پارێزگاری سلێمانی – تۆڕی میدیایی خەڵک\nخەڵك-بەشی هەواڵ پارێزگاری سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، ڕۆژانە، قەیرانەكان قوڵتر دەبنەوە، نەهامەتییەكان زیاتر دەبن و نەبوونییەكان زۆرتر دەبن، دۆخەكان لەسەر زەمینەی ئەم واقیع و زەمەنەی تیایدا دەژین...\nخەڵك- بەشی هەواڵ پارێزگاری سلێمانی ڕایدەگەیەنێت ، بەمەبەستی دەربڕینی سوپاس و پێزانیمان بۆ هەموو ئەو بەڕێزانەی دڵسۆزانە بەخەمی پاراستنی تەندروستیی هاووڵاتیانەوەن تابلۆی ڕێزلێنانمان لەسەر دیواربەندی نەخۆشخانەی...\nخەڵك-بەشی هەواڵ پارێزگاری سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، بەهۆی كۆچی دوایی قادری حاجی عەلی، كەسایەتی سیاسی و سەركردەی دیاری كوردستان و یەكێك لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی گۆڕان سێ ڕۆژ ماتەمینی...\nخەڵك-بەشی هەواڵ پارێزگاری سلێمانی ڕایدەگەیەنێت، لەم هەفتەیەدا بەشی فریاكەوتنی خێرای نەخۆشخانەی فێركاری دەكرێتە نەخۆشخانەیەكی دیكەی تووشبووانی كۆرۆنا. ئەمڕۆ شەممە هەڤاڵ ئەبوبەكر پارێزگاری سلێمانی لە كۆنفڕانسێكی...\nخەڵك – بەشی هەواڵ بڕیارە سبەینێ سەرۆكی دەستەی وەبەرهێنانى هەرێم بەمەبەستی بەدواداچوون بۆ پڕۆژەی شاری پیشەسازی عەربەت سەردانی پارێزگای سلێمانی بكات. بە پێی زانیارییەكانی (تۆڕی میدیایی...\nخەڵك – بەشی هەواڵ پارێزگاری سلێمانی ڕایدەگەیەنێت:” بە بەردەوامیی هەموومان لەبەردەم هەڕەشەی مەرگێكی ڕاستەقینەدا وەستاوین، هەموومان شایەتی مەرگی دەیان و سەدان ئازیزمانین”. د.هەڤاڵ ئەبوبەكر پارێزگاری سلێمانی...\nخەڵك- بەشی هەواڵ پارێزگاری سلێمانی ڕایدەگەیەنێت ، لە كۆبوونەوەیان لەگەڵ حكومەتی هەرێم پلانی شەش مانگی داهاتووی حكومەتی خۆجێی سلێمانی تاوتوێ كراو میكانیزمی یاسایی و كارگێڕیی و...\nخەڵك- بەشی هەواڵ لە گەڕەكی كەڵەكن-ی سلێمانی و لەسەر شەقامی سەرەكی كانی سپیكە بۆ تونێلی پێشڕەو هاووڵاتیان گردبوونەوە و خۆپیشاندانیان ئەنجامدا. بەهۆی ڕووخاندنی خانووەكانیان، كە شارەوانی...\nخەڵك – بەشی هەواڵ د.هەڤاڵ ئەبوبەكر پارێزگاری سلێمانی لە لاپەڕەی فەرمی خۆی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك بڵاویكردەوە، وەزیری پلاندانانی حكومەتی ئیتحادیی پێی ڕاگەیاندین، لەسەر داوای سەرۆك...


بوارەکانی تەندروستی و خوێندن پێویستی زۆریان بەکارمەندە - Radio Sweden Kurdish - رادیۆی سوید Radyoya Swêdê | Sveriges Radio\nهۆکان گوستاڤسسۆن شیکاری دەزگایی کاردیتنەوە. وێنە: شاهۆ موانی وێنە: هۆکان گوستاڤسسۆن شیکاری دەزگایی کاردیتنەوە. وێنە: شاهۆ موانی\nبوارەکانی تەندروستی و خوێندن پێویستی زۆریان بەکارمەندە\nبڵاو کرایه‌وه onsdag 3 februari 2016 kl 15.40\nئەمڕۆ دەزگایی کاردیتنەوە (Arbetsförmedlingen) ڕاپۆرتێکی نوێی سەبارەت بەو بوارانەی کارتیاندا زۆرە و ئەو بوارانەش کە کارتیاندا کەمد بڵاوکردەتەوە.\nکەمی ڕێژەی نەخۆشەوان، مامۆستا و ئەندازیازیی بیناسازی یەکێکن لەو هەلانەی کار کە ئەمڕۆ لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا دەزگایی کاردیتنەوە (Arbetsförmedlingen) ئاماژەی پێکرد.\nجێگەی باسە دەزگایی کاردیتنەوە لە دواین ڕاپۆرتیدا ئاماژەی بەپێشبینیەکانی بوارەکانی کار بۆ ساڵی ٢٠١٦ و داهاتوو کرد. لەو ڕاپۆرتەدا هاتووە کە لە ساڵی ٢٠١٦ دا بۆ کەسانی تەمەن نێوان ١٦-٦٤ ساڵ ٦٨٠٠٠ هەلی کار لە ٢٠٠ بواری جیاوازدا دێتە ئاراوە. هاوکات تیشکخراوەتە سەر ئەوەش کە بوارەکانی کار بەگشتی گەشە دەسێنن. ئەمەش یەکەم جارە لەپاش چەندین ساڵ هەلی کار لەسویددا بەم شێوە بهێتە ئاراراوە.\nهەروەها گەشە سەندنی بوارەکانی کار لە هەر دوو کەرتی حکومی و تایبەتدایە. بەڵام لەزۆربەی حاڵەتدا ئەو هەلانەی کار کە لە ڕاپۆرتەکەکدا تیشکی خراوەتەسەر پێویستیان بەبڕوانامە بەرز یان بڕوانامەی تەواوکردنی خوێندنی ئاماددەیان هەیە.\nسەبارەت بەو پرسەی کە ئایا پەنابەران و تازەهاتووان لە زۆربەی حاڵەتددا ئەو بروانامەیان نییە کە پێویستە بۆ وەرگرتنی ئەوە کارانە هەیە بێت. ئەو هەلی کارانەی ئەمڕۆ ئاماژەی پێدەکەن بەچی شێوە ئەوان دەگرێتەوە. لەوڵامدا شیکار و نوسەری ڕاپۆرتەکەی دەزگای کاردیتنەوە هۆکان گوستاڤسسۆن ووتی.\n- لە ڕاستیدا ئەوانەی کە بڕوانامەیان نییە لەورگرتنی کاردا کیشەی زیارتریان بۆ دێتە پێشێ. لەبەر ئەوەی ئەو کەسانە لەگەڵ کەسانی دەیکەدا کە خاوەنی بەڵگەنامەن بۆ وەرگترنی کار دەکەونە ململانێوە. بۆیە هەلی کار بۆ ئەم چینە کۆمەڵگە ئێجگار کەمە.\nجێگەی باسە لەڕاپۆرتەکەی دەزگایی کاردیتنەوە دا ١٦ بواری کار دەستنیشان کراوە. هەریەکە لەو ١٦بوارە چەندین بەشی لێدەبێتەوە.\nئەو بەشانەی کار کە سەرپەلی بوونی هەلی کارن یان هەلی کار تێاندا زۆرە پێکدێن لە بەشەکانی تەندروستی، لێرەدا مەبەست زیاتر لە نەخوشەوان و کارمەندە لەبنکەکانی تەندروستییەکاندا. بەشەکانی خوێندن کە مامۆستاو پیداگۆکی کاتی ئازاد و چەندین کارمەندی دەیکە دەگرێتەوە. بەشی ئەندازیارو کارمەندیی بیناسازی، بەشی پسپۆڕی تەکنیکی ڕاگەیاندن و زانیاری. هەروەها بەشەکانی هۆتێل و ڕێستاورانگ یان چێشتخانە. ئەمانە زۆرترین هەلی کاریان تێدا دەڕوخسێنرێت. هاوکات لەگەڵ ئەمشدا و بەپێی ئامارەکە چەندین بواری دیکەش لە ساڵی ٢٠١٦ پێویستیان بەکارمەندو فەرمانبەرە، واتە لە کەرتی حکومی و تایبەتیشدا.\nبەپێی ڕاپۆرتەکەی دەزگایی کاردیتنەوە تەنها دوو بواری کار کە بەڕوونی لە بەشەکانیاندا تیایدا لەم ساڵدا هەلی کار کەم دەکات ئاشکرا بووە، ئەوانیش بەشەکانی ڕاگەیاندن، دیساین و کەلتورە. هاوکات بواری کشتووکاڵ بەشێویەکی بەرچاو هەلی کار تێدا کەم دەبێتەوە.\nبەگشتی شیکاری دەزگای کاردیتنەوە تیشکی جەگتی لەسەر ئەوە کردەووە کە بازاڕی کاری سوید ئەمڕۆ زۆر باشەو بەهێزە. لەم ڕوانگەیەشەوە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە کەکەرتە حکومییەکان لە داهاتوودا پێدەچێت بەتیبەت کێشەی دیتنەوە کارمەندیان بۆ بێتە ئاراوە، لەبەرامبەردا پێناچێت کەرتە تایبەتەکان بەهامان شێوە دووچاری کێشە بن. لەبەر ئەوەی کەرتەحکومییەکان لەزۆربەی حاڵەتدا کارمەندی بڕوانامەداریان لەئاستی بەرزی خوێندندا پیویستە.\nلەڕاپۆرتەکەدا سەربارەت بەوەی بۆچی ئاستی بێکاری لە نێو گەنجاندا بەردەوام بەرزە ئاماژە بەوە کراوە کە گەنجان ئارەرزوو لەبەردەوام بوونی خوێندنی ئەو بوارابە ناکەن کە ئاستی هەلی کار تێاندا زۆرە.\nهاوکات ئەو ٦٨٠٠٠ هەلی کارەی ئاماژەی پێکراوە پەنابەرانیش دەگرێتەوە، بەڵام چی جێبکرێت بۆ ئەوەی ئەوان لەو هەلی کاروەرگرتن بێبەشن نەبن، لەوەڵامدا هۆکان گوستاڤسۆن ووتی.\n- بەر لەهەمووشتێک دەبێت دەرفەت بۆ هەموو کەسێک بڕوخسێنرێت کە بروانامە بەدەستبهێنن. خوێندنی شاره‌وانیی بۆ گه‌وره‌ساڵان (komvux بەرفراوان بکرێت. هەروەها ئەو بوارانەی کار کە مەرجی زۆریان لەسەر نیە زیادبکرێت. واتە بەگشتی دەرفەتی بەدەستهێنانی بڕوانامە زیاتدبکرێت، هاوکات هەلی کار کە مەرجدار نییە کەشە بکەن.


نەتەوە یەکگرتوەکان هۆشداریدەدات لە 'کوشتارگەیه‌ك' لە باکوری خۆرئاوای سوریا\nنەتەوە یەکگرتوەکان رایگەیاند شەڕەکە لەئێستادا 'بەشێوەیەکی مەترسیدار نزیکە' لە ناوچەیەك کە زیاد لە ملیۆنێك لەنێو خێوەت و داڵدەی کاتیدا دەژین.\nچەند کوڕێکی سوری لە گۆڕستانێكدا دانیشتوون، له‌كاتێكدا خێزانەکانیان پەنایانبردووه بۆ هۆڵی نوێژکردنەکەی لە شارۆچکەی سەرمەدای ئیدلیب لە 23 شوبات. [عارف وەتاد/ئاژانسی فرانس پرێس]\nشەڕ لە باکوری خۆرئاوای سوریا "بەشێوەیەکی مەترسیدار نزیکە" لە پەناگەکانی نزیکەی ملیۆنێك خەڵکی ئاوارە، کە مەترسی "کوشتارگە"یەکی حەتمی هێناوه‌ته ئاراوه، نەتەوە یەکگرتوەکان دووشەممە (24 شوبات) رایگەیاند.\nجێگری بەرپرسی کاروباری مرۆیی نەتەوە یەکگرتوەکان بۆ قەیرانی سوریا، مارك کەتس وتی نەتەوە یەکگرتوەکان هەوڵدەدات گواستنەوەی کۆمەك دووهێندە بکات لەڕێی سنووری تورکیاوە لە 50 وە بۆ 100 لۆری لە رۆژێکدا.\nکەتس وتی: "شەڕەکە لەئێستادا بەشێوەیەکی مەترسیدار نزیکە لە ناوچەیەك کە زیاد لە ملیۆنێك لەنێو خێوەت و داڵدەی کاتیدا دەژین." هۆشداریشی دا لە مەترسی "کوشتارگەیەکی راستەقینە".\nهێرشێکی یەك مانگە لەلایەن هێزەکانی رژێمی سوریاوە بە پشتیوانی روسیا لە ئیدلیبی باکوری خۆرئاوا بۆتە هۆی ئەوەی سەدان هەزار کەس لە تووندوتیژی هەڵبێن.\nوێنەیەكی ئاسمانی كه لە 22 شوبات گیراوە، کەمپێکی تازە دروستکراو نیشاندەدات بۆ خەڵکی ئاوارە نزیك شارۆچکەی مەعەرەت میسرین لە پارێزگای ئیدلیبی سوریا. [عارف وەتاد/ئاژانسی فرانس پرێس]\nکەتس وتی بەهۆی بارگرژییه‌كانه‌وه نەتەوە یەکگرتوەکان بە داوایەکی پشتیوانی داراییدا دەچێتەوە بۆ قەیرانەکە لە 330 ملیۆنەوە بۆ 500 ملیۆن دۆلار و وتیشی کورتهێنانی نزیکەی 370 ملیۆن دۆلار هەیە.\nکەتس وتی نەتەوە یەکگرتوەکان 1,200 لۆری کۆمەکی ناردۆتە ئەو ناوچەیە لە کانونی دووەم و لە شوباتدا و تائێستا 700 لۆریی دیکەی ناردووە.\nهه‌روه‌ها وتی: "راستیەکەی ئەوەیە زۆر بەسادەیی ئەمە بەش ناکات. زۆر بەئەستەم دەتوانین پێداویستییه‌كانی خەڵك بۆ خواردن و خێوەت و لێفە و شمەکی زستانه دابینبکەین."\nکەتس وتی کارمەندانی کۆمەك "بەتەواوی شەکەتبوون" و هەندێك لە ئه‌مباره‌كان تاڵانکراون و شەڕەکە زیانی بە نزیکەی 77 نەخۆشخانە و ناوەندی پزیشكی دیکە گەیاندووە.\nهێرشە ئاسمانییه‌کانی روسیا 5 مەدەنی دەکوژن\nرێكخراوی روانگەی سوری بۆ چاودێری مافەکانی مرۆڤ رایگەیاند كه دووشەممە پێنج مەدەنی لە هێرشە ئاسمانیەکانی روسیادا بۆسەر ناوچەی زاویەی باشوری ئیدلیب کوژران و راشیگەیاند كه هیزەکانی رژێم بەشێوەیەکی خێرا لە باشوری ئیدلیب پێشڕەوییان کردووە لە 24 سەعاتی رابردوودا.\nهه‌روه‌ها رایگەیاند كه لە باشوری شاڕێگەی M4 "چەندین شارۆچکە و گوندیان" گرتووە کە لازقیەی قه‌ڵای سه‌ر ده‌ریای رژێم دەبەستێتەوە بە شاری حەلەبی ژێردەستی رژێمەوە.\nسەرۆکی رێکخراوەکە، رامی عەبدولڕەحمان وتی ئامانجی سەرەکی رژێم گرتنەوەی چەند بەشێکی M4 بوو کە هێشتا لەژێردەستی هاوپەیمانێتی تووندڕەوی تەحریر شام و گروپە هاوپەیمانەکانی دیکەی ئۆپۆزسیۆندان.\nئەمە پێویستی بە چەند ئۆپەراسیۆنێك هەیە دژی شارۆچکەکانی ئەریحا و جسر شوغور، کە هەردووکیان ده‌كه‌ونه سەرM4.\nلە چەند هەفتەی رابردوودا، هێزەکانی سەر بە رژێم کۆنترۆڵی چەند ناوچەیەکی گرنگی بازرگانییان کردۆتەوە کە لە باکوری خۆرئاوای سوریان -- M5 کە دیمەشق دەبەستێتەوە بە حەلەبەوە و ئەو ناوچەیەشیان گرتۆتەوە کە لە دەوروبەری ئەو شارەی باکورە.\nنەتەوە یەکگرتوەکان دەڵێت 'پلانی جێگرەوە' نییە بۆ سیستمی سنووربڕی گواستنەوەی کۆمەك بۆ سوریا\nرێکخراوەكه تکای لە هێزە جیهانیەکان کرد سیستمی گواستنەوەی کۆمەك نوێبکەنەوە کە تەنیا مێتۆدی بەردەستە بۆ گەیشتن بە سەدان هەزار کەس لە سوریا.\nتورکیا داوا لە روسیا دەکات چارەسەری پێشێلکارییەکانی رێکەوتنەکەی سوریا بکات\nسەرۆکی تورکیا داوای وەستاندنی پێشێلکارییەکانی ئاگربەستەکەی کرد و هۆشداریشی دا کە هێزەکانی تورکیا بە هێز وەڵامی هەر هێرشێک دەدەنەوە.\nروسیا و تورکیا گفتوگۆدەکەن له‌سه‌ر قەیرانی دوای هێرشێکی کوشندەی سوریا\nکۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هۆشداریی دا دەربارەی مەترسی زۆری پەرەسەندن دوای ئەوەی هێرشێکی ئاسمانی رژێمی سوریا 33 سەربازی تورکیای کوشت.


تورکیا قه‌یرانی سیاسی قووڵتر ده‌کاته‌وه\nله‌کۆتایی ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا نه‌ته‌وه‌یه‌کانی توه‌رک ده‌رگایان به‌ڕووی پارتی ئۆپۆزسێۆنی سه‌ره‌کی له‌و ووڵاته‌دا داخست، وه‌ک پێده‌چێت یائه‌وه‌تا کارێکه ڕێگا بۆ هه‌ڵبژاردنێکی نوێی خۆشه‌کات یاخوود بۆ مانه‌وه‌ێ پارتی دادو گه‌شه‌پێدان AKP به‌ڕابه‌رایه‌تی سه‌رۆک ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئۆدوغان له‌ده‌سه‌ڵاتدا به‌پشتیوانی نه‌ته‌وه‌یه‌کان.\nباجی ئه‌مه، له‌وانیه کۆتایی‌هاتن بێت به ووتوێژی ئاشتی نێوان ئه‌نکه‌ره و کورده‌کان. باجێکی‌که‌ش، نه‌ته‌وه‌یه‌کان هه‌وڵه‌ده‌ن دوای هه‌ڵبژاردن ده‌سه‌ڵاتی ئۆردوغان سنوردارکه‌ن، که به‌هیوابوو پارته‌که‌ی له‌هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان ئه‌وه‌ی له‌ڕۆژی 7ی مانگی 6 به‌ڕێوه‌چوو به‌زۆرینه‌ی گه‌وره سه‌رکه‌وتن به‌ده‌ستبێنێت به‌ڕێژه‌یه‌ک به‌سبێت بۆ نووسینه‌وه‌ی ده‌ستوور بۆ پته‌وکردنی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆکایه‌تی و که‌مرکرنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی په‌رله‌مان.\nپارتی ئیسلامیی دادوو گه‌شه‌پێدانی ڕه‌جه‌ب ته‌یب ئۆردوغان که‌ڕه‌تێکی‌که له‌دوای هه‌ڵبژاردنی 7ی مانگی 6 وه‌ک پارتێکی گه‌وره ده‌رکه‌وت، به‌ڵام زۆرینه‌ی په‌رله‌مانیی پێویست بۆ گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات وه‌ک یه‌ک پارت بۆ یه‌کم جاره له‌وه‌تای ساڵی 2002وه له‌ده‌ست ده‌دات.\nپارتی دادو گه‌شه‌پێدان له%10ی ئه‌و ده‌نگانه‌ی له‌ده‌ستداوه له‌ساڵی 2011دا به‌ده‌ستی هێنابوون، خه‌ونی ئۆردوغانی تێکشکاند ده‌ستورێکی تایبه‌تی بۆ دارێژرێت.\nئۆپۆزسێۆنی سه‌ره‌کی پارتی گه‌لی کۆماریی(جه‌هه‌په) له7ی 6دا، 132 کورسی به‌ده‌ستهێنا، له‌کاتێکدا پارتی بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی (مه‌هه‌په) و پارتی دیمکراتی گه‌لانی چه‌پڕه و (هه‌ده‌په) هه‌ریه‌ک 80 کورسیان به‌ده‌ستهینا.\nپارتی دادو گه‌شه‌پێدان له‌کۆی 550 کوه‌رسی په‌رله‌مان پێکدێنێت 258 کورسی به‌ده‌ستهێناوه.\nئێواره‌ی هه‌ینی، ڕابه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌کان ده‌وڵه‌ت به‌هجه‌لی پێشنیاری هاوبه‌ندیی پارتی کۆماری ڕه‌تکرده‌وه ئه‌وه‌ی داوای یه‌کخستنی هه‌ر3 پارته سه‌ره‌کیه‌که‌ی ئۆپۆزسێۆنی ده‌کرد، هه‌رچه‌نده پێشنیاری کردبوو سه‌رۆکایه‌تی وه‌زیران به‌نۆره بێت، به‌هجه‌لی به‌ڕۆژنامه‌ی تورکیا سۆزکووی ووتبوو " باوه‌ڕناکه‌م کاری خۆی بکات" .\nڕابه‌ری (جه‌هه‌په) که‌مال قڵچدار ئۆغڵو ووتی پێشنیاره‌که‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی تورکیا کردوه.\nنه‌ته‌وه‌یه‌کان له‌لایان شیکه‌ره‌وانه‌وه به‌لانی که‌مه‌وه وه‌ک هاوبه‌شی هاوپه‌یمانی پارتی دادو گه‌شه‌ۆێدان ده‌بینرێن، به‌ڵام له‌وانه‌یه دۆخه‌که بۆئۆردوغان سه‌خت بێت. هه‌ندێک پرس له‌خۆده‌گرێت له‌وانه که‌مکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی سه‌رۆکایه‌تی، ده‌ستوه‌رنه‌دان له‌کاروباری حکومه‌ت و سنووردارکردنی ڕۆڵی به‌شێوه‌یه‌ک له‌گه‌ڵ ده‌ستوردا بگونجێت، هه‌روه‌ها دانانی سنوورێک بۆ هه‌وڵی ئاشتی بۆ چاره‌سه‌ری3 ده‌یه له‌سه‌رهه‌ڵدانی درێژخایه‌نی کورده‌کان.\nبۆزیاتر له 2 ساڵه ئه‌نکه‌ره وتوێژی ئاشتی له‌گه‌ڵ ڕابه‌ری (په‌که‌که‌ی) قه‌ده‌غه‌کراو زیندانی عه‌بدوڵا ئۆچئالان ده‌کات. بۆ خه‌ستکردنه‌وه‌ی قووڕاوه‌که، وه‌ک باچه‌لی له‌کۆتایی هه‌فته‌دا به‌ڕوونی ووتی، ئۆردوغان ده‌بێت له‌کۆشکی سه‌رۆکایه‌تیی هه‌زار ژووری ده‌رچێت، ئه‌وه‌ی به‌م دوایانه له‌ئه‌نکه‌ره بنیاتنرا و جێگای مشتوومڕووه و بگه‌ڕێته‌وه بۆ کانکایا کۆشکه باوه‌که‌ی سه‌رۆکایه‌تی له‌ئه‌نکه‌ره. هه‌روه‌ها چه‌خت له‌وه‌ده‌کاته‌وه دادگایی 4 وه‌زیری پێشوو بکرێته‌وه ئه‌وه‌ی پێشتر بێتاوان کران له‌لێکۆڵینه‌وه‌ی داهاتی نائاسایی له‌ساڵی 2013دا ده‌ستی پێکرد، له‌وانه کوڕی ئۆردوغان بلال و چه‌ندکه‌سێکی‌دیکه له‌خانه‌واده‌که‌ی تێوه‌گلابوون. باچه‌لی چه‌ندین جار به‌ڕابه‌رنی (ئه‌که‌په) و سه‌رۆک وه‌زیرانی تورکیا ئه‌حمه‌د داوود ئۆغلۆی ووتوه "بیلالمان به‌نێو حکومه‌ت وه‌رگرن" .\nدبلۆماتێکی ئه‌ورپی له‌ئه‌نکه‌ره ده‌ڵێت، ڕوون نیه ئۆردوغان پابه‌ندی هه‌موو 4 مه‌رچه سه‌ره‌کیه‌که ده‌بێت، له‌وباوه‌ڕشدا نیم به‌هیچ ڕازی بێت له‌کۆشک ده‌رچێت ، یاخوود دوباره هه‌وڵی دادگایی وه‌زیره‌کان بداته‌وه، ئه‌مه مه‌ترسیه بۆ نه‌ته‌وه‌یه‌کان. ووتیشی ئه‌گه‌ر داوای دووباره هه‌ڵبژاردنی پێشکاتی لێبکرێت، له‌وانه‌یه ئۆردوغان له‌لایان ده‌نگده‌رانه‌وه خه‌ڵات بکرێت، وه‌ک مه‌ترسیه‌ک له‌که‌وتنه‌وه‌ی نائارامی دبلۆماتی.\nسه‌رۆکی تورکیا ده‌توانێت داوای هه‌ڵبژاردنی پیشوه‌خت بکات ئه‌گه‌ر نه‌توانرێت حکومه‌ت دوای 45 ڕۆژ پێکبینێت، له‌وکاته‌ی هه‌وڵی هاوبه‌ندی ده‌ستپێده‌کات، له24 مانگی 6ه‌وه ده‌ستپێده‌کات ئه‌و ڕۆژه‌ی به‌فه‌رمی داوود ئۆغلۆ ڕابه‌ری گه‌وره‌ترین پارت به‌فه‌رمی داوای کرد.\nئاکامی هه‌ڵبژاردنی 7ی مانگی 6 له‌سه‌ر ده‌ستی علمانیه‌کان و لیبراڵه‌کان سنووری بۆ ئۆردوغان و باڵاده‌ستیی سیاسی پارتی دادو گه‌شه‌پێدان دانا، ووتی هه‌ڵبژاردن ئه‌وه ده‌گه‌ێنێت سیاسه‌تی تورکیا چیدی تا‌که که‌س به‌رێوه‌ی نابات، له‌ڕووی یاسایی‌شه‌وه تاڕاده‌یه‌کیش به‌هۆی ده‌نگهێنانی له‌به‌رچاوی (هه‌ده‌په) لایه‌نگری کورده‌کان له‌هه‌ڵبژاردندا. به‌ڵام هه‌ندیک چاودێر ئاگاهیان دا ده‌رباره‌ی پێشبینی پێشوه‌خت بۆ له‌ناوچوونی پارتی دادو گه‌شه‌پێدان.\nبه‌پێی بڵاوکراوه‌ی پێگه‌ی ئه‌لمۆنیته‌ری تورکیا نووسه‌ر مسته‌فا ئه‌کیول ووتویه‌تی "ئۆردوگان شه‌ڕيکی له‌ده‌ستدا نه‌ک جه‌نگه‌که". ئه‌وه‌ی ده‌بینرێت ناتوانرێت حکومه‌تی هاوبه‌دنی بێکبێت، ئه‌توانرێت هه‌ڵبژارانی پێشوه‌خت بکریت وله‌به‌رژه‌وه‌ندیی پارتی داداو گه‌شه‌پێدان بیت.\nپارتی دادووگه‌شه ئه‌توانێت بڵێت ئه‌وهه‌ڵبژاردنه‌ی دیبینیت، ئه‌گه‌ر ده‌سه‌رڵاتی ره‌هامان نه‌بێت ئه‌وا ووڵات به‌روه پشێوی ده‌روات.\nهه‌ندێک شیکه‌ره‌وه داوا له‌نه‌ته‌وه‌یه‌کان ده‌که‌ن له‌ئێستادا ناچارن دۆخه‌که ئارامکه‌نه‌وه له‌پێناو جوونه هاوبه‌ندی له‌گه‌ڵ پارتی دادوو گه‌شه و ئۆردوغان ، ئه‌م بژاره‌یه بۆ چوون به‌ره‌وخولێکی‌که‌ی دوباره هه‌ڵبژاردنه‌وه له‌دوای 7ی مانگی6 باشترینه.\nڕاوه‌رگرتنی گشتی ئه‌وه‌ی له‌وه‌تای 7ی 6ه‌وه کراوه ئاماژه ده‌ده‌ن پارتی دادو گه‌شه‌پێدان ده‌سکه‌وتی باشتر له‌هه‌ڵبژاردنی پیشوه‌خت به‌ده‌ستدێنێت و له‌دابین کرندی ده‌نگی زۆرینه نزیک ده‌بێته‌وه.


