ژووییه نووسیویه ڕاده‌گه‌یێنێ: "به پێی دوایین نامه‌ی وا چاوه‌ڕوان ده‌که‌ین یای گودهارت تا نزیکه‌ی 3 حه‌وتووی دیکه بگاته سابڵاغێ" و ده‌ڵێ پێوه‌یه بچێ بۆ ته‌ورێزێ بۆ به‌روپیل چوونی له 25ی ژووییه. به‌ڵام سه‌یره ئێمه له‌وه‌تا ژماره‌ی ڕابردوو که باسی نامه‌یه‌کیمان کرد هیچ خه‌به‌رێکیمان پێ نه‌گه‌یشتووه. هێوادارین، کاره‌کان به دڵی وی بووبن و پاسپۆرته‌که‌ی وه‌رگرتبێ.\nبرامان فاسوم هه‌ر وه‌ها ده‌نووسێ جه‌نابی یاورێ بۆ ماوه‌ی 2 یان 3 مانگ چووه بۆ ورمێ، و ده‌کرێ ئه‌و سه‌فه‌ره‌ی تا زستانی دادێ درێژ بێته‌وه. وه‌ک خوێنه‌وه‌ران له بیریانه، جه‌نابی ئاورێ له لایه‌ن کۆمه‌ڵه‌ی هێرمانسبورگه‌وه ناردرابوو که له گه‌ڵ جه‌ماعه‌تی ئێمه له کوردستان کار بکا...\nهه‌ر له‌و ژماره‌یه‌دا کوردستان میشنێری ڕاپۆرتێکی چاوڕاکێشی ل.ۆ،فاسومی سه‌باره‌ت به پێگه‌که‌یان و مێژووی کوردستان و عه‌شیره‌ته کورده‌کان بڵاو کردووه‌ته‌وه:\nمیسیۆنی کوردستان له ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی نێوه‌ندی\nده‌کرێ بگوترێ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی نێوه‌ندی له نێوان مه‌داری پله‌ی 37 و 35 ی جوغرافیایی به‌ره‌و باکوور درێژده‌بێته‌وه. له ڕه‌واندزه‌وه له پاشالغی ترکی مووسڵ دا تا ده‌گاته ڕۆژئاوای چۆمی جه‌غه‌توو له ڕۆژهه‌ڵات. کوردستان جگه له‌وه‌ی که به‌شێک له‌و پاشالغه ترکه‌ی که له سه‌ره‌وه دا ئاماژه‌ی پێ کرا ده‌گرێته‌وه، بریتییه له دوو ئه‌ستانی ئێرانیش، ئه‌رده‌ڵان و ئازه‌ربایجان.\nدانیشتوان خۆیان ئه‌و جیاوازییه جوگرافیانه له نێوان ئه‌م به‌ش و ئه‌وبه‌شی کوردستان دا ناکه‌ن، به‌ڵکوو به ساده‌یی ده‌ڵێن له ئێران یان ترکییه ده‌ژین. به‌ڵام ئه‌و سنووره ناته‌واو و ئاماده‌یه هێندێک نیشان ده‌دا که ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی نێوه‌ندی، پێگه‌ی چالاکی ئێمه له کوێ هه‌ڵکه‌وتووه.\nخه‌سڵه‌ته‌کانی ته‌بیعی ناوچه‌که\nڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی نێوه‌ندی بریتییه له درێژبوونه‌وه‌ی زنجیره‌یه‌ک شاخی سه‌رسووڕهێنه‌ر، که ئاراسته‌ی سه‌ره‌کییان به‌ره‌و باکووری باکووری ڕۆژئاوا و باشووری باشووری ڕۆژهه‌ڵاته.زنجیره شاخی هه‌ره سه‌ره‌کی ده نێو ئه‌وانه دا زاگڕۆسه. له باکوور و ڕۆژهه‌ڵاتی سابڵاغ ئێمه لکی ڕشته شاخی ئه‌لبورز ده‌بینین، که به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵات درێژ ده‌بێته‌وه تا ده‌گاته باکووری ئێران؛ له کاتێکدا له به‌شی باشووری ئه‌و خاکه دا، له ڕۆژهه‌ڵاتی سنه، چیای ئه‌لوه‌ند هه‌ڵکه‌وتووه که، ئه‌وه‌ش کۆمه‌ڵێکی جێی سه‌رنجه.\nچۆمه سه‌ره‌کییه‌کانی ئه‌و وڵاته بریتین له جۆمی که‌ڵوێ، که سه‌رچاوه‌ی له شاخه‌کانی زنجیره‌ی زاگڕۆس له ڕۆژئاوای بانه هه‌ڵده‌قوڵێ و به‌ره‌و باشوور و ڕۆژئاوا ده‌ڕاو و تێکه‌ڵی ده‌جله ده‌بێ. چۆمه‌کانی ته‌ته‌هوو و جه‌غه‌توو، که هه‌ردووکیان سه‌رچاوه‌یان له شاخه‌کانی لای ڕۆژهه‌ڵاتی بانه هه‌ڵده‌قوڵێ به‌ره‌و باکوور ده‌ڕۆن و ده‌ڕژێنه ده‌ریاچه‌ی ورمێ، و چۆمێکی دیکه قزڵ ئوێزه‌نه، که له به‌رزاییه‌کانی نێوان سه‌قز و سنه ڕا سه‌ڕچاوه ده‌گرێ و دواجار به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵات ڕێ ده‌ر ده‌کا و ده‌ڕژێته ده‌ریای خه‌زه‌ر. به له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌وه‌ی که ئه‌و چۆمانه به‌ڕێژه له خاكێکی پچکۆڵه دان و به‌ره‌و سێ ئاراسته‌ی جیاواز لووزه‌و ده‌به‌ستن، به هاسانی دکرێ بهێنرێته به‌رچاو که ته‌ڕکی ئه‌و ناوچه‌یه‌ی که ئه‌من نێوی " ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی نێوه‌ندی"م لێ ناوه چه‌نده پارچه‌پارچه‌یه.\nکورته مێژوویه‌کی کوردان\nسه‌باره‌ت به‌مێژووی کورده‌کان کێشه و هه‌رایه‌کی زۆر هه‌یه، و وێناچێ، قه‌ت بکرێ له نێو گه‌ڵێک دا که هیچ ئه‌ده‌بییاتێکی ئه‌وتۆی نییه،ئاکامێکی جێی ڕه‌زایه‌ت له‌وباره‌یه‌وه به‌ده‌ست بخرێ. پرسی ئه‌وه‌ی داخودا ئه‌وان ڕه‌چه‌ڵه‌کی ئێرانی یان توورانییان هه‌یه قه‌ت به شێوه‌یه‌کی ته‌واو یه‌کلا نه‌کراوه‌ته‌وه. هێندێکان باوه‌ڕیان وایه که کورده‌کان له تۆره‌مه‌ی ماده‌کانی که‌وناران، خه‌ڵکی دیکه ده‌ڵێن ئه‌وان له تۆره‌مه‌ی پارتییه‌کانن. به‌ڵام،به‌دیلێکی هه‌ره‌له‌بار و زۆر ویچووتر له‌وه دا ده‌بنیدرێته‌وه کورده‌کان به ڕه‌چه‌ڵه‌کی عه‌شیره‌ته‌کانی گاردو Gardu یان کاردۆ\nKardu دابندرێن که سه‌ر به سه‌رده‌مای هیتیته‌کان Hittite بوون، که دوایه له کاتی جووڵانی خه‌ڵکی ئاریان به‌ره‌و ڕۆژئاوا بوونه ئارایی.\nله‌وه‌یدا که کورده‌کان گاردوخی (کاردۆچی) Carduchi (Kardu-chi) گێزێنێفۆنن که ده‌هه‌زار سواره‌یان ڕاونا و ئازاریان پێ گه‌یاندن، ناکرێ هیچ گۆمانێک هه‌بێ.\nچاره‌نووس و به‌ختی کورده‌کان قه‌ت ئاشتیانه نه‌بووه، له به‌ر ئه‌وه‌ی پێکهاته‌یان سیستمێکی ئاڵۆزی عه‌شیره‌تییه، ئه‌وه هه‌میشه، هه‌ر وه‌ک ئێستاش، پێشی لێ گرتوون له چوارچێوه‌ی شانشینێک دا یه‌ک بگرن، و ده‌ستیان له‌دژی ده‌ستی هه‌رکه‌سێک بووه و له ماوه‌ی سه‌ده‌کانی ڕابردووی مێژووی ئاسیای پچووک دا هه‌رنه‌ته‌وه‌یه‌کی وێرابێتی ئه‌وێ بکاته مه‌یدانی ڕمبازی سواره‌ی خۆی تووشی به تووشی به‌ڕه‌وڕووبوونه‌وه و دژه هێرشی ئه‌و چیانشینه ئازا و سه‌رسه‌ختانه هاتووه و تێک شکاوه.\nکورده‌کان قه‌ت وه‌ک نه‌ته‌وه‌یه‌کی خاوه‌ن ئه‌ده‌بییات نه‌دره‌وشاونه‌ته‌وه، به‌ڵام چه‌ندین که‌س له وان له مێژوو دا به نێو ناسراون.سه‌لاحه‌دینی خاچپه‌رستان کورد بوو، هه‌ر وه‌ها ئیدریسی، جوگرافیزانی به‌نێوبانگی عه‌ڕه‌ب ، محه‌مه‌د ئاغا، له سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی 19 هه‌مدا، ژه‌نه‌ڕاڵێک بوو له ئه‌ڕته‌شی ترک دا، که توانایی و بێ به‌زه‌ییه‌کانی ته‌نانه‌ت ئێستاش له بیر نه‌چووه‌ته‌وه و به ترس و له‌رزه‌وه باسی لێوه ده‌کرێ. و ئه‌گه‌ر لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک سه‌باره‌ت به مێژووی ئه‌و پیاوانه بکرێ که له کۆنستانتینۆپل و جێکای دیکه‌ی دنیای موسوڵمان دا پله و پایه‌ی به‌رزیان وه‌ده‌ست هێناوه، بێگومان کوردێکی زۆریان تێدا ده‌بیندرێته‌وه. چونکه سه‌ڕه‌ڕای ئه‌و ڕاستییه‌ی که ئه‌ده‌بییاتیان نییه و نه‌ریتێکی که‌میان هه‌یه، به‌ڵام گه‌لێکی بیرتیژ و به شێوه‌یه‌کی به‌رچاو ژیرن، و حه‌وجێیان به ئه‌وه‌یه ڕووناکایی عیسایان له دڵێ بگه‌ڕێ، و به هه‌بوونی حکوومه‌تێکی باش، و سیستمێکی په‌روه‌رده توانایی و خه‌سڵه‌ته باشه‌کانیان گوڵ ده‌کا و ده‌رده‌که‌وێ.\nسه‌باره‌ت به دینه‌که‌یان، کورده‌کان موسوڵمان و سه‌ر به ڕێڕه‌وی سونین، له کاتێکدا فارسه‌کان، بێ ڕێزپه‌ڕ سه‌ر به ڕێڕه‌وی ئیسلامی شیعه‌ن. سوننه، یان قانوونی نه‌ریتی بریتییه له کتێبی حه‌دیس و کردوه‌ی محه‌مه‌د. مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه ڕێوشووێنی هه‌موو پێوه‌ندییه ئاڵۆز و پێچه‌ڵپێچه کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییه‌کانی ئیمپراتۆری ئیسلامی و به‌ڕێوه‌چوونی عه‌داڵه‌ت له بواری مه‌ده‌نی و تاوانکاری دا، دیاری بکا...... 'ئه‌و سونه‌ته' ، یان قانوونی نه‌ریتی، ئه‌بووبه‌کر، عومه‌ر و عوسمان وه‌ک سێ خه‌لیفه‌ی یه‌که‌م ده‌ناسێ.\nشیعه‌کان یان پێڕۆیانی ڕێڕه‌وه‌که‌ی هه‌مبه‌ر، ده‌سته‌ڵاتی ' سوننه' به‌رپه‌رچ ده‌ده‌نه‌وه و له جیات ئه‌و خه‌ڵیفانه‌ی له سه‌ره‌وه دا ئاماژه‌یان پێ کرا، که ئیدیعا ده‌که‌ن زه‌وتکار بوون، عه‌لی، حه‌سه‌ن، و حوسێن به ڕه‌سمی ده‌ناسن و به میراتگری ڕاسته‌قینه‌ی سه‌رۆکایه‌تی موسوڵمانیان ده‌زانن.\nئه‌و دوو ڕێره‌وانه زۆر دوژمنی توندی یه‌کترین، و هیچکامیان چ ده‌رفه‌تێک له کیس خۆیان نادان بۆ پێوه‌هه‌ڵکاڵانی یه‌کتری. ئێستاش له ناوچه‌کانی سنووری کوردستاندا ئه‌و شوێنه کاولکراوانه‌ی که قه‌ت دروست نه‌کراونه‌ته‌وه ده‌بیندرێن که نیشانه‌ی کرده‌وه‌ی دوژمنکارانه‌ن به دژی شیعه‌یه‌کان.\nله ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی نێوه‌ندی دا زمانی کوردی یان ئه‌و له‌هجه‌یه‌ی قسه‌ی پێ ده‌کرێ به " کرمانجی" نێوزه‌د ده‌کرێ. جگه له فارسی، زۆر وشه و زاراوه‌ی عه‌ڕه‌بی و ئارامی تێدایه.زۆربه‌ی عه‌شیره‌ته‌کان له هه‌موو کوردستانی ئێران، له‌وزمانه یان له‌هجه‌یه تێده‌گه‌ن، و بێگومان زۆر له کورده‌کان له کوردستانی ترکییه‌ش زیاتر له هه‌موو له‌هجه‌یه‌کی دیکه لێی تێده‌گه‌ن.ئه‌و له‌هجه‌یه که له لایه‌ن زیاتر له په‌نجا عه‌شیره‌ته‌وه له نێو چه‌ق و هه‌ناوی نێوه‌ندی کوردستان دا قسه‌ی پێده‌کرێ و لێی تێده‌گه‌یشترێ،باش لێی ده‌وه‌شێته‌وه ببێ به زمانی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌ده‌بی هه‌موو کوردستان.\nلیسته‌ی عه‌شیره‌ته کورده‌کان له ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستانی نێوه‌ندی\nعه‌شیره‌ته‌کورده‌کانی نزیک سابڵاغ بریتین له‌مانه‌ی خواره‌وه: 1- مه‌نگوڕ، 2- مه‌ڵکه‌ڕی، 3- ئالانی دوولکان، 4- که‌ڵوێیی،5- گه‌ورک، 6- ده‌رمانی و ، 7- باسکی کۆڵه‌ستان\nعه‌شیره‌ته کورده‌کانی نزیک سه‌قز بریتین له:\n1-خوڕخوڕه، 2- عه‌لدی و زۆر عه‌شیره‌تی کۆچه‌ر که دێنه ئه‌م ناوه بۆ له‌وه‌ڕاندنی مێگه‌ل مه‌ڕ و ئاژه‌ڵه‌کانیان له وه‌رزی هاوینێ دا. عه‌شیره‌تی هه‌ره گه‌وره له نێو ئه‌وانه دا عه‌شیره‌تی گه‌وره‌ی جاف ه.\nعه‌شیره‌ته‌کورده‌کانی نزیک بانه بریتین له:\n1- ته‌رجانی، 2- ده‌شته‌تاڵی، 3 – ئیختیاره‌دینی.\nو به‌ڵای خوارووی ئه‌و عه‌شێره‌تانه‌ی دوایی که ئاماژه‌یان پێ کرا، له نزیک سنه، نزیکه‌ی 20 عه‌شیره‌تی دیکه هه‌ن، و به لای ڕۆژئاوای ئێمه دا، له ده‌ورو به‌ری سه‌رده‌شت و ڕه‌واندز دا چه‌ند عه‌شیره‌ت هه‌یه؟ ئه‌من ئاگادار نیم.\nمیسیۆنی ده‌رمانی ئێمه، له ماوه‌ی که‌متر له ساڵێکدا، به ئامراز و که‌لوپه‌لی چڵ و نیوه‌چڵی خۆیه‌وه زیاتر له 1300 نه‌خۆشی موداوا کردووه. ئێمه ده‌ستمان به کاری مه‌دره‌سه کردووه، به‌ڵام بۆمان ده‌رکه‌وتووه بۆمان هه‌ڵناسووڕێ به‌رده‌وام بین تا ئه‌وکاته‌ی کتێب و ئه‌ده‌بییاتمان چاپ نه‌کردبێ. کتێبێکی ئه‌لف و بێی کوردی، کتێبێکی پچووکی سروودی ڕووحانی. بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌تی لووتێر، و کتێبێکی حیساب ئێستا ئاماده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بچنه ژێر چاپ.\nئێمه ده‌سته‌یه‌کی 25 که‌سی نزابێژانمان ڕێک خستووه، دۆعاخوێنی به‌رده‌وامی لووتێری هه‌موو سه‌رله‌به‌یانی یه‌کشه‌مۆیان ڕێک خراوه و مه‌دره‌سه‌ی یه‌کشه‌مۆیانیش هه‌موو یه‌کشه‌مۆیان دوای نیوه‌ڕۆ داییر بووه.\nئێمه ده‌بێ نه‌خۆشخانه‌که‌مان، خانووی مه‌دره‌سه‌که‌مان، ماڵی منداڵانی بێ دایوبابمان، کلیسامان ، و ماڵی میسیۆنێره‌کانمان دروست بکه‌ین.ده‌بێ چاپخانه‌یه‌کمان هه‌بێ بتوانین به‌خێرایی ئه‌و بڵاوکراوه و کتێبانه‌ی به کوردی ئاماده‌یان ده‌که‌ین پێ چاپ بکه‌ین........ئه‌وه ئه‌رکی ئێمه‌یه بیکه‌ین. به‌ڵام به ته‌نێ ناتوانین بیکه‌ین. به‌ڵکوو ئێوه‌ش یارمه‌تیمان بده‌ن......\n7ی ژووییه‌ی 1912. "\nژماره‌ی 7و8ی ساڵی 6ی کوردستان میشنیری که له جه‌نگه‌ی شه‌ڕی یه‌که‌مدا له مارس و ئاوریلی 1915 له دیترۆیت له میشیگان ده‌رچووه، نامه‌یه‌کی کورتی فاسومی بڵاو کردووه‌ته‌وه:\n" نامه‌یه‌ک له که‌شیش فاسومه‌وه به‌به‌رواری 26ی ژانڤییه‌ی [ 1915] که‌شیش فاسوم له سابڵاغه‌وه ده‌نووسێ: " ئێوه ماوه‌یه‌که هیچ خه‌به‌رێکتان له ئێمه‌وه پێنه‌گه‌یشتووه له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ جۆره پێوه‌ندییه‌ک له نێوان ئێره و ئه‌مریکا دا نییه. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌من هیوادارم ئه‌م نامه کورته بتوانێ به‌ده‌ستتان بگا و دڵتان بکاته‌وه بۆ ئه‌وه‌ی شوکرانه بژێری خوڵای بن له به‌ر ئه‌وه‌ی له‌م ڕۆژه تاڵ و ناخۆشانه‌دا ئێمه‌ی پاراستووه.