وه‌زیری كۆچ‌و كۆچبه‌ران: چوار ملیۆن هاوڵاتی له‌عێراقدا ئاواره‌بوون | نیقاش\nوه‌زیری كۆچ‌و كۆچبه‌رانی عێراق رایده‌گه‌یه‌نێت له‌سه‌ره‌تای قه‌یرانی داعشه‌وه چوار ملیۆن هاوڵاتی له‌ناوخۆی عێراق ئاواره‌بوون، به‌ڵام له‌و ژماره‌یه زیاتر له‌ملیۆنێك‌و شه‌ش سه‌د هه‌زار كه‌س گه‌ڕاونه‌ته‌وه.\n2.02.2017 | هه‌ولێر\nده‌رباز محه‌مه‌د (جاسم محه‌مه‌د) وه‌زیری كۆچ‌و كۆچبه‌رانی عێراق له‌چاوپێكه‌وتنێكی تایبه‌تی "نیقاش"دا ئاماژه به‌وه ده‌كات كه له‌ناوخۆی عێراق هیچ كه‌سێك ناچار ناكرێت بۆ گه‌ڕانه‌وه، هه‌روه‌ها حكومه‌تی عێراق رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ هیچ وڵاتێكدا ناكات تا په‌ناهه‌نده‌كان به‌زۆر بگه‌ڕێندرێنه‌وه.\nده‌رباز محه‌مه‌د كه خۆی وه‌زیرێكی كورده به‌پێچه‌وانه‌ی لێكدانه‌وه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه باس له‌وه ده‌كات ئاواره‌كان جموجۆڵی بازرگانیان له‌كوردستاندا دروستكردووه‌و نه‌بوونه‌ته مایه‌ی بارگرانی.\nسه‌باره‌ت به‌ئۆپه‌راسیۆنی موسڵ باس له‌وه ده‌كات كه 194 هه‌زار كه‌س له‌سه‌ره‌تای ئه‌و ئۆپه‌راسیۆنه‌وه ئاواره بوون‌و مه‌زه‌نده ده‌كات له‌رۆژانی داهاتوو 250 هه‌زار كه‌ی تریش ئاواره ببن.\nنیقاش: ژماره‌ی جیاواز ده‌وترێت له‌باره‌ی ژماره‌ی ئه‌و هاوڵاتیانه‌ی له‌ناوخۆی عێراق ئاواره‌بوون، ژماره راسته‌قینه‌كه چه‌نده؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: له‌مانگی حوزه‌یرانی 2014 تاوه‌كو ئێستا چوار ملیۆن كه‌س ئاواره‌بوون‌و له‌و ژماره‌یه زیاتر له‌ملیۆنێك‌و شه‌ش سه‌د هه‌زار كه‌س گه‌ڕاونه‌ته‌وه شوێنی خۆیان‌و رۆژانه‌ش گه‌ڕانه‌وه به‌رده‌وامه له‌و دوو ملیۆن‌و چوارسه‌د هه‌زار كه‌سه‌ی ماونه‌ته‌وه خه‌ڵكی موسڵ‌و ده‌وروبه‌ری زۆرینه پێكده‌هێنن، به‌جۆرێك ژماره‌ی ئاواره‌كانی ئه‌و پارێزگایه ملیۆنێك‌و سێ سه‌د هه‌زار كه‌س ده‌بن.\nنیقاش: ئه‌م ژماره‌یه ئه‌و عێراقیانه ناگرێته‌وه كه له‌دوای قه‌یرانی داعشه‌وه وه‌ك په‌ناهه‌نده روویان له‌ده‌ره‌وه‌ی عێراق كردووه؟ ئه‌ی ژماره‌ی ئه‌وان چه‌نده؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: هیچ كه‌سێك ئامارێكی دروستی له‌به‌ر ده‌ست نییه‌و هیچ وڵاتێك ئامارێكی دروستی پێ نه‌داوین، به‌ڵام به‌شێكی زۆریان له‌توركیان‌و به‌شێكی كه‌متر له‌سوریاو ئه‌رده‌ن، ئه‌مه سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆریش به‌ره‌و ئه‌وروپا رۆیشتن، به‌ڵام له‌راستیدا ئه‌وانه‌ی روویان له‌ئه‌وروپا كرد كه‌مینه‌یان له‌وانه‌ن كه ناوچه‌كانیان كه‌وته ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعش، زۆرینه‌كه خه‌ڵكی به‌غداو پارێزگاكانی تر عێراق‌و هه‌رێمی كوردستانن.\nنیقاش: زۆرجار له‌ناوخۆدا گفتوگۆ گه‌رم ده‌بێت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ره‌نگه عێراق رێكه‌وتن بكات له‌گه‌ڵ وڵاتانی ئه‌وروپاو به‌زۆر په‌ناهه‌نده‌كان بنێرنه‌وه، ئه‌مه تا چه‌ند رێی تێده‌چێت؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: به‌هیچ شێوه‌یه‌ك رێكه‌وتنێكی له‌و شێوه‌یه نه‌كراوه‌و ناشكرێت، ئه‌وانه‌شی به‌ئاره‌زومه‌ندانه خۆیان دێنه‌وه رێو شوێنه پێویسته‌كانیان بۆ ده‌گیرێته به‌ر، له‌چه‌ند رۆژی رابردووش وه‌فدێكی وه‌زاره‌ته‌كه‌مان سه‌ردانی فنله‌ندای كرد به‌هۆی ئه‌وه‌ی ئه‌و وڵاته رایگه‌یاندبوو كه ناتوانن په‌ناهه‌نده‌كان بژێنن‌و ده‌یان نێرنه‌وه، بۆیه ده‌مانه‌وێت به‌سه‌رجه‌م وڵاتان بڵیین پێویسته یاساو پڕۆتۆكۆله‌كانی تایبه‌ت به‌مافی په‌نابه‌ران ره‌چاو بكرێت، كه هاوڵاتیه‌ك ده‌چێته سنوری هه‌ر وڵاتێكه‌وه ئه‌گه‌ر مافی مانه‌وه‌ی سیاسیشی پێ نه‌درێت ئه‌وا پێویسته له‌و وڵاته بمێنێته‌وه‌و به‌زۆر نه‌نێردرێته‌وه‌و لایه‌نێكی مرۆڤایه‌تی سه‌یر بكرێت.\nئاواره‌كان به‌شێكی زۆریان بونه‌ته مایه‌ی گه‌شه‌كردنی جوڵه‌ی ئابووری بۆ كوردستان\nنیقاش: حكومه‌تی هه‌رێم له‌چه‌ند بۆنه‌یه‌كدا رایگه‌یاندووه كه ژماره‌یه‌كی زۆر خه‌ڵكی موسڵ‌و ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌وتبونه ده‌ست داعش هاتونه‌ته كوردستان‌و ئێوه‌ش تۆمه‌تبار ده‌كات به‌وه‌ی هاوكارنین وه‌ك پێویست، بۆچوونی ئێوه چییه؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: ئاواره‌كان به‌شێكی زۆریان بونه‌ته مایه‌ی گه‌شه‌كردنی جوڵه‌ی ئابووری بۆ كوردستان‌و هه‌ر خزمه‌تگوزاریه‌ك بۆ ئاواره‌كان دابین كرابێت ئه‌وا یا حكومه‌تی عێراق دابینیكردووه یاخود رێكخراوه‌كان، حكومه‌تی هه‌رێم كه باسی دابینكردنی خزمه‌تگوزاری ئاوو كاره‌با ده‌كات بۆ ئاواره‌كان ئه‌مه به‌شێكی راسته، به‌تایبه‌تی له‌پارێزگایه‌كی وه‌ك دهۆك، به‌ڵام به‌و شێوه‌یه نییه كه ئه‌وان باسی ده‌كه‌ن گوایه ئاواره‌كان بوبێتنه مایه‌ی كه‌می ئاوو كاره‌با بۆ هاوڵاتیانی كوردستان، به‌شێكی زۆری ئاواره‌كان له‌ناو ئه‌و باڵه‌خانه‌و خانوانه‌دان كه له‌ناو سه‌نته‌ری شاردان، جا ئه‌و شوێنانه كورد یا عه‌ره‌ب یا خه‌ڵكی ئاواره‌ی تێدا بێت هه‌ر ده‌بێت خزمه‌تگوزاری تیا بێت.\nنیقاش: باسی رێكخراوه خێرخوازییه‌كانت كرد، ئه‌وان تا چه‌ند ئه‌ركی سه‌رشانی ئێوه‌یان سوككردووه له‌هاوكاریكردنی ئاواره‌كان؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: ئێمه له‌گه‌ڵ ئه‌و رێكخراوانه پێكه‌وه كارده‌كه‌ین‌و ئه‌وان یارمه‌تیده‌ری حكومه‌تی هه‌رێمیشن، به‌ڵام له‌راستیدا ئه‌وه‌ی ئه‌وان بۆ ئاواره‌كانی دابین ده‌كه‌ن خێر نییه، به‌ڵكو گه‌یاندنی ئه‌و هاوكاریانه‌یه كه وڵاتانی كۆمه‌كبه‌خش بۆ ئاواره‌كانی دابین ده‌كه‌ن، راسته به‌هه‌موان پێكه‌وه كارمان بۆ هاوكاریكردنی ئاواره‌كان كردووه، به‌ڵام ستراتیژی سه‌ره‌كی ئێمه گێڕانه‌وه‌ی ئاواره‌كانه بۆ شارو ماڵ‌و حاڵی خۆیان، ناكرێت ته‌نیا چاومان له‌سه‌ر هاوكاریكردنیان بێت‌و كار بۆ گه‌ڕانه‌وه‌یان نه‌كه‌ین.\nنیقاش: ده‌ستپێكردنی ئۆپه‌راسیۆنی ئازادكردنی موسڵ ژماره‌ی ئاواره‌كانی زیاتر كردووه؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: به‌ڵێ، له‌سه‌ره‌تای ئۆپه‌راسیۆنه‌كه‌وه نزیكه‌ی 194 هه‌زار كه‌س له‌موسڵ‌و حه‌ویجه ئاواره بوون، پاش ئازادكردنی به‌شی خۆرهه‌ڵاتی شاره‌كه تائێستا 40 هه‌زار هاوڵاتی گه‌ڕاونه‌ته‌وه بۆ شاره‌كه‌یان.\nهه‌ر خێزانێك بگه‌ڕێته‌وه وه‌ك هاوكاری یه‌ك ملیۆن‌و پێنج سه‌د هه‌زار دیناری پێ ده‌ده‌ین\nنیقاش: ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی ده‌چنه‌وه ناوچه ئازادكراوه‌كانی خۆیان ئێوه چیان بۆ ده‌كه‌ن؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: هه‌ر خێزانێك بگه‌ڕێته‌وه وه‌ك هاوكاری یه‌ك ملیۆن‌و پێنج سه‌د هه‌زار دیناری پێ ده‌ده‌ین، ئه‌وانیش ده‌بێت خۆیان تۆمار بكه‌ن، ئه‌مه وه‌ك به‌خشین‌و هاندانه بۆ ئه‌وانه‌ی ده‌گه‌ڕێنه‌وه ناوچه‌كانی خۆیان، ئه‌وانه‌شی ناتوانن بگه‌ڕێنه‌وه ناوچه‌كانیان به‌هۆی نه‌بوونی ئاسایش، ئه‌وا پێنج سه‌د هه‌زار دیناریان پێ ده‌درێت، ئه‌مه ته‌نیا بۆ یه‌كجاره.\nنیقاش: حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌راگه‌یاندراوێكه‌وه ده‌ڵێت پێویسته ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی ئاواره بوون سه‌ربه‌ست بن له‌گه‌ڕانه‌وه‌یان یان مانه‌وه‌یان، مه‌به‌ست له‌مه چییه، ئایا زۆر له‌كه‌س كراوه بگه‌ڕێنه‌وه؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: زۆرمان له‌كه‌س نه‌كردووه‌و ئێمه‌ش ده‌ڵیین پێویسته گه‌ڕانه‌وه ئاره‌زوومه‌ندانه بێت\nنیقاش: پاش كۆتایی هاتنی قه‌یرانی ئاواره‌كان، چاره‌نووسی كامپه‌كان چییان به‌سه‌ر دێت؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: ئه‌گه‌ر خه‌ڵك له‌كامپه‌كاندا مابن ئه‌وا هیچ كامپێك داناخه‌ین، به‌ڵام ئه‌گه‌ر كامپێك خه‌ڵكی تێدا نه‌ما ئه‌وا راسته‌وخۆ به‌داخراو هه‌ژمار ده‌كرێت.\nنیقاش: زۆرجار باسی خراپی گوزه‌رانی ناو كامپه‌كان ده‌كرێت، ده‌كرێت ئێوه وه‌سفی ژیانی ناو كامپه‌كانمان بۆ بكه‌ن؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: ژیانێكی سه‌ره‌تاییه‌و زۆربه‌ی كامپه‌كان ته‌نیا له‌چادر پێكهاتوون‌و خزمه‌تگوزاری سه‌ره‌تایی تێدایه وه‌ك ئاوو كاره‌باو بنكه‌ی ته‌ندروستی، به‌ڵام هه‌گیز ژیانی كامپه‌كان وه‌ك ژیانی ده‌ره‌وه‌ی كامپ نییه.\nنیقاش: پێشتر باس له‌وه‌كرا كه له‌ناو كامپه‌كان به‌تایبه‌ت كامپی خازر به‌هۆی سه‌رماو سۆڵه‌وه چه‌ند ئاواره‌یه‌ك گیانیان له‌ده‌ستداوه، ئه‌مه راست بوو؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: نه‌خێر راست نییه‌و كه‌س به‌هۆی سه‌رماوه گیانی له‌ده‌ستدانه‌داوه‌و كامپه‌كانی حه‌سن شام‌و خازر كه نزیكن له‌یه‌كه‌وه زیاتر له 70 هه‌زار كه‌سی تێدایه‌و حاڵه‌تی مردن تیایاندا رووده‌دات، به‌ڵام كه‌س به‌هۆی سه‌رما گیانی له‌ده‌ست نه‌داوه، چونكه نه‌وتی پێویست دابنیكراوه.\nنیقاش: له‌هه‌ندێ ناوچه كه‌سوكاری چه‌كدارانی داعش ناهێڵدرێت بگه‌ڕێنه‌وه بۆ شاره‌كانی خۆیان، ئایا چاره‌نووسی ئه‌وانه چییان به‌سه‌ردێت؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: مه‌سه‌له‌ی گه‌ڕانه‌وه به‌لای ئێمه‌وه زۆره ملێ نییه‌و نه به‌زۆر ده‌نێردرێنه‌وه‌و نه رێی گه‌ڕانه‌وه‌شیان لێده‌گیرێت، به‌ڵام ئێمه هانی خه‌ڵك ده‌ده‌ین بگه‌ڕێنه‌وه، ئه‌گه‌ر ناوچه‌كه‌یان ئارام نه‌بێت ئه‌وا وه‌ك ئاواره هه‌ژمار ده‌كرێن‌و هاوكاری ده‌كرێن، به‌ڵام بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی به‌ره‌و ئارامی ده‌چن ئه‌گه‌ر خۆیان نه‌گه‌ڕێنه‌وه ئه‌وا هاوكاری ناكرێن‌و به‌ئاواره هه‌ژمار ناكرێن، به‌ڵكو ئه‌و كه‌سانه به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی شوێنی ژیانیان گۆڕیوه‌و هیچی تر.\nنیقاش: قه‌یرانی ئاواره‌بوون بارگرانییه‌كی گه‌وره‌ی بۆ حكومه‌تی عێراقی دروستكرد، له‌سه‌ره‌تا هاتنی داعشه‌وه چه‌نده بۆ هاوكاریی ئاواره‌كان خه‌رجكراوه؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: له‌و سێ ساڵه‌دا كۆی گشتی ترلیۆنێك‌و نۆ سه‌د ملیار دینار بۆ ئه‌و مه‌به‌سته خه‌رجكراوه.\nنیقاش: له‌ئێستادا ئاماده‌كاری ده‌كرێت بۆ رزگاركردنی رۆژئاواو باشوری موسڵ، پێتان وایه ئه‌وه‌ش شه‌پۆلێكی تری ئاواره‌بوون دروست بكات؟\nده‌رباز محه‌مه‌د: به‌ڵێ، مه‌زه‌نده ده‌كه‌ین به‌و هۆیه‌وه 250 هه‌زار كه‌س له‌و ناوچانه‌وه ئاواره‌ببن، ئێمه‌ش ئاماده‌كاری ته‌واومانكردووه بۆ پێشوازیكردنیان.


ئەنجام: 52 ئەنجامى گەڕان دۆزرایەوە.\n3. به هۆی کرۆناوه 4 که‌س له ئێران گیانیان له ده‌ست داوه\n... وه‌هاب زاده وتی: ئه‌نجامی تاقیکردنه‌وه‌کان ئه‌وه‌ی سه‌لماندووه که له تارانیش چه‌ندین که‌س تووشی ڤایرۆسی کرۆنا بوون. ناوبراو وتی: چه‌ندین که‌سی دیکه به هۆی توشبوونیان به کرۆنا که‌وتوونه‌ته ژێر چاودێری ...\n4. چین پاڵپشتی خۆیی بۆ ئێران له به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی کرۆنا ڕاگه‌یاند\n... به توشبوونی ژماره‌یه‌ک له ئێرانییه‌کان به ڤایرۆسی کرۆنا و گیان له ده‌ستدانی چه‌ندین که‌س، وتی: ئێمه به جیدییه‌وه له بڵاوبوونه‌وه‌ی ڤایرۆسی کرۆنا له ئێران ده‌ڕوانین و هه‌روه‌ها هاوخه‌می خۆمان بۆ ...\n5. حیزبووڵای لوبنان شه‌هید سولێمانی به ڕزگارکه‌ری ناوچه‌که ناو ده‌بات\n... ڕاپۆرتی جام کوردی، سه‌ید هاشم سه‌فیه‌دین وتی: تا ئه‌و کاته‌ی که فه‌رمانده‌کانی وه‌ک شه‌هید سولێمانی بڕوایان به ئازادکردنی قودس هه‌بێت، ئێمه ده‌گه‌ینه قودس. ناوبراو وتی: به خوێنی شه‌هید سولێمانی قودس ...\n6. ڕۆیته‌رز: هه‌ڵبژاردنه‌کان ئێران له به‌رامبه‌ر ئه‌مریکا به‌هێزتر ده‌کات\n7. ئێرانییه‌کان له ڕۆژی ده‌نگدانیش یادی شه‌هید سولێمانی ده‌که‌نه‌وه\nجام کوردی: دانیشتووانی کرمان له سه‌ر مه‌زاری شه‌هیدانی ئه‌و شاره به‌شداری له هه‌ڵبژاردنه‌کانی په‌رله‌مانی ئێراندا ده‌که‌ن. به پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، له هه‌ڵبژاردنه‌کانی ئه‌مڕۆی په‌رله‌مانی ئێران ...\n8. شانازییه‌کی گه‌وره له مێژووی ئێرانی ئیسلامی تۆمار کرا\n9. هه‌ڵبژاردنه‌کان پیشانده‌ری شکۆی ئێرانه له سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تی\n10. حه‌شدی شه‌عبی که‌سێکی دیکه‌ی بۆ جێگره‌وه‌ی شه‌هید موهه‌ندیس ده‌ستنیشان کرد\n... ئه‌م ڕێکخراوه و جێگره‌وه‌ی شه‌هید ئه‌بو مه‌هدی موهه‌ندیس ڕێکه‌وتن کرا. له ڕۆژانی داهاتووش له لایه‌ن فه‌رمانده‌یی گشتی هێزه چه‌کداره‌کانی عێراقه‌وه فه‌رمانی دامه‌زراندن بۆ ئه‌بو فه‌ده‌ک ده‌ر ده‌کرێت. ...\n11. هه‌ڵبژاردنه‌کان به‌رژه‌وه‌ندییه نیشتمانییه‌کانی ئێران ده‌سته‌به‌ر ده‌کات\nجام کوردی: ڕێبه‌ری مه‌زنی شۆڕشی ئیسلامی ئێران له حوسێنیه‌ی ئیمام خومه‌ینی (ره) ده‌نگی خۆیان خسته سندۆقی ژماره 110 ی هه‌ڵبژاردنه‌کانی خولی یانزه‌یه‌می په‌رله‌مانی ئێران. به پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، ...\n12. خاڵه سنورییه‌کانی نێوان ئێران و عێراق کراوه‌ن / به‌رده‌وامی گه‌شته ئاسمانییه‌کان\n13. وه‌زیری ته‌ندرووستی ئێران دڵنیایی له سه‌ر کۆنتڕۆڵکردنی ڤایرۆسی کرۆنا ده‌دات\n... وتی: هه‌واڵه‌کانی ڤایرۆسی کرۆنا ده‌ستبه‌جێ بڵاو ده‌بێته‌وه، سێ ڕۆژ به‌ر له ئێستا دوو که‌س که گومانی توشبوونیان له سه‌ر بووه، سه‌ردانی نه‌خۆشخانه‌ی قومیان کرد و له ئاکامدا ئه‌نجامی تاقیکردنه‌وه‌کان ...\n14. ڕۆڵی ڕژێمی زایۆنیستی له تیرۆری شه‌هید سولێمانی ئاشکرا بوو\n15. تورکیا داوای پاتریۆتی له ئه‌مریکا کردووه!\n... ئاستی ئاڵۆزییه‌کانی نێوان دیمه‌شق – ئه‌نکه‌ره و گرنگینه‌دانی سوریا به داواکه‌ی تورکیا بۆ پاشه‌کشه‌ی بۆ پێش پێگه چاودێرییه‌کانی ئه‌م وڵاته له پارێزگای ئیدلب و به پێی پاڵپشتی ڕووسیا له سوریا بۆ له‌ناوبردنی ...\n16. جەخت کردنە سەر جێبەجێ کردنی ڕێککەوتنامەکانی زانکۆکانی ئێران لە گەڵ زانکۆی تیشک\n... کوردی، لەم دیدارەدا کە بە ئامانجی زیاتر ئاگاداربوون لە توانای زانستی و توێژینەوەیی و لێکۆڵینەوەیی زانکۆی تیشک ئەنجام درا، ڕەشنوودی وێڕای ئاماژە بە گرینگیی زانست و تەکنەلۆژیا لە ژێرخانەکانی وڵات، جەختی ...\n17. بەشی تایبەت بە سینەمای کوردستان لە فێستیڤاڵی تامپرەی فەنلاند\n... کورتە فیلمی "تامپرە" لە گەڵ فێستیڤاڵەکانی کورتە فیلمی " کلرمون فران " و " ئەوبرهاوزن " یەکێک لە بەناوبانگ ترین فێستیڤاڵەکانی کورتە فیلمە لە ئاستی جیهاندا. لە بەشی پێشبڕکێی نێودەوڵەتیدا فیلمی "ئیمتحان" ...\n18. که‌رزای ده‌ڵێت ئه‌مریکا هه‌وڵی لاوازبوونی ئه‌فغانستان ده‌دات\n19. بوونی ئێران له سوریا یاسایی و له سه‌ر داوای فه‌رمی دیمه‌شق بووه\n... که کۆماری ئیسلامی ئێران له سه‌ر داوای فه‌رمی حکومه‌تی یاسایی دیمه‌شق چووه‌ته سوریا. ناوبراو وتی: موسڵمانانی ناوچه‌که پێش کۆتایی هاتنی ئه‌رکه‌کانی ئێران له سوریا، ئاهه‌نگی ده‌رکردنی زایۆنیسته‌کان له ...\n20. "هاوینی قازەکان" لە فێستیڤاڵی فیلمە کوردییەکانی لەندەن\nجام کوردی: کورتە فیلمی "هاوینی قازەکان" لە لایەن فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمە کوردییەکانی لەندەن وەرگیرا. بە پێی ڕاپۆرتی جام کوردی، کورتە فیلمی "هاوینی قازەکان" لە نووسین و دەرهێنانی مریەم سەمەدی لە یازدەهەمین ...


