هاوسەرگیریی منداڵان, وەک پرسێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی – كولتور مه‌گه‌زین\nهاوسەرگیریی منداڵان, وەک پرسێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی\nساڤان عەبدولڕەحمان – دەریا نەجم\nBy كولتور مه‌گه‌زین\t Last updated ئاب 30, 2020\nهاوسه‌رگیری منداڵان له ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا\nهاوسەرگیریی منداڵان وەک پرسێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی\nساڤان عەبدولڕەحمان و دەریا نەجم\nلە دنیای ئەمڕۆدا و بە تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە دەتوانین بە کۆمەڵگەیەکی نەرتیخواز پێناسەی بکەین و لە هەوڵی پێخستنەناو دنیای مۆدێرنەدایە، بۆ گفتوگۆکردن لەسەر هەر پرسێکی سەر بە نەریتی کۆمەڵایەتی، تاک پێویستی بە ئاگاییەکی ئێجگار ورد هەیە، جا ئەگەر بێتو ئەو پرسە کۆمەڵایەتییەیش پەیوەندیدار بە ژن و ئازادییەکانی بێت، ئەوا هەستیاریی بابەتەکە زیاتر دەبێت.\nبا لەوێوە دەست پێ بکەین، کاتێک یەکێک لە فیگەرە ئایینییە دیارەکان بە پاڵپشتیی دروشمی درۆیینەی دیموکراسی کە ”ئازادی ڕادەربڕین”ە، لە پلاتفۆڕمێکەوە ڕاستەوخۆ ڕەوایەتی بە هاوسەرگیریی منداڵان دەدات و پاساوێکی ”زانستی” پێشکەش دەکات، بەوەی ”هاوسەرگیریی منداڵان بۆ مەمکی منداڵە کچەکە و تووشنەبوونی بە شێرپەنجەی مەمک لە داهاتوودا باشە”، جۆرە گوتارە لە جیهان و کۆمەڵگە ڕۆژهەڵاتییەکاندا، ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ کاریگەریی بەسەر بەشێکی زۆری کۆمەڵگە و کایەکانی کۆمەڵگە و شارستانیەتەوە هەیە و دەتوانین بڵێین ئاڕاستەکەری مێنتاڵێتیی کۆمەڵگەیە، بە جۆرێک کە وتەی مەلایەک یان فیگەرێکی ئایینی کاریگەرییەکەی لە بڕیار و ڕاگەیاندنی فەرمیی دەوڵەتێک و یاسای دەوڵەتێک زیاترە.\nپیاوانی ئایینی وەک خاوەن ئایدۆلۆژییەکی دیاریکراو، کاتێک سیاسەت یاخود هونەری وتاربێژی بە کار دەهێنن، هەلی ئازادیی ڕادەربڕین دەقۆزنەوە لەپێناو دەستکەوتە ئایینی – بەرژەوەندخوازییەکەی خۆیاندا.\nلە سەردەمی دێرینی ئایینەکانەوە بەر ئەو پارادۆکسە دەکەوین کە لە لایەک منداڵ موقەدەس دەکرێت و لە لایەکی دیکەیش دایکوباوکێک دەبنە قوربانیی منداڵەکەیان، هەر لە ئیبراهیمەوە کە داوای لێ دەکرێت منداڵەکەی سەر ببڕێت و بیکاتە قوربانی تاکو هاوسەرگیریی محەمەد لەگەڵ عائیشەی ٩ ساڵاندا؛ ئەم پارادۆکسە بەردەوام لە خۆپەخشکردندا بووە تا گەیشتووەتە ئەمڕۆ و پەخشی خۆی ڕاستەوخۆتر کردووەتەوە بۆ ئەوەی پیاوێکی ئایینی ڕای بگەیەنێت ”هاوسەرگیریی منداڵان ڕەوایە”. ئەو پرسیارەی لێرەدا دێتە پێشەوە بریتییە لەوەی منداڵ کێیە؟ ڕۆڵی چییە؟ ئەرکی چییە؟ پێگەی چییە؟ ئایا بوونەوەرێکی ئازادە یاخود بوونی ئەو لەپێناو بەرژەوەندیی خاوەنێکدایە؟\nلە جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤدا، منداڵ بە مرۆڤێکی بچووک هەژمار دەکرێت کە پۆتێنشیاڵی بوون بە مرۆڤێکی کامڵی هەیە، هەر بۆیە خاوەن مافی تایبەتی خۆیەتی: شتانێک هەن کە نابێت بەرامبەری بکرێن و شتانێک وەک مافی سەرەتایی دەبێت بۆی دابین بکرێن.\nلە درێژەی ئەو شتگەلەی نابێت بەرامبەر منداڵ ئەنجام بدرێت کە جاڕنامەی گەردوونی و ڕێکخراوە جیهانییەکانی مافی مرۆڤ پەیڕەویی لێ دەکەن، ئەنجامدانی هاوسەرگیرییە لە نێوان منداڵاندا کە بە ”هاوسەرگیریی منداڵان” دەناسرێت.\nخودی هاوسەرگیری، وەک هاوار محەمەد لە دەقی ”لە شەرەفەوە بۆ کەرامەت: کێشەکانی لەباربردن لە کۆمەڵگەی نەریتیدا” ئاماژەی بۆ دەدات، ”بۆنەى ئاشکراى گرێبەستێکە لە نێوان دوو کەسدا کە بڕیار دەدەن پێکەوە بژین و وەفایان بۆ ئەو بەڵێنانە هەبێت کە بە یەکى دەدەن و ڕێزى ئەو ژیانە هاوبەشە بگرن کە لەگەڵ یەکتر پێکى دەهێنن”. هەروەها لە هەمواری ياساى بارى کەسێتیى ساڵى ٢٠١٥دا پێناسەی گرێبەستى هاوسەرگیرى بەم جۆرە کراوە: گرێبەستێکی ئارەزوومەندانەیە لە نێوان ژن و پیاودا دەبەسترێت کە بە هۆیەوە هەر یەک بۆ ئەوەکەى دیکە حەلاڵ دەبێت و مەبەست لەو گرێبەستە پێکهێنانى خێزانە لەسەر بنچینەى خۆشەویستى، بەزەیى و بەرپرسیارێتىی هاوبەش. کاتێک هاوسەرگیری پڕۆسەیەکی بونیادنراو بێت لەسەر کۆمەڵێک پرەنسیپ و بەرپرسیاریەتیی هاوبەش، چۆن چاوەڕێی هاوسەرگیری لە منداڵێکی نۆ ساڵان دەکرێت کە هێشتا توانای هەڵگرتنی باری ژیانی خۆی نییە و پشت بە کەسانی دیکە دەبەستێت؟\nهاوسەرگیریی منداڵان چییە؟\nهاوسەرگیریی منداڵان پرۆسەی هاوسەرگیریکردنی دوو کەسە کە هێشتا قۆناغی منداڵییان تێنەپەڕاندووە، یاخود هاوسەرگیریی نێوان منداڵێک و گەورەیەکە. هەر هاوسەرگیرییەکی فەرمی و نافەرمی دەگرێتەوە، کە تێیدا یەکێک یان هەردوو لایەنی هاوسەرگیرییەکە لە خوار تەمەنی هەژدە ساڵەوە بن. بەپێی داتا جیهانییەکان، ساڵانە زیاد لە ١٢ ملیۆن کچ لە خوار تەمەنی هەژدە ساڵییەوە ناچار دەکرێن هاوسەرگیری بکەن. ئەمەیش بەپێی ئامارەکان هاوشانی هاوسەرگیریی منداڵانی ٢٣ کچە لە هەر خولەکێکدا و ١ کچە لە هەر ٣ چرکەیەکدا.\nهاوسەرگیریی منداڵان لە تەواوی وڵاتان و شار و کولتور و ئایینەکاندا، لە دەرئەنجامی کۆمەڵێک فاکتەری وەک هەژاری، نەریتی و دۆخی ناجێگیرەوە ڕوو دەدات، بەڵام زاڵترینیان هۆکاری ئایینییە کە ڕەوایەتی بەو جۆرە هاوسەرگیرییە دەدات. لە سەرتاسەری جیهاندا هاوسەرگیریی منداڵان پێشێلکردنی مافەکانی منداڵانە لە دەستگەیشتن بە سیستمێکی تەندروستیی شایستە، پەروەردەیەکی گونجاو و دەرفەتەکانی ژین. هەروەها وا دەکات کچانی گەنج لە ژیانی ئێستا و داهاتوویاندا تۆوی گوێڕایەڵی و دەستەمۆییان تێدا بچەسپێنرێت و بە درێژایی ژیانیان ڕووبەڕووی توندوتیژیی زیاتر ببنەوە و لە چوارچێوەی هەژاریی فیکری و مەعریفیدا گەمارۆیان دەدات.\nبە شێوەیەکی گشتی، بەگوێرەی داتاکان زیاد لە ٦٥٠ ژن و ١٥٠ ملیۆن پیاو، بە دەست دەرئەنجامەکانی هاوسەرگیریی منداڵانەوە دەناڵێنن. ئەگەر خواست لەسەر هاوسەرگیریی منداڵان بە هەمان ڕەوتی ئێستای بەردەوام بێت، تاکو ساڵی ٢٠٣٠ زیاد لە ١٥٠ ملیۆن کچی دیکە بە پرۆسەی هاوسەرگیریی منداڵاندا تێدەپەڕن و ئەمەیش دەرئەنجامی نەرێنیی بۆ هەموو جیهان دەبێت.\nکاتێک محەمەد، پەیامبەری ئایینی ئیسلام، هاوسەرگیری لەگەڵ عائیشەی ٩ ساڵاندا دەکات، عائیشە مۆرکێکی ئیسلامی وەردەگرێت و نوێنەرایەتیی ئەفسانە ئایینی و نەریتییەکانی پەیوەند بە هاوسەرگیریی منداڵانەوە دەکات. هەر هەوڵێکیش بۆ قسەکردن لەسەر ئەو جۆرە هاوسەرگیرییە، ڕاستەوخۆ دەچێتە سنووری ئایینەوە، واتە لە دنیای مۆدێرنی ئەمڕۆدا ناتوانین لە بارەی هاوسەرگیریی منداڵانەوە قسە بکەین، بەبێ تێگەیشتنی ڕەگوڕیشە ئایینییەکان لەو بارەیەوە. هەر قسەکردنێکیش لەسەری، تەشەنوجی کۆمەڵایەتی و ئایینی بە دوای خۆیدا دێنێت، بەڵام وەک هەقیقەتێک ناتوانین بەبێ تێوەگلانی ئایین لە بارەی ئەم پرسەوە بدوێین، چونکە ئایین ڕەگێکی قووڵی لەم جۆرەی هاوسەرگیریدا کوتاوە.\nعائیشە لەجیاتیی ئەوەی بە چێژبینین لە تەمەنی منداڵی و هەرزەکاریی، پەروەردەبوون و پێگەیاندن بناسرێتەوە، هەر لە سەرەتاوە وەک هاوسەر و دایک لە دایک بووە و ئەو کۆمەڵگەنەی پراکتیزەی ئەو ئایینە دەکەن، منداڵانیان لە تەمەنی منداڵیدا ناژین و لە تەمەنێکی کەمەوە بە دایک و هاوسەر دەکرێن. بەبێ ڕەچاوکردنی ئەوەی ئاخۆ شوناسی ئەو منداڵە چییە. ئەم سیناریۆیە لێرەدا کێشەی ”منداڵی ونبوو” دەهێنێتە ئاراوە. نەریتی ئایینی و پیاوسالاری یادی کچان وەک هاوسەران و دایکان دەکەنەوە، نەک وەک ئەو کچە منداڵانەی کە هەن. عائیشە تاکە فیگەری ئایینی نییە کە لە تەمەنێکی زووەوە بە هاوسەر کراوە و دواتریش بە دایک بووە.\nبە بڕوای سوزان ڕۆزی توێژەر، کە لە دەقێکیدا بە ناوی ”تیۆلۆژیایەکی فێمێنیستیی نەریتی” ئاماژەی پێ دەدات، دواجار ئێمە ئەوەین کە یادی دەکەینەوە: ”پەرستن بە سادەیی دەرئەنجامی بیروباوەرەکان یاخود کردەوەکانی تاکێک نییە، بەڵکو شێوەپێدەری بیروباوەر و کردارەکانی تاکە”. واتە پەرستش بە بیروباوەڕی باوەوە دەرئەنجامەکەی هەمان کارەسات دەبێت، بەڵام بە شێوازێکی قبووڵکراو. با بڵێین عائیشە هەلومەرجی جیاواز بووە، مێژوویەک بووە و لەپێناو مانەوەدا هاوسەرگیریی کردووە، بەڵام وەک مێژوویەکی کاریگەر ماوەتەوە و لە دوای خۆی چەندین نەوەی بە هەمان بیروباوەڕ بەڕێ کردووە.\nبە بروای ڕۆز، پیرۆزکردن واقیعێکی ناڕوونی میراتییە. ڕۆز بانگەشەی شیکارییەکی مێژوویی دەکات لە پەیوەندیی مرۆڤ بە نەریتەوە بەبێ تێگەیشتنی سیاق، پیرۆزییەکان لە سەردەمی خۆیان جیا دەبنەوە و هەر بۆیە لە مانای ڕیشەیی سەرەکیی خۆیان دادەبڕێن.\nپێدۆفیلیا زاراوەیەکی یۆنانییە، ”پایدۆس” (پێدۆ) (Paidos) بە مانای منداڵ و ”فێلیا” ”philia” بە مانای خۆشەویستی دێت. تایبەتمەندیی کەسایەتیی پێدۆفیل بەوە پێناسە دەکرێت کە ئارەزووی سێکسی یاخود خۆشەویستیی بۆ منداڵ هەیە. ڕیچارد کرافت ئیبینگی سێکسۆلۆژیست و پزیشکی ئەڵمانی، یەکەم زانابوو کە زاراوەی ”پێدۆفیلیا”ی بە کار هێنا. لە کتێبێکیدا کە ساڵی ١٨٨٦ چاپ و بڵاو بووەوە، پێدۆفیلیای وەک لادانێکی دەروونیی سێکسی ناساند، کە ئەگەری چاکبوونەوەی هەیە. ئەم دەربڕینەی کرافت جیاوازییەکی ئێجگار گەورەی لەگەڵ بیروباوەڕە ئایینی و ئەخلاقییەکانی ئەو سەردەمەدا هەبوو سەبارەت بە پەیوەندیی سێکسی لە نێوان منداڵان و گەورەکاندا. بە بڕوای کرافت، ئارەزووی سێکسی بۆ منداڵان ئەگەری هەیە هۆکارەکەی خەڵەفاوی یاخود کەموکووڕیی دەروونیی دیکە بێت.\nساڵی ١٩٠٦، هاڤلۆک ئیلیس، زانای بەڕیتانی، پێدۆفیلیای وەک جۆرێک لە توندڕەویی ئاسایی سێکسی نێرینە پێناسە کرد. لەمڕۆدا پێدۆفیلیا بە لادانی کەسایەتی بە هۆی زیانێکی دەروونی لە تەمەنە سەرەتاییەکانی منداڵییەوە پێناسە دەکرێت. ئەم زاراوەیە لە لایەن ئینگلیزەکانەوە لە پێش ساڵی پەنجاکانەوە بە دەگمەن بە کار هێنراوە.\nکەسایەتیی پێدۆفیل لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە و ئەوەیش لە ڕێگەی پراکتیزەی مەیلەکانیانەوە دیاری دەکرێت؛ بە جۆرێک کە گرووپێک لە پێدۆفیل ئارەزووی دەستبازی لەگەڵ منداڵانی کچ یان کوڕدا دەکەن و بەشێکی دیکەیان ئارەزووی ئەنجامدانی پەیوەندیی سێکسی دەکەن. بەشێکیان ئارەزوو دەکەن پرۆسەکە دوولایەنە و هاوبەش بێت و بەشێکی دیکە چێژ لە دەستدرێژیکردن دەبینن.\nلە سەردەمانی زوودا بە هۆی ئەوەی دیاردەکە جێ مشتومڕ نەبوو، ئەو منداڵانەی لە لایەن باوانیانەوە نەویستراو بوون، بە ئاسایی بەر ئەم جۆرە دیاردەیە دەکەوتن. لە دوو دەیەی ڕابردووی سەدەی بیستدا، تیشکی زیاتر خرایە سەر زاراوە و بابەتەکە و بووە جێی مشتومڕی خەلکی و ئەمەیش وای کرد کەسانی پێدۆفیل وەک پێشتر نەتوانن بە ئاسانی ئەزموونی ئارەزووە سێکسییەکانیان بکەن.\nمێژووی کولتوری پێدۆفیلیا\nسەرەڕای کەمیی داتاکان، سەرچاوەکانی دیکەی پەیوەندییە سێکسییەکانی نێوان کەسی گەورە و منداڵان، هەمیشە هەبوون و مامەڵەی لەم جۆرە بە درێژایی مێژوو لە گۆڕاندا بووە و لە دواییەکانی سەردەمانی کۆندا ئەم جۆرەی پەیوەندی سزای لەسەر دانراوە. سەرەڕای ئەوە دەتوانین نموونەی فیگەرە دیارەکان بهێنینەوە کە چێژیان لە هاودەمیکردنی منداڵان بینیوە و بە ئەگەری زۆرەوە پەیوەندیی سێکسییشیان لەگەڵیاندا هەبووە، ئەوانیش قەشە ئۆگەستین (٣٥٤-٤٣٠ ز.)، پەیامبەر محەمەد (٥٧٠-٦٣٠ پ. ز.) و گاندی (١٨٦٩-١٩٤٨ ز.).\nلە کۆمەڵگەی کلاسیکی هێرارکیی یۆنانیدا، پەیوەندیی سێکسیی نێوان پیاوێکی پێگەیشتوو و منداڵێکی کوڕ، وەک بەشێک لە پەروەردەی منداڵەکە هەژمار کراوە. لە دواییەکانی ئەو سەردەمەدا ئەم تێڕوانینە لە لایەن ئۆڤیدی شاعیر و پلوتارچی فەیلەسووفدا خرایە ژێر پرسیارەوە، ئارگومێنتەکەیان ئەوە بوو کە پەیوەندییەکی هاوشێوە بۆ پیاوە پێگەیشتووەکە چێژبەخش نییە، بەوپێیەی هەلومەرجی کۆمەڵایەتیی منداڵەکە ڕێگەی نەدەدا منداڵەکە ئارەزووەکانی خۆی دەرببڕێت و ئەمەیش دەبووە هۆی کەمکردنەوەی چێژ لە لایەن پیاوەکەوە، بۆیە بە باشتریان زانی پیاوان لە ڕێی پەیوەندیی سێکسی لەگەڵ ژناندا بەو چێژە بگەن.\nلەگەڵ سەرهەڵدانی ئایینی مەسیحیەتدا، پەیوەندیی سێکسیی نێوان ڕەگەزی نێر و مێ تەنها لە سیاقی هاوسەرگیریدا و بە ئامانجی خستنەوەی وەچە، ڕێگەی پێ درا. ئەمەیش لە ڕێکارەکانی سەدەکانی ناوەڕاستتدا پەیوەند بە سنووردارکردنی پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی خێزان و هاوڕەگەزبازی ڕەنگی دایەوە. لەگەڵ سەردەمی ڕۆشنگەری و شۆڕشی فەڕەنسی لە سەدەی هەژدەدا، ئەخلاق چیتر تەنها بەرپرسیارێتیی کەنیسەکان نەبوو، بەڵکو دەوڵەت بووە خاوەنی ئەخلاقە گشتی و کەسییەکان، هەروەها لە سەدەی نۆزدەدا سزای یاسایی لەسەر ئەم بنەمایە بونیاد نرا و بەشی پەیوەندیدار بە تاوانی سێکسی زیاد کرا.\nسزا یاساییەکان ڕێگرییان لە پەیوەندیی سێکسی لەگەڵ منداڵدا نەدەکرد و تاکە کەیس کە مامەڵەی لەگەڵدا دەکرا، دەستدرێژی و کوشتنی منداڵان بوو لە پەیوەندیی سێکسیدا. لە نێوان ساڵانی ١٨٣٠ بۆ ١٨٩٠، دوو لەسەر سێی دۆکیۆمێنتەکانی قوربانییانی تاوانی سێکسی لە لەندەن، منداڵان بوون. لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٠دا، گوتاری هەڕەشەی سێکسی بۆ سەر منداڵان لە فەڕەنسا و ئینگلتەرا خرایەوە بەر باس، ئەویش بە هۆی ئەو خێزانانەی لە چینی ناوەڕاست بوون و چەمکێکی نەرمتریان بۆ منداڵان داڕشتبوو. دواتر دوو پزیشکی فەڕەنسی بە ناوەکانی ئەدۆڵف تولموچ و ئامبرۆس تاردیۆ، یەکەم توێژینەوەی پزیشکیی یاساییان سەبارەت بە ئەنجامدانی تاوانی سێکسی بۆ سەر منداڵان ئەنجام دا.\nپاشان لە ساڵی ١٨٨٥دا زنجیرەیەک وتار لە ڕۆژنامە بەڕیتانییەکان سەبارەت بە پەیوەندیی سێکسی لەگەڵ منداڵاندا بڵاو بووەوە و و کاریگەریی گەورەی لەسەر کۆمەڵگە هەبوو، بۆیە لێرەوە پەیوەندیی سێکسیی منداڵان بووە بابەتێکی گشتی و گفتوگۆی لەسەر دەکرا.\nلە دوای تێپەڕینی ساڵەکان و دوای جەنگی جیهانیی دووەم، چەندین هەڵمەت و بزو\nتنەوە لە دژی تاوانی سێکسی بەرامبەر بە منداڵان لە لایەن بەشێکی پزیشکان و بزووتنەوە فێمینیستییەکان و بزووتنەوە جەماوەرییەکانەوە ئەنجام دراوە و هەر جارەو توانراوە بەشێکی بچووک یان جیاوازییەکی بچووک بۆ سەر یاسای تاوانی سێکسی منداڵان ئیزافە بکرێت.\nلە هاوینی ساڵی ١٩٩٦دا یەکەم کۆنفرانسی جیهانی لە بارەی تاوانی دەستدرێژیی سێکسی بۆ سەر منداڵان لە ستۆکهۆڵم بەڕێوە چوو و پاڵپشتیی مافی منداڵانی دەکرد.\nلە سەرەتای سەدەی بیستویەکەوە پێدۆفێلیا چیتر وەک سەدەکانی پێشوو پرسێکی تایبەت نەبوو، بەڵکو بوو بە پرسێکی گشتی کە شارەزایان، پزیشکان، دەروونناسان، دەروونشیکاران و پارێزەران خۆیان پێوە خەریک دەکرد.\nکاریگەریی هاوسەرگیریی منداڵان لەسەر ئاستی کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسی\nبەردەوامبوون لە بەرەوپێشچوونی کۆمەڵایەتی ئەرکێکی بەردەوامی مۆرڤایەتییە، بەڵام بێگومان تێکۆشانێکی بێ بەرامبەر نییە. پرسیارێکی گرنگی کۆمەڵناسی، دەربارەی سیستمی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگەیە. شارستانیەت پڕۆژەیەکی کۆمەڵایەتیی بەردەوامە. بۆ دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی تەندروست، پڕۆژەی جیا جیا هەبوون کە زۆریان بوونەتە هۆی بەرهەمهێنانی توندوتیژی، یەکێک لەو پڕۆژانە پڕۆژەی ناسیۆنالیستییە لەسەر ئاستی سیاسی. بەڵام توندوتیژی لە ناو کۆمەڵگەدا شێوەی جیای هەیە.\nلە کۆمەڵگەی مۆدێرندا، یەکێک لەو فاکتەرانەی کە توندوتیژیی کۆمەڵایەتی و چەوساندنەوە بەرهەم دەهێنێت، هاوسەرگیریی منداڵانە، بە تایبەتی منداڵی کچ. بەڵام چەوساندنەوەی منداڵ تەنها توندوتیژی بەرامبەر بەو کەسانە دروست ناکات کە بە زۆر دەخرێنە ژێر قورسایی ژیانی هاوسەرگیرییەوە، بەڵکو کاریگەری لەسەر هەموو کۆمەڵگە دروست دەکات.\nئەو سیستمانەی کەوا لەسەر بنەمای نایەکسانیی جێندەری بونیاد نراون، وەک سیستمێکی گەشەنەکردبوو دەمێننەوە. یەکێک لە کێشە هەرە سەرەکییەکانی هاوسەرگیریی منداڵان دواکەتوویی کولتووری و ئابووری بە دوای خۆیدا دەهێنێت. ئەگەر بێتو لە ڕەگوڕیشەکانی ئەم کێشەیە بکۆڵینەوە، دەبێت ئەو گۆشەنیگایە وەربگرین کە هاوسەرگیریی منداڵان لێیەوە کاریگەری لەسەر منداڵی کچ دادەنێت.\nیەکەم هەنگاوی ئەم شێوازەی چەوساندنەوە، بێبەشکردنی منداڵەکەیە لە خوێندن. نەخوێندەواری لە داهاتوودا دەبێتە هۆی ئەوەی منداڵەکە لە پێگەیەکی لاوازدا بێت و نەتوانێت لە ژیاندا پشت بە خۆی ببەستێت. واتە دەبێتە هۆى ئەوەی بێکار بمێنێتەوە، هەروەها تووشی لادان بێت لەپێناوی مانەوەدا. لە زۆرینەی وڵاتانی جیهاندا ئەو کچە منداڵانەی بەخێوکەرەکانیان (باوک، برا، مێرد) لە دەست دەدەن، خۆیان لە شوێنێکدا دەبیننەوە کە هیچ شارەزایی و لێهاتووییەکی کارکردنیان نییە، بۆیە دووچاری فۆرمە جیاوازەکانی دیکەی چەوساندنەوە دەبنەوە و بە ئەگەری زۆرەوە دەبنە لەشفرۆش. هەروەها جگە لە نەبوونی توانایەک بۆ بەردەوامیدان بە ژیانی خۆیان، ڕووبەڕووی توندوتیژیی خێزانییش دەبنەوە، کە ئەو توندوتیژییانە خۆی لە توندوتیژیی جەستەیی وەک لێدان و توندوتیژیی دەروونی و سێکسیدا دەبینێتەوە. لە دەرئەنجامی ئەم توندوتیژییانەیشدا ژنان ڕووبەڕووی چەندین جۆری نەخۆشییە دەروونییەکان دەبنەوە کە کار لە کەسایەتییان دەکات و باوترینیشیان پەشۆکاویی دەروونی و خەمۆکییە.\nپرسی هاوسەرگیریی منداڵان پرسێکی جیهانییە، بەو مانایەی کە تەواوی جیهان پێوەی سەرقاڵە و کار لەسەر کۆتاییپێهێنانی دەکەن. بەڵام تەنها وڵاتە گەشەنەکردووەکان ڕووبەڕووی ململانێی بەقەدەغەکردنی هاوسەرگیریی منداڵ لە یاسادا دەبنەوە. هەرێمێکی وەک باشووری کوردستان کە گەندەڵی و کەمیی دامەزراوە دیموکراسییەکان و نەبوونی بزووتنەوە ڕادیکاڵەکان تێیدا، بووەتە هۆی خۆشکردنی زەمینەی هەژاری، ناجێگیریی ئابووری و خاوەندارێتیکردن. ئاڵۆزی و گرژییەکانی نێوان هەردوو حیزبە دیارەکەی کوردستان کە پارتی و یەکێتین، بوونەتە هۆی دروستکردنی فەزایەک لە بێهیوایی و بێئومێدی بۆ خەڵکی کوردستان. بەڵام ئەو دوو حیزبە تەنها بەرپرسیار نین لە غیابی یەکگرتوویی و یەکێتیی نێوان پارتەکانی کوردستان، بەڵکو بەرپرسیاریشن بەرامبەر بەو هەموو هەژاری و ڕێژە بەرزەی گەندەڵییەوە. ئەو گرژییەی ئێستا بە هۆی کێبڕکێی نێوان پارتە سیاسییەکان هەیە، نمایندەی ساڵی نەوەدەکان دەکات، ئەو کاتەی هەرێمی کوردستان بەسەر زۆنی زەرد و سەوزدا دابەش بوو بوو.