\nخه‌به‌رێکی زۆر هه‌یه بینووسم،به‌ڵام ئێستا ناتوانم بینووسم. تکایه خێزانم ئاگادار بکه‌ن که ئه‌من سڵامه‌تم. له‌وانه‌یه ئه‌و نامه‌ی بۆ ئه‌وانم ناردووه به ده‌ستیان نه‌گا به‌ڵام ئه‌م نامه‌یه به‌ده‌ست ئێوه بگا. ده‌مه‌وێ دیسان جه‌خت له سه‌ر ئه‌و داوخوازه بکه‌مه‌وه چه‌ندی بۆتان ده‌گونجێ دراو کۆ بکه‌نه‌وه و ئاماده‌بێ، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رکاتێک بانکه‌کان کرانه‌وه بینێرن. بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه بتوانین هه‌م قه‌رزه‌کانمانی پێ بده‌ینه‌وه و هه‌م درێژه به کاره‌کانمان بده‌ین بۆ یارمه‌تی دان و ده‌ستگیرۆیی له نه‌داران. ئێستا چی دیکه ناتوانم بڵێم. له نێو هه‌مووکه‌س دا یارمه‌تی کۆ بکه‌نه‌وه. له هه‌موو جێگایه‌ک میسیۆنی ئاوا هه‌ن که دڵخوازانه ئاماده‌ن یارمه‌تی ده‌نێو نه‌داران و ئه‌وانه‌ی ده‌ستته‌نگن بڵاو بکه‌نه‌وه، و به شێوه‌یه‌کی عادڵانه.\nئێمه چه‌ندین ڕاپۆرتی شووڕای پێگه‌ی ئێره‌مان هه‌یه بیاننێرین به‌ڵام چاوه‌ڕێ ده‌که‌ین هه‌تا ڕێگا ئه‌مین ده‌بێ. هه‌رچۆنێک بێ باش ده‌بێ دوکتوری نوێ هه‌رکه ڕێگاکان کرانه‌وه بنێرن، هه‌ر وه‌رزێکی ساڵ ده‌بێ گرینگ نییه. ئێستا زه‌وی هه‌رزانتره و ئێمه چاوه‌ڕێی ده‌رفه‌ت ده‌که‌ین. ..........\nکوردستان میشنێری ژماره‌ی 10، ساڵی 6، ژووییه‌ی 1915 دوونامه‌ی ل.ئو.فاسوم ی بڵاو کردووه‌ته‌وه که له سابڵاغه‌وه ناردوویه\nله پێگه‌ی میسیۆنه‌که‌مانه‌وه ئه‌م دوو نامانه‌ی خواره‌وه‌مان به ده‌ست گه‌یشتووه:\n4ی مه‌ی 1915\nدۆستانی خۆشه‌ویستی میسیۆنی کوردستان:\nسڵاوێک به کرده‌وه ته‌نیا شتێکه که ئێستا ده‌توانم بۆتان بنێرم.به مانگانه هه‌موو جۆره پێوه‌ندییه‌ک له گه‌ڵ دنیای ده‌ره‌وه هه‌ڵبڕاوه و، ئه‌گه‌رچی ئێستا وێده‌چێ کرانه‌وه‌یه‌ک هه‌بێ، ئێمه نازانین ئه‌وه هه‌میشه‌یی ده‌بێ یان نا. ئه‌من زۆر شتم نووسیوه که ئه‌گه‌ر پۆسته ناردن ئه‌مین بێ بۆتان به‌ڕێ ده‌که‌م. تا ئه‌و کاته ده‌بێ سه‌برتان هه‌بێ.\nبه‌گشتی ئێمه ده‌بێ خۆشحاڵ بین و سپاسی خوڵای بکه‌ین و له وزه‌مان دا بێ بڵێین که له‌و هه‌موو دژوارییه سه‌ختانه دا خۆمان ڕاگرتووه و کاره‌که‌مان په‌کی نه‌که‌و‌تووه، نه‌ک هه‌ر په‌کی نه‌که‌وتووه به‌ڵکوو ده‌ستکه‌وتیشی له کاتی ئاشتی زۆرتر بووه.ڕه‌نگه ئه‌وه‌تان پێ سه‌یر بێ، به‌ڵام به‌ڕاستی ئاوایه. ئاماده بوون له دۆعاخوێنییه‌کانماندا قه‌ت له ڕابردوو دا ئاوا ڕێک و پێک نه‌بووه. ئێمه له نێوخه‌ڵک دا له به‌ر ئه‌و یارمه‌تییانه‌ی به لێقه‌وماوان،تاڵانکراون، هه‌ژاران و ئاواره‌کانی شه‌ڕمان کردووه به‌پرێستیژین و ڕێزمان لێده‌گرن. زۆر جاری واهه‌بووه بانگ کراوین بۆ یارمه‌تیکردنی موسوڵمانی ده‌مارگرژی ئه‌وتۆ که له وه‌ختی دیکه دا هه‌ر قسه‌شیان له گه‌ڵ نه‌ده‌کردین، و ئه‌و یارمه‌تییانه‌ی پێیان ده‌که‌ین بۆچوونێکی به‌ته‌واوی تازه‌ی له دڵیان دا له ئاست ئێمه‌ساز کردووه. خه‌ڵکی ئه‌وتۆی که کاتی خۆی به‌شدارییان ده‌کرد له ڕاوه‌دوونانمان و له‌بنه‌وه حه‌ولیان ده‌دا لێره‌مان ده‌رپه‌ڕێنن، ئێستا ده‌ڵێن ئاماده‌ن یارمه‌تی ڕوحی و داراییمان پێبکه‌ن، و له چه‌ند نموونه‌یه‌کدا ئێمه ئه‌و یارمه‌تییانه‌مان لێ قبووڵ کردوون.\nحاکمی ئێستا، که قازییه‌کی موسڵمانه [ مه‌به‌ستی قازی فه‌تتاح ه ح.ق. ] چه‌ندین جار پیاوه‌کانی خۆی ناردووه‌ته لای ئێمه و ئاماده‌یی نیشان داوه به هه‌ر شێوه‌یه‌ک له ده‌ستی بێ یارمه‌تیمان بدا، پێویستیمان به هه‌رچێیه‌کی بێ بۆ مان دابین بکا،ئارد، گه‌نم، دراو و هتاد. ڕۆژێکیان شارۆمه‌ندێکی ده‌وڵه‌تی عوسمانی هاته حه‌ساری خانووه‌که‌مان و ده‌ستمان کرد به قسه کردن سه‌باره‌ت به خه‌ڵکی هه‌ژار و ئه‌و کوێره‌وه‌رییه‌ی ده‌یکێشن و ئه‌و له سه‌ر قسه‌کانی به‌رده‌وام بوو گوتی: " ئه‌من بیستوومه ئێوه یارمه‌تی نه‌داران ده‌ده‌ن، ها ئه‌وه هێندێک دراوت ده‌ده‌مێ بیده‌ی به خه‌ڵکی هه‌ژار، چونکوو ئه‌تۆ ده‌زانی کێ پێویستی پێیه‌تی." ئه‌من دراوه‌که‌م بژارد 18 قڕان بوو که ده‌کاته نزیکه‌ی دۆڵارێک و حه‌فتاوپێنج سێنت. له‌وه‌ش زیاتر گوتی: " خزمه‌تکاره‌کانت بنێره ماڵێ، ئه‌من 100 تمه‌نتان به قه‌رز بۆ ده‌نێرم به بێ سوود و سه‌له‌م تا ئه‌و کاته‌ی له دۆسته‌کانتانه‌وه له ئه‌مریکا دراوتان ده‌گاته ده‌ستی.\nئێمه به‌رده‌وامین له دۆعا و نزا له لای ئێوه بۆناردنی مێسیۆنێرێکی ده‌رمانی لاو و به‌توانا و دوو میسیۆنێری پیاوی دی.ئێمه به په‌ژاره‌وه ده‌بیستین هێندێک له دۆستانمان بیری لێ ده‌که‌نه‌وه میسیۆنێر بنێرن بۆ مێکزیکۆ. ئێمه یه‌که‌مین بۆ هاوار کردن و پاڕانه‌وه، گه‌لۆ نابێ له پێشدا گوێ له ئێمه بگرن؟ ئێمه باوه‌ڕمان به ئێڤانگێلی کردنی هه‌موو کوره‌ی زه‌وی هه‌یه و دۆعا بۆ ڕۆژێکی ئه‌وتۆ ده‌که‌ین و ئاماده‌ین بۆهه‌رجێیه‌کی بچین که خوڵا ده‌مان نێرێ، به‌ڵام ئێمه ئه‌وه لێره‌ین له سه‌ر زه‌وییه‌کی کراوه و ئاماده‌ی که هاوار ده‌کا کرێکاران بێن و کاری تێدا بکه‌ن. ئێمه سه‌ره‌تایه‌کمان دامه‌زراندووه که نرخی به دۆڵار و سێنت ناپێورێ، باشه بۆچی ده‌بێ ئێمه لێره ئه‌وه‌نده کرێکارمان که‌م بێ؟.......\n13ی مای 1915.\nخۆشه‌ویستانی ده‌سته‌به‌ڕێوه‌به‌ری ودۆستانی میسیۆنه‌که‌مان\nدیسان سڵاوتان لێ بێ. ئه‌من ده‌نگوباسێکی زۆرم ئاماده کردووه به‌ڵام هێشتا ناویڕم بیاننێرم. به‌وجۆری ئه‌من هیوادار بووم دیاره جارێ ڕێگا نه‌کراوه‌ته‌وه. ئه‌و شه‌ڕه‌ی هه‌ڵگیرساوه له ده‌ور و به‌ری ئێمه به‌رده‌وامه و، ئێمه شوکرانه بژێری خوڵای گه‌وره‌ین بۆ پاراستنمان و ئه‌و یارمه‌تییه‌ی پێمان ده‌کرێ.\nله ورمێ په‌تای جیدی تیفۆس [گرانه‌تا] بڵاو بووه‌ته‌وه و له‌وێ پێویستییان به یارمه‌تییه بۆ ئه‌وه‌ی پیش به بڵاو بوونه‌وه‌ی زیاتری بگرن. به سه‌دان که‌س خه‌ریکن ده‌مرن. ئه‌وان داوای یارمه‌تییان له ئێمه کردووه و ئێمه‌ش به‌ڵێنمان پێداون هه‌رچه‌ندی زوو له ده‌ستمان بێ یای گودهارت ده‌نێرین، به‌ڵام جارێ ڕێگا ئه‌مین نییه و ئه‌و وه‌ڕێ نه‌که‌وتووه...... حه‌وجێیه‌کی زۆرمان به دراوه بۆئه‌وه‌ی کاره‌کانمان به باشی بکه‌ین.\nده‌بێ میسیۆنێرێکی ده‌رمانی و دوو میسیۆنێری دیکه‌ی پیاو هه‌ر که شه‌ڕ ته‌واو بوو بنێردرێن. ئه‌و شه‌ڕه ده‌رگاکانی به‌ڕووی میسیۆنه‌که‌ی ئێمه دا زۆر زیاتر له‌وه‌ی که ئاشتی ده‌یتوانی بیکا کردووه‌ته‌وه. ئێمه له نێو خه‌ڵک دا حورمه‌ت و پرێستیژمان وه‌ده‌ست هێناوه، و به ڕێگای سه‌ربازان و دڵخوازانی کورد دا ناسراوین و ته‌نانه‌ت له ناوچه دوورده‌سته‌کانی پێگه‌که‌شماندا به چاکه باسمان ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ی که ئێستا زۆر زیاتر پێوویستیمان پێی هه‌یه کرێکاری دیکه‌یه.\nئێمه خه‌ریکی باشترکردنی مڵکی پێگه‌که‌مانین و هێندێک شتی لێزیاد ده‌که‌ین و هه‌تا سێپتامبری دادێ که ماوه‌ی ئیجاره ته‌واو ده‌بێ ده‌توانین بگوێزینه‌وه نێو ژووره‌کانی خۆمان. دانی کرێی ساڵانه‌ی 180 دۆڵار یه‌کجار زۆره له کاتێکدا ئێمه ده‌توانین مڵکێک به 700 تا 800 دۆڵار بکڕین که له سه‌ره‌تاوه به باشی جێمان تێیدا ده‌بێته‌وه.......\nل.ئو. فاسوم "\nژماره‌ی 11ی ساڵی 6، مانگی ئووتی1915ی کوردستان میشنێری ڕاپۆرتێکی دوورودرێژی ل.ئو. فاسوم ی له سه‌ر شه‌ڕی دنیاگره‌وه‌ی یه‌که‌م و بارو دۆخی سابڵاغی له کاتی هاتنی ترکه عوسمانییه‌کان و گرتنی شاری له لایه‌ن ئه‌وانه‌وه بڵاو کردووه‌ته‌وه:\n" له‌وه‌تا شه‌ڕی گه‌وره ده‌ستی پێکردووه ئێمه نه‌مانتوانیوه شتێکی زۆر بۆ وڵات بنووسین، و له ئاکامدا " کوردستان میشنێری" یه پچووکه‌که‌تان هیچ ده‌نگوباسێکی وای سه‌باره‌ت به پێگه‌ی میسیۆن لێره تێدا نه‌بووه. ئه‌گه‌رچی ئێمه زۆرمان پێ خۆشه به ناردنی خه‌به‌ر سه‌رنجی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری و زۆر له دۆستانمان ڕابکێشین به‌ڵام، هه‌تا ئێستا ئه‌وه‌مان له ده‌ست نه‌هاتووه.\nهه‌ربه ده‌ست پێکردنی شه‌ڕ ئێمه هه‌ستمان پێکرد که ده‌ست له پۆستی ئێمه وه‌رده‌درێ. زۆر له نامه‌کانمان ده‌کرانه‌وه و ده‌خوێندرانه‌وه، و ئێمه ته‌واو دڵنیا بووین که زۆر له نامه‌کانمان ون ده‌بن و له نێو ده‌بردرێن. ئه‌وه بووه هۆی ئه‌وه به ئیحتیاته‌وه بنووسین و شتێکی وا نه‌نووسین که له دڵی سانسۆر گران بێ و کێشه بۆ میسیۆنه‌که‌مان دروست کا.له‌وه‌ش زیاتر، میسیۆنه‌که‌ی ئێمه هه‌ر له سه‌ره‌تاوه پێوه‌ندییه‌کی نزیکی له گه‌ڵ کۆمه‌ڵه‌ی هێرمانسبورگی ئه‌ڵمان هه‌بوو و میسیۆنێرێک له‌وێوه به‌ڕێوه‌بوو بێته ئێره، به‌ڵام شه‌ڕ هه‌ڵگیرسا و ناچار بوو بگه‌ڕێته‌وه.گشت ئه‌وانه بوونه هۆی ئه‌وه ئێمه زۆر به ئیحتیاتر بین. پێوه‌ندیی نامه‌یی و تێلێگرافی لێره‌وه له گه‌ڵ دنیای ده‌ره‌وه بۆ چه‌ندین مانگان هه‌ڵپسا، له‌ودواییانه دا سێ نامه‌مان به ده‌ست گه‌یشت و هیوادارین دیسان ڕێی هاتنی نامه نه‌گیرێ.\nناکرێ و پێویستیش ناکا ئه‌من باسی ئه‌و ده‌ردیسه‌ری و ناڕه‌حه‌تییانه‌ی ئه‌و پێنج مانگه‌ی ڕابردووتان بۆ باس بکه‌م.......\nتا ئه‌وکاته‌ی شه‌ڕ به ئوڕووپا به‌رته‌نگ بوو هێنده‌ی شوێن له سه‌ر کاره‌کانی ئێمه نه‌ده‌کرد. پۆستمان، ئه‌گه‌رچی فه‌له‌ج ببوو و ده‌رنگ ده‌گه‌یشتێ، به‌ته‌واوی نه‌بڕابوو. ئه‌وچه‌کی دراوانه‌ی له ئه‌مریکاوه ده‌گه‌یشتن ده‌کرا له بانکی ته‌ورێزێ خورد بکرێنه‌وه؛ و کاروانی تاجرانیش به به‌رده‌وامی ده‌هاتن، و که‌لوپه‌ل و پێداویستی ژیانیان ده‌هێنا و به‌و شێوه‌یه قیمه‌ته‌کان هێندێک له خواره‌وه‌ی ستانداردی ئاسایی دا بوون.\nئێمه تێلگرافێکی سه‌رۆکه‌که‌مان جه‌نابی لۆر مان پێگه‌یشت، که ئیزنمان ده‌دا بگه‌ڕێینه‌وه ماڵێ" ئه‌گه‌ر ژیانمان له مه‌ترسی دایه". ئێمه وڵامی تێلگرافه‌که‌مان بۆ نارده‌وه و ڕامان گه‌یاند " ساخین". به‌جێهێشتنی شوێنی کاری میسیۆنه‌که‌مان هه‌ر له به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی مه‌ترسی هه‌یه له ڕوانگه‌ی منه‌وه به‌هیچ جۆر پاساو نادرێ. و هاتبا و ئێره‌مان به‌جێ هێشتبایه ئێمه هه‌مووشتێکمان له کیس ده‌دا. ده‌بێ ئه‌وه‌مان له‌بیر بێ که ئێمه کاره‌که‌مان زۆر چاک ده‌سپێکردووه و ئه‌گه‌ر هه‌ڵاتبایه‌ین به‌ساڵان ده‌خایێنێ ئه‌وان شوێنگێڕی بکه‌ین و هه‌موو که‌س و هه‌موو شتمان له کیس ده‌دا. ئێمه لێره مڵک و که‌لوپه‌لی به‌نرخمان هه‌یه و هه‌روه‌ها ئامراز و که‌لوپه‌لی به‌رچاوی پژیشکی. ئێمه لێره ماینه‌وه و کارێکی باشمان کرد. ئێمه ئێستا باشتر له‌وه تێده‌گه‌ین له‌و کاته‌ی که لێره کێشه وهه‌را هه‌ڵئایسا.ئێمه به مانه‌وه‌ی خۆمان ژیانی به سه‌دان که‌سمان پاراستووه و له مردن ڕزگارمان کردوون. ئێمه خواردن و پۆشاکمان داوه به هێندێکی دیکه که‌ئه‌گه‌ر ئێمه نه‌بایه‌ین له نێو ده‌چوون. و ئێستا به‌ری کاره‌که‌مان ده‌بینین و له کۆبوونه‌وه‌ی نزا و عیباده‌تماندا نزیکه‌ی 100 که‌س به‌شداری ده‌که‌ن. کار و خزمه‌ته‌کانمان پرێستیژێکی زیاتری په‌یدا کردووه. ئێمه ده‌رفه‌تی گه‌وره و به‌رزمان ده‌ست که‌وتووه  به‌زه‌یی و ئه‌وینی خوڵای له ئاست مه‌زنمان عیسای مه‌سیح به نه‌داران، نه‌خۆشان و خه‌ڵکی که له ئاویلکه‌دان دا بوون نیشان بده‌ین.و ئه‌و کارانه‌ی ئێمه شوێنێکی هه‌تاهه‌تایی له سه‌ر خه‌ڵک به گشتی به‌جێ هێشتووه، که ئه‌من دڵنیام ئه‌وه ده‌بێ به پشتیوانییه‌کی گه‌وره بۆ میسیۆنه‌که‌مان له دابێ دا.\nدوکتور ئێدمان ڕۆژی 2ی دیسامبر ( دیسامبری 1914 ) به‌جێی هێشتین. کاتێک هه‌وری شه‌ڕی ئاسیا له سه‌ران ده‌رکه‌وت ئه‌و له‌وه ده‌ترسا وه‌زعێکی ئه‌وتۆ بێته پێشێ که نه‌توانێ دواتریش ئێره به‌جێ بهێڵێ. ئه‌وبه ڕاستیش پلانێکی ئه‌وتۆی هه‌بوو که زووتر له‌وه بڕوا که ڕۆییشت، به‌ڵام له‌به‌ر نه‌جووڵانی کاروانان به‌ره‌و ته‌ورێز ده‌رکه‌وتن و چوونی وی لێره تا دوویه‌می دیسامبر وه‌دره‌نگی که‌وت. ئه‌گه‌ر ئه‌و شه‌ش سه‌عاتی دیکه لێره ماباوه، به‌هیچ جۆر نه‌یده‌توانی له شاری وه‌ده‌رکه‌وێ- چونکوو شاره‌که هه‌ر ئه‌وی ڕۆژێ نزیکه‌ی سه‌عات چواری دوای نیوه‌ڕۆ داگیر کرا.