Friday, 10.02.2020, 12:24\nچەند ئازارێکی بەسۆیە کە لەپێناو خەڵکێکدا تێبکۆشی و خوێن بڕێژی، ئەویش لێت تێنەگاو دژت بێت.(چ گیڤارا)\nهەر هەموومان ئەو ڕاستیە دەزانین کە ئەوەی ناویانا شۆڕشی گوڵان، جگە لە تێکدانی پڕۆژە چاکسازی کشتوکاڵەکەی شەهید "عەبدەولکەریم قاسم" هیچی دیکە نەبوو، کەلە٣٠ ئەیلول ساڵی١٩٥٨ دەرچوو کە بڕیاربوو زەوی کشتوکاڵیەکانی کە ئاغاکان زەوتیان کردبوو، لێیان بستێندرێتەوە و بدرێتەوە بە خاوەنە ڕەسەنەکانیان کە جووتیارەکان بوون.\nلەو قۆناغەدا کێشەی گەورە کەووتبوە نێوان شای ئێران و حکومەکەتەکەی شەهید قاسم، چوونکە قاسم ڕێگەیدا بە ئازادیخواهانی چەپ وکۆمەنەیستەکانی ئێران کە ڕادێۆ و دەزگای چاپەمەنی خۆیان دابمەزرێنن، شای ئێرانیش بەو ڕەوشە زۆر نیگەرانبوو، هەروەها شا نیوە خاکی ئێرانی لەسەرخۆی تاپۆکردبوو، تەنانەت دەیان سەدان کێڵگەی چاندنی تووخمەهۆشبەرەکانی بەدەستەوەبوو، بۆیە ئەو گۆڕانکاریە نوێیانە شای بەتەواوی پەست کردبوو، هەرچەند شا نوێنەری تایبەتی خۆی دەنێرێتە لای شەهید قاسم گلەیی شای بە قاسم ڕادەەگەیەنێت، بەڵام شەهید قاسم ئەڵێ ئێمە شۆڕشمان نەکرد تاکوو دەمی خەڵک دابخەیەن، بە پێچەوانەوە دەمانوێت خەڵک فێری ئازادی و دیموکراسی بکەین.\n"عیسا پژمان" کە کوردێکی سنەیی و سیخوڕێکی ساواکی بوو، بە شا ئەڵێت قوربان من دەتوانم کە شۆڕشکەی قاسم تێکبشکێنم،\nشا دەپرسێت بۆ نا، بەڵام چۆن؟\nپژمان ئەڵێ لە ڕیگای مەلا مستەفای بارزانەوە.\nشا لە پژمان دەپرسێت، کاری وا چۆن دەکرێت ئێمە دوێنی" قازی محەمەدمان لە سیدارەدا، ئێستا مەلا مستەفا چۆن مل بۆ ئەو کارە دەدا؟\nپژمان ئەڵی: قوربان تۆ فەرمان بفەرموو تۆزێکیش پارەم بدەرێ، من مەلا مستەفای بارزانی باش دەناسم، لەوانە ١٠ هەزار بڕنەو لە ئەمبارەکاندا کەووتوون، بەم نزیکانە دادەڕزێن، بۆیە عیسا پژمان لە ڕێگای مەکتەبی سیاسی ئەوکاتەی پارتی پەیوەندی دروست دەکات لەگەڵ خێڵی بارزانیەکان، بەتایبەتیش مستەفا بارزانی و سەرجەم سەرانی کۆمپانیاکەی کە ناویان نابوو "پارتی دیموکراتی کوردستان".\nئەوەبوو پاش ئەوەی کە ماوەیەک پێش ئەم ڕووداوە، مەلا مستەفا بە قاسم ئەڵێ: من قەیتانی قۆندەرەکانی قاسمم، هەروەها بەهەوڵی قاسم مەلا مستەفا توانی لە سۆڤێت بگەڕێتەوە و وەک قارەمان پێشوازی لێبکرێت، کەچی چوونکە بڕیاڕ لەدەستی خوودی مستەفا بارزانیدا نەبوو، گوێداری پیاوەکانی شای ئێرانی کرد و سەرجەم ڕەش وڕووتی باشوور وتەنانەت ڕۆژئاوای نیشتیمان دوای مە مستەفای بارزان کەوتن، بەتایبەت پیاو و ئاغاکانی مەرگەوەڕ، ئەو قۆناغەش ئەوانەی توانای دارییان هەبوو کەواوسەڵتەیان لەبەر دەکرد، بۆیە پێیان دەگووترا "کەواشۆرەکان" لە شارۆچکەی دەربەندیخان" هەوڵی تیرۆرکردنی قاسمیاندا، سەرینەگرت، هەرلە دەربەندیخان لە پێش تونێلەکە کەواشۆرەکان پەلاماری سوپای عێراقی دەدەن، چەندین هەژاری بێئاگا دەبێتە قوربانی، لێرەدا هەست بەئازارەکانی شەهید جیڤارا دەکەین کەفەرمووی"ئای بە ئازارە،ئای کە بەسۆیە کە لە پێناو خەڵکێکدا تێبکۆشیت و خوێن بڕێژیت ئەوەیش لێت تێنەگات و دژت شەڕ بکات".\nهێمن ئەحەمەد هۆرێنی هاوڕیی هێژام، کوڕی کەساتیەتی و ناوداری دەڤەرەکە لەکۆمێنتێکدا نووسی، نازانم باوکم پێشمەرگە بوو یان جاش، چوونکە باوکم دوای مەلا مستەفا کەووت دژی عەبدولکەرم قاسم، شەڕی دژی شەهید عەبدولکەریم قاسم کرد، بەڵێ زۆربەی هەرە زۆری کەواشۆرەکان یان ئەوانەی ناوی خۆیان نابوو پێشمەرگە دژ بە چاک سازیەکەی قاسم سەنەگەریان لە قاسم گرت.\nجگەلەوەش لەو قۆناغەدا بەرەی ئازادیخواهان لە هەڵکشاندابوون، بۆیە ئەمەریکاو بەریتانیاو ئیسرائیلیش هەمیشە لەپیلاندابوون دژی قاسم، هەر لەبەر هەمان هۆ "سی،ئای،ئەی، ئێم٥، موساد" ڕێک دەکەون کە قاسم بڕوخێنن.\nلە ئوتێل "شیراتۆن لە مێشنی ئەڵمانیا" دادەنیشن بەعسیەکان قەومیەکانیش بانگ دەکەن بۆ دانیشتنەکە، گفتووگۆ دەست پێدەکات، پاش مشتوومڕی زۆر تێدەگەن کە بەعسیەکان ئاگاداری ڕەووشی عیراق نین، تەنانەت نەیاندەزانی " شەهید جەلال ئەوقاتی" کەسایەتیەکی شیوعیە و وەزیری فڕۆکەوانی جەنگە، هەر بۆیە "موساد" دەێتە دەنگ بە بەشادربووان ئەڵێ با کات لە بە فێڕۆ نەدەین، هەر لەوێدا وێنەی "شەهید جەلال ئەوقاتی" دەدەنە بە عسیەکان، تەنانەت بە بەعسیەکان رادەگەیەنن، کە شەهید جەلال بەیانیان خۆی دەچیت بۆ نان کڕنی بەیانیان، موساد بە بەعسیەکان ئەڵێن کە دەبێت لە ماڵ دەرچوونی جەلال ئەوقاتی بکوژرێت و تەرمەکەی بشاردرێتەوە و ئاشکرا نەکرێت هەتا پیلانەکەیان بە کۆتایی دەگات، هەر لەهەمان کاتدا هەموویان ڕێک دەکەون کە هەر پاش تیرۆرکردنی جەلال ئەوقاتی لەهەمانکاتدا ١٠ دەبابە لە "مەعەسکەر ڕەشید"ەوە بەڕێدەکوێت بۆ کۆشکی کۆماری، لە هەمان کاتیشدا بە شۆفێیری دەبابەکان ڕادەەگەینن کە کاتێک بە شەقامی "شارع الرشید" تێدەپەڕن، ئەگەر زۆر هەیە، کە خەڵک پەلارتان بدەن، بۆیە بەهیچ شیوەیەک نابێت کە دەست لەخەڵک بکەنەوە، بەڵکوو لە جیاتیا وێنەی عەبدولکەرم قاسم بەرز دەکەنەوە وبە خەڵک رادەگەیەنن کە ئێمە بۆ هاوکاری قاسم دەچین ژیانی قاسم لەمەترسیدایە، هەربەو شێوەشبوو، کە ١٠ دەباکەکە دەگاتە شارع الرشید خەڵک پەلاماری دەبابەکان دەدەن و سەرنشینانی دواهمەین دەبابە لەت وپەت دەکەن، سەرنشینانی ٩ دەباکەی دیکە وێنەی قاسم بەرز دەکەنەوە بە فرتو فێلە خەڵکەکە سارد دەکەنەوە و دەبابەکان دەگەنە کۆشکی کۆماری و لەوێدا بەدادگایەکی مەهزەلەیی قاسم گوولەباران دەکەن و کۆتایی بەهیوای هەژاران دەهینن. تێبینی هەمان بابەتەم لەکوردستان پۆستدا بڵاوکردەوە ٤ ڕۆژ دوای کارەساتەکەی ١١ سێپتامبەری ٢٠٠١، لە پێشدا نووسینەکەم بۆ ڕەوانشاد مەلا ئەحەمەد بانیخێڵانی نارد، ڕەوانشاد بۆ نووسیم کە جگەلە چەند هەڵەیەکی گرماتیکی هەمووی دروستەو هاودەنگە.\nئەگەر پسپۆڕی ئیسرائیلیش نەڵێت کە ڕیفڕاندۆمەکە بەفەرمانی خودی ئەردۆغانبوو، دەیان سەدان دیاردە گەواهی ئەوە دەدەن، کە ڕیفڕاندۆم پیلانی ئەردۆگان بوو، ئەگەر بەڕاستی سەربەخۆی کوردستانیان بویستایە ئەوا باشترین هەل ئەوکاتەبوو کە فەڕەنسا وئەڵمانیا و بەریتانیاو ئیتالیا پێشنیاریان کرد کە کورد لەباشوور سەربەخۆی رابگەیەنێت و ئەوان گەرەنتی ئەرێی ئەمریکاشیان بۆ وەردەگرن، کەچی لە جیاتیا ووشیار زێباری نەخشە ڕێگاکەی دایە دەستی تورکیا، هەرلە سەرەتای ڕووخاندنی سەدمیشدا خۆم چەندین بابەتم لەم بارەوە نووسی کە ئێستا جێگای خۆیەتی و باشترین هەلە کە کورد داوای سەربەخۆیی بکات، چوونکە حکومەتی عێراق تەخت و تەراجی ڕووخێندرا، پاشان پاڵپشتی جیهانی بۆ گەلەکەمان لە هەموو کاتێک ئاست بەرزتربوو، زەمینە ڕەخسابوو، باشترین هەل بو کە کورد داوای سەربەخۆیی بکردایە.\nئەگەر بەڕاستی مەبەستیان سەربەخۆیی بوو، دەبوو گوێ لە "تیلەرسۆن"نیان بگرتایە، نامەکەی تیلەسەرسۆن نەک هەر سەربەخۆیی مسۆگەر دەکرد، بەڵکوو هەرگیز تووشی ئەم قەیرانە ماڵوێرانکارایە نەدەبوین.\nمەگەر هەر خۆیان نەیاگووت ڕاپرسی ڕیفڕاندۆم بۆ سەربەخۆیی نیە!\nگەواهی قسەکانی خوودی مەسعود مسەتەفا بارزانی کە هەڕەشەی کرد کە کارێکیان بەسەردا دەهێنن هەرگیز بیری لێنەکەوە، کە هێنانی داعش بوو، نەخێر هەرگیز نەخێر کەسێک ٧ هەزار کورد باکاتە قوربانی دەستی داعس لە شەنگال بیری لە سەربەخۆیی ناکاتەوە.\nمایکڵ ڕۆبین بە ئاشکرا هاوار دەکات ئەڵێ ئەوەی دژمنی کوردە، دۆستی ال بارزانە.\n٢٧بنکەی سەربازی فاشستی تورکی هێناوەتە نیشتیمان و باسی سەربەخۆیی دەکات، ئەمەیە قەشمەری بە خاک و خەڵک.\nجارێ هێشتا جیاوازی نێوان زەرد و سەوز ئاسمان ڕێسمانە، جارێ ئەوان نەیاتوانیووە کە کێشەکانی خۆیان جارەسەر بکەن، ئەی سەربەخۆیی کوردستان چۆن؟\nهەر ئەوە بەڵگەیەکی زیندووە کەهەرچی نیشتیمان پەروەرە ڕاویاننان یان تیرۆریان کرد، ٢٣ ساڵە سەراپای ئەوانەی فەرماڕەوایی عیراقیان کرد، کەسانێک بون کەلە کوردستانەوە هەوڵی ڕووخاندنی سەدامیاندا و کێشەیەکمان لەگەڵیاندا نەبوو، ئەوە سەرانی مافیاو چەتەی کوردی بوو بە دنەی ئەردۆغان نێوان هەرێم و بەغدادیان شیواند، مەگەر ئیبراهیم جەعفەری نەهاتە ناو ئاپۆڕەی جەماوەری خەڵکی سلێمانی سوێندی خوارد کە یەک کەسیان باسی کێشەی کەرکووکی نەکردووە؟\nجووت خێڵ کە خەمی کەرکووکیان نەخوارد، لەکاتێکدا کە بە یاسا واژۆی لەسەرکراوە کە چارەسەر بکرێت، ئەی ئەوە خێرە، باسی سەربەخۆیی دەکەن؟\nکێشە سەرەکیەکە ئەوەیە کە جوت خێڵ جگە لە مافیا چێتی بیریان لە هیچ نەکردەوە، هەروەک چۆن ساڵەهابوو کە ئەمەریکا بە پڕوپاگەندە ئەمریکیەکان و جیهانی هەڵخەڵتاند کە سەرۆکەکانی"پەنەما" بازرگانی بە مادەهۆشبەرەکانەوە دەکەن، کەچی دەرکەوت ئەوە خودی ئەمەریکایە کە بازرگانی بە توخمە هۆشبەرەکانەوە دەکات.\nسالار جاف باوەڕپێکراوترینی نزیکەکانی شای گۆڕبەگۆڕ بوو، کە شایان ڕاونرا، سالار دژی خومەینی وەستا و سەدان و هەزارانی دوای خۆخست گوایە شۆڕش دەکات، بەڵام کەمیان ئاگادار بوون کە سالار جاف تەنها هەوڵدەدات کەدەسەڵات بۆ شا بگەڕێنێتەوە.\nڕاستی مەسەلەکە ئەوەیە کە پێشتر باسم لیوە کردووە کە ئەمەریکاو ئەوروپا ویستیان کە پڕۆژەی "نابۆکۆ" جێبەجێ بکەن، بۆ ئەو بەمەستە پێویستیان بەکورد بوو، کە دامەزراندنی کوردستانی گەورەیە، بەڵام تورکیا بەهاوکاری بارزانیەکان و تاڵەبانیەکان پڕۆژەکەیان دواخست،( سعودیەکان ئاگادری هیچ نین، چونکە هیچ نین، هەربۆیەش ترامپە شێت ڕاشکاوانە ووتی ئێمە نەبین سعودیەکان بەرگەی دوو هەفتە ناگرن، ئەی ئەوە خێر سعودیە داوای سەربەخۆیی کوردستانی گەورە دەکات؟؟\nسەربەخۆیی کوردستان لەلوولە گازەکانی نابۆکۆوە، بەدرێژی باس لەو باباتە دەکات، هەروەها نوێنەری پەیمانگای سعودیە باسی دروستبوونی کوردستانی گەورە دەکات.\nتەها هەڵەدنی: نهێنی ڕاستەقینەی ڕیفڕاندۆم و سەربەخۆیی کوردستان\nئیتر هیوادارم کە بەهەموومان هەوڵبدەین کە هاوکار بین کەگەل لە نهێنیەکان تێبگات، چوونکە هێشتا گەل ماویەتی تێبگات، بۆ ئەوکارەش پێویستە هەر هەموومان قۆڵی لێهەڵماین.


03:09 - 13/05/2022\nزانایانی چین ئه‌مڕۆ هه‌ینی رایانگه‌یاند، له ئه‌نجامی ئه‌نجامدانی توێژینه‌وه‌یه‌كی چڕ له‌سه‌ر پێكهاتوه‌كانی هه‌ساره‌ی مانگ و چه‌ند وێنه‌یه‌ك كه له‌لایه‌ن كه‌شتی گه‌ڕۆكی"چرۆنۆگ"ه‌وه ره‌وانه‌ی زه‌ویكروه، ده‌ركه‌وتوه پێچ 700 (حه‌وتسه‌د) ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ئاو له‌سه‌ر روی هه‌ساره‌ی مه‌ریخ بونی هه‌بوه.\nبه‌پێی تۆڕی هه‌واڵی Sky News، زانایانی چین له توێژینه‌وه‌یه‌كیاندا رایانگه‌یاندوه، دوای ئه‌نجامدانی توێژینه‌وه له‌چه‌ند پێكهاتویه‌كی سه‌ر روی هه‌ساره‌ی مه‌ریخ و لێكۆڵینه‌وه‌له‌چه‌ند وێنه‌یك كه له‌لایه‌ن "چرۆنۆگ"، كه‌شتی گه‌ڕۆكی سه‌ر روی مه‌ریخه‌وه نێردراوه‌ته‌وه سه‌ر زه‌وی، ده‌ركه‌وت كه روی ئه‌و هه‌ساره‌یه ئاوی له‌سه‌ر بوه.\nئه‌و سامپڵ (نمونانه) بونی ئاو له‌سه‌ر روی هه‌ساره‌ی مه‌ریخ بۆ پێش 700 (حه‌وتسه‌د) ساڵ له مه‌وبه‌ر ده‌سه‌لمێنن\nئاماژه‌یان به‌وه‌شكردوه، ئه‌و سامپڵ (نمونه) و وێنانه‌ی كه ئه‌و كه‌شتیه گه‌ڕۆكه ره‌وانه‌ی زه‌وی كردوه‌ته‌وه، به‌شێوه‌یه‌كی سه‌رنجراكێش به‌ڵگه‌ی پێویست ده‌رباره‌ی بونی ئاو له‌سه‌ر روی هه‌ساره‌ی مه‌ریخ بۆ پێش 700 (حه‌وتسه‌د) ساڵ له مه‌وبه‌ر ده‌سه‌لمێنن.\nله‌گه‌ڵ ده‌ستپێكی سه‌رده‌می ئامه‌زۆنیدا ئاو له‌سه‌ر روی هه‌ساره‌ی مه‌ریخ وشكی كردوه\nبسیان له‌وه‌شكردوه، پێش 3.000.000.000 (سێ ملیار) ساڵ له‌مه‌وبه‌ر و له‌سه‌ر ده‌می جیۆلۆجیدا كه به سه‌رده‌مه‌ی "هستێریا" ناسراوه، سه‌رچاوه‌ی ئاو به‌شێوه‌یه‌كی سروشتی له‌سه‌ر روی هه‌ساره‌كه بونی هه‌بوه و له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكی سه‌رده‌می ئامه‌زۆنیدا ئاو له‌سه‌ر روی هه‌ساره‌ی مه‌ریخ وشكی كردوه.\nئه‌و نمونانه‌ی كه له‌به‌رده‌ستیاندایه به‌هۆی ئه‌و روكه‌شه به‌هێزه‌ی هه‌یانه سه‌لمێنه‌ری ئه‌و راستییه‌ن كه ئاو به‌شێوه‌یه‌كی گشتی بونی هه‌بوه\nزانیان باسیان له‌وه‌شكردوه، ئه‌و نمونانه‌ی كه له‌به‌رده‌ستیاندایه به‌هۆی ئه‌و روكه‌شه به‌هێزه‌ی هه‌یانه سه‌لمێنه‌ری ئه‌و راستییه‌ن كه ئاو به‌شێوه‌یه‌كی گشتی بونی هه‌بوه، چونكه ئه‌و نمونانه گومان ده‌كرێت یان له توانه‌وه‌ی توانه‌وه به‌سته‌ڵه‌ك یان بون به‌گازی به‌شێك له پێكهاتوه‌كانی ئاوی سه‌ر روی مه‌ریخ دروستبوبێت و ئه‌و شێوه ره‌قه‌ی پێبه‌خشیبێت.\nتوێژینەوە زانستیی گەردوون ناسی جۆراوجۆر


بەرهەم ساڵح جەخت لە پشتیوانیی نێودەوڵەتی بۆ راگرتنی پێشێلكارییەكانی توركیا دەكاتەوە\nلەمیانی پێشوازیكردنی لە وەزیری دەرەوەی فەرەنسا، بەرهەم ساڵح، سەرۆک کۆماری عێراق جەختی لە پشتیوانی و هاوکاری نێودەوڵەتی بۆ راگرتنی پێشێلكارییە سەربازییەکانی توركیا بۆ سەر خاكی عێراق كردەوە.\nئاوێنە: بەپێی راگەیەندراوێكی نوسینگەكەی، بەرهەم ساڵح، سەرۆك كۆماری عێراق ئەمڕۆ پێنجشەممە ٢٠٢٠/٧/١٦ لە كۆشكی بەغداد پێشوازیكرد لە ژان ئێف لۆردیان، وەزیری دەرەوەی فەرەنساو دەفدی هاوڕێی.\nلەودیدارەدا باس لە چۆنیەتی پەرەپێدانی پەیوەندی دۆستانەی نێوان عێراق و فەرەنساو فراوانكردنی ئاسۆی هاریكاریی لە بواری ئابوری و فەرھەنگی و بايەخی هاوکاری ستراتیجی نێوانیان کرا به ئاڕاستەی ئاوەدانی عێراق و هاوکاری لە روبەڕوبونەوەی پەتای کۆرۆنادا.\nلە بەشێکی دیکەی دیدارەکەدا سەرۆك كۆمار جەختی لەپێویستی پشتیوانیكردنی كۆمەڵی نێودەوڵەتی لە دەوڵەتی عێراقی خاوەن سەروەری تەواو کردەوە وەك بناغەیەك بۆ پرۆژەی نیشتمانی و پاراستنی سەقامگیری عێراق، ھاوکات ھێنانەکایەی سیستمێكی ھەرێمایەتی کە زامنی ئاشتی و سەقامگیری و خۆشگوزرانی بێت بۆ سەرجەم گەلانی ناوچەكە.\nھەر لە دیدارەکەدا بەرھەم ساڵح دوپاتیكردەوە کە عێراق بە گرنگییەوە دەڕوانێتە هەڵوێستی نێودەوڵەتی بۆ پشتیوانی لە پاراستنی سەروەری و سەلامەتی خاکەکەی و راگرتنی پێشێلكارییە سەربازییەكانی توركیا بۆ سەر خاكی عێراق، جەختیشكردەوە لە پێویستی چارەسەرکردنی كێشە سنورییەكان لە رێگەی هاریكاری نێوان هەردو دەوڵەتی دراوسێ و دوركەوتنەوە لە گرتنەبەری رێوشوێنی تاكلایەنە.\nلە تەوەرێکی دیکەی دیدارەکەدا سەرۆك كۆمار پشتیوانی فەرەنسای بۆ عێراق بەرزنرخاند، بەتایبەتی بەشداری کارای لە چوارچێوەی هەوڵەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە جەنگی دژ بە داعش، ھاوکات ئاماژەشیكرد بۆ پێویستی بەردەوامبونی هاریكاری و هەماهەنگی و كاری هاوبەشی نێودەوڵەتی و ھەرێمایەتی بۆ تەواوكردنی سەركەوتنی یەكجارەكی بۆ ریشەكێشكردن و وشككردنی سەرچاوەكانی تیرۆر و توندڕەوی.\nلەلای خۆیەوە، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا پشتیوانی وڵاتەكەی بۆ هەوڵەكانی عێراق دوپاتكردەوە لە پارێزگاریكردن لە سەروەری و زامنكردنی سەقامگیری و بەدیهێنانی داواكاری گەلی عێراق لە ھێنانەدی خۆشگوزەرانی و پێشكەوتندا.\nلە کۆتایی دیدارەکەدا دوایین گۆڕانکاری ناوچەکەو نێودەوڵەتی خرایەڕو، جەختیشكرایەوە لە پێویستی دیالۆگی بونیادنەر بۆ چارەسەركردنی قەیران و گرژییەكان لە ناوچەكە.