\nهاوسه‌رگیری منداڵان – نمونه‌یه‌ك له ئه‌فغانستان\nبۆ هەر هەنگاوێک کە خەباتی ژنان بۆ یەکسانی جێندەری نلە عێراق و هەرێمی کوردستان ناویانە، دوو هەنگاو بەرەو دوای بردوونەتەوە. ڕوونە کە نەوەدەکان بۆ گشت عێراق و بە تایبەتییش بۆ ژنان سەردەمێکی سەخت بوو. ئەو ئابڵووقانەی خرانە سەر عێراق بوونە هۆکارێکی سەرەکی لە گۆڕانکاریی ئابووری و کۆمەڵایەتیی وڵاتەکەدا. لە دوای جەنگی نێوان عێراق و ئێران بە ملیۆنان ژن لە تەواوی عێراقدا بێ هاوسەر مانەوە و ژنان لە زەرەرمەندترین توێژەکان بوون کە بوونە قوربانیی جەنگ و دووچاری هەژاری بوونەوە. ئەو سیستمی دەسەڵات و ڕژێمەی سەدام حسێن بەرهەمی هێنابوو، ڕەوایی خۆی لە دەست دا و چووە ژێر پرسیارەوە.\nتاکە ڕێگە کە سەدام حسێن بۆ شەرعیەتدان بە دەسەڵاتی خۆی بە دەستی هێنا، هانابردن بوو بۆ ئایین و کەرتە سیاسییەکان لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ەوە. هەموو ئەمانە بوونە هۆی ئەوەی وڵاتەکە بگەڕێتەوە سەر یاسا نەریتییەکان و بەهێزکردنی ڕەگوڕیشە پیاوسالارییەکەی خۆی. بۆ نموونە، سزای کوشتن لەسەر شەرەف لە هەشت ساڵەوە کرا بە شەش مانگ و یاسای کەسی چیتر ڕێگەی نەدا بەوەی ژنان مافی بڕیاردانیان هەبێت، چ لە هاوسەرگیری و چ لە کاتی جیابوونەوەدا. ئەمە یەکەم جار نییە کە پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەی عێراقیدا تووشی داڕمان دەبێت. هێزە کۆلۆنیاڵەکانی عێراق بە هەمان جۆر پەیڕەوییان لە پەیوەندییە خێڵەکییەکان کرد لەپێناو بەدەستهێنانی دەسەڵات و پاڵپشت لە ناو کۆمەڵگەی ئێراقیدا. لەم کاتەدا، بەژداریی ژنان لە سیاسەتەدا بەژداری بوو لەپێناو بەدەستهێنانی سەربەخۆیی دژ بە دەسەڵاتە کۆلۆنیاڵەکان، بەڵام گەمەکان و بێماناییەکان دژ بە مافی ژنان هەر بەو شێوەیە بەردەوامن.\nهاوشێوەی عێراق، ژنانی کوردستان لە نەوەدەکاندا بە هۆی سەرهەڵدانی سیستمی خێڵەکییەوە زۆریان چەشت. بەشداریی ژنان لە بزووتنەوەی ئازادیخوازی کوردستاندا زۆر لە خەباتی بەدەستهێنانی مافەکانی ژنان دووری خستنەوە. لە دوای ساڵی ١٩٩١ و بەدەستهێنانی سەربەخۆیی لە عێراق، ژنانی کورد جارێکی تر ڕووبەڕووی توندوتیژی بوونەوە. لە سەرەتادا، ژنان لە سیاسەت دوورخرانەوە. ناسیۆنالیزمی کوردی و پارتە سیاسییەکان کۆنتڕۆڵی فەزای گشتییان کرد.\nلەپێناو بەدەستهێنانی دەسەڵات و پێگەی سیاسی لە ناوچەکانی دەرەوەی شار، هاوشێوەی سەدام حسێن، یەکێتی و پارتی هەوڵیان دا شوناسی کۆمەڵگەی کوردی لە چوارچێوەی ئایین و خێڵ و نەریتی کوردیدا دروست بکەن. ئەم حیزبانە بوونە هۆی زیادبوونی ڕێژەی کوشتن لەسەر شەرەف لە ساڵانی نەوەدەکاندا. یەکێتی و پارتی بە ئاشکرا ڕایان دەگەیاند کە کوشتن لەسەر شەرەف بەشێکە لە کولتووری کوردی. سەرهەڵدانی کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف لە ساڵی نەوەدەکاندا بووە دیاردەیەکی گەورە و ژنان دووبارە خزێنرانەوە نێو چوار دیوار و پێگەی کۆمەڵایەتیی ژنان بەرەو خراپی چوو. لە دەرئەنجامدا ڕێکخراوەکانی ژنان، وەک ڕێکخراوی ژنانی سەربەخۆ لە سلێمانی، بە شێوەیەکی سەرەکی تیشکیان خستە سەر دابینکردنی شێڵتەر بۆ ئەو ژنانەی ژیانیان لە مەترسیدا بوو. سەرەڕای بەشداریی ژنان لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورددا، پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەدا لاواز بوو و هەموو مێژووی ژنان لە بەشداریکردنیان لە بزووتنەوەەکەدا لە بنەماوە سڕایەوە.\nدوای کەوتنی دەسەڵاتی سەدام حسێن لە ساڵی ٢٠٠٣دا، وەرچەرخانێک لە تاکتیک و ستراتیژیی هەرێمی کوردستان لەپێناو بەدەستهێننای پاڵپشتیی جیهانی ڕووی دا. یەکێتی و پارتی حکومەتێکی یەکگرتوویان پێک هێنا، سەرەرای ئەوەی هیچ ئاشتەواییەکی فەرمی لە نێوانیاندا نەبوو کە ئەمەیش تاکە زەرەرمەند تێیدا، ئەو هەزاران خەڵکە بوون لە شەڕی ناوخۆدا کوژران. لە دوای داگیرکاریی عێراق، حکومەتی هەرێمی کوردستان پەیڕەویی لە ڕێککەوتننامەی کۆتاییهێنان بە جیاکاری دژی ژنان (سیداو) کرد لەسەر ئاستی پێوەرەکانی ژنان، کە بووە هۆی ئەوەی لە دەرئەنجامدا لە %٣٠ی کورسی لە پەرلەماندا بدرێتە ژنان. ئەمەیش هەلی بۆ ژنان ڕەخساند تا فشار بخەنە سەر دەوڵەت تاکو ئەو یاسایانەی پەیوەندیدارن بە پرسەکانی ژنانەوە، هەمواریان بکەنەوە، لەوانەیش کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف.\nلە ئێستادا یاساکانی هەرێمی کوردستان کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف وەک تاوان هەژمار دەکات. بەڵام هێشتا ڕێژەی کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف ئێجگار بەرزن و کۆتایی پێ نەهاتووە. بەڵام دەبێت ئاماژە بەوە بدرێت، یاساکانی هەرێمی کوردستان بەپێی ئەو ستراتیژی و پرەنسیپانەی ئێستای کارکردنی، ناتوانێت ڕزگارکەری دۆزی ژنان بێت، بەوپێیەی کە خودی دامەزراوە سیاسی و یاساییەکان لە لایەن کۆمەڵێک مێنتاڵێتیی پیاوسالارانەوە بەڕێوە دەبرێن. بۆیە دەبینین سەرەڕای ئەوەی یاسای توندوتیژی دژی ژنان هەیە، هێشتایش یاسا شکستی هێناوە لەوەی بە شێوەیەکی کاریگەر پارێزەری ژنان بێت و ڕێژەی توندوتیژییەکان کەم بکاتەوە. تەنانەت لە کاتی سەپاندنی سزا بەسەر بکوژانی ژنانیشدا، دەبینین تاوانباران بە کاتێکی کەم دەتوانن دەربازیان بێت و دووبارە بێنەوە ناو کۆمەڵگەوە و لە ژیانی خۆیان بەردەوام بن، یاخود لەناکاو لێخۆشبوونێکی گشتی دەیانگریتەوە. لەگەڵ ئەوەیشدا بەشێکی زۆری کێشە کۆمەڵایەتییەکان هێشتا بە ”سوڵحی عەشایەری” چارەسەر دەکرێن. بە گشتییش هۆکاری ئەمە بۆ ئاستی هۆشیاریی خەڵک دەگەڕێتەوە و پێویستە کاری جیدی و پێویست بۆ ئەو ئاستەی مێنتاڵێتی بگیرێتە بەر.\nبەرەوپێشچوونی خێرای ئابووریی هەرێمی کوردستان و ئەو فەندە بەرفراوانانەی بۆ ڕێکخراوە مەدەنییەکان سەرف دەکرا لە لایەن ڕێکخراوە جیهانییەکانەوە، پارەیەکی زۆریان خستە خزمەت خەباتی ژنان بۆ یەکسانیی جێندەری، لە دیارترینیشیان ئەمەریکا و ئەورووپا بوون. بەڵام ئەم جۆرە کارکردنە بۆ یەکسانیی جێندەری کێشەی زۆر لێ دەکەوێتەوە. یەکەم کێشە کە لێی دەکەوێتەوە ئەوەیە پارەکان ڕاستەوخۆ دەچوونە دەستی پارتە سیاسییەکانەوە و لە دەرئەنجامدا ڕێکخراوگەلێکمان هەبوو کە لەژێر سێبەری بەخشەرەکانیاندا کاریان دەکرد و کۆنتڕۆڵ دەکران. لە دەرئەنجامدا، خەباتی ژنان بۆ یەکسانیی جێندەری بە دامەزراوە کراوە و چاودێری دەکرێت و بووەتە هۆی ئەوەی بۆشایی زیاتر بۆ بزووتنەوەی ژنان وەک بزووتنەوەیەکی سیاسی دروست ببێت. ئەو ژنە کوردانەی لە ململانێدان بۆ گەیاندنی دەنگی ژنانی چەوساوە، ڕووبەڕووی بەربەست دەبنەوە و لە زمانیشیاندا یەکێتی و پارتی و دواکەوتەکانیان هەن کە ڕێگە بە سەربەخۆیی ڕێکخراوەکانی ژنان و بزووتنەوەی ژنان نادەن. ئەو ژنە چالاکانەی دەیانەوێت بەشداریی چالاکییەکانی بەدەستهێنانی مافەکانی ژنان بکەن، لە ڕێکخراوەکاندا بەخێرهاتن ناکرێن، ئەگەر بێتو ئەندامی یەکێک لە پارتە سیاسییەکان نەبن.\nلە ساڵانی دواییدا، هەرێمی کوردستان نزمبوونەوەیەکی ئێجگار زۆری لە ئاستی بەرەوپێشچوونی ئابووری و مەدەنی بینیوە. گرژییەکانی نێوان ئەو پارتانەیش بووەتە هۆی دروستکردنی ژینگەیەکی نەیارانە لە نێو هەرێمەکەدا. ژمارەیەکی بێشوماری ناڕەزایەتی کە کاریگەریی ڕیشەییان نییە، بێهیوایی ڕوو لە زیادبوونی هاووڵاتییان و جەنگە هەرێمییەکان کە کاریگەرییان لەسەر ژیانی هاووڵاتییان هەیە، هەموو ئەمانە دۆخی هەرێمەکەیان گەڕاندووەتەوە بۆ هەمان هەلومەرجی ساڵی نەوەدەکان. دووبارە هاوشێوەی ئەو کاتە خەریکن پەیوەندییە خێڵەکییەکان خۆیان پتەوتر دەکەن و سۆزی نەتەوایەتیی هاونیشتمانییان بە شێوەیەکی کاریگەرتر بۆ خۆیان ڕادەکێشن. لەپێناو سەنگینکردنی دەسەڵاتیاندا، حیزبەکان هەوڵ دەدەن سیاسەتی پۆپۆلیستی پەیڕەو بکەن. سیاسەتە پۆپۆلیستییەکانی هەرێمەکەیش لە بەرفراوانبووندایە و خەریکە سەرلێشێواوییەکی ئێجگار زۆر لە نێوان خەڵکیدا دروست دەکات. یەکێک لە تاکتیکەکانی پۆپۆلیزم لە هەرێمەکەدا، ئیسلامیزمە کە بەشێکە لە جەنگی نێوان خوێندنگە جیاوازەکانی ئیسلام. گومانی تێدا نییە سەلەفیەت وەک فۆرمێکی پۆپۆلیزم بەرەو فراوانبوون دەچێت. ئەوە هۆکارێکە بۆ ئەوەی مامۆستایەکی ئایینی بە ئاسانی دەتوانێت داوای کەمکردنەوەی مافەکانی ژنان بکات بە ئەرکێکی ئایینی لەسەر کۆمەڵگەی کوردی کە بە هەمان شێوەی نەوەدەکان جارێکی تر لە خێڵچێتی و ئایین و نەریتەکاندا خۆی بونیاد دەنێتەوە.\nئاژاوە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست مێژوویەکیان لە پشتەوەیە. خەڵک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەرگیز نەیانزانیوە ئاشتی چییە. بەکارهێنانی ئایین وەک ئامڕازێکی پۆپۆلیستی بوارێکی گرنگی هاوچەرخە کە دەبێت زۆر بە زوویی و بە جیدی لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت. ململانێی ئێستای ژنان لە کوردستان تەنها بە هۆی هۆکاری ئابووری، کۆمەڵایەتی و سیاسییەوە نییە، بەڵکو بە هۆی ئەو دەرئەنجامەوەیە کە کۆکراوەی ئەو سێ کایەیە بەرهەمی دەهێنن، ئەویش پۆپۆلیزمی ئیسلامییە. هەر لە بونیادنانی هەرێمی کوردستانەوە و بە تایبەتی لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە و بە هۆی سەرهەڵدانی گەندەڵی و ناڕوونی و نەمانی ئازادی، خەڵک هەوڵی داوە چاکسازی لە حکومەتدا بکات. لە بزووتنەوەی گۆڕانەوە کە بانگەشەی بۆ ئەوە دەکرد پارتێکی ئۆپۆزیسیۆن بێت، تاکو هەوڵەکەی بەرهەم ساڵح بۆ پێکهێنانی پارتێکی سیاسیی نوێ و تا دەگاتە نەوەی نوێی شاسوار عەبدولواحید، خەڵک جگە لە بێهیوایی زیاتر و زیاتر، هیچی نەبینیوە و دەست نەکەوتووە. بۆیە بزووتنەوەیەکی پۆپۆلیستی ئیسلامی دەتوانێت بە ئاسانی جێگای خۆی لە ناو کۆمەڵگەدا بکاتەوە.\nکاتێک نەوشیروان مستەفا بزووتنەوەی گۆڕانی دروستکرد، خەڵک هیوایەکی ئێجگار زۆریان لەسەر هەڵچنی، بەڵام بە کەمتر لە پازدە ساڵ پارتەکە تێک شکا و بەشێکی زۆری ئەندامەکانی یان بوونە ئەندامی یەکێتی و یاخود پارتی. هەروەها هەوڵەکەی بەرهەم ساڵحیش بۆ پێکهێنانی پارتێکی نوێ، هەر کە پێگەی وەک سەرۆکی عێراق وەرگرت بوونی نەما، دەستبەرداری پارتەکە بوو و بووەوە بە ئەندامێکی دیاری یەکێتی. ئەوەیشی دەمێنێتەوە شاسوار عەبدولواحیدە کە زەمینەی ئەو کەسانەیە دواجار هەر دەچنەوە ناو پارتی.\nئەم هەوڵە شکستخواردوانەی سیاسەت لە هەرێمی کوردستان بوونەتە مایەی شەرمەزاری و بێهیوایی خەڵک. بە درێژایی ئەم هەوڵانەی چاکسازی، خەباتی ژنان فەرامۆش کراوە و لە سیاسەت داماڵراوە. هەر لە ٢٠٠٣وە هەرێمی کوردستان ملیۆنان هاوکاریی دارایی وەرگرتووە بۆ بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی مەدەنی. ڕێکخراوەکانی ژنانیش پشکێکی گەورەیان لەو پارە تەرخانکراوانەدا هەبووە تاکو چەندین هەلی نوێ بۆ ژنان بڕەخسێنن و کاریان بۆ بکەن. بەڵام تاکە دەرئەنجام کە بە ئاسانی دەتوانین دەستنیشانی بکەین ئەوەیە کە ڕێکخراوەکانی ژنان وەک فێمینیست کۆنتڕۆڵی مەیدانەکانی کارکردنیان کردووە بۆ کاری جێندەری. نەک تەنها خەریکن لە سەرپێخستنی فیکری فێمینیستی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی ئێجگار خراپ شکست پێ دەهێنن، چ جای ئەوەی چاوەڕێیان لێ بکرێت بە ڕاستی گۆڕانکاری لە هەلومەرجی مافەکانی ژنانی ناوچەکەدا بکەن. ئەوان تەنها پلاتفۆرمێکی دیکەن بۆ گەندەڵی. لە دەرئەنجامدا ڕێژەکانی کوشتنی ژنان لەسەر شەرەف ئێجگار بەرزن و ئەو کەمینە ژنانەی دەیانەوێت بۆ دۆزی ژنان کار بکەن، بێدەنگ دەکرێن و دژایەتییان دەکرێت. مێنتاڵێتیی ڕێکخراوە قازانجنەویستەکانی ژنان لە ئێستادا بە جۆرێکە کە یان ئەوەتا لەگەڵیاندایت، یاخود ئەوەتا لە دژیاندایت. لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان شکستی هێناوە لە بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی، ڕێکخراوەکانی ژنان زەمینەیەکی دیکەن کە سیستمی پیاوسالاری کە خۆی لەسەر دەژیەنێ و بە شێوەیەکی شەرمەزارکەر خۆی بۆ خەڵکی مانیفێست دەکاتەوە.\nلە هەمان کاتدا گرژی و ئاڵۆزییەکانی نێوان یەکێتی و پارتی یەکتری بەرەو دوا و بەرەو ساڵی نەوەدەکان دەبەنەوە: سیستمی خێڵەکی. لە ئێستادا ئامانجی سەرەکییان بەدەستهێنانی متمانەی ناوچە گوندنشینەکان و هۆزە بەهێزەکانە. هاوشێوەی ساڵی نەوەدەکان ئەو سیاسەتەی هەر حیزبێکی سیاسی بە کاری دەهێنێت، دەگەڕێتەوە بۆ ڕەگوڕیشەی شێوازی بیرکردنەوە و کولتووری نەریتیی کوردی، کە کولتوورێکی پیاوسالاری بەڕێوەی دەبات و تێیدا خەباتی بەدەستهێنانی مافەکانی ژنان بوونەتە کۆڵەکەیەکی دیکە کە لە سایەیدا سیستمی چەوسێنەرەوەی ئێستای لەسەر بونیاد نراوە و ئەویش هەرێمی کوردستانە. چونکە ڕێکخراوەکانی ژنانیش لقێکی دیکەی پارتە سیاسییەکانن، بەرەنگارییەکی بەهێز هەیە بەرامبەر ئەم ڕێکخراوانە کە بوونەتە هۆکاری دروستنکردنی چەندین گرێ بۆ دۆزی ژنان.\nپارێزگای زیقار – ژنانی شیعه داوای چه‌سپاندنی یاسای جه‌عفه‌ری ده‌كه‌ن – رۆژنامه‌ی سومریه – الجمعة 14 آذار 2014 12:34\nململانێی گەیشتن بە وڵاتێکی دادپەروەرانەتر ململانێیەکی هاوبەشی زۆرینەی خەڵکە، بە تایبەت ئەو کەسانەی ستەملێکراون و لە پێگە و ئاستیان کەم کراوەتەوە. هەرێمەکە بە شێوەیەکی گشتی بە هۆی هەبوونی ئەو هەموو بەربەست و ڕێگرییانەوە شکستی هێناوە لە دروستکردنی ئەو جیهانە دادپەروەرانەیەدا. ئیسلامیزم وەک ئامڕازێک بۆ دروستکردنی بزووتنەوەی پۆپۆلیستی تەواو کاریگەر بووە. بە درێژایی هەرێمەکە، سەرهەڵدانی ئیسلامیزم و بە تایبەتییش بزووتنەوەی سەلەفیزم، تا دێت بەهێزتر دەبن. هەرێمی کوردستانیش هیچ جیاوازییەکی نییە و بە هۆی ڕێژەی بەرزی گەندەڵی و زیادبوونی هەژارییەوە، ئیسلامیزم کاریگەرییەکی زۆر لەسە خەڵک دادەنێت و بووەتە جێی هیوای چەندین کەس. لە دەرئەنجامدا، ژمارەی ئەو مەلایانەی ئیسلامیزم وەک ئامڕازێک بە کار دەهێنن بۆ چەوساندنەوەی ژنان، بە هەمان شێوە ڕوو لە زیادبوونن و حکومەتی هەرێمی کوردستان هیچ ڕێکارێکی بەرامبەر ئەمە نەگرتووەتە بەر تاوەکو سانسۆر لەسەر وتارەکانیان دابنێت. یەکێک لەو هۆکارانەی حکومەتی هەرێم ناتوانێت دەست بخاتە کاری مەلاکانەوە، لەپێناو مانەوەی خۆیان و ڕێکخستنی ئەم خۆری بزووتنەوەیەیە لەگەڵ دەسەڵاتی خۆیاندا. بەم شێوەیە، پارتی و یەکێتی ترسی دروستکردنی ئۆپۆزیسیۆنی ئیسلامی کەم دەکەنەوە.\nهەر بۆیە نە پارتی و نە یەکێتی هیچ لە نیەتیاندا نییە هەوڵ بدەن سانسۆری ئەو وتاردانانە بکەن کە لە دژی ژنانن، چونکە بە سانسۆرکردنی ئەو هونەری ڕەوانبێژییە، دەنگدەران و کاریگەریی خۆیان لە دەست دەدەن.\nهیوایەک بۆ ڕزگاری\nپێش ڕووبەڕووبوونەوەی هەر کێشەیەکی کۆمەڵایەتی، گرنگە بتوانین ڕوونکردەوەیەک بە کێشە سیاسییەکان بدەین. کۆمەڵگەی کوردی لەپێناوی بەرژەوەندیی سیاسی و خەونی دروستکردنی دەوڵەتی کوردی زۆر لە کێشە کۆمەڵایەتییەکانی پشتگوێ خستووە. لە دەرئەنجامدا، هەر ئەو کێشە کۆمەڵایەتییانەیە کە بەشێکە لە کێشە سیاسییەکانی کورد لە کوردستانی عێراقدا. کێشەی بەشوودانی منداڵی کچ لە تەمەنێکی نۆ ساڵیدا تەنها کێشەیەکی کۆمەڵایەتی نییە، بەڵکو کێشەیەکی سیاسییە.\nخه‌ونی چارەسەرکردنی کێشەی کۆمەڵایەتی دەبێت خەونێکی سیاسی بێت، بۆیە دامودەزگاکانی دەوڵەت ناتوانن ئەو کێشانە چارەسەر بکەن. هەر بۆیە ڕێکخراوەکانی ژنانیش ناتوانن کێشەی سیاسیی جێندەری چارەسەر بکەن. کۆمەڵگەی کوردی پێویستی بە بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی – سیاسی هەیە لەپێناوی چارەسەرکردنی ئەو کێشە کۆمەڵایەتییانەی لە بنەمادا سیاسین.\nکاتێک هەلومەرجی ژین بەو شێوازە بێت، بۆ ژنان هیچ نامێنێتەوە جگە لە کارکردنێکی جیدی و جوامێرانە لەپێناو بونیادنانی داهاتوویەکی شایستە بە ژنان و پیاوان. ژنان و پیاوان دەبێت بیریان بێت دۆزی ژنان دۆزێکی تایبەت نییە بە ژنان و بگرە پیاوان بەرپرسیارن بەرامبەر هەر شکست و دواکەوتووییەک کە لە تێڕوانینە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانەوە بۆ سەر ژنان هەیە. خەباتێکی هاوبەشی ژنان و پیاوان، گەنجان و پیر لە ئێستادا زەرورەتە بۆ بونیادنانی ئەو دنیا شایستەیە و تەنهاوتەنها بە بەشداری و یەکگرتنی هەردوو لا دەکرێت کۆمەڵگە بەسەر دۆخی باودا زاڵ بێت و ژنان و پیاوان گوتاری هاوبەشی خۆیان بخەنە ڕوو. لەپێناو بەدیهێنانی ئەمەیشدا، هەردوو لا پێویستیان بە زەمینەسازییەکی بەهێز لە پەروەردەی هاوبەش و مەعریفە لە ئاستێکی بەرزتردا هەیە.\nساڤان عەبدولڕەحمان، دەرچووی بەشی ژمێریاریی سکووڵی کارگێڕی و ئابووریی زانکۆی سلێمانییە، ساڵی ١٩٩٥ لە شاری هەولێر لە دایک بووە. سەرنووسەری ماڵپەڕی کلتووریی دیدی من ـە. دامەزرێنەری گرووپی تێمایە کە تایبەتە بە خۆپەروەردەکردن و توێژینەوە. چوار ساڵ لەگەڵ ڕێکخراوی کەشکۆڵ بۆ ئەرشیڤ و پاراستن، کاری لەسەر پڕۆژەی وەرگێڕانی شیعری پازدە شاعیری کلاسیکی کوردیی بۆ ئینگلیزی کردووە، کە لە سەدەی نۆزدەدا ژیاون، هەر لەوێش سەرپەرشتیی پڕۆژەی پیرەمێردی کردووە کە پێک هاتووە لە بەکاتیگۆریکردن و هەڵبژاردن و وەرگێڕانی وتارەکانی پیرەمێرد، نووسەر و شاعیری کورد، بۆ زمانی ئینگلیزی. تا دواییەکانی ساڵی ٢٠١٨ ئەندامی کۆمەڵەی ٦٨ بووە، کە کۆمەڵەیەکی گەنجان بوو و لەوێ وەرگێڕانی بۆ نامیلکەی “زانکۆکان لە دنیایەکی نیۆلیبڕاڵدا” کردووە.\nدەریا نەجم، ساڵی ١٩٩٢ لە شاری سلێمانی لەدایکبووە. خاوەن بڕانامەی بەکالۆریۆسە لە لێکۆڵینەوە نێودەوڵەتییەکاندا و هەروەها خاوەن بڕوانامەی ماستەرە لە توێژینەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە زانکۆی لوند. دەریا شاعیر، نووسەر و وەرگێڕە. بەشێک لە وەرگێڕانەکانی بریتین لە وەرگێڕانی بەشێک لە شیعرەکانی کەژاڵ ئەحمەد بە ناونیشانی “مشتێ خوێ” بۆسەر زمانی ئینگلیزی هەروەها وەرگێڕانی چیرۆکی ژیانی ژنانی کورد بە ناونیشانی “چیرۆکه‌كانی ژنانی کورد”. لە ئێستادا دەریا لە شاری ستۆکهۆڵم لە سوید نیشتەجێیە.