\nبۆچه‌ندین حه‌وتووان ده‌نگۆیه‌کی ئه‌وتۆ بڵاو ببووه‌وه که‌ئه‌ڕته‌شێکی پێکهاتوو له ترکان و کوردان خۆی ئاماده ده‌کا بێته نێو ئه‌و به‌شه‌ی ئێران بۆ ده‌رپه‌ڕاندنی ڕووسه‌کان. ئه‌و ده‌نگۆیانه نیگه‌رانی و ترسێکی زۆریان له نێو تاجران دا ساز کرد و زۆریان شاره‌که‌یان به‌جێ هێشت. ئێمه له کاتی چوونی دا تا نزیکه‌ی میلێک و شتێکی وا له‌گه‌ڵی چووین و دوکتور ئێدمانمان به‌ڕێ کرد و، له گه‌ڕانه‌وه‌ماندا بۆ شاری ئه‌و خه‌ڵکه‌ی که هه‌ڵده‌هاتن، نیو به گاڵته و نیو به جیدی پێیان گوتین، " باشتروایه له‌گه‌ڵ ئێمه بێن، مه‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ شاری، له‌وێ ده‌کووژرێن" له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، ئه‌من گه‌ڕامه‌وه نێوشاری و چوومه‌وه دیوی کاره‌که‌م و کاری ئاسایی خۆم ده‌ست پێکرده‌وه.به‌ڵام ده‌بێ پێ له‌وه‌ش بنێم فکرم به‌سه‌رکاره‌که‌مه‌وه نه‌بوو. ئه‌من زۆر به‌داخه‌وه بووم ئاوا به‌تاقی ته‌نیا ماومه‌ته‌وه، ئه‌و ده‌مه‌ی که دوکتور ئێدمان تازه ڕۆیشتبوو.ئه‌من هێندێک له‌وه نیگه‌ران بووم بڵێی دواتر چ ڕووبدا. له شوێنی خۆم هه‌ستام و چوومه حه‌وشه. له‌پڕ ده‌رکه‌وانه‌که‌مان پێی ڕاگه‌یاندم کونسوولی ڕووسییه دێ بۆ دیتنم **\n[ مه‌به‌ست نه‌مر ئالێکساندر ئیاسه که به‌دوای دیداری فاسوم دا له سابڵاغ ده‌رده‌که‌وێ. ح.ق.] کۆنسوول گوتی ئه‌وئێستا شاره‌که به‌جێ ده‌هێڵێ ئه‌گه‌ر ئێمه بمانه‌وێ ده‌توانێ له‌گه‌ڵ خۆی بمانبا. ئه‌و پێی ڕاگه‌یاندین  تاچه‌ند سه‌عاتی دیکه 800 عه‌سکه‌ری ترک که نزیکه‌ی 600 کورد وچه‌ندین شێخیان له‌گه‌ڵه دێنه نێو شاری. بارودۆخه‌که زۆر جیدی و سه‌خت بوو به‌ڵام، ئێمه بڕیارمان دا نه‌ڕۆین و بمێنینه‌وه. کونسول ئامۆژگاری کردین بچینه لای کۆنسوولی ترک و داوخوازی لێبکه‌ین به‌هه‌موو جۆرێکی لواو بمانپارێزێ به‌ڵام، باوه‌ڕ به قسه‌ی سه‌رزاره‌کی وی نه‌که‌ین و داوای لێبکه‌ین به نووسراو ئه‌و به‌ڵێنه‌مان بداتێ. ( ئه‌من بۆم ده‌رکه‌وت ئه‌و قسه‌یه‌ی ئیاس به گردبڕی ڕاسته، چونکوو هه‌موو وه‌عده و به‌ڵێنی ترکه‌کان هیچ ناهێنێ ئه‌گه‌ر به‌نووسراو نه‌بێ، و وه‌ده‌ستخستنی ده‌ربڕین یان به‌ڵێنێکی نووسراو له لایه‌ن ئه‌وانه‌وه ئه‌وده‌می هه‌ڵنه‌ده‌سوڕا). ده‌ستبه‌جێ چوومه کۆنسولخانه‌ی ترک و له‌وێ به‌هه‌موو جۆر ده‌سته‌به‌ر بوون به‌هیچ کلوه‌جێ هیچ مه‌ترسییه‌ک له گۆرێدا نییه و ئه‌من ده‌کرێ بچمه لای دانیشتووانی هه‌رمه‌نی شاره‌که‌ش و له‌و باره‌یه‌وه ئاگاداریان که‌م که چاویان له‌من بوو بیانپارێزم. به‌ڵێنیشیان دامێ هه‌ر که ئه‌ڕته‌شی ترک هات ده‌نێو شارییه‌وه عه‌سکه‌ری ترک ده‌نێرن بۆ کێشک کێشان له‌ئێمه.\nنزیکه‌ی سه‌عات چوار بوو گوێم لێبوو زۆه به زرم و کوت له ده‌رگای دراوسێ مه‌سیحییه‌که‌ی ئێمه‌یان ده‌دا. ئه‌من ده‌رگای خۆمانم کرده‌وه و دیتم ژماره‌یه‌کی زۆر کورد حه‌ول ده‌ده‌ن ده‌رگای ماڵی هاوسێکه‌مان بشکێنن و بچنه حه‌ساره‌که‌یه‌وه.ده‌ستبه‌جێ تاقه خزمه‌تکارێکی که لام مابووه به شوێن عه‌سکه‌ره‌کان دا نارد به په‌له بێن و کێشک له پێگه‌که‌مان بکێشن. چونکه له‌وه ده‌ترسام ئه‌و کورده وه‌حشیانه به زوویی بێنه به‌رده‌رگای خانووبه‌ره‌که‌ی ئێمه‌ش.له هه‌مان کاتدا چوومه ئه‌و به‌شه‌ی خانووه‌که که خانمه‌کانی لێده‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی ئاگادایان که‌م که چ قه‌وماوه، و داوام له یای گودهارت کرد به‌سه‌ربانی دا بچێته حه‌ساری دراوسێکمان و ژنه‌که‌ی بهێنێ بۆ حه‌وشه‌ی خۆمان با بزانین چمان بۆیان له ده‌ست دێ.بۆ خۆشم چوومه سه‌ر سه‌ربانی و چاوم لێ بوو ده‌رگایان شکاندبوو و به قۆنداغی تفه‌نگه‌کانیان له دراوسێکه‌مانیان ده‌دا و تفه‌نگیان لێ ڕاكێشا که ته‌قه‌ی لێ بکه‌ن له‌به‌رئه‌وه‌ی ملی نه‌ده‌دا.ئێمه یارمه‌تیمان کرد بۆ هێنانی هێندێک له فه‌ڕشه‌کان بۆ سه‌ر سه‌ربان و ئه‌وه‌ی له ده‌ستمان هات کردمان بۆ ئه‌وه‌ی هه‌رچی هه‌یبوو لێی تاڵان نه‌که‌ن.هه‌رله‌و ده‌مه‌دا زرمه‌یه‌کی گه‌وره له ده‌رگایه‌که‌ی ئێمه‌ش هات و هاتبوونه سه‌ر ئێمه‌ش. و عه‌سکه‌ره‌کانیش هێشتا نه‌گه‌یشتبوونێ و هیچ خزمه‌تکارێکیش له به‌ر ده‌رگاکه نه‌بوو. بۆخۆم چوومه به‌رده‌رگا و لێم پرسین چییان ده‌وێ. گوتیان ته‌ویله‌یه‌کیان ده‌وێ بۆ ئه‌سپه‌کانیان. دڵنیام کردن که چ جێی ئه‌وتۆمان نییه.له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، پێکێشییان کرد و هاتنه ژوورێ به چاوی خۆیان ببینن داخودا هه‌یه یان نا و به‌ڵێنیان دامێ ئه‌گه‌ر جێیه‌کی وایان نه‌دێته‌وه بڕۆن. ئه‌وانه سێ کوردی وه‌حشی بوون له عه‌شیره‌تی باڵه‌ک و هیچ عاده‌تیان به خه‌ڵکی لاوه‌یی نه‌بوو و، پێیان وایه هه‌رکه‌سێکی کڵاوی له سه‌ر بێ ڕووسه و مه‌حکوومه به مردن. هه‌ر که کڵاوه‌که‌ی منیان دی فیشه‌کیان له به‌ر تفه‌نگی نا و خه‌ریک بوون ته‌قه‌م لێ بکه‌ن به‌ڵام یه‌کیان کوتی: " راوه‌ستن جارێ ته‌قه مه‌که‌ن!" ئه‌و له‌منی پرسی ئێمه چه‌ند که‌سین، و کاتێک زانی ئێمه سێ که‌سین\n[ وێده‌چی مه‌به‌ستی فاسوم له خۆی، یای ئاگوستا گودهارت و یای مێتا فۆن دێر شولنبێرگ بێ. ح.ق] ، کوتی:\n" جارێ ڕاوه‌ستن هه‌تا هه‌موویان ده‌بینینه‌وه و به جارێک هه‌موویان ده‌کووژین" ئه‌منیان ناچار کرد هه‌موو خانوو به‌ره‌که‌یان پێشان دام . ئه‌وان پێیان وابوو ئه‌وه به ساخی منیان گرتووه، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر به‌زه‌ینیشیان دا نه‌ده‌هات که ماڵێک له ده‌رگایه‌ک زیاتری هه‌بێ، ئه‌و ده‌رگایه‌ی که پێیدا هاتبوونه ژوورێ، و یه‌کێکیان زۆر له‌نزیکه‌وه ئاگاداری لێده‌کرد.ئه‌من که له پێش ئه‌وان دا گه‌یشتبوومه یه‌ک له ژووره‌کان که له ده‌رگای پشته‌وه‌ی خانووه‌که نزیک بوو ده‌ست به‌جێ کردمه‌وه و ده‌ستم به هه‌ڵاتن کرد و دزه‌کانم له ماڵێ دا به ته‌نێ هێشته‌وه، دوایه چوومه‌وه سه‌رسه‌ربانی و له‌وێوه یای گودهارتم ئاگادار کرد چ ڕوویداوه. له سه‌ربانه‌وه ده‌مان دی چۆن دزه‌کان شته‌کانمان کۆ ده‌که‌نه‌وه و ده‌یانبه‌نه ده‌رێ. ئیدی تاریک داهاتبوو. ئه‌من چوومه سه‌ر سه‌ربانی دراوسێ کورده‌که‌مان و له‌وێوه که نزیکه‌ی 8 پێ ده‌بوو خۆم فڕێ دا خوارێ و خه‌ڵکه‌که‌ی دیکه‌شم بانگ کرد بێنه ده‌رێ. ئێمه هه‌موومان ( یای گودهارت، ژنی دراوسێ مه‌سیحییه‌که‌مان، مه‌سیحییه‌کی دیکه و خۆم) ساغ بووین و ئێستا له حه‌ساری دراوسێیه کورده‌که‌مان بووین ئه‌من و یای گودهارت داوای چارشێومان کرد و بڕیارمان دا هه‌رچۆنێکه خۆمان بگه‌یێنینه کۆنسوولخانه‌ی ترکییه. کوردێکی گه‌نج که زۆر به ئازایه‌تی خۆی ده‌فشی گوتی له‌گه‌ڵمان دێ و هه‌رکه‌س بییه‌وێ توخونمان که‌وێ و سه‌ده‌مه‌مان پێ بگه‌یینێ ده‌ی‌کووژێ. وه‌ڕێ که‌وتین، به‌ڵام هێشتا ده یان پازده هه‌نگاو نه‌ڕۆیشتبووین کورده‌که له تاریکی دا بزر بوو. جارێکی دیکه به ته‌نێ ماینه‌وه. ئه‌من وه‌پێش که‌وتم و به یای گودهارتم گوت به دوومدا بێ. هێنده نه‌ڕۆیشتبووین ده‌سته‌یه‌کی دیکه شڕه‌خۆری، وه‌حشی کوردمان دی که ده‌رگای ماڵی هه‌رمه‌نییه‌کی مه‌سیحی دیکه‌یان شکاندبوو و خه‌ریک بوون تاڵانیان ده‌کرد. له کاتێکدا له‌وه ده‌ترسیان که به‌ره‌و ئه‌وان بچین به‌ره‌و دوا گه‌ڕاینه‌وه و له پڕ دیتمان ئه‌وه له‌به‌ر ده‌رگای تاقه دراوسێی مه‌سیحین که مابووه‌وه- هێشتاماڵی وییان نه‌بڕیبوو، چونکوو شارومه‌ندی ترک بوو. به ته‌قه‌ته‌ق له ده‌رگامان دا، ده‌رگایان لێ کردینه‌وه و چووینه ژوورێ. ئه‌من یای گودهارت و چارشێوه درێژه‌که و چاویلکه‌که‌م له‌وێ دانا، و کڵاوێکی ترکیم له سه‌ر کرد و که‌سێکی له‌وێ بوو ڕازیم کرد له گه‌ڵم بێ بۆ شابه‌نده‌ریی ترک.\nنزیکه‌ی دوو سه‌عات به نێو قوڕو چڵپاو و له بن باران دا ئاخره‌که‌ی توانیمان خۆمان له کونسولخانه‌ی ڕووسییه کوتین.له‌وێ کۆمه‌ڵێکی زۆر له کاربه‌ده‌ستانی ترک کۆببوونه‌وه، ده‌رگای ئه‌نباری کۆنسوولی ڕووسییه‌یان شکاندبوو، که چه‌ند سه‌عات پێشتر سابڵاغی به‌جێهێشتبوو. به‌ر له‌وه‌ی شابه‌نده‌ری ترک که به‌رپرسی گشتیان بوو ببینمه‌وه یه‌کێک له فه‌رمانده‌ره کانیانم دیته‌وه و حه‌ولم له‌گه‌ڵدا له‌گه‌ڵم بێته خانووی نێوه‌نده‌که‌مان و پێش به ماڵبڕینه‌که بگرێ و پارێزگاریمان لێ بکا. به‌ڵام ئه‌و هێنده‌ی خواردبووه‌وه هه‌ر به‌ڵادا ده‌هات و گوتی ناتوانێ به رێگه‌دا بڕوا و وا بزانم ڕاستیشی ده‌کرد. ئه‌و چه‌ند شوشه کۆنیاکی له کونسولخانه‌که‌دا دۆزیبووه‌وه و زۆری خواردبووه‌وه. با که‌س نه‌ڵێ ترکێک له‌و " مه‌سیحییانه"ی ئێمه که ده‌خۆنه‌وه و له‌و کاره دزێوه‌دا مامۆستای ئه‌وانن، که‌متر ده‌خواته‌وه.\nدوای ئه‌وه‌ی که ئاخره‌که‌ی گه‌یشتینه‌وه بنکه‌که‌مان، زانیمان خزمه‌تکاره‌که‌مان به وه‌خت گه‌یشتووه‌تێ و نه‌یان هێشتووه دزه‌کان ساف ساف خانووه‌که تاڵان که‌ن و هێندێک له ماڵه دزێتییه کانیشیان لێ ئه‌ستاندبوونه‌وه. ڵه‌به‌ر ده‌رگای نێوه‌نده‌که‌مان چه‌ند عه‌سکه‌ر وه‌ک کێشکچی داندران ، و ئێمه‌ش حه‌ولمان دا ئه‌وه‌نده‌ی له‌شه‌وی مابوو\nدڵسۆزتان له ڕێبازی ڕزگاری کوردان دا، ئێل.ئو. فاسوم"\n( درێژه‌ی هه‌یه)\nبه داخه‌وه ژماره‌ی 12ی ساڵی 6 به‌ده‌سته‌وه نییه بۆ ئه‌وه‌ی درێژه‌ی ئه‌و باسه‌ی تێدا بخوێنینه‌وه.\nکوردستان میشنێری له ژماره‌ی 7ی ساڵی 8، مانگی ئاوریلی 1916 دا نووسێنێکی درێژی ل.ئو. فاسوم ی سه‌باره‌ت به قه‌تڵی عامی هه‌رمه‌نیان بڵاو کردووه‌ته‌وه.\nله ژماره‌ی 1ی ساڵی 10ی کوردستان میشنێری که له مانگی ژانڤییه‌ی ساڵی 1918 دا بڵاو بووه‌ته‌وه نووسینێکی ل.ئو.فاسوم سه‌باره‌ت به کتێبی سروودی پیرۆزی دینی که به نێوی " شێعرانی ڕوحانی" بڵاو کراوه‌ته‌وه ده‌خوێنینه‌وه:\nکتێبێکی شێعرانی ڕووحانی به کوردی\nیه‌که‌م بڵاوکردنه‌وه‌ی کتێبێکی شێعرانی ڕووحانی به زمانی کوردی، له ساڵی 1912 دا ئاماده کرا. ئه‌وه به ده‌ست نووسرابووه‌وه و 11 سروودی تێدابوو و بۆ ماوه‌ی 2 ساڵ له ڕێوڕه‌سمی دۆعاخوێنی و پاڕانه‌وه‌ی ئاسایی میسیۆن دا به‌کار ده‌هێندرا. کۆپی ماکی ئه‌م نامیلکه پچووکه‌ی شێعرانی ڕووحانی پێشکێش کراوه به حه‌وزه‌ی عیلمی لووتێر له سه‌نت ئانتۆنی پارک، سه‌نت پاول، میناسۆتا، بۆ ئه‌وه‌ی له گه‌ڵ شتی ده‌گمه‌نی دیکه‌ی پێگه جۆربه‌جۆره‌کانی میسیۆنان هه‌ڵبگیرێ و بپارێزدرێ.\nبڵاوکردنه‌وه‌ی دوویه‌می ئه‌و کتێبه، که پێداچوونه‌وه‌ی تێدا کراوه و لێی زیاد کراوه له ساڵی 1914 دا ئاماده کرا. ئه‌ویش هه‌ر به ده‌ست نووسراوه‌ته‌وه و بریتییه له 40 سروود و بۆچه‌ندین ساڵان خزمه‌تێکی باشی کرد.دوو کۆپی ئه‌و بڵاوکراوه‌یه‌ش پارێزراوه و، ئه‌وانیدیکه‌ی به‌ده‌ست ترکه‌کان و ڕووسه‌کان له نێوچوون که زۆرجاران سابڵاغیان کاول کرد.\nبڵاوکراوه‌ی سێیه‌می هه‌مان کتێبی شێعرانی ڕووحانی کوردی، که لێی زیاد کراوه و پێداچوونه‌وه‌ی تێدا کراوه هه‌ر ئێستا ئاماده‌یه که بچێته ژێر چاپ و له ماوه چه‌ندحه‌وتوویه‌ک دا ته‌واو ده‌بێ. ئه‌م چاپه 100 سروودی تێدا ده‌بێ . له‌وانه 40 سروودیان له زمانی ئینگلیسییه‌وه وه‌رگێڕدراون، 27یان له زمانی نۆڕوێژییه‌وه، 22 یان له زمانی سوێدییه‌وه، 6 یان له زمانی ئه‌ڵمانییه‌وه و 5 یشیان به زمانی ماک واته کوردی له لایه‌ن وه‌رگێڕه‌وه داندراون. نزیکه‌ی گشت ئه‌و سروودانه به زمانی ئینگلیسی هه‌ن به‌ڵام ، وا به دروستتر داندرا که له‌زمانی ماکه‌وه وه‌ربگێڕدرێنه سه‌ر زمانی کوردی. ئاهه‌نگی هه‌ر کام له سرووده‌کان هه‌ر به‌و شێوه‌ی بابه‌تی ئینجیلی یان ئه‌و ده‌قه‌یه که سرووده‌کانی پێ نووسراوه. " ڕیزی دۆعا خوێنی" یه‌کی گشتیش که بتوانێ زه‌ینی ڕۆژهه‌ڵاتی به‌ره‌و لای خۆی ڕابکێشێ، و له گه‌ڵ ڕێوڕه‌سمه ئێڤانگێلییه‌کان له کلیسا یان دۆعاخانه بگونجێ لێی زیاد کراوه، ئه‌وانه بریتین له پێلێنان له گوناهان و ................ ئه‌وانه به تایبه‌تی یارمه‌تییه‌کی گه‌وره‌ن بۆ میسیۆنێری نوێ بۆ به‌ڕێوه‌بردن و سه‌رکێشی دوعاخوێنی گشتی، سه‌ردانی ماڵان بۆ کۆبوونه‌وه‌ی تایبه‌تی و له هه‌مان کاتیشدا یارمه‌تیده‌رن بۆ ئه‌وه‌ی مرۆ به ڕه‌وانی به کوردی قسه بکا.