June 2, 2020 – Dengekan\nWritten on June 2, 2020, by Zahir Bahir\nئەوەی کە لە ئەمەریکا ڕوودەدات نە ڕوداوێکی سەرسوڕهێنەرە و نە تازەیە و نە کۆتایی ئەم جۆرە کاردانەوەیەی خەڵکیشە. حکومەتە یەك بەدوایەکەکانی ئەمریکا ناتوانن نە فێری وانە وەرگرتن لە ناڕەزاییەکانی پێشتری Continue Reading »\nComments Off on خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانی ئەمەریکا بەرەو کوێ؟ … زاهیر باهیر\nWritten on June 2, 2020, by Karim Kaka\nکتێب/ کرێمستیبابەت/ رۆماننووسەر/ کەریم کاکەچاپ/ یەکەم- ٢٠١٣ژمارەی سپاردن/ ١٩١لە باڵوکراوەکانی یەکێتی نووسەران بۆ خوێندنەوەی ئەم ڕۆمانە کلیکی ئێرەبکەن ………..\nComments Off on رۆمانی کرێمستی … نووسەر: کەریم کاکە\nWritten on June 2, 2020, by Denegkan\nوەک دەزانین رەخنە گرتن لەگەڵ خودی مرۆڤدا لەدایک بووە و ئامانجیشی گۆرینی رێرەوی رێگا تاریکەکانە بۆ رێگای رووناک و سەرکەوتوو ، سەدەی بیست و یەکەمە و دەوڵەتەکانی جیهان رێگا و Continue Reading »\nComments Off on بەرچاو روونییەک دەربارەی رێباز و کۆمپانیا جیهانیەکان …رابەر عبدولحەمید\nWritten on June 2, 2020, by Ahmad Rajab\nوانه‌كانی ژیان عه‌بدوڵلا مه‌لا فه‌ره‌ج قه‌ره‌داغی ناسراو به مه‌لا عه‌لی كادیرێكی پێشكه‌وتووی حزبی شیوعی و ئه‌ندامی كۆمیته‌ی هه‌رێمی كوردستان و فه‌رمانده‌یه‌كی پێشمه‌رگه‌ی لێهاتوو بەرپرسی پێشمه‌رگه‌كانی مەڵبەندی سلێمانی و کەرکوکی حیزب Continue Reading »\nComments Off on مه‌لا عه‌لی كادیرێكی پێشكه‌وتوو فه‌رمانده‌یه‌كی سه‌ربازی لێهاتوو … ئه‌حمه‌د ره‌جه‌ب


گڵکارێک لە کەرکوک کەلتورێکی کۆنی عێراقی دەبوژێنێتەوە - Yalla\nدوایین نوێكردنه‌وه نیسان 6, 2016\nمحمد عبدللە – یەڵڵا/ کەرکوک\n“باوکم هەمیشە دەیگوت دەمەوێت ببیت بە فڕۆکەوان، باوکان هەمیشە بەم شێوەیەن، هیوای باشترین بۆ داهاتووی منداڵەکانیان دەخوازن”. بەڵام من زۆرێک لە کار و پیشەم تاقیکردەوە و لە کۆتاییدا گەڕامەوە سەر پیشەی باوو باپیرانم.” بەم وتانە، داود دەستیکر بە گێڕانەوەی چیرۆکەکەی لە کاتێکدا کە چەرخەکەی دەسوڕاند و ئاوی دەکرد بەسەر قورەکەدا و بەردەوامبوو لە کارەکەی.\nداود لە قەرەداغی باشوری سلێمانی لەدایک بووە، بە مەبەستی کارکردن و دابینکردنی بژێوی ژیانی بەردەوام لە هاتوچۆدا بووە لە نێوان بەغدا و کەرکوک و دۆزخورماتو. لە ساڵی ١٩٩٥ لەسەر دەستی مامی فێری پیشەی گڵکاریی بووە کە خۆی بە (کۆزاڵچی) ناوی دەبات، پاشان پەیمانگای هونەرە جوانەکانی بەشی سیرامیک و دواتریش ئەکادیمیای هونەرەجوانەکانی لە بەغدا تەواکردوە. ئەو پێی وایە خوێندن کاریگەرییەکی ئەوتۆی نەکردوەتە سەر ئەزمونیی کرداری لە کارەکەیدا بەڵکو شارەزایی زانستی لە بوارەکەدا پەیداکردوە.\nکەشو هەوا و پلەکانی گەرما و ڕیژەی شێ کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە بەسەر ئەم کارەوە، سەرەڕای ئەوەی جۆر و پاکیی قوڕەکەش ڕۆڵ دەبینێت لە پاراستنی کارەکە و نەشکانی لە کاتی برژاندنیدا لە نێو فڕندا” ئەمە گوتەی داود بوو لە کاتێکدا ئەو قورانەی لێدەکردەوە کە بە پەنجەکانییەوە نوسابوون.\nداود قوڕی باش لە قەزای دوزخورماتووەوە دەهێنیت بۆ کارەکەی بەڵام بۆ دروستکردنی هەندێک کەلوپەلی تایبەت قوڕی بەغدای پێباشترە. ئامادەکردنی قوڕ بە چەند قۆناغێکدا تێپەڕدەبێت، لەسەرەتاداقوڕەکە دەپاڵێورێت لە پیسی و دواتر دەکرێتە نێو حەوزێکی ئاوەوە دووبارە دەپاڵێورێتەوە و پاشان ئامادە دەبێت بۆ شێلان و کارکردن. پاش دروستکردنی بە پێی خواست دەکرێتە فڕنێکی گەرمەوە کە١٠٥٠پلەی سەدییە، هەندێک قوڕ پێویستی بە پلەی گەرمی زیاترە کە دەگاتە ١٥٠٠ پلەی سەدی تا ئامادە دەبێت، ئامادەبوونی بەرهەمەکەش بە پێی ڕەنگەکەی دیاری دەکرێت. هەتا ڕەنگەکە زیاتر بەلای سپیی زەرباودا بڕوات ئەوا مانای وایە پیگەیشتوە و توند و ڕەقە بەڵام ئەگەر ڕەنگەکە نزیکبێت لە سور ئەوا کەمتر پێگەیشتوە و توند و ڕەق نییە.\nپەیداکردنی شارەزایی لە کارێکدا مەرج نییە لە ڕێی خوێندنەوە فێریبیت، من ئەم پیشەیەم لە مامم وەرگرت و خۆشەویستیم بۆ کارەکە پەیداکرد. زۆرێک هەیە کە دەخوێنن و هیچ فێرنابن، من لە کاتی خوێندنمدا هاوکاری هاوڕێکانم دەکرد، تەنانەت جارێک یەکێک لە مامۆستاکانم پێی گوتم من دەخەیتە هەڵوێستی سەختەوە چونکە کارەکان زۆر لەیەک دەچێت و ناتوانم هەڵیانبسەنگێنم”.\nداود پێی وایە هۆکاریی بەردەوامیی لە کارەکەیدا مامی و ئامۆزاکانییەتی کە توانیویانە لەسەر ڕێچکەی باوو باپیرانیان بەردەوامبن سەرەڕای ئەوەی خەڵک لە ئێستادا کەمتر ئەو کەرەستانە بەکاردەهێنێت بەهۆی هاتنەناوەوەی بەرهەمە چینی و ئێرانی و تورکییەکانەوە. بەڵام ئارەزووی بۆ مانەوەی لە کارەکەدا وای لێدەکات داهێنان بکات و بەردەوامبێت لە کارەکەیدا.\nداود لەگەڵ دوو هاوپیشەیدا ڕۆژانە لە کاتژمێر ٨ی سەرلەبەیانییەوە دەچنە شوێنی کارەکەیان و پاکی دەکەنەوە و قوڕ دەشێلن و کاردەکەن و هەتا کاتژمێر٧ی ئێوارە لەسەر کارەکەیان بەردەوام دەبن.\n“بۆ ماوەی ٢٢ ساڵە بە بەردەوامیی ئەم کارە دەکەم، بەڵام پێم وانییە بتوانم پێشانگایەکی تایبەت بەخۆم دابنێم، لەگەڵ ئەوەشدا بەشداریم لە چەندین پێشانگادا کردووە لە بەغدا و کەرکوک، بەڵام دانانی پێشانگای تایبەت پێویستی بە پێشکەشکردنی شتێکە کە ناوازەبێت و داهێنانی تێدابێت، شتێکبێت کە ڕوح تێربکات نەک تەنها ڕوخساربێت”.\nداود پێی وایە بەرهەمە گڵییەکان تەندروستترن لەو بەرهەمانەی لە پلاستیک وکانزاکان دروستکراون. سەرەڕای پێشکەوتن لە ئامێر و کەرەستەکانی ئەو کارە وەک فڕن و چەرخەی کارەبایی، بەڵام داود هێشتا بە شێوازە کلاسیکییەکە کاردەکات چونکە پێی وایە ئەو کارە پێویستی بە ڕوحە و کەرەستە کارەباییەکان ئەو ڕوحییەتە دروست ناکەن.\n“هەوڵدەدەم بەو شێوەیە بەردەوامبم لەسەر کارەکەم کە لە باوو باپیرانمانەوە بۆمان ماوەتەوە، چونکە ئەوان جێ پەنجەیان بە کارەکەوە دیارەوە ئەوەش وایکردووە کە کارەکەیان جیاوازبێت لە ناوچەکانیدیکە. دەمەوێت ئەم کەلتورە لەناونەچیت و هەوڵ دەدەم ئەزمونەکانم بگوازمەوە بۆ ئەوانیتر تا بتوانین بەردەوامی پێبدەین و لە پاش منیش کاری لەسەربکەن”.\nshort URL: https://yallairaq.com/ku/xcI4I\nئەمڕۆ لە مێژوودا: ١٥ی ئازار


کوژرانی ژنێک لەلایەن هاوژینەکەیەوە بە هۆی کێشەی ئابووری لە سونقوڕ\n12:20 - 2 November 2021\nهەنگاو: ژنێکی گەنجی خەڵکی سونقوڕ و کولیایی سەر بە پارێزگای کرماشان دوای دەمەقاڵەیەک، لەلایەن هاوژینەکەیەوە کوژرا.\nبە گوێرەی هەواڵی گەیشتوو بە ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، سەر لە بەیانی ڕۆژی دووشەممە ١٠ی خەزەڵوەری ٢٧٢١ (١ی نۆڤەمبەری ٢٠٢١)، ژنێکی گەنجی خەڵکی شاری سونقور و کولیایی سەر بە پارێزگای کرماشان بە ناوی ئاسیە ئەکبەری تەمەن ٣٥ ساڵ لەلایەن هاوژینەکەیەوە بە ناوی سەید نەبی حوسێنی تەمەن ٤٠ ساڵ کوژراوە.\nبە وتەی سەرچاوەیەکی ئاگادار هاوژینی ئاسیە ئەکبەری بە دار لەسەری ژنەکەی داوە و دەستبەجێ گیانی لەدەست داوە. بکوژ چەند کاتژمێر دوای ئەم ڕووداوە لەلایەن هێزەکانی پۆلیس دەستبەسەر کراوە.\nدوای بەدواداچوونەکانی هەنگاو، دەرکەوتووە کە ئەم ژن و مێردە خەڵکی گوندی “یوسفجێرد” سەر بە ناوچەی باوەڵێ لە شاری سونقورن و بە هۆی ئەوەی نەیانتوانیوە پارەی بیمەی تایبەت بە قوتابیان لە کاتی ناونوسکردنی منداڵەکانیان لە قوتابخانە دابین بکەن، بووەتە دەمەقاڵەیان و لە کۆتاییدا ژنەکە لەلایەن هاوژینەکەیەوە کوژراوە.\nیەکێک لە دانیشتوانی ئەم گوندە لەمبارەوە بە هەواڵنێری هەنگاوی ڕاگەیاند:’ سەید نەبی حوسێنی نەخۆشینی (گەشکە)ی هەبووە و لە ماوەی ساڵانی ڕابردووا سەرقاڵی کرێکاری بووە، بە هۆی نەخۆشینەکەیشی هیچ ئیدارەی و ناوەندیکی حکوومی دایاننەمەرزاندووە. ناوبراو دوای ئەوەی پەتای کۆرۆنا بڵاو بووەتە نەیتوانیوە هیچ کارێک پەیدا بکا و بەردەوام بێکار بووە و تەنانەتنەیتوانیوە خەرجی ژیانیان دابین بکات.\nشایانی باسە ئاسیە ئەکبەری دایکی دوو منداڵەی تەمەن ١٣ و ١١ ساڵان بووە.


چارەنووسی منداڵانی سەربازی وەک هەدی تەهایی کوژران لە شەڕدایە بۆ پەکەکە - دیدبان حقوق بشر کردستان ایران\nچارەنووسی منداڵانی سەربازی وەک هەدی تەهایی کوژران لە شەڕدایە بۆ پەکەکە\nلەبارەی هۆکاری تەڤلی بوونی و شێوەی تەڤلی کردنی پەکەکە و پەژاک قسەی زۆرمان کردووە. ئاستی ناگونجاوی خوێندن، کێشەی زۆری ئابووری و بژیوی ژیان و بەگشتی ژیانی دژوار و ناگونجاو کە هەندێک لە ماڵباتە کوردەکانی ئێران هەیانە دەبێتە هۆی هەڵکشانی ئەم دیاردە ناخۆشە.\nمنداڵانی وەها ماڵباتێک کە کێشەی ئابووری، کۆمەڵایەتی و گوشارە بێ هۆ و بنەماکان و نالۆژیکییەکانی باوک و دایک ناتوانن هەڵگرن بەدوای ڕێگایەک بۆ هەڵاتنن بەڵام نازانن کە بۆ هیچستان دەڕۆن و ژیانی خۆیان و ماڵباتیان ڕەش دەکەن.\nئەمانە داوێکی گونجاون بۆ پەژاک تا بتوانن بە نمایش لەسەر هزریان ئایندەیەکی باشتریان بۆ وێنا بکەن لەنێو گروپ و بە بەڵێنی پڕو پووچ مێشکیان دەخنە ژێر کۆنترۆڵیان و فریویان دەدەن.\nبەڵام لەم نێوەندەدا بە پێی بۆچوونی زۆرێک لە کارناسان ئەرکی پەژاک دابینکردنی هێزی مرۆیە بۆ پەکەکە تا بەڵکوو بتوانێت بە شێوەیەک کەمیەکان قەرەبوو بکاتەوە.\nنموونەی هەدیەی تاهایی کە لەتەمەنی کەمتر لە ۱۸ ساڵ تەڤلی پەکەکە و پەژاک بووە دۆخێکی دژواری لە بەردەمدایە کە ئەزموونی بکات و ژیانی زۆربەیان کورتە و لەگەڵ کوژرانیان ژیانیان کۆتایی پێدێت.\nگەنجان و جوانانی وەک هەدیە تاهایی تەڤلی ئەم گرووپانە دەبەن هەندێک مەیل و حەزیان هەیە کە بۆ تەمەنی ئەوان سرووشتییە، بەڵام لە ڕوانگەی سەرکردەکانی پەکەکە و پەژاکەوە قەدەخەیە و نابێت هیچ جۆرە پەیوەندیەکی سۆزداری لەنێوان پیاوان و ژنانی ئەندام دا بوونی هەبێت.\nئەم جۆرە کردەوانە دژی مافی مرۆڤن کە پەکەکە لەبارەی هاوڵاتیانی کورد بە ناوی ئازادی و تێکۆشان بۆ کوردان ئەنجامی دەدەن کە جێگای داخ و کەسەرە.\nلەلایەکی دیکەشەوە، ماڵباتەکان قوربانی ڕامیاری بەکارهێنانی منداڵ سەرباز لە نێو ئەم گرووپانە خاڵی هاوبەشیان زۆرە وەک نیگەرانی لە زیان بەرکەوتنی دەروونی کە دوای ڕاگەیاندنی کوژرانی منداڵەکانیان تووشی دەبن.\nئەندامانی پەژاک لەڕێگای ڕفاندن یا هەڵخەڵەتاندنی کەسانی خوار تەمەن هەژدە ساڵ هێزی پێویست بۆ پەکەکە تەڤلی دەکەن و لە ئەنجامدا دوای بەکارهێنانیان لە شەڕە بێ کۆتایەکاندا و دوای چەند ساڵ، هەواڵی کوژرانیان بە ماڵباتەکانیان ڕادەگەینن.\nماڵباتی قوربانیان لە دیمانەکانیاندا لەگەڵ چاودێر جەختیان کردۆتەوە کە ئەم هەڵسوکەوتەی پەژاک دەبێتە هۆی زیانی دەروونی زۆر بۆ ئەندامانی ماڵباتەکانیان و ژیان بۆیان دژوار دەکات.\nجا ئێستا پرسیار ئەمەیە کە بۆ هیچ دەزگا و ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتی مافی مرۆڤ لە مەڕ ئەم کردارانە و هەڵسووکەوتی دژ بە مافی مرۆڤی پەکەکە هەڵوێست نانوێنن و پێش لەو کردەوە دژ مرۆیانەی ناگرن؟\nلەلایەکی دیکەوە دەبێت ئاماژە بە ئەرکی بەرپرسانی ئێران لەمبارەوە بکرێت کە گەر بەرنامە و هەنگاوێکی بەکاریگەریان لەم پێناوە هەڵنەگرتووە، ناکرێت چاوەڕوان بین کە چیرۆکی ژیانی هەدەی تاهایی جارێکی دیکە دووبارە نەبێتەوە.\nلەکۆتایدا، بەرپرسانی ئێران و هەڵبەت بەرپرسانی پارێزگا دەبێت سەرنج بخەنە سەر ئەم خاڵە گرنگە کە گەر ئەم مەرجە درێژەی هەبێت و هەنگاوێک نەنێن، بە لەبەرچاوگرتنی کێشەی ئابووری و کۆمەڵایەتی کە زۆرێک لەماڵباتە ئێرانییەکان تووشی بوون، گرووپە ملیشیاکانی سەرەوە لەو دۆخە لەبەرژەوەندی خۆیان کەڵک وەردەگرن و ماڵباتی زۆرتر گیروودەی دیاردەی منداڵی سەرباز دەبن کە ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی هەڵکشانی کێشەکان لەناوچە کوردنشینەکان.\nبۆ پەژاک ڕێگا بە دیداری ماڵباتی فەردین ساڵحی لەگەڵی نادات؟


�����. ����� �� ��Ի�ڵԡ����� ����, ��Ի�ڵԻ�ó� �� ��Żصڵҹ�\n���õ� ����ʵ�. ������� �ص�� ��� �š� ��Ե�. "���� �ԡڢ�� ��ࡹ�"��\n�͵ڶ �� ʵڵ��� ����, "͵ڶ� �ԡڢ�� ��� �š�����"�� �͵ڶ\nʧڢ�����, "��Ҥ� ��� ��� ��� ��Ǳ��"�� �͵ڶ �͡�����\n[��] ����� ��ڤ�� ����� ���õ� ��تڬ�������� ͻ���ҳ�ԡڢػ������\n���ԡ� ���ҹ� ��Ҥ�� ͵ڵ� ���� ��ڻ�ڵ� ������ �͡���� ��ڤ��\n��ǵڵ��ڰ�� ���ǹʳڱ��ڱԵ�ڻ��� ʵڶ� ������ ����� ͷ���. ����\n��ڶ ���õ�. �� ʹڸ�� �صڵ� "��ڤ�� ����� ����"��. ���� � ����\n�ԡڢ� �������յ� ����� ������ �ʹ�� ���� ��¹������ ��ڸ�د��\n�ԡڢ�Ե��� ��ڤҵ��� ��ڭ�ڵ�þطڸ��� ���Թ�� ��ڤ�� �����\n�Ҥ�ک�ڵ� �˹ڵ� ༳�Գڱ� ������ "�� ���� ��ڨ�ڢ�ڸ�����Ե� �- �͡�\n����� ��������"�� �Թ�൵��� ������õ��� ���Թ�� �ԡڢ� ��������.\n�˹ڵ� ༳�Գڱ�ڵ� �دڰҹدڰ�� ��û�ڡ�ڻ�ҳ� �- ��ڰ��\n͹��ʵҤ�๹ �- ͹ػؾ�ྐྵ �ǱڲԵ��� ��ھ��ٯ��ڵ� �ҵ�, µڶ\n�ط�ʻڻҷ�� �๡�ҳ� �- ���ʹڵ�, ����ٻ� �˹ڵ� ༳�Գڱ�. ��������ҵ�\n��������. �� ����� ༳�Գ�� �دڰԵ�ڰ�๻� �Ԫڪ��, ⶡ� ��ڵ��һ�,\n�͡�����ª�ҷ���ʹ ��ڵ��һ� ͹ڵ�� �� ��Ԫڪ��⵻� �����طڷ� �����\n�������� �Ԫڪ��. �Ԫڬ������ҵ� ��������. �¹��� �ػ��ԡ�����ҵ�\n@�ԧ��ö: � �. ��ڨ�ڢ�����Ե�         � ��. ��ïڰԻ�ҳ�, �. ��è�ڡ��ҳ�\n@� �. ͹��ʵҤ��        � �.�. �๡�ҳ��


نوسین و ئامادەکردنی: مانو بەرزنجی و جوان عومەر ئەحمەد\nپێداچونەوەی: ڕێبوار حەمە تۆفیق\nبە درێژایی مێژوو لە سەرجەم ناوچەکانی کوردستاندا هەزاران جار گوێبیستی ناو و پێداهەڵدانی جۆراوجۆری ژنانی بوێر و سەرکردەی ئازا بوین. ژنی داهێنەر، جەنگاوەرى وه‌ها کە لە هەموو نەهامەتيیەکانی میلەتەکەيدا شان بە شان و (هەندێ جاریش زیاتر لە پیاوان) بە ئەرک و بەرپرسیارێتی خۆیانيان له شان ناوه و لە پاڵ دایکایەتی و بەڕێوەبردنی خێزاندا، ئەرکی ئاوەدانکردنەوە و بونیادنان و سەرکردایەتی گەورەیان لە ئەستۆ گرتووە. هەر لە نووسین و ئەدەب و چالاكى ڕۆشنبيرييه‌وه تا دەگاتە جەنگ و... جێدەستيان ديار بووه، به‌ڵام مەخابن زۆریان بە ونی ماونەتەوە، یاخود بە جۆرێک له جۆره‌كان کار لەسەر سڕینەوە و ونکردنیان کراوە!؟\nچەندین ناوی دیاری ژنانی کورد هەن کە نەوەیەک بە شانازيیەوە بۆ نەوەی دوای خۆی دەيگێڕیتەوە. کێ لە ئێمە چیرۆکی خانزادی میری سۆران، عادیلە خانم، حەپسەخانی نەقیب و چەندین ژنی پێشەنگی تری نەبیستووە؟ گەر بە وردی چاوێک بە هەموو ئەو سەرچاوانەی گەڕیدە بێگانانه‌ندا بگێرین كه لەسەر بارودۆخی ڕامیاری، دۆز و مێژووی کورديان نووسيوه و سەردانی كوردستانیان کردووە، بە ڕوونی ئه‌وه دەبینین كه چۆن ژنی کورد بووه‌ته جێگای سەرەنجيان و سه‌دان سەرچاوەی گرنگ و دیار هەن كه ئاماژە بە ئازایی و بوێری و سەرکردەيى ژنی کورد دەکەن كه سەرباری بوونی ئەو هەموو ململانێ و بەربەستە ڕامیاری و کەلتوری و ئاینیيانەی كه لە بەردەم ژناندا هەبووه، به‌ڵام هيچ يه‌ك له‌مانه ڕێگر نه‌بوون له‌وه‌ى كه ناوى ئه‌م ژنانه بۆ هه‌تاهه‌تايه له مێژوودا به نه‌مرى بمێننه‌وه. لێره‌دا چه‌ند نموونه‌يه‌ك له‌و ژنانه وه‌ك نموونه‌ى خه‌روارێك ده‌هێنينه‌وه:\n١- دەوڵەت خانمی لوڕستانی:\nدەوڵەت خانم هاوسەری عیزەدین محەمەدی لوڕستانی بووه. پاش كۆچىدوايى هاوسەرەکەی له ساڵی ٧١٦ كۆچى دەسەڵاتی ناوچەکەی گرتووه‌تە دەست و بۆ ماوەیەک سەرکردایەتی وڵاتی کردووه و دواتر بە هۆی دژایەتیکردنیيەوە لە لایەن چەن هۆز و تیرەیەکی ناوچەکەوە، ناچار کراوه بەرپرسیاریەتیيەکەی ڕادەستی براکەی بکات بە ناوی عیزەدین حسێنه‌وه.(١)\n٢- حەیران خانم:\nحەیران کچی کەریم خانی دەبنلیيه. لە شاری نەخجوانی وڵاتی قەوقازی ئێستا چاوی بە ژيان هەڵێناوە، یەکێک بووە لە خانمە ڕۆشنبیر و هۆزانەوانانه‌ى کورد کە هۆنراوەکانی بە زمای فارسی نوسیوە، نمونەیەک لە هۆنراوەی حەیران خانم:\nچە کافر، کافر ڕهزن، جە ڕهزن، ڕهزن ایمان(٢)\n٣- سری خانم:\nساڵی (١٨١٤زاينى به‌رانبه‌ر به ١٢٣٠ كۆچى) له دیار بەکر چاوی بە دنیا هەڵهێناوە. یەکێک بووه لەو ژنە شاعیرە بە ناوبانگ و بە سەلیقانه‌ى کورد کە هۆنراوەکانی بە هەردوو زمانی فارسی و تورکی بوون.(٣)\n٤- شا خاتون:\nژنێكى بوێر و سەرکردەى بەتوانا بووه له بەدلیس کە پاش کۆچی هاوسەرەکەی (شەمسەدین حاکمی بەدلیس) حوکمی ناوچەکەی گرتووه‌ته دەست. وەک لە (شەرەفنامە)دا ئاماژەی بۆ كراوە، شاخاتون ڕۆلێکی ئێجگار گرنگی لە بەڕێوەبردنی کارەکانی دەوڵەتدا بینیوە هەتا ئەوکاتەی کوڕەکەی (ئەمیر ئیبراهیم) گەورە دەبێت و دەسەڵاتەکانی خۆی ڕادەستی ئەو دەکات.\n٥- شەهدە دینەوەری:\nبە شانازی ژنان(فخر النساء) ناو براوه. لە شاری بەغداد لە دایک بووە و یەکێک لووه له‌و ژنە ڕۆشنبیر و خاوەن هەڵوێست و پێنوس دیارانه‌ى سەردەمەكه‌ى. نووسەرانی دیاری وەک: ئەبی خەتاب ناسر، نەعابی و تەڵحە بن محەمەد گه‌واهى لەسەر زیرەکی تواناکانی ئەم خانمە دەدەن. شەهدە خانم لە ٥٧٤ كۆچيدا کۆچی دوایی کردووە.\n٦- مەستورە خانمی ئەردەڵانى:\nمە‌ستورە‌ی ئە‌ر‌دە‌ڵان، کە ناوى تەواوى (ماھ شە‌رە‌ف خانم حەسەن محەمەد) شاعیر و مێژونوسی کورد، لە ساڵى ١٨٠٣ لە شارى سنە لە بنەماڵەی قادرییەکان لە دایکبووە، باوکی مەستورە لە پیاوە رە‌سە‌نە‌کانی شارى سنە بووە و هەوڵیداوە کچەکەى بخوێنێت هەر بە هاوکاری باوکىەوە شارەزاییەکی تەواوی لە زمانی کوردی و فارسیدا په‌یدا کردووه.\nنمونەیەکی تری ژنی زانا شاعير و نووسەر و مێژوونووس و سەرکردە بووە لە سەردەمی دەسەڵاتی میرنشینی ئەردەڵاندا، کە مێژوی دەسەڵاتی ئەردەڵانیيەکانی نوسیوەتەوە و شاعیر و سەرکردەیەکی دیار بووە بۆ میرنشینەکەی. لە ڕۆژى ٩/١٢/١٨٤٧ لە تەمەنى (٤٤) ساڵى لەشارى سلێمانى کۆچى دوایى کردووە و لە گردى سەیوان بەخاک سپێرراوە.\n٧- مەیان خاتوون:\nمەیان خاتوون لە ساڵی ١٨٧٤ لە شنگال لەدایک بووە. کچی عەبدی بەگی ئیزدیيە کە ماوەیەک میری ئێزدیان بووه. دایکی کچی میر جاسم بەگی خانەدانی ئێزديیانە. مەیا خاتون لەناو خێزانێکی خانەدانی ئێزدی لەدایک بووە. لە هه‌ژده ساڵیدا لەگەڵ عەلی بەگ کە دواتر بوو بە میری ئیزدیيەکان، هاوسەرگیری کردووه. لە ساڵی ١٨٩٢ بۆ ١٨٩٣ مەیان خاتوون و عەلی بەگ ڕووبەڕووی هێرشی عوسمانيیەکان بوونەوە و لایەن عومەر وەهبی پاشای عوسمانیيەکان دەستگیرکراون و داوایان لێ کراوه كه ئایینەکەیان بۆ ئیسلام بگۆڕن.\nجۆن گوست(نووسەری کتێبی کوردانی ئێزدی) لە کتێبەکەیدا باس لە کاراکتەری مەیان خاتوون و عەلی بەگ و ڕووداوەکانی ئەو کاتە دەکات و دەڵێت: لەگەڵ هەموو زۆرداری و چەوساندن و ئەشکەنجەیەکدا عەلی بەگ و مەیان خاتوون ڕازی نەبوون ئایینەکەیان بگۆڕن و بەو هۆیەوە بۆ باکوور ئەنادۆڵ دوورخراونه‌ته‌وە. پاش مەرگی هاوسەرەکەی دەسەڵاتی گرتە دەست بووە بە یەکەم میر ژنی کاریگەر و دیاری ئێزیدیيەکان، هەروەک مێژوونووس (سەدیق دەملوجی) دەنووسێت: ژنێکی بەهێز، کاریگەر، خاوەن پەیڤ و پەیامی کاریگەر لە ناو ئێزیديیەکاندا، دەسەڵاتێکی هێندە دیاری هەبووه، وەک ئەوەی بڵێيت هیچ هیزێک نیيە بەرەنگاری بێتەوە.(٤)\nئه‌مانه و سه‌دان ژنى تر نموونه‌ى ديارى کاریگەری ژنی کوردن كه نه‌ك تەنها لە نووسین و هۆنراوە و سەرکردایەتی و جەنگاوەریدا به‌ناوبانگ بوون، بەڵکو لە بڵاوبونەوەی ئاینەکانيشدا پێشەوابوون و بە هەمان شێوە خاوەنی کەسایەتييه‌كی دیار بوون و لە هەریەک لە ئاینەکانی ئیسلام، کریستیان، یارسانی، ئێزیدی و جولەکەدا، نموونەی دیاريان (ئەسینات بارزانی)يه کە لە سەدەی ١٧ زاینیدا ژیاوە(١٥٩٠-١٦٧٠) یەکەم بانگخوازی ژن بووە لە مێژووی جولەکەدا و کاریگەرى دیاری لەسەر ئاینی جولەکە و ژنانی کورديش هه‌بووه.(٥)\nژنە ئازاد و بەجەرگ، سەرکردە و چاونەترس (فاته‌ڕه‌ش) یەکێکی ترە لە ژنە ئازا و ونناوه‌كان لە مێژووی کورددا، ئەوەی لێرە مەبەستمانە هەڵدانەوەی مێژووی (فاته‌ڕه‌ش)ـە. ژنێک پڕ لە وزە چاونەترس سەرکردە و سەرکەش، ژنێک کە بە داخەوە ئێمەی کورد کەمترین زانیاریمان لەسەری هەیە، بگرە زۆرینەمان ڕەنگە هەر نەیناسین یاخود ناوێکی ئاوامان بەرگوێ نەکەوتبێت، ئەوەش لەبەر نەبوونی سەرچاوە و کەمی لێکۆڵینەوەکان لەسەر ئەم خاتوونەيه کە هاوشێوه‌ى چه‌ندين ناوى تر بە هۆکاری جیاجیا و لە ژێر بیانوی پارچەپارچە بوونمان پاراوێز خراون.\nئەوەی جێی پرسیارە و تا ئێستا وه‌ڵامه‌كه‌ى بە لێڵی ماوەتەوە ئەو پرسياره‌كه‌يه كه ئايا قەرەفاتم کێ بووە؟ ناوی دروستی ئەم کەڵە ژنە چی بووە؟ و کچی کێ بووە؟ لەڕیگەی گەڕان و سیرجە دیجیتاڵييه‌کانەوە ئەوەی بەردەست دەکەوێت تەواو مێژوویەکی جیاواز و خواستخوازی ئارتیکڵەکانە، کە هەرکەسە و بە خواستی خۆی بۆ بەرژەوەندی نەتەوەیی خۆی بابەتێک یان دوانی شێواندووە، لێ ئەوەی گرنگ بووە بۆ ئێمە شتێک بدۆزینەوە سەبارەت بە (فاته‌ڕه‌شی) کوردان نەک (قەرەفاتمی) تورکانه، بەڵام کاتێک بەدووی وشەی (قەرەفاتم، Kara Fatma) دەگەرێيت بەدڵنیایەوە وێنە و مێژوو کەسێکت پێشان دەدەن کە تەواو جیاوازە و دوور و نزیک نە پەیوەندی بە فاته‌ڕه‌شی کوردانەوە هەیە نە بە مێژووی قارەمانێتی فاته‌ڕه‌شه‌وه، تەنیا هەوڵێکی فاشیستانەی تورکەکانە بۆ بزرکردنی ناوی (فاته‌ڕه‌ش)ی کوردان و شێواندنی بە ژنێکی تورک. ئەرکی ئێمە لێرەدا ئەوەیە ئەوەی دەستمان کەوتووە بە زمانە جیاوازەکان لەگەڵ تەواوی ئەو نووسینانەی لەسەر فاتە ڕه‌شی کوردان تۆمارکراون، لە دەمارگیری بخەینەڕوو.\nهەوڵێکی زۆرمان دا بۆ ئەوەی سەرچاوەیەکی دروستمان دەستکەوێت سەبارەت بە فاتەڕەش، بەداخەوە هەموو هەوەڵەکانمان بێئاکام مايه‌وه‌و چەند جارێک زیاتر پەیوەندیمان کرد بە ئینستۆتی شاری (ماراش)(٨)ەوە، ئەويش هیچی لێ کەسک نەبوو. دوای ماوەیەک، وەڵامیان داینەوە و وتیان تەنها ئەوەندە زانیاریمان لەسەر فاته‌ڕه‌ش هەیە کە لە ماڵپەری ماراشدا نووسیومانە.(٩) لە ڕاستیدا زانیاريیەکانی ئەوانیش نەک جێگەی دڵخۆشی نەبوو، بەڵکو جێگەی دەستخۆشیش نەبوو، ئەوەی کەمێک دڵى خۆش کردین ماڵپەڕه مێژووييه‌كانى بولگاریا بوو، بەتایبەت ماڵپەڕی گۆڤاری (liternet) كه لەوێدا بەم شێوەیە فاته‌ڕه‌شی کوردان دەناسێنیت و دەڵیت: قەرەفاتیمە کێیە؟ فاته‌ڕه‌ش بە زمانی کوردی (Fata Reş) بە ئنگلیزی پێى دەڵێن (Black Fatima) ئەوەی گرنگ بوو بۆ ئێمە ئه‌وه بوو کە بە کوردی ئاماژە بۆ ناوه‌کەی دەکات و بە تیپی لاتینی دەنووسێت: فاته‌ڕه‌ش، کچی حاجی عوسمان بێ (بەگ)ـه و ناوی دروستی فاته‌ڕه‌ش (Asiye)يه. هەرچەندە فاته‌ڕه‌ش لە فاتیمەوە هاتووە کورتکراوەتەوە بۆ فاتە، خۆ ئەگەر وەک ئەوان ئاماژە بەناوی ڕاسته‌قینەی دەکەن دوور نیيە (عایشە) نەبێت و کرابێت بە ئایشێ، چونکە لە نێو کورداندا عایشە هەر بە ئایشێ بانگ کراوە، جگەلەوە لە شوینی لەدایکبوونی لە گوندی تۆکمەکلی هەر بە (گارا فاتم خاتوون) ناویان هێناوە نەک قەرە فاتم ،هەروەها بۆ ڕۆژی لە دایکبوونیشی هەمان کێشەمان بۆ دروست دەبێت لە تەواوی سەرچاوەکاندا کەس گرنگی بە ساڵ و ڕۆژی لەدایکبوون و ناوی ڕاستینەی فاته‌ڕه‌ش ناكه‌ن و ئەوەی بەردەست دەکەوێت کە فاتەڕەش لە ساڵی ١٨٢٠ لە چیاکانی کوردستان لە شاری ماراش لە دایک بووە. زۆربەی ئەو تۆمارەنەی لەسەر فاتەڕەش نووسراوە نەیانتوانیوە بە دروستی تەمەنی دیاری بکەن و هەندێک بە ٤٠ ساڵ و هەندێک نزیک بە ٥٠ ساڵ تەمەنی فاتەڕەشیان خەمڵاندووە. بۆیە دەکرێت ساڵی ١٨٢٠ بە نزیکترین ساڵی لەدایکبوونی دەستنیشان بکەین.\nوێنەی فاتەڕەش لەسەر دەفرێک کە بە زمانی فەرەنسی لەسەری نووسراوه\nوەک لە سەرەوە ئاماژەمان پێ دا ناو و ساڵی لەدایکبوونی فاته‌ڕه‌ش لە هیچ شوێنکدا نەبینراوە و نەزانراوە ڕه‌نگه لە بەڵگەنامەکانی ئیمپراتۆری عوسمانلیدا شتێكمان دەستمان کەوێت، ئەوەش کارێکی گران و قورسە. هەرچەندە چەند بەڵگەنامەیەکمان دەستکەوت کە ئاماژە بە فاته‌ڕه‌ش دەکه‌ن و بە ئەلفابێى ئارامی نووسراون و لەیەک دوو لەو کوردە تورکناسانەمان پرسیار کرد تا بۆمان بکەن بە کوردی، بە بیانووی جۆراوجۆرا کۆمەکیان نەکردين، بەڵام دەتوانین بە مەزندە و بە پێوەری ئەو ڕۆژنامە ئەوروپیانەی لەسەر فاته‌ڕه‌ش نووسیویانە لەگەڵ هەندێک لە گرافیک فۆتۆکانیدا بگەینە ئەو بڕوایەی کە فاته‌ڕه‌ش لەسەرەتاکانی سەدەی نۆزدا لە نێوان ١٨٠٠ بۆ ١٨٢٠ لە چیاکانی کوردستان لە شاری ماراشی باکووری کوردستان لە دایک بووە. ئەوەندەی ئێستا لەبەر دەستە دەیخه‌ینە بەر دیدی خوێنەر، ئەو ئەرکەی تر کە ماوە بە هیواین خوێندکارەکانی زانکۆ و کەسانی شارەزا شان بدەنە بەر ساغكردنه‌وه‌ى ئه‌م مێژووە دابڕاوەی کورد و بیگەڕێنەوە بۆ نەتەوەکەیان.\nلە سەنتەری ئەدەبی (bernamegeh) دەڵێت: فاته‌ڕه‌ش لە کوردانی باشوورە و لە شاری (ڕواندز) لە دایک بووە. پاشان هاتوونەتە چیاکانی ماراش. ڕەنگە ئەم بۆچوونەش دروست بێت. ئەگەر لە کاتی میر محەمەدی سۆرانەوە بە یاوەری ئەوان هاتبێتنە ماراش و لە کاتی سەردانی میر محەمەد (پاشا کۆرە) بۆ ئەستەنبوڵ لە ساڵی ١٨٣٧دا ئەوا فاتەڕەش تەمەنی تەنها حه‌ڤده ساڵان بووە، بەو پێەش بێت لە تەمەنی ٣٣ ساڵیدا و لە ساڵی ١٨٥٣دا بەشداری جەنگی کرایمی کردووە.\nوێنەی یەکێك لە پیاوەکانی فاتەڕەش(٧)\nفاته‌ڕه‌ش لە زۆرێک لە ڕۆژنامە و گۆڤارە ئەوروپی و ئەمه‌ریکیيەکاندا ناوی هاتووە و ئاماژى بۆ كراوه، بەڵام لەلایەن کورد خۆيه‌وه بۆ یەکەمجار کامەران بەدرخان لە پەرتووکی (Der Adler von Kurdistan) کە لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی Herbert Ortel نووسیویانە(٨) ئاماژه‌يان به ناوی فاته‌ڕه‌ش كردووه. لە دوای ئەویش محەمەد ئەمین زەکی بەگ لە پەرتووکی (مشاهیر الکراد و کوردستان) لە بەرگی دوویدا (شهیرات النساء) لەلاپەرە ٤٧١ بە دنیایەک هەڵەوە ئاماژه‌ى بۆ كردووه. ئەوەش بە ڕاستی لە پەرتووکێکی مێژووی وەها بەپێزدا کارەساتە، جگە لەوانە هەندێک لە نووسەرە کوردەکان هەروا به سەرپێی ناویان هێناوە، به‌ڵام بەبێ هیچ بنەمایەک و سەرچاوەیەکی دروست.\n١٦٧ ساڵ بەر لە ئێستا ژنێکی کورد بەشداری جەنگێکی خوێناوی کردووە جێگەی داخە لەنێو کورداندا نووسینەوە و تۆمارکردنی ڕووداوەکان بوونی نەبووە و نەنووسراوەتەوە، هەربۆیە ساغکردنەوە و گەیشتن بە زانیاری دروست کارەکەمان زۆر قورستر دەکات. ئێمە خۆمان مێژووی خۆمان تۆمارە نەکەین و نەتەوەیکی تر بۆمان بهۆنێتەوە! کورد وتەنی (دۆم بێت و کڵاش بۆ خۆی بچنێت) دەبێت چۆن بیهۆنێتەوە! بەتایبەت لەلایەن تورکەکانەوە ئەگەر ئەو ڕۆژنامە فەرەنسی و ئینگلزيیانە نەبوونایە ئەوەی ئێستا تۆ دەیخوێنیتەوە ئەوەشمان نەدەبوو، چونکە هەر لەو سەردەمەشدا ڕق و کینەی تورکەکان بەرانبەر بەو ژنە کوردە دەردەکەوێت و دەیان درۆ و پڕوپاگەندەیان بەناوی فاتەڕەشەوە هۆنیوەتەوە و هەوڵێکی زۆریان داوە لە بەها و ئازایەتی ئەو ژنە کەم بکەنەوە. لە شوێنێکدا لە ئاینی ئیسلام دەریان کردووە و بە ئێزدی ناویان هێناوە! لە جێگەیەکی تر دەڵین: بەشداری جەنگەکەی نەکردووە لەکاتێکدا یەک لە براکانی فاتەڕەش لەو جەنگەدا کوژراوه! ئەگەر تەنها ناوێک بووبێت و بەشداری ئەو جەنگەی نەکردبێت ئه‌ى بۆ براکەی دەکوژرێت! يان بۆچى ئەو قوربانیيانە دراوە! ئەگەر ئەم ژنە هەر بەڕاستی ئەوەندە قارەمان نەبووە، ئه‌ى بۆچى ئەو هەموو ڕۆژنامە بیانی و ئەوروپييانە گرنگیيان پێ داوە!؟\nوێنەیەکی فاتەڕەش لە ڕۆژنامە بیانييه‌کاندا\nزێدى له‌دايكبوونى فاته‌ڕه‌ش:\nماراش (Maraş) یان گورگوم، یەکێکە لە پارێزگاکانی باکوری کوردستان. لە ١٠ شارۆچکە و ٦٤ شارەدێ و ٤٧٦ گوند پێک هاتووە. لە ئێستادا یەک ملیۆن و نزیکەی ٣٧ هەزار کەسی لێ دەژی، ڕووبەرەکەی نزیکەی ١٤ هەزار ٤٠٠ کیلۆمەتر دووجایە، مێژووی ئەم شارە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٢٠٠ بۆ ١٤٠٠ سەردەمی هیتيیەکان ئەم شارە بە مارکاش(Marqas) ناسراوە دواتر لەسەردەمی ئاشوريیەکاندا بە گورگوم لە ٦١٢ هەتا ٦٦٠ دواتر مادەکان لە ٥٥٠ بۆ ٦١٢ هەتا سەردەمی ڕۆمانیيەکان دەکرێت بە گیمەنیک (Kahramanmaraş) لە سەردەمی هاتنی ئیسلام و دەسەڵاتی عەسمانیيەکان ناوەکەی گۆڕرا بە ماراش (marash) دواجار تورکەکان گۆڕيیان بە کاهرەمانماراش. ماراش تاکە هەرێم بوو کە لە ژێر دەسەڵاتی زولقادریيەکاندا مابووه‌وه و ئیمپراتۆری عوسمانی نەیتوانی بیخاتە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە (Dulkadirids) زولقادریيەکان یەکێک بوون لە میرنشینە دیارەکانی ناوچەکە و خاوەنی هێز و دەسەڵات بوون. میرنشینەکەیان لە (١٥٢٢-١٨٦٤) بەردەوام بوو، عەبدولقادری باوک ئەمیر بووە و پاشان کوڕاوکوڕ حوکمی میرنشینیان بەدەست بووە، ئەمیر عەلی بەگ دوا ئەمیری میرنشینی زولقادریان بووە. ساڵی ١٨٢١ عوسمانیيەکان هەوڵی داگیرکردنی شاری ماراشیان دا، لە دوای دوو ساڵ ململانێ بە دیاریکراوی لە ساڵی ١٨٢٢ کۆتایی بە دەسەلاتی عەلی بەگ هێنرا. ساڵی ١٨٣٠ عوسمانيیەکان هەوڵی لکاندنی شاری ماراشیان دا بە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی خۆیانەوە تا ساڵی ١٨٦٤ململانێ و شه‌ڕ و پێكدادان لە نێوان زولقادریيەکان و عوسمانیيەکان بەردەوام بوو لە دوای ئەو ڕۆژه‌وه ماراش بە دیاربەکر و حەلەبەوە لێکدران و بوونە یەک هەرێمی یەکگرتوو.(٩)\nماراش ساڵی ١٨٧٩\nلە ٢٢/٢/١٩١٩ بۆ ٣٠/١٠/١٩١٩ ماراش لە ژێر دەسەڵاتی بەریتانيیەکاندا بووە، پاش ئەوانیش فەرەنسيیەکان داگیریان کردووە، ئەویش پاش جینۆسایدی ئەرمەنیيەکان لە ساڵی ١٩١٨.(١٠)\nلەماڵپەری تایبەتی (cezmyurtsever) دەڵیت لە مانگی ٩ی نۆڤەمبەری ساڵی ٢٠٠٧ ڕێم کەوتە گوندی تۆکمەکڵی (Tokmaklı) بۆ زەماوەندی ژنخوازی بەڕێکەوت چاوم بەکەسێک کەوت ناوی حمزە بوو باسی گۆری فاتەرەشی کرد کە ئیستا بۆتە گەرەکێک ناوی ( Beylik) بووە ڕێکەوتین لەسەر ئەوەی سبەی زەە بمباتە سەر گۆرى فاتەڕەش هەرچەندە خەڵکی ئەو ناوچه‌یە دەیانوت (گارا فاتم خاتوون) بۆ ڕۆژی دوایی چوومە خزمەت حمزە، بە پرسیار ماڵەکەیانم دۆزیەوە لەو کاتەشدا چەند کەسێک لەو ناوە بوون، یەک لەوانە ئامینە بارین (Emine Barın) ژنێکی بەتەمەنی گوندەکە بوو. ئەو وتی: گۆرەکەی فاتەڕەش لەوبەر چەمەکەوەیە لەلای دارسنەوبەرەکان لە بایلیک وەختی خۆی گۆرەکەیمان هەڵداوەتەوە ئەم خەنجەرەمان دۆزیوه‌تەوە ئێستا لە ماڵەکەی مندایە. هەندێك سەرچاوەی تر باس لەوە دەکەن کە کەسێکی رووسی بەدوای زێر و خشڵدا گەڕاوە و گۆڕەکەی فاتەڕەشی هەڵداوەتەوە و تەنها کڵاوێکی ئاسانینی جەنگی دۆزیوەتەوە.\nهەندێک لە خەڵکی ناوچەکە هۆکاری چوونی فاته‌ڕه‌ش بۆ جەنگی کرایم دەگەڕێننەوە بۆ زیندانيکردنی دڵخوازەکەی، ئەو هەموو جەفایەش بۆ ئەوی کێشاوە هەر هۆکاری وەفا و خۆشەویستی بووە كه ئەو بڕیارە سەخت و ترسناکەی پێ داوە و بەشداری لە خوێناویترین جەنگی سەدەی نۆزده‌دا کردووە. فاتەڕەش کاتێک دڵخوازەکەی (هاوژین)کەی کە خۆی باشبوزاق(١١) (Başıbozuk) بووە لەبەر سەرکێشی و جێبەجێنەکردنی فەرمانەکانی سوڵتان لەلایەن سوڵتانەوە لە زیندانی (Kandiye) زیندانی دەکرێت. کاتێک فاته‌ڕه‌ش لە ماراشەوە بەڕێ دەکەوێت بۆ (Üsküdar) هەواڵ دەگات بە سوڵتان. باش ئەوەی سوڵتان لە کۆشکەکەی خۆیدا دەیبینێت، مەرجی سوڵتان بۆ ئازدکردنی هاوژینەکەی فاتەڕەش بەژداريکردنە لە جەنگی کرایم و گرتنی ناوچەیەک کە بۆ ئەوان بووە بە مەتەڵ و بە هیچ کلیلێک بۆیان نەکراوه‌ته‌وە. فاتەڕەش بەمەرجەکەی سوڵتان ڕازی دەبێت و سوڵتان ڕەوانەی شاری ئەدرنە (Edirne)ی دەکات، لەویش دەبوو چاوەڕوان بێت تا بێنێرن بۆ کەنارەکانی ڕووباری (Donau) کە لەو کاتەدا عوسمانييه‌کان سەرقاڵی ئەو جەنگە بوون.\nوێنەی باشی بوزوق لە دوای ساڵی ١٨٨٣ (١٢)\nفاته‌ڕه‌ش و ئەسپسوارەکانی بەهەر شارێکدا تێپەڕ دەبوون، دەیانبینی ژنێک ڕابەرایەتی ئەو هێزە دەکات سەرسام دەبوون! هەر بۆ نموونە لە یەکێک لە تۆمارەکاندا بەم شێوەیە باس لە دیمەنی فاته‌ڕه‌ش دەکرێت کاتێک دەگاتە شاری (Üsküdar) دەستێک جلی کوردی لەبەردابووە، فاقیانەدار لەگەڵ شەرواڵێکی سپی و جوتێک قەڵتاغی زەرد لە پێکانيدا بووە، دوو دەمانجەی لەناوه‌ڕاستی پشتێنەکەیدا و ڕمێکی بەدەستەوە بووە. داومێنى ڕمەکەى بە دەستمالێک پێچرابوو، سەرپۆش سپی بەنێوچەوانیەوە بەستووە نە لە تەربوش دەچوو نە لە عەمامەی عەرەبەکان، تایبەت بە کورد خۆی بووە. هیچ جۆرە خشڵێک بە دەست و گەردنیەوە نەدەبینرا. لەتەنیشتیەوە و شانبەشانی فاتەڕەش، براکەی و دوو ئەسپسواری تریش لە پشتی فاته‌ڕه‌شەوە دەڕۆشتن.\nلێرەدا دەبێت ئاماژە بە شتێکی تر بكه‌ين ئەویش (بیلالەڕەش)ی برای فاته‌ڕه‌شە هەرچەندە لە زۆرێک لە سەرچاوەکان ئاماژە بە دڵخوازەکەی دەکەن لەلایەن سوڵتانەوە دەستبەسەر کرابێت، هاوکات ئاماژەش بە بیلالی برای دەکەن و گوایە دڵخوازی نەبووە، بەڵکو بیلالی برای بووە. لە پێناو ئازادکردنی براکەیدا بەشداری شەڕی کرایمی کردووە. ئەم بۆچوونە زۆر دوورە لە ڕاستیيەوە، چونکە بیلالەڕەش لە ساڵی ١٨٤٠ کۆچی دوایی کردووە، لەدوای خۆی باکۆئاغا سەرۆکایەتی هۆزەکەی کردووە. لەبەرئەوەی باکۆئاغا شارەزایی تەواوی لە بەڕێوەبردندا نەبووە، دەریان کردووە و عەلی ئاغای کوڕی بیلالەڕەشیان کردووتە سەرۆک هۆز. عەلی ئاغاش دوای ٥ ساڵ لە حوکمڕانی، کۆچی دوایی دەکات. لەدوای ئەویش فاتەڕەش جێگەی دەگرێتەوە و سەرۆکایەتی هۆزکەی دەکات. زیاتر لە ٤٠٠٠ هەزار چەکدار لە ژێر فەرمانی فاتەڕەشدا بووه. لەبەر ئازایەتی و ژێهاتی فاته‌ڕه‌ش و بەشداريکردنی لەو جەنگە خوێناوییەدا سوڵتان عەبدولمەجیدی یەکەم خەڵاتی ئازایەتی بەخشيوه‌ته فاته‌ڕه‌ش و هەروەها لە ڕێکەوتی ١٨/٩/١٨٦٣ بڕیاری بەرزکردنەوە موچەی خانەنشینی فاته‌ڕه‌شی لە سوپای عوسمانی بۆ سه‌د قروش داوه.\nلەدوای شۆڕشەکانی ناوه‌ڕاستی سەدەی ١٩ لە ئەوروپا، بەتایبەت فەرەنسا و بریتانیادا چەند سپیچیکی توندیان دژی عوسمانييەکان دا و لەهەمانکاتیشدا مەترسی بەهێز بون و پەلکێشانی هەر دوو دەسەڵاتی عوسمانی ڕوسیيەکانیان لەسەر بوو کە ئەویش دژی بەرژەوەندیيەکانی ئەوروپا بوو. پاش ئەوەی سوپای عوسمانی لە شاری مۆڵدیڤیا لە لایەن ڕوسەکانەوە تێک دەشکێنرێت، بە ناچاری سوڵتان عەبدولمەجیدی یەکەم هاوپەیمانی لەگەڵ فەرەنسا و بریتانیادا دەبەستێت. کاتێک ڕوسیاش بەو هاوپەیمانیەی زانی، زۆر بەڕاشکاوی بە وڵاتە ئەورپيیەکانی ڕاگەیاند کە ئەوە خاکی پیرۆزە و کەس بۆی نيیە بێتە ناوی و داگیری بکات، هەرچەندە هەوڵی دا لە ڕێگەی دانوساندنی دیبلۆماسیيەوە کێشەکە چارەسەر بکات، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. هەر بۆیە لە ٢١/٧/١٨٥٣ سوپای ڕوسی دەستى گرت بەسەر هەر دوو شاری (Walachije و Moldavië)دا دژی تورکەکان، ئەوەش لەلایەن عوسمانيیەکانەوە جێگەی قبوڵ نەبوو کاتێکیش سوڵتان عەبدولمەجیدی یەکەم ئاگاداری ئەو هەواڵە کرایەوە، لە ١٦/١٠/١٨٥٣ بڕیاری جەنگی بە فەرمی دژی ڕوسەکان دەرکرد، هەر لەو سەروبەندەدا ڕوسەکانیش لە ١/١١/١٨٥٣ بڕیاری جەنگیان دا، ئەوەش بووە سەرەتای جەنگی کرایم (Crimean War) کە بە خوێناویترین جەنگی سەدەی ١٩ هەژمار دەکرێت.\nسەرەتا سوپاکەی عەبدولمەجیدی یەکەم بەسەرکردایەتی (عومەر لوتفی پاشا) سەرکەوتنی باشی لە هەر دوو هەرێمی (Oltenitsa en Chetate) بەدەست هێنا، ئەم سەرکەوتنەش وای لە سوڵتان کرد کەمێک لە خۆی بایی بێت و ئەو جەنگە بە (جەنگی پیرۆز) ناو بەرێت و بانگەوازی (جیهاد)دا و داوای کۆمەکی سەربازی و دارایی كرد لەم جەنگەدا سووری و میسری و عەرەب و تونسی و مەراکشی و کورد بەشداریيان تێدا کرد کە دزی و تاڵانی سەرچاوەی بژێوييان بوو.\nلەکاتی جەنگەکەدا، شاری (Varna) ی بولگاریا بۆ کۆکردنەوەی هێزە تورک و هاوپەیمانەکانی هەڵبژێررا، بەدیاریکراوی فەرەنسا و بریتانیا و خۆئامادەکردنی بۆ جەنگی کرایم کۆتایی مانگی ٥ی ساڵی ١٨٥٤ کەشتیيە جەنگييه‌كان گەیشتنە کەنارەکانی شاری ڤارنا و یەکەم کەشتی ٣٠ هەزار سەربازی فەرەنسی و ٢٥ هەزار سەربازی بریتانی و ١٠ هەزار سەربازی عوسمانی. هێزەکەی فەرەنسا لەلایەن (Saint-Arno) سەرۆکایەتی دەکرا و هێزەکەی بریتانیا لەلایەن (Lord Raglan) عومەر پاشاش سەرۆکایەتی هێزە تورکەکانی دەکرد. یەک لە باڵەخانە گەورەکانی شاری ڤارنا کرایە سەرکردایەتی سوپا هاوبەشەکە و لەوێوە بڕیار دەدرا. لەو کاتەی هێزی هاوپەیمانی و تورکەکان لە شاری ڤارنا بوون، ڤارنا بەدەستی نەخۆشی کۆلێراوە دەیناڵاند. هەرچەندە لە باشووری فەرنساوە ڤاکسینیان وەرگرتبوو، بەڵام گەرمای مانگی حه‌وت ئەوەندەی تر کارەساتی خوڵقاند، ڕۆژانە سەدان کەس نەخۆش دەکەوتن، بەشێوەیەک جێگە نەمابوو بۆ نەخۆش، بۆيه بڕیاریان دا لەناو سەربازگەکان نەخۆشخانەی تایبەت بکەنەوە و لە تەنیشت هەر نەخۆشخانەیەکیشه‌وه گۆڕستانێک دروست بکەن، چونکە ڕێژەی مردن زۆر زیادی کردبوو. لەساتەوەختی کۆلێرا و نەخۆشیدا، ئاگرێکی گەورە لە یەکێك لە چێشتخانەکانی کەنارەکانی شاری ڤارنا بەناوی (Atanas Papazoogl) کەوتەوە و بەهۆی ئەو ئاگرەوە کۆگای هێزەکانی فەرەنسا کە ڕێژەیەکی زۆر واین (شەراب) و جگەرەی تێدا بوو، لەگەڵ ئەوەشدا کۆگایەکی تر کە سیخناخ کرابوو بە کەتان و کحول سووتان و ئەوەندەی تر ئاگرەکە تەشەنەی سەند و تەواوی کۆگای خۆراک و چێشتخانەکان سووتان. ڕوسە ئۆرتەدۆکسەکانیان بەو ئاگرکەوتنەوەیە تاوانبار کرد، بەڵام یەک لە فەرنسیيە شایەتحاڵەکان پیاوێکی یۆنانی سەرخۆشی بینيبوو كه مۆمەکەی ده‌ستى نزیکی کحولەکە کردووه‌تەوە و بەو هۆیەوە ئاگرەکە کەوتووه‌تەوە. سەرەڕای نەخۆشی کۆلێرا و ئاگرکەوتەنەوە دووبارە خۆیان ئامادەکردەوە بۆ جەنگ لە ٨ی مانگی سێپتەمبەری ساڵی ١٨٥٤ زیاتر لە ٣٤ کەشتی جەنگی و ٥٥ کەشتی مامناوەند و ٣٠٠ کەشتی بارهەڵگری جەنگی ڕەوانەی کرایم کرا و لە ١٥/٣/١٨٥٦ کۆتایی بەو جەنگە خوێناویە هات.\nئەدمیراڵ ئەدۆلف ساڵدا (Adolf Slade)، (Mushaver Pasha) لە پەرتووکی (تورکیا و جەنگی قروم یان کرایم) (A Tale of Historical Events) ساڵی ١٨٦٧ دەڵێت: جیهادیستەکان تەمەنیان لە نێوان ١٦ بۆ ٦٠ ساڵان بگرە گەورەتریش بوون، زۆر بە گڕوتینی جیهادانەوە بەشداریان لەو جەنگەدا دەکرد و زیدی خۆیان جێهشتبوو بوو بۆ ئەو جەنگەی سولتان عەبدولمەجید ناوی نابوو (جەنگی پیرۆز) ئەمانە جیاواز بوون بە جلوبەرگی خۆماڵييانه‌وه بەشدارى جەنگەکەیان دەکرد و زۆر سەرنجراکیش و تایبەت بوون دەمانچە و خەنجەر و شمشێریان پێ بوو، هەندێکیان ئاڵایەکی ڕەنگاوڕەنگى تایبەتیان کردبوو بە نێزەی ڕمەکانیانەوە كه بەهیچ شێوەیەک لەو سوپایە نەدەچوون کە بەجلوبەرگی فه‌رميى سەربازيیەوە بەشداریان لە جەنگی ڤینا (Vienna) ده‌کرد.\nخوانی ئێوارەی سەرکردەکانی جەنگی کرایم لە شاری ڤارنا\nئەدمیراڵ سڵادا (Admiraal Slade) دەڵێت: فاته‌ڕه‌ش بەجلوبەرگێکی ژنانەی ئاڵوواڵای کوردانەوە و سەرنجراکێشه‌وه بوو و پڕ چەک دەمانچە و شیر و ڕمێکی درێژ بەدەستەکانیاوە بوو، پێشڕەوی هەموویان بوو، ئەسپێکی ڕەسەنی عەرەبی دەهاژوو، لە دەستی ڕاست و چەپیدا پێرڕە پیاوەکانى لەتەکی بوون و چەکدارەکانی تريش بەدوایدا دەڕۆشتن. هەندێک ئەسپسوار و هەندێک پیاده، سەرجەمیان جلوبەرگی سەرنجڕاکیش و هەندێکیان ژنەکانیان لە پشتیانەوە بوون و بەشانازیيەوە بە شەقامەکانی ئەستەنبوڵدا تێپەڕ دەبوون کە ئەوان وەک ژنە تورکەکان ڕووخساریان دانەپۆشرابوو، نە پەچە و نە عەبایان پێوە نەبوو. سەرنجی ڕێبوارەکانی سەر شەقامەکانی ئەستەنبوڵیان بۆ لاى خۆيان ڕاکیشابوو، چونکە هەرگیز ژنێکی موسڵمانیان نەبینووە ڕووخساری دیار بێت، بەڵام ئەوان بە شانازی و حورمەتەوە شەقامەکانی ئەستەنبوڵیان دەبڕی ڕووخساریشیان دانەپۆشراو بوو.\nوێنەی ئەدمیراڵ ساڵادە ١٨٠٤-١٨٧٧ کە لەلای تورەکان بە مشەڕەف پاشا ناسراوە\nماریا یۆنگ (Marian Young) بەشێوازێکی فرە ڕەنگی ترێفی (وصف) فاته‌ڕه‌ش دەکات و لە پەرتووکی (Our Camp in Turkey and the Way to Reach It 1854) به‌م شێوه‌يه دەیناسێنیت: ئەم ژنە ئامازۆنە(١٣)(Amazon) کوردە هیچ شتێکی ژنانەی سەرنجڕاکێش نەبوو وەک ژنە کوردەکان. تەمەنی ٥٠ ساڵێک دیار بوو بە ڕوونی بۆت ئاشکرا نەدەبوو كه تەمەنی چەندە، بەهۆی سەرکێشييەکانی ژیانیەوە لە پیاوێکی شەڕەنگێزی ناشرینی دڵ ڕەق و ئەسمەر ده‌چوو كه لە بنی پێکانی تا دانەکانی چەک و تەنفەنگ شیر و خەنجەر بوو، کتومت لە پیاو دەچوو، چاونەترس بێ سڵکردنەوە بڕیاری دەداو داوای دەکرد لە هیچ نەدەترسا. ئەم ژنە ئەمازۆنە سەرکردایەتی کۆمەڵێک پیاوی دەکرد كه بەگشتی زۆر زۆر سەرنجراکیش بوون. پیاوەکان میهرەبان و دەم بەخەندە بوون، بەڕاستی ئەسپەکانیان زۆر ڕەسەن و جوان بوون. بە بڕوای من ئەم ئاژەڵانەی ڕۆژهەڵات و کوردەکان تایبەت و ڕەسەن بوون ئەویش بەشانازیيەوە لە سوارەکانی خۆی دەڕوانی.\nئیلوسترید لۆندەن نیوس (Illustrated London News) لە ساڵی ١٨٥٤ لە ژمارە ٣٦٣ ڕۆژنامەکەدا گرافیکی وێنەکەی کردووە و سێ ڕاپۆرتی دەربارەی (فاته‌ڕه‌شی) کوردان نووسیووە و دەڵێت: فاته‌ڕه‌ش ژنێکی ڕووخسار دانەپۆشرا بوو کە لەو کاتەدا هەموو ژنەکان ڕووخساریان بە پەچە داپۆشرابوو. هیچ جۆرە خشڵ و زێڕ و ملوانکەیەکی پێوە نەبوو. ئەسپێکی ماندوو هیلاک و لاواز دەرکەوتەی پێ بوو، بەڵام هێجگار جوان پرچ و کلک درێژ سنگ بەرز و ملی بۆ زەوی شۆرکردبووه‌وە، لەگەڵ ئەوەشدا ئەسپی ڕەسەنی کوردی لە کوردستان ئاوا پەروەردەی دەکەن.\nوێنەی فاتەڕه‌ش لەیەکەم لاپەرەی ڕۆژنامەی (Illustrated) لە ساڵی ١٨٥٤ دا\nڕۆژنامەی لا ئیلوسترەیشن (La Illustration) بابەتێکی لەسەر (فاته‌ڕه‌شی) کوردان بڵاوكردووه‌ته‌وه و دەڵیت: فاته‌ڕه‌ش ئامازۆنێکی نوێیە (The new Amazon) کۆتا ڕۆژەکانمان لە ئەستەنبوڵ (القسطنطينية) (Constantinopel) بینیمان شتێکی نوێمان بینی و ئێمە گەواهی ئەوە دەدەین کە مەیدانی لە شەقامەکانی ئەستەنبوڵ ئەوەی بینیمان لە ڕۆژهەڵاتی ناوین نەبینراوە! بینیمان شەقامەکانی ئەستەنبوڵ خرۆشابوو لە خەڵک و بە تامه‌زرۆە سەیری ژنێکی بەهێز ئۆرنلیۆ(١٤)(Orléans)يان ده‌كرد كه ئەویش فاته‌ڕه‌ش بوو، فاته‌ڕه‌شی شاری (ماراش) کە بەجلوبەرگێکی زۆر تایبەت و جوانەوە بوو لەگەڵ ٥٠٠ ژنی کوردا(١٥) لە شەقامەکانی ئەستەنبوڵ پێشبڕکێیان دەکرد، سەرجەمیان چەکدار بوون بەشێوەیەک بوون کە هەرگیز شتی وا نەبیراوە جۆشی هەموو موسڵمانەکانیان گه‌ياندبووه لوتکە، بەتایبەت ژنە موسڵمانەکان.(١٦)\nکاپتن سۆرمریست کاڵتۆرپ (Somerset Calthorpe) كه لە یاریدەدەری لۆرد ڕاگلانس بووە (one of Lord Raglan's assistants) و لەلایەن حکومەتی فەرەنسیيەوە لە جەنگی قروم یان کرایمن (CrimeanWar) وەک شێوەکارێکی جەنگ دامەزرابوو، لەنامەکەیدا (Letters from Headquarters, or the Realities of the Crimean War 1857) دەڵێت: دوێنی لە هۆراس فیرنا (Horace Verne) چاوم بە فاته‌ڕه‌ش کەوت لەگەڵ ٥٠ لە پیاوەکانی، چەند سەرسام بووم بەم ژنە جادووگەرە، بڕواناکەن چەند بەهێز و خاوەن دەسەڵات بوو، هیچ کام لە پیاوەکانی لەژێر فەرمانیدا دەرنەدەچوون، دیارە ئەوەش پەیوەندەی بە ئاین و ئەو هێزە ئاسمانی و لێهاتوويیەوه‌ى پەیامبەرانەوە هەیە کە لە فاته‌ڕه‌شدا هەبوو.\nلە تۆمارێکی تردا، لە ٢٧ی مارس فاته‌ڕه‌ش لەلایەن وەزیری جەنگ سەرئاسکەر(سەرعەسکەر/ Serasker) حەسەن ڕەزا پاشا (Hassan Riza Pasha) پێشوازی لێ کرا لە کۆشکی (DolmabahcePalace) چاوی کەوت بە سوڵتان عەبدولمەجیدی یەکەم (Sultan AbdulMajid) دوای چاوپێکەوتنی لەگەڵ سوڵتان لەلایەن موفتی کۆشکەوە بڕیاریان دا قەرەفاتم ڕەوانەی\n(Donaufront) مەیدانی جەنگەکە بکەن.\nفاتەرەش لە رۆژنامەی نیۆرک تایمسی ئەمریکی ساڵی ١٨٨٧\nلەدوای ئەو دیدارە فاته‌ڕه‌ش سەرنجی تەواوی ئەورپييه‌کانی و تورک و ڕۆژنامەنووس و گرافیستەکان و سەربازە بیانی و عوسمانييه‌کانی بۆ خۆی ڕاکێشا و هەر یەک لە ڕۆژنامەی L'Illustration, Journal Universel فەرەنسی و ڕۆژنامەی The Illustrated London News ئینگلزی بەریتانی و ڕۆژنامەی La Ilustracion, periodico universal ئیسپانی فاته‌ڕه‌ش بووە سەرباس و پەڕەی یەکەمی ڕۆژنامە ئەورپييه‌کانی داگیر کرد.\nلە ٥/٤/١٨٥٤ فاته‌ڕه‌ش و هێزەکەی لە (Edirne) بەڕێ دەکەون و سەرەتای مانگی ٥ی هەمان ساڵ دەگەنە (Donaufront) بۆ ئەوەی بەشداری ئەو جەنگە بکەن. له سەرەتای مانگی ٧ی ساڵی ١٨٥٤ لەژێر فەرمانی ئەفسەرە فەرەنسيیەکاندا هێزەکانیان لە شومن (Shumen ) بۆ فارنا (Varna) دەگوێزنەوە، هەڵبەت لەم جەنگەدا فەرەنسی و ئینگلیزەکان بەشداریان کردووە و کۆمەکی سوپای عوسمانيیان دژی ڕووسەکان کردووە. دوای ئەوەی هێزەکان دابەش دەکەن بەسەر سێ لیوادا، فاته‌ڕه‌ش و هێزەکەی دەکەوێتە ژێر فەرمانی جەنەڕاڵ یوسف (LeGénéral Yusuf) لەلایەن فەرەنسیيەکانەوە پشتگیری دەکرێت بۆ هەر ڕۆژەی ٥ قروش لەگەڵ ئالیک بۆ ئاژەڵەکانی پێ دەدرێت.\nمارا یۆنگ (Marian Young) لە شوێنکدا کە بە ڕوونی دیارە چارەی فاته‌ڕه‌شی نەویستووە، دەڵێت: فاته‌ڕه‌ش پبشتگۆێ خرابوو، چونکە فەرمانەکانی وەک پێویست جێبەجێ نەدەکرد. ئەوەی سەیرە لەلام بۆ جەنەڕاڵ جۆرج براون (George Brown) ئەم ژنە ناشرین و پیاوە پیسانه‌ى بانگێشتی نانخواردن کردبوو لە کەمپەکە بۆ ئەوەندە سەرسامی ئەم ژنە ئێسک قورسە بوون!\nئەوەی ڕاستی بێت دەبێت ئاماژەی پێ بدەین هەر لە ڕێبوارەکانی سەرشەقامەکانی ئەستەنبوڵەوە تا جەنەڕاڵە ئینگلیز و فەرەنسيیەکان و چەکدارەکانیش شێوەکار و ڕۆژنامەنووسەکان هەمووی سەرسامی ئازایەتی و چاونەترسی فاته‌ڕه‌ش بوون، كه چۆن هێزێکی ئاگرین و ژنێکی سەرکەش و بەتوانا چاونەترس بووە، بەشێوەیەک سەرسامی ئەم ژنە بوون جەنەڕاڵە ئەورپييه‌کان کە تا دەگاتە ئەو ئاستەی قۆماندانە تورکەکان دژایەتی فاته‌ڕه‌ش بکەن و ئیرەیی پێ بەرن، چونکە زیاد لە پێویست بێگانەکان بایەخیان داوه بە فاته‌ڕه‌ش. ئەوەتا ماریا یۆنگ لە پەرتووکەکەی خۆیدا دەڵێت: فاته‌ڕه‌ش خۆی لە ڕێزەکانی سوپادا نەدەبینی نە دەچووە ژێر فەرمانی سەرپەل و جەنەڕاڵەکانەوە هیچ بەرگێکی یونیفۆرمی سەربازی نەدەپۆشی نە خۆی نە پیاوەکانی ژنێکی یاخی سەرکەش بوو ڕووخساری ترسناک و ناشرین و دڵڕەق بوو. ڕۆژنامەنووسە ئەورپييه‌کان بە پێچەوانەوە باسی دەکەن و دەڵێن: فاته‌ڕه‌ش ژنێکی میهرەبان و سەرکردەیەکی بەهێز بوو سەرکردایەتی هێزێكی پڕ چەکی دەکرد، هێزیک کە هەموومانی سەرسام کردبوو بە سوارچاکی و چەک و جلوبەرگەکانیان لە هەندێک شوێندا، دەڵین: سەربازە کوردەکانمان دەبينی بە ئەسپەکانیان به‌جۆرێك غارغارێنيان دەکرد کە زۆر شێتانە بوو، چۆن بەو خێراییە خۆیان هەڵدەدایە خوارەوە بۆ سەرزەوی و دووبارە بەرز دەبوونەوە دەچوونەوە سەر ئەسپەکانیان! ئەمەمان بەس لە کوردەکاندا بینيوە لە نەتەواکانی تردا بەدیمان نەکردووە.\nتەواوی ڕۆژنامە ئەوروپی و ئەمریکيیەکان بە شانازی و سەرسامیيەوە باسی فاته‌ڕه‌ش دەکەن و جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە فاته‌ڕه‌ش کوردە و لە کوردستانەوە هاتووە. لەسەرجەم ئه‌و چاوپێکەوتن و دیدار بانگێشتانه‌ى کە بۆ فاته‌ڕه‌ش ڕێکخراوە، باسی جلوبەرگە ناوازە ڕەنگاوڕەنگەکەی کوردان دەکەن. تەواوی تۆمارەکان سەبارەت بە فاته‌ڕه‌ش (بە نووسراو و تۆمارەکانی سوڵتانیشەوە) دان بەو ڕاستیيەدا دەنێن کە فاته‌ڕه‌ش لە کوردستانەوە هاتووە. هەندێک دەڵێن خۆی و ٣٠٠ چەکدار لە هۆزەکەی خۆی، هەندێکيش دەڵین ٥٠٠ چەکداری پیاوی لەگەڵ بووە. تەنها لەیەک شوێندا باس لە ٥٠٠ ژنی کورد دەکه‌ن كە نمایشتی سەربازيیان لە ئەستەنبوڵدا کردووە، جگە لەوە هەموو نووسراوەکان باسی لە سەرکردایەتی ژنێکی کورد دەکات کە پێشڕەوی ٣٠٠ چەکداری پیاوی کردووە كه لەژێر فەرمانیدا بوون و ئامادەی فیداکاری بوون بۆ خانمەکەیان، کە نەپێشتر نە لە ئیستادا ژنێک نەبووە سەرکردایەتی هێزیکی چەکداری پیاوان بکات و لەژێر فەرمانیدا بن كه ڕووخساریشى دانەپۆشى بێت. هەربۆ نموونە ڕۆژنامەی (The Illustrated 1854) ژمارە ٣٦٣ دا دەڵێت: فاته‌ڕه‌ش سەرکردایەتی هێزێکی پڕ چەکی دەکرد زۆر جیاواز و سەرنجڕاکێش خەنجەری ئەلبانی و ڕمی ئەفغانی هەندێکیان تەفەنگی بریتانیيان پێ بووە، کە پێدەچێت لە کۆمپانیاکانی بیرمینگهامی (Birmingham) بریتانیيەوە دەستیان کەوتبێت. ڕم و شمشیر و جلوبەرگی کوردانە پیادە و ئەسپ سواری لێهاتوو کە بەشێوەیەک دەڕۆشتن تەواوی ژن و منداڵ و ڕێبوارەکانی ئەستنەبوڵیان سەرسام کردبوو، بەتایبەت ژنە تورکەکان لەماڵەکانیان دەهاتنە دەرەوە سەیری فاته‌ڕه‌ش و جەنگاوەرەنیان دەکرد. ئه‌م ديمه‌نه بۆ ئه‌وان زۆر نامۆ بوو! چۆن ژنێک سەرکردایەتی هیزێک ده‌کات كه سەرجەمیان پیاو بن و ئه‌ويش ڕووخساری دانەپۆشى بێت و هیچ پابەندبونێکی ئاینی تێدا نەبێت وەک (حیجاب و نیقاب) جلوبەرگی کوردانە و سەربەرزانە به‌بێ ترس بە شەقامەکاندا بڕوات!\nفاتەڕەش له ئەستەنبوڵ\nلە ساڵی ١٨٨٧ سەرلەنوێ فاته‌ڕه‌ش سەردانی شاری ئەستەنبوڵی دەکات و ڕۆژنامەی (The Pall Mall Gazette) بەریتانی لە ڕاپۆرتێکی خۆێدا بەم شێوەیە باسی دەکات و دەڵێت: (Kara Fatma "The Amazon) واتا فاته‌ڕه‌ش سوپەر پاڵەوان دووبارە هاتەوە بۆ ئەستەنبوڵ بە ڕووخسار و پێستێکی وشکهەڵهاتوو بە گۆنایەوە نیشانەی برین جێمابوو دەستێک جلوبەرگی پیاوانەی نیشتمانی کوردانەی لەبەردا بوو، بە ڕەفتار و جوڵە و بە هێزی هەر لە ژنێکی ٤٠ ساڵان دەچوو نەک ژنێک تەمەنی ٧٥ ساڵ. شمشێرێکی درێژی بە بەردی تایبەت نەخشێنراو وەک شێوازی کازاکێکانى لەشانی کردبوو، هەروەها مەدالیایی ئازایەتی لەسەر سنگی دابوو کە لەلایەن سوڵتانەوە پێ بەخشرابوو. لە جەنگی کرایم شاڵێکی سەرلەشکری سوپای عوسمانى لە شانیيەوە بۆ کەمەری بەستبوو، کە ئەوشاڵە تایبەت بووە بە سەرلەشکر و سەرهەنگەکانی سوپا. بە بڕوای ئێمە بەم شێوەیە ڕۆشتن بە کۆڵانەکانی ئەستەنبوڵدا زۆر سەرنجڕاکیش بوو، هەموو بیریان لەو کاتە دەکردەوە کە فاته‌ڕه‌ش خۆیی و چەکدارەکانی یەکەمجار هاتنە ناو ئەستەنبوڵەوە چوونە ئەو کەمپەی کە جەنەڕاڵ (Lespinas) لێ بوو لە ناوچەی (Dobrogea) جێگیر کرابوون کاتێک جەنەڕاڵ (Lespinas) لە پڕ گوێی لە مۆزیک و گۆرانی و تەپڵ و دەهۆڵ و زوڕنا دەبێت لە چادرگەکەی خۆی ڕادەپەڕیت و پرسیاری ئەوە دەکات، ئەو هێزە کێن؟ ئەوانە سەربە چ نەتەوەیەکن هاتوونەتە ئەم کەمپەوە!؟ هەموویان سەرسام بوون بە ڕەفتار و جلوبەرگ و مۆزیک و سوارچاکی ئەو هێزە و کەسیان نەیاندەتوانی ئەو مەتەڵە هەڵبهێنن و کۆدی نەتەوەی ئەو سوارچاکانە بدۆزنەوە لە پڕ ئەسپسوارێکی ڕەنگين کە ژنێک بوو بەدوایدا ٣٠٠ چەکدار وەک شێت بەخیراییه‌کی زۆر ترسناک لە ئەسپەکانیان دەهاتنەخوارێ و پێکانیان بەر زەوی نەدەکەوتوو بە قەڵەمبازێک دەچوونەوە سەر پشتی ئەسپەکانیان. پێشڕەوەکەیان ژنێک بوو ژنێکی گەنم ڕەنگ چاوەکانی زیت و بە وریاییکی زۆرەوە سەیری ئەملاوئەو لای خۆی دەکرد. لەچاوەکانیدا هەموو شتێکت دەخوێندەوە، ڕێک پاڵەوان بوو پاڵەوانێکی بێوێنە دەچوو کاتێک گه‌یشتە بەردەم جەنەڕڵ (Lespinas) و لە زینی ئەسپەکەی خۆی فڕێ دایە خوارێ و سڵاوێکی سەربازيیانەی لە جەنەڕاڵ کرد و لەرێگەی وەرگێرەکەیەوە پێى وت: من هاتووم لەگەڵ ڕوسەکان بجەنگم. جەنەڕاڵ لیسپیانس بەخۆشحاڵیيەوە وتی: هەموو کەمپەکە لە خزمەتی ئەم کوردە ئازایانەدا دەبێت و فەرمانی دا هەرچی پێویست بوو بيخه‌نه خزمەت فاته‌ڕه‌شه‌وه. هەر ئەو شەوە جێگەی حەوانەوەیان لە کەمپی سەربازە فەرەنسييه‌کان لە ئەستەنبوڵ بۆ تەرخان کردن، بەڵام فاته‌ڕه‌ش بەو هاوکارییە کامەران نەبوو هەر بۆیە بە جەنەڕاڵی وت: ئێمە لە ژێر فەرمانی هیچ کەسدا نابین و نەبووین کەس ناتوانێت فەرمانمان بەسەردا بکات هەر بۆیە سبەینانێکی زوو جەنەراڵ هەموو جەنگاوەرە کوردەکانی بینی بە سەر زینی ئەسپەکانەوە بوون كه چوونە گردێک نزیکی کەمپەکە و لەوێدا ڕەشماڵیان هەڵدا و لە دوورەوە ئاشقی ئەو مۆزیکە خۆش نایابە بوو کە کوردەکان دەیان چڕی. هاتنی فاته‌ڕه‌ش دووبارە بۆ ئەستەنبوڵ سەرەتای جەنگی کرایمی بیری خەڵکی سەر شەقامەکان دەخستەوە بۆیە بە تامەزرۆوە لە فاته‌ڕه‌شیان دەڕوانی هەوڵیان دەدا بیدوێنن و قسەی لەگەڵ بکەن.(١٧)\nدواجاریش لە گۆڤاری لێتەرنێتی (liternet)ی بولگارييه‌كاندا و لە په‌راوێزی بابەتێکی درێژدا لەسەر فاته‌ڕه‌شی به‌م شێوه‌يه نووسراوه: فاته‌ڕه‌ش لە ئەدەب و مێژووی بولگارييه‌کاندا ناوێکی نەناسراوە، تەنها لە شوێنکدا ناوی هاتووە ئەویش لە پەرتووکی بیرەوەرێکانی هرێستۆ ستامبۆلسکی (Hristo Stambolski) ساڵی ١٩٧٢: ٣٨ ستامبۆڵسکی.. لە زاری ستامبۆڵسکيیەوە فاته‌ڕه‌ش و چەکدارەکانی ژنێکی تورەی سەرکەش قینلەدڵ و دڵڕەق و شەڕانگێز بوو، جارێک لە کەمپی (Kulbokluk) ڕاهێنانی دەکرد لەسەر تیرهاوێژ و نیشانەپێکان لەوکاتەدا باپیرە (Nenko) کە خەڵکی شاری (Sheynovo) بووە فاته‌ڕه‌ش نیشانەکەی بە باپیرە نینکۆ پێکا و لەخوێنی خۆيدا گەوزاندی هەتا مرد.\nزۆرن ئه‌وانه‌ى كه هەوڵی شێواندنی فاته‌ڕه‌شی کوردانیان داوە، بەتایبەت لە سەردەمی مستەفا کەمال ئەتاتورکدا ژنێکیان دروست کرد بە هەمان ناوه‌وه وەک سەرکردە و قارەمانی جەنگ نیشانیان دەدا. ڕۆژنامە و گۆڤارەکان زۆریان لەسەر دەنووسی و وێنەکانیان لە کوچە و کۆڵانەکاندا بڵاو دەکردەوە، ئەم کارەش هەر بۆ ئەوە بوو تا فاته‌ڕه‌شی کوردان لێڵ و بزر بکەن و ناوی لە بيری خەڵکیدا نه‌هێڵن، چونکە لە دوای مەرگی فاته‌ڕه‌ش بە دەیان ساڵیش لەناو تورکەکاندا باس هەر باسی قارەمانێتی فاته‌ڕه‌شی کوردان بووە، هەر بۆ ئەوەش قەرەفاتمیان هێنایە مەیدانەوە و تا ئاستی پێویست نەک لەلای تورکەکان بگرە لەلای کوردەکانیش فاته‌ڕه‌شیان شیواند. محەمەد بایراک لە کتێبەکەیدا بە ناوی (ژنی کورد) بە ڕوونی ئاماژە بە بوێری و ئازایەتی و جیاوازی کاره‌کتەری ژنی کورد و فاته‌ڕه‌ش بە نموونەی جەربەزەیی و ئازایی و سەربەخۆی دەهێنێتەوە و دەڵێت: تورکەکان هەوڵی شاردنەوەی ئەم توانای ژنە کوردەیان داوە و ویستویانە لەنێو کەلتوری خۆیاندا بزری بکەن، هەروەها دەڵێت: بەدرێژایی مێژووی ئیمپراتۆی عوسمانی ژنێک نەبووە بەشداری لە جەنگدا کردبێت جگە لە فاته‌ڕه‌ش.\nلەدوای ئەو ناو و ناوبانگەی بەخشرایە فاته‌ڕه‌شی کوردان هەر لە شازادەی کوردستان و ئامازۆنی نوێی کورد و ورنلیۆ ژنێک لە زێر و...هد، جگە لە خەڵاتی ئازایەتی لەلایەن سوڵتانەوە و سەدان وتار و دیدار لە سەردەمی خۆیدا لەگەڵ فاتەڕەش و جیاوازی جێندەری و مافی ژنان و لە نێوان تورک و کوردا سەدان بەڵگەنامە بەتەواوەتی لە مێژووی ئیمپراتۆری عوسمانی و مێژووی جیهاندا چەسپا کە ژنە کوردێک پاڵەوانی جەنگی کرایم بووە نەک ژنە تورکێک. ئەمە بۆ تورکە فاشیستەکان جێگەی قبوڵ نەبووە، بۆیە زوو کەوتنە خۆیان و لە سەردەمی ئەتاتورک (مستەفا کەمال) فاته‌ڕه‌شێکی درۆینەیان دروست کرد و ناو و وێنەیان بەتەواوی تورکیادا بڵاوکردووە و داستانی درۆینەی زۆریان بۆ چنیيەوە تا لە هزر و بیرەوەری تاک بە تاکی تورکیادا فاته‌ڕه‌شی کوردان لەبیر بەرنەوە و بەشێوەیەک ناوی فاته‌ڕه‌شیان شێواند کەجێگەی داخە بە دەگەمن کوردەکان خۆشیان بۆیان جیا دەکرێتەوە و کێ پاڵەوانی ڕاسته‌قینەیە! هەر بۆ نموونە مۆزەخانەی کوردی لە وڵاتی سوید (Kurdish Exile Museum) هەروەها ماڵپەری مێژووی کورد (saradistribution) کە ماڵپەرێکی مێژووی کوردییە لە تۆمارێكيدا وێنەی قەرەفاتمی تورکییان داناوە بە کورد ناساندویانە بەشێوەیەک تێکەڵيان کردووە و وێنەی فۆتۆگرافی قەرەفاتمی تورکان و نیگارەکانی فاته‌ڕه‌شی کوردانیان پێکەوە داناوە! لەکاتێکدا سەردەمی فاته‌ڕه‌شی کوردان و قەرەفاتمی تورکان ٦٥ ساڵ زیاترە ئەوکات بۆ دەردەکەویت پیلانەکانی تورک بۆ سڕینەوە مێژووى نەتەوەیەکی وەک کورد چۆن سەرکەوتوو بووە.(١٨)\nفاته‌ڕه‌شی تورکەکان ناوی تەواوی فاتیمە سەحەر ئیردەن (Fatma Seher Erden) لە ساڵی ١٨٨٨ لە شاری داگیرکراوی باکووری کوردستان لە ئێرزڕووم لەدایک بووە. لە دوای ڕووخانی عوسمانلی و لە سەرەتای جەنگی جیهانی لە ساڵی ١٩١٩ دەچێتە سیڤاس ئەو شوێنەی کە مستەفا کەمال گۆنگرەی تێدا دەبەستێت و لەگەڵ مستەفا کەمال پەیوەندی دەگرێت و دەبێتە دۆستی لەپاش ئەوە مستەفا گەماڵ گروپێکی ٤٥ ژنی بۆ ڕێک دەخات و فاتمە سەحەر دەکاتە سەرۆکی گروپەکە ئیتر لەدوای گەورەکردن و ڕێکلامی جۆراوجۆر بەخواستی ئەوەی لە مێژووی تورکدا ژنێک هەبێت هاوشیێوەی فاته‌ڕه‌شی کوردان، چونکە ئەوان باش ئەوە دەزانن تەواوی ڕۆژنامە ئەوروپی و ئەمریکييه‌کان فاته‌ڕه‌شیان بە کورد ناساندووە زیدی یەکەمی فاته‌ڕه‌شیان بە کوردستان و چیاکانی کوردستان ناوبردووە لە ڕۆژنامەیەک نیيە لەو ڕۆژنامانە نەڵێن: فاتەڕەش شازادەکەی کوردستان هەر بۆیە بە بەرنامە فاتمە سەحەری تورکیيان گەورە کرد و لە هەندێک شوێندا دەڵێن: بەشداری جەنگی گریکەکانی (یۆنان)ى کردووە سەرکردایەتی ٧٠٠ چەکداری پیاوی کردووە هەتا توانیان فاتمەسەحەر بکەنە ژنە پاڵەوانێکی درۆینەی تورک، هەرچەندە لە ماڵپەڕی بەتلیسی ئەویش بە کوردی ئەرزەڕووم دەناسێنن، بەڵام وەک خۆم هیچی شتێکی ئەوتۆم بەرچاو نەکەوتەوە جگە لەوەی لە شارێکی کوردی وەک شاری ئەرزەڕوومی باکووری کوردستان لە دایک بووە.\nخۆشبەختانە هیچ ڕۆژنامەیەکی ئەوروپی و ئەمریکی ناویان نەهێناوە بەشێوەیەکی تر ئەوەندە گرنگیان پێ نەداوە، هەروەها لە ساڵی ١٩٢٠ خەڵاتی ژنی ئازایان پێ بەخشی هاوکات چی بۆ فاته‌ڕه‌ش کراوە هەمان شتیان بۆ فاتمەسەحەر دووبارە کردووەته‌وه بەوەشەوە نەوەستان لە ٢٧/٤/٢٠١٧ دا زنجیرە درامایەکیان بە ناوی (قەرەفاتم) لە ٢٥ زنجیرە تۆمار کرد بەوەش ئەوەندەی تر گرەوی درۆینەی خۆیان بردەوە و فاته‌ڕه‌شی کوردان و شازادەکەی کوردستانیان لە هزری تاک بەتاکی کوردا کاڵ کردەوە بەشێوەیەک کاریان لەسەر کرد ئەستمە کە باسی قەرەفاتم بکرێت و ئەو درامایە نەیەتە خەیاڵ تورکەکانەوە.\nلێرەدا ئەوەی ماوە بیڵێين خواستی ئێمە گەڕاندنەوەی فاته‌ڕه‌ش بوو بۆ زێدی یەکەمی خۆی کە کوردستانە، کوردە لە بەرئەوەی تورکەکان هەوڵێکی زۆریان داوه تا لە کلتوری خۆیاندا بە تورکى بكه‌ن و بیتوێننەوە، كه ئه‌م کارەیان بۆ نەکراوە و سەری نەگرتووه، پاشان هاتوون و دەڵێن: فاته‌ڕه‌ش سەر بە یەک لە هۆزە تورکمانەکانە بە ناوی هۆزی (سینمیلی)يه‌وه (کە بە دیدی ئەوان هۆزێکی تورکمانیيە) هەربۆیە بەپپێ تەواوی ئەو بەڵگانەی خستمانە ڕوو فاته‌ڕه‌ش دوور یان نزیک دڵۆپێک خوێنی تورکی یان تورکمانی لە جەستەییدا نەبووە نە لە هۆزی تورکی و نە تورکمانی لە دایک نەبووە، بەڵکو لە چیاکانی کوردستان و لە دایک و بابێکی کورد لەکوردستان لەدایکبووە،، بەڵگەش بۆ کوردبوونی فاتەڕەش ئەوەندە بەسە کە سوڵتان عەبدولمەجید پێى دەڵیت: تۆ بەو هەموو ئازایەتیيەوە بۆ تورکی نازانیت!؟ وەڵامی فاتەڕەشیش بێسڵکردنەوە دەڵێت: ئەگەر تۆ کوردی بزانیت پێویست نیيە بە تورکی قسە بکەیت. نەک هەر تورک و تورکمان نەبووە، بەڵکو زمانی تورکیشی نەزانیوە! بەپێچەوانەوە لە پەرتووکەکەی کامەران بەدرخاندا ئاماژە بەوە كراوه کە فاته‌ڕه‌ش جگە لەوەی بە سوڵتانی وتووە: ئەگەر تۆ کوردی بزانیت پێویست نیيە بە تورکی قسە بکەیت بەڵکو دەڵێت: ئەگەر تۆ تورکت بناسیبایە، بە تورکی قسەت نەدەکرد.\nکەواتە فاتەڕەشی کوردان بەپێی ئەو بەڵگەنامانە ناوی ڕاسته‌قینەی فاته‌ڕه‌ش (Asiye)يه وەک لەسەرەوە ئاماژەمان بۆ کرد. لە ڕۆژنامەی (L' ILLUSTRATION 1854 N 581 KARA FATIMA, L' HEROÏNE DU KURDISTAN ) بە قەرەفاتم پاڵەوانی کوردستان ئاماژەی بەناوی کردووە. هەروەها لە ڕۆژنامەی (Pall Mall Gazette, November 1887) بە ئامازۆن واتا پاڵەوان ناوی هێنراوە. لەسەر هەندێک لە گرافیک فۆتۆکان هەندێك لە ڕۆژنامە فەرەنسييه‌كان بە (le princesse kurde) ناوی هێنراوە واتا شازادەکەی کوردستان.\nبەپێی تەواوی بەڵگەنامە و ڕۆژنامە بیانی و تورکی جیهانێکان (فاتەڕەش) کورد بووە لە چیاکانی ماراشە وە هاتووە وەک یەکەم ژن لە میژووی سوپای عوسمانی بەشداری خوێناویترین جەنگی کردووە لە سەدەی ١٩ کە ئەويش جەنگی کرایم بووە. به هيواى ئه‌وه‌ى ئه‌م نووسينه ده‌روازه‌يه‌ك بۆ ئاوڕدانه‌وه‌ى زۆرتر له ژيانى ئه‌م نێوداره‌ى كورد و ده‌يان كه‌سايه‌تى و زانا و هه‌ڵكه‌وتووى تر كه هێشتا له لاپه‌ڕه‌كانى ميژوودا وه‌كو پێويست تۆمار نه‌كراون و ژيانيان به ناديارى ماوه‌ته‌وه.\nچەند وێنەیەکی تری فاتەڕەش و جەنگی کرایم:\n(١) مشاهير الکرد وکردستان في العهد الاسلامي، محمد امين زکي بک، ترجمة: سانحة زکي بک،جزء الثاني، الطبع: ١٩٤٥ بغداد الناشر: مطبعة النقيض الاهلية، بغداد\n(٢) تاریخ خوی محەمەد ئەمین ریاحی لاپەڕە ٢٧٥\n(٣) داستانی زری خانم لە پەرتوکی دکتۆر محەمەد حسێن پاپلی ئێزیدی بە ناوی شازادە حمام بە زمانی فارسی. و الدر المنثور في طبقات ربات الخدور و المشاهير النساء، تالیف زينب فواز\n(٤) Survival among the kurds, history of the Yezidies 1993\n(٥) ژنی کورد لە مێژوی جولەکەدا، ئەسینات بارزانی، جوان عومەر (ئاوێنه)\n(٦) The.illustrated-news London.12.6.1854\n(٧) ئەم وێنەیە لەلایەن (Neuville) کێشراوە، ساڵی ١٨٦٧ لەلایەن ( Le Tour du Monde) لە پاریس بڵاوکراوەتەوە.\n(٨) Der Adler von Kurdistan Kamuran Aali Bedir-Khan, Herbert Oertel Voggenreiter, 1937 - 144 pagina's\n(٩) وەڵامی نامەکەی ئەنیستوتی شاری ماراش:\n(١٠)Caroline (2005). Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire\n(١١) باشی بوزوق (Başıbozuk) بەزمانی تورکی و لە سەردەمی سوڵتانەکانی عوسمانیدا بەو کەسانە وتراوه كه بە جۆرێک سەربازی نیزامی نەبوون و لە سوپای عوسمانیدا بوون، زۆرینەی ئەو باشی بوزوقانە کورد و ئەڵبان و شرکس بوون بەگشتیش بە هەموو ئەوانە وتراوە کە تورک نەبوون. ئەم باشی بوزوقانە بە ئازایەتی و چاونەترسی ناسراوبوون و هەندێک جار بۆ سوپای عوسمانیش بەڵا و کێشە بوون بەتایبەتیش کوردەکان، هەروەها باشی بوزوق لەڕاستیدا نازناوێکی خراپیان هەبووە و پیشە و کاریان چەتەیی و ڕاووڕووت و دزی و سەرکێشی بووە.\n(١٢) 19/12/2019The Kurdish national movement: its origins and development, pg. 45\n(١٣) لەهەندێک شوێندا وشەی ئامازۆن یان ئامازۆنی نوێ (The new Amazon) و ئۆرنلیۆ (Orléans) بەکار هاتووە بۆ فاته‌ڕه‌ش بەگرنگی دەزانین کە سەبارەت بەهەردوو وشە ڕوونکردنەوەیەک بدەین. ئامازۆن (Amazon) واتای سوپەر پاڵەوان، پاڵەوانێکی نموونەی (SuperHeroes) لەهەمان کاتیشدا ناوچيیەکە لە بەرازیل.\n(١٤) هەرچەندە ناوی شارێکە لە فەرەنسا بەڵام چاوگی وشەکە گریکیە و بۆ ناوی کچان بەکار هاتووە واتا کچێک یان ژنێک لە زێر (gold)\n(١٥) ئەبێت لێرەدا ئەوە ڕاستبکەینەوە کە ئەو ڕۆژنامەیە زانیاریەکانی یان لە کاتی تایپکردندا لە بری ٥٠٠ چەکدار ئاماژەیان بە ٥٠٠ ژنی کورد کردووە، ئەوەی شایەنی باس بێت فاته‌ڕه‌ش تەنها دوو کچە کارگوزاری لەگەڵدابووە، هەندێك لە پیاوەکانیش خێزانەکەی خۆیان پێ بووە و لە پشتی خۆیانەوە لەسەر ئەسپەکان بوون نەک ٥٠٠ ژن.\n(١٦) ئەم ژنە کوردانە بەرۆحێکی فەناتیزمەوە (Fanatisme) چیاکانی کوردستانیان جێ هێشتبوو پاڵنەر و ئامادەین تەنها بۆ ئەوە بوو لەژێر ئاڵای پەیامبەرەکەیاندا لە چیاکانی کوردستانەوە لە ئاشتی و ئاراميیەوە بەشداری ئەو جەنگە بکەن (LaIlustracion1854a) ژمارە\n(١٧) ڕۆژنامەی پاڵ ماڵی ڕۆژی سێشەمە ١٣/١٠/١٨٨٧ ژمارە ٧٠٤٣ he Pall Mall Gazette, Thursday 13 oktober 1887, nummer 7043)\n(١٨) لێرەدا دەمەوێت ئەوه‌تان بیر بخەمەوە کە ئەمە تەنها یەکەم پیلانی تورکان نەبووە لە سەردەمی مستەفا ئەتاتورکدا، بگرە پێشتریش هەمان کاریان کردووە لەگەڵ (سمکۆی شکاکدا) هەر بۆ نموونە لێرەدا باسی ئەو نامەیە دەکەین کە لە یادداشتەکانی (ڕەفیق حیلمی) بەرگی دووەم، لاپەرە ٣٨٧ هاتووه: قۆماندانی جەنگ (به‌سری بەگ) سەرۆک ئەرکانی جەنگ بە ئیمزای خۆیەوە ناردویەتی بۆ (بوز دەمیر) لە ڕواندز (بوز دەمیر) لە ژێر ناوی (وثیقەی ژمارە ٩ لە دەفتەری یادداشتەکان نووسیویەتی) سیمتقۆ هەڵبەت مەبەستی (سمکۆی شکاکە) تورک و ئێرانييه‌کان بەو جۆرە ناویان بردووە! دەنووسێت: سمکۆی شکاک کابرایەکی فێڵبازە، بەهۆی زیرەکی خۆیەوە ئەو خەنجەرەی هەڵی گرتووە بۆ کاتی خۆی دەیوەشێنێت، ئەم کابرایە بیری سەربەخۆیی لە کەللەيدایە. هەروەها دەڵێت: سمکۆ لە ناو هۆزە کوردەکاندا پلەو پایەی گەورە بووە. دەسەڵاتی پەیدا کردووە کە ئەوەش بۆ حکومەتی میللی ئێمە واتا (حکومەتی مستەفا کەمال) دەست نادات. تێکچوونمان لەگەڵیدا بۆ ئێمە باش نيیە. لە ئێستادا ئەگەر ئێوە بتوانن مەبەستی (بوز دەمیرە) هەوڵی ئەوە بدەن و پڕوپاگەندی بڵاو بکەنەوە لەناو عەشایرەکاندا و هانیان بدەن ببن بە دوژمنی سمکۆ(ئینگلزەکانیش هەر هەمان ڕێگەیان گرتبووە بەر لەگەڵ شێخ مەحمودی حەفیدا) بەڕاستی بەوە خزمەتێکی گەورە بۆ حکومەت جێبەجێ دەکەن، بڵاوی بکەنەوە کە سمکۆ بە پارەی ئینگلز ئەم شۆڕشە دەکات بۆ قازانجی خۆی و ئینگلز خوێنی کوردەکان دەڕێژێت. ئەمە کاری ١٠٠ ساڵ بەر لە ئێستای تورک بووە.