ژنی غەربی لە ڕوانگەی یەکەم سەفەرنامەنووسی ئێرانییەوە - بنکەی روناکبیریی گەلاوێژ :: Gelawej\nژنی غەربی لە ڕوانگەی یەکەم سەفەرنامەنووسی ئێرانییەوە\nبەهار عەلیمورادی- کرماشان\n(میرزا ئەبوتالب خان ئەسفەهانی ١٨٠٣)\nچەندین سەدە پاش گەشتی مارکۆ پۆلۆ (لەدایکبووی ١٢٥٤) بۆ ئێران و نووسینی گەشتنامەیەک و هەروەها گەشتی بە کۆمەڵی گەشتیارانی غەرەبی و نووسینی گەشتنامە لە سەردەمی سەفەوییەکاندا (١٧٣٦- ١٥٠١)، یەکەم گەشتنامەنووسی ئێرانیش سەبارەت بە دونیای خۆرئاوا و فەرهەنگی خۆرئاوایی له سه‌ردهمی ده‌سه‌ڵاتی قاجارییه‌كاندا (١٧٩٤- ١٩٢٥) دەستی پێکرد. جیا لە دیاردەی نوێ وەک زانکۆ، خوێندنگە، پارک و پەرلەمان، ئاماده‌بوونی ژنی خۆرئاوایی له فەزای گشتی به شێوازێکی ته‌واو جیاواز له كه‌شوهه‌وای ئێران و خۆرهه‌ڵاتی موسو‌ڵمان، بووە هۆی سەرسووڕمان و باس و خواستی یەکەم گەشتنامەنووسانی ئێرانی.\nمه‌ترسی گه‌شه‌سه‌ندنی كو‌لتووری ئازادی ژنان و به‌رزبوونه‌وه‌ی خواست و داواكارییه‌كانی ژنانی ئێران و لاوازبوونی پێگه‌ی پیاوانی ئایینی، بوونه هۆی ئه‌وه‌ی نه‌ریتخوازانی ئێران به توندی به‌گژ ژنانی خۆرئاوا و ئازادییه‌كانیاندا بچنه‌وه، ئازادی و ئاماده‌بوونیان له فەزای گشتی وه‌ك «به‌ره‌ڵایی»، «بێ حه‌یایی»، «سووكی» و «حیزبوون» لێكبدرێته‌وه. له‌لایه‌كی دیكه‌وه خۆرئاواییەکان، وه‌ك «ئازادی ڕاسته‌قینه» و «مافی یه‌كسانی» و «مه‌رجی پێشكه‌وتن»، باس له ئازادییه‌كانی ژنانی خۆرئاوا بکەن و وه‌ک ده‌رفه‌تێك بۆ به‌شداریكردنی ئازادانه‌یان له ئاسته جیاوازه‌كانی كۆمه‌ڵەدا بکرێت.\nئەم توێژینەوەیه پێی وایه بۆچوونی یەکەم گەشتنامەنووسی ئێران (تالبی) سەبارەت بە ژنانی خۆرئاوا، سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ڕوانگەیەکی ڕووکەشانە بۆ ژنی غەربی بووە، گەرچی وەک سێمبولی جوانی و ئازادی بەرزکرایەوە، بەڵام لە لایەکی دیکەوە بیانووی دایە دەست بنەواژووخوازن بۆ دژایەتی ئازادی ژنان بە ناوی لاساییکردنەوەی ژنانی خۆرئاوایی و بەرەڵایی کە لێرەدا دەکەوێتە بەر خوێندنه‌وه و توێژینه‌وه.\nگەشتنامەنووسه ئێرانییەکانی سەردەمی قاجارییه‌كان (١٧٩٤- ١٩٢٥) بە جەختکردنه‌وه و بەرزکردنەوەی جیاوازییە کولتووری و کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی ئێران لەگەڵ خۆرئاوا و هەروەها ده‌ربڕینی هەندێك چەمک و دیاردەی مۆدێرنی ئەو کۆمەڵگه‌یە، وەک ئازادی، دەستوور، حکوومەتی قانوون، پێشکەوتن، دادپەروەری، ئازادی ژنان و ئامادەبوونی ژن لە فەزای گشتیدا، ڕۆڵی سەرەکییان هەبووە لە ناساندنی کۆمەڵگه‌ی مۆدێرنی خۆرئاوا و هۆشیارکردنەوەی خەڵکی ئێران.\nگەشتنامەکان لە ڕیزی ئه‌و سەرچاوە گرنگانه‌دان كه ده‌كرێت له ڕێیانه‌وه تایبەتمەندییە کولتووری و سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی كۆمه‌ڵگه جیاوازەکان بناسرێت، هەروەها ڕێگەیەکە بۆ تێگەیشتن لە جیاوازییەکانی خود و «ئەو»ی تر. ئاشکرایە هەستکردن بە جیاوازییەکان سەرەتای بیرکردنەوەیە لە شوناس و هاوتاسازی و بەرجەستەکردنی جیاوازییەکانی خود لەگەڵ «ئەو»ی تردا. بێگومان لەم نێوانەدا گەشتنامەكان لە ڕیزی گرنگترین سەرچاوەکانی مێژوون بۆ هەستکردن و تێگەیشتن لە ڕوانینی مرۆڤی ئێران لە خۆرئاوا، وەک «ئەو»ی تر. تێگەیشتن لە بۆچوونی گەشتنامەنووسان لەم ڕووەوە گرنگە کە خۆرئاوا هەمیشە و لە ڕەوتی مێژوودا خۆی وەک سەردەسته سەیر کردووە، بە پێچەوانەشەوە وەک ژێردەسته له خۆرهەڵاتی ڕوانیوه (ئێرانش وەک بەشێک لە خۆرهەڵات). تێگەیشتن و ناسینی بۆچوونی ئینسانی ئێران لە خۆرئاوا و شێوازی هەڵسەنگاندنی بۆ دیاردە مودێرنەکانی ژیاری خۆرئاوا زۆر پێویستە. هەروەها بیرکردنەوە لە خستنه‌ڕووی یەکەم گەشتنامەنووسانی ئێران سەبارەت بە گۆڕانکاری لە خۆرئاوادا، بۆ ناسینی گۆڕانکارییەکانی مێژووی ئەندێشەی قۆناغی گواستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێران، گرنگی تایبەتی هەیە.(طباطبایی،١٣٨٢:٢٧٤)\nلە ئێران جگه لە (مسالک الممالک) و چەندین گەشتنامەی دیار و دانسقەی دیکەی وەک «گەشتنامەی ناسر خوسرەو»، کە لە ڕاستیدا خستنه‌ڕووی گەشتوگوزار بووە لە هەرێمە ئیسلامییەکاندا. مێژوو و پێشینەی گەشتنامەنووسی لە بنەمادا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی قاجارییه‌كان، کە سەردەمی بەریەککەوتنی ئێرانە لەگەڵ خۆرئاوادا. دیارە نابێت چەندین گەشتنامەی دیكه‌ی وەک «گەشتنامەی دون خوانی ئێران» (١٥٥٩)، «خەتایی نامەی سەید عەلی ئەکبەری خەتایی» (١٥١٦) و گەشتنامەی «سیامی محەمەد رەبیعی کوڕی محەمەدی نامی» لە سەردەمی سەفەوییەکاندا له‌به‌رچاو نه‌گرین.(طباطبایی،١٣٨٢ :٢٤٢-٢٢٦).\nبەڵام بەگشتی پێشینەی گەشتنامەنووسیی ئێرانییەکان بۆ خۆرئاوا دەگەڕێتە بۆ سەردەمی قاجارییه‌كان. هاوکات لەگەڵ زیادبوونی پەیوەندی ئێران و غەرب و ئاسانبوونی پەیوەندیکردن و نزیکبوونەوەی ئێران لە خۆرئاوا و هەستکردن بە گرنگی ئەم پەیوەندییانە، لێرەوە سیاسەتوان و ڕۆشنبیرانی ئێران دەستیانکرد بە هەوڵدان بۆ تێگه‌یشتن لە ڕازی پێشکەوتنی خۆرئاوا و هاوتاسازی لەگەڵ خۆرئاوادا. لەمبارەیه‌وە گه‌شتكردن بۆ خۆرئاوا لە پاڵ وەرگێڕان و دروستکردنی دامەزراوە فێرکارییەکاندا، گرنگترین رێگەکانی پەیوەندیكردن بوون بە خۆرئاواوە.(آبراهامیان.١٣٨٦:٤٦).\nکۆی ئەو گەشتنامانەی لە سەردەمی قاجارییه‌كان جێماون و گوزارشت لە دیاردەکانی دونیای مۆدێرنی خۆرئاوا دەکەن، (٣٠) بەرهەمن و لەم نێوەندەدا دوو گەشتنامەی «عەبدولـلەتیفی شووشتەری» (١٨٠١) و «میر ئه‌تول ئەحوالی ئەحمەد ئاغای به‌هبه‌هانی» (١٨١٤)، ئەگەرچی گوزارشت لە دیاردەکانی دونیای مۆدێرنی خۆرئاوا دەکەن وەک ئازادی، حکوومەتی قانوون، نەزم و بەگشتی پێشکەوتن غەربی دەکرێت، بەڵام خۆیان گه‌شتیان بۆ خۆرئاوا نەکردووە، بەڵکو گوزاشتکردنیان لە دیاردەکانی دونیای مۆدێرنی خۆرئاوا، بەرهەمی هاوڕێیه‌تی و پەیوەندییان بووە لەگەڵ ئینگلیزەکانی نێشتەجێی هیند و نیشتەجێبوون لە وڵاتی هینددا.\nدوو گەشتنامەی خوسره‌و میراز بۆ پیترسبۆرگ (١٨٢٤) و گەشتنامەی سەیفولمولک (١٨٥٩)، گوزارشت لە دیاردەکانی دونیای مۆدێرنی كۆمه‌ڵگه‌ی ڕووسیا ده‌كه‌ن. چوار گەشتنامەش بەرهەمی فارسی زمانه‌کانی هیندستان بوون و دوو گەشتنامەش بەرهەمی دوو پاشای ناوداری قاجارییه‌كانن. بوونی ئەم گەشتنامانە لە سەردەمی قاجارییه‌كاندا و گرنگیدانی پاشاکانی قاجار بە گه‌شتكردن بۆ خۆرئاوا و گەشتنامەنووسی، ئه‌وه ده‌سه‌لمێنن لەو قۆناغەدا خۆرئاوا و دیاردە مودێرنەکانی له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگه‌ی ئێرانه‌وه گرنگی تایبەتییان پێ دراوە. له‌به‌ر ئه‌وه پێدەچێت خوێندنەوەی ئەم گەشتنامانە گرنگترین ڕێگە بن بۆ تێگه‌یشتنی ئێرانییەکان لە خۆرئاوا.\nگەشتنامەی «مەسیری تالبی فی بیلادی ئەفرەنجی» میرزا ئەبوتالبی ئەسفەهانی (١٨٠٣) لە ڕیزی یەکەم گەشتنامە ئێرانییەکاندایە کە به چڕی گوزارەشت لە پێشکەوتنی غەرەب و دیاردە مودێرنەکانی دونیای غەرەبی و جیاوازی ئێران و غەرب و بە واتەیەک پێشکەوتنی غەرب دەکات و لەم نێوەناشدا ئامادەبوونی ژنانی خۆرئاوا لە فەزای گشتی و تەعامولی ئاسان لە گەڵیان، بەشی سەرەکی ئەم گەشتنامەیە کە بۆ یەکەم جار باس لە جیاوازی سەرەکی ژنانی ئێران و غەرب دەکات. ئامادەبوونی بێ پەچە و ئازادانه‌ی ژنی خۆرئاوایی لە کۆمەڵگەدا، تالبی بە تەواوەتی تووشی سەرسوڕمان و پەرچەکردار کردووە و بە واتایەک فەرامۆشکردنی خۆی و توانەوەی لە فەرهەنگی ئازادی ژنانی غەربی کردووە. ئەم توێژینەوەیه دەیەوێت لە ڕێی خوێندنەوەی ئەم گەشتنامەیە و نووسینەوەی گرنگترین بۆچوونەکانی ئەم گەشتنامەنووسە سەبارەت بە ژنی خۆرئاوایی، خوێندنەوەیان لەسەر بکات و ئاماژە بۆ هۆکاره سەرەکییه‌کانی ئەم ڕاوبۆچوونانە بكات. لە هەمووشی گرنگتر، ده‌یه‌وێت دەرئه‌نجام و دەرکەوتەکانی ئەم ڕاوبۆچوونانە لەسەر ژنی خۆرئاوایی لە مێژووی هاوچەرخی ئێراندا بخاتە بەردەستی خوێنەران.\nمیرزا ئەبوتالب خانی ئەسفەهانی:\nئەبوتالب خان لە شاری «لیکه‌هنۆی» هیندستان لەدایکبووە. باوکی لە تورکەکانی نیشتەجێی ئەسفەهان بووه، کە لەسەردەمی نادرشای ئەفشار، له‌به‌رئەوەی مەترسی کوشتنی لەسەر بووە ڕایکردووە بۆ هیندستان، بەهۆی شاره‌زایی لە کاروباری دارایی لای ئینگلیزەکان ده‌ستبه‌کاربووه. میرزا ئەبوتالب خان پاش مەرگی باوکی لە جێگەكه‌ی دانرا، بەڵام پاش ماوەیەک لەگەڵ چەند کاربەدەستێکی کۆمپانیا تووشی کێشه بوو و بە پێشنیازی هاوڕێ ئینگلیزەکانی و بە بیانووی وەرگرتنەوەی مافەکانی، لە ساڵی (١٧٩٩)دا سەردانی لەندەنی کرد.(طالبی،١٣٨٣:١٢-٧)\nمیرزا ئەبوتالب خان کۆی ئه‌و شتانه‌ی له‌م گه‌شته‌دا بینیونی، لە کتێبێکدا بە ناوی «مەسیری تالبی» نووسیوه‌ته‌وە. ئامانجی لەم نووسینە، خستنه‌ڕووی دیاردە سەرسوڕهێنەرەکانی خۆرئاوا و شارستانیەتی خۆرئاوا و هۆشیارکردنه‌وه‌ی موسوڵمانان لە پێشکەوتنه‌کانی ئەو كو‌لتوور و شارستانیەتە نوێیە وا پێناسە دەکات: «گەیشتمە ئەو قانەعەتەی کە بەسەرهاتی ئەم گەشتەم یاداشت بکەم و لەسەر دیاردە و شتە جوانەکانی ئەو وڵاتە توێژینەوە بکەم و گوزار‌شتی بکەم تا دیارده سەرسوڕهێنەرەکان و یاسا و ڕێساکانی ئەم وڵاتانه، کە تا ئێستا خەڵکی موسوڵمان پێیان نەزانیوە، لێی به‌ئاگابن و لەو هەموو یاسا و دیاردە و شته جوانانەی، کە دژی یاساکانی ئیسلام نین، بەهرەمه‌ندبن و چێژ وه‌ربگرن».(طالبی،١٣٨٣ :١٢ -٧)\nلەم گەشتەدا دیاردە و دەرکەوتەی وەک «یونیۆر سیتی = زانکۆ»(طالبی،١٣٨٣:١١۵) «سکووڵ = خوێندنگا»(طالبی،١٣٨٣:١٣۶) «نیوزپه‌یپه‌ر = ڕۆژنامە»(طالبی،١٣٨٣:١٩۵) «بنەمای سیاسی ئینگلیز»(طالبی،١٣٨٣:٢٤١) «کابینەی وەزیران و په‌رلەمان و دەستوور»(طالبی،١٣٨٣ :٢٤٢) ئامادەبوونی ژنان لە فەزای گشتی و ئازادی ژنان، بەگشتی کۆی ژیاری خۆرئاوا، لە ڕیزی ئەو دیاردە مۆدێرنانەن کە سه‌رنجی تالبی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوه و له گه‌شتنامه‌که‌یدا باسی کردوون. له‌م نێوانه‌دا پشكی ژنی خۆرئاوایی له چاو بابه‌ت و دیارده‌کانی تردا گرنگی زیاتری پێ دراوه، ڕاستتر بڵێین زیاتر به‌لای خۆیدا ڕایكێشاوه، به جۆرێک بووه‌ته هۆی سه‌رسوڕمان و ستایش و زۆرترین کاتی بۆ باسكردنی ژنانی خۆرئاوا ته‌رخان کردووه.\nتالبی و ژنانی غەربی (خۆرئاوایی)\n١- ١)ژنی خۆرئاوایی له ڕوانگه‌ی (ئه‌بوتالب خان)ە‌وه:\n«بە دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م ئازادییه هێنده شانم سووک بووه ده‌ڵێی هه‌زاران مه‌ن بار له‌سه‌ر شانم هه‌ڵگیراوه، له به‌ندا بووم و ئێستا ڕزگارم بووە».(طالبی،١٣٨٣ :٢٣١)\nتالبی بڕیار بوو پاش ئەوەی دەگاتە لەندەن واتە یەکێ لە ناوەندەکانی پێشکەوتنی دونیای غەرب، فێری زانست و زمان بێت لەپێناو خزمەتکردنی بە ئێران و کۆمەڵگای ئیسلامی و لەمبارەوە پاش ئه‌وه‌ی ده‌گاته له‌نده‌ن ده‌ڵێت: «به‌ڵێنم دابوو ئه‌م یه‌ک دوو ساڵه‌ی له له‌نده‌ن ده‌مێنمه‌وه به‌فیڕۆنه‌ده‌م و هه‌وڵ بده‌م شتێک له زانسته‌کانیان فێربم، ئه‌وانیش له فێركردنی زمانی فارسی بێبه‌ش نه‌که‌م».(طالبی،١٣٨٣ :١٠٧)، به‌ڵام له‌به‌ر چه‌ند هۆکارێک و بەتایبەتی ئامادەبوونی ژنان لە فەزای گشتی و تەعامولی ئاسان لە گەڵ ژنانی لەندەن، پاش ماوه‌یه‌ک هه‌ر دوو بیرۆکه‌كه وه‌لا ده‌نێت و خۆشگوزه‌رانی و هاوڕێیه‌تی ژنانی خۆرئاوا هه‌ڵده‌بژێرێت. «له خۆشگوزه‌رانی زیاتر کارێکم نه‌بوو. تا له‌وێ بووم ڕۆژانه وه‌ک به‌یانیانی ڕۆژی جه‌ژن و شه‌وانه وه‌ک ئێوارانی به‌رات هه‌ر به‌خۆشی و شادی تێپه‌ڕده‌بوو».(طالبی،١٣٨٣ :١٠٨). تالبی له‌م کارانه‌دا ئه‌وه‌نده زیاده‌ڕۆیی ده‌کات به‌ته‌واوی شه‌یدای له‌نده‌ن و شۆخه‌کانی ئەو شارە ده‌بێت و به ڕاشکاوی ده‌ڵێت: «ئێمه گیان و دڵمان به له‌نده‌ن و شۆخه‌کانی سپاردووه... دڵمان له حۆری و باخ و کۆشک دابڕیوه. بیرێك له سه‌وڵ و سیدره و تووبا ناکه‌ینه‌وه... ئێمه له سایه‌ی سێبه‌ری سه‌وڵ باڵایاندا دانیشتووین».(هەمان:١٢٨). تالبی هێنده به بینینی ژنانی ئه‌وروپی و ئازادییه‌کانیان و هاوڕێیه‌تییان سه‌رسام ده‌بێت، به سه‌رسوڕمانه‌وه ده‌نووسێت: «ئه‌وه‌ی ده‌یبینم یا ڕه‌ب، خه‌وه یان بێدارییه».(هەمان:١١٠). پاش ئه‌وه‌ی ده‌زانێت بێداره، بەتەواوی حه‌یرانی ژنانی حۆری ئاسای خۆرئاوا ده‌بێت و یەکسەر دەبێت بە چاو بۆ دیتنی ژنانی بێ پەچە و شۆخی غەربی: «هه‌موو ئه‌ندامه‌كانم بوونه‌ته چاو بۆ سه‌یركردنى ئه‌و حۆری ڕوخسارانه»(هەمان:٥٨). بەم بۆنەیه‌وە ته‌واوی کاتی خۆی بۆ بینینی ژنانی خۆرئاوا ته‌رخان ده‌کات، سه‌ره‌ڕای به‌ڵێنێک كه پێشتر به خۆی دابوو، گه‌شتنامه‌که‌ی زۆرتر باسی پێشکه‌وتنه‌کانی خۆرئاوا بێت، بەس له‌به‌ر حه‌یرانبوون و سه‌رسامیی به ژنانی خۆرئاوا، له تێفکرین و قووڵبوونه‌وه له بنه‌ماکانی پێشکه‌وتنی خۆرئاوا بێئاگا ده‌بێت.\nتالبی پاش نیشته‌جێبوون له خۆرئاوا و هه‌ستکردنی به‌و ئازادییانه‌ی لەندەن و ددانپێدانان به‌وه‌ی که : «بە دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م ئازادییه هێنده شانم سووک بووه ده‌ڵێی هه‌زاران مه‌ن بار له سه‌ر شانم هه‌ڵگیراوه، وەک ئەوەی لە به‌ندا بووبم و ئێستا ڕزگارم بووە»(هەمان:231). له‌به‌ر ئه‌وه به‌ڵێن ده‌دات زۆرترین که‌ڵک له‌م ئازادییه‌ی لەندەن وه‌ربگرێت و زۆرترین کاتی له هاوڕێیه‌تی و گفتوگۆكردن له‌گه‌ڵ شۆخه‌کانی ئەو شارەدا به‌سه‌ربه‌رێت و به‌بێ هیچ ترس و دڵه‌ڕاوکێیه‌ک باسی ده‌کات. به‌جۆرێك سه‌رسامی ئه‌م ئازادی و هاوڕێیه‌تییه ده‌بێت، فه‌زڵی له‌نده‌ن به‌سه‌ر «به‌هه‌شت» و ئه‌و «حۆریانه»دا ده‌دات که له گوتاری ئیسلامیدا به‌ڵێنیان پێدراوه. «ئه‌گه‌ر چی زۆرم بیستووه وه‌سفی به‌هه‌شت... له له‌نده‌ن جوانتر له‌وانەی دیوه چاوی من»(هەمان:١٦٠). له‌به‌ر ئه‌وه زۆرجار نزای له‌نده‌ن ده‌کات «له‌نده‌ن چه‌ند جوانی باره‌كه‌ڵڵا».(همان:١٤٠).\nله ڕوانگه‌ی تالبییه‌وه له‌نده‌ن جوانترین شاری خۆرئاوایه، له‌به‌ر ئازادی و شۆخه‌کانی، نه‌ك ته‌نها «به‌هه‌شت» به‌ڵکو له سه‌روو به‌هه‌شتیشه‌وه‌یه و خانمە شۆخی لەندەنی واتە کرونتینیش هەر هەمان حۆریە کە لە بەهەشتدا وەعدیان داوە و پێی وایە ئه‌گه‌ر به‌و جۆره بیرنه‌که‌ینەوە تووشی تاوان بووین: «ئه‌گه‌ر له‌نده‌ن به‌هه‌شت نییه ئه‌م هه‌موو حۆریانه چین... ئه‌گه‌ر خاتوو کره‌نتێن حۆری نه‌بێت تاوانه».(هەمان:١١١). ئەم بۆچوونە، واتە ئەولەویەتدانی لەندەن و شۆخه‌كانی بەسەر بەهەشت و حۆرییه‌كانیدا، لەو کاتەدا زۆر مەترسیداربووه و بوێرییەکی زۆری ویستووه. ئەم بۆچوونە سەرمەستانه‌یه، تا ئەو ڕادەیەی به‌بێ ترس ده‌نووسێت: «تالب! ئیسلام چ سوودێکی هه‌یه»(هەمان:١٣٥). هه‌روه‌ها ده‌نووسێت: «سوجده‌ی تاعه‌ت ئه‌گه‌ر مه‌رجی شوێنی هه‌یه، جگه له میحرابی برۆی«ئیمیلیا» نه‌ینێیته سه‌ر زه‌وی».(همان:١٦١).\nباسكردنی ئه‌م بابه‌تانه، که به بوونی ئازادی و كچه شۆخه‌کانی له‌نده‌ن پێویستی به ئیسلام و به‌ڵینه‌كانی نییه و له باتی سوجده‌بردن بۆ خودا تاقی برۆکانی «ئیمیلیا» –یه‌کێك له خۆشه‌ویسته‌کانی تالبی- شایانی سوجده بۆ بردنه، بێگومان له گوتاری دونیای ئیسلامی ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا و له زمانی موسوڵمانێکی وه‌ک تالبییه‌وه له کۆمه‌ڵگه‌ی سوننه‌تی و ڕۆچووی مه‌زهه‌بیی ئه‌و ڕۆژه‌ی ئێرانه‌وه شتێکی ئاسایی و قبوڵكراو نه‌بوو، به‌ڵام تالبی نایشارێته‌وه که حه‌یرانی ژنانی خۆرئاوا بووه و له‌به‌ر ئه‌وان ده‌ستی له خوێندن و زانست هه‌ڵگرتووه، هاوڕێیه‌تی ئه‌و شۆخانەی لەندەن له ئه‌میری و ده‌سه‌ڵاتداریی هیندستان به گرنگتر ده‌زانێت: «چاکتره له ئه‌میریم له هیند»(هەمان:١٣٥). له‌به‌ر ئه‌وه به ڕاشکاوی و به‌رده‌وام باسی ژنانی له‌نده‌ن و جوانییان ده‌کات و (٣٢) هۆنراوه‌ی بۆ جوانی ژنان و کچانی لەندەن و ئازادییان وتووه، تەنانەت به ڕاشکاوی ناوی ئه‌و ژنانه‌ش ده‌هێنێت که خۆشیویستوون.\nفرەخوازی تالبی لەم بارەیه‌وە به‌ڵگه‌یه بۆ زەینی ئەم مرۆڤە خۆرهه‌ڵاتییه كه دیسانەوە سەودای دروستکردنەوەی حەرەمسەرای هه‌یه: «لە سەدان هەزار شۆخی هەڵکەوتووی ئەم شارە شۆخپەروەرە سی چل کەسم هەڵبژاردووە و بۆ هه‌ریه‌كێكیان غەزەلێکم هۆنیوە‌تەوە»(همان:١١٠). ئەم سی چل خۆشەویستە به‌جۆرێك «عەقڵ و هۆشیان لەبەر بردووم»(هەمان:١٠٩). تەنانەت بۆ چەند ساتێكیش حه‌وسه‌ڵه‌ی دوورکەوتنەوەیانی نییە و بە ڕاشکاوی هەر شتێک کە ئەو لە ژنانی لەندەن دووربخاتەوە، كه به «جوانی و قەد و باڵایان گاڵتە بە حۆرییه‌كانی بەهەشت دەکەن»، به‌نەفرەت دەکات.\nلە گوتاری مێخوزانەی تالبیدا، ژنی خۆرئاوایی هەمان حۆریی بەهەشتە کە لە گوتاری ئیسلامیدا به‌ڵێنی پێدراوە و ئێستا تالبی بە چاوی خۆی دەیانبینێ و ناویان دەبات و هاوڕێیه‌تییان ده‌كات و له‌گه‌ڵیان ده‌ژی. له‌به‌ر ئه‌وه بە ڕاشکاوی و بوێرانە خۆی له‌و ئیسلامه به‌بێ منه‌ت دەزانێت کە مژدەی حۆری پێداوە، چونکە: «لەندەن خودی بەهەشتە و پڕه لە حۆری» و خاتوو «لەیدی کرەنتین» بە دڵنیاییەوە «بۆ خۆی لە حۆری جوانترە»(همان:١١١).\nڕوانینی تالبی بۆ ژنی خۆرئاوایی، سەرەڕای دداننان بە زانایی و پەروەردەیاندا، دیسانەوە ڕوانینێکی تەواو ڕووکەشه و بەرهەمی ئەو گرێیانەیە کە کەسانی وەک تالبی بەپێی گوتاری ئیسلامی لێیان دوورخراوه‌ته‌وه و ئێستا تالبی لەوپەڕی ئازادیدا چێژی لێ وەردەگرێت و لەم كایه ئازادەدا خۆی لە تێگەیشتنی كولتوورێك به‌بێ منه‌ت دەزانێت کە سەرچاوەی ئازادی و مۆدێرنێتەیه. ڕوانگەی ئەو بۆ خۆرئاوا و بڕیاردانی لەمەڕ خۆرئاوا و دامودەزگاکانی، وەک ڕوانینی بۆ ئازادی ژنانی خۆرئاوا و ئامادەبوونیان لە فەزای گشتیدا ڕووکەشانە و بەپەلەیە.\nخستنه‌ڕووی هەستئامێز و ڕووکەشانە و تەنانەت شەهوانی تالبی لە ژنی خۆرئاوایی، لەلایەکەوە بووه‌تە هۆی خواستی هاوسەنگی لەگەڵ ژنی خۆرئاوایی و پاڵنەرێک بۆ گه‌شتكردن بۆ وڵاتی حۆرییەکان، لەلایەکی ترەوە بوونی ئەم چەشنە ئازادییە و مەترسی بڵاوبوونەوەی لە دونیای ئیسلامی ئەو کاتەی ئێراندا، بووە هۆی کاردانەوەی توندی (بنەواژووخوازان) موحافزكاره‌كانی دژ به ژنان و ئه‌و كه‌سانه‌ش كه ده‌یانویست لە خۆرئاوا نزیکببنه‌وه و لە ڕاستییەکانی دنیای خۆرئاوا تێبگه‌ن.\n(٢) ئەنجامی روانین و ڕه‌خنه‌ی تالبی له ئامادبوونی ژنان له فەزای گشتیدا\n(١) سه‌رهه‌ڵدانی گوتاری مافخوازانه‌ی ژنانی ئێران:\nسێكۆلاره‌كان و ژنانی ئێران له‌و باوه‌ڕه‌دابوون ئاماده‌بوونی ژنانی خۆرئاوا له فەزای گشتیدا یه‌كێكه له هۆكاره سه‌ره‌کییە‌كانی پێشكه‌وتنی خۆرئاوا، ئێرانیش بۆ ده‌سپێكردنی كاروانی پێشكه‌وتن پێویستی به ئاماده‌بوونی ژنانه له فەزای گشتیدا، له‌گه‌ڵ دابینكرد‌نی ئازادی و مافه‌كانی ژنان و دەکرێت بانگەشەی ئەوە بکرێت پاش بەرجەستەکردنی ئامادەبوونی ژنان لە فەزای گشتی و ئازادبوونیان، ئەمە ئامادەبوونە وەک بەشێک لە بنەمای پێشکەوتنی فەرهەنگی خۆرئاوایی بووەتە بەشێک لە داخوازی ژنانی ئێران.\n(٢) شوێنپێهه‌ڵگرتنی ژنی خۆرئاوایی:\nژنی ئێران به ئاگاداربوون له بارودۆخی ژنانی خۆرئاوا گه‌یشته ئه‌و بڕوایه‌ی پێویستە بۆ دابینكردنی مافه‌كانی لاسایی ژنانی خۆرئاوا بكاته‌وه. لێره‌وه لاساییكردنه‌وه‌ی ڕووكه‌ش بووه به‌شێك له گوتاری مافخوازیی ژنانی ئێران و دەکرێت بانگەشەی ئەوە بکرێت ڕوانگەی ڕووکشانەی بۆ پێشکەوتن و نموونەهێنانەوەی ئازادی ژنانی خۆرئاوایی بێ ڕەچاوکردنی مێژوومەندی ڕەوتی ئازادی ژنان، خۆی لە خۆیدا کێشەسازبوو، چونکە کەسانی وەک تالبی بە دیتنی ژنانی غەربی و ئازادییان قەت لە چۆنێتی و بنەمای ئازادی و بە واتاییەک هۆکار و چۆنێتی ئەو ئازادییە بیریان نەکردووەتەوە و خاڵی گرنگتر ئەوەی قەت لە ئەو فەرهەنگە و بنەماکانی ئەو فەرهەنگەی کە توانی ژنان ئاوا لە فەزای گشتیدا ئامادە بکات، بیریان نەکردووتەوە و بەکەمترین بیرکردنەوە خوازیاری لاساییکردنەوەی ژنانی ئێرانی لە ژنانی خۆرئاوایی بوون.\n(٣) تێڕوانینی ڕووكه‌شی تالبی و سه‌رجه‌م گه‌شتنامه‌نووسه ئێرانییه‌كان له ژنی خۆرئاوا، به‌تایبه‌ت ئاماده‌بوونی بێ په‌چه‌ی ژنانی خۆرئاوا له فەزای گشتیدا، بووه هۆی ئه‌وه‌ی ئازادی ژن و دابینكردنی مافه‌كانی، له نه‌پۆشینی حیجابدا كورت بكرێته‌وه، ئه‌م بۆچوونه تا ئێستاش به‌شێك له فەزای مافخوازیی ژنانی ئێرانی ئاڵۆزكردووه، به شێوه‌یه‌ک خواستی ئازادی و داواكردنی مافی ژنان له ئێراندا وه‌ك خواستی «بێ حیجابی» و «به‌ره‌ڵایی» لێكده‌درێته‌وه. ئه‌م چه‌شنه ده‌ربڕینانه بوونه ڕێگر له‌به‌رده‌م ژنانی ئێران بۆ گه‌یشتن به مافه سەرەتایی و سەرەکییەکانیان. ڕه‌چه‌ڵكی ئه‌م بۆچوونه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ بۆچوونه‌كانی گەرمروودی، وه‌ك دانه‌ری بناغه‌ی گوتاری «دژه‌ژنی»، به واتایه‌كی تر «دژایه‌تی له‌گه‌ڵ ژنی خۆرئاوایی» و «ئازادی ژن» و «مافه‌كانی ژن». بەگشتی گوتاری «دژه‌ژنی» و «بێزكردنه‌وه له خۆرئاوا».\n(٤) سازکردنی پەرچەکردار و یەکسانکردنی ئازادی ژنان بە بەرەڵایی\nئایا هیچ موسو‌ڵمانێک ڕازی ده‌بێت بڕیار له ده‌ستی ژنانی بێئاوه‌ز (بێئه‌قڵ)دا بێت و هه‌ر كاتێك پێیان خۆشبوو بچنه ده‌ره‌وه‌ی ماڵ و له‌گه‌ڵ هه‌ر كه‌سێك پێیان خۆشه، دابنیشن؟ ئایا هیچ موسو‌ڵمانێك ڕازی ده‌بێت ژنه‌كه‌ی ئارایشت بكات و دوكانداریی بكات؟(كرمانی،١٣٤٨: ٣٨٩). «بێ حیجابی هۆكاری سه‌ره‌كی قه‌حبه‌بوون و سه‌رجه‌م نه‌خوشییه جینسییه‌كانه»شێخ ڕه‌یسی قاجار(توکلی،١٣٨١:١٩٤).\nلەمبارە دەکرێت بە گوتاری دژەژنانی بنەواژووخوازان بکرێت کە مێژووی دەگەڕێتەوە بۆ گوتاری میرزا فەتاح خانی گەرمروودی. میرزا فەتاح خانی گەرمروودی یەکێک بوو لە ئەندامانی شانده‌كه‌ی «ئاجوودان باشی» کە لەلایەن (محەمەد شا)وە لە ساڵی (١٨٣٧) وەک جێگری «حوسەین خانی ئاجوودان باشی» دیاری کرابوو. میرزا فەتاح لەم گه‌شتەیدا دوو گەشتنامەی بە ناوەکانی «چوار وەرز و شەونامە» نووسیی، یەکەمیان باسی ئامانجی گه‌شته‌کەیانە بۆ خۆرئاوا و دووەمیشیان باسی «دۆخی خراپ و وەزعی نالەبار»ی خۆرئاوا ده‌كات. بە واتایەکی تر خستنه‌ڕووی بینین و تێڕوانینه‌كانیه‌تی سەبارەت بە ژنانی خۆرئاوا.(گرمرودی،١٣٤٧ :٩٦٢)\nمیرزا ئەبولحەسەن خانی ئیلچی، 28 ساڵ پێش گه‌شتەکەی گەرمروودی بۆ لەندەن و لە وەڵامی «سێرگۆر ئۆزلی»، کە سكاڵای لە ئیلچی کردبوو گوایە به خراپ باسی ژنانی خۆرئاوای کردووە، گوتبوی: «خوای بەرز و زانا ئاگادارە کە من بەردەوام داوام كردووه و خۆزگەم خواستووه، خوای گەورە ژنانی ئێرانیش لە داوێنپاکیی ژنانی ئینگلیز بێبەش نەکات».(ایلچی،١٣٦٤: ١٩٥). بەڵام گەرمروودی نەك تەنها نه‌یویستووه ژنانی ئێران وەک ژنانی خۆرئاوا، بە ده‌ربڕینی ئەو «بەرەڵا» و «دەسباو» بن (گرمرودی،١٣٤٧ :٩٥١)، بە پێچەوانەوە بە ڕاشکاوی و بوێرییه‌كی ته‌واوه‌وه و به‌بێ ترس داوا لە سوڵتانە دادپه‌روه‌ر و خاقانەکانی ئێران و خاوەن دەسەڵات و ساماندارەکان، بەتایبەت زانایان و زۆرینەی شیعە و موسوڵمانان دەکات، بۆ هه‌تاهه‌تایه لەم تاقمە خراپه‌کارە دوورەپەرێزبن و هەرگیز بڕوا بە قسە و نووسین و فێڵ و درۆكانیان نەکەن(گرمرودی،١٣٤٧ :٩٨٣).\nلەم ئاڕاسته‌یه‌وە گەرمروودی ژنانی خۆرئاوا بە «قەبیحە» ناودەبات و هەموو کارەکانیان بە ناپاکی و ناشیرین ناوده‌بات و لەو بڕوایه‌دایە «ئەگەر بیەوێت کارە ناشیرین و خراپەکانیان لەم لاپەڕانەدا تۆمار بکات، جێی نابێتەوە».(گرمرودی،١٣٤٧ :٩٥١). لە ڕوانگەی گەرمروودییەوە دەرکەوتن و ئامادەبوونی ژنی بێ حیجاب و ئازادی خۆرئاوا لە فەزای گشتیدا، نیشانەی "حیزی" و ده‌رچوونیانه لە بازنەی داوێنپاکی و نیشاندەری ویست و حەزی ژنانی ئه‌وروپایه بۆ بێ ئابڕوویی و کاری ناپەسەند و دەنووسێت: «لەم وڵاتە پان و بەرینانەدا زۆربەی ژنان و کچان بێ دەرپێ و عەبان، بەردەوام حه‌ز ده‌كه‌ن کەسانی بەهێز و به‌توانا خەریکیان بێت. ژنی پۆشتە دەگمەن و دانسقەیە».(گەرمرۆدی،١٣٤٧ :٩٥١). لە ڕوانگەی گەرمرودییەوە، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ژنانی خۆرئاوا ڕووتن، لە «داوێنپاکی و پۆشتەیی بەدوورن و لە بەجێهێنانی خواستی کڕیاردا خێران، لەداوی داوێنپاکیی بەرەو ئازادی هەڵاتوون و لە بەندی شەرم و حەیا بە چالاکی دەربازبوون»(گرمرودی:٩٥٢).\nگەرمروودی لەو باوەڕەدایە، ئازادی هۆكاره بۆ ئه‌وه‌ی ژنانی خۆرئاوا حیجاب و پۆشتەیی وه‌لابنێن، ئەم کارەش لە داوێنپاکی دووریخستوونه‌تەوە و تووشی گوناھ و بەرەڵایی کردوون: «بەهەرحاڵ ژنان و کچان هەموویان سەر و ڕوومەت و شان و قۆڵ و سنگیان لێ ڕووت کردووە و بەردەوام لە کۆڕ و کۆبوونەوە گشتی و میواندارییە گەورە و بچووکەکان و دەشتودەر و کووچە و کۆڵانه‌كاندا بەمجۆرە دێن و دەچن و بە هیچ شێوەیەکیش بە عەیب و شەرمی نازانن».(گرمرودی:٩٥٨).\nبە واتایەکی تر لەڕوانگەی گەرمروودییەوە ئازادی ژنی خۆرئاوایی هۆكاره بۆ ئەوەی بکەوێتە داوی بێ شەرمی و ناپاکییەوە، هەر ئەمەش پاڵنه‌ری بووه بەرەو بەرەڵایی و هۆگریی توند بە گەندەڵی و سێکسەوە. «بەردەوام خوویان بە کاری سووک و خراپەوە گرتووە و لە ڕەنج و ژان ئازادن... شەو و ڕۆژ هاوڕێی تاقمی هەوەسبازن و بە یەکجاری نەفس و نامووسیان وەلا ناوە، زۆربەی زۆری ژنان پێکەوە مەیلێکی زۆریان بۆ بەرەڵایی و پێکەوەخەوتن هەیە و لەسەری بەشەڕدێن»(گرمرودی:٩٥١). ئەم مەیلی بەشەڕهاتنە هێندە بەهێزه «هەر یه‌كێكیان شەوانه لەگەڵ سی چل کەسدا دەخەوێت، سەرەڕای ئەمەش نائومێد و نیگەرانە. نە باکیان لە حاکم هەیە و نە لە کاری خۆیان پەشیمانن»(گرمرودی:٩٥٢).\nبه كه‌م سه‌یركردنی هەر جۆرە ئامادەییه‌كی ژنانی خۆرئاوا لە فەزای گشتی و هاوڕێیه‌تی ژنان و پیاوانی بێگانە پێکەوە، وه‌ك هەوەسبازی و گەندەڵی لە تەواوی لاپەڕەکانی گەشتنامەکەی گەرمروودیدا دیارن. لە نیشاندانی دۆخی نالەباری شوێنەکانی ڕابواردن و خۆشگوزەرانیدا هێنده زێدەڕۆیی دەکات و بڕیاره‌كانی ئەوه‌ندە بێویژدانانه‌یه، وا دەزانێت خۆرئاوا ئاخنراوە لە هەوەسبازی و بنکەی زۆڵ خستنەوەیه، تا ئەو ڕاده‌یه‌ی کە دەنووسێت «شانازی زۆر به‌وه‌وه ده‌كرێت کە لە هەر شار و دێیەکی ئینگلستاندا زۆڵخانەگەلێکی زۆریان دامەزراندووە»(گرمرودی:٩٦١). ئەم بەرجەستەکردن و وێناکردنەی خۆرئاوا وەک سەنتەری هەوەسبازی، وای کردووە هەر چەشنە کۆمەڵ و ئەنجومەن و بنکەیەک کە ژنان بەشداریی تێدا بکەن بە بنکەی «قه‌حبه‌گه‌ری» دابنێ و ئەم وێنه‌یە لای خۆی پەروەردە بکات کە هه‌ر جۆرە کۆبوونەوەیەک، بۆ پێکەوە نووستنە، وەک شانۆکان کە ژنانیش تیایاندا ئامادە دەبوون: «بە کۆگای ژنانی قەحبە و گەندەڵ و شوێنی پیاوانی لێزان و قورمساقی» ناو ببات(گرمرودی:٩٧٠). لێرەوە بە ئاسانی و بە کورتی دێتە سەر ئەو تێڕوانینه‌ی کە تەواوی خۆرئاوا «قەبیح و گەندەڵن»(گرمرودی:٩٦٢٢) و به‌رده‌وام سەرقاڵی "حیزی" و سێكسن.\nبەپێی گوتاری دژە خۆرئاوایی و دژە ژنیی گەرمروودی، ئازادی ژنانی خۆرئاوا بووەتە هۆی ئەوەی ژنی خۆرئاوایی لە بازنەی داوێنپاکی بچێتە دەرەوە و بەردەوام بیر لە ڕابواردن و سه‌رجێیی بکاتەوە، وەک بڵێیت ژنانی خۆرئاوا جگە لە سه‌رجێیی و هەوەسبازیی، کارێکی تریان نییە و ئامادەبوونیان لە فەزای گشتیدا بۆ بەشداریكردن نییه لە کاروباری کۆمەڵایەتیدا، بەڵکو تەنها بۆ بەتاڵکردنەوەی حه‌زی سێکسی و هەوەسبازییە. ئەم ڕوانینە ئەوەندە تونده هەر چەشنە ئامادەبوونێکی ژنی خۆرئاوایی بە هێمای سێکسخوازی و هەوەسبازیی ناوده‌بات، تا ئەو ڕاده‌یه‌ی لە گەشتنامەکەیدا هیچ ئاماژەیەک بە ڕۆڵی ژنان لە کاروباری کۆمەڵایەتی و کارە چاکەکانیان ناکات و پێی وایه هەرچی هەیە کاری "قەبیح" و حەزی هەوەسبازیی زێدەڕۆیه لای ژنان و ته‌نانه‌ت پیاوانیش.\nجیا لە مەسەلەی سیاسی و ئاینی واتە دژایەتی غەرب لە ڕوانگەی ئایینی و سیاسییەوە، خاڵێکی تر کە کاریگەری کردووه‌تە سەر ڕەوتی دژە ژنیی گەرمرودی و لایەنگرانی ئەم گوتارە، ڕوانینی هەوەسبازانە و سەرکوتکراوی گەرمروودییە، (تەوەکولی تەرەقی) دەڵێت: «ڕوانینی هەوەسبازانەی میرزا فەتاح، جیاوازییەکانی نێوان هاوڕێیه‌تی لە میوانداریكردن بۆ سەما و ته‌ختی شانۆکان و قاوەخانەکان و قەحبەخانەكانی لەبەرچاو نەگرتووە، زنجیرەیەکی کەلامی سازکردووە و تێیدا هاوڕێیه‌تی و پێكه‌وه‌ژیانی ژن و پیاوی تەنها بۆ ئەنجامدانی خراپه‌كاری وێنا كردووه. ڕوانینی ناپەروەردەیی میرزا فەتاح، هاوڕێیه‌تی و پێكه‌وه‌ژیانی ژن و پیاو لە هەر شوێنێکدا تەنها بۆ خراپه‌كاری لێك ده‌داته‌وه، له‌به‌ر ئه‌وه وایدەزانی ژنانی خۆرئاوا حەزی زۆریان بە خەوتن (سه‌رجێیی) لەگەڵ پیاواندا هەیە، ئەم تێڕوانینه‌ش سەرچاوەی زۆربەی ئەو گێڕانەوانەیە کە لە «شەونامەدا» باسی کردوون، لەوانەش ئەو چیرۆکانەی لەمەڕ سه‌رجێیی ژنان لەگەڵ سەگ و ناتوانایی سێکسیی پیاوانی خۆرئاوا و توانایی سێکسیی کەسانی وەک خۆیەتی(توکلی طرقه،١٣٨١: ١٨٨). له‌به‌ر ئه‌وه دەنووسێت: «لەم وڵاتەدا بەهۆی زیادبوونی شەهوەتی ژنانه‌وه، پیاوێک توانای بەتاڵکردنەوەی ته‌نها ژنێکیشی نییە»(گرمرودی:٩٥٦). لە شوێنێکی تردا و لە وەڵامی ژنێکی خۆرئاواییدا کە لە بارەی بێدەنگی گەرمروودییەوە پرسیار دەکات لە زمانی ئاجوودان باشییەوە ئاوا هەوەسبازانە و لێوانلێو لە خەون و وەهم، دەنووسێت: «ئێوە ئاگاتان لە حاڵی فڵانی نییە کە چەند خۆشگوزەران و دڵ تەڕە، لە ئێران بیست ژنی هەیە کەچی به ئه‌وان دانه‌مركاوه‌ته‌وه و هاتووە بۆ خۆرئاوا، ئەوانیش بڕوا بە قسەی ئاجوودان باشی دەکەن و هاتنه‌لام و دەوریان دام، هه‌ر یه‌كێكیان بە زمانێك باسی ئەوەیان دەکرد ئێمە بڕوامان نەدەکرد کە تۆ توانای تێرکردنی بیست ژنت هەبێت، زۆر سەرسووڕهێنەرە کە دەتوانیت تێریان بکەیت و هەڵسوکەوتیان لەگەڵدا بکەیت. باوەڕپێکردنی ئەمە لە بارەی تۆوە سەختە. جێی سەرسوڕمان نییە ئێوە بە چاوی خۆتان دەیبینن کە چۆن کەڵەشێرێک سی دانە مریشک تێر دەکات، دیارە مرۆڤ لە کەڵەشێر کەمتر نییە»(گرمرودی:5-٩٥٤).\nبەپێی ڕوانینی هەوەسبازنە و سوننەتیی گەرمروودی، کە دەیەوێت سی چل ژن موڵکی تایبەتی پیاوێکی وەک ئەو بن، کاتێک بەڕوونی دەیبینێت باسێک لەم قسانە نییە و تەنانەت ژنێک دەتوانێت هاوڕێی چەند پیاوێك بێت و لەگەڵیاندا بخەوێت، ترس لە گەیشتن و بڵاوبوونەوەی ئەم ئازادییە لە ئێراندا هانی دەدات هێرش بکاتە سەر ئەم ئازادییە، تا ڕێگری بکات لەوەی ئەو و کەسانی وەک ئەو لە فره‌ژنی بێبەش بن. بە واتایەکی تر، ترس لەوەی ژنانی ئێرانیش داوای هه‌مان مافەکانی ژنانی خۆرئاوا بکه‌ن، هانی دەدات پەرچه‌کرداری زۆر توند بنوێنێت و چه‌ندین زاراوە و دەستەواژه‌ی وەک ناشیرین (قبیح)، سەگباز، هەوەسباز، بێ حەیا به‌رامبه‌ر ژنانی خۆرئاوا به‌كاربهێنێت، کە لە گوتاری ئیسلامیدا تاوانێکی گەورەن و جێی لێبووردەیی نین. هاوتاکردنی ئازادی و مافی ژنان لەگەڵ بێ حەیایی و هەوەسبازی و زێدەڕۆیی لە سێكسدا بە شێوەیەکی ئاسایی، ژنانی ئێران لە داواکردنی مافی یه‌كسانی و ئازادی دووردەخاتەوە، تەنانەت دەیکاتە بابەتێکی قەدەغەکراو.\nبەگشتی ئه‌م بۆچوونه‌ی گەرمروودی وەک دژە گوتارێکی غەربی بووه سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی گوتاری دژه ژن له ئێراندا، به جۆرێك پاش بڵاوبوونه‌وه‌ی تێڕوانینی گەرمروودی له سه‌ر ژنانی خۆرئاوا، ئایینخوازان و لایه‌نگرانی نه‌ریتخوازی، كه هه‌ستیان به لاوازكردنی پێگه‌ی سوننه‌تی خۆیان كرد، به توندی دژی ئازادی ژنان و مافخوازی ژنان وه‌ستانه‌وه و وه‌ك به‌ره‌ڵایی و لاساییكردنه‌وه‌ی ژنانی به‌ره‌ڵای خۆرئاوا ناویان برد.\nلە پاڵ دیاردەی مودێرنی وەک پەرلەمان، زانکۆ، خویندنگە، پارک، ڕۆژنامە و چەندین دیاردەی دیکە، ئازادی ژنانی خۆرئاوا و ئاماده‌بوونیان له فەزای گشتیدا جیا لەوەی بووه‌ته مایه‌ی سه‌رسوڕمانی تالبی و لایەنگرانی ئازادی ژنان، بووەتە پرسی سەرەکی و بە واتایەک گوتاری زاڵی کۆمەڵگەی ئێرانی و سەرەتای ئەم ڕوانگەیە زۆر ڕووکەشانە بووە و پێدەچێت بۆچوونی لاسیکردنەوەی ڕوالەتئامیزانە لە ژنی غەربی و سەرهەڵدانی گوتاری دژایەتی و یەکسانکردنی ئازادی ژنان بە بەرەڵایی و هەوسبازی ئەنجامی ئەم ڕوانگە ڕواڵەتبینانە بووە. بە واتایەک خستنه‌ڕووی ئازادی ژنانی خۆرئاوا و ئامادەییان لە فەزای گشتیدا و گێڕانەوەی هاوڕێیه‌تی و پیاهەڵدانی ئەوان لە لایەن تالبییەوە ڕوانینێکی هەستئامێز و ڕووکەشانەیە، ئاسانی هاوڕێیه‌تی لەگەڵ ژنانی خۆرئاوا و سەرسامبوونی بەم بابەتە وای لە تالبی کردووە جگه لە خستنه‌ڕووی ئەم هاوڕێیه‌تییە و دەربڕینی هەست و سۆز بەرامبەر هاوڕێیه‌تی ئەوان، بیر لە شتێکی تر نەکاتەوە. ئەم سەرسامبوون و توانەوەیه لە هاوڕێیه‌تی لەگەڵ ژنانی خۆرئاوا بووه‌تە هۆی ئەوەی تالبی بەم ڕوانینه ڕووکەشانەیه لە ئازادی قەناعەت بکات و لە پرسیاری بنەمایی لە بارەی ئازادی و ڕەوتی چۆنێتی ئامادەیی ژنان لە كۆمه‌ڵگه‌دا دووربکەوێتەوە، یان تەنانەت هەر بیریشیان لێ نەکاتەوە. لەلایەکی ترەوە ڕوانینی تووڕەی گەرمروودی و بنەواژووخوازنی دژە ئازادی ژنان بۆ ژنی خۆرئاوایی و ئامادەبوونی لە فەزای گشتیدا دیسان بەرهەمی ڕوانینی ڕووکه‌شانە و ژێرخانی مرۆڤی خۆرهەڵاتی و کاریگەریی گوتاری خۆرئاوا ترسی (فۆبیای خۆرئاوا) ئەو سەردەمەی فەرهەنگی شەرقی و ئیسلامی بووە، گەرمروودی دەست دەکات بە لۆمەی ژنی خۆرئاوا و خۆی لە تێگەیشتنی ئەم ئازادییە و چۆنیەتی سەرهەڵدان و بایەخانە بە دوور دەزانێت و بە زمانێکی تاڵ و توند و دەستەواژه‌ی تووڕە، ئازادی ژنی خۆرئاوایی دەخاتە بەر ڕەخنە و لۆمەکردن و بە واتای سووکی و هەڵە و هەرزەیی و گەندەڵی دادەنێت و پێناسەی دەکات.\nئەم دوو خستنه‌ڕووه دژبەیەک و جیاوازە بۆ ژنی خۆرئاوایی لە ئێراندا، جگه لەوەی بووه‌تە هۆی تێگەیشتنێکی ڕووکەشانە، یان بە واتایەکی تر لار و چەوت لە خۆرئاوا، له هه‌مان كاتدا بووه‌تە هۆی کۆمەڵێک دەمەتەقە و کێشەی پووچ و بێ مانا لە بواری ئازادی و بەتایبەت ئازادی ژناندا، چونکە خۆرئاواخوازەکان بەبێ ڕەچاوکردنی كولتووری سەرهەڵدانی ئازادی لە خۆرئاوا و ڕەوتی مێژوویی ئەم سەرهەڵدانە، خوازیاری ئازادی بە شێوەی خۆرئاوا و هاوشانیی ژنی ئێرانن لەگەڵ ژنی خۆرئاواییدا. لە بەرامبەردا ئایینخواز و سوننەتخوازەکان کە هەستیان بە ترس دەکرد بە توندترین شێوە بەگژ ئەم دۆخەدا چوون و ئازادی ژنیان بە مانای هەڵە و هەرزەیی و گەندەڵی و ڕووتی و لەناوچوونی دین لێکدایەوە تا ئەو ڕاده‌یه‌ی کە کرمانی ده‌نگی هەڵبڕی: «ئایا هیچ موسوڵمانێک ڕازی دەبێت ژنەکەی خۆی بڕازێنێتەوه و بە بازاڕ و کووچە و کۆڵاندا بگەڕێت»، هەروەها دەنووسێت: «ئایا هیچ کەسێك ڕازی دەبێت ناوی ئازادی به‌سەر خەڵکدا ببڕێت و کەس دەسەڵاتی ژن و کچ و کوڕ و نۆکەر و کەنیزەکەكانی نەبێت»(کرمانی،:٣٨٩). میرزای قاجاریش لەمبارەیه‌وە بە ڕاشکاوی دەنووسێت: «یەکێک لە جیاوازییەکانی میللەتی ئیسلام لەگەڵ کۆی میللەتانی تر کە ئێستا لە دونیادان باسی حیجاب و داوێنپاکییە، هۆکار ناهێنمەوە تۆ و ویژدانت کامەیان چاکە؟ حیجاب و پۆشتەیی لە چاوی پیاوان و لاوانی هەوەسبازدا، یان ڕووتی و بێ حیجابی ئەوان؟»(میرزای قاجار،١٣٢٤ :٨٥).\nهەڵبەت نابێت لەم خاڵە خافڵ بین کە خستنه‌ڕووی ئەم گەشتامەنووسانە سەبارەت بە خۆرئاوا و داخوازییەکانی خۆرئاوا لە بواری ئازادی ژنان، کۆمەڵێک دەستکەوتی ئەرێنیشی بە شوێن خۆیدا هێناوە، هەوڵ بۆ ئامادەبوونی ژن لە فەزای گشتیدا، ئامادەیی لە ناوه‌نده‌كانی خوێندن، هەڵبژاردنی جلوبەرگ، گەیشتن بە مافی دەنگدان، دەربڕینی بیروڕای فیمێنیستی و... لەو دەستکەوتانەن کە ژنانی ئێران بە شوێن ژنانی خۆرئاوادا بە بەشێکیان گەیشتن(آزاد،١٣٦٤ :٣٢٠)، بە جۆرێك گەیشتنی ژنانی خۆرهەڵاتی بەگشتی و ژنانی ئێران بەتایبەت بە هەندێك دەستکەوت و مافی سەرەتایی، بەرهەمی خۆرئاوا و بارودۆخی ژنانی خۆرئاوا بوون(سلامی و نجم آبادی،1389 :13).\nبەگشتی بەرجەستەکردنەوەی ئازادی و ئامادەبوونی ژنانی غەرەبی لە فەزای گشتی لە گەشتنامەنووسانی وەک تالبی، سەرەڕای هەندێك دەستکەوتی ئیجابی وەک سەرهەڵدانی ڕەوتی مافخوازی ژنانی ئێرانی لە بواری یەکسانخوازی فەرهەنگی و سیاسی، ڕوانینی ڕوالەتبینانە و هەوڵ بۆ لاساییکردنەوەی ژنانی خۆرئاوایی چەندین ئەنجامی سەلبی هەبووە کە دەکرێت بە دوو ئەنجام وەک ئەنجامی سەرەکی ئاماژە بکرێت:\nیەکەم: بە گوتارکردنی زەرورەتی لاساییکردنەوە لە ژنانی غەرەبی و ئەم بەرجەستەکردنەوەی ڕواڵەتی ژنای غەرەبی بووە هۆی ئەوەی نە چەمکی ئازادی پێناسە بکرێت و نە خوێندنەوەی ڕەوتی بە ئازادیگەیشتن و چۆنێتی ڕەوتی بە ئامادەبوونی ژنانی غەرەبی کە فەزای گشتیدا ڕوون بکرێتەوە و گرنگ تر ئەوەش باس لە دوو کەش و هەوای فەرهەنگی و سیاسی و جیاوازی ئەم دوو کەش و هەوایە نەکرا و یەکسەر ڕواڵەتی ژنی غەربی و ئامادەبوونی و هەوڵ بۆ لاساییکردنەوەی بەرجەستە کرایەوە.\nدووەم: بیانوودان بە بنەواژووخوازن و ئەو چینەی کە هەستیان دەکرد بەرەژوەندی و شەرعییەتیان بە غەربیبوونی ژنان ئێران تووشی کێشە و مەترسی دەبوو. بۆچوونی ڕواڵەتبینانە و لاساییکەرانە لە ژنانی غەربی، بووە هۆی ئەوەی دژە گوتارێک لە ئاست گوتاری ئازادیخوازی ژنانی ئێرانی سەرهەڵبدات و تەنانەت زاڵ بێت و زاڵ بکرێت بە چەکی ئایین و ئیمان، ئازادی ژنانی ئێرانی وەک سەرەتایی بەرەڵایی و سووکبوون پێناسە بکات و گرنگ تر لەوەش پرسی ئازادی ژنانی ئێرانی بە تاوانی بەغەربیکردنی ژنانی ئێرانی تا ئیستاش تووشی کێشە بکات و دوای بخات.\n١- آبراهامیان، یرواند (١٣٨٤) ایران بین دو انقلاب، ترجمە گل محمدی و محمد ابراهیم فتاحی، تهران، نی.\n٢- آرین پور، یحیی (١٣٧٢)از صبا تا نیما، تهران، نی.\n٣- ایلچی، ابوالحسن خان (١٣٦٤) حیرتنامە، بە کوشش حسن مرسلوند، تهران، رسا.\n٤- توکلی طرقی، محمد (١٣٨٢) تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ، تهران، نشر تاریخ ایران.\n٥- سلامی، غلامرضا و افسانه نجم آبادی (١٣٨٢) نهضت نسوان شرق، تهران، شیرازە.\n٦- شمیم، علی اصغر (١٣٨٤) ایران در دورە سلطنت قاجار، تهران، مدیر.\n٧- طباطبایی، سید جواد (١٣٨٢) دیباچه برانحطاط ایران، تهران، نگاه معاصر.\n٨- طالبی، میرزا ابوطالب خان (١٣٨٣) مسیر طالبی، حسین خدیو جام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.\n٩- علی بخشی، میرزای قاجار(١٣٢٤)میزان الملل، بە کوشش جلال الدین محدس، تهران، اسلامیه.\n١٠- کرمانی، حاج محمد خان (١٣٤٨)رسالە ناصریە، کرمان، انتشارات فرهنگ و هنر.\n١١- گرمرودی، میرزا فتاح (١٣٤٧) شب نامە، بە کوشش فتاحی، تهران، بانک بازرگانی ایران.\n١٢- دانش پژو. منوچهر (١٣٨٠) سفرنامە، تهران.\n١٣- معتمد دزفولی، فرامرز (١٣٩٠) تاریخ اندیشە جدید ایرانی، سفرنامە های ایرانیان بە فرنگ، تهران، شیراز.