\nسه‌رکه‌وتن له چاپی ئه‌و به‌رگه دا تا ڕاده‌یه‌کی زۆر له سایه‌ی دۆستانی مێهره‌وانی میسیۆن له وێسترڤیل و ڤۆلین مه‌یسه‌ر بووه........ ئه‌و 175 دۆڵاره‌ی که بۆ ساز کردنی 140 زینکی وێنه‌ی کتێبی شێعرانی ڕووحانی پێویست بوو به زیاده‌وه دابین کراوه. ئه‌گه‌رچی هه‌م که‌ره‌سته و هه‌م کار ئێستا زیاتری تێده‌چێ به‌ڵام، نرخی کۆپییه‌کی 140 لاپه‌ڕه‌یی سرودی کوردی له 30ی سێنتی تێناپه‌ڕێنێ...........\nباشه کێ یارمه‌تیمان ده‌کا بۆ کاری دواترمان ڕێزمانی کوردی؟ زانکۆی شیکاگۆ داوای 1825 دۆڵار ده‌کا بۆ چاپ کردنی به‌ڵام، ئه‌گه‌ر زینکه‌کانی ئاماده بکه‌ین ، هه‌ر وه‌ک بۆ کتێبی شێعرانی ڕووحانی کردوومانه، ده‌کرێ به 400 دۆڵار چاپی بکه‌ین.هه‌ڵبه‌ت، کارێکی زۆر دژوار و ئه‌سته‌مه کاغه‌زی ته‌واو ئاماده بکرێ بۆ زینکی وێنه‌ی لێ ساز بکرێ، و کاری مرۆیک بۆ ماوه‌ی دوومانگ یان زیاتر ته‌واو ده‌با. به‌ڵام ئه‌گه‌ر که‌سێک خه‌رجی ئاماده‌کردنه‌که‌ی بگرێته سه‌ر ئه‌ستۆی خۆی به‌خۆشییه‌وه ئه‌وه ده‌که‌ین، چونکه ڕێزمانه‌که‌مان زۆر پێویسته.\nهه‌ر له‌م ژماره‌یه دا ل.ئو. فاسوم بابه‌تێکی سه‌باره‌ت به قه‌تڵی عامی خه‌ڵکی سابڵاغ و ده‌وروبه‌ری له مانگی فێڤرییه‌ی 1916 دا بڵاو کردووه‌ته‌وه. ئه‌و نووسراوه‌یه نرخێکی تایبه‌تی مێژوویی هه‌یه، چونکه به‌ده‌ستی که‌سێک نووسراوه که بۆ خۆی له نزیکه‌وه ئه‌و قه‌تڵی عامه و ئاکامه‌کانی دیتووه.\nکورده‌کان گیرۆده‌ی شه‌ڕ ***\nسه‌رنجێکی زۆر دراوته سه‌ر هه‌رمه‌نی و سریانییه شه‌ر لێدراوه‌کان. چه‌ندین میلیۆن دۆڵار کۆ کراوه‌ته‌وه بۆ وه‌فریاکه‌وتنی ئه‌وان. بێگومان پێویستی به دراوی زۆرتر هه‌یه.\nهه‌رمه‌نییه‌کان، سریانییه نه‌ستوورییه‌کان و کورده‌کان، به کرده‌وه دانێشتووی خاکێکن له ڕۆژهه‌ڵاتی ترکییه و باکووری ڕۆژئاوای ئێران. ده‌کرێ بگوترێ هه‌رمه‌نستان و کوردستان به ته‌واوی نیوه‌ی یه‌کتری داده‌پۆشن. ڕک و کێنه‌ی کۆنی ترکه‌کان له ئاست هه‌رمه‌نییه‌کان له‌گه‌ڵ ڕک و کینه‌ی تازه که له به‌ر ڕاپه‌ڕێنی هه‌رمه‌نییه‌کان به پشتیوانی ڕووسه‌کان ورووژاوه، بووه هۆی ڕژانی خوێنی بێ ئه‌ژماری به هه‌زاران خه‌ڵکی بێ سووچ و تاوان، که زۆربه‌یان ژن و منداڵ بوون. پیاوان چه‌کدار بوون و ده‌یانتوانی خۆیان بپارێزن یان ڕابکه‌ن.\nسریانییه نه‌ستوورییه‌کانیش، ئه‌گه‌رچی به قه‌ده‌ر هه‌رمه‌نییه‌کان سه‌ربزیوییان نه‌کردبوو به‌ڵام هه‌ستیان کرد چ هێمنییان نییه. هێندێکیان به مه‌به‌ستی پاراستنی خۆیان چه‌کیان هه‌ڵگرت به‌ڵام، زۆربه‌یان به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵات ڕایان کرد و خۆیان گه‌یانده نێو قه‌وقاز و باکووری ڕۆژئاوای ئێران. کۆمیته‌کانی وه‌فریا که‌وتن، هه‌م ئی ڕووسی و هه‌م ئه‌مریکایی، ده‌ستبه‌جێ وه‌خۆ که‌وتن بۆ یارمه‌تی کردن به‌وانه‌ی که له‌هه‌موان زیاتر پێویستییان به یارمه‌تی هه‌بوو.ئه‌وکاری وه‌فریا که‌وتنه ئه‌وه سێ ساڵه به‌رده‌وامه. پیاوان ئامرازیان له به‌ر ده‌ست نرا و کاریان درایه به‌ڵام، زۆر بێوه ژن، منداڵی بێ دایوباب و خه‌ڵکی نه‌خۆش هێشتا پێویستییه‌کی زۆریان هه‌یه.\nکورده‌کان وه‌ک هه‌رمه‌نییه‌کان و سریانییه‌کان زۆر زوو ئازاریان نه‌چێشت. ئه‌وان به شێوه‌ی سه‌ره‌کی له به‌ره‌ی شه‌ڕ دا له ڕیزی ترکه‌کاندا بوون و، وه‌ک له بیرمانه، ئه‌و به‌ره‌یه بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ به پته‌وی و به‌هێز خۆی ڕاگرت. دوایه ئه‌و به‌ره‌یه ئاخره‌که‌ی پاشه‌کشه‌ی کرد و له هێندێک جێیان شکا، ئه‌و جار نۆره گه‌یشته سه‌ر له‌نێوبردن و قه‌تڵی عامی کورده‌کان. ئه‌وه به ده‌ست ڕووسه‌کان کرا و، هه‌رمه‌نییه‌کان و ژماره‌یه‌کی که‌م سریانی یارمه‌تییان دان.\nئه‌ڕته‌شی هێرشکار زۆر عه‌شیره‌تی به خڕی ڕاوه‌دوو نا و ده‌ریپه‌ڕاندن. شتی زۆر ترسێنه‌ر، که هێنده ده‌رداوین که بۆ بڵاو کردنه‌وه نابن له هه‌موو کوردستان دا قه‌ومین. تۆڵه‌ئه‌ستاندنه‌وه، ته‌ماح تێکردن و، بێ به‌زه‌ییه‌کی گشتی له دژی گشت ئه‌و که‌سانه‌ی ده‌رده‌ست کران به‌ڕێوه‌چوو. ئه‌من به‌سه‌دان کوردی ئاوام دی که له‌ته‌مه‌نی چه‌ک هه‌ڵگرتن دا بوون که هێنرانه شاری یان له شاری ڕابرانه شوێنێکی چۆل بۆ ئه‌وه‌ی وه‌به‌رگولان بدرێن یان به شیر بکووژرێن. له شوێنێک. که برێک له میلێک زیاتر له شارییه‌وه دوور بوو 800 که‌س به‌کۆمه‌ل و به‌گوله‌ی تۆپخانه‌ی خێرا کووژران. ئه‌وانه ده یان پازده ده‌قیقه‌یه‌کی پڕ له خه‌فه‌ت بوو که ئه‌من قه‌تی له بیر ناکه‌م، به‌ڵام ئه‌وه کاره‌ساتی هه‌ره پیس نه‌بوو. له شاره‌که‌ی ئێمه زیاتر له 7000 که‌س قه‌تڵی عام کران.بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ست به فیشه‌کانه‌وه بگرن ته‌قریبه‌ن به‌ده‌نی هه‌موویانیان به شیر یان نێزه کون کون کرد.\nژنان و کچانی کورد به شێوه‌یه‌کی که له گێڕانه‌وه ناشێ ئه‌تک کران. نزیکه‌ی 400 یان له گه‌ڵ خۆیان برد بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌تکیان که‌ن و زۆریان فرۆشران و فرۆشرانه‌وه یان بۆ ئه‌تک پێکران سه‌ودایان پێکرا.هه‌ڵبه‌ت، ئێمه ئه‌مریکایی بێ ده‌سته‌ڵات بووین و هیچمان پێ نه‌ده‌کرا.\nزۆر جار له شه‌وی تاریک و مردوو دا گوێمان له ناڵه و هاواری بێچاران ده‌بوو. جار جار هه‌رچه‌ند ده‌رگایه‌ک له ئێمه‌وه دوور بوون، و ئێمه ئاماده بووین ده‌ستبه‌جێ ده‌رپه‌ڕینه ده‌ره‌وه و له هه‌رجێیه‌کی پێمان بکرێ به هاواریانه‌وه بێین.بۆ پاراستنی ده‌رگا و په‌نجه‌ران له ماڵه پچووکه قوڕێنه‌کاندا ئه‌من زۆر جار ڕام ده‌کرده ده‌رێ و سه‌ربازه‌کانم پێمل ده‌کرد وپێم ده‌گوتن بۆ دار بردن بێنه نێو پێگه‌ی میسیۆنه‌که‌مان. پیاوی پیر، ژن و منداڵان، که هیچیان نه‌بوو بیخۆن جگه له ڕیشه گه‌نمی کوڵاو نه‌بێ [دانووله!]، له چه‌ند خانوویه‌کی که‌می که مابوونه‌وه به‌سه‌ر یه‌کدا هه‌ڵڕژابوون. له ڕاستیدا، ئه‌وه له‌یه‌ک وه‌خڕبوونی هه‌ره چاره‌ڕه‌شی ئینسانی بوو که ئه‌من له ژیانمدا قه‌تم دیتبێ یان بتوانم به خه‌یاڵم دا بێ.\nخوێنه‌ره‌وه‌ی خۆشه‌ویست، کورده‌کان له ماڵی خۆیان ده‌رپه‌ڕێندران، هه‌موو دارایی و سامانیان لێ ئه‌ستێندرا، دێیه‌کانیان کاول کران، و ئاژه‌ڵ و مێگه‌له‌کانیان ته‌له‌ف کران. داخودا ئه‌توو سه‌باره‌ت به‌و چاره‌ڕه‌شی و کاره‌ساته‌ی به‌سه‌ریان هاتووه دڵپه‌شێو نی؟ ئه‌وان به ته‌نێنه و وه‌ک ئه‌وه وایه له ئاسمانه‌وه به‌ربووبێته‌نه نێو کێوه‌کانی راکی Rocky Muntains [ زنجیره‌ی چیاکانی ڕۆژئاوای باکووری ئه‌مریکایه که له باکووری ئالاسکاوه به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵاتی خواروو تا نیو مێکزیکۆ درێژی ده‌بنه‌وه ح.ق.]. به هه‌زاران که‌س له لایه‌ن کۆمیته‌کانی وه‌فریا که‌وتنی هه‌رمه‌نییه‌کان و سریانه‌کانه‌وه که له ژێر چاوه‌دێری خاچی سوور دا کار ده‌که‌ن نان ده‌درێن. به‌ڵام، ئه‌و وه‌فریا که‌وتنه به هیچ جۆر هه‌موو پێداویستییه‌کان دابین ناکا. داخودا ئه‌توو یارمه‌تی ده‌ده‌ی؟ هه‌رچی له توانات دا هه‌یه هه‌رچه‌ندی زووه بیکه. ئه‌وه گیانان ده‌پارێزێ و ده‌کرێ ڕوحانیش بپارێزێ. هه‌موو یارمه‌تییه‌کانت بنێره بۆ خه‌زێنه‌داره‌که‌مان، پرۆفێسۆر م. ن. وی، Prof.M.O. Weey, 1714 Como Ave., S.E. Minneapolis, Minn.\nدڵسۆزتان بۆ وه‌فریا که‌وتنی ئه‌و کوردانه‌ی له برسان ده‌مرن،\nکوردستان میشنێری، ژماره‌ی 2، ساڵی 12، فێڤرییه‌ی 1920\nرێزمانێکی کرده‌یی کوردی\nئه‌وه‌نده سه‌باره‌ت به‌م کتێبه نووسراوه، که ئیدی نێوه‌که‌ی بووه به مه‌ته‌ڵێک، ئه‌من له‌و باره‌یه‌وه زۆر شه‌رمه‌زارم. ئه‌و کتێبه ده‌کرا له پێترسبورگ، ڕووسییه به خۆڕایی چاپ بکرێ به‌ڵام شه‌ڕ نه‌یهێشت. ده‌کرا له ئه‌ڵمان زۆر به هه‌رزانتر لێره چاپ بکرێ به‌ڵام ئه‌وه‌ش له به‌ر شه‌ڕ هه‌ڵنه‌سووڕا. چاپکاران له نیۆیۆرک چه‌ندین جار کۆنتراکتیان له گه‌ڵ به‌سترا، و هێندێکیان دراو بۆ وه‌لانا، و هه‌ر جاره‌ی که ده‌یانه‌ویست ده‌ستی پێبکه‌ن په‌کیان ده‌که‌وت.\nدواجار، چ ڕێگه‌یه‌کی دیکه نه‌بوو جگه له‌وه‌ی نه‌بێ خۆم زۆربه‌ی کاره‌کانی بکه‌م و زینکی بۆ ئاماده بکه‌م. ئه‌وه کاتێکی زۆری برد و دراوێکی زۆری تێچوو. ئه‌من کاتم نه‌بوو و به‌شی ماڵیشمان له وزه‌ی دانه‌بوو خه‌رجی چاپه‌که‌ی به ئه‌ستۆوه بگرێ. به‌ڵام چاپکاره‌کان ئه‌ودراوه‌یان نه ده‌داوه که بۆ کڕینی ئامراز و کاری سه‌ره‌تایی پێیان درابو، جا بۆیه ئێمه ده‌بوو به‌رده‌وام بین. به هه‌موو لایه‌ک شانمان دا به‌ری، ئاخره‌که‌ی سه‌رکه‌وتین ته‌واوی بکه‌ین. ئه‌من زۆر به‌داخه‌وه‌م که ئه‌و کاره ده‌بوو وا به په‌له بکرێ. پێداهاتنه‌وه و خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌که هه‌ر نه‌ده‌کرا، جا بۆیه هه‌ڵه‌ی زۆر زیاتری تێکه‌وتووه که ئه‌گه‌ر ده‌رفه‌تی پێداهاتنه‌وه‌ی هه‌بایه ئه‌و هه‌ڵانه‌ی تێ نه‌ده‌که‌وت.\nگشت ئه‌و که‌سانه‌ی پێیان خۆشه نوسخه‌یه‌کیان ده‌ست که‌وێ ده‌کرێ له سه‌رنووسه‌ری کوردستان میشنێری یان به‌م نێونیشانه داوای بکه‌ن: Augsburg Publishing House, Minneapolis, Minn. نرخی هه‌ر 5 دۆڵاره، که ئه‌وه‌ش نرخێکی گونجاوه بۆ کتێبێکی ئاوا له‌م سه‌روبه‌نده دا. ئه‌من هیوادارم گشت ئه‌وکه‌سانه‌ی لا له کاره‌کانی میسیۆنی کوردستان ده‌که‌نه‌وه و که‌متازۆر ده‌یانه‌وێ چاو له زمانی کوردی بکه‌ن نوسخه‌یه‌کی ئه‌م کتێبه بکڕن. ئه‌من پێموایه به ته‌ماشاکردنی ئه‌و کتێبه بۆتان ده‌رده‌که‌وێ  فێر بوونی زمانی کوردی هاسانه، و به کڕینی ئه‌و کتێبه ئه‌و دراوه‌ی تێیچووه ده‌گه‌ڕێته‌وه نێو خه‌زێنه‌که‌مان بۆ ئه‌وه‌ی ڕاسته‌وڕاست بۆ کاری میسیۆنێری به‌کار بهێندرێ.\n* بڕگه‌یه‌ک له سروودێکی نه‌ته‌وه‌یی که فاسوم له سابڵاغ بۆ نه‌ته‌وه‌ی کوردی نووسیوه\n** وێنه‌ی " ئالێکساندر ئیاس" به سپاسه‌وه له کتێبی Images From The Endgame Persia through a Russian Lens 1901-1914, John Tchalenko,2006 وه‌رگیراوه.\n*** ئه‌م نووسینه‌ی ل.ئو.فاسوم جاری یه‌که‌م له‌لایه‌ن به‌ڕێز ئه‌حمه‌دی قازی یه‌وه وه‌رگێڕدراوه و له ژماره‌ی71ی گۆواری مه‌هاباد،فێڤرییه‌ی 2007 لل 5 و 6 دا له ژێر سه‌رنووسی " گوزارشتی میسیۆنی کوردستان له سه‌ر کوشتاری ساڵی 1917ی سابڵاغ" بڵاو کراوه‌ته‌وه. لێره دا پێویسته ئه‌و هه‌ڵه‌یه ڕاست بکرێته‌وه که ئه‌و کوشتاره له مانگی فێڤرییه‌ی ساڵی 1916 دا کراوه و ئه‌و تاریخه هه‌م به پێی نووسینه‌کانی "کوردستان میشنێری" و هه‌م  ڕاپۆرتی " شه‌ریفوده‌وله" که پێشتر له ڕوانگه دا بڵاو کراوه‌ته‌وه به جوانی ساخ ده‌بێته‌وه. کوردستان میشنێری ڕاپۆرتێکی به‌ورده‌ڕیشاڵتریشی له سه‌ر قه‌تڵی عامی سابڵاغ و ده‌وروبه‌ری تێدایه، که به‌و زووانه ده‌یخه‌ینه‌به‌ر چاوی هۆگرانی مێژوو.\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 2:19 AM 0 comments Links to this post\nنووسراوه‌کانی لودڤیگ ئولسن فاسوم له کوردستان میشنێری دا به‌شی یه‌که‌م\nنووسراه‌وه‌کانی لودڤیگ ئولسن فاسوم له کوردستان میشنێری دا ( به‌شی یه‌که‌م )\nکوردستان میشنێری، ژماره‌ی 6، ساڵی 1، مارسی 1911\nهه‌ڵکه‌وت و خاکه‌که‌ی\nهه‌ڵکه‌وتی جوغرافیایی کوردستان زۆر به هاسانی دیاری ناکرێ. له‌م ژماره‌یه دا نه‌خشه‌یه‌کی گشتی ته‌قریبی پێشکێش ده‌کرێ. جێی سه‌رنجه که هه‌ڵکه‌وتی کوردستانی مۆدێڕن وه‌ک شانشینی که‌ونارای ئاسووری وایه.\nکوردستان وڵاتێکه له ئاسیای ڕۆژئاوا که به ئاڕاسته‌ی باکووری ڕۆژئاوا و خوارووی ڕۆژهه‌لات دا ده‌چێ، له نێوان 34 و 48 ده‌ره‌جه‌ی مه‌داری باکوور و 36 تا 48 ده‌ره‌جه‌ی ڕۆژهه‌ڵات هه‌ڵکه‌وتووه. بریتییه له به‌شێک له ترکییه و به‌شێک له ئێران، و رووبه‌رێک به پانایی 100000 میلی چوارگۆشه داده‌پۆشێ. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کوردستان له هه‌ردووک به‌ری سنووری ترکییه - ئێران هه‌ڵکه‌وتووه، ئێمه باسی کوردستانی ترکییه و کوردستانی ئێران ده‌که‌ین.