پەیامم بۆ هەڤاڵانی مەكتەبی سیاسی و تیمی یەكێتی لە حكومەتی هەرێم\nئه‌م بابه‌ته 5395 جار خوێنراوه‌ته‌وه\nلە بەغداد لە نوسینگەی فراكسیۆنی یەكێتی نیشتمانی كوردستان خۆشحاڵ بووم بە پێشوازیكردن و كۆبونەوە لەگەل نوێنەری ریكخراوی كورتەباڵاكانی كوردستان و لەنزیكەوە گوێمان لە داواو كێشەكانیان گرت.\nخاوەن پێداویستەتایبەتەكانی كوردستان بەتەنها( ١٥٠ هەزار) دیناری حكومەتی هەرێمی كوردستان رازی بوون بە كولەمەرگیش بێت ژیانیان دەگوزەران ، بەڵام ئێستا حكومەتەكی كە دەنگیان پێدا نەك بەلێنەكانی بۆ جێبەجێ نەكردن ، بەڵكو بەهۆی ئەو قەیرانە سیاسی و داراییەی كە بەهۆی ناشەفافیەتی نەوتەوە توشی هەرێمیان كردوە، ئەوەتا هاوكاری مانگانەی ئەم توێژەیان بۆ ( ٦٠ هەزار) كەمكردوەتەوە ، لەماوەی سالێكدا تەنها چوار مووچەیان پێدراوە.\nوەزیرە بەریزەكانی یەكیتی نیشتیمانیی، كاتێك جەماوەری كوردستان بەگشتی و جەماوەری یەكێتی بەتایبەتی دەنگیان بەلیستی یەكێتیدا لە هەڵبژاردنی پەرلەمان، كۆمەڵێ بەڵێنی زۆرمان بەو چینەو كەسوكاری شەهیدان و كەم ئەندامانی سەنگەر و پێشمەرگە ...هتد دابوو ، كەچوینە سەر كورسی حكوم بۆیان جێبەبەجێ بكەین ژیانیان خۆش گوزەرانتربكەین و كەرامەتیان بپارێزین.\nتاكەی بێدەنگدەبن بەرامبەر ئەم ناعەدالەتی كۆمەڵایەتیە؟!\nئاخر خێزانێكی خاوەن پێداویستی تایبەت چۆن دەتوانێ ساڵیك بەتەنها چوار مووچەی ( ٦٠ هەزاری) حكومەتەكەی گوزەران بكات ؟! بەبەرچاوی ئێوەش نەوت هەناردە ئەكرێ، ئەفرۆشرێ، بەڵام كەس بۆی نیە بزانێ داهاتەكەی چی لی دێت!\nوەڵامی ئەم پرسیارانە بۆ بەرێزتان و ئەوسوێندەی بەجێ ئەهێنن كەلەكاتی وەرگرتنی پۆستەكانتاندا خواردبووتان؟!\nهەڤاڵانی مەكتەبی سیاسی یەكێتی، بەرێزان، زۆربەتان چونە شاخ و چەكی مەردایەتیتان كردەشان چونكە ناعەدالەتیتان پێ قبووڵ نەبوو ، بۆدیفاعكردن لە زوڵملێكراو لێقەوماوانی ئەم میلەتە خەباتان كرد، لە خەباتی پەرلەمانی و حكومەتیش یەكێتی و جەنابی مام جەلال خاونی پرۆژە، بەرنامەو و دروشمی خزمەتكردنی چێن و توێژی هەژارو خاوەن پێداویستی تایبەت بوە، هەمیشە جەنابتان بەرنامەی هەڵبژاردنەكانی پەرلەمان و ئەنجومەنی پاریزگاكان ئەنوسن.\nتكاتان لێدەكم مەچنە هەولێر بۆ دروستكردنی كۆمیتەو كۆمسیۆنی ریفراندۆم ... بچن كۆمیتەی كاراكردنەوەی پەرلەمان و گەرانەوەی شەرعیەت دروست بكەن.\nبچن بۆ هەولێر، كۆمیتەی لیژنەی ماف و موچەو ئیستحقاقی ئەوخەڵكە پێك بهێنن كە لەهەڵبژاردنەكان بە ماڵ و پارەو شەونخونی خۆیان خۆیان كار بۆ سەرخستنی یەكێتی ئەكەن و دەنگمان پێ دەدەن !!!.\nرێكخراوەكانی خاوەن پێداویستیە تایبەتەكان... مامۆستایان، فەرمانبەران ،،،هتد. لەبێ ئومێدیان لە حكومەتی هەرێم و لە بەر قورسی باری ژیانیان و نەبوونی عەدالەتی كۆمەڵایەتی ئەوەتا پەنایان ئەهێنە بەر بەغداد !!!\nهیوادارم وەكو ئێمەی پەرلەمانتاران، لە میدیاكان و كۆبونەوەكان بەمانیش نەڵێن ( عێراقی) و جاشی نازانم كێ ؟!.\nپەیامەکانی پشت دیمەنەکانی ئەمرۆی کوردستان لە نێوان ترس و هیوا\nكەی ستەمی سەر كوردە فەیلییەكان كۆتایی دێت؟ \nله‌یه‌مه‌ن به‌گفتوگۆ، نه‌ك به‌چه‌ك\nله‌پێناوی جێگیركردن و بووژانه‌وه‌ی كوردستاندا\nپێكهێنانی هەرێم لە عێراق، دەرفەت پشتیوانیی دەرەكی و،عەقڵیەتی عەرەب\nبه‌ڕێزان ؛ هه‌ڤاڵانی یه‌كێتی