بڕیاریگ حکومەتی وە خەڵاتکردن خاوەن قوربانیەیل ناڕەزایەتیەگان تەشرین – Rojapp\nHome/هەواڵنێرەکان/بڕیاریگ حکومەتی وە خەڵاتکردن خاوەن قوربانیەیل ناڕەزایەتیەگان تەشرین\nبڕیاریگ حکومەتی وە خەڵاتکردن خاوەن قوربانیەیل ناڕەزایەتیەگان تەشرین\nشەفەق نیوز/ سەرچەوەیگ حکومەتی، ئمڕوو یەکشەممە، خەوەردا و ئامادەکردن لیست ناو قوربانیەیل ناڕەزایەتیەگان تەشرین یەکەم ٢٠١٩ ، وئاماژەدا لە بڕیاریگ حکومەتی خاوەن ٦٠٠ شەهید خەڵاتکریه‌ن.\nسەرچەوەگە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: دەسەیگ تایبەت وە قوربانیەیل خۆپیشاندەرەیل وەسەرپەرشتی هیشام داوود راوێژکار سەرۆک وەزیران، تەواو لیستەیل کرد وەناو ئەو شەهیدەیلە ک لە خۆپیشاندانەگەی تەشرین یەکەم ٢٠١٩ كوشیان.\nسەرچەوەگە دیاری کرد؛ ک دەسەیگ لیستەگان دەێدە دەس سەرۆکایەتی ئەنجومەن وەزیران، ئەرا بڕیار دەرکردن وفەرمان داین ئەرا وەزارەت دارایی وە تەرخان کردن پویل و خەڵاتکردن خیزانەیل ئەو قوربانیەیلە ک لە خۆپیشاندانەگان کەفتن.\nسەرچەوەگە ئاماژەدا: ک ٦٠٠ خیزان شەهید لەلایەن حکومەت خەڵات کریەن.\nموستەفا کازمی سەرۆک وەزیران، لە سەرەتای مانگ گوزەیشتە، چەویکەفتە ژمارەیگ لە خاوەن کوشیایەیل خۆپیشاندانەگان دژوە چین سیاسی حکومڕان، و پەیمان دا وە سزاداین ئەوەگ دەسی هاناو کوشتن خۆپیشاندەرەیل.\nکازمی ئاماژەدا وە دروسکردن تیمیگ سەروەخوە ئەرا مینەکردن راسیەگان وەگورەی رینما وەزارەتیەگە ک ئەنجومەن نوێنەران واژوی کردگە، لەباوەت گشت رووداوەگان عراق لە تەشرین یەکەم ٢٠١٩ ، و هەرچەگ کار توندوتیژی وەگەردی بوی، ک بویە هووکار کوشتن و زەخمداری عراقیە ناڕازیه‌گان وهێزە ئەمنیەگان.\nهەمیش دیاری کرد ک ئی لێکۆڵینەوەیلە دەسکردە داناین لیست وردیگ ئەرا شەهیدەگان، ویەکیگ تر ئەرا زەخمداریەل، ئەرا ئەوەگ بکەفنە وەر چەودیری دەوڵەت، و قەرەبوو کردن خیزانەیلیان.\nPrevious وەزارەتی تەندروستیی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاماری 24 کاژێری رابردووی تایبەت بە ڤایرۆسی کۆرۆنای بڵاوکردەوە و دەڵێت، 254 تووشبووی نوێ تۆمارکراون و 14 تووشبووش گیانیان لەدەستداوە. #corona #کۆرۆنا\nNext Hunt of the day @caketime.erbil as Jehan lost herself among delicacies of this fancy cake stop. Call us on 07505977677 for your pre-ordering #Erbil #VisitErbil later #CakeTimeErbil #CakeTime #ErbilSweets Photo Model @jehan.hashim