\nله ڕووی تۆپۆگرافی ( شوێنناسی)، که‌شناسی و زمانه‌وانی و هۆی دیکه‌وه جارجار هاسانتره وڵاته‌که به سێ هه‌رێمی هاوئه‌ندازه دابه‌ش بکرێ، باکووری ڕۆژئاوای کوردستان، نێوه‌ندی کوردستان و باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، له ڕووی سیاسییه‌وه، و ته‌واو جیاواز، کوردستان به سه‌ر 8 تێرێتۆری پچووک، پاشالک یان ئه‌ستانان دابه‌ش کراوه، شه‌ش له‌وانه له ترکییه و له ژێر ده‌سته‌ڵاتی حقووقی سوڵتان دان واته: مه‌عمووراتولعه‌زیز، دیاربه‌کر، وان، مووسڵ، و به‌شی خوارووی ئه‌رمه‌نستانی ترکییه، دوو تێرتۆرییه‌که‌ی دیکه یان ئه‌ستانه‌کانی ئه‌رده‌ڵان و ئازه‌ربایجانی ڕۆژئاوا له نێو چوارچێوه‌ی سنووره‌کانی هه‌نووکه‌ی پادشایه‌تی ئێران دان.\nتۆپۆگرافی ( شوێنناسی)\nکوردستان " سه‌رزه‌وییه‌کی شاخاوی" یه. هه‌موو وڵاته‌که له خارپته‌وه تا ئاگری له باکوور، به ڕوونی تا داده‌کشێته سنووری لورستان له خوارووی کرماشان، به زنجیره چیای به‌ردرێژ و به‌رز داپۆشراوه.\nئه‌و شاخانه‌ی که به‌دڕێژایی به‌شی باکووری ئه‌و وڵاته به‌ره‌و ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا ده‌کشێن به‌شێک له تاوروسی که‌ونارا پێک ده‌هێنن، له کاتیكدا ئه‌وانه‌ی له به‌شی باشوور که به ئاڕاسته‌ی باکووری ڕۆژئاوا و باشووری ڕۆژهه‌ڵات هه‌ڵکه‌وتوون زاگڕۆسی که‌ونارا وه‌به‌ر ده‌گرن. له زۆر جێگایان به‌رزایی شاخه‌کانی کوردستان ده‌گاته 13000 تا 15000 پێ له ڕێکی ئاستی ده‌ریاوه.له سه‌ر و له نێوان دونده هه‌ره به‌رزه‌کاندا به‌فری ئه‌ستوور ده‌که‌وێ، به تایبه‌تی زستانێ. و له شوێنی سێبه‌ردار که قرچه‌ی تاوی هاوینێ تواناییه‌کی که‌می هه‌یه؛ به‌فر هه‌میشه‌یی یه.\nله نێو ئه‌شکه‌وت و ڕه‌هۆڵه بێ ئه‌ژماره‌کانی به‌رزایی چیاکانه‌وه کانیاوی به هێز و جوانی ئاوی پاک هه‌ڵده‌قوڵێن. دوای پێچه‌که و قه‌لبه‌زێکی زۆر ئه‌و ڕووباره کریستاڵانه له‌گه‌ڵ جۆگه‌له و جۆباری چیایان تێکه‌ڵ ده‌بنه‌وه‌که گه‌وره‌تر و گه‌وره‌تر ده‌بن و گه‌وره‌ترین و چۆمی هه‌ره‌مێژوویی ئاسیای ڕۆژئاوا پێک ده‌هێنن.\nله هێندێک شوێنان له نێو شاخه‌کانی کوردستاندا چاڵاوی بێ ئه‌ژمار و زه‌وی به‌پیت هه‌ڵکه‌وتوون، که له خوارتریانه‌وه، له نێوان شاخه پچووکتره‌کاندا، دۆڵی ته‌نگ، باگر و جوان و تێرئاو هه‌ن، له هێندێک له به‌شه‌کانی وڵات دا ده‌شتی ته‌خت هه‌ن، ڕه‌نگه گه‌وره‌ترین و زه‌نوێرترین ده‌شت ده‌شتی که‌رمه‌لیس بێ که له نیوان دوو چۆمی ده‌جله و زێ له باکووری مووسڵ و له باکووری ڕۆژئاوای هه‌ولێر هه‌ڵکه‌وتووه.له‌و ده‌شته دا، ئه‌سکه‌نده‌ری گه‌وره به ئه‌ڕته‌شێکی 35000 که‌سییه‌وه له نه‌به‌ردی گاوگامه‌لا دا هێزی 500000 که‌سی فارسه‌کانی به فه‌رمانده‌یی داریووش تێک شکاند.\nچۆمی ده‌جله " چۆمی کوردستان" ه. سه‌رچاوه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌و شاخه سه‌خت و گه‌ردنکه‌شانه‌ن که له‌خوارووی ده‌ریاچه‌ی گۆلژیک هه‌ڵکه‌وتوون، به بێ هیچ گومانێک ئه‌و چۆمه هه‌ر هه‌مان چۆمه که له Seriptures دا (Gen 2,14 ) به هید – ده‌که‌ل، یان کورتکراوه‌که‌ی دیکه‌ل باسی لێوه‌کراوه. ئه‌و ناوه له ڕووی له‌ه‌جه‌ییه‌وه گۆڕاوه و بووه به تیگره وشه‌یه‌کی مادی – فارسی بۆ "تیر" بێگومان ئه‌و نێوه له به‌ر خێرایی ئاوه‌که‌ی له‌و چۆمه نراوه که " تیر ئاسایه". کاتێک بیر له‌وه نه‌که‌ینه‌وه که سه‌رچاوه‌کانی ده‌جله و فورات هه‌ردووکیان له به‌رزاییه‌کانی وه‌کوو یه‌کی شاخه‌کانی کوردستانه‌وه هه‌ڵده‌قوڵن، به‌ڵام ئاوی ده‌جله له‌و جێیه‌ی که له نزیک که‌نداوی فارس له‌گه‌ڵ فورات تێکه‌ڵ ده‌بێته‌وه مه‌ودای 500 میل کورتترده‌بێ.ئه‌و ده‌می تێده‌گه‌ین ئه‌و چۆمه ده‌بێ چ ته‌وژمێکی زۆری هه‌بێ و بۆچی ئاوه‌کانی "تیرئاسا" له‌و وڵاته شاخاوییه دا لووزه‌و ده‌به‌ستن. گشت درێژایی له سه‌رچاوه‌وه تا سه‌رزارک به 1150 میل ته‌خمین ده‌کرێ.\nفورات " چۆمی مێزۆپۆتامیا" یه و ئی کوردستان نییه، له گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که، سه‌رچاوه‌که‌ی وه‌کوو ده‌جله له شاخه‌کانی کوردستانه‌وه هه‌ڵده‌قوڵێ و بۆ مه‌ودای نزیکه‌ی 300 میل به‌و وڵاته دا ده‌خوشێ.له نێوان ماڵاتیا و سامسات دا بافل و تاڤگه‌ی بێ ئه‌ژماری ئه‌و چۆمه هه‌ن، به بێ گومان ئه‌وانه هێندێک له جوانترین به‌رجه‌وه‌نده‌کانی هه‌موو کوردستانن. له مه‌ودایه‌کی 100 میلی دا ژماره‌ی ئه‌و بافل و تاڤگانه به 300 ته‌خمین ده‌کرێ.\nچۆمه‌کانی گرینگی دیکه‌ی کوردستان بریتین له زێی گه‌وره و زێی چکۆڵه، سیروان، که درێژبوونه‌وه‌ی ده‌یاله‌ک (گیندێسی که‌ونارا و کلاسیکه) و هه‌ر وه‌ها چۆمی تاتار. له‌نێو ئه‌وانه دا زێی گه‌وره له هه‌موویان گه‌وره‌تره‌و به دڵی کوردستاندا تێده‌په‌ڕێ، بۆ مه‌ودایه‌کی 300 میلی و دوایه له نزیکه‌ی 40 میلی خوارووی وێرانه‌کانی نینه‌کۆک دڕژێته ئاوی ده‌جله‌وه.\nده‌ریاچه‌ی هه‌ره گرینگ له کوردستان ده‌ریاچه‌ی وان یان ده‌ریاچه‌ی "نایری" سه‌رده‌می ئاسۆرییه.ئه‌و رووبه‌ره‌ئاوه درێژایی نزیکه‌ی 80 میل و پانایی 30 تا 50 میله، و له 5000 پێیی سه‌ره‌وه‌ی ته‌ڕکی ئاوی ده‌ریا هه‌ڵکه‌وتووه: 8 چۆم ده‌ڕژێنه ئه‌و ده‌ریاچه‌یه.ئاوه‌که‌ی سوێره، ته‌نیا ڕه‌گه‌زێکی ماسی که ده‌توانێ تێیدا بژی جۆره‌یه‌کی تایبه‌تی له ساردینه.\nده‌ریاچه یان ده‌ریای ورمێ ئه‌گه‌رچی به مانای وردی وشه ئی کوردستان نییه، به‌ڵام مافای خۆیه‌تی باسی بکرێ، چونکوو به‌شێک له سنووری نێوان ئازه‌ربایجانی کورد و پاشماوه‌ی ئه‌و ئه‌ستانه پێک ده‌هێنێ. درێژایی ئه‌و ده‌ریاچه‌یه 90 میل و پانایی 30 میله. ئاوه‌که‌ی زۆر سوێره بۆ هه‌موو جۆره ماسییه‌ک، به‌ڵام له‌و ده‌ریاچه‌یه دا زۆر دوڕگه‌ی جوان و به پیت هه‌ن که ئاوی خاوێن و شیرنیان هه‌یه _ ئه‌وه‌ش له ڕاستیدا زۆر شتێکی خۆشه.\n(به‌رده‌وام ده‌بێ )\nکوردستان میشنێری ژماره‌ی 12، ساڵی 1، سێپتامبری 1911\nشای پێشووی ئێران، محه‌مه‌د عه‌لی شا دێته‌وه سه‌ر ته‌خت\nبه‌پێی دوایین ڕاپۆرته‌کان شای پێشووی ئێران، محه‌مه‌د عه‌لی له‌پڕ له وڵاته‌که‌ی خۆی سه‌ری وه‌ده‌ر هێناوه‌ته‌وه و به‌ره‌و پێته‌ختی پێشووی تاران ده‌چێ.\nئه‌و له هه‌موو شوێنێک خه‌ڵکی له‌ده‌ور کۆ ده‌بێته‌وه. داخودا ئه‌و ڕاپۆرتانه ده‌کرێ ڕاست بن به له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌وه‌ی که بزووتنه‌وه‌ی مه‌شڕووتییه‌ت زۆر به قووڵی ڕیشه‌ی داکوتاوه؟ ڕاسته ئه‌و خه‌ڵکی له ده‌ور کۆ ده‌بێته‌وه چونکه عه‌شیره‌ته زۆر وه‌حشی و زۆر ناشارستانییه‌کان زۆر تووره‌ن به دژی کاردانه‌وه‌ی ئێران و ئه‌فسه‌رڕاوێژکاره ڕووسه‌کان، له به‌ر هه‌لومه‌رجێکی ئاڵۆز و نادیاری که له گۆڕێ دایه و، ئه‌وان پێیان خۆش نییه وڵاته‌که له لایه‌ن پارلمانێکه‌وه ئیداره بکرێ.\nزۆر خه‌ڵک له ئوڕووپا و ئه‌مریکا پێشبینی ئه‌وه ده‌که‌ن شه‌ڕ و پێکدادان له نێوان لایه‌نه‌کاندا بقه‌ومێ و، سه‌رهه‌ڵدان و هه‌ڵته‌زینه‌وه‌ی به‌رده‌وامی به دوو دا بێ.\nبه‌ڵام ڕاستی ئه‌وه‌یه له‌وه‌تا پارلمان دامه‌زراوه تێکهه‌ڵچوون و پێک هه‌ڵپرژان هه‌بووه، خه‌ڵکێکی که چه‌کوچۆڵێکی زۆر که‌میان هه‌یه و له ڕووی داراییه‌وه زۆر ده‌سته‌نگن شه‌ڕی یه‌کتریان کردووه. هه‌ڵبه‌ت هاتنه‌وه‌ی شا، ئه‌و کێشه‌یه زۆر قووڵتر ده‌کاته‌وه‌و ئاوری شه‌ڕ و پێکدادان خۆشتر ده‌کا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا مه‌ترسی شه‌ڕێکی به‌رده‌وام له ئارا دا نییه. ئه‌ڕته‌شی ئێران بێ دیسیپلینه. زۆربه‌ی سه‌ربازه‌کانی بۆ چه‌ندساڵان له حاڵه‌تی ڕێزرڤ دابوون و هێندێک کاریان کردووه و، نه‌یاتوانیوه به‌و دراوه‌که‌مه‌ی حکوومه‌ت دایانداتێ بژین. هێزی پیاده نیزام چه‌کی زۆر چه‌پره‌کی ئوتریشی هه‌یه، هێزی تۆپخانه‌ش تۆپی ژه‌نگهه‌ڵێناو. ئه‌و چه‌که مۆدێڕنانه‌ی ئه‌وان به ده‌ستیانه‌وه‌یه، نازانن چۆنی به‌کار بهێنن، گوله و فیشه‌کێشیان زۆر که‌مه. ته‌نیا هێزێکی نیزامی ئێرانی که نرخێکی هه‌بێ سێ " تیپی قازاخ" ه که ئه‌دسه‌ره فه‌رمانده‌ره‌کانی ڕووسن.\nوه‌ک هه‌موو لایه‌ک ده‌زانن، له به‌رژه‌وه‌ندی ڕووسییه دا نییه  ئێران ببێ به نه‌ته‌وه‌یه‌کی به‌هێز و سه‌ربه‌خۆ.نه ئێران، نه ئینگلیستان، و نه ترکییه ده‌ستیان له هێنانه‌وه‌ی شا دا نییه. شا وه‌ک که‌سێکی هه‌ڵاتوو له‌لایه‌ن ڕووسییه‌وه وه‌رگیرا و ناردیانه ئۆدێسا (Odessa). ئه‌و له‌وێ مایه‌وه تا ده‌ستی کرد به گه‌شت و گه‌ڕان به ئوڕووپا دا. ئه‌و له گه‌رماوه‌کانی نزیک وایمار Weimar و مارینباد Marienbad بوو به‌ڵام، گشت ئه‌وانه وێده‌چێ بۆ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و شوێنه‌ونکه بووبێ. ئه‌و به خاکی پرووسیا Prussian دا چووه ئاستاڕا Asterabad که له سه‌رده‌ریای خه‌زه‌ر هه‌ڵکه‌وتووه و له‌وێوه ئێستا خه‌ریکه مڵک و ماڵی پێشووی ده‌ست خاته‌وه. به‌بێ یارمه‌تی ڕووسه‌کان ئه‌وه هه‌ڵنه‌ده‌سووڕا.\nچگه له ڕووسییه، ئینگلیستانیش به‌رژه‌وه‌ندییه‌کی زۆری له ئێراندا هه‌یه، به تایبه‌تی له به‌شه‌کانی خوارووی ئێران دا.شیرکه‌تێکی ئینگلیسی ده‌ستی کرد به سازکردنی جاده‌یه‌ک له ئیسفه‌هانه‌وه به‌ره‌و که‌نداوی فارس، بۆ ئه‌وه‌ی هاسانکاری بکا بۆ ته‌جاڕه‌تی نێوان ئینگلیستان و ئێران و بازرگانی. و ئێستا ئه‌وه ئه‌و ئاخر حه‌وله‌ی شای له سه‌ر کار لادراو ده‌قه‌ومێ بۆ ئه‌وه‌ی پێش به نه‌خشه‌کانی ئینگلیستان بگیرێ.\n• کوردستان میشنێری له گه‌ڵ ئه‌و بابه‌ته‌ی فاسوم وێنه‌یه‌کی مه‌حه‌مه‌د عه‌لی شای بڵاو کردووه‌ته‌وه.\nمحه‌مه‌د عه‌لی شای قاجار ( 21 ژوه‌نی 1827 – 5ی ئاوریلی 1925، سان ڕێمۆ) له 87 ژانڤییه‌ی 1907وه تا 16ی ژووییه‌ی 1909 پادشای ئێران بوو، ئه‌و دژی قانوونی مه‌شڕووتییه‌ت بوو که له زه‌مانی بابی دا واته موزه‌فه‌ره‌دین شا په‌سند کرابوو. له ساڵی 1907 محه‌مه‌د عه‌لی شا پارلمانی ئێرانی هه‌ڵوه‌شاند و قانوونی مه‌شڕووتییه‌تی پووچه‌ڵ کرده‌وه به بیانووی ئه‌وه‌ی که دژی بنه‌ماکانی ئیسلامه. محه‌مه‌دعه‌لی شا به سه‌مبولی دیکتاتۆری و سه‌ره‌ڕۆیی داده‌ندرێ. ئه‌و به پشتیوانی نیزامی و سیاسی ڕووسییه و بریتانیا مه‌جلیسی تۆپباران کرد. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، به شۆڕشێکی نوێی مه‌شڕووته‌خوازی ناچار بوو له سه‌رته‌ختی سه‌لته‌نه‌ت بێته خوارێ. محه‌مه‌د عه‌لی شا هه‌ڵات بۆ ئۆدێسا له ڕووسییه. له ساڵی 1911 [ هه‌ر وه‌ک فاسوم ئاماژه‌ی پێ کردووه] له ئاستارا له ئێران دابه‌زی. له ئۆدێساوه کاکه‌وبراله‌ی ئه‌وه‌ی ده‌کرد جارێکی دیکه ببێته‌وه به‌شا. به‌ڵام هێزه‌کانی تێک شکێندران. ئه‌و جار هه‌ڵات بۆ کۆنستانتینۆپل (ئه‌سته‌نبووڵ) و دوایه له‌وێوه چووه ئیتالیا و له 5ی ئاوریلی 1925 له سان ڕێمو مرد و مه‌یته‌که‌ی برایه که‌ربه‌لای عێراق مه‌زارگه‌ی ئیمامی حوسێن و له‌وێ نێژرا. کور و جێنیشینی وی ئه‌حمه‌د شای قاجار دوایین فه‌رمانڕه‌وای سیلسله‌ی قاجار بوو. محه‌مه‌دعه‌لی شا 7 منداڵی هه‌بوو.\n( ئه‌و زانیارییانه له http://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Ali_Shah_Qajar ) وه‌رگیراوه.\nکوردستان میشنێری ژماره‌ی 2، ساڵی 2، نوڤامبری 1911\nله نامه‌ی برا فاسومه‌وه\nئێمه له 4ی سێپتامبری  زۆر به ماندوویی و شه‌که‌تی گه‌یشتینه سابڵاغێ. جگه له‌وه‌ی که نیو سه‌عاتێکی بمێنێ بگه‌ینه میاندواو له کاناڵێکی ئاوداشتن دا له قوڕ دا چه‌قین و بۆ جاری دووه‌میش له جاده‌کانی میاندواو له قوڕه زه‌له‌ق دا گیرمان کرد؛ له هه‌موو سه‌فه‌ره‌که‌ماندا ڕووداوێکی جیدمان به سه‌ر نه‌هات.\nهه‌ر که گه‌یشتینێ چووینه ماڵی پیاوێک به نێوی خواجه عه‌زیز که یه‌عقووبییه‌کی خه‌ڵکی مووسڵ (نه‌ینه‌وا) ه. دوای سێ ڕۆژان خانوویه‌کی گڵی گه‌وره‌ی 9 ژووریمان به کرێ گرت.