زیندانی نەغەدە؛ عەلی ئازەربەرزین بە پێبەندی ئێلێکترۆنیکی ئازاد کرا\n11:30 - 24 بانەمەڕ 2721\nڕۆژی سێشەممە ٢١ی بانەمەڕ، عەلی ئازەربەرزین، زیندانیی سیاسیی خەڵکی پیرانشار، بە پێبەندی ئێلێکترۆنیکی لە زیندانی نەغەدە ئازاد کرا.\nئەو زیندانییە سیاسییە، ڕۆژی پێنجشەممە ٢٨ی ڕەشەمەی ٩٩، هاتبووەوە مەرەخەسی و ١٤ی خاکەلێوەی ئەمساڵ، پاش کۆتایی ماوەی مەرەخەسییەکەی گەڕابووەوە زیندانی نەغەدە.\nڕۆژی دووشەممە ۲۰ی ڕێبەندانی ٩٩، ئەو هاووڵاتییە، بۆ جێبەجێکردنی حوکمەکەی دەسبەسەر و ڕەوانەی زیندانی نەغەدە کرابوو.\nئەو هاووڵاتییە کوردە، ٤ی ڕەزبەری ۹۷، لەلایەن لقی ۱۰۲ی دادگای کەیفەریی دووی پیرانشار، بە سەرۆکایەتی دادوەر "ئەمیر فەراسەت"، بە تۆمەتی "هاوکاری لەگەڵ یەکێک لە حیزبە کوردییەکانی ئۆپۆزیسیۆنی حکوومەتی ئێران"، بە پێنج ساڵ زیندانیی تەعزیری مەحکووم کرا و ئەو حوکمە لە دادگای پێداچوونەوە پشتڕاست کرابووەوە.\nعەلی ئازەربەرزین ساڵی ۹٦، بەبێ بەڵگەی یاسایی دەسبەسەر کرا و پاش کۆتایی لێپرسینەوەکەی، بە دانانی بارمتە هەتا کاتی دادگاییەکردنی بە شێوی کاتی ئازاد کرابوو.