چەند لایەنێكی ژیاری ڕۆمانی – History Of Kurdistan\nHome / مێژووى جیهان / شارستانیەت / چەند لایەنێكی ژیاری ڕۆمانی\nچەند لایەنێكی ژیاری ڕۆمانی\nگۆران حكيم 2016-11-13\tشارستانیەت, مێژووى جیهان لێدوان نووسین ناچالاککراوە لە چەند لایەنێكی ژیاری ڕۆمانی 5,626 Views\nكۆمەڵگەی ڕۆمانی كۆمەڵگەیەكی چینایەتی بوو كەچینەكان لەیەك دووربوون، بەلایەنی كەمەوە بە روانینە ئەو كۆمەڵگە دووچینی سەرەكی دەبینران (ئازادەكان، كۆیلەكان) یەكەمیان هەموو ماف‌و تایبەتمەندیەكی بۆ هەبوو، دووەمیش هیچ ماف یان زامنێكی نەبوو‌و وەك ئاژەڵی دڕندە سەیردەكرا، ئەم چینە ملكەچی گەورەكانیان بوون‌و گەورەكانیان دەیانتوانی بیانكوژن یان چۆن بیانەوێت بەكاریان بهێنن.\nچینی ئازادەكان لەچەند خێڵیكەوە بوون كە لەكۆمەڵگەی ڕۆمانیدا ڕۆڵی گرنگیان هەبوو، هەریەك لەو خێڵانە چەند خێزانێكیان لەخۆدەگرت‌و گەورەیەك لەخێزاندا هەبوو، هەرخێڵێك بۆنەی ئایینی تایبەت بەخۆی هەبوو، هەندێك شوێنكەوتە یان هەواداری هەبوون كە لە بۆنە ئایینیەكانی خێلدا بەشدارییان دەكرد‌و هەندێك مافیان لەو مافانەی ئەندامانی خێڵ هەبوو،خێلە ئەرستۆكراتیەكان شانازییان دەكرد بەڕەچەڵەكی خۆیانەوە كە یولیوس قەیسەر بوو‌و دەگەڕایەوە بۆ خواوەند ڤینۆس، ئەمەش لەڕێی ئینیس‌و بریامی پاشای تەروادەوە، هەرچەندە هۆزەكان لە سیاسەتی ڕۆمانیدا ڕۆڵێكی ڕەسمییان نەبوو بەڵام لەڕووی كرداریەوە كێشێكی گەورەیان هەبوو، هاوسەرگیری نێوان خێلە خانەدانەكان‌و دەستگرتنی ئەوخێلانە بەسەر دەوڵەتدا لەسەدەی دووەم‌و سێیەمی پێش زاییندا واتای ئەوەن ژمارەیەكی كەمی خێزانە گەورەكان زاڵ بوون بەسەر ڕۆمادا، هەروەك ناكۆكی ڕوون‌و قووڵ لە نێوان ئازادەكاندا هەبوو، هاوڵاتیانی ڕۆمان كەیاسا دەیپاراستن‌و ناهاوڵاتیانیش كە ملكەچی یاسا بوون جگە لەوەی دانیشتوانی ڕۆمان لەئازادەكان بوون‌و بەشێكی كۆمەڵایەتی جیای دەكردنەوە بەهۆی سامانیانەوە ئەمە ناكۆكی دەنایەوە.\nلەسەردەمی كۆماریدا یاسا ئازادەكانی بۆ دوو چینی جیا دابەش دەكرد، چینی خانەدان‌و چینی گشتی، چینی یەكەم پیران‌و سوار چاكانی ڕۆمان‌و خێزانەكانیان بوون، هەروەها سەربازان‌و كەس‌و منداڵانیان‌و ئەوپیاوانەش كە لە گوندو لادێكانی دەرەوەی ڕۆمادا كاری شاریان ڕادەپڕاند لەگەڵ منداڵەكانیشیاندا لەم چینە بوون، ئیدی ماوەی هاوڵاتیان چینی دووەم بوون، ئەگەر ئەندامێكی چینی گشتی بیتوانیبا سامانی زیاتر یان توانای زیاتری هەبێت واتە لای دەوڵەت پیشەی بگرتایەتە دەست دەچووە ناو چینی یەكەم.\nچینی سێیەمی كۆمەڵگەی ڕۆما كۆیلەكان بوون كە لەماڵ‌و باخ‌و كێڵگەكاندا كاریان دەكردو لە جەنگدا بە دیل گیرابوون یان بەكۆیلە كرابوون بەهۆی بێتوانایی دانەوەی قەرزەكانیان، كۆیلەكان لە كەمترین مافی مەدەنی بێبەش بوون‌و گەورەكەیان دەیتوانی لەسێدارەدان یان سزادانیان بۆ بسڕێتەوە بەڵام بەرەبەرە باریان بەرەو باشی دەچوو‌و كۆمەڵێك یاسادانان گیرانەبەر كە كۆیلەی دەپاراست‌و هەندێك یارمەتی ماددی لە گەورەكەی وەرگرت تابتوانێت كۆی بكاتەوە‌و خۆی پێ ئازاد بكات، یان بەڕەزامەندی گەورەكەی بەرامبەر بەبڕێ ئیش بكات تابتوانێت خۆی لەكۆیلایەتی ڕزگاربكات، لەسەدەی یەكەمی زاینیشدا یاسادانانی تایبەت بە كۆیلەكان بەرەو باشی دەبردن‌و كلۆدیۆس یاسایەكی دەركرد تاكۆیلەی نەخۆش‌و كەمئەندام ئازاد بكرێن.\nئەوانەی گەورەكانیان پشتگوێیان خستبوون، لەسەردەمی هادریاندا ڕێ نەدەدرا گەورەكان كۆیلەكانیان بفرۆشن بەراهێنەرانی موصارەعە، هەروەها حوكمی لەسێدارەدانی كۆیلە قەدەغەكرا مەگەر بەڕەزامەندی سكاڵاكاری گشتی، لەسەدەی چوارەمی زاییندا بەهۆی پچڕانی داهاتی كۆیلە‌و بەهۆی وەستانی هەڵمەتە سەربازیەكانەوە تەواو پێویستیان بەكۆیلە بوو تا لەكشتوكاڵدا كاربكەن، بەمە لەچاوجاران لەگەڵیان باشتردەبوون، هەندێك خاوەن موڵك پێیان وابوو ئەگەر كۆیلە پارچە زەویەكی بچووكی هەبێت دەیچێنێت بۆخۆی‌و لەلایدا چادر هەڵدەدا، بەمە دیاردەی كۆیلەی چادر دەركەوت، لەسەدەی چوارو پێنجەمی زاینیدا بوونە بیناسازو لەڤێلادا بوون‌و مافی كشتوكاڵی میراتگریان هەبوو چونكە كرێ گرتەی زەوی بوون، بەڵام یاسا ڕێی پێ نەدەدان زەوی بەجێ بهێڵن.\nئایینی ڕۆمانی لەسەردەمی پاشایەتیدا لەسەر بنەمای بیرۆكەی سەرەتایی بوو كە بڕوای هەبوو بە بوونی چەند هێزێكی شاراوە كە ژیانی ڕۆژانەی مرۆڤیان بەوردی لەدەستدابوو، دواتر چەند ناوێكی لەباریان لێ دەنان كە ئاماژە بوو بە بواری پەیڕەوی قەڵەمڕەویان وەك خوداوەندی چاندن‌و خوداوەندی دارستان‌و خوداوەندی سەربازان…هتد دەبوو خەڵكی ئەوهێزانە ڕازی بكەن تا لە خراپەیان پارێزراو بن بەڵام وەك ئیغریقیەكان لەیەك شێوەدا نیشانیان نەدەدان بەڵكو بەناڕوونی بەجێیان دەهێشتن، بەمە ئایینیان وشك‌و شێوەی بوو‌و ڕەگەزی پاشخانی‌و ڕۆحی نەبووەو كە لە وشەی ئاییندا هەیە.\nخوداوەندانی ڕۆمان زۆربوون گرنگترینیان ژووپیتەر خوداوەندی ئاسمانی ساماڵ كە بە چەندین ناو دەپەرسترا، ئەوەی توانای پێ دەردەكەوت ژووپیتەری لێدەربوو، هەندێك جار سەركردەی ڕۆمانی سەركەوتوو كە سەركردەی دوژمنی لە جەنگدا دەكوشت قوربانی بۆ ژووپیتەر دەكرد، لێرەدا ژووپیتەر ستیتور بوو، واتە خوداوەندی سەركەوتنی جەنگ كە سەركەوتن بەرامبەر بە دوژمنی دەدا بەدەوڵەت‌و سەربازەكانی، لەكابیتول پەرستگایەكی گەورەی بۆ دروستكرابوو كە بە مەڵبەندی ئایینی نەتەوەیی ڕۆمانەكان دادەنرا.\nهەروەها خوداوەند مارس خوداوەندی گەشەو پیاوەتی‌و هێزی وەچە نانەوە كە لە جەنگدا كاریگەری دەردەكەوت‌و لەدەرەوەی ڕۆما پەرستگایەكی بۆ دروستكرابوو‌و لەكاتی جەنگدا دەكرایەوە‌و لەكاتی ئاشتیدا دادەخراو لەمەیدانەكەیدا ئەنجومەنە سەدیەكان كۆ دەبوونەوە، خواداوەند ساتورنۆس خوداوەندی چاندن یەكێك لە كۆنترین خوداوەندەكانی ڕۆمان بوو كە كشتوكاڵی فێری دانیشتوان كردووە‌و بڕوا وایە بە بنەڕەت یۆنانی بێت‌و هاتبێت بۆ دەشتی لانیوم‌و لەوێ پاش ململانێی لەگەڵ زێوسی گەورەی خوداوەندانی ڕۆمان خۆی شاردبێتەوە، هەروەها خوداوەند سیرس خوداوەندی پیت‌و بەرهەم‌و كشتوكاڵ، چەند خوداوەندێكی دیكەش هەبوون وەك بالیس‌و فروس‌و جۆنۆی خوداوەندی ئاسمان‌و ڤینۆس خوداوەندی جوانی‌و خۆشەویستی، ڕۆمانەكان لەگەڵ خوداوەندە بیانیەكاندا نەرم بوون‌و ڕێیان داو لە ڕۆمادا پەرستگا بكرێتەوە بۆ خوداوەندی میسر (كایزیس)و (ئۆزیریس).\nلەوپەرستشانەی لای ڕۆمانەكان بڵاوبوونەوە پەرستشی پاشاكان بوو، ئەمەش لەسەدەی یەكەمی پێش زاییندا دەركەوت بەتایبەت لەسەردەمی ئۆكەستسدا، ئەوپەرستشە لە هەرێمەكانی ئیمپراتۆرتدا هەبوو نەك لە خودی ڕۆمادا كاتێك خودی ئیمپراتۆر دەژیا بەڵكو لە ڕۆما دوای مردنی بەخوا سەیردەكرا، بەخوا دانانیش بۆ هەموو پاشاكان نەبوو، دیارترینی ئەوپاشایانەی لە لایەن ئەنجومەنی پیرانەوە بەخوداوەند دانراون ئەكتافیوس‌و تراجان‌و هادریان‌و ئەنتۆنیۆس‌و ماركۆس‌و ئوریلیوسن، كاتێك ئیمپراتۆر بە خوداوەند سەیردەكرا پەرستگای بۆ دروست دەكرا‌و كاهینان تیایدا سەرپەرشتی پەرستشیان دەكرد، ئەوانەش سەر بە خێزانەكانی خودی پاشاكان یان بنەماڵە ئەرستۆكراتیە گرنگەكان بوون.\nسەرەتا پەرستگای ڕۆمانی سادەو ساكاربوو‌و یەك ژوور بوو كە وێنەی خوداوەند لەپێشەوەی بوو كە لەبەردەمیدا پەیكەرو قەسابخانە هەبوون‌و تیایدا پەرستش دەكرادواتر بینای گەورە بنیادنرا بۆ نیازی پەرستش‌و مەدەنیش، كاهینان چینی تایبەت نەبوون‌و پیشەی تایبەتیان جیانەبوو، بەڵكو پایە ئاینییەكان لەلایەن كەسانێكەوە بەڕێوە دەبران كە لێهاتووییان دەنواند وەك پیاوانی دەوڵەت یان سەركردە سوپاییەكان كە ئەمەش بەڵگەیەكی بەهێزە لەسەرئاستی پەیوەندی ئایین بەدەوڵەتەوە.\nهەرچەندە سیستەمی دەسەڵاتی ڕۆمانی لە پێكهاتەیدا نایاب بوو بەڵام زۆر كاریگەر بوو بە سیستمی دەسەڵاتی ئیغریقی وەك دەسەڵاتی باڵای دەستە سێینەكانی پاشا‌و كۆمەڵەی گشتی‌و ئەنجومەنی پیران‌و دابەشكردنی دەسەڵات بەسەر چەند كەسێكدا‌و دیاریكردنی ماوەی فەرمانڕەواكان بە ساڵێك‌و چەندین شتی دیكە.\nسیستمی دەسەڵات لە ڕۆمادا هەر لەدامەزراندیەوە لەساڵی (753 پ.ز) سیستمێكی پاشایەتی بوو‌و پاشانیش كارمەندی باڵابوو‌و دەسەڵاتی جێبەجێكاری بێ سنووری هەبوو، ئەودەسەڵاتەش بازنەیی هەموو گۆڕانە دەستووریەكانی ڕۆما بوو، پاشا لەلایەن سەرۆك بنەماڵە خانەدانەكانەوە هەڵدەبژێرا، كاندیدكردنیش لەلایەن پاشاوە بۆ جێگری خۆی دەبوو، ئەگەر پاشایەك نەبوایە ئەوا لە لایەن پاشای كاتیەوە كە ئەنجومەنی پیران دیاری دەكرد كاندید دەكرا‌و ئەویش ئەو هەڵبژاردنەی پشت ڕاست دەكردەوە، پاشا دوای هەڵبژاردنی دەسەڵاتی بەرفراوانی هەبوو‌وجەنگ ڕاگەیاندون‌و بەستنی ئاشتی‌و سەرچاوەی یاسا‌و سەرۆكی ڕەسمی ئایینی دەوڵەت بۆ ئەو بوو بەڵام ئەو دەسەڵاتە فراوانەی لە لایەن دەسەڵاتی مەعنەوی ئەخلاقی ئەنجومەنی پیرانەوە سنوری بۆ هەبوو.\nلە كۆتاییەكانی سەدەی شەشەمی پێش زاییندا ڕۆما بوو بە كۆماری‌و دەسەڵات لەپاشاوە كەوتە دەست دوو كارمەند كەپێیان دەوترا قونسوڵ‌و دەسەڵاتی جێبەجێكارییان لەدەستدا بوو، ئەودەسەڵاتە تێكەڵە ڕێی نەدەدا بەتەنها دەسەڵات بسەپێنن چونكە هەریەك لەودوو قونسوڵە صەلاحیاتی خۆیان هەبوو‌و هەركامیان لەسەر ڕای خۆیان بوون، چونكە ئەوئەنجومەنە مەڵبەندی كۆتاییان بوو دوای حوكمێكی كۆت‌و كەمی وا كەساڵێك زیاترنەبوو‌و دواتر گەڕانەوە بۆئەندام بوون، بەوجۆرە دەسەڵات لەسیستمی پاشایەتیدا لە هەموو ژیانەوە گوازرایەوە بۆ كەمینەیەكی فەرمانڕەوای خێزانە خانەدانەكان، بەڵام لەكاتی تەنگەژەدا دەسەڵات دەگوازرایەوە بۆ دیكتاتۆرێك بۆ ماوەیەكی دیاریكراو.\nبەڵام لەسەدەی چوارەمی پێش زاییندا‌و لەئەنجامی ململانێی نێوان چینی گشتی‌و خانەدانان لەسەر دەسەڵات چینی گشتی مافی ئەوەیان بەدەستهێنا یەكێك لەو دوو قونسوڵە لەوان بن، ئەمەش لەساڵی(336 پ.ز) دابوو كە یەكێك لە فەرمانڕەواكان پایەی دیكتاتۆری گرتەدەست، ئەمە وایكرد لە چینی گشتی زاڵ بێت بەسەر هەڵبژاردنەكاندا‌و هەژموونی ئەنجومەنی پیران بكاتە شتێكی شێوەیی، بەمە ڕۆما لە حكومەتی كەمینەیی دیكتاتۆریەوە گۆڕا بۆ حكومەتی دیموكراتی.\nلەكۆتایی سەردەمی كۆماری‌و بەهۆی جەنگی ناوخۆییەوە یولوس قەیسەر دوای زنجیرە سەركەوتنێك بەسەر نەیارانیدا دەسەڵاتی گرتە دەست، بەمەش دەسەڵاتی دوانەیی گۆڕا بۆ تاك دەسەڵاتی پاشایەتی‌و چەندین دەسەڵاتی بەشێوەی یاسایی گرتنە دەست‌و ئەنجومەنی پیرانیش ملكەچی خواستی پاشا بوو، كارمەندانی ڕەسمیش لەدەست ئەودا بوون‌و وەكیلەكانی دەستیان گرتبوو بەسەر خەزێنەدا، وێنەی لەسەر دراو نەخشێنرا، سوپا هۆگری بۆ ئەو‌و نازناوی ئیمپراتۆریشی پێ دراو بۆماوەی دەساڵ لەساڵی (46پ.ز)ەوە وەك دیكتاتۆر دیاریكرا دواتر لەساڵی (45پ.ز)دا درێژكرایەوە بۆهەموو تەمەنی، بەوجۆرە ڕۆما لەحكومەتێكی دیموكراتیەوە گۆڕا بۆ حكومەتێكی ڕەهای تاكەكەسی كە لە مێژوودا نمونەی نەبوو.\nقەیسەر لەلایەن قەیسەرەكانی دواترەوە كرابوو بەپێشەنگ، ئۆگەستس لە چەسپاندنی دەسەڵاتیدا وەك ئەوی كرد بەڵام نازناوەكەی قەیسەری نەبوو، هەوڵیدا بەمۆركی دەستوری دەسەڵاتی ڕەهای تاكەكەسی بشارێتەوە‌و پێی باش بوو بەهاوڵاتی یەكەم یان یەكەمی نێو پیران نازناوی لێ بنرێت، بەمە سیستمی پاشایەتی ڕەها چەسپا چونكە ئەوانی دواتریش لەسەر ئەو ڕێبازە چوون‌و بە شێوەیەكی ڕەمزی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە دەسەڵاتیان وەردەگرت، بەڵام بەشێوەیەكی كرداری ئەودەسەڵاتانە میراتی‌و ڕەهابوون تا ئاستێك هەندێك لەوپاشایانە بەخوداوەند دادەنران.\nتێگەیشتن‌و یاسای ڕۆمانی لەسەردەمی پاشایەتیدا نووسراو نەبوو، بەڵكو پشتی دەبەست بە داب‌و نەریت‌و ئەفسانە ئایینیەكان‌و هەندێك بۆنەو یاسادانانی پاشایەتی، زۆرجار دادوەران پیاوانی ئایینی بوون، كە بە پێی ئارەزووی خۆیان‌و بەرژەوەندی چینی خانەدانان بەشێوەیەكی تایبەت داب‌و نەریتەكانیان ڕاڤە دەكردن.\nبەمە چینی گشتی كە یاساكانی خانەدانان زیانییان پێ دەگەیاندن لەپێناو بەدەستهێنانی مافیاندا خەباتیان دەكرد لەسەروو هەموویشیەوە پێویستی بوونی یاسایەكی نووسراو تابۆی بگەڕێنەوە، بەمە بەپێی ڕێككەوتنی شاخی پیرۆز كاهین‌و خانەدانان‌و دادوەران ناچاركران بۆ نووسینەوەی یاسا لە دوانزە لەوحەدا‌و هەڵواسینی تا هەمووان بیزانن‌و ئەو یاسایە بزانن كە حوكمیان پێی بەڕێوەدەچێت، هێندەی لایان گرنگ بوو یاسایەك بنوسرێتەوە هێندەی ناوەڕۆكیان لا گرنگ نەبوو تەنانەت بە تەنها تۆماری داب‌و نەریت‌و ئەویاسایانە بوونایە كە دادوەرانی پێشوو دەریانكردبوون.\nبەڵام ئەویاسایانە نەیاندەتوانی لەگەڵ گۆڕانە سیاسی‌و كۆمەڵایەتی‌و ئابووریەكاندا ڕێ بكەن، بۆیە لەناوەڕاستی سەدەی پێش زاییندا گۆڕانكارییان تێدا ئەنجام دراون‌و ئەوەش تاساڵی (305ز)درێژەی كێشا‌و بەماوەی سەردەمی خوێندنگەی یاسای ڕۆمانی ناوبرا بەهۆی فرەسەرچاوەیی یاسادانان‌و گەشەسەندنی یاساكانی‌و بەرفراوانی‌و گشتگیریان كە لایەنەكانی ژیانی ڕۆمانییان دەگرتەوە، هەروەك چەند یاسادانەرێكی گەورە تیایدا دەركەوتن وەك بابنیانوس وئولبیانوس وپۆلس.\nگرنگترین سەرچاوەكانی یاسادانای ڕۆمانی ئەو یاسایانە بوون كە ئەنجومەنە تایبەتیەكان دەریان دەكردن لەگەڵ مەرسومەكانی ئەنجومەنی پیران‌و فەرمانەكانی ئیمپراتۆریەت‌و بڕیارەكانی دادوەران‌و تێگەیشتنە تایبەتیەكانی شارەزا سیاسیەكان‌و یاسای یۆنانی‌و یاسای میسر.\nتێگەیشتنی یاسای ڕۆمانی بە یەكێك لەویاسایانە دادەنرێ كە لەسەردەمە كۆنەكاندا لە ئاستێكی بەرزدا بوون لەشێوەدا یان لەناوەڕۆكدا، لە دیارترین تایەتمەندیەكانی یاسای ڕۆمانی پشت بەستنی بوو بەعەقڵ، گرتنەبەری بنەمای ڕۆحی یاسا نەك دەقی یاسا، ئەوەش ئاوێنەیەك بوو كە گۆڕانە سیاسی‌و هزری‌و كۆمەڵایەتیەكان تیایدا دەردەكەوتن.\nدەسەڵاتی دادوەری واتە دەسەڵاتی پەیڕەوكردنی یاسا بەدەست هەموو فەرمانڕەواكان بوو بەتایبەت لەو بوارانەدا كە تایبەت بە پیشەكانیان بوو، بەڵام زۆربەی مەسەلە مەدەنیەكان تایبەتمەندی یەكێك لەو فەرمانڕەوایانە بوون كە پلەی (بریتور) واتە(دادوەری مەدەنی)دا بوون بۆ ئەو مەسەلانەی لە نێوان هاوڵاتیانی ڕۆمانی‌و دادوەری گەڕۆكدا بوون كە بۆ ئەو مەسەلانە دەگەڕا كە لە نێوان ڕۆمانی‌و بیانیەكاندا ڕوویداوە.\nسیستمی ڕۆمانی ئەوتایبەتمەندیەی تیابوو كە بەپلەی یەكەم بۆپاراستنی هاوڵاتی بوو لە گرتنی یان سزادانی بەشێوەیەكی توندوتیژی خۆسەپێنی، دیكتاتۆر سۆلا هەستا بە ڕێكخستنی شێوەی دادوەری‌و دادگاكان‌و نیزامێكی نوێی بۆ دانا، تیایدا دادگای هەمیشەیی دەركەوت، یەكەم دادگای هەمیشەیش لەساڵی (149 پ.ز)دا دامەزراو لەدوو سوێند خواردووی ناو ئەندامانی ئەنجومەنی پیران پێكدەهات كە یەكێك لە فەرمانڕەوا دەسەڵاتدارانی ئەمبریۆم سەركردایەتی دەكردو تایبەت بوو بۆ دادگایی ئەو فەرمانڕەوایانەی ناوچەكان كە تۆمەتباركرابوون بە بەرتیل كاری‌و گەندەڵی، دواتر سۆلا حەوت دادگای دامەزراند كە دادوەرەكانی (بریتور)یان چاودێروسوێند خواردووی بازرگانان یان ئەندامانی ئەنجومەنی پیران بوون، دواتر بەیەكسانی لە نێو بازرگان‌و ئەندامانی ئەنجومەنی پیراندا دیاری دەكران‌و شێوەی دادگایشیان تا ئاستێكی زۆر وەك دادگاییەكانی ئەمڕۆ بوو.\n*بیناسازی و هونەر:\nهونەری بیناسازی بەڕیشەیی ترین هونەری ڕۆمانی دادەنرێت، چونكە بیناسازانی ڕۆمان وەك یۆنانیەكانیان نەدەكرد بەڵكو داهێنانیان دەكرد، تێكەڵەی بیناسازی توسكانی‌و یۆنانی‌و میسرییان دەهێنا، ئەم كاریگەرییە دەرەكیە لەبیاسازی ئەندازیاری بیناسازی (ئەپۆلودۆر) دا دەردەكەوێت كەتراجان ڕایسپارد تا پایەی تراجان دروست بكات، زۆربەی بینا بەرزو كەشخەكانی ڕۆما‌و هەرێمەكان لەماوەی دەسەڵاتی تراجاندا دەدرێنەوە پاڵ ئەو، لەوانە بازاڕی تراجان لە ڕۆما دیارترین وەرگرتەی ڕۆمان لەیۆنان پایەو گومەزیەكان بوون كەتێكەڵەی هونەرە بیناسازیەكانی گەلانی دیكە بوون كەلای ڕۆمان تێكەڵ كرابوون‌و ڕۆمایان كردبوو بە جوانترین‌و گەورەترین پایتەخت.\nهەندێك لە مێژوونوسان بەهێزو پتەوی بینا ڕۆمانیەكان‌ومانەوەیان تائەمڕۆ دەگێڕنەوە بۆ بەهێزی كەرەستەكانی بیناسازی لای ڕۆمانیەكانی ئەوكات بەتایبەت جۆرێكی خشتی دروستكراو لە لم و جیرو وردەی كاشی‌و ئاو كە لە بینای پلەپلەیی كولۆزیودا بەكارهاتووە، هەروەها لمی گركانیشیان لەگەڵ ئا‌و‌وجیردا بەكارهێناوە لەگەڵ پارچەی خشت‌و گڵێنەو كاشی‌و بەرددا كەپتەویەكی شێوە بەردینیان پێدەدا، ئەمە دەكرایە قاڵبی لە تەختە دروست كرا‌و‌و بە ئاسانی شێوەی ویستراوی ئەندازیاری بیناسازی پێدەدرا، هەروەها بەردێكی نیمچە شەفافیان بەكاردەهێنا كە لە كبادۆكیا دەردەهێنراو لەشێوەی پایەو لەوحەی كاشیدا دەیاننارد بۆ یۆنان، دواتر لەكەرارە لە ویلایەتی توسكانیا دۆزیانەوە، لەسەردەمی ئیمپراتۆریدا بەوە بیناكانیان دادەپۆشن، ڕۆمانەكان گۆڕانیان دەكرد لە وەرگرتەی گەلانی دی‌و جوانی زیاتریان پێدەدا، گرنگرترین دەستكەوتی بنیادی ڕۆمانی پەرستگای خوداوەند ئاپۆلۆنە لە كاشی تایبەت لەسەر پردی بالاسان كەمیرون‌و سكوباس بەجوانی ڕازاندوویانەتەوە، گەورەترین مەیدانیشیان نیشان داوە، وەك (بالبس) كە جێی حەوت هەزار كەس دەبێتەوە، مەیدانی (مارسلیلوس) لەگەڵ شوێنی كێبڕكێ كە دیارترینیان (فلامینوس) بوو لە مەیدانی خوداوەند مارس، هەروەها نەخشاندنە دیارەكانی سەردیوارو پایەكان كە وەك ڕازاندنەوە بەكاردەهاتن، دیارترینیان نەخشاندنی پایەی تراجانە كە دەدرێتەوە پاڵ ئەندازیاری سوری (ئەپۆلودور) نەخشاندنی (قوری سوتاو) لەسەر دیواری پەرستگاكانیش هەیە، دواتر هونەرمەندانی ڕۆما كەوتنە هەڵكۆڵینی سەر بەردو بنیادنانی دیمەنی گۆڕستان‌و قەسابخانەكان كە وردی هەست‌و كاری جوانی شێوەو ڕەچاوی پێكهاتەو ڕوانینی تێدایە‌و بەدەگمەن نمونەی وا لەشێوی دی دەبینرێت، دیارترین هەڵكۆڵین هونەرمەندی ڕۆمانی قەسابخانەی (السلم) هەیە كە ئەنجومەنی پیران بە بۆنەی گەڕانەوەی سەركەوتوانەی ئۆگەستس لەئیسپانیا بنیادیان نا، كە لای خوداوەند مارس دروست كراوە، دیارترین تایبەتمەندی هەڵكۆڵینی ڕۆمانی ڕاستیە زۆرەكەیەتی، لەگەڵ وردەكاری پەیكەری سەری قەیسەر كە لە بەردی بازلت دروستكراوە‌و پەیكەری بۆمبی كە نیوەی لەشیەتی‌و پەیكەری ئۆگەستس كە زیتر لەسەد پەیكەری دۆزراونەتەوە، لەوانە سیانیان زۆر ناسراون پەیكەری ئۆگەستسی منداڵ، ئۆگەستسی سی ساڵە، ئۆگەستسی جەنگاوەر كەتەواو وردی‌و ڕاستی لەهونەرەكەیدا دەبینرێت.\nلەماوەی نێوان (41-68.)دا هونەری ڕۆمانی كەمێك لەڕاستی لایدا بەتایبەت لەپەیكەری كلۆدیۆس‌و نیرۆندا، بەڵام سەر لەنوێ گەڕایەوە بۆ واقعی بوونی خۆی، ڕۆمانەكان ناسراون بە دروستكردنی پەیكەری منداڵان دیارترینیشیان پەیكەری(منداڵ)و پەیكەری منداڵی بێتاوانە، هەروەها باروحاڵەت نواندن لە هەڵكۆڵین زیاتر باو بووە، هونەری وێنەكێشان بە هونەرێكی بنەڕەتی ڕۆمان دادەنرێت كە هەر لەسەرەتاوە تیایدا هەڵكەوتە بوون، پەیكەرتاشی لەلایەن شارەزایانەوە لەسەرە ڕێگەكان باوبووە كە لەسەر پارچە تەختە دەیان نواند، دیارترین وێنەكێشی ڕۆمانی بریتی یە لەفابیوس بكتۆر، هەروەها ئەمیلۆس كەوێنەی ئیمپراتۆر (نیرۆن) ی كێشاوە.\nPrevious ئازادی ڕادەربڕین لە مێژووی ئیسلامیدا\nNext نیزامولمولك گەورە زانای دەسەڵاتداری ئیسلامی