خولی پلە یەکی ئینگلتەرا - ئاستۆن ڤیلا vs سوانزی ستی - Soccer - Yariga - Results, fixtures, tables and statistics\nڕۆسێرهام یونایتد vs. بۆڵتۆن واندێرێرز هاڵ ستی vs. پێرستۆن نۆرس ئیند برێنتفۆرد vs. بریستۆڵ ستی نۆتینگام فۆرێست vs. نۆرویچ ستی ویگان ئاتلەتیک vs. وێست برۆمیچ ئالبیۆن ئاستۆن ڤیلا vs. سوانزی ستی دێربی کاونتی vs. شێفیڵد یونایتد میدلێسبرۆ vs. ڕۆسێرهام یونایتد شێفیڵد یونایتد vs. ستۆک ستی نۆرویچ ستی vs. ئاستۆن ڤیلا\nئاستۆن ڤیلا vs سوانزی ستی 1-0\nT. Abraham (G) 8' (دروستکرا لە لایەن: ئەحمەد موحەمەدی)\n'70 بۆ M. Grimes\n'83 بۆ C. Hourihane\n'65 بۆ ت. کاڕۆڵ\n'64 بۆ Y. Bolasie\n'74 بۆ J. Kodjia\n'50 بۆ D. James\nم. جێدنیاک (AUS)\nم. بەن (ENG)\n'50 بۆ C. Harries\n'64 بۆ ئەحمەد موحەمەدی\n'65 بۆ B. McKay\n'70 بۆ ل. فێر\n'74 بۆ ئا.ئادۆما\n'83 بۆ J. Grealish\n31 م. بەن گ\n11 Y. Bolasie بۆ ئەحمەد موحەمەدی 64'\n14 C. Hourihane بۆ J. Grealish 83'\n15 م. جێدنیاک\n26 J. Kodjia بۆ ئا.ئادۆما 74'\n14 ت. کاڕۆڵ بۆ B. McKay 65'\n20 D. James بۆ C. Harries 50'\n21 M. Grimes بۆ ل. فێر 70'\n10/04/19 CHA ڕۆسێرهام یونایتد 1 - 2 ئاستۆن ڤیلا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n13/04/19 CHA ئاستۆن ڤیلا 2 - 1 بریستۆڵ ستی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n05/05/19 CHA ئاستۆن ڤیلا 1 - 2 نۆرویچ ستی بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n11/05/19 CHA ئاستۆن ڤیلا 2 - 1 وێست برۆمیچ ئالبیۆن بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n14/05/19 CHA وێست برۆمیچ ئالبیۆن P 1 - 0 P ئاستۆن ڤیلا بینینی ڕووداوەکان زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە\n18/07/19 CLF Minnesota United 02 : 00 ئاستۆن ڤیلا زانیاری زیاتر لەسەر ئەم یارییە