ژیان لۆلووه‌یل له ناوچه‌ى میزۆپۆتامیا\nوه‌گووره‌ى سه‌رچه‌وه‌یل، وجوود و ژیان هووزه‌یل لۆلوو له‌ناوچه‌ى میزۆپۆتامیا چووده‌و ئه‌را فیشتر له‌هه‌فت هه‌زار ساڵ وه‌رجه ئیسه، ئه‌و هووزه‌یله له‌ناوچه‌یل شاره‌زوور و زه‌هاو ژیانه، وه‌ل ئه‌وه‌یشا وه‌خاكه‌گه‌ى خوه‌یان وتنه "لۆلوبۆم"، دویاى ئه‌وه‌یش وه‌پى وتنه"زاموان"و تا ئیسه‌یش له‌ناو زووان كوردى شوونه‌وار ئه‌و ناوه‌یله هیمان هه‌ر مه‌ندگه، ئه‌را نموونه: وشه‌ى"بۆم"تا راده‌یگ ماناى خاوندارێتى ئه‌یاد، یه‌یش ئه‌و شوونه‌سه ك هه‌ڵوژریه‌ید یا وه‌رگریه‌ید یا سینیه‌یده‌و، یا تویه‌نیم وه مانایگ تر بویشیم "بۆم"ماناى ئه‌و خاوه‌نداریه‌سه یا ئه‌و شوون داگیركریاگه‌سه ك سه‌نیاسه‌و\nوه گووره‌ى سه‌رچه‌وه‌یل تاریخى، هه‌ر له‌زویه‌و ملله‌ته‌یل كورد دوشمن فریه‌یگ داشتنه‌و هه‌میشه ده‌س داگیركه‌ر له‌لیان نه‌وڕیاگه‌و نه‌یاره‌یل كورد ته‌ما وه خاك و نیشتمان كورده‌یل داشتنه‌و گشت جاریگ هه‌وڵ ئه‌وه دانه شوونه‌وار كورد له‌ناو بووه‌ن و هووزه‌یل كورد بنبڕ بكه‌ن له‌بان خاك خوه‌یان.\nلۆلووه‌یل چه‌نه‌ها جار له‌لایه‌ن ده‌سڵات سۆمه‌ر و ئه‌كه‌دو بابله‌و په‌لامار دریانه‌و لۆلووبۆم داگیر كردنه‌و سه‌رله‌نوو وه‌هاوكارى هووزه‌یل تر جوور: گووتى و كاسیه‌یل له‌ژیر ده‌س داگیركارى قورتارى كردنه.\nشوونه‌وارناسه‌یل له كویه‌ى "پادیر زه‌هاو" كوچگ نه‌خشكریاگیگ دینه‌سه‌وه‌و تاریخ ئه‌و كوچگه چووده‌و ئه‌را نزیكه‌ى په‌نج هه‌زار ساڵ وه‌رجه ئیسه. "ئانوبانین"یه‌كیگ بویه له سه‌ركرده‌یل ناودار لۆلووه‌یل و له‌بان ئه‌و كوچگ تاشریاگه ره‌سمى دروسكریاگه، "بابلین"یش ئسپات ئه‌و به‌ڵگه ئه‌كاو ئویشید لۆلووه‌یل په‌لامار دریانه‌و ئه‌وانیش وه‌رگرى له‌خاك خوه‌یان كردنه. ئه‌و تاشه كوچگیشه ك له ناوچه‌ى ده‌ربه‌ند گاور له قه‌ره‌داغ دوینریاوه له‌لایه‌ن شوونه‌وارناسه‌یله‌و ئاماژه وه ئه‌وه ئه‌كا ك له‌لایه‌ن "نارامسین"پادشاى ئه‌كه‌ده‌و خاك لۆلووبۆم"داگیر كریاگه، له‌و سه‌رده‌میشه ئانوبانین پادشاى گشت وڵات لۆلووبۆم بویه‌و دویاى چه‌ن ساڵیگ وه‌هاوكارى هووزه‌یل گووتى له‌دژ ده‌سڵات ئه‌كه‌د هه‌ڵسیانه‌و خاك لۆلووبۆم قورتار كردنه‌و هه‌ر له‌و وه‌خته‌یله‌و دى وڵات لۆلووبۆم وه "زاموان"ناسریا.\nوشه‌ى "لۆلوو" له زووانه‌یل لۆلوویى ماناى ئاده‌میزاد زرنگ و ئازا ئه‌یاد ، وه‌لى هووزه‌یل جوور سۆمه‌ر و ئه‌كه‌د وبابل و ئاشوورى ده‌یه‌ها جار په‌لامار خاك لۆلوو ، ئنجا لۆلووه‌یل سه‌رده‌مه‌یل فره‌یگ ناو وڵاته‌گه‌ى خوه‌یان نانه "زاموان، زه‌میا، زه‌میان، زه‌ویان"، ئه‌گه‌ر ته‌ماشاى زووانه‌یل هندوئۆرپى بكه‌یم وه‌تایبه‌ت زووان سلاڤیه‌یل تویه‌نیم بڕیگ گریه‌كووره واز بكه‌یم و ئه‌گه‌ریش هویر بخه‌یمنه لاى تاریخ هووزه‌یل لۆلوو ئه‌وه ئه‌رامان ده‌ركه‌فید ك ته‌نیا له سه‌رده‌م "ئاشوور بانیپاڵ دویم 880 – 884 و . ز" لۆلووه‌یل فیشتر له چوار جار په‌لامار دریانه‌و خاكیان داگیركریاگه .\nدى ئه‌گه‌ر لۆلووه‌یل ناو وڵاته‌گه‌یان ناوین زه‌میان یا زه‌میا یا زاموان، ئه‌وه بیگومان ئه‌و وڵاته‌یل ئمڕوویشه ك ناوه‌یلیان وه" ئان، ئین، یا "كووتایى ئه‌یاد تویه‌نیم بویشیم كاریگه‌رى زووان لۆلووه‌یل بویه ك تا ئیسه‌یش شوونه‌وارى هه‌ر مه‌ندگه له‌بان زووانه‌یل زینگ جه‌هان وه‌تایبه‌ت زووانه‌یل هندو ئۆرپى .


وه‌زاره‌تی دارایی خشته‌یه‌كی تری دابه‌شكردنی مووچه‌ی راگه‌یاند\nراپەڕین.. ژنێک بە فیشەک خۆی کوشت\nوەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، سبەینێ مووچەی مانگی یەکی ئەمساڵی حەوت وەزارەت و هەشت دەستە و سەرۆکایەتی هەرێم و سەرۆکایەتی پەرلەمان و ئەنجومەنی وەزیران دابەشدەکرێت.\nئه‌حمه‌د عه‌بدولڕه‌حمان، وته‌بێژی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێم به وێستگه نیوزی راگه‌یاند: سبەینێ چوارشەممە 20ی ئایاری 2020، مووچەی هەریەک لە وەزارەتەکانی (گواستنەوە و گەیاندن، خوێدنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، شارەوانی و گەشتوگوزار، کارەبا، کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، رۆشنبیری و لاوان، ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن)، سەرۆکایەتی هەرێم، سەرۆکایەتی پەرلەمان، ئەنجومەنی وەزیران دابەشدەکرێت.\nراشیگه‌یاند: هه‌ر سبه‌ینێ مووچەی هەشت دەستەش دابەشدەکرێت کە بریتین لە دیوانی چاودێری دارایی، مافی مرۆڤ، ناوچەکانی، دەرەوەی هەرێم، دەستەی ژینگە، دەستەی وەبەرهێنان، دەستەی دەسپاکی، کۆمسیۆنی هەڵبژاردن، دەزگای مین دابەشدەکرێت.\nئەو مووچەی دابەشدەکرێت مووچەی مانگی یەکی ئەمساڵە و لە چەند رۆژی رابردووشدا، وەزارەتی دارایی مووچەی چەند وەزارەتێکی دابەشکرد و راشیگەیاند، بەپێی ئەو توانا داراییەی ئێستا لە بەردەستدایە، مووچە دابەشدەکەن.\nپله‌كانی گه‌رمای شاره‌كانی هه‌رێم به‌رزده‌بنه‌وه


ebdulrehman bamerni: جه‌نازه\nدبێژن رێڤینگه‌ك دره‌نگ شه‌ڤ گه‌هشته گونده‌كى و نه‌زانى قه‌ستا چ مالێ بكه‌ت، رابو چوو د مزگه‌فتێ ڤه و دیت مروڤه‌كێ ل نیڤا مزگه‌فتێ درێژكرى یه و هزر كر ئه‌و ژى وه‌كى وى رێڤینگه و یێ ل مزگه‌فتێ بو یه مێهڤان ، رابو چوو پشتا خوه ب پشتا وى ڤه‌نا و گوتى دا مه هه‌ر دووكا تا سپێدێ سار نه‌بیت و هزركر یێ د خه‌وه.\nبو به‌رێ سپێدێ و ده‌مێ بانگى، دیت ده‌رگه‌هێ مزگه‌فتێ ڤه‌بو و ئێك هاته د ژورڤه و زانى مه‌لایه یێ هاتى بانگێ سپێدێ ب ده‌ت.\nئه‌وى ژى گوتێ ها مه‌لا ده‌مێ بانگى یه و دگه‌ل ئاخفتنێن وى مه‌لا شاش بو و هزر كر مریێ شڤێدى یه، گوندیا د مزگه‌فتێ ڤه هێلایى یێ ساخ بویه ڤه. مه‌لایى ل ده‌رگه‌هێ مزگه‌فتێ دا و دا ب ره‌ڤیت، مه‌لا شاش بو و ژبیر كر ده‌رازینكا مزگه‌فتێ یا نزمه و ب حه‌لانه‌كێ دێژ یا هاتیه راپێنان، مه‌لایێ ژ نه دل سه‌رێ خوه ل وى حه‌لانى دا و ده‌ملده‌ست پشت و پشت كه‌فت، هه‌م ژ ترسا و هه‌م ژ سه‌رێ وى ڤ حه‌لانێ هنداڤ ده‌رگه‌هى كه‌فتى دل لێ پچیا و ئێكسه‌ر گیان و سه‌ر دا چوو.\nرێڤینگ د مزگه‌فتێ ڤه شاش بو و هێژ نزانیت ئه‌وێ لبه‌ر ته‌نشتێ یێ مرى یه و بو مه‌لاى ژى نه‌زانى چ بكه‌ت، پشتى بێهنه‌كێ ئێك ژ گوندیان كو سوفیه‌كێ مزگه‌فتێ بو قه‌ستا نڤێژا سپێدێ بو مزگه‌فتێ كر و دیت سه‌رو به‌ر بچ حاله، ئینا چیروكا ئه‌وێ دمزگه‌فتێ ڤه درێژكرى بو رێڤینگى ڤه‌گێرا، كو ئه‌و مروڤ ئێك ژ خه‌لكێ گوندى یه و ژبه‌ر كو ببو دره‌نگى شه‌ڤ و گورستانا مریان یا ل پشت گوندى و گوندیا هه‌میا بریار دان كو جه‌نازێ وى بو سپێدێ ب هێلن و ژنوى ڤه‌شێرن و ده‌ما مه‌لا هاتیه مزگه‌فتێ و دیتى كو ته دگه‌ل ئاخفت، وى هزر كر ئه‌و مرى یه ساخ بویه ڤه و یێ شاش بوى و ئه‌وا ب سه‌رێ خوه ئینا یا ب سه‌رى هاتى.\nـ رێڤینگى گوته وى سوفى پا نوكه ئه‌ز چبكه‌م یا باشه؟\nـ سوفى گوتێ یا قه‌نج ئه‌وه تو هه‌ر زوى بو خو ژ گوندى ب ره‌ڤى، ئه‌ز دترسم مروڤێن مه‌لاى بهێن و پاشى ته ب كوشتنا وى گونه‌هبار بكه‌ن و تولێن وى ژ ته ڤه‌كه‌ن.\nئینا هه‌ر زوى رێڤینگى ل ده‌رگه‌هى دا و ژ گوندى ده‌ركه‌ت و ره‌ڤى.\nبلاڤكه‌ر -- عبدالرحمن بامرنى --روژ-- 3:57 م


ئینستێکس: مامەڵەیەکی هیچ بۆ ڕێژیمی ئێران\n11:31 - 14 رێبەندان 2718\nکوردستان میدیا: کاربەدەستانی ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران، ماوەیەکه بە هەموو هێزی دیپلۆماسییەوە لە هەوڵدان بۆ دەورلێدانەوەی گەمارۆوە ئابوورییەکان کاناڵێکی ماڵی جێبەجێ بکەن، بەڵام هەتا ئێستا بە ئاکام نەگەیشتوون.\nوادە و بەڵێنییەکانی یەکیەتیی ئورووپا بە ڕێژیمی ئێران بۆ جێبەجێکردنی کاناڵێکی ماڵی، هەتا ئیستاش بەبێ ئاکام ماوەتەوە و کاربەدەستانی ئەو ڕێژیمەش هەڕەشه لە ئورووپا دەکەن.\nئاڵمان، فەڕانسه و بریتانیا سێ وڵاتی بەهێزی ڕۆژئاوا لە وڵاتی ڕۆمانی بۆ جێبەجێکردنی کاناڵێکی ماڵی لەگەڵ ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران ڕێک کەوتوون و بڕیاریان دا لەژێر ناوی "ئینستێکس " INSTEX" لەگەڵ ئێران مامەڵە بکەن.\nچاوەدێرانی سیاسی باس لەوە دەکەن، ڕێژیمی ئیسلامیی ئێران، بۆیە زۆر پێداگره کە ئەو کاناڵە ماڵییە جێبەجێ بکرێت، بۆ ئەوەیە کە کاربەدەستانی ئەو ڕێژیمە بۆ ساڵڤەگەڕی ٤٠ ساڵەی ئەو ڕێژیمە وەک پڕۆپاگەندە کەڵکی لێ وەر بگرن.\nبەرپرسانی ڕێژیمی ئێران، بە دڵخۆشییەوە دەڕواننە ئەو کاناڵە ماڵییە، بەڵام ئامریکا هۆشداری بە یەکیەتیی ئورووپا و کۆمپانیاکان داوە، کە ئەگەر لەگەڵ ڕێژیمی ئێران هاوکاری بکەن، سزا دەدرێن.\nڕۆژنامەکانی ڕێژیمیش بە شێوەی گاڵتەجار باسی ئینستێکس دەکەن و ڕۆژنامەی "کەیهان" نووسیویەتی: "کێوی کاناڵی ماڵیی ئورووپا مشکی لێ دەرچوو".\nڕۆژنامەی "جەوان" سەر بە سپای پاسدارانی ڕێژیمی ئێرانیش نووسیویەتی: "یک تقریبا هیچ مالی".\nهاوکات "محەممەد دێهقان"، جێگری سەرۆکی فراکسیۆنی نوێنەرانی ولایی مەجلیس، لە بارەی ئەو کاناڵە ماڵییە وتوویەتی: "ئینستێکس داوی ئورووپا بۆ ئێرانه کە به هاوکاریی ئامریکا دانراوەتەوە".\nلە دوای هاتنەدەرەوەی ئامریکا لە بەرجام و پەسەندکردنی گەمارۆوە ئابوورییەکان بۆ سەر ئەو ڕێژیمە، یەکیەتیی ئورووپا لە هەوڵدایە لەگەڵ ئەو ڕێژیمە هاوکاریی ماڵی بکات، هاوکات ئورووپا بڕیاری داوە بە جێگای پارە کاڵا بە ئێران بدات.