خیانه‌تی (AHC) و داگیرکاریی ئه‌رمه‌نییه‌کان.\n- بەشی دوازدەم -\nبه‌پێی ئه‌و بڕیاره، به‌شێک له‌خاکی لاچین ده‌درێت به‌ئه‌رمه‌نستان، به‌م شێوه‌یه «رێگه‌ی لاچین» ده‌کرێته‌وه‌و ناوچه‌ی سه‌ربه‌خۆی قه‌ره‌باغی ئازه‌ربایجانیش که زۆربه‌ی دانیشتووانی ئه‌رمه‌نین، خاکه‌که‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه سه‌ر جوگرافیای ئه‌رمه‌نستان. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا، به‌شێکی ناحیه‌ی «مه‌گری»ی ئه‌رمه‌نستان ده‌درێته‌وه به‌ئازه‌ربایجان‌و «رێگه‌ی مه‌گری» ده‌کرێته‌وه، هه‌روه‌ها کۆماری سه‌ربه‌خۆی نه‌خجه‌وان-یش که ده‌که‌وته نێوان ئازه‌ربایجان‌و خاکی ئه‌رمه‌نستان، له‌ڕێی زه‌مینییه‌وه ده‌به‌سترایه‌وه به‌ئازه‌ربایجان.\nئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌و پڕۆژه‌یه که تورکیاش به‌دڵ‌و به‌گیان پشتگیری ده‌کرد، چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌ی قه‌ره‌باغ یان هاوکاریکردنی «برا ئازه‌رییه‌کانیان» نه‌بوو، به‌ڵکو «به‌رژه‌وه‌ندیی نه‌ته‌وه‌یی» خۆیان بوو. به‌مجۆره که له‌گه‌ڵ جێبه‌جێبوونی پڕۆژه‌که، کۆماری سه‌ربه‌خۆی نه‌خجه‌وان که ٩ کیلۆمه‌تر سنووری هه‌بوو له‌گه‌ڵ تورکیا، له‌ڕێی وشکانییه‌وه ده‌به‌سترێته‌وه به‌ئازه‌ربایجان‌و، تورکیاش به‌سه‌ر ده‌ریای قه‌زوینه‌وه به‌ره‌و رووی ئاسیای ناوه‌ڕاستدا ده‌کرێته‌وه. پاشان که تورکیا رۆڵێکی به‌رچاوی ده‌بینی له‌داگیرکاریی ئه‌رمه‌نییه‌کان به‌سه‌ر کوردستانی سووردا، سه‌لماندی که چه‌نده پابه‌نده به‌و پڕۆژه‌یه‌وه.\nجگه له‌هه‌ندێک چاودێری بیانی که داگیرکردنی کوردستانی سووریان هه‌ڵده‌سه‌نگاند، ته‌نانه‌ت خودی ئازه‌رییه‌کانیش له‌و باوه‌ڕه‌دا بوون که ئه‌و ناوچه‌یه به‌بێ شه‌ڕ، به‌هاوکاری تورکیاو کاری تێکده‌رانه‌ی به‌ره‌ی گه‌لی ئازه‌ربایجان (AHC) ته‌سلیمی ئه‌رمه‌نییه‌کان کراوه.\nبه‌ڕاستیش وته‌کانی هه‌زاران شایه‌تحاڵ که بۆ راگه‌یاندنه‌کانی ئازه‌ربایجان قسه‌یان ده‌کرد، ئه‌وه‌ی ده‌سه‌لماند. شاری «شوشا» که له‌لایه‌ن ئازه‌رییه‌کانه‌وه به‌جه‌رگی قه‌ره‌باغ‌و تاجی سه‌ری ئازه‌ربایجان ده‌ژمێردرا، له ٨ی ئایاری ١٩٩٢ و به هاوکاریی ناڕاسته‌وخۆی (AHC) که‌وته ژێر ده‌ستی سوپای ئه‌رمه‌نستان‌و، (AHC) به هۆی ئه‌م رووداوه‌وه ده‌یویست «ده‌سه‌ڵاتی خیانه‌تکار» له‌سه‌ر کار لابدات. به‌ره‌ی گه‌لی ئازه‌ربایجان «خیانه‌تی شوشا»ی کرده ئامرازێکی سیاسی بۆ وروژاندنی خه‌ڵک له‌دژی ده‌سه‌ڵات؛ به‌ڕاستیش دوای هه‌فته‌یه‌ک، له ١٥ی ئایار توانیان ده‌سه‌ڵاتی «موزه‌فه‌ر ئه‌لچی به‌ی» نه‌هێڵن که به‌پێی راسپارده‌کانی تورکیا ده‌جوڵایه‌وه‌و به‌ئاسانی به‌کاریان ده‌هێنا، به‌ڵام دیسانیش ده‌سه‌ڵاتی راسته‌قینه به‌ده‌ست ئه‌وانه‌وه نه‌بوو که گوایه ده‌سه‌ڵاتیان گرتبووه ده‌ست. ئاراسته‌کردنی ده‌ره‌کی هه‌ر به‌رده‌وام بوو. پیلانگێڕه‌کان سێ ئامانجیان هه‌بوو: (١) به راگواستنی هه‌موو کورده‌کان به‌جارێک، فاکته‌رێک به‌ناوی کورد له‌ناوچه‌که‌دا نه‌هێڵن، (٢) ئه‌رمه‌نییه‌کان وه‌ک داگیرکه‌ر به‌هه‌موو دنیا بناسێنن‌و له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و خاکانه‌ی که لێیان داگیر کردوون، نه‌خجه‌وان بگه‌ڕێننه‌وه بۆ سه‌ر خاکی ئازه‌ربایجان‌و تورکیا تێکه‌ڵ به‌هه‌موو جیهانی تورک بکه‌نه‌وه، (٣) تورکیاش که هه‌میشه له‌گۆڕه‌پانی نێوده‌وڵه‌تیدا به‌هۆی قه‌تڵوعامی ئه‌رمه‌نییه‌کان، تووشی کێشه ده‌بوو، به‌مه ده‌یویست ئه‌رمه‌نییه‌کان وا بناسێنێت که «داگیرکاری و کوشتار له‌سه‌ر برا تورکه ئازه‌رییه‌کانمان په‌یڕه‌و ده‌که‌ن».\nله‌چوارچێوه‌ی ئه‌م پیلانه‌دا، له ١٧ی ئایاری ١٩٩٢ ناحیه‌ی لاچین، به‌هۆی به‌رگری نه‌کردنی سوپای ئازه‌ربایجان‌و کشانه‌وه‌یان، له‌ماوه‌ی یه‌ک رۆژداو به‌ئاسانی که‌وته ده‌ست سوپای ئه‌رمه‌نستانه‌وه. هه‌موو خه‌ڵکه‌که‌ی ناچار بوون رابکه‌ن. ئه‌م رووداوه‌و هه‌زاران رووداوی سه‌یرو سه‌مه‌ره‌ی دیکه، وایکرد به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانی (AHC) به تۆمه‌تی «خیانه‌ت له‌نیشتمان» بدرێنه دادگا.\nپیلانه‌که جێبه‌جێ بوو. دوو رۆژ دوای ئه‌وه‌ی (AHC) له‌ده‌سه‌ڵات لادرا، لاچین داگیر کراو پاشان که‌لبه‌جه‌رو گبادلی، هه‌روه‌ها له ٢٩/١٠/١٩٩٣ ناحیه‌ی زه‌نگیلانیش که‌وته ده‌ستی ئه‌رمه‌نییه‌کانه‌وه.\n* کوردی سۆڤێتی پێشوو.\nبەشی یازدەم: www.emrro.com/kurdistanisur11.htm\nبەشی دەیەم: www.emrro.com/kurdistanisur10.htm\nبەشی نۆیەم: www.emrro.com/kurdistanisur9.htm\nبەشی هەشتەم: www.emrro.com/kurdistanisur8.htm\nبەشی هەفتەم: www.emrro.com/kurdistanisur7.htm\nبەشی شەشەم: www.emrro.com/kurdistanisur6.htm\nبەشی پێنجەم: www.emrro.com/kurdistanisur5.htm\nبەشی چوارەم: www.emrro.com/kurdistanisur4.htm\nبەشی سێیەم: www.emrro.com/kurdistanisur3.htm\nبەشی دووەم: www.emrro.com/kurdistanisur2.htm\nبەشی یەکەم: www.emrro.com/kurdistanisur.htm\nماڵپەڕی رەمەزان کەریم