قایمقامی سۆران چەند بڕیارێكی نوێی دەركرد | دەزگاى زارى کرمانجى\nقایمقامی سۆران چەند بڕیارێكی نوێی دەركرد\n١- ڕێكارەكان توندتر دەبن بۆ كەسانێك كە بێ پێویستی دێنە دەورەوە .\n٢- لە مبادرەیەكی هاوبەشی خاوەن مۆلیدەكانی سۆران بڕیاریاندا لە سبەی تا كۆتایی قەدەخەكە لەسەر حسابی خۆیان كاتژمێر و نیوێك كارەبای مۆلیدە زیاد بكەن، وەك بەشداری لە شەڕی دژی كۆڕۆنای حكوومەتی هەرێم، واتە لە جیاتی پێنج و نیو لە چواری ئێوارە كارەبا پێ دەكەنەوە.\n٣- هاووڵاتی شاری سۆران وەستا عیرفان بە هاوكاری بەرگری شارستانی لەسەر ئەركی خۆی ئامێری تعقیمی بۆ رشاندنی دژە ڤایرۆس لە بازگەی گەلی عەلی بەگ دروست كرد، لە سبەی 20-3 هەموو ئۆتۆمبێلێك كە بێتە دەڤەری سۆران دەڕشێندرێ.\n٤- بەنزینخانەی چوارچەل ٥٠٠٠ لیتر بەنزینی بە خۆڕایی بە سەر هێزە ئەمنیەكان دابەش كرد.\n٥- ئۆتێلی بێخاڵ و چەندین بینای ناو سۆران و رواندز لەلایەن خاوەنەكانیانەوە خراونەتە بن دەستی حكوومەت بۆ كەڵك لێ وەرگرتنیان لە بواری تەندروستی.\nبۆ میوە فرۆشەكان لە ٨ تا ١٠ بەیانی دەتوانن لە عەلوەی سۆران سەوزە بێنن.\nئەوانەی خۆراك دابەش دەكەن و هەروەها ئاوی دلۆپاو و ماست دەتوانن لە ٩ تا ١١ ی پێش نیوەڕۆ ئەو كارە بكەن\nبۆ كەلوپەلی دەواجن لە ٣ تا ٥ ی دوای نیوەڕۆ دەتوانن هاتووچۆ بكەن".


فەرمانگەی پەیوەندیەکانی دەرەوە | حکومەتی هەرێمی کوردستان / سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران\n•بەشى پەسەندکردنی بەڵگەنامەکان ، بریتیە لە پەسندکردنى گشت بەڵگە نامەکانی هاووڵاتیان بۆ دەرەوە و ناوەى کوردستان ، بەڵگەنامەى کۆمپانیاکان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەکان کە لە هەرێمی کوردستان خۆیان تۆماردەکەن. •ناردن و وەڵامدانەوەى نووسراو بۆ گشت دام و دەزگاکانى حکومەتى هەرێم، نوێنەرایەتیەکانی حکومەتى...\nلابردنی بریکار لە بریکارنامە\nئەم خزمەتە بۆ ئەو بریکاردارانەیە کە بریکارنامەی گشتی یان تایبەتیان داوە بە کەسێک و دەیانەوێت ئەو بریکارە لابەرن و مافی بریکارى لێوەربگرنەوە.\nراستاندنی بڕوانامەی خوێندن\nبریتیە لە راستاندنى بڕوانامەى ئەو قوتابیە کوردیانەی کە هەڵگرى بڕوانامەى وڵاتانى دەرەوەن و دەیانەوێت راستاندنى بڕوانامەکەیان بۆ بکرێت بەمەبەستی بەکارهێنان و کارپێکردنیان لە هەرێمى کوردستان.


ئابوریی سەربەخۆ، ڕیفراندۆم، یاسای چاکسازی\nهەرێمی کوردستان دەوڵەتێک بو، لەبەرئەوەی هیچ دامەزراوەیەکی سیاسیی و ئابوریی- نیشتیمانی تیایدا چێ نەکرا، بەمیتۆدی ململانێی حیزبایەتی و تۆخکردنەوەی شەڕی براکوژیی جەلالی و مەلایی ماشێنەکەیان لێ خوڕی. ئەمە ئەنجامەکەیەتی کە قەوارەی کوردستان بە خاک و تاکەوە کەوتۆتە بەر لەناوچون.\nلەساڵی (2013) بە نوسین و بە پرۆژەو دیدار لەگەڵ ئابوریی سەربەخۆ بوین!؟. لەکۆتایی شەڕی داعش نزیک ئەبوینەوە، لایەنە بەشداربوەکانی جەنگ هەموو بەرەو ئەوە ئەچوون دەستکەوتی خۆیان بچننەوە لە ساڵی (2017) دا، نە ئەکرا کورد قوربانیدەری یەکەم و لایەنی سەرەکی بەگژاچونەوەی شەڕی دژە تیرۆر بو، هیچ دەستکەوتێکی نەبێت.\nئێمە وێڕای ڕەخنەو تێ بی نیەکانمان لەسەر ڕیفراندۆم (لە دەرەوەی موزایەدەی حیزبیی و ئایدۆلۆژی) ، وێڕای ئەوەی تا ئەهات دیار ئەکەوت کە ئەگەری کەوتنە ناو گۆمە ئاوەکە زیاترە وەک لە ئەگەری پەڕینەوە، بۆ یەکەمجار بەهاوبەشی لەگەڵ زانکۆی چەرموو گەورەترین کۆنفڕانسی زانستیمان بەناوی « ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان؛ دەرفەت و ئاڵنگارییەکان» بەڕێوەبرد.\nئێمە وەهامان ئەبینی و، وەها باسیان ئەکرد کە ئێواران تاریک دادێ وەفدێکی بەریتانی و ئەمریکی و ئیسرائیلی خۆیان ئەکەن بە پیرمام و ماڵی جێگری سکرتێری گشتی یەکێتی و کاکە حەمەدا و ئەوسەری تونێلەکە نیشانی کورد ئەدەن کە سەربەخۆییە. وامان ئەزانی فرانسوا هۆڵاند سوێندی بە گۆری دانیال میتران خواردوە کە وەک پێنج ئەندامە هەمیشەییەکەی ئاسایش پێداگیر ئەبێ لەسەر بەرگریی کردن لە کورد، وامان ئەزانی لە ئەردەن چێشتەکە گەرمکراوەو چپە چپەکان و جرت و فرتەکان شتێکی گەورەی لە بن دایە. لە هەر حاڵەتێکدا ئیسرائیل فانتۆمی-14 ی ئامادەیە بەرگری لە کورد ئەکا.\nوایان تێگەیاندبوین، کە بەغدا موفلیس بوەو نوێنەرەکانی کورد لە بەغدا سەد دەرسەد ئامادەکراون بۆ هەر ئەگەرێک لەگەڵ سووننەکاندا. هەر ناوخۆی هەرێم ماوەو پێویستە لەناوەوەدا ئیتر هەموو بێدەنگ بن و کاتی چێ کردنی دەوڵەتەکەیە!.\nوا دەرنەچوو... ڕیفراندۆم ئەوەی نیشانداین کورد هیچ زەوییەکی بەیاری لە مەیدانی جیهانی و زانستی سەردەمی پەیوەندییە نێودەوڵەتیەکاندا نە کێڵاوە ( کە دیدگاو پرۆژەمان بۆ ئەمە ئەخستە ڕوو سەت بێنەوبەرەیان پێ ئەکردین». نیشانی داین کورد لە بەغدا زۆر لاوازەو یاریکەرێکی ئەوتۆ نییە کە ببێتە مەترسی لە یاریگاکەدا « کە مەترسی و دەرفەت و ئۆپشنەکانی ڕووبەڕووبونەوەمان ئەخستە ڕوو گوێیان نەئەگرت». لەناوخۆشدا لە ڕووی ئابوریی و سەربازیی و کەلتوریی و ئاسایشی میدیاییەوە هەر هیچ گاسنێک بەر ئەم زەوییە ڕەقە نەکەوتوە چ جای تۆوی سەربەخۆیی چێنرابێت « لە 2013ەوە تا مانگی یەکی 2020 سێجار خۆبەخشانە پرۆژەی بیناکردنی ئابورییەکی خۆ- ڕاگرمان داوە بە حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەڵام دیسان ئاقارەکەی پەراوێزخستن بوە»...\nبەڵام ئەلحەقی... بۆ مێژوو... تەحەدداکەی بارزانی لەوەدا جوان بو کە خۆی نەچەماندو... هەموو دونیا گوتی مەیکەو کارەکەی کرد... چونکە هەر لەو ساڵەدا هەرێمی کیوبیک و قوبرسی شیمالی و کەتەلۆنیاش هەمان کێشەی هەرێم و عێراقیان هەبو، هیچیان بە مەرام نەگەیشتن بەهۆی پشت تێکردنی کۆمەڵگای نێودەوڵەتیەوە.\nئەگەر لە ساڵی (2013) ئابوریی سەربەخۆ ( پرۆژەیەکی ڕەوا و بە نیشتیمانی نە کراو) زەمینەسازیی و تەتەڵە بکرایە پێش ڕاگەیاندنی، ئەوە تووشی شکستی ریفراندۆم و ئەو دۆخە ناهەموارەی ئێستای (2020) نەئەبوین.\nئێمە وامان ئەزانی، حکومەتی هەرێم چەند گەورە ئابورییناسێکی وەک یانیس ڤارۆڤاکیس ( وەزیری پێشوتری ئابوری یۆنان و گەورە ئیکۆنۆمیستی جیهان) ی لە دەورە. کەچی دەرکەوت چەند بەڵێندەرێکی نەوتیی- حیزبیی لۆکاڵی زیاتر هیچی تر نەبو!.\nکورت و پوخت، دەرەنجامەکان نیشانی داین، کە نەتەوەسازیی وەها ناکرێت. ئەوەتا لە دوای ئابوریی سەربەخۆ تورکیا بە قوڵایی (35) کیلۆمەتر هاتۆتە ناو خاکی کوردستانەوە، عێراق تەواوی ناوچە دابڕاوەکان ( ناوچە وازلێهینراوەکان) ی داگیرکرد. ئێرانیش هەر لە خانەقینەوە بە هێڵێکی درێژ تا دەڤەری چیخیدارەی برادۆست بنکەی سەربازیی جێگیری داناوە. بەم شێوەیە جوگرافیای کوردستانیان بەرتەسک کردۆتەوە.\nنەتەوەسازیی، بە پرۆژە و بیناکردنی ئایندە ئەکرێ نەک بە قسە. سیاسەت چەند بەڕێوەبردنی ئێستایە دوو هێندە زامنکردنی ئایندەیە. ئەگەر پارتی بەتایبەت و ئینجا لایەنەکانی تر، هەڵەی وەک ئەوانەی ڕابردوو دووبارە بکەنەوە ئەمجارەیان ئاقارەکەی تیاچونێکی بێ چەندو چونەو هیچی تر...هەڵەکەش ئەوەیە لە ئاستی ناوخۆ.. عێراق.. دەرەوە کورد هیچی نییە جگە لە هوتاف کێشان و بەیاننامە دەرکردن و چەند برۆکەرێک.\nهەڵەیەکی تر، یاسای چاکسازییە کە کابینەی نۆ و پەرلەمانی کوردستان خۆیان پێوە سەرقاڵ کردوە دوو ساڵە. ئەم کابینەیە ئەیتوانی ئەوەندە خاوە خاو نەکات و پێش ئەوەی بگەینە قووڵایی قەیرانەکان مەوداکانی چارەسەر فراوان بکات.\nلەگەڵ ئەوەی دڵنیام، تا نەبی بە جاش و پیاوی ئەملاولا!. یان تا بە توندی پەلاماری داروبەردی ئەمانە نەدەیت نە ڕێزت ئەگرن نە گوێت لێ ئەگرن.. بەڵام جارێک نەو هەزار جار دووپاتی ئەکەمەوە ئێمە ستایلی خۆمان بۆ کەس تێک نادەین. ئێمە نابین بە جاش خاوەنی ڕاستەقینەی کوردستانین، بۆکوردستانین.


وتووێژ:حاجی مامەند - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nمن ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر حاجی مامەند. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٢١:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC)\nمن ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی حاجی مامەندم کرد. تکایە بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە:\nکاتێکی شاد!—InternetArchiveBot (سکاڵاکردنی کێشە) ٢٣:٠٨، ٥ی تەممووزی ٢٠١٨ (UTC)\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=وتووێژ:حاجی_مامەند&oldid=577426»\nئەم پەڕەیە دواجار لە ٢٣:٠٨ی ٥ی تەممووزی ٢٠١٨ نوێ کراوەتەوە.


سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران چاوی بە سەرۆک وەزیرانی ئوردن دەکەوێت – مجلس النواب العراقي\n03/08/2021 03/08/2021 29 Views\nمحەمەد حەلبوسی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران و شاندی یاوەری ئەمرۆ سێشەممە چاوی کەوت بە دکتۆر بشر خساونە سەرۆک وەزیرانی ئوردن.\nلە دیدارەکەدا تاوتوێی هاریکاری و هەماهەنگی ئابوری و وەبەرهێنان کرا لەگەڵ گرنگی لابردنی بەربەستەکان و پەلەکردن لە جێبەجێ کردنی پرۆژە ستراتیجییەکان وەک شاری پیشەسازی و پرۆژەکانی وزە و بەستنەوەی کارەبا و چەند پرۆژەیەکی تر.\nلە میانی دیدارەکە بەرێزیان تەئکیدی کردەوە لەسەر ئەوەی کە دەسەڵاتی یاسادانان لە عێراق پشتیوانی لە بڕیارەکانی لوتکەی سێ قۆڵی دەکات لەگەڵ پتەوکردنی هاریکاری بەو جۆرەی خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەل دەکات و هەڵوێستی شا عەبدوڵای دووەمی بەرز نرخاند لە پشتیوانییەکانی بۆ عێراق و ڕۆڵی عەرەبی و ئیقلیمی و نێودەزڵەتی.\nلای خۆیەوە سەرۆک وەزیرانی ئوردن ئاماژەی بە لوتکەی سێ قۆڵی کرد لە نێوان ئوردن و عێراق و میسر کە دەروازەی پتەوکردنی هاریکاری هاوبەشی فراوانکردووە و تەئکیدیشی کردەوە لەسەر پێگەی عێراق لە لای شا عەبدوڵای دووەم و ئەردەنییەکان، و پەرۆشیان بۆ پتەوکردنی پەیوەندی و هاریکاری برایانە لە نێوان هەردوو وڵاتی برا لەسەرجەم بوارەکان.


چاو خشاندنێک بەسەر دێمۆگرافی پارێزگەکانی ورمێ،سنە،کرماشان و ئیلام- سەعدوون بەهرامیان | وێبلاگی هەنـــــــدەران\n« گفت‌وگو با یک شاهد عینی/کشتار در قارنا/بهداد بردبار\nپێرستی کەناڵە ئاسمانیە کوردیەکان »\nچاو خشاندنێک بەسەر دێمۆگرافی پارێزگەکانی ورمێ،سنە،کرماشان و ئیلام- سەعدوون بەهرامیان\nnەر کات ئێمە باسی رۆژهەڵاتی کوردستان دەکەین لە یەکەم بیر کردنەوە دا چوار پارێزگایی ورمێ،سنە، کرماشان، ئیلام دێتە بیرمان هەرچەند بە بۆچوونی زۆر لە کارناسانی جوغرافیا کوردستان پارچەی لای ئێران رووبەرێکی زۆر فراوانتر لەو چوار پارێزگایە لەخۆ دەگرێ بەڵام باسەکەی ئێمە لێرە دا تەرکیبی حەشیمەتی و دیمۆگرافی ئەو چوار پارێزگایەیە. لە بواری جوغرافییەوە رووبەری ئەو چوار پارێزگایە ١١١٦٧٩کیلۆمیتری دووجایە کە دەکاتە ٩.٦ لە سەدی خاکی ئێران _ئەو چوار پارێزگایە لە٤٩شارستان،١١٧ بەخش،١١٨شار،٣٢٢ دێهستان پێک دێت. لە بواری حەشیمەتەوە بە پێی سەرژمێری ساڵی١٣٩٠ی هەتاوی رێژەی دانیشتووانی ئەو ناوچەیە ٧٠٧٧٠٤٧کەسە کە لە کۆی حەشیمەتی ٧٥١٤٩٦٦٩کەسی وڵاتی ئێران دەکاتە ٩.٤٢لەسەدی کۆی گشتی حەشیمەتی وڵات. کە لەو رێژەیە ٤.١٠لەسەدی لە پارێزگای ورمێ و٠.٧٤لە سەدی لە پاڕێزگای ئیلام و١.٩٩ لە سەدی لە پارێزگای سنە و ٢.٥٩ لە سەدی دانیشتوویی پارێزگای کرماشانن. رێژەی دانیشتووان (تراکم) لە سەراسەری وڵات دا ٤٦کەس لە یەک کیلۆمیتری دووجایە بەڵام لە پاڕیزگای ئیلام ئەو رێژەیە بە ٢٨ کەس لە یەک کیلۆمیتردا لە نێونجی وڵات کەمترە. بەڵام لە پاێزگایەکانی سنە،کرماشان،ورمێ رێژەی دانیشتووان بە تەرتیب ٥١ کەس،٧٨ کەس، ٨٢کەس لە یەک کیلۆمیتردایە.\nلەساڵی١٣٨٥هەتا١٣٩٠ نێونجی زیادبوونی حەشیمەتی ساڵانەی وڵات١.٢٩لە سەد بووە کە بۆ پارێزگایەکانی ورمێ، ئیلام، سنە، کرماشان ئەو رەقەمە بە تەرتیب ١.٤٠، ٠.٤٣، ٠.٧٣، ٠.٦٩ لە سەدە بەو پێیە رێژەی زیادبوونی حەشیمەت لە پارێزگای ورمێ لە نێونجی وڵات زیاترە و لە سێ پارێزگایەکەی تا ئەو رێژەیە لە نێونجی وڵات کەمترە. [بیشتر بخوانید…] [بیشتر بخوانید…]\nهەر وەها رێژەی دانیشتووانی نێو شارەکانی ئەو چوار پارێزگایە بە بەراورد لە گەڵ شارەکانی پارێزگایەکانی دیکەی ئێران کەمترە هەر چەند لەو ساڵانەی دواییدا رێژەی زیادبوونی حەشیمەت رووی لە زیادبوون کردووە .\nبە گشتی لە ساڵی ١٣٩٠دا حدوودی ٧١.٤ لەسەدی دانیشتووانی ئێران لە نێو شارەکاندا دەژین هەر لەو ساڵەدا رێژەی دانیشتووانی پارێزگای ورمێ ٦٢.٧،لە پارێزگای ئیلام ٦٤،لە پارێزگای سنە٦٦، لە پارێزگای کرماشان ٦٩.٧ لە سەد بووە واتا نێونجی شارنشینی لەو چوار پارێزگایە کەمترە لە رێژەی شارنشینی ناوچەکانی دیکەی ئێران دیسانیش زۆربەی حەشیمەتی ئەو چوار پارێزگایە لە شارەکاندا دەژین.\n– نێونجی زیادبوونی ساڵانەی حەشیمەتی شارنشین لە ئێران دا لە نێوان ساڵەکانی ٨٥ هەتا ٩٠ی هەتاوی ٢.١٤ لە سەدە،ئەو رێژەیە لە ئوستانی ورمێ٢.٣٠، لە ئوستانی ئیلام ١.٥٠، لە ئوستانی سنە ١.٨٧، لە ئوستانی کرماشان دەگاتە ١.٥٤ لە سەد . لێرەدا پێویستە ئاماژە بە دابەزینی رێژەی حەشیمەتی ئاوایە کانی ئەو چوار پارێزگایە بکەین کە روو لە دابەزینە بە واتایەکی تر رووشدی مەنفییان هەیە کە زۆرترین رێژەی کەمبوونەوەی حە شیمەتی ئاوایەکان تایبەتە بە گوندەکانی پارێزگای سنە بە رێژەی مەنفی ٢.٧٧ لە سەد و سێ پارێزگایەکەی دیکەش رێژەی دابەزینی حەشیمەتیان لە ناوچەکانی تری ئێران لە سەرترە کە ئەوەش بۆ سیاسەتە کانی رێژیمی کۆماری ئیسلامی دەگەرێتەوە کە بە چۆل بوونی گوندەکانی ئەو پارێزگایانە لە چەند لایەنەوە لە بەرژەوەندی حکوومەتی ئێسلامی دایە ئەگەر بە کورتی ئاماژەیان پێ بکەین بریتین لە ١-لە بواری ئابووری دا ناوچەکە لاوازتر دەبێت ٢-گوندەکان هەمیشە پارێزەری زمان، فەرهەنگ،داب و نەریتی رەسەنی خۆیان بوونە کە بە نەمانی گوندەکان ئەو پاراستنە لاواز دە بیت ٣-لە کاتی شۆرشە کان ئاوایەکان وەک پشتیوانی شارەکان جوڵاونەتەوە ٤- لە کاتی شۆرشی چەکداری جیگەی حەوانەوەی پێشمەرگە بوونە و بە دیان خاڵی دیکە کە دەکرێ ئاماژەیان پێ بکەین .\nهەر وەها بنەماڵەی یەک و دوو کەسی لەو چوار پارێزگایە لە نێونجی وڵات کەمترە ئەوە لە حاڵێک دایە بنەماڵەی پێنج کەسی و یان زیاتر لە نێونجی گشتی وڵات لە سەرترە ئەو وەزعە دەرخەری جیاوازی لە شێوەی ژیان دایە، هەر چەند لە ئەبعادی بچوک دابێت .قەوارەی بنەماڵەکان لە ساڵی١٣٩٠ لە ئێران ٣.٥،کەسە بەڵام لەو پارێزگایانەی ئاماژە پێکراو، ئەو رێژەیە زیاترە کە بۆ پارێزگایەکانی ورمێ،سنە، کرماشان ٣.٧ و لە پارێزگای ئیلام ئەورێژیە دەگاتە ٤.١ کەسی . بەڵام ئامارەکان پێشاندەری بچوک بوونەوەی قەوارەی بنەمالەکانن، بە وتەیەکی دیکە قەوارەی بنەماڵەیی لەو چوار پارێزگایە گەورەترە لە قەوارەی بنەماڵەکانی شوێنەکانی تری ئێران .\n– ئەگەر بەو ئامارانە کە سەڵمێنەری گەورەبوونی قەوارەی بنەماڵە کانی ئەو چوار پاڕێزگایەن ئاماری بێکاری پێوە زیاد کەین رەقەمێکی سەرسووڕهێنەر دەکەوێتە بەر دەستمان، بە وەبەر چاو گرتنی قەوارەی بنەماڵەکان وێرای گرفتە ئابووریەکانی وەک بێکاری، هەڵاوسانی ئابووری کارتێکەری نەرێنی لە سەر قەوارەی بنە ماڵەکان هەبووە دیارە سیاسەتە دژی گەلیە کانی کۆماری ئیسلامی لە ناوچەکەدا ئەم دۆخەی زەقتر کردۆتەوە،- رێژیم بە بەکار نەهێنانی خەڵکانی خۆجێیی لە کاروبارە ئیدارییەکان و کەڵک وەرگرتن لە خەڵکانی تر\n– نەرەخساندنی هەلی کار لە ناوچە\n– نەبوون یا کەمی کارگە و کارخانەکان\n– 1بۆتە هۆیەکی سەرەکی لە شێوانی دیمۆگرافیای ناوچە کە، دیاەر رێژیم لەو راستایە دا سیاسەتەکانی خۆی پەیرەو دەکات کە بریتیە لە ١-کەم بوونەوەی لاوان لە ناوچەکەو چوونیان بۆ ناوچەکانی تری ئێران بۆ دۆزینەوەی کار\n٢- بە کار هێنان و دامەزراندی خەڵکانێک لە ناوچەکانی دیکەی ئێران کە بۆ مانەوەیان لەو چوار پارێزگایە زۆر ئیمتیازی تایبەتیان پێ دەبخشرێت بۆ وێنە لەو شارانەی کە سەداسەد دانیشتوانیان کوردن کارمەندی ئێدارەکان بە زۆری خەڵکی شارەکانی پارێزگای تەورێزن ئەوە لە حاڵەتێک دایە کە لاوانی کورد پاش تەواوکردنی زانستگا بۆ پەیدا کردنی کار روو لە شارە گەورەکانی دیکەی ئێران وەک تاران و تەورێز و باقی شارەکانی دێکە دەکەن .\n– هەر بە پێی ئامارە رەسمییەکانی رێژیم لە ساڵی ١٣٨٩دا لە پارێزگای ورمێ ٨٣٠٠٠ کەس و لە پارێزگای ئیلام ٤٩٠٠٠ کەس و لە پارێزگای سنە ٩٩٠٠٠ کەس و لە پارێزگای کرماشان١٤٣٠٠٠ کەس لە حەولی دۆزینەوەی کاردا شناسایی کراون دیارە ئەو ئامارانە دوورن لە راستی ئارمارە راستەقینەکان زۆر لەوەی زیاترن کە هاتوون.\n– بابەتێکی دیکە کە دەبێ سەرنجی بدەینێ (وقایع چهار گانە) لە دایکبوون – مردن – زەماوەند و تەڵاقە کە ئەگەر بنهەوێت بە وردی باسی بکەین لە تاقەتی ئەم بابەتە بەدەرە هەر بۆیە بە کورتی ئاماژەی پێدەکەین و بە نموونە تەڵاق دێنینەوە،،،\nبە چاوخشاندێکی کورت دەبینین کە درێژەستەندنی بارودۆخێکی لەو شێوەیە دەبێتە هۆی پیر بوونی حەشیمەتی وڵات، دیارە لە ساڵانی رابردوودا حەشیمەتی ئێران حەشیمەتێکی لاوی لە نێو وڵاتانی دونیادا هەبوو،هەر وەها تەڵاق و سست بوونی بناغەی بنەماڵەکان دەبێتە هۆێ پەرە ستەندنی ئەو رەقەمە کە لە ماوەی ساڵەکانی ١٣٨٥ هەتا ١٣٩٠ی هەتاوی روو لە زیادبوون بووە هەر چەند رێژیم گرینگی ئەو تۆی پێ نەداوە، زیادبوونی رێژەی تەڵاق لەو چوار پارێزگایەی رۆژئاوایی ئیران بە تایبەت پارێزگایەکانی کرماشان و سنە و هێندێک لە شارەکانی ئەو پارێزگایانە وەک :کرماشان، سنە، سقز، بۆکان، قوڕوە، جوانرۆ، پاوە، ورمێ و مهاباد لە لایەن بەرپرسان و کارناسانی ئەو بوارە پشتگوێ خراوە.\nزیادبوونی تەڵاق لە وڵات خەسارگەلێکی زۆری کۆمەڵایەتی بەدووا دا دێت بۆ وینە:\n١- زۆر بوونی بنەماڵەکانی تەک سەرپەرەست\n٢- مناڵانی تەڵاق و داهاتوویان\n٣- فەقری ئابووری و کۆمەڵایەتی\n٤- خەسارەکانی رەوانی لە سەر تاک و کۆی کۆمەڵگا\n٥- لەشفرۆشی وهتد….بە داخەوە خۆ بواردن لەو بابەتە کۆمەڵگایی تووشی نەهامەتی دەکات و\nقەرەبوو کردنەوەی زۆر سەختە.\nرێژەی زۆربوونی تەڵاق لە ساڵی ١٣٩٠ دا بە بەراوەرد لە گەڵ ساڵی ١٣٨٦ چل وسێ لەسەد زیادی کردووە لە پارێزگای کرماشان ئەو رێژەیە لە نێونجی وڵات زۆرترە،رێژەی تەڵاق لە ناوەندی شارەکان ١٨.٧٤ لە سەدە و هەر ئەو رێژەیە لە گوندەکان دەگاتە ٧،٦٥ لە سەد ، ئەو رێژەیە لە پارێزگای ورمێ ١٦.٣ لە سەد و لە پارێزگای ئیلام ٩.٧ لە سەد و لە پارێزگاکانی سنە و کرماشان بە تەرتیب ٢٠،٣ و٢٠.٥ لە سەدە کە ئامارێکی زۆر نیگەران کەرە . دیارە لە ناوچە کوردنشینەکانی ئێران و بە تایبەت ئەو چوار پارێزگایەی باسمان لێکردن سیاسەتە چەوتەکەی کۆماری ئیسلامی بۆتە هۆی پێکهاتنی ئەو قەیرانە، بۆ رزگار بوون لەو دۆخە ناهەموارە لە حاڵەتی یەکەمدا دەبێت حکوومەت بە پلانێکی تۆکمە پێش لە بێکاری و بڵاو بوونەوەی مادە هۆشبەرەکان بگرێت، لە حاڵەتی دووهەمدا بە پەروەردەکردنی بنەماڵەکان و بە تایبەت لاوان پێش زەماوەند بەستێنەکانی تەڵاق لە کۆمەڵگادا کۆنترۆڵ بکات بەداخەوە بە وجوودی رێژیمی کۆماری ئیسلامی لەو بوارەدا ئاسۆیەکی روون نابینڕێت.\n١-آ‌مارهای جمعیتی،نتایج سرشماری سال١٣٩٠\n٢- سالنانە آماری کشور ١٣٨٩-معاونت مدیریت و برنامە ریزی کشور-سازمان آمار ایران\n٣-سالنامەی پبت و احوال کشور ٤-سایت کلمە مقالەی –(احسان هوشمند)-ە وە وەرگیراون.\nThis entry was posted on 06/04/2015 at 11:33 and is filed under هەواڵ/وتاری کۆن.\tYou can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.