"نازانین لە پشتی پەردەوە لە نێوان ئەمەریکا و تورکیا چی روودەدات"\nساڵح موسلیم: هەڕەشەکانى ئەردۆغان راگەیاندنى شەڕە لە دژی هەموو کورد\nهندستان سزا بەسەر ئەمریکادا دەسەپێنێت\nبارزانی ئامانجی سەردانەکانی بۆ لای لایەنەکان ئاشکراکرد\nمه‌سرور بارزانی: هه‌وڵ ده‌ده‌ین پێش واده‌ی دیاریكراو پێكهاته‌ی حکومەت پێشكه‌ش بكه‌ین\nبریتانیا هێزێکی سەربازی رەوانەی کەنداو دەکات\nنەتەوە یەکگرتوەکان داوایەک ئاراستەی یەکێتی ئەوروپا دەکات\nمه‌سرور بارزانی و مه‌كته‌بی سیاسی پارتی لە پیرمام لە کۆبونەوەدان\nنرخی دۆلار لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان بەرزبوەوە\nسلێمانی؛ بڕێك گۆشتی سه‌ر شه‌قامه‌كان لەناودەبرێت\nکەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان\nکارنامەکەی بۆ لایەنەکان روندەکاتەوە\nمەسرور بارزانی لەگەڵ مەکتەبی سیاسی حزبەکەی کۆدەبێتەوە\nڤیدیۆ؛ ئەرژەنتین لە یەکەم یاریدا شکستیهێنا\n- 12/17/2018 3:47:00 PM 7421 جار خوێندراوەتەوە\nبەرپرسی پەیوەندییەکانى دەرەوەى بزووتنەوەى کۆمەڵگەى دیموکرات (تەڤدەم) رایگەیاند، هەڕەشەکانى رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا "راگەیاندنى شەڕە لە دژی هەموو کوردان"، دەشڵێت، "نازانین لە پشتی پەردەوە لە نێوان ئەمەریکا و تورکیا چی روودەدات".\nساڵح موسلیم، بەرپرسی پەیوەندییەکانى دەرەوەى بزووتنەوەى کۆمەڵگەى دیموکرات (تەڤدەم) بە ئاژانسی فورات نیوز-ی رایگەیاندووە، "ئەردۆغان لە دواى ئەوەى لە تورکیا هەموو پلە و پۆستەکانى خستە دەستى خۆی، دەستیکرد بە جێبەجێکردنى پلانەکەى، لەگەڵ مەهەپە، ئەرگەنەکۆن، حیزبوڵا و هەموو تۆمەتبارانی دیکەی شەڕی ساڵەکانى 1990 کان بووە هاوپەیمان'.\nئاماژەی بەوەشکردووە، "بە بڕوای ئێمە تورکیا رێکخستنى ئیتحاد و تەرەقیی سەرەتاى سەدەی 20ی سەرلەنوێ خستووەتەوە کار، لەو کاتەدا ئەرمەنی و سوریانییەکان سڕێندرانەوە و رۆمییەکانیش لە ئەنادۆڵ دەرکران، تەنها کورد مایەوە، ئێستاش دەیانەوێت بە ئیتحاد و تەرەقیى نوێ کورد بسڕنەوە، شەڕەکانیان لە باشوور، باکوور و رۆژئاوا لە پێناو ئەو سیاسەتەدا بەڕێودەبەن".\nموسلیم راشیگەیاند، "کورد مەترسییەکى گەورەى لە بەردەمدایە، بەڵام تەنها ئەو مەترسییە بە کوردەوە سنووردار نابێت، بەڵکو مەترسییەکى گەورەیە بۆ سەر هەموو گەلان، بۆ نمونە، ئێستا لە ئیدلب چی دەکەن؟ لەوێ زوڵم لە گەلی عەرەب دەکەن، لە هەندێک ناوچەى دیکە زوڵم لە پێکهاتە و لایەنى دیکە دەکەن".\nلەبارەی پەیوەندییەکانی ئەمەریکا و تورکیا بۆ هێرشکردنە سەر رۆژهەڵاتی فورات موسلیم وتی، "ئێمە نازانین لە نێوان ئەمەریکا و تورکیا لە پشتی پەردەوە چی روودەدات، بەڵام گەلانى هەرێمەکە جگە لە هێزى خۆیان بە هیچ کەس و هێزێکى دیکە پشتیان گەرم نەکردووە".\nئەوەشی خستەڕوو، "ئەوەى لە عەفرین بەسەر ئێمەدا بارێنرا بۆمبەکانى ناتۆ بوون، 60 رۆژ جیهان خۆیان کەڕ کردبوو".\n"ئەمریکا نە دەوێت ئێمە لە دەست بدات و نەدەیەوێت تورکیاش لە دەست بدات"\nبەرپرسی پەیوەندییەکانى دەرەوەى پەیەدە باسی لەوەشکردووە، ئەمەریکا نایەوێت کوردان و تورکیاش لە دەست بدات، بەڵام مەرج نییە ئەوەش بۆ بە ئاکەپە بکرێت.\nموسلیم رونیشیکردەوە، "تورکیا ئەندامی ناتۆیە و لەگەڵ ئەمریکادایە، ئەمریکا دەیەوێت ئێمە و ئەوان لە دەست نەدات، ئەردۆغان و گروپەکەى هەر سوود لەوە دەبینین و ئەوە بۆ خۆیان بەکار دەهێنن، بۆ ئێمە کێشە نییە دەتوانێت پەیوەندیى لەگەڵ ئێمە هەبێت و پەیوەندیشى لەگەڵ تورکیا هەبێت".\n"ئێمە دەڵێین، با پەیوەندییەکانى ئەمریکا لەگەڵ ئەوان بۆ دژایەتیکردنى ئێمە نەبێت و زیان بە ئێمە نەگەیەنێت، بەڵام تورکیا دەڵێت یان من، یان ئەوان"، ساڵح موسلیم وایوت.\n#ساڵح موسلیم #ئه‌مه‌ریكا #تورکیا\nسبەی موچەی دو وەزارەت دابەشدەكرێت\nموچەی بەشێك لە وەزارەتەكان دەكەونە دوای جەژن\nخەندان خشته‌ی دابه‌شكردنی موچه‌ی مانگی ئازاری فەرمانبەران بڵاودەكاتەوە\nوەزارەتی دارایی لەبارەی دابەشکردنی موچە لە پێش جەژندا رونکردنەوە دەدات\nلیژنەی باڵای بینینی مانگ یەکەم رۆژی جەژن رەمەزان دیاریدەکات\nلەبارەی بەشداریکردنی بافڵ تاڵەبانی لە مەراسیمی سوێند خواردنی سەرۆکی هەرێم رونکردنەوە دەدرێت\nهەفتەی داهاتو دابەشکردنی موچەی مانگی ئازار دەستپێدەکات\nڤیدیۆی هێرشێکی پەکەکە بۆ سەر بارەگای سوپای تورکیا لە زاخۆ بڵاوکرایەوە\nیەکەمین فەرمان لە لایەن سەرۆکی نوێی ھەرێمی کوردستان دەرچو\nبڕیارەكە هەڵوێستێكی جوامێرانەیە\nمه‌ڵبه‌ندی (2)ی ڕێكخستنی كەركوكی یەکێتی راگەیەنراوێکی بڵاوكردەوە\nخەندان خشتەی دابەشكرنی موچەی مانگی سێ بڵاودەكاتەوە


عێراق، پێگەیەک بۆ هێرشکردنە سەر ئێران\nYou are at:Home»تەوەر»هەواڵ»تایبه‌ت»عێراق، پێگەیەک بۆ هێرشکردنە سەر ئێران\nBy nuche.net on\t 2019/01/28 تایبه‌ت, شیکاری\nئەمریکا دوابەدوای کشانەوەی هێزەکانی لە سوریا، لە پلانیدایە ژمارەی هێزەکانی خۆی لە عێراق زیاتر بکات و ئامانجی سەرەکیش لەم پلانە بەرەنگاربوونەوەی ئێرانە.\nئەمریکا لە کاتێکدا هێزەکانی خۆی لە سوریا دەکشێنێتەوە، کە بە هیوایە پەیوەندی زەمینی ئێران لەگەڵ عێراق و سوریا دابخات و لەم رێگەوە، رێگری لە چەکدارکردن و پشتیوانی کردنی هێزە ميلیشییایەکانی سەر بە تاران بگرێت.\nواشنتۆن، تەرکیزی خستۆتە سەر عێراق تاکو هەژموون وکاریگەری ئێران لەم وڵاتە و سوریا بەربەست بکات. سەردانەکەی مایک پۆمپیۆ لە ماوەی رابردوو بۆ عێراق، بەشێکە لەم سیناریۆیە.\nهاوکات لێدوانەکەی دۆناڵد ترەمپ، لە میانی سەردانەکەی بۆ بنکەی سەربازی”عین الاسد” ئاماژەیەکی بەهێزی دیکەیە کە رایگەیاند، ئەمریکا بەرەبەرە هێزەکانی لە سوریا بەرەو عێراق جووڵە پێدەکات، تاکو بەرەنگاری ئێران ببێتەوە و بەرژەوەندییەکانی واشنتۆنیش پارێزراو بێت.\nحەشدی شەعبی، کە میلیشیایەکی شیعە مەزهەبە لە ژێر کاریگەری ئێراندان،هەروەها لایەنە سیاسییەکانی بەستراوە بە ئێران لە پەرلەمانی عێراق، بە توندی دژی ئامادەبوون و گەڕانەوەی هێزی سەربازی ئەمریکان بۆ عێراق. “عصائب الحق ” کە فەیز غەزالی سەرکردایەتی دەکات و بە یەکێک لە توندڕەوترین گروپەکانی پێکهێنەری حەشدی شەعبی هەژمار دەکرێن، رایگەیاندووە ئەگەر ئەمریکا هێزەکانی لە عێراق نەکشێنێتەوە، شەڕی چەکداری لە دژی دەست پێدەکەن.\nهادی عامری، فەرماندەی کەتیبەکانی بەدر و سەرۆکی حزبی فەتح، کە وەک دووەمین حزبی گەورەی ناو پەرلەمانی عێراق هەژمار دەکرێت، جەختی کردووه‌تەوە کە ئامادەبوونی هێزەکانی ئەمریکا شەرعییەت و باری یاسایی نییە. لێرەوەیە کە حزبە شیعەکانی ژێر دەسەڵاتی ئێران لە هەوڵدان حکومەتی مەرکەزی ناچآر بکەن، کە رێککەوتنی ستراتیژی نێوان عێراق و ئەمریکا هەڵبوەشێننەوە کە لە ساڵی ٢٠١٤ واژۆی لە سەر کراوە. هەر چۆنێک بێت ئامانجی سەرەکی ئەم هەوڵانە کۆتایی هێنانە بە ئامادەبوونی سەربازی هێزەکانی ئەمریکا.\nژمارەیەک لە کاربەدەستانی عێراق، لە هەوڵدان لە ئەگەری کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا و دواتر جووڵەپێکردنیان بەرەو عێراق، واشنتۆن گەرەنتی ئەوە بکات کە لە شەڕی دژ بە تیرۆریزم یارمەتی بەغدا بدات.\nپۆمپیۆ لە میانی سەردانەکەی بۆ هەولێر و بەغدا رایگەیاند، بابەتی سەرەکی گفتوگۆکانیان، کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە سوریا نییە، بەڵکو جەختیان لە سەر بەهێزبوونی حکومەتی مەرکەزی وپشتیوانیيەکانی واشنتۆن بۆ بەغدا و هەروەها سنووردارکردنی کاریگەری و دەسەڵاتی ئێرانە لە عێراق.\nلە روانگەی ئەمریکییەکانەوە، بە بەراورد لە گەڵ سوریا، ئەولەوییەت بە عێراقە و بەرژەوەندییە ستراتیژیيەکانی ئەمریکا لە عێراق پڕرەنگترە، هەر بۆیە ئەمریکا هەوڵدەدات لە عێراق و لە رێگەی ئەم وڵاتە ئاسایش و ئارامی لە ناوچەکە جێگیر بکات وهاوکات گوشارەکانی بۆ سەر ئێران توندتر بکاتەوە.\nواشنتۆن پێیوایە، کە ئێران چالاکییەکانی لە دژی ئەمریکا چڕتر کردۆتەوە و سەرچاوەی سەرەکی هەڕەشەیە بۆ سەر ئیسرائیل و میسر و ئوردن و دیکەی وڵاتانی هاوپەیمانی ئەمریکا لە ناوچەکە. لە ئێستادا عێراق رۆڵ و پێگەیەکی تایبەتی هەیە لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا، هەر بۆیە هەموو هەوڵی ئەمریکا بە ئاراستەی سنووردارکردنی کاریگەری ئێرانە لە ناوچەکە. بۆ ئەم مەبەستە، عێراق دەتوانێ پێگەیەکی ستراتیژی بێت بۆ یەکلاکردنەوەی کێشەکانی نێوان واشنتۆن و تاران.\nهاوکات لە گەڵ ئەم هەوڵانەی ئەمریکا بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئێران، ئیسرائیلیش لە ماوەی رابردوودا بە چڕی لە دژی ئێران و بەرژەوەندی و ئامانجە سەربازییەکانی لە سوریا جووڵاوەتەوە.\nمایک پۆمپیۆ، لە سەردانەکەی بۆ بەغدا لەبارەی هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ئامانجەکانی ئێران لە عێراق، هۆشداری داوەتە عادل عەبدولمەهدی و بەرپرسانی باڵای ئەم وڵاتە.\nجیرۆزالیم پۆست لە دوتوێی راپۆرتێکدا دەڵێت: ئیسرائیل رەنگە هێرش بکاتە سەر ئامانجە سەربازییەکانی ئێران کە عێراق و بۆ ئەم مەبەستەش بە دوور نییە کە میلیشاکانی سەر بە ئێران بکاتە ئامانج.\nبە گوێرەی جیرۆزالیم پۆست، هێرشەکانی ئەم دواییانەی ئیسرائیل بۆ سەر ئامانجەکانی ئێران لە سوریا، نیشانی دا کە سیستمی دژە موشەکی ئیسرائیل توانای بەرگری وبەرەنگاربوونەوەی نییە و بە ئەگەری زۆر بەم زوانە ئیسرائیل ئەم هێرشانە بۆ سەر خاکی عێراق دەستپێبکات. هەر چۆنێک بێت عێراق خاوەنی سیستمی بەرگری بەهێز نییە و کەلێن وناکۆکییە سیاسیيەکانی ئەم وڵاتە بەو ڕادەیە کە دەوڵەتەکەی توانای پاراستنی یەکپارچەیی خاکەکەی نییە.\nئەفشار سولەیمانی، باڵیۆزی پێشوی ئێران لە ئازەربایجان، لە یاداشتێکدا بۆ دیپلۆماسی ئێران و لە دوای هەڕەشەی ئەمریکییەکان بۆ هێرشکردنە سەر ئێران، دەڵێت، ئێران دەبێ ستراتژییەکی نوێ بەرامبەر بە وڵاتانی دراوسێ، ناوچە و سیسته‌می نێودەوڵەتی بگرێتە بەر کە یارمەتی بە ڕەوینەوەی ئاڵۆزییەکان بدات و بیانو نەداتە دەستی ئەمریکا .\nبە گوتەی ئەم دبلۆماتکارە ئێرانییە، ئێران دەبێ دەرفەت و هەڕەشەکانی بەردەم خۆی بناسێت و لەو راستییە تێبگات کە نە تەنها ئەوروپا، چین، رووسیا و هیند توانای بەرەنگاربوونەوەی ئەمریکایان نییە، بەڵكو لە زۆر خاڵی هاوبەشدا بەرامبەر بە ئێران و سیاسەتەکانی روانگەیەکی هاوبەشیان هەیە، لە ئێستادا ژمارەی دۆست و وڵاتانی هاوپەیمانی ئێران لە کەمتریندایە، بۆیە پێویستە ئێران کارتەکانی گوشار لە دەست ئەمریکا دەربێنێ.


ペテロの手紙Ⅱ 1 JCB - دووەم پەترۆس 1 KSS\n2با نیعمەت1:2 خودا نیعمەت بە مرۆڤ دەبەخشێت، بە واتای بەخشینێکی خودایە کە بەبێ ئەوەی شایستەی بین خودا پێمان دەبەخشێت. و ئاشتیتان بۆ زیاد بێت، بە ناسینی خودا و عیسای خاوەن شکۆمان.\n5هەر لەبەر ئەمەش، تێبکۆشن تاکو لە باوەڕتان چاکە بکەوێتەوە، لە چاکەش، زانیاری، 6لە زانیاریش بەسەرخۆدا زاڵبوون، لە بەسەرخۆدا زاڵبوونیش دانبەخۆداگرتن، لە دانبەخۆداگرتنیش لەخواترسی، 7لە لەخواترسیش هەست و سۆزی هاوبەش، لە هەست و سۆزی هاوبەشیش خۆشەویستی، 8چونکە ئەگەر ئەوانەتان تێدابێت و زیاد بکات، واتان لێدەکات بۆ ناسینی عیسای مەسیحی گەورەمان تەمبەڵ و بێ بەرهەم نەبن. 9بەڵام ئەوەی ئەمانەی نەبێت، ئەوا کوێر و کەمبینە، لە یادی چووە کە گوناهە کۆنەکانی پاک بووەتەوە.\n10خوشکان، برایان، هەر بۆیە زیاتریش تێبکۆشن بۆ چەسپاندنی هەڵبژاردن و بانگەوازییەکەتان، چونکە ئەگەر ئەمانەتان کرد ئەوا هەرگیز ناکەون، 11هەروەها پێشوازییەکی گەرمتان لێ دەکرێت بۆ چوونە ناو شانشینی هەتاهەتایی عیسای مەسیحی گەورە و ڕزگارکەرمان.\n12لەبەر ئەوە بەردەوام دەمەوێ ئەم شتانەتان بەبیر بهێنمەوە، هەرچەندە لەو ڕاستییەی ئێستادا دەزانن و دامەزراون. 13باوەڕم وایە هەتا لەم جەستەیەدا بم، ئەرکی خۆمە بەبیرتان بهێنمەوە، 14چونکە دەزانم بە زوویی ئەم جیهانە بەجێدەهێڵم، هەروەک چۆن عیسای مەسیحی گەورەمان بۆی دەرخستم. 15هەروەها تێدەکۆشم تاکو دوای دەرچوونم هەردەم ئەم شتانەتان وەبیربێتەوە.1:15 مەبەستی ئەوەیە کە بەر لە کۆچکردنی نووسراو بەجێدەهێڵێت، هەروەها بەگوێرەی دەقەکان مزگێنی بەپێی نووسینی مەرقۆس بە سەرپەرشتی پەترۆس نووسراوە.


تاوانبار کردنی گۆمان لێکراوی ئه‌فغان-ئه‌مەریکایی به ته‌قینه‌وه‌که‌ی نیویورک\nدادوه‌رانی فیدراڵی ئه‌مه‌ریکا ئه‌مڕو به فه‌رمی ئه‌حمه‌د خان ڕه‌حمییان به ته‌قاندنه‌وه‌ی بۆمب له نیویورک و نیوجێرسی تاوانبار کرد. ناوبراو له دایک بوی ساڵی ۱۹۸۸ له وڵاتی ئه‌فغانستانه و له ئه‌مه‌ریکا گه‌وره بوه و هاووڵاتی ئه‌مه‌ریکایه.\nته‌قینه‌وه‌کان له ۱۷ی سێپتامبری ئه‌مساڵدا له گه‌ره‌کی چێلسی شاری نیویورک و له شاری ئێلیزابێتی ولایه‌تی نیوجێرسی ڕووی دا. له ئاکامی ته قینه‌وه‌که‌ی نیویورک دا لانی که‌م ۳۰ که‌س بریندار بوون.\nته‌قینه‌وه‌که‌ی نیوجێرسی له نزیک شوێنی بەڕیوەچوونی کێبه‌رکێیه‌کی ڕاکردنی خێرخوازانه ڕویدا و بوه هۆی داخستنی ئه‌م کێبه‌رکێیه به‌ڵام له‌و ته‌قینه‌وه که‌س بریندار نه‌بوو.\nExplosion in New York and New Jersey\nدادوه‌رانی نیویورک ئه‌حمه‌د خان ڕه‌حمییان بۆ ته‌قینه‌وه‌که‌ی نیویورک به هه‌شت تاوان تۆمەتبار کردوه. به‌کارهێنانی چه‌کی کۆشتنی به‌کومه‌ڵ، بۆمب ڕێژ کردنی شوێنه گشتییه‌کان و له ناو بردنی سامانی گشتی به ماکی ته‌قانه‌وه و ئاگرین له‌و تاوانه‌ن. ده‌کۆترێت دادوه‌رانی نیوجێرسیش ئه‌حمه‌د خان ڕه‌حمییان به تاوانگه‌لێکی هاوشێوه تۆمەتبار کردوه.\nبڕیار وایه ئه‌م تاوانبار کراوه ڕۆژی پێنج‌شه‌ممه ۱۷ی ئه‌م مانگه کاتژمێر یه‌کی دوای نیوەڕۆ به کاتی خۆجێی له گه‌رەکی مه‌نهه‌ته‌نی نیویورک له به‌ر ده‌م دادگادا ئاماده بێت.\nدراوسێکانی ئه‌حمه‌د خان ڕەحمی ده‌لێن بنەماڵه‌ی ئه‌م کابرایه زۆر بنه ماڵه‌یێکی ئاسایی بوون و له‌گەڵ کولتور و شێوازی ژیانی ئه‌مه‌ریکایی به ته‌واوی ڕێکه‌وتبوون. بنه‌ماڵەی ڕه‌حمی له شاری ئێلیزابێتی نیوجێرسی له نزیک نیویورکه‌وه چێشتخانه‌یەکی مریشکی برژاویان هه‌یه.\nئەحمه‌د خان ڕۆژی ٢٠ی سێپتامبر له شاری ئێلیزابێتی نیوجێرسی دوای ئه‌وە ده‌ست‌به‌سه‌ر کرا که لە ته‌قه‌و پێکدادانێکدا دوو پۆلیسی بریندار کرد و خۆشی به ته‌قه‌ی پۆلیس بریندار بوو.


زیاتر لە 355 هەزار تووشبووی كۆرۆنا لەسەرانسەری جیهاندا چاكبوونەتەوە\n10/04/2020 ژمارەی بینراو 58\nژمارەی ئەو كەسانەی لە سەرتاسەری جیهان دوای توشبوونیان بە ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ چاكبوونەتەوە گەیشتە زیاتر لە 355 هەزار كەس.\nبە پێی ئەو زانیارییانەی لە ماڵپەری "csse"دا بڵاوكراوەتەوە، كە بە پشت بەستن بە ئامارەكانی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە وڵات و ناوچەكاندا تۆماركراوە، لە جیهاندا 355 هەزار و 514 كەس توانیویانە بەسەر ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێدا سەربكەون.\nزۆرترین حاڵەتی چاكبوونەوە لە چین تۆماركراوە كە 77 هەزار و 758 كەس دوای توشبوونیان چاكبوونەتەوە.\nپاش چین ریزبەندی ئەو وڵاتانەی زۆرترین ژمارەی چاكبوونەوەی توشبووی ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێیان تێدایە بەم شێوەیەیە؛ ئیسپانیا (52 هەزار و 165)، ئەڵمانیا (52 هەزار و 407)، ئێران (32 هەزار و 309)، ئیتاڵیا (28 هەزار و 470)، ئەمریكا (26 هەزار و 104) و فەڕەنسا (23 هەزار و 206).\nلە كاتێكدا لەسەرتاسەری جیهان ژمارەی حاڵەتەكانی تووشبوون بە پەتای ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ گەیشتووەتە ملیۆنێك و 602 هەزار و 885 حاڵەت، كۆی گشتیی ئەوانەی بەهۆی ڤایرۆسەكەوە گیانیان لەدەستداوە بەرزبووەتەوە بۆ 95 هەزار و 745 كەس.