هاووڵاتییەکی دێهلۆرانی بە تەقینەوەی مین بریندار بوو\n20:27 - 2 بەفرانبار 2718\nئاژانسی کوردپا: هاووڵاتییەکی خەڵکی شارستانی دێهلۆران سەر بە پارێزگای ئیلام له ئەنجامی تەقینەوەی مین بریندار بوو.\nبەپێی هەواڵی گەیشتوو بە ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا، ڕۆژی یەکشەممە ٢ی بەفرانبار ، هاووڵاتییەکی کورد بە ناوی \_" ڕوحوڵڵا پاریاب\_" تەمەن ٤٧ ساڵە شۆفیری لۆدێری ناوەندی پاککەرەوەی مینی ئێران، بە هۆی تەقینەوەی مینی دژەتانکی M19 بە توندی بریندار بوو.\nئەو هاووڵاتییە ڕوخساری بە توندی بریندار و تووشی مەوج گرتوویی بووە کە دواتر بۆ نەخۆشخانەی \_"گەنجەویان\_"ـی شاری دێزفوول ڕاگوێزراوە.\nڕوحوڵڵا پاریاب لە کارتی شۆفێریدا تووشی ئەو ڕووداوە بووه.


کوردیپێدیا - وەزیری ئاوەدانکردنەوە: لە کابینەی نۆیەمدا 72 پڕۆژەمان جێبەجێکردووە\n📊 وەزیری ئاوەدانکردنەوە: لە کابینەی نۆیەمدا 72 پڕۆژەمان جێبەجێکردووە | پۆل: ئامار و راپرسی | زمانی بابەت: 🏳 کوردیی ناوەڕاست\nوەزیری ئاوەدانکردنەوە: لە کابینەی نۆیەمدا 72 پڕۆژەمان جێبەجێکردووە\nدانا عەبدولکەریم، وەزیری ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن بە کوردستان24ی راگەیاند: لەماوەی ساڵێکدا 72 پڕۆژە بە بڕی 40 ملیار دینار جێبەجێکراون، جگە لەوەش چەندین پڕۆژەی دیکە خراونەتەوەگەڕ، بەتایبەتی پڕۆژەی دووسایدی نێوان شارە گەورەکان.\nگوتیشی: دەکرێ کارەکانی ئەم کابینەیە بکرێت بە دوو قۆناغ، قۆناغی پێش کۆرۆنا وەک وەزارەتی ئاوەدانکردنەوە توانیومانە کاری باش بکەین، هەروەها هەموو وەزارەتەکانی دیکە بە ئەرکی خۆیان هەڵساون.\nئاماژەی بەوەشکرد: دوای هاتنی کۆرۆنا ستراتیجیەتی حکومەتی گۆڕانکاری بەسەر داهات، هەموو هەوڵەکان بۆ ئەوەبوون کە خەڵکی کوردستان پارێزراوبن و کەمترین زیان بەر کوردستان بکەوێت، رێکارەکانی حکومەت لەو چوارچێوەیە بە سەرکەوتووترین رێکار دانراوە، بۆ کۆنترۆڵکردنی ڤایرۆسەکە، هەروەها لەگەڵ کەمبوونەوەی داهاتەکان خاڵێکی دیکە لە ستراتیجیەتی حکومەت دابینکردنی مووچەی فەرمانبەران بووە.\nوەزیری ئاوەدانکردنەوە، راشیگەیاند: لەم کابینەیەدا تا رادەیەکی باش هەماهەنگی هەیە لە بڕیاردان، زۆرجار رای جیاواز هەبووە، بەڵام بڕیارەکان بە کۆدەنگی دراون، هیواخوازم ئەم کۆدەنگییە لە ئەنجومەنی وەزیران پتەوتر بکەین.\nئەوەشی خستەڕوو: دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کرێنشین و کەمدەرامەتان لە پلانی وەزارەتەکەمان دایە و ئێستا 9 هەزار یەکەی نشتەجێبوون لە واری جێبەجێکردندان، ئەگەر دۆخی دارایی لەباربێت دەمانەوێت 12 هەزار یەکەی نیشتەجێبوون دروست بکەین.\n 📡 ماڵپەڕ | 🏳 کوردیی ناوەڕاست | ماڵپەری کوردستان 24 - 10-07-2020\n➕ ئەم بابەتە لەلایەن: (رۆژ هەژار)ەوە لە: Jul 10 2020 2:36PM تۆمارکراوە\n👌 ئەم بابەتە لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jul 10 2020 9:22PM پێداچوونەوەی بۆکراوە و ئازادکراوە\n✍ ئەم بابەتە بۆ دواجار لەلایەن: (هاوڕێ باخەوان)ەوە لە: Jul 10 2020 9:22PM باشترکراوە


باشترین و خراپترین شارەكانی جیهان بۆ ژیان دەستنیشانكران – wazho.net\nحوزه‌یران 11, 2021\t1973197 جار خوێندراوەتەوە\nبەپێی هەڵسەنگاندنێك كە یەكەی هەواڵگری ئابوریی سەربە گروپی “ئیكۆنۆمێست” ئەنجامیداوە، شاری ئۆكلاندی نیوزلەندا باشترین شاری جیهانە بۆ ژیان، هۆكاری سەرەكی ئەو دیاریكردنەش چۆنێتی مامەڵەكردنی دەسەڵاتدارانی شارەكەیە لەگەڵ پەتای كۆرۆنا بەتایبەتی كە خوێندنگە و شانۆگەی و هۆڵی سینەما و ریستۆرانتەكان بە تەواوەتی كراونەتەوە.\nهەر بەپێی ریزبەندییەكە، لەدوای ئۆكلاندا هەریەكە لە شارەكانی “ئۆساكای ژاپۆنی، ئادیلایدی ئوسترالی، وڵنگتۆنی نیوزلەندی، تۆكیۆی ژاپۆنی، پێرسی ئوسترالی، زیورخ و جنێفی سویسرا و بریسبانی ئوسترالی” دەبینرێن، هەروەها سەبارت بە خراپترین شاریش بۆ ژیان، دیمەشقی پایتەخی سوریا دیاری كراوە.\nPrevious لەیەك رۆژدا كۆرۆنا زیاتر لە 6 هەزار كەس لە هیندستان دەكوژێت\nNext داوا دەكرێت بەهۆی بەرزبونەوەی نرخەكانەوە قەرەبووی هاوڵاتیان بكرێتەوە


تانکی پلاستیک کاریگەری لەسەر وەچە خستنەوە دادەنێت - SAHAR KURDISH (Sorani)\nئاب 07, 2021 15:27 Asia/Tehran\nئەندازیارێکی خۆراک باس لەوەدەکات، ئەو تانکییە پلاستیکییانەی لە بازاڕ هەیە و دەفرۆشرێن، دەبێتە هۆی هەناسە تەنگی، نەخۆشیەکانی دڵ، شێرپەنجە و کێشە لە سیستەمی وەچە خستەنەوە.\nلەشکر حەمید، ئەندازیاری خۆراک لە پەڕەی فەرمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبوک لەبارەی بەکارهێنانی تانکی پلاستیک هۆشداری دەدات و نوسیویەتی "ئەو تانکییە پلاستیکییانەی لە بازاڕ هەیە دەبێتە هۆی هەناسە تەنگی، نەخۆشیەکانی دڵ، شێرپەنجە و کێشە لە سیستەمی وەچە خستەنەوە".\nئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، بەشێکی زۆری ئەو تانکییە پلاستیکییانەی لە بازاڕ هەیە پێکهاتەکەی لە پۆلی ئەپیلین و بیپ فینۆڵ، چڕکراوی پۆلی ئەپیلین پێکدێت کە زیانی زۆری بۆ تەندروستی و جەستەی بەکارهێنەرانی ئاوەکەی دەبێت، کاتێک پلەی گەرمی بەرز دەبێتەوە لە 25 تێپەڕ دەکات کە لە هاویندا دەگاتە سەر و 45 پلە لە گەرمی ماددەکان دەست بەتوانەوە دەکەن و لەگەڵ ئاوەکە تێکەڵ دەبن و زیان بە تەندروستی مرۆڤ دەگەیەنن و دەشڵێت، هەروەها ئەوخەزانانەی ئاسن و ژەنگ دەکەن توشی داخوران دەبن و تێکەڵی ئاوەکە دەبن زیان بە تەندروستی مرۆڤ دەگەیەنێت بۆیە باشترین خەزان بۆ هەڵگرتنی ئاو خەزانی ستەین لێس ستیل-ە.\nروونیشیکردووەتەوە، بیپ فینۆڵ سیستەمی کوێرە رژێنەکان تێکدەدات، وەک پەنکریاس و ئەدڕیناڵ کۆرتێکس، گونەکان و پایرۆید و پتیوتەری و هێلکەدان، هەروەها دەبێتە هۆی هەناسەتەنگی، نەخۆشیەکانی دڵ، شێرپەنجە، کێشە لە سیستەمی وەچە خستەنەوە.


وه‌زاره‌تی دارایی رونكردنه‌وه له‌سه‌ر لادانان و دانانی 100 فه‌رمانبه‌ر له‌شاره‌وانی راپه‌ڕین ده‌دات\n2019-02-10 &nbsp 873 &nbsp &nbsp&nbsp\nنوسینگه‌ی وه‌زیری دارایی و ئابوری هه‌رێمی كوردستان رایگه‌یاند هیچ جۆره لادانێكی نایاسایی له‌و نوسراوه‌دا نییه كه تێیدا 100 فه‌رمانبه‌ری گرێبه‌ست له به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی شاره‌وانییه‌كانی راپه‌ڕین لادان و دانانیان بۆ كراوه.\nئاوێنه: قوباد تاڵه‌بانی، جێگری سه‌رۆك وه‌زیرانی هه‌رێمی كوردستان به فه‌رمانێك كه رۆژی 19/12/2018 ده‌رچوه، بڕیاری داوه به لادان و دانانی 100 كارمه‌ند له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی شاره‌وانییه‌كانی راپه‌ڕین له‌سه‌ر میلاكی وه‌زاره‌تی شاره‌وانی و گه‌شتوگوزار.\nعه‌لی حه‌مه‌ساڵح، سه‌رۆكی فراكسیۆنی گۆڕان له‌په‌رله‌مانی كوردستان، رۆژی 7ی ئه‌م مانگه له‌گه‌ڵ بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌قی فه‌رمانه‌كه‌ی جێگری سه‌رۆك وه‌زیرانی هه‌رێمدا، له‌ڕاگه‌یه‌ندراوێكدا هێمای بۆ ئه‌وه كردبو كه له‌مانگی ئه‌یلولی ساڵی رابردو قسه‌ی له‌گه‌ڵ وه‌زیری شاره‌وانی كردوه له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی "ئه‌گه‌ر دامه‌زراندن هه‌یه با به كێبڕكێ و عه‌داله‌ت بێت" به‌ڵام به‌قسه‌ی عه‌لی حه‌مه‌ساڵح، له‌وه‌ڵامدا وه‌زیری شاره‌وانی پێی راگه‌یاندوه كه "یه‌كێتی ناوه‌كانی داوه به جێگری سه‌رۆكی حكومه‌ت و ئه‌ویش له‌سه‌ر بنه‌مای حزبی دایمه‌زراندون."\nعه‌لی حه‌مه‌ساڵح له ڕاگه‌یه‌ندراوه‌كه‌یدا وتبوی"ئێستا دۆسیه‌كه‌م ناردوه بۆ ده‌سته‌ی نه‌زاهه. سكاڵا له‌سه‌ر جێگری سه‌رۆكی حكومه‌ت تۆمارده‌كه‌ین. ئه‌مه خراپ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵاته."\nبه‌ڵام ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه راگه‌یاندنی نوسینگه‌ی وه‌زیری دارایی و ئابوری هه‌رێمی كوردستان له‌سه‌ر ئه‌و نوسراوه كه تایبه‌ته بەلادان و دانانی 100 فەرمانبەری گرێبەست لە بەرێوەبەرایەتی شارەوانیەکانی راپەرین، له‌ڕونكردنه‌وه‌یه‌كدا رایگه‌یاند"دامەزراندن و دانانی فەرمانبەری گرێبەست لەشوێنی فەرمانبەری گرێبەست کە واز دێنێت بەمەبەستی پڕکردنەوەی شوێنیان، لەجیاتی دانانیان بۆدەکرێت بەپێی رێنماییەکان لەدەسەڵاتی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیراندایه بەپێی پێویست و داواکاری فەرمانگەکان."\nوتیشی"رۆژانە چەندەها نوسراوی هاوشێوە ئەنجام دەدرێت بۆ سەرجەم وەزارەتەکان و فەرمانگەکان بەپێی رەزامەندی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران جێبەجێ دەکرێت لەلایه‌ن وەزارەتمان."\nجه‌ختیشی كرده‌وه"هیچ جۆرە لادانێکی نایاسایی لەو نوسراوەدا بەدی ناکەین."\nنوسینگه‌ی وه‌زیری دارایی ئه‌وه‌شی خسته‌ڕو"لەبەرئەوەی بەرێوەبەرایەتی شارەوانی راپەرین تازە کراوەتەوە (استحداث ) کراوەو جیاکراوەتەوە لە بەرێوەبەرایەتی شارەوانیەکانی سلێمانی بۆیە گواستنەوەی میلاکیان بۆئەنجام دراوە."\nده‌قی ئه‌و نوسراوه‌ی كه راگه‌یاندنی نوسینگه‌ی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری هه‌رێم رونكردنه‌وه‌ی له‌سه‌ر داوه:


ڕۆژنامەنووسێکی نزیک لە ڕۆناڵدۆ باسی ڕەوشی خراپی یاریزانەکە دەکات – یاریگا سپۆرت\nHome/هه‌واڵه‌كان/خوله‌كانی ئه‌وڕوپا/سێریا ئەی/ڕۆژنامەنووسێکی نزیک لە ڕۆناڵدۆ باسی ڕەوشی خراپی یاریزانەکە دەکات\nکارۆخ ڕواندزی 2019/04/19\nدوای چەند ڕۆژێک لە ماڵئاوایی کردنی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ لەگەڵ یانەی یۆڤێنتۆس لە پاڵەوانێتی چامپیۆنزلیگ، ڕۆژنامەنووسێکی هاوڕێی نزیکی ڕۆناڵدۆ ئاشکرای کردوە کە بارودۆخی دۆن لە تۆرینیۆ هیچ باش نییە.\nماڵپەڕی (کالچیۆ میرکاتۆ)ی ئیتالی لەسەر زاری (ئیدۆ ئاگیری) ڕۆژنامەنووسی ئیسپانی نزیک لە رۆناڵدۆ بڵاویکردوەتەوە کە رۆناڵدۆ دوای ئەوەی لە چامپیۆنزلیگ لەگەڵ یانەکەی ماڵئاوایی کرد، هەست بە تەنیایی و بێزارییەکی زۆر دەکات و زۆر دڵتەنگە و پێی وایە ئەو بەتەنها بووە لە لە یانەکە و بێزاربووە لەوەی بە تەنها پشت بە خۆی ببەستێت، لەم بارەیەوە ڕۆژنامەنووسەکە ئاماژەی کردوە کە رۆناڵدۆ باشترین گۆڵکاری یانەکە و زۆرترین گۆڵیشی دروست کردوە و لە یارییە گەورەکانیش جێی پەنجەی دیاربووە، وێرای ئەوەش هەر ئامانجەکە نەپێکرا.\nدەربارەی ئەوەی ڕۆناڵدۆ داوای لە کارگێری یۆڤی کردوە کە بڕوات ئاگیری دەڵێت” هیچ شتێکی لەو شتە لە ئارادا نییە و ڕۆناڵدۆ لە یانەکە ناڕوات، بەڵام ئەو گلەیی لە شێوازی یاریکردنی و پلانەکانی ئالیگری ڕاهێنەری یۆڤی هەیە، ئەو پێی وایە شێوازی پلانەکانی خزمەتی یانەکەی نەکردوە.