هه‌ڵبه‌ت روونه سیستمی ئابووری كوردستان و ئه‌وروپا بۆ به‌راورد نابن، به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی كورد زۆر سه‌رسامه به ئه‌وروپا و له هه‌موو كاتێكدا بۆ به‌راورد نموونه‌ی وڵاتێكی ئه‌وروپا ده‌خاته ڕوو، كه زۆرباشه و كوردستان وه‌ك ئه‌وان باش و پاره‌دار نییه، لێره‌دا جیاوازییه‌كی بچووك روون ده‌كه‌مه‌وه و به‌دیاریكراویش به‌راوردی بوونی پاره له بانكی ئه‌وروپایی و نه‌بوونی له كوردستان، ده‌خه‌مه به‌رچاو.\nخۆزگه له ساڵانی رابردوو ده‌رفه‌ت بڕه‌خسایه هه‌ر كه‌سێك ڤیزا وه‌ربگرێت و سه‌ردانی ئه‌وروپا بكات، تا ببینێ ژیان له‌وێ چ ماندووییه‌كی له پشته‌وه‌یه و له نزیكه‌وه بیبینیایه كه ئه‌و به‌هه‌شته خه‌یاڵییه نییه، ئاخر ئه‌وه‌ی من تێی ده‌گه‌م كورد وا بیری لێ ده‌كاته‌وه له‌وێ ده‌خه‌وێت و ئیش ناكات و ژیانێكی شاهانه‌ی هه‌یه، به كچی جوانیشه‌وه. به‌ڵام ئه‌مه راست نییه، ئیش نه‌كه‌یت جۆرێك پاره‌ی وه‌ك سواڵت پێ ده‌ده‌ن و بارێكی زۆر قورس و ره‌زاگرانی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌كه‌وه كه خۆیشت خۆزگه ناخوازی له‌و دۆخه‌دا خۆت ببینیته‌وه, من ناچمه ناو بۆشایی و ورده‌كارییه‌كانی تریشی، ته‌نیا وه‌ڵامی ئه‌وه ده‌ده‌مه‌وه كه پاره بۆ له‌وێ هه‌یه و له كوردستان نییه؟.\nله ئه‌وروپا ئه‌گه‌ر كار بكه‌یت، هه‌شت سه‌عاتی ته‌واو له كاردا ده‌بیت و به‌رهه‌مت هه‌یه، ئێسته كه كار به‌گشتیی وه‌ستاوه و خه‌ڵك له ماڵه‌وه كه‌ره‌نتینن، به‌دڵنیاییه‌وه مووچه‌كه‌ی جاران وه‌رناگرن، به‌ڵام كه كار بكه‌یت له به‌رانبه‌ردا مانگانه‌یه‌كی دیاریكراو وه‌رده‌گریت كه رێك تا سه‌ری مانگ به‌شی ژیانت ده‌كات، راسته كاتێك به‌راوردی پاره‌ی مووچه ده‌كه‌یت هی ئه‌وێ زۆره، به‌ڵام ئه‌وه هه‌ر ژماره‌كه‌یه، ئه‌گه‌رنا له واقیعدا نیوه‌ی مووچه‌كه ده‌چێته‌وه بۆ حكوومه‌ت و كۆمپانیاكان، تۆ ته‌نیا به‌شی ژیانێكی ئاساییت بۆ ده‌مێنێته‌وه، ئه‌ویتر به‌پێی وڵات ده‌گۆڕێ، به‌ڵام به گشتیی نزیكه‌ی 25%ی مووچه‌كه‌ت راسته‌وخۆ مانگانه ده‌چێت بۆ باج، بڕێكی تری ده‌ده‌یت به كرێی خانوو، یان ئه‌گه‌ر خانووه‌كه هی خۆت بوو، ده‌یده‌یته‌وه به قه‌رزی بانك، دواتر ئه‌وه‌یشی ماوه‌ته‌وه له كڕینی ده‌سكێك سه‌وزه‌وه تا خه‌رجكردنی هه‌ر یۆرۆیه‌ك كه له گیرفان یان كارتی بانكه‌كه‌ته‌وه ده‌رده‌چێت، به‌شێكی ده‌چێت بۆ حكوومه‌ت. چۆن؟\nله ئه‌وروپا هیچ شتێك به به‌لاش نییه و هه‌موو یۆرۆیه‌كیش كه ده‌جووڵێ به‌شێكی ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ حكوومه‌ت. بۆ نموونه، له بچووكترین خه‌رجییه‌وه ده‌ست پێ ده‌كه‌ین، تۆ ئاوێك ده‌كڕی به یۆرۆیه‌ك /هه‌زار و 350 دیناری عێراقی/ ئه‌و یۆرۆیه به‌شێكی راسته‌وخۆ له تۆ و فرۆشیاره‌كه‌وه ده‌چێت بۆ حكوومه‌ت، بۆ كڕینی هه‌ر شتێكی تریش وایه، واته هه‌رچی له بازاڕدایه به‌شێك له پاره‌كه‌ی بۆ حكوومه‌ته و حیساب كراوه ئینجا نرخی دانراوه، دواتر سه‌ری مانگ دیسان له كۆی قازانجی دوكانه‌كه به‌شێكی تری ده‌چێته‌وه بۆ حكوومه‌ت، كرێكاره‌كانی دوكانه‌كه كه مووچه وه‌رده‌گرن، به‌شێك له‌ویش ده‌چێته‌وه بۆ حكوومه‌ت، خاوه‌نی موڵكه‌كه كه كرێكه‌ی وه‌رده‌گرێت، به‌شێكی ده‌داته‌وه حكوومه‌ت. ئه‌ی له كوردستان چۆنه؟\nله كوردستان رێك پێچه‌وانه‌ی بكه‌وه راسته، كه‌س هیچ پاره‌یه‌ك نادات به حكوومه‌ت، نه كه‌ره‌سته‌ی فرۆشراوی دوكان تا گه‌وره‌ترین كۆمپانیا، نه كرێكار، نه دوكاندار، نه خاوه‌نی موڵكه‌كه، نه ئه‌و شتانه‌ی بۆ فرۆشتنن، هیچ پاره‌یه‌كی حكوومه‌تی تێدا نییه، ته‌نانه‌ت خاوه‌ن موڵك ئه‌وه‌نده چاوچنۆكه، سه‌ری ساڵ له كرێچییه‌كه‌ی ده‌پاڕێته‌وه تا لیژنه‌ی باج هاتن، بڵێت خانووی خۆمه یان كرێ ناده‌م. بۆیه هه‌میشه پێكه‌نینم دێت كه ده‌ڵێن ئه‌مساڵ ژماره‌ی گه‌شتیار یان هه‌ر شتێك زیادی كردووه، ده‌با له ملیۆنێكه‌وه ببێت به 50 ملیۆن گه‌شتیار، به‌های نییه، چونكه پاره‌كه‌ی هه‌مووی ده‌چێته گیرفانی دوكاندار و هوتێل و چێشتخانه و هیچی ناچێت بۆ خه‌زێنه‌ی گشتیی، له كاتێكدا هه‌موو پێداویستییه‌كانی راكێشانی گه‌شتیار حكوومه‌ت دابینی كردووه، واته باجی بازاڕ و گه‌شتیار جووڵه‌ی پاره له هه‌ر شوێنێكه‌وه، ده‌بێت رۆژانه بن نه‌ك ساڵانه و نه‌شیده‌ن، ئینجا ده‌توانی دڵخۆش بی به گه‌شه‌كردنی هه‌ر كه‌رتێكی ئابووری وڵاته‌كه‌ت.\nپاره له كوردستان نییه، چونكه هه‌ر حكوومه‌ت په‌یدای ده‌كات و ده‌یدات به خه‌ڵك، به‌پێچه‌وانه‌وه خه‌ڵك هیچ ناداته‌وه و به سیستمی هوتێلی پێنج ئه‌ستێره ده‌ژین و خۆشترین خواردن و جوانترین ئۆتۆمبێل به‌كار دێنن، ئه‌مه هیچ ئه‌قڵ و یاسای ناوێت، ئه‌و بانكه هه‌میشه چۆڵه و به‌رگه‌ی ته‌نگژه ناگرێت، بۆ؟ چونكه هه‌ر لێی ده‌رده‌چێت و هیچ نایه‌ته‌وه ناوی. له به‌رانبه‌ردا كاتێك پاره دواده‌كه‌وێت هه‌ر ئه‌م خه‌ڵكه كه زۆرینه نیوه‌ڕۆ له خه‌و هه‌ڵده‌ستن، هاواریان لێ هه‌ڵده‌ستێ، /هه‌رچه‌نده ئه‌وه مافی خۆته داوای مووچه بكه‌یت و من هیچ قسه‌یه‌كم له‌وباره‌یه‌وه نییه، فه‌رمانبه‌ر ده‌بێت مانگانه مووچه وه‌ربگرێت/، به‌ڵام ده‌مه‌وێ به‌رچاوت روون بكه‌مه‌وه تا له خۆته‌وه نه‌ڵێی فڵان وڵات بۆ پاره ده‌دات به خه‌ڵكه‌كه‌ی و ئێمه نیمانه.\nله هیچ وڵاتێك ئه‌مه نییه له به‌رانبه‌ر هیچ پاره وه‌ربگری و هیچیش نه‌ده‌یته‌وه، ئاخر كه نه‌یده‌یته‌وه ته‌واو ده‌بێت، چونكه هه‌مووی له بانكه‌وه ده‌چێته گیرفان و گۆره‌وی و گونێ و له هه‌ر ته‌نگژه‌یه‌كی بچووكدا كێشه دروست ده‌بێته‌وه و پاره نییه.\nله ئه‌وروپا بۆیه پاره هه‌یه چونكه حكوومه‌ت ده‌تداتێ و له هه‌زار رێیشه‌وه لێت ده‌سێنێته‌وه، هه‌ڵبه‌ت جیاوازییه‌كه به‌راورد ناكرێت و سیستم ئه‌وێی رێكخستووه، به‌ڵام دڵنیابه هیچ كه‌س له ئه‌وروپا به مانگێكیش ژه‌مێكی خۆشی وه‌ك تۆ له كوردستان ناخوات، چونكه زۆر ماندوو ده‌بێت به پاره‌كه‌یه‌وه و زۆرجاریش كاتی وای نییه به ئاسووده‌یی نانه‌كه بخوات، جیا له‌وه‌ی ئه‌وان وڵاتی پێشكه‌وتوو و نموونه‌یی گۆی زه‌وین و هه‌موو ورده‌كارییه‌كی ژیانیان رێكخستووه به پاره، ته‌نیا هه‌ناسه‌دان له ئه‌وروپا به‌لاشه و به‌پێچه‌وانه‌وه هه‌موو شت به پاره‌یه، هه‌ر له وه‌ستانی ئۆتۆمبێله‌كه‌ته‌وه له گه‌ڕه‌ك تا گۆڕینی بۆڕیی حه‌مامه‌كه‌ت له ماڵه‌وه. بێگومان له سیستمی وادا هه‌رگیز بانك بێ پاره نابێت، چونكه وه‌ك گوتم هه‌موو یۆرۆیه‌ك كه ده‌جووڵێت به‌شێكی ده‌چێته‌وه بۆ حكوومه‌ت.\nله‌م رۆژانه له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌كم له سوید قسه‌م كرد، ئه‌و سویده‌ی كه زۆر شایانی باسه له كوردستان و نموونه‌یه‌كی جوانی دنیایشه، دیاربوو هاوڕێكه‌م سه‌رقاڵ بوو به ئیشه‌وه، ئیتر چووینه ناو ورده‌كاری و ده‌ركه‌وت خه‌ریكی گۆڕینی كاشی و بۆڕیی ناو یه‌كێك له حه‌مامه‌كانیه‌تی له ماڵه‌وه، جوان دیقه‌ت بكه ئه‌و ده‌سكاری حه‌مامه له سوید چه‌ندی تێده‌چێت و خۆیشمان خانوو له بناغه‌وه تا ده‌چینه ناوی به به‌لاش ده‌كه‌ین.\nسه‌ره‌تا بۆت نییه له‌خۆته‌وه بڵێی ماڵی خۆمه و ده‌سكاری حه‌مامه‌كه‌ت بكه‌ی، ده‌بێت نه‌خشه‌ی گۆڕانكارییه‌كه پێشكه‌شی شاره‌وانی بكه‌یت، ئه‌م نه‌خشه‌یه به پێنج هه‌زار كرۆن بۆت دروست ده‌كرێ، شاره‌وانیش ئه‌گه‌ر رازی بوو پێی، ده‌بێت پێنج هه‌زار كرۆنی تریش بده‌یت حه‌قی ره‌زامه‌ندییه‌كه، ئه‌مه 10 هه‌زار كرۆن /یه‌ك ملیۆن و 300 هه‌زار دیناری عێراقی/.\nدواتر ده‌ست به‌كار ده‌كه‌یت و كه‌ره‌سته‌كان ده‌كڕیت و كۆمپانیای بچووكی ئه‌و كارانه هه‌ن دێن كاره‌كه‌ت بۆ ده‌كه‌ن، ئه‌ویش به كه‌ره‌سته و ده‌ستحه‌قه‌وه به‌لای هه‌ره كه‌مه‌وه 10 هه‌زار دۆلاری تێده‌چێت، له‌و بڕه‌یش نزیكه‌ی پێنج هه‌زار به‌كڕینی كه‌ره‌سته و مووچه‌ی كرێكار و داهاتی كۆمپانیاوه ده‌چێته‌وه بۆ حكوومه‌ت، كه‌واته ته‌نیا له ده‌سكاری حه‌مامێكدا له سوید، حكوومه‌ت به كوردییه‌كه‌ی خۆمان 50 وه‌ره‌قه‌ی ده‌ست ده‌كه‌وێت.\nته‌نانه‌ت له ئه‌وروپا تۆ كه پێداویستی خواردن له ماركێتێك ده‌كڕێ، 12%ی ئه‌و پاره‌ی داوته بۆ حكوومه‌ته هی خواردنه‌كان نییه، بێ له‌وه‌ی ماركێته‌كه‌یش هه‌مان بڕی پاره ده‌دات و وه‌ك گوتم دواتریش داهاتی مانگانه و مووچه‌ی كرێكار و هه‌موو ستافه‌كان به‌شێكی ده‌چێته‌وه بۆ حكوومه‌ت.\nره‌نگه بپرسی جا بۆ كوردستانیش وا ناكات؟ هه‌ڵبه‌ت من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دام ئه‌و سیستمانه كه ئاماده‌ن و هیچ خه‌رجییه‌كی تێناچێت بیركردنه‌وه له داهێنانیان، یه‌كسه‌ر وه‌ربگرین، به‌ڵام ئه‌وه له وڵاتێك ده‌كرێت هه‌مووان بیانه‌وێ بنیاتی بنێن، نه‌ك خۆمانی كورد كه ته‌نیا داوا ده‌كه‌ین و ده‌مانه‌وێ و هیچیش پێشكه‌ش ناكه‌ین و هیچ پاره‌یه‌كیش ناده‌ین به حكوومه‌ت، ته‌نانه‌ت 10 هه‌زار دیناری مانگانه‌ی كرێی ئاوی ماڵه‌كه به زۆر ده‌زانین و چه‌ند پۆستێكیشی له فه‌یسبووك له دژ ده‌كه‌ین.\nده‌ی له فینله‌ند كه دوو ساڵه یه‌كه‌م وڵاتی به‌خته‌وه‌ری دنیا ده‌رده‌چێت له ریزبه‌ندیدا، به‌كارهێنانی ئاو بۆ هه‌ر كه‌سێك مانگانه 25 یۆرۆیه، هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌یان دزی تێدا ناكرێت و ئه‌و وڵاتانه ده‌زانن چه‌ند كه‌س له خانووه‌كه‌دا ده‌ژی و ناپرسن له خۆت، چونكه هه‌موو شتێكی ژیان داتا كراوه و هیچ زانیارییه‌ك ون نابێت. جیاوازییه‌كه ئه‌وه‌یه له‌و سیستمانه‌دا هه‌موو شتێك و هه‌موو كه‌س بۆ وڵاته‌كه‌ی هه‌وڵ ده‌دات، به‌ڵام لێره زۆرینه‌ی حزب و به‌رپرسان و كۆمپانیاكان، وڵاته‌كه ده‌دۆشن بۆ خزمه‌تی خۆیان و قازانجی زیاتر.\nهه‌ر له نموونه‌ی ئه‌و كرێی ئاوه‌دا، وه‌ك راگه‌یه‌نراوه به نافه‌رمی، كۆمپانیاكه له كوردستان هی وه‌زیرێكی پێشووی حكوومه‌ته و ناسراوه، گرێبه‌سته‌كه‌یشی وا نووسیوه‌ته‌وه كه داهاته‌كه زۆرینه‌ی بۆ خۆی بێت نه‌ك حكوومه‌ت، خۆی ئه‌م حاڵه‌تانه‌یه مرۆڤ هه‌راسان ده‌كات، باشه ئاو یان هه‌ر شتێكی تر، بۆچی ده‌بێت زۆرینه‌ی داهاته‌كه‌ی بۆ كۆمپانیا بێت، له كاتێكدا كۆمپانیاكانی كوردستان زۆر نانیشتمانی و مشه‌خۆرن؟ ده‌بێت ئه‌گه‌ر حه‌قی كۆكردنه‌وه‌ی پاره‌كه‌یشیان ده‌درێتێ پێنج له سه‌د زیاتر نه‌بێت و داهاته‌كه‌ی تر بۆ حكوومه‌ت بێت، چونكه ده‌زانین پاره‌ی دانانی پێوه‌ری ئاوه‌كه‌یش هاووڵاتی به پێنج قات قازانجه‌وه داویه‌تی. یان هه‌ر شتێكی تری حكوومی كه به‌داخه‌وه داهاته‌كه‌ی زۆرینه بۆ كۆمپانیایه و كه‌مینه‌یه‌ك بۆ حكوومه‌ته، ئه‌ویش ئه‌گه‌ر بیده‌ن.\nكه‌واته ده‌بێ هه‌میشه ئه‌وه بزانین كه بچووكترین ته‌نگژه دروست بێت، كێشه‌ی دارایی ئاماده‌یه، چونكه هیچ حكوومه‌تێك ناتوانێ هه‌موو شتێكی ژیان به خۆڕایی دابین بكات و خه‌ڵكه‌كه‌یشی له‌گه‌ڵیدا نه‌بن، بۆ بێبه‌ختی خۆمان، لێره حزبیش دوژمنی حكوومه‌ته و پاره‌ی هه‌بوو ده‌یخوات و نه‌یشبوو خه‌ڵكی له دژ هان ده‌دات، شه‌ڕ بوو سه‌نگه‌ره‌كانی چۆڵ ده‌كات و هه‌رگیزیش خۆی به به‌رپرسیار نازانێت و ده‌یه‌وێ وه‌ك په‌پووله ده‌ربكه‌وێت، باسی چاكسازی بكه‌یت ده‌ڵێ حكوومه‌ت ده‌ڕووخێنم و نابێت مووچه‌خۆره بێ ده‌وام و مشه‌خۆره‌كانی بندیوار و فه‌رمانده خانه‌نشینه گه‌نجه‌كانی كه به‌ته‌مه‌نیان تفه‌نگیان نه‌دیوه، بێ مووچه بكرێن، ته‌نانه‌ت پێی بكرێت كێشه‌ی گه‌وره‌ی ته‌ناهیش دروست ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكه‌كه له نائارامیشدا بژین، له‌ملایشه‌وه عێراقه هی هیچ خۆزگه‌یه‌ك نییه و وێرانه‌ی دنیایه، كه‌چی ئه‌ویش منه‌تمان به‌سه‌ردا ده‌كات و هه‌ركه‌ی ویستی بودجه‌مان ده‌بڕێت. توركیا و ئێران دوژمنی خوێنخۆرمانن.. ئه‌ی چی بكه‌ین؟\nئه‌وه‌ی ماوه‌ته‌وه و جێی دڵخۆشییه ئه‌وه‌یه كورد میله‌تێكی به‌هێزه و ده‌توانێ به‌رگه‌ی ئه‌م دۆخانه بگرێت، هه‌رچه‌ندیش سه‌خت بن. ساڵانی دوای راپه‌ڕین كه له گه‌ڕه‌كێكدا ته‌نیا یه‌ك ئۆتۆمبێلی به‌ڕازیلی هه‌بوو، هیچ داهات و مووچه‌یش نه‌بوو و له كۆڵانێكیشدا ته‌نیا یه‌ك دوو فه‌رمانبه‌ر هه‌بوون، به‌ڵام ژیاین، ئێسته‌یش ئه‌گه‌ر دۆخه‌كه سه‌خت بوو، پێویستمان به ددان به‌خۆداگرتنه، له به‌رانبه‌ر ئه‌وه‌دا حكوومه‌ت به توندی ده‌ست به چاكسازی و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و گرێبه‌ستانه بكات كه بۆ خزمه‌تی كۆمپانیان، مووچه بخاته سه‌ر سكه‌ی ئاسایی خۆی و ئه‌وانه بهێڵێته‌وه كه شایسته‌ی مووچه و خانه‌نشینین نه‌ك به خاترانه وڵاته‌كه وێران بكه‌ن و له‌ملایشه‌وه جنێوی پێ بده‌ن، بێگومان مووچه‌خۆری بێ به‌رهه‌م ته‌نیا جنێو ده‌دات، چونكه ماندوو نه‌بووه، ده بیبڕن و با جنێوه‌كه هه‌ر بدات. هه‌ر كه‌سێكیش هاوكار نه‌بوو بۆ چاكسازی بێ دوودڵی ناوی ئاشكرا بكرێت كه دژی بنیاتنانه.\nئه‌م ته‌نگژانه وانه‌ی گرنگن، به‌ڵام بۆ ئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێ فێر بن، نه‌ك ئێمه كه به خێرایی هه‌موو شتمان بیر ده‌چێته‌وه و حزبه‌كانمان دوژمنی حوكمڕانییه‌كه‌ن، ساڵانی شه‌ڕی داعش و دابه‌زینی نرخی نه‌وت و بڕینی بودجه له‌لایه‌ن عێراقه‌وه چه‌ند سه‌خت بوو؟ ئێ بینیمان تێپه‌ڕی و هیچمان رێك نه‌خسته‌وه. به‌پێچه‌وانه‌وه به‌رپرس و په‌رله‌مانتاری كورد ئه‌وه‌نده كورتبینن، یه‌ك ساڵ عێراق نیوه‌مووچه‌ی نارد، یاسای چاكسازییه‌كه‌یان كرد به قوربانی و وایانزانی هیچیتر ته‌نگژه روو ناكاته‌وه هه‌رێمه‌كه‌مان، ئه‌گه‌رنا به وردی كار له‌سه‌ر ئه‌و یاسایه بكرایه و خه‌ڵكه ناشایسته‌كه‌ی لێ ده‌ركرێ، لیستی مووچه‌ی كوردستان به 500 ملیار ئیداره ده‌رێت، نه‌ك ئێسته كه 850 ملیاری پێویسته.\nبه‌هیوام ئه‌مجاره خه‌ڵك و حكوومه‌ت ده‌ستی یه‌ك بگرن بۆ سه‌ره‌تایه‌كی تازه‌ی نیشتمانیی، خه‌ڵكیش ئه‌گه‌ر هاوكار نه‌بوو، هه‌ر به‌رپرسیارێتی حكوومه‌ته ئه‌م دۆخه تێپه‌ڕێنێت و هه‌موو لاسه‌نگییه‌ك نه‌هێڵێت و هه‌نگاو هه‌نگاو به هاووڵاتییانی بڵێ چی چاك ده‌كات و كێ رێگره. ئه‌مه بكه‌ین كه تاكه رێیه بۆ هه‌ستانه‌وه، ئه‌وا ژیان به‌رده‌وامه و داهاتوو باش ده‌بێت، به‌ڵام رێی دووه‌مان له پێش نییه به‌داخه‌وه.\nئه‌م بابه‌ته 6906 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nگه‌نجی سلێمانی حه‌قیه‌تی تووڕه بێت\nناڕازییه‌كان و حكوومه‌ت ببنه یه‌ك به‌ره