له‌و ته‌نافانه‌ی له ده‌وری چه‌مه‌دانه‌کانمانه‌وه پێچابوو دوکتور ئێدمان فرچه‌ی ساز کردووه، و ئه‌من و پیاوێکی خه‌ڵکی ئێره خه‌ریکین ژووره گڵییه‌کان به گڵی سپی و قسڵ سپی ده‌که‌ینه‌وه. ئێستا ئه‌وه خه‌ریکه ته‌واو ده‌بن. هێشتا له سه‌ر عه‌رزی ده‌نوین، به‌ڵام هیوادارین بتوانین مشارێک و ته‌ورێک په‌یدا که‌ین _ چه‌کوچ و بزمارمان هه‌یه _ و حه‌ول ده‌ده‌ین یه‌ک یا دوو ته‌ختی خه‌و و هێندێک مێز دروست که‌ین.\nسێ له ژووره‌کان جوێ ده‌که‌ینه‌وه بۆ کاری نه‌خۆشخانه، هه‌ر له ئێستاوه هێندێک نه‌خۆش هاتوونه لامان به‌ڵام  ده‌رمانێکی زۆر که‌م یان هه‌ر هیچ ده‌رمانمان نه‌بووه بیانده‌ینێ و جوابمان کردوون. هه‌تا نزیکه‌ی 3 حه‌وتووی دیکه هیوامان وایه به ته‌واوی ده‌ست به کار بکه‌ین. . ڕامان ئه‌سپاردووه هێندێک ده‌رمانمان له ته‌ورێز و له ئه‌ڵمانه‌وه بۆ بهێنن. له میاندواویش ئێمه ده‌بێ کلینیک یان نه‌خۆشخانه‌یه‌کی پچووکمان هه‌بێ. هه‌ر که لێره ده‌ست به‌کار بووین. یه‌کێکمان] ده‌بێ بچێته ئه‌وێ بۆ ئه‌وه‌ی بزانین له‌وێ چ ده‌توانین بکه‌ین. بۆ ئه‌وه‌ی له‌وێ بتوانین له سه‌ره‌تاوه پێگه‌یه دامه‌زرێنین ده‌بێ نزیکه‌ی 300 دۆڵارمان هه‌بێ. لێره له سابڵاغه ده‌بێ زه‌وییه‌ک به ڕووپێوی 2 تا 4 ئه‌یکر بکڕین بۆ ئه‌وه‌ی جێگامان بۆ هه‌موو ڕووبه‌ری میسیۆنه‌که‌مان، نه‌خۆشخانه، مه‌دره‌سه، هتد. و هتد. هه‌بێ....... ئێمه هیوادارین ئه‌م پاییزه مه‌دره‌سه‌که‌مان ده‌ست پێبکه‌ین. به‌ڵام، ئه‌من ده‌ترسم دره‌نگ بێ. زۆر شت هه‌یه ده‌بێ له پێشدا سه‌باره‌ت به خزمه‌تی ده‌رمانیمان بیکه‌ین. هیوادارم ئه‌و کاته‌ی که یارمه‌تییه‌کی زیاترمان پێ ده‌کرێ زوو بگاتێ.\nله‌وه‌تی ئێمه هاتووین هه‌وا زۆر سارده، له پله‌ی 80ی فارنهایتی تێناپه‌ڕێنێ. شه‌وانه زۆر سارده. له نزیک شاری سه‌رچاوه‌ی جوان هه‌ن، پڕن له ماده‌ی سولفۆری ماگنۆسید، قه‌ڵایی و ئاسن. ئێمه هیوادارین له دادێ دا بتوانین ئاوی ئه‌و گڕاوانه بۆ نه‌خۆشخانه‌که‌مان به‌کار بهێنین و، ئینشاڵا مه‌له‌شیان تێدا بکه‌ین. بۆ جێی وا خه‌ڵک له ئه‌مریکا به سه‌دان هه‌زار میل ده‌چن و به سه‌دان دۆڵار خه‌رج ده‌که‌ن.ئێستا ئه‌وه خه‌ریکه پۆست وه‌ڕێبکه‌وێ.پێنجشه‌مۆیان یان جومعان ده‌گاتێ و ڕۆژانی شه‌مۆش لێره‌وه ده‌ڕوا.ناردراوی پۆستی به سواری ئه‌سپ له مه‌راغه‌وه ده‌هێندرێته ئێره له به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ جاده نییه.\nمێشووله،مێش و پێشکه زۆر هه‌راسانیان کرددوم، هه‌موو ده‌ست و ملم سووربووه‌ته‌وه. ئێمه ئه‌و ده‌رمانی دژی جڕوجانه‌وه‌ری پێمان بوو به‌کار مان هێنا بۆ ئه‌وه‌ی پاشه‌کشه‌یان پێ بکه‌ین، به‌ڵام ده‌ست هه‌ڵناگرن. بۆنی نه‌وتی پێنی ڕۆیاڵ گۆیا ده‌بێ زۆر به‌دڵی ئه‌و گه‌زه‌ندانه نه‌بێ و ته‌نیا ڕێگه ئه‌وه‌یه بۆ ئه‌وه‌ی نه‌یه‌نه ژووره‌وه بوترییه‌ک له‌و ده‌رمانه به سه‌رئاواڵه‌یی له ژوورێ دانێین. داوام کردووه له ئه‌ڵمانه‌وه بوترییه‌کی پچووکم بۆ بنێرن.\nئێمه ئه‌و خانووبه‌ره گڵێنه‌ی خۆمان بۆ ساڵێک به کرێ گرتووه. له‌وماوه‌یه دا هیوادارین جێگایه‌کی گونجاو بکڕین یان خانوویه‌ک بۆخۆمان دروست که‌ین. له‌یه‌که‌م پۆستی دا که بۆمان هاته ئێره له سابڵاغێ نامه‌یه‌کی برا. زیمر Ziemer مان وه‌رگرت و، نێوه‌رۆکی ئه‌وه‌نده باش بوو بڕیارمان دا بینێرینه‌وه ئه‌مریکا و ئێوه چاپی که‌ن به‌ڵکوو کاری خۆی له نێو خوێنه‌ره‌وانی کوردستان میشنێری دا بکا.ئه‌و نامه‌یه زۆر دڵگه‌رمی کردین. ئه‌گه‌ر هه‌موو خوێنه‌ره‌وانی کوردستان میشنێری نیوه‌ی ئه‌وه‌ی برامان زیمر ده‌یکا بیکه‌ن، ئێمه هه‌موو پێداویستییه‌کمان جێبه‌جێ ده‌بێ بۆ دامه‌زراندنی پێگه‌که‌مان و له‌به‌رکارنانی کرێکاری زیاتر."\nکوردستان میشنێری ژماره‌ی 3، ساڵی2، دیسامبری 1911\nبرای خۆشه‌ویست ماکێنسن Mackensen [ ئیدیتۆری کوردستان میشنێری ]\nله‌گه‌ڵ ئه‌م نامه‌یه دا وێنه‌یه‌کی پێگه‌ی میسیۆنه‌که‌مانت بۆ ده‌نێرم _ وێنه‌یه‌کی تا ڕاده‌یه‌ک لێڵ _ وه‌ک ده‌بینی خانوویه‌کی گڵییه. لای ڕاستی ده‌رگای نێوه‌ڕاستێ، لای پشته‌وه‌ی دار تووه‌که به‌شی نه‌خۆشخانه‌که‌مانه. ئه‌و ژووره‌ی له سه‌ره‌وه‌ی داڵانه‌که‌یه ژووری خه‌وتنمانه. ژووره‌گه‌وره‌که‌ی لای چه‌پی داڵانه‌که ژووری میوانان و ژووری وه‌رگرتنه‌و ئه‌ژووره‌ی له‌وپه‌ڕی لای چه‌پ دا ده‌بیندرێ ئافیس و ژووری سه‌ره‌وه‌ی ژووری خزمه‌تکاره‌کانمانه.\nبه‌شی نه‌خۆشخانه وه‌ک ده‌بینی، ده‌رکه‌ی جیاوازی خۆی هه‌یه که ده‌که‌وێته لای ڕاستی داره گه‌وره‌که.ژووری نه‌خۆشان له سه‌ره‌وه‌ی ده‌رکه‌ی چوونه نێو نه‌خۆشخانه‌یه.\nئه‌و شوشه‌یه‌ی ئه‌و وێنه‌یه‌ی له سه‌ر ساز کرا باشه به‌ڵام ده‌رمانی پێویستم له لا نه‌بوو  وێنه‌که به رێک و پێکی بشۆمه‌وه. حه‌وتووی دادێ هێندێک وێنه له سه‌ر ئه‌و کارته پۆستییانه‌ی بۆتان ده‌نێرین چاپ ده‌که‌م، له‌وانه‌یه باشتر ده‌رکه‌وێ.\nکچێکی پچووکی هه‌رمه‌نی، که تای که‌وتوویی گرتبووی و ئه‌من 7 شه‌و و ڕۆژ ئاگاداریم لێکرد، شه‌مۆی ڕابردوو سه‌عات 9:30 سه‌رله‌به‌یانی مرد. بۆ من ده‌تگوت منداڵی خۆمه.ئه‌من زۆر به‌داخه‌وه بووم که ببینم ده‌مرێ. ئێمه ئه‌وه‌ی له ده‌ستتمان ده‌هات کردمان، به‌ڵام کاتێک ده‌ستمان کرد به موداوا کردنی نه‌خۆشییه‌که‌ی زۆری لێ پیس کردبوو.\nبه‌یانی ئه‌من له ژووری وه‌رگرتن وه‌عز داده‌ده‌م و منداڵێکی هه‌رمه‌نی غوسڵی ته‌عمید ده‌که‌م. ئێمه به هه‌موو توانای خۆمانه‌وه خه‌ریکی خوێندنی زمانی کوردین.حاڵمان باشه. که‌مایه‌سی ئێستامان بێ دراوییه. زیاتر له مانگێک له‌وه پێش که ئێمه گه‌یشتینه ئێره ته‌نێ 4 دۆڵارمان له گیرفانی دابوو. ئێمه ئه‌وه‌مان له‌ئاسمانان به گه‌وره‌مان ڕاگه‌یاندووه بۆ ئه‌وه‌ی چاوی به‌سه‌رمانه‌وه بێ، ڕوو له دۆستانی خۆمان و منداڵه‌کانی ویش له ئه‌مریکا ده‌نێین. به‌ڵکوو ئه‌و پێیان بڵێ تارمه‌تیمان بکه‌ن.\nدڵسۆزتان له عیسای دا\nهه‌ر له، ژماره‌یه دا ل.ۆ.فاسوم بابه‌تێکی کورتی سه‌باره‌ت به شه‌ڕی مه‌شڕووته‌خوازان و لایه‌نگرانی محه‌مه‌د عه‌لی شا نووسیوه:\n" ئاڵۆزی و بشێوێنی سیاسی له زیاد بوون دایه. هه‌ر دووک لا خه‌ڵک و لایه‌نگرانی شا به خوێنی سه‌ری یه‌کتری تینوون.ده‌ڵێن، شا ناچار بووه دیسان هه‌ڵێ، یان ڕاستتر نه‌یتوانی جارێکی دیکه بچیته‌وه سه‌ر ته‌ختی پاشایه‌تی و ئێستا به‌ره‌ی خه‌ڵک لایه‌نگرانی شا سزا ده‌ده‌ن. هه‌رخودا ده‌زانێ که دادێ چی له باران دایه بۆ ئێرانی هه‌ژار......\nکوردستان میشنێری، ژماره6، ساڵی 2 ، مارسی 1912\nمنداڵانی بێ دایوباب له کوردستان\nبرامان زیمر له دێفیانس له ئۆهایۆ له نامه‌ی 8ی دێسامبری ساڵی 1911 ی خۆیدا داوا ده‌کا ده‌بێ شتێک سه‌باره‌ت به منداڵانی بێ دایوباب لێره بنووسم، و سه‌باره‌ت به‌وه‌ی که که‌سانی مه‌سیحی له ئه‌مریکا ئه‌وان وه‌خۆ بکه‌ن، خه‌رجی به‌ڕێچوون و هتد،یان بده‌ن.\nئه‌من چه‌ندین جار به‌ر له‌وه‌ی برامان زیمر داوا بکا بیرم لێکردبووه‌وه شتێک له‌وباره‌یه‌وه بنووسم، چونکوو هه‌تا دێ زیاتر و زیاتر باوه‌ڕی په‌یدا ده‌که‌م خودای گه‌وره له ئێمه‌ی ده‌وێ ئاگاداری بکه‌ین له زۆرێک له منداڵانی بێ ماڵ و فڕێ دراو له میسیۆنه‌که‌مان دا. ئێمه زۆر ده‌ستی هاوارکه‌ری خه‌ڵک له‌ده‌ورو به‌ری خۆمان ده‌بینین ، چ جوان و چ پیر، دڵمان بۆ ئه‌وان لێده‌دا، به‌ڵام ده‌ستمان به نه‌بوونی دراو له پشته‌وه به‌ستراوه.....\nسێ جۆره منداڵی بێ دایوباب\nله هه‌موو وڵاتانی ئیسلامی دا بێ ئه‌خلاقی زۆه به‌ربڵاوه. فره‌ژنخوازی و ته‌ڵاق بێ سنووره. باشترین پیاوانی کورد ئه‌و جۆره پیاوانه‌ن که بڵێن 6، 7، 8 ژنیان هه‌یه وله حاڵی حازر دا دوو یان سێیان هه‌یه.\n1.منداڵانی فرێ دراو\nئه‌وه ئه‌و جۆره منداڵانه‌ن مرۆ له باغ و باغچان، له قه‌راغ چۆمی ،یان به ئاسایی له‌به‌رده‌رگای مزگه‌وتان ده‌یانبینێته‌وه. ئه‌و منداڵانه که به ئاسایی کچن، ده‌کرێ ته‌مه‌نیان له ڕۆژێکه‌وه هه‌تا پێنج مانگ بێ و به چه‌ند کوته په‌ڕۆیه‌ک پێچراونه‌ته‌وه، له گۆرێ فرێ دراون بۆ ئه‌وه‌ی ڕێبوارێکی به‌به‌زه‌یی هه‌ڵیان گرێته‌وه، یان سه‌گی برسی بیان خۆن. ئه‌گه‌ر منداڵێکی ئاوا له به‌ر ده‌رگای مزگه‌وت دابندرێ، وادادندرێ مه‌ڵا، واته‌که‌شیشی موسوڵمان که‌سێک ببینێته‌وه ئاگاداری لێ بکا. هێندێک له موسوڵمانان ئه‌و جۆره منداڵانه‌ی له به‌ر ده‌رگای مزگه‌وتان ده‌بیندرێنه‌وه به خودا پێداو ده‌زانن و وه‌ک منداڵی خۆیان ئاگادارییان لێ ده‌که‌ن،ئیواش هه‌ن هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ی به‌قسه‌ی مه‌لاکه‌ی خۆیان کردبێ له‌وانه‌یه هه‌ر بۆچه‌ند ڕۆژ ڕایان بگرن تا ئه‌وه‌ی له برسان و له به‌دبه‌ختییان و یان له به‌ر ژاراوی بوون ده‌مرن. ئه‌و منداڵه بێ دایوبابه فڕێ دراوانه ئه‌و جۆره منداڵانه‌ن که دایکه‌که له جێیه‌کیان داده‌نێ، و مرۆ قه‌ت نازانێ  ئه‌وان منداڵێ کێنه.له کوردستان له‌وجۆره منداڵانه زۆرن.\nنزیکه‌ی دوو مانگ له‌مه‌وپێش کوڕێکی ئێرانی که به قه‌راغ چۆمی دا ده‌ڕوا لاقی له پرێسکه په‌ڕۆیه‌ک هه‌ڵده‌نگوێ و ده‌بینێ ئه‌وه مه‌لوتکه‌یه‌کی تێدایه و ده‌گری.هه‌لێ ده‌گرێته‌وه و ده‌یباته ماڵێ.ئه‌و منداڵه نزیکه‌ی 4 یان 5 ڕۆژانه ده‌بوو.له سه‌رمان و له برسان زۆر پیس ده‌گریا. ئێمه چووین بیبینین. پێمان خۆش بوو بیهێنینه لای خۆمان و ڕای بگرین، به‌ڵام که‌سمان نه‌بوو به خێوی بکا، و هیچ دراوێکیشمان به‌ده‌سته‌وه نه‌بوو، چونکه تازه گه‌یشتووینه پێگه‌که‌مان لێره. دوای ماوه‌یه‌ک ئه‌و مه‌لۆتکه کچه فڕێ دراوه بردرایه مزگه‌وتێ و له‌وێ داندرا بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ر که‌سێک بییه‌وه بیباته‌وه ماڵێ و به‌خێوی کا. ئه‌گه‌ر ئێمه له پێشدا ئه‌وه‌مان زانیبا چه‌ند دۆلارێکمان قه‌رز ده‌کرد بۆ ئه‌وه‌ی بیبه‌نه لای خۆمان تا ئه‌وه‌ی له‌به‌ر ده‌رگای مزگه‌وت دابندرێ. له‌وه‌تی برامان زیمر ئه‌و داوایه‌ی کردووه و ده‌زانین که له ئه‌مریکا دۆستی ئاواهه‌ن ئاماده‌ن که ژیانی منداڵێکی فڕێ دراو بپارێزن و ده‌رفه‌تی به‌خێوکردنی بڕه‌خسێنن، ئه‌من داوام کردووه ئه‌و منداڵه‌مان بده‌نێ و هیوادارم وه‌ری بگرین. ئێستا نزیکه‌ی سێ مانگانه‌یه.\n2. منداڵانی بێ دایوبابی نێو کۆڵانان ئه‌و جۆره منداڵانه‌ن که هه‌میشه له‌وێ دانیشتوون و سواڵ ده‌که‌ن. له‌وانه‌یه دایکیان زیندوو بێ و مرۆ بزانێ کێیه؛ به‌ڵام له‌وانه‌یه بێوه‌ژنێک بێ و مێردی به که‌سێکی دیکه کردبێ، به‌ڵام ئاماده نه‌بێ منداڵه‌که‌ی پێشووی به‌خێو بکا، یان ئه‌وه‌ی ئه‌وان له کۆڵانان له گه‌ڵ دایکی نه‌خۆش، پیر، کوێر یان سه‌قه‌تی خۆیان سواڵ ده‌که‌ن.ئیدیکه منداڵانی ئاوان که باب و دایکیان مردوون و که‌سیان نییه به‌خێویان بکا. زستان، که به‌فر ده‌بارێ و هه‌وا سارده داڵده‌ده‌به‌نه به‌ر دیواری لاڕووخاوی که‌لاوان یان ده‌چنه نێو ته‌ویلان.ئه‌وان به ئاسایی هه‌موو وه‌رزی ساڵێ پێ خاوسن و ته‌نێ به چه‌ند په‌ڕۆی شڕ خۆیان داده‌پۆشن.هه‌موو گیانیان کوان و کێمه و سه‌ر وڕوویان برین دایپۆشیوه.\n3. منداڵه بێ دایوبابه‌کانی چینی سه‌ره‌وه، ئه‌و جۆره منداڵانه‌ن که بابه‌که، له به‌ر ئه‌وه‌ی کچن و ڕه‌نگه له به‌ر ئه‌وه‌ش که جوان نین، یان له به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ خۆشه‌ویستییه‌ک له ئاست دایکی منداڵه‌که له خۆی دا هه‌ست پێ ناکا _ که‌ده‌یه‌وێ ته‌ڵاقی بدا و هتد. _ ده‌یدا به‌که‌سێک به‌خێوی کا. له‌وانه‌یه بۆ ئه‌و کاره شتێکیش بدا به‌و که‌سه‌ی به‌خێوی ده‌کا.ئه‌و جۆره منداڵانه زۆه به‌ده‌گمه‌ن ماڵی خۆیان ده‌بینن،و به ئاسایی له‌و په‌ڕی پیسیه‌تی و ناخۆشی دا به‌خێو ده‌کرێن.\nله ماوه‌ی دوایین سه‌ردانم له دێیه‌کی کوردی کچێکی پچووکیان بۆ هێنام که ته‌مه‌نی شه‌ش ساڵ ده‌بوو و زۆر ژیکه‌ڵه بوو به‌ڵام ،پیس بوو و له سه‌رمان هه‌ڵده‌له‌رزی. داوام لێکرا برینێکی جیدی که جێی سووتان بوو له سه‌ر پێی ڕاستی ده‌رمان بکه‌م.