ئیبراهیم جەعفەری بۆ رووداو: دوای گشتپرسیش دەرگای گفتوگۆ داناخەین\n"لەگەڵ تورکیا و ئێران لەسەر یەک خاڵ کۆک بووین"\nوەزیری دەرەوەی عێراق رەتیدەکاتەوە دوای گشتپرسیش دەرگای گفتوگۆ لەنێوان هەولێر و بەغدا دابخرێت و دەڵێت: "گشتپرسی لەبەرژەوەندی عێراق نییە و گفتوگۆ باشترین چارەسەرە".\nئیبراهیم جەعفەری ، وەزیری دەرەوەی عێراق لە لێدوانێکی تایبەت بە تۆڕی میدیایی رووداو لە نیویۆرکەوە سەبارەت بە کۆبوونەوەکەیان لەگەڵ وەزیرانی دەرەوەی ئێران و تورکیا و ئەنجامەکەی گوتی: "لەسەر یەک خاڵ کۆک بووین کە ئەو گشتپرسییە لە قازانجی کوردستان و ئەم سێ وڵاتەی دیکەدا نییە".\nرووداو: ئەنجامی کۆبوونەوەتان لەگەڵ وەزیرانی تورکیا و ئێران چی بوو؟\nجەعفەری: دوێنێ وەک سێ وڵاتی دراوسێ لەرووی جوگرافیاوە، عێراق، ئێران و تورکیا باسمان لەپێشهاتەکانی ناوچەکە و گشتپرسی کرد. خاڵێکی هاوبەش هەبوو گشتپرسی ، نەلەقازانجی هەرێمی کوردستان ، نەعێراق ، نەتورکیا و نە ئێراندایە، هەموومان کۆک بووین لەسەر ئەو خاڵە.\nپێشتریش من لەکەناڵەکەتان رووداو نزیکەی شەش بۆ حەوت مانگ لەمەوپێش راشکاوانە باسی ئەو خاڵەم کرد و گوتم ئەوە لەقازانجی گەلەکەماندا نابێت لەکوردستان. ئێمە ئێستا دەبێت لەپرۆسەی بونیاتنانی عێراق سەرقاڵ بین ، لەبەرزکردنەوەی بژێوی هاونیشتمانی عەرەب بێت یان کورد، ریزەکانمان یەکخەین و بەرهەمی ئەو سەرکەوتنە بقۆزینەوە کەبەخوێنی رۆڵەکانی عێراق لەعەرەب و کورد و تورکمان و سوننە و شیعە و موسڵمان و ناموسڵمان بەدەستهات. دەبێت لەسەر ئەم رێگایە بڕۆین و سەرکەوتنی زیاتر بەدەست بهێنین.\nرووداو: هەندێک لەمیدیاکان باس لەوەدەکەن بەغدا بیر لەبژاردەی سەربازی دەکاتەوە ، دەشزانین هەوڵ هەیە بۆ گفتوگۆ ، هیچ هەوڵێکی نوێ هەیە؟\nجەعفەری: ئێمە لەگەڵ هەوڵەکانی گفتوگۆداین پێمان وایە گفتوگۆ نزیکترین رێگەیە بۆ گەیشتن بەئەنجام ، بەڵام دەمەوێت پەیامێک بۆ سەرکردە کوردەکان بنێرم ، دەزانم گەلی کورد هاوشێوەی تەواوی عێراق بەسەر چەندان رەوتی جیاواز دابەشبووە ، وای دەبینم بەرژەوەندی کورد ئەوە دەبێت لەسەر رێگەی برایەتی و خۆشەویستی تەواوی گەلی عێراق بڕۆن چونکە لەوەدا بەرژەوەندی کورد و تەواوی عێراقییەکان بەدیدەهێنێت ئەوەش لەبەرژەوەندی تەواوی عێراقیەکاندایە. ئەم پەیامە دەبێت بنێرم پێشتریش لەسەر زەوی کوردستانەوە و لەکەناڵەکەی ئێوەوە هەمان پەیامم ناردووە ، ئێستا دەست لەم شتانە بەردەن و لەسەر رێگای بونیاتنانی عێراق بڕۆن ، ئەوەش لەتوانایاندایە بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی کۆمەڵایەتی و ئابووری عێراق بیکەن.\nرووداو: ئەگەر رۆژی دووشەممە گشتپرسی بکرێت بەغدا ئامادەیی گفتوگۆی تێدا دەبێت سەبارەت بەداهاتووی عێراق و هەرێمی کوردستان?.\nجەعفەری: بەدڵنیاییەوە کەس ناڵێت دەرگای گفتوگۆ دابخرێت ، بەڵام ئەگەر لایەنی بەرامبەر لەسەر رێگای گشتپرسی بڕوات پرسەکە قورسی بەخۆوە دەبینێت.\nرووداو: واتا داناخرێت؟\nجەعفەری: خۆم ناکەمە نوێنەری تەواوی هێزە عێراقییەکان و ئەوانەی لەحکومەتن بەوەی گفتوگۆ دەکەن یان نایکەین ، دەرگای گفتوگۆ وەکو دوا دەرگا دەمێنێتەوە و داناخرێت، بەڵام گشتپرسی دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکات ، گفتوگۆ ئەو کات بەردەوام دەبێت کەلایەنی بەرامبەر وەڵامدەرەوە و گەشبین بێت و هەردوولا وەڵامدەرەوەبن.\n5822 ژمارەی بینین


سیمیناری گۆڕینی بیرۆكه‌كان بۆ پڕۆژه پێشكه‌شكرا.\nسێشه‌ممه 3/4/2018 زانكۆی به‌یان- هه‌ولێر. به‌ئاماده‌بوونی سه‌رۆكی زانكۆی به‌یان ( د.سه‌عید خۆشناو ) و یاریده‌ده‌ری سه‌رۆكی زانكۆبۆ كاروباری زانستی ( د. ئه‌سوه‌د قادر ) و راگرانی هه‌رسێ كۆلیجی ( یاسا و په‌یوه‌ندییه‌كان و كارگێڕی و ئابووری و ئه‌ندازیاری و زانسته‌كان ) بڕیارده‌ر و سه‌رۆك به‌شه‌كان و به‌شێك له مامۆستایانی زانكۆ دوێنێ دووشه‌ممه سمینارێك به‌ناونیشانی :\n( گۆڕینی بیرۆكه‌كان بۆ پڕۆژه ) له هۆڵی كتێبخانه‌ی زانكۆ له‌لایه‌ن ( د.ئیدریس ره‌مه‌زان ) هاته ئاماده و پێشكه‌ش كردن .\nسمیناره‌كه له‌لایه‌ن به‌ڕێز ( دكتۆر ئیبراهیم ) لێپرسراوی یه‌كه‌ی دڵنیایی و جۆری زانكۆ به‌ڕێوه‌چوو، به به‌شداری ئاماده‌بووان و پرسیار و وه‌ڵامدانه‌وه‌یان كه‌شی سمیناره‌كه گه‌رم و گوڕتربوو.\nدواجار له‌لایه‌ن سه‌رۆكی زانكۆ و ئاماده‌بووانه‌وه ده‌ستخۆشی له به‌رێز ( د. ئیدریس ) كرا له ماندووبوون و پێشكه‌شكردنی بابه‌ته به‌سووده‌كه‌ی و وێنه‌ی یادگاریان چركاند.


شەممە٥ - ڕێبەندان - ١٣٩٨٠٩:٣٩\nSaturday25 - 01 - 202007:09\nئیسرائیل پێگەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران دەکاتە ئامانج\n26 دێسامبر 2018\nدواین نوێکردنەوە 26 دێسامبر 2018\nلاوان میدیا: دەوڵەتی ئیسرائیل جارێکی دیکە، بنکە و بارەگاکانی کۆماری ئیسلامی و ڕێکخراوە تیرۆریستیەکانی سەر بە ڕێژمی ئێرانی کردە ئامانج.\nڕۆژی سێشەممە ٤ی بەفرامبار ۱۳۹۷ هەتاوی مووشەک و فڕۆکە شەڕکەرەکانی ئیسرائیل، جارێکی تر بنکەکانی سووپای قودس و حیزبووڵای ئێرانیان لە نزیک شاری دیمەشق کردە ئامانج، لەو هێرشانە دا چەندین کۆگای چەک و تەقەمەنی لە ناوچوون و خاپوور کراون.\nئەم هێرشانە لە کاتێک دایە کە ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل چەندین جار گوتوویەتی، ئێمە پێگەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران لە سووریا دەکەینە ئامانج و شکستیان پێ دێنین.\nشایەنی باسە لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوو دا چەندین جار هێزەکانی ئیسرائیل بە فڕۆکەی شەڕکەر و مووشەک هێرشیان کردووەتە سەر هێزەکانی ڕێژیم، زیانی زۆریان پێ گەیاندوون.\nتورکیا هەڕەشە لە کوردستانی گەورە دەکات\nلاوان میدیا: هەڕەشە و هێرشەکانی دوژمنانی کورد بۆ سەر کوردستان، کۆتاییان پێ نایە و، لە نوێترین هێرشەکان دا دەوڵەتی تورکیا دەی هەوێت نەخشەی کوردستانی گەورە بسڕێتەوە.\nبەپێی ڕاپۆرتێک کە لە میدیاکاندا بڵاو بووەتەوە، لە نوێترین هه‌وڵه‌كانی دەوڵەتی توركیا بۆ دژایه‌تیی كورد و كوردستان، ئانکارا به فەرمی داوای له كۆمپانیای "گووگڵ" كردووە، كه نه‌خشه‌ی "كوردستان" له‌سه‌ر خزمه‌تگوزاریی گه‌ڕانی سه‌ر نه‌خشه به ئۆڵاین بسڕێتەوە.\nکاربەدەستانی تورکیا دەڵێن: لەو نەخشەیە دا به‌شێک له توركیا خراوەتە سەر نەخشەی کوردستان.\n"كاهیت تۆران" وه‌زیری گواستنه‌وه و ژێرخانی تورکیا لەو بارەوە وتوویەتی: "ده‌سه‌ڵاتدارانی توركیا لەمێژە ئاگادارن، كه ئه‌و نه‌خشه‌یه له لایه‌ن گووگڵه‌وه خراوه‌ته سه‌ر نەخشەی جیهان و له پرۆگرامی گووگڵ ئێرسدا كار ده‌كات".\nناوبراو جەختی کردووەتەوە لەسەر داواکارییەكه‌مان لە گووگڵ، به‌رده‌وام ده‌بین.\nنەخشەی کوردستانی گەورە، لە گووگڵ بەشێک لە وڵاتانی توركیا، سووریا، ئێران و عێراقی له خۆ گرتووه، کە به ناوچه‌یه‌كی جێئۆگرافیی خاوه‌ن یه‌ك كولتوور داده‌نرێت.\nڕووسیا و تورکیا و ئێران بۆ لەناوبردنی كورد له سووریا ڕێک کەوتوون\nلاوان میدیا: ڕۆژنامه‌یەکی بەریتانی،لە ڕاپۆرتێکدا بڵاوی کردووەتەوە، سێ وڵاتی تورکیا، ئێران و ڕووسیا، بە تێکڕا ڕێک کەوتوون هەتا کورد لە سووریا لە ناو ببەن.\nبەپێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی "تایمز"، له دوای كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئامریکا له سووریا و ده‌سبه‌هەڵگرتن له پشتیوانیكردنی لە هه‌سه‌ده، سێ وڵاتی تورکیا، ئێران و ڕووسیا ڕێک کەوتوون، هەتا به تێکڕا كورد له سووریە لەنێو ببەن.\nلەو ڕاپۆرتەدا هاتووە، توركیا، ڕووسیا و ئێران ده‌یانه‌وێ به‌ته‌واوەتی كورد له سووریه لە ناو ببەن، بۆ ئه‌م هه‌وڵه‌ش چاوه‌ڕێی چوونەدەرەوی هێزه‌كانی ئامریکا له سووریا دەکەن.\nویلایه‌ته یه‌كگرتووه‌كانی ئەمریکا، ٢ هه‌زار و ١٠٠ سه‌ربازی له سووریا دا هەیە و پشتیوانی سه‌ره‌كیی هێزه‌كانی سووریای دێموكرات "هه‌سه‌ده"ن.\nدوای بڕیاری كشانەوەی هێزەكانی ئەمریکا لە سووریا و ئەفغانستان، قسە و باس لەسەر كشانەوەی هێزەكانی ئەمریکا لە عێراق دەكرێت، بۆ ئەمە شارەزایەكی سەربازیی ئیسرائیلی هۆشداری دەداتە ئەمریکا و دەڵێت: كشانەوەی هێزەكانی ئەمریکا لە عێراق هەڵەیەكی ستراتیژی گەورە دەبێت و زیانێكی زۆر بەر هاوپەیمانانی ئەمریکا وەك كورد، سعوودیە و ئیسرائیل دەكەوێت، بەپێچەوانەوەیش مانەوەی هێزەكە دەبێتە بەربەستێكی گەورە لە بەردەم هەوڵی فراوانخوازیی رێژیمی ئێرانەوە.\nئەو شارەزا نیزامییە هاوڕایە لەگەڵ زۆرینەی شارەزایان و چاودێرە سیاسییەكان، كە كشانەوەی ئەرتەشی ئەمریکا لە سووریا، بە دیوەكەی تر سەركەوتنە بۆ ڕووسیا و ئێران و بۆ هاوپەیمانانی ئامریکا وەك كورد، سعوودیە و ئوردن و میسر و ئیمارات و ئیسرائیل دۆڕانە.\nئەمریکا هێزەکانی خۆی لە سووریا دەکشێنێتەوە\n19 دێسامبر 2018\nدواین نوێکردنەوە 19 دێسامبر 2018\nلاوان میدیا : ئەمریکا ڕایگەیاند کە سەرجەم هێزەکانیان لە سووریا دا دەکشێننەوە دواوە.\nئەمڕۆ چوارشەممە ۲٨ی سەرماوەز، کۆشکی سپی ئەمریکا ڕایگەیاند کە سەرجەم هێزەکانیان لە سووریا دەکشێننەوە دواو، ئەوەشیان ڕاگەیاندووە "کە چی دیکە خەلافەتی ئیسلامی ناسراو بە داعش لە سووریا بوونیان نەماوە، بۆیە پێویست ناکات هێزەکانمان لە سووریا دا بمێنەوە".\nپاش ئەم بڕیارە لەناکاوەی کۆشکی سپی ئەمریکا، هەر زوو لەلایەن هاوپەیمانەکانی ئەمریکا و سیاسەتوان و کەسایەتییە ئەمریکییەکان هەڵوێستی خۆیان دەربڕی\nبنیامین ناتانیاهۆ سەرۆکی حکومەتی ئیسرائیل ڕایگەیاند : ئەم بڕیارەی ئەمریکا کاریگەری لەسەر ئاسایشی ئیسرائیل دەبێت.\nهەروەها سیاسەتوان و سیناتۆری ئەمریکا لە کۆنگرێسی ئەمریکاش ڕایگەیاند : کشاندنەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە سووریا، کورد دەخاتە مەترسییەوە.\nئەم بڕیارەی کۆشکی سپی ئەمریکا لەکاتێک دایە کە "دۆناڵد تڕەمپ" چەند ڕۆژ لەمەوبەر لە تویتێکی خۆی دا ڕایگەیاند : "داعش کۆتایی پێهات کات کاتی کشانەوەیە".\nبەڵام کۆشکی سپی ئەوەشی ڕاگەیاندووە کە دوای کۆتای هاتنی داعش کاری هاوپێمانان تەواو نەبووە.\nپەڕەى 4 لەکۆى 16 پەڕەدا


زەنگێكى ئاگاداركردنەوە بۆ ئیدارەى ترەمپ\nلەكاتێكدا ئيدارەى دۆناڵد ترامپ سەرۆكى ئەمريكا سەرقاڵى چەندين بابەتى ناوخۆييە وەك هەڵمەتى هەڵبژاردن و ڕوبەڕوبونەوەى ڤايرۆسى كۆرۆنا، چەكدارانى ڕێكخراوى داعش هەوڵى قۆستنەوەى ئەو بابەتە و دوبارە بنيادنانەوەى هەيكەليەتى رێكخراوەكەيان دەدەنەوە لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست.\nكۆن كۆفلين نوسەرى بەريتانى دەڵێت، چەندين بەڵگە هەيە لەسەر ئەوەى كە لە وڵاتانى وەك عێراق و ليبيا و ئەفغانستان كە رێكخراوى داعش هەوڵى هەستانەوە دەدات ئەوەش دواى ئەو شكستە گەورەيەى لە چەند ساڵى ڕابردودا توشى بووە.\nكۆفلين كە نوسەرى بوارى كاروبارى سەربازى و دەرەوەيە لە ڕۆژنامەى تەلەگرافى بەريتانى و هاوڕێى پەيمانگاى "جيتستۆن"ى ئەمريكيە باس لەوەشدەكات، نيگەرانى گەورە لاى بەرپرسە ئەمنيەكانى خۆرئاوا ئەگەرى هەستانەوە و بەهێزبونەوەى ڕێكخراوى داعشە لە عێراق، كە ئەو دەوڵەتەيە لە ساڵى 2014 ئەبوبەكر بەغدادى دامەزراندنى خەلافەتەكەى تێدا ڕاگەياند.\nلەبەشێكى ترى وتارەكەى ئەو نوسەرە بەريتانيە دەڵێت، سەرەڕاى خراپى بارودۆخى داعش بەرپرسانى عێراقى هەست بە گەڕانەوەى چالاكيەكانى داعش دەكەن لە ماوەى چەند مانگى ڕابردوو و ئەو ڕێكخراوەش تەركيزى خستوەتە سەر ئەو پارێزگايانەى دەكەونە ڕۆژهەڵات و باكورى بەغداى پايتەخت، تەنها لەمانگى نيسانى ئەمساڵدا چەكدارانى ڕێكخراوەكە 108 هێرشيان لە عێراق ئەنجامداوە، يەكێك لەوانەش هێرشكردنە سەر بارەگاى هەواڵگرى لە كەركوك.\nبەرپرسانى هاوپەيمانى نێودەوڵەتى دەڵێن، لەيەكچونێك لەنێوان چالاكيەكانى ئێستاى داعش و ئەو چالاكيانەدا هەيە كە لەسەرەتاى هەڵمەتەكەى لەساڵى 2014 ئەنجامى دەدات لە عێراق و لە كۆتاييشدا بووە هۆى ئەوەى پانتاييەكى فراوان داگير بكات.\nلەو نامەيەى كە "ئەبو ئيبراهيم هاشمى" سەركردەى نوێى ڕێكخراوەكە لە كۆتايى مانگى ئاداردا بڵاويكردەوە متمانە بەخۆبونێكى زۆر دەبينرێت كە تێيدا هاتبوو "ئەوەى ماوەى چەند ڕۆژێكە لەناوچەكە دەيبينن تەنها چەند بەڵگەيەكە لەسەر گۆڕانكارى گەورە كە دەرفەتێكى گەورەمان بۆ دەڕەخسێنێت وەك ئەوەى لە پێشوودا هەمانبوو".\nبەپرسانى ئەمنى عێراقى دەڵێن، ژمارەى چەكدارانى ڕێكخراوى داعش لە عێراق لەنێوان 2 بۆ 3 هەزار چەكداردايە، 500 يان ئەو چەكدارانەن كە لە گرتوخانەكانى سوريا هەڵاتن و خۆيان گەياندووەتە عێراق.\nسەرەڕاى هەموو ئەمانەش، تواناى هێزە عێراقيەكان بۆ مامەڵكردن لەگەڵ هەڕەشەكانى داعش ڕووبەڕوى ئەستەم بوەتەوە، ئەوەش دواى ئەوەى هێزى سوپاى عێراقى بەهۆى بڵاوبونەوەى ڤايرۆسى كۆرۆناوە 50% كەميكردووە.\nكۆن كۆفلين دەڵێت، سەرچاوە ئەمنيەكانى ڕۆژئاوا پێيان وايە كە ژمارەيەك هۆكار گەڕانەوەى ڕێكخراوى داعش لە عێراق ڕووندەكەنەوە، ئەوەش سەرەڕاى قۆستنەوەى كەمبونەوەى ژمارەى هێزە ئەمنيەكانى عێراق بەهۆى پەتاى كۆرۆناوە، ئەو ڕێكخراوە شەلەلى سياسيشى لە عێراق وەك هەل قۆستوەتەوە ئەوەش دواى ئەو شەپۆلە خۆپيشاندانانەى كە دژى حكومەتى ئەو وڵاتە دروست بوو.\nنوسەرەکە پێشیوايە، بەدڵنياييەوە دەبێت گەڕانەوەى داعش زەنگێكى ئاگاداركردنەوە بێت بۆ ئيدارەى ترەمپ، ئەويش بە گەڕانەوەى پابەندبونى سەربازى ئەمريكى بەرامبەر عێراق بەتايبەتى دواى ئەوەى كە "مستەفا كازمى" سەرۆكى پێشووى دەزگاى هەواڵگرى بووە سەرۆكى حكومەت.\nتەئكيديش دەكاتەوە، هۆكارى تواناى عێراق بۆ ئەنجامدانى هەڵبژاردن بە پلەى يەكەم ئەو قوربانيە زۆرەيە كە هێزەكانى ئەمريكا و چەندين ئەندامى ترى هاوپەيمانى داويانە دواى داگيركردنى عێراق لە ساڵى 2003، ئەوەش دەستكەوتێكە ناكرێت ئيدارەى ترەمپ ڕێگەى بدات كە زيانى بەركەوێت بەهۆى گەڕانەوەى ڕێكخراوى داعش.\nهەرێم؛ ژمارەی پێوانەیی لە تۆمارکرنی حاڵەتی ڕۆژانەی کۆرۆنا تۆمارکرا\n2020.07.07 - 20:12\nئاماری نوێی کۆرۆنا لە عێراق؛ سەڵاحەدین ئاستی پێوانەیی لە زۆری توشبوواندا تۆمار کرد\n2020.07.07 - 18:27\nپێکدادانێکى سەربازى لەنێوان پێشمەرگەکانى حدکا و سوپاى پاسداران روویدا\n2020.06.25 - 09:11\n2020.07.05 - 22:41


٥٢ کرێکار لە بەنگلادیش بوونە قوربانی نا ئەمنی شوێنی کار\n2021.07.11 - 03:15 66 like 0\nئێوارەی ڕۆژی پێنج شەممە بەرواری ٠٨.٠٧.٢٠٢١ ئاگر بەردەبێتە کارگەیەکی خواردن و خواردن دروستکردن بە ناوی "کارگەی هاشم بۆ دروستکردنی خواردن و خواردنەوە" لە شارۆچکەی پیشەسازی ڕوبگانجی نزیک دەکای پایتەخت کە لە پێنج نهۆم پێکهاتووە . ئاگرەکە تا ئەمڕۆش بەردەوام بووە و پەیتا پەیتا گیانی کرێکارانی سەندۆتەوە. تا ئێستا ژمارەی قوربانیەکان بە پێی قسەی دەسەڵاتدارانی ناوچەکە گەشتۆتە ٥٢ کرێکار و دەیانی تریش برینداران. ئەم وێڕای ئەوەی کە تا ئێستا زیانە گیانیەکان بە تەواوەتی نەزانراوە لەبەرئەوەی زۆرێک لە کرێکارەکان لە ترسی گیانی خۆیان لە نهۆمەکانی کارگەکەوە خۆیان هەڵداوەتە خوارەوە و دەیانی تریش بە دیار نەماو هەژماردەکرێن.\nشایەنی باسە ئەمە یەکم جارنیە کە لە بەنگلادیش بەهۆی ئاگرکەوتنەوە لە کارگەکاندا و بەهۆی نەبوونی هیچ جۆرە ڕێوشوێنێکی سەلامەتی کار و نەبوونی یاسای گونجاو بۆ دەستەبەرکردنی ژیان و سەلامتی کرێکاران کارەسات دەکەوێتەوە. هاوکات کەسوکاری کرێکاران و خێزانەکانیان لە چواردەوەری کارگەکە کۆبوونەتەوە بۆ ناڕەزایەتی نیشاندان بەرامبەر خاوەن کار و بەڕێوەبەرایەتی کارگەکە و دەسەڵاتداران.\nبورژوازی وەک هەمیشە و بۆ خاوکردنەوەی ڕق ق توڕەیی کرێکاران و خێزانەکانیان و لەباربردنی ناڕەزایەتیەکانیان دەست دەبات بۆ دروستکردنی لیژنەی لێکۆڵینەوە و حەوالە بە گەواڵەکردنی کەمتەرخەمیەکان. نا ئەمنی شوێنی کار بەشێکە لە چاوچنۆکی و دڕندەیی بورژوازی و نیزامی سەرمایەداری. خاوەنکارەکان ئەوەندە گیانی کرێکاریان بۆ گرنگە کە بتوانن زیاتر بەرهەمبێنن و زێدەبایی زیاتر کەڵەکەبکەن. ئەمش بە کەمترین کرێ و سەعات کاری زیاد و هەرزان و و نەبوونی هەر جۆرە سەلامتیەک لە شوێنی کار و ژیانی کرێکاراندا باشتر مەیسەر دەبێت.\nکۆتاییهێنان بە نائەمنی شوێنی کار کاتێک بە تەواوەتی لە گۆردەنرێت کە پڕۆلیتاریای یەکگرتوو و شۆڕشگێڕ و گۆڕهەڵکەنانی نیزامی سەرمایەداری بتوانن ئەم سیستەمە ئاوەژووە لە گؤربنێن. هەتا ئەوکاتیش زەمانەتی باشبوونێک لە باری کار و ژیان و سەلامەتی کرێکارانەوە وابەستەیە بە یەکرتوویی و ڕێکخراوبوون لێکهەڵپێکانی خەباتی کەرتە پیشەسازیەکان بۆ سەپاندنی لانی کەمی ئەم داخوازیانە.