دووەمین جیابوونەوەی كاك نەوشیروان\nئەگەر جیابوونەوەی رەوانشاد كاك نەوشیروان مستەفا لە ساڵی 2009دا باڵانسی هێزی لە هەرێمی كوردستان و لەناو ریزەكانی یەكێتی نیشتمانی كوردستان تێكدابێت، ئەوە بە دووەمین جیابوونەوەو مەرگی ناوادەی، نەك هەر باڵانسی هەرێمی كوردستان و یەكێتی، بەڵكو باڵانسی هێزی لەناو خودی بزووتنەوەی گۆڕان تێكدا.\nسەرەڕای ئەوەی جیابوونەوەی یەكەمی كاك نەوشیروان گورزێكی گەورە بوو لە یەكێتی و نەخشەی سیاسی هەرێم، بەڵام مانەوەی لە دوای نەخۆشكەوتنی مام جەلال، چەندە بۆ گۆڕان گرنگ بوو، ئەوەندەش بۆ یەكێتی گرنگ بوو، چونكە هەمیشە خێوی نەوشیروان رێگربوو، لەبەردەم سیاسەتە هەڵەكان و خەونە پاوانخوازییەكانی ژمارەیەك سەركردەی یەكێتی و راكێشانی بەلای پارتیدا، بەتایبەتی دوای دەركردنی سەرۆك پەرلەمان و وەزیرەكانی گۆڕان ئەویش گەیشتبووە ئەو بڕوایەی كە بۆ راستكردنەوەی باڵانسی هێز پێویستە رێكەوتننامەی سڕكراوی دەباشان كارابكرێتەوەو دژایەتیكردنی یەكێتی لەقازانجی كوردستاندا نییەو هەلومەرجەكە وا دەخوازێت قۆناغێكی نوێی كاری هاوبەش لە نێوان یەكێتی و گۆڕاندا دەستپێبكات.\nئەگەر تا جیابوونەوەی دووەمی كاك نەوشیروان، هەندێك بەرپرس و سەركردەی یەكێتی بەربەست بوونەو دژایەتی رێككەوتنی دەباشانیان دەكرد، ئەوە مەرگی كاك نەوشیروان، پەردەی لەسەر ئەو رەوتەی ناو بزووتنەوەكە هەڵدایەوە، كە هەستیرییانە دژی نزیكەبوونەوەی گۆڕان و یەكێتین و هەر لە پرسەكەدا بە لێدوانی ژەهراوی رق و كینەی خۆیان بەرانبەر یەكێتی و رێككەوتنی دەباشان هەڵڕژی، جا چ ئەوانە بن هەر لەسەرەتاوە بە بەرنامەی دیاریكراو خزاونەتە ناو گۆڕانەوە، یان ئەوانەی ترسی لەدەستدانی رۆڵ و پێگەی خۆیان هەیە لە ئەگەری نزیكبوونەوە یان یەكگرتنەوەی هەردولا.\nقۆناغی دوای كاك نەوشیروان بۆ بزووتنەوەی گۆڕان و بۆ یەكێتیش زۆر سەخت دەبێت، بۆ گۆڕان یەكڕیزی و رێكخستنی لە ژێر هەڕەشەدایە، بۆ یەكێتیش سەقامگیری ناوچەی نفوز و بەهێزبوونی رەوتیكی نامۆ یان هەرزە لەناو گۆڕاندا زیانی راستەوخۆی بۆی هەیە، ئەركی سەركردەو دامەزرێنەرانی بزووتنەوەكەش قورستر دەبێت، ئێستا ئەوان لەبەردەم بەرپرسیارێتییەكی مێژوویی هەستیاردان، كە چۆن بزووتنەكە لەدەستێكی ئەمیندا بهێڵنەوەو چۆنیش بتوانن ئایندەی گۆڕان و دەنگی لۆژیك و بەرژەوەندی ناوچەكە بخەنە لەپێشینەی كارەكانیان، هاوبار ئاراستەی ئەو گوتارە زبر و جنێوفرۆشەو دژە تەباییەی ناو گۆڕان بگۆڕن و بە ئاراستەی راستكردنەوەی هاوسەنگی سیاسی و ئەو پرۆژەیە تەواو بكەن كاك نەوشیروان لەم دوو ساڵەی كۆتایی تەمەنیدا هەوڵی بۆ جێبەجێكردنی دەدا، بە هەمانشێوە یەكێتیش پێویستە لە دوایین هەنگاوی پاشەكشە نەكات، بەڵكو هەنگاوەكانی بەرەو ئاساییبوونەوە خێراتر بهاوێت، لەلایەك (دژە دەباشان)ـەكانی ناو ریزەكانی جڵەو بكات و لە لایەكی دیكەوە هاوكاری سەركردە خەمخۆرەكانی گۆڕان بێت و تا لەگەڵیاندا قۆناغێكی نوێی كاری پێكەوەیی دەستپێبكەن، چونكە بۆشایی نەخۆشكەوتنی مام جەلال و مەرگی كاك نەوشیروان، نە بە هەرزە سیاسی و نە بە سیاسی ئینبتاحی پڕ دەكرێتەوە، بەڵكو بە چاوتیژی هەڵۆكان و نەبەردی بەورەكانی ناو هەردوولا، دەتوانرێت ئەم قۆناغە هەستیارە تێپەڕێندرێت.\n5/27/2017 9:43:07 AM


۲۰ ساڵەی شەهید بوونی دوو بەهرە و دوو قەڵەمی شۆڕشگێڕ : قادر وریا – سه‌رده‌شت\n« دوو سه‌د هه‌زار یه‌ورۆ ده‌بینێته‌وه و ده‌یداته‌وه به خاوه‌نه‌که‌ی\nنهێنیەکانی پشت کامێڕا! بەشی چوارەم! له نووسینی : محه‌ممه‌د بایزیدی »\nئێستا هەژارانی گوند، کچان و کوڕانی تاسەبار و تامەزرۆی ساتێک دیدار و پەیڤین لەگەڵ ئەبوو و جەلیل، دەستە و دوعا راوەستاون. بڵێی ئەمجارەیان خۆشەویستتانی ئەوان و سەرجەم خەڵکی دڵسۆز و نیشتمانپەروەری ناوچەکانی مەحاڵ و پیرمحەممەد و ئەحمەدی کۆر و شاری بۆکان، لەم هێرش و گەمارۆ ئەهریمەنییە، رزگاریان بێ؟ئێوارە بوو دی نوقمی دووکەڵ و بۆنی سووتمان. زیاتر لە سەعاتێک بوو ئەو ماڵەی دوو لاوە دێموکراتەکە سەنگەریان لێ گرتبوو، ببووە نیشانەی گوللەی ئارپیجی و توپی ۱۰۶٫ ئەوان وەک لێیان چاوەڕوان دەکرا، گاڵتەیان بە داوای خۆ بەدەستەوە دان هاتبوو و هەتا دوا فیشەک، هەتا دوا هەناسە دەستیان کردبۆوە. بەڵام هێزی پەلاماردەر نەیوێرابوو بچێتە سەر تەرمەکانیان. هەر بۆیە بە بۆردزێل، خاتووەکەیان بەسەر دا رووخاندبوون و کاتێک دڵنیا ببوون کە شەهیدیان کردوون، تەرمەکانیان لەگەڵ خۆیان دا بردبوو.۲۰ ساڵ لەمەوبەر، دوانیوەڕۆی ۱۱ی پووشپەڕی ۱۳۷۰، حیزبی دێموکرات دوو رۆڵەی بە نرخی خۆی لە شەڕێکی نابەرابەر لەگەڵ هێزەکانی کۆماری ئیسلامی لە ئاوایی حوسێن مامەی ناوچەی بۆکاندا، لە دەست دا. یەک لەو دوو کەسە، “ئەبووبەکر خزری” ناسراو بە ئەبوو کانیەڕەشی بوو.ئەبوو کانیەڕەشی، خەڵکی ئاوایی کانیەڕەشی ناوچەی پیرمحەممەدی بۆکان بوو. ساڵی ۱۳۴۲ی هەتاوی لە داوێنی بنەماڵەیەکی زەحمەتکێشی کانیەڕەش دا گەورە بوو، تا قۆناغی ئامادەیی درێژەی بە خوێندن دا. تێکۆشانی حیزبی و خەباتگێڕانەی لەیەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستانەوە دەست پێ کرد. خولیای شانۆ و شانۆگەری ئەوی بۆلای یەکیەتیی لاوان راکێشا. ئەبوو لەیەکیەتیی لاوان دا، خۆی پێگەیاند. ژیان لە ئامێزی خەڵکی زەحمەتکێش و تامەزرۆی ئازادیدا و تێکۆشان لە نێو کۆڕی لاوانی بێبەش، بەڵام پڕ هەست و دڵپڕ لە ئەوینی نیشتمان، بۆ ئەبوو کانیەڕەشی سەرچاوەی فێربوون بوون. ئەبوو، کە لە باری نیزامی و پێشمەرگایەتییەوە، لاوێکی ئازا، بەورە و لە خۆ بردوو بوو، گرینگیی زۆریشی بە کاری سیاسی، تەبلیغاتی، فێربوون و فێرکردن دەدا و کەسێکی دیاری نێو کاروباری هونەری و فەرهەنگیی یەکیەتیی لاوان بوو. بەهۆی لێهاتوویی جۆراوجۆر، پلەکانی بەرپرسایەتیی هەر لە بەرپرسی یەکیەتیی لاوانی بۆکانەوە، تا سەرپەرستی گشتیی یەکیەتیی لاوانی دێموکرات، بڕی. لە روانگەی ئەو لاو و نه‌وجەوانانەی هاوڕێ و هاوکار و هاو ئۆڕگانی بوون، ئه‌بوو، مامۆستا و ئۆلگوو بوو و بەردەوام هەڵسوکەوت و کارو کردەوەی جوانی لێ فێر دەبوون. سەرەتای ساڵی ۱۳۶۶ی هەتاوی، ئەبوو کانیەڕەشی، وەک کادری تەشکیلاتیی حیزب لە ناوچەی بۆکان دەست بەکار بوو. خەبات دژی نابەرابەریی کۆمه‌ڵایەتی و باوەڕی قووڵ بە خەبات بۆ نەهێشتنی چەوسانەوەی چینایەتی، شانبەشانی خەبات دژی ستەمی نەتەوەیی و رۆشنگەری لە دژی دواکەوتوویی کۆمەڵایەتی، ئەو تایبەتمەندی و باوەڕانە بوون کە ئەبوو کانیەڕەشییان پێ دەناسرایەوە.ئەبوو، ئەوەندە ئۆگری خوێندنەوەو نووسین بوو کە لە ریزی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری “لاوان” دا جێگای خۆی کردەوە. هەوێنی نووسینەکانی ئەبوو کانیەڕەشی، ئەو رووداو و راستیانە بوون کە لەژیان و تێکۆشانی خۆی لە نێو خەڵکی رەش و رووت دا، تووشیان دەبوو. ئەو، لە بێبەشی و مەینەتییەکانی خەڵکێک کە خۆشیان دەویست و خۆشی دەویستن، ئیلهامی وەردەگرت و به هۆی ئه‌وانه‌وه لەسەر رێبازی خۆی کە خەبات بۆ رزگاریی نەتەوەیی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی بوو، شێلگیرتر دەبوو.ئەبوو کانیەڕەشی، لەگەڵ ئەوەی دەیزانی کارو تێکۆشانی خەباتگێڕانە لە ناوچەی میلیتاریزە کراوو لە نێورایه‌ڵکه‌ی سیخوڕان و بە کرێگیراوانی رێژیم دا چەندە پڕ مەترسییە و، سەرەڕای ئەوەی خۆشەویستی و ئۆگرییەکی زۆر بۆ هاوسەر و بەرهەمی ژیانی هاوبەشیان، “تروسکە”ی کچی هەبوو، بێپەروا لە مردن و دابڕانی هەمیشەیی لەژیان و لە خۆشەویستان، رووی دەکردە قووڵایی ناوچەی پڕ مەترسیی شوێنی تێکۆشانی حیزبیی خۆی. لە نووسینێک دا کە ساڵێک و دوو مانگ بەر لە شەهید بوونی بۆ کۆرپە چەند مانگەکەی لە ژێر ناوی “بۆ تروسکەی کچم” دا، نووسیویەتی، دەڵێ: “کچە شیرینەکەم! قەت حەز ناکەم نازت بشێوێ، بەڵام رێگای تێکۆشان پڕ لە لێژو هەڵەمووتە و لەم رێگایەدا مرۆڤ گەلێک کەند و لەند و کڵۆ و پێکۆڵی دێنە رێ. هەر بۆیە پێ دەچێ مەرگ مەودام نەدا ئەو کاتە ببینم کە تۆ فام دەکەیەوە و دنیای دەوروبەر و جیهانی بێعەداڵەتی دەناسی…”بە داخەوەپێش بینی ئەبوو کانیەڕەشی وەڕاست گەڕا و، تروسکە هێشتا منداڵێکی دوو ساڵە بوو، کە باوکی لەپێناوی ئازادیی نیشتمان و رزگاریی گەلەکەی دا، گیانی خۆی به‌خشی و تروسکه بۆ هەمیشە لێی بێبەش بوو.’دووهه‌م شه‌هید که له ئێواره‌یه‌کی خوێناوی و خه‌ماویی ۱۱ی پووشپه‌ری ۲۰ ساڵ له‌مه‌وبه‌ری “حوسێن مامه”دا، چووه ریزی نه‌مران، لاوی شاعیر، جه‌لیل ره‌حیمیان بوو.جه‌لیل ساڵی ۱۳۴۴ی هه‌تاوی له “قالوێ”له بنه‌ماڵه‌یه‌کی زه‌حمه‌تکێش دا، له دایک ببوو. هه‌ر منداڵ بوو که ماڵیان باری کرد و چوون بۆ بۆکان. له نێو هه‌ژاری و نه‌داری و ژیانی کۆڵه‌مه‌رگی دا، گه‌وره بوو و به ده‌م کارو کوێره‌وه‌رییه‌وه، قۆناغه‌کانی خوێندنی بڕی.جه‌لیل مێرمنداڵێک بوو که رێژیمی کۆماری ئیسلامی شه‌ڕی له دژی گه‌لی کورد راگه‌یاند. ئه‌و له ژێر ده‌سه‌ڵاتی دوژمن دا،تاوان و کرده‌وه و ره‌فتاری دڕندانه‌ی هێزه سه‌رکوتکه‌رکان و ره‌فتاری پڕ سووکایه‌تیی کاربه‌ده‌ستانی دژ به کوردی به‌رامبه‌ر به هاوشارییه‌کان و هاوزمانانی ده‌دی.هه‌ژاری و بێبه‌شییه‌کانی خۆی و بنه‌ماڵه‌که‌ی و نه‌ته‌وه‌که‌ی له لایه‌ک و سته‌م و زۆرداریی ده‌سه‌ڵاتداران له له‌یه‌کی دیکه، هانده‌ری جه‌لیل بوون بۆئه‌وه‌ی رێگای خه‌بات بۆ رزگاریی نه‌ته‌وه‌که‌ی هه‌ڵ بژێرێ.جه‌لیل ره‌حیمیان له نێوه‌راسته‌کانی ده‌یه‌ی ۶۰ی هه‌تاوی دا، بڕیاری خۆی دا و بوو به پێشمه‌رگه و له هێزی به‌یان، خۆی له ریزی تێکۆشه‌رانی حیزبی دێموکرات دا، دیته‌وه. جه‌لیل له‌و تێکۆشه‌رانه بوو که پێی وابوو شۆڕشگێر هه‌ر نابێ به چه‌کی ده‌ستی پشت ئه‌ستوور بێ. ده‌بێ به‌ر له ده‌ستی،مێشکی به چه‌کی باوه‌ڕ و تێگه‌یشتن، چه‌کدار بکا. ئه‌و شێعرانه‌ی له پاشی به جێماون، به‌ڵگه‌ن بۆ ئه‌وه که ئه‌م لاوه، مرۆڤێکی خاوه‌ن بیرو لێکدانه‌وه بوو، روانینێکی پێشکه‌وتنخوازانه، دادپه‌رورانه و مرۆڤدۆستانه‌ی هه‌بوو.له شێعری “فه‌لسه‌فه‌ی ئێمه”دا ده‌ڵێ:فه‌لسه‌فه‌ی ئێمه‌رێی سه‌رکه‌وتنه\n<p>فه‌لسه‌فه‌ی ئێمه‌تیشکی ژیری‌یه‌ئازایی چوونه‌دژ به خه‌وتنه‌فلسه‌فه‌ی ئێمه دیموکراتی‌یه‌رووگه‌ی ئه‌هوه‌نی و بێشکه‌ی ئاشتی‌یه‌جه‌لیل نموونه‌ی مرۆڤێکی هێدی و له‌سه‌رخۆ بوو. به‌شێکی زۆر له کاتی خۆی به خوێندنه‌وه تێپه‌ر ده‌کرد. هێندێ جاریش ده‌ستی بۆ قه‌ڵه‌م ده‌برد و هه‌ستی خۆی و به‌رهه‌می بیرکردنه‌وه‌کانی خۆی به شێعر و نووسین، ده‌رده‌بڕی. پێگه‌یشتوویی فیکری و ئاماده‌یی بۆ تێکۆشان له نێو کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی به‌شمه‌ینه‌ت دا، هه‌روه‌ها سه‌رکه‌وتوویی له هه‌ڵسوکه‌وت و پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی دڵسۆز و نیشتمانپه‌روه‌ردا، بوون به هۆی ئه‌وه جه‌لیل ره‌حیمیان ببێ به کادرێکی سه‌رکه‌تووی کومیته‌ی شارستانی بۆکان. سه‌رئه‌نجام له‌گه‌ڵ ئه‌بوو کانیه‌ره‌شی، بوون به هاوکار و هاوتیم و دوو هاوکاری گونجاو و یه‌کتر خۆشه‌ویست. دوو هاوکار که شانبه‌شانی کاری سیاسی و ته‌شکیلاتی له قووڵایی ناوچه‌کانی بۆکاندا، بیرێکیان هه‌ر لای کتێب و خوێندنه‌وه و نووسین بوو. هه‌ر بۆیه‌ش چیرۆک و بیره‌وه‌ری و وتار و شێعر و نووسینی ئه‌وان، بۆن و تامی کات و ساته پڕ مه‌ترسییه‌کان، ئێش و ئازاری خه‌ڵکی چه‌وساوه و ژێرده‌ست، خولیاو و ئاواتی منداڵه بێبه‌شه‌کان و کچان و کوڕانی ساده و ساکاری گونده‌کانیان ده‌دا. ئه‌وان پێشمه‌رگه‌ی بیرو قه‌ڵه‌م بوون.له پێده‌شتی حه‌ز و خولیا ئینسانییه‌کان و له هه‌وراز و لێژه‌کانی ژیانی شۆڕشگێرانه‌یان دا چاویان به‌رده‌وام له ئاسۆی روونه‌وه ده‌بڕی و له پێناوی ژیان دا، ئاگایانه و له‌وپه‌ڕی خۆشه‌ویستیی ژیان دا، به‌ره‌و مه‌رگ، به‌ره‌و هه‌رمان ده‌چوون.ئه‌وان به جه‌سته له بستووی ژیان ئاوا بوون، به‌ڵام بیریان، شێعریان، چیرۆک و بیره‌وه‌رییه‌کا‌نیان و یاد و ناویان، له نێو رێبوارانی رێگاکه‌یان و له نێو رۆڵه ئه‌مه‌گناسه‌کانی نه‌ته‌وه‌که‌یاندا، هه‌ر زیندووه.\nیادیان به‌ڕێز و رێگاکه‌یان پڕ رێبوار بێ.چه‌ند بابه‌ت له نووسینه‌کانی شه‌هیدان ئه‌بووبه‌کر کانیه‌ڕه‌شی و جه‌لیل ره‌حیمیان به بۆنه‌ی یادی بیست ساڵه‌ی شه‌هیدبوونیان له به‌شی “فه‌رهه‌نگی”ی سایت دا بڵاو بۆته‌وه هه‌روه‌ها ده‌توانن بۆ دانلۆ‌دی فایله‌که لێره کلیک بکه‌ن:فه‌رموون کلیک له سه‌ر بکه بۆ دابه‌زاندنی به فایلی پدف ئه‌م فایله له کوردستان و کورد سایتی ناوه‌ندی حیزبی دێموکراتی کوردستان وه‌رگیراوه