برینه‌که نیوی لاقی داگرتبوو. بۆ پازده ڕۆژان به مه‌ڵحه‌مێکی خۆ جێیی و زه‌ماد ئه‌و برینه‌یان ده‌رمان کردبوو، قه‌تماغه‌یه‌کی چڵکن که نزیکه‌ی ئینچێک ئه‌ستوور بوو گشت برینه‌که‌ی داگرتبوو. دوو سه‌عاتی وه‌خت برد هه‌تا خاوێنم کرده‌وه‌و کچه پچکۆڵانه‌که به شێوه‌ه‌یه‌کی سه‌رنجڕاکێش به سه‌بر بوو . دوای پرسیار بۆم ده‌رکه‌وت ئه‌و کچه چاره‌ڕه‌شه به‌سته‌زمانه کچی ئاغای دێیه‌که‌یه، پیاوێک که سه‌روه‌ت و ماڵی  یه‌کجار زۆره و هه‌تا بڵێی ده‌وڵه‌مه‌نده. دایکیشی ده‌ژیا و ته‌ڵاق نه‌درابوو.کچه‌که هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کچ بوو و پێیان وا بوو جوان نییه فرێ درابوو. به پرسیار و لێکۆڵینه‌وه‌ی زیاتر ده‌رکه‌وت هه‌ر ئه‌و ئاغا خاوه‌نمڵکه تا ئێستا پێنج کچی دیکه‌شی هه‌ر به‌و شێوه‌یه تووڕ هه‌ڵداوه. ئێمه سه‌رکۆنه‌یه‌کی زۆرمان کردن بۆ ئه‌و جۆره ئاکاره له گه‌ڵ منداڵه‌کانیان و بۆمان باس کردن دایک و بابان له وڵاتی ئێمه چۆن ئاگاداریی له منداڵه‌کانیان ده‌که‌ن. ئه‌و کاته‌ی برینه‌که‌ی پێی منداڵه‌که‌م تیمار ده‌کرد چه‌ندین جار پێیان گوتم: له‌گه‌ڵ خۆتی به‌ره و گه‌وره‌ی که _ با بۆتۆ بێ،هتد.\nئه‌من دڵنیا نیم ئه‌وه مه‌به‌ستی ڕاسته‌قینه‌یان بووبێ، ڕه‌نگه مه‌به‌ستیشیان بووبێ به‌ڵام، ئه‌من له وه‌زعێک دا نه‌بووم داوخوازێکی ئه‌وتۆیان لێ بکه‌م، چونکه چ " ماڵی منداڵی بێ دایوباب " م نه‌بوو.\nخوڵا ئاگای له چاره‌ڕه‌شی منداڵانی بێ دایوباب له هه‌موو کوێیه‌ک هه‌یه و هاواریان ده‌بیستێ و هیوادارین ئه‌و وڵامی هاواری منداڵانی بێ دایوبابی له‌م به‌شه‌ی کوردستانی گوێ لێ بێ و توانایی ئه‌وه‌مان بداتێ ماڵێکیان بۆ دروست که‌ین. منداڵێکی بێ دایوباب ده‌کرێ ساڵێ به 15 تا 25 دۆڵار به‌خێو بکرێ به پێی ئه‌و منداڵانه‌ی له ماڵێ دان.ئه‌گه‌ر مه‌دره‌سه‌یه‌کی کاری ده‌ستی به ته‌نیشت " ماڵی منداڵانی بێ دایوباب"وه دروست بکرێ له‌وانه بتوانێ خۆی به‌ڕێ به‌رێ..............\nبه سڵاوی دڵپاکانه\nکوردستان میشنێری ژماره‌ی 9، ساڵی 2، مانگی ژووه‌نی 1912\nده‌وڵه‌مه‌ندی کورد یارمه‌تی ده‌ده‌ن به میسیۆن\nخاوه‌نمڵکی ئیندرقاش (Henderkosh )، گه‌وره‌ترین دێی که له بازنه‌ی 25 میلی شاریدا هه‌ڵکه‌وتووه، به‌ڵێنی داوه خانووبه‌ره‌یه‌کی کۆن به حه‌وشه‌وه بدا به‌میسیۆن بۆ مه‌دره‌سه و ده‌رمانگه، ئه‌گه‌ر ئێمه په‌سندی که‌ین و فه‌ڕشی که‌ین. ئه‌و دێیه له نزیکه‌ی 4 میلی باکووری ڕۆژهه‌ڵاتی سابڵاغ هه‌ڵکه‌وتووه و 2000 دانیشتووی هه‌یه. دیاره ئه‌وێ بۆ پێگه‌یه‌کی ده‌ره‌وه‌یی باش زۆر له‌باره، به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌وه‌ی مه‌دره‌سه‌یه‌کی گه‌وره‌ی لێ ساز بکرێ؛ به‌ڵام له به‌ر ئه‌وه‌ی له شاری زۆر نزیکه بۆ ئه‌وه ناگونجێ ده‌رمانگه‌یه‌کی لێ بکرێته‌وه.ئیمه هیوادارین ئه‌و مڵکه‌مان بدرێتێ به بێ ئه‌وه‌ی له‌وێ ده‌رمانگه‌یه‌ک دابنێین.\nخاوه‌نمڵکی دێی وه‌ته‌میش (Otemish)، دێیه‌کی پچووک، به‌ڵام سه‌ره‌ڕێ و په‌ره‌گر که له 20 میلی ڕۆژهه‌ڵاتی شاری هه‌ڵکه‌وتووه، به‌ڵێنی پارچه زه‌وییه‌کی جوانی پێداوین به ته‌نیشت دێیه‌که‌وه به‌و شه‌رته‌ی له و زه‌وییه دا مه‌دره‌سه‌یه‌ک دروست بکه‌ین و ژوورێکی بۆ ده‌رمانگه ته‌رخان بکه‌ین و دوکتوره‌کانی میسیۆنه‌که‌مان مانگی جارێک بچنه ئه‌وێ.ئه‌و پێشنیازه زۆر مه‌عقووله و ، ئه‌گه‌رچی ئێمه چاوه‌ڕانی ئه‌وه ناکه‌ین ئه‌مساڵ بتوانین خانووی مه‌دره‌سه له سه‌ر ئه‌و زه‌وییه دروست که‌ین، به‌ڵام هیوادارین له پاییزی دادێ دا له‌وێ له ژوورێکی دیکه دا مه‌دره‌سه داییر بکه‌ین.\nخاوه‌نمڵکێکی دیکه،خاوه‌نی دێی خاتوون باغ (Kotunbagh ) تکای لێکردووم مه‌دره‌سه‌یه‌ک له دێیه‌که‌ی بکه‌مه‌وه و ئه‌و ڕای ده‌خا.\nخاوه‌ن مڵکێکی دیکه، و ته‌نیا که‌سێکی تا ئه‌و جێیه‌ی ئێمه ده‌زانین، له‌پێگه‌ی ئێمه غوسڵی ته‌عمید دراوه، نامه‌یه‌کی نووسیوه و داوای کردووه سه‌ری دێیه‌که‌ی بده‌ین و ئێمه‌ی دڵنیا کردووه‌ته‌وه له هاوڕێیه‌تی خۆی له گه‌ڵ مه‌سیحییه‌ت. له‌و دێیه‌ش، هیوادارین به زوویی مه‌دره‌سه‌یه‌ک ده‌ست پێبکه‌ین.\nئه‌وه‌ی ده‌ستی ئێمه‌ی به‌ستووه نه‌بوونی مامۆستا و کتێبی مه‌دره‌سه‌یه به زمانی کوردی. ئێمه ته‌نانه‌ت کتێبێکی چاپکراوی ئه‌لفوبێی کوردیشمان نییه.ئێمه ده‌توانین به 220 دۆڵار چاپخانه‌یه‌کی ته‌واو و تایپی فارسی دابمه‌زرێنین که ده‌توانێ به ساڵان به‌کارمان بێ. __ کێ ئه‌و بڕه دراوه‌مان ده‌داتێ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین ئه‌و چاپخانه‌یه ساز که‌ین؟\nکوردێکی گه‌نجی ده‌وڵه‌مه‌ند له‌شاری، پارچه زه‌وییه‌کی داوه به میسیۆنه‌که‌مان له به‌شی ڕۆژئاوای شاری که ڕووبه‌ری نزیکه‌ی نیو ئه‌یکره [ هه‌ر ئه‌یکره‌ی 4047 میتری چوارگۆشه‌یه - فه‌رهه‌نگی ئینگلیسی – فارسی موعاسیر، محه‌مه‌د ڕه‌زای باتنی]. ئه‌وێ که‌لاوه‌ی خانووبه‌ره‌ی کۆنی لێیه که ده‌بێ هه‌ڵبه‌وشێندرێن و زه‌وییه‌که ته‌خت بکرێ. له لایه‌کی ئه‌و پارچه زه‌وییه دا دوو حه‌وشه‌ی دیکه هه‌ن که هه‌ر کامه‌ی ئه‌یکرێکن، که ئێمه ده‌توانین ئه‌وانه به نرخێکی زۆر که‌م بکڕین. نامه‌مان بۆ خاوه‌نه‌که‌ی نووسیوه که له شوێنێکی دیکه‌ی ئێران ده‌ژی، بۆ ئه‌وه‌ی بزانین داوای چه‌ند ده‌کا، و هیوادارین ببینه خاوه‌نی پارچه زه‌وییه‌کی ئه‌یکر و نیوێک یان زیاتر به نرخێکی که‌می 100 دۆڵار یان ته‌نانه‌ت که‌متریش. هه‌ر که ئه‌و پارچه‌یه‌مان وه‌ده‌ست هێنا هیوادارین دۆستانی میسیۆنی کوردستان یارمه‌تیمان بده‌ن بۆ دروستکردنی خانوو..........\nڕاپۆرتی ساڵانه‌ی جه‌نابی ل.ۆ. فاسوم\nله ژووری ده‌رمانگه هه‌موو به‌یانیان سه‌عات 10.30 دوعاخوێنی و پارانه‌وه به به‌رده‌وامی به‌ڕێوه چووه.\nله سه‌ره‌تاوه نزا و پاڕانه‌وه به زمانی سریانی بوو، و جووله‌که‌یه‌کی دینگۆڕاو، میرزا شه‌مۆییل ڕسته به ڕسته وه‌عزه‌که‌ی به زمانی ترکی وه‌رده‌گێڕا. دواتر، یارمه‌تیده‌رانی خۆجێیی به زمانی ترکی چه‌ند جار دۆعایان ده‌خوێند، دواجار ئێمه غیره‌تمان وه‌به‌ر خۆمان نا و ده‌ستمان کرد به تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی تاز بۆ وه‌عز و بانگه‌شه‌ی ئینجیل به زمانی کوردی.\nوه‌عزدادان و بانگه‌شه‌ی ئینجیل به زمانی کوردی، ته‌بیعییه، بۆ ماوه‌یه‌ک تا راده‌یه‌ک دژوار ده‌بێ، له به‌ر ئه‌وه‌ی که زمانی کوردی له ڕووی ڕێنووسه‌وه زۆر که‌م دامه‌زراوه و له بواری بابه‌تی مه‌نبه‌ری و کلیساییه‌وه به گردبڕی گه‌شه‌ی نه‌کردووه. به‌ڵام ئه‌وه ئه‌رک و شانازییه‌کی گه‌وره‌یه بۆ ئێمه که زمانی کوردی به‌کاربهێنین و به‌ره‌وپێشی به‌رین، جا بۆیه ئێمه جه‌ختێکی تایبه‌تی ده‌که‌ینه‌وه له سه‌ر وه‌عزی ئینجیل به زمانی کوردی. له 5ی مانگی مه‌ی ئه‌من یه‌که‌م وه‌عزی خۆم به زمانی کوردی دادا.\nهه‌تا ئێستا هیچکام له شێعره ڕوحانییه‌کانی مه‌سیحی به زمانی کوردی وه‌رنه‌گێڕدراون.بۆیه ئێمه کتێبی شێعرانی ڕووحانی میسیۆنێره پرێسبیتێرییه‌کانی ته‌ورێز، ئێران به زمانی ترکی به‌کار ده‌هێنین. ئه‌وه‌نده‌ی بکرێ به زوویی چه‌ند سروودێکی ناسراو به زمانی کوردی وه‌رده‌گێڕین.\nئاماده‌بوون له ڕێوڕه‌سمی دۆعاخوێنی و پاڕانه‌وه دا، به ڕێژه، له نێوان 30 تا 40 که‌س دابووه و له‌و نه‌ته‌وایه‌تییانه بوون _ ئێرانی، کورد، هه‌رمه‌نی، سریانی و جووله‌که.ئێمه هیوادارین کاتێک پێگه‌که‌مان دروست کرا و، دۆعاخانه‌یه‌کی له‌بار بۆ دۆعاخوێنی و پاڕانه‌وه‌ی گشتیمان ساز کردبتوانین خۆمان بگه‌یێنینه ژماره‌یه‌کی زیاتر له کورده‌کان. له حاڵی حازر دا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شوێنه‌که‌مان به‌رته‌نگه وقه‌ره‌باڵغی زۆره ته‌قریبه‌ن ناکرێ دۆعاخوێنی یه‌کشه‌مۆیان چاکتر به‌ڕێوه‌به‌رین.\nله‌پاییزی ڕابردووه‌وه تا ئێستا دوو غوسڵی ته‌عمیدمان داوه و دوو ڕێوڕه‌سمی ناشتنیشمان به‌ڕێوه بردووه.له حاڵی حازر دا دووکه‌سمان هه‌یه که ده‌بێ غوسڵی ته‌عمید بدرێن له دادێ دا، دایک و منداڵێک.\nیه‌که‌م ڕێوڕه‌سمی عیشای ڕه‌ببانی ئێمه که ڕامانگه‌یاندووه یه‌کشه‌مۆی دادێ بیکه‌ین به زمانی کوردی ده‌بێ، و که‌مێک پێشتر له‌م ڕاپۆرته‌یه و سه‌ر به پێشکه‌وتنه‌کانی ئێمه‌یه له ساڵی دادێ دا؛ به‌ڵام ئه‌من دڵنیام ئه‌وه سه‌رنجی دۆستانمان ڕاده‌کێشێ بزانن که ئێمه ده‌قی پاڕانه‌وه‌ی عیشای ڕه‌ببانی لووتێری خۆمان وه‌رگێڕاوه‌ته سه‌ر زمانی کوردی و ئێستا ئه‌وه نزیک ده‌بینه‌وه له پیرۆزکردنی ئه‌و جێژنه‌مباره‌که بۆ یه‌که‌م جار له کوردستان وبه زمانی کوردی.\nڕه‌نگه لێره دا پێویست بێ جارێکی دیکه باسی ناقووسی کلیساکه‌مان بکه‌م. ئه‌وه وه‌ختابوو به‌قیمه‌تی گیانمان و تێکڕووخاندن و وێرانکردنی گشت پێگه‌که‌مان ته‌واو بێ، به‌ڵام سپاس بۆ خودا هێشتا له‌سه‌ر جێی خۆی ماوه و هه‌موو سه‌رله‌به‌یانی یه‌کشه‌مۆیان به‌ر له دۆعاخوێنی بۆ نیو سه‌عاتان لێی ده‌ده‌ین. له‌م وڵاته دا هه‌بوونی ناقووسێکی باش زۆر پێویسته، چونکوو خه‌ڵک زۆرکه‌م سه‌عاتی دیواری یان سه‌عاتی ده‌ستی یان هه‌یه، و زۆر که‌م له‌وانه‌ش که هه‌یانه ده‌زانن سه‌عات چه‌نده و له ده‌نگ و فه‌نگی تێناگه‌ن.\nبۆ دۆعا خوێنی و نزاکردنی ساڵی دادێ ده‌بێ کتێبی شێعرانی ڕووحانی وه‌رگێڕینه سه‌ر زمانی کوردی و چاپی که‌ین؛ هه‌ر وه‌ها ده‌بێ دۆعاخانه‌یه‌ک یان کلیسایه‌ک دروست که‌ین؛ ده‌بێ هێندێک ده‌نگوباسی زه‌قیش ئاماده که‌ین.......... هه‌موو ڕۆژێ ده‌رفه‌تی زۆر باشمان له ده‌ست ده‌رده‌چێ، که زۆربه‌یان ناتوانین به کار بهێنین ئه‌ویش له به‌ر نه‌بوونی ئامراز و وه‌سیله.\nمه‌دره‌سه‌ی یه‌کشه‌مۆیانمان له 17ی دیسامبری 1911 ڕێک خرا. مامۆستای خۆجێیی، خواجه که‌دووری Kodja Kaduri، به سه‌رپه‌رستی مه‌دره‌سه‌که هه‌ڵبژێردرا. چوار پۆل رێک خران، و چوار مامۆستا له به‌ر کارنران بۆ ئه‌وه‌ی ده‌رس به‌و پۆلانه بڵێن. ئینجیلی مه‌رقوس به، فارسی، ترکی، کوردی، هه‌رمه‌نی و سریانی به‌کار هێندرا، و به ده‌ستپێکردن له به‌ندی یه‌که‌م، هه‌مان ده‌رس به هه‌موو پۆله‌کان ده‌گوتراوه. مه‌دره‌سه‌که هه‌موو یه‌کشه‌مۆیان له سه‌عات 2ی دوای نیوه‌ڕۆ، جگه له یه‌کشه‌مۆی جێژنی پاک نه‌بێ که ئێمه چ مه‌دره‌سه‌ی یه‌کشه‌مۆیانمان نه‌بوو، داییر بووه و هه‌ر ده‌رسه‌ی سه‌عاتێک تا سه‌عات و نیوێکی خایاندووه.\nئاماده بوون له پۆله‌کاندا، زۆر ناڕێک وپێک بووه، له 11 که‌سه‌وه تا 36 که‌س هاتوون. مرۆ ناکرێ چاوه‌ڕوانی کارێکی به‌ته‌کووز و ئاماده بوونی ڕێکوپێکی ژماره‌یه‌کی زۆر بکا، تائه‌و وه‌خته‌ی که ئێمه بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌ت (Catechism) مان به زمانی کوردی چاپ نه‌کردووه و زمانی کوردی نه‌بووه به زمانی سروود خوێندنه‌وه، قسه‌کردن و زمانی خوێندن له مه‌دره‌سه‌ی یه‌کشه‌مۆیانی ئێمه دا. به حه‌ول و قووه‌تی خوڵای و دۆعا و نزای زیاتری دۆستانی ئێمه له ئوڕووپا و ئه‌مریکا، هیوادارین مه‌دره‌سه‌ی یه‌کشه‌مۆیانمان له ساڵی دادێ دا پێش بکه‌وێ و په‌ره بستێنێ. تۆوه‌که چاندراوه، بێ حاسڵ نابێ، به‌ر دێنێ و پێده‌کا.\nماوه‌یه‌کی کورت دوای ئه‌وه‌ی مه‌دره‌سه‌ی سه‌ره‌تاییمان داییر کرد، چه‌ندین لاو سه‌ریان لێداین و داوایان کرد  هێندێک زمانی ئینگلیسییان فێر بکرێ. و ئاماده‌یی و مه‌یلی خۆیان ده‌ربڕی بۆ ئه‌وه‌ی سه‌باره‌ت به بابه‌تی دینی قسه‌یان بۆ بکرێ به‌له‌به‌ریه‌ک ڕانانی مه‌سیحییه‌ت و ئیسلام. ئێمه داوخوازی ئه‌وانمان په‌سند کرد، نه‌ک هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ی ده‌رسی ئینگلیسی یان پێ بڵێین به‌ڵکوو بۆ که‌لکوه‌رگرتن له‌و ده‌ره‌تانه بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر له وان نزیک ببینه‌وه و به‌وشێوه‌یه شوێنێکی به‌هێزتری مه‌سیحییان له سه‌ر بکه‌ین.\nژماره‌ی به‌شدارانی پۆلی لاوان تا 11 که‌س زیاد بوو، به‌ڵام له‌جه‌نگه‌ی بشێوێنی و نائارامی سیاسیدا، له نیوه‌ی دووه‌می مانگی فێڤرییه دا، و به‌تایبه‌تی له جه‌نگه‌ی ڕاپه‌ڕینی فه‌قێیان به‌دژی ناقووسی کلیسای ئێمه و پێگه‌ی میسیۆن، که ئه‌من سه‌باره‌ت به‌و ڕووداوه پێشتر بۆم نووسیون، ئه‌و پۆله چه‌تی تێکه‌وت، و ئه‌ندامه‌کانی بڵاوه‌یان لێ کرد.