16/8/2020 12:49 PM\nشێوەکاریی فرێسکۆ(Fresque, Fresco) یان شێوەکاری لەسەر دیوار، جۆرێک لە شێوەکارییە کە لەسەر دیواری بە گەچی تەڕ یان نیوە تەڕ داپۆشراو ئەنجام دەدەرێت. ئەم تەکنیکە زیاتر هی سەردەمی رێنێسانس و پێش ئەوە. رەنگ لە شێوەکاریی فرێسکۆدا لە تێکەڵاوکردنی تۆزی رەنگ و ئاوی پاک بەرهەم دێت کە لەگەڵ گەچی دیوارەکە وشک دەبێتەوە و دەبێت بە بەشێکی هەمیشەیی لە دیوارەکە. شێوەکاریی فرێسکۆ بۆ نەخشاندنی دیوار زۆر باشە، چونکە لەگەڵ ستایلی حیماسی و شکۆدار زۆر دەگونجێ و لە باری زەمەنییەوە زۆر ئەمێنێتەوە. فرێسکۆ وشەیەکی ئیتاڵییە واتە "نوێ، تازە".\nشوێنی سەرهەڵدانی فرێسکۆ ناڕوونە، بەڵام ئەم تەکنیکە لە سەردەمی زێو و لە دورگەی "کرێت" و لە سەردەمە کۆنەکاندا لە شارستانیەتی رۆما و "پۆمپی" بەکار دەهات. ئیتاڵیای سەردەمی رێنێساس زۆر بە باشی ئەم جۆرە شێوەکارییەیان وەرگرت و ئەم ستایلە لە کارەکانی "چیمابۆئە، جۆتۆ، مازاچۆ، فرانجلیکۆ" و شێوەکارانی کۆتاییەکانی سەدەی سێزدە تا ناوەڕاستەکانی سەدەی شانزەهەم، دەبیندرێن.\nشێوەکارییەکانی "میکل ئانژ" لە کڵێسەی سیستین(واتە گرنگترین بەرهەمەکەی، ئافراندنی ئادەم)، شێوەکارییەکانی رافائێل لە ڤاتیکان و "دوایین شێو"ـی داڤنشی لە پەرستگەی "سانتا ماریا دلێ گرتزیە"، لەو کارە بەناوبانگانەن کە لەسەر ئەم شێوازە بەرهەم هاتوون. هەڵبەت داڤنشی شێوەکارییەکەی خۆی لەسەر دیواری بە گەچی وشک داپۆشراو کێشایەوە.\nتەکنیکی شێوەکاری فرێسکۆ بەم شێوەیە ئەنجام دەدرێت: سەرەتا سێ توێژ لە گەچ، لم و تۆزی بەردی مەڕمەڕ بەسەر دیوارەکەدا دەهێنن. رادەوەستن تا ئەو دوو توێژەی یەکەم بەتەواوی وشک بێتەوە. لەم نێوەندەدا هونەرمەندی شێوەکار پلانی سەرەکی خۆی لەسەر دیوارەکە ئەکێشێتەوە و لە قۆناغێکی دیکەدا دەستت دەکەن بە کێشانەوەی وردەکارییەکان. خاڵی سەرنجڕاکێش ئەوەیە کە شێوەکاران تەنها چەند کاتژمێرێکیان کات هەیە بۆ ئەوەی پلانەکەی خۆیان لەسەر دیوارەکە بکێشنەوە، چونکە دواتر گەچەکە وشک ئەبێتەوە. بەم دەورە کاتییە گرنگە دەڵێن "کاتی بەسوود/ Gonrnate".


مێشکی خەڵک بەردەدەنەوە بە هوتافو قسەی بریقەدار، بەخۆ خاکی کردن و نیشتماندۆست و کوردپەروەری، بەرلەوەی ببن بە پەرلەمانتار لە پڕوپاگەندەو خەڵک فریوداندا خۆیان دەکەنە هاوەڵی کاوەو هەڕەشە لە زوحاکەکان دەکەن! لێ کە دەگەنە پاروەکە، ئیتر پلێتی راستەقینەیان دەردەکەوێت، زو رۆدەچن لە ویژدان.\nهەر کە گەشتنە پەرلەمانتاری ئەوا دەست دەکەن بە سەفەقاتی چنگ کەوتنی پارە! کوڕ ئەو کوڕەیە کوپەڵە زێڕی خۆی بدۆزێتەوە!\nهەریەکەو لە بازرگان و کۆمپانیایەک ئەپێچێ! دۆسێی رەوای خەڵکیان بیردەچێتەوە، بەدوای کەموکوڕی پڕۆژەو بزنسەکاندا وێڵ دەبن، کە ئاخۆ چۆن بتوانن زەفەر بەرن و هەتا شتێ وەرگرن!\nتیاشیەتی بۆ راکێشانی مەیلی بەرپرسە ناکۆکەکان خۆیان لە هەموو گۆمێک دەدەن.. گریمان ئەمە کاسپییەکەیانە، بەڵام بەمانە ناوترێ "کاسب حەبیب الله یە" بەڵکو ئەمانە حەبیبی ئیبلیسن.\nلە هەموو ئەمانە قێزەوەنتر ئەوەیە خۆفرۆشی بکەنە رێگایەکی تر بۆ مۆڵکردن و کۆکردنەوەی پارە؛ یەکێ نەزانێ موچەیان کەمە!.\nئێستا خەریکە دەبێتە دیاردە، پەرلەمانتاری بەحساب کورد بەهەموو شێوەیەک دژی کورد بوەستنەوە!\nقۆستنەی ململانێی حزبی بۆ لێدان لە قەوارەی کوردی!\nپەخشکردنی رقی مەزهەبی بەناوی دڵسۆزی بۆ میللەت و لێدان لە کورد بەجۆرەها رێگا لای دەستەیەک لە پەرلەمانتاران، جوان دیارە!\nتۆ بێی لەبری ئەوەی شەڕی بڕینی قوتی خەڵکی کوردستان بکەی، کە بۆتە خامە بۆ سەرۆکوەزیرە یەک لەدوای یەکەکانی بەغدا، کە بۆ کۆکردنەوەو راکێشانی سۆزی دەنگدەرە، کە بەداخەوە ئەوە بۆ خۆی درز دروستکردنە لەنێوان کوردو عەرەب و گەشەدانە بە شۆڤێنییەت. کەچی بەوپەڕی عەقڵتەوە داوا بکەی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ لێپێچینەوە بانگ بکەیت بۆ پەرلەمانی عێراق! کە ئەوە نە دەستورییە نە یاسایی.\nئاخر تۆیەک لەدەستورو یاسا نەگەیت، چلۆن بە خۆت دەڵێی پەرلەمانتار؟!\nپارە پەرستی بەرێز! ئەوە مێزی قومار نییە تەنها پارە تەحەکوم بکات، ئەوەی تۆ دەیکەی راستە جاشایەتییەکەت دەکات بە عەیارە ۲٤، لێ ئەوە لێدانە لە خودی پەرلەمانی کوردستان و هەرێمی دەستوری کوردستان، کە مەگەر خوا بزانێ چەند خوێن و قوربانی بۆ دراوە. لە خەڵک و خوا بترسن.\nتۆ بە پەیژەی حزبێکدا گەیشتویتەتە ئەو سەفقەستانە، کە بەشدارە لە ژینگەی حزبایەتی هەرێم و هەنێکیش لە حکومەتەکەیدا. ئەی بۆچی لەحزبەکەی خۆت ناپێچیتەوە، بۆچی فشاری ناخەیتەسەر کە بەحساب تۆ بۆ دڵسۆزیتە بۆ خەڵک! بەڵام خەڵک تێدەگات بە فیتی کێ و بۆچی وادەکەن.\nلە "بزورگ میهر"یان پرسی، ئیمبراتۆری ساسانی بۆچی بەو ئاسانییە کەوت و روخا؟\nلەوەڵامدا وتی: کاری گەورەیان بە پیاوی بچوک سپاردو پیاوی گەورەشیان بە کاری بچوکەوە سەرقاڵ کرد.\nقسەی من روی لە هەنێ پەرلەمانتارە، دەنا کەسانی دڵسۆزو بەویژدانیشیان زۆر تێدایە. بەو کەمە پەرلەمانتارانە دەڵێم، ئایا پێتانوایە هەتا هەتایە پەرلەمانتارن و لە بەغدا دەمێننەوە! ئایا سبەی رۆژ کە دەستتان کەشف بوو چۆن روتان دێت بڵێن کوردین. باشە ئەگەر بەوجۆرەو بەو یەکئاڕاستەییە کە راست و چەپ لە کورد دەدەن، ئەگەر هەرێمی کوردستان نەبێ کە خەونتانە بیخەن، پێمان ناڵێن ئێوە چین و نوێنەری کێن؟!.\nبەخوا جوانیان وتوە:\nسەد ساڵ بکەی بێگانە پەرستی\nئاخیری هەردێنی نوشستی


روانینی رۆژ - نابەرامبەری لە بەرنامەکانی ئابووری و گەشەییهکانی کۆماری ئیسلامی دا! !\nروانینی رۆژ - هه‌ڵبژاردنه‌کانی تورکیه، هه‌نگاوێک به‌ره‌ودواچوون، نه‌ک دۆڕان! 2 / 11 / 2015 روانینی رۆژ - بارودۆخی سوریە و ئاسۆی وتووێژەکانی چارەسەری ئەو پرسە 31 / 10 / 2015 روانینی رۆژ - داهاتووی ناڕوونی سووریە! 27 / 10 / 2015 روانینی رۆژ -پێکەوە ژیانی جۆراوجۆرییەکان بە ڕێز گرتن لە شوناسی یەکتر و دابینکردنی مافە ڕەواکانی هەموو لایەک دەستەبەر دەبێ 26 / 10 / 2015 روانینی رۆژ -خواستی گەل، شکستی دەسەڵات؛ ماهوارە وەک نمونە 25 / 10 / 2015


ئیفا ئەبو حەلاوە - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد\nئیفا ئەبو حەلاوە (لەدایکبووی ١٩٧٥) پارێزەر و چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی ئەردەنییە. لە ساڵی ٢٠١١، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.\nھاودامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکاری ئێستای گرووپی یاسایی میزان بۆ مافەکانی مرۆڤ لە عەممان. ئیفا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا ھەیە، ھەروەھا ماستەر لە دیبلۆماسی. ئەو ئەندامی ڕێکخراوی عەرەب بۆ مافەکانی مرۆڤە لەوەتەی ساڵی ١٩٩٣. پێشتر ئیفا کارمەندی کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران بووە و ڕاھێنانی تایبەتی داوەتەوە وە ڕاوێژکاری یاسایی بووە.\nئیفا کەمپەینی سازکردووە لە دژی کوشتن لەسەر نامووس، ئەمەش بۆ پاراستنی ژنان ھەروەھا کۆتایی ھێنان بۆ مامەڵەی خراپی ژنان لەنێو زیندانییەکانی ئەردەن. لە ساڵی ٢٠١٧، کەمپەینێکیشی سازکرد لەدژی یاسای دەستدرێژی سێکسی کە ڕێگەی دەدا کەسزای تاوانەکە کەمبکرێتەوە ئەگەر دەستدرێژیکار ھاوسەرگیری لەگەڵ قوربانییەکە کردبا.\n^ EVA ABU HALAWEH، ماڵپەڕی پیپل پل، ڕۆژی ٢٩ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە.\n^ Al Bahrani، Yusur (March 21, 2016). "A woman of courage, a tireless Jordanian lawyer". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٩ی ئابی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی August 9, 2019 ھێنراوە. پارامەترەکە |dead-url= پشتگوێ خرا (یارمەتی); بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date=, |archive-date= (یارمەتی)\n^ "Archived copy" (PDF). لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2012-04-25. لە ڕێکەوتی 2011-10-05 ھێنراوە. بەدواداچوون بۆ ڕێکەوت بکە لە: |access-date= (یارمەتی)\n^ In Jordan, 'house of safety' offers hope and freedom to at-risk women، ماڵپەڕی csmonitor، ڕۆژی September 14, 2018 بڵاوکراوەتەوە.\n^ Jordan scraps controversial rape law، ماڵپەڕی فەڕەنسا ٢٤، ڕۆژی 01/08/2017 نووسراوە.\nوەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئیفا_ئەبو_حەلاوە&oldid=670379»\nچالاکوانانی مافەکانی ژنانی ئەردەنی\nئەم پەڕەیە دواجار لە ١٦:١٥ی ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٠ نوێ کراوەتەوە.


سه‌نته‌رێكی جیاكردنەوەی نەخۆش بۆ تووشبووانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە دهۆك كرایه‌وه\n2020-10-13 [11:44 AM]\nقاوشێکی نوێی جیاكردنەوەی نەخۆش كە ٢٠ قەرەوێڵەییە و دیزاین کراوە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو كەسانەی كە تووشی ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون و لە دۆخێكی تەندروستی خراپدان بە شێوەیەکی فەرمی لەلایەن پارێزگاری دهۆکەوە کرایەوە، ئەمەش بە هاوبەشی لەگەڵ دامه‌زراوه‌ی ئه‌مریکی بۆ په‌ره‌پێدانی نێوده‌وڵه‌تی و بەرنامەی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ پەرەپێدان لەعێراق.\nئەم قاوشە لەلایەن بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ پەرەپێدان دروست کراوە و دامه‌زراوه‌ی ئه‌مریکی بۆ په‌ره‌پێدانی نێوده‌وڵه‌تی کۆمەکی دارایی بۆ دابین کردووە و دەكەوێتە تەنیشت نەخۆشخانەی سوتاوی و نەشتەرگەری جوانکاری دهۆک و خزمەت دەگەیێنێت بە ٣٢٥٠٠٠ لە دانیشتوانى دهۆک و ئاکرێ و سیمێل و زاخۆ و شیخان و ئامێدی و بەردەڕەش.\nئەم قاوشە کەلوپەلی پزیشکی ڕزگارکردنی ژیانی تێدایە کە زۆرینەیان لەلایەن دامه‌زراوه‌ی ئه‌مریکی بۆ په‌ره‌پێدانی نێوده‌وڵه‌تیەوە کۆمەکی داریی بۆ دابین کراوه.\nئەم قاوشە یەکیکە لەو ١٣ قاوشەى جیاكردنەوەی نەخۆش کە لە ئێستادا لەلایەن بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ پەرەپێدانەوە كار بۆ دروستكردنیان دەكرێت لە عێراقدا بۆ پشتیوانیکردنی هەوڵەکانی حکومەتی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تووشبووانى پەتای ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nڕێکارەکانى دیكه کە لە پاکێجی بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ پەرەپێدان بۆ بەرپەرچدانەوەی پەتاکە بریتین لە زیادکردنی توانستی پشكنینی تاقیگەکان و دابینکردنی کەلوپەلی پاراستنی کەسی بۆ کارمەندانی تەندروستی و ئەنجامدانی هەڵسەنگاندن بۆ داڕشتنی ستراتیژیەتەکانی چاکبوونەوەی پاش ڤایرۆسی كۆرۆنا.\nنوێنەری نیشتەجێی بەرنامەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ پەرەپێدان لە عێراق، خاتوو زێنە عەلی ئەحمەد گوتی "قاوشە نوێیەکەی جیاكردنەوەی نەخۆش زۆر گرنگە بۆ دهۆک، چونکە دهۆک بەردەوامە لە پێشوازیکردن لە ژمارەیەکی زۆری ئاوارەکانی جەنگی داعش و هەروەها پەنابەرانی سوریاش. ئەم دامەزراوەیە یارمەتیدەر دەبێت لە کەمکردنەوەی فشارەکانی سەر ناوەندە تەندروستیەکانی ئەو ناوچانە و دابینکردنی چاودێری تەندروستی ئاست بەرز بۆ نەخۆشەکان و ژینگەیەکی تایبەتمەند بۆ کارمەندانی تەندروستی هێڵی پێشەوە."\nخاتوو زێنە گوتیشی "لە توانادا نەبوو ئەم دامەزراوەیە دروست بكرێت بەبێ ئەو کۆمەکە باشەی دامه‌زراوه‌ی ئه‌مریکی بۆ په‌ره‌پێدانی نێوده‌وڵه‌تی كە یەكێكە لە هاوبەشە سەرەکیەکانمان ، هەر بۆیە ئێمە زۆر سوپاسگوزاری پشتیوانیە بەردەوامەکەیانین."\nبەڕێوەبەری کونسولخانەی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریكا، بەڕێز ڕۆب واڵەر، دەڵێت "وڵاتە یەکگرتووەکان سەربەرزە بە بەردەوام بوون بە یارمەتیدانی کۆمەڵگەکان لەڕێی بنیادنانی دامەزراوەی لەم جۆرەوە. ئێمە بەردەوام دەبین لە کارکردن لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان لەکاتی ڕووبەڕووبونەوەی ئەم پەتایەدا و هەموومان بەیەكەوە كار بۆ دەربازبوون لەم پەتایە دەكەین."\nدەکرێت لە داهاتوودا، ئەم قاوشەی جیاكردنەوەی نەخۆش بۆ چارەسەرکردنی توشبووانی نەخۆشیە گوازراوەکان بە هەوا و نەخۆشیەکانی کۆئەندامی هەناسەدان بەکاربێت. دەکرێت کەلوپەلەکان بەکاربێن بۆ باشترکردنی توانستی یەکەکانی چاودێری ورد بۆ دابینکردنی چارەسەری چڕی هەناسەدان.