زایینی: ٠٩-١٢-٢٠١٧ - هەتاوی: ١٣٩٦/٠٩/١٨ - ١٦:١٤ تاران قه‌باره‌ی فۆنت:\nکوردستان میدیا: پێشمەرگەی دێرین و باوکی شەهیدێکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە شاری ورمێ ماڵئاوایی لە ژیان کرد.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ماڵپەڕی کوردستان میدیا، ڕۆژی هەینی ڕێکەوتی ١٧ی سەرماوەزی ١٣٩٦ی هەتاوی، مام "حەمید ئیبراهیمی" باوکی شەهید "نەجیب ئیبراهیمی" و پێشمەرگەی دێرینی حیزبی دێموکرات بەهوی نەخوشی لە تەمەنی ۷٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.\nمام حەمید کەسێکی نیشتمانپەروەر و جێگای متمانەی خەڵکی ناوچەی "دۆڵ" بوو و هەتا سەر وەفادار بە ئامانجەکانی کوڕە شەهیدەکەی مایەوە؛ تەرمی مام حەمید لە نێو ئاپۆڕای خەڵکی ناوچەی دۆڵ لە گوندی زێوە بە خاک سپێردرا.\nشەهید "نەجیب ئیبراهیمی" کادرێکی تێکوشەری حیزبی دێموکرات لە ناوچەی دۆڵ سەر بە شاری ورمێ بوو کە پاش چەند ساڵ تێکۆشانی بێوچان بەهۆی پیلانی خۆفرۆشێکەوە، لە ساڵی ۱۳٦٥ی هەتاوی لە ناوچەی "گەلیی بەردەرەش" گیرا و لە ساڵی ۱۳٦۷ی هەتاوی لە زیندانی ورمێ بەدەستی جینایەتکارانی ڕێژیمی ئێرانەوە ئیعدام کرا.\nحیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران سەرەخۆشی لە بنەماڵە، خزم و کەس و کاری ناوبراو دەکات و خۆی بە شەریکی خەمیان دەزانێت.


له ئاکامی 3 ته‌قینه‌وه له به‌غدا 5 که‌س ده‌کوژرێن و 42 ی دیکه بریندارده‌بن\nسه‌رله‌به‌یانی ئه‌مڕۆ هه‌ینی له بازاڕێـکی ناوچه‌ی حوسه‌ینیـیه‌ی ئه‌لمه‌عاملدا که ده‌که‌وێته ڕۆژهه‌ڵاتی شـاری به‌غداوه 3 ته‌قینه‌وه‌ی یه‌ک له دوای یه‌ک که به گولـله هاوه‌ن کرابوون، زیاتر له 47 قوربانی له نێوان کوژراو و برینداری لێـکه‌وتۆته‌وه و زۆربه‌یان هاوڵاتی سیڤیل بوون.\nوه‌زاره‌تی ته‌ندروسـتی عێراق ڕایگه‌یاند هه‌تا ئێسـتا له ئه‌نجامی هێرشه‌که‌ی ئه‌مڕۆ 5 کوژراو گه‌یه‌نراونه‌ته پـزیشـکی دادوه‌ری و زیاتر له 42 برینداریش له بنکه‌کانی ته‌ندروسـتین که به‌شـێـکیان ژیانیان له مه‌ترسیدایه به‌هۆی سه‌ختی برینه‌کانیان.\nشایه‌نی باسه پـۆلیسی عێراقیش له ڕاگه‌یاندنێـکی سه‌ره‌تایی خۆیدا ئاماژه‌ی به ته‌قینه‌وه‌ی سێ بۆمبی چێنراو کرد که له ئه‌نجامدا 35 قوربانی لێـکه‌وتۆته‌وه، به‌ڵام له تازه‌کردنه‌وه‌ی هه‌واڵه‌که‌یدا ته‌نها جۆری هێرشه‌که پـشـتڕاست ده‌کاته‌وه که به هاوه‌ن کراوه له ناوچه‌یه‌کی نزیـک ڕووداوه‌که‌وه ئه‌نجامدراوه نه‌وه‌ک ته‌قینه‌وه‌ی بۆمبی چێنراو.\nجێی ئاماژه پـێـکردنه زیاتر له مانگێـکه به شێوه‌یه‌کی گشـتی دۆخی ئاسایشی به‌غدا به به‌راورد له‌گه‌ڵ مانگه‌کانی پـێشـوویدا بارێـکی ئارامی وه‌رگرتووه ئه‌گه‌رچی دۆخه سیاسیـیه‌که‌ی له دژوارترین کاتدایه له‌سه‌ر ئه‌گه‌ری مانه‌وه‌ی ئه‌م حکومه‌ته‌ی یان هه‌ڵوه‌شــاندنه‌وه‌ی یان سه‌رله‌نوێ هه‌ڵبژاردنێـکی نوێ بۆ په‌رله‌مانی عێراق.\nده‌توانن گوێبیسـتی ده‌قی ڕاپـۆرته‌كه بن له ڕێـگه‌ی كلیـكـكردنی ئه‌و فایله ده‌نـگیـیانه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌سته چه‌پ، ماوه‌كه‌ی 1:27 خوله‌كه.


كـــــــۆمــــاری ســێــدارە سازمانی خه‌بات کوردستانی ئێران\nئیعدام لە ئێران پێشوونەیێكی بە درێژایی هاتنە سەركاری رژیمی ئاخوندی هەیە و بە بەردەوامی وەكوو سزایێكی رەوا، بۆ تاوانی عەقیدەتی و سیاسی و ئابووری و مادەی هۆشبەر و تەعدا بۆسەر پیرۆزییەكان و كوشتن بە كار هاتووە، بەڵام ئەوەی بەرچاوە پەرەسەندن و بەرەوسەر چوونی بەرێوەبردنی ئەو جۆرە حوكمە لە ساڵەكانی رابردوودایە. بە پێی راپۆرتی لێبووردنی نێونەتەوەیی لە 6 مانگی رابردوو دا لە رێكەوتی 1ی ژانویە تا 1ی ژوئیە 694 حوكمی ئیعدام لە ئێران بەرێوە چووە بە واتایێكی تر لە هەر رۆژێكدا بە نێوەنجی سێ كەس لەسێدار دراون.\nلە زمان بی بی سیەوە ئەو 694 حاڵەتە لە 6 مانگی رابردوو دا لەچاو 743 حاڵەتی ئیعدامی هەموو ساڵی رابردووی زایینی مەودایێكی ئەوتۆیان نییە. لەو ژمارەیەش 289 حاڵەت لە مێدیاكانی فەرمی راگەێندراون و 454 حاڵەتیش بە پێی سەرچاوەكانی باوەرپێكراوی دیكە تۆمار كراون.\nسەعید بومەدووحە، جێگری كاروباری رۆژهەلاتی ناوین و باكووری ئەفریقا لە لێبووردنی گشتی دەڵێ: ئەگەر لێپرسراوانی ئێرانی كۆتایی بەو رەوتە ترسێهێنەرەی ئیعدامەكان نەهێنن بە ئەگەری زۆر تا كۆتایی ساڵ شاهیدی زیاتر لە 1000 حاڵەتی كوشتنی هاوەلاتیان بە دەستی حكوومەتەكەیان دەبین.\nبە هۆی بوونی سەركووتی توندنی مەدەنی، سانسۆر، نەبوونی ئازادی راگەیاندن و نەبوونی شەفافیەتی نیزامی دادوەری ئێران و نەبوونی راگەیاندن لەسەر دۆخی زیندایان بە هیچ جۆرێك ناتواندرێ سەرژمێرییەكی ورد و دروست لە كۆی سزاكانی ئیعدام لە نێو نەتەوەكانی غەیرە فارس لە وەڵاتی ئێران بوونی هەبێ و ئەو هۆكارە تێچووی ئیعدام لەنێو نەتەوەكانی غەیرە فارسی بۆ دەسەڵات كەم كردۆتەوە و دەستی رژیمی ئاخوندی ئاوەڵاتر كردووە. لەم نووسینە ا ئامانج و بناغەی كار، دەرخستنی ئەو راستیەیە كە ئێران نەتەنیا زۆرترین رێژەی ئیعدامی لەسەرانسەری جیهاندا هەیە بەڵكو ئەو ئیعدامانە رووی لە ئەو نەتەوانەشە كە بۆ گەیشتن بە ئامانجە نەتەوەیی و زمانی و شوناسیان لە رووبەرووبوونەوەدان لەگەڵ نیزامی ئاخوندیدا. سەرەڕای هەوڵەكان سەرژمێرییەكی ورد و دروست لە ئیعدامەكانی چالاكانی ئەو نەتەوانە نەدۆزرایەوە، بەڵام ئەگەر مەبەست ئەوە بێ كە هاوسەنگیەكی سەرژمێریی لە نێو رێّژەی ئیعدامەكانی كۆماری خەڵقی چین لەگەڵ یەكێك لە نەتەوەكانی وەك عەرەب یان بەلووچ و كورد لە جوغرافیای ئێران دروست بكەین، دەردەكەوێ كە رێژەی ئیعدامەكان لە نێو ئەو نەتەوانە بە سەرەنج دان بە رێژەی حەشیمەت نەتەنیا رێژەی ئیعدامی ئەو نەتەوانە زۆر لەسەرترە بەڵكو دەیان جار زیاترە.\nئامار و ژمارەی رەسمی حكوومەت و چالاكانی مافەكانی مرۆڤـ بەرێوەبردنی حوكمی ئیعدام لە ئێران دەریدەخات كە هەموو ساڵیك لەچاو ساڵی رابردوو، بە تایبەتی لە ماوەی 2 ساڵی رابردوو، رێّژەی سزای ئیعدام پەرەی سەندووە، بەڵام بۆ؟ هۆی جیاواز بۆ شی كردنەوەی ئەو بابەتە بوونی هەیە لە هۆی سیاسی و عەقیدەتی تا هۆی دروونناسانە، لە پەرەگرتنی هەژاری و پەرەسەندنی رێژەی تاوان و جینایەت تا قەیرانی روحی و خەمۆكی لە نێو جیلی لاو و پەلكێش بوون بەرەو توندتێژی... و هتد. حوكمی ئیعدام وەكوو كردەوە و سزایێكی بێ بەزییانە، نائەخلاقی و پڕ لە سووكایەتی ناوەندە. هەل و مەرجی ترسێنەری لە چاوەروانی مانەوە بۆ مردن دەبێتە هۆی سەپانی ئێش و ئازارێكی زۆری روحی و دەروونی و بەرێوەبردنی حوكمی ئیعدام تەعدا بۆسەر روح و جەستەیە.\nنەتەنیا زیندانیان لە هەل و مەرجی جەستەیی بێ بەزییانە و نائینسانی دا رادەگیرێن، بەڵكو بیر و زەینیشان بە توندی دەكەوێتە ژێر كاریگەری، بە شێوەیێك كە زۆرێك لە زیندانیان لە چاوەروانی مردن بە دەست نەخۆشی روحی و رەوانی و لاوازیی زەینی كە لە ئاكامی دەركردنی حوكمی ئیعدامەكەیانە دەناڵێنن.\nبێگومان ئەگەر رژیم بیتوانیبا و هەل و مەرجی نێودەوڵەتی رێگەی پێبدایە زیندانیانی سیاسی لەبەرچاوی گشتی دا ئیعدام دەكرد، بەڵام ئیعدامی زیندانیانی سیاسی بە هۆی سیاسی و نێونەتەوەیی بۆ رژیم تێچوویەكی زۆری دەبێ. هەر بەو هۆیەوە بە ئامانجی دروست كردنی كەشی ترساندن و خەفەقان، زیندانیانی ئاسایی ئیعدام دەكەن و دیسان ئەگەر لەقاودانەكانی ئۆپۆزسیۆن نەدەبوو، پێیان باشتر بوو كە هەموو ئیعدامەكان لەبەرچاوی گشتی بەرێوە ببەن كە بتوانن بە خەیاڵی خۆیان خەڵكی زیاتری پێ چاوترسێن بكەن.\nهەروەها زۆرێك لەو كەسانەی كە لەو شەپۆڵەی ماوەێك لەمەوبەر كەوتنە بەر شاڵاوی ئیعدامەكانی رژیمی ئاخوندی تەنانەت لە چوارچێوەی یاساكانی خودی رژیمیش بێ تاوان ئەژمار دەكران یان خود سزاكەیان ئیعدام نەبووە. بە پێی زانیارییەكان هێندێك لەو كەسانەی كە ئیعدام كراون، تاوانەكەیان تەنیا نارەزایەتی لە دژی ئیعدامی هاوزیندانی و هاوبەندییەكانیان بووە.\nبەڵام بە هۆی ئەو زەرورەتەی كە رژیم بۆ دروست كردنی كەشی ترس پێویستیەتی، چەندەش قەیران دەوربەری داگرتبێ زیاتر و زیاتر روو دەكاتە ئیعدام، چەندەی ئەو بازنەیەی ناو ملی دەسەڵاتداران تەنگ تر ببێتەوە زیاتر حوكمی لەسێدارەدان بەرێوە دەچێ، چوونكە بە خەیاڵی دەسەڵات و بە رواڵەت ئیعدام خێراترین ئامرازی دەستی دەسەڵات بۆ دروست كردنی ترس و تۆقاندنە. بێگومان بارودۆخ و ئەو بازنە شوومە هەروەك چارەنووسی دیكتاتۆرەكانی مێژوو دەریخستووە سەرئەنجام لە شوێنێك دا دەشكێ و ئەو راستیە كاتێكە كە بتواندرێ وەك ئیعدامی زیندانیانی سیاسی تێچووی ئیعدامی زیندانیانی ئاسایش بۆ دەسەلات بەرز بكرێتەوە و ئەو دەسەڵاتە هەست بكات كە ئیعدامەكان تێچووی زۆر گەورەی بۆ بەدی دێنێ و لەوانەیە ببێتە هۆی تەقینەوەی كۆمەلایەتی.\nاعدام در ایران سابقه‌ای به درازای تاریخ پیدایش حکومت آخوندی را دارد و همواره به عنوان مجازاتی مشروع، در تناسب با جرایمی عقیدتی سیاسی اقتصادی موادمخدر تجاوز به عنف قتل ...مطرح بوده است، ولی آنچه قابل چشمگیر است افزایش اجرای این نوع احکام در سالهای اخیراست.به گزارش عفو بین الملل در شش ماهه اخیر “از ۱ ژانویه تا ۱ ژوئیه” ۶۹۴ نفر در ایران اعدام شده‌اند، که یعنی هر روز به طور متوسط دست کم سه نفر اعدام شده‌اند.\nبه نقل از بی بی سی، این ۶۹۴ مورد در شش ماه تنها کمی کمتر از ۷۴۳ نفر کل موارد اعدام ایران در سال گذشته میلادی بوده است، “۲۸۹ مورد در رسانه‌های رسمی اعلام‌شده و ۴۵۴ مورد مطابق اخبار منابع معتبر دیگر.\nسعید بومدوحه، معاون امور خاورمیانه و شمال آفریقا در عفو بین‌الملل، گفته است: “اگر مقام‌های ایران به این روند وحشتناک اعدام‌ها ادامه دهند احتمالا تا آخر سال شاهد بیشتر از ۱۰۰۰ مورد کشته شدن شهروندان به دست حکومتشان خواهیم بود.\nبه علت وجود سرکوب شدید مدنی، سانسور، نبود آزادی مطبوعات و فقدان شفافیت نظام قضایی ایران، عدم پوشش اخبار این زندانیان به هیچ وجه امکان ارائه آمار دقیق کلیه موارد مجازاتهای اعدام دربین ملت های غیر فارس در جغرافیای ایران وجود ندارد، و هزینه اعدام در میان ملت های غیر فارس را پایین آورده و به ایران در اجرای این احکام جسارت بیشتری داده است. در این تفحص هدف و مبنای کار، نمایان کردن این واقعیت است که نشان دهیم ایران نه تنها بالاترین آمار اعدام در جهان را داراست بلکه این اعدام ها متوجه ملت های خاصی است که در جهت احقاق حقوق ملی و زبانی و هویتی خویش به مقابله با نظام ایستادند.\nعلیرغم بذل مساعی فراوان، آمار دقیقی از اعدام ها در بین فعالان این ملت ها یافت نشد لیکن چنانچه قصد بر این باشد که یک تناسب آماری بین تعداد اعدام های جمهوری خلق چین با یکی از ملت های عرب یا بلوچ یا کورد در جغرافیای ایران را محاسبه کنیم مشخص خواهد شد که میزان اعدام ها در بین این ملت ها با توجه به تناسب جمعیت آمار موجود نه تنها اعدام فعالان این ملت ها بیشتر است بلکه چندین ده برابر خواهد بود.\nاعداد وارقام رسمی حکومت ومدافعان حقوق بشری اجرای حکم اعدام در ایران نشان می‌دهد که هر سال نسبت به سال پیش، به‌ویژه در دو سال گذشته، میزان مجازات اعدام افزایش یافته است، اما چرا؟ دلایل مختلفی برای توضیح این افزایش می‌توان بر شمرد. از دلایل سیاسی عقیدتی واقتصادی تا دلایل روان‌شناختی، از گسترش فقر و به تبع آن افزایش جرم و جنایت تا بحران افسردگی در نسل جوان و میل به خشونت ...\nحکم اعدام به عنوان یک عمل و مجازات بی رحمانه، غیر اخلاقی و تحقیر آمیز تمرکز دارد. شرایط وحشتناک انتظار برای مرگ باعث تحمیل درد و رنج بسیار شدید روحی می شود و اجرای اعدام یک تجاوز روحی و جسمی می باشد.\nنه تنها زندانیان در شرایط جسمانی بیرحمانه و غیر انسانی نگهداری می شوند، بلکه فکر و ذهن آنها نیز شدیدا تحت تاثیر شرایطشان قرار میگیرد، به طوری که بسیاری از زندانیان در انتظار مرگ از بیماریهای روحی روانی و ناتواناییهای ذهنی که نتیجه صدور حکم اعدامشان می باشد رنج می برند.\nتردیدی نیست که اگر رژیم دستش می‌رسید و شرایط بین‌المللی اجازه می‌داد، باز هم زندانیان سیاسی را در ملع عام اعدام می‌کرد، اما اعدام زندانیان سیاسی به‌لحاظ سیاسی و بین‌المللی برای رژیم هزینه زیادی در پی داشته وخواهد داشت. بنابراین در جهت ایجاد رعب و وحشت، زندانیان عادی را اعدام می‌کند و باز اگر افشاگری های اپوزیسیون نبود ، ترجیح می‌دادند که تمام این اعدامها را در ملأعام انجام بدهند که آثار ارعابی بیشتری داشته باشد.\nهمچنین، خیلی از کسانی را که رژیم در این موج اخیر اعدام کرده حتی در چارچوب قوانین خود رژیم بیگناه محسوب می‌شدند، یا جرمشان اعدام نبوده است. بر اساس معلومات، بعضی از کسانی که اعدام شدند، جرمشان فقط اعتراض علیه اعدام همبندانشان بوده است.\nاما به‌دلیل همان لازمه که رژیم برای ایجاد ارعاب دارد، هر قدر بحرانهایی که احاطه‌ش کرده‌اند بیشتر و شدیدتر می‌شود، هر قدر حلقه یی که به گردن رژیم افتاده، تنگ تر می‌شود، بیشتر به اعدام رو می‌آورد، چون ظاهراً اعدام، در دست‌ترین ابزار ارعاب برای رژیم است.\nچنانکه وضعیت و این دایره شوم همان‌طور که تاریخ دیکتاتوریها نشان می‌دهد، بالاخره جایی شکسته می‌شود. و این وقتی است که مانند اعدام زندانیان سیاسی، هزینه اعدام زندانیان عادی را هم بتوانیم برای رژیم بالا ببریم، یعنی رژیم حس کند که اعدامها دارد به ضررش تمام می‌شود و ممکن است به انفجار اجتماعی راه ببرد.\nڕێکه‌وت: 2015-09-01 17:51:30