\nحاڵی حازر ئه‌م پۆله ده‌ستی پێکردووه‌ته‌وه و یه‌کێک له شاگرده‌کانی ئی پۆلی پێشووه و دوانه‌که‌ی دیکه تازه‌ن. یه‌کێک له‌وانه ، میرزای به‌رپرسی کاروباری ده‌ره‌وه [ کارگوزاره]، دڵخوازیی خۆی ده‌ربڕیوه بۆ وه‌رگێڕانی ئینجلی یوحه‌نا به زمانی کوردی.\nکارتێکه‌ری قسه‌کردن سه‌باره‌ت به مه‌سیحییه‌ت و ئه‌و شوێنه‌ی له سه‌ر ئه‌و لاوانه‌ی ده‌کا ده‌بێ به نموونه و ڕێگه خۆش ده‌کا بۆ تۆوی به پیتی که‌لامی خوڵای و کۆت و به‌ندی ده‌مارگرژی ئیسلامی هه‌ڵده‌پسێنێ و، به پیل عیسا، ڕزگارکه‌ری گوناهکارانه‌وه دێن.\nهیوادارین پاییزی دادێ دیسان پۆلێکی گه‌وره بۆ لاوان بکه‌ینه‌وه، و زۆر باش ده‌بێ ئه‌گه‌ر پێگه‌که‌مان دروست که‌ین، و ژوورێکی تایبه‌تی جوێ که‌ینه‌وه، که تێیدا چاومان به‌و لاوانه بکه‌وێ و سه‌باره‌ت به بابه‌تی دینی قسه‌یان له گه‌ڵ بکه‌ین و خه‌به‌ری ڕزگاریکه‌ری عیسای مه‌سیحیان به گوێدا بانگ بده‌ین!\nمه‌دره‌سه‌ی سه‌ره‌تایی کوردستان\nئێمه مه‌دره‌سه‌ی سه‌ره‌تایی خۆمان له 18ی دیسامبری 1911، له ژووری ده‌رمانگه‌یه‌که‌ماندا کرده‌وه به دوو مامۆستای خۆجێییه‌وه،ده‌یڤید بێنیامین و خواجه که‌دووری. له ڕۆژی یه‌که‌م نۆ قوتابی خۆیان نێونووس کرد. ژماره‌که زیادی کرد و گه‌یشته 21. 18 کوڕ و 3 کچ.\nده‌رس دادانی ئه‌و قوتابییانه به بێ کتێبی مه‌دره‌سه ئه‌رکێکی زۆر گران و دژوار بوو. ئه‌گه‌رچی موویان به ڕه‌وانی به کوردی قسه‌یان ده‌کرد، ئێمه نانه‌ت تاقه کتێبێکی ئه‌لفوبێی کوردیمان نه‌بوو بیانده‌ینێ بۆ ئه‌وه‌ی فێریان که‌ین له ڕووی بخوێننه‌وه، گرفتێکی دیکه‌ش ئه‌وه بوو که هیچکام له قوتابییه‌کان فارسییان نه‌ده‌زانێ و، ته‌نێ یه‌کێکیان ده‌یتوانی که‌مێک بخوێنێته‌وه.\nمه‌دره‌سه‌که به به‌رده‌وامی سه‌عات 8.30 سه‌رله‌به‌یانی ده‌کراوه. له نیوسه‌عاتی یه‌که‌مدا خوێندنه‌وه‌ی نووسراوه پیرۆزه‌کان و دۆعا خوێنی له لایه‌ن مامۆستای خۆجێیی ده‌یڤید بینیامینه‌وه ده‌کرا. ئینجیلی مه‌رقوس، تاقه کتێبێکی که به کوردی چاپ کرابوو ده‌خوێندراوه.دوایه پۆل ده‌ستی پێده‌کرد، سه‌عاتی نیوه‌ڕۆ،و پشوودان، به پێی نه‌خشه‌ی خوێندنی مه‌دره‌سه‌ی سه‌ره‌تایی ئه‌مریکایی به‌ڕێوه‌ده‌چوو و دوای نیوه‌ڕۆ مه‌دره‌سه 20 ده‌قیقه‌ی بمێنێ بۆ سه‌عات 4 به‌رده‌بوو.\nده‌یڤید بێنیامین ده‌رسی دینی، خوێندنه‌وه، نووسین و حینجه کردنی ده‌گوته‌وه. کتێنه‌کان به شێوه‌ی سه‌ره‌کی به فارسی بوون. به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی کرابا زمانی کوردی بۆ قسه‌کردن و گوتنه‌وه‌ی وانه‌کان به‌کار ده‌هێندرا. بۆ پڕکردنه‌وه‌ی کات هێندێک ده‌رسی ئینگلیسی چڵونیوه‌چڵیش به شاگرده گه‌وره‌تره‌کان ده‌گوترا.\nخواجه که‌دووری حیساب و خوێندنی نه‌خشه‌ی به ده‌رس ده‌گوت. کتێبی ده‌رسی حیسابیش به زمانی فارسی بوو،به‌ڵام قسه‌کردن و شیکردنه‌وه‌ی ده‌رسه‌که به زمانی کوردی بوو. خوێندنی نه‌خشه‌ش هه‌ر ئاوا به زمانی کوردی بوو.\nسه‌رله‌به‌یانی یه‌کشه‌مۆیان به‌ر له ڕێوڕه‌سمی دۆعاخوێنی، مامۆستا خۆجێییه‌که‌مان ئه‌وه‌نده‌ی کرابا قوتابییه‌کانی کۆ ده‌کرده‌وه بۆ ئه‌وه‌ی سه‌باره‌ت به بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌تی لووتێری وانه‌ی زاره‌کییان پێ بڵێ. ده‌ستنووسی وه‌رگێڕانێکی به‌کار ده‌هێنا که ئه‌من چه‌ندین ساڵ له‌مه‌و به‌ر وه‌رمگێڕا. حالی حازر ئه‌و پۆله ڕاگیراوه، تا ئه‌و کاته‌ی بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌ت وه‌ربگێڕدرێته سه‌ر زمانی کوردی.\nمه‌دره‌سه‌ی سه‌ره‌تایی له 20ی مارس داخرا، جومعه‌ی به‌ر له حه‌وتووی Passion ( موسیبه‌تی حه‌زره‌تی مه‌سیح). وامان دانابوو له دوای جێژنی پاک دیسان پۆله‌که داییر بکه‌ینه‌وه؛ به‌ڵام گه‌یشتنی دوکتور ئێدمان وبنه‌ماڵه‌که‌ی پێگه‌که‌مانی له هه‌موو کاتێک زیاتر قه‌ره‌باڵغ کردووه، و ده‌بێ بچین له ده‌ره‌وه ژوورێک بۆ مه‌دره‌سه‌که‌مان بدۆزینه‌وه.\nکتێبێکی ئه‌لفوبێی کوردی ئێستا به کرده‌وه ئاماده‌یه بۆ چاپ کردن. به دووی ئه‌وه دا بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌ت وه‌رده‌گێڕدرێ، و به دووی ویدا، کتێبێکی پچووکی حیسابیش به زمانی کوردی ئاماده ده‌کرێ.ئه‌گه‌ر ئێمه دراوی پێویستمان بۆ چاپکردنی ئه‌و کتێبانه ده‌ست که‌وێ، ده‌توانین بۆ پاییزی دادێ ئاماده‌یان که‌ین بۆ مه‌دره‌سه‌که‌مان.\nئه‌و که‌مایه‌سی و دژوارییه گه‌وره‌یه‌ی مرۆ له کوردستان بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کاری خوێندن و مه‌دره‌سه به‌بێ خانووی مه‌دره‌سه، به بێ هیچ کتێبێک به زمانی کوردی _ ته‌نانه‌ت به بێ ئه‌لفوبێ و نه‌خشه‌ی پێویست _ به بێ ته‌خته ڕه‌شه و به بێ گێچی نووسین دێته سه‌ر ڕێی، تێگه‌یشتنی نالوێ.\nله سه‌رێکی دیکه‌وه، ئێمه خه‌ریکی ئاماده کردنی کتێبی پێویست بووین به زمانی کوردی. به‌ڵام نه پارچه زه‌وی به خۆڕایی و نه ده‌ستنووسی ئه‌و کتێبانه‌ی وه‌رگێڕدراونه‌ته سه‌ر زمانی کوردی هیچ خزمه‌تێک به میسیۆنه‌که‌مان ناکه‌ن، ئه‌گه‌ر دراومان نه‌بێ بۆ دروستکردنی مه‌دره‌سه‌که‌مان و چاپکردنی کتێبه‌کانمان.\nخوێنه‌ره‌وه‌ی خۆشه‌ویست ئێمه کاره‌که‌مان داوه‌ته ده‌ست خوڵای، هه‌ر وه‌ها ده‌یده‌ینه ده‌ست ئێوه‌ش. ئێمه ئه‌وه‌ی له ده‌ستمان بێ ده‌یکه‌ین. ڕه‌نگه ئێوه‌ش هه‌ر وا بکه‌ن. به‌ڵام، ئه‌من دڵنیام زۆر له خوێنه‌ره‌وانی کوردستان میشنێری که ئه‌م ڕاپۆرته ده‌خوێننه‌وه ده‌ره‌تانی ئه‌وه‌یان هه‌یه یارمه‌تی به‌و کاره بده‌ن. داخودا ئێوه هه‌تانه؟ داخودا یارمه‌تی ده‌ده‌ن؟ خوڵا پشتیوانتان بێ!\nله ژماره‌ی10ی ساڵی 2، ژووییه‌ی1912ی کوردستان میشنێری دا نامه‌یه‌کی دیکه‌ی ل.ۆ. فاسوم که له سابڵاغه‌وه نووسیوێتی بڵاو کراوه‌ته‌وه:\nنامه له برا فاسومه‌وه.\n6ی ژووه‌نی 1912.\nبرای ئازیز ماکێنسن Mackensen [ سه‌رنووسه‌ری کوردستان میشنێری ]\nڕێز و ئاشتی!\nئێمه زۆر به داخه‌وه‌ین که یای گودهارت ئه‌و هه‌موو گیروگرفته‌ی بۆ هاتووه‌ته پێشێ له سه‌فه‌ری کردنی به ڕووسییه دا. ئێمه به‌رده‌وام ئه‌ومان له بیره و له خودا ده‌پاڕێینه‌وه و هیوا دارین به زوویی له چنگ قانوونی ڕووسییه‌ی رزگارکا و، بگاته لامان و له خۆشی و ناخۆشییه‌کانماندا به‌شدار بێ.\nبه‌داخه‌وه ده‌بێ ڕابگه‌یێنین که کرێکاره خۆجێییه‌که‌مان ده‌یڤید بێنیامین David Benjamin، که چاوه‌ڕوانیمان لێده‌کرد خزمه‌تێکی درێژ و پیرۆز بکا، ئێمه به جێ ده‌هێڵێ. هیچ شکایه‌تمان لێی نییه و زۆری پێ خۆشحاڵ ده‌بووین له لامان بمێنێته‌وه و بێده‌نگ بێ و وه‌ک پێشوو له سه‌ر کاری خۆی به‌رده‌وام بێ؛ به‌ڵام له‌به‌ر ده‌مه‌قاڵه و کێشه‌یه‌کی شه‌خسی له نێوان وی و کرێکارێکی دیکه‌ی خۆجێیی دا، که ئێمه نه‌مان ده‌توانی به‌ریوانییان بکه‌ین و به‌جۆرێک بجووڵێینه‌وه ئه‌و پێی ڕازی بێ، ئه‌و بڕیاری دا بڕوا.  زۆر به‌داخه‌وه‌ین بۆ ئه‌و بڕیاره تونده‌ی داویه؛ به‌ڵام له هه‌مان کاتدا، هیوادارین و ده‌پاڕێینه‌وه خودا رێنیشانده‌ری بێ و بیپارێزێ ، و ئه‌گه‌ر بکرێ، له‌شوێنێکی دیکه بۆ خزمه‌تی خۆی به‌کاری بهێنێ.\nله نێو په‌ژاره و گیروگرفته‌کانماندا ئێمه خۆشی و شادیشمان هه‌یه. به خۆشییه‌وه ڕاده‌گه‌یێنین له 4ی ژووه‌ن جه‌نابی لازاروس گیوڤرێ ( یاورێ) Lazarus Giovre ( Jaure). که خه‌ڵکی ئێرانه و، له هێرمانسبورگ، ئه‌ڵمان په‌روه‌رده‌ی دیوه، گه‌یشته ئێره. ئه‌و له لایه‌ن دوستان له هێرمانسبورگه‌وه ناردراوه بۆ ئه‌وه‌ی له‌م میسیۆنه دا کار بکا. ده‌بێ ئه‌وه‌ش جه‌خت بکه‌ینه‌وه ئێمه چاوه‌ڕوانی زۆر خزمه‌تی جێی باوه‌ر وپیرۆز ده‌که‌ین له‌و کرێکاره خۆجێییانه‌ی هێرمانسبورگ ده‌یانێرێ تا له‌چاو کرێکاری خۆجێیی ئێرانی لێره. جه‌نابی لازارۆس گیۆڤرێ نه‌خشه‌ی وایه کاری په‌روه‌رده کردن له میسیۆنێری ئێره به ئه‌ستۆوه بگرێ....... دوکتور ئێدمان ئه‌م به‌یانییه چووه ورمێ. شووڕای کلیسایی ئاگوستانا نوێنه‌رایه‌تی داوه‌تێ به‌و مڵک وماڵی که له‌دوای عیساق یوهاننان Isac Johannan که له ماڵی خۆی له دێگوڵه Degaloh، ئێران پاییزی ڕابردوو کووژرا ڕابگا و یه‌کلای کاته‌وه. چاوه‌ڕێ ده‌که‌ن دوکتور ئێدمان تا دووحه‌وتووی دیکه بگه‌ڕێته‌وه.\nهه‌ر ئه‌م ڕۆژانه چاوه‌ڕێی هاتنی کونسولی ڕووسییه و دامه‌زرانی کونسولخانه‌ی ڕووسییه لێره ده‌که‌ین.\n[ مه‌به‌ست له هاتنی ئالێکساندر ئیاسه بۆ سابڵاغ که به پێی نووسینی خۆی له 14ی ئۆکتۆبری 1912 گه‌یشتووه‌ته سابڵاغ] . ئه‌و گیروگرفته‌ی کاربه‌ده‌ستانی ڕووسییه بۆ یای گودهارتیان ساز کردووه شتێکی سه‌یر و نائاسایی یه. ئێمه پێمان خۆشه ڕۆۆسه‌کان له کوردستان کونسولخانه ده‌که‌نه‌وه و دڵنیاین ئه‌وه پشتیوانییه‌کی گه‌وره‌یه بۆ چالاکییه‌کانانمان.\nسیاسه‌تی ئێران وه‌ک ڕابردوو ئاڵۆز و تێکه‌ڵ و پێکه‌ڵه. نازانین باسی چ بنووسین؛ چونکوو هه‌لومه‌رج و ڕاپۆرته‌کان به‌رده‌وام ده‌گۆڕدرێن. ئێمه به له‌سه‌ره‌خۆیی کاری خۆمان ده‌که‌ین، نه‌خۆشان موداوا ده‌که‌ین و کتێبان ئاماده ده‌که‌ین. کتێبی ئه‌لفوبێ ئاماده‌یه بنێردرێ بۆ چاپ کردن، چه‌ندین سروودی ڕوحانی وه‌رگێڕدراونه‌ته سه‌ر زمانی کوردی بۆ نوێژی جه‌ماعه‌ته‌کانمان و، ئێستا ئه‌وه خه‌ریکی وه‌رگێڕانی بنه‌ماکانی مه‌سیحییه‌ت Catechism ین. ده بڵا باریته‌عالا دراوی ئه‌وه‌مان بخاته به‌رده‌ستی بتوانین ئه‌و کتێبانه‌یان پێ چاپ که‌ین و به‌کاریان بهێنین.\nله قووڵایی دله‌وه سڵاو ده‌که‌م له هه‌موو دۆستان.\nهاوکارتان له پێناو عیسا دا،\nPosted by Ruwange --- ڕوانگه at 8:56 PM 0 comments Links to this post\nکتێبێکی نوێ: کورته مێژووی بنه‌ماڵه‌ی قازی له ویل...\nبه‌خته‌ک نایب بێ ، نۆشیروان حاکم بێ ، هه‌زار که‌لا...\nنووسراوه‌کانی لودویگ ئولسن فاسوم له کوردستان میشن...\nنووسراوه‌کانی لودڤیگ ئولسن فاسوم له کوردستان میشن...


Курдипедиа - رەئیس بەکر\n👫 رەئیس بەکر | Группа: биография | Язык статьи: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nناوی بەکری کوڕی عەبدولکەریم ئاغای کوڕی عەبدولواحیدی حەوێزییە، مانگی 9ی ساڵی 1914 لە شاری کۆیەکۆیە لە بنەماڵەیەکی ناودارو نیشتمانپەروەر لەدایکبووە. قۆناغی سەرەتایی هەر لەوێ تەواوکردووە و ناوەندی و ئامادەیی لە بەغدا خوێندووە. پاشان چۆتە قوتابخانەی عەسکەری و ساڵی 1936 بە پلەی (مولازم ثانی) دامەزراوەو دواتر شەش مانگ لە خولی مەدفەعییە خوێندویەتی.\nبەکر ئاغا کە لە مێژووی وڵاتەکەماندا بە رەئیس بەکر (نەقیب بەکر) ناوی دەرکردووە، هەر لە منداڵییەوە هەستی نیشتمانپەروەری بەرزی هەبووە و ئەو سەردەمەش کە خوێندکار بووە لە بەغدا لە زۆر چالاکی سیاسیدا بەشداریکردووەو دواتر پەیوەندیکردووە بە حزبی هیوا-وە. کە شۆڕشی بارزانیش دەستیپێکرد رەئیس بەکر لەرێی حزبی هیواوەو بەفەرمانی ئەو حزبە کۆمەکی ماددی زۆری بۆ دابینکردووە. لەناوەڕاستی چلەکانیشدا کە کۆماری مەهابادمەهاباد دامەزرا، رەئیس بەکر پەیوەندی پێوە کردو رۆڵێکیگەورەی بینی لە دامەزراندنی لەشکری ئەو کۆمارەدا کە دژی حکومەتی کۆنەپەرستی شای ئێران پێکهێنرا بوو.\nئەم تێکۆشەرە خاوەن هەڵوێستە، هاوڕێی شەهیدان مستەفا خۆشناومستەفا خۆشناو و محەمەد قودسیمحەمەد قودسی و عیززەت عەبدولعەزیز و ئەفسەرە کورد پەروەرەکانی تر، پاش نەمانی کۆماری مەهاباد، خۆی نەدابەدەستەوەو لە ناوچە شاخاوییە سەختەکانی کوردستاندا ماوەیەکی زۆر بەرگریی کرد. خوالێخۆشبوو بەکر ئاغای حەوێزی تا دوا هەناسەی ژیانی لە سەنگەری میللەتدا بووە و رۆژی 13ی کانوونی یەکەمی ساڵی 1999 لە سلێمانیسلێمانی بۆ ئەبەدی چاوی لێکنا.\n#کۆیە | #مەهاباد | #مستەفا خۆشناو | #محەمەد قودسی | #سلێمانی |\n1. 👁 13-12-1999\n📅 Date of Death: 13-12-1999\n➕ Добавил (Hawrê Baxewan) на Dec 15 2008 11:48AM\n✍ Этот пункт недавно дополнено (Aras Îlncaxî) на: Jul 11 2018 3:20PM\n👁 Этот пункт был просмотрен раз 3,174\n📷 Фото файл 1.0.1 6 KB Jul 14 2018 7:00AM Aras Îlncaxî