عوسمان عومەر: مێژووى نوسینى کوردى ـ بەشی چوارەم. – WTARIKURD\nهۆکارى دابڕانى زمانى کوردى بۆ چەند سەدەیەک\nپێش ئەوەى بچمە ناو باسەکەوە سەرنجى ئەوەم دا ئەوکات و سەردەمەش کورد هەر بەرەنگارى یەکترو بەرۆکى یەکتریان گرتووە و خزمەتى بیگانەو پلانەکانیان بەلاوە باشتر بووە وەک خزمەتى زمان و میژووى گەلەکەى خۆیان.\nخوێندنەوەو نوسینى کوردى تا کۆتا سەردەمی عەباسیەکان لەکوردستان بونى هەبوو, بەڵام دواى ئەوە بەهۆى هەندێ شێخ و مەلاو هەندێ کوردەوە چراى زمانى کوردى بکوژێتەوە تەنانەت لە سەردەمى ئەمەویەکان و خەلیفە عەبدو المەلیکى کورى مەروان زمانى کوردى زمانى دەوڵەتمەدارى بووە لە فەرمانگەو خوێندنگاو مزگەوتەکاندا لەگەل ئەوەى لە ژێر فەرمانرەوایی عەرەب دا بوون، بەڵام دانیشتوانەکەى هەرچى تۆمارى یاسایی و پەراوى دیوان و کاروبارى دەولەت هەبوون بە زمانى رەسەنى خۆیان بوو. هەروەها کوردەکانى میسر و شام کە زمانى کوردییان بەکاردەهینا, هەرچى پەڕاوەکانى دەولەت هەبوو لە عیراق بە زمانى کوردى بوو لەسەردەمى حەجاجى سەقەفى لەلایەن کوردیکەوە بەرێوە دەبرا ئەو دووسێ دێرەى سەرەوەم ئەم چیرۆکەی پی دەگێرمەوە: زادان مەردۆخ کابرایەکى کورد بوو و تۆمارکەر و ژمێریارەکەى ناوى ساڵح کورى عەبدوالرحمان بوو دواتر یەکێکى تریان لە جیاتى دانا لە کوردستان.\nئەو ساڵح ناوە لاى حەجاج هیچ گرنگى پێنەدەدراو، پێی شەرمەزارى بوو کە لەژێر دەستى زادان ـدا کارى دەکرد رۆژ بەڕۆژ داخ و رقى لێ هەڵدەگرت. رۆژێکیان سالح بە زادانى ووت تۆ دەزانى هۆکارى رێزنەگرتنى من لاى ئەمیر لەمن چییە؟ وا دەکەم پلەو پایەم لە تۆ بەرزتر بێ دەیبینى؟. زادان وەڵامى دایەوە ئەزیەتى خۆت مەدە ئەمیر زیاتر متمانەى بەمنە و, دەستبەردارم نابێ. چونکە کەسێکى ترى وەک منى دەست ناکەوێ, ساڵح ووتى: من واى لێدەکەم کە دەستبەردارى تۆ بێ، گەر ئەمیر رەزامەند بێ، هەرچى نوسراو هەیە بۆى دەکەم بە عەرەبى. زادان وەڵامى دایەوە: شتى وا نەکەى و توڕە بوو پێى ووت: دە چەند دێڕێکم بۆ وەرگێرە با بیبینم و، ساڵح تووریى گەیشتە لوتى. دەستى کرد بە وەرگێرانى چەند دێرێک، کە زادان بینى ئاگادارى کردەوەو تکاى لێکرد، کە هەرچى دەکەى تەنها ئەوە مەکە. بەلام بەهۆى سیخورەکانى ئەمیرەوە ئەم هەوالە گەیشتە حەجاج، ئەمە بووە هۆى کوشتن کوژانەى چراى زمانى کوردى حەجاج فەرمانى بە کورى ئەشعەث کرد، کە سالح لە جێى زادان دابنرێت و، داواى لێکرد هەرچى تۆمارو پەراوى دەولەتە بەزمانى کوردی بکرێتە عەرەبى. ( مەردانشا کورى زادان) سەردانى سالحى کرد زۆر هیلاک و ماندوبوو لەکارەکەى و سەرقاڵە, چەند قسەى لەگەڵ کرد کە واز لەوکارە خراپەى بێنێ. بێ سود بوو، بۆیە ئەو دوعا خراپەى لێکرد ووتى: دەست و پەنجەکانت رەق بن و هەڵوەرێن و خوا تۆوت نەهێڵێ لەسەرزەوى، چونکە تۆ هۆکارى لەناوچونى زمانى کوردى بویت.\nبەو کارەى سالح خێرو بەرەکەت و ئاڵتونى زۆرى بەسەردا بارى. هەرچەند زۆرێک لە دڵسۆزان کوردپەروەران هەولەکانیان خستەگەڕ بۆ پاشگەز بونەوە، بەڵام سەرى نەگرت و سالح بە وانى راگەیاند 20 سال حەجاج قەدەرو قیمەتى منى نەزانى چەند ئالتونى پێ بەخشیوم ئێستا ئاڵتونى ساغم پێ دەبەخشێ هەرچەندە ئەوەى من بۆم ئەنجامداوە، نیوەى خەزینەکەیم پێ ببەخشێ هێشتا کەمە. تەنانەت لەوکات و سەردەمەدا دراوەکانیش بە زمانى کوردى بوون هەروەها دراوە ئاسنیەکانیش بە کوردى لەسەرى نوسرابوو لە ناوچە کوردنشینەکان. تا دوا رۆژەکانى خەلافەتى عەباسى و رۆژە رەشەکانیان زمانى کوردى ئەلف و بێکەى بە شیوەى نهێنى وبەرتەسک بەکاردەهێنرا لەو کتێبانەى کەماوبونەوە وەک ئاوێستا و ویین کورد، شیرین و خەسرەو, جهانگیرو رۆستەم و خووانى رۆستەم و … هتد، کە زۆربەیان بەشێوەى هۆنراوە بون بەپیتى عەرەبى نوسرابون، دواتر مەلاو شێخەکان فتوایان دەرکرد هەرچى کتێبێکى زەردەشتى یا مەجوسى بسوتێنێ ئەوا خوا قەسرو حۆرى لە بەهەشت دا پێ دەدا هەر بەهۆیەوە بوو چراى زمانى کوردى بۆ چەند سەدەیەک کوژایەوە.\nپاش ئەو کوژانەوەو پاشەکشەى زمانى کوردى لەگەڵ ئەوەش ئەدیب و شاعیران نوسەران هەریەکە لاى خۆیەوە هونراوەو نوسینى کوردى بەکار هێناوە تا سەدەى حەڤدەهەمى زاینى ئەحمەدى خانى مەم وزینى و نەوبەهارى بچوکان و مەولود نامەو عەقیدەو ئیمانى بەزمانى کوردى نوسى، هەروەها زاناى ئاینى خالید یوسف پاشا دیارى حەمیدى لە ئەستەمبول نوسى و لە رۆما ساڵى 1764 نوسى سالى 1777 لە رۆما بەچاپى گەیاند، جگە لەوانە چەندین فەرهەنگى کوردى – ئیتالى بەچاپ گەیاندووە .\nلەم خشتەیەى خوارەوە چەند ووشەیەکى کوردى و لە زمانى ئینگلزی و ئەلمانى دا هەیە دەخەمە ڕوو :\nئینگلیزى ئەلمانى کوردى بە پیتى لاتینى کوردى بە پیتى عەرەبى\nچەند ووشەیەکى دزراوى کوردی کە وەک دەڵێین برا چاورەشەکانمان دزراوە و خزاندویانەتە ناو زمانەکەى خۆیان و تەعریبیان کردووە بەلام لەبنچینەدا ووشەکە کوردیە وەک :\nاسیر : لە ووشەى تەئسیر , یەخسیرى کوردى سۆمەرى و هورى بەهەمان ماناوە براوە.\nبرج : لە ووشەى بورژەوە براوە کە ماناى بلند و بەرز دێت.\nبرنامج: لە ووشەى بەرنامەى کوردیەوە دزراوە یا وەرگیراوە بەکوردى پێشنامە یاخود ئامادەکارى بۆ گەیاندنى نامەیەک .\nبستانجى : لە ووشەى بێستانچى کوردى یا بێستانکار وەرگیراوە .\nبادنجان: لەووشەى باینجانى یا بادمجانى کوردى وەرگیراوە .\nبخت : لە ووشەى بەختى کوردیەوە وەرگیراوە .\nبقال: لە بەقاڵ وە هاتوە لەووشەى وەقاڵ یا قاڵکارو و دەنگ بەرزکەرەوە وەرگیراوە .\nبرادة: لە ووشەى بریادە یا بریاگەى کوردیەوە دزراوە واتە هەرشتێک بڕابێتەوە و لەت وکوت کرابێ بەعەرەبیش واتە ووردە ئاسن دەگەیەنێ .\nبردة: لە ووشەى کوردى پەردەى سۆمەرى و هوریەوە دزراوە .\nبابونج : لە ووشەى بەیبونى کوردیەوە دزراوە .\nباب: لەووشەى بابەى کوردیەوە دزراوە .\nتنور : لە ووشەى تەندورى ئاڤیستاوە دزراوە .\nجلنار : لەووشەى گولنار یا گولە هەنار دزراوە .\nجماهیر : لە ووشەى جەماوەرى کوردى کۆنەوە دزراوە .\nجناح : لە ووشەى کوردى گوناهەوە دزراوە .\nزلف : لە ووشەى زولفى کوردیەوە دزراوە .\nسرداب: لە ووشەى کوردى سارداو یا سەرداپۆشراو یا بان سەردراو دزراوە .\nسکان : لەو ووشەى زکان یا زگان لەووشەى کوردى سۆمەریەوە دزراوە .\nسیخ : لە سیخى ئاڤیستایی بە واتاى شیش دێ دزراوە .\nطبر : لەووشەى تەور یا تەڤرى کوردیەوە دزراوە .\nطری : لەووشەى کوردى تەڕی دزراوە\nهەزارەها ووشەى کوردى براوەتە ناو زمانى گەلانى دراوسیمان ئەوەش بەهۆى ئەوەى کە گەلى کورد تا ئیستا خاوەن دەولەتێکى سەربەخۆو نەتەوەیی خۆى نەبووە و هەرلە ژێر چەپۆکى عەرەب فارس و تورک ناڵاندویەتى وگەریدەو بیانیەکان میژووەکەیان بۆ نوسیوینەتەوە ئەوانیش بەپێویست ئارەزوى داگیرکەران بووە هەرچەندە لە ئیستادا چەندین پرۆفیسۆر و شارەزامان چ لەبوارى مێژوو چ لە بوارى زمان دا هەیە و هەوڵەکانیان خستۆتە گەر راستى میژوو میژووى زمانەکەمانیان دەرخستوە بۆ گەلانى دونیا بۆئەوەى چیتر پێمان نەڵێن کورد چیایی بووە یا رەگەزى تورک یا فارس یا عەرەب بون و لەنەتەوەى جنۆکەن …\nلەکۆتاییدا ئەوەش دەڵێم کە بەندە نەپسپۆرم ونەشارەزاییم لە بوارى زمان هەیە بەڵکو خۆشەویستیم بۆ مێژوەکەمان وزمانە شیرنەکەمان ئەم چەند لاپەرەیە بخەمە بەردیدى نەوەى نوێمان تا بزانن ڕەگ و رێشەى زمانەکەمان چییەو هیوادارم پسپۆران و شارەزایان دەربارەى مێژووى زمان مێژووى سیاسىیمان وەک خولاسەکەى جەنابى محمد ئەمین زەکى و شەرفنامەى شەرەفخانى بەدلیسى دووبارە بکەنەوە چونکە سەردەمى ئەوان زۆر جیاوازبووە لەم سەردەمە پیشکەوتوەى ئیستامان و ئەرشیفى بەریتانى و فەرەنسى کراوەیە بەڕووى توێژەران و شارەزایان .\nسەرچاوەکان زۆربەیان لە ئەنتەرنێتەوە وەرگیراون لە چەند ووتارێک وەرمگێڕاوەتە سەر زمانى کوردى. سودیشم لە فەرهەنگى ووشە و مێژووى ئەلف و بێى کوردى و مێژووى زمانى کوردى وەرگرتوە .


فلاشباک-٣٢- ستیڤان شەمزینی – Dengekan\nbyStivan Shamzinani\tJanuary 20, 2022\tGeneral\nبەشی سی و دوو\nپێرێ گەیشتمە ئەنکەرا، لە داپڵۆسینی کوردستان رزگارم بوو، لە ماوەی ئەم چەند ساڵەی پێشوو، مانگ نەبووە بۆ زیندان رامنەکێشن، ئێستا چاوەڕوانی رەحمی یوئێن ئێچ سی ئاڕ دەکەین، بزانین چارەنووس بەرەو کوێ هەڵماندەگرێت؟. ئەگەرچی ئەوروپا ئەو بەهەشتە نییە لە خەیاڵدانی تاکی کورددا وێنای کراوە، بەڵام بۆ ئێمە پەناگەیەکی ئارامە، هیچ نەبێت کە ئێستا کار گەیشتۆتە سەر کوشتنمان رێگەچارەیەکی ناچارییە و باشترین بژاردەیە. ئێستا لە تورکیای “نازم حیکمەت”م، بیر لەوە دەکەمەوە ئەو پیاوە لەم وڵاتە گەورەیەدا جێگەی نەبووەوە، لە تورکیای “عەزیز نەسین”م کە هەوڵیاندا تیرۆری بکەن.\nلە تورکیای خاوەن بزووتنەوەیەکی چەپی بەهێزم کە هەمیشە سەرکوتکراون. لێرە دیمەنەکانی سروشت دڵڕفێنن، وڵاتەکە جوانە، بەڵام ژیان تێیدا سەختە و بۆ ئێمەی پەنابەر رەنگە سەختتر بێت. بیر لە هەموو شتێک دەکەمەوە، مرۆڤی بێکار هیچی بۆ نامێنێتەوە جگە لە بیرکردنەوە، ئەوەندە کاتم هەیە بۆ بیرکردنەوە کە تامی تێدا نەماوە، هەرچەندە وڵات بە مانا نەتەوەپەرستییەکەی بۆ من مانایەکی نییە. کەچی هەست بە رۆحی “نالی” دەکەم، ئاخر کامەیە “سالم”ی من تا چامەیەکی بۆ بنێرم و هەواڵی ئەو وڵاتەی تێدا بپرسم کە تێیدا زۆر چارە گران بووم.؟.\nبیر لە تێزەکانی کارڵ مارکس ئەکەمەوە، کاتێ گریمانەی خۆی بەستەوە بە پەیوەندییەکانی کار و بەرهەمهێنان. کتێبە ناوازەکەی “کاپیتاڵ” گەڕانێکە بەدووی ئەو هێزە دیالیکێتیکییەی مێژوو هەڵدەسوڕێنێ. ئەو بە سەرنجدان لە شارێکی پیشەسازیی وەک لەندەن، ئەو ململانێ چینایەتییە قووڵەی لەو قۆناغەدا هەستی پێ ئەکرا، کە زێدەبایی زیاتر لە هەر شتێک ئازاری هەستی “مارکس”ی ئەدا شێمانەی شۆڕشی کرد لە ئەوروپای دڵی سەرمایەدارییەوە. ئێستا لەو تێزەش باشتر تێدەگەم کە هەندێ بیرمەند ژیانی مارکس دابەشی دوو قۆناغ ئەکەن “مارکسی لاو” و “مارکسی پیر” کە ئەدگار و سیمای ئەو دوو قۆناغەشە پڕە لە دابڕان لە یەکتر.\nواز لەو جەدەلە فەلسەفییە دێنم، قەڵەم و کاغەز بەشی ئەم درێژدادڕییەی من ناکا، بەڵام ئەوەندە کاتم هەیە کە بە خۆڕایی بە فیڕۆ ئەڕوات هیچ شتێکی ترم هێندە نییە، بەهەرحاڵ لە رێی ئەو شیعرانەی رۆژانە ئەیاننووسم و دواتریش لاپەڕەکان ئەدڕێنم، خۆم لە ئێش و ژانەکانی ناو سەرم رزگار ئەکەم. بیر لەوەش ئەکەمەوە، کێ دەیووت کوڕی ماڵێکی وردە بۆرجوا و ناسیۆنالیست لەسەر کۆمۆنیرم دەربەدەر ئەبێ؟. کە چاوەڕێی بەزەیی یوئێن ئێچ سی ئاڕین، بمانگەیەننە دۆزەخی راستەقینە کە وڵاتانی رۆژئاوایی کاپیتاڵییە!!!. سەیرە هیچم لە پێشووی خۆم ناچێ، تەنانەت رووخساریشم، لەوەتی لێرەم ناسکتر بوومەتەوە و رەنگە چەند مانگێکی تر نەبا ببمە شاعیر “چوونکە پێشتر شیعرنووس بووم نەک شاعیر”، ئیدی تێدەگەم شیعر کاتێک دێت کە مرۆڤ بگاتە لوتکەی دڵناسکی و خۆ خواردنەوە.\nدڵم جوگرافیایەکی بێ ناونیشانە\nتەنیا تۆی تاکە هاووڵاتی ئەو نیشتمانە\nزمانی شیعرم لە گۆ کەوتووە\nکەچی دڵم لە جاران عاشقترە\nتێبینی: ئەم بەشە لە لاپەڕە 108-111 کتێبی “فلاشباک”چاپ و بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکەش لە سەرەتای ساڵی 2017 چاپ بووە\nPrevious شیعر- هاتو.. کەنعان مدحەت\nNext ئێشی بەرداشی شیعەو داعش.. جەمال ئەحمەد ئیسماعیل


کاندیدەکان بەپێی سی ڤی هەڵبژێردراون؟\n15:49 سێ شه‌ممه 09 ته‌موز 2019\nسی ڤی کاندیدەکان بۆ وەرگرتنى پۆستى وەزیرەکانى کابینەى نۆیەمی حکومەتى هەرێم ڕادەستى پەرلەمانی کوردستان کرا و بڕیارە سبەینێ چوارشەممە، پەرلەمان متمانەیان پێبدات و سوێندی یاسایی بخۆن، بەڵام شارەزایی و پسپۆڕی و بڕوانامەى کاندیدەکان بوونەتە جێگەى مشتومڕی چاودێران و خەڵک.\nلە سەرەتای ڕاسپاردنی بۆ پێکهێنانی حکومەت و لە دوای یەکەم کۆبوونەوەى لەگەڵ پارتی، مەسرور بارزانی ڕایگەیاند، “ئەو لایەنانەى بەشدارن لە حکومەت پێویستە ئەو کاندیدانەى پێیان باشە بەشداری لە حکومەت بکەن کە بنەمای ئەوەیان تێدابێت بتوانن بەشدار بن وەکو وەزیر.”\nدواتر ئومێد خۆشناو، ئەندامی شاندی دانوستانکار و سەرۆکى فراکسیۆنى پارتی لە پەرلەمانی کوردستان بە ئاژانسی ئەنادۆڵوی تورکی وت، “مەسرور بارزانی جەخت لە شێوازی هه‌ڵبژاردنی کاندیدەکان دەکاتەوە بۆ بوون بە وەزیر كه بنەمای دڵسۆزی و پاكییان له چوارچێوه‌ی تایبه‌تمه‌ندی و پسپۆڕییدا تێدا بێت.”\nبەڵام لەدوای ڕاگەیاندنی سی ڤییەکان، دەرکەوت کە کەمترین گرنگی بە پسپۆڕی و تایمەتمەند و بڕوانامەى کاندیدەکان دراوە، دیارە کە بەشێکى زۆریان تەنها وەک پشکی حزبەکە دانراون، تەنانەت هەندێک لە کاندیدەکان خۆیان بۆ پۆستى تر کاندید کردووە بەڵام بەهۆى دابەشکاری حزبییەوە کراون بە کاندیدی پۆستێکى تر کە هیچ شارەزاییەکی تێدا نییە.\nبەشێک لە کاندیدەکان بڕوانامەکانیان لە بوارێکى تردایە، کەچی کاندیدی بوارێکى ترن و هیچ گرنگی بە کەسانی تەکنۆکرات و پسپۆڕ نەدراوە.\nبە نموونە، کاندیدی وەزیری گواستنەوە و گەیاندن، پسپۆڕیی و بڕوانامەکانی لە سیاسەت و ڕاگەیاندندایە و دووروو نزیک پەیوەندی بە کارەکەیەوە نییە، پێشتریش هیچ ئەزمونێکى لە بوارەکەدا نەبووە.\nهەروەها عەبدوڵا حاجی مەحمود، کاندید بۆ وەزیری شەهیدان و ئەنفالکراوان، ناوبراو بڕوانامەی ناوەندی هەیە و هیچ پسپۆڕییەکی زانستی و ئەزموونێکی بەرچاوی لە کاروباری شەهیدان و ئەنفالدا نییە، تەنها پێشتر لە لیژنەکانی ئاسایش و پێشمەرگەدا لە پەرلەمانی کوردستان ئەندام بووە.\nلەکاتێکدا تاوانەکانی ئەنفال وەک یەکێک لە تاوانە دڕندانە و قورسەکان لەسەر ئاستی جیهان و عێراقیش ناسراوە و بەوردی کار لەسەر دۆکیومێنتکردن و بە جینۆسایدناساندنی ئەو تاوانە دەکرێت لە نەتەوە یەکگرتووەکان.\nیەکێکیتر لە کاندیدەکان کەمال موسلیمە بۆ وەزیری پیشەسازی کە پسپۆڕییەکەی یاسا و جیۆلۆجییە و لە کابینەی هەشتەمیش وەزیری ئەوقاف بووە.\nئالان حەمە سەعید کاندیدی وەزیری پەروەردەیە، وەزارەتەکەش بە گرنگترین وەزارەت دادەنرێت لە حکومەتى هەرێم، چونکە کاروباری زیاد لە یەک ملیۆن و نیو خوێندکار و هەزاران مامۆستا بەڕێوەدەبات و بەرپرسیارە لە کەرتی خوێندن، بەڵام ناوبراو بڕوانامەى زانستە سیاسییەکانى هەیە و لە هیچ کەرتێکى پەروەردەدا کاری نەکردووە و لەئێستادا بەرپرسی لقی 21ی پارتی دیموکراتی کوردستانە.\nهەروەها دارا ڕەشید، کاندید بۆ وەزیری پلاندان، پزیشکی هەناویی و نەشتەرگەری پزیشکییە، بەپێی هەندێک زانیاری، ناوبراو تەنها لە بەرانبەر کشانەوەی دەرباز کۆسرەت ڕەسوڵ لەو پۆستە دیاریکرا نەک پسپۆڕی لەو بوارەدا.\nپشتیوان سادقیش یەکێکە لەو ناوانەی کە پسپۆڕی لەو پۆستەدا نییە کە بۆی دیاریکراوە و بڕوانامەی لە یاسادا هەیە، لە کاتێکدا وەزیری ئەوقافە بەوەکالەت لە کابینەی هەشت و ئێستای حکومەتی هەرێم.\nمحەمەد سەعید عەلی، ناسراو بە حەمەی حەمە سەعید، کاندیدە بۆ وەزیری ڕۆشنیری، ئەو بڕوانامەى ناوەندی هەیە، هەرچەندە خاوەنی زیاد لە کتێبێکە بەڵام بە ئێستا و ڕابردووشەوە بەرپرسیارێتی حزبی و سەربازی وەرگرتووە و کەمتر لە کایەی ڕۆشنبیریدا دەرکەوتووە.\nكابینه‌كه‌ی نۆیه‌م لە 19 وه‌زاره‌ت پێکدێت، 10ی لە پشکی پارتییە و پێنجی بۆ یه‌كێتی و چواریش بۆ گۆڕان یەکلاکراوەتەوە.\nپۆسته‌كانی سه‌رۆكی هه‌رێم، حكومه‌تی هه‌رێم، جێگری سه‌رۆكی په‌رله‌مان له‌لای پارتی دیموكراتی كوردستانە و یه‌كێتی نیشتمانی كوردستانیش، سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان و جێگری سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی له‌لا ده‌بێت، هه‌رچی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕانیشه، پۆسته‌كانی جێگری سه‌رۆكی هه‌رێم و یاریده‌ده‌ری سه‌رۆكی حكوومه‌تی هه‌رێم بۆ كاروباری چاكسازی له‌لا ده‌بێت.\n11:27 یه‌ك شه‌ممه 05 نیسان 2020\nدوو چالاكوان لەپارێزگاى ميسان تيرۆر كران\n10:54 پێنج شه‌ممه 19 ئادار 2020\n22:12 دوو شه‌ممه 30 ئادار 2020


ئێکەتییا قوتابیان ل سەر وەرگرتنا قوتابیان ھوشداری دا - وارمیدیا\nرۆسیا: ئه‌م ل دۆر ئدلبێ د گەل تورکیا د پەیوەندییان دا نە\nرازیبوونا ئەمریکییان ژ ترامپی لاوازە\nهندستان.. داخوازا ئازادکرنا سەرکردەیێن کەشمیرێ دهێتە کرن\nنەتەوەیێن ئێکگرتی: 6.7 ملیۆن ئیراقی پێدڤی ھاریکارییێن مرۆڤی نە\nسلێمانیێ.. خودانپشکێن چاڤیلاند خونیشاندان کرن\nبهایێ دراڤێ چینی ل هه‌مبه‌ر دۆلاری بۆ کێمترین ئاست داکه‌فت\nمێژوویا به‌لاڤكرنێ: 2018/10/15 - 8:24 م\nئێکەتییا قوتابیان ل سەر وەرگرتنا قوتابیان ھوشداری دا و راگەھاند؛ گەر چارەیەکا گونجایی بۆ ھەموو دەرچوویێن پۆلا شەشێ ئامادەیی نەھێت دیتن، دێ وان ھەلوەستەکێ دن ھەبیت.\nئێکەتییا قوتابیێن کوردستانێ یاداشتەک ل دۆر ئەنجامێن وەر‌گرتنا دەرچوویێن شەشێ ئامادەیی ل زانکۆ و پەیمانگەھا ئاراستەی سەرۆکاتیێن پەرلەمان و حکومەتا ھەرێما کوردستانێ و وەزارەتا خواندنا بلند و لێکۆلینێن زانستی کریە و تێدا بریارا وەزارەتا خواندنا بلند یاکو پشتی دوماھی ھاتنا ئەزموونێن خولا ئێکێ یا پۆلا دوزادیێ ئامادەیی ھاتییە دان ب نەگونجای ناڤکریە.\nدیارکریە ژی: قوتابی ل سەر بریارا وەرگرتنێ ل دووڤ خولێن دەرچوونێ، ب فەرمی ژ ئالیێ وەزارەتا پەروەردەیێ ڤە نەھاتینە ھایدارکرن کو ل گۆرەی بریارا وەزارەتێ، جوداھی ل سەر کۆنمرەیێن وەرگرتنا پشکان ل خولێن دەرچوونێ یێن ئێکێ و دویێ، نابیت ژ سێ کۆنمرەیێن گشتی زێدەتر بیت.\nئێکەتییا قوتابیان ھوشداری دا و خوەیا کریە؛ پێدڤییە ب زووترین دەم پێداچوون د ھەموو سیستەما وەگرتنێ دا بھێت کرن و مافێ خواندنێ بۆ ھەموو دەرچوویێن دوازدێ ئامادەیی د چوارچووڤێ شیانێن زانکۆ و پەیمانگەھان دا بھێن گرەنتیکرن و چارەیێن گونجایی بھێن دیتن، دوپات کر بەرۆڤاژی دێ وان ھەلوەستەکێ دن ھەبیت.\n2019/08